kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Power, John (7 May 2025). "How Pakistan's most powerful man provoked India's missile attack". The Spectator. Retrieved 10 May 2025. "Born in Rawalpindi in 1968 (...)" သူသည် ပတ်ကစ္စတန်တပ်မတော်သမိုင်းတွင် စစ်ရေးသတင်းအချက်အလက်ဌာန (Military Intelligence) နှင့် အမျိုးသားသတင်းအချက်အလက်ဌာန (Inter-Services Intelligence) နှစ်ခုလုံးကို ဦးဆောင်ခဲ့သော ပထမဆုံးတပ်မတော်အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။
thumb|၅-ကြယ်ဆုတပ်မတော်အကြီးအကဲ အာစင် မုနီး ကိုယ်ရေးအကျဉ်း ဆေယ့်ဒ် အာစင် မုနီး အာမက် ရှာ (Syed Asim Munir Ahmed Shah) သည် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပတ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ရာဝပ်ပင်ဒီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်သည်။
ပညာရေးအရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ် (National Defence University) မှ Public Policy နှင့် Strategic Security Management ဘာသာရပ်ဖြင့် M.Phil ဘွဲ့ကို ရရှိထားသည်။
စစ်ရေးအသက်တာ အာစင် မုနီး သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် Officers Training School, Mangla မှ ၁၇ ရောက်သင်တန်းအဖြစ် ၂၃ Frontier Force Regiment တွင် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။
သူသည် သင်တန်းအတွင်း စွဲမြဲသော စွမ်းဆောင်ရည်ကြောင့် "Sword of Honour" ဆုကို ချီးမြှင့်ခံခဲ့သည်။
သူသည် စစ်ရေးသတင်းအချက်အလက်ဌာန (MI) နှင့် အမျိုးသားသတင်းအချက်အလက်ဌာန (ISI) နှစ်ခုလုံးကို ဦးဆောင်ခဲ့သော ပထမဆုံးတပ်မတော်အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် MI ဦးစီးအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ISI ဦးစီးအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့သည်။
သူသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် Gujranwala ၃၀ Corps Commander အဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Quartermaster General အဖြစ် GHQ တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ဂုဏ်ထူးဆောင်အောင်မြင်မှုများ Hilal-i-Imtiaz (Military): ၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ချီးမြှင့်ခံခဲ့သည်။
Nishan-i-Imtiaz (Military): ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ချီးမြှင့်ခံခဲ့သည်။
Field Marshal အဖြစ်မြှင့်တင်ခြင်း ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပတ်ကစ္စတန်အစိုးရက အာစင် မုနီး ကို Field Marshal အဖြစ်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
ဤအဆင့်မြှင့်တင်မှုသည် Operation Bunyan-um-Marsoos အတွင်း၌ သူ၏ ဦးဆောင်မှုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။
သူသည် Ayub Khan အပြီး ပတ်ကစ္စတန်သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် Field Marshal ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အာစင် မုနီး သည် စာဖတ်ခြင်းနှင့် ခရီးသွားခြင်းကို ဝါသနာပါသည်။
သူသည် Hafiz-e-Quran ဖြစ်ပြီး၊ စော်ဒီအာရေးဗီးယားတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလအတွင်း Qur'an များကို မှတ်သားခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ရှိ ကျေးရွာများကို စစ်ဆင်ရေးဝင်ရောက်စဉ် မြန်မာတပ်မတော်သည် ဒီပဲယင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုကို ကျူးလွန်ခဲ့သည်။
အသေးစိတ် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (PDF) တပ်ရင်းတစ်ခုသည် လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့်သာ လက်နက်တပ်ဆင်ထားပြီး ကျေးရွာများကို တိုက်ခိုက်နေသော မြန်မာစစ်တပ်၏ စစ်ကြောင်းအများအပြားကို ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။
စစ်တပ်သည် အနည်းဆုံး ၁၅ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သော်လည်း အမြောက်ကျည်များနှင့် RPG များကြောင့် PDF တပ်ရင်းသည် မိနစ် ၂၀ ကြာ ပစ်ခတ်ပြီးနောက် ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်အတွင်း စစ်သားများသည် "လှုပ်ရှားနေသော မည်သည့်အရာကိုမဆို ပစ်ခတ်" ဟူသော ချဉ်းကပ်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကျောင်းသား ခြောက်ဦးအပါအဝင် အရပ်သားများစွာ သေဆုံးခဲ့သည်။
ထို့နောက် စစ်သားများသည် ထိုဒေသရှိ နေအိမ်များစွာကို လုယက်ခဲ့သည်။
Tabayin Villagers Cannot Count Dead Amid Myanmar Junta Attacks The Irrawaddy. July 7, 2021. Myanmar Civilian Death Toll Rises From Sagaing Fighting The Irrawaddy. July 5, 2021. At Least 25 Civilians Killed in Shootout with Myanmar Junta The Irrawaddy. July 4, 2021. ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)။
ပဲခူးမြို့ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးမြို့၌ အရပ်သားများကို အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း မြန်မာစစ်တပ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၈၂ ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ယင်းအစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်တွင်း၌ လူအများဆုံး သေဆုံးသည့် တစ်ခုတည်းသော ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယင်းမတိုင်မီ တစ်လမပြည့်မီက လှိုင်သာယာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ပဲခူးမြို့ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလအတွင်း အရပ်သား သေဆုံးသူဦးရေ၏ ၄၀% နီးပါး ရှိခဲ့သည်။
နောက်ခံ thumb|၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ပဲခူးမြို့၌ ဆန္ဒပြနေသူများ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့တပ်မတော်သည် အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီး အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့် အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့သည်။
မကြာမီအတွင် စစ်တပ်သည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းကာ တစ်နိုင်ငံလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခဲ့သည်။
တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ပဲခူးမြို့အပါအဝင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အရပ်သားများသည် စစ်တပ်၏ အာဏာသိမ်းမှုကို ခုခံရန် ကြီးမားသော ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ဆန္ဒပြသူများ စိုက်ထူထားသော လက်လုပ်အကာအရံများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် မဂ္ဂတစ်လမ်းမကြီးသည် ပဲခူးမြို့၏ အဓိက ဆန္ဒပြမှု အားကောင်းရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဖြစ်စဉ် thumb|အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုဖြစ်ပွားရာနေရာအနီးရှိ ကမ္ဘောဇသာဒီရွှေနန်းတော် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု မဖြစ်ပွားမီ ရက်သတ္တပတ်များအတွင်း စစ်အုပ်စုသည် ပဲခူးမြို့တွင် ညစဉ် အင်တာနက်လိုင်း ဖြတ်တောက်မှုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ယခင်ညနေပိုင်းတွင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ရပ် ဆင်နွှဲတော့မည်ဟူသော သတင်းအမှားတစ်ခုသည် ဒေသခံများအကြား ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက် နံနက်တွင် ဆန္ဒပြသူများအကြား ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကို ဟန့်တားရန်အတွက် ပဲခူးမြို့တွင် အင်တာနက်၊ တယ်လီဖုန်းနှင့် လျှပ်စစ်မီးများ ဖြတ်တောက်ခံခဲ့ရသည်။
နံနက် ၄ နာရီတွင် စစ်တပ်သည် စစ်သားအင်အား ၂၅၀ ဖြင့် ကမ္ဘောဇသာဒီ နန်းတော်အနီးရှိ မဂ္ဂတစ်လမ်းနှင့် ဆံတော်တွင်းလမ်းကြားရှိ ရှင်စောပု၊ နန်းတော်ရာ၊ မှော်ကန်နှင့် ပုဏ္ဏားစုရပ်ကွက်များကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။
စစ်တပ်သည် မြို့၏ အဓိကလမ်းများအားလုံးကို ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။
နံနက် ၅ နာရီတွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ယာယီအတားအဆီးများကို ဖယ်ရှားစဉ် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ဆန္ဒပြသူများကို ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။
အရပ်သားအချို့သည် မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် မီးရှူးမီးပန်းများနှင့် လက်လုပ်ပစ္စည်းများကို ချီတက်လာသော တပ်ဖွဲ့ဝင်များထံ ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။
နံနက် ၁၀ နာရီတွင် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ဆံတော်တွင်းလမ်းပေါ်ရှိ နောက်ဆုံးအတားအဆီးကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအတွင်း စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်းများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရသူများစွာသည် သွေးထွက်လွန်ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။
လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အရပ်သားများအပေါ် သူပုန်နှိမ်နင်းရေး နည်းဗျူဟာများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး လူအများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။
ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (AAPP) က အနည်းဆုံး လူ ၂၀ သေဆုံးကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် သေဆုံးသူဦးရေ ၈၂ ဦးအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလအထိ သေဆုံးသူအနည်းဆုံး ၅၀ မှာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း မသိရသေးပေ။
ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကတည်းက သေဆုံးသူများနှင့် ဖမ်းဆီးခံရသူများစာရင်းကို မှတ်တမ်းတင်နေသော နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAPP) က ပဲခူးမြို့ စီးနင်းမှုအတွင်း အစိုးရတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် လူ ၈၂ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ပဲခူးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂက ၎င်းတို့၏ အဖွဲ့ဝင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား သုံးဦးဖြစ်သည့် ဒုတိယနှစ် သတ္တဗေဒကျောင်းသား ကိုအာကာမင်းခန့်၊ ပထမနှစ် သတ္တဗေဒကျောင်းသား ကိုဘိုဘိုနိုင်နှင့် ပထမနှစ် သင်္ချာကျောင်းသား အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ် ကိုကောင်းကျော်ထွန်းတို့သည် စီးနင်းမှုအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ကျူးလွန်သူများ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုကို တပ်မတော်မှ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်မှ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။
အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားရာနေရာ၏ မြောက်ဘက် အကွာတွင် စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။
လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အရပ်သားများအပေါ် တိုက်ပွဲဝင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် လက်နက်များဖြစ်သော ရိုင်ဖယ်သေနတ်များနှင့် ရော့ကက်လောင်ချာနှင့် လက်ပစ်ဗုံးကဲ့သို့သော လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဒဏ်ရာရရှိသူများကို ဆေးကုသခွင့် မပြုခဲ့ပေ။
အကျိုးဆက် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအပြီးတွင် စစ်တပ်သည် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားရာနေရာအနီးတွင် ဆက်လက် တပ်စွဲထားခဲ့သည်။
ထို့နောက် အနီးအနားရှိ ရပ်ကွက်ငါးခုမှ ဒေသခံ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့်သည် ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များကို စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။
သေဆုံးသူများ၏ ရုပ်အလောင်းများကို ဇေယျမုနိဘုရားဟုလည်း လူသိများသော ရှင်စောပုဘုရားဝင်းအတွင်း ယာယီ ထားရှိခဲ့ပြီး အဆိုပါနေရာကို ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။
လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ရက်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ထိုနေရာကို အကာအရံများဖြင့် ပိတ်ဆို့ထားသောကြောင့် အရပ်သားများအနေဖြင့် ရုပ်အလောင်းများကို ပြန်လည်ယူဆောင်ရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ။
နှိမ်နင်းမှုအပြီးတွင် ပဲခူးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂက သေဆုံးသူများ၏ ရုပ်အလောင်းများကို ပြန်လည်ရယူလိုပါက မိသားစုများထံမှ မြန်မာငွေ ၁၂၀,၀၀၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၅) ပေးဆောင်ရန် စစ်တပ်က တောင်းဆိုခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
တုံ့ပြန်မှုများ ပြည်တွင်း နောက်တစ်နေ့တွင် နိုင်ငံပိုင် သတင်းစာဖြစ်သော မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာက ဆန္ဒပြသူများကို "အဓိကရုဏ်းသမားများ" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် လက်လုပ်သေနတ်များ၊ ဓာတ်ဆီပုလင်းများ၊ မြှားများနှင့် လက်ပစ်ဗုံးများဖြင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။
ဆန္ဒပြခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ရဲထွဋ်က ယင်းအစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုကို လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး မစ်ရှဲလ် ဘာချီလက်တ်က အရပ်သားများအပေါ် ခွဲခြားမှုမရှိသော အကြမ်းဖက်မှုများ တိုးမြှင့်လာခြင်းနှင့် စစ်ဘက်သုံးလက်နက်များ အသုံးပြုခြင်းကို ရှုတ်ချသည့် ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
သူမသည် ယင်းအကြမ်းဖက်မှုများကို ဆီးရီးယားပြည်တွင်းစစ်ပွဲအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။
ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအကြံပေးကောင်စီက ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အား ပဲခူးမြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နှိမ်နင်းမှုအပေါ် ချက်ချင်းတုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးကိုယ်စားလှယ် သောမတ်စ် အင်ဒရူးစ်က ယင်းအစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုကို လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှုဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမေရိကန်သံရုံးက ပဲခူးမြို့တွင် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်အစိုးရသည် ယင်းအစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအပေါ် တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် မျိုးဆွေဝင်းအား ဒဏ်ခတ်အရေးယူမှုများ ချမှတ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ NHK / Myanmar Witness အစီရင်ခံစာ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)။
မြန်မာ–ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆက်ဆံရေး သည် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ တို့အကြား ထားရှိသည့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက် တွင် သံတမန်စတင်ထူထောင်ကြသည်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် မြို့တော် ဒါကာမြို့ တွင် မြန်မာသံရုံး ရှိပြီး ရန်ကုန်မြို့ တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သံရုံး ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အကြား ဆက်ဆံရေးသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က အရှေ့ပါကစ္စတန်အဖြစ်တည်ရှိစဉ်ကတည်းက မြန်မာ–ပါကစ္စတန် ဆက်ဆံရေးအပေါ် အခြေပြု၍ စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ရက် နေ့တွင် ဘင်္ဂလားသားများက ပါကစ္စတန် နိုင်ငံထံ မှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ရာတွင် ဦးစွာ လက်ခံအသိအမှတ်ပြုခဲ့သော နိုင်ငံများထဲ မြန်မာလည်းပါဝင်ခဲ့သည်။
လက်ရှိတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့သည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စီးပွားရေးနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဘက်စုံ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့အစည်း အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည်။
ဆက်ဆံရေးအခြေအနေ ပထဝီအနေအထား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ တို့၏ ပထဝီအနေအထားသည် တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တို့ကြားတွင်တည်ရှိသောကြောင့်၊ဒေသနှစ်ခုအကြား ပေါင်းကူးတံတားတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။
ထိုအနေအထားသည် ဒေသတွင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ကုန်သွယ်ရေး နှင့် မဟာဗျူဟာရေးရာဆိုင်ရာ အရေးပါမှုကို ပေးစွမ်းလျှက်ရှိသည်။
ကိုလိုနီခေတ် နှင့် နယ်စပ်အရေးအခင်းများ ကာလအချို့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ တို့သည် ဗြိတိသျှ၏ လက်အောက်တွင် တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲအုပ်ချုပ်ခံရခြင်း၊နယ်နမိတ်စနစ်များ မရှင်းလင်းခြင်း၊လူမျိုးရေးနှင့်ဘာသာရေးမတူညီမှုများကြောင့် နယ်စပ်ဒေသများတွင် ပဋိပက္ခများ တဖြည်းဖြည်းတိုးလာခဲ့သည်။
မူဂျာဟစ်လှုပ်ရှားမှု (၁၉၄၆ - ၁၉၆၁) ကိုလိုနီခေတ် က မြန်မာနယ်မြေအတွင်းသို့ စစ်တကောင်း မှ ဘင်္ဂလီ မူဆလင်ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ တို့တွင်လည်း နှစ်နိုင်ငံနယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်နေခဲ့သည့် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မေယုနယ်ခြားခရိုင် (ဘူးသီးတောင်-မောင်တော) နှင့် မေယုတောင်တန်း တို့တွင် မူဂျာဟစ်ဒင် ခွဲထွက်ရေး လက်နက်ကိုင်သောင်းကျန်းသူများက ကြီးစိုးခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် မြောက်အာရကန်ဒေသရှိ မွတ်ဆလင်ခေါင်းဆောင် မော်လ်ဗီလုကမန် ဆာဟစ် ( Moulvi Lookman Sahib)ဦးဆောင်သော အဖွဲ့သည် မြန်မာ့နယ်မြေအတွင်းမှ ရခိုင်မြောက်ပိုင်းကို ပါကစ္စတန် နိုင်ငံသစ်ထဲသို့ ပူးတွဲသွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ထိုသို့ သီးခြားရေး နှင့် တိုင်းပြည်ခွဲထွက်ရေးကိစ္စများသည် မြန်မာအစိုးရ၏ စိုးရိမ်စရာဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ပြီးခေတ် တွင် မူဂျာဟစ်လှုပ်ရှားမှုများသည် ဘူးသီးတောင် ၊ မောင်တော နယ်မြေများတွင် စတင်ကျယ်ပြန့်လာသည်။
ဦးနုအစိုးရ နှင့် တပ်မတော်တို့က ထိုလှုပ်ရှားမှုများကို ဖျက်သိမ်းရန် ဆွေးနွေးသည့်နည်းလမ်း၊ တိုက်ထုတ်သည့် နည်းလမ်းများဖြင့် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ် မေလတွင် မြန်မာအစိုးရက Peace Committee for North Arakan အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးကာ မွတ်ဆလင်လူမျိုးများ နှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နှင့် ရန်ကုန်အခြေစိုက် ပါကစ္စတန်သံအမတ် တို့ မောင်တောဒေသ သို့ သွားရောက်၍ ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သည်။
ထိုကဲ့သို့သော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် မြန်မာ့တပ်မတော် ကလည်း ၁၉၅၁ ခုနှစ် မှ ၁၉၅၄ အထိ Operation Monsoon ၊ မေယု၊ မုတ်သုန် စသော စစ်ဆင်ရေးကြီးများ၊၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ကျီးကန်း၊ မြတ်မွန်၊ စံပယ်၊ ရွှေကျီး စသည့် စစ်ဆင်ရေးများဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် တွင် မူဂျာဟစ်လက်နက်ကိုင်အုံကြွမှု အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
လက်နက်ချသူများကို ဒုတိယ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကြီးက လက်ခံခဲ့ပြီး ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော ဒေသ၌ အခြေချ နေထိုင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန် (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) နှင့် မြန်မာ အစိုးရတို့ နယ်စပ်မျဉ်းသတ်မှတ်ခြင်း၊ ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
နောင်ဖြစ်ရပ်များ (၁၉၇၁ - ၁၉၇၈) ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ရက်နေ့တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန် မှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့သည့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက် တွင် နှစ်နိုင်ငံ သံတမန်ဆက်ဆံရေးစတင်ပြီးနောက် တက်ကြွစွာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့ အရောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငက စတင်ခဲ့သည့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်စစ်ဆေးရေးဆိုင်ရာ နဂါးမင်းစစ်ဆင်ရေး ကြောင့် ရိုဟင်ဂျာအမည်ခံ ဘင်္ဂလီများ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သို့ တိမ်းရှောင်သွားခဲ့ကြသည်။
ထိုအခြေအနေအပေါ် မြန်မာနိုင်ငံက ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၃၁) ရက်နေ့မှစ၍ ဟင်္သာစီမံချက်အတိုင်း တိမ်းရှောင်သွားကြသူများကိုလက်ခံရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးမှာ စတင် အေးစက်လာခဲ့သည်။
ထိုကာလအတောအတွင်း ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ပထမအပတ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အထူးသံတမန်သည် တိမ်းရှောင် ဘင်္ဂလီများကိစ္စဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာကာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးနေဝင်း နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၉) ရက်နေ့တွင် ဒါကာမြို့၌ "တိမ်းရှောင်သူများ ပြန်လည်လက်ခံရေး သဘောတူညီချက်" ကို နှစ်နိုင်ငံ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်တွင် ဦးနေဝင်း သည် နိုင်ငံအကြီးအကဲတစ်ဦးအနေဖြင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ သို့တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ခရီးစဉ်အတွင်း နှစ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသတွင်း အကျိုးစီးပွားချင်းပြိုင်ဆိုင်မှုများ၊တည်ငြိမ်မှုမရှိသည့် နယ်စပ်ပြဿနာများ၊ခိုးဝင်ဘင်္ဂလီများကိစ္စ၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ကာလရှည် စစ်အုပ်ချုပ်မှု နှင့် ဘင်္ဂလီဒုက္ခသည်အရေးကိစ္စတို့ကြောင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် ပြန်လည် အေးစက်လာခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်အကြားတွင် မြန်မာ တပ်မတော် သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်၌ အင်အားကြီးလာသော ရိုဟင်ဂျာညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ RSO အား နှိမ်နင်းရန် ပြည်သာယာ စစ်ဆင်ရေး ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာ တပ်မတော်က နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စစ်စခန်းတစ်ခုကို မတော်တဆပစ်ခတ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် တပ်မတော်က လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ရိုဟင်ဂျာညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ RSO အဖွဲ့အား အကူအညီပေးခဲ့သည်။
ထိုသို့ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခသည် နှစ်နိုင်ငံအကြားဆက်ဆံရေးအေးစက်သည် အထိ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။
နယ်စပ်စည်းရိုးကာရံခြင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် - မြန်မာ နယ်စပ် နယ်နိမိတ် သဘောတူညီချက် များကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် တွင် တစ်ကြိမ် နှင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ် တစ်ကြိမ် စုစုပေါင်း ၃ကြိမ် အသီးသီး ရယူခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း နယ်ခြား အမှတ်အသား မရှိသည့် နေရာက များပြားနေသည့်အတွက် မကြာခဏ ပြဿနာတက်ကြလေ့ရှိကြသည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် မြန်မာအစိုးရက ဘ င်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် နယ်စပ်ခြံစည်းရိုး ဆောက်လုပ်ရန်အတွက် ၂၀၀၉- ၂၀၁၀ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်မှ စတင်၍ အဆင့် လေးဆင့်ခွဲကာ တပ်မတော် အင်ဂျင်နီယာတပ်မှ တာဝန်ယူဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။
နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၏ ခရီးစဉ်များ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းကာလများတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးအမျိုးသမီးဝန်ကြီးချုပ် ခါလေဒါ ဇီယာ (Khalda Zia) က နိုင်ငံခေါင်းဆောင်အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ခရီးစဉ်များပြုလုပ်ကာ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၇ရက်နေ့တွင် မြန်မာတပ်မတော်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ သည် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်အနေဖြင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီးသွားရောက်ခဲ့သည်။
အလားတူ ဝန်ကြီးချုပ် ခါလေဒါ ဇီယာ (Khalda Zia)သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်မှ ၃၁ ရက်အထိ သုံးရက်ကြာ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ကုန်သွယ်ရေး၊သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဒေသတွင်းဆောင်ရွက်မှုများအတွက် သဘောတူညီချက်ချက်များ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၂၀ရက်နေ့တွင် မြန်မာနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံတို့သည် ၁၀ နှစ်အတွင်း ပထမဆုံး နယ်စပ် ဆွေးနွေးပွဲကို ဒါကာမြို့တွင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် လက်နက်များ မှောင်ခိုရောင်းချမှု တိုက်ဖျက်ရေး ခြေလှမ်းများ ဆောင်ရွက်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၄ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့် သည် ဝန်ကြီးချုပ် ခါလီဒါဇီယာ ၏ ဖိတ်ကြားမှုအရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ပထမဦးဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမောင်အေး သည် ၂၀၀၈ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ရက် တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ဆက်ဆံရေးတိုးမြှင့်ရေး ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလ မြန်မာနိုင်ငံ တွင် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလအတွင်း သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ စတင်တာဝန်ယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် အဖုအထစ်များရှိသော်လည်း တည်ငြိမ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ရက်မှ ၇ရက်နေ့အထိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာ သည်မြန်မာနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေးလာရောက်ခဲ့သည်။
ထိုခရီးစဉ်အတွင်း နှစ်နိုင်ငံအကြား မပြေလည်မှုများအပါအဝင် ထိုထဲ မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ရေနယ်နိမိတ်ပြဿနာကဲ့သို့သော အရေးကြီးသောကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။
ထိုကဲ့သို့ ဆွေးနွေးမှုမတိုင်မီဖြစ်သော ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာ နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တို့သည် ပင်လယ်ရေပိုင်နက်သတ်မှတ်ရေးပြဿနာကို ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဗတ်မြို့ ရှိ ပင်လယ်ပြင်ဥပဒေဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံးသို့ တင်သွင်းကြားနာခဲ့ကြသည်။
ဤပြဿနာကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ ပင်လယ်ဥပဒေ ကွန်ဗင်းရှင်း အရ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ပြီး ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် မတ်လ၁၄ ရက်တွင် ထိုတရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။
ထိုဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် နှစ်နိုင်ငံ နှစ်က်စလုံးက တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် စောဒကမတင်ကြဘဲ၊ ပင်လယ်ရေပိုင်နက်သတ်မှတ်ရေးပြဿနာကို ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်း ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဤဖြေရှင်းမှုသည် မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆက်ဆံရေး တည်တံ့မှုအတွက် အရေးပါသောအခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၁၂-၂၀၁၇ ရခိုင်ပြည်နယ်ပဋိပက္ခ နှင့် မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆက်ဆံရေး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးရေးနှင့်ဘာသာရေးအခြေအနေများကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရ်ှအစိုးရ နှင့် သတင်းမီဒီယာများက စိုးရိမ်မှုများဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၅ ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများအပေါ် ဆွေးနွေးရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရ်ှ အစိုးရနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရတို့အကြား နိုင်ငံတော်အဆင့် တွေ့ဆုံမှုတစ်ခုကိုပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် က ထိုတွေ့ဆုံမှုကို ရွှေ့ဆိုင်းဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နှစ်နိုင်ငံအကြား တည်ငြိမ်သည့် ဆက်ဆံရေးသည် အနည်းငယ်အေးစက်စေခဲ့ပြီး၊ထိုအချိန်မှစ၍ ပြန်လည်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ နှင့် စွပ်စွဲမှုများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အာရကန်ရိုဟင်ဂျာကယ်ဆယ်ရေးတပ် ခေါ် အာဆာ (ARSA) အဖွဲ့က မြန်မာလုံခြုံရေးကင်းစခန်းများကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ မြန်မာ့တပ်မတော်ကလည်း ပြင်းထန်သော လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်၂၉ရက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာ ဦးဆောင်သော အစိုးရက အာဆာအဖွဲ့ကို စစ်ရေးအရ အတူတကွ တိုက်ခိုက်ရန် မြန်မာအစိုးရကို ကမ်းလှမ်းခဲ့ပြီး၊ တိမ်းရှောင်လာသော ဒုက္ခသည်အားလုံးကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
သို့သော် မြန်မာနှင့်တွဲပြီး အာဆာအဖွဲ့ကို စစ်ရေးအရ တိုက်ခိုက်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော ဝန်ကြီးချုပ်ဟာဆီနာ၏ အဆိုသည် ရိုဟင်ဂျာတို့ကို ထောက်ခံသည့် ဆန္ဒပြမှုများ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မြို့ကြီးများတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ မူဝါဒသည် ပြောင်းလဲလာကာ ရုပ်သိမ်းသွားခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းသို့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာ သွားရောက်ပြီး တိမ်းရှောင်လာသူများ နေရပ်ပြန်ရေးကိစ္စအား မြန်မာအစိုးရနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးကို ပိုမိုအေးစက်သွားစေခဲ့သည်။
၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းအခြေအနေ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာ - ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆက်ဆံရေးသည် တိတ်ဆိတ်သွားခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြား မှတ်တိုင်များအနီးရှိ မြန်မာနယ်ခြားစောင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ စခန်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး ကျည်အချို့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံဘက်ခြမ်းသို့ ကျရောက်ကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနယ်စပ်အနီးရှိ ပြည်သူတချို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။
ယင်းအပေါ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ကော့စ်ဘဇ္ဇားရှိ အမှတ်(၃၄)ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်ခြားစောင့်တပ်သို့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့ခွဲ မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အကြောင်းကြားစာပို့ခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အနေဖြင့်လည်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့်အညီ သက်ဆိုင်ရာသို့အသိပေး အကြောင်းကြားစာများ ပေးပို့ခဲ့သည်။
သို့သော် ၂၀၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီး Dr. Md. Monwar Hossain က နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ထံ သံအမတ်ခန့်အပ်လွှာတင်သွင်းခဲ့သည်။
ဤဖြစ်ရပ်သည် နှစ်နိုင်ငံအကြား အေးစက်နေသည့် ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်သည့်အနေဖြင့် သတ်မှတ်နိုင် သည်။
ထို့နောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလဆန်းပိုင်းမှ​စပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည့် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများကို အာရက္ခတပ်တော် က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ က နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ နှင့်ဆက်ဆံရေးတည်ဆောက်ခဲ့သည့်အပြင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ နယ်မြေအများစုကို ကြီးစိုးထားသည့် အာရက္ခတပ်တော် (AA)နှင့်ပါ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအပေါ် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ က ကန့်ကွက်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ယင်းအပြင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ကြားကာလအစိုးရထံသို့လည်း သံတမန်ရေးအရ ကန့်ကွက်စာပေးပို့ခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးတင်းမာလာခဲ့သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၂၈ရက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သံအမတ်ကြီး နှင့် စစ်သံမှူးတို့ကို ပြန်လည် ခေါ်ယူခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အကြား ဆက်ဆံရေးသည် အေးစက်နေရာမှ တင်းမာသွားခဲ့ကြသည်။
လေကြောင်းခရီးစဉ် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၇ ရက် တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် မြန်မာ လေကြောင်း ခရီးစဉ် ပြေးဆွဲရေးအတွက် နှစ်နိုင်ငံတာဝန်ရှိသူများ သဘောတူလက်မှတ် ရေး ထိုးပြီး ရန်ကုန် - ဒါကာ ခရီးစဉ် ပြေးဆွဲမှုကို စတင်သည်။
ကုန်သွယ်မှုအခြေအနေ ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းကစပြီး မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ တို့သည် ကုန်သွယ်မှုသဘောတူစာချုပ်များလက်မှတ်ရေးထိုးထားကြပြီး ကုန်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။
တစ်ဖက်တွင်လည်း ကမ္ဘာ့အဝတ်အထည်ဈေးကွက်၌ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့်မြန်မာနိုင်ငံတို့ သည် ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံများအဖြစ် ရပ်တည်နေခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာ နယ်စပ်။
မင်းညိုစံ သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် တည်ထောင်သူ အလောင်းမင်းတရား၏ ဖခင် ဖြစ်သည်။
မင်းညိုစံသည် မုဆိုးဘို မြို့စားဖြစ်ပြီး ၁၅ ရာစုကတည်းက မူးမြစ်ဝှမ်းကို အုပ်ချုပ်လာသော မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။
သားဖြစ်သူ ဦးအောင်ဇေယျ ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ ဖခင် မင်းညိုစံအား သီရိမဟာဓမ္မ ရာဇာဘွဲ့ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။
Letwe Nawrahta 1961: 13 ကိုးကား ကျမ်းပြုစာရင်း ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ်။
ခွန်စံလွင် (အင်္ဂလိပ်: Khun San Lwin)(၂၁ မတ် ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် ပအိုဝ်းလူမျိုး နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူသည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သ ည်။
ယခင်က ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အစိုးရနှစ်ဆက်အထိ ဆက်တိုက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးဘဝ ခွန်စံလွင် ကို ပအိုဝ်းအမျိုးသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် သထုံ ဦးလှဖေ နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်သန်းရီ တို့က ၁၉၆၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊တောင်ကြီးမြို့ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ အ.ထ.က(၄) တောင်ကြီး တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ တွဲဘက် အ.ထ.က ကျောက်တန်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ် အထိ တောင်ကြီး ဒီဂရီကောလိပ် နှင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးတက္ကသိုလ် တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ရူပဗေဒအထူးပြုဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု ခွန်စံလွင် သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီရေး ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံအတွင်း ကျောင်းသားတပ်မတော် (ABSDF) တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (PNO) သို့ ဝင်ရောက်ကာ နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်(PNO) တွင် အတွင်းရေးမှူး ရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။