kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဈာန်မဂ်ဖိုလ်၏ အနီးအပါး ပြောကြားခြင်းဖြင့် ကုဟန: မိမိကို ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ်ရဟန်များဟု အထင်ကြီးစေရန် မိမိအသုံးပြုသည့် ပစ္စည်းများ (သင်္ကန်း၊ သပိတ် စသည်) နှင့်စပ်၍ တန်ခိုးကြီးသော ရဟန်းတို့ သုံးသည့် ပစ္စည်းမျိုးဖြစ်ကြောင်း အရိပ်အမြွက်ပြောဆိုခြင်း။
ဣရိယာပုထ် ပြင်ဆင်ခြင်းဖြင့် ကုဟန: ဒကာ၊ ဒကာမများ အထင်ကြီးအောင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏ ဟန်ပန်အတိုင်း သွား၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လျောင်းသည့် ဣရိယာပုထ်များကို တမင်တကာ ကြိုးစားပြုပြင် ဟန်ဆောင်ခြင်း။
(ခ) လပန (မလှူချင် လှူချင်အောင် အမျိုးမျိုး ပြောဆိုခြင်း): လာဘ်ရစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မလိုလားအပ်သော စကားများ ပြောဆို၍ ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမတို့ကို မြှောက်ပင့်ခြင်း သို့မဟုတ် လှူချင်လာအောင် အမျိုးမျိုး စကားဖြင့် ကြံဆောင်ခြင်း။
(ဂ) နေမိတ္တိကတာ (မလှူဘဲ မနေနိုင်အောင် နိမိတ်အချက်ပြခြင်း): လာဘ်ရစေရန်အတွက် မိမိလိုချင်သည့် ပစ္စည်းကို တိုက်ရိုက်မတောင်းဘဲ အရိပ်အမြွက်၊ နိမိတ်အချက်များ ပြခြင်း။
(ဥပမာ - ဆွမ်းခံကိုယ်တော်ကြီးဝတ္ထုတွင် အိမ်ရှင်မ၏ အိမ်တွင်းရှိ ပစ္စည်းများကို မြင်ခဲ့ကြောင်းကို အခြားအကြောင်းအရာနှင့် ဆက်စပ်၍ ပြောဆိုခြင်းဖြင့် လိုချင်ကြောင်း နိမိတ်ပြခြင်း)။
(ဃ) နိပ္ပေသိကတာ (ဒါယကာ၏ ဂုဏ်ကို ကြိတ်ချေ၍ လာဘ်ရှာခြင်း): လာဘ်ရစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မလှူသော ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမများ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း၊ ဆဲဆိုကဲ့ရဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် လူအများရှေ့တွင် ပြက်ရယ်ပြုခြင်း။
(င) လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ (လာဘ်ဖြင့် လာဘ်ကို ရှာမှီးခြင်း): ဒါယကာတစ်ဦးထံမှ ရရှိသည့် ပစ္စည်းအနည်းငယ်ကို အခြားသူများအား ပေး၍ ထိုသူများထံမှ ပိုမိုများပြားသည့် ပစ္စည်းကို ပြန်လည်ရရှိရန် မျှော်လင့်ခြင်း။
ဤကုဟန စသည့် ယုတ်မာသော အသက်မွေးမှု ငါးမျိုးတို့သည် ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမများ၏ သဒ္ဓါတရားကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိ၏ လာဘ်ရလိုစိတ်ဖြင့် လှူချင်လာအောင်၊ မလှူဘဲမနေသာအောင် ကြံဆောင်ခြင်းများ ဖြစ်သည်။
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလဆိုသည်မှာ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော အသက်မွေးခြင်းအကြောင်းကြောင့် ပညတ်အပ်သည့် သိက္ခာပုဒ် ခြောက်ပါးကို လွန်ကျူးခြင်းဖြင့် ရရှိသော ပစ္စည်းများနှင့် ဤကုဟန စသည့် မိစ္ဆာဇီဝတရား ငါးမျိုးတို့ဖြင့် ရှာမှီး၍ ရရှိသော ပစ္စည်းများကို မှီဝဲ၍ အသက်မွေးခြင်းဟူသမျှမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမှု စင်ကြယ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။
မဟာဗုဒ္ဓဝင် ပထမတွဲ (ပဌမပိုင်း) မင်းကွန်းဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် (၃) အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ ၃။
အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:ရဟန်းဝိနည်းများ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ။
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ (န) [ပစ္စယသန္နိဿိတ+ သီလ]ဟူသည် ပစ္စည်း ၄-ပါးကို ကောင်းစွာမှီသော-အကျင့်-သီလကို ဆိုလိုသည်။
(“ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော” စသည်ဖြင့် ပစ္စည်း ၄-ပါးကို ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်၍ စင်ကြယ်သော မှီဝဲသုံးဆောင်မှုကို “ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ”ဟု ခေါ်သည်။
ပစ္စည်း ၄-ပါး သုံးဆောင်မှု ၄-မျိုး ဘုရားရှင်၏ တပည့်သား သံဃာတော်များ၏ ပစ္စည်း ၄-ပါး သုံးဆောင်မှုသည် ၄-မျိုးရှိသည်။
ယင်းတို့ကား— ခိုးယူသုံးဆောင်မှု “ထေယျပရိဘောဂ”၊ ကြွေးယူသုံးဆောင်မှု “ဣဏပရိဘောဂ”၊ အမွေခံအဖြစ်ဖြင့် သုံးဆောင်မှု “ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ”၊ ပိုင်ရှင်အဖြစ်ဖြင့် သုံးဆောင်မှု “သာမိပရိဘောဂ” တို့ဖြစ်သည်။
ပရိဘောဂ ၄-မျိုး၏ သဘောထားများ ထိုတွင် သီလမရှိသူ “ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သံဃာ့အလယ်၌ ထိုင်၍ ပစ္စည်း၄-ပါး သုံးဆောင်မှုသည် “ထေယျပရိဘောဂ” ဖြစ်သည်၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ပစ္စည်း ၄-ပါးကို ဘုရားရှင်လည်း ခွင့် မပြုအပ်၊ အလှူရှင်တို့ကလည်း မရည်မှန်း မလှူဒါန်းအပ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
သီလဝန္တပုထုဇဉ်တို့၏ ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ဘဲ သုံးဆောင်မှုသည် အလှူ၏စင်ကြယ်မှု ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိ မဖြစ်သဖြင့် အလှူရှင်တို့ထံမှ ကြွေးယူသုံးဆောင်သကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် “ဣဏပရိဘောဂ” ဖြစ်သည်။
ဝိနည်းတရားနှင့်အညီ ရရှိအပ်သော “ဓမ္မိယ”ပစ္စည်းပင်ဖြစ်စေကာ “ဣဏပရိဘောဂ”ဖြင့် သုံးဆောင်မှုသည် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပျက်၍ မအပ်။
“ထေယျပရိဘောဂ”ဖြင့် သုံးဆောင်ရာ၌ ဆိုဖွယ်ပင် မရှိ။
သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ၇-ယောက်တို့၏ ပစ္စည်း ၄-ပါး သုံးဆောင်မှုသည် “ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ ဖြစ်သည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဘုရားရှင်ထံမှ ဓမ္မအမွေရထားသူ တပည့်သားများ ဖြစ်၍ ဖခင်ဘုရား၏ ပစ္စည်း ၄-ပါးကို အမွေခံ အဖြစ်ဖြင့် သုံးဆောင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ယင်း “ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ”သည် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ မြောက်၍ အပ်သည်။
တဏှာ၏ ကျွန်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သုံးဆောင်မှုသည် “သာမိပရိဘောဂ”ဖြစ်သည်။
ယင်းကား ပရိဘောဂ ၄-မျိုးတွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
ပစ္စဝေက္ခဏာဖြင့် သုံးဆောင်မှု (အာနဏျ ပရိဘောဂ) ထိုမှတစ်ပါး “ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝါမိ” စသော မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်နည်းအတိုင်း ဆင်ခြင်၍ သီလဝန္တပုထုဇဉ်တို့၏ သုံးဆောင်မှုသည် ဣဏပရိဘောဂ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၍ ကြွေးကင်းသော သုံးဆောင်မှု “အာနဏျ ပရိဘောဂ” ဖြစ်သည်။
ယင်းသည် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ မြောက်၍ ဆိုခဲ့ပြီး ပရိဘောဂ ၄-ပါးမှ အလွတ်သီးခြားဖြစ်သည်။
တနည်းအားဖြင့် သီလဝန္တပုထုဇဉ်တို့သည် သိက္ခာသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် “သေက္ခ” စာရင်းဝင် ဖြစ်ရကား ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂတွင် ပါဝင်သည်။
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပြည့်စုံရန် ဆင်ခြင်ပုံ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပြည့်စုံ စင်ကြယ်ရန် ပစ္စည်း ၄-ပါးကို ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်ရာ၌ သင်္ကန်းကို ကိုယ်မှလွှတ်၍ (ခွါ၍) ဝတ်ရုံတိုင်း ဝတ်ရုံတိုင်း၊ ဆွမ်းကို အလုတ်တိုင်း အလုတ်တိုင်း၊ ကျောင်းကို တံစက်မြိတ် အတွင်းသို့ ဝင်တိုင်း ဝင်တိုင်း ဆင်ခြင် သုံးဆောင် ရသည်။
ယင်းသို့ အသေးစိတ် မဆင်ခြင်နိုင်လျှင် နံနက်ခင်း ညနေချမ်း၊ ညဉ့်ဦးယံ မိုးသောက်ယံ ဟူသော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်ချိန် ၄-မျိုးတွင် ၄-ချိန်လုံး ဖြစ်စေ ၃-ချိန်၊ ၂-ချိန်၊ တချိန်ဖြစ်စေ ဆင်ခြင်ရသည်၊ လုံးဝမဆင်ခြင်ဘဲ အရုဏ်တက်သွားလျှင် “ဣဏပရိဘောဂ” အရာ၌ တည်သည်။
ဆေးပစ္စည်းကိုကား ခံယူဆဲအခါ သုံးဆောင်ဆဲ အခါမှာပင် ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်၍ ခံယူသုံးဆောင်ရသည်။
ယင်းသို့ ဆင်ခြင်၍ ခံယူသုံးဆောင်ခြင်းကိုလည်း သန္နိဓိဒုက္ကဋ်၊ ဝိကာလဘောဇနဒုက္ကဋ် အာပတ်မှ လွတ်မြောက်၍ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလပါ ပြည့်စုံစေခြင်းငှါ ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပြည့်စေခြင်းငှါသာ ဆိုခြင်း မဟုတ်၊ ဆေးပစ္စည်းကို သုံးဆောင်ခြင်းသည်လည်း သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်းတို့ကို သုံးဆောင်ခြင်းအတိုင်းပင် အရုဏ်တက်သည် တိုင်အောင် မဆင်ခြင်မိမှ “ဣဏပရိဘောဂ” အရာ၌ တည်သည် (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၂–၃။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၆၇-၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၁-၂။
ဝဇိရ၊၂၆၁-၂။
သာရတ္ထ၊၂၊၄၁၈-၄၂၀။
ဝိမတိ၊၁၊၃၃၇-၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၁-၇၄။
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပျက်ခြင်း/မပျက်ခြင်း အယူအဆများ “ဣဏပရိဘောဂအရာ၌ တည်သည်”ဟူသော အဋ္ဌကထာ စကား၌ မဆင်ခြင်ဘဲ လွန်သွားသော ထိုနေ့အတွက် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလပျက်၊ မပျက် အယူအဆ ၂-မျိုးရှိသည်။
ထိုတွင် ရှေးဆရာအချို့က နောက်နောက် နေ့များ၌ ပြန်လည်မဆင်ခြင်မှသာလျှင် ပျက်သည်။
ဆင်ခြင်လျှင် မပျက်-ဟု ဆိုကြသည်။
ဋီကာ(သာရတ္ထ၊၂၊၄၁၉။
ဝိမတိ၊၁၊၃၃၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၂။
) ဆရာတို့ကမူ ထိုစကားကို စဉ်းစားသင့်သည်ဟု မိန့်ဆိုကြသည်။
ဝိနယာလင်္ကာရဋီကာ (၁၊ ၁၄၀-၁၄၅) ဆရာကား ထို၂-ဝါဒတွင် ရှေးဆရာအချို့၏ ဝါဒသည် သုတ္တ၊ သုတ္တာနုလောမ၊ အာစရိယဝါဒ၊ အတ္တနောမတိ-ဟူသော မဟာပဒေသ ၄-ပါး၌ သက်ဝင်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ လွန်ခဲ့ပြီး နေ့-လ-နှစ်တို့၌ မဆင်ခြင်ခဲ့သမျှ နောက်မှ ပြန်လည်ပေါင်းရုံး ဆင်ခြင်လိုက်လျှင်ပင် ဣဏပရိဘောဂမှ လွတ်၏ဟု ဆိုရာရောက်သဖြင့် အဋ္ဌကထာစကား အချည်းနှီးဖြစ်ရာရောက်သောကြောင့်၎င်း ဣဏပရိဘောဂဖြစ်၍ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပျက်သည်ဟုသာ ဆုံးဖြတ်သည်။
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ စင်ကြယ်စေသော ဆင်ခြင်နည်းများဆိုင်ရာ အယူအဆများ ပစ္စည်း ၄-ပါးကို ဆင်ခြင်ရာ၌ “ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော” စသော မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်နည်း၊ ဓာတ်ကြီး ၄-ပါးဖြင့် ဆင်ခြင်နည်း၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် “ပဋိကူလ” အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်နည်းဟု ၃-မျိုးရှိသည်။
ထိုတွင် နောက် ၂-နည်းဖြင့် ဆင်ခြင်လျှင် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ စင်ကြယ်သည်ဟု “အပရေ” ဆရာတို့က ဆိုကြသည်။
“ကေစိ” ဆရာတို့ကမူ နောက် ၂-နည်းဖြင့်ဆင်ခြင်လျှင် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ပျက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
“ဧကေ” ဆရာတို့ကား နောက် ၂-နည်းဖြင့် ဆင်ခြင်မှုသည် မဟာပစ္စဝေက္ခဏာဆင်ခြင်မှုထက်ပင် သာလွန်ကောင်းသေးသည်ဟု ဆိုကြပြန်သည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဋီကာ (၁၊ ၅၆) ဆရာကမူ စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ ယူသင့်သည်ဟု မိန့်ဆိုသည်။
မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ကြီးကား “ဓာတုသညာ၊ ပဋိကူလသညာတို့သည် ကမ္မဋ္ဌာန်း အပိုင်းဖြစ်၍ ယင်းကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းကာမျှဖြင့် ကိစ္စပြီးလျှင် ကသိုဏ်း အသုဘစသော တစ်ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းလျှင်လည်း ပြီးသင့်သည်၊ ပြီးကား မပြီး၊ ထို့ကြောင့် မဟာပစ္စဝေက္ခဏာဆင်ခြင်ခြင်းသည်သာလျှင် ကောင်းမြတ်သည်” ဟု ဆုံးဖြတ်တော်မူသည် (ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ၊၂၊၇၃)။
ပစ္စယသန္နိဿိတသီလကို ခေါ်ဆိုပုံ အမျိုးမျိုး ပစ္စယသန္နိဿိတသီလကို ပစ္စဝေက္ခဏာဆင်ခြင်မှု ပညာဖြင့် ပြီးစေရ, စင်ကြယ်အောင် သုတ်သင်ကုစားရသောကြောင့် “ပညာသာဓန”ဟုလည်းကောင်း၊ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိဟု၎င်း ခေါ်ဆိုရသေးသည်။
ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်နည်း အကျယ်ကို (မ၊၁၊၁၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၉-၃၅။
ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ၊၂၊၆၃-၈ဝ)တို့၌ ကြည့်။
“ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝါမိ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယာ”တိ အာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော ပဋိသင်္ခါနပရိသုဒ္ဓေါ စတုပစ္စယပရိဘောဂေါ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ နာမ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၆။
ပစ္စယေ သန္နိဿိတံ တေသံ ဣဒမတ္ထိကတာယ ပစ္စဝေက္ခဏသီလံ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ။
၂၆၉။
(—မိလိန္ဒ၊၃၂၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၉၊ ၃၄၊ ၄၁။
သာရတ္ထ၊၂၊၄၁၉။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၇၆။
မူလဋီ၊၁၊၈၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၅၆၊ ၇၁။
) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် (၄) ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ (၄) ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ (ခ) ပစ္စဝေက္ခဏာဆိုတာ ဘာလဲ? ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ကိုးကား Category:ဝိနည်း Category:ရဟန်းဝိနည်းများ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ။
ကိုယ်နယ်ဆီကို ဝါးခြမ်းစိတ်ဖြင့် ခြစ်ပစ်သကဲ့သို့ သူတစ်ပါးတို့၏ ဂုဏ်သတင်းကျော်စောမှုကို ခြစ်ပစ်သော သူသည် တစ်နည်း = နံ့သာခဲကို ကြိတ်ခြေ၍ အနံ့ရှာသကဲ့သို့ သူတစ်ပါးတို့၏ ဂုဏ်ကို ကြိတ်ခြေ၍ လာဘ်ကို ရှာသောသူသည် (နိပ္ပေသေတီတိ နိပ္ပေသိကော) နိပ္ပေသိက မည်၏၊ ထိုသူ၏ ဖြစ်ကြောင်းအမူအရာသည် နိပ္ပေသိကတာ မည်၏၊ ၎င်းနိပ္ပေသိကတာသည် အက္ကောသနာ, ဝမ္ဘနာ, ဂရဟနာ, ဥက္ခေပနာ, သမုက္ခေပနာ, ခိပနာ, သံခိပနာ, ပါပနာ, သမ္ပာပနာ, အဝဏ္ဏဟာရိတာ, ပရပိဋ္ဌိကမံသကတာဟု (၁၁)ပါး ရှိသည်။
အက္ကောသနာ = ကြောက်၍ လှူလာအောင် ဆဲရေးခြင်း (၁၀)ပါးဖြင့် ဆဲရေးခြင်း၊ ဇာတိ နာမ ဂေါတ္တ ကမ္မံ၊ သိပ္ပံ အာဗာဓ လိင်္ဂိတံ။
ကိလေသာပတ္တိ အက္ကောသာ ဒသဝိဓာ တထာ ဣမေ။
ဝမ္ဘနာ = နှိပ်စက်၍ ရှုတ်ချ၍ ဆိုခြင်း၊ ၃။
ဂရဟနာ = သဒ္ဓါတရားနည်းသူ စသည်ဖြင့် အပြစ်တင် ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ၄။
ဥက္ခေပနာ = ဤအလှူ၌ ဤသူကို မပြောကြနှင့်ဟု ပယ်ထုတ်သော စကားကို ဆိုခြင်း၊ တစ်နည်း မလှူသောသူကို “အလှူရှင်ကြီးပါတကား ”ဟု မြှောက်၍ ဆောင့်ချစကား ဆိုခြင်း၊ ၅။
သမုက္ခေပနာ = ကျိုးကြောင်းပြ၍ ပယ်ထုတ်သော စကားကို ဆိုခြင်း (ဝါ) အလှူရှင်သဒ္ဓါတုံးကြီး စသည်ဖြင့် လွန်စွာ ချီးမြှောက် ဆောင့်ချစကား ဆိုခြင်း၊ ၆။
ခိပနာ = ဤသူသည် လူဖြစ်ကျိုးမနပ်၊ အဟောင်းသာ စားသည်ဟု ပြက်ရယ်လှောင်ပြောင် ပြောဆိုခြင်း၊ ၇။
သံခိပနာ = အလှူခံ လာတိုင်း လစ်လပ်သည် မရှိ နတ္ထိကို လှူ၏ဟု လွန်စွာ ပြက်ရယ်ဆိုခြင်း၊ ၈။
ပါပနာ = မလှူသောသူ၏ အဖြစ်သို့ ရောက်အောင် စေးနဲသည် လူဖြစ်ကျိုးမနပ် စသည် ဆိုခြင်း၊ ၉။
သမ္ပာပနာ = ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် မလှူသောသူ၏ အဖြစ်သို့ ရောက်အောင် ဆိုခြင်း၊ ၁၀။
အဝဏ္ဏဟာရိတာ = ကြောက်၍ ရှက်၍ ငါ့အား လှူသတဲ့ဟု တစ်အိမ်မှ တစ်အိမ်, တစ်ရွာမှတစ်ရွာ ကျေးဇူးမဲ့ကို ဆောင်၍ ပြောဆိုခြင်း၊ ၁၁။
ပရပိဋ္ဌိကမံသကတာ = မျက်မှောက်ချိုသာ ကွယ်ရာမှာ အပြစ်ပြောခြင်း (မျက်နှာချင်း မဆိုင်ဝံ့၍ နောက်ကွယ်မှ ကျောက်ကုန်းသားကို ဖဲ့စားသည်နှင့် တူသော စကားဟူလို) (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အရသာ၊၃၀။
နိမိတ္တက, နိမိတ္တကမ္မ, ဩဘာသ, ဩဘာသကမ္မ, သာမန္တဇပ္ပန, ပရိကတာဟု (၆)ပါး ရှိ၏၊ ၁။
နိမိတ္တက = ( နိမိတ္တ+နိမိတ္တက+နိမိတ္တကတာ) ဟု သုံးမျိုး ခွဲခြားမှတ်ပါ။
အမှတ်သညာကို ဖြစ်စေသော ကာယကံ ဝစီကံ ပစ္စည်းလှူရန် အမှတ်ရနေအောင် ပြုမှု ပြောမှုသည် နိမိတ္တ မည်၏၊ နိမိတ်ပြု၍ အသက်မွေးသူသည် နိမိတ္တကမည်၏၊ ထိုသူ၏ ဖြစ်ကြောင်းအမူအရာသည် နိမိတ္တကတာ မည်၏၊ ပစ္စည်းလာဘ်ရလို၍ နိမိတ်ပြုခြင်း အလိုပြခြင်း စသည်ဖြင့် များသောအပြား ရှိ၏၊ ၂။
နိမိတ္တကမ္မ = စားသောက်ဖွယ် ယူဆောင်သွားသည်ကို မြင်လိုက်၍ “စားသောက်ဖွယ်တွေ ရခဲ့ကြသလား?မလှူကြတော့ပြီလော? ” စသည်ဖြင့် နိမိတ်ပြုခြင်း။
ဩဘာသ = မိမိ၏ အလိုကို ပြခြင်း, ရဟန်းတို့အား ဤပစ္စည်းမျိုး ရှားပါးလှသည် ရခဲလှသည် စသည်ဖြင့် ပြောခြင်း။
ဩဘာသကမ္မ = အလိုပြခြင်းကို ပြုခြင်း, လာလှူအောင် ပြုခြင်းတည်း။
“နွားငယ်ကလေးတို့သည် နို့စို့သလော? နို့ပြတ်ပြီလော? ရက်တက် သောက်သလော? ”ဟု မေး၏၊ နို့စို့သေး၏ဟု ဆိုလတ်သော်မဟုတ် တန်ရာ၊ အကယ်၍ နို့စို့လျှင် ရဟန်းတို့အား နွားနို့ ရကုန်ရာ၏ ” ဤသို့ စသည်ဖြင့် လာလှူအောင် ပြုခြင်း။
သာမန္တဇပ္ပန = လိုအပ်သော ပစ္စည်းသို့ နီးကပ်အောင် ဆိုခြင်း၊ ကြံချောင်း, ထန်းလျက်ခဲ, ငါးခြောက်ပြား, ဆန်အိုး, ထောပတ်အိုးတို့ကို တွေ့၍ တွေ့မြင်ခဲ့ပုံ နိမိတ်ဥပမာ ပြဆိုသော ကုလူပကရဟန်းကြီးတစ်ပါး ဝတ္ထုဖြင့် သိအပ်၏၊ ၆။
ပရိကထာ = လိုအပ်သော လာဘ်ရအောင် သွယ်ဝိုက်၍ သိုင်းဝိုင်း၍ လှည့်ပတ်၍ ပြောခြင်း။
လင်းရောင်ကြည် ဆရာတော် ဦးကောဝိဒါဘိဝံသ (ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း) ကိုးကား Category:ရဟန်းဝိနည်းများ။
မြှောက်ပင့်၍ပြောခြင်း လပနာ, အာလပနာ, သလ္လပနာ, ဥလ္လပနာ, သမုလ္လပနာ, ဥန္နဟနာ, သမုန္နဟနာ, ဥက္ကာစနာ, သမုက္ကာစနာ, အနုပိယဘာဏိတာ, စာတုကမျတာ, မုဂ္ဂသူပျတာ, ပါရိဘဋျတာဟု (၁၃)ပါးသော လပနာများ ရှိသည်။
လပနာ = ပစ္စည်းရလို၍ မြှောက်ပင့်၍ပြောခြင်း၊ ၂။
အာလပနာ = ဒကာက မပင့်ဖိတ်ဘဲ “ငါလာခဲ့မည် ”ဟု တင်ကြို၍ ဆိုခြင်း၊ တစ်နည်း = မည်သည့်မင်း, အမတ်, သူဌေး, ဗိုလ်မှူးသည် ငါ့ကို အလွန် ကြည်ညို၏၊ ငါသည် မည်သည့် ရာထူးရှိ ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏၊ စသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို မြှောက်၍ ဆိုခြင်း။
သလ္လပနာ = ဒကာတို့နှင့် ဆန့်ကျင်မည်ကို ကြောက်၍ အလိုက်သင့် အခွင့်ပေးကာ ကောင်းစွာ ဆိုခြင်း။
ဥလ္လပနာ = ကျောင်းဒကာကြီး, ရဟန်းဒကာကြီး, ဗိုလ်မှူးကြီး, မင်းကတော်ကြီး စသည်ဖြင့် ကြီးတစ်လုံးကို သုံး၍ မြှောက်ကာ ပင့်ကာ ဆိုခြင်း။
သမုလ္လပနာ = ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် လွန်စွာ မြှောက်ပင့်၍ ဆိုခြင်း။
ဥန္နဟနာ = ဆင့်ကာဆင့်ကာ ရစ်၍ ဆိုခြင်း၊ ရှေ့နှစ်အခါတွေက ဤ အချိန်၌ ကောက်ဦး ပဲဦး လှူကြသည်၊ ယခု မလှူပြီလော? လှူဒါန်းပါမည်ဟု ဝန်မခံမချင်း ဆင့်ကာဆင့်ကာ ရစ်၍ ဆိုခြင်း။
သမုန္နဟနာ = ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် လွန်စွာ ရစ်ပတ်၍ ဆိုခြင်း။
ဥက္ကာစနာ = ချီးကျူး၍ပြခြင်း ဤဒါယကာသည် ငါ့ကို ဘယ်အခါမှ မမေ့၊ လှူစရာရှိလျှင် ငါ့အားသာ လှူသည် စသည် ပြောဆိုခြင်း။
သမုက္ကာစနာ = ခပ်သိမ်းသော အဖို့အားဖြင့် အဖန်ဖန် ချီးကျူး၍ ပြောဆိုခြင်း။
အနုပိယဘာဏိတာ = အမှန်ကို မငဲ့၊ ချစ်ခင်အောင် အဖန်ဖန် များစွာ ဆိုခြင်း။
စာတုကမျတာ = မိမိကိုယ်ကို နှိမ်ချ၍ ခင်ဗျား, ကျွန်တော်, ဟုတ်ကဲ့ စသည်ဖြင့် အောက်ကျစွာ ဆိုခြင်း။
မုဂ္ဂသူပျတာ = ပဲနောက်ဟင်းအလား မဖောက်ပြန်သော (ဝါ) ကျက်သော ပကတိပဲနောက်က နည်း၏၊ ဖောက်ပြန်၍ မကျက်သော ဝိကတိ ပဲနောက်က များ၏၊ ထို့အတူ ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့ ကျေနပ်အောင် ပကတိအမှန် နည်း၍ ဝိကတိအမှား များများ ဆိုခြင်း။
ပါရိဘဋျတာ = ကလေးငယ်တို့ကို အထိန်းသည်ကဲ့သို့ ရင်ခွင်ဖြင့် ပခုံးဖြင့် ချီပိုးခြင်း။
အံ့ဩဖွယ်ပြုခြင်း သုံးပါး ၁။
ပစ္စယပဋိသေဝနကုဟနာ၊ ၂။
သာမန္တဇပ္ပနကုဟနာ၊ ၃။
ဣရိယာပထသန္နိဿိတကုဟနာဟု အံ့ဩဖွယ်ပြုခြင်း သုံးပါး ရှိ၏၊ ၁။
ပစ္စယပဋိသေဝနကုဟနာ ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့က ပစ္စည်းလာဘ်ဖြင့် လာလှူသောအခါ အလိုနည်းပါးလေဟန် ပယ်လှန်၍ အတင်းလှူလျှင်ဖြစ်စေ, များများလှူလျှင်ဖြစ်စေ အသင်တို့အား ချီးမြှောက်သောအားဖြင့် အလှူခံရတော့မည်ဟု ဆို၍ ထပ်ခါ ထပ်ခါ လှူချင်အောင် လာဘ်များများရအောင် အံ့ဩဖွယ်ပြုခြင်း စသည်တို့တည်း။
သာမန္တဇပ္ပနကုဟနာ ယုတ်မာသော အလိုဆိုးဖြင့် ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဟု မှတ်ထင်စရာစကားဖြင့် အံ့ဩဖွယ်ပြုခြင်း သူတစ်ပါးကို ပြောသကဲ့သို့ မိမိနှင့် နီးစပ်အောင်ပြောခြင်း, အလိုဆိုးဖြင့် ကိုယ်နှုတ်ကို လူရှေ့သူရှေ့၌ လွန်စွာ စောင့်စည်းဟန်ဆောင်၍ အလွန် မျက်မှောင်ကြုတ်ခြင်း, အံ့ဩစေခြင်း စသည်တည်း။
ဣရိယာပထသန္နိဿိတကုဟနာ ယုတ်မာသော အလိုဆိုးဖြင့် သူတစ်ပါးတို့ ချီးမွမ်းအောင် အထင်ကြီးအောင် ပြုအပ်သော သွား, ရပ်, ထိုင်, လျောင်း, ဣရိယာပုထ်တို့ဖြင့် ပြုရိုးပြုစဉ် မဟုတ်ဘဲ ဖြည်းဖြည်းသက်သာ ဟန်ဆောင်ကာ လူအများ မြင်ရာ၌သာ အံ့ဩဖွယ်ပြုခြင်း စသည်တည်း။
ထိုသို့ အထင်ကြီးအောင် ဟိတ်ဟန်ဆောင် အားထုတ်မှုဖြင့် ရလေသမျှ ပစ္စည်းတို့ကို သုံးဆောင်ခြင်းသည် မိစ္ဆာဇီဝပင် ဖြစ်၏၊ လင်းရောင်ကြည် ဆရာတော် ဦးကောဝိဒါဘိဝံသ (ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း) ကိုးကား Category:ရဟန်းဝိနည်းများ။
ဒါယကာတို့အား ဖျက်ဆီးခြင်း ၈ မျိုး ၁။
ပန်းပေးခြင်း၊ ၂။
သစ်သီး ပေးခြင်း၊ ၃။
ဆပ်ပြာမှုန့်ပေးခြင်း၊ ၄။
ဒန်ပူပေးခြင်း၊ ၆။
ဝါးပေးခြင်း၊ ၇။
ဆေးကု ပေးခြင်း၊ ၈။
တစ်အိမ်မှတစ်အိမ်သို့လည်းကောင်း, တစ်ရွာမှတစ်ရွာသို့လည်းကောင်း အစေအပါး ခံ၍ သွားခြင်း။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၈၀။
)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန် ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့၏ ပင်ကို သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုနေသည့် သဒ္ဓါတရား ပျက်ပြားအောင် ပန်းပေးခြင်း, သစ်သီးပေးခြင်း, ရေချိုးကသယ်မှုန့်ပေးခြင်း, မြေညက်ပေးခြင်း, ဝါးပေးခြင်း, ဒန်ပူပေးခြင်း, ခြေဖြင့် သွား၍ ပစ္စည်း စကား သယ်ဆောင်ပေးခြင်း, ဆေးကုပေးခြင်းဟု ရှစ်မျိုး ရှိသည်။
သံဃာ၏ ဥစ္စာဖြစ်သော မြေညက်, ပန်းစသော ဂရုဘဏ်ပစ္စည်းတို့ကို အစိုးရသဖြင့် (ဝါ) ကိုယ်ပိုင် ထင်၍ ပေးသော ရဟန်းအား ကုလဒူသနဒုက္ကဋ်နှင့် တကွ ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ် သင့်၏၊ ခိုးလိုသော စိတ်ဖြင့် ပေးသောရဟန်းအား ပစ္စည်းတန်ဖိုးအလိုက် ဒုက္ကဋ်, ထုလ္လစ္စဉ်း, ပါရာဇိကအာပတ် သင့်၏၊ အကျယ်ကို ကုလဒူသကသိက္ခာပုဒ်တွင် ထပ်မံ ပြဆိုပါမည်။
လင်းရောင်ကြည် ဆရာတော် ဦးကောဝိဒါဘိဝံသ ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း (ဆောင်) ပွင့်, သီး, မှုန့်, မြေ၊ ဝါး, ပူ, ခြေ၊ ဝဇ္ဇေ ဒူရှစ်ဖြာ။
ကုလဒူသက = အမျိုးလေးပါးကို ဖျက်ဆီးပုံ မင်း, သူဌေး, ကုန်သည်, သူဆင်းရဲဟူသော အမျိုးလေးပါးတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် “ကုလေ ဒူသေတီတိ ကုလဒူသကော”အရ အမျိုးလေးပါးတို့ကို ဖျက်ဆီးသူတည်း။
ဤ၌ မစင်, ညွန်, ရွှံ့ပုပ်တို့ဖြင့် ပက်၍ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ တုတ်, ဓား လက်နက်တို့ဖြင့် ရိုက်ပုတ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဖျက်ဆီးသည် မဟုတ်၊ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ချစ်ခင် လေးစားကြည်ညို ခင်မင်ရင်းနှီးလာစေခြင်း အကျိုးငှာ ပန်းပေးခြင်း၊ သစ်သီးပေးခြင်း စသော ကုလဒူသနဝတ္ထုရှစ်ပါးတို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းဟူသော ယုတ်မာသော အကျင့်ဖြင့် မိမိအပေါ်၌သာ ခင်မင် ကြည်ညို သဒ္ဓါတရားဖြစ်စေ၍ ပန်းပေးခြင်း သစ်သီးပေးခြင်းစသည်ကို မပြုကုန်သော ထိုကုလဒူသနအမှုမျိုးတို့ကို မပြုကုန်သော သီလကို ချစ်မြတ်နိုးကြသည့် ရဟန်းကောင်း ရဟန်းမြတ်တို့အပေါ်၌ ကြည်ညိုသဒ္ဓါတရား ပျက်ပြား၍ မလှူချင် မတန်းချင် ဖြစ်စေသည်ကို အမျိုးလေးပါးဖျက်ဆီးသူဟု ဆိုသည်။
သဒ္ဓါတရားပျက်စီးပုံ ဥပမာ - မိန်းကလေးတစ်ယောက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် နဂိုက သဒ္ဓါတရား ကောင်းသူကလေးတည်း။
သို့သော် “ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ”အရ ပေးကမ်းခြင်းသည် အကျိုးအားလုံးကို ပြီးစေ၏ဟူသော စကားကို သဘောပေါက်၍ ရဟန်းတစ်ပါးက သူ့ကို ကြည်ညိုလာအောင် ခင်မင်လာအောင် ထိုမိန်းကလေးအား ပန်း သစ်သီး စသည်ကို ပေးကမ်းလိုက်ရာ ထိုရဟန်း အားသာ ပို၍ လှူချင်တန်းချင်စိတ် ဖြစ်ကာ ချစ်ခင်လာပေမည်။
သို့သော် ထိုကဲ့သို့ ပေးဖော်မရသော လဇ္ဇီသူမွန် သီလရှိသူ အရှင်မြတ်တို့အား မလှူချင်, မတန်းချင်, မဆည်းကပ်ချင်, မကိုးကွယ်ချင် ဖြစ်လာတော့သဖြင့် ထိုမိန်းကလေး၏ နဂိုက ရှိနေသော အစစ်အမှန်သဒ္ဓါတရားကား ပျက်ပြားလေပြီ၊ ဤကဲ့သို့ပင် အခြားသူများအား ပန်း, သစ်သီးစသည်ပေးရာ၌ နည်းတူ သိပါ။
ပန်းပွင့်ပေးခြင်း ရဟန်းသည် မိမိပိုင်သော ပန်းကို ပန်ဆင်ရန်နှင့် နတ်တင်ရန်အတွက် မိဘတို့အားလည်း မပေးအပ်၊ မပေးကောင်း။
ရတနာသုံးပါးကို ပူဇော်ခြင်းငှာ မူကား ပေးကောင်း၏၊ ခေါ်, မခေါ်ဘဲ ရောက်လာကြကုန်သော မိဘတို့မှ ကြွင်းသော အဆွေအမျိုးတို့အားလည်း ရတနာသုံးပါးကို ပူဇော်ခြင်းငှာ ပေးကောင်း၏၊ သို့ရာတွင် တန်ဆာဆင်ခြင်းငှာလည်းကောင်း, ဗိဿနိုးနတ် စသည်တို့ကို ပူဇော်ခြင်းငှာလည်းကောင်း မိဘတို့အားလည်း မပေးကောင်း။
ဒါယကာတို့ကို သိမ်းသွင်းစည်းရုံးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပေးကမ်းလျှင် ကုလဒူသနဖြစ်၍ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ ကျောင်းတိုက်အတွက် သံဃာအတွက် ရည်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသော ပန်းများကို ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးအနေဖြင့် အစိုးတရ ပိုင်စိုးပိုင်နင်း ပြုလုပ်၍ လူဒါယကာတို့အား ပေးလျှင် ကုလဒူသနထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ် သင့်၏၊ သူတစ်ပါးပိုင်သော ပန်းနှင့် သံဃာပိုင်သော ပန်းကို မရိုးသားသောစိတ် (ခိုးလိုသော စိတ်ဖြင့်)ပေးလျှင် တန်ဖိုးအလျောက် ပါရာဇိကအာပတ်အထိ သင့်ရောက်နိုင်၏၊ သစ်သီးစသည် ပေးရာ၌လည်း ဤနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။
ဤသို့ ကုလဒူသနဒုက္ကဋ်၊ ကုလဒူသနထုလ္လစ္စဉ်း၊ ကုလဒူသန ပါရာဇိကအာပတ်များ ရှိသည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားထားသင့်သည်။
သစ်သီးပေးခြင်း မိမိဥစ္စာဖြစ်သော သစ်သီးကိုလည်းကောင်း, အကျွမ်းဝင်သည့် သူတစ်ပါး၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သစ်သီးကိုလည်းကောင်း ပန်းကဲ့သို့ပင် ရတနာသုံးပါးကို ပူဇော်ခြင်းငှာ မိဘတို့နှင့် ရောက်လာကုန်သော အဆွေအမျိုးတို့အား ပေးကောင်း၏၊ သူတစ်ပါးပိုင် သံဃာပိုင် ကျောင်းပိုင်သစ်သီးကို ပေးရာ၌ တန်ဖိုးအလျောက် ပါရာဇိက ထုလ္လစ္စဉ်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏၊ မိမိပိုင် သစ်သီးများကိုမူ (၁) လူမမာ မကျန်းမာသူအားလည်းကောင်း၊ (၂) စားရမဲ့ သောက်ရမဲ့ တောင်းစားနေသူအားလည်းကောင်း ပေးရာ၌ ကုလဒူသန အာပတ်မသင့်။
ထို့ပြင် သံဃာတော်များအား သံဃိက သစ်သီးဝေနေစဉ် ဒါယကာ ဒါယိကာများ ရောက်လာပါက ၎င်းတို့အား ထက်ဝက်သော ဝေစုကို သမ္မုတိရသော ရဟန်းအနေဖြင့် ပေးနိုင်ခွင့် ရှိ၏၊ သမ္မုတိမရသော ရဟန်းအနေဖြင့် သံဃာကို ပန်ကြားပြီးမှသာ ပေးရမည်။
သံဃိကအာရာမ် ကျောင်းတိုက်ကြီး၌ အစောင့်အရှောက် (ရက္ခက)ရဟန်းသည် မိမိစောင့်ရှောက်ခအတွက်ဟု ရည်မှတ်၍ အပင်အရေအတွက်မည်မျှ (သို့မဟုတ်) အသီးအရေအတွက် မည်မျှဟု ခွဲခြား၍ သတ်မှတ်ထားရမည်။
မိမိအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ဝေစုမှ သစ်သီးများကို ကျောင်းသို့ လာရောက်တောင်းသူအား လေးငါးလုံး ပေးရမည်။
(သို့မဟုတ်) ဤအပင်မှ ယူနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနိုင်သည်။
သံဃိကပိုင်မှ သစ်သီးများကိုမူ သံဃာအား ပန်ကြားပြီးမှသာ ပေးခွင့်ရှိ၏၊ ဝိနည်းပြစ်လွတ်အောင် ပေးကျွေးနည်း ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်ကို လေးစားသော ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် သစ်သီး မုန့်ပဲ သွားရည်စာ ကျွေးမွေးလိုပါက လူဒါယကာတို့ကို တံမြက် လှည်းခြင်း၊ မြက်ရှင်းခြင်း၊ ပန်းကန်ဆေးခြင်း စသော ဝေယျာဝစ္စအမှု တစ်ခုခုကို ပြုလုပ်ရန် စေခိုင်းရ၏၊ ထိုသို့ စေခိုင်းရာ၌လည်း ဤ သစ်သီးခဲဖွယ်ကို စား၍ ဤဝေယျာဝစ္စ အမှုကို ပြုလော့ဟု တစ်ဆက်တည်း ကျွေး၍မခိုင်းရ။
ဤသို့ တစ်ဆက်တည်း ကျွေး, ခိုင်းလျှင် နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ်မှ မလွတ်ပေ။
ဤအလုပ်ကို လုပ်ပါဟု ခိုင်းထားပြီးမှ ဤသစ်သီးကို စားပါဟု ဝေယျာဝစ္စ ပြုလုပ်သူအား ကျွေးမွေးရာ၌ ကုလဒူသန မဖြစ်၊ အာပတ် မသင့်ချေ။
ဆပ်ပြာစသည် ပေးခြင်း ရဟန်းသည် မိမိပိုင်ဆပ်ပြာမှုန့် ဆပ်ပြာခဲ သွားတိုက်ဆေး စသည်ကို ဝေယျာဝစ္စပြုလုပ်သူအား ပေးကမ်းစွန့်ကြဲနိုင်၏၊ သူတစ်ပါးပိုင်ပစ္စည်း သံဃာပိုင်ပစ္စည်း ကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပေးရာ၌ ရှေးနည်းအတူ ကုလဒူသန အာပတ်များ သင့်နိုင်၏၊ ရဟန်းသည် မိမိ မဘုဉ်းပေးမီ ဆွမ်း ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်များကို အမိနှင့် အဖအား ကျွေးမွေးကောင်း၏၊ ထို့ပြင် မိဘတို့အား လုပ်ကျွေး ပြုစုနေသူ၊ ကျောင်းကိစ္စ သံဃာ့ကိစ္စ ဝေယျာဝစ္စဆောင်ရွက်သူနှင့် ရှင်လောင်းတို့အားလည်း ပေးနိုင်၏၊ အာပတ်မသင့်ချေ။
လောကွတ်ပျူငှာ ပြုစုသင့်သူများ ရဟန်းတော်များသည် မိမိကျောင်းသို့ ရပ်ဝေးမှ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည်အားလည်းကောင်း, လှူဒါန်းရန် ပစ္စည်းမရှိ အထီးကျန် ဆင်းရဲသားအားလည်းကောင်း, အန္တရာယ်ပြုနိုင်သော ဥပဒေမဲ့ လက်နက်ကိုင်များအားလည်းကောင်း, အစိုးရအမှုထမ်း မင်းစိုးရာဇာတို့အားလည်းကောင်း, လာဘ်လာဘကို မမျှော်လင့်ဘဲ အန္တရာယ်ပြုမည့် ဘေးမှ လွတ်စေရန် ရည်ရွယ်၍ လောကွတ်ပျူငှာ ပြုကောင်းသည်။
ပြုစုသင့်သည်။
သောက်ရေသုံးရေ ပေးရမည်။
နံနက်ပိုင်းတွင် ဆွမ်း ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်များ ကျွေးမွေးရမည်။
ညနေပိုင်းဖြစ်မူ ချက်စားလိုပါက သာမဏေနှင့် ကပ္ပိယတို့ထံ အပ်နှံထားသော ဆန် ဆီ ရှိလျှင် ထုတ်ပေးရမည်။
အိပ်ရာ နေရာပေးရမည်။
ရဟန်းတို့၏ အသက်အန္တရာယ်ကို လည်းကောင်း, ကျောင်းကန်ဘုရား အဆောက်အဦးကိုလည်းကောင်း အန္တရာယ်ပြုနိုင်သူတို့အား သံဃိကပစ္စည်းကိုပင် ပေးကျွေးကောင်း၏၊ မိမိ မဘုဉ်းပေးမီ သီးခြား ခွဲထား၍ ပြင်ဆင်ကျွေးကောင်း၏၊ ဤသို့ ပြုစုခြင်းဖြင့် မိမိအပေါ် ကြည်ညို၍ ပစ္စည်းလေးပါး လှူဒါန်းလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် မထားရ။
အန္တရာယ်မှ အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ရာ လွတ်မြောက်ကြောင်း ပေးကမ်းကျွေးမွေးခြင်း ပြုစုခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စိတ်က အောက်မေ့ဆင်ခြင်၍ ပြုစုကျွေးမွေးရမည်။
အင်္ဂတေ, သစ်, ဝါး စသည် ပေးခြင်း ဖျော်စပ်ပြီးသော အင်္ဂတေ မြေညက် (သို့မဟုတ်) ထုံး, သဲ, ဘိလပ်မြေ, အုတ်မှုန့်ပေးခြင်း, ဒန်ပူပေးခြင်း, ကြိမ်, နွယ်, လျှော်, ဝါး, သစ်သား, သစ်ငယ်, မြက်, ဖြူဆံမြက်, ပြိန်းမြက်စသော ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများမှ ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းများကို လူဒါယကာတို့အား (၁) ဖြားယောင်းသိမ်းသွင်းရန်၊ ကြည်ညိုစေရန်၊ လှူဒါန်းစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပေးလျှင် ဒုက္ကဋ်၊ (၂) မထေရ်ကြီး ကျောင်းထိုင် ဘုန်းကြီးအဖြစ် အပေါ်စီး ရ၍ ပိုင်စိုးပိုင်နင်းပြုလုပ်၍ ပေးလျှင် ထုလ္လစ္စဉ်း၊ (၃) ခိုးကြောင်ခိုးဝှက်ပြု၍ သံဃာ မသိအောင် ပုန်းကွယ်ဖုံးဝှက်၍ (ခိုးလိုသောစိတ်ဖြင့်) ပေးလျှင် တန်ဖိုးအလျောက် ပါရာဇိကအာပတ်အထိ သင့်စေနိုင်၏၊ ဆေးကုသပေးခြင်း ရဟန်းတော်များသည် လူဒါယကာ ဒါယိကာမတို့အား ဆေးမကုအပ်၊ ဆေးမပေးအပ်၊ ဆေးနည်းလည်း မပေးအပ်၊ ဆေးပေး ဆေးကုလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏၊ သဒ္ဓါတရားပြည့်စုံ၍ ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဘုရားဒါယကာ ကျောင်းဒါယကာ အလှူဒါယကာတို့ကို ဆေးပေးခြင်း ဆေး ကုခြင်း မပြုရ။
ဝိနည်းပြစ်လွတ်အောင် ဆေးနည်းပေးခြင်း ဒါယကာတစ်ဦးက “တပည့်တော်၏ မိခင် ဖျားနာနေသဖြင့်, မည်သည့်ရောဂါ ဖြစ်နေ၍ ဆေးနည်း ပြောပြပါဘုရား၊ ဆေးနည်းကောင်း ညွှန်ပြပါဘုရား”ဟု လျှောက်ထားလာလျှင် ဆေးပညာ ဗဟုသုတရှိသော ရဟန်းသည် ဆေးနည်းကို တိုက်ရိုက် မပြောပြရ။
အနီး၌ရှိသော ဆေးကုကောင်းသူ ရဟန်း သာမဏေ တစ်ဦးဦးအား ပြောသည့်အနေဖြင့် “မည်သည့်ရဟန်း မည်သည့် ရောဂါဖြစ်စဉ်က မည်သည့်ဆေးဖြင့် ကုသ၍ ပျောက်ကင်းဖူးကြောင်း” ပြောကြားနိုင်သည်။
ဒါယကာဖြစ်သူက နံဘေးမှ ကြားနာမှတ်သား၍ သူ၏ မိခင်အား ထိုဆေးနည်းအတိုင်း ကုသပါလျှင် ထိုဆေးနည်းပြောကြားသော ရဟန်းမှာ ကုလဒူသနအမှု ပြုရာမရောက်၊ အာပတ် မသင့်ချေ။
သို့မဟုတ် ဒါယကာဖြစ်သူက ဝိနည်းနားလည်သဖြင့် မည်သူဖျားနာသည် မည်သူအတွက်ဟု နာမည်ကို မဖော်ညွှန်းဘဲ “ဤရောဂါမျိုး ဖြစ်နေသူကို မည်သည့်ဆေးဖြင့် ကုသရသနည်း”ဟု ဆေးပညာသဘောသက်သက်ကို မေးရာ၌ ထိုရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည့် ဆေးနည်းများကို ပြောပြခွင့် ရှိ၏၊ ဆေးကုကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ရဟန်းနှင့် သာမဏေများသည် မိမိ၏ ခမည်းတော် မယ်တော်နှင့် ၎င်းတို့ အား ပြုစုလုပ်ကျွေးသူ မိမိအား ဝေယျာဝစ္စ ပြုလုပ်ပေးသူနှင့် ရှင်လောင်းတို့အား ဆေးကုပေးအပ်၏၊ လူနာအား ဆေးနည်းပြောပြခြင်း ထိုလူနာ၏ ပစ္စည်းဖြင့် ဆေးဖော်စပ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် မိမိပစ္စည်းဖြင့် ဆေးဖော်စပ် တိုက်ကျွေး ကုသပေးခြင်း ပြုနိုင်၏၊ အကယ်၍ မိမိ၌ ဆေးပစ္စည်းများ မရှိပါက ဆွေမျိုးများထံ တောင်း၍လည်းကောင်း, ဖိတ်ကြားထားသော ဒါယကာများထံမှ အလှူခံ၍လည်းကောင်း, မရပါက နေမွန်းလွဲအချိန်တွင် အိမ်စဉ်လှည့်လည်ရပ်၍ ဆွမ်းခံသကဲ့သို့ ဆေးပစ္စည်း အလှူခံ၍လည်းကောင်း ဆေးပစ္စည်းတို့ကို ရှာဖွေ ဖော်စပ် ကုသပေးကောင်းသည်။
မိဘမှ တစ်ပါးသော ဆွေမျိုးများအား ဆေးကုသပုံ ထို့ပြင် ရဟန်းနှင့် ဆွေခုနစ်ဆက် မျိုးခုနစ်ဆက်တော်စပ်သူ ညီအစ်ကို မောင်နှမနှင့် ဦးကြီး ဦးလေး အဒေါ်စသည်တို့အား ၎င်းတို့၏ ဆေးပစ္စည်းဖြင့် ဖော်စပ်၍ ကုသပေးခွင့် ရှိ၏၊ အကယ်၍ မိမိပိုင် ဆေးပစ္စည်းဖြင့် ကုသပေးရပါက နောင်တစ်ချိန်တွင် အစားပြန်ပေးကြရန် ပြောဆို၍ ဆေးကုသပေး နိုင်သည်။
အလိုက်သိ၍ အစားပြန်ပေးပါက ယူရမည်။
ပြန်မပေးပါက ၎င်းဆေးတို့ကို အစားပြန်မတောင်းရ။
သီတင်းသုံးဖော်ရဟန်း၏ မိဘများအား ဆေးကုသပုံ ဆေးပညာတတ်ကျွမ်းသော ရဟန်းသည် မိမိနှင့် အတူနေရဟန်း, ဆရာရဟန်း, တပည့်ရဟန်းတို့၏ မိခင်ဖခင်တို့အား မလွှဲမရှောင်သာ၍ ဆေးကုသပေးရပါက ထိုသားရဟန်း၏ ဆေးဝါးဖြင့် ကုသပေးရမည်။
ထိုရဟန်း၌ အရန်အသင့် ဆေးမရှိပါက မိမိ၏ ဆေးဝါးများကို သားရဟန်းပိုင်အဖြစ် ပေးအပ်ပြီးမှသာ ထိုသားရဟန်း၏ ဆေးဖြင့် ကုသပေးရမည်။
တခြားဆေးကုကောင်းသူများ ထို့ပြင် အန္တရာယ်ပြုနိုင်သော ဥပဒေမဲ့ လက်နက်ကိုင်များ, စစ်ရှုံးလာသော ဘုရင်နှင့် မင်းမှုထမ်းများ, ခရီးသည်များ, ရပ်ဝေးမှ ရောက်လာသော ခရီးသွားဧည့်သည်များ, ဆွေမျိုးမရှိ အထီးကျန်သူတို့သည် မကျန်းမာသဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်ခိုလာပါက ဆေးကုသပေးနိုင်သည်။
ကုလဒူသနအာပတ် မသင့်ချေ။
ပရိတ်ရွတ်ခြင်း ကမ္မဝါစာဖတ်ခြင်း “ဘုရားတပည့်တော်တို့၏ နေအိမ်နှင့် ရပ်ကွက်ကို ပရိတ်, ကမ္မဝါဖြင့် အရံအတားပြုလုပ်ပေးတော်မူပါဘုရား၊ ပရိတ်, ကမ္မဝါစာ ဖတ်၍ စောင့်ရှောက် ပေးတော်မူပါဘုရား”ဟု တောင်းပန်လျှောက်ထားရာ၌ ပရိတ် မရွတ်အပ်၊ မရွတ်ကောင်း၊ ကမ္မဝါစာလည်း မဖတ်ကောင်း၊ မလိမ္မာသော ဒါယကာအား နားလည်သဘောပေါက်စေရန် ရှင်းပြ၍ ဝိနည်းနှင့် ညီအောင် ပြန်လည် လျှောက်ထားစေရမည်။
“ပရိတ်တရားတော် ချီးမြှင့်ပေးတော်မူပါဘုရား၊ (သို့မဟုတ်) ပရိတ်ရွတ် ကြွတော်မူပါဘုရား၊ ကမ္မဝါဖတ် ကြွတော်မူပါဘုရား”ဟု လျှောက်ထားပါက ပရိတ်နှင့် ကမ္မဝါစာ ရွတ်ဖတ်ခွင့် ရှိ၏၊ ဒါယကာတို့ လျှောက်ထားတတ်ဖို့ အရေးကြီး၏၊ ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည် ပြုလုပ်ပေးခြင်း ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည်တို့ကို ရဟန်း၏ ပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်မပေးရ၊ ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့ ပိုင်သော ရေနှင့် ချည်ခင်တို့ဖြင့်သာ ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည် ပြုလုပ်ပေးရမည်။
ရဟန်းသည် ပရိတ်ရွတ်နေစဉ် ရေကို လက်ဖြင့် မွှေနှောက်ပေးခြင်း၊ ချည်ကို လက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်သုံးသပ်ပေးခြင်း ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည်တို့ကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်၏၊ အာပတ်မသင့်ချေ။
ပရိတ်သဲ ပရိတ်ခဲ ပရိတ်ပန်းတို့ ပြုရာ၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက် သိမြင်ပါလေ။
ဂါထာမန္တန်စသည် မန်းမှုတ်ခြင်း ဆေးကုသခြင်းဟု ဆိုရာ၌ စားဆေး ထိုးဆေး လိမ်းဆေးတို့ဖြင့် ကုသခြင်းသာမဟုတ် ဂါထာမန္တန်ဖြင့် မန်းမှုတ်ပေးခြင်း၊ အထက်လမ်း အောက်လမ်း ပယောဂနည်းများဖြင့် ဆေးကုသခြင်း၊ ပျောက်စေခြင်း၊ ဆေးကုသခြင်းတို့ကိုလည်း ရဟန်းတော်များ ပြုလုပ်ခွင့် မရှိချေ။