kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အစောက်မြင့် လေးဆယ်မှန်၊ ကြိုးတန်တန်ဆိုင်းချက်ကရှင်း။
ဖယောင်းဆိုး ပိုးထည်၊ ချုပ်ချည်စုံမယွင်း။
မီးအိမ် ပျံအတွင်းမှာ၊ ဓာတ်ခိုး သွင်းစက်နှောင်။
တရွေ့ရွေ့သူဖောင်း၊ ထက်လမ်းကြောင်း မိုးထိလုအောင်။
ကြိမ်တောင်း ကြီးဆွယ်မြှောင်၊ သုံးအဆောင် စုံများနှင့်၊ လိုက်သွားကြ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်၊ မိုးဝကောင်းကင်။
လေလိုက်သင့်ပြန်လျှင်တယ်၊ အပျံတွင်ဈာန်ငြမ်းရှင့်လေး'။
ဟူ၍ဖြစ်သည်။
၁၂၄၂-ခုနှစ်၌ ဦးခြိမ့်သည် စိန္တကျော်သူဦးဩ ပြုစုခဲ့သော မြန်မာစာပေ ဂန္ထဝင်တွင် ထင်ရှားသည့် ကဝိလက္ခဏ သတ်ပုံကျမ်းမှ နက်နဲသိမ်မွေ့၍ အသိခက်သော အချို့အပိုဒ်များကို မင်းတုန်းမင်းတရား မေးသောကြောင့် အထူးထူးသော ဇာတ်နိပါတ် ကျမ်းဂန်ရာဇဝင်စသော အထောက်အထားများနှင့် ညှိနှိုင်း၍ ကဝိလက္ခဏဒီပနီဟူသော ကျမ်းကြီးကို ကြိုးကြိုး စားစား ပြုစုလေသည်။
ထိုကဝိလက္ခဏဒီပနီကျမ်းသည်ကား စာပေလိုက်စားသူတို့ အဖို့ လက်မလွှတ်နိုင်သော ကျမ်းပင်ဖြစ်သည်။
ဦးခြိမ့်သည် စာဖတ်အလွန်ဝါသနာပါသည်။
နန်းတော်သို့ ဝင်ချိန်နှင့် အိပ်ချိန်၌သာ မျက်စိနှင့်စာ လွတ်သည်။
အိမ်သာသွားသည့်အခါ၌ပင် စာကိုကြည့်ရှုလျက် သွားသည်ဟု မှော်ဘီဆရာကြီးက ပညာရှိများအကြောင်း စာတွင်ဖော်ပြထားလေသည်။
ဦးခြိမ့်သည် ခွေးရူးကိုက်၍ ကွယ်လွန်ကြောင်း အဆိုရှိသည်။
လက်မှုပညာအဖြစ်မှ စက်မှုပညာအဖြစ်သို့ တိုးတက် ပြောင်းလဲလာခဲ့သော ပညာရပ်များထဲတွင် ချည်ထိုးခြင်းလည်း တစ်ခုပါဝင်သည်။
ထိုအတတ်သည် အထည်များပြုလုပ်သော အတတ်ဖြစ်သော် လည်း ရက်ကန်းအတတ်နှင့်ကား မတူပေ။
ဥရောပအနောက်ပိုင်းတွင် ထိုပညာရပ်သည် ရက်ကန်းအတတ် နောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့၍ ခုနစ်အားဖြင့် ၁၄ ရာစုလောက် ကမှ စတင်ပေါ်လာလေသည်။
အမျိုးသမီးများ၏ ချုပ်လုပ်မှုပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် စတင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့စဉ်က သိုးမွှေး စသည့် ချည်ပင်များကို ဝါး၊ သစ်သား၊ အရိုးစသော အပ်ရှည်ရှည် ၂ ချောင်းဖြင့် ထိုးကြ လေသည်။
ထိုလက်မှုပညာရပ်ကို နှစ်ချောင်းထိုးအတတ်ဟု ခေါ်လာကြ၍ ရက်ကန်းကဲ့သို့ စင်မလိုဘဲ အပ် ၂ ချောင်းကြား ထဲတွင် ခြည်ပင်ကို အပေါ်တင်ကာ၊ အောက်ချကာဖြင့် အပေါ် ထိုး အောက်ထိုးများ ထိုးကာ ခြေအိတ်၊ လည်စီး၊ သိုးမွေး အင်္ကျီ စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။
နှစ်ချောင်းထိုးအတတ်ပေါ်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့် ကြာသောအခါ မိန်းကလေးများ နှစ်ချောင်းထိုးအပ်ဖြင့် အထည် တစ်ခုဖြစ်အောင် စိတ်ရှည်လက်ရှည် ထိုးနေသည်ကို အားမရ စိတ်မရှည်နိုင်သူတစ်ဦး ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ထိုသူမှာ အင်္ဂလန်ပြည် နော့တင်ဂမ်ရှိုင်ယာခရိုင်မှ ဝီလျံလီးအမည်ရှိ ခရစ်ယန်ဘုန်းကြီး တစ်ပါးဖြစ်၏။
ဝီလျံလီး၏ ချစ်သူ မိန်းကလေးမှာ မိမိထက် နှစ်ချောင်းထိုးအလုပ်ကို ပို၍ စိတ်ဝင်စားကြောင်း သိရသည်။
မိန်းကလေးများသည် အထည်တစ်ခုဖြစ်ရန် ကျင်လည်သွက်လက်စွာ အပ်နှစ် ချောင်းဖြင့် မရပ်မနားထိုးကာ ပြုလုပ်ပါသော်လည်း လက်စိုက် ရသလောက် အပြီးမမြန်လှသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ဝီလျံလီးသည် အလုပ်လုပ်ရသလောက် အထည်အဖြစ် မြန်မည့်နည်းကို ကြံစည်စိတ်ကူးပြီးနောက် အပ်များများ ထည့်၍ ထိုးနိုင်သောခြည်ထိုးစက်တစ်ခုကို ခရစ် ၁၅၈၉ ခုနှစ် တွင် တီထွင်စမ်းသပ်ကြည့်သည်။
ထို ပထမတီထွင်သော စက်ဖြင့် လုပ်သည့် ခြေအိတ်တစ်စုံကို အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ အား ဆက်သ၏။
သို့သော် အထည်မှာကြမ်း၍ ပိုးလည်း မဟုတ်သဖြင့် ဘုရင်မကြီးက သဘောမကျလှပေ။
ထိုအခါ ဝီလျံလီးသည် ယခင်စက်ထက် အပ်များပို၍ပါသော စက် တစ်လုံးကို ပြုလုပ်သည်။
ယင်းစက်ဖြင့် နူးညံ့ကောင်းမွန်သော ပိုးခြေ အိတ် တစ်စုံကို ထိုးပြီးလျှင် ဘုရင်မအား ဆက်သ ပြန်သည်။
သို့သော်လည်း ဘုရင်မကြီးက မည်သို့မျှ အားပေး ချီးမြှင့်ခြင်း မပြုသဖြင့် ဝီလျံလီးသည် စိတ်အပျက်ကြီး ပျက် ကာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွား လေတော့သည်။
ဘုရင်မ ကြီးက အားပေးခြင်းမပြုသည့်အကြောင်းမှာ ထိုစက်မျိုးကို အသုံးပြုလာကြလျှင် နှစ်ချောင်းထိုး လက်မှုပညာသည်များ တိမ်ကော၍ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သွားမည်ကို စိုးရိမ်သော ကြောင့်ဟု ဆိုသည်။
ဝီလျံလီး ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ရောက်သွားသော်လည်း သူ၏ တီထွင်မှုမှာ တိမ်ကောခြင်းမရှိပေ။
နောင်အခါ၌ သူတီထွင် ခဲ့သည့် လက်စများကို တိုးတက်ပြုပြင်လုပ်ကိုင်သူများ ပေါ် ပေါက်ခဲ့လေသည်။
၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဒါဗီရှိုင်ယာခရိုင်မှ ဂျက်ဗီဒိုယ်ယာစထရတ် ဆိုသူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် ဆွယ်တာ အင်္ကျီ အနားပတ်၊ ခြေအိတ်ရှည် ထိပ်အနားပတ်တို့တွင် ထည့် သည့် ကွမ်းရိုးစင်းဖော်ခြင်းကိုပင် စက်ဖြင့်ထိုး၍ ပြုလုပ်နိုင် လာသည်။
စထရက် တီထွင်သောစက်ဖြင့် ထိုးသည့်အထည် များမှာ ထိုစဉ်က နှစ်ချောင်းထိုးလက်ဖြစ်ထည်များနှင့် အပြိုင် အဆိုင် ဖြစ်ခဲ့ကြ၏။
ဝီလျံလီးနှင့်အတူ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပါသွားသည့်စက်ကို ပြင်သစ်လူမျိုးတို့ကလည်း တိုးတက် ကြံစည်ကြရာ ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ဒကရွားဆိုသူ တီထွင်သော စက်မှထွက်သည့် အထည်များမှာ အလွန်ပင် အဆင့်အတန်း မြင့်လာလေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့်ထက် တစ်ဆင့် တိုးတက်၍ ပြုပြင်တီထွင် လာခဲ့ကြရာ ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ရေနွေးငွေ့စက်ဖြင့် လည်သည့် ခြည်ထိုးစက်များ ပထမဦးစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ထိုစက် များကြောင့် ခြည်ထိုးလုပ်ငန်းမှာ ပိုမိုတွင်ကျယ်လာ၏။
နောင် တွင် ပိုမိုဆန်းကြယ်စွာ ထိုးနိုင်သော ခေတ်မီစက်များ တဖြည်း ဖြည်းတိုးတက် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်။
ယခင်က ခြေအိတ် စသည့်အထည်များကို စက်များဖြင့် တပြင်တည်းထိုးပြီးမှ ပြန်၍ ကွင်းဖြစ်အောင် ချုပ်ယူရသည်။
သို့သော် ၁၈၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ချုပ်ရိုးမရှိအောင် ပတ်လည်ကွင်းဖြစ်ပြီးသား အထည်များ ထိုးနိုင်သည့် အဝိုင်းပုံစက်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
စက်ဖြင့် ထိုးသည့်အထည်များတွင် အခြေခံအားဖြင့် ၂ မျိုး ရှိသည်။
တစ်မျိုးမှာ လက်ထိုးမှာကဲ့သို့ ကြိုးတစ်ပင်တည်းနှင့် ကွင်းကလေးများပြုပြီး ထိုးသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပြီးသွားသည့် အထည်မှ အစတစ်စကို ဆွဲထုတ်လိုက်ပါက အထည်တစ်ခုလုံး ပြေထွက်လာနိုင်၏။
ယင်းသို့ ထိုးနည်းကို 'ဗောင်တင်ထိုးနည်း' ဟု ခေါ်ကြသည်။
ထိုထိုးနည်းဖြင့် ဆွယ်တာ၊ ခြေအိတ်၊ အတွင်းခံစွပ်ကျယ် စသည်တို့ကို ထိုးကြသည်။
နောက်တစ်မျိုးတွင် အထည်၏အနံ၌ ကွင်းကလေးများ ရှိသလောက် ခြည်အပင်များ ရှိသည်။
ရက်ကန်းဖြင့် အထည် ရက်ရာတွင် အတိုင်ခြည်ကို တိုင်ခြည်များကြားမှ ဖြတ်ကျော် ရက်သွားသကဲ့သို့ ဤနည်းတွင်လည်း တိုင်ခြည်ထား၍ ထိုးရ သဖြင့် 'အတိုင်ထိုးနည်း'ဟု ခေါ်ကြသည်။
သို့သော် အထည် ရက်ပုံနှင့်မတူ ခြင်းမှာ တိုင်ခြည်ကို ဖောက်ခြည်က ကွင်းပြု လုပ်ကာ ချိတ်၍ချိတ်၍ ယူသွားသည်။
အတိုင်ထိုးနည်းတွင် ခြည်ပင် အစများများသုံးသောကြောင့် ရှောစောင်လက်အိတ် စသည်များမှာကဲ့သို့ အရောင်စပ်ထိုးလိုလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အဆင် ဖော်လိုလျှင်သော်လည်းကောင်း ဤနည်းကို အသုံးပြုကြလေသည်။
ယခုခေတ်တွင်ကား လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို အသုံးပြု၍ လူမပါ ဘဲနှင့် အလိုအလျောက် အထည်ဖြစ်အောင် ထိုးနိုင်သည့် ခြည် ထိုးစက်များပင် ပေါ်ပေါက်နေပေပြီ။
စက်အမျိုးမျိုးရှိသည့် အနက် အသုံးအများဆုံးမှာ ဗောင်ဝိုင်းစက်မျိုး ဖြစ်၏။
ထို စက်မျိုးတွင် ဗောင်ဝိုင်းကြီးပတ်လည်၌ အပ်များကို စီ၍ တပ်ဆင်ထားသည်။
အဖျားများ၌ ချိတ်ကလေးများ ပါရှိ၍ ထိုအပ်များသည် အပေါ်နှင့်အောက် တက်ချည်ဆင်းချည် ဖြစ်နေကြသည်။
ယင်းသို့ အပ်များသည် အပေါ်နှင့်အောက် တက်ချည်ဆင်းချည် ဖြစ်နေစဉ် အပ်အဖျားရှိ ချိတ်များက ခြည်ပင်များကို ဆွဲ၍ ကွင်းကလေးများဖြစ်အောင် ပြုလုပ်သွား ကြလေသည်။
အချို့သောစက်များမှာ တစ်မိနစ်လျှင် အဆိုပါ ကွင်းကလေးပေါင်း ၆ဝဝဝဝဝ ကျ ပြုလုပ်နိုင်အောင်ပင် လျင်မြန်ပေသည်။
ရက်ကန်းစင်ဖြင့် အထည်ရက်ရာတွင် တိုင်ခြည်ကို ဖောက်ခြည်က ဖြောင့်တန်းစွာ တစ်ပင်ကျော် တစ်ပင်ချ ရက်လုပ်သွားသည်။
သို့သော် ခြည်ထိုးနည်းတွင် ကွင်းကလေး များ ဖြစ်အောင် ထိုးသွားသည့်အတွက် ခြည်ထိုးနည်းဖြင့် ပြုလုပ်သောအထည်မျိုးမှာကား ဆန့်၍ ရပြီးလျှင် လေဝင် ပေါက်လည်း ပို၍ များသည်။
ထို့ကြောင့် အတွင်းခံစွပ်ကျယ် အင်္ကျီ၊ ခြေအိတ် စသည့်အထည်မျိုးကို ခြည်ထိုးနည်းဖြင့် ပြုလုပ်ယူကြသည်။
ခြည်ထိုးသည့်လုပ်ငန်းမှာ စက်မှုသို့ ပြောင်းခဲ့သည့် အခြား လုပ်ငန်းများနည်းတူ ယခုအခါ ကြီးကျယ်သည့် လုပ်ငန်းကြီး တစ်ခု ဖြစ်နေပေပြီ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:အထည်အလိပ် အနုပညာများ။
ချည်ခင်စွတ်ငှက် (Ciconia episcopus) သည် ကြီးမားသောရေငှက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ငှက်ကျားမျိုးရင်း တွင် ပါဝင်သည်။
သိပ္ပံအမည်မှာ စီကိုးနီးယား အက်ပီစကိုးပတ် ဖြစ်သည်။
သားပေါက်ရာတွင် တစ်ကောင်ချင်း (သို့မဟုတ်) အုပ်စုကလေးများဖြင့် ကျက်စားတတ်သည်။
သစ်တောများအတွင်းရှိ နွံတောများ၊ စိုက်ပျိုးမြေများနှင့် စိမ့်တောများအပါအဝင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်မျိုးစုံတွင် ကျက်စားသည်။
ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများ အနှံ့အပြားတွင်တွေ့ရှိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်လည်း ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရှိတတ်သည်။
သွင်ပြင်လက္ခဏာ ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် အလျား ၃၆ လက်မခန့် ရှိသည်။
ခြေတံအလွန်ရှည်သည်။
နှုတ်သီးရှည်၍ သန်မာသည်။
အတောင် ကျယ်ပြန့်သည်။
ပျံသန်းရာတွင် အလွန်မြန်၍ လင်းတများကဲ့သို့ အလွန်မြင့်မားစွာလည်း ပျံနိုင်သည်။
ချည်ခင်စွတ်ငှက်၏ အသံသည် အောသည်။
အာခေါင်သံနှင့် ဝက်ကဲ့သို့ မြည်သည်။
သို့သော် ဆောင်းရာသီ၌ အသံမပေးဘဲ နေတတ်သည်။
ရေကောင်းစွာရသော ဒေသများတွင် တစ်ကောင်ချင်းသော်လည်းကောင်း၊ စုံတွဲသော်လည်းကောင်း၊ အုပ်ဖွဲ့၍သော်လည်းကောင်း တွေ့ရတတ်သည်။
ရေလွှမ်းမိုးသောနေရာနှင့် လယ်ကွင်းများတွင်လည်း အစာရှာဖွေ၍၊ ဖား၊ ငါး၊ တီကောင်နှင့် ပိုးမွှားများကို စားသည်။
စရိုက်အားဖြင့် ငြိမ်သက်စွာ နေတတ်သည်။
ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် မိုးဦးကျတွင် သားပေါက်သည်။
အသိုက်ကို သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် တုတ်ချောင်း၊ သစ်ကိုင်းများဖြင့် လုပ်၍ ကောက်ရိုး၊ မြက်၊ ငှက်မွှေး၊ ငှက်တောင်တို့ဖြင့် ကာရံထားသည်။
တစ်မြုံလျှင် ဥ ၃၊ ၄ လုံး ရှိတတ်၍ ဥများမှာ လက်ဦးတွင် အဖြူရောင်ဖြစ်သော်လည်း နောင်အခါ ညိုမည်းသွားသည်။
ဥအရွယ်မှာ ပျမ်းမျှအလျား ၂.၅ဝ လက်မနှင့် ပြက် ၁.၈၃ လက်မခန့်ရှိသည်။
အသိုက်ကို လက်ပံပင်ထက်၌ ဖွဲ့တတ်သည်။
ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် သစ်ပင်တစ်ပင်တည်းကို သာစွဲ၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အသိုက်ဖွဲ့တတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ။
ခြင်ရုပ်ပင်သည် လွင်ပြင်နှင့် တောင်ကုန်းဒေသများတွင် ပေါက်လေ့ရှိသည့် သစ်ပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အမြင့်သည် ပေ ၇ဝ မှ ၈ဝ အထိရှိ၏။
သစ်သားအတော်အသင့်မာသည်။
အရောင်မှာ နီသည်။
သစ်ကြောညီသည်။
ထိုသစ်သား ၁ ကုဗ ပေသည် ပေါင် ၄ဝ လေးသည်။
ခြင်ရုပ်ပင်မှ ပျဉ်ကို ကြမ်းခင်းနိုင်၏။
သေတ္တာ၊ စည်ပိုင်းစသည်တို့လည်း လုပ်နိုင်သည်။
ထို့ပြင် လှေစပ်ရာတွင်လည်း သုံးနိုင်သည်။
သစ်ခေါက်ကို သားရေနယ်ရန် ဖန်ရည်လုပ်ရာ၌ တစ်ခါတစ်ရံ သုံးလေသည်။
သစ်ရည်နှင့် အစေးကို ပန်းနာ ရောဂါအတွက် ဆေးအဖြစ် သုံးလေ့ရှိသည်။
အသီးကို အစိမ်းစားနိုင်သည်။
ထို့ပြင် ချဉ်ဖတ်ထည့်၍ လည်း စားသုံးကြသည်။
ခြေထောက်နီသည်ကို အစွဲပြု၍ ဤငှက်ကို ခြေနီငှက်ဟုခေါ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆောင်းရာသီတွင်သာ လာရောက် ကျက်စားတတ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
ရေတွင်သွားလာ ကျက်စားသော ငှက်မျိုးများ တွင် အလှဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် ပေါက်ပွား၍ ဆောင်းရာသီတွင် အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းမှ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုအထိ ပျံ့နှံ့စွာ နေသည်။
အလျား ၁၁ လက်မခန့်မျှ ရှိသည်။
ခြေထောက်ရှည်၍ နီသည်။
နှုတ်သီးလည်း ရှည်သည်။
ပျံသန်း သည့်အခါ ဖြူဖွေးသောဖင်ပိုင်းနှင့် မြီးတောင်များကို မြင်ရသည်။
တောင်ပံမှာ တစ်ပိုင်းဖြူ၍ တစ်ပိုင်းညိုမည်း နေသည်။
နွေဥတု၌ ကိုယ်အပေါ်ပိုင်း မည်းနက်၍ အောက်ပိုင်းညိုသည်။
ခြေနီငှက်သည် ချောင်းနှင့်လဟာပြင်ရှိရာ အရပ်များတွင် ကျက်စားသည် ရေလွှမ်းသည့်အခါ လယ်ကွင်းများတွင်လည်း ကျက်စားတတ်သည်။
ဘယ်ယိမ်း ညာနွဲ့ ပျံတတ်သည်။
တောင်ပံအနည်းငယ် ရိုက်တတ်သည်။
စိတ်ယနမကင်းသည့်အခါ လည်တညိတ်ညိတ်နှင့် နေတတ်သည်။
မြေသို့ သက်သည့်အခါ အတောင်ကို ကျောပေါ်၌ ထောင်၍ တစ်ခဏမျှ တင်ထားတတ်သည်။
ခြေနီငှက်၏ အစာမှာ ရေပိုးရေမွှားနှင့် ပိုးကောင်မွှားကောင်များ ဖြစ်၍၊ နှစ်ကောင်သုံးကောင် စသည်ဖြင့် အုပ်သင်းကလေးများဖွဲ့ကာ နေလေ့ရှိကြသည်။
ခြေနီငှက်၏အသံမှာ နားထောင်ကောင်းသော လေချွန်သံမျိုး ဖြစ်သည်။
သို့သော် ကြောက်လန့်တကြား ဖြစ်သည့်အခါ ဆူညံစွာအော်၍ တစ်ဟုန်ထိုး ပျံတတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ရေညှောင့်ငှက်များ။
ခြောက်လပန်းပင် (Hydrangea) (ဟိုက်ဒရေးန်ဂျား သို့မဟုတ် )Sunset Western Garden Book, 1995:606–607သည် အာရှတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်သော မျိုးစိတ် ၇၀-၇၅ ခုခန့်ရှိသော ပန်းပွင့်သော အပင်မျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဟိုက်ဒရေးန်ဂျား (hydrangea) သို့မဟုတ် ဟော်တဲန်ရှား (hortensia)ဟု အသိများသည်။
မျိုးစိတ်ကွဲအများဆုံးကို အရှေ့အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သော ကိုရီးယား၊ တရုတ်နှင့် ဂျပန်တို့တွင် တွေ့ရသည်။
ခြောက်လပန်းပင်သည် ဟိုက်ဒရေးန်ဂျီးအေးစီးအီး (Hydrangeaceae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
(ဟိုက်ဒရေးန်ဂျီးအေးစီးအီး (Hydrangeaceae)မျိုးရင်းဝင် အပင်များသည် ဆက်ဆီဖရာဂေးစီး (Saxifragaceae) မျိုးရင်းအောက်တွင် ယခင်ကရှိခဲ့သော်လည်း၊ ယခုအခါ သီးသန့်မျိုးရင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
) အများစုမှာ ချုံဖုတ်များ (shrubs) ဖြစ်ပြီး၊ ၁-မီတာမှ ၃-မီတာအထိ မြင့်နိုင်သည်။
အချို့မှာ သစ်ပင်ငယ်များဖြစ်ပြီး၊ အချို့မှာ သစ်ပင်များအပေါ် တွယ်တက်တတ်သော နွယ်ပင် (Liana) အမျိုးအစားများဖြစ်ပြီး ၃၀-မီတာ (၉၈-ပေ) အထိ ရောက်နိုင်သည်။
ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသော မျိုးစိတ်အားလုံးသည် ရွက်ကြွေပင်များ (deciduous) ဖြစ်သော်လည်း၊ မျိုးစိတ်အချို့မှာ အမြဲစိမ်း (evergreen) ဖြစ်သည်။
အပွင့်များသည် အဆုပ်လိုက် ပွင့် လေ့ရှိပြီးလျှင်၊ အရောင်မှာ အမျိုးကိုလိုက်၍ အဖြူ၊ အပြာနု၊ ပန်းရောင် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးဖြစ်တတ်သည်။
များသောအား ဖြင့် ပန်းရောင်ဖြစ်တတ်၏။
ခြောက်လပန်းသည် ညိုးနွမ်း လွယ်ခြင်း မရှိဘဲ ကြာရှည်ခံသဖြင့် အလှစိုက်ပျိုးရန် ကောင်း သော ပန်းပင်မျိုး ဖြစ်သည်။
ခြောက်လပန်းသည် ပန်းဝတ်မှုန် သယ်ဆောင်တတ်သော ပျားပိတုန်း၊ ပိုးဖလံများကို မိမိ၏အပြင်ပန်း အလှဖြင့် မိမိရှိရာ သို့ ဆွဲဆောင်သည်။
သို့သော် ခြောက်လပန်းထုပ်ရှိ အပေါ်ယံ အပွင့်များတွင် ဝတ်ဆံဖို ဝတ်ဆံမများ လုံးဝမရှိချေ။
မျိုးပွား နိုင်သော အပွင့်ကလေးများသည် အတွင်းပိုင်း၌သာ ရှိကြသည်။
ခြောက်လပန်းပင်ရှည်မျိုးကို ခြံစည်းရိုး တစ်လျှောက် တွင်လည်းကောင်း၊ အပင်ပုမျိုးကို ပန်းအိုးများဖြင့်လည်းကောင်း မျက်စိပသာဒ ကြည့်၍လှအောင် စိုက်ပျိုးလေ့ ရှိကြသည်။
ခြောက်လပန်းတွင် စိတ်ကြိုက်အရောင် ဖြစ်ထွန်းရရှိအောင် လောင်းပေးသောရေထဲ၌ သင့်တော်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ဖျော် ထည့်ပေးခြင်းဖြင့် ပြုပြင်ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။
ပမာအားဖြင့် အပြာရောင်ဖြစ်စေလိုပါက၊ ရေထဲ၌ ဒုတ္ထာကို ဖျော်ထည့်ပေး ရ၍၊ ပန်းရောင်ကို အလိုရှိပါက ပိုတက်ဆီယမ်ပါမန်ဂနိတ်ကို ဖျော်ထည့်ပေးရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) မြေဆီလွှာအက်ဆစ်ဓာတ်ပါဝင်မှုနှင့် ပန်းအရောင် ဆက်စပ်မှု thumb|ခြောက်လပန်းပွင့် အရောင်ပြောင်းလဲမှုသည် မြေဆီလွှာရှိ pH ပေါ်မူတည်သည်။
ပုံတွင်ပြထားသည့်အတိုင်း pH ၅.၅ သို့မဟုတ် အောက်နိမ့်သောမြေ (အက်ဆစ်ဓာတ်များသောမြေဆီလွှာ)သည် အပြာရောင် ခြောက်လပန်းများ ပွင့်လာစေလိမ့်မည်။
pH ၆.၅ သို့မဟုတ် မြင့်သောမြေ (အက်ဆစ်ဓာတ်နည်းနည်းရှိသောမြေဆီလွှာ)သည် ပန်းရောင် ခြောက်လပန်းများ ပွင့်လာစေလိမ့်မည်။
အဖြူရောင် ခြောက်လပန်းများတွင်မူ အရောင်ခြယ်ပစ္စည်း (pigment of colour) မပါသောကြောင့် မြေဆီလွှာရှိ pH ဖြင့် အရောင်မပြောင်းနိုင်ပဲ အမြဲတမ်းအဖြူရောင်ဖြစ်နေလိမ့်မည်။
မျိုးစိတ်အများစုတွင် ပန်းများသည် အဖြူရောင် ဖြစ်သော်လည်း၊ အချို့သောမျိုးစိတ်များ (အထူးသဖြင့် H. macrophylla) တွင် အပြာ၊ အနီ၊ ပန်းရောင်အပွင့်များကို တွေ့နိုင်သည်။
ဤမျိုးစိတ်များတွင် မြေဆီလွှာ pH အပေါ် မူတည်၍ ပြောင်းလဲသော အလူမီနီယမ်အိုင်းယွန်းများ (aluminium ions) ကြောင့် ပန်းပွင့်အရောင်ပြောင်းလဲမှု (floral color change)ကို ဖြစ်စေသည်။
ပါဝင်သော မျိုးစိတ် (Species) အချို့နှင့် တွေ့ရှိနိုင်သော နေရာများ Hydrangea paniculata Hydrangea anomala (climbing hydrangea)။
ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၊ တရုတ်ပြည်မကြီး အနောက်တောင်ပိုင်း။
Hydrangea arborescens (smooth hydrangea)။
မြောက်အမေရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်း။
Hydrangea aspera။
တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း။
Hydrangea bretschneideri။
တရုတ်ပြည်မကြီး။
Hydrangea candida။
Hydrangea caudatifolia။
Hydrangea chinensis။
တရုတ်ပြည်မကြီး၊ တိုင်ဝမ်။
Hydrangea chungii။
Hydrangea cinerea (ashy hydrangea)။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ပိုင်း။
Hydrangea coacta။
Hydrangea coenobialis။
Hydrangea davidii။
Hydrangea dumicola။
Hydrangea gracilis။
Hydrangea heteromalla။
ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၊ တရုတ်ပြည်မကြီး အနောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း။
Hydrangea hirta။
ဂျပန်။
Hydrangea hypoglauca။
Hydrangea integrifolia။
Hydrangea involucrata။
ဂျပန်၊ တိုင်ဝမ်။
Hydrangea jelskii။
အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်း။
Hydrangea kawakamii။
တိုင်ဝမ်။
Hydrangea kwangsiensis။
Hydrangea kwangtungensis။
Hydrangea lingii။
Hydrangea linkweiensis။
Hydrangea longifolia။
Hydrangea longipes။
တရုတ်ပြည်မကြီး အနောက်ပိုင်း။
Hydrangea macrocarpa။
Hydrangea macrophylla (bigleaf hydrangea)။
ဂျပန် အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ တရုတ်ပြည်မကြီး တောင်ပိုင်း။
Hydrangea mangshanensis။
Hydrangea paniculata (panicled hydrangea)။
တရုတ်ပြည်မကြီး အရှေ့ပိုင်း၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ဆက်ခလီးန် (Sakhalin)။
Hydrangea petiolaris (climbing hydrangea)။
ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ဆက်ခလီးန် (Sakhalin)။
Hydrangea peruviana။
Costa Rica၊ Panama၊ အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်း။
Hydrangea quercifolia (oakleaf hydrangea)။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့တောင်ပိုင်း။
Hydrangea radiata (silverleaf hydrangea)။
Hydrangea robusta။
Hydrangea sargentiana။
Western တရုတ်ပြည်မကြီး အနောက်ပိုင်း။
Hydrangea scandens။
ဂျပန်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအထိ။
Hydrangea serrata။
ဂျပန်၊ ကိုရီးယား။
Hydrangea serratifolia။
ချီလီနိုင်ငံ၊ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း။
Hydrangea stenophylla။
Hydrangea strigosa။
Hydrangea stylosa။
Hydrangea sungpanensis။
Hydrangea tarapotensis။
Hydrangea xanthoneura။
Hydrangea zhewanensis။
ခြေစိမ်းငှက် (Tringa nebularia) သည် ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် ပေါက်ပွား၍ အာဖရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် နယူးဇီလန်အပါအဝင် ဩစတြေးလျတိုက်အထိ ပျံ့နှံ့စွာနေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆောင်းဥတုတွင်သာ လာရောက်ကျက်စားသော ငှက်ဧည့်သည် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ခြေထောက်များ စိမ်းနေသည်ကို အစွဲပြု၍ ဤငှက်ကို ခြေစိမ်းငှက်ဟု ခေါ်သည်။
အလျား ၁၄ လက်မခန့် ရှိသည်။
ပျံသန်းသောအခါ ဖြူးဖွေးသောဖင်ပိုင်းနှင့် အမြီးကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်သည်။
ခြေစိမ်းငှက်သည် မြစ်ကမ်းပါးနှင့် ရေအိုင်များ၊ ပင်လယ် ကမ်းစပ် လဟာပြင်များတွင် တစ်ကောင်တည်း ကျက်စား တတ်သည်။
ရေပိုးရေမွှားများ၊ ငါးကလေးများကို ရှာဖွေ စားတတ်သည်။
ပျံခါနီးတွင် သာယာငြိမ့်ငြောင်းစွာ လေချွန် သကဲ့သို့ မြည်တတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ရေညှောင့်ငှက်များ။
thumb|မြန်မာဘုရင်ကိုမှီလိုက်သော ဆရာချုံနှင့် သားများ ဆရာချုံ သည် ကုန်းဘောင်ဆက် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သည့် သီပေါမင်းလက်ထက်တော်မှစ၍ ထင်ရှား ကျော်စောလာသော မန္တလေးမြို့မှ မြန်မာပန်းချီဆရာ အနုပညာသည်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဆရာချုံ၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကို အသေအချာ မသိရသော်လည်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂⁠၂၈ ခုနှစ်(ခရစ် ၁၈၆⁠၆ခုနှစ်)တွင် မွေးဖွားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
မောင်ချုံကိုမွေးဖွားစဉ်က မြင်ကွန်း၊ မြင်းခုံတိုင်ညီနောင်တို့သည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးကို ပုန်ကန်ခြားနားနေသောကြောင့် မန္တလေး၊ အမရပူရ ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် အထက်အညာတစ်ဝိုက်တွင် ရွာသူရွာသားတို့သည် ပြေးလွှားပုန်းလျိုးကွယ်လျိုးနေကြသည့်အခါ ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ကာလပျက်ကြီးတွင် မောင်ချုံကို ဖွားမြင်ခဲ့ရသဖြင့် မိဘများက မောင်ယာချုံဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက်တွင် မောင်စံချုံဟု အမည်ပြောင်းသည်။
နောက်ဆုံးမောင်ချုံ ဟူသော အမည်မှာ ရွှေနန်းတော်ကြီးအတွင်း ရောက်ရှိပြီး ပန်းချီတော်ဖြစ်သည်အထိ တွင်၍သွားလေသည်။
မောင်ချုံကို မိဘနှစ်ပါးက ရှေးမြန်မာထုံးစံအတိုင်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင်အပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားစေသည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် မင်္ဂလသုတ်၊ ရတနာရွှေချိုင့် ၊ ပရိတ်ကြီး စသည့်တို့ကို သင်အံလေ့လာရင်း ပန်းချီပုံဆွဲဝါသနာသန်လှသဖြင့် ဘုန်းကြီးပျံ၊ မယ်တော်ပျံများ ကြုံကြိုက်သည့်အခါ ဆေးဖျော် စုတ်ဆေးစသည့် တောက်တိုမည်ရ အလုပ်များကို ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် ကူညီတတ်သည်။
ရိုးသားဖြောင့်မတ်ပြီး သွက်လက်ဖျတ်လတ်သဖြင့် စပ်ဆရာများက မောင်ချုံကို ဆရာတော်ကြီးထံခွင့်ပန်၍ ခေါ်ယူပြီး ပန်းချီပညာ သင်ပေးသည်။
မောင်ချုံသည် စပ်လုပ်ငန်းကို အောက်ခြေမှစ၍ လုပ်ကိုင်ရရာ ဝါးခွဲသည့်အခါ ဝါးခွဲရသည်။
ငြမ်းဆင်သည့်အခါ ဆင်ရသည်။
အောက်ခံဆေးသုတ်သည့်အခါ သုတ်ရသည်။
ခြူးပန်း၊ ကနုတ်တို့ကို ဆရာလုပ်သူက ကြောင်းပေးသည့်အခါ ဆေးဖြည့်ရသည်။
တစ်ကွက်ချင်းရေးပြသွားသည်ကို ထပ်တူထပ်မျှဖြစ်အောင် ကြိုးစား၍ တုပရေးခြယ်ရာက သုံးနှစ်ခန့် ကြာသည့်အခါ ခြူး၊ ပန်းကနုတ်တို့၏ အခြေခံကို သိတန်သလောက်သိလာသည်။
ခံဆေး ၊ အုပ်ဆေးအကြောင်းကို သဘောပေါက်သင့်သလောက် ပေါက်လာသည်။
အတိုင်းအထွာ အချိုးအစားနှင့် ပုံစံထုတ်လုပ်နည်းများကိုလည်း သိမြင်လာသည်။
ရွှေမင်၊ ငွေမင်တို့ကိုလည်း သူ့နေရာနှင့်သူ အကွက်စေ့အောင် ရေးတတ်ခြယ်တတ်လာသည်။
နှီး၊ ဝါး၊ ကြိမ်တို့ဖြင့် ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ လုပ်ပုံလုပ်နည်းများကိုလည်း လက်တွေ့ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရာမှ အခြေခံကို နားလည်လာသည်။
ဒုမင်္ဂလ၊ သုမင်္ဂလ ခွဲခြား၍ လုပ်ရကိုင်ရသည့် စပ်ပန်းချီခေါ် ယာယီပန်းချီလုပ်ငန်း၏ အခြေခံကို မောင်ချုံ အတော်အသင့် သိမြင်နားလည်လာသည့်အခါ မောင်ချုံ၏ ရှေ့ရေးကို မျှော်ကိုး၍ ဆရာဘုန်းတော်ကြီးက ပန်းချီတော်ဦးကြာညွန့်၏သား ဆရာစာထံသို့ ပို့ပေးသည်။
ထိုအချိန်တွင် မောင်ချုံသည် (၁၄)နှစ်သားအရွယ်ရှိပေပြီ။
ဆရာစာထံတွင် တပည့်ခံရင်း ရွှေရေးပန်းချီ၊ ငွေရေးပန်းချီနှင့် ဆေးရေးပန်းချီဆိုင်ရာ ရေးပုံခြယ်ပုံများကို လေ့လာရသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် ပန်းချီဆိုင်ရာရေးပုံ၊ ခြယ်ပုံများကို လေ့လာရသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် ပန်းချီတော်အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်နေသော ဆရာစာမျက်စိကွယ်၍ အလုပ်ခွင်မှ အနားယူသော် ဆရာချုံကို ပန်းချီတော်အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ဆရာချုံမှာ (၁၆) နှစ်သားအရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။
ပန်းချီတော်အဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် ရိက္ခာတော် ငွေကျပ်ချိန် (၄၀) (၅၀) ခန့်ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
ထိုခေတ်က မန္တလေးရတနာပုံနေပြည်တော်သို့လာရောက် အမှုထမ်းကြသော အီတာလျံပန်းချီဆရာ နှစ်ဦးရှိကြရာ ထိုသူတို့ထံမှလည်း ဆရာချုံသည် ပန်းချီပညာရပ်များနှင့် ပန်းချီပစ္စည်းကိရိယာများကို ရလိုက်လေသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် ဆရာချုံ၏ လက်ရာများတွင် အနောက်တိုင်းပန်းချီနည်းစနစ်များ ထည့်သွင်းရေးဆွဲနိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ဆရာချုံ၏ ညီလာခံ၊ နန်းမြို့တွင်း တစ်နေရာ စသော ကားတို့တွင် ရှေးရိုးမြန်မာပန်းချီနည်းဖြစ်သော မျဉ်းရေးဆေးခြယ်ခြင်းကို အခြေခံထားသော်လည်း အနီးအဝေးမြင်ကွင်းသဘော၊ အလင်းအမှောင်တို့ဖြင့် ရေးဖော်သည့် ထုထည်သဘောများ စနစ်တကျ ထည့်သွင်းရေးချယ်နိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ဆရာချုံသည် ပန်းချီတော်အဖြစ် အမှုထမ်းရင်း မျက်စိကွယ်နေသည့် ဆရာစာကို ဆက်လက်ပြုစုလုပ်ကျွေးသည်။
ဆရာချုံသည် နန်းတွင်းသို့ ပန်းချီတော်အဖြစ် ရောက်ရှိသည့် အချိန်တွင် နေပြည်တော်၌ ပုံတူရေးခြယ်မှု ခေတ်စားလျက်ရှိပေပြီ။
ဦးကြာညွန့်အသက်ထင်ရှားရှိစဉ်ကတည်းက ကြိုးပမ်းရေးဆွဲခဲ့သည့် ပုံတူရေးခြယ်နည်းစနစ်သည် အမြစ်တွယ်နေပြီ ဖြစ်သည်။
ခဲဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆေးရောင်စုံဖြင့်လည်းကောင်း၊ မင်းမှူးမတ်တို့၏ ပုံတူများကို တစ်စတစ်စ ရေးခြယ်လာကြရာ ရေးရိုးရေးစဉ် ရှေးရိုးမြန်မာ့ပန်းချီတွင် ပုံတူရေးခြယ်နည်းသည် တစ်ကဏ္ဍ အဖြစ် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလာခဲ့ပေသည်။
ဆရာချုံ အပါအဝင် နန်းတွင်းပန်းချီတော်များသည်လည်ကောင်း၊ နန်းတွင်းပန်းချီတော်များသည်လည်းကောင်း၊ နန်းတော်ပြင်ပမှ ပန်းချီပညာရှင်များသည်လည်းကောင်း၊ မိသားစုပုံနှင့် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ပုံများကို ပုံတူအဖြစ် ရေးဆွဲကြသည်။
ဇာတ်နိပါတ်သရုပ်ဖော်ပုံများအကြားတွင် ပုံတူပန်းချီကားများကို ကြိုကြားကြိုကြား မြင်တွေ့လာသည်မှာ အမြင်ဆန်းသလိုလိုရှိသည်။
မင်းမှူးမတ်နှင့် ထေရ်ကြီးဝါကြီးရဟန်းတော်များ၏ပုံတူများကို စတင်ရေးခြယ်ကြရာမှ နောင်သောအခါ အရပ်သူအရပ်သားတို့၏ ပုံတူများကို တစ်စတစ်စ ရေးခြယ်သည့်အဆင့်သို့ကူးပြောင်းရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ဆရာချုံပုံတူရေးသည့်အခါ ရေးသည်။
မင်း၊ မိဖုရားတို့၏ ကောင်းမှုစေတီပုထိုးများတွင် နံရံပန်းချီရေးခြယ်သည့်အခါ ရေးခြယ်ရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ မင်း၊ မိဖုရား၊ သမီးတော်၊ သားတော်ကလေးများကို ကြည့်ရှုမှတ်သားစိမ့်သောငှာ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့၊ ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်နိပါတ်တော် ဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းထွက်များကို ကောက်နုတ်စီစဉ်၍ ပုရပိုက်ဖြူပေါ်တွင် ဆေးရောင်စုံဖြင့် ဆေးရေးပန်းချီခြယ်ရသည်။
ဝဲယာမင်းမိဖုရားတို့၏ ကုသိုလ်တော်စေတီပုထိုးများကို ပုရပိုက်ဖြူဖြင့် ရေးကူးခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း ပြုလုပ်ရသည်။
နန်းတွင်းပန်းချီတော်တစ်ဦးအနေဖြင့် ဆရာချုံသည် မြေပုံ၊ ထွက်တော်မူ အခမ်းအနားနှင့် ဆင်ခင်း၊ မြင်းခင်းပုံများကို ရံဖန်ရံခါ ရေးဆွဲပေးရသည်။
မြေပုံများမှာနယ်မြေအပိုင်စားပေးမှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မြို့စား၊ ရွာစား၊ နယ်စားများအား သက်ဆိုင်ရာနယ်မြေတစ်ရပ်⁠ရပ်ကို ဘုရင်က အပိုင်စားပေးသည့်အခါ နယ်မြေသရုပ်ပြမြေပုံကိုပါ ပူးတွဲပေးအပ်လေ့ရှိသည်။
ထွက်တော်မူအခမ်းအနားနှင့် ဆင်ခင်း၊ မြင်းခင်းပုံများကို များသောအားဖြင့် ပိတ်၊ ပိုး၊ ဖဲ စသည့် ဖျင်များပေါ်တွင် ရေးခြယ်လေ့ရှိပြီး ပြည်ပမှ သံတမန်များနှင့် ဧည့်သည်တော်များကို လက်ဆောင်အဖြစ် ချီးမြှင့်ပေးအပ်လေ့ရှိပေသည်။
ရှေးမင်းအဆက်ဆက်တို့လက်ထက်တွင် ဆက်သခဲ့သော ဆင်ဖြူတော်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆရာချုံသည် မူပွားများကို ရေးခြယ်ရသည့်အခါ ရေးခြယ်ရပြီး ဆင်၊ မြင်းတို့၏ ကြန်အင်လက္ခဏာပြုပုရပိုက်များနှင့် အာကာသသျှတ္တရကျမ်းလာ(၁၂) ရာသီခွင်နှင့် နေလနက္ခဆိုင်ရာများကိုလည်း ပုရပိုက်အမျိုးမျိုးကို ရေးခြယ်ရာတွင် ဗေဒင်ပုရပိုက်များလည်း ပါသည့်အခါ ပါပေသည်။
ထို့ပြင်ဆရာချုံသည် ရံဖန်ရံခါ ရွှေနန်းလက်သုံးပုရပိုက်ငါးဆူတွဲများအနက်မှ သင့်တော်ရာပုံများကို ရွေးချယ်ကူးယူပေးရသည်။
ရေကင်းလှည့်လည်ရာတွင်လည်းကောင်း စီးနင်းအသုံးဝင်သည့် ပဉ္စရူပလှေတော်၊ သတ္တရူပလှေတော်၊ ဒွါဒသရူပလှေတော်၊ တောင်သုံးမှိုင်းလှေတော်၊ ကရဝိက်ဖောင်တော် စသည့်လှေတော်ဖောင်တော်အမျိုးမျိုးနှင့် ကန်တော့ခံထွက်တော်မူရာတွင် မင်း၊ မိဖုရား၊ မှူးမတ်တို့ စီးနင်းမြဲဖြစ်သည့်ဝေါအမျိုးမျိုး၊ ရထားအမျိုးမျိုး နှင့် စီးတော်ဆင်အမျိုးမျိုးကို မှတ်တမ်းတင်ရေးဆွဲရာ၌ ကသည်းမြင်း၊ အက္ကပတ်မြင်းနှင့် မြင်းခင်းသဘင်တွင် ပါမြဲဖြစ်သည့် မြင်းများပါ မကျန်ခဲ့ပေ။
စည်တော်အမျိုးမျိုးကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ရပေရာ ရှေ့တော်ပြေး ဝင်စည်ထွက်စည်နှင့် တစ်ဖက်ပိတ်စည်မျိုးစုံကိုပါ လေ့လာရေးခြယ်ရပေသည်။
ဝဲယာမင်းခမ်းတော်ပစ္စည်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထီးဖြူတော်၊ ယပ်၊ ရေတကောင်း၊ ကွမ်းအစ်၊ စလင့်ကြာကြီး၊ ကလပ်၊ ယပ်မား၊ ခြေနင်း၊ သန်လျက်နှင့် အုပ် စသည့်တို့ကို စာရင်းကောက်ယူ၍ မှတ်တမ်းတင်ရေခြယ်ရသည့်နည်းတူ မဟာသင်္ကြန်တော်အခမ်းအနား၊ ရွှေနန်းတော်ကြီးသိမ်းအခမ်းအနား၊ အိမ်ရှေ့အိမ်တော်သိမ်းအခမ်းအနား၊ မင်းညီမင်းသားအိမ်သိမ်းအခမ်းအနား၊ မှူးတော်မတ်တော်ကြီးတို့အိမ်သိမ်းအခမ်းအနားထွက်တော်မူရာတွင် ခင်းကျင်းရသည့် ဝတ္ထုပစ္စည်းမျိုးစုံကိုပါ မှတ်တမ်းတင် ရေးချယ်ရပေသည်။
ထွက်တော်မူကြီးများနှင့်ဆက်လျဉ်း၍ ၁၈၆၅ ခုနှစ်က မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကျောက်တော်ကြီးဘုရားကို ထွက်တော်မူကြီးအဖြစ် ထွက်တော်မူသည့်အခမ်းအနားမျိုးကိုလည်း ဆရာချုံသည် ပြန်လည်ကူးယူ၍ မှတ်တမ်းတင်ရေးခြယ်ခဲ့ရသည်။
ယင်းထွက်တော်မူကြီးသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်း၊ မြန်မာ့နန်းတွင်း မင်းပွဲသဘင်များအနက် အကြီးကျယ်ဆုံး အခမ်းအနားဆုံးနှင့် အစုံအလင်ဆုံး မင်းခမ်းမင်းနားတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သိရပေသည်။
ရှေးမင်းတို့လက်ထက် သမီးတော်၊ တူမတော်၊ မြေးတော်တို့နှင့်တကွ မိဖုရား၊ မောင်းမမိဿံတို့၌ ဆင်ယင်ထုံးမြတ်ရိုးဖြစ်သော မဏိကိုးပါး၊ လေးပါးရာသီ၊ နဂါးပတ်ကျော့ကွင်း၊ ပုလဲကွန်ချာ၊ ရတနာမဏ္ဍိုင် ၊ မောရဂီဝါ၊ ဟင်္သာစာခွန့်၊ ပုစဉ်းတောင်ဖြင့် စသည့်ဆံထုံး (၅၅) မျိုးအပြင် သားတော်များ၊ သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာအခမ်းအနားတွင် ဆင်ယင်မြဲသျှောင်(၁၂) ရပ် ၊ သမီးတော်များနားထွင်းမင်္ဂလာအခမ်းအနားတွင် ဆင်ယင်မြဲရတနာ စည်းပုံတော်လေးရပ်၊ နဖူးစည်းပါရတနာချုပ်သျှောင်ပုံ ၊ နဖူးစွဲပရိတ်ချည်ကုံးသျှောင်ပုံ(၁၀)မျိုး ၊ ကိုယ်ဝတ်ရွှေပုစွန်ဆီအင်္ကျီတော်အမျိုးမျိုး၊ မလ္လိကာအဆင်တန်ဆာတော်၊ မဟလ္လတာအဆင်တန်ဆာတော်၊ မကိုဋ်တော်လေးဆူ ၊ မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဆင်ယင်မြဲမကိုဋ်တော် ၊ စိန္တာမဏိမကိုဋ်တော် ၊ ဗြဟ္မတန်ဆာဘုရင်တော်၊ သိကြားတန်ဆာဘုရင်တော် ၊ မောက်တို ၊ မောက်ရှည် နှင့် ကိုယ်ဝတ်တန်ဆာတော် မျိုးစုံကိုလည်း ရေးရခြယ်ရပေသည်။
ထို့အတူ အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် သားတော်၊ သမီးတော်များအား ပေးသနားသည့် ဗောင်း ၊ နားတောင်း၊ ဝတ်လုံ၊ စလွယ် ၊ ဘွဲ့ဖြူများ၊ မှူးတော်မတ်တော်ကြီးများအား ပေးသနားသည့် ဗောင်း၊ နားတောင်း ၊ ဝတ်လုံ၊ စလွယ်၊ ဘွဲ့ဖြူများ၊ ထို့အောက် နေရာ ငါးရာနေမှူးတော်မတ်တော်တို့အား ရာထူးကြီးငယ်အလို ပေးသနားသည့် ဗောင်း ၊ နားတောင်း ၊ ဝတ်လုံ၊ စလွယ်၊ ဘွဲ့ဖြူများ၊ နန်းတွင်းနေသူတို့ အသုံးအဆောင်အမျိုးမျိုး၊ စည်းပုံ ၊ထိပ်ချုပ်ပန်း နှင့် ဖက်၍ ဝတ်ဆင်မြဲအင်္ကျီကြီး၊ လက်များတုရင်ရောင်အင်္ကျီကြီး၊ ရွှေထီးရွှေနန်းအဆက်ဆက်၊ အမိန့်တော်ထွက်၊ ထုံးမြတ်ရိုး ၊ ဆံထုံးခုနှစ်လုံးပုံ၊ ယင်းနှင့်တွဲဖက်၍ ဝတ်ဆင်မြဲ ဒွါဒရာပါ လက်ဖျားနှစ်ဖက်တုရင်တပ် တန်ဆာကြီးလေးမျိုး ၊ ပန်းသွယ်နားတောင်း အမျိုးမျိုးကိုလည်း ရေးခြယ်မှတ်တမ်းတင်ရပေသည်။