kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
(၇၄) သုသဏ္ဌာန ကေသတာ- ကောင်းသောသဏ္ဌာန်ရှိသော ဆံပင်ရှိခြင်း။
(၇၅) သိနိဒ္ဓ ကေသတာ- သိမ်မွေ့သော ဆံပင်ရှိခြင်း။
(၇၆) သဏ္ဌာန ကေသတာ- ကောင်းစွာတည်သော ဆံပင် ရှိခြင်း၊ (၇၇) အလုလိတ ကေသတာ- မရောရှက်သော ဆံပင်ရှိခြင်း။
(၇၈) သမ ကေသတာ- ညီညွတ်သော ဆံပင်ရှိခြင်း။
(၇၉) ကောမလ ကေသတာ- နူးညံ့သော ဆံပင်ရှိခြင်း။
(၈ဝ) ကေတု မာလာ ရတန ဝိစိတ္တတာ- ဦးထိပ်တော်၌ အရောင်စုံတူသော ကေတုမာလာဖြင့် ဆန်းကြယ်ခြင်း။
ဤကား ရှစ်ဆယ်သော လက္ခဏာငယ်တို့ဖြစ်သည်။
ယင်း လက္ခဏာငယ်တို့ကား တစ်ကျမ်းနှင့် တစ်ကျမ်း အဆိုမညီ ကွဲလွဲလျက်ရှိ သော်လည်း ဋီကာအစောင်စောင်၊ ဂဏ္ဍိဝိနိစ္ဆယ ဂန္ထန္တရအစားစားကို ကြည့်ရှု နှိုင်းချိန်ကာ ဆုံးဖြတ်ကာထားသော သမန္တ စက္ခုဒီပနီကျမ်းကို မူထား၍ ရေး သားဖော်ပြအပ်သတည်း။
ဤကားတရား ရှစ်ကွက်စက်လက္ခဏာတို့ဖြစ်သည်။
ယင်း လက္ခဏာတို့ကား မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေဖဝါးတော်၌ရှိသော လက္ခဏာ တို့တည်း။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတများ။
အနိစ္စ (တိ) [(၁) န + နိစ္စ။
(၂) န + ဣစ္စ။
(အနိတျ-သံ)] မမြဲသော၊ အမြဲမရှိသော၊ = တရား၊ ခန္ဓာငါးပါး ကို ဆိုလိုသည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်များ (၁) (က) မတည်မြဲသော။
န နိစ္စံ န သဿတံ တံ အနိစ္စံ။
သံ၊ဋီ၊၂၊၅၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၂၆။
(ခ) မခိုင်မြဲသော။
န နိစ္စာတိ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝတ္တာ၊ ဓုဝံ နိစ္စံ။
သံ၊ဋီ၊၂၊၁၄၆။
န နိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဣတ္တရာ ခဏဘင်္ဂုရာ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၁။
(၂) မကပ်ရောက်အပ်သော။
(က) မခိုင်မြဲသောကြောင့် ဤသင်္ခါရတို့သည် ငါ၏ ချမ်းသာသုခတည်းဟု မချဉ်းကပ်အပ်သော။
အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ၊ တတော ဧဝ “နယိမေ မယှံ သုခါ”တိ ဝါ န ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အနိစ္စာ။
သံ၊ဋီ၊၁၊၇၅။
(ခ) တခဏမျှသာ တည်သဖြင့်၎င်း အခါခပ်သိမ်း ဖြစ်လေ့မရှိသဖြင့်၎င်း မချဉ်းကပ်အပ်သော။
ဧတဉှိ န နိစ္စံ ခဏိကတာယ အသဒါဘာဝိတာယ ဝါ န ဣစ္ဆံ န ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ အနိစ္စံ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၉၄။
အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာတို့၏ အဖွင့်များ ဤ အနိစ္စပုဒ်ကို အဖွင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့၌ အနတ္တနည်းတူ အရာအားလျော်စွာ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ဖွင့်ပြသည်ကို တွေ့ရသည်။
ယင်းတို့ကား- ဖြစ်ပြီးနောက် မရှိ၊ ပျက်စီး၊ ချုပ်ပျောက်တတ်သော (ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌ)၊ ဖြစ်ခြင်း, ပျက်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော (ဥပ္ပါဒဝယပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌ)၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော (ဝိပရိဏာမဋ္ဌ)၊ အခိုက်အတန့်မျှ ဖြစ်သော (တာဝကာလိကဋ္ဌ)၊ ဖြစ်ခြင်း (အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် သင်္ခတတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း, မရှိခဲ့ဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း, ခန္ဓာကိုယ်ကို ရခြင်း = ဥပ္ပါဒ)၊ ပျက်ခြင်း (ဖြစ်ပြီးသော ထိုသင်္ခတတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ချုပ်ခြင်း = ဝယ), အခြားတစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း (ခဏိကဇရာဖြင့် ဖောက်ပြန်ခြင်း အညထတ္တ) သဘောရှိသော (ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝဋ္ဌ)၊ တစ်ပါးသော အစွမ်းကို လွန်နိုင်ခြင်း မရှိသော (အနိစ္စန္တိကဋ္ဌ)၊ ပျက်ပြုန်းကုန်ဆုံးတတ်သော (ခယဋ္ဌ)၊ အစအဆုံးရှိသော (အာဒိအန္တဝန္တဋ္ဌ)၊ နိစ္စသဘောကို ပယ်တတ်သော၊ နိစ္စသဘော၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော (နိစ္စပဋိက္ခေပဋ္ဌ)၊ စသည်တို့တည်း။
မူလဋီကာ၊၂၊၃၇။
အနုဋီကာ၊၂၊၄၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၄၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၀-တို့ ကြည့်။
၎င်းတို့တွင် ဟုတွာ အဘာဝ-အနက်နှင့် ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝ-အနက်တို့ကို အဖွင့် များသည်ကို တွေ့ရသည်။
အနိစ္စန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ကသ္မာ? ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါတိ၊ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တသဘာဝတောတိ အတ္ထော။
တတ္ထ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇနံ အဟုတွာ သမ္ဘဝေါ အတ္တလာဘော ဥပ္ပါဒေါ၊ ဥပ္ပန္နာနံ တေသံ ခဏနိရောဓော ဝိနာသော ဝယော။
ဇရာယ အညထာဘာဝေါ အညထတ္တံ။
တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒန္တော “ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝေါ”တိ အာဟ။
ဥပ္ပါဒေါ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ၊ ဝယော ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ၊ အညထတ္တံ ဇရာ၊ တေသံ သဗ္ဘာဝတောတိ အတ္ထော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၈။
အနိစ္စနှင့်သက်ဆိုင်သော ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ ကိုးကားချက်များ စက္ခု အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ။
အဘိ၊ဝိ၊၆၉။
စက္ခု တာဝ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတော ဝိပရိဏာမတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိ။
(မူလဋီကာ၊၂၊၃၇။
အနုဋီကာ၊၂၊၄၁ တို့လည်း ကြည့်။
) အနိစ္စန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ၊ ကသ္မာ? ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါ, ဟုတွာ အဘာဝတော ဝါ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၆-၂၇၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၈-တို့လည်း ကြည့်။
) သော သဗ္ဗသင်္ခါရေ အနိစ္စန္တိကတော, တာဝကာလိကတော, ဥပ္ပါဒဝယပရိစ္ဆန္နတော၊ ဥပလောကတော, စလတော, ပဘင်္ဂုတော, အဒ္ဓုဝတော, ဝိပရိဏာမဓမ္မတော အဿာရကတော, ဝိဘဝတော, သင်္ခတတော မရဏဓမ္မတောတိအာဒီဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စာတိ ပဿတိ။
...အာဒိပဒေန အာဒိအန္တဝန္တတော, နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၅၃။
ရူပံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။
ပဋိသံ၊၃၆။
အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ခီယနဘာဝေန အနိစ္စံ။
ခယဓမ္မတ္တာ၊ ဝယဓမ္မတ္တာ ဝိရာဂဓမ္မတ္တာ နိရောဓဓမ္မတ္တာ အနိစ္စန္တိ ဧကေ။
ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။
ပဋိသံ၊၅၁။
တံ ဟိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ၊ အနိစ္စန္တိကတာယ အာဒိအန္တဝန္တတာယ ဝါ အနိစ္စံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၃။
ပုထုဇ္ဇနော သင်္ခါရုပေက္ခံ အနိစ္စတောပိ ဒုက္ခတောပိ အနတ္တတောပိ ဝိပဿတိ။
ပဋိသံ၊၆၀။
အနိစ္စတောတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စန္တိကတာယ အာဒိအန္တဝန္တတာယ စ အနိစ္စတော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၁။
ယံ ရူပံ အနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ။
ပဋိသံ၊၂၉၈။
အနိစ္စန္တိ အဒ္ဓုဝံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၁။
ဧဝံ အနိစ္စာ ခေါ အာနန္ဒ သင်္ခါရာ။
ဒီ၊၂၊၁၆၁။
ဧဝံ ဟုတွာ အဘာဝေန အနိစ္စာ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၈။
ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ၊ အနိစ္စံ ဘန္တေ။
ဝိ၊၃၊၁၉။
မ၊၁၊၁၉၁။
အနိစ္စံ ဘန္တေတိ ဘန္တေ ယသ္မာ ဟုတွာ န ဟောတိ၊ တသ္မာ အနိစ္စ။
ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတော ဝိပရိဏာမတော၊ တာဝကာလိကတော၊ နိစ္စပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ။
အနိစ္စံ ဘန္တေတိ ဘန္တေ ယသ္မာ ဟုတွာ န ဟောတိ၊ တသ္မာ အနိစ္စံ။
ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ အသန္တံ ပစ္စယသမုဒါယေန ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုန ဘင်္ဂူပဂမနေန န ဟောတိ၊ တသ္မာ န နိစ္စန္တိ အနိစ္စံ၊ အဒ္ဓုဝန္တိ အဓိပ္ပါယော။
အထ ဝါ ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတာယ တာဝကာလိကတာယ ဝိပရိဏာမကောဋိယာ နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိ ဣမေဟိပိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ။
...။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၈၄။
အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ၊ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော။
ဒီ၊၂၊၁၂၉။
သံ၊၁၊၆။
ဇာ၊၁၊၂၂။
အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကသင်္ခါရာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉။
ဇရာမရဏံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ သင်္ခတံ။
သံ၊၁၊၂၆၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၄၈။
အနိစ္စန္တိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ။
ဧတ္ထ စ အနိစ္စန္တိ န ဇရာမရဏံ အနိစ္စံ၊ အနိစ္စသဘာဝါနံ ပန ခန္ဓာနံ ဇရာမရဏတ္တာ အနိစ္စံ နာမ ဇာတံ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉။
...ဇရာမရဏံ န အနိစ္စံ သင်္ခါရာနံ ဝိကာရဘာဝတော အနိပ္ဖန္နတ္တာ။
တထာပိ အနိစ္စပရိယာယေန ဝုတ္တံ။
ယံ ပထဝီဓာတု အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ။
သံ၊၁၊၃၈၀။
အနိစ္စာတိအာဒီသု ဟုတွာ အဘာဝကာရဏေန အနိစ္စာ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၁။
အနိစ္စတော သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ။
အံ၊၃၊၅၈။
အနိစ္စတောတိ ဟုတွာ အဘာဝကာရေန။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၄၊ ၂၇၈။
သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ။
သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ ကာမဘဝါဒီသု ဥပ္ပန္နာ ခန္ဓာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈနတော အနိစ္စာတိ ...။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၅။
အနိစ္စာတိ ဟုတွာ အဘာဝေန။
ထို အနိစ္စတရားတော်ကို အနတ္တနည်းတူ ဘုရားရှင်သည် အနတ္တလက္ခဏသုတ် (ဝိ၊၃၊၁၀၊ ဝိ၊၃၊၂၀။
သံ၊၂၊၅၅-၅၆)တို့၌လည်းကောင်း၊ ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ်, အနိစ္စသုတ် စသည် (သံ၊၂၊၁၇-၁၉။
အံ၊၂၊၃၈၄)တို့၌၎င်း၊ ထိုထိုဒေသနာတို့၌၎င်း အကြောင်းအားလျော်စွာ နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့သည်။
ထိုတွင် အချို့ဒေသနာတို့၌ ခန္ဓာငါးပါးကို အနိစ္စဟု ဟောတော်မူ၍ အချို့ဒေသနာတို့၌ စက္ခုစသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ရူပါရုံစသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကို၎င်း၊ ပထဝီဓာတ်စသည်ကို၎င်း အနိစ္စဟု ဟောတော်မူသည်။
အနတ္တကို ဟောတော်မူသော နေရာတိုင်းလိုလိုပင် အနိစ္စကိုလည်း ဟောတော်မူသည်။
(အနတ္တ၌ ဖော်ပြခဲ့သော ကျမ်းညွှန်းတို့ကို ကြည့်။
) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အနိစ္စလက္ခဏာ (၁၀) ချက် အနိစ္စလက္ခဏာက စ၍ ရှုပုံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဖာဒီနန် မာရီဒါလက်ဆက်(ခရစ် ၁၈ဝ၅ - ၁၈၉၄)သည် ပြင်သစ်လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာနှင့် သံအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ် သည်။
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်၍ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ကာ ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားလှပသော ဆူးအက်တူးမြောင်းကို တာဝန်ယူ၍ ကြံစည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ကျော်ကြားသောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ် သည်။
ဒါလက်ဆက်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗာဆေးမြို့၌ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သံအဖွဲ့၌ အမှုထမ်းသည်။
၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ အယ်လက် ဇန္ဒြီးယားမြို့၌ ကောင်စစ်ဝန်အဖြစ် ထမ်းရွက်နေစဉ် ဆူးအက်ကျွန်းဆက်ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ရန် စိတ်ကူးရလေသည်။
နပိုလီယန်ဗိုနာပတ်သည် ယင်းသို့ပြုလုပ်ရန် စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြောင်းကို စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုတွင် ဒါလက်ဆက်တွေ့ရှိရာမှ ထိုကဲ့သို့ စိတ်ကူးပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။
မြေထဲ ပင်လယ်ကို ပင်လယ်နီနှင့် ဆက်သွယ်ရန်စိတ်ကူးမှာအဆန်းမဟုတ်ပေ။
ဘီစီ ၆ဝဝ ခန့်က ထိုသို့သော တူးမြောင်းတစ်ခုရှိခဲ့၏။
သို့ရာတွင် ခရစ် ၇၆၇ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်ဘုရင်တစ်ပါးက ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်။
ဒါ လက်ဆက်သည် အဆိုပါတူးမြောင်းကိုဖြစ်မြောက်စေလို၏။
ယင်းသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အရှေ့တိုင်းသားနှင့် အနောက်တိုင်းသားတို့ ပိုမို၍ နီးစပ် လာကာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ဒါလက် ဆက်က ထင်မိသည်။
ဒါလက်ဆက်သည် အလုပ်တွင် နိုင်နင်း၍ အောင်မြင်သော သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်၏။
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားတွင်လည်းကောင်း၊ ကိုင်ရိုမြို့ တွင်လည်းကောင်း၊ ထိုနောက် ၁၈၃၇ ခုနှစ်၌ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ရော့တဒင်းမြို့တွင်လည်းကောင်း ကောင်စစ်ဝန်အဖြစ် ထမ်းရွက်ပြီးလျှင် ဗာစီလိုနာမြို့တွင် ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မဒရစ်မြို့တွင် သံအမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း အမှုထမ်းရွက်သည်။
ဒါလက်ဆက်သည် ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှ အငြိမ်းစားယူ သည်။
၁၈၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မိမိ၏ အကြံအစည်ကို အထမြောက်အောင် မြင်စေရန် စတင်ဆောင်ရွက်သည်။
ယင်းနှစ်တွင် ဒါလက်ဆက်သည် အီဂျစ် ဘုရင်ခံချုပ် ဆာအိပါးရှားထံမှ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံ ရေးရပ်ကွက်များမှ အတိုက်အခံပြုသည်ကိုလည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာ လောကက သံသယဖြစ်ပွားသည်ကိုလည်းကောင်း ဒါလက်ဆက်က ဂရုမမူ ဘဲ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်သူ၏ကုမ္ပဏီကို စတင်တည်ထောင်စဉ် ဒါလက်ဆက် သည် ပြင်သစ်နှင့် အီဂျစ်အစိုးရတို့ထံမှ အကူအညီ အပြည့်အဝ ရရှိသည်။
သို့ဖြင့် ၁၁ နှစ် လွန်မြောက်သောအချိန်ဖြစ်သည့် ၁၈၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မိုင် ၁ဝဝ ကျော်ရှည်သော ဆူးအက်တူးမြောင်းကို အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ် အစ္စမေပါးရှားက ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပေသည်။
ဒါလက်ဆက်က ဆူးအက်တူးမြောင်းကို အောင်မြင်စွာ ဖောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သောအခါ အမေရိတိုက်နှစ်ခုစပ်ကြားရှိ ပနားမားကျွန်းဆက်တွင် လည်း အလားတူ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ရန် သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာ တို့က စိတ်ပါဝင်စားလာလေသည်။
၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ယင်းလုပ်ငန်းစီမံကိန်း နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖွဲ့စည်းသောကော်မတီသည် ပါရစ်မြို့တွင် တွေ့ဆုံစည်းဝေး ၏။
ကုမ္ပဏီအသစ်တစ်ခုကိုဖွဲ့၍ ဒါလက်ဆက်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြေ|ာက်၏။
သို့ရာတွင် ဤအကြိမ်တွင်မူ ဒါလက်ဆက်သည် ဆူးအက်တူးမြောင်းကဲ့သို့ အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ငွေရေးကြေးရေချို့တဲ့မှု၊ အင်ဂျင်နီယာအခက်အခဲ ပြဿနာများ၊ အဝါဖျား ရောဂါများကြောင့် ဒါလက်ဆက် အဖို့ မျက်နှာမလှ ဖြစ်ခဲ့ရ၏။
၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် မိမိ၏ အင်ဂျင်နီယာ များကို ဆက်လက်၍ မဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးရတော့၏။
ပနားမား တူးမြောင်း ဒါလက်ဆက်သည် ပနားမားတူးမြောင်း ဖောက် လုပ်ရေးကိစ္စတွင် ငွေအလွဲသုံးစားမှုဖြင့် တရားစွဲဆိုစစ်ဆေးခြင်းခံရပြီးနောက် ထောာင်ဒဏ်အပြစ်ပေးခံရသည်။
သို့ရာတွင် ဒါလက်ဆက်သည် မမာမကျန်း ဖြစ်နေသဖြင့် တကယ်တမ်း အကျဉ်းချခြင်းကိုမူ မခံရချေ။
ဖာဒီနန် ဒါလက်ဆက်သည် ၁၈၉၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ပြင်သစ် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ Category:ပြင်သစ် အင်ဂျင်နီယာများ။
ရောမခေတ် မထွန်းကားမီကပင် မြောက်ဘက်ဒေသများရှိ လူရိုင်း မျိုးတို့ သုံးစွဲခဲ့ရာမှ ယင်းတို့ ရောမမြို့နေရာသို့ လာရောက်မြို့ပြတည် ဆောက်သည်တွင် ပိုမိုထင်ရှားပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
ရောမခေတ်ကုန်ဆုံးသည့်နောက် နှစ်ရာပေါင်းများစွာအထိ ထွန်းကားခဲ့၍ ဂန္ထဝင်ကျမ်းပေါင်းများစွာကို ယင်း ဘာသာဖြင့် ပြုစုခဲ့ကြသည်။
လက်တင်ဘာသာနှင့်စာပေ ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသည် ကမ္ဘာသုံး ဘာသာဖြစ်နေသကဲ့သို့ လက်တင်ဘာသာသည်လည်း ရှေးအခါက ကမ္ဘာသုံးဘာသာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် စာပေသည် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့်အတူ သူတို့အာဏာဖြန့်ချိရာ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့သွား သကဲ့သို့ လက်တင်ဘာသာသည်လည်း ထိုအခါက အမြဲအောင်ပွဲ ဆင်နွှဲနေရ သော ရောမစစ်တပ်များနှင့်အတူ ဥရောပ၊ အာရှနှင့် အာဖရိက တိုက်များ သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့လေသည်။
ထိုကဲ့သို့ အရပ်ရပ်ပျံ့နှံ့ခဲ့၍ လူတန်းစားအမျိုးမျိုးတို့ ပြောဆို သုံး နှုန်းကြရာ လေယူလေသိမ်းကို တိကျမှန်ကန်စွာပြောလိုသော ပညာတတ် အထက်တန်းစားနှင့် ဖြစ်သလိုပြောဆိုကြသော အောက်တန်းစား သာမန်လူ များကြောင့် အခေါ်အဝေါ်များ တစ်စတစ်စ ကွဲပြားရာမှ နောင်တွင် တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်းဆိုသကဲ့သို့ ဘာသာစကားများ ကွဲ ပြားလာလေသည်။
ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ရူမေးနီးယားစသည့် ဘာ သာစကားများမှာ လက်တင်ဘာသာမှ ဆင်းသက်ကွဲပြားလာသော ဘာသာ စကားများဖြစ်ကြသည်။
ယင်းသို့ ဥရောပတိုက်နိုင်ငံတို့ရှိ ဘာသာစကားများ၏မိခင်ဖြစ် သော လက်တင်ဘာသာ၏ အရင်းအမြစ်မူလမှာ စတင်ထွန်းကားသည့် အီ တလီနိုင်ငံမဟုတ်ချေ။
မြောက်ဘက်ဒေသများမှ လူရိုင်းမျိုးတို့သည် ဘီစီ ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် အီတလီနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီးသော် တိုက်ဗား မြစ်၏မြစ်ဝအနီး လေရှိယမ်ဒေသတွင် အခြေစိုက်ခဲ့ကြ၏။
ထိုဒေသသည် နောင်အခါ၌ ရောမမြို့နိုင်ငံဖြစ်လာရာမှ ရောမလူမျိုးတို့ ကြီးပွားတိုးတက် သည်နှင့်အမျှ သူတို့၏ဘာသာစကားဖြစ်သော လက်တင်ဘာသာသည်လည်း ပျံ့နှံ့ထွန်းကားလာခဲ့၏။
ဘီစီသုံးရာစုနှစ်ခန့်တွင် အီတလီကျွန်း ဆွယ်တစ်ခု လုံး၌ ထိုဘာသာသည် အခြားတိုင်းရင်းဘာသာများကို လွှမ်းမိုးခဲ့၍ တဖြည်း ဖြည်းနှင့် ရောမ၏လက်အောက်ခံဒေသများသို့ ရောက်ရှိဩားရာမှ ဥရောပ တိုက်တစ်ခုလုံး ပျံ့နှံ့ခဲ့လေသည်။
လက်တင်ဘာသာ၏ထူးခြားချက်မှာ ပြတ်သားရှင်းလင်း၍ စကား လုံးနည်းနည်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်ပြည့်စုံခြင်းဖြစ်လေသည်။
ဂရိဘာသာကဲ့သို့ပင် ထိုဘာသာ၌လည်း နာမ်၊ ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန စသည့် ဝါစင်္ဂများကို လိုက်၍ အဓိပ္ပာယ်ပေါ်အောင် ဝါကျအဆုံးသတ်ပုံ အမျိုးမျိုးရှိလေသည်။
ထိုဘာသာကို အသေအချာ စိစစ်လေ့လာကြည့်သောအခါ လက်တင် သည် ဂရိနှင့် သက္ကတဘာသာစကားများနှင့် တစ်မိတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသော ဘာသာစကားမျိုးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။
ထိုဘာသာစကားသည် ဤသို့ပျံ့နှံ့လာခဲ့သော်လည်း ဂရိစာပေ ထွန်းကားနေသည့်ခေတ်တွင် လက်တင်စာပေမပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးချေ။
တစ်ရာ စုနှစ်လောက်မှ စတင်ကာခန့်ညား ကောင်းမွန်၍ သိပ်သည်းကျစ်လျစ်သော လက်တင်ဘာသာစာပေပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ထိုအခါမှစ၍ဥရောပအလယ်ခေတ် ကျော်လွန်သည့်တိုင်အောင် ဥရောပတိုက် စာပေပညာရပ်များ ထွန်းကားပြန့် ပွားရေးတွင် လက်တင်ဘာသာသည်အရေးပါအရာရောက်လှသော လက်နက် တစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့၏။
ယခုခေတ်တိုင်အောင်ပင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်း၏ ရုံးသုံးစာပေဖြစ် လေသည်။
လက်တင်ဘာသာဖြင့် စတင်ရေးသားသောစာပေများကို ဘီစီ သုံး ရာစုနှစ် မတိုင်မီခေတ်က အနည်းငယ်သာတွေ့ရှိရ၏။
ထိုအခါက စာပေများ မှာ ဂရိတို့၏ နမူနာကိုယူ၍ ရေးသားထားသောစာများဖြစ်လေသည်။
လစ်ဗီ ယပ်အန္ဒြိုနီယပ် (ဘီစီ ၂၈၄ - ၂ဝ၄ ခန့်)သည် အော့ဒီဆီနှင့် ဂရိပြဇာတ် အချို့ကို လက်တင်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခဲ့၏။
ထိုသူ၏ နောက်တွင် လက်တင် ဘာသာဖြင့် စာပေပြုစုကြသော်လည်း များသောအားဖြင့် ဂရိအလွမ်း၊ အသော ပြဇာတ်များကိုအမှီပြုကာ ရေးသားထားသောစာပေများသာဖြစ်လေ သည်။
အချို့ကလည်း ဂရိတို့၏ကဗျာဖွဲ့နည်းကို အတုယူကာ ပျူးနစ်စစ်ပွဲ များမှ သူရဲကောင်းများအကြောင်းကို မော်ကွန်းလင်္ကာများ စတင်စမ်းသပ်ဖွဲ့ ဆိုလာကြ၏။
ထိုနောက်မှ လူစီလီယပ် (ဘီစီ ၁၈ဝ - ၁ဝ၃) သည် လက်တင် ဘာသာဖြင့် ပထမဆုံးအဖြစ်ဖော်ထုတ်၍ ပြက်ရယ်ပြုသောကဗျာမျိုးကို စပ် ဆိုခဲ့လေသည်။
ကေးတိုး (ဘီစီ ၂၃၄ - ၁၄၉) အမည်ရှိ ပညာရှိကြီးတစ်ဦး ကလည်း နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအကြောင်း ကျမ်းများကိုပြုစုခဲ့ရာ စကားပြေနှင့်ရေးသားသော လက်တင်စာပေများထဲတွင် ပထမဆုံး အရာ ရောက်လှသော စာပေများဖြစ်သည်။
လူကရီးရှပ် (ဘီစီ ၉၆ - ၅၅)။
လူကရီးရှပ်သည် သဘာဝတ္ထ နှင့်ဆိုင်ရာ ခန့်ညားကြီးကျယ်သော ကဗျာများကိုစပ်ဆိုခဲ့၍ ကတ်ကျူလပ် (ဘီစီ ၈၄ - ၅၄)သည် စိတ်နှလုံးထိခိုက်ဖွယ်ရာ သီချင်းလင်္ကာများကို စပ် ဆိုခဲ့ရာ သူတို့၏ခေတ်တွင် လက်တင်ကဗျာများသည် ကောင်းမွန်လေးနက် သည့်အင်္ဂါရပ်နှင့် ပြည့်စုံလာလေသည်။
ဆစ်ဆရို (ဘီစီ ၁ဝ၆ - ၄၃)ကား သူ၏ထင်ရှားသော ဟောပြောချက်များ၊ သူ့ခေတ်ရောမအခြေအနေများကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ထင်ရှားစေသော ဆောင်းပါးများ၊ မေတ္တာစာများနှင့် သဘာဝတ္ထစာတမ်းများဖြင့် လက်တင် စကားပြေလောကကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ထူးခြားစေပြန်သည်။
ထိုခေတ်တွင် ဂျူးလယက်ဆီဇာ(ဘီစီ၁ဝ၂ - ၄၄)သည် လည်း လက်တင်စကားပြေနှင့် သူ၏ထင်ရှားလှသော စစ်မှတ်တမ်းများကို ရေးသားခဲ့လေသည်။
လက်တင်စာပေ အထွန်းကားဆုံးခေတ်ကား အော်ဂတ်စတပ်ခေတ် (ဘီစီ ၄၃ အေဒီ ၁၇)ဖြစ်ပေ၏။
အော်ဂတ်စတပ်ဘုရင်ကိုယ်တိုင် စာဆို ပညာရှိကြီးများအား ချီးမြှင့်အားပေးခြင်းပြုရာ ထင်ရှားသောစာဆိုများနှင့် သမိုင်းဆရာကြီးများ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
ထိုဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် ဂန္ထဝင် အထင်ရှားဆုံးသော စာဆိုကြီးမှာ ဗာဂျီ(ဘီစီ ရဝ - ၁၉) ဖြစ်၏။
ထိုစာဆိုကြီးသည် မျိုးချစ်စိတ် တက်ကြွဖွယ်ကောင်းသော ထင်ရှားသည့်စစ်ပွဲကြီးများအကြောင်းကို ကဗျာစပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
အထူး သဖြင့်အီးနီးယစ်ခေါ် ထရိုဂျန်စစ်ပွဲအကြောင်းကို စပ်ဆိုထားသည့် မော်ကွန်း တင်လင်္ကာကြီးမှာ အလွန်ပင်အဖွဲ့အနွဲ့ကောင်းလှသော လင်္ကာကြီးဖြစ်ပေ၏။
ဗာဂျီ၏နောက် ထင်ရှားသော စာဆိုကြီးတစ်ဦးမှာ ဟောရေ့ (ဘီစီ ၆၅ - ၈) ဖြစ်လေသည်။
ထိုစာဆိုကြီးကား အပြစ်ကိုဖော်ထုတ်၍ ပြက်ရယ်ပြုသော ကဗျာများကိုရေးစပ်ရာတွင် သူမတူအောင် ထူးခြားလှသူဖြစ်၍ သီချင်းလင်္ကာ များစပ်ဆိုရာ၌လည်း အပြစ်မရှိအောင် ကောင်းမွန်လှ၏။
စကားပြေဖက်တွင် နိုင်ငံသမိုင်းဆရာကြီး လီဗီ(ဘီစီ ၅၉ - ၁၅)၏ စာပေများမှာ ထင်ရှားလှ ပေသည်။
သို့သော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏ ရေးသားပုံများမှာ စာပေအရေးအသား ကောင်းမွန်ရေးကို အဓိကထား၍ရေးသားသဖြင့် အဖြစ်အပျက် အချက် အလက် မှန်ကန်မှု၌ စိတ်မချရပေ။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများလောက် မကျော်ကြားလှသော်လည်း ထိုခေတ်က ထင်ရှားသော စာဆိုများတွင် အချစ်နှင့်ရောမဒဏ္ဍာရီတို့ကို လှပစွာသီကုံး၍ ကဗျာစပ်ဆိုသော အော့ဗစ် (ဘီစီ ၄၃ - အေဒီ - ၁၈) သည်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်၏။
ထိုနောက် ပြေပြစ်လှသောကဗျာများကို စပ်ဆိုကြ သူတို့မှာ တိဗုလပ် (ဘီစီ ၅၄ - ၁၉ ခန့်) နှင့်ပိုးပါရှပ် ( ဘီစီ ၅ဝ - ၁၅ ခန့်)တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများနောက်တွင် လက်တင်စာပေသည် မှေးမှိန်စပြု လာလေ၏။
သို့သော် ဖော်ပြခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏စာပေများလောက် ထိပ်တန်းစားမဟုတ်သော်လည်း အတော်ပင်ကောင်းမွန်သေးသည့် စာပေများ ပေါ်ထွက်ခဲ့ရာ ထိုခေတ်သည် နီးရိုးဧကရာဇ်လက်ထက်မှ စတင်ခဲ့ပြီးလျှင် ဒုတိယတန်းစာပေ ထွန်းကားသည့်ခေတ်ဟု ခေါ်ဆိုကြပေသည်။
နီးရိုး၏ ဆရာဖြစ်ခဲ့သော ပညာရှိကြီး ဆီနီကာ (ဘီစီ ၄ ခန့် - အေဒီ ၆၅) သည် စတိုးဝစ်ဝါဒအရ ရေးသားထားသော ဒဿနိကဗေဒပညာ ကျမ်းများကို ပြုစု ခဲ့၏။
ထိုပညာရှိကြီးအပြင် ဖာဆာလိယာမော်ကွန်းကို ရေးသားခဲ့သော လူ ကန် (အေဒီ ၃ဝ - ၆၅)နှင့် သဘာဝကျသော ပုံပြင်ဝတ္ထုများကို ရေးသား သည့် ပီတြိုနီယပ် (အေဒီ ၆၆ လွန်) တို့လည်းပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
အေဒီ တစ်ရာစုနှင့်နှစ်ရာစု နှစ်များတွင် ထင်ရှားသော စာပေ ပညာရှိကြီးနှစ်ဦးမှာ အပြစ်ဖော်ထုတ်၍ ပြက်ရယ်ပြုသောကဗျာများ ရေးသား သည့် ဂျူဗီနယ်(အေဒီ ၆ဝ ခန့် - ၁၄ဝ)နှင့် နိုင်ငံသမိုင်း မှတ်တမ်းတင်သူ တက်စီတပ် (အေဒီ ၅၅ ခန့် - ၁၂ဝ)တို့ဖြစ်ကြ၏။
တက်စီတပ်သည် နိုင်ငံ့သမိုင်းကျမ်း အတော်များများပြုစုခဲ့ရာ သူ၏အရေးအသားမှာ အင်္ဂလိပ် နိုင်ငံ့သမိုင်းဆရာကြီး ကာလိုင်ရေးသားပုံနှင့် ဆင်ဆင်တူလေသည်။
ဂျူဗီ နယ်၏ ရေးပုံရေးနည်းကို အင်္ဂလိပ်စာဆိုတို့ အတုယူ၍ရေးသားကြ၏။
အခြားစာပေပညာရှိများမှာ ကဗျာတိုများရေးသားသူ မာရှယ် (အေဒီ ၉ဝ ခန့် - ၁၄ဝ) နှင့် လောကဓာတ်ကျမ်းများ ပြုစုခဲ့သူ ပလင်နီအကြီး (အေဒီ ၂၃ - ၇ဝ) တို့ဖြစ်ကြ၏။
ထို့ပြင် ဆောင်းပါးနှင့် မေတ္တာစာ၊ တရားစာ ရေးသူ ပလင်နီ အငယ် (အေဒီ ၆၂ ခန့် - ၁၁၄)၊ ဝေဖန်ချက်များရေးသူကွင်တီလီယန် (အေဒီ ၁၅ ခန့် - ၁ဝဝ)နှင့် ဆူတိုနီယပ် (အေဒီ ရ၅ ခန့် - ၁၆ဝ)အပြင် မော်ကွန်းစာဆို စတေးရှပ် (အေဒီ ၆၁ ခန့် - ၉၆) ဗလာရီယပ် ဖလက်ကပ်နှင့် ဆီလီယပ် ဣတာလီကပ်တို့ဖြစ်ကြ၏။
နှစ်ရာစုနှစ်၊ သုံးရာစုနှစ်များအတွင်း၌ကား ခရစ်ယန် စာရေးဆရာ များ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
လေးရာစုနှစ်များအတွင်းတွင် ကဗျာများ ခေတ် စားလာပြန်၍ အော်ဆိုနီယပ် (အေဒီ - ၃၁ဝ ခန့် - ၃၄ဝ) နှင့် ကလောဒီ ယန် (အေဒီ ၃၆၅ ဖွား) တို့အပြင် ခရစ်ယန်စာဆိုများဖြစ်သော ပရူဒင်းရှပ် (အေဒီ ၃၄၈ - ၄၁ဝ) နှင့် စိန်အမ်ဗရို့ (အေဒီ ၃၄ဝ - ၃၉ရ) တို့ ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
ဂန္ထဝင်စာပေခေတ် ကုန်ဆုံး၍ အလယ်ခေတ်သို့ ရောက်လာလေရာ သမ္မာကျမ်းစာကို ဘာသာပြန်ဆိုသူ စိန်ဂျရုမ်း (အေဒီ ၂၃၄ ခန့် - ၄၂ဝ)နှင့် ဘုရားမြို့တော်ကို ရေးသားသူ စိန်အော်ဂတ် စတင်း (အေဒီ ၃၄၅ - ၄၃ဝ) တို့ ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး တဖြည်းဖြည်းပျက်စီး တိမ်းပါး သွားလေရာ လက်တင်စာပေမှာလည်း ပျောက်ကွယ်လုမတတ် ဆုတ်ယုတ်ခဲ့ လေသည်။
သို့သော် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းကြီးကမူ လက်တင်ဘာသာကို အလယ် ခေတ် တစ်ခေတ်လုံးနှင့် အလယ်ခေတ် ကျော်လွန်သည့်တိုင်အောင် ဆက် လက်သုံးစွဲခဲ့ကြ၏။
နိုင်ငံသမိုင်း၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် ဗြဟဒေဝဗေဒ ပညာ ရပ်များတွင် လက်တင်ဘာသာကိုပင် သုံးစွဲကြလေသည်။
ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ တွင်ပင် လက်တင်ဘာသာကို စာပေပညာရှိကြီးများက ကမ္ဘာ့ဘာသာရပ်ကြီး တစ်ခုအနေဖြင့်အဆင့်အတန်း မြှင့်ထားလေသည်။
မိုး၊ ဗေကင်နှင့် မီလတန် တို့ကလည်း လက်တင်ဘာသာကိုအရေးတယူ အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။
သို့ သော် လက်တင်စာပေမှာ ဥရောပတိုက်တွင် အော်ဂပ်စတပ်လက်ထက်က ကဲ့သို့ လျှမ်းလျှမ်းတောက် ထွန်းကားခြင်းကား မရှိတော့ချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ဘာသာစကား။
လက်ထုတ်ပင်သည် တရုတ်စကားပန်းပင်တို့နှင့် အတူ အဲ့ပေါ့ဆီနေးစီအီး(Apocynaceae)မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် အော်လစတိုးနီးယားစကော်လားရစ်(Alstonia scholaris)ဟုခေါ်သည်။
လက်ထုတ်ပင်ကို တောင်မဲ အုပ်၊ တောင်မရိုး၊ ဆေးခါးပင်၊ တောင်စကားပင်ဟူ၍လည်း အမျိုမျိုးခေါ်ကြ သည်။
လက်ထုတ်ပင်သည် တောသစ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်တော များတွင် မြေပြင်အမြင့် ပေ ၃၅ဝဝ အထိ အနှံ့အပြားပေါက်ရောက်သည်။
လက်ထုတ်သားသည် ဖြူ၍ပျော့သည်။
အကြောအမျှင် ညီညာ သဖြင့် ပြုပြင်ရလွယ်ကူသည်။
အလွန်ပေါ့ပါးသော သစ်သားဖြစ်သည်။
သို့ သော် ခိုင်ခံ့သောသစ်မျိုမဟုတ်ဘဲ စွန်းကွက်လွယ်သော သစ်သားဖြစ်သည်။
သစ်ခွဲပြီးလျှင် အထူးဂရုစိုက်၍ ခြောက်သွေ့အောင်ပြုလုပ်ရသည်။
ပန်းပုထု လုပ်ရန် သင့်လျော်သော သစ်သားဖြစ်သည်။
မီးခြစ်များပြုလုပ်ရန် လက် ထုတ်သားကို ရန်ကုန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြသည်။
ကုန်ပစ္စည်းများထည့်ပို့ရန် သေတ္တာများ၊ အိမ်အသုံးအဆောင် အညံ့စားများ၊ ဓားအိမ်များ၊ မြေဖြူနှင့် ရေးရန် သင်ပုန်းကြီးများ စသည်တို့ကို လက်ထုတ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ကြ သည်။
တနင်္သာရီတောင်ပိုင်း၌ လက်ထုတ်ပင်ကို ကြည်ဆယ်ကလဝ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် မဲ့ရွခေါင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကချင်ဘာသာဖြင့် ဖွန်းဒေါ်ဒေါ် ဟူ၍လည်းကောင်း ဒေသအလိုက် အမျိုး မျိုး ခေါ်ကြသည်။
လက်ထုတ်ခေါက်ကို ဝမ်းကိုက်ရောဂါအတွက် ဆေးအဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အစေးကို ယဉ်းသောအနာများအတွက်လည်းကောင်း၊ အရွက်ကို အနာအုံရန်အတွက်လည်းကောင်း အမျိုးမျိုးအသုံးချနိုင်သည်။
လက်ထုတ်မျိုးထဲတွင် လက်ထုတ်ကြီး၊ လက်ထုတ်သိမ်ဟူ၍ ရှိပေ သေးသည်၊ လက်ထုတ်ကြီးပင်များသည် တောသစ်ပင်ငယ်များဖြစ်၍ မြန်မာ နိုင်ငံ သစ်တောများ၌ မြေပြင်အမြင့် ၃၅၁ဝ အထိ အနှံ့အပြား တွေ့မြင်ရ သည်။
အသားမှာ လက်ထုတ်သားကဲ့သို့ပင်ဖြစ်၍ ထွန်ထယ်များ၊ ဆံပင်ဖြီး ရန် ဘီးများ၊ ကလေးကစားစရာများ၊ ယောက်ချိုများ စသည်တို့ကို ပြုလုပ် ရာ၌ အသုံးချသည်။
အသားပျော့သစ်မျိုးဖြစ်၍လည်း ပန်းပုထုလုပ်ရန် သင့် တော်သည်။
အထူးသဖြင့် ပွတ်တိုက်ပွတ်ခံရန်အတွက် အလွန်သင့်တော် သော သစ်သားဖြစ်သည်။
လက်ထုတ်သိမ်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံ မြေညီသစ်တောများနှင့် တောင်နိမ့်ပိုင်းရှိ သစ်တောများ၌တွေ့နိုင်သည်။
အမြင့် ပေ ၄ဝ အထိ ရှိကြ သည်။
အသားမှာ ဖြူ၍ အတော်အသင့်မာသည်။
အိမ် အသုံးအဆောင်များ၊ ကုန်ပစ္စည်းများ ထည့်ပို့ရန် သေတ္တာများ၊ ဆံပင်ဖြီးရန် ဘီးများစသည်တို့ကို လက်ထုတ်သိမ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။
လက်ထုတ်ကြီး သစ်သားနည်းတူ လက်ထုတ်သိမ်သားသည်လည်း ပန်းပုထုလုပ်ရန်နှင့် ပွတ်ခံရန် အလွန် ကောင်းသောသစ်သားဖြစ်သည်။
လက်ထုတ်သိမ်ပင်ကို တောင်ဇလပ်ပင် ဟူ၍လည်းခေါ်ကြသည်။
အမှန်စင်စစ်ဆိုလျှင် လက်ပလန်နယ်သည် တစ်သီး တခြား သတ်မှတ်ထားသည့် တိုင်းပြည်တစ်ခုမဟုတ်ပေ။
လက်ပလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာအရပ်ဖြစ်၍ လက်ပတို့၏ နယ်မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ယင်း ဒေသကား ဥရောပတိုက် မြောက်ပိုင်း ဒေသများဖြစ်သော နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ဖင်းလန်နှင့် ရုရှနိုင်ငံအနောက် ဘက်တို့၏ မြောက်ပိုင်းတစ်လျှောက်ဖြစ် သည်။
ထိုဒေသများ အနက် တစ်ဝက်ကျော်ကျော်မှာ အာတိတ်စက်ဝိုင်း အတွင်း၌ ကျရောက်နေသဖြင့် အလွန်အေးသော အာတိတ်ရာသီဥတုမျိုးရှိ သည်။
တစ်နှစ်တွင် ကိုးလခန့်မှာ ဆောင်းရာသီဖြစ်၏။
နွေရာသ ီမှာလည်း သမပိုင်းဇုန်ရှိ အရပ်များမှ နွေဦးပေါက် ရာသီအစနှင့် တူပေသည်။
အပူဆုံးလဟုဆိုရသည့် ဩဂုတ်လ၌ပင် အပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၅၆.၂ မျှသာရှိသည်ကို ထောက်ခြင့်ခြင်းအားဖြင့် လက်ပလန်နယ်၏ ရာသီဥတုအခြေအနေကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေမည်။
စက်တင်ဘာလ သို့မဟုတ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ ရှည်လျားသော ဆောင်းတွင်းအတွက် ပြင်ဆင်မှုများကြိုတင်ပြုလုပ်ထားရလေသည်။
ထို့ပြင် လက်ပလန်နယ်သည် မြောက်ဘက် အစွန်အဖျားတွင် တည်ရှိသဖြင့် တိုတောင်းလှသော နွေရာသီ၌ နှစ်လခန့်မျှ ညဉ့်အခါများတွင် နေ့အခါများကဲ့သို့ ထိန်လင်းလျက်ရှိနေ လေသည်။
လက်ပလူမျိုးတို့သည် ရိန်းဒီးယားခေါ် တန်းဒြသမင် များကို အမှီတံကဲပြုကာ အသက်ရှင်နေကြရသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ထိုဒေသပ တန်းဒြသမင်ပေါင်း ငါးသိန်းခန့်ရှိ၍ လက်ပလူမျိုး လူချမ်းသာတစ်ဦးဆို လျှင် သမင်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့် ပိုင်ဆိုင်လေ သည်။
လက်ပလူမျိုးတို့အဖို့ ထိုသမင်များသည် ကျေးဇူးရှင်များပင် ဖြစ်ချေသည်။
တစ်နေရာမှ တစ်နေ ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာရာ၌ ထိုသမင်များကို အသုံးပြုကြရသည်။
သမင် နို့ကိုသောက်၍ အသားကို စားကြရသည်။
အဝတ်အစားအတွက် သမင်ရေ ကို ဝတ်ဆင်ကြရသည်။
သမင်ဆွဲ စွပ်ဖားများနှင့်သာ တစ်နေရာမှ တစ်နေ ရာသို့ သွားလာနိုင်ကြသည်။
လက်ပလူမျိုးတို့တွင် တောင်ပေါ်နေ လက်ပလူမျိုး၊ ပင်လယ်တစ် လျှောက်၌နေသော လက်ပံလူမျိုး၊ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက်နေလက်ပလ ူမျိုးဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။
တောင်ပေါ်နေ လက်ပလူမျိုးတို့သည် သူတို့၏ ရိန်းဒီးယား သမင်အုပ်များနှင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်တတ်ကြ သည်။
သမင်းများအတွက် စားကျက်ရှိရာနေရာတွင် ကနား ဖျင်းတဲများထိုး ကာ နေထိုင်တတ ်ကြသည်။
မိသားတစ်စုလုံးသည် မွေးမြူထားသော ခွေး များနှင့် အတူ ကတော့ပုံတဲများတွင် နေလေ့ရှိကာ ရိန်းဒီးယားသမင်မှရ သော နို့၊ ဒိန်ခဲနှင့် အသားတို့ကို မှီဝဲစားသုံးလေ့ရှိသည်။
ပင်လယ်တစ်လျှောက် တွင်နေထိုင်သော လက်ပလူမျိုးတို့သည် လက်ပလန်နယ် ကမ်းရိုးတစ် လျှောက်တွင် အပေါ်မြေလွှာတို့ဖြင့် မံထားသောသစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် တဲကြမ်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
သူတို့သည် တောင်ပေါ်နေ လက်ပလူ မျိုးတို့ထက် ယဉ်ကျေးသည်။
စုစုဝေးဝေး တဲဆောက်၍ နေထိုင်ကြသည်။
မြစ်ရိုးတစ်လျှောက်နေ လက်ပလူမျိုးတို့မှာ လက်ပလူမျိုး သုံးမျိုးအနက် အတိုးတက်ဆုံးဖြစ်သည်။
အသင်းအပင်းနှင့် နေထိုင်တတ်ကြ၍ စိုက်ပျိုးခြင်း လည်း အနည်း ငယ်ပြုသည်။
ငါးဖမ်းခြင်း၊ သားကောင်ဖမ်း ခြင်းများကိုပြု၍ ရိန်းဒီးယား၊ နွားနှင့် သိုးများကိုလည်း မွေးမြူကြသည်။
လက်ပလူမျိုးတို့သည် အာရှတိုက်သားအနွယ်ဝင်များဖြစ်၍ ဘာ သာစကားမှာ ဖင်းလူမျိုးများပြောသော ဘာသာစကားနှင့်ဆင ်တူသည်။
လက်ပလန်နယ်တွင် လက်ပလူမျိုးပေါင်း ၂၅ဝဝဝ ခန့်နေထိုင်ကြ ၏။
ထိုလူမျိုးသည် ဥရောပတိုက်တွင် အသေးကွေး ဆုံးလူမျိုးဖြစ်သည်။
ပျမ်းမျှအရပ်အမောင်းမှာငါးပေသာသာရှိသည်။
သူတို့၏ဆံပင်မှာ ဖြောင့်၍ မည်းနက်ပြီးလျှင် အသားအတန ်ဝါသည်။
နဖူးနိမ့်၍ ပါးရိုးပေါ်လွင်သည်။
နှာခေါင်း ကား၍ပြား၏။
နှုတ်ခမ်းပါးသည်။
ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် သေး ငယ်လှသော်လည်း သန်စွမ်းတောင့်တင်းသူများဖြစ်၏။
လက်ပ လူမျိုးအချို့ သည် လက်ပနယ်မဟုတ်သော အခြားအရပ်များတွင ်လည်း နေထိုင်လျက်ရှိ ကြသည်။
သူတို့သည် သိုးမွေးကိုရက်လုပ်ထားသော အထည်များနှင့် ရိန်းဒီး ယားသားရေများကို ဝတ်ဆင်ကြ၏။
အဝတ်အစားများကို နေ့ရောညဉ့်ပါ မချွတ်မလဲဘဲ ဝတ်တတ်သည်။
ကိုယ်တွင် ဝတ်ထားသော အဝတ်အစားကို အသစ်နှင့်လဲသောအခါမှသာ ချွတ်လေတော့၏။
သူတို့သည် ရေလည်းချိုးခဲ သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ မျက်နှာပင်မသစ်ဘဲ နေတတ်သည်။
သို့သော် သူတို့ သည် ကျန်းမာပျော်ရွှင်လျက်ရှိပြီးလျှင် သူတို့ဘဝကို ကျေနပ်နှစ်သက ်ဟန်ရှိ သည်။
လက်ပလူမျိုးတို့သည် ဆင်းရဲပင်ပန်းကြီးစွာ အသက်မွေးနေထိုင်ရ ၍ ရတတ်သမျှနှင့် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်နိုင်ကြသည့် လူရိုးလူဖြောင့် များဖြစ် သည်။
များသောအားဖြင့် သနားကြင်နာတတ်၍ အေးချမ်းစွာသာ နေလိုကြ ၏။
လက်ပလူမျိုးအများစုမှာ စာသင် ကျောင်းများနှင့် ဆရာများ အနည်းငယ်မျှသာရှိသောကြောင့် စာမတတ်ကြချေ။
သူတို့သည် များသော အဖြင့် ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းဝင် ခရစ်ယာန်ဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။
ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတက ရန်အတွက် အလွန်ဝေးလံသော အရပ်များမှပင် လာရောက်ကြ ရလေသည်။
လက်ပလူမျိုးတို့သည် လွန်ခဲ့သည့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော နှစ်ကာလက အာရှအလယ်ပိုင်းမှ လာရောက်နေထိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ရပေ သည်။
ခရစ် ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က ဖင်းလူမျိုး ကုန်သည်တို့သည် လက်ပ လူမျိုးတို့နှင့် ကုန်ကူးသန်းခြင်း ပြုကြသည်။
ဆွိဘုရင်တို့သည် ခရစ် ၁၅ဝဝ ပြည့်နှစ်အထိ လက်ပလူမျိုးတို့၏ ဘုရင်ဟူသောဘွဲ့ကို ယူခဲ့ကြပေ သည်။
လက်ပလန်နယ်မှာ အလွန်အေးသော လွင်တီးခေါင်အရပ်ဖြစ်၍ သစ်ပင်အနည်းငယ်သာပေါက်သည်။
ပေါက်ရောက်သော သစ်ပင်၊ ပန်းပင် များမှာလည်း သေးလှီပုကွလေသည်။
လက်ပလန်နယ်၏ အဖိုးတန်ဆုံး ပစ္စည်းအားမှာ သံဖြစ်သည်။
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင်ပါဝင် ်သော လက်ပလန်နယ် အပိုင်းတွင် သံအကြီးအကျယ် တူးဖော်ရရှိ၏။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးသံတွင်းများဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ဥရောပတိုက်။
လက်ပံတန်းမြို့သည် သာယာဝတီခရိုင် လက်ပံတန်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ ခရိုင်အတွင်း လူအစည်ကားဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ လူစည်ကားရခြင်းမှာ လက်ပံတန်းမှ သာရဝေါသွား ရန်ကုန် - ပုသိမ် မီးရထားလမ်းနှင့် ရန်ကုန် - ပြည် မီးရထားလမ်းဆုံရာမြို့ ဖြစ်သော ကြောင့်တည်း။
အရေးပိုင်ရုံးစိုက်သော သာယာဝတီမြို့နှင့် ရှစ်မိုင်ခန့်ကွာဝေး ၏။