kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၎င်း ကန်တော်ကြီးသည် ပုဂံခေတ်ကာလတည်းက ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သော တစ်ဘက်ဆည်ကန်မျိုးဖြစ်၍မြို့၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ဇေယျမင်္ဂလာ ရွှေအင်းတောင် စေတီရှိသည်။
မြို့၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ထုထည်ကြီးမားသည့် အောင်မြင်ဇေယျရခိုင်စေတီရှိသည်။
တစ်ချိန်က ပျက်စီးယိုယွင်းနေသည့် မြေစိုင်တောင်ကုန်းပညာ စေတီပျက်ကြီးဖြစ်ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
၂၀၁၃ တွင် ထီးတော်တင်ပြီးစီးခဲ့သည်။
left|thumb|ရွှေအင်းတောင် စေတီ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး တောင်တွင်းကြီးမြို့သည် အနောက်ဘက်တွင် မကွေးမြို့သို့ ၈၂ ကီလိုမီတာ(၅၁ မိုင်) ရှည် ကားလမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တွင် ပြည်မြို့သို့ ၁၆၂ ကီလိုမီတာ(၁၀၁ မိုင်)ရှည်ကားလမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် နေပြည်တော်နှင့် ပျဉ်းမနားမြို့သို့ ၆၈ ကီလိုမီတာ(၄၂ မိုင်)ရှည် ကားလမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်တွင် မြို့သစ်မြို့သို့ ၂၉ ကီလိုမီတာ(၁၈ မိုင်) ရှည်ကားလမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ဆက်သွယ်ထားသည်။
ကားလမ်းခရီးဖြင့် ရန်ကုန်-နေပြည်တော်လမ်းမကြီးမှတဆင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ၄၇၅ ကီလိုမီတာ(၂၉၀ မိုင်) ခရီးအား ၇ နာရီ ခန့်မောင်းနှင်သွားရောက်နိုင်သည်။
မန္တလေးမြို့သို့ မန္တလေး-နေပြည်တော်လမ်းမကြီးမှတဆင့် ၂၇၇ ကီလိုမီတာ(၁၇၂ မိုင်) ခရီးအား ၄ နာရီခွဲခန့် မောင်းနှင်၍ သွားရောက်နိုင်သည်။
ထို့ပြင် ပျဉ်းမနား-ကျောက်ပန်း‌တောင်း မီးရထားလမ်းသည် ‌တောင်တွင်းကြီးမြို့ကို ဖြတ်၍သွား‌လေသည်။
မကွေးမြို့သို့လည်း မီးရထားလမ်း ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း တောင်တွင်းကြီးမြို့ကို ကာလိင်္ကရာဇ်မင်းက ၁ ရက်၊ ဧပြီ၊ ၈၃၀ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က တောင်တွင်းကြီးသည် တောင်တွင်းမင်းများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော် တောင်တွင်းမင်း ဇေယျသူလက်ထက်တွင် ပုဂံဘုရင် နရသီဟပတေ့အား မွန်ဂိုတပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်စဉ် တောင်တွင်းကြီးမြို့ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၂၇၈ တွင် ပုဂံ ကျော်စွာဘုရင်၏ အဆက်အနွယ်မှ သီဟပတေ့ဆိုသူက တောင်တွင်းမြို့ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၄၈၁ ခုနှစ် အင်းဝဘုရင် ဒုတိယမင်းခေါင်လက်ထက်တွင် ဇေယျကျော်ထင်ကို တောင်တွင်းကြီးမြို့ ဘုရင်ခံရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၆၀၆ ခုနှစ်၊ အနောက်ဘက်လွန်မင်း နန်းတက်စတွင် သားတော် မဟာဇေတရာဇ်အား တောင်တွင်းကြီးမြို့ ပြည်စိုးအရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ညောင်ရမ်းခေတ်နှောင်းကာလတွင် ပြည်စိုးအစား မြို့သူကြီးများ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မဟာဓမ္မရာဇာမင်းနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ အလောင်းမင်းတရားတို့၏ လက်ထက်တို့တွင် တောင်တွင်းကြီးကို မြို့သူကြီး ဦးကြွက်ဖြူက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဦးကြွက်ဖြူသည် ဇေယျဝဍ္ဎန နှင့် ဇေယျနန္ဒရာဇာဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
ကန်တော်မင်းကျောင်းဆရာတော်အား ၁၇၅၃ ခုနှစ်တွင် မေတ္တာစာရေးဖွဲ့ရန် လျှောက်ထားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့စစ်တမ်းကို မြို့သူကြီး ဦးရန်ကင်းက ဆက်သွင်းခဲ့သည်။
ယင်းနောက် သားဖြစ်သူ ဦးအိုက မြို့သူကြီးအဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။
မြို့သူကြီးဦးအိုလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းမှုကြောင့် ဦးရွှေရန်အား အစားထိုးခန့်ထားခဲ့သည်။
မြို့သူကြီး ဦးရွှေရန်သည် ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် အုတ်ကျောင်းဆရာတော်အား တောင်တွင်းကြီးမြို့သမိုင်း ရေးသားပြုစုပေးရန် လျှောက်ထားခဲ့သည်။
စီးပွားရေး တောင်တွင်းကြီးမြို့သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ငန်းကို အခြေပြုသော မြို့ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်တွင်း စိုက်ပျိုးရန် ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်များရှိပြီး အရှေ့ပဲခူးရိုးမမှ စီးဆင်းလာသောရေများကို ဆည်ဖို့၍ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးကို လုပ်ကိုင်သည်။
တောင်ကျချောင်းများ သဲခုံများပေါ်တွင် ကြက်သွန်နီ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သည်။
အဓိက ထွက်ကုန်များမှာ ဆန်၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ နှမ်း၊ ကြံ နှင့် စားသုံးဆီအမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။
တစ်ချိန်က သစ်လုပ်ငန်း အကြီးအကျယ် ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ သစ်ဝါးများ ရှားပါးကုန်၍ သစ်လုပ်ငန်း ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။
ရာသီဥတု ဧပြီလသည် အပူဆုံးလဖြစ်ပြီး နေ့ခင်းအချိန်များတွင် ပျမ်းမျှ အပူဆုံးမှာ ၄၀° စင်တီဂရိတ်အထိ ရှိတတ်သည်။
အအေးဆုံးလမှ ဇန်နဝါရီလဖြစ်၍ ပျမ်းမျှအအေးဆုံးမှာ ၁၄° စင်တီဂရိတ်ထိ အေးတတ်သည်။
ညအချိန်တွင် အပူချိန် လွန်ကဲစွာ ကျဆင်းလေ့ရှိသည်။
မိုးရာသီတွင် ဩဂုတ်လ၌ မိုးအများဆုံး ရွာသွန်းသည်။
Gallery ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ Category:မကွေးခရိုင်။
right| စားသုံးရန် အသင့်ဖြစ်နေသော နိဂိရိ ဆူရှီ အမျိုးမျိုး right|ဆူရှီ အမျိုးကွဲများ ဆိုသည်မှာ ဂျပန်စားစရာ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ချက်ပြုတ်ပြီး ရှာလကာရည်ဖြင့် ရောနယ်ထားသော ထမင်းကို ငါးနှင့် အခြားပင်လယ်စာ အစရှိသည့် စားစရာ တို့နှင့် ရောစပ်ပြီး လိပ်ထားသော အရာဖြစ်သည်။
If You Knew Sushi. Urban Legend Reference Pages. February 20, 2007 ပါးပါးလှီးထားသော ငါးကိုမူ ဆာရှိမိ ဟုခေါ်ပြီး ဆူရှီနှင့် မတူပဲ ကွဲပြားခြားနားသည်။
နိုရိ ဟုခေါ်သည် အခြောက်လှမ်းပြီး ပြားနေအောင် ဖိထားသော ပင်လယ်ရေညှိနှင့် လိပ်ထားသော ဆူရှီကို မာကိဇူရှီ ဟုခေါ်သည်။
ကြော်ထားသော တို့ဖူး အတွင်း စားစရာများကို ပြွတ်သိပ်ထည့်ထားသော ဆူရှီကိုမူ အိနာရိဇူရှီ ဟုခေါ်သည်။
ဆူရှီ ဆန်၏ အပေါ်တွင် စားစရာများ ဖြန့်ကျဲထားသော ဆူရှီကိုမူ ချိရာရှိဇူရှီ ဟု ခေါ်သည်။
ဆူရှီသည် ထမင်းကို Vinegar(ရှာလကာရည်)ဖြင့်နယ်ကာ အပေါ်တွင် ငါးမျိုးစုံ ၊အသားမျိုးစုံ နှင့် အသီးအရွက်များကိုတင်ပြီး လှပစွာ ပြင်ဆင်စားသုံးရသော အစားအစာဖြစ်သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံမှအပ အခြားနိုင်ငံများတွင် ဆူရှီကို Sashimi(သို့)Raw fish(လတ်ဆတ်စွာပြင်ဆင်ထားသော ငါးအစိမ်း)နှင့် မှားတတ်ကြသည်။
Sushi ဆိုသည်မှာ ဂျပန်ဘာသာဖြင့် "ချဉ်သည်"ဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။
ဆူရှီအမျိုးမျိုးရှိသည်။
Nori ခေါ်ရေညှိခြောက်ထဲတွင်ထည့်လိပ်ထားသော မာကိဇူရှီ (Makizushi) ၊ ထမင်းကို လက်ဖြင့်လုံးကာ အပေါ်တွင်အသားငါး၊ အသီးအရွက်များတင်ထားသော Nigirizushi ၊ အစာများကို Tofu ခေါ်ပဲပြားဖြင့်ထုတ်ထားသော အိနာရိဇူရှီ (Inarizushi) ၊ အစာများကို ပန်းကန်ထဲရှိ ထမင်းဆုပ်များပေါ်တွင် ဖြန့်တင်ထားသော ချိရာရှိဇူရှီ (Chirashi-zushi) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဆူရှီ မူရင်းအစ ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ပတ်လည် ဝိုင်းထားကာ ငါးနှင့်ပင်လယ်အစားအစာများ ပေါကြွယ်ဝသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ဂျပန်ကျွန်းများသည် တောင်ထူထပ်ပြီး စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေ နည်းပါးသဖြင့် လှေခါးထစ် စိုက်ခင်းများဖြင့်သာ စပါးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံအချို့ကို စိုက်ပျိုးကြရသည်။
ဂျပန်သည် သူ၏ ထူထပ်လှစွာသော လူဦးရေအတွက် ပင်လယ်နှင့် စပါးစိုက်ခင်းများကို အမှီပြုရသည် ဖြစ်ရာ သူ့အတွက် ဖန်တီးရသော ဟင်းလျာသည်လည်း ထိုသဘာဝကို လိုက်လျောညီထွေအောင် လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်အောင် စီမံထားရပေသည်။
ဆူရှီသည် ငါးအစိမ်းနှင့်ချက်ပြီး ထမင်းတို့ကို ရောစပ်စီမံထားသည့် အစားအစာဖြစ်ကာ နိုင်ငံခြားသားများကိုလည်း အထူးဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်း ရှိသဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စားဖွယ်ရာ တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
ဆူရှီထုတ်လုပ်မှုသည် ဂျပန်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး အစတွင် ငါးကို တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်ခြင်း နည်းဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။
ဆူရှီသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစပြုသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။
ငါးအစိမ်းကို လွှာ၍ ဆားသိပ်ကာ ကျောက်တုံးဖြင့် ဖိထားပြီး ရက်တစ်ပါတ်ကြာလျှင် ကျောက်တုံးကို ဖယ်ကာ အဖုံးပါးပါးဖြင့် ဖုံးထားကြပါသည်။
တစ်လ (သို့) ထို့ထက်အနည်းငယ်ကြာသောအခါ ဆားစိမ်ငါးနှင့် ထမင်းမှာ တွဲဖက်အစားအစာ ဖြစ်လာပါတော့သည်။
မမကြီး ရေး၊ ဂျပန်ရိုးရာ စားစရာ ဆူရှီ ၊ နှာ-၂၊ ၂၀၁၁-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၊ ဆူရှီလုပ်ရာတွင်အဓိကယူဆချက်မှာ ငါးကိုဆား ၊ ထမင်းဖြင့် အချဉ်ဖောက်ခြင်း(သို့) တာရှည်ခံအောင်ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းအချဉ်ဖောက်နည်းကို ယနေ့တိုင် ငါး၊ ဆန်နှင့် အချဉ်ဖောက်ထားသည့် ဟင်းလျာများဆက်လက်ရှိနေသော အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ငါးကိုထမင်းနှင့်အချဉ်ဖောက်ခြင်း၏ ယူဆချက်မှာ အချဉ်ဖောက်ရာတွင်သုံးသော ထမင်းမှထွက်လာသောအချဉ်ရည်သည် ငါးကို Amino acids များအဖြစ် ဖြိုခွဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအခါမှ ဂျပန်ဘာသာဖြင့် Umami ဟုခေါ်သော အရသာငါးပါး ထွက်ပေါ်လာသည်။
ဂျပန်တွင်ရှေးအကျဆုံးဆူရှီဖြစ်သည့် Narezushi သည်လည်း ယင်းအချဉ်ဖောက်နည်းကိုအသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
ဂျပန်တွင် Narezushi မှ Oshizushi ၊ ထိုမှတဆင့် ယနေ့အားလုံးက ဆူရှီဟုသိကြသော Edomae nigirizushi အဖြစ်သို့အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်ဆူရှီများသည် ယခင်ရှေးဆူရှီများနှင့် ဆင်တူမဟုတ်တော့ချေ။
ယခင်ဆူရှီများမှာ ငါးကိုထမင်းနှင့်အချဉ်ဖောက်ကာ ထမင်းကိုလွှင့်ပစ်ပြီး ငါးကိုသာစားကြသည်။
အနံ့အရသာပြင်းသော Narezushi တစ်မျိုးဖြစ်သည့် Funazushi ကို ဂျပန်နိုင်ငံ Biwa ရေကန် အနီးတွင်ပြုလုပ်ရောင်းချပါသည်။
ထို Funazushi သည် ရှေးဆူရှီများကဲ့သို့ပင် ငါးကိုထမင်းနှင့်အချဉ်ဖောက်ကာ ထမင်းကိုလွှင့်ပစ်ပြီး ငါးကိုသာစားရသောဆူရှီဖြစ်ပေသည်။
တိုကျိုရှိ အချို့စားသောက်ဆိုင်များတွင် ရိုးရာပုံစံအတိုင်း ယခုတိုင် ရောင်းချလျက် ရှိသည်။
ယင်းကို ရေချိုငါးကြင်း၊ ငါးသိုင်းတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး နာရိဆူရှီဟု ခေါ်ကြပါသည်။
၎င်း၏ အနံ့မှာ စူးရှလွန်းပြီး ငါးပါဝင်မှန်း မထင်မရှားရှိကာ ကျင့်ယူရသော အရသာမျိုး ဖြစ်ပါသည်။
၁၈-ရာစုမရောက်မီ ကျွမ်းကျင်သော စားဖိုမှူး ယိုဟီး Yohei က ဆားစိမ်ငါးနှင့်ပြုလုပ်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ကာ ယနေ့ခေတ်ပုံစံအတိုင်း ပြောင်းလဲစီမံခဲ့ပါသည်။
ယင်းမှာ အလွန်လူကြိုက်များပြီး ကွဲပြားသော ပုံစံနှစ်မျိုး ရှိပါသည်။
Kansai ဒေသ၊ အိုဆာကာမြို့တော်မှ ကန်စာအိ စတိုင်နှင့် တိုကျိုမှ အီဒိုစတိုင်ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။
အိုဆာကာသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စီးပွါးရေးမြို့တော်တစ်ခုဖြစ်လေရာ ဆန်ကုန်သည်ကြီးများသည် ဆူရှီကို ချက်ပြီး ထမင်းနှင့် အခြား ပါဝင်ပစ္စည်းများ ရောကာ စားသုံးရန် အသင့်ဖြစ်သော အလှဆင်ပြီး အထုတ်များအဖြစ် ရောင်းချလာခဲ့သည်။
တိုကျိုမှာမူ ပင်လယ်ကမ်းခြေမြို့ ဖြစ်ပြီး ငါးနှင့် ပင်လယ်သတ္တဝါများ ပေါများခြင်းကြောင့် နိဂါအိဆူရှီကို ထုတ်လုပ်ကြသည်။
ပင်လယ်စာ တစ်ကိုက်စာနှင့် ချက်ပြီးထမင်းကို အချပ်အပြား၌ အစာသွတ်ပုံသွင်းနည်းဖြင့် ပြုလုပ်ဖန်တီးခြင်း ဖြစ်သည်။
Kansai ဒေသမှ ဆူရှီသည် ယနေ့ထက်တိုင် အလွန်လူကြိုက်များသော်လည်း နိဂါအိဆူရှီမူကား နိုင်ငံခြားသားများက ပို၍ အရသာတွေ့ကာ ယဉ်ပါးကြပါသည်။
ဒင်နာအတွက် ပြင်ထားသော ဆာရှိမိ Tessa (Puffer Fish) ဆယ်လမွန်ငါး ဆာရှိမိ ဆယ်လမွန် ဆာရှိမိကို ကလမန်စီဖြင့် တည်ခင်းထားပုံ။
ထိုဖျော်ရည်ကို ရှိုယုနှင့် ရောစပ်နိုင်သလို ဆာရှိမိပေါ်သို့လည်း တိုက်ရိုက် လောင်းချနိုင်သည်။
ဘာဆာရှိ (Basashi) မြင်းသားအစိမ်း|right|thumb အမဲ အသည်း ဆာရှိမိ ဆာရှိမိ (Sashimi) ဆိုသည်မှာ ဂျပန် စားကောင်းသောက်ဖွယ် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
၎င်းတွင် အလွန် လတ်ဆတ်သော ပင်လယ်စာ အစိမ်းကို ပါးပါးလှီးထားသော အပြားကလေးများ ပါရှိပြီး တို့စားစရာ ဆော့စ် ဖြစ်တွဲဖက် တည်ခင်းလေ့ ရှိသည်။
အရွယ်အစား အမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း ပုံမှန် အားဖြင့် ၂.၅ စင်တီမီတာ (၁ လက်မ) ခန့် ကျယ်ပြီး ၄ စင်တီမီတာ(၁.၅ လက်မ) ခန့် ရှည်လျားကာ ၀.၅ စင်တီမီတာ (၀.၂ လက်မ) မျှ ထူလေ့ ရှိသည်။
ဆာရှိမိ ဆိုသည်မှာ အပေါက်ဖော်ထားသော အသားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ပွန်ပေ (The city of Pompeii) သည် မြေကြီးအောက်တွင် တစ်ဝက်တစ်ပျက် နစ်မြုပ်နေသာ ခေတ်ဟောင်း ရောမမြို့တော် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် အီတလီနိုင်ငံ ကမ်ပါးနီးယားဒေသ အတွင်း နေပယ်လ်မြို့ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
အေဒီ ၇၉ ခုနှစ်က ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင် ပေါက်ကွဲရာမှ ပွန်ပေမြို့နှင့် ၎င်း၏ ညီအစ်မမြို့ဖြစ်သော ဟာကျူလေနီယမ်မြို့တို့ ပျက်စီးပြီး မြေအောက်တွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်။
မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ပွန်ပေကို ၄ မီတာမှ ၆ မီတာ အထိ ထူထပ်သော မီးတောင်ပြာများအတွင်းတွင် ပွန်ပေကို နစ်မြုပ်သွားစေသည်။
ထိုမြို့သည် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော်မျှ ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီး ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် မတော်တဆ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ မြို့ဟောင်းကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် ရိုမန်အင်ပိုင်ယာ ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်နေသော အချိန်က မြို့ပြရှိ လူနေမှု ဘဝကို အသေးစိတ်ကို ထဲထဲဝင်ဝင် သိရှိခွင့် ရခဲ့သည်။
ပွန်ပေသည် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကျော်အထိ ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက်လည်ပတ်ရာနေရာဖြစ်သည်။
ယခု အချိန်တွင် ယူနက်စကိုက ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးထားပြီး အီတလီနိုင်ငံရှိ ခရီးသွားအများဆုံး လာရောက်လည်ပတ်လေ့ ရှိသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်ကာ လူပေါင်း ၂ သန်းခွဲခန့် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ် ရှေးဟောင်းသမိုင်း စွယ်စုံကျမ်း - ပွန်ပေ Data on new excavations from the International Association for Classical Archaeology (AIAC) Forum of Pompeii Digital Media Archive (creative commons-licensed photos, laser scans, panoramas), data from a University of Ferrara/CyArk research partnership Romano-Campanian Wall-Painting (English, Italian, Spanish and French introduction) mainly focusing on wall-paintings from Pompeian houses and villas ပွန်ပေ: အချိန်တွေထဲမှာ အရည်ခဲနေတဲ့ လျှို့ဝှက်တဲ့လူများအကြောင်း ဂူဂယ်မြေပုံ - ကောင်းကင်မြေပုံများ Category:ရှေးဟောင်းသုတေသန ဥယျာဉ်များ Category:အီတလီနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်များ Category:ပျက်စီးနေသော မြို့များ Category:အီတလီနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ Category:အီတလီ အမျိုးသားပြတိုက်များ။
‌ တောင်ပီစူးငှက်ကို ဘီး‌တောင်ပို ဟူ၍လည်း ‌ခေါ်ကြသည်။
ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအားဖြင့် ထိုငှက်ကို ‘ယူးပူပ အဲ‌ပေါ့’ဟု‌ခေါ်သည်။
မျိုးရင်းမှာ ‘အုပျူးပီဒီး’ဖြစ်သည်။
အလျား ၁၂ လက်မရှိသည်။
ပျံသန်း‌နေခိုက်၌ အဖြူနှင့် အမည်းစင်းများကို မြင်ရ၏။
အ‌တောင်များကို လိပ်ပြာကဲ့သို့ ရိုက်ခတ်ကြသည်။
ဦး‌ခေါင်း၌ အ‌မောက်ပါရှိသည်။
သာမန်အချိန်၌ အ‌မောက်သည် လဲ‌နေ တတ်‌သော်လည်း လန့်ဖျပ်‌သောအခါ ‌ထောင်ထလာတတ် သည်။
သား‌ပေါက်ချိန်၌ ‌အော်သံမှာ ‌ပျော့‌ပျောင်း၍၊ ဟွပ် ဟွပ် ဟွပ်ဟု မြည်သည်။
ထို‌အော်သံကို အ‌ဝေးကပင် ကြားရသည်။
‌အော်‌သောအခါ လည်ပင်းသည် ‌ဖောင်းကြွလာသည်။
‌ခေါင်း လည်း ညိတ်လာသည်။
ထိုငှက်များသည် ‌မြေ‌ပေါ်၌ချည်းလိုပင် ကျက်စား‌လေ့ရှိကြ သည်။
လှန့်‌ချောက်လိုက်သည့်အခါကျမှသာ သစ်ပင်‌ပေါ်သို့ ပျံတက်သည်။
အ‌ကြောက်‌ပြေလျှင် ‌မြေ‌ပေါ်သို့ ပြန်ဆင်းသည်။
ယင်းတို့ကို စိုက်ခင်းများ၊ ထူထပ်‌သောမြက်ခင်းများ၊ ‌ခြောက် ‌သွေ့‌သော ဝါး‌တောများတွင် ‌တွေ့ကြရသည်။
တစ်‌ကောင်တည်း ဖြစ်‌စေ၊ ‌ခြောက်‌ကောင်ထက်မနည်း အုပ်စုဖွဲ့၍ဖြစ်‌စေ ကျက်စား တတ်ကြသည်။
‌ခေါင်းကိုလှုပ်၍‌လျှောက်ရင်း ပပ်ကြားအက်များ ကိုနှိုက်၍၎င်း၊ သစ်ရွက်များကို လှန်‌လှော၍၎င်း ပိုးမွှားများနှင့် ခူ‌ကောင်များကို ရှာ‌ဖွေစားကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ‌တောင်ပီစူးငှက်ဥများကို မတ်လမှ ဇွန်လ အတွင်း ‌နေရာအနှံ့အပြားတွင်‌တွေ့ရသည်။
အသိုက်ကို သစ် ‌ခေါင်းများထဲတွင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။
တစ်မြုံလျှင် ဥ‌ပေါင်း ၃ လုံးမှ ၁၀ လုံးအထိရှိသည်။
ဥအ‌ရောင်မှာ စိမ်းပြာ‌ဖျော့ ‌ရောင်မှ အညို‌ဖျော့‌ရောင်အထိ အ‌ရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ။
မြန်မာနိုင်ငံသာမက ကမ္ဘာသို့ပါ ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန့်ပွား ထွန်းကား‌အောင် စွမ်း‌ဆောင်‌တော်မူသည့် ‌တောင်ပုလု‌တောရ ကမ္ဘာ‌အေးဆရာ‌တော်ဘုရားကြီးဟု ထင်ရှား‌တော်မူ‌သော အရှင်နန္ဒိယကို မန္တ‌လေးတိုင်း၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ် တဲစု‌ကျေးရွာ၌ ခမည်း‌တော် ဦးရံ၊ မယ်‌တော် ‌ဒေါ်‌ရွှေသဲတို့က ၁၂၅၈ ခုနှစ် တ‌ပေါင်းလပြည့်‌ကျော် ၃ ရက် စ‌နေ‌နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ ၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် တဲစုရွာ၊ ‌ရေဝန်း‌ကျောင်းဆရာ‌တော် ဦး‌တေဇထံ၌ ရှင်နန္ဒိယဟူ‌သောဘွဲ့အမည်ဖြင့် ပဗ္ဗဇ္ဇရှင်သာမ‌ဏေ ပြုပြီး အ‌ခြေခံပိဋကတ်စာ‌ပေတို့ကို သင်ယူခဲ့သည်။
သက်‌တော် ၂၀ တွင် ဆရာ‌တော် ဦး‌တေဇကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ တဲစုရွာ ‌နေ ဦးထွန်း‌အေး၊ ‌ဒေါ်ကြာ‌မွေးတို့၏ စတုပစ္စယဒါနကို ခံယူ၍ ဥပသမ္ပဒကံ‌ဆောင် ရဟန်း‌ဘောင်သို့ ‌ရောက်‌တော်မူသည်။
ဆရာ‌တော်ဘုရားသည် သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာဖြစ်‌သော သုံးပုံပိဋကတ် ပရိယတ်စာ‌ပေတို့ကို မန္တလေးမြို့ ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက်၊ ‌ရွှေဘို‌ကျောင်း ဆရာ‌တော်ဦးအာစရ၊ ဘုရား ကြီးတိုက်ဆရာ‌တော် ဦး‌ဇေယျ၊ ဦး‌တေဇဝန္တ၊ ဦးနာရ၊ ပခုက္ကူတိုက် ကျွဲပွဲအိုးဆိပ် ဆရာ‌တော် ဦးသာသနတို့ထံတွင် ‌ပေါက်မြောက်စွာ သင်ယူတတ်‌မြောက်‌တော်မူခဲ့သည်။
ရဟန်းဘဝ ထို့‌နောက် ၁၂၈ရ ခုနှစ်တွင် ညီ‌တော်ဖြစ်သူ သာစည်‌ရေလယ်‌ကျောင်း ဆရာ‌တော်အရှင်န‌န္ဒောဘာသာ၏ ‌တောင်းပန်ချက်အရ သာစည်မြို့‌ရေလယ်‌ကျောင်း စာသင်တိုက်ကြီး၌ စာသင်သား ၁၀⁠၀ ‌ကျော်ကို စာ‌ပေပို့ချ ‌ပေး‌တော်မူခဲ့သည်။
စာချဆရာ‌တော်အဖြစ် ‌ရောက်ရှိလာ‌သောဆရာ‌တော်သည် ဂဏဝါစကဟူ‌သော စာချ ဆရာ‌တော်များ၏ ဘွဲ့‌တော်ကို လည်း‌ကောင်း၊ မူလဓမ္မာစရိယဟူ‌သော ဘွဲ့ထူးကိုလည်း‌ကောင်း ရရှိ‌တော်မူသည်။
ဆရာ‌တော်သည် ဝိပဿနာဓုရကို ငယ်စဉ်ကပင် ပိုမို စိတ် အားထက်သန်ခြင်းရှိ‌သော‌ကြောင့် သိက္ခာ‌တော် ဝါ ၂၀ ရသည့် အချိန်တွင် စာ‌ပေပို့ချမှုကို စွန့်ကာ ‌ပျော်ဘွယ်မြို့၊ တွင်းရွာ၊ သိမ်‌တောင်‌တောရ ကျောင်းသို့ ကြွသွားလျက် ဝိပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်တရားများကို ကြိုးစားအားထုတ်‌တော်မူခဲ့သည်။
ထိုမှတဖန် တပည့်များဖြစ်ကြ‌သော ထူးတွင်းဆရာ‌တော်နှင့် အရှင်န‌န္ဒောဘာသတို့အား ‌ခေါ်၍ သထုံမြို့ မင်းကွန်း‌ဇေတဝန်ဆရာ‌တော်ဘုရားကြီးရှိရာသို့ သပိတ်တစ်လုံး၊ သင်္ကန်းသုံးထည်ဖြင့် တတ်စွမ်းသမျှ ဓူတင်‌ဆောင်ကာ ‌ခြေလျင်ခရီးဖြင့် ကြွတော်မူခဲ့သည်၊ မင်းကွန်းဇေတဝန်‌ကျောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် ပါတိ‌မောက်ရခြင်း၊ဆွမ်းခံစားရခြင်း၊ ဝတ်‌ဆောက်တည်ရခြင်း စ‌သော စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များနှင့် မဟာသတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာတရား‌တော်များကို နှစ်⁠နှစ်တာမျှ အပတ်တကုတ် လိုက်နာကျင့်ကြံ အားထုတ်‌တော်မူခဲ့သည်။
ထို့‌နောက် ဆရာ‌တော်သည် ‌မော်လမြိုင်မြို့နှင့်‌ခြောက်မိုင်ခန့် ကွာ‌သော ခံရွင်းရွာ‌ကျောင်းသို့ ကြွ‌ရောက်လျက် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်နည်းများကို နှစ်⁠နှစ်တာမျှ နည်း‌ပေးညွှန်ကြား ပြသ‌တော်မူခဲ့သည်။
‌အောက်အရပ်‌ဒေသတွင် ‌လေးနှစ်မျှ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် သင်ကြားပြီး‌နောက် ဇာတိရပ်ရွာ အညာ ‌ဒေသသို့ ပြန်လည်ကြွ‌ရောက်လျက် ဝိပဿနာ အကျင့်မြတ်နှင့် တကွ ၁၃ ပါး‌သော ဓူတင်ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျင့်စခန်းကို ၁၂ နှစ် ကြာမျှ ကြိုးပမ်းအားထုတ်‌တော်မူခဲ့သည်။
‌ကျောက်‌ဆောင် ‌ချောက်ကမ်းပါးများနှင့် သစ်ပင်ဝါးပင်ရိပ်များကို ‌ကျောင်းအမှတ် သီတင်းသုံး၍ ဓူတင်နှင့်ဝိဿနာတရား များကို ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်လျက်ရှိ‌သော ဆရာ‌တော် ဘုရားကြီးအား ‌တောင်ပုလုဆည်ကို တည်‌ဆောက်‌နေ‌သော ဒါယကာများက ‌လျှောက်ထား‌တောင်းပန်၍ ၁၃၁၃ ခုနှစ်တွင် ကပ်မိုးကပ်ကာ ‌ကျောင်းက‌လေးတစ်‌ဆောင်ကို ‌ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။
‌ဆောက်လုပ်‌ပေးသည့် ကပ်မိုးကပ်ကာ ‌ကျောင်းက‌လေးတွင် ဆရာ‌တော် သီတင်းသုံး‌တော်မူသည့် အချိန်မှစ၍ ‌တောင်ပုလု‌တောရဆရာ‌တော်ဟု ထင်ရှား‌တော် မူလာခဲ့သည်။
၁၃၁၅ ခုနှစ်တွင် ‌တောင်ပုလု‌တောရ ကမ္ဘာ‌အေးဓမ္မရိပ်သာ ကြီးကို စတင်တည်‌ထောင်‌တော်မူခဲ့သည်။
‌တောင်ပုလု‌တောရတွင် ကမ္မဋ္ဌာန ဆရာ‌တော်အဖြစ် အပါး (၇ဝ) မက များပြား‌သော တပည့်သံဃာ‌တော်များကို နှစ်စဉ်သွန်သင်ညွှန်ပြ နည်း‌ပေး‌တော်မူခဲ့သည်။
ဆရာ‌တော်သည် တဲစုရွာတွင် အ‌နော်ရထာ မင်း‌စော လက်ထက်က တည်ထားခဲ့‌သော မူလ‌စေတီ‌ဟောင်းကို ငုံ၍ ‌ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးကို ရည်ညွှန်း ပူ‌ဇော်‌သောအားဖြင့် ဉာဏ် ‌တော် ၁⁠၁၁ ‌တောင်၊ ၁ထွာ၊ ၁ မိုက်၊ ၁ လက်သစ်ရှိ‌သော မြမဉ္ဇူ‌ကျောက်‌စေတီ‌တော်ကြီးကို ‌ရွှေတိဂုံ‌စေတီ‌တော် ပုံစံအတိုင်း ၁၃⁠၃ရ ခုနှစ်မှ ၁၃၄၂ ခုနှစ်အတွင်းအပြီး တည်‌ဆောက်ပူ‌ဇော် ‌တော်မူခဲ့သည်။
ဆရာ‌တော်သည် ပရိယတ်စာ‌ပေ တတ်ကျွမ်းသည်နှင့်အမျှ ဝိပဿနာဓူရ၊ ပဋိပတ်ကျင့်စဉ်တွင် အထူး ‌ကျော်ကြား လူသိ များလှသည်။
ရဟန်းမြတ်တို့ ကျင့်‌ဆောင်အပ်‌သော ဓူတင် အကျင့် ၁၃ ပါးကို တစိုက်မတ်မတ် ကိုယ်တိုင်အားထုတ် ခဲ့သည့်နည်းတူ တပည့်သံဃာ‌တော်များအားလည်း ဓူတင် ၁၃ ပါး အကျင့်တရားကို အ‌လေးထားကာ အားထုတ်‌စေသည်။
ဆရာ‌တော်ဘုရားကြီး၏ ကာယဂတာ သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ်၊ သမ္ပညပဗ္ဗအားထုတ်နည်းတရား၊ ရာသက်ပန် သရဏဂုံ တည်‌ဆောက်ပုံ၊ အမြတ်ဆုံးတရားနှင့် အမြင့်ဆုံးအကျင့်၊ သံ‌ဝေဂ ကထာဆုံးမစာ၊ ဒါနကထာ၊ သီလ အဖြာဖြာနှင့် ဘာဝနာ တရား‌တော်များသည် တို⁠တိုရှင်း⁠ရှင်းနှင့် လိုရင်းကို သိ‌စေ နိုင်‌သော တရားအနှစ်သာရများ ဖြစ်‌ပေသည်။
သာသနာပြုခရီး ဆရာ‌တော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ‌ရှေ့နှင့်အ‌ရှေ့‌မြောက် အရပ်တို့တွင် မူဆည်၊ နမ့်ခမ်း၊ ‌ရွှေလီတံတားနှင့် နယ်ခြား မှတ်တိုင် ၈၁အထိ၊ အ‌နောက်ဘက်တွင် ရခိုင်‌မြောက်ဦးအထိ၊ ‌မြောက်ဘက်တွင် မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ ကြွ‌ရောက် သာသနာပြုခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ‌တောင်ပိုင်းတွင် သာသနာ ပြုရာ၌ ‌ကော့‌သောင်နှင့် ရနောင်းကြားရှိ ‌ရေလက်ကြားတွင် ရှိ‌သော ‌ရွှေကျွန်းသို့ပင် ထမ်းစင်နှင့်ခက်ခဲပင်ပန်းစွာ ကြွ‌ရောက် သာသနာ ပြု‌တော်မူခဲ့သည်။
ဆရာ‌တော်သည် ‌နောက်ပါသံဃာများနှင့်အတူ အ‌မေရိကန် ပြည်‌ထောင်စုသို့ ၁၉ရ၈ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ်၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ် တွင် ဒုတိယအကြိမ်၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ်၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထအကြိမ် ကြွ‌ရောက်၍ သာသနာပြုခဲ့ ရုံမျှမက ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နီ‌ပေါနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ များသို့ပါ ကြွ‌တော်မူလျက် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စွမ်း⁠စွမ်းတမံ အားထုတ်‌ဆောင်ရွက်‌တော်မူခဲ့သည်။
အ‌မေရိကန် ပြည်‌ထောင်စု ဘိုလဒါကရိ‌ဒေသရှိ ‌တောင်ပုလုကမ္ဘာ‌အေး ‌ကျောင်း‌တော်ဝင်းအတွင်း၌ ‌ရွှေသိမ်‌တော်ကမ္ဘာ‌အေး‌စေတီ ‌တော်မြတ်ကို တည်ထား‌ပေး‌တော်မူခဲ့သည်။
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားသာသနာပြုခရီးမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ကြွ‌ရောက်လာပြီး‌နောက် မြန်မာနိုင်ငံ ‌ဒေသအနှံ့အပြား သို့ ကြွ‌ရောက်‌တော်မူလျက် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ‌ဆောင်ရွက်‌တော်မူခဲ့သည်/ ဘဝနိဂုံး ‌တောင်ပုလုဆရာ‌တော် အရှင်နန္ဒိယသည် ၁၃၄၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန် လကွယ်‌နေ့ (၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ရက်)တွင် တက္ကသိုလ် ရိပ်သာလမ်း၊ ‌တောင်ပုလုဆု‌တောင်းပြည့်‌ကျောင်း၌ ပျံလွန်‌တော် မူသည်။
တပည့်များက ဆရာ‌တော်၏ ရုပ်ကလာပ်‌တော်ကို ဖွားရာ ဇာတိဖြစ်‌သော မန္တ‌လေးတိုင်း၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ တဲစုရွာသို့ ပင့်‌ဆောင်ကြပြီး ၁၃၄၈ ခုနှစ် နယုန်လကွယ်‌နေ့တွင် အန္တိမ ဈာပနကို ပူ‌ဇော်ခြင်း ပြုခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ။
‌ တောင်ပိုင်းယီမင်နိုင်ငံသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ် မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ် အထိ တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ယီမင်နိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။
တောင်ပိုင်း‌ယေမင်နိုင်ငံသည် အာ‌ရေဗျကျွန်းဆွယ် ‌တောင် ဘက်ဖျားတွင်တည်ရှိသည်။
ထိုနိုင်ငံ၏‌မြောက်ဘက်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ အ‌ရှေ့ဘက်တွင် မတ်စကက်နှင့် အိုမန်နိုင်ငံ၊ ‌တောင်ဘက်တွင် ‌အေဒင်‌ကွေ့၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် အ‌နောက်ဘက်တွင် ‌ယီမင်နိုင်ငံနှင့် ပင်လယ်နီတို့ အသီးသီးတည်ရှိ၏။
အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၁၇,၀၀၀ ဖြစ်၍ လူဦး‌ရေမှာ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်း‌ခြေအရ ၁,၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ရှိ‌လေသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။
‌တောင်ပိုင်း‌ယေမင်နိုင်ငံတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းကို လုပ် ကိုင်‌သော်လည်း အ‌ရေးမပါလှ‌ပေ။
များ‌သောအားဖြင့် ပြည်တွင်း စားသုံးရန်အတွက်သာဖြစ်၍ ကာဖီနှင့် ‌ဆေးရွက်တို့သာ အနည်းအကျဉ်း အ‌ရေးပါသည်။
‌တောင်ပိုင်း‌ယေမင်နိုင်ငံ၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ ‌ရေနံချက်လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
‌ရေနံထွက် ပစ္စည်းများမှာ ထိုနိုင်ငံ၏ အဓိကထုတ်ကုန်များ ဖြစ်၏။
နိုင်ငံ ခြားသို့ ‌ရေနံထွက်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး တင်ပို့‌ရောင်းချ‌လေသည်။
‌တောင်ပိုင်း ‌ယေမင်နိုင်ငံ၏ မြို့‌တော်မှာ မဒီနာ အယ်အက် ရှဗ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ထိုနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ နှင့်အုပ်ချုပ်‌ရေး ရုံးစိုက်မြို့မှာ ‌အေဒင်မြို့ (လူဦး‌ရေ ၁၉၆၄ ခန့်မှန်း‌ခြေ ၁၅၀Ý၀၀၀) ဖြစ်၏။
နိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်‌ရေး အချက်အချာဌာန လည်းဖြစ်သည်။
အာ‌ရေဗျကျွန်းဆွယ်‌တောင်ဘက်ဖျားတွင် ‌ရှေးအခါကပင် ‌အေမာ‌စော်ဘွားများ၊ ရှိတ်‌စော်ဘွားနယ်များနှင့် စူလတန် ‌စော်ဘွားနယ်များရှိ‌နေခဲ့ရာ ‌နောင်အခါ ထို‌စော်ဘွားနယ်များ သည် ဗြိတိသျှအ‌စောင့်အ‌ရှောက်ခံနယ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ယင်းတို့ကို အ‌ရှေ့ပိုင်း ‌အေဒင် အ‌စောင့်အ‌ရှောက်ခံနယ်များဟူ၍ ‌ခေါ်‌ဝေါ်လာခဲ့၏။
၁၉၅၉ ခုနှစ် ‌ဖေ‌ဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်‌နေ့ တွင် အ‌နောက်ပိုင်း‌အေဒင်အ‌စောင့်အ‌ရှောက်ခံနယ် ‌ခြောက် နယ်-ဗိုင်ဟန်‌အေမာ ‌စော်ဘွားနယ်၊ ဒါးလ‌အေမာ‌စော်ဘွားနယ်၊ ‌အော်ဒါးလီစူလတန်‌စော်ဘွားနယ်၊ ဖားဒလီစူလတန် ‌စော်ဘွား နယ်၊ ‌အောက်ပိုင်းယတ်ဖာစူလတန်‌စော်ဘွားနယ်နှင့် အထက် ပိုင်း ‌အောင်လိတ်ကီရှိတ် ‌စော်ဘွားနယ်တို့ပူး‌ပေါင်း၍ ‌တောင် ပိုင်းအာရပ်‌စော်ဘွားနယ်‌ပေါင်းစု ဖွဲ့စည်းခဲ့၏။
ထိုနယ်‌ပေါင်း စုသို့ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင်ပင် ‌နောက်ထပ် ‌စော်ဘွားနယ်သုံးနယ် သည်၎င်း၊ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင်ပင် ‌နောက်ထပ်‌စော်ဘွားနယ် တစ်နယ်သည်၎င်း၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ‌နောက်ထပ်တနယ် သည်၎င်း၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် (အေဒင်ပြည်နယ် အပါအဝင်) ‌နောက်ထပ်သုံးနယ်သည်၎င်း၊ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ‌နောက်ထပ် သုံးနယ်သည်၎င်း၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ‌မေလမှအစပြု၍ ‌တောင် အာ‌ရေဗျနယ်‌ပေါင်းစုဟုလည်း အမည်‌ပြောင်းလိုက်သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်‌နေ့တွင် ထိုနယ်‌ပေါင်းစုကို ဂရိတ်ဗြိတိန်က လွတ်လပ်‌ရေး‌ပေးလိုက် သည်။
ထိုအခါ‌တောင်ပိုင်း‌ယေမင် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဟူ၍ တည်‌ထောင်လိုက် ‌လေသည်။
ထိုစဉ်က ‌တောင်ပိုင်း‌ယေမင် ပြည်သူ့သမ္မတ နိုင်ငံတွင် အာ‌ရေဗျကျွန်းဆွယ် ‌တောင်ဘက်ဖျားရှိ ‌စော်ဘွားနယ် ၁၆ နယ်နှင့် ‌အေဒင်ပြည်နယ်တို့ပါဝင်ခဲ့ရာ ‌နောင်အခါ ကျန် ‌စော်ဘွား‌လေးနယ်သည်လည်း ပူး‌ပေါင်းပါဝင်ခဲ့၏။
‌တောင်ပိုင်း ‌ယေမင်နိုင်ငံတွင် ကုန်းမရှိ‌စော်ဘွားနယ်နှစ်ဆယ်နှင့် ‌အေဒင် ပြည်နယ်တို့အပြင် ကာမာရန်ကျွန်း၊ ပယ်ရင်ကျွန်းနှင့် ဆိုကို ထရာကျွန်းတို့လည်း ပါဝင်‌လေသည်။
‌စော်ဘွားနယ်များကို ပူး‌ပေါင်းကာ ‌တောင်ပိုင်း‌ယေမင်နိုင်ငံ ကို တည်‌ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်‌သော်လည်း အကယ်စင်စစ် ထိုနယ် များတွင် ၁၉၆ရ ခုနှစ် ဩဂုတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလများမှ အစပြု၍ အမျိုးသား လွတ်‌မြောက်‌ရေးတပ်ဦးသည် အာဏာ လက်ရှိ ဖြစ်‌နေခဲ့၏။
ဗြိတိသျှတို့ တပ်စွဲထားသည့် နယ်များက လွဲလျှင် တပ်ဦးသည်အချုပ်အချာအာဏာပိုင်ဖြစ်‌နေရာ ဗြိတိသျှ တို့သည် ၁၉၆ရ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်‌နေ့မှ ၂၉ ရက်‌နေ့ အထိ ဂျီနီးဗားမြို့တွင် တပ်ဦးနှင့်‌စေ့စပ်‌ဆွေး‌နွေးခဲ့ရ၏။
‌တောင် ပိုင်း ‌ယေမင်နိုင်ငံသို့ စစ်‌ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်‌ရေးကိစ္စများအတွက် ‌ခြောက်လမျှ ‌ငွေ‌ကြေးအကူအညီ‌ပေးရန် သ‌ဘောတူညီခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် ၁၉၆ရ ခုနှစ် ဧပြီလမှအစပြု၍ မိမိတပ်များကို စတင်ရုပ်သိမ်းလာခဲ့ရာ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်‌နေ့တွင် အားလုံး ရုပ်သိမ်းပြီး ဖြစ်ခဲ့‌လေသည်။
‌တောင်ပိုင်း ‌ယေမင်သမ္မတနိုင်ငံဟူ၍ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာ‌သော အခါ အမျိုးသားလွတ်‌မြောက်‌ရေးတပ်ဦးက အစိုးရဖွဲ့ကာ အုပ်ချုပ်လာခဲ့သည်။
ထိုအစိုးရကို ဖြုတ်ချ‌ရေးအတွက် အာဏာ လက်လွတ်ဖြစ်ခဲ့၇‌သော ယခင်‌စော်ဘွားနယ်က ဆအူးဒီနိုင်ငံ တွင် ‌ခြေကုပ်စခန်းထားရှိကာ ထိုနိုင်ငံ၏အကူအညီဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်များ၌ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့‌လေသည်။
အမျိုးသားလွတ်‌မြောက်‌ရေးတပ်ဦး၏ အတွင်း‌ရေးမှူးချုပ် ကာထန်အယ်-ရှဗ်ဗီသည် ‌တောင်ပိုင်း‌ယေမင်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်၏။
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၂ ရက်‌နေ့တွင် သူ့ကို အရာမှ ချခဲ့ပြီး‌နောက် အဖွဲ့ဝင်ငါးဦးပါဝင်‌သော သမ္မတ‌ကောင်စီ က အုပ်ချုပ်လာခဲ့၏။
‌ကောင်စီဝင် မိုဟာမက်အလီဟိုင်ထမ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဦး‌ဆောင်သည့် အဖွဲ့ဝင်ဆယ်ဦးပါ အစိုးရ အဖွဲ့ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံအတွက် ဥပ‌ဒေပြု‌ရေး အာဏာသည် အမျိုးသားလွတ်‌မြောက်‌ရေးတပ်ဦး၏ ဦးစီး အဖွဲ့တွင် တည်ရှိ‌လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅။
တောင်ရိုးလူမျိုး သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသော တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်တိုင်းရင်းသားများဖြစ်သည်။
တောင်ရိုး (ခေါ် )တိုရု (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းအနောက်ဘက်-မြေလတ်) ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ တိဗက်- မြန်မာ ( အာသံ-မြန်မာ ) မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။
တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် တိဗက်မြန်မာအစုဝင် မြန်မာအစုခွဲတွင် အပါအဝင်ဖြစ်၏။
ရှမ်းပြည်နယ် ‌မြေလတ်ပိုင်း‌ဒေသ ‌ပွေးလှနှင့် ပင်းတယနယ်တစ်ဝိုက်၌ အများဆုံး ‌နေထိုင်ကြ သည်။
လူဦး‌ရေ ၂၂,၀၀၀ ‌ကျော်ရှိသည်။
‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့၏ အဝတ်အစားမှာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အဝတ်အစားနှင့် တူသည်။
‌ယောက်ျားများသည် ‌ခေါင်းပေါင်းနှင့် ‌ဘောင်းဘီပွကြီးများကို ဝတ်ဆင်၍၊ မိန်းမများကမူ အညို‌ရောင် သင်တိုင်းပွပွကို ဒူးဆစ်ဖုံးရုံမျှ ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ဦး‌ခေါင်း၌ တဘက်အနက်ကို အထပ်ထပ်ရစ်ပတ်၍ ‌ပေါင်းကြသည်။
‌တောင်ရိုးလူမျိုးများတွင် အပျိုဆိုလျှင် ‌ငွေလက်‌ကောက်၊ ‌ငွေနားသန်သီး၊ ‌ငွေပုတီးနှင့် ‌ငွေ‌ခြေချင်းများကို ဝတ်ဆင်၍ အအိုဆိုပါက ‌ကြေး‌ခွေများကို ‌ခြေသလုံးတွင် ရစ်ပတ်ဆင်ယင်‌လေ့ရှိသည်။
‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် ‌တောင်ယာလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ကျွဲနွား၊ စီးမြင်းနှင့် ကြက်စသည်တို့ကိုလည်း ‌မွေးမြူကြသည်။
ပင်းတယနှင့် ‌ပွေးလှ‌ဈေး‌နေ့များ၌ ယာထွက်ခြံထွက် ပစ္စည်းများကိုသွား‌ရောက် ‌ရောင်းချ‌လေ့ရှိ၏။
‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် ‌တောင်သူလူမျိုးတို့နှင့် အ‌နေအထိုင် နီးစပ်မှုရှိ‌သော်လည်း မျိုးနွယ်ချင်း မတူ‌ချေ။
‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့၏ စကားမှာ မြန်မာ‌ပေါရာဏများနှင့် တူ‌ပေသည်။
ပုဂံ‌ခေတ်က မြန်မာစကား အသုံးအနှုန်းမျိုးကို ‌ပြောဆိုကြခြင်း‌ကြောင့် ယင်းတို့အား ပုဂံအနွယ် မြန်မာလူမျိုးများပင်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရ၏။
အချို့ကမူ ‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် ထားဝယ်ဘက်မှ ထွက်‌ပြေးလာ‌သော မြန်မာအချို့မှ ‌ပေါက်ဖွားလာကြသူများဟု ယူဆကြ‌လေသည်။
‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့တွင် နတ်ကိုးကွယ်သူနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဟူ၍ ရှိသည်။
အိမ်တိုင်းတွင် ဘုရားစင်ကို ထားရှိသည့် အပြင် မိရိုးဖလာနတ်စင်တစ်ခုလည်းရှိ၍ နှစ်စဉ် ဝါ‌ခေါင်လနှင့် တပို့တွဲလတို့၌ နတ်ပွဲပသကြ၏။
‌တော်သလင်းလတွင် လူမျိုးစုအလိုက် ပသ‌သောနတ်ပွဲ ရှိ၏။
‌တောင်ရိုးလူမျိုးတို့သည် အလှူပွဲ ဘုရားပွဲတို့၌ စာ‌ဟောဆရာများက ကွက်စိတ်ဆန်ဆန် ရွတ်ပြသီဆိုခြင်းကို စိတ်ပါစွာ နား‌ထောင်‌လေ့ရှိသည်။
အိုးစည်၊ ‌မောင်း၊ လင်းကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်နှင့် ခင်‌ပြွေတို့ပါဝင်သည့် တူရိယာတီးဝိုင်းများလည်းရှိသည်။
ထိုတီးဝိုင်းများ‌ရှေ့တွင်‌ယောက်ျား မိန်းမ‌ပေါင်းစုံ စု‌ဝေးကခုန်‌လေ့ရှိ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။