kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မဟာဝံသကျမ်းနှင့် တမီဗုဒ္ဓဘာသာမော်ကွန်းမျာအရ ရှေးဟောင်းသမိုင်းများတွင် စိန်စီခြယ်ထားသည့် ပလ္လင်နှင့် ဗုဒ္ဓ၏ ခြေတော်ရာပါရှိသည့် ကျောက်တုံးတစ်ခုသည် Nainativu (နဂဒီးပ) ကျွန်းတွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ထိုနေရာသို့ အိန္ဒိယမှ ဘုရားဖူးများသည် သွားရောက်ကာ လည်ပတ်ဖူးမြော်ကြသည်။
သမိုင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု Buddha's visit to Nagadeepa. Detail from Kelaniya Raja Maha Vihara စေတီတော်တည်ရှိရာနေရာသည် မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီး ငါးနှစ်မြောက်အချိန်တွင် ဒုတိယမြောက်အကြိမ်အဖြစ် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ လာခဲ့ရာနေရာဖြစ်သည်။
နဂါးမင်းနှစ်ပါးဖြစ်သည့် Chulodara နှင့် Mahodara တို့၏ အကြားတွင် သီတင်းသုံးကာတရားထိုင်ခဲ့သည်။
ရန်မူလာသည့် နဂါးမင်းတို့သည် မြင်သည့်အခါ မြတ်စွာဘုရားသည် တန်ခိုးကို အသုံးပြုကာ ကောင်းကင်ထက်တွင် သီတင်းသုံးနေခဲ့သည်။
ထိုအခါ နဂါးမင်းတို့သည် အံ့အားသင့်ခြင်း ပျော်ရွှင်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် နဂါးတို့ကို တရားဟောကြားသည့်အခါတွင် နဂါးမင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြကာ အရိုအသေပေးခဲ့ကြသည်။
နဂါးမင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ပလ္လင်ကို လှူဒါန်းကာ မြတ်စွာဘုရားအပေါ်၌ သက်ဝင်ယုံကြည်သူများ ဖြစ်သွားကြသည်။
ဤဝိဟာရကို Devanampiya Tissa နှင့် ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်း လက်ထက်များတွင် ပြင်ဆင်မှုများ၊ အဆင့်မြှင့်တင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာကိုလည်း မြင့်မြတ်သည့်နေရာတစ်ခုအဖြစ်သို့ ရောက်စေခဲ့သည်။
အဒမ်တောင်ထိပ် သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် အုပ်စောင်းပုံသဏ္ဌာန်တည်ရှိနေသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
အမြင့်သည် ၂၂၄၃ မီတာ (၇၃၅၉ ပေ) ရှိသည်။
၎င်းတောင်သည် သရိပဒ (ශ්‍රී පාද) ဗုဒ္ဓခြေတော်ရာ တည်ရှိသဖြင့် လူသိများသည်။
ထိုခြေတော်ရာသည် တောင်ထိပ်အနီး တောင်ထိပ်မှ ၁.၈ မီတာ (၅ ပေ ၁၁ လက်မ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုနေရာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူများက “ဗုဒ္ဓခြေတော်ရာပွဲတော်” အဖြစ် ပွဲတော်များ ကျင်းပခြင်း၊ ဟိန္ဒဘာသာသက်ဝင်ယုံကြည်သူများက ဟန်နုမာန်နှင့် ရှီဗ “ရှီဝ၏ အလင်းရောင်တောင်” အဖြစ်ပွဲတော်များ ကျင်းပခြင်း၊ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်အချို့က အာဒမ် နှင့် ပတ်သက်သည့် ပွဲများ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တို့က သူတော်စင် တောမတ်စ် နှင့် ပတ်သက်သည့် ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။
ပထဝီသွင်ပြင် Adam's Peak from Maskeliya, in March 2018. လမ်းကြောင်းများ အမည်သတ်မှတ်ခြင်း သမိုင်းကြောင်း The village of Nallathanniya at the foot of the mountain, where the stairs begin left|A view of Adam's peak from Maskeliya during sunset. ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ခြေတော်ရာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဘယ်ဘက်ခြေတော်ရာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
သီရိလင်္ကာသို့ ကြွရောက်လာစဉ်က ချန်ခဲ့သည့် ခြေတော်ရာလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုခြေတော်ရာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနတ်ဒေဝါများက ပင့်ဖိတ်မှု၏ အရိုအသေပြုမှု လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် ရှိနေကြသည်။
တမီလူမျိုး ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့ကမူ ထိုခြေတော်ရာသည် ရှီဝ၏ ခြေတော်ရာဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထိုတောင်သည် ဒဏ္ဍာရီများ၌ သမိုင်းဝင်တောင် တြိကုတ (Trikuta) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။
ထို့အပြင် ရာမာယနခေတ်အခါကာလများက ရာဝဏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ။
ရေခဲစေတီ (Ice Stupa) သည် ဆောင်းရာသီတွင် ရေများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန်အတွက် ရေခဲစေခြင်းနည်းပညာကို အသုံးပြုထားသည့် ကန်တော့နှင့်တူသည့် ရေခဲပုံဆောင်ခဲ ဖြစ်သည်။
နွေရာသီ၌ မလုံလောက်သဖြင့် ရေခဲစေတီကို အရည်ပျော်စေကာ သီးနှံများအတွက် လိုအပ်သည့်ရေကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
ရေခဲစေတီကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ Ladakh မြို့ရှိ အင်ဂျင်နီယာ Sonam Wangchuk က တီထွင်ထားသည်။
၎င်းစီမံကိန်းကို NGO Students' Educational and Cultural Movement of Ladakh က တာဝန်ယူကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး စီမံကိန်းစမ်းသပ်မှုကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။
၎င်းစီမံကိန်း၏ အမည်ကို “ရေခဲစေတီစီမံကိန်း” ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် Sonam Wangchuk သည် ရေခဲစေတီ ဖြင့် Rolex Awards for Enterprise ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
thumb|Aerial view of Ice stupa and Phyang monastery from flight လဒက် (Ladakh) သည် အေးမြသည့်ကန္တာရတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆောင်းရာသီ၌ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများသည် အေးမြသည့်မြေဆီလွှာနှင့် နိမ့်ပါးသည့်အပူချိန်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။
နွေဦးရာသီရောက်လျှင် သီးနှံများစိုက်ပျိုးရန်အတွက် ရေလိုအပ်ချက်သည် များပြားလာပြီး စမ်းချောင်းများသည် ခမ်းခြောက်နေကြသည်။
နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်မှာလည်း ၅၀ မီလီမီတာ (၂ လက်မ) အောက်ပင် လျော့နည်းနေသည်။
ထို့အတွက် လဒက်ဒေသရှိ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများသည် နှင်းနှင့် ပျော်ကျစီးဆင်းနေသည့် ရေခဲများအပေါ် လုံးဝမှီခိုလျက်ရှိသည်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ထိုဒေသတွင် နွေရာသီအပူချိန်များမှာလည်း မြင့်မားလာပြီး အချိန်နှင့်အမျှ ရေခဲများအရည်ပျော်မှုသည်လည်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
နွေဦးရာသီတွင် အစားအသောက်ဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့မှုများနှင့် စိုက်ပျိုးရေး စသည့်လုပ်ငန်းများအတွကက် ရေသည် မလုံလောက်မှုသည် ပိုမို၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မေလကာလတစ်ခုတွင် Sonam Wangchuk သည် တံတားတစ်ခု၏ အောက်တွင် ရေခဲများကို သတိပြုမိခဲ့သည်။
၎င်းမှာ နွေရာသီအချိန်ကာလမှ လွဲ၍ လဒက်ဒေသ၏ အနိမ့်ဆုံးနေရာများတွင် နေရောင်ခြည်တိုက်ရိုက်မထိတွေ့ပါက ရေခဲများသည် အရည်မပျော်သည်ကို သတိပြုမိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Sonam Wangchuk က ရေခဲများကို နေရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုက အကာအကွယ်ပေးမည်ဆိုပါက အရည်ပျော်ခြင်း မရှိဘဲ ကြာရှည်စွာ ထားနိုင်မည်ကို နားလည်ခဲ့သည်။
ကြီးမားသည့် ရေပမာဏရှိသည့် ထုထည်ကို အမိုးအကာ ပြုလုပ်ရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သည်ကို Wangchuk သည် နားလည်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် ရေကို ကတော့ပုံစံအေးခဲကာ ထိန်းသိမ်းထားရှိရန် စဉ်းစားခဲ့သည်။
ထိုသို့ထားရှိပါက နေရောင်ခြည်မှ နေရာမျက်နှာပြင် အနည်းငယ်ကို ကာကွယ်ထားခြင်းဖြင့် ရေထုထည်များစွာကို ထိန်းသိမ်းထားရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် Sonam Wangchuk ၆ မီတာ (ပေ ၂၀ ) ရှိသည့် ရေခဲစေတီ ပုံစံနမူနာတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဤနမူနာပုံစံသည် ရေ ၁၅၀၀၀၀ လီတာ (၄၀၀၀၀ ဂါလံ) ကို ထိန်းသိမ်းထားကာ နေရောင်ခြည်မှလည်း မည်သည့်အကာအကွယ်မှ ကာရံထားမှုမရှိပေ။
ကမ္ဘာမြေဆွဲအားဖြင့် ရေကို အဆန်ဘက်မှ ပိုက်ဖြင့်ဆက်သွယ် စီးဆင်းစေခဲ့သည်။
ရေကို စုပ်တင်ရာတွင် စက်ပစ္စည်းနှင် လျှပ်စစ်စသည်တို့ကို အသုံးပြုခြင်း အလျှင်းမရှိပေ။
ရေခဲစေတီသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက် အပူချိန် ၂၀ °C (68 °F) ရှိသည့်တိုင်အောင် အရည်ပျော်ခြင်း လုံးဝမရှိပေ။
စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရေကို ချွေတာရန်နှင့် လူတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ရေခဲပုံဆောင်ခဲများကို အားပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရေခဲစေတီပြိုင်ပွဲကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်း ကျင်းပခဲ့သည်။
Villages in Ladakh compete for building artificial glaciers : The Tribune India၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရေခဲစေတီ အခုရေ ၁၂ ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ၂၅ ခုပတ်ဝန်းကျင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်များ Video about Ice stupa ကိုးကား ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ။
အိဆုရုမုနိယ (ဣသုရုမုဏိယ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဒပူရမြို့တွင်တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
တိဿဝီဝကန် (Tissa Wewa) အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
ဤဝိဟာရတွင် အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည့် ပန်းပုလက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။
၎င်းတို့မှာ the Isurumuniya Lovers, Elephant Pond နှင့် The Royal Family တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သမိုင်း ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အပျက်အစီးများ ရုပ်ပုံများ ပြင်ပလင့်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ။
အရှေ့တစ်ဝက်အဝိုင်းသရ () သည် အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် တစ်ဝက်ပိတ်သရ နှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရ ကြားရှိ အရှေ့တစ်ဝက်အဝိုင်းသရကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အက္ခရာမရှိပေ။
ပုံမှန်အားဖြင့် အဖြစ်သာရေးသားကြသည်။
တိကျမှုကိုလိုအပ်ပါက အသံဖြည့်စွက်စကားလုံးကိုသုံး၍ သို့ ဟူ၍ ရေးသားနိုင်သည်။
အရှေ့တစ်ဝက်ဖိကပ်သရ အရှေ့တစ်ဝက်ဖိကပ်သရကို အိုင်ပီအေစနစ်တွင် စံအားဖြင့် သို့ ဟူ၍ ဖလှယ်ဖော်ပြရေးသားကြသည်။
အိုင်ပီအေ၌နှုတ်လမ်းဖိကပ်ခြင်းအတွက် ဖြည့်စွက်သင်္ကေတမရှိသော်လည်း နှုတ်ခမ်း ဖိကပ်ခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားဖော်ပြနိုင်သည်။
အက္ခရာ ကို / ( / နှင့်အတူ နှုတ်ခမ်းကပ်ခြင်းပုံစံ) ၊ / ( / တို့ကို နှုခပ်းကပ်ခြင်းပုံစံဖြင့် အထူးပြုရေးသားမှုပုံစံ) တို့ဖြစ်သည်။
နှုခမ်းဖြန့်ခြင်းကို ဖြည့်စွက်အသံသင်္ကေတ သုံးနိုင်ပြီး အဝိုင်းသရများကို တွဲကပ်၍ အပြန့်သရဖြစ်စေရန် လိုသလို သုံးနိုင်သည်။
ဥပမာမှာ / ဖြစ်သည်။
အင်္ဂါရပ်များ သရ၏ အမြင့်မှာ တစ်ဝက်ပိတ်သရနှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရကြား တစ်ဝက်နေရာတွင်ရှိသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်သရများ ကဏ္ဍ:အရှေ့သရများ ကဏ္ဍ:အဝိုင်းသရများ။
အရှေ့တစ်ဝက်အပြန့်သရ () သည် အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် တစ်ဝက်ပိတ်သရd နှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရ ကြားရှိ အရှေ့တစ်ဝက်အပြန်သရကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အက္ခရာမရှိပေ။
တိကျမှုကိုလိုအပ်ပါက အသံဖြည့်စွက်စကားလုံးကိုသုံး၍ နှင့် ဟူ၍ ရေးသားနိုင်သည်။
ပထမပုံစံသည် ကိုနှိမ့်ထားသည့်ပုံစံဖြစ်၍ ပိုမိုအသုံးများသည်။
တရုတ်နှင့် ကိုရီးယားစကားသံလေ့လာမှုပညာရပ်တွင် , (small capital E, U+1D07, ) ကို ရံခါတွင်အသုံးပြုကြကာ နမူနာအားဖြင့် ကျွန့်ကျန် ရှန်ဖန် (Zhengzhang Shangfang) ဘာသာစကား ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုတွင် အသုံးပြုထားသည်။
သံရင်းအနေဖြင့် တစ်ဝက်နေရာ၌ (အပိတ်ဖက်လည်းမကျ၊ အဖွင့်ဖက်လည်းမကျ) အရှေ့အပြန့်သရတစ်ခုတည်းသာရှိသော ဘာသာစကားများအတွက် ထိုသရကို တစ်ဝက်စစ်စစ်အသံဖြင့် ထွက်လေ့ရှိကာ သဒ္ဒဗေဒအလိုအရ တစ်ဝက်ပိတ်သရ (သို့) တစ်ဝက်ဖွင့်သရသံများနှင့် ကွာခြား၍ ထွက်ရှိတတ်ကြသည်။
နမူနာပြရလျှင် ဘာ့စ်ခ်ဘာသာ (Basque) ၊ စပိန်၊ ရိုမေးနီးယား၊ တူရကီ၊ ဂျပန်၊ ဖင်လန်၊ ဂရိ၊ ဟဲဂျားဇိ အာရေးဗျ၊ ဆာဘို-ခရိုအေးရှ၊ ကိုရီးယားဒေသယိဖြစ်သော ဆိုးလ်ဒေသယိစကား တို့ဖြစ်ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ဒေသယိဘာသာစကားများစွာတွင်လည်း ဤသရသံတည်ရှိသည်။
သို့ရာတွင် ယေဘုယျ ထိုသို့သတ်မှတ်ချက်မျိုးမရှိပေ။
လီဘိုစကား (Lgbo) ၊ အီဂျစ်အာရေးဗျ၊ တို့၌ တစ်ဝက်ပိတ် သရရှိ၍ ဘူလ်ဂေးရီးယား တွင် တစ်ဝက်ဖွင့် သရရှိသည်။
သို့သော် ဤဘာသာစကားတို့၌ သံရင်းအရ အခြား အရှေ့တစ်ဝက်သရနောက်တစ်ခု မရှိပေ။
ထိုင်းနှင့်မလေးရှားတို့တွင် ပြောဆိုကြသော ကန်ဆီယူ (Kensiu) စကားတွင် တစ်ဝက်စစ်စစ်သရများရှိသည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကြ၍ ထိုသရများသည် အရှေ့/အနောက်ကဲ့သို့သော ငန့်သတ်ဘောင်များမရှိဘဲ သံရင်းပိုင်းဆိုင်ရာအရ အပိတ်၊ အဖွင့်ဖက် တိမ်းသော သရများနှင့် ကွာခြားသည်ဟုလည်း ဆိုကြ၏။
Bishop, N. (1996). A preliminary description of Kensiw (Maniq) phonology. Mon–Khmer Studies Journal, 25. အင်္ဂါရပ်များ သရ၏ အမြင့်မှာ တစ်ဝက်ပိတ်သရနှင့် တစ်ဝက်ဖွင့်သရကြား တစ်ဝက်နေရာတွင်ရှိသည်။
အပြန့်သရဟုဆိုရာ၌ နှုတ်ခမ်းကိုဖြန့်၍ အသံထွက်ရှိသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား References ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်သရများ ကဏ္ဍ:အရှေ့သရများ ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ဒေါက်တာခင်လက်ျာသည် မြန်မာ ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လက်ျာ ၏ သမီးဖြစ်သည်။
ပညာရေး ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးမဟာဘွဲ့ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ရရှိခဲ့သည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါက်တာခင်လက်ျာနဲ့ ဒေါက်တာလှကျော်ဇောတို့ရေးတဲ့ သမိုင်း BBC News ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၈ အမျိုးသားစာပေဆု ဒေါက်တာခင်လက်ျာသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု (စာပဒေသာ) ကို ဖေဖေဗိုလ်လက်ျာ စာအုပ်ဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ (သုတ)) ကို Burma's Fate စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာကြီးများနှင့် စာပေစကားဝိုင်း စာပေဗိမာန် ၂၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉ ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ ဖေဖေဗိုလ်လက်ျာ (ဇွန်ပွင့်စာပေ) Burma's Fate (ဇွန်ပွင့်စာပေ) ကျွန်မသိသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဦးလေးများ ဖေဖေနှင့် သမိုင်းအမှတ်တရများ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် အာဏာရှင်လှရွှေ၏ ဘဝပုံရိပ်များ ဖေဖေ့စိတ်ကူးပန်းချီကားများ လူလည်းတစ်ထွေ ရေလည်းတခြား အမှတ်မထင်စွန့်စားခန်းများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
နိုင်ငံရေး စပက်ထရမ် () ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေးအမြင်များကို ခန့်မှန်းခြေတိုင်းတာသော တိုင်းတာမှုစနစ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ထိုသို့တိုင်းတာရာတွင် ကိုဩဒိနိတ်ဝင်ရိုးများဖြင့် နိုင်ငံရေးဝါဒများကို ကိုယ်စားပြု၍တိုင်းတာသည်။
ထိုတိုင်းတာမှုစနစ်ကို နိုင်ငံရေး ‌အရပ်မျက်နှာ (Political Compass) နှင့် နိုင်ငံရေးမြေပုံ (Political Map) ဟူသောအခေါ်အဝေါ်များနှင့်လည်း ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။
ထိုတိုင်းတာမှုစနစ်အများစုတွင် လက်ဝဲနှင့်လက်ယာနှစ်ဖက်ကိုအခြေခံပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံတော်လှန်ရေးကာလပြီးနောက် လွှတ်တော်အတွင်း နေရာထိုင်ပုံအစီအစဉ်ကို မှီ၍ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။
Knapp, Andrew; Wright, Vincent (2006). "1 French political traditions in a changing context" (ebk). The Government and Politics of France (5 ed.). Taylor and Francis. ISBN 978-0-203-40260-3. ယခုခေတ်နိုင်ငံရေးလောကတွင် ယေဘုယအားဖြင့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ နှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒတို့ကို လက်ဝဲဘက်၌ထားရှိပြီး ကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ နှင့် ဖက်ဆစ်ဝါဒတို့ကို လက်ယာဘက်၌ထားရှိထားသည်။
လက်ဝဲ၊ လက်ယာဘက်တို့၌မတည်ဘဲ အလယ်၌ရှိနေခြင်းကို အလယ်အလတ်ဝါဒ (Centrism) ဟုခေါ်ဆိုသည်။
လစ်ဘရယ်ဝါဒ တွင်မူ လူမှုလစ်ဘရယ်ဝါဒ (Social Liberalism) ကို လက်ဝဲဘက်၌ ထားရှိပြီး ကွန်ဆာဗေးတစ်လစ်ဘရယ်ဝါဒ (Conservative Liberalism) သို့မဟုတ် ကလက်ဆီကယ်လစ်ဘရယ်ဝါဒ (Classical Liberalism) ကို လက်ယာဘက်၌ထားရှိသည်။
နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ်တွင် အဓိကအားဖြင့်ဝင်ရိုးနှစ်ခုရှိရာ ပထမဝင်ရိုးမှာ စီးပွားရေးနည်းအရ လက်ဝဲမှလက်ယာ (Economic Left- Right) ဟူ၍ဖြစ်ရာ ဒုတိယဝင်ရိုးမှာ လူမှုနည်းအရ အာဏာရှင်မှလွတ်လပ်ခြင်း (Authority-Liberty) ဟူ၍ဖြစ်ကြသည်။
သို့သော်နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်များကမူ ထိုတိုင်းတာမှုစနစ်ကို ရိုးရှင်းလွန်းကြောင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံရေးဝါဒများလည်းပါဝင်သင့်ကြောင်း ဝေဖန်ကြသည်။
အခေါ်အဝေါ်သမိုင်းကြောင်းနှင့်ပြောင်းလဲလာမှု လက်ဝဲ နှင့် လက်ယာ အခေါ်အဝေါ်များသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတော်လှန်ရေးဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် လွှတ်တော်အတွင်းနေရာထိုင်ပုံမှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
လွှတ်တော်နာယကဖက်မှ ကြည့်ရှုသောအခါ အရစ်စတိုကရေစီ သို့မဟုတ် ဘုရင်စနစ်နှင့် ခရစ်ယာန်ရေးဝါဒတို့ကို ထောက်ခံသူများသည် ညာဘက်အခြမ်းတွင်ထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရီပတ်ပလစ်ကန်ဝါဒ၊ ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးဝါဒ နှင့် ဘာသာရေးလွပ်လပ်ခွင့်ဝါဒ (secularism) တို့ကိုထောက်ခံသူများသည် ဘယ်ဘက်အခြမ်း၌ထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထို့အပြင် အရင်းရှင်များနှင့် ဘူဇွာများကိုလည်း လက်ဝဲဘက်အခြမ်းတွင် တွေ့ရသည်။
ထိုကာလ၌ အရင်းရှင်တို့သည် ဈေးကွက်လွတ်လပ်ခြင်းကို ထောက်ပံ့ခဲ့ကြသည်။
တော်လှန်ရေးကာလအတွင်းတွင် အနိမ့်လူတန်းစားများသည် ဘုရင်စနစ်ကိုတော်လှန်လိုသည့်အတွက် လက်ဝဲဘက်ကိုဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
အရင်းရှင်စနစ်တဖြည်းဖြည်းကြီးမားလာသောအခါ ဘုရင်စနစ်ကိုဖယ်ချနိုင်ခဲ့လေသည်။
သို့သော်အရင်းရှင်တို့သည် မူလလက်ဝဲဘက်ဝါဒများမှသွေဖည်လာခဲ့ရာ ဘုရင်စနစ်နေရာကိုအစားထိုးသကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
"Laissez-faire" ခေါ်လွတ်လပ်သောဈေးကွက်စနစ်ကိုလည်း ကျင့်သုံးခြင်းမရှိတော့ပေ။
သို့ဖြစ်ရာအရင်းရှင်စနစ်သည် ‌လက်ဝဲမှလက်ယာဘက်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ဆိုရှုယ်လစ်စနစ်ဟုဆိုသော်လည်း အာဏာဖြင့်အုပ်ချုပ်ခဲ့သောကြောင့် လက်ဝဲအာဏာရှင်စနစ် (Authoritarian-left) ကဲ့သို့ဖြစ်ခဲ့သည်။
လေ့လာရေးဆွဲမှုများ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်များသည် နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ်ကို မည်သို့ရေးဆွဲရမည် ကိုလေ့လာစမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။
လီယိုနတ် ဖာဂူဆန် ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် လီယိုနတ် ဖာဂူဆန် (Leonard W. Ferguson) သည် အောက်ပါ ၁၀ ချက်များကိုအခြေခံ၍ နိုင်ငံ‌ရေးစပက်ထရမ်ကို‌ ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ပဋိသန္ဓေတားဆီးခြင်း သေဒဏ်ပေးခြင်း ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း ကွန်မြူနစ်အမြင်များ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း ဥပဒေ မိမိတိုင်းပြည်ကိုမြတ်နိုးခြင်း ဘာသာရေး ရာဇဝတ်သားများအား ဒဏ်ပေးခြင်း စစ်ပွဲအပေါ်အမြင်များ ထိုသို့ရေးဆွဲရာတွင် ဖာဂူဆန်သည် အဓိကဝင်ရိုးသုံးခုကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ယင်းတို့မှာ ဘာသာရေးဝါဒ (religionism)၊ လူသားဆန်မှု (humanitarianism) နှင့် အမျိုးသားရေးဝါဒတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဘာသာရေးဝါဒတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်နှင့် သန္ဓေတားဆီးခြင်းကို ကန့်ကွက်ခြင်း၊ လူသားဆန်မှုဝါဒတွင် စစ်ပွဲများနှင့် ကြီးမားသောပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းကို ကန့်ကွက်ခြင်းနှင့် အမျိုးသားရေးဝါဒတွင် ဆင်ဆာလုပ်ခြင်း၊ ဥပဒေရေးစသည်တို့အပေါ်ထင်မြင်ချက်များ ဟူ၍ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဖာဂူဆန်၏တိုင်းတာမှုစနစ်သည် သီအိုရီနှင့်မတွက်ထုတ်ဘဲ လက်တွေ့ဘဝမှတွက်ယူခဲ့သောကြောင့် တိုင်းတာရာတွင် ကွဲလွဲမှုရှိနိုင်သောကြောင့် သတိပြုရန်လိုအပ်သည်။
SAS(R) 3.11 Users Guide, Multivariate Analysis: Factor Analysis အမျိုးသားရေးဝါဒအချက်ကို တိကျစွာမတိုင်းတာနိုင်သော်လည်း ကျန်သောအချက်များကိုမူ ‌တိုင်းတာ၍ရနိုင်သည်။
ဟန်စ် အိုင်းဇန့်(ခ်) 350 px|ဟန်စ် အိုင်းဇန့်ခ် အမြင်အရရေးဆွဲထားသော နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ် စိတ်ပညာရှင် ဟန်စ် အိုင်းဇန့်(ခ်) (Hans Eysenck) သည် ဗြိတိသျှနယ်မြေအတွင်း နိုင်ငံရေးသဘောထားများကို လေ့လာခဲ့သည်။
သူသည် လက်ဝဲလက်ယာနှစ်ဖက် ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သော ကွန်မြူနစ်ဝါဒနှင့်နာဇီဝါဒတို့တွင် တူညီမှုများရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။
သူ၏ "Sense and Nonsense in Psychology" စာအုပ်တွင် လူအများအား သတင်းစာတို့တွင်တွေ့ရသော နိုင်ငံရေးအကြောင်းအရာများကို သဘောတူကြောင်းမတူကြောင်းတို့ကိုဖော်ပြစေခဲ့သည်။
ထိုသို့တွက်ယူရာမှ အိုင်းဇန့်(ခ်)သည် "Radicalism" (R-factor) နှင့် "Though/Tender-Mindedness" (T-factor) ဟူသောအချက်နှစ်ချက်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပေသည်။
အိုင်းဇန့်(ခ်)၏ R-factor ဝင်ရိုးသည် လက်ဝဲ-လက်ယာဝင်ရိုးနှင့်ဆင်တူပြီး T-factor ဝင်ရိုးသည် ဥပဒေတင်းကျပ်မှု-လွတ်လပ်မှုဝင်ရိုးနှင့်ဆင်တူသည်။
အိုင်းဇန့်(ခ်)၏တွက်ယူမှုသည် ဖာဂူဆန်၏တွက်ယူမှုနှင့်လည်းဆင်တူသည်။
အိုင်းဇန့်(ခ်)၏ ဝင်ရိုးများကို ၄၅ ဒီဂရီခန့်တိမ်းစောင်းလိုက်ပါလျှင် ဖာဂူဆန်၏သတ်မှတ်ချက်များကိုရရှိနိုင်သည်။
ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံ တို့တွင်နိုင်ငံရေးအမြင်များကို တိုင်းတာသောအခါ အိုင်ဇန့်(ခ်)၏ နည်းဖြင့်တိုင်းတာကြသည်။
အိုင်းဇန့်(ခ်)၏ နိုင်ငံရေးအမြင်နှင့် သူ၏ သုတေသန အိုင်းဇန့်(ခ်)သည် နာဇီဝါဒနှင့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒတို့တွင် တင်းကျပ်မှုရှိသောကြောင့် ထိုဝါဒနှစ်ခုကိုချိတ်ဆက်နိုင်သည်ဟုယုံကြည်သည်။
သူသည် နာဇီဂျာမနီမှထွက်ခွာခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌နေထိုင်ခဲ့သည်။
အာဏာရှင်စနစ်ကိုမနှစ်သက်ရာ စတာလင်ဝါဒ (Stalinism) နှင့် အရှေ့ဂျာမနီအစိုးရတို့အ‌ကြောင်းကိုဝေဖန်ခဲ့သည်။
Eysenck, H.J. (1981). "Left-Wing Authoritarianism: Myth or Reality?, by Hans J. Eysenck" Political Psychology အမျိုးသားရေးဝါဒကိုမလိုလားသော်လည်း သူသည်အင်္ဂလိပ်အမျိုးသားပါတီ (National Party (UK)) ကိုထောက်ပံ့မှုများရှိခဲ့ရာ သူ့အားအင်တာဗျူးတွင် ထိုသို့သောအငြင်းပွားဖွယ်အမြင်များကို မေးမြန်းခဲ့ကြသည်။
"An Interview with Prof. Hans Eysenck", Beacon February 1977Stephen Rose, "Racism" Nature 14 September 1978, volume 275, page 86Billig, Micheal. (1979) "Psychology, Racism and Fascism", Chapter 6, footnote #70. Published by A.F. & R. Publications. သို့ဖြစ်ရာသူ၏နိုင်ငံရေးသုတေသနများကို အခြားသောပညာရှင်များက မေးခွန်းထုတ်လာခဲ့ကြသည်။
အထူးသဖြင့် အာရုံကြောပညာရှင် စတီဖင် ရို့(စ်) (Stephen Rose) သည် အိုင်းဇန့်(ခ်)အား သူ၏သုတေသနပြုလုပ်ရာတွင် သူ၏နိုင်ငံရေးအမြင်များကို ထည့်သွင်းထားနိုင်ကြောင်းစွပ်စွဲခဲ့သည်။
Stephen Rose, "Racism Refuted", Nature 24 August 1978, volume 274, page 738Stephen Rose, "Racism", Nature 14 September 1978, volume 275, page 86 ဝေဖန်မှုများ အိုင်းဇန့်(ခ်)၏နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ်ကို အောက်ပါအချက်များဖြင့်ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။
T-factor ဝင်ရိုးတွင် နိုင်ငံရေးအမြင်များ ထည့်သွင်းရန်ခက်ခဲခြင်း အာဏာရှင်စနစ်နှင့် ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ထိုနည်းအရ နှိုင်းယှဉ်ရန်ခက်ခဲ့သည့်အပြင် လက်ဝဲအာဏာရှင်စနစ်ကို အများစုကလက်မခံနိုင်ကြခြင်း သူ၏သုတေသနပြုလုပ်ရာတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအချက်အလက်များဖြင့်သာပြုလုပ်ထားရာ မဝေခွဲနိုင်သောအဖြေများသာရနိုင်ခြင်း သူသည် ကွန်မြူနစ်နှင့် နာဇီဝါဒတို့ကို အလွန်ပြင်းထန်သည်ဟုယူဆထားခြင်း သူ၏သုတေသနကို စစ်တမ်းကောက်ခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်ထားခဲ့ရာ ထိုစပက်ထရမ်နှင့်တွက်ယူပါက လက်ဝဲနှင့်လက်ယာ နိုင်ငံရေးနေရာကိုတိကျစွာမပေးစွမ်းနိုင်ခြင်းWiggins, J.S. (1973) Personality and Prediction: Principles of Personality Assessment. Addison-WesleyLykken, D. T. (1971) Multiple factor analysis and personality research. Journal of Experimental Research in Personality 5: 161–170.Ray JJ (1973) Factor analysis and attitude scales. The Australian and New Zealand Journal of Sociology 9(3):11–12. မီလ်တွန် ရိုကိ(ရှ်) ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် မီလ်တွန် ရိုကိ(ရှ်) (Milton Rokeach) သည် အိုင်းဇန့်(ခ်)၏တိုင်းတာမှုစနစ်ကို အားမရဖြစ်ကာ မိမိကိုယ်ပိုင်တိုင်းတာမှုစနစ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သူ၏ "The Nature of Human Values" စာအုပ်တွင် လွတ်လပ်မှုနှင့် တန်းတူညီမျှမှုတို့ကိုအခြေခံ၍ ရေးဆွဲထားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ရိုကိ(ရှ်)သည် လက်ဝဲဘက်သည် တန်းတူညီမျှမှုကို လက်ယာဘက်ထက် ပိုမိုအလေးပေးသည်ဟုဆိုခဲ့သည်။
အိုင်းဇန့်(ခ်)၏သုတေသနကိုဝေဖန်ခဲ့သော်လည်း နာဇီနှင့်ကွန်မြူနစ်တို့တွင် တူညီချက်ရှိကြောင်းဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ထိုတူညီချက်မှာ လွတ်လပ်မှုကို ဆိုရှုယ်ဒီမိုကရေစီ၊ ဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှုယ်လစ် နှင့် အရင်းရှင်တို့လောက် အလေးပေးမှုမရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ရိုကိ(ရှ်)သည် သူ၏စနစ်ကိုပြုလုပ်ရာတွင်ဦးစွာ ဟစ်တလာ၏ နာဇီဝါဒ၊ လီနင်၏ ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၊ ဘေရီ ဂိုးဝါးတား (Barry Goldwater) ၏ အရင်းရှင်ဝါဒနှင့် ဆိုရှုယ်လစ်စာရေးဆရာတို့၏ ဆိုရှုယ်လစ်ဝါဒ စသောနိုင်ငံ‌ရေးဝါဒစာအုပ်များကို လေ့လာစိစစ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်အပြင်လူများကို ထိုစာအုပ်၌ပါဝင်သော "လွတ်လပ်ခြင်း" နှင့် "ညီညွတ်မှု"တို့နှင့်သက်ဆိုင်သည့်စကာလုံးများကို အကြိမ်ရေတွက်စေ၍ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိုပေးစေခဲ့သည်။
ထို့နောက်ရိုကိ(ရှ်)သည် ထိုအဖြေများကို စိစစ်ခဲ့ပြီးအောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဆိုရှယ်လစ်သမားများ (ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ)- လွတ်လပ်မှုအဆင့် ၁၊ ညီညွတ်မှုအဆင့် ၂ ဟစ်တလာ (နာဇီဝါဒ)- လွတ်လပ်မှုအဆင့် ၁၆၊ ညီညွတ်မှုအဆင့် ၁၇ ဂိုးဝါးတား (အရင်းရှင်ဝါဒ)- လွတ်လပ်မှုအဆင့် ၁၊ ညီညွတ်မှုအဆင့် ၁၆ လီနင် (ကွန်မြူနစ်ဝါဒ)- လွတ်လပ်မှုအဆင့် ၁၇၊ ညီညွတ်မှုအဆင့် ၁ အမေရိကန်နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ်ကို ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ထိုနည်းစနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။
ဟန်စ် အိုင်းဇန့်(ခ်) (ဒုတိယအကြိမ်) နောက်ပိုင်းတွင် ဟန်စ် အိုင်းဇန့်(ခ်)သည် မိမိ၏တိုင်းတာမှုစနစ်ကိုပြန်လည်ပြင်ဆင်လိုခဲ့သည်။
ထိုသို့ပြင်ဆင်ရာတွင် သူသည်စီပွားရေးဆိုင်ရာ အချက်များကိုထည့်သွင်းခဲ့သည်။
လက်ဝဲ-လက်ယာဝင်ရိုးအကြားတွင် "S-factor" ခေါ် ဆိုရှုယ်လစ်-အရင်းရှင်စနစ် ဝင်ရိုးကိုထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ထို "S-factor" သည်"R-factor" နှင့် ကောင်းမွန်စွာချိတ်ဆက်နိုင်သည့်အပြင် လက်ဝဲ-လက်ယာနေရာကိုပါ ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။
"S-factor" သည်စီးပွားရေးဆိုင်ရာကို အလေးပေးပြီး "R-factor" သည် ဥပဒေရေးဆိုင်ရာတို့ကို အလေးပေးပါသည်။
ရောနယ် အင်ဂဲဟာ့(တ်) ရောနယ် အင်ဂဲဟာ့(တ်) (Ronald F. Inglehart) သည် World Values Survey ဖြင့်ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှလူများအား မိမိနိုင်ငံအပေါ်ထင်မြင်ချက်များကို စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့သည်။
ထိုသို့ကောက်ယူခြင်းဖြင့် အင်ဂဲဟာ့(တ်)သည် ဝင်ရိုးနှစ်ခုကိုပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
"ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်-ရိုးရာဓလေ့ဝါဒ" (secularism-traditionalism) ဝင်ရိုးတွင် ဥပဒေလိုက်နာရေး၊ သန္ဓေတားဆီးရေး၊ တိုင်းပြည်မြတ်နိုးရေး စသည်တို့ပါဝင်ပြီး "ရပ်တည်ရခြင်း-လွတ်လပ်စွာပြောဆိုနိုင်ခြင်း" (survivalism-self expression) ဝင်ရိုးတွင် လူမျိုးကွာခြားမှုကိုလက်ခံခြင်း၊ လိင်တူစုံမက်ခြင်းအပေါ်အမြင်များ၊ နိုင်ငံရေးကိစ္စရပ်များတွင်ပါဝင်လိုခြင်း စသည်တို့ပါဝင်သည်။
အင်ဂဲဟာ့(တ်)၏ World Values Survey စစ်တမ်းအရ ရေးဆွဲထားသော နိုင်ငံရေးစပက်ထရမ် ထိုစပက်ထရမ်နှင့် ပက်သက်၍ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သော "The Economist" သတင်းစာတွင် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ဒေါင်လိုက်ဝင်ရိုးတွင် ရိုးရာဓလေ့နှင့် ဘာသာရေးကိစ္စရပ်များကို ရေးဆွဲထားသည်။
ထိုဝင်ရိုး၏အောက်ဆုံးသည် ရေးရိုးစွဲခြင်းကိုကိုယ်စားပြုပြီး ထိပ်ဆုံးသည် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို ကိုယ်စားပြုပါသည်။
ရေပြင်ညီဝင်ရိုးသည်လည်း ဘယ်ဘက်ဆုံး၌ ဥပဒေလိုက်နာရခြင်းကိုကိုယ်စားပြုပြီး ညာဘက်ဆုံး၌ လွတ်လပ်စွာဖော်ပြနိုင်ခြင်းကိုကိုယ်စားပြုပါသည်။
ထိုစပက်ထရမ်၌ နိုင်ငံများကိုထည့်သွင်းကြည့်သောအခါ ဥရောပနိုင်ငံများသည် ညာဘက်ထပ်၌လည်းကောင်း၊ အင်္ဂလိပ်စကားပြော‌သောနိုင်ငံများသည် ညာဘက်အလယ်၌ လည်းကောင်း၊ လက်တင်အမေရိကန်န်ိုင်ငံများသည် ညာဘက်အောက်၌လည်းကောင်း၊ အာဖရိက၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် တောင်အာရှနိုင်ငံများသည် ဘယ်ဘက်အောက်၌လည်းကောင်း၊ ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံဟောင်းများသည် ဘယ်ဘက်အပေါ်၌လည်းကောင်း အသီးသီးတည်ရှိကြသည်။
အခြားသောရေးဆွဲမှုများ ဂရင်းဘတ်နှင့်ဂျိုနက်စ် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သော "Psychological Bulletin" ဂျာနယ်တွင် ဂျက်ဖ် ဂရင်းဘတ် (Jeff Greenberg) နှင့် အီဗာ ဂျိုနက်စ် (Eva Jonas) တို့သည် လက်ဝဲ-လက်ယာဝင်ရိုးနှင့် "Ideological rigidity" ခေါ် ဝါဒခိုင်မာမှုဟူ‌သော ဝင်ရိုးနှစ်ခုပါရှိသော စပက်ထရမ်ကိုရေးဆွဲခဲ့သည်။
သူတို့၏အဆိုအရ ဝါဒခိုင်မာမှုသည် ခေါင်းဆောင်များအားလိုက်နာမှု၊ အမျိုးသားရေးဝါဒ၊ အတိုက်အခံမလိုလားမှု စသည်တို့နှင့်ဆက်နွယ်သည်။
ထိုဝါဒခိုင်မာမှုမြင့်နေပါက အစိုးရသည်အစွန်းရောက်ဝါဒကို ကျင့်သုံးသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ပေါ်နဲလ်၏ဇယား ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဂျယ်ရီ ပေါ်နဲလ် (Jerry Pournelle) သည် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာ ပါရဂူဘွဲ့အတွက်ကျမ်းပြုစုရာ ဝင်ရိုးနှစ်ခုပါရှိသောစပက်ထရမ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ရေပြင်ညီဝင်ရိုးသည် "statism" ခေါ် အစိုးရအာဏာအပေါ်ထင်မြင်ချက်ကို တိုင်းတာသည်။
ညာဘက်အဆုံးသည် "state worship" ခေါ် အစိုးရကိုလုံးဝလိုက်နာခြင်းဖြစ်ပြီး ဘယ်ဖက်အဆုံးသည် "individualism" ခေါ် တစ်ဦးတည်းဝါဒ ဖြစ်သည်။
ဒေါင်လိုက်ဝင်ရိုးသည် လူမှုတိုးတက်ရေးအပေါ်ထင်မြင်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
အပေါ်ပိုင်းသည် "rational" ခေါ် အခြားရိုးရာဓလေ့များကို လက်ခံနိုင်ခြင်းဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းသည် "irrational" ခေါ် ရှေးရိုးစွဲအတိုင်းသာထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပေါ်နဲလ်၏ဇယား နိုလန်၏ဇယား ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ် နိုလန် (David Nolan) သည် မိမိကိုယ်ပိုင်စပက်ထရမ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ထိုစပက်ထရမ်၏ ဝင်ရိုးနှစ်ခုသည် ပြည်သူလွတ်လပ်မှုနှင့် စီးပွားရေးလွတ်လပ်မှု ဟူ၍ဖြစ်ကြသည်။
လက်ဝဲနိုင်ငံရေးသမားများသည် ဘယ်ဘက်၌လည်းကောင်း၊ လစ်ဘရယ်များသည် ထိပ်၌လည်းကောင်း၊ လက်ယာနိုင်ငံရေးသမားများသည် ညာဘက်၌လည်းကောင်း၊ အာဏာရှင်များသည် အောက်၌လည်းကောင်း အသီးသီးတည်ရှိကြသည်။
ထို့အပြင် အလယ်အလတ်သမားများကိုလည်း အလယ်၌ပင်ထည့်သွင်းထားသည်။
thumb|နိုလန်၏ဇယား မစ်ရှဲလ်၏တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်မှုရှစ်ရပ် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးသီအိုရီပညာရှင် ဘရိုင်ယန် ပက်ထရစ် မစ်ရှဲလ် (Brian Patrick Mitchell) သည် အင်္ဂလိပ်-အမေရိကန်သမိုင်းကိုလေ့လာကာ "kratos" ခေါ် အာဏာအသုံးချမှုနှင့် "archy" ခေါ် အဆင့်ခွဲခြားမှုတို့ကို အခြေခံ၍ နိုင်ငံရေးအမြင်လေးရပ်ကိုထုတ်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။
ယင်းတို့မှာ ရီပတ်ဗလစ်ကန် ဥပဒေရေးဝါဒ (Republican constitutionalism) = pro archy, anti kratos လစ်ဘရယ် တစ်ကိုယ်တည်းဝါဒ (Libertarian individualism) = anti archy, anti kratos ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်ရေးဝါဒ (Democratic progressivism) = anti archy, pro kratos ပလူတိုကရက်တစ် အမျိုးသားရေးဝါဒ (Plutocratic nationalism) = pro archy, pro kratos မစ်ရှဲလ်သည် ထိုအမြင်များကို ဒေါင်လိုက်ဝင်ရိုး "kratos-akrateia" (အာဏာသုံးမှု-မသုံးမှု) နှင့် ရေပြင်ညီဝင်ရိုး "archy-anarchy" (အဆင့်ခွဲမှု-မခွဲမှု) တို့တွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်ရေးဝါဒကို ဘယ်ဖက်အောက်၌လည်းကောင်း၊ ပလူတိုကရက်တစ် အမျိုးသားရေးဝါဒကို ညာဘက်အောက်၌လည်းကောင်း၊ ရီပတ်ဗလစ်ကန် ဥပဒေရေးဝါဒကို ညာဘက်အပေါ်၌လည်းကောင်း၊ လစ်ဘရယ် တစ်ကိုယ်တည်းဝါဒကို ဘယ်ဖက်အပေါ်၌လည်းကောင်း ထားခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်ရာ လက်ဝဲလက်ယာကွာခြားမှုသည် အဆင့်ခွဲခြားခြင်းကို လက်မခံခြင်း၊ ခံခြင်းအပေါ်မူတည်၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။
thumb|မစ်ရှဲလ်၏ အမေရိကန်နိုင်ငံရေးအမြင်ပြဇယား မစ်ရှဲလ်သည် ထိုနိုင်ငံရေးအမြင်လေးရပ်ကိုအခြေခံ၍ နိုင်ငံရေးဝါဒရှစ်မျိုးကို ထပ်မံခွဲခြားခဲ့သည်။
တိုတက်ရေးဝါဒ (Progressivism)၊ တစ်ဦးတည်းဝါဒ (Individualism)၊ ရှေးရိုးကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ (Paleoconservative) နှင့် ခေတ်သစ်ကွန်ဆာ‌ဗေးတစ်ဝါဒ (Neoconservative) တို့သည် ထိုအမြင်လေးရပ်နှင့်ကိုက်ညီပြီး ရှေးလစ်ဘရယ်ဝါဒ (Paleolibertarianism)၊ ဘာသာရေးကွန်ဆာဗေးတစ်ဝါဒ (Theoconservatism)၊ လူအစုဝါဒ (Communitarianism)၊ အစွန်းရောက်ဝါဒ (Radicalism) တို့သည် ထိုအမြင်တို့ကြား၌ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
thumb|Mitchell's Eight Ways အကွက်ချစနစ် "Spatial Model" ခေါ် အကွက်ချစနစ်တွင် မဲပေးသူများသည် နိုင်ငံရေးပြဿနာများ၊ သေးငယ်သောပြဿနာရပ်များIf voter preferences have more than one peak along a dimension, it needs to be decomposed into multiple dimensions that each only have a single peak. "We can satisfy our assumption about the form of the loss function if we increase the dimensionality of the analysis — by decomposing one dimension into two or more" နှင့် ပြိုင်ပွဲကိုယ်စားလှယ်များ၏အမြင်တို့ကို စိစစ်‌၍မဲပေးကြသည်။