kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကျောင်းတော်သည် သိဂိရိယ (Sigiriya)ရှိ ဆေးရေးပန်းချီများနှင့် ဆင်တူသည့် ဆေးရေးပန်းချီများ ရှိသည်။
ကျောင်းတော်သည် Ampara – Gonagolla လမ်းရှိ Kohombana လမ်းဆုံ၏ အရှေ့ဘက် ၄.၈ ကီလိုမီတာ (၃.၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
၎င်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်အမှတ် ၁၈၈၄ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။
သမိုင်း ရှင်းလင်းသည့် အထောက်အထားတစ်ခုမှာ ကျောင်းတော်ရှိဂူများကို ရှေးခေတ် Vedda လူမျိုးများက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်ကို ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်နယ်မြေအနီးအနားတွင် ရှိနေသည့် ဆေးရေးပန်းချီများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။
ထိုအထဲမှ ကျောက်ဂူတစ်ခုတွင် ရှေးခေတ်နံရံဆေးရေးပန်းချီများ ကျန်ရှိနေသည်။
၎င်းပန်းချီများသည် သိဂိရိယ (Sigiriya) ရှိ ဆေးရေးပန်းရီများနှင့် ဆင်တူနေသည်ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။
ထို့အပြင် ကျောင်းတော်အတွင်းတည်ရှိနေသည့် နှစ်ခုထက်ပိုသည့် ဂူများတွင်လည်း ၃ - ၅ ရာစုကာလက ဗြဟ္မဏီဘာသာစကားဖြင့် ရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာများကို မြင်တွေ့ရသည်။
သို့သော်လည်း ကျောင်းတော်အတွင်း အချို့သော တည်ဆောက်မှုများသည် ဘီစီ ၃ ရာစုက တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းကန်နှစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန်များနှင့် အနုရာဒပူရခေတ် စေတီ၊ အနီးအနားရှိ နံရံဆေးရေးပန်ချီရှိသည့် ဂူများသည် ဘီစီ ၃ ရာစုကာလက ဖြစ်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်။
စေတီတော်တစ်ခု၏ အပျက်အစီးများမှ Chatra ကျောက်တုံးများ၊ ကြီးမားသည့် အဆောက်အဦတစ်ခု၏ အပျက်အစီးများနှင့် ကျောက်တိုင်များ၊ ကျောက်ခင်းထားသည့် စောင်းတန်းများကို ကျောင်းတော်၏ ပရဝုဏ်ပတ်ပတ်လည်တွင် မြင်တွေ့ရသည်။
ဆေးရေးပန်းချီများ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနသည် အေစီ ၃ ရာစုအချိန်ကာလက ရေးဆွဲခဲ့ကြသည့် ဆေးရေးပန်းချီများကို ကျောင်းတော်ရှိ ဂူတစ်ခု၏ အမိုးခုံးမျက်နှာကြက်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ပန်းချီတွင် ငယ်ရွယ်သည့် အမျိုးသမီးကချေသည်တစ်ဦးနှင့် ဗောဓိသတ္တဟု ယူဆရသည့် အမျိုးသားတစ်ဦး၏ ပုံကို မြင်တွေ့ရသည်။
အမျိုးသမီး၏ ရုပ်ပုံသည် သိဂိရိယရှိ အပျိုစင်ရုပ်ပုံများ (၅ ရာစု) နှင့် ချွတ်စွပ်နီးပါး တူလျက်ရှိသည်။
ဤကျောင်းတော်နှင် သိဂိရိယရှိ ရုပ်ပုံနှစ်ခုစလုံးသည် အနီ၊ အဝါ၊ အစိမ်းနှင့် အဖြူရောင်များကို အသုံးပြုကာ မျဉ်းပါးများကို အသုံးပြုကာ ရေးဆွဲထားသည်။
<ref name=archaeo/ပန်းချီများကြောင့် ဒေသခံတို့သည် ကျောင်းတော်ကို ပန်းချိသိဂိရိယ (သိဂိရိယငယ်) ဟု ခေါ်ကြသည်။
ထိုပန်းချီများမှလွဲ၍ အခြားသောပန်းချီများသည် သမိုင်းမတိုင်မီက Vedda က ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းလက်ရာများကို ကျောင်းတော်ရှိ ဂူအနည်းငယ်တွင် မြင်တွေ့နိုင်သေးသည်။
ဝိဟာရရှိ ကျောက်စာများ ကျောက်စာအပိုင်း ၁ ကျောက်စာအပိုင်း ၂ ကိုးကား ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ စေတီပုထိုးနှင့် ဘုရားကျောင်းများ။
ရှင်တစ်ထောင်အခါတော်နေ့ သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ အလေးအမြတ်ထားသော နေ့တစ်နေ့ဖြစ်ပြီး ပြာသိုလပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်သည်။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားတွင် ရသေ့ညီနောင် ရှင်တစ်ထောင်တို့သည် အယူဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာတော်သို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိသည့် ပြာသိုလပြည့်နေ့ကို ရှင်တစ်ထောင်အခါတော်နေ့အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်၊ ပထမဝါကျွတ်ပြီးနောက် ရသေ့တစ်ထောင်ကို ချွတ်ရန် ဥရုဝေလတောသို့ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့တွင် ကြွရောက်ကာ ပြာသိုလပြည့်နေ့အထိ ၂လကြာ သီတင်းသုံး၍ ရသေ့များအား စည်းရုံးခဲ့သည်။
ထိုစဉ်ကာလ ဥရုဝေလတော၌ အစ်ကိုကြီး ဥရုဝေလကဿပ ခေါင်းဆောင်သော ရသေ့ငါးရာ၊ အစ်ကိုလတ် နဒီကဿပ ခေါင်းဆောင်သော ရသေ့သုံးရာ၊ ညီငယ် ဂယာကဿပ ခေါင်းဆောင်သော ရသေ့နှစ်ရာ စသည်တို့သည် သုံးနေရာခွဲလျက် နေထိုင်သီတင်းသုံးနေကြသည်။
ဥရုဝေလကဿပနှင့်တကွ ရသေ့အားလုံးတို့သည် မီးလှုံခြင်း၊ ရေငုပ်ခြင်း စသည့် ပဉ္စာတပအကျင့်များကို ကျင့်ကြံကာ ကိလေသာ ခေါင်းပါးလိမ့်မည်ဟုလည်း လွဲမှားစွာ မှတ်ယူထားကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားက မီးအိုးကင်း ၅၀၀ ကို တန်ခိုးတော်ဖြင့် ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ရသေ့များခွဲ၍ မကွဲသော ထင်းတုံးငါးရာအား တစ်ပြိုင်နက် ကွဲစေခြင်း၊ ရသေ့များမွှေး၍မရသောမီးကို တစ်ပြိုင်နက် တောက်လောင်စေခြင်း၊ ရသေ့များငြိမ်း၍မရသော မီးငါးရာအား တပြိုင်နက် ငြိမ်းစေခြင်းစသည့် တန်ခိုးတော်စုစုပေါင်း (၃၅၁၆)မျိုးကို ပြသ၍ ရသေ့များအား ဆွဲဆောင်တော်မူခဲ့ရာ ရသေ့အပေါင်းတို့သည် ၎င်းတို့၏ အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများအားလုံးကို နေရဉ္ဇရာမြစ်အတွင်းသို့ စွန့်ပစ်လိုက်ကြပြီး ဘုရားရှင်ထံ၌ ရဟန်းအဖြစ်ကို တောင်းခံခဲ့ကြလေ၏။
ပထမအကြိမ် ဥရုဝေလကဿပနှင့် တပည့်များ၊ ဒုတိယအကြိမ် နဒီကဿပနှင့် တပည့်များ၊ တတိယအကြိမ် ဂယာကဿပနှင့် တပည့်များက သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြပြီး ရသေ့တစ်ထောင်လုံး ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းများ ဖြစ်လာကြတော့သည်။
ယင်းနောက် ပြာသိုလပြည့်နေ့တွင် မြတ်စွာဘုရားက ဂယာသီသကျောက်ဖျာပြင်၌ "အာဒိတ္တပရိယာယသုတ္တန် ဒေသနာ" ကို ဟောကြားတော်မူရာ ရဟန်းအားလုံး အာသဝေါကုန်ခမ်း၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ရှင်အပါးတစ်ထောင် ဗုဒ္ဓသာသနာအတွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြာသိုလပြည့်နေ့အား ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့က "ရှင်တစ်ထောင် အခါတော်နေ့" ဟူ၍ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ရှင်တစ်ထောင်ကျွတ်ပွဲကို အကြောင်းပြု၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား ဆီမီး တစ်ထောင်၊ ပန်းတစ်ထောင်၊ ရေတော်တစ်ထောင်၊ ဆွမ်းတစ်ထောင်၊ သစ်သီးတစ်ထောင်စသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်ကာ ကုသိုလ်ယူကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွဲတော်များ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ နေ့ထူးနေ့မြတ်များ။
thumbnail|250px|တရုတ်အလယ်ပိုင်းဒေသ thumbnail|250px|အစိမ်းရောင် = တရုတ်အလယ်ပိုင်း တိုးတက်ရေး အစီအစဉ် တရုတ်အလယ်ပိုင်း (; ) သည် တရုတ်နိုင်ငံ ဟဲနန်ပြည်နယ်၊ ဟူပေပြည်နယ်နှင့် ဟူနန်ပြည်နယ်တို့ ပါဝင်သော ရောထွေးနေသည့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိသည့် ပထဝီဝင်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရံဖန်ရံခါတွင် ကျန်းရှီးပြည်နယ်ကို ဤဒေသ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။
တရုတ်အလယ်ပိုင်းဒေသသည် ယခုအခါ တရုတ်တောင်အလယ်ပိုင်းဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ချမှတ်ခဲ့သော တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ၏ တရုတ်အလယ်ပိုင်း တိုးတက်ရေး အစီအစဉ် (Rise of Central China Plan) အရ ဆန်းရှီးပြည်နယ်နှင့် အန်းဟွေးပြည်နယ်အပါအဝင် ပတ်ဝန်းကျင် ပြည်နယ်များကို တရုတ်အလယ်ပိုင်းဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးအပိုင်းအခြားများ GBတရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များအတွက် GB/T 2260 ကုဒ်များအိုင်အက်စ်အို အမှတ်ISO 3166-2:CN (တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များအတွက် ISO 3166-2 ကုဒ်အမှတ်များ)ပြည်နယ်တရုတ်အမည်မြို့တော်လူဦးရေသိပ်သည်းမှုဧရိယာ အတိုကောက်/သင်္ကေတ မြို့ပြလူဦးရေ တစ်သန်းကျော်သော မြို့ကြီးများ ပြည်နယ်မြို့တော်များအား စာလုံးထူဖြင့် ပြထားသည်။
မြို့မြို့ပြဧရိယာDistrict areaCity properပြည်နယ်သန်းခေါင်စာရင်း၁ဝူဟန်မြို့၇,၅၄၁,၅၂၇၉,၇၈၅,၃၈၈၉၇၈၅,၃၈၈HB၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၂ကျင့်ကျိုးမြို့၃,၆၇၇,၀၃၂၄,၂၅၃,၉၁၃၈,၆၂၇,၀၈၉HA၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၃ချန်ဆားမြို့၂,၉၆၃,၂၁၈၃,၀၉၂,၂၁၃၇,၀၄၀,၉၅၂HN၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၄လို့ယန်မြို့၁,၅၈၄,၄၆၃၁,၉၂၆,၀၇၉၆,၅၄၉,၉၄၁HA၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၅ရှန်းဖန်မြို့၁,၄၃၃,၀၅၇၂,၁၉၉,၆၉၀၅,၅၀၀,၃၀၇HB၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၆ဟန်းယောင်မြို့၁,၁၁၅,၆၄၅၁,၁၃၃,၉၆၇၇,၁၄၈,၃၄၄HN၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၇ရီချန်းမြို့၁,၀၄၉,၃၆၃၁,၄၁၁,၃၈၀၄,၀၅၉,၆၈၆HB၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁ မှတ်စု ကိုးကား Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဒေသများ။
သာသနာတော်၌ လက်ျာတော်ရံ မဟာသာ၀ (၄၀)၊ လက်ဝဲတော်ရံ မဟာသာ၀က(၄၀)အားဖြင့် အသီတိ မဟာသာ၀ကတို့ ရှိခဲ့သည်။
ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့ကြသည်။
ထိုတွင် အရှင်သာရိပုတ္တရာဦးဆောင်သည့် လကျာ် တော်ရံ မဟာသာ၀ကကြီးများထဲတွင် ဘဒ္ဒိယနာမည်ဖြင့် နှစ်ပါး ရှိ၏။
ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ် သည့် အရှင်ဘဒ္ဒိယနှင့် သာကီဝင်မင်းမျိုးမှ ရဟန်းပြုလာသည့် အရှင်ဘဒ္ဒိယတို့ ဖြစ်သည်။
အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် ဦးဆောင်သည့် လက်ဝဲတော်ရံ မဟာသာ၀များတွင် လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယဆိုသည့် မထေရ်တစ်ပါးလည်း ရှိသည်။
သို့အတွက် ဘဒ္ဒိယနာမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည် မထေရ်သုံးပါး ရှိသည်။
ယခုဘဒ္ဒိယသည်လည်း မြတ်ဗုဒ္ဓနှင့် ဆွေ မျိုးတော်စပ်သည့် ကာဠီဂေါဓာ၏ သားဖြစ်သော သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သည့် ဘဒ္ဒိယဖြစ်သည်။
ကပိလဝတ်ပြည် သကျသာကီဝင်မင်းမျိုးတွင် ကာဠီဂေါဓာ၏ သားဖြစ်သူ ဘဒ္ဒိယ။
သူ့ကို အသားမည်း သည့် ဂေါဓာ၏သားဖြစ်သည့်အတွက် သာသနာတော်၌ 'ကာဠီဂေါဓာယပုတ္တ'ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဦးရီးတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးအသက်အရွယ်အားဖြင့် ကြီးရင့်လာသည့်အတွက် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သည့်အတွက် ဘုရင်သုဒ္ဓေါဒန၏ နေရာတွင် ရှင်ဘုရင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။
သူ့မိခင်ကား သာကီဝင်မျိုး တို့၌ အမျိုးသမီးထဲတွင် ထင်ရှားသည့်၊ ဩဇာအာဏာရှိသည့်၊ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်သည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။
ဘုရင်သုဒ္ဓေါနှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သည်။
မင်းကြီးသည် အသက်တမ်းကြီးရင့်လာသည့်အတွက် အိုမင်း မစွမ်းဆိုသည့်အတိုင်း အိုလာသည့်အခါ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်ဖို့ မစွမ်းနိုင်သည့်အခါ ဘဒ္ဒိယအား မင်းအဖြစ်ကို အပ်နှင်းလျက် ကပိလဝတ်နေပြည်တော်ကို အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
သို့အတွက် ဘဒ္ဒိယသည် ရှင်ဘုရင်ဘ၀ဖြင့် သာသနတော်သို့ ဝင်ရောက်လာသည့် အမျိုးမြတ်သူဖြစ်သည်။
အမှန်အားဖြင့် ရှင်ဘုရင်ဘ၀ဖြင့် မင်းပြုလာသူများအနေဖြင့် ရှစ်သောင်းလောက်ရှိကြောင်း စာပေတွင်ဆိုထား သည့်ကို တွေ့ရသည်။
ထိုတွင် နာမည်ကြီးမင်းများဖြစ်သည့် မဟာကပ္ပိနမင်း၊ ဘဒ္ဒိယမင်း၊ ပုက္ကုသာတိအစရှိသော မင်းတို့လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
အရှင်အနုရုဒ္ဒါရဟန်းပြုဖို့ ခွင့်တောင်းရာတွင် ရှင်ဘုရင်ဖြစ်သည့် ဘဒ္ဒိယမင်း ရဟန်း ဝတ်လျှင် သင်လည်းလိုက်ပြီးဝတ်ဆိုသည့် မိခင်ဖြစ်သူ၏ မဖြစ်နိုင်ဘူးဆိုသည့် ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် အနုရုဒ္ဓါအား ခွင့် ပြုမိန့်တောင်းခဲ့မှုသည် အလွဲကြီး လွဲခဲ့သည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဘဒ္ဒိယမင်းကို သွားတိုင်ပင်စဉ် ကြည်ကြည် ဖြူဖြူဖြင့်ပင် သာသနာ့ဘောင်သို့ဝင်ရောက်ရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။
သို့အတွက် သာကီမင်းသာ(၆)ယောက်၊ ဥပါလိ(ဆတ္တာသည်)တို့နှင့်အတူ ရဟန်းပြုခဲ့သည်။
အနုပိယတောအုပ်တွင်ပင် ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး တရားဘာ၀နာ ရှုမှတ်ပွားများရင်း ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့သည့် မထေရ်ဖြစ်သည်။
ထိုအရှင်သည် အမျိုးမြတ်ခြင်းတွင် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူး ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် မိမိ၏ ဆွေမျိုးတို့သည် သာကီဝင်မင်းမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
မိမိ၏ မိခင်သည် သာကီဝင်မင်းမျိုးတို့တွင် ဩဇာတိက္ကမကြီးရင့် သူဖြစ်သည်။
မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သာကီဝင်မင်းတို့၏ မင်းအဖြစ်ကို ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုရသော် ဘဒ္ဒိယမထေရ်သည် ဘ၀ငါးရာ မင်းမျိုး၌ဖြစ်ခဲ့သောကြောင့်လည်း အမျိုးမြတ်ခြင်းအရာ၌ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးရရှိခဲ့ ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအရှင်မြတ်၏ အတိတ်ကိုဘ၀ဇာတ်ကြောင်းကို ခြေရာကောက်ကြည့် မိသည်။
လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာတစ်သိန်းက ပဒုမုတ္တိုရ်ဘုရား ပွင့်တော်မူခဲ့သည်။
ထိုစဉ် ဘဒ္ဒိယမထေရ်လောင်းသည် အခြားသောမြို့သူမြို့သားများ မြတ်ဗုဒ္ဓအား မုန့်ခဲဖွယ်လောင်းလှူကြသည်ကို အားကျလျက် ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်များအား ရတနာပလ္လင်တစ်သိန်း၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် ကော်ဇောအခင်းတစ်သိန်း၊ သားမွေးကော်ဇော ချပ်တစ်သိန်း၊ ပိုးချည်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော အခင်းပေါင်းတစ်သိန်း၊ ခေါမချည်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသည့် အခင်းပေါင်း တစ်သိန်း၊ ဝါချည်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် အခင်းပေါင်းတစ်သိန်းအားဖြင့် မြင့်မြတ်သူတို့အားသာ ထိုက်တန်သည့် နေရာတို့ကို ခင်းကျင်းကာ မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ကို ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ထိုအလှူဒါနကြောင့် (၇၄)ကြိမ် သိကြားမင်းအဖြစ်၊ (၅၁)ကြိမ်တိုင်တိုင် စကြ၀တေးမင်းအဖြစ်၊ အကြိမ်(၁၀၀၀) ပဒေသရာဇ်မင်းအဖြစ်တို့ကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ လူ့ဘ၀ နတ်ဘ၀ဆိုသည့် ကောင်းမွန်သည့် သုဂတိဘုံဘ၀သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ကဿပဘုရားရှင်ပွင့်ပြီးနောက် ဘုရားမပွင့်တော့သည် ဗုဒ္ဓန္တရခေတ်တွင် ဗာရာဏသီပြည်၌ ထင်ရှားသည့် သူဌေးသူကြွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
တစ်ရက်တွင် ဂန္ဓမာဒနတောင်၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်ကြသည့် ပစ္စေဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ် (၈)ပါးတို့ ဗာရာဏသီပြည်သို့ ဆွမ်းခြွံကလာကြသည်။
ထိုစဉ် အရှင်မြတ်များအတွက် ဂင်္ဂါမြစ်ဘေးတွင် ကျောက် ဖျာချော ရှစ်ချပ်လှူဒါန်းခြင်း၊ ခြေဆေးရန်ရေအတွက် လှူဒါန်းခြင်း၊ ဆွမ်းသင်္ကန်းကျောင်းဆေးစသည့် ပစ္စည်း လေးပါးတို့ကိုလည်း ရာသက်ပန်လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ထိုကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် အပါယ်မလားဘဲ နတ်ပြည် လူ့ပြည် ၌သာ ကျင်လည်ခဲ့ရသည်။
ဤကား အရှင်မြတ်အနေဖြင့် ကျင်လည်ဖြတ်သန်းခဲ့သော အတိတ်ပုံရိပ်များ ဖြစ်သည်။
လူသားဘ၀နှင့် ရဟန်းဘ၀သည် မတူညီပေ။
ကွာခြားလှပေသည်။
အထူးသဖြင့် ချမ်းသာကြွယ်၀သူ များနှင့် ဩဇာအာဏာရှိသည့်ဘ၀နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုပြီးတော့ ကွားခြားလိမ့်မည်ဟု ထင်ပေသည်။
အဘယ့် ကြောင့်ဆိုသော် အာရက္ခဒုက္ခများကြောင့် ဖြစ်သည်။
ချမ်းသာသူများသည် ချမ်းသာသည့်အားလျော်စွာ စိတ်ဆင်း ရဲကြရသည်။
ဆင်းရဲသူများသည်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်။
လောကီစည်းစိမ်ဆိုသည့်မှာ မရှိတောင်းတ၊ ရှိကြောင့်ကြဆိုသည့်အတိုင်းပင် မရှိဆင်းရဲ။
ရှိဆင်းရဲပင် ဖြစ်သည်။
ဘဒ္ဒိယသည်လည်း လူသားဘ၀တုန်းက တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်နေသည့် ကျော်ဇောမှုဒဏ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုဒဏ်ကြောင့်လည်း မိမိ၏ အသက်စည်းစိမ်တို့ကို ကြောင့်ကြစိုက်နေရသည်။
တစ်ခါတလေ ညများဆိုလျှင် အိပ်၍ပင် မပျော်ပိုက်ခဲ့ပေ။
တိုင်းပြည်တစ်ခု၏ ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးသည် လုပ်ငန်းဆောင်တာ များသည်။
တိုင်းပြည်၏ စီမံကိန်းများကို ရေးဆွဲရသည်။
ကျူးကျော်မှုမရှိအောင် ပြင်ဆင်ရသည်။
ကျူးကျော်လာလျှင်လည်း တုံ့ပြန်နိုင်အောင် စီမံထား ရသည်။
တိုင်းပြည်၏အရေးကိစ္စမှန်သမျှသည် ရှင်ဘုရင်၏ လက်ထဲတွင် ရှိသည်။
သူစီမံသည့်အတိုင်း ရှင်သန် ကြရသည်။
ကောင်းကောင်းဆိုးဆိုး လက်ခံကြရသည်။
အများနည်းတူ မြူးတူးပျော်ပါး၍ မရ။
အစစအရာရာ ဣန္ဒြေသိက္ခာဖြင့် စောင့်စည်းပြီး နေထိုင်ရသည်။
အစစအရာရာ ဂရုစိုက်ရသည်။
အစောင့်အရှောက်များနှင့် နေ ထိုင်ခဲ့ရသည်။
စည်းစိမ်ချမ်းသာထက် စိတ်ချမ်းသာမှု မရခဲ့သည့်အဆုံး မွမ်းကျပ်မှုတွေနှင့် အချိန်တွေကို ကျော် ဖြတ်ခဲ့ရသည်။
ကုန်ဆုံးခဲ့ရသည်။
ယခုသော်လည်း ရဟန်းဘ၀သည် ထိုကဲ့သို့သော မွမ်းကျပ်မှုများ မရှိတော့။
သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်ပေါ့ပါး စွာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။
ပစ္စည်းဥစ္စာချမ်းသာမှုထက် စိတ်ချမ်းသာမှုသည် ပိုမိုပြီးအရေးကြီးကြောင်း သိသည်။
စိတ်ချမ်းသာမှု၏ တန်ဖိုးကို နားလည်သည်။
သဘောပေါက်သည်။
အနှစ်သာရရှိရှိ ဖြစ်တည်မှု၏ အငြိမ်းဓာတ်ကို ကျေကျေနပ်နပ် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။
သို့အတွက် မရှိခြင်းကြောင့် ချမ်းသာမှု၏ အရသာကို မြိန်ရေယှက်ရေ အရ သာရှိရှိ သုံးဆောင်ခံစားရသည်ကို သဘောကျသည်။
နှစ်သက်သည်။
မထေရ်မြတ်သည် တောတွင်နေထိုင်ခြင်း ကသာ များသည်။
ထို့ကြောင့် တောတောင်ကြီးကို ကြည့်လျက် မကြာခဏ ကျူးရင့်လေ့ ရှိသည်။
အဟော သုခံ၊ အဟော သုခံ=အော် ချမ်းသာလေစွ၊ ချမ်းသာလေစွတကား ထိုကျူးရင့်မှုအသံကို မကြာခဏ ကြားရသည် တချို့ရဟန်းများအနေဖြင့် ဘဒ္ဒိယမထေရ်အား ကဲ့ရဲ့ကြသည်။
အပြစ်တင်ကြသည်။
မိမိ၏ မင်းစည်းစိမ်ကို ပြန်လည်အောက်မေ့အမှတ်ရ သတိရခြင်းဖြစ်လျက် ထိုကဲ့သို့ မင်းစည်းစိမ်၏ ချမ်းသာမှု ကို 'ချမ်းသာလေစွ၊ ချမ်းသာလေစွ'ဟု မြည်တမ်းနေကြောင်း ပြောကြသည်။
ထိုသို့သောကိစ္စကြောင့် မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ဘဒ္ဒိယမထေရ်အား အကျိုးကြောင်းမေးမြန်းလျက် အခြားရဟန်းတော်များ၏ သံသယဝိစိကိစ္ဆာများကို ဖြေဖျောက် တော်မူရသည်။
အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် အဖိုးများစွာထိုက်တန်တဲ့ ရွှေခွက်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ မြေသပိတ်ကို ကိုင်စွဲခဲ့သည်။
ဒါဟာ တပည့်တော်အတွက် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အဘိသိက်သွန်းလောင်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ် ဘုရား။
ယခင်က တပည့်တော်အနေနဲ့ အစောင့်အရှောက်တွေ အထပ်ထပ်ချပြီးတော့ အိပ်စက်ခဲ့ရသော်လည်း အိပ်မပျော်ခဲ့ရတဲ့ညတွေ များပြားခဲ့ပါတယ်ဘုရား။
ယခုအခါမှာတော့ တပည့်တော်မှာ ထိုကဲ့သို့ ထိတ်လန့်ကြောက် ရွံ့စရာတစ်ခုမှ မရှိပါဘုရား။
တစ်ပါးတည်းနေလျက် တောအုပ်ထဲတွင် သမာပတ်ဝင်စားပြီး နေထိုင်နိုင်ပါပြီဘုရား၊ ထိုသို့သောအကြောင်းများကြောင့် 'အဟော သုခံ အဟော သုခံ'ဆိုပြီး တပည့်တော် ကျူးရင့်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ် ဘုရား ထို့နောက် ရဟန်းတော်များသည် မိမိတို့တွေးထင်လျက် အရှင်မြတ်အပေါ် အထင်အမြင်မှားများ ပျောက်သွား ကြရသည်။
ဤအကြောင်းအရာနှင့် ဆက်စပ်၍ မြတ်ဗုဒ္ဓသည် ရဟန်းတို့အား ချမ်းသာအစစ် ခံစားခြင်းဖြစ်သည့် သုခဝိဟာရဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။
ဗာရာဏသီပြည်၊ ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး ထီးနန်းစည်းစိမ် စိုးစံစဉ်အချိန် ဘုရားအလောင်းသည် ဥဒိစ္စပုဏ္ဏား သူကြွယ်မျိုး၌ ဖြစ်၏။
ချမ်းသာကြွယ်၀သော်လည်း လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်ခံစားခြင်း၏ အပြစ်တို့ကို သိရှိသည့် အတွက် စည်းစိမ်တို့ကို စွန့်ပယ်ကာ ဟိမဝန္တာသို့ဝင်ပြီး ရသေ့ရဟန်း ပြုခဲ့သည်။
ဈာန်သမာပတ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်။
ရသေ့အပေါင်း ငါးရာတို့ ခြံရံလျက် ရှိသည်။
မိုးတွင်းကာလ၌ ဟိမဝန္တာတွင် မနေထိုင်ဘဲ ဗာရာဏသီမင်း စိုးစံရာ မြို့ကြီးသို့ ထွက်လာခဲ့ပြီး မင်းကြီး၏ ဥယျာဉ်တော်၌သာ သီတင်းသုံးနေထိုင်ကြသည်။
မင်းကြီးသည် ရသေ့များကို အလွန်ပင်ကြည်ညိုလေးစားသူ ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ဝါတွင်းကာလပတ်လုံး နေထိုင်ပြီး၍ ရသေ့များသည် နေမြဲဖြစ်သည့် ဟိမဝန္တာသို့ ပြန်လည်ပြီး ကြွချီတော်မူကြရန် မင်းကြီးအား ကြားသိစေသည်။
မင်းကြီးသည် အသက်အရွယ် အိုမင်းကြီးရင့်နေပြီဖြစ်သည့် ဘုရားလောင်းရသေ့ကြီးအား ဟိမဝန္တာသို့ ပြန်မြွကစေတော့ဘဲ မိမိ၏ဥယျာဉ်တွင်သာ ဆက်လက်သီတင်းသုံးနေ ထိုင်ဖို့ တောင်းပန်ခဲ့၍ ထိုဥယျာဉ်တွင်သာ နေခဲ့သည်။
အခြားအခြားသော ရသေ့များသည် ဟိမဝန္တာသို့ အသီး သီး ပြန်ကြွကြသည်။
ထိုဘုရားလောင်း ခေါင်းဆောင်ရသေ့ကြီး၏ နေရာတွင် အခြားတစ်ပါးက အစားထိုးကာ တာဝန်ယူပြီး ရသေ့များကို ဦးဆောင်လျက် နေထိုင်ကြသည်။
ကာလအတန်ကြာတော့ ထိုရသေ့များကို အုပ်ချုပ်သည့် ရသေ့တစ်ပါးသည် မိမိ၏ ဆရာရသေ့ဖြစ်သူထံသို့ ပြန်ကြွလာခဲ့သည်။
ဘုရားလောင်းရသေ့ကြီးကို ဖူးတွေ့ပြီးသည့်နောက်တွင် ဖျာတစ်ချပ်စာရှိသော နေရာတွင်လဲ လျောင်းလျက် အိပ်နေခဲ့လိုက်သည်။
ပါးစပ်မှလည်း တတွတ်တွတ်ရွတ်နေခဲ့သည်။
ထိုစဉ် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ရသေ့ကြီးထံ ရောက်လာခဲ့သည်။
ရသေ့ကြီးထံတွင် အခြားရသေ့တစ်ပါးသည် လဲလျောင်းလျက် အနေအထားအတိုင်း 'ချမ်းသာစွ၊ ချမ်းသာစွ'ဟု ရေရွတ်လျက် မထဘဲ အိပ်မြဲအိပ်နေခဲ့သည်။
ထိုအခြင်းအရာကို မြင်တော့ ဘုရင်မင်း မြတ်သည် ဘုရားလောင်းရသေ့ကြီးအား မေးမြန်းလျှောက်ထားလိုက်သည်။
အရှင်ရသေ့ကြီး၊ ဘယ်နှယ်လဲဘုရား၊ အရှင်ဘုရားရဲ့ဘေးမှာ အိပ်စက်နေတဲ့ ရသေ့ဟာ စိတ်ရှိတိုင်း စားသောက်ပြီး ဥဒါန်းပင် ကျူးရင့်ပြီး ချမ်းသာစွာ အိပ်နေပုံရတယ် ဆိုပြီး လျှောက်တင်လိုက်သည်။
မင်းကြီး၊ အဲဒီလို မဟုတ်ဘူး။
ဒီရသေ့ဟာလည်း လူ့ဘ၀တုန်းက သင်မင်းကြီးလို ရှင်ဘုရင်တစ်ပါးပဲ။
လက်နက်ကိုင်အစောင့်တွေ အထပ်ထပ်ချပြီးတော့ နေခဲ့ရပေမယ့် ချမ်းသာမှုကို မရခဲ့ရှာဖူး။
အခု ရသေ့အဖြစ်နဲ့ နေမှ ရသေ့ဘ၀ ချမ်းသာနဲ့ ဈာန်ချမ်းသာအပေါ် နှစ်သက်ကျေနပ်ပြီး ချမ်းသာစွ၊ ချမ်းသာစွလို့ ဥဒါန်းကျူးရင့် နေခဲ့ခြင်း ဖြစ်တယ် မိန့်တော်မူလိုက်သည်။
ဤရသေ့သည်ကား ယခုအခါ ဘဒ္ဒိယမထေရ်ဖြစ်လာသည်။
ဝတ္ထုကာမ၊ ကိလေသာကာမ အာရုံတို့၏ နှိပ်စက်မှုဒဏ်မှ လွတ်မြောက်လျက် နေထိုင်ခြင်းသည် ချမ်းသာ အစစ်ဖြစ်ကြောင်း ချမ်းသာအစစ်ကို ဟောတော်မူသည်။
ယခုအခါ၌ အရှင်ဘဒ္ဒိယမထေရ်သည် ထိုကဲ့သို့ အနှောက် အယှက်မျိုး တစိုးတစိမျှ မရှိသည့် သန္တိသုခနိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ အစစ်ကို ခံစားနေပြီ ဖြစ်သည်။
သို့အတွက် ထိုအရှင်မြတ်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို ဦးညွတ်လိုက်ရပေတော့သည်။
ကိုးကား အပါဒါအဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲ -၁၅၀-၁၅၆ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ။
သောမတ် ဝီလျံ ရီးစ်ဒေးဗစ် (၁၂ မတ် ၁၈၄၃ - ၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၂) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ပါဠိစာပေပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပါဠိစာပေအသင်းကို တည်ထောင်သူဖြစ်သည်။
သူသည် ဗြိတိသျှအကယ်ဒမီ (British Academy) နှင့် အရှေ့တိုင်းပညာလေ့လာရေး လန်ဒန်ကျောင်းကို တည်ထောင်ရာတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။
အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး သောမတ်ဝီလျံရီးဒ်ဒေးဗစ်ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အက်ဆက်စီရင်စု (Essex), ကိုချက်စတာ (Colchester) မြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
သူသည် ဝေးနိုင်ငံမှ ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦး၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။
သူ၏ မိခင်ဖြစ်သူသည် အသက် ၃၇ ကလေးဖွားမြင်ပြီးနောက် သေဆုံးခဲ့သည်။
ရာထူးဝန်လုပ်ငန်းဖြင့် လုပ်ကိုင်အသက်မွေးရန် သောမတ်ဝီလျံရီးဒ်ဒေးဗစ်သည် သက္ကတဘာသာကို Adolf Friedrich Stenzler ထံမှ သင်ယူခဲ့သည်။
သူသည် Breslau တွင် အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားကာ ပိုက်ဆံရှာခဲ့သည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ရာထူးဝန်ဆိုင်ရာ ပညာရေး သူသည် ဝတ်လုံတော်ရရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် လက်တွေ့အသုံးချဥပဒေပညာကို လေ့လာခဲ့သည်။
သူသည် သီရိလင်္ကာအကြောင်း ကျောက်စာများနှင့် ဘာသာပြန်များ စသည့်ဆောင်းပါးတို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ် ၁၉၀၄ ခုနှစ်အထိ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်တွင် ပါဠိဘာသာပါမောက္ခအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကထိကလစာထက် သာလွန်သောတိကျမှုမရှိသည့် လစာဖြင့် ရာထူးတစ်ခုဖြင့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် မန်ချက်စတာတက္ကသိုလ်တွင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှု၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရီးဒ်ဒေးဗစ်သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို အားပေးရန်နှင့် ဗြိတိန်၌ ပါဠိစာပေပညာသင်ဆုပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
သူသည် အစိုးရအား အိန္ဒိယဘာသာစကားများနှင့် စာပေများ သင်ကြားရာတွင် ကူညီထောက်ပံ့မှုကို တိုးတက်စေရန် စည်းရုံးခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ရီးဒေးဗစ်သည် ကယ်ရိုလိုင်းအဂတ်စတာဖောလေ (Caroline Augusta Foley) နှင့် လက်ထက်ခဲ့သည်။
ကယ်ရိုလိုင်းသည်လည်း ထင်ရှားသည့် ပါဠိစာပေညာရှင်တစ်ဦးပင် ဖြစ်သည်။
ရီးဒေးဗစ်သည် သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူနှင့် မတူညီသည်မှာ သူသည် ဘုရားသခင်ယုံကြည်မှုဝါဒကို ဝေဖန်ဆန့်ကျင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သားသမီးသုံးဦး ရှိသည်။
အကြီးဆုံးသမီးဖြစ်သူ ဗီဗီယင် (Vivien) သည် လန်ဒန်၏ အမျိုးသမီးများဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် Girl Guide အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး သူသည် Robert Baden-Powell လည်း ဖြစ်သည်။
သူတို့၏ သားဖြစ်သူ အာသာရီးဒေးဗစ် (Arthur Rhys Davids) သည် တော်ဝင်လေတပ်အဖွဲ့ ၂၅ တိုက်ပွဲဝင်စစ်သားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။
ရီးဒ်ဒေးဗစ်သည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် Chipstead, Surrey ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
လုပ်ခဲ့သည်များ Rhys Davids, T. W. (1880). Buddhist Birth Stories (Jataka Tales), London Rhys Davids, T. W., trans. (1890–94). Questions of King Milinda, Sacred Books of the East, volumes XXXV & XXXVI, Clarendon/Oxford, reprinted by Motilal Banarsidass, Delhi Vol. 1, Vol. 2 Rhys Davids, T. W., Stede, William (eds.) (1921-5). The Pāli Text Society's Pāli–English Dictionary. Chipstead: Pāli Text Society. Search inside the Pāli–English Dictionary, University of Chicago Rhys Davids, T. W. (1907). Buddhism Its History And Literature, G. P. Putnam's Sons . New York, Second Edition. Rhys Davids, T. W. & C. A., trans. (1899–1921). Dialogues of the Buddha, 3 volumes, Pāli Text Society, Vol. 1, Vol. 2, Vol. 3. Rhys Davids, T. W.; Oldenberg, Hermann, trans. (1881–85). Vinaya Texts, Sacred Books of the East, volumes XIII, XVII & XX, Clarendon/Oxford; reprint: Motilal Banarsidass, Delhi (Dover, New York) Vol. XIII, Mahavagga I-IV, Vol. XVII, Mahavagga V-X, Kullavagga I-III, Vol. XX, Kullavagga IV-XII Rhys Davids, T. W. (1891). The Sects of the Buddhists By T. W. Rhys Davids. The Journal of the Royal Asiatic Society, pp. 409–422 Rhys Davids, T. W. (1901). Asoka and the Buddha-relics By T. W. Rhys Davids. Journal of the Royal Asiatic Society, pp. 397–410 ပြင်ပလင့်များ Lorna S. Dewaraja. Rhys Davids: His contribution to Pāli and Buddhist studies, Daily News, Sri Lanka, 15–17 July 1998 ကိုးကား ကဏ္ဍ:၁၈၄၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ စာရေးဆရာများ။
စာပေပါရဂူဘွဲ့ (; အတိုကောက် : D.Litt. ၊ Litt.D. ၊ D.Lit. သို့ Lit.D.; Latin သို့ ) သည် တက္ကသိုလ်တစ်ခုမှ လူမှုဗေဒဘာသာရပ်(နယ်ပယ်)များအတွက် ချီးမြှင့်သော အမြင့်ဆုံဘွဲ့ တစ်ခုဖြစ်သည်။
နေထိုင်သောနိုင်ငံ အပေါ်မူတည်၍ ယင်းဘွဲ့သည် ပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Philosophy; Ph.D.) (သို့) သိပ္ပံပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Science; Sc.D. or D.Sc.) ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့်ပါရဂူ(ဒေါက်တာ)ဘွဲ့ (higher doctorate) နှင့်ညီမျှသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။
နိုင်ငံအတော်များများက တက္ကသိုလ် နှင့် ပညာရေး/ရပ်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများက လူမှုနယ်ပယ် (ဘာသာရပ်/ပညာရပ်) များတွင် ထူးကဲသောလုပ်ဆောင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် ချီးမြှင့်လေ့ရှိကြသည်။
များသောအားဖြင့် မူလဘွဲ့ယူကျမ်းကို ခုခံကာကွယ်ခြင်း (သို့) ပိုမိုတိုးတက်အောင်ပြုခြင်း အပါအဝင် ပုံမှန်ပါရဂူဘွဲ့အတွက် လေ့လာမှုပြီးမြောက်သောကြောင့် ချီးမြှင့်ခြင်းဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ အမြင့်ဆုံးအရည်အသွေးဖြင့် သိပ္ပံနည်းကျလက်ရာတစ်ခုခု၊ သုတေသန၊ စာပေရေးသားဖြန့်ချိမှု၊ ခိုင်မာမြဲမြံသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကိုယ်ရေးဂုဏ်ဒြပ် စသည်များကို တင်သွင်း၍ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပါရဂူဘွဲ့အတွက် ချီးမြှင့်သည်လည်းဖြစ်နိုင်သည်။
ထိုသို့ ပါရဂူဘွဲ့ရယူရန် လေ့လာသင်ယူသူများကို ချီးမြှင့်သည့်အပြင် ဤဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့အနေဖြင့်လည်း လူသားနှင့်ဆိုင်သော နယ်ပယ်ဘာသာရပ်၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာဘာသာရပ်များနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းအား သိသာထင်ရှားစွာအကျိုးပြုမှု ဆောင်ရွက်ရွက်သူများအား အသိအမှတ်ပြုရန် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ချီးမြှင့်ကြသည်။
ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့အဖြစ်ပေးအပ်ရာတွင် ဘွဲ့ရရန် စံသတ်မှတ်ထားသော လိုအပ်ချက်များ ဖြစ်သည့် ဘွဲ့ရရန်လျှောက်ထားမှု၊ ကျောင်းတက်သူတစ်ဦး၏ လုပ်ဆောင်ရမှု၊ ပါရဂူဘွဲ့ယူကျမ်းစာ (သို့) သုတေသနစာတမ်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဂုဏ်ဒြပ်ဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ခံရခြင်းတို့ကို ပေးအပ်မည့်အဖွဲ့က ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် လျှော့ပေါ့စဉ်းစားကြသည်။
ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ လက်ခံရရှိသူများသည် ဘွဲ့ပေးအပ်သောအဖွဲ့အစည်းနှင့် ယခင်ကတည်းက ဆက်နွယ်ပတ်သက်ရန် မလိုအပ်ပေ။
ထို့နောက် အခြေအနေအများစု၌ ထိုဘွဲ့ရသူများ၏ အမည်အရှေ့၌ "ဒေါက်တာ" ဟူသော ပုဒ်အား သုံးစွဲရန်မသင့်ဟူ၍လည်း ယူဆကြ၏။
တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ် (သို့) ပညာရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများသည် အထူးအားဖြင့် လူမှုဘာသာရပ်နယ်ပယ် (သို့) စာနာစိတ်(လူသားဆန်ခြင်း) စသည်တို့၌ ရှားပါးသော စံပြပုဂ္ဂိုလ်များအား စာပေပါရဂူ (သို့) ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာစာပေပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Humane Letters) များကို ချီးမြှင့်နိုင်သည်။
စာရေးဆရာ မာ့ခ်တွိန်း ကို ၁၉၀၇ တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်က စာပေဆိုင်ရာအကျိုးကျေးဇူးများသဖြင့် စာပေပါရဂူဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။
နယ်လ်ဆင် မန်ဒဲလားကိုလည်း ၁၉၉၃ ၌ နာတယ်လ်တက္ကသိုလ်၊ ၂၀၀၀ ၌ တန်ဇန်းနီးယား အိုးပန်းတက္ကသိုလ်တို့က တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတွင် ၎င်း၏ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုစနစ်ကို ဆန့်ကျင်ရာ၌ ခေါင်းဆောင်မှုပြုသည့်အတွက် ဤဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ကြလေသည်။
မှတ်စု ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပညာရေး ကဏ္ဍ:ပညာရပ်ဝေါဟာရ။
thumb|ဆတ်မဟာပရက်ဆဒါ. ဆတ်မဟာပရက်ဆဒါ (အထပ်ခုနစ်ဆင့်ပါဝင်သည့် တာဝါ) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၂ ရာစုက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပိရမစ်ပုံစံ အထပ်အဆင့်ဆင့်ဖြင့် တက်သွားသည့်အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Polonnaruwaရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေ၏ အရှေ့မြောက်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။
၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများ တည်ရှိသဖြင့် ၎င်းသည် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ထိုနယ်မြေရှိ အဆောက်အဦများ၌ မတူညီသည့်ပုံစံရှိသည့် အဆောက်အဦတစ်ခု ဖြစ်ကာ တည်ဆောက်သူနှင့် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ကို မသိရှိရပေ။
ဤအဆောက်အဦ၏ ပုံစံသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ Lamphun မြို့၊ Wat Kukut ကျောင်းရှိ စေတီတော်၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာဗိသုကာပုံစံများနှင့် မကြာခဏ ခိုင်းနှိုင်းခံရသည်။
မဟာဝံသကျမ်း၌ ဘုရင် King Parakramabahu I Great (1123-1186) သည် Polonnaruwa တွင် အထပ်ခုနစ်ခုပါဝင်သည့်တာဝါကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။
သို့သော်ငြားလည်း ၎င်းသည် ဤအဆောက်အဦ ဖြစ်သည်ကိုမူ အသေအချာ မပြောနိုင်ပေ။
အုတ်ကို အင်္ဂတေသရွတ်ကိုင်ကာ တည်ဆောင်ထားသည်။
အထပ် ခုနစ်ခုပါဝင်သည်။
သို့သော် ခုနစ်ခုမြောက်အထပ်သည် ကျန်ရှိရုံသာ ရှိတော့သည်။
လေးထောင့်ပုံစံဖြစ်ပြီး ဘေးတိုက်လှေကားပုံစံ တည်ဆောက်ထားသည်။
မျက်နှာလေးဘက်စလုံးတွင် အလှဆင်ထားသည်များမှာ တူညီကြသည်။
မြေပြင်အထပ်တွင် ယုံမှားမှုဖြစ်စေနိုင်သည့် ဝင်ပေါက်တစ်ခု ရှိသည်။
အထပ်အဆင့်များမတွင် မျက်နှာပြင်တိုင်း၏ အလယ်၌ ပန်းပုများ ထွင်းထုထားပြီး ၎င်းတို့ကို အပေါက်များ၊ အခုံးများက ဝန်းရံထားသည်။
ဤနေရာသည် မီးလောင်တိုက် Hephaestion နှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။
Hephaestion ကို ဘီစီလေးရာစုတွင် Alexander the Great က တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ကော့တီရာဇမဟာဝိဟာရ ( )သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်ပိုင်းစီရင်စု၊ Sri Jayawardenepura Kotte တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကော့တီလမ်းမ၏ Pita Kotte လမ်းဆုံတွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်အဆောက်အဦ Pita Kotte Gal Ambalama အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၎င်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇတ်အမှတ် ၁၈၁၁ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။
သမိုင်း ကော့တီရာဇမဟာဝိဟာရကျောင်း၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ကော့တီဘုရင့်နိုင်ငံလက်ထက်ကာလက ဖြစ်သည်။
ဘုရင် Parakumbha VI (1415-1467) အုပ်စိုးစဉ်က ကျောင်းတော်တည်ဆောက်မှုများသည် တော်ဝင်နန်းတော်မှ ထောက်ပံ့အားပေးမှုကြောင့် အလုံးစုံ ပြီးစီးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
ဘုရင်ကြီးသည် ကျောင်းတော်ကို သူ၏ တော်ဝင်နန်းတော်နှင့် နီးကပ်အောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ထိုသို့တည်ဆောက်ခြင်းမှာ သူသည် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအား လိုအပ်သည့် အမှုကိစ္စများ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။
ဒတ်ချ်လူမျိုးများ အုပ်ချုပ်သည့်ကာလတွင် ကျောင်းတော်သည် လုံးဝအဖျက်ဆီး ခံခဲ့ရသည်။
Ven. Pilane Buddha Rakkitha thero သည် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည့် ကျောင်းတော်အပျက်ကို တွေ့ရှိပြီးနောက် ၁၈၁၈ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း မူလကျောင်းတော်၏ တည်ဆောက်မှုအများစုနှင့် အနုပညာလက်ရာများည်အဖျက်ဆီးခံရခြင်း၊ ထို့အပြင် နိုင်ငံခြားသားတို့က ယူဆောင်သွားခြင်းများကြောင့် အပျက်အစီးအကြွင်းအကျန် အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။
ကျန်ရှိနေခဲ့သည်မှာ လက်ရှိစေတီတော်၊ Katharagama Devalaya ရုပ်တု အစိတ်အပိုင်များနှင့် ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်အတွင်းရှိ ကျန်ရှိနေခဲ့သည့် ကျောက်တိုင်အချို့ ဖြစ်သည်။