kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤတောမျိုးမှ ထွက်နိုင်သော သစ်များမှာ ကျွန်း၊ အင်၊ ကညင်၊ အင်ကြင်း၊ သစ်ယာ၊ ကဒီ(ကသစ်)၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ပျဉ်းမ၊ ပိတောက်၊ သင်္ကန်း၊ နှော၊ တောသရက်၊ တောင်သရက်၊ ဒီးဒူး၊ လက်ပံ၊ ဖန်ခါး၊ သစ်ဆိမ့်၊ ရှား၊ ရှောပြာစသည်ဖြင့် တောကိုလိုက်၍ ဖြစ်၏။
ထိုသစ်မျိုးများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် သုံး၍ မကုန်သောကြောင့် နိုင်ငံခြားသို့ပင် တင်ပို့ရသေးသည်။
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၉-၄ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ကျွန်းမှတစ်ပါး အခြားနာမည်ရပြီးဖြစ်သော ပျဉ်းကတိုး၊ ပိတောက်၊ သစ်ယာ၊ အင်ကြင်း၊ ပျဉ်းမ၊ အင်၊ ကညင်နှင့် အခြား သစ်မျိုးများကို ပျမ်းမျှခြင်း တန်ချိန် ၄၈၂၃၆၃ တန်မျှ နှစ်စဉ် နိုင်ငံခြားများသို့ တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။
ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကောင်းဆုံးဖောက်သည်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အိမ်နီးချင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံဖြစ်၍ ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံမှ ထွက်သမျှသစ်၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ အစဉ်သဖြင့် လိုသည့်အလျောက် ဝယ်ယူခဲ့ပေသည်။
ဤတောမျိုးမှ ထွက်သော သစ်မှလွဲ၍၊ ကြိမ်၊ ဝါး၊ ရှားစေး၊ သားရေးနယ်ရန် သစ်ခေါက်စသော အသေးအဖွဲ သစ်တောပစ္စည်းများမှ နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှခြင်း အခွန်တော်ငွေ ၆၁၆၃၂၂ ကျပ်ရခဲ့သည်။
ဤတောမျိုးကို လုပ်ခွင့် ပြုသောအခါ တော၏ အခြေအနေ၊ ထွက်မည့် သစ်တန်ချိန် စသည်တို့ကို ချင့်ချိန်၍ တစ်နှစ်မှ ငါးနှစ်အထိ လုပ်ရန် ဖွင့်ပေးလေ့ရှိသည်။
သို့သော် အခွင့်ပြုပေးသော အချိန်တွင် မပြီးစီးနိုင်၍ နှစ်ပိုတောင်းကြသော ကြောင့်အခွင့်ပြုရခြင်းက များပေသည်။
အစိုးရလုပ်သော တောများ ဤတောများကို အောက်ပါ ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် စ၍ လုပ်ခဲ့သည်။
သစ်ထုတ်ရာ၌ ကုန်ကျမည့်စရိတ်များကို သိစေရန်။
သစ်အရောင်းအဝယ် နားလည်စေရန်။
သင့်တော်သော သစ်အခွန်တောကို ကြီးကြပ် ကန့်သတ်နိုင်ရန်။
သစ်ထုတ်ရန် စည်းကမ်း နည်းလမ်းများကို နားလည်၍ သစ်တောကျောင်းသားများနှင့် သင်လိုသော သစ်ကုန်သည် ကလေးများကို သင်ပြပေးရန်။
အခွန်တော် ပိုမို၍ ရရန်။
သစ်ထုတ်ရာဝယ် ချောင်း၊ မြစ်စသည်တို့ မပျက်စီးအောင်သော်လည်းကောင်း၊ ပျက်စီးသော နေရာများကို ပြုပြင်ပေးရန်နှင့် ရေဝပ်သော လတာမြေများကို ရေမဝပ်ပဲ လယ်ယာကိုင်းများ ဖြစ်မြောက်အောင် လုပ်ပေးရန်သော် လည်းကောင်းဖြစ်၏။
ဤနည်းအတိုင်း ပြုပြင်ပေးနိုင်သောကြောင့် သာယာဝတီနယ် မြစ်မခသစ်တောနယ်၊ သစ်ထုတ်သော အကွက်တွင် နှစ်စဉ် လယ်ဧကပေါင်း ၃ဝဝ နီးပါး ချဲ့ထွင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် မော်လမြိုင် မြို့ကြီးများတွင်ရှိသော သစ်ကုန်သည်ကလေးများ ကျွန်းသစ်ရရန်အတွက် လေလံတင် ရောင်းနိုင်ရန်။
ရန်ကုန်မြစ်ထဲတွင် သောင်ထွန်းခြင်း၊ ရေတိမ်ခြင်း၊ ကမ်းပါးပျက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးရန်၊ ထိုအလုပ်အတွက် ယခင်က ဆိပ်ကမ်းဌာနဆိုင်ရာမှ နှစ်စဉ် မြစ်မခနယ်တွင် လုပ်ကြသော သစ်တော အရာရှိကြီးများ၏ လခအချို့ကို ပေးလေ့ ရှိသည်။
အစိုးရလုပ်သော တောမျိုးကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ရှေးအခါက ဤအလုပ်မျိုးကို ကသာ၊ မော်လမြိုင်၊ သာယာဝတီ၊ ဇီးကုန်း၊ ပြည်နှင့် အခြားဒေသတို့တွင် လုပ်ခဲ့၏။
သို့သော် နောင်အခါ သစ်ကုန်သည်ကြီးများ၏ တောင်းဆိုချက်ကို လိုက်လျောကာ သာယာဝတီ၊ ဇီးကုန်းနှင့် ပြည်နယ် အောင်ပိုင်းကိုသာ လုပ်ခဲ့တော့သည်။
တောလက်ကျေးရွာနှင့် မြို့ကြီးများတွင်နေထိုင်ကြသူ အားလုံး အသုံးပြုရန် လိုသလောက် သစ်၊ဝါး၊ ထင်းစသည် ရအောင်စီမံသောတော ဤတောမျိုးကို ရွေးချယ်သောအခါ သစ်ထုတ်ရန် လွယ်ကူလျက် မြို့ရွာနှင့် နီးပြီးလျှင် ရွာသူရွာသားတို့လို အပ်သော သစ်တောပစ္စည်းအားလုံး လုံလောက်စွာ ရနိုင်မရနိုင်ကို ဝေဖန်ရသည်။
ထိုနောက် တောများကို တစ်နှစ်စာ ထွက်နိုင်သော အကွက်ငယ်များ ခွဲလျက် လှည်လမ်းများကို မြို့ရွာများမှ ထိုအကွက်သို့ရောက်အောင် ဖောက်ပေးခြင်း၊ လွယ်လင့်တကူ သစ်၊ ထင်း၊ ဝါးမှ စသော သစ်တောပစ္စည်းထုတ်ယူနိုင်ရန် လက်မှတ်ရောင်းသော အကောက်တဲများထား ခြင်းတို့ကို လုပ်ရသည်။
ဤကဲ့သို့ လူပင်ပန်း၍ စရိတ်ငွေမြောက်မြားစွာ အကုန်ခံရသော်လည်း တိုင်းသူပြည်သားများ သက်သာစိမ့်သောငှါ မဆိုလောက်သောအခွန်ကိုသာကောက်သည်။
ဤတောမျိုးမှ သစ်တောပစ္စည်း ထုတ်ယူရန် လက်မှတ်များမှ အခြေအနေ၊ ပစ္စည်းကိုလိုက်၍ တစ်ရက်မှ သုံးရက်အထိသာ ခွင့်ပြုလေ့ရှိ၏။
ဤကဲ့သို့လက်မှတ်နှင့်မှ ထုတ်ယူခွင့် ပြုသည်ဟု ဆိုသော်လည်း သနပ်ခါး၊ မှို၊ ဟင်းရွက် ဟင်းသီး၊ ကန်စွန်း၊ သပွတ်၊ ဗန့်ဘွေးဖက်၊ သနပ်ဘက်၊ အင်ဘက်၊ တောင်စွန်ဘက်၊မျှစ်၊ ဖန်ခါးသီး၊ ဆီးဖြူသီး၊ မှန်ကူသီး၊ ခံသီး၊ လက်ပွတ်သီး၊ ဆီးသီး၊ သပြုသီး၊ စင်ပြွမ်းသီး၊ ကြက်မောက်သီး၊ ဝှေးသီး၊ ဝှေးဖူး၊ သပြေသီး၊ ကနစိုးသီး၊ သရက်သီး၊ ရဲယိုသီး၊ ဥသျှစ်သီး၊ ရင်ကန်းသီး၊ ပိန်းဥ၊ မြောက်ဥ၊ ဖွတ်ဥ၊ အင်ဥ၊ ကျွေးဥ၊ ကိုင်းဥ၊ ကြာပွင့်၊ ကြာဖူး၊ ကညွတ်၊ ကင်ပွန်းသီး၊ ကင်ပွန်းရွက်၊ ဆူးပုပ်ရွက်၊ ကျီးခြေမှစ၍ ဆေးရွက်၊ ဆေးမြစ် အမျိုးမျိုး၊ ဖွတ်၊ ပုတတ်၊ ယုန်မကျန် မည်သည့် အသေးအဖွဲ ပစ္စည်းကိုမဆို လိုချင်သလောက် အခွန်အခမပေးရဘဲ အခါမရွေး သွားရောက်ရှာဖွေ စားသောက် ရောင်းချနိုင်သည်။
အမှန်ဆိုသော် ဤပစ္စည်းများ အပေါ်တွင် အခွန်ကောက်မည်ဆိုက ကောက်ထိုက်ပေသည်။
ထိုမှတစ်ပါး ထိုတောအနီးတွင် ဘိုးဘွားလက်ထက်မှ နေလာ၍ ထိုတောထဲမှ ပစ္စည်းများကို သုံးစွဲလာသော သူများ အဖို့မှာမူ ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရရှိကြောင်း သစ်တောဌာနမှအသိအမှတ်ပြုပါက ထိုသူတို့သည် အခွင့်ပြုသော သစ်၊ ဝါး၊ ထင်း၊ စသောပစ္စည်းတို့ကို အခွန်မဆောင်ဘဲ ထုတ်ယူသုံးစွဲပိုင်ခွင့် ရှိကြသည်။
ဤတောမျိုးကို လုပ်သောအခါ အနှောင့်အယှက် အလွန်တရာများ၏။
တောများကို မပျက်စီးအောင် စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းပေးရန်မှာ မလွယ်ကူလှပေ။
ဤတောမျိုး၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရွာပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိနေ၍ ထိုရွာများမှ လှည်လမ်းများသည် တောထဲတွင် ရှုပ်ရှက်ခတ်လျက် ရှိနေသဖြင့် နေ့ညဉ့်မရွေး ဝင်ရောက်၍ မိမိတို့လိုရာ ပစ္စည်းကို စည်းမဲ့ ကမ်းမဲ့ ယူလေ့ရှိကြသည်။
အခါကောင်း၍ ဥပဒေကို ရိုသေသည်ဟုဆိုသော ခေတ်ကပင် ဤကဲ့သို့ ထိန်းမနိုင်အုပ်မရ ဖြစ်ခဲ့၍ ဤတောမျိုးများ အချို့ပျက်စီးကာ အချို့ကို အစိုးရက ဖျက်ဆီးခဲ့လေသည်။
ဂျပန်ခေတ်သို့ ရုတ်တရက် ရောက်လာသောအခါ တကိုယ်ကောင်း ကြံကြသော မြန်မာနှင့် ကုလားများသည် ဂျပန်များနှင့် ပူးပေါင်းလျက် သူတို့လိုသော သစ်၊ ထင်း၊ ဝါးမှစ၍ သစ်တောပစ္စည်းမျိုးစုံကို လိုသည်ထက် ပို၍ရရန် စည်းကမ်းမဲ့ လုပ်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံက သစ်တောများကို မြန်မာအမျိုးသားများသာ ပိုင်၍ ရန်သူပိုင် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ကိုသော်လည်းကောင်း၊ သစ်တောပစ္စည်းများကို စည်းကမ်းနှင့် ထုတ်ယူသင့်ကြောင်းကို သော်လည်းကောင်း ထိုခေတ်ကဝန်ကြီးလုပ်သူ သခင်ထွန်းအုပ်၊ အတွင်းဝန် ဦးလှရှိန်နှင့် ဤစာရေးသူပါ သုံးဦးတို့သည် ဟိုတိုင်၊ သည်တိုင်နှင့် နောက်ဆုံး၌ စစ်ဌာနနှင့် ဆိုင်သည်ဟုဆို၍ ယင်းတို့နှင့် နောင်အခါတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေအရ ပြောဆိုသော အခါမှ စည်းမဲ့ ကမ်းမဲ့ ပြုလုပ်ခြင်း နည်းပါးသွားလေသည်။
ထိုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံက တောများသည် ဂျပန်ခေတ်က အများထင်သကဲ့သို့ မပျက်စီးခဲ့ပေ။
ဂျပန်များကြောင့် သစ်တော ဌာနမှ ပျက်စီးသော တော၊ အဆောက်အအုံ၊ ဆင်၊ ကျွဲ၊ တန်တားနှင့် အခြားပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ တန်ဖိုးမှာ မြန်မာငွေ နှစ်ကုဋေခွဲသာဖြစ်၏။
ထိုသို့ ဆုံးရှုံးသည်ကို ဂျပန်နိုင်ငံမှ စစ်လျော်ကြေး တောင်းယူခဲ့လေသည်။
မီးရထား၊ သင်္ဘောနှင့် အခြား အသုံးအဆောင် အတွက် ထင်းပေးရန် လုပ်သော တော ဤတောမျိုးကို မော်လမြိုင်၊ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟင်္သာတ၊ ကသာ၊ ရွှေဘို၊ ပြည်စသော နယ်များတွင် လိုသည့် အလျောက်စစ်ဆေး၍ ဖွင့်ပေးသည်။
မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတုမျှတစ်လျက် ရေလုံလောက်စွာရရန် ထားသောတော မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ မိုးပါးရေရှား ရပ်ဝန်း၌ အပူရှိန် ပြင်းထန်လှပေရာ၊ မြေများသည် မြေဩဇာဓာတ် ချို့တဲ့ကာ ဆားငန်မြေများအဖြစ်ပြောင်းလာခြင်း၊ မိုးရာသီအခါ ညီမျှစွာ မိုးမရွာဘဲ၊ တစ်လနှစ်လအတွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာတတ်သဖြင့် မြေဆီလွှာများကို ရေတိုက်စားခြင်းတို့ကြောင့် ထိုရပ်ဝန်းသည် တဖြည်းဖြည်း သဲကန္တာရဆန်လာသည်။
သစ်တောဌာနသည် ထိုအန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် ရှိပြီးသစ်တောများ မပြုန်းတီးရေး၊ သစ်တောတည်ထောင်ရေးကို ကြိုးပမ်း လျက်ရှိသည်။
သစ်တောရှိပါက ရေရရှိခြင်း၊ အပူဒဏ်နှင့် လေဒဏ်ကို ကာကွယ်ခြင်း၊ သစ်တောထွက် လူသုံးပစ္စည်းများ ရခြင်းစသော အကျိုးကျေးဇူးကိုလည်း ခံစားရပေမည်။
အိုးအိမ်၊ လယ်မြေ၊ ချောင်း၊ မြောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ လမ်း၊ တံတားမှစ၍ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ပျက်စီးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်ပေးရန်လိုသော တော ဤတောမျိုးမှာ မြေဆီမြေလွှာတို့သည် မူလနေရာမှ အခြားသို့ ရွေ့လျက်နိမ့်ရာ မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်တို့တွင် အနည်ထိုင်ကာ ကောစေ၍ မိုးရာသီတွင် ထိုတောများ၏ ပတ်ဝန်းကျင် တစ်ဝိုက်၌ ရှိနေသော ဒေသများသို့ ရေလွှမ်းမိုးလျက် ပျက်စီးနိုင်သည့်အပြင်၊ မူလနေရာတို့တွင်လည်း မြေဆီမြေလွှာ ကုန်ခန်း၍ ရေစီးကြောင်း မြောက်မြားစွာနှင့် မြေပြင်အောက် တွင်ရှိသော ကျောက်ခဲ့ကြီးငယ်တို့ အပြင်မည်သည့် အပင်မှ မပေါက်နိုင်သော ကျောက်ဖျာတို့ပင် ပေါ်ထွက်လာခြင်ုးတို့မှ တားဆီးပေးရန် လိုသောတောများပင်ဖြစ်ပေသည်။
သို့သော် ဤတောမျိုးကို ထားခါမျှနှင့် မလုံလောက်ချေ။
မြေဆီမြေလွှာ ကုန်ခန်းခြင်းနှင့် ပျက်စီးရာ ပျက်စီးကြောင်း အကြောင်းအရာ အလုံးစုံကို စူစမ်းဆင်ခြင်ပြီးမှ လိုအပ်သော စည်းကမ်း နည်းလမ်းများကိုပါ ကျနသေချာစွာထား၍ ပြုစုလုပ်ကိုင်မှသာ ရည်ရွယ်ချက်ကို အောင်မြင်စွာ ရရှိနိုင်ပေမည်။
မြေဆီမြေလွှာ တို့ကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော အကြောင်းရင်းများမှာ သဘာဝအတိုင်း ယင်းတို့ကို မိုး၊ နေနှင့် လေတို့၏ ပြင်းထန်သောအရှိန်မှ ကာကွယ်၍ပေးသော အပင်ကြီးငယ်တို့နှင့် ယင်းတို့မှ ကြွေကျ၍ မြေဆွေးဖြစ်သော၊ သို့မဟုတ် ဖြစ်မည့်အကိုင်းအခက်အရွက် အမြစ်တို့ကို သုတ်သင် ရှင်းလင်း ဖျက်ဆီးခြင်းတို့ပင် ဖြစ်ပေသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာမှစ၍ မြေဆီ၊ မြေလွှာတို့ကို နေ့ရှိသရွေ့ ပျက်စီးအောင် လုပ်နေသော နည်းများမှာ တောင်ယာခုတ်ခြင်း၊ သစ်ပင်လှဲခြင်း၊တောရှင်းခြင်း၊ တောမီးရှို့ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိသော တောများကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ သစ်တောပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆာဒီအက်ထရစ် ဗရင်းဒစ်က သစ်တော မီးမလောင်ရန် အမြော်အမြင်ကျယ်စွာ စိမံကိန်းနှင့် ဥပဒေများကို ပြုလုပ်၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ တားမြစ်ခဲ့သည်။
ထိုစီမံကိန်းနှင့် ဥပဒေများမှာယနေ့အထိ တည်လျက် ရှိနေသေး၏။
သို့သော် အသုံးမပြုကြပေ။
ထိုစဉ်အခါက တောသူ တောင်သားများသည် တောမီးလောင်လျှင် အပြစ်ရမည်ကို ကြောက် ခြင်းကြောင့်လည်း တစ်ကြောင်း၊ဤအကြောင်းနှစ်ကြောင်း ကိုထောက်၍ မိမိတို့လုပ်ကိုင် စားလောက်ရုံမျှသာ ဖြစ်မည့် တောကွက်ကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းပြီးလျှင် ထိုအကွက်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ၁ဝ ပေ ၁၅ ပေကျယ်သော မီးတားလမ်းများကိုအပြောင်တန်မြက်စည်းနှင့် လှည်းပြီးမှ မိမိတို့၏ တောင်ယာကွက်ကိုသာ မီးရှို့လေ့ရှိသည်။
ထိုမီးကိုလည်း ထိုအကွက်အပြင်သို့ ကူးစက်ရန် မည်သို့သောအခါမျှ အခွင့်မပြုခဲ့ကြ ပေ။
ထိုအတွက် ထိုခေတ်က မြေဆီမြေလွှာပျက်စီးသည်ဟု ဆိုစေကာမူ ပြောပလောက်အောင်မဖြစ်သည့်အပြင် ယင်းတို့ကြောင့် နှစ်စဉ် ရေကြီး၍ လယ်ယာ၊ ကိုင်းကျွန်း၊ တံတား၊ လမ်း၊ တာ၊ အိမ်မှစ၍ ပျက်စီးသည်ဟုလည်း မှတ်တမ်းတွင် မတွေ့ခဲ့ပေ။
သို့သော် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မှစ၍ သစ်တောကြိုးဝိုင်းများကို တစ်စတစ်စ မီးတားခြင်းမှ ရုပ်သိမ်း၍ ၁၉၂၂ ခုနှစ် ရောက်သောအခါအသစ်စိုက်ပျိုးသော သစ်တောစိုက်ခင်းမှ လွဲ၍ အခြားတောများကို မီးတားခြင်း မလုပ်တော့ပေထိုကြောင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်လောက်မှစ၍ ယနေ့အထိတစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ပိုမို၍ဆိုးရွားစွာ ရေကြီး၍ အနယ်နယ်တွင် လယ်ယာ ကိုင်းကျွန်း၊ လမ်း၊ တာတမံ၊တာရိုး၊ အိမ်၊ ချောင်း၊ မြစ်မှစ၍ ပျက်စီးနေကြောင်းကို မိုးဥတုအခါတိုင်း သတင်းစာများတွင် ဖတ်နေကြ ရပေပြီ။
ထိုမှတစ်ပါး မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးတွင်ရှိသော တောင်ကုန်းကြိးငယ်တို့တွင် မြေဆီမြေလွှာ ကုန်ခန်းလာ၍ ဆိုးရွားလာသော ဒေသများတွင် မည်သည့် အပင်မှလည်းမပေါက်၊ မည်သည့် ယာမှလည်း မလုပ်နိုင်သော အခြေသို့ပင် ရောက်နေသော မြေကွက်ကြီးငယ် မြောက်မြားစွာ ရှိနေပေပြီ။
အဆိုးဆုံး နေရာများမျာ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မိတ္ထီလာ၊ ကျောက်ဆည်၊ မြင်းခြံ၊ မကွေးနှင့် ရမည်းသင်း နယ်မြောက်ပိုင်းတို့ဖြစ်သည်။
ကျန်သော ဒေသတို့မှာလည်း မြေဆီ မြေလွှာသည် တစ်နှစ်တခြား လျော့ပါးလာ၍ တောစိုမှ တောခြောက်၊ တောခြောက်မှ မြက်တော၊ ထိုမှတစ်ဖန် မည်သည့် အပင်မှ မပေါက်နိုင်သော ကျောက်ဖျာနှင့် ကျောက်တုံးများအထိ ပြောင်းလဲ နေခြင်းကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ တောများသည် လူအများ ထင်သည့်အတိုင်း မကောင်းတော့ချေ။
ရှေးက သစ်တန်ချိန် ၂၅တန် ၃ဝရှိ သစ်တုံးများပင် ထွက်ခဲ့ဘူးသည်ဟု ဆိုသော်လည်း ၁၉၂၅ ခုနှစ်လောက်က မြစ်မခနယ်မှ ငါးတန်ခွဲသာသာရှိသော သစ်လုံးကို ထုတ်လာသောအခါ အများက အံ့ဩနေကြရလေပြီ။
ထိုကြောင့် ယခုမှစ၍ သစ်တောများကို ပြန်လည်၍မီးတားခြင်း၊ အသုံးမဝင်သော မြေကွက်လပ်များကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း၊ မြေဆီမြေလွှာ ကောင်းသည်ထက် ကောင်းအောင် မြက်၊ သစ်ပင်စသည်တို့ ပေါက်စေရန် စီစဉ်၍ လုပ်ထိုက်ပေပြီ။
သားရဲ တိရစ္ဆာန်မှစ၍ ကျေးငှက်၊ ပိုးမွှားမကျန် ပြုန်းတီးပျက်စီးမည်ကို စိုးရိမ်၍ ထားသောတော ဤတောမျိုးကို ရှေးအခါက မိဂဒါဝုန် တောများ ထားသည့်နည်းအတိုင်း ဆက်လက်၍ထားခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာတိုင်းရင်းသားများသည် အသားဆိုလျှင် လင်းတသားကလွဲ၍ ဘာမျှ မရှောင်ကြချေ။
ထိုအတွက် ငရဲကို မကြောက်ဘဲ ရရာသတ္တဝါကို လိုက်လံရှာဖွေ၍ မျောက်၊ ဖွတ်၊ ပုတတ်၊ ငါးနှင့် ငှက်တို့မှအစ ဆင်ကောင်ကြီးများအထိတွေ့ရာကို အရ သတ်ဖြတ်စားသောက်ကြသည်။
ထိုကြောင့် တစ်ရံရောအခါက ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံတွင် တောတိရစ္ဆာန်အလွန် ပေါများခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ တစ်နေ့တစ်ခြား ရှးပါးလာသဖြင့် ယင်းတို့ ကွယ်ပျောက်၍ မသွားအောင် တစ်ဖက်ပါ တောများကို သီးသန့်၍ ထားပြီးလျှင် အထူးအရာရှိများနှင့် စောင်ရှောက်ခဲ့ရလေသည်။
အဆိုပါ တောများကို ကန့်သတ်ထားသည့်အပြင် ဥဒေါင်းငှက်မျိုးသည် သာသနာရေး မျက်စိနှင့် ကြည့်လျှင် အလွန် မြင့်မြတ်သော သတ္တဝါမျိုးဖြစ်၍အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် မည်သည့်နေရာ၌တွေ့တွေ့ ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခြင်းမပြုရန် တားဆီးသကဲ့သို မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း တားဆီးပေးခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီက အဆိုပါတောများတွင် တိရစ္ဆာန်တို့သည် အသင့်အတင့် များပြား၍ ယဉ်ပါးနေကြ၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတောအတွင်း၌ပင် ထိုတောများမှ ဘေးမဲ့တောများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့လေရာ ယခုအခါ ရှေးကထက် ပိုမို၍ ဂရုစိုက်စောင့်ရှောက်ရန် လိုလားအပ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) စဉ်နယ် တောအမည်မွေးထားသော တောတိရစ္ဆာန် ၁ မြစ်ကြီးနား ပိတောက် ဆင်၊စိုင်၊ ပြောင်၊ ဆတ်၊ ဒရယ်၊ ချေငယ်၊ ဝက်၊ ကျား၊ ကျားသစ်၊ ဥဒေါင်း၊ ရစ်၊ ခါ၊ တောကြက်၊ ငုံး ၂ ကသာ ရွှေဥဒေါင်း ကြံ့၊ ဆင်၊ ပြောင်၊ စိုင်၊ ဆတ်၊ တောဆိတ်၊ ချေငယ်၊ တောဝက်၊ ကျား၊ ကျားသစ်၊ ဝက်ဝံ၊ ဥဒေါင်း၊ တောကြက်၊ ရစ်၊ ခါ၊ ငုံး ၃ မန္တလေး မေမြို့ ချေငယ်၊ တောကြက်၊ ခါ၊ ဥဒေါင်း ၄ ထားဝယ် မော်စကိုကျွန်း ဆတ်၊ ချေငယ်၊ တောဝက်၊ ကြံ့။
၅ သထုံ ကဟိလူ တောဆိတ်၊ ဆတ်၊ ချေငယ်၊ ဒရယ် အပုစား၊ ဒရယ် အကြီးစား၊ တောကြက်။
၆ သောင်းရင်း မူးလရစ် တောဆိတ်၊ ဆတ်၊ ချေငယ်၊ ဒရယ် အပုစား၊ ဒရယ် အကြီးစား၊ တောကြက်။
၇ သထုံ ၊ မော်လမြိုင် ကဟိလူ ချေငယ်၊ တောဝက်၊ ကျား၊ ကျားသစ် ၈ ဝက်ထီးကန် ရေကြက်အမျိုးမျိုး။
၉ မင်းဘူး ရွှေစက်တော် ပြောင်၊ ဆတ်၊ သမင်၊ ချေငယ် ၁၀ ပဲခူး ပကိုင်ကန် ကြိုးကြာ၊ ကရဝိတ်၊ ဝံလို၊ ဘဲငန်း၊ ရေဝမ်းဘဲအမျိုးမျိုး၊ စစ်စလီ၊ ကလကတ်၊ ငှက်ကြီးဒုံးစပ်၊ တင်ကျီး၊ ဥဗျိုင်း အမျိုးမျိုး၊ မယ်ညို၊ ရေကြက်မ၊ ငဟစ်မှစ၍ ရေတွင် ကြက်စားသော ငှက်အမျိုးမျိုး။
သတ္တလောက၌ သတ္တဝါဟူသရွေ့သည် သစ်ပင်များမှ ရရှိသော အစာအာဟာရတို့ကို မှီဝဲ စားသောက်၍ အသက်ရှင်ကြပေးသည်။
အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် အသားကို မှီတင်း၍ အသက်ရှင်ကြသော်လည်း ထိုအစာအာဟာရဖြစ်သော အသားသည် သစ်ပင်များကို စားသုံးရာမှ ရရှိခြင်းဖြစ်ပေသည်။
သစ်ပင်များသည်သာလျှင် မိမိတို့ အရွက်ပိုင်း တို့၌ အမြစ်မှ ပို့ဆောင်သောရေကို လေတွင်ပါရှိသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်နှင့် ရောနှောပြီးလျှင် မိမိတွင်ရှိရင်စွဲဖြစ်သော ကလိုရှိဖီခေါ် စိမ်းရောင်ဒြဗ်ဖြင့် အလင်းရောင်း၏ အင်အားကိုယူလျက် ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ခေါ် သကြား ကစီရည် စသည်တို့ကို ချက်လုပ်နိုင်လေသည်။
ထိုတွင်မက သစ်ပင်များတို့၏ အသား၊ အခွံ၊ အခေါက်၊ အသီး၊ အပွင့်၊ အဆီ၊ အစေး အမျိုးမျိုးနှင့် ဘေးဥပဒ်တို့မှ ကာကွယ်ရန် ဆေးဝါးအမျိုးမျိုးတို့သည် မြေမှရရှိသော နိုက်တြိုဂျင်၊ ဖော့စဖောရပ်၊ ကယ်လဆီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ မက်ဂနီဇီယမ်၊ ဆိုဒီယမ်၊ ကလိုရင်း၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ မန်ဂနိ၊ အိုင်အိုဒင်း၊ ဗိုရွန်၊ သွပ်၊ ကြေးနီတို့နှင့် ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်များ ပေါင်းစပ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။
ယင်းတို့ကို လူတို့သည် အစားအစာ၊ အဝတ်အထည်၊ ဆေးဝါး၊ အိုးအိမ် စသည်တို့ ပြုလုပ်၍ သုံးစွဲကြသည်။
သစ်ပင်များသည် ကြီးပွားရန်အတွက် အလင်းရောင်၊ သင့်တော်လျောက်ပတ်သော အပူအအေးနှင့် အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သော သတ္တုတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မြေဓာတ်များကို အလိုရှိကြသည်။
အလင်းရောင်နှင့် သစ်ပင်လောက သစ်ပင်တိုင်းပင်လျှင် အလင်းရောင်ကို အလိုရှိကြသော်လည်း အချို့သော သစ်ပင်များသည် တစ်ပင်လုံး လွတ်လပ်စွာ အလင်းရောင်ရရှိမှ ရှင်သန်နိုင်လေသည်။
အချို့သစ်ပင်များမူကား အခြား သစ်ပင်များ၏ လောင်းရိပ်အောက်၌ အနည်းငယ်မျှသော အလင်းရောင်ဖြင့် မျှတလျက် ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်နိုင်လေသည်။
ပထမအမျိုးအစားဖြစ်သော သစ်ပင်မျိုးကို "လင်းလုပင်မျိုး"ဟု ခေါ်၍ ဒုတိယ အမျိုးအစားကို "လောင်းခိုပင်မျိုး"ဟု ခေါ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ မိုးရေချိန် လက်မ ၄ဝမှ ၈ဝ အထိ ရွာသွန်းသော အရပ်ဒေသများရှိ ရွက်ပြတ်ရောနှောသော တောတို့၌ အုပ်မိုးပင်တို့သည် များသောအားဖြင့် လင်းလုပင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုတောမျိုးများရှိ အောက်ခံ သစ်ပင်ငယ်များနှင့် မိုးရေးချိန် လက်မ ၈ဝ ထက်ပိုမိုရွာသွန်းသော အရပ်ဒေသများရှိ အမြဲစိမ်း တောမျိုးတို့၌ ပေါက်ရောက်သည့် သစ်ပင်မျိုးတို့သည် လောင်းခိုပင်များဟု ယူဆနိုင်ပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ လင်းလုပင်များမှာ လက်ပံ၊ တမလန်း၊ စင်ပြွမ်း၊ အင်၊ အင်ကြင်း၊ သစ်ယာ၊ သစ်စေး၊ နှံပဲ၊ ပိတောက်၊ ရွေး၊ ရှား၊ နှော၊ ကုက္ကို၊ သစ်မန်ကျည်း၊ ပုန်းမဲဇာ၊ စစ်၊ ရုံး၊ မျောက်ငို၊ စောင်းပလွေ၊ မအူကတုံး၊ ထောက်ကြံ့၊ ကျွန်း၊ ယမနေနှင့် ထင်းရှူးပင်များ ဖြစ်ကြသည်။
အထက်ပါသစ်ပင်များသည် လင်းလုပင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ ဓမ္မတာအလျောက် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါ၌ သစ်ပင်ကြီး အနီးအနားတွင် ပေါက်ရောက်ကြရသဖြင့် ထိုအချိန်အခါတို့တွင် လောင်းရိပ်အနည်းငယ် လိုလာကြပေသည်။
သို့သော် သန်စွမ်းရန်အတွက် အလင်းရောင် လုံးဝရရှိမှသာလျှင် ဖြစ်ထွန်းနိုင်ပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ လောင်းခိုပင်မျိုးများမှာ (၁) တောများရှိ အောက်ခံအပင်ငယ်များ။
မဏိဩ၊ သတီ၊ ကံ့ကော်၊ သပြု၊ သပြေ၊ မြတ်ရာနှင့် ရေမိန်။
(၂) ပျဉ်းကတိုးနှင့် ကြို့ပင်များ။
(လောင်းရိပ်ကောင်းစွာ ခံနိုင်သော သစ်ပင်ကြီးများဖြစ်ကြသည်။
(၃) အမြဲစိမ်းတောတို့၌ ပေါက်ရောက်ကြသော ကညင်၊ သင်္ကန်း၊ သစ်ခါးနှင့် သင်္ကန်းတူ (သင်္ကဒူး) ပင်များ။
(လောင်းရိပ်ခို၍ အသက်တစ်မျှလောက် တဖြည်းဖြည်း ကြီးပွားလာကာ တောများ၏ အထက်ရွက်အုပ်သို့ ရောက်ရှိသည့်အခါ ရွက်အုပ်များကို ထိုးထောက်၍ ထိုရွက်အုပ်များ အပေါ်မှ လင်းလုပင်များကဲ့သို့ အလျင်အမြန် ကြီးပွားတတ်သော သစ်ပင်များ ဖြစ်ကြသည်)။
လင်းလုပင်တို့၏ သဘောလက္ခဏာများမှာ အလင်းရောင်ရရှိသည့် ကွက်လပ်နေရာတို့၌ အပင်ကလေးများသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးပွား၍ အသက်ကြီးရင့်သည့်အခါ ကြီးပွားခြင်း တဖြည်ဖြည်း ဆုတ်ယုတ်လာသည်။
များသောအားဖြင့် အရွက်ကြီး၍ အစာချက်ရာ၌ လျင်မြန်ခြင်း၊ နွေရာသီ၌ ချွေးထုတ်ခြင်းကို မခံရပ်နိုင်၍ အရွက်များ အခြားသစ်ပင်တို့ထက် ရှေ့ဦးကြွေကျရခြင်းတို့ကို တွေ့ရ၏။
(ချွေးထုတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ နေပူရှိန် ကြောင့် သစ်ရွက်များမှ ရေခိုးရေငွေ့များ ထွက်ခွာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
) ရွက်နုထွက်ရာ၌လည်း အခြားသစ်ပင်တို့နောက်မှ ထွက်ခြင်း၊ ပင်စည်ကြီးပွားခြင်းနှင့် အမြစ် ကြီးပွားခြင်းတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ပင်စည်ကြီးပွားခြင်းကို လုံ့လပြု၍ နောက်မှ အမြစ်တို့ တဖြည်းဖြည်း ကြီးပွားလာခြင်း၊ အမြစ်နှင့် ပင်စည်ရင်းတို့၌ အစာရေစာ သိုမှီးထားရှိ၍၊ အထက်ပိုင်းကို မီးလောင်ကျွမ်းသွားသော်လည်း ငုတ်ရင်းမှ ငုတ်တက်များ လျင်မြန်စွာ ထွက်နိုင်ခြင်း၊ အလင်းရောက်ရှိရာသို့ ကိုင်းညွှတ်၍ ပေါက်ပွားခြင်းတို့ဖြစ်၏။
လောင်းခိုပင်များ၏ သဘောလက္ခဏာများမှာ အခြားသစ်ပင်အောက်တို့၌ အလင်းရောင် အနည်းငယ်ဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်ခြင်း၊ အပင်ငယ်များသည် တဖြည်းဖြည်း ကြီးပွား၍ နောကမှ အကြီးမြန်ခြင်း၊ အစာချက်ရာ၌ နှောင့်နှေး၍၊ ချွေးထုတ်ခြင်း သက်သာရန် အလို့ငှာ အရွက်တို့၏ အပေါ်ရေ၌ ဖယောင်းဓာတ် များပြားခြင်း၊ အရွက်ကြွေရာတွင် နောက်ကျ၍ အချို့ရွက်နုများ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြီးလျှင် အချို့သစ်ပင်များမှ အရွက်မပြတ်ဘဲ နေနိုင်ခြင်း၊ အမြစ်ကြီးပွားခြင်းကို ရှေးဦးလုံ့လပြု၍ နောက်မှ ပင်စည်ကြီးပွားလေ့ရှိခြင်း၊ ပင်စည်နှင့် အမြစ်များ၌ အစာရေစာ သိုမှီးထားခြင်း နည်းပါး၍၊ မီးဘေးစသည့် ဒဏ်တို့ကို မခံရပ်နိုင်ခြင်း၊ အလင်းရောင်ရှိရာသို့ မကိုင်းမညွတ်ဘဲ ဖြောင့်မတ်စွာ ပေါက်ရောက်နိုင်ခြင်းများ ဖြစ်ပေသည်။
သို့ရာတွင် အထက်ပါ သဘောလက္ခဏာများ အတိုင်း သစ်ပင်များအားလုံးကို နှစ်မျိုး နှစ်စား ခွဲခြားထားရန် မလွယ်ကူလှပေ။
ကျွန်းစသော အချို့လင်းလုပင်များ၌မူကား သဘောလက္ခဏာ အလွန်ထင်ရှားသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမြဲစိမ်းတောများ၌ ပေါက်ရောက်သော လောင်းခိုပင်မျိုးတို့၏ သဘောလက္ခဏာများမှာ ငယ်ရွယ်စဉ်အခါ၌ အသင့်အတင့် ပေါ်လွင်ငြားသော်လည်း ကြီးပြင်လာသည့်အခါ လင်းလုပင်မျိုးကဲ့သို့ အမူအကျင့် ကွဲပြောင်း သွားတတ်ကြလေသည်။
ရာသီဥတုနှင့် သစ်ပင်လောက သစ်ပင်များသည် မြေဩဇာ၊ ရာသီဥတုဟု ဆိုအပ်သော အပူ အအေး၊ မိုးရေချိန်တို့ကို လိုက်လျော၍၊ တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး ဆိုင်ပြိုင်ပေါက်ရောက်ကြရသဖြင့်၊ ဒေသတစ်ခုရှိ သစ်ပင်မျိုးတို့သည်သာလျှင် တည်တံ့နိုင်၍၊ အခြား သစ်ပင်မျိုးများမှာ သေကြေပျက်စီးကြရပေသည်။
မြေဩဇာနှင့် ရာသီဥတုတို့ကို လိုက်လျော၍ ပေါက်ရောက်သော မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောများကို ဒီရေကောက်သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်များ၌ တွေ့ရသည့်ဒီရေတော၊ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတစ်လျှောက် သောင်ပြင်အစပ်မှစ၍တွေ့နိုင်သည့်ပင်လယ်ကမ်းနား သောင်ပြင်နှင့် သဲခုံတော၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်နားရှိ ရေလွှမ်းမိုးသော မြေနိမ့်ရပ်များ၌ တွေ့ရသည့် ရွံ့နွံတော၊ သို့မဟုတ် အရိပ်အာဝါသကောင်းသော တောင်ကြားရှိ လျှိုများ၌ အစဉ် စိမ်းလန်းစိုပြည်လျက် တွေ့ရသော တောစို၊ သို့မဟုတ် အမြဲစိမ်းတော၊ ရေစီးရေလာ ကောင်းသည့် တောင်ပေါ် တောင်စောင်းများ၌ ပေါက်ရောက်သော အထက်ရွက်ပြက် ရောတောစိုနှင့် အထက်ရွက်ပြတ်တော တောခြောက်၊ မြေပြန့်၌ အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်သည့် သဲကြမ်းမြေ ထူထဲသော အင်တိုင်းတော၊ မြေလွှာသည် ကျောက်စရစ်များ ရောနေသည့် သဲကြမ်းမြေဖြစ်၍ အောက်ခြေ၌မူကားသဲနှင့် ရွံ့စေးတို့သည် နွေအခါ၌ ပပ်ကြားအက်ကြောင်း မပေါ်နိုင်အောင် သွေ့ခြောက် ပြောင်လက်နေသော ကျောက်စရစ်နှင့် သဲကြမ်းပေါသော အင်တိုင်းတော၊ ၈ဝံ ကျောက်တော၊ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း သွေ့ခြောက်သော အရပ်များတွင်ရှိသည့် ဖွတ်ချေးထူမြေ၊ သို့မဟုတ် ဆားနယ်မြေတော၊ နာဂ၊ မဏိပူရ၊ ချင်းတွင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နယ်ခြားတောင်တန်းတွင် ရှိသည့် ထင်ရှူးတော ဟူ၍ခွဲခြားနိုင်သည်။
မြေကြီးနှင့် သစ်ပင်လောက သစ်ပင်များသည် ယင်းတို့၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ကြီးပွား သန်စွမ်းရန် အလို့ငှာ လေမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက် ဆိုက်ဓာတ်၊ မြေကြီးမှ ရေနှင့် နိုက်တြိုဂျင်၊ ကန့်၊ ဖော့စဖောရပ်၊ ကယ်လဆီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ မက်ဂနိဇီယမ်၊ ဆိုဒီယမ်၊ ကလိုရင်း၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ မန်ဂနိ၊ အိုင်အိုဒင်း၊ ဗိုရွန်၊ သွပ်နှင့် ကြေးနီ စသော ဓာတ်သတ္တုများကို အလိုရှိပေသည်။
ယင်းတို့အနက် သံမှ ကြေးနီအထိ သတ္တုများကို မပြောပလောက်အောင် အနည်းငယ်မျှသာ အလိုရှိသော်လည်း၊ ယင်းတို့ကို မရရှိလျှင် သစ်ပင်များ အင်္ဂါချွတ်ယွင်း၍ မကြီးပွား နိုင်ချေ။
ကျန်ဓာတ်သတ္တုများကိုမူကား ယင်းတို့ထက် ပိုမို၍ လိုအပ် ပေသည်။
အထူသဖြင့် သီးပွင့်သည့် အချိန်အခါတို့၌ အလွန်အရေးကြီးပေသည်။
သာမန် မြေကြီးများသည် ထိုအလိုရှိ အပ်သောသတ္တုများနှင့် ပြည့်စုံပေသည်။
သို့သော် သစ်ပင်များ၏ အသီးအရွက်တို့ကို လူများက ဆွတ်ခူးစားသုံးသောအခါ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းလာတတ်သည်။
အချို့မြေတို့၌မူ အထက်ပါ ဓာတ်သတ္တုများ မပြည့်စုံ၍ သစ်ပင်များညံ့ဖျင်းသဖြင့် လိုအပ်သည့် မြေဩဇာများကို လူများက ဖြည့်စွက်ပေးရပေသည်။
လူသူမနီးသော တောကြီး တောင်ကြီးတို့၌မူကား မည်သူမျှ အသီးအပွင့်အရွက်တို့ကို မခူးဆွတ်ကြသဖြင့် ယင်းတို့ကြွေကျသည့်အခါ ယင်းတို့၌ပါရှိသည့်ဓာတ်သတ္တုများသည် မြေကြီးသို့ တစ်ဖန်ရောက်လာကြရပြန်၍ မြေကြီး၌ ထိုဓာတ်သတ္တုများ ကုန်ခန်းသည်ဟူ၍ မရှိပေ။
သစ်ပင်၏ အမြစ်များသည် ကြွေကျလာကုန်သော သစ်ပွင့်သစ်သီး သစ်ရွက်များတို့ကို အစာအာဟာရ ချက်လုပ်ခြင်းငှာ အသုံးမပြုနိုင်ပေ။
ထိုအသီးအပွင့် အရွက်တို့ကို ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန်တို့ ကိုက်ခဲ၍ အမှုန်အမွှားဖြစ်သွားပြီးနောက် ဗက်တီးရီးယားတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် ဆွေးမြည့်ကာ လေ၌ပါရှိသည့် နိုက်တြိုဂျင် အောက်ဆီဂျင်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်၍ အမြစ်များဆောင်ယူနိုင်သည့် ဓာတ်ပေါင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အချို့သစ်မြစ်များမှာ ယင်းတို့အတွင်း၌ ဗက်တီးရီးယားများ မှီခိုနေထိုင်၍ ယင်းတို့မှတစ်ဆင့် သစ်ရွက်ဆွေးများကို လွယ်ကူစွာ ဆောင်ယူနိုင်ပေသည်။
အချို့မှာမူကား မိမိထိပ်ဖျားများတို့၌ ဖန်းဂပ်(မှို)များ မှီခိုနေ၍ သစ်ရွက်ဆွေးများကို ယင်းတို့မှတစ်ဆင့် ဆောင်ယူနိုင်ကြပေသည်။
ဤကဲ့သို့ ဗက်တီးရီးယားများနှင့် သစ်မြစ်များ၊ ဖန်းဂပ်(မှို)များနှင့် သစ်မြစ်များ အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုပုံသည် အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ပေသည်။
ဓာတ်သတ္တုများအပြင် မြေကြီး၏ ရုပ်အခြင်းအရာသည်လည်း သစ်ပင်များအတွက် အလွန် အရေးကြီးပေသည်။
မြေကြီးသည် မြေမှုန့်များ အပေါင်းအစပ်ဖြစ်၏။
ထိုမြေမှုန့်တို့ အကြား၌ လေဖြစ်စေ၊ ရေဖြစ်စေ သွားလာနိုင်သည့် ကြားနေ ရာများရှိသည်။
မြေမှုန့်များ၏ အကြီးအငယ် ပုံသဏ္ဌာန်သို့လိုက်၍ ကြားနေရာတို့သည်လည်း အကြီးအငယ် အစားစားရှိ ကြသည်။
ကြားနေရာကြီးက ရေလေတို့ ဝင်လွယ် ထွက်လွယ်၍ ရေကိုထိန်းသိမ်းခြင်း မရှိပေ။
ဥဒါဟရုဏ်မှာ သဲမြေဖြစ်၏။
ကြားနေရာ ငယ်လွန်းက ရေဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူချေ။
ရောက်ရှိကလည်း မထွက်နိုင်၍ ရေအပြည့်ရှိခြင်းကြောင့် လေ မဝင်ရောက်နိုင်ချေ။
ထို့အပြင်လည်း ရေဖြင့် ပွနေ၍ နေပူရှိကြောင့် ရေများထွက်သွားသည့်အခါ မြေကြီးကွဲတတ်၏။
ဥဒါဟရုဏ်မှာ ရွံ့စေးမြေဖြစ်သည်။
အလယ်အလတ်ဖြစ်သော သဲနုံးမြေသည် သစ်ပင်များအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏။
သစ်ပင်များသည် သင့်တော်သော ရေနှင့် လေကို အလိုရှိပေသည်။
လေကို မရနိုင်လျှင် အမြစ်များ အသက်မရှူနိုင်၍ သေကြေပျက်စီးရပေမည်။
ရေဝပ်သောနေရာများ၌ သစ်မြစ်များ လေမရရှိသည့်အပြင် ဗက်တီးရီးယားများလည်း မနေနိုင်သောကြောင့် ကြွေကျကုန်သော သစ်သီး သစ်ပွင့် သစ်ရွက် သစ်ကိုင်းတို့ မဆွေးမြည့်နိုင်ချေ။
ဘေးဥပဒ် အန္တရာယ်များ သစ်ပင်များ၏ ဘေဥပဒ် အန္တရာယ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းများကို အကြမ်းအာဖြင့် လေးမျိုးခွဲခြားထား နိုင်ပေသည်။
ယင်းတို့ကား (၁) လူ၊ (၂) ပိုးမွှား၊ တိရစ္ဆာန်၊ (၃) ဖန်းဂပ်(မှို)နှင့် သစ်ပင်ချုံနွယ်များ၊ (၄) မြေကြီးနှင့် ဥတုရာသီတို့ ဖောက်ပြန်ရွေ့လျောခြင်းများ ဖြစ်ပေသည်။
လူတို့သည် သစ်တောများရှိ သစ်ပင်များကို စည်းကမ်းမဲ့ထုတ်ယူ သုံးစွဲခြင်း၊ လိုသည်ထက် ပိုမိုခုတ်ယူ ဖုန်းတီးခြင်း၊ တောင်ယာခုတ်ထွင်ခြင်း၊ တောမီးရှို့ခြင်း၊ ကျွဲ နွား မောင်းနှင်ခြင်း၊ ကျောင်းခြင်းစသော ပြုမူမှုတို့ကြောင့် သစ်တောများ တဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးကြရပေသည်။
ယင်းတို့ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် နိုင်ငံအစိုးရသည် သစ်တောဥပဒေများ ပြုလုပ်ထားရှိခြင်း၊ သစ်တောများရှိခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြည်သူပြည်သားတို့အား သွန်သင် ဟောကြားခြင်း စသော နည်းလမ်းများ ပြုလုပ်ထားရှိရပေသည်။
သစ်တောရှိ တောတိရစ္ဆာန်တို့သည် သစ်ရွက်၊ သစ်ခေါက်၊ သစ်မြစ်၊ သစ်ပွင့်၊ သစ်သီး၊ အညွန့်အဖူး စသည်တို့ကို မှီဝဲစားသောက်၍ နေထိုင်ကြ၏။
ယင်းတို့တွင် အညွန့်အဖူး၊ အခေါက်၊ အမြစ်၊ အပွင့်၊ အသီးတို့ကို စားသောက် ဖျက်ဆီးကြသော ရှဉ့်၊ မျောက်၊ ဝက်၊ ယုန်၊ ဖြူး၊ ကြွက်၊ ပွေး စသည်တို့သည် အခြားတိရစ္ဆာန်များတို့ထက် သစ်ပင်များ၏ ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်ကို ဖြစ်စေတတ်သည်။
သစ်ပင်များကို ဖျက်ဆီးကုန်သော ပိုးတို့ကား အလွန်များပြားပေသည်။
အချို့မှာ အခေါက်၊ အခွံ၊ သစ်သားများကို ဖျက်ဆီး၏။
အချို့ကား အဖူးအညွန့်စသည်တို့ကို ဖျက်ဆီး၍ သစ်ပင်၏ ကြီးပွားခြင်းကို ရပ်တန့်စေ၏။
အချို့ကား မျိုးပွားမည့် အသီးအစေ့များတို့ကို ဖျက်ဆီးကြကုန်၏။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယင်းတို့၏ ဒဏ်ချက်ဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် တန်ဖိုးသိန်းပေါင်းများစွာ နစ်နာဆုံးရှုံးရသည်။
အလွန်အရေးကြီးသော ပိုးမျိုးမှာ ကျွန်းဖောက်ပိုးဖြစ်၏။
ထိုပိုးမျိုး ပျက်စီးနည်းပါး လာရန်အတွက် သုတေသနလုပ်ငန်များ ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။
အခြားအရေးကြီးသော အရာရောက်သော ပိုးမျိုးများမှာ ကျွန်းရွက်စားပိုးနှင့် ရွက်ချေပိုး၊ သစ်ကတိုး ညွန့်ဖောက်ပိုးနှင့် ဝါးထိုးပိုးများ ဖြစ်ကြပေသည်။
ပိုးများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ယင်းတို့ကို အစာအဖြစ် မှီဝဲနေထိုင်၍၊ သစ်ပင်များအား အန္တရာယ်မပြုသော အခြား ပိုးမျိုးများကို မွေးမြူပွားများစေခြင်း၊ သစ်တောက်ငှက်စသော ပိုးများကို စားသောက်သော အသုံးဝင်သည့် ငှက်မျိုးများ ပွားများလာအောင် ပြုလုပ်ပေးခြင်းနှင့် ပိုးကောင်များ သေကြေပျက်စီးတတ်သော ဆေးဝါးများ ဖြန့်ကြဲခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။
နောက်ဆုံး နည်းလမ်းကား ငွေအမြောက်အမြား ကုန်ကျသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပြုလုပ်လေ့မရှိပေ။
သို့သော် ဥရောပ တိုက်ရှိ တိုင်းပြည်များ၌မူကား စိုက်ခင်းများတို့၌ အမြဲပြုလုပ်လေ့ရှိပေသည်။
ထို့ပြင်လည်း သစ်ပင်များ ကျန်းမာသန်စွမ်းလျှင် ပိုးမွှားစသော အန္တရာယ်တို့ မလာရောက်နိုင်သဖြင့် သစ်ပင်များ ကျန်းမာစေရန် ပင်ကျပ်နုတ်ပေးခြင်း၊ လင်းဖွင့်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ပေးကြပေသည်။
စိုက်ခင်းများ၌ ကျွန်းတစ်မျိုးတည်း မစိုက်ပျိုးဘဲ အခြား သစ်ပင်မျိုးတို့နှင့် ရောနှော စိုက်ပျိုးခြင်းသည် ပိုးမွှားတို့ဘေးမှ သက်သာရာ ဖြစ်စေသည်။
ဖန်းဂပ်(မှို)များ၏ အန္တရာယ် ပိုးမွှားတို့ အန္တရာယ်ထက် ပိုမိုများပြား၏။
လူ၊ တိရစ္ဆာန်၊ ပိုးမွှားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော အနာအဆာတို့တွင် ဖန်းဂပ်(မှို)များ ချက်ချင်း ဝင်ရောက်၍ ယင်းတို့ ကြီးပွားမှုကြောင့် သစ်ပင်များ အင်အား ဆုတ်ယုတ်၍ ပျက်စီးကြရပေသည်။
ကျန်းမမာသန်စွမ်းသော သစ်ပင်များကို ဖန်းဂပ်(မှို)ကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါသည် သစ်ပင်ကချက်လုပ်သော ဆေးဝါးတို့ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ပပျောက်လာရပေမည်။
ထိုကြောင့် ဖန်းဂပ်(မှို)များကို ကာကွယ်ရန် အတွက် သစ်ပင်များ၏ ကျန်းမာရေးကို အထူးဂရုစိုက်ရပေသည်။
ဆေးဝါးဖြန့်ကြဲခြင်းဖြင့်လည်း ဖန်းဂပ်(မှို)များ၏ အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်နိုင်၏။
သို့သော် ငွေအကုန်အကျ အလွန်များပြားပေသည်။
နွယ်၊ ကျီးပေါင်းနှင့် ညောင်ပင်တို့သည်လည်း သစ်ပင်များ၏ အန္တရာယ်များ ဖြစ်ချေသည်။
ယင်းတို့အတွက်ကြောင့် သစ်ပင်များ သေကြေ ပျက်စီးရခြင်းကို မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ တွေ့ရှိကြရပေသည်။