kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လမ်းစဉ်လူငယ်အဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင် မဖြစ်သေးသော လူငယ်များကိုလည်း လူငယ်ဝါသနာပါရာ သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ရာ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလကုန်အထိ လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး ဗဟိုကော်မတီသည် လူငယ် ဝါသနာပါရာ သင်တန်းခုနှစ်မျိုးကို ၁၃၁ ကြိမ် ဖွင့်လှစ် နိုင်ခဲ့ပြီး သင်တန်းသားပေါင်း ၁၈၇၆၇ ဦးကို လည်းကောင်း၊ မြို့နယ်နှင့်တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံလမ်းစဉ် လူငယ် စည်းရုံးရေးကော်မတီများသည် သင်တန်းခြောက်မျိုးတွင် သင်တန်းသားပေါင်း ၈၉၄၁၃ ဦးကို လည်းကောင်း လေ့ကျင့် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတဝှန်းလုံးတွင် မြို့နယ်ပေါင်း ၃၁၅ မြို့နယ်ရှိသည့် အနက် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒိဖင်ဘာလကုန်အထိ မြို့နယ်လမ်းစဉ် လူငယ် စည်းရုံးရေးကော်မတီပေါင်း ၂၉၇ ခုနှင့် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံလမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး ကော်မတီ ၃၆ ခုကို ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းရန် ကျန်သေးသည့် မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်အနက် အခြေအနေပေးသည့် မြို့နယ် များတွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်း အရှိန် အဟုန်ကို တိုးမြှင့် ဆောင်ရွက်သွားနိုင်ရေးအတွက်- လူငယ်ထုအတွင်း မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ် အသိအမြင်များ ခိုင်မာ ကျယ်ပြန့်လာ စေရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်၊ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးပြီး အရည်အချင်း ပြည့်ဝသည့် နိုင်ငံ့ သားကောင်းများ ဖြစ်လာစေရေးအတွက် ဆောင်ရွက် ရန်၊ လူငယ်ထုအတွင်း စည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများကို တိုးချဲ့ ဆောင်ရွက်သွားရန် ဟူသော စတုတ္ထအကြိမ် ပါတီ ညီလာခံက ချမှတ်ပေးခဲ့သည့် လူငယ်ဆိုင်ရာ ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်သုံးရပ်ကို တတိယအကြိမ် လမ်းစဉ် လူငယ် နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၏ ရှေ့လုပ်ငန်းများအဖြစ် ချမှတ်ခဲ့ သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
တပို့တွဲ (ရှေးမြန်မာစာ: တပိုဝ်တွဲ/တပ္အိုတွဲ) သည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ဧကာဒသမလ သို့မဟုတ် ၁၁ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဇန်နဝါရီ၊ ဖေဖော်ဝါရီအတွင်း ကျသည်။
ဆောင်းဥတု နောက် ပိုင်းချိန်ဖြစ်သည်။
တပို့တွဲလတွင် ၂၉ ရက်ရှိသည်။
ရက်မစုံသော လဖြစ်သည်။
တပို့တွဲလ ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ ထန်းဖူးထန်းခိုင်တို့ တွဲညွတ်သော ရာသီဖြစ်၍ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
'တပိုဝ်' သည် 'ထန်းဖူး' ကို ဆိုလိုပြီး 'တွဲ' သည် 'အသီးခိုင် တွဲလောင်းကျသည်' ကိုရည်ညွှန်းသည်ကြောင့် တပို့တွဲလတွင် ထန်းဖူးများအား အောက်ရောက်အောင် ဆွဲချပြီး ထန်းရည်ခံသည့် ကာလဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားသည်။
ကျောက်စာ အရေးအသားများ၌ တပို့တွဲကို တပိုင်ထွဲ၊ တပိုင်တွဲ၊ တပိုင်တွယ်၊ တပို့ထွယ်ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။
ဗေဒင်အခေါ်အားဖြင့် ကုံရာသီဟုခေါ်သည်။
ထိုရာသီတွင် မာဃနက္ခတ် စန်းနှင့်ယှဉ်၍ မွန်းတည့်သည်။
ရာသီရုပ်မှာ ရေထမ်းသမားဆင်းရဲသားပုံဖြစ်၍ အထိမ်းအမှတ်ပန်းမှာ ပေါက်ပန်း (Butea monosperma)၊ လဲပွင့်၊ လက်ပံပွင့် တို့ဖြစ်သည်။
တပို့တွဲလတွင် ထမနဲပွဲ ကျင်းပကြသည်။
ကောက်ညှင်းစပါးသစ် ပေါ်ချိန်တွင် အရပ်ရပ်၌ ထမနဲထိုး၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလေ့ရှိကြသည်။
ထိုလတွင် နံနက် ၆ နာရီ ၂၀ မိနစ်တွင် နေထွက်လေ့ရှိ၍ ညနေ ၅ နာရီ ၄၀ မိနစ်အချိန်တွင် နေဝင်လေ့ရှိသဖြင့် ညတာမှာ နေ့တာထက် ပို၍ရှည်သည်။
ဆီးနှင်းကျသောရာသီဖြစ်၍ ချမ်းအေးသည်။
ထိုလတွင် ရက်မစုံ၊ လကွယ်သောကြောင့် ၂၉ ရက်သာ ရှိသည်။
တပို့တွဲ ကျွဲချိုဖျား ဆတ်ဆတ်ခါသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နှာရည်ယိုရွှဲ တပို့တွဲ ဟူ၍လည်းကောင်း တပို့တွဲလတွင် အလွန်ချမ်းအေးလှကြောင်း ဆိုရိုးပြုလေ့ရှိကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:မြန်မာလများ Category:လများ။
ရုက္ခဗေဒအလိုအရ တစ်ပင်တိုင်ဝါးကို 'မဲလိုကန္နား ဗမ်းဗူး ဆွိုက်ဒီး' (melocanna bambusoides) ဟုခေါ်သည်။
တစ်ပင်တိုင်ဝါး ရခိုင်ရိုးမအထက်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီရိုးမတောင်များ၌ ပေါက် ရောက်သည်။
ထိုဝါးမျိုးသည်အခြားဝါးများကဲ့သို့ ဝါးရုံဖွဲ့၍ မပေါက်ဘဲ၊ မြေကြီးအောက်တွင် ကွေ့ကောက်လျက်ရှိသော ရိုင်းဇမ်းများမှ ထိုးထွက်၍ပေါက်ကြသည်။
ထိုဝါးပင်များသည် အမြင့်ပေ ၃ဝ မှ ၆ဝ အထိရှိ၍၊ အချင်း ၁ လက်မ မှ ၃ လက်မအထိရှိသည်။
ထို ဝါးကို အိမ်ဆောက်ရာ၌လည်းကောင်း၊ တောင်းများပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးချကြသည်။
စက္ကူ လုပ်ရာတွင်လည်းအသုံးချကြသည်။
တစ်ပင်တိုင်းဝါး အရိုးငယ်ကလေးများကို ပုသိမ်မြို့၌ထီးရိုးတံများပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။
ထီးရိုးလုပ်ရန်အတွက် သက်သက်အသုံးပြုသော ဝါးမျိုးရှိ သည်။
ထိုဝါးကို ထီးရိုးဝါးဟု ခေါ်ကြ၏။
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'သားစိုးစတားချီး ဆိုင်အမ်မင်းစစ်'ဖြစ်သည်။
ထီးရိုးဝါးသည် တည့်မတ်စွာပေါက်၍ ခိုင်ခံ့သော ဝါးမျိုးဖြစ်သည်။
အမြင့်ပေ ၃ဝ မှ ၄ဝ အထိရှိ၍၊ အချင်း ၁ ၁/၂ လက်မမှ ၂ ၁/၂ လက်မအထိ ရှိသည်။
ထီးရိုးဝါးကို ငါးမျှားတံလုပ်ရာ၌လည်း အသုံးပြုကြသည်။
တစ်ပင်တိုင်ဝါးသည် နှစ်ပေါင်း ၃ဝ တွင် အခါအပွင့်ပွင့် သည်ဟုဆိုသည်။
အပွင့်ပွင့်သောအခါ တစ်တောလုံး တစ်ချိန် တည်း ပွင့်ကြသည်။
တစ်ပင်တိုင်ဝါးပင်များ အသီးသီးသည်။
ထိုအသီးများသည် အလျား ၃ လက်မမှ ၅ လက်မထိ ရှိ၍၊ အနံ ၂ လက်မမှ ၃ လက်မထိ ရှိသည်။
အစေ့ထဲမှ အသားကို စားနိုင်သည်။
တစ်ပင်တိုင်ဝါးကို ကရင်ဝါး သို့မဟုတ် ခရောင်းဝါးဟူ၍ လည်း ခေါ်ကြသည်။
တစ်ပင်တိုင်ဝါးအမည်ဖြင့် အခြားဝါးမျိုး များလည်း ရှိသေးသည်။
ထိုဝါးမျိုးတို့၏ ရုက္ခဗေဒအမည်များ မှာ 'ဗမ်းဗူးဆား ဗိလိုဆူလာ'၊ 'ဂျိုင်ဂင်တိုကလိုအာ မက်ကရို စတက်ချီယား'၊ 'ဒင်ဒရိုကယ်လေးမတ် လောင်ဂျီစပေးသပ်'၊ 'ဗမ်းဗူးဆား တာလဒါ'၊ 'ဗမ်းဗူးဆား လောင်ဂျီစပီကျူလေး တား'၊ 'မယ်လိုကနား ဟျူမီလစ်'တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဝါး။
ကေတုမတီတောင်ငူပြည်မှစ၍ အခြေတည်ပြီးလျှင်၊ မွန် မြန်မာ စည်းလုံးရေးဖြင့် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး တည် ဆောက်နိုင်စေရန်အလို့ငှာ၊ ဦးစွာကြိုးပမ်းခဲ့သော မင်းကား မဟာရာဇဝင်အလိုအရ မင်းတရားရွှေထီးဟုတွင်သော တပင် ရွှေထီးမင်းပင် ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာရာဇဝင်တို့တွင် ဂငယ်သုံးခု ဥသျစ်ထုဟု ဆိုစမှတ် ပြုသော သက္ကရာဇ် ၈၈၈ခုနှစ်(ခရစ် ၁၅၂၆ ခုနှစ်)တွင် အင်းဝ ပြည်ကို ရှမ်းများလွှမ်းမိုးသိမ်းပိုက်သဖြင့် အင်းဝပျက်ပြီးလျှင်၊ ရွှေနန်းကြော့ရှင် ဘုရင်နရပတိလည်း နတ်ရွာစံလေသည်။
ထို အခိုက်တွင် ဟံသာဝတီ၊ ပုသိမ်၊ မျွှုမစသော ဒေသတို့၌လည်း မွန်မင်းဆက်တို့ လွှမ်းမိုးလျက်ရှိကြကုန်သည်။
ထိုခေတ်၌ မြန်မာတို့မှာ အထက်တွင် ရှမ်းတို့ကဖိစီး၍၎င်း၊ အောက်တွင် မွန်တို့ကဖိစီး၍၎င်း၊ အလယ်တွင် အနေချောင်လျက်ကျန်ရှိသော တောင်ငူသို့ ဝင်ရောက်ခိုလှုံလာကြသည်။
သို့ဖြင့်ပင် တောင်ငူ မြို့သည် မြန်မာတို့၏ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် မြှော်လင့် အားထားရာ ဒေသဖြစ်လာလေရာ၊ မင်းကြီးညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၄၇ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၄၈၅ ခုနှစ်)တွင် တောင်ငူပြည်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
မင်းကြီးညိုသည် ဟံသာဝတီပဲခူးကို သိမ်းသွင်းရန် ကြိုးပမ်းနေခိုက်တွင် ခုနှစ်(ခရစ်၁၅၃ဝ ခုနှစ်)တွင် နတ်ရွာစံလေသော်၊ မြန်မာ နိုင်ငံတော် စည်းလုံးရေးကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန် တာဝန် သည် တပင်ရွှေထီး၌ ကျရောက်ခဲ့လေသည်။
တပင်ရွှေထီးသည် မင်းကြီးညိုနှင့် ငနွယ်ကုန်းသူကြီး သမီးတို့ သင့်မြတ်ရာတွင် မြင်သော သားတော် ဖြစ်သည်။
သုသောဓိက မဟာရာဇာဝင်ကြီး၌ မွေးသက္ကရာဇ်ကို ၈၆၅ ခုနှစ် ဟု ပြသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၇၉ ခုနှစ်(ဆရစ် ၁၅၃ဝ ခုနှစ်)၌ မင်းကြီးညိုလွန်သော် တောင်ငူကို ဆက်လက်စိုးစံရသည်။
တပင်ရွှေထီးနှင့် ခေတ်ပြိုင်စိုးစံခဲ့သော မင်းများမှာ အင်းဝ၌ နောက်ဆုံးရှမ်းမင်းများဖြစ်သော သိုဟန်ဘွား၊ အုန်းဘောင် ခုန်မှိုင်း နှင့် မိုးဗြဲနရပတိတို့ ဖြစ်ကြ၏။
ဟံသာဝတီမွန်တို့ပြည် ၌ကား သုရှင်တကာရွတ်ပိ (မြန်မာ ၈၈၈-၉ဝဝ) ဖြစ်လေ သည်။
တောင်ငူကို အုပ်ချုပ်စိုးစံရသော အချိန်တွင် တပင်ရွှေထီး ဘုရင်သည် အသက် ၁၄ နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည်။
သို့သော် တပင်ရွှေထီး၏ လက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ နှစ်များစွာ ကြာမျှ ဝင်ရောက်စိုးစံ လွှမ်းမိုးခဲ့ကြသော ရှမ်းမင်းများ၏ အင်အားအခြေအနေမှာ ညံ့သက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
တောင်ငူသည် လည်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံတလွှားမှ ဝင်ရောက်ခိုလှုံလာကြသော လူများဖြင့် အင်အားပြည့်တင်းလျက်ရှိ၏။
ထို့ပြင် အင်းဝပြည် ကြီး၏သော့ချက်ဖြစ်လျက် အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချမ်းသာ ကြွယ်ဝဆုံးဖြစ်သော ကျောက်ဆည်နယ်ပယ်ကြီးသည်လည်း တပင်ရွှေထီး၏လက်တွင်းသို့ ရောက်ရှိနေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
အင်းဝ မှဝင်ရောက် ခိုလှုံလာသူများတွင် ဆင်းရဲသား တောင်သူလယ် သမားများသာမက၊ ဇာတိမာန် တက်ကြွလျက်ရှိသော မင်းမှု ထမ်း သူရဲကောင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့၏။
ထိုနောက် ခမည်း တော်အမှုထမ်းခဲ့ကြသော ဝန်ကြီးမှူးကြီးများသည် တပင်ရွှေထီး ၏လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါတွင် ဆက်လက်၍ သစ္စာ ကျိုးနွံစွာ အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။
ထို့ပြင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့် နောင် (နောင်အခါ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင်)ကလည်း သစ္စာ ကျိုးနွံစွာဖြင့် တောင်ငူနိုင်ငံတော်ကြီး တည်မြဲရေးကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပေသည်။
ဤအခြေအနေ များကြောင့်၊ တပင်ရွှေ ထီးသည် ခမည်းတော်မင်းကြီးညို တည်ထောင်ရန် အစပျိုးခဲ့ သော နိုင်ငံတော်ကြီးကို ဗဟိုပြု၍၊ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးတည် ထောင်ရန် အစပျိုးပေးနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဟံသာဝတီ မွန်တို့ပြည်ကို တပင်ရွှေ ထီးသည် ၈၉၆ ခုနှစ်မှအစပြု၍ လုပ်ကြံတိုက်ခိုက်ခဲ့၏။
ဟံသာ ဝတီဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိလည်း ပဲခူးမြို့တော်မှနေ၍ အစီ အမံကောင်းလှသော အမတ်ကြီး ဗညားကျန်း၊ ဗညားလောတို့ ၏ အကူအညီဖြင့် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံတိုက်ခိုက်၏။
ထိုကြောင့် တပင် ရွှေထီးဘုရင် သည် အကြိမ်ကြိမ်တိုက်ခိုက်ပါသော်လည်း၊ ပဲခူး မြို့တော်ကို ၉ဝဝ ပြည့်နှစ်ရောက်မှသာ အောင်မြင်လေတော့ သည်။
ထိုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးဘုရင်၏ ဥပါယ်တံမျဉ်ကြောင့် အစီအမံကောင်းလှသော ဗညားကျန်း၊ ဗညားလောတို့သည် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံကြရကား၊ ပဲခူး၏ အင်အားလည်း ပျော့ညံ့သွားလေသည်။
ဤအခါတွင်မှ တပင် ရွှေထီးဘုရင်လည်း ပဲခူးမြို့တော်ကို အလွယ်တကူ ချီတက်သိမ်း ပိုက်နိုင်ခဲ့လေ သည်။
ပဲခူးကိုအောင်မြင်ပြီးနောက်၊ တပင်ရွှေ ထီးဘုရင်သည် ပြည်မြို့ကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လုပ်ကြံ တိုက် ခိုက်သေး၏။
သို့သော် ၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင်မှ လုံးဝအောင်မြင် သည်။
၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ချီတက်လုပ်ကြံသော မျွှုမတိုက်ပွဲမှာမူ ၇ လကျော်မျှ ကြာလေသည်။
တပင်ရွှေထီးဘုရင်သည် သံလွင် မြစ်ညာမှနေ၍ ထန်းပင်တပြန်ခန့် မြင့်မားသော မီးဖောင်ကြီး များ၊ မြို့ရိုးတပြန်ထက် ကျော်လွန်သော ခံတပ်ဖောင်ကြီးများကို ဆောက်လုပ်မျှောချကာ ရန်သူများဖက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်လျက်ရှိ သော ပူတကေ(ပေါ်တူဂီ) သင်္ဘော ၇ စင်းကို ခဲယဉ်းပင်ပန်း စွာ ကြံစည်တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ပြီးလျှင် မတ္တုမမြို့ကို အလိုပြည့်လေသည်။
ထိုနောက် ၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးသည် အထက် ပြန်မာနိုင်ငံတလွှားကို ချီတက်တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်လျက် ပုဂံ တွင်ရပ်နားကာ အထက်မြန်မာနိုင်ငံဘုရင်အဖြစ် ရာဇာဘိသိက် သွန်းလောင်းခံယူလေသည်။
၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးသို့ပြန်ရောက် သောအခါ၊ တပင်ရွှေထီးဘုရင်သည် မွန်မြန်မာနှစ်ဦးစလုံး၏ ဘုရင်အဖြစ်ထပ်မံ၍ ရာဇဘိသိက် သွန်းလောင်းခံယူခဲ့ပြန်လေ သည်။
နောက်တစ်နှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နှင့် ယိုးဒယားပြည်တို့ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
တပင်ရွှေထီးသည် သံတွဲနှင့် တောင် စဉ်ခုနစ်ခရိုင်တို့ကို သိမ်းသွင်းပြီးသော်၊ မြို့ဟောင်းကို ဝန်းရံမိ သည်။
သို့ရာတွင် ရဟန်းတို့၏ ဖြန်ဖြေမှုကိုလက်ခံ၍ တပ် ခေါက်ကာပြန်ခဲ့သည်။
ယိုးဒယား၌မူ အယုဒ္ဓယပြည်ကို ဝိုင်းမိ သော်လည်း အလိုမပြည့်ခဲ့ချေ။
ယိုးဒယားမှအပြန် လမ်းခရီးတွင် တပင်ရွှေထီးသည် ဗရင် ဂျီ (ပေါ်တူဂီ) တစ်ဦးနှင့်ပေါင်းဖက်မိလေသည်။
ထိုသူအား တပင်ရွှေထီးသည် ကိုယ်လုပ်မောင်းမငယ်တစ်ဦးနှင့် စုံဖက်ကာ အလွန်အကြူးမြှောက်စားခဲ့၏။
ထိုသူဆက်သသော မီးပေါက် သေနတ်ကို လွန်စွာမြတ်နိုးလျက် ထိုသူနှင့်အတူ တောလိုက် ခဲ့၏။
ထိုသူ စီမံဆက်သသော အစားအစာနှင့် သေရည်သေ ရက်များကိုလည်း နှစ်ခြိုက်စွာသုံးဆောင်ခဲ့၏။
ယင်းအခါမှစ၍ တပင်ရွှေထီးသည် မင်းကျင့်တရား၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများ ပျက် ပြားကာ နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်စီမံရေးတွင်လည်း အမှားမှား အယွင်းယွင်း လစ်ဟင်းခဲ့လေသည်။
ယောက်ဖတော် ဘုရင့် နောင် ဖျောင်းဖျသည်ကိုလည်း မနာယူချေ။
ထိုအခါ ဝန်ကြီး မှူးကြီးများက ဘုရင့်နောင်အား တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းပြုလုပ် ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြ၏။
ဘုရင့်နောင်လည်း အရှင်၏သစ္စာကို ကျိုးနွံစောင့်သိကာ ဝန်ကြီး မှူးကြီးများနှင့်တိုင်ပင်လျက် ဘုရင် နှင့်တကွ နိုင်ငံတော်အလုံးကို ထိန်းသိမ်း အုပ်ချုပ်စီမံဆောင် ရွက်ခဲ့လေ၏။
ဘုရင်တစ်ဆူ မင်းမူပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းချက် ကိုကား ငြင်းပယ်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် တပင်ရွှေထီးဘုရင်လည်း ဇာတာသော် မသန့် သဖြင့် မအူပင်နယ်၊ ပန်းတနော်ဖက်တွင် စစ်တောင်းစားသမိန် စောထွတ်၊ စောလဂွန်းအိန် အစရှိသော မွန်ဝန်ကြီးမှူးကြီးများ ၏ အရံအစောင့်ဖြင့် ယာယီမြန်းလျက်နေ၏။
၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒဂုံ၊ ဒလမြို့များကို သိမ်းယူကာ မွန်ရဟန်းလူထွက် သမိန် ထော လည်းခြားနား ပုန်ကန်လေသည်။
ထိုသူပုန်ကို နှိမ်နင်း ရန်အတွက် ဘုရင့်နောင်လည်း တပင်ရွှေထီးဘုရင်၏ အပါးမှ ခွာသွားခဲ့ရ၏။
ဤတွင် အခွင့်ကောင်းကိုရှာ၍ ကြံစည်ရင်း ရှိသော စစ်တောင်းစားသမိန်စောထွတ်လည်း တပင်ရွှေထီး ဘုရင်အား ဆင်ဖြူတော်ပေါ်သည်ဟု ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် တော တွင်းသို့ လှည့်ပတ်ခေါ်ယူ၍ ညအချိန်ရောက်သော်၊ ညီဖြစ်သူ လက်ဝဲဓားမှူးအား လုပ်ကြံသတ်ဖြစ်စေသည်။
ထိုကြောင့် တပင်ရွှေထီးဘုရင် လည်း ၉၁၂ ခုနှစ်တွင် လွန်လေသည်။
တပင်ရွှေထီးဘုရင်၏ လက်ထက်၌ ထူးခြားမှတ်သားဖွယ် အကြောင်းတစ်ရပ်မှာ လူမျိုးခြားဖြစ်သော ပေါ်တူဂီများသည် မြန်မာဘုရင်များ လက်အောက်တွင် တပင်ရွှေထီးဘုရင်၏ လက်ထက်မှစ၍ ပထမဆုံးအကြိမ် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ကြ ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဂျိုအာနိုကယေးရိုဆိုသူ ဦးဆောင်သော ပေါ်တူဂီ ၇ဝဝ ခန့်သည် မတ္တုမတိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့ ကြသည်။
ဒီယိုဂို ဆိုးအရက် ဒီ မဲလိုးဆိုသူဦးဆောင်သော ပေါ်တူဂီတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် ရခိုင်ပြည်နှင့် ယိုးဒယားပြည်များသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် လိုက်ပါအမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။
ထိုနောက် တပင်ရွှေထီးလက်ထက်၌ အထူးခြားဆုံးသော မှတ်သားဖွယ်ရာ အကြောင်းရပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ တော်ကြီးအဖြစ် သိမ်းသွင်းစည်းလုံးရန်ကြံရွယ်လျက် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှော သွေးစည်းပုံပင် ဖြစ်သည်။
မိမိရန်သူများပင် ဖြစ်လင့်ကစား အောင်နိုင်ပြီးသောအခါများတွင် တပင်ရွှေထီးဘုရင်သည် ထို သူများကို ရန်သူဟုသဘောမထားခဲ့ချေ။
ဟံသာဝတီ ပဲခူးကို အောင်မြင်ပြီးနောက်၊ မိမိ၏ လက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့သော မွန်လူမျိုး မှုထမ်းရာထမ်းများအား နှိပ်ကွပ်ခြင်းမပြုဘဲ၊ ယင်းတို့ ၏ ရာထူး အဆောင်အယောင်များကို ပြန်လည်ပေးအပ်ကာ ချီးမြှင့်သူကောင်းပြုခဲ့၏။
ပဲခူမြို့တော်ရှိ လှပ၍ ကျက်သရေရှိ သော မွန်ဘုရင်များ စံမြန်းသည့် နန်းတော်နှင့် အဆောက်အအုံ ကြီးများကိုလည်း ဖျက်ဆီးခြင်းမပြုစေဘဲ အမှတ်အသားအဖြစ် ကျန်ရှိစေခဲ့၏။
မတ္တုမ၊ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ စသည်တို့တွင်လည်း မွန်အဆက်အနွယ်များကိုပင် ပြန်လည်ပေး အပ်ကာ အုပ်ချုပ်စေ ခဲ့သည်။
မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ လွန်ပြီးနောက်၊ မိမိ လက်အောက်သို့ အလုံး အရင်းနှင့် ဝင်ရောက်ခစားထမ်းရွက်ကြ ကုန်သော မွန်ဝန်ကြီး မှူးကြီးနှင့် လက်အောင်ငယ်သား အများ အပြားတို့ကိုလည်း တပင်ရွှေထီးဘုရင်သည် မြို့စား၊ ရွာစားများ ပေးအပ်ခြင်း၊ ရာထူးအဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်ခြင်းပြုလုပ် ၍ ချီးမြှင့်မြှောက်စားခဲ့၏။
မွန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စေတီပုထိုး များတွင်လည်း ထီးတင်လှူခြင်း၊ ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူခြင်းများပြု လုပ်ခဲ့၏။
ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကိုလည်း ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် စက်၍ ရွှေများကပ်လှူပူဇော်၏။
ထီးတော်တင်ပွဲကိုလည်း ခြိမ့် ခြိမ့်မွမ်းမျှ စီရင်ခင်းကျင်း၏။
ထီးတင်ပွဲပြုလုပ်စဉ်၌ပင် မွန် မြန်မာ ရဟန်းတော်များ၏ စည်းဝေးဆွေးနွေးပွဲကြီးကိုလည်း ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပစေပြီးလျှင် ပစ္စည်းလေးပါးဖြင့် ထောက်ပံ့လှူဒန်းခဲ့သည်။
ထိုနောက် မိမိမြှောက်စားသိမ်းပိုက် ထားသော မွန်မင်းသမီးများအားလည်း မြန်မာမင်းသမီးများ ဝတ်စားဆင်ယင်လေ့ရှိသည့်အတိုင်း ပြောင်းလဲဝတ်စား ဆင်ယင် ခြင်းမပြုစေဘဲ၊ မွန်မင်းသမီးများဝတ်စား ဆင်ယင်လေ့ရှိသည့် အတိုင်းသာ ဆက်လက်၍ ဝတ်စားဆင်ယင်စေရန် ခွင့်ပြုခဲ့ သည်။
ထိုနောက် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဟံသာ ဝတီ ပဲခူးမြို့တော်၌ ရာဇဘိသေက ဆံပုံအတိုင်း ဖြတ်ညှပ်စေ၍ မွန်ဘုရင်များ၏ အဆောင်အယောင်ဖြစ်သော သမိန်တငွတ်ခေါ် ဦးဗောင်းမကိုဋ်ကို ဆောင်းလျက် ရာဇဘိသေကခံယူသည်။
အခမ်းအနား၌လည်း မြန်မာဘုရင်တို့၏ အဆောင်အယောင် မင်းခမ်းမင်းနားအကုန်၊ မွန်ဘုရင်တို့၏ အဆောင်အယောင် မင်းခမ်းမင်းနားအကုန်ကို လက်ဝဲလက်ျာ နှစ်ဖက်ခြံရံ၍ ခင်းကျင်း စေခဲ့လေသည်။
ဤသို့လျှင် တပင်ရွှေထီးဘုရင်သည် မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ မွန်လူမျိုးတို့ ဓလေ့ထုံးစံ အမူအရာများကို လိုက် နာကျင့်သုံးလျက် မွန်နှင့်မြန်မာသွေးစည်းခြင်းပြုလုပ်ခဲ့ပေသည်။
တပင်ရွှေထီးဘုရင် လွန်သော် ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဟု ခေါ်ဆိုသင့်သော တောင်ငူနိုင်ငံတော်ကြီးကို ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်က ဆက်လက်၍ တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခဲ့ပေသည်။
တပင်ရွှေထီး ေထီ း မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း Category:တောင်ငူခေတ်။
တပေါင် (တပေါင်း)သည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ဆယ့်နှစ်လမြောက်လဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်လ ဖေဖော်ဝါရီ၊ မတ် အတွင်း ကျရောက်ပါသည်။
ပထမလဝက်သည် ဆောင်းရာသီစက်မှ မလွတ်သေးချေ။
ဒုတိယလဝက်သို့ရောက်မှသာ နွေရာသီစက်သည် စတင်လေသည်။
ထို့ကြောင့် တပေါင်းလသည် ဆောင်းတစ်ဝက် နွေတစ်ဝက်ဖြစ်၍၊ နေ့ပူလို့ ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း ဟု လူတို့ ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
အဆုံးသတ်လ ဖြစ်ပြီး တပေါင်းလသည် ၃၀ ရက်ရှိသည်။
ရက်စုံသော လဖြစ်သည်။
ထန်းပင်နှင့် သက်ဆိုင်သော အမည် ဖြစ်သည်။
ထန်းဖိုပင်များမှ ခံယူရရှိသည့် ထန်းရည်ကို မီးနှင့် ကျိုချက်ပြီး ထန်းလျက် ပြုလုပ်သည့် လဖြစ်သည်။
၂၇ လုံးသော နက္ခတ်များ စုပေါင်းထွက်ပေါ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ထန်းရည်များပေါင်းစပ်ကျိုချက်သဖြင့် ထန်းပေါင်းဟူသော စကားမှ ရွေ့လျားလာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း တပေါင်းလဟု ခေါ်တွင်သည်ဟု ဆိုသည်။
ဗေဒင်အလိုအားဖြင့်ကား တပေါင်းလသည် မိန်ရာသီဖြစ်၏။
မိန်ရာသီ၏ အရုပ်မှာ ငါး ၂ ကောင်ဖြစ်သည်။
စန်းယှဉ်နက္ခတ်ကား ဖလဂုနီတည်း။
ဤလ၏ အထိမ်းအမှတ် ပန်းသည် သရဖီပန်း (Calophyllum amnenum) ဖြစ်သည်။
ယင်းလတွင် မြစ်များ ချောင်းများ ရေစစ်ကာ သောင်ခုံ သဲပြင်များ ပေါ်ထွန်းသဖြင့် သဲပုံစေတီတည်သော ရာသီပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်ဟု စာဟောင်း ပေဟောင်းများ၌ အဆိုရှိခဲ့၏။
ထိုလ၌ နေထွက်ချိန်မှာ ၆ နာရီ ၁ဝ မိနစ်ဖြစ်၍၊ နေဝင်ချိန်မှာ ၅ နာရီ မိနစ် ၅ဝ ဖြစ်သည်။
နေ့တာအနည်းငယ်တို၍ ညတာရှည်သည်။
တပေါင်းလသည် ဆောင်းကြွင်း နွေဦးလဖြစ်သဖြင့်လောကသဘာဝ လုံးသည် သစ်ပင်များရွက်ဟောင်းစွန့်၍ ရွက်သစ်လွန်ကာ အညွန့်အညှောက်များ ပေါ်ထွက်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ် လှပသာယာလှပေသည်။
မြန်မာ စာပေလောကတွင် ရှေးစာဆို အများသည် တပေါင်းလကို အထူးဖွဲ့ဆိုရေးသားခဲ့ကြလေသည်။
အင်းဝခေတ် ရဟန်းစာဆို ရှင်ဥတ္တမကျော်သည် သူ၏တောလား ကဗျာကြီး၌ တပေါင်းလ၌ တင့်တယ်သာယာပုံကို လေခ မြေသက်၊ ဈာန်ဝိတက်သို့၊ သစ်ရွက်ယော်ယီ၊ ဣန္ဒနီဝယ်၊ သိင်္ဂီတစ်ဝက်၊ ဖက်၍ဆေးစုံ၊ ခြယ်သောပုံသို့၊ ရဂုံမြိုင်တွင်း၊ တောလုံးလင်းသား'ဟု ချီးကျူးဖွဲ့ဆိုခဲ့၏။
ရှင်အုံးညိုကလည်း တပေါင်းလ၏ ကြည်နူးရှုချင်ဖွယ် ကောင်းပုံကို ဂါထာ ၆ဝ ပျို့တွင် ကာဠုဒါယီအမတ် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ကြားသည့်ဟန် ဖွဲ့နွဲ့စပ်ဆိုခဲ့၏။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ပြဇာတ်ဆရာကြီးဦးကြင်ဥ ကမူ 'ရှစ်ခွင်တိုင်း၊ မှုန်မှိုင်းတဲ့ပတ်လည် သဇင်ကြွင်းငယ် နှင့်၊ အင်ကြင်းသန္တာညွန့်ငယ်တို့၊ ဖူးကွန့်ကိုက်စည် ဘမရာရွှေပိတုန်းငယ်တို့၊ ချွေသုံးကြဝတ်ရည်၊ ဆွတ်ကြည်ဘွဲ့ဖော်ကွဲ ယင်းသည့်နေ့ဆိုင်၊ ရသေ့သူတော်တိုင်မှ၊ ဉာဏ်မခိုင် ဈာန်ယိုင်လျှောရတယ်၊ ရာသီတွင်ခါညီပြောပေပ၊ ကြော၍သာ မြဲ။
' ဟု တပေါင်းလ၏ စာပန်းချီကို ရွေးချယ်သီကုံးခဲ့ပေသည်။
တမာပင်သည် ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် မီလီယေစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ယင်းကို'အဇက် ဒီရက်ခတာ အင်ဒီကာ'ဟုခေါ်သည်။
မြန်မာများက ယင်းကို သင်္ဘောတမာခါးဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
တမာပင်သည် အမြဲစိမ်းအပင်မျိုးဖြစ်၏။
အမြင့်မှာ ပေ ၅ဝ ရှိ၍၊ အရွက်များနှင့် အုပ်ဆိုင်းဆိုင်းရှိသော အပင်ကြီး တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ရွက်တံတစ်ခုတွင် အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိသော အရွက်ကလေးများ ၁ဝ တွဲခန့်ပါရှိသည်။
ယင်းတို့သည် ရွက်လွှဲများ ဖြစ်ကြသည်။
ငှက်မွှေးပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍၊ ခွေးသွားစိတ် ကဲ့သို့ အနားများရှိသည်။
ထိပ်ဖျားချွန်သည်။
တမာပွင့်သည် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။
တမာပွင့်သည် ငယ်၍ ချိုမွှေးသောအနံ့ရှိသည်။
တမာသီးသည် ဆီးသီးကဲ့သို့ အခွံအတွင်း၌ အစေ့တစေ့တည်းရှိသော အသီးမျိုး ဖြစ်သည်။
အရွယ်မှာ ပဲလုံးအကြီးစားခန့်ဖြစ်သည်။
တမာခေါက်သည် မွဲပြာတွင် အဖြူညှင်းပြောက်ထနေသော မွဲပြာတွင် အဖြူညှင်းပြောက်ထနေသော အရောင်အသွေးရှိသည်။
ဒေါင်လိုက်ရွှေ၍ ကျနေသော အစင်းများလည်း ရှိသည်။
တမာပင်သည် သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အတော်အသင့်လျင်မြန်စွာ ကြီးပြင်းလာနိုင်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။
တမာပင်သည် နုံးမြေကို ပိုမိုနှစ်သက်သော်လည်း၊ မည်သည့်မြေမျိုးတွင်မဆို ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်။
ရေငွေ့ကိုလည်း များများမလိုချေ။
ထိုကြောင့်မိုးခေါင်ရေရှားရပ်ဝန်း၌ လမ်းဘေးတွင် စိုက်ပျိုးရန် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်။
တမာပင်ကို စိုက်ပျိုးရန်အကောင်းဆုံးနည်းမှာ ပျိုးခင်းတွင် မျိုးစေ့များကို ပျိုးပြီးလျှင်၊ ပေါက်လာသော အပင်ပေါက်ကလေးများကို အလိုရှိသောနေရာသို့ ရွေ့ပြောင်းစိုက်ပျိုးခြင်းဖြစ်သည်။
မိုးတွင်း၌ မှည့်လာသော မျိုးစေ့များ မြေပေါ်သို့ မကြွေကျမီ စိုက်ပျိုးသင့်သည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မျိုးစေ့များသည် လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးသွားတတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
မျိုးစေ့များကို ပျိုးသည့်အချိန်သည် မိုးရွာနိုင်သောအချိန်ဖြစ် လျှင်၊ ရေလောင်းပေးရန်မလိုချေ။
တမာပင်ကို လမ်းဘေးတွင် စိုက်ပျိုးလျှင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင်ကို ပေ ၃ဝ စီ ခြားထားသင့်သည်။
တမာပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြားစိုက်ပျိုးကြသည်။
မုံရွာမြို့၊ မန္တလေးမြို့ စသည့်မြန်မာပြည်အညာ​ဒေသတွင် အ​လေ့ကျ​ပေါက်သည်။
မိုးရာသီတွင် တမာပင်​အောက် စိုစွတ်​သော​နေရာများတွင် တမာပင်​ပေါက်ငယ်​လေးများကို ​တွေ့နိုင်သည်။
တမာသားသည် အရောင်တင်ဆေး စွဲလွယ်သဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ယင်းကို အိမ်ထောင်ပရိဘောဂ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တမာခေါက်ကို စင်ကိုးနားအစား အဖျားပြတ်ဆေး အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဖျားပြတ်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တမာပင်ကို ဆေးဖက်ဝင်သဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။
တမာခေါက် အားတိုးဆေးဖော်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ တမာသီး တမာရွက် တမာဆီကို အင်းဆက်ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အားကြွဆေးဖော်ရာ၌လည်းကောင်း၊ တမာပွင့်နှင့် တမာစေးကို အနာအကင်း သေစေသောဆေးနှင့် အစာကြေဆေးအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။
တမာရွက်ကို ကြိတ်၍အုံလျှင် ဝဲခြောက်နှင့် ပြည်တည်သော အဖုအပိမ့်တို့ ပျောက်ကင်း စေနိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) Margosa or Nim tree (တမာပင်) Botany Term : Azadirachta indica A Juss Species/Family : Meliaceae ပုံသဏ္ဌာန် အပင်ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်။
ငှက်မွှေးရွက်ပေါင်းဖြစ်၍ ရွက် မွှာများသည် ငါးစုံမှ ခြောက်စုံအထိ ရှိသည်။
လှံစွပ်ပုံအရွက်များ ရွက်ဆိုင်ထွက်သည်။
ရွက်ထိပ်ချွန်ပြီး ရွက်ရင်းအနားတစ်ဖက် သွယ်သည်။
အဖြူ ရောင် အပွင့်ငယ်လေးများ ပွင့်သည်။
တစ်စေ့ခွံသီးဖြစ်ပြီး လုံးဝိုင်း သည်။
အပင် ပင်စည် ဖြောင့်သော အမြဲစိမ်း သစ်မာပင်မျိုး ဖြစ်၏။
အမြင့်ဆုံး ပေ ၅၀၀ ထိရှိတတ်သည်။
အခေါက် မွဲပြာရောင်ရှိ၍ ကြမ်းသည်။
အရွက် ငှက်မွေး ရွက်ပေါင်းဖြစ်၍ ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။
အလျား ၈-၁၅ လက်မ ရှည်သည်။
ရွက်မြွာများ မျက်နှာချင်းဆိုင်ထွက်သည်။
လှံစွပ်ပုံရှိသည်။
ရွက်ထိပ်ချွန်ပြီး ရွက်ရင်းသွယ်သည်။
ရွက်နား ခွေးသွားစိပ် ရှိ၏။
အပွင့် ငယ်သည်။
ချိုမွှေးခါးသက်သော အနံ့ရှိ၍ ဖြူဝါဝါအရောင်ရှိ၏။
တပေါင်းလမှ ကဆုန်လအထိ ပွင့်၏။
အသီး ရှည်မျောမျော ပုံဖြစ်သည်။
အစေ့ တစ်စေ့သာ ပါသည်။
အစေ့ အနီဖျော့ရောင်ရှိသည်။
အသီးအရောင်မှာ နုစဉ်စိမ်း၍ မှည့်လျှင် အဝါနုရောင်ရှိ၏။
ကဆုန်၊ နယုန်တွင် သီးသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ အပွင့် ၊ အစေး ၊ အဆီ ၊ အခေါက် ၊ အရွက် ၊ အသီး ၊ အခက်အရိုး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ မြန်မာနိုင်ငံ အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ အာနိသင် မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ တမာသည် ခါးသော အရသာ ရှိ၏။
ကြေကျက်သောအခါ စပ်ဖျဉ်းဖျဉ်းရှိ၏။
အေး၏။
လေ၊ သည်းခြေ သလိပ်တို့ကို ပယ်တတ်၏။
အသုံးပြုပုံ- အပွင့် - အပွင့်ကို ရှူရှိုက်လျှင် အမူးအမော် ပြေစေသည်။
အစေး - တမာစေးကို အားဆေး၊ အစာကြေဆေး ဖော်စပ်ရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
အဆီ - အသီးဆီကို ယားယံသော အနာများ ပျောက်ကင်းရန် လည်းကောင်း၊ သန်ချဆေးအဖြစ် လည်းကောင်း သုံးနိုင်သည်။
အခေါက် - တမာခေါက်ကို သွေး၍ ဆားနှင့် သောက်သော် အဖျားပျောက်၏။
တမာရွက်ပြုတ်၍ ရေချိုးက အယားအယံ ပျောက်၏။
တမာရွက်ရည်ကို မျက်စိ၌ ခတ်ပေးခြင်းဖြင့် မျက်စိ ယားယံခြင်း၊ ပူခြင်း၊ မျက်ရည်ပူကျခြင်း ပျောက်၏။
တမာရွက်ကို ကျွမ်းအောင်လှော်၊ အမှုန့်ပြုပြီး ဆားအနည်းငယ် ထည့်၍ နေ့စဉ် သွားတိုက်ပေးသော် သွားကိုက်သွားနာ ရောဂါကင်းဝေး၍ သွားများကို ဖြူစင် ခိုင်မာ စေ၏။
အသီး - တမာသီးကို နေ့စဉ် စားပေးလျှင် ဆီးရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။
အခက်အရိုး - တမာအရိုးတံကို သွားကြား ထိုးတံအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် သွားရောဂါ ကင်းစင်စေသည်။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=100 ကိုးကား Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
တမူးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။
အာသံပြည်၊ မဏိပူရနယ်နှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိ၏။
မဏိပူရနယ်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် တစ်မိုင် သာသာခန့်ဝေးသဖြင့်၊ မြန်မာနိုင်ငံအဖို့ အရေးကြီးသောနယ်ခြားမြို့ တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။
သမိုင်း ကုန်ဘောင်ခေတ် တမူးမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၁၆၃)ခု၊တပေါင်းလဆန်း(၁၁)ရက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ခရစ်နှစ်အားဖြင့် (၁၈၀၁)ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်တွင် တပ်မှူးစက်ရောင်ဘီလူးအား အနောက်မြောက်နယ်ခြား ကင်းစခန်းအဖြစ်ချထားခဲ့ရာမှနောင်အခါ တပ်မှူးမြို့မှတဆင့် တမူးမြို့ဟူ၍ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ် တမူးမြို့မှ လောက်ချောင်းကိုဖြတ်၍ မဏိပူရနယ် အင်ဖာမြို့တော်သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။
၁၉၂၅-၂၆ ခုနှစ်လောက်က အိန္ဒိယပြည်၏ စစ်သေနာပတိ၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးဆာဝီလျံ ဗာ့ဒဝုဆိုသူသည် တပ်သားတစ်စုနှင့်အတူ မဏိပူရနယ် အင်ဖာမြို့မှ တမူးမြို့သို့ အဆိုပါ မြင်းစီးလမ်း ကျဉ်းကလေးအတိုင်း ၅ ရက်တိတိ ခြေလျင်လျှောက်၍ ရောက် လာခဲ့ဘူးသည်။
ထိုအချိန်ကတည်းကပင် အဆိုပါ တမူးမြို့ အင်ဖာလမ်းသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့၏ ကူးသန်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါအရာ ရောက်လိမ့်မည်ကို သတိ ပြုမိခဲ့ကြလေသည်။
သို့သော် ထိုစဉ်က ထိုလမ်းကို ဖောက်လုပ်ရန် အကြောင်းမပေါ် ပေါက်ခဲ့ချေ။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်ပွား၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဗြိတိသျှစစ် တပ်များဆုတ်ခွာခဲ့စဉ်က၎င်း၊ ၁၉၄၂-၄၅ ခုနှစ် များအတွင်း ဗြိတိသျှကြိုးပမ်းခဲ့ကြစဉ်က၎င်း ထိုတမူးအင်ဖာလမ်းသည် အဓိကလမ်းကြီးအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်ကြီးအတွင်း၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရန်ခရီးလမ်း မှာ နှစ်လမ်းမျှသာ ရှိခဲ့၏။
တစ်လမ်းမှာ ပင်လယ်ဖက်မှဝင်ရန် ဖြစ်၍၊ အခြားတလမ်းမှာ တမူးအင်ဖာလမ်းမှ ဝင်ရန်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာရန်လမ်းမှာလည်း အဆိုပါ တမူးအင်ဖာလမ်း တလမ်းတည်းသာ ရှိလေသည်။
ရှေးဦး စွာ ချင်းတွင်းမြစ်အတိုင်း ကလေးဝမြို့အထိ ဆန်တက်ပြီးလျှင်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ကဘော်မြစ်ဝှမ်း တမူးမြို့အထိ ဆန်တက်ပြီးလျှင်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ကဘော်မြစ်ဝှမ်း တမူးမြို့အထိ ရောက်အောင်သွားရ၏။
ထိုနောက် တမူးမြို့မှနေ၍ တောအဆင့်ဆင့်ကို ဖြတ် ကျော်ကာ မဏိပူရနယ် အင်ဖာလွင်ပြင်သို့ ဆင်းသက်ရောက်ရှိ နိုင်ပေသည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်က ဗြိတိသျှစစ်တပ်များသည် ကလေးဝမြို့မှ တမူးမြို့အထိ မော်တော်ကားလမ်းကို ဆင်များ ဖြင့် ဖောက်လုပ်၍ ထိုတမူးအင်ဖာလမ်းအတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ကြ လေသည်။
ထိုနောက် ၁၉၄၂-၄၅ ခုနှစ်များအတွင်း၌ တမူးအင်ဖာလမ်းကို လမ်းမကြီးအဖြစ် ဘူဒိုဇာခေါ် မြေဖြိုစက်ကြီးများဖြင့် ဖောက်လုပ်ကာ မြန်မာ နိုင်ငံအတွင်းသို အမှတ် ၁၄ ဗြိတိသျှတပ်မကြီးသည် ပြန်လည် ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြလေသည်။
ဂျပန်စစ်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြရာတွင်၊ အထက်ဖော်ပြပါ ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်ဒေသလမ်းတစ်လျှောက်၌ တိုက်ပွဲများ အကြီးအကျယ်ဖြစ်ပွားခဲ့ကြ၏။
ပထဝီဝင် တည်နေရာ၊အကျယ်အဝန်း တမူးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်တံခါးမြို့ ဖြစ်သည်။
တမူးမြို့ ၏အရှေ့ဘက်တွင် ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကလေးမြို့နယ်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
အကျယ်အဝန်းမှာ ဧရိယာ (၄၉၇.၅၄၃)စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။
ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည့်သူ့ဆက်ဆံရေးဉီစီးဌာန၊တမူးဒေသသမိုင်းအကျဉ်း။
တမန်သည်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ နာဂတောင်တန်းခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းခရိုင်ခွဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ယခင်က အထက် ချင်းတွင်းခရိုင် လေးခရိုင်ခွဲ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်တွင် ရွာကြီး ၉ ရွာအပါအဝင် အခွန်တော်တိုက်နယ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့၏။
လွတ်လပ် ရေးရပြီးနောက်၊ တမန်သည်မြို့ကို နာဂတောင်တန်းခရိုင်ထဲတွင် ထားရှိသည်။
တမန်မြို့တွင် ပြည်သူ့ဆေးရုံတရုံရှိ၏။
ရှေးအခါ က တမန်သည်မြို့တွင် ထမန်းလူမျိုး စစ်စစ်များသာ နေထိုင် သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ထိုထမန်းလူမျိုးသည် လူစင်စစ်မှ တမန်းကျားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်ဟု ပြောစမှတ်ရှိလေ သည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ် သန်ကောင်စာရင်းအရ တမန်သည်မြို့တွင် အိမ်ခြေ ၇၅ အိမ်မျှသာရှိ၍၊ လူဦးရေ ၄၂၆ ယောက်ခန့်သာ ရှိလေသည်။
ယခင်က တောင်တန်းဒေသကို အုပ်ချုပ်ရန် နယ်ခြားဝန်ထောက် ရုံးစိုက်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်၏။
တမန်သည်မြို့မှ ကုန်ကူးသန်းသွားလာရန်အတွက် မြစ်ကြောင်းခရီးကို အသုံးပြု နိုင်လေသည်။
ထိုရေကြောင်းခရီးအပြင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့တစ်ဘက် ကမ်းအရောက် ဖောက်လုပ်ထားသော လမ်းတစ်ခုလည်းရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
တရား ဆိုသည်မှာ ဘုရားလောင်းသိဒ္ဓတ္ထဂေါတမ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားဖြစ်သည်မှစ၍၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန် တော်မူသည်အထိ၊ ၄၅ ဝါပတ်လုံး လူနတ်ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့အား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဒေသနာတော် (ဝါ) စကားတော် ကိုဆိုသည်။
ယင်း တရားတော်မှာ မဂ်လေးပါး ဖိုလ်လေးပါး၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပရိယတ်ဟူ၍ဆယ်ပါးရှိသည်။
တစ်နည်း၊ ၄၅ ဝါပတ် လုံး ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတော်သည် ဝိမုတ္တိရသ အားဖြင့် တစ်ပါးသာ ရှိသည်။
တစ်နည်း၊ ဓမ္မဝိနယအားဖြင့် နှစ်ပါးသာရှိသည်။
ယင်းနှစ်ပါးတို့တွင် သုတ္တန်ပိဋကနှင့် အဘိဓမ္မာပိဋကကား ဓမ္မအကြောင်း၊ ဝိနည်းပိဋကကား ဝိနယအကြောင်းဖြစ်သည်။