kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အထူးကုဆေးရုံကြီးတစ်ရုံဖြစ်သော တောင်ဥက္ကလာပ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးဆေးရုံကြီးမှာလည်း ဤမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဥက္ကလာပစေတီတော်မြတ်လည်း တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
နေထိုင်သူ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ။
လှိုင်သာယာမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
လှိုင်သာယာမြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက် ရန်ကုန်မြစ်တလျှောက်တွင် အင်းစိန်မြို့နယ်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်နှင့် လှိုင်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် တွံတေးမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
လှိုင်သာယာဟူသောအမည်မှာ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မြို့တည်နေရာကို ခြားထားသော လှိုင်မြစ်နှင့် ပန်းလှိုင်မြစ်တို့မှ ပေါများခြင်း၊ စည်ပင်ခြင်းအဓိပ္ပာယ်ရှိသော လှိုင်နှင့် မြို့သစ်မတည်မီကရှိခဲ့သော သာယာကုန်းကျေးရွာမှာ သာယာခြင်း ငြိမ်းချမ်းခြင်း အဓိပ္ပာယ်ရှိသော သာယာတို့ကို ပေါင်းဖတ်၍ ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
လှိုင်သာယာမြို့နယ်ကို ရပ်ကွက်ပေါင်း (၂၀)ခုနှင့် ကျေးရွာစု (၉)စုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဤမြို့နယ်သည် (၁၉၈၀)ခုနှစ်ပိုင်းတွင် တပ်မတော်အစိုးရ တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့သစ်များထဲတွင် အတိုးတက်ဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးစက်မှုဇုံဖြစ်သော လှိုင်သာယာစက်မှုဇုံ၊ ပဒေသာပင်မြို့တော်အိမ်ရာနှင့် ပန်းလှိုင်အိမ်ရာတို့ ဤမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဤမြို့နယ်သည် တွံတေးမြို့နယ်နှင့် ပန်းလှိုင်တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားပြီး အခြားမြို့နယ်များနှင့် အောင်ဇေယျတံတား၊ ဘုရင့်နောင်တံတား(၁)၊ ဘုရင့်နောင်တံတား(၂)တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၄၆) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၈) ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း (၄) ကျောင်းရှိသည်။
ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်-WYTU သည် ဤမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရွှေကျင်ဂိုဏ်း (ရွှေကျင်နိကာယ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒုတိယအကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရဟန်းတော်များ၏ ငါးရာခိုင်နှုန်းခန့် (၅၀၀၀၀ ကျော်) သည် ဤဂိုဏ်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် သံဃာအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအောက်တွင် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းထားသော သံဃာဂိုဏ်း ကိုးခုအနက် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ဝိနည်းသိက္ခာအလွန်လေးစား၍ အကျင့်ပဋိပတ်နှင့်ပြည့်စုံသော ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးဦးဇာဂရကို အလွန်တရာကြည်ညို၍ သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်လိုသော်လည်း တောင်နန်းမိဖုရားခေါင်စကြာဒေဝီ၏ဆန္ဒကိုမလွန်ဆန်နိုင်သဖြင့် မောင်းထောင်ဆရာတော် ကိုသာသနာပိုင်တင်မြှောက်ခဲ့ရသည်။
အခါတစ်ပါး ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားက သာသနာပိုင်ဆရာတော်ထံသွားရောက်ရာ စကားမပြောဆိုပဲ နေခဲ့သဖြင့် ဆရာတော်မှ မိမိအားမလိုလားဟု သဘောပိုက်တော်မူခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ၁၂၁၄ ခုနှစ်တွင် ရွှေကျင်ဆရာတော်ကို သုဓမ္မာဆရာတော်များအမိန့်ဖြင့် သုဓမ္မာသိုကြွရန်ဆင့်ဆိုရာမကြွဘဲနေသဖြင့် သုဓမ္မာဆရာတော်များက အတင်းအကြပ် ခေါ်ဆိုရန် စီမံရာတွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးက ရွှေကျင်ဆရာတော်အား သုဓမ္မာသို့ ဆင့်ခေါ်ခွင့်မရှိ၊ ရွှေကျင်ဆရာတော် လွတ်လပ်စွာသီတင်းသုံးနိုင်သည်ဟု အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးဦးဇာဂရ၏ တပည့်သံဃာတော်အဆက်ဆက်တို့ကို ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဝင်ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
သာသနာပိုင်များ မင်းတုန်းဘုရင်လက်ထက်မှစ၍ ယနေ့ခေတ်အထိ ရွှေကျင်သာသနာပိုင်အဖြစ် ထမ်းဆောင်တော်မူကြသော ဆရာတော်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
+စဉ်ဘွဲ့တော်အကြိမ်တာဝန်စတင်တာဝန်ပြီးဆုံး၁ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ(ရွှေကျင်ဆရာတော်)ပထမ၁၂၃၀၁၂၅၅၂ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓါစာရ(မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်)ဒုတိယ၁၂၅၆၁၂၇၈၃ဘဒ္ဒန္တဉာဏဝရ (ဒီပဲယင်းဆရာတော်)တတိယ၁၂၇၈၁၂၈၉ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ (ကျိုက္ကစံဆရာတော်)၁၂၇၉၄ဘဒ္ဒန္တတိဿ (ခင်မွန်အလုံဆရာတော်)စတုတ္ထ၁၂၇၉၁၂၉၀၅ဘဒ္ဒန္တဇလိန္ဒ (ချမ်းသာကြီးဆရာတော်)ပဉ္စမ၁၂၉၁၁၂၉၄၆ဘဒ္ဒန္တရာဇိန္ဒ(ခ)ရာဓ (လှတောဆရာတော်)ဆဋ္ဌမ၁၂၉၅၁၂၉၆ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ (ကနီဆရာတော်) (ပထမအကြိမ်)၁၂၉၆၇ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ (ကနီဆရာတော်) (ဒုတိယအကြိမ်)သတ္တမ၁၂၉၆၁၃၁၁ဘဒ္ဒန္တကောလာသ (ကျိုက်လတ်ဆရာတော်)၁၂၉၇၁၃၁၁၈ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ (ကနီဆရာတော်) (တတိယအကြိမ်)အဋ္ဌမ၁၃၁၁၁၃၁၂၉ဘဒ္ဒန္တစန္ဒာဘိဝံသ (စံကင်းဆရာတော်)နဝမ၁၃၁၃၁၃၃၄၁၀ဘဒ္ဒန္တဉာနဝံသာဘိဝံသ (မြောင်းမြဆရာတော်)ဒသမ၁၃၃၅၁၃၃၇၁၁ဘဒ္ဒန္တဇောတယာဘိဝံသ (ကြေးမြင်ဆရာတော်)ဧကာဒသမ၁၃၃၈၁၃၅၁၁၂ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတသီရိ(ရွှေဟင်္သာဆရာတော်)ဒွါဒသမ၁၃၅၂၁၃၅၇၁၃ဘဒ္ဒန္တဝိမလာဘိဝံသ (ညောင်ရွှေကန်ကြီးဆရာတော်)တေရသမ၁၃၅၈၁၃၆၅၁၄ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဃိယ (ဇေယမေဒနီဝါဆိုဆရာတော်)စုဒ္ဒသမ၁၃၆၆၁၃၇၈၁၅ဘဒ္ဒန္တဝိဇ္ဇောတ (ဝိဇ္ဇောတာရုံဆရာတော်)ပန္နရသမ၁၃၇၉၁၃၈၃၁၆ဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ (သီတဂူဆရာတော်)သောဠသမ၁၃၈၃ယနေ့အထိ ယနေ့ခေတ် တွဲဖက်သာသနာပိုင်များ ယနေ့ခေတ် တွဲဖက်သာသနာပိုင်ဆရာတော်မှာ ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တနန္ဒမာလာဘိဝံသ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဗြိတထိသျှအစိုးရလက်ထက်အုတ်ဖိုမြို့(ယခုအင်္ဂပူမြို့)မှဆရာတော်အရှင်ဥက္ကံသဝိမာလာသည် ရေသိမ်၌ ရဟန်းခံခြင်းကိုအကြောင်းပြု၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ သုဓမ္မာဂိုဏ်းဝင် ဆရာတော်များနှင့်အငြင်းပွားခဲ့သည်။
အုတ်ဖိုဆရာတော်သည် မိမိတပည့်ရဟန်းများနှင့် သီးခြားဂိုဏ်းခွဲခဲ့သည်။
ဘုရားရှိခိုးရာ၌ ကာယကံ၊၀စီကံ၊မနောကံဟူ၍ ရှိခိုးခြင်းမပြုရ၊ ကာယဒွါရ၊၀စီဒွါရ၊မနောဒွါရဟု ဒွါရဖြင့်ရှိခိုးမှ မှန်ကန်သည်ဟု အုတ်ဖိုဆရာတော်က ဆုံးဖြတ်သည်။
(ယခုထိုသို့ဘုရားရှိခိုးသည်ကိုမတွေ့ရတော့ပါ။
တစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး ကာယကံ၊၀စီကံ၊ မနောကံဖြင့်သာ ရှိခိုးကြသည်။
) ဇိနတ္တပကာနီကျမ်းပြုကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်(သုဓမ္မာဂိုဏ်း)က ကံဖြင့်ရှိခိုးမှမှန်ကန် ကြောင်းငြင်းခုံခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ အုတ်ဖိုဆရာတော်၏ဂိုဏ်းကို ဒွါရဂိုဏ်းဟုခေါ်ကြသည်။
သုဓမ္မာဂိုဏ်းကိုမူ ကံဂိုဏ်းဟုခေါ်ကြသည်။
နောက်ပိုင်းတွင်မူ ကံဂိုဏ်းဟုမခေါ်တော့ပဲ သုဓမ္မာဂိုဏ်းဟုပင်ပြန်လည်ခေါ်ကြသည်။
ယင်းဒွါရဂိုဏ်းသည် (က) အနောက်ချောင်းဒွါရဂိုဏ်း၊ (ခ) မဟာဒွါရဂိုဏ်း၊ (ဂ) မူလဒွါရဂိုဏ်း ဟူ၍ (၃) မျိုးထပ်၍ကွဲသွားကြပြန်သည်။
( က ) အနောက်ချောင်းဒွါရဂိုဏ်း ဒွါရဂိုဏ်းချူပ်အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီးလက်ထက်မှာပင် ငါးသိုင်းချောင်းရေတံခွန်ကျောင်းတိုက် ဆရာတော်ကြီးကို အခြားသောဒွါရဂိုဏ်းဝင်ကျောင်းတိုက်ကြီး (၆)တိုက်မှ သံဃာတော်များက ပထမပါရာဇိက(မာတုဂါမဖြင်.ဖောက်ပြန်သည်.အမှု)ဖြင့် စွပ်စွဲကြသည်။
ဂိုဏ်းချူပ် အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီးသည် အစွပ်စွဲခံရသည့်ဆရာတော်ကြီးဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သဖြင့် ကျောင်း(၆) ကျောင်းမှသံဃာတော်များသည် သီးခြားဂိုဏ်းတည်ထောင်ကြသည်။
"ငဝန်မြစ်"ကို အနောက်ချောင်းဟု ထိုဒေသတွင်ခေါ်ကြသည်။
ယင်းအနောက်ချောင်းကိုအစွဲပြု၍ ရေကြည်၊ငါးသိုင်းချောင်းတစ်ဝိုက်ရှိ အဆိုပါဒွါရဂိုဏ်းကို အနောက်ချောင်းဒွါရဂိုဏ်းဟုခေါ်ကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်အုတ်ဖိုမြို့(ယခုအင်္ဂပူမြို့)မှဆရာတော်အရှင်ဥက္ကံသဝိမာလာသည် ရေသိမ်၌ ရဟန်းခံခြင်းကိုအကြောင်းပြု၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ သုဓမ္မာဂိုဏ်းဝင် ဆရာတော်များနှင့်အငြင်းပွားခဲ့သည်။
မဟာဒွါရဂိုဏ်း ဒွါရဂိုဏ်းချူပ်အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီးသည် ဗေဒင်ကျမ်းတတ်ကျွမ်းလှသည်ဟုဆိုသည်။
ယခု လက်ရှိအများလက်ခံသတ်မှတ်ထားသော လပြည့်လကွယ်နေ့များသည် ဗေဒင်နည်းအရ တွက်ချက်ရာ၌ အမှန်တကယ်လမပြည့်သေး၊ လမကွယ်သေး၊ လပြည့်ကျော် တစ်ရက်ရောက်မှ လပြည်ြသည်။
လဆန်းတစ်ရက်ရောက်မှ လကွယ်သည်ဟုဆို၍ (၁၅)ရက် တစ်ကြီမ်လပြည့်၊လကွယ်သိမ်ဝင်၍ သံဃဥပုသ်ပြုခြင်းကိုဆောင်ရွက်သည်။
အခြားသော သုဓမ္မာဂိုဏ်းဝင်နှင့်ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဝင်သံဃာများသည် လပြည့်၊လကွယ်နေ့များ၌ သိမ်ဝင်ဥပုသ်ပြုကြသော်လည်း ဒွါရဆရာတော်ကြီးနှင့်တပည့်များသည် လပြည့်ကျော် (၁) ရက်နေ့နှင့် လဆန်း(၁)ရက်နေ့ရောက်မှသာ သိမ်ဝင်ဥပုသ်ပြုကြသည်။
အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီး ၁၂၆၇ ခုနှစ်တွင်ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်၌ ဒွါရဂိုဏ်းဝင်သံဃာတော်များသည် (ရာဇပဓာနံ)ဟူသောမြတ်စွာဘုရား၏အမိန့်တော်အရ လပြည့်လကွယ်ကိစ္စကို အစိုးရမင်းတို့၏ဆုံးဖြတ်ချက်သည်သာ အတည်ဖြစ်သည်ဟူသော ဒေသနာအရ ဒွါရဂိုဏ်းဝင် သံဃာတော်အများစုသည်အများနည်းတူ လပြည့်နေ့နှင့်လကွယ်နေ့များတွင် သိမ်ဝင်ဥပုသ်ပြုကြသည်။
ယင်းဒွါရဂိုဏ်းမှာ အခြားသောဒွါရဂိုဏ်းများထက် သံဃာအရေအတွက်များပြားသောကြောင်. မဟာဒွါရဂိုဏ်းဟု ခေါ်ကြသည်။
ဤဂိုဏ်း၏အမည်အပြည့်အစုံမှာ (ဓမ္မာနုဓမ္မမဟာဒွါရနိကာယ ဂိုဏ်း) ဖြစ်သည်။
ဓမ္မာနုဓမ္မ = တရားအတိုင်းလိုက်နာသော မဟာ = သံဃာများပြားသော ဒွါရ = ဘုရားရှိခိုးရာ၌ (ဒွါရဖြင့်ရှိခိုးသော)၊ နိကာယ = သံဃာ့အစုအဝေး ( ဖြစ်သည်။
) Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ။
မူလဒွါရဂိုဏ်း အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီးပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် မဟာဒွါရဂိုဏ်းဝင်သံဃာများသည် လပြည့် လကွယ်ကိစ္စကို အခြားဂိုဏ်းသံဃာများနှင့်အတူ ပြန်လည်လက်ခံကြသော်လည်း အချို့သောဒွါဂိုဏ်းသံဃာများမှာ အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီးချမှတ်ခဲ့သည့်မူအတိုင်း လပြည့်ကျော် (၁)ရက်နှင့် လဆန်း (၁) ရက်တို့တွင် သိမ်ဝင်ဥပုသ်ပြုမြဲ ပြုကြသည်ာ ထိုသို့မူလအတိုင်းရှိသည့်ဒွါရဂိုဏ်းကို မူလဒွါရဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
မူလဒွါရဟူသောအမည်၏ရှေ့တွင် 'ဓမ္မဝိနယာနုလောမ' ဟုထပ်ဆင့် ဝိသေသပြု ထားသည်။
( ဓမ္မ + ဝိနယ + အနုလောမ ) သုတ္တံ၊ အဘိဓမ္မာတရားတော်နှင့်လည်းကောင်း ဝိနည်းနှင့်လည်းကောင်းလျော်ညီသောဂိုဏ်းဟုဆိုလို၍ အမည်အပြည့်အစုံမှာ 'ဓမ္မဝိနယာ နုလောမူလဒွါရနိကာယ' ဂိုဏ်းဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယ သာသနာပိုင် အစဉ်အဆက် ၁။
ဘဒ္ဒန္တ ဥက္ကံသဝံသမာလာ အုပ္ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး ၂။
ဘဒ္ဒန္တ မေဓာ မဟာဗောဓိဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး လက်ပတန်းမြို့ ၃။
ဘဒ္ဒန္တ သုမနာစာရ မိဂဒါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး ပုသိမ်မြို့ ၄။
ဘဒ္ဒန္တ ပဏ္ဍိစ္စာဘိဝံသ ထိန်တောရွာမဆရာတော်ဘုရားကြီး သာယာဝတီခရိုင် ၅။
ဘဒ္ဒန္တ ဝိစိတ္တ အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီး အင်္ဂပူမြို့ ၆။
ဘဒ္ဒန္တ ဝါသဝ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆုတောင်းပြည့်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပန်းတောင်းမြို့ ၇။
ဘဒ္ဒန္တ သုဘာသိတ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ကန်တွင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး ပြည်မြို့ ၈။
ဘဒ္ဒန္တ ဂဏာစေရ ရှားခဲဆရာတော်ဘုရားကြီး ၉။
ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒမာလာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မဲဇလီကုန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး အင်္ဂပူမြို့ ၁၀။
ဘဒ္ဒန္တ စက္ကာဝုဓ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ စက္ကပဇ္ဇောတာရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး ရွှေတောင်မြို့ ၁၁။
ဘဒ္ဒန္တ ကောဝိဒ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ထုံးကြီးဆရာတော်ဘုရားကြီး ကံမမြို့ ၁၂။
ဘဒ္ဒန္တ ဂဏသေဋ္ဌိ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ တောင်ကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရခိုင်ပြည်နယ် ၁၃။
ဘဒ္ဒန္တ ဗုဒ္ဓင်္ကုရ ဇီးဖြူကုန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး လက်ပန်တန်းမြို့ ၁၄။
ဘဒ္ဒန္တ စိတြဉာဏ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ကံမဆရာတော်ဘုရားကြီး ကံမမြို့ အုတ်ဖိုဆရာတော် (မြန်မာ ၁၁၇၉-၁၂၆၇) အုတ်ဖိုဆရာတော် ဦးဥက္ကံဝံသမာလာသည် ဒွါရဂိုဏ်း(ဝါ) ဒွါရသာသနာကို စတင်ခဲ့သော သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တစ်ပါးဖြစ်ပေ သည်။
ခမည်း တော်နှင့် မယ်တော်တို့သည် ဦးရွှေပန်းနှင့် ဒေါ်လေးတို့ဖြစ်ကြ၍ ဆရာတော်၏ငယ်မည်မှာ မောင်ညင်းတည်း။
ဆရာတော်ဘုရားကြီး ထေရုပ္ပတ္တိအကျယ်ကို ဤwikiပေါ်၌ အုပ်ဖိုဆရာတော်ဟူ၍ ရိုက်နှိပ်ရှာဖွေ ဖတ်ရှုတော်မူကြပါ။
လက်ပံတန်းဆရာတော်'မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း ဒုတိယမြောက်သာသနာပိုင် (၁၂၆၉-၁၂၀၄) လက်ပံတန်းဆရာတော်ဦးမေဓာသည် ကျေးဇူးရှင်အုတ်ဖို ဆရာတော်ဘုရားကြီး အောက်ပြည်အောက်ရွာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ သီတင်းသုံးသည့် အချိန်မှစ၍ တပည့်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခိုလုံဆည်းကပ်ရင်း အုတ်ဖိုဆရာတော် ဘုရားကြီးထံမှ ပညာရည်နို့သောက်စို့သည့် တပည့်ရင်းတစ်ပါးပင်ဖြစ်သည်။
လက်ပံတန်းဆရာတော်ကို ခမည်းတော် ဦးရွှေဘေး၊ မယ်တော်ဒေါ်ဇံတို့မှ ၁၁၉ဝ ပြည့်နှစ် ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၅ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် လက်ပံတန်းမြို့နယ် မီးလောင်ကုန်းကျေးရွာတွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။
ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်မေဓာဖြစ်သည်။
လေးမျက်နှာမြို့နယ်၊ နတ်ထမင်းကုန်းရွာ၊ သပြေပင်ကျောင်းတိုက်မှ ဒွါရဝါဒီဖြစ်တော်မူသော ဦးနန္ဒမဉ္ဇူ ဆရာတော်ဘုရားကို လေးမျက်နှာမြို့၊ ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော်ဦးပဲ၊ ဂိုဏ်းထောက်ဆရာတော် ဦးဉာဏ၊ မြင်းကကုန်း ဘုန်းကြီးတို့က ဒွါရသာသနာပြုသည့်အတွက် အမျက်ထားရင်းရှိကြသဖြင့် အရှင်နန္ဒမဉ္ဇူဆရာတော်ပိုင် ဆိုင်သည့် ဆရာရင်း ပေးအပ်ခဲ့သော ပေစာထုပ်များ ကို အကြမ်းဖက်သိမ်းယူကြသောကြောင့် ယင်းပုဂ္ဂိုလ်သုံးဦးအား ဒုတိယပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် သာသနာတော်မှ ရှုံးခြင်းသို့ရောက်၍ ဘုရားသားတော်မပီ ဒုဿီလအကျော် ဘိုးသူတော်ဖြစ်သည်ဟု သံဃာအပေါင်းတို့က တစ်ညီတစ်ညွတ် တည်းပြောဆိုတော်မူကြကုန်သည်။
ယင်းသို့ ပြောဆိုသည်ကို မကျေနပ်သဖြင့် ဒွါရဝါဒီသံဃာများကို လေးမျက်နှာအရောက်ပင့်၍ ဝိုင်းရိုက်ရန် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်ပြီး မြို့အုပ်မင်း ဦးကံပေါ် ထံ စာအုပ်အရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရှင်းလင်း လျှောက်ထားလိုပါသဖြင့် ပင့်လျှောက်ပေးပါရန်ဆိုသည်။
မြို့အုပ်မင်းကလည်း ဂိုဏ်းအုပ်ဂိုဏ်းထောက်တို့ စကားကိုယုံစား၍ ပင့်ဆောင့်လေသည်။
ထိုအခါ အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် လက်ပံတန်းဆရာတော် ဦးမေဓာအပါအဝင် တပည့်လက်သား ၁၅ပါးနှင့်တကွ ကြွရောက်တော်မူသည်။
ဂိုဏ်းအုပ်ဂိုဏ်းထောက်ဆရာတော်များသည် မူလကပင် ဝိုင်းဝန်းရိုက်နှက်ရန် အကြံရှိသည်နှင့်အညီ လေးမျက်နှာမှ နတ်ကမင်းကုန်းသို့ ကြွရောက်ရာလမ်းတွင် ဂိုဏ်းအုပ်ပက္ခဝင် ရဟန်းတို့က တုတ်လက်နက်ကိုယ်စီဖြင့် ရန်ပြုသဖြင့် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ကာကွယ်ပေးရင်းပင် လက်ပံတန်းဆရာတော်ခေါင်းတွင် အနည်းငယ် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။
လက်ပံတန်းဆရာတော် ဦးမေဓာသည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အုတ်ဖို ဆရာတော်ဘုရားကြီး တောရတည်ဆောက်ရန် အုတ်ဖိုမြို့ ကန်ကုန်းကျောင်းတိုက်မှ ထွက်ခွာသောအခါ ယင်းကျောင်းတိုက်အား စီမံအုပ်ချုပ်၍ စာပေပရိယတ်ပို့ချသင်ကြားရန် တာဝန်ပေးလွှဲအပ်ခြင်းခံရသည်။
ထို့အပြင် အလဇ္ဇီဒုဿီလများကို ဖယ်ရှားရှင်းလင်း၍ သာသနာတော်သန့်ရှင်းတည်တံ့ ပြန့်ပွားရေးအတွက်လည်း အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မိန့်မှာချက်နှင့်အညီ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
ယင်းနောက် ဆရာတော် ဦးမေဓာသည် လက်ပံတန်းမြို့ မီးလောင်ကုန်း၌ ဗောဓိဝန်ကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်၍ စာပေပရိယတ္တိ ပို့ချခြင်းဖြင့် သာသနပြုလေသည်။
လက်ပံတန်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် စာချရာတရားဟောရာ စကားပြောဆိုရာတို့၌ ပိုင်နိုင်စွာပြု၍ ပို့ချဟောပြောတော်မူသည်။
လက်ပံတန်းဆရာတော် အရှင်မေဓာသည် စာပေပို့ချ ဟောပြောသည့်အခါ ပိုင်နိုင်သကဲ့သို့ ကျမ်းပြုစုရာ၌လည်း ကောင်းမွန်လှသည်။
တစ်ခါသော် ဒွါရဝါဒီလဇ္ဇီပေသလ ပုဂ္ဂိုလ်များကို နှိမ်နှင်းလိုသော ဆန္ဒဖြင့် သင်္ဂဇာဆရာတော်သည် “ဥပါသကောဝါဒ”အမည်ဖြင့် စာတမ်းငယ်ကို ၁၂၄၄ နှစ်တွင် ထုတ်ဝေသည်။
အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး သုံးဆယ်မြို့သို့ ကြွရောက်လာသောအခါ ဒကာများကယင်းစာတမ်းငယ်ကိုပြသ၍ ကြည့်ရှုရ၏။
ထိုအခါ ဆရာတော် ဘုရားကြီးက ဤစာတမ်းငယ်သည် သာသနာပျက်စီးကြောင်း ဒါယကာအများ အပါယ်သို့လားနိုင်ကြောင်း မကောင်းသည့် စာတမ်းပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည် ယင်းစာတမ်းငယ်သည် ပါဠိအဌကထာ ဋီကာ အဆိုထိုထိုဝါဒနှင့်မညီ၊ ရေးသူ၏ အတ္တနောမတိ သုစရိုက်နှင့်အလျော် ထုတ်ဖော်ရေးသား ထားသည်ဖြစ်သောကြောင့် “သမ္ဖပ္ပလာပရိစ္ဆာဝါဒ” ဖြစ်သည်ဟု မိန့်လျက် ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာအရ ထုတ်ဖော်ပြ၍ “မိစ္ဆာဝါဒ နသနစာတမ်း”ကို သုံးဆယ်မြို့၌ပင် ရေးသားထုတ်ဝေ တော်မူသည်။
သင်္ဂဇာဆရာတော်သည် ထိုသို့ရှင်းလင်းပြသရေးသားသည်ကို မကျေနပ်၊ ဒေါသအလွန်ပွားကာ “ဥပါသကောဝါဒစာတမ်း”ကိုအကျယ်ဖွင့်၍ ဥပါသကောဝါဒဋီကာဟူသောအမည်ဖြင့် ဒွါရဝါဒီဂိုဏ်းကို ပုတ်ခတ်ဆဲရေး၍အုတ်ဖိုဆရာတော် ဘုရားကြီးကိုလည်း သံဃာကို ဂိုဏ်းကွဲအောင်ပြုသည်ဟုဆိုပြီးလျှင် “ဒေဝဒတ်” နှင့်ပမာပြု၍ ရေးသားထုတ်ဝေပြန်သည်။
ထိုအခါ လက်ပံတန်းဆရာတော် ဦးမေဓါသည် “ဝနေဒုဋ္ဌောစမက္ကာဋော" ဟူသောဂါထာလာရှိသည့် အလျောက် “မျောက်” သည် မိမိမှီရာ “တော”ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ သင်္ဂဇာဆရာတော်သည်လည်း မိမိမှီခိုရာ “ သာသနာတော်” ကို ဖျက်ဆီးနေသောကြောင့် “မျောက်နှင့်တူပေသည် ဟုပမာပြလျက် “ဥပသကောဝါဒဋီကာ”” ၌ ချို့ယွင်းနေသော အရာဌာနတို့ကို ကျမ်းဂန်နှင့်အညီ ထောက်ပြ၍ “ဝါနယနိပတ္တနီ စာတမ်းရေးသားတော်မူသည်။
လက်ပံတန်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ကျေးဇူးရှင်အုတ်ဖိုဆရာတော် ဘုရားကြီးပျံလွန်တော်မူသည့် ၁၂၆ရ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဒွါရဂိုဏ်းကို ဦးစီး စောင့်ရှောက်တော်မူရင်း ၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်းကြီး၏ ဒုတိယမြောက်ဂိုဏ်းချုပ်သာသနာပိုင်အဖြစ် သံဃာအပေါင်း၏ တညီတညွတ် တင်မြှောက်ခြင်းကို ခံယူရလေသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သာသာနာ့ တာဝန်များကို ထမ်းရွက်သယ်ပိုးရင်း ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် ခန္ဓာဝန်ချုပ်ငြိမ်း၍ ဘဝနက်ထံပျံလွန်တော်မူလေသည်။
ပုသိမ်မြို့ ပထမမိဂဒါယုံဆရာတော် မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း တတိယမြောက်သာသနာပိုင် (၁၂ရ၅-၁၂၈၃) ' ပုသိမ်မြို့၊ ပထမမိဂဒါယုံဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ၁၁၉၄ ခုနှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁ဝ ရက် ၁ နာရီ အချိန်တွင် အမရပူရမြို့၊ မင်းနေပြည်၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။
သီလရှင်ဆရာကြီး မယ်ကင်းနှင့် ဆွေမျိုးနီးစပ်တော်သဖြင့် ကသည်းနွယ်ဖွားဟု ယူဆသူများရှိသကဲ့သို့ အချို့ကလည်း ဗြဟ္မဏနွယ်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
ပထမမိဂဒါယုံ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်သုမနစာရဖြစ်သည်။
ရတနာပုံရွှေမြို့တော် သာသနာပိုင်ဆရာတော် အရှင်ဉေယျဓမ္မ၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သည်။
မောင်းထောင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဉေယျဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရုဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သာမဏေအဖြစ်၊ ရဟန်းအဖြစ် ရတော်မူခဲ့သည်။
၁၂၁၄ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းဖြစ်သည်။
မောင်းထောင်ဆရာတော် ဘုရားကြီးထံတွင် ပဋိပတ္တိ၊ ပဋိယတ္တိ နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်အောင် သင်ယူတတ်မြောက် သည့်အပြင် ဗေဒင်နက္ခတ်လည်း တတ်ကျွမ်းသည်။
၁၂၃၈ ခုနှစ် ရဟန်းဝါ ၂၄ ဝါ အရတွင် ပုသိမ်မြို့သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်။
ပုသိမ်မြို့သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် မှန်စီကျောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့်ဒါယကာတို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သတင်းကြားသိလျှင် ရှမ်းကလေးကျွန်းဆရာတော်ထံမှ နာခံခဲ့ရသော ဓမ္မဝိနယ အမိန့်တော် ပြန်တမ်းနှင့် တငြမ်းတည်းကိုက်ညီသော အမူအကျင့်ကို နှစ်သက်မြတ်နိုးတော်မူသည်နှင့် … ကျောင်းရေစက်ချသောအခါ အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ပင့်ဆောင်၍ ယထာဓမ္မ၊ ယထာဝိနယ ဒွါရဝါဒီ တရားများကိုနာခံပြီးလျှင် ဒွါရဝါဒီ သာသနာပြုမှုကို ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၂ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်မိဂဒါယုံဆရာတော်ဘုရားသည် သိမ်သမုတ်သောအခါ ကျေးဇူးရှင် အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့်တကွတပည့်များ ဖြစ်ကြသော ဟင်္သာတမြို့ လယ်တီဆရာတော် အရှင်စန္ဒိမာ၊ လက်ပံတန်းမြို့ ဗောဓိဝန်ဆရာတော်အရှင်မေဓါ၊စစ်ကွင်းမြို့ ကုသိနာရုံဆရာတော်အရှင်ပညာသာရ အပါအဝင် တပည့်သံဃာအပါးသုံးဆယ်တို့ကို ပင့်ဖိတ်၍ သီမသမ္မုတိ ကံဆောင် တော်မူသည်။
အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပထမမိဂဒါယုံဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ သိက္ခာကာမဝိနယကုက္ကုစ္စဂုဏ် တို့နှင့်ပြည့်စုံတော်မူခြင်း၊ သတိသမ္ပဇည ပြည့်စုံတော်မူခြင်း၊ ဘောဇနမတ္တညုဂုဏ်ရှိတော်မူခြင်း ဣန္ဒိယသံဝရသီလဖြင့် အဏုမတ္တေသုဝဇ္ဇေသုဘယဒဿာဝိတာဂုဏ် ပြည့်စုံတော်မူခြင်းတို့ကို ထင်ရှားစွာ သိမြင်တော်မူသဖြင့် ပုသိမ်မြို့နယ်အတွက်လေးစားအားထားတော်မူလေသည်။
အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး လေးစားအားထားတော်မူသည်နှင့်အညီ မိဂဒါယုံဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာ သန့်ရှင်းပြန့်ပွားစေလိုသော ဆန္ဒတော်နှင့်အညီ သာသနာတော်ကို ချီးမြှောက်ပြုစုတော်မူသည်မှာ ဒွါရဝန္ဒနာသည်သာ ကျမ်းဂန်နှင့်အညီ မှန်ကန်ကြောင်း ဝန္ဒနာဒိဝိနိစ္ဆယကျမ်းကို ဒွါရဝါဒီတို့ ဟောပြောလျက် ဒွါရဝါဒီအယူအဆသာ ဖြစ်နေသော ဆယ်ပါးသီလကို လူတို့ဆောက်တည်အပ်ကြောင်းပြသည့် ဒသသီလ ဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊ အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သသင်္ကကပ္ပဋ္ဌစာတမ်းကို ထောက်ခံသည့် ယထာဝဿူပနာယိကကျမ်း၊ သံဝေဂဝတ္ထုဆိုင်ရာကျမ်း၊ ဝိပဿနာဆိုင်ရာကျမ်း စသည့်ကျမ်းအများအပြား ရေးသားပြုစုခဲ့ပါသည်။
ပထမမိဂဒါယုံဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက်တော်ထင်ရှား ရှိတော်မူစဉ်ကာလကပင် သီလ,သမာဓိ, ပညာဂုဏ်များမှာ ထင်ရှားကျော်ကြား အံ့ဩ ချီးမွမ်းမှုများရှိခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မူလဒွါရ နိကာယဂိုဏ်း၏ တတိယမြောက် ဂိုဏ်းချုပ်သာသနာပိုင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူရင်း ၁၂၈၃ ခုနှစ် တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဘဝနတ်ထံစံမြန်းတော်မူသည်။
ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ရုပ်ကလာပ်ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်းပြုတော်မမူဘဲ ဂူသွင်း ပူဇော်ထားရှိ ကြလေသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အလောင်းတော်ဓာတ်ကိန်းရာ ဂူတိုက်ကို ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ ကျော်မှ တူးဖော်ရာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်သည် ပင်ကိုပကတိအတိုင်း မပျက်မယွင်း တည်ရှိတော်မူနေသဖြင့် ဆရာတော်ဘုရား၏ သီလ, သမာဓိ, ပညာဂုဏ်တို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အချို့ကမူ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဟုပင် ဆိုကြလေသည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတစ်ပါးပင် ဖြစ်သည်။
ထိန်တောရွာမကျောင်းဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ စတုတ္ထမြောက်သာသနာပိုင် (၁၂၈၄-၁၂၉၃) ထိန်တောရွာမကျောင်း ဆရာတော်လောင်းလျာကို ကနောင်မြို့၌ ခမည်းတော်ဦးပွင့် မယ်တော်ဒေါ်ခိုင်တို့မှ ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ် ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း ၁၄ရက် ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၄ချက်တီးအချိန်တွင် မွေးဖွားသန့်စင်တော်မူသည်။
ငယ်နာမည်မှာ မောင်မြတ်သာဒွန်းဖြစ်သည်။
၉ နှစ်အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ နောင်ရေးကိုတွေးဆ၍ ကနောင် ဆရာတော်ဘုရားထံ ပညာသင်ရန် မိဘတို့ကအပ်နှံကြသည်။
ကျောင်းသို့ရောက်သည့်နေ့မှစ၍ ၃လရာသီမျှပင် မပြည့်သေးသော်လည်း သင်ပုန်းကြီး၊ မင်္ဂလသုတ် အက္ခရာအရေးအဖတ် တတ်သိလိမ္မာ စံတင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုအခါ ကနောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည်။
တပည့်၏အနုမာနကို မှန်းဆ၍ သင်္ဂဟခေါ် သင်္ဂြိုဟ်၊ ကစ္စည်း၊ သဒ္ဒါသုတ်စသည်တို့ကို အာစေရမုဋ္ဌိ လက်ဆုပ်မိအောင် ညွှန်ပြ ပို့ချတော်မူသည်။
မောင်မြတ်သာဒွန်း ၁၂ နှစ်သားအရွယ်သို့ရောက်သော် မိခင်ဖခင်တို့က ကနောင်ဆရာတော်အား ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သာမဏေပြုပေးသည်။
သာမဏေဘွဲ့တော်မှာ ရှင်ပဏ္ဍိစ္စဖြစ်သည်။
သာမဏေနှစ်ဝါအရတွင် ခမည်းတော် ဦးပွင့် ကွယ်လွန်၍ လူထွက်ပြီး မိခင်ဒေါ်ခိုင်အား ဆည်းကပ်လုပ်ကျွေး ပြုစုစောင့်ရှောက်သည်။
ကနောင်မြို့တွင် ကုန်သွယ်အလုပ်ဖြင့် ၉ နှစ်တိုင် နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ထိန်တောရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။
အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် မိခင်အား ရဟန်းပြုရေးခွင့်ပေးပါရန် တောင်းပန်သည်။
မိခင်မှခွင့်ပြုသောကြောင့် ထိန်တောမြို့နေ ဥပါသိကာမကြီး ဒေါ်ညိုလေးက ရဟန်းဒါယကာပြု၍ ထိန်တောတိုက်ကြီး ကုန်းဆရာတော် ဦးဗျားကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ စစ်ကွင်းမြို့ ကုသိနာရုံဆရာတော် ဦးပညာသာရ ယင်းတိုက်ကြီးကုန်းဆရာတော် ဦးဇယန္တ စသောကမ္မဝါဆရာတို့ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၄ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ့၌ ဥဒကုက္ခေပ (ရေသိမ်)တော်တွင် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။
ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်ပဏ္ဍိစ္စ ပင်ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်သည် ဆရာရှင် ဦးဗျားကြီးထံ၌ ၅ ဝါမျှ သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ ကစ္စည်း၊ သဒ္ဒါအခြေခံစာပေတို့ကို သင်ယူပြီးနောက် စစ်ကွင်းကုသိနာရုံဆရာတော်ထံ ၃ ဝါမျှ ပါဠိ အဋ္ဌကထာပိဋကတ်တော်များကို လေ့လာဆည်းပူး ပြီးနောက် မန္တလေးမြို့ ဘုရားကြီးတိုက်၌ ၂ ဝါပတ်လုံ၊ အဋ္ဌကထာဋီကာ နေတ္တိကျမ်းပေါင်းစုံ တို့ကို ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်အောင် သင်ယူပြီးသောအခါ ဆရာအရှင် ဦးဗျားကြီးထံသို့ ပြန်လည်ကြွတော်မူသည်။
ထိန်တောသို့ ရောက်ရှိပြီး၊ ရဟန်း ၁၂ ဝါရသောအခါ ထိန်တော ရွာမကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်၍ မူလအာဒိကမ္မိက ကျေးဇူးရှင် အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ နည်းနာအတိုင်း ဒွါရသာသနာတော် ကြီးပွားတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
၁၂၈၄ ခုနှစ်တွင် မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ စတုတ္ထမြောက်သာသနာပိုင်အဖြစ် သံဃာတော်အပေါင်းတို့က တင်မြှောက်တော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ကျမ်းဂန်များကိုလည်း ရေးသားပြုစုတော်မူသည်။
သီလ,သမာဓိ, ပညာဖြင့် ပြည့်စုံသည့်ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်လည်း ဖြစ်သည်။
ဝိနယကုက္ကုစ္စဖြစ်သော မစင်ကြယ်သည့် ဝတ္ထုပစ္စည်းများကို အလှူခံခြင်းမပြုပါ။
ဝိနည်းသိက္ခာကို အထူးစောင့်ထိန်းကာ စောင့်ရှောက်တော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မည်သည့်အခါမျှ ရေချိုးခြင်း၊ သင်္ကန်းလဲခြင်း မရှိသော်လည်း၊ ဆိုးညစ်သောအနံ့အသက် လုံးဝမထွက်ဟု ဆိုကြလေသည်။
တပည့်ဒကာတို့၏ တောင်းပန်လျှောက်ထားမှုကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် တန်ခူးလတွင်သာ တစ်ကြိမ် ရေချိုး၍ သင်္ကန်းလဲလှယ်ဝတ်ရုံတော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက်တော် ၉၄ နှစ်ရောက်သည့် တိုင်အောင် မည်သည့်ရောဂါမျှမကပ်ရောက်ဘဲ။
၁၂၉၃ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တနင်္လာနေ့ ညဉ့် ရ နာရီ ၄၅ မိနစ်အချိန်တွင် ရုပ်နာမ်ချုပ်ငြိမ်းတော်မူပါသည်။
၁၂၉၄ ခုနှစ် တပိုတွဲလ၌ ကျေးဇူးရှင် အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးကိုယ်တိုင် ကြီးမှူးကာ သာဓုကီဠနပွဲသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပသည်။
ထိန်တောဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်တော်သည် ညှီနံ့ အပုတ်နံ့ အနံ့ဆိုးကင်းကာ ဖေါင်းပွခြင်းအလျင်းမရှိ ပကတိကျိန်းစက်နေဘိသကဲ့သို့ ဖူးမြင်ကြရသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် ဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်ဖြစ်သူ ဘားအံမြို့၊ အမိတာရာမရဲကျောင်း ဆရာတော်ဦးဗြဟ္မာဟု သည် နောင်လာနောက်သား တပည့်ရဟန်းသံဃာများနှင့်တကွ ဒါယကာ ဒါယကာများအပေါင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ပကတိအတိုင်း ဖူးမြှော်ကြည်ညို နိုင်စေရန် ရည်သန်၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်မှုမပြုဘဲ မှန်ခေါင်းသွင်းပြီးလျှင် တဝဂူစေတီဖြင့် ပူဇော်ရန် ကြံဆောင်ကာ ၁၂၉၅ ခုနှစ်၌ ဗဟုပုညာနုနိမ္မိတ စေတီတော်တည်ထားသည်။
ယနေ့တိုင် ထိန်တောရွာမကျောင်း၌ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ကြသည်။
ထိုနေ့တွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ရုပ်ကလာပ်တော်အား တပည့် ရဟန်းများက သင်္ကန်းတော် လဲလှယ်ဝတ်ရုံ ပူဇော်မှုပြုကြသည်။
အင်္ဂပူဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ ပဉ္စမမြောက်သာသနာပိုင် (၁၂၉၅-၁၃၀၃) အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြို့သူကြီး ဦးမောင်အံ့ ဇနီး ဒေါ်ခင်ခင်ရိပ် တို့၏သားတော်ဖြစ်တော်မူသည်။
၁၂၁၄ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အင်္ဂပူမြို့ (အုတ်ဖိုမြို့)တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
၁၂၃၄ ခုနှစ်တွင် အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။
ဘွဲ့တော်မှာ ဦးဝိစိတ္တဖြစ်သည်။
အင်္ဂပူဆရာတော် အရှင်ဝိစိတ္တသည် အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး လက်ထက် လက်ပံလှ အဇိနာရာမတိုက်၌ ရှိစဉ်အခါကပင် စာချဆရာတော်အဖြစ် ကျောင်းတိုက်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
စာပေပရိယတ္တိ အရာ၌ ထူးချွန်ကျော်ကြားသည်။
အင်္ဂပူဆရာတော်သည် အုတ်ဖိုဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ဥပဋ္ဌာက အလုပ်အကျွေးအဖြစ်ဖြင့် သီဟိုဠ်သို့ ၁၂၄၂ ခုနှစ် ရောက်စဉ်(သက်တော် ၂၈ နှစ်)ကပင် သီဟိုဠ်သားရဟန်းတော်တို့၏ ချီးကျူးခြင်းကိုခံရသည့် နိရုတ္တိပါရဂူအဖြစ်ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
၁၂၇၁ ခုနှစ်ဝါဆိုလဆန်း ၁၃ရက်နေ့တွင် အင်္ဂပူဆရာတော် အရှင်ဝိစိတ္တသည် အင်္ဂပူ (အုတ်ဖိုမြို့) အနောက်မီးရထား ဘူတာရုံအနီးတွင် သနဲသပေါက် တိုက်သူကြီး ဦးစိန်ဖူး၊ သားဖြစ်သူ ပျဉ်းမကုန်းသူကြီး ဦးဖိုးဖြူ၊ သူကြီးကတော် ဒေါ်ရွှေရည်တို့ကဝယ်ယူလှူဒါန်းအပ်သော မြေကွက်၌ အင်္ဂပူကျောင်းတိုက်ကို သိုက်မြိုက်စွာ တည်ထောင်ဖန်ဆင်း၍ ရဟန်းရှင်လူ ပရိသတ်တို့အား ပရိယတ္တိ ဓမ္မကိုသင်ကြားပို့ချကာ သာသနာပြုတော်မူသည်။
၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်ရောက်လျှင် ဒွါရဂိုဏ်းသည် ဂိုဏ်းခွဲထွက်မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ဟင်္သာတမြို့ကို ဗဟိုပြု၍ ဝန်းကျင်ဆက်စပ်ရာ ဒွါရဂိုဏ်းဝင် သံဃာတော်များ စုစည်းကာ အစည်းအဝေးပြု၍ ဟင်္သာတမြို့၊ ရန်ကုန် ကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသီရိမာလာဘိဓဇကို ဒုတိယမြောက် သာသနာပိုင်အဖြစ်တင်မြှောက်၍ “ဓမ္မာနုဓမ္မမဟာဒွါရနိကာယဂိုဏ်း" ဟုပြောင်းလဲ သမုတ်တော်မူလေသည်။
ထိုအခါ အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် တပည့်သံဃာတော်များ ကလည်း သံဃာ့သဘင်အစည်းအဝေးကြီးကို ဖိတ်ခေါ်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့အင်္ဂပူမြို့ နေ ဒွါရဂိုဏ်းဝင်အစုအဖွဲ့ကို “ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း ဟု အမည်သတ်မှတ်ကာ မဟာဒွါရနှင့်အပြိုင် ရပ်တည်ခဲ့သည်ဓမ္မဝိနယာနုလောမသည် ဓမ္မဝိနယနှင့်လျော်ညီသော “မူလဒွါရနိကာယ” ဆိုသည်မှာမူလဒွါရဂိုဏ်း အပေါင်းအစုဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။
အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တပည့်များအပေါ်၌ မေတ္တာတရားဖြင့် အုပ်ချုပ်သင်ပြ သိမ်းသွင်းတော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အပြင်အပ ဗဟိဒ္ဓပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ နေမင်းပမာ တင်းမာခက်ထန်စွာကျင့်ဆောင်သည်ဟု ဆိုစေကာ မူ အတွင်းနေအနီးရှိ တပည့်များကိုမူ လိုလားအပ်သော ပရိယတ္တိပညာကို နည်းနာရအောင် ညွှန်ပြပို့ချပေးခြင်း၊ ကြင်နာစွာဖေးမကူညီခြင်း စသည်အား ဖြင့် လမင်းပမာကြည်သာအေးမြစွာကျင့်ဆောင်တော်မူလေသည်။
မိမိပုဂ္ဂလိကပိုင် ဖြစ်သည့်ပစ္စည်းများကို တပည့်တို့အား ““အဒိန္နာဒါန်” မရှိရ ငါပေးပြီးဖြစ်သည်ဟု ခွင့်ပြုထားလေသည်။
အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မာဂဓ၊ သက္ကတနှစ်ဌာနတွင် မာဂဓကိုသာ အားထားတော်မူသည်။
မာဂဓကျမ်းတို့ကား ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ဖြစ်တော် မူကြကုန်သော အရှင်မဟာကဿပ အစရှိကုန်သော ရဟန္တာကြီးတို့က ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ မိန့်ဆိုချက်နှင့်အညီ ဟောကြားရွတ်ဆို၍ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် သင်္ဂါယနာသဘင် တင်တော်မူခဲ့ပြီး လေးကြိမ်မြောက် ပေထက်အက္ခရာတင်တော် မူခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
၁၂၉၅ ခုနှစ် မူလဒွါရဂိုဏ်း၏ ပဉ္စမမြောက်မဟာနာယကတင်သဘင် အခမ်းအနားပြုတင်မြှောက်ရာတွင် အင်္ဂပူဆရာတော်ကြီး အရှင်ဝိစိတ္တမထေရ်မြတ်ကို “ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရဂိုဏ်းကြီး၏ ပဉ္စမမြောက်သာသနာပိုင် အဖြစ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဒွါရဝါဒီ စည်ပင်ပြန့်ပွားပြီး သာသနာသန့်ရှင်းကြီးပွားအောင် လုံ့လပြုအားထုတ် တော်မူရင်း ၁၃ဝ၃ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လတွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူလေသည်။
ပန်းတောင်းဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ ဆဋ္ဌမမြောက်သာသနာပိုင် (၁၃၀၄-၁၃၂၀) ပန်းတောင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ငယ်နာမည်မှာ မောင်ရွှေညှာ ဖြစ်သည်။
ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့ ကြခတ်အရပ်၌ အဖဦးမိုး၊ အမိဒေါ်ပန်းနု တို့မှ ၁၂၃၆ ခုနှစ် တော်သလင်းလဆန်း ၆ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နံနက် လေးချက်တီး အချိန်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
၉ နှစ်သားအရွယ်တွင် အုတ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးအရိယဝံသထံ အပ်နှံလေသည်။
သင်ပုန်းကြီး၊ မင်္ဂလသုတ်များကို သင်ကြားရသည့်အပြင် အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဂုဏ်တော်ဖွင့် လက္ခဏာတော်ကြီးဘုရားရှိခိုးလည်း သင်ကြားရသည်။
ကျောင်းသားဘဝမှစ၍ ဂုဏ်တော်ဖွင့် လက္ခဏာတော်ကြီးဘုရားရှိခိုးတို့ကို အသက်အရွယ်ကြီးသည့်တိုင်အောင် နေစဉ်မပြတ်ရွတ်ဖတ်ပူဇော်သည်။
ပရိတ်ကြီး၊ ငရံ့မင်းပရိတ် ၊ သဒ္ဒါသုတ်စဉ် ဝိဘတ်သွယ် တို့ဖြစ်လေသည်။
၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် သာမဏေအဖြစ် ခံယူတော်မူသည်။
ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်ဝိစိတ္တဖြစ်သည်။
သာမဏေဝတ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်သဒ္ဒါ ဝိနည်းငယ်လေးစောင်၊ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာဋီကာ, ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာများကို သင်ကြားတော်မူသည်။
မြေနီကုန်း တောရဆရာတော် ဦးခေမိန္ဒသည် ထိုအချိန်က အုတ်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးစဉ်ကာလဖြစ်၍ ယင်းဆရာတော်ထံမှ ဂဏန်းသင်္ချာကိုးကြောင်း၊ ခရိုင်တွက်နည်း၊ ဗေဒင်အင်္ဂဝိဇ္ဇာပညာရပ်များ သင်ယူခဲ့ရလေသည်။
၁၂၅၆ ခုနှစ်ဦး တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၆ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက် ၈ နာရီအချိန်တွင် ပန်းတောင်းမြို့ အုတ်ကျောင်းတိုက် ဥဒကုကွေပ(ရေသိမ်)၌ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။