kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အတင်အညှပ်ကို ခြင်းပေါက်များနှင့် တွဲဖက် ကစားလေ့ ရှိသည်။
မန္တလေးမြို့ မဟာမြတ်မုနိဘုရား ပရဝဏ် ဝါဆိုခြင်းလုံးရုံတွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပသော ဝါဆိုခြင်းပွဲတော်မှာ အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဝိုင်းခြင်း အလှခတ် ပွဲတော် ဖြစ်သည်။
အချိန်တလကြာကျင်းပသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ် နှင့် နိုင်ငံတကာ ခြင်းအသင်းများ ဝင်ရောက် ခတ်ကစားကြသည်။
အီဂျစ်မှ ပိရမစ်များရှိ ဂိုင်ဇာဂူသင်္ချိုင်းကို ကောင်းကင်မှ တွေ့မြင်ရပုံ ပိရမစ် (; , မှ)πυραμίς, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus Digital LibraryThe word meant "a kind of cake of roasted wheat-grains preserved in honey"; the Egyptian pyramids were named after its form (Robert S. P. Beekes|R. S. P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Brill, 2009, p. 1261). ဆိုသည်မှာ တြိဂံပုံစံ ပြင်ပမျက်နှာပြင်များရှိပြီး ထိပ်ဆုံးတွင် စုဆုံနေသော အဆောက်အဦးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပိရမစ်တစ်ခု၏ အောက်ခြေသည် အနားသုံးဖက်၊ အနားလေးဖက် သို့မဟုတ် မည်သည့် ဗဟုဂံပုံစံမဆို ဖြစ်နေနိုင်သည်။
ထို့အတွက် ပိရမစ်တစ်ခုတွင် တြိဂံပုံ ပြင်ပ မျက်နှာပြင် သုံးခု (အောက်ခြေမျက်နှာပြင် ပါဝင်ပါက လေးခု) အနည်းဆုံး ရှိသည်။
အောက်ခြေ စတုရန်းပုံနှင့် တြိဂံပုံ ပြင်ပမျက်နှာပြင် လေးခုရှိသော စတုရန်းပုံ ပိရမစ်သည် အတွေ့ရများသော ပိရမစ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Category:ပိရမစ်များ။
upright=1.1|A Day with Thomas Edison (1922) သောမတ် အယ်လ်ဗာ အက်ဒီဆင် ()သည် အမေရိကန် တီထွင်သူ၊ သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သောမတ် အက်ဒီဆင်အား ၁၈၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် မီလန်၌ မွေးဖွားသည်။
အက်ဒီဆင်ကို ငယ်စဉ်၌ စာသင်ကျောင်းသို့ပို့ရာ အဆင်မပြေလှသဖြင့် မိခင်ဖြစ်သူက သူ့ကို နေအိမ်မှာပင် စာသင်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
သူဖတ်ရန်အတွက် စာအုပ်များကို သတင်းစာရောင်း၍ ရှာဖွေဝယ်ယူခဲ့ရသည်။
အက်ဒီဆင်သည် သိလိုမြင်လိုစိတ် ပြင်းပြသည့် ကလေးသူငယ် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
အမြဲလိုပင် အရာဝတ္ထုများ မည်သို့ဖြစ်တည် ပြောင်းလဲ လှုပ်ရှားနေသည်ကို သူသိချင်နေသည်။
သူ့မိခင်က နေအိမ်၌ လက်တွေ့စမ်းသပ်ခန်းတစ်ခု ထူထောင်ပေးထားသည်။
သူ့လက်တွေ့ခန်းထဲတွင် သူတီထွင်ထားသည့် အရာများ အတော်များများကို တွေ့ရှိရသည်။
၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုးတီထွင်သူသောမတ်စ်အက်ဒီဆင်က လျှပ်စစ်မီးသီးကို တီထွင်နိုင်သဖြင့် စက်ရုံများ၊လမ်းများနှင့် အိမ်များတွင် လျှပ်စစ်မီးထွန်းညှိလာနိုင်သည်။
လျှပ်စစ်စွမ်းအင်နှင့် လျှပ်စစ်မီးအသုံးပြုလာနိုင်ခြင်းဖြင့် စက်ရုံအလုပ်ရုံများမှာ ၂၄ နာရီပတ်လုံး အလုပ်လုပ်လာနိုင်ပြီး ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးတက်လာစေသည်။
လျှပ်စစ်မီးလုံး ဓာတ်ပြား အက်ဒီဆင်၏ လူသိအများဆုံး တီထွင်မှုမှာ လျှပ်စစ်မီးလုံး ဖြစ်သည်။
ထိုခေတ် ထိုအခါက နေအိမ်များ၌ ဓာတ်ငွေ့ သို့မဟုတ် ရေနံဆီမီးအိမ်များ သုံးစွဲနေချိန်ဖြစ်သည်။
ဈေးသက်သာသော လျှပ်စစ်မီးကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အလင်းရောင်ရရှိရေး သူအကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားခဲ့သည်။
ဇွဲဖြင့် တီထွင်ခြင်းကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် လျှပ်စစ်မီးခလုတ် ဖွင့်လိုက်ရုံမျှဖြင့် အချိန်မရွေး လျှပ်စစ်မီး အလင်းရောင် ရရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။
သူသည် ပထမဆုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံကို တည်ထောင်ပြီး နယူးယောက်မြို့၌ ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် စက်ရုံဖွင့်လှစ်သည်။
အက်ဒီဆင်သည် ရုပ်ရှင်ကင်မရာကိုလည်း တီထွင်သည်။
ယနေ့ခေတ် လူနေအိမ်နှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် မြင်တွေ့ရသည့် လျှပ်စစ်ဆိုင်ရာ စက်အများအပြားမှာ သူ့အတွေး၊ သူ့တီထွင်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။
တီထွင်အောင်မြင်မှုဟူသည် ၁% သော ဉာဏ်ကွန့်မြူးမှုနှင့် ၉၉% သော ချွေးထွက်မှုတို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်ဟု အက်ဒီဆင်က ဆိုသည်။
လူသားအကျိုးပြု လုပ်ငန်းများကို တီထွင်သူ သောမတ် အက်ဒီဆင်သည် အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ် ဝက်စ်အေရိန့်၌ ၁၉၃၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့က ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်လူ့ဘောင်လောကကို သောမတ်စ်အယ်လ်ဗာအက်ဒီဆင်၏ တီတွင်ပြုလုပ်ခဲ့မှုများက နက်နဲစွာအကျိုးပြုနေလေသည်။
သောမတ်စ်အယ်လ်ဗာအက်ဒီဆင် ကို ၁၈၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊ မီလန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
အက်ဒီဆင်သည် ရှမွေလအိုဂဒင်အက်ဒီဆင်ဂျူနီယာ နှင့် နန်စီမက်တီအဲလီယော့ထ် တို့၏သတ္တမမြောက်ရင်သွေးဖြစ်ပြီး မောင်နှမမျာအနက် အငယ်ဆုံးလည်းဖြစ်သည်။
သူ၏မိဘများမှာ လူလတ်တန်းစား ပညာတတ်များဖြစ်ကြသည်။
အက်ဒီဆင် ၇ နှစ်သားအရွယ်ရောက်သော် ဖခင်မှာ Fort Gratiot စစ်တပ်စာတိုက်တွင် သွားရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသောကြောင့် မိသားစုတစ်ခုလုံး မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်၊ ဟူရွန်ဆိပ်ကမ်း Port Huron သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရလေသည်။
Port Huron တွင်အက်ဒီဆင် ကျောင်းစတက်ခဲ့သည်။
စာသင်ခန်းထဲတွင် အရွယ်အမျိုးမျိုးသော ကျောင်းသား ၃၈ ယောက်နှင့်အတူ ပညာသင်ကြားရလေသည်။
သူ၏ ဆရာ၊ ဆရာမများက အက်ဒီဆင်အား ဉာဏ်အထိုင်းဆုံးကျောင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
အကယ်၍သာ ယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ စိတ်ပညာ တိုးတက်မှုများ ထိုခေတ်အချိန်က ရှိခဲ့ပါလျှင် အက်ဒီဆင်သည် ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) ရောဂါလက္ခဏာ ခံစားနေရသော ကလေးငယ်တစ်ဦးမှန်းသိခဲ့ကြပေလိမ့်မည်။
နားအကြားအာရုံ ချွတ်ယွင်းမှုကြောင့် အက်ဒီဆင် သည် ကျောင်းသင်ခန်းစာများကို လေ့လာဆည်းပူးရာ၌ အခက်အခဲဖြစ်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းခေါ်ချိန်မမှန်သော ကျောင်းပြေးလေးဖြစ်ခဲ့ပြီး သူ၏မိခင်က ကျောင်းမှထုတ်ကာ အိမ်မှာပင် စာသင်ပေးခဲ့လေသည်။
အိမ်တွင် စာအုပ်၊ စာပေများစွာကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်။
အက်ဒီဆင်သည် စာကိုအာသာငမ်းငမ်းဖတ်တတ်သူဖြစ်လေသည်။
သူ၏မိခင်က ကျမ်းစာသင်ပေးခဲ့သလို ဖခင်ဖြစ်သူက ဂန္ဓဝင်စာပေများကို ဖတ်ရှုရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
အားပေးအားမြှောက်ပြုသည့်အနေဖြင့် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖတ်ပြီးသွားတိုင်း အက်ဒီဆင်အား ၁ဝ ပြား ဆုချလေသည်။
မကြာမီမှာပင် အက်ဒီဆင်ဆိုသော ကလေးငယ်သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို အထူး စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်များကို အထူး နှစ်ခြိုက်ခဲ့လေသည်။
ကဗျာများကို ပြန်လည်ရွတ်ဆိုခြင်းနှင့် စာဖတ်ခြင်းသည် သူ၏ အနှစ်သက်ဆုံးအရာများဖြစ်ခဲ့သည်။
အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် Gibbon's Rise And Fall Of The Roman Empire, Sears' History Of The World, and Burton's Anatomy Of Melancholy, The World Dictionary of Science , ESifh Practical Chemistry စာအုပ်တို့ကိုဖတ်ရှုလေ့လာပြီးဖြစ်နေလေသည်။
သူသည် နယူတန်၏ရူပဗေဒနိယာမများ၊ သင်္ချာနှင့် ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်များကိုလည်း အထူးစိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။
သူသည် Grand Trunk Railway ဘူတာရုံ၌ သတင်းစာများ၊ သကြားလုံး နှင့်မုန့်များရောင်းခြင်း အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်ကသူ၏အသက်မှာ ၁၂ နှစ်သာ ရှိသေးသည်။
နေအိမ်မြေအောက်ခန်းထဲတွင် ဓာတုဗေဒဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခုပြုလုပ်ကာ စမ်းသပ်လေ့လာမှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။
မြေအောက် ဓာတ်ခွဲခန်းမှထွက်လာသော အနံ့ဆိုးများကို သူ၏မိခင်က သည်းမခံနိုင်ဘဲ ဖြစ်နေချိန်တွင် ဘူတာရုံ၌ ကုန်ရထားအလွတ်တစ်ခုကို သူ၏ဓာတ်ခွဲခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခွင့်ရခဲ့သောကြောင့် အက်ဒီဆင်သည် သူ၏ အားလပ်ချိန်များအား ဓာတ်ခွဲခန်းတွင်သာ အချိန်ကုန်လေ့ရှိသည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲပင် Grand Trunk Herald ဟုအမည်ပေးထားသော အပတ်စဉ်သတင်းစာတစ်စောင်ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
ပြည်တွင်းစစ် မတိုင်မီအချိန်က လင်ကွန်း နှင့် ဒေါက်ကလပ်စ် တို့၏ စကားစစ်ထိုးပွဲများကို ထည့်သွင်းရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သဖြင့် သူ၏သတင်းစာမှာ ရောင်းကောင်းခဲ့သည်။
တစ်နေ့လျှင် သတင်းစာရောင်းရငွေမှာ ၁ဝ ဒေါ်လာနှင့်အထက်ရှိလေသည်။
အသက် ၁၄နှစ်အရွယ် မီးရထားဘူတာရုံ၌အလုပ်လုပ်နေစဉ် အက်ဒီဆင်၏ဘဝ တစ်မျိုးတစ်မည်ပြောင်းလဲရန်အကြောင်းဖန်လာခဲ့သည်။
မီးရထားလာနေစဉ် ပြေးလွှားကစားရင်း မီးရထားလမ်းပေါ်သို့ ပြုတ်ကျသော မီးရထားရုံပိုင်ကြီး၏ ရင်သွေးတစ်ဦးအား အက်ဒီဆင် ကယ်တင်ခဲ့ရာမှ ရုံပိုင်ကြီး က ကျေးဇူးဆပ်သောအားဖြင့် ကြေးနန်းရိုက်နည်းပညာကို သင်ပေးခဲ့လေသည်။
ကြေးနန်းရိုက်နည်းပညာတတ်မြောက်ပြီး နောက် ၁၈၆၂ မှ ၁၈၆၈ အတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်အလယ်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ ကနေဒါ နိုင်ငံတို့ နှင့် နယူးအင်္ဂလန်နိုင်ငံများသို့ ကြေးနန်းရိုက်သူအဖြစ် လှည့်လည်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်အတောအတွင်း အက်ဒီဆင်သည် သတင်းပို့သောစာသားများကို အလိုအလျောက် ရိုက်နှိပ်ပေးသည့် ကြေးနန်းရိုက်ကိရိယာကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။
၁၈၆၉ တွင် သူ၏တီထွင်မှုဖြစ်သော ကြေးနန်းရိုက်ခြင်းနှင့် စာသားများကိုပုံနှိပ်ပေးခြင်း နှစ်မျိုးစလုံး အသုံးပြုနိုင်သော စက်ကိရိယာမှာ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာပြီး အမြောက်အမြား တီထွင်ထုတ်လုပ်လာရသောကြောင့် အက်ဒီဆင်သည် အလုပ်မှထွက်ကာ စီးပွားဖြစ် တီထွင်ခြင်း ကိုအချိန်ပြည့်လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။
တစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် နယူးယောက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး နယူးဂျာစီ ရှိ နယူးဝပ်ခ်တွင် သူ၏အလုပ်ရုံကို ထပ်ဖွင့်နိုင်ခဲ့လေသည်။
Edison universal Stock Printer, the automatic telegraph တို့အပြင် အခြားပုံနှိပ်ကြေးနန်းစက်များကိုလည်း နယူးဝပ်ခ် တွင် တီထွင်ထုတ်လုပ်နိင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်ကာလတွင်ပင် အက်ဒီဆင်သည် Mary Stilwell နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
၁၈၇၅ တွင် အက်ဒီဆင်သည် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းကို စတင် ရင်ဆိုင်စ ပြုလာရပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းအသစ်တစ်ခု နှင့် စက်ပစ္စည်းအလုပ်ရုံတစ်ခု တည်ဆောက်ပေးရန် သူ၏ဖခင်အား အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။
၁၈၇၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် အလုပ်ရုံအသစ်သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး သူ၏လုပ်ငန်းစပ်တူရှယ်ယာများဖြစ်သော Charles Batchelor နှင် John Kruesi တို့နှင့်အတူ အလုပ်လုပ်ခဲ့လေသည်။
ထို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင်အက်ဒီဆင်သည်အကြီးမားဆုံးသောအောင်မြင်မှုကိုရရှိခဲ့ပြီး Wizard of Menlo Park ဟူသော ဘွဲ့ထူး၊ ဂုဏ်ထူးကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၈၇၇ တွင် အက်ဒီဆင်သည် တယ်လီဖုန်းစကားပြောခွက် နှင့် စပီကာ တို့တွင် ယခုလက်ရှိအချိန်ထိတိုင်အောင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော carbon-button transmitter ကိုတီထွင်ခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်ဒီဇင်ဘာလတွင်ပင် သံဖြူသတ္တုပြား ဓာတ်စက် ကိုလည်းတီထွင်ခဲ့သည်။
၁၈၇ဝ နှစ်များနှောင်းပိုင်းကာလများတွင် J.P Morgan, the Vanderbilts နှင့် အက်ဒီဆင် တို့သည် အက်ဒီဆင်လျှပ်စစ်မီးကုမ္ပဏီ (Edison Electric Light Company) ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
၁၈၇၉ တွင် အက်ဒီဆင်တီထွင်သော လျှပ်စစ်မီးသီးကို ပြည်သူလူထုထဲတွင် ဖြန့်ချိနိုင်ခဲ့သည်။
၁၈၈၂ တွင် မက်ဟက်တန် central power system ကို ကြီးကြပ်ပေးရသည်။
၁၈၈၃ တွင် အက်ဒီဆင် ၏ အင်ဂျီနီယာတစ်ဦးဖြစ်သော William J.Hammer က electron tube ကိုစူးစမ်းရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ထိုရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို Edison effect ဟူ မူပိုင်ခွင့်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၈၈၄ တွင် အက်ဒီဆင်၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီသည် သူ့အား ရင်သွေး ၃ယောက်တို့နှင့်အတူထားရစ်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်။
၁၈၈၆ တွင် အက်ဒီဆင်သည် Mina Miller နှင့်လက်ထပ်ခဲ့ပြီး နယူးဂျာစီပြည်နယ် West Orange တွင် ဓာတ်ခွဲခန်းအသစ်တည်ထောင်ကာ သုတေသနပြုလုပ်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုဓာတ်ခွဲခန်းအလုပ်ရုံတွင် အလုပ်သမားအယောက် ၆ဝ-ခန့် ခန့်ထားပြီး ထိုများပြားလှသောအလုပ်သမားများကို ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရသည်။
အလုပ်သမားအသစ်တစ်ဦးက အက်ဒီဆင်အားအလုပ်ရုံစည်းမျဉ်း၊ စည်းကမ်းများကိုမေးသောအခါ “ဒီနေရာမှာ ဘာစည်းမျဉ်း၊ စည်းကမ်းမှမရှိပါဘူး။
ကျွန်တော်တို့တတွေအားလုံး တစ်စုံတစ်ခုကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ပြုလုပ်နေကြခြင်းဖြစ်တယ်” ဟု အက်ဒီဆင်ကပြန်ဖြေခဲ့လေသည်။
West Orange တွင်နေထိုင်စဉ်အတွင်း အက်ဒီဆင်သည် စီးပွားရေးဈေးကွက်အတွက် ဓာတ်စက်များ၊ Kinetoscope , batteries, electric pen, mimeograph , microtasimeter တို့ကို စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၁၃ တွင် အက်ဒီဆင်သည် ပထမဦးဆုံး အသံထွက်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၁၅ တွင် US Navy Consulting Board ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရာထူးခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
အက်ဒီဆင်သည် တီထွင်မှုပေါင်း ၁၀၀ဝ ကျော်ကို မူပိုင်ခွင့် ရခဲ့လေသည်။
အက်ဒီဆင်၏တီထွင်မှုများသည် လိုအပ်ချက်အရ နည်းပညာအသစ်များဖြင့် တီထွင်မှုများဖြစ်သကဲ့သို့ ရှာဖွေစမ်းသပ်ရင်း မတော်တဆတွေ့ရှိမိသော တီထွင်မှုများလည်း ပါဝင်ပေသည်။
သောမတ်စ်အယ်လ်ဗာအက်ဒီဆင်သည် နယူးဂျာစီ ပြည်နယ် West Orange ၌ ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ရုပ်အလောင်းအား သူ့၏အိမ်နောက်ဖေး၌ မြုပ်နှံခဲ့သည်။
အက်ဒီဆင်၏တီထွင်မှုများသည် ယနေ့ခေတ်မျက်မှောက်ကာလ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အလွန်အကျိုးကျေးဇူးများလှပေသည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:အမေရိကန် သိပ္ပံပညာရှင်များ Category:အမေရိကန် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာများ။
အစ္စရေးနိုင်ငံ (ဟေဗြဲ: מְדִינַת יִשְׂרָאֵל, အင်္ဂလိပ်: State of Israel) သည် အနောက်အာရှ၊ တောင်ပိုင်းလီဗန့်နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် လက်ဘနွန်နှင့် ဆီးရီးယား၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂျော်ဒန်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အီဂျစ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည်။
အစ္စရေးသည် ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေများဖြစ်သော အနောက်ဘက်ကမ်းကို အရှေ့ဘက်တွင် သိမ်းပိုက်ထားပြီး၊ ဂါဇာကမ်းမြောင်ကို အနောက်တောင်ဘက်တွင် သိမ်းပိုက်ထားသည်။
တောင်ဘက်အောက်ခြေတွင် ပင်လယ်နီ၌ ကမ်းရိုးတန်းငယ်တစ်ခုရှိပြီး၊ ပင်လယ်သေ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် ၎င်း၏ အရှေ့နယ်နမိတ်တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း အစ္စရေးနိုင်ငံသည် ရှေးကျသော သမိုင်းကြောင်းရှိပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၅ သန်းခန့်ကပင် လူသားများ နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း Ubeidiya ဒေသ (ဂါလိလဲပင်လယ်အနီး) တွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
Yir'on မြို့တွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ကျောက်လက်နက်များသည် အာဖရိကတိုက်ပြင်ပတွင် ပထမဆုံး တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။
ဂျူးလူမျိုးများ မနေထိုင်မီက ဤဒေသတွင် Canaanites (ကေနနိုက်) ဟုခေါ်သော လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ရှေးခေတ်ကာလများတွင် ဂျူးလူမျိုးတို့သည် ဤနေရာ၌ ဂျူးနိုင်ငံများ တည်ထောင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ရောမအင်ပါယာ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဂျူးလူမျိုးများသည် အခြားနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။
၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဥရောပ၌ ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးဝါဒကြောင့် ဇိုင်ယွန်ဝါဒ (Zionism) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ပါလက်စတိုင်းတွင် ဂျူးမျိုးသားအိမ်တစ်ခု တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ဗြိတိသျှထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ဗြိတိန်က ဤဒေသအား သိမ်းပိုက်ကာ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် မန်ဒိတ်ပါလက်စတိုင်း (Mandatory Palestine) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
ဟော်လိုကော့စ် (Holocaust) မတိုင်မီ ဂျူးလူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး တိုးလာခြင်းနှင့် ဗြိတိသျှကိုလိုနီမူဝါဒတို့ကြောင့် ဂျူးများနှင့် အာရပ်များအကြား ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ ပါလက်စတိုင်း ခွဲထုတ်ရေးအစီအစဉ်ကို ပါလက်စတိုင်းများက ပယ်ချပြီးနောက် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
အစ္စရေးနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် အိမ်နီးချင်း အာရပ်နိုင်ငံများက ဤနယ်မြေအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ပထမအာရပ်-အစ္စရေးစစ်ပွဲ စတင်ခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်များဖြင့် အစ္စရေးသည် ယခင်မန်ဒိတ်နယ်မြေ၏ ၇၇ ရာခိုင်နှုန်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ပါလက်စတိုင်းအာရပ်အများစုသည် နက်ဘာ (Nakba) ဟုခေါ်သော ဖြစ်ရပ်တွင် နှင်ထုတ်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး၊ ကျန်ရစ်သူများသည် နိုင်ငံသစ်၏ အဓိကလူနည်းစုဖြစ်လာခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲ ဆယ်စုနှစ်များတွင် အစ္စရေး၏ လူဦးရေသည် မွတ်စလင်ကမ္ဘာမှ ဂျူးများ ထွက်ပြေးလာခြင်း၊ နှင်ထုတ်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းတို့ကြောင့် များစွာတိုးပွားခဲ့သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် ခြောက်ရက်စစ်ပွဲ ပြီးနောက် အစ္စရေးသည် ဝက်စ်ဘန့်ခ်၊ ဂါဇာကမ်းမြှောင်၊ အီဂျစ်၏ ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်နှင့် ဆီးရီးယား၏ ဂိုလန်ကုန်းမြင့်တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးသည် တရားမဝင် သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများတွင် အခြေချနေထိုင်မှုများကို တည်ထောင်ပြီး တိုးချဲ့လျက်ရှိကာ၊ အရှေ့ဂျေရုဆလင်နှင့် ဂိုလန်ကုန်းမြင့်တို့ကို နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်မပြုသော ပြဋ္ဌာန်းမှုများဖြင့် သိမ်းပိုက်ထားသည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ် ယုံကီပူစစ်ပွဲ (Yom Kippur War) ပြီးနောက် အစ္စရေးသည် အီဂျစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်းနိုင်းဒေသကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဂျော်ဒန်နှင့်လည်း ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အော်စလိုသဘောတူညီချက် (Oslo Accords) ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အပြန်အလှန်အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် ဝက်စ်ဘန့်ခ်နှင့် ဂါဇာ၏ အစိတ်အပိုင်းများတွင် ပါလက်စတိုင်းအာဏာပိုင် အကန့်အသတ်ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အာရပ်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ပုံမှန်ဖြစ်စေခဲ့သည်။
သို့သော် အော်စလိုအင်တာရီးမ်သဘောတူညီချက်ပြီးနောက် အစ္စရေး-ပါလက်စတိုင်းပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများ မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ၊ နိုင်ငံသည် ဂါဇာတွင် စစ်ပွဲများနှင့် ပါလက်စတိုင်း စစ်သွေးကြွအုပ်စုများနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့မှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
အစ္စရေး၏ ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်မှုအတွင်း အလေ့အကျင့်များသည် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များနှင့် ကုလသမဂ္ဂအရာရှိများထံမှ စဉ်ဆက်မပြတ် နိုင်ငံတကာဝေဖန်မှုများ—ပါလက်စတိုင်းလူမျိုးများအပေါ် စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်ဆန့်ကျင်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များနှင့်အတူ—ရရှိခဲ့သည်။
အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေး အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ အခြေခံဥပဒေများသည် အချိုးကျကိုယ်စားပြုမှုဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော ပါလီမန်စနစ်ဖြစ်သည့် နက်ဆက် (Knesset) ကို ထူထောင်သည်။
နက်ဆက်က ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဆုံးဖြတ်ကာ သမ္မတကို ရွေးချယ်သည်။
စီးပွားရေးနှင့် နည်းပညာ အစ္စရေးတွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အကြီးဆုံးစီးပွားရေးများထဲမှ တစ်ခုရှိပြီး၊ အာရှတွင် တတိယမြောက် အမည်ခံ GDP တစ်ဦးချင်း အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။
အာရှတွင် လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။
အစ္စရေးသည် နည်းပညာအဆင့်မြင့်ပြီး ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကာ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အချိုးကျသုံးစွဲမှုသည် အခြားနိုင်ငံများထက် ပိုများသည်။
ထို့အပြင် နျူကလီးယားလက်နက်များ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဟုလည်း ကျယ်ပြန့်စွာ ယုံကြည်ထားကြသည်။
ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား အစ္စရေးသည် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာသော တရားဝင်ဘာသာစကား ဟေဗြဲ ရှိသော တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ဂျူးလူဦးရေ ၂% ထက်ကျော်လွန်ပြီး အကြီးဆုံးလူဦးရေဖြစ်သည့် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။
၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ဂျူးယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂျူးပြည်ပရောက်မှု (Jewish diaspora) အစိတ်အပိုင်းများနှင့်အတူ အာရပ်လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သည်။
အမည်ရင်းမြစ် ဗြိတိသျှမန်ဒိတ် (၁၉၂၀-၁၉၄၈) အောက်တွင် ဤဒေသတစ်ခုလုံးကို "ပါလက်စတိုင်း" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတည်ထောင်ပြီးနောက် "အစ္စရေးနိုင်ငံ" (ဟေဗြဲ: מְדִינַת יִשְׂרָאֵל, Medīnat Yisrā'el; အာရပ်: دَوْلَة إِسْرَائِيل, Dawlat Isrāʼīl) ဟူသော အမည်ကို တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည်။
"အစ္စရေးပြည်" (Eretz Israel)၊ "အဲဗာ" (Ever - ဘိုးဘေး Eber မှ)၊ "Zion"၊ နှင့် "Judea" ကဲ့သို့သော အခြားအမည်များကို စဉ်းစားခဲ့သော်လည်း ပယ်ချခဲ့သည်။
"Israel" ဟူသော အမည်ကို ဒေးဗစ် ဘန်ဂူရီယွန် (David Ben-Gurion) က အကြံပြုခဲ့ပြီး ၆-၃ မဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်။
တည်ထောင်ပြီး အစောပိုင်းပတ်များတွင် အစိုးရသည် အစ္စရေးနိုင်ငံသားကို ရည်ညွှန်းရန် "Israelis" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
"အစ္စရေးပြည်" နှင့် "အစ္စရေးသားများ" ဟူသော အမည်များကို သမိုင်းအရ အစ္စရေးဘုရင့်နိုင်ငံ (Kingdom of Israel) နှင့် ဂျူးလူမျိုး တစ်ခုလုံးကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။
"အစ္စရေး" (ဟေဗြဲ: Yīsrāʾēl; ဂရိ: Ἰσραήλ, Israēl, "El (ဘုရား) ဆက်လက်တည်ရှိသည်/အုပ်ချုပ်သည်") ဟူသော အမည်သည် ဟီဘရူးကျမ်းစာအရ ဘုရားသခင်၏ ကောင်းကင်တမန်နှင့် အောင်မြင်စွာ နပန်းသတ်ပြီးနောက် အမည်ပေးခံရသော ဘိုးဘေး ဂျေကော့ဘ် (Jacob) ကို ရည်ညွှန်းသည်။
"အစ္စရေး" ဟူသော စကားလုံးကို လူစုအဖြစ် ဖော်ပြသည့် အစောဆုံး ရှေးဟောင်းသုတေသနပစ္စည်းမှာ ဘီစီအီဆယ်သုံးရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ရှေးအီဂျစ်၏ မာနက်ပတာ ကျောက်စာ (Merneptah Stele) ဖြစ်သည်။
အစ္စရေးနိုင်ငံရှိ မြန်မာလူမျိုးများ အစ္စရေးနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရချိန်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးလူမျိုးများသည် အစ္စရေးသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးနိုင်ငံ၌ မြန်မာကျောင်းသားများ ပညာသင်ကြားကြပြီး မြန်မာအလုပ်သမားများလည်း အလုပ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။
အစ္စရေးနိုင်ငံတွင် မြန်မာကျောင်းသား ၃၀၀ ကျော်နှင့် အခြားအလုပ်လုပ်ကိုင်သူ ၂၀၀ ကျော် စုစုပေါင်း ၅၀၀-၆၀၀ ခန့် (ခန့်မှန်းခြေ) ရှိသည်ဟု သိရသည်။
အချို့မြန်မာလူမျိုးများသည် အစ္စရေးနိုင်ငံတွင် အမြဲတမ်းနေထိုင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
အစ္စရေး-ပါလက်စတိုင်း ပဋိပက္ခနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကြိုးပမ်းမှုများ အစ္စရေးနိုင်ငံသည် ဆိုင်းနိုင်းဒေသပြဿနာကို အီဂျစ်နှင့် အသင့်အတင့် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း တစ်ဖက်တွင် ပါလက်စတိုင်းပြောက်ကျားတို့နှင့် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဆင်နွှဲနေရသည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အစ္စရေး၌ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံထူထောင်ချိန်မှစ၍ ၁၉ နှစ်တိုင်တိုင် ဆက်တိုက်အာဏာရခဲ့သော လေဘာပါတီသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဂိုလ်ဒါ မေယာ (Golda Meir) နုတ်ထွက်ပြီး ယစ်ဇတ် ရာဗင် (Yitzhak Rabin) ဦးဆောင်သည့် အစိုးရအဖွဲ့ တက်လာပြီးနောက် လေဘာပါတီတွင်း ညီညွတ်မှု လျော့နည်းလာခဲ့သည်။
ဂျော်ဒန်မြစ်အနောက်ကမ်းဒေသနှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများတွင် ရာဗင်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အချင်းချင်း သဘောထားကွဲလွဲခဲ့ကြသည်။
လေဘာပါတီဝင်များ၏ စာရိတ္တပျက်ပြားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းသည်လည်း ပါတီ၏ သိက္ခာကျဆင်းစေခဲ့သည်။
ပြဿနာအမျိုးမျိုးနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသော ရာဗင်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဘာသာရေးပါတီမှ လွှတ်တော်အမတ်များက အယုံအကြည်မရှိ အဆိုတင်သွင်းသဖြင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ရာဗင်အစိုးရအဖွဲ့ နုတ်ထွက်ပေးခဲ့ရသည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် နဝမအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရာ၌ လီကွတ်ပါတီ (Likud Party) ၏ ခေါင်းဆောင် မီနာချင် ဗယ်ဂင် (Menachem Begin) ဦးဆောင်၍ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဗယ်ဂင်က အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ထိပ်သီးညီလာခံကျင်းပရန် အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယား၊ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။
၎င်းကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ၁၉၇၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အီဂျစ်သမ္မတ အန်ဝါ ဆဒတ် (Anwar Sadat) သည် အစ္စရေးနိုင်ငံသို့ လာရောက်ကာ အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ယင်းဆွေးနွေးပွဲတွင် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် သဘောတူညီချက်အရ ဂျီနီဗာငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဖရင့်ကို ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ရန်အတွက် ရှေ့ပြေးညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲတစ်ရပ်ကို ကိုင်ရိုမြို့တွင် ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ဤကိုင်ရိုဆွေးနွေးပွဲသို့ တက်ရောက်ရန် အစ္စရေး၊ အာရပ်နိုင်ငံများနှင့် ပါလက်စတိုင်းလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (PLO)၊ ရုရှားနှင့် အမေရိကန်တို့အား အီဂျစ်က တရားဝင်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကိုင်ရိုဆွေးနွေးပွဲကို တရားဝင်စတင်ကျင်းပသောအခါ၌ အစ္စရေးမှ ဗင် အဲလစ်ဇာ (Ben-Eliezer) ခေါင်းဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၊ ကုလသမဂ္ဂကိုယ်စားလှယ်၊ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်နှင့် အီဂျစ်ကိုယ်စားလှယ်တို့သာ ပါဝင်ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
ရုရှားနိုင်ငံက ယင်းဆွေးနွေးပွဲသည် ဂျီနီဗာကွန်ဖရင့်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဆန့်ကျင်ရာရောက်နေသည်ဆိုကာ မတက်ရောက်ခဲ့ပေ။
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဗယ်ဂင်သည် အမေရိကန်သမ္မတ ကာတာ (Jimmy Carter) နှင့် တွေ့ဆုံပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်နည်းလမ်းများ၊ လျာထားချက်များကို တင်ပြဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ အစ္စမေးလီးယားမြို့၌ အီဂျစ်သမ္မတဆဒတ်နှင့် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်ဗယ်ဂင်တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြပြန်သည်။
ဆဒတ်-ဗယ်ဂင် ဆွေးနွေးပွဲ၌ ဝန်ကြီးချုပ်ဗယ်ဂင်၏ တင်ပြချက်တွင် အစ္စရေးက သိမ်းယူထားသော ဂျော်ဒန်အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသနှင့် ဂါဇာကမ်းမြှောင်ဒေသတို့၌ အစ္စရေးစစ်တပ်များကို လုံခြုံရေးတပ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းဒေသများမှ အစ္စရေးစစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့လျှင် ပါလက်စတိုင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်များက ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မည့်အဖြစ်ကို လက်မခံနိုင်ကြောင်း၊ ယင်းဒေသနှစ်ခု၌ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရုပ်သိမ်း၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို အစားထိုးပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဆိုင်းနိုင်းမှ စစ်တပ်များ ရုပ်သိမ်းရေးကို သုံးနှစ်မှ ငါးနှစ်အတွင်း အဆင့်ဆင့်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဆိုင်းနိုင်းဒေသ၌ ဂျူးလူမျိုးများ အခြေစိုက်နေထိုင်ခြင်းကို ဆက်လက်ခွင့်ပြု၍ ယင်းတို့ကို အစ္စရေးက အကာအကွယ်ပေးရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းပြဿနာများကို ဆက်လက်စဉ်းစားရန် လမ်းဖွင့်ပေးထားကြောင်း စသည်ဖြင့် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဗယ်ဂင်၏ အစိုးရလက်ထက်၌ သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများတွင် အစ္စရေးနိုင်ငံသားတို့ကို အခြေစိုက်နေထိုင်ခွင့်များ တိုးချဲ့ခွင့်ပြုသဖြင့် ယင်းလုပ်ရပ်ကို ၁၉၇၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂျီနီဗာမြို့၌ ကျင်းပသော ကုလသမဂ္ဂလူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေးကော်မရှင်က ရှုတ်ချဝေဖန်ခဲ့သည်။
အစ္စရေး၏ ကမ်းလှမ်းချက်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အီဂျစ်သမ္မတ ဆဒတ်၏ သဘောထားမှာ ဂျော်ဒန်အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသနှင့် ဂါဇာကမ်းမြှောင်ဒေသတို့၌ အစ္စရေးတို့က အုပ်ချုပ်ရေးရုပ်သိမ်းပေးပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံကို ထူထောင်ပေးရမည်၊ ဆိုင်းနိုင်းဒေသမှ ငါးနှစ်အတွင်း တပ်ရုပ်ပေးမည့်ကိစ္စတွင် အစ္စရေးတို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်နေထိုင်ခွင့်ကို ပေးနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း၊ တပ်ရုပ်သိမ်းပေးရေးဆိုရာ၌ ၁၉၆၇ ခုနှစ် စစ်ပွဲမတိုင်မီက နယ်မြေများအထိ ဆုတ်ခွာပေးရမည်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။
အီဂျစ်၏ တောင်းဆိုချက်မှာ ဆိုင်းနိုင်းဒေသ၊ ဂိုလန်ကုန်းမြင့်၊ ဂျော်ဒန်အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသနှင့် ဂါဇာကမ်းမြှောင်ဒေသတို့မှ အစ္စရေးတို့ အပြီးအပိုင် ဆုတ်ခွာထွက်ပေးရေးဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ အစ္စမေးလီးယားမြို့၌ ကျင်းပသည့် ဆဒတ်-ဗယ်ဂင် ဆွေးနွေးပွဲ၌ အရှေ့အလယ်ပိုင်းငြိမ်းချမ်းရေးပြဿနာမှာ မည်သို့မျှ မပြေလည်နိုင်ဘဲ ဂျရူးဆလမ်းနှင့် ကိုင်ရိုဆွေးနွေးပွဲတို့၌ ဆက်လက်ညှိနှိုင်းယူရမည့် အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အစ္စရေးနိုင်ငံ Category:သမ္မတနိုင်ငံများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
thumb|တောင်အမေရိက ဘုံဈေး 2005 တောင်အမေရိကဘုံဈေးဟု လူသိများသည့် မာကိုဆာအဖွဲ့သည် တောင်အမေရိက၏ ထိပ်တန်းကုန်သွယ်ရေး အုပ်စုဖြစ်သည်။
မာကိုဆာအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများအတွင်း ကုန်စည်များ၊ အရင်းအနှီး၊ ဝန်ဆောင်မှုနှင့်တကွ ပြည်သူများ အကန့်အသတ်မရှိ လွတ်လပ်စွာ သွားလာဝင်ထွက် ပို့ဆောင်နိုင်ရေး ရည်ရွယ်ကာ ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။
တောင်အမေရိကဘုံဈေး (မာကိုဆာ) သည် ပြည်သူသန်း ၂၅၀ ကျော် မှီတင်းနေထိုင်သည့် ဒေသကို အကျုံးဝင်ပတ်သက်ပြီး တောင်အမေရိကတိုက် စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှု တစ်ခုလုံး၏ လေးပုံသုံးပုံကျော်တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
မာကိုဆာအဖွဲ့ကို အဆန်းရှင်းသဘောတူ စာချုပ်အရ အာဂျင်တီးနား၊ ဘရာဇီး၊ ပါရာဂွေးနှင့် ဥရုဂွေးနိုင်ငံတို့က ၁၉၉၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဘရာဇီးနှင့် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံတို့သည် အဖွဲ့၏ စီးပွားရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံများ ဖြစ်သည်။
မာကိုဆာအဖွဲ့၏ အကောက်ခွန်မူဝါဒများက သွင်းကုန်နှင့် ပို့ကုန်များကို စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဖြင့် ထိန်းညှိပေးသည်။
အဖွဲ့ဝင်ချင်း ဖြစ်ပွားသော ဝါဏိဇ္ဇပဋိပက္ခများကို အဖွဲ့က ဖျန်ဖြေပေးသည်။
မူလ ၄ နိုင်ငံအပြင် ဗင်နီဇွဲလား၊ ဘိုလီးဗီးယား၊ ချီလီ၊ ကိုလံဘီယာ၊ အီကွေဒေါ၊ ပီရူး စသည့် အခြားသော ၆ နိုင်ငံမှာလည်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ဖြစ်သည်။
right|300px|thumb|တွင်းထွက်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုး ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မြေလွှာတွင် ကျောက်အမျိုးမျိုး ပါဝင်ကြသည်။
ထိုကျောက်အမျိုးမျိုးတို့သည် ခနိဇ (ဝါ) တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ကျောက်တွင် တွင်းထွက်ပစ္စည်း တစ်မျိုးတည်းသာ ပါဝင်သည်လည်း ရှိသည်။
နှစ်မျိုးမက ပါဝင်သည်လည်း ရှိသည်။
သဘာဝအလျောက် ပေါ်ပေါက်သော ဆားကျောက်များတွင် သိပ္ပံနည်းအရ ဆိုဒီယမ် ကလိုရိုက်ခေါ် ဆားဓာတ်ချည်း သက်သက်ပါသည်။
ဂျစ်ပဆမ်ခေါ် ကျောက်တွင် ကယ်လဆီယမ် ဆာလဖိတ်ဓာတ်ချည်း သက်သက်ပါသည်။
သို့ရာတွင် ဂရက်ဖိုက်ကျောက်၌မူကား လချေး၊ ဖဲလစပါး (စဉ့်ကျောက်တစ်မျိုး) ဟူသော ပစ္စည်းတို့ ပါဝင်ကြသည်။
ဤကဲ့သို့သော မြေလွှာရှိ ကျောက်အမျိုးမျိုးတို့ကို ဖန်တီးပေးသော ပစ္စည်းတို့သည် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။
တွင်းထွက်ပစ္စည်းတွင် ဒြပ်စင်အများ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဓာတ်သဘောအရ ဒြပ်ပေါင်းများအဖြစ် ပေါင်းစပ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို ထုချေခွဲစိတ်ရုံဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲထုတ်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။
ရေနှင့် ပြဒါးမှလွဲလျှင် သဘာဝအလျောက် တွေ့ရသော တွင်းထွက်ပစ္စည်းမှန်သမျှကို အခဲအဖြစ်သာ တွေ့ကြရသည်။
ကျောက်မီးသွေးသည် အလွန်ရှေးကျသောခေတ်က ပေါက်ရောက်ခဲ့သည့် သစ်ပင်များ၏ အကြွင်းအကျန်ဖြစ်၍ တွင်းထွက်ပစ္စည်း အစစ်မဟုတ်ချေ။
သို့သော် တွင်းထွက်ပစစည်းနည်းတူ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ တွင်းထွက်ပစ္စည်း၏ ဂုဏ်အင်္ဂါများရှိခြင်းကြောင့် ယေဘုယျအားဖြင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းအနေနှင့်ပင် ယူဆထားကြသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် ယနေ့အထိ တွင်းထွက်ပစ္စည်းပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်။
ယင်းတို့အနက် အမျိုး ၂၀၀ ခန့်ကို ကျောက်များတွင် အတွေ့ရများ၍ အများဆုံးတွေ့ရသော ပစ္စည်းများမှာ အမျိုး ၃၀ ခန့်ရှိသည်။
တွင်းထွက်ပစ္စည်းတို့သည် များသောအားဖြင့် ရှားပါး၍သော်လည်းကောင်း၊ အချို့မှာ လှပသောကြောင့်သော်လည်းကောင်း အဖိုးတန်သည်။
ဒြပ်စင်အချို့ကို တွင်းထွက်ပစ္စည်းအနေနှင့် တွေ့ရတတ်၍ ထိုသို့တွေ့ရသော ဒြပ်စင်များသည် ဓာတ်သဘောအားဖြင့် ထကြွမှု အနည်းဆုံးဖြစ်ကြသည်။
ပလက်တီနမ်၊ ကန့်၊ ကာဗွန်နှင့် ရွှေတို့မှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်မျိုး ဖြစ်ကြသည်။
ဆိုဒီယမ်၊ ကယ်လဆီယမ်နှင့် ကလိုရင်းတို့ကဲ့သို့ ဓာတ်သဘောအားဖြင့် ထကြွသော ဒြပ်စင်များကိုမူ ဒြပ်ပေါင်းများအဖြစ်ဖြင့်သာ အမြဲတမ်းတွေ့ရလေသည်။