kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဆောင်လက်ဖွဲ့များသည် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသကဲ့သို့ ဇာတာသည်လည်း ကံကြမ္မာ၏ အပြောင်းအလဲများကို သိရှိနိုင်စေပြီး ကြိုတင်ပြင်ဆင်နိုင်စေသောကြောင့် အဆောင်လက်ဖွဲ့များနှင့် တူညီသည်ဟု တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ထန်းရွက်၏ ဂုဏ်ပုဒ်ကား မိုးကြိုးပစ်ထန်းလက်ကာ၊ ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင်ဟု ဆိုရိုးစကားတွင်ရစ်အောင်ပင် အထူး အကာအကွယ် ပေးသည်ဟူ၍ အဆိုရှိခဲ့ပြန်သည်။
[၁၃၃၁] အိုးဝေ၊ ၃၄။
ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ဝက်အူ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ် ဆိုသည်မှာ ဇာဝီ (ဝက်အူ) တစ်ရစ်ကို တင်းကျပ်စွာ လှည့်ပတ်လိုက်ရုံဖြင့် ဆင်တစ်ကောင်၏ အားဖြင့် ဆွဲ၍ပင် မပြုတ်နိုင်လောက်အောင် ခိုင်မြဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အသေးအဖွဲဟု ထင်ရသော အရာတစ်ခု၏ ခိုင်ခံ့မှုကို ဖော်ပြသည်။
ဇာဝီသည် သေးငယ်သော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း တင်းကျပ်စွာ လှည့်ပတ်လိုက်ပါက အလွန်ခိုင်ခံ့သော ဆက်သွယ်မှုကို ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အသေးအဖွဲဟု မထင်မှတ်သော အရာများသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ဇာဝီ/ဝက်အူ ဇာဝီ သို့မဟုတ် ဝက်အူ ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကို ဆက်သွယ်ရန် အသုံးပြုသော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ်။
ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ် ဆိုသည်မှာ မြင်းကို ဇက်ကြိုး (မြင်း၏ ပါးစပ်တွင် တပ်ဆင်ထားသော သားရေကြိုး) ဖြင့် မထိန်းချုပ်ပါက မြင်းသည် လိုရာသို့ မသွားဘဲ ပရမ်းပတာ သွားလာနေမည်ဖြစ်သည်။
ထို့အတူ လယ်ကန်သင်း မရှိပါက ရေကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းကမ်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အခြေအနေတစ်ခုကို ထိရောက်စွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် သင့်လျော်သော ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းကမ်းများ လိုအပ်သည်။
ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းကမ်း မရှိပါက ပရမ်းပတာ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေး၊ စီမံခန့်ခွဲရေး စသည့် ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် စည်းကမ်းမရှိပါက ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ် ကဲ့သို့ ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဇက်ကြိုးမရှိသော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်၊ ကြိုးမရှိသော နွားကျွဲ၊ အကွပ်မရှိသော ကြမ်းကဲ့သို့ ပရမ်းပတာရှိရာရောက်ချေသည်။
[၁၂၅၇] ပေါဒီ၊ ဒု။
ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်။
[၁၃၄၈] မြန်မာ့မြင်း။
ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည် ဆိုသည်မှာ ဇာတ် performers များသည် ဇာတ်ကပြဖျော်ဖြေသည့်အခါ ပရိသတ်အတွက် အသိပညာ၊ အတွေးအမြင် သို့မဟုတ် ခံစားချက် တစ်စုံတစ်ခုကို ပေးစွမ်းနိုင်ရမည်။
ထို့အပြင် ဇာတ်ပွဲပြီးဆုံး၍ ပြန်သွားသည့်တိုင်အောင် ပရိသတ်၏ စိတ်ထဲတွင် မှတ်သားစရာ တစ်စုံတစ်ခု ကျန်ရစ်ခဲ့ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတ်သဘင်၏ အရေးပါမှုနှင့် ဇာတ်သမားများ၏ တာဝန်ကို ဖော်ပြသည်။
ဇာတ်သည် ပျော်ရွှင်မှုပေးရုံသာမက အသိပညာနှင့် အတွေးအမြင်များကိုလည်း ပေးစွမ်းနိုင်ရမည်။
ကောင်းမွန်သော ဇာတ်တစ်ပွဲသည် ပရိသတ်ကို စေ့ဆော်နိုင်စွမ်းရှိပြီး ရေရှည်တွင် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတ်သမားများအနေဖြင့် မိမိတို့၏ ဖျော်ဖြေမှုတွင် အဓိပ္ပာယ်နှင့် တန်ဖိုးရှိသော အရာများ ပါဝင်စေရန် ကြိုးစားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည်ဟူ၍ ဇာတ်သဘင်ကို ဤမျှအထိ မြန်မာများ လေးလေးစားစား ရှိကြသည်။
[၁၃၄၉] မြန်မာ့စကား။
ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည်။
[၁၃၅၇] မြဝတီဂျာနယ်၊ ၆၊ ၂၁။
ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္ထ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တ ဆိုသည်မှာ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသည် နိမိတ်ထူးများ ဖြစ်ပေါ်ထွန်းကားသော ကျွန်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသည် လူသားများ နေထိုင်ရာ ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတွင် တောင်ဘက်အကျဆုံး ကျွန်းဖြစ်ပြီး ဘုရားရှင်များ ပွင့်ထွန်းရာ၊ စကြဝတေးမင်းများ ပေါ်ထွန်းရာ ကျွန်းဖြစ်သောကြောင့် ထူးခြားသော နိမိတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တ ဆိုသည်မှာ ထူးခြားသော အဖြစ်အပျက်များ၊ အတိတ်နိမိတ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော နေရာကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ် ဇမ္ဗူဒိပ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆအရ ကမ္ဘာကြီးကို ပိုင်းခြားထားသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
မြင့်မိုရ်တောင်ကို ဗဟိုပြု၍ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
နိမိတ် နိမိတ် ဆိုသည်မှာ အနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အရာတစ်ခု၏ ရှေ့ပြေး လက္ခဏာ သို့မဟုတ် အရိပ်အမြွက်ကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တတဲ့၊ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဆိုတာ နိမိတ်ထွန်းတဲ့ ကျွန်းပါ၊ [၁၂၇၉] ဓမ္မစေတီ။
ဇမ္ဗူဒပီ နိမိတ္တဆိုသလို ထိုခေတ်ထိုအခါက ရှင်ဘုရင် ရူးရသော ဇာတ်လမ်းများ ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားလာဖူးသည်။
[၁၃၃၄] ကျွန်းဦး။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ဤဇမ္ဗူဒီပါ လက်ယာတောင်ကျွန်းတွင် အတိတ်နိမိတ်များ ကြိုတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သဖြင့် အတိတ်နိမိတ်ကို အလေးထားရသည်။
ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တ နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း ဆိုသည်မှာ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (လူသားများ နေထိုင်သော ကမ္ဘာမြေ) တွင် ထူးခြားသော နိမိတ်လက္ခဏာများ မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများတွင် အခြေခံထားသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်သည် ဘုရားရှင်များ၊ စကြဝတေးမင်းများ ပေါ်ထွန်းရာ ကျွန်းဖြစ်သောကြောင့် ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်များ၊ အတိတ်နိမိတ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း ဟု ဆိုလျှင် ထူးခြားသော အဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်ဟု အလေးထား သတိပြုသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ် ဟူသော စကားအရလည်း အရာရာ၌ နိမိတ် ယူတတ် ကြလေရာ၊ [၁၂၉၅] ကဝိတံခွန်၊ ၂၊ ၁၅။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း နိမိတ်ထွန်းဆိုသကဲ့သို့ နိမိတ်မရှိတဲ့စကား တော်ပါတော့။
ဒါကြောင့်လည်း ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်းရယ်လို့ ပြောလေ့ပြောထ၊ ယုံကြည်လေ့ယုံကြည်ထ ရှိကြတယ်။
ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္တရယ်လို့လည်း ပြောကြ ယုံကြသေးသကွဲ့။
[၁၃၁၆] မြဝတီ၊ ၂၊ ၃။
ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍လည်း သုံးတတ်ကြသည်။
အဓိပ္ပာယ် ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ ဆိုသည်မှာ အလှူခံပစ္စည်း အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း စိတ်စေတနာ ထက်သန်စွာဖြင့် လှူဒါန်းပါက ကြီးမားသော ကုသိုလ်အကျိုးကို ခံစားရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလှူ၏ တန်ဖိုးသည် ပစ္စည်း၏ ပမာဏပေါ်တွင် မူတည်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ စေတနာသဒ္ဓါတရားပေါ်တွင် မူတည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ညောင်စေ့သည် အလွန်သေးငယ်သော်လည်း ညောင်ပင်ကြီးအဖြစ် ကြီးထွားနိုင်စွမ်းရှိသကဲ့သို့ စေတနာထက်သန်စွာ လှူဒါန်းမှုသည်လည်း ကြီးမားသော ကုသိုလ်အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
စေတနာသုံးတန် စေတနာသုံးတန်ဆိုသည်မှာ အလှူပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကထားရမည့် စေတနာသုံးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
ပုဗ္ဗစေတနာ - မလှူဒါန်းမီ အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ ၂။
မုဉ္စနစေတနာ - လှူဒါန်းနေဆဲ အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ ၃။
အပရစေတနာ - လှူဒါန်းပြီးနောက် အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော စေတနာ ဤစေတနာသုံးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံမှသာ အလှူသည် အကျိုးများစွာ ပေးနိုင်သည်။
ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြသည်။
ပစ္စည်းများစွာ လှူဒါန်းသော်လည်း စေတနာမပါပါက အကျိုးအနည်းငယ်သာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ အလှူဝတ္ထုနည်းပါးလို့ စေတနာသဒ္ဓါများလျှင် ညောင်စေ့လောက် လှူသော်လည်း ညောင်ပင်ကြီးလောက် အကျိုးပေးတယ်ဆိုတဲ့ စကားနှင့် ညီညွတ်သွားတာပေါ့။
[၁၂၈၈] ထေရီ၊ ပ။
ညောင်စေ့လောက်ပင်လှူပေမဲ့ ညောင်ပင်ကြီးလောက်ကုသိုလ်ရသည်ဟူသော အဆိုအရ အလှူသည် ပစ္စည်းအနည်းအများပေါ် မူမတည်၊ စေတနာသာလျှင် မူတည်ပါသည်။
[၁၃၅၄] လှူကျိုး။
ညောင်ပင်ကြီးလောက်လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍လည်း သုံးတတ်ကြသည်။
အဓိပ္ပာယ် ညောင်ပင်ကြီးလောက် လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ ဆိုသည်မှာ အလှူပစ္စည်း အလွန်များပြားစွာ လှူဒါန်းသော်လည်း စိတ်စေတနာ သဒ္ဓါတရား မပါဝင်ပါက ရရှိမည့် ကုသိုလ်အကျိုးသည် အလွန်နည်းပါးမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလှူဒါန၏ တန်ဖိုးသည် ပစ္စည်း၏ ပမာဏထက် စေတနာသဒ္ဓါတရားက ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။
ညောင်ပင်ကြီးသည် အလွန်ကြီးမားသော်လည်း ညောင်စေ့မှ ပေါက်ဖွားလာခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့အတူ ပစ္စည်းများစွာ လှူဒါန်းသော်လည်း စေတနာမပါပါက ညောင်စေ့လောက်သာ အကျိုးရရှိမည်ဟု တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြသည်။
အလှူခံပစ္စည်း အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း စိတ်စေတနာ ထက်သန်စွာဖြင့် လှူဒါန်းပါက ကြီးမားသော ကုသိုလ်အကျိုးကို ခံစားရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ အလှူဝတ္ထုတွေ များပြား၍ စေတနာသဒ္ဓါတရားက နည်းပါးချို့ငဲ့၍နေခဲ့ပါလျှင် ညောင်ပင်ကြီးလောကှ်လူသော်လည်း ညောင်စေ့ လောက် အကျိုးပေးတယ်ဆိုတဲ့ စကားနှင့် ညီညွတ်သွားတယ်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဌာနဌနာ ကေသလ္လ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဌာနာဌာန ကောသလ္လ ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ အကြောင်းရင်း အကျိုးအကြောင်း (ဟုတ်သည်/မဟုတ်သည်) နှင့် အခြေအနေ အချိန်အခါ (သင့်/မသင့်) ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အခြေအနေကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်စွမ်းနှင့် မှန်ကန်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။
ဌာနာဌာန ကောသလ္လဉာဏ် ရှိသူသည် မည်သည့်အရာသည် ဖြစ်နိုင်သည်၊ မဖြစ်နိုင်သည်၊ မည်သည့်အခြေအနေတွင် မည်သို့ ပြုမူသင့်သည် စသည်တို့ကို တိကျစွာ သိရှိနားလည်သည်။
ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ လုပ်ဆောင်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ဌာနာဌာန ဌာနာဌာန ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ ဟုတ်သည်/မဟုတ်သည်၊ ဖြစ်နိုင်သည်/မဖြစ်နိုင်သည်၊ သင့်လျော်သည်/မသင့်လျော်သည် စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။
ကောသလ္လ ကောသလ္လ ဆိုသည်မှာ လိမ္မာပါးနပ်ခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ တတ်ကျွမ်းခြင်း စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။
ဤနေရာတွင် ဉာဏ်ပညာကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကိုးကားချက်များ အခါနှင့်ကိစ္စကို ထောက်ဆလျက် ဌာနာဌာန ကောသလ္လ ဟူသောဉာဏ်ဖြင့် ဝေဖန်ပိုင်းခြားပြီး အသီးအသီး ကြည့်ရှု၍ သတိပြုကြရပေမယ်။
[၁၃၁၄] ထိလက်စွဲ၊ ဒု။
တကယ်လုပ်လျှင် အဟုတ်ဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တကယ်လုပ်လျှင် အဟုတ်ဖြစ် ဆိုသည်မှာ ခိုင်မာသော သန္နိဋ္ဌာန်ဖြင့် စိတ်ရောကိုယ်ပါ နှစ်မြှုပ်ပြီး ကြိုးစားလုပ်ဆောင်ပါက ရည်မှန်းထားသည့်အရာကို အမှန်တကယ် အောင်မြင်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
မည်သည့်အရာကိုမဆို အောင်မြင်လိုပါက စိတ်အားထက်သန်မှု တစ်ခုတည်းဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရန် လိုအပ်သည်။
စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု ပေါင်းစပ်ပါက အောင်မြင်မှုဆီသို့ ရောက်ရှိစေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးစားလျှင် မည်သည့်အရာမဆို ဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော အယူအဆကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
အခြားအသုံးအနှုန်းများ အလားတူ အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အခြားအသုံးအနှုန်းများနှင့် ဆိုရိုးစကားများလည်း ရှိပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့်- လိုလျှင် ရနိုင်သည် ကြိုးစားလျှင် ရနိုင်သည် ဇွဲရှိလျှင် ရနိုင်သည် ဝီရိယရှိလျှင် ရနိုင်သည် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလ (ဇန်နဝါရီ/ဖေဖော်ဝါရီ) တွင် မိုးရာသီကုန်ဆုံးခါနီးဖြစ်သော်လည်း မိုးကြွင်းမိုးကျန် အနည်းငယ် ရွာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
တပို့တွဲလသည် ဆောင်းရာသီနှင့် နွေရာသီကြား အကူးအပြောင်းကာလဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု မတည်ငြိမ်ဘဲ မိုးအနည်းငယ် ရွာတတ်သည်။
နွှဲ၍ရွာခြင်း ဆိုသည်မှာ မိုးသည် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ တစ်ခါတစ်ရံ တဖြောက်တဖြောက် ရွာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
သန်မိုးကြွင်း ဆိုသည်မှာ မိုးရာသီ၏ နောက်ဆုံး အကြွင်းအကျန် မိုးရေကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း။
တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ ကျန်မိုးကြွင်း \nအကြွင်းအကျန်ဖြစ်သော မိုးကလေးများကို ကြိုးစား၍ ရွာဘိသကဲ့သို့တပို့တွဲလမှာ မိုးရွာသေးသည် ဆိုလိုသည်။
[၁၂၈၅] ချုပ်ပုံ၊ ဒု။
တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်း ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလတွင် ပေါက်ပန်းနှင့် လက်ပံပန်းများ စတင်ပွင့်လေ့ရှိပြီး ထိုအချိန်တွင် ထန်းသမားများသည် ထန်းပင်များမှ ထန်းရည်ကို ရယူရန် ထန်းပင်များကို နင်းကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တပို့တွဲလ၏ ရာသီဥတုနှင့် ထိုအချိန်တွင် လုပ်ကိုင်လေ့ရှိသော အလုပ်အကိုင်များကို ဖော်ပြသည်။
တပို့တွဲလသည် ဆောင်းကုန်ခါနီး နွေဦးအစ ဖြစ်သောကြောင့် ပန်းများ စတင်ပွင့်လန်းပြီး ထန်းရည်ခံရန် အကောင်းဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။
ထန်းသမားများသည် ထန်းပင်ထိပ်သို့ တက်၍ ထန်းလက်များကို ညွတ်ကိုင်းလာအောင် နင်းပြီးမှ ထန်းရည်ကို ခံယူကြသည်။
ဤလုပ်ငန်းကို ထန်းရည်နင်းခြင်း ဟု ခေါ်သည်။
တပို့တွဲလ တပို့တွဲလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၁ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဇန်နဝါရီလနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ကျရောက်သည်။
ပေါက်လဲငုံကင်း ပေါက်လဲငုံကင်း ဆိုသည်မှာ ပေါက်ပန်းနှင့် လက်ပံပန်းများ စတင်ပွင့်လန်းချိန်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ထန်းရည်နင်း ထန်းရည်နင်း ဆိုသည်မှာ ထန်းပင်များမှ ထန်းရည်ရယူရန် ထန်းလက်များကို နင်းသည့် လုပ်ငန်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကိုးကားချက်များ တပို့တွဲနှင့်၊ ပေါ်ကလဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်ငယ်နင်းကြသည်၊ နှင်းထုံထုံ ငယ်နှင့်လေး။
[၁၀၈၀] ဆယ့်နှစ်ချုပ်။
ထန်းဥယျာဉ်သမားတို့သည်… ထန်းပင်ပေါ်သို့ တက်၍ ထန်းလက် ထန်းနို့ထန်းခိုင်တို့ကို ညွတ်ကျလာအောင် ခြေနှင့် နင်းကြရပါသည်။
ပြီးလျှင် ထန်းလှီးကာ ထန်းရည်ခံရပါသည်။
ဤသို့ နင်းသည်ကို ထန်းရည်နင်းသည်ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုကြောင်း သိရပါသည်။
တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်းဟူသော ဆိုရိုးစကားမှာ ဤအချက်ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
တပေါင်း တန်ခူး၊ မိုးသားကျူး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တပေါင်း၊ တန်ခူး မိုးသားကျူး ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလနှင့် တန်ခူးလတို့တွင် ကောင်းကင်၌ မိုးသားတိမ်တိုက်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြသည်။
တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးချိန်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလသည် နွေရာသီ၏ အစဖြစ်သောကြောင့် မိုးရွာရန် အလားအလာရှိသော မိုးသားတိမ်များ စတင်စုဝေးလာတတ်သည်။
ကျူး ဟူသော စကားလုံးသည် ပျော်ရွှင်စွာ လှုပ်ရှားခြင်း၊ ကခုန်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး ဤနေရာတွင် မိုးသားတိမ်တိုက်များ ကောင်းကင်တွင် လွင့်မျောနေပုံကို တင်စား၍ သုံးနှုန်းထားသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် တပေါင်းနှင့် တန်ခူးလများတွင် မိုးရွာတော့မည့် အရိပ်အယောင်များ ပြလာပြီဟု ဆိုလိုသည်။
တပေါင်းလနှင့် တန်ခူးလ တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၂ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။
တန်ခူးလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမလဖြစ်ပြီး မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကျရောက်သည်။
ကိုးကားချက်များ တပေါင်းတန်ခူး၊ မိုးသားကျူး၊ လေရူးဆော်လာပုံ၊ နဒီတွင်းမှာလ၊ ရွှေငါးကြင်းငယ်တို့၊ ပိုက်တွင်းမှာသူတို့ခုန်၊ [၁၁၈၀-ခန့်] ဂီပေါင်း။
တပေါင်း၊ တန်ခူး မိုးသားကျူးဟူသော စကားအတိုင်း သက္ကရာဇ် ပြောင်းကူးသည့် တန်ခူးလရာသီအချိန်…၊ [၁၂၇၈] တင်မြ၊ တ။
တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော် ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလနှင့် တန်ခူးလများတွင် လေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေရူးများ တိုက်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုလများ၏ ရာသီဥတုကို ဖော်ပြသည်။
တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးချိန်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလသည် နွေရာသီ၏ အစဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲချိန်တွင် လေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေရူးများ တိုက်ခတ်ခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။
ဆော် ဟူသော စကားလုံးသည် ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော်စ ခါသမယမို့ လေပြည်လေညင်းသည် သုတ်သွင်းတိုက်ခတ်လေရာ…၊ [၁၃၁၀] လွမ်း၊ ပ။
တပေါင်း၊ တန်ခူး လေးရူးဆော် တပေါင်းလည်းကူး၊ မိုးသားကျူး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တပေါင်းလည်းကူး မိုးသားကျူး ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလ ရောက်လာသည်နှင့်အမျှ ကောင်းကင်တွင် မိုးရွာတော့မည့် အရိပ်အယောင်များအဖြစ် မိုးသားတိမ်တိုက်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ အကူးအပြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေရာသီသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် မိုးရွာရန် အလားအလာရှိသည့် တိမ်များ စတင်ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဖြစ်သည်။
ကျူး ဆိုသော စကားလုံးသည် ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်းကို ဆိုလိုပြီး ဤနေရာတွင် မိုးသားတိမ်များ ကောင်းကင်တွင် စတင်ပျံ့နှံ့လာပုံကို တင်စား၍ သုံးနှုန်းထားသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် တပေါင်းလတွင် မိုးရွာခြင်း မဟုတ်သော်လည်း မိုးရွာတော့မည့် လက္ခဏာများ ပြသနေပြီဟု ဆိုလိုသည်။
တပေါင်းလ တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၁၂ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။
ကိုးကားချက်များ တပေါင်းလည်းကူး မိုးသားကျူး။
တပေါင်းလည်းကူး မိုးသားကျူး။
တပေါင်းလမှာ မိုးမရွာ၊ မိုးသံသာ နားမှာ ကြားရတော့သည် ဆိုလိုသည်။
[၁၂၈၅ ] ချုပ်ပုံ၊ ဒု။
တပေါင်းသာခေါင်၊ လများနောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တပေါင်းသာခေါင် လများနောင် ဆိုသည်မှာ မြန်မာလများအနက် တပေါင်းလသည် အသာယာဆုံး၊ အကောင်းဆုံးလဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တပေါင်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝအလှကို ဖော်ပြသည်။
တပေါင်းလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေဦးသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ရာသီဥတု သာယာပြီး သစ်ပင်များမှ အညွန့်သစ်များ ဝေဆာကာ တောတောင်များ စိမ်းလန်းစိုပြည်နေသည်။
ထို့ကြောင့် တပေါင်းလသည် အခြားလများထက် သာလွန်ကောင်းမွန်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ခေါင် ဆိုသည်မှာ အထွတ်အထိပ်၊ အကောင်းဆုံးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
နောင် ဆိုသည်မှာ ကျန်လများ၏ နောင်တော်ကြီး (အကိုကြီး) လဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ တပေါင်းသာခေါင်၊ လများနောင်ဝယ်၊ တောတောင်စုံပေါင်း၊ ညွန့်သစ် လောင်းသည်။
နှာမောင်းခွေလည်လှည့်လိမ့်မည်။
[၉၆၀-ခန့်] မင်းရှင်။
တပေါင်းလသာ၊ လတကာထက်၊ နှိုင်းရာဖက်ရှောင်၊ လများနောင်ကား၊ [၁၀၈၀ - ခန့်] ဆယ့်နှစ်ချုပ်။
တပည့်ညှာ ဆရာရင်ကျိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
တပည့်ညှာ ဆရာရင်နာ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် တပည့်ညှာ ဆရာရင်ကျိုး ဆိုသည်မှာ ဆရာသည် တပည့်ကို အလွန်အကျွံ သက်ညှာလိုက်ပါက နောက်ဆုံးတွင် ဆရာကိုယ်တိုင် စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း၊ နစ်နာရခြင်း သို့မဟုတ် ယူကျုံးမရဖြစ်ရခြင်း စသည့် အကျိုးဆက်များကို ခံစားရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာနှင့် တပည့်ကြား ဆက်ဆံရေးတွင် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနှင့် ထိန်းကျောင်းမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ဆရာသည် တပည့်ကို သွန်သင်ဆုံးမရာတွင် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ ထားရှိသင့်သော်လည်း လိုအပ်ပါက ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုံးမသင့်သည်။
အလွန်အကျွံ သက်ညှာလိုက်ပါက တပည့်သည် စည်းကမ်းမရှိခြင်း၊ လေ့လာသင်ယူမှု အားနည်းခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဆရာကိုယ်တိုင် စိတ်ဆင်းရဲရတတ်သည်။
တပည့်ညှာ ဆရာရင်နာ တပည့်ညှာ ဆရာရင်နာ ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး အလွန်အကျွံ သက်ညှာခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ပိုမို ထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ တပည့်ကို ညှာ လျှင်ရင်နာဆိုတဲ့အတိုင်း သူတို့တတွေကို ညှာမှဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် နစ်နာကုန်လိမ့်မယ်။
[၁၂၈၆] သောတ၊ တ။
တပည့်ညှာ ရင်နာ ဆိုသော စကားအတိုင်း ပုတ်ခတ်ရေရွတ်ခြင်းကို ခံကြရရှာသေး၏။
[၁၂၉၈] ပြုပြင်ရေး၊ ၁၊ ၉။
တပည့်မကောင်း၊ ဆရာ့ခေါင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုသည်မှာ တပည့်၏ အပြုအမူ အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းလျှင် ထိုတပည့်ကို သွန်သင်ဆုံးမပေးသော ဆရာ၏ တာဝန်ဝတ္တရား ပျက်ကွက်သည်ဟု အများက ထင်မြင်ယူဆကြပြီး ဆရာ့အပေါ် အပြစ်တင်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာနှင့် တပည့်တို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် ဆရာ၏ တာဝန်ယူမှုကို ဖော်ပြသည်။
တပည့်တစ်ဦး၏ အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ကျရှုံးမှုသည် ဆရာ၏ သွန်သင်ဆုံးမမှုနှင့် များစွာ ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် တပည့်မကောင်းလျှင် ဆရာ့ကို အပြစ်တင်ခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အစဉ်အလာ တစ်ခုဖြစ်သည်။
သို့သော် တပည့်တစ်ဦး၏ အပြုအမူသည် ဆရာ့၏ သွန်သင်ဆုံးမမှုအပြင် အခြားအကြောင်းအရာများစွာပေါ်တွင်လည်း မူတည်နိုင်သည်ကို သတိပြုသင့်သည်။
ကိုးကားချက်များ တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုသော စကားအရ တပည့်မလိမ္မာလျှင် ဆရာသို့ ထိခိုက်တတ်လေသည်။
[ ၁၂၈၂ ] နီရီ။
တို့မြန်မာစကားလည်း ရှိတယ်မဟုတ်လား၊ တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုတာလေ၊ ဒီတော့ မင်းမကောင်းတာဟာ မင်းကြောင့်သက်သက် မဟုတ်ဘဲ ငါ့ကြောင့်လို့ သိတဲ့အတွက်…၊ [ ၁၃၃၂ ] မြဝတီ၊ ၁၈၊ ၃။
အခြားဆိုလိုရင်းတစ်ခုမှာ တပည့်မလိမ္မာလျှင် ဆရာတွင် တာဝန်မကင်းသကဲ့သို့ ငယ်သူမလိမ္မာလျှင် ကြီးသူများတွင် တာဝန်မကင်းချေ။
မူလရင်းမြစ် "တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုသော စကားအရ တပည့် မလိမ္မာလျှင် ဆရာသို့ ထိခိုက် တတ်လေသည်။
" [၁၂၈၂] နီရီ၊ ပ။
"တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုတဲ့ စကားကို အမြဲ လက်ကိုင်ထားကြပါ။
တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက် ဆိုသည်မှာ တမာကိုင်း သို့မဟုတ် တမာသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သွားပွတ်တံဖြင့် သွားတိုက်ပါက သွားများ တစ်သက်လုံး ခိုင်ခံ့ပြီး ကျန်းမာစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တမာ၏ ဆေးဖက်ဝင် အကျိုးအာနိသင်ကို ဖော်ပြသည်။
တမာတွင် သွားနှင့် ခံတွင်းကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းမွန်သော ပိုးသတ်အာနိသင်များ ပါဝင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် တမာကိုင်းဖြင့် သွားတိုက်ခြင်းသည် သွားများကို သန့်ရှင်းစေပြီး သွားနှင့် ခံတွင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤအယူအဆသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများ၏ သဘာဝဆေးဝါးနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အသိပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ အချို့ကလည်း ထနောင်းပင့်ခွာ၊ တမာတစ်ခက်၊ သွားတစ်သက်ဟု မိန့်ကြပါသည်။
ထနောင်းပင်က အခေါက်ကို အထက်သို့ ပင့်၍ ခွာယူပြီးသော် တမာတစ်ခက် အရွက်နှင့် ဆတူစပ်ပြီးလျှင် အမှုန့်ပြု၍ သိပ်သော် ပျောက်ကင်းကြောင်း မိန့်ကြပါသည်။
[၁၂၉၅-ခန့်] လွယ်အိတ်။
၃၄၉။
တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက် ဆိုသည့်အတိုင်း တမာရိုးဖြင့် သွားကို ပွတ်တိုက်ပေးပါ။
(သွားစင်ကြယ်၍ သွားပိုးများကို နိုင်သည်၊ လျှာအရသာတွေ့သည်။
) [၁၃၁၇-ခန့်] အိမ်ဆေး။
၂၉၂။
တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလတွင် တမာပင်မှ အညွန့်နုများ ထွက်ပေါ်လာချိန်သည် ကြက်တူရွေးများ ဥသည့်အချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်နှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဖော်ပြသည်။
တပို့တွဲလသည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေဦးသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် သစ်ပင်များမှ အညွန့်သစ်များ စတင်ထွက်ပေါ်လာပြီး တိရစ္ဆာန်များလည်း မျိုးပွားချိန် ရောက်ရှိလာတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် တမာပင်မှ အညွန့်များ ထွက်ပေါ်လာချိန်နှင့် ကြက်တူရွေးများ ဥသည့်အချိန်သည် တစ်ချိန်တည်း ဖြစ်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များ၏ ဆက်စပ်မှုကို လေ့လာမှတ်သားခဲ့သော ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အတွေ့အကြုံကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ ရာသီငယ်မှမှိုင်းမို့၊ ဆိုင်းဆိုင်းညို့လို့၊ တပို့တွဲဆို၊ တမာလည်းနု၊ကျေးလည်းဥလို့၊ ရှုတိုင်းငယ်စိုသည်၊ [၁၁၃၈] အဲ(ယာ)။
တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး ဆိုသည်မှာ သဘာဝဖြစ်စဉ်နှစ်ခုကို ရာသီအလိုက် ဆက်စပ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ: တပို့တွဲလ (ဆောင်းကုန် နွေအကူး) တွင် တမာပင်မှ အညွန့်နုများ စတင်ထွက်ပေါ်လာချိန်သည် ကြက်တူရွေးများ ဥသည့်အချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်။
တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး: မိုးရာသီတွင် တမာပင်၌ အသီးများ သီးချိန်သည် ကြက်တူရွေးလေးများ ကြီးပြင်းချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ ပြောင်းလဲမှုနှင့် သက်ရှိများ၏ ဘဝစက်ဝန်း (အပင်၏ ကြီးထွားမှုနှင့် တိရစ္ဆာန်၏ မျိုးပွားမှု) တို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သဘာဝကို စေ့စပ်သေချာစွာ လေ့လာတွေ့ရှိမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အတွေ့အကြုံများကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီးဟု ရှေးလူကြီးသူဟောင်းတို့ ဆိုရိုးရှိသည်။
တမာလည်းနု၊ ကျေးလည်းဥဟု၊ ရတုအလိုက်၊ လူ၌ဝေါဟာ၊ မှတ် သညာတိုင်း၊ တမာလည်းသီး၊ ကျေးလည်းကြီးလျက်၊ [၁၂၆၆] မဃ ၂၈၀။
တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို ဆိုသည်မှာ လယ်ကွက်အတွင်းရှိ တမန်းမြေသည် ကောင်းစွာ ပျက်စီးဆွေးမြေ့ပြီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရေဝပ်ထားပါက ထိုမြေတွင် နုနယ်သေးငယ်သော ပျိုးပင်များကို စိုက်ပျိုးပါက အထွက်နှုန်း ကောင်းမွန်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံကို ဖော်ပြသည်။
တမန်းမြေသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရေဝပ်ထားခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာတွင် အာဟာရဓာတ်များ ကြွယ်ဝလာပြီး ပျိုးပင်ငယ်များအတွက် သင့်လျော်သော စိုက်ပျိုးမြေအနေအထား ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထို့ကြောင့် ပျိုးပင်ငယ်များကို စိုက်ပျိုးပါက အမြစ်စွဲလွယ်ကူပြီး ကောင်းမွန်စွာ ကြီးထွားနိုင်သည်။
အိုအို ဆိုသည်မှာ ကြာမြင့်ခြင်း၊ ပျက်စီးဆွေးမြေ့ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပျိုပျို ဆိုသည်မှာ နုနယ်သေးငယ်သော ပျိုးပင်ကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို ဟူသော စကားအရ တမန်းပုပ်နေသော လယ်ကွင်းတွင် ပျိုးအရွယ်တော်ကို စိုက်လျှင်လည်း စပါးအထွက်ကောင်းပေမည်။
[၁၃၃၈] ရှေ့သို့၊ ၂၆၊ ၇။
တရား နတ်စောင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရီ နှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် တရား နတ်စောင့် ဆိုသည်မှာ တရားသဖြင့် နေထိုင်ပြုမူသူကို နတ်များက စောင့်ရှောက် ကူညီမစတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးပေးမှုကို ယုံကြည်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။
တရားနှင့်အညီ နေထိုင်ပြုမူခြင်းသည် ကောင်းသောကံကို ဖြစ်စေပြီး ထိုကံ၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုကို ခံယူရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ကောင်းသောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးသူသည် မမြင်နိုင်သော စွမ်းအားတစ်ခု၏ အကာအကွယ်ကို ရရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရီ ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရီ သည် ပါဠိစကားဖြစ်ပြီး တရားသည် တရားကျင့်သူကို စောင့်ရှောက်၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤစကားသည် တရား နတ်စောင့် ဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ် တူညီပြီး တရားကျင့်သုံးခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ မငိုနဲ့သမီး မငိုနဲ့၊ ကံစီမံရာ ခံရတော့မှာပေါ့၊ ဒါပေမဲ့ တရား နတ်စောင့်တဲ့အတွက် လမ်းမှန်အတိုင်းတော့ ဖြစ်ရပါစေ့မယ်။
[၁၂၈၃] မယ်ဖြူ။
သိပ်ပြီးတော့ စိတ်ပူမနေပါနဲ့၊ တရား နတ်စောင့် ဆိုသလို လမ်းမှန်အတိုင်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
[၁၃၁၄] မသန့်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရိံ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်။
သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ တို့လည်း ရှုပါ။
အဓိပ္ပာယ် တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ ဆိုသည်မှာ တရားတော်ကို လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်း၊ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းဖြင့် စိတ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒေါသ၊ အမျက် စသည့် မကောင်းသော စိတ်ခံစားချက်များ ငြိမ်းအေး ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆုံးအမများအပေါ် အခြေခံထားသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဒေါသသည် အကုသိုလ်တရားတစ်ပါးဖြစ်ပြီး ထိုဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ရန် တရားဓမ္မကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ရမည်ဟု ဆိုထားသည်။
ထို့ကြောင့် တရားကို ဆည်းကပ်ခြင်းဖြင့် ဒေါသကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ ဤဆိုရိုးစကားများသည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်စပ်သော အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖော်ပြသည်။
ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်: ဘုရားကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းဖြင့် အသက်ရှည်ခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်း စသည့် ကောင်းကျိုးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ: သံဃာတော်များကို လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဘဝ၏ အခက်အခဲများ ပြေလည်သွားနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်၊ သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့ ဆိုသည်မှာ တရားဓမ္မကို ရှာဖွေလိုသူသည် မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်အတွင်း၌ပင် တရားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။