kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် ဘူမိဗလအတုလျတေဇမှ ၎င်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ "ခေတ်သစ်ဆေးပညာနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဖခင်" ဟု လူသိများသည့် ဆုန်ခလာမင်းသား မဟီဒေါလ်၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ မဟီဒေါလ်တက္ကသိုလ်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
မူလက ကျန်းမာရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်များကို အဓိကထားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အခြားနယ်ပယ်များအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဆေးပညာသင်ကြားရေးဌာနဖြစ်သော သီရိရတ်ဆေးပညာကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
မဟီဒေါလ်တက္ကသိုလ်သည် သဘာဝသိပ္ပံမှ လူမှုရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်များအထိ မတူညီသော မဟာဘွဲ့ (အဓိကအားဖြင့် နိုင်ငံတကာ) နှင့် ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများကို ကန်ချနာဘူရီ၊ နခွန်ဆဝမ်နှင့် အမ်နတ်ချရိုမ် ခရိုင်များရှိ ၎င်း၏နယ်မြေခံကျောင်းဝင်းများတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
စုစုပေါင်း သင်တန်း ၆၂၉ ခု ကို မဟာဌာန ၁၇ ခု၊ ကောလိပ် ၆ ခု၊ သုတေသနအဖွဲ့အစည်း ၉ ခုနှင့် ကျောင်းဝင်း ၆ ခုတို့တွင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၃၀ သန်းဖြင့် မည်သည့်ပြည်သူ့တက္ကသိုလ်ထက်မဆို ဘတ်ဂျက်အများဆုံးရှိပြီး ယင်း၏အများစုမှာ မဟာဘွဲ့သုတေသနအစီအစဉ်များအတွက် ဖြစ်သည်။
မဟီဒေါလ်တက္ကသိုလ်၏ ဆေးပညာအတွက် ၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်၏ ဝင်ခွင့်အောင်မြင်မှုနှုန်းမှာ ၀.၄ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် QS Asian University Rankings မှ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နံပါတ်တစ်တက္ကသိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။
ဆင်ခိုးမကလေးသည် မြန်မာသဘင်လောကတွင် အဆိုအက နှစ်ဌာန၌ နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သူ သဘင်ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူ၏ငယ်မည်မှာ မရွှေမျှင် ဖြစ်၍၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄-ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့၌ ဖွားမြင်၏။
ဆင်ခိုးမကလေးသည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် သေးသေးသွယ်သွယ်နှင့် အသားအရေ ညိုစိမ့်စိမ့်ရှိ၍၊ ချောမောလှပ ယဉ်ကျေးသည်။
ငယ်စဉ်ကပင် အကတတ်မြောက်၍၊ မြေဝိုင်းမင်း သမီးဖြစ်ခဲ့၏။
ပထမဦးစွာ တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့ လယ်တော်အုပ်နှင့် အကြောင်းပါ၍၊ 'ညာဘွား'နှင့် 'သက် ထား'အမည်ရှိသော သားနှစ်ယောက်ကို ရသည်။
ထို့နောက် ၁၂၃၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် မန္တလေးသို့ တက်ရောက်ရာ၊ ရနောင်မင်းသားမြင်၍ သိမ်းပိုက်မည်ပြုလေသည်။
ထိုအခါ ဆင်ခိုးမကလေးက 'ကျွန်မမှာ ငယ်လင် ယောက်ျား လက်ရှိဖြစ်သည်။
သူနှင့်ကွာရှင်းပြီးမှ အသိမ်းအပိုက်တော်ခံဝံ့ပါမည်'ဟုလျှောက်၍၊ ရနောင်မင်းသားသည် သားအကြီး ညာ ဘွားကို မန္တလေးတွင်ထားခဲ့စေပြီးလျှင် တောင်တွင်းကြီးသို့ လယ်တော်အုပ်နှင့် ကွာရှင်းရန် ဆင်ခိုးမကလေးကို ပြန်လွှတ် သည်။
တောင်တွင်းကြီး၌ လယ်တော်အုပ်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် ဆင်ခိုးမကလေးသည် မိန်းမတစ်ဦးအား ငွေ ၅ဝဝိ/ ပေး၍၊ မိမိခင်ပွန်းဟောင်းကို မိမိကိုယ်စား ပြုစုရန်မှာကြားပြောဆိုရလေသည်။
ဤသို့စီစဉ်နေခိုက်တွင်ပင် ရနောင်မင်းသားက ကြာသည်ဟု ခြေမြန်တော်များလွှတ်၍ တောင်တွင်းကြီးမှ ဆင်နှင့်တင်၍ ခေါ်စေသည်။
ယင်းကိုအကြောင်းပြု၍ ဆင်ခိုးမ ကလေးဟု တွင်သည်။
လယ်တော်အုပ်မှာကား ဆင်ခိုးမကလေးကို တမ်းတ၍ ရူးမတတ်ဖြစ်လျက် ကျန်ရစ်ရှာလေသည်။
အမည်တွင်ပုံ ရနောင်မင်းသားသည် ဆင်ခိုးမကလေးအား လွန်စွာမြတ်နိုးတော်မူသဖြင့် ဇနီး ၆ ယောက်တွင် အထူးပြု၍ အိမ်တော်သော့ကိုအပ်သည်။
ရနောင်မင်းသားနှင့် သင့်မြတ်၍ ဖွားမြင်သော သားတော်တစ်ပါးမှာ အခါလည်အရွယ်တွင် သေဆုံးသွားသည်။
ရနောင်မင်းသားသည် မှုပြစ်မကင်း၍ ရာဇဝတ်တော် သင့်သောအခါတွင် ဆင်ခိုးမကလေးသည်လည်း ရိုက်ဒဏ် ၁၃ ချက်ခံရ၏။
ထို့နောက် ရွှေလှံဗိုလ်အိမ်တွင် ခြေချင်းခတ်၍ အချုပ်ချထားရာမှ သီပေါမင်း၏ မိဘုရားခေါင်ကြီးအမိန့်နှင့် လွှတ်လိုက်လေသည်။
ဆင်ခိုးမကလေးသည် မိဘုရားခေါင် ကြီး၏ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကို ခံယူရ၏။
'ဆင်ခိုး၊ ယိုးဒယားသင်စေ'ဟု မိန့်တော်မူ၍၊ ယိုးဒယားရာမ ဆရာဦးဖိုးမြထံတွင် ၃နှစ် ပညာသင်ယူရလေသည်။
မိဘုရားခေါင်ကြီးက 'နိုင်ငံတော်တွင် ဆင်ခိုးအပြင် မင်းသမီးမရှိစေနှင့်'ဟုပင်မိန့်၍ မြှောက်စား တော်မူသည်။
အကျဉ်းခံနေရသော ရနောင်မင်းသားသည် မိမိကိုယ်ကို ကတ်ကျေးနှင့်ထိုး၍ အဆုံးစီရင်လိုက်ပြီးသည့်နောက်၌ မိဘုရားခေါင်ကြီးက ဆင်ခိုးမကလေးကို အိမ်ထောင်သစ်ချထားပေးမည်အပြုတွင် ဆင်ခိုးမကလေးက မိမိ၏ ခင်ပွန်းဟောင်း ရှိသေးကြောင်းနှင့် လျှောက်တင်သဖြင့် တောင်တွင်းကြီးရှိ လယ်တော်အုပ်ကို အမြန်ခေါ်စေ၍ ပြန်လည်လက်ဆက် ပေးလေသည်။
အင်္ဂလိပ်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့ အုပ်စိုးသောအခါ ဆင်ခိုးမကလေးသည် နာမည်ကြီး ဇာတ်တော်ကြီးထွက် မင်းသမီးဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ မိမိပညာကို မတိမ်ကောစေအောင် ဇာတ်ထောင်၍ ကပြရင်း ရှာဖွေစားသောက်ခဲ့ရရှာလေသည်။
မန္တလေး အပျက်တွင် အရှင်နှစ်ပါး ပါတော်မူကြောင်းကို ဖွဲ့နွဲ့သီဆိုခဲ့ရာ ဆုလာဘ်များစွာရခဲ့၏။
ထို့ပြင်လည်း ရတနာဂီရိစံ သီပေါမင်း တရားကြီး၏ သမီးတော်များနားထွင်းမင်္ဂလာ ကျင်းပခဲ့စဉ်က ရတနာဂီရိသို့ သွားရောက်အသုံးတော်ခံခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ကြည့်မြင်တိုင်ငါးကျော်ဖိုမှ အရပ်လူကြီး မောင်မောင်ဘနှင့် အကြောင်းပါ၍ သားတစ်ယောက်ရ၏။
ဘဝနိဂုံး သားအကြီး မောင်ညာဘွားသည် လူရွှင်တော်ဘဝမှ ဆိုင်း ဆရာဖြစ်လာပြီးနောက် ကုန်သည်လုပ်သည်။
သားအငယ် မောင်သက်ထားမှာမူ မိခင်ပညာကိုဆက်ခံ၍ ဇာတ်မင်းသား ဖြစ်လာသည်။
နတ်မောက်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းနှင့် တောင် တွင်းကြီးနယ်တွင် ဆင်ခိုးမကလေး၏အမည်ကို အထူးလူသိ များသည်။
ဆင်ခိုးမကလေးသည် အဆိုအကပညာတွင် ပိုင်ပိုင် နိုင်နိုင်ရှိ၍၊ လက်ညှိုးထိုးကရာ၌ အလွန်ယဉ်ကျေး၏။
အထူး သဖြင့် 'ခရာသံ'ဒိုးပတ်အက အလွန်ကောင်းသည်ဟု ဆိုလေ သည်၊ အရွယ်ကြီးသည့်အချိန်တွင် စီးပွားရေးချို့တဲ့၍၊ မိမိပညာ ၏ တန်ဖိုးကို အကျိုးမခံရဘဲ၊ ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ အသက် ၇ဝ ကျော်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သွားလေသည်။
အီရန်နိုင်ငံမှ ဆင်စွယ်ပန်းပု ဆင်စွယ်ကို လူတို့သည် အလှပြပန်းပုထည်များ ထုလုပ် ရန် ရှေးအခါကပင် သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။
အီဂျစ်လူမျိုးများ ကောင်းစားစဉ်ခေတ်က ဆင်စွယ်ဘီး၊ ဆင်စွယ်ဆံထိုးစသော အသုံးအဆောင်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရ၏။
ဆောလမွန်ဘုရင်သည် ဆင်စွယ်အတိပြီးသော ရာဇ ပလ္လင်တစ်ခုကို ထုလုပ်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်။
ရှေးတရုတ် လူမျိုးများသည် ဆင်စွယ်အသုံးအဆောင်များကို အမြတ်တနိုး အသုံးပြုခဲ့ကြ၍၊ တရုတ်မင်းများ ကိုယ်တိုင်က ဆင်စွယ်လုပ် ငန်းကို အထူးချီးမြှင့်မြေ|ာက်စားခဲ့ကြသည်။
ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်က နင်နိဗိမြို့၌ အဆီးရီးယန်းလူမျိုး များ ထုလုပ်အသုံးပြုခဲ့ကြသော ဆင်စွယ်အသုံးအဆောင်များကို ဗြိတိသျှပြတိုက်ကြီးတွင် ယခုတိုင်တွေ့မြင်နိုင်သည်။
၁၃ ရာစု နှစ်နှင့် ၁၄ ရာစုနှစ်များအတွင်း၌ ထွန်းကားခဲ့သည့် ဂေါ့သ သုခုမပညာတွင် ဆင်စွယ်ဖြင့်ထုလုပ်ခဲ့သော ရုပ်လုံးများမှာ အလွန်လှပ၍ လက်ရာကောင်းမွန်သည့်အတွက် ထင်ရှားခဲ့ လေသည်။
ဥရောပတိုက်သို့ တင်သွင်းကြသော ဆင်စွယ်များကို အများအားဖြင့် အာဖရိကတိုက်မှ ရရှိသည်။
ဆင်စွယ်အချို့ကို အိန္ဒိယပြည်မှလည် တင်ဆောင်ကြ၏။
အာရှတိုက်၊ အမေရိက မြောက်ပိုင်းနှင့် အထူးသဖြင့် ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်မြောက်ပိုင်း တို့တွင် ရေခဲဖုံးနေသော မြေအောက်၌ ရှေးနှစ်ထောင်ပေါင်းများ စွာကနစ်မြုပ်နေသည့် မမ္မတ်နှင့် မတ်စတိုဒွန်ခေါ် ရှေးဆင်ရိုင်း အသေကောင်များမှလည်း ဆင်စွယ်အများအစား တူးဖော်ရရှိ သည်။
သို့သော် ယခုခေတ် ဆင်စွယ်တို့လောက် အမျိုးအစား မကောင်းချေ။
ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်ရှိ အဆိုပါ ဆင်စွယ်များကို လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့်က စတင် တူးဖော်ခဲ့ကြသော် လည်း ယခုတိုင်အောင် ကုန်ခန်းသည်ဟူ၍ မရှိသေးပေ။
ထို့ ကြောင့် ကမ္ဘာတွင် လူတို့သတ်ဖြတ်သည့်အတွက် လက်ရှိဆင် များ မျိုးပြုတ်သွားသည့်တစ်နေ့တွင် ထိုဆင်စွယ်များကိုပင် အားထားကြရပေမည်။
ကမ္ဘာပေါ်၌ ဆင်စွယ်ကို အများဆုံး ရောင်းဝယ်သော မြို့ကြီးနှစ်မြို့မှာ လန်ဒန်မြို့နှင့် အန်တွပ်မြို့ များ ဖြစ်ကြ၏။
ထိုမြို့ကြီးနှစ်မြို့တွင် တစ်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ဆင်စွယ်တန်ချိန် ၁ဝဝဝ မျှ အရောင်းအဝယ်ဖြစ်ကြသည်ဟု သိရလေသည်။
ဆင်စွယ်ရရှိရာ အရပ်ဒေသကိုလိုက်၍ ဆင်စွယ်အကောင်း အညံ့ရှိသည်။
အကောင်းဆုံးအမျိုးအစားမှာ အာဖရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်းမှရသည့် ဆင်စွယ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။
အာဖရိကတိုက်မှ ရရှိသော ဆင်စွယ်အကောင်းစားကို လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် ပိုင်းဖြတ်ကြည့်လျှင် အသား အလွန်ညက်၍အလင်းထိုးဖောက် ဝင်ရောက်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရမည်။
အာရှတိုက်မှ ဆင်စွယ်များ မှာ ပို၍ဖြူ၏။
သို့သော် အသားအနည်းငယ်ပွ၍၊ မကြာမီ အဝါရောင် သန်းလာတတ်ပြီးလျှင် အရောင်တင်ရန်လည်း အာဖရိကဆင်စွယ်လောက် မလွယ်ကူဟု ဆိုလေသည်။
ညီညာ လျက် ပုံပန်းကျ၍၊ မကောက်လွန်း မလိမ်လွန်းသော ဆင်စွယ် များ၊ အပေါ်ယံအလွှာ ချောမွှတ်ပါးလွှာကြည်လင်လျက် အလင်း ပေါက်သော ဆင်စွယ်များသည် သာမန်ဆင်စွယ်တို့ထက် ပို၍ ဈေးကောင်း ရတတ်သည်။
ဆင်စွယ်တွင် အမာနှင့်အပျော့ နှစ်မျိုးရှိ၏။
သို့သော် တိတိကျကျ ခွဲခြားဖော်ပြရန်မှာ မလွယ်ကူချေ။
ယေဘုယျအား ဖြင့် ပြောရသော်၊ ဆင်စွယ်အမာမျိုးသည် ဖန်ကဲ့သို့ အသွင် အပြင်ရှိ၍ အလင်းပေါက်သည်။
ခွဲစိတ် ဖြတ်တောက်ရာ၌ ပိုမိုမာကျောသည်။
ဆင်စွယ်အပျော့စားမှာ ရေငွေ့ပိုမိုပါရှိ၍၊ ရာသီဥတုနှင့် အပူ အအေး ပြောင်းလဲမှုဒဏ်ကို ပိုမိုခံနိုင်ရည် ရှိပြီးလျှင်၊ လွယ်ကူစွာနှင့် ကွဲအက်ခြင်းမရှိပေ။
အာဖရိကတိုက် တွင် ဆင်စွယ်အပျော့မျိုးကို အရှေ့ပိုင်းမှ၎င်း၊ အမာမျိုးကို အနောက်ပိုင်းမှ၎င်း ရရှိတတ်သည်။
ဆင်စွယ်များကို ကန့်လန့် ဖြတ်ကြည့်လျှင် အရောင်အမျိုးမျိုးသန်း၍၊ အရက်အရစ်ဖြစ်နေ သော စက်ဝိုင်းပုံအစင်းကြောင်းများကို တွေ့နိုင်၏။
ဤအမှတ် အသားမျိုး ပါမပါကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ဆင်စွယ်အတုနှင့် အစစ် ကို အလွယ်တကူပင် ခွဲခြားသိရှိနိုင်ပေသည်။
ဆင်စွယ်ပင်မဟုတ်သော်လည်း ဆင်စွယ်ကဲ့သို့ အသုံးပြု နိုင်သော ဆင်စွယ်အတုများကို ရေမြင်း၊ တောဝက်၊ ဝါးလရပ် ဖျံ၊ နာဝှာလင်းပိုင်၊ စပမ်းဝေလငါးတို့၏ အစွယ်များမှရရှိသည်။
သို့သော် ယင်းတို့အားလုံးပင် ဆင်စွယ်အစစ်ကို မမီကြပေ။
တိရစ္ဆာန်များမှရရှိသည့် ဆင်စွယ်တုများအပြင် အပင်မှရရှိသော ဆင်စွယ်တုနှင့် ဓာတ်ပစ္စည်းများဖြင့်ချက်လုပ်ယူသော ဆင်စွယ် တုများလည်း ရှိသေးသည်။
ဆင်စွယ်တုရရှိ သောအပင်များမှာ တောင်အမေရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်တတ် သော ဖိုက်တီလီဖတ်ခေါ် အပင်နှင့် အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း မှ အက်တေးလီယာခေါ် အပင်တို့ဖြစ်ကြ၏။
ထိုအပင်များမှာ ထန်းမျိုး တွင်ပါဝင်၍ လူဦးခေါင်းအရွယ်ခန့်ရှိသော အသီးများ သီးလေ့ရှိသည်။
အသီးတစ်လုံးတစ်လုံးတွင် အစေ့ သို့မဟုတ် အဆန်များစွာပါရှိ၍ ရင့်မှည့်သောအခါ ဆင်စွယ်တမျှ မာကျော လာသည်။
ယင်းတို့ကို ကြယ်သီး၊ ထီးလက်ကိုင်စသော အသုံး အဆောင်များ ပြုလုပ်နိုင်လေသည်။
ဓာတ်ပစ္စည်းများမှ ချက်ယူ ရရှိသော ဆင်စွယ်တုများတွင် ဆဲလျူလွိုက်မှ ရရှိသော ဗွန်ဇို လင်နှင့် နို့မှရရှိသော ဂလာလစ်တို့မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ကြ၏။
ဆင်စွယ်သည် အဖိုးတန်သည်နှင့်အမျှ မည်သည့်အစိတ် အပိုင်းကိုမျှ စွန့်ပစ်ရသည်မရှိအောင် အသုံးဝင်သည်။
ဆင်စွယ် ကို အထူးသဖြင့် ဗိလယက်ဘောလုံး၊၊ စန္ဒရားခလုတ်၊စာအုပ် တန်းထိန်း၊ ထီးရိုး၊ ဓားရိုး၊ စာအိတ်ဖွင့်ဓား၊ စီးကရက်သောက် တံစသည့် လူသုံးပစ္စည်းများအပြင် ရုပ်လုံးစသည့် အလှအပ အသုံးအဆောင်များ ပြုလုပ်ကြသည်။
ဗိလိယက်ဘောလုံး လုပ် သောဆင်စွယ်မှာ အကောင်းဆုံးအစားဖြစ်၍၊ အာဖရိကဆင်စွယ် အပျော့စားမျိုးဖြစ်၏။
သာမန်ဆင်စွယ်တစ်ချောင်းမှ ဗိလိယက် ဘောလုံး သုံးလုံးသာ ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်။
ဆင်စွယ်ကို တိုက်ဖြတ်ရာ၌ရရှိသော အမှုန်းများကို အရောင်တင်ဆေးမှုန့် အဖြစ် အသုံးချ၍၊ မင်တစ်မျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
အစ အနများကိုမူ အခြားပစ္စည်းများတွင် မြှုပ်နှံ၍ အကွက်ဖော်ရန် နှင့် အခြားအလှသုံးပစ္စည်းအသေးစားများ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ချရလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဆင်စွယ်ကို အဖျားမှ အရင်းအထိ ပန်းခက် ပန်းနွယ်များ၊ ရုပ်လုံးများကို စွယ်စုံပန်းပုထု၍ ဘုရားကျောင်း ဆောင်များ၌ လှူဒါန်းခြင်း၊ အိမ်များ၌ အလှအပထားခြင်းဓလေ့ ရှိခဲ့ပေသည်။
ဆင်စွယ်ရုပ်လုံးများ၊ လှေ၊ လှည်းသဏ္ဌာန်များကို အလှအပ ပစ္စည်းငယ်များအဖြစ်ဖြင့်လည်း ပန်းပုထုကြသည်။
လူသုံး ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် ဆင်စွယ်ဘီး၊ ဆင်စွယ်ကြယ်သီး၊ ဆင်စွယ်ဆံထိုး၊ ဆင်စွယ်ပုတီးများ ပြုလုပ်၍လည်း သုံးစွဲကြ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဆင်စွယ်။
ဆင်တုံးမနွယ်ပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် 'တီနိုစပိုးရား ကော့ဒီဖိုးလီးယား' ဟု ခေါ်သည်။
မျိုးရင်းမှာ 'မင်နီစပါယ်မေးစီအီး' ဖြစ်သည်။
ရခိုင်လို လက်ခါးနွယ်ပင်ဟု ခေါ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန် ဆင်တုံးမနွယ်ပင်သည် အခြားအပင်များ ပေါ်သို့ နွယ်တက်တတ်သော ချုံပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ပင်စည်သည် အရည်ရွှမ်း၏။
အခေါက်ထူ၏။
အပွင့်ဝါ၍ အသီးနီ၏။
ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မေလတို့အတွင်းပွင့်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) အပင် အဖြူမျိုး ၊ အဝါမျိုး ၊ အနက်မျိုး ၃ မျိုးရှိ၏။
နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အရည်ရွှမ်းသည်။
အခေါက် မီးခိုးနုရောင်ရှိပြီး ဖော့သားကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
အကိုင်းအခက်များ လေးထောင့် ပုံစံရှိ၍ မြောင်းပါသည်။
အရွက် အရွက်များ ပင်စည်မှ တစ်ရွက်ချင်း ခပ်ကျဲကျဲ ရွက် လွှဲထွက်၏။
နှလုံးပုံ အရွက်ဖြစ်၍ ရွက်ညှာထိပ်မှ ဖြာ၍ ထွက်သည်။
နုစဉ်တွင် စိမ်းဝါရောင်ရှိ၍ ရင့်သောအခါ အစိမ်းရင့်ပေါ်တွင် အဝါပြောက်များ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။
ရွက်ပြားထူသည်။
အပေါ်မျက်နှာပြင် ချော၍ အဖောင်း အကြွကလေးများ ရှိပြီး အောက်မျက်နှာပြင် ကြမ်း၏။
အပွင့် နှစ်ပင်ပေါင်း လိင်စုံဖြစ်ပြီး အဝါရောင်ရှိ၍ အလွန်သေးငယ်သည်။
အဆစ်များမှ ပန်းခိုင်ထွက်သည်။
တပေါင်း မှ နယုန်လအတွင်း ပွင့်သည်။
အသီး အဝါရောင်ဖြစ်သည်။
အညှာမဲ့သည်။
ဆီးသီးခန့် ရှိသည်။
အသီးများ အပြွတ်လိုက်သီးသည်။
တပေါင်းတန်ခူးလအတွင်း သီးမှည့်သည်။
တွေ့နိုင်သောနေရာများ ဆင်တုံမနွယ်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်တွင် တွေ့ရသည်။
နိုင်ငံအနှံ့ စိမ့်စမ်းပေါသော တောတောင်ကြီး များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
thumb|ဆင်တုံးမနွယ်ပင်၊ အသီး အသုံးဝင်ပုံ ဆင်တုံးမနွယ်အရွက်နှင့် အခေါက်ကို အရေပြားရောဂါ၊ အဖျားရောဂါ၊ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါတို့ကို ကုသရာ တွင် အသုံးပြုကြသည်။
အာနိသင် မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဆင်တုံမနွယ်သည် ပူ ၊ စပ် ၊ ခါး ၊ ဖန်သောအရသာရှိ၏။
ခွန်အားကို ပြုတတ်၏။
အသက်ကို ရှည်စေ၏။
သွေးကို ငြိမ်းစေ၏။
အစာကြေခြင်းကို ဖြစ်စေ၏။
အဖျား ၊ အနာ ၊ ဆီးရောဂါအမျိုးမျိုးကိုနိုင်သည်။
ပဉ္စငါးပါး ဆင်တုံးမနွယ်ကို သုံးခွက်တစ်ခွက်တင် ပြုတ်၍ သောက်ပါက အဆိပ်များ ပြေပျောက်၏။
ဆင်တုံးမနွယ်ကို မြင်းခွာရွက်နှင့်ရော၍ ပြုတ်ပြီး သောက်သော် နှလုံးတုန်ခြင်း ၊ စိတ်ချောက်ချား ခြင်းပျောက်၏။
ဆင်တုံးမနွယ် လက်လေးသစ်ကို ပါးပါးလှီး၍ မကြာခဏ စားသုံးပါက သွေးအန်ရောဂါ ပျောက်၏။
ဆင်တုံးမနွယ်ရွက်ကို လောက်သေရွက် ၊ အုန်းနှဲရွက် ၊ သင်္ဘော မဲဇလီရွက် ၊ ကုန်းထိကရုံးရွက်တို့နှင့် အမျှစပ်၍ လက်ဖက်ရည် အဖန်ကဲ့သို့ သောက်က အသက်ရှည်၍ အနာရောဂါ ကင်းစေနိုင်သည်။
ဆင်တုံးမနွယ် လေးခွက်တစ်ခွက်တင် ပြုတ်ရည်ကို သောက်ခြင်းဖြင့် နာတာရှည် အဆစ်ရောင်ရောဂါတို့အတွက်လည်း ဆေးအဖြစ်ဖော်စပ်သုံး၏။
ဆင်တုံးမနွယ်ကို လေရောဂါ ၊ သည်းခြေရောဂါ ၊ ဆီးရောဂါ ၊ မီးယပ်ရောဂါ ၊ နားကိုက်၊သလိပ်နာ၊ နာတာရှည် အဆစ်ရောင် ရောဂါတို့ အတွက်လည်း ဆေးအဖြစ် ဖော်စပ် သုံး၏။
ဆင်တုံးမနွယ်ကို အရည်ညှစ်၍ ကြက်သီးနွေးမျှ ပြုတ်ပြီး နား ၌ ဆေးကြောပေးပါက နားကိုက်နာဟူသမျှ ပျောက်၏။
ကျွဲ ၊နွား ၊ဆင်၊ မြင်းတို့တွင် ရောဂါဘယကင်းဝေးစေရန် အတွက် ဆင်တုံးမနွယ်ကို စင်း၍ အစာတွင် ထည့်ကျွေးပါက ဝမ်း လေကောင်း၍ ရောဂါကင်းဝေးပြီး ဝဖြိုးစေသည်။
ရေကီဖာနှင့်စိမ်၍သောက်ပါ http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=111 ကိုးကား Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ရုက္ခဗေဒသဘောအရ၊ ဆင်နင်းသရက်ပင်သည် 'အန်နကားဒီယေးစီအီး (Anacardiaceae)'မျိုးရင်တွင် ပါဝင်၍၊ ယင်းကို 'မန်ဂျီဖီးရား ဆီလဗားတီးကား (Mangifera sylvatica)'ဟု ခေါ်သည်။
ဆင်နင်းသရက်ပင်သည် အမြဲ စိမ်းအပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အများအားဖြင့် အခြားသရက်ပင်ထက် ကြီးသည်။
ပေ ၆ဝ မှ ပေ ၇ဝ အထိမြင့်သည်။
လုံးပတ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ၆ ပေမှ ၇ ပေအထိ ရှိသော်လည်း၊ ထိုထက်လုံးပတ်ကြီးသော အပင်ကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။
အပင်တွင် အရွက်များအုပ်အုပ်ဆိုင်းဆိုင်းရှိသည်။
အရွက်မှာ လှံသွား ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
အသီးမှာပြား၍ မှည့်လာသောအခါ အဝါရောင်ရှိသည်။
အစေ့မှာ သာမန်သရက်စေ့ထက်ကြီးသည်။
ဆင်နင်းသရက်သားသည် မွဲပြာရောင်ရှိ၍ ပျော့သည်။
ယင်းကို လှေ၊ သေတ္တာတို့လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။
သို့သော် ထို သရက်သားကို အသုံးမများလှချေ။
အာရှတိုက်အရှေ့တောင်ပိုင်းနှင့် အပူပိုင်းဒေသတွင် ဆင်နင်းသရက်ပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တောင်ငူအရှေ့ပိုင်း၊ ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းများ၌လည်းကောင်း၊ ပေ ၂ဝဝဝ မြင့်သော မြစ်ချောင်းကမ်းပါးတို့၌လည်းကောင်း ပေါက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆင်နင်းသရက်ကို အများအားဖြင့် တို့စရာအဖြစ်ဖြင့် တို့စားလေ့ရှိကြသည်။
အချို့နိုင်ငံများတွင် ဆင်နင်း သရက်တစ်မျိုးကို အခြောက်လှန်း၍ သင်္ဘောဆီးသီးခြောက်ကဲ့သို့ စားသုံးကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ။
ဆင်ပိုး (Weevil) သည် ပိုးတောင်မာဖြစ်သည်။
'ရင်ခိုဖိုးရား'ခေါ် ဆင်ပိုးမျိုးရင်းတွင် ပိုးတောင်မာအငယ် စားမျိုးပေါင်း ၂၅ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်။
ဤမျှများပြားသော ပိုးတောင်မာတို့အနက် လူကို ကောင်းကျိုးပေးသော အမျိုးတမျိုးမှ မပါရှိပေ။
စင်စစ်အားဖြင့်ကား လူတို့၏ အကျိုးကိုဖျက်ဆီးကာ အနှောင့်အယှက်အပေးဆုံး တိရစ္ဆာန်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။
ဆင်ပိုးသည် သေးမွှားသော သတ္တဝါကလေးများ ဖြစ်ရာ၊ မျက်စိဖြင့် အလွယ်တကူ မမြင်နိုင် ပေ။
သို့သော် ဆင်ပိုးကို ခွဲခြားသိသာရန်လွယ်သည်။
ဦးခေါင်းသည် နှုတ်သီးကဲ့သို့ ရှည်လျားသည်။
အချို့အကောင်များတွင် တိုတုတ်သော ဦးခေါင်းရှိသည်။
သို့သော် 'ကာကူလီအွန်းနီဒီး' မျိုးရင်းဝင် ဆင်ပိုးအစစ်တွင် ဦးခေါင်းသည် ကိုယ်လုံးထက်ပင် ရှည်လျားတတ်သည်။
မွေးခါစဆင်ပိုးကလေးများသည် သစ်သီး အတွင်း၌နေ၍ အသားကိုစားကြသည်။
ဆင်ပိုးကလေးများရှိ သော သစ်သီးတို့သည် အများအားဖြင့် ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးသွားကြသည်။
ဆင်ပိုးကလေးများက သစ်သီးအတွင်းကို စားနေစဉ် ဆင်ပိုးကြီးများက သစ်ပင်၏ အစို့၊ အရွက်၊ အခေါက်တို့ကို စားတတ်ကြသည်။
သစ်ပင်၊ ချုံဖုတ်တို့ပေါ်တွင် ဆင်ပိုးတို့ ရာလိုက် ထောင်လိုက် ရှိနေစေကာမူ၊ ယင်းတို့ကို ရုတ်တရက် မမြင်နိုင်ပေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆင်ပိုးသည် ကိုယ်လုံးသေးငယ်ရုံမျှမက အရောင်မှာလည်း အပင်နှင့်ခွဲမရအောင်တူသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဆင်ပိုး၏ အရောင်မှာ အစိမ်းပုပ်ရောင်၊ မီးခိုးရောင်၊ ချောကလက်ရောင်စသည်တို့ဖြစ်၏။
'ဗိုးဝီးဗဲ'ခေါ် ဝါသီးစားပိုးသည် အဖျက်ဆီး အသန်ဆုံးသော ဆင်ပိုးမျိုးဖြစ်၏။
ထိုပိုးသည် ၁/၅ လက်မ မျှသာရှိ၏။
ထိုပိုးတို့ကြောင့် ဝါပင်စိုက်ပျိုးသော တိုင်းပြည်များတွင် တစ်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ဝါပင်အမြောက်အမြား ပျက်စီးဆုံးပါးကြရ၏။
ဝါသီးစားပိုးသည် ဝါပင်၏ အဖူးအညှောင့်ထဲတွင် ဥ ဥသည်။
ဥမှ ပေါက် လာသော ဆင်ပိုးကလေးများသည် ဝါဖူးကို စားကြသည်။
မိခင် ဆင်ပိုးမများက ဝါသီးကိုစားကြသည်။
ဆင်ပိုးမျိုး မြောက်မြားစွာရှိရာ၊ ယင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလေ့ရှိသော အပင်အမည်နှင့်တွဲ၍ မှည့်ခေါ်တတ်ကြသည်။
ပမာအားဖြင့် ဆန်ပိုး၊ ပြောင်းပိုး စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ထိုပိုးမျိုးတို့အပြင် သစ်ရွက်ကိုဖေါက်စားပြီးလျှင် ကျန်အရွက်ပိုင်းကိုလိပ်၍ တင် ထားသည်။
ထိုအလိပ်အတွင်း၌ ဥများကို ဥထားတတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ချေဖာပိုးများ။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အောင်လံခရိုင်၊ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်၏အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိ၏။
မြန်မာမင်းများရှိစဉ်အခါက ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်ကို မြေထဲစီရင်စုဟု ခေါ်ခဲ့သည်။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်မှာ မြောက်ဘက်၌ မကွေးခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်၌ မကွေးနှင့် ရမည်းသင်းခရိုင်၊ တောင်ဘက်၌ အောင်လံမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်၌ ဧရာဝတီမြစ်ဖြစ်သည်။
ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၈၇၃ မိုင်ခန့်ရှိသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅,၀၈၉ ဦး ဖြစ်သည်။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်ကို မြန်မာမင်းများ အုပ်ချုပ်စဉ်အခါက မြို့မ၊ တပ်တော်ရာ၊ ခေါသမ္ဗီ၊ အောက်ဘက်ဟူ၍ တိုက်နယ် ၄ တိုက်ခွဲထားခဲ့သည်။
၁၈၈၆ ခုနှစ်၌ ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင် တိုက်နယ် ၁ဝ ခုခွဲလိုက်သည်။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့၏ အောက်ဘက် ၁၉ မိုင်ခန့်အကွာတွင် ဆန်ပုံတောင်ရှိသည်။
အောက်ရပ်ဒေသမှ ဆန်တက်လာကြသော ကုန်လှေများသည် ထိုနေရာသို့ရောက်လျှင် ပါလာသောဆန် စသည့် ဝန်စည်များကို တောင်ခြေရင်းတွင်ပုံပြီးမှ လှေခွက်ချည်း ဤနေရာရှိရေစီးကို လွန်အောင်ဆွဲယူရသည်။
ဤသည်ကို အစွဲ ပြု၍ ဆန်ပုံတောင်ခေါ်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။
ဟဟ ခေါ်တွင်ပုံ ဆင်ပေါင်ဝဲဟူသောအမည်မှာ ဆင်ဖြင့်ပေါင်၍ ဆွဲယူရအောင် ကြီးသောဝဲရှိခြင်းကြောင့်ဟု အဆိုရှိသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၅၅ ခုနှစ်၌ ပုဂံတွင်နန်းတက်ခဲ့သော ဘုရင် နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် ဖေါင်စကြာဖြင့် တိုင်းခန်းလှည့်လည်ရာမှ အပြန်တွင် ဤနေရာသို့ရောက်သောအခါ ဖေါင်တော်သည် ကြီးမားသော ဝဲတစ်ခုကို မကျော်လွန်နိုင်သဖြင့် ဆင်များဖြင့် ကုန်းပေါ်မှ ဆွဲယူခဲ့ရသည်။
ထိုသို့ဆွဲယူပြီးနောက် ဖေါင်တော်ဆိုက်ကပ်ရာဒေသ၌ ဖေါင်တော်ဦးအမည်ဖြင့် စေတီတစ်ဆူ တည်ထားခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့မှ အထက်တစ်မိုင်လောက်အကွာတွင်လည်း ရွှေစစ်အောင်ဘွဲ့တော်ချီ စေတီတစ်ဆူရှိ၏။
ထိုစေတီမှာ ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးသည် ပန်ထွာမင်းသမီးကို အောင်နိုင်ပြီး အပြန်တွင် တည်ထားသော ဘုရားဖြစ် သည်ဟု သမိုင်းကဆိုသည်။
အခြားတန်ခိုးကြီးဘုရားနှစ်ဆူမှာ ရှင်ပင်စာကြိုဘုရားနှင့် ရွှေမုဋ္ဌော ဘုရားများဖြစ်သည်။
ရှင်ပင်စာကြိုဘုရားမှာ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာစောဘုရင်သည် သထုံမှ ပိဋကတ်တော်များ ပင့်ဆောင်လာသော တပ်တော်များကို တွေ့ဆုံကြိုဆိုရာ၌ တည်ထားသည်ဟုဆို၏။
ရှင်ပင်စာကြိုဘုရားမှာ ဆင်ပေါင်ဝဲမှ အောက်ဖက် ၁ဝ မိုင်ကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ရွှေမုဋ္ဌောဘုရားမှာ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့မှ အောက်ဖက် ၁ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုစေတီကို သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးတည်ထားသော ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော ဘုရားများတွင် ပါဝင်သော စေတီတစ်ဆူဟု ပြောဆိုကြသည်။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဒုတိယပိုင်း၌ ထင်ရှားသော စာဆိုတော် ဦးကြင်ဥ၏ ဖွားရာဇာတိလည်း ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:သရက်ခရိုင်။
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
မင်းဘူးမြို့ မြောက်ဘက် ၄၅ မိုင်ခန့်အကွာ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် စလင်းချောင်း(ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်း)တို့ တွေ့ဆုံရာတွင် တည်ရှိသ​ည့် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။
အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက် ရခိုင်ဘုရင်ပုန်ကန်၍ သွားရောက်နှိမ်နှင်းရာတွင် ရတနာဆင်ဖြူဝပ်သဖြင့် ဘုရားတည်၍ ဆင်ဖြူဝပ်သော ကျွန်းမြေမဟာဖြစ်သောကြောင့် ဆင်ဖြူကျွန်းဟုတွင်သည်။
ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်နှင့် အထူးသဖြင့် ဘကြီးတော်(မြန်မာ ၁၁၈၁-၁၁၉၉) လက်ထက် တို့တွင် ဆင်ဖြူများရရှိရာဒေသဖြစ်၍၊ ဆင်ဖြူကျွန်းဟု ပိုမို ကျော်ကြားခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ဆင်ဖြူကျွန်း ၏ အရှေ့ဘက်၌ ဧရာဝတီမြစ်၊ အနောက်ဘက်၌ ချောင်း တည်ရှိသည်။
ဆင်ဖြူကျွန်း တောင်ဘက် မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် သမိုင်းဝင်အရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည့် ယမ်းဖိုကုန်းတည်ရှိခဲ့ပေသည်။
၎င်းဒေသမှတစ်ဆင့် အမ်းတောင်ကြားလမ်းသို့ကျော်ဖြတ်ကာ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ သွားနိုင်သည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သည် ရှေးဘုရင်လက်ထက်က ရေတပ်သစ်တပ်တည်ရှိရာ ကင်းမြို့ဖြစ်ပြီး စစ်ရေးအရအရေးပါရာဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။
စစ်ကြီးမဟာဗန္ဓုလစစ်စခန်းချခဲရာဒေသဖြစ်ပြီး ရခိုင်ဒေသကိုထိန်းချုပ်သည့် စစ်စခန်းမြို့ဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ရှိ ကျည်တော်စု၊ကြည်စု၊ တပ်ပြင်၊ မြင်ခေါင်း၊ ယမ်းဖိုကုန်း၊ ဒိုင်းဒေါင်းကုန်းစသည်တို့သည် မဟာဗန္ဓုလစစ်သူကြီး ဆင်ဖြူကျွန်း တွင်စစ်စခန်းချရင်း အမည်တွင်ခဲ့သည့် ရပ်ကွက်ရွာများဖြစ်သည်။
မြို့ဖွဲ့စည်းပုံ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ ကို ရှေးယခင် က ခြောက်သွေးခြောက်ရပ်ကွက်ဖြင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
သုံးပင်တောင်ရပ်၊ သုံးပင်မြောက်ရပ်၊ ပျံ့လွင့်ရပ်၊ ပရိက္ခရာရပ်၊ ပိုးအရှေ့ရပ်၊ ပိုးအနောက်ရပ် တို့ဖြင့်ဖွဲစည်းထားသည်။
သိုသော်ယခုအခါ ဆင်ဖြူကျွန်း မြို့ကို မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်၉ခု သူကြီးပိုင်နယ်၅၂ရွာ ကျေးရွာပေါင်း၁၁၆ရွာဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ယခုအခါတိုးချဲ့ရပ်ကွက်များအဖြစ် အမှတ်(၁)ရပ်ကွက်နယ်မြေတွင် သုံးပင်တောင်(ပိုးသည် ပြည်စိုး သပြေ)၊ သုံးပင်မြောက်၊ အမှတ်(၂)ရပ်ကွက်နယ်မြေတွင် ပျံ့လွင့်၊ ပရိက္ခရာ၊ အမှတ်(၃)ရပ်ကွက်နယ်မြေတွင် ပိုးအရှေ့၊ ပိုးအနောက်၊ အမှတ်(၄)ရပ်ကွက်နယ်မြေတွင် သစ္စာမြိုင်၊ သရက်တော၊ ရွာသစ်၊ ပရပိုက်တန်း၊ ယမ်းဖိုကုန်း၊ သရက်ချဉ်၊ သီးကုန်း၊ ဇောင်ချမ်းကုန်း၊ အမှတ်(၅)ရပ်ကွက်နယ်မြေတွင် မ/ရှားတော၊ အုတ်ဖို၊ မင်းကုန်း၊ သာယာကုန်း၊ စိတ္တူ၊ ပြည်တော်သာရပ်၊ အမှတ်(၆)ရပ်ကွက်နယ်မြေတွင်၊ နွယ်တမယ်ရပ်၊ ဆုတ်လေဦးချောင်းဖြူရပ်၊ အမှတ်(၇)ရပ်ကွက်တွင် ဆုံကုန်း ရေနံစု ကျက်ဟင်းခါးကျွန်း အမှတ်(၈)ရပ်ကွက်တွင်စွန်းကျွန်းညို အမှတ်(၉)ရပ်ကွက်တွင် မိုးဝန်း ဒိုင်ဂေါင်းကုန်း စသည်ဖြင့် ရပ်ကွက်ကြီး (၉) ရပ်ကွက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
စွန်းကျွန်းညိုရပ်ကွက်သည်ဆင်ဖြူကျွန်မြို့အတွက်ရေးပါသောဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည်။
ဆုံကုန်းရပ်ကွက်သည်လဲယွန်းထည်၊ဖန်စီရွှေချခြင်း၊ပန်းပုကနုတ်စသည့်အတက်ပညာရှင်များရှိရမြို့၏အားထားရာရပ်ကွက်တစ်ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ် မြို့တောင်ဘက်တွင်စလင်းမြို့ အရှေ့ဘက်တွင်ဧရာဝတီမြစ်ချောက်မြို့နယ်မြောက်ဘက်တွင်ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်အနောက်ဘက်တွင်စေတုတ္တရာမြို့နယ်ဆောမြို့နယ်တို့တည်ရှိသည်။
အစိုးရရုံးများဌာနများ မြို့အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ရပ်ကွက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၉ခု၊ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၅၂ခု သစ်တောရုံး၊ ဆက်သွယ်ရေးရုံး၊ မြို့စည်ပင်သာယာရေးရုံး စာတိုက်ရုံး၊ မြို့ နယ်မြေရဲစခန်း၊ မြို့ နယ်မြေမီးသတ်ဌာန၊ မြို့နယ်အလုပ်သမားကုန်တင်ကုန်ချရုံး၊ မြို့နယ်လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာရုံး၊ မြို့နယ်စက်မှုလယ်ယာဦးစီးဌာန စ်ိုက်ပျိုးရေးရုံး၊ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ မိခင်နှင့်ကလေးကျန်းမာရေးဌာန၊ အောက်စီဂျင်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ ဝါကြိတ်စက် ကြက်ခြေနီအသင်း စသည်တို့တည်ရှိသည်။
ပညာရေး အထက်တန်း အ.ထ.က (၁) ဆင်ဖြူကျွန်း အထက(၂)ဆင်ဖြူကျွန်း (ပြည်စိုးကုန်းကျောင်း) အထက်တန်းကျောင်း၅ ကျောင်း အထက်တန်းကျောင်းခွဲ ၇ ကျောင်း မူလတန်းကျောင်းပေါင်း ၆၂ ကျောင်း စီးပွားရေး အဓိက စီးပွားရေးမှာ စိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်သည်။
ဆည်ရေသောက်လယ်မြေများ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် စပါးနှင့် ပဲမျိုးစုံ စိုက်ကြသည်။
ကိုင်းကျွန်းတို့တွင် မြေပဲ၊ ငရုတ်၊ ပဲမျိုးစုံ စိုက်ကြသည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းမှ အာလူး၊ငရုတ်၊ ကြက်သွန်နှင့် ရှားစေးတို့မှာ နာမည်ကြီးသည်။
အာလူးသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှမ်းဒေသနှင့်ဆင်ဖြူကျွန်းဒေသတွင်သာစိုက်ပျိုးကြသည်။
စားသောက်ဖွယ်ရာများ ဆင်ဖြူကျွန်းဝက်အူတောင့်၊ဆင်ဖြူကျွန်းမုန့်ဩဇာ ဆင်ဖြူကျွန်း ပဲချောင်း အာလူးကြော် အုန်းကရေကရာတို့သည်နာမည်ကျော်ဒေသထွက်စားစရာများဖြစ်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သို့ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် စလင်းချောင်းတို့မှ လှေ၊ သင်္ဘောတို့ဖြင့် ရေလမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မင်းဘူး-ဆင်ဖြူကျွန်း-ဆိပ်​ဖြူလမ်း ဆင်ဖြူကျွန်း-ငဖဲလမ်း ဆ​င်ဖြူကျွန်း-စေတုတ္တရာလမ်းစသည့်ကုန်းလမ်းအားဖြင့် သွားလာနိုင်သော မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။
စာတိုက်၊အစိုးရဆက်သွယ်ရေး ရုံး ပုဂ္ဂလိကဆက်သွယ်ရေးရုံး ဘဏ်များ ရှိ၍လည်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းသောမြို့လည်းဖြစ်သည်။
တံတားများ (နွယ်တမယ်တံတား ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့) ဆင်ဖြူကျွန်မြောက်ဘက်ခြမ်းကိုယ်ထူကိုယ်ထတံတား(နတ်စင် မြောက်ရှားတော) ဖောင်တော်ဦးတံတား(ဖောင်တော်ဦးတောင်ကျချောင်း) မီးရထားတံတား ကန်တော်ချောင်းကူးတံတား ထင်ရှားသော နေရာဒေသများ ဘုရားစေတီများ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသူများ ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာတော် ဦးဓမ္မသာရ (မိုးကုတ်ဝိပဿနာ နာယကချုပ်ဆရာတော်) ဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တဉာဏိန္ဒ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု နိုင်ငံတော်သံဃ မဟာနာယက ဒုဥက္ကဋ္ဌ) ဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ နိုင်ငံတော်ဗဟိုဝန်ဆောင်နိုင်ငံတော်ဩဝါဒစရိယဆရာတော်) ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တနောဓိဉာဏ (အဂ္ဂမဟာဂဏဝါစကပဏ္ဍိတ/သီရိပျံချီ/ဒုပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ဓမ္မဝီရဒေါက်တာတေဇနိယ (အရဟံဖောင်ဒေးရှင်းဗဟို) ယောက်ျားမင်းသမီးမယ် အောင်ဗလ ကျပင်း ဆရာဖီး သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​ ဆင်ဖြူကျွန်း အောင်သိန်း (စာပေဆုများရှင် တသက်တာစာပေဆုရှင်) နန္ဒာစိုး (ဆင်ဖြူကျွန်း) (စာပေဆုများရှင်) ကာတွန်းမြေဇာ ကာတွန်းရွှေမင်းသား ဒေါက်တာမတင်ဝင်း (ပညာရေးတက္ကသိုလ်) ပန်တျာအေးလွင် (ဆင်ဖြူကျွန်း)စာပေဗိမာန်စာပေဆုရ ဦးပုလဲစိန် (ဇာက်မင်းသားအသံပညာရှင်) နိုင်လင်း (အသံဇာက်လမ်းဇာတ်ညွှန်းတေးသံရှင်) သျှင်မ (ဝတ္ထုစာရေးဆရာမ) ခင်မြဇင် (အမျိုးသားစာပေဆုရှင်) ဆင်ဖြူကျွန်း သန်းထွန်း (အမျိုးသားစာပေဆုရှင်) မင်းတခေတ် (လူငယ်စာရေးဆရာဒါရိုက်တာ) တေးရေးစောဝေလင်း ("ဧရာဝတီက မခင်နှင်းဆီ" သီချင်းရေးသားသူ) ဆင်မ (ဟာသသရုပ်ဆောင်) ဆိုင်းဆရာ ဦးတင်မောင် စိန်ဗိုလ်ညွန့် (ဆိုင်းဆရာ) ပန်းချီလှဘုန်းအောင် ဇော်ဇော်ဝေ (ဆင်ဖြူကျွန်း)(ဓာတ်ပုံဆုများရှင်) တင်မိုးလွင် (ဆင်ဖြူကျွန်း) (ကဗျာဆရာ ဧဒင်နန္ဒာ (ဆင်ဖြူကျွန်း) (စာရေးဆရာ) မင်းကြီးဗိုလ်ဥတ္တမ၊ ဗိုလ်ဗျိုင်းကြီး ဗိုလ်ဗျိုင်းလေး မြတောင်ဗိုလ် ဗိုလ်ဆေးနီ၊ ဗိုလ်ကြာလန်းစသည့် နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်များ၏နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးသမိုင်း(ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ) မှာ စာတင်သင့်သည် ရှေးခေတ်ဘုရင်များလက်ထက်တွင် ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သည် စစ်ရေးအရအရေးပါသော​ရေတပ် သစ်တပ်ရှိရာမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား ( မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈-၁၁၃၈) သည် တတိယမြန်မာဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် တတိယမြောက်မင်းဖြစ်၍ အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျ၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၉၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၃ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူ၏။
ငယ်မည်မှာ မောင်ရွဖြစ်၍၊ မြေဒူးမင်းဟုလည်းတွင်သည်။
တနင်္ဂနွေမင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
နောင်အခါ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့မှ ဆင်ဖြူတော်ရရှိသဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်ဘွဲ့ ကိုခံယူသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်းဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့်သာ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှား၏။
သို့သော် ဘွဲ့တံဆိပ်နာမံတော်ကား သီရိပဝရသုဓမ္မမဟာရာဇာဇီန္ဒာဓိပတိတည်း။
မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ်(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၃ ခုနှစ်)၌ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမသားတော် နောင်တော်ကြီးမင်းလွန်သဖြင့် ဒုတိယသားတော် မြေဒူးမင်းသား ထီးနန်းဆက်ခံသည်။
ပထမတွင် ရွှေဘို၌ နှစ်နှစ်မျှ စံနေတော်မူပြီးနောက် အင်းဝ၌ မြို့နန်းအသစ်တည်ထောင် ပြောင်းရွေ့စံတော်မူသည်။