kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လက်ရှိအတွင်းရေးမှူးချုပ်မှာ ပေါ်တူဂီနိုင်ငံမှ António Guterres ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် Ban Ki-moon ထံမှ တာဝန်လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သူ ဖြစ်ပါသည်။
right|thumb|အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ရုံး အဆောက်အဦ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးများစဥ်အမည်မူလနိုင်ငံတာဝန်ယူချိန်တာဝန်ပြီးစီးချိန်Notes–ဂေါ်လ်ဒွင် ဂျက်ဘ်24 October 19452 February 1946မစ္စတာ Lie ကို မရွေးကောက်ပြီး ယာယီတာဝန်ယူခဲ့သည်။
1ထရီဗီလီ2 February 194610 November 1952ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့။
2ဒက် ဟမ်းမားရှိုး10 April 195318 September 1961တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင် သေဆုံး။
3ဦးသန့်30 November 196131 December 1971ဥပရောနိုင်ငံသားမဟုတ်သော ပထမဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်4ကွတ် ဝေါလ်ဟိုင်း1 January 197231 December 19815ဟာဗီးယား ပဲရက်စ် ဒီ ကွေးလျား1 January 198231 December 19916ဘူးထရို့စ် ဘူးထရို့စ် ဂါလီ1 January 199231 December 1996သက်တမ်းအတိုဆုံးထမ်းဆောင်ခဲ့။
7ကိုဖီအာနန်1 January 199731 December 20068ဘန်ကီမွန်း1 January 200731 December 20169အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်1 January 2017တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးတော် thumb|ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ တရားရေးဝန်ကြီး Abubacarr Tambadou သည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာနိုင်ငံအား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (International Court of Justice) တွင် တရားစွဲဆိုမှုကို တင်သွင်းခဲ့ပါသည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးတော် (ICJ) ကို ကမ္ဘာ့တရားရုံးဟုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဓိက တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါသည်။
၎င်းသည် ယခင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး၏ အမြဲတမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (Permanent Court of International Justice) ၏ ဆက်ခံသူဖြစ်ပြီး၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိဂ်မြို့ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေးနန်းတော် (Peace Palace) တွင် တည်ရှိသော ထိုတရားရုံးဟောင်း၏ ရုံးချုပ်နေရာကို အသုံးပြုလျက်ရှိရာ၊ နယူးယောက်မြို့တွင် အခြေစိုက်ခြင်းမရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော ကုလသမဂ္ဂ၏ အဓိက အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါသည်။
ICJ ၏ အဓိက လုပ်ငန်းတာဝန်မှာ နိုင်ငံများအကြား ဖြစ်ပွားသော အငြင်းပွားမှုများကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
၎င်းတို့ စီရင်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော ကိစ္စရပ်များ၏ ဥပမာများတွင် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ၊ နိုင်ငံတော် အချုပ်အခြာအာဏာကို ချိုးဖောက်မှုများနှင့် လူမျိုးသန့်စင်မှုများ ပါဝင်ပါသည်။
တရားရုံးအား အခြားသော ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းများကလည်း နိုင်ငံတကာဥပဒေဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အကြံဉာဏ်ပေးမှုများ (advisory opinions) ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုနိုင်ပါသည်။
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးသည် ကုလသမဂ္ဂ ပဋိဉာဉ်စာတမ်း၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ICJ ဥပဒေ (ICJ Statute) ကို လိုက်နာသူများ ဖြစ်ကြပြီး၊ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော နိုင်ငံများလည်း ပါဝင်လာနိုင်ပါသည်။
ICJ ၏ စီရင်ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ပါဝင်ပတ်သက်သော နိုင်ငံများအပေါ် မဖြစ်မနေ လိုက်နာရန် အကျုံးဝင်ပြီး၊ ၎င်း၏ အကြံဉာဏ်ပေးမှုများနှင့်အတူ နိုင်ငံတကာဥပဒေ၏ ရင်းမြစ်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပါသည်။
တရားရုံးတွင် တရားသူကြီး ၁၅ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ၎င်းတို့ကို အထွေထွေညီလာခံမှ ကိုးနှစ်သက်တမ်းအတွက် ခန့်အပ်ပါသည်။
တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် တရားသူကြီးတိုင်းသည် မတူညီသော နိုင်ငံမှ ဖြစ်ရမည်ဟူသော သတ်မှတ်ချက်လည်း ရှိပါသည်။
စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကောင်စီ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကောင်စီ (ECOSOC) သည် နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ရာတွင် အထွေထွေညီလာခံကို ကူညီဆောင်ရွက်ပါသည်။
၎င်းကို ကမ္ဘာ့ကိစ္စရပ်များအတွက် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဓိက ဖိုရမ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂ၏ အကြီးမားဆုံးနှင့် အရှုပ်ထွေးဆုံး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါသည်။
ECOSOC ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များတွင် အချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်း၊ လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း နှင့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသို့ အကြံဉာဏ်ပေးခြင်းနှင့် အကြံပြုချက်များ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
၎င်း၏ လုပ်ငန်းများကို ကျယ်ပြန့်သော ကိစ္စရပ်အမျိုးမျိုးကို အာရုံစိုက်သည့် လက်အောက်ခံ အဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် အဓိက ဆောင်ရွက်ပါသည်။
ယင်းတို့တွင် မူရင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအတွက် ကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီများသို့ အကြံဉာဏ်ပေးသည့် ကုလသမဂ္ဂ မူရင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဆိုင်ရာ အမြဲတမ်းဖိုရမ် (United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues)၊ ရေရှည်တည်တံ့သော သစ်တောစီမံခန့်ခွဲမှုကို ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းပြီး မြှင့်တင်သည့် ကုလသမဂ္ဂ သစ်တောဆိုင်ရာဖိုရမ် (United Nations Forum on Forests)၊ အေဂျင်စီများအကြား အချက်အလက်စုဆောင်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်သည့် ကုလသမဂ္ဂ စာရင်းအင်းကော်မရှင် (United Nations Statistical Commission) နှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် လုပ်ဆောင်နေသော ကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီများနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများအကြား ကြိုးပမ်းမှုများကို ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းသည့် ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင် (Commission on Sustainable Development) တို့ ပါဝင်သည်။
ECOSOC သည် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများအား အကြံဉာဏ်ပေးအဖွဲ့အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှု အဆင့် (consultative status) ကိုလည်း ပေးအပ်နိုင်ပါသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလအထိ အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၅,၆၀၀ နီးပါးသည် ဤအဆင့်ကို ရရှိထားကြပါသည်။
အထူးပြုအေဂျင်စီများ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိဉာဉ်စာတမ်းတွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဓိကအဖွဲ့အစည်း တစ်ခုချင်းစီသည် ၎င်းတို့၏ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန်အတွက် အမျိုးမျိုးသော အထူးပြုအေဂျင်စီများကို တည်ထောင်နိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်။
အထူးပြုအေဂျင်စီများသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်ကြပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် အချင်းချင်းအကြား စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကောင်စီ (ECOSOC) ၏ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းမှုယန္တရားမှတစ်ဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြပါသည်။
အေဂျင်စီတစ်ခုချင်းစီကို ကုလသမဂ္ဂ ပဋိဉာဉ်စာတမ်း အပိုဒ် ၅၇ အရ ကုလသမဂ္ဂနှင့် သဘောတူညီချက်ဖြင့် ကုလသမဂ္ဂစနစ်အတွင်း ပေါင်းစည်းထည့်သွင်းထားပါသည်။
လက်ရှိတွင် အထူးပြုအေဂျင်စီ ၁၅ ခုရှိပြီး၊ ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားလာရေး လွယ်ကူချောမွေ့စေခြင်း၊ ကပ်ရောဂါများကို ကာကွယ်တားဆီးခြင်းနှင့် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း၊ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ကဲ့သို့သော ကွဲပြားသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ကြပါသည်။
ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးပြုအေဂျင်စီများစဥ်အတိုကော်အေဂျင်စီဌာနချုပ်ဌာနမှူးတည်ထောင်ခြင်း1FAOကုလသမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ ရောမမြို့၊ အီတလီနိုင်ငံ Qu Dongyu19452ICAOအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြို့ပြလေကြောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့ မွန်ထရယ်၊ ကွီဗက်၊ ကနေဒါနိုင်ငံ Juan Carlos Salazar19473IFADအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးမှု ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ ရောမ၊ အီတလီ Alvaro Lario19774ILOအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ ဂျီနီဗာ၊ ဆွစ်ဇလန် Gilbert Houngbo1946 (1919)5IMOအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပင်လယ်ရေကြောင်းအဖွဲ့ လန်ဒန်၊ ယူကေ Arsenio Dominguez19486IMFအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ ဝါရှင်တန်ဒီစီ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Kristalina Georgieva1945 (1944)7ITUအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးသမဂ္ဂ ဂျီနီဗာ၊ ဆွစ်ဇလန် Doreen Bogdan-Martin1947 (1865)8UNESCO ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ ပါရီမြို့, ပြင်သစ် Audrey Azoulay19459UNIDOကုလသမဂ္ဂ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့ ဗီယင်နာမြို့, ဩစတြီးယား Gerd Müller196710UNWTOကုလသမဂ္ဂခရီးသွားလုပ်ငန်းအဖွဲ့ မက်ဒရစ်မြို့, စပိန် Zurab Pololikashvili197411UPUကမ္ဘာ့စာပို့လုပ်ငန်းသမဂ္ဂ ဘန်းမြို့ , ဆွစ်ဇလန် Masahiko Metoki1947 (1874)12WBGကမ္ဘာ့ဘဏ်အုပ်စု ဝါရှင်တန်ဒီစီ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Ajay Banga 1945 (1944)13WHOကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ဂျီနီဗာ၊ ဆွစ်ဇာလန် Tedros Adhanom194814WIPOကမ္ဘာ့မူပိုင်ခွင့်အဖွဲ့ ဂျီနီဗာ၊ ဆွစ်ဇာလန် Daren Tang197415WMOကမ္ဘာ့ မိုးလေဝသအဖွဲ့ ဂျီနီဗာ၊ ဆွစ်ဇာလန် Celeste Saulo Abdulla Al Mandous 1950 (1873) ရန်ပုံငွေအဖွဲ့များ၊ အစီအစဉ်များနှင့် အခြားအဖွဲ့များ ကုလသမဂ္ဂစနစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြီး သီးခြားစီမံခန့်ခွဲသည့် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့များ၊ အစီအစဉ်များ၊ သုတေသနနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဌာနများ နှင့် အခြားသော လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းများစွာ ပါဝင်ပါသည်။
ဤအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုစီတွင် ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းနယ်ပယ်၊ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံနှင့် ဘတ်ဂျက်များ သီးခြားစီရှိကြပါသည်။
ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ (WTO) နှင့် နိုင်ငံတကာ အနုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ (IAEA) ကဲ့သို့သော အချို့အဖွဲ့အစည်းများသည် ကုလသမဂ္ဂနှင့် သီးခြားလည်ပတ်သော်လည်း တရားဝင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက်များ ရှိကြပါသည်။
ကုလသမဂ္ဂသည် ၎င်း၏ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများစွာကို ဤအဖွဲ့အစည်းများမှတစ်ဆင့် ဆောင်ရွက်ပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ် (World Food Programme - WFP) မှတစ်ဆင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့် အာဟာရချို့တဲ့မှုကို ကာကွယ်ခြင်း၊ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) မှတစ်ဆင့် ထိခိုက်လွယ်သူများနှင့် နေရပ်စွန့်ခွာသူများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ နှင့် ကုလသမဂ္ဂ အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် ပူးပေါင်းအစီအစဉ် (UNAIDS) မှတစ်ဆင့် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် ကပ်ရောဂါကို တိုက်ဖျက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။
ကုလသမဂ္ဂအစီအစဥ်များနှင့်ရန်ပုံငွေများအတိုကောက်အေဂျင်စီဌာနချုပ်အကြီးအကဲဖွဲ့စည်းခြင်းUNDPကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ် နယူးယောက်, အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Achim Steiner1965UNICEF ကုလသမဂ္ဂကလေးများရန်ပုံငွေအဖွဲ့ နယူးယောက်, အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Catherine M. Russell1946UNCDFကုလသမဂ္ဂအရင်းအနှီးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ နယူးယောက်, အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Marc Bichler1966WFPကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာ အစီအစဉ်ရောမ၊ အီတလီ Cindy McCain1963UNEPကုလသမဂ္ဂ ပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ် နိုင်ရိုဘီ, ကင်ညာ Inger Andersen1972UNFPAကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ နယူးယောက်, အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Natalia Kanem1969UN-HABITATကုလသမဂ္ဂမြို့ရွာနှင့်အိုးအိမ်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအစီအစဉ် နိုင်ရိုဘီ, ကင်ညာ Maimunah Mohd Sharif1978UNVကုလသမဂ္ဂစေတနာ့ဝန်ထမ်းများ ဘွန်းမြို့, ဂျာမနီ Toily Kurbanov1978 အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခြင်း ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အငြင်းပွားမှုမရှိသော လွတ်လပ်သည့် နိုင်ငံအားလုံးသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြပါသည်။
လက်ရှိတွင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ စုစုပေါင်း ၁၉၃ နိုင်ငံရှိပြီး၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သော တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံသည် နောက်ဆုံးတွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည့် နိုင်ငံ ဖြစ်ပါသည်။
ကုလသမဂ္ဂ ပဋိဉာဉ်စာတမ်းတွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေး စည်းမျဉ်းများကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်-"ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေးသည် လက်ရှိ ပဋိဉာဉ်စာတမ်းတွင် ပါရှိသော တာဝန်များကို လက်ခံသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို မြတ်နိုးသော အခြားနိုင်ငံအားလုံးအတွက် ဖွင့်လှစ်ထားပြီး၊ အဖွဲ့အစည်း၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ထိုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းရှိပြီး ထမ်းဆောင်လိုစိတ်ရှိရမည်။
ထိုသို့သော နိုင်ငံတစ်ရပ်ရပ်ကို ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လက်ခံခြင်းသည် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ထောက်ခံချက်အပေါ် အခြေခံ၍ အထွေထွေညီလာခံ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် အတည်ပြုရမည်။
" (အခန်း ၂၊ အပိုဒ် ၄)ထို့အပြင်၊ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော လေ့လာသူနိုင်ငံနှစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ Holy See (ဗာတီကန်) နှင့် ပါလက်စတိုင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။
နယူးဇီလန်နိုင်ငံနှင့် လွတ်လပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေသော နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ကွတ်ကျွန်းစု (Cook Islands) နှင့် နျူးအေး (Niue) တို့သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးပြုအေဂျင်စီအချို့တွင် အပြည့်အဝ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ "စာချုပ်ချုပ်ဆိုနိုင်စွမ်း အပြည့်အဝရှိခြင်း" ကို အတွင်းရေးမှူးချုပ်ရုံးမှ အသိအမှတ်ပြုထားပါသည်။
ဆူကာနို ဦးဆောင်သော အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံအား လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းမဟုတ်သော အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် (နိုင်ငံနှစ်ခုအကြား ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားနေချိန်) ကုလသမဂ္ဂမှ နုတ်ထွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ပထမဆုံးနှင့် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပါသည်။
ကုလသမဂ္ဂ၏ ပြိုင်ဘက်အဖြစ် ခေတ္တတည်ထောင်ခဲ့သော CONEFO အဖွဲ့အစည်းကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် အင်ဒိုနီးရှားသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပါသည်။
ဘဏ္ဍာရေး ကုလသမဂ္ဂသည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ အချိုးကျ ထည့်ဝင်သော ဘဏ္ဍာငွေများဖြင့် ရပ်တည်သည်။
လက်ရှိ အသုံးပြုလျက်ရှိသည့် ရန်ပုံငွေမှာ ခန့်မှန်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၄.၁၉) ဘီလီယံ ခန့် ရှိသည်။
အဓိက အသုံးစရိတ်များသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဓိက လုပ်ငန်းဖြစ်သော လုံခြုံရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှု လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုသည်။
၂၀၀၅ - ၀၆ ဘဏ္ဍာနှစ်၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှု လုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၅) ဘီလီယံခန့် ရှိသည်။
အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်သည် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံကို ဦးဆောင် ကျင်းပသူဖြစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ၏ ပြောရေးဆိုခွင့် ရှိသူနှင့် ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။
အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ကို မဲစနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်ပြီး လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အထွေထွေညီလာခံက အတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
မဲပေးရာတွင် လုံခြုံရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိုင်းက မဲပေးခွင့် ရှိသည်။
မှတ်စုများ ကိုးကား Category:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ အဖွဲ့အစည်းများ။
ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့(World Trade Organization, အတိုကောက် WTO)သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေး ကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံပေါင်း (၁၅၃) နိုင်ငံ ပါဝင်သည်။
ရုံးသုံး ဘာသာစကား အနေဖြင့် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်နှင့် စပိန် ဘာသာများကို အသုံးပြုသည်။
လက်ရှိ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်မှာ Pascal Lamy ဖြစ်သည်။
မူရင်း Website မှာ WTO ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ ကိုဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရန် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများရည်သန်ခဲ့သည်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးခါနီး ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၌ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဘရက်တန်ဝုဒ်တွင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် နိုင်ငံတကာ ညီလာခံကျင်းပခဲ့စဉ်ကပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ် ဘရက်တန်ဝုဒ် ညီလာခံတွင် စစ်အပြီးကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးပြန်လည်ထူထောင်ရန်၊ ကမ္ဘာ့ငွေကြေးစနစ် တည်ငြိမ်စွာ ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးစေရန်၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုမျှတစွာ တိုးတက်ရန်နှင့် နိုင်ငံများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို မြှင့်တင်ရန်တို့အတွက် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုအဖွဲ့တို့ကို တည်ထောင်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ရာတွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့တို့ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုအဖွဲ့ တည်ထောင်ရေးအပေါ် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်၏ သဘောတူညီမှု မရသဖြင့် ယင်းအဖွဲ့အစား ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို နိုင်ငံတကာဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု ဖိုရမ်တစ်ရပ် ဖန်တီးကာ ထိုဖိုရမ်၌ အကောက်ခွန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ အထွေထွေသဘောတူစာချုပ် (General Agreement on Tariff and Trade-GATT) တစ်ရပ်ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ (၂၃) နိုင်ငံတို့ လက်မှတ်ရေးထိုးလျှက် GATT အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
GATT စာချုပ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပြီး ၁၀ နှစ်အကြာတွင် GATT ၏ဆောင်ရွက်မှုများအပေါ် လေ့လာသုံးသပ်သည့် အေဘနမူနမ အစီရင်ခံစာ၌ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများ၏ ကုန်သွယ်ရေးမူဝါဒများကြောင့် ကုန်သွယ်မှု၏ အကျိုးကျေးဇူးများကို ရသင့်သလောက်မရရှိဘဲ ဖွံ့ဖြိုးမှုနောက်ကျခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
‌အေဘနမူနမ အစီရင်ခံစာနောက် ဆက်လက်၍ GATT ၏ ကော်မတီအများအပြားတို့က လေ့လာတင်ပြရာတွင် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများ၏ သမားရိုးကျပို့ကုန်များအပြင် စက်မှုပို့ကုန်များကိုပါ အကောက်ခွန်၊ သွင်းကုန် အရေအတွက်ကန့်သတ်မှု၊ ပြည်တွင်းအခွန်များတို့ဖြင့် ကန့်သတ်တားဆီးကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသည် ဤပြဿနာများအားလုံးကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂညီလာခံသို့ တင်ပြခဲ့ရာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုစနစ်ကို သုံးသပ်ရန် United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) အန်းတက်ကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အန်းတက်၏ လေ့လာမှုအပေါ်အခြေခံ၍ GATT တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုပြုလုပ်ခဲ့သည် များအနက် အဓိက ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် Kennedy Round တွင် ဖွံ့ဖြိုးမှု အဆင့်မတူသောနိုင်ငံများအား GATT အနေဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုအဆင့်အလိုက် ခြားနားသော စည်းမျဉ်း များ differential treatment ဖြင့်ဆောင်ရွက်ရန် ပထမဦးဆုံးအနေဖြင့် လက်ခံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
GATT အဖွဲ့၏ ချမ်းသာနိုင်ငံများအတွက် သီးခြားဦးစားပေးမှုသည်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၃-၇၉ ခုနှစ် Tokyo Round ဆွေးနွေးမှုများတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိက ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ရာ၌ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ ပါဝင်ခွင့်မရှိသည့် ပြဿနာကိုတင်ပြခဲ့သည့်အပြင် အနောက်အုပ်စုမှ လေ့လာသူ အချို့က GATT ၏ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ဆောင်ရွက်ပေးရန် ထည့်သွင်း စဉ်းစားမှုမပြုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
GATT ညှိနှိုင်းမှုများတွင် ဖွံ့ဖြိုးသော နိုင်ငံများ အချင်းချင်း ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး သဘောတူထားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများက ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအပေါ် ကုန်သွယ်မှုတားဆီးခြင်း နည်းလမ်းများကို ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများက ပါဝင်ဆွေးနွေးခွင့် မရှိဘဲ သဘောတူကြောင်း ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးကြရသည်ကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၉၇၀ နှစ်များမှစ၍ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသည် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပြဿနာများ ကိုပြုပြင်ရန် ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများ ပြုလုပ်လာရာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ် အထွေထွေညီလာခံ၌ တရားမျှတမှုကို အခြေခံသော နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးပုံစံသစ် တည်ထောင်ရေး (Establishment of New Internationl Economic Order - NIEO) မူကို ကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၇၀ နှစ်များမှ ၁၉၈၀ နှစ်များအထိ ကာလများတွင် စင်္ကာပူ၊ ကိုရီးယား၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ် စသည့် စက်မှုနိုင်ငံသစ်များ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းနှင့် ယင်းနိုင်ငံတို့အပြင် အခြားထွန်းသစ်လာသော အာရှနိုင်ငံများ၊ လက်တင် အမေရိကနိုင်ငံများ၊ အရှေ့ဥရောပနိုင်ငံများ၏ နည်းပညာအမီလိုက်မှုနှင့် ပို့ကုန်တိုးချဲ့လာမှု၊ နိုင်ငံတကာ အရင်းအနှီး စီးဆင်းမှု အသွင်သဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲကာ အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ၁၉၈၀ နှစ်များမတိုင်မီက ကမ္ဘာ့အဓိက နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုဇစ်မြစ်နှင့် ကမ္ဘာ့မြီရှင်အဖြစ်ရှိခဲ့ရာမှ၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ် ရေနံအကြပ်အတည်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး နောက်ပိုင်း ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့အဓိက အရင်းအနှီးတင်သွင်းသောနိုင်ငံနှင့် ပြည်ပကြွေးမြီ အများဆုံး နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခြင်း၊ ဥရောပစီးပွားရေး ပေါင်းစည်းခြင်း၊ အရှေ့၊ အနောက် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့ ပေါင်းစည်းခြင်း စီမံကိန်းစီးပွားရေးစနစ်နိုင်ငံများ ဈေးကွက်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲကာ နိုင်ငံသစ် ၁၄ နိုင်ငံပေါ်ထွန်းလာပြီး ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးစနစ်တွင် ပေါင်းစည်းပါဝင်လာခြင်း၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများ စီးပွားရေး မြင့်မားတိုးတက်ခြင်း၊ သတင်းဆက်သွယ်မှု နည်းပညာ လျင်မြန်တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ထိုနည်းပညာကိုအသုံးပြု၍ နိုင်ငံတကာ ငွေရေးကြေးရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း၊ နိုင်ငံစုံကော်ပိုရေးရှင်းများ၏ လုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံတကာ၌ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများ ဖြန့်ကျက် ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းများ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ပေါင်းစည်းမှုများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု ပမာဏများစွာ တိုးချဲ့ပြိုင်ဆိုင်မြှင့်တင်လာခြင်း၊ ရေနံတင်ပို့နိုင်ငံများအဖွဲ့ (Organization of Petroleum Exporting Countries-OPEC) ဖွဲ့စည်းကာ ရေနံထုတ်လုပ်ရောင်းချမှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်အဖွဲ့ (Cartels) အသွင် ထိန်းချုပ်ဆောင်ရွက်လာခြင်းနှင့် အခြားအလားတူ Cartel များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း၊ ရေနံဈေးနှုန်းကြီးမြင့်ခြင်း၊ ၁၉၆၀ နှစ်များ နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံပြင်ပရှိ ဒေါ်လာ ပမာဏ ကြီးထွားလာခြင်း၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ် အမေရိကန်-ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲဂယက် အကျိုးဆက်များကြောင့် အမေရိကန်ပြည်တွင်းစီးပွားရေး ကျဆင်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ အမရိကန်ဗဟိုဘဏ်က အမေရိကန်ဒေါ်လာကို ရွှေဖြင့် လဲလှယ်ပေးခြင်းကို ရပ်စဲခဲ့ပြီး ပုံသေ နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်း ကျင့်သုံးမှုမှ နှုန်းရှင်စနစ်သို့ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကာ နိုင်ငံတကာ ငွေလုံးငွေရင်း စီးဆင်းမှုများအပေါ် ထိမ်းချုပ်မှုများကို ဖြေလျော့ပေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးအုပ်စုဖွဲ့မှုများ တိုးတက်များပြားလာခြင်း စသည့် အခြေအနေများသည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများအကြား အပြန်အလှန်မှီခိုမှုကို လျင်မြန်စွာ တိုးမြင့်စေခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်ရာ အမေရိကန်နိုင်ငံနှင့် အခြား ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများသည် တစ်ဖက်တွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအား လိုက်လျောမှုများ ပြုလုပ်လာသော်လည်း ဂတ်စည်းမျဉ်းနှင့် အကျုံးမဝင်သော အခြားနည်းလမ်းများ ဖန်တီး၍ ကုန်သွယ်မှုအတားအဆီးများကို ဆက်လက်ပြုလုပ် လာခဲ့သည်။
၁၉၇၀-၈၀ နှစ်များတွင် ကမ္ဘာ့ဒေသများစွာ၌ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းများနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ တိုးတက်မှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကာ ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိကနိုင်ငံများသည် ကိုယ်ကျိုးစီးပွား ကာကွယ်ရေးမူဝါဒများ ချမှတ်ကျင့်သုံးခြင်း၊ ပြည်တွင်းစီးပွားရေး လုပ်ငန်းများအား ထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးခြင်းတို့ကိုလည်း ပြုလုပ်လာကြသည်။
၁၉၇၀ နှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ အပါအဝင် စက်မှုနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု နှေးကွေးကာ နိုင်ငံတကာ၌ ငွေကြေးဖေါင်းပွမှု အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဖွံ့ဖြိုးဆဲဲနိုင်ငံတို့၏ ပို့ကုန်ဈေးနှုန်းတို့နှင့် ပို့ကုန်ဝင်ငွေများ ကျဆင်းခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဂတ်၏ ကြိုးပမ်းမှုအရ အကောက်ခွန်နှုန်းထားများ၊ အထူးသဖြင့် စက်မှုထုတ်ကုန်များအပေါ် ကောက်ခံသော အကောက်ခွန်နှုန်းထားများကို လျော့ချနိုင်ခဲ့ရာ ၁၉၉၀ နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ပြန်လည်ဦးမော့လာခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ နှစ်များအတွင်း GATT သည် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး ဆွေးနွေးပွဲ ၈ ကြိမ်ပြုလုပ်ပြီး အကောက်ခွန်လျော့ချမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့၍ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုများစွာ တိုးတက်ခဲ့ရာတွင် GATT ၏ ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ အနေဖြင့် ကုန်သွယ်မှုမှ အကျိုးရရှိမှုများစွာ သာလွန်ခဲ့သည်။
မျက်မှောက်ကမ္ဘာ့ ကုန်သွယ်မှုတွင် အများဆုံးပါဝင်သော နိုင်ငံ ၂၅ နိုင်ငံတွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံအဖြစ်မှ စက်မှုနိုင်ငံသစ်များ (Newly Industrialization Economies - NIEs) ဖြစ်လာသော နိုင်ငံ ၈ နိုင်ငံတို့ပါဝင် လာသည်။
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတို့၏ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုတွင် ပါဝင်သောဝေစုမှာ ၃၅ %နှင့် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတို့၏ ဝေစုသည် ၆၅ % ရှိခဲ့ရာမှ၊ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတို့၏ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုတွင် ပါဝင်မှုသည် ၂၀.၅ % ရှိသည်။
၁၉၈၂-၉၂ ခုနှစ်များတွင် ယင်းနိုင်ငံများ၏ ကမ္ဘာ့ပို့ကုန်ပမာဏတွင် ပါဝင်မှုသည် ၁၆ % မှ ၂၀ % သို့ တိုးတက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးတွင် ပါဝင်မှုသည် ၂၅ % ရှိလာသည်။
GATT တည်ထောင်စမှ ၄၇ နှစ်တာ ကာလသက်တမ်းအတွင်း GATT ၏အခြေခံမူ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို မပြောင်းလဲခဲ့ဘဲ အကောက်ခွန် လျော့ချရေးနှင့် အဖွဲ့ဝင်ဦးရေ တိုးတက်ရေးကိုသာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အဆောက်အအုံတွင် ဖွဲ့စည်းမှု ပုံသဏ္ဌာန်များ ပြောင်းလဲလာပြီးနောက် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှ စ၍ GATT ဆောင်ရွက်မှုများသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများနှင့် ဆီလျော်မှုမရှိသလို ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုနှစ်များတွင် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများက ကိုယ်ကျိုးစီးပွား ကာကွယ်ရေး မူဝါဒများ ကျင့်သုံးလာမှုများသည် GATT ၏ မျှော်မှန်းချက်များကို ထိခိုက်သည့်အပြင် GATT စွမ်းဆောင်ရည်ကိုလည်း ထိခိုက်စေသည်။
ကိုယ်ကျိုးစီးပွား ကာကွယ်ရေးမူဝါဒများကို ဖွံ့ဖြိုးသော နိုင်ငံများသာမက ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများကလည်း ကျင့်သုံးလာခဲ့ရာ ကုန်သွယ်ရေး အငြင်းပွားမှုများ ပိုမိုများပြားလာပြီး Tokyo Round ဆွေးနွေးမှုများ အောင်မြင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ကုန်သွယ်ရေး အငြင်းပွားမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ GATT တွင် ချို့ယွင်းချက်များ ရှိလာခဲ့ခြင်းနှင့် အခြား လိုအပ်ချက်များကြောင့် ဥရုဂွေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် GATT အစား ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ (WTO) ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
WTO အကြောင်းကို ဆွေးနွေးရာတွင် GATT စာချုပ်အဖွဲ့၏ အကြောင်းကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြရန်လိုသည်။
အမှန်အားဖြင့် GATT သည် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ပြုလုပ်သော နိုင်ငံများ၏ ကုန်သွယ်ရေး ပြဿနာများ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရေး နိုင်ငံတကာ သဘောတူ စာချုပ်သာဖြစ်ပြီး၊ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် တည်ထောင်ထားခြင်း မဟုတ်ပါ။
GATT လုပ်ငန်းများကို အမြဲတမ်း ဝန်ထမ်းများဖြင့် ဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိဘဲ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ ကျွမ်းကျင်သူများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ယာယီသဘော ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုဖြင့် အတွင်းရေးမှုရုံး အဖွဲ့ငယ်၏ ဆောင်ရွက်မှုအရ လုပ်ကိုင်ပါသည်။
အကောက်ခွန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ အထွေအထွေ သဘောတူစာချုပ်အဖွဲ့ General Agreement on Tariffs and Trade ခေါ်ဂတ် အဖွဲ့၏အကြောင်းကို အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ယခုအပိုင်းတွင် GATT နှင့် ပက်သက်၍ ပိုမိုပြည့်စုံစွာတင်ပြပါမည်။
၁၉၈၆-၁၉၉၃ နှစ်များတွင်ကျင်းပသော GATT ၏ ဥရုဂွေးဆွေးပွဲများ၌ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု ပြဿနာများကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရာတွင် GATT အနေဖြင့်ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းမှု၊ အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်မှု အခွင့်အာဏာမရှိသဖြင့် ကုန်သွယ်မှုပြဿနာများ ပြေလည်စေရေးအတွက် ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် အာဏာအပ်နှင်းခံရသည့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရေးကို GATT စာချုပ်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ သဘောတူခဲ့ကြသည်။
ဥရုဂွေးဆွေးနွေးပွဲ၏ အပြီးသတ် သဘောတူညီချက်အရ WTO ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရန် သဘောတူညီချက်ကို နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၅ နိုင်ငံတို့က ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မိုရိုကိုနိုင်ငံ မာရာကတ်ရှ်မြို့၌ GATT ၏ ဝန်ကြီးအဆင့် အစည်းအဝေးတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် WTO အဖွဲ့စတင် အသက်ဝင်ခဲ့သည်။
WTO သည် GATT ကို ဆက်ခံသော်လည်း GATT ၏ ကုန်သွယ်မှုစနစ်၏ အားနည်ချက်များကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှုကို မျှတစွာ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် ဆောင်ရွက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်များထားရှိသည်။
WTO ၏အခြေခံမူများ (က) အသာဆုံးအခွင့်အရေးကို တန်းတူပေးရေး။
(ခ) ကုန်သွယ်ရေးစနစ်သည် ဘက်လိုက်ခွဲခြားမှု မရှိစေရေး။
(ဂ) ကုန်သွယ်ရေး ပိုမိုလွတ်လပ်မှုရှိစေရန် အကန့်အသတ်၊ အတားအဆီးများ ဖြေလျှော့ပေးရေး။
(ဃ) ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းမှု ရှိနိုင်ရေး။
(င) လွတ်လပ်စွာ ယှဉ်ပြိုင်မှု ပိုမိုမြှင့်တင်ရေး။
(စ) ဖွံ့ဖြိုးမှုအနည်းဆုံး နိုင်ငံများအား ပိုမိုအကျိုးရှိစေရေး။
လုပ်ငန်းတာဝန်များ WTO စီမံခန့်ခွဲရသော နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှု သဘောတူ စာချုပ်များသည် နိုင်ငံအစိုးရများနှင့် သီးခြားအကောက်ခွန်နယ်မြေများ ( Nation states and customs territories) အကြား သဘောတူညီချက်များနှင့် အစိုးရမူဝါဒ သဘောတူညီချက်များဖြစ်ပြီး၊ အစိုးရများက ကုန်သွယ်မှုနှင့်၊ သွင်းကုန်များ၏ ပြည်တွင်းဈေးကွက်တွင် ယှဉ်ပြိုင်မှုအခြေအနေတို့အပေါ် ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်မှုများအား ထိန်းချုပ်ပါသည်။
WTO ၏ လုပ်ငန်းများနှင့် တာဝန်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြအပ်သည်- (က) ဥရုဂွေးရောင်းဆွေးနွေးပွဲမှ ပေါ်ထွက်လာသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူစာချုပ်များ (Multilateral Trade Agreements - MTAs) နှင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ အားလုံးမဟုတ်ဘဲ နှစ်နိုင်ငံအထက်ပါဝင်သော နိုင်ငံများအကြား ကုန်သွယ်မှု သဘောတူ စာချုပ်များ (Plurilateral Trade Agreements-PTAs) တို့၏ လုပ်ငန်းများ ပြီးမြောက်အောင်မြင်စေရေးအတွက် ပံ့ပိုးကူညီစီမံခန့်ခွဲခြင်း။
(ခ) အထက်ဖော်ပြပါ သဘောတူစာချုပ်များပါ နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းများဖြင့် ဆက်နွယ်သော ကိစ္စရပ်များအားလုံးကို WTO ဆွေးနွေးမှုဖိုရမ်တွင် အဖွဲ့ဝင်များ အချင်းချင်း ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် WTO သည် အဖွဲ့ဝင်များ၏ ကုန်သွယ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရာ နေရာအဖြစ် ပံ့ပိုးခြင်း။
(ဂ) WTO ဝန်ကြီးအဆင့် ညီလာခံတွင် ချမှတ်သော ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု ရလဒ်များကို အကောင်အထည် ဖော်ရာတွင် ကူညီပံ့ပိုး ဆောင်ရွက်ခြင်း။
(ဃ) ကုန်သွယ်ရေး အငြင်းပွားမှုများအား ဖြေရှင်းမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီမှုများအား နိုင်ငံတကာ သဘောတူညီမှုများ (MTAs) နှင့် နိုင်ငံအချို့တို့ သဘောတူညီမှုများ (PTAs) ဟူ၍ ပိုင်းခြားဆောင်ရွက်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအပေါ် နားလည်မှုစာချွန်လွှာများ ပြုလုပ် ဆောင်ရွက်ခြင်း။
(င) ကုန်သွယ်မှုမူဝါဒ ပြန်လည်သုံးသပ်မှုယန္တရား၏ လုပ်ငန်း(Trade Policy Review Mechanism-TPRM) များဖြင့် နိုင်ငံတို့၏ ကုန်သွယ်မှု မူဝါဒများအား ကြီးကြပ်ခြင်း။
(စ) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးမူဝါဒ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများအတွက် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်း၏ အခြားလက်အောက်ခံ အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (IMF)၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြန်လည် ထူထောင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ့ဘဏ် ( International Bank for Reconstruction and Development- IBRD) နှင့် ၎င်းလက်အောက်ခံ အေဂျင်စီများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း။
(ဆ) ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအား ကျွမ်းကျင်မှု အကူအညီပေးခြင်းနှင့် လုပ်နိုင်စွမ်း တည်ဆောက် မြှင့်တင်မှုတွင် အားပေးကူညီခြင်း။