kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဝိပဿနာရှုပွားခြင်း ယောဂီတစ်ဦးသည် မိမိ၏သန္တာန် (အဇ္ဈတ္တ) ၌ မိမိ၏ ဘာဝရုပ်တစ်မျိုးတည်းကိုသာ ရှုမှတ်နိုင်ပါသည်။
သူတစ်ပါးသန္တာန် (ဗဟိဒ္ဓ) ကို ရှုရာ၌မူ ဘာဝရုပ်နှစ်မျိုးလုံးကို သဘောတရားအားဖြင့် သိနိုင်သော်လည်း၊ အနုပဒသုတ္တန်ဋီကာ ညွှန်ကြားချက်အရ သာဝကတို့သည် ဝိပဿနာရှုရာ၌ ယောက်ျား၊ မိန်းမ စသည်ဖြင့် သန္တာန်ခွဲခြားမှုမပြုဘဲ ဗဟိဒ္ဓတရားတို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ခြုံငုံရှုမှတ်သင့်သည်ဟု ဆိုပါသည်။
ရှုကွက်: ဘာဝရုပ်ကို ရှုလိုပါက တစ်ကိုယ်လုံး၌ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသော ဘာဝဒသကကလာပ် (ဘာဝရုပ်ပါသော ရုပ်အစုအဝေး) ကို ဓာတ်ခွဲ၍၊ ထိုအတွင်းမှ ဘာဝရုပ်ကို ရွေးထုတ်ကာ ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဣတ္ထိန္ဒြေ = ဣတ္ထိဘာဝရုပ် ပုရိသဘာဝရုပ် ဘာဝရုပ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဝတ္ထုရုပ် ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ ဖြစ်ရာ၊ တည်ရာ၊ မှီရာ၊ ပွားစည်ရာ ဖြစ်သည်။
ဝတ္ထုရုပ် (၆) ပါးရှိ၏။
၎င်းတို့မှာဝတ္ထုသင်္ဂဟေ ဝတ္ထုနိ နာမ စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယဟဒယဝတ္ထုစေတိ ဆဗ္ဗိဓာနိ ဘဝန္တိ။
သင်္ဂဟ၊၅၂။
(၁) စက္ခုဝတ္ထုရုပ် (၂) သောတဝတ္ထုရုပ် (၃) ဃာနဝတ္ထုရုပ် (၄) ဇိဝှာဝတ္ထုရုပ် (၅) ကာယဝတ္ထုရုပ် (၆) ဟဒယဝတ္ထုရုပ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
စက္ခုဝတ္ထုရုပ် စက္ခုဝတ္ထုရုပ်ဆိုသည်မှာ မျက်လုံးအိမ်တွင်းမှာ ပေါ်ရှိသော အကြည်ဓာတ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၎င်းစက္ခုရုပ်မှ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ်ပေါက်ဖွားသည်။
စက္ခုဝိညာဏ်ဆိုသည်မှာ အဆင်းသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုးတို့ကို မြင်မှု ဖြစ်သည်။
သောတဝတ္ထုရုပ် သောတဝတ္ထုရုပ်ဆိုသည်မှာ နားအိမ်အတွင်းတွင် ပေါ်ရှိသော အကြည်ဓာတ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၎င်းသောတဝတ္ထုရုပ်မှ သောတဝိညာဏ်စိတ် ပေါက်ဖွားသည်။
သောတဝိညာဏ်စိတ် ဆိုသည်မှာ အသံအမျိုးမျိုးတို့ကို ကြားမှု ဖြစ်သည်။
ဃာနဝတ္ထုရုပ် ဃာနဝတ္ထုရုပ်ဆိုသည်မှာ နှာခေါင်းအိမ်တွင်းမှာ ပေါ်ရှိသော အကြည်ဓာတ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၎င်းဃာနဝတ္ထုရုပ်မှ ဃာနဝိညာဏ်စိတ် ပေါက်ဖွားသည်။
ဃာနဝိညာဏ်စိတ်ဆိုသည်မှာ အနံ့အမျိုးမျိုးတို့ကို နံမှု ဖြစ်သည်။
ဇိဝှာဝတ္ထုရုပ် ဇိဝှာဝတ္ထုရုပ်ဆိုသည်မှာ လျှာအပြင်မှာ ပေါ်ရှိသော အကြည်ဓာတ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၎င်းဇိဝှာဝတ္ထုရုပ်သည် ဇိဝှာဝိညာဏ်စိတ် ပေါက်ဖွားသည်။
ဇိဝှာဝိညာဏ်စိတ် ဆိုသည်မှာ အချို၊ အချဉ် စသော အရသာအမျိုးမျိုးတို့ကို သိမှု ဖြစ်သည်။
ကာယဝတ္ထုရုပ် ကာယဝတ္ထုရုပ်ဆိုသည်မှာ ခြေဖဝါးအပြင်မှ စ၍ အတွင်းအပြင် တစ်ကို်ယ်လုံးမှာ ပေါ်ရှိသော အကြည်ဓာတ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၎င်းကာယဝတ္ထုရုပ်မှ ကာယဝိညာဏ်စိတ်ပေါက်ဖွားသည်။
ကာယဝိညာဏ်စိတ် ဆိုသည်မှာ အတွေ့အထိကို သိမှု ဖြစ်သည်။
ဟဒယဝတ္ထုရုပ် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ဆိုသည်မှာ နှလုံးအိမ်အတွင်းမှာ ပေါ်ရှိသော အလွန်နူးညံ့လှပသော ရုပ်အထူး ဖြစ်သည်။
၎င်းဟဒယဝတ္ထုရုပ်မှ မနောဝိညာဏ်စိတ် (၇၅) ပါးတို့ ပေါက်ဖွားကြသည်။
ဤဝတ္ထုရုပ် (၆) ပါးတို့မှ အလုံးစုံသော စိတ်ဝိညာဏ်တရားတို့သည် ပေါက်ဖွားကြကုန်သည်။
ဝတ္ထုဟူသည် ကရဇကာယ ဖဿပဉ္စမကတရား ဦးဆောင်သည့် နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းပြီးသော ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် .. ဤဖဿပဉ္စမကတရား ဦးဆောင်သည့် နာမ်တရားတို့သည် အဘယ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကုန်သနည်းဟု ဉာဏ်ဖြင့် စူးစမ်း ဆင်ခြင်လတ်သော် ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိ၏၊ ဝတ္ထုမည်သည်ကား ကရဇကာယတည်း။
ယင်းကရဇကာယကိုပင် ရည်ရွယ်တော်မူ၍ .. ငါ၏ ဤဝိညာဏ်သည် ဤကရဇကာယ၌ မှီဖြစ်၏၊ ဤကရဇကာယ၌ ဆက်စပ်ဖြစ်၏(ဒီ၊၁၊၇၂၊ သာမညဖလသုတ္တန်။
မ၊၂၊၂၀၉၊ မဟာသကုလုဒါယီသုတ္တန်။
)ဟု ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားထားတော်မူ၏၊ ထိုကရဇကာယဟူသည် တရားကိုယ်အားဖြင့် ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်ပင်တည်း။
မူလဋီကာနာမရူပဝဝတ္ထာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ နိရဝသေသရူပပရိဂ္ဂဟဿ ဒဿနတ္ထံ ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယောတိ အာဟ န စက္ခာဒီနိ ဆ ဝတ္ထူနီတိ။
ကရဇကာယဿ ပန ဝတ္ထုဘာဝသာဓနတ္ထံ ဣဒဉ္စ ပန မေ ဝိညာဏံ ဧတ္ထ သိတံ၊ ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓန္တိ သုတ္တံ အာဘတံ။
(မူလဋီ၊၂၊၁၅၇။
)ကလည်း ထပ်ဆင့်ကာ ဤသို့ ရှင်းလင်းတင်ပြထား၏ ..။
နိဗ္ဗာန်သို့ သွားရာ တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း။
ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်အားလုံးသည် ဝတ္ထု ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ဇီဝ အတ္တ လူ နတ် ဗြဟ္မာ မရှိ၊ ရုပ်နာမ်မျှသာ ရှိ၏ဟု – ဤသို့ ပိုင်းခြား မှတ်သားတတ်သော နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်ကို အလိုရှိအပ်သော အရာဌာန ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် ရုပ်တရားကို သိမ်းဆည်းခြင်းကို ညွှန်ပြတော်မူခြင်းငှာ – 'ဝတ္ထုမည်သည် ကရဇကာယတည်း'ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတော်က ဖွင့်ဆို သွားတော်မူခြင်း ဖြစ်၏၊ ယင်းစကားရပ်ဖြင့် – စက္ခုဝတ္ထု သောတဝတ္ထု ဃာနဝတ္ထု ဇိဝှါဝတ္ထု ကာယဝတ္ထု ဟဒယဝတ္ထု ဟူသော ဝတ္ထုရုပ်သက်သက်မျှကိုသာ ဤ၌ ဝတ္ထုအရ တရားကိုယ်ကောက်ယူရသည် မဟုတ်။
ယင်းဝတ္ထုရုပ်တို့နှင့် ဌာနတစ်ခုအတွင်း၌ = ဒွါရတစ်ခုအတွင်း၌ တည်ရှိကြသော (၆၃)မျိုး (၅၃)မျိုးသော ကရဇကာယ အမည်ရသည့် ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်အားလုံးတို့ကိုပင် ဝတ္ထုအရ တရားကိုယ် ကောက်ယူရမည်ဟု ဆိုလို၏၊ ကရဇကာယ အမည်ရသည့် ယင်းဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်အားလုံးကိုပင် ဝတ္ထုအဖြစ် ပြီးစေခြင်းငှာ 'ငါ၏ ဤဝိညာဏ်သည် ဤကရဇကာယ၌ မှီဖြစ်၏၊ ဤကရဇကာယ၌ ဆက်စပ်ဖြစ်၏' - ဟု သာမညဖလသုတ္တန်နှင့် မဟာသကုလုဒါယီသုတ္တန်တို့၏ အဆိုအမိန့်ကို ထုတ်ဆောင်၍ ညွှန်ပြတော်မူသည်။
ဖားအောက်တောရဆရာတော် ကိုးကား Category:ဝိပဿနာCategory:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
NGC 503 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းမှ အလင်းနှစ် ၂၆၅ မီလီယံ ကွာဝေးသည်။
ယင်းအား ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဂျမန်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် Heinrich Louis d'Arrest ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
မြကျောက်စေတီတော်သည် တရားဝင် အမည်မှာ အတုလာမဟာမြကျောက်စေတီတော် ဖြစ်ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျီကုန်းရွာအရှေ့ဘက်၊ ရန်ကင်းတောင် အနောက်ဘက် မန္တလေး-ရန်ကင်းတောင်ကားလမ်း မြောက်ဘက် ၅ ဖာလုံခန့်တွင် တည်ရှိသည်။
ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှာ မြကျောက်ဆရာတော် ဦးခေမာစာရ ဖြစ်ပြီး၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၆၂ တွင် မဟာသဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ဆက်ကပ်ခြင်း ခံရသည်။
မြကျောက်စေတီကို တည်ရန် မူလပထမ ရည်ရွယ်သူမှာ မင်းတုန်းမင်းကြီး ဖြစ်ပြီး မြေဝင်ငါးတောင်တမိုက်၊ အချင်း သံတောင် ၃၇၁ မိုက် လက်လေးသစ်၊ အမြင့် ချယားသီးတိုင်အောင် ၂၅၆ တောင် ၂ မိုက် ရှိ စေတီတော်ကို တည်ရန် ဖြစ်သည်။
ဘဝရှင် မင်းတရားကြီးသည် အတုလမဟာ မြကျောက်စေတီတော်ကြီး၏ အတွင်း၌ သယံဇာတကျောက်မျက်များအပြင် သစ်ဆိမ့်ကြီးကျေးရွာ ဇေတဝန်ဆရာတော် ဦးဝိသုဒ္ဓါစာရ၏ အိပ်မက်အရ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဟန်လင်းကြီးကျေးရွာအနီး ထူပါရုံ အမည်ရှိ စေတီပျက်တဆူအတွင်းမှ ဌာပနာ တူးဖော်ရရှိသော ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်မွေတော်များကို ၁၂၃၉ ခု သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၄ ရက်တွင် စတင်ဌာပနာတော်မူသည်။
၁၂၄၀ ပြည့်နှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်းတွင် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံရာ စေတီကြီး အပြီးမသတ်နိုင်ခဲ့၍ သီပေါမင်းက ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရာ ဖိနပ်တော် လူတရပ်နီးပါးထိ ကျောက်စီနိုင်ခဲ့ပြီးမှ ၁၂၄၇ တွင် ပါတော်မူလေ၍ အပြီးမသတ်နိုင် ဖြစ်ပြန်သည်။
ရန်ကင်းတောင်-မန္တလေးကားလမ်း ဖောက်လုပ်စဉ် လူတရပ်ရှိ စေတီဖိနပ်တော်မှ ကျောက်များကို ဖြိုဖျက်ယူငင်၍ လမ်းခင်းခဲ့သည်။
ခေတ်ကာလ မငြိမ်သက်စဉ် ဌာပနာတိုက်ကို မသမာသူများ လာရောက်တူးဖော်ရာ ထန်းပင်လုံးခန့် ရေထွက်ပေါက်မှ ရေများနှင့် မြွေကြီးများ ပန်းထွက်လာသဖြင့် ဌာပနာတိုက်သူခိုးများ ကုန်းပေါ် အသည်းအသန် တက်ပြေးရသည်။
နောင်ခေတ်အဆက်ဆက် ကြာအောင်ပင် အတုလမဟာမြကျောက်စေတီကို သာသနာပြုရန် မည်သူမျှ မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ကြချေ။
သက္ကရာဇ် ၁၃၅၃ ဝါဆိုလဆန်း ၁၃ ရက်တွင် ရန်ကင်းတောင်ပိုင်ဆရာတော်ကြီး ဦးကုသလ၏ တာဝန်လွှဲအပ်ခြင်းနှင့် မြိတ်မြို့ ဘုရားကိုးဆူကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးဉာဏောဘာသ၏ ခွင့်ပြုချက် ရခြင်းကြောင့် ဆရာတော် ဦးခေမာစာရသည် စေတီတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ရန် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်သည်။
သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်တွင် အတုလမဟာမြကျောက်စေတီတော် တည်မည့် နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးသည်။
ထို့နောက် မြကျောက်စေတီပရိဝုဏ်မှ ကားလမ်းမကြီးအထိ လမ်းဖောက်ခြင်း၊ ပြာသိုလပြည့်နေ့တွင် ဂန္ဓကုဋိတိုက်သို့ "မဟာအတုလ လာဘမုနိ" ရုပ်ပွားတော် ပင့်ဆောင်ခြင်း၊ မြကျောက်စေတီ ဖိနပ်တော် ချိုင့်ဝှမ်းကြီးကို ရေစုပ်ထုတ်ခြင်း၊ ရွှံ့ညွှန်များ ဆယ်ခြင်း၊ ၁၃၅၃ ခု တပို့တွဲလပြည့်တွင် ကျောက်ပန္နက် ရိုက်ခြင်း၊ ချိုင့်ဝှမ်းကြီးအတွင်း ကျောက်ကားပေါင်း ၆၀၀၀ ကျော်နှင့် မြေကားပေါင်း ၄၀၀ ကျော် ဖို့ခြင်းတို့ကို ပြုတော်မူရာ၊ မကြာမြင့်မီ မြကျောက်ပရိဝုဏ်အတွင်းတွင် သာသနိက အဆောက်အဦများ၊ မဟာသိမ်တော်ကြီးနှင့် နှစ်ထပ်ဓမ္မာရုံကျောင်းတော်ကြီးအပြင် မြကျောက်သဘာဝရေသန့်စည်များ တင်ထားရန် အဆောက်အဦတို့ကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။
ရောဂါဘယ ပျောက်ကင်းသည်ဟု ထင်ရှားကျော်ကြားသော မြကျောက်ရေကို ရယူလိုမှုကြောင့် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများ မပြတ် လာရောက်ဖူးမြော်ကြသည်။
မိမိ၏ အတွင်းသဘော အလိုဆန္ဒ အကြံအစည်ကို သူတစ်ပါးတို့အား သိတတ်သည့် ကိုယ်အမူအရာ, နှုတ်အမူအရာ, သူတစ်ပါးတို့က သိအပ်သော ကိုယ်အမူအရာ, နှုတ်အမူအရာ, သိကြောင်း ကိုယ်အမူအရာ, နှုတ်အမူအရာ အထူးကို ဝိညတ်ရုပ်ဝိညာပနတ္တာ ပနေသာ ဝိညတ္တီတိ ဝုစ္စတိ--- န ကေဝလဉ္စ ဝိညာပနတောဝ ဝိညတ္တိ နာမ၊ ဝိညေယျတောပိ ပန ဝိညတ္တိယေဝ နာမ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၅-၆။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၀-၁။
အဘိ၊ဝတာရ၊၉၅။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၀၀။
မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၁၃၉)။
ဝိညတ္တိ (ထီ) [ဝိ+ဉာ+ဏာပေ+တိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၅။
ဝိ+ဉာ+တိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၆၊ ၃၆၀-၁။
အဘိ၊ဝတာရ၊၉၄၊ အဘိ၊ဝတာရ၊၂၀၀။
ဝိဇပ္တိ-သံ။
ဝိဏ္ဏတ္တိ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။
] (၁) အကြောင်း ဥဒါဟရုဏ် ထုံးပုံ စသော-အထူးထူးအပြားပြား အမျိုးမျိုးသော နည်းတို့ဖြင့် သိစေခြင်း။
(၂) သိစေ-တောင်းခြင်း။
(၃) သိခြင်း။
(၅) သိရာ (အရပ်)။
(၆) သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပုဒ်။
(၇) အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပုဒ်။
(၈) အညဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်။
(၁) အကြောင်း ဥဒါဟရုဏ် ထုံးပုံ စသော-အထူးထူးအပြားပြား အမျိုးမျိုးသောနည်းတို့ဖြင့် သိစေခြင်း။
ဝိညတ္တိဗဟုလာ (၂) အနက်ကြည့်။
ပါဏာနံ အမနာပါ ဘဝိဿတိ ယာစနာ အမနာပ ဝိညတ္တိ။
ဝိ၊၁၊၂၂၂-၃။
ဝိညတ္တိတိ ဣမိနာ နော အတ္ထော” တိ ဝိညာပနာ။
ဝဇိရ၊၁၉၁။
နဝေါ နာမ ပတ္တော ဝိညတ္တိ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ။
ဝိ၊၁၊၃၅၇။
ဝိညတ္တိတိ ယာစနာ။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၅။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၈၊ ၂၉၈-၉။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၉)။
ဝတ္ထုသဝိညတ္တိလက္ခဏံ ဝိညာဏံ။
ပေဋကော၊၂၄၇။
ဝိညတ်ရုပ်သည် ပရမတ္ထရုပ်အစစ်မဟုတ်။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၅။
မူလဋီ၊၁၊၇၂)။
စိတ္တက္ခဏ တစ်ချက်ခန့်သာ အသက်ရှည်သောကြောင့် စိတ္တာနုပရိဝတ္တိဓမ္မတို့၌ ပါဝင်၍ စိတ်နှင့် ပြိုင်တူဖြစ်၍ ပြိုင်တူချုပ်သည်။
(ဝိဘာဝိနီ၊၁၄၀)။
ဝိညတ်ရုပ်တွင် နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။
ကာယဝိညတ် ဝစီဝိညတ် အတ္ထိ ရူပံ ဝိညတ္တိ၊ အတ္ထိ ရူပံ န ဝိညတ္တိ။
ကာယဝိညတ် ကာယဝိညတ်ကာယဝိညတ္တိ (ထီ) [ကာယ+ဝိညတ္တိ] (က) ကိုယ်ဖြင့် (မိမိအလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးတို့အား) သိစေတတ်သောရုပ်။
(ခ) ကိုယ်ဖြင့် (မိမိအလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးတို့က) သိရသောရုပ်။
(ဂ) ကိုယ်၌ ဖြစ်သော၊ ကိုယ်ဟူသော၊ သိကြောင်း (အမူအရာထူး) ရုပ်၊ ကာယဝိညတ်။
ကတမံ တံ ရူပံ ကာယဝိညတ္တိ... ဣဒံ တံ ရူပံ ကာယဝိညတ္တိ။
အဘိ၊ဓ၊၁၆၈။
(မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၀။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၂။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၈။
ဝိမတိ၊၂၊၂၇၁။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၀၄။
) ကာယဝိညတ္တိနိဒ္ဒေသေ ကာယဝိညတ္တီတိ ဧတ္ထ တာဝ ကာယေန အတ္တနော ဘာဝံ ဝိညာပေန္တာနံ တိရစ္ဆာနေဟိပိ ပုရိသာနဉ္စ၊ ပုရိသေဟိ ဝါ တိရစ္ဆာနာနမ္ပိ ကာယဂဟဏာနုသာရေန ဂဟိတာယ ဧတာယ ဘာဝေါ ဝိညာယတီတိ ဝိညတ္တိ။
သယံ ကာယဂဟဏာနုသာရေန ဝိညာယတီတိပိ ဝိညတ္တိ။
“ကာယေန သံဝရော သာဓူ”တိ အာဒီသု အာဂတော စောပနသင်္ခါတော ကာယော ဝိညတ္တိ ကာယဝိညတ္တိ။
ကာယဝိပ္ဖန္ဒနေန အဓိပ္ပါယဝိညာနဟေတုတ္တာ, သယဉ္စ တထာ တထာ ဝိညေယျတ္တာ ကာယေန ဝိညတ္တီတိပိ ကာယဝိညတ္တိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၀။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၈၈။
) ဟူသည် လက်လှုပ်ခြင်း, ဦးခေါင်းလှုပ်ခြင်း စသော ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မိမိအလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေမှုပင်တည်း။
လာစေလို၍ လက်ယပ်ခေါ်ရာ၌ အခေါ်ခံရသူသည် လှုပ်ရှားသော လက်ကိုသာ မြင်ရသော်လည်း လှုပ်ရှားသော လက်သည်၎င်း ဝါယောဓာတ်သည်၎င်း ကာယဝိညတ်မဟုတ်။
လှုပ်ရှားသော လက်အဆင်းကို မြင်သည်၏ အခြားမဲ့၌ မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သော လှုပ်ရှားမှု၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်၏ အမူအရာအထူးသာလျှင် ကာယဝိညတ်မည်သည် (အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၄၄-၅)။
ချဲ့ဦးအံ့- ဆရာသည် တပည့်တစ်ယောက်ကို လာစေလို၍ လက်ယပ်ခေါ်ရာ၌ ရှေးဦးစွာ လာစေလိုသော စိတ်ဖြစ်၏။
ထိုစိတ်နှင့်အတူ စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်များသည် ထိုထိုအရပ် များစွာဖြစ်ကြ၏။
လှုပ်ရှားမည့်လက်၌ ဖြစ်သော စိတ္တဇကလာပ်တွင် ဝါယောဓာတ်သည် တခြားသော မဟာဘုတ်များထက် သတ္တိလွန်ကဲလျက် ရှိ၏။
ပကတိရိုးရာအခါ၌ကဲ့သို့ အေးအေးဆေးဆေး မဟုတ်ဘဲ ထိုဝါယောဓာတ်မှာ ထူးခြားသော အမူအရာတစ်မျိုးပါရှိ၏။
ထိုဝါယောဓာတ်၏ ထူးခြားသော အမူအရာသည် ကာယဝိညတ်မည်၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၄)။
မျက်စိတမှိတ်ခန့်ကာလ၌ ကုဋေတစ်သိန်းခန့်မျှ စိတ်များဖြစ်နိုင်၏။
ထိုစိတ်များတွင် ဝိညတ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သော စိတ် (ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကစိတ်) များလည်း ပါရှိကြ၏။
ဝိညတ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သော စိတ်များ ဖြစ်တိုင်းဖြစ်တိုင်း ထူးခြားသော အမူအရာတစ်မျိုးပါသည့် ဝါယောဓာတ်လွန်ကဲသော စိတ္တဇကလာပ်များလည်း အထပ်ထပ် ဖြစ်ကြ၏။
ထို့ကြောင့် အငြိမ်မနေဘဲ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်လာသည်။
ထိုသို့လှုပ်ရှားရာ၌ သစ်ပင်များ လေတိုက်၍ လှုပ်သကဲ့သို့ စည်းကမ်းမဲ့ ပရမ်းပတာ လှုပ်သည်မဟုတ်။
စိတ်၏အလိုကျ လှုပ်ရှားအောင် ဝါယောဓာတ်၏ ထူးခြားသော အမူအရာတစ်မျိုး (ဝိညတ်) က ကူညီပဲ့ကိုင်ပေး၏။
ဥပမာ- လှေသူကြီးသည် မိမိလှေကို လိုရာခရီးသို့ ရောက်အောင် ပဲ့ကိုင်ပေးသကဲ့သို့တည်း။
ဤဥပမာ၌ လှေသူကြီးနှင့် ကာယဝိညတ်တူသည်၊ လှေနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ တူသည် (ပရမတ္ထဒီပနီ။
အနုဒီပနီ)။
ဤအစီအစဉ်ဖြင့် လက်လှုပ်ရှားလာသောအခါ တပည့်ဖြစ်သူက “ဆရာသည် ငါ့ကိုလာစေချင်၏”ဟု ဆရာ၏ အလိုဆန္ဒကို သိလေသည်။
ထိုသို့သိရာ၌ “စိတ်၊ စိတ္တဇရုပ်၊ လှုပ်ရှားမှု၊ အမူအရာ”ဟု အချုပ်မှတ်ရန် လေးချက်ရှိ၏။
ထိုတွင် စိတ်ကလည်း အလိုဆန္ဒကို သိစေနိုင်သည်မဟုတ်၊ စိတ်က အလိုဆန္ဒကို သိစေနိုင်သည်ဆိုလျှင် မလှုပ်မရှက် စိတ်သက်သက် ဖြစ်နေခိုက်မှာလည်း အလိုဆန္ဒကို သိရပေလိမ့်မည်။
ထို့ကြောင့် စိတ်က အလိုဆန္ဒကို မသိစေနိုင်သည်မှာ ထင်ရှား၏။
စိတ္တဇရုပ်ကလည်း အလိုဆန္ဒကို သိစေနိုင်သည်မဟုတ်၊ စိတ္တဇရုပ်က အလိုဆန္ဒကို သိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလျှင် ဝိညတ်မပါသော စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်များ ဖြစ်နေခိုက်မှာလည်း အလိုဆန္ဒကို သိရပေလိမ့်မည်။
ထို့ကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်က အလိုဆန္ဒကို မသိစေနိုင်သည်မှာ ထင်ရှား၏။
လှုပ်ရှားမှုကလည်း အလိုဆန္ဒကို သိစေနိုင်သည်မဟုတ်၊ လှုပ်ရှားမှုသက်သက်က အလိုဆန္ဒကို သိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလျှင် အိပ်ပျော်နေစဉ် လက်ခြေများ လှုပ်ရှားရာ၌လည်း အလိုဆန္ဒကို သိရပေလိမ့်မည်။
ထို့ကြောင့် လှုပ်ရှားမှုသက်သက်ကလည်း အလိုဆန္ဒကို မသိစေနိုင်သည်မှာ ထင်ရှား၏။
လက်ယပ်ခေါ်ရာ လက်လှုပ်ရှားရာ၌ စိတ္တဇကလာပ်များ ဖြစ်ကြ၏။
ထိုစိတ္တဇကလာပ်များ၌ အခြားသော မဟာဘုတ်များထက် လွန်ကဲသော ဝါယောဓာတ်ပါဝင်၏။
ထိုဝါယောဓာတ်၏ ထူးခြားသော အမူအရာ (ဝိညတ်) ကသာ အလိုဆန္ဒကို သိစေနိုင်သည်၊ ထိုဝိညတ်ကို စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သည်မဟုတ်၊ မနောဝိညာဉ်ဖြင့်သာ သိအပ်သည်၊ စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် လှုပ်ရှားသောလက်၏ အဆင်းရူပါရုံကိုသာ သိနိုင်မြင်နိုင်လေသည်။
ဝိညတ်ကိုကား မနောဝိညာဉ်ဖြင့်သာ သိနိုင်၏။
ဥပမာ- ဆိုင်၏ ပြင်ပ၌ အလံစိုက်ထားသည်ကို စက္ခုဝိညာဉ် (မြင်သိစိတ်) ဖြင့် တိုက်ရိုက်မြင်သိ၍ ဆိုင်တွင်း၌ အရက်ရှိကြောင်းကို မနောဝိညာဏဓာတ်ဖြင့် စိတ်ဖြင့် မှန်းဆသိရသကဲ့သို့တည်း။
ဤဥပမာ၌ အလံကို စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် မြင်ရခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားသော ကိုယ်အဆင်းရူပါရုံကို စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် မြင်ရခြင်း တူသည်၊ အလံကိုမြင်၍ ဆိုင်အတွင်း၌ အရက်ရှိကြောင်းကို မနောဝိညာဏဓာတ်ဖြင့် စိတ်ဖြင့် မှန်းဆ၍ သိရခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားသော ကိုယ်အဆင်းရူပါရုံကိုမြင်၍ ဝိညတ်ကို မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိရခြင်း တူသည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၅)။
ဝိညတ်ဟူသည် ပင်ကိုယ်လက္ခဏာသီးခြားမရှိ၊ မရကောင်း။
ထို့ကြောင့် ပရမတ္ထအစစ်မဟုတ်၊ ပရမတ္ထအတုသာဖြစ်သည်၊ ရုပ်အစစ်မဟုတ် ရုပ်အတုသာဖြစ်သည် (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊၉၇၊ ၁၁၅)။
ဝစီဝိညတ် ဝစီဝိညတ်ဝစီဝိညတ္တိ (ထီ) [ဝစီ+ဝိညတ္တိ။
ဝစီ ဧဝ ဝိညတ္တိ ဝစီဝိညတ္တိ။
ဝစိယာ ဝိညတ္တိ ဝစီဝိညတ္တိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆။
မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၃၉။
ဝါစာ စ သာ ဝိညတ္တိ စာတိ ဝစီဝိညတ္တိ၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၇၈။
ဝိညတ္တိ-ပုဒ်နှင့် တွဲစပ်ကြည့်။
] ဝစီဝိညတ်- (က) စကား၊ စကားသံ၊ ဖြင့် (မိမိအလိုဆန္ဒ အကြံအစည်ကို) သူတစ်ပါးတို့အား သိစေ၊ ထင်စွာပြတတ်သော သဘော၊ ရုပ်။
(ခ) စကား၊ စကားသံ၊ ဖြင့် သူတစ်ပါးတို့သည် သိအပ်သော သဘော၊ ရုပ်။
(ဂ) စကား၊ စကားသံ၊ ဖြင့် သိအပ်ကြောင်း ဖြစ်သော သဘော၊ ရုပ်။
(ဃ) လှုပ်ရှားသောနှုတ် (= ဝစီဝိညတ်) ဟူသော သိတတ်သော သဘော၊ ရုပ်။
(က) (ခ) (ဂ) (ဃ) ကတမံ တံ ရူပံ ဝစီဝိညတ္တိ ... ယာ တာယ ဝါစာယ ဝိညတ္တိ ဝိညာပနာ ဝိညာပိတတ္တံ။
ဣဒံ တံ ရူပံ ဝစီဝိညတ္တိ။
ဝါစာယ အတ္တနော ဘာဝံ ဝိညာပေန္တာနံ တိရစ္ဆာနေဟိပိ ပုရိသာနံ၊ ပုရိသေဟိ ဝါ တိရစ္ဆာနာနမ္ပိ ဝစီဂဟဏာနုသာရေန ဂဟိတာယ ဧတာယ ဘာဝေါ ဝိညာယတီတိ ဝိညတ္တ။
သယဉ္စ ဝစီဂဟဏာနုသာရေန ဝိညာယတီတိပိ ဝိညတ္တိ။
... စောပနသင်္ခါတာ ဝစီဧဝ ဝိညတ္တိ ဝစီဝိညတ္တိ။
ဝစီဃောသေန အဓိပ္ပါယ ဝိညာပနဟေတုတ္တာ၊ သယဉ္စ တထာဝိညေယျတ္တာ, သယဉ္စ တထာဝိညေယျတ္တာဝါစာယ ဝိညတ္တီတိ ဝစီဝိညတ္တိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၁။
သည် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရတည်းဟူသော အကြောင်းတရား လေးပါးတို့တွင် စိတ်ကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။
ယင်းဝစီဝိညတ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော စိတ်များကား ဝုဋ္ဌောစိတ် (၁)၊ ကာမာဝစရဇောစိတ် (၂၉)၊ အဘိညာဉ်စိတ် (၂)ပါးအားဖြင့် (၃၂)ပါးတို့ ဖြစ်သည်။
သင်္ဂဟ၊၄၂။
ဝစီဝိညတ် ဖြစ်ပေါ်ပုံမှာ- “ဤစကားကိုပြောဆို”ဟု ကြံစည်သောသူအား အကြံအစည်ဖြစ်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရှေးဦးစွာ ဝိညတ်ကိုဖြစ်စေတတ်သော စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုစိတ်သည် ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာဟု ဆိုအပ်သော (၈)ပါးသော ရုပ်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထိုစိတ္တဇရုပ် (၈)ပါးတို့တွင် ပါဝင်သော စိတ္တဇပထဝီဓာတ်နှင့် အသံဖြစ်ရာအရပ်၌ တည်ရှိသော ကမ္မပထဝီဓာတ်တို့၏ ထိခိုက်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်သော-အခြင်းအရာ၊ အမှုအရာ အထူးကလေးသည် ဝစီဝိညတ် မည်၏။
ထိုဝစီဝိညတ်ကို သောတဝိညာဉ်ဖြင့် သိအပ်သည်မဟုတ်၊ မနောဝိညာဉ်ဖြင့်သာ သိအပ်သည်။
ဤဝစီဝိညတ်သည် လူသတ္တဝါတို့ကို မဆိုထားဘိ၊ တိရစ္ဆာန်တို့အားလည်း သိသာထင်ရှားလေသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် လူတို့၏ “လာလော့” “သွားလော့”ဟု ပြောဆိုသော အသံကို ကြားသဖြင့် “ဤသူသည် ဤအမှုကို ပြုစေလိုယောင်တကား = ပြုစေလိုပုံရ၏”ဟု သိ၍ လာလည်းလာကြသည်။
သွားလည်းသွားကြသည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၀။
ဝိဘာဝိနီ၊ ၂၀၁။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၄၇)။
ဝစီဝိညတ်သည် ပရမတ္ထအစစ်မဟုတ်၊ အတုမျှသာ ဖြစ်သည်။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၅၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၉။
မူလဋီကာ၊၁၊၇၂။
အနုဋီကာ၊၁၊၇၈)။
ဝစီဝိညတ်သည် စိတ္တက္ခဏတစ်ချက်မျှသာ အသက်ရှည်သည်။
ထို့ကြောင့် “စိတ္တာနုပရိဝတ္တိနော ဓမ္မာ” ဟူသော မာတိကာပုဒ်တွင် ပါဝင်၍ စိတ်နှင့် ပြိုင်တူဖြစ်၊ ပြိုင်တူချုပ်သည်။
ဝစီဝိညတ်သည် စကားပြောသူ၏ အလိုကို သူတစ်ပါးအား ပြခြင်း ကိစ္စရှိသည်။
စကား၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်သည်။
စိတ္တသမုဋ္ဌာန် ပထဝီဓာတ်လျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိသည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇။
အဘိ၊ဝတာရ၊၉၅)။
ကာယဝိညတ္တိ ဝစီဝိညတ္တိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၃။
ဗျဉ္ဇနာဝါစာဘာဝတော ဝါ အဓိပ္ပါယဝိညာပနတော စ၊ ဝါစာ စ ဧတာယ ဝိညတ္တိ စာတိ ဝစီဝိညတ္တိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂။
သဝိညာဏကဿ သဒ္ဒသင်္ခါတာယ ဝါစာယ အဓိပ္ပါယံ ဝိညာပေတိ သယဉ္စ ကာယ ဝိညာယတီတိ ဝစီဝိညတ္တိ။
ဝိဘာဝိနီ၊ ၂၀၀။
ဝိညတ္တိသဒ္ဒဿ ကတ္တုကမ္မဝသေန အတ္ထဒွယံ ကာယဝိညတ္တိဝစီဝိညတ္တိသဒ္ဒဉ္စ တရိယာတညုရိသသမာသံ ဒဿေန္တာ စလမာနကသယနာတိ အာဒိဟ။
မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၁၃၉။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၀။
ကာယဝိညတ် ၂၁။
ဝစီဝိညတ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အာကာသဓာတ်သည် ရုပ်ကလာပ်များကို ပိုင်းခြားပေးသော ရုပ်တရားတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ရူပပရိစ္ဆေဒရုပ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
(သင်္ဂဟ၊၄၀။
ဝိဘာဝိနိ၊၁၈၉) ဤ၌ ကောင်းကင်ပြင်ဟူသော အဇဋာကာသ၊ အိုးပေါက်၊ နံရံပေါက်စသော ပရိစ္ဆန္နာကာသ၊ သို့မဟုတ် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်၌ ကသိုဏ်းမှ ရသော ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသကို မဆိုလို။
ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုနှင့် တစ်ခု၏ အကြားအပေါက်ဟူသော ပရိစ္ဆေဒအာကာသကိုသာ ဆိုလိုသည်။
အယံ ဟိ အာကာသဓာတု တံ တံ ရူပကလာပံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ဟောတိ။
ယာယ ပရိစ္ဆိန္နေသူတိအာဒိနာ အာကာသဓာတုယာ တံတံကလာပါနံ ကလာပန္တရေဟိ အသင်္ကရကာရဏတံ ဒေဿတိ။
(မဟာဋီ၊၂၊၁၀၁။
) ၎င်းသည် လက္ခဏ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် ဟူသော သဘောလေးပါးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
လက္ခဏ = ရုပ်ကလာပ်တို့ကို ပိုင်းခြားတတ်သော သဘော (ရူပပရိစ္ဆေဒလက္ခဏာ) ရသ = ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို ထင်ရှားပြခြင်း ကိစ္စ (ရူပပရိယန္တပ္ပကာသနရသာ) ပစ္စုပဋ္ဌာန် = (က) ရုပ်ကလာပ်တို့၏ နယ်ခြားဒေသ သဘော (ရူပမရိယာဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ) (ခ) မဟာဘုတ်တို့၏ မထိအပ်သည်၏ အဖြစ် သဘော (အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ) (ဂ) ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အပေါက်အကြား၏ အဖြစ် သဘော (ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ) ပဒဋ္ဌာန် = အပိုင်းခြားခံရသော ရုပ်ကလာပ်များ (ပရိစ္ဆိန္နရူပပဒဋ္ဌာနာ) (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၈။
) နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် အာကာသဓာတ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အာကာသဓာတ်သည် ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုနှင့် တစ်ခုကို မရောယှက်အောင် ပိုင်းခြားပေးသည်။
ဥပမာ- စက္ခုဒသကကလာပ်ကို ကာယဒသကကလာပ်နှင့် မရောစပ်စေဘဲ၊ ကလာပ်တစ်ခု၌ တည်သော ရုပ်တရားများနှင့် အခြားကလာပ်၌ တည်သော ရုပ်တရားများကို ခွဲခြားထားသည်။
ဤပိုင်းခြားမှုကြောင့် “ဤကလာပ်သည် အထက်၌ရှိ၏၊ အောက်၌ရှိ၏၊ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်၌ရှိ၏” ဟူသော အပိုင်းအခြားများ ထင်ရှားလာသည် (ယာယ ပရိစ္ဆိန္နေသု ရူပေသု ဣဒမိတော ဥဒ္ဓံ၊ အဓော၊ တိရိယန္တိ စ ဟောတိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၂။
အကယ်၍ အာကာသဓာတ်က ပိုင်းခြား၍ မထားလျှင် ရုပ်ကလာပ်အားလုံး တစ်ပြင်တည်း ဖြစ်သွားပြီး အထက်၊ အောက်၊ ဘေးဟူ၍ မရှိတော့ပေ။
ထို့ကြောင့် အာကာသဓာတ်သည် ရုပ်ကလာပ်များကို ပိုင်းခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး (အယံ ဟိ အာကာသဓာတု တံ တံ ရူပကလာပံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ဟောတိ။
မဟာဋီ၊၂၊၁၀၁။
)၊ ရုပ်ကလာပ်များ၏ အချင်းချင်း မရောယှက်မှုကို ထင်ရှားပြသည်။
သို့သော် ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၌ တည်သော ရုပ်တရားများ အချင်းချင်း မရောယှက်မှုကိုမူ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာက ပိုင်းခြားပေးသည်။
အာကာသဓာတ်၏ ဖြစ်ပေါ်ပုံနှင့် ဆက်နွှယ်မှု အာကာသဓာတ်သည် ရုပ်ကလာပ်များကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဥပမာ- လက်နှစ်ချောင်းကို ပူးကပ်လိုက်သောအခါ လက်ချောင်းနှစ်ခု၏ အကြားအပေါက်ဟူသော အာကာသဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့၊ ရုပ်ကလာပ်များ စုပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ၎င်းတို့၏ အကြားအပေါက်အဖြစ် အာကာသဓာတ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အာကာသဓာတ်က ရုပ်ကလာပ်များကို ပိုင်းခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်ကလာပ်များကလည်း အာကာသဓာတ်ကို ပိုင်းခြားပေးသည် (တဒ္ဓမ္မူပစာရ)။
ဤသို့ဖြင့် အာကာသဓာတ်က ရုပ်ကလာပ်များကို မရောယှက်အောင် ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ အထက်၊ အောက်၊ ဘေး စသော အပိုင်းအခြားကို ထင်ရှားပြသည်။
အာကာသဓာတ်၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန် အမြင် အာကာသဓာတ်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌ အောက်ပါ သဘောများ ထင်လာသည်- ရူပမရိယာဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ = ရုပ်ကလာပ်တို့၏ နယ်ခြားဒေသ သဘောအဖြစ် ထင်လာသည်။
ဥပမာ- တိုင်းပြည်နှစ်ခု၏ နယ်ခြားဒေသကဲ့သို့၊ ရုပ်ကလာပ်များ၏ အပိုင်းအခြားမျှသာ ဖြစ်၍ ဉာဏ်ဖြင့် ယူအပ်သည် (မဟာဋီ၊၂၊၁၀၁။
အသမ္ဖုဋ္ဌဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ = ရုပ်ကလာပ်များ၌ တည်သော မဟာဘုတ်တို့သည် အာကာသဓာတ်ကို မထိအပ်၊ မထိနိုင်သည့် သဘောအဖြစ် ထင်လာသည်။
အကြောင်းမှာ မဟာဘုတ်တို့က အာကာသဓာတ်သို့ ပျံ့နှံ့မှု မရှိသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ အကယ်၍ ပျံ့နှံ့မှုရှိခဲ့လျှင် အာကာသဓာတ်၏ ပိုင်းခြားမှု မဖြစ်နိုင်ဘဲ ရုပ်ကလာပ်များ တစ်ပြင်တည်း ဖြစ်သွားမည် (မူလဋီ၊၁၊၁၅၂။
အနုဋီ၊၁၊၁၆၅။
ဓမ္မသင်္ဂဏီ (၆၃၇)၌ “အသမ္ဖုဋ္ဌံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ” ဟု မဟာဘုတ်လေးပါးက အာကာသဓာတ်ကို မထိနိုင်ကြောင်း ဟောထားသည်။
ဆိဒ္ဒဝိဝရဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ = ရုပ်ကလာပ်များ၏ အကြားအပေါက်အဖြစ် ဉာဏ်၌ ထင်လာသည်။
ဤသည်မှာ အာကာသဓာတ်၏ ဖြစ်ပေါ်မှု၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်သည်။
မဟာဘုတ်နှင့် အာကာသဓာတ်၏ ဆက်စပ်မှု ရုပ်ကလာပ်များ၌ တည်သော မဟာဘုတ်တို့က အာကာသဓာတ်ကို မထိနိုင်သော်လည်း၊ ကလာပ်ပြား မဟာဘုတ်အချင်းချင်းကား ထိစပ်နိုင်သည် (ဥပမာ- လက်ဝါးနှစ်ဖက် ထိစပ်သကဲ့သို့)။
သို့သော် ၎င်းတို့ ရောယှက်မှု မရှိဘဲ၊ အာကာသဓာတ်က ၎င်းတို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို ထင်ရှားပြသည်။
အာကာသဓာတ်သည် မဟာဘုတ်တို့၏ ကင်းဆိတ်မှု (သုညဘာဝ) သဘောဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ပိုင်းခြားပေးသည် (အနုဋီ၊၁၊၁၆၅။
အာကာသဓာတ်၏ အရေးပါမှု အာကာသဓာတ်သည် ဖောက်ပြန်တတ်သော ရုပ္ပနလက္ခဏာ မရှိသော်လည်း၊ ရုပ်ကလာပ်များနှင့် ပူးတွဲဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် ရုပ်တရားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည် (တဒ္ဓမ္မူပစာရ)။
၎င်းကို ဘုရားရှင်က မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တန် (မ၊၂၊၈၆။
)၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တန် (မ၊၃၊၂၈၅။
)၊ အဘိဓမ္မာ (အဘိ၊၂၊၈၆။
) တို့၌ ရှုပွားရန် ညွှန်ကြားထားသည်။
အကြောင်းမှာ အာကာသဓာတ်ကို ရှုမြင်ပါမှ ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲ၍ ပရမတ်တရားများကို သိမ်းဆည်းနိုင်ပြီး၊ အနတ္တဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကာ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်နိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
အဋ္ဌကထာ၌လည်း ဥပါဒါရူပဒဿနတ္ထံ ဟု ဥပါဒါရုပ်များကို ရှုပွားရန် အာကာသဓာတ်ကို အကျယ်ဟောထားကြောင်း ဖော်ပြသည် (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၇။
အာကာသဓာတ် ရှုနည်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းရှု၍ အကြည်ဓာတ်၌ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ရှုသော်လည်း ပြိုကွဲမသွားဘဲ အတုံးလိုက် တွေ့နေပါက၊ အာကာသဓာတ်ကို လင်းရောင်ခြည်ဖြင့် ထိုးစိုက်၍ ရှုရမည်။
ဥပမာ- လက်မောင်းသားကို သေချာကြည့်လျှင် မွေးညင်းပေါက်များကို မြင်ရသကဲ့သို့၊ အကြည်ပြင်၌ အာကာသဓာတ်ကို မြင်အောင် ရှုပါက၊ ၎င်းနှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရုပ် ကလာပ်များကို တွေ့ရှိမည်။
ပါရမီ အားကောင်းသူများအတွက် သေးငယ်သော ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များကို အလွယ်တကူ မြင်နိုင်သော်လည်း၊ အားနည်းသူများက အတုံးအခဲကြီးများကို တွေ့ပြီး ထပ်မံ ဓာတ်ခွဲရှုရန် လိုအပ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၁၉။
အာကာသဓာတ် ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲပါ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အာဟာရဇရုပ် ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့ စားသုံးလိုက်သော အစာအာဟာရကို အကြောင်းခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားများ ဖြစ်ပါသည်။
၎င်း၏ ဖြစ်ပေါ်ပုံမှာ အလွန် သိမ်မွေ့နက်နဲပြီး အဘိဓမ္မာနှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများတွင် အကျယ်တဝင့် ရှင်းပြထားပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် အာဟာရ ဟူသည် အဘယ်နည်း။
ဤနေရာ၌ အာဟာရ ဆိုသည်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် စားစရာ၊ သောက်စရာကို ဆိုလိုခြင်းထက်၊ ထိုစားစရာ၊ သောက်စရာများတွင် ပါဝင်သော ဩဇာ ခေါ် အာဟာရဓာတ်၊ အာဟာရအဆီအနှစ် ကို အဓိက ရည်ညွှန်းပါသည်။
ဤဩဇာသည် ကံကြောင့်ဖြစ်သောရုပ် (ကမ္မဇရုပ်)၊ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သောရုပ် (စိတ္တဇရုပ်)၊ ဥတုကြောင့်ဖြစ်သောရုပ် (ဥတုဇရုပ်) နှင့် အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သောရုပ် (အာဟာရဇရုပ်) ဟူသော အကြောင်းလေးပါးကြောင့်ဖြစ်သည့် ရုပ်ကလာပ် အားလုံးတို့၌ ပါဝင်ပါသည်။
ဤဩဇာလေးမျိုးလုံးကို "ကဗဠီကာရ အာဟာရ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပါသည်။
ကဗဠီကာရ အာဟာရ: "အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော အာဟာရ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤသို့ ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ ဩဇာဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်ပြင်ပ (ဥပမာ - ပန်းကန်ထဲ) တွင် ရှိနေစဉ် အာဟာရဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ဘဲ၊ အလုတ်ပြု၍ မျိုချကာ ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းသို့ ရောက်ရှိမှသာ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
သို့မဟုတ် အလုတ်အလွေးပြု၍ စားမျိုအပ်သော အစာဟူသော တည်ရာရှိသောကြောင့် ထိုတည်ရာ၏အမည်ကို တည်တတ်သော ဩဇာ၌ တင်စား၍ ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အဓိက အာဟာရ: အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသော အဓိက အာဟာရမှာ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ရှိသော ဩဇာ (အဇ္ဈတ္တိက ဩဇာ) ဖြစ်သည်။
အာဟာရဇရုပ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အဆင့်ဆင့် (က) စားသုံးခြင်း: လူတို့သည် ထမင်း၊ ဟင်း စသည်တို့ကို စားသုံးကြသည်။
ဤအစာများသည် အများအားဖြင့် ဥတု (တေဇောဓာတ်) ကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇဩဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် (ဥတုဇရုပ် + ဩဇာဓာတ်) များ ဖြစ်ကြသည်။
(ခ) အတွင်းသို့ ရောက်ရှိခြင်း: စားသုံးလိုက်သောအခါ အစာများသည် ခံတွင်း၊ လည်ချောင်းမှတစ်ဆင့် အစာအိမ်၊ အူ စသည်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။
ဤအဆင့်တွင် ၎င်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ရောက်ပြီဖြစ်သော်လည်း အများအားဖြင့် ဥတုဇရုပ် အဖြစ်သာ ရှိနေသေးသည်။
(ဂ) ကမ္မဇဝမ်းမီးနှင့် တွေ့ထိခြင်း: အရေးကြီးဆုံး အဆင့်မှာ အစာအိမ် စသည့်နေရာများသို့ ရောက်ရှိလာသော အစာထဲမှ ဩဇာဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၌ ကံကြောင့် အမြဲတစေ ဖြစ်ပေါ်နေသော ကမ္မဇ တေဇောဓာတ် (ကမ္မဇဝမ်းမီး သို့မဟုတ် ပါစကတေဇောဓာတ်) နှင့် တွေ့ထိခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤကမ္မဇဝမ်းမီးသည် ကံကြောင့်ဖြစ်သော ဇီဝိတနဝက ကလာပ်များတွင် ပါဝင်သော တေဇောဓာတ် ဖြစ်သည်။
(ဃ) အာဟာရဇရုပ် အသစ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း: ထိုကမ္မဇဝမ်းမီး (နှင့်တကွ ကမ္မဇမဟာဘုတ်များ) ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိသောအခါ၊ စားသုံးလိုက်သည့် အစာထဲမှ ဩဇာဓာတ် သည် စွမ်းအားပြည့်ဝလာပြီး အာဟာရဇ ဩဇဋ္ဌမက ရုပ်ကလာပ် (အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်) အသစ်များကို စတင် ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။
ဤအာဟာရဇရုပ် အသစ်များသည် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားပါသည်။
(င) ဆင့်ကဲဖြစ်ပွားခြင်း (သန္တတိ): ထိုသို့ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော အာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ်များတွင် ပါဝင်သော ဩဇာဓာတ်သည်လည်း ၎င်း၏ တည်မြဲခိုက် (ဌီခဏ) တွင် အခြားသော ဩဇာများ (ကမ္မဇ၊ စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ ဩဇာများ) ၏ အထောက်အပံ့ကို ရယူကာ နောက်ထပ် အာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ်အသစ်များကို ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်စေပြန်သည်။
ဤဖြစ်စဉ်သည် သံသရာလည်သကဲ့သို့ အဆင့်ဆင့် (၁၀ ကြိမ်၊ ၁၂ ကြိမ်ခန့်) ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
(စ) ထောက်ပံ့မှု ကာလ: တစ်ရက်စားသုံးလိုက်သော အာဟာရမှ ရရှိသော ဩဇာသည် (၇) ရက်ခန့်အထိ ခန္ဓာကိုယ်ကို ထောက်ပံ့နိုင်ပြီး အာဟာရဇရုပ်များကို ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုပါသည်။
နတ်ဩဇာသည် တစ်လ၊ နှစ်လ အထိ ထောက်ပံ့နိုင်သည်။
(ဆ) အခြားနည်းလမ်းများ: ပုံမှန်စားသုံးခြင်း မဟုတ်ဘဲ အကြောမှ ဆေးသွင်းခြင်း၊ နှာခေါင်းမှ ပိုက်ဖြင့် အစာသွင်းခြင်း၊ အရေပြားမှ ဆေးလိမ်းခြင်း၊ မိခင်မှ သန္ဓေသားသို့ ချက်ကြိုးမှတစ်ဆင့် အာဟာရရောက်ရှိခြင်း တို့ဖြင့်လည်း အာဟာရဇရုပ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
အဓိကမှာ ဩဇာဓာတ်သည် ကမ္မဇဝမ်းမီး၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။
အာဟာရဇရုပ် စတင်ဖြစ်ချိန် ပဋိသန္ဓေ၏ ဥပါဒ်ကာလအခိုက်၌ ကမ္မဇရုပ်သာ ဖြစ်သေး၏၊ စိတ္တဇရုပ် ဥတုဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တို့ကား မဖြစ်ကြသေးပေ။
ပဋိသန္ဓေ၏ ဌီကာလမှစ၍ ဥတုဇရုပ်တို့ စတင် ဖြစ်ပွားကြသည်၊ ပဋိသန္ဓေနောင် ပထမဘဝင်၏ ဥပါဒ်ကာလမှ စ၍ စိတ္တဇရုပ်တို့ စတင် ဖြစ်ကြသည်၊ အာဟာရဇရုပ်တို့ကား မိခင်စားမျိုလိုက်သော အစာအာဟာရသည် ကိုယ်ဝန်သားငယ်၏ ချက်ကြိုးမှတစ်ဆင့် ကိုယ်ဝန်သားငယ်၏ ခန္ဓာအိမ်အတွင်းသို့ ပြန့်နှံ့သွားသော အချိန်အခါမှစ၍ အာဟာရဇရုပ်တို့ စတင် ဖြစ်ပွားကြသည်။
အာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ် (၂) စည်း ၁။