kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ပြည်သူအများလည်း တရားစောင့်သုံးကြသည်။
ဤသို့အားဖြင့် နေမိမင်းကြီးသည် ထီးနန်းစိုးစံရာ တနေ့သောအခါ ဘေးလောင်းတော်တို့ကဲ့သို့ ဆံပင်ဖြူကို သိရှိတော်မူသော အချိန်၌ ထီးနန်းကို ကာလရဋ္ဌမည်သော သားတော်အား လွှဲအပ်ပြီးလျှင် တောထွက်ရဟန်းပြု၍ အသက်ထက်ဆုံးနေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၆ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ en:Mahanipata Jataka#4. Prince Nemi (the noble king) - Act of absolute determination။
300px|thumb|ဗောရောဗုဓော စေတီ၏ အနောက်မြောက်ထောင့်မြင်ကွင်း ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများအနက် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်း၌ရှိသော ဗောရောဗုဓောစေတီသည် အကြီးကျယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် စေတီတော်၏ ကြည်ညိုဖွယ်ဖြစ်သော ဗိသုကာလက်ရာနှင့် ပန်းတမော့လက်ရာများသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ အလွန်တရာ ကျော်စောလေသည်။
ဟာရီ ဂန်နာတို , UNESCO ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ ဗောရောဗုဓော ဗောရောဗုဓောစေတီသည် ဂျားဗားကျွန်းအလယ်ပိုင်း ယောယာကားတားမြို့ အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၂၀ အကွာ အယ်လိုနှင့် ပရိဂိုမြစ်ဆုံရာတွင် ရှိသော ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
ယင်းဒေသသည် တခါက ရေအိုင်ကြီးသဖွယ် ဖြစ်လေရာ ဗောရောဗုဓောစေတီသည် ရေအိုင်တွင်းတွင် ငွါးငွါးစွင့်စွင့် ပွင့်နေသော ကြာပန်းကြီးသဖွယ် တင့်တယ်သည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
စေတီတော်ကြီး၏ ပတ်ဝန်းကျင် ကုန်းမြင့်တဝိုက်သည် ထန်းပင်တို့ဖြင့် အထူးတင့်တယ်၍ အချို့နေရာတွင် စပါးပင်တို့ဖြင့် စိမ်းလန်းစိုပြေလျက်ရှိသည်။
အရှေ့နှင့် အနောက်ဘက် ခပ်လှမ်းလှမ်းတွင် မီးတောင်ကြီးများ မိုးလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
အနောက်ဘက်တွင် ပေ ၁၀၀၀၀ ကျော်မြင့်သော မီနိုးရာနှင့် ဆမ်းဗင်းမီးတောင်ကြီး ၂ တောင်ရှိ၍ အရှေ့ဘက်တွင် မားဗာဗူနှင့် အားအပီခေါ် အမြွာမီးတောင် ၂ တောင် ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် ဂျားဗားကျွန်းအား ပင်လယ်ထဲတွင် ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲစွဲနေစေရန် နှက်ထားသည့်သံမှိုဟု ဂျာဗားကျွန်းသူကျွန်းသားများက ယူဆသော မဂျေလန်တာင်ရှိသည်။
ဗောရောဗုဓောစေတီကို ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက တည်ခဲ့ဟန်ရှိသည်။
ဗိသုကာနှင့် တမော့လက်ရာများကို အကဲခတ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ၈ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တည်သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိသည်။
စေတီတော်တွင် သေလိန္ဒာဘုရင်များ အုပ်စိုးစဉ် ထွန်းကားသည့် အနုပညာ လက်ရာများကို တွေ့ရသည်။
သို့ရာတွင် မည်သည့် မော်ကွန်း ကျောက်စာမှတ်တမ်း စသည်တို့ကိုမျှ မတွေ့ရသဖြင့် အရင်းအမြစ်ကို ယခုတိုင် အတိအကျ မသိရချေ။
ဗောရောဗုဓောဟူသော အမည်သည် ဗရာနှင့် ဗုဓောဟူသော ဝေါဟာရ ၂ လုံးကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းနှင့် ကျောက်စာဖက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။
ဗရာဟူသည်မှာ သင်္သကရိုဋ်ဘာသာ ဝိဟာရမှ ဗိဟာရ၊ ထိုမှ ဗိရ၊ ဗရာဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်သည်။
ဗုဓောသည် ယခုစေတီကြီး၏ တောင်ဘက်ရှိ ရွာကလေး၏ အမည်ဟုဆိုသည်။
ထိုကြောင့် ဗောရောဗုဓောဟူသည်မှာ ဗုဓောရွာကျောင်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူသည်။
အချို့ကလည်း ဗောရောဗုဓောသည် ပရဗဓဟူသော စကားမှ လာသည်ဟုဆို၍ အချို့ကမူ မိနန်ကဗောဘာသာဖြင့် ဗုဒွမှ ဗုဓောဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
ဗုဒွ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ထင်ရှားခြင်း အနက်ဖြစ်၍ တောင်ကုန်းပေါ်မှ ထင်ရှားသော ကျောင်းတော်ကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မည်သို့ပင် အမျိုးမျိုး ကြံဆစေကာမူ အဓိပ္ပာယ်များမှာ တခုနှင့် တခု မတိမ်းမယိမ်းပင် ဖြစ်သည်။
ဗောရောဗုဓောစေတီကို အနီးရှိ မီးတောင်များမှ ရရှိသော တြာခိုက်ကျောက်မျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။
စေတီတော်၏ ပုံတော်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံစေတီတော်များမှ အတုယူ၍ ဂျာဗားအနုပညာလက်ရာဖြင့် မွမ်းမံခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရာ ရှိသည်။
စေတီတော်၏ ပန္နက်ပုံသည် လေးထောင့်ဖြစ်၍ မျက်နှာတဖက်လျှင် ၄၇၉ ပေ ရှိသည်။
ဖိနပ်တော်မှ သို့မဟုတ် ပန်းခုံမှ အာလိန်၊ သို့မဟုတ် ပစ္စယာ ၅ ဆင့် တက်သွား၍ ယင်းတို့အထက်၌ ကြည်းဝန်း ၃ ဆင့် ရှိပြန်သည်။
ယင်းတို့အထက် အလယ်ဗဟိုတွင် သပိတ်မှောက်၊ ငှက်ပျောဖူး၊ ထီးတို့ရှိသည်။
အာလိန် ၅ ဆင့်တွင် မုခ်ဝအဆောင်ကလေးများ ရှိ၍ ယင်းအဆောင်ထဲ၌ လူတကိုယ်နီးပါးရှိ ဓျာနိဗုဒ္ဓခေါ် ရုပ်ပွားတော်များကို တည်ထားကိုးကွယ်သည်။
ယင်းရုပ်တုတော်များသည် စုစုပေါင်း ၄၃၂ ဆူရှိသည်။
အပေါ်ဆုံး ပစ္စယာတွင် ရုပ်ပွား ၆၄ ဆူရှိ၍ ကျန်ပစ္စယာ ၄ ခုတွင် တဖက်တဖက်၌ ရုပ်ပွားတော် ၉၂ ဆူရှိသည်။
အရှေ့ဘက်ရှိ ရုပ်ပွားတော်များသည် အက္ခောဘယ (မြေညွှန်း) ပုံတော်၊ တောင်ဘက်ရုပ်ပွားတော်များသည် ရတနာ သမ္ဘဝ (ဆုပေး) ပုံတော်၊ အနောက်ဘက်တွင် အမိတဘာ (တရားထိုင်) ပုံတော်၊ မြောက်ဘက်တွင် အမောဃသိဒ္ဓိ (ရန်ကင်း) ပုံတော်တို့ ဖြစ်သည်။
ရုပ်ပွားတော်များနောက် ပစ္စယာလမ်းခြားလျက် စေတီတော်၏ နံရံ ၄ ခုတွင် တမော့လက်ရာများဖြင့် ထုလုပ်ထားသော စဉ့်ကွင်းကျောက်ချပ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
စေတီတော်အား တည်ဆောက်စဉ်က စဉ့်ကွင်းကျောက်ချပ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့်ရှိခဲ့ဟန် တူသော်လည်း ယခုအခါ ကျောက်ချပ်ရေ ၁၃၀၀ ခန့်သာ ရှိတော့သည်။
ယင်းကျောက်ချပ်များကို တခုနှင့်တခု ဆက်၍ အလျားလိုက် ချသွားလျှင် ၃ မိုင်ခန့် ရှည်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
စေတီတော်ကြီး၏ အပေါ်ဆုံး ပစ္စယာနံရံတွင် စဉ့်ကွင်း ၂ တန်းရှိသည်။
အပေါ်တန်းတွင် ဘုရားအလောင်းတော် သေတကေတု နတ်သားသည် လူ့ပြည်သို့ ကြည့်ခြင်းကြီး ငါးပါးဖြင့် ကြည့်ပြီးနောက် စုတေသည်မှ မိဂဒါဝုန်တော၌ မြတ်စွာဘုရားသခင် ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟောပြောသည်အထိ ရုပ်လုံးဖော်ထားသည့် စဉ့်ကွင်းများရှိ၍ အောက်တန်းတွင် မဟာယာန ဗုဒ္ဓသာသနာ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ် အကြောင်းအရပ် ဇာတ်များကို ရုပ်လုံးဖော်ထားသည့် စဉ့်ကွင်းများ ရှိသည်။
အပေါ်တန်းတွင် စဉ့်ကွင်းကျောက်ချပ် ၁၂၀ ရှိ၍ အောက်တန်းတွင်လည်း ၁၂၀ ရှိသည်။
thumb|ပန်ဒါဝက်ဝံကြီး ပန်ဒါဝက်ဝံကြီး () ခေါ် ဝက်ဝံမျိုးကို တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။
ပန်ဒါဝံကြီး၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ အီလျူရော့ပိုဒါ မီလာနိုလျူကာ (Ailuropoda melanoleuca) ဖြစ်သည်။
ပန်ဒါဝံကြီးမျိုးသည် ဝက်ဝံအငယ်စား အရွယ်ခန့်ရှိသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဝါးရုံတောများတွင် တွေ့နိုင်သည်။
အမြီးသည် ငုတ်တိုကလေးသာ ရှိသည်။
ခြေလုံးတုတ်၍ ခြေဖဝါးကြီးသည်။
ဖြူသော ကိုယ်လုံးတွင် လက်ပြင်တစ်ဝိုက်၌ အမဲရစ်ကြီး ရှိသည်။
ခြေထောက်၊ နားရွက်၊ မျက်စိ ပတ်လည်တွင် မဲနေရကား ကြောင်ကြောင်ကျားကျား ရှိသည်။
အသားစားသတ္တဝါ မျိုးစုတွင်ပါဝင်သော ပန်ဒါများသည် ဝါးပင်ကို အဓိကစားသုံးကာ ပန်ဒါရိုင်းများသည် အခြားသောမြက်ပင်များ၊ သစ်ဖုများ နှင့် ရှဉ့်ကဲ့သို့ အကောင်ငယ်များကိုပင် ရံဖန်ရံခါ စားသုံးလေ့ရှိသည်။
သန်မာသော သွားများနှင့် မေးရိုးရှိကာ ဝါးပင် များကို ကောင်းစွာဝါးချေနိုင်သည်။
လက်ဖဝါးတွင် လက်မနှင့် လက်ချောင်း ၅ ချောင်းပါဝင်ကာ အမြီးမှာ ၁၀ မှ ၁၅ စင်တီမီတာ ရှိသောကြောင့် ဝက်ဝံမျိုးစိတ်များအနက်တွင် ဒုတိယ အရှည်ဆုံး အမြီးရှိသူများဖြစ်ကြသည်။
သက်တမ်းမှာ နှစ် ၂၀ ရှည်ပြီး ပန်ဒါရိုင်းများသည် သဘာ၀တောထဲတွင် နှစ် ၃၀ ထိ အသက်ရှည်နိုင်သည်။
မင်းမင် အမည်ရှိ ပန်ဒါမလေးမှာ အသက် ၃၄ နှစ် ထိအသက်ရှင်ခဲ့သည်။
နေထိုင်မှု ပန်ဒါကြီးများသည် တောရိုင်းထဲတွင် ရှင်သန် နေထိုင်သော မျိုးနွယ်များဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် နေရာပိုင်နက် သတ်မှတ်ကာ သီးခြားနေထိုင်တတ်ကြသည်။
ဆက်သွယ်ရေးအနေနှင့် ပန်ဒါ အချင်းချင်း အသံပေး ဆက်သွယ်ခြင်း သစ်ပင်များကို ကျင်ငယ်စွန့်ကာ အနံ့ ပေးခြင်း တို့ကိုပြုမူတတ်ကြသည်။
သစ်ပင်တက် ကျွမ်းကျင်ကာ ကျောက်တောင်များ သစ်ခေါင်းများအတွင်း နေထိုင်တတ်ကြသော်လည်း နေရာအတည်တကျ နေထိုင်ခြင်းမရှိကြချေ။
အခြား နို့တိုက်သတ္တဝါများကဲ့သို့ ဆောင်းခိုခြင်းအလေ့အထမရှိတတ်ဘဲ ပူနွေးသောဒေသများသို့ သာ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်တတ်ကြသည်။
မိတ်ရာသီတွင်သာ ပန်ဒါ အချင်းချင်းရင်းနှီးစွာ နေထိုင်တတ်ကြကာ ရာသီကုန်တွင် သီးခြားပြန်လည် နေထိုင်တတ်သည်။
ပန်ဒါများသည်ရန်မလို တတ်သော်လည်း လူကို တိုက်ခိုက်တတ်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဝက်ဝံများ Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ။
တရဖျားကြီး (၁၂၉၇–၁၃၃၉) သည် စစ်ကိုင်းထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ သားတယောက်အမေ လင်းယဉ်ရွာသူ မုဆိုးမကို သီဟသူက မိဖုရားမြှောက်သည်တွင် ထိုသား တရဖျားဘွဲ့ ခံရသူလည်း မင်းသားဖြစ်လာသည်။
နန်းစံကာလ (၁၃၂၇ - ၁၃၃၅/၃၆) စစ်ကိုင်းတွင် ညီတော် အသင်္ခယာ စောယွန်း လွန်လျှင် နောင်တော်ဖြစ်သူ တရဖျားကြီးသည် ပင်းယမှ စစ်ကိုင်းသို့ ကူးကာ ညီတော်၏မိဖုရားကိုပင် မိဖုရားခေါင် တင်၍ မင်းပြုသည်။
သားဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်က ဖမ်းဆီးနန်းချသဖြင့် အကျဉ်းကျခံရသည်။
နောက် ရွှေတောင်တက်အား လုပ်ကြံသည့် နန္ဒပကြံက အသင်္ခယာစောယွန်း၏ သားဖြစ်သူ ကျစွာအား နန်းတင်သည်တွင် တရဖျားကြီးကိုပါ ကွပ်မျက်လိုက်သည်။
သီရိ သီဟသူရ ရွှေတောင်တက် (စစ်ကိုင်းအနော်ရထာ၊ ၁၃၁၃–၁၃၃၉) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက်၏ တတိယမြောက်မင်းဖြစ်ပြီး ၁၃၃၅/၃၆ မှ ၁၃၃၉ အထိ နန်းစံခဲ့သည်။
သူသည် ဖခမည်းတော် တရဖျား ၁ မင်းအား ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်၍ နန်းတက်လာခဲ့သည်။
၃ နှစ်အကြာတွင် စောယွန်း၏ သားအလတ် ကျော်စွာကို နန်းတင်လိုသည့် ဝန်ကြီးဖြစ်သူ နန္ဒပန်းကြံ ၏ လုပ်ကြံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
ရွှေတောင်တက် သေဆုံးပြီးနောက် ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ဖခမည်းတော်ကိုလည်း နန္ဒပန်းကြံက သတ်ပစ်ခဲ့လေသည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ရွှေတောင်တက်၏ မွေးဖွားရက်၊ ကွယ်လွန်ရက်နှင့် ထီးနန်းသက်တမ်းများ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။
ရင်းမြစ် မွေးဖွား–ကွယ်လွန် အသက် နန်းသက် ထီးနန်းသက်တမ်း ကိုးကား ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် ၂၃ စက်တင်ဘာ ၁၃၁၃ – ၁၃၃၉ ၂၈ [sic] ၁၃၃၆/၃၇–၁၃၃၉/၄၀ ၃ ဇာတာ (ဇာတာ၊ ၁၉၆၀၊ စာ ၄၃၊ ၇၀) တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၇၅ တွင် မွေးဖွားပြီး ၇၀၁ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်ဟု ဖော်ပြထားသဖြင့် အသက် ၂၆ နှစ် ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ၂၉ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်ဟု မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။
၆ နှင့် ၉ အား မှားယွင်းရေးသားထားဟန်တူသည်။
ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် (reconciled) ၂၅ မဟာရာဇဝင်ကြီး ၁၃၂၁–၁၃၃၉/၄၀ ၁၈ မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ စာ ၂၇၁ မဟာရာဇဝင်သစ် ၁၃၁၂–၁၃၃၉/၄၀ ၂၇ မဟာရာဇဝင်သစ်၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၇၄ မှန်နန်း ရာဇဝင် မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၉၀ မှတ်စုများ ကိုးကား ကျမ်းကိုးစာစုများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ်။
အသင်္ခယာ စောယွန်း ( ၁၂၉၉– ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃၂၇) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သည်။
ပင်းယမြို့တည် တစ်စီးရှင် သီဟသူမင်း နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ လင်းယဉ်ရွာသူ ရတနာပုံမိဖုရားတို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော်ဖြစ်ပြီး သာသနာနှစ် ၁၈၅၉၊ ကောဇာသက္ကရာဇ်-၆၇၇တွင် စစ်ကိုင်းမြို့ကို တည်၍ သီရိအသင်္ခယာဟူသော ဘွဲ့မည်ခံကာ မြန်မာပြည် မြောက်ဘက်တစ်လွှားကို မင်းပြုတော်မူသည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ်-၆၈၀တွင် ထောင်သင်းအစုနှင့် မြင်းကိုးသင်း ဘွဲ့တော်မူ၏။
ထို့ကြောင့် (ယခုတိုင် စစ်ကိုင်းထောင်သင်း)ဟူ၍ တွင်သည်။
အသင်္ခယာစောယွန်းသည် ဘုန်းလက်ရုံးအာဏာနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။
ပြည်သူလူထု ရဟန်းတို့အားလည်း သနားကြင်နာတော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၆၈၂-ခုနှစ်တွင် စင်္ကြန်ကျောင်းဆောက်လုပ်တော်မူပြီး ၆၈၄-ခုတွင် ပြီးစီးသည်။
နတ်ရွာစံတော်မူပြီး နောင်တော် တရဖျားကြီး နန်းဆက်ခံသည်။
မှန်နန်းရဇဝင်တော်ကြီး(ပတွဲ) ရာဇဝင်ကျော်တွင် သာသနာနှစ် ၁၈၅၂၊ ကောဇာသက္ကရာဇ်-၆၇၀ ဟုပြဆိုသည်။
ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ ရာဇဝင်ကျော် (ဟံသာဝတီ၊၁၉၆၅) အသင်္ခယာ စောယွန်းတွင် သမီးတော် စိုးမင်း ကိုယ်တော်ကြီး၊ သားတော် ကျစွာ၊ သားတော် နော်ရထာ မင်းရဲ၊ သားတော် တရဖျားငယ် လေးပါးရှိသည်။
ကျစွာ (ကျော်စွာ၊ ၁၃၂၃–၁၃၄၉) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက်တွင် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ၁၃၃၉ မှ ၁၃၄၉ ခုနှစ်အထိ စိုးစံခဲ့သည်။
အသင်္ခယာ စောယွန်း၏ သားတော်ကြီးဖြစ်ပြီး နန္ဒပကြံမှ နန်းတင်ပေးခဲ့သည်။
အစောပိုင်းဘဝ စစ်ကိုင်းဘုရင် အသင်္ခယာ စောယွန်းနှင့် မိဖုရား စောနှောင်းတို့မှ ၁၃၂၃ ခုနှစ် ဧပြီ ၉ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဇာတာ၊ ၁၉၆၀၊ စာ ၄၃၊ ၇၀ သားသမီးလေးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်ပြီး ပင်းယဘုရင် တစ်စီးရှင် သီဟသူနှင့် ပုဂံဘုရင် ကျော်စွာတို့၏ မြေး ဖြစ်သည်။
ဖခင် စောယွန်းသည် ၁၃၂၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၆ သားတော်ကြီးဖြစ်သူ ကျစွာသည် လေးနှစ်အရွယ်ခန့်သာ ရှိသေးရာ ဦးရီးတော် တရဖျားကြီးက စောနှောင်းအား မိဖုရားခေါင်အဖြစ် လက်ထပ်ပြီး ထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၈၉ စောယွန်း၏ သားတော်ကြီးနှင့် တရဖျား၏ မိဖုရားခေါင် စောနှောင်း၏ သားတော်ကြီးဖြစ်သော ကျစွာအား ကြီးပြင်းလာချိန်တွင် ထီးနန်းပြန်လည်ပေးအပ်ရန် တရဖျားကြီး စီစဉ်ခဲ့ခြင်းရှိမရှိကို တိကျစွာ မသိရှိရပေ။
၁၃၃၅/၃၆ တွင် တရဖျားကြီး၏ သားတော်ဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်မှ ဖခင်အား နန်းချပြီး ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
သားသမီးများ၏ အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရမှုကြောင့် စောနှောင်းသည် သားသမီးများ (နှင့် သမီးတော်ကြီး စိုးမင်းကိုယ်တော်ကြီး၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သတိုးဆင်ထိန်း) အား ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူ နန္ဒပကြံ၏ အကူအညီဖြင့် မင်းတုန်းမြို့သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။
သုံးနှစ်အကြာထိ နန္ဒပကြံအား ဆိတ်ဆိတ်နေရန် လာဘ်ထိုးခဲ့သည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ ၃၉၀ နန်းတက်ခြင်း ရွှေတောင်တက်သည် ကျစွာတို့အား မင်းတုန်းသို့ ပို့ဆောင်ထားခြင်းကို သိရှိပြီးနောက် ၁၃၃၉ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းသို့ စစ်တပ်နှင့်တကွ ရောက်ရှိလာပြီး စစ်ကိုင်းသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။
သို့သော် နန်းတော်သို့ ပြန်ရောက်ချိန်တွင် တရဖျားကြီး၏ သစ္စာခံများက ထကြွပုန်ကန်ကာ ရွှေတောင်တက်အား လုပ်ကြံလိုက်ကြသည်။
ယင်းနောက် ကျစွာအား နန္ဒပကြံမှ ထီးနန်းတင်ပေးခဲ့သည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၉၁ ကျစွာသည် သီရိတြိဘဝနာဒီတျ ပဝါရ ဓမ္မရာဇာ ဘွဲ့ခံယူကာ ထီးနန်းရယူခဲ့သည်။
ထီးနန်းအုပ်ချုပ်ခြင်း ကျစွာဘုရင် ထီးနန်းရယူပြီးနောက် နန္ဒပကြံအား ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် စစ်သေနာပတိအဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၆ နှစ်အရွယ်သာရှိသေးသူ ကျစွာဘုရင်သည် နန္ဒပကြံအား တိုင်းပြည်ကို စီမံခွင့် ပြုပေးခဲ့သည်။
ကျစွာဘုရင်လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်သည် ငြိမ်းချမ်းခဲ့သည်။
ပင်းယ ဥဇနာ၏ သမီးတော် စောပအို ကို လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် စစ်ကိုင်း၏ မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ပင်းယနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူနိုင်ခဲ့သည်။
သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၇ (၁၃၄၀ နှင့် ၁၃၄၄ ခုနှစ်အကြား ငါးစီးရှင် ကျော်စွာမှ ပင်းယဥဇနာအား တိုက်ထုတ်ခဲ့ချိန်အထိ နှစ်ပြည်ထောင် ငြိမ်းချမ်းရေး တည်မြဲခဲ့သည်။
) မြောက်ပိုင်းရှိ ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များသည်လည်း မွန်ဂိုများနှင့် တိုက်ပွဲဝင်နေရသည့်အတွက် ၁၃၅၀ နှောင်းပိုင်းတွင်မှ အလယ်ပိုင်း မြန်မာပြည်ထောင်များကို ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
သန်းထွန်း၊ ၁၉၆၄၊ စာ ၂၇၈ ကျစွာဘုရင်၏ နန်းသက်သည် ၉ နှစ်ကျော်ကြာခဲ့သည်။
တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်စာများသည် ကျစွာဘုရင်လက်ထက် ထူးခြားကြောင်းရာများ ရေးထွင်းထားသည်ကို မတွေ့ရှိရပေ။
မင်းတုန်းနှင့် စစ်ကိုင်းအကြားတွင် ကျစွာဘုရင်နှင့် မိဖုရားနှစ်ပါး မြေနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းလှူဒါန်းခဲ့ရာ သမန္တဘုရားတွင် ကျောက်စာတစ်ခုကို ၁၃၄၃/၄၄ တွင် ကျစွာဘုရင်မှ ရေးထိုးခဲ့သည်။
ကျောက်စာတွင် မင်းတုန်းတွင် ပုန်းခိုနေရပုံနှင့် ရွှေတောင်တက် လာရောက်တိုက်ခိုက်ပုံများကို ရေးထိုးထားသည်။
အခြား ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာတစ်ခုတွင် ကျစွာဘုရင်သည် သူ၏ တူတော် ရာဟုလာမင်းသား (နောင်တွင် သတိုးမင်းဖျားဘုရင်) အား ၁၃၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၄ တွင် လက်ဆောင်ပန္နာများ ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးထိုးထားသည်။
မဟာရာဇဝင်သစ်၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၇၅၊ အောက်ခြေမှတ်စု ၉ ကျစွာဘုရင်သည် ၁၃၄၉ ခုနှစ် မတ်လ (ခန့်မှန်း) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာများတွင် ကျစွာဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်နှင့် နော်ရထာ မင်းရဲ နန်းတက်ချိန်အကြား ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကွာဟနေခြင်းကို ညွှန်းပြနေသည်။
ကျောက်စာတစ်ခု (သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၇) တွင် ကျစွာဘုရင်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၁၀ (၂၉ မတ် ၁၃၄၈ မှ ၂၈ မတ် ၁၃၄၉ ထိ) တွင် ကွယ်လွန်သည်ဟု ဆိုသည်။
နော်ရထာမင်းရဲ ကိုယ်တိုင် စိုက်ထူခဲ့သော ကျောက်စာ (မဟာရာဇဝင်သစ်၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၇၅၊ အောက်ခြေမှတ်စု ၂) တွင် နော်ရထာမင်းရဲသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၁၁ (၂၉ မတ် ၁၃၄၉ မှ ၂၈ မတ် ၁၃၅၀ ထိ) တွင် ထီးနန်းတက်သည်ဟု ဆိုထားသဖြင့် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၁၁ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၃ ရက် (၈ နိုဝင်ဘာ ၁၃၄၉) ထိ သက်ရှိထင်ရှား ရှိနေကြောင်း သိရသည်။
စိုးမင်းကိုယ်တော်ကြီး၏ ကျောက်စာ (မဟာရာဇဝင်သစ်၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၇၅−၁၇၆) တွင် ကျစွာဘုရင်ကို ဆက်ခံသူ နော်ရထာ မင်းရဲသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၁၁ တွင် ၇ လကြာ ထီးနန်းရခဲ့ပြီး အာဏာရလာသည်မှာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၁၁၊ တန်ခူးလဆုတ် ၁၄ ရက် (၁၇ ဧပြီ ၁၃၄၉) ထက် မစောနိုင်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။
သို့သော် (သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၇) တွင် ကိုးကားထားသည့် ကျောက်စာသည် တိကျပြီး ကျစွာဘုရင် ကွယ်လွန်ရက်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၁၀ ၏ နောက်ဆုံးရက် ၂၈ မတ် ၁၃၄၉ ထက် နောက်မကျပေ။
မိသားစု ကျစွာမင်းတွင် အနည်းဆုံး မိဖုရား နှစ်ပါးရှိခဲ့သည်။
မိဖုရား စောပအိုနှင့် မွေးဖွားခဲ့သော သမီးတော် စောစလာ သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဥဇနာပြောင်၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ကျစွာဘုရင်၏ မွေးဖွားရက်၊ ကွယ်လွန်ရက်နှင့် ထီးနန်းသက်တမ်းများ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။
ရင်းမြစ် မွေးဖွား–ကွယ်လွန် အသက် နန်းသက် ထီးနန်းသက်တမ်း ကိုးကား ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် ၉ ဧပြီ ၁၃၂၃ – ၁၃၄၄ ၂၀ ၁၃၃၉–၁၃၄၄ ၅ Zata's horoscope section (Zata 1960: 70) says he was born on Saturday, 4th nekkhat of the 1st month of 658 ME. But 658 ME is a typographical error since Zata's own regnal lists section (Zata 1960: 43) says he was born in 685 ME. Saturday, 4th waxing of Kason 685 ME = 9 April 1323. မဟာရာဇဝင်ကြီး ၁၃၂၄–၁၃၄၄/၄၅ ၁၃၃၉/၄၀–၁၃၄၄/၄၅ မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ စာ ၂၇၁ မဟာရာဇဝင်သစ် ၁၃၁၈–၁၃၄၉/၅၀ ၃၁ ၁၃၃၉/၄၀–၁၃၄၉/၅၀ ၁၀ See (Yazawin Thit Vol. 1 2012: 174) and (Hmannan Vol. 1 2003: 391) for the chronicles' death year and implied birth year for Kyaswa. Yazawin Thit rejects earlier chronicles' birth date of 1323/24, and pushes it to 1318 because it (Yazawin Thit Vol. 1 2012: 173) has Saw Yun dead by 30 April 1322 (Friday, 1st waning of Kason 684 ME). Yazawin Thit and Hmannan, which follows Yazawin Thit, are incorrect according to a contemporary inscription (Than Tun 1959: 126), which shows that Saw Yun died on or before 5 February 1327 (Full moon of Tabaung 688 ME). This means Yazawin Thit's "correction" was most probably unwarranted, and Kyaswa likely was born in 1323/24 as reported in earlier chronicles. မှန်နန်း ရာဇဝင် မျိုးရိုး မှတ်စုများ ကိုးကား ကျမ်းကိုးစာစုများ Category:မြန်မာ ဘုရင်များ Category:ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ် Category:ပထမရှမ်းခေတ်။
နော်ရထာ မင်းရဲ သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ၁၃၄၉ ခုနှစ်တွင် ၇ လကြာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။
နော်ရထာမင်းရဲသည် ကျစွာဘုရင် ရယူခဲ့သော ပင်းယနေပြည်တော်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို စစ်မက်ကင်းစင်မှုဖြင့် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။
နော်ရထာမင်းရဲလွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းကို ညီတော်ဖြစ်သူ တရဖျားငယ်မှ ဆက်ခံခဲ့သည်။
အကျဉ်းချုပ် အနော်ရထာမင်းသည် စစ်ကိုင်း ဘုရင် အသိင်္ခယာစောယွန်း နှင့် မိဖုရား စောနှောင်း တို့၏ တတိယသားတော် ဖြစ်သည်။
ပင်းယဘုရင် တစ်စီးရှင် သီဟသူနှင့် ပုဂံဘုရင် ကျော်စွာတို့၏ မြေး ဖြစ်သည်။
မင်းရဲအား မွေးဖွားပြီး သုံးလအကြာတွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
နောင်တော်ဖြစ်သူ ကျစွာသည် လေးနှစ်ခန့်သာရှိသေးသဖြင့် ဦးရီးတော် တရဖျားကြီးက စောနှောင်းအား မိဖုရားခေါင်အဖြစ် လက်ထပ်ပြီး ထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သည်။
သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၆မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၈၉ မင်းရဲသည် ကိုးနှစ်အရွယ်အထိ စစ်ကိုင်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။
၁၃၃၅/၃၆ တွင် ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်၏ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်မှုကြောင့် မင်းရဲနှင့် သူ၏ အခြားမောင်နှမသုံးဦးတို့သည် မင်းတုန်းမြို့သို့ ပုန်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။
မိခင်နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် နန္ဒပကြံတို့၏ အကူအညီဖြင့် သုံးနှစ်ကြာ ပုန်းခိုခဲ့ကြရပြီး ပုန်းခိုနေမှု ပေါ်ပေါက်သွားပြီးနောက် ၁၃၃၉ တွင် စစ်ကိုင်းသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံရသည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၉၀ သို့သော် ရွှေတောင်တက်နှင့် တရဖျားကြီး၏ သစ္စာခံများ တိုက်ခိုက်ကြပြီးနောက် ရွှေတောင်တက်နှင့် တရဖျားကြီး နှစ်ဦးစလုံး အသတ်ခံခဲ့ရသည်။
ယင်းနောက် နန္ဒပကြံက ကျစွာအား ထီးနန်းတင်ခဲ့သည်။
ကျစွာသည် ကိုးနှစ်ကျော် ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။
တိုင်းပြည်အား နန္ဒပကြံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသဖြင့် မင်းရဲသည် နောင်တောင်၏ ထီးနန်းကာလတွင် အရေးပါသည့် နေရာတွင် မရှိခဲ့ပေ။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၉၁ သို့သော် ၁၃၄၉ ခုနှစ်တွင် ကျစွာဘုရင်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်ယောက်ျားသား မချန်ထားနိုင်ခဲ့ဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ မင်းရဲသည် အရေးပါသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ကျစွာ၏ သားသမီးများကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။
(သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၇) အရ ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာတစ်ခုတွင် ကျစွာဘုရင်တွင် အနည်းဆုံး သမီးတော်တစ်ဦး ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ကျစွာဘုရင်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် သားတော်ရှိသည်ဖြစ်စေ မရှိသည်ဖြစ်စေ ယင်းတို့သည် ၁၃၄၉ တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရန် ငယ်ရွယ်လွန်းနေသည်။
မင်းရဲသည် နော်ရထာဘွဲ့ခံကာ ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၇ မင်းရဲသည် သူ့ကိုယ်သူ ဆင်ဖြူရှင် ဟု ခံယူခဲ့သဖြင့် ထီးနန်းစိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း ဆင်ဖြူတစ်ကောင်ကို ရရှိခဲ့ဟန်တူသည်။
မင်းရဲ၏ နန်းသက်သည် ၇ လကျော်သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။
ကျစွာဘုရင် ရယူခဲ့သော ပင်းယနေပြည်တော်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။
ပင်လယ်မြို့စား ကန်းနီ နော်ရထာသည် နောင်တော်ဘုရင်ဖြစ်သူ ငါးစီးရှင်ကျော်စွာထံမှ ထွက်ပြေးလာခဲ့ပြီး မင်းရဲထံတွင် ခိုလှုံခဲ့သည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၈၀ သို့သော်လည်း မည်သည့် စစ်မက်မှ မဖြစ်ပွားခဲ့ပေ။
မင်းရဲသည် ၁၃၄၉ နိုဝင်ဘာ ၈ နောက်ပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မဟာရာဇဝင်သစ်၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၇၅၊ အောက်ခြေမှတ်စု ၂ မင်းရဲသည်လည်း ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ယောက်ျားသား မကျန်ခဲ့သည့်အတွက် ညီတော်ဖြစ်သူ တရဖျားငယ်မှ ထီးနန်းရယူခဲ့သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် နော်ရထာမင်းရဲ၏ မွေးဖွားရက်၊ ကွယ်လွန်ရက်နှင့် ထီးနန်းသက်တမ်းများ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။
ရင်းမြစ် မွေးဖွား–ကွယ်လွန် မွေးရက် အသက် နန်းသက် ထီးနန်းသက် ကိုးကား ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် ၅ နိုဝင်ဘာ ၁၃၂၆ – ၁၃၅၂ အင်္ဂါနေ့ ၂၅ ၁၃၄၄–၁၃၅၂ ၈ နှစ် (ဇာတာ၊ ၁၉၆၀၊စာ ၇၁): မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၈၈၊ ၈ လမြောက်၏ ၁၀ ခုမြောက် နက္ခတ်၊ အင်္ဂါနေ့ = မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၈၈၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၁ ရက် = ၅ နိုဝင်ဘာ ၁၃၂၆၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့။
ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင်တွင် အင်္ဂါနေ့ဖွားဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း အခြားရာဇဝင်ကျမ်းများကမူ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ဖွား (အမည်ရှိ "ရဲ" သည် ဗုဒ္ဓဟူးနံ) ဟု ဆိုကြသည်။
မဟာရာဇဝင်ကြီး ၁၃၂၇–၁၃၅၂/၅၃ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ၁၃၄၄/၄၅–၁၃၅၂/၅၃ မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ စာ ၂၇၁ မဟာရာဇဝင်သစ် ၁၃၂၀–၁၃၄၉/၅၀ ၂၉ ၁၃၄၉–၁၃၄၉/၅၀ ၇ လ မဟာရာဇဝင်သစ်၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၇၅ မှန်နန်း ရာဇဝင် မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၉၁ ကျောက်စာများ – ၁၃၄၉ နိုဝင်ဘာ ၈ နောက်ပိုင်း ၁၃၄၉ ဧပြီ ၁၆ နောက်ပိုင်း – ၁၃၄၉ နိုဝင်ဘာ ၈ နောက်ပိုင်း ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာများတွင် ကျစွာဘုရင် ကွယ်လွန်ချိန်နှင့် နော်ရထာ မင်းရဲ နန်းတက်ချိန်အကြား ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကွာဟနေခြင်းကို ညွှန်းပြနေသည်။
မျိုးရိုး မှတ်စုများ ကိုးကား ကျမ်းကိုးစာစုများ Category:မြန်မာ ဘုရင်များ Category:၁၃၂၆ မွေးဖွားသူများ Category:၁၃၄၉ ကွယ်လွန်သူများ Category:ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ် Category:ပထမရှမ်းခေတ်။
ဆင်ဖြူရှင် တရဖျား (၁၃၂၇–၁၃၅၂) သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ၁၃၄၉ မှ ၁၃၅၂ အထိ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။
သူသည် ပင်းယနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
အကျဉ်းချုပ် တရဖျားငယ်သည် စစ်ကိုင်းဘုရင် အသိင်္ခယာ စောယွန်းနှင့် မိဖုရားခေါင် စောနှောင်းတို့၏ အငယ်ဆုံးသားတော် ဖြစ်သည်။
ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရှစ်လအကြာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဦးရီးတော် တရဖျားကြီးက စောနှောင်းအား မိဖုရားခေါင်အဖြစ် လက်ထပ်ပြီး ထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သည်။
သန်းထွန်း၊ ၁၉၅၉၊ စာ ၁၂၆မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၈၉ တရဖျားငယ်သည် အသက် ၈ နှစ်အရွယ်အထိ စစ်ကိုင်းနန်းတော်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။
၁၃၃၅/၃၆ တွင် ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်၏ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်မှုကြောင့် တရဖျားငယ်နှင့် သူ၏ အခြားမောင်နှမသုံးဦးတို့သည် မင်းတုန်းမြို့သို့ ပုန်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။
တိုင်းပြည်အား နန္ဒပကြံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသဖြင့် တရဖျားငယ်သည် သူ၏ နောင်တော် နော်ရထာ မင်းရဲ ကဲ့သို့ပင် ကျစွာဘုရင်၏ ထီးနန်းကာလတွင် အရေးပါသည့် နေရာတွင် မရှိခဲ့ပေ။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၉၁ သို့သော်လည်း ကျစွာဘုရင်နှင့် မင်းရဲတို့ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၃၄၉ နှောင်းပိုင်းတွင် ဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
တရဖျားငယ်သည် နောင်တော်မင်းရဲ၏ ဆင်ဖြူတော်ကို ဆက်လက်ဆက်ခံကာ ဆင်ဖြူရှင် အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။
တရဖျားငယ်၏ နန်းသက်သည် နှစ်နှစ်ကျော် ကြာခဲ့သည်။
သူသည် စစ်ကိုင်းထီးနန်း၏ အစဉ်အဆက် ပြိုင်ဖက်ဖြစ်သော ပင်းယနှင့် ဆက်ဆံရေးကို သတိကြီးစွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။
၁၃၅၁ ခုနှစ်တွင် ရမည်းသင်းမြို့စား စွာစော်ကဲသည် ဘုရင်လေးစီးရှင် ကျော်စွာထံမှ ထွက်ပြေးလာပြီး လာရောက်ခိုလှုံခဲ့သည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၄၀၃ ၁၃၄၉ တွင် ပင်လယ်မြို့စား ကန်းနီ နော်ရထာကို နော်ရထာမင်းရဲ ခိုလှုံခွင့်ပေးခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၈၀ သို့သော် တရဖျားငယ်သည် အစ်မတော် စိုးမင်းနှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ သတိုးဆင်ထိန်းတို့အား လေးစီးရှင် ကျော်စွာထံ စေလွှတ်ကာ စစ်ပြေငြိမ်းစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပြည်ထောင်ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၈၄–၃၈၅ မကြာမီ တရဖျားငယ် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ထီးနန်းကို စိုးမင်းကိုယ်တော်ကြီး၏ ဒုတိယခင်ပွန်း၊ တရဖျားငယ်၏ ယောက်ဖတော်သူ သီဟပတေ့က ၁၃၅၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ တွင် ရယူခဲ့သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တရဖျားငယ်၏ မွေးဖွားရက်နှင့် ကွယ်လွန်ရက်များ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။
ရင်းမြစ် မွေးဖွား–ကွယ်လွန် အသက် နန်းသက် ထီးနန်းသက်တမ်း ကိုးကား ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် ၂၀ အောက်တိုဘာ ၁၃၃၇ – ၁၃၅၅ ၁၇ ၁၃၅၂–၁၃၅၅ ၃ (ဇာတာ၊ ၁၉၆၀၊ စာ ၄၃၊ ၇၁) says he was born on Monday, 25th nekkhat of the 9th month of 699 ME (11th waning of Thadingyut 699 ME = 20 October 1337), which is clearly a typographical error since (1) his father Saw Yun was already dead by the full moon of Tabaung 688 ME (5 February 1327) per inscriptional evidence (Than Tun 1959: 126); and (2) Zata (Zata 1960: 43) itself (incorrectly) says Saw Yun died in 692 ME (29 March 1330 to 28 March 1331). He was likely born ten years earlier than reported in Zata; 11th waning of Thadingyut 689 ME (Monday, 12 October 1327), about eight months after his father's death. ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် (partially reconciled) ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၃၂၇ – ၁၃၅၅ ၂၇ မဟာရာဇဝင်ကြီး ၁၃၃၁–၁၃၅၄/၅၅ ၂၃ ၁၃၅၂/၅၃–၁၃၅၄/၅၅ ၂ မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ ၂၇၁ မဟာရာဇဝင်သစ် ၁၃၂၀ – ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃၅၂ ၃၁ ၁၃၄၉/၅၀ – ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃၅၂ ၃ မဟာရာဇဝင်သစ်၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၇၅–၁၇၆ မှန်နန်း ရာဇဝင် ၁၃၂၁ – ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃၅၃ ၁၃၄၉/၅၀ – ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃၅၃ (မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၉၁–၃၉၂) says Minbyauk Thihapate ascended to the throne on Thursday, 9th waxing of Tabaung 714 ME (11 February 1353), which is a typographical error. The Yazawin Thit chronicle (Yazawin Thit Vol. 1 012: 175–176), which Hmannan referenced, says Thursday, 9th waxing of Tabaung 713 ME (23 February 1352). The 1353 date is inconsistent with Hmannan's own reporting a page later that Thihapate was dethroned in his 13th year of reign in April 1364 (Kason 726 ME). It means he came to power in 1352, not 1353. The actual date per (Than Tun 1959: 127) was as reported in Yazawin Thit, 23 February 1352. မျိုးရိုး မှတ်စုများ ကိုးကား ကျမ်းကိုးစာစုများ Category:၁၃၅၂ ကွယ်လွန်သူများ Category:၁၃၂၇ မွေးဖွားသူများ Category:မြန်မာ ဘုရင်များ Category:ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ်။
မင်းပြောက် သီဟပတေ့ (၁၃၀၅–၁၃၆၄) သည် ၁၃၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၃၆၄ ခုနှစ်အထိ စစ်ကိုင်းထီးနန်းကို အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
စိုးမင်းကိုယ်တော်ကြီးမင်းသမီးအား လက်ထပ်ကာ အာဏာ ရရှိလာသူ ဖြစ်သည်။
သူသည် စစ်ကိုင်းနေပြည်တော်၏ လှုပ်လှုပ်ရှားရှားအချိန် (၁၃၅၆−၆၄) ကာလတွင် စစ်ကိုင်းထီးနန်းကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ပင်းယနေပြည်တော်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးထူထောင်ထားသည့် ကာလတွင် ဖြစ်သော်လည်း မောဝ်ရှမ်းတို့၏ လာရောက်တိုက်ခိုက်မှုနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။
၁၃၆၄ ဧပြီတွင် စစ်ကိုင်းသို့ မောဝ်ရှမ်းတို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်ချိန်တွင် အာဏာဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ထွက်ပြေးခဲ့သည်။
သို့သော် စစ်ကိုင်းတောင်ဘက် ကြခတ်ဝရာတွင် တူတော် သတိုးမင်းဖျားသတ်သဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မင်းပြောက် သီဟပတေ့ သည် တရဖျားငယ်မင်း၏ ယောက်ဖဖြစ်သည်။
မင်းမျိုးမဟုတ်။
မင်းပြောက်သည် ၁၃၅၃ (ကောဇာ သက္ကရာဇ်-၇၁၄)တွင် နန်းတက်သည်။
ပင်းယရှိ နရသူ (မောပါမင်း)နှင့် မသင့်တင့်ပေ။
နရသူ၏ ဖိတ်ကြားမှုကြောင့် မောရှမ်း သိုချည်ဘွားတို့ လာရောက်တိုက်ခိုက် သည်။
ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ ရာဇဝင်ကျော် (ဟံသာဝတီ၊၁၉၆၅)ထိုတွင် ထိုသတင်းကို မင်းပြောက်ကျားလျှင် တူတော်သူ ရာဟုလာ(နောင်တွင် သတိုးမင်းဖျား ဖြစ်မည့်သူ) အားတကောင်းမှ ဆီးကြိုတိုက်စေသော်လည်း အင်အားချင်းမမျှသဖြင့် ဆုတ်ရသည်။
မင်းပြောက်လည်း အမျက်ထွက်ကာ ရာဟုလာအား သံခြေချင်းဖြင့် ကြခတ်ဝရာသို့ ပို့လေသည်။
နောက်ဆုံးတွင် မောဝ်ရှမ်းတို့၏ ရန်စစ်ကိုမခုခံနိုင်သဖြင့် ထွက်ပြေးရသည်။
ကြခတ်ဝရာသို့ ရောက်လျှင် တူတော်ရာဟုလာက အငြိုးဖြင့် သတ်သဖြင့် လွန်လေသည်။
နှစ်၆၀၀ အင်းဝ (ရွှေကိုင်းသား) အစောပိုင်းဘဝ ပုဂံ မိဖုရားစော၏ အစ်မတော်၏ မြေးဖြစ်ကြောင်းမှလွဲ၍ မင်းပြောက်သီဟပတေ့၏ အစောပိုင်းအကြောင်းအရာများ သို့မဟုတ် မျိုးရိုးအကြောင်းအရာများ မသိရှိရပေ။
မှန်နန်း၊ အတွဲ ၁၊ စာ ၃၉၂ ထို့ကြောင့် သူသည် မိဖုရား ရတနာပုံ နှင့် နရသီဟပတေ့တို့၏ မြေးဖြစ်သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ရတနာပုံမိဖုရားနှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်တမ်းများ မတွေ့ရပေ။