kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အီရတ်နိုင်ငံ အီရတ်နိုင်ငံသည် ရှေးအခါက မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဟုခေါ်သော နယ်မှ ဖွဲ့စည်း တည်ထောင် ခဲ့သောနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ယူဖရေးတီးမြစ်နှင့် တိုင်းဂရစ်မြစ်တို့သည် အီရတ်နိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကြရာ ထိုမြစ်နှစ်သွယ် အကြားရှိ မြစ်ဝှမ်း ဒေသသည် ရှေးအကျဆုံး ယဉ်ကျေးမှု စတင်ထွန်းကားရာ အရပ် ဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းတွင် ထင်ရှား ခဲ့သော ဗက်ဗီလုံးမြို့နှင့် နင်းနိဗမြို့ဟောင်းတို့သည်လည်း ထိုဒေသ၌ပင် တည်ရှိခဲ့သည်။
ဥရောပတိုက်သားတို့သည် အိုးအိမ် အတည်တကျ ဟူ၍ မရှိဘဲ တောလိုက်မုဆိုးဘဝ၌ ရှိနေကြစဉ် မက်ဆိုပိုတေး မီးယားတွင် လူတို့သည် ရွာတည်၍ ကောက်ပဲသီးနှံပင်များကို စိုက်ပျိုးလျက် ရှိကြပြီးဖြစ်သည်။
အိုးခွက်များကိုလည်းကောင်း၊ ကြေးညိုဖြင့် ပြုလုပ်သော ကိရိယာတန်ဆာပလာများကို လည်းကောင်း သုံးစွဲတတ်ကြပြီး ဖြစ်သည်။
ဆည်မြောင်းဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်း၊ အဆောက်အအုံများတွင် ခုံခံဆောက်လုပ် ခြင်းစသော တီထွင်မှုတို့ကိုလည်း ကြံဆတီထွင်ခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ထိုဒေသသည် နှစ်ပေါင်းရာပေါင်းများစွာ လက်နက် နိုင်ငံကြီးများ စစ်ခင်းရာ စစ်တလင်းဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း ကောင်း၊ မြစ်ကြောင်းပြောင်းလဲ စီးဆင်းခဲ့ခြင်းကြောင်းလည်း ကောင်း ဆည်မြောင်းများပျက်၍ ရှေးယခင်က စည်ကားခဲ့သော မြို့ကြီးတို့သည်လည်း ယိုယွင်းပျက်စီး ကုန်ပြီ ဖြစ်လေသည်။
အီရတ်နိုင်ငံသည် အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်းတောင်တန်း၊ မြောက်ဘက်တွင် တူရကီနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆီးရီးယား နိုင်ငံနှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဆအူးဒီးအာရေဗျ နိုင်ငံတို့ အသီးအသီး ခြံရံ တည်ရှိသည်။
ယူဖရေးတီးနှင့် တိုင်းဂရစ်မြစ်တို့သည် တူရကီနိုင်ငံတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ အီရတ် နိုင်ငံကို အနောက် မြောက်မှ အရှေ့တောင်သို့ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည်။
ထိုမြစ်နှစ်သွယ်တို့သည် ဗာဆရာမြို့ အထက် နားတွင် ပေါင်းဆုံကြပြီးနောက် ရှက်တယ်အာရပ်မြစ်အမည်ဖြင့် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သည်။
မြစ်များ စီးဆင်းရာ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်မှလွဲ၍ ကျန်ဒေသသည် များသောအားဖြင့် သဲကန္တာရနှင့် မြက်ခင်းကုန်းပြင် ဖြစ်သည်။
အီရတ်နိုင်ငံသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့၍ ဆောင်းရာသီတွင် မိုးအနည်းငယ်ရွာသည်။
ထို့ကြောင့် ယူဖရေးတီးနှင့် တိုင်းဂရစ်မြစ်တို့သည် နိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောများဖြစ်သည်။
မြစ်ကမ်းများသည် စိမ်းစို လျက်ရှိ၍ မြို့များကိုလည်း ထိုတစ်လျှောက်၌သာ တွေ့ရှိ နိုင်သည်။
အီရတ်နိုင်ငံအတွက် အကြီးဆုံး ဓနအင်အားမှာ ရေနံ ဖြစ်သည်။
ခါးကွတ်မြို့သည် ရေနံထွက်ရာ အချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အီရတ်နိုင်ငံ၌ ရေနံကို တွေ့ရှိပြီးနောက် တူရကီနိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်ခွင့်အတွက် အရေး ဆိုခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ချေ။
နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးက ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အီရတ် နိုင်ငံအား ရေနံတွင်းများ ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ကို ပေးအပ်ခဲ့ရာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်သော ရေနံကုမ္ပဏီက ရေနံ လုပ်ငန်းကို ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက် ခဲ့လေသည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ် တွင် ခါးကွတ်မြို့မှ မြေထဲပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့များဖြစ်သော ဆီးရီးယားနိုင်ငံ ထရစ်ပိုလီမြို့သို့လည်းကောင်း၊ အဇ္ဇရီယယ် နိုင်ငံ ဟိုက်ဖာမြို့သို့လည်းကောင်း မိုင် ၆ဝဝ ခန့် ရှည်လျား သည်။
ရေနံပြွန်ကို စတင် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
တစ်ဖန် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ခါးကွတ်မြို့မှ ဆီးရီးယားနိုင်ငံ ဗန္နီယမြို့သို့ အကြီး ဆုံးရေနံပြွန်ကို ဆက်သွယ်ခဲ့လေသည်။
အီရတ်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် ရေနံထွက်သော နိုင်ငံများအနက် သတ္တမလိုက်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ယူဖရေးတီးမြစ်ကမ်းရှိ ဟစ်မြို့အနီးတွင် ဗစ်တျူမင်ကတ္တရာတွင်းများ ရှိသည်။
အီရတ်နိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
မိုးနည်းသဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရသောကြောင့် စိုက်ခင်းများကို မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌သာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။
စွန်ပလွံသီး အများ ဆုံးထွက်သော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ဂျုံ၊ မုယော၊ စပါး၊ ဝါဂွမ်း၊ ဆေးတို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးသည်။
တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ရေနံလုပ်ငန်းမှာမူ အထင်ရှားဆုံး စက်မှု လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
ဗဂ္ဂဒက်မြို့သည် အီရက်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ လူဦးရေမှာ ၁၄၉ဝ၇၅၉ (၁၉၇၂) ယောက်ရှိသည်။
( ဗဂ္ဂဒက်မြို့။
) ဗာဆရာမြို့သည် ရှက် တယ် အာရပ် မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိ ၍ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့မှ မိုင် ၆ဝ ခန့် ကွာဝေးသည်။
အီရတ် နိုင်ငံအတွက် သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၁၆၄၆၂၃ ယောက် နေထိုင်သည်။
ဗာဆရာမြို့နှင့် ဗဂ္ဂဒက်မြို့တို့သည် ဥရောပတိုက်နှင့် အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများအကြားရှိ လေကြောင်းခရီး စခန်းမြို့များ ဖြစ်သည်။
အခြားထင်ရှားသောမြို့မှာ မိုဆူးမြို့ဖြစ်၍ အီရတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တိုင်းဂရစ်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
လူဦးရေ ၂၆၄၁၄၆ ယောက်နေထိုင်သည်။
မိုဆူးမြို့သည် တောင်ဘက်ပိုင်းတွင်ရှိသော ဗဂ္ဂဒက်မြို့၊ ဗာဆရာမြို့တို့နှင့် လည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တူရကီနိုင်ငံနှင့် လည်းကောင်း မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိသည်။
အီရတ်နိုင်ငံသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၇၃၂၅၈ ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၁ဝဝ၇ဝဝဝဝ ယောက်ခန့် (၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ) နေထိုင်သည်။
ထိုလူဦးရေအနက် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာရပ်လူမျိုးများဖြစ်၍ ကဒ် လူမျိုး၊ တူရကီ လူမျိုးနှင့် ပါးရှင်းလူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
နိုင်ငံသား အများစုသည် အစ္စလာမ် အယူဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။
အီရတ် နိုင်ငံသားတို့သည် လယ်များကို ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရာ၌ ရှေး နည်းစနစ်အတိုင်းပင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသေးသည်။
တိရစ္ဆာန် ထိန်းကျောင်း မွေးမြူသူများသည်လည်း တဲရှင်များတွင် နေထိုင် ၍ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ အရပ်များသို့ အမြဲ ပြောင်းရွှေ့သွား လာလျက် ရှိကြသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက အီရတ်နိုင်ငံသည် တူရကီတို့၏ လက်အောက်ခံနယ်ဖြစ်၍ စစ်ပြီးသောအခါ ဗြိတိသျှဩဇာခံနယ် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အီရတ်နိုင်ငံသားတို့သည် အာရပ်အမျိုးသား ဖိုင်ဇယ်အားဘုရင်အဖြစ် တင်မြေ|ာက်ကြသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် အီရက်နိုင်ငံတို့ သည် မဟာမိတ်စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အီရတ်နိုင်ငံသည် လုံးဝ လွတ်လပ်လာခဲ့ပြီးလျှင် နိုင်ငံပေါင်း ချုပ်အသင်းကြီး၏ အသင်းဝင်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်၌ ဖိုင်ဇယ်ဘုရင် ကွယ်လွန်၍ သားတော်ဂါဇီက ထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးသည်။
တစ်ဖန် ဂါဇီဘုရင်သည် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သွား ပြန်သဖြင့် သားတော်ဖြစ်သူ ဒုတိယဖိုင်ဇယ်ဘုရင်က ဖခင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံရရှိလေ သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အီရတ်နိုင်ငံသည် မဟာမိတ် နိုင်ငံများဘက်မှ နေ၍ ဂျာမနီ၊ အီတလီနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့ကို စစ်ကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အာရပ်အမျိုးသား အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် အာရပ်နှင့် အဇ္ဇရီ ယယ်တို့၏ ပဋိပက္ခအရေးတွင် အီရတ်နိုင်ငံသည် အာရပ်တို့ ဘက်မှ ပါဝင် ကူညီတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
အဇ္ဇရီယယ်နိုင်ငံ ဟိုက်ဖာမြို့သို့ အရောက် ဖောက်လုပ်ဆက်သွယ်ထားသော ရေနံ ပြွန်ကိုလည်း ပိတ်ခဲ့သည်။
ထိုနောက်တွင် အီရတ်နိုင်ငံတွင်း၌ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာပြီးလျှင် အစိုးရအပေါ်၌ မကျေ မနပ် ဖြစ်ကြ သည်။
ထိုကြောင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်အဗ္ဗဒူ ကရင် ကာစင် ခေါင်းဆောင် သော စစ်တပ်က ဒုတိယ ဖိုင်ဇယ်ဘုရင်နှင့်ဦးရီးတော် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာတို့ကို လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့လေ သည်၊ သို့ရာတွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့၌ စစ်တပ် က တစ်ဖန် ကာစင်အစိုးရကို ဖြုတ်ချ၍ အမျိုးသား တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။
ထိုအစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ် အဗ္ဗဒူဆလမ် မို့ဟမ္မဒ် အာရက်(ဖ)က သမ္မတအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် အာမက် ဟာဆန်ဗေ ကာက ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက် ခဲ့လေသည်။
ဗေကာအစိုးရအဖွဲ့သည် ရာထူးကျ ဝန်ကြီးချုပ် ကာစင်နှင့်တကွ အပေါင်းပါတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ကွန်မျူနစ် အဖွဲ့ဝင်တို့ကို လည်းကောင်း ကွပ်မျက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယားနှင့် အီရက်နိုင်ငံတို့ ပူးပေါင်း၍ အာရပ်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းမှု သည် ဆီးရီးယား ပြည်တွင်းဆူပူမှုများကြောင့် အကောင် အထည် ပေါ်မလာခဲ့ချေ။
ပူးတွဲ သမ္မတကောင်စီ ဖွဲ့စည်းရန် အတွက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်သမ္မတ နက်ဆာနှင့် အီရက် သမ္မတ အာရက်(ဖ)တို့ သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ မို့ဟမ္မဒ် အာရက်(ဖ)သည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်နှစ်ဦး၊ နောက်လိုက်အချို့နှင့်အတူ ရဟတ်ယဉ် ပျက်ကျသေဆုံးခဲ့ရာ သူ၏ညီဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်အဗ္ဗဒယ် ရာမန် အာရက်(ဖ)က သမ္မတအဖြစ် ဆက်ခံ ခဲ့သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် တွင် အာရပ်-အဇ္ဇရီယယ်စစ်ပွဲအတွင်း အမေရိကန်တို့သည် အဇ္ဇရီယယ်တို့ဘက်မှ ကူညီ သည်ဟုဆိုကာ အမေရိကန်နိုင်ငံ နှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ် ဖြတ်ခဲ့၏။
ထိုအတူ ဗြိတိနိုင်ငံ နှင့်လည်း သံတမန် အဆက်အသွယ် ဖြတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၈ ခုနှစ် မေလတွင် ပြန်လည်ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
ထိုနောက်တွင် တော်လှန်မှုအဆက်ဆက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြန်၍ ဗိုလ်ချုပ်အာမက်ဟာဆန်အယ်ဗေကာခေါင်းဆောင်သည့်အဖွဲ့က ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းယူခဲ့ရာ ဗိုလ်ချုပ်အယ်ဗေကာသည် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
အီရတ်နိုင်ငံသည် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အီရန်နိုင်ငံနှင့် နယ်ခြားမြစ်ဖြစ်သော ရှက် တယ် အာရပ်မြစ်အတွင်း ကူးသန်းသွားလာခွင့်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားခဲ့ရသည်။
အီရတ်နိုင်ငံသည် အဇ္ဇရီယယ်နိုင်ငံနှင့် အာရပ်တို့ ရင်ဆိုင် နိုင်ရန်အတွက် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံသို့ တပ်သား ၁၂ဝဝဝ ပို့ထား ခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့၏။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အီရန်နိုင်ငံနှင့် နယ်စပ်အရေးအခင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြန်သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် အီရတ်နိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံနှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့၏။
ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ကလည်း စစ်ရေးအကူအညီများ တိုးတက်ပေးခဲ့သည်။
အီရတ်အစိုးရအဖွဲ့သည် အီရက်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော ကဒ်လူမျိုးလူနည်းစုနှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်မက်ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုဒေသအား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် အတော်အသင့် ပေးခြင်းဖြင့်လည်း ကောင်း၊ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေသစ်အရ ဖွဲ့စည်းရမည့် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်တွင် ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ခွင့်ပေးခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ပြေငြိမ်းစေခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့အား တော်လှန်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြန်ရာ ထိုတော်လှန်မှု မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်တွင် အစိုးရခန့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ကို နှစ်မကုန်မီ ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဟု သမ္မတဗေကာက ကြေညာခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
အီရန်နိုင်ငံ (Iran)၊ တရားဝင်အားဖြင့် အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ယူရေးရှားအလယ်ပိုင်းနှင့် အာရှအနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော မဟာဗျူဟာမြောက်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
"အီရန်" ဟူသော အမည်ကို ဒေသခံများက အေဒီ ၂ ရာစု ဆက်ဆေးနီးယမ်းခေတ်ကတည်းက သုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း နိုင်ငံတကာတွင်မူ ၁၉၃၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်မတိုင်မီက အနောက်တိုင်းတွင် "ပါရှား" ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ လူသိများခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုအရ "အီရန်" နှင့် "ပါရှား" နှစ်ခုစလုံးကို အလဲလဲအလှယ်လှယ် သုံးစွဲနိုင်သော်လည်း နိုင်ငံရေးအရမူ "အီရန်" ဟူသော အမည်ကိုသာ တရားဝင်သုံးစွဲပါသည်။
ပထဝီဝင်နှင့် လူဦးရေ အီရန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၈ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဧရိယာအားဖြင့် ၁,၆၄၈,၁၉၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၃၆,၃၇၂ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းကာ လူဦးရေ ၇၈ သန်းခန့် (ယခုခေတ်ခန့်မှန်း) ရှိသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၃၀,၅၅၀,၀၀၀ ယောက် ရှိခဲ့သည်။
၎င်း၏ ပထဝီအနေအထားအရ အရေးပါသောနေရာတွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် အာမေးနီးယား၊ အဇာဘိုင်ဂျန်နှင့် တာ့ခ်မင်နစ္စတန်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်ကာ ကုန်းတွင်းပင်လယ်တစ်ခုဖြစ်သော ကက်စပီယန်ပင်လယ်၏ တစိတ်တပိုင်းလည်း ပါဝင်သည်။
ကာဇက်စတန်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့သည်လည်း အီရန်၏ မြောက်ဘက်အိမ်နီးချင်းများဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ပါကစ္စတန်၊ တောင်ဘက်တွင် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့၊ အနောက်ဘက်တွင် အီရတ်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တူရကီတို့ တည်ရှိသည်။
အီရန်နိုင်ငံမြောက်ဘက်နယ်နမိတ်တစ်လျှောက်တွင် အယ်လဗုဇ်တောင်တန်းများရှိပြီး ဒင်မာတောင်ထိပ် (ပေ ၁၈,၆၀၀) သည် အီရန်တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဇာဂရို့စ်တောင်တန်းသည် အီရန်နှင့် အီရတ်ကို ပိုင်းခြားတည်ရှိကာ အနောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်ပင်လယ်ကွေ့ကမ်းခြေတစ်လျှောက်သို့ ကွေး၍ဆင်းသည်။
ထိုတောင်တန်းနှစ်ခုသည် အီရန်အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် အာမီးနီးယန်းကုန်းပြင်မြင့်အဖြစ် ပေါင်းစပ်ကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ အီရန်သည် တောင်တန်းများရံလျက်ရှိသော ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသဖြစ်သည်။
မြေပြန့်ပိုင်းဟူ၍ အနောက်တောင်ထောင့်ရှိ ကူးဇစ္စတန်နယ်သာ ရှိသည်။
နိုင်ငံတွင် ကြီးကျယ်ထင်ရှားသောမြစ်မရှိဘဲ မြစ်အများစုသည် သဲကန္တာရထဲ၌ ခန်းခြောက်ပျောက်ကွယ်သွားကြသည်။
ရေငန်အိုင်ကြီးများလည်း ရှိရာ အနောက်မြောက်စွန် အဇာဘိုင်ဂျန်နယ်ရှိ ရီဇာအီးယားအိုင်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
အီရန်၏ ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် အေးကာ နွေရာသီတွင် ပူပြင်းသည်။
ဆောင်းရာသီ၌ မိုးအနည်းငယ်သာရွာပြီး တောင်များပေါ်တွင် ဆီးနှင်းထူထပ်စွာကျသည်။
မိုးအများဆုံးရွာသောဒေသမှာ အယ်လဗုဇ်တောင်မြောက်ဘက်ပိုင်းဖြစ်သည်။
အီရန်ကုန်းပြင်မြင့် သုံးပုံနှစ်ပုံမှာ ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရဖြစ်၍ အီရန်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းသည် ဆားပေါက်လျက်ရှိသော သဲကန္တာရဖြစ်သည်။
သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ယခင်က ပါရှားနိုင်ငံဟု လူသိများသော အီရန်သည် ရှေးခေတ်ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်သောအင်ပါယာကြီးတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က ပါးရှားအင်ပါယာသည် အရှေ့ဘက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒုမြစ်မှ အနောက်ဘက် ဥရောပတိုက် ဒန်းညုမြစ်အထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။
ထိုခေတ်က ပါးရှားနိုင်ငံတွင် ခိုင်ခံ့သော မြို့ကြီးများ၊ ခမ်းနားတင့်တယ်သော နန်းတော်များ၊ စနစ်တကျဖောက်လုပ်ထားသော ဆည်မြောင်းများဖြင့် ကြီးကျယ်ထင်ရှားခဲ့သည်။
ဇိုရိုအက်စတာအယူဝါဒ၊ အိုမာခယမ်၏ ကဗျာများနှင့် မြောက်မြားစွာသော သမိုင်းပုံပြင်၊ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်တို့သည်လည်း ပါးရှားနိုင်ငံမှ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြသည်။
ကမ္ဘာကျော် ပါရှန်ကော်ဇောနှင့် စောင်ထွက်ရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၁၀၀၀ ခန့်မှစ၍ ထိုဒေသတွင် အဆီးရီးယန်းလူမျိုးနှင့် မိဒလူမျိုးတို့ ကြီးစိုးခဲ့ကြသည်။
ဘီစီ ၅၅၀ ခန့်တွင် ပါရှန်လူမျိုးခေါင်းဆောင် မဟာဆိုင်းရပ်စ်သည် မိဒလူမျိုးတို့ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ပါရှားအင်ပါယာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဆိုင်းရပ်စ်ဘုရင်ကြီးလက်ထက်တွင် ပါရှားနိုင်ငံသည် အရှေ့ဘက် အိန္ဒိယပြည်နယ်စပ်မှ အနောက်ဘက် အီးဂျီးယန်းပင်လယ်အထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။
ဆိုင်းရပ်စ်၏ မြေးတော် ဒါးရီးယပ်စ်လက်ထက်တွင် တောင်ဘက် အီဂျစ်ပြည်သို့တိုင်အောင် အာဏာပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဂရိတို့နှင့်ဖြစ်ပွားသော ပါရှန်စစ်ပွဲ၌ ပါရှန်တို့ အရေးနိမ့်ခဲ့သဖြင့် အာဏာကျဆင်းခဲ့ရာ နောက်ဆုံး ဘီစီ ၃၃၃ ခုနှစ်တွင် မဟာအလက်ဇန္ဒားသည် ပါရှားနိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်အုပ်စိုးခဲ့သည်။
ဂရိတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ခန့် ကျရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ပါရှားနိုင်ငံသည် ပါးသီယန်ဘုရင်များ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိပြန်သည်။
ထို့နောက် တိုင်းရင်းသား ဆာဆာနစ်မင်းများက အေဒီ ၂၂၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပါရှားနိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။
တစ်ဖန် အေဒီ ၆၄၁ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့လက်ထက်တွင် ပါရှားနိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်အယူဝါဒ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၁၂ ရာစုနှစ်တွင် ပါရှားနိုင်ငံကို မွန်ဂိုဘုရင်များကလည်းကောင်း၊ ၁၈ ရာစုဦးပိုင်းတွင် တူရကီနှင့် ရုရှားတို့ကလည်းကောင်း အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။
၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း ပါရှားနိုင်ငံ၌ ဆူဖီမင်းဆက် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ အဗ္ဗ-သ-ဂရိတ်ဘုရင် လက်ထက်တွင် နိုင်ငံသည် စည်ပင်ဝပြော၍ သုခုမပညာရပ်များလည်း တိုးတက်ခဲ့သည်။
ထိုမင်းဆက်တွင် နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်သော နဒါးရှားသည် တူရကီနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ စစ်ချီတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ခါဂျာမင်းဆက်က ၁၇၉၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၅ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ရီဇာခန် ပါးလာဗီက ရှားဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
စီးပွားရေးနှင့် ခေတ်ပြောင်းလဲမှု အီရန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဓနအင်အားမှာ ရေနံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် ရေနံအထွက်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။
ရေနံတွင်းများကို မြောက်ဘက် ကက်စပီယန်ပင်လယ်မှ တောင်ဘက် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်သောဒေသတစ်လျှောက်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသော အာဗာဒန်မြို့၌ ရေနံချက်စက်ရုံကြီးရှိသည်။
ယခင်က အီရန်နိုင်ငံရေနံလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံခြားသားဗြိတိသျှတို့အုပ်ချုပ်သော အင်္ဂလို-အီရေနီးယန်း ရေနံကုမ္ပဏီ၏ လက်ထဲတွင်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၁ ခုနှစ်၌ အစိုးရက ပြည်သူပိုင်သိမ်းယူခဲ့သည်။
ထိုမှတစ်ပါး အီရန်နိုင်ငံသည် ခရိုမိုက်၊ ကြေးနီ၊ သံ၊ ခဲ၊ မန်ဂနိစ်၊ သွပ်၊ ကန့်နှင့် မီးသွေးစသည့် ဓာတ်သတ္တုတို့ဖြင့်လည်း ပေါကြွယ်ဝသည်။
ကော်ဇောရက်လုပ်ခြင်းသည်လည်း ထင်ရှားသော လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
အီရန်နိုင်ငံသားတို့သည် များသောအားဖြင့် အစ္စလာမ်အယူဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး ရှီအာဂိုဏ်းခေါ် အစ္စလာမ်အယူဝါဒဂိုဏ်း ထွန်းကားရာဒေသဖြစ်သည်။
မူလတန်းပညာကို မသင်မနေရအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တီဟီရန်တက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အီရန်နိုင်ငံသည် ကြားနေနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ရီဇာခန်ဘုရင်သည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများဘက်သို့ ယိမ်းယိုင်အားပေးသဖြင့် ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၌ ဗြိတိသျှနှင့် ရုရှားတပ်များက အီရန်နိုင်ငံတွင်း ဝင်ရောက်ထိန်းသိမ်း၍ ရှားဘုရင်ကိုလည်း ထီးနန်းမှချခဲ့ကြသည်။
သားတော် မိုဟာမက် ရီဇာ ပါးလာဗီက အီရန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးခဲ့သည်။
ရှားဘုရင် မိုဟာမက် ရီဇာ ပါးလာဗီ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ခေတ်မီအင်အားထက်မြက်သည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်အောင် စီးပွားရေးနှင့်လူမှုရေးတော်လှန်မှုကြီးတစ်ရပ်ကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
ရှားဘုရင်၏ ပြုပြင်မှုများတွင် မြေယာစနစ်ပြုပြင်ရေး၊ မြို့ကြီးများတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ရေး၊ တိုင်းသူပြည်သားတို့ စာပေတိုးတက်တတ်မြောက်ရေးနှင့် အမျိုးသမီးများ အခွင့်အရေးပိုမိုရရှိရေးတို့ ပါဝင်သည်။
အီရန်နိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံက ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်နယ်ကို သိမ်းယူရန် ကြိုးပမ်းမှုကို တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အီရတ်နိုင်ငံနှင့် နယ်စပ်ဖြစ်သော ရှက်တယ်အာရပ်မြစ်ဝကျယ်အတွင်း ကူးသန်းသွားခွင့်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ထိုနိုင်ငံနှင့် အငြင်းပွားခဲ့ရသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် နယ်စပ်တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း ကြီးစိုးရန်အတွက် အင်အားချင်းပြိုင်မှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင်လည်း အီရန်နိုင်ငံသည် အာရပ်စော်ဘွားနယ်ပေါင်းစုံနိုင်ငံပိုင် ကျွန်းသုံးကျွန်းကို သိမ်းယူခဲ့သည်။
အီရန်နိုင်ငံသည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်လွန်များတွင် ရေနံတင်ပို့ရောင်းချမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ စစ်လက်နက်၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူကာ ၎င်း၏စစ်တပ်ကို ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်ခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့် အဓိကမြို့များ အီရန်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ စည်းမျဉ်းခံဘုရင့်အုပ်ချုပ်ရေးဖြစ်၍ ဝန်ကြီးချုပ်ခေါင်းဆောင်သော ကက်ဘိနက်အဖွဲ့၌ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာတည်ရှိသည်။
ရှားဘုရင်က ဝန်ကြီးချုပ်ကို ခန့်သည်။
ဝန်ကြီးအဖွဲ့သည် လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသော ပါလီမန်လွှတ်တော်ကို တာဝန်ခံရသည်။
အောက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်ဦးရေ ၂၀၀ ရှိ၍ လူထုမဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသည်။
အထက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်ဦးရေ ၆၀ ရှိသည့်အနက် ထက်ဝက်ကို ရှားဘုရင်က ရွေးချယ်ခန့်ထားသည်။
ရှားဘုရင်တွင် ပါလီမန်လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းခွင့်ရှိ၍ ဘဏ္ဍာရေးဥပဒေကြမ်းများကို ထပ်မံစဉ်းစားရန် ပါလီမန်သို့ ပြန်လွှဲနိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ပါလီမန်က အတည်ပြုပြီးသော အခြားဥပဒေကြမ်းများကိုကား လက်မှတ်ရေးထိုးကာ ဥပဒေအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာရသည်။
တီဟီရန်မြို့ (Tehran) သည် အီရန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်ကာ နိုင်ငံရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းတို့၏ အချက်အချာကျရာနေရာဖြစ်သည်။
အယ်လဗုဇ်တောင်ခြေတွင် ပေ ၄၀၀၀ ကုန်းမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိပြီး ကက်စပီယန်ပင်လယ်နှင့် မိုင် ၇၀ ခန့်သာဝေးသည်။
၁၂ ရာစုနှစ်အတွင်း မြို့ကို တည်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ပါးရှားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာသည်။
ရှေးအခါက အရှေ့တိုင်းမြို့တစ်မြို့အသွင်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော ရီဇာရှားဘုရင်နှင့် သားတော်လက်ရှိရှားဘုရင်တို့လက်ထက်၌ ခေတ်မီမြို့တော်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ မြို့တွင်း၌ လမ်းမကျယ်များကို စနစ်တကျ ဖောက်လုပ်၍ အစိုးရအဆောက်အအုံများကိုလည်း ရှေးပါရှန်ဗိသုကာပုံစံအရ ဆောက်လုပ်ထားရှိသည်။
အီရန်နိုင်ငံရှိ အခြားမြို့ကြီးများနှင့် မီးရထားလမ်းအဆက်အသွယ်ရှိပြီး လေကြောင်းခရီးအတွက် လေဆိပ်လည်းရှိသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂,၇၁၉,၇၃၁ ယောက် နေထိုင်သည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် စတာလင်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ သမ္မတ ရူးဇဗဲ့နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် ချာချီတို့သည် တီဟီရန်မြို့တော်၌ ပထမဦးဆုံး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
အခြားထင်ရှားသောမြို့ကြီးများမှာ တာဗရိဇ်မြို့ (Tabriz)၊ အစ်စဖာဟန်မြို့ (Isfahan)၊ မက်ရှ်ဟတ်မြို့ (Mashhad) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
တာဗရိဇ်မြို့သည် အဇာဘိုင်ဂျန်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အချုပ်အခြာဌာနဖြစ်သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၀၃,၄၁၃ ယောက်ခန့် နေထိုင်သည်။
အစ်စဖာဟန်မြို့သည် မြေဩဇာကောင်းသော အိုအေစစ်ဒေသ၌ တည်ရှိ၍ ရှေးအခါက ပါရှားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။
ဆေး၊ ဝါ၊ ဘိန်း၊ ဆန်စပါးနှင့် ကော်ဇောများ ထွက်သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၂၄,၀၄၅ ယောက်ခန့် နေထိုင်သည်။
မက်ရှ်ဟတ်မြို့သည် အီရန်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း အိုအေစစ်ဒေသ၌ တည်ရှိပြီး အီရန်အစ္စလာမ်ဂိုဏ်းဝင်တို့၏ အယူဝါဒနှင့် ဆိုင်၍ အထွတ်အမြတ်ထားသောမြို့ဖြစ်သည်။
ထိုမြို့တွင် မိုဟာမက်၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော အိမံရီဇာ၏ သင်္ချိုင်းတည်ရှိသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၀၉,၆၁၆ ယောက်ခန့် နေထိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ။
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ(တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ပါကစ္စတန် အစ္စလာမ်သမ္မတနိုင်ငံ) သည် တောင်အာရှတွင်ရှိသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
၁၀၄၆ ကီလိုမီတာ (၆၅၀ မိုင်) ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်းရှိပြီး တောင်ဘက်တွင် အာရေဘီယံပင်လယ် နှင့် အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့ တို့ရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ နှင့် အီရန်နိုင်ငံတို့၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက် အဖျားတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံသည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် အလွန်နီးစပ်စွာ တည်ရှိသော်လည်း ကျဉ်းမြောင်းသော ဝါ့ခ်ဟမ် ကုန်းမြောင်ဖြင့် ခြားနားထားသည်။
တည်နေရာအားဖြင့် တောင်အာရှ၊ အလယ်အာရှ နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတို့ ကြားတွင် မဟာဗျူဟာကျစွာ တည်ရှိသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေး အက်ဥပဒေအရ၊ အိန္ဒိယပြည်မကြီးကို ကိုးကွယ်ရာအယူဝါဒကိုလိုက်၍ နှစ်စုခွဲလိုက်ရာ၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဒိုမီနီယန်အဆင့်အတန်းရှိသော ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသည် ‌ထွန်းပေါ်လာလေသည်။
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး ဘုရင်ခံချုပ်မှာ မိုဟာမက် အလီဂျင်နာ ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ၁၉၅၆ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံဥပဒေသည် အတည်ဖြစ်လာ၍၊ ထိုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသည် အစ္စလာမ်အယူဝါဒကို အခြေခံပြုသော ပါကစ္စတန်သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလေသည်။
သို့သော် ထိုနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှဓနသဟာယအဖွဲ့တွင် ပါဝင်၍၊ ဗြိတိသျှဘုရင်မကို လွတ်လပ်သောနိုင်ငံများ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသည် အစ္စလာမ်အယူဝါဒကို ယူကြသောနိုင်ငံတို့တွင် လူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။
ထိုနိုင်ငံ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ နိုင်ငံ၏နယ်နိမိတ်သည် တစပ်တည်းမဟုတ်ဘဲ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အနောက်ဘက်တွင် အနောက်ပါကစ္စတန်ဟု တခုနှင့် တခု မိုင်ပေါင်း ၉၀၀ မျှ ကွာဝေး၍ တည်နေခြင်းဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ မွတ်စလင်အများဆုံးရှိသော ဒေသကိုရွေးချယ်၍ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ နှစ်ပိုင်းတို့၏စပ်ကြား၌ အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်နယ်များရှိသည်။
အနောက်ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ဗလူချီစတန်၊ သိန္ဒုနယ်၊ ပန်ဂျပ်အနောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်နယ်ခြားဒေသတို့အပြင်၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံထဲသို့ ဝင်လာသော ပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်တို့ ပါဝင်ကြသည်။
အ‌ရှေ့ပါကစ္စတန်တွင်မူ ဘင်္ဂလားအရှေ့ပိုင်းနှင့် ယခင်က အာသံပြည်နယ်၏ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော စီလဟက်နယ်တို့ ပါဝင်ကြသည်။
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၄,၇၃၇ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။
အနောက်ပါကစ္စတန်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၁၀,၂၃၆ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍၊ အရှေ့ပါကစ္စတန် (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၄,၅၀၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။
ပါကစ္စတန်၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၁၂ သန်းကျော်ရှိသည်။
လူဦးရေ၏ ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် မွတ်ဆလင်များဖြစ်သည်။
ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် နှုံးတင်မြေကြွယ်ဝသောလွင်ပြင်များနှင့် တောင်ထူထပ်သော ကုန်းပြင်မြင့်များရှိသည်။
ပါကစ္စတန်တွင် မြစ်ကြီးငါးစင်းရှိသည်။
ယင်းမြစ်ကြီးငါးစင်းမှာ အိန္ဒူမြစ်၊ ဂျေလမ်မြစ်၊ ချီနပ်မြစ်၊ ရာဝီမြစ်နှင့် ဆပ်တလက်မြစ်တို့ဖြစ်၍၊ ထိုမြစ်အားလုံးသည် ဟိမဝန္တာတောင်တွင် မြစ်ဖျားခံကြသည်။
ထိုမြစ်တို့အပြင် ကြီးကျယ်သော ဆည်မြောင်းများလည်း ရှိသဖြင့်၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသည် များစွာဖွံ့ဖြိုးသည်။
ဂျုံကို အများဆုံး စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
အခြားသီးနှံများမှာ ဆန်စပါး၊ ပြောင်း၊ မုယောနှင့် နှံစားပြောင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ပါကစ္စတန်မှ နှစ်စဉ်ထွက်သော ဝါဂွမ်းအလေးချိန်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံထွက် အလေးချိန်၏ ၃ပုံ၁ပုံခန့်သာ ရှိသော်လည်း ပါကစ္စတန်ဝါဂွမ်းသည် အိန္ဒိယပြည်ထွက်ဝါဂွမ်းထက် ပို၍အမျိုးကောင်းသည်။
ဆီထွက်သော သီးနှံစေ့များကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သည်။
သိုး၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွားမွေးမြူရေးသည်လည်း ပါကစ္စတန်၏ လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ရေနံ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ခရိုမိုက်စသော ဓာတ်သတ္တုများလည်း ထွက်သည်။
ပန်ဂျပ်နယ်မှ နှစ်စဉ် ဆားတန်ချိန်ပေါင်း ၅ သိန်းခန့် ထွက်သည်။
မှတ်ချက်များ ကိုးကား Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:ဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံများ Category:အစ္စလာမ်သမ္မတနိုင်ငံများ Category:တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ။
ဆော်ဒီအာရေဗျ သို့မဟုတ် ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ တရားဝင်အားဖြင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ ဘုရင့်တိုင်းပြည် () သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ကုန်းမြေဧရိယာအားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာရေဘီယံ ကျွန်းဆွယ်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို နေရာယူထားသည်။
အာရပ်နိုင်ငံများတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံနှင့် အီရတ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ ကာတာနိုင်ငံ နှင့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အိုမန်နိုင်ငံ နှင့် တောင်ဘက်တွင် ယီမင်နိုင်ငံတို့က ဝန်းရံထားသည်။
ဘာရိန်းနိုင်ငံ နှင့် ကင်းဖာ့ဒ် တံတား (King Fahd Causeway) ကို အသုံးပြု၍ ဆက်သွယ်ထားသည်။
ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့သည် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး ပင်လယ်နီသည် အနောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျတွင် လူဦးရေ ၂၅.၇ သန်း ရှိပြီး ၅.၅ သန်းမှာ နိုင်ငံသားမဟုတ်သူများ ဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်းမှာ ၂,၁၄၉,၆၉၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၈၃၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ခန့် ရှိသည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံကို အဘဒူလ် အာဇစ် ဘင် ဆော့ဒ် က ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၀၂ ခုနှစ် သူ၏ မျိုးနွယ်စု တို့ အစဉ်အဆက် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော ရီယာ့ဒ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်စဉ် အချိန်ကပင် နိုင်ငံထူထောင်ခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။
ဆော်ဒီနိုင်ငံကို အထွတ်အမြတ် ဗလီနှစ်ခု ရှိရာ နိုင်ငံဟု တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ ရှိသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာ အထွတ်အမြတ် နေရာနှစ်ခုဖြစ်သော မက္ကာနှင့် မဒီနာကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ဆော်ဒီ အာရေဗျနိုင်ငံသည် အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ်အတွင်း ရှိ နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်၏။
အနောက်ဘက်တွင် ပင်လယ်နီ၊ တောင် ဘက်တွင် ယေမင်နိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှအစောင့်အရှောက်ခံ အေဒင် နယ်များ အသီးအသီးတည် ရှိကြသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် အိုမန် နိုင်ငံနှင့် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့တို့ တည်ရှိလျက်၊ မြောက်ဘက် တွင်မူ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အီရတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့ တည်ရှိ ကြသည်။
ဆော်ဒီ အာရေဗျနိုင်ငံမှာ ဟက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် နက်ဂျနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံကို ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်၏။
၁၉၂၆ ခုနှစ်၌ ထို နှစ်နိုင်ငံကို ပူးပေါင်းပြီးလျှင်၊ သူ၏ အမည်ကိုအစွဲပြုကာ၊ ဆော်ဒီ အာရေဗျနိုင်ငံဟု တွင်စေ၏။
ဟက်ဂျက်နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ကို အတိအကျမကန့်သတ်ရသေးသောကြောင့် ဆော် ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ အကျယ် အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၉၇၂ဝဝဝ ထက်မပိုဟုခန့်မှန်းကြသည်။
နက်ဂျနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းရှိ ကုန်းမြေမြင့်သည် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ဖက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွား သည်။
ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့တစ်ဝိုက်၌ ကျယ်ပြန့်သော မြေနိမ့် လွင်ပြင်ရှိသည်။
အနောက်ဘက်ရှိ ပင်လယ်နီကမ်းခြေမှာ ကျဉ်း မြောင်းသော သဲကန္တာရ မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်၏။
ထိုကမ်းမြောင်ဒေသ အနောက်ဘက်တွင် ဟက်ဂျက်တောင်တန်းရှိသည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၌ မြစ်ကြီးများမရှိချေ။
ချောင်းငယ် တို့မှာလည်း ခန်းခြောက်နေသည်သာများ၏။
ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့လှသည်။
နှစ်စဉ်ရွာသွန်းသော မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှ ခြင်းအားဖြင့် ၁ဝ လက်မအောက်သာဖြစ်၏။
ရံဖန်ရံခါရွာသော မိုးကြောင့် သစ်ပင်ငယ်များ ကျိုးကျဲပေါက်ရောက်၏။
အိုအေစစ်များတွင် စမ်းချောင်းနှင့် ရေတွင်းများရှိသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး အနည်းငယ်ဖြစ်ထွန်းသည်။
တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ သဲကန္တာရမြေချည်း လိုလိုပင်ဖြစ်၏။
သို့သော် ထိုသဲမြေများအောက်ရှိ ရေနံကြောင့် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံမှာ ကမ္ဘာတွင် အရေးပါအရာရောက်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။
ရေနံတွင်းများကို နိုင်ငံတဝှန်းလုံး တွင်တွေ့ရ၏။