kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘုန်းတန်ခိုးရှိသူများတွင် ဉာဏ်ပညာလည်း ပြည့်စုံပါက ပိုမိုအောင်မြင်နိုင်ပြီး လူအများ၏ လေးစားမှုကိုလည်း ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးပညာရှိ သူဟောင်းတို့လည်ဘုန်းနှင့် ပညာ ထက်ကြပ်ပါသည်ဟု ဆိုရိုးပြုတော်မူကြလေသည်။
" [၁၁၉၂] ဝေါလီ။
၂၄၉။
ဘုန်းနှင့် သမ္ဘာ ထက်ကြပ်ပါ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုန်းနှင့် သမ္ဘာ ထက်ကြပ်ပါ” ဆိုသည်မှာ ယခုဘဝတွင် ရရှိသော ဘုန်းတန်ခိုး၊ အာဏာ၊ ဂုဏ်သတင်း စသည်တို့သည် အတိတ်ဘဝများက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကံများ၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သမ္ဘာ ဆိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် ဆက်စပ်သော အရှိန်အဝါ၊ တန်ခိုးအာနိသင်ကို ဆိုလိုသည်။
ယခုဘဝတွင် ကောင်းကျိုးများ ခံစားနေရခြင်းသည် အတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုများကြောင့်ဖြစ်ပြီး ယခုဘဝတွင်လည်း ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် နောင်ဘဝများတွင် ကောင်းကျိုးများ ခံစားရမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘုန်းနှင့်သမ္ဘာ၊ ထက်ကြပ်ပါကြောင့်၊ နေအာဒိစ်မျိုး၊ ကမ္ဘာစိုး၌၊ နွယ်ရိုးမပျက်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၁၈၉။
"ဘုန်းနှင့် သမ္ဘာ ထက်ကြပ်ပါဆိုတဲ့အတိုင်း အမြင့်စားဖြင့် ကြီး ပွားမည့် လူများဟာ ရှေးကံနှိုးဆော်သဖြင့် အကျိုးပေးအလွယ်တကူ ဝီရိယအထူးမကူရပါ။
" [၁၂၈၇] ထီး၊ တ။
ဘုန်းရှိပေါ်ရောက် ဘုန်းမဲ့ပျောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုန်းရှိပေါ်ရောက် ဘုန်းမဲ့ပျောက်” ဆိုသည်မှာ ဘုန်းကံ၊ တန်ခိုးအာဏာ၊ ဩဇာအရှိန်အဝါ ကြီးမားသူ ပေါ်ထွန်းလာပါက ဘုန်းကံနည်းပါးသူများ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ အဖွဲ့အစည်းများတွင် ဩဇာအာဏာကြီးမားသူများ ပေါ်ထွက်လာပါက အခြားသူများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် လျော့နည်းသွားတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများနှင့် ဩဇာအာဏာ၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
အင်အားကြီးမားသူ သို့မဟုတ် ဩဇာတိက္ကမကြီးမားသူများ ပေါ်ထွက်လာပါက အခြားသူများအတွက် နေရာရရှိရန် ခက်ခဲကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘုန်းရှိပေါ်ရောက်၊ ဘုန်းမဲ့ပျောက်၍၊ မဖောက်မှန်ဟုတ်၊ ပမာထုတ်မူ၊ သစ်ငုတ်မြင့်တုံ၊ မြက်မြင့်တုံနှင့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၄၈။
"ဘုန်းရှိလာရောက် ဘုန်းမဲ့ပျောက် ဆိုသည့်အတိုင်း ဘုန်းကြီးသူတစ်ပါး ထွန်းကားလာတဲ့အခါ ဘုန်းရှိန်သေးသောသူများ လွင့်ပါးမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်ပါသည်။
" [၁၂၈၁] နောင်ဝတ်၊ ပ။
ဘုံခန်းလည်း မြှောက်လွန်းသည်၊ ငရဲခန်းလည်း ခြောက်လွန်းသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုံခန်းလည်း မြှောက်လွန်းသည်၊ ငရဲခန်းလည်း ခြောက်လွန်းသည်” ဆိုသည်မှာ စာဆို သို့မဟုတ် စာရေးဆရာတစ်ဦးသည် ကောင်းသော အရာ (ဘုံဗိမာန်၊ နတ်ပြည်) များကို ဖွဲ့ဆိုရာတွင် အလွန်အမင်း ချီးကျူးမြှောက်စား၍ ဖွဲ့ဆိုနိုင်သကဲ့သို့ မကောင်းသော အရာ (ငရဲပြည်) များကို ဖွဲ့ဆိုရာတွင်လည်း အလွန်အမင်း ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းအောင် ခြောက်ခြားဖွယ်ရာ ဖွဲ့ဆိုနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာဆိုများ၏ စာပေစွမ်းရည်ကို ဖော်ညွှန်းပြီး အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို ပီပီပြင်ပြင် ဖော်ကျူးနိုင်စွမ်းကို ထင်ရှားစေသည်။
ဥပမာအနေဖြင့် ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ၏ နေမိဘုံခန်းပျို့နှင့် နေမိငရဲခန်းပျို့တို့ကို နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘုံခန်းလည်း မြှောက်လွန်းသည်၊ ငရဲခန်းလည်း ခြောက်လွန်းသည်ဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြရာ ဤငရဲခန်းတွင်…ဖတ်ရှုတွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားလိုက်ပါသည်။
" [၉၀၀] ငရဲ၊ နိဒါန်း။
ဘယ်လဲ ညာတောင် ဥစ္စာပြောင်၊ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“ချိုတည်လူး၊ အိမ်ဦးမှာချည်၊ ဥစ္စာတည်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘယ်လဲ ညာထောင် ဥစ္စာပြောင်၊ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ” ဆိုသည်မှာ နွား၏ ချိုပုံစံပေါ်မူတည်၍ အိမ်ထောင်ရေး သို့မဟုတ် စီးပွားရေး ကံကြမ္မာကို ယုံကြည်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ချိုတစ်ဖက်က အောက်သို့ စိုက်နေပြီး ကျန်တစ်ဖက်က အပေါ်သို့ ထောင်နေသော နွားကို မွေးမြူပါက ဥစ္စာပစ္စည်းများ ဆုံးရှုံးတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ချိုနှစ်ဖက်စလုံး အောက်သို့ စိုက်နေသော နွားကို မွေးမြူပါကလည်း ဆင်းရဲမွဲတေတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အယူအဆများနှင့် ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသည့်အပြင် တိရစ္ဆာန်များနှင့် လူတို့၏ ဘဝဆက်စပ်မှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဦးချိုနှင့်ပတ်သက်၍ ဘယ်လဲ ညာထောင် ဥစ္စာပြောင်၊ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်။
"လူတို့အဆိုမှာ ဘယ်ထောင် ညာလဲ တက်တက်မွဲ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘယ်လဲ ညာထောင် တက်တက်ပြောင် ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြသည်။
ယင်း နွားများကို လက်ခံထားလျှင် ဥစ္စာပစ္စည်းများ တက်တက်မွဲ၊ တက်တက်ပြောင် တတ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။
" [၁၃၄၃] စစ်ပြန်၊ ၃၂။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ချိုတည်လူး၊ အိမ်ဦးမှာချည်၊ ဥစ္စာတည် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်၍လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ” ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် မည်မျှပင် အချင်းချင်း မုန်းတီး၍ ကွဲကွာစေရန် ကျိန်ဆဲမှုများ ပြုလုပ်စေကာမူ ကြောင်း (ကံကြမ္မာ၊ ရေစက်) က မကုန်သေးသရွေ့ ကွဲကွာမည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတို့၏ ဆန္ဒ သို့မဟုတ် ပြုလုပ်မှုများထက် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုသည် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
လူနှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးသည် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုအပေါ်တွင် မူတည်ပြီး လူတို့၏ ကြိုးစားမှုဖြင့် ပြောင်းလဲရန် မလွယ်ကူကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မုန်းပါတယ်ဆို ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ၊ ချစ်ပါတယ်ဆို ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းဆုံမှပေါင်း ဟူသော လောက ဥပဒေသည် ခင်မောင်မြင့်နှင့် ခင်မြမြအား ထုခြေနှိပ်စက်ခဲ့၏။
" [၁၃၁၄] သွေး။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်၍လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်း” ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် မည်မျှပင် ပေါင်းဖက်ရရန် ဆုတောင်းစေကာမူ ကြောင်း (ကံကြမ္မာ၊ ရေစက်) ပါမှသာ ပေါင်းဖက်နိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတို့၏ ဆန္ဒ သို့မဟုတ် ဆုတောင်းမှုများထက် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုသည် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
လူနှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးသည် ကံကြမ္မာ၏ စီရင်မှုအပေါ်တွင် မူတည်ပြီး လူတို့၏ ဆုတောင်းမှုဖြင့် ပြောင်းလဲရန် မလွယ်ကူကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဥစ္စာပေါ ရုပ်ချောကိုမှ ကျွန်တော်ကတော့ မေတ္တာရှိတာပဲ၊ သို့ရာတွင် အရီးရယ် ဘယ်လိုပင်ဆုတောင်း ကြောင်းပါမှပေါင်းဆိုတဲ့ စကားရှိလေတော့ အင်မတန်တော့ဖြင့် မစွဲလမ်းလှပါဘူး။
" [၁၂၇၉] စံသိုက်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဘယ်လိုပင်ကျိန်ဆဲ ကြောင်းကုန်မှကွဲ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဘယ်သူမပြု မိမိမှု သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘယ်သူမပြု မိမိမှု” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးများသည် မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုများ၏ အကျိုးဆက်များသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိမိ၏ ကံကြမ္မာကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖန်တီးခြင်းဖြစ်ပြီး အခြားသူများ သို့မဟုတ် ပြင်ပအကြောင်းအရာများကို အပြစ်တင်၍ မရကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
ကောင်းသော အကျိုးကို ရလိုပါက ကောင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး မကောင်းသော အကျိုးကို ရရှိပါက မိမိ၏ မကောင်းမှုများကြောင့်သာ ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးကို ယုံကြည်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆနှင့် နီးစပ်သည်။
“ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "သုံးဘုံရပ်သူ၊ ဤမျှလူကား၊ မည်သမူပြု၊ မမိမှု ကြောင့်၊ အထုအထ၊ တကွကွလျှင်၊ နှိမ့်ချပုဆစ်၊ ယမရာဇ်၌၊ အပြစ်အလျောက်၊ ကြားလျှောက်ကျံကျံ၊ ဆုံးဖြတ်ခံ၍၊" [၈၅၃] ပါမီ ၇၅။
"ကောင်းစားဆိုးစား၊ ဤနှစ်ပါးကား၊ အခြားနတ်လူ၊ မည်သူမပြု၊ မိမိမှုတည်း၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၄၂။
"လောကမှာ ဘယ်အမှုကိစ္စမျိုးမဆို ဘယ်သူမပြု မိမိမှု ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း ကိုယ်လုပ်မှ ကိုယ်အကျိုးဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်နိုင်တာပဲ။
" [၁၂၈၆] ဒေတိ။
"မည်သူ့ကိုမျှ အပြစ်တင်ရန် မစဉ်းစားတော့ဘဲ ဘယ်သူမပြု မိမိမှု ဟူသော အဆုံးအဖြတ်ဖြင့် အံကို ခဲကာ ကြိတ်၍…၊ " [၁၃၁၃] နဝေ။
"ဘယ်သူမပြု မိမိမှုဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ငါ ဒီလိုဖြစ်ရတာဟာ ငါ့ကြောင့်ပဲ၊ ငါ့ကြောင့်။
ငါမလိမ္မာလို့၊ ငါမိုက်ခဲ့လို့။
" [၁၃၁၆] မာန။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုယ့်တရား ကိုယ်စီရင် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
မကောင်း၊ ကျောင်းပို့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မကောင်း ကျောင်းပို့” ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။
အိမ်တွင် မထားလိုတော့သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ အဝတ်အစားများ စသည်တို့ကို ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပေးပို့လှူဒါန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မိမိအတွက် အသုံးမဝင်တော့သော ပစ္စည်းများကို အခြားသူများ အသုံးပြုနိုင်ရန် လှူဒါန်းခြင်းသည် ကောင်းမှုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အိမ်တွင် ဆိုးသွမ်းနေသော ကလေးများကို လိမ္မာယဉ်ကျေးလာစေရန် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပို့အပ်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ဆရာတော်များ၏ ဆုံးမဩဝါဒနှင့် စည်းကမ်းများကြောင့် ကလေးများ၏ အကျင့်စာရိတ္တများ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်အရ “မကောင်း ကျောင်းပို့” ဆိုသည်မှာ ဆိုးသွမ်းသော ကလေးကို ကောင်းမွန်သော ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်းဖြင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "သူတချို့ကား၊ ကိုယ်ဖို့ကောင်းရာ၊ ဝတ်စားပါ၍၊ များစွာပိုမို၊ မလိုချင်ကြောင်း၊ ထားမကောင်းလျှင်၊ ကျောင်းကိုပို့လေ၊ ဆိုသောထွေဖြင့်၊" [၁၂၁၀]ဥမ္မာ ၇၁။
"မကောင်းကျောင်းပို့။
ရပ်ရွာထဲတွင် ကျောင်းမနေဘဲ ဆိုးပေ နေသောကလေးအား ကျောင်းသို့ ပို့အပ်ထားပေးပါက အကြီးအကြပ်၊ အကွပ် အထိန်း၊ အဆုံးအမဖြင့် လူတော် ဖြစ်လာနိုင်သည်။
" [၁၃၅၀] မြဝတီ၊ ၃၇၊ ၅။
မကောင်းမှုဟူသည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မကောင်းမှုဟူသည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ” ဆိုသည်မှာ မည်သူမျှ မမြင်နိုင်သော တိတ်ဆိတ်သော နေရာတွင်ပင် မကောင်းမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့လျှင် ထိုအမှုကို တစ်ချိန်ချိန်တွင် လူအများက သိရှိသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မကောင်းမှုကို မည်သည့်အခါမျှ ဖုံးကွယ်ထားနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း၊ အချိန်တန်လျှင် ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
မကောင်းမှုပြုလုပ်ရန် မကြိုးစားသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မကောင်းမှုကို ပြုရန် ဆိတ်ကွယ်ရာ အရပ်သည်မရှိ။
" [၁၃၁၂] ငါးကောက်၊ ဒု။
၄၀၂။
"ရာဇဝတ်ဘေး ပြေးမလွတ်နိုင်ဟူသောစကားကို အောင်ပိုင်တစ်ယောက် သတိ မချပ်မိလေရော့သလား (သို့တည်းမဟုတ်) မကောင်းမှုဟူ သည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ ပေါ့ပေါ့တန်တန် တွက်ဆခဲ့လေသလား မဆိုနိုင်၊" [၁၃၅၄] မှုခင်းစုံ။
၁၈၄။
"လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြု၏။
ထိုဗာရာဏသီပြည်၌ ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာတစ်ဦးရှိ၏။
ထိုဆရာထံ၌ ငါးရာသော လုလင်တို့သည် အတတ်ပညာ သင်ယူကြ၏။
ဒိသာပါမောက္ခဆရာ၌ အရွယ်ရောက်သော သမီးတစ်ယောက် ရှိ၏။
တစ်ခါသော် ဆရာသည် "တပည့်များအနက် အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံသော တပည့်တစ်ဦးဦးနှင့် မိမိ၏သမီးကို ထိမ်းမြားလျှင် သင့်အံ့"ဟု အကြံ ဖြစ်၏။
တစ်နေ့သ၌ ဆရာသည် တပည့်လုလင်တို့ကို ခေါ်၍ "အမောင်တို့၊ သင်တို့သည် ငါ၏သမီးကို ထိမ်းမြားလိုအံ့၊ မိမိတို့အိမ်မှ အဝတ်တန်ဆာများကို အမိအဖ၊ အဆွေအမျိုးတို့ မမြင်ကွယ်ရာမှ တိတ်တဆိတ် ယူဆောင်ခဲ့လော့"ဟု ဆို၏။
လုလင်တို့အနက် အကြီးအကဲဖြစ်သောလုလင်မှတစ်ပါး ကျန်သော လုလင်တို့သည် ဆရာမှာသည့်အတိုင်း အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ခိုးယူခဲ့ကြ၏။
ထိုအခါ ဆရာက အကြီးအကဲလုလင်အား "အမောင်၊ အဘယ်ကြောင့် အဝတ်တန်ဆာကို မယူခဲ့သနည်း"ဟု မေးသော် "ဆရာ၊ သူတစ်ပါး၏ အဝတ်တန်ဆာကို ခိုးယူခြင်းသည် မကောင်းမှု ဖြစ်ပါသည်။
မကောင်းမှုကို မမြင်သာသော အရပ်သည် မရှိပါ။
မကောင်းမှုအတွက် ဆိတ်ကွယ်ရာဟူသည်မရှိ ပါ။
ထို့ကြောင့် အဝတ်တန်ဆာကို မယူခဲ့ပါ"ဟု ဆို၏။
ထိုအခါ ဆရာက "တပည့်၊ သင်သည် မကောင်းမှုကိုလည်း သိ၏။
မကောင်းမှုအတွက် ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ် မရှိသည်ကိုလည်း သိ၏။
မကောင်းမှုကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်နိုင်၏"ဟုဆိုကာ မိမိ၏သမီးနှင့် ထိမ်းမြား၏။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ၃၀၅-သီလဝီမံသနဇာတ်။
မကောင်းလည်းခံ၊ ကောင်းလည်းစံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မကောင်းလည်းခံ၊ ကောင်းလည်းစံ” ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ပြုရာတွင် မိမိ၏ အိမ်ထောင်ဖက်သည် မကောင်းပါက ဆိုးကျိုးများကို ခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက်ကောင်းပါက ချမ်းသာသုခကို ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
အိမ်ထောင်ဖက် မကောင်းပါက စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ဒုက္ခရောက်ခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများကို ခံစားရနိုင်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက်ကောင်းပါက ပျော်ရွှင်သာယာသော အိမ်ထောင်ရေးကို တည်ဆောက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက် မတွေ့ရှိပါ။
သို့သော် အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်တူသော အသုံးအနှုန်းများကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အချို့စာပေများတွင် "လင်ကောင်းရမှ စံရသည်" စသည့် အသုံးအနှုန်းများ ပါဝင်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက်ကောင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြထားပါသည်။
ထို့ကြောင့် “မကောင်းလည်းခံ၊ ကောင်းလည်းစံ” ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ယေဘုယျအားဖြင့် လူအများလက်ခံထားသော အိမ်ထောင်ရေးဆိုင်ရာ အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေပါသည်။
မကောင်းသူကို ပယ်၊ ကောင်းသူကို ကယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မကောင်းသူကို ပယ်၊ ကောင်းသူကို ကယ်” ဆိုသည်မှာ နတ်ကောင်းနတ်မြတ်များ၊ မင်းကောင်းမင်းမြတ်များသည် မကောင်းသောသူများကို ဖယ်ရှားပစ်ပြီး ကောင်းမြတ်သောသူများကို ကယ်တင်စောင့်ရှောက်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ပတ်သက်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
ကောင်းသောသူများသည် အကာအကွယ်နှင့် ထိုက်တန်ပြီး မကောင်းသောသူများသည် အပြစ်ဒဏ်ခံထိုက်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အုပ်ချုပ်သူများအနေဖြင့်လည်း မကောင်းသူများကို ဖယ်ရှားပြီး ကောင်းသောသူများကို ချီးမြှောက်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ထိုအခါ သိကြားမင်းက မကောင်းသူကို ပယ်၊ ကောင်းသူကို ကယ်ဆိုသည်နှင့်အညီ မစ္စတာမောင်မှိုင်းကို မ စချင်လို့ လာသည်ဟု ပြော၏။
" [၁၂၇၅] ဆောင်းပါးချုပ်။
မကြံလည်း ဖြစ်၊ ကြံလည်း နစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မကြံလည်း ဖြစ်၊ ကြံလည်း နစ်” ဆိုသည်မှာ အချို့ကိစ္စရပ်များသည် မကြံစည်ဘဲ လွှတ်ထားလိုက်လျှင်ပင် အောင်မြင်ဖြစ်မြောက်တတ်သကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ ကြံစည်အားထုတ်ပါက ပျက်စီးနစ်မွန်းသွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အရာရာကို လူ၏ ကြိုးစားမှုဖြင့်သာ မရနိုင်ဘဲ ကံ၊ အချိန်အခါနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများလည်း ပါဝင်ပတ်သက်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
အလွန်အကျွံ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကျပ် ကြိုးစားခြင်းများသည် တခါတရံ အောင်မြင်မှုကို ဟန့်တားနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
“အစိန္တိတမ္ပိ ဘဝတိ၊ စိန္တိတမ္ပိ ဝိနဿတိ” (မကြံစည်သော်လည်း ဖြစ်၏၊ ကြံစည်သော်လည်း ပျက်စီး၏) ဟူသော ပါဠိစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသည်။
ကိုးကားချက်များ "လောကီထုံးစံ၊ လောကဓံကား၊ မကြံလည်းဖြစ်၊ ကြံလည်းနစ်၏။
" [၁၂၆၆] မဃ ၂၁၂။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အစိန္တိ တမ္ပိ ဘဝတိ၊ စိန္တိ တမ္ပိ ဝနဿတိ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
မခေါ်ချင်သာ နေလို့ရသည်၊ မတော်ချင်ဘဲ နေလို့မရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မခေါ်ချင်သာ နေလို့ရသည်၊ မတော်ချင်ဘဲ နေလို့မရ” ဆိုသည်မှာ ဆွေမျိုးသားချင်းများအကြား ဆက်ဆံရေးကို မိမိဆန္ဒအလျောက် ရွေးချယ်နိုင်သော်လည်း (ဥပမာ- မခေါ်ချင်၊ မပြောချင်ဘဲ နေနိုင်သည်) ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုကိုမူ ပြောင်းလဲ၍ မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုသည် မွေးဖွားချိန်မှစ၍ သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် မည်သူမျှ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း မရှိပေ။
ဆက်ဆံရေးကို ရွေးချယ်နိုင်သော်လည်း ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုကို မငြင်းနိုင်ကြောင်း ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မခေါ်ချင်သာ နေရမည်၊ မတော်ချင် မနေရ။
မ ခင်မှ ဥခင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မခင်မှ ဥခင်” ဆိုသည်မှာ ငှက်ဖိုသည် ငှက်မကို ခင်တွယ်မှသာ ငှက်မ၏ ဥနှင့် အသိုက်အမြုံကိုပါ ခင်တွယ်သကဲ့သို့ ယောက်ျားများသည် မိမိ၏ ဇနီးကို ချစ်ခင်တွယ်တာမှသာ သားသမီးများကိုပါ ချစ်ခင်တွယ်တာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိသားစုဆက်ဆံရေးတွင် ဇနီးမောင်နှံ၏ ဆက်ဆံရေးသည် အဓိကအရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဇနီးမောင်နှံ၏ ဆက်ဆံရေး မကောင်းပါက သားသမီးများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပြီး ဇနီးမောင်နှံ၏ ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်ပါက သားသမီးများလည်း နွေးထွေးသော မိသားစုပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကြီးပြင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
“မ ကို ခင် မှ ဥ ကို ခင်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ထွန်းမြင့်မှာလည်း မ ကို ခင်မှ ဥကို ခင် ဆိုသလို အတာအား ကြည်ကြည်ဖြူဖြူနှင့် ကောလိပ်သို့ ပို့နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း စဉ်းစားနေရာ၊" [၁၃၀၁] ဒဂုန်၊ ၂၂၉။
"ယခုမူ မ ကို ခင်၍ပင် ဥ ကို ခင်နေခြင်းမဟုတ်ပါလောဟု သူ့ကိုယ် သူ သတိရလာခဲ့သည်။
" [၁၃၁၄] မြဝတီ၊ ၁၊ ၂။
"အမိမဲ့တဲ့ ကလေးများဟာ လွန်စွာ ဆင်းရဲပါကလားနော်၊ မ ကို ခင် မှ ဥ ကိုမင် ဆိုတဲ့ စကားမျိုးလို အဖေလုပ်တဲ့လူများဟာလည်း မယားကို မခင်မင်လျှင် ဘယ်လိုပင် ပြောပြော ချစ်တဲ့သဘောကွာဝေး၍ ရင်သွေးကို စိမ်းကားလေ့ရှိကြတယ်။
" [၁၂၈၂] ဝေဝေ၊ ပ။
မချိ ငိုစတမ်း၊ မသိ ဆိုစတမ်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မချိ ငိုစတမ်း၊ မသိ ဆိုစတမ်း” ဆိုသည်မှာ စိတ်ထဲတွင် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းခံစားရသောအခါ ငိုကြွေးခြင်းဖြင့် စိတ်သက်သာရာ ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ မသိနားမလည်သော အရာတစ်ခုခုကို သိလိုသောအခါ မေးမြန်းပြောဆိုခြင်းဖြင့် သိရှိနားလည်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဝမ်းနည်းသောအခါ ငိုခြင်းနှင့် မသိသောအခါ မေးခြင်းသည် သဘာဝကျသော တုံ့ပြန်မှုများဖြစ်ပြီး ယင်းတို့သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဉာဏ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ခံစားချက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်းနှင့် ဗဟုသုတရှာဖွေခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးဆရာကဝိ၊ ဆိုရိုးရှိသည်မှာ၊ မချိ ငိုစတမ်း၊ မသိ ဆိုစတမ်း၊ စကားလမ်းအထင်၊" [၁၂၂၅-ခန့်] ဥပက။
မချစ်မလှ၊ ချစ်လျှင်လှ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မချစ်မလှ၊ ချစ်လျှင်လှ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို မချစ်သောအခါ လှပတင့်တယ်သောအရာပင် မလှပဟု ထင်မြင်တတ်ပြီး ချစ်ခင်နှစ်သက်သောအခါ မလှပသောအရာပင် လှပသည်ဟု ထင်မြင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ချစ်ခင်နှစ်သက်မှုသည် လူတစ်ဦး၏ အမြင်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ပြီး အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ တန်ဖိုးကို မတူညီစွာ ရှုမြင်စေနိုင်သည်။
“ကိုယ်ထင် ခုတင်ရွှေနန်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိပြီး မိမိနှစ်သက်သော အရာသည် မည်မျှပင် ရိုးရှင်းပါစေ တန်ဖိုးကြီးမားသည်ဟု ထင်မြင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မချစ်မလှ၊ ချစ်လျှင်လှ၏၊ လောကဓမ္မတာ၊ လူ့တံတွာတည့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၃၁၇။
မချစ်သော်ကား ကစဉ့်ကလျား၊ ချစ်သော်ကား မခြားနား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မချစ်သော်ကား ကစဉ့်ကလျား၊ ချစ်သော်ကား မခြားနား” ဆိုသည်မှာ အချင်းချင်း မေတ္တာမရှိပါက စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပျက်ပြားပြီး ကွဲကွာသွားတတ်သကဲ့သို့ အချင်းချင်း မေတ္တာထားရှိပါက စည်းလုံးညီညွတ်မှု တည်မြဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မေတ္တာတရားသည် လူအများအကြား ဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး မေတ္တာမရှိပါက လူအများအကြား သဟဇာတဖြစ်မှု ပျက်ပြားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ချစ်ခင်ခြင်း၊ ရိုင်းပင်းကူညီခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း တည်ငြိမ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အရေးပါကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
“ချစ်သော် မခြားနား၊ မုန်းသော် ကစဉ့်ကလျား” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "သင်္ခယာလည်း အဖိုးရာဇာ ပဲ့ပြင်မစသည်ကို အောက်မေ့လျက် သူတကာတို့ဆိုကြသည်ကား မချစ်သော်ကား ကစဉ့်ကလျား၊ ချစ်သော်ကား မခြားနား ဟူသကဲ့သို့ ပညာရှိတို့၏ စကားကောင်းကား မမှတ်သားသော် အကျိုးမခံရ၊ မှတ်သားသော် အကျိုးစီးပွား များစွာ၏ဟု… ပူဇော်လာရ၏။
" [၁၁၄၃] ဏိပုံ။
"ချစ်သော် မခြားနား၊ မုန်းသော် ကစဉ့်ကလျား၊" [၁၂၅၆] လောဓရာ။
မဂိုမဂဲ မယားဆဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မဂိုမဂဲ မယားဆဲ” ဆိုသည်မှာ ကြက်တိုက်ပွဲများတွင် မဂိုကြက်မျိုးသည် ဇွဲမရှိခြင်းကြောင့် အများအားဖြင့် ရှုံးနိမ့်တတ်ပြီး ထိုသို့ ရှုံးနိမ့်သောအခါ ကြက်ပိုင်ရှင်သည် မိမိ၏ မယားထံမှ ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းခြင်းကို ခံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မဂိုကြက်များကို မွေးမြူခြင်းသည် စီးပွားရေးအရ အကျိုးအမြတ် မဖြစ်ထွန်းနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မဂိုကြက်များသည် တိုက်ပွဲတွင် ခံနိုင်ရည်အားနည်းပြီး အလွယ်တကူ အရှုံးပေးတတ်သောကြောင့် ကြက်ဝါသနာအိုးများက နှစ်သက်ခြင်း မရှိကြပေ။
ထို့ကြောင့် မဂိုကြက်ကို မွေးမြူသော ယောက်ျားကို မယားဖြစ်သူက ဆဲဆိုခြင်းသည် သဘာဝကျသော အခြေအနေတစ်ခုဟု ရှုမြင်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မဂိုမဂဲ မယားဆဲ။
ထိုကြက်သည် ဇွဲပါး၏။
ခဏခဏရှုံးနိမ့်ရကား ကြက်သမားအား ဇနီးသည်က ဆဲဆိုကြိမ်းမောင်းလေ့ရှိလေသည်။
" [၁၃၁၇] ယဉ်ကျေးမှု၊ ၁၊ ၇။
"မဂိုမဂဲ မယားဆဲ ဆိုသောစကား ကြားဖူးကြပေလိမ့်မည်။
ဤကြက်မျိုးတွေက သူတို့ကချည်း ခွပ်နေရလျှင် ကောင်းသည်။
သူတို့ခံရပြီဆိုလျှင် ဇွဲသတ္တိမရှိ။
" [၁၃၄၀] ကြက်ဋီ။
မစားရက် လောက်တက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မစားရက် လောက်တက်” ဆိုသည်မှာ မိမိပိုင်ဆိုင်သော အစားအစာ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများကို မစားရက်၊ မသုံးရက်ဘဲ မြတ်နိုးတန်ဖိုးထား၍ သိမ်းဆည်းထားသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် အသုံးမပြုလိုက်ရဘဲ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
လောဘဇောကြီးခြင်း၊ လိုချင်တပ်မက်မှုများလွန်းခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ပစ္စည်းဥစ္စာများကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ အသုံးပြုသင့်ပြီး အလွန်အကျွံ စုဆောင်းခြင်းသည် အကျိုးမရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။
“မစားရက် လောက်တက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ ဤဆိုရိုးစကားအတွက် တိုက်ရိုက်ကိုးကားချက် အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရပြီး အများအားဖြင့် စကားပုံအဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
မတူးမတည်၊ မြကောင်းသည်၊ ပုန်းရည်တောင်စာဆင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မတူးမတည်၊ မြကောင်းသည်၊ ပုန်းရည်တောင်စာဆင်း” ဆိုသည်မှာ ပုန်းရည်တောင်စာ (သို့မဟုတ် ပိုးမည်းတောင်စာ) ကဲ့သို့သော အစိမ်းရောင်ရင့်ရင့် သို့မဟုတ် မှောင်မိုက်သော အစိမ်းရောင်ရှိသည့် မြကျောက်သည် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော မြကျောက်အမျိုးအစားဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“မတူးမတည်” ဆိုသည်မှာ အလွယ်တကူ မရရှိနိုင်သော၊ တူးဖော်ရန် ခက်ခဲသောဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် အရောင်အဆင်းထူးခြားသော မြကျောက်အမျိုးအစား၏ တန်ဖိုးနှင့် ရှားပါးမှုကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးတို့သည် မြကျောက်၏ အရောင်အဆင်းကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြပြီး အထူးသဖြင့် ပုန်းရည်တောင်စာရောင် မြကျောက်ကို အလွန်မြတ်နိုးကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မတူးမတည်၊ မြကောင်းသည်၊ ပုန်းရည်တောင်စာဆင်း။
မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ” ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး “နာမ်တရားစုတွင် စိတ်ကသာ ဦးဆောင်သည်၊ စိတ်သာလျှင် အဓိက (ပဓာန) ဖြစ်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူတို့၏ အပြုအမူ၊ အတွေးအမြင်နှင့် ခံစားချက်များသည် စိတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“ဓမ္မာ” ဆိုသည်မှာ နာမ်ခန္ဓာလေးပါး (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) ကို ရည်ညွှန်းပြီး “မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ” ဆိုသည်မှာ စိတ်သည် ရှေ့သွားဖြစ်သည်၊ ဦးဆောင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထို့ကြောင့် ဤစကားစုတစ်ခုလုံးသည် နာမ်တရားများတွင် စိတ်သည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး အရာရာကို စိတ်ကသာ ဦးဆောင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာဟူသည်နှင့်အညီ စိတ်သာလျှင် ပဓာန၊ ယောနိသော မနသီကာရဖြစ်က စင်စစ် ကုသိုလ်ရမည်ချည်း အမှန်ဖြစ်ပါသည်။
" [၁၂၆၉] သေတ္တု၊ ဒု။
မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော” ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး “လူ့ဘဝကို ရနိုင်ခဲသည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
“မနုဿတ္တ ဘာဝေါ” ဆိုသည်မှာ “လူ့ဘဝ၊ လူ့အဖြစ်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး “ဒုလ္လဘော” ဆိုသည်မှာ “ရနိုင်ခဲ၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူ့ဘဝသည် ရရှိရန် အလွန်ခဲယဉ်းသော ဘဝတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ သတ္တဝါများသည် ဘုံဘဝအမျိုးမျိုးတွင် ကျင်လည်ကျက်စားနေကြပြီး လူ့ဘဝသည် ထိုဘုံဘဝများထဲမှ ရရှိရန် အခက်ခဲဆုံးဘဝတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် လူ့ဘဝကို ရရှိချိန်တွင် ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဤစကားက သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "မနုဿတ္တံ ဒုလ္လဘံ, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဒုလ္လဘော၊ ဟောတော်မူချက်၊ ဓမ္မစက်တွင်၊… လူ့ရွာတစ်ခေတ်တွင် လူဖြစ်မည့်အရာသာ ခက်ခဲစွာဟု၊" [၁၁၈၀] ဥက္ကံ။
"လူ့ဘဝ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ရနိုင်ဖို့ရာ လွန်စွာမှ ခဲယဉ်းနေတာပေါ့၊ သို့ကြောင့် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘောလို့ ဟောတော်မူရတာ၊" [၁၂၈၆] ဒေတိ။
မပေးဘဲ မလိုသင့်၊ မမေးဘဲ မဆိုသင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မပေးဘဲ မလိုလင့်၊ မမေးဘဲ မဆိုလင့်” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက မပေးဘဲ မတောင်းဆိုသင့်ကြောင်း၊ သူတစ်ပါးက မမေးမြန်းဘဲ မိမိအထင်ဖြင့် ကြိုတင်၍ မပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
အခြားသူများ၏ ဆန္ဒနှင့် အခြေအနေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်း၊ မတောင်းဘဲ ပေးလာမှသာ ရယူသင့်ကြောင်း၊ မေးမြန်းလာမှသာ ဖြေကြားသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုနှင့် သူတစ်ပါးကို လေးစားမှုတို့ကိုလည်း ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မပေးဘဲ မလိုလင့်၊ မမေးဘဲ မဆိုလင့်၊" [၈၆၃] ကန်မင်း။
မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများ၏ စကားကို အမြဲတမ်း လိုက်နာခြင်းသည် မိုက်မဲရာရောက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများကို အထင်သေးသော သဘော သို့မဟုတ် အမျိုးသားများ၏ အထက်စီးဆန်သော သဘောကို ဖော်ပြနိုင်သည်။
အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် မိမိကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်ပညာဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ပြီး သူတစ်ပါး၏ စကားကို အလွယ်တကူ မယုံကြည်သင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ယေဘုယျအားဖြင့် ယောက်ျားတကာတို့၏ထုံးစံအရ မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါဟူသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊" [၁၂၇၉] ဓမ္မစေတီ။
"မဘက်လိုက် မိုက်ဘက်ပါ… စသော ရှေးဟောင်းစကားများသည် မိန်းမတို့၏ဆိုးဝါးပုံကို ပြသော စကားများဖြစ်…၊" [၁၂၉၄] ဒဂုန်၊ ၁၂၊ ၁၄၆။
မမင်းဖြူ မှန်မှန်ပြော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မမင်းဖြူ မှန်မှန်ပြော” ဆိုသည်မှာ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းကြီး၏ အလေးချိန်ကို လွယ်ကူစွာ မှတ်သားနိုင်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော မှတ်ဉာဏ်နည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
“မင်း” သည် ၅ ကိုယ်စားပြုပြီး “ဖြူ” သည် ၅ ကိုယ်စားပြုသည်။
“မှန်” နှစ်ခါပါဝင်သောကြောင့် ၅ နှစ်ခါထပ်ရေးရမည်ဖြစ်ပြီး “ပြော” သည်လည်း ၅ ကိုယ်စားပြုသည်။
ထို့ကြောင့် “မမင်းဖြူ မှန်မှန်ပြော” ဆိုသည်မှာ ၅၅၅၅၅ ဟု အလေးချိန်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးတို့၏ မှတ်ဉာဏ်စွမ်းရည်နှင့် အရာဝတ္ထုများ၏ အချက်အလက်များကို မှတ်သားနည်းကို ထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ "ခေါင်းလောင်းကြီးကို နန်းတော်ကျွန်း တောင်ဘက် ယခု စွန်းလွန်း (ရှေးက သွန်းလွန်း)ရွာတွင် ကြေးနီ၊ ကြေးဝါ၊ ဘော်၊ သံ၊ ကျွတ် စသည်များပေါင်းစပ်၍ ပိဿာချိန်- ၅၅၅၅၅ ဖြင့် သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။
လွယ်ကူစွာ မှတ်သားနိုင်ရန် မင်းဖြူ မှန်မှန် ပြောဟု ရှေးက ဆိုခဲ့ကြသည်။
" [၁၃၂၇] လုပ်သားဆောင်း။
မမြင်ရာသည် ဆေးသမား၊ မကြားရာသည် တရားသူကြီး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မမြင်ရာသည် ဆေးသမား၊ မကြားရာသည် တရားသူကြီး” ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။
ဆေးသမားအတွက် မမြင်အပ်သော ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းဟူ၍ မရှိသကဲ့သို့ တရားသူကြီးအတွက်လည်း မကြားအပ်သော အမှုအခင်းအကြောင်းအရာဟူ၍ မရှိဟု ဆိုလိုသည်။
ရောဂါရှာဖွေကုသရာတွင် ဆေးသမားသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ မည်သည့်အစိတ်အပိုင်းကိုမဆို စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သကဲ့သို့ တရားစီရင်ရာတွင်လည်း တရားသူကြီးသည် မည်သည့်အကြောင်းအရာကိုမဆို ကြားနာစစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆေးပညာနှင့် တရားစီရင်ရေး၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
“မကြားဝံ့ ရှေ့နေ၊ မမြင်အပ် ဆေးဆရာ”၊ “မမြင်ဝံ့ ဆေးဆရာ၊ မကြားဝံ့ တရားရုံး” စသည့် ဆိုရိုးစကားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
ဆေးသမားနှင့် တရားသူကြီးတို့သည် သာမန်လူများနှင့် မနီးစပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆေးသမားသည် လူနာများ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စရပ်များကို သိရှိနိုင်သကဲ့သို့ တရားသူကြီးသည်လည်း အမှုအခင်းများနှင့် ပတ်သက်၍ လူများ၏ လျှို့ဝှက်ချက်များကို သိရှိနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုသူများနှင့် အလွန်အကျွံ ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
“မနှီးနှောရာသည် မင်းလုလင်”၊ “မတိုင်ပင်ရာသည် ရှေ့နေရှေ့ရပ်”၊ “မစေအပ်ရာသည် မိန်းမလျာ”၊ “မမြင်အပ်သည် ဆေးသမား၊ မကြားအပ်သည် ဣတ္ထိ” စသည့် ဆိုရိုးစကားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "မှန်းစမ်း၊ မရှက်နဲ့ မကြောက်နဲ့နော်၊ မကြားဝံ့ ရှေ့နေ၊ မမြင်အပ် ဆေးဆရာ တဲ့၊ ငါက ဆရာဝန်၊ မင်းရောဂါကို မြန်မြန်ပျောက်အောင် ကုသဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။
" [၁၂၉၂] ကဝိမှန်၊ ၄၊ ၈။
"မမြင်ဝံ့ ဆေးဆရာ၊ မကြားဝ့ ံတရားရုံးတဲ့၊ တရားစီရင်ရေးနဲ့ ပတ်သက်လာရင် ကိုယ်မကြားချင်တာလည်း ကြားရမှာပဲ၊ မမြင်ချင်တဲ့လူလည်း မြင်ရမှာပဲ၊" [၁၃၃၀] ရင်ခတ်။
"မမြင်ရာသည် ဆေးသမား၊ မကြားရာသည်တရားဩူကီး၊ မနှီးနှောရာသည် မင်းလုလင်၊ မတိုင်ပင်ရာသည် ရှေ့နေရှေ့ရပ်၊ မစေအပ်ရာသည် မိန်းမလျာ၊" [၈၄၀-ခန့်] နုစာ။
"မမြင်အပ်သည် ဆေးသမား၊ မကြားအပ်သည်တရားဩူကီး၊ မနီးအပ်သည် ဣတ္ထိ၊" [၁၁၅၂-ခန့်] နုစာ။