kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုလက်တံသည် ဒိုင်ယယ် မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ သုံးစွဲပြီးသော လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး(ကီလိုဝပ်အာဝါ)ကို ပြသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ထားသော ခွေးသွားစိတ်ဘီးများဖြင့် အစဉ်လည်လိုက်နေသော အခြားဒိုင်ယယ်မျက်နှာပြင်များပေါ်က လက်တံများသည် ကီလိုဝပ်၏ ဆယ်ကိန်း၊ ရာကိန်း၊ ထောင်ကိန်း တို့ကို အစဉ်လိုက်ပြကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:လျှပ်စစ်စွမ်းအား။
မီယာရှမ် ဆိုသည်မှာ ဂျာမန် စကားမှ ဆင်းသက်လာ၍ ပင်လယ်ရေမြှုပ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောကြောင့် မီယာရှမ်ပင်လယ်ရေမြှုပ်ဟု ခေါ်စေကာမူ စင်စစ်ယင်းမှာ နူးညံ့၍ဖြူသော မြေစေးကဲ့သို့ သော တွင်းထွက်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ခြောက်သွေ့သောအခါ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နိုင်သည်။
မြေစေးနှင့်တူ၍ ဆေးတံများ ပြုလုပ် ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ထိုပစ္စည်းကို အာရှမိုင်းနားပြည်တွင် အများအပြားရနိုင်သည်။
မြေလွှာအောက်၌ အခဲလိုက် တည်ရှိတတ် သည်။
ယင်းတွင် မက်ဂနီဇီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်နှင့် ရေ ပါဝင်၍ ဓာတုဗေဒအခေါ်အရ ထိုပစ္စည်းသည် ရေပါဝင်သော မက်ဂနိဇီယမ် ဆီလီကိတ်ပင် ဖြစ်သည်။
ထိုပင်လယ်ရေမြှုပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆေးတံတွင် စိမ့် နိုင်သော အပေါက်ကလေးများ ပါရှိသဖြင့် အရောင်ကို စုတ်ယူပြီး လျှင် တဖြည်းဖြည်းအညိုရောင်ထ၍ တောက်ပလာသည်။
သို့သော် ဆေးအိုးသည် ပူလွယ်ပြီးလျှင် ကျိုးလွယ်တတ်၏။
အဆိုပါဆေးတံ မျိုးကို ဗီယင်းနားနှင့် ပါရစ်မြို့များ၌ အကြီးအကျယ်ပြုလုပ်ကြ သည်။
စီးကရက်စွပ်တံများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ထိုပင်လယ် ရေမြှုပ်မျိုးကို အသုံးပြုတတ်ကြသည်။
တူးခါးစတွင် ထိုပင်လယ်ရေမြှုပ်သည် ဆပ်ပြာကဲ့သို့ ပျော့ပျောင်း၍ ရေနှင့်ထိလျှင်လည်း ရေမြှုပ်ထကာ ချေးနှင့်ဆီကိုချွတ်နိုင်သည်။
အဆိုပါ ပင်လယ်ရေမြှုပ်ကို အာရှမိုင်းနားအပြင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ မိုရေးဗီးယားပြည်နယ်၊ စပိန်နိုင်ငံ၊ ရုရှနိုင်ငံ ကရိုင်းမီယားနယ်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တောင်ကရိုလီးနားပြည်နယ်များမှလည်းရနိုင်သည်။
စပိန်နိုင်ငံတွင် ထိုပင်လယ်ရေမြှုပ်ကို အိမ်ဆောက်အုတ်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:သဘာဝ ပစ္စည်းများ။
thumb|ဂျွန် မီလတန်၏ ပုံတူပန်းချီကား ရှိတ်စပီးယားမှတစ်ပါး အထင်ပေါ် အကျော်စောဆုံးသော အင်္ဂလိပ်ကဗျာဆရာကြီးမှာ ဂျွန်မီလတန်(ခရစ် ၁၆ဝ၈ - ၁၆၇၄) ဖြစ်လေသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ် ကြီးကား ကဗျာစာဆိုကြီး တစ်ဦးသာမက နိုင်ငံရေးစာရေးဆရာကြီး လည်း ဖြစ်ပေသည်။
မီလတန်သည် ၁၆ဝ၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ရာ ရှိတ်စပီးယား မကွယ်လွန်မီ ၈ နှစ်ခန့်ကဖြစ်၏။
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ စာချုပ်စာတမ်းများရေးသူနှင့် ငွေချေးကိုယ်စားလှယ်အလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးသူ ဖြစ်လေသည်။
သို့သော် တူရိယာဂီတဖက်တွင် ဝါသနာထုံ၍ သီချင်းများလည်း ရေးတတ်၏။
စာပေလည်း အတော်အတန် တတ်မြောက်လေသည်။
သူ၏ အလုပ်အကိုင်ဖြင့် ဝင်ငွေလမ်းဖြောင့်နေသော လူရည်တတ် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အတိုင်း သားဖြစ်သူ ဂျွန်မီလတန်အား အိမ်၌ ဆရာများဖြင့် ပညာသင်စေပြီးလျှင် သူကိုယ်တိုင်လည်း သင်ကြားပေးခဲ့လေသည်။
မီလတန်သည် ဖခင်ဖြစ်သူကဲ့သို့ပင် အတီးအမှုတ် တော်သည့်ပြင် အသံကောင်းကောင်းနှင့် အဆိုပိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်လေ သည်။
၉ နှစ်သားအရွယ်မှစ၍ ကဗျာများစတင် ရေးသားခဲ့လေ သည်။
၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် စိန်ပေါကျောင်းသို့ တက်ရောက်ပညာသင်ယူ၏။
ဂရိ၊ ပြင်သစ်၊ အီတာလျံ၊ ဟီဗြူဘာသာစာပေတို့နှင့် အက်ဒမန် ဆပင်စာ၏ ကဗျာများကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့၏။
နောင်အခါတွင် သူ၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများမှာ ဆပင်စာ၏ ကဗျာများကို လေ့လာရာမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဝန်ခံလေသည်။
ထိုနောက်တွင် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ် ခရိုက်ကောလိပ်တွင် ၁၇ နှစ်အရွယ်မှ ၂၄ နှစ် အရွယ်တိုင်အောင် ၇ နှစ်မျှ ပညာဆည်းပူးခဲ့ရာ စာပေများကို အထူးလေ့လာလိုက်စားခဲ့လေသည်။
မီလတန် မှာ ပိန်ပိန်ပါးပါးနှင့် ရုပ်ရည်သန်ပြန့်တင့်တယ်သူ ဖြစ်လေသည်။
ပညာဉာဏ် ပါရမီထူးခြားသူဖြစ်၍ စာပေ သင်အံလေ့ကျက်ရာ၌ တစ်တန်းထဲနေ အခြားသူများထက် ပေါက်ရောက်တတ်မြောက်ခဲ့လေသည်။
မိမိ၏ အကျင့်စာရိတ္တတွင် မှဲ့တစ်ပေါက်အစွန်းမခံရအောင် ခပ်တည်တည် ခပ်အေးအေး နေတတ်သဖြင့် ပညာချွန်သော်လည်း ခင်မင်ရင်းနှီးသူ မများလှချေ။
မီလတန်မှာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အယူဝါဒဘက်တွင် ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ရာ၊ မိဘများက သူ့ကို သာသနာ့ဝန်ထမ်း ဖြစ်စေလို၏။
သို့သော် ထိုစဉ်က အင်္ဂလန်သာသနာရေးဂိုဏ်း၏ စည်းမျဉ်း နှင့် ဝါဒများကို မီလတန်သည် သဘောမကျခဲ့သဖြင့် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရန်အကြံကို နောင်အခါတွင် စွန့်လွှတ်လိုက်လေသည်။
တက္ကသိုလ်မှထွက်ပြီးသည့်နောက်တွင် မီလတန်မှာ ပညာဆည်းပူး၍ မပြည့်စုံသေးဟု ယူဆထားသဖြင့် စာပေကို ဆက်လက် လေ့လာလိုက်စားလိုသော ဆန္ဒရှိနေခဲ့သေး၏။
ထိုအခါ သားဖြစ်သူ၏ အစွမ်းအစ တိုးတက်လာရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးလိုသော ဆန္ဒ အမြဲပင်ရှိနေခဲ့သောဖခင်ဖြစ်သူသည် သားဖြစ်သူ အလိုရှိသည့်အတိုင်း လန်ဒန်မှ မိုင် ၂ဝ ဝေးသော ဗတ်ကင်ဟမ်ရှိုင်ယာနယ် ဟော်တန်မြို့ရှိ သူပိုင်သော တောပိုင်းအိမ်တွင် စိတ်တိုင်းကျ စာပေများ ဆက်လက်လိုက်စားကာ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်အောင် စီစဉ်ပေးခဲ့လေသည်။
မီလတန်သည် ထိုအိမ်တွင် ၆ နှစ်မျှ အသက် ၇ဝ ကျော် ဖခင်အိုကြီးနှင့်အတူ နေထိုင်၍ ရှိတ်စပီးယားနှင့် ဆပင်စာတို့၏ စာပေများ၊ အခြားစာကြီးပေကြီးများ၊ ဂရိနှင့် အီတာလျံ သမိုင်းနှင့် စာပေတို့ကို ဖတ်ရှုလေ့လာ လိုက်စားခဲ့လေ၏။
ထိုအတောအတွင်း သူ၏ အကောင်းဆုံးကဗျာများဟု ဆိုလောက်သည့် သီချင်းကဗျာများကိုလည်း စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် မိခင် ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ၁၆၃၈ ခုနှစ် အသက် ၃ဝ အရွယ်တွင် မီလတန်သည် ဥရောပတိုက်သို့ ဒေသန္တရခရီးထွက်ခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရာတွင် ထို ခေတ်အခါက ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ ရလေ၏။
၁၅ လခန့် ဥရောပတိုက်တစ်လွှားတွင် လည်ပတ်နေခဲ့စဉ် အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ဘုရင်နှင့် ပါလီမန်တို့ အာဏာလုနေသည့်အတွက် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်လုဆဲဆဲရှိနေသည်ဟူသော သတင်းကို ကြားရလေသည်။
ထိုအခါ မိမိ၏ တိုင်းပြည်တွင် လှုပ်လှုပ်ရွရွဖြစ် နေစဉ် မိမိက စိတ်လက်အေးချမ်းပျော်ရွှင်စွာဖြင့် လည်ပတ်မနေလို သည့်ပြင် မိမိ၏တိုင်းသူပြည်သားများကို လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်ခိုက်ရာတွင် ကူညီလိုသောဆန္ဒကြောင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။
အဂ‡လန်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ လန်ဒန်မြို့တွင် နေထိုင်၍ ပါလီမန်နှင့်ပျူရီတန်တို့ဖက်မှ အားပေးကူညီခဲ့လေသည်။
သူသည် ပါလီမန်နှင့် ပျူရီတန်တို့အား ထောက်ခံအားပေးသည့် စာရွက်စာတမ်း အများအပြားရေးသားခဲ့၏။
ထိုကြောင့် ယခင်ကကဲ့သို့ ကဗျာများကို မရေးသားတော့ဘဲ စကားပြေဖြင့်သာ နိုင်ငံရေးရာများကို ကလောင်ဝင့်ခဲ့လေသည်။
၁၆၄၂ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်နှင့် ပထမချားတို့ အာဏာလုပွဲမှာ လက်နက်စွဲကိုင် တိုက်ခိုက်သည့် ပြည်တွင်းစစ် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားလေ၏။
မီလတန်မှာ ကိုယ်တိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုသော်လည်း ပျူရီတန်တို့အား များစွာ ကူညီ ခဲ့လေသည်။
ထို့ပြင် ပါလီမန်ဘက်တော်သားများအတွက် ဝါဒဖြန့် စာရွက်စာတမ်းများစွာ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့၏။
၁၆၄၉ ခုနှစ်တွင် ချားဘုရင်အား ခေါင်းဖြတ်သတ်သည့် အခါ၌လည်း ပျူရီတန်တို့မှာ ဝတ္တရားရှိလာသောကြောင့်သာ ဘုရင်အား စီရင်ရကြောင်း ရှင်းလင်းချက် စာတမ်းပင်ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
၁၆၄၃ ခုနှစ် လောက်တွင် မီလတန်သည် ဘုရင့်ဘက်တော်သား မြေပိုင်ရှင်တစ်ဦး၏ သမီး မေရီပေါင်ဝယ်ဆိုသူနှင့် လက်ထပ်ခဲ့လေသည်။
ထိုမိန်းကလေးမှာ အသက် ၁၇ နှစ်မျှသာ ရှိသေးရာ သူ၏အသက်၊ ထက်ဝက်သမျှ ငယ်သေး၏။
ထို့ပြင် အပူအပင်မရှိဘဲ ပျော်ပျော်နေတတ်သူကလေးဖြစ်ရာ မီလတန်က တည်ကြည်အေးစက်စွာ ပြောဆိုဆက်ဆံသည်ကို သည်းမခံနိုင် ဖြစ်လာသောကြောင့် လက်ထပ်ပြီး တစ်လခန့်အကြာတွင် မိဘရပ်ထံသို့ ခေတ္တဆိုကာ ပြန်သွားရာ ၃ နှစ်ကြာမှ ပြန်လာခဲ့၏။
၁၆၅၂ ခုနှစ်တွင်ကား ထိုဇနီးသည်ကလေး သေဆုံးသွားခဲ့ရာ သမီး ၃ ယောက် ကျန်ခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် မီလတန်၏ အိမ်ထောင်ရေးမှာ ချမ်းမြေ့သာယာခြင်းမရှိ ဖြစ်ခဲ့ရပေသည်။
မီလတန်သည် မိမိ၏အိမ်ထောင်ရေး မသာယာမှုကို အကြောင်းပြုကာ လွတ်လပ်စွာလင်မယား ကွာရှင်းနိုင်ရေးကို ထောက်ခံသော စာတမ်းတစ်စောင် ရေးသားခဲ့၏။
ယင်းစာတမ်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လူများအတော်လှုပ်လှုပ်ရွရွ ဖြစ်ခဲ့သည့်ပြင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခြင်းလည်း ခံရလေသည်။
ချားဘုရင်အား ခေါင်းဖြတ် အဆုံးစီရင်ပြီးသည့်နောက်တွင် ကွမ်မွန်းဝဲ့အစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားဘာသာ စကားများဆိုင်ရာ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။
ထိုအလုပ်မှာ နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် အလဲအလှယ် ပေးပို့ကြသော သဝဏ်လွှာများကို လက်တင်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းနှင့် နိုင်ငံအစိုးရ၏ သဘောထား ဝါဒများကိုလည်း တိုင်းတစ်ပါးတို့ သိရှိရန် စာတမ်းများကို လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေရခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ထိုကြောင့် မီလတန်အား လက်တင်အတွင်းရေးမှူးဟုလည်း ခေါ်ကြလေသည်။
မီလတန်သည် ကရွမ်းဝဲအား လေးစားကြည်ညိုခဲ့သူ ဖြစ်လေရာ ကရွမ်းဝဲကိုယ်တိုင်ခန့်ထားသည့် ထိုရာထူးတွင် ထမ်းရွက်ရာ၌ တာဝန်ကျေပြွန်အောင် အထူးပင် ကြိုးစားလုပ်ကိုင် ပေးခဲ့လေ၏။
ထိုကြောင့် ငယ်စဉ်ကပင် စာပေလေ့လာလွန်း၍ မျက်စိမှုန် ခဲ့သူ မီလတန်မှာ ၁၆၅၂ ခုနှစ်တွင် မျက်စိလုံးလုံးကွယ်ခဲ့လေသည်။
သို့သော် မီလတန်သည် မိမိ၏ရာထူးကို လက်မလွှတ်သေးဘဲ ငယ်သားတို့၏ အကူအညီဖြင့် ၁၆၅၇ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။
၁၆၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ကား မျက်စိကွယ်သည်ထက် မီလတန်အား ပိုမိုစိတ်ထိခိုက်သည့် ပြောင်းလဲမှုကြီး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်တွင် မီလတန် အထင်ကြီးကြီးနှင့် မျှော်လင့်အားထားခဲ့သော ကွမ်မွန်းဝဲ့အစိုးရ အုပ်ချုပ်မှု ပျက်ပြားသွား၍ ဘုရင့်အုပ်စိုးမှု ပြန်လည်ထွန်းကားလာလေသည်။
မီလတန်တို့ ခေါင်းဖြတ်အဆုံးစီရင်ခဲ့သော ချားဘုရင်၏ သားတော် ဒုတိယချား နန်းတက်လေရာ၊ မီလတန်အား ဖိနှိပ် ညှဉ်းပန်းခြင်းမှာ အဆန်းမဟုတ်ချေ။
အသတ် မခံရခြင်းပင် ကုသိုလ်ကောင်းသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
မီလတန်သည် နာမည်ကြီးသော ကဗျာဆရာဖြစ်သဖြင့်သာ အသက်ဘေးမှ လွတ်ခဲ့ရသည်ဟုဆိုလေသည်။
မည်သို့ဖြစ်စေ အောက်လွှတ်တော်အမိန့်ဖြင့် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်းကား ခံခဲ့ရ၏။
သို့သော် မျက်နှာကြီး မိတ်ဆွေကောင်းများက ကူညီစောင့်ရှောက်သောကြောင့် ထောင်မှ လွတ်ခဲ့ရလေ၏။
မီလတန်မှာ အသက် ၅၂ နှစ် တတိယအရွယ်တွင် ကံဆိုးမိုးမှောင် ကျခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
သူသည် ထောင်မှလွတ်ခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းဥစ္စာလည်း ပျက်ပြား၊ လူကလည်း ကောင်းစွာမမာသည့်ပြင်၊ မျက်စိလည်း ကွယ်နေလေသည်။
ထို့ပြင် ပထမဇနီးနှင့်ရသည့် သမီးများမှာလည်း စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းမည့် သူမရှိဘဲ ကြီးပြင်းလာရသည့် အားလျော်စွာ စာမတတ်ဘဲ၊ တစ်ကိုယ်ကောင်းစိတ်မွေးကာ ဖြုန်းတီးရန်သာတတ်သဖြင့် မီလတန်မှာ သူတို့အတွက် များစွာ စိတ်ဆင်းရဲခဲ့ရလေ၏။
၁၆၅၆ ခုနှစ်တွင် ကက်သရင်းဟုကော့ အမည်ရှိ အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ဆက်ပြန်ရာ ၁၆၅၇ ခုနှစ်တွင် မီးတွင်း၌ ဆုံးသွားလေသည်။
၁၆၆၃ ခုနှစ်မှ စ၍ကား မီလတန်မှာ အိမ်ထောင်ရေးသုခကို အတော်ကလေး ခံစားရလေသည်။
အကြောင်းမှာ ထိုနှစ်တွင်လက်ထပ်ခဲ့သည့် တတိယ ဇနီး အယ်လစ်ဇဗက်မင်ရှယ်သည် မီလတန်ထက် အသက် ၃ဝ ခန့် ငယ်သော်လည်း မီလတန်အား ချစ်ခင်ယုယစွာ လုပ်ကျွေးပြုစုခဲ့ သောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
မီလတန်သည် ထောင်မှ လွတ်ပြီးနောက် ဟောတန်မြို့ရှိ တောအိမ်တွင် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ပြီးသော သူရည်ရွယ်ခဲ့ရင်းအတိုင်း စာပေရေးသားခြင်း လုပ်ငန်းကို ပြန်လည် လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။
ဒုက္ခမုန်တိုင်း အမျိုးမျိုး ကြုံခဲ့ရပြီးနောက် သူ၏ တတိယအရွယ် နောက်ပိုင်းတွင် ချမ်းမြေ့သာယာမှုကလေးများ ရခဲ့သဖြင့် မီလတန် မှာ သူရေးသားရန် ကြံရွယ်ခဲ့သည့် 'ဆုံးရှုံးရသည့် လောကနိဗ္ဗာန်' ဟူသော ကဗျာရှည်ကြီးကို ရေးသားနိုင်ခဲ့လေ၏။
၁၆၆၇ ခုနှစ်တွင် ထိုကဗျာကြီးကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့လေရာ လူကြိုက်အလွန်များ၍ မီလတန်၏ အမည်မှာ တမုဟုတ်ခြင်း ဟိုးလေးတကျော် ဖြစ်သွား လေသည်။
ထိုကဗျာကြီးကား မီလတန်၏ အမည်ကို ကမ္ဘာတည် သရွေ့ အဓွန့်ရှည်စွာ ဥဒါန်းတွင်စေမည့် ကောင်းခြင်း အဝဝနှင့် ပြည့်စုံလှသည့် ကဗျာကြီးပေတည်း။
မီလတန်မှာ ဘုရား တရား အလွန်ကြည်ညိုသူ ဖြစ်လေရာ ထိုကဗျာကြီးကို သမ္မာကျမ်းစာပါ အာဒမ်နှင့် ဧဝတို့၏အကြောင်းကို မူတည်လျက် ရေးသားထား သဖြင့် အလွန်ခန့်ညားလှသည့် သမ္မာကျမ်းလာ ကဗျာကြီးဟု ခေါ် ထိုက်လှပေသည်။
ထိုကဗျာကြီးအပြင် နောင်အခါတွင် လောကနိဗ္ဗာန် ပြန်ရခြင်း ကဗျာနှင့် ဆမ္မန်၏သောက ကဗျာကြီးများကို ရေးသားခဲ့သေး၏။
သို့သော် ဆုံးရှုံးရသည် လောကနိဗ္ဗာန် လောက် မကောင်းလှချေ။
မီလတန်၏ စာပေများကို အချိန်ကာလအလိုက် ၃ ပိုင်းခွဲခြားနိုင်ပေသည်။
ပြည်တွင်းစစ်မဖြစ်မီ ပထမကာလတွင် မီလတန်သည် သီချင်းကဗျာတိုကလေးများကို ရေးသားခဲ့၏။
ပြည်တွင်းစစ်ခေတ်အတွင်း ဒုတိယကာလ၌မူ နိုင်ငံရေး စာပေများကို စကားပြေဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။
တတိယကာလတွင် ရေးသားခဲ့ သည့် ဆုံးရှုံးရသည့် လောကနိဗ္ဗာန် စသည့် ကဗျာရှည်ကြီး များကား အလွန်တရာ တင့်တယ်ခန့်ညားလှ၍ ခေတ်အမျိုးမျိုးပြောင်း သော်လည်း တသမတ်တည်း အဓွန့်ရှည်စွာ ကျော်ကြားနေမည့် မီလတန်၏ အကောင်းဆုံး လက်ရာများဖြစ်ပေသည်။
ဆုံးရှုံးရသည့် လောကနိဗ္ဗာန် ကဗျာ ကြီးမှာ သမ္မာကျမ်းစာနှင့် ရှိတ်စပီးယား၏ ပြဇာတ်များမှလွဲ၍ အင်္ဂလိပ် လူမျိုးတို့၏ စာပေနှင့် အတွေးအခေါ်ကို အလွှမ်းမိုးဆုံးသော ကဗျာ ဖြစ်လေသည်။
မီလတန်ကား မိမိ၏ ယုံကြည်အားထားချက်ကို စွဲစွဲလမ်းလမ်းနှင့် အနစ်နာခံကာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်၏။
ပျူရီတန်တို့၏ ဝါဒကို ယုံကြည်လေးစားသူ ဖြစ်သည့်အတိုင်း ပျူရီတန်တို့ ခေါင်း ဆောင်သည့် ကွမ်မွန်ဝဲ့အစိုးရအဖွဲ့အတွက် မျက်စိနှစ်လုံး အကွယ်ခံကာ ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
မီလတန်ကား အကျင့်စာရိတ္တတွင် မှဲ့ တစ်ပေါက်မစွန်းရလေအောင် တည်ကြည် ဖြောင့်မှန်စွာ နေခဲ့လေ၏။
ဤကဲ့သို့သော အရည်အချင်းများနှင့်ပြည်စုံခဲ့သည့် စာဆိုကြီးသည် ၁၆၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အနိစ္စရောက်သွားလေ သည်။
ထိုအချိန်တွင် သူ၏စာပေအရေးအသားတို့ကြောင့် သူ့ရန်သူ ဟောင်းများပင် မီလတန်အား ချစ်ခင်လေးစားလာကြပြီဖြစ်၏။
မီလတန် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ကား သူ၏စွမ်းရည်ကို မှီအောင် လိုက်နိုင်သည့် စာဆိုများ မပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ။
600px | မီလန်မြို့လည်ခေါင် အီတလီနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သော မီလန်မြို့ သည် အီတလီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း လောက်ဗာဒီ လွင်ပြင်ဒေသရှိ အော်လိုးနားမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၏။
လောင်ဗာဒီခရိုင် မီလာနို နယ်၏ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၁, ၂၉၅,၇ဝဝ မျှရှိလျက် ပိုးထည်လုပ်ငန်း၊ ချည်ထည်လုပ်ငန်း၊ ပိုးတုထည်လုပ်ငန်း၊ စက်ကိရိယာ လုပ်ငန်းကြီးများဖြင့် အထူးပင် စည်ကားသော မြို့ ကြီးဖြစ်၏။
မီးရထား စက်ခေါင်းများ၊ မီးရထားတွဲများ၊ မော်တော် ယာဉ်နှင့် အခြားယာဉ်များ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများနှင့် တစ်ကွ ကြက်ပေါင်စေးဖြင့် ပြုလုပ်သော ပစ္စည်းများ အကြီး အကျယ်ထုတ်လုပ်၏။
ဖင်ကလန်သွားသည်။
လေယာဉ်ပျံကွင်းကြီးတစ်ခုနှင့် ကမ္ဘာပေါ် တွင် အကြီးဆုံးဟု ဆိုသော ခမ်းနားသည့် မီးရထားဘူတာရုံတစ်ခု ရှိ၏။
ထိုမြို့တွင် အစိုးရ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး အတတ်သင်ကျောင်းကြီးတစ်ခုအပြင်၊ နာမည်ကျော်စာကြည့်တိုက်ကြီး ၂ ခုလည်းရှိ၏။
မီလန်မြို့ရှိ စကေလာပြဇာတ်ရုံ ကြီးမှာ ဥရောပတိုက်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး အော်ပရာဇာတ်ရုံဖြစ် ၏။
တူရိယာ ဂီတ အတတ်သင်ကျောင်း ကြီးမှာလည်း ဥရောပ တိုက်တွင် ရှေးအကျဆုံးနှင့် အလှပဆုံး အဆောက်အအုံတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။
မီလန်မြို့သည် အနုပညာနှင့် စာပေထွန်းကားခဲ့သော မြို့ကြီး တစ်မြို့လည်း ဖြစ်၏။
ဗရဲရာနန်းတော် အဆောက်အအုံကြီးကား မီလန်အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပညာတံခွန်အဖွဲ့တည်ရာ ဌာနတစ်ခုဖြစ်၏။
ထိုနန်းတော်ရှိ ပန်းချီခန်းကြီးတွင်လည်း ကမ္ဘာကျော် ပန်းချီဆရာကြီးများဖြစ်သော ရက်ဖီအယ်၊ တစ်ရှန် အစရှိသော ပန်းချီကျော်များ၏ လက်ရာများကို ပြသထား၏။
မြို့၏အလယ်တွင်ရှိသော ပီယာဇာဒယ် ဒူအော်မို ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ကြီးသည် ဥရောပတိုက်တွင် တတိယ အကြီးဆုံးဖြစ်၏။
ထိုဘုရာရှိခိုးကျောင်းကြီးသည် အလွန်ကျယ်ဝန်း၍ တစ်ကြိမ်တည်း လူပေါင်း လေးသောင်းမျှ ဝတ်ပြုနိုင်လေသည်။
ထိုကျောင်းကြီး၏ အုတ်မြစ်ချပွဲကို ၁၃၈၅ ခုနှစ်ကပင် ကျင်းပခဲ့သည် ဖြစ်သော်လည်း ၁၈၁၃ ခုနှစ်ရောက်မှပင် လုံးဝပြီးစီးလေသည်။
အလျားပေ ၄၉ဝ ရှည်၍၊ ပေ ၁၈ဝ ကျယ်ပြီးလျှင် ၃၅၄ ပေ မြင့်၏။
ပုံပန်းသဏ္ဌာန် မှာ ဂေါ့သစ်ပုံစံဖြစ်လျက် နံရံကပ်လိုဏ်မုခ်များတွင်လည်း ရုပ်တု ပေါင်းနှစ်ထောင်ကျော်မျှ ထုလုပ်ထားရှိ၏။
မီလန်မြို့ကြီးသည် ရှေးအထက်ကျော် ကာရီကပင်လျှင် မြောက်ပိုင်းဒေသများမှ ဝင်ရောက်လာကြသော တိုင်းတပါးသား တို့၏လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိနေသဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေး တံခါးမကြီးသဖွယ်ဖြစ်နေလျက် စီးပွားရေးတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီက မီလန်မြို့သည် အီတလီနိုင်ငံ စက်မှု လက်မှုလုပ်ငန်း၏ အချက်အချာဌာနတစ်ခု ဖြစ်နေခဲ့သည်။
ဘီ၊စီ၊၂၂၂ ခုနှစ် ဂေါလလူမျိုးများလက်မှ ရောမလူမျိုးတို့က မီလန်မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြရာမှအစ၊ ထိုမြို့သည် အကြိမ် ကြိမ်အဖန်ဖန် တိုက်ခိုက်မီးရှို့ ဖျက်ဆီးခြင်းခံရသည့်အထဲမှ ပင်လျှင် တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့လေသည်။
ထိုမြို့ ကြီးကို ဟန်းလူမျိုးများက တစ်ကြိမ်၊ ဂေါ့သလူမျိုးများက နှစ်ကြိမ်၊ ၁၁၆၂ ခုနှစ်တွင် ဖရ်ကဒရစ် ဗာဗာရောဆားက တစ်ကြိမ် မီးရှို့ ဖျက်ဆီးခဲ့ကြဖူးလေသည်။
ထိုနောက် အနှစ်တစ်ရာခန့်တိုင်အောင် ဆူပူမှုများ အဆက်မပြတ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ ၁၇၁၄ ခုနှစ်အထိ စပိန် နိုင်ငံက ထိုမြို့ကြီးကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့၏။
ထိုနောက် ဩစတြီး ယားနိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့၏။
ပထမနပိုလီယန်ဘုရင်က အီတလီနိုင်ငံ ထူထောင်ရာတွင် ထိုမြို့ကြီးကိုပင် မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။
၁၈၁၅ ခုနှစ် နပိုလီယန်အရေး ရှုံးနိမ့်သွားသောအခါ၌ကား ဩစတြီးယား တို့ လက်သို့ကျရောက်ခဲ့ရပြန်၏။
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင်မူ မီလန် မြို့ကြီးသည် လွတ်လပ်သော အီတလီနိုင်ငံ၏ မြို့ကြီးတစ်မြို့ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ လေသည်။
မီလန်မြို့သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက မဟာမိတ်တို့ အကြီးအကျယ် ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်ခြင်းဒဏ်ကို ခံခဲ့ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:အီတလီနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
မီးဆိုသည်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။
ရေ၊ မီး၊ မင်း၊ ခိုးသူ၊ မချစ်မနှစ်သက်သောသူ ဟူသည့် ရန်သူမျိုး ငါးပါးတွင် မီးသည် အပါအဝင်ဖြစ်၏။
မီးကို မထိန်း မသိမ်းတတ်လျှင် လူကို အကြီးအကျယ် ဒုက္ခပေးနိုင်ပေသည်။
ခိုးသူဆိုသည့် ရန်သူနှိပ်စက်သော်လည်း မီးနှိပ်စက်သလောက် မဆိုး ရွားချေ။
မီးနှိပ်စက်ခံရသူတို့သည် မည်သည့်ပစ္စည်းကိုမှ ဂရုမစိုက် နိုင်တော့ဘဲ အသက်ချမ်းသာရာ ရအောင် လွတ်ရာသို့ ပြေးကြရ သဖြင့် လူချည်းသက်သက် ကျန်ရစ်သူသာ များလေသည်။
အလွန် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် ရောမမြို့တော်ကြီးကို ခရစ် ၆၄ ခုနှစ်တွင် မီးရန်သူက ဖျက်ဆီးခဲ့ဖူးလေသည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် ၁၆၆၆ ခုနှစ်၌ ရှီကားဂိုးမြို့တွင် မီးအကြီး အကျယ်လောင်ခဲ့ဖူးသည်။
၁၈၇၁ ခုနှစ်၌ ရှီကားဂိုးမြို့တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်ခဲ့ဖူး သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့တော်တွင်လည်း ၁၉၂၃ ခုနှစ်၌ မီးအကြီးအကျယ် လောင်ဖူးလေသည်။
မီးသည် ထိုမျှ လူကို ရန်သူသဖွယ် နှိပ်စက်တတ်သော် လည်း အသုံးချတတ်ပါက လူကို များစွာအကျိုးဖြစ်ထွန်းစေနိုင်ပေ သည်။
မီးကိုသာ မတွေ့ခဲ့ကြပါက ဤကမ္ဘာတွင် တိုးတက်မှုများကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ရရှိနိုင်ခဲ့ကြမည် မဟုတ်ချေ။
မီးဖြင့် ရေကို ကျိုရာမှ ရေနွေးငွေ့ဖြစ်ပြီးလျှင် ရေနွေးငွေ့အားဖြင့်လိုရာစက်များကို ခုတ်မောင်းနိုင်သဖြင့် မီးရထား၊ မီးသင်္ဘောစသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာ နိုင်ကြပေသည်။
မီးကို မည်သူကစ၍ တွေ့ခဲ့သည်ဆိုသည်ကို ပြောရန်မှာ မဖြစ်နိုင်ပေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သမိုင်းမတင်မီ ရှေးပဝေသဏီကပင် လူတို့သည် မီးကို စ၍အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကြောင့် ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် မီးကို တစ်စတစ်စ မည်ကဲ့သို့ အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။
ရှေးအခါက မီးသည် ရံဖန်ရံခါ၌သာ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။
မိုးကြိုးပစ်ရာမှသော်လည်းကောင်း၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲသဖြင့် ပါလာသည့် ချော်များမှသော်လည်းကောင်း၊ ဥပါကြယ်ပျံများမှသော်လည်း ကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပေသည်။
မိုးကြိုးပစ်ရာမှ သွေ့ခြောက် နေသော သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်ကို ထိမှန်ပြီးလျှင် မီးတောက်လောင် ကာ တစ်တောလုံးကို ပြာအဖြစ်သို့ ရောက်သွားစေနိုင်ခဲ့ပေသည်။
မီးတောင်ချော်နှင့် ဥပါကြယ်ပျံများကလည်း မီးကို ဖြစ်စေနိုင်ခဲ့ သည်။
သို့ရာတွင် ထိုကဲ့သို့သောဖြစ်ပေါ်မှုသည် တစ်ရံတစ်ခါသာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သဖြင့် မီးကို အလိုရှိသူသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စောင့်ဆိုင်း၍ နေရမည်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေသည်။
ရှေးခေတ်လူတို့သည် မီးကို ရယူရန် ဂရုပြုခဲ့ကြမည် မဟုတ်ချေ။
ဖြစ်သလို နေထိုင်စားသောက်၍သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ကြ ပေမည်။
အမှန်အားဖြင့် ရှေးခေတ်လူများနှင့် သားရဲတိရစ္ဆာန်များသည် မီးကို အသုံးမပြုကြရုံသာမက မီးကိုမြင်လျှင် ခြေကုန်ပြေးတတ်ကြ လေသည်။
လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့တွင် အဓိက ခြားနားချက်တစ်ခုရှိ၏။
ယင်းမှာ လူတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမှုကိစ္စ၌ အကြောင်းရင်းကို သိလိုစိတ် ရှိသည်။
ထိုသို့ သိလိုစိတ်ဖြင့် လူသည် မီးလောင်လျက်ရှိသော သစ်ကိုင်းကိုကောက်ယူပြီးလျှင် လောင်နေသည့်မီးကို သေချာကျနစွာ ကြည့်ခဲ့ပေမည်။
မီးသည် မည်သည့်ပစ္စည်းဖြစ်မည်၊ ထိုပစ္စည်းဖြင့် မည်ကဲ့သို့ ပြုလုပ်နိုင်မည် စသည်ဖြင့် အကြောင်းကြောင်းကို စဉ်းစား ကြည့်ခဲ့ပေမည်။
စုံစမ်းဖန်များလာသောအခါ မကြာမီအတွင်း၌ မီးကို အသုံးချနိုင်ကြောင်းကို တွေ့ခဲ့ပေမည်။
မီးရှိသည့် သစ်စ တစ်ခုကို ဝှေ့ရမ်း၍ ပြခြင်းဖြင့် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း သည့် သားရဲတိရစ္ဆာန်များပင် သူတို့၏ အနီးသို့ချဉ်းကပ်ဝံ့မည် မဟုတ်ကြောင်းကို သိခဲ့ပေမည်။
ထိုနောက် အခြားသစ်ခြောက်စများ ကို မီးပေါ်တွင် ထားခြင်းဖြင့် သစ်ခြောက်စများတွင် မီးကူးလာပြီး လျှင် မီးကိုလိုသလောက် တာရှည်စွာ ထားနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သိလာခဲ့ပေမည်။
ဖယောင်းတိုင်မီးတောက် ရှေးခေတ်လူတို့သည် တိုက်များ အိမ်များနှင့် မနေထိုင်ခဲ့ကြ သော်လည်း ရာသီဥတုဒဏ်ကိုခံနိုင်ရန် အကာအရံများရှိရာတွင် နေထိုင်တတ်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်ရှိ ရှေးခေတ်လူများသည် ဂူများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဂူပေါက်မှ သားရဲတိရစ္ဆာန်များသည် ညဉ့်အချိန်၌ လူကိုဥပဒ်ပေးနိုင်ကြပေသည်။
မီးကို လိုသလောက် တာရှည်စွာ ထားလာနိုင်သော အခါတွင် ညဉ့်အချိန်၌ ဂူဝတွင်မီးဖို ကာ ထားကြသဖြင့် စိတ်ချမ်းသာစွာ အိပ်နိုင်ကြ ပေသည်။
သားရဲ တိရစ္ဆာန်များသည် မီးကို အလွန်ကြောက်ကြ သဖြင့် မီးရှိသည့် ဂူအနီးသို့ပင် လာဝံ့ကြမည်မဟုတ်ချေ။
လူတို့သည် မီးကို တာရှည်စွာ ဖိုထားနိုင်သောကြောင့် အပူဓာတ်ရရှိကာ ရာသီဥတု၏ဒဏ်ကို ခံနိုင်လာကြသည်။
မီးကို ထိုမျှလောက် အသုံးချလာတတ်သော်လည်း မီးကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင် သည့် အကြောင်းကိုကား မသိကြသေးချေ။
ဤသို့ မီးသည် အအေး ဒဏ်နှင့် သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးမှကာကွယ်ပေးနိုင်မှန်းကို လူတို့သိပြီးနောက် မကြာမီ အတွင်း၌ပင် မီးဖြင့်ချက်ပြုတ်နိုင်ကြောင်းကို သိလာကြ ပြန်သည်။
ထိုသို့ သိကြခြင်းမှာ အမှတ်မဲ့သိလာခြင်းသာဖြစ်သည်။
မီးဖိုတွင် လူရှိနေခိုက် သားတစ် တစ်ခုသည် မီးဖိုထဲသို့အမှတ်မဲ့ ကျသွားကောင်းကျသွားပေလိမ့်မည်။
လွှင့်၍လည်း မပစ်ရက်သဖြင့် မီးထဲသို့ကျသွားသည့်သားတစ်ကို စားကြည့်ရာမှ အစိမ်းကိုစားရ သည်ထက် ပို၍ အရသာထူးသည်ကို သိလာပေမည်။
အရသာ ရှိမှန်းကို သိလာသောအခါကျမှ တောလယ်သွားရာ၌ ရခဲ့သော အသားများကို မီးကင်၍ စားကြခြင်းဖြစ်ဟန်တူလေသည်။
အသားများကို မီးကင်၍ စားတတ်လာကြသော်လည်း၊ မီးရနိုင်ရန်ကိုကား မပြုလုပ်နိုင်ကြသေးပေ။
မီးဖိုရှိရာမှမီးကိုကူးယူရုံ မှတစ်ပါး အခြားနည်းကို မသိကြသေးချေ။
ထိုနောက်မှ သိလိုမှု ကစေ့ဆော်ပေးသဖြင့် လူတစ်ဦးသည် မီးဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အကြောင်းကို စဉ်းစားမိပေလိမ့်မည်။
ထိုသူသည် သူ၏ လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်ကို ခပ်ပြင်းပြင်း ပွတ်လိုက်သော အခါ၌ ပူ၍လာသည်ကို သိခဲ့ရာမှ တုတ်ချောင်းနှစ်ချောင်းကို ပြင်းပြင်းပွတ်ပေးလျှင်လည်း ပူ၍ မီးဖြစ်လာနိုင်မည်ဟု ယူဆမိခဲ့ပေလိမ့်မည်။
တစ်ခါတစ်ရံ၌လည်း သစ်ကိုင်းခြောက် အချင်းချင်း လေတိုက်သဖြင့် ပွတ်တိုက်မိကြ ရာမှ မီးဖြစ်ပေါ် လာသည်ကိုလည်း သတိထားမိကောင်း ထားမိပေလိမ့်မည်။
မည် သည့်နည်းနှင့်ပင်ဖြစ်စေ ထိုသိလိုစိတ်ရှိသူသည် ခြောက်သွေ့သော တုတ်နှစ်ချောင်းကို ပြင်းထန်စွာ ပွတ်ပေးခြင်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ခြောက် သွေ့သော တုတ်ချောင်းကို ပြောကြောင်းတစ်ခုတွင် လျင်မြန်စွာ ပွတ်ဆွဲပေးခြင်းဖြင့် ဖြစ်စေ မီးဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းကို တွေ့ခဲ့ပေလိမ့် မည်။
သွေ့ခြောက်သည့် တုတ်နှစ်ချောင်းကို ပြင်းပြင်း ပွတ်ပေး လျှင် မီးရနိုင်ကြောင်းကို သိလာကြရာမှ ရာစုနှစ်ပေါင်း အတန် ကြာ ပြီးသောအခါတွင် မီးခတ်ကျောက်နှင့် သံမဏိကို ခတ်ပေးခြင်းဖြင့် မီးရနိုင်ကြောင်းကို သိလာကြလေသည်။
ခတ်လိုက်သဖြင့် ဖြစ်ပေါ် လာသော မီးပွားကလေးများကို လောင်စာနှင့် ထိပေးလိုက်သော အခါတွင် လောင်စာတွင် မီးစွဲပြီးလျှင် လိုသလို သုံးစွဲနိုင်ခဲ့ကြ ပေသည်။
သို့ရာတွင် မီးခတ်ကျောက်နှင့် သံမဏိမှ ဖြစ်ပေါ်သော မီးကို တွေ့ခဲ့ကြ သည်မှာ မကြာလှသေးချေ။
မီးခတ်ကျောက် အကြောင်းကို မသိကြမီ ရှေးခေတ်လူများ သည် တုတ်ငယ်တစ်ချောင်းကို ကျောက်၏ အပေါက်တွင်ထည့်ကာ စိတ်ရှည်ရှည်နှင့် ပြင်းထန်စွာ ပွတ်ပေးသောအခါတွင် အပေါက် တွင်းရှိ တုတ်စွန်းတွင် မီးစွဲလာသည်ကို တွေ့ကြရလေသည်။
ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်ရန်မှာ မလွယ်ကူသော်လည်း မီးမရှိလျှင် မဖြစ်ကြောင်း သိလာကြသဖြင့် ထိုနည်းဖြင့်သာ အဆင်းရဲခံကာ မီးကို ပွတ်ယူခဲ့ကြရလေသည်။
ရှေးခေတ် ချက်ပြုတ်နည်းမှာ အသားများကို ည|ပ်တွင် ထည့်ကာ မီးခဲပေါ်၌ ကင်ပေးခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ထိုအစာကိုပင် အရသာထူးကဲလှပြီဟု မှတ်ထင်ကြပြီးလျှင် မီး ဖြစ်ပေါ်ရေးအတွက် အပတ်တကုတ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
တုတ်တုတ် ချင်းပွတ်ပေးရာ၌ ထိုတုတ်များသည် သွေ့ခြောက်၍ မီးလောင်လွယ် သော တုတ်များဖြစ်ရန်ကိုလည်း သတိပြုခဲ့ကြ သည်။
၁၈၂၇ ခုနှစ်လောက်တွင်မှ မီးခြစ်ကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦး ဖြစ်သည့် ဂျွန်ဝေါကားဆိုသူက တီထွင်နိုင်ခဲ့ပေသည်။
ထိုမီးခြစ်မျိုး သည် ရှေးခေတ် မီးခတ်ကျောက်မျိုးထက် လွယ်ကူသည်ဟု ပြော နိုင်သော်လည်း အကြမ်းစားမျှသာ ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ထိုမီးခြစ် မျိုးကို ပြုလုပ်သူများအား အဆိပ်သင့်စေတတ်သဖြင့် ဥပဒ်ကင်း သည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။
ထိုနောက်မှ ဘေးကင်းသော မီးခြစ်ပြုလုပ် နည်းကို သိလာခဲ့ ကြသည်။
ထိုနည်းမှာ မီးခြစ်ဗူးပြုလုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
မီးခြစ်ဗူးပြုလုပ်ရာတွင် မီးခြစ်အိမ်နှင့် မီးခြစ်ဆံများပါ ဝင်သဖြင့် အလွန်လက်ဝင်သော လုပ်ငန်းဖြစ်ပေသည်။
သို့ရာတွင် ထိုအချိန်၌ စက်များကို တီထွင်နိုင်ကြပြီဖြစ်၍ မီးခြစ်ဆံနှင့် မီးခြစ် အိမ်များကို စက်များဖြင့် ပြုလုပ်ပေးကြလေသည်။
မီးရရန်အတွက် တုတ်နှစ်ချောင်းကို ပြင်းထန်စွာ ပွတ်တိုက်ခဲ့ရသည့် ရှေးခေတ်လူ များသာ မီးခြစ်ဖြစ်လာသည့်ခေတ်တွင် ရှိပါက မည်မျှအံ့ဩကြ မည်ကို မစဉ်းစားနိုင်အောင်ပင် ဖြစ်ပေသည်။
မီးခြစ်လုပ်စက်များကိုလည်း မီးကသာ လည်စေသဖြင့် မီးဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် မီးကပင် ပြုလုပ်၍ပေးသည်ဟု ဆိုနိုင် ပေသည်။
မီးဖြစ်ပေါ်ရေးကို မနေမနားသိလိုစိတ် ကံစည်လို စိတ်များ လူ၌မရှိခဲ့လျှင် ယခုတိုင် လူရိုင်းဘဝမှ တိုးတက်ဦးမည်မဟုတ်ချေ။
မီးမရှိလျှင် ယခုကဲ့သို့လည်း နေထိုင်ဝတ်စား၍ သွားလာနိုင်ကြမည် မဟုတ်ပေ။
ရှေးခေတ်လူများသည် မီးကဲ့သို့ အရေးကြီးပြီးလျှင် တန်ခိုး ရှိသည့် ပစ္စည်းတစ်ခုကို တွေ့ကြသောအခါ ဝပ်တွား၍ ရှိခိုးတတ် ကြသည်။
မီးနတ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ပုံပြင်အမြောက်အမြားပင် ရှိ၏။
မီးသည် ဤမျှအရေးကြီး၍ တန်ခိုးကြီးမှန်းကို ရှေးလူများသိ ခဲ့ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသော မီးရထား၊ မီးသင်္ဘော၊ မော်တော်ကားတို့ကို မီးဖြင့် သွားလာစေမည်ကိုကား အိပ်မက်မျှ မက်ခဲ့ကြမည် မဟုတ်ပေ။
ဤမျှ မီးနှင့်ရင်းနှီး၍ နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီးဖြစ်သော် လည်း မီးသည် မည်သည့်အရာဖြစ်သည်ဆိုသည့် အချက်ကို လူတိုင်းမသိကြချေ။
မီးဆိုသော်လည်း မီးအမျိုးမျိုးရှိ၏။
ပုံပမာ ကျောက်မီးသွေးသည် မီးလောင်ရန်မလွယ်ချေ။
လောင်သောအခါ၌ လည်းတဖြည်းဖြည်းနှင့် လောင်ပြီးလျှင် မီးလျှံမကြီးလှချေ။
သို့သော် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကော်ပြားများသည် မီးနှင့်ထိသည်နှင့်တပြိုင်နက် မီးလျှံ ကြီးဖြင့် ထတောက်တတ်သည်။
ထိုမီးကို လောင်လွယ်သော မီးဟု ခေါ်သည်။
ယမ်းနှင့် ဓာတ်ဆီကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးတို့ကား ကော် ပြားထက်ပင် မီးလောင်မြန်သေး၏။
မီးပွားကလေးထိရုံမျှဖြင့် လောင်တတ်သည်။
ထိုမီးမျိုးကို ပေါက်ကွဲစေတတ်သော မီးဟုခေါ် သည်။
မီးအမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း မီးဆိုသည့်သဘောမှာ ပစ္စည်း တစ်ခုခုသည် လေ၌ပါဝင်သည့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့နှင့်ဓာတ် ပေါင်းစပ်မိသောအခါမှ မီးလောင်၍ အပူကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့မရှိသော မည်သည့် နေရာမျိုးတွင်မှ မီးဖြစ် ပေါ်နိုင်မည် မဟုတ်ချေ။
လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးသီး အတွင်းရှိ မီးစာ မီးမလောင်ခြင်းမှာ မီးသီးအတွင်း၌ လေမရှိခြင်းကြောင့် သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမြေကြီး အတွင်း၌ အပူဓာတ်သည် အလွန်အားကြီး သော်လည်း လေမရှိသော ကြောင့် မီးလောင်၍ မနေချေ။
နေလုံး ကြီး မီးလောင်၍ မသွားခြင်းမှာလည်း နေပေါ်၌ လေမရှိခြင်း ကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မီး။
Essays on economics and society, 1967 ဂျွန်စတူးဝပ်မီးသည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သဘာဝတ္တဗေဒ ပညာ ရှင်၊ ဘောဂဗေဒ ပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်၏။
ခရစ် ၁၈ဝ၆ ခုနှစ် မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။
သူ၏ဖခင်မှာ သဘာဝတ္တဗေဒ ပညာရှင်၊ ဘောဂဗေဒ ပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာအဖြစ် ထင်ရှားသော ဂျိမ်းမီးဖြစ် ၏။
ဂျိမ်းမီးသည် သူ၏သားကြီး ဂျွန်စတူးဝပ်မီးအား သူကိုယ် တိုင် ကြပ်မတ်၍ ပညာသင်ပေး၏။
အသက် ၃ နှစ် အရွယ်တွင် ဂရိဘာသာကို စတင်သင်ကြားပေးသည်ဟု ဆိုသည်။
ဤသို့ သင် ပေးခြင်း၌ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မိမိကဲ့သို့ပင် တွေးတောဆင်ခြင် ကြံဆ လျက် မိမိ၏ဝါဒကို ဆက်လက်ဖြန့်ပေးရန်ဖြစ်၏။
ဂျိမ်းမီးသည် ယူတီလီတေးရီးယန်း ဝါဒကို စွဲမြဲယုံကြည်သူ ဖြစ်သည်။
ဖခင်ဖြစ် သူက စည်းကမ်းစနစ်ကျနစွာ ကိုယ်တိုင်ပင် သားဖြစ်သူအား အရွယ်နှင့်မမျှသော စာကြီးပေကြီးများ သင်ကြားပေးသည်ကို ဂျွန် စတူးဝပ်မီးသည် ကောင်းစွာ လက်ခံသင်ယူနိုင်သဖြင့် အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင်ပင် စာပေဂန္ထဝင်၌နှံ့စပ်နေတော့၏။
အသက် ၁ဝ နှစ် အရွယ်တွင် ပလေးတိုးနှင့် ဒီမော့စသီးနီး အစရှိသော ဂရိပညာရှင် ကြီးများ၏ စာပေများကို လွယ်လွယ်နှင့်ပင်ဖတ်နိုင်ပေ၏။
အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်လျှင် ထူးကဲများပြားသော ပညာရပ် အဝဝကို ကောင်းစွာတတ်မြောက်သော စွယ်စုံပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ် နေလေပြီ။
ဂျွန်စတူးဝပ်မီးသည် ၁၈၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါရစ်မြို့သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ရာ ပြင်သစ်စာပေ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံရေးနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ လူမှုရေး အခြေအနေတို့ကို တတ်သိနားလည်ခဲ့၏။
ထိုနောက် ဂျွန်စတူးဝပ်မီးသည် ဥပဒေပညာဆည်းပူးရန် ရည်ရွယ် ချက်ကို ဖျက်ပြီးနောက် ၁၇ နှစ်အရွယ် ၁၈၂၃ ခုနှစ်၌ အရှေ့ အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ အလုပ်တိုက်တွင် စာရေးအဖြစ်ဖြင့် ဝင်ရောက်အမှု ထမ်း၏။
၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီ ဖျက်သိမ်သည့်တိုင် ၃၅ နှစ် မျှ အမှုထမ်းခဲ့ရာ တဖြည်းဖြည်း ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း ခံရသဖြင့် အငြိမ်းစား ရိက္ခာဖြင့် အလုပ်မှထွက်ရချိန်တွင် ဌာနအကြီးအကဲ တစ်ဦးပင် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။