kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်းသို့ စတုရင်၊ စစ်တုရင်၊ စစ်ဘုရင်ဟူ၍ အခေါ် အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေသည့် ကစားနည်းသည် ထိုးထွင်းဉာဏ် သုံးရသော ကစားနည်းတို့တွင် ရှေးအကျဆုံးကစားနည်းဟု ယူဆရလေသည်။
စစ်ဘုရင်ကစားခြင်းသည် ဉာဏ်ပညာ စိတ် ကူးကို ထက်မြက်စေပြီးလျှင် စိတ်ကိုတည်ငြိမ်စေသော ကစား နည်းဖြစ်သည်။
စိတ်တူ၊ ဉာဏ်တူ၊ အကွက်တူ၊ ကစားရပါ လျှင်၊ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်း၍ အကွက်ရွှေ့ရန်သာ အာရုံစောနေကြသဖြင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို အထူးရစေပေသည်။
စစ်ဘုရင်ကစားခြင်းကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် ကစားကြသည်။
သို့သော် စစ်ဘုရင်ကစားနည်းမှာမူ သူ့လူမျိုးနှင့် သူ့နည်းဟူ၍ အမျိုးမျိုးရှိ၏။
စစ်ဘုရင်ကစားခြင်း၏ မူလစတင်ရာဒေသနှင့် အချိန်ကာလကိုမူ သေချာစွာမသိကြရ၍ အယူအဆမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။
သို့သော် သုတေသီအများက ယင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့်က အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြ၏။
စစ်ဘုရင်ကစားနည်းကို အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူလူမျိုးများမှပါရှင်းလူမျိုး အာရပ်လူမျိုး များသို့ အဆင့်ဆင့်ရောက်ရှိခဲ့၍ ထိုမှတစ်ဆင့် ၁ဝ ရာစုနှစ် မတိုင်မီတွင် ဥရောပတိုက်၌ ပြန့်ပွား ခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်။
စစ်တုရင်ကစားပုံ ကစားနည်းများ အနောက်နိုင်ငံကစားနည်း စစ်ဘုရင်ကစားနည်းတွင် အနောက်နိုင်ငံ ကစားနည်းနှင့် မြန်မာစစ်ဘုရင်ကစားနည်းတို့မှာ လူမျိုးဓလေ့ ထုံးတမ်းအရ မတူညီကြချေ။
အနောက်နိုင်ငံကစားနည်းမှာ စစ်ဘုရင်ခုံ သို့မ ဟုတ် စက္ကူချပ်ထူရှိ အကွက် ၆၄ ကွက်ကို အဖြူ အနက်ဖြင့် အကွက်ဖော်ထားသည်။
အရုပ်များကိုလည်း အဖြူ အနက် ခွဲခြားထား၏။
ကစားရာတွင် ကစားသူ၏ လက်ျာဘက်၌ အဖြူ ကွက်ရှိသော ထောင့်ရှိနေအောင် ခုံကိုထားရသည်။
အရုပ်များ ကို စီရာ၌လည်း၊ နောက်ဆုံးတန်း၌ ကစားသူ၏ လက်ဝဲမှစ၍ လကျ်ာဖက်သို့၊ ရဲတိုက်၊ မြင်းစီး သူရဲကောင်း၊ ဂိုဏ်းချုပ်၊ မိဘုရား၊ ဘုရင်၊ ဂိုဏ်းချုပ်၊ မြင်းစီး သူရဲကောင်းနှင့် ရဲတိုက်တို့ကို အကွက် ၈ ကွက်တွင် အစဉ်အတိုင်း စီသွားရသည်။
ရှေ့တန်း တွင်မူနယ် ၈ ရုပ်ကို စီရ၏။
ယင်းသို့စီရာတွင် မိဖုရားရုပ် သည် အရောင်တူကွက်တွင် ရှိရမည်။
ပုံစံအားဖြင့် မိဖုရား အဖြူသည် အဖြူကွက်ပေါ်တွင်၎င်း၊ မိဖုရားအနက်သည် အနက်ကွက်ပေါ်တွင်၎င်း ရှိရမည်ဖြစ်၏။
ထိုစစ်ဘုရင်ရုပ် အသီးသီးကို ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနိုင်သည့် အကွက်တို့မှာ ရှင်ဘုရင်သည် ဘေးပတ်လည်မည်သည့်ဘက်သို့ မဆို တစ်ကွက်သာသွားနိုင်၏။
ပတ်လည်ရှိ မည်သည့်ဘက် သို့မဆို ရွှေ့နိုင်သည်။
လမ်းရှင်းနေလျှင် သွားလိုသည့်ဘက်၌ ရှိသည့် အကွက်ကုန်သွားနိုင်၏။
သွားလိုရာလမ်းတွင် ရန်သူရှိ လျှင် စား၍ ထိုနေရာကိုယူရသည်။
သို့သော် သွားလိုသည့်လမ်း ၌ မိမိဘက်သားအရုပ်ရှိနေပါမူ ကျော်လွန်မသွားရချေ။
ရဲတိုက် ကမူ ရှေ့နောက်ဝဲယာအကွက်တို့သို့သာ သွားနိုင်၏ အတား အဆီးမရှိလျှင် ထိုလမ်းရှိ အကွက်ကုန်သွားနိုင်သည်။
ဂိုဏ်းချုပ် ကမူ ထောင့်ဖြတ်ရွှေ့၍ ထိုလမ်းရှင်းလျှင် အကွက်ကုန်သွားနိုင် သည်။
မြင်းစီးသူရဲကောင်းမှာမူ၊ ရှေ့နောက်ဝဲယာကြိုက်ရာသို့ တစ်ကွက်သွားပြီးနောက် မည်သည့်ဘက်သို့ဖြစ်စေ ထောင့်ဖြတ် တစ်ကွက်ထပ်၍ သွားနိုင်သည်။
မြန်မာမြင်းသွားအတိုင်းဖြစ် သည်။
မြင်းစီးသူရဲကောင်းသွားရာတွင် သွားတိုင်း သွားတိုင်း၌ အရောင်မတူသော အကွက်ပေါ်သို့ကျရသည်ကို သတိပြုရာ၏။
မြင်းစီးသူရဲကောင်း သည် လမ်းတွင်ရှိသော အဆီးအတားများ ကို ကျော်လွှားသွားနိုင်သည့် ထူးခြားသော အခွင့်အရေးရှိသည်။
နယ်သည် ဦးစွာသွားသည့်အကြိမ်တွင် ရှေ့သို့နှစ်ကွက်ထိ သွား နိုင်၏။
ထို့နောက် ရှေ့သို့ ရှေ့သို့တစ်ကွက်သာ သွားနိုင်သည်။
နောက်ပြန်မဆုတ်ရချေ။
အကွက်သွား ရာတွင် ရှေ့တည့်တည့်သို့ သွားရသော်လည်း၊ ရန်သူကို စားရာတွင် ထောင့်ဖြတ်တက်၍ စားရသည်။
ဘုရင်၊ မိဘုရား၊ ဂိုဏ်းချုပ်၊ မြင်းစစ်သူရဲကောင်းနှင့် ရဲတိုက်တို့သည် မိမိတို့ သွားနိုင်ရာ အကွက်တွင် ကျရောက်နေသော ရန်သူဟူသမျှကို စားနိုင်ကြ၏။
သို့သော် ဘုရင်သည် နောက်မှ အရံပြုကာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသော ရန်သူကိုမူမစားနိုင်ချေ။
မြင်း စီးသူရဲကောင်းသည် သူခုန်သွားနိုင်သော အကွက်တွင်ရှိနေသည့် ရန်သူကို စားနိုင်၏။
စစ်ဘုရင်ရုပ်တိုင်းသည် ရန်သူကို စားပြီး ခဲ့သော်၊ အစားခံရသော အရုပ်နေရာကို ယူရသည်။
နယ်သည် သူ့အကွက်အတိုင်း တက်သွားရာမှ တစ်ဖက် ရန်သူ၏ နောက်ဆုံးတန်းသို့ရောက်သွားခဲ့လျှင်၊ ကစားသူက မိမိကြိုက်ရာ အရုပ်တစ်ခုနှင့် နယ်ကိုလဲပေးရန် တောင်းပိုင်ခွင့် ရှိ၏။
ဤသို့ဖြင့် တစ်ချိန်တည်းတွင် မိဖုရားစသည့် အခြား အရုပ်များကို ၂ ရုပ်၊ ၃ ရုပ်ထား၍ ကစားသွားနိုင်လေသည်။
နောက်ဆုံးတန်းတွင် ရှိနေသော ဘုရင်နှင့် ရဲတိုက်အကြား အကွက်များလစ်လပ်နေခဲ့လျှင်၊ ဘုရင်နှင့်ရဲတိုက်သည် ဗယ်ညာ ပြောင်း ရွေ့စားနိုင်ကြ၏။
ထိုသို့နေရာပြောင်းပုံမှာ ဘုရင်သည် ရဲတိုက်ရှိရာဖက်သို့ နှစ်ကွက်ရွှေ့လိုက်၍၊ ထိုရဲတိုက်က ဘုရင် ကိုကျော်ကာ ကပ်နေသည့်အကွက်တွင် နေရာယူရသည်။
ယင်း သို့ ဗယ်ညာပြောင်းရွှေ့ရာတွင် ထိုအရုပ် ၂ ခုသည် မိမိတို့မူလ နေရာမပြောင်းမရွှေ့သေးဘဲ ရှိနေမှသာလျှင် ဖြစ်နိုင်သည်။
အကယ်၍ အရုပ်တစ်ခုခုသည် ရွှေ့ပြီးဖြစ်ခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ဘုရင် သည် အခွေခံရသည့်အခါတွင်၎င်း၊ ရန်သူအရုပ်တစ်ခုခုကို တစ်လှည့် ရွှေ့ရုံဖြင့် ဘုရင်နှင့်ရဲတိုက်အကြားသို့ရောက်လာနိုင်ခဲ့ သော်လည်းကောင်း၊ ယင်းအခါမျိုးများတွင် နေရာပြောင်းလဲ၍ မဖြစ်နိုင် တော့ချေ။
မြန်မာစစ်တုရင် မြန်မာစစ်တုရင် ဤသို့ အခွင့်အရေးအသီးသီးရှိသော အနောက်နိုင်ငံ စစ် ဘုရင်ကစားနည်းနှင့် မြန်မာစစ်ဘုရင် ကစားနည်းမှာ မတူချေ။
မြန်မာစစ်ဘုရင်ကစားနည်းသည် တစ်ဘာသာသက်သက်ဖြစ်၏။
မြန်မာစစ်ဘုရင်ခုံမှာ အင်္ဂလိပ်စစ်ဘုရင်ခုံကဲ့သို့ပင် အကွက် ၆၄ ကွက်ရှိသော်လည်း၊ အဖြူအမည်းကွက်များ ဖော်ရန်မလိုပေ။
ပိုမို ထူးခြားချက်မှာ စစ်ဘုရင်ခုံ၏ ထောင့်များမှ အလယ်အူ ကြောင်းမျဉ်းတွင် ဖြတ်သွားသော ထောင့်ဖြတ်မျဉ်းနှစ်ကြောင်း ပါခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
စစ်ဘုရင်ရုပ်များမှာ တစ်ဖက်တွင်မင်းကြီး ၁၊ ရထား ၂၊ မြင်း ၂၊ ဆင် ၂၊ စစ်ကဲ ၁ နှင့် နယ် ၈၊ အစုစုအရုပ်ပေါင်း ၁၆ ရုပ်စီ ရှိသည်။
ထိုအရုပ်များကို တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ကွဲပြား စေရန် အရောင်ခွဲခြားထားရ၏။
ယင်းသို့ အရောင်ခွဲရာတွင် အနောက်နိုင်ငံ စစ်ဘုရင်ကဲ့သို့ အဖြူနှင့် အနက်ကို အသုံးမပြုဘဲ၊ မြန်မာစစ်ဘုရင်သည် အများအားဖြင့် အနက်နှင့် အနီရောင်ကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
မြန်မာစစ်ဘုရင်တွင် စစ်ဘုရင်ရုပ်များစီ၍ ချခြင်းကို တပ်ဆင်သည်ဟုခေါ်သည်။
တပ်ဆင်ရာ၌ အင်္ဂလိပ်စစ်ဘုရင် ကဲ့သို့ စစ်ဘုရင်ရုပ်များ၏ နေရာအတိအကျ သတ်မှတ်ထား ခြင်းမရှိပေ။
ကစားသူ၏ဖက်မှ ရှေ့သို့အတန်း ၄ တန်းအတွင်း ရှိ အကွက်များသည် မိမိနယ်မြေဖြစ်၏။
ထိုနယ်မြေအတွင်း၌ မိမိတပ်ကို မိမိ ကြိုက်သလိုဆင်နိုင်သည်၊ ယင်းသို့တပ်ဆင်ရာ တွင် တပ်ဆင်နည်းလွဲလျှင် မကစားခင်ကပင် ရှုံးရန်သေချာနေ တတ်သည်။
ထိုအတွက် အရှေးအခါက တစ်ဘက်နှင်တစ်ဘက် စစ်ဆင်စကပင် စစ်ကွက်အသာမယူနိုင်ကြစေရန် နယ်မြေခြား မျဉ်းပေါ်မှ ကန့်လန့်ကာကို ကာလျက်တပ်ဆင်စေသည်။
တပ်ဆင်ပြီး၍၊ စတင်ကစားသည့်အချိန်မှာမှ ထိုကန့်လန့်ကာကို ဖွင့်ကစားစေသည်ဟု ဆိုကြ၏။
တပ်ဆင်ရာတွင် မိမိကြိုက်သ လို ဆင်နိုင်သည်ဆိုသော်လည်း နယ်ရုပ် ၈ ရုပ်ကိုမူ သူတို့၏ နေရာတွင် အမြဲစီရသည်။
နယ်ရုပ် ၈ ရုပ်၏ သတ်မှတ်ထား သောနေရာများမှာ ကစားသူဖက်မှစ၍ရေလျှင် စတုတ္တအတန်း တွင် လကျ်ာဖက်အစွန်ကွက်မှစ၍ နယ်ရုပ် ၄ ရုပ်ကိုစီရသည်။
ကျန်လေးရုပ်ကိုမူ တတိယအတန်းတွင် လက်ဝဲဘက်အစွန်ဆုံး ကွက်မှစလျက် စီရသည်။
ကျန်အရုပ်များကိုမူ ဖော်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း မိမိကြိုက် နှစ်သက်သလို အကွက်ဆင်နိုင်၏။
ထိုသို့တပ်ဆင်ထားသော စစ်ဘုရင်ရုပ်များ၏ သွားလာနိုင် သော အကွက်များမှာ မင်းကြီးသည် မိမိ အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ အကွက် ၈ ကွက်လုံးသို့ သွားနိုင်၏။
စစ်ကဲမှာမူ သွားရာ၌ ၎င်း၊ စားရာ၌၎င်း၊ ထောင့်ကွက် ၄ ကွက်ကို သွားရသည်။
ဆင်သည် စစ်ကဲရွှေ့နိုင်သည့် ထောင့်ကွက် ၄ ကွက်အပြင် ရှေ့တည့်တည့်မှ တစ်ကွက်ကိုပါသွားနိုင်၏။
သို့ဖြစ်၍ စစ်ကဲ သည် ဆင်ထက်တစ်ကွက်သာလျော့သဖြင့်၊ ဆင်နီးပါး အဖိုး တန်သည်ဟုပြောကြသည်။
ဆင်ဦးကို စစ်ချီရာဘက်သို့ အမြဲ လှည့်ထားရ၏။
ဆင်ဦး အလှည့်မှားပါက အကွက်ယောင်ကာ စစ်မရှုံးသင့်ဘဲ ရှုံးတတ်သည်။
ဆင်သည် နောက်၊ ဘေးသို့ မသွားနိုင်ချေ။
မြင်းသည် တည့်တည့်တစ်ကွက်ရွှေ့ပြီး၊ ဆက်၍ ထောင့်တစ်ကွက်စီသွားနိုင်သည်။
ထိုအတွက် မြင်းကွက်မှာ ၈ ကွက်ရှိသည်။
ရထားသည် အနောက်နိုင်ငံစစ်ဘုရင်ကစားနည်းမှ ရဲတိုက်ကဲ့သို့ပင် သွားရာလမ်းကြောင်း၌ အဆီးအတားမရှိ လျှင် ဘေးတိုက်သော်လည်းကောင်း၊ အထက်အောက်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်ကွက် သို့မ ဟုတ် အဆုံးအထိသွားနိုင်၏။
လမ်းတွင်ရှိနေသော အရုပ်သည် မိမိဘက်သား အရုပ်မဟုတ်ပါက၊ စားလိုမှစားရသည်။
နယ်မှာ အနောက်နိုင်ငံ စစ်ဘုရင်နယ်ရုပ်၏ ရှေးဦးစွာ သွားနိုင်သော အကွက်မှတစ်ပါး ကျန်အကွက်များတွင် တူညီလေသည်။
နယ်ရုပ်သည် သွားရာ၌ ရှေ့တည့်တည့်သို့သာ သွားရ၍ စားလို လျှင် ထောင့်လိုက်တက်၍စားရသည်။
စားကွက်တွင် ရှိနေသော မည်သည့်အရုပ်ကိုမဆို စားနိုင်၏။
သွားကွက်ရှိ အရုပ်များကိုမူ မစားနိုင်ချေ။
ယင်းကဲ့သို့ စစ်ဘုရင်ရုပ်အသီးသီး၏ ရွှေ့ပြောင်းသွားခြင်း တို့ကိုရည်လျက် 'မင်းရှစ်မျက်နှာ၊ ဧကာကွက်စီ၊ အညီမလွဲ၊ စစ်ကဲထောင့်လေး၊ ဆင်ရေး၎င်း၊ ရှေ့တစ်လျောင်းလျက်၊ မြင်း ကြောင်းရှစ်ကွက်၊ ထောင့်တက်မြင်းသွား၊ ရထားတူရူ၊ နယ်မူ ရှေ့တစ်၊ တစ်ဆစ်ထို့ပြင်၊ ဆင်မဏ္ဍရေး၊ လေးဆဲ့လေးက၊ ခေါ် ရှေးမယွင်း၊ မြင်းမဏ္ဍရေး၊ ခြောက်ဆဲ့လေးသာ၊ ရထားမှာမူ၊ ဆဲ့ခြောက်ဟူသား၊ မှတ်ယူအာဂုံ၊ လက်စွမ်းယုံတို့'ဟူ၍ မန် လည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးက မဃဒေဝလင်္ကာသစ်အပိုဒ် ၁၃၄ တွင် ထည့်သွင်းစပ်ဆိုထားခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ ကစားနည်းအသီးသီးရှိကြသော အနောက်နိုင်ငံ စစ်ဘုရင်တွင်၎င်း၊ မြန်မာစစ်ဘုရင်တွင်၎င်း ကစားရာ၌ တစ်ဖက်သားကို အကျပ်ကိုင်ရန်မှာ ကစားပွဲ၏ ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ဘုရင်ရုပ်ကို မရွှေ့နိုင်အောင်ချိန်လိုက် ခြင်းကို ခွေသည်ဟုခေါ်သည်။
ဘုရင်ရုပ်သည် အခွေခံရ၍ အကွက်မှ မလွတ်မြောက် ခဲ့သော် အရှုံးပေးရသည် ဘုရင်ရုပ် ကိုမူ စားနိုင်ခွင့်မရှိပေ။
ညပ်၍ ပိတ်မိနေလျက်၊ မရွှေ့နိုင်အောင် သာ ပြုလုပ်ရသည်။
ယင်းသို့ ပိတ်မိနေနိုင်အောင် အရုပ်များ မကျန် တော့သည့်အခါ၊ သရေပွဲဖြစ်သွားလေ၏။
စစ်ဘုရင်တွင် တစ်ဘက်ရန်သူရုပ်များသည် စားကွက်တွင် ရောက်ရှိနေစေကာမူ မစားလိုက နေနိုင်ခွင့်ရှိသည်။
မစားလျှင် ဒဏ်တပ်ရသည်ဟူ၍ မရှိချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:အားကစား Category:စစ်တုရင်။
စည် 400px|ရခိုင်စည်တော်ကြီး အခေါင်းပါသောသစ်သား သို့မဟုတ် အလားတူပစ္စည်းကို သားရေဖြင့်ပိတ်၍ တင်းအောင်ကြက်ပြီးလျှင်၊ ထိုသားရေမျက်နှာ ပြင်ကို လက်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ တုတ်တံ၊ လက်ခတ် စသည်တို့ဖြင့်ဖြစ်စေ တီးခတ် အသံမြည်စေသော တူရိယာများမှာ စည်ဖြစ် သည်။
စည်သည် လူတို့ ရှေးဦးစွာပြုလုပ်သုံးစွဲခဲ့သော တူရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးအများအပြားပင် စည်တူရိ ယာကို အမျိုးသားတူရိယာအဖြစ်ဖြင့် သုံးစွဲကြသည်။
သို့ရာတွင် အဘိဓာန်များ၌ တူရိယာငါးမျိုးကို စည်ငါးမျိုးဟု ပြဆိုထားသည်။
အဘိဓာန်နိဿယအရ၊ ထိုစည်ငါးမျိုးမှာ အာတတစည်၊ ဝိတတစည်၊ အာတတ ဝိတတစည်၊ ဃနစည်၊ သုသိရစည်ဟူ၍ဖြစ်၏။
အာတတစည်သည် အိုးစည်၊ စည်ပုတ် အစရှိသည်တို့ကဲ့သို့ တစ်ဘက်ပိတ်စည်ဖြစ်၏။
ဝိတတစည် သည် မုရိုးစည်ကဲ့သို့ နှစ်ဘက်ပိတ်သောစည် ဖြစ်၏။
အာတတ ဝိတတစည်ဆိုသည်ကား ထက်စည်ကဲ့သို့ အလုံးစုံ သားရေပိတ် ၍ ကြက်သောစည်ဖြစ်၏။
ဃနစည်မှာ ခွက်ခွင်း ကြေးနင်းတို့ ကဲ့သို့ တစ်ခဲနက်သော စည်ဖြစ်၍ သုသိရစည်မှာ ပြွေ၊ ခရုသင်း၊ နှဲ တို့ကဲ့သို့ အခေါင်းရှိသောစည် ဖြစ်၏။
အထက်ပါ ငါးမျိုးအနက် အာတတစည်၊ ဝိတတစည်၊ အာတတ ဝိတတ စည်ဟူသော စည်သုံးမျိုးမှာ ယခုခေတ်အခေါ် စည်ဟူသော အသုံးအနှုန်းနှင့် ကိုက်ညီ၏။
ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကြီးနှင့် မှန်နန်းရာဇဝင်တို့တွင် လာသော တူရိယာစာရင်း၌ စည်မျိုး ၁၂ ပါးဟု ပြသည်။
ယင်းတို့ကား မြှောက်စည် သံလွင် စည်ပြော စည်ကြီး ဒုံမင်း စည်ဝန်း စည်သေး စည်ပုတ် စည်ပန်းတောင်း ပတ်သာ တစ်ဘက်စည် စည်အိုင်တို့ ဖြစ်သည်။
ကဗျာ့ဗန္ဓသာရကျမ်းတွင်ကား၊ မြန်မာပြည်ဖြစ် စည် (၁၂) မျိုး၊ နိုင်ငံခြားမှရသော စည်မျိုးစုံ ၁ ဟူ၍ စည် (၁၃) မျိုးပြသည်။
မြန်မာပြည်ဖြစ်စည် ၁၂ မျိုးကား- စည်ပြော မုရားစည်(မုရိုးစည်) မြောက် စည် စည်ဝန်း စည်ပုတ် စည်သေး စည်အိုင် စည်ဒိုး စည်ပန်းတောင်း တစ်ဘက် ပိတ်စည် စည်သံလွင် စည်ဒုံမင်းတို့ ဖြစ်သည်။
စည်တူရိယာမျိုးကို သုံးမျိုးသုံးစား ခွဲခြားနိုင်၏။
ပထမ တစ်မျိုးမှာ တိုးရိုးပေါက် အခေါင်းတွင် ထိပ်ဝ နှစ်ဖက်လုံး သားရေပိတ်သော စည်မျိုးဖြစ်၍ ယင်းစည်မျိုးသည် နှစ်ဖက် လုံးတီးခတ်ရသောစည်၊ တစ်ဖက်တည်းသာ တီးခတ်ရသောစည် ဟူ၍ အမျိုးကွဲပြားသည်။
ဒုတိယတစ်မျိုးမှာ တိုးရိုပေါက် အခါင်းတွင် မျက်နှာဝ တစ်ဖက်ကိုသာ သားရေပိတ်၍ ကြက်သော စည်မျိုးဖြစ်၏။
မြန်မာတို့ တီးလေ့ရှိသော အိုးစည်မှာ ထိုအမျိုး တွင်ပါဝင်သည်။
တတိယတစ်မျိုးမှာ အိုးကဲ့သို့ မျက်နှာဝ တစ်ခုတည်းရှိသော အခေါင်းကို သားရေပိတ်၍ ကြက်သော ပလုတ်တုတ်စည်မျိုးဖြစ်သည်။
စည်များကို သားရေကြက်ရာ၌ စည်မျက်နှာပြင် တင်း၍နေရန်၊ သားရေကြိုးဖြင့်လည်းဆွဲကြသည်။
ဝက်အူရစ်ပါသော ချိတ်များဖြင့်လည်း စွဲကြသည်။
ဥရောပတိုက်၌ သုံးသောစည်များသည် အများအားဖြင့် ဝက်အူရစ်နှင့်ဆွဲ၍ အတင်းအလျော့ လုပ်နိုင်သော စည်များဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင်ဖြစ်သော အရှေ့တိုင်းတွင်သုံးသော စည်များမှာ အများအားဖြင့် သားရေကြိုးဖြင့်ဆွဲ၍ ကြက်သော စည်များဖြစ်ကြသည်။
စည်ကို နှဲ၊ ပြွေ၊ စောင်းညှင်း စသည်တို့နှင့် တွဲဖက်၍ လည်းတီးနိုင်သည်။
သို့မဟုတ် တစ်ခုချင်းလည်း တီးနိုင်သည်။
စည်၏ သဘောမှာ တုန်သံ ဟည်းသံဖြင့် လူတို့၏စိတ်ကို လှုပ်ရှားစေရန်ဖြစ်သည်။
အသံအမျိုးမျိုး၊ တီးခတ်ပုံအမျိုးမျိုးဖြင့် လူ၏ စိတ်ကိုလှုပ်ရှားစေ၏။
ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ လူအမျိုးမျိုးတို့သည် စစ်ချီတက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ သုမင်္ဂလာ၊ ဒုမင်္ဂလာကိစ္စများတွင်လည်းကောင်း၊ ကခုန်ပွဲများတွင်လည်းကောင်း၊ မိမိတို့ဓလေ့ ထုံးစံများအရ စည်များကိုတီးခတ်ကြသည်။
စည်ကို တူရိယာအဝိုင်း၌ ထည့်သွင်းအသုံးပြုသောအခါ၊ တယော၊ စောင်း၊ ပြွေ၊ ခရာ စသည်တို့ကဲ့သို့ အဆက်မပြတ် တီးမှုတ်ရသည်မဟုတ်၊ စည်းချက်သဖွယ်သာ တီးခတ်ရသည်။
ခေတ်ဦးနိုင်ငံတို့တွင် စည်တစ်မျိုးတည်းကိုသာ တီးခတ်၍ သီဆိုကခုန်ခြင်းပြုလေ့ရှိသော်လည်း၊ ယခုခေတ်၌ များစွာသော နိုင်ငံတို့ တွင် စည်ကို အခြားတူရိယာများဖြင့် တွဲဖက်၍ အသုံး ပြုလျက်ရှိကြသည်။
မြန်မာတို့တွင် စည်သဘောသက်ရောက်သော သားရေကြက် တူရိယာများရှိသည့်အနက်၊ စည်များကို အကြီးအငယ်ခွဲ၍ အသံ အမျိုးမျိုးညှိကာ အခြားတူရိယာများကဲ့သို့ သီချင်းသံဖြစ်အောင် တီးသော စည်များကို 'ဗုံ' သို့မဟုတ် 'ပတ်'ဟုခေါ်သည်။
တီးကွက်၏ အပိုင်းအခြား သို့မဟုတ် သီချင်း၏ အပိုင်းအခြား သို့မဟုတ် အချိန်၏ အပိုင်းအခြားကို တီးခတ်သော အခြားစည်များလည်း ရှိသေးသည်။
ပုံစံပြရမည်ဆိုသော် အိုးစည်ကို လုံးချင်းတီးသည့်အခါ တီး၍၊ တီးကွက်၏ အပိုင်းအခြားတွင် တီးသည့်အခါလည်း တီးသည်။
ဗုံကြီးကိုကား သီချင်း၏ အပိုင်းအခြားအတွက်သာ တီး၏။
မြန်မာဘုရင်များသည် နန်းသုံးတူရိယာများအဖြစ် စည်များ ကို အသုံးပြုခဲ့၏။
မြန်မာမင်းသုံး စည်များအနက် စည်တော် နှင့် ပဟိုရ်စည်များသည် ပမာဏအားဖြင့် ကြီးသောစည်ကြီးများ ဖြစ်၏။
ပဟိုရ်စည်ကဲ့သို့ စည်ကြီးများကို ယခုခေတ်အချို့ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် တွေ့ရှိရ၏။
ထိုစည်များသည် ထိပ်ဝ အချင်း ၂ ပေခွဲမှ ၃ ပေအထိရှိတတ်၍ အလျား ၅ပေအထိ ရှိတတ်သည်။
စည်ဗြောကို အလှူဒါနပြုသောအခါ အသုံးများ သည်။
သီချင်းသွားကို နှဲဖြင့်မှုတ်၍ လင်းကွင်းတီးသည်ကို ဗြောနှစ်လုံးသုံးလုံးဖြင့် စည်းချက် လိုက်ပေးရသည်။
ယင်းစည် တီးရာတွင် ပလုတ်တုတ်စည်ကိုလည်းထည့်သွင်းတီးလေ့ရှိ၏။
ကရင်လူမျိုးတို့တွင် ဖားစည်ခေါ် စည်ဝိုင်းတစ်မျိုးရှိ၏။
ယင်းစည်ကို မိုးဦးကျအခါများတွင် ပွဲတော်များ၌ တီးကြ၏။
(ဖားစည်ပွဲ။
) ဖားစည်ဟုခေါ်ခြင်းမှာ စည်နှုတ်ခမ်းတွင် ဖားရုပ် ကလေးများရှိ၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အချို့ကဆိုသည်။
အချို့ ကမူ မိုးခေါ်ရန်တီးခတ်သော စည်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖားစည် ခေါ်သည်ဟုဆို၏။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူအမျိုးမျိုးတီးသည့် စည်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ယုံကြည်မှု အမျိုးမျိုးရှိကြ၏။
ဤမည်သော စည်ကိုတီးလျှင် စစ်အောင်သည်။
ဤမည်သော စည်ကိုတီးလျှင် မိုးရွာသည် စသည်ဖြင့် အထူးပြုတီးသော စည်များကို ရှေးကထားရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အချို့နိုင်ငံများတွင် ကွယ်ပျောက်ခဲ့ပြီဖြစ်၏။
အချို့နိုင်ငံများတွင်ကား ယနေ့တိုင်ရှိနေသေး၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:တူရိယာ။
ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် (Harvard University) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ကိန်းဘရစ်ချ်မြို့တွင် တည်ရှိသော ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၆၃၆ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဟားဗတ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရှေးအကျဆုံးသော အဆင့်မြင့် ပညာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။
ဟားဗတ်၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု တို့ကြောင့် ဟားဗတ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထင်ရှား အကျော်ကြားဆုံးသော တက္ကသိုလ်များတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်လျက် ရှိလေသည်။
ဟားဗတ်ကို ၎င်း၏ ပထမဆုံး ပံ့ပိုးသူ ဂျွန်ဟားဗတ်၏ အမည်ကို ယူ၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ကမ်းဗရစ်မြို့အနီးမှာရှိပြီး ၂၀၉ ဧက ကျယ်ဝန်းသည့်တောအုပ်ဧရိယာ၌ တည်ရှိသည်။
ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်အတွင်းတွင် မြက်ခင်းဧရိယာ ၂၂.၄ ဧက ရှိပြီး ဝင်ပေါက်တံခါး ၂၇ ပေါက်ရှိသည်။
ပင်မအဆောက်အဦ၊ စာကြည့်တိုက်၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံမဟာဌာနကြီးအပါအဝင် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိ ရုံးခန်းတို့သည် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများဖြစ်ပြီး ခေတ်မီသော အဆောက်အဦများစွာနှင့် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်၏ အလှူရှင် ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဟားဗတ်၏ သမိုင်းဝင်ရုပ်တုတို့သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ထင်ရှားသောရှေးဟောင်းအဆောက်အဦစာရင်းတွင် ပါဝင်နေသည်။
ထိုတက္ကသိုလ် စတင်ပေါ်ပေါက်လာသော ၁၆၃၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်အောက်ခံ နိုင်ငံတစ်ခုအနေဖြင့်သာ ရှိနေသေးသည်။
အဲ့ဒီအချိန်တွေတုန်းကတော့ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ဖြစ်လာမယ့် ကောလိပ်ကျောင်းကို New College (ဒါမှမဟုတ်) New Town လို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြတာပါ။
အဲ့ဒီကနေ ၁၆၃၉ ခုနှစ်ကိုရောက်တဲ့အခါမှာတော့ ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးဖြစ်တဲ့ ဂျွန်ဟားဗတ်က သူ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင်ငွေ ပေါင်စတာလင် ၇၇၉ ပေါင်နဲ့ သူ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင်စာအုပ် ၄၀ဝ ကျော်ကို စတင်လှူဒါန်းပြီးနောက်ပိုင်းမှာတော့ အလှူရှင် ဂျွန်ဟားဗတ်ကို ဂုဏ်ပြုတဲ့အနေနဲ့ ဟားဗတ် ကောလိပ်လို့ စတင် အမည်သတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြတာဖြစ်ပါတယ်။
အဲ့ဒီကနေ ၁၆၅၀ ခုနှစ်ကို ရောက်တဲ့အခါမှာတော့ တက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်တစ်ခုအနေနဲ့ စတင်ရပ်တည် လာနိုင်ခဲ့တာပါ။
ဒါပေမယ့် အဲ့ဒီအချိန်က ဟားဗက်တက္ကသိုလ်အနေနဲ့ ကိုလိုနီခေတ်တက္ကသိုလ်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည် ခဲ့ရတာမို့ အဲ့ဒီအချိန်က အင်္ဂလန်ဘုရင်မကြီးထံမှာ အမှုတော်ထမ်းရွက်ကြမဲ့ အရာရှိကြီးတွေကို လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်ပေးရာ ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
၁၈ ရာစုမတိုင်ခင်အထိ ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးတွေနဲ့ မင်းမှုထမ်းဖြစ်လိုသူတွေရဲ့ နားခိုရာကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်ခဲ့ပေမဲ့ ၁၇၀၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကျောင်းရဲ့ အဓိပတိတာဝန်ကိုယူခဲ့တဲ့ ဂျွန်လီဗာရက် (John Leverett) လက်ထပ်က စလို့ ခရစ်ယန်သာသနာဘုန်းတော်ကြီးတွေ အတွက်သာမကပဲ တွေးခေါ်မြော်မြင်ရေးကို အဓိကသင်ကြားပို့ချရာနေရာ အဖြစ်ပြောင်းလဲလာခဲ့ ပါတော့တယ်။
ဉာဏ်အလင်းခေတ်လို့ ခေါ်ဝေါ်ကြတဲ့ ၁၉ရာစုမှာတော့ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ဟာ ရှေးရိုးစွဲ ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးတွေနဲ့ ခေတ်သစ်ပညာရှင်တွေရဲ့ စစ်ထိုးရာနေရာဖြစ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၄၆ ခုနှစ် အရောက်မှာတော့ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆတွေကနေ တွန်းလှန်ပြီး သိပ္ပံဆိုင်ရာ သဘောတရားနဲ့ အယူအဆတွေကို သင်ကြားပို့ချလာနိုင်ခဲ့ကာ ၂၀ ရာစုကို ရောက်တဲ့အခါမှာတော့ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ဟာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ အထင်ကရတက္ကသိုလ်အဖြစ် ရပ်တည် လာနိုင်ခဲ့တာပါ။
၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်တွင်၊ ကမ္ဘာကျော် အမေရိကန် တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သော ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်၌ နိုင်ငံတကာ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများအား ကျောင်းတက်ခွင့်ပေးမှုကို သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်အုပ်ချုပ်သော အမေရိကန်အစိုးရက ရုပ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း အမေရိကန်အခြေစိုက် သတင်းမီဒီယာများတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ဘာသာရပ်များ အဲ့ဒီနောက်ပိုင်းတွေမှာတော့ ဟားဗက်တက္ကသိုလ်ဟာ ဘာသာရပ်အလိုက် ကောလိပ်ခွဲ တွေသာမက မဟာဌာနကြီးတွေကို ဖွင့်လှစ်ကာ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်၊ သိပ္ပံဘာသာအပြင်၊ ဆေးဝါး၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ ဥပဒေဘာသာရပ်တွေအတွက် ကမ္ဘာ့အကျိုးပြု သုတေသန များစွာကို လုပ်ဆောင် နိုင်ခဲ့တာတွေက ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကို ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်အဖြစ် အတွန့်ရှည် ရပ်တည် နိုင်ဖို့အတွက် များစွာအထောက်အပံ့ ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။
မျက်မှောက်ခေတ် ဟားဗက်တက္ကသိုလ်ရဲ့ အဆင့်မြင့်တက္ကသိုလ်ပညာရေး သင်ကြားမှု ပုံစံတွေမှာဆိုရင်တော့ ဘွဲ့ကြိုကာလကို ၄ နှစ်သက်မှတ်ထားပြီး ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံဘာသာရပ်တွေကို အဓိကသင်ကြားပို့ချပေးတာပါ။
အဲ့လို သင်ကြားပို့ချတဲ့နေရာမှာတော့ ပထမနှစ်မှာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ် (Academic majors) နဲ့ အထောက်အကူပြု ဘာသာရပ် (Elective minors) ဘာသာရပ်တွေကို မိမိနှစ်သက်ရာ ရွေးချယ် သင်ကြားရတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒုတိယနှစ်မှာတော့ ပထမနှစ်က သင်ယူခဲ့တဲ့ ဘာသာရပ်တွေထဲက (Qualified) ဖြစ်တဲ့ ဘာသာရပ်ကိုသာ အထူးပြုအနေနဲ့ သင်ကြားရပြီး အထူးပြုဘာသာရပ်ကို တစ်ခု ထက်မက သင်ယူနိုင်ခွင့်ရှိတာပါ။
ဘွဲ့ကြို သင်တန်းတွေနဲ့ ဘွဲလွန်သင်တန်းတွေကို တက်ရောက်လိုကြတဲ့ ကျောင်းသူ/ ကျောင်းသားတွေအနေနဲ့ တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်ကို ၄ နှစ်ကြိုတင် လျှောက်ထားကြရမှာဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ် အနေနဲ့ကလည်း သက်ဆိုင်တဲ့ သင်တန်းအလိုက် ဝင်ခွင့်ရရှိတဲ့ ကျောင်းသူ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အမည်စာရင်းတွေကိုလည်း (၄) နှစ်ကြိုတင်အကြောင်းကြားလေ့ရှိတာပါ။
ဒီလို ဝင်ခွင့်ရရှိတဲ့ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူတွေအနေနဲ့ကတော့ တက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ကြိုတင်လေ့လာရမယ့် အချက်အလက်တွေကို လေ့လာပြင်ဆင်ထားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းမှာ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကနေ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတွေအတွက် ကျောင်းသား အသစ် ၂၀ဝ၀ ဝန်းကျင်ကို ရွေးချယ်ခေါ်ယူ လေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာအနှံက ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာပေါင်း များစွာထဲမှ ၅၀% ဝန်းကျင်လောက်ကိုသာ ကျောင်းသားအဖြစ်လက်ခံနေတာပါ။
လာမယ့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်မယ့် ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတွေအတွက် ကျောင်းသားသစ်လက်ခံနိုင်မှုမှာ ၅၃% သာလက်ခံထားပါတယ်။
ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှာ ပညာသင်ကြားရင် ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတစ်ခုအတွက် စာသင်နှစ် ၁ နှစ်မှာ ကျောင်းလခအနေနဲ့ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆ သောင်းကျော် ကျသင့်မှာပါ။
ဒီလို ကုန်ကျစရိတ်တွေအတွက် ပညာသင်ဆုအနေနဲ့ "John Harvard Scholar" နှင့် "Harvard College Scholar" တို့ကို နှစ်စဉ်အတန်းတိုင်းမှာ ဝင်ခွင့်ရတဲ့ ကျောင်းသားများရဲ့ ၅% ကိုပေးအပ်လေ့ရှိပါတယ်။
ပထမနှစ်မှာ ပညာသင်ဆုရရှိခဲ့ရင် အဲ့ဒီကျောင်းသားဟာ အပြစ်တစုံတရာ မကျူးလွန်ခဲ့ရင် ဘွဲ့ရရှိတဲ့ အချိန်ထိ ပညာတော်သင်ဆု အထောက်အပံ့ကို ခံစားခွင့် ရရှိလေ့ရှိပါတယ်။
ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကနေ နှစ်စဉ် ဘွဲ့ရရှိသူ ၁၆၆၀ ဦး၊ မဟာဘွဲ့ရရှိသူ ၄၀ဝ၊ ပါရဂူဘွဲ့ရရှိသူ ၅၁၀၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ဒီဂရီရရှိသူ ၄၄၆၀ ဦးခန့်ကို မွေးထုတ်နေတာပါ။
ထူးခြားထင်ရှားသူများ ဒီကျောင်းသားတွေထဲကနေ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ ဘာသာရေး၊ အနုပညာ အပါအဝင်နယ်ပယ်အသီးသီးမှာ အောင်မြင်ကျော်ကြားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေအများအပြားကို မွေးထုတ် ပေးနိုင်ခဲ့တာပါ။
အဲ့ဒီထဲမှာတော့ အမေရိကန်သမ္မတ အေအယ်ဂိုး (Al Gore) ဂျော့ဒါဘယ်လူဘုစ် (George W. Bush)၊ ဘားရက်အိုဘားမား (Barack Obama)၊ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဘန်ကီမွန်း (Ban Ki-moon)၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များထဲမှာတော့ ဘီလ်ဂိတ် (Bill Gates)၊ ဖေ့ဘုတ်တည်ထောင်သူ မက်ဇာဂါဘတ် (Mark Zuckerberg) တို့အပြင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများမှ တော်ဝင်မင်းသားများ၊ သမ္မတများ၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်တွေဟာ ဟားဗတ်ကျောင်းဆင်းတွေ ဖြစ်ကြတယ်။
220px|ပုံဖျောက်နေသော ရေဘဝဲ သွေးအပူချိန်ပြောင်း သတ္တဝါမျိုး ဖြစ်သော ရေဘဝဲ () ဆိုသည်မှာ ကိုယ်ပျော့သတ္တဝါများ အထဲမှ (ကိုယ်ခန္ဓာအဖြစ်) ခေါင်းအပျော့ ၁ခုနှင့် ခြေတံ(လက်တံ)အပျော့ ၈ချောင်း ပါရှိသည့် မျိုးစဉ်(မျိုးအုံ) တစ်မျိုး ဖြစ်၏။
ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါင်းပိုင်းတွင် မျက်လုံး ၂လုံးနှင့် စုပ်ခွက်များ ပါဝင်သော လက်တံ ၄စုံ (၈ချောင်း) ပါရှိသည်။
ပါးစပ်ပေါက်ကို ၎င်း (လက်တံတို့ ခေါင်းပိုင်းနှင့် ဆက်နေရာ) လက်တံရင်းများက ဝန်းရံလျက်သား ရှိနေ၏။
ရေဘဝဲအများစု၏ ကိုယ်ခန္ဓာ အတွင်းအပြင်တို့တွင် နံရိုးများ မရှိကြပေ။
ထို့အတွက်ကြောင့် ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာများသို့ ကိုယ်ကိုရှုံ့၍ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။
ရေဘဝဲများသည် အသိဉာဏ် မြင့်မားကြပြီး ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများတွင် ဉာဏ်ရည် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။
ရေဘဝဲများသည် သမုဒ္ဒရာ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများတွင် နေထိုင်ကြပြီး အထူးသဖြင့် သန္တာကျောက်တန်းများတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။
သူတို့အား လိုက်လံဖမ်းဆီးသည့် သတ္တဝါများ ရန်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက် ပုန်းအောင်းခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးခြင်း၊ မှင်ကဲ့သို့ အရည်များ ထုတ်လွှတ်ခြင်းနှင့် အရောင်ပြောင်း၍ ပုန်းအောင်းခြင်းများကို လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။
ရေဘဝဲများသည် ရေကူးသည့် အချိန်တွင် သူတို့၏ လက်တံများကို အနောက်တွင် အမြီးသဏ္ဌန် ပါလာလေ့ ရှိသည်။
ရေဘဝဲများ အားလုံးတွင် အဆိပ်ရှိကြသော်လည်း သေးငယ်ပြီး အပြာရောင် အကွင်းများ ပါရှိသည့် ရေဘဝဲတစ်မျိုးသာ လူကို သေစေနိုင်လောက်သည့် အဆိပ် ရှိသည်။
လေ့လာတွေ့ရှိထားသမျှ ရေဘဝဲမျိုးကွဲပေါင်း ၃၀၀ ခန့် ရှိပြီး ၎င်းမှာ စီဖာလိုပေါ့ဒ် (cephalopods) များ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မျှ ဖြစ်သည်။
ရေဘဝဲ၏ အင်္ဂလိပ် အခေါ်အဝေါ် အော်တိုပတ်စ်မှာ ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး ခြေရှစ်ချောင်းဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။
အကိုးအကား ကဏ္ဍ:သတ္တဗေဒ ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် မျိုးစဉ်များ ကဏ္ဍ:ဇီဝဗေဒ။
ကင်းမွန် (Cuttlefish)သည် အဏ္ဏဝါနေ ကျိချွဲ သတ္တဝါ (ခရုမျိုး) မျိုးပေါင်းစုမှ စပ္ပီးဒါ့ မျိုးစဉ်မှ ဖြစ်သည်။
ကင်းမွန်များ၊ ပြည်ကြီးငါးများ၊ ရေဘဝဲများနှင့် နော့တီးလက်စ်များပါဝင်သော မျိုးပေါင်းအား စီပလိုပေါ်ဒါ ဟုခေါ်သည်။
ကင်းမွန်များတွင် အရိုးကဲ့သို့သော အခွံမာ၊ ကင်းမွန်ရိုး စသည့် ရေထဲတွင် သွားလာရာ၌ အသုံးပြုသော ထူးခြားသည့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကျိချွဲ သတ္တဝါများ။
ပြည်ကြီးငါး (Squid)သည် ငါးတစ်မျိုးဟုသတ်မှတ်ကြသည့် သတ္တဝါမျိုးဖြစ်သည်။
ဘဝဲကဲ့သို့သော အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။
ပြည်ကြီးငါး သို့မဟုတ် ကင်းမွန်ဆိုသည်မှာ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါဖြစ်ပြီး သမုဒ္ဒရာ အတွင်းတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသည်။
ပြည်ကြီးငါးများကို အချို့သော ဝေလငါးများက ဖမ်းယူ စားသောက်လေ့ရှိသည်။
ပြည်ကြီးငါးတွင် လက်တံ ၈ ချောင်း ရှိပြီး နှစ်ခုစီတွဲထားသော ဦးမှင် နှစ်စုံစီ ပါရှိသည်။
ကယ်ဆီယံဓာတ်ရှိသော ခွံမာကို မြေဩဇာအဖြစ်၎င်း၊ ငှက်စာအဖြစ်၎င်း အသုံးပြုကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မြိတ်ဒေသတွင် ဟင်းလျာအဖြစ် ချက်ပြုတ်စားကြသည်။
ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ် (ယခင်အမည် တိုကျို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်) (IATA: HND, ICAO: RJTT) သည် တိုကျိုမြို့ပြကြီးမှ ခရီးသည်များအား ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသည့် အဓိကကျသော လေဆိပ် ၂ ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
တိုကျိုဘူတာမှ တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
AIS Japan နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် မဖွင့်လှစ်မီ တိုကျိုဒေသသို့ သွားရောက်သော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များသည် ဟာနဲ့ဒါ့မှသာ ဝင်ထွက်ကြသည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းများ နာရိတသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားပြီးနောက် ယခုတွင် ဟာနဲ့ဒါ့သည် ပြည်တွင်းလေကြောင်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ မြို့ကြီး အနည်းငယ်သို့သာ ပျံသန်းတော့သည်။
၎င်းတို့မှာ ဆိုးလ် (ဂင်ပို)၊ ရှန်ဟိုင်း (ဟုန်ချောင်)၊ ဟောင်ကောင်နှင့် ထိုင်ပေ (စုန်းစန်း) တို့ဖြစ်သည်။
ကောင်းမှုပင် (Anisoptera scaphula) သည် သစ်ပင်ကြီးမျိုးဖြစ်၍ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ မလေးရှား၊ မြန်မာ၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရခိုင်တိုင်းတောင်ပိုင်း၊ ပဲခူးရိုးမနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းရှိ အမြဲစိမ်း တောများ၌ ပေါက်သည်။
အမြင့်ပေ ၁၅ဝ ခန့်နှင့် လုံးပတ် ၁ဝ ပေမှ ၁၅ ပေခန့်အထိ ရှိတတ်သည်။
ပဲခူးရိုးမကဲ့သို့သော အချို့အရပ်ဒေသများ၌ သင်္ကတူ (သင်္ကန်းတူ)ပင်ကို ကောင်းမှုပင်ဟူ၍ မှားယွင်းခေါ်လေ့ရှိကြသည်။
ထားဝယ်နယ်တွင် ကဘန်ကောင်းမှုပင်ဟုခေါ်သော ကောင်းမှုပင်တစ်မျိုး ရှိသေးသည်။
ကောင်းမှုသားသည် ပေါ့၍ခိုင်ခံ့သော်လည်း တာရှည်မခံချေ။
သို့ဖြစ်၍ လက်ဖက်ခြောက်ကဲ့သို့ စားသုံးစရာပစ္စည်းများ ထည့်ရန် ပေါ့ပါးသော သေတ္တာများနှင့် ရိုးရိုးအိမ်အသုံးအဆောင်များ လုပ်ရန်လောက်သာ သင့်လျော်သည်။
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ၌ လှေစပ်ရန်အတွက်လည်း ကောင်းမှုသားကို အသုံးများခဲ့ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ။
ဆိုက်ပရပ်စ် (Cyprus) နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဆိုက်ပရပ်စ်သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
မြေထဲပင်လယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ ယူရေးရှန်းကျွန်းနိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
Fouskas, V. 2002. Eurasian gambles over Cyprus' European prospects. Turkish Yearbook of International Relations (ISSN: 0544-1943): Vol. 33, pp. 183–207; on p. 186: "[In analysing Cyprus within a wider geopolitical context, t]he requirement is to decipher the parameters and the linkages of the balance of power in the Eurasian region, and in its Near Eastern subregion, to which Cyprus belongs."Cyprus is approximate to Anatolia (which comprises the bulk of Turkey) but it may be considered to be in Asia and/or Europe, which together constitute Eurasia. The United Nations classification of world regions places Cyprus in Western Asia; National Geographic also places Cyprus in Asia. Conversely, numerous sources place Cyprus in Europe such as the BBC and www.worldatlas.com; it is also a member of the European Union. Additionally, sources may place Cyprus in the Middle East, e.g., the CIA World Factbook. တူရကီနိုင်ငံ၏တောင်ဘက် မိုင် ၄ဝ အကွာ၊ ဆီးရီးယားနိုင်ငံ ၏ အနောက်ဘက် မိုင် ၆၀ အကွာ နှင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ယင်းသည် မြေထဲပင်လယ်အတွင်းတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ လည်ပတ်မှု အများဆုံးတိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
Invest in Cyprus website – figures do not include tourism to the occupied North ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ဝင်ငွေမြင့်ပြီး လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်းလည်း မြင့်မားသော ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံသည် ၂၀၀၄ခုနှစ်၊ မေလ (၁)ရက်နေ့တွင် ဥရောပသမဂ္ဂသို့ မဝင်ရောက်မီအချိန်ထိ ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ ၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။