kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထားဝယ်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ထားဝယ်မြို့နှင့် မေတ္တာမြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ထားဝယ်မြို့ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ထားဝယ်မြို့နယ်သည် ထားဝယ်လူမျိုးများ နောက်ဆုံးတည်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်သည်။
၁၇၄၈ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်စားဦးနဲလှသည် ဇလွန်မြို့ကို မွန်တို့ ဝင်တိုက်သဖြင့် ယခု ထားဝယ်မြို့နေရာသို့ ပြောင်းရွေ့ကာ တလိုင်းရှောင်မြို့ဟု ခေါ်သော သစ်လုံးမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆုတ် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။
၁၁၁၆ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် သာယာဝတီမြို့ဟု သမုတ်၍ အုတ်မြို့အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထားဝယ်မြို့မည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည် ကာလကို မသိရသော်လည်း မြို့ဝန်ရာဇသင်္ကြန်လက်ထက် ရေးထိုးခဲ့သော ခေါင်းလောင်းစာတွင် သာယာဝတီမြို့ ခေါ် ထားဝယ်မြို့စားဟု တွေ့ရှိရခဲ့သည်။
ထားဝယ်မြို့တည်ထောင်သော မြို့စားဦးနဲလှသည် မြန်မာမင်းလက်အောက်ခံမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့စားဦးနဲလှသည် အလောင်းမင်းတရားအား ထားဝယ်မြို့မှ ပုန်ကုန်ခြားနားခဲ့ရာ အလောင်းမင်းတရား၏ သားတော်များဖြစ်သော မြေဒူးမင်းသားနှင့် မင်းခေါင်အနော်ရထာတို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဦးနဲလှအား ကွပ်မျက်ကာ ထားဝယ်မြို့ကို ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်မြို့ဝန်များဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံးအုပ်ချုပ်ခဲ့သော မြို့ဝန်မှာ ဦးရွှေလုတ် ခေါ် စည်သူကျော် ဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင် တည်နေရာအကျယ်အဝန်း ထားဝယ်မြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီကျူ ၁၃ ဒီဂရီ ၁၇ မိနစ်မှ ၁၄ ဒီဂရီ ၃၆ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၉ ဒီဂရီ ၁၂ မိနစ်နှင့် ၉၈ ဒီဂရီ ၂၇ မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့မှ အနောက်သို့ နှင့် တောင်မှမြောက်သို့ ရှည်လျားကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၂ ပေတွင် တည်ရှိသည်။
မြို့နယ်ဧရိယာမှာ ဖြစ်သည်။
နယ်နမိတ် ထားဝယ်မြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် ရေဖြူမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မေတ္တာမြို့၊ တောင်ဘက်တွင် သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် လောင်းလုံးမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် ရေဆင်း ထားဝယ်မြို့နယ်သည် မြေပြန့်လွင်ပြင်နည်းပါးပြီး တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ထူထပ်သော ဒေသဖြစ်သည်။
မြစ်ချောင်းများ ပေါများပြီး ထင်ရှားသောမြစ်မှာ ထားဝယ်မြစ်ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထားဝယ်မြို့သည် ပူနွေးစွတ်စိုသည့် ရာသီဥတုရှိပြီး အမြင့်ဆုံး ၃၈.၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နှင့် အနိမ့်ဆုံး အပူချိန် ၁၅.၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။
ထားဝယ်မြို့နယ်အတွင်း ဓနိ၊ ပင်လယ်ကဗွီး၊ သီဟိုဠ်၊ သရက်၊ ဘန့်ဘွေး၊ ကညင်၊ ကဒွတ်၊ သင်္ကန်း၊ သစ်ရှို၊ စံကား၊ မှန်သင်း၊ ပျဉ်းကတိုးပင်ငယ်နှင့် အင်ဘိုပင်များ ပေါက်ရောက်ကာ လက်ရှိ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေအရ သစ်တောဖုံးလွှမ်းမှု ၅၄.၀၉% ရှိသည်။
ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ကြိုးဝိုင်းတော ၃၁၃၂၀ ဧက၊ ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော ၁၂၂,၃၂၄ ဧကနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ ၁၁၆,၄၇၄ ဧက ရှိသည်။
ထားဝယ်မြို့နယ်အတွင်းတွင် ဆတ်၊ ဂျီ၊ ဝက်ဝံ၊ တောင်ဆိတ်၊ တောဝက်၊ ကြံ့သူတော်၊ ဆင်၊ ပြောင်၊ မျောက်၊ မြွေ၊ သင်းခွေချပ် စသည်တို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ထားဝယ်လူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး ကရင်လူမျိုး၊ မွန်လူမျိုး၊ ရခိုင်လူမျိုး၊ ရှမ်းလူမျိုး၊ ကချင်လူမျိုး၊ ကယားလူမျိုး၊ ချင်းလူမျိုးများလည်း ရှိသည်။
ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာစာရင်းများအရ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၂၇,၆၆၅ ရှိပြီး လူဦးရေ ၁၄၀,၃၃၁ ဦးရှိသည်။
ကိုးကွယ်မှု ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြပြီး ခရစ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး ထားဝယ်မြိုနယ်သည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။
အဓိကထွက်ကုန်မှာ ရာဘာ၊ ဆီအုန်း၊ သီဟိုဠ်၊ ကွမ်းသီးတို့ ဖြစ်သည်။
ပညာရေး ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ထားဝယ်တက္ကသိုလ်၊ အစိုးရနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ပညာရေးကောလိပ်၊ အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းနှင့် သူနာပြုသင်တန်းကျောင်းများ တည်ရှိသည်။
အထက်တန်းကျောင်း ၁၀ ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ ၅ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁၁ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ၅ ကျောင်း၊ မူလတန်းလွန်ကျောင်း ၁၅ ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း ၉၄ ကျောင်း၊ မူလတန်းကြိုကျောင်း ၂၆ ကျောင်းနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးသင် ပညာရေးကျောင်း ၅ ကျောင်း ရှိသည်။
ကျန်းမာရေး ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် အစိုးရပြည်သူ့ဆေးရုံ ၁ ခု၊ တပ်မတော်ဆေးရုံ ၁ ခု၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံ ၁ ခု၊ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန ၄ ခုနှင့် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၂ ခု ရှိသည်။
တနင်္သာရီမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ တနင်္သာရီမြို့ ဖြစ်သည်။
ကျေးရွာအုပ်စု အရှေ့မော်တုန်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံတော်အစိုးရ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန လူထုဗဟိုပြုစီမံကိန်း National Community Driven Development Project (NCDDP) ကျေးရွာဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ် Village Development Plan (VDP) တနင်္သာရီမြို့နယ်၊ အရှေ့မော်တုန်းကျေးရွာအုပ်စု၊ ကတဲလိပ်ကျေးရွာ၊ ၂၀၁၈ လယ်သစ်-ပဝ-သာရဖုံကျေးရွာအုပ်စု ကိုးကား Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ။
ရွှေဘိုမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
"Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU) ရွှေဘိုမြို့သည် မူးမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်အကြား လွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။
ရွှေဘိုမြို့နယ်တွင် ရွှေဘိုမြို့နှင့် ကျောက်မြောင်းမြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ရွှေဘိုမြို့ ဖြစ်သည်။
ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုများ ရွှေဘိုမြို့နယ် တွင် ပါဝင်သော (က) ကျေးရွာအုပ်စုများမှာ (ခ) ရပ်ကွက်များမှာ ရွှေဘိုမြို့ (၁၀)ရပ်ကွက်၊ ကျောက်မြောင်းမြို့ (၄)ရပ်ကွက် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ကျုံပျော်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျုံပျော်ခရိုင်ရှိ မြို့နယ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ကျုံပျော်မြို့ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ။
ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး အမျိုးသားရေးနှင့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း thumb ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၈ခု၊ ကဆုန်လဆုတ် ၄ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၀ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အသင်းတည်နေရာကို အမှတ် (၈၆)၊ ၂၈ လမ်း၊ ရန်ကုန်မြို့၊ ဦးမောင်ကြီးနေအိမ်မှာ စတင်အခြေစိုက်ခဲ့သည်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေ ကို ရန်ကုန်ကောလိပ် ကျောင်းသားများမှ စတင် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ စတင် တည်ထောင်စက အဖွဲ့ဝင်အသင်းသားဦးရေ (၂၀)ဦးတောင် မပြည့်ခဲ့သလို ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အမှုဆောင် အဖွဲ့မရှိသေးဘဲ အကျိုးဆောင် အတွင်းရေးမှူး သာ ရှိခဲ့သည်။
ဦးဘဘေ၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဒေါက်တာဘရင် တို့မှ စတင်စည်းရုံး လှုံ့ဆော်လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး စတင်တည်ထောင်သူများတွင် ဦးမေအောင်၊ ဦးခင်၊ ဦးဘဒွန်း၊ ဦးစံဘ၊ ဦးစံလွင်၊ ဦးလှဖေ၊ ဦးသိန်းမောင်၊ ဦးစိန်လှအောင် စသောပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့လုံးဆိုင်ရာ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်း အစည်းအဝေး ကို ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အမှုဆောင်များ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။
အသင်း၏ စည်းမျဉ်း ဥပဒေကို ရေးဆွဲခဲ့ကြပြီး၊ အသင်းကို မြို့တိုင်း နယ်တိုင်းတွင် ဖွဲ့စည်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
မြို့ကြီးအချို့တွင် အသင်းခွဲများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကာ အသင်းဝင်များတွင် လယ်သမား၊ အလုပ်သမား၊ ဝန်ထမ်းနှင့် ပညာတတ်များ ပါဝင်လာခဲ့သည်။
thumb ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် အသင်းခွဲတိုင်းမှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်တက်ရောက်သော အစည်းအဝေးကြီးတစ်ခု ခေါ်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး အသင်းချုပ်ကြီးအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဦးဘိုးပြေ့ က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ မေလ-၇ ရက်နေ့တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းချုပ်ကြီး၏ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပထမကွန်ဖရင့်ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ရာ ဦးမေအောင်က သဘာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်ပြီး ဦးဘိုးပြေ့အား ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။
လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုများ ဝိုင်အမ်ဘီအေ ၏ မူလရည်ရွယ်ချက်မှာ "အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာနှင့်ပညာ"ကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်ပြီး ကြွေးကြော်သံများမှာ "အမျိုးကို ချစ်ပါ"၊ "ဘာသာကို လေးစားပါ"၊ "သာသနာကို ချီးမြှင့်ပါ"၊ "ပညာရေးကို အားပေးပါ"တို့ ဖြစ်သည်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီးသည် အစောပိုင်းတွင် သာသနာရေး ပညာရေးနှင့် လူမှုရေးလုပ်ငန်းတွေကို ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့ရာမှ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး လုပ်ငန်းများကိုပါ လုပ်ဆောင်နိုင်လာခဲ့သည်။
ပြည်သူကို ကိုယ်စားပြုပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ လုပ်ငန်းများကို ကန့်ကွက်ခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ ပြုလုပ်ပေးရန် တောင်းဆိုခြင်းများကိုပါ လုပ်ဆောင်နိုင်လာခဲ့သည်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီးက တင်ပြတောင်းဆို ချမှတ်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော လုပ်ငန်းကြီးများ အချို့မှာ အစိုးရကျောင်းများတွင် နိုင်ငံခြားသားဆရာများကိုသာ ခန့်ထားရန် စီစဉ်ချက်ကို ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ ပျဉ်းမနား ကွန်ဖရင့်မှ ကန့်ကွက်ခဲ့ခြင်း။
အသက် (၆) နှစ်မှ (၁၂) နှစ်ကြား ကလေးတိုင်း မသင်မနေရ ပညာရေးပြဋ္ဌာန်းပေးရန်နှင့် မြန်မာ ဥရောပသား မခွဲခြားဘဲ ပညာရေးဥပဒေ တစ်မျိုးတည်းရှိရေးကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ မော်လမြိုင် ကွန်ဖရင့်မှ တောင်းဆိုခဲ့ခြင်း။
ဗမာကျောင်းသားများ ဗမာဖိနပ်စီးပြီး ကျောင်းခန်းအတွင်းဝင်ခွင့်ပြုရေး၊ ဗမာပြည် ယူနီဗာစီတီ တက္ကသိုလ် သီးခြားရရှိရေး။
မီးရထားတွဲများတွင် နိုင်ငံခြားသားတွဲ သီးသန့်ပေးခြင်းကို ကန့်ကွက်ရေး၊ သံဃာတွဲများ ထားပေးရေး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာများ သေတမ်းစာရေးခွင့်ဥပဒေပြုလုပ်ပေးရေး၊ ဗမာလယ်ယာများအား လယ်ယာမလုပ်သူ နိုင်ငံခြားသားများအား ပိုင်ဆိုင်ခွင့်မပေးရေး။
ဆန်စပါးမှရသောအမြတ်ကို ပြည်တွင်းအတွက်သာ အသုံးပြုရေး၊ ဆင့်ဆိုစာများတွင် ‘ငဖြူ ငမဲ’ စတဲ့ ရင့်သီးသော အသုံးအနှုန်းများ မသုံးနှုန်းစေရေး၊ စသော ဘာသာရေး၊ လူမှုရေး၊ ပညာရေး၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်ပေါင်းစုံကို တောင်းဆိုချမှတ်လှုပ်ရှား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်မှုများ ဝိုင်အမ်ဘီအေ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်မှုမှာ အိန္ဒိယသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့လွှတ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေး တိုးမြှင့်ပေးရန်တောင်းဆိုမှု ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားလာသော ခရစ် ၁၉၁၇ ခုနှစ် မှ ၁၉၁၉ ခုနှစ်အတွင်း၌ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ အသင်းပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်မျှ တိုးပွားလာခဲ့လေသည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်မှာ ဗြိတိသျှက အိန္ဒိယကို အုပ်ချုပ်ရေး တိုးပေးဖို့စီစဉ်လာတဲ့အခါ ဝိုင်အမ်ဘီအေ က (ဦးစု၊ ဦးဖေ၊ ဦးဘဘေနှင့်ဦးမေအောင်) တို့ကို အိန္ဒိယ လွှတ်ပြီး အရေးဆိုစေခဲ့ပါတယ်။
သို့ရာတွင် ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ၌ ထွက်ပေါ်လာသော မွန်တေဂူနှင့်ချမ်းစဖို့ အစီရင်ခံစာတွင် မြန်မာပြည် အတွက် အုပ်ချုပ်မှုပြုပြင် ပြောင်းလဲရေး ထောက်ခံချက်များ မပါရှိခဲ့ချေ။
ထိုနောက် အိန္ဒိယပြည်အား ပြုပြင်ပြောင်းလဲ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ပေးအပ်ရန် ဗြိတိသျှ ပါလီမန်က ဥပဒေကြမ်း တင်သွင်းရာတွင် မြန်မာပြည်အတွက် ဘာမျှမပါရှိသည်နှင့် ၁၉၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့ တွင် ဦးဘဖေ၊ ဦးပု၊ ဦးထွန်းရှိန် (ဖေပုရှိန်) ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဘိလပ်ထိ လွှတ်ပြီး အရေးဆိုစေခဲ့ပါတယ်။
သို့ပါလျက်နှင့်လည်း အိန္ဒိယပြည်အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို စဉ်းစားကြသော ဗြိတိသျှ အထက်နှင့်အောက် ပါလီမန် ၂ ရပ် တွဲဖက် ကော်မတီသည် မြန်မာပြည်အတွက် အုပ်ချုပ်မှု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို ဥပဒေကြမ်းတွင် ထည့်သွင်းပေးရန် မထောက်ခံခဲ့ချေ။
ကရက်ဒေါက်စီမံကိန်းနှင့် နှစ်သိမ့်လာတာကို ဝိုင်အမ်ဘီအေ ကပဲ ဦးစီးကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး (၁၉၂၀) မှာ ‘ဖေပုမောင်’ (ဦးဘဖေ၊ ဦးပု၊ ဦးသိမ်းမောင်) တို့ပါဝင်တဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဒုတိယအကြိမ် ဘိလပ်လွှတ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေး တိုးမြှင့်ပေးဖို့ တောင်းဆိုစေခဲ့ပါတယ်။
ရန်ကုန်ယူနီဗာစီတီ အက်ဥပဒေကြမ်း ထွက်ပေါ်လာတဲ့အခါမှာလဲ ဥပဒေ မပြဋ္ဌာန်းမီကတည်းက တက္ကသိုလ်ဥပဒေကြမ်းကို ဝိုင်အမ်ဘီအေ ကနေ ကန့်ကွက်ခဲ့ပါတယ်။
အသင်းအင်အား ဝိုင်အမ်ဘီအေ ဟာ ဗမာပြည်မှာ တနိုင်ငံလုံး လက္ခဏာဆောင်တဲ့ ပထမဆုံး အမျိုးသား အစည်းအရုံးကြီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ( ၁၉၁၀ မှ ၁၉၂၀ အတွင်း) အကြီးမားဆုံး သော အသင်းအဖွဲ့ကြီးလဲဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
အနုနည်းနှင့် ဗြိတိသျှဆန့်ကျင်ရေးလုပ်ငန်းကို တဆင့်ပြီး တဆင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး မီးခဲပြာဖုံးဖြစ်နေတဲ့ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်နှင့် ဇာတိသွေး ဇာတိမာန်ကို ပြန်လည်တွန်းတင်လှုံ့ဆော်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၁၉-၁၉၂၀ ခုနှစ်တွေဟာ ဝိုင်အမ်ဘီအေ နှင့် ဗမာတိုင်းရင်းသားတွေရဲ့ နိုင်ငံရေး တရှိန်ထိုးမြင့်မားလာတဲ့နှစ်တွေဖြစ်ခဲ့ပြီး အထက်အောက် ဗမာနိုင်ငံ တဝှန်းလုံးမှာ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းခွဲပေါင်း (၂၀၀) ကျော်အထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။
အသင်းဝင်ပေါင်းလဲ၊ သိန်းနှင့်ချီ ရှိ နေခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၀၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၀အထိ (၁၄) နှစ်တာအတွင်း ဗမာပြည်မှာ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အကြီးမားဆုံးသော အဖွဲ့အစည်းကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ကျင်းပခဲ့သော ကွန်ဖရင့်များ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီးဟာ အသင်းကြီးရဲ့သက်တမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကွန်ဖရင့်ကြီး တွေကို အဌမအကြိမ်မြောက်အထိ လုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ကျင်းပပြုလုပ်နိုင်ခဲ့တဲ့ ဝိုင်အမ်ဘီအေ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်ကြီးတွေကတော့ - (၁) ပထမအကြိမ် မေ-၇၊ ၁၉၁၁ ရန်ကုန်မြို့ (၂) ဒုတိယအကြိမ် မေ-၁၀၊ ၁၉၁၄ ရန်ကုန်မြို့ (၃) တတိယအကြိမ် အောက်တိုဘာ ၂၆ မှ ၂၈အထိ၊ ၁၉၁၅ မန္တလေး (၄) စတုတ္တအကြိမ် အောက်တိုဘာ ၁၄ မှ ၁၆ အထိ၊ ၁၉၁၆ ဟင်္သာတ (၅) ပဉ္စမအကြိမ် အောက်တိုဘာ ၂ မှ ၄ အထိ၊ ၁၉၁၇ ပျဉ်းမနား (၆) ဆဌမအကြိမ် အောက်တိုဘာ ၂၂ မှ ၂၃ အထိ၊ ၁၉၁၈ မော်လမြိုင် (၇) သတ္တမအကြိမ် အောက်တိုဘာ ၁၁ မှ ၁၃ အထိ၊ ၁၉၁၉ ပုသိမ် (၈) အဌမအကြိမ် အောက်တိုဘာ ၂၉ မှ ၃၁ အထိ၊ ၁၉၂၀ ပြည် တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေ နှင့် သူရိယသတင်းစာ ‘ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာ’ ဆိုတဲ့ လစဉ်စာစောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ကြပြီး ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှာ ဦးဘဘေ၊ ဦးလှဖေတို့ ဦးစီး ထုတ်ဝေလိုက်တဲ့ ‘သူရိယသတင်းစာ’ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ အခါမှာတော့ ဝိုင်အမ်ဘီအေ လှုပ်ရှားမှုကြီးကို တွန်းတင်လိုက်သလို ကျယ်ပြန့်ကြီးထွားလာစေခဲ့ပြီး ‘သူရိယ’ ဟာလဲ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီးရဲ့ သတင်းစာ သဖွယ် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဂျီစီဘီအေ ထပ်မံမွေးဖွားခြင်း ၁၉၀၆ ခုနှစ်က စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီးဟာ သက်တမ်းရင့်မာလာတာနှင့်အမျှ နိုင်ငံရေးဖက်ကို ဇောင်းပေးမှု တစတစမြင့်မားလာခဲ့သလို အဖွဲ့ကြီးအတွင်း လူကြီးနှင့်လူငယ်၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေး၊ တိုးတက်သောအစုနှင့် ဖောက်ပြန်သောအစု၊ တွေလဲ ပိုပိုပြီး သိသိသာသာကွဲပြားလာကာ မတူညီမှုတွေ နက်ရှိုင်းလာခဲ့ပါတော့တယ်။
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ မှာ ပြည်မြို့မှာ ကျင်းပတဲ့ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီးရဲ့ နှစ်ပတ်လည် ကွန်ဖရင့်မှာတော့ (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) ကနေ (ဂျီစီဘီအေ) လို့ ထပ်မံဖွဲ့စည်းဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြတယ်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေ ဆိုတာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ အတွက်သာလို့ အဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေနိုင်တဲ့အတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ အသင်းချုပ်ကြီးသဘော၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင်မဟုတ်သူတွေပါ ပါဝင်နိုင်တဲ့ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး သဘော၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သက်ဝင်လှုပ်ရှား နိုင်စေရန်အတွက်ဆိုပြီး မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး(ဂျီစီဘီအေ) အဖြစ် ထပ်မံ ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြတာဖြစ်ပါတယ်။
thumb မူလရည်ရွယ်ချက် နှင့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ ၁၉၄၈ ခု ဇန်နဝါရီ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ပြန်ရသော အခါ ဝိုင်အမ်ဘီအေ သည် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ မပါတော့ပဲ မူလရည်ရွယ်ချက်များ ဖြစ်သော "အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာနှင့်ပညာ" အတွက် ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။
လက်ရှိလုပ်ငန်းစဉ်များ လူငယ့်စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ရေး (၃၈)ဖြာမင်္ဂလာတရားတော်ပြန့်ပွားရေး နိုင်ငံ့အရေး ပညာရေး ကျန်းမာရေး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကယ်ဆယ်ရေး ထုတ်ဝေသော စာအုပ်များ ပုံပြ ရုပ်စုံဗုဒ္ဓဝင် (အင်္ဂလိပ်မြန်မာနှစ်ဘာသာပါဝင်) (၃၈)ဖြာမင်္ဂလာတရားတော် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ ပြည်သူ့နီတိ ရတနာမွန် (လစဉ်ထုတ်) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပန်းကန်စက်ဦးသော် ဂျီစီဘီအေ ဝိုင်အမ်စီအေ ဝိုင်ဒဗျူစီအေ ကိုးကား ရည်ညွှန်း မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) Category:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ အဖွဲ့အစည်းများ။
ခရစ်ယာန်လူငယ်များအသင်း (ဝိုင်အမ်စီအေ) နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ချင်း တူညီ သောအသင်းတစ်ခုမှာ ဝိုင်၊ ဒဗျူ၊ စီ၊ အေ၊ ခေါ် ခရစ်ယာန် မိန်းကလေးများအသင်း ဖြစ်၏။
ထိုအသင်းကို အင်္ဂလန်ပြည် တွင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ စတင်တည်ထောင် ခဲ့သည်။
ခရစ်ယန် လူငယ်များအသင်းသည် အမျိုးသားများအတွက် အကျိုးဆောင် သကဲ့သို့ ဝိုင်၊ ဒဗျူ၊ စီ၊ အေ သည် အမျိုးသမီးများအတွက် အကျိုးဆောင်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား တခြားကြည့်ရန်များ ဝိုင်အမ်စီအေ ဝိုင်အမ်ဘီအေ Category:ခရစ်ယာန်ဘာသာ။
ဘောလုံး လူရမ်းကား ဝါဒ (Football hooliganism) သည် တစ်ခါတစ်ရံ အင်္ဂလိပ်ရောဂါဟု ဗြိတိသျှ မီဒီယာများက ညွှန်းဆို ကြသည်။
ထိန်းမနိုင်သိမ်း မနိုင်သောင်းကျန်းပြီး ဖျက်လိုဖျက်ဆီး လုပ်တတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဘောလုံးအသင်း ပရိသတ်များ၏ ရန်ပွဲများ၊ လက်သရမ်းဖျက်ဆီးခြင်း နှင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း များတို့ ဖြစ်ကြသည်။
အားပေးသူ ပရိသတ်များ အကြား ဖြစ်ပွားသော ရန်ပွဲများသည် ဘောလုံးပွဲများ မစတင်မီ နှင့် ကျင်းပပြီး အချိန်များ၌ ရဲများ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် ဘောလုံးကွင်းနှင့် ဝေးရာ ကြိုတင် ချိန်းဆို ထားကြသော နေရာများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်ကြသည်။
သို့မဟုတ်လည်း ၎င်းတို့သည် အားကစားကွင်းထဲတွင် သို့မဟုတ် အားကစားကွင်းအနီးရှိ လမ်းများပေါ်၌ ကောက်ကာငင်ကာ ထပေါက်ကွဲတတ်ကြသည်။
ဘောလုံးလူရမ်းကား ဝါဒတွင် အော်ဟစ်မှုများ၊ ထိုးပွဲကြိတ်ပွဲ အသေးစားများ၊ ကြီးမားသော အုပ်စုလိုက် ပဋိပက္ခရန်ပွဲ များတွင် ဘတ်တံများ၊ ပုလင်းများ၊ ကျောက်ခဲများ၊ ဓားများနှင့် ပစ်စတို ကဲ့သို့သော သေစေနိုင်သော လက်နက်များဖြင့် လုပ်ဆောင်ခြင်းများ အကျုံးဝင်သည်။
တချို့သော ဖြစ်ရပ်များတွင် အားကစားကွင်းတွင်း ရန်ပွဲများသည် ပရိသတ်များ အထိတ်တလန့် ထွက်ပြေးရင်း အကာအရံများ သို့မဟုတ် နံရံများ ပြိုကျသည့်အခါ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများ ဖြစ်ပွား လေ့ရှိသည်။
အချို့ ပြင်းထန်သော ဖြစ်ရပ်များတွင် လူရမ်းကားများ၊ ရဲများ နှင့် ရပ်ကြည့်သူများ အသတ်ခံရတတ်သည်။
အကြမ်းဖက်ရန်ပွဲ နှိမ်နှင်းရေး ရဲများက မီးသတ်ပိုက်များ၊ ကျည်ကာကားများ နှင့် မျက်ရည်ယိုဗုံးများ အသုံးပြုကာ ကြားဝင် နှိမ်နှင်းပေးရတတ်သည်။
Hooligan firm ဟုခေါ်သော ဘောလုံးအဖွဲ့များ သည် အခြားသော ကလပ်အသင်းများ၏ အားပေးသူများကို တိုက်ခိုက်ရန် နှင့် အတိုက်အခံပြုလုပ်ရန် ဖွဲ့စည်းထား တတ်ကြသေးသည်။
အချို့သော အဖွဲ့များသည် လက်ဝဲနှင့် လက်ယာ နှစ်ဘက်စလုံး ပါဝင်သော နိုင်ငံရေးကိစ္စရပ်များအတွက် ကလပ်အသင်းအား အားပေးထောက်ခံမှု နောက်ကွယ်တွင် အကြမ်းဖက်လှုပ်ရှားမှု လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေး အယူဝါဒကို စည်းရုံးဖို့ရန်အတွက် တည်ထောင်ထားခြင်းလည်း ရှိ၏။
အဖွဲ့၏ နိုင်ငံရေးအမြင်သည် အသင်းပရိသတ်အားလုံးကို ကိုယ်စားမပြုပေ။
၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများတွင် ဗြိတိသျှ ဘောလုံးလူရမ်းကားများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများသည် ပုံစံပြောင်းလဲလာကြသည်။
ကတုံးပြောင်ပြောင် နှင့် အလုပ်သမားများ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ခြင်းသည် ရဲများက ဘောလုံးလူရမ်းကားများ အဖြစ် သတိထားမိစေသည့်အတွက် ယင်းအစား ဒီဇိုင်နာများ ချုပ်လုပ်ပေးသော အဝတ်အစားများနှင့် ဈေးကြီးသော အားကစားဝတ်စုံဆန်းများကို ဝတ်ဆင်လာကြသည်။
ဘောလုံးလူရမ်းကားများ အကြောင်းကို I.D., The Firm, Cass, The Football Factory, Green Street,Rise of the Footsoldier နှင့် Awaydays စသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများက ခြယ်မှုန်းပြသ ကြသည်။
The Football Factory နှင့် Among the Thugs ကဲ့သို့သော ဘောလုံးလူရမ်းကားများ အကြောင်း ရေးသားထားသော စာအုပ်များလည်း ရှိသေးသည်။
အချို့သော ဝေဖန်ရေးသမားများက ထိုသို့သော မီဒီယာများသည် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဘောလုံးလူရမ်းကားများ၏ လူနေမှုဘဝ ပုံစံကို စွဲမက်ဖွယ်ဖြစ်အောင် ကိုယ်စားပြု နေကြသည်ဟု ဝေဖန်ကြသည်။
ဝေါဟာရသမိုင်း ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် FDGB Pokal ဖလားပွဲ ၌ လိုကိုမိုးတစ်ဗ် လိပ်ဇစ် (Lokomotive Leipzig) နှင့် ဒိုင်နမို ရှက်ဝါရင် (Dynamo Schwerin) အသင်းတို့ တွေ့ဆုံမယှဉ်ပြိုင်မီ ၂ဘက် ပရိသတ်များ အချင်း များနေကြစဉ် လူရမ်းကားဝါဒ (hooliganism)ဆိုသော စကားလုံး နှင့် ပတ်သက်၍ သီအိုရီ မျိုးစုံရှိသည်။
အိတ်ဆောင် အောက်စဖို့ဒ် အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်တွင် ၁၈၉၀ ခုနှစ်များဆီက ကပွဲရုံများ၌ ဆူဆူညံညံပြုလုပ်တတ်ပြီး ရန်လိုတတ်သော အိုင်းရစ် မိသားစု တစ်စု၏ မိသားစု အမည် မှလာသည်ဟု ပုံပြင်ဆန်ဆန် ဖော်ပြပါရှိသည်။
ကလားရန့် ရုခ် (Clarence Rook) ရေးသားသော ၁၈၉၉ ခုနှစ်ထုတ် Hooligan Nights စာအုပ်တွင် ထိုစကားလုံးသည် လန်ဒန်တွင်နေထိုင်သော ဘားခန်းများ၏ အပေါက်စောင့်လုံခြုံရေး နှင့် သူခိုးတစ်ယောက် ဖြစ်သူ ပက်ထရစ် ဟူလီဟန် (Hoolihan) သို့မဟုတ် ဟူလီဂန် (Hooligan) မှ လာသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုသည်။
အစောပိုင်းကာလများတွင် အသုံးပြုမှု လူရမ်းကား သို့မဟုတ် တေလေဂျပိုး (hooligan) ဆိုသော စကားလုံးကို အနည်းဆုံး ၁၈၉၀ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းလောက်တွင် အသုံးပြုနေပြီ ဖြစ်သည်။
လန်ဒန်ရှိ လမ်းပေါ်က ဂိုဏ်းတစ်ခု၏ အမည်ကို ထိုစကားလုံးနှင့် အသုံးပြုသည့် အချိန်နှင့် တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ "Scuttlers" ဆိုသော မန်ချက်စတာ လမ်းပေါ်က ဂိုဏ်းတစ်ခုသည် နာမည်ဆိုးနှင့် ကျော်ကြား နေပြီ ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး အသုံးနှုန်းကို မသိသော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ် လန်ဒန်ရဲ တရားရုံးတွင် လန်ဒန်မြို့ လမ်ဘာ့သ်(Lambeth) အပိုင်းရှိ လူငယ်ဂိုဏ်းတစ်ခု၏ အမည်ကို လူရမ်းကားလေးများ (the Hooligan Boys) နောက်ပိုင်းတွင် O'Hooligan Boys ဟု ရည်ညွှန်း ဖော်ပြပါရှိပြီးနောက်တွင် ထိုစကားလုံး ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
၁၈၉၈ ခုနှစ်၌ လမ့်ဘာ့သ် (Lambeth) တွင် ဂိုဏ်းသား တစ်ဦး ကျူးလွန်ခဲ့သော လူသတ်မှု တစ်ခုကြောင့် ထိုစကားလုံး အသုံးနှုန်းသည် သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်များတွင် တမုဟုတ်ချင်း ကျော်ကြားလာကာ ပို၍ လူသိများလာခဲ့သည်။
လန်ဒန်အခြေစိုက် Daily Graphic သတင်းစာ၏ ၁၈၉၈ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့၌ ပါရှိသော ဆောင်းပါးတွင် ‘လူရမ်းကားဝါဒ (Hooliganism) ၏ အမည်အောက်တွင် ကျူးလွန်သော လူမဆန်သည့် လုပ်ရပ်များသည် လန်ဒန်တောင်ပိုင်း၏ လူမှုနယ်ပယ် မှတ်တမ်းများတွင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း သော စကားလုံးတစ်ခု အဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
’ နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်သည် အနည်းငယ် ပြောင်းလဲလာပြီး အနှောက်ယှက် ပေးသောသူ၊ စတင် တိုက်ခိုက်သူ၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်၍ ပျက်စီးမှုဖြစ်စေခြင်း၊ ဖျက်လိုဖျက်ဆီး လုပ်ဆောင်သော အမူအကျင့်ရှိသည့် တရားမဝင် အဖွဲ့အစည်းများ၏ အဖွဲ့ဝင် (အထူးသဖြင့် လူငယ်) များ၏ လက္ခဏာရပ် တစ်ခု အဖြစ် သုံးနှုန်းခြင်း မဟုတ်တော့ပေ။
ယင်းစကားလုံးသည် ၂၀ရာစု နှစ်တွင် နိုင်ငံတကာမှာပင် အသုံးတွင်ကျယ်လာခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ယူနီယံ တွင် khuligan ဟု သုံးနှုန်းကာ နိုင်ငံရေး သဘောထားကွဲလွဲသူ၊ သရော်လှောင်ပြောင်သူများကို ရည်ညွှန်းရာ၌ အသုံးပြုသည်။
(ဆိုဗီယက်က အသုံးပြုသော khuligan သည် လူအ၊ လူနုံ နှင့် အသိဉာဏ်နည်းသော သူဟူ၍ အဓိပ္ပာယ် ရမည်ဟု ယူဆရသည်။
) သမိုင်းကြောင်း ပထမဆုံး ဘောလုံးအကြမ်းဖက်မှုကို မည်သည့်အချိန်တုန်းက စတင်ခဲ့သည်ကို မသိရသော်လည်း အနည်းဆုံး ၁၄ ရာစုနှစ်ခန့်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှာ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။
၁၃၁၄ခုနှစ် ဒုတိယမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက် တွင် ဘောလုံးကစားနည်းကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
အကြောင်းမှာ အဆိုပါပွဲများသည် ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း သို့မဟုတ် ဆူပူအုံကြွခြင်းကို ဦးဆောင် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု သူယုံကြည်သော ကြောင့် ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် ရမ်းကားမှု ဖြစ်စဉ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ၁၈၈၀ ခုနှစ်ကာလတဝိုက်တွင် ကျင်းပသော ခေတ်သစ် ကစားနည်းတွင် ဖြစ်သည်။
အဆိုပါကာလတွင် ဂိုဏ်းအဖွဲ့ဝင် ပရိသတ်များသည် ဒိုင်လူကြီးများ၊ ပြိုင်ဘက် အသင်း၏ ကစားသမားများနှင့် ပရိသတ်များကို ခြိမ်းခြောက်မှု များပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
290px|Animation showing the global movement of dust from an Asian dust storm. 200px|သဲများမှုတ်ထုတ်လာသည့် သဲမုန်းတိုင်းနှင့်နီးကပ်လာသော စတတ်ဖို့မြို့ ပုံ သဲမုန်တိုင်း သို့မဟုတ် ဖုန်မုန်တိုင်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်-sand storm or :en:dust storm) သည် အမှိုက်သရိုက်များနှင့် သဲမှုန်များအား သယ်ဆောင်လာသည့် လေပြင်းများတိုက်ခတ်ခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။
ခြောက်သွေ့သော မျက်နှာပြင်မှ အမှိုက်သရိုက်၊ ဖုန်နှင့် သဲများကို မျက်နှာပြု မှုတ်ထုတ်လာသည့် လေပြင်းတိုက်ခတ်ချိန်တွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။
သဲမှုန်များသည် လေကြောင့် အခြားနေရာသို့ ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ ခုံပျံခြင်းစသည့်နည်းများဖြင့် သယ်ဆောင် ပို့ချခြင်းခံရပြီး ၎င်းဖြစ်စဉ့် ၌ တစ်ဘက်တွင် မြေဆီလွှာတိုက်စားခံရပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင် ပိုချခြင်းခံရသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဆာဟာရဒေသနှင့် ခြောက်သွေ့ကုန်းမြေများ၊ အီရန်၊ ပါကစ္စတန် နှင့် အိန္ဒိယ စသည်တို့သည် သဲမုန်တိုင်း အဓိကဖြစ်ပွားသည့် ပင်ရင်းနေရာဖြစ်ပြီး အာရေဗျပင်လယ်တွင်းသို့ ပို့ချသည်။
ထို့ပြင် တရုတ်နိုင်ငံရှိ ထင်ရှားသော မုန်တိုင်းများသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသို့ ဖုန်မှုန်များပို့ချသည်။
ဒေသစီးပွားရေးအား အကျိုးသက်ရောက်နေသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတု၊ ဒေသတွင်း ရာသီဥတုနှစ်ခုစလုံးအား ပြောင်းလဲခြင်းများ ပြုလုပ်နေသော ကန္တာရဒေသမှလာသည့် မုန်တိုင်းများ တိုးပွားဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် မြေယာအရိုင်းများအား ထိန်းသိမ်းမှုကို လျစ်လျူရှူထားခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ခြောက်သွေ့နယ်မြေများအား ထိန်းသိမ်းမှု နည်းပါးခြင်း စသည့်အချက်တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ကို မကြာသေးမီကာလများကပင် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။
ဖြစ်စဉ် 200px|လွင့်မျောခြင်းယန္တရား ပွယောင်းသော သဲမြေမျက်နှာပြင်များပေါ်တွင် အားပြင်းသောလေ တိုက်ခတ်ဖြတ်သန်းချိန်တွင် သဲမုန်များသည် အစပိုင်းတွင် တုန်ခါလာပြီး နောက် ခုန်ပျံလာကြခြင်းများတိုးပွားလာသည်။
ထိုသို့ ထိန်းချုက်မှု လျော့လျဲလာပြီး ပျက်စီးလာသည့် မြေပြင်အား ထပ်ကာတလဲလဲ တိုက်ခတ်လာခြင်းသည် အမှုန်ငယ်များအား ခုန်ပျံခြင်းဖြင့် အဝေးသို့ရောက်ရှိသွားစေရန် အစတင်လုပ်ဆောင်သည်။
လေ၏အပေါ်ပိုင်းတွင် အလွန်သေးငယ်သောအမှုန်များသည် ဆိုင်းငံ့နေရန်ဖြစ်လာပြီး ထိုနေရာမှ သဲမှုန်များအား တွားသွားခြင်း၊ ခုန်ပျံခြင်းနှင့် လွင့်မျောခြင်းဟူသည့်အဆင့်များဖြင့် ရွေ့လျားရန် တန်းစီနေသည့် ယန္တရားတစ်ခုဖြစ်စေသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သဲမုန်တိုင်းများ ကဏ္ဍ:ရာသီဥတု ဘေးအန္တရာယ်များ။
ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးကို ၁၉၄၂၊ ဇွန်-၂၈ ရက်နေ့မှာ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က အမည်အပြည့်အစုံ ကတော့ အရှေ့အာရှတိုက် လူငယ်များအစည်းအရုံး (ဗမာနိုင်ငံ) ဖြစ်ပါတယ်။
ခေါင်းဆောင်များ အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌဟာ ပုဂံဦးဘဂျမ်းဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဘဂျမ်းခေါင်းဆောင်ပြီး ဦးကျော်မြင့်ကလေး၊ မစ္စတာတီကေဘွန်း၊ ဦးဇော်ဝိတ်၊ သခင်ခင်အောင်၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ သခင်ညီလေး စတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေနဲ့ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရည်ရွယ်ချက် လူငယ်များ ဗလငါးတန်ပြည့်၀ရေး၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းလူမှုရေးလုပ်ငန်းများမှာ ပါဝင်အသုံးချရေးနဲ့ အရှေ့တောင် အာရှ နိုင်ငံများရဲ့ အကျိုးတူလုပ်ငန်းများမှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ထောက်ခံအားပေးရေးဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ ထုတ်ဖော် ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
စုစည်းအင်အား “အာရှတိုက် သာတူညီမျှ ကောင်းစားရေးဝါဒ” ကို ကြွေးကြော်နေတဲ့ ဂျပန်က အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးကို ပွဲဦးထွက်မှာ အားပေးခဲ့ပါတယ်။
ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရကလည်း အားပေးခဲ့ပါတယ်။
ဂျပန်က သူတို့ရဲ့ စစ်အောင်နိုင်ရေး အတွက် အသုံးချခွင့်ရလိမ့်မယ်ထင်ပြီး အားပေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် စစ်အတွင်း ကာလ မှာပဲ တပြည်လုံးအနှံ့ အစည်းအရုံးခွဲပေါင်း (၆၀၀) ကျော်နဲ့ အသင်းသားပေါင်း (၇) သောင်းကျော် စုစည်း ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
လျှို့ဝှက် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး တော်လှန်ရေးအင်အားစုများဘက်ကလည်း ဂျပန်အကြိုက် လိုက်စည်းရုံးရင်း၊ တစ်ဖက် တစ်လမ်းက ဂျပန်အကြိုက် ဝါဒဖြန့်ချိပေးရင်း၊ တော်လှန်ရေးအတွက် လျှို့ဝှက် ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်နိုင်ဖို့ အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးကြီး အတွင်း လူငယ်တွေအမြောက်အမြားကို အစီအစဉ်ရှိရှိ ထည့်သွင်းမြှုပ်နှံခဲ့ပါတယ်။
တော်လှန်ရေး အင်အားစုများဘက်က အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး အကာအကွယ်နဲ့ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး လျှို့ဝှက် လုပ်ငန်းတွေကို အများအပြား လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ်မှာ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး တပ်ပေါင်းစု ပေါ်ထွန်းလာတဲ့အခါ အာရှလူငယ်အဖွဲ့အစည်းဟာ အရေးပါတဲ့ လူငယ် အင်အားစု တရပ်အဖြစ် ပူးပေါင်းပါဝင်ကူညီဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအတွင်း ‘အာရှလူငယ်’ ဟာ တတပ်တအားအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
ဖြစ်ပေါ်လာပုံသမိုင်းကြောင်း ဂျပန်ခေတ်အတွင်း ၁၉၄၂၊ ဇူလိုင်-၂၇ ရက်နေ့မှာ တို့ဗမာဆင်းရဲသား အစည်းအရုံးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ သခင်ထွန်းအုပ်၊ သခင်ဗစိန် တို့ဗမာအစည်းအရုံးနဲ့ ဒေါက်တာဘမော်ရဲ့ ဆင်းရဲသားပါတီတို့ ပူးပေါင်းလိုက်ကြပြီး (တသွေးထဲ-တသံထဲ-တမိန့်ထဲ) တသွေးတသံတမိန့် ဆိုတဲ့ ကြွေးကြော်သံ နဲ့အတူ တို့ဗမာဆင်းရဲသားအစည်းအရုံး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။
ခေါင်းဆောင်များ တို့ဗမာဆင်းရဲသားအစည်းအရုံးရဲ့ ခေါင်းဆောင် (အာဏာရှင်) အဖြစ် ဒေါက်တာဘမော်ကို ရွေးချယ် တင်မြှောက် ပါတယ်။
အစည်းအရုံးရဲ့နာယကအဖြစ် သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ဖြစ်ပါတယ်။
အာဏာရှင်ရဲ့ အတိုင်ပင်ခံ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ် သခင်မြ၊ ဦးဘဝင်း၊ ဗန္ဓုလဦးစိန်၊ သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်ဗစိန်၊ သခင်ထွန်းအုပ်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အစည်းအရုံးရဲ့ တာဝန်ခံအဖြစ် သခင်နုဖြစ်ပါတယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံ အစည်းအရုံးကို အဖွဲ့ (၃) ဖွဲ့ကပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပါဝင် ဖွဲ့စည်း ဦးဆောင်ခဲ့ပါတယ်။