kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုတွင်—(၁) ရူပက္ခန္ဓာဖြစ်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်-အသညသတ် ဥပပဇ္ဇန္တ ဖြစ်သော သုဂတိ အဟိတ်ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ပဉ္စဝေါကာရဥပပဇ္ဇန္တဖြစ်သော ပုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်တို့ဖြစ်သည်။
(၂) ရူပက္ခန္ဓာဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်-ခပ်သိမ်းသောဥပပဇ္ဇန္တစဝန္တ ဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်တို့ဖြစ်သည်။
(၃) ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်လတ္တံ့ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်-ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ နောင်ဖြစ်ပြန်ကောင်းသော ပဉ္စဝေါကာရ ဥပပဇ္ဇန္တစဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်, အသညသတ် ဥပပဇ္ဇန္တစဝန္တ ဖြစ်သော သုဂတိအဟိတ် ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်, အရူပဥပပဇ္ဇန္တစဝန္တဖြစ်သော တိဟိတံပုထု ဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြစ်သည်။
ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ရာဘုံ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ရာဘုံသည်—ကာမ (၁၁)ဘုံ, ရူပ (၁၆)ဘုံအားဖြင့် (၂၇)ဘုံတို့ဖြစ်သည်။
ထို့အတူ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ရာသည်လည်း (၁) ပုဂ္ဂိုလ် (၂)ဘုံဟူ၍ ၂-ပါး အပြားရှိ၏။
ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ရာ ထိုတွင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း- (၁) ရူပက္ခန္ဓာ ချုပ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်။
(၂) ရူပက္ခန္ဓာ ချုပ်ပြီးပုဂ္ဂိုလ်။
(၃) ရူပက္ခန္ဓာ ချုပ်လတ္တံ့ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ၃-ပါး အပြားရှိ၏။
ထိုတွင် (၁) ရူပက္ခန္ဓာ ချုပ်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အသညသတ်စဝန္တဖြစ်သော သုဂတိအဟိတ် ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ပဉ္စဝေါကာရစဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, ဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်၄-ယောက်တို့ဖြစ်သည်။
(၂) ရူပက္ခန္ဓာ ချုပ်ပြီးပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်-ခပ်သိမ်းသော ဥပပဇ္ဇန္တစဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်တို့ ဖြစ်သည်။
(၃) ရူပက္ခန္ဓာ ချုပ်လတ္တံ ပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည်-ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ နောင်ချုပ် ပြန်ကောင်းသော ပဉ္စဝေါကာရဥပပဇ္ဇန္တ-စဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်, အသညသတ်ဥပပဇ္ဇန္တစဝန္တဖြစ်သော သုဂတိအဟိတ် ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ အရူပဥပပဇ္ဇန္တစဝန္တဖြစ်သော တိဟိတ်ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြစ်သည်။
ရူပက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ရာဘုံ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ရာဘုံသည် ကာမ(၁၁)ဘုံ, ရူပ (၁၆)ဘုံအားဖြင့် (၂၇)ဘုံတို့ဖြစ်သည်။
ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း-(၁) ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိဆဲပုဂ္ဂိုလ်၊ (၂) ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိပြီးပုဂ္ဂိုလ်၊ (၃) ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိလတ္တံ့ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ (၃)ပါး အပြားရှိ၏။
ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍သိသော ပုဂ္ဂိုလ် ထိုတွင် (၁) ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်-အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။
(၂) ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၌ သိပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။
(၃) ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား သိလတ္တံ့ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် ကျွတ်ထိုက်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်, အောက်မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက် အောက်ဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်တို့တည်း။
ယမက၊၁၊၃၁-၅၊ ၄၄-၈၊ ၆၈-၉။
ယမိုက် အရကောက်။
ရူပက္ခန္ဓာနှင့် စပ်၍ မှုတ်သားဖွယ်အကျယ်ကို အဘိ၊ဝိ၊၂၊၃၊၁၃-၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၂-၈၂။
တို့ကိုကြည့်။
ရူပကို လည်း—ကြည့်။
ခန္ဓာငါးပါးတွင် ရုပ်ခန္ဓာမှတစ်ပါး နာမ်ခန္ဓာလေးပါး ရှိသည့်အနက် ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် အာရုံကို သိခြင်းသဘော ဖြစ်သည်။
ကျန်နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးမှာ- ဝေဒနာက္ခန္ဓာ: အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် စသော (၁၁) မျိုးသော အာရုံတို့၏ အရသာကို ခံစားခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိသော တရားအစု။
သညာက္ခန္ဓာ: အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် စသော (၁၁) မျိုးသော အာရုံတို့ကို အမှတ်ပြု၍ သိခြင်း၊ အာရုံကို မှတ်သားခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိသော တရားအစု။
သင်္ခါရက္ခန္ဓာ: အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် စသော (၁၁) မျိုးသော အာရုံတို့၌ ပြုပြင်ခြင်း၊ အားထုတ်ခြင်း၊ ကြောင့်ကြဗျာပါရသို့ ရောက်ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိသော စေတသိက်အစု။
ဤနာမ်ခန္ဓာလေးပါးတွင် ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ဦးစွာသိမြင်ပြီးပါက ကျန်နာမ်ခန္ဓာသုံးပါးကို သိမြင်ရန် လွယ်ကူသောကြောင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ဦးစားပေး၍ ဖွင့်ဆိုလေ့ရှိပါသည်။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် လက္ခဏာ (ဝိဇာနနလက္ခဏ) အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်က မဟာဝေဒလ္လသုတ္တန် (မ၊၁၊၃၆၆) ၌ အရှင်မဟာကောဋ္ဌိက မထေရ်မြတ်အား ဤသို့ ဖြေကြားတော်မူခဲ့သည်- "ငါ့ရှင် ကောဋ္ဌိက... အာရုံကို သိတတ်၏၊ အာရုံကို (အထူး) ရယူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိညာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။
" (ဝိဇာနာတိ ဝိဇာနာတီတိ ခေါ အာဝုသော တသ္မာ ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ။
) ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၈၂) အရ- ဝိညာဏ: ဝိညာဏ် စိတ္တ: စိတ် မန: မနော၊ စိတ် ဤအသုံးအနှုန်းသုံးမျိုးသည် တရားကိုယ် အနက်သဘောအားဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
အာရုံကို သိခြင်း (ဝိဇာနန)၊ အာရုံကို ကြံစည်ခြင်း (စိန္တန)၊ အာရုံကို သိခြင်း (မနန) ဟူသော အနက်သဘောတို့ဖြင့် ဝိညာဏ်၊ စိတ်၊ မနော ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ပရမတ္ထသဘောအရ ဓမ္မသဘာဝမှလွတ်သော သိတတ်သည့် ကတ္တား (ပြုလုပ်သူ) မရှိဘဲ၊ အာရုံကိုသိခြင်းဟူသော ဓမ္မသဘာဝကိုသာ ဝိညာဏ်ဟု ဘာဝသာဓနအားဖြင့် ဆိုလိုသည်။
ဝိဂြိုဟ် (၃) မျိုး ပရမတ္ထတရားတို့ကို ညွှန်းဆိုသော ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဝိညာဏ စသော သဒ္ဒါတို့ကို သဒ္ဒါနည်းအရ ရှင်းလင်းရာ၌ ကတ္တုသာဓန၊ ကရဏသာဓန၊ ဘာဝသာဓန ဟု ဝိဂြိုဟ်သုံးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုနိုင်သော်လည်း- ကတ္တုသာဓန ("ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ" = အာရုံကိုသိတတ်သောကြောင့် ဝိညာဏ်မည်၏) နှင့် ကရဏသာဓန ("ဝိဇာနာတိ ဧတေနာတိ ဝိညာဏံ" = ဤစိတ်ဖြင့် အာရုံကိုသိတတ်သောကြောင့် ဝိညာဏ်မည်၏) တို့သည် အတ္တစွဲကို ပယ်ဖျက်ရန် ဥပစာတင်၍ ဖွင့်ဆိုခြင်းဖြစ်ပြီး ပရမတ္ထသဘောကို တိုက်ရိုက်မထိမိပေ။
အတ္တကသိသည်မဟုတ်၊ စိတ်ကသာသိသည်၊ စိတ်မှတစ်ပါး အခြားသိတတ်သူမရှိဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။
ဘာဝသာဓန ("ဝိဇာနနံ ဝိညာဏံ" = အာရုံကိုသိခြင်းသဘောသည် ဝိညာဏ်မည်၏) သည်သာ ပရမတ္ထတရားကိုယ်ကို ထိမိသော ဝိဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ စိတ်သည် အာရုံကိုသိခြင်း အမူအရာမျှသာဖြစ်ကြောင်း၊ ဗျာပါရကင်းမဲ့ကြောင်းကို ပြသည်။
ဝိညာဏ်အပြား ဝိညာဏ်သည် အာရုံကိုသိခြင်း (ဝိဇာနနလက္ခဏာ) အားဖြင့် တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော်လည်း၊ ဇာတ် ၏အစွမ်းဖြင့် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ ဟု သုံးမျိုး ကွဲပြားသည်။
ကုသိုလ်ဝိညာဏ် (၂၁) မျိုး ဘုံအပြားအားဖြင့် (၄) မျိုး ရှိသည်- ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ် (မဟာကုသိုလ်စိတ် ၈ ပါး): သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏဝိပ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဉာဏဝိပ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) (အသင်္ခါရိက = မိမိကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးက မတိုက်တွန်းဘဲ အလိုအလျောက်ဖြစ်ခြင်း။
သသင်္ခါရိက = တိုက်တွန်းနှိုးဆော်မှုကြောင့်ဖြစ်ခြင်း။
ဤ၌ "သင်္ခါရ" သည် ရှေးဦးစွာပြုပြင်ပေးသော ပုဗ္ဗပယောဂကို ဆိုလိုသည်။
) ဥပမာ- လှူဖွယ်ဝတ္ထု၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ပြည့်စုံမှု၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ရှေ့သွားရှိမှု စသည့်အကြောင်းများကြောင့် ရွှင်လန်းစွာ အလိုအလျောက် ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာပြုလျှင် ပထမမဟာကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်၏။
သူတစ်ပါးတိုက်တွန်းမှပြုလျှင် ဒုတိယစိတ်ဖြစ်၏။
ကလေးသူငယ်တို့ မိဘကိုအတုယူ၍ အလိုအလျောက်ပြုသော (ဉာဏ်မယှဉ်သည့်) ကုသိုလ်သည် တတိယစိတ်၊ တိုက်တွန်း၍ပြုလျှင် စတုတ္ထစိတ် စသည်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
ရူပါဝစရကုသိုလ်စိတ် (၅ ပါး): ပထမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်၊ စတုတ္ထဈာန်၊ ပဉ္စမဈာန်ဟူသော ရူပဈာန် (၅) ပါးနှင့် ယှဉ်သောစိတ်များ။
အရူပါဝစရကုသိုလ်စိတ် (၄ ပါး): အာကာသာနဉ္စာယတန၊ ဝိညာဏဉ္စာယတန၊ အာကိဉ္စညာယတန၊ နေဝသညာနာသညာယတန ဟူသော အရူပဈာန် (၄) ပါးနှင့် ယှဉ်သောစိတ်များ။
လောကုတ္တရာကုသိုလ်စိတ် (၄ ပါး): သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ် ဟူသော မဂ်စိတ် (၄) ပါး။
အကုသိုလ်ဝိညာဏ် (၁၂) မျိုး အကုသိုလ်စိတ်အားလုံးသည် ကာမာဝစရတရားချည်းသာ ဖြစ်သည်။
မူလအားဖြင့် (၃) မျိုးရှိသည်- လောဘမူစိတ် (၈ ပါး): သောမနဿသဟဂုတ် ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) သောမနဿသဟဂုတ် ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁)၊ သသင်္ခါရိက (၁) ဥပမာ- ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ စသော မိစ္ဆာအယူဖြင့် ကာမဂုဏ်ခံစားခြင်း၊ လောကီမင်္ဂလာ၊ ဗေဒင်ယတြာယုံကြည်ခြင်းတို့၌ ပထမလောဘမူစိတ်ဖြစ်၏။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမပါဘဲ မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ သူ့ဥစ္စာခိုးယူလုယက်ခြင်းတို့၌ တတိယလောဘမူစိတ် ဖြစ်၏။
ဒေါသမူစိတ် (၂ ပါး): ဒေါမနဿသဟဂုတ် ပဋိဃသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက (၁) ဒေါမနဿသဟဂုတ် ပဋိဃသမ္ပယုတ် သသင်္ခါရိက (၁) သူ့အသက်သတ်ခြင်း၊ သူ့ဥစ္စာခိုးခြင်း၊ မုသားပြောခြင်း၊ ကုန်းချောခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းစွာပြောခြင်း စသည်တို့ကို ပြုရာ၌ ဖြစ်သောစိတ်များ။
မောဟမူစိတ် (၂ ပါး): ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ် (၁) (ရတနာသုံးပါး၊ ကံ၊ ကံ၏အကျိုး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့၌ ယုံမှားခြင်း) ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ် (၁) (စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း) ဤမောဟမူစိတ်တို့သည် အလွန်တွေဝေ၍ လှုပ်ရှားသောကြောင့် သောမနဿနှင့်မယှဉ်၊ ဥပေက္ခာနှင့်သာ ယှဉ်သည်။
ပင်ကိုယ်သဘောအားဖြင့် မထက်မြက်၍ အသင်္ခါရိက/သသင်္ခါရိက ခွဲခြားမှုမရှိ။
ဥဒ္ဓစ္စသည် အကုသိုလ်စိတ်အားလုံး၌ ယှဉ်သော်လည်း ဤမောဟမူ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ်၌ အထူးအင်အားကြီးမားသည်။
အကုသိုလ်စိတ် (၁၂) ပါးသည် ဒွါရသုံးပါး၊ ကမ္မပထမြောက်/မမြောက်သော ကံတို့ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
ဥဒ္ဓစ္စသဟဂုတ်စိတ်မှတစ်ပါး (၁၁) ပါးသည် အပါယ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုး၊ သုဂတိဘုံ၌ ပဝတ္တိကျိုးပေးနိုင်သည်။
ဥဒ္ဓစ္စသဟဂုတ်စိတ်သည် ဒုဂ္ဂတိ၊ သုဂတိ၌ ပဝတ္တိကျိုးသာ ပေးနိုင်သည်။
ဝိပါက်အဗျာကတဝိညာဏ် (၃၆) မျိုး ဇာတ်အားဖြင့် ဝိပါက်အဗျာကတ နှင့် ကိရိယာအဗျာကတ ဟု နှစ်မျိုးရှိရာ၊ ဝိပါက်အဗျာကတသည် ဘုံအပြားဖြင့် (၄) မျိုး ရှိသည်- ကာမာဝစရဝိပါက်စိတ် (၂၃ ပါး): အကုသလဝိပါက် အဟိတ်စိတ် (၇) ပါး ကုသလဝိပါက် အဟိတ်စိတ် (၈) ပါး ကုသလဝိပါက် သဟိတ်စိတ် (မဟာဝိပါက် ၈ ပါး) (ကုသိုလ်သည် ဥဿာဟ = အကျိုးပေးရန်အားထုတ်မှု ရှိပြီး၊ ဝိပါက်သည် နိရုဿာဟ = အားထုတ်မှုကင်းသည်၊ မှန်၌ထင်သော အရိပ်ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။
) ရူပါဝစရဝိပါက်စိတ် (၅ ပါး): ရူပဈာန်ကုသိုလ်တို့၏ အကျိုး။
ရူပဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ၊ ဘဝင်၊ စုတိကိစ္စဖြင့် ဖြစ်သည်။
အရူပါဝစရဝိပါက်စိတ် (၄ ပါး): အရူပဈာန်ကုသိုလ်တို့၏ အကျိုး။
အရူပဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ၊ ဘဝင်၊ စုတိကိစ္စဖြင့် ဖြစ်သည်။
လောကုတ္တရာဝိပါက်စိတ် (ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါး): မဂ်ကုသိုလ်လေးပါး၏ အကျိုး။
မဂ္ဂဝီထိ၊ ဖလသမာပတ္တိဝီထိတို့၌ ဖြစ်သည်။
(လူသားယောဂီအဖို့ ရူပ၊ အရူပ၊ လောကုတ္တရာဝိပါက်တို့သည် တိုက်ရိုက် ဝိပဿနာရှုရန် အာရုံမဟုတ်ပေ။
မဟဂ္ဂုတ်စိတ်တို့သည် ရရှိသူသန္တာန်၌သာ ထင်ရှားသည်။
) ကိရိယာအဗျာကတဝိညာဏ် (၂၀) မျိုး ဘုံအပြားဖြင့် (၃) မျိုး ရှိသည်- ကာမာဝစရကိရိယာစိတ်: အဟိတ်ကိရိယာ (၃) ပါး (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဟသိတုပ္ပါဒ်) မဟာကိရိယာ (၈) ပါး ရူပါဝစရကိရိယာစိတ် (၅ ပါး) အရူပါဝစရကိရိယာစိတ် (၄ ပါး) (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းမှတစ်ပါး ကျန်ကိရိယာစိတ် (၁၈) ပါးသည် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ သန္တာန်၌သာ ဖြစ်သည်။
) စိတ်အကျဉ်းချုပ် (၈၉) ပါး ကုသိုလ်စိတ် (၂၁) ပါး အကုသိုလ်စိတ် (၁၂) ပါး ဝိပါက်စိတ် (၃၆) ပါး ကိရိယာစိတ် (၂၀) ပါး စုစုပေါင်း ဝိညာဏ် (စိတ်) (၈၉) ပါး ဖြစ်သည်။
ဝိညာဏ်တို့၏ လုပ်ငန်းကိစ္စ (၁၄) မျိုး ပဋိသန္ဓေ (ဘဝသစ်ဆက်စပ်ခြင်း)၊ ဘဝင် (ဘဝအစဉ်ကိုထိန်းထားခြင်း)၊ အာဝဇ္ဇန်း (အာရုံသို့ညွှတ်ခြင်း)၊ ဒဿန (မြင်ခြင်း)၊ သဝန (ကြားခြင်း)၊ ဃာယန (နမ်းရှူခြင်း)၊ သာယန (အရသာခံခြင်း)၊ ဖုသန (တွေ့ထိခြင်း)၊ သမ္ပဋိစ္ဆန (အာရုံကိုလက်ခံခြင်း)၊ သန္တီရဏ (အာရုံကိုစုံစမ်းခြင်း)၊ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန (အာရုံကိုဆုံးဖြတ်ခြင်း)၊ ဇဝန (ကုသိုလ်အကုသိုလ်အကျိုးကို စောခြင်း)၊ တဒါရမ္မဏ (ဇော၏အာရုံကို မှတ်သားခြင်း)၊ စုတိ (သေခြင်း) ဟူ၍ (၁၄) မျိုး ရှိသည်။
ဤသည်မှာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ အကြောင်း အကျဉ်းချုပ် ရှင်းလင်းချက် ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် တိပိဋကအဘိဓာန်မှ ဝိညာဏက္ခန္ဓ (ပု) [ဝိညာဏ + ခန္ဓ။
ဝိဇာနသ္ကန္ဓ-သံ။
] ဝိညာဏက္ခန္ဓာ — (က) ဝိညာဉ်-စိတ်-ဟူသော-အဖို့-အစု-အပုံ-၃ အပေါင်း။
(ခ) ဝိညာဉ်-စိတ်-တို့၏-အဖို့-အစု-အပုံ-အပေါင်း။
(က) (ခ) ယံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ မနော ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ။
ပဉ္စက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓာ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ.. . ဝိညာဏက္ခန္ဓာ။
ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏမေဝ ခန္ဓာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ။
တတ္ထ ကတမော ဝိညာဏက္ခန္ဓော၊ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ၊ တဒေကဇ္ဈံ အဘိသညူဟိတွာ အဘိသင်္ခိပိတွာ အယံ ဝုစ္စတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ။
ဝေဒနာက္ခန္ဓာတိ ဝေဒနာရာသိ ဝေဒနာကောဋ္ဌာသောတိ ဣမိနာ နယေန သညာက္ခန္ဓာဒီနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။
ယသ္မာ ပန ရာသဋ္ဌောယေဝ ခန္ဓဋ္ဌော န ဟောတိ။
ကောဋ္ဌာသောပိ ခန္ဓဋ္ဌောယေဝ၊ တသ္မာ ကောဋ္ဌာသဋ္ဌေန ဝိညာဏကောဋ္ဌာသောတိပိ အတ္ထော။
(မ၊၃၊၆၇။
အဘိ၊ဓ၊၂၀၊ ၂၆၊ ၃၄-၇။
အဘိ၊ဝိ၊၁၃၊ ၄၉၊ ၁၅၀-၂။
အဘိ၊ပု၊၃၅။
အဘိ၊က၊၂၅၂-၃။
ယမက၊၁၊၁၇-၉။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၅၂။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၊၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅)။
ရူပက္ခန္ဓ (ပရမတ္ထဒီပနီ၊ဋီ၊၃၁၈) လည်းကြည့်။
အတိတ်, အနာဂတ်, ပစ္စုပ္ပန်စသော-ဝိညာဉ်-စိတ်-အစုကို “ဝိညာဏက္ခန္ဓာ” ဟုခေါ်ဆိုသည်။
(အဘိ၊ဝိ၊၁၀။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀)။
စိတ် ၈၉-ပါးမှ လွတ်သော ဝိညာဏက္ခန္ဓာမည်သည် မရှိ။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၉ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ရာသည်-- (၁) ပုဂ္ဂိုလ်၊ (၂)ဘုံ ဟူ၍ ၂-ပါးအပြားရှိ၏။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ် ထိုတွင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် (၁) ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ဖြစ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်၊ (၂) ဝိညာဏက္ခန္ဓာဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်၊ (၃) ဝိညာဏက္ခန္ဓာဖြစ်လတ္တံ ပုဂ္ဂိုလ် ဟူ၍ ၃-ပါး အပြားရှိ၏။
ထိုတွင် (၁) ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ဖြစ်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် စတုဝေါကာရ ဥပပဇ္ဇန္တဖြစ်သော တိဟိတ်ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်, အောက် ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်, ပဉ္စဝေါကာရ ဥပပဇ္ဇန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက် အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်တို့တည်း။
(၂) ဝိညာဏက္ခန္ဓာဖြစ်ပြီးပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည်— ခပ်သိမ်းသော ဥပပဇ္ဇန္တ, စဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, ဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်တို့တည်း။
(၃) ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ဖြစ်လတ္တံ့ ပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည်— ပစ္ဆိမဘဝိကမှတစ်ပါး ခပ်သိမ်းသော ဥပပဇ္ဇန္တ, စဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်တို့တည်း။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ဖြစ်ရာဘုံဟူသည်—— ကာမ ၁၁-ဘုံ, အသညသတ်ကြဉ်သော ရူပ ၁၅-ဘုံ, အရူပ ၄-ဘုံအားဖြင့် ၃၀-သော ဘုံတို့တည်း။
ထို့အတူ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ရာသည်လည်း— (၁) ပုဂ္ဂိုလ် (၂)ဘုံ ဟူ၍ ၂-ပါးအပြားရှိ၏။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ် ထိုတွင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်—(၁) ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ချုပ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်၊ (၂) ဝိညာဏက္ခန္ဓာချုပ်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်၊ (၃) ဝိညာဏက္ခန္ဓာချုပ်လတ္တံ့ ပုဂ္ဂိုလ် ဟူ၍ ၃-ပါးအပြားရှိ၏။
ထိုတွင် (၁) ဝိညာဏက္ခန္ဓာချုပ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည်— စတုဝေါကာရစဝန္တဖြစ်သော တိဟိတ်ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်, ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, ပဉ္စဝေါကာရစဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်တို့တည်း။
(၂) ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ချုပ်ပြီးပုဂ္ဂိုလ်ဟူ သည်— ခပ်သိမ်းသောဥပပဇ္ဇန္တ, စဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, ဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်တို့တည်း။
(၃) ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ချုပ်လတ္တံ့ပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည်— ပရိနိဗ္ဗန္တမှတစ်ပါး ခပ်သိမ်းသော ဥပပဇ္ဇန္တ, စဝန္တဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်, အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက် တို့တည်း။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ရာဘုံဟူသည်— ကာမ ၁၁-ဘုံ, အသညသတ်ကြဉ်သော ရူပ ၁၅-ဘုံ, အရူပ ၄-ဘုံအားဖြင့် ၃၀-သော ဘုံတို့တည်း။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိသော ပုဂ္ဂိုလ် ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်— (၁) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍သိဆဲပုဂ္ဂိုလ်၊ (၂) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိပြီးပုဂ္ဂိုလ် (၃) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိလတ္တံ့ ပုဂ္ဂိုလ် ဟူ၍ ၃-ပါး အပြားရှိ၏။
ထိုတွင် (၁) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိဆဲပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်— အရဟတ္တ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။
(၂) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိပြီးပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အရဟတ္တ ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။
(၃) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြား၍ သိလတ္တံ့ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် ကျွတ်ထိုက်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်, အောက် မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်, အောက်ဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ် ၃-ယောက်တို့တည်း။
(ယမက၊၁၊၃၁-၅၊ ၄၄-၈၊ ၆၈-၉။
ယမိုက်အရကောက်)။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကျယ်ကို အဘိ၊ဝိ၊ ၁၀-၃၊ ၄၉၊ ၅၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၈၂-၉၀။
တို့၌ ကြည့်)။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဝိညာဏက္ခန္ဓကထာ အခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဘဝတဏှာ (ထီ) [ဘဝ+တဏှာ] (၁) ဘဝကို တောင့်တမှု၊ ဘဝ၌တပ်မက်စွဲလမ်းမှု၊ ဘဝကို ချည်နှောင်တတ်သောတဏှာ။
(၁) အဝိဇ္ဇာ ဘဝတဏှာ စ။
(သံ၊၂၊၂၂။
အံ၊၃၊၃၄၈။
အဘိ၊ဝိ၊ ၃၇၂။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၆။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၇။
) ဘဝတဏှာတိ ဘဝပတ္ထနာ။
ဘဝတဏှာတိ ကာမဘဝါဒီသု ဘဝေသု ပတ္ထနာ။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၃၃၁၇။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၄။
) ဘဝပတ္ထနာနာမ ကာမဘဝါဒီနံ ပတ္ထနာဝသေန ပဝတ္တတဏှာ။
(ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၈၅။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၁၂။
)(ဘဝ (၆) နှင့် ဘဝ-တို့ကြည့်။
) (၂) သဿတ ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွ ဖြစ်သောတဏှာ။
(၂) တတ္ထ ကတမာ ဘဝတဏှာ၊ ဘဝဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿသာရာဂေါ၊ အဟံ ဝုစ္စတိ ဘဝတဏှာ။
(ဒီ၊၂၊၅၂။
ပဋိသံ၊၃၉။
) ဘဝတဏှာတိ သတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၀။
(—ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၆။
) ဘဝတိအတ္ထိ သဗ္ဗကာလံ တိဋ္ဌတီတိ ပဝတ္တာ ဘဝဒိဋ္ဌိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဘဝေါ၊ တံ သဟဂတာ တဏှာ ဘဝတဏှာ။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၉၉။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၅ ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ ဝေဒနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရူပတဏှာ, သဒ္ဒတဏှာ, ဂန္ဓတဏှာ, ရသတဏှာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ, ဓမ္မတဏှာ ဟူသော တဏှာ ၆-မျိုးတွင် တစ်မျိုး တစ်မျိုးသော တဏှာသည် ဖြစ်ပုံ အခြင်းအရာအားဖြင့် ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာဟု ၃-မျိုးစီ ကွဲပြားသည်။
ရူပါရုံစသော အာရုံ ၆-ပါးကို သာယာသည်၏ အစွမ်းဖြင့်ဖြစ်သော တဏှာသည် ကာမတဏှာမည်၏။
အာရုံ ၆-ပါးကို အမြဲတည်၏ဟူသော အမြင်မှား အယူမှားနှင့်တကွ သာယာတပ်မက်သော တဏှာသည် ဘဝတဏှာမည်၏။
ထိုထိုအာရုံ ၆-ပါးကို ပြတ်စဲ၏ဟူသော အမြင်မှား အယူ မှားနှင့်တကွ သာယာတပ်မက်သော တဏှာသည် ဝိဘဝတဏှာမည်၏။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၀-၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၀၂၊ အမြဲတန်း မွတ်သိပ်ဆာလောင် သည်၏အစွမ်းဖြင့် အာရုံဟူသော အကြောင်းကြောင့် အမြဲမပြတ် တုန်လှုပ်တတ် စွဲမက်ဖွယ် အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို အမြဲမပြတ် တောင့်တတတ်သော သဘောတရားသည် တဏှာမည်၏။
ပရမတ္ထဒီပနီ၊၃၇၆။
ဘဝ တစ်မျိုးမျိုးကို တောင့်တမှုသည် ဘဝတဏှာမည်၏။
ငါးဝအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်မှုသည် ကာမတဏှာ၊ ရူပ အရူပဘဝ၌ တပ်မက်မှုသည် ဘဝတဏှာ၊ ဘဝပြတ်စဲမှုဟူသော ဝိဘဝ၌ တပ်မက်မှုသည် ဝိဘဝတဏှာမည်၏။
ဘဝကို တောင့်တသည်၏ အစွမ်းဖြင့်ဖြစ်သော တဏှာ, သဿတဒိဋ္ဌိနှင့် တကွ ဖြစ်သောတဏှာ, ရူပ အရူပဘဝကို တပ်မက်သော တဏှာ, ဈာန်ဟူသော ကမ္မဘဝကို တပ်မက်သော ဈာနနိကန္တိတို့ကိုလည်း ဘဝတဏှာဟု ခေါ်သည်။
ဘဝကို တောင့်တသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော တဏှာဟူရာ၌ ရူပဘဝ အရူပဘဝ၌ တပ်မက်သော ရာဂကို (ရူပါရူပရာဂဿပုဒ် ဖြင့်) သီးခြားဆိုလတ္တံ့ ဖြစ်၍ ကာမဘဝကို တောင့်မှု တဏှာကိုသာ ယူရမည်။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၄၀။
ရရှိပြီး ရူပ အရူပဘဝတို့၌ တပ်မက်မှု ဘဝတဏှာ ဖြစ်နိုင်၏၊ မရရှိသေးသော ရူပ အရူပဘဝတို့၌ တပ်မက်မှု ဘဝတဏှာ မဖြစ်နိုင်၊ မရရှိသေးသော ရူပ အရူပဘဝကို လိုချင်တောင့်တမှု ဘဝတဏှာသာ ဖြစ်နိုင်၏။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၈။
တဏှာများ၏ ဖြစ်ရာ ဌာန အဆိုပါ တဏှာ ၃-မျိုးသည် တဖန် ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်သည်၊ ယင်းတို့ ဖြစ်ပေါ် လာလျှင် မည်သည့် အခိုက်အတန့် မည်သည့် အသွင်အပြင်မျိုးဖြင့် ဖြစ်ဖြစ် နှစ်သက်တပ်မက်ခြင်း (နန္ဒီရာဂ) သဘောကို မစွန့်လွှတ်ပဲ ဖြစ်တတ်ကြသည်၊ တွေ့တိုင်း ကြုံတိုင်းသော ထိုထိုအတ္တဘော ထိုထိုအာရုံကို နှစ်သက် လက်ခံတတ်သည်၊ ထိုထိုတဏှာများ၏ ဖြစ်ရာ ဌာနကား ချစ်ခင်ဖွယ် သာယာဖွယ် သဘော ပိယရုပ် သာတရုပ်တို့တည်း။
ပိယရုပ် သာတ ရုပ်ကို အာရုံပြု၍ အဆိုပါ တဏှာများ ဖြစ် ပေါ်လာကြသည်။
(ပိယရူပ, သာတရူပ-ကြည့်။
) ဘဝတဏှာကြောင့် သုဂတိဘဝရောက် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်စေတတ်သော ကံ၏ ထူးသော အကြောင်းကား အဝိဇ္ဇာ၊ သုဂတိဘဝသို့ ရောက်စေတတ်သော ကံ၏ ထူးသောအကြောင်းကား ဘဝတဏှာတည်း။
ဘဝတဏှာနှိပ်စက်ခံရသူသည် ကိလေသာ ပူပန်ခြင်း ကင်းသဖြင့် သာယာဖွယ်ရှိသော သုဂတိဘုံဘဝသို့ ရောက်စေတတ်သဖြင့် မိမိ၏ ဒုဂ္ဂတိဆင်းရဲ ပင်ပန်းမှုကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော သူ့အသက်ကိုသတ်ခြင်းစသည်မှ ရှောင်ကြဉ်မှုစသော သုဂတိဂါမိကံ ကုသိုလ်အမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်တော့၏၊ ယင်းသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် သုဂတိဘဝသို့ လားရောက်ရတော့၏။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၅၂၆—၇။
ဘဝတဏှာ ပြတ်စဲရန် ဝေဒနာကြောင့် တဏှာ ၃-မျိုးဖြစ်၍ ဝေဒနာ မဖြစ်လျှင် ယင်းတဏှာလည်းမဖြစ်တော့။
ဒီ၊၂၊၄၉-၅၀၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဘဝတဏှာ ဖြစ်သည်။
တဏှာ ၃-မျိုးကို ပယ်သတ်ရန် မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများရမည်။
သစ္စာ ၄-ပါးကိုသိလျှင် ဘဝတဏှာ ပြတ်စဲသည်။
သံ၊၃၊၃၇၈။
မဂ်ဖိုလ်နှင့်ယှဉ်သော သီလ, သမာဓိ, ပညာ, ဖိုလ် ဤ ၄-မျိုးကိုသိလျှင် ဘဝတဏှာပြတ်စဲသည်။
ဒီ၊၂၊၁၀၂၊ အံ၊၁၊၃၀၇။
ဘဝတို့၏ဖြစ်ခြင်း =သမုဒယ၊ ချုပ်ခြင်း = အတ္ထင်္ဂမ၊ သာယာခြင်း = အဿာဒ၊ အပြစ် = အာဒီနဝ၊ လွတ်မြောက်ခြင်း = နိဿရဏများကို အမှန်အတိုင်းမသိလျှင် တဏှာဖြစ်၍ သိလျှင် ယင်းတဏှာပြတ်စဲ၏။
အံ၊၁၊၃၁၇-၈။
ဝိပဿနာဖြင့်လည်း ဘဝတဏှာ ပြတ်စဲနိုင်သည်။
ဥဒါန၊၁၁၆။
ရေသည် ခရီးပန်း နေပူမိကြသော လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ မွတ်သိပ် ဆာလောင်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်သည်လည်း ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ ဟူသော ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်။
မိလိန္ဒ၊၃၀၅။
တဏှာကို အရင်းခံ၍ စစ်ပွဲကြီးများအထိ ဆိုးကျိုး အမျိုးမျိုးဖြစ် တတ်ပုံ ဖြစ်နိုင်ပုံကို ဤအဘိဓာန်နှာ ၄၉-၅၀-ကြည့်။
နတ်သားသည် ကဿပဘုရားရှင် လက်ထက်၌ ရဟန်းပြု၍ နှစ်အရေအတွက် ထောင်ပေါင်း များစွာ ကြာမြင့်အောင် ရဟန်းတရား (အရိယာလမ်းစဉ်)ကို အားထုတ်ခဲ့၏၊ သို့သော် ပါရမီ မရင့်ကျက်သေးသဖြင့် တရားထူး မရ။
(အရိယာမဖြစ်)ပဲ ကွယ်လွန်သောအခါ ကာမဒ-မည်သော နတ်သား ဖြစ်လာသည်။
“မြတ်စွာဘုရား ရဟန်းတရား (အရိယာလမ်းစဉ်)ကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ဖို့ရန် ခဲယဉ်းလှပါသည်၊ အလွန်ပင် ခဲယဉ်းလှပါသည် ဘုရား” စသော စကားကို လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က ကာမဒ နတ်သားအား ကျင့်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် (သေက္ခ ခုနစ်ယောက်)တို့သည် ကျင့်ကြံအားထုတ်ဖို့ရန် ခဲယဉ်းသော ရဟန်းတရား (အရိယာလမ်းစဉ်)ကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြကုန်၏ စသည်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူသည်။
(သံ၊၁၊၄၅။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၈။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၄၅-၁၄၆။
) အရိယာ ဂစ္ဆန္တိ ကာမ ဒါတိ။
သံ၊၁၊၄၅။
နေတ္တိ၊၁၂၇။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ ကာမဒသုတ်ကြည့်။
ကာမနီတဗြာဟ္မဏ (ပု) [ကာမနီတ+ဗြာဟ္မဏ] ကာမ နှိပ်စက်ခံရသော ပုဏ္ဏား။
(ဤပုဏ္ဏားသည် သာဝတ္ထိပြည်နှင့် ဇေတဝန်ကျောင်း အကြား အစိရဝတီမြစ်ကမ်းပါး၌ လယ်လုပ် နေသော ပုဏ္ဏားဖြစ်သည်၊ ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားနှင့်တကွ သံဃာတော်များသည် သာဝတ္ထိပြည်တွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်သောအခါ ဤပုဏ္ဏား၏ လယ်ခင်းများအနီးမှ ဖြတ်သန်း၍ ဝင်တော်မူကြရ၏ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၈)။
ပုဏ္ဏားကြီး လယ်လုပ်ငန်းဆင်းချိန်နှင့် ဘုရားရှင်နှင့်တကွ သံဃာတော်များ ဆွမ်းခံဝင်ချိန်သည် အမြဲတမ်း တိုက်ဆိုင်လျက်ရှိ၏၊ ဘုရားသခင်သည် ပုဏ္ဏားကြီး၏ သောတာပန် တည်မည့် အကြောင်းထူးကို မြင်တော်မူသဖြင့် လယ်ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းသည်မှစ၍ လယ်ရိတ် သိမ်းချိန်နီးသည်အထိ အခွင့်သင့်တိုင်း လယ် လုပ်ငန်းနှင့်ပတ်သက်သောစကားများကို နှုတ်ခွန်းဆက်မေးမြန်းတော်မူလေသည် (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၈-၉)။
ဘုရားသခင်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပုဏ္ဏားကြီးနှင့် တစ တစ ရင်းနှီး၍ နောင် တရားဓမ္မ ဟောပြသောအခါ တရားကိုရိုသေစွာ နာယူစေရန် ဖြစ်သည်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်သည်ဟု ဆိုရိုးစကားရှိ၏၊ ရှေးဦးစွာ ရင်းနှီးမှုရှိအောင် မပြုလုပ်ပဲ လိုခါမှ တရားဓမ္မ ဟောပြောဆုံးမလျှင် ထိုတရားဓမ္မကို ရိုသေစွာ နာယူမည်မဟုတ်ပေ၊ ပုဏ္ဏားကြီးအား ဘုရားသခင်က နှုတ်ခွန်းဆက်သည်ကို မြင်တော်မူကြသဖြင့် ရှင်သာရိပုတြာ, ရှင်မဟာမာဂ္ဂလ္လာန်နှင့်တကွ ရှစ်ဆယ်သော မဟာသာဝကများကလည်း ပုဏ္ဏားကြီးကို အခွင့်သင့်တိုင်း နှုတ်ခွန်းဆက် မေးမြန်းတော်မူကြသည် (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၈)။
ပုဏ္ဏားကြီးလည်း “အမျိုးမြတ်သော ဘုရားရှင်နှင့်တကွ ရှင်သာရိပုတြာ, ရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန် အမှူးရှိသော မဟာသာဝကရှစ်ဆယ်တို့က ငါ့လို အညတရ ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်အား နှုတ်ဆက်ဖော် ရပေသည်”ဟု အလွန် ဝမ်းမြောက်ရှာသည့်ပြင် ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်များအား ကြည်ညိုစိတ်လည်း တဖွားဖွား ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ပုဏ္ဏားကြီး၏ လယ်ခင်းများလည်း မိုးသင့် လေသင့်၍ သီးရင့်များဖြင့် မှည့်ဝင်းနေ၏။
ထင်တိုင်းပေါက်၍ စပါး အမြောက်အမြား ထွက်မည်မှာ သေချာသလောက်ဖြစ်နေလေသည်၊ လယ်ရိတ်သိမ်းပြီးလျှင် ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်တို့အား တတ်အားသမျှ လှူဒါန်းရန်လည်း စိတ်ကူးထား၏၊ သို့သော် ပုဏ္ဏားကြီးကား ကံဆိုးရှာ၏၊ လယ်မရိတ်မီ အလျင်တညတွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသဖြင့် အစိရဝတီ မြစ်ရေလွှမ်းမိုး၍ ပုဏ္ဏားကြီး၏ လယ်ခင်း အားလုံး ပျက်စီးလေသည်၊ ပုဏ္ဏားကြီးလည်း ရေလွှမ်းမိုးခံရသဖြင့် ပျက်စီးပြီးသော လယ် ခင်းများကို မြင်ရ၍ အလွန် ဝမ်းနည်းရှာ၏၊ စိတ်ထောက်တည်ရာ မရတော့ပေ၊ မစားနိုင် မသောက်နိုင် တမှိုင်မှိုင်နှင့် သောကဖိစီး၍ နေရှာ၏၊ ဘုရားသခင်သည် ပုဏ္ဏားကြီး သောကရောက်နေသည်ကို မြင်တော်မူသဖြင့် သောကကင်းဝေး နေနိုင်ရေးအတွက် တရား ဟောတော်မူရန် နောက်လိုက် ရဟန်းတစ်ပါးနှင့်တကွ ပုဏ္ဏားကြီးအိမ်သို့ ကြွတော်မူသည်၊ ပုဏ္ဏားကြီးလည်း ဘုရားသခင် အားပေးစကား ပြောကြားရန် ကြွလာသည်ကို မြင်သဖြင့် အလွန်ဝမ်းမြောက်ရှာ၏၊ ဘုရားသခင်အတွက် နေရာထိုင်ခင်းများလည်း ပြင်ဆင် ပေး၏၊ ဘုရားသခင်သည် ပြင်ဆင်ခင်းထား အပ်သောနေရာ၌ ထိုင်တော်မူ၍ “ပုဏ္ဏားကြီး ဘာ့ကြောင့် စိတ် မချမ်းမသာ ဖြစ်နေရသနည်း၊ သင်၏ စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်ခြင်း အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း”ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏၊ ပုဏ္ဏားကြီးက လယ်ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းသည်မှစ၍ အားကြိုး မာန်တက် လယ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ပုံ မိုးလေ အဆင်သင့်၍ သီးရင့်များဖြင့် တဝင်းဝင်း ဖြစ်နေသော လယ်ခင်းများကို မြင်ရသဖြင့် တစိမ့်စိမ့် ပီတိ ဖြစ်ခဲ့ရပုံ လယ်ခင်းမှထွက်သော သီးနှံများကို ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်များအား တတ်အားသမျှ ဦးဦးဖျားဖျား လှူဒါန်းဖို့ သူ ထိုစိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားပုံ, သို့သော် ကံဆိုး၍ ယမန်နေ့ညက ရွာသောမိုးကြောင့် အစိရဝတီ မြစ်ရေ လွှမ်းမိုးသဖြင့် လယ်ခင်း အားလုံး ပျက်စီးရပုံ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လှည်းအစီး တရာတိုက်လောက် ပျက်စီး ဆုံးရှုံးရပုံ, ထိုအကြောင်းများကြောင့် သူ့အား မအိပ်နိုင် မစားနိုင် တမှိုင်မှိုင်နှင့် သောကဖြစ်နေရပုံ အလုံးစုံကို လျှောက်ထား၏။
ထိုအခါ ဘုရားရှင်က “ပုဏ္ဏားကြီး သင့်လို သောကဖြစ်နေသူအား ပျက်စီးပြီးအရာဝတ္ထုများသည် ပြန်၍ရနိုင်သလော”ဟု မေးတော်မူ၏၊ ပုဏ္ဏားကြီးက “နော ဟေတံ ဘော ဂေါတမ = သောကဖြစ်နေသူအား ပျက်စီးပြီး အရာဝတ္ထုများသည် ပြန်လာရိုး ပြန်ရရိုး ထုံးစံမရှိပါ” ဟု လျှောက်ထား၏၊ “ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် ဘာ့ကြောင့် စိုးရိမ်သောက ဖြစ်နေရသနည်း၊ ဤလောက၌ သက်ရှိသက်မဲ့အရာဝတ္ထုဟူသမျှသည် ဖြစ်ချိန်တန်ဖြစ်၍ ပျက်ချိန်တန်ပျက်ကြ ရသည်သာ၊ မပျက်မစီး အမြဲတည်နေသော သင်္ခါရဓမ္မဟူ၍မရှိ၊ စိုးရိမ်သောကဖြစ်နေ၍ အကြောင်းထူးမည် မဟုတ်” စသည်ဖြင့် ပုဏ္ဏားအား သောကကင်းဝေး နေနိုင်ရေးအတွက် (သုတ္တနိ၊၃၉၉-လာ) ကာမသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်၊ တရားဒေသနာ၏ အဆုံး၌ ပုဏ္ဏားကြီးသည် သောတာပန်တည်၏ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၀)။
ပုဏ္ဏေးမလည်း သောတာပန် တည်၏ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၈)။
ဘုရားသခင်သည် ဤပုဏ္ဏားကြီးအား ယခုဘဝ၌သာ သောကကင်းဝေး၍ ချမ်းသာစွာ နေနိုင်ရေး အတွက်တရားဟောပြောခဲ့သည်မဟုတ်သေး၊ အတိတ်ဘဝများကလည်း နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် စိုးရိမ်သောက ကင်းပစေရန် တရားဓမ္မဟော ပြဆုံးမတော်မူခဲ့ဘူးပြီ။
အကျယ်ကို-ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၅-၈။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၇-၁၇၇-၌ ကြည့်။
) တယော ဂိရိန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကာမနီတြာဟ္မဏံ နာမ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၅။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ ကိုးကား Category:သောတာပန်များ။
ကာမတဏှာ၏ ကျက်စားရာ ဖြစ်သော အဆင်း, အသံ, အနံ့, အရသာ, အတွေ့အထိ, ဓမ္မသဘောဟူသော ဤလိုချင်စရာ သက်ရှိ သက်မဲ့ ကာမဝတ္ထု အစုစုသည် ကာမဂုဏ် မည်၏။
ယင်းကာမဂုဏ်များကို ကာမ တဏှာ၏ နေအိမ်ကြီးသဖွယ် ဖြစ်သောကြောင့် ဂေဟဟူ၍ ခေါ်ဆို၏။
ကာမဂုဏ်ကို မှီခို အားထားကြကုန်သော ကာမာဝစရသတ္တဝါတို့၏ မှီခိုရာ အားထားရာ ပုန်းအောင်းရာ လဲလျောင်းရာ နေထိုင်ရာဟူသော အနက်သဘော ကြောင့် ကာမဂုဏ်တို့ကို ဂေဟ (= ကာမဂုဏ်အိမ်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုဂေဟ မည်သော ကာမဂုဏ်ကို အာရုံ ပြု၍ အကြောင်းပြု၍ ယင်းကာမဂုဏ်၌ ငြိကပ်လျက် ဖြစ်ပေါ်လာသော (နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုကွက်တွင် ဖော်ပြ ခဲ့သော လောဘဒိဋ္ဌိ အုပ်စု, လောဘမာန အုပ်စုများတွင် ပါဝင်သော) ဝမ်းမြောက်ခြင်း သောမနဿဝေဒနာကို ဂေဟသိတ သောမနဿဝေဒနာဟု ခေါ်၏။
ယင်းဂေဟသိတ သောမနဿဝေဒနာသည် သာမိသ သုခဝေဒနာ မည်ပေသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် သာမိသ သုခဝေဒနာကို သိမ်းဆည်းပုံ ယင်း သာမိသ သုခဝေဒနာကို သိမ်းဆည်း ရှုပွားလိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးနာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုကွက်များတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း --- ၁။
စက္ခုဒွါရ-မနောဒွါရ စသည့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ဒွါရတို့ကိုလည်းကောင်း, ၂။
ဣဋ္ဌဖြစ်သော ရူပါရုံ စသည့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အာရုံတို့ကိုလည်းကောင်း --- ပူးတွဲသိမ်းဆည်းလျက် ယင်းဣဋ္ဌဖြစ်သော အာရုံ (၆)ပါးတို့တွင် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အာရုံတစ်ခုခုက ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ ဒွါရတို့၌ ရှေးရှူကျရောက်လာသောအခါ ထင်လာသောအခါ အယောနိသော မနသိကာရကို အခြေ စိုက်လျက် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော သောမနဿဝေဒနာနှင့် အတူတကွဖြစ်သော လောဘ-ဒိဋ္ဌိအုပ်စု, လောဘ -မာနအုပ်စုဟူသော လောဘဇောများ စောသည့် ဝီထိစိတ်အစဉ်များကို ဝေဒနာကို အဦးမူ၍ သိမ်းဆည်းပါ။
အာယတနဒွါရအလိုက် (၆)လိုင်းလုံး၌ သိမ်းဆည်းပါ။
အာရုံ (၆)ပါးတို့တွင် အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို ထိုက်သလို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာမ်တရားတို့ကို သာမိသသုခဝေဒနာကို အဦးမူ၍ နာမ်တုံးနာမ်ခဲဟူသော နာမ် ဃန အသီးအသီးကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးလျက် ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းပါ၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူပါ။
အာရုံ (၆)ပါးကို ထိုက်သလို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်သော သာမိသ သုခဝေဒနာကို အဦးမူသဖြင့် နာမ်တရားအားလုံးတို့ကို ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းနိုင်ပါက သာမိသ သုခ ဝေဒနာကို ကွဲကွဲပြားပြား သိသည် မည်ပေသည်။
နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းပြီးနောက် မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အာရုံရုပ်တို့ကိုလည်း ဆက်လက်၍ သိမ်းဆည်းရမည်ဟူသော အချက်ကိုလည်း မမေ့ပါနှင့်။
ဂေဟသိတ သောမနဿဝေဒနာ ၆-မျိုး ယင်း ဂေဟသိတ သောမနဿဝေဒနာသည် (၆)ဒွါရ၌ ထိုက်သလို ထင်လာသော ဣဋ္ဌ ဖြစ်သော အာရုံ (၆)မျိုးတို့ကို သာယာတပ်မက်တတ်သော တဏှာလောဘနှင့် တွဲဖက်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သောမနဿဝေဒနာ ဖြစ်ရကား အာရုံ (၆)ပါး ကွဲပြားသဖြင့် ယင်း ဂေဟသိတ သောမနဿဝေဒနာလည်း (၆)မျိုးပင် ပြားလေသည်။
ပစ္စုပ္ပန်, အတိတ် အာရုံ ယင်းအာရုံ (၆)မျိုးတို့မှာ သဠာယတနဝိဘင်္ဂသုတ္တန် ဒေသနာတော်နှင့် အညီ ပစ္စုပ္ပန်အာရုံ (၆)ပါးလည်း ဖြစ်နိုင်၏။
အတိတ်အာရုံ (၆)ပါးလည်း ဖြစ်နိုင်၏။