kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မကွေးကောလိပ်ကို ဆက်လက်ပညာသင်ကြားပြီး ၁၉၆၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းလာခဲ့သည်။
ရုက္ခဗေဒအထူးပြု ဘွဲ့ရပြီးသောအခါ ဖွဲနုဆီခဲ စက်ရုံတွင် အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် တစ်ကိုယ်တော်ပန်းချီပြပွဲကို လောကနတ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် တစ်ကိုယ်တော်ပန်းချီပြပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် တိမ်တစ်ရာ တစ်ကိုယ်တော်ပန်းချီပြပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် portrait တစ်ရာ တစ်ကိုယ်တော်ပန်းချီပြပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် Trish Gallery ၌ စိတ်နှင့်မြင်သော ရှုခင်းများ ပန်းချီပြပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အဖြူအမည်း ပန်းချီပြပွဲများကိုလည်းကောင်း ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ပန်းချီပညာနှင့်ပတ်သက်၍ အရည်အချင်းရှိသော တပည့်များစွာ မွေးထုတ်ပေးလျှက် ရှိပါသည် 2022 ခုနှစ်အတွင်း မျက်လုံးခွဲစိတ်မှုကို မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။
ပန်းချီဝင်းဖေမြင့်သည် ဦးလွန်းကြွယ်၊ ဦးသိန်းဟန်၊ ဦးပေါ်ဦးသက်နှင့် ဦးရွှေအောင်သိမ်းတို့ထံတွင်ပန်းချီပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။
မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန်မြို့တို့မှ ဆရာသမားများ၏ ပညာအမွေ စုံစုံလင်လင် ရရှိခဲ့သည့်အတွက့် ရုပ်အမြင်ကော စိတ်အမြင်ကိုပါ သူ၏ ပန်းချီကားများတွင် ထည့်သွင်းဖန်တီးလေ့ရှိပြီး အရောင်၊ အရုပ်၊ ဟင်းလင်းပြင် သဘောတရားများကို အချိုးအစားလှပစွာ ဖန်တီးရေးဖွဲ့လေ့ရှိပါသည်။
Idea magazine တွင်ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါးများအား "အရောင်တွေအကြောင်း ပန်းချီကားတွေအကြောင်း" ဟူသောအမည်ဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
အဆိုပါစာအုပ်အား ၃ ကြိမ်တိုင်တိုင်ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရသည်။
၂၀၂၂ တွင်လည်း ပန်းချီရေးနေရင် "နှစ်ငါးဆယ် ဘယ်လိုကုန်သွားမှန်းမသိ" ဟူသောစာအုပ်အားရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ပန်းချီဆရာ ဇော်ဝင်းဖေကို မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ လယ်ကိုင်းရွာတွင် ၁၉၆၀-ခုနှစ်၊ မေလ (၄)ရက်နေ့တွင် အဖ ကျန်းမာရေးမှူး ဦးတင်မောင်အေးနှင့် ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ဝမ်းတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က လယ်ကိုင်းတွင် ကျောင်းနေသည်။
ဒုတိယတန်း ရောက်သောအခါ ဖခင်၏ အလုပ်တာဝန်အရ ရန်ကုန် တောင်ဥက္ကလာ (၄)ရပ်ကွက်သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ကြသည်။
မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၆၈ ကိုးကား Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ။
ပန်းချီ မောင်ညိုဝင်းကို ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်းမောင်နှစ်မ နှစ်ယောက်ရှိသည်။
ဖခင်သည် ၁၉၅၀-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ကာ ပန်းချီလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကာ မိသားစုကို မန္တလေးတွင် ထားရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၂-ခုတွင် မိသားစုအားလုံး ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းခဲ့ကြသည်။
သူ၏ဖခင်မှာ မြန်မာပန်းချီလမ်းကြောင်း၏ အင်ပရက်ရှင်းနစ်အဖြစ် ကျော်ကြားလှသော ဦး ဘရင်ကလေး ဖြစ်သည်။
ပန်းချီမောင်ညိုဝင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်သူ စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာများ၏ Funeral Portrait (ဈာပနရုပ်ပုံ) ရေးရာတွင် နာမည်ကြီးသည်။
မိုးမိုး(အင်းယား)၊ ဗဂျီအောင်စိုး၊မြသန်းတင့်၊ အထောက်တော်လှအောင်၊ ခင်ဝမ်း၊ ညိုလှ(ပန်းချီ)၊ တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်၊ သာဓု၊ လင်းယုန်မောင်မောင်၊ လေထီးဦးအုန်းမောင်၊ မောင်ထွန်းသူ၊ မြတ်လေး၊ စံတိုး၊ သခင်ခင်ညွန့်၊ ဦးသုခ၊ ဦးမြင့်စိုး(ပန်းချီ)၊ စိုင်းထီးဆိုင်၊ တင်မောင်မျင့်၊ မောင်ချောနွယ်၊ မောင်မောင်သိုက်၊ သခင်အုန်းမြင့်၊ လှသန်း၊ လူထုစိန်ဝင်း၊ နတ်နွယ် စသဖြင့် ဈာပနရုပ်ပုံများကို သူရေးခဲ့သည်။
ဈာပနရုပ်ပုံများကို ညတွင်းချင်း ရေးပေးရသည်။
မိုးလင်းပေါက်ရေးရသည်။
အခကြေးငွေ မယူဘဲ သူ့ဆေးနှင့် ရေးပေးသည်။
မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၉၈ ကိုးကား Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ။
နေမျိုးဆေးသည် သီချင်း၊ ပန်းချီ၊ ဒီဇိုင်း၊ ဒီဂရေးရှင်း များကို ဖန်တီးရေးဆွဲနေသော အနုပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
နေမျိုးဆေးကို ၁၉၆၇-ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်မြို့၊ မြရတနာဆေးခန်းတွင် မွေးဖွားသည်။
မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၁၈၂ ကိုးကား Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ Category:၁၉၆၇ မွေးဖွားသူများ။
ဦးဥတ္တမသာရ (၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၁၁ - ၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၅) သည် မြန်မာနိုင်ငံသားရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်ပြီး တောင်တန်းသာသနာပြုဆရာတော် ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။
ရေဆူဆရာတော်ဟူ၍လည်း သိရှိကြသည်။
ဝေးလံခေါင်းပါးသော တောင်တန်းဒေသတလျှောက် နှစ်ပေါင်းများစွာ သာသနာပြုခဲ့သည်။
ထေရုပ္ပတ္တိ တောင်တန်းသာသနာပြုဆရာတော် ဦးဥတ္တမသာရ (ခေါ်) မေတ္တာဝိဟာရီ ဆရာတော်လောင်းလျာကို ၁၂၇၂ ခု၊ ပြာသို လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ (၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၁၁)တနင်္ဂနွေနေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရာတော်မြို့နယ် ငွေတွင်းကုန်းကျေးရွာတွင် ခမည်းတော် ဦးဘိုးညို မယ်တော်ဒေါ်သေးတာ မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
၁၂၈၄ ခုနှစ်တွင် ရွာကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိလာသကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ မိဘ နှစ်ပါး တို့၏ ပစ္စယာ နုဂ္ဂဟဖြင့် ရှင်သာမဏေ အဖြစ် ရောက်တော် မူသည်။
၁၂၉၂ ခုနှစ်၊ ငွေတွင်းကုန်းရွာ ကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိလာသကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ ရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။
စာပေလေ့လာမှု ဆရာတော်သည် မုံရွာမြို့ ရွှေသိမ်တော်တိုက်၊ မဟာလယ်တီတိုက်၊ စစ်ကိုင်းတောင် မဟာသမယချောင်၊ မန္တလေးမြို့ ချမ်းသာကြီး မြောက်တိုက်၊ အမရပူရမြို့ တူးမောင်းတိုက်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာ ဝိသုတာ ရာမတိုက် ဆရာတော်များ ထံတွင် ပိဋကတ် ကျမ်းစာများ ကို တတ်စွမ်းသမျှ သင်ယူခဲ့သည်။
ရှေးခေတ်စာသင်နည်းအရ ကျမ်းကြီးပေါက် သင်ယူ တတ်မြောက်တော်မူခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ်စာ၊ ချင်းစာပေ၊ ချင်းဘာသာ စကား တို့ကိုလည်း လေ့လာ တတ်မြောက်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တိုင်း ကမာရွတ်မြို့နယ် ဝါဆိုကျောင်းနှင့် လှိုင်မြို့နယ် အောင်ချမ်းသာ ကျောင်းတို့၌ စာဝါများ ပို့ချခဲ့သည်။
သာသနာပြုတို့ အတုယူစရာစာပေများ သင်ယူတတ်မြောက်ပြီး၍ သပိတ်တလုံး ပိုက်ကာ တောထွက်တော်မူခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော်ကာလပတ်လုံး ချင်းတောင်တန်းတလျောက် သာသနာပြုတော်မူပြီး ရံဖန် ရံခါမှသာ ပြည်မကြီးသို့ ဒကာဒကာမတို့၏ ပင့်လျောက်ချက်အရ ကြွရောက် ချီးမြှောက်တော်မူသည်၊ ဘဝနိဂုံး ၁၃၅၇ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၇ရက် (၂၇၊ ၁၂၊ ၁၉၉၅) နေ့ ညနေ ( ၆:၃၀) နာရီ အချိန်၌ သက်တော် ၈၆ နှစ်၊ သိက္ခာတော် ၆၆ ဝါ အရတွင် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်း မြို့နယ်၊ လုံပီး ကျေးရွာမှ ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆေးကုသမှု ခံယူရန် ကြွရောက်တော်မူစဉ် မန္တလေး လေဆိပ် မှာပင် တဘဝ ချုပ်ငြိမ်းတော်မူခဲ့လေသည်။
ချင်းတောင်တန်းက အတွေ့အကြုံများ အသွားအလာ ခက်ခဲ၍ ဝေးလံ ခေါင်းပါးသော တောင်တန်း ဒေသ များတွင် နှစ်ပေါင်း ၅၀ မျှ သီတင်းသုံး နေထိုင်လျက် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသား များအား ဗုဒ္ဓ တရားတော်များကို မျိုးစေ့ချ ပေးတော်မူခဲ့ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံ ပြည်နယ်၊ မဏိပူရ ပြည်နယ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံ စစ်တကောင်း တောင်တန်း များနှင့် ဥရောပ နိုင်ငံများအထိ လှည့်လည့် သာသနာ ပြုတော် မူခဲ့သည်။
အထူးအားဖြင့် မေတ္တာအရာတွင် ကြီးမားတော်မူကာ သတ္တဝါတို့ အပေါ် နူးညံ့သော စိတ်ထားဖြင့် လက်နှိပ်ဓာတ်မီးမပါ နေ့ရော ညပါ ကြမ်းတမ်းသော တောတောင် ခရီးဝယ် တောင်ဝှေးတစ်ချောင်းဖြင့် ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ပင်ပင်ပန်းပန်း သွားလာ၍ သာသနာ ပြုတော်မူခဲ့ပြီး အစားအသောက် ကအစ ခြိုးခြံချွေတာကာ သာသနာပြုတော်မူခဲ့သည်၊တနေ့တနေ့ ဘုန်းပေးစရာ မရှိ၍ ပိန်းဥပြုတ် ကန်စွန်းဥပြုတ်ဖြင့်လည်း ဆွမ်းတနပ် ပြီးတော်မူခဲ့ရသည်လည်း ရှိခဲ့၏။
ဒေသခံ ချင်းတိုင်းရင်းသားတို့သည်ကား ကိုးကွယ်ခံ တန်ခိုးရှင်ကြီးဟူ၍လည်းကောင်း၊ သခင်ကြီး ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြကာ ချစ်ခင် ရိုသေလေးစားကြပေသည်၊ တခါတရံ ချမ်းအေးသော ဆောင်းတွင်းကာလဝယ် ထူထဲသော စောင်အထပ်ထပ် ခြုံထားသော်လည်း တောင်ပေါ်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ဆရာတော်ကြီး ကျောင်းသင်္ကန်းထက်မှ စောင်များကို ဖောက်ထွက်ကာ ထူးဆန်းသော အလင်းရောင်တန်းများဖြာထွက်နေခြင်း၊ ကျောင်းသင်္ကန်းတခုလုံး လင်းထိန်နေခြင်း စသော ထူးဆန်းဖွယ်ရာများကို တောင်ခြေမှ ချင်း တိုင်းရင်းသား ဒကာ ဒကာမများ မကြာခဏ တွေ့မြင်ကြရသည် ဟု ဆရာတော်ကြီး၏ အထ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်တွင် ဖတ်ရှု့ရပေသည်၊ ထိုအတွက်ကြောင့်လည်း ဆရာတော်ကြီးအား မေတ္တာဝိဟာရီ ( မေတ္တာဖြင့် အမြဲမပြတ်နေလေ့ရှိသော ) မထေရ်မြတ်ကြီး ဟူ၍ ရဟန်းရှင်လူ အများက လက်ခံ ကြည်ညိုခဲ့ကြရသည်။
အနည်းဆုံး တနှစ်တခေါက်အနေဖြင့် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်း အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ကြွတော်မူကာ သက်တော်ကြီးရင့်တော်မူသည်အထိ ဒကာ ဒကာမတို့အား မေတ္တာဖြင့် ချီးမြှောက်တော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်ကြီး ပရိတ်ရွတ်တိုင်း တရားဟောတိုင်းမှာလဲ ရေအိုးရေခွက် ပုလင်း စသည်တို့၌ရှိသော ရေများ ဆူဝေ လျံတက် လေ့ရှိသောကြောင့် ရေဆူဆရာတော်ဘုရား ဟုလည်း ကျော်ကြားတော်မူခဲ့ပေသည်။
ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ ရဟန်းဘဝချမ်းသာ (ပထမတွဲ) - ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဆရာတော် အရှင် ဦးဥတ္တမသာရ၏ ကိုယ်တွေ့ မှတ်တမ်းများ - ၁၉၅၄ ခုနှစ် ကိုယ်တွေ့ မှတ်တမ်းများ - ၁၉၈၉ ခုနှစ် ချမ်းမြေ့စွာ ဘဝ နေနည်း တရားတော် - ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဂုဏ်တော်ကွန်ချာ ပုတီး စိပ်နည်းများ - ၁၉၈၉ ခုနှစ် အာပတ်နှင့်တကွစုတေလျှင် - ၁၉၉၀ ခုနှစ် တောင်တန်းတရား (ပထမတွဲ) - ၁၉၉၁ ခုနှစ် ရဟန်းဘဝချမ်းသာ (ဒုတိယတွဲ) - ၁၉၉၃ ခုနှစ် တောင်တန်း သာသနာပြု ဆရာတော် ဦးဥတ္တမသာရ - ၁၉၉၄ ခုနှစ် ပရိတ် မေတ္တာ တန်ခိုး ထက်စေသောနည်း - ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဘဝ တံခွန်အောင် လမ်းညွှန် တရားတော် - ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဘဝ အောင်မြင်ရေး လမ်းညွှန် ဒေသနာ - ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဘုန်ကြီးမှတ်စု - ၁၉၉၇ ခုနှစ် မေတ္တာ စွမ်းအား လက်တွေ့ အကျိုးများ - ၁၉၉၄ ခုနှစ် မေတ္တာရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာ - ၁၉၉၂ ခုနှစ် ရဟန်း ဘဝ ချမ်းသာ (ပထမတွဲ) - ၁၉၉၂ ခုနှစ် ရဟန်း ဘဝ ချမ်းသာ (ဒုတိယတွဲ) - ၁၉၉၃ ခုနှစ် သံသရာဝဋ်ကို လွတ်အောင် ရုန်းကြစို့ရဲ့ - ၁၉၉၄ ခုနှစ် စာစောင်အသီးသီးတွင် ရေးသားခဲ့သော ဓမ္မဆောင်းပါးများ ကိုယ်က ဖန်တီး၍ သံသရာ ကျင်လည် နေကြသည်၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မ လောက စာစောင် အတွဲ (၃၈) အမှတ် (၁၈) မှ (၂၁) အထိ ချင်းစော်ဘွားကြီး ဦးဝမ်မှုံ၊ ဂျာနယ်ကျော် မဂ္ဂဇင်း (၂၉၊ ၁၁၊ ၁၉၃၇) ချင်းတောင်တန်း သာသနာပြု၊ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း (၅/ ၁၉၄၁) တောင်တန်း သာသနာပြုရေး၊ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၂၁) အမှတ် (၁) (၁၊ ၁၊ ၁၉၄၇) တောင်အစဉ်စဉ် တောအထပ်ထပ် သာသနာ ရောင်ခြည် ထင်ဟပ်ခဲ့ပြီ၊ ဂျာနယ်ကျော် မဂ္ဂဇင်း အတွဲ(၁၀) အမှတ် (၉) (၈၊ ၁၁၊ ၁၉၄၇) ဒေသန္တရ ဗဟုသုတ ရှာမှီးကြရာ၌ ကြုံကြိုက်တတ်သော အခက်အခဲများ၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၉၃) (၆/၁၉၄၁) နာဂ တောင်တန်းသားတို့၏ နောက်ကွယ်မှ ဤရက် ဤရွာများ၊ ဂျာနယ်ကျော်မဂ္ဂဇင်း (၂၂၊ ၂၊ ၁၉၄၇) နှစ်ပြည်ထောင် အခြေကျ အလယ်က ကျောက်ဆောင် မျှော်လို့သာ မှန်းမိတော့ လွမ်းခမ်းငဲ့ ရစ်သီ၊ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၂၁) အမှတ် (၇) (၇/၁၉၄၇) နိဗ္ဗာန် ရလိုလျှင် သွားရောက်နည်း အဖုံဖုံရှိသည်၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မ လောက စာစောင် အတွဲ (၃၀) အမှတ် (၁၄) ဘုန်းကြီး ကျောင်းတိုက်များသည် လောက အယူဝါဒကို လိုက်နာ သင့်သလော၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၉၅) (၁၊ ၈၊ ၁၉၄၁) မဏိပူရ နယ်ခြား တမူးမြို့၊ ဂျာနယ်ကျော် မဂ္ဂဇင်း (၁၀/၁၉၄၇) မြေပေါက်လွတ် ဆွမ်းကျွေးတဲ့ ပွဲတဲ့၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မ လောက စာစောင် အတွဲ (၁၃) အမှတ် (၃၆) မှ အမှတ် (၄၀) အထိ မြို့တော် ဖလမ်း၊ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၂၁) အမှတ် (၁၀) (၁၀၊ ၁၁၊ ၁၉၄၇) မြို့တို့ ဌာနေ၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၈၈) (၁၊ ၁၊ ၁၉၄၁) မြို့တော် ဘုတလင်၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၈၈) (၃၊ ၇၊ ၁၉၄၁) ယဉ်ကျေးလာသော ချင်းတောင်၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၉) (ဧပြီလ) ရွှေပြည်ဝင် စာတမ်း၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၈၄) (၃၊ ၉၊ ၁၉၄၀) သာသနာပြု ပန္နက်စွဲရန် အကောင်းဆုံး ဌာနကြီး တခု၊ ဂျာနယ်ကျော် မဂ္ဂဇင်း (၁၃၊ ၉၊ ၁၉၄၇) သာသနာ့ သူရဲကောင်းများ၊ ဂျာနယ်ကျော် မဂ္ဂဇင်း (၂၂၊ ၂၊ ၁၉၄၇) အာသံပြည် သာသနာရေး၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မ လောက စာစောင် အတွဲ (၉) အမှတ် (၁၀) အယ်ဒီတာသို့ လွမ်းဖွယ် ချင်းဝိသေသတိုင်းမှ ပေးစာ၊ ဂျာနယ်ကျော် မဂ္ဂဇင်း (၁၃၀၉) ခုနှစ်၊ ကိုးကား ၁ ဆရာတော်၏ ကိုယ်တိုင်ရေး ထေရုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ ကဏ္ဍ:၁၉၁၁ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ ကွယ်လွန်သူများ။
ရန်ကုန်မြို့တစ်နေရာမှ ဆိုက်ကားဂိတ် right|ဆွီဒင်နိုင်ငံ၌ ပြသထားသော ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ပုံစံ ဆိုက်ကား upright|လဲလျောင်းသည့် အနေထားဖြင့် မောင်းနှင်သော စက်ဘီးတက္ကစီဟုခေါ်သည့် လန်ဒန်မြို့ရှိ ဆိုက်ကားတစ်မျိုး၊ ပက်ဒစ်ကတ်ဘ် (pedicab) ဟုလည်း ခေါ်သည်။
right|ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုရှိ ဆိုက်ကားပုံစံတစ်မျိုး (၁၉၆၈) အင်ဒိုနီးရှား၊ ဂျကာတာမြို့တွင် တွေ့ရသော နောက်ပိုင်းမှ မောင်းနှင်သည့် အမျိုးအစား။
ဘီးကတ် (Becak) ဟုခေါ်သည်။
ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ မြောက်ဆာမာခရိုင်၊ ကတ်တာမန် အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ဆိုက်ကား။
ပက်ဒစ်ကတ်ဘ် (pedicab) ဟုခေါ်သည် ဆိုက်ကား (သို့) ဆိုက်ကားပုံစံရှိယာဉ် () သည် ဒေသတွင်း အသေးစား ပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
စက်ဘီး (သို့) စက်ဘီးပုံစံရှိယာဉ်ကို နံဘေးမှ (သို့) နောက်မှ ခရီးသည် လိုက်ပါနိုင်ရန် ဘီးတစ်ဘီးပါသော ဘေးတွဲ (သို့) ဘီးနှစ်ဘီးပါသော နောက်တွဲတစ်ခုကို ကပ်လျက်တပ်ဆင်ထားသည်။
Oxford English Dictionary : cycle rickshaw (or) bicycle rickshaw is a three-wheeled bicycle for public hire with a covered seat for passengers behind the driverမြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘေးတွဲဖြင့်သာ ပြုလုပ်မောင်းနှင့်ကြသော (စက်ဘီး)ယာဉ်ကို ဆိုက်ကားအဖြစ် ပုံမှန်အားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
နိုင်ငံတကာတွင် ထိုကဲ့သို့ ပုံစံရှိသော ယာဉ်မျိုးကို အမည်အများအပြားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ရှေးယခင်က လူဖြင့်ဆွဲသော လန်ခြားများနှင့်ကွာခြား၍ ဘီးသုံးဘီးပုံစံရှိ ယာဉ်များသည် လူ၏အားကို အသုံးပြုမောင်းနှင်၍ ရွေ့လျားစေသည်။
အခြားသုံးဘီးယာဉ်ပုံစံတစ်ခုမှာ စက်တပ်ယာဉ်ပုံစံဖြစ်သည်။
ခရီးသည်တင်ရန် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်ထားသော သုံးဘီးပါစက်ဘီး (tricycle) တစ်မျိုးလည်းရှိ၍ ငှားရမ်းသုံးစွဲကြသည်များလည်း ရှိသည်။
အကျဉ်းဖော်ပြချက် ဆိုက်ကား (သို့) ထိုပုံစံရှိသောယာဉ်ကို ၁၈၈၀ပြည့်နှစ်များတွင် ပထမဆုံးစတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြကာ ၁၉၂၉ တွင် စင်္ကာပူ၌ စတင်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ခြောက်နှစ်ခန့်အကြာတွင် လူဆွဲ လန်ခြားများထက် အရေအတွက်များပြားလာခဲ့သည်။
၁၉၅၀ခန့်တွင် ဆိုက်ကားပုံစံယာဉ်များကို တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှတခွင်တွင် တွေ့မြင်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းကာလများတွင်ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး၌ ဆိုက်ကားအရေအတွက် လေးသန်းခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။
ဤယာဉ်မျိုးကို ပုံမှန်အားဖြင့် မောင်နှင်းသူ၏ ခြေထောက်အသုံးပြု၍ ခြေမောင်းတံများကို လည်ပတ်စေ၍ မောင်းနှင်သည်။
အချို့သောယာဉ်များတွင် စက်တပ်ဆင်၍လည်း လူသက်သာစေရန် မောင်းနှင်ကြသည်။
ဤပုံစံရှိယာဉ်သည် များသောအားဖြင့် ဘီးသုံးဘီးဖြင့် ဖြစ်သော်လည်း လေးဘီးရှိသော ယာဉ်ပုံစံ (quadracycle) လည်းရှိသည်။
စက်ဘီးအချို့ကို နောက်တွဲယာဉ်အသေးတစ်ခုတပ်ဆင်ကာ မောင်းနှင်သောယာဉ်ကို bicycle trailer ဟူ၍ခေါ်ဝေါ်ကာ ဆိုက်ကားပုံစံရှိယာဉ်အမျိုးအစားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
အချို့သော ဆိုက်ကားပုံစံယာဉ်များ၌ လျှပ်စစ် (သို့) ဓာတ်ငွေ့သုံးမော်တာများလည်း တပ်ဆင်အသုံးပြုကြသည်။
ခရီးသည်တင်သည့်ပုံစံ မောင်းသူ၊ ခရီးသည်တင်သည့် အနေအထားမှာ အမျိုးမျိုးရှိ၏။
ယေဘူယျအားဖြင့် အချို့နိုင်ငံများတွင် မောင်းသူသည် ခရီးသည်များ၏ အရှေ့တွင်ထိုင်၍ မောင်းနှင်သည်။
အချို့သောပုံစံများ၌ မောင်းသူက အနောက်ပိုင်းမှ မောင်းနှင်သည်လည်းရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော ပုံစံမှာဘေးတွဲဖြစ်သောကြောင့် မောင်းသူသည် ခရီးတင်ခုံ၏ ဘေးတွင်ထိုင်၍ မောင်းနှင်သည်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်စသော အာရှတိုင်းပြည်များတွင် ခရီးသည်တင်ခုံသည် မောင်းသူ၏ နောက်တွင်တည်ရှိသည်။
ဖိလစ်ပိုင်၌ မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ ဘေးတွဲ (side car)ပုံစံဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူစွာ စင်္ကာပူရှိ ဆိုက်ကားသည်လည်း မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆိုက်ကား ခေတ်အခြေအနေ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေး အုံကြွလှုပ်ရှားမှုကြီး မန္တလေးမြို့၌ ဖြစ်ပွားသောအခါ မြို့တွင်း၌သွားလာရန် မြင်းတပ်ရထားလုံးနှင့် ဓာတ်ရထားနှစ်မျိုးသာရှိခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့တွင် လန်ခြားအသုံးပြု၍ သွားလာကြသည်။
ထိုအရေးတော်ပုံ၌ အမျိုးသားစီးပွားရေးသည် မြန်မာအမျိုးသားများ၏ လက်ထဲ၌သာ ရှိရမည် ဆိုသော မူတစ်ခု ပေါ်လာပြီး သွေးစုပ်ခြယ်လှယ်နေသည့် နိုင်ငံခြားသားပိုင် လုပ်ငန်းတွေအပေါ် စီးပွားရေး စစ်မျက်နှာတစ်ခုကို မြန်မာအမျိုးသားများက ဖွင့်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းကာလတွင် စက်အားမပါ ၊ လောင်စာဆီမလို ၊ လူအားဖြင့်လှုပ်ရှားမောင်းနှင်သော ဆိုက်ကားယာဉ်ငယ်တစ်မျိုး ပေါ်လာခဲ့သည်။
ဆိုက်ကားသည် စက်ဘီးကိုအခြေခံထား၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ထိုခေတ်ကာလများ၌ အကောင်းဆုံးစက်ဘီး ရလေး (Raleigh bicycle) စပါယ်ရှယ်သည် တစ်စီး (၁၂၅) ကျပ်သာ တန်ဖိုးရှိ၏။
ဟာကြူလီတံဆိပ် စက်ဘီး၏တန်ဖိုးမှာ ၅၀ကျပ် မှ ၇၀ကျပ်အထိဖြစ်သည်။
ဆိုက်ကားဖြစ်လာခြင်း (၁၉၃၈)တွင် စက်ဘီးအဟောင်းတစ်စီးကို ညောင်ပင်ဈေးက ကားဘော်ဒီဆရာ ဆရာညိုက ဆိုက်ကား(side car)ဆိုသော ဘေးတွဲ တပ်ဆင်ခဲ့သည်။
တပ်ဆင်ခမှာ ဈေးနှုန်းမများသောကြောင့် ငွေကျပ် (၁၀၀-၁၅၀)ဝန်းကျင်ခန့်ဖြင့် ဆိုက်ကားတစ်စီး ရရှိနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုငွေပမဏသည် မြန်မာများတတ်နိုင်သော အရင်းအနှီးမျိုးဖြစ်သဖြင့် ဆိုက်ကားအစီးရေ (၁,၀၀၀) ခန့် နေ့ချင်းညချင်း မန္တလေး၌ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
အားသာသည့်အချက်မှာ (၂)ပြားပေးစီးရသော ဓာတ်ရထားသည် နေရာကြိုကြားကို မရောက်နိုင်သောကြောင့် တန်ဖိုးအတူတူပေးရသော ဆိုက်ကားသည် နေရာစုံကို အိမ်တိုင်ရာရောက် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်။
မန္တလေးမြို့နှင့် ဆိုက်ကား မန္တလေးတွင် လမ်းများသည် အတက်အဆင်း ၊ အနိမ့်အမြင့် အလွန်နည်းသည်။
မြို့ကို အကွက်ချထားပြီး လမ်းများဖောက်ခြင်း ၊ အကွက်များ၏ အလယ်တွင် ဝင်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဝင်းထဲတွင် အရာရှိကြီးများ နေထိုင်ကြ၏။
မန္တလေးမြို့၏လမ်းများကို အရှေ့ ၊ အနောက် ၊ တောင် ၊ မြောက် တည့်တည့်တန်းတန်းရှိစေရန် တမင်ဖော်၍တည်ဆောက်ထားခြင်း၊ တစ်ပြ နှင့် တစ်ပြ အကွာအဝေးညီများတူညီကြ၍ ဝင်းကြို ဝင်းကြားများလည်း ပေါများသည်။
မန္တလေးမြို့၌ ထိုခေတ်က ဗြိတိသျှအစိုးရက ကျောက်လမ်းမိုင် ၆၀ ခင်းပေးထားသောကြောင့် ဓာတ်ရထားသွားနိုင်သောခရီးမှာ ၆ မိုင်သာလျှင် ရှိသည်။
ဆိုက်ကားသည်ကား မိုင် (၆၀) လုံးကို သွားနိုင်သည့်အပြင် လမ်းမရှိသော ဝင်းကြိုဝင်းကြားထဲ၌လည်း ဝင်ပြီး ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်။
ဤသို့ဖြင့် မြို့သူမြို့သားများသည် ဆိုက်ကားသာလျှင် စီးခဲ့ကြ၏။
ထိုအချိန်ကာလများ၌ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများမှာ အမျိုးသားလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သော ဆိုက်ကားယာဉ်ငယ်ကို ဝိုင်း၍ အားပေးသောအခါ ဓာတ်ရထားလုပ်ငန်းကြီးသည် ခွက်ခွက်လန်အောင်ရှုံးသဖြင့် အလုပ်ရပ်နားသွားခဲ့ရလေသည်။
၁၅၀ကျပ်တန် ၊ ၂၀၀ကျပ်တန် ဆိုက်ကားများဖြင့် မယှဉ်နိုင် ၊ မယှဉ်ဝံ့သောကြောင့် ဓာတ်ရထားကြီး ပိတ်သိမ်းခြင်းအား ကြားမိသောသူများသည် မယုံနိုင်စရာ အနေအထားဖြစ်ခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့တွင် ထင်ရှားသော ဆိုက်ကားဆရာတစ်ဦးရှိခဲ့သည်။
သူ၏နာမည်ကဦးငွေဟုခေါ်သည်။
ဆိုက်ကားဖြင့်ခရီးသည်များသွားချင်သည်နေရာကိုလဲပို့ဆောင်ရာတွင် ပူပြင်းလှသောရာသီဥတုတွင် အရိပ်ခိုစရာအရိပ်ရသစ်ပင်များနဲပါးသောကြောင့် မန္တဘေးမြို့တွင် သစ်ပင်များစွာကိုဆိုက်ကားနင်းရင်တဖက်တလမ်းက‌‌ေန စိုက်ပျိူးခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စက်ဘီး အမျိုးအစားများ ကဏ္ဍ:တက္ကစီယာဉ်များ။
လေးထပ်ကြီးကျောင်း သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အင်းဝမြို့ဟောင်းတွင် တည်ရှိသည်။
လေးထပ်ကြီးကျောင်းသည် မန္တလေးမြို့တွင် သီတင်းသုံးတော်မူနေသော သကျမုနိ(ခေါ်) စကြာသီဟ ဘုရားကြီး မူလသီတင်းသုံးခဲ့ရာ နေရာဟောင်းဖြစ်သည်။
မူလလေးထပ်ကျောင်းဆောင်ကြီးကို ခရစ်နှစ် ၁၆၀၁-ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအင်းဝခေတ် စတည်ထောင်သူ ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးက တည်ဆောက်လှူဒါန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် ပင်းတလဲမင်းလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၅၈-ခုနှစ်တွင် ညောင်ရမ်းမှုကောင်းမှု မူလလေးထပ်ကျောင်းဆောင်ကြီးသည် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၈-ခု (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၇ခု)တွင် မဟာသကျမုနိဘုရားကြီးကို သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။
သကျမုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ရွှေစင်၊ ငွေစင်၊ ကြေးစင်၊ သံ၊ သလွဲများနှင့် ရောစပ်သွန်းလုပ်ထားကာ ၁၆၁၁၀ ပိဿာ အလေးချိန်ရှိသော ပဉ္စလောဟာရုပ်ပွားတော်ကြီးဖြစ်သည်။
ဘကြီးတော်သည် ရုပ်ပွားတော်ကြီး သီတင်းသုံးဖို့ရာ အုတ်ပြာသာဒ်ကြီးကို ယခင်လေးထပ်ကျောင်းကြီးနေရာဟောင်းမှာပင် တည်ဆောက် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
လေးထပ်ကျောင်းကြီးဟု အမည်တွင်သည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၃၅-ခုနှစ်တွင် အစစပြီးစီး၍ ရေစက်ချလှူဒါန်းတော်မူခဲ့သည်။
ရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ သက်တမ်းသည် နှစ်ပေါင်း ၁၈၀ကျော်ခဲ့ပြီဖြစ်သလို လေးထပ်ကျောင်းကြီး၏ သက်တမ်းသည်လည်း အလားတူ အနှစ် ၁၈၀ ကျော်နေပြီဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၀၀-ပြည့် (ခရစ်နှစ်-၁၈၃၈ခု) တွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ကျောင်းဆောင်ကြီး ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့ရသည့်အတွက် ပုဂံမင်းလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၈၄၇ ခုတွင် အမရပူရနေပြည်တော် တောင်သမန်ကန်အနီး ပုထိုးတော်ကြီး တောင်ဘက်ရှိ မဟာဝေယန်ဘုံသာပြာသာဒ်ကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ပူဇော်ခဲ့သည်။
သီပေါမင်း လက်ထက် ၁၈၅၅-ခုနှစ်ရောက်သောအခါ ခမည်းတော်မင်းတုန်းမင်း၏ အိမ်တော်ရာဟောင်းဖြစ်ခဲ့သော အခုလက်ရှိ ဆင်းတုတော်ကြီးသီတင်းစံပါယ်တော်မူရာနေရာသို့ ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ပူဇော်ခဲ့သည်။
ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် လဲပြိုခဲ့ရသော အင်းဝမြို့ဟောင်းမှ လေးထပ်ကျောင်းကြီးမှာ (ခရစ်နှစ်-၂၀၂၅ခု မတ် ၂၈တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သောအင်အားရစ်ချတာစကေး ၇.၇ ရှိ စစ်ကိုင်းငလျင်ဒဏ်ကြောင့်အုတ်ပုံ အဖြစ်စိတ်မကောင်းစွာ‌ေေ့ရှိခဲ့ရပါသည်. ကိုးကား ကဏ္ဍ:အင်းဝ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် အဆောက်အအုံများ။
ဆလုံဂါအမျိုးသားဥယျာဉ် သည် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကွန်ဂိုမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် တည်ရှိသည်။
၎င်းသည် အာဖရိကရှိ အကြီးဆုံး အပူပိုင်းမိုးသစ်တော ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ ဖြစ်ပြီး ၃၆,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၆၀၀,၀၀၀ ဟက်တာ (၈,၉၀၀,၀၀၀ ဧက) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။
၎င်းသည် မိုင်ဒွန်ဘေးပြည်နယ်၊ အီကွေတာပြည်နယ်၊ ကာဆိုင်းပြည်နယ် နှင့် ဆန်ကူးရူးပြည်နယ် များ အတွင်း ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည်။
စိုးဝင်းငြိမ်းသည် မန္တလေးမှ ပန်းချီ၊ ဒီဇိုင်းဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
စိုးဝင်းငြိမ်းကို ၁၉၆၅-ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၆)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတင်ဖေ၊ အမိ ဒေါ်ချိုတို့မှ မန္တလေးမြို့၊ မဟာမြတ်မုနိ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် မွေးဖွားသည်။
မွေးချင်း ၉ ဦးအနက် စတုတ္ထသား ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ စိုးဝင်းသန်း ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ပန်းချီရေးခြင်းကို ဝါသနာပါခဲ့သည်။
မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၁၉၂ ကိုးကား Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ Category:၁၉၆၅ မွေးဖွားသူများ။
ချစ်ဝမ်အမျိုးသားဥယျာဉ် သည် နီပေါနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသားဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ကာ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃၆၀ စတုရန်းမိုင် (၉၃၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး နီပေါနိုင်ငံ တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းရှိ အပူပိုင်းဆန်သော အတွင်းပိုင်း တီရိုင်းမြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိကာ နာဝါပူ၊ ပါဆာ၊ ချစ်ဝမ် နှင့် မက်ဝမ်းပါ ပြည်နယ်များအတွင်း တည်ရှိသည်။
အမြင့်အားဖြင့် တောင်ကြားမြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် အနိမ့်ဆုံး ၃၃၀ပေ (၁၀၀ မီတာ) မှ ချူရီယာတောင်ကုန်းများတွင် ၂၇၆၄ ပေ (၈၁၅ မီတာ) မျှ ရှိသည်။
ထိန်းသိမ်းထားသော နယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် နာရာယာနီ-ရာပတီ မြစ်များက လူတို့နေထိုင်ရာများနှင့် သဘာဝ နယ်နိမိတ်အဖြစ် ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထားသည်။
ချစ်ဝမ်အမျိုးသား ဥယျာဉ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကပ်လျှက် တည်ရှိသည်မှာ ပါဆာအမျိုးသား ဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး တောင်ဘက်တွင် တစ်ဆက်တည်းရှိသည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကျားထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ ဖြစ်သော ဗာလ်မီကီအမျိုးသား ဥယျာဉ် ဖြစ်သည်။
တစ်ဆက်တည်းဖြစ်သော ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေမှာ ၈၀၁ စတုရန်းမိုင် (၂,၀၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး ကျားထိန်းသိမ်းရေး ယူနစ် ၊ ချစ်ဝမ်-ပါဆာ-ဗာလ်မီကီ အဖြစ်ရှိကာ ၎င်းမှာ ၁,၃၇၀ စတုရန်းမိုင် (၃,၅၄၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး အလွန်ကြီးမားသော နုန်းမြေမြက်ခင်းပြင်နှင့် အပူပိုင်းဆန်၍ စိုစွတ်သော ရွက်ကြွေတောများ ပါဝင်သည်။
Wikramanayake, E.D., Dinerstein, E., Robinson, J.G., Karanth, K.U., Rabinowitz, A., Olson, D., Mathew, T., Hedao, P., Connor, M., Hemley, G., Bolze, D. (1999) Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild. In: Seidensticker, J., Christie, S., Jackson, P. (eds.) Riding the Tiger. Tiger Conservation in human-dominated landscapes. Cambridge University Press, Cambridge. hardback , paperback . ကိုးကား ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ။
ကာတာဟေနာမြို့တော် အား ကိုလိုနီခေတ်က "ကာတာဟေနာ ဒီ အင်ဒီးယား() ဟုလည်း ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ၁၅၃၃ ခုနှစ်က တည်ထောင်ခဲ့သော အဓိက ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုဖြစ်ကာ ကာရစ်ဘီယံ ကမ်းရိုးတန်းဒေသအတွင်း ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုမြို့သည် မက်ဒါလေးနားမြစ် နှင့် စီနူးမြစ် နှစ်ခုကြားတွင် မဟာဗျူဟာကျစွာ တည်ရှိပြီး စပိန် နှင့် ၎င်း၏ နိုင်ငံရပ်ခြား အင်ပိုင်ယာအတွင်း အဓိက ကုန်သွယ်ရာ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ကာ ၁၅၄၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းကတည်းက အရေးပါသော နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ်ကာလ အတွင်းက ပီရူးမှ ငွေ သတ္တုများကို စပိန်သို့ အဓိကတင်ပို့ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သကဲ့သို့ အေရှန်တို စနစ်ဖြင့် လိုင်စင်ရထားသော ကုန်သည်များအတွက် အာဖရိကမှ ကျွန်များကို တင်သွင်းရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
ထိုဆိပ်ကမ်းသည် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်အတွင်းမှ ပင်လယ်ဓားပြများ၏ ရန်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားသည်။
Lance R. Grahn, "Cartagena" in Encyclopedia of Latin American History and Culture, vol. 1, p 581. New York: Charles Scribner's Sons 1996. ဘိုလီဗာပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၀၂၈,၇၃၆ ဦး ရှိသည့်အတွက် ဒေသအတွင်း ဘာရန်ကီးရားမြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်ကာ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံအတွင်း ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။
ကာတာဟေနာမြို့၏ မြို့ပြဒေသ သည်လည်း နိုင်ငံအတွင်း ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ပြဒေသ ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေး လုပ်ငန်း အနေနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းများ၊ ဓာတုလောင်စာနှင့် ဆက်စပ်သော လုပ်ငန်းများ အပြင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ ရှိသည်။
ယခုမြို့တော်သည် စပိန်ရှိ ကာတာဟေနာမြို့ ကို အစွဲပြု မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ကာတာဟေနာ ပင်လယ်အော် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှိသော အမျိုးမျိုးသော ရှေဦးတိုင်းရင်းသားတို့ နေထိုင် အခြေချခဲ့သည်မှာ ဘီစီ ၄,၀၀၀ ခုနှစ်ကတည်းက ဖြစ်သည်။
စပိန်ကိုလိုနီခေတ်ကာလ အတွင်း ကာတာဟေနာသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စပိန်အင်ပိုင်ယာ ချဲ့ထွင်ရေးတို့အတွက် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေး နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ၏ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်သည်။
Grahn, "Cartagena" p. 582. ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ကာတာဟေနာ၏ ကိုလိုနီခေတ် တံတိုင်းမြို့ နှင့် ခံတပ်တို့အား ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ထွန်စက်နှင့် နောက်တွဲတို့နှင့် အတူ ရိတ်သိမ်းစက် အသုံးပြု၍ ဂျုံရိတ်သိမ်း နေပုံ။
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဆိုသည်မှာ အပင်များနှင့် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များကို ကြီးထွားအောင် မွေးမြူစိုက်ပျိုးခြင်းကို ခေါ်သည်။
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးသည် အတည်တကျနေထိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုလောကများ ထွန်းကားလာခြင်း အတွက် အရေးပါသော ဖွံ့ဖြိုးမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
လူတို့သည် ယဉ်ပါးအောင် ပြုလုပ်ထားသော မျိုးစိတ်များကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူခြင်းဖြင့် အစားအစာ အပိုအလျှံများ ရရှိလာပြီး လူတို့အနေနှင့် မြို့ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်နိုင်လာကြသည်။
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် စတင်ခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀၅,၀၀၀ ခန့်တွင် လူတို့သည် ကောက်ပဲသီးနှံရိုင်းများကို စုဆောင်းရယူသည့် အလေ့အထ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီးနောက် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁၁,၅၀၀ ခန့်မှ စတင်၍ အစကနဦး လယ်သမားများမှ စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။
ဝက်များ၊ သိုးများ နှင့် ကျွဲနွားများကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော်မှစ၍ ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခဲ့ကြသည်။
အပင်များကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်မနေသော ဒေသ အနည်းဆုံး ၁၁ ခုတွင် စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။
၂၁ ရာစုအတွင်း သီးနှံတစ်မျိုးတည်းကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သော စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၏ အထွက်နှုန်းကို လွှမ်းမိုးခဲ့သော်လည်း လူပေါင်း သန်း ၂ ထောင်ခန့်မှာ ၂၁ ရာစု ရောက်သည် အထိ တစ်ပိုင်တစ်နိုင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးကို အားထားနေရဆဲပင် ဖြစ်သည်။
ခေတ်သစ် သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ အပင်ပျိုးထောင်ခြင်း နှင့် ပိုးသတ်ဆေးနှင့် ဓာတ်မြေဩဇာ အစရှိသော စိုက်ပျိုးရေးသုံး ဓာတုပစ္စည်းများ နှင့် နည်းပညာတိုးတက်မှုတို့က သီးနှံ အထွက်နှုန်းကို အလွန်ပင် မြင့်တက်လာစေခဲ့သော်လည်း ဂေဟစနစ် နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တို့ အပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးစေခဲ့သည်။
မျိုးစိတ် အကောင်းရွေးချယ် မွေးမြူခြင်း နှင့် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးပညာတွင် အသုံးပြုသော ခေတ်မီနည်းလမ်းများကြောင့် အသားအထွက်တိုးစေခဲ့သော်လည်း တိရစ္ဆာန်တို့၏ အကျိုးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုတို့အတွက် စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများတွင် ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှုအား သက်ရောက်စေခြင်း၊ ရေအောင်းလွှားများ လျော့နည်းလာစေခြင်း၊ သစ်တောပြုန်းတီးခြင်း၊ ပဋိဇီဝဆေးများအတွက် ခုခံမှုများ တိုးမြှင့်လာခြင်း နှင့် စီးပွားဖြစ် အသားထုတ်လုပ်ရေးကြောင့် ဟော်မုန်းများ တိုးပွားလာခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။
အချို့သော နိုင်ငံများတွင် တားမြစ်ကန့်သတ်ထားသော်လည်း မျိုးရိုးဗီဇအား ပြုပြင်ထားသော သတ္တဝါများကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်။
အဓိက စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ ထွက်ကုန်များကို အစားအစာ၊ ဖိုင်ဘာ၊ လောင်စာနှင့် ကုန်ကြမ်း (ဥပမာ ရာဘာ) ဟု အုပ်စုဖွဲ့နိုင်သည်။
အစားအစာများတွင် ကောက်ပဲသီးနှံ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံ၊ စားသုံးဆီ၊ အသား၊ နို့ ၊ မှိုနှင့် ဥများ ပါဝင်သည်။