kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုနောက် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းသို့ စီးဆင်းကာ တစ်ဖန်အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ပြန်လည်ဦးတည်၍ စီးဆင်းသည်။
မြောက်ဘက်ပိုင်း စီးဆင်းရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် အတော်အသင့် ကြမ်းတမ်းသည့် မြေမျက်နှာပြင်များကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။
ထိုသို့ ဖြတ်သန်းရာတွင် ထိုဒေသများရှိ မြစ်ချောင်းများကို မြစ်လက်တက်များအဖြစ် လက်ခံစီးဆင်းသည်။
မြစ်လက်တက်များ အကြီးဆုံးဖြစ်သော မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည့် ဥရုမြစ်သည် ဟုမ္မလင်းမြို့တောင်ဘက်တွင် ချင်းတွင်းမြစ်အတွင်း ပေါင်းဆုံသည်။
(ဥရုမြစ်ညာရှိ ဖားကန့်ဒေသသည် နာမည်ကျော် မြန်မာ့ကျောက်စိမ်းများ ထွက်ရှိရာ ပင်မဒေသလည်းဖြစ်သည်။
) ယူးမြစ်သည် ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်းဒေသကို ဖြတ်သန်း၍ ချင်းတွင်းမြစ်အတွင်း စီးဝင်သည်။
မြစ်သာမြစ်သည် ကလေးချိုင့်ဝှမ်းဒေသကို ဖြတ်ကာ ကလေးဝမြို့ အနီးတွင် ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။
မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် အရေးပါသည့် မြို့များ ခန္တီးမြို့ ထမံသီ ဟုမ္မလင်း မော်လိုက် ကလေးဝ ကလေးမြို့ မုံရွာ မအူ (တိုက်နယ်) ပရိမ္မ (ကျန်စစ်သား သမိုင်းဝင် ရွာကြီး) ရေစကြိုမြို့ ချင်းတွင်းမြစ်၏ဝဲကြီးများ ရေစီးသန်ပြီး အကွေ့အကောက်များသဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်တွင်း နေရာ အတော်များများတွင် ရေဝဲများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
အထူးသဖြင့် မြစ်ရေကြီးချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် အချို့ဝဲများမှာ ကြီးမား၍ မြစ်တွင်းသွားလာသော လှေ၊ မော်တော်၊ သင်္ဘော၊ ဖောင် များအတွက် အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် သွားလာသည့် လှေသင်္ဘောများ အထူးသတိထားကြရသည်။
အထက်မှာ "ပေ"၊ အောက်မှာ ‌"ရွှေ"၊ အလယ် "ဝဲသိုက် (ဝက်သိုက်)" မျက်ဖြူဆိုက် ဟူ၍ ဝဲကြီး (၃) ဝဲ ကို စာချိုးကြသော်လည်း လက်တွေ့တွင် မုံရွာ နှင့် ခန္တီးအကြား ဝဲကြီး (၇) ဝဲ ရှိပါသည်။
နှစ်စဉ် ချင်းတွင်းမြစ်ရေကြီးချိန်ရောက်တိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့က အဆိုပါဝဲကြီးများကို သတိထားသွားလာကြရန် ရေယာဉ်များကို ကြိုတင် သတိပေးနှိုးဆော်လေ့ရှိပါသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်၏ ဝဲကြီး ခုနစ်ဝဲကို စာရင်းပြုရလျင် - မြစ်ရေကြီးချိန် ချင်းတွင်းမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ဝဲခုနစ်ခုကို အထူးဂရုပြုဖြစ်ကျော်မောင်းနှင်ကြရန် သတိပေးနှိုးဆော်၊ ၁၁-၇-၂ဝ၁၈၊ The Myawady Daily +မိုးရာသီ ချင်းတွင်းမြစ်ရေကြီးချိန် အန္တရာယ်ရှိ ဝဲကြီးများစဉ်ဝဲအမည်တည်နေရာ မုံရွာမှ ရေ မိုင်၁‌ရွှေစာရေးဝဲမုံရွာ - ကနီ ကြား၊ ရွှေစာရေးရွာအနီး၁၉၂ဝဲသိုက်ဝဲ/ဝက်သိုက်ဝဲကနီ - မင်းကင်း ကြား၉၀၃‌ပေဝဲမင်းကင်း - ကလေးဝ ကြား၁၄၄၄လောင်းဂရိတ်ဝဲကလေးဝ - မော်လိုက် ကြား၁၆၀၅မစိန်ဝဲကလေးဝ - မစိန် ကြား၁၆၅၆ရွှေပုလ္လင်ဝဲမော်လိုက် -‌ ဖောင်း ပြင် ကြား၂၃၀၇ကတိုးဝဲဟုမ္မလင်း - ခန္တီး ကြား၄၄၇ သမိုင်းထဲက ချင်းတွင်းမြစ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ မြန်မာမင်းများသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံးပြုမှုနည်းပါးခဲ့သည်။
သို့သော် ညောင်ရမ်းခေတ်၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် မဏိပူရမှ ကသည်းများ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော် ဝင်ရောက်လာရာတွင် ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံးချခဲ့ကြကြောင်း အထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်။
ကသည်းတို့သည် ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်ဖြစ် ဧရာဝတီမြစ် ထိကျူးကျော်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့ကျူးကျော်ရာတွင် အင်းဝတစ်ဖက်ကမ်း စစ်ကိုင်း အထိပင်ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင်လည်း ဂျပန်တပ်များ အိန္ဒိယသို့ ချီတက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ မဟာမိတ်တပ်များ ဂျပန်တို့ကို နောက်မှလိုက်လံတိုက်ခိုက်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်ဝင်ရောက်ရာတွင်လည်းကောင်း ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံပြုခဲ့ကြသည်။
မဟာမိတ်တပ်များပြန်လည် ထိုးစစ်ဆင်ရန်အတွက် ချင်းတွင်းမြစ်ရေကြီးချိန်ဖြစ်သော မိုးကာလကို မဟာမိတ်တပ်မှူးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်စတီးဝဲလ်က ရွေးချယ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး။
စစ်တောင်းမြစ်သည် ရှမ်းကုန်းမြင့်ဒေသ၏တောင်ဘက်စွန်းတွင် စတင်မြစ်ဖျားခံကာ ပဲခူးတိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၍ မုတ္တမကွေ့ထဲမှ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
အရှည်အားဖြင့် ၂၆၁မိုင် (၄၂၀ကီလိုမီတာ) ရှိပြီး အနောက်ဘက် ပဲခူးရိုးမနှင့် အရှေ့ဘက် ရှမ်းရိုးမတို့ကြားရှိ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသတွင် စီးဆင်းသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၄ခုမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်သည်။
ရွှေကျင်မြစ်၊သားပြချောင်းတို့သည်စစ်တောင်းမြစ်အတွင်းသို့စီးဝင်သည်။
ရွှေကျင် မဒေါက် ကွမ်းဆိပ် သိမ်ဇရပ်တို့ကိုပြေးဆွဲနေသော စက်လှေများရှိသည်။
ကားလမ်းများမပေါ်ခင်က မွန်ပြည်နယ်နှင့်ပဲခူးတိုင်းကိုဆက်သွယ်ရာတွင် အထူးအရေးပါခဲ့သည်။
ကွမ်းဆိပ်သည် ထင်ရှားသော စစ်တောင်းမြစ်ကမ်းရွာကြီးတစ်ရွာဖြစ်သည်။
ထူးခြားထင်ရှားသည့်အချက်မှာစစ်တောင်းမြစ်တွင် ၂၅ မိုင် (၄၀ ကီလိုမီတာ) ခရီးကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေလမ်းခရီးသွားလာနိုင်ပြီး မိုင်ပေါင်း ၅၅ (၉၀ ကီလိုမီတာ) ခရီးကို တစ်နှစ်တွင် ၃-လကြာမျှ ရေလမ်းခရီး သွားလာနိုင်သည်။
ရေစီးသန်၍ နုန်းမြေပို့ချမှုနည်းပါးသောကြောင့် စစ်တောင်းမြစ်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို ကောင်းစွာအထောက်အကူမပေးနိုင်ပေ။
သို့သော် ပဲခူးရိုးမမှ ထွက်ရှိသော သစ်လုံးများကို မျှောချတင်ပို့ရာတွင် အသုံးချကြသည်။
ဆက်သွယ်ရေး သွားလာဆက်သွယ်ရေး လွယ်ကူစေရန် စစ်တောင်းမြစ်နှင့် ပဲခူးမြစ်ကို ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားသည့် တူးမြောင်းရှိသည်။
ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်များနှင့် ဆက်သွယ်သွားလာရေးအတွက် တည်ဆောက်ထားသည့် စစ်တောင်းတံတားလည်းရှိသည်။
မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် မြို့များ ညောင်လေးပင်မြို့ တောင်ငူ .ထန်းတပင် ရွှေကျင်မြို့ ဒုံဇရစ်မြို့ ကွမ်းဆိပ်ရွာ သူရဲသမိန်ရွာ သိမ်ဇရပ်မြို့ ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
အမျိုးသားကုကုန်း(နန်းတွင်း)ပြတိုက် (National Palace Museum) သည် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) ထိုင်ပေမြို့တွင် တည်ရှိပြီး ဝန်ကြီးများရုံးမှ ကြီးကြပ်သည့် ပြည်သူပိုင် ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းပြတိုက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အတိုကောက်အားဖြင့် ကုကုန်းပြတိုက် (သို့) ထိုင်ပေကုကုန်းပြတိုက်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ထိုင်ပေကုကုန်းပြတိုက်သည် တရုတ်သမိုင်း ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ရှေးဟောင်း အနုပညာ လက်ရာပစ္စည်းများ စုစုပေါင်း ၆၉၆၃၇၃ ရပ်ကို စုဆောင်းထားသည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပြတိုက်ကြီး ၄ ခုစာရင်းတွင် ပါဝင်သည့် ပြတိုက်ဖြစ်သည်။
အဓိကအားဖြင့် စုန့်မင်းဆက်၊ ယွမ်မင်းဆက်၊ မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက် မင်းဆက် ၄ ဆက်မှ လက်ရာ နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် တော်ဝင်ပစ္စည်းများကို စုဆောင်းထားသည်။
သမိုင်း အမျိုးသားကုကုန်းပြတိုက်အား မူလအစက တရုတ်ပြည်၏ နောက်ဆုံးဧကရာဇ် ဖူယီနန်းစွန့်ပြီး များမကြာမှီ ၁၉၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့ ပေကျင်းမြို့ရှိ နန်းတွင်း (Forbidden City) တွင် ကုကုန်းပြတိုက် (Palace Museum - နန်းတွင်းပြတိုက်) အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ် မန်ချူးအရေးအခင်း (တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ) ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ဂျပန်လက်အောက် မကျရောက်စေရန် ကွန်မင်တန်ခေါင်းဆောင် ချန်ကေရှိတ်က ကုကုန်းပြတိုက်အား တန်ဖိုးအရှိဆုံး ပစ္စည်းများကို ပေကျင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ရထား ၂ စင်းဖြင့် ၁၃၄၉၁ သေတ္တာပါ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအား တောင်ပိုင်းဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
၎င်းရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအား ရှန်ဟိုင်း၊ အန်းဆွန့်၊ ယီပင်း အပါအဝင် နေရာ အတော်များများသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ကွန်မင်တန်အစိုးရ၏ မြို့တော် နန်ကျင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်နှောင်းပိုင်းကာလ ၁၉၄၈ - ၁၉၄၉ ခုနှစ်အတွင်း ရှေးဟောင်းပစ္စည်းအချို့အား အသုတ် ၃ သုတ်ခွဲကာ ထိုင်ဝမ်မြောက်ပိုင်း ကြီးလုံဆိပ်ကမ်းသို့ ရေကြောင်းဖြင့် သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။
ဘေဂျင်းမှ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သည့် သေတ္တာပေါင်း ၁၃၀၀၀ ကျော်အနက် ၅၄၂၂ သေတ္တာ (၂၂%) သာထိုင်ဝမ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်တွင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့ အနိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် ကျန်ရှိသည့် ပစ္စည်းများအား နန်ကျင်းမှ ဘေဂျင်းသို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီးနောက်တွင် ကုကုန်းပြတိုက်သည် ဘေဂျင်းတွင်တစ်တိုက် ထိုင်ပေတွင်တစ်တိုက် ပြတိုက်နှစ်တိုက်အဖြစ် ကွဲထွက်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဘေဂျင်းရှိပြတိုက်အား ″ဘေဂျင်းကုကုန်း″ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုင်ပေရှိပြတိုက်အား ”ထိုင်ပေကုကုန်း″ဟုလည်းကောင်း လူသိများလာခဲ့သည်။
ထိုင်ပေတွင် ပြတိုက်တည်ဆောက်ခြင်း ထိုင်ပေရှိ အမျိုးသားကုကုန်းပြတိုက်အား ၁၉၆၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်တည်ဆောက်ကာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
စုဆောင်းပစ္စည်းပေါင်း ၆ သိန်းခွဲကျော်အား ပြသရန် နေရာမလောက်ငှသည့်အတွက် ၁၉၆၇၊ ၁၉၇၀နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တိုးချဲ့ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ကုကုန်းပြတိုက်တွင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအား သုံးလပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် အလှည့်ကျ ပြသလေ့ရှိသည်။
တနည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် တနှစ်လျှင် ပစ္စည်းပေါင်း ၆ သောင်းကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး စုဆောင်းပစ္စည်းအားလုံးကို ကြည့်ရှုမည်ဆိုလျှင် ၁၂ နှစ်ကြာ ကြည့်ရှုရမည် ဖြစ်သည်။
အထင်ကရ လက်ရာပစ္စည်းများ 170px|ကျောက်စိမ်းထည် မုန်ညှင်းထုပ် အလျား-18.7cm အနံ-9.1cm အထူ-5.07cm right|ဝက်သားပုံကျောက် အမြင့်-5.73cm၊ အကျယ်-6.6cm၊ အထူ-5.3cm Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု Category:ထိုင်ဝမ်ရှိ ပြတိုက်များ Category:ထိုင်ပေမြို့ရှိ ပြတိုက်များ Category:ထိုင်ပေမြို့ အဆောက်အဦး။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် နရသူဘွဲ့ခံသည့် ဘုရင်များမှာ နရသူ (ပုဂံ) - ပုဂံဘုရင် (၁၁၆၇−၇၁) နရသူ (မောပါမင်း) - ပင်းယဘုရင် (၁၃၅၉−၆၄) တို့ဖြစ်ကြသည်။
အင်းဝခေတ်၏ ၁၀ ဆက်မြောက်ဘုရင် နရပတိ (အင်းဝ) အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်း၊ ရွှေနန်းတည်မင်း ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ တပင်ရွှေထီးခေတ်တွင် ပြည်၌ နန်းတက်သည့် နရပတိ(ပြည်) ပုဂံခေတ် နရသူမင်း၏ သားတော်ငယ် နရပတိစည်သူ(ပုဂံ)။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံသည့် ဘုရင်များမှာ- အင်းဝခေတ်ဦးတွင် ထင်ရှားသည့် ပထမမင်းခေါင် (အင်းဝ-ဟံသာဝတီစစ်ဆင်နွှဲသူ) အင်းဝခေတ်နှောင်းတွင် ဒုတိယမင်းခေါင် တို့ဖြစ်ကြသည်။
တပင်ရွှေထီးခေတ် ပြည်ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဘုရင့်နောင်၏ညီ တောင်ငူမင်းခေါင်တို့မှာ ထင်ရှားခြင်းမရှိကြပေ။
ပထဝီ = ပုထဝီ = ပုထုဝီဟုခေါ်နိုင်သည်။
ပထဝီ = ပုထဝီ = ပုထုဝီ (ဣ) [ပုထ+ဤ။
ဝသုန္ဓရာ ဆမာ ဘူမိ၊ ပထဝီ မေဒိနီ မဟီ။
ဓာန်၊၁၈၁။
ပုထဣတိ ပါဋိပဒိကေ ဌိတေ နဒါဒိ၊ ဤ၊ ပုထဿ ပုထုအာဒေသေ, ဝုဒ္ဓိမှိ စ ကတေ ပုထဝီ။
ဥဿုဝါဒေသေ ပုထုဝီ။
ပထာဒေသေတု ပထဝီ၊ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ အဝါဂမော။
ဓာန်၊ဋီ၊၁၈၁။
ပုထု+ဤ။
ပုထုဿ ပထဝ ပုထဝါ။
ငီမှိ ပုထုဿ ပထဝ ပုထဝါ ဟောန္တိ။
ပထဝီ ပုထဝီ၊ ဌေ ပဌဝီ။
မောဂ်၊၃၊၃၉။
ယဒါ နဒါဒိပါဌာ သညာယံ ပုထုသဒ္ဒတော ငိပ္ပစ္စယော၊ တဒါယမာဒေသတ္ထမာရမ္ဘော၊ ပုထုဘူတာ ပထဝီတိ ဟိ မဟီ ဝုစ္စတိ။
၎င်းပဉ္စိကာ။
ပုထ+ကွိ+ဤ။
ပုထဿ ပုထုပထာမော ဝါ။
ပုထဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ ပုထုပထာဒေသာ ဟောန္တိ။
ပုထုဟုတွာ ဇာတန္တိ ပုထဝီ။
... ပဌဝီ၊ ပဌမော ဝါ၊ ...ပုထုဟုတွာ ဇာတန္တိ ပထဝီ၊ ပဌဝီ ဝါ။
ကစ္စည်း။
၆၆၆။
ပုထ ဝိတ္ထာရေ၊ ပတ္ထဋာတိအတ္ထ ကိပ္ပစ္စယော၊ ဣမိနာ ပုထဿ ပုထုပထာဒေသာ၊ ကွိလောပေါ၊ ဣတ္ထိယံ ဤပစ္စယော။
“ဩသရေ စာ”တိ သုတ္တေ စ-သဒ္ဒေန အဝါဒေသော၊ ပုထဝီ၊ ပထဝီ၊ ပဌဝီ ထဿ ဌတ္တံ။
၆၇၆။
ပ+ထဝ+အ+ဤ။
ပ+ထရ+အ+ဤ။
အထ ဝါ ထဝ ဂတိယံ၊ ပထဝတိ ဧတ္ထာတိ ပထဝီ၊ နဒါဒိ၊ သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထရတီတိ ဝါ ပထဝီ၊ ထရ သန္တရဏေ ပပုဗ္ဗော၊ ရဿ ဝေါ၊ နဒါဒိ၊ ပုထဝီ၊ အ။
(နီတိ၊သုတ္တ၊၁၃၀၉-၁၃၁၀။
) ပထ+အဝ+ဤ။
တတ္ထ ဝစနတ္ထတော မနသိ ကရောန္တေန ပတ္ထဋတ္တာ ပထဝီ၊ ... ဧဝံ ဝိသေသသာမညဝသေန ဝစနတ္ထတော မနသိ ကာတဗ္ဗာ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၆၀။
ပတ္ထဋတ္တာတိ ပုထုတ္တာ၊ တေန ပုထုဘာဝတော ပုထဝီ၊ ပုထဝီ ဧဝ ပထဝီတိ နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒတ္ထမာဟ။
ပထနဋ္ဌေန ဝါ ပထဝီ၊ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ပတ္ထာယတိ ဥပတိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၄၄၄။
ပထဝီ ပတ္ထဋတ္တာ စ၊ ဝါယော ဝါယနတော ဘဝေ။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဂါထာ-၆၃၁။
ပတ္ထဋတ္တာတိ ပုထုတ္တာ၊ တေန ပုထုဘာဝတော ပုထဝီ၊ ပုထဝီ ဧဝ ပထဝီတိ နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဒီပိတာ ဟောတိ၊ အယံ ပန သမ္ဘာရပထဝိယာ ဝသေန ယုဇ္ဇတိ၊သာ ဟိ ပုထုဘူတာ ပတ္ထဋာတိ၊ လက္ခဏပထဝိယာ ဝသေန ပန ပထနဋ္ဌေန ပထဝီ၊ သဟဇာတရူပါနံ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ပက္ခာယတိ ဥပဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော။
ပုရိမောပိ ဝါ အတ္ထော လက္ခဏပထဝိယာ ဝသေန လဗ္ဘတိ။
ဝိကာသိနီ၊၂၊နှာ-၁၁၁။
ပထနဋ္ဌေန ပထဝီ၊ တရုပဗ္ဗတာဒီနံ ပကတိပထဝီ ဝိယ သဟဇာတရူပါနံ ပတိဋ္ဌာနဘာဝေန ပက္ခာယတိ၊ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၉၅။
ပထန္တိ ပတိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထ သဟဇာတရူပါနီတိ ပထနံ ဟောတိ၊ ပထဝီရူပံ၊ တမေဝ အာ အဘိဓေယျော ပထနဋ္ဌော တဿ ဝါ အတ္ထော ဘာဝေါ ပထနဋ္ဌော။
ပထနဋ္ဌော။
မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၁၁၁။
ဂေါတြာ ကုး ပထဝီ ပထွီ က္ခာဝနိ မေဒိနီ မဟီ။
အမရ၊ ၁၁၊၃၊ပြထတေ၊ ပြထ ဝိသ္တာရေ၊ ပြထေး မိဝိန်-သံပြသာရဏံ စ (ဥဏာဒိ၊၁၊၁၄၉)၊ ၑိတ္တာတ်(၄၊၁၊၄၁)ငီပ်။
မဝန်ဣ‌တျေ-ကေ။
ပ္အထိဝီ, ပ္ပထဝီ, ပတွီ”ဣတိ ၐဗ္ဗါဏဝး။
ဗျာချာသုဓာ။
(ပုထဝီ-ပြာ)] အမျိုးအစားအားဖြင့်- (၁) မြေ၊ မြေကြီး၊ ဝဏ္ဏ, ဂန္ဓ-စသည်နှင့် ရောနှောသော သသမ္ဘာရပထဝီ။
(၁) မြေ၊ မြေကြီး၊ ဝဏ္ဏ, ဂန္ဓ-စသည်နှင့် ရောနှောသော သသမ္ဘာရပထဝီ။
ယော ပန ဘိက္ခု ပထဝီ ခဏေယျ ဝါ ခဏာပေယျ ဝါ၊ ပါစိတ္တိယံ။
ဝိ၊၂၊၄၉။
ဣဓ ဘိက္ခဝေ အဿုတဝါ ပုထုဇနော ... ပထဝိံ ပထဝိ‌တော သဉ္ဇာနာတိ။
မ၊၁၊၁။
တတ္ထ လက္ခဏပထဝီ သသမ္ဘာရပထဝီ အာရမ္မဏပထဝီ သမ္မုတိပထဝီတိ စတုဗ္ဗိဓာ ပထဝီ။
...သာ သဗ္ဗာပိ ဣဓ လဗ္ဘတိ။
တာသု ယံကဉ္စိ ပထဝိ အယံ ပုထုဇ္ဇနော ပထဝိတော သဉ္ဇာနာတိ၊ ပထဝီတိ သဉ္ဇာနာတိ၊ ပထဝီဘာဂေန သဉ္ဇာနာတိ။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆။
ပထဝိတောတိ ပစ္စတ္တေ နိဿက္ကဝစနန္တိ ဒဿေန္တော “ပထဝီတိ သဉ္ဇာနာတီ"တိ အာဟ။
မ၊ဋီ၊၁၊၆၈။
(ဝိ၊၁၊၅၇။
ဝိ၊၃၊၆၊ ၁၄၃။
ဝိ၊၄၊၅၀၂။
ဝိ၊၅၊၂၃၊ ၆၂၊ ၂၄၉၊ ၃၀၁။
ဒီ၊၁၊၄၉၊ ၉၀၊ ၁၉၉။
ဒီ၊၂၊၁၂၊ ၃၂၊ ၉၀၊ ၁၁၅။
ဒီ၊၃၊၄၈-၉၊ ၇၁။
မ၊၁၊၄၁။
မ၊၂၊၆၆၊ ၈၆၊ ၁၆၂။
မ၊၃၊၁၆၄၊ ၁၇၃၊ ၂၀၃၊ ၂၁၂။
သံ၊၁၊၁၈၈၊ ၃၄၂-၆။
သံ၊၂၊၄၀-၄။
သံ၊၃၊၄၂၊ ၇၀၊ ၂၁၅၊ ၂၄၇။
အံ၊၁၊၃၄၊ ၁၇၀၊ ၂၅၆၊ ၂၈၇။
အံ၊၂၊၁၄၊ ၉၆၊ ၂၄၈၊ ၄၆၆။
အံ၊၃၊၂၊ ၁၈၁၊ ၄၁၈၊ ၄၂၈၊ ၄၇၅။
အဘိ၊ပု၊၁၃၇။
အဘိ၊က၊၂၁၆၊ ၂၅၈၊ ၂၆၂၊ ၃၄၉၊ ၄၃၁။
ပဋိသံ၊၁၃၅၊ ၃၇၇၊ ၃၈၅-၆၊ ၃၉၅။
ဓမ္မ၊၁၉၊ ၄၀။
ဥဒါန၊၅၈၆၊ ၁၅၆။
သုတ္တနိ၊၃၂၄၊ ၃၆၆၊ ၄၃၁။
ဝိမာန၊၃၄။
ထေရ၊၃၆၈။
ထေရီ၊၄၂၅။
အပ၊၁၊၆၊ ၁၉၊ ၂၂-၃-၈၊ ၃၅၊ ၁၁၃-၇၊ ၁၂၂၊ ၁၆၆၊ ၂၂၀၊ ၂၃၁။
အပ၂။
၈၊ ၁၄၊ ၃၅၊ ၇၇၊ ၁၂၃၊ ၁၆၂၊ ၃၁၀။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ ၃၉၃၊ ၄၀၈။
မဟာနိ၊၆၈။
စူဠနိ၊၁၆၊ ၁၄၄၊ ၂၁၅။
ဇာ၊၁၊၁၇၊ ၇၈၊ ၁၁၆၊ ၁၂၆၊ ၁၄၁-၂၊ ၁၇၂၊ ၁၈၇၊ ၁၉၉၊ ၂၃၂၊ ၂၄၆၊ ၂၆၅၊ ၂၈၆၊ ၃၇၅။
ဇာ၊၂၊၂၈၊ ၃၆၊ ၄၂၊ ၁၂၁၊ ၁၄၀၊ ၁၅၃၊ ၁၈၈၊ ၂၁၆၊ ၂၃၁-၅၊ ၂၄၀၊ ၂၈၆၊ ၃၁၂၊ ၃၂၇။
နေတ္တိ၊၃၁၊ ၆၆၊ ၁၅၅။
ပေဋကော။
၂၄၁။
မိလိန္ဒ၊၅၊ ၁၂-၇၊ ၃၂၊ ၅၄၊ ၇၉၊ ၁၃၄၊ ၁၆၀၊ ၃၄၄။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၊ ၃၈။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၊ ၁၇၁၊ ၃၂၂။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၁၂၊ ၁၈၃၊ ၂၄၁။
ကင်္ခါ၊၈၉၊ ၁၉၆။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၇၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၊ ၅၇၊ ၇၃-၆၊ ၁၄၈၊ ၁၅၅၊ ၁၇၂၊ ၂၇၂။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၂၊ ၈၆။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၇၊ ၂၃၁၊ ၃၅၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၊ ၄၅၊ ၃၀၉။
မဋ္ဌ။
၆၂-၉၊ ၁၄၁၊ ၁၇၃၊ ၂၅၀၊ ၂၈၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၄။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၀၊ ၂၄၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၊ ၈၁၊ ၁၉၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၉၊ ၁၉၁။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၊ ၄၈၊ ၂၂၄၊ ၃၆၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၄၊ ၁၅၈၊ ၂၂၁။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၇၊ ၁၇၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၊ ၂၇၇၊ ၃၄၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၅၁။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၈၂၊ ၁၅၅။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၊ ၂၁၂။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၊ ၁၂၄၊ ၂၃၂၊ ၃၆၃။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၉၁-၆၊ ၁၃၂။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၆၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၈၊ ၂၂၆။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၃၀၊ ၁၁၃၊ ၁၈၇၊ ၂၄၂။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၅၃၊ ၁၆၄။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၇၊ ၂၂၂။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၅။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၊ ၂၈၊ ၅၈၊ ၁၀၀၊ ၁၂၅၊ ၂၄၃။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၆၊ ၁၇၀၊ ၁၉၁။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၂၊ ၁၈၊ ၂၃၊ ၇၅။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၉၃၊ ၁၁၆-၈၊ ၁၂၀၊ ၁၇၉၊ ၁၉၈။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၄၊ ၃၆၄။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၄။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၊ ၂၈၊ ၁၄၂၊ ၂၃၂၊ ၃၄၀။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၉၊ ၁၆၈၊ ၂၄၆၊ ၄၆၀၊ ၅၁၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၃၊ ၃၃၉၊ ၃၅၇၊ ၄၄၉။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၂၀-၉၊ ၄၈၇။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၂၃၊ ၄၀၊ ၃၀၃၊ ၃၃၀။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၇၊၂၁၂၊ ၂၄၄။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၃၆၊ ၂၅၄။
ဝဇိရ၊၂၉၆၊ ၃၈၂၊ ၄၂၅။
သာရတ္ထ၊၁။
၃၈၊၄၃၆။
သာရတ္ထ၊၂။
၁၃၂၊၁၈၄၊၂၆၃။
သာရတ္ထ၊၃။
ဝိမ တိ၊၂။
၂၆၈။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်။
၃၅၆။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၄၈။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၉၇။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၃၆၂။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၃၀။
မ၊ဋီ၊၃၊၁၂၄။
သံ၊ဋီ၊၁၊၂၈၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၁၈၉။
အံ၊ဋီ၊၁၊၆၈-၉။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၈၆။
မူလဋီ၊၁၊၂၅။
အနုဋီ၊၁၊၁၅၉၊ ၁၆၇။
) (၂) မြေဓာတ်၊ ကြမ်းတမ်း-ခက်မာ-သော သဘော၊ ပထဝီဓာတ်၊ ပထဝီရုပ်။
(၂) မြေဓာတ်၊ ကြမ်းတမ်း-ခက်မာ-သော သဘော၊ ပထဝီဓာတ်၊ ပထဝီရုပ်။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၆၂။
ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ။
ဒီ၊၁၊၂၁၃။
သံ၊၁၊၁၅။
ဥဒါန၊၈၆။
နေတ္တိ၊၁၂၉။
ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ အာပေါဂါဓတိ၊ ပထဝီ စ တေဇော စ ဝါယော စ န ဂါဓတိ န ပတိဋ္ဌာတိ။
ကသ္မာ? နိဗ္ဗာနဿ အသင်္ခတသဘာဝတ္တာ။
န ဟိ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ခတဓမ္မာနံ လေသောပိ သမ္ဘဝတိ။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၈၇။
(ဥဒါန၊၁၇၇။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၉၊ ၃၁၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၉။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၅။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၃၄၊ ၃၅၃။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၉၅။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၆၅။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၇။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၂၉။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၁၇။
မ၊ဋီ၊၂၊၃၁၇။
မူလဋီ၊၁၊၂၈၊ ၅၁၊ ၁၃၉၊ ၁၄၉၊ ၁၈၁။
အနုဋီ၊၁၊၅၅။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၈၁။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၁၅၁။
) ယင်းပထဝီဓာတ်သည် ကြမ်းတမ်း ခက်မာခြင်းဟူသော-မှတ်ကြောင်း-လက္ခဏာ-ရှိသည်၊ အတူတကွဖြစ်ဖက်တရားတို့၏ တည်ရာ၏ အဖြစ်ဟူသော-ကိစ္စ-ရသ-ရှိသည်၊ တကွဖြစ်ဖက်တရားတို့ကို ခံလင်သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှူ ထင်သော-အခြင်းအရာ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ရှိသည်၊ ကြွင်းမဟာဘုတ် ၃-ပါး ဟူသော-နီးသော အကြောင်း-ပဒဋ္ဌာန်-ရှိသည်။
(၃) ပထဝီကသိုဏ်းဝန်း-အာရုံ-နိမိတ်။
ယထာ နေဝ ပထဝီယံ ပထဝီသညာ အဿ။
အံ၊၃၊၂၆၂၊ ၅၅၅။
နေဝ ပထဝီယံ ပထဝိသညာ အဿာတိ ပထဝီ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပထဝီတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ သညာယသည် န ဘဝေယျ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၇။
ပထဝိယံ ပထဝိသညာ ဝိဘူတာ ဟောတီ(အံ၊၃၊၅၂၈)တိ ပထဝါရမ္မဏေ ဥပ္ပန္နော စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနသညာ ဝိဘူတာ ပါကဋာ ဟောတိ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၄၄။
ပထဝိယ(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၂၀)န္တိ ဝက္ခမာနဝိသေသေ ပထဝိမဏ္ဍလေ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၄၂။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၇၊ ၃၄၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၂၂။
မ၊ဋီ၊၁၊၆၇၊ ၇၄။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၂၂။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၇၀။
မူလဋီ၊၁၊၈၈။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၆၇။
) (၄) ပထဝီ မည်သောသူ၊ ပထဝီနတ်။
(၄) ပထဝီမည်သောသူ၊ ပထဝီနတ်။
အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော တဒါဂမုံ။
ဒီ၊၂၊၂၀၇။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၃။
မ၊ဋီ၊၁၊၆၇။
) (၅) ပထဝီ ဟူသော-အမည်-နာမပညတ်(၅) ပထဝီဟူသော-အမည်-နာမပညတ်။
နာမသောတိ ပထဝီ ဖဿာ ခန္ဓာ ဓာတု တိဿော ဖုဿောတိ ဧဝမာဒိနာမဝိသေသေန ဉာဏံ ပဝတ္တတိ၊ အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ နာမ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၉၉။
(မူလဋီ၊၁၊၁၈၂။
အနုဋီ၊၁၊၆၃၊ ၁၉၈။
) ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။
အဇ္ဈတ္တိကပထဝီနှင့် ဗာဟိရပထဝီ ပထဝီသည် အဇ္ဈတ္တိကပထဝီ, ဗာဟိရ (ဗဟိဒ္ဓ) ပထဝီ-ဟူ၍ ၂-မျိုး ကွဲပြားသည်။
ထိုတွင် သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌တည်ရှိသော ဆံပင်, မွှေးညှင်းစသော ၂၀-သော ပထဝီကောဋ္ဌာသ(မြေ အစု)သည် အဇ္ဈတ္တိကပထဝီ မည်၏။
သံ, ကြေး, ခဲဖြူ, ခဲမည်း၊ ပုလဲ, သန္တာ, ရွှေ, ငွေ, ပတ္တမြား၊ ကျောက်တုံး, ကျောက်ခဲ၊ သစ်သား၊ မြေကြီး, တော, တောင်-စသော သက်မဲ့ အရာဝတ္ထု၌ရှိသော ပထဝီသည် ဗာဟိရပထဝီ မည်၏ (အဘိ၊ဝိ၊၈၄။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၂-၃။
ပထဝီအမျိုးအစားများ တနည်း-ပထဝီသည် လက္ခဏပထဝီ, သသမ္ဘာရပထဝီ, အာရမ္မဏပထဝီ, သမ္မုတိပထဝီ-ဟူ၍ ၄-မျိုး ပြားသည်။
ထိုတွင် ရုပ်ကလာပ်တစ်ခု၌ ပါဝင်သော ကြမ်းတမ်းခက်မာခြင်း သဘောသည် လက္ခဏပထဝီ မည်၏။
ပြဆိုခဲ့ပြီး အဇ္ဈတ္တိကပထဝီ, ဗာဟိရပထဝီ ၂-မျိုးတွင် ပါဝင်သော သက်ရှိ, သက်မဲ့ အရာဝတ္ထုသည် ဝဏ္ဏ, ဂန္ဓ-စသော အခြံအရံ အဆောက်အဦးနှင့် တကွဖြစ်သောကြောင့် သသမ္ဘာရပထဝီ မည်၏။
ဥပစာရဘာဝနာ နှင့် တကွ အပ္ပနာဈာန်၏ အာရုံဖြစ်သော ပထဝီကသိုဏ်း ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် အာရမ္မဏပထဝီ မည်၏။
ပထဝီကသိုဏ်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံပြုသည် ဈာန်ကိုရသော နတ်, ဗြဟ္မာတို့၏ ပထဝီနတ်, ဗြဟ္မာဟူသော အမည်ပညတ်သည် သမ္မုတိပထဝီ မည်၏ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆။
ဇာတပထဝီနှင့် အဇာတပထဝီ ထို၄-မျိုးတွင် သသမ္ဘာရပထဝီသည် ဝိနည်းဒေသနာတော်အလိုအားဖြင့် ဇာတပထဝီ (မြေစစ်), အဇာတပထဝီ (မြေတု)-ဟူ၍ ၂-မျိုး ပြားသည်။
ထိုတွင် သက်သက်သော မြေမှုန့်သည်လည်းကောင်း၊ သက်သက်သော မြေညက်သည်လည်းကောင်း၊ ကျောက်ခဲ, ကျောက်စရစ်, ကျောက်ပြုတ်, အိုးခြမ်းကွဲ, သဲ စသည်တို့နှင့် အနည်းငယ် (၃-ပုံ, ၁-ပုံ အောက်) ရောနှောသော မြေမှုန့်, မြေညက်သည်လည်းကောင်း၊ ဇာတပထဝီ မည်၏။
သက်သက်သော ကျောက်ခဲ, ကျောက်စရစ်, ကျောက်ပြုတ်, အိုးခြမ်းကွဲ, သဲ-စသည်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကျောက်ခဲ-စသည်တို့ ၃-ပုံ ၁-ပုံရောနှောသော မြေမှုန့်, မြေညက်တို့သည်လည်းကောင်း အဇာတပထဝီ မည်၏။
ရဟန်းတော်များသည် ဇာတပထဝီကို ကိုယ်တိုင်တူးဆွသော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို တူးဆွစေသော်လည်းကောင်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်သည် (ဝိ၊၂၊၄၉၊ ၅၀။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀-၁။
ကင်္ခါ၊၁၉၆-၇။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပထဝီဝင် ပထဝီဓာတ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ရွှေလီမြစ်ကို ရှမ်းပြည်နယ်တွင်နမ့်မောင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၏ ရွေ့လိကျန်း (瑞丽江)(Rui Li Jiang)ဟုခေါ်ကြသည်။
မြစ်၏အစပိုင်းနေရာအချို့သည် တရုတ်-မြန်မာနယ်နိမိတ်မျဉ်းအဖြစ် စီးဆင်းသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် စတင်မြစ်ဖျားခံကာ ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း တို့ကိုဖြတ်သန်း၍ တကောင်းမြို့မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၆၀ ခန့်အကွာ၊ ကသာမြို့အနီးရှိ အင်းရွာတွင် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သည့် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
သမိုင်းထဲက ရွှေလီမြစ် ရွှေလီမြစ်သည် တိုင်အနွယ်များဟုလည်းခေါ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ နှင့် ကြီးမားသော ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။
မောဝ်ရှမ်းတို့သည် ပုဂံခေတ်ဦးတည်းကပင် ရွှေလီမြစ်မှတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရပ်ဝန်းဒေသများကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီး ပုဂံမှ အနော်ရထာမင်း၏ ဟန့်တားမှုကြောင့် မူလနေရာများသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ပုဂံခေတ်မကုန်ဆုံးမှီကပင် ရှမ်းတို့၏ ဩဇာအင်အားမှာ တစတစကြီးထွားလာကာ ပုဂံခေတ်ကုန်ဆုံးပြီးနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသည့် ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းရခြင်းမှာ မောဝ်ရှမ်းများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းများတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ သိမ်းသွင်းမှုကြောင့် ရှမ်းတို့သည် မှားယွင်းသည့် အယူဘာသာများမှ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်လာကြသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများတွင်လည်း ရွှေလီမြစ်သည် မြန်မာတို့၏ နယ်ချဲ့တွန်းလှန်ရေးသမိုင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြန်သည်။
200px|thumbnail|ရွှေလီမြစ် ရွှေလီမြစ် တရုတ်နိုင်ငံတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ကြီးထဲသို့ စီးဝင်သော ထင်ရှားသည့် မြစ်လက်တက်ကြီး တစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏အရှေ့တံခါးပေါက်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မိုင်ပေါင်း ၃၅ဝ ခန့် ရှည်လျား၏။
ရွှေလီ မြစ်စဉ်အတိုင်း ဆန်တက်ပါက တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်သန်း၍ တရုတ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ပေါက်သည်။
တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် များသောအပိုင်းတွင် ရွှေလီမြစ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင် သွယ်တန်းလျက် ရှိ၏။
တရုတ်နိုင်ငံ ထိန်ယွေး(မိုးမျဉ်း)နယ် အရှေ့မြောက်ဘက် မိုင် ၆ဝ ခန့်အကွာမှ မြစ်ဖျားခံခဲ့ပြီးနောက်၊ အနောက်တောင် ဘက်သို့ စီးဆင်းကာ မိုင်းမော၊ နမ့်ခမ်းမြို့များအနီးမှ ဖြတ် သန်း၍ မိုးမိတ်နယ်သို့ ဝင်ပြီးလျှင် မြစ်ဆုံရွာအနီး ရောက်သော အခါ မြောက်ဘက်သို့ မြစ်ကြောင်းတဖန်လှည့်၍ ကသာမြို့ တောင်ဘက် မိုင် ၂ဝ ခန့်ကွာဝေးသော အင်းရွာနားမှ ဧရာဝတီ မြစ်ထဲသို့ ပေါင်းဆုံစီးဝင်သည်။
ထိုကြောင့် ရွှေလီမြစ်သည် တရုတ်၊ ရှမ်းနှင့် ကချင်ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသော တံခါးပေါက်ကြီးဟု ဆိုရပေမည်။
ရွှေလီမြစ်ကို ချီဖင်လွင်ပြင်သို့ မရောက်မီ တရုတ်တို့က လွန်ကျန်၊ လွန်ချွန်ကျန်မြစ်ဟု ခေါ်၍ ရှမ်းတို့က နမ့်ယန်မြစ် ဟု ခေါ်သည်။
ချီဖင်လွင်ပြင်ကို ကျော်လာသောအခါ နမ့်မော မြစ်ဟု ခေါ်ကြပြန်သည်။
အရှည်အားဖြင့် မိုင် ၂၆ဝ ရှိ၍ တောတောင်စိမ့်စမ်း လျှိုမြောင်ကြားမှ ဖြတ်စီးရသောကြောင့် မြစ်ကျဉ်းများ ရေတံခွန်များ ပေါများသဖြင့် အချို့နေရာ၌ ကူးသန်းသွားလာရေး ခက်ခဲသည်။
မြစ်ဆုံရွာအောက်ဘက်တွင် မြစ်ကြောင်းသည် အလွန်ကျဉ်းသည်။
မိုးကုတ်နယ် ရွှေညောင် ပင်ရွာနားမှ စီးဆင်းလာသော ကင်းချောင်းနှင့် မိုးမိတ်မြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာသော နမ့်မိတ်မြစ်တို့သည် ပေါင်းဆုံပြီး နောက် မြစ်ဆုံရွာနားတွင် ရွှေလီမြစ်ထဲသို့ လက်ဝဲဘက်မှ စီးဝင်သည်။
အခြားထင်ရှားသော မြစ်လက်တက်ဟူ၍ကား မရှိချေ။
ရွှေလီမြစ်သည် ကူးသန်းသွားလာရန် များစွာ အသုံး မဝင်သော်လည်း ယင်းကို သစ်ဝါးမျှောရန် အသုံးပြုကြသည်။
နမ့်ခမ်းမြို့အနီး ဆွပ်ခမ်းရွာ အောက်နားတွင် ရွှေလီမြစ်သည် တောင်ကုန်းကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းရသဖြင့် ကိုက် ၁ဝဝ ခန့်သာ ကျယ်၍ ရေတံခွန်များ အလွန်များပြားသဖြင့် လှေ သင်္ဘောများ သွားလာခြင်းမပြုနိုင်ချေ။
ချီဖင်ဒေသ မန်ပင်ရွာ နှင့် ဆွပ်ခမ်းရွာကြား၌သာ ကူးသန်းသွားလာရန် အသုံးဝင်လေ သည်။
ဧရာဝတီမြစ်သို့ စီးဝင်ခါနီး ရွှေလီမြစ်၏ အောက်ပိုင်း ဒေသ၌ သစ်တောကြီးများ ရှိသည်။
ရွှေလီမြစ်ပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော ကူးတို့ဆိပ်များမှာ နောင်ခမ်း၊ ဆွပ်ခမ်း၊ တကျယ်၊ အေအောကာ၊ တာလီ၊ ပိန်းခ၊ ဖျီပေါ၊ မန်းဆတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အချို့သည် အိမ်ခြေနှစ်ဆယ် အစိတ်သာ ဖြစ်သည်။
မိုင်းမောနှင့် နမ့်ခမ်းလွင်ပြင်ဒေသတွင် ရွှေလီမြစ်သည် လွင်ပြင်ကို စီးဆင်းရသော်လည်း အကွေ့အကောက်များသဖြင့် ရေစုန်၌ပင် အသွားအလာ အလွန်နှောင့်နှေးသောကြောင့် ကုန်း လမ်းခရီးဖြင့်သာ အသွားများသည်။
ထိုနေရာရှိ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ဒေသသည် အရှေ့နှင့် အနောက်မိုင် ၃ဝ ခန့်၊ တောင်နှင့်မြောက် ခုနစ်မိုင်ခန့် ရှည်လျားသည်။
ရေမျက်နှာပြင်မှ ပေ ၂၄ဝဝ မြင့်သော ချိုင့်ဝှမ်းဒေသဖြစ်၍ မိုးရာသီတွင် ရေလွှမ်းနေတတ်သည်။
ထိုဒေသသည် ရွှေလီမြစ်တလျှောက်တွင် လူဦးရေအများဆုံးဒေသ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ တစ်သိန်းကျော်ခန့် ရှိသည်။
ရွှေလီနယ်ဒေသကို ရှေးနယ်ရှင်စော်ဘွားကြီးများခေတ်တွင် မြို့စားပေါင်း ၁၅ ဦးတို့ဖြင့် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။
လွတ် လပ်ရေးရပြီးနောက် နယ်ရှင် သိန္နီစော်ဘွားကြီးက ရွှေလီနယ် ဒေသရှိ နမ့်ခမ်းမြို့တွင် ရွှေလီအမတ်တစ်ဦးထားရှိကာ မြို့စား များကို အုပ်ချုပ်စေသည်။
စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ် ပြီးနောက်၌မူ နမ့်ခမ်းမြို့တွင် နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်တစ်ဦးနှင့် မြို့ပိုင်တစ်ဦး၊ မူဆယ်မြို့တွင် မြို့ပိုင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထောက် မြို့ပိုင်တစ်ဦး ထားရှိပြီးလျှင် ယခင်မြို့စားများကို တိုက်သူကြီး များအဖြစ် ဆောင်ရွက်စေသည်။
ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ရှမ်းလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင် သည်။
ကျန်လူမျိုးတို့မှာ ကချင်၊ ပလောင်၊ လီဆူများဖြစ်၍ တရုတ်လူမျိုးလည်း အများအပြား လာရောက်နေထိုင်ကြသည်။
ရွှေလီဒေသ ရှမ်းများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြောင်း ရွေ့ စီးပွားရှာလေ့ ရှိကြသည်။
အထူးသဖြင့် ရှမ်းပြည်မြောက် ပိုင်းရှိ လားရှိုး၊ တန့်ယန်း၊ နမ္မတူမြို့များ၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ရှိ လင်းခေး၊ ပင်လုံ၊ ကျိုင်းတုံ စသော မြို့များသို့ သွားရောက် စီးပွားရှာကြသည်။
ထိုမြို့များ၌မူ နမ့်ခမ်းရှမ်းဟု တွင်သည်။
ယင်းတို့သည် များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဖြစ်ကြသည်။
တစ်ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ခရစ်ယန်၊ မွတ်စလင်နှင့် နတ်များကို ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုဒေသရှိ လူအပေါင်း တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံထက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အဆက်အသွယ် လွယ်ကူသဖြင့် အနေအထိုင် ဓလေ့ထုံးစံ ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် တရုတ်ဆန်သည်။
တရုတ်နှစ်သစ်ကူးချိန်တွင် ပွဲလမ်းသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
စားသောက်ရာ၌လည်း တူဖြင့်ပင် စား၍၊ ဝတ်ဆင်ရာ၌ တရုတ်နိုင်ငံဖြစ် ပစ္စည်းများကို ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိကြသည်။
ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် များသောအားဖြင့် လယ်ယာ ကိုင်းကျွန်း လုပ်ကိုင်စားသောက်ကြသည်။
ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်များမှာ လက်ဖက်ခြောက်၊ ကျောက်ကျော၊ မက်မုံသီး၊ သစ်သော့သီး၊ သစ်အယ်သီး၊ တယ်သီး၊ ဓား၊ လွယ်အိတ်၊ ခမောက် စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုဒေသသို့ ခရီးသွားကြသူများသည် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံဘက်ရှိ ဝမ်တိမ်မြို့ကလေးနှင့် တံတားကလေးသာ ခြားလျက်ရှိသော ပန်ဆိုင်းမြို့သို့၎င်း၊ နမ့်ခမ်းမြို့ရှိ ခွဲစိပ်ကုသ မှုတွင် အထူးကျော်ကြားသော ဒေါက်တာဆီးဂရေ့၏ နမ့်ခမ်း ဆေးရုံသို့၎င်း လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကြရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) လူဦးရေ ရွှေလီဒေသတလျှောက်တွင် ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ပလောင်လူမျိုးများအားအများဆုံးတွေ့ရသည်။
ထို့ပြင် ကချင်လူမျိုးအချို့နှင့် တရုတ်လူမျိုးအနည်းငယ်လည်းတွေ့ရသည်။
မျိုးစိတ်များ ရှားပါးစာရင်းဝင် ရေနေငှက်မျိုးစိတ်များကို ရွှေလီမြစ်အတွင်းတွေ့ရှိရသည်။
ထို့ပြင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် နီးသောအရပ်များတွင် ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနေသည့် ဧရာဝတီလင်းပိုင်များကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွေ့ရလေ့ရှိသည်။
မြစ်ကြောင်းတလျှောက် အရေးပါသည့်မြို့များ မူဆယ် နမ့်ခမ်း မိုးမိတ် မဘိမ်း ကိုးကား Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
မြစ်ငယ်မြစ် (ခေါ်) ဒုဋ္ဌဝတီမြစ် သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ပါဠိဘာသာအားဖြင့် ဒုဋ္ဌဝတီ ဆိုသည်မှာ မြန်မာအဓိပ္ပာယ် အားဖြင့် မြစ်ငယ်မြစ် ဟုပင်ဖြစ်သည်။
မြစ်ငယ်မြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်မှ မြစ်ဖျားခံ စီးဆင်းလာကာ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်ကျော်ကာ သီပေါမြို့မှ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသို့ စီးဝင်လာကာ အင်းဝမြို့အနီးတွင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။
မြစ်လက်တက်များ ဇော်ဂျီမြစ်သည် ကျောက်ဆည်မြို့အနီးတွင် မြစ်ငယ်မြစ်အတွင်းသို့စီးဝင်သည်။
ပန်းလောင်မြစ်သည် အင်းဝအနီးတွင် မြစ်ငယ်မြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။
မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် အရေးပါသည့်မြို့များ နမ္မတူ သိန္နီ သီပေါ သမိုင်းထဲကမြစ်ငယ်မြစ် ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်း၏ ရှမ်းမိဖုရားစောမွန်လှသည် ပုဂံနန်းတော်မှ အထင်လွှဲနှင်ထုတ်ခံရပြီးနောက် ဘခင်ဖြစ်သူ သီပေါစော်ဘွား(အုန်းဘောင်စော်ဘွား) ထံသို့အပြန်တွင် မြစ်ငယ်မြစ်ကမ်းပေါ်၌ စေတီတစ်ဆူကို အဓိဌာန်ပြုတည်ထားခဲ့ရာ ယနေ့အခါတွင် ထိုစေတီကို ရွှေစာရံစေတီ(သို့) ရွှေစာရံဘုရားဟုခေါ်ကြသည်။
ထိုစေတီတွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းကျင်းပလေ့ရှိသည့် ရွှေစာရံဘုရားပွဲမှာ အထူးပင်စည်ကားလှပေသည်။
မင်းသမီးစောမွန်လှအား ဖခင်စော်ဘွားကြီး စောင့်ကြိုနေသောနေရာတွင် တည်ထားသည့်စေတီ(ဘုရား)မှာ ယနေ့တွင် ဘော်ကြိုဘုရားဟု အထူးထင်ရှားသည့် စေတီ(ဘုရား)ပင်ဖြစ်သည်။
ဆည်မြောင်းတာတမံများ မြစ်ငယ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် နာမည်ကျော် ရဲရွာစီမံကိန်းမှာ မန္တလေးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၃၁ မိုင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။
ယခုစီမံကိန်းအပြင် အထက်ရဲရွာစီမံကိန်းကိုပါ တည်ဆောက်လျက် ရှိသည်။
မြစ်ငယ်မြစ်ကူးတံတား မူလကရှိခဲ့သည့် မြစ်ငယ်မြစ်ကူး ရထားလမ်းတံတားမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အမေရိကန်လေတပ်၏ ဗုံးကျဲဖျက်ဆီးမှုကြောင့် ပျက်ဆီးခဲ့ရပြီး စစ်အပြီးတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ယခုနောက်ဆုံး ရန်ကုန် - မန္တလေးကားလမ်းမပေါ်ရှိတံတားသစ်ကြီးမှာ အရှည် ၇၀ဝ ပေ၊အကျယ် ၂၇ ပေ ရှိကာ၊ လူသွားလမ်းအကျယ် တစ်ဖက် ၆ ပေစီရှိပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မြစ်ငယ်မြစ်။
မြစ်ငယ်မြစ်ကို ဒုဋ္ဌဝတီ(တုဋ္ဌဝတီ) မြစ်ဟုလည်းခေါ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်၏ အရေးကြီးသော မြစ်လက်တက်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
မိုင်ပေါင်း ၁၃၁ ခန့်ရှည်လျား၏။