kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Smartest Machine on Earth Retrieved . IBM အား ထူထောင်ခဲ့သူ ထောမတ်စ် ဝပ်ဆင် (Thomas J. Watson) ကို အစွဲပြုကာ အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝပ်ဆင်ကို IBM ၏ DeepQA လေ့လာရေး ပရောဂျက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တီထွင်ထားသည်။
ယင်း ပရိုဂရမ်သည် POWER7 processor အခြေခံသည့် စနစ်ဖြင့် တွက်ချက်သည်။
ဝပ်ဆင်၏ အစွမ်းအစကို စမ်းသပ်သည့် အနေဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် အမေရိကန် Jeopardy! ခေါ် ဉာဏ်စမ်း အစီအစဉ်တစ်ခုတွင် ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်စေသည်။
ဝပ်ဆင်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်သူများမှာ ယင်းအစီအစဉ်တွင် ဆုကြေးအများဆုံး အနိုင်ရခဲ့ဖူးသူ Brad Rutter နှင့် အချိန်အကြာမြင့်ဆုံး ချန်ပီယံအဖြစ် စံချိန်တင်ထားသူ Ken Jennings တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထုတ်လွှင့်သည့် အစီအစဉ် ၃ ခု အနက် ၂ ခုတွင် ဝပ်ဆင်သည် ၎င်း၏ ပြိုင်ဖက် လူသားများကို အနိုင်ရခဲ့သည်။
ဝပ်ဆင်သည် ပထမဆု အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ သန်း၊ Ken Jennings နှင့် Brad Rutter တို့က ၃ သိန်းနှင့် ၂ သိန်း အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။
Ken Jennings နှင့် Brad Rutter တို့က ယင်းတို့၏ ဆုကြေးတစ်ဝက်အား လှူဒါန်းမည်ဟု ဆိုပြီး IBM ကမူ ဝပ်ဆင်၏ ဆုငွေများအား ပရဟိတအဖွဲ့အစည်း ၂ ခုထံ ခွဲဝေလှူဒါန်းလိုက်သည်။
ဤပြိုင်ပွဲသည်လည်း Jeopardy! အစီအစဉ် သမိုင်းတလျှောက်တွင် လူသားနှင့် ကွန်ပျူတာ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ဉာဏ်ရည်ပြိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ယူဖရေးတီး-တိုက်ဂရစ် မြစ်နှစ်သွယ် ဒေသ (ဘေဘီလုံလွင်ပြင်) ၏ မြောက်ဖက်၊ လခြမ်းရပ်ဝန်းဒေသ ၏တောင်ဖက်တွင် အဆူး(Assur) အမည်ရှိ ဒေသတည်ရှိသည်။
အဆူး ဟူသည့် အမည်မှာ ကိုးကွယ်သော နတ်အား အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး နောင်တွင် အဆီးရီးယား(Assyria) ဟုပြောင်းလဲ ခေါ်ဆိုလာကြကာ ထိုဒေသရှိ လူမျိုးများအား အဆီးရီးယန်း ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
ထို အဆီးရီးယန်းတို့သည် မည်သည့်မျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ကို လည်းကောင်း၊ မည်သည့်အချိန် မည်သည့်ဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်ကို လည်းကောင်း ကောင်းစွာမသိရှိရပေ။
ဘာသာစကားအားဖြင့် အက်ကတ်ဒီးယန်းများနှင့် ဆင်တူကာ ကွဲပြားမှုအနည်းငယ်ရှိသည်။
ထိုလူမျိုးများသည် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း မြစ်နှစ်မြွှာမြေဟုခေါ်ဆိုသော ယူဖရေးတီးမြစ်နှင့် တိုင်းဂရစ်မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် နိုင်ငံ ထူထောင် စိုမိုးခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ သုံးကြိမ်စိုးမိုးခဲသည့်အနက် ဒုတိယအကြိမ် စိုးမိုးသူ ဆီးမိုက်နွယ်တို့၏ ရှေးဟောင်းနိုင်ငံမှာ အဆီးရီးယားနိုင်ငံဖြစ်၍ ယခုခေတ် အီရက်နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။
ခေတ်ဦး အဆီးရီးယန်း သမိုင်း ဘီစီ ၂၉၀၀ ခန့်မှ စကာ အဆီးရီးယန်းတို့သည် မြို့ပြနိုင်ငံများ တည်ထောင်ကာနေထိုင်ကြသည်။
ထိုမြို့ပြနိုင်ငံများတွင် အဆီးရီးယန်းများသာမက၊ ဆူမားရီးယန်းများပါ ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။
ဘေဘီလုံနိုင်ငံ စတင်ထွန်းကားခဲ့သော ဘီစီ ၂၅ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်ကပင် အဆီးရီးယန်းတို့သည် မြစ်နှစ်မြွှာ၏ မြစ်ဖျား အနီးအပါး၌ နေထိုင်၍ နိုင်ငံထူထောင်လျက် ရှိကြသည်။
ဆူမားတို့ ကောင်းစားစဉ်ကပင် အဆီးရီးယန်းတို့သည် ဆူမား တို့နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ကြဖူး၏။
အီဂျစ်လူမျိုးတို့လည်း ဆက်ဆံကြဖူး၏။
ထိုလူနှစ်မျိုးတို့ထံမှ အတုခိုးစရာကောင်းသော ယဉ်ကျေးမှုဟူသမျှကို အတုခိုးကြ၏။
စာအရေးအသား ကို ဆူမားတို့ထံမှ နည်းယူရေးသားကြ၏။
သို့သော် စာရေး သောအခါ အီဂျစ်လူမျိုးတို့ကဲ့သို့ ကျူရိုး ပြန့်များပေါ်တွင် မင်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။
အဆီးရီးယားမြို့ပြနိုင်ငံများသည် သေးငယ်ကာအင်အားနည်းသည်ဖြစ်၍ မြောက်ပိုင်းမှ ဟစ်တိုက်နွယ်ဝင်များ၏ မကြာခဏကျူးကျော်ခြင်းကို ခံရလေ့ရှိသည်။
ထို့အတူ တောင်ပိုင်းအမ်မိုရိုက်နွယ်ဝင်များ အင်အားကြီးလျှင်လည်း အသာတကြည်ပင် လက်အောက်ခံကြသည်။
ကာလကြာသောအခါ အဆီးရီးယန်းများသည်လည်း ကျူးကျော်စစ်များကို တွန်းလှန်ရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်စစ်တပ်များအား ဂရုတစိုက်ဖြင့် ထူထောင်လာကြသည်။
ထို့အတူ မိမိအား အုပ်စိုးဖူးပါလျက်နှင့် ပျက်သုဉ်းသွားရသည့် အင်အားကြီးသူများထံမှလည်း သင်ခန်းစာများကို ကောင်းစွာရကြသဖြင့် မြို့ပြနိုင်ငံများအဖြစ်မှ စည်းလုံးသည့် နိုင်ငံတစ်ခုအသွင်သို့ ကူးပြောင်းလာကာ အဆူးမြို့သည် နိုင်ငံ၏အချက်အချာ မြို့ကြီးဖြစ်လာသည်။
ထို့ပြင် အဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင် အရပ်များ၌ ခက် ထန်ကြမ်းတမ်းသော တောင်ပေါ်လူရိုင်းများ နေထိုင်ကြရာ ရံဖန်ရံခါ ထိုလူများသည် ကွင်းပြင်သို့ ဆင်းကာ အဆီးရီးယန်း တို့အား လုယက် တိုက်ခိုက်ကြ၏။
တိုက်ခိုက်တိုင်း အဆီးရီး ယန်းတို့သည် ပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ကြရ၏။
ခုခံ တိုက်ခိုက် ရဖန် များလတ်သော် ယင်းတို့သည် စစ်အတတ်၌ ကျွမ်းကျင် လာကြ၏။
မြင်းစီး အတတ်၌လည်း ကျွမ်းကျင် လိမ်မာကြ၏။
လူတိုင်းလူတိုင်း စစ်သားဖြစ်လာကြလေသည်။
ယင်းသို့ဖြစ်ရ ကား အဆီးရီးယန်းတို့သည် ဘေဘီလုံးနီးယန်းတို့ထက် ကြမ်းတမ်း၍ စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု စစ်အင်အား ကြီးထွားစေရန်သာမက စီးပွားအင်အားကြီးထွားရန်ပါ အဆီးရီယန်းတို့ ကြိုးစာကြသည်။
အာရှမိုင်းနားတောင်ဖက်ရှိ စီလီရှားဒေသမှ ငွေတွင်းများအထိတိုင် အဆီးရီးယန်းတို့ ပေါက်ရောက်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ထိုမှ ရရှိသည့် ငွေအား ကုန်စည်ဖလှယ်ရေးတွင် အစားထိုးအသုံးပြုကြသည်။
ငွေထုတ်လုပ်ရေးနှင့် အာမခံချက်ထားရှိရေးတွင်မူ ဝတ်ကျောင်းများမှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။
ထိုမျှမက ချက်လက်မှတ် အဖြစ်လည်း ရွှံ့ပြားများတွင် စာရေးမှတ်၍လည်း အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထိုသို့ ငွေ၊ ချက်လက်မှတ် အသုံပြုနည်းများသည် ကုန်စည်ရောင်းဝယ်ရေးတွင် အထူးအဆင်ပြေလွယ်ကူစေသဖြင့် နောင်တွင် လူ့ယဉ်ကျေးမှုကို ပြောင်းလဲပေးစေနိုင်သည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။
အင်ပါယာထူထောင်ခြင်း အဆီးရီးယားနိုင်ငံငယ်လေးသည် အစဦးတွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှုများကို ခံရသဖြင့် ထိုကျူးကျော်စစ်များအား ခုခံတွန်းလှန်နိုင်ရန်အတွက် အမြဲတမ်းစစ်တပ်များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
အင်အားတောင့်တင်းသည့် စစ်တပ်ကို ပိုင်ဆိုင်သောအခါတွင် မိမိကတစ်လှည့် အခြားနိုင်ငံများကို ကျူးကျော်ရန်ပါ ရည်ရွယ်လာကြသည်။
ရှေးဦးစွာ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ရရှိရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေအား သိမ်းယူရန်ကြိုးစားသည်။
သို့သော် ထိုဒေသတွင်ရှိကြသည့် များပြားလှသော မျိုးနွယ်စုနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အနိုင်ယူရန်မှာ ခက်ခဲလှသည်။
ထိုနိုင်ငံများမှာ အင်ဒို-ဥရောပသားများ၏ မီတန်းနီးနိုင်ငံ၊ ဖီနီရှန်းနိုင်ငံ၊ ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ဆီးရီးယားမြို့ပြနိုင်ငံငယ်များဖြစ်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် မီတန်းနီးနိုင်ငံသည် စစ်အင်အားတောင့်တောင်းကာ တစ်ချိန်က အဆီးရီးယားတို့အား ကျူးကျော်အုပ်ချုပ်ဖူးသည်။
ထို့အပြင် ထိုနိုင်ငံများအား ထီးရိပ်မိုးထားသည့် အနောက်ဖက်မှ အီဂျစ်တို့ကိုလည်း ရင်ဆိုင်ရမည့် အနေအထားတွင်ရှိပြန်သည်။
ဘီစီ၁၄၀၀ ခန့်တွင် အာရှမိုင်းနားဒေသမှ ဟစ်တိုက်များ အင်အားကောင်းလာကာ အင်ပါယာထူထောင်၍ တောင်ဖက်ရှိ အီဂျစ်အင်ပါယာနှင့် စစ်ပြိုင်ပြုကြသည်။
ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်တွင် အနောက်ဖက်မှ ရန်သူများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဟစ်တိုက်အင်ပါယာပြိုလဲသွားသည်။
စစ်ကာလကြာမြင့်သဖြင့် အီဂျစ်လည်း နောက်နှစ် ၁၀၀ ခန့်တွင် ဆက်လက်ပြိုလဲသွားပြီး အီဂျစ်နှင့် လက်တွဲသည့် မီတန်းနီးနိုင်ငံပါ အင်အားချိနဲ့သွားသည်။
သို့ဖြင့် အဆီးရီးယန်းတို့၏ အနောက်ဖက်ကျူးကျော်စစ်တွင် အဓိကအခက်အခဲကြီးများ မြိုလဲကာ အင်အားအသင့်အတင့်သာရှိကြသည့် ပါလက်စတိုင်း၊ ဖီနီရှန်း နှင့် ဆီးရီးယားတို့သာ ကျန်တော့သည်။
သို့သော် အဆီးရီးယန်းတို့အနေဖြင့် အရှေ့ဖက်နှင့် တောင်ဖက်တစ်လွှားမှ အင်အားကြီး ရန်သူများအား ရင်ဆိုင်နေခဲ့ရသဖြင့် ဘီစီ ၇၅၀ ရောက်မှသာလျှင် မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေဖက်သို့ ဦးတည်လာနိုင်သည်။
ဆီးရီးယားနိုင်ငံများအနက် အင်အားကောင်းသည့် ဒမက်စကပ်အား အကြီးအမှူးထားကာ ကျန်မြို့ပြနိုင်ငံများက အဆီးရီးယန်းတို့အား ခုခံကြသော်လည်း ဘီစီ ၇၃၂တွင် ဒမက်စကပ် ကျသဖြင့် ကျန်မြို့ပြနိုင်ငံငယ်များလည်း အဆီးရီးယားထံ အညံ့ခံရသည်။
ထိုနောက်တွင် အနီးအပါးရှိနိုင်ငံငယ်များအား ဆက်လက် ချီတက်သိမ်းသွင်းသည်။
ထိုအချိန်မှစကာ အဆူးမြို့အား အခြေတည်သည့် အဆီးရီးယားအင်ပါယာသည် အနောက်အာရှတွင် အင်အားပြည့်ဝသည့် အင်ပါယာအဖြစ်သို့ရောက်လာသည်။
ဒုတိယမြောက် ဆာဂွန် ထိုသို့ ချီတက်စဉ် ဘီစီ၇၂၂တွင် ဘုရင်နတ်ရွာစံသဖြင့် သားဖြစ်သူက ဒုတိယမြောက် ဆာဂွန်(ဘီစီ ၇၂၂-၇၀၅)ဘွဲ့ခံကာ နန်းတက်သည်။
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် အဆီးရီးယားအင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်ရောက်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
မြို့တော်အား နင်နဗေး(Nineveh) မှ ဒူး-ရှားရူးကင်း(Dur-Sharrukin) သို့ပြောင်းရွှေ့သည်။
၎င်းလက်ထက်တွင် နိုင်ငံအတွင်း ဆက်သွယ်ရေးအတွက် လမ်းမများအား ဖောက်လုပ်စေသည်။
မြို့တော်နှင့် ဆက်စပ်ထားသည့် လမ်းမများ၏ အချက်အချာနေရာတိုင်းတွင် အမှုထမ်းများ ခန့်ထား၍ စာလွှာများ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ရသည်။
၎င်းမှာ စာပို့စနစ်နှင့် စာတိုက်စနစ်၏ အစဖြစ်သည်။
ဆနက်အာရစ် ဒုတိယမြောက် ဆာဂွန် လွန်လျှင် သားဖြစ်သူ ဆနက်အာရစ်(ဘီစီ ၇၀၅-၆၈၁)ဆက်ခံသည်။
နန်းတက်ပြီး ငါးနှစ်အတွင်း လခြမ်းရပ်ဝန်းဒေသ တစ်ခုလုံးကို အင်ပါယာအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနောက်တွင် အီဂျစ်နယ်စပ်ဖြစ်သည့် အနောက်ဖက် မြေထဲပင်လယ်ကမ်းရိုးတမ်းနယ်များကိုပါ သိမ်းယူသည်။
အီဂျစ်အား သိမ်းပိုက်ရန်စီစဉ်သော်လည်း စစ်သည်များ ရောဂါဆိုးတစ်မျိုး ကူးစက်ခံရသဖြင့် ဆုတ်ခွာရသည်။
ထိုနောက် ဘေဘီလုံမှ ပုန်ကန်သဖြင့် ပြင်းထန်ရက်စက်စွာ နှိမ်နှင်းသည်။
ပုန်ကန်သူများအား သတ်ဖြတ်အပြစ်ပေးသည်။
မြို့သူမြို့သား နှစ်သိန်းခန့်ကိုလည်း သုံပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြို့တော်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။
ထိုမှ အားမရသဖြင့် ယူဖရေးတီးမြစ်မှ ရေသယ်ယူသည့် တူမြောင်းကြီးအား ဘေဘီလုံမြို့သို့ ဖောက်ချသေးသည်။
ဘုရင် ဆနက်အာရစ်သည် ဘိုးဘေးများ တည်ထောင်သွားသည့် နန်းတော်အား တိုးချဲ့ပြုပြင်သည်။
မြို့တော်အား နင်နဗေး သို့ပြန်လည် ရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ပါယာ၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်လာစေရန် အားထုတ်သည်။
ဖခင် ဒုတိယမြောက် ဆာဂွန်လက်ထက်က အစပျိုးခဲ့သည့် လမ်းမများဖောက်လုပ်ခြင်းနှင့် စာတိုက်စနစ်များအား တိုးချဲ့ဖွံဖြိုးစေသည်။
ထို့ကြောင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရေးတွင်လည်းကောင်း၊ လက်အောက်ခံဘုရင်ခံများနှင့် ဆက်ဆံရာတွင်လည်းကောင်း၊ တိုက်ပွဲကာလများတွင် စစ်တပ်များအား လွယ်ကူစွာ အရွှေ့အပြောင်း လုပ်နိုင်သဖြင့် လည်းကောင်း များစွာ တိုးတက်လာသည်။
မြို့တော် ရေရရှိရေးအတွက် မိုင်သုံးဆယ်ကျော်အရပ်မှ ရေအား သယ်ယူသည်။
ထိုရေသယ်ယူရာ မြစ်ကြောင်းတစ်နေရာတွင် ကျောက်သားတမံ တူးမြောင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ထားပြီး ၎င်းမှာ ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံး ကျောက်သားတမံတူးမြောင်း ဖြစ်သည်။
နင်နဗေးမြို့တော် နင်းနဗေးမြို့တော်သည် မြို့ရိုးနှစ်ထပ်ကာရံထားသော မြို့ဖြစ်ပြီး အပြင်မြို့ရိုးသည် တိုက်ဂရစ်မြစ်ကမ်းနဖူးပေါ်တွင် အရှည်နှစ်မိုင်ခွဲခန့် ရှိသည်။
ကျန် အစိတ်အပိုင်းများမှာ ရှစ်မိုင်ကျော် ရှည်လျားသည်။
ထိုအတွင်းတွင်မှ အတွင်းမြို့ရိုးဖြင့် ကာရံထားသည့် နန်းတော်တည်ရှိပြန်သည်။
ဘုရင် ဆနက်အာရစ်သည် ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးရေးတွင် အထူးဝါသနာပါသူဖြစ်သဖြင့် မြို့တော် နင်နဗေးပန်ဝန်းကျင်ရှိ တိုက်ဂရစ်မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဥယျာဉ်များစိုက်ပျိုးစေသည်။
ထိုဥယျာဉ်များတွင် သူ့အင်ပါယာအတွင်းရှိ ထူးခြားသည့် သစ်ပင်ပန်းပင်များအား စိုက်ပျိုးထားရှိစေသည်။
ထိုအပင်များအနက် အိန္ဒိယမှ ယူဆောင်လာသည့် ဝါပင် လည်းပါဝင်သည်။
အီဂျစ်အား အနိုင်ရခြင်း ဆနက်အာရစ်အား ဆက်ခံ၍ ဘီစီ ၆၈၁တွင် သားတော် အီဆာဟက်ဒွန်(Esarhaddon) (ဘီစီ ၆၈၁-၆၉၉)နန်းတက်လာသည်။
၎င်းလက်ထက်တွင် အီဂျစ်က မြေထဲပင်လယ် ကမ်းခြေဒေသရှိ နိုင်ငံငယ်များအား ပုန်ကန်ရန် အားပေးသဖြင့် အီဂျစ်သို့ စစ်ချီသည်။
အီဂျစ်အောက်ပိုင်းဖြစ်သည့် နိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသအား သိမ်းယူပြီးချိန်တွင် အီဆာဟက်ဒွန် ကွယ်လွန်သဖြင့် သားတော် အဆူးဘာနီပါ(Assurbanipal)(၆၉၉-၆၂၆) မှ ဆက်လက်ဦးဆောင်သည့်အတွက် အီဂျစ်လည်း အညံ့ခံရသည်။
အဆီးရီးယား တပ်မတော် ဒုတိယ ဆာဂွန်လက်ထက်တွင် တည်ထောင်လာသည့် အဆီးရီးယား တပ်မတော်ကြီးသည် ၎င်း၏မြေးတော်စပ်သည့် အီဆာဟက်ဒွန် လက်ထက်တွင် အင်အားအင်မတန် တောင့်တင်းသည့် စစ်တပ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုစစ်တပ်ကြီးသည် သံ လက်နက်တပ်ဆင်ထားသည့် စစ်တပ်ကြီးဖြစ်သည်။
တပ်ဖွဲ့စည်းပုံအရ စစ်သည်အများစုမှ လေးသည်တော်များဖြစ်ပြီး ၎င်းနောက်တွင် လှံရှည်ကိုင်သည့် ဒိုင်းကာ ခြေလျင်စစ်သည်များဖြစ်သည်။
ထိုနောက်တွင် မြင်းတပ်နှင့် မြင်းဆွဲစစ်ရထားများ ပါဝင်သည်။
ထို့အပြင် ဘီးခြောက်လုံးပါ သံချပ်ကာရထားများအား မြို့ရိုးဖျက်လက်နက်အဖြစ် သုံးကြသေးသည်။
ထို သံချပ်ကာကားပေါ်တွင် သံဖြင့် ကာရံထားသည့် မျှော်စင်ငယ် နှစ်ခုပါဝင်ပြီး တစ်ခုမှာ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲအတွက်ဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ခုမှာ လေးသည်တော်များအတွက်ဖြစ်သည်။
ထိုလက်နက်များအပြင် ကျော်ကြားသည့် အဆီရီးယန်းတပ်သားတို့၏ အရည်အချင်းတစ်ရပ်မှာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရသည့် မြို့ပြများသည် ပြာပုံအတိကျန်ရစ်တတ်သည့် အပြင် ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် ထိုမြို့၏အကြီးအကဲ၊ ရှင်ဘုရင် စသူတို့မှာလည်း အရှင်လတ်လတ် တံကျင်လျှိုကာ သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံရသေးသည်။
မြို့သူမြို့သားများကိုလည်း သတ်ဖြတ်ကာ အစုလိုက်ပုံထားလေ့ရှိသည်။
ထို့နောက်တွင် ရှိသမျှသော ရွှေငွေ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွား၊ မြင်း စသဖြင့် မကျန်လေအောင် သိမ်းယူလေ့ရှိသည်။
အညံ့ခံသည့်တိုင် ရှင်ဘုရင်အား ခေါင်းဖြတ်၍ ထိုခေါင်းပြတ်ကို အမတ်များက လည်တွင် ဆွဲထားရပြန်သည်။
အင်ပါယာ ယိမ်းယိုင်လာခြင်း အကြောင်းရင်းများ နိုင်ငံကျယ်ပြန့်လာသည့်အတွက် စစ်တပ်ကိုလည်း တိုးချဲ့လာရသည်။
ယခင်ကာလများက လယ်သမားများအနေဖြင့် စစ်ပွဲအချိန်များမဟုတ်လျှင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးပြီး စစ်ပွဲရှိလျှင် စစ်မှုထမ်းကြရသည်။
သို့သော် အမြဲတမ်းစစ်တပ်တည်ထောင်လိုက်သောအခါတွင် လယ်သမားတို့အနေဖြင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းဖြင့်သာ အသက်မွေးရတော့ပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။
ထို့ကြောင်း အင်ပါယာတစ်ဝှမ်းတွင် စိုက်ပျိုးသူမဲ့ လယ်မြေများ ပေါများလာပြီး စီးပွားရေး ဆုပ်ယုတ်လာသည်။
ထိုသို့ စီးပွားရေး ကျဆင်းနေချိန်တွင် အင်ပါယာအတွင်းသို့ စီးပွားရေး အမြင်ကျယ်သည့် အာရေးမီးယန်း(Arameans) လူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးကဏ္ဍကို အချိန်တိုအတွင်း ဦးဆောင်နိုင်သူများ ဖြစ်လာသည်။
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အဆီးရီးယန်းဘာသာစကားနှင့် အာရေးမီးယန်းဘာသာစကားနှစ်ခုတွင် အာရေးမီးယန်းဘာသာစကားမှာ အသုံးကျယ်ပြန့် တွင်ကျယ်လာပြီး အဆီးရီးယန်းဘာသာစကားမှာ ကျဆင်းလာသည်။
မြို့တော် နင်နဗေးမှာပင် အဆီးရီးယန်းဘာသာစကားထက် အာရေးမီးယန်းဘာသာစကားကို ပိုမိုအသုံးပြုလာကြသည်။
ထိုအချက်များကြောင့် အင်ပါယာယိမ်းယိုင်လာသည့်အချိန်တွင် အဘက်ဘက်မှ မျိုးနွယ်စုများက အင်ပါယာဗဟိုချက်ကို ဦးတည်ကာ ကျူးကျော်ရွှေ့ပြောင်း အခြေချလာကြခြင်းမှာလည်း ပြဿနာကြီးတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်။
တောင်ဖက်မှ အာရေးမီးယန်းများ၊ အရှေ့ဖက်ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ဖက်မှ ကယ်လ်ဒီးယန်းများ(Caldians)၊ မြောက်ဖက်မှ အင်ဒို-ဥရောပအနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် မီးဒီးစ်လူမျိုး(Medes) နှင့် ပါရှန်းလူမျိုး(Persians) များ ဦးဆောင်ဝင်ရောက်လာကြသည်။
အဘက်ဘက်မှ လူလှိုင်းကြီးများသဖွယ် အုပ်စုကြီးငယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာကြခြင်းကို အဆီးရီးယန်းတို့ မည်သို့မှ မဖြေရှင်းနိုင်ကြတော့ပေ။
အင်ပါယာပြိုလဲစေသည့် အရေးကြီးသည့် အချက်တစ်ချက်မှာ စစ်တပ်အတွင်းတွင် လက်အောက်ခံနိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားသားများ များပြားလွန်းနေခြင်းမှာလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အမှန်တကယ် ပျက်စီးချိန်ကြုံသောအခါတွင် အဆိုပါ နိုင်ငံခြားသားတို့မှာ မည်သို့မျှ အားထုတ်ကြိုးပမ်းခြင်းမရှိတော့ဘဲ အဆီးရီးယန်းများပျက်လျှင် မိမိတို့ လွတ်လပ်မည် ဟူသော အတွေးမျိုးဖြင့်ပင် ရန်သူဖက်မှ ပါကြတော့သည်။
ပျက်စီးခြင်း ဘီစီ ၆၁၆တွင် တောင်ပိုင်းဒေသများရှိ ကယ်လ်ဒီးယန်းတို့သည် အဆီးရီးယန်းတို့အား ဆန့်ကျင်သည့် အနေဖြင့် ဘေဘီလုံအား မြို့တည်ကာ နဘိုပေါ်လက်ဆာ(Nabopolassar) ဆိုသူက အက်ကတ်ဘုရင်(King of Akkad) အမည်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လေသည်။
နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် အဆူးမြို့တော်ဟောင်းအထိ ချီတက်တိုက်ခိုက်လာသည်။
ထိုတိုက်ပွဲများတွင် အဆူးမြို့တော် မကျသော်လည်း အဆီးရီးယန်းတပ်များက နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် မရှုမလှရှုံးနှိမ့်သည်။
ဘီစီ ၆၁၄တွင် မြောက်ပိုင်းမှ မီးဒီးစ်တို့သည် ဘုရင် ဆိုင်းယက်ဆီရိစ်(Cyaxares)၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် အဆူးမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်သည်။
ထိုနောက် နဘိုပေါ်လက်ဆာနှင့် ဆိုင်းယက်ဆီရိစ်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ နင်နဗေးမြို့တော်ကို တိုက်ခိုက်သည်။
အဆီးရီးယန်းတို့အနေဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံကြသော်လည်း တတိယအကြိမ် ဘီစီ ၆၁၂တွင် နင်နဗေးမြို့တော်သည် ပြပုံဘဝသို့ ဆင်းသက်ရသည်။
ထိုပြာပုံ၊ မီးခိုးလုံးကြီးအား မြင်တွေ့ရသည့်အတွက် ရက်စက်သည့်အင်ပါယာအောက်မှ လွတ်မြောက်သည့်အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် လူတို့၏ ဟစ်ကြွေးသံမှာ ကပ်စပီယန်ပင်လယ်မှ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းအထိ တစ်ခဲနက် ပေါ်ထွက်လာသည်ဟုပင် ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ပြသခဲ့သည့် မြန်မာဂရပ်ဖစ်အနုပညာပြပွဲ မြန်မာဂရပ်ဖစ်အနုပညာပြပွဲကို ၂၀⁠၀၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှ ၁၄ ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့ ပြည်လမ်းရှိ အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ပြသခဲ့သည်။
ယင်းပြပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းရှိ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာရှင် ၁၄၀ ကျော် ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
ယင်းပြပွဲသည် ဂရပ်ဖစ်ပြပွဲနှင့် ပတ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပသော ပြပွဲကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပြပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဂရပ်ဖစ်အနုပညာရှင်ကြီးများ၊ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာအသိုင်းအဝန်းတွင် လုပ်ကိုင်နေသူများနှင့် ဂရပ်ဖစ်အနုပညာအသိုင်းအဝန်းသို့ ဝင်ရောက်ရန်ကြိုးစားနေသော လူငယ်ဂရပ်ဖစ်အနုပညာရှင်များပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဂရပ်ဖစ်အတတ်ပညာ၊ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသော လုပ်ငန်းရှင်များလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဘဂဝံရှရီရပ်ဂျနီးရှ် (Bhaghwan Shree Rajnessh) ဖြစ်သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင်မွေးဖွားပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် တွင်ကွယ်လွန်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဟောပြောသွန်သင်ပြသသည့် ဆရာတစ်ဦးအနေဖြင့် လူသိများသည်။
အမေရိကန်၊ ဥရောပနှင့်အာရှနိုင်ငံများတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသောတပည့်သာဝကများရှိခဲ့သည်။
သူ့ဒဿနများသည် အနောက်တိုင်း နှင့်အရှေ့တိုင်းဒဿများကို ရောမွှေပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ဈင်ဗုဒ္ဓဝါဒကိုအခြေခံသည်ကများသည်။
သူဟောကြားသည့် တရားဒေသနာများတွင် တရားထိုင်ခြင်း၊ အတ္တကိုပယ်ခွာခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိက ဆန္ဒများကိုစွန့်ပယ်ခြင်း၊ ဘဝအဓိပ္ပာယ်ကို စိတ်ကူးနှင့်လက်တွေ့ ပေါင်းစပ်စေခြင်းစသည့် ဦးတည်ချက်များဖြင့် ဟောပြောသွန်သင်ဆုံးမလေ့ရှိသည်။
ဒဿနပညာကို Jabalpur တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ထိုတက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။
Saugar တက္ကသိုလ်တွင် M.A ဘွဲ့ကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။
သူ့မူလအမည်မှာ ချန်ဒရာမိုဟန်ဂျိန်း (Chandra Mohan Jain) ဖြစ်ပြီး၊ သူ့ကိုနောက်ပိုင်းတွင် ရဂျ်နီးရှ် ဟူ၍ခေါ်ကြသည်။
ဘဂဝံ ဆိုသည်မှာ ဟင်ဒီဘာသာစကားအရ "နတ်ဘုရား" ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အိန္ဒိယ တစ်နိုင်ငံလုံးလှည့်လည်သွားလာပြီး သူ့အတွေးအခေါ်များကို ဟောပြောပို့ချခဲ့ပြီး Pune (Poona) တွင် တရားစခန်းတစ်ခုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၀ အစောပိုင်းမှစပြီး သူ၏ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာသဘောထား၊ စိတ်ဝိညာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သည့်အမြင်၊ လက်တွေ့ကျသည့် လိင်မှုဆိုင်ရာ အတွေးတို့ကြောင့် ဥရောပနှင့် အမေရိကနိုင်ငံများ အပါအဝင် ဘာသာဝင်ပေါင်း ၂၀၀၀၀၀ ခန့်အထိတိုးပွားလာသည်။
သူ့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ Kuchwada တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက တက္ကသိုလ်ကိုစွန့်ခွာကာ နိုင်ငံအနှံ့ လှည့်လည်ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သူ့အယူအဆများကို လွတ်လပ်စွာ လှည့်လည်ဟောပြောပို့ချခဲ့သည်။
သူမကွယ်လွန်မီကာလအထိ သူ့တရား စခန်းသို့ ပြည်တွင်းပြည်ပမှ စိတ်ပါဝင်စားသူများ ထောင်သောင်းချီပြီး လာရောက်ဖူးမြော်ရင်း တရားနာခဲ့ကြသည်။
သူ၏ Ashram တရားစခန်းတွင် တရားအားထုတ်နိုင်ခြင်း၊ စိတ်တင်းကျပ်မှုများ ခံစားရမှုများကို ပြေရာပြေကြောင်းရင်ဖွင့်နိုင်ခြင်း၊ စိတ်တည်ငြိမ်ရာ တည်ငြိမ်ကြောင်း ဆောက်တည်ခြင်းများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ သွန်သင်ဆုံးမမှုများကို လူကြိုက်များလှသဖြင့် နောက်လိုက်တပည့်သာ၀ကများ အတော်လေးတိုးပွားလာသည်။
အနောက်တိုင်းမှ တပည့်သာဝကများဆိုလျှင် သူတို့၏ အမည်များကို အိန္ဒိယသက္ကတဘာသာဖြင့် အမည်ပြောင်းကြသည်အထိ ဩဇာတိက္ကမကြီးထွားခဲ့သည်။
ထိုသို့အမည်ပြောင်းလိုက်ခြင်းဖြင့် သူတို့၏စိတ်ဓာတ်များ အသစ်တဖန်ပြန်လည်မွေးဖွားလာပြီဟူ၍ ယူဆကြသည်။
၁၉၇၀ ကာလများအတွင်း သူ့တရားစခန်းတွင် တရားလာ အားထုတ်နေသူအချင်းချင်း အယူအဆများကွဲပြားကာ တိုက်ခိုက်မှုများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ရပ်ဂျ်နီးရှ်ကလည်း ဤကမ္ဘာလောကကြီးတွင် သူ၏ တပည့်သာဝကများသာလျှင် လွတ်မြောက်ကျော်လွှားနိုင်သည်ဟူ၍မြင်လာသည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ Oregon နယ် Big Muddy Ranch သို့ ရောက်လာပြီးအခြေချသည်။
၁၉၈၅ ခုနှစ် တွင် ရပ်ဂျ်နီးရှ်ဘုံရွာကြီးတစ်ခုကို သူ၏တပည့်များနှင့်ထူထောင်ပြီး စုပေါင်းလယ်ယာလုပ်ငန်းများကို စုပေါင်းလုပ်အားဖြင့် အကောင်အထည် ဖော်ရန် ကြိုးစားတည်ဆောက်ခဲ့ သည်။
သူ့စီမံချက်များသည် ငွေကြေးဆိုင်ရာပြဿနာ၊ ဥပဒေနှင့်နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာအခက်အခဲ၊ အဆိပ်ခပ်ခြင်း တယ်လီဖုန်းကြားဖြတ်နားထောင်ခြင်းစသည့် စွပ်စွဲချက်များကြောင့် အကောင်အထည်မဖော်နိုင်လောက်အောင်ဖြစ်လာသည်။
ရပ်ဂျ်နီးရှ်သည် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဌာနအားလိမ်လည်သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ရှောင်တိမ်းခဲ့ရသည်။
ကမ္ဘာအနှံ့ခြေဆန့်ပြီး မူလအက်ရှ်ရမ် တရားစခန်းသို့ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင်ပြန်ရောက်လာသည်။
နောင် ၂ နှစ်အကြာတွင် သူ့အမည်ကို အိုရှိုဟူ၍ ပြောင်းလိုက်သည်။
အိုရှိုဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးသတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း သူက သမုဒ္ဒရာအတွင်း ဘဝတွေအားလုံး သက်ဆင်းကွယ် ပျောက်ခြင်းဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်ကိုယူထားသည်။
အက်ရှ်ရမ်တွင် တပည့်သာဝကပေါင်း ၁၅၀၀၀ အထိတိုးပွားလာသည်။
သူကွယ်လွန်သည့် ၁၉၉၀ နောက်ပိုင်းတွင် သူ့ပည့်များသည် အက်ရှ်ရမ်တွင်ဆက်လက်နေထိုင်ပြီး အိုရှိုနိုင်ငံတကာဘုံအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
ယနေ့တိုင် သူ့ဝါဒ သူ့သဘောတရား၊ သူ့ဒဿနများကိုလေ့လာရန် တရားစခန်းသို့လာရောက်ခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်း၊ တရားမှတ်ခြင်းများပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။
ဒီမိုကရေစီဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးအာဏာကို ပြည်သူအားလုံး အညီအမျှခွဲဝေရ ယူပိုင်ခွင့်ရှိခြင်းဆိုသည့်သဘောဖြစ်သည်။
ခေတ်သစ်တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီစနစ် (Representative Democracy) သည် ပြည်သူတို့၏ မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ပိုင်ခွင့် (right to vote) ကို အထင်ရှားဆုံးဖော်ထုတ်ပြသနိုင်သည့် ဒီမိုကရေစီစနစ်တစ်ခုဟုဆိုနိုင်သည်။
သမိုင်းမတင်မီကာလ ဒီမိုကရေစီနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံစည်းမျဉ်းအရ အုပ်ချုပ်ခြင်းသည် သီးခြားစီဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့သည့် ဘီစီ ၅၀၈၊ ရှေးဟောင်း အေသင်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် စတင်ဖြစ်ထွန်းခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ဒီမိုကရေစီနည်းကျ အစိုးရပုံစံကို ၅ ရာစုလောက်ကတည်းက ကမ္ဘာ့နေရာအတော်များများတွင် တွေ့နေရပြီဟုဆိုနိုင်သည်။
ဒီမိုကရေစီကို လူမျိုးနွယ်စု (tribe) များစတင်ဖွဲ့စဉ်းမိစဉ်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။
ရှေးဦးဒီမိုကရေစီ (primitive democracy) သို့မဟုတ် လူမျိုးစုနွယ်အလိုက်စုဖွဲ့မှု (tribalism) သည် ကျေးရွာလူနေမှုအဆင့်မှစတင်ခဲ့သည်။
ကျေးရွာသူ ရွာသားတို့သည် ကျေးရွာအတွင်း ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရသည့် ပြဿနာမှန်သမျှကို ရွာခေါင်းဆောင်၏ရှေ့မှောက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ဖြေရှင်းခြင်းပြုကြသည်။
ထိုသို့စုဝေးဖြေရှင်းရာတွင် ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်းမှ သက်ကြီးရွယ်အိုများက ဝင်ရောက်အကြံပြုကြခြင်းဖြင့် စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှုသဘောတရားကို စတင်ခဲ့ကြသည်။
လူ့အဖွဲ့အစည်းကကြီးလာပြီး ကျေးရွာမှသည် မြို့ပြအသွင်ဆောင်လာသည်။
မြို့ပြအစိုးရများ အလျှိုလျှိုပေါ်လာသည့်အခါတွင် ဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (monarchy)၊ သက်ဦးဆံပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (tyranny) နှင့် အထက်တန်းလွှာမှူးမတ်မျိုးနွယ်များအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (aristocracy) တို့ပေါ်လာကြသည်။
ဒီမိုကရေစီအစ ဂရိတို့ကဟုဆိုနိုင်သည်။
ဂရိတို့သည် အီဂျစ်နှင့် အရှေ့ပိုင်းအုပ်ချုပ်မှုတို့ကို အတုယူပြီး အကောင်းဆုံး အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုရမည်။
ဘေဘီလိုးနီးယားမတိုင်မီ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားခေတ်နှင့် ဆူမားရီးယန်းခေတ်ကဗျာရှည်ကြီးများတွင် ရှေးဦး ဒီမိုကရေစီသဘောတရားများကိုတွေ့ရှိရကြောင်း Thorkild Jacobsen ကဖော်ထုတ်ခဲ့ဖူးသည်။
သူက ထိုရှေးဟောင်း ကဗျာများတွင် အဆုံးစွန်ဆုံးကျင့်သုံးနိုင်သည့်အာဏာမျိုးသည် နိုင်ငံသား ယောက်ျားများ အပေါ်တွင်ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
အစိုးရသည် အာဏာရှိသော်လည်း ထိုအာဏာကို အပြည့်အဝကျင့်သုံးနိုင်သည်အထိ မဖြစ်သေးဘဲ ခပ်လျှော့လျှော့ အနေအထားတွင်သာရှိသေးသည်။
ဆူမာရီးယန်းဘုရင် Gilgamesh တို့လက်ထက်လောက်အထိ သက်ဦးဆံပိုင် အာဏာမျိုးကို မကျင့်သုံးသေးကြောင်းတွေ့ရသည်။
အကြွင်းမဲ့အာဏာကို ချုပ်ကိုင်သူများမှာ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားမင်း များလက်ထက်လောက်မှစတင်ခဲ့သည်။
အဓိကမြို့ပြနိုင်ငံကြီးများ ပေါ်လာသည့်အခါတွင် မြို့တော်ကောင်စီတွင် လူကြီးများ သာမက လူငယ်အဖွဲ့များလည်း ပါဝင်လာရသည်။
ထိုလူငယ်များသည် လွတ်လပ်သူများ (ကျေးကျွန် မဟုတ်သူများ) နှင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ရှိသူများဖြစ်ရသည်။
မြို့တော်ကောင်စီဝင်များသည် အဓိကကျသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များတွင် ပါဝင်အကြံပြုဆုံးဖြတ်ခြင်းများပြုကြရသည်။
အထူးသဖြင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စများတွင်ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယလူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်း အစောဆုံး ဒီမိုကရေစီနည်းကျ အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်တွေ့ရသည်။
သံဃာ(sanghas) နှင့် ဂဏ(ganas) ခေါ်အဖွဲ့အစည်းများတွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။
ခရစ်မတိုင်မီ ၆ ရာစုလောက်ကတည်းက စတင်ထွန်းကားနေပြီး အချို့နေရာများ တွင် ၄ ရာစုလောက်အထိ တည်တန့်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
အိန္ဒိယသို့ အလက်ဇန္ဒားဘုရင်ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခဲ့စဉ်က ဂရိသမိုင်းပညာရှင် ဒိုင်ယာဒေါရပ်စ်သည် အိန္ဒိယတွင် လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရေစီအစိုးရစနစ်များ ပေါ်ထွန်းနေပြီဖြစ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်ကိုတွေ့ရသည်။
ခေတ်သစ်ပညာရှင်များက ဒီမိုကရေစီဆိုသည့် စကားလုံးသည် ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုလောက်ကတည်းကပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဒီမိုကရေစီဝေါဟာရသည် (သဘောတရားပိုင်း) အဆင့်အတန်း နိမ့်ကျမှု ခံစားခဲ့ရပြီး လူတစ်စုတစ်ဖွဲ့က မည်မျှပင် အုပ်ချုပ်ပစေကာမူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နိုင်ငံများကိုလည်း ဒီမိုကရေစီဟုရဆိုလိုနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ခဲ့ရသည်။
ဂဏအဖွဲ့အစည်းများတွင် ဘုရင်စနစ်ကိုကျင့်သုံးကြသည်။
ရာဇာ (raja - ရာဂျာ) ဟုခေါ်သည့် ဘုရင်များက ညီလာခံတွင် စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ပေးရသည်။
ညီလာခံကို ပုံမှန်ကျင်းပလေ့ရှိပြီး အနည်းဆုံး ပြည်နယ်တစ်ခုမှတစ်ဦးတက်ရောက်ရ သည်။
ညီလာခံတက်ခွင့်ရှိသူများမှာ လွတ်လပ်သောသူများ (ကျေးကျွန်မဟုတ်သူများ) ဖြစ်ကြရသည်။
ပြည်နယ်တို့ အရေးကို ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်လေ့ရှိသည်။
ထိုညီလာခံတွင် ဘဏ္ဍာရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတို့ကိုလည်း အပြည့်အဝ စီမံခွင့်ရကြသည်။
မည်သည့်အရာရှိမဆို အပြစ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလာလျှင် ညီလာခံ၏ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လိုက်နာကြရသည်။
ဘုရင်(ရာဇာ) ကို ဂဏဟုခေါ်သည့် ပြည်နယ်ကိုယ်စားပြုကိုယ်စားလှယ်များမှ ရွေးချယ်ကြရပြီး၊ ထိုရွေးချယ်ခံ ရာဇာ များသည် များသောအားဖြင့် မြင့်မြတ်သည့်မျိုးနွယ်များမှဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ဘုရင်သည် ညီလာခံ တက်ရပြီး ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ခြင်းများအပြင်၊ အခြားပြည်နယ်များမှတက်ရောက်လာကြသည့် ကောင်စီဝင်များကို လက်ခံတွေ့ဆုံကာ ပြောဆိုဆွေးနွေးချက်များကို ကြားနာရသည်။
ရှေးဟောင်းဂရိနိုင်ငံ ဂရိမြို့ပြနိုင်ငံများ၏ ပထမဦးဆုံးဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးအဆောက်အအုံသည် လူမျိုးစုနွယ်အလိုက် အကြီးအကဲ လုပ်သူက အရာရာကို စီမံကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ရခြင်းဖြစ်သည်။
နောင်အခါတွင် ထိုလူမျိုးစုအကြီးအကဲကိုပင် အများသဘောတူ ဘုရင်အဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်လာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစပြီး မြို့ပြနိုင်ငံလေးတိုင်းတွင် သမ္မတအုပ်ချုပ် သည့်ပုံစံမျိုးဖြင့် ဘုရင်စနစ်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဘုရင်များသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်သူတင်မြှောက်ခြင်းကြောင့်မဟုတ်ဘဲ သားစဉ်မြေးဆက်အုပ်ချုပ်လာကြ သဖြင့် သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်သဘောမျိုးဆောင်လာကြသည်။
တင်းကျပ်သည့် သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်ကို မကျေနပ် ကြသဖြင့် မှူးမတ်များစုပေါင်းကာ ဘုရင်စနစ်ကို တိုက်ဖျက်ခဲ့ကြသည်။
ဘုရင်စနစ်မှ မှူးမတ်တို့အုပ်စိုးသည့်ခေတ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။
မှူးမတ်များသည် ကြံရည်ဖန်ရည်ကောင်းကြသဖြင့် ဘုရင်ထက် ပြည်သူများက နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ကြသည်။
ဘီစီ ၇ ရာစုခန့်အထိ ဂရိနိုင်ငံတွင် မှူးမတ်အုပ်စိုးမှုများ ခေတ်စားနေသေးကြောင်းတွေ့ရသည်။
မှူးမတ်များသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဖောက်ပြန်လာကြပြီး အချင်းချင်းအပြိုင်အဆိုင်များမှု၊ မသမာမှုများ၊ အာဏာလုမှုများကြောင့် ပြည်သူတို့ သည် ဘုရင်စနစ်ကိုသာမက မှူးမတ်များအုပ်စိုးသည့်စနစ်ကိုပါ မုန်းတီးရွံ့ရှာလာကြသည်။
မှူးမတ်များ၏ဖိနှိပ်မှုကို ပြည်သူတို့မခံရပ်နိုင်သည့်အဆုံးတွင် တော်လှန်တိုက်ခိုက်မှုများပြုလာသဖြင့် အချိန်ကြမြင့်စွာ ဂရိနိုင်ငံတော်အတွင်း ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။
မှူးမတ်တို့လက်မှ သာမန်အရပ်သား နန်းလုဘုရင်များ (Tyrants) အလျှိုလျှိုပေါ်လာကြသည်။
မှူးမတ်တို့လက်မှ အာဏာကို အကြမ်းဖက်လုယူပြီး ထီးနန်းသိမ်းပိုက်မှုကို ပြည်သူများက သူရဲကောင်းများသဖွယ်အားပေးချီးမြှောက်ပြီး ယုံကြည်လက်ခံခဲ့ကြသည်မှာ ဘီစီ ၇၀၀ မှ ၅၀၀ အတွင်း နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်အထိကြခဲ့သည်။
နန်းလုမင်းများသည် ဘုရင်မျိုးနွယ်လည်းမဟုတ်၊ မှူးမတ်တို့နှင့်လည်းမဆိုင်၊ သာမန်အရပ်သားများထဲမှ ပေါ်လာ ခြင်းကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အားနည်းချက်များရှိနေသည်ကတော့ အမှန်ဖြစ်သည်။
အချို့သောနန်းလုမင်းများသည် အလွန်ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ကြသဖြင့် ဘုရင်စနစ်နှင့် မှူးမတ်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်များထက်ပင် ဆိုးရွားမှုများကို ပြည်သူတို့ ခံစားလာကြရပြန်သည်။
ဆိုးသွမ်းသည့် နန်းလုမင်းများဒဏ်ကို ပြည်သူတို့မခံရပ်နိုင်သည့်အဆုံးတွင် အချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုဖြင့် နန်းလုမင်းများ၏အာဏာကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ပြည်သူ့အာဏာကို စတင်ထူထောင်ခဲ့ကြ ရုံမျှမက ထိုသို့ ပြည်သူအပေါ်ရက်စက်သောအုပ်ချုပ်သူများကို နန်းလုသတ်ဖြတ်ရခြင်းသည်ပင် မွန်မြတ်သောအလုပ်ဟူ၍ ယူဆလာကြသည်။
နန်းလုမင်းများကို တော်လှန်ခဲ့သည့် ဘီစီ ၆၀၀ နောက်ပိုင်းတွင် ဂရိနိုင်ငံ၌ မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးပုံစံများ ပြောင်းလဲ သွားသည်။
ဂရိအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်တွင် အုပ်စိုးသူမင်းလည်းမရှိ၊ မှူးမတ်လည်းမရှိဘဲ ပြည်သူတို့အချင်းချင်းစုပေါင်း ကာ မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးကို စီမံဆောင်ရွက်ပိုင်ခွင့်ရရှိလာကြသဖြင့် ထိုအချိန်မှစတင်ပြီး ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် စတင်ခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။