kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဇာတ်သဘင် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် တွံတေးသိန်းတန် ဂီတရုပ်ရှင် ပြဇာတ် သဘင် ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းကာ ဇာတ်မင်းသားအဖြစ်နှင့်လည်း အနယ်နယ်၊ အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ကပြခဲ့ရာ ရုံပြည့်ရုံလျှံ ပရိသတ်အားပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု တေးသီချင်းများကို သီဆိုလေ့ရှိသော တွံတေးသိန်းတန်သည် ဂီတပရိသတ်အားပေးမှု အများဆုံးရရှိသော တေးပြုအဆိုတော်အဖြစ် မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြသည်။
ကိုယ်တိုင်ရေး၊ ကိုယ်တိုင်သီဆို အသံလွှင့်ခဲ့သော တေးသီချင်းများစွာအနက် ဖိုးလမင်းကို အောင်သွယ်ခိုင်းမယ်၊ နှမလက်လျှော့ နေလေတော့၊ ဝဏ္ဏပဘာ၊ အသီးတစ်ရာ အညှာတစ်ခု၊ အမေ့ပါးက သနပ်ခါး တို့မှာ ခေတ်အဆက်ဆက် မရိုးနိုင်သော တေးများအဖြစ် ဂန္ထဝင်တွင် ကျန်ရစ်သည်။
စာရေးဆရာ ထို့ပြင် တွံတေးသိန်းတန်သည် ဂီတရုပ်ရှင်သာမက သီးသန့် လုံးချင်းဝတ္တုရှည်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့ရာစာအုပ် (၂၀)ခန့်ထိ ရှိခဲ့သည်။
မခေါ်သာ တော်ရာကပြုံးပါမယ်၊ အချစ်ကစနေ ကိုယ်ကစနေ စသော ဝတ္တုစာအုပ်များက ထင်ရှားသည်။
မိသားစုဘဝ အဆိုတော် တွံတေးသိန်းတန်သည် ဒေါ်ခင်ခင်စန်းမြင့်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီး (၄)ဦးထွန်းကားခဲ့သည်။
ယင်းတို့အနက် ဝင်းပပသိန်းတန် အမည်ဖြင့် သမီးလေးသည် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။
ထို့ပြင် ဘဝအချိုးအကွေ့ အပြောင်းအလဲ၌ ဒေါ်သန်းချစ် (ခေါ်) အဆိုတော်ချစ်စပါယ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
၎င်းတို့၌ သမီးတစ်ဦးရှိပြီး ၎င်းသမီးသည် ယခုအခါ ဖခင်နှင့် မိခင်ကဲ့သို့ပင် ရွှေရည်သိန်းတန် အမည်ဖြင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအနှစ်ချုပ်(၂၀၁၆) ဘဝနိဂုံး တစ်သက်တာ ကာလပတ်လုံး အနုပညာနှင့် နေထိုင်ခဲ့သော တွံတေးသိန်းတန်သည် ၁၉၉၉ခု၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၁)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အသည်းကင်ဆာဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကာတွန်းဝင်းအောင် - အောင်မြင်သော မြန်မာအနုပညာရှင်များ ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ။
thumb|300px အော်ဆေးပြတိုက် သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပဲရစ်မြို့ တွင် တည်ရှိသော ပြတိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်။
မနုဿီဟ (ရှေ့မျက်နှာစာပုံ) မနုဿီဟ ဆိုသည်မှာ ရှေးက အကယ်ရှိခဲ့ဖူးသော သတ္တဝါတစ်မျိုး မဟုတ်ချေ။
ရှေးခေတ်က လူများ စိတ်ကူးဉာဏ် ဆန်းကြယ်စွာ တီထွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော တိရစ္ဆာန် ကိုယ်တစ်ပိုင်း လူကိုယ်တစ်ပိုင်း အရုပ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ယင်းကို မြန်မာနိုင်ငံ အချို့သော စေတီပုထိုးများတွင် တွေ့ရသည်။
မနုဿီဟဟူသော စကားမှာ ပါဠိ စကားဖြစ်၍ လူခြင်္သေ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ခြင်္သေ့ကိုယ်၌ လူဦးခေါင်း တပ်ဆင်ထားသော အရုပ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မနုဿီဟဟု ခေါ်တွင်လာဟန် တူသည်။
မြန်မာတို့စိတ်၌မူ မနုဿီဟဆိုလျှင် ကိုယ်နှစ်ခုရှိသည်ဟု စွဲယူပြီး ဖြစ်သည်။
မနုဿီဟရုပ်ကို ထုလုပ်ထားပုံမှာမူ အနုပညာမြောက် သည်။
လူဦးခေါင်း၌ မကိုဋ်သဏ္ဌာန်ရှိသော အချွန် အတက် များနှင့် ဦးဆောင်းကို ဆောင်းထားပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ မနုဿီဟရုပ်များသည် အီဂျစ်ပြည်ရှိ စဖင့်ရုပ်များနှင့် ဆင် သည်။
လူဦးခေါင်း၌ မကိုဋ်သဖွယ် ဆောင်းထားပေးခြင်း ကြောင့် အီဂျစ်ပြည် စဖင့်ရုပ် ဦးခေါင်း များကဲ့သို့ဘုရင် တစ်ဦးဦး၏ ပုံတူ၊ သို့မဟုတ် ကိုးကွယ်သည့် နတ်၊ ဗြဟ္မာ တစ်ဦးဦး၏ ရုပ်ပုံကို စိတ်ကူးဖြင့် မှန်းဆ၍ ထုလုပ်ထားဖွယ် ရှိသည်ဟု တွေးထင်ယူဆရသည်။
ယင်းမနုဿီဟရုပ်များသည် မည်သည့် ခုနှစ်သက္ကရာဇ် က ထုလုပ်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု အသေအချာ မသိရချေ။
သို့သော် သာသနာ လင်္ကာရ စာတန်းတွင် မြတ်စွာဘုရား သခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံယူတော်မူပြီးနောက် သာသနာ ၂၃၅ ခုနှစ်ရောက်လတ်သော် ရာမညတိုင်း အစိတ် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသို့ အရှင်သောဏ၊ အရှင်ဥတ္တရမထေရ် နှစ်ပါးကို အရှင်မောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿက ရဟန်းပြုကံ မြောက်လောက်အောင် သံဃာ ငါးပါးနှင့် သာသနာပြု စေလွှတ်တော်မူ၏။
--- ထိုရောအခါ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိတိုင်း သထုံပြည်ဝယ် သီရိမာသောက မင်းပြု၏။
--- ထိုမြို့သည် သမုဒ္ဒရာနှင့် နီးသောကြောင့် ရေစောင့် ဘီလူးမသည် မင်းအိမ်၌ သားဖွားတိုင်း စားလေ၏။
သာသနာပြု မထေရ်တို့ရောက်သောနေ့လယ် မင်းအိမ်၌ သားဖွားခိုက်ကြိမ်၍ ဘီလူးမ စားမည်ဟု အရံငါးရာနှင့် လာသည်ကို လူတို့မြင်၍ ကြောက်လန့်ကြွေးကြော်ကြ၏။
ထိုသို့စဉ်တွင် မထေရ်လည်း ကြောက်မက်ဖွယ်ရှိအောင် ခြင်္သေ့နှင့် တူသော ခေါင်းတစ်လုံး ကိုယ် ၂ ခုရှိသော မနုဿီဟသဏ္ဌာန်နှင့် အရေအတွက် နှစ်ဆထက်သာအောင် ဖန်ဆင်းပြီးမှ ဘီလူးမတို့ကို လိုက်၍ ပိတ်ဆီးကုန်လျှင် ဘီလူးမတို့ပြေးသွားလေကုန်၏။
မထေရ်တို့လည်း တစ်ဖန် ဘီလူးမတို့မလာစိမ့် သောငှာ ပရိတ် အရံတားကို ပြုပေ၏။
ထိုကာလ စည်းဝေး လာသူတို့အား ဗြဟ္မဇာလသုတ်ကို ဟောတော်မူသော် ခြောက် သောင်းသော လူတို့အကျွတ်တတန် သောတာပန်စသော အရိယာဖြစ်လေကုန်၏။
ထိုကာလမှစ၍ ယနေ့ဖွားစ မင်းသား ငယ်တို့အား သောဏုတ္တရဟူ၍ ငယ်မည်မှည့်လင့်ကုန်သတည်း။
သူငယ်ခပ်သိမ်းတို့အားလည်း ဘီလူးဘေးကို ဆီးတားခြင်းငှာ ထန်းရွက်၊ သလူရွက်များတွင် မထေရ်တို့ ဖန်ဆင်းသော မနုသီဟရုပ်ကိုရေး၍ ခေါင်းထက်တင်ထား ကုန်၏။
ထိုအရုပ်ကို သထုံမြို့၏ အရှေ့မြောက်ထောင့် တောင်ထိပ်ထက် ကျောက်ရုပ်တု၍ ယခုထက်တိုင် ထားရှိ သတည်း။
ဟူ၍ ဖော်ပြပါရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) မှတ်ဖူးတွေ့ဖူးခဲ့သော မနုဿီဟ စာ၊ ပုံများကို ၁၉၈၁၊ ဩဂုတ်၊ ရှုမဝတွင် မောင်အေးမြင့် ရေးခဲ့ဖူးပါသည်။
မူလအစ ကလျာဏီကျောက်စာကဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သော်ငြားလည်း မနုဿီဟရုပ်များ အထူးသဖြင့် ပန်းရန်၊ ပန်းတော့၊ ပန်းတမော့ရုပ်များဖြင့် ခေတ်စားခဲ့သည်မှာ အမရပူရခေတ်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အကြီးဆုံးနှင့် အချိုးအကျဆုံး မနုဿီဟများကို အမရပူရ တောင်သမန် ကျောက်တော်ကြီး (မဟာသကျရံသီ၊ ၁၈၅ဝ ခုနှစ်) တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ပုဂံမင်းသည် အမရပူရခေတ် နောက်ဆုံး (၆)နှစ်တွင် နန်းစံခဲ့သည်။
အပျော်အပါးများသော မင်းငယ်တစ်ပါးဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အောက်ခြေစီမံသူ ပညာရှင်များ တော်ခြင်းကြောင့် ထိုတောင်သမန်ကျောက်တော်ကြီးနှင့်အတူ မနုဿီဟ (၁၂)ရုပ် အပါအဝင် ပန္နက်ပုံကောင်းလှသည်။
သူ၏ ဘေးတော် ဗဒုံမင်း၏ မင်းကွန်းစေတီတော်ကြီး ဗိသုကာစနစ် မကောင်းသမျှ ဤတောင်သမန် ကျောက်စာတော်ကြီး ဗိသုကာစနစ် ကောင်းမွန်လှ၍ စံထားမိပါသည်။
မနုဿီဟ ဖင်နှစ်ခွ ဖြစ်နေခြင်းမှာ “ထောင့်” နေရာ၌ လိုက်လျောစေလိုသော ဒီဇိုင်း အယူအဆအရ ဖြစ်ရသည်ဟု မောင်အေးမြင့် သုံးသပ်ထားသည်။
(၂ဝဝ၃၊ ဇွန်၊ ရတနာမွန်) ရုပ်ပုံများ ကျမ်းကိုး Category:ယဉ်ကျေးမှု Category:ဘာသာရေး။
မတူပီမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၊ မတူပီခရိုင်တွင် တည်ရှိပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်၏ ဒုတိယ မြို့တော်အဖြစ် လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်က သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
မတူပီမြို့နယ်တွင် မတူပီမြို့၊ ရေဇွာမြို့နှင့် လိုင်လင်းပီမြို့ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမှာာ မတူပီမြို့ ဖြစ်သည်။
မတူပီတွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၃၉,၀၈၆ ယောက် ဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း လွတ်လပ်​ရေးရအပြီး ပါလီမန်​ရွေး​ကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရ​သော အနိုင်ရပါတီမှ အမတ် သီရိပျံချီ ဦးဆန်နိမ်းသည် မတူပီအား မြို့နယ်ရရှိ​အောင်ကြိုးပမ်းရာမှ ၂၂.၃.၁၉၄၉​နေ့တွင် မတူပီမြို့နယ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။
၂၅.၅.၁၉၇၃တွင် ပြည်ထဲ​ရေးနှင့်သာသနာ​ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ မတူပီမြို့ကိုလည်း​ကောင်း၊၁၇.၉.၁၉၇၃တွင် ရပ်ကွက်၊​ကျေးရွာအုပ်စုများဖြင့်လည်း​ကောင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မတူပီမြို့နယ်သည် မင်းတပ်ခရိုင်​လေးမြို့နယ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ရာမှ ပထမအကြိမ် လွှတ်တော်သက်တမ်းအတွင်း ပလက်ဝမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်မှ ပလက်ဝမြို့နယ်အား ခရိုင်အဆင့်တိုးမြှင့်ရန် အစီအစဉ်ရှိမရှိ မေးမြန်းခဲ့သည်။
ထိုအကြောင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ ပြည်နယ်အစိုးရအား သဘောထားတောင်းခံသည်။
သို့သော် ပြည်နယ်လွှတ်တော်တွင် ပလက်ဝကို ခရိုင်အဆင့်မြှင့်ရန် သင့်မသင့် မဆွေးနွေးဘဲ မတူပီနှင့် ပလက်ဝမြို့နယ်များအနက် မည်သည့်မြို့နယ်ကို ခရိုင်အဆင့်မြှင့်ရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ရာ မတူပီမှ ၁၁ မဲ၊ ပလက်ဝမှ ၉ မဲရရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မင်းတပ်ခရိုင်ကို မူလ ၄ မြို့နယ်မှ မင်းတပ်မြို့နယ်နှင့် ပလက်ဝမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သော မင်းတပ်ခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်နှင့် ပလက်ဝမြို့နယ်တို့ပါဝင်သော မတူပီခရိုင်အဖြစ် ခရိုင်(၂)ခုပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခြင်းကို မှတ်တမ်းတင်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ထံသို့ အကြောင်းကြားခဲ့သည်။
ထို့​ကြောင့် မတူပီမြို့နယ်မှာ မင်းတပ်ခရိုင်မှ မတူပီခရိုင်အတွင်း ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ်နှင့် ၂၂ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ် အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၁၄မိနစ်နှင့် ၉၅ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့မှ အနောက်သို့ မိုင် ၄၇၊ တောင်မှမြောက်သို့ ၆၈ မိုင်ရှိပြီး ၂၃၁၆.၈၁ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ် မတူပီမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် မ​ကွေးတိုင်းရှိ ဂန့်​ဂေါမြို့နယ်နှင့် ထီးလင်းမြို့နယ်၊ အ​ရှေ့တောင်ဘက်တွင် မင်းတပ်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပလက်ဝမြို့နယ်၊အ​နောက်​မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ထန်တလန်မြို့နယ်များ တည်ရှိသည်။
လူဦးရေ မတူပီမြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ချင်းလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
ထို့နောက် ဗမာနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။
ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။
မတူပီမြို့နယ် အတွင်း၌ နေထိုင်ကြသော ဌာ​နေလူမျိုးစုများမှာ ဒိုင်လူမျိုး မတူလူမျိုး မရာလူမျိုး ဒိုးမ်လူမျိုး စင်တလန်လူမျိုး ကောင်လောင်လူမျိုး တွီဖုန်းလူမျိုး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ပညာ​ရေး အခြေခံပညာ အထက အထက်တန်းကျောင်း ၈ကျောင်းရှိသည်။
အထက ၁ အထက ၂ အထက ​ရေဇာ အထက လိုင်လင်းပီ အထက လုံငိုး အထက ဆ​ဘောင်းတယ် အထက စာလ်​ထောင် အထက မားဒူ အထက(ခွဲ)/အလက အလက (ထ(ခွဲ)) ဖနိုင် အလက (ထ(ခွဲ)) ဆ​ဘောင်းပီ အလက (ထ(ခွဲ)) ​လေဆင်း အလက (ထ(ခွဲ)) ​ရှာတလိုင်း အလက (ထ(ခွဲ)) ​တိန်ဆီး အလက (ထ(ခွဲ)) ​တန်ကူ အလက (ထ(ခွဲ)) ​စခိုင်း အလက ငလိုင် အလက စန်တပ် အလက ဒါရ်လင်း အလက ရန်စီ အလက ရုန်း အလက လာလွီး အလက ​လေကန်း အလက အိုက္ကား အလက တီးဆီး အလက ဆတူး အလက ဆုံဆင်း(ခ) ​*အလက တောင်ဘူ အလက အာရူ အလက ဟရင်ပီ(က) အလက ဟရင်ပီ(ခ) အလက လိုင်လင်းတဲ(ခ) အလက ပါဆင်း(က) အလက ပန်တွီး အလက ​ထောင်လန် အမက မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၁၃၇ကျောင်းရှိသည်။
အထင်ကရ ပုဂ္ဂိုလ်များ အောင်ဆန်းသူရိယ ဗိုလ်ကြီး တိုက်ချွန်းသည် မတူပီမြို့နယ်၊ လွီဗန်းရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ပူးပါထန်း - ပထမဦးမြောက် ချင်းပြည် (Chinland) ဝန်ကြီးချုပ် ကိုးကား Category:ချင်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ။
Asus ကွန်ပျူတာ၏ မားသားဘုတ် မားသားဘုတ်သည် ရှုပ်ထွေးပွေလီသည့် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းများကို စုစည်းထားသည့် ပလတ်စတစ်ပြားချပ် တခုဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် ကွန်ပျူတာတွင် အဓိကကျသည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ပေးသည့် အစိပ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။
မန်မိုရီ၊ ဟတ်ဒစ် စသည့် အခြားဆက်စပ်ပစ္စည်းများနှင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည့် ပို့တ် (port) များလည်း ပါဝင်သည်။
မားသားဘုတ်ကို မိန်းဘုတ်၊ စစ္စတမ်ဘုတ် သို့မဟုတ် အက်ပယ် ကွန်ပျူတာတွင် လောဂျစ်ဘုတ်ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။
မိုးချိုသင်းသည် မြန်မာမဂ္ဂဇင်းများတွင် ဝတ္ထုတိုများကို ရေးသားခဲ့သော အမျိုးသမီး စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး နာမည်ကျော် ဘလော့ဂါတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ဖခင်မှာ နာမည်ကြီး ကဗျာဆရာ ဦးတင်မိုး ဖြစ်သည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘူမိဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
ယခုအခါတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကိုကျော်ဝဏ္ဏနှင့် အတူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ဆိုက်ဘေးရီးယားကျားသည် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်ရန် စိုးရိမ်ရသော အခြေအနေရှိသည့် ကျားမျိုးစိတ် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကျားမျိုးစိတ် ၃ မျိုးမှာ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားပြီ ဖြစ်သည်။
Sundarbans tiger project. Tiger extinction information is found in the website's section on tigers. အာရှမှ အမဲလိုက်တတ်သည့် သတ္တဝါဖြစ်သော တောခွေးများမှာ မျိုးသုဉ်းရန် အစိုးရိမ်ရဆုံး အခြေအနေရှိသည့် သတ္တဝါဖြစ်ပြီး မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်လု နီးပါး ဖြစ်သည်။
IUCN Red List ၏ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ် ( Endangered - EN ) ဆိုသည်မှာ အကောင်ရေ လျော့နည်းသွားသည့် အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အမဲလိုက်စားသုံးရန် အခြေအနေများ ပြောင်းလဲသွားသည့်အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း မျိုးသုဉ်းရန်အတွက် စိုးရိမ်ရသည့်အခြေအနေရှိသော သတ္တဝါများကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်းမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ရရှိထားသော နမူနာများပေါ်မူတည်၍ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့်အခြေအနေရှိသော သတ္တဝါ ရာခိုင်နှုန်းမှာ သက်ရှိအားလုံး၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။
နိုင်ငံအတော်များများတွင် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအပေါ်တွင် မူတည်နေသော သတ္တဝါများကို ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရန် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းထိန်းချုပ်ထားကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အမဲလိုက်ခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း၊ မြေလွတ်မြေရိုင်းချဲ့ထွင်ခြင်းကို ကန့်သတ်ထားခြင့်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ သတ်မှတ်ထားခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသော သတ္တဝါများထဲမှ ပန်ဒါဝက်ဝံကြီး ကဲ့သို့သော သတ္တဝါ အချို့သာလျှင် စာရင်းထဲတွင် ပါဝင်ပြီး တရားဥပဒေ ကြောင်းအရ ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ခြင်း ခံရသည်။
အခြားသော မျိုးစိတ် အတော်များများမှာ အများပြည်သူတို့၏ သတိပြုမှု မရရှိပဲ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်ခြင်း၊ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် အန္တရာယ် ရှိခြင်း စသော အခြေအနေများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ထိမ်းသိမ်းခြင်း အခြေပြ မျိုးစိတ် တစ်ခု၏ ထိမ်းသိမ်းခြင်း အခြေပြ (conservation status) သည် ၎င်း၏ မျိုးသုဉ်း ပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေကို ဖော်ပြသည်။
၎င်းကို တွက်ချက်ရာတွင် ကျန်ရှိနေသော အကောင်ပမာန သာမကပဲ အချိန်နှင့်အမျှ ဦးရေ ပြောင်းလည်းပုံ၊ မျိုးပွားနှုန်း၊ ရန်သူ စသည့် များစွာသော အခြေများကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။
IUCN အနီရောင်စာရင်း သည် လူသိအများဆုံး စစ်တမ်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာအဝှမ်းမှ နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၀ ကျော် ဇီဝမျိုးစိတ် ကျယ်ပြန့်ရေး လမ်းစဉ် (Biodiversity Action Plans) အဖြစ် ဝင်ရောက် လက်မှတ်ထိုးထားကြသည်။
အမေရိကားနိုင်ငံတွင် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး လမ်းစဉ် လည်းရှိသည်။
IUCN မျိုးသုဉ်းရှားပါး သတ္တဝါများ စာရင်း (IUCN Red List of Threatened Species) သည် မျိုးသုဉ်းရှားပါး သတ္တဝါများအား စာရင်းအဖြစ်သာမကပဲ အန္တရာယ် အဆင့်အလိုက် ခွဲထားသည်။
IUCN ခွဲခြားမှုနှင့် အရေးကြီးမှုအရ မျိုးသုဉ်းရှားပါး သတ္တဝါများကို ထိခိုက်နိုင်ဖွယ်မှ အလွန်အန္တရာယ်ရှိအဆင့် အထိ ခွဲခြားထားသည်။
ကိုယ်ကျင့်တရား အမေးပုစ္ဆာများ ၎င်းမျိုးသုဉ်းရှားပါး သတ္တဝါများကို လေ့လာရာတွင်သည်ပင် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် လေ့လာသူများသည် ၎င်းသတ္တဝါများ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ပျောက်ကွယ်သွားမည် ကို စဉ်းစားခြင်း မပြုကြခြေ။
"သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် အသိပညာ ရှာရာတွင် အဖိုးတန်သော ဇီဝကျင်လည်ရာ ဒေသ (ecosystem) ၏ ထုတ်ကုန်နှင့် ပံ့ပိုးမှုတို့ပါရှိသော ကမ္ဘာ့ ဇီဝ ကျယ်ပြန့်မှု (biodiversity) ကို ထိမ်းသိမ်းရာ၌ မကြာခဏ ကိုယ်ကျင့်တရား အမေးပုစ္ဆာများ ကြုံတွေ့ရသည်" မှာ မှန်းဆနိုင်သည်။
Minteer & Collins, 2005, p. 332 ၎င်းအမေးပုစ္ဆာများမှာ ရှင်းလင်းစွာ မဖြေရှင်းနိုင်ပေ။
သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိမ်းသိမ်းသူများသည် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် တစ်ခုလုံး ခြုံငုံ၍ ကြည့်ခြင်းဖြစ်ပြီး သတ္တဝါ တစ်ခုခြင်းစီကို ထိမ်းသိမ်းခြင်း မပြုပေ။
ထိုသို့ အကျယ်သဘောကို အလေးပြုခြင်းမှာ သတ္တဝါ တစ်ခုခြင်းစီ၏ တန်ဖိုးကို လျော့ကြစေသည်။
ပုံများ ကိုးကား Category:မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ် ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး။
မယ်လအူး သည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်း ဖြစ်သည်။
မယ်ဟောင်ဆောင် ပြည်နယ် (แม่ฮ่องสอน,)၊ ဆော့မွေ ခရိုင် (สบเมย) ၌ ရှိပြီး သောင်ရင်းမြစ်မှ ၃ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ထားသည်။
စခန်းအကျယ်မှာ ၃၂၀ ဟက်တာ ဖြစ်သည်။
နောက်ခံသမိုင်း သောင်ရင်းမြစ်နောက်ရှိ တောင်တန်းကို မှီကာ တည်ခြင်းဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၉၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။
အများစုမှာ ကရင်နှင့် ကယားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။
၂၀၀၂ ခု၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြစ်ရေကြီးကာ စခန်းအား ရေမြုပ်သည်။
အိမ် ၂၅၀ ပျက်ပြီး ၂၃၀ ခန့် ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ပျက်စီးသည်။
အထက်တန်းကျောင်း ၂ ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း ၈ ကျောင်း၊ ဆေးခန်းတခု ပြိုသည်။
ထိုင်းအာဏာပိုင်များက ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်အေဂျင်စီနှင့် ပေါင်းကာ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်သည်။
မီးမရှိ၊ ဖုန်းမမိ။
သို့သော် ဆေးခန်း၊ ကျောင်း စသည့် အများပိုင်အဆောက်အဦတို့ကို မီးစက်ဖြင့် မီးရအောင် ဖန်တီးထားသည်။
အမှတ်(၆၀၆)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့နယ် အနီးတွင်တည်ရှိပြီး ယခင်ကအမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် နေရာဟောင်းဖြစ်သည်။
လက်ရှိအမြောက်စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲရေးမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကိုဦး ဖြစ်သည်။
အမြောက် တပ်ရင်းများ အမှတ်(၆၀၆)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည် - အမှတ် (၂၀၂) အမြောက်တပ်ရင်း အမှတ် (၃၁၀) အမြောက်တပ်ရင်း - သိမ်ဇရပ်မြို့ အမှတ် (၃၁၁) အမြောက်တပ်ရင်း - ဘားအံမြို့ အမှတ် (၃၁၂) အမြောက်တပ်ရင်း - ကော့ကရိတ်မြို့ အမှတ် (၃၁၃) အမြောက်တပ်ရင်း - မုဒုံမြို့နယ်၊ ကျောက်တလုံးကျေးရွာ အမှတ် (၃၁၄) အမြောက်တပ်ရင်း - ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ ရွှေရောင်ပြရွာ အမှတ် (၃၁၅) အမြောက်တပ်ရင်း - သံဖြူဇရပ်မြို့ အမှတ် (၃၁၆) အမြောက်တပ်ရင်း - ရေးမြို့နယ်၊ ကလော့ရွာ အမှတ် (၃၁၇) အမြောက်တပ်ရင်း - ရေးမြို့နယ်၊ မော့ကနင်ရွာ အမှတ် (၃၁၈) အမြောက်တပ်ရင်း - မုဒုံမြို့နယ်၊ အဘစ်ရွာ အမှတ် (၄၀၂) အမြောက်တပ်ရင်း - သထုံမြို့ အမှတ် (၅၀၂) အမြောက်တပ်ရင်း ကဏ္ဍ:အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ။
မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့ရှိ သမိုင်းဝင်ရုပ်ပွားတော် တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်သည် အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်ကို ဘိုးတော် ဦးဝိုင်း သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မန္တလေး အမရပူရသို့ ယူဆောင်သွားသော မဟာမုနိ ဘုရား၏ နေရာတွင် ရခိုင်ပြည်သူများ အစားထိုး ကိုးကွယ်ထားသည့် တန်ခိုးကြီး မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ရုပ်ပွားတော်သည် ဂေါတမဗုဒ္ဓ သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်က စစ်မှန်သော ဗုဒ္ဓ၏ကိုယ်ပွား ဖြစ်သည်ဟု ရခိုင်လူမျိုးများက ယုံကြည်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း စန္ဒသူရိယ ဘုရင်မင်းမြတ် ရခိုင်ပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့စဉ်အချိန်အခါက ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့သည်ဟု ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာယုံကြည်မှု ထားရှိခဲ့သည်။
စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ် သည် ဗုဒ္ဓ၏ ဟောကြားပြသမှုတို့၏ သတင်းကို ကြားသိရပြီး ဗုဒ္ဓကို ရိုသေကိုးကွယ်ရန် ဆန္ဒပြင်းပြလာသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ သာဝတ္ထိပြည်တွင် သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသော ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓသည် ထိုအကြောင်းအရာကို သိရှိလာသောကြောင့် မြတ်ဗုဒ္ဓက သူ၏တပည့်သာဝက တစ်ပါးဖြစ်သော အရှင်အာနန္ဒာအား ပြောပြလေသည်မှာ “ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ရေနဂါးများ အုပ်ချုပ်ထားသည့် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော မြစ်ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်လာရမည်ဖြစ်၍ ဤကဲ့သို့သော ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသောခရီးသည် စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်အတွက် အလွန်အန္တရာယ်ရှိလိမ့်မည်။
ထို့ကြောင့် တပည့်ရဟန္တာ (၅၀၀) နှင့်အတူ ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓသည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွချီတော်မူလာပြီး ကျောက်တော်မြို့၏ တဖက်ကမ်းရှိ မောရပဗ္ဗတတောင်၌ ဆင်းသက်ရပ်နားတော်မူခဲ့လေသည်။
ဤတွင် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ရှေးရှေးဘဝပေါင်းများစွာက ကျင်လည်တော်မူခဲ့သောနေရာတို့တွင် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာထည့်၍ ဘုရားပုထိုးများစွာတို့ကို တိုင်းပြည်အနှံ့ တည်ထားကိုးကွယ်လာကြလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ် ဗျာဒိတ်တော်ပေးခဲ့လေသည်။
ဤကဲ့သို့မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ဗျာဒိတ်ပေးချိန်တွင်" မဟာပထဝီမြေကြီးသည် တုန်လှုပ်လာပြီး ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာရေတို့သည် ရေနွေးအိုးဆူသကဲ့သို့ ဆူပွက်လာခဲ့လေသည်။
စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဤနိမိတ်ဆောင်သော လက္ခဏာများ၏ ဆိုလိုရင်းကို သူ၏ဗေဒင်ဆရာ၊ ဟူးရားတတ်တို့အား မေးမြန်းစုံစမ်းလျှက် တုန်လှုပ်ထိတ်လန့်ရခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓ ရခိုင်ပြည်ကို ရောက်ရှိလာသည့်အကြောင်းအရင်းကို စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ် သိရှိတော်မူသောအခါ ရာပေါင်းများစွာသော အခြွေအရံတို့နှင့်အတူ သူ၏မိဖုရားခေါင်ကြီး စန္ဒရမာလာ၊ သူ၏မှူးမတ် တိုင်းသူပြည်သားတို့နှင့် အတူ ပဗ္ဗတတောင်ပေါ်သို့ သွားရောက်ကြလေသည်။
ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓအား အရိုအသေပေးပြီးနောက် ဗုဒ္ဓက သူ့အား "ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စက်ဝိုင်းတရားတော်"ကို ဟောကြားသင်ပြခဲ့လေသည်။
ယင်းပြီးနောက် မြို့တော်တွင်(၇) ရက်ကြာ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူမည်ကို ဗုဒ္ဓက သဘောတူလက်ခံလေသည်။
မြို့တော်မှ မြတ်ဗုဒ္ဓမထွက်ခွာမှီ မြတ်ဗုဒ္ဓပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း (၅၀၀၀)တိုင်တိုင် ကြည်ရိုလေးစားမှုခံရမည်ဖြစ်သော ဆံတော်ဓာတ်နှင့် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ရုပ်တုကိုယ်ပွားတော် တစ်ဆူထားခဲ့မည်ဟု ဗုဒ္ဓသဘောတူလက်ခံလေသည်။
နန်းတော်ရာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် သီရိဂုတ္တတောင်ကုန်းပေါ်တွင် အလေးအမြတ်ထားရှိသော ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်ကို ကောင်းကင်ဘုံ ဗိသုကာပညာရှင် နတ်များ၏ဘုရင် သိကြားမင်းနှင့်အတူ စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်အပါအဝင် တိုင်းသူပြည်သားတို့က တည်ထားကိုးကွယ်ကြလေသည်။
ရုပ်တုတော်အတွင်းပိုင်းသို့ ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ရင်ငွေ့တော်ဓာတ် ထည့်လိုက်သောအခါ ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓ နှစ်ဆူရှိလာသကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။
အံ့ဩကြည်ညိုစရာ ကောင်းလှသော လက္ခဏာရပ်များ ပေါ်ထွက်လာလေသည်။
မဟာပထဝီမြေကြီး တုန်လှုပ်လာပြီး ရုပ်တုတော်သည် တဖြည်းဖြည်း အသက်ရှိသကဲ့သို့ သူ၏ နောင်တော် ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓအား ကြိုဆိုသည့်အနေအထားနှင့် မတ်တပ်ထရပ်လေသည်။
ထို့နောက် ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓသည် သူ၏သာဝက တပည့်ရဟန်းတော်များနှင့်အတူ သံတွဲဘက်သို့ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွချီတော်မူလေသည်။
ယင်းအချိန်အတွင်း စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်သည် သူ၏ မူးမတ်သေနာပတိတို့နှင့်အတူ အကြောင်းကိစ္စတို့ကို တိုင်ပင်ပြီးနောက် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏စစ်မှန်သော ရုပ်တုတော်အား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ပြီး ပွဲလမ်းသဘင်များ ကျင်းပခဲ့လေသည်။
" ရုပ်တုတော်၏ ထူးခြားချက်များမှာ ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ် ထွက်ရှိလေသည်။
ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသူများမှာ အနီးကပ်ဖူးမျှော်လာသောအခါ ရောင်ခြည်တော်များ ထွက်ရှိပြီး အယုံအကြည်မရှိသူများ ဖူးမျှော်သောအခါ ရောင်ခြည်တော်များ မှေးမှိန်သွားလေ့ရှိသည်"ဟု အဆိုရှိခဲ့လေသည်။
ရုပ်တုတော်တည်ရှိသော နေရာ၏ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့တွင် အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ကျောက်ရုပ်တုများထားရှိပြီး မကောင်းသော အကြံအစည် ရည်ရွယ်ချက်တို့နှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်အနီးသို့ လာရောက်သူတို့အား အဝေးသို့ ရှောင်ရှားသွားစေသည်။
ဝေသာလီခေတ်မှ ပထမဘုရင်တိုင်အောင် ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်အတွက် ကျောက်ပလ္လင်တစ်ခု တည်ဆောက်ပြီး သိမ်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်သည်ဟု အဆိုမှတပါး အခြားမည်သည့်အကြောင်းအရာကိုမှ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
ဝေသာလီမှ ပထမဆုံးဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူသည် မဟာမုနိသိမ်တော်အား ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သီရိလင်္ကာနှင့် ပုဂံမှ ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ရုပ်တုတော်အား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။
ပျူ-ဗမာနှင့် မွန်ဘုရင်များက မဟာမုနိ သိမ်တော်ကြီးအတွင်း အလေးအမြတ်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်အား ပိုင်ဆိုင်လိုသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် ရခိုင်ပြည်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
သို့သော်လည်း မည်သည့်ဘုရင်တစ်ပါးမှ အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ပျူ-ဗမာနှင့် မွန်ဘုရင် စစ်တပ်တို့သည် အရှုံးများနှင့်ရင်ဆိုင်ရပြီးနောက် ရခိုင်ဘုရင်မှ သတ်ဖြတ်ခြင်းမပြုပဲ မိမိတိုင်းပြည်ကို ပြန်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။
တချို့သည် သိမ်တော်ကြီးအား ပြန်လည်ပြုပြင် မွမ်းမံရန် ကတိကဝတ်ပြုခဲ့ကြသည်။
၎င်းနောက် သိမ်းပိုက်၍မရသော ရခိုင်နိုင်ငံနှင့် မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီးအား နည်းမျိုးစုံဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ခိုးယူရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။
(၁၂) ရာစုအချိန်တွင် သိမ်တော်နှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော် ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း လေးမြို့ခေတ်မှ ဘုရင်တပါး၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူများသည်၊ ယုံကြည်မှုကို ဆက်လက်ထောက်ခံခြင်းဖြင့် ရုပ်တုတော်နှင့် သိမ်တော်ကြီးတို့ကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး သိမ်တော်အား ပြန်လည်ဆောက်ခဲ့ကြလေသည်။
မြောက်ဦးမင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ ဘုရင်မင်းစောမွန်သည် သူ၏မြို့တော်မှ မဟာမုနိသို့ လမ်းတခု ဖောက်လုပ်တည်ဆောက်ပြီး မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့၏ ရိုးရာထုံးတမ်းစဉ်လာများအရ ဘုရားဖူးခရီးစဉ်တစ်ခု စတင်ခဲ့လေသည်။
(၁၆) ရာစုတွင် ဘုရင်းမင်းဗာသည် မြောက်ဦးမြို့မှ သျှစ်သောင်းဘုရားအပါအဝင် တိုင်းပြည်အနှံ့တွင် တည်ရှိနေသော ဘုရားကျောင်းအဆောက်အဦး အများအပြားတို့အတွင်း မူရင်းနှင့် ဆင်တူဖြစ်သော မရေမတွက်နိုင်သည့် မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်များကို ထုလုပ်ထားရှိရန် အမိန့်တော်ချမှတ်ခဲ့လေသည်။
၁၇၈၄-ခု တွင် မြန်မာဘုရင် ဘိုးမောင်ဝိုင်းသည် ရခိုင်ပြည်ကို သိမ်းပိုက်လေသည်။
ထို့နောက် မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်အား မန္တလေးသို့ သယ်ယူသွားခဲ့သည်။
ထိုရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီးအား မြန်မာပြည်တွင် ယနေ့ထိတိုင် အလေးမြတ်ဆုံးထားသော ရုပ်တုတော်အဖြစ် ဆက်လက်မှတ်ယူထားကြဆဲဖြစ်သည်။
မန္တလေးသို့ ပင့်ဆောင်သွားသော မဟာမြတ်မုနိဘုရားသည် ကျောက်တော်တွင် ကင်းဝတ်စံပယ်တော်မူနေသည့် မဟာမုနိဘုရား၏ ကိုယ်ပွားဖြစ်သည်ဟု ရခိုင် ရှေ့ဖြစ် နောက်မှီ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် သက်ကြီး ဝါရင့်များက ဆိုစမှတ်ပြုခဲကြသည်။
ဆုံးရှုံးသွားသော အမွေအနှစ်ကြောင့် ရခိုင်ပြည်သူတို့အား နက်နက်နဲနဲ စိတ်ထိခိုက်စေခဲ့သလို မဟာမုန ရုပ်ပွားတော်လည်း ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ရသည်။
အကြောင်းရင်းမှာ မဟာမြတ်မုနိ ရုပ်ပွားတော်သည် မဟုမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်၏ ကိုယ်ပွားဖြစ်သလို ရွေသားစင်စစ်ဖြင့် သွန်းလုပ်ထားခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။
(၁၈၆၇) ခုနှစ်တွင် မဟာမုနိသိမ်တော်သည် နန်းတော်ရာကုန်း၏ အရှေ့မြောက်ထောင့်၌ရှိသော တောင်ပူစာတစ်ခုကို လွှမ်းခြုံပြုလုပ်ထားသော နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရှေးနှစ်ပေါင်း ရာစုများစွာကပင် မဟာမုနိဘုရားသိမ်တော်တွင် ဘုရားဖူးခရီးသည်များ စည်ကားသိုက်မြိုက်နေသော ဗဟိုအချက်အချာလည်းဖြစ်ပြီး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သူများ လက်အောက် ရခိုင်ပြည်ကျရောက်ပြီး ရခိုင်ပြည်သူပြည်သားများ ဆင်းရဲဒုက္ခခံစားခဲ့ရလေသောအခါ ယာယီအားဖြင့် ဘုရားဖူးခရီးသည်များ နည်းပါးမှုရှိခဲ့လေသည်။
မူရင်းအဆောက်အဦး၏အကြွင်းအကျန် လုံးဝမရှိခဲ့သော်လည်း ယင်း၏ မူရင်းပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်ကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ဘုရားသိမ်တော်ကို ထောင့်မှန်စတုဂံ နံရံနှစ်ဆင့်က ဝိုင်းရံထားရှိပြီး သိမ်တော်၏အရှေ့ဘက်၊ အနောက်ဘက်၊ တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့တွင် ဝင်ပေါက်လေးပေါက် ဖောက်ထားပြီး အရှေ့ဘက်ဝင်ပေါက်ကို အဓိကဝင်ပေါက်အဖြစ် ထားရှိသည်။
ပထမဆုံး ရင်ပြင်၏ အရှေ့တောင်ထောင့်နှင့် အရှေ့မြောက်ထောင့်တို့တွင် ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်ကြီးအား ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ကိုယ်လက်သန့်စင်ရန်အတွက် အသုံးပြုရန် ရေကန်ကြီးနှစ်ခု ထားရှိသည်။
အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နာလန္ဒ၌ရှိသော ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဘုန်းတော်ကြီးများ စုဝေးနေထိုင်သော နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေး (၆) ရာစုမှပင် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာသော အဓိက ဂူဘုရားကျောင်းတော်တွင် ယခင်မူရင်းနည်းတူ အနီးစပ်ဆုံး ပုံစံဖြစ်သော ဘုရားကျောင်းဆောင်ကို တွေ့ရှိနိုင်လေသည်။
ald-exile.org စလွယ်တော်နှင့် မကိုဋ်တော်များ ဖယ်ရှားခြင်း ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံပြည်သူ တစ်သောင်းခန့်က မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်ရှိ စလွယ်တော်၊ နားဋောင်းခေါ် နားကင်းတော်နှင့် ပခုံးပေါ်တွင် တပ်ဆင်ထားသော စွန်တော်တို့ကို ဖယ်ရှားပေးရန် ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဲ့သည့်အတွက် ဂေါပကအဖွဲ့က ရုပ်ပွားတော်ရှိ စလွယ်တော်၊ နားကင်းတော်၊ စွန်တော်နှင့် မကိုဋ်တော်များကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့ရသည်။
မဟာမုနိ ဘုရားရုပ်ပွားတော်မှာ စလွယ်တော်နှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများသည် ယခင်က မရှိခဲ့ဘဲ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်က ကပ်လှူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အမှတ်(၉၀၁)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘောနတ်ကြီးကျေးရွာအနီး ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီး မိုင်တိုင် (၄၁)အနီးတွင်တည်ရှိသည်။
လက်ရှိအမြောက်စခန်းကွပ်ကဲရေးမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးရွှေဖြစ်ပြီး အလုပ်သင်ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းအမှတ်စဉ်(၁၇)မှဖြစ်သည်။
ခေတ္တဌာနချုပ်မှူးသာထားသော အရန်တပ်မဌာနချုပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အမြောက် တပ်ရင်းများ အမှတ်(၉၀၁)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည် - အမှတ် (၂၀၄) အမြောက်တပ်ရင်း - တောင်ငူမြို့ အမှတ် (၂၀၅) အမြောက်တပ်ရင်း - ဘောနတ်ကြီးကျေးရွာ အမှတ် (၃၃၀) အမြောက်တပ်ရင်း - တောင်ငူမြို့ အမှတ် (၃၃၇) အမြောက်တပ်ရင်း - ‌‌ေ ်ကြီး‌ေကးရွာ အမှတ် (၄၀၂) အမြောက်တပ်ရင်း အမှတ် (၄၀၅) အမြောက်တပ်ရင်း - ဘောနတ်ကြီးကျေးရွာ အမှတ် (၅၀၂) အမြောက်တပ်ရင်း အမှတ် (၅၀၃) အမြောက်တပ်ရင်း အမှတ် (၅၀၄) အမြောက်တပ်ရင်း - ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ လေးထောင့်ကန် အမှတ် (၆၀၂) အမြောက်တပ်ရင်း - ကဏ္ဍ:အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ။
အမှတ်(၉၀၄)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းမြို့တွင် အခြေစိုက်ပြီး လက်အောက်ခံ အမြောက်တပ်ရင်း (၁၂)ရင်း ရှိသည်။
လက်အောက်ခံ အမြောက်တပ်ရင်းများကို မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နှင့် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေများအတွင်း ဖြန့်ခွဲထားရှိသည်။
အမြောက် တပ်ရင်းများ အမှတ်(၉၀၄)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည် - အမှတ် (၂၀၈) အမြောက်တပ်ရင်း အမှတ် (၃၆၄) အမြောက်တပ်ရင်း အမှတ် (၃၆၆) အမြောက်တပ်ရင်း - ဗန်းမော်မြို့ အမှတ် (၃၆၇) အမြောက်တပ်ရင်း - မိုးညှင်းမြို့နယ် အမှတ် (၃၇၀) အမြောက်တပ်ရင်း - မိုးမောက်မြို့နယ် အမှတ် (၃၇၂) အမြောက်တပ်ရင်း - မိုးကောင်းမြို့ အမှတ် (၃၈၆) အမြောက်တပ်ရင်း - နမ္မားမြို့ အမှတ် (၄၀၈) အမြောက်တပ်ရင်း ကဏ္ဍ:အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ။
မိုးငြိမ်းဧ (၂၀ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၈ - ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၃) ကို အဖ ဦးတင်ဦး၊ အမိ ဒေါ်သန်းမြင့်တို့မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်၊ စနေ့နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်း ခုနှစ်ယောက်အနက် သမီးဦး သမီးကြီးဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဒေါ်တင်မိုးအေး ဖြစ် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် B.A.B.Ed ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
စာရေးဆရာမဘဝ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ချိုတေးသံမဂ္ဂဇင်း၌ "ကွန်းရိပ်ငြိမ်" ဟူသော ဝတ္တုတိုကို "တက္ကသိုလ် ခင်ပွင့်လန်း" အမည်ဖြင့် ရေးသားကာ စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ယင်းကလောင်အမည်ဖြင့် ဝတ္တုတို သုံးပုဒ်ခန့်ရေးသားကာ ကျောင်းဆရာမဘဝ စတင်ခဲ့သည်။