kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အသင်း တိုက်များတွင် စာသင်တန်းများ၊ ဟောပြောပွဲများ၊ မိတ်ဆက် ပွဲများ၊ ဆွေးနွေးပွဲများ၊ ကစားခုန်ပွဲများ စသည်တို့ကို အသင်း ဝင်တို့၏ အကျိုးအလို့ငှာ မကြာခဏ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ ခရစ်ယာန်လူငယ်များ အသင်း ဝင်တို့သည် ရန်ပုံငွေအမြောက်အမြား စုဆောင်းကာ၊ စစ်သား များ စိတ်လက်ဖျော်ဖြေရေးနှင့် သက်သာချောင်ချိရန်အတွက် စစ်တပ်ရိပ်သာများကို ဖွင့်လှစ် တိုးချဲ့၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မန္တလေးမြို့၊ မေမြို့နှင့် မော်လမြိုင် မြို့များ၌ ဝိုင်၊ အမ်၊ စီ၊ အေ အသင်းများ တည်ထောင်ပြီး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ခရစ်ယာန်လူငယ်များအသင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချင်ချင်း တူညီ သောအသင်းတစ်ခုမှာ ဝိုင်၊ ဒဗျူ၊ စီ၊ အေ၊ ခေါ် ခရစ်ယာန် မိန်းကလေးများအသင်း ဖြစ်၏။
ထိုအသင်းကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ စတင်တည်ထောင် ခဲ့သည်။
ခရစ်ယာန် လူငယ်များအသင်းသည် အမျိုးသားများအတွက် အကျိုးဆောင် သကဲ့သို့ ဝိုင်၊ ဒဗျူ၊ စီ၊ အေ သည် အမျိုးသမီးများအတွက် အကျိုးဆောင်လေသည်။
အသင်း၏ အထိမ်းအမှတ်မှာ အပြာရောင် တြိဂံဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နိုင်ငံပေါင်း ၆၈ နိုင်ငံ တွင် ခရစ်ယာန် မိန်းကလေးအသင်းဝင်ပေါင်း ၅ဝဝဝဝဝ ကျော် မျှ ရှိလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မန္တလေးမြို့၊ မေမြို့၊ တောင်ကြီးမြို့နှင့် မော်လမြိုင်မြို့များ၌ ဝိုင်၊ ဒဗျူ၊ စီ၊ အေ အသင်းများ ဖွင့်လှစ်ပြီး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား တခြားကြည့်ရန်များ ဝိုင်ဒဗျူစီအေ ဝိုင်အမ်ဘီအေ Category:ခရစ်ယာန်ဘာသာ။
ခရမ်းပင်သည် အာလူး၊ ခရမ်းချဉ်ပင်တို့နှင့် မျိုးတူသည်။
ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
အရွက်များ၏ အရောင်မှာ စိမ်းဖန့် ဖန့် နေသည်။
အောက်ဘက်တွင် အမွေးနုများရှိသည်။
ပန်းများ ပွင့်ရာတွင် ထီးတည်း ပွင့်သည်။
အရောင်မှာ အဖြူ၊ အဝါ၊ သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်နု ဖြစ်သည်။
အသီးများသီးရာတွင် တွဲလျားသီး၍ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အလုံးပုံ၊ ဘဲဥပုံ၊ ရှည်မြောမြော ဖြစ်သည်။
အရှည်မှာ ၁ လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိ ရှိတတ် သည်။
အရွယ်မှာ ငန်းဥအရွယ်မှ လူကြီးကန်သော ဘောလုံး အရွယ်အထိ ရှိသည်။
အရောင်မှာ၊ အဖြူ၊ ခရမ်းရောင်၊ အနီ၊ သို့မဟုတ် အဝါ ဖြစ်သည်။
အခွံသည် ပြောင်ချော၍ တခါတရံ အစင်းများပါသည်။
ခရမ်းသီးများ မှည့်ရန် ၃ လ ၄ လမျှ ကြာသည်။
ခရမ်းသီးသည် အာဟာရဓာတ်ကို ကောင်းစွာ မပေးစွမ်း နိုင်သော်လည်း လူကြိုက်များပေသည်။
ခရမ်း ဖြစ်ထွန်းရာ မူလဇာတိမှာ အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သည်။
သို့သော် ယခုအခါ သမပိုင်းဇုန်ရှိ နိုင်ငံများတွင် စိုက် ပျိုးလျက် ရှိကြပေပြီ။
ခရမ်းပင်များတွင် ပိုးများ ကျရောက်တတ်သည်။
ပိုးကျလျှင် အရွက်များတွင် အပေါက်ငယ်ကလေးများ ဖြစ်လာသည်။
ထိုအခါ အပင်မကြီးထွားနိုင်တော့ချေ။
ပိုးများကို ကာကွယ်ရန် ဗေါ်ဒိုးမစ္စချာခေါ် အဆိပ်တစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။
ထိုအဆိပ်မျိုးတွင် ဒုတ္ထာအပြင်၊ ထုံးနှင့်ရေကို ၄:၄:၅ အချိုးဖြင့် ရောစပ်ထားသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတွင် ခရမ်းပင်များနှင့် သင့်တော်သော ရာသီဥတုရှိသဖြင့် ခရမ်းပင်များကို အမြောက်အမြား အနှံ့အပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။
ခရမ်းအမျိုးမှာ များပြားလှပေသည်။
ထိုအနက် အသီးများသော ခရမ်းမျိုးများမှာ ခရမ်းရှည်၊ ခရမ်းပုအကြီးစား၊ ခရမ်းပုအငယ်စား၊ ခရမ်းကြွပ်၊ ဆင်ခရမ်း၊ မြေပုံခရမ်း၊ ခရမ်းခဆော့၊ ခရမ်းစပ်၊ မြို့ဖျက်ခရမ်း၊ ထောပတ် ခရမ်း၊ လသာခရမ်းနှင့် ဆယ်စွယ်ခရမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ခရမ်းပင်များကို စိုက်ပျိုးရာတွင် တူးဆွထားသောမြေ၌ မြေဩဇာ (နွားချေးခြောက်)ကို ရောကာ မျိုးစေ့များကို ပျိုးယူရသည်။
ပျိုးပင်ကလေးများ အတော်ကြီးလာသောအခါတွင် ၂ ပေခွဲစီ ကွာသော စိုက်ခင်းပေါင် တန်းများပေါ်တွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ၂ ပေစီ ခွာလျက် ပြောင်းရွေ့စိုက်ရသည်။
ခရမ်းသီးများ သီးလာသောအခါ အကိုင်းဖျားတို့၌ ရှိသော အညွန့်တက်များကို ချိုးဆိတ်ပေးရသည်။
သို့ဖြင့် ခရမ်းကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ။
ခရမ်းချဉ်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသမှ အမေရိကတိုက် ရှိ ပူပြင်းစိုစွတ်သောအပိုင်း ဖြစ်သည်။
၁၆ ရာစုဆန်းစအချိန် တွင် ဥရောပတိုက်သို့ ခရမ်းချဉ်ပင် ရောက်လာသည်။
ယခု အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပိုင်းအရပ်များနှင့် သမပိုင်းအရပ်များ ၌ ခရမ်းချဉ်ပင်ကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်အဖြစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုး လျက် ရှိကြသည်။
ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အသင့်အတင့် ပူနွေးသောရာသီဥတု တွင် ပေါက်ပွားသဖြင့် ရာသီဥတု အေးမြသော ဗြိတိသျှကျွန်း နှင့် ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၌ မှန်အမိုးအကာများ အတွင်းတွင် ထိုခရမ်းချဉ်ပင်ကို အပူငွေ့ပေး၍ စိုက်ပျိုးကြ သည်။
အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ဆောင်းရာသီ၌ ခရမ်းချဉ် ပင်ကို မှန်အမိုးအကာများအတွင်းတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။
သို့ရာတွင် အကာအကွယ်တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ အပြင်ဘက် မြေယာများ၌ စိုက်ပျိုးနိုင်သော ခရမ်းချဉ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
အသီး၏ အရွက်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို လိုက်၍ ခရမ်းချဉ်ပင်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။
အကိုင်းအခက်ပေါများ၍ အသီးများသီးသည့်အခါ အကိုင်းများ မြေသို့ ညွတ်ကျနေတတ် သည်။
ခရမ်းချဉ်ရွက်များတွင် အမွေးအမှင်ကလေးများရှိ၍ အနံ့ဆိုးရွားသည်။
အပွင့်မှာ ဝါသည်။
အသီးများ၏ အတွင်းသားမှာ ပျော့အိအိဖြစ်လျက် အစေ့ဝါကလေးများ ပြည့်နှက် နေသည်။
ခရမ်းချဉ်ပင်သည် အဆိပ်အတောက်ရှိသော အပင်မျိုးနွယ် ထဲမှ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ၁၉ ရာစုမတိုင်မီက လူတို့သည် ခရမ်း ချဉ်သီးများကို မစားသုံးခဲ့ကြချေ။
သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌ ခရမ်း ချဉ်သီးကို အသုံးများလာကြသည်။
ခရမ်းချဉ်သီးအမှည့်များကို အစိမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ချက်ပြုတ်၍ဖြစ်စေ၊ စားသုံးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းတွင် ခရမ်းချဉ်ကို အနှံ့အပြား စိုက်ပျိုးကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ပုဇွန်ခြောက် ကို ဟင်းခတ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချသကဲ့သို့ အထက်ပိုင်း၌ ခရမ်း ချဉ်သီးကို ဟင်းခတ်အဖြစ် တွင်တွင်ကြီး အသုံးပြုကြသည်။
အနောက်နိုင်ငံများ၌ ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်ကို အလုံးလိုက်သော် လည်းကောင်း၊ အရည်အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ စည်များ ပုလင်းငယ်များတွင် ထည့်သွင်းရောင်းချကြသည်။
ချဉ်ရည်အမျိုး မျိုးကိုလည်း ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များမှ ပြုလုပ်ကြသည်။
အထူး သဖြင့် ဟင်းရွက်စိမ်းလက်သုတ်တွင် ခရမ်းချဉ်သီးကို အသုံး များကြသည်။
ခရမ်းချဉ်သီးမှည့်များသည် ပုပ်ပျက်ရိယော်လွယ်သဖြင့် ၃ ရက်တစ်ခါ ဖြစ်စေ၊ ၄ ရက်တစ်ခါဖြစ်စေ၊ အသီးမှည့်များကို ဆွတ်ခူးရသည်။
ရပ်ဝေးသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ရန်အတွက် အသီးစိမ်းအရင့်များကိုသာ ဆွတ်ခူးတတ်ကြသည်။
ခရမ်း ချဉ်သီးသည် မြန်မာဟင်းအမျိုးမျိုး ချက်ရာ၌ အသုံးဝင်သဖြင့် 'ဟင်းလိမ်မာသီး' ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ခရမ်းချဉ်သီးကို ရုက္ခဗေဒအရ လိုင်ကိုပါစီကမ် အက် စကျူလင်တမ်ဟု ခေါ်သည်။
ယင်းနှင့် မျိုးချင်းနွယ်သော ဆိုလာနမ် ဖာရောကိုဆင်ခရမ်း၊ ဆိုလာနမ် ထရီလိုဗတမ်ကို မြေပုံခရမ်း၊ ဆိုလာနမ်တော်ဗမ်ကို ခရမ်းချဉ်၊ မြေပစ်ခရမ်း မြပစ်ခရမ်း၊ ဟူ၍ မြန်မာတို့က ခေါ်ကြသည်။
ခရမ်းမြို့သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ မြို့ငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့မှ ရေကြောင်းခရီးဖြင့် (၃၆)မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။
မြို့၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်း (၂)မိုင် ခန့်ရှိ၍ (၁၉၅၃)ခုနှစ် သန်းခေါင်​စာရင်းအရ လူဦးရေ (၁ဝ၉ဝ၆)ယောက် ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို အင်္ဂလိပ်တို့သိမ်းပိုက်စက ယခုခရမ်းမြို့မှာ ရေတွင်းချောင်ခရမ်းခေါ် ရွာကလေးမျှသာဖြစ်သည်။
ထိုရွာတွင် ကင်းဂတ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ဖူးသည်။
ထိုစဉ်က ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ရုံးသပြေကန်မြို့ဖြစ်သည်။
ထိုအရပ်တွင် သပြေကန်ဟူသောအမည်နှင့် နှစ်ဌာနရှိသည်။
ရုံးစိုက်ရာသပြေကန်ကို ရုံးသပြေဟုခေါ်သည်။
ရုံးသပြေ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ဘောချောင်းပေါ်၌တည်ရှိသော သပြေကန်ကိုမူ ဘော့သပြေကန်ဟုခေါ်သည်။
ရုံးသပြေကန်မှာ ရေတိုက်စားခြင်းကြောင့် ကမ်းပါးပြို၍တိမ်ကောသွားရာ ယခုခရမ်းမြို့သို့ ရုံးရွှေ့ပြောင်းစိုက်သည်။
ရွာတည်ရာအရပ်တွင် မြို့ဖျက်ခရမ်းများပေါများသဖြင့် ခရမ်းရွာဟု တွင်သည်။
ခရမ်းရွာ၌ ရေတွင်းချောင်ခရမ်းနှင့် ရွာမခရမ်းဟု အပိုင်းနှစ်ပိုင်းရှိသည်။
ရေတွင်းချောင်ခရမ်းတဲအုပ်စုကို မွန်လူမျိုး ဦးမောင်၊ ဦးမြတို့ကလည်းကောင်း၊ ရွာမခရမ်းဘဲအုပ်စုကို မွန်လူမျိုး ဦးအို၊ ဦးကလေး၊ ဦးအုံး စသည်တို့ကလည်းကောင်း၊ ပင်လယ်တိမ်ကိုင်းတောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ လယ်လုပ်ရာမှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ပါးစပ်ပြော အမှတ်အသားရှိသည်။
မူကွဲတစ်ခုကမူ 'ခရမ်း'သည် မွန်စကား'ကရုန်း'မှ လာသည်ဟုဆိုသည်။
ကရုန်းသည် 'ချောင်းကမ်းဘေးမှ ရွာကလေး' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
၁၉၂၄၊ ၂၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ခရမ်းတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ခရမ်းတူးမြောင်းမှာ ပဲခူးမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ချောင်းဝရွာမှ ခရမ်းမြို့အထိ (၁၈)မိုင်ခန့်ရှည်လျားသည်။
ခရမ်းမှတစ်ဆင့် ပင်လယ်သို့ပေါက်လေသည်။
ယခုအခါ ထိုတူးမြောင်းကို ခရမ်းမြစ်ဟုပင် ခေါ်တွင်လျက်ရှိသည်။
ခရမ်းမြို့နယ်တွင် ယခုအခါ ကျေးရွာပေါင်း(၈ဝ)ကျော်ရှိသည်။
မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်(၂၄၆)မိုင်ခန့်ဖြစ်၏။
လယ်ယာကိုင်းကျွန်းများကို မှီ၍ သက်မွေးဝမ်းကျောင်းသူ များပြားသည်။
ရှေးက နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီကြီးများက စပါးဒိုင်များဖွင့်၍ စပါးများကို တိုက်ရိုက် ဝယ်ယူသောဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပဲခူးဆားသည် ခရမ်းမြို့နယ်နှင့် ကဝမြို့နယ်များမှ အများဆုံးထွက်လေသည်။
ယခုအခါ စပါးလုပ်ငန်း၊ ဆားလုပ်ငန်းများအပြင် မြေပဲစိုက်ခြင်း၊ ကြက်ဘဲ မွေးမြူခြင်း၊ ငါးမွေးမြူခြင်း အလုပ်များကိုလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။
ထို့ပြင် လူငယ်အမျိုးသားအချို့မှာ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား စသည့်နိုင်ငံများသို့ လုပ်သားအဖြစ် သွားရောက်လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြို့ပေါ်တွင် ဆန်စက်နှင့် ဆီစက်များလည်း ရှိသည်။
ခရမ်းမြို့နှင့် ပဲခူးမြို့ကို (၁၉၂၈)ခုနှစ်တွင် မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
(၁၉၃၁)ခုနှစ်တွင် ခရမ်းမြို့၏ တောင်ဘက် (၁၃)မိုင်ဝေးသော သုံးခွမြို့သို့ ဆက်လက်ဖောက် လုပ်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့မှ ခရမ်းမြို့သို့ နေ့စဉ်မီးသင်္ဘောကလေးများ၊ မော်တော်လှေများ သွားလာလျက်ရှိသည်။
သို့သော် မြစ်ချောင်းများကောသဖြင့် မြို့သို့အရောက်မသွားနိုင်။
မြို့အနီး ပိန်းကန်ရွာကို သင်္ဘောဆိပ်ပြုလုပ်ထားရသည်။
ခရမ်းမြို့ပေါ်တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (၂)ကျောင်းရှိသည်။
အထက(၁) နှင့် အထက(၂) တို့​ဖြစ်သည်။
ဆေးရုံနှင့် စာတိုက်တို့လည်းရှိသည်။
မြို့ပေါ်၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (၁၈)ကျောင်းခန့်ရှိသည်။
ခရမ်းမြို့ပေါ်တွင် သကျမာရဇိန်ဘွဲ့ချီ သွန်းဘုရားကြီး တစ်ဆူရှိသည်။
ထိုရုပ်တုတော်ကို ခရမ်းမြို့မှ ဦးရွှေဖောင်၊ ဦးဘိုးထိန်းတို့က ကြီးမှူး၍ အများကောင်းမှုဖြင့် တည်ခဲ့သည်။
ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။
ခရမ်းမြို့၏ အနောက်ဘက်ယွန်းယွန်းရှိ ရဲမွန်စေတီနှင့် အနောက်မြောက်ဘက် (၂)မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသောကန်ညီနောင်စေတီတို့မှာ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)မှစာကို အနည်းငယ်ပြန်လည်ဖြည့်စွက်ထားသည်။
ခဝါလုပ်ငန်းတွင် အရင်းခံသဘောအားဖြင့် အဝတ်များကို ဖွတ်လျှော်ခြင်း၊ အခြောက်လှန်းခြင်း၊ ပြန့်၍နေစေရန် မီးပူ တိုက်ခြင်းဟူ၍ လုပ်ဆောင်ဖွယ်ကိစ္စ သုံးမျိုးပါဝင်သည်။
ခဝါလုပ်ငန်းကို ယခုခေတ်တိုင်အောင် အတိုင်းတိုင်းအပြည်ပြည်၌ လက်ဖြင့် ပြုလုပ်လျက်ပင် ရှိသေးသည်မှန်သော်လည်း၊ စက်မှု ထွန်းကား တိုးတက်နေသော တိုင်းနိုင်ငံကြီးများတွင်မူ စက်များ ဖြင့် ပြုလုပ်လျက်ရှိကြပေပြီ။
အဝတ်လျှော်စက်များကို သုံးခြင်း ဖြင့် လက်နှင့် လျှော်ဖွပ်သည်ထက် ပို၍ သေသပ် ကောင်းမွန် သဖြင့် အချိန်ကုန်လည်း သက်သာသည်။
အဝတ်လျှော်စက်များနှင့် လျှော်ဖွတ်နည်းမှာ ဤသို့ဖြစ် သည်။
ခဝါသည်တို့သည် အဝတ်ဟောင်းများကို မဖွပ်လျှော်မီ ရှေးဦးစွာ အဝတ်ချင်းမမှားစေရန် ရေလျှော်ခံမင်နှင့်ဖြစ်စေ၊ အခြားတစ်နည်းနည်းနှင့် ဖြစ်စေ၊ မှတ်သားလေ့ရှိကြသည်။
ထို့နောက်မှ ဖွပ်လျှော်မည့်အဝတ်များကို အဝတ်လျှော်ဒလိမ့်တုံး ကြီးများ တပ်ထားသည့် စည်ကြီးထဲသို့ ထည့်သည်။
ထိုဒလိမ့် တုံးကို သစ်သား သို့မဟုတ် အစွန်ခံသံမဏိဖြင့် ပြုလုပ်ထား သည်။
ဒလိမ့်တုံးသည် ဆပ်ပြာမြှုပ်များ ထည့်ထားသော ထိုစည်အတွင်း၌ လည်လျက်ရှိ၍၊ အဝတ်များကို ဆပ်ပြာရေ ထဲတွင် အကြိမ်တစ်ရာမက မွှေပေးသည်။
လက်ဖြင့် ဖွပ်လျှော် ရာမှာကဲ့သို့ အဝတ်များကို ပွတ်တိုက်ပေးခြင်း၊ ထုရိုက်ပေးခြင်း မျိုးကား မရှိပေ။
အဝတ်လျှော်စက်တွင် အဝတ်များကို ဆပ်ပြာ ရေထဲ၌ မွှေပေးခြင်း၊ ထို့နောက် ရေသန့်ဖြင့် ကျင်းပေးခြင်း၊ ထို့နောက်တဖန် မဲနယ်ဆိုးခြင်း စသည့် အလုပ်သုံးမျိုးကို ဆယ်ကြိမ်၊ ဆယ့်နှစ်ကြိမ်မျှ ပြုလုပ်ပေးသည်။
ထိုကဲ့သို့ ဖွပ်လျှော်ပြီးသောအခါ အဝတ်များကို ရေညှစ် စက်သို့ ထည့်ပေးရပြန်သည်။
ရေညှစ်စက်ဟု ဆိုသော်လည်း အဝတ်များကို လိမ်၍ ညှစ်ပစ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။
ရေညှစ်စက် တွင် သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော တောင်းရှိ၏။
ထိုတောင်းကို ပတ်ချာလည်စေခြင်းဖြင့် အဝတ်များမှ ရေကို စစ်ထွက်စေ သည်။
ဤကဲ့သို့ ရေညှစ်ပြီးသောအခါ လေပူဖြင့် အဝတ်များကို ခြောက်သွေ့စေသည်။
ကော်တင်ရမည့် အထည်များဖြစ်က ကော် တင်ပြီးနောက် အသားပြန့်စေရန်အတွက် မီးပူတိုက်ရာဌာနသို့ ပို့ပေးရပြန်သည်။
မီးပူတိုက်ရာတွင် နည်းနှစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြ သည်။
စားပွဲခင်း၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ စသည့် ရိုးရိုးအထည် များကို ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူ ဓာတ်ပေးထားသော သံဒလိမ့်တုံး များအကြားသို့ ထည့်၍ ဖိပေးရုံနှင့် ကိစ္စပြီးသည်။
အင်္ကျီ စသည့် အဝတ် အထည်များကိုမူ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူဓာတ်ပေး ထားသော ဖိစက်နှင့် ပထမဖိပေးပြီးနောက် ခေါက်ရိုးခေါက် သားများ ကျနသေသပ်စေရန် လူကိုယ်တိုင် ဓာတ်မီးပူနှင့် ထပ်မံတိုက်ပေးရသည်။
အဝတ်အထည်များပေါ်၌ အစွန်း အကွက်များ ပေကျံနေခဲ့လျှင် ထိုအစွန်းအကွက်များကို မလျှော် မဖွပ်ခင် ချွတ်ပစ်ရန်လို၏။
သို့သော် အဝတ်ကို မနာစေရန် အရေးကြီးသည့်အတွက် ထိုကိစ္စတွင် ကျွမ်းကျင် နားလည်သူ များ ကိုယ်တိုင် ဂရုတစိုက် ပြုလုပ်ပေးရန် လိုပေသည်။
ပိုး၊ ဖဲ၊ ကတ္တီပါ၊ သက္ကလတ်၊ သားမွေး၊ သိုးမွေး စသည့် အဖိုးတန်အထည်များဖြစ်မူ ခြည်ထည်များကို ဖွပ်လျော်သကဲ့သို့ မဖွပ်လျော်ရပေ။
ထိုအနုထည်များကို အခြောက်လျှော်ခြင်းဖြင့် ခဝါချပေးရ၏။
အခြောက် လျှော်နည်းတွင် ပိုး၊ ဖဲ၊ သက္ကလတ်၊ သိုးမွေး စသည့် အနုထည်များကို ဗင်ဇင်း သို့မဟုတ် ထိုအရည်တစ်ခုခု ဆွတ်ထားသော အဝတ်ဖြင့် ပွတ်သပ်ခြင်းဖြင့် အထည်တွင်ရှိသော ချေးနှင့် ဆီ စသည့်အညစ်အကြေးများကို ကျွတ်စေသည်။
သွေ့ခြောက်သွားသောအခါ အထည်ကို ဝက်မှင် ဘီးအနုစားဖြင့် ပွတ်တိုက်ပြီးနောက် သံဒလိမ့်တုံးများဖြင့် ပြန့် အောင် ဖိပေးသည်။
ယခုအခါ ဗင်ဇင်းနှင့် ဓာတ်ဆီတို့အစား များသောအားဖြင့် ပက်ထရိုလီ ယမ်နက်ဖသားဟု ခေါ်သော အဖျော်ပစ္စည်းကို အသုံးများကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ခဝါလုပ်ငန်း။
ခဝဲပင်သည် ဗူး၊ ဖရုံ စသော အပင်မျိုး၌ ပါဝင်၍ နှစ်စဉ် စိုက်ပျိုးရသော အပင်မျိုးဖြစ်၏။
နွယ်ပင်ကဲ့သို့ လိမ်ယှက်၍ ပေါက်တတ်၏။
ခဝဲသီးသည် အလျား ၇ လက်မမှ ၁၅ လက်မခန့်အထိ ရှည်၏။
ခဝဲပင်၏ အဖျားပိုင်းသည် အနည်း ငယ်ထွား၍ အညှာဖက်သို့ သေးသွယ်သွား၏။
လတ်ဆတ်နေချိန် ၌ ခဝဲသီးသည် အစိမ်းရင့်ရောင် ရှိ၏။
သခွားသီးကဲ့သို့ လုံးချောမဟုတ်ဘဲ စောင်းပါရှိ၏။
အရည်ရွှမ်း၍ ပွ၏။
အစေ့မှာ သခွားစေ့နှင့် တူ၏။
အပွင့်မှာ အဝါရောင် ရှိ၏။
ဗြိစ္ဆာ ရာသီ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ပွင့်သောပန်းအဖြစ် ထင်ရှား၏။
ခဝဲပင်ကို အသီးအလို့ငှာ စိုက်ပျိုးကြ၏။
မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေ ၄ဝဝဝ ထက်နိမ့်သော အရပ်ဒေသတို့၌ စိုက်ပျိုးနိုင်၏။
ခဝဲသီးတွင် ပါရှိသော စောင်းများကို ခြစ်ထုတ် ပြီးလျှင် အခွံပါးပါးသင်ပြီးသည့်နောက် ကြော်ချက်သော် လည်း ကောင်း၊ ဟင်းချိုသော်လည်းကောင်း ချက်၍စားကြသည်။
မြေပြင်ညီညာသောဒေသများ၌ ခဝဲပင်ကို အများအားဖြင့် ဧပြီလ အလယ်မှစ၍ ဇူလိုင်လ အလယ်ထိ စိုက်ပျိုးကြ၏။
မျိုးစေ့ ၂ ပေါင် ၃ ပေါင်လောက်သည် တစ်ဧကကျယ်ဝန်း သော မြေကွက်ပေါ်၌ ကြဲဖြန့်စိုက် ပျိုးရန်အတွက် လုံလောက် ၏။
စိုက်ပျိုးပုံကား မြေတွင် အကွာအဝေး ၆ လက်မစီခြား သော တွင်းများကို စီတန်းကာ တူးရသည်။
ထို့နောက် မျိုးစေ့ များကို တွင်းထဲသို့ ထည့်၍ တွင်းများကို မြေကြီးဖြင့် ဖို့ရ၏။
တွင်းတတန်းနှင့် တတန်း ၆ ပေကွာ ထားတတ်၏။
မိုး အနည်းငယ်ရွာသွန်းသော ဒေသများတွင် ခဝဲပင်ကို စင်မထိုးဘဲ စိုက်ပျိုးကြ၏။
သို့သော် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသောဒေသများတွင် စင်ထိုး၍ စိုက်ပျိုးကြ၏။
အကြောင်းမူကား စွတ်စိုသောမြေပေါ် တွင် ကြာမြင့်စွာ ခဝဲသီးကျနေပါမူ ပုပ်လွယ်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ခဝဲပင်ကို မြေဩဇာကောင်းသောနေရာများတွင် စိုက်ပျိုးကြ၏။
မြေဩဇာညံ့ဖျင်းသော ဒေသများ၌ကား ပြာနှင့် နွားချေးအဆွေးများကို မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။
မိုးကောင်းစွာ ရွာသွန်းလာသည့်အချိန်ထိ ရေမှန်မှန် လောင်းပေး ရ၏။
အချိန်မှန် ပေါင်းသင်ပေးမှ အပင်များ သန်စွမ်း၏။
အယဉ်မျိုး၊ အရိုင်းမျိုးဟူ၍ ခဝဲသီး ၂ မျိုးရှိရာ အရိုင်း မျိုးသည် ခါးသောအရသာ ရှိ၏။
အချို့က မြွေကျော်သဖြင့် ခဝဲသီး ခါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ယင်းယူဆချက်သည် မမှန်ချေ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ။
ကလေးမွေးပြီးနောက် သွေး ၅၀၀ စီစီထက်များ၍ သွေးဆင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မွေးဖွားပြီးနောက် သွေးသွန်ခြင်းသည် ကို ကာကွယ်နိုင်သည်။
ကာကွယ်ပုံများမှာ သန့်ရှင်းသော နေရာတွင် ပိုးသတ်ထားသော ကိရိယာများဖြင့် ကလေးမွေးဖွားခြင်း ကလေး မွေးလာသောအခါ သားအိမ် ကြုံဆေးများ ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် တိုက်ကျွေးခြင်း သို့မဟုတ် မိန်မကိုယ်ထဲသို့ ထည့်ခြင်း ကလေးမွေးရာတွင် မြန်ဆန်စေရန် ကူညီပေးခြင်းသို့ ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ကလေးမွေးခြင်း။
ဘင်ဂျမင် ဟယ်ရီဆန်Benjamin Harrison၁၈၃၃-၁၉၀၁ 200px|center မွေးနေ့၂၀၊ ဩဂုတ်၊ ၁၈၃၃မွေးရပ်နော့တ်ဘန့်၊အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်ကွယ်လွန်နေ့၁၃၊ မတ်၊ ၁၉၀၁ကွယ်လွန်ရပ်အင်ဒီယားနားပိုးလစ် အင်ဒီယားနားပြည်နယ်အခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၃ ဦးမြောက်သမ္မတအလုပ်အကိုင် ရှေ့နေ၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊ မတ်၊ ၁၈၈၉-၄၊ မတ်၊ ၁၈၉၃ဒုတိယ သမ္မတလေဗီ မော်တွန်လွှဲအပ်သူစတီဖင် ဂရိုဗာ ကလိဗ်လန်း ဆက်ခံသူစတီဖင် ဂရိုဗာ ကလိဗ်လန်း နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ အဘိုးဖြစ်သူ ဝီလီယံ ဟင်နရီ ဟယ်ရီဆန် သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ နဝမမြောက် သမ္မတဖြစ်ပြီး၊ ဖခင် ဂျွန် စကော့ ဟယ်ရီဆန်မှာ အိုဟိုးယိုးပြည်နယ်ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံရေးအရ မျိုးရိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သော ဘင်ဂျမင် ဟယ်ရီဆန်သည် နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်အားထက်သန်ခြင်းမရှိပေ။
ဖခင်ဖြစ်သူကလည်း သားအား နိုင်ငံရေးနှင့် ဝေးဝေးနေပြီး ပညာတတ်တစ်ဦးအဖြစ် အသက်မွေးရန် သွန်သင်ခဲ့သည်။
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဘင်ဂျမင်သည် အောင်မြင်သော ရှေ့နေတစ်ဦးအဖြစ် အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်မှ တဆင့် အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ အင်ဒီယားနားပိုးလစ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် မျိုးရိုးအမွေနှင့် အောင်မြင်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကို ရှောင်မရသဖြင့် မြို့တော်ရှေ့နေချုပ်အဖြစ် နှစ်ကြိမ်အရွေးချယ်ခံရဖူးသည်။
ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သောအခါ အမှတ်(၇၀) အင်ဒီယားနားတပ်ရင်းကို ကြီးမှူးကာ တိုက်ပွဲဝင်ရာမှ စစ်သူရဲကောင်းလည်း ဖြစ်လာသည်။
ရာထူးအားဖြင့်လည်း ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်အထိတိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ရှေ့နေဘဝက ဥပဒေကို ထဲထဲဝင်ဝင် လေ့လာလိုက်စားသကဲ့သို့ စစ်တပ်အတွင်းတွင်လည်း စစ်ဗျူဟာများ၊ နည်းပရိယာယ်များကို ကြိုးစားအားထုတ် လေ့လာလိုက်စားသည်။
သို့သော် တပ်အတွင်းတွင် ရေရှည်အမှုထမ်းရန် စိတ်ကူးမရှိသဖြင့် ရှေ့နေလောကသို့ ပြန်ဝင်သည်။
နိုင်ငံရေးအကဲစမ်းသည့် အနေဖြင့် ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရာထူးအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်အရွေးခံရာ ရှုံးသည်။
သို့သော် အမေရိကန်လွှတ်တော် အတွက် အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ်အရွေးခံရာ အနိုင်ရသဖြင့် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာသည်။
စစ်မြေပြင်အတွေ့အကြုံများအရ လူမည်းများ၏ အခွင့်အရေးကာကွယ်မှုနှင့် ပက်သက်လျှင် တက်တက်ကြွကြွ လှုပ်ရှားသူ ဖြစ်လာသည်။
စစ်ပြန်ရဲဘော်များ၏ အခွင့်အရေး၊ ခံစားခွင့်တို့ကိုလည်း ထောက်ခံသည်။
နောက်တစ်ကြိမ် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ရွေးကောက်ပွဲယှဉ်ပြိုင်ရာ ရှုံးနှိမ့်ပြန်သည်။
သို့သော် လူကြိုက်များသည့် သူ့အရည်အချင်းတို့ကို သူ၏ရီပါပလီကန်ပါတီက သဘောကျသဖြင့် ၁၈၈၈ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် သမ္မတလောင်း အဖြစ်ပွဲထုတ်သည်။
အဟောအပြောကောင်းသည့် ဘင်ဂျမင်၏ မဲဆွယ်မှုများကြောင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒမဲတွင် ရှုံးသော်လည်း ကိုယ်စားလှယ်မဲအရေအတွက်တွင် ထောက်ခံသူများကာ သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။
သမ္မတသက်တမ်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို ရှေ့တန်းတင်လာသည့် ဘင်ဂျမင်အနေဖြင့် လက်တွေ့တွင်လည်း ပါတီဝင်မဟုတ်သူ ရှစ်ဦးတိတိကို အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပါဝင်စေသည်။
သူ့ရာထူးသက်တမ်းအတွင်း ပြည်နယ်သစ် ခြောက်ခုက ပြည်ထောင်စုအတွင်း ဝင်ရောက်လာသည်။
နိုင်ငံ့ဩဇာကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်တည်ဆောက်လာနိုင်သဖြင့် ဗြိတိန်၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီ၊ ချီလီနိုင်ငံများနှင့် ညှိနှိုင်းရေးစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုနိုင်သဖြင့် ပထမအကြိမ် ပန်-အမေရိက ကွန်ဖရန့်ကို ကျင်းပနိုင်သည်။
ထူးခြားသောအဖြစ်တစ်ခုမှ နောင်တွင် သမ္မတဖြစ်လာမည့် ဝီလျံ ဟောင်းဝဒ် တာ့ဖ် တစ်ယောက် တရားရုံးချုပ် တရားသူကြီးအဖြစ် ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်လိုကြောင်း စာနှင့်တကွလျှောက်ထားသော်လည်း ပယ်ချခံရသည်မှ သမ္မတဖြစ်ပြီး အသက် ၆၃နှစ်အရွယ် အသက်ကြီးမှ ထိုရာထူးတွင် တာဝန်တစ်ကြော့ ထမ်းရခြင်းဖြစ်သည်။
ဘင်ဂျမင်လက်ထက်တွင် အိမ်ဖြူတော် လျှပ်စစ်မီးစတင်ရရှိသည်။
သို့သော် သမ္မတကတော်က လျှပ်စစ်ကို ကြောက်လွန်းသဖြင့် မီးခလုတ်များကို မည်သည့်အခါမျှ ကိုယ်တိုင်မဖွင့်ဟု ဆိုသည်။
လွှတ်တော်နှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုအနေဖြင့် ရေတပ်နှင့် ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ခေတ်မီသင်္ဘောများတည်ဆောက်ရန် ငွေကြေးသုံးစွဲခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးကာလတစ်ခုအတွက် ဒေါ်လာသန်းတစ်ထောင်တန် စီမံကိန်းဖြစ်သဖြင့် ကြီးကျယ်သည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
လွှတ်တော်က သူ့ကိုကျော်၍ ငွေကြေးကဏ္ဍများတွင် ဥပဒေအတော်များများပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
စီးပွားပျက်ကပ် ၁၈၉၂တွင် သမ္မတဘင်ဂျမင် ဟယ်ရီဆန်က လွှတ်တော်တွင်း မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင် အမေရိကန်သမိုင်း တစ်လျှောက် ယခုလောက် အလုပ်အကိုင်ပေါများကာ လူတို့ ဖောဖောသီသီသုံးစွဲနိုင်ခဲ့ဖူးသည့် အချိန် မရှိခဲ့ ဟုကြွေးကြော်ခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုမှတစ်နှစ်မပြည့်သေးမီအချိန်တွင် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် အဆိုးဆုံးစီးပွားပျက်ကပ်ကြီးပေါ်ပေါက်လာ သသည်။
လွှတ်တော်က သမ္မတကို ကျော်လွန်၍ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် ငွေကြေးနှင့် အခွန်ဥပဒေများကလည်း ထိုစီးပွားပျက်ကပ်ကြီးကို ဝင်ရောက်ကာ အားပေးအားမြောက် ပြုသကဲ့ပင်ရှိနေသည်။
ထိုဥပဒေများအား ဥပဒေကြမ်းအဖြစ် ရှိစဉ်တည်းက သမ္မတအနေဖြင့် ဗီတိုအာဏာသုံးကာ ပယ်ချလိုက်လျှင်ရသော်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုခဲ့သဖြင့် ဤသို့အခြေအနေဆိုးရသည် ဟုဆိုသည်။
စီးပွားပျက်ကပ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားရသည့် ဆူပူဆန္ဒပြမှုများကိုလည်း အင်အားသုံးကာ ဖြေရှင်းသဖြင့် ဝေဖန်ခံရပြန်သည်။
သို့ဖြင့် နာမည်ကောင်း မရသည့်ကြားမှ သမ္မတကတော် ဆုံးပြန်သဖြင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေသော ဟယ်ရီဆန်သည် နောက်တစ်ကြိမ် သမ္မတအဖြစ်ရွေးကောက်ခံရန်အတွက် ပါတီက အခွင့်အရေးပေးသည့်တိုင် ကိုယ်တိုင်က ကြိုးပမ်းအားစိုက်ခြင်း မရှိတော့ပေ။
နိုင်တစ်လှည့်၊၊ရှုံးတစ်လှည့် ဟယ်ရီဆန်၏ နိုင်ငံရေးသမားဘဝတစ်လျှောက်တွင် နိုင်လိုက်ရှုံးလိုက်ဖြင့် ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်ကို တွေ့ကြရမည်ဖြစ်သည်။
၁၈၉၂ ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ထိုနည်းလည်းကောင်းပင်ဖြစ်သည်။
ပို၍ထူးခြားသည်မှာ အနိုင်ရဖူးသည့် ကလိဗ်လန်း ကိုတစ်ဖန်ပြန်လည် ရှုံးနှိမ့်ရခြင်းဖြစ်သည်။
သမ္မတရာထူးမှ အနားယူသောနောက် အင်ဒီယားနားပိုးလစ်သို့ ပြန်ကာ ရှေ့နေလိုက်ရာ ယခင်ကထက် အောင်မြင်သည်။
တရားရုံးချုပ်အထိပင် ရှေ့နေလိုက်ခဲ့သဖြင့် ထိုအဆင့်အထိ ရှေ့နေလိုက်ဖူးသည့် အမေရိကန်သမ္မဖြစ်ဖူးသူ၊ ဖြစ်မည့်သူ သုံးဦးအနက် တစ်ဦးအပါဖြစ်သည်။
ရာစုသစ်အဝင် ၁၉၀၁တွင် အင်ဒီယားနားပိုးလစ်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဝီလျံ မက်ကင်လီ William McKinley၁၈၃၃-၁၉၀၁ 200px|center မွေးနေ့၂၉၊ ဇန်နဝါရီ၊ ၁၈၄၃မွေးရပ်နေးလိုင်းစ်၊ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊။
ကွယ်လွန်နေ့၁၄၊ စက်တင်ဘာ၊ ၁၉၀၁ (လုပ်ကြံခံရသဖြင့် ကွယ်လွန်)ကွယ်လွန်ရပ်ဘတ်ဖလိုး၊ နယူးယောက်ပြည်နယ်အခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၃ ဦးမြောက်သမ္မတအလုပ်အကိုင် ရှေ့နေ၊ ဗိုလ်မှူးရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊ မတ်၊ ၁၈၉၃- ၁၄၊ စက်တင်ဘာ၊ ၁၉၀၁ဒုတိယ သမ္မတဂါးရတ် ဟူးဘတ် (၁၈၉၇-၁၈၉၉)သီအိုဒို ရုစဗဲ့ (၁၉၀၁)လွှဲအပ်သူစတီဖင် ဂရိုဗာ ကလိဗ်လန်း ဆက်ခံသူသီအိုဒို ရုစဗဲ့ နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ တည်တည်တန့်တန့်နှင့် လူ့ခွစာတစ်ဦး အမေရိကန်သမ္မတဖြစ်လာခြင်းမှာ ထူးဆန်းလွန်းသည် မဟုတ်သော်လည်း ထူးဆန်းသည်တော့ ဖြစ်သည်။
ဝီလီယံ မက်ကင်လီသည် ထိုသို့သော သဘောရှိသည့် သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသူ၊ စည်းကမ်းကြီးသူ၊ စိတ်ရှည်သူ စသဖြင့် သူ၏အရည်အချင်းများကို ပြောကြသည်။
တစ်ဖက်ကလည်း အပြောမကောင်း၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး မဝင်ဆန့်၊ ရောရောနှောနှောဖြင့် မနေတတ်သူ စသဖြင့်လည်း လူကြိုက်နည်းစေသည့် စရိုက်မျိုးလည်း ရှိသူဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် သမ္မတရာထူးအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ထူထောင်ပေးသည့် အတွက် ထင်ရှားသည်။
သူ့လက်ထက်တွင် စပိန်နှင့် နှစ်နိုင်ငံစစ်ဖြစ်ပြီး စပိန်ပိုင်နယ်များဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် ကျူးဘားတို့ပေါ်တွင် အောင်နိုင်ခဲ့သည်။
လူတော်ဖြစ်သော်လည်း သီးသန့်ဆန်သောစရိုက်များကြောင့် အထင်မကြီးခံရသည့် သမ္မတဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။
ထို့အပြင် ဆက်ခံသူ သီအိုဒို ရုစဗဲ့လ် မှာ အမေရိကန်သမိုင်းတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော သမ္မတများအနက်မှ တစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် မက်ကင်လီကို လူအများက လွယ်လွယ်မေ့လျော့သွားရခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ချိန်ဆလုပ်တတ်သူ၊ ရုပ်သေး မက်ကင်လီသည် အစွန်းရောက်တတ်သူမဟုတ်၊ အရာရာကို နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန် လုပ်လေ့ရှိသော အကျင့်ရှိသူဖြစ်သည်။
ရှေ့ကိုလည်း ကြိုမြင်တတ်သည်။
နိုင်ငံရေးအားဖြင့်လည် လည်ပတ်နှံ့စပ်သူဖြစ်သည်။
သို့သော် လူတွေက သူ့အား ခပ်ပျော့ပျော့ဟု သဘောထားကြသည်။
ပိုဆိုးသည်မှာ သူ့အား မတ်ခ်ဟန်နာ (Mark Hanna) ဆိုသော နိုင်ငံရေးကြမ်းပိုးတစ်ဦး၏ ရုပ်သေးဟု သမုတ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ကလိဗ်လန်းမြို့မှ စက်မှုလုပ်ငန်းရှင် ဟန်နာသည် မက်ကင်လီအား အိမ်ဖြူတော်သို့ အရောက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် များစွာထောက်ပံ့ခဲ့သူဖြစ်သည်။
မဲဆွယ်ကာလများတွင်လည်း အထူးတလည်ပင် အကြံပေးခဲ့သေးသည်။
အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော်အမတ်စသည့် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အချိန်များအတွင်းတွင်ကလည်း ဟန်နာသည် မက်ကင်လီ၏ နိုင်ငံရေးသုခမိန်ဖြစ်ခဲ့သေးသည်။
သို့သော် သမ္မတဖြစ်လာလျှင် ထိုသို့သော် သူများကို အနားတွင်ထားလေ့မရှိတော့သည်မှာလည်း ထုံးစံဖြစ်သည်။
မက်ကင်လီ သမ္မတဖြစ်ပြီးနောက် ဟန်နာလည်း အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံသည်။
မက်ကင်လီ၏ ကူညီမှုများဖြင့် ဟန်နာတစ်ယောက် လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်သည်။
ထိုနောက်တွင်မူ နှစ်ဦးကြားတွင် သဘောထားရေးရာများ မတိုက်ဆိုင်တော့သဖြင့် ခပ်ကျဲကျဲဖြစ်သွားသည်။
စပိန်စစ် စပိန်နှင့် ပွားခဲ့သည့် စစ်ပွဲသည် မက်ကင်လီအတွက် အကောင်းအဆိုးနှစ်ထွေ ရောပြွမ်းနေသည့် စစ်ပွဲဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြားရေးကိစ္စရပ်များနှင့် ပက်သက်၍ အတွေ့အကြုံအားနည်းမှု၊ မပြတ်သားမှုများကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။
သမ္မတ ကလိဗ်လန်း လက်ထက်ကစပိန်နှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် ကျူးဘားကျွန်းကို အခြေပြုကာ မကျေလည်မှုအနည်းငယ်ရှိခဲ့ဖူးသည်။
ကျူးဘားတို့အနေဖြင့်လည်း စပိန်လက်အောက်မှ လွှတ်မြောက်ရန် ဆန္ဒရှိနေသည်။
အမေရိကန်မီဒီယာတို့ကလည်း ထိုကိစ္စကို ရှေ့တန်းတင်ကာ လှုံဆော်သည်။
သို့ဖြင့် သမ္မတမက်ကင်လီ အနေဖြင့် စစ်ပွဲကို မရှောင်နိုင်တော့ပေ။
သို့တိုင် ပြည်တွင်းစစ်ကို ကြုံဖူးသော မက်ကင်လီအနေဖြင့် စစ်ပွဲကို တတ်စွမ်းသ၍ရှောင်လိုသည်။
သံတမန်ရေးနည်းလမ်းများဖြင့် စပိန်နှင့် ညှိနှိုင်းသော်လည်း သဘောထားတင်းမာကာ အင်အားပြလိုသော စပိန်တို့အနေဖြင့် အလျော့ပေးရန် မမြင်တော့သဖြင့် ပြည်သူတို့အနေဖြင့် သမ္မတကို အားရခြင်းမရှိကြပေ။
ပြဿနာရှာလိုသော စပိန်တို့လက်ချက်ဟု ယူဆရသော ဗုံးခွဲမှုတစ်ရပ် ကျူးဘားမြို့တော် ဟာဗားနားမြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဆိပ်ကမ်းတွင် ဆိုက်ကပ်ထားသည့် အမေရိကန် စစ်သင်္ဘော မိန်း ပျက်စီးထိခိုက်ရာတွင် စစ်ပွဲသည် ရှောင်လွှဲမရတော့သည့် အနေအထားရောက်ပြီဖြစ်သည်။
မြန်ဆန်လှသော အချိန်အတွင်းတွင် အမေရိကန်၏ ရေတပ်သည် စပိန်ရေတပ်ကို ချေမှုန်းပြနိုင်ခဲ့သည်။
ဖိလစ်ပိုင်ရှိ စပိန်ရေတပ်စခန်းအား ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ကျူးဘားကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲတွင် သိက္ခာဆယ်လိုသော စပိန်တို့က ဖိလစ်ပိုင်ကို လက်မလွှတ်လိုသဖြင့် အချိန်ဆွဲသောနည်းဖြင့် မက်ကင်လီက ဖိလစ်ပိုင်ကို အရယူခဲ့သည်။
ပိစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ကြီးစိုးရန် ဖိလစ်ပိုင်ကို ခြေကုပ်ယူထားရန် ရည်ရွယ်ထားသဖြင့် ထိုသို့အရယူခြင်းဖြစ်သည်။
နောက်ဆုံးတွင် စပိန်တို့ စစ်လျော်ကြေးငွေ ဒေါ်လာသန်း၂၀ဖြင့် ကျေနပ်လိုက်ရပြီး အမေရိကန်အမြတ်ထွက်သည်။
ထိုစစ်ပွဲတွင် မက်ကင်လီသည် သမ္မတအာဏာကို အဆုံးတိုင်ဖြန့်ထုတ်နိုင်သဖြင့် နိုင်ငံရေးအရပါ အမြတ်ထွက်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတသည် စစ်သေနာပတိချုပ်ဖြစ်သည်။
သို့သော် မည်သည့် သမ္မတမျှ စစ်ပွဲကို ကိုယ်တိုင်ကွပ်ကဲခြင်းမျိုးမရှိဖူးသေးဘဲ သက်ဆိုင်ရာစစ်ဦးစီးချုပ်များကို အမိန့်ပေးခြင်းဖြင့်သာ အာဏာယူခဲ့ကြဖူးသည်။
သို့သော် မက်ကင်လီက ထိုပုံစံကို ဖောက်ထွက်ကာ စစ်ပွဲများကို ကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက်အမိန့်ပေးခြင်းဖြင့် ကွပ်ကဲခဲ့သဖြင့် သမ္မတ၏အခွင့်အာဏာကို ပိုမိုထင်ရှားစေသည်။
ရန်သူစပိန်တို့အား အလျော့ပေးလိုသည့် အရာရှိများကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် အမိန့်ပေးခြင်းဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
သမ္မတလင်ကွန်း လက်ထက်တွင်လည်း စစ်ရေးနှင့် ပက်သက်၍ သမ္မတအာဏာကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ဖူးသည်။
မက်ကင်လီမှာလည်း ထိုနည်းအတိုင်း စစ်ပွဲကိုအမှီပြုကာ သမ္မတအာဏာကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
သူ၏တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ အမေရိကန်တပ်၏ အစွမ်းထက်မှုကြောင့်လည်းကောင်း စပိန်ကိုအောင်နိုင်ရခြင်းကြောင့် နာမည်ကောင်းရသည်။
အုပ်ချုပ်ပုံအသစ် သမ္မတမက်ကင်လီသည် အခြားသမ္မတများထက် ပြည်တွင်းခရီးလှည့်လည်မှုမျိုးကို ပို၍ လုပ်ခဲ့သည်။
မိန့်ခွန်းများပြောခဲ့သည်။
လွှတ်တော်သို့လည်း တောင်းဆိုမှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အိမ်ဖြူတော်ကိုလည်း သတင်းသမားများအတွက် အားထားရာနေရာဌာနဖြစ်စေသည်။
အင်္ဂလိပ်နှင့် ဆက်ဆံရေး အမေရိကန်နှင့် ဗြိတိန်တို့သည် ရှေးယခင်က အဖုအထစ်အတော်များများရှိခဲ့ဖူးသည်မှာ မှန်သော်လည်း မက်ကင်လီ၏အမြင်မှာမူ တစ်မျိုးတစ်ဘာသာဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းအရ အင်္ဂလိပ်သည် အင်အားထွားလာသည့် ဂျာမနီ၊ စပိန်တို့နှင့် ရင်ဆိုင်နေရချိန်ဖြစ်သည့်အတွက် အင်အားရှိသော မဟာမိတ်ကို ရှာဖွေနေချိန်ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်အနေဖြင့် ထိုအခွင့်အရေးကို အရယူကာ အင်္ဂလန်နှင့် မိတ်ဖွဲ့ပြီး နေထိုင်ရန်လိုသည်ဟု သုံးသပ်မိသည်။
ကောင်းမွန်သော ဆက်ဆံရေး အကျိုးဆက်အနေဖြင့် စပိန်နှင့် အမေရိကန်စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်ကို အင်္ဂလန်ထောက်ခံပြီး အပြန်အလှန်အားဖြင့် အင်္ဂလန်-ဘိုးဝါး စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်က အင်္ဂလန်ဖက်မှ ထောက်ခံပေးသည်။