kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၈၆၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း၊ ဘိန်းသုံးစွဲမှုသည် ပြည်တွင်း ဘိန်းထုတ်လုပ်မှုကျယ်ပြန့်တိုးတက်လာခြင်းအတူ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၀၅တွင် ပုံမှန်ဘိန်းသုံးစွဲသူများသည် အမျိုး သားလူဦးရေ၏ လေးပုံတစ်ပုံကျော်သည်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။
အခြားနိုင်ငံများတွင် စိတ်ပြေလက်ပျောက် သို့မဟုတ် စွဲလမ်းမှုကြောင့် ဘိန်းသုံးစွဲခြင်းသည် ဆယ့်ကိုးရာစုနှစ် နှောင်းပိုင်းအရောက်တွင် အနည်းအကျဉ်းမျှလောက်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။
အမြင်နှစ်မျိုးထွက်စေသော စာပေတစ်ခုမှ မှတ်သားထားရှိခဲ့သည်မှာ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ဘိန်းကို ချီးမွှမ်းခန်းဖွင့်ထားသည်။
လက်ရှိဘိန်းအခြေအနေ right|thumb ဘိန်း၏ ကမ္ဘာနှင့် အဝန်းစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းသည် တရုတ်အခြေချလာရောက်နေထိုင်သူများနှင့် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုရှိ ဘိန်းခန်းများ၏ သိက္ခာမဲ့အမှတ်အသားနှင့်အတူ စတင်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၈၇၀ခုနှစ်များတွင် မြို့နယ်ရုံးများအဆင့်မှ ၁၉၀၉ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘိန်းကော်မရှင်ဖွဲ့စည်းရသည်အထိ လျင်မြန်စွာဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ သည်။
ဤကာလအတွင်း စာပေတွင် ဘိန်း၏ရုပ်ပုံလွှာသည် ညစ်ပေစုတ်ပြတ်ခြင်းနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ခြင်းများအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှဘိန်းကုန်သွယ်မှုကို တရုတ်ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှုမှ မသမာသောနည်းများ ဖြင့် အကြီးအကျယ် နေရာလုယူခဲ့ပြီးနောက် သန့်စင်ပြီး မော်ဖင်းနှင့် ဟီးရိုးအင်းတို့သည် ဆေးထိုးရန်အတွက် ကျယ်ပြန့်စွာ ရရှိလာစေခဲ့ပြီး ဘိန်းပါသည့် မူပိုင်ဆေးများသည် လူအများကြိုက်နှစ်သက်ခြင်း ၏အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ဘိန်းကို နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ်၏ အစောပိုင်းကာလများအတွင်း နိုင်ငံအများစုတွင် ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့ကြပြီး တရားမဝင် စိတ်အပန်းပြေစရာ မူးယစ်ဆေးအတွက် ဘွေဆော်ဦးပစ္စည်းအဖြစ် ဘိန်းထုတ်လုပ်မှု၏ ခေတ်သစ်ပုံစံ သို့မဟုတ် တရားဝင် ဆေးစာဖြင့်သာ သုံးရမည့်ဆေးများဟု တင်းတင်းကြပ်ကြပ် စည်းကမ်းသတ်မှတ်ရခြင်း များအထိ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
လက်ရှိတွင် တရားမဝင်ဘိန်းထုတ်လုပ်မှု လွှမ်းမိုးထားသည့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသည် ၂၀ဝဝ ခုနှစ်တွင် တာလီဘန်များမှ ထုတ်လုပ်မှုကို ပိတ်ပင်ခဲ့စဉ်အချိန်တွင် သုတ်သင်ရှင်းလင်းခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၁ ခုနှစ် တာလီဘန် ကျဆုံးချိန်ကတည်းက နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန် စစ်ပွဲလမ်းကြောင်းအပေါ်တွင် ဘိန်းထုတ်လုပ်မှု တစ်ဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်လာခဲ့ သည်။
၂၀ဝ၆ ခုနှစ် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ဘိန်းထုတ်လုပ်မှုသည် မက်ထရစ်တန် ၆၆၁၀ ဖြင့် ၁၉၀၆ခုနှစ် ထုတ်လုပ်မှု၏ငါးပုံတစ် ပုံနီးပါးမျှရှိသည်။
တရားမဝင်သုံးစွဲမှုအတွက် ဘိန်းကို ရံဖန်ရံခါ ဟီးရိုးအင်းအဖြစ်သို့ ဟြေင်းလဲပစ်သည်။
ဟီးရိုးအင်းသည် ဝန်ကျဉ်းပြီး မှောင်ခိုရောင်းဝယ်ရန် လွယ်ကူစေသည်။
ဟီးရိုးအင်း၏ အစွမ်းထက်မှုကို ထပ်ဆင့်ပွားစေခြင်းဖြင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့်မော်ဖင်းသတ္တိနှစ်ဆရှိသည်အထိ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ဟီးရိုးအင်းကို သွေးကြောသွင်းခြင်း ၊ နှာခေါင်းအစက်ချခြင်း နှင့် အငွေ့ပျံစေခြင်းတို့ဖြင့်လည်း သုံးစွဲနိုင်သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ UNODC - United Nations Office on Drugs and Crime - Afghan Opium Survey 2009 National Institute on Drug Abuse ကဏ္ဍ:ဘိန်း ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ ကဏ္ဍ:မူးယစ်ဆေးဝါး။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရေပန်းအစားဆုံးငွေကြေးဖြစ်သည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ငွေစက္ကူများ ဟာဝါလား (ဟွန်ဒီ ဟုလည်းသိကြသည်) သည် တရားမဝင်သည့်ငွေလွှဲစံနစ်ဖြစ်ပြီး၊ လုပ်ဆောင်မှု နှင့် ငွေကြေးပွဲစားများ၏ကြီးမားသည့်ကွန်ရက်တစ်ခုရှိ ဂုဏ်သိက္ခာ အပေါ်တွင် အခြေခံ ထားသည်။
ထိုငွေလွှဲခြင်းသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်အာဖရိက၊ အာဖရိက ဦးချိုဒေသ နှင့် တောင်အာရှ တို့ မှစတင်ဖြစ်ပေါ်လာ ခဲ့သည်။
မူလအစများ ဟာဝါလားတွင် သူ၏မူလအစများသည် ဂန္ဓဝင် အီတလီဥပဒေတွင် အေဗာလို ကဲ့သို့သော အများနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ဥပဒေ နှင့် မြို့ပြဥပဒေများတွင် ကိုယ်စားလှယ်လုပ်ငန်း၏ ဖွံ့ဖြိုးလာမှုကို လွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။
အေဗား နှင့် အေဗာလို တို့၏ အခေါ်အဝေါ်များ သည် ဟာဝါလားမှဆင်းသက်လာသည်။
အကြွေးလွှဲပြောင်းခြင်းကို ရောမဥပဒေအောက်တွင်ခွင့်မပြုထားသော်လည်း၊ အလယ်ခေတ် ဥရောပအထူးသဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရေး တွင် ကျယ်ပြန့်စွာကျင့်သုံးလာခဲ့သည်။
ကုန်ကြွေးလွှဲပြောင်းခြင်းသည် အီတလီမြို့ကြီးများနှင့် မွတ်ဆလင်ကမ္ဘာတို့ အလယ်ခေတ်တွင် ကုန်သွယ်မှုအမြောက်အမြား လုပ်ဆောင်ခဲ့မှု ကြောင့်ဖြစ်သည်။
ကိုယ်စားလှယ်လုပ်ငန်းသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် သူ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကိုယ်စားပြု၍ သဘောတူစာချုပ်တစ်ခုကို အပြီးသတ်နိုင်ခြင်း မရှိစေရ ဆိုသလို ရောမဥပဒေတွင် မသိရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု လည်းဖြစ်သည်။
ရောမဥပဒေတွင် သဘောတူတာဝန်ခံဆောင်ရွက်သူ ကိုယ်တိုင်သည် သဘောတူချုပ်ဆိုထားခြင်း ကို ကူညီပံ့ပိုးသူ ဟုသုံးသပ်ထားပြီး၊ ၎င်းအားသဘောတူစာချုပ်မှ ပေးအပ် ထားသည့် အခွင့်အရေးများ နှင့် တာဝန်သိရှိမှုများ လွှဲပြောင်းရန်အလို့ငှာ စည်းမျဉ်းအရ ဆောင်ရွက် သူတစ်ဦးနှင့် ဒုတိယသဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုသည်။
အခြားတစ်ဘက်တွင် အစ္စလမ်ဥပဒေ နှင့် နောက်ပိုင်း အများနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ဥပဒေတို့တွင် သဘောတူစာချုပ်များနှင့် ယေဘူယျတာဝန်သိရှိမှုများနယ်ပယ်တွင် ထိုအဖွဲ့အစည်းများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ်လက်ခံရန်မခက်ခဲတော့ပါ။
ဟာဝါလားသည်အလယ်ခေတ်အစောပိုင်းကာလ အရင်းအနှီးကုန်သွယ်ရေးဗဟိုချက်များထွက်ပေါ်လာသည့် အချိန်အတောအတွင်းတွင်အလှမ်းဝေးလွန်းသည့် ကုန်သွယ်ရေး ငွေပေးငွေယူလုပ်ငန်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟု ယုံကြည်ရစေသည်။
တောင်အာရှတွင် ဤလုပ်ငန်းသည် ပြည့်စုံသည့်ငွေကြေးဈေးကွက်အသုံး ပြုပစ္စည်းအဖြစ်သို့ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို မြင်တွေ့ရသည်။
ဤလုပ်ငန်းကို တစ်ခုတည်းသော တရားဝင် ဘဏ်စံနစ်၏ အသုံးပြုပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် ၂၀ ရာစု၏ပထမနှစ်ဝက်၏တစ်ဝက်တွင် တစ်ဖြည်းဖြည်းအစားထိုးလာခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ဟာဝါလားသည် ရွှေ ့ပြောင်းအလုပ်သမားများ ကသူတို့၏မူရင်းနိုင ငံများသို့ ငွေပြန်ပို့ရာတွင် အများဆုံး အသုံးပြုသည်။
ဟာဝါလားအလုပ်လုပ်ပုံ ဟာဝါလားစံနစ်၏ အများဆုံးအခြေခံကွဲပြားမှုအမျိုးမျိုးတွင် ငွေများကို ငွေလွှဲပွဲစားများ သို့မဟုတ် ငွေလွှဲသူများ၏ ကွန်ရက်တစ်ခု မှတစ်ဆင့် လွှဲပြောင်းကြခြင်းဖြစ်သည်။
ငွေလွှဲမည့်သူတစ်ဦးသည် မြို့ တစ်မြို့ ရှိ ငွေလွှဲပွဲစားတစ်ဦးထံ ချဉ်းကပ်ပြီး အခြားတစ်နေရာရှိ၊ ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားမြို့တစ်မြို့ မှ ငွေလက်ခံမည် သူတစ်ဦးဆီသို့ လွှဲပြောင်းပေးသည်။
ငွေလွှဲပွဲစားသည် ငွေလက်ခံမည့်သူ၏မြို့ ရှိ ငွေလွှဲပွဲစားဆီသို့ ခေါ်ယူပြီး အပ်နှံထားငွေပမာဏ နှင့် ညွန်ကြားချက်များ (ထုံးစံအတိုင်း ငွေလွှဲခအနည်းငယ် နှုတ်ပြီး) ပေး၍ နောက်ရက်တစ်ရက်တွင် အကြွေးကို ဖြေရှင်းပေးမည်ဟု အာမခံသည်။
စံနစ်၏သူမတူသည့်ထူးခြားမှုမှာ ငွေလွှဲပွဲစားများအကြား ဂတိစကားပါသောပစ္စည်းများ ဖလှယ်ခြင်း မရှိဖြစ်သည်။
လွှဲပြောင်းမှုသည် ရိုးသားမှုစံနစ်အပေါ်တွင် လုံးဝပုံအပ်ထားသည်။
စံနစ်သည် ဥပဒေအရတောင်းဆိုချက်များ၏ တွန်အားပေးနိုင်မှုအပေါ် အမှီသဟဲ မပြုလုပ်သည်ဖြစ်၍၊ ဤလုပ်ငန်းသည် ဥပဒေနှင့်ဥပဒေကျင့်ထုံးများ မရှိသည့်နေရာတွင်ပင်လျှင် လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။
တစ်ဦးချင်းငွေလွှဲများ၏လုပ်ကိုင်ပေးမှုကို မှတ်တမ်းမထားရှိပါ။
ပွဲစားတစ်ဦးမှ အခြားတစ်ဦးသို့ တင်ရှိနေသည့် လည်ပတ်နေသောစုစုပေါင်းကိုသာ မှတ်သားထားရှိသည်။
ငွေလွှဲပွဲစားအကြား အကြွေးဖြေရှင်းမှုသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့်ရှိနေပြီး၊ တိုက ရိုက်ငွေသားလွှဲပြောင်းခြင်းပုံစံကို သုံးရန်မလိုအပ်ပါ။
ငွေလွှဲခများအပြင် ငွေလွှဲပွဲစားများသည်ထပ်မံ၍ တရားဝင် ငွေလွှဲနှုန်းများ ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် သူတို့အတွက် အမြတ်များရရှိသည်။
ယေဘူယျအားဖြင့် စံနစ်အတွင်းသို့ဝင်လာသည့်ငွေများသည် မူရင်းနိုင်ငံမှ ငွေကြေး များဖြစ်ပြီး၊ စံနစ်မှထွက်သွားသည့်ငွေသည် လက်ခံသည့်နိုင်ငံ၏ ငွေကြေးများဖြစ်သည်။
ဖြေရှင်းမှုများကို မည်သည့်နိုင်ငံခြားငွေနှင့်မျှ လွှဲပြောင်းမှုမပြု လုပ်ကြဘဲ၊ သူတို့သည် တရားဝင်ငွေလွှဲနှုန်းများထက် အခြားသောနည်းများကို လုပ်နိုင်ကြသည်။
ဟာဝါလားသည် ဖောက်သည်များကို ဆွဲဆောင်မှုရှိနေရခြင်းမှာ အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခြင်း နှင့် လွှဲပြောင်းမှုတွင် အဆင်ပြေချောမွတ်ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ အမြဲလိုလို ဘဏ်များမှယူသည် အခငွေထက် အတာများများ လျော့နည်းသည်။
သူ၏အားသာချက်မှာ ငွေလက်ခံသည့်နိုင်ငံသည် ပုံ မှန်မဟုတ်သည့်ငွေလဲ နှုန်းစည်းမျဉ်းများ အသုံးပြုနေသည့်အချိန်အခါတွင် (ပါကစ္စတန် သို့မဟုတ် အီဂျစ် ကဲ့သို့သောများစွာ သော တစ်မူထူးသည့် လက်ခံနိုင်ငံများအတွက် အကြောင်းတစ်ရပ်အဖြစ်) သို့မဟုတ် လက်ခံမည့် နိုင်ငံရှိ ဘဏ်လုပ်ငန်းစံနစ်သည် ရှုပ်ထွေးမှု နည်းသည့် အချိန်အခါတွင် (ဥပမာ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ယီမင်၊ ဆိုမားလီးယား ကဲ့သို့သော နေရာများရှိ ဥပဒေပတ်ဝန်းကျင်သည် အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေသောကြောင့်) အများဆုံးသိသာထင်ရှားသည်။
ထို့အပြင် လွှဲပြောင်းမှုများသည် နည်းလမ်းမကျခြင်း နှင့် အစိုးရများမှ ထိရောက်စွာ စည်းကမ်းတကျ မထိမ်းချုပ်နိုင်သဖြင့်၊ လွှဲပြောင်းမှုသည် ဖောက်သည်များအတွက် အခွန်၊ ငွေကြေးထိမ်းချုပ်ခြင်း၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး သို့မဟုတ် အခြားသောဥပဒေနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ကိစ္စရပ်များ နှင့်အတူ အဓိကအားသာချက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
တူညီသည့်အကြောင်းပြချက်များအတွက် အစိုးရများသည် ဤငွေလွှဲစံနစ်ကို မျက်နှာသာ မပေးပါ။
အကြမ်းဖက်သမား ထောက်ပံ့ငွေများသည် ဟာဝါလားကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် ရံဖန်ရံခါ လက်ပြောင်းရောက်ရှိသွားသည်ဟု မကြာမှီနှစ်များအတွင်းက စွပ်စွဲပြောဆိုချက်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဟွန်ဒီ ( ငွေလွှဲဖြတ်ပိုင်း) ငွေစက္ကူနှင့်ဆင်တူသည့်တစ်ခုအပေါ်တွင် ဟွန်ဒီသည် တရားဝင် ငွေရေးကြေးရေးအသုံးပြုပစ္စည်းအဖြစ် ရည်ညွှန်းထား ပြီး၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင် တ ဖြည်း ဖြည်းဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ထိုငွေလွှဲခြင်းကို ကုန်သွယ်ရေး နှင့် အကြွေးငွေလွှဲပြောင်းရာတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။
တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ငွေများလွှဲပြောင်းခြင်း ရည်ရွယ်ချက်အတွက် ငွေလွှဲအသုံးပြုပစ္စည်းအဖြစ် ဟွန်ဒီကိုသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
လွန်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော ဘုရင်များ နှင့် ဗြိတိသျှအာဏာ ရှိခဲ့စဉ်ခေတ်တွင် ထိုဟွန်ဒီများကို ခရီးသွားချက်လက်မှတ်အဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။
ဟွန်ဒီများကို ငွေချေးရန်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးငွေလွှဲပြောင်းခြင်းများတွင် ငွေလွှဲလက်မှတ်များအဖြစ် သုံးစွဲရန်တို့အတွက် အကြွေးအသုံးပြုပစ္စည်းအနေဖြင့်လည်း သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
နည်းပညာအရ ဟွန်ဒီတစ်ခုသည် စာဖြင့်ရေးသားထားသည့် ခြွ င်းချက်မရှိသောအမိန့်တစ်ခုကို လူတစ်ဦးမှ ပြုလုပ်ပြီး အခြားသူတစ်ဦးသို့ အမိန့်တွင်နာမည်ဖော်ပြထားသည့်သူအား ငွေမည်၍မည်မျှပေးရမည်ကို ညွှန်ကြားထားခြင်းဖြစ်သည်။
နည်းလမ်းမကျသည့်စံနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေသဖြင့် ဟွန်ဒီသည် ယခုအခါတွင် တရားဝင်အနေအထား မရှိတော့၍၊ ညှိနိုှုင်း၍ရသောပစ္စည်းများအက်ဥပဒေ၊ ၁၈၈၁ အောက်တွင် အကာအကွယ် မပေးထားပါ။
ဟွန်ဒီများကို တိုင်းရင်းငွေသွင်းငွေထုတ်လုပ်ငန်းများမှ ချက်လက်မှတ်များအဖြစ် အများဆုံးသုံးစွဲကြသည်။
အင်ဂါဒီးယား အင်ဂါဒီးယားစကားလုံး၏အဓိပ္ပာယ်မှာ အထူးဆက်သား ( ဟင်ဒီဘာသာစကားတွင် ) ဖြစ်သည်။
သို့သော် နိုင်ငံအတွင်း(အိန္ဒိယ)၌ ဟာလာဝါးလုပ်သူများအတွက်လည်း ထိုအခေါ်ဝေါ်ကို သုံးစွဲခဲ့သည်။
ထိုသူများသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအတွက် အပြိုင်ဘဏ်စံနစ်တစ်ခုအဖြစ် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။
သူတို့သည် ဆောင်ရွက်ခအဖြစ် တစ်မြို့မှတစ်မြို့သို့ ငွေလွှဲပြောင်းရာတွင် တစ်ကြိမ်တွင် ဝ.၂ မှ ဝ.၅ % ပတ်ဝန်းကျင်သာယူသည်။
ထိုင်ဝမ်သမဝါယမဘဏ် (ထိုင်ပေရုံးချုပ်) နေပြည်တော်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် ဘဏ်တစ်ခုသည် ငွေကြေးကြားခံလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
အပ်နှံငွေများကိုလက်ခံ၍ ချေးငှားလိုသည့် လုပ်ငန်းများသို့ ထိုအပ်နှံငွေများကိုချေးငှားနိုင်ရန် လမ်းဖေါက်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘဏ်များသည် ငွေကြေးစံနစ်၏ အခြေခံ အကျဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သလိုငွေကြေးဈေးကွက်တွင်လည်း အရေးပါသောကစားသမားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
ဘဏ်တစ်ခု၏အထင်ကရအခန်းကဏ္ဍမှာငွေအရင်းအနှီးရှိသူများ (ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ သို့မဟုတ် ငွေအပ်နှံသူများ ကဲ့သို့သော) ငွေလုံးငွေရင်း လိုက်လံရှာဖွေသူများ (တစ်ဦးချင်းတစ်ယောက်ချင်း ချေးငွေရယူလိုသူများ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းတိုးချဲ့ လိုသူများ) နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘဏ်လုပ်ငန်းသည် ယေဘူယျအားဖြင့် အဆင့်မြင့်၍ စည်းကမ်းကျနသည့် လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘဏ်များဖြင့် အစိုးရ၏ ငွေကြေးလုပ်ဆောင်မှုများအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များသည် အချိန်နှင့်နေရာဒေသ အပေါ်တွင် ကွဲပြား လျက်ရှိသည်။
ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်းစံနှုန်းများ၏လက်ရှိသတ်မှတ်ထားချက်ကို ဘေဆယ်-၂ (Basel II) ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဂျာမနီနိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံများ တွင် ဘဏ်များသည် သမိုင်းနှင့်ချီ၍ စက်မှု ကော်ပိုရေးရှင်းများတွင် အဓိက ငွေကြေးတာဝန်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့သော အချို့သော နိုင်ငံများ၏ ဘဏ်များကို ငွေကြေးနှင့်မသက်ဆိုင်သည့်ကုမ္ပဏီများမှ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို တားဆီး ပိတ်ပင်ထားသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဘဏ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မျဉ်းသားအစုရှယ်ရာဦးပိုင်မှု၏ နောက်ဆက် တွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကေးရဲ့စု (keiretsu) အဖြစ်သိရှိထားသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဘဏ်အာမခံသည် ခေတ်စား သည်။
အများဆုံးသော ပြင်သစ်ဘဏ်များသည် သူတို့၏ဖောက်သည်များအတွက် အာမခံအကျိုးဆောင် လုပ်ငန်းများ (နှင့် ယခု အိမ်ခြံမြေအကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းများ) ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
လက်ရှိအများဆုံးလမ်းကြောင်းသည် ယူနီဗာဆယ်ဘဏ်များ၏ ရှေ့ရောက်နေမှုများဖြစ်သည်။
ထိုဘဏ်များသည် သူတို့၏ ဖောက်သည်များအား နေရာတစ်ခုထဲတွင် ငွေကြေးလုပ်ငန်းမျိုးစုံကို အားလုံးပြီးအောင် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
တည်ရှိနေဆဲ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဘဏ်သည် မွန်တီ ဒေ ပတ်ချီ ဒီ ဆီးနာ (Monte dei Paschi di Siena) ဖြစ်ပြီး၊ ၁၄၇၂ မှစ၍ အီတလီနိုင်ငံ၌ အစဉ်အဆက်လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်နေသည်။
ဘဏ်လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှုစံနမူနာများ ခေတ်ဟောင်းဘဏ်ငွေတိုက်အပေါက်တံခါးမကြီး ဘဏ်များသည် ဖောက်သယ်များအတွက် စာရင်းသေ နှင့် စာရင်းရှင် ဘဏ်စာရင်းများကို ဆောင်ရွက်ပေး သည့် ငွေပေးကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ဘဏ်မှထုတ်ယူမည့်ဖောက်သယ်အား ငွေပေးအမိန့် လက်မှတ်ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် ဖောက်သယ်၏ စာရင်းရှင်ငွေစာရင်းသို့ အပ်နှံမည့် ငွေပေးလက် မှတ်များကို လက်ခံသိမ်းဆည်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ဘဏ်များသည် ဖောက်သယ်သို့ပေးရမည့် ငွေများကို အခြားသောငွေပေးနည်းလမ်းများဖြစ်သည့် ကြေးနန်းဖြင့်ငွေလွှဲခြင်း၊ အကြွေးဝယ်ကဒ် နှင့် အလိုအလျှောက်ငွေထုတ်ပေးသည့်စက် များမှတစ်ဆင့် ဖြင့်လည်းဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ဘဏ်များသည် ငွေစာရင်းရှင်များတွင် အပ်နှံငွေများ လက်ခံခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စာရင်းရှင်အပ်နှံငွေ လက်ခံခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ နှင့် ဘဏ်ငွေစက္ကူများနှင့် စာချုပ်များကဲ့သို့သော အကြွေးဂတိစာချုပ်များ ထုတ်ပေးခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ရရှိလာသည့်ငွေများကို ချေးငှားသည်။
ဘဏ်များသည် စာရင်းရှင်ငွေစာရင်း အပေါ် ဖောက်သယ်များသို့ ကြိုတင်ငွေများပေးထားခြင်း၊ အရစ်ကျချေးငွေများထုတ်ပေးခြင်း၊ ဈေးကွက် လွယ်ကူသည့်အကြွေးဂတိစာချုပ်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း နှင့် အခြားသောငွေချေးငှားသည့်နည်းတို့ဖြင့် ငွေများကိုထုတ်ချေးသည်။
ဘဏ်များသည် အလုံးစုံသောပေးရန်လုပ်ငန်းများအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ပေးရပြီး၊ ဘဏ်ငွေစာရင်းတစ်ခု သည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ နှင့် အစိုးရများမှ အငြင်းပွား၍ မရနိုင်သော ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ကို သုံးသပ်ထားကြသည်။
ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေလွှဲကုမ္ပဏီများကဲ့သို့သော ငွေပေးငွေယူ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် ဘဏ်ငွေစာရင်းတစ်ခု ထားရှိခြင်းထက် လုံလောက်သည့် အစားထိုးမှုတစ်ခု မဟုတ်ဟု သာမန်အားဖြင့်သုံးသပ်ကြသည်။
ဘဏ်များသည် အိမ်ထောင်စုများ နှင့် ငွေကြေးမပါဝင်သည့်လုပ်ငန်းများမှ ရန်ပုံငွေများကို ချေးယူပြီး၊ အိမ်ထောင်စုများ နှင့် ငွေကြေးမပါသည့်လုပ်ငန်းများသို့ ရန်ပုံငွေများချေးငှားသည်။
သို့သော် ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေထုတ်ချေးသူများတွင် ရှိသည့် ထူးခြားမှုတစ်ခုမှာ၊ ဘဏ်ချေးငွေများ၊ ငွေကြေးဈေးကွက် ရန်ပုံငွေများ၊ ငွေသားယုံကြည်အပ်နှံခြင်းများ နှင့် အခြားသော ဘဏ်မဟုတ်သည့် အပ်နှံငွေလက်ခံသော ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများ အတွက် လုံလောက်စွာ အစားထိုးနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကိစ္စရပ်အများစုတွင် ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေချေးငှားသူများသည် ငွေစုငွေချေးများအတွက် ဘဏ်နေရာတွင် လုံလောက်စွာအစားထိုးနိုင်သည်။
ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအခန်းကဏ္ဍ thumb|1970 ဘဏ်များ၏ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အခန်းကဏ္ဍသည် ဘဏ်လုပ်ငန်းအတွက် အကန့်အသတ်မရှိဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် – ဘဏ်ငွေစက္ကူ ရိုက်ထုတ်ပေးခြင်း ( ဘဏ်တစ်ခုမှ ငွေချေးဂတိစာချုပ်ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် ကိုင်ဆောင်သူများအား တောင်းဆိုမှုအရထုတ်ပေးခြင်း) ကြေးနန်းငွေလွှဲ၊ အကြွေးဝယ်ကဒ်၊ အင်တာနက်ဘဏ်လုပ်ငန်း သို့မဟုတ် အခြားသောနည်းများ ဖြင့် ငွေပေးမှုလုပ်ငန်းစဉ်များ ဘဏ်ငွေလွှဲလက်မှတ် နှင့် ငွေပေးအမိန့်လက်မှတ်များ ထုတ်ပေးခြင်း စာရင်းသေအပ်ငွေများလက်ခံခြင်း စာရင်းပိုထုတ်ယူချေးငွေ ၊ အရစ်ကျချေးငွေ သို့မဟုတ် အခြားသောနည်းများဖြင့်ငွေချေးခြင်း စာရွက်စာတမ်းများ နှင့် အသင့် ငွေလွှဲစာတမ်းများ (ကုန်သွယ်မှုငွေကြေး)၊ အာမခံစာချုပ်များ၊ ပေးလျော်ရန် တာဝန်ခံသည့်စာချုပ်များ၊ ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ နှင့် အခြားသော လက်ကျန်ရှင်းတမ်းတွင်မပါသည့်ချေးငွေများ ကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
စာရွက်စာတမ်းနှင့်အခြားသော အရေးကြီးသည့်ပစ္စည်းများကို လုံခြုံ စွာသိမ်းနိုင်သည့်သေတ္တာများထဲတွင်ထဲ့၍ သိမ်းပေးထားခြင်း၊ ငွေကြေးလဲလှယ်ခြင်း၊ “ဘဏ္ဍာရေး စူပါမတ်ကက်” အဖြစ် ရောင်းချခြင်း၊ ဖြန့်ချိခြင်း သို့မဟုတ် ပွဲစားလုပ်ခြင်း၊ အကြံ ပေးမှုပါသည်ဖြစ်စေ မပါသည်ဖြစ်စေ၊ အာမခံများ၊ ယုံကြည်အပ်နှံငွေများ နှင့် အလားတူ ဘဏ္ဍာရေးကိစ္စရပ်များ အတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ဘဏ်များ၏အမျိုးအစားများ ဘဏ်၏လုပ်ဆောင်မှုများကို တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၊ အသေးစားလုပ်ငန်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ ဆက်ဆံသည့် လက်လီဘဏ်လုပ်ငန်း၊ အလယ်အလတ် ဈေးကွက်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ အကြီးစား စီးပွားရေး လုပ်ငန်းအဖွဲ့ကြီးအား တိုက်ရိုက်လုပ်ပေးသည့် ကော်ပိုရိတ်ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ငွေအသားတင်များများရသည့် တစ်ဦး တစ်ယောက်ချင်းများနှင့် မိသားစုများအတွက် ငွေကြေးစီမံဆောင်ရွက်ပေးသည့် ပုဂ္ဂလိဘဏ်လုပ်ငန်း၊ နှင့် ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်များအပေါ် ဆက်စပ်သမျှ လုပ်ဆောင်ပေးသည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်လုပ်ငန်းများအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။
အများစုသောဘဏ်တို့သည် အမြတ်ရရှိရေး ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်း များဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် အချို့ကို အစိုးရများမှပိုင်ဆိုင်သည် သို့မဟုတ် အကျိုးအမြတ်မယူသည့် အဖွဲ့အစည်းများမှ ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။
လက်လီဘဏ်များ၏ပုံစံအမျိုးမျိုး အမျိုးသားဘဏ် ဆော့လိတ်စီးတီး ၁၉၀၈ အေတီအမ် အယ်လ် ရာဂျီ ဘဏ် အမျိုးသားကော့ပါးဘဏ်၊ ဆော့လိတ်စီးတီး ၁၉၁၁ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် – သာမန်ဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်နှင့်မတူညီစေ ရန် ထူးခြားမှုတစ်ခုအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးကပ်ကြီးဆိုက်ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အထက်လွှတ်တော်သည် ဘဏ်များအား ဘဏ်လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များ တစ်ခုတည်းတွင်သာ လုပ်ဆောင်ခြင်းကို လိုလားသည်။
ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်များသည် အရင်းအနှီးဈေးကွက် လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် အကန့်အသတ်ဖြစ်နေသည်။
ထိုဘဏ်နှစ်ခုသည် သီးခြားပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင် ကာလကြာမြင့်စွာ မရှိခဲ့စဉ်ကထဲမှ၊ လူအချို့ သည် “ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်” ဆိုသည့် စကားအသုံးအနှုန်းကို ကော်ပိုရေးရှင်းများ သို့မဟုတ် ကြီးမားသည့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးများမှ အပ်နှံငွေများ၊ ချေးငွေများနှင့် အများဆုံးထိတွေ့ရသည့် ဘဏ်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဘဏ်တစ်ခု၏ဌာနခွဲ အား ရည်ညွှန်းပြော ဆိုရာတွင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
မိသားစုဘဏ်များ - နေရာဒေသအတွင်းလုပ်ဆောင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းငယ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ဖောက်သယ်များ နှင့် အကျိုးတူဆောင်ရွက်သူများ အတွက် ဆောင်ရွက်ပေးရန် ဘဏ်ပိုင်ရှင်အား ဒေသဆိုင်ရာဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်သည့်အာဏာ ပေးအပ်ထားသည်။
မိသားစုဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်များ – ဝန်ဆောင်မှုအားနည်းသေးသည့် ဈေးကွက်များ သို့မဟုတ် လူအများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုများ နှင့် မြီရှင် လုပ်ကိုင်ပေးသည့်ဘဏ်ဖြစ်သည်။
ငွေစုစာတိုက်ဘဏ်များ - နိုင်ငံတော်စာတိုက်စံနစ်နှင့် တွဲထားသည့်ငွေစုဘဏ်များ။
ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ - အသားတင်ရငွေမြင့်မားသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၏ပိုင်ဆိုင်မှု များကို ငွေကြေးစီမံပေးရသည့် ဘဏ်များဖြစ်သည်။
ကမ်းလွန်ဘဏ်များ - ဥပဒေစံနစ်များအတွင်းတွင်ရှိပြီး၊ အခွန်အကောက်နည်းနည်း နှင့် စည်းစံနစ်ကျသည့် နေရာများတွင်ရှိသည့်ဘဏ်များ။
များစွာသောကမ်းလွန်ဘဏ်များသည် အနှစ်သာရအားဖြင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များဖြစ်သည်။
ငွေစုဘဏ်များ - ဥရောပတွင် ငွေစုဘဏ်များသည် ၁၉ ရာစုနှစ်များထဲမှ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ သည် သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ၁၈ ရာစုနှစ်များထဲမှ ဖြစ်သည်။
သူတို့၏မူလရည်မှန်းချက် သည် လူ့အလွှာအားလုံးသို့ ငွေစုဆောင်းခြင်းအသီးအပွင့်များကို လွယ်ကူစွာရရှိနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။
အချို့သောနိုင်ငံများတွင် ငွေစုဘဏ်များသည် လူထုအစပြုမှုအပေါ်တွင် ဖန်တီးခဲ့ ကြသည်။
အခြားသောနိုင်ငံများတွင် လူမှုရေးလုပ်ငန်းလုပ်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများသည် လိုအပ်သည့်အခြေခံကောင်းများကို နေရာချထားရန် အခြေခံအုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်။
ယနေ့ယခုတွင် ဥရောပငွေစုဘဏ်များသည် လက်လီဘဏ် များအပေါ် ပစ်မှတ်ထားကြသည် – တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ သို့မဟုတ် အသေးစားနှင့် အလတ်စားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ငွေပေးမှုများ၊ စုဆောင်းခြင်း၏ရလဒ်များ၊ အကြွေးပေးခြင်းများ နှင့် အာမခံများ ဆောင်ရွက်ပေးကြသည်။
ဤလက်လီပစ်မှတ်များမှအပ၊ ကျယ်ပြန့်စွာဗဟိုမှချုပ်ကိုင်မှုမရှိသည့် ဖြန့်ချိရေးကွန်ယက်ဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် များနှင့် ခြားနားလျက် ရှိပြီး၊ သူတို့၏ လုပ်ငန်းများနှင့်အဖွဲ့အစည်းအပေါ် လူမှုရေးတာဝန်သိ ချဉ်းကပ်မှုဖြင့် ဒေသအစိတ်အပိုင်း နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ တိုးချဲ ့ နေရာများအထိ အလေးထား ကြသည်။
ဆောက်လုပ်ရေးအသင်းအဖွဲ့ များ နှင့် အိမ်ခြံမြေဘဏ်များ - လက်လီဘဏ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သည့်အဖွဲ့အစည်းများ။
ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာဘဏ်များ - ဘဏ်လုပ်ငန်းများအားလုံး ထင်သာမြင်သာရှိရေးကို ဦးစားပေးပြီး၊ လူမှုရေးတာဝန်ရှိသောရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို အထူးစဉ်းစားဆောင်ရွက်ပေးသည့် ဘဏ်များ ဖြစ်သည်။
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်များ၏ပုံစံအမျိုးမျိုး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်များသည် “ငွေချေးသက်သေခံ” (ရောင်းချမှုအာမခံခြင်း) အစု နှင့် စာချုပ် ထုတ်ပေးသည်။
ထိုထုတ်ပေးမှုများသည် သူတို့ပိုင်ဆိုင်သည့်ငွေစာရင်းများ အတွက် ကုန်သွယ်ရန်၊ ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ရန်၊ နှင့် ပူးပေါင်းကုမ္ပဏီကြီးများ ကဲ့သို့သော အရင်းအနှီးဈေးကွက်လုပ်ဆောင်မှုများတွင် ကော်ပိုရေးရှင်းများအား အကြံပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်သည်။
ကုန်သည်ဘဏ်များ - ကုန်သွယ်မှုဘဏ္ဍာရေးတွင် ပါဝင်နေသည့် အစဉ်အလာဘဏ်များ ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ခေတ်သစ်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ ချေးငွေများထက် အစုရှယ်ယာများကိုသာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံချင်သည့်ဘဏ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဖက်စပ်အရင်း အနှီးလုပ်ငန်းနှင့်မတူညီဘဲ၊ ထိုဘဏ်များသည် ကုမ္ပဏီအသစ်များတွင်သာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ လိုကြသည်။
နှစ်မျိုးလုံးပေါင်းစပ်ထားသောဘဏ်များ ယူနီဗာဆယ်ဘဏ် – ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီများအဖြစ်လည်း သိရှိထားကြပြီး၊ များစွာသော ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ကြသည်။
ဤကြီးမားသည့်ဘဏ်များသည် ပုံစံမျိုးစုံရှိနေသည့် အုပ်စုများဖြစ်သည်။
အခြားသော ဝန်ဆောင်မှုများထဲတွင်၊ အာမခံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ဤအကြောင်းကြောင့် အာမခံဘဏ် ဆိုသည့် ဝေါဟာရသည် “ဘဏ်” နှင့် “အာမခံ” စကားနှစ်လုံးကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုတစ်ခုတည်းမှ ဘဏ်လုပ်ငန်းရော အာမခံလုပ်ငန်းကိုပါ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘဏ်များ၏အခြားသောပုံစံများ ဗဟိုဘဏ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အစိုးရပိုင်ဖြစ်ပြီး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်များအား ကြီးကြပ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အတိုးနှုန်းထိမ်းချုပ်ပေးခြင်း ကဲ့သို့သော စည်းကမ်းထိမ်းသိမ်းသည့်ဝတ္တရားအတိုင်း ဆောင်ရွက်သည်။
ထိုဘဏ်များသည် ဘဏ်စံနစ်များဖျက်သိမ်းခြင်းကို ယေဘူယျအားဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးပြီး၊ ငွေကြေးပြဿနာ များကြုံတွေ့ရသည့်အချိန်တွင် နောက်ဆုံးအားထားရာဘဏ်ကြီးအဖြစ် လုပ်ဆောင် ပေးသည်။
အစ္စလာမ့်ဘဏ်သည် အစ္စလာ့မ်ဥပဒေသဘောထားအပေါ် အခြေပြုထားသည်။
ဤဘဏ်လုပ်ငန်း၏ ပုံစံသည် အစ္စလာမ့်ဥပဒေဿများအပေါ် အခြေခံ၍ ကောင်းစွာတည်ဆောက်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များကို ဗဟိုချက်ပြုလည်ပတ်စေခြင်းဖြစ်သည်။
အားလုံးသောဘဏ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများသည် အတိုးကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်ဖြစ်သည်။
အတိုးသည် အစ္စလာမ့်တွင် တားမြစ်ထားသည့် ခံယူချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အတိုးယူသည့်အစား ဘဏ်သည်အမြတ် (ဈေးတင်ခြင်း) ယူထားပြီး၊ ဖောက်သယ်များ၏အတိုင်းအတာ အလျှောက် ငွေကြေးဝန်ဆောင်ခယူထားသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား မြန်မာ့စီးပွားရေးနဲ့ ပုဂ္ဂလိက ဘဏ်လုပ်ငန်း ELEVEN ဂျာနယ် Category:ဘဏ်။
right|thumb|နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်း၁၆၈၉ (အင်္ဂလန်) နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်းသည် တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ၏ နိုင်ငံသားများ ၏ အရေးအကြီးဆုံးသော အခွင့်အရေးများ ကို ပြုစုထားသော စာရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထို ဥပဒေ မူ ကြမ်းများ ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အခွင့်အရေးများကို ချိုးဖောက်ခြင်းများအား အစိုးရမှ ကာ ကွယ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။
"နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်း" ဟူသော အသုံးအ နှုန်းသည် အင်္ဂလန် မှ ဆင်းသက်လာပြီး ၎င်းသည် နိုင်ငံသားများ၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်း ၁၆၈၉ ကို ရည်ညွှန်းသည်။
နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်းသည် ခိုင်မာ စွာ အမြစ်တွယ်နေခြင်း သို့မဟုတ် ခိုင်မာစွာအမြစ်တွယ်မှုမရှိခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
မူကြမ်း၂ခု၏ခြားနားချက် ခိုင်မာစွာ အ မြစ်တွယ်နေသော နိုင်ငံသား တို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်းသည် ပုံမှန် လုပ်ထုံးလုပ် နည်းများ မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြု လွှတ်တော်မှ ပြင်ဆင် မွမ်းမံခြင်း သို့မဟုတ် ရုပ်သိမ်းခြင်း ကို မပြုလုပ်နိုင်ပါ။
၎င်းအစား သာလွန်သော အများစု သို့မဟုတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ လိုအပ်သည်။
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အခြေခံဥပဒေ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လေ့ရှိသောကြောင့် အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်မှုများနှင့်သက်ဆိုင်သော အထူး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လိုအပ်နိုင်သည်။
ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်ခြင်းမရှိသော နိုင်ငံသား တို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်းသည် ပုံမှန် ဥပဒေ ပြု အဖွဲ့ကပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေအစု ဖြစ်သောကြောင့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြင်ဆင် မွမ်းမံခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်သိမ်းခြင်းကို ပြုနိုင်သည်။
တရားစီရင်ရေးတိုင်းသည် ၎င်း၏ နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်းတွင် ရှင်းလင်းစွာဖော်ပြထားသော အခွင့်အ ရေးများကို ကာကွယ်ခြင်းအား ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိပါ။
ဩစတြေးလျ ပြည်နယ် အများအပြားတွင် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော အငြင်းပွားမှုများ ရှိသော် လည်း ဩစတြေးလျ သည် အခွင့်အရေးများ၏ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ နှင့် ဥပဒေပြုခြင်းဆိုင်ရာ မူကြမ်း မရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အနောက်တိုင်း နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျ ဝန်ကြီးချုပ် ဟောင်း ဂျွန်ဟောင်းဝပ် သည် ဩစတြေးလျအတွက် နိုင်ငံသားတို့၏ အခြေခံ ရပိုင်ခွင့်များ ဖော်ပြချက် တစ်ရပ်မှာ ရွေးကောက်တင်မြှောက် ခံထားရသော နိုင်ငံရေးသမားများ လက်မှ လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းမခံရသည့် တရားသူကြီးများ နှင့် ဗျူရို ကရက်များ ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးသည့် သဘောသက်ရောက်သည့် အတွက် ကန့်ကွက်ခဲ့ သည်။
ဗစ်တိုးရီးယား နှင့် ဩစတြေးလျမြို့တော် နယ်မြေဒေသ (ACT) (အေစီတီ) တို့ သည်သာ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်းတစ်ရပ်ရှိသော နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်ဒေသများ ဖြစ်သည်။
အရေးကြီးသောနိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်း ဟမ္မူရာဘီ ကိုဓဥပဒေကျမ်း ၊ "ကျောက်သားပေါ်တွင် ရေးထွင်းထားသော" တိုက်ရိုက်အား ဖြင့် လူသားတိုင်းအတွက် အကျုံးဝငသည့် ဥပဒေများ နှင့် ပြစ်ဒဏ်များ ပါဝငသည့် သက်တမ်း အနှစ် ၄,၀၀၀ ရှိပြီဖြစ်သော စာရွက် စာတမ်းတစ်ခု (ဤနည်းအတိုင်း တစ် ဆင့်ခံ လွတ်လပ်ခွင့်များ)။
ထိုခေတ်ကာလအတွင်းတွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ မှ အလားတူ ဥပဒေကျမ်း အများအပြားအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကလယ်ဆီသီနင်း(စ်) (ဘီစီ ၅၀၈၊ ဂရိ) ရေးခဲ့သော ရွေးကောက်တင် မြှောက်ခံရသည့် ခေါင်းဆောင်များနှင့် အစိုးရ၏ ကွဲပြားသော အဖွဲ့ခွဲများကို ခွင့်ပြုသည့် အေသင် ဒီမိုကရေစီ ကို တည်ထောင်ခြင်း ၊ ရှေးဟောင်း အေသင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ။
မဂ်နာ ကာတာ ( ၁၂၁၅ ၊ အင်္ဂလန်) ၁၂၂၂ ၏ ရွှေရောင် ကျွဲရိုင်း ( ၁၂၂၂ ၊ ဟန်ဂေရီ) ဒူဆန် ၏ ဥပဒေကျမ်း ( ၁၃၄၉ ၊ ဆာဘီးယား) ပက်တာ ထုံးနည်း ( ၁၅၇၃ ၊ ပိုလန်) ဟန်နီစီယန် ပိုဒ်ခွဲ ( ၁၅၇၃ ၊ ပိုလန်) အခွင့်အရေးများ အသနားခံလွှာ ( ၁၆၂၈ ၊ အင်္ဂလန်) နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်း၁၆၈၉ (အင်္ဂလန်) နှင့် အခွင့်အရေး တောင်းဆိုခြင်းဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ ၁၆၈၉ ( စကော့တလန်) ဤအရာသည် ထိုအချိန် အခါအတွင်းရှိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီအားလုံးကို အကျုံးဝငပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံများဖြစ်လာ သော ထိုကိုလိုနီများ၏ ဥပဒေများတွင် ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သည် - ဥပမာ ဩစ တြေးလျတွင် ကိုလိုနီ ဥပဒေများ အကျုံးဝင်မှု အက်ဥပဒေ ၁၈၆၅ နှင့် အတူ ဖြစ်ပေါ် ပြီး ဝက်(စ်)မင်စတာ၏ လွှတ်တော်မှအတည်ပြုသည့် ဥပဒေ ၁၉၃၁ မှ ပြန်လည် အတည်ပြုခြင်း ခံရ သည်။