kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
http://yangonmedia.net/index.php/2013-05-23-06-37-41/item/261-%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%82%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%87%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%9E%E1%80%B6%E1%80%83%E1%80%AC-%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%99%E1%80%8A%E1%80%BA သတင်းမီဒီယာ များဘက်လိုက် (Media Bias)သည်ဟု ဦးဝီရသူက ဆိုသည်။
"အစ္စလာမ် ဘာသာဝင် တို့ရဲ့ အစွန်းရောက်မှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင်တွေ ခံနေ ရတယ်လို့ မြန်မာ နိုင်ငံ အတွင်းမှာ အများစုက ယူဆနေကြတာ ဖြစ်တယ်.. အစွန်းရောက်မှုကြောင့် ဘာသာ ကွဲပြားသူတွေ အတူ ယှဉ်တွဲ နေထိုင်ရေးမှာ အန္တရာယ် ကြီးမားတယ်၊ ဘာသာကြီးတွေ အားလုံး အစွန်း မရောက်ဘဲ ထိန်းသိမ်း ကြဖို့ လိုတယ်" ဟုရွှေ နိုင်ငံသစ် သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် သတင်းစာ ဆရာကြီး ဖိုးသောကြာက ကဘီဘီစီ မြန်မာ (The British Broadcasting Corporation ,Burmese) ကိုပြောသည်။
Issues | Is Time magazine's Wirathu the face of Buddhist terrorism in Burma? တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း ကို ကန့်ကွက်မှုများ ၂၀၁၃ ခုနစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့ ရက်စွဲနှင့် ထုတ်ဝေသော Time တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းတွင် "The Face of Buddhist Terror" ဟု ဦးဝီရသူ၏ ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြခဲ့သော ဟဲန်နာ ဘိချ် Hannah Beech ၏ "When Buddhists Go Bad" ဆောင်းပါးအား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး က၂၀၁၃ ခုနစ်၊ဇွန်လ (၂၃) ရက် ရက်စွဲနှင့် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
http://www.president-office.gov.mm/en/briefing-room/news/2013/06/25/id-2257 သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန ကလည်း အလေးအနက်ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
Ministry of Religious Affairs(၉၆၉) အမှတ် တံဆိပ် သည်လည်း ဗုဒ္ဓ ၏ ဂုဏ်တော်( ၉) ပါး၊ တရားဂုဏ်တော် (၆) ပါး၊ သံဃာ့ ဂုဏ်တော် (၉ ) ပါးကို ကိုယ်စားပြုသည်... မြန်မာ့ လူ့ဘောင် အတွင်း မလိုလားအပ်သော ပဋိပက္ခတွေ ဆက်မဖြစ်ဖို့ အားလုံး စုပေါင်းပြီး ဘာသာ တွေကြား အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက် နေသည်ကို ထိခိုက်စေတဲ့ အတွက် ကန့်ကွက် သည်..ဟု ဆိုသည်။
တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းကို အစိုးရ ကန့်ကွက် - BBC News မြန်မာ ၉၆၉နှင့် ဆရာတော် ဦးဝီရသူကို သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန သာသနာရေး ဝန်ကြီး ဦးဆန်းဆင့်မှလည်းထောက်ခံခဲ့သည်။
Time တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ အစိုးရကကလည်း ဝိုင်းဝန်းကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
banned ခဲ့သည်။
The Face Of Buddhist Terror: Sri Lanka To Ban Time Magazine – Colombo TelegraphMyanmar Local News: ဘာသာေရးႏွင့္ လူမ်ဳိးေရး ပဋိပကၡမ်ားမွာ ၉၆၉ ေၾကာင့္ မဟုတ္ဟု သာသနာေရးဝန္ႀကီးေျပာ ဗုံးကွဲမှုဖြစ်ရပ် ၂၀၁၃ ခုနစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက် တွင် မန္တလေးမြို့၊ မဟာအောင်မြေမြို့နယ်တွင် ဆရာတော် ဦးဝီရသူ တရားဟောနေစဉ် ဗုံးကွဲမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် (၅) ဦး ထိခိုက် ဒဏ်ရာ ရခဲ့သည်။
Wirathu Blames ‘Islamic Terrorists’ for Mandalay Explosion ယင်းအကြမ်းဖက်မှုကို အစွန်းရောက် အစ္စလာမ် အကြမ်းဖက်သမားများက ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဦးဝီရသူက စွပ်စွဲသည်။
မႏၱေလးၿမိဳ႕ ဗုံးေပါက္ကြဲမႈ အစြန္းေရာက္လက္ခ်က္ဟု ဦးဝီရသူဆို မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် အမျိုးသားရေးဝါဒီ ဦးဝီရသူသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘာသာရေး အဓိကရုဏ်းတွေ ထပ်မဖြစ်အောင် အစ္စလာမ် ဘာသာဝင်များနှင့် လက်တွဲပြီး ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ရန်ကုန်မြို့ ဒဂုံမြို့သစ် ကေသာရာမ ကျောင်းတိုက်တွင် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ၌ ကျင်းပသော အခမ်းအနားတွင် ပြောကြားသည်။
မွတ်ဆလင်များနှင့် တွေ့ဆုံပြီး အဓိကရုဏ်းတွေ တားဆီးဖို့ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အစ္စလာမ် အကြမ်းဖက်သမားများ၏ ခြိမ်းခြောက် ခံရမှုများနှင့် မပတ်သက်ဘူးလို့ ဦးဝီရသူက ဘီဘီစီကို ပြောသည်။
ဦးဝီရသူသည် မွတ်ဆလင်များနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ယှဉ်တွဲနေရေးအတွက် လုပ် မည်ဟု ပြောခြင်းသည် ၂၀၁၂ ခုနစ်ကတည်းကပင် ဖြစ်သည်။
ဦးဝီရသူ မွတ်ဆလင်တွေနဲ့ လက်တွဲမယ်ဆို - BBC News မြန်မာ ပိတ်ပင်ခံရခြင်း ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သည့် သတ္တမအကြိမ် နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ ၄၇ ပါးစုံညီ စတုတ္ထအထူးအစည်းအဝေးပွဲတွင် ဦးဝိစိတ္တာဘိဝံသ (ဦးဝီရသူ)ကို ၂၀၁၇ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့မှ ၂၀၁၈ မတ်လ ၉ ရက်နေ့အထိ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရားဟောပြောခွင့်ကို ပိတ်ပင်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
ပိတ်ပင်ခံရပြီးနောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ အိမ်မဲမြို့နယ်၊ သီးကွင်းကျေးရွာတွင် ပြုလုပ်သည့် တရားပွဲတစ်ခုတွင် ဦးဝီရသူသည် တရားဟောစင်မြင့်တွင် နေရာယူကာ ပါးစပ်အား စတေကာတိပ်များဖြင့် ပိတ်ကာ တရားခွေဖွင့်၍ တရားပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။
အလားတူ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့တွင်လည်း ဝစီပိတ် တရားပွဲကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဒေါ်သန်းဆွေ သည် ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မြန်မာစာပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းများစွာကို ရေးသားခဲ့သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ဘဝဖြစ်စဉ်အကျဉ်း ဆရာမကြီး ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၂ဝပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ၂၉ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် မန္တလေးတိုင်း အမရပူရမြို့နယ် လိပ်ဆံခွန်ရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဖခင်မှာ ဦးစက်ရုံ ဖြစ်၍ မိခင်မှာ ဒေါ်ထွေး ဖြစ်သည်။
မွေးချင်းနှစ်ဦးသာ ရှိပြီး ဆရာမကြီး က သမီးဦးဖြစ်၍ မောင်ငယ်မှာ ဦးကောင်းညွန့် (အဖွဲ့ဝင်၊ ဝန်ထမ်းရွေးချယ် လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့) ဖြစ်သည်။
ဖခင်ဦးစက်ရုံမှာ အလယ်တန်းကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးဖြစ်ပြီး မိခင်ဒေါ်ထွေးမှာ အလယ်တန်းပြ ဆရာမဖြစ်သည်။
ဆရာမကြီး သည် လိပ်ဆံခွန်ရွာ အလယ်တန်းကျောင်း မှ ပင် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအလယ်တန်း စာမေးပွဲအောင်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလယ်တန်း စာမေးပွဲကို မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓသာသနာ့နုဂ္ဂဟ မိန်းကလေးကျောင်း မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ၁ဝတန်းစာမေးပွဲ ကို မန္တလေးမြို့ (အေ-ဘီ-အမ်) အထက်တန်းကျောင်း မှ ၁၉၃ဂ ခုနှစ် တွင် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၌ မြန်မာစာ ဝိဇ္ဇာတန်း ဒုတိယနှစ် တက်ရောက် သင်ယူနေဆဲမှာပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်၍ ပညာသင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။
စစ်အပြီး ဝိဇ္ဇာ ဂုဏ်ထူးတန်း တက်စဉ်အခါက ဂုဏ်ထူးတန်း တက်သူဟူ၍ ဆရာမကြီး တစ်ဦးသာ ရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပညာ ဆက်လက် သင်ယူခဲ့ရာ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ ဂုဏ်ထူးတန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၉ တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပညာရေးနယ်ပယ်သို့ ဝင်ရောက်လျှက် မြန်မာစာဌာနတွင် တာဝန်များ အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆရာမကြီး၏ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ယူသောကျမ်းအမည်မှာ“စိန္တကျော်သူနှင့်စာပေ”ဖြစ်ပြီးဂုဏ်ထူးရရှိခဲ့သည်။
ဆရာမကြီး၂၀၀၂ခုနှစ် ဇွန်လ၇ရက် (သောကြာနေ့) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
တာဝန်နှင့် လုပ်ဆောင်မှုများ မြန်မာစာဌာန ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းဆွေသည် ၁၉၄ရ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ရက်နေ့မှ စ၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန တွင် နည်းပြဆရာမ အဖြစ် စတင်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၉၄ဂခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၅ရက်နေ့ တွင် လက်ထောက်ကထိက အဖြစ် တိုးမြှင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၁၉၅၁ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် တွင် ကထိက အဖြစ် တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ စ၍ မန္တလေး ဝိဇ္ဇာ နှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် သို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်း ခဲ့သည်။
၁၉၇၄ခုနှစ်၊ မေလ၁၇ရက်မှစ၍ မန္တလေး ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံ တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ပါမောက္ခ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇ဂ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် ပါမောက္ခအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆရာမကြီးသည် ၁၉၈၁ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မြန်မာစာပါမောက္ခရာထူးမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ပျူစာကိုပြန်လည်ရှင်သန်စေခဲ့သူ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင်‘ပျူစာ’ကိုပြန်လည်ရှင်သန်စေခဲ့သူတစ်ဦးဟု ဆိုနိုင်သည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆို့သော် ဆရာမကြီး ဒေါ်သန်းဆွေသည် ၁၉၈၁-၈၂ ပညာသင်နှစ်မှစ၍ ပျူစာကို မဟာဝိဇ္ဇာတန်းတွင် ပြန်လည်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့၍ ကိုယ်တိုင်ပို့ချပေးခဲ့သည်။
ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာကို မြန်မာ၊ မွန်၊ ပါဠိ၊ ပျူ လေးဘာသာဖြင့် ရေးထိုးခဲ့ရာ ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာစာတို့ကိုသာ အနက် ဖော်ပြဆိုနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော မျက်နှာစာ အဓိပ္ပာယ်ကို အနက်ဖွင့်ဆိုရန် လွန်စွာခက်ခဲခဲ့သည်။
မစ္စတာ စီအိုဗလက်ဒင် က ခရစ်နှစ် ၁၉၁၁ခုနှစ် ဧပြီလထုတ် ရွိုင်ရွယ်အာရှတိုက်ဂျာနယ်တွင် မြစေတီ (ခေါ်) ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ စတုတ္ထဘာသာ ဖြစ်သော ပျူဘာသာအား လေ့လာချက်များကို ရေးသားပြန်ဆိုခဲ့ရာ ကမ္ဘာ့သုတေသီပညာရှင်များက သူ၏ အရေးအသားပြန်ဆိုချက်များကို လေးစားအံ့ဩခဲ့ကြရသည်။
မစ္စတာစီအိုဗလက်ဒင်သည် ရှေးဟောင်းသုတေသန နှင့် မနုဿဗေဒပညာ ကို လေ့လာ စူးစမ်း ရှာဖွေခဲ့သူ သုတေသီပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
မလေးကျွန်းဆွယ် ဗြိတိသျှ အစိုးရဝန်ထမ်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကို မရောက်ဖူးခင်ကပင် စတင်၍ ကျောက်စာမင်ကူး နှင့် ဓာတ်ပုံများကို လေ့လာမှတ်သားကာ မြစေတီ ကျောက်စာ လေးဘာသာအနက် မွန်နှင့်ပျူဘာသာ တို့ကို ပြန်ဆိုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ကျောက်စာဝန် မစ္စတာတော်စိန်ခို နှင့် မစ္စတာဒူရွိုင်ဆယ် တို့၏ မြစေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာ ပြန်ဆိုမှုများ နှင့် ထူးထူးခြားခြားတိုက်ဆိုင်နေပေသည်။
ပါမောက္ခလုစ် က မြန်မာပြည်ကိုမရောက်ဘူးဘဲ၊ မွန်၊ ပျူဘာသာစူးစမ်းလေ့လာပြန်ဆိုရေးသားနိုင်သည့် မစ္စတာ စီအိုဗလက်ဒင် အား ရှားလော့ဟုမ်း ခေါ် စုံထောက်ဦးစံရှား ဦးနှောက်ရှိသူဟုချီးကျူးဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ပျူလူမျိုး၊ ပျူဘာသာသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိမ်ကော ကွယ်ပျောက်လု နီးပါးဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ထူးခြားချက် ဒေါ်သန်းဆွေ သည် မြန်မာစာပါမောက္ခထဲ၌ အမျိုးသမီးပါမောက္ခအဖြစ် ပထမဦးဆုံး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၏ သတ္တမမြောက် ပါမောက္ခဖြစ်ပြီး မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ပါမောက္ခ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ် အမှတ်ထင်ထင် ပင်ရင်းမြန်မာစာ ကို တက္ကသိုလ် ပထမနှစ် နှင့် ဒုတိယနှစ် များတွင် ပြန်လည်သင်ကြားခွင့်ရအောင်လည်း စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာလူမျိုး လူငယ်လူရွယ်တို့ မြန်မာစာကို တန်ဖိုးထား လေးစားတတ်အောင် ပျိုးထောင် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မြန်မာစာ ပါမောက္ခရာထူးကို ထူးထူးခြားခြား ဦးဦးဖျားဖျား ရခဲ့သလို "ဆရာမကြီးဒေါ်သန်းဆွေ သည် မြန်မာစာပေ စနစ်တကျ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်အောင် ကြံဆောင်ရာတွင် စံနမူနာ ယူထိုက်လှသော စာပေမိခင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း" ဦးသန်းထွတ် ပါမောက္ခ (ငြိမ်း) ပညာရေးတက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ပြုခဲ့၏။
ပြုစုခဲ့သောစာပေများ ဆရာမကြီးသည် စာပေ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ် ကာလတစ်လျောက်လုံးတွင် သုတေသနစာတမ်းများ၊ ဆောင်းပါးများလည်းရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
မဂ္ဂဇင်း ဆောင်းပါးများ၊ ယဉ်ကျေးမှု စာစောင် နှင့် ဂျာနယ်တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်ဟူ၍ စာရေးဆရာမ မြမဉ္ဇူက ဆိုသည်။
ရာဇကုမာရ် မွန် ကျောက်စာ လေ့လာချက်၊ ပျူစာ၊ ခင်ဘ ရွှေပေချပ် ဓာတ်ပုံများ၊ ပျူစာ၊ ခင်ဘ ရွှေပေချပ် လေ့လာချက်များကို စာအုပ်အဖြစ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် စာတော်ဖတ် တာဝန်ကို ထူးခြားစွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ရှင်မဟာသီလဝံသ ၏ဆုတောင်းခန်းပျို့၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ၏ ဘူရိဒတ် ဇာတ်ပေါင်း ပျို့နှစ်စောင်ကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။
ဆရာမကြီး ဖတ်ကြားခဲ့သော သုတေသနစာတမ်း ခုနှစ်စောင် တိတိရှိသည်။
၁၉၆၉၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနဆွေးနွေးပွဲတွင် ရွှေစည်းခုံမွန်ကျောက်စာလေ့လာချက် (စကားလုံး) စာတမ်း၊ ၁၉၇၀၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနဆွေးနွေးပွဲတွင် ရွှေစည်းခုံ မွန်ကျောက်စာလေ့လာချက် (ဖွဲ့ထုံးနှင့်အကြောင်းအရာ) စာတမ်း၊ ၁၉၇၂၊ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန ဆွေးနွေးပွဲတွင် မြန်မာစကားပြေ ၌ အသုံးအတွင်ဆုံး စကားများစာတမ်း၊ ၁၉၈၁၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနဆွေးနွေးပွဲတွင် မြန်မာအက္ခရာပုံသမိုင်းစာတမ်း-၁ (မြန်မာစာဌာနလုပ်အားပါဝင်သည်)၊ ၁၉၈၂၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနဆွေးနွေးပွဲတွင် မြန်မာအက္ခရာပုံသမိုင်းစာတမ်း-၂၊ ၁၉၈၂၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသန သူငယ်တန်း မြန်မာဖတ်စာလေ့လာချက်၊ စာတမ်း၊ ၁၉၇၆၊ ဟံသာဝတီ သတင်းစာတိုက် ဘိုးဝဇီရ စနေစာပေဝိုင်းတွင် မြန်မာစကားနှင့်သုံးကြိမ်နှုန်းစာတမ်း။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနပါမောက္ခ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာကျမ်းပေါင်း (၆၀) ကျော်တို့ကိုလည်း သဘာပတိအဖြစ်ပြီးစီးအောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အထွေထွေ လုပ်ဆောင်မှုများ ဆရာမကြီးဒေါ်သန်းဆွေသည်စာပေလုပ်သားအဖွဲ့တွင်ကမာရွတ်မြို့နယ်စာပေလုပ်သားအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံစာပေလုပ်သားအဖွဲ့နာယကဖြစ်ခဲ့သည်။
နှင်းဆီကုန်းဘိုးဘွားရိပ်သာစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၊ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်၍အမှုဆောင်အဖြစ်ရှစ်နှစ်မြောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တတိယအကြိမ်ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင်မြစ်သားမြို့နယ်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆရာမကြီးသည်စာပေတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ်တစ်လျောက်ဘာသာစာပေဆောင်းပါးများ၊ စာပေသုတေသနစာတမ်းများကိုရေးသားပြုစုပြီးစာတမ်းဖတ်ကြားခြင်း၊ စာပေမဂ္ဂဇင်းစသည်တို့တွင်အမည်ရင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြမဉ္ဇူဟူသောကလောင်အမည်ဖြင့်လည်းကောင်းရေးသားခဲ့သည်။
ကိုးကား ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာစာပေ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
အောက်ပါဇယားသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြေးခုန်ပစ် အဖွဲ့ချုပ် မှ ကောက်ယူထားသော မှတ်တမ်းများဖြစ်သည်။
ဗာဂျီသည် အထင်ရှားဆုံးသော ရောမစာဆိုတော်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သို့သော် ဗာဂျီသည် ရောမလူမျိုးစစ်စစ် တစ်ဦး မဟုတ်ဘဲ ဘီစီ ၇ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့ တွင် ဆီဆယ်လပိုင်းဂေါလနယမန်တွာမြို့အနီး၌ မွေးဖွားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
မိဘများမှာ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများ မဟုတ်သော် လည်း လူရည်ချွန်ဖြစ်လာမည့် မိမိတို့၏သားအား ကရီမိုးနား၊ မီလန်၊ နေပယ်နှင့် ရောမမြို့တော်ကြီးသို့ ပို့ကာ ထိုခေတ်က ခေတ်စားသော ဘာသာစာပေနှင့် သဘာဝတ္ထပညာရပ်များကို ကောင်းစွာ လေ့လာဆည်းပူးစေလေသည်။
ဗာဂျီကား တောတောင်စိမ့်စမ်းများဖြင့် သာယာတင့်တယ် သော ဒေသတွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အလျှောက် သဘာဝလောကကို အလွန်နှစ်ခြိုက် ပျော်ပိုက်သူ ဖြစ်သည်။
ဂျူးလယပ်ဆီဇာ လုပ်ကြံခြင်း ခံရပြီးနောက် အောက်တေးဗီယပ် နှင့် ဗရူးတပ်တို့ ဖြစ်ပွားသည့် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲအပြီးတွင် ဗာဂျီ ပိုင်ဆိုင်သည့် နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်၍ အောက်တေးဗီယပ် က သူ့အား အကူအညီပေးသော စစ်သားများကို ပေးဝေချီးမြှင့် လိုက်လေသည်။
ဗာဂျီကလည်း သာယာလှပသည့် တောတောင် စိမ့်စမ်းများရှိသော မိမိပိုင်ဒေသများကို လက်မလွှတ်နိုင်သဖြင့် အလွန်တရာ စိတ်ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်း ဖြစ်ရရှာလေသည်။
ထိုကြောင့် မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းများ၏ တိုက်တွန်း ချက်အရ ရောမမြို့တော်သို့ သွားရောက်၍ အော်ဂတ်စတပ်ဘွဲ့ခံ အောက်တေးဗီယပ်ထံ မိမိ၏နယ်မြေများအတွက် အသနားခံရာ နောက်ဆုံး၌ အော်ဂတ်စတပ်ဘုရင်က ဗာဂျီအား ကမ်ပန်းနီး ယားအနီးရှိ နယ်မြေများကို အစားပေးလေသည်။
ရောမမြို့တော်တွင် မြေကိစ္စ ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဗာဂျီသည် အော်ဂတ်စတပ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ဥစ္စာပစ္စည်းနှင့် ပြည့်စုံလှ၍ စာပေကို ချစ်မြတ်နိုးသော ဝန်ကြီး မီဆီးနပ်နှင့်လည်းကောင်း အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်သွားလေသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများကြောင့် လည်း ဗာဂျီသည် အထင်ရှားဆုံးသော ရောမစာဆိုကျော်ကြီး ဖြစ်လာရပေသည်။
အထူးသဖြင့် မီဆီးနပ်သည် ဗာဂျီ၏ကဗျာ များကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျလှသဖြင့် ဗာဂျီအား ကြေးငွေ အမြောက်အမြား ပေးကမ်းထောက်ပံ့လေသည်။
ထိုကြောင့် ဗာဂျီ သည် မိမိ၏ ဝမ်းရေးနှင့် နေထိုင်ရေးတို့အတွက် မကြောင့်ကြရ တော့ဘဲ စိတ်ချမ်းမြေ့သာယာစွာ မိမိနှစ်သက်သော မိမိ၏ နယ်မြေဒေသ၌နေထိုင်၍ ကဗျာများကို သီကုံးဖွဲ့နွဲ့နိုင်ခဲ့ပေသည်။
မိမိစိတ်တိုင်းကျ အရပ်တွင်သာ အနေများသော်လည်း ဗာဂျီ သည် တစ်ခါတစ်ရံ အီတလီနှင့် ဂရိနိုင်ငံ အနှံ့အပြားသို့ ခရီး ထွက်သေးလေသည်။
ဗာဂျီ၏ ကဗျာများသည် တောသဘာဝ၏ အလှအပ ရှုခင်းသာများကို စာပန်းချီဖွဲ့သည့်ကဗျာများ ဖြစ် လေရကား ဗာဂျီသည် လယ်သမားစာဆိုဟုလည်း ထင်ရှား လေသည်။
ဂျော့ဂျစ်အမည်ရှိသော ကဗျာမှာ တောသဘာဝကို ဖွဲ့ဆိုသော ကဗျာဖြစ်၍ ၇ နှစ်ကြာမျှ သီကုံးရလေသည်။
ယင်းကို မီဆီးနပ်သို့ ရည်ညွှန်းထားလေသည်။
ဗာဂျီသည် အလုပ်ကို ဖြည်းလေးသက်သာစွာ လုပ်ကိုင် တတ်သူဖြစ်သည်။
တစ်နေ့လျှင် ကဗျာ လေးငါးကြောင်းမျှသာ စပ်ဆိုရေးသား၍ သူစပ်ဆိုပြီးသမျှသည်လည်း စကားလုံး ပြောင် ပြောင်နှင့် လှပလေးနက်သော စာသားများဖြစ်ပေသည်။
သူ၏ အကျော်ကြားဆုံးသော အီးနီးယစ်မော်ကွန်းလင်္ကာကြီးကို ၁ဝ နှစ်ကြာမျှ ရေးသားခဲ့လေသည်။
ထိုမော်ကွန်းကြီးသည် အော်ဂတ် စတပ် ဧကရာဇ်၏ တောင်းပန်ချက်အရ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားပုံကို ဖွဲ့ဆိုရေးသားထားသော နိုင်ငံဖွဲ့ကဗျာကြီး ဖြစ်သည်။
မော်ကွန်း၏အမည်မှာမူ ထရိုဂျန်စစ်ပွဲမှ သူရဲကောင်း အီးနီးယစ်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အီးနီးယစ်သည် ထရွိုင်မြို့ကြီး ကျဆုံးပြီးနောက် အီတလီနိုင်ငံ သို့ နိုင်ငံသစ် ထူထောင်ရန် လာရောက်သူဖြစ်သည်။
မော်ကွန်း လင်္ကာကြီး ရေးသားနေစဉ်အတွင်း အော်ဂတ်စတပ်က ပြီးသမျှ စာမူအချို့ကို ဖတ်ရှုလိုသော်လည်း ဗာဂျီက ၃ နှစ်ခန့်မျှ ငြင်း ပယ်ခဲ့လေသည်။
ဘုရင်ဧကရာဇ်က တောင်းဆိုခြင်း ဖြစ်သော် လည်း စာဆိုကြီးကား မိမိ၏ပညာကို ဧကရာဇ်ထက် ပို၍ တန်ဖိုးထား အလေးမူလေသည်။
သို့သော် မော်ကွန်းကဗျာ လင်္ကာကြီးကို အပြီးသတ် အချောကိုင်ရန် အာရှနှင့် ဂရိဘက် သို့ ခရီးထွက်နေယင်း အသည်းအသန် ဖျားလေရာ အော်ဂတ် စတပ်က ရောမသို့ အမြန်ခေါ်လာစေ၏။
ရောမသို့ ပြန်ရောက် ၍ မကြာမီ ဘီစီ ၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အနိစ္စရောက်သွားရှာလေသည်။
စာဆိုကြီးဗာဂျီသည် မိမိ၏ အီးနီးယစ်မော်ကွန်းလင်္ကာကြီး ကို အချောကိုင် မွမ်းမံခြင်း မပြုရသေးသဖြင့် ထုတ်ဝေခြင်း မပြုလိုသေးပေ။
ထိုအကြောင်းကို အနိစ္စရောက်ခါနီး၌ပင် အတန် တန် မှာကြားခဲ့ရှာသည်။
သို့ရာတွင် ထိုလင်္ကာကြီးသည် အနှစ် သာရနှင့် ပြည့်စုံကောင်းမွန်လှခြင်းကြောင့် ဗာဂျီ၏ မိတ်ဆွေ တစ်စုနှင့် အော်ဂတ်စတပ်တို့က ထုတ်ဝေလိုက်ကြသည်။
ထိုသို့ ထုတ်ဝေလိုက်ခြင်းသည် ဗာဂျီအား ကမ္ဘာ့စာပေလောက၏ ထိပ်တန်းသို့ ပို့ဆောင်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အကြောင်းမှာ အီးနီးယစ် လင်္ကာကြီးသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံး ကျော်ကြားသွား ခဲ့သည်နှင့်အမျှ ဗာဂျီ၏အမည်သည်လည်း ကမ္ဘာ့စာပေလောက တွင် အထင်အရှား မှတ်ကျောက်တင် ကျန်ရစ်ခဲ့သောကြောင့်ပင် တည်း။
ထိုမျှမကသေးချေ။
ဗာဂျီ၏အီးနီးယစ်ကဗျာကြီးအတွက် ရောမလူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာ့စာပေလောကတွင် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွား နိုင်ခဲ့ကြပေသေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ရှေးခေတ်ရောမ စာရေးဆရာများ။
ဂျိန်းအော်စတင် (; ; ၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၇၅ – ၁၈ ဇူလိုင် ၁၈၁၇) သည် လူ့လောကအကြောင်းအရာကို နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်အောင် ရေးတတ်သော အင်္ဂလိပ်အမျိုးသမီး စာရေးဆရာဖြစ်သည်။
ဂျိန်းအော်စတင်သည် မိမိခေတ်အခါက လူလတ်တန်းစားတို့တွင် တွေ့ရှိရသော အတွေးအခေါ်၊ စိတ်နေစိတ်ထား၊ နေထိုင်ပုံအစရှိ သည်တို့ကို စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာ၍ ဝတ္ထုရေးခဲ့လေသည်။
ထို အချိန်အခါတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌တော်လှန်ရေးကြောင့် တိုင်းပြည် လှုပ်ရှားလျက်ရှိ၏။
ဥရောပတိုက်၌ နပိုလီယန်၏ စစ်ပွဲများ ကြောင့် နိုင်ငံအသီးသီးတို့သည်လည်း တုန်လှုပ်ချောက်ချား လျက်ရှိ၏။
သို့ရာတွင် ဂျိန်းအော်စတင်သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သော ထိုနိုင်ငံရေး အဖြစ်အပျက်ကြီးများကို ဂရုမစိုက်ဘဲ၊ မိမိ၏ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပျက်လျက်ရှိသော လူ့ လောကအကြောင်းကိုသာ ဂရုစိုက်လေ့လာခဲ့လေသည်။
ထို့ ကြောင့် ဂျိန်းအော်စတင်ရေးသော ဝတ္ထုများတွင် စိတ်လှုပ်ရှား ဖွယ် အကြောင်းအရာဟူ၍ မပါရှိသော်လည်း လူတို့၏စရိုက်ကို ပွင့်လင်းပြတ်သားစွာ ဖော်ပြပါရှိလေသည်။
ဂျိန်းအော်စတင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဟမ္ပရှိုင်ယာခရိုင်၊ စတီဗင်တန်မြို့တွင် ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။
ဖခင် ဂျော့အော်စတင်သည် အင်္ဂလိကန်ဂိုဏ်း သင်းအုပ်ဆရာဖြစ်၍ သားသမီးခုနစ်ယောက်ရှိရာ ဂျိန်း အော်စတင်သည် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဂီတပညာ၊ အကပညာ နှင့် စာပေတို့ကို အိမ်မှာပင်သင်ကြားခဲ့ရသည်။
အသက် ၂ဝ ကျော် အရွယ်ကစ၍ ဝတ္ထုများကိုရေးခဲ့သည်။
အသက် ၂၄ နှစ် မတိုင်မီက ပရိုက်အင် ပရက်ဂျဒစ်(ဂုဏ်နှင့်မာန) (၁၇၉၇) နှင့် ဆင့်အင် ဆင် ဆိဗိလီတီ (၁၇၉၈) ဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်ကို ရေးခဲ့သည်။
ပရိုက်အင် ပရက်ဂျဒစ်ဝတ္ထုမှာ ဂျိန်းအော်စတင်၏ ဝတ္ထုများတွင် အထင်ရှားဆုံးဝတ္ထုဖြစ်၍၊ ၁၈၁၃ ခုနှစ်၌ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
ဆင့် အင်ဆင်ဆိဗိလီတီ ဝတ္ထုကို ၁၈၁၁ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထိုဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်အပြင် အခြားထင်ရှားသော ဝတ္ထုများမှာ နော့သင်းဂျား အက်ဗီ၊ မန်းစဖီးပတ်၊ အမ္မာ နှင့် ပါဆူ ယေးရှင်း တို့ဖြစ်လေသည်။
ဂျိန်းအော်စတင် အသက်ရှင်လျက်ရှိစဉ်က သူရေးသော စာအုပ်များတွင် သူ့အမည်ကိုပြုစုရေးသားသူအဖြစ် ထုတ်ဖော် ပုံနှိပ်ခြင်း မပြုခဲ့ချေ။
ဂျိန်းအော်စတင်သည် အိမ်ထောင်မပြုဘဲ မိမိ၏ မိသားစုနှင့်အတူ အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်းတွင် တစ်သက်လုံး နေထိုင်ခဲ့လေသည်။
၁၈၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့ အသက် ၄၂ နှစ် အရွယ်တွင် ဝင်ချက်စတာမြို၌ ကွယ်လွန်၍ ထိုမြို့ရှိ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြလေ သည်။
ဗဲရွန်ဘွဲ့ရ ဟားဗတ်အော်စတင်သည် ကမ္ဘာကျော် အော်စတင် မော်တော် ကားများကိုထုတ်လုပ်သူ ဗြိတိသျှအမျိုးသားဖြစ်သည်။
အော်စတင် သည် အထူးသဖြင့် မော်တော်ကားအသေးအပေါ့အမျိုးအစားကို အဦးဆုံး တီထွင်ထုတ်လုပ်သူအဖြစ် ထင်ရှားလေသည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သောဘေဘီ အော်စတင် ၇ မော်တော် ကားမှာ အထူးပင်လူကြိုက်များသော ယာဉ်အငယ်စားမျိုး ဖြစ်ပေသည်။
ဟားဗတ်အော်စတင်သည် ၁၈၆၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဗက်ကင် ဟမ်ရှိုင်ယာနယ်၊ လစ်တဲ မစ်ဆင်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ယော့ရှိုင်ယာနယ်၊ ရော့သာဟမ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဩစတြေး လီးယားနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့လေသည်။
ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ၊ မဲလဘုန်းမြို့တွင် သိုးမွေးည|ပ်စက်ရုံ၌ ပညာသင်အဖြစ်လည်း ကောင်း၊ အလုပ်စက်ရုံမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လုပ်ကိုင်ခဲ့လေ သည်။
၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီးလျှင် ကပ်ဗင်ထရီမြို့အနီးရှိ ဝုလဇလီသိုးမွေးည|ပ်ကုမ္ပဏီ၌ အုပ်ချုပ် ရေးမှူးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။
ဟားဗတ်အော်စတင်သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ မော်တော်ကားများကို တီထွင်စမ်းသပ်ခဲ့ရာ ၁ဝ နှစ်ကြာသော အခါ မိမိကိုယ်ပိုင် မော်တော်ကားထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံကို တည်ထောင်နိုင်လေသည်။
ထို့ကြောင့် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဗာမင် ဂမ်မြို့အနီး လောင်းဒရစ်မြို့၌ အော်စတင်မော်တော်ကား စက်ရုံ ကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ မော်တော်ကားစက်ရုံများ တည်ရှိရာမြေသည် ဧကပေါင်း ၂၂ဝ အထိကျယ်ဝန်း၍ အလုပ်သမားပေါင်း နှစ်သောင်းရှိပြီးလျင် မော်တော်ယာဉ်အစီးပေါင်း ခုနစ်သိန်းငါးသောင်းနီးပါးခန့် ထုတ် လုပ်ပြီးလေသည်။
ထုတ်လုပ်ခဲ့သော မော်တော်ကားများအနက် မြင်းကောင်ရေ ၂ဝ အားနှင့် မြင်း ၁၂ ကောင်အားရှိ မော်တော် ယာဉ်များသည် ကမ္ဘာကျော် အော်စတင်မော်တော်ကားများ ဖြစ်ပေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဟားဗတ်အော်စတင်သည် စစ်ရေးအတွက် ခဲယမ်းမီးကျောက်များကို ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုချီးမြှင့်ခြင်းကိုခံရ သည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၄ ခုနှစ်အထိ ဗာမင်ဂမ် မဲဆန္ဒနယ် တစ်နယ်မှ ပါလီမန်လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ်လည်းရွေးကောက် တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။
တစ်ဖန် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆာဟား ဗတ်အော်စတင်အား ဗဲရွန်ဘွဲ့ကို ထပ်ဆင့် ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
လော့အောစတင်သည် အမေရိကန်နီုင်ငံရှိ ထင်ရှားသော မော်တော်ကားစက်ရုံများသို့ သွားရောက်၍ မော်တော်ယာဉ် ထုတ်လုပ်ခြင်းနည်းစနစ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့လေသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားမည့်အရေးကို မြော်မြင် သဖြင့် စက်မှုဘက်၌ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရာတွင် လော့ အော်စတင် အား ဦးစီးခေါင်းဆောင်စေခဲ့သည်။
လော့အော်စတင်သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
တစ်ဦးတည်းသော သားသည် လည်း ၁၉၁၅ ခုနှစ် အတွင်းက တိုက်ပွဲ၌ကျဆုံးခဲ့လေသည်။
thumb|Autogyro အော်တိုဂျိုင်ရို ဆိုသည်မှာ လေယာဉ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အော်တိုဂျိုင်ရိုသည် မတ်မတ်နီးပါး ပျံတက်နိုင်ပြီး လျှင် မတ်မတ်နီးပါးလည်း ပျံ၍ဆင်းနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် သာမန်လေယာဉ်ပျံများကဲ့သို့ တက်ရန်၊ ဆင်းရန် နေရာကျယ် ကျယ်မလိုပေ။
အော်တိုဂျိုင်ရိုသည် ဟယ်လီကော့ပတာနှင့် ဆင် ၏။
သို့သော် ဟယ်လီကော့ပတားနှင့် မတူချေ။
ဟယ်လီကော်ပတာ ကဲ့သို့လည်း လေထဲတွင် ရပ်တည်၍မနေနိုင်ချေ။
အော်တိုဂျိုင်ရိုကို အောင်မြင်စွာတည်ထွင်နိုင်သူမှာ ဟွန်ဒီလာစီယာဗာဆိုသူ စပိန်လူမျိုးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ထိုယာဉ် ဖြင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်ပျံသန်းနိုင်ပြီးလျှင် နောက်ငါးနှစ်အကြာ တွင် စီယာဗာသည် အော်တိုဂျိုင်ရိုဖြင့် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့လေသည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်သူ ဟဲရိုးပစ်ကန်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ၌ ထိုလေယာဉ်ပျံမျိုးကို ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် ဟဲရိုး သည် အော်တိုဂျိုင်ရိုစက်များကိုပြုလုပ်၍ ရောင်းချခဲ့လေသည်။
အော်တိုဂျိုင်ရိုကို အပေါ်သို့ပျံတက်နိုင်စေရန် ထိုယာဉ် ၏ အပေါ်ဘက်တွင် တပ်ဆင်ထားသော ရိုတာခေါ် ပန်ကာ ဒလက်များက ဖန်တီးပေးကြသည်။
ထိုဒလက်များမှာသုံးလေးခု ရှိ၍ အလွန်ရှည်ကြသည်။
ထိုဒလက်များကို မတ်တတ်ဝင်ရိုး တစ်ခုတွင် တပ်ဆင်ထား၍ စက်ဖြင့်လည်စေသည်။
ဟယ်လီ ကော့ပတားတွင် အလားတူ ဒလက်များကို အစဉ်လည်လျက် ရှိစေရသော်လည်း အော်တိုဂျိုင်ရိုတွင်မူ ပထမစ၍ ပျံတက်စဉ် နှင့် အပေါ်သို့ပို၍ တက်လိုသောအခါများတွင်သာ လည်စေလေ သည်။
အော်တိုဂျိုင်ရို၏ ရှေ့ဘက်တွင် သာမန်လေယာဉ်ပျံများ နည်းတူ ပရိုပဲလာရှိသည်။
ထိုပရိုပဲလာဖြင့် အော်တိုဂျိုင်ရိုကို ရှေ့သို့ ပျံစေနိုင်သည်။
အော်တိုဂျိုင်ရိုကိုစ၍ ပျံစေရာတွင် ရိုတာခေါ်ဒလက် များကို မော်တာဖြင့်လည်စေသည်။
အော်တိုဂျိုင်ရို လေထဲသို့ ရောက်သွားသောအခါတွင် မော်တာနှင့် ရိုတာကို အဆက်ဖြတ် လိုက်သည်။
သို့ရာတွင် အော်တိုဂျိုင်ရို ရှေ့သို့ပျံသွားသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လေစီးကြောင်းကြောင့် ဒလက်များသည် ဆက်၍ အလိုအလျောက် လည်မြဲလည်လျက်ရှိလေသည်။
ထိုသို့ ဒလက်များ လည်မြဲလည်လျက်ရှိခြင်းကြောင့် အော်တိုဂျိုင်ရို သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ကျမလာပဲ လေထဲတွင်ဆက်၍ တည်ရှိလေ သည်။
တစ်နည်းဆိုသော် အော်တိုဂျိုင်ရိုရှိ ဒလက်များသည် သာမန်လေယာဉ်ပျံများရှိ အတောင်များကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်လေ သည်။
နောက်တီထွင်သော အော်တိုဂျိုင်ရိုများတွင် ရိုတာ တစ်ခုတည်းအစား နှစ်ခုမှ သုံးခုအထိ ရှိသော ရိုတာများကို တပ်ဆင်နိုင်ရန် ပုံစံများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးခဲ့ကြလေသည်။
အော်တိုဂျိုင်ရိုကို စမ်းသပ်ခဲ့ရာမှ နောင်သော် ဟယ်လီ ကော့ပတားကို တီထွင်လာနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ဟယ်လီကော့ပတားမှ တစ်ဖန် ဂျိုင်ရိုပလိန်းခေါ် လေယာဉ်တစ်မျိုးကို တီထွင်လာနိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။
ထိုလေယာဉ် မျိုးကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်ခန့်က ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ဂျိုင်ရိုပလိန်းရှိ ဒလက်များကို မော်တာဖြင့် အစဉ်လည်နေစေ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:လေယာဉ်။
အနောက်တိုင်းသဘင်တစ်မျိုး ဖြစ် သော အော်ပရာဇာတ်ပွဲကို ဂီတပြဇာတ်ဟု လည်းခေါ်ကြသည်။
ဒရမ်မာဟုခေါ်သော အပြောပြဇာတ်ကဲ့သို့ ဇာတ် ကွက်ဇာတ်လမ်းကို စကားပြေဖြင့် သရုပ်မဖော်ဘဲ တေးဂီတဖြင့် သရုပ်ဖော်သည်။
အော်ပရာဇာတ်လမ်းများကို ဂီတစာဆိုများ က ရေးဖွဲ့ကြသည်။
ကဗျာစာဆိုက ဇာတ်လမ်းစာသားကို ရေးစပ်၍ ဂီတစာဆိုက တေးသံသွင်းသည်လည်းရှိသည်။
အော်ပရာ ဇာတ်ချင်းများတွင် ဇာတ်ဝင်သီချင်းရှည်ကြီးများလည်းပါသည်။
ဇာတ်စာများလည်းပါသည်။
ယင်းဇာတ်ချင်းများကို ဇာတ်လိုက် ဇာတ်ကောင်နှင့် ဇာတ်ရန်အဆိုတော်များက တစ်ဦးချင်းသီဆို သည်လည်းရှိသည်။
သံပြိုင်သီဆိုကြသည်လည်းရှိသည်။
ယင်း အဆိုတော်များသည် တီးဝိုင်းအဖွဲ့များနှင့် တွဲဖက်၍ ဇာတ် ကွက်အလိုက် ဟန်ပန်အမူအရာဖြင့် သီဆိုသရုပ်ဖော်ကြသည်။
တီးဝိုင်းအဖွဲ့သည် ဇာတ်ချင်းများအတွက်သာ အထောက်အကူပြု ၍ ဇာတ်လမ်းကို ပို့ပေးရသည် မဟုတ်သေး၊ အော်ပရာ ဇာတ်မစမီ ပဏာမဧည့်ခံ တီးလုံးများကိုလည်း တီးမှုတ်၍ ပရိသတ်ကို ဖျော်ဖြေရသည်။
အခန်းပြောင်း၊ ပြကွက်ပြောင်း ချိန်များတွင်လည်း တီးလုံးများ တီးပေးရသေးသည်။
အချို့ အော်ပရာများ၏ ပဏာမဧည့်ခံ တီးလုံးများသည် ကျော်ကြား လူကြိုက်များကြပေသည်။
မြန်မာဇာတ်ပွဲများတွင် ဇာတ်ဆောင် များနှင့် ဆိုင်းအဖွဲ့တို့ အပြန်အလှန် အပေးအယူပြု၍ မိမိတို့ ဆိုင်ရာ တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ကြရသော သဘောမျိုး ဖြစ်ပေသည်။
အော်ပရာတွင် အဆိုအတီးများကိုသာ နားသောတဆင် ကြရသည်မဟုတ်သေး။
မျက်စိပသာဒဖြစ်စေသော ဇာတ်ခုံ အခင်းအကျင်းနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တို့ကိုရှုစားနိုင်လေ သည်။
အချို့ အော်ပရာများတွင် ဗယ်လေအကခန်းများလည်း ထည့်သွင်းထားလေသည်။
သို့ဖြစ်၍ အော်ပရာဇာတ်ပွဲသည် လူကြိုက်များသော သဘင်ဖြစ်လေသည်။
အော်ပရာဇာတ်လမ်း ရေးဖွဲ့မှုများလည်း အမျိုးမျိုးဖြစ် သည်။
တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်းကာ နိုင်ငံ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများလည်းရှိသည်။
ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် လုံးကို အပြောမပါ အဆိုချည်းသက်သက်ဖြင့် သရုပ်ဖော်သွား သော အော်ပရာမျိုးကို ဂရန်း အော်ပရာဟုခေါ်သည်။
တေးသံ မသွင်းသော လင်္ကာရွက်သည့် အခါတွင်ပင် အတီးပိုင်းကပို့ပေး ရသေးသည်။
ဇာတ်လမ်းလေးနက်ခိုင်မာ၍ အလွမ်းဖြင့် ဇာတ် သိမ်းသောကြောင့် မူလက ဂရန်းအော်ပရာကို အော်ပရာ ဆီးရီးယားဟု ခေါ်သည်။
နောင်အခါတွင် ဂရန်းအော်ပရာ၌ လည်း ပျော်ရွှင်စွာ ဇာတ်သိမ်းခန်းများလည်းပါသည်။
ထို့ပြင် ဂျာမန် ဂီတစာဆိုကြီး ဘီသိုဗင်၏ ဖီဒီလီယိုအမည်ရှိ ဂရန်း အော်ပရာတွင်မူ အရေးပါသော အခန်းများ၌ တေးဂီတဖြင့် သရုပ်မဖော်ဘဲ အပြန်အလှန်စကားပြောခန်း ထည့်သွင်းထား သည်မှာ ချွင်းချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ အော်ပရာကိုမက်တွင်လည်း သီချင်း မဆိုဘဲ အပြန်အလှန်စကားပြောခန်းပါသည်။
ရယ်စရာ ဇာတ် ကွက်ပါသော ပြင်သစ်အော်ပရာတစ်မျိုးကို အော်ပရာဗူဖီးဟု ခေါ်သည်။
အီတလီနိုင်ငံမှ အော်ပရာဗူဖာသည် ဇာတ်မြူးတစ်ခု ဖြစ်၍ တေးဂီတဖြင့်သာ သရုပ်ဖော်သွားပြီး စကားပြောမပါချေ။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဂရန်းအော်ပရာ ဟုပင် ခေါ်သော အော်ပရာမျိုးလည်းရှိသည်။
ရယ်မြူးစရာပါသော အော်ပရာမျိုးကိုမူ လိုက်အော်ပရာ သို့မဟုတ် ကော်မစ်အော်ပရာ ဟုခေါ်သည်။
အဆိုပါအော်ပရာများတွင် စကားပြောများပါ သည်။
အမေရိကန် ဂီတစာဆိုကျော်ကြီးများဖြစ်သော ဂီးလဗတ် နှင့် ဆာလီဗန်တို့၏ မီကာဒိုအော်ပရာသည် လိုက်အော်ပရာမျိုး ဖြစ်သည်။
အော်ပရက်တာဟုခေါ်သော အမေရိကန် အော်ပရာ တစ်မျိုးရှိသေးရာ၊ ရွှင်ပျော်ပျော်ဇာတ်လမ်းတွင် စိတ်ကူးယဉ် အဖွဲ့ကို အလေးထားတင်ပြသည်။
ဂီတစာဆို ရှူးဗတ်၏ဘဝနှင့် ယင်း၏တေးသီချင်းများကို ထည့်သွင်းထားသော ဗလော့ဆမ် တိုင်း အော်ပရာသည်လည်း အော်ပရက်တာ အမျိုးအစားပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက် မယ်မယ်ရရမပါဘဲ ဇာတ်ခုံအခင်းအကျင်း ခမ်းနားထည်ဝါမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု လှပဆန်းကြယ်ခြင်းကို အလေးထားသော အော်ပရာမျိုးကိုလည်း အမေရိကန်၌ လူကြိုက်များသည်။