kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အောက်မြန်မာပြည် ကျောင်းများအတွက် အမှတ် (၁) အခြေခံပညာ ဦးစီးဌာန အထက်မြန်မာပြည် ကျောင်းများအတွက် အမှတ် (၂) အခြေခံပညာ ဦးစီးဌာနနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းရှိ ကျောင်းများအတွက် အမှတ် (၃) အခြေခံပညာ ဦးစီးဌာနတို့ ဖြစ်သည်။
အဆင့်မြင့်ပညာ ဦးစီးဌာန အဆင့်မြင့်ပညာ ဦးစီးဌာနတွင် အဆင့်မြင့်ပညာ ဦးစီးဌာန (အထက်မြန်မာပြည်) နှင့် အဆင့်မြင့်ပညာ ဦးစီးဌာန (အောက်မြန်မာပြည်) တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
သုစိပုဘာ ဝိလိသိဓာ ဆိုသည်မှာ သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ဆုံးမစာ ပင်ဖြစ်သည်။
စာသင်သားတို့အား ဆုံးမသော ဧကပိုဒ်ရတု သုစိပုဘာ ဝိလိသိဓာ အက္ခရာစွဲသုံး ဤရှစ်လုံးကို သီကုံးပန်းသွင် နေ့တိုင်းဆင်လော့ စာသင်ပျိုနု အခြေပြုတို့ ဥဇုဘူတ လုံ့လပြင်းစွာ သူ့ထက်ငါဟု နှုတ်မှာရွရွ ကြိုးပမ်းကလျှင် သိပ္ပကျေးဇူး အထူးသိမြင် ပညာရှင်ဟု မထင်မပေါ် မကျော်စောဘဲ တီမှာလွဲအံ့ အရဲကြိုးကုတ် ကြက်ရဲသုတ်သို့ အားထုတ်ခုံမင် မသင်မအံ မကြံမမေး ဆွေးနွေးရောနှော ဟောပြောမဲ့ထွေ ပေချပ်ရေဖြင့် ကုန်စေဆန်းသာ သင်ချေပါလည်း ဘယ်မှာဂုဏ်ရှင် ကျော်စောထင်ချိမ့် စာသင်ဟူက ကျမ်းထိုမျှကို တွေ့ကမရှောင် ကြောင်ပုစွန်စား ကျွတ်ကျွတ်ဝါးသို့ လွှသွားပမာ ကျောက်ထက်စာသို့ လိုရာရအောင် ကြံဆောင်လေ့ကျက် အနက် အဓိပ္ပာယ် နှုတ်ဝယ်ရွရွ ထားချေမှတည့် တစ်စပေါ်လျှင် ချည်စငင်သို့ သဘင်ပွဲမှောက် ဆိုရေးရောက်က လန့်ကြောက်မရှိ သတိမြဲခိုင် ကျောက်တိုင်ပမာ ကေသရာသို့ ရွံ့ရှာမဲ့လျှင် ဆိုခင်းနည်းနာ အဖြာဖြာကို မကြာနှုတ်လျှောက် ခန့်ချင့်ထောက်လော့ အံ့လောက်ဖွယ်သာ ဂါထာပါဌ်သား စကားဝိုက်လည် စဉ်ရှည်ရှေးတီး စကားကြီးက စသည်ထိုထို ဝိဂြိုဟ်ဝစနတ် ဓာတ်ရပစ္စည်း ထုံးနည်းပမာ ဂါထာဆန်းဂိုဏ်း ကရိုဏ်းဌာန်စစ် ဖွင့်လှစ်ဋီကာ အဋ္ဌကထာပါဠိ အောက်ထက်ညှိ၍ ကဝိလက္ခဏာ အဖြာဖြာကို သေချာဆည်းဆ ဆိုဝံ့ကလျှင် ဘဝဤတွင် ခုမျက်မြင်လည်း မထင်ဘယ်မှာ ရှိဘိရာအံ့ သံသရာလည်း ပမာကဲလွန် အဆုံးစွန်မူ ညီမွန်တုလွတ် သုံးလူ့နတ်ဝယ် အကျွတ်ဘယ်မှာ ဝေးတော့မည်။
ခက်ဆစ်ရှင်းလင်းချက် သု = သုဏေယျ… နာကြားရာ၏။
စိ = စိန္တေယျ.. ကြံစည်ရာ၏။
ပု = ပုစ္ဆေယျ.. မေးမြန်းရာ၏။
ဘာ = ဘာသေယျ.. ရွတ်ဖတ်ရာ၏။
ဝိ = ဝိစာရေယျ .. စူးစမ်းဆင်ခြင် စိစစ်ရာ၏။
လိ = လိခေယျ.. ရေးမှတ်ရာ၏။
သိ = သိက္ခေယျ.. သင်ကြားရာ၏။
(တစ်ပါးသူအားပြန်လည်သင်ကြားရာ၏) ဓာ = ဓာရေယျ.. နှုတ်တက်ဆောင်ရာ၏။
ကျမ်းကိုး Category:မြန်မာ ကဗျာများ Category:ကဗျာလင်္ကာများ။
အဒူမင်းညို အဒူမင်းညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၁၇-၈၄၀ တွင် ရခိုင်ပြည် ယခု မြို့ဟောင်းဟုခေါ်သော မြောက်ဦးမြို့၌ နန်းတက်သော ရခိုင်ဘုရင် ဘစောဖြူမင်း လက်ထက် ရခိုင်ပညာရှိ အမတ်ကြီး ဖြစ်သည်။
အဒူမင်းညိုဟူသော အမည်မှာ ‌စာဆိုတော်ကြီး၏မွေးရပ်ဖဒူကျွန်းကိုအစွဲပြု၍‌ဖဒူမင်းညိုဟု တွဲလျက် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဖဒူမင်းညိုမှ နောင်အခါ အဒူမင်းညိုဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်အမည်တွင်ခဲ့သည်။
‌အဗ္ဗဒူဟူသောအမည်ကိုခံ့ယူရန်အကြောင်းမရှိပေ။
မင်းညိုသည် ရခိုင်ဘုရင် ဘစောဖြူ၏ သမီးတော် ဧချင်းကိုရေးသည်။
ထို ဧချင်းကို ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်း ဟူ၍ပင် ခေါ်ကြလေသည်။
ထိုဧချင်းသည် ယခုတွေ့ရှိရသော ဧချင်းဟူသမျှတို့တွင် ရှေးဦးအကျဆုံး ဖြစ်လေသည်။
စာ (၃၂၇)၊ မြန်မာစာ ညွှန့်ပေါင်းကျမ်း ပထမတွဲ။
၁၉၉၁ နိုဝင်ဘာ.. စာပေဗိမာန် မြန်မာစာပေ၌ တွေ့ရှိရသမျှသော ဧချင်းတကာတွင် အဟောင်းဆုံးဖြစ်သော ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်းကို စပ်ဆိုခဲ့သူမှာ ရခိုင်အမတ် အဒူမင်းညို ဖြစ်၏။
အဒူမင်းညိုသည် ဧချင်းမျိုးစေ့ကိုချခဲ့သူဟု ဆိုရပေမည်။
အင်းဝခေတ် စာဆိုကျော် သခင်ထွေး ဧချင်း ဆရာရှင်သူရဲနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာဆိုသူလည်း ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် ရှင်သူရဲသည် သခင်ထွေးဧချင်းကို ရခိုင်မင်းသမီးနောက် အနှစ်(၂ဝ)ကျော်ကြာမှ စပ်ဆိုလေသည်။
အဒူမင်းညိုကား သက္ကရာဇ် ၈၁၇ မှ ၈၄ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ရခိုင်ပြည် ယခု မြို့ဟောင်းခေါ်သော မြောက်ဦးမြို့၌ နန်းစံခဲ့သော ရခိုင်ဘုရင် ဘစောဖြူ၏ လက်ထက်တွင် အမတ်ပညာရှိကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းရွက်နေသူ ဖြစ်၏။
ထိုအချိန်ကား အင်းဝနှင့် ရခိုင်သည် မင်းပြိုင်အုပ်စိုး၍ စာပြိုင်ဆိုသောအခါ ဖြစ်၏။
အဒူမင်းညိုသည် ရခိုင်ဘာသာဖြင့်ပြောင်‌‌‌မြောက်စွ‌ေရးဖွဲ့ထား‌ောရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်းသည် ရခိုင်စာ‌‌ေအဆင့်အတန်းကိုမှတ်ကျောက်တိုက်ခံနေသောသက်သေခံချက်ပင်ဖြစ်‌ော့သည်။
ေေ မတ်ကြီး စပ်ဆိုသော ဧချင်းတွင် ဧချင်းဘွဲ့ခံ ရခိုင်ဘုရင် ဘစောဖြူ၏ သမီးတော်ကလေး၏ ဆွေတော် စဉ်စာရင်းကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြစပ်ဆိုသွား၏။
သုံးစွဲထားသော စကားလုံးများမှာလည်း သုတိသာယာ၍ ပေါ်လွင်လှ၏။
ဖွဲ့ဆိုလိုသမျှကို မကွယ်မထောင့် ပြတ်သွားစွာ ဖွဲ့ဆိုနိုင်၏။
ရှေးအခါက ဘုရင့်သွေးတော်များကို ပုခက်တင်ရာ၌ မည်ကဲ့သို့ ပုခက်ကို ဆင်ယင်ရပုံကို ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် ရေးသားခဲ့သဖြင့် ကျေးဇူးတင်ထိုက်လှပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) မှက်ချက် ကိုးကား Category:မြန်မာ မှူးမတ်များ Category:အင်းဝခေတ်။
မုတ်ဆိတ်မွေး၊ နှုတ်ခမ်းမွေး၊ ပါးသိုင်းမွေး ထူထူများဖြင့် ဥပဓိကောင်းသည့် ဂါဖီးလ်ဒ်အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲများသမိုင်းတွင် မဲပေးသူအများဆုံးဖြစ်သည့် ၁၈၈၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၀ဦးမြောက် သမ္မတဖြစ်လာသည်။
ငယ်ဘဝ သစ်လုံးအိမ်လေးထဲတွင် ဆင်းဆင်းရဲရဲကြီးပြင်းလာရသည့် မုဆိုးမသား၊ အလုပ်ကြမ်းသမားဆင်းရဲသားအဖြစ်မှ ကြိုးစားအားထုတ်မှုကြောင့် ပါမောက္ခဘွဲ့ရလာသူ၊ နောင်တွင် တက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သူ၊ ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း စစ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ငယ်ငယ်ဖြင့် ရာထူးတက်သူ(ထိုစဉ်က အသက်အငယ်ဆုံးဗိုလ်ချုပ်) စသည့် ထူးခြားချက်များ ဖြင့်ထူးခြားနေသူဖြစ်သည်။
အောက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ၁၇နှစ်တိုင် တစ်ဆက်တည်း ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီး အောက်လွှတ်တော်တွင် တာဝန်ထမ်းနေသူအဖြစ်မှ ရှားရှားပါးပါး သမ္မတဖြစ်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပြန်သည်။
ဘဏ္ဍရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များနှင့် ပက်သက်၍ ဥပဒေပြုသည့် အပိုင်းများတွင် ကျွမ်းကျင်သည်ဟုလည်း နာမည်ကြီးသည်။
သမ္မတ သက်တမ်းတို ၄၊ မတ်၊ ၁၈၈၁တွင် ဂါဖီးလ်ဒ် ကျမ်းကျိန်ပြီး သမ္မတဖြစ်လာသည်။
မည်သည့်တာဝန်မျှ ပြောပလောက်အောင် မထမ်းဆောင်ရသေးမီ ၂၊ ဇူလိုင်၊ ၁၈၈၁ တွင် စိတ်မမှန်သူ အစွန်းရောက် ဘာသာရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂီတူး(Guiteou) ဆိုသူက သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခြင်း ခံရသည်။
ထိုဒဏ်ရာဖြင့် ရက်ပေါင်း ၈၀ခန့် ဝေဒနာပြင်းထန်စွာခံစားရပြီး၊ ၁၉၊ စက်တင်ဘာ၊ ၁၈၈၁ တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ထိုတိုတောင်းသော ရာထူးသက်တမ်းအတွင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ကိစ္စအနေဖြင့် နယူးယောက်အခွန်ရုံးအတွက် ရာထူးခန့်ထားခြင်းသာလျှင် ပြောစမှတ်တွင်သည်။
အကြောင်းမှာ ပါတီနှစ်ခြမ်းကွဲမတတ်ဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
မကွယ်လွန်မီကပင် လူထုကြီးတစ်ရပ်လုံးက ကရုဏာသက်ဝင်သောကြောင့် ကွယ်လွန်သောအခါ များစွာဝမ်းနည်းကြသည်ဟု ဆိုသည်။
သမ္မတအိပ်ရာထဲ လဲနေစဉ်ကတည်းက ပြည်သူများအနေဖြင့် သမ္မတ၏အခြေအနေကို သိလိုသဖြင့် ကြေးနန်းရုံးများနှင့် သတင်းစာတိုက်များ ရှေ့တွင် နေ့ညစောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ကြသည်။
ကွယ်လွန်ပြီး ကျန်ရှိသော ရုပ်ကလာပ်ကို လွှတ်တော်အတွင်း ပြင်ဆင်ထားသည်ကိုလည်း ပြည်သူအများက ကြိတ်ကြိတ်တိုး ကြည့်ရှုကြသည်။
ဝါရှင်တန်မြို့တော်မှ သင်္ဂြိုဟ်ရာ အိုဟိုင်းယိုးသို့ သယ်ဆောင်သွားသည့် ရထားလမ်းခရီး တစ်လျှောက်တွင်လည်း စောင့်ဆိုင်းအလေးပြုကြသည်။
မြေချအခမ်းအနားသို့လည်း သွားကြသည်။
အမှတ်တရပစ္စည်းများလည်း ထုတ်ဝေကြသည်။
ဘာမှ စွမ်းဆောင်သွားနိုင်ခြင်း မရှိသော်လည်း ရိုးသားကြိုးစားသောသူတစ်ဦး၊ တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအနေဖြင့် လေးစားသမှုဖြင့် ဂါရဝပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။
ချက်စတာ အလန် အာသာChester A Arthur ၁၈၂၉-၁၈၈၆ 200px|center မွေးနေ့၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၁၈၂၉မွေးရပ်ဖားဖီးလ်ဒ် ၊ဗားမောင့်ပြည်နယ်ကွယ်လွန်နေ့၁၈၊ နိုင်ဝင်ဘာ၊ ၁၈၈၆ကွယ်လွန်ရပ်အယ်လ်ဘာနီ နယူးယောက်ပြည်နယ်အခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၁ ဦးမြောက်သမ္မတအလုပ်အကိုင် အမေရိကန်သမ္မတရာထူးသက်တမ်းကာလ၁၉၊ စက်တင်ဘာ၊ ၁၈၈၁-၄၊ မတ်၊ ၁၈၈၅ဒုတိယ သမ္မတလွှဲအပ်သူဂျိမ်းစ် အေဘရမ် ဂါဖီးလ်ဒ် ဆက်ခံသူစတီဖင် ဂရိုဗာ ကလိဗ်လန်းနိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ ထင်ရှားခြင်းမရှိလှသော သမ္မတတစ်ဦးအဖြစ် အာသာကို သတ်မှတ်ကြသည်။
ဒုသမ္မတဘဝမှ မရည်ရွယ်ဘဲ သမ္မတလုပ်ကြံခံရသဖြင့် သမ္မတတက်ဖြစ်သူတစ်ဦး အဖြစ်သာ လူတို့သတိရကြသည်။
သမ္မတလင်ကွန်းလက်ထက် ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း နယူးယောက်ပြည်နယ် စစ်ထောက်ချုပ်၊ သမ္မတဂရန့်မဲဆွယ်စဉ်က အင်တိုက်အားတိုက် ကူညီပေးသူ၊ ဂါးဖီးလ်ဒ်နှင့်အတူ ရွေးကောက်ပွဲမဲဆွယ်ကာလတွင် ဇနီးကွယ်လွန်သွားခြင်း စသည့်အချက်များသာလျှင် မှတ်တမ်းကျန်သည်။
ငယ်စဉ်ကတည်းက ဖခင်သင်းအုပ်ဆရာ၏ ကျေးကျွန်စနစ်ဆန့်ကျင်ရေးကို ယဉ်ပါးလာသူဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အထက်တွင်ဖော်ပြသကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များနှင့် ဆက်ဆံခွင့်ကိုရခဲ့ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
သမ္မတဂရန့်လက်ထက်တွင် နယူးယောက်ဆိပ်ကမ်း၏ အခွန်မှူးဖြစ်လာသည်။
ဒုသမ္မတဖြစ်လာသည်မှာလည်း ပါတီတွင်းနိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကြောင့် မရည်ရွယ်ဘဲ ဆွဲတင်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။
အကြောင်းမှာ ရီပါပလီကန်ပါတီတွင် အစွန်းရောက်သော စတဲဝါ့တ် ( Stalwart) အုပ်စုဟူ၍ရှိရာ အာသာမှာ ထိုအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည်။
ထိုအုပ်စု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များကို ဒဏ်ခတ်ခြင်းအားဖြင့် လက်တုံ့ပြန်ရေး၊ ဂရန့်သမ္မတဖြစ်ရေး၊ ရီပါပလီကန်ပါတီအနေဖြင့် အာဏာကိုဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရေးတို့ ဖြစ်သည်။
တနည်းဆိုလျှင် ကိုယ့်လူကောင်းစားရေးဝါဒ ဖြစ်သည်။
အာသာအနေဖြင့်လည်း ဆိပ်ကမ်းတွင် ရုံးထိုင်စဉ်ကပင်ထိုမူများကို လက်စွဲပြုသည်။
သို့သော် ထိုအုပ်စုနှင့် သဘောထားမတိုက်ဆိုင်သည့် သမ္မတဟေးစ် လက်ထက်တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံရသည်။
၁၈၈၀ရွေးကောက်ပွဲအတွက် သမ္မတဟောင်းဂရန့်ကို တကျော့ပြန်၍ စင်တင်လိုကြသည့် စတဲဝါ့ဒ်တို့ကို နှစ်သိမ့်သောအားဖြင့် ထိုအုပ်စုအတွင်းမှ တက်တက်ကြွကြွရှိသည့် အာသာ့အား ဂါဖီးလ်ဒ်၏ ဒုသမ္မတအဖြစ် တွဲဖက်ပေးလိုက်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
ဂါဖီးလ်ဒ်အား လုပ်ကြံခဲ့သည့် ဂီတူးဆိုသူကလည်း “သွားပေတော့ ဂါဖီးလ်ဒ်၊ လာပါတော့ အာသာ” ဟုကြွေးကြော်ကာ ပစ်ခတ် လုပ်ကြံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့သော အပြောမျိုးမှာ အာသာအား ကောင်းစွာ ဒုက္ခပေးနိုင်သည်။
ဂါဖီးလ်ဒ်ဈာပနာတွင် လေးစားမှုအပြည့်ဖြင့် လိုက်ပါသင်္ဂြိုဟ်ခြင်းကြောင့်သာ အများအမြင်တွင် မဆိုးရွားသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
သမ္မတဖြစ်ပြီးနောက်တွင် အများက စတဲဝါ့တ်တစ်ဦး အာဏာရလျှင် ရီပါပလီကန်ပါတီလွှမ်းမိုးတော့မည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။
သို့သော် သမ္မတရာထူးသည် ထိုအပြုအမူမျိုးကို လက်မခံနိုင်သည်မှာ အမှန်ဖြစ်သည်ကြောင့် လက်တွေ့အုပ်ချုပ်နေရသည့် သမ္မတအပေါ်တွင် စတဲ့ဝေါ့တ်တို့ အမျက်ထွက်ကြသည်။
လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအတွင်းပိုင်းမှ ရာထူးကြီးစတဲဝါ့ဒ်များကို အလုပ်ဖြုတ်သည်။
အချုပ်အားဖြင့် လွှတ်တော်အတွင်းတွင် စတဲဝေါ့တ်တို့ လုံးဝမကြိုက်သည့် ပန်ဒယ်လ်တန်အက်ဥပဒေ အတည်ပြုနိုင်စေရန် ကြိုးပမ်းပေးခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုဥပဒေမှာ ပြည်သူ့လစာစားသုံးနေသော ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းများအနေဖြင့် ပါတီများနှင့်ကင်းနိုင်သမျှကင်းနေစေရန်နှင့် အမှန်တကယ်ကျွမ်းကျင်သော ဝန်ထမ်းများသာ ရာထူးခန့်ထားရန်ဖြစ်သည်။
ထိုဥပဒေကိုအခြေပြု၍ နောင်တွင် အဆင့်သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းမှုအက်ဥပဒေ(၁၉၂၃-၉၄၈)၊ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း ဖွဲ့စည်းမှုပြုပြင်ရေးအက်ဥပဒေ (၁၉၇၈)၊ အစိုးရလုပ်ငန်းများနှင့် ရလဒ်များ(ဆန်းစစ်မှု)အက်ဥပဒေ(၁၉၉၃) တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့သည်။
ရေတပ်ဖခင်ကြီး အာသာကို အမေရိကန်ရေတပ်မတော် ၏ဖခင်ကြီးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။
ရေတပ်တွင် အသုံးပြုနေသည့် သစ်သားကိုယ်ထည်သင်္ဘောများတွင် သံကိုယ်ထည်သင်္ဘောများဖြင့် အစားထိုးကာ အဆင့်မြင့်တင်ရေးအတွက် လွှတ်တော်တွင် ဘတ်ဂျက်ပေးရန် အင်တိုက်အားတိုက်တောင်းဆိုခဲ့သည်။
အမေရိကန်ဌာနေ လူနီရိုင်းများအား စောင့်ရှောက်ရေးနှင့် ပြည်ပမှဝင်ရောက်အခြေချလာသည့် တရုတ်လူမျိုးများအား တားမြစ်ခြင်းတို့ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်သည်။
ဂျာမနီနှင့် သံတမန်အဆက်အသွယ်မရှိသည့်တိုင် အပြန်အလှန် ကုန်သွယ်ခြင်း၊ အမေရိကန်တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များမှ တင်သွင်းသည့် ပစ္စည်းများတွက် အခွန်ပိုမိုကောက်ခံနေသည်ကို ပယ်ဖျက်ပေးခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သမ္မတ ရာထူးလက်ခံပြီးမကြာမီပင် ရောဂါဆန်းတစ်မျိုးစွဲကပ်လာသည်။
ကျောက်ကပ်ကို ဒုက္ခပေးသည့် ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ကာ ကုသရန်ဆေးမရှိပေ။
သမ္မတသက်တမ်း၏ နောက်ဆုံးဆောင်ရွက်ချက်မှာ သမ္မတဟောင်းဂရန့်အတွက် ပင်စင်လစာရပိုင်ခွင့်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဤအချက်တို့မှာ ရတတ်သမျှမှတ်တမ်းများမှာ တွေ့ရှိရသည်များသာဖြစ်ပြီး ရုံးပိုင်းဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းအများစုမှာ သူရာထူးမှဆင်းပေးချိန်တွင် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် မကျန်ရှိတော့ပေ။
နောက်တစ်ကြိမ်ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း ပါတီကလက်မခံတော့သဖြင့် သက်တမ်းစေ့သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး အနားယူသွားရသည်။
စတီဖင် ဂရိုဗာ ကလိဗ်လန်းStephen Grover Cleveland၁၈၃၇- ၁၉၀၈ 200px|center မွေးနေ့၁၈၊ မတ်၊ ၁၈၃၇မွေးရပ်ကလက်ဒ်ဝဲလ်၊ နယူးဂျာစီပြည်နယ်၊။
ကွယ်လွန်နေ့၂၄၊ ဇွန်၊ ၁၉၀၈ကွယ်လွန်ရပ်ပရင်စန်၊ နယူးဂျာစီပြည်နယ်။
အခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၂ ဦးနှင့် ၂၄ ဦးမြောက်သမ္မတ (တစ်ကြိမ်ခြား၍ သမ္မတနှစ်ကြိမ်ဖြစ်သူ)အလုပ်အကိုင် အမေရိကန်သမ္မတရာထူးသက်တမ်းကာလ၁၉၊ စက်တင်ဘာ၊ ၁၈၈၁-၄၊ မတ်၊ ၁၈၈၅ဒုတိယ သမ္မတသောမတ်စ် ဟင်းဒရစ် (၁၈၈၅-၁၈၈၉၊ ပထမအကြိမ်) အက်ဒ်လိုင်း စတီဗင်ဆင် (၁၈၉၃-၁၈၉၇၊ ဒုတိယအကြိမ်)လွှဲအပ်သူချက်စတာ အလန် အာသာ (ပထမအကြိမ်) ဘင်ဂျမင် ဟယ်ရီဆန်(ဒုတိယအကြိမ်)ဆက်ခံသူဘင်ဂျမင် ဟယ်ရီဆန် (ပထမအကြိမ်) ဝီလျံ မက်ကင်လီ (ဒုတိယအကြိမ်)နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ အမေရိကန်သမိုင်းတွင် သမ္မတနှစ်ကြိမ်ဖြစ်သူဆိုလျှင် ကလိဗ်လန်း တစ်ဦးသာရှိမည်ဖြစ်သည်။
ပထမလေးနှစ်ထမ်းဆောင်ပြီး တစ်ယောက်ခြားတွင် သမ္မတထပ်ဖြစ်သူဖြစ်သည်။
ဒုတိယအကြိမ်မြောက်တွင် တိုင်းပြည်မှာ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးနှင့် ကြုံတွေ့နေချိန်ဖြစ်သဖြင့် ကံဆိုးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
ခပ်မိုက်မိုက် အုပ်ချုပ်ရေး နယူးယောက်ပြည်နယ်မှ ဘတ်ဖလိုးမြို့ငယ်လေးတွင် ကလိဗ်လန်း အခြေစိုက်ပြီးရှေ့နေလိုက်သည်။
စရိုက်ကြမ်းတမ်းသည့် မြို့လေးဖြစ်သည့်အတွက် အမှုအခင်းလည်းပေါသည်။
ထိုအခြေအနေကြောင့် ကလိဗ်လန်းလည်း စိတ်ကြမ်းကိုယ်ကြမ်းသမားတစ်ဦးဖြစ်လာသည်။
လူပျိုလူလွတ်သဘာဝ ဟိုတယ်လ်၊ စားသောက်ဆိုင်များတွင် လှည့်လည်စားသောက် ဇိမ်ခံရင်းက ပေါင်သုံးရာကျော်သည့် ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်လာသည်။
အီရီခရိုင်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ထမ်းဆောင်စဉ် အကျဉ်းသားတစ်ဦးလွတ်မြောက်ရေးကို ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက် ပေးခဲ့သော်လည်း ဂျူရီလူကြီးများက လက်မခံသဖြင့် သေဒဏ်ကျသည်။
ထိုကဲ့သို့သော ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းကို အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအနေဖြင့် လုပ်ရန်မလိုပေ။
ကလိဗ်လန်းက ထိုအစဉ်အလာကို ဖောက်ဖျက်ပြီး သူမကာကွယ်နိုင်ခဲ့သည့် တရားခံကို ကိုယ်တိုင် ဒေါက်ဖြုတ်စီရင်ခဲ့သည်။
မြို့တော်ဝန် ၁၈၈၂တွင် ဘတ်ဖလိုးမြို့တော်ဝန်ဖြစ်လာသည်။
အချိန်ပိုဆင်းကာ အလုပ်ကိုကြိုးကြိုးစားစားလုပ်ပြီး ဘဏ္ဍာရေးနှင့်ပက်သက်လာလျှင် ခပ်ကြမ်းကြမ်းကိုင်တွယ်လေ့ရှိသဖြင့် ဗီတိုမြို့တော်ဝန် (Mayor Veto) ဟုပင် ခေါ်ကြသည်။
နောက်တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် နယူးယောက်ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (Governor) အဖြစ်အရွေးခံရသည်။
ထိုအထိလည်း အချိန်ပိုဆင်းမြဲ၊ ဗီတိုတွေသုံးမြဲပင်။
ကိုယ်တိုင်က ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဝင်ဖြစ်သော်လည်း ရီပါပလီကန်ပါတီမှ လူငယ်လေး သီအိုဒို ရုစဗဲ့နှင့် အတူလက်တွဲအလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။
နှစ်ဦးသား လက်တွဲ၍ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဆိုင်ရာပြုပြင်ရေးများကို ဆော်ဩသည်။
ထိုသို့ဖြင့် လူကြိုက်များလာကာ ၁၈၈၄တွင် ဒီမိုကရက်တီပါတီသမ္မတလောင်းအဖြစ် ရောက်လာသည်။
အခွန်အတုပ်လျော့ချရေး၊ ဝန်ထမ်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၊ လုပ်သားထုအခွင့်အရေး၊ ငွေဒင်္ဂါးသွန်းလုပ်မှု လျော့ချရေးစသဖြင့် ကြွေးကြော်စည်းရုံးသည်။
ထိုအခြေအနေတွင် ဒီမိုကရက်တို့နှင့် အတိုက်အခံပြုသည့် သတင်းစာတစ်စောင်မှ ကလိဗ်လန်းခြေရှုပ်ထားသည့် ကိစ္စတစ်ခုကို ဖွင့်ချခဲ့သည်။
ဘတ်ဖလိုးတွင်နေထိုင်စဉ်က ကလိဗ်လန်းသည် မာရီယာအမည်ရှိအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် ရင်းနှီးဖူးသည်။
၁၈၇၄တွင် မာရီယာမှ အဖေမပေါ်သည့်သားတစ်ဦးမွေးရာ ဆေးရုံမှတ်တမ်းဖြည့်စွပ်ရာ ဖခင်အမည်နေရာတွင် ကလိဗ်လန်းဟု ပါရှိသည်။
ထိုကလေးနှင့်ပက်သက်၍ စရိတ်ပေးရန်လည်း ကလိဗ်လန်းက သဘောတူသည်။
အချို့ကလည်း မာရီယာပွေရှုပ်သည့် လှည်းကျိုးကို တစ်ဦးတည်းသောလူလွတ် ကလိဗ်လန်း ခံရသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
ကလေးမီးဖွားပြီးမကြာမီ မာရီယာအရက်စွဲကာ စိတ်ကယောင်ချောက်ချား ဖြစ်လာသည်။
ကလိဗ်လန်းနှင့် ခင်မင်သည့် တရားသူကြီးတစ်ဦးက မာရီယာအား စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ၊ ကလေးအား မိဘမဲ့ဂေဟာ များသို့ အသီးသီးပို့စေရန် အမိန့်ချလိုက်သည်။
မာရီယာဆေးရုံမှ ဆင်းလာလျှင် အခြားမြို့တွင် သီးခြားနေရန် ကလိဗ်လန်းက ထောက်ပံ့ပေးမည်ဆိုသော်လည်း မာရီယာက လက်မခံဘဲ ကလေးအုပ်ထိန်းခွင့်ကိုသာ တောင်းဆိုသဖြင့် တရားသူကြီးက ကလေးကို လုံးဝစွန့်လွှတ်ရမည်ဟု အမိန့်ချသည်။
ထိုအမိန့်အရ ကလေးငယ်မှာ ကြေးရတတ်မိသားစု တစ်ခုမှ မွေးစားခြင်း ခံရပြီး ကလိဗ်လန်းလည်း ကလေးစရိတ်ထောက်ပံ့ပေးနေရခြင်းမှ လွတ်သည်။
အဖြစ်အပျက်မှာ ထိုမျှသာဖြစ်သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် သတင်းစာများ၏ ဖန်တီးမှုကြောင့် လူရှုပ်တစ်ဦးဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘတ်ဖလိုးရှိဆောင်ကြာမြိုင် ပိုင်ရှင်ဟုလည်းကောင်း စွပ်စွဲရေးသားပြောဆိုလာကြသည်။
အခြားကိစ္စများတွင် ကလိဗ်လန်း ငြင်းသော်လည်း မာရီယာနှင့် ကလေးကိစ္စတွင် ငြင်းဆိုခြင်း၊ ဝန်ခံခြင်းမရှိပေ။
သမ္မတ(ပထမအကြိမ်) သို့ဖြင့် ကလိဗ်လန်းတစ်ယောက် ရွေးကောက်ပွဲကာလ စွပ်စွဲမှုများကို ကျော်လွှားကာ သမ္မတဖြစ်လာသည်။
သမ္မတဖြစ်လာသည့်အချိန်တွင်လည်း အချိန်ပိုဆင်းသည်၊ အလုပ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ကြိုးစားသည်။
ကတိအတိုင်း အစိုးရဝန်ထမ်းများနှင့် ပက်သက်၍ ပြုပြင်ရေးကို စတင်သည်။
လုပ်သားများအခွင့်အရေးအတွက် အလုပ်ရှင်များနှင့် ညှိနှိုင်းပေးသည်။
လိုအပ်လျှင် ဗဟိုခုံရုံးဖွဲ့ပေးရန်ပါ စီစဉ်ပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းသည်။
တက္ကဆပ်ပြည်နယ် မိုးခေါင်မှုကြောင့် ဗဟိုအစိုးရအနေဖြင့် ထောက်ပံ့ပေးရန် လွှတ်တော်က အဆိုပြုလာရာ ပယ်ချခဲ့သည်။
ပထမအကြိမ်တွင် ထိုသို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို လုပ်ခဲ့သော်လည်း ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရီပါပလီကန်မှ ပြိုင်ဖက်သမ္မတလောင်း ဟယ်ရီဆန်ကို ပိုသဘောကျကြသဖြင့် ကလိဗ်လန်း နောက်ကောက်ကျသွားသည်။
သမ္မတ(ဒုတိယအကြိမ်) ၁၈၉၂တွင် ကလိဗ်လန်းတစ်ယောက် ဟယ်ရီဆန်ကို တစ်ကျော့ပြန်အနိုင်ရသဖြင့် သမ္မတပြန်ဖြစ်သည်။
ရာထူးရယူပြီးမှ မကြာမီတွင် ပြဿနာတစ်ရပ်ပေါ်သည်။
အမေရိကန်ဒေါ်လာမှာ ရွှေဖြင့် ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသဖြင့် ငွေမာဖြစ်သည်။
ဤသို့ ရွှေဖြင့်ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားခြင်းကို ပယ်ဖျက်တော့မည်ဟု ကောလာဟလများ ပေါ်ထွက်လာသဖြင့် ဈေးကွက်အတွင်း မတည်မငြိမ်ဖြစ်လာသည်။
ငွေမာမဟုတ်တော့လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာအနေဖြင့် မှောင်ခိုဈေးနှုန်းပေါ်လာပြီး အစိုးရသတ်မှတ်ဈေးနှင့် မှောင်ခိုဈေးနှစ်ခု ပဋိပက္ခကြောင့် သွင်းကုန်ဈေးကြီးပြီး ငွေဈေးကျသည်ထက် ကျဆင်းသွားနိုင်သည်။
လူများဆင်းရဲလာပြီး စီးပွားရေးစနစ်များ ပျက်ယွင်းသွားနိုင်သည်။
လူထုကလည်း ထိုသို့ စီးပွားပျက်ရမည်ကို ကြောက်ရွံ့နေကြသည်။
အစိုးရအနေဖြင့် မဖြစ်နိုင်မှန်းသိသဖြင့် ငြင်းဆန်သော်လည်း ငြင်းဆိုပုံမှာ ထိထိရောက်ရောက်မရှိလှသဖြင့် ပြည်သူတို့၏ သံသယမှာ ပိုမိုကြီးထွားလာသည်။
သို့ဖြင့် စိတ်ချောက်ချားကာ ထင်ရာစိုင်းကြပြီး ငွေကြေးထိပ်လန့်မှုကြီးကြောင့် အမှန်တကယ်ပင် စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးနှင့် ရင်ဆိုင်ရတော့သည်။
ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီလည်း ငွေကြေးမူဝါဒကို အကြောင်းပြုပြီး နှစ်ခြမ်းကွဲသည်။
ကလိဗ်လန်းအနေဖြင့် ရွှေဖြင့်ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် ငွေမာကို ယုံကြည်သော်လည်း သူ့အဆိုကို ထောက်ခံမည့် လွှတ်တော်အမတ်မှာ တစ်ဖြည်းဖြည်းနည်းပါးလာသည်။
၁၈၉၂ခုနှစ် သမ္မတဟယ်ရီဆန်လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဟုမ်းစတက်သပိတ်တွင် အစိုးရမှ ပြင်ပြင်းထန်ထန်နှိမ်နှင်းခဲ့သည်ကို မဲဆွယ်နေသည့် ကလိဗ်လန်းက ရှုံ့ချဝေဖန်ခဲ့သည်။
ဒီမိုကရက်တစ်လူ့ဘောင်အနေဖြင့် လူလူချင်းတန်ဖိုးထားသည်ဖြစ်၍ ထိုကဲ့သို့ ရက်စက်သည့် နှိမ်နှင်းမှုမျိုးမှာ အာဏာရှင်လုပ်ရပ်ဟု ဆိုခဲ့သည်။
ယခု ကလိဗ်လန်း အာဏာရချိန်တွင် ကောက်စီတပ် (Coxey's Army) ဟုအမည်ရသော ဆင်းရဲသားတပ်တစ်ဖွဲ့ပေါ်ထွက်လာပြီး ဝါရှင်တန်မြို့တော်ထိချီတက်လာပြီး ငွေစက္ကူများ တိုးတက်ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ချိပေးရန်၊ အလုပ်အကိုင် အခွင့်လမ်းများ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပေးရန် စသည်တို့ကို တောင်းဆိုလာရာ ထိုတပ်ဖွဲ့ကို နှိမ်နှင်းရန်အတွက် အခက်တွေ့နေရသည်။
ထိုတပ်ဖွဲ့မှာ အင်အား ငါးထောင်ခန့်သာရှိသည်။
သမ္မတ၏ တာဝန်ပေးချက်အရ နိုင်ငံတော်ရှေ့နေချုပ်က အထူးထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့များကို အသုံးပြု၍ ဆန္ဒပြတပ်များကို ဥပဒေဘောင်တွင်းမှ တက်နိုင်သမျှသာ ဖမ်းဆီးခွင့်ရသည်။
ဖမ်းဆီးရသည်မှာလည်း ဥပဒေအသေးအမွှားများသာဖြစ်သဖြင့် မထိရောက်၊ နှိမ်နှင်းနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
သို့ဖြင့် ဆန္ဒပြတပ်များကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် အဓိကရုဏ်း အသွင်ဆောင်လာသည်။
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ရှီကာဂိုမြို့တွင် မီးရထားလုပ်ငန်းနှင့် စာပို့လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းကုန်သည်။
ထိုအခါ အခြေအနေအရ သမ္မတကလိဗ်လန်းက ရှီကာဂိုတွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေ (မာရှယ်လော) ပြဋ္ဌာန်းကြေညာလိုက်သည်။
အခြေခံ ဥပဒေများအရ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ်အာဏာပိုင်များနှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းပြီးမှသာ ဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ကလိဗ်လန်းအတွက် အမှားတစ်ကွက်ဖြစ်ရပြန်သည်။
သမ္မတကလိဗ်လင်းသည် ရိုးသားပွင့်လင်းသူတစ်ယောက်ဟုလည်း ကျော်ကြားသည်။
လူထုကလည်း ထိုရိုးသားမှုမျိုးကို သဘောကျသဖြင့် သမ္မတနှစ်ကြိမ်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း စီးပွားပျက်ကပ်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ကိုင်တွယ်ပုံအမှားများကြောင့် လည်းကောင်း နာမည်ဂုဏ်သတင်းမကောင်းလှတော့သည့် ကလိဗ်လန်းနှင့် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီတို့သည် ၁၈၉၄ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ကြားကာလ လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အသစ်ပေါ်ထွက်လာသည့် ပြိုင်ဖက် ပေါ်ပြူလစ်ပါတီ (Populist) ကို မရှုမလှရှုံးနှိမ့်တော့သည်။
နောက်နှစ်နှစ်အကြာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ရီပါပလီကန်ပါတီမှ သမ္မတလောင်း ဝီလျံ မက်ကင်လီ ကိုထပ်မံရှုံးနှိမ့်ပြီး နိုင်ငံရေးလောကမှ ထွက်ရသည်။
သူ့လက်ထက်တွင် အစပြုသည့် စီးပွားပျက်ကပ်သည် သူ၏လူငယ်မိတ်ဆွေလေးဖြစ်သော ၂၆ဦးမြောက် အမေရိကန်သမ္မတ သီအိုဒို ရုစဗဲ့ လက်ထက်ရောက်တော့မှသာ ပြန်လည် ရုန်းထွက်နိုင်တော့သည်။
သုံးဘီးကား thumb|သုံးဘီးကား သုံးဘီးကားသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘီးသုံးဘီးပါသော မာဇဒါ ကုမ္ပဏီထုတ် အငှားကား ယာဉ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
သုံးဘီးကား အရောင်ကို လိမ္မော်ရောင် သုတ်ထားသည်။
ထို့ကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် လိမ္မော်ရောင်ကို သုံးဘီးကားရောင်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဆိုကြသည်။
လူငါးဦး ဆန့်သည်။
တိုးတက်လာသော ယနေ့ခေတ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ သုံးဘီးကားများ အသုံးမပြုရတော့ပေ။
လေးဘီးကား thumb|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘီ-၆၀၀ လေးဘီးကားများ လေးဘီးကားသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘီးလေးဘီးပါသော မာဇဒါ ကုမ္ပဏီထုတ် (ဘီ-၆၀၀)အငှားကားယာဉ် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လေးဘီးကား အရောင်ကို အဝါရောင် နှင့် အပြာရောင် သုတ်ထားသည်။
တိုးတက်လာသော ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ရန်ကုန်မြို့၌ လေးဘီးကားများ အသုံးပြုမှု နည်းလာပေသည်။
thumb|သဗ္ဗညုဘုရား(ပုဂံ)ကို အဝေးမှ မြင်ရပုံ သဗ္ဗညုဘုရား သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
ပုဂံနန်းမြို့ရိုး အတွင်း အာနန္ဒာ လိုဏ်ဂူတော်ဘုရားကြီး၏ အနောက်တောင် ယွန်းယွန်း ကိုက် ၅၀ဝ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
သဗ္ဗညု လှိုဏ်ဂူတော် ဘုရားကြီးသည် လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ ပုဂံဘုရားတွင် ထုထည်ကြီးမားသော ဘုရားကြီးများအနက် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဘုရားတစ်ဆူပင် ဖြစ်သည်။
ဉာဏ်တော် ပေ (၂၀၀)ကျော် မြင့်သဖြင့် အခြားဘုရားပုထိုးများ အကြားတွင် ထီးထီးမားမားကြီး တည်ရှိနေသည်။
သဗ္ဗညုဟူသော ဝေါဟာရကို ပုဂံခေတ် ရေးထိုးကျောက်စာများတွင် သိစပ်မြင်နှံ့ ဟူ၍ ပြန်ဆိုရေးသားလေ့ ရှိသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘုရားသခင်၏ အလုံးစုံကို သိမြင်တော်မူသော သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကို အာရုံပြုခေါ်ဝေါ် သမုတ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
သဗ္ဗညုဘုရားဒါယကာမှာ ကျန်စစ်မင်းကြီး၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့် မြေးတော် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးဖြစ်သည်။
အလောင်းစည်သူ မင်းကြီးသည် ခရစ် ၁၁၄၄-ခုနှစ်တွင် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန် ကြပ်မတ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သော ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါ၏ ပုပ္ဖာရုံကျောင်းတော်ကြီးကို အတုယူကာ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဘုရားသမိုင်းများတွင် ဆိုလေသည်။
ထို့ကြောင့် ထိုလိုဏ်ဂူမှာ ဘုရားဝတ်ပြုရန် သက်သက်ချည်းသာ မဟုတ်ပဲ ရှေးခတ်က သံဃာတော်များ သီတင်းသုံးရန်နှင့် ပိဋကတ်တိုက်ထားရှိ သုံးစွဲရန်လည်း လျာထားစီမံခဲ့သည်ဟု ထင်ရန်ရှိလေသည်။
အမြင့်ဉာဏ်တော်မှာ ဖိနပ်တော်မှ ငှက်မြတ်နားထိ ၂၀၁-ပေမျှ ရှိသည်။
အခြားစေတီ ပုထိုးများကို လွှမ်းမိုးနေဘိ သကဲ့သို့ ရှိနေရာ ပုဂံမျှော်စင်ဟုပင် ခေါ်ဆိုကြသည်။
သဗ္ဗညု လိုဏ်ဂူတော် ဘုရားကြီးသည် ရှေးအခါက သံဃာတော်များ ပရိယတ္တိစာဝါ လေ့လာရန်နှင့် ပိဋကတ်တိုက်သဖွယ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ပုဂံ၏ အလှဆုံးအချိန်ဟု သတ်မှတ်ထားသော ညနေနေဝင်ရီတရော အချိန်၌ ပုဂံ၏ အလှရှုခင်းအရသာကို သဗ္ဗညုဘုရားပေါ်မှ ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။
မြတ်မင်းလှိုင်၏ မြန်မာပြည်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား စေတီပုထိုးများ (ပ-တွဲ) ၂၀၀၃-ခု၊ ဇန်နဝါရီလထုတ် သမိုင်းကြောင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၇၄ ခုနှစ်တွင် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသော အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် ထီးနန်းစိုးစံတော်မူ၍ ၁၁ နှစ်အကြာ တစ်နေ့သောအခါ၌ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် သီတင်းသုံးတော်မူရာ သာဝတ္ထိပြည်၏ အရှေ့မျက်နှာရှိ ဝိသာခါသူဌေးမ၏ ကောင်းမှုဖြစ်သောပုပ္ဖာရုံ ကျောင်းတော်သဏ္ဌာန် စေတီတည်ရသော်ကောင်းလေစွဟု အကြံဖြစ်တော်မူ၏။
ပုပ္ဖာရုံကျောင်းတော်ကား လက်ဝဲတော်ရံ ရှင်မောဂ္ဂလာန်၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် မကြာမြင့်မီပင်တစ်စုံတစ်ရာ ချွတ်ယွင်းပျက်စီးခြင်းမရှိ၊ အောင်အောင်မြင်မြင်ပြီးစီးခြင်းသို့ ရောက်ရသောကျောင်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်။
ယင်းကျောင်းကြီးသည် ဘုံတိုက်ခန်း ၅ဝဝ၊ အထက်ဆင့်၌တိုက်ခန်း ၅ဝဝ အားဖြင့်တိုက်ခန်း ၁ဝဝဝတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်စွာ တန်ဆာဆင်ယင်ထားသည်။
အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် ရှင်အရဟံ၊ စိမ်းညက်မင်းသားတော် မဟာထေရ်ရှင်အာနန္ဒာစသော သံဃာတော်အရှင်မြတ်များ၊ ပညာရှိ မှူးတော်မတ်တော်များနှင့် တိုင်ပင်၍ အရှင်မောဂ္ဂလာန်စီရင်တော်မူသော ပုပ္ဖာရုံကျောင်းနှင့်သဏ္ဌာန်တူစွာ အမြင့်သံတောင် ၁၆ဝ ရှိသော သဗ္ဗညုစေတီကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၈၆ ခုနှစ် ၌ တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူ၏။
တိုင်းနိုင်ငံအသီးသီးမှ ဆက်သအပ်သော ဓာတ်တော်များကိုလည်း ဌာပနာ၍ မလည်တောင်ခြေအရပ်မှ ရအပ်သောပတ္တမြားများကို ပေါက်ပေါက်ပြုကာ ကြဲဖြန့်ပူဇော်တော်မူ၏။
အခန်းကြီး အခန်းငယ်နှင့်တကွ အသွယ်သွယ်သော ကြောင်လိမ်တို့ကိုလည်း အံ့မခန်းမျှစီမံတော်မူ၏။
အချိန်တစ်သောင်းရှိသော ကြေးစင်ခေါင်းလောင်းကြီးကိုလည်း သွန်းလုပ်လှူဒါန်းတော်မူ၏။
ဘုရား၏အရှေ့တောင် ထောင့်တွင်ခေါင်းလောင်း ချိတ်ဆွဲသည့် ကျောက်တိုင်ကြီးများမှာ ယခုတိုင်ရှိနေသည်။
ဗိသုကာ လက်ရာများ သဗ္ဗညုဘုရား၏ အရှေ့မြောက်စောင်းတန်းတွင် ကပ်လျက်ရှိသည်။
သဗ္ဗညုဘုရားတည်ဆောက်ထားပုံမှာ အာနန္ဒာဘုရားတည်ဆောက်ထားပုံကဲ့သို့ အာရုံခံ လေးဘက် လေးမျက်နှာမရှိဘဲ အရှေ့ဘက်တစ်မျက်နှာတွင်သာ အာရုံခံရှိသည်။
ယင်းအာရုံခံသည် ကုလားကျောင်းမှ ထိုးထွက်နေသောကြောင့် ဘုရား၏စံနစ်ပုံစံမှာ အာနန္ဒာဘုရားကဲ့သို့ ကြက်ခြေလေးဘက် မညီချေ။
အာရုံခံ တစ်ဘက်သာရှိသော် လည်း အုတ်နံရံထုအကြား၌ ဆောက်လုပ်ထားသော ကြောင်လိမ်လှေခါးတို့ဖြင့် တက်ရသည့် အဆင့်ဆင့်ရှိသော အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
ပထမနှင့်ဒုတိယအဆင့်များသည် ရဟန်းတော်များ သီတင်းသုံးရန်ဖြစ်၍ တတိယအဆင့်တွင် ရုပ်ပွားတော်များထားရှိသည်။
စတုတ္ထအဆင့်ကိုမူကား ပိဋကတ်တိုက်အတွက်အသုံးပြု၍ ပဉ္စမအဆင့်တွင်မှ စေတီတည်၍ ဓာတ်တော်များ ဌာပနာထားသည်။
သို့ဖြင့် အဆောက်အအုံမှာ စေတီလည်းဖြစ် ကျောင်းလည်းဖြစ်လေသည်။
ထုထည်ကြီးမားသော ပုဂံခေတ် ကုလားကျောင်းခံဘုရားများတွင် သဗ္ဗညုဘုရားလည်း တစ်ဆူအပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) သဗ္ဗညုလိုဏ်ဂူသည် ပုဂံဝန်းကျင်တွင် ထုထည် အကြီးမားဆုံး အဆောက်အအုံ ဖြစ်သည်။
ဘုံနှစ်ဆင့် ရှိသည်။
အောက်ဘုံတွင်လည်းကောင်း၊ အထက်ဘုံတွင် လည်းကောင်း၊ စိန်တောင် ထောင့်စေတီ၊ ပစ္စယာသုံးဆင့်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။
ဘုံနှစ်ခုစလုံးတွင် လေသာပြတင်း နှစ်ဆင့်စီ ရှိသဖြင့် နံရံအတွင်း၌ အလင်းရောင် ကောင်းစွာရနိုင်လေသည်။
ထိုလိုဏ်ဂူသည် ဖိနပ်တော်မှ ငှက်မြတ်နားအထိ ဉာဏ်တော် (၂၀၁) ပေ ရှိလေသည်။
အရှေ့ဘက် အာရုံခံမှာ အခြားဘက်များထက် ပို၍ ကျယ်ပြန့်သည်။
အတွင်းသို့ ဝင်လိုက်သော် အထက်တက်ရန် လှေကားမကြီးကို မြင်ရသည်။
လှေကားမကြီးအစ ဝဲဘက်ယာဘက်တွင် ဒွာရပါလ အစောင့် နတ်ရုပ်များသည် မုခ်ဝကို မျက်နှာမူ၍ မတ်တပ်ရပ်နေသည်။
လှေကားမကြီးအဆုံးတွင် အထပ်ငယ် တစ်ထပ်ရှိသည်။
ထို အထပ်ငယ်၌ အလယ်မဏ္ဍိုင်ကြီးကို စင်္ကြနှစ်ထပ် ပတ်ဝိုင်းထားသည်။
ထိုအထပ်ငယ်မှ တစ်ဆင့် နှစ်ဖတ် နံရံအတွင်း ဖောက်ထွင်းပြုလုပ်ထားသော လှေကားများဖြင့် ဆက်တက်လိုက်သော် အရှေ့ဘက် အာရုံခံအမိုးပေါ်ရှိ လေသာဆောင်သို့ ရောက်လိမ့်မည်။
ထိုမှ လှေကားဖြင့် အနောက်ဘက်တက်သော် ဂန္ဓကုဋိတိုက်တွင်း၌ တင်ပျဉ်ခွေ ရုပ်ပွားတော်ကြီးတစ်ဆူကို ဖူးတွေ့ရလိမ့်မည်။
ဤသည်မှာ တတိယထပ်ဖြစ်သည်။
ထိုအထပ်မှ ပုဂံပတ်ဝန်းကျင်ကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်သည်။
တတိယထပ် တစ်ဖက်တစ်ချက်ရှိ နံရံတွင်း လှေကားဖြင့် တက်ပြန်သော် စတုတ္ထအထပ်ငယ်သို့ ရောက်လိမ့်မည်။
ထိုအထပ်၏ အပြင်ဘက်အာရုံခံမှ နတ်လှေကားဖြင့် အပေါ်တက်ပြန်သော် ကွမ်းထောင် အထက်၌ကား စေတီပေါက်ထားလေသည်။
ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ သဗ္ဗညုလိုဏ်ဂူကို ခေတ်အဆက်ဆက် ကုသိုလ်ရှင်များက ထုံးသတ်ခဲ့လေ၍ ယခုအခါ အင်္ဂတေပန်းများ မပေါ်တော့ပြီ။
အနောက်ဘက် မျက်နှာအာရုံခံ အမိုးတွင်မူ ကျိုက်တငို ပန်းဝိုင်းများ ရှိနေသေးသည်။
လိုဏ်ဂူဘုရား၏ အနောက်ဘက် ဘုန်းကြီးကျောင်းဝင်းအထဲတွင် အလောင်းစည်သူမင်း၏ ကောင်းမှု ခေါင်းလောင်းတိုင်ကြီးများ ရှိသည်။
မူလက ကြေးစင်အချိန် တစ်သောင်းကို သွန်းသော ခေါင်းလောင်းကြီးကို ချိတ်ဆွဲထားခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မတွေ့နိုင်တော့ပေ။
ဂရို့ချိုးဘုရား သဗ္ဗညုလိုဏ်ဂူနှင့် ကပ်လျက်ရှိသော ဂူဘုရားငယ်တစ်ဆူသည် ဂရို့ချိုးဘုရားဟု အမည်တွင်သည်။
အဆိုရှိသည်မှာ သဗ္ဗညုလိုဏ်ဂူကို တည်ဆောက်စဉ်က အုတ်တစ်သောင်းပါ အုတ်တစ်ဖိုလျှင် အုတ်တချပ်ကျဖြင့် ဂရို့ချိုးမှတ်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
UNESCO စေတီပုထိုးအမှတ်=၁၅၉၇/၉၀၆ ဓာတ်ပုံပြခန်း ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
စေတီပုထိုးအမှတ်=၁၅၉၂/၉၀၃ သံတော်ကြားဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား တစ်ဆူဖြစ်သည်။
သံတော်ကြား ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်သည် ရွှေဂူကြီးဘုရားအနီး၌ တည်ရှိသည်။
အရွယ် အတော်အသင့် ကြီးမားသော ပေ ၂၀-ခန့်မြင့်သော ဆင်းတုတော်ကြီး ဖြစ်ပြီး သဲကျောက်ကဲ့သို့ ကျောက်အစိမ်းနုချပ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထား၍ ရှေးကျသော အသွင်ဆောင်သည်။