kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့နောက် အုပ်စုအလိုက် လူစုမခွဲကြမီ မိမိတို့လူမျိုးအချင်းချင်း နောင်တွင် တွေ့ဆုံကြသောအခါ မမေ့မပျောက်ကြဘဲ မှတ်မိနိုင်ကြရလေအောင် တစ်စုံတစ်ခုသော အမှတ်အသားကို ပြုလုပ်ထားသင့်ကြောင်း တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။
တဖန် မိမိတို့ လူမျိုးစုများ တောင်အရပ်ဆီသို့ ဦးတည်သွားကြသောအခါ မိမိတို့ သွားရောက်မည့် အရပ်ဒေသ အကြောင်းကို အတိအကျ မသိရ၊ မကောင်းဆိုးဝါး စသည်များသည် လူယောင်ဆောင်ကာ မိမိတို့ အုပ်စုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးကြမည်ကိုလည်း စိုးရိမ်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ကရင်လူမျိုးစုများအတွင်းသို့ အကယ်၍ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်ကြလျှင် အချင်းချင်း လူမမှားဘဲ မှတ်မိနိုင်ရလေအောင် လက်တွင် ချည်ဖြူဖွဲ့ပြီး အမှတ်အသား ပြုလုပ်သင့်သည်ဟု အချင်းချင်း အကြံပေး ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့ မြန်မာပြည်ရှိရာ တောင်အရပ်ဆီသို့ လူစုခွဲပြီး မဝင်ရောက်မှီ ခေါင်းဆောင်လူကြီးသူမများက မိမိတို့ လက်အောက်ငယ်သားများအား လက်ကောက်ဝတ်တွင် ချည်ဖြူဖြင့် ဖွဲ့နှောင်ပေးလိုက်ကာ ဆုတောင်းပထာနာ ပြုပေးခဲ့ကြသည်။
ဤသည်ကို အစွဲပြုပြီး ယခုအခါတိုင်အောင် ကရင်တို့ ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာကို ပြုလုပ်လာခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။
တင်စားမှု ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာနှင့် ပတ်သက်၍ စပ်ဆိုထားခဲ့သည့် ကဗျာလင်္ကာမှာ--- "သာၜံင်အှ်လ်ု လူဖၠာင့်အွာ စူးခိုတ်လံင် ခါင်ႋဖှ်ေသာ ဝီးလာလ်ုစာင်း ယောဝ်ႋလောဟ်သာ အ်ုဏာင်းဏ်ုလှ် လူးဖၠာင့်အွာ" ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ- "အသက်ဝိညာဉ်သည် ဤလက်ကောက်ဝတ်တွင် ဖွဲ့ချည်ထားသော ချည်ဖြူ၌ တည်ရှိနေပါစေ။
ဝိညာဉ်သည် ကိုယ်နှင့်မကွာ တည်ရှိနေပြီး ဤချည်ဖြူသည်သာ အသိသက်သေ ဖြစ်ပါစေသတည်း"ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ကရင်အမျိုးသားတို့သည် ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာ ပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ဝါခေါင်လရောက်လေတိုင်း ကျင်းပကြသည်။
တစ်အိမ်ထောင်စုချင်းလည်း လုပ်သည်။
ဆွေမျိုးလိုက်လည်း လုပ်သည်။
ကျေးရွာအုပ်စုလိုက်လည်း လုပ်သည်။
၎င်းပွဲတော် အခမ်းအနားကို အခြားသော ကာလတွင် ပြုလုပ်လေ့မရှိဘဲ ဝါခေါင်လတွင်မှ ပြုလုပ်ကြသည်မှာ အကြောင်းထူးရှိပေသည်။
အဓိပ္ပာယ်ကင်းမဲ့စွာ ပြုလုပ်ခြင်းတော့ မဟုတ်ပေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဝါခေါင်လတွင် မိုးများသောကာလဖြစ်၍ အအေးလည်းပိုသည်။
ရောဂါများလည်း ဖိစီးလွယ်သည်။
ထိုလ၌ ကလေးသူငယ်များ နာမကျန်းများစွာ ဖြစ်တတ်ကြသည်။
ထိုသို့ နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းမှာ မိမိတို့ ကလေးသူငယ်များ၏ လိပ်ပြာဝိညာဉ်များသည် ကာယကံရှင်၌ မကပ်နေဘဲ လွင့်ပါးသွားသည့်အခါ ပြင်ပမှ မကောင်းဆိုးဝါးများ၏ လိပ်ပြာဝိညာဉ်များ ဝင်ရောက်ပူးကပ်ပြီး မှီခိုစားသောက်ခြင်းကြောင့်ဟု ယူဆကြသည်။
ထို့ကြောင့် လိပ်ပြာဝိညာဉ် စုံလင်သော ဝါခေါင်လ၌ မိမိတို့ ကလေးသူငယ်များ၏ လိပ်ပြာဝိညာဉ်များ ပြန်လည်ပူးကပ် ရောက်ရှိစေရန် လိပ်ပြာခေါ်သည့်အနေဖြင့် လက်ကောက်ဝတ်တွင် ချည်ဖြူဖွဲ့ပေးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သော အသုံးအဆောင်များ ဝါခေါင်လရောက်တိုင်း ချည်ဖြူဖွဲ့ပေးခြင်းဖြင့် လွင့်ပါးနေသောစိတ်များ တည်ငြိမ်မှုရှိလာအောင် သူတစ်ပါးတို့၏ လိမ်လည်လှည့်ဖျားမှုတို့မှ ကင်းဝေးအောင်နှင့် ကျန်းမာရေးသုခ ပြည့်စုံပြီး စီးပွားဥစ္စာ တိုးတက်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။
ဝါခေါင်လ ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာပွဲတွင် ပါဝင်သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း (၇)မျိုးမှာ--- ငှက်ပျောသီး ကောက်ညှင်းထုပ် ထမင်းဆုပ် နတ်ပန်းညို ချည်ဖြူ ရေ ကြံပိုင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
(၁)ငှက်ပျောသီး ငှက်ပျောသီးသည် အခိုင်လိုက် အဖီးလိုက်တွဲ၍ သီးသော အသီးဖြစ်သည်။
ငှက်ပျောသီးကို အရှေ့ပိုးကရင် ဘာသာဖြင့် "သာကွီသား"ဟုခေါ်ပြီး "သာကွီ"ဆိုသည်မှာ စိတ်ထားဖြူစင်ခြင်း၊ နှစ်နှစ်ကာကာ သံယောဇဉ်ရှိခြင်းသဘောကို ဆောင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကရင်လူမျိုးများသည် ငှက်ပျောသီးကဲ့သို့ တစ်ဖီးတည်း တစ်ခိုင်တည်း စုစုစည်းစည်း ညီညီညာညာဖြင့် ဥမကွဲ သိုက်မပျက် နေထိုင်ကြသည့် သဘောဖြစ်သည်။
(၂)ကောက်ညှင်းထုပ် ကောက်ညှင်းထုပ်သည် စေးကပ်နေသည့် သဘောရှိပြီး တော်ရုံနှင့် ခွါ၍ မရပေ။
ထို့ကြောင့် ကရင်လူမျိုးများသည်လည်း ဥမကွဲ သိုက်မပျက် နေထိုင်ကြသည့် သဘောဖြစ်သည်။
(၃)ထမင်းဆုပ် ထမင်းဆုပ်ကို ကရင်အခေါ်အားဖြင့် "မင်ထုံဒူး"ဟု ခေါ်ဆိုပြီး "မင်"ဆိုသည်မှာ ထမင်း၊ "ထုံဒူး"ဆိုသည်မှာ ဆုပ်ကိုင်ခြင်း၊ စုစည်းခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အချင်းချင်း သွေးစည်းညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြသည်ဟု အတိတ်နိမိတ် ယူခြင်းဖြစ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့သည် အားအင်ရှိရန် ထမင်းကို နေ့စဉ် စားသုံးကြရသည်။
ထမင်းစားရမှ အားရှိပါမည်။
အားရှိမှ အလုပ်လုပ်နိုင်ပါမည်။
ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ ကရင်လူမျိုးများအချင်းချင်း ထမင်းခွံ့ကျွေးကြပါစို့ ဟူသော သဘောဖြစ်သည်။
(၄)နတ်ပန်းညို နတ်ပန်းညိုကို ကရင်ဘာသာဖြင့်"ဖော့ဝီး"ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်းပန်း၏ အမြစ်များသည် ဆက်နွယ်ကာ တစ်အုံတစ်ခိုင် ရှိသည့်အပြင် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ပေါက်ရောက်ပြီး ဘေးအန္တရာယ်များ ရာသီဥတု အန္တရာယ်များကို ခံနိုင်ရည်ရှိသည်။
ထို့အပြင် အပင်သည် ဆွေးမြေ့သွားသော်လည်း အချိန်တန်လျှင် အမြစ်မှ ပြန်ပေါက်တတ်သည့်သဘောကို ဆောင်သည်။
နတ်ပန်းညိုအပင်သည် မိမိအပင် ရှင်သန်ကြီးထွားရေးအတွက် အမြစ်သည် ကျယ်ပြန့်ရှည်လျားစွာ ထိုးဆင်းပြီး ရောက်လေရာမှာ အပင် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ပေါက်သဖြင့် တော်ရုံနှင့် သတ်၍လည်း မသေနိုင် မျိုးပြုတ်၍ မျိုးမသုဉ်းနိုင်ပါ။
သို့ဖြစ်၍ ကျွနု်ပ်တို့ ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး ဤနတ်ပန်းညိုကို စံပြ၍ အမြတ်တနိုး အလေးထားကာ ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
(၅)ချည်ဖြူ ချည်ဖြူသည် ဖြူစင်သန့်ရှင်းသော သဘောကို ဆောင်သည်။
ကရင်လူမျိုးမှန်လျှင် လက်ကောက်ဝတ်တွင် ချည်ဖြူအမှတ်အသား ပါရှိရမည်ဟု ရှေးအစဉ်အဆက်က မှတ်သားလာခဲ့ကြသည်။
ချည်ဖြူမျှင်တစ်မျှင်ကို ပြတ်အောင်ဆွဲနိုင်သော်လည်း ချည်ဖြူများစုစည်း၍ ဖွဲ့ချည်ထုံးနှောင်သောအခါတွင် ဆွဲဖြတ်သော်လည်း မပြတ်နိုင်သကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့ ကရင်လူမျိုးအချင်းချင်းသည်လည်း ချည်ဖြူများပမာ စုစည်းခိုင်မာရမည့်သဘောကို ဆောင်သည်။
(၆)ရေ ရေသည် လူသားများအတွက် မရှိမဖြစ်သော အသက်သခင် ကျေးဇူးရှင်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အတိတ်နိမိတ် ယူကြသည်။
ရေသည် အေးမြနေသကဲ့သို့ ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့၏ ဘဝခရီးလမ်းသည်လည်း ရေကဲ့သို့ အေးမြကြည်လင်စေရန် ရည်ရွယ်သည့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်။
(၇)ကြံပိုင်း ကြံပိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကြံတို့မည်သည် အဆစ်တိုင်းတွင် အပင်ပေါက် မျိုးဆက်ပျံ့သည့် သဘောကို ဆောင်သည်နှင့်အညီ အမျိုးအနွယ် တွယ်တာစောင့်ထိန်းသော သဘောကို ဆောင်သည်။
ထို့ပြင် ကြံသည် ချိုသောအရာသာ ရှိသောကြောင့် ချိုသာဖြူစင်သော သဘောကို ဆောင်သည်။
ကြံပင်သည် တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တစ်ဆစ်ပြီးတစ်ဆစ် အထက်သို့ ထိုးတက်နေလျက်ရှိရာ ကျွန်ုပ်တို့ ကရင်လူမျိုးများသည်လည်း ကြံပင်ကို ပမာပြုကာ ရှေးဆက် ဘဝ တိုးတက်စည်ကားရေး ကြိုးစားရမည့်သဘော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်။
နှစ်စဉ် ဝါခေါင်လတွင် ကျင်းပမြဲဖြစ်သော ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာ အချိန်တွင် ကရင်တိုင်းရင်းသားများ အားလုံးကို "ပြူးလာ-ပြူးလာ"ဟူ၍ အစချီကာ "စုပေါင်းညီညာစွာ မိမိတို့ ဘိုးဘွားမိဘတို့၏ ချစ်ခင်ကြင်နာလှသော မေတ္တာတရား အရိပ်အောက်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ"ဟူ၍ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းကြပေသည်။
ဦးလှထွန်းကို ဖခင် ဦးလှဖေ၊ မိခင် ဒေါ်စောတို့က ၁၉၂၂−ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၀)ရက်နေ့၌ မန္တလေးမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။
ဦးလှထွန်းသည် ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲတွင် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ပြီး မန္တလေးကောလိပ် (ယခု မန္တလေးတက္ကသိုလ်)၌ ဥပစာသိပ္ပံတန်း နှစ်နှစ် တက်ရောက်သည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ ၁၉၄၅-ခုနှစ်တွင် Civil Affairs Administration Service ၌ မော်တော်ယာဉ် အရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် Chartered Accountants, Allan Charlesworth & Co ၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း လက်မှတ်ရ ပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်း (C.P.A) တက်ရောက်ရာ ထူးချွန်မှုကြောင့် ၁၉၅၃-ခုနှစ်နှင့် ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့ရှိ Allan Charlesworth & Co.,Chartered Accountants, Londan Office၌ စာရင်းကိုင်နှင့် စာရင်းစစ်ပညာများ ဆက်လက်ဆည်းပူးခွင့် ရရှိသည်။
U Hla Tun & Co. ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး မူလကုမ္ပဏီ၌ Assistant Partner အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရာ လစာငွေကျပ် ၃,၅၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ပေးခြင်း ခံရသည်။
၁၉၅၈-ခုနှစ်တွင် အဆိုပါကုမ္ပဏီ၏ ပထမဆုံးမြန်မာ Partner ဖြစ်ပြီး လစာငွေကျပ် ၄,၅၀၀ နှင့် အမြတ်ငွေ သုံးပုံ နှစ်ပုံ ခံစားခွင့် ရရှိသည်။
၁၉၆၂-ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးကို လွှဲပေးသဖြင့် U Hla Tun & Co. ဟု အမည်ပြောင်းလဲပြီး လုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်။
ဦးလှထွန်းသည် ၁၉၅၂-ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာပြည် စာရင်းစစ် ဘဏ္ဍာရေး အတိုင်ပင်ခံ လုပ်ငန်းကို၎င်း ၁၉၅၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂-ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတော် ဘုတ်အဖွဲ့ကြီးများ၊ ပြည်ထောင်စုဘဏ် စသည်တို့၏ ဝန်ဆောင်မှုများကို၎င်း၊ ၁၉၆၂-ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈-ခုနှစ်ထိ နိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော်၊ ဆူးလေစေတီတော်၊ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ အာရှဖွဲ့ဖြိုးရေးဘဏ်တို့၏ ဝန်ဆောင်မှုများကို၎င်း၊ ၁၉၈၈-ခုနှစ်မှ စ၍ နိုင်ငံတော်ပါဝင်သည့် ဖက်စပ်ကော်ပိုရေးရှင်းများ၊ ဘဏ်များ၊ နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများနှင့် နိုင်ငံခြားရေနံကုမ္ပဏီများ စုစုပေါင်း ၈၀-ခန့်၏ ဝန်ဆောင်မှုများကို လုပ်ကိုင်သည်။
ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘာဘဏ်၊ အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် ကာလများတွင် ပါဝါစီမံကိန်း၊ မန္တလေးရေပေးဝေရေး စီမံချက်နှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း စီမံချက်တို့၌ ဘဏ္ဍာရေး အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
U Hla Tun & Coသည် ၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် Althur Andersen ကုမ္ပဏီနှင့်၎င်း၊ ၁၉၉၆-ခုနှစ်တွင် Cooper's & Lybrand International အဖွဲ့အစည်းနှင့်၎င်း စာပေးစာယူစနစ်ဖြင့် လုပငန်းများ ပူးပေါင်းလုပ်ကိုင်သည်။
ဂုဏ်ထူးဆောင် ကောင်စစ်ဝန်ချုပ် ဦးလှထွန်းသည် ၁၉၈၃-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀-ပြည့်နှစ်အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ဆွီဒင်နိုင်ငံဂုဏ်ထူးဆောင်ကောင်စစ်ဝန်ချုပ် အဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၉၆-ခုနှစ်အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ဂုဏ်ထူးဆောင် ကောင်စစ်ဝန်ချုပ် အဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးလှထွန်းမေတ္တာရိပ်မွန် (ကင်ဆာ)ဖောင်ဒေးရှင်း ဦးလှထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကုထုံးလွန် ကင်ဆာဝေဒနာရှင်များအတွက် ကင်ဆာဝေဒနာရှင် ပြုစုစောင့်ရှောက်ရေးဌာန (Hospice)ကို ၁၉၉၈-ခုနှစ်တွင် မ,တည်ငွေ ကျပ်သိန်းတစ်ရာဖြင့် စတင်တည်ထောင်ရာ ဦးလှထွန်းမေတ္တာရိပ်မွန် (ကင်ဆာ)ဖောင်ဒေးရှင်း U Hla Tun Hospice (Cancer) Foundation ဟု ခေါ်ဆိုသတ်မှတ်သည်။
ဦးလှထွန်းမေတ္တာရိပ်မွန် (ကင်ဆာ)ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ပထမဆင့်ဖြင့် ၁၉၉၈-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှစ၍ ကင်ဆာဝေဒနာရှင်များအား အိမ်တိုင်ရာရောက် ပြုစုခြင်းလုပ်ငန်းကို ၂၂-လကြာဆောင်ရွက်သည်။
အတွင်းလူနာ ကင်ဆာဗဟိုဌာန ဦးလှထွန်းမေတ္တာရိပ်မွန် (ကင်ဆာ)ဖောင်ဒေးရှင်း နှစ်ပတ်လည် အခမ်းအနားကို ၁၉၉၉-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၃)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အမျိုးသားဇာတ်ရုံ၌ ကျင်းပရာ ဦးလှထွန်းသည် ဒုတိယဆင့် အဖြစ် အတွင်းလူနာကင်ဆာဗဟိုဌာန အဆောက်အဦ ဆောက်လုပ်ရေးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်သိန်း ပေးအပ်လှူဒါန်းသည်။
နိုင်ငံတော်အစိုးရက အတွင်းလူနာကင်ဆာဗဟိုဌာန အဆောက်အဦ ဆောက်လုပ်ရေးအတွက် ဒဂုံမြို့သစ် အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ် အမှတ်(၂)လမ်းမကြီးတွင် မြေ ၅.၅ဧကကို သတ်မှတ်ပေးသည်။
ဦးလှထွန်းသည် ထိုအဆောက်အဦအတွက် ထပ်မံ၍ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ငါးသောင်း ပေးအပ်လှူဒါန်းသည်။
အဆောက်အဦကို မြို့ရွာနှင့် အိုးအိမ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာနက တာဝန်ယူ၍ ၁-၁-၂၀၀၀-ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ ယင်းနှစ် ဩဂုတ်လ (၃၀)ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးသည်။
ယင်းနှစ် စက်တင်ဘာလ (၂)ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။
ဦးလှထွန်းသည် အသက်(၈၀)ပြည့် မွေးနေ့မင်္ဂလာနှင့် အခြားဘဝမှတ်တိုင်များ အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားကို ၂၂-၁၂-၂၀၀၂ ရက်နေ့တွင် ဟိုတယ်နီကိုးရွိုင်ရယ်၌ ကျင်းပသည်။
ယင်းအခမ်းအနားတွင် ဦးလှထွန်းက မန္တလေးမြို့ရှိ ဦးလှထွန်းမေတ္တာရိပ်မွန် (ကင်ဆာ)ဖောင်ဒေးရှင်း အတွင်းလူနာကင်ဆာဗဟိုဌာန (Hospice) ဆောက်လုပ်ရေးအတွက် အမေရိကန် ဒေါ်လာ တစ်သိန်း၊ အမျိုးသားကျန်းမာရေး ကော်မတီသို့ အမေရိကန် ဒေါ်လာ တစ်သောင်း၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာနသို့ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ငါးထောင်၊ မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေးသို့ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ငါးထောင်၊ အနာကြီးရောဂါကုဆေးရုံ (ရေနံ့သာ၊ မန္တလေး)သို့ ငွေကျပ်တစ်သိန်း၊ မေရီချပ်စ်မင်း နားမကြားသော ကလေးများကျောင်းသို့ ငွေကျပ်တစ်သိန်း၊ မျက်မမြင်ကျောင်း (ခဝဲခြံ)သို့ ငွေကျပ်တစ်သိန်း ပေးအပ်လှူဒါန်းသည်။
ထို့ပြင် ဦးလှထွန်းသည် ဦးလှထွန်းမေတ္တာရိပ်မွန် (ကင်ဆာ)ဖောင်ဒေးရှင်း မန္တလေး အတွင်းလူနာကင်ဆာဗဟိုဌာနသို့ ငွေကျပ်သိန်း ၁၀၀ ထပ်မံလှူဒါန်းပြီး ၂၀၀၃-ခုနှစ်တွင် ထပ်မံတိုးချဲ့ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။
ဂုဏ်ပြုဆုများ ဦးလှထွန်းသည် ၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ ဘုရင်မက ချီးမြှင့်သော သူရဲကောင်းမှတ်တမ်းဝင် ဂုဏ်ထူးဆောင် တံဆိပ်၊ ၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော လူမှုထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမဆင့်)နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် မဲလန်းတက္ကသိုလ်က ချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ထူးဆောင် D.H.L(Doctorate in Humane Letter) ဘွဲ့ ၊ ၂၀၀၄-ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမဆင့်)၊ ၂၀၀၄-ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၅-ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သက်ကြီးရွယ်အိုများနေ့ ဂုဏ်ပြုဆုများကို ရရှိခဲ့သည်။
အိမ်ထောင်ရေး ဦးလှထွန်းသည် ဂျပန်ခေတ် စစ်ပြေးကာလတွင် ဒေါ်မြမြ(သခင်မ မြမြ)နှင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားသည်။
ဘဝနိဂုံး ဦးလှထွန်း မေတ္တာရိပ်မွန် (ကင်ဆာ)ဖောင်ဒေးရှင်း ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဦးလှထွန်းသည် ၂၀၀၆-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၆)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၀၇) ကိုးကား Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ။
ဆင်များရှင်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင်ရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
ဆင်များရှင်ဘုရားသည် အေဒီ(၁၂)ရာစု နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်တွင် တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပုဂံမြို့ဟောင်း သဗ္ဗညုဘုရား၏ တောင်ဘက် ညောင်ဦးမှ ပုဂံသို့သွားသော အနော်ရထာလမ်းမကြီး၏ ယာဘက်တွင် ကိန်းဝပ်လျက်ရှိသည်။
နရပတိစည်သူမင်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စူဠမဏိစေတီတော်၏ ထောင့်တိုင် အင်္ဂတေပန်းများနှင့် လက်ရာတစ်တည်း ဖြစ်နေ၍ နရပတိစည်သူမင်း တည်ထားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသလို ၎င်း၏ အမတ် တစ်ဦးဦးက တည်ထားခဲ့သည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းကြသည်။
ကွမ်းတောင်ပေါက် ဂူဘုရားကြီးဖြစ်ပြီး လိုဏ်နှစ်ဆင့်ရှိကာ ဉာဏ်တော် ပေ၅၀ဆယ်ခန့်ရှိသည်။
ပစ္စယာများပေါ်တွင် စေတီ ရှစ်ဆူတည်ထားသည်။
အာရုံခံမုခ်များကို အနောက်ဘက်သို့ လှည့်၍ တည်ထားပြီး အထက်လိုဏ်ဂူတော်ထဲတွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော် လေးဆူ တည်ထားသည်။
ဂန္ဓကုဋိတိုက်ထဲရှိ အလယ်မဏ္ဍိုင်၌ အရှေ့နှင့် အနောက်လှည့် ကျောချင်းကပ်လျက် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော် နှစ်ဆူ တည်ထားသည်။
ဂန္ဓကုဋိတိုက် မျက်နှာကြက်နှင့် အာရုံခံမုခ် မျက်နှာကြက်တို့တွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများ ရေးထိုးထားပြီး အာရုံခံတောင်ဘက်နံရံတွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ပုံတော်များကို ဖူးတွေ့နိုင်သည်။
ဘုရားတစ်ဆူလုံးတွင် အင်္ဂတေပန်းလက်ရာ အမြောက်အမြားကို ရှေးမူမပျက် ယခုတိုင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ရှင်ပင်သက်ရှည်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင်ရှိသော ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် အေဒီ(၁၂)ရာစုတွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ပြီး ပုဂံမြို့ဟောင်း ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား အနောက်ဘက် ပုဂံဟိုတယ်ဝင်းအတွင်း အနောက်တောင်ထောင့်တွင် ကိန်းဝပ်တော်မူလျက် ရှိသည်။
ဘုရား၏ ဉာဏ်တော်အမြင့် ပေ ၄၀ ခန့်ရှိပြီး ပစ္စယာ အဆင့်များပေါ်တွင် စေတီရံ ၁၃-ဆူတည်ထားသည်။
အာရုံခံမုခ်သည် အရှေ့ဘက်သို့လှည့်လျက် တည်ရှိသည်။
အတွင်းဂန္ဓကုဋိတိုက်တွင် တံကဲနှင့် အတူ အရှေ့လှည့် ဆင်းတုတော် တစ်ဆူ တည်ရှိသည်။
ဘုရားတံကဲ အင်္ဂတေပန်းလက်ရာများသည် ယနေ့တိုင် ရှေးမူမပျက် တည်ရှိနေသည်။
ဂန္ဓကုဋိတိုက်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်မှာ အေဒီ (၁၃)ရာစုတွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ထားသည့် လက္ခဏာများ တွေ့ရှိရသည်။
ဘေးကပ်မုခ်ထဲတွင် ဗုဒ္ဓဝင် ရှစ်ခန်း ရုပ်တုများတည်ရှိသည်။
ဂန္ဓကုဋိတိုက်၏ မျက်နှာကြက်တွင် ပုဂံခေတ်နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ရေးခြယ်ထားပြီး အာရုံခံမုခ် မျက်နှာကြက်တွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဆင်းတုတော်ပုံ နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို ရေးဆွဲထားသည်။
အာရုံခံမုခ်၏ ဝဲဘက်တွင်ရှိသော ကြောင်လိမ်လှေကားဖြင့် ဘုရားအထက်ပစ္စယာသို့ တက်ရောက်နိုင်သည်။
သက်တော်ရစေတီတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးမြို့အတွင်း ဝက်ကြီးအင်းချောင်း အနီးရှိ ဆူးလေကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရှေးအခါက ယင်းကုန်းမြေကို စောလူးကုန်းဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ကာလရွေ့လျားလာသည်နှင့် ဆူးလေကုန်းဟု ယနေ့အမည်တွင်သည်။
ဆူးလေကုန်းသည် တရုတ်ပြေး ဥမင်အနီး ဂူပြောက်ကြီးဘုရား၏ တောင်ဘက် ကျန်စစ်သား ဥမင်ဂူ၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
သက်တော်ရစေတီတော်သည် လေးဘက်မုခ်ပါသော ဂူဘုရား အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
သက်တော်ရစေတီတော် တည်ထားပုံလက်ရာအရ သက္ကရာဇ် ၁၀၇၇-၁၀၈၄-ခုနှစ်ကာလ၊ စောလူးမင်း လက်ထက်တွင် တည်ထားခဲ့သည်ဟု တွက်ဆနိုင်သည်။
မုခ်လေးခုတွင် ပွင့်တော်မူပြီးသော ကကုသန်၊ ကောဏဂုံ၊ ကဿပနှင့် ဂေါတမစသည့် ဘုရားလေးဆူကို ရည်စူးတည်ထားသည်။
အရှေ့မုခ်ရှိ ဆင်းတုတော်မှာ မတ်ရပ်ဆင်းတုတော်ဖြစ်ပြီး ကျန် သုံးဆူမှာ တင်ပလ္လင်ခွေ ဆင်းတုတော်များဖြစ်သည်။
အတွင်းဂန္ဓကုဋိရှိ ဆင်းတုတော်များ၏ နောက်ကျောဘက် နံရံများ၌ ရှေးဆေးရေး ပန်းချီများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်ကို ယနေ့တိုင် အထင်အရှားရှိနေသည်။
ကောင်မူးလုန်ရွှေဆတ်မင်းစေတီတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဖျားဖြစ်သည့် ကချင်ပြည်နယ်၊ ခမ်းတီလုန်ဒေသ (မချမ်းဘောမြို့နယ်မြောက်ဘက်၊ မချမ်းဘောမြို့မှ ၁၂မိုင်၊ ပူတာအိုမြို့၏ အရှေ့ဘက် ဆယ်မိုင်၊ နမ့်ကျို ခေါ် မလိခမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း)၌ ခံ့ညားထယ်ဝါစွာ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ရှေးကာလပေါင်းများစွာ ပါရမီဖြည့်စဉ် ရွှေဆတ်မင်း ဘဝဖြင့် ကျင်လည်ခဲ့ရာအရပ် ဖြစ်သည်။
ရွှေဆတ်မင်း အနိစ္စရောက်သောအခါ ရုပ်ကလာပ်တော်သည် ဟင်္သာကုန်း (ငွန်ပစ်)ကုန်းမြေပေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ဘုရားလောင်း ရွှေဆတ်မင်း၏ ရုပ်ကလာပ် အရိုးတော်ကျရာနေရာသည် မြင့်မြတ်သော နေရာဖြစ်၍ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ရဟန္တာ အရှင်မြတ် ယသတိဿမထေရ်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဓာတ်တော်သုံးဆူကို ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့သည်။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး အနယ်နယ်အရပ်ရပ်၌ တည်ထားခဲ့သော စေတီပေါင်း (၈၄၀၀၀)တွင် တစ်ဆူအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ကောင်မူးလုန်ရွှေဆတ်မင်းစေတီတော်၏ အရှေ့ဘက်မုခ်တွင် ကကုသန်မြတ်စွာဘုရား ဆင်းတုတော်၊ မာတလိနတ်သားနှင့် မနုဿီဟရုပ်တုတို့ရှိသည်။
မြောက်ဘက်မုခ်တွင် ကောဏဂုံ မြတ်စွာဘုရားဆင်းတုတော်၊ သိကြားမင်းနှင့် ဝံမင်းရုပ်တု တည်ရှိသည်။
အနောက်ဘက်မုခ်တွင် ကဿပမြတ်စွာဘုရားဆင်းတုတော်၊ ဝသုန္ဒြေမြေစောင့်နတ်သမီးနှင့် ခြင်္သေ့မင်းရုပ်တုရှိသည်။
တောင်ဘက်မုခ်တွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားဆင်းတုတော်၊ ဘီလူးရုပ်နှင့် ကျားမင်းရုပ်တု ရှိသည်။
အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် အရံစေတီတော် တစ်ဆူနှင့် အရိမေတ္တေယျ မြတ်စွာဘုရားပုံတော်ရှိသည်။
လောကမာရ်အောင် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ သီတာရပ်ကွက်၌ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
ဉာဏ်တော် ၇၅' ၁၀" မြင့်ပြီး ရှေးအကျဆုံး စေတီတော်မြတ်ကြီး ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၄၅၄-ခုနှစ်တွင် နန်းစံတော်မူသော အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် တိုင်းခန်းလှည့်လည်ရင်းဖြင့် နန့်စန်ချောင်းဝ၏ တောင်ဘက်၊ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်၊ ကမ်းသာယာကုန်းရွာ၏ မြောက်ဘက် (ယခုစေတီတော်မြတ် ကိန်းဝပ်ရာနေရာ)၌ မဇ္ဈိမဒေသမှ ပင့်ဆောင်ခဲ့သော မြတ်စွာဘုရား၏ သရီရဓာတ်တော်ကို ဌာပနာ၍ စေတီတော်မြတ်ကို တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်ဆက် ဆင်ဖြူရှင် မင်းတရားလက်ထက် ၁၁၂၅-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး လက်ဝဲဝင်းတော်မှူးသည် ရန်သူတို့အားနှိမ်နင်းရန် စစ်ချီလာစဉ် သာယာကုန်းရွာတွင် တပ်စခန်းချခဲ့သည်။
ထိုသို့ စခန်းချစဉ် အလောင်းစည်သူမင်း တည်ထားခဲ့သော လောကမာရ်အောင် ဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ဘုရားအား ဖူးတွေ့ရ၍ ပြုပြင်မွန်းမံ့ခဲ့သည်။
၁၂၉၄-ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီမြစ်၏ ကုန်းမြေဒေသကို ရေတိုက်စားမှုကြောင့် ပြိုကျလုဖြစ်၍ ဆရာတော် ဦးဣဿရနှင့် ခတ်ချိုဆရာတော် ဦးဉာဏတို့က ကြီးမှူး၍ စေတီတော်၌ ဌာပနာထားသော ဓာတ်တော် မွေတော်တို့ကို တူးဖော်၍ ဧရာဝတီမြစ်မှ အလံ ၅၀ ခန့် အကွာအရပ်သို့ ရွှေ့ပြောင်း၍ စေတီတော်မြတ် အသစ်ကို ပြန်လည်တည်ထားခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုပျက်မြေခခဲ့ပြီး ချုံနွယ်တို့ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သော်လည်း ညဉ့်အခါများတွင် သရီရဓာတ်တော်များ ကွန့်မြူးသည်ကို ဖူးတွေ့ကြရသဖြင့် ဝန်းသိုဆရာတော် ဦးစန္ဒိမာနှင့် တပည့် ဆရာတော် ဦးသောဘဏတို့ ကြီးမှူး၍ စေတီတော်မြတ်၌ ဌာပနာထားသော ဓာတ်တော်၊ မွေတော် ရုပ်ပွားတော်များကို တူးဖော်၍ ၁၃၁၆-ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ် ထပ်မံမွမ်းမံ တည်ထားခဲ့သည်။
လွန်းညစေတီတော်သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ အိန္ဒုတိုက်နယ်တွင် တင့်တယ်သပ္ပယ်စွာ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ သထုံပြည်ကို သုဝဏ္ဏမင်းကြီး စိုးစံချိန်၊ သာသနာတော်နှစ် ၄၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မာရိန္ဒရဟန္တာ မထေရ်မြတ်ကြီးက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
လွန်းညစေတီတော်ကို သရဏင်္ဂ(ရွှေရောင်ယ) စေတီတော်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
စေတီတော်၏ ပရဝုဏ်အတွင်း စေတီပေါင်း (၅၅) ဆူ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
စေတီဝင်းအတွင်း ထူးခြားသည့် ရေတွင်းတစ်တွင်း ရှိသည်။
နတ်ရေတွင်းဟု ခေါ်ကြသည်။
စေတီတော်သမိုင်းနှင့် နတ်ရေတွင်း ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ရှေးပိုးကရင် ဓမ္မစာပေများနှင့် အစဉ်အဆက် အဖိုးအဖွားများ၏ နှုတ်သမိုင်းများအရ ယုံကြည်ကြလျက်ရှိသည်။
ထိုနတ်ရေတွင်းသည် (၁)ရေကို မည်မျှခပ်စေကာမူ ကုန်ခမ်းခြင်း မရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများ တက်ကြည့်ပါက အချိန်အခါမဟုတ် မိုးကြီးလေကြီး တိုက်ခတ်ပြီး ရေတဖြည်းဖြည်း ခမ်းသွားသည်။
ကန်တော့တောင်းပန်မှ ရေပြန်တက်လာသည်။
(၂) သားသမီး ဆုပန်ရရှိနိုင်သည်။
(၃) ဤနတ်ရေကန်တွင်းမှ ရေစင်ကို သောက်ချိုးရလျှင် ကျန်းမာသုခ အဝဝနှင့် ပြည့်စုံသည်ဟူသော ထူးခြားချက် သုံးခုရှိသည်။
မိုးကောင်းဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကင်းမြို့နယ်၏ (၁၄)ရပ်ကွက်(ကံပဲ့ရွာ)တွင် တည်ရှိသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးနောက် သာသနာနှစ် ၂၀၀-ကျော်တွင် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် သဒ္ဒါကြည်ညို ပြင်းပြစွာဖြင့် သာသနာတော် အကျိုးနှင့် ဝေနေယျတို့ အကျိုးငှာ ဇမ္ဗူထိပ်ကျွန်းတွင်းအနှံ့ စေတီပုထိုးပေါင်း ၈၄၀၀ တည်ထားကိုးကွယ်ရာ၌ မိုးကောင်းဆုတောင်းပြည့်စေတီတော် ကိန်းဝပ်ရာဌာန ကုန်းမြေတွင် စေတီတော် တစ်ဆူ တည်ထားခဲ့သည်။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးက စေတီတော်ကို သီရိမင်္ဂလာစေတီတော်ဟု ဘွဲ့အမည် ဆက်ကပ်ခဲ့သည်။
အင်းဝခေတ် ပထမ မင်းခေါင်မင်းလက်ထက်၊ မိုးမိတ်စော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်နောင်သည် ယခုလက်ရှိ ဉာဏ်တော်အတိုင်း မွမ်းမံတည်ထားပြီးနောက် မိုးကောင်းဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ဟု ဘွဲ့အမည် ဆက်ကပ်ခဲ့သည်။
စေတီတော်၏ ဉာဏ်တော်မှာ ၉၉-ပေရှိပြီး စိန်ဖူးတော်မှ အောက်နှုတ်ခမ်း အထိ ၁၂'၉" ၊ ထီးတော်အောက် နှုတ်ခမ်းမှ ငှက်ပျောဖူးအထိ ၂၅'၊ ကြာမှောက်ကြာလံ ၈'၃"၊ ဖောင်းရစ် ၁၀'၆"၊ ခေါင်းလောင်းတော် ၁၃'၆" ရှိသည်။
ရှစ်မျက်နှာစေတီတော်သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သုံးခွမြို့ မြို့လယ်ရှိ (၄)ရပ်ကွက်၌ တည်ရှိပြီး သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သော စေတီပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင် အနွယ်ဝင် စေတီတော်ဖြစ်သည်။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် စေတီတော်ကို မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း၊ ချင်းတွင်းမြစ်ညှာ ကမ်းနဖူး၌ တည်ထားခဲ့သည်။
နှစ်ကာလ ကြာမြင့်သည်နှင့်အမျှ မြစ်ရေတိုက်စားခြင်းကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့သည်။
ဌာပနာတိုက်အတွင်းမှ ရှစ်မြှောက်လက်ျာရစ်ခွေ အဆင့်ဆင့် ကျောက်ခွေ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီး ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
၁၂၃၀-ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၉)ရက်နေ့တွင် ဆရာတော် ဝဏ္ဏအဘိဓဇသဒ္ဓမ္မလင်္ကာရာဇဂုရုသည် ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို ရွှေအဆင်း ဓာတ်တော် ၄၅-ဆူ၊ ချရားစေ့ အရောင် ဓာတ်တော် ၂၉-ဆူ၊ ပုလဲရောင်ဓာတ်တော် ၆၂-ဆူတို့နှင့် အတူ သုံးခွမြို့၌ ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့သည်။
စေတီတော် တည်ထားသည့်ကမ်းပြိုသဖြင့် ၁၂၄၇-ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည် တည်ထားခဲ့သည်။
စေတီတော်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ကြစဉ် ယခုစေတီတော် တည်ရာအရပ်တွင် ဒရယ်တစ်ကောင် ဝပ်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် မင်္ဂလာယူကာ ယခုစေတီတော် တည်ရာနေရာသို့ တတိယအကြိမ် ရွှေ့ပြောင်းတည်ထားကြသည်။
မူလလက်ျာရစ်ခွေ ရှစ်မြှောင့်ရှိ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို ဝန်းရံလျက် မန္တလေးမြို့မှ ပင့်ဆောင်လာသော ငွေပြားဆင်းတုတော် ၁၂၆-ဆူ၊ ကြေးဆင်းတုတော် ၁၆၉-ဆူ၊ ရွှေဆင်းတုတော် ၂၁၉-ဆူ၊ ငွေပြားခတ် ဆင်းတုတော် ၃၄၇-ဆူ၊ ဆင်စွယ်ဆင်းတုတော် ၅-ဆူ၊ သတ္တဌာန ဘုရားပေါင်း ၇-ဆူ၊ ဖန်ဆင်းတုတော် ၁၈-ဆူ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ၂၈-ဆူ၊ ကျောက်ဆင်းတုတော် ၄၅-ဆူ၊ စေတီပေါင်း ၂၇-ဆူ၊ ရွှေအဆင်းရှိဓာတ်တော် ၄၅၈-ဆူ၊ ချရားစေ့ အဆင်းရှိ ဓာတ်တော် ၄၂၉၃၆-ဆူ၊ ပုလဲရောင်အဆင်း ဓာတ်တော် ၅၈၂၁၆-ဆူ နှင့် ရဟန္တာရုပ်တု ရှစ်ဆယ်တို့ကို ဌာပနာ၍ ဉာဏ်တော် ၅၈-တောင်အထိ တိုးမြှင့်တည်ထားခဲ့သည်။
မူလကျောက်ကြုတ်အတိုင်း ရှစ်မြှောက်ပြုလုပ်တည်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှစ်မျက်နှာစေတီဟု ဘွဲ့အမည်တွင်ခဲ့သည်။
thumb|မြကန်ဆည် မြကန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပုဂံဒေသရှိ ရှေးခေတ်ရေကန်တစ်ကန် ဖြစ်ပြီး တုရင်တောင် အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုမြကန်အား ထီးလှိုင်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်းကြီး ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်လျက် ပုဂံသူ ပုဂံသားတို့ စီမံပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မြကန်၏ မူလအမည်မှာ မဟာနိဗ္ဗာန လက်ဆွဲချီရေ (မဟာနိဗ္ဗာန် လက်ဆွဲချီကန်)ဟု ကျောက်စာများ၌ တွေ့ရသည်။
မြကန်သည် ပိုက်လှမ်းတောင်အား တာတမံ အရံအတားမျိုး ပိတ်ဆို့ကာဆီး၍ စီမံထားသော တစ်ဖက်ဆည်ကန် ဖြစ်သည်။
မြကန်ကို အမရကန်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
(မ−မရဏ) သေခြင်းမရှိသော ဟူ၍လည်း အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၅၉၈−ခုနှစ်တွင် ပုဂံကျစွာမင်းကြီးက မြကန်ကို ပြန်လည်၍ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။
မြကန်အနီးတွင် ကျစွာမင်းကြီး၏သမီးတော် သံပျင်မင်းသမီး ကောင်းမှုတော် (သမ်းတော်မူ)ဘုရားစေတီ တစ်ဆူရှိသည်။
အစောဆုံး မြန်မာအက္ခရာ ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာမျှ သိပ်မထင်ရှားသော ကျန်စစ်သားမင်း၏ မြကန် မွန်ကျောက်စာမှာ ရေကန်အမည်ကို မဟာနိဗ္ဗာန် လက်ဆုယ်ခိရိယ် ( မူရင်း အတိုင်း) ဟု တွေ့ရသည်မှာ အစောဆုံး မြန်မာ အက္ခရာဟု ပြောနိုင်သည်။
တုရင်တောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦး-ကျောက်ပန်းတောင်း ကားလမ်းအနောက်ဘက်၊ ပုဂံမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခြောက်မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
တုရင်တောင်သည် ပုဂံနယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ ရှိနေသည်။
အထူးသဖြင့် မြို့ပြနေပြည်တော်ကို ဝန်းရံကာဆီးထားသော သဘာဝမြို့ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။
တုရင်တောင်သည် ပုဂံမြို့ပြ နယ်နိမိတ်အစလည်း ဖြစ်သည်။
တုရင်တောင်ပေါ်မှ ညောင်ဦးတစ်ဖက်(ဧရာဝတီမြစ်ကမ်း) ၌တည်ရှိသော တန့်ကြည့်တောင်စေတီ စွယ်တော်မြတ်စေတီကို လှမ်း၍ ဖူးမြှော်နိုင်သည်။
တုရင်တောင်တွင် စတုတ္ထမြောက် စွယ်တော်မြတ် ကိန်းဝပ်ရာစေတီတော်မြတ် တည်ရှိသည်။
သက္ကရာဇ် ၄၂၁ ခုနှစ်တွင် တုရင်တောင်စေတီတော်မြတ်ကို တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အမည်အမျိုးမျိုး တုရင်တောင်=မြင်းကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ သွားတတ်ခြင်း၊ မြင်းနှင့်တူသောတောင် ဟူ၏။
တုရင်တောင်ကို တုံ့ဝပ်တောင်(ဆင်ဖြူတော် တုံ့ခနဲဝပ်ခြင်း)၊ တုပ်ဝပ်တောင်(ပဆစ်တုပ်ဝပ်တွားခြင်း)၊ တူရွင်းတောင်၊ တုရင်းတောင်၊ သက်စိုးတောင်(သက်လူမျိုးများ စိုးမိုးနေထိုင်ဖူးခြင်း)(သက်မင်းကတုံ၏ ဦးခေါင်းအား ရတနာပန်းတောင်းတွင် တင်၍ နှစ်စဉ်ကန်တော့ကြခြင်း) စသည်ဖြင့် အမည်နာမ အမျိုးမျိုး ခေါ်ကြသည်။
အနော်ရထာမင်းကြီး၏ရတနာဆင်ဖြူတော်သည် စွယ်တော်ပွားကို ပင့်ဆောင်လာကာ ဤတောင်ပေါ် ရောက်သည့်အခါ တုံ့ခနဲဝပ်သွား၍ တုံ့ဝပ်တောင်၊ ပုဆစ်တုပ်ဝပ်သွားသဖြင့် တုပ်ဝပ်တောင်ဟု ခေါ်တွင်ကြောင်း ဆိုကြသည်။
တစ်ချိန်တစ်ခါက သက်လူမျိုးများ စိုးမိုးနေထိုင်ခဲ့ဖူးကြောင်း သက်စိုးတောင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
တုရိုင်တိုင် ထိုသို့ အမျိုးမျိုး ခေါ်ဆိုကြသည့်အနက် တုရိုင်တိုင်ဟူသော အခေါ်အဝေါ်နှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂံရှေးဟောင်း သုတေသနအရာရှိ ဆရာဦးဗိုကေမှ တုရင်တောင်သည် ပုဂံနယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ထားသလို ဖြစ်ခြင်း၊ ပုဂံနေပြည်တော်အား ဝိုင်းရံတားဆီးသည့် သဘာဝမြို့ရိုး ဖြစ်ခြင်း၊ မြို့ပြနယ်အစပ်၊ မြို့အဝင် မုခ်ဦး အထမ်းအမှတ် တုရိုင်တိုင်ကို စိုက်ထူသတ်မှတ်ထားလျှင် မင်းမှုထမ်းတို့သည်လည်း ပြည့်စုံစွာရှိရမည်။
ထို့ကြောင့် ထိုတောင်တန်းအား တုရိုင်တိုင်ရှိသော တောင်တန်း၊ မင်းမှုထမ်းတို့ နေသော ရွာကို တုရိုင်တိုင်ရွာဟု ခေါ်ခဲ့ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
(ယခုတိုင် တူရွင်းတိုင်ရွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
) တရုတ်ပြေးကျောက်စာတွင် တုရင်္ဂဂီရိဟု တွေ့ရှိရပြီး စူဠာမဏိကျောက်စာတွင် တုရင်တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စောရဟန်းသိမ်ကျောက်စာတွင် တုရင်းတိုင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပျူစောထီး၏ ဆရာရသေ့သည် တုရင်တောင်တွင် သတင်းသုံးသည်ဟု ရွှေစည်းခုံသမိုင်းသစ်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိလေသည်။
တုရင်တောင်ကား ဘုရားအလောင်းနုစဉ်က ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းဘဝ တစ်ကြိမ်၊ ခြင်္သေ့မင်းဘဝ တစ်ကြိမ်၊ သိန်းငှက်ဘဝ တစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့ဖူးသည် ဖြစ်ပြီး ယခုစွယ်တော်မြတ်တင်၍ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် လွှတ်သော ဆင်ဖြူတော်သည် ဤတောင်ထိပ်၌ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ဝပ်တော်မူသည်။
တောင်တစ်ခွင် ပတ်ဝန်းကျင် thumb|တုရင်တောင်ပေါ်မှ မြင်တွေ့ရသော မြကန်ဆည် တုရင်တောင်တန်း၏ တောင်ဘက်အဆုံးသည် ကျောက်ပန်းတောင်းနယ်၊ ဂွေးချိုရွာတွင် အဆုံးသတ်သည်။
ဂွေးချိုတောင်၊ မိုလာတောင်ဟု ခေါ်ကြသည်။
တက်မရွာအနီးမှ တောင်ကို တက်မတောင်၊ ပန်းကုံးစပင်ရွာမှတောင်ကို ပန်းကုံးပင်တောင်၊ ဒါန်းရွာအနီးမှတောင်ကို ဒါန်းတောင်ဟု ခေါ်ကြသည်။
တုရင်တောင်၏ အနောက်ဘက်တွင် ပုဂံခေတ်၊ ထီးလှိုင်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်းကြီး တူးဖော်ခဲ့သော မြကန်ရှိသည်။
ရွာများ တောင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တောင်ပရွာ၊ တောင်ရှေ့ရွာ၊ ကုန်းရွာ၊ မန်ကျည်းစောက်ရွာ၊ ဝါခင်းကြီး၊ စုတည်ရွာ၊ ထန်းနောင်းဝန်းရွာ တို့ရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် တုရွင်းတောင်ရွာ၊ ညောင်တိုရွာ၊ လက်ဝဲရွာ၊ သဲပြင်တောရွာ၊ အနောက်အုံ၊ ချောင်းရှည်၊ ချောင်းဝ၊ ငလင်းတုတ်၊ ပန်းကုန်းပင်၊ အုတ်လှေကား၊ ညောင်ပ၊ ပဒိုင်းရွာတို့ တည်ရှိသည်။
တုရင်တောင်ကြောတွင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးက မိမိမအိုသေးကြောင်း သူခိုးယောင်ဆောင်၍ မြင်းစီးပြီး အစွမ်းပြသောနေရာ ဖြစ်သည်ဟု ရှေးဟောင်းမြန်မာ ရာဇဝင်များ၌ ဆိုထားသည်။
ထို့ကြောင့် ပုဂံအလှနှင့် ပုဂံသားတို့ စွမ်းအားကို ဖော်ကျူးသော နေရာဟု ဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှင်အရဟံ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသောအခါ တုရင်တောင်ခြေ၌ အန္တိမဈာပန ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု လည်းဆိုကြသည်။
အဆောက်အဦ မှန်သမျှ ကျောက်ဆစ်အနုပညာ မှန်သမျှ တုရင်တောင်မှ ကျောက်တုံးကျောက်သားများ ဖြစ်သည့် အလျောက် ပုဂံဂုဏ်ဆောင် တုရင်းတောင် ဟူ၍လည်းဆိုကြသည်။