kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤဆိုရိုးစကားသည် အကြောင်းအရာနှစ်ခု၏ ဆက်စပ်မှုကို ဥပမာဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ပဝါပါးခြင်းကြောင့် အဆီစွန်းထွက်ရခြင်းနှင့် ဝေးကွာခြင်းကြောင့် လွမ်းဆွတ်ရခြင်းတို့သည် အကြောင်းနှင့်အကျိုး ဆက်စပ်နေကြောင်းကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ပဝါပါး ကြက်သားထုပ်တော့စွန်းတတ်တယ်၊ တစ်ရွာသား ရည်းစား လုပ်တော့ လွမ်းရတတ်တယ်။
” [၁၃၅၀] မြဝတီ၊ ၃၇၊ ၆။
ပုစွန်ရေနား၊ တွင်းကိုထား၊ မိုးများ ခေါင်ကြောင်းပြ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပုစွန်ရေနား၊ တွင်းကိုထား၊ မိုးများ ခေါင်ကြောင်းပြ” ဆိုသည်မှာ ပုစွန်များသည် ရေစပ်ကမ်းနားတွင် တွင်းတူး၍ နေထိုင်ပါက ထိုဒေသတွင် မိုးခေါင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝနှင့် လူတို့၏ အပြုအမူတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ရှေးယခင်က လူတို့သည် သဘာဝအပေါ်တွင် မှီခိုနေထိုင်ကြရသောကြောင့် သဘာဝ၏ လက္ခဏာရပ်များကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ပြီး မိမိတို့၏ အတွေ့အကြုံများမှတစ်ဆင့် ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆိုရိုးစကားများအဖြစ် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
ပုစွန်များ တွင်းတူးခြင်းနှင့် မိုးခေါင်ခြင်းတို့၏ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်မှုကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြနိုင်ခြင်း မရှိသော်လည်း ရှေးလူကြီးများ၏ အတွေ့အကြုံနှင့် ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ပုစွန်ရေနား၊ တွင်းကိုထား၊ မိုးများ ခေါင်ကြောင်းပြ။
” [၁၂၉၆-ခန့်] သုတသန်။
“ပုစွန်ရေနား၊ တွင်းကိုထား၊ မိုးများ ခေါင်ကြောင်းပြ။
” [၁၃၃၆] လောကီစုံ။
ပုဂံရာဇဝင် တုတ်ထမ်းပြောရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပုဂံရာဇဝင် တုတ်ထမ်းပြောရ” ဆိုသည်မှာ ပုဂံခေတ်၏ သမိုင်းအကြောင်းအရာများကို ဆွေးနွေးပြောဆိုကြသည့်အခါ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားတတ်သောကြောင့် တုတ်ကိုင်၍ ရန်ဖြစ်ရသည်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပုဂံရာဇဝင်သည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အချက်အလက်များစွာ ပါဝင်သောကြောင့် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းကို စိတ်ဝင်စားသူများအကြား အမြင်မတူညီမှုများ ရှိတတ်သည်။
ထိုအချက်ကို ထင်ရှားစေရန် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “အနို့မို့ကြောင့် ပုဂံရာဇဝင်ပြော တုတ်ထမ်းပြောရတယ်လို့ လူကြီးသူမများ ပြောခဲ့တာပဲထင်ပါရဲ့၊” [၁၂၇၇] မောင်ပုံ။
ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ကောင်” ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်” ဆိုသည်မှာ ပီလားကောင်သည် နွားများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော ရောဂါများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရာတွင် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် နွားအကောင်ရေများစွာကို ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပီလားကောင်ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် နွားများတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သော ကူးစက်ရောဂါများကို ကာကွယ်နိုင်ပြီး နွားမွေးမြူသူများအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ရရှိစေနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ပီလားတစ်ကောင်သည် နွားအကောင်ရေများစွာနှင့် တန်ဖိုးရှိသည်ဟု တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နွားရောဂါဟူသမျှကို မဖြစ်ခင် ကြိုတင်ကာကွယ်သောအားဖြင့် ပီလားတစ်ကောင်ရှိထားသင့်ပေသည်။
… ထို့ကြောင့် ရှေးလူကြီးများက ပီလားတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင်ဟု ဆိုရိုး ပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
” [၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ ဆ၊ ဒု။
“နွားအတွက် ကာကွယ်ဆေးမှာ ပီလားတစ်ကောင်ရှိလျှင် လုံလောက်ပေပြီ။
ရေပီလား၊ ကုန်းပီလားနှစ်မျိုးအနက် ရေပီလားမှာ ပိုမိုကြီးထွားသဖြင့်သာလွန် ၍ပင်ကောင်းလေသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် ပီလားတစ်ကောင်နွားတစ်ကောင် ဟု ရှေးလူကြီး များ ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။
” [၁၃၃၁] မြန်မာ့နွား။
ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော” ဆိုသည်မှာ “ချစ်သောသူနှင့် ကွေကွင်းရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
(ပိယေဟိ-ချစ်နှစ်လိုအပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့်၊ ဝိပ္ပယောဂေါ-ကွေကွင်းကင်းကွာ ရှဲခွာ ဖဲကြဉ် မပေါင်းယှဉ်ရခြင်းသည်လည်း၊ ဒုက္ခော-ဆင်းရဲ၏။
) မိမိချစ်ခင်မြတ်နိုးရသူများနှင့် ဝေးကွာခြင်း၊ ကွေကွင်းခြင်းသည် လူသားတို့အတွက် ကြီးစွာသော ဝေဒနာနှင့် ဆင်းရဲခြင်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုနှင့် ကွေကွင်းရခြင်း၏ ဝမ်းနည်းကြေကွဲဖွယ် သဘောကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ “မြေးအရွယ် အကလေးမကလေးတွေနှင့် ဝေးခြင်းကြီးမက ဝေးကြသဖြင့် ဆွေးရတဲ့ သည်အခြေကို ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခောဟု ဗုဒ္ဓေါကဟောပါကလား၊” [၁၂၇၅ ] ဆောင်းပါးချုပ်။
“သည်နှမက မေတ္တာမရှိလျှင် ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခောချစ်သောသူနှင့် မပေါင်းရလျှင် ဒုက္ခော ဆင်းရဲခြင်းတဲ့၊ သို့အတွက်ကြောင့် မောင့်ကိုယ်ကို ဒုက္ခဖြင့် မခံနိုင်ပါဘူး၊” [၁၃၁၀] လွမ်း၊ ပ။
ပါးစပ်ပါ ရွာရောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပါးစပ်ပါ ရွာရောက်” ဆိုသည်မှာ နှုတ်ဆိတ်မနေဘဲ မေးမြန်းစုံစမ်းခြင်းဖြင့် မိမိသွားလိုရာသို့ ရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ခရီးသွားလာရာတွင် လမ်းကြောင်းမသိပါက သို့မဟုတ် အကူအညီလိုအပ်ပါက မေးမြန်းခြင်းဖြင့် လိုရာခရီးသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူမှုဆက်ဆံရေးတွင်လည်း မေးမြန်းခြင်း၊ ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းသည် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပါးစပ်ပါ ရွာတွေ့တာပါသမီး ရယ်၊ ဟိုရောက်တော့ မေးမြန်းရတာပေါ့၊” [၁၃၂၉] စစ်ပြီးစ။
ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“ပါပသ္မိံ ရမတေ မနော” ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော” ဆိုသည်မှာ “စိတ်သည် မကောင်းမှု၌ မွေ့လျော်တတ်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
(မနော- စိတ်သည်၊ ပါပသ္မိံ-မကောင်းမှု၌၊ ရမတိ-မွေ့လျော်၏။
) လူတို့၏ စိတ်သည် မကောင်းမှုများ၊ အကုသိုလ်တရားများ၌ မွေ့လျော်ရန် လွယ်ကူသော သဘောသဘာဝရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မိမိ၏ စိတ်ကို ထိန်းချုပ်၍ ကောင်းမှုကုသိုလ်များ၌ မွေ့လျော်အောင် ကြိုးစားသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ရှင်စောမြတ်စိတ်၊ သုံးလူ့မိတ်လျှင် (အဘိတ္ထရေထ ကလျာဏေ၊ ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယေ၊ ဒန္ဓဥှိ ကရောတော ပုညံ၊ ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော) ဤသို့ဟော၏၊” [၈၈၅] ကိုး ၂၈၈။
“ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူရာ၌လည်း မကောင်းမှု၌သာ စိတ်၏မွေ့ခြင်းဖြစ်၏ဟူလိုသည်။
” [၁၁၃၁] ဝေါ။
“ပါပသ္မိံ ရမတေ မနောမနော-စိတ်မည်သည်၊ ပါပသ္မိံ-မကောင်းမှု၌သာလျှင်၊ ရမတေ-မွေ့လျော်မြဲတည်းဟူ၍ ဟောတော်မူသည်နှင့်အညီ မကောင်းမှုတို့၌သာ အမြဲမွေ့လျော်ခြင်းသဘောသည် စိတ်၏ ပကတိသော ဇာတိအလားတည်း။
” [၁၂၆၆] ဘာဝနာ။
ပါပလေးချက် နေမှထွက်၊ သောမလေးချက် လမှထွက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပါပလေးချက် နေမှထွက်၊ သောမလေးချက် လမှထွက်” ဆိုသည်မှာ ဗေဒင်ပညာအရ ပါပဂြိုဟ် (တနင်္ဂနွေ၊ အင်္ဂါ၊ စနေ၊ ရာဟု) လေးလုံးသည် နေနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး ပူပြင်းသော ဂုဏ်သတ္တိရှိကာ သောမဂြိုဟ် (တနင်္လာ၊ ဗုဒ္ဓဟူး၊ ကြာသပတေး၊ သောကြာ) လေးလုံးသည် လနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး အေးမြသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဂြိုဟ်များ၏ သဘာဝနှင့် ရာသီဥတုတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဗေဒင်အယူအဆဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “တနင်္ဂနွေ ခေါ်သော နေမင်းသည် အင်္ဂါ၊ စနေ၊ ရာဟုတည်း ဟူသော ပါပဂြိုဟ်တို့၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏။
တနင်္လာ ခေါ်သော လမင်းသည် ဗုဒ္ဓဟူး၊ ကြာသပတေး၊ သောကြာတည်းဟူသော သောမဂြိုဟ်တို့၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏။
ထို့ကြောင့် ပါပလေးချက် နေမှ ထွက်၊ သောမလေးချက် လမှ ထွက်ဟူ၍ ဆိုစမှတ်ပြုကြလေသည်။
“ပါပလေးချက်၊ နေကထွက်၍၊ ရှိန်စက်ပူခြင်း၊ အခိုးပြင်း၏။
သောမလေး ချက်၊ လမှထွက်၍၊ ရှိန်စက်အေးမြ၊ ငြိမ်းလေလှ၏။
” [၁၂၉၈] ဟံ၊ ၂။
၇၀၄။
ပုစွန် ရေဝေး၊ ပွေးကား တွင်းထွက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပုစွန် ရေဝေး၊ ပွေးကား တွင်းထွက်” ဆိုသည်မှာ ပုစွန်သည် ရေနှင့် ဝေးကွာသွားပါက အသက်မရှင်နိုင်သကဲ့သို့ ပွေးသည်လည်း မိမိ၏ တွင်းမှ ဝေးကွာသွားပါက အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သက်ရှိသတ္တဝါများသည် မိမိတို့၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဝေးကွာသွားပါက အသက်ရှင်ရပ်တည်ရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ပုစွန်အတွက် ရေ၊ ပွေးအတွက် တွင်းသည် အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အရေးပါသော အရာများဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပုစွန် ရေဝေး၊ ပွေးကား တွင်းထွက်ဆိုသည်မှာ ပုစွန်သည် ရေနှင့်ကင်း၍ ရေမရှိရာရောက်လျှင် သေ၏။
ပွေးသည် တွင်းက ထွက်လျှင် သေတတ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။
ပုစွန်အကွေး၊ ငါးအနွေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပုစွန်အကွေး၊ ငါးအနွေး” ဆိုသည်မှာ ပုစွန်ကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် ကွေးသွားရုံမျှနှင့် ကျက်ပြီး ငါးကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် နွေးသွားရုံမျှနှင့် ကျက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ပုစွန်နှင့် ငါးကဲ့သို့သော အစားအစာများကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် အချိန်အကြာကြီး ချက်ပြုတ်ရန် မလိုဘဲ အချိန်တိုအတွင်း၌ပင် ကျက်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အလွန်အကျွံ ချက်ပြုတ်ပါက အသားမာသွားပြီး အရသာ ပျက်သွားနိုင်သောကြောင့် သင့်တင့်သော အချိန်၌သာ ချက်ပြုတ်သင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “သားငါးတို့ကို ချက်ပြုတ်စားရာတွင် ပုစွန်မှာ အကွေး၊ ငါးမှာ အနွေးဟု ဆိုရိုးပြုထားကြသည့်အတိုင်း ပုစွန်ကို ကွေးရုံ၊ ငါးကို နွေးရုံမျှ ဖုတ်ကင်ချက်ပါလျှင် လတ်ဆတ်ခြင်းမပျက် အရသာ ထက်မြက်၍၊” [၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ မ၊ ပ။
ပုထုဇ္ဇနော၊ ဥမ္မတ္တကော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော” ဆိုသည်မှာ “ပုထုဇဉ်သည် အရူးဖြစ်၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
(ပုထုဇ္ဇနော-ပုထုဇဉ်သည်၊ ဥမ္မတ္တကော- အရူးဖြစ်၏။
) ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ ပုထုဇဉ်ဆိုသည်မှာ ကိလေသာအညစ်အကြေးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော သာမန်လူသားများကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကိလေသာများကြောင့် မှန်ကန်သောအရာကို မမြင်နိုင်၊ မသိနိုင်သောကြောင့် ရူးသွပ်သူနှင့် တူသည်ဟု တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကိလေသာ၏ အန္တရာယ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ “ရေးသူရော၊ ဖတ်သူရော အရူးချည်းပါပဲ၊ ဘာဖြစ်လို့၊ ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တကော ဆိုသမင့်ဟာပဲ။
” [၁၂၉၆] ဂန္ထ၊ ၂၁၊ ၁၂၁။
ပန်းရန်ပျံ ကြေးကောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပန်းရန်ပျံ ကြေးကောင်း” ဆိုသည်မှာ လက်ရာမြောက်ပြီး ကျွမ်းကျင်သော ပန်းရန်ဆရာများသည် အခြားသူများထက် အခကြေးငွေ ပိုမိုရရှိကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပန်းရန်လုပ်ငန်းသည် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် အတွေ့အကြုံကို အဓိကထားရသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး လက်ရာကောင်းမွန်သော ပန်းရန်ဆရာများကို လူအများက လိုလားကြသည်။
ထို့ကြောင့် ကျွမ်းကျင်မှုမြင့်မားသော ပန်းရန်ဆရာများသည် မိမိတို့၏ လုပ်အားနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုတန်ဖိုးကို ပိုမိုတောင်းဆိုနိုင်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လုပ်အား၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ညွှန်းသည့်အပြင် ကြိုးစားသင်ယူလေ့လာခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ဘဝတိုးတက်မှု ရရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ “ရှေးအခါက ပန်းရန်ပျံ ကြေးကောင်းဟူသော စကားဟောင်းမှာ တတ်ကျွမ်းလှသော ပန်းရန်ပညာသည်ကြီးများကို ကြေးငွေများစွာ ပိုမို ပေးရသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်” ဆိုသည်မှာ ရှေးယခင်က ပန်းထိမ်လုပ်ငန်းသည် ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းတစ်ခု မဟုတ်သောကြောင့် ပန်းထိမ်ဆရာများသည် ဝမ်းရေးအတွက် ရုန်းကန်ခဲ့ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပန်းထိမ်ပညာသည် တန်ဖိုးရှိသော အတတ်ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သော်လည်း အမြဲတမ်း အလုပ်မရှိခြင်း၊ လုပ်ခလစာ နည်းပါးခြင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့် ပန်းထိမ်ဆရာများ၏ ဘဝသည် ချောင်လည်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စီးပွားရေးအခြေအနေနှင့် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုး၏ ဝင်ငွေရရှိမှု အခြေအနေကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပန်းထိမ်ဆရာဆိုတော့ဗျာ ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်ဆိုတဲ့ စကားလိုအလုပ်ကလေးရှိတဲ့အခါမှ လက်ခကလေး ရတာကိုးဗျ၊” [၁၃၀၁] သူရိယ၊ ၂၂၊ ၂၁။
“ထိုစဉ်အခါက…ပန်းထိမ်သည်များမှာ တစ်ဝမ်းတစ်ခါး မျှရုံကိုပင်အတော် ခဲယဉ်းကြသည်ဟု ဆိုပါသည်။
ထို့ကြောင့် ပန်းထိမ်တောက်တောက် မစားလောက်ဟု ညည်းညူသံများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖူးသည်ကို သိရပါသည်။
ပန်းချီမှာ လို၊ ပန်းပုမှာ ပို သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပန်းချီမှာ လို၊ ပန်းပုမှာ ပို” ဆိုသည်မှာ ပန်းချီရေးဆွဲရာတွင် ဆေးရောင်အသုံးပြုမှု၌ လိုအပ်သည်ထက် ပိုလျှံပါက ပြန်လည်ဖျက်သိမ်းရန် ခက်ခဲသောကြောင့် အစကတည်းက လိုအပ်သလောက်သာ အသုံးပြုသင့်ပြီး ပန်းပုထုဆစ်ရာတွင်မူ ပစ္စည်းအပိုများ ထားရှိပြီးမှ လိုအပ်သလို ထုဆစ်နုတ်ယူရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အကြောင်းမှာ ပန်းချီတွင် ဆေးအပိုများကို ဖျက်၍ရသော်လည်း ပန်းပုတွင် ထုပြီးသားကို ပြန်လည်ဖြည့်စွက်၍ မရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အနုပညာနှစ်ရပ်၏ သဘာဝကွဲပြားမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် လုပ်ငန်းတစ်ခုစီ၏ သီးခြားလိုအပ်ချက်များကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
ပန်းချီသည် ပေါ့ပါးလွယ်ကူပြီး ပြင်ဆင်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း ပန်းပုသည် ပိုမိုတိကျပြီး ပြင်ဆင်ရန် ခက်ခဲကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ပန်းချီမှာ လို၊ ပန်းပုမှာ ပို၊ ပန်းချီ-ဝ၊ ပန်းရန်-ငဆိုသည့် ရှေးဆိုရိုးစကားအရ ပန်းချီကားတွင် ဆေးရောင်ဖြင့် အနီး မှ အဝေးသို့ ဖော်ပြရာ၌ မှုန်စေ၊ မှိုင်းစေရန် လျှော့ရခြင်းပညာသည် အရေးပါသလို သစ်သားပန်းပု ပညာတွင် ဆောက်စာ၊ လွှစာကအစ အမြဲပို၍ထားပြီးမှ တဖြည်းဖြည်း နုတ်ယူရသည်။
” [၁၃၄၇] ပန်းပု။
ပတ် တစ်လုံး၊ နှဲ တစ်ပေါက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပတ် တစ်လုံး၊ နှဲ တစ်ပေါက်” ဆိုသည်မှာ နှဲမှုတ်တူရိယာကို ပတ်လုံးကဲ့သို့ အသံတိုတို၊ ပြတ်ပြတ် တစ်သံချင်းစီ မှုတ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပတ်လုံးသည် တူရိယာကို တုတ်ဖြင့် ရိုက်ခတ်၍ အသံထုတ်ရသော တူရိယာဖြစ်ပြီး အသံသည် တိုတောင်းပြတ်သားသည်။
နှဲသည် လေမှုတ်တူရိယာဖြစ်သော်လည်း ပတ်လုံးကဲ့သို့ အသံတိုတို မှုတ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
နှဲမှုတ်ခြင်း၏ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် တူရိယာနှစ်ခု၏ အသံထွက်ပုံကို နှိုင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ နှဲမှုတ်သူသည် အသံရှည်ဆွဲ၍ မှုတ်နိုင်သလို အသံတိုတိုလည်း မှုတ်နိုင်ကြောင်းကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ပတ် တစ်လုံး၊ နှဲ တစ်ပေါက် ဆိုသကဲ့သို့ အမှုတ်တူရိယာသည် အတီး တူရိယာကဲ့သို့လည်း အသံရှည် မဟုတ်ဘဲ အသံတို အသံပြတ် ဖြစ်အောင် မှုတ်နိုင်သည်။
” [၁၃၂၃] နဝဒေး၊ ၁။
“နှဲနှင့် ပလွေတို့သည် ပတ် တစ်လုံး၊နှဲ တစ်ပေါက် ဟူ၍ တွင်ကျန်ရစ်အောင် အသံပြတ် မှုတ်နိုင်သည့်အပြင် နိမ့်၍ဖြစ်စေ၊ မြင့်၍ဖြစ်စေ အသံမစဲဘဲ လင်းမြွေကြီးကဲ့သို့ ရှည်လျားစွာလည်း မှုတ်နိုင်ပေသည်။
ပတ္တမြားလုံး ထိပ်ပေါ်တင်စား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပတ္တမြားလုံး ထိပ်ပေါ်တင်စား” ဆိုသည်မှာ နံနက်စောစော အချိန်မှစ၍ အလုပ်များကို အပြည့်အဝ ကြိုးစားလုပ်ကိုင်ပြီး နေမွန်းတည့်ချိန်ခန့်တွင် နံနက်စာ သို့မဟုတ် ထမင်းကို စားသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် နံနက်ပိုင်းတွင် အလုပ်ကို အာရုံစိုက်လုပ်ကိုင်ရန်နှင့် ထမင်းစားချိန်ကိုလည်း သတ်မှတ်ထားသော အချိန်တွင် စားသုံးရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
အလုပ်ကို ဦးစားပေးပြီး စားချိန်သောက်ချိန်ကို သေချာဂရုစိုက်ခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးကိုလည်း ကောင်းမွန်စေနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ရှေးမြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသောကြောင့် နံနက်စောစောထ၍ လယ်ကွင်းသို့ သွားရောက်လုပ်ကိုင်ပြီး နေ့လယ်တွင် ထမင်းစားလေ့ရှိသည့် အလေ့အထကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။
အချို့ဒေသများတွင် ယနေ့တိုင် ထိုအလေ့အထကို တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။
ပတ္တမြားတော်ဝင် ဂေါ်မစင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပတ္တမြားတော်ဝင် ဂေါ်မစင်” ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးအလွန်ကြီးမားသော တော်ဝင်ပတ္တမြားပင်ဖြစ်စေကာမူ အပြစ်အနာအဆာများ ကင်းစင်ခြင်းမရှိတတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
အလွန်တန်ဖိုးကြီးပြီး အကောင်းဆုံးဟု သတ်မှတ်ထားသောအရာများ၌ပင် အနည်းနှင့်အများ အားနည်းချက်များ ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မည်သည့်အရာမျှ အပြည့်အဝ စုံလင်ခြင်းမရှိဟူသော သဘောကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ “မြန်မာ့စာပေတွင် ပတ္တမြားနှင့်ပတ်သက၍် … ပတ္တမြားဆန်ကျိုး အဖိုး ပြည်တန်ဟူ၍တစ်ဖုံ၊ ပတ္တမြားတော်ဝင် ဂေါ်မစင်ဟူ၍တစ်နည်း အမွှမ်းတင် ရေးသားထားသည်။
” [၁၃၅၃] ကျောက်မျက်စွဲ။
ပတ္တမြား ဆန်ကျိုး အဖိုး ပြည်တန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပတ္တမြား ဆန်ကျိုး အဖိုး ပြည်တန်” ဆိုသည်မှာ ပတ္တမြားသည် ဆန်စေ့ခန့် သေးငယ်သည့် အရွယ်အစားသာ ရှိသော်လည်း အရည်အသွေး ကောင်းမွန်ပါက အလွန်တန်ဖိုးကြီးမားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အရွယ်အစားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ တန်ဖိုးကို အဆုံးအဖြတ် မပေးနိုင်ဘဲ အရည်အသွေးသည်သာ အဓိကဖြစ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
တန်ဖိုးရှိသောအရာသည် သေးငယ်နေပါစေ တန်ဖိုးရှိမြဲဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပတ္တမြားဆန်ကျိုး အဖိုးပြည်တန်၊ မှန်စေဦးတော့၊ အရူးကိုပြစမ်း၊ အပန်းမကြီး၊ ဆီးသီးလောက်မှ၊ အားမရဘူး၊” [၁၁၃၈] မွေ့။
“ပတ္တမြားဆန်ကျိုး အဖိုးပြည်တန်၊ ဧကန်မုချ၊ တစ်လုံးရသို့၊ နဂ္ဃဖိုးမွန်၊ ကျိုးကဲလွန်၏၊” [၁၂၆၆] မဃ ၃၂၀။
“ပတ္တမြား ဆန်ကျိုး၊ အဖိုး ပြည်တန်ဆိုသကဲ့သို့ ပတ္တမြားဆန်စေ့အကျိုး အပဲ့အရွယ်ကလည်း တစ်ပြည်တန်တတ်သည်။
” [၁၃၂၆] ရှေ့သို့၊ ၅၊ ၁၁။
ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ” ဆိုသည်မှာ စကားလုံးတစ်လုံးသည် အသုံးပြုသည့် အခြေအနေနှင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကိုပင် မတူညီသော ရှုထောင့်များမှ ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များစွာ ဖွင့်ဆိုနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ဘာသာစကား၏ ကြွယ်ဝမှုနှင့် စကားလုံးများ၏ လိုက်လျောညီထွေရှိမှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ “ဂေါဓမ္မဇာတိ၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရှာသော်လည်း၊ သဒ္ဒါ ဆိုသည့်အနက်၊ ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ၊ သွက္ခာတော ဝေရာတွင်၊” [၁၂၀၃] ကဝေ၊ ဒု။
“ပါဌ် တစ်ချက် အနက် ဆယ်ထွေ ဆိုသောအတိုင်းပင် တစ်ချက်သောပါဌ် မှ ဝါ တစ်ခွန်းသော စကားမှ အနက်များစွာ ထွက်သော စာဖြစ်၏။
” [၁၃၃၂] ရှေ့သို့၊ ၁၈၊ ၄။
ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရ” ဆိုသည်မှာ သင်္ခါရတရားအရ သက်ရှိသက်မဲ့ မည်သည့်အရာမျှ မတည်မြဲဘဲ အမြဲ ပြောင်းလဲနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သော သင်္ခါရတရားသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တည်ရှိခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်း သုံးမျိုးရှိပြီး မည်သည့်အရာမျှ ထာဝရ မတည်မြဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာတို့သည်လည်း ထိုသင်္ခါရတရား၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သောကြောင့် မမြဲသော သဘောရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားကို ဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးရန်အတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ “နွားသေသည်ဟု ကြား၍…အချို့က ဒေါ်ဖွားတင် ငိုသည်ကို မငိုရန်နှင့် ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရ တရားကို ချပြ၏။
သတ္တဝါတစ်ခု ကံတစ်ခုဟူ၍လည်း နှစ်သိမ့်၏။
” [၁၃၄၂] နွားသမား။
ပေါင်မှာ စာနက်၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲနှင့် ကြွယ်ဝသူ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပေါင်မှာ စာနက်၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲနှင့် ကြွယ်ဝသူ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ ပေါင်တွင် မှဲ့နက်ပါရှိခြင်းနှင့် ချက်တွင် မှဲ့ဖြူပါရှိခြင်းသည် ထိုသူသည် ပင်ပင်ပန်းပန်း အလုပ်မလုပ်ရဘဲ ကြွယ်ဝချမ်းသာတတ်သည်ဟု ရှေးလူကြီးများက ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဗေဒင်နက္ခတ်နှင့် ဆက်စပ်သော ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသည်။
ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်ရှိ မှဲ့များသည် ကံကြမ္မာ၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး အချို့မှဲ့များသည် ကောင်းသော ကံကြမ္မာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပေါင်မှာ စာနက်၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲနှင့် ကြွယ်မည့်သူ ဆိုတဲ့အတိုင်း ငါ့တူက ချက်မှာ စာဖြူကြီးနဲ့၊…အတော် ချမ်းသာဦးမည့်လူပဲ၊” [၁၃၁၀] ရွှေမှုန့်။
“ပေါင်မှာ စာမည်း၊ ချက်မှာ စာဖြူ၊ မလုပ်ဘဲ နငှ့် ကြွယ် ဝသူ ဟူသော အရ ပေါင်၌ စာမည်းရှိ၍ ချက်၌ စာဖြူရှိသော သူတို့သည် ပင်ပင်ပန်းပန်းနှင့် အလုပ်မလုပ်ရဘဲ ကြွယ်ဝချမ်းသာစေတတ်၏။
” [၁၃၄၆] ဝေဒ၊ ၂။
ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာလုံးပေါင်းရာတွင် ယပင့် (သို့) ရရစ် မည်သည့်အက္ခရာကို အသုံးပြုရမည်ကို သေချာမသိပါက ယ နှင့် ရ ကို ခွဲ၍ အသံထွက်သော ရခိုင်စကား၏ အသံထွက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်တိုက်ဆိုင်၍ စစ်ဆေးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရခိုင်စကားသည် မြန်မာစကားနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အချို့စကားလုံးများတွင် ယပင့် (သို့) ရရစ် ပါဝင်မှုသည် အဓိပ္ပာယ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သောကြောင့် ရခိုင်အသံထွက်ကို အသုံးပြု၍ စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် မှန်ကန်သော စာလုံးပေါင်းကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။
ကိုးကားချက်များ “ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ၊ ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ စသည့်မူများကို လိုက်၍… စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံများကို လက်ခံသုံးစွဲလျက် ရှိနေခြဲ့ကပါသည်။
” [၁၃၃၉] မြန်စာပုံ၊ နိဒါန်း။
"ရခိုင်အသံထွက်သည် မြန်မာစာအရေးအသားကိုလည်း လမ်းမှန်ရောက်အောင် ညွှန်းနေကြောင်း ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်မေး၊ ပင့်ရစ်ပိုင်ပိုင် မကြံနိုင် ရခိုင် ပြည်သို့သွားဟူသော ဆောင်ပုဒ်က ပြနေပေ၏။
"[၁၃၄၂] ငွေတာရီ၊ ၂၄၂။
ပင်အိုနွဲ့နောင်း သီးမကောင်း၊ နွားအိုနောက်ကျသား မကြီးထွား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပင်အိုနွဲ့နောင်း သီးမကောင်း၊ နွားအိုနောက်ကျသား မကြီးထွား” ဆိုသည်မှာ အပင်အိုလာလျှင် အသီးအနှံများ ကောင်းစွာ မသီးနိုင်သကဲ့သို့ နွားမအိုလာလျှင် နောက်မှ မွေးဖွားလာသော နွားသားငယ်များလည်း ကောင်းစွာ မကြီးထွားနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
သက်ရှိသတ္တဝါများ၏ သက်တမ်းရလာခြင်းနှင့်အမျှ စွမ်းဆောင်ရည် လျော့နည်းလာတတ်သည့် သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
အပင်နှင့် နွားတို့၏ ဥပမာကို အသုံးပြု၍ သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ စွမ်းဆောင်ရည် လျော့နည်းလာခြင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပင်အိုနွဲ့နောင်း သီးမကောင်း၊ နွားအိုနောက်ကျသား မကြီးထွားဟူသော စကားတို့သည်လည်း ပင်အိုနှင့်အရွယ်အို(ကျရွယ်)တို့၌ အသီးသီး ပုံနှင့် သားဖွားပုံတို့ကို ပုံပမာဟပ်၍ ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
” [၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ ပ။
ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကို ချစ်ခင်လေးစားမှု ရှိမှသာ ထိုသူ၏ ပြောဆိုပြုမူသမျှကို ကောင်းသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ချစ်ခင်မှုသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ကြည့်မြင်သုံးသပ်ရာတွင် ဘက်လိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် လူတစ်ဦးကို ချစ်ခင်ခြင်းကြောင့် ထိုသူ၏ အမှားကိုပင် အမှန်ဟု ထင်မြင်တတ်သည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သတိပေးသည်။
ကိုးကားချက်များ “သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာမင်းသည် တစ်ပါးသော အသွင်ဖြင့် မဖန်ဆင်းဘဲ ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင်သည် ဖြစ်၍ ပဉ္စသီခ နတ်သား၏အသွင်ဖြင့် ဖန်ဆင်းလျက် တရားဟောလေ၏။
” [၁၁၄၈] နေဇာတ်။
“ပုဂ္ဂိုလ်ခင်မှ တရားမင် ဆိုတဲ့အတိုင်း ချစ်လှစွာသော သားကဟောကြားတဲ့ တရားဖြစ်တဲ့အတွက် အနှစ်သက်ကြီးနှစ်သက်ပြီး…၊” [၁၂၈၈] ထေရီ၊ ပ။
ပေးကမ်းခြင်းသာ အောင်မြင်ရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပေးကမ်းခြင်းသာ အောင်မြင်ရာ” ဆိုသည်မှာ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းသည် မိမိ၏ ရည်မှန်းချက်များနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ အောင်မြင်စေရန် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရက်ရောစွာ ပေးကမ်းခြင်းဖြင့် လူအများ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုကို ရရှိနိုင်ပြီး ထိုချစ်ခင်မှုသည် မိမိ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စများတွင် အောင်မြင်မှုရရှိစေရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။
ထို့အပြင် ပေးကမ်းခြင်းသည် စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းကိုလည်း ဖြစ်စေသောကြောင့် မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု တိုးပွားစေပြီး လုပ်ငန်းများကို ပိုမိုထိရောက်စွာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပေးက်မးခြင်းသည်အောင်စေရာ၏ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိုယ့်လက် သွားပြီး မှ သူ့လက် လာသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ခြွေမှ ရံသည်ဟူ၍လည်းကောင်း မြန်မာဆိုရိုးရှိလေသည်။
” [၁၃၂၉] မိတ်ကောင်း။
ပေးကားပေး၏ မရ၊ ကျွေးကားကျွေး၏ မဝ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပေးကားပေး၏ မရ၊ ကျွေးကားကျွေး၏ မဝ” ဆိုသည်မှာ ပေးသူက ပေးသော်လည်း လက်ခံရရှိသူထံသို့ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မရောက်ရှိခြင်း သို့မဟုတ် ကျွေးမွေးသူက ကျွေးမွေးသော်လည်း စားသုံးသူအတွက် လုံလောက်အောင် မဝခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပေးကမ်းခြင်းနှင့် ကျွေးမွေးခြင်းတို့သည် ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းမွန်သော်လည်း အခြေအနေအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ထိုရည်ရွယ်ချက်များ မအောင်မြင်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ “ဘဝရှင်မင်းကြီးစွာက တောင်းစေသည်။
စစ်၍ ပေးမည်ကား ဆို၏၊ မပေးသောကြောင့်…ပေးကားပေး၏ မရဟု ဆိုစကုန်သည်။
” [၉၁၄] ဓိပုံ။
“ဘုရင်ခံ၏ ကျွေးကားကျွေး၏ မဝ၊ ပေးကားပေး၏ မရသော လက်ကမ်းချက်ကို ဖဆပလအဖွဲ့ဝင်တို့သည် မပိုင်နိုင်သဖြင့် ဈေးမတည့် ခွာပြဲ ကြရသည်။
” [၁၃၁၁] လူချွန်၊ ပ။
“မိမိမှာ ပေးကားပေး၏ မရ ဆိုသကဲ့သို့ ဒေါ်ရင်သန်းက သဘောတူ ပေးစားထားခဲ့သည်မှန်စေကာမူ မခင်ညှာက ဇော်ဝင်းအပေါ်တွင်သာ မေတ္တာ ညွတ်ကြောင်း အထင်အရှား ပြထားသဖြင့် ရှေ့သို့ ခြေလှမ်းတိုးရန်အတွက် အခက်တွေ့နေခြင်း ဖြစ်လေ၏။
” [၁၃၁၃] ကိုယ်စိတ်။
ပေ တစ်သီး၊ ကျီး တစ်သား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပေ တစ်သီး၊ ကျီး တစ်သား” ဆိုသည်မှာ ပေပင်သည် တစ်သက်တွင် တစ်ကြိမ်သာ အသီးသီးပြီး ကျီးငှက်သည်လည်း တစ်သက်တွင် တစ်ကြိမ်သာ သားပေါက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝလောက၏ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို တိုတိုနှင့် လိုရင်းရောက်အောင် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပေပင်နှင့် ကျီးငှက်တို့၏ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားပုံကို ဥပမာပြု၍ တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ပျက်တတ်သော အရာများကိုလည်း နှိုင်းယှဉ်ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ “ကျီးငှက်ကား အမရကောသအဘိဓာန်ကျမ်း၊ အဘိဓာန်ဋီကာတွင် တစ်ကြိမ်သာလျှင် သားပေါက်သောကြောင့် သကိံပဇ ဆိုသည်။
…ပေကား တစ်သီး၊ ကျီးကား တစ်သား ဆိုရိုးစကားနှင့် လျော်၏။
“ပေမှာတစ်သီး၊ တစ်သက်ပြီးလျက်၊ ကျီးတစ်သားပေါက်၊ နောက်၌ မလာ၊ တစ်ကြိမ်သာသို့၊” [၁၂၆၆] မဃ ၁၄၁။
ပူစပ်ပူစပ် တင်ပါးချပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပူစပ်ပူစပ် တင်ပါးချပ်” ဆိုသည်မှာ တင်ပါးပေါ်တွင် ထိုးကွင်းထိုးသည့်အခါ ပူခြင်း၊ စပ်ခြင်း ဝေဒနာကို ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုးကွင်းထိုးခြင်းသည် နာကျင်သော ဝေဒနာကို ခံစားရသော ရိုးရာအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုးကွင်းထိုးခြင်း၏ နာကျင်မှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ထိုနာကျင်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ချီးကျူးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ပူစပ်ပူစပ် တင်ပါးချပ် …တင်ပါးနှစ်ဖက်တွင် အခွက်များ ရှိသည်။
ထိုနေရာကို ထိုးကွင်းထိုးသောအခါတွင်ကား ပူစပ်ပူလောင်နှင့် အခံရခက်လှသည်။
” [၁၃၄၈] ထိုးကွင်း။
ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ လူသတင်း လူချင်းဆောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ လူသတင်း လူချင်းဆောင်” ဆိုသည်မှာ လေပြည်လေညင်းသည် ပန်းတို့၏ ရနံ့ကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သယ်ဆောင်သွားသကဲ့သို့ လူတို့၏ သတင်းအကြောင်းအရာများကိုလည်း လူအချင်းချင်းက ပြန်လည်ပြောဆိုဆက်သွယ်ခြင်းဖြင့် ပျံ့နှံ့သွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သတင်းစကားများ၏ ပျံ့နှံ့လွယ်ပုံကို သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
မည်မျှပင် ထိမ်ဝှက်ထားစေကာမူ လူအများကြားတွင် ပြောဆိုခြင်းဖြင့် သတင်းစကားများသည် မကြာမီ ပျံ့နှံ့သွားတတ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ လူသတင်း လူချင်းဆောင်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း မြင့်မြတ်တဲ့ ဂုဏ်သတင်းဆိုတာ ဘယ်လိုပင် ဆို့ပိတ်ထားလို့မှ မရနိုင်ဘဲ…၊” [၁၂၈၈] သူရ၊ ပ။
“ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင်၊ူလသတင်း လူချင်းဆောင် ဆိုတာလို တစ်ယောက်စကား တစ်ယောက်နားနဲ့ သလီ ဝတီ ကျော်ကြားနေပုံတွေကို…၊” [၁၂၉၆-ခန့်] မဉ္ဇရီ၊ ပ။
ပုပ်မှပေါ်၊ ဟုတ်မှကျော် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပုပ်မှပေါ်၊ ဟုတ်မှကျော်” ဆိုသည်မှာ ရေနစ်သေဆုံးသူ၏ အလောင်းသည် ရေထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသော်လည်း အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပုပ်ပွလာပြီး ရေပေါ်သို့ ပေါ်လာတတ်သကဲ့သို့ မည်သည့်အရာမဆို အမှန်တရားဖြစ်ပါက မည်မျှပင် ဖုံးကွယ်ထားစေကာမူ တစ်ချိန်ချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အမှန်တရားသည် မည်သည့်အခါမှ ဖုံးကွယ်ထား၍ မရနိုင်ကြောင်းကို သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
မကောင်းသောကိစ္စများသာမက ကောင်းသောအရာများလည်း လူအများကြားတွင် ကျော်ကြားလာနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ “များစွာအစုတ်၊ လူသမုတ်နှင့်၊ မဟုတ်မကျော်၊ မပုပ်သော်လျှင်၊ မပေါ် စရာ၊ ဆိုရိုးလာရှင့်၊” [၁၂၆၆] မဃ ၃၈၇။
“မကောင်းသော သတင်းသည် အမြန်ဆုံး ခရီးသွား၏။
ပုပ်မှပေါ်၊ ဟုတ်မှကျော်ဟူသော စကားပုံနှင့်အညီ တစ်နေ့သောအခါ တစ်စုံတစ်ယောက်သော အမှုထမ်း၏ လျှောက်ထားချက်အရ ထိုအကြောင်းကို ဘုရင်မင်းမြတ်သိရှိတော် မူလေ၏။
” [၁၂၉၀] ကဝိမှန်၊ ၂၊ ၇။
ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင်” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာမင်းများ၏ နန်းတော်များတွင် ပလ္လင်အမျိုးအစား ရှစ်မျိုးကို သီးခြား ရွှေနန်းဆောင် ကိုးဆောင်၌ ထားရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ပလ္လင်တစ်ခုစီသည် မင်းခမ်းမင်းနားနှင့် သက်ဆိုင်သော အခမ်းအနားများတွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး မတူညီသော ရွှေနန်းဆောင်များတွင် ထားရှိခြင်းဖြင့် မင်းဧကရာဇ်၏ အာဏာနှင့် ဘုန်းတန်ခိုးကို ထင်ရှားစေသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့နန်းတော်၏ ဗိသုကာလက်ရာ၊ အခမ်းအနားများနှင့် မင်းဧကရာဇ်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ပလ္လင်ရှစ်မျိုးမှာ- သီဟာသနပလ္လင် ဘမရာသနပလ္လင် ပဒုမာသနပလ္လင် ဟံသာသနပလ္လင် ဂဇာသနပလ္လင် သင်္ခါသနပလ္လင် မိဂါသနပလ္လင် မယုရာသနပလ္လင် တို့ဖြစ်သည်။
ရွှေနန်းကိုးဆောင်မှာ- မြေနန်းတော် လွှတ်တော် မှန်နန်းဆောင် အနောက်ဇေတဝန်ဆောင် အရှေ့ဇေတဝန်ဆောင် ဗြဲတိုက်ဆောင် လေသာဆောင် တောင်စမုတ်ဆောင် မြောက်စမုတ်ဆောင် တို့ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ပလ္လင်ရှစ်ခန်း၊ ရွှေနန်းကိုးဆောင်၊ ပြိုးပြိုးပြောင်ထက်၊” [၁၂၆၆] မဃ ၃၄၉။
“ပလ္လင်အမျိုးအစားမှာ ရှစ်ရပ်သာရှိသော်လည်း ထားသော နေရာကားကိုးခန်းကိုးဌာန ဖြစ်သည်။