kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့နောက် ဓာတုဗေဒမင်းကြီး ရုံး၊ ဓာတ်ခွဲခန်း လက်ထောက်နှင့် ဒုတိယ စာရေးအဖြစ်အမှုထမ်းရင်း နိုင်ငံရေးမပါသော ရာမညမွန်အသင်းချုပ်တွင် အကျိုးဆောင် အတွင်း ရေးမှူးအဖြစ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးချစ်သောင်း (ဓာတုဗေဒမင်းကြီး) နှင့်အတူ ဆောင်ရွက်သည်။
မွန်ရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းသူ မွန်ဘာသာ စကားသည် မထိန်းသိမ်းလျှင် အနှစ် ၄၀ အတွင်း ကွယ်ပျောက်တော့မည်ဟု အဆိုပါ အင်တာဗျူးတွင် ပြောထားပြီး The Nation သတင်းစာက မွန်ဘာသာ စကားကို ကယ်တင်သူ ဟူ၍ ရည်ညွှန်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဒေါက်တာနိုင်ပန်းလှသည် ဂျပန်မှ ပြန်ရောက်ချိန်မှစ၍ ခေတ်ဟောင်းနှင့် ခေတ်သစ် မွန်ကျောက်စာနှင့် စာပေကို ရန်ကုန်မြို့တွင် သင်ကြားပို့ချခဲ့ပြီး မွန်ပညာရှင် မျိုးဆက်သစ်များကိုလည်း မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှု သုတေသန၏ မြန်မာ့အသံရေဒီယို အစီအစဉ်မှ ယဉ်ကျေးမှု သုတေသနဆိုင်ရာများကို မကြာခဏ တင်ပြထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
၂၀ဝ၉ အောက်တိုဘာလတွင် တစ်လကြာ ဆေးရုံတက်ရသည်။
လေဖြတ်ပြီး စကားသိပ်မပြောနိုင်တော့ချေ။
ဆေးရုံတွင် တစ်လနေပြီး ပြန်ဆင်းလာသည်။
ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း ဒေါက်တာနိုင်ပန်းလှသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့အနီးရှိ ပတ်လတ်ကျေးရွာမှ တွေ့ရှိရသည့် မွန်ပေမူကို အခြေပြု၍ မွန်နှင့် မြန်မာ ပေမူများ၊ ဦးကုလားရာဇဝင်၊ မှန်နန်းရာဇဝင်တို့နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကာ “ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း” ကို ပြုစုခဲ့ရာ နောက်အကျဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံး ကျမ်းအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်းကို ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရှင်းလင်းချက်များနှင့်တကွ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းမှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
နောင် ဆယ်နှစ် အကြာတွင်မှ မြန်မာဘာသာဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ပညာရေး မော်လမြိုင်မြို့ရှိ ကရင် ကေဘီအမ် အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ယူသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှု အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၌ မွန်မြန်မာယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း သုတေသနကျောက်စာ မနုဿဗေဒ ဆိုင်ရာများကို တင်ပြဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ပတ် သုံးလကြာ လှည့်လည်ခွင့် ရခဲ့သည်။
ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်၏ ဖိတ်ကြားမှုကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးက မလွှတ်၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုထံ စာရေးတင်ပြရာ ဦးနုအမိန့်ဖြင့် သွားခွင့်ရခဲ့သည်။
ဦးနုသည် သူ၏ကျေးဇူးရှင်ဟု အမြဲပြောသည်။
၁၉၆၇-ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သို့ ရှေးဟောင်းသုတေသန အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် သွားရောက်လေ့လာခဲ့ရသည်။
၁၉၈၆-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၃)ရက်နေ့တွင် အစိုးရဝန်ထမ်း အဖြစ်မှ အနားယူသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုတက္ကသိုလ်၌ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ စာအုပ် ၄ အုပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ရှိ Pacific Western တက္ကသိုလ်မှ ယဉ်ကျေးမှု မနုဿဗေဒ အထူးပြုဖြင့် B.Sc. နှင့် Ph.D. ဘွဲ့များကို ဂုဏ်ထူးနှင့် ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မွန်ဓမ္မသတ် ၁၁ မျိုးကို ကျမ်းပြုသဖြင့် ဥပဒေ ပါရဂူ (LL.D.) ဘွဲ့ကို ယင်းတက္ကသိုလ်မှပင် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
ဒေါက်တာ နိုင်ပန်းလှသည် အသက် ၇၀ နားနီးတွင်မှ အဆင့်မြင့်ဘွဲ့များကို ဆက်တိုက် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ် ဆရာဘဝ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုကီနာဝါကျွန်းရှိ မေယိုတက္ကသိုလ်၌ အမြဲတမ်း ပါမောက္ခအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဘာသာရပ်များကို ပို့ချပေးခဲ့သည်။
မြန်မာ့ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင်လည်း သုတေသနမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သေးသည်။
နောက်ဆုံးအချိန် သမိုင်းနှင့် မွန်-မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပညာရှင် ဒေါက်တာ နိုင်ပန်းလှသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ၂၀၁၀ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် လေဖြတ်ထားသည့် ဒဏ်ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၈၈ နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာ နိုင်ပန်းလှ ၏ ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း ကိုးကား Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ Category:မွန်လူမျိုးများ Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ။
ဦးအေးမြင့်ကို ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှာ ပဲခူးတိုင်း ကျောက်ဖူးကုန်း (က) ရပ်ကွက်နေ တောင်သူလယ်သမား မိဘများက မွေးဖွားခဲ့သည်။
ပညာရေး ၁၉၈၀ပြည့်နှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရှေ့နေဖြစ်လာသည်။
စေတနာ ရှေ့နေ ဦးအေးမြင့်သည် လယ်သမားများ မြေယာအသိမ်းခံရမှု၊ အဓမ္မလုပ်အားပေး စေခိုင်းခံရမှု၊ အရွယ်မရောက်သေးသူ ကလေးသူငယ်များကို စစ်တပ်အတွင်း ဆွဲသွင်းမှု စသည့် မတရားသည့် ကိစ္စများအတွက် အခကြေးငွေမယူဘဲ ဥပဒေအရ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
သေဒဏ် ချမှတ်ခံရခြင်း ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးတိုင်းမှ တောင်သူလယ်သမားများကို အစည်းအဝေးပွဲဟု လိမ်လည် ခေါ်ဆောင်ကာ တိုက်ပွွဲဖြစ်နေသည့် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာသို့ ပေါ်တာ အထမ်းသမားများအဖြစ် ပို့ခဲ့သည့်ကိစ္စကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ် (ILO) သို့ တိုင်ကြားခဲ့သည်။
ထိုကိစ္စနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ နိုင်ငံတော် ပုန်ကန်မှု စွဲချက်နှင့် ၂၀ဝ၃ ခုနှစ်တွင် သေဒဏ်ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၏ ဖိအားပေး တောင်းဆိုမှုများကြောင့် ၂၀ဝ၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။
သို့သော် ဦးအေးမြင့်၏ ရှေ့နေလိုက်ခွင့်လိုင်စင်ကိုမူ ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။
ထောင်ဒဏ် ထပ်မံ ချမှတ် ခံရခြင်း နောက် ၈ လအကြာတွင် ပဲခူးတိုင်း၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ် ဖောင်တော်သီကျေးရွာမှ မြေယာများ အဓ္ဓမ အသိမ်းခံခဲ့ရသည့် တောင်သူလယ်သမားများကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ်ရုံးသို့ ခေါ်ဆောင ်တိုင်တန်းခဲ့မှုကြောင့် ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် ထပ်မံ ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြန်သည်။
ILO ၏ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးမှုကြောင့် တနှစ်နီးပါး အကြာတွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။
လမ်းပြကြယ် အဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခြင်း ဦးအေးမြင့်သည် ၂၀ဝ၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် လမ်းပြကြယ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
လမ်းပြကြယ်အဖွဲ့ကြီးသည် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်အသီးသီးတွင် အဖွဲ့ဝင်အင်အား ငါးသောင်းကျော်အထိ တိုးပွား လာခဲ့သည်။
ရှေ့နေ၊ ဆရာဝန်၊ အင်ဂျင်နီယာများပါ ပါဝင်သည့် လမ်းပြကြယ်အဖွဲ့ကြီးတွင် ဦးအေးမြင့်သည် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။
ရှေ့နေလိုက်ခွင့်လိုင်စင် ရုပ်သိမ်း ခံထားရသော ဦးအေးမြင့်သည် ကုန်စိမ်းရောင်းသော ဇနီးသည်၏ ဝင်ငွေနှင့် နေထိုင်စားသောက်ရသည်။
ဖြစ်ရပ်များ ဇန်နဝါရီလ ၂ ဇန်နဝါရီ – ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နယူးဒေလီမြို့သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။
၉ ဇန်နဝါရီ – ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အဖွဲ့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၁၀-၁၆ ဇန်နဝါရီ – ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်မှ ကြီးမှူး၍ ရန်ကုန်နှင့် တစ်နိုင်ငံလုံး၌ လွတ်လပ်ရေး ဆန္ဒပြပွဲ ရက်သတ္တပတ်ကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
၁၃ ဇန်နဝါရီ – လန်ဒန်၊ အမှတ် ၁၀ ဒေါင်းနင်းလမ်းရှိ ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန်ရုံး၌ ဆွေးနွေးပွဲ စတင်ခဲ့သည်။
၁၅ ဇန်နဝါရီ – မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တို့ အစည်းအဝေး ပြုလုပ်ကာ မြန်မာဘက် ကြေညာချက်တင်သွင်းခဲ့သည်။
၁၆ ဇန်နဝါရီ – ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ် ဦးစီး၍ ဗန္ဓုလပန်းခြံတွင် လူထုတစ်သိန်းကျော် တက်ရောက်သည့် လွတ်လပ်ရေး ဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။
၁၉ ဇန်နဝါရီ – စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ အကယ်ဒမီ မောင်ဝဏ္ဏကို မွေးဖွားခဲ့သည်။
၂၁ ဇန်နဝါရီ – ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ် စပ်ဖများကောင်စီက အမှာစာ ၁ နှင့် ၂ ကို ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။
ဘကြီး ဘဘေ (ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်၊ ဘုရင်ခံအမှုဆောင်ကောင်စီဝင်) သည် အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။
၂၇ ဇန်နဝါရီ – လန်ဒန်၊ ဒေါင်းနင်းလမ်း အမှတ် (၁၀) တွင် “အောင်ဆန်း–အက်တလီ စာချုပ်” ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
၃၁ ဇန်နဝါရီ – ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် လန်ဒန်မှ မြန်မာသို့ ပြန်ထွက်ခွာခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ – ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မြန်မာသို့ ပြန်ရောက်။
ညပိုင်းတွင် အောင်ဆန်း–အက်တလီ သဘောတူညီချက်ကို ဖဆပလ အမှုဆောင်အစည်းအဝေး၌ တင်ပြပြီး အဖွဲ့ဝင်များလက်ခံကြောင်း ဆုံးဖြတ်။
၀၃-၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ – ဒုတိယပင်လုံအစည်းအဝေး ကျင်းပ။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်သို့ သတင်းစာဆရာများကို ဖိတ်ကြားပြီး လန်ဒန်ဆွေးနွေးပွဲအကြောင်း ရှင်းလင်း။
၄ ဖေဖော်ဝါရီ – အောင်ဆန်း–အက်တလီစာချုပ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက တိုင်းပြည်သို့ အသံလွှင့်အစီရင်ခံ။
၅ ဖေဖော်ဝါရီ – ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ချုပ် ဦးစီး၍ ကရင်ညီလာခံ ကျင်းပ။
အောင်ဆန်း–အက်တလီစာချုပ်သည် ကရင်အခွင့်အရေးကို ထိခိုက်စေသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကန့်ကွက်ပြီး ထိုအကြောင်းကို ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန်ထံ ပေးပို့။
ညီလာခံတွင် စောဘဦးကြီးအား ဘုရင်ခံအမှုဆောင်ကောင်စီမှ နုတ်ထွက်ရန် ဆုံးဖြတ်။
ထို့ပြင် တောင်တန်းဒေသ သဘောထားစုံစမ်းရေး အတွက် ဘုရင်ခံနေအိမ်တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်။
၇ ဖေဖော်ဝါရီ – ပင်လုံညီလာခံအတွင်း တောင်တန်းသားများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (SCOUHP) ဖွဲ့စည်း။
ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ကိုယ်စားလှယ်များ ပူးပေါင်း၍ ရှမ်းပြည်ကောင်စီအမှုဆောင်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း။
၈ ဖေဖော်ဝါရီ – ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပင်လုံသို့ ထွက်ခွာ။
၉-၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ – ဗြိတိသျှ လက်ထောက်အတွင်းဝန် ဘော်တွမ်မလီ၊ မစ္စတာ လက်ဝဒ်ခ်ျ၊ ဂျွန်လေဒင်တို့ ပင်လုံသို့ ရောက်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် တောင်တန်းဒေသခေါင်းဆောင်များ အပြင်းအထန် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး။
၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ – ဘုရင်ခံအမှုဆောင်ကောင်စီဝင် သခင်ဗစိန် နုတ်ထွက်။
၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ – ပင်လုံစာချုပ်ကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင် ၂၂ ဦး လက်မှတ်ရေးထိုး။
ဤနေ့ကို နောက်ပိုင်း “ပြည်ထောင်စုနေ့” အဖြစ် သတ်မှတ်၍ နှစ်စဉ် အထိမ်းအမှတ် ကျင်းပ။
၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ – ဘုရင်ခံအမှုဆောင်ကောင်စီဝန် ဦးစော နုတ်ထွက်။
၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ – ဂဠုန်ဦးစောနှင့် သခင်ဗစိန်တို့ ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်။
ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့ကို အစိုးရယာယီ အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း။
မတ်လ (၂၁) ရက် - လွတ်လပ်ရေးမှတ်ကျောက် ခေါင်းစည်းဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မိန့်ခွန်းကို ထုတ်လွှင့်။
ပင်လုံစာချုပ်ကို ဗြိတိသျှပါလီမန်က လက်ခံ အတည်ပြု။
ချီကာဂို ကွန်ဗင်းရှင်း (Chicago Convention) အား ပြဋ္ဌာန်း၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြို့ပြ လေကြောင်း အဖွဲ့ချုပ် ICAO ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံးသော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြုလုပ်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သော ဖဆပလအဖွဲ့သည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အမတ်နေရာ ၂၅၅ နေရာအနက် အမတ် ၂၄၈ နေရာရရှိခဲ့။
ဦးနု ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူမရှိ အမတ်အဖြစ် အရွေးချယ်ခံရ။
မေလ (၁၉) ရက် ဖ.ဆ.ပ.လ အဖွဲ့ချုပ် အမတ်များ ပဏာမ ညီလာခံကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖ.ဆ.ပ.လ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်၍ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ မူကြမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
(၂၅) ရက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံမှ မေယုသင်္ဘော လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
ဇွန်လ (၁၀) ရက် တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ပထမညီလာခံ စတင်ကျင်းပ။
(ညီလာခံတွင် အဖွဲ့ဝင် ရ၅ ဦးပါ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မတီကို ဖွဲ့စည်း ပေးခဲ့သည်။
) (၁၁) ရက်။
ဦးနုကို လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်။
တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်အစည်းအဝေး၌ ပြည်ထောင်စုထဲသို့ ပြည်နယ်အားလုံးပါဝင်ပြီး Plebiscite အများဆန္ဒခံယူပွဲနှင့် ခွဲထွက်ခွင့်ကို ဆုံးဖြတ်ရန်သဘောတူ။
ပထမတိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်၌ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံဖွဲ့စည်းရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက အဆိုတင်သွင်း။
အဖွဲ့ဝင် ရ၅ ဦးပါဝင်သော ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေမူကြမ်းကော်မတီကြီးနှင့် ဆပ်ကော်မတီများကို ဖွဲ့စည်း။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌသခင်နုကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်။
သခင်နုနှင့်အတူ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးကိုကိုကြီး၊ ဗိုလ်ထွန်းလင်းနှင့် ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးတို့ လိုက်ပါ။
ဇူလိုင်လ (၁၃) ရက်။
မြို့တော်ခန်းမကြီး၌ကျင်းပသော ပြည်သူ့အစည်းအဝေးကြီး၌ လက်ရှိတည်နေသော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် လွတ်လပ်ရေးကို တစ်နှစ်အတွင်းရစေရန် အာမခံကြောင်း လွတ်လပ်ရေးရလျင် လွတ်လပ်ရေးနှင့် ထိုက်တန်အောင် အလုပ်ကြိုးစားလုပ်စေလိုကြောင်း စသည်တို့ကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့။
ထိုမိန့်ခွန်းသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ နောက်ဆုံးမိန့်ခွန်းဖြစ်။
နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၅ မိနစ်၌ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အတွင်းဝန်များရုံး (ယခုဝန်ကြီးများရုံး) ၌ အစည်းအဝေးကျင်းပနေစဉ် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ ကက်ဘိနက်အဖွဲ့ဝင်များ လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။
ညနေပိုင်းတွင် ဦးနုက ဦးသန့်အား ခေါ်ယူ၍ ပြန်ကြားရေးဌာန၌ ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် တာဝန်ခန့်အပ်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအမှူး ပြုသော အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ လုပ်ကြံခံရပြီးနောက်တစ်နေ့ ၁၉၄၇၊ ဇူလိုင် ၂၀ တွင်ရန်ကုန်မြို့၊ ဆူးလေဘုရားအနီးရှိ ဖိုက်စကွဲယား (ယခု ဗန္ဓုလ)ပန်းခြံ၌ နိုင်ငံတော်ဈာပနဗဟိုကော်မတီဝင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ရန်ကုန်ခရိုင် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် မြို့မကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် သည် ကျောင်းသားနှင့်ပြည်သူတစ်သိန်းကျော်ကိုဦးဆောင်ပြီး "လူသတ်ဝါဒရှုတ်ချ ပွဲ" ကို စတင်ဦးဆောင် ကျင်းပခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့်ဆွေးနွေးပြီး သဘောတူညီခဲ့သည့်အချက်များကို ထုတ်ပြန်ကြေညာ။
မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးမည်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရကြေညာ။
တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် ဒုတိယညီလာခံကို စတင်ကျင်းပ။
ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်ကို လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်။
ဗြိတိသျှပါလီမန်အမတ် ဂျွန်ဒဗလျူဖရီးမင်း ခေါင်းဆောင်သော ကာကွယ်ရေးမစ်ရှင်အဖွဲ့ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာ။
ထိုအဖွဲ့မရောက်မီကာလကပင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်၌လည်း ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်လကျာ် ခေါင်းဆောင်သော ကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းထားခဲ့။
ဗြိတိသျှအစိုးရ ကာကွယ်ရေးမစ်ရှင်အဖွဲ့နှင့် မြန်မာနိုင်ငံယာယီအစိုးရ ကာကွယ်ရေးကော်မတီအဖွဲ့တို့ စတင်ဆွေးနွေး။
မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပေအသင်း ကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည်။
လကျာ်-ဖရီးမင်းချုပ်ဆို။
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာဝန်ကြီး လော့လစ္စတိုးဝဲလ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့် ဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်ခဲ့။
တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် တတိယညီလာခံ စတင်ကျင်းပ။
လွှတ်တော်ညီလာခံက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီးစဝ်ရွှေသိုက်ကို ယာယီသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့။
ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဦးတင်ထွဋ်ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာနိုင်ငံဘဏ္ဍာရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်။
ဝန်ကြီးချုပ်အက်တလီအမှူးပြုသော ဗြိတိသျအစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံပြီး ဘဏ္ဍာရေးကိစ္စများ အပြီးသတ်ဆွေးနွေးခဲ့။
အောက်တိုဘာလ (၁၂) ရက်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ဗိုလ်လကျ်ာနှင့် နိုင်ငံရေးအတွင်းဝန်ဗိုလ်ထွန်းလင်းတို့ အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာ။
ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချူပ် ကလဲမင့်အက်တလီနှင့် အတူ လွတ်လပ်ရေးသဘောတူညီမှုစာချူပ် နု - အက်တလီ စာချုပ်ကို ဦးနုဦးဆောင်သည့် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးက လန်ဒန်၌ လက်မှတ်ရေးထိုး။
ထိုစာချုပ်ကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးစာချုပ်ဟုလည်း ခေါ်ဆို။
စာချုပ်တွင် အချက် ၁၅ ချက်ပါဝင်ပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရက ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံကို လုံးဝလွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဟု အသိအမှတ်ပြုကြောင်း ဖော်ပြထား။
မြန်မာလွတ်လပ်ရေး စာချုပ်ပါအချက်အလက်များကို ရန်ကုန်မြို့၌ ထုတ်ပြန်။
နိုဝင်ဘာလ (၁) ရက် ဒီဇင်ဘာလ (၁) ရက်။
ပန်းချီဆရာ ဝသုန် မွေးဖွား။
စာရေးဆရာ မောင်ငြိမ်းသူ (ကြို့ပင်ကောက်) မွေးဖွား။
ဗြိတိသျှပါလီမန်၌ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးဥပဒေမူကြမ်းကို ထောက်ခံမဲ ၂၂၈ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ ၁၁၄ မဲဖြင့် အတည်ပြု။
မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှလည်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆုတ် ၉ ရက် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၄၈ ဇန်နနဝါရီ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးနေ့အဖြစ် ရွေးချယ်သတ်မှတ်။
) မွေးဖွားသူများ ၁၉ ဇန်နဝါရီ - မောင်ဝဏ္ဏ၊ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန် ဒါရိုက်တာဆု နှစ်ဆုရှင်နှင့် စာရေးဆရာ (၂၀၁၁ ကွယ်လွန်) ကိုးကား Category:၁၉၄၇ Category:၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်။
ပြဇာတ် (drama) ဟူသည် ဆိုလိုသည့်အဖြစ်အပျက် တစ်စုံတရာကို ပွဲကြည့်သူတို့တွင် စိတ်တွင် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာစေရန် လူကိုယ်တိုင်ထွက်၍ သရုပ်ဖော်ပြသရသည့် အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
en.wikipedia အိန္ဒိယ ပြဇာတ်တစ်ခု အဓိပ္ပာယ် ပြဇာတ်ဆိုသည့် စကားလုံးမှာ မြန်မာစကား 'ပြ' နှင့် ပါဠိပျက် 'ဇာတ်' စကား ၂ လုံးကို ပေါင်း ထားသောစကားရပ်ဖြစ်သည်။
' ပြ ' ဆိုသည်မှာ မျက်စိနှင့် မြင်ရအောင် ပြုလုပ်ပေးခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ ' ဇာတ် ' ဆိုသောစကားမှာ ဖြစ်ခဲ့ပြီးအရာနှင့် စပ်ဆိုင်သောဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ' ဇာတက' မှလာသည်။
ထိုကြောင့် ပြဇာတ်ဟူသည် အဖြစ်ကို ပြချက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မျက်စိဖြင့်ကြည့်ပြီး နားလည်ရသော အဖြစ်အပျက် (သို့မဟုတ်) ဇာတ်ကို ပြဇာတ်ဟုသမုတ်ကြသည်။
သမိုင်း ပြဇာတ်များသည် ရှေးပဝေသဏီခေတ်မှ ယခုတိုင် ဘာသာနိုင်ငံမရွေး၊ လူမျိုးမရွေး အသီးသီး မိမိတို့၏ထုံးစံဓလေ့အလျောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြသည်။
ရှေးနှစ်ပေါင်း ၆ဝဝ ခန့်က အီဂျစ်နိုင်ငံ နိုင်းမြစ်တစ်လျှောက်တွင် နတ်များကို ပူဇော်ပသရာ၌ ကခုန်ကြရာမှစ၍ ပြဇာတ်အခြေခံများ ပေါ်လာသည်။
အဗိုင်ဒေါ့၊ သို့မဟုတ် အိုဆိုင်းရစ်ခေါ် ပြဇာတ်သည် အိုဆိုင်းရစ်နတ်အကြောင်း သရုပ်ဖော်ပြသော အီဂျစ်ပြဇာတ် ဖြစ် သည်။
နတ်ကိုးကွယ်သည့်အလေ့သည် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ ဂရိနိုင်ငံသို့ ကူးစက်ခဲ့သည့် နည်းတူ၊ ယင်းကိုမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကပွဲများသည်လည်း ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ဂရိနိုင်ငံတွင် ဒိုင်အိုနိုင်းဆပ်ခေါ် ဗက်ကပ်နတ် အား ပူဇော်ပွဲများတွင် ကခုန်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။
ဂရိနတ်ပွဲများသည် ဆိုင်ရာနတ်ကွန်း သို့မဟုတ် အိမ်နေရာတည်း၌သာ ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ မြို့ရွာ လမ်းပေါ်ရှိ မြို့ရွာလမ်းပေါ်ရှိ လမ်းကြီး လမ်းငယ် အသွယ်သွယ်တို့တွင် လှည့်လည်ကခုန်ကြ ခြင်းသာဖြစ်သည်။
မကြာမီ ယင်းကခုန်ပွဲများအတွက် နတ်ချင်းများ တင်ကြိုရေးသားကြသည်။
တဖြည်းဖြည်းနှင့် ယင်းကခုန်ပွဲများသည် ယခင်ကထက် ပို၍ဇာတ်ဟန် ပါလာသည်။
ပါဝင်ကပြသူများသည် သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူအောင် ဝတ်စားဆင်ယင်ကြသည်။
နတ်အခန်းမှ ပါရသူသည် နတ်ဝတ်တန်ဆာဝတ်၍၊ တိရစ္ဆာန်အခန်းမှ ပါရသူသည် တိရစ္ဆာန်အဆောင်းကို ဆောင်းကြရသည်။
ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာအခန်းများတွင် သီဆိုရန် အထူး သီကုံးထားသော သီချင်းများကို ထိုသူတို့က သီဆိုကြရသည်။
ပထမသော် ကပြသူနှစ်ဦးခန့်သာ ရှိ၍ နောက် မကြာမီ တစ်ယောက်တိုးလာပြီးလျှင် အချီအချ စကားပြောဟန်များကို ထည့်သွင်းလာကြသည်။
ဂရိပြဇာတ်လောကတွင် ရှေးဦးပေါ်ပေါက်သူမှာ အက်စကိလပ် ဖြစ်သည်။
အက်စကိလပ် ခေတ် မတိုင်မီက ပွဲတော်များ၌ ဆိတ်ရေများ ဝတ်ဆင်ထားသူ တစုသည် ယိမ်းသားများပမာ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို သံ ပြိုင်သီဆိုပြီးနောက်က၍ ယိမ်းခေါင်းဆောင်က နတ်မင်း၏ အကြောင်း လင်္ကာတစ်ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုလေသည်။
သို့ရာတွင် အက်စကိလပ်ကမူ ယိမ်းခေါင်းဆောင် တစ်ဦးတည်း လင်္ကာရွတ်ရသည့်နေရာတွင် ဇာတ်ကောင် ၂ ဦး အပြန်အလှန် စကားပြောခန်းကို ထည့်သွင်းပေးသည်။
ထို့ပြင်ပြကွက်တခန်းတည်း မဟုတ်တော့ဘဲအခန်း ခွဲပြစေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ယခုပြဇာတ်သဘောမျိုး စတင်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဇာတ်ကောင်များသည် ဟန်အမူ အရာ သရုပ်မပါလှသဖြင့် အက်စကိလပ်သည် ပြဇာတ် ၉ဝ ခန့် ရေးခဲ့သည့်အနက် 'ပရိုမီးသယူးဗောင်း' ပြဇာတ်အပါအဝင် ပြဇာတ် ခုနှစ်ခုသာ ယနေ့တိုင် မပျောက်မပျက် ကျန်ခဲ့သည်။
အက်စကိလပ်နောက် ထင်ရှားသော ဂရိပြဇာတ်ဆရာကြီးမှာ ဆောဖကလီ ဖြစ်သည်။
သူသည် ပန်းချီဆရာလည်း ဖြစ်သည့်အလျောက် သူ့ပြဇာတ်များတွင် အခမ်းအနားတွင် ရှုခင်းများကို ထည့်သွင်းသရုပ် ဖော်ခြင်း ပြုလာသည်။
အိမ်အခမ်းအနား ပြချင်သည့်အခါ အိမ်တံခါးပေါက်ပုံ ရေးခြယ်၍ ပြရလေသည်။
ဆောဖကလီ၏ ပြဇာတ်များမှ ဇာတ်ကောင်များသည် ရှေးဇာတ်ကောင်များထက် ဟန်အမူအရာ ပါလာသော် လည်း သဘာဝကျရမည်ထက် ပိုလွန်းနေ၏။
သူသည်လည်း ပြဇာတ်ပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်ရေးခဲ့သည့်အနက် အီးဒီးပတ်ဘုရင် ပြဇာတ်အပါအဝင် ပြဇာတ်ခုနှစ်ခုသာ ကျန်ခဲ့သည်။
ဆောဖကလီနှင့် ခေတ်ပြိုင်လည်းဖြစ် ပညာပြိုင်ဖက်လည်းဖြစ်သော ယူရစ်ပီးဒီ၏ ပြဇာတ်များကား ဖတ်ရန်ရော ကပြရန်ပါ အထူးကောင်းမွန်သဖြင့် လူကြိုက်အလွန်များသည်။
ယူရစ်ပီးဒီးသည် သူ၏ပြဇာတ်များ၌ လွမ်းခန်းဖော်၍ အတော်အသင့် လွမ်းစေပြီးနောက် စိတ်ပေါ့ပါးသွားစေရန် တေးကဗျာသီဆိုသည့် အခန်းမျိုးကို ထည့်ပေးလေသည်။
သူသည် ပြဇာတ် ၉ဝ ရေးခဲ့သည့်အနက် ပြဇာတ် ၁၈ ခုမျှ ယနေ့တိုင် မပျောက်မပျက် ကျန်လျက်ရှိသည်။
ဂရိအသော ပြဇာတ်များသည် အလွမ်းပြဇာတ်များနောက်မှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ယင်းတို့သည်လည်း စက်တင်ဘာလ ကောက်သိမ်းပွဲတွင် ဆိုင်ရာနတ်မင်းအား ပူဇော်ပွဲမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။
ထင်ရှားသော အသောပြဇာတ်ရေး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများမှာ အယ်ရစ္စတော့ဖနီးနှင့် မီနန်ဒါတို့ဖြစ်သည်။
အယ်ရစ္စတော့ဖနီး၏ ပြဇာတ်များသည် ထိုခေတ်က ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတို့ကို သရော်ထားချက်များသည်။
မီနန်ဒါ၏ပြဇာတ်များသည် လူတို့၏ မိုက်မဲမှုကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။
မိန်မများ နိုင်ငံရေး၌ ဝင်စွက်သည်ကို မကြိုက်သော ထိုခေတ်က အမျိုးသမီးများ အသောဇာတ်ကို ကြည့်ခွင့်မရှိချေ။
ဂရိပြဇာတ်များ၏ ဇာတ်လမ်းသည် လူအများသိပြီးသော ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်မှ ဝတ္ထုသွားကို ဇာတ်အိမ်ဖွဲ့ကာ ကပြခြင်းဖြစ်သည်။
ဂရိတို့သည် ကြမ်းခန်းနှင့် သေကြေပျက်စီးခန်းမျိုးကို ပြသခြင်းမပြုဘဲ၊ ယင်းသည့် အခန်းမျိုးကို ကြေညာခြင်းဖြင့်သာ ပရိသတ်ကို သိရှိစေသည်။
ဇာတ်ကပြရာတွင် မိန်းမမင်းသမီးများမပါဝင်ဘဲ ယောက်ျားမင်းသမီးများသာ ကပြကြ၏။
အသောပြဇာတ်များတွင် ပါဝင်ပြသူများသည် ရယ်စရာကောင်းသော ကိုယ်ကျပ်လက်ပြတ် အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ပြီးလျှင် အချိုးမကျသော မျက်နှာဖုံးများ စွပ်ထားကြ၏။
အလွမ်းပြဇာတ် ကပြသူများကမူ ရှည်လျားသော အပေါ်အင်္ကျီဝတ်၍ ဝမ်းနည်းခြင်းကို ဖော်ပြသော မျက်နှာဖုံးများနှင့် အရပ်ထွက်လာစေသော ခုံမြင့်ဖိနပ်များကို ဝတ်ဆင်ကြ၏။
ဂရိနိုင်ငံကို ရောမလူမျိုးတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်သည့်အခါ ရောမတို့သည် ဂရိတို့ထံမှ အနုပညာ အတတ်မျိုးစုံကို အမွေခံရရှိလိုက်သည်။
ယင်းတို့အနက် ပြဇာတ်ပညာလည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ရောမလူမျိုးတို့ လက်ထဲ၌ ပြဇာတ်ပညာသည် တိုးတက်လာခြင်းမရှိချေ။
ယင်းခေတ်က ထင်ရှားခဲ့သော လက်တင်ပြဇာတ်ဆရာကြီး သုံးဦးမှာ ပလော့တပ်၊ တားရင်းနှင့် ဆီနီကာတို့ ဖြစ်သည်။
ပလော့တပ်နှင့် တားရင်းတို့၏ အသောပြဇာတ်များကို ရံဖန်ရံခါပင် စင်တင်ကပြသော်လည်း၊ ဆီနီကာ၏ အလွမ်းပြဇာတ်ကိုမူ တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ ကပြခြင်းရှိခဲ့ဟန် မတူချေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဂရိတို့သည် အလွမ်းဇာတ်ရော အသောဇာတ်ပါအားပေးကြသော်လည်း ရောမလူမျိုးတို့သည် စစ်၌ဝါသနာထုံသူများ ဖြစ်သည့်အလျောက် အလွမ်း ဇာတ်ကို မနှစ်သက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ရောမတို့သည် ဇာတ်ညွှန်းကောင်းမွန်ရေးထက် ဇာတ်ခုံအခင်းအကျင်း ကောင်းမွန်ရေးကို ပိုမိုဂရုစိုက်ကြရာ၊ ရောမပြဇာတ် အဆင့်အတန်းသည် တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားလေသည်။
ယခင်က ပူဇော်ပသမှုကို အခြေခံထား၍ ကပြခဲ့သော ပြဇာတ်များသည် မူးယစ်ပျော်ပါး စားသောက်ပွဲ တို့၌ အဝတ်ချည်းစည်းနှင့် ကချေသည်မများ ကပြအသုံးတော်ခံကြသည့် အဆင့်သို့ လျှောကျသွားလေသည်။
အေဒီ ၆ ရာစုနှစ်တွင် ရောမအင်ပိုင်ယာကို မြောက်ဘက်မှ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်သော လူရိုင်းတို့သည် ပြဇာတ်များကို လုံးဝပိတ်ပင်လိုက်ရာ၊ ယင်းခေတ်မှ နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ အတွင်း ဥရောပပြဇာတ်သမိုင်းတွင် အမှောင်ခေတ်ကြီးဖြစ်လေသည်။
သို့ရာတွင် ပြဇာတ်ညာဉ်ကား ရှင်းရှင်းပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ အငွေ့အသက်ရှိနေသေးသည်။
အနောက်တိုင်းပြဇာတ် ခရစ်နှစ် ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ စပိန်၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီစသော ဥရောပနိုင်ငံများ၌ သမ္မာကျမ်းဝင်ပုံပြင် ပြဇာတ်များကို ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဝင်းများအတွင်း၌ ဘုန်းကြီးများ ကိုယ်တိုင် စီမံ ခင်းကျင်းပြသရာမှစ၍ ပြဇာတ်ခေတ် ထလာပြန်သည်။
ယင်းမှ တစ်စတစ်စ ရာသီဥတုသာယာသောအခါ သမယဖြစ်သည့် မေဒေးနေ့နှင့် အီစတာပွဲတော်နေ့များတွင် ကျေးရွာသူ ကျေးရွာသားများသည် နီးရာမြို့စားကြီးများ၏ ရဲတိုက်များသို့ သွားရောက်ကာ ရော်ဗင်ဟု၊ မိတ်မာရီယန်၊ စိန့်ဂျော့နှင့် နဂါးစသော ပုံပြင်များကို ဇာတ်ခင်းကပြ ဖျော်ဖြေကြသည်။
မကြာမီ ယင်းသို့ကြပြဖျော်ဖြေမှုများသည် အယူဝါဒနှင့် ကင်းဝေးကာ အရပ်ပြဇာတ်သဘောသို့ သက်လျောကျဆင်းသွားကြ၏။
အပြန်အလှန် ပြောဆိုရာတွင်လည်း လက်တင် ဘာသာအစား အရပ်သုံးစကားများကိုသာ သုံးစွဲကြလေတော့သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသောပြဇာတ်သည် ၁၅၃၃-ခုနှစ်က နစ်ကလာတ် ဥဒါးရေးသော ရပ်ရွိုက်စတာဒွိုက်စတာ ပြဇာတ်သည် ရောမပြဇာတ်ဆရာကြီး ပလောတပ်၏ ပြဇာတ်များကို အတုခိုးထားခြင်းဖြစ်၍၊ ၁၅၆၁-ခုနှစ်က တောမတ်ဆက်ဗေးနှင့် တောမတ်နော်တန်တို့ ရေးသားသော 'ဂေါ်ဗိုးဒျု ' အလွမ်းပြဇာတ်သည် ရောမအလွမ်းပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီး ဆီနီကာ၏ အရေးအသားများကို အတုခိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။
သူသည် အကကျော် ရစ်ချက်ဗားဗေ့ စသည်တို့နှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ ဂလုပ်ဇာတ်ရုံကြီးပင် တည်ဆောက်ခဲ့၏။
ရှိတ်စပီးယားနှင့် ခေတ်ပြိုင်ထွန်းကားသော အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီးများမှာ ခရစ္စတိုဖာ မာလိုနှင့် ဗင်ဂျွန်ဆင်တို့ဖြစ်သည်။
မာလို၏ ဒေါက်တာ ဖော့စတပ်၊ တမ်းဗားလိမ်းစသော ပြဇာတ်များသည် လည်းကောင်း၊ ဗင်ဂျွန်ဆင်၏ ဗောလပုန်း၊ အဂ္ဂိရတ်ဆရာ၊ ဆိတ်ဆိတ်နေသော အမျိုးသမီးစသည့် ပြဇာတ် များသည်လည်းကောင်း ရှိတ်စပီးယား၏ ပြဇာတ်များနှင့် အပြိုင်အဆိုင် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။
အင်္ဂလန်၌ ရှိတ်စပီးယား၊ မာလိုနှင့် ဗင်ဂျွန်ဆင်တို့၏ပြဇာတ်များ ခေတ်စားနေချိန်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌လည်း ပြဇာတ်များခေတ်ကောင်းလျက် ရှိသည်။
ထယ်ဝါခန့်ညား၍ အသောမပါ၊ လွန်စွာ သဘာဝကျသော အလွမ်းဇာတ်များကို ရေးသားကြသူ ကော်နေးယီးနှင့် ရဆင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ အသော ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီး မော်လျဲသည်လည်းကောင်း ယင်းခေတ်ပေါ်ထင်ရှားသော ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီးများဖြစ်သည်။
ထိုခေတ်ပြင်သစ်ပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီးများသည် ရှေးထုံးစဉ်လာကို အင်္ဂလန် ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီးများထက် ပို၍လေးစားသမှုပြုသည်။
လိုပေးသေဗေးဂါ၊ ကာလဒေရွန်ဒေလာဗာကာ စသော စပိန်ပြဇာတ် ဆရာကြီးများသည်လည်း ယင်းခေတ်ပေါ် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများဖြစ်သည်။
ရှိတ်စပီးယားမရှိသည့်နောက် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ် အဆင့်အတန်းသည် ရုတ်ခြည်းနိမ့်ဆင်းသွားခဲ့သည်။
(၁၇)ရာစုနှစ်တွင် ထင်ရှားသော ပြဇာတ်ဆရာ ဂျွန်ဝက်ဗစတား၏အလွမ်း ပြဇာတ်များသည် ရှိတ်စပီးယား၏ အလွမ်းပြဇာတ်များနှင့် မယိုးမစွဲလိုက်ခဲ့သော်လည်း မှီသည်ဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ပေ။
ဗိုးမွန့်၊ ဖလက်ချာ၊ မက်ဆင်ဂျာ၊ ဖို့နှင့် မစ်ဒယ်လတန်တို့၏ ပြဇာတ်များသည်လည်း ဇာတ်ကွက်ကောင်း ဇာတ်ခန်းကောင်းများ ပါလင့်ကစား ရှိတ်စပီးယား ပြဇာတ်များကို မမှီနိုင်ကြပေ။
၁၈ ရာစုနှစ်များတွင် အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်ခေတ် အနည်းငယ်ပြန်လည် ကောင်းမွန်လာလေသည်။
ယင်းခေတ်၌ ထင်ရှားသော ပြဇာတ်ရေးဆရာများမှာ ဂိုးစမစ်နှင့် ရှရီဒန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဥရောပ ပြဇာတ် ဆရာကျော်များလည်း ထိုခေတ်တွက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
အီတလီမှ ကာလိုဂိုလဒိုးနီ၊ ပြင်သစ်မှ ဗော်လ တဲယား၊ ဂျာမဏီမှ ဂါတာတို့ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ပြဇာတ်အဆင့်အတန်းကား သဘင်မှုဂုဏ်ရသကင်းသည့် စီးပွားဖြစ် လုပ်ငန်းသဘောသို့ သက်လျောသွားလေတော့သည်။
၁၉ ရာစုနှစ်သည် ဒီမိုကရေစီစိတ်ဓာတ်များ ပြန့်ပွားသော ခေတ်၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် သိပ္ပံပညာရပ်များတိုးတက်ထွန်းကားသောခေတ်၊ ဆန်းသစ်သော စိတ်ကူး ဆန်းသစ်သော အကြံအစည်တို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးလျက် ရှိသော ခေတ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။
ရှိတ်စပီးယားမရှိသည့် အချိန်မှစ၍ မှေးမှိန်သွားခဲ့သော ပြဇာတ်ပညာ သည် လည်းထိုခေတ်တွင် အသက်ဝင်ထင်ရှားလာပြန်သည်။
ခေတ်ပေါ် ပြဇာတ်ဆရာကြီးများအနက် နော်ဝေးမှ ဟင်းနရစ်အစ်ဗဆင်နှင့် အိုင်ယာလန်မှ ဗားနတ်ရှောတို့သည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။
အစ်ဗဆင်သည် သူရေးသော ပြဇာတ်များတွင် ခေတ်အလျောက် ပြောင်းလဲလာသော အတွေးအခေါ် အယူအဆများနှင့် ဘဝအပြစ်မြင် စာပေများကိုသာ ရေးသားလေသည်။
ဗားနတ်ရှောသည် အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီးဖြစ်လျက် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်နေသော သဘောတရားများနှင့် အယူအဆများကွဲပြား မှုတို့ကို စကားလုံးပြောင်ပြောင်နှင့် ဘွင်းဘွင်းရေးတတ်သူ ဖြစ်သဖြင့် လူကြိုက်များ၏။
ဗားနတ်ရှောသည် ရှိတ်စပီးယားနောက် အထင်ရှားဆုံး ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီးတို့ ဖြစ်သည်။
တိုးတက်မှုများ ပြဇာတ်များ အဆင့်အတန်းမြင့်လာသလောက် ၁၉ ရာစုနှင့် ၂ဝ ရာစုနှစ်တို့တွင် အနောက်နိုင်ငံရှိ ဇာတ်ရုံများ၏ အသွင်အပြင်နှင့် အဆင်အယင်အခမ်းအနား များမှာ အထူးခေတ်မှီလာလေသည်။
ပထမတွင် လေထိုး ဓာတ်မီးများကို သုံးခဲ့ရာမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးများကို အသုံးပြုလာကြ၏။
လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးများ ထွန်းညှိထားပုံမှာလည်း ကြည့်ရှုသူ ပရိသတ်တို့၏ အာရုံ၌ အဝေးကြည့် အနီးကြည့်သဘောမျိုး ထင်မြင်လာစေရန် ဇာတ်ခုံ၏ အထက်မှလည်းကောင်း၊ အောက်မှလည်းကောင်း၊ ရှေ့တည့်တည့်မှလည်းကောင်း၊ ဘေးမှလည်းကောင်း ဆလိုက်မီးရောင်စုံတို့ဖြင့် အလင်းပေးကာ အထူးပနံရစေသည်။
ဇာတ်လမ်းတွင် ပါသောအခန်းအမျိုးမျိုးတို့အတွက် အခမ်းအနား အပြင်အဆင်များကို ရုတ်တရက် ပြောင်းနိုင်ရွှေ့နိုင် တင်နိုင် ချနိုင်ရန် ဆုံလည်များ၊ စက်ခလုတ်များဖြင့်လည်း စီမံထားရှိလေသည်။
အချို့ဇာတ်ခုံများမှာ အသေမဟုတ် အနိမ့်အမြင့်လိုသလို ရနိုင်အောင် အရှင်ပြုလုပ်ထား၏။
ထိုသို့သော အစီအစဉ်များကြောင့် လှပ၍ သဘာဝကျသော အခင်းအကျင်းတို့ကို လိုသလိုဖန်တီး၍ ယူနိုင်လေတော့သည်။
ပြဇာတ်အခမ်းအနား အဆင်အပြင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အယူအဆ ဝါဒနှစ်မျိုးကွဲပြားခဲ့ကြသည်။
ယူဆချက်တရပ်မှာ ပြဇာတ်သည် မျက်စိအာရုံ ခုံမင်ခံစားမှုအတွက် ဖြစ်သည့်အလျောက် ဇာတ်ခုံအဆင်အပြင် အ ခမ်းအနားမှာ အနုပညာပီပီ၊ လှလှပပရှိရမည်ဟူသော ယူဆချက်ဖြစ်သည်။
အခြားယူဆချက်မှာ ပြဇာတ်ကပြ ရာတွင်အပြင်လောက၌ တွေ့မြင်နိုင်သည်တို့ကို ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် တင်ပြနေရန်မလိုဘဲ ဇာတ်ကွက်ဇာတ်ကြောင်း ၏ရည်ရွယ်ချက်အနက်သဘောကိုသာ ပရိသတ်နားလည်ထင်မြင်ရန် အရေးကြီးသည်ဟူသော ယူဆချက်ဖြစ် လေသည်။
ထိုသို့ ပွဲကြည့်ပရိသတ်အား ဇာတ်အိမ်ဇာတ်ကွက်၏ အတွင်းသဘော ပေါ်လွင်စေရန် ဖော်ပြသည့် အတတ်ကို သရုပ်ဖော်အတတ်ဟု ခေါ်ကြ၍၊ ခေတ်သစ်ပြဇာတ်များတွင် ထိုအတတ်ကို ခပ်များများပင် အသုံး ပြုလာကြလေသည်။
အရှေ့တိုင်းပြဇာတ် အနောက်တိုင်း ပြဇာတ်များကဲ့သို့ပင် အရှေ့တိုင်းပြဇာတ်များသည်လည်း ကိုးကွယ်မှုအယူဝါဒနှင့် ယှဉ်၍ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
အရှေ့တိုင်းပြဇာတ်သည် အနောက်တိုင်း ပြဇာတ်မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာ ခြင်းမဟုတ်၊ မိမိနိုင်ငံအလေ့အထနှင့် မိမိပေါ်ပေါက်လာခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
၁၇ဝဝ ပြည့်နှစ် ကျော်လွန်သည့် အချိန်မှစ၍ အရှေ့တိုင်း ပြဇာတ်များသည် အနောက်တိုင်းပြဇာတ်လောကကိုပင် အနည်းငယ် အငွေ့အသက် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယပြဇာတ်များသည် ၂ ရာစုနှစ်မတိုင်မီကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဟန် တူသည်။
အယူဝါဒရေး ပွဲလမ်းသဘင်ဆိုင်ရာ ကပွဲများမှတစ်ဆင့် နန်းတွင်းပြဇာတ်များ ခေတ်စားလာခဲ့ရာ ၈ ရာစုနှစ်တိုင် ဖြစ်သည်။