kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၅၇ - ၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ်၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဂရက် (မြန်မာနိုင်ငံ)၊ အာရှ-အာဖရိကသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်၊ တရုတ်ဖြူကျူးကျော်မှုနှင့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားကော်မတီဌာနချုပ် ဘဏ္ဍာရေးမှူး၊ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ-ကိုးရီးယား မိတ်ဆွေဖြစ်အသင်း၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် Myanmar Export and Import Corporation (မြန်မာ့ထုတ်ကုန်သွင်းကုန်ကော်ပိုရေးရှင်း) ရုံးချုပ် အုပ်ချုပ်ရေး မန်နေဂျာတို့အဖြစ် ပါဝင် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တာဝန်မှ အနားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် မြန်မာပြည်တိုးတက်ရေး လူငယ်အဖွဲ့ချုပ်၌ နာယကအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး တပ်ပေါင်းစု ဖွဲ့စည်းရေး၊ ကြားဖြတ်အစိုးရ တောင်းဆိုရေးတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
အမျိုးသား နိုင်ငံရေးတပ်ပေါင်းစု (မနတ) တွင် နာယက လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု၏ ၁၈ ဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့ အာဏာဖီဆန်ရေး တရားပွဲ၌ အစိုးရအမိန့် ဥပဒေများမှာ အမြဲတစေ မှန်ကန်မှု မရှိ၍ အစိုးရနှင့် မပူးပေါင်းရေး၊ အကြမ်းမဖက်ရေး တို့ကို ဆွေးနွေး ဟောပြောခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရ တက်လာပြီးနောက် တစ်ကြိမ် ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ခံခဲ့ရသည်။
အင်္ဂလိပ်စာ နည်းပြဆရာအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ သမိုင်းသုတေသနစာတမ်း ရေးသားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကာ စာပေနယ်ဘက်တွင်လည်း ဆောင်းပါး အမြောက်အမြားနှင့် စာအုပ်များ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မကွယ်လွန်မီအထိ စာပေရေးသားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အမှတ် ၁၅၉/က၊ ရွှေတိဂုံ ဘုရားလမ်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။
စာပေရေးသားမှု သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် စာအုပ်များဖြစ်သော ပြည်သူချစ်တဲ့ မျိုးဆက်သစ်၊ လန်ဒန်ရောက် ပတ္တမြား ငမောက်၊ ရတနာပုံမှ ရတနာဂီရိသို့ စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် တော်ဖုရားကလေးထံမှ လူထုဒေါ်အမာမွေးနေ့များတွင် ချီးမြှင့်ပေးပို့ခဲ့သော ကဗျာများကို အမေရိကန်နိုင်ငံအခြေစိုက် ဓူဝံစာပေမှ "The Grand Old Lady"The Grand Old Lady ISBN 978-0-9788396-3-5ခေါင်းစဉ်ဖြင့် စုစည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ၂ဝဝ၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်မေနှင့် သမီးတော် ဒေဝီသန့်စင်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
အမှတ်တရ စာပေဆုပေးပွဲ တော်ဘုရားလေး(အောင်ဇေ) အမှတ်တရ စာပေဆု ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဒေသတွင်း ကဏ္ဍပေါင်းစုံ၊ နည်းပညာနှင့် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အစီအစဉ် ( အတိုကောက် BIMSTEC, ဘင်းမ်စတက်) သည် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဘင်းစတက်တွင် အောက်ပါ နိုင်ငံများ ပါဝင် ကြသည် - သမိုင်းကြောင်း ဘင်းမ်စတက် (BIMSTEC) ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘန်ကောက်မြို့၌ BIST-EC (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်း စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု) အမည်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထို့နောက်၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဘန်ကောက်၌ ကျင်းပသော အထူးဝန်ကြီးအဆင့် အစည်းအဝေး၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်လာပြီးနောက် အဖွဲ့အမည်ကို BIMST-EC (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်း စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် နီပေါနိုင်ငံက လေ့လာသူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နီပေါနှင့် ဘူတန်နိုင်ငံတို့ အပြည့်အဝ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးအနေဖြင့်၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပထမဆုံး ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် အဖွဲ့၏အမည်ကို BIMSTEC သို့မဟုတ် "ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဒေသတွင်း ကဏ္ဍပေါင်းစုံ၊ နည်းပညာနှင့် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အစီအစဉ်" (Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation) ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ရည်မှန်းချက်များ ဘင်းမ်စတက်အဖွဲ့၏မျှော်မှန်းချက်များ၊ ရည်ရွယ်ချက်များအားယင်းအဖွဲ့တည်ထောင်သည့်ဘန်ကောက်ကြေညာစာတမ်းတွင်အတိအလင်းဖော်ညွှန်းထားသည်။
ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ စက်မှု၊ နည်းပညာ၊ လူ့စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေး ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ စွမ်းအင်၊ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့်ပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစီမံချက်များ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းဖြင့် စီးပွားရေးလျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးမှုရရှိစေရေးအတွက် ပတ်ဝန်းကျင်ကောင်းဖန်တီးပေးရန်။
၊ တန်းတူရည်တူစိတ်ဓာတ်ဖြင့် ဒေသတွင်း စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို အရှိန်အဟုန် မြင့်တင်ရေးအတွက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်။
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအားလုံးအတွက် အကျိုးရှိမည့် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာကဏ္ဍများ၌ တက်ကြွစွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်နှင့် အပြန်အလှန်အကူအညီပေးရန်။
ပညာရေးနှင့်နည်းပညာကဏ္ဍများမှာ သင်တန်းနှင့်သုတေသန အကူအညီပေးခြင်းဖြင့် တစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံ ကူညီပံ့ပိုးကြရန်။
ပြည်သူတို့၏ လူနေမှုအဆင့်မြင့်တင်ရေးကို လက်တွေ့အကျိုးပြုစေမည့် အမျိုးသားစီမံကိန်းများကို အထောက်အကူပြုစေနိုင်သော ကြိုးပမ်းမှုများတွင် အကျိုးရှိစွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်။
ရည်ရွယ်ချက်၊ မျှော်မှန်းချက်ချင်းတူညီသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ၊ ဒေသဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများတွင် အကျိုးရှိစွာ နီးနီးကပ်ကပ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်။
ဒေသခွဲအဆင့်တွင် လက်တွေ့အကျိုးရလဒ် ဖြစ်ထွန်းစေနိုင်ပြီး အုပ်စုတွင်း ရရှိနိုင်သော စုပေါင်းအားကို အသုံးချနိုင်သည့် စီမံချက်များကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
thumb|ဆဋ္ဌမအကြိမ် ဘင်းမ်စတက်ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ ဘန်ကောက်မြို့၊​ ထိုင်းနိုင်ငံ BIMST-EC ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ကဏ္ဍ (၆) ရပ် စဉ်ကဏ္ဍခွဲဦးဆောင်နိုင်ငံ၁ကုန်သွယ်ရေးနှင့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကဏ္ဍဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၂နည်းပညာကဏ္ဍသီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၃ဆက်သွယ်ရေးနှင့်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍအိန္ဒိယနိုင်ငံ၄စွမ်းအင်ကဏ္ဍမြန်မာနိုင်ငံ၅ခရီးသွားကဏ္ဍအိန္ဒိယနိုင်ငံ၆ငါးလုပ်ငန်းကဏ္ဍထိုင်းနိုင်ငံ BIMST-EC ၏ ကုန်သွယ်ရေးနှင့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကဏ္ဍ အောက်တွင် သတ်မှတ်ထားသည့် ကဏ္ဍခွဲများ ကုန်သွယ်ရေးနှင့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအောက်တွင်အောက်ပါအတိုင်းကဏ္ဍခွဲ များအပေါ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအသီးသီးမှဦးဆောင်နိုင်ငံအဖြစ်ဆောင်ရွက် ရန်သတ်မှတ်ထားခြင်းကို နောက်ဆက်တွဲဖြင့်ဖော်ပြထားသည်။
စဉ်ကဏ္ဍခွဲဦးဆောင်နိုင်ငံကချည်မျှင်နှင့်အထည်လုပ်ငန်းသီရိလင်္ကာနိုင်ငံခဆေးနှင့်ဆေးဝါးဆိုင်ရာလုပ်ငန်းထိုင်းနိုင်ငံဂကျောက်မျက်ရတနာနှင့်လက်ဝတ်လက်စားထိုင်းနိုင်ငံဃသစ်သီးဝလံနှင့်ပန်းမာန်ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ငမွမ်းမံထားသောအစားအစာထိုင်းနိုင်ငံစအလိုအလျောက်ရွေ ့လျားနိုင်သော စက်ယန္တရားနှင့်အပိုပစ္စည်းအိန္ဒိယနိုင်ငံဆရာဘာ၊ကော်ဖီနှင့်လက်ဖက်ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဇအုန်းသီးနှင့်ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:အာရှအခြေစိုက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ။
တောင်သရက် (Taung-Thayet) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Swintonia floribunda ဖြစ်သည်။
တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အတိုကောက် တပခ) သည် ကေတုမတီမြို့အခြေစိုက် တပ်မတော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အဓိက တာဝန်မှာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ဘက်ခြမ်းဒေသများနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။
လက်ရှိ တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် (ကြည်း - ၂၉၄၀၇) (စတသ - ၃၉) ဖြစ်သည်။
သမိုင်း ၁၉၄၈ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးချိန်တွင် တပ်မတော်၌ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟူ၍ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ၂ခုသာရှိခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် စောကြာဒိုးဖြစ်သည်။
၁၉၄၈ခုနှစ် ၄လပိုင်းတွင် စစ်ဦးစီးချုပ်ရုံး (စစ်ရုံး)ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သင်းဖြစ်သည်။
၁၉၄၉ခုနှစ် ရောင်စုံသူပုန်ထကြွချိန်တွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇောဖြစ်သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ် ကူမင်တန်အရေးတွင် တောင်ပိုင်းမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇောအား မြောက်ပိုင်းသို့ရွှေ့ကာ မြောက်ပိုင်းမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် အေဒီဘလိတ်မှာ တောင်ပိုင်းရောက်လာခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ် အိမ်စောင့်အစိုးရဖွဲ့စည်းချိန်တွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ရွှေဖြစ်သည်။
၁၉၆၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ရွှေကို ထုတ်ပယ်လိုက်ကာ ၎င်းနေရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ဝင်းကို ခန့်ထားလိုက်သည်။
၁၉၆၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီး အာဏာပြန်လွှဲပြီးချိန်ဖြစ်သော ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်ကို အင်အားတိုးချဲ့သည့်အနေဖြင့် တောင်နှင့် မြောက် စစ်တိုင်း(၂)ခုအား နမခ၊ လပခ၊ ရတခ၊ နတခနှင့် ရပခ ဟူ၍ စစ်တိုင်း(၅)ခုသို့ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးအခြေစိုက် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အား ခွဲခြားကာ မုံရွာမြို့သို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။
တောင်ငူတွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ဟူ၍ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ပြည်) အခြေချ စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(ရွှေကျင်) အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (လိပ်သို) အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ဗိုလ်မှူးချုပ် စောကြာဒိုး (ကြည်း - ၅၁၀၇) (၂၂-၁၂-၁၉၄၇ မှ ၁၃-၄-၁၉၄၈) ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သင်း (ကြည်း - ၅၀၁၅) (၁၄-၄-၁၉၄၈ မှ ၅-၂-၁၉၄၉) ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော (ကြည်း - ၃၅၀၄) (၅-၂-၁၉၄၉ မှ ၇-၇-၁၉၅၃) ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒီအေဘလိတ် (ကြည်း - ၅၁၀၉) (၇-၇-၁၉၅၃ မှ ၂၅-၂-၁၉၅၉) ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ရွှေ (ကြည်း - ၃၅၀၅) (၂၅-၂-၁၉၅၉ မှ ၁၅-၂-၁၉၆၁) ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ဝင်း (ကြည်း - ၃၅၂၅) (၁၅-၂-၁၉၆၁ မှ ၁၁-၁၀-၁၉၆၁) ဗိုလ်ချုပ် အေးသောင် (ကြည်း - ၇၀၃၄) (ဗသက - ၁၃) ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြင့် (ကြည်း - ၈၆၄၂) (ဗသက - ၂၆) ဗိုလ်ချုပ် တင်အေး (ကြည်း - ၁၁၂၃၆) (စတသ - ၉) ဗိုလ်ချုပ် အောင်မင်း (ကြည်း - ၁၂၀၀၈) (စတသ - ၁၃) ဗိုလ်ချုပ် ကိုကို (ကြည်း - ၁၄၂၃၅) (စတသ - ၁၉) ဗိုလ်ချုပ် လှမင်း (ကြည်း - ၁၆၅၂၂) (စတသ - ၂၂) ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးထွဋ် (ကြည်း - ၁၇၅၄၀) (ဗသက - ၆၄) ဗိုလ်ချုပ် ညိုစော (ကြည်း - ၁၆၇၆၇) (စတသ - ၂၃) ဗိုလ်ချုပ် အောင်ကျော်ဇော (ကြည်း - ၁၇၄၄၄) (စတသ - ၂၄) ဗိုလ်ချုပ် မြတ်ကျော် (ကြည်း - ၁၈၉၅၉) ဗိုလ်ချုပ် မျိုးဝင်း (ကြည်း - ၁၉၇၁၄) ဗိုလ်ချုပ် ထိန်ဝင်း (ကြည်း - ၂၈၁၈၀) (စတသ - ၃၈) ဗိုလ်မှူးချုပ် ကြည်သိုက် (ကြည်း - ၂၉၄၀၇) (စတသ - ၃၉) ကိုးကား နောက်ထပ်ကြည့်ရန် ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ။
တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းက အချုပ်အထိန်းမရှိ၊ အကန့်အသတ်မရှိ အာဏာကုန် ကိုင်တွယ်၍ အုပ်ချုပ်စိုးမိုးသောစနစ်၊ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်ကို သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ယခုအခါ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းက အာဏာအလုံးစုံကိုင်၍ အုပ်ချုပ်လျှင်လည်း Autocracy ဟုပင် သုံးနှုန်းသည်။
ယင်းသို့ တဦးတည်းအာဏာရှင်စနစ် ကျင့်သုံးသော ခေါင်းဆောင်ကို အော်တိုကရက် (Autocrat) ဟုခေါ်သည်။
နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ အတွဲ (၁)၊ NCGUB ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:နိုင်ငံရေးဝါဒ။
သုပညာနဂရဆိန္နမင်းလက်ထက် သာသနာ သက္ကရာဇ် (၆၂၉) ခုနှစ်တွင် ဥတ္တရသီရိ မထေရ် စီရင်သည်ဟု ဆိုသော ကပ္ပါလင်္ကာရ ကျမ်း အလိုအရ မြန်မာ အက္ခရာတို့တွင် စာဖိုနှင့် စာမ ဟူ၍ အက္ခရာ နှစ်မျိုး ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ဂဠုန် ငှက်ဟု အမှတ်သညာပြုကြသော နေမင်းက ညွှန်းဆိုသည့် အက္ခရာများသည် စာဖိုအက္ခရာများဖြစ်ကြ၍ ကရဝိက် ငှက်ဟု အမှတ်သညာ ပြုကြသော လမင်းက ညွှန်းဆိုသည့် အက္ခရာများသည် စာမအက္ခရာများ ဖြစ်ကြသည်။
စာဖိုကို စဖို ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စာမကို စမ ဟူ၍လည်းကောင်း အသံထွက်လေ့၊ ရေးလေ့ ရှိကြသည်။
နေညွှန်းစာ နေသည် တစ်နေ့သုံးကြိမ် အက္ခရာပြသည်။
နေထွက်စ (ဂ) ငယ်ပုံ မွန်းတည့် (ဝ) လုံးပုံ နေဝင် (ဂ) ငယ်ပုံ လညွှန်းစာ လသည် တစ်လတွင် အက္ခရာ ငါးလုံးပြသည်။
လဆန်း ၃-ရက် (ဂ) ငယ်ပုံ လဆန်း ၈-ရက် (ဓ) အောက်ခြိုက် ပုံ လပြည့် (ဝ) လုံးပုံ လဆုတ် ၈-ရက် (ဗ) ထက်ခြိုက် ပုံ လကွယ်ခါနီး (ပ) စောက် ပုံ စမ (စာမ) အက္ခရာများတွင် မူလ စမ အက္ခရာ နှင့် ဓာတ်စမ အက္ခရာ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
မူလစမအက္ခရာတို့သည် ကာယ၊ သုခ၊ ပီယ၊ ဓနဟူသော သိဒ္ဓိ လေးပါးကို ပြီးမြောက်စေနိုင်သည်။
ဓာတ်စမ အက္ခရာများကား ဓနနှင့် ပီယဟူသော သိဒ္ဓိနှစ်ပါးကို ပြီးမြောက်စေနိုင်သည်။
ရှေးဆရာကြီးတို့သည် နေ၊ လ ပြ အက္ခရာများ၊ မူလ အက္ခရာများကို ယူ၍ (စ ဓ ဗ ဝ) ကာယ၊ သုခ၊ ပီယ၊ ဓန၊ သိဒွိကြီး ၄-ပါးကို စီရင်ကြသည်။
ထွက်ရပ်ပေါက် နိုင်၏။
မူလစမ လမင်းသည် မူလအက္ခရာ တစ်လုံး၊ ဘူတအက္ခရာ ၄ လုံး ပေါင်း (၅) လုံးကို တစ်လလျှင် (၅) ကြိမ်ပြသည်။
လဆန်း ၃၊ ၄ ရက်တို့တွင် လ၏သဏ္ဌာန်သည် “ဂ” အက္ခရာနှင့် တူ၏။
ယင်း “ဂ” အက္ခရာသည်ပင် လမင်းပြသော ဘူတ အက္ခရာဖြစ်သည်။
လဆန်း (၈) ရက်ခန့် ရောက်သောအခါ “ဓ” အက္ခရာပုံ မြင်ရသည်။
လပြည့်နေ့တွင်ကား လ၏အဝန်းကို အကုန်အစင် တွေ့ရသဖြင့် “ဝ” အက္ခရာ သဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
လဆုတ် (၈) ရက်ခန့်တွင် လသည် “ဗ” အက္ခရာနှင့် တူ၍ လကွယ်ခါနီးတွင် “ပ” အက္ခရာသဏ္ဌာန် တွေ့မြင့်ရ၏။
ယင်းသို့အားဖြင့် လမင်းပြသော အက္ခရာများမှာ “ဝ” အက္ခရာဟူုသော မူလအက္ခရာ တစ်လုံးနှင့် ဂ၊ ဓ၊ ဗ၊ ပ ဟူသော ဘူတ အက္ခရာ (၄) လုံးဖြစ်သည်။
လမင်းပြသည့် အက္ခရာ (၅) လုံးတွင် အစအက္ခရာ (၂) လုံးဖြစ်သော (ဂ၊ ဓ) နှင့် အဆုံးအက္ခရာ နှစ်လုံးဖြစ်သော ( ပ၊ ဗ ) တို့ သဘောချင်း တုူညီကြသည်ဟု ဆိုသည်။
အကြောင်းကား “ဂ” ကို လှန်လျှင် “ပ” ဖြစ်၍ “ဓ” ကိုလှန်လျှင် “ဗ” ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ယင်းအက္ခရာ (၅) လုံးတို့မှ “ဂ” နှင့် “ဗ” နှစ်လုံးကို ပယ်လျှင် ( ပ၊ ဝ၊ ဓ ) ဟူ၍ အက္ခရာ (၃) လုံးသာ ကျန်၏။
နေမင်းမှ အက္ခရာနှင့် လမင်းမှ အက္ခရာတို့ကို ပေါင်းလျှင် ( က၊ ဂ၊ ပ၊ ဝ၊ ဓ ) အက္ခရာ ငါးလုံး ရပြန်၏။
ထိုအက္ခရာ ငါးလုံးတွင် ဘူတ အက္ခရာများဖြစ်သော “က၊ ပ၊ ဓ ” အက္ခရာ သုံးလုံးကို အထက်အောက် လှန်လိုက်၍ ပြန်ပေါင်းလျှင် “ က၊ ပ၊ ဓ၊ ယ၊ ဂ၊ ဗ ” ဟူသော အက္ခရာ ခြောက်လုံး ရ၏။
မူလ အက္ခရာ “ဝ” နှစ်လုံး ပေါင်းလျှင် ရှစ်လုံး ရ၏။
ယင်းအက္ခရာ ရှစ်လုံးကို အထက်အောက် တန်းစီ၍ ထားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရ၏ - က၊ ပ၊ ဓ၊ ဝ ယ၊ ဂ၊ ဗ၊ ဝ ယင်းအက္ခရာ ရှစ်လုံးကို နံသင့်ကောက်၍ ပေါင်းလျှင် (၃၃) ရ၏။
က၊ ပ၊ ဓ၊ ဝ =၂+၅+၇+၄ = ၁၈ယ၊ ဂ၊ ဗ၊ ဝ =၄+၂+၅+၄ = ၁၅ ၃၃ ထို့ကြောင့် က၊ ပ၊ ဓ၊ ဝ၊ ယ၊ ဂ၊ ဗ၊ ဝ ဟူသော အက္ခရာ ရှစ်လုံးတို့သည် အတုမရှိသော အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည့် စမလေးလုံးတို့ကို ကောက်ယူရာ ကောက်ယူကြောင်းဖြစ်သည့် အခြေခံများ ဖြစ်သည်ဟု အဆို ရှိလေသည်။
ဓာတ်ကြီး (၄)ပါး ဂါထာ စဓဗဝ ဂါထာတော်၊ စမကြီး(၄)လုံး ဂါထာ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
စ က္ခုမာစရ မာစိဏ္ဏော၊ ဓ မ္မညူဓမ္မ သာမိကော။
ဗ လူပေတော ဗလဓရော၊ ဝ ရဒေါဒေတု မေဝရံ။
အနက် အဓိပ္ပာယ် ယောဇိနော၊ အကြင် ငါးမာရ်အောင်မြင် ဘုရားရှင်သည်။
စက္ခုမာ၊ စက္ခုငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော် မူပါပေ၏။
(ဝါ) ဉာဏ်မျက်စိအမြင် ကြည်လင်တော် မူပါပေ၏။
စရံ၊ စရဏ အကျင့်တရား တစ်ဆယ့်ငါးပါးကို။
အာစိဏ္ဏော၊မပြတ်လေ့ကျက် ကျင့်တော်မူပါပေ၏။
ဓမ္မညူ၊ တရားအားလုံးကို ထိုးထွင်းသိတော်မူပါပေ၏။
ဓမ္မသာမိကော၊ တရားရှင် ဖြစ်တော်မူပါပေ၏။
(ဝါ) တရားကို အစိုးရတော်မူ၏။
ဗလူပေတော၊ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါးတို့ကို ဆောင်တော်မူပေ၏။
ဝရဒေါ၊ မြတ်သောနိဗ္ဗာန်ဆုကို ပေးတော်မူတတ်၏။
သောဇိနော၊ ထိုသို့ဂုဏ် ပြည့်စုံထင်ရှား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။
မေ၊ ဘုရားတပည့်တော်အား။
ဝရံ၊ ကုသိုလ်ကြီးဟု မြတ်သောဆုကို။
ဒေတု၊ ကောင်းကျိုးမျိုးမှန် အကျိုးသန်အောင် ဧကန်ထုတ်ဖော် ပေးတော်မူပါစေသတည်။
၊ (ဝါ) ပေးတော်မူပါ့ အရှင်မြတ်ကြီးဘုရား။
တစ်နည်း အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း လည်း အနက် ပြန်ယူကြ လေ သည်။
-စ,ဓ,ဗ,ဝ, အက္ခရာတို့၏အဓိပ္ပာယ်-** စက္ကုမာစရ မာစိဏ္ဏော=စက္ခုတစ်ထောင်ကို အမြင်ဆောင်တော်မူသောမြတ်စွာဘုရား။
ဓမ္မညူဓမ္မသာမိကော=တရားအားလုံးကိုသိတော်မူသဖြင့် တရားပိုင်ရှင်ဖြစ်တော်မူသောမြတ်စွာဘုရား။
ဗလူပေတော ဗလဓရော=အားနှစ်ပါး, အားငါးပါး, အားတော်ဆယ်ပါးဖြင့်ပြည့်စုံတော်မူပေသောမြတ်စွာဘုရား။
ဝရဒေါဒေတုမေဝရံ=အောင်ဆုအမျိုးမျိုးကိုပေးတော်မူနှိင်သော အောင်ဆုပိုင်ရှင်မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးကို ရှိခိုးပါ၏-ဘုရား။
အကျိုး (ဘာဝနာတရားအားထုတ်သူတို့အတွက် သီလယူပြီး ရွတ်ဆိုလျင် လျင်မြန်စွာတရားတွေ့နိုင်သည့်ပြင် လောကီ၊ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာသော အကျိုးကို ပေးစေနိုင်သည်။
နေ့စဉ်ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာ ကြံ့ခိုင်ကျန်းမာမှု၊ ရောဂါဘယ နှင့် ကပ်ရောဂါများ၏ ဘေးမှ ကင်းဝေးစေနိုင်သည်။
စိတ်လေလွင့်ခြင်း၊ ဦးခေါင်းမကြည်လင်ခြင်း၊ တွေဝေခြင်းတို့ကိုပင် ပျောက်ကင်းစေသော ဂါထာတော်ဖြစ်သည်။
) စန်းသမိန်“ အစွမ်းထက်ဂါထာတော်များ” ပညာအလင်းပြ“ ဗုဒ္ဓပရိတ်တော် နှင့် အန္တရာယ်ကင်းဂါထာပေါင်းချုပ်” ကျမ်းကိုး Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ Category:လောကီအစီအရင်များ။
အောင်သက်ထူး ငယ်စဉ်ဘဝ ၁၉၅၄ ခု၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်တွင် ညောင်လေးပင်မြို့တွင် အဖ တပ်ကြပ်ကြီး အေးမောင် (ငြိမ်း)၊ အမိ ဒေါ်ကြည်တို့ မွေးဖွားသည်။
၁၉၆ဝ - ၁၉၇၂ ပုသိမ်မြို့ ဘီဘီအမ်ကျောင်း (နောက် အထက - ၃) တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းထိ သင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၇၃ - ၁၉၇၆ ပုသိမ်ကောလိပ်၊ ၁၉ဝဝ - ဝ၁ တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူ သင်တန်း၊ ၁၉၈၂ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မဟာဝိဇ္ဇာ နောက်ဆုံးတန်း (မြန်မာစာ) တက်ခဲ့သည်။
စာပေရေးရာ ၁၉၈၂ တွင် မိုးဝေနှင့် ရူမဝ မဂ္ဂဇင်းများမှ တဆင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၈ တွင် ဆရာ နတ်နွယ်နှင့် တွဲ၍ နွယ်နီ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၉၉ - ၂ဝဝဝ ရနံ့သစ်၊ မိုး၊ မုခတို့တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။
မိသားစု ၁၉၈၁ တွင် ဒေါ်ခင်ဆွေရီနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။
လရောင်ဝေး၊ လပြည့်ဝေး၊ လမင်းဝေး သားသုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။
စာပေဆု ၁၉၉၈ ခုတွင် ဖြူးမိတ်ဆွေများ စာကြည့်အသင်း ကဗျာဆု ရရှိသည်။
နိုင်ငံရေး စာပေနှင့် နိုင်ငံရေး ယုံကြည်ချက်များ၊ လွတ်လပ်ခွင့်များအတွက် ၎င်း၏ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ၁၉၇၆ မှ ၁၉၇၉၊ ၁၉၈၈ နှင့် ၁၉၈၉-၉၁ နှစ်များတွင် အာဏာရှင်တို့က ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိခြင်း ၂ဝဝ၇ ခုနှစ်၊ သံဃာတော် အရှင်သူမြတ်များ ဦးဆောင်သည့် စက်တင်ဘာ ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးမှာ တက်ကြွစွာ ပါဝင် ထောက်ခံ အားပေးခဲ့သဖြင့် ထိုင်း - မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် ရရှိသဖြင့် ယခုအခါ အမေရိကားမှာ နေထိုင်နေရင်း ပြည်ပမှာ ထုတ်ဝေနေတဲ့ စာစောင်များနှင့် မြန်မာပိုင်း ရေဒီယို အသံလွှင့် အစီအစဉ်များတွင် စာပေရေးရာနှင့် နိုင်ငံရေးရာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက် ရှိသည်။
မိုးမခ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့၏ ပင်တိုင် စာရေးဆရာတဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။
right|thumb| ဝန်းသို (ဝဵင်းသိူဝ်)စော်ဘွားကြီး (English: Saopha of Waing Hso)စဝ်အောင်မြတ် ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး စဝ်အောင်မြတ် (ဗမာ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၃ - ၁၃၂၆) သည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပထမဆုံးတော်လှန်ရေးရှမ်းစော်ဘွား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ စဝ်အောင်မြတ်ဖြစ်သည်။
(ဝိန်းဆေ စဝ်ဖှ) စဝ်အောင်မြတ်ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။
ငယ်ဘဝ ဦးအောင်မြတ်ကို ၁၂၂၃ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ မွန်းတည့်အချိန်တွင် အဖ မင်းလှသမန္တရန်အောင်ဘွဲ့ခံ ဝန်းသိုစစ်ကဲ ဦးရွှေသားနှင့် အမိ ဒေါ်ဒွေးဖြူ ခေါ် သုဝဏ္ဏကာယဒေဝီတို့မှ ဖွားမြင်သည်။
ငယ်စဉ်က ဝန်းသိုဆရာတော် ဦးဂုဏထံတွင် မိဘများက အပ်နှံ၍ စာပေပညာ သင်ကြားစေခဲ့ရာ ကျမ်းဂန်များတတ်မြောက်၍ သာမဏေဘောင်သို့ ဝင်ခဲ့သည်။
၁၂၂၈ ခုနှစ် တန်‌ဆောင်မုန်းလတွင် မောင်အောင်မြတ် အသက်ငါးနှစ်အရွယ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးရွှေသားအား မဟာဝံသရာဇာ သိုဟုံ ဘွား ဟူသောဘွဲ့ကို အပ်နှင်းလျက် ဝန်းသိုစော်ဘွားအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဦးအောင်မြတ် အရွယ်ရောက်လျှင် သူ၏ဆန္ဒအတိုင်း ဖခင်ဖြစ်သူ ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး ဦးရွှေသားက ကင်းဝန်မင်းကြီးဦးကောင်းထံတွင် အပ်နှံ၍ ထီးသုံးနန်းသုံး တရားဥပဒေ ပညာရပ်များနှင့်တကွ အပ်ချုပ်မှုရေးရာများကို သင်ကြားစေသည်။
သီပေါမင်းတရားထံတွင်လည်း ကွမ်းရေတော်ကိုင်အဖြစ် အမှုထမ်းရသည်။
ထို့ကြောင့် ဦးအောင်မြတ်သည် စာပေကျမ်းဂန် ဗဟုသုတတို့၌လည်းကောင်း၊ ရှေးဟောင်းအနုပညာ၊ ရာဇဝင်၊ ဗေဒင်ကျမ်းတို့၌လည်းကောင်း၊ ကဗျာ လင်္ကာများ၌လည်းကောင်း၊ အုပ်ချုပ်မှုရေးရာများ၌ လည်းကောင်း ကျွမ်းကျင်ခဲ့လေသည်။
၁၂၄၃ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလပြည့်ကျော် ၃ ရက်နေ့တွင် မိုးကောင်းမြို့ဝန်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်းခံရသည့် ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးရွှေသား၏ နေရာဖြစ်သော ဝန်သိုစော်ဘွားအဖြစ် သီပေါမင်းတရားကြီးက ဦးအောင်မြတ်အား ခန့်အပ်၍ မဟာဝံသသီရိဇယသိုဟုံဘွား ဟူသော ဘွဲ့ကိုလည်း ပေးသနားသည်။
ဝန်းသိုမြို့သည် နေပြည်တော်နှင့် အတန်ဝေးသော မြို့ဖြစ်သည်။
အအုပ်အချုပ်မကောင်းလျှင် နယ်ခြားနိုင်ငံရေးပြဿနာ အချိန်မရွေးပေါ်နိုင်သည်။
မီးဝေးချိပ်မာ ဆိုသကဲ့သို့ လူဆိုးပရက္ခတို့ အတန်သောင်းကျန်းသောနေရာ ဖြစ်သည်ဟုလည်း ကြားသိရပေရာ လက်ရုံးရည်ပြည့်သော မောင်အောင်မြတ်နှင့် သင့်လျော်သည်ဟု ကင်းဝန်မင်းကြီးဦးကောင်းက သူ၏မှတ်တမ်း၌ ရေးသားထားသည်။
ဝန်းသိုစော်ဘွား အဖြစ်ခန့်အပ်ခြင်း ခံရစဉ်က ဦးအောင်မြတ်သည် ၂၃ နှစ်သာရှိသေးသည်။
ဦးအောင်မြတ် စော်ဘွားဖြစ်ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် မိုးညှင်းဒေသတစ်လျှောက်၌ ဗိုလ်ဝခေါင်းဆောင်သော သူပုန်များထကြွလေသည်။
လူအင်အား သုံးထောင်ကျော် လေးထောင်နီးပါးရှိသော သူပုန်တို့အား နှစ်ထောင်မျှလောက်သော အင်အားစုနှင့် ဦးအောင်မြတ်သည် အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းနိုင်ရုံမက သူပုန်ဗိုလ် ဗိုလ်ဝကိုပါအသေဖမ်းမိခဲ့ရာ သီပေါမင်းတရားကိုယ်တိုင် အားရတော်မူလှသဖြင့် မောရိယ မဟာဝံသသီရိသုဓမ္မရာဇာ ဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ထပ်မံခြီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ထိုနှစ်တွင် စကားစော်ဘွားကြီး၏ သမီးတော် မှန်နန်းအပျိုတော် စဝ်ရွှေကြည်နှင့် လက်ထပ်လေသည်။
စော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်သည် ဝန်းသိုမြို့တွင် ဟော်နန်းရှိသော်လည်း နယ်ပယ်ငြိမ်သက်ရေးကို ရှေးရှု၍ ဝန်းသိုအနောက်မြောက် မိုင် ၃ဝကျော်ဝေးသော ပင်လည်ဘူးမြို့၌ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည်။
၁၂၄၇ ခုနှစ်တွင် တတိယ အင်္ဂလိပ်- မြန်မာ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားလုနီးအချိန်တွင် တိုင်းရေးပြည်ရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်လာသဖြင့် သတင်းမှန် ရရှိစေရန် ဦးအေင်မြတ်သည် နေပြည်တော်သို့ အထောက်တော်များ စေ လွှတ်စုံစမ်းစေသည်။
နေပြည်တော်မှလည် အင်္ဂလိပ်တို့အား တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် စစ်သားများစုဆောင်းရန် စာချွန်တော်ရောက်လာသဖြင့် လက်နက် လူသူ အသင့်စုဆောင်းလျက်ရှိသည်။
အထောက်တော်များ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ သီပေါဘုရင် ပါတော်မူပြီ ဖြစ်ကြောင်းကြားသိသဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့အား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရန် ကြိုးစားလေသည်။
သို့ရာတွင် အင်္ဂလိပ်တို့အား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုဘဲ ငြိမ်သက်စွာနေရန် ကင်းဝန်မင်းကြီးထံမှ အမိန့်လွှာတစ်စောင်ရောက်လာရာ အဖကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆရာသမားကဲ့သို့လည်းကောင်း လေးစားအပ်သော မင်းကြီးအမိန့်ဖြစ်သဖြင့် ခက်ထန်သော စစ်စိတ် စစ်မာန်တို့သည် ရဲရဲညီးသည့်မီးခဲကို ပြာဖုံးသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။
အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ကား ဝင်ရောက်ခြင်းမပြုဘဲ သစ်လုပ်ငန်း၊ စပါးလုပ်ငန်းများကိုသာ လုပ်ကိုင်၍နေလေသည်။
ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး ဦးစီးလုပ်ကိုင်နေသော သစ်လုပ်ငန်းထွန်းကားရာနေရာကို မိမိတို့သာရရှိလျှင် ချက်ချင်းချမ်းသာနိုင်သည်ဟု စိတ်ကူးမိသူများက ဦးအောင်မြတ်သည် စီးပွားရေးကို ဖိဖိစီးစီးလုပ်ကိုင်၍ ငွေကြေး စုဆောင်းကာ တော်လှန်ပုန်ကန်ရန် အကြံပြုနေသည်ဟု အင်္ဂလိပ်အရာရှိများအား ချောပစ်စကားပြောဆိုကြသည်။
ထိုအခါ ဦးအောင်မြတ်ကို နေပြည်တော်သို့ ခေါ်ယူစစ်ဆေးလိုကြောင်း ကင်းဝန်မင်းကြီးအားအကြောင်းကြား သဖြင့် ကင်းဝန်မင်းကြီးက ဦးအောင်မြတ်ကို မန္တလေးနေပြည်တော်သို့ လာရောက်ရှင်းလင်းရန် ဆင့်ခေါ်လေသည်။
သို့ရာတွင် ဦးအောင်မြတ်က အရှင် သခင်များမရှိသည့်နောက် နေပြည်တော်သို့ မလာရောက်လိုတော့ကြောင်း၊ တစ်ပါးကျွန် မခံလိုတော့ကြောင်း၊ အင်္ဂလိပ်မင်းနှင့်တကွ အင်္ဂလိပ်မင်း ကိုယ်စားလှယ်တို့ကိုလည်း အရိုအသေမပြုတော့ကြောင်း အကြောင်းပြန်လိုက်သည်။
ယင်းသို့ စာပြန်ကြားပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်များ လာရောက်တိုက်ခိုက်ပါက အသင့်ဖြစ်စေရန် ဝန်းသိုမြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ သစ်တပ် မြို့ရိုးများ ဆောက်ခြင်း၊ ကင်းများအထပ်ထပ်ချခြင်း၊ လူသူလက်နက် စုဆောင်းခြင်းပြုသည်။
မက္ခရာမင်းသားကြီး၏သားတော် ထိပ်တင်ရန်ပိုင်နှင့် မှူးမတ်တစ်စုသည် အင်္ဂလိပ်တို့အား တိုက်ခိုက်ရာမှရှုံးနိမ့်၍ ဦးအောင်မြတ်၏ဖခင် ဦးရွှေသား၏အကူအညီဖြင့် ယူနန်နယ်သို့ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရာ ဦးရွှေသားကို တော်လှန် ပုန်ကန်မှု အားပေးသည်ဟုဆိုကာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့က ဖမ်းဆီးရန် အမိန့်ထုတ်ကြောင်း ဦးအောင်မြတ်သိသောအခါ ဖခင်ရှိရာ မိုးကောင်းမြို့သို့သွားရောက်၍ အခြေအနေကို ဆွေးနွေးသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့ကား ဦးအောင်မြတ်တို့ သားအဖကို မဖမ်းသေးဘဲ ကင်းဝန်မင်းကြီးကို ဖျောင်းဖျနားချရန် စေလွှတ်လိုက်သည်။
သို့ရာတွင် ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်သည် မိုးကောင်းသို့ သွားနေခိုက်ဖြစ်သဖြင့် ကင်းဝန်မင်းကြီးသည် ဦးအောင်မြတ်နှင့်မတွေ့ဘဲ မန္တလေးသို့ ပြန်ခဲ့ရသည်။
ကင်းဝန်မင်းကြီးမှတစ်ဆင့် စေ့စပ်မရသဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဦးအောင်မြတ်၏ငယ်ဆရာ ဝန်းသိုဆရာတော် ဦးဂုဏမှတစ်ဆင့် ဝန်းသိုစော်ဘွားနှင့် စေ့စပ်ပြန်သည်။
သို့သော်လည်း အင်္ဂလိပ်တို့ ကျွန်အဖြစ်မခံလို၊ အင်အားပြည့်လာသည့်တစ်နေ့ မန္တလေးကို တိုက်ခိုက်ယူပါမည်ဟု ဆရာတော်အား လျှောက်ထားလေသည်။
နောက်ဆုံး စေ့စပ်မရသည့်အဆုံး၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ချွန်းတောင်းမြို့အုပ်နှင့် အခွန်ဝန် ဦးစံတို့ကို စစ်တပ် တစ်တပ်နှင့် စေလွှတ်လိုက်သည်။
ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်သည် အင်္ဂလိပ်တို့လွှတ်လိုက်သော တပ်များကို မှန်ကင်းတောင်စခန်းမှ ဆီးကြိုတိုက်ခိုက်ရန် ချီတက်သည်။
မှန်ကင်းတောင်စခန်းတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်များနှင့် ဝန်းသိုစော်ဘွားတပ်များ တွေ့ဆုံတိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ အင်္ဂလိပ်တို့ ဆုတ်ခွာရသည်။
တိုက်ပွဲဖြစ်ရာ မှန်ကင်းတောင်စခန်းတွင် ယခုတိုင် အမှတ်အသား စိုက်ထူထားသော ကျွန်းတိုင်ကြီး တစ်တိုင်ရှိသည်။
ကောလင်းမြို့ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာသွားသော အင်္ဂလိပ်တပ်များကို ဝန်းသိုစော်ဘွားတပ်က လိက်လံတိုက်ခိုက်ရာ အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ စစ်ဗိုလ်တစ်ဦးနှင့် တပ်သားသုံးဦး ကျဆုံးခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်တပ်များလည်း ကောလင်းမြို့မှ ဆုတ်ခွာရသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်၏အမည်သည် အင်္ဂလိပ်မင်းများအုပ်ချုပ်သည့် မန္တလေးမြို့မှသည် အောက်ပြည်ဒေသ ရန်ကုန်မြို့အထိ ကျော်ကြားခဲ့သည်။
အရေးရှုံးနိမ့်၍ ဆုတ်ခွာနေရသော အင်္ဂလိပ်တပ်များကို ကူရန် ၁၂၅၂ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကသာမှ ဗိုလ်နစ်စဗက် ဦးဆောင်သော အမှတ် ၂ဝ ခြေလျင်တပ်ရင်းနှင့် ရွှေဘိုမှ ဗိုလ်ကြီးကေရီ ဦး ဆောင်သော မြင်းတပ်များ ရောက်ရှိလာသဖြင့် ကောလင်းမြို့သို့ ပြန်၍ချီတက်လာကြပြန်သည်။
ဝန်းသိုစော်ဘွား ဦးအောင်မြတ်သည် သူ၏ ဝန်းသိုတပ်များနှင့်အတူ ဖခင်ဖြစ်သူ မိုးကောင်းမြို့ဝန်၏ တပ်များနှင့်ပါ ကောလင်းသို့ အပြင်းချီတက်ကာ အင်္ဂလိပ်တပ်များကို တိုက်ခိုက်သည်။
သို့ရာတွင် အင်အားချင်းမမျှသဖြင့် ရုတ်တရက် မြို့သို့မချဉ်းကပ်သေးဘဲ မြို့ပြင်မှသာဝန်းရံနေ၍ ချောက်လှန့်ပြီးလျှင် အင်္ဂလိပ်တပ်များကို တောထဲသို့မျှားခေါ်သည်။
ယင်းတိုက်ပွဲတွင် နှစ်ဖက်စလုံးမှ အကျအဆုံးဒဏ်ရာရသူများသည်။
လက်နက်အင်အား လူအင်အားမမျှသဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသော်လည်း ဝန်းသို တပ်များသည် အင်္ဂလိပ်တို့ကို အကြိမ်ကြိမ်ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုများပြု၍ ထိုနယ်မြေဒေသတစ်ဝိုက်၌ တိုက်ပွဲများဆက်လက်ဖြစ်ပွားသည်။
အဂ‡လိပ်တို့ အတွက် ရွှေဘိုမြို့မှ နောက်ထပ်တပ်များ စစ်ကူလာရောက်လာရာ ဝန်းသိုတပ်များသည် တဖြည်းဖြည်းဆုတ်ခွာရင်း ကျိုင်းခွင်တောင်ကုန်း၌ တပ်စွဲ၍ အခိုင်အမာခုခံရာ အင်္ဂလိပ်တပ်များ မကပ်နိုင်အောင် ရှိလေသည်။
အဝေးမှ အမြောက်သေနတ်များဖြင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက ပစ်ခတ်သော်လည်း ခပ်ဝေးဝေးမှ လှမ်းပစ်ရသဖြင့် ဝန်းသိုတပ်များ အထိအခိုက်နည်းသည်။
နောက်ဆုံး၌ ကျိုင်းခွင်တောင်ကုန်းကို ပတ်၍စီးသော ဒေါင်းမြူချောင်းကို အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် အကျအဆုံးများစွာနှင့်ဖြတ်ကူးကာ ဝန်းသိုတပ်များကို အနီးကပ် တိုက်ခိုက်ကြသည်။
ဝန်းသိုစော်ဘွား၏တပ်များသည် အတော်ကြာကြာ ခုခံတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် တောင်ကုန်းတစ်ဖက်မှ အင်္ဂလိပ်တပ်များကို ဖောက်ထွက်၍ ဝန်းသိုမြို့သို့ဆုတ်ခွာသည်။
ကျိုင်းခွင်တိုက်ပွဲတွင် နှစ်ဖက်စလုံးမှ အပျက်အစီးများသည်။
အင်္ဂလိပ်စစ်သားသုံးဦး ကျဆုံးသည့်နေရာတွင် ကျောက်တိုင်တစ်ခု စိုက်ထူထားရာ ယခုတိုင် တွေ့နိုင်သေးသည်။
ကျိုင်းခွင်တောင်ကုန်းမှ ဆုတ်ခွာသည့် နေ့တွင်ပင် ရေဦးမြို့နယ်မှ ဗိုလ်ကြီး ဟတ်ချင်ဆန်ဦးဆောင်သော အင်္ဂလိပ်စစ်ပုလိပ်တပ် တစ်တပ်နှင့် ဥက္ကံမြို့နားရှိ မိုးနန်းကျောင်းတွင် တပ်စွဲနေသော ဝန်းသိုတပ်များ တိုက်ပွဲ အပြင်းအထန်ဖြစ်ပွားသည်။
ထိုတိုက်ပွဲတွင် စော်ဘွားကြီး၏ တပ်မှ ၂၇ ယောက်ကျဆုံးသည်။
အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ် ဗိုလ်ကြီးဟတ်ချင်ဆန်လည်း ဦးခေါင်းတွင် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာနှင့်ပင် မကြာမီသေဆုံးခဲ့သည်။
တပ်သားခုနစ်ယောက် ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာရ၍ တစ်ဦးကျဆုံးသည်။
လက်နက်အင် အား၊ လူအင်အားချင်း မမျှပါဘဲလျက် သူ့ကျွန်မခံလိုသော မျိုးချစ်စိတ် ဓာတ်ဖြင့် ဝန်းသိုစော်ဘွားကြီး ဦးအောင်မြတ်သည် အင်္ဂလိပ်တို့ကို ဝန်းသို၊ ကောလင်း၊ မိုးကောင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ မိုးညှင်း စသောဒေသများမှ အပြင်းအထန် တော်လှန်တိုက်ခိုက်သည်။
မဲဇာချောင်းနားရှိ မန်လောင်၊ မန်စီဒေသများတွင်လည်း အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် အကြိမ်ကြိမ် တိုက်ပွဲများပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
စော်ဘွားကြီးသည် လူသူလက်နက် အနည်းငယ်ဖြင့် တစ်နှစ်နီးပါးမျှ အားမလျော့ဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် စော်ဘွားကြီးကို ထိုအချိန်အထိ သူပုန်ဟုလည်း မကြေညာဘဲ သူတို့ဘက်ဝင်လာလျှင် အခါမရွေးလက်ခံ၍ ရာထူးများပင်ပေးမည်ဟု စကားကမ်းလှမ်းမြဲ ကမ်းလှမ်း လျက်ရှိသည်။
သို့ရာတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ မည်သို့ပင် ချော့မော့ခေါ်ယူသည် ဖြစ်စေ၊ စကားပင်မပြန်ခဲ့ချေ။