kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုနောက် ဆိုင်းအဖွဲမှ အငြိမ့်အဖွဲ့များသို့ ကူးပြောင်းပြီး အငြိမ့်လူရွှင်တော် ပညာကိုအင်္ဂပူ ဆရာတင်နှင့် လူရွှင်တော်ကြီး ဦးဓာတ်စံထံတွင် သင်ကြားခဲ့ပြန်သည်။
ထိုသို့ပညာသင်ကြားရင်း အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ကပြခဲ့ရာ တဖြည်း ဖြည်း နာမည်ရလာသည်။
ထိုစဉ်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်များအား အငြိမ့်ဖြင့် ဧည့်ခံဖျော်ဖြေရာ ဦးစပါယ်ရှယ် ဖြစ်လာမည့်မောင်ဖိုး ထွားသည် သူ၏ဟာသပညာဖြင့် ပါဝင်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
ထိုအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှာ ၎င်း၏ဟာသ ပညာကြောင့် တဟားဟားပွဲကျပြီး စပါယ်ရှယ်ကောင်းတဲ့လူဟု ချီးကျူးပြောဆို ခဲ့ရာ ထိုအချိန်မှစ၍ အငြိမ့်လူရွှင်တော် စပါယ်ရှယ်ဟု အမည် တွင်လာခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး အလင်္ကာကျော်စွာ ဆရာကြီး ဦးဟန်ပ ဦးဆောင်သော နိုင်ငံတော်ဆိုင်းဖွဲ့၌ ဆိုင်းနောက်ထ အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ယဉ်ကျေးမှု ကဇာတ်အဖွဲ့ နှစ်ပါးသွား လူရွှင်တော်၊ အငြိမ့် လူရွှင်တော်စသည်ဖြင့်လည်း ပါဝင်ကပြ ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေဒင်္ဂါးနှင့် အတူတွဲဖက်ကပြခဲ့ရသည်။
ထိုသို့ကပြခဲ့ရာ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က သမ္မတကြီးဖြစ်သူ မန်းဝင်းမောင်က ဦးစပါယ်ရှယ်အား ဟာသဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်နှင့် အခြားဂုဏ်ထူးဆောင် တံဆိပ် များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဗုဒ္ဓဝင်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် များကို နားလည်တက်ကျွမ်းသည့်အလျောက် ဆိုင်းအဖွဲ့၊ အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် သာမက ဇာတ်ကြီးများတွင်ပါ ပါဝင်ကပြခဲ့သူတစ်ဥိးဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ဓာတ်ပြား ခေတ်တွင် ဦးစပါယ်ရှယ်သည် မင်းသားကြီး ဦးစိန် အောင်မင်းနှင့် တွဲဖက် ၍ ဇာတ်ထုပ်များစွာကို ဓာတ်ပြား သွင်းခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဦးစပါယ်ရှယ် သည် တပည့်ဖြစ်သူ ဦးရွှေမျှားနှင့်တွဲ၍ နိုင်ငံတော်အငြိမ့်ပွဲများ၌ ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။
နေ့ကြီးရက်ကြီး အထိမ်းအမှတ် ဧည့်ခံပွဲများ၊ နိုင်ငံတော်နှင့်စပ်ဆိုင်သော အိမ်တော်ဧည့်ခံပွဲများ စသည့်မင်းစိုး ရာဇာ ဧည့်ခံပွဲများတွင် ခေတ်စနစ်အခြေအနေများကို အံဝင်ခွင် ကျ ပြက်လုံးထုတ်နိုင်သောကြောင့် မင်းပရိသတ်များ၏သဘော ကျ နှစ်ခြိုက်ခြင်းကို ခံရသည်။
ဦးစပါယ်ရှယ်၏ ရုပ်ရည်မှာ လူရွှင်တော်ရုပ်မပေါက်၊ တည်တည်ခန့်ခန့် ဖြစ်သော်လည်းတည်တည် ခန့်ခန့်မျက်နှာထား နှင့်ပင် ပရိသတ် ပွဲကျအောင် ပြက်လုံးထုတ်နိုင်သူဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် စာပေပရိယတ္တိ တက်ကျွမ်းခဲ့သူဖြစ်၍ စာစကားပေစကား များကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းလျက်ပြက်လုံးထုတ် နိုင်သူဖြစ်သည်။
ဗဟုသုတ ဖြစ်စေသောစကားများကို နားထောင် ချင့်စဖွယ် နဘေကာရန်များဖြင့် အတည်ပေါက်ပြောရင်းပရိသတ် အာရုံစိုက်လာချိန်တွင် အရွှန်းဖောက်၍ ပရိသတ်များရုတ်တရက် ပွဲကျအောင်ဟာသ ပညာစွမ်း ပြနိုင်သူဖြစ်သည်။
နှစ်နိုင်ငံယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေးအစီအစဉ်အရ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံသို့ ယဉ်ကျေးမှု အကအဖွဲ့စေလွှတ်ရာ၌ ဦးစပါယ်ရှယ် လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။
ယဉ်ကျေးမှုအကအဖွဲ့ မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဖျော်ဖြေကပြရာ ဦးစပါယ်ရှယ်သည် စကား မပါသော အမူအရာပြက်လုံးများကို ဦးရွှေဒင်္ဂါးနှင့် တွဲဖက်၍ ပွဲကျအောင် ပြက်လုံးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနက ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင်မြန်မာ့ရုပ်စုံ သဘင်များ၌ ရုပ်သေးပို့ဆိုင်းများတီးမှုတ်ပုံအကြောင်းကိုလက်တွေ့ တီးမှုတ်၍ အသံသွင်းမှတ်တမ်းတင်ရာတွင် ဦးစပါယ်ရှယ်သည် အလင်္ကာကျော်စွာ ဆိုင်းဆရာကြီးဦးဟန်ပနှင့် တွဲဖက်၍ ဆိုင်း နောက်ထအဖြစ် ပါဝင်အသံသွင်းခဲ့ရသည်။
အဆိုပါမှတ်တမ်း တင် အသံသွင်းပုံများကို မော်ကွန်းရုပ်ရှင်ကလည်း မှတ်တမ်းတင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်များတွင် ဇာတ်ပို့ဆိုင်း တီးမှုတ်ပုံအကြောင်းကိုလည်း အလင်္ကာကျော်စွာ ဆိုင်းဆရာကြီးဦးဘမောင်နှင့် တွဲဖက်၍ ဆိုင်းနောက်ထအဖြစ် ပါဝင်အသံသွင်းခဲ့သည်။
ကက်ဆက်ဇာတ်လမ်းများ ခေတ်စားချိန်တွင်လည်းဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဂီတစာဆိုမောင်ကြေးမုံ၊ အဆိုကျော်ဒေါ်မာမာအေး၊ ဒေါ်တင်တင်မြစသူတို့နှင့် တွဲဖက်၍ ဇာတ်နိပါတ်ဆိုင်ရာ ကက်ဆက်ခွေဇာတ်လမ်းများ၌ ပါဝင် အသံသွင်းခဲ့သည်။
ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဇာတ်သဘင်အနုပညာလောကတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် ကပြရုံသာမက လူရွှင်တော်ပညာကို လူငယ်များ အားသင်ကြားပြသ၍ လူငယ်လူရွှင်တော်များမွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။
ဟာသဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်ဆုရ လူရွှင်တော်ကြီး ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ကျင်ဆိုင် နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ ၁၉၈၉ ကိုးကား Category:မြန်မာ လူရွှင်တော်များ‎။
အစိမ်းရောင် စပျစ်သီး ဝိုင်ချက်လုပ်သည့် ဝိုင်စပျစ် ကမ္ဘာ့ မြောက်လုံးခြမ်းတွင် ရှိသော ဥရောပတိုက်၊ မြောက် အမေရိကတိုက်၊ အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် အိုက်စလန်ကျွန်း အစရှိသော အရပ်ဒေသများတွင် ကျောက်ဖြစ်နေသည့် စပျစ်ပင်၏ အရွက် အခက်၊ ပင်စည်ရိုးတံနှင့် အစေ့များကို မြေကြီးထဲမှ တူးဖော်ရရှိ သဖြင့် စပျစ်ပင်သည် ရှေးပဝေဏီအခါက မြေပြင်အနှံ့ ပေါက် ရောက်သည်ဟု သိရသည်။
ယခုလက်ရှိ စိုက်ပျိုးနေကြသော စပျစ်ပင်မျိုးအချို့သည် မြေကြီးထဲမှရသောစပျစ်ခက်၊ စပျစ်ရွက် တို့နှင့် အလွန်ဆင်ကြသည်။
ကမ္ဘာဟောင်းတွင် စပျစ်ပင်ကို ပဝေဏီကာလကပင် လုပ် ငန်း တစ်ရပ်အဖြစ် စိုက်ပျိုးကြပေသည်။
လူ့ဖြစ်စဉ်သမိုင်းကို စာတင်သည့် အချိန်လောက်မှစ၍ စပျစ်သီးကို စားကြပြီးလျှင်၊ စပျစ်ရည်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ အထက်က အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် မြုပ်နှံထားသော သင်္ချိုင်းဂူများအတွင်းမှ ဆေး စီမံထားသည့် လူသေရုပ်အလောင်းများနှင့်အတူ စပျစ်သီးစေ့ များကို တွေ့ကြ၏။
ထိုကြောင့် စပျစ်ပင်သည် လူတို့ ပထမ ဆုံးစိုက်ပျိုးသည့် သစ်သီးပင်တစ်ပင်ဟု ဆိုရပေမည်။
စပျစ်ပင်သည် ကက်စပျန် ပင်လယ်တဝိုက်တွင် မူလပေါက် ရောက်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ထိုဒေသမှတဆင့် ဂရိနိုင်ငံ၊ စစ္စလီ ကျွန်းစသည့်အရပ်များသို့ စပျစ်ပင် စိုက်ပျိုးခြင်းသည် ပျံ့နှံ့၍ သွားရာ၊ ဘီစီ ၆ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ စပျစ်ပင် ကို စိုက်ပျိုးလေသည်။
ပထမနှင့် ဒုတိယ ရာစုနှစ်များအတွင်း ရောမလူမျိုးတို့ ယူဆောင်သွားသဖြင့် စပျစ်ပင်သည် အင်္ဂလန် ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။
စပျစ်ပင်သည် ဤကဲ့သို့ အနောက်ဘက်သို့ ရောက်သည့်အချိန်တွင် အရှေ့ဘက်ရှိ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့လည်း စပျစ်ပင်များရောက်သွားလေသည်။
ယခုအခါ စပျစ်ပင်နှင့် သင့်တော်သော ရာသီဥတုမျိုးရှိသည့် နိုင်ငံတိုင်း တွင် ထိုအပင်ကို စိုက်ပျိုးလျက် ရှိကြသည်။
စပျစ်ပင်မှာ နွယ်ပင်ဖြစ်သည်။
ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒမျိုးစု အမည်မှာ 'ဗိုင်တစ်'ဖြစ်၏။
အလွန်အေးသော ရာသီဥတုဒဏ် ကို မခံနိုင်သဖြင့် အချို့အေးသော နိုင်ငံများတွင် စပျစ်ပင်ကို ဖန်မိုးဖန်ကာများအတွင်း၌ လိုအပ်သောအပူရှိန်ကိုပေး၍ စိုက်ပျိုး ကြသည်။
အသုံးချနည်းကို လိုက်၍ စပျစ်သီးကို အမျိုးအစား ခွဲခြားထားသည်။
(၁) ဝိုင်အရည်အတွက်၊ (၂) စားပွဲတင် သစ်သီးအတွက်၊ (၃) စပျစ်သီးခြောက်လုပ်ရန် အတွက် (၄) စပျစ်ရည်ရိုးရိုးအတွက်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဝိုင်အရက်အတွက် စပျစ်သီးမှာလည်း နှစ်မျိုးရှိသည်။
တစ်မျိုးမှာ အချိုဓာတ် အသင့်အတင့်သာပါ၍ အချဉ်ဓာတ် ပိုပါသည်။
ကျန်တစ်မျိုး မှာ အချိုဓာတ်များ၍ အချဉ်ဓာတ် အတော်အသင့်သာ ပါလေ သည်။
စားပွဲတင်သစ်သီးအတွက် စပျစ်သီးမျိုးမှ အရွယ်အစား၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင်အဆင်း ကောင်းမွန်ရပေမည်။
အရသာမှာ မချိုလွန်း၊ မချဉ်လွန်းစေရ။
ရပ်ဝေးသို့ တင်ပို့ရာ၌ အကိုင် အတွယ် ခံနိုင်ရပေမည်။
စပျစ်သီးခြောက်လုပ်ရန်အတွက်မှာ အသီးမှည့်များ၌ အချိုဓာတ်များရမည်။
အစေ့များ မပါရှိစေရန် အရေးကြီးသည်။
စပျစ်သီးခြောက်များမှာ ပျော့ပျောင်းရပေမည်။
စပျစ်ရည်ရိုးရိုးအတွက် ဖြစ်လျှင် စပျစ်သီးတွင် အချိုဓာတ် အတော်အသင့်မျှသာ ပါရှိ၍ အချည်ဓာတ်ပိုရပေမည်။
စပျစ် သီးများသည် အစိမ်းရောင်၊အနီရောင်၊ အဝါရောင် ခရမ်းရောင် နှင့်ရောင်စုံပြောက်ကျားများ ရှိလေသည်။
အချို့သောစပျစ်ပင် များသည် နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝမှ ၄ဝဝ တိုင်အောင် အသီးများ သီးတတ်သည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် နှစ်ပေါင်းများစွာပင် စပျစ်သီးအထွက်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၌ စပျစ် ပင်ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မိုးပါးရေရှား ရပ်ဝန်း၌လည်း စပျစ်ပင်ကို အနည်းငယ်မျှ စိုက်ပျိုးလျက် ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ။
နာမည်ကျော် ဂီဇာ စဖင့်ရုပ် စဖင့်ရုပ်များကို ဂရိ၊ အီဂျစ် စသောနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရ သည်။
ဂရိနိုင်ငံမှ စဖင့်မှာ အလွန်ဆန်းကြယ်သည်။
အများ အားဖြင့် ခြင်္သေ့ကိုယ်၌ သိမ်းငှက်၊ သို့မဟုတ်၊ လူ၊ သို့ မဟုတ် သိုးထီးတို့၏ ဦးခေါင်းတစ်ခုခုကို တပ်ဆင်ထား သော အရုပ်များဖြစ်သည်။
အချို့မှာ မိန်းမ၏အပေါ်ကိုယ် တစ်ပိုင်း၊ ခြင်္သေ့ကိုယ်၊ မြွေအမြီးနှင့် ငှက်၏တောင်ပံများကို စုပေါင်း တပ်ဆင်ထားသော အရုပ်များဖြစ်သည်။
သိမ်းငှက်၏ဦးခေါင်း တပ်ဆင်ထားသော ဂရိစဖင့်ရုပ်များကို ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂၅ဝဝ ကပင် တွေ့ရသည်။
အီဂျစ် စဖင့်ရုပ်များမှာ မြန်မာတို့၏ မနုဿီဟရုပ်များနှင့်ဆင်သည်။
ယောက်ျား၏ဦးခေါင်းနှင့်ခြင်္သေ့ ကိုယ်လက်အင်္ဂါများကို ပေါင်းစပ်ထုလုပ်ထားသည်။
အများအားဖြင့် ယင်းစဖင့်ရုပ်များ၏ ဦးခေါင်း များမှာ ရှေးအီဂျစ် ဖဲရိုးဘုရင်များ၏ ဦးခေါင်းပုံတူများ ဖြစ်ကြ သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော စဖင့်ရုပ်မှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ ဂီးဇာမြို့ ပိရမစ် အဆောက်အအုံကြီးအနီးတွင်ရှိ၍ ကျောက်သား ဖြင့် ထုလုပ်ထားသည်။
ယင်းစဖင့်ရုပ်ကြီး၏ အလျားမှာ ၁၈၉ ပေရှိ၍ အမြင့် ၆၅ ပေရှိသည်။
သို့သော် ယင်းစဖင့် ရုပ်ကြီးကို ထုလုပ်သည့် ခုနှစ် သက္ကရာဇ်ကိုကား အသေအချာ မသိရပေ။
ခက်ဖရင်း ဘုရင် စိုးမိုးစဉ် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂၉ဝဝ က ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။
စဖင့်ရုပ်ကြီး၏ မျက်နှာမှာ ရှေးအီဂျစ် ဖဲရိုး ဘုရင်တစ်ဦး၏ မျက်နှာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
သို့သော် စဖင့်ရုပ်ကြီး၏ မျက်နှာသည် ရှေးမွတ်စလင် လူမျိုးတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် ပွန်းပဲ့ပျက်စီးခဲ့ရ ခြင်းကြောင့် မည်သည့်ဖဲရိုး ဘုရင်၏ မျက်နှာပုံပန်း ဖြစ်သည်ကို မသိနိုင်တော့ချေ။
စဖင့်ရုပ်များသည် ခရစ်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ က ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ အီဂျစ်အနုပညာ၏ ခန့်ညားဆန်းကြယ်သော သရုပ်ကို ဖော်ပြကြလေသည်။
ဂီးဇာမြို့ စဖင့်ရုပ်ကြီးမှအပ မင်းဖစ်မြို့ရှိ စဖင့်ရုပ်များသည် အခြားသောစဖင့်ရုပ်များအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ကျောက်ဖြူဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ အလျား ၁၇၂ ပေ ၆ လက်မနှင့် အမြင့် ၅၆ ပေရှိသည်။
ယင်း၏ မျက်နှာပုံပန်းမှာ ယောက်ျားအသွင် ဝတ်ဆင်ထားသော ဟက်ရှက်စွတ်ဘုရင်မကြီး၏ မျက်နှာပုံပန်းနှင့် တူသကဲ့သို့ ရှိသည်။
ဘီစီ ၁၄၄ဝ ပြည့်နှစ်က ထုလုပ်ထားခဲ့၍ အလျား ၁၇ ပေစီရှိ သိုးထီး၏ဦးခေါင်း တပ်ဆင်ထားသော စဖင့် ရုပ်များကိုလည်း သီးဗီးမြို့၌ တွေ့နိုင်လေသည်။
ဂရိစဖင့်ရုပ်နှင့်အီဂျစ်စဖင့်ရုပ်များကား မတူကြချေ။
ဂရိစဖင့် ရုပ်များသည် ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာသဘောနှင့် မည်သို့မျှ စပ် ဆိုင်ခြင်း မရှိချေ။
အီဂျစ်စဖင့်ရုပ်များကား ဖဲရိုးဘုရင်တစ်ဦးဦး သို့မဟုတ် ယင်းဘုရင်အား စောင့်ရှောက်သော ဘုရင်တစ်ပါး ပါးနှင့် စပ်ဆိုင်၍၊ ယင်းတို့ကို လူတို့က ကိုးကွယ်သမှုပြုကြ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ပိရမစ်​များသည်ကဖာရိုဘုရင်များ​သေဆုံးသည့်အခါဂူအတွင်းမြုပ်နှံရန်ဖြစ်သည်။
ဂါဇာအရပ်ရှိဘုရင်ကီ​အော့၏ကြီးသည်အလွန်ခမ်းနားသည်။
မင်းနိုင်ငံ​ဟောင်း​ခေတ်ဖာရုိဘုရင်များလက်ထက်တွင်ပိရမစ်​များကို​ဆောက်လုပ်သည့်အခါကျွန်များ၏လုပ်အားကိုအသုံးပြုကြသည်။
ဘီစီ၃၂၀၀ခန့်တွင်အီဂျစ်နိုင်ငံ​မြောက်ပိုင်းနှင့်​တောင်ပိုင်းတွင်မီးနစ်ဘုရင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ထိုဘုရင်နှင့်မင်းဆက်၆ဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့​သောကာလကိုမင်းနိုင်ငံ​ဟောင်းဟု​ခေါ်သည်။
ထို​ခေတ်သည်ဘီစီ၂၃၀၀တွင်ပျက်သု​ဥ်းခဲ့သည်။
စမိုက်အီ၊ အမ်(ခရစ် ၁၈၅၈-၁၉၄၄) အီသယ်စမစ် အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုနှင့် စာရေးဆရာမကြီး အက်သယ်မေရီစမိုက်သည် ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်၍ ဗိုလ်ချုပ် ဂျေ၊ အိပ်၊ စမိုက်၏ သမီးဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်စာဆိုလောကတွင် တစ်ဦးတည်းသော ထင်ရှားသည့် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုဖြစ်၏။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒီ၊ ဘီ၊ အီး ခေါ် ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် အမျိုးသမီးဘွဲ့ထူးကို ရရှိသည်။
အက်သယ်သည် ငယ်စဉ်အခါက ဂျာမနီနိုင်ငံ လိုက်ပဆစ်မြို့၌ ဂီတစာဆိုကျော်ကြီး ဟိုင်းနရစ်ဖွန်ဟတ်ဆို ဂင်ဗတ်ထံတွင် ဂီတပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
သူစပ်ဆိုသော သီချင်းများသည် အင်္ဂလန်ပြည်မှာထက် ဥရောပတိုက်၌ ပိုမိုကျော်ကြားသည်။
အက်သယ်သည် အင်္ဂလိပ်ဂီတစာဆိုပင် ဖြစ်လင့်ကစား ဂီတပညာကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် သူ၏ သီချင်းများမှာ အင်္ဂလိပ်မဆန်ဘဲ ဂျာမန်ဆန်လေသည်။
ရှေးဦးစွာ သူစပ်ဆိုသော ဖန်တာဇီယိုခေါ် အော်ပရာဇာတ်ပွဲကို ရုံတင်ပြသရာတွင် လူကြိုက်များ လှ၏။
ထိုနောက် ဆက်လက်၍ လိုက်ပဆစ်၊ ပရာဟ၊ ဗီယင်းနားစသည့် မြို့ကြီးများတွင် သူကိုယ်တိုင်ရေးသားသော အော်ပရာဇာတ်များကို ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် ကင်ဗင့်ဥယျာဉ်၌ ရုံတင်ပြသော ဒါဝေါအော်ပရာဇာတ်မှာ အလွန်ကျော်ကြားသည်။
ထိုဇာတ်များအပြင် သီချင်းများကိုလည်း စီကုံးခဲ့သဖြင့် ထင်ရှားသော အမျိုးသမီးစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်။
သူသည် အမျိုးသမီးများ အဖိအနှိပ်ခံရမှုမှ တော်လှန်ရေးတွင် အရေးပါစွာ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ကာ 'အမျိုးသမီးများ ချီတက်ခဲ့'ဟူသော အမျိုးသမီးများ စိတ်တက်ကြွဖွယ်ရာ သီချင်းကို ရေးသားခဲ့သည်။
ထိုအမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုကား ၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဂီတပညာရှင်များ။
thumb|ယန် ခရစ္စယန် စမတ် ယန်ခရစ္စယန်စမတ်သည် တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံမှ နိုင်ငံပြု သုခမိန် ဖြစ်သည်။
ဗိုးဝါး လယ်သမားမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်၍ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကိပ်ကိုလိုနီနယ် ကိပ္ပတောင်းမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
စတယ်လင်ဗော့မြို့၊ ဝိတိုရိယ ကောလိပ်ကျောင်းမှ ဘီ၊ အေ ဘွဲ့ကိုရပြီးနောက် အဂ‡လန်ပြည်သို့ သွားရောက်ကာ ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာကို ဆည်းပူးလေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပညာဆည်းပူး ခဲ့ပြီး၍ အာဖရိကတိုက်သို့ ပြန်ရောက် သောအခါ ကိပ္ပတောင်းမြို့တွင် နေထိုင်ကာ ရှေ့နေအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးရာ၌ နာမည်ရခဲ့လေသည်။
ထိုစဉ်ကပင် စမတ်သည် နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်ပါဝင်စားလာခဲ့ရာ အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ ကျယ်ပြန့်အောင်စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သူ စဲ့စီးရုတ်ကို အားကျပြီးလျှင်၊ ဗိုးဝါးသမ္မတနိုင်ငံများကို ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ပူးပေါင်းရန် လိုလားခဲ့၏။
သို့သော် မကြာမီရုတ်သည် ထရန်စဗား သမတနိုင်ငံကို အတင်းအဓမ္မသိမ်းယူရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ကို သိရှိသောအခါ စမတ်သည် စိတ်ထားပြောင်းသွား၍ သူ၏အမျိုးသားများ အကျိုးအတွက်ကိုသာ ဆောင်ရွက်တော့မည်ဟု သန္နိဋ္ဌာန်ချပြီးလျှင် ထရန်စဗားသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်လေသည်။
ထရန်စဗားတွင် ရှေ့နေအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးခဲ့ရာတွင် နာမည်ရခဲ့ပြန်သည်။
ထိုအခါ ထရန်စဗား သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ကရူးဂါးက စမတ်၏ အရည်အခြင်းကို သိမြင်လာသဖြင့် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် အစိုးရရှေ့နေ အကြီးအကဲ အဖြစ် ခန့်ထားခဲ့လေ၏။
ထိုစဉ်က စမတ်မှာ အသက် ၃ဝ ခန့်မျှသာ ရှိသေးသည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားသောအခါ စမတ်သည် ပထမတွင် စည်းရုံးရေးတာဝန်များကိုသာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ရလေသည်။
သို့သော် မကြာမီ ဗိုးဝါးတပ်များကို ခေါင်းဆောင်ကာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ရ၏။
ထိုအခါတွင် သူသည် ရှေ့နေအဖြစ် အစွမ်းပြနိုင်သကဲ့သို့ စစ်ဆင်မှုရေးရာတွင်လည်း အစွမ်းပြနိုင်ခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြရ လေသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ပြောက်ကျားတပ်များ၏ သေနာပတိအဖြစ်ပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။
၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲဖြစ်၍ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ချုပ်ဆိုရာ၌ စမတ်မှာ အရေးပါအရာရောက်သော ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ရပေသည်။
ထိုနောက် တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် စစ်ကြောင့် အခြေအနေ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်ကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာအောင် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကြိုးစားဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။
သူ၏ ရဲဘော် ဗိုလ်ချုပ် ဗိုတာနှင့်အတူ တောင်အာဖရိကတိုက်၌ အင်္ဂလိပ်နှင့် ဗိုဝါးတို့ ပြန်လည် သင့်မြတ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် စမတ်သည် အဂ‡လန်ပြည်သို့ သွားရောက်၍ လွတ်လပ်ရေး ဆုံးရှုံးရသော ထရန်စဗားနှင့် နာတဲ၊ ကိပ်ကိုလိုနီပြည်နယ် စသည့် တောင်အာဖရိတိုက် ပြည်နယ်များကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန်အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။
သူ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ထရန်စဗားသည် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုးဝါးနယ်များ ဖြစ်သော ထရန်စဗားနှင့် ဩရိန်းဖရီးစတိတ်တို့ အပြင် ဗြိတိသျှပိုင်နယ်သစ်များဖြစ်သော နာတဲနှင့် ကိပ်ကိုလိုနီပြည်နယ် နှစ်ခုတို့ကို ပူးပေါင်းပြီးသော် တောင်အာဖရိကတိုက်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
ထိုပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် စမတ်သည် ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်တွင်းရေးနှင့် သတ္တုတွင်းဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရလေသည်။
မကြာမီ ဘဏ္ဍာရေးဌာနဝန်ကြီး အဖြစ်ကိုပါဆောင်ရွက်ရပြန်၍အစိုးရအဖွဲ့ထဲတွင် အရေးပါဆုံးသော သူတစ်ယောက် ဖြစ်လာလေ၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူ ဗိုတာနှင့်အတူ တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ မယိမ်းမယိုင်ရလေအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြ၏။
ညဂျာမန်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စစ်စဖြစ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်ဂျာမန်တို့ကအားပေးအားမြှောက် ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့်၊ တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စုနိုင်ငံရှိ ဗိုးဝါးလူမျိုး အချို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ပုန်ကန်ထကြွ ကြလေသည်။
ယင်းသို့ထကြွခဲ့သည်ကို ဗိုလ်ချုပ်ဗိုတာနှင့်အတူ အောင်မြင်စွာနှိမ်နင်းလိုက်လေသည်။
ထိုမျှမကသေး စမတ်သည် ဗိုလ်ချုပ်ဗိုတာနှင့်အတူတပ်ကို ဦးစီးတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် အနောက်တောင်အာဖရိကပြည်နယ်ကိုပင် သိမ်းယူနိုင်ခဲ့လေသည်။
များမကြာမီစမတ်သည် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးတွင် ခန့်ထားခြင်းခံရပြီးနောက် ဂျာမန် အရှေ့အာဖရိကပြည်နယ်ကိုတိုက်ခိုက် သိမ်းယူခဲ့သည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် စမတ်အား ဗြိတိသျှအစိုးရက လန်ဒန်မြို့ သို့ ဖိတ်ခေါ်၍ စစ်ကက်ဗိနက် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားလေ၏။
ထိုစဉ်က စမတ်သည် လေတပ်တွင်၎င်း အခြားစစ်တပ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင်၎င်း တိုးတက်ပြုပြင်ရေးအတွက် အကြံဉာာဏ်များ ပေးခဲ့၏။
လန်ဒန်လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး များကိုလည်း ကြီးကြပ် စီမံခဲ့လေသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ စစ်မြေပြင်များသို့ပင် သွားရောက်ကာ ဗိုလ်မှူး၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့၏။
ထိုပြင် ပါရစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ညီလာခံ၌ အမေရိကန် သမ္မတ ဝီလဆန်နှင့်အတူ သမိုင်းတင်ရစ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
စမတ်သည် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးကို အမေရိကန်သမ္မတ ဝီလဆန်နှင့်အတူ စတင် တည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်၏။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်သို့ ပြန်ခဲ့ပြီးနောက် ဗိုတာ ကွယ်လွန်သောအခါ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဆက်ခံရလေသည်။
ထိုအတောအတွင်း တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် ဟာဆော့ ခေါင်းဆောင်သော အမျိုးသားပါတီသည် အင်အားကောင်းလာခဲ့လေရာ၊ ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် စမတ်သည် အရေးနိမ့်သွားလေသည်။
ထိုနောက်တွင် ၉ နှစ်မျှ အတိုက်အခံ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ငရွက်ခဲ့ယင်း၊ ယထာဘူတပညာကို လေ့လာလိုက်စား ၍ ကျမ်းစာတစောင်ပင် ပြုစုခဲ့သေးသည်။
ထိုအတောအတွင်း နိုင်ငံရေး အခြေအနေမှာလည်း မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေခဲ့သေး၏။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင်ကား အမျိုးသားပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဟာဆော့နှင့် နားလည်မှုရယူပြီးသော် ညွန့်ပေါင်း အစိုးရဖွဲ့ကာ စမတ်က ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ ဟာဆော့က ကြားနေလိုသော်လည်း စမတ်နှင့် နောက်ပါတို့က ဂျာမနီအား စစ်ကျေညာလိုက်သည်။
လွှတ်တော်တွင် ဟာဆော့၏ ကြားနေရေး အဆိုမှာ ရှုံးနိမ့်သွားသဖြင့် စမတ်က အစိုးရအဖွဲ့သစ်ဖွဲ့ကာ သူ ကိုယ်တိုင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လေ၏။
စမတ် အစိုးရ အဖွဲဲ့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံအား စစ်ကျေညာလေသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏သေနာပတိ အဖြစ် ခံယူခဲ့၏။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမဂျော့ ဘုရင်က စစ်သူကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်လေသည်။
ဒိုမီနီယန် စစ်သားကောင်းများ ထဲမှ ထိုရာထူးအဆင့် အတန်းကို စမတ်သည် ပထမဆုံးရရှိ ခဲ့သူ ဖြစ်၏။
ထိုနောက်တွင် သူသည် လန်ဒန်မြို့သို့ သွား ရောက်ကာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံသည် မဟာမိတ်စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက် အထောက်အပံ့များ ပေးနိုင်ခဲ့လေ သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်ကြီးကို ရေးဆွဲရာ၌ စမတ်သည် အဖိုးတန်သော အကူအညီများ ပေးခဲ့၏။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် နယူးယော့မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ လွှတ်တော် အစည်းအဝေးသို့ တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ပဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့သည် သမီးတော်နှစ်ပါးနှင့်အတူ တောင်အာဖရိကသို့ တိုင်းခမ်းလှည့်လည်ခဲ့စဉ် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံတော်တွင် အမြင့်ဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်ဖြစ်သော အောဒါးအော့မဲရစ် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရ၏။
၁၉၄၈ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် စမတ်မှာ အရေးနိမ့်ခဲ့ရ ပြန်လေသည်။
ထိုအခါ ဒေါက်တာ မာလန်းက ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဆက်ခံသည်။
ထိုနှစ်တွင် စမတ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်၊ ကိမ်းဗစ်တက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ၏။
သူသည် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်မှုရေးရာများတွင်သာ ထူးခြားသော အရည်အခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်မဟုတ်၊ ယထာဘူတပညာ ကဝိတဆူ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ စာရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ထင်ရှားကျော်ကြားသူလည်း ဖြစ်လေ၏။
စမတ်သည် ဝန်ကြီး ချုပ် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီးနောက် အတိုက်အခံအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပရီတိုးရီးယားမြို့အနီးရှိ အိုင်ရင်းမြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
စမုန် စမုန်ငါးမျိုးရှိရာ ယင်းတို့မှာ စမုန်စပါး၊ စမုန်ဖြူ၊ စမုန်နီ၊ စမုန်ညို စမုန်နက်၊ စမုန်နွယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
thumb|စမုန်စပါး စမုန်စပါးပင်သည် နှစ်ကြာခံပင်မျိုး ဖြစ်၏။
ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ 'ဖိုးနီကူလမ် ဗာဂါရီ' ဖြစ်သည်။
စမုန်စပါးပင်သည် ၄ ပေမှ ၅ ပေအထိ မြင့်သည်။
အဝါပွင့်များ ပွင့်သည်။
ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် အရိုင်းပေါက်၏။
ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့တွင် အနှံ့အပြား စိုက်ပျိုးကြ၏။
အရွက်နှင့် အစေ့မှာလည်း မွှေး၏။
အပင်နှင့် အစေ့ နှစ်မျိုးစလုံးကို ဆေးဝါး၊ အရက်၊ သကြားခဲနှင့် အခြား အစားအသောက်များတွင် အနံ့ကောင်း စေရန်အတွက် အသုံးပြု၏။
စမုန်စပါးမှ စမုန်စပါးဆီကို ထုတ်ယူကြ၏။
ထိုအဆီ ကို ဆပ်ပြာနှင့် အမွှေးအကြိုင် ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြ၏။
စမုန်စပါးဆီမှာ လေနိုင်ဆေးတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့၌ စမုန်စပါးကို ကွမ်းယာနှင့် ရော၍ စားလေ့ရှိ၏။
ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် စမုန်ဖြူကို 'အင်နီဆိုချီလပ်ကာ နိုဆပ်'၊ စမုန်နက်ကို 'နိုင်ဂျဲလား ဆက်တီဗား'၊ စမုန်နီကို 'လီပီဒီအမ် ဆက်တီဗမ်'၊ စမုန်နွယ်ကို 'မိုမော်ဒီကာ ကိုချင်ချီ အင်ဆစ်' ဟူ၍ ခေါ်သည်။
စမုန်နက်မှာ အရောင်နက်သည်။
စမုန်နက်ကို အမူးအမော်အတွက် ကောင်းသည်ဟူ၍ လူ မမာများ ရှူကြသည်။
စမုန်နီအစေ့များကို ဝမ်းကိုက်ရောဂါ ကုသရာ၌ ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
စမုန်နီအရွက်ကို စားရသည်။
စမုန်နွယ်စေ့ကိုပြုတ်၍ ရင်ကျပ်နာပျောက်ဆေး ဖော်ယူတတ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:အပင်များ Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
စလူပင်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ 'Licuala grandis' ဖြစ်သည်။
မျိုးစဉ်မှာ 'ပါမီ'ဖြစ်၍ မျိုးစုမှာ 'လစ်ကျူ အေလာ' ဖြစ်သည်။
စလူပင်သည် အမြဲစိမ်းအပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ထန်းမျိုးကဲ့သို့ အများအားဖြင့် စုရုံးပေါက်တတ်သည်။
အပင်၏ အမြင့်မှာ ၈ ပေမှ ၁၅ ပေအထိရှိ၍ လုံးပတ်မှာ ၆ လက်မမှ ၈ လက်မအထိ ရှိသည်။
ပင်စည်တွင် အရစ်များပါသည်။
အရွက်မှာ ယပ်တောင်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ပိန်းရွက်ကဲ့သို့ အောက်ခြေအလယ်တွင် ရွက်တံရှိသည်။
အလျားလိုက် အခေါက်ထပ်များသော အရွက်မျိုးဖြစ်သည်။
အရွက်ကို သေးသွယ်တောင့်တင်း၍ ၃ ပေမှ ၄ ပေအထိ ရှိသည်။
ရွက်ညှာတွင် ဆူးများပါရှိ၍ အညိုရောင်သော်လည်းကောင်း၊ အမည်းရောင်သော်လည်းကောင်းရှိသည့် အမျှင်များ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိနေသည်။
စလူပင်သည် ဆောင်းရာသီ၌ အပွင့်ပွင့်သည်။
အပွင့်မှာ ကြီး၍ ဝါသည်။
ပွင့်တံ မရှိချေ။
အသီးသီးချိန်မှာ နွေရာသီ ဖြစ်သည်။
စလူသီးသည် ခွံမာသီးမျိုးဖြစ်၍ ချောမွှတ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
အရွယ်မှာ ဆီးဖြူသီးခန့် ရှိသည်။
အစေ့တစ်ခုသာပါရှိ၍ အခွံထူသည်။
စလူရွက်ကို အိမ်မိုးရသည်။
စလူဖက်ဖြင့် မုံ့ထုပ်တတ်ကြသည်။
စလူပင်သည် စစ်တကောင်း၊ ပဲခူး၊ မုတ္တမနယ်တို့ရှိ အပူပိုင်း သစ်တောများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ဆစ်ကင်းနယ်၊ အာသံပြည်နယ်နှင့် ကပ္ပလီကျွန်းရှိ စိုစွတ်သော မြစ်ဝှမ်းနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများတွင်လည်း စလူတောများကို တွေ့ရသည်။
thumb|စလေရုပ်စုံကျောင်း စလေမြို့သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ချောက်ခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည်။
မကွေးမြို့၏ အထက် ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ချောက်မြို့၏ တောင်ဘက် (၅)မိုင်ခန့်သာ ဝေးသည်။
ညောင်ဦးမြို့မှ တောင်ဘက် ၃၄ မိုင်ကွာသည်။
ပြည်တွင်းသင်္ဘောဆိပ်မြို့ကလေး ဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့၏အရှေ့မြောက်ဘက်ဓားလွယ်ခုတ်ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေးတွင်တည်ရှိသည်။
မြန်မာပြည်တွင် ပဒေသရာဇ်ခေတ် ထွန်းကားစဉ်အခါကတည်းက စလေမြို့သည် မြို့ငယ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။
ပုဂံခေတ် စလေမင်းခွေးကို အကြောင်းပြု၍၎င်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းတွင် မြန်မာစာပေလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားသော စလေဦးပုည၏ မွေးဖွားရာအရပ်အဖြစ်၎င်း။
အစေ့မရှိသော စလေဆီးသီးကြောင့်၎င်း လူသိများခဲ့ရသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
စလေမြို့တွင် ဦးပုည၏ ကျောင်းနှင့် ဦးပုည၏ စာကြည့်တိုက်ထားရာ အုတ်ကျောင်းများ ရှိသည်။
ဦးပုည၏ကျောင်းမှာ မီးလောင်ထားသော်လည်း စာကြည့်တိုက်အုတ်ကျောင်းမှာ ယခုတိုင် တည်ရှိသေးသည်။
စလေမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်က မြို့ပိုင်ရုံးစိုက် သည့်မြို့ ဖြစ်၍ စလေမြို့နယ်သည် ပုဂံနယ်၊ မြင်းခြံခရိုင်တွင် ပါရှိခဲ့၏။
ယခုအခါမူ စလေမြို့၌ မြို့ပိုင်ရုံး မစိုက်တော့ဘဲ မြောက်ဘက် ၅ မိုင်ကွာ ချောက်မြို့၌ ရုံးစိုက်သဖြင့် စလေမြို့သည် ချောက်မြို့နယ်တွင် အပါအဝင် ဖြစ်နေ၏။
ယခင် စလေမြို့နယ်အဖြစ် တည်စဉ်က လူဦးရေမှာ ၁၉၄၁ ခု သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၈၉၅၇၄ ယောက်ဖြစ်၏။
စလေမြို့တွင် အစိုးရဆေးရုံ၊ ရဲဌာနာ၊ ဈေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်း အဆောက်အအုံများ ရှိသည်။
စလေ ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံလည်း တည်ရှိလေသည်။
စလေရုပ်စုံကျောင်း၊ ရှင်ပင်မဟာလာဘမံဘုရား ၊ ရှင်ပင်စာကြိုဘုရား ၊ မဟာသေခဲလှဘုရား နှင့် ရခိုင်မဟာမုနိဘုရားများ ထင်ရှားသည်။
ရှင်ပင်စာကြို ဘုရားပွဲကို သီတင်းကျွတ် လပြည့်နေ့တွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပသည်။
စလေမြို့တဝိုက်၌ မိုးပါးရှားသဖြင့် အစားအစာ ခေါင်းပါးသည့်ဘေးနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ တွေ့ရတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုဒေသမှ အချို့သူများသည် ရေနံချောင်း၊ ရေနံမြေသို့၎င်း မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းသို့၎င်း သွားရောက်လည်ပတ် အလုပ်လုပ်ကိုင်တတ်ကြသည်။
စလေမြို့အနီးရှိ ဒေသများမှာ မြေဩဇာညံ့ဖျင်းသော်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအားဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ရှိသဖြင့် စီးပွားရေးမှာ မဆိုးရွားလှချေ။
စလေမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပြောင်းနှင့် ပဲကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။
စလေမြို့၏ အဓိက လုပ်ငန်းများမှာ ယွန်းထည်၊ တိုက်သွင်းထည်များနှင့် ခေါင်းအုံး၊ မွေ့ရာများကို အစာသွတ်ခြင်း ဖြစ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ဒေသထွက်ကုန်အဖြစ် အစေ့မပါသော စလေဆီးသီးမှာ နာမည်ကြီးသည်။
ဆာဝီလျံ ဂျိုးဇက်စလင်းသည် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်သည်။
၁၈၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်၍ ဗာမင်ဂမ်မြို့ ကင်းအက်ဒွပ် စာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ကျောင်းမှထွက်သောအခါ စစ်သားရိုးရိုးအဖြစ်နှင့်ပင် စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းလေသည်။
သို့သော် မကြာမီ ဘုရင့် ဝါဝစ်ရှိုင်ယာတပ်ရင်းကြီးတွင် ဗိုလ်အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရ၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂလစ်ပိုလီ၊ ပြင်သစ်နှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား စစ်မြေပြင်များတွင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း အမှုထမ်းခဲ့သဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် အိန္ဒိယပြည်သို့သွားရောက်၍ ဂေါ်ရခါးသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
စစ်ကြီးနှစ်ခုကြားကာလတွင် အများအားဖြင့် အိန္ဒိယပြည်တွင်သာ အမှုထမ်းခဲ့ရသော်လည်း ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ်အထိ ကမ်ဗာလေ ဗိုလ်သင်ကျောင်း၌ သင်တန်းဆရာအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ရ ပြန်လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ အာဖရိကတိုက်ရှိ ဆူဒန်နယ်တွင် ခြေလျင်တပ်မဟာအမှတ် ၁ဝ ကို အုပ်ချုပ် ကွပ်ကဲရပြီးလျှင် အီရစ်ထရီးယား တိုက်ပွဲတွင် ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။
ထိုနောက်တွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ထားခြင်း ခံရသည့်ပြင် ဒီ၊ အက်(စ)၊ အို ခေါ် အမှုထမ်းကောင်းဘွဲ့ တံဆိပ်ကိုလည်း ရရှိခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း မြန်မာပြည် စစ်မျက်နှာသို့ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် စေလွှတ်ခြင်း ခံရလေသည်။
စလင်းသည် ၁၄ နံပါတ် ဗြိတိသျှတပ်မတော်ကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ပြီးလျှင် မြန်မာပြည်ကို ဂျပန်များလက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ မဟာမိတ်ကုန်းတပ်များ၏ သေနာပတိအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်ကား အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပြန်၍ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဘုရင့်စစ်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တစ်နှစ်ခန့် အမှုထမ်းခဲ့ရသေးသည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်၏ ကိုယ်ရံတော်ဗိုလ်အဖြစ် အမှုထမ်းရလေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်သော မီးရထား သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရန် စစ်ဖက်မှ အနားယူလိုက်လေသည်။
သို့သော် ၁၉၄၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် စစ်ဖက်မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူကာ စစ်သူကြီး မောင်ဂိုမာရီ၏ နေရာတွင် ဗြိတိသျှတပ်မတော် ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံထမ်းရွက်ရလေသည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် စစ်သူကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။
ယင်းဝတ်တရားကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်တွင် အပြည်ပြည်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက်ခဲ့၏။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အက်တလီနှင့်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ချာချီတစ်ကြိမ် ဝါရှင်တန်မြို့ ဆွေးနွေးပွဲသို့ လိုက်ပါခဲ့ရလေသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် စလင်းသည် ဆာဝီလျံမက်ကဲ၏ နေရာကို ဆက်ခံ၍ ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:ကိုလိုနီခေတ် အင်္ဂလိပ်အရာရှိများ‎။
စလင်းမြို့သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်မြောက်ပိုင်း၊ စလင်းမြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်၏။
စလင်းမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်မှ ၆ မိုင်ခန့် ကွာဝေး၍ စလင်းချောင်း ခေါ် ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်းတစ်ဖက်ကမ်းရှိ ပြန့်ပြူးညီညာသော မြေပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။