kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကန်းဆက်စ်ပြည်နယ် အဘီလီနီအရပ်ရှိလယ်ယာလုပ်ငန်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် ဝက်စ်ပွိုင့်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပြီး နောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် စစ်မှုထမ်းကောင်းတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
မာမီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
၁၉၂၈ခုနှစ်တွင် ကြည်းတပ်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၃၅-၁၉၃၉အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒေါက်ကလပ် မက်ခ်အာသာ၏ စစ်ဦးစီးအဖွဲ့တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီး၊ ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် ဥရောပ အမေရိကန် လက်နက်ကိုင်တပ်များ၏ တပ်မှူးကြီးဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၂တွင် မဟာမိတ်တပ်များ မြောက်အမေရိကကမ်းခြေဒေသအား ကမ်းတက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် စစ်ဆင်ရေးအားဦးစီးကွပ်ကဲသူ တပ်မှူးကြီးဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၄၊ ဇွန်၊ ၆တွင်ဆင်နွှဲသော နော်မန်ဒီကမ်းတက်တိုက်ပွဲတွင်လည်း ဆက်လက်ဦးစီးကွပ်ကဲသည်။
၁၉၄၃ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်နိုင်ငံခြားတပ်ပေါင်းစု၏ အကြီးအကဲ တပ်မှူးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀တွင် အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော်တွင် ကြယ်လေးပွင့်အဆင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် အစမ်းခန့်အပ်တာဝန်ပေးခံရပြီးနောက် ၁၉၄၆တွင် ထိုရာထူးတွင် အမြဲခန့်အပ်ခံရသည်။
၁၉၄၅၊မေ၊၇တွင် ရိုင်း၌ပြုလုပ်သော နာဇီဂျာမနီတို့၏ လက်နက်ချပွဲအခမ်းအနားတွင် မဟာမိတ်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ စစ်ဦးစီးချုပ် အဖြစ် (၁၉၄၅-၁၉၄၈) အတွင်း တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
စစ်တွင်းကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်များကို Crusade in Europe အမည်ဖြင့် ၁၉၄၈တွင် စာအုပ်ရေးသားထုတ်ဝေရာ အရောင်းရဆုံးစာအုပ်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈တွင် ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိ၊ ၁၉၅၀တွင် နေတိုးစစ်မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ ဦးစီးချုပ် စသည့်ရာထူးများကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
တပ်မှထွက်ပြီးနောက်တွင် ရီပါပလီကန်ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်းခံရသည်။
နိုင်ငံရေးအယူအဆများတွင် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါသည် လွတ်လပ်မှုရှိသူတစ်ဦးအဖြစ်ခံယူထားပြီး စီးပွားရေးတွင်လည်း လွတ်လပ်သည့်ဈေးကွက်စနစ်ကို လက်ခံယုံကြည်သည်။
စစ်ရေးတွင်လည်း စစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးအမြင်ဖြင့် စနစ်တကျတည်ဆောက်သည်။
တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံများကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းသည် ထင်ရှားသည့် လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာရေးရာများတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။
ကိုရီးယားစစ်ပွဲအဆုံးသတ်နိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှစစ်ရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့ (ဆီးတိုး)ကို အခိုင်အမာထောက်ခံသည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံအား ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တပ်များ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်တပ်စွဲသည့်အခါ ကုလသမဂ္ဂ၏ ရှုံ့ချသည့်အဆိုအား ထောက်ခံခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်နှင့် အမေရိကန် နှစ်နိုင်ငံလုံးပါဝင်သည့် “Open Skies’’ မူဝါဒအား သဘောတူသည်။
သမ္မတရာထူးမှ အနားယူပြီးနောက် ၁၉၆၉၊ မတ်လ၊ ၂၈ ရက်တွင် ဝါရှင်တန် ဒီစီတွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဒေးဗစ်လွိုက်ဂျော့ ဗြိတိသျှနိုင်ငံပြု သုခမိန် ဒေးဗစ်လွိုက်ဂျော့သည် ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မန်ချက်စတာမြို့၌ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ဖခင်မှာ ဝေလပြည် ကေအာနာဗွန် နယ်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်းမှ ကျောင်းဆရာကြီး ဝီလျံဂျော့ဖြစ် ၏။
လွိုက်ဂျော့ဆယ့်ရှစ်လသား အရွယ်တွင် ဝီလျံဂျော့ ကွယ်လွန်သွား လေရာ ဒေးဗစ်နှင့်သူ၏မိခင်တို့မှာ ဆင်းရဲစွာကျန်ရစ်ရုံမက များမကြာမီပင် သူ့မိခင်၌ သားတစ်ယောက်ဖွားမြင်ပြန်သဖြင့် ဒေးဗစ်အား ဦးလေးဖြစ်သူ လန်နီစတမ်ဒွီမြို့ရှိ ရစ်ချတ်လွိုက်ထံသို့ စောင်ရှောက်ကျွေးမွေးရန် ပို့လိုက်ရ လေသည်။
ထိုအခါတွင် ဒေးဗစ်မှာ နေရေးထိုင်ရေးပင် ကိုယ်ဉာာဏ်ထက် သန်သူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အတိုင်း ထူးချွန်ခဲ့လေသည်။
လွိုက်ဂျော့ဟူသော အမည်မှာ သူ၏ဖခင်နှင့် ဦးလေးတို့၏ အမည်နှစ်ခုကိုပေါင်းစပ်မှည့်ခေါ် ထားသောအမည်ဖြစ်၏။
လွိုက်ဂျော့သည် ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေစာမေးပွဲကို အောင်မြင် ခဲ့ပြီးနောက် ရှေ့နေလိုက်ရာမှနိုင်ငံရေးနယ်သို့ဝင်ခဲ့သည်။
၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ် တွင် ကရစ်ဆီယက်မြို့မှ လူကုံထံတစ်ဦး၏သမီး မာဂရက် ဆိုသူနှင့် လက် ထပ်ခဲ့သည်။
ထိုနောက်တွင် နန်းကွန်ဖောမစ်ဂိုဏ်းဝင်တို့၏ အခွင့်အရေး များကို ရရှိရန်ဆောင်ရွက်ရာမှအစ လွိုက်ဂျော့၏အမည်မှာ ထင်ရှားလာ သည်။
၁၈၉ဝ ပြည်နှစ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပါလီမန်လွှတ်တော် ကြားရွေေ့ကောက်ပွဲတစ်ခုတွင် ကေအာနာဗွန်နယ်မှ လစ်ဗရယ်အဖွဲ့ဝင် ကိုယ် စားလှယ်အမတ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံခဲ့ရာ အင်အားကောင်းလှ သော ကွန်ဆားဗတစ်အဖွဲ့ဝင် အမတ်လောင်းထက် လွိုက်ဂျော့က ၁၈ မဲ သာသဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် အရွေးခံခဲ့ရလေသည်။
လွှတ်တော်အတွင်းတွင် လွိုက်ဂျော့သည် ရဲတင်းဖျတ်လပ်စွာ အချက်ကျကျ ပြောဆိုခြင်း၊ ချေပခြင်းတို့ကို ပြုနိုင်ခဲ့သူဖြစ်လေသည်။
ထို့နောက် ၁၈၉၂ ခုနှစ်၊ ၁၈၉၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ များတွင်လည်း ဆက်ကာဆက်ကာ ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရ၍ ဝေ လေအမျိုးသားတို့၏ အကျိုးတော်ဆောင် လူစွမ်းကောင်းကြီးတစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉ဝ၅ ခုနှစ်အကုန်တွင် လစ်ဗရယ်အဖွဲ့အင်အားကြီးမားလာပြီး လျှင် ဆာကင်းဗဲဗန်းနားမန်းက ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရလေသည်။
ထိုအခါ နိုင်ငံတော်၏ရသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းကို လွှတ်တော်သို့ တင်ပြရန် မှာ သူ၏တာဝန်ဖြစ်လာခဲ့၏။
ထိုစဉ်က အသုံးစရိတ်အတွက် လိုနေသော ပေါင် ၁၆ သန်း ရရှိရန် ဝင်ငွေကြီးများနှင့် လူကုံထံများပိုင် မြေယာများ ပေါ်တွင် အခွန်တော် တိုးတက်ကောက်ခံရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။
ထိုလိုနေသော ငွေအချို့အဝက်မှာ သက်ကြီးရွယ်လွန်ရိက္ခာတော်အက်ဥပဒေအရ ငွေကြေး ထောက်ပံ့ရန်အတွက်ဖြစ်လေသည်။
လွိုက်ဂျော့ရေးဆွဲတင်ပြခဲ့သော ရသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းကို အောက်လွှတ်တော်က အတည်ပြုခဲ့သော်လည်း လူကုံထံဓနရှင်တို့ကြီးစိုးသော အထက်လွှတ်တော်က ပယ်ချလိုက်လေသည်။
သို့ဖြင့် အောက်လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့ရ ပြန်ရာ လစ်ဗရယ်ပါတီပင်လျှင် အနိုင်ရရှိပြန်လေသည်။
ထို့ပြင် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့၏။
ယင်းဥပဒေအရ အထက်လွှတ်တော်တွင် ရသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းကဲ့သို့သောငွေဥပဒေကြမ်း များကို ပယ်ချနိုင်ခွင့်မရှိတော့သည်သာမက အခြားဥပဒေကြမ်းများကိုလည်း အောက်လွှတ်တော်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် အဆက်မပြတ်အတည်ပြုပြီးပါက အထက်လွှတ်တော်မှ သဘောတူသည်ဖြစ်စေ၊ မတူသည်ဖြစ်စေ ဘုရင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ကြေညာရလေတော့သည်။
ထိုနောက်တွင် လက်တွေ့ပြုပြင်ရေးသမားကြီး တစ်ယောက်ဖြစ် သော လွိုက်ဂျော့သည် အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ အလုပ်သမားများ၏ နေမှုထိုင်မှုမှာ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရုံမျှမက အစိုးရထံမှ အကူအညီအစောင့်အရှောက် များကိုပါရရှိခဲ့၏။
အလုပ်သမားများ နာမကျန်းဖြစ်သောအခါ သို့မဟုတ် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သောအခါ အစိုးရထံမှငွေကြေးအထောက်အပံ့ကိုရရှိကြ၏။
ထို့အပြင်လည်း အလုပ်သမားများ တစ်စုံတစ်ရာထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိ၍ အလုပ် ခွင်သို့မဝင်နိုင်သေးသည့်အခိုက်အတန့်အတွင်း လစာအချို့အဝက်ကိုရရှိကြ ၏။
အလုပ်သမားများ၏ဇနီးသည်များအတွက် သားဖွားခန်းများကို အစိုးရ ကဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၏။
အလုပ်သမားများအတွက် အဆုတ်နာရောဂါကုဆေးရုံ များ တည်ဆောက်ပေးရန် စီစဉ်သူမှာလည်း လွိုဂျော့ပင်ဖြစ်ပေသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်၌ ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါတွင် လစ်ဗရယ် ဝန်ကြီးချုပ် အက်စကွစ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်အားကာကွယ်ရန် အထူးကြိုးစား ခဲ့သော်လည်း ထိုအချိန်က အစိုးရအဖွဲ့တွင် လွိုက်ဂျော့သာမပါရှိပါက အဂ‡လန်ပြည်သည် အရှုံးကြီးရှုံးရပေလိမ့်မည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်မဖြစ်ပွားမီက လွိုက်ဂျော့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးလို လားသူတစ်ဦးဖြစ်ပေသည်။
သို့သော် စစ်ကြီးဖြစ်ပွားသောအခါ သူ၏သ ဘောထားသည်ပြောင်းသွားကာ စစ်ကြီးအတွက် စိတ်ရောကိုယ်ပါ လုံးပမ်း လေတော့သည်။
စစ်ကြီးဖြစ်စ၌ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက် ထုတ်လုပ်ရေး တွင် ထိရောက်စွာ ဆေင်ရွက်နိုင်သူလိုအပ်သည်နှင့်အညီ လွိုက်ဂျော့အား လက်နက်ဝန်ကြီးရာထူးကိုပေးအပ်ခဲ့လေသည်။
ထိုအခါတွင် လွိုက်ဂျော့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ အထူးပင် အောင်မြင်ခဲ့ပြန်သဖြင့် အဂ‡လန်ပြည်သည် လက်နက်အင်အားတောင့်တင်းလှသော ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော အခြေသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် စစ်အစိုးရအဖွဲ့ကို လွိုက် ဂျော့သည် ခေါင်းဆောင်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရလေသည်။
စစ်ကြီးအတွင်းက လွိုက်ဂျော့သည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဖြင့်လည်း ကောင်း၊ လက်နက်ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း တာဝန်ကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့၏။
စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ကိုလည်းပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် ပင် အင်္ဂလန်ပြည်သည် ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးသောအခါ စစ်အောင်သော တန်ခိုးကြီးနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများအလယ်တွင် မျက်နှာပန်းလှ ခဲ့လေသည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော စစ်ပြီးရွေးကောက်ပွဲတွင် လွိုက် ဂျော့သည် နောက်လိုက်အမတ်များစွာနှင့်အတူ ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရပြန်သဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးတွင် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရပြန်သည်။
ထိုအခါတွင်လည်း လွိုက်ဂျော့၏ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ အထူးပင်အောင်မြင် ခဲ့လေသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံတွင် လွိုက်ဂျော့သည် နိုင်ငံ ရေးပရိယာယ်ကြွယ်ဝစွာဖြင့် အတိုက်အခံပြုမည့်သူများကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ သည်။
မဟာမိတ်နိုင်ငံအသီးအသီးတို့၏ သဘောကွဲလွဲမှုများကိုလည်း ညီ ညွတ်စေခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံအပြီးတွင် အိုင်ယာလန်ပြည်အရေးသည် ဆူ ပူလှုပ်ရှားလာရုံမက အလုပ်သမားအရေးများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအခက် အခဲများပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်။
ထိုအချိန်၌ လွိုက်ဂျော့အစိုးရမှာ အတိုက် အခံများစွာရှိသောလည်း ထိုကဲ့သို့ ဆူပူလှုပ်ရှားချိန်တွင် တိုင်းပြည်က လွိုက်ဂျော့ကိုသာလျှင် လိုလားအားထားကြသောကြောင့် အဖွဲ့အသင်းအနေ နှင့်မဟုတ်ဘဲ တစ်ဦးတစ်ယောက်အနေဖြင့် အင်အားကြီးမားလျက်ပင်ရှိလေ သည်။
အိုင်ယာလန်ပြဿနာကို ဖြေရှင်းပြီးသည့်နောက် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် အရှေ့အနီးပိုင်းဒေသ၌ အင်္ဂလန်ပြည်သည် တူရကီနိုင်ငံ နှင့် စစ်ဖြစ်ရဦးမည့်အခြေသို့ရောက်နေသဖြင့် ထိုကိစ္စတွင် လွိုက်ဂျော့၏ အစိုးရအဖွဲ့၌သဘောကွဲလွဲမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ဝန်ကြီးအချို့ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြသည်။
လွိုက်ဂျော့လည်း ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက် လေသည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးကို မစွန့် သေးဘဲ ဗြိတိသျှပါလီမန်တွင် အတိုက်အခံခေါင်ဆောင်ကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက် လေသည်။
၁၉၂၆ခုနှစ်တွင် ခေါင်းဆောင်ကြီးအဖြစ် အက်စကွစ်သည် လစ်ဗ ရယ်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်သဖြင့် လွိုက်ဂျော့အား လစ်ဗရယ်အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြေ|ာက်ကြလေသည်။
ထို့နောက် အဖွဲ့အင်အား စုဆောင်း ရန်အတွက် အင်္ဂလန်တစ်ပြည်လုံးတွင် လှည့်လည်တရားဟောပြောခဲ့လေ သည်။
သူ၏ဟောပြောချက်များကြောင့် ၁၉၂၉ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လစ်ဗရယ်အဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ၅၉ ယောက်အရွေးခံရလေသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပြီးနောက် အမျိုးသားအစိုးရ ဖွဲ့ စည်းပြီးသည့် အချိန်ခန့်ကစ၍ လွိုက်ဂျော့သည် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် အဖြစ် လူသိများလျက်ပင်ရှိသော်လည်း နိုင်ငံရေးမှအနားယူကာ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ လွိုက်ဂျော့သည် စစ်မှတ် တမ်းခြောက်တွဲကို ရေးသားခဲ့ကာ ၁၉၃၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ်အတွင်း၌ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့လေသည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် လွိုက်ဂျော့သည် အားလ်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေ၏။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်းတွင် ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ စစ်အောင်နိုင်ရေးနှင့် ငြိမ်ချမ်းရေးအတွက် ဦးဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သူ ဒေးဗစ်လွိုက်ဂျော့ချ်အား ၁၈၆၃ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၊ ၁၇ ရက်နေ့က မန်ချက်စတာမြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။
အသက် ၁၈လသားအရွယ်တွင်ပင် ဖခင်ဖြစ်သူ မူလတန်းကျောင်းအုပ်ဆရာ ကွယ်လွန်သဖြင့် မိခင်ဖြစ်သူက ၎င်း၏အစ်ကို၊ ဒေးဗစ်၏ ဘကြီးရှိရာ ဝေလပြည်နယ်၊ ကာယာနာဖွန်ရှိုင်းယားစီရင်စုရှိ အယ်လ်လန်နီစတမ်းဒ်ဝီကျေးရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ထူးချွန်သူ ဒေးဗစ်သည် ၁၈၈၄ခုနှစ်တွင် ဥပဒေစာမေးပွဲ အောင်မြင်ကာ ရှေ့နေဖြစ်လာသည်။
၁၈၈၈တွင် မာဂရက်အိုဝင်နှင့် လက်ထပ်သည်။
နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၉၀ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြောက်ခံရသည်။
ထိုအချိန်မှစကာ အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် ၅၅နှစ်တိုင် တဆက်တည်း ရွေးကောက်ခြင်းခံသည်။
၁၉၀၆ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၀၈ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး စသည်ဖြင့် ရာထူးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်များအတွင်းက သူ၏ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာရေခေျွတာရေး အစီအစဉ်ကြောင့် ထင်ရှားခဲ့သည်။
၁၉၁၅ခုနှစ် ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရတွင် အရေးပါသည့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းဝန်ကြီး အဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီးနောက် တစ်နှစ်အကြာ ၁၉၁၆ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်မြောက်ခြင်းခံရသည်။
ထိုအချိန်မှစကာ ဗြိတိန်နိုင်ငံအား ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း အောင်နိုင်ရန် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင်လည်း ဗာဆိုင်းစာချုပ်ကို ဦးဆောင်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြန်သည်။
၁၉၄၅ခုနှစ်၊ မတ်လ၊ ၂၆ရက်နေ့က အယ်လ်လန်နီစတမ်းဒ်ဝီကျေးရွာရှိ တိုင်းမ်နယူးဝစ်ဒ် (ခေါ်) အမျိုးသားစာရေးဆရာများ စာပေရေးသားမှုဆိုင်ရာ အတတ်သင်ဌာန တွင်ကွယ်လွန်လေသည်။
မကွယ်လွန်မီ ၂ လအလိုတွင် သူရဲကောင်းဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်း(War Memoirs) ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များက ဖော်ပြခဲ့သော အမှန်တရား(The Trhth about the Peace Treaties) ကိုးကား Category:ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ်များ‎။
အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်း ဆိုသည်မှာ လက်ရှိအာဏာရ ပါတီ သို့မဟုတ် အစိုးရအား နိုင်ငံရေးအရ ဖြစ်စေ၊ လက်နက်ကိုင် (စစ်ရေး နည်းလမ်း) အရ ဖြစ်စေ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုနေသော ပါတီ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်း ကို အတိုက်အခံအဖွဲ့အစည်း ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်ဆိုသည်မှာ လက်ရှိအာဏာရပါတီ(အစိုးရအဖွဲ့)အား ဆန့်ကျင်သော(သို့)ယှဉ်ပြိုင်သော ပါတီခေါင်းခေါင်(အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်)ဖြစ်သည်။
ပရိုတက်စတီနီယမ် (Protactinium) သည် အက်တီနီယမ်စီးရီး(Actinium Series) တွင်ပါဝင်သော ငွေရောင် သတ္တုဒြပ်စင်ဖြစ်သည် ၎င်းဒြပ်စင်သည် အလွယ်တကူပုံသွင်း၍ရသော တောက်ပသည့်၊ ငွေမှင်ရောင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွသည့် ဒြပ်စင်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
လေထဲနှင့် ထိတွေ့မိပါက အလွယ်တကူ အရောင်မှေးမှိန်သွားခြင်းမရှိပါ။
ပရိုတက်စတီနီယမ် သည် လေ၊ ရေခိုးရေငွေ့ အက်စစ်တို့နှင့် ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်းရှိသည်။
သို့သော် Alkalis (အက်စစ်တို့နှင့် ဓာတ်ပြုကာ ဓာတုဗေဒ သဘောအရ ဆားဖြစ်သောအရာ) များနှင့် ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်းမရှိပေ။
အသုံးပြုခြင်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအားကောင်းခြင်း၊ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကျယ်ပြန်စွာ အသုံးပြုခြင်းမရှိပါ။
သဘာဝမှာ တွေရှိမှုအခြေအနေ ပရိုတက်စတီနီယမ်၏ အိုင်ဆိုတုပ်တစ်ခုဖြစ်သော Protactinium 231 ကိုသဘာဝ ယူရေနီယမ်သတ္ထုရိုင်းထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။
သဘာဝ သတ္တုရိုင်း Zaire တွင်လည်း 3ppm ခန့် တွေရှိရသည်။
Protactiniumအား မြေကြီး၊ ကျောက်တုံး၊ ရေမျက်နှာပြင်၊ ရေအောက်၊ အပင်များနှင့် သက်ရှိများ တွင်ပါဝင်မှုှ အလွန် နည်းပါးသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ပရိုတက်စတီနီယမ်သည် လူခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ စားသောက်ခြင်း၊ သောက်သုံးခြင်း (သို့) အသက်ရှူခြင်း တို့မှဝင်ရောက်နိုင်သည်။
ပရိုတက်စတီနီယမ်ကို ရှူရှိက်မိသောအခါ အနည်းငယ်သော ပမာဏသည်အဆုတ်မှ သွေးထဲကိုဖြတ်သန်းကာ အခြားသော အစိတ်အပိုင်းများထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားနိုင်ပြီး ယင်းအစိတ်အပိုင်းများထဲတွင်ရှိသော ကွန်ပေါင်း များပေါ်တွင် မူတည်ကာ ပြောင်းလည်းသွားနိုင်သည်။
ဂါမာ(ဂမ္မာရောင်ခြည်ဟုလည်းခေါ်)ရောင်ခြည် မှ ထွက်သော protactinium-231 ကြောင့်ပြင်ပထိခိုက်မှုအနည်းအကျဉ်းရှိသော်လည်း ယေဘူယျအားဖြင့် protactinium အား ကိုင်တွယ်မှသာ ကျန်းမာရေးအပေါ်ထိခိုက်နိုင်သည်။
protactinium ကိုသယ်ဆောင်လာသော ဖုန်မှုန့်၊ protactinium ပါဝင်သောရေ၊ ပရိုတက်စတီနီယမ်ထိုးသွင်းထားသော အစားအစာများကြောင့်ထိခိုက်မှုရှိနိုင်သည်။
လေကိုရှူသွင်းခြင်းကြောင့် protactinium သည် ခန္ဒာကိုယ်ထဲသို အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှတဆင့် အလွယ်တကူဝင်ရောက်နိုင်သည်။
အရိုး အသည်း ကျောက်ကပ်တို့ တွင် protactinium မှထွက်လာသော ions များကပ်ငြိခြင်းကြောင့် ကင်ဆာရောဂါများဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားနှုန်းဟာ uranium-238 နဲ့ protactinium-234m တို့ ပေါင်းစပ်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
protactinium-234 ပြိုကွဲခြင်းဖြင့် စွမ်းအားရှိသော beta particles (အမှုန်ငယ်လေးများ) ထွက်လာနိုင်သောကြောင့် uraniumကိုင်တွယ်သောအခါ ကာကွယ်ရန် ထူထဲသောရာဘာလက်အိတ်များ စွပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ကြိုတင်ကာကွယ် နိုင်သည်။
ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်သွင်းခြင်းကြောင့်ရသောရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှူသွင်းခြင်းနှင့် ယှဉ်လျှင် နည်းပါးပါသည်။
ရေဒီယမ် (Radium) သည် ငွေရောင်တောက်ပပြီး နူးညံ့သည့် သတ္တု တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဓာတ်အားပြင်းပါသည်။
လေထုနှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ ဓာတ်တိုးပြီး အဖြူရောင်နီးပါးရှိသော အရောင်မှ အနက်ရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။
အလင်းရောင်ဖြာထွက်စေနိုင်သည်။
ရေထဲတွင် Alkaline-earth အုပ်စုထဲတွင် အင်အားအပြည့်ဝဆုံး အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော်လည်း ငွေ့ရည်ပျံဖို့အလွယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
အသုံးပြုခြင်း ဆိုးဆေးများ တောက်ပစေရန် အတွက်အသုံးပြုပါသည်။
(radium bromide အနေနှင့်သုံးသည်) ရေဒီယမ်နှင့် ဘာယေလီယမ် ကို နယူထရွန်များ၏ လွယ်ကူရင်းမြစ်များ(Portable source of neutrons) အဖြစ်သုံးခဲ့ဖူးပါသည်။
ရေဒီယမ်ကို ကင်ဆာ ဆေးများထဲတွင် adon gas ကိုပြုလုပ်ဖို့ သုံးခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုနှစ် အစတွင် ရေဒီယမ်ကို ပေါင်းစပ် ပစ္စည်း အနေဖြင့် သွားတိုက်ဆေး၊ ဆံပင်လိမ်းဆေး နှင့် အစားအစာများတွင်လည်း ထည့်ပြီးသုံးခဲ့ကြသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေဒီယမ် ကို ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၁ square kilometer ( အနက်40 cm ) စီမှာ radium 1 gram ပါသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
၂၀ရာစုနှစ်အစပိုင်းတွင် radium ကို uranium သတ္တုရိုင်း များမှထုတ်ယူရှိပြီး ဆိုးဆေးများ တောက်ပစေရန်နှင့် ဆေးကုသမှုများအတွက် အသုံးပြုပါသည်။
Uranium သတ္တုရိုင်းထဲတွင် radium ပါဝင်မှုသည် 150 နှင့် 350 mg/ton အထိပါဝင်နိုင်ပါပြီး Zaire နှင့် Canada နိုင်ငံရှိ သတ္တုရိုင်းတွင်းများတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။
ကျန်းမာရေးသက်ရောက်မှု သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွဒြပ်စင်များသည် အလွန်သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်နေပါသည်။
ရောင်ခြည် ဖြာထွက်ခြင်းကြောင့် ၎င်း တွင်ပါဝင်သော ရေဒီယို သတ္တိကြွ ခြင်းကို မြင်စေနိုင်သည်။
လူ့အဖွဲ့ အစည်းတွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွခြင်း အခန်းကဏ္ဍသည် သိသာစွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
လူတို့သည် သတ္တုကြွသော ရေဒီယမ်များကို ကျောက်မီးသွေးနှင့် အခြားလောင်စာများကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်းအားဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထဲသို့ စွန့်ထုတ်ပါသည်။
ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းများစွန့်ပစ်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသော မြေအောက်ရေထဲတွင် ရေဒီယမ် ပါဝင်မှုနှုန်းသည် မြင့်မားပါသည်။
ယခုလက်ရှိ အခြေအနေအားဖြင့် လေထုနှင့် မြေကြီးထဲတွင်ရှိသော ရေဒီယမ်ပမာဏ နှင့် ပက်သက်၍ အသုံးချနိုင်သော နည်းပညာကို မတွေ့ရှိနိုင်သေးပါ။
သဘာဝကျစွာ ပါဝင်နေသောရေဒီယမ် ပမာဏကို လူ့ကျန်းမာရေးအတွက် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းမရှိသေးပါ။
သို့သော် ရေဒီယမ် သတ္တိကြွနှုန်းများပါက ကျန်းမာရေးကို ပိုမိုထိခိုက် စေနိုင်သည်။
ဥပမာ – သွားကျိုးခြင်း၊ anaemia(သွေးနီဥနည်းခြင်း)၊cataract (မျက်စိရောင်ခြင်း)။
နောက်ဆုံး လေ့လာချက်အရ ရေဒီယမ်၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွခြင်းသည် ကင်ဆာရောဂါအပြင် အချိန်တိုအတွင်း သေစေနိုင်သည်။
၎င်းဆိုးကျိုးများကို မှတ်သားထားသင့်ပါသည်။
ထိုအရာများသည် ရေဒီယံထဲတွင်ပါဝင်သော ဂမ်မာ(gamma ray) ရောင်ခြည် ကြောင့်ဖြစ်သည်။
၎င်းရောင်ခြည် (gamma ray )သည် လေထုကိုဖြတ်ပြီး အကွာဝေးတော်တော်များများထိ ဖြာထွက်နိုင်သည်။
ရေဒီယမ်၏ သတ္တုကြွမှုသည် လူကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်နိုင်သည့်အတွက် ၎င်းကိုလိုအပ်မှသာ သုံးသင့်ပါသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ ရေဒီယမ်သည် Uranium and thorium (nuclear fuel) များ ယိုယွင်းပျက်စီးသွားလျှင် ရေဒီယို သတ္တုကြွ အက်တမ်များအဖြစ် အဆက်မပြတ် ထုတ်လွှတ်ပါသည်။
ကျောက်တုံးများနှင့် မြေကြီးထဲတွင်လည်း ရေဒီယမ်ပါဝင်မှု အနည်းငယ်ရှိသည်။
သို့သော် ရေနှင့် အချို့နေရာများတွင် ရေဒီယမ်သည် သိပ်သည်းမှုမြင့်မားစွာ ပါဝင်နေပါသည်။
ယူရေနီယမ် သတ္တုတွင်း အနီးအနားတွင် ရှိသောရေထဲတွင် ရေဒီယမ် ပါဝင်မှုနှုန်းသည် မြင့်မားနေပါသည်။
အပင်များသည် မြေကြီးထဲမှ ရေဒီယမ်ကို စုပ်ယူကြသည်။
ထို့အတူ သတ္တဝါများသည်လည်း ထိုအပင်များကို စားသုံခြင်းကြောင့် ရေဒီယမ်များကို စားသုံးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါသည်။
ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယားဘာသာပြန်ဆိုမှု ပရောဂျက်တွင် ပါဝင်သူ ကိုထွန်းလင်းသန့် မှ ဘာသာပြန်ဆိုသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ ကဏ္ဍ:အယ်ကာလိုင်း သတ္တုများ။
ဖာမီယမ် () သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အက်တမ်အမှတ်စဉ် ၈၉ မှ ၁၀၃ရှိသော (Actinoids) အုပ်စုထဲတွင်ပါဝင်သည်။
၎င်း၏ ဓာတုဗေဒ ဂုဏ်သတ္တိကို အသေးစိတ်လေ့လာရန် ခက်ခဲသော်လည်း လေ၊ ရေနွေးငွေ၊ အက်ဆစ် တို့ဖြင့်တိုက်စားလျှင် ငွေသတ္တုစပ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
Tm ကို (Actinoids) အုပ်စုထဲတွင် ၈ ခုမြောက်အဖြစ် ရှာတွေ့ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် Albert Ghiorso နှင့် သူ၏တွဲဖက် လက်ထောက်များက အပူထုတ်နယူကလီးယားပေါက်ကွဲခြင်း (Thermonuclear explosion) ဖြင့်ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၃ နှင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ်အစောပိုင်းကာလများတွင် အက်တမ် အမှတ်စဉ် ၉၉ နှင့် ၁၀၀ တွေ့ရှိမှုကို လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခွင့်မပြုခဲ့ပေ။
ဆွီဇလန်နိုင်ငံ မြို့တော် Stockholm ရှိ Nobel Institute of Physics မှ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် 238U ကို 16O ion နှင့် တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် ၃၀ မိနစ်ခန့် ကြာသော alpha ရောင်စဉ်တန်း တစ်ခု သီးခြား ထွက်ပေါ်လာသည်။
ထို alpha ရောင်စဉ်တွင် atomic weight 250 ဝန်းကျင်နှင့် proton အရည်အတွက် 100 ပါဝင်နေသည်။
(တနည်းအားဖြင့်ဆိုသော် 100Fm250 ဖြစ်သည်)။
ထိုအဖွဲ့သည် ၎င်းတွေ့ရှိမှုအား ၁၉၅၄ ခုနှစ်တိုင်အောင် ကြေညာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
နောက်ပိုင်းတွင် Fm250 အိုင်ဆိုတုပ်အဖြစ် အတိအကျ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
၎င်းဒြပ်စင်၏ သက်တမ်းဝက်(half-life) မှာ ၃၀ မိနစ်ဖြစ်သည်။
ဖာမီယမ်၏ ဓာတုဗေဒ ဂုဏ်သတ္တိကို လေ့လာရန်မှာ မရှိသလောက်ဖြစ်သည်။
254Fm နှင့် စွမ်းအားမြင့် အိုင်ဆိုတုပ်ပ်များမှ ပမာဏကြီးမားသော နယူထရွန်စီးကြောင်းကို ပလူတိုနီယမ်ဒြပ်စင် ကဲ့သို့ ထုတ်လွတ်ပေးသည်။
ဖာမီယမ်တွင် အိုင်ဆိုတုပ် ၁၆ ခု ပါဝင်ကြောင်း ုတွေ့ရှိနိုင်သည်။
257Fm သည် ရက်ပေါင်း ၁၀၀.၅ အထိ သက်တမ်းရှည်နိုင်ပြီး 250Fm သည် ၃၀ မိနစ်သာခံသည်။
250Fm ကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာအတည်ပြုကာ 120Nb (nobelium) ကိုထုတ်လုပ်သည်။
အသုံးပြုခြင်း ဖာမီယမ်ကို စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရန် အကြောင်းပြချက်မရှိပေ။
သို့သော် တနေ့နေ့တွင်တော့ ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင် အသုံးချနိုင်ပါလိမ့်မည်။
ကျန်းမာရေးအပေါ်သက်ရောက်မှုများ ဖာမီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိပေ။
ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အလွာ တွင်လဲမတွေ့ရပေ။
ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများ ကို ဖော်ပြပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ ဖာမီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိပေ။
ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖော်ပြပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
မန်ဒဲလီဗီယမ် () သည် ဓာတ်ခွဲခန်းမှသာထုတ်ယူရရှိနိုင်သည့် ပထမမြောက် ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
ဘားကလေး (Berkekey) ဓာတ်ရောင်ခြည်ဓာတ်ခွဲခန်း၌ ၆၀ လက်မ ဒြပ်မှုန်အရှိန်မြင့်စက် (60-inch cyclotron) အတွင်း 253 Es အား ဟီလီယန် (helium) အယ်လဖာ ဒြပ်မှုန် နှင့်တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် 256Md ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
၎င်း၏သက်တမ်းဝက် (half life)သည် ၇၆ မိနစ် ရှိပြီး၊ 258Md သက်တမ်းဝက်(half life) သည် ၅၂ ရက် ရှိသည်။
မန်ဒဲလီဗီယမ် ၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များမှာ ၎င်း၏ အက်တမ်အမှတ်စဉ် (Atomic Number)၊ သက်တမ်းဝက် (half life) နှင့် အိုင်ဆိုတုပ်စ် (isotopes) များကြောင့် ကန့်သတ်ချက်များရှိသည်။
၎င်း၏အိုင်ဆိုတုပ်စ် အကွာအဝေးမှာ ၂၄၄ မှ ၂၆၁ အထိရှိသည်။
မန်ဒဲလီဗီယမ် ကို Periodic table ကို ပထမဆုံးတီထွင်ခဲ့သူ ရုရှားသိပ္ပံပညာရှင် မန်ဒဲလီးယပ်ဖ်အား ဂုဏ်ပြုနာမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုခြင်း ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သောကြောင့် စီးပွားရေး နှင့် အခြား နေရာများအားလုံးတွင် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်များသည် သဘာတွင်မတည်ရှိသည့်အပြင် အလွန်မတည်ငြိမ်သော nuclei ဖြစ်ကြောင်း တွေရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို ရှာတွေ့ရန်ခက်ခဲသည်။
ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုများ မန်ဒဲလီဗီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်တည်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်လွာတွင် လဲမတွေ့ရပေ။
ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများ မန်ဒဲလီဗီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်တည်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်လွာတွင် လဲမတွေ့ရပေ။
ထို့ကြောင့် ပတ်န်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။
အူနံရံ၏ အပြင်ဘက်ဆုံး မျက်နှာပြင်ရှိ ကြွက်သားများက အူထဲဝင်လာသော အစာများ အောက်ဘက်သို့ ရွေ့ရွေ့သွားရန် ပေးပို့ပါသည်။
အူနံရံရှိ အရိအချွဲလွှာက အစာထဲပါ အဟာရများ သွေးထဲ ရောက်သွားစေရန် စုပ်ယူရာတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးပေးပါသည့် အူပိုင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။
Wellen(Health & Beauty မဂ္ဂဇင်းမှ ကူးယူဖော်ပြသည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ရက်စွဲ ကိုးကား Category:ခန္ဓာဗေဒ။
ပန်ကရိယ(မုန့်ချိုအိတ် ဟုလည်း ခေါ်သည်။
)သည် အဆီ၊ ကစီနှင့် အသားဓာတ်များကို ရိုးရှင်း သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းလေးများ အဖြစ်သို့ ရောက်စေရန် အင်ဇိုင်းမ်များ ထုတ်လုပ်၍ ခြေပေးပါသည့် အလုပ်ကို လုပ်သည်။
ပန်ကရိယ( မုန့်ချိုအိတ်)မှ ထွက်သော အရည်တို့က အစာအိမ်ထဲရှိ အရာတို့၏ အက်စစ်ဓာတ် မျှခြေအရောက် ခြေဖျက်ပေးပါသည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ရက်စွဲ ကိုးကား Category:ခန္ဓာဗေဒ ပန်ကရိယသည် အစာခြေအဖွဲ့အစည်းတွင်ပါဝင်သောအရာဖြစ်သည်။
အဲ့အရာသည်အစာအိမ်၏အောက်ဘက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။
ဘဝေါဆိုသည်မှာ အလွန်ကြီးကျယ်သည့် ဒုက္ခကြုံမည့်အတွက် ကြိုတင်ကာ အင်မတန်ကြောက်ရွှံ့စေသည့် အခြင်းအရာများ ကြိုတင်ဖြစ်ပွားခြင်းမျိုးကိုဆိုလိုသည်။
ဥပမာအားဖြင့်- ဘုရားဆင်းတုတော် ရောင်ခြည်လွှတ်ခြင်း၊ စေတီပုထိုး(သို့) ဆင်းတုတော်များအနီးတွင် ထွန်းလင်းနေခြင်း၊ ဆင်းတုတော်တွင် မျက်ရည်၊ချွေး၊သွေး စသည်တို့ ကျခြင်း၊ ဘုံနန်းပြာသာဒ်မှအခိုးထွက်ခြင်း၊ လကိုကြယ်ဖောက်ခြင်း(ဂျပန်ခေတ်)၊ ကြယ်တံခွန်လွှတ်ခြင်း၊ ကောင်းကင်အလုံးမှ ချင်းချင်းနီခြင်း စသည်တို့ကို ဘဝေါအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
သို့သော် ယခုခေတ်တွင် ဘဝေါအား နိမိတ်အဖြစ် ရောထွေးသတ်မှတ်ထားကြသည်များကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွေ့ရတတ်သည်။
အယူတော်မင်္ဂလာ ဟူသောဘွဲ့အမည်ဖြင့် ကျော်ကြားလာမည့် မောင်နိုးအား ၁၆ရက်နေ့၊ ဇွန်လ၊ ၁၇၆၂ခုနှစ်က ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ ကိုးသန်းတိုက်နယ်၊ အရှမ်း ကြခတ်ကျေးရွာတွင် ဖွားမြင်သည်။
အဖ ဦးရွှေညို၊ အမိ ဒေါ်မင်းလှ ဖြစ်ပြီး မိခင်ဘက်မှ ဦးကြီးမှာ မင်းကြီးမဟာကျော်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် အမတ်အဖြစ်ထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က မောင်နိုးသည် ဘုံသာတုလွတ်ကျောင်း ဆရာတော်ထံတွင် စာပေသင်ကြားခဲ့ပြီး အရွယ်ရောက်သည့်နောက်တွင် တရားသူကြီး သတိုးမဟာသီဟသူရ ထံတွင် စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းသည်။
၁၇၈၂တွင် ဗဒုံမင်း နန်းတက်လာသောအခါတွင် မောင်နိုးအား နေမျိုးလေခပျံချီဘွဲ့ချီးမြှင့်ကာ အနားခေါ်၍ အမှာတော်ရေးခန့်သည်။
မောင်နိုးသည် အတိတ်၊ နိမိတ်၊တဘောင်၊စနည်း၊ဘဝေါ စသည်တို့ကို အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရာတွင် ထက်မြက်သည့်သတင်းထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်တွင် ဗဒုံမင်း၏ သဘောကျခြင်းခံရသဖြင့် အယူတော်မင်္ဂလာ ဟူသောဘွဲ့ကို ပေးလေသည်။
အယူတော်မင်္ဂလာ၏ ထင်ရှားသည့် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းများ ဗဒုံမင်းနန်းသက် "ညအခါ လသာသာ၊ ဘုရားတကာ(ဒကာ) ဆေးတံသောက်ပြီး လူပျိုလှည့်တယ်။
" အထက်ပါ တဘောင်ပေါ်သည့်အခါ ဗဒုံမင်းက သူ၏နန်းသက်ကို ၃၆နှစ်ဟု တွက်သည်။
သို့သော် အယူတော်မင်္ဂလာက ဂဏန်းဗေဒင်အရ ၃၇နှစ်ကို ယတိယူဆသည်။
တဖန် ဗဒုံမင်းအိပ်မက်တွင် နတ်တစ်ပါးက ပုတီး ၇၅ လုံးပါ တစ်ကုံးပေးသည်ဟု မက်မြင်၍ အယူတော်မင်္ဂလာအား အဓိပ္ပာယ်ဖော်စေရာ နန်းသက် ၃၈နှစ်၊ သက်တော် ၇၅နှစ် ဟုကောက်ယူသည်။
ရခိုင်သိမ်းရန် စနည်းနာခြင်း ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ရခိုင်ကို သိမ်းယူရန် စီစဉ်ကာ အယူတော်မင်္ဂလာအား စနည်းနာစေသည်။
"ကေတုမတီ၊ ညာချီရင်သား၊ လွန်ကြီးပွား၊ ဘုရားကိုယ်တိုင်ကြွလတ္တံ၊ မုဆိုး ဆတ်သားစားလတ္တံ။
"-ဟု စနည်းရသည်။
အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူသောအခါ အိမ်ရှေ့မင်း ဦးပေါ်မှာ တောင်ငူ(ကေတုမတီ)စား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဆတ်ဟုယူသော ရခိုင်ကို မုဆိုးဘိုမင်းဆက်မှ အောင်နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီးကိုလည်း ပင့်ဆောင်လာနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း လျှောက်သည်။
လျှောက်သည့်အတိုင်း မှန်သည်။
စနည်းဖြင့် အပြစ်ပေးခြင်း မိုးတားစား သတိုးမင်းကြီးမင်းထင်သည် လွှတ်တက်တရားသူကြီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ မဆင်မခြင် လာဘ်စားသဖြင့် အများကကြောက်ရွှံ့ပြီး နှိပ်စက်သမျှကို ခံရသည်။
ဗဒုံမင်းက စနည်းနာရန် ပြောသောအခါတွင် အယူတော်မင်္ဂလာက နန်းတော်သို့လာစဉ်ကပင် စနည်းရပြီးကြောင်းလျှောက်သည်။
မိခင်က သမီးဖြစ်သူအား ဆန်ဝယ်ရန် ငွေစ တစ်မူး(တစ်ကျပ်၏ဆယ်ပုံတစ်ပုံ) လည်းမဟုတ်၊ တစ်မတ်(တစ်ကျပ်၏လေးပုံတစ်ပုံ)လည်းမဟုတ်သဖြင့် ပြည်တောင်းမှောက်၍ ဆန်ချင်ပေးရမည်ဟု ဆူပူသည်ကို ကြားခဲ့ကြောင်း၊ တဆက်တည်းဆိုပါက- "မူးမဟုတ်၊မတ်မဟုတ်လို့ ပြည်မှောက်တယ်"- ဟုအဓိပ္ပာယ်ထွက်ကြောင်း လျှောက်သည်။
ဗဒုံမင်းလည်း မိုးတားစားအား ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်လေသည်။
တရုတ်စကားသုပ် စနည်းနှင့် ယတြာ ၁၃ရက်နေ့၊ မတ်လ၊ ၁၈၁၀ခုနှစ်တွင် ရွှေမြို့တော်ရှိ တရုတ်ငရွှေကြည်အိမ်မှစကာ မီးကြီးလောင်သဖြင့် နန်းတော်၊ရွှေတိုက်နှင့်တကွ တစ်မြို့လုံးပင် မီးထဲပါလေသည်။
တိုက်ဆိုင်စွာဖြင့် တရုတ်သံအဖွဲ့ကလည်း ဝန်တင်လား ခုနှစ်ထောင်၊ ကုန်စည်ဝယ်ရန် ငွေရှစ်သိန်းတို့ဖြင့် အမရပူရသို့ရောက်လာသည်။
မြေးတော်စစ်ကိုင်းမင်းသား၏ လူများက တစ်ညတွင် တရုတ်သံအဖွဲ့အား ဓားပြဝင်တိုက်လေသည်။
ထိုအခါ တရုတ်သံအဖွဲ့က ငွေပြန်ပေးရန်၊ အပြစ်ရှိသူများအား ဒဏ်ခတ်ရန် တောင်းဆိုလာသည်။
ဗဒုံမင်းအနေဖြင့်လည်း ရွှေတိုက်မီးလောင်ထားသဖြင့် ငွေလည်းပြန်မဆပ်နိုင်၊ မြေးတော်စစ်ကိုင်းစားကိုလည်း ဒဏ်မခတ်နိုင်သဖြင့် ဦးပေါ်ဦးအား တရုတ်ငရွှေကြည်ကြောင့် မြို့တော်မီးထဲပါသည်ကို အကြောင်းပြုကာ တရုတ်သံအဖွဲ့အား ငွေသိန်းသန်းကုဋေဖိုး အလျော်ပြန်ပေးရန် တောင်းစေသည်။
အယူတော်မင်္ဂလာအား စနည်းနာစေသည်။