kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
thumb|ရွှေသမင် ရွှေသမင်သည် ခွာစုံနို့တိုက်သတ္တဝါမျိုး ဖြစ်ပြီး မျိုးစဉ် Artiodactyla၊ မျိုးရင်း Cervidae၊ မျိုးစိတ် Cervus eldi ဖြစ်ပြီး မျိုးစိတ်ခွဲ သုံးမျိုးရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ရွှေသမင်အား ဇီဝဗေဒပညာရှင်များမှ Eld's Deer ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
Eld's Deer အား ၁၈၃၈ တွင် ဗြိတိသျှတပ်မတော်အရာရှိ Percy Eld မှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသတွင် စတင်တွေ့ရှိ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့၍ တွေ့ရှိသူအမည်အား အစွဲပြုကာ Eld's Deer ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယ သမင်မျိုးစိတ် Cervus eldi eldi အား အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရပြည်နယ်တွင်သာ တွေ့ရပြီး ယခုအခါ အကောင်ရေ ၂၀၀ ခန့်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။
နောင်ရေရှည်တွင် မျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်များစွာဖြင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များမှ ကြိုတင်ခန့်မှန်း ဟောကိန်း ထုတ်ထားသည်။
ယင်းသမင်များကို မဏိပူရဘာသာစကားဖြင့် Sangai ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကိုးလ်ကတ္တားမြို့ရှိ အလီပိုးတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်တွင် ဤမဏိပူရ ရွှေသမင်များကို ခြံလှောင်သားဖောက်မွေးမြူမှု အစီအစဉ် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
မဏိပူရရွှေသမင်များစွာ ပေါက်ဖွား နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ဟိုင်နန်ကျွန်းတို့၌ တွေ့ရှိရသော သမင်မျိုးစိတ်ကွဲများမှာ Cervus eldi siamensis ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ၁၀ ကောင်မှ အကောင် ၃၀ အထိသာ ရှိနိုင်တော့ကြောင်း ခန့်မှန်းထားပြီး မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်ခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် နိုင်ငံတော်အဆင့် စီမံကိန်းများချမှတ်၍ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။
လာအိုနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံများတွင် ကောင်ရေအလွန်နည်းပါးနေပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်မူ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး ဖြစ်နေသည်။
တရုတ်ပြည်၊ ဟိုင်နန်ကျွန်းတွင်မူ သမင်ကောင်ရေ ရာဂဏန်း အနည်းငယ်ခန့်ကို ခြံလှောင်၍ မွေး မြူ ထားသည်။
မြန်မာ့ရွှေသမင် အရွယ်အစား၊ ဦးချိုပုံသဏ္ဌာန်၊ ရာသီအလိုက်ပြောင်းလဲသည့် အမွှေးအရောင်ပေါ်မူတည်ပြီး သမင်မျိုးကွဲပြားသည်ဟု ထင်ကြသည်။
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိသော သမင်အားလုံးသည် ရွှေသမင် မျိုးစိတ်များသာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ ရွှေသမင်မျိုးစိတ်အား သိပ္ပံအမည် Cervus eldi thamin ဟု ခေါ်ဆိုပြီး သိပ္ပံအမည်တွင်ပင် မြန်မာအခေါ် thamin ဟုပါရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသရင်း မျိုးစိတ်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ညွှန်းထားပြီး ဖြစ်သည်။
ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့နယ် ၂၃ မြို့နယ်တွင် တွေ့ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရသော်လည်း ၁၉၉၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တို့၌ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ကွင်းဆင်း စာရင်းကောက်ယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ယခုအခါတွင် မြို့နယ်ရှစ်မြို့နယ်၌သာ တွေ့ရှိရတော့သည်။
မြန်မာ့ရွှေသမင်ကို ရွှေစက်တော် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော၊ ချပ်သင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော နှင့် အလောင်းတော်ကဿပ အမျိုးသားဥယျာဉ်များတွင် ကာကွယ်စောင့် ရှောက် ထားလေသည်။
မြန်မာ့ရွှေသမင်မျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် အမြင့်ပေ ၁၆၅ မှ ၁၃၁၂ ပေအတွင်းရှိ အင်တိုင်းတော၊ ရွက်ပြတ်တောနှင့် တောခြောက်၊ ဖုန်းဆိုးတော၊ တောပြုတ်နှင့် စိုက်ပျိုးမြေများအနီးတွင်သာ အများအပြား ရှင်သန်ကျက်စားလေ့ ရှိသည်။
ပျမ်းမျှ ကိုယ်အလေးချိန် ၁၅၄ ပေါင်မှ ၂၈၆ ပေါင်အထိ ရှိပြီး တစ်ကောင်လျှင် လှည့်လည်ကျက်စား သွားလာမှု ဧရိယာ ၂၉၆၅ ဧကမှ ၄၂၀၀ ဧကအထိ ရှိနိုင်သည်။
အထီးများသည် နွေရာသီတွင် ရွှံ့နွံလူးလေ့ရှိပြီး လှည့်လည်ကျက်စား သွားလာမှု ဧရိယာမှာ အမများထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည်။
အထူးသဖြင့် နွေရာသီတွင် အုပ်စုဖွဲ့ နေလေ့ရှိသည်။
မြက်၊ ဖန်ခါး၊ ဆီးဖြူ၊ တယ် စသည့် အသီးများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ပင်ပျော့ပင်များကို အဓိကထား စားသောက်တတ်သည်။
အထီးများတွင်သာ ဦးချိုပါရှိပြီး အမများတွင် ဦးချိုမပါရှိပါ။
သမင်အထီးငယ်များသည် တစ်နှစ်သားအရွယ်ခန့်တွင် မိတ်လိုက်မျိုးပွားနိုင်ပြီး အမငယ်များမှာမူ ရက်ပေါင်း ၄၅၆ ရက် ကျော်မှသာ ကိုယ်ဝန်ရ မျိုးပွားနိုင်သည်။
ဖေဖော်ဝါရီလလယ်မှ မေလအတွင်း မိတ်လိုက်ပြီးချိန်တွင် အထီးများ ချိုလဲလေ့ရှိသည်။
သားလွယ်ကာလသည် ရက်ပေါင်း ၂၂၀ မှ ၂၄၀ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ရွှေသမင်နှင့် ထိုင်း၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့မှ သမင်မျိုးကွဲများသည် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလများတွင် သားပေါက် သည်။
မဏိပူရသမင်မှာမူ အောက်တိုဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလကုန်အတွင်း သား ပေါက်သည်။
သားတစ်ကောင်တည်းသာ ပေါက်တတ်သည်။
သမင်ပေါက်ကလေးတွင် မွေး ကင်းစ၌ အဖြူပြောက်ကလေးများ ပါတတ်သည်။
အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ယင်းအဖြူပြောက်ကလေးများ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။
အသက် ၇လသားအ ရွယ်တွင် နို့ဖြတ်သည်။
၁၈လသားအရွယ်မှစ၍ မျိုးပွားနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။
ထူးခြားမှုများ ရွှေသမင်မျိုးစိတ်တစ်မျိုးချင်းစီအလိုက် ထူးခြားမှုများ ရှိလေသည်။
မဏိပူရသမင်များမှာ စိမ့်တော၊ နွံတောများတွင် ကျက်စားသည်။
မြန်မာ့ရွှေသမင်များမှာ အင်တိုင်းတော၊ တောခြောက်၊ ရွက်ကြွေတောများ တွင် ကျက်စားသည်။
ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်မှ သမင်များမှာလည်း ရွက်ကြွေ တောများတွင်သာ ကျက်စားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သမင်မျိုးရင်းဝင် Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ Category:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ Category:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ Category:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ။
ခေါပျဉ် သည် ကောက်ညှင်းနှင့် လုပ်ထားသော မြန်မာမုန့် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပြုလုပ်ပုံ ပထမ ကောက်ညှင်းဆန်ကို ရေနှင့် စင်အောင်ဆေး၍ ပေါင်းအိုးတွင် ထည့်ပြီး ပေါင်းရသည်။
နူးနပ်သောအခါ ပေါင်းအိုးမှ ကောက်ညှင်းကို ယူ၍ အသင့်ဆေးထားသော မောင်းဆုံ(သို့) လက်ဆုံတွင် ထည့်ပြီးညက်အောင် ထောင်းပေးရသည်။
ညက်၍စေးလာသောအခါ ဆုံတွင်းမှ တစ်ဖန်ယူပြီး သန့်ရှင်းစွာ ဆေးထားသော ဇကာများတွင် ထည့်၍ အထူလက်မဝက် သာသာမျှ ရှိသော အပြားဖြစ်စေရန် လက်(သို့)ဒလိမ့်တုံးဖြင့် ဖိပေးရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ အပေါ်ယံ၌ နှမ်းလုံးကလေးများကို ဖြူး၍လည်း ခေါပျဉ်မုန့်များကို လုပ်လေ့ရှိသည်။
ထို့နောက် ကတ်ကျေးဖြင့် အလိုရှိသော ပုံစံအချိုးအစား အတိုင်း ဖြတ်တောက်ရသည်။
စားသောအခါတွင် အုန်းသီးမှုန့်၊ နှမ်းထောင်းများဖြင့် ရော၍ စားလေ့ရှိကြသည်။
ပို၍အရသာ ရှိစေရန် နှမ်းဆီအစိမ်းဆမ်း၍လည်း စားကြသည်။
ခေါပျဉ်တွင် ချိုဆိမ့်သော အရသာရှိသည်။
ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ခေါပျဉ်ကို နေဖြင့် အခြောက်လှန်း၍ စားလိုသောအခါ ဆီဖြင့် ကြော်စား၏။
သို့မဟုတ် မီးကင်၍လည်းစားသည်။
ထိုခေါပျဉ်ခြောက်များကို ခေါပုပ် ဟုလည်းခေါ်သည်။
ထိုသို့ခေါ်ခြင်းသည် ပုပ်သောအနံ့ရှိခြင်းကြောင့်မဟုတ်၊ အချိန်ကြာရှည်၍ ရက်ပုပ်ခံနိုင်သောကြောင့်သာ ဖြစ်တန်ရာသည်။
မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)အပိုင်း(ခ) ကိုးကား Category:မြန်မာ အစားအသောက်။
Assault rifle ခေါ် ချေမှုန်းရေး ရိုင်ဖယ်များသည် မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ်အမျိုးအစား ပင်ဖြစ်ပြီး ကျည်တစ်တောင့်ခြင်းရော အတွဲလိုက်ပါ ပစ်ခတ်နိုင်ကြသည်။
အဓိကဝိသေသမှာ ကျည်ဆန်သွားနှုန်းအရှိန် ဖြစ်ပြီး ပစ္စတိုသေနတ်နှင့် သာမန်ရိုင်ဖယ်တို့ ကြားတွင်ရှိသည်။
ထို့အပြင် အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ် ပေါ့ပါးသလို၊ ပိုမိုသေးငယ်သည့် ကျည်တောင့်များကို အသုံးပြုသည်။
အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရှုပ်အထွေး ခြေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ်များ နှင့်ပတ်သတ်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံသတ်မှတ်ချက်မျိုး မရှိပဲ နိုင်ငံအသီးသီး စံသတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုးကွဲ ပြားလျက် ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် အချို့ရိုင်ဖယ်များအား မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ်/ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ် အဖြစ် အမည်နှစ်မျိုးဖြင့် ရောနှော တွေ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံသမိုင်း thumb|နာဇီဂျာမဏီ၏ Sturmgewehr44 ၁၉ဝဝပြည့်နှစ်များအလွန်မှပင် မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ်၊ စက်သေနတ်ငယ် နှင့် ကာဘိုင်တို့အကြား ရှိနိုင်မည့် ရိုင်ဖယ်အမျိုး အစားအား ဗြိတိန်၊ ဂျာမဏီ၊ ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန်တို့ စမ်းသပ်လျက် ရှိကြသည်။
သို့သော် ပထမဆုံးသော ထိုရိုင်ဖယ် အမျိုးအစားကို လက်တွေ့ အသုံးချနိုင် သူမှာ နာဇီဂျာမဏီ ဖြစ်သည်။
Maschinenkarabiner အမျိုးအစား အပါအဝင် စမ်းသပ်ပုံစံ အများအပြား ဖန်တီးအပြီး Sturmgewehr44 ခေါ် Stg44 တိုက်ခိုက်ရေး ရိုင်ဖယ်အား ၁၉၄၄တွင် နာဇီတို့ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။
Sturmgewehr မှာ ဂျာမန်ဘာသာဖြင့် မုန်တိုင်းရိုင်ဖယ် ဟုအဓိပ္ပယ်ရပြီး ထိုမှတဆင့် Assault rilfe ဟူသော အယူအဆ စတင် လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ၁၉၄၇တွင် Mikhail Kalashnikov မှ Stg44 ဒီဇိုင်းအား မှီငြမ်းပြီး AK47 အားစတင် တီထွင်ခဲ့အပြီး အခြားသော ချေမှုန်းရေး ရိုင်ဖယ်များ အသီးသီး ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ယခုအခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးရှိ စစ်တပ်များတွင် ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ် များအား အဓိကလက်နက်ငယ်အဖြစ် အသုံးပြုလျက် ရှိနေကြသည်။
ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ်များ M-16/အမ်၁၆ AK-47/အေကေ၄၇ TKB-059 AO-63 SAR-87 G-36 Category:ရိုင်ဖယ်။
တလိုင်းခေါင်း (Talainggaung) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Madhuca longifolia ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ Category:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ။
ညောင်ဦးစောရဟန်း (တောင်သူကြီးမင်း ဟုလည်း သိကြ၊ ခန့်မှန်း ၉၂၄–၁၀၀၁) သည် ပုဂံပြည်ကို ခန့်မှန်း သက္ကရာဇ် အေဒီ ၉၅၆ မှ ၁၀၀၁ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် သခွားခင်းဘုရင်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ညောင်ဦးစောရဟန်းသည် ကျောက်စာအထောက်အထားများအရ အတည်ပြုနိုင်သော အစောဆုံး ပုဂံမင်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
Aung-Thwin 1985: 21 မြန်မာအက္ခရာများ ဖန်တီးခြင်းနှင့် အတူ ပုဂံပြည် အခြေကျခြင်းသည် ဤမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
(Aung-Thwin 2005: 38): The earliest radiocarbon date of the Pagan walls (c. 980 CE) points to his reign although the more probable date is c. 1020 CE. (Aung-Thwin 2005: 167–178, 197–200): The earliest evidence of Burmese script (984 CE) points to his reign if a recast 18th century copy of an original stone inscription is permissible as evidence. The earliest evidence of original Burmese script (the copper-gilt umbrella inscription of the Mahabodhi Temple) is dated to 1035. ရာဇဝင်လာ အဆိုများ ညောင်ဦးစောရဟန်း ထီးနန်းရပုံကို ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ဒဏ္ဍာရီတစ်ပုဒ် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပညာရှင်များက ဆိုကြသည်။
အဆိုပါ ဒဏ္ဍာရီအရ အခါတစ်ပါး သိန်းခိုမင်းသည် တောလည်ထွက်ရာမှ မျက်စေ့လည်လမ်းမှားလျက် တောင်သူကြီးတစ်ဦး၏ ယာခင်းအနီးရောက်သွားခဲ့သည်။
တောကစားထွက်ရာမှ ဆာလောင်မွတ်သိပ်လှသဖြင့် တောင်ယာခင်းရှိ သခွားသီးများကို ပိုင်ရှင်နှစ်လိုမှုရှိမရှိ ဆင်ခြင်စဉ်းစားမနေပဲ ဆွတ်ယူစားသုံးမိသည်။
ထိုအခြင်းအရာကို ယာခင်းရှင် တောင်သူကြီးမြင်လေသော် လွန်စွာအမျက်ထွက်လျက် တူရွင်းရိုးဖြင့် ရိုက်ရာ ဘုရင်ကံကုန်လေ၏။
မူးမတ်တို့သိသော် ဘုရင်မပါဘဲ နန်းတော်သို့ပြန်လျှင်လည်း ယုံမည်မဟုတ်၊ တောင်သူကြီးအား အတင်းအကျပ်ပြောသော်လည်း ထပ်၍ရိုက်သဖြင့် သေမည်စိုး၍ ဘုရင်ကိုသတ်သူသည် ဘုရင်လုပ်ရမည်ဟု တောင်သူကြီးကို မင်းစည်းစိမ်ဖြင့်သွေးဆောင်ကာ သက်သေအဖြစ် နန်းတော်သို့ ခေါ်ခဲ့ကြ၏။
နန်းတော်သို့ရောက်လျှင် မိဖုရားက မှူးမတ်များ၏ အစီအမံကိုချီးမွှမ်းလျက် တောင်သူကြီးကိုပင် ထီးနန်းတင်ရန်ဆုံးဖြတ်၏။
မူးမတ်များက တိုင်းရေးပြည်ရာ မငြိမ်မသက်ဖြစ်မည်စိုး၍ ရှင်ဘုရင်ဟောင်းလွန်လေကြောင်း မပေါက်ကြားစေပဲ တောင်သူကြီးကို နန်းဓလေ့ထုံးစံ ထီးမူနန်းဟန်တို့ တစ်ပါတ်ခန့် သင်ကြားပေးပြီးမှ ညီလာခံထွက်စေသည်။
အကြောင်းရင်းမှန်ကို မသိသော နန်းတွင်းသားအချို့က တောင်သူကြီးမင်းအား စတင်တွေ့မြင်ရစဉ်တွင် (ဟင် ငါတို့ ရွှေနန်းရှင်လည်း မဟုတ်ပါလား) စသည်ဖြင့် အံ့အားသင့် ရေရွတ်မိလေရာ နန်းမဆောင်ရှိကျောက်ရုပ်ကြီးက ထိုသူတို့အားထောင်းလေသည် ဟူ၏။
Harvey 1925: 19 ဤဇာတ်လမ်းသည် အိပ်ရာဝင်ပုံပြင်သဖွယ်ဖြစ်နေပြီး အလားတူဖြစ်ရပ်အတိအကျကို သုဓ္ဓမစာရီ ဖြတ်ထုံးတွင်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားသမိုင်းတွင် ၈ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၄ ရာစုနှစ်တို့တွင်လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင်များသည် ဥယျာဉ်စိုက်သူများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Harvey 1925: 315–316 left|စောရဟန်းသိမ်ကျောက်စာ ပုဂံခေတ်နှောင်း အေဒီ (၁၂၁၂) ခုနှစ်ထိုး တုရင်တောင်ပေါ်ရှိ စောရဟန်းသိမ်ကျောက်စာဖြစ်သည်။
ယင်းကျောက်စာတွင် စောရဟန်းမင်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သော သိမ်ပျက်စီးခဲ့၍ နားတောင်းများမင်းမှ ပြန်လည်ပြုပြင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ယင်းကျောက်စာအထောက်အထားအရ ရှေးရာဇဝင်များဖော်ပြလေ့ရှိသည့် အနော်ရထာမင်း မတိုင်မီ ပုဂံပြည်တွင် သာသနာမရှိဆိုသည်မှာ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သမိုင်းဆရာများ သုံးသပ်ကြသည်။
တင်နိုင်တိုး၊ ပုဂံမင်းဆက်ရာဇဝင်သစ်၊ ပထမအကြိမ်။
ညောင်ဦးစောရဟန်းလွန်ပြီးနောက် ကွမ်းဆော်ကြောင်းဖြူ ထီးနန်းတက်ခဲ့ကာ ယင်းနောက် ညောင်ဦးစောရဟန်း၏ သားတော်များဖြစ်သော ကျည်စိုးနှင့် စုက္ကတေးတို့ ဆက်လက်နန်းတက်ခဲ့ကြသည်။
ရက်စွဲများ ညောင်ဦးစောရဟန်း၏ သက်တမ်းနှင့် နန်းသက်ကာလကို ရာဇဝင်ကျမ်းများက အမျိုးမျိုး ဖော်ပြကြသည်။
Maha Yazawin Vol. 1 2006: 347 သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဖြစ်သော ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် သည် ပုဂံခေတ်ကာလအတွက် အတိကျဆုံးအထောက်အထားဟု ယူဆကြသည်။
(Maha Yazawin 2006: 346–349): Among the four major chronicles, only Zatadawbon Yazawin's dates line up with Anawrahta's inscriptionally verified accession date of 1044 CE. (Aung-Thwin 2005: 121–123): In general, Zata is considered "the most accurate of all Burmese chronicles, particularly with regard to the best-known Pagan and Ava kings, many of whose dates have been corroborated by epigraphy." အောက်ပါဇယားသည် အဓိက ရာဇဝင်ကျမ်းလေးစောင်တွင် ဖော်ပြပါရှိသော ရက်စွဲများ ဖြစ်သည်။
မှန်နန်းပါရက်စွဲများကို အနော်ရထာ၏ ကျောက်စာပါ အတည်ပြု နန်းတက်ခုနှစ် ၁၀၄၄ ဖြင့် ချိန်ညှိထားသည်။
ရာဇဝင်ကျမ်း မွေးဖွား–ကွယ်လွန် အသက် ထီးနန်းကာလ နန်းသက် ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် ၉၂၄–၁၀၀၁ ၇၇ ၉၅၆–၁၀၀၁ ၄၅ မဟာရာဇဝင်ကြီး ၈၇၃–၉၅၀ ၇၇ ၉၁၇–၉၅၀ ၃၃ ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း နှင့် မှန်နန်း ရာဇဝင် ၈၈၇–၉၆၄ ၇၇ ၉၃၁–၉၆၄ ၃၃ မှန်နန်း ပြန်လည်ချိန်ညှိ ၉၁၅–၉၉၂ ၇၇ ၉၅၉–၉၉၂ ၃၃ မှတ်စု ကိုးကား ကျမ်းပြုစာရင်း Category:ပုဂံခေတ် Category:ပုဂံမင်းဆက် Category:မြန်မာ ဘုရင်များ။
တောင်သမန်လယ်စား မောင်ဖေငယ် သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဒုတိယပိုင်း စာဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
တေးထပ် ဘိုးအေကြီးများ ဖြစ်ကြသော စလေဦးပုည၊ အချုပ်တန်း ဆရာဖေတို့နှင့် တစ်ခေတ်တည်း ပေါ်ထွန်းသည်။
သို့သော်လည်း ထိုအချိန်က ထင်ပေါ် ကျော်ကြားမှု မရှိသေး၊ သီပေါမင်း နန်းတက်မှသာ ဘွဲ့မည်ပေး၍ သူကောင်းပြုခံရသည်။
သူရရှိခဲ့သော ဘွဲ့မည်များကား မင်းကျော်ရာဇနန္ဒ၊ ရွှေတိုက်စိုး၊ တောင်သမန်လယ်စား၊ ရေနံ့သာစား၊ စီးတော်မြင်းဝန်၊ လက်သုံးတော်ကြီးကိုင် ဟု ဖြစ်ပေသည်။
၎င်းပြင် တိုင်တားမင်းကြီး၏ ရွှေနန်းလက်သုံးပုံ ပုရပိုက်မူတွင် မဟာမင်းလှမင်းထင်စည် ဘွဲ့ရရှိသေးကြောင်း တွေ့ရသည်။
မောင်ဖေငယ်သည် ရုပ်ရည်သန့်သူ ဖြစ်သည်။
သူ၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကို ယနေ့အထိ ပညာရှင်များ မဖော်ထုတ်နိုင်သေးပေ။
သို့သော် မိဘမျိုးရိုးကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ စာဆိုတော် ဝတ္ထု၌ မူ ‘မောင်ဖေငယ်ကား ဘိုးတော်ဘုရား၏ သားတော်တစ်ပါး ဖြစ်တော်မူသော ရွှေကူမင်းသား၏ မြေးဖြစ်သည်။
နောင်တွင် သီပေါမင်း အထွတ်အမြတ် ရောက်မှ ကျော်ကြားသူ ဖြစ်၏။
’ ဟု မှတ်ချက်နှင့် ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဖွားသက္ကရာဇ်ကိုမူ ဗိုလ်မှူးဘသောင်း(မောင်သုတ)က စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာမျက်နှာ(၄၄၇)တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့၍ ၁၂၄၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ဟန် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
သမိုင်း သုတေသီ စာရေးဆရာ မောင်သန်းဆွေ ( ထားဝယ် ) က ၁၉၉၈၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် ရနံ့သစ် မဂ္ဂင်း(အမှတ်- ၆၄)တွင် တောင်သမန် ရှင်းတမ်း ( ၂ ) ဆောင်းပါး၌ တောင်သမန်လယ်စား၏ ဆွေစဉ်မျိုးဆက် ဇယားကို ရှာဖွေဖော်ထုတ် တင်ပြထားသည်မှာ သမိုင်းတန်ဖိုး ရှိလှပေသည်။
အဆိုပါဆောင်းပါးအရ မောင်ဖေငယ်သည် ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား )၏ မတ္တရာမြို့စား မိဖုရား မှ ဖွားမြင်သော ရွှေကူမင်းသား မင်းရဲကျော်စွာ နှင့် ဘိုးတော်ဘုရား၏ ကိုယ်လုပ်တော် အန္တသီရိတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သော မန်ကျည်းတုံရွာစား သီရိမုတ္တာ မင်းသမီးတို့ လက်ဆက်၍ ထွန်းကားခဲ့သော သမီးတော် (အမည်မသိ) မှတဆင့် ဖွားမြင်ခဲ့သော သားတော် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မောင်ဖေငယ်သည် ဘိုးတော်ဘုရား နှင့် မြစ်တော်၍ ရွှေကူမင်းသား မင်းရဲကျော်စွာ နှင့် မြေးတော်စပ်ပေသည်။
မောင်ဖေငယ်၏ ဇနီးကား ရွှေဘိုမင်း၏ နန်းကျ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည့် သင်္ဂမော် မိဖုရား ဖြစ်သည်။
ငယ်မည်ကား တင်တင် ဟု ခေါ်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် မောင်ဖေငယ် အသတ်ခံခါနီးတွင် ရေးစပ်ခဲ့သော တေးထပ်တွင် ::ချစ်ရသူ တင်တင်ငဲ့၊ ဘဝမြင့် သက်ညှာ၊ ဆင်မသင့်ခက်ပါလျှင်၊ သက်သာရာမရ ဟု ဖော်ပြထားသည်။
အဆိုပါ သင်္ဂမော် မိဖုရား နှင့် မောင်ဖေငယ် လက်ဆက်၍ သားတော် မောင်ယော ထွန်းကားခဲ့သည်။
မောင်ဖေငယ်သည် သင်္ဂမော် မိဖုရား အပြင် အခြား ဇနီး နှစ်ယောက် ရှိသေးသည်။
ထိုဇနီး နှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးမှာ မြန်မာဖြစ်၍ ကျန်တစ်ဦးမှာ ချင်းအမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။
မြန်မာဇနီး ( အမည်မသိ ) မှ သမီး တင်တင်ဦးကို ထွန်းကားသည်။
ညိုချောကလေးဟု သိမှီသူတိုင်းက ပြောကြသည်။
ချင်းအမျိုးသမီး ( အမည်မသိ ) မှ သား မောင်မောင်ဖြိုး ( လူပျိုကြီး ) ကို ထွန်းကားသည် ဟု မောင်သန်းဆွေ ( ထားဝယ် ) ကပင် ဖော်ထုတ် တင်ပြထားသည်။
စစ်ကိုင်း ဇေတဝန် ဆရာတော်၏ ကဗျာမှတ်စုတွင် မောင်ဖေငယ်၏ တေးထပ်တစ်ပုဒ် အဆုံး၌ မှတ်ချက်တစ်ခု ခပ်ရှည်ရှည် ရေးထား၏။
ထိုမှတ်ချက်တွင် မောင်ဖေငယ်သည် ရွှေမြို့တော်ကြီးတွင် အခန့်သားနေ၍ စိတ်ကူးယဉ် ကဗျာ တေးထပ်များကို ရေးစပ်နေသူ မဟုတ်။
အထက်အညာဒေသများသို့ သွားရောက်၍ နိုင်ငံတော်၏ သစ်မှု ကိစ္စရပ်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ရသေးကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ထိုတေးထပ်နှင့် မှတ်ချက်ကား *ရွှေမျက်နှာ နှစ်စုံထပ်စဉ်က ငုံမတတ်နဲ့နှယ်၊ ပုံအပ်သူ နွဲ့တမယ်ကို၊ ကယ့်တကယ် ယုံမိ၊ မြေခွေးတော် ခါးတမာလို၊ ကျ အကြာဝါးမှ မောင်သိ၊ နှိပ်စက်ကြီး နှိပ်စက်လေတယ်၊ စိတ်ပျက်ဖွေ မရှိ၊ မိတ်ဖက်တွေ ကုဋေရှိရော့ထင့်၊ ဆွေမိတင့်ပုံ၊ ရင်ကလိုသူ မဟုတ်လေဘု၊ မူသရုပ်ဆန်း ထေ့ထေ့သုံ၊ မန္တလ ဇေယျ စံဆွေ နှစ်စုံကြုံရမှ၊ မှုံပပ နုပါး နှယ်သွယ်၊ သားလက်ဖြန့်ရွယ်၊ သားတို့လို ပိုက်တွယ် မိလျှင်၊ ရိုက်ကြည်စယ် စမ်းချင်လှသေး..။
အထက်ပါတေးထပ်ကို တောင်သမန်လယ်စား မောင်ဖေငယ်သည် သစ်မှုကိစ္စ အတွက် အညာရွှေကူသို့ ခေတ္တသွားရောက် အမှုထမ်းနေရာခိုက် မန္တလေးက ကြင်ရာတော် မင်းသမီးထံမှ မောင်တော်သောက်ရန် ဆေးလိပ်များကို မပြတ်တင်ပို့နေရာတွင် ဆေးလိပ်များကို မပို့လဲ ကာလကြာမြင့်၍ ဆေးလိပ်သောက်ရန် မရှိသဖြင့် ကြင်ရာတော်မင်းသမီးကို လွန်စွာ စိတ်မာန်တော်ရှသဖြင့် ကြင်ရာတော်သည် ရှေးကလို မဟုတ်တော့ဘဲ စိတ်သဘောထားပြောင်းလျက် သူမရှိသည့်နောက် အခြားမင်းသားတစ်ပါးနှင့် အရောတဝင်နေ၍သာ ယခုလို ဆေးလိပ်မတင်ဘဲ နေဟန်တူသည်ဟု အထင်တော်ရောက်သဖြင့် မန္တလေးရောက်မှ မင်းသမီးပါးကို ရိုက်ပစ်မည်ဟု ဒေါမာန်နှင့် ရေးသော်လည်း တစ်ဖက်သားမှာ လွန်စွာ ပါးရိုက်ခံချင်လာအောင် သီကုံးဖွဲ့နွဲ့ရေးသားထားခဲ့၏ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
မောင်ဖေငယ်ကား တေးထပ်များကြောင့်သာ ထင်ရှားသည် မဟုတ်သေး။
‘သင်းပျံ့အေးကြည်၊ အီစတန်ပတ်ပါလို့၊ ကတီယံထက်မှာလေ၊ စက်တော်ခေါ်၊ မပျော့်တပျော်၊ ပျော်နိုင်ပဲငယ်လေး၊ လှဲ့ရက်နဲ့နော်’ အစချီသော ဘောလယ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ တောင်သမန်လယ်စား မောင်ဖေငယ်ကို ယနေ့တိုင်အောင်ပင် စာဆိုတော် တစ်ဦး အဖြစ် မြန်မာစာပေကို လေ့လာလိုက်စားသူတိုင်းက အသိအမှတ် ပြုထားကြသည်။
သို့ရာတွင် ထိုခေတ် ထိုအခါက မင်းခယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင် စစ်စစ်ဖြစ်ကြသည့် အတိုင်း သက္ကရာဇ် ၁၂၄၃ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလအတွင်းတွင် ရနောင်မင်းသား ခေါ် လက်သုံးတော်ကိုင် မြောက်ထားဝယ်ဗိုလ် ရနောင်မြို့စား၊ ပင်းသာမင်းသား ခေါ် သူရဲ ဝန်ကျပင်းမြို့စား တို့ကို အပေါင်းအသင်းများကြောင့် မတရားသဖြင့် ပြုကျင့်ကြောင်း၊ မသင့်သောအကြံကို ကြံစည်ကြောင်းများနှင့် ရွှေသေတ္တာတွင် တင်လွှာအများပါရှိသောကြောင့် အမျက်တော် ရှိသဖြင့် ရနောင်မြို့စား၊ ညီကျပင်းမြို့စား တို့ကို ငယ်မည်နှင့် အရာမှ နုတ်၍ ထောင်အကျဉ်းတွင် ထား၏။
၎င်းတို့နှင့် အကြောင်းသင့်သူ စီးတော်မြင်းဝန် တောင်သမန်စား ငဖေငယ်ကိုလည်း အရာမှ နုတ်၍ မိုးကောင်းမြို့သို့ အကျဉ်းပို့ရသည်။
နောင် စီးတော်မြင်းဝန် တောင်သမန်လယ်စား ငဖေငယ်ကိုပါ ဗန်းမော်မြို့တွင် ကွပ်မျက်လေ၏ ဟု ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်ကြီး တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၁၅၆၁ နှင့် ၁၅၆၂ တွင် ဖော်ပြထားသည်။
သူကိုကွပ်မျက်သော အခါကား ၁၂၄၃၊ တပေါင်းလအတွင်း ဖြစ်မည်ဟု အတိအကျ ဖော်ပြထားသည်။
အမျိုးသား ပညာဝန် ဦးဖိုးကျား၏ မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်သူရဲကောင်းများ စာအုပ်ထဲတွင် ဤအမှုမှာ မင်းတရားနှင့် ဒိုင်းခင်ခင် တို့ကိစ္စက စသော အမှု ဖြစ်သည်။
ဤအမှုနှင့် ပတ်သက်သောသူတို့ အဆက်အနွယ်များမှာ ယခုတိုင် ရှိသေးသဖြင့် အစုံအလင် မရေး မဖော်ပြသေးပါ ဟု ဆိုထားသည်။
မောင်ဖေငယ်၏ ဇနီးသည် မောင်ဖေငယ် အပြစ်ဒဏ် ခံရပြီးကတည်းက မထင်မရှားနေခဲ့သည်။
ကျောင်းကန်ဘုရား အမြဲသွား၍ ဥပုသီတင်းဆောက်တည်ကာ တရားဘာဝနာများ ပွားများနေသည်ဟု သိရသည်။
သမီးလည်း ထိုနည်းလည်းကောင်း နေထိုင်ကာ ဂျပန်ခေတ်တွင် မန္တလေး မျက်ပါးရပ်၌ ကွယ်လွန်သွားကြလေသည်။
မောင်ဖေငယ် အပိုင်စားရစဉ်က တောင်သမန်ရွာ( ၁၂ )ရွာမျှ ရှိသည်။
လယ်မြေဧကပေါင်း မည်မျှဟု ရှာမတွေ့သေးပေ။
ယနေ့တောင်သမန် လယ်မြေဧကပေါင်းမှာ ( ၁၅၀၂ ) မျှ ရှိသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်ကလည်း ထို့ထက်နည်းမည် မဟုတ်ဟု ထင်သည်။
ယခု အချို့ရွာများသည် နာမည်မျှ ပင် မရှိတော့ချေ။
တောင်သမန်၏ အရှေ့ဘက် မယ်ဘရက် တံတားအနီးတွင် မြေခုံမြင့်မြင့်တစ်ခု တွေ့ရသည်။
လူကြီးသူမတို့ အပြောအရ မောင်ဖေငယ်သည် ဘုရားတည်ရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည့်ကုန်းမြေဟု သိရသည်။
အပြစ်ရသဖြင့် ဘုရားမတည်သွားရ ဟု ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း တွင် ကိုပညာ အမရပူရ က မောင်ဖေငယ်၏ ဘွဲ့အမည်နှင့် တေးထပ်များ ဆောင်းပါး၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်။
ယမုန္နာ သီတာသောင်ခြေဦးမှာလလေ-ချီ သီတာသောင်ခြေဖွဲ့ ပတ်ပျိုးရေးသူ တောင်သမန်လယ်စား ဦးဖေငယ်မှာ စလေဦးပုည၊ အချုပ်တန်းဆရာဖေ တို့နှင့်ခေတ်ပြိုင်စာဆိုတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မည်သည့်ခုနှစ် သက္ကရာဇ်တွင် ဖွားမြင်သည်မသိရ။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၀-ပြည့်နှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၆-ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဘဝရှင်မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လူ့ပြည်ငြီး၍ နတ်ထီးစံတော်မူလေလျှင် သီပေါမင်းသည် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံစိုးစံတော်မူလေသည်။
ထိုအခါ မိမိအပါးတော်မြဲလက်သုံးတော် များကို သူကောင်းပြုတော်မူရာ မောင်ဖေငယ်လည်း သူကောင်းပြုခံရသဖြင့် ရွှေတိုက်စိုးရာထူး၊ စီးတော်မြင်းဝန်ရာထူးနှင့် တောင်သမန်လယ်ကို အပိုင်စား သနားတော်မြတ် ခံရသည်။
နောက် အမျက်တော်ရှိ၍ ရာထူးမှ နုတ်ပြီး မိုးကောင်းမြို့သို့ အကျဉ်းပို့ထားခံရရုံသာမက မကြာမီပင် ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံရလေသည်။
မြန်မာကဗျားရွေးချယ်ချက်နှင့် ရတုရွေးချယ်ချက် H 594_ A (ဟံသာဝတီ) ကိုးကား --ကိုရွက်ဝါ 15:23, 22 အောက်တိုဘာ 2008 (UTC) ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ( တတိယတွဲ ) စာ - ၁၅၆၁၊ ၁၅၆၂၊ ဦးဖိုးကျား၊ မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်သူရဲကောင်းများ၊ စာ - ၂၇၊ ၂၈။
မောင်သုတ၊ စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ စာ ၄၄၇ - ၄၄၉။
မောင်သန်းဆွေ၊ ထားဝယ် တောင်သမန်ရှင်းတမ်း - ၂ ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း။
မှတ် ၆၄၊ ၁၉၉၈၊ ဒီဇင်ဘာ။
တောင်ငူခေတ်သည် တောင်ငူတွင်ထီးနန်းစိုက်ထူသော (၁၅)ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ တောင်ငူခေတ်ပျက်သုန်းသော (၁၆)ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလ ဖြစ်သည်။
တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ ခေတ်နှင့် ရောထွေးသတ်မှတ်ကြလေ့ရှိသည်။
သို့သော် ထိုသို့သတ်မှတ်သည်ထက် တောင်ငူမင်းဆက်ကို သီးသန့်သတ်မှတ်လျှင် လေ့လာရန် ပိုမိုအဆင်ပြေမည် ဖြစ်သည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် တောင်ငူမင်းဆက်သည် အင်အားကြီးသည့် တပင်ရွှေထီး၊ ဘုရင့်နောင်တို့ကို မွေးထုတ်ပေးကာ သမိုင်းတွင် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ် ဟုခေါ်သည့် ခေတ်တစ်ခေတ်ကို အစပျိုးပေးခဲ့သည့်နည်းတူ ထိုခေတ်ကို အဆုံးသတ်သူလည်း ဖြစ်ပြန်သည်။
ထို့ပြင် နောက်ခေတ်တစ်ဖြစ်သည့် ညောင်ရမ်းခေတ်တွင်လည်း ပါဝင်ပတ်သက်မှု ရှိနေကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
စာပေ တောင်ငူခေတ်သည် နိုင်ငံတည်ဆောက်သော ခေတ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ဇာတိမာန်တက်ကြွဖွယ် စာပေများထွန်းကားကြောင်းတွေ့ရသည်။
တောင်ငူခေတ်သည် စစ်မက်ထူပြောသောကာလဖြစ်ရာ စစ်မက်ရေးရာများကို အားပြုရေးဖွဲ့သော စာပေများထွန်းကားလာသည်။
တောင်ငူခေတ်တွင်အင်းဝခေတ်ကဲ့သို့ ရဟန်းစာဆိုများစွာမရှိဘဲ လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုတို့သာများလာသည်။
တောင်ငူခေတ်၌ စကားပြေကဏ္ဍတွင်ထင်ရှားသော ကျမ်းမှာ မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလ မွန်ဘာသာမှ မြန်မာပြန်သော ရာဇဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းဖြစ်သည်။
ထိုအရေးတော်ပုံကျမ်းကို ဟံသာဝတီဘုရင်ရာဇဓိရာဇ်နှင့် အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင်တို့ အင်အားပြိုင်သော စစ်ပွဲများကို နောက်ခံပြုလျက် ထိုမင်းနှစ်ပါး အပါအဝင် အမတ်တိန်၊ ဗြတ်ဇ၊ ဗျည်းနွဲ့၊ လဂွန်းအိမ်၊ အဲမွန်ဒယာ၊ သမိန်ဗရမ်းစသော သူရဲကောင်းများ၏ သွင်ပြင်အမူအရာများကို ပန်းချီကားတစ်ချပ်သဖွယ် သရုပ်ဖော်ရေးဖွဲ့ထားသည်။
စာဆိုရှင်များ တောင်ငူခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆိုရှင်ကြီးများမှာ ပြည် နဝဒေးကြီး၊ နတ်သျှင်နောင်(ရတုဘုရင် နတ်သျှင်နောင်)၊ ရှင်ထွေးနာသိမ် အစရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုရှင်များ၊ အသက်ငယ်သောစာဆိုရှင်များ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ မိမိဆန္ဒကိုဖော်ထုတ်သော စာပေများလည်း များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်။
တောင်စဉ် ခုနှစ်ထပ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆအရ ၃၁-ဘုံရှိရာ ထိုဘုံများတွင် မြင်းမိုရ်တောင်ကြီးကို ဝန်းဝိုင်းပတ်ခွေလျက် တည်နေကြသော တောင်ရံခုနစ်ထပ်ကို ခေါ်ဆိုသည်။
ဘုရားခြေတော်ရာရှိ စက်လက္ခဏာတွင်လည်း ပါရှိလေသည်။
တောင်စဉ် ၇-ထပ်ကား (၁) ယုဂန္ဓိုရ်တောင်။
(၂) ဤသဓရတောင်၊ (၃) ကရဝီကတောင်။
(၄) သုဒဿနတောင်၊ ၅) နေမိန္ဓရတောင်။
(၆) ဝိနတကတောင်။
(၇) အဿကဏ္ဏတောင်တို့ ဖြစ်လေသည်။
၎င်းတောင်တို့၌ ရတနာအမျိုးမျိုးရှိသည်၊ နတ်မင်းကြီး များနှင့်တကွ နတ်ဘီလူးများ လည်းအမြဲနေထိုင်ကြလေသည်။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၀။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၃၈။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ တောင်စဉ် ၇-ထပ် မြင်းမိုရ်တောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်နေပုံ (၁) ယုဂန္ဓိုရ်တောင်သည် ပဌမဦးဆုံး မြင်းမိုရ်တောင်ကို တံတိုင်း ကာရံသကဲ့သို့ (အနုဋီ၊၁၊၁၄၈။
) ထီး၏အဝန်းအဝိုင်းကဲ့သို့ (ဇီနာလင်္ကာရ၊ဋီ၊၆၇) ဝန်းရံ၍တည်၏။
(၂) ဤသဓရတောင်သည် ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၃) ကရဝီကတောင်သည် ဤသဓရတောင်ကို ဝန်းရံ၌ တည်၏။
(၄) သုဒဿနတောင်သည် ကရဝီကတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၅) နေမိန္ဓရတောင်သည် သုဒဿနတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၆) ဝိနတကတောင်သည် နေမိန္ဓရတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၇) အဿကဏ္ဏတောင်သည် ဝိနတကတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
ဤတောင်စဉ် ၇-ထပ်တို့ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်နေကြလေသည်။
ဤကား ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ အစရှိသော (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၁၀။
ဝဇီရ၊၄၀။
သာရတ္ထ၊၁၊၂၅၃-၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၄၂။
အနုဋီ၊၁၊၁၄၈။
ဓာန်၊၂၆။
ဓာန်၊ဋီ၊၂၆။
) အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ ကြီးများအလို ဖြစ်ပေသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ တစ်နည်း (၁) အဿကဏ္ဏတောင်သည် ပဌမဦးဆုံး မြင်းမိုရ်တောင်ကို ဝန်းရံ၌တည်၏။
(၂) ဝိနတကတောင်သည် အဿကဏ္ဏတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၃) နေမိန္ဓရတောင်သည် ဝိနတကတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၄) ယူဂန္ဓိုရ်တောင်သည် “နေမိန္ဓရတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၅) ဤသဓရတောင်သည် ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ကို ဝန်းရံ၍တည်၏။
(၆) ကရဝီကတောင်သည် ဤသဓရတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
(၇) သုဒဿနတောင်သည် ကရဝီကတောင်ကို ဝန်းရံ၍ တည်၏။
ဤကဲ့သို့တောင်စဉ် ၇-ထပ်တို့ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ဝန်းရံ၍ စောင်းတန်းသဖွယ် တည်နေကြလေသည်။
ဤကား ဇာတ်ပါဠိတော်နှင့် ဇာတ် အဋ္ဌကထာ (ဇာ၊၂၊၂၁၁။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၁၅၆-၇) တို့ အလိုဖြစ်ပေသည်။
ဤသို့တောင်စဉ် ၇-ထပ် တည်နေပုံ ပြရာ၌ ဝါဒ ၂-ခု ကွဲပြားခြားနားသကဲ့သို့ ရှိသော်လည်း တောင်စဉ် ၇-ထပ်တို့၏ အမည်မျှသာ ထူး၍ အနက်ဒြပ် မထူးသောကြောင့် ယင်းဝါဒ ၂-ခုတို့ ဂင်္ဂါရေနှင့် ယမုနာရေကဲ့သို့ မကွဲမပြား တသားတည်း ညီညွတ်နှီနှော ပေ၏ ဟု(ဓာန်၊ဋီ၊၂၊၂၆။
အဋ္ဌသာ၊ယော၊၁၂၇-နှာ တို့၌) ဝါဒ ၂-ခုကို ညှိနှိုင်း ပြကြလေသည်။
တစ်နည်း-မာတလိနတ်သားနှင့် နေမိမင်းကြီးကို သုဒဿနတောင်ထိပ်သို့ ရောက်သော ကာလ တောင်စဉ် ၇-ထပ်တို့၏ အမည်မျာကို နေမိမင်းကြီးက မေးမြန်း၍ မာတလိ နတ်သားက ပြန်လည် ဖြေကြားသောအခါ၌ကား မိမိတို့ မတက်ရောက်ရသေးသော ရှေ့က(အထက်က) တောင်များကို ဤတောင် များကား (၁) သုဒဿနတောင်။
(၂) ကရဝီကတောင်။
(၃) ဤသဓရတောင်။
(၄) ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ခေါ်တွင် ဤဟု သုဒဿနတော်မှစ၍ ပဋိလုံ (ပြောင်းပြန်)အားဖြင့် ဖြေကြား၏။
တစ်ဖန် မိမိတို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီးသော တောင်များကို ဤတောင်များကား (၁) နေမိန္ဓရတောင်၊ (၂) ဝိနတကတောင်။
(၃) အဿကဏ္ဏတောင်များ ခေါ်တွင်၏ဟု အနုလုံ (အလျော် = အလိုက်သင့်)အားဖြင့် ဖြေကြား၏။
ယင်းသို့ ဖြေကြားသည့်အတိုင်း ဇာတ်ပါဠိတော် (ဇာ၊၂၊၂၀၁)၌ မြတ်စွာဘုရားသခင် မဟောကြားအပ်သောကြောင့် ဇာတ်ပါဠိတော်(ဇာ၊၂၊၂၀၁၊)နှင့်ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ စသော (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၀၊ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၃၈။
ဝဇိရ၊၄၀။
) အဋ္ဌကထာ, ဋီကာကျမ်းတို့ ဂင်္ဂါနှင့် ယမုနာရေကဲ့သို့ အချင်းချင်း ညီညွတ် နှီးနှော ပေ၏ဟု ဇာတ်ပါဠိတော်နှင့် ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ စသော အဋ္ဌကထာ, ဋီကာကျမ်းများကို ညှိနှိုင်းပြပြီးလျှင် ဇာတ်အဋ္ဌကထာ ဖွင့်ဆိုအပ်သော (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၁၅၆-၇)၌ စကားကို ပမာဒလေခ သာမှတ်လေဟု (ဇိနာလင်္ကာရ၊ဋီ၊၆၆-၇)၌ မိန့်ဆိုဆုံးဖြတ်သွားလေသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ တောင်စဉ် ၇-ထပ်တို့၏ပမာဏ (၁) ယုဂန္ဓိုရ်တောင်သည် သမုဒ္ဒရာထဲ၌ ယူဇနာ (၄၂၀၀၀) လေးသောင်းနှစ်ထောင် နစ်ဝင်၍ သမုဒ္ဒရာအထက်၌ ယူဇနာ(၄၂၀၀၀) လေးသောင်းနှစ်ထောင်ပင် မြင့်သည်။
အကျယ် အဝန်းအားဖြင့် ယူဇနာ(၂၁၀၀၀)နှစ်သောင်း တစ်ထောင် ကျယ်ဝန်းသည်။
(၂) ဤသဓရတောင်သည် သမုဒ္ဒရာထဲ၌ ယူဇနာ (၂၁၀၀၀) နှစ်သောင်း တစ်ထောင် နစ်ဝင်၍ သမုဒ္ဒရာ အထက်၌ ယူဇနာ(၂၁၀၀၀) နှစ်သောင်း တစ်ထောင်ပင် မြင့်သည်။
အကျယ် အဝန်းအားဖြင့် ယူဇနာ (၁၀၅၁၀) တစ်သောင်း ငါးရာ ကျယ်ဝန်းသည်။
(၃) ကရဝီကတောင်သည် သမုဒ္ဒရာထဲ၌ ယူဇနာ (၁၀၅၀၀) တစ်သောင်း ငါးရာ နစ်ဝင်၍ သမုဒ္ဒရာ အထက်၌ ယူဇနာ(၁၀၅၀၀) တစ်သောင်းငါးရာပင် မြင့်သည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ယူဇနာ(၅၂၅၀) ငါးထောင် နှစ်ရာ့ ငါးဆယ် ကျယ်ဝန်းသည်။
(၄) သုဒဿနတောင်သည် သမုဒ္ဒရာထဲ၌ ယူဇနာ (၅၂၅၀) ငါးထောင် နှစ်ရာ့ ငါးဆယ် နစ်ဝင်၍ သမုဒ္ဒရာအထက်၌ ယူဇနာ(၅၂၅၀) ငါးထောင် နှစ်ရာ့ ငါးဆယ်ပင် မြင့်သည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ယူဇနာ (၂၆၂၅) နှစ်ထောင် ခြောက်ရာ နှစ်ဆယ့် ငါးယူဇနာ ကျယ်ဝန်းသည်။