kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရှမ်းပြည်အရှေ့တောင်ဘက်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၈၉.၅ ဒီဂရီ နှင့် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂ဝ.၅ ဒီဂရီ ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် ၂၂၂၁ ပေမြင့်၏။
သမိုင်းကြောင်း မိုင်းပန်မြို့ကို ခရစ် ၁၆၃၇ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာမှ မိုင်းပန်ဒေသကို မိုင်းပန်မြို့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက ယခု မိုင်းပန်မြို့၏ အနောက်တောင်ထောင့်တွင် အင်းကြီးတစ်ခုရှိ၍ ထိုအင်း၏ အလယ်၌ မျောကျွန်း တစ်ကျွန်းရှိရာ ထိုကျွန်းကြီးသည် လည်နေသည်ကို အစွဲပြု၍ မြို့ကိုလည်း မိုင်းပန် (မိုင်း = မြို့ + ဖန် = လည်နေသည် = လည်သောမြို့) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြောင်း ဆိုကြလေသည်။
လူမှုပထဝီဝင် မိုင်းပန်မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ အလျား ၁ မိုင်၊ အနံ ၂ ဖာလုံခန့် ရှိသည်။
လူဦးရေမှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ၇,၃၂၈ ယောက် ရှိ၏။
လူဦးရေအများစုမှာ ရှမ်းလူမျိုးများဖြစ်ပြီးလျှင် မြန်မာ၊ တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယလူမျိုး အနည်းငယ်သာရှိသည်။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၌ သက်ဝင်ယုံကြည်သူလည်း များလေသည်။
မြို့နေလူထု၏ အလုပ်အကိုင်များမှာ ကုန်သွယ်မှုနှင့် လယ်ယာ၊ ခြံလုပ်ငန်း များဖြစ်သည်။
စီးပွားရေး မိုင်းပန်မြို့၏ ထွက်ကုန်များမှာ ဆန်စပါး၊ အင်တွဲ၊ ပွဲလျက်၊ ချိပ်၊ ထင်းရှူးဆီ၊ ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ နှမ်း စသည်တို့ဖြစ်၏။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မိုင်းပန်မြို့သည် လင်းခေး၊ မိုင်းတုံမြို့တို့နှင့် ကားလမ်း အဆက်အသွယ်များ ရှိသည်။
မိုင်းပန်မြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် မြစိမ်းတောင်ဟု ခေါ်ဆို သော တောင်တစ်လုံးရှိ၏။
ထိုတောင်ခြေတွင် အလောင်းဘုရား တည်ခဲ့သည်ဟုဆိုသော မြစိမ်းတောင် စေတီတစ်ဆူရှိလေသည်။
မိုင်းပွန်နယ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိ သည်။
မိုင်းပွန်နယ်သည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် လဲချားနယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မိုးနဲနှင့် မောက်မယ်နယ်များ၊ တောင်ဘက်တွင် သထုံနှင့် ဘန်း ယဉ်နယ် ၊ အနောက်ဘက်တွင် ညောင်ရွှေနယ်၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဟို ပုံးနယ်တို့ဖြင့် ပတ်ရံလျက်ရှိသည်။
အကယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃၆၆ စတုရန်းမိုင်၊ ကျေးရွာပေါင်း ၂၂၆ ရွာနှင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၁၄၃ယ ၇၅၉ ယောက်ရှိသည်။
မြို့တော်ဖြစ်သော မိုင်းပွန်မြို့သည် နယ်၏ မြောက် ဘက်၊ နမ့်ပွန်မြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မိုင်းပွန်နယ်သည် ကမ်း ၂ ဖက်လုံးတွင် တောင်များဖြင့် ဖီလာသန်း နေသော နမ့်ပွန်မြစ်ဝှမ်းကျဉ်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တောင်များပေါ်တွင် သစ် တောများ အုပ်ဆိုင်းလျက်ရှိသည်။
တောင်များမှ ခနောက်စိမ်းနှင့် ခဲအနည်း အပါးရရှိသည်။
အချို့နေရာများတွင် ထင်းရှူးပင်များလည်းရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မိုင်းပွန်နယ်သည် ထင်းအခက်အခဲ မတွေ့ရပေ။
မြစ်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် ဆန်စပါး စိုက် ပျိုးသည်။
ရေမောင်းများဖြင့် ရေအားသွယ်ယူသည်။
နမ့်ပွန်မြစ်တစ်လျှောက်တွင် ရေမောင်း ၅ဝ ထက်မနည်းရှိသည်။
တောင်ယာစိုက်ပျိုးသော မြေမှာ မြေနိမ့် မြေ ပြန့်တွင် စိုက်ပျိုးသည်ထက် အတန်ငယ်နည်းသော်လည်း စပါးထွက်ရာ၌ ညီတူ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ပို၍ပင်ထွက်သည်။
သို့တိုင်အောင် များသောအားဖြင့် နယ်တွင်း စားသုံးရန်အတွက် မလောက်ပေ။
မိုင်းစိတ်မှ ဝယ်ယူရသည်။
ဝါဂွမ်းအနည်းငယ် စိုက်ပျိုးသည်။
နယ်၏တောင်ဘက်တွင် ကြံများစိုက်ပျိုးသည်။
တောင်များပေါ် တွင် မျိုးကောင်းသနပ်ဖက်စိုက်ပျိုးသည်။
လွယ်တွန်တွင် ရှေးအခါက မဲနည် စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။
ယခုသော် မတွင်ကျယ်၍ စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုတော့ပေ။
ရွာတိုင်း၌ လိုပင် ရက်ကန်းစင်များရှိသည်။
ကြံစိုက်ပျိုးသော အရပ်ဒေသများတွင် ကြံသကာ ပြုလုပ်သည်။
သို့သော် မည်သည့်လုပ်ငန်းမျှ ဖြစ်ဖြစ်မြောက်မြောက် မရှိလှပေ။
မိုင်းပွန်နယ်သည် ဘေး ၂ ဖက်တွင် တောင်များဖြင့် ည|ပ်လျက်ရှိ သော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအားဖြင့်ကား အခက်အခဲမရှိပေ။
နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသော မိုင်းပွန်မြို့သည် ကျိုင်းတုံမှသည် မြန်မာပြည်မသို့ ပေါက်သော ကားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
နမ့်ပွန်ချောင်းပေါ်တွင် ဆောက် လုပ်ထားသော တံတားသည် ကျိုင်းတုံမြို့မှပေါက်လာသော လမ်းကို မြန်မာ ပြည်မမှလမ်းနှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်။
မိုင်းပွန်နယ်တွင် ပအိုးတောင်သူ အများအပြားနေထိုင်သည်။
ရှမ်းတို့ သည် ချိုင့်ဝှမ်းရှိ ရွာများတွင် နေထိုင်ကြ၍ မြန်မာတို့မူကား မိုင်းပွန်မြို့တွင်သာ အနေများသည်။
မိုင်းပွန်နယ်မှာ ရှေးအခါက တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် ညောင်ရွှေ နယ်၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် မိုးနဲနယ်တို့တွင် အကျုံးဝင်ခဲ့ပေသည်။
နမ့်ပွန် ချောင်းသည် ယင်းနယ် ၂ ခုကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၇၈ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၈၁၆ ခုနှစ်)တွင် မြို့စားအုပ်ချုပ်သော သီးခြားနယ်ဖြစ်လာသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၆ (ခရစ် ၁၈၅၄) ခုနှစ်တွင် မိုင်းပွန်နယ်သည် မိုးနဲနယ် လက် အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။
မြို့စားကို ခန့်ထားမြဲခန့်ထား၏။
သို့သော် မိုးနဲ လက်အောက်ခံ ဖြစ်၏။
မိုင်းပွန်စော်ဘွား စဝ်ခွန်လိပ် လက်ထက်သို့ ရောက် သောအခါ စစ်ဖြစ်ရာ စဝ်ခွန်လိပ်သည် မိုင်းပွန်မြို့နှင့် ၃ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသော နောင်ချိုကန်အနီးတွင် ကျဆုံးသည်။
ထိုအခါ စဝ်ခွန်လိပ်၏ မဟာဒေဝီသည် ကိုယ်ဝန်နှင့် မိုင်းပွန်မှ မိုးနဲသို့ ရှောင်တိမ်းနေရလေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၄ ခုနှစ်တွင် မဟာဒေဝီသည် စဝ်ခွန်ထီးအမည်ရ သားတစ်ယောက်ကို မိုးနဲ တွင်ဖွားမြင်သည်။
စဝ်ခွန်ထီး ၇ နှစ်အရွယ်ရောက်လတ်သော် မင်းတုန်းမင်း တရားက ကောက်ယူမွေးသည်။
တတ်သင့်တတ်အပ်သော ပညာရပ်များကို နေ ပြည်တော်ရောက် အခြားရှမ်းမင်းသားများနှင့်အတူ စဝ်ခွန်ထီးက သင်ရလေသည်။
စဝ်ခွန်ထီးသည် စစ်ရးစစ်ရာပညာဘက်တွင် နေပြည်တော်ရောက် အခြားရှမ်းမင်း သားများထက် ထူးချွန်လေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၈ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်း မင်းတရားကြီးက စဝ်ခွန်ထီးကို မိုင်ပွန်စော်ဘွားရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်သည်။
၁၂၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘုရင်ခံက စဝ်ခွန်ထီးကို မိုင်းပွန်စော်ဘွားအဖြစ် ဆက်လက်အသိအမှတ်ပြုခဲ့လေသည်။
စဝ်ခွန်ထီး၏သား မိုင်းပွန်စော်ဘွား စဝ်စံထွန်းသည်ကား စစ်ပြီးခေတ် တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ လူမသမာတို့လက်တွင် ကျဆုံးရသော မိုင်း ပွန် စော်ဘွားကြီးပင်ဖြစ်၏။
မိုင်းပွန်မြို့သည် ပွန်ချောင်းကို အစွဲပြု၍ တွင်သောမြို့ဖြစ်သည်။
မိုင်း ဟူသည် ရွာစု သို့မဟုတ် မြို့ဟုအဓိပ္ပာယ်ရ၍ ပွန်မှာ ပွန်ချောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ရှေးပုဂံ အလောင်းစည်သူမင်းတရားကြီး တိုင်းခန်းလှည့်လာစဉ် ပုဏ္ဏရဝတီချောင်း ကို လွန်မြောက်ချိန်တွင် ရွှေဟင်္သာ ၂ ကောင်ကို တွေ့သဖြင့် ဘုရားတည်၏။
မိုင်းပွန်မြို့အဝင် ပေလမ်တောင်ဘက်တွင် ရွှေဟင်္သာ ဘုရားကို ယခုတိုင်တွေ့မြင် နိုင်ပေသည်။
ပုဏ္ဏရဝတီချောင်းကို ထိုအချိန်မှစ၍ ပွန်ချောင်းဟုခေါ်ကာ ပုဏ္ဏရ ဝတီမြို့ကိုလည်း မိုင်းပွန်မြို့ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်သည်ဟုလည်းဆိုသည်။
စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ် တွင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တီထွင်လိုက်သည့်အခါ မိုင်းပွန်နယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်း တောင်ကြီးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် နယ်တစ်ခုဖြစ်လာ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ရှမ်းပြည်နယ်။
မိုင်းရယ်မြို့ မိုင်းရယ်မြို့ (IPA: [mɤ́ŋ jǎi]); (ရှမ်း:ဝဵင်းမိူင်းယႆ ), (အင်္ဂလိပ်: Mongyai), (အသံထွက် [Moengyai]) သည် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ တောင်သိန္နီနယ် (မိုင်း ရယ်နယ်)၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်ခဲ့၍ ပင်လယ်ပြင်အထက် အမြင့်ပေပေါင်း ၂၈၅ဝ၊ နမ့်ရယ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
တောင်သိန္နီနယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၃၅၁ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၅၇၈၅၆ ယောက်ရှိသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစွန့် လွှတ်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်တွင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တီထွင်လိုက် သည့်အခါ မိုင်းရယ်မြို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း၊ လားရှိုးခရိုင်တွင် ပါဝင် သည့် တောင်သိန္နီနယ်၏ နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်လာလေသည်။
မိုးရယ်တွင် နယ် ပိုင်ဝန်ထောက်ရုံး၊ မြို့ပိုင်ရုံး၊ အထူးအုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိရုံး၊ အမတ်ချုပ်ရုံး စသည်တို့ ရှိသည်။
မူလတန်းကျောင်းများ၊ ဆေးပေးရုံ၊ သားဖွားရုံ စသည်တို့ လည်းရှိသည်။
မိုင်းရပ်မြို့အနီးတွင် လွယ်လွင် ၊ လွယ်ဖလှိမ်း၊ လွယ်စန့်၊ မိုင်းဟိန်း၊ လွယ်မော် စသည့်တောင်များ သွယ်တန်းတည်ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မြို့၏ဘေး ပတ်လည်သည် သဘာဝရှုခင်း သာယာလှပေသည်။
တောင်ပေါ် စခန်းများသို့ သွားရောက်ပါလျှင် စိမ့်စိမ်းရေတံခွန်များကို တွေ့ရပေမည်။
မိုင်းရယ်မြို့တွင်း နေထိုင်သူအများစုသည် တောင်ယာလယ်ယာ လုပ် ကိုင်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။
အဓိကအားဖြင့် ခြံမြေများကိုပြုစု၍ ကောက် ပဲသီးနှံ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ စိုက်ပျိုးသည်။
လယ်ယာခြံမြေမှထွက်သော ဆန် စပါး ကောက်ပဲသီးနှံ့တို့ကို မြို့တွင်းဈေး၌ ရောင်းချသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ် ရေးအားဖြင့် မိုင်းရယ်မြို့မှ လားရှိုးမြို့၊ သီပေါ၊ တန့်ယန်း၊ ကျေးသီးမံစံ အစရှိ သော မို့များသို့ မော်တော်ကားလမ်းပေါက်သည်။
ထိုလမ်းများသည် ကတ္တရာ လမ်းတစ်ပိုင်း ကျောက်ခဲလမ်းတစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။
တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာ ရာ၌မူကား တောကြိုတောကြားဖြစ်သည့်အလျောက် လှည်းလမ်းနှင့် လူသွားလမ်း ကြမ်းများမှ သွားလာကြသည်။
မိုင်းရယ်မြို့တွင်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ဘုရားစေတီတို့မှာ မဟာဗောဓိ စေတီ၊ နောင်ဟောက်စေတီ၊ မဟာမြတ်မုနိရုပ်ပွားစေတီများဖြစ်၏။
ရှေးခေတ် ကာလကတည်းက တည်ရှိသော မန်ပုံရွာတွင် စေတီတစ်ဆူ ရှိပေသေးရာ၊ နှစ်စဉ် တပေါင်းလ၌ ဘုရားပွဲတော်ကျင်းပသည်။
တောင်ပေါ် မိုင်းဟိန်းတွင် မြတ်စွာ ဘုရား၏ လက်ယာ၊ လက်ဝဲခြေတော်များရှိသည့်ပြင် ထင်ရှားသော စေတီတစ်ဆူ လည်းရှိပေသေးသည်။
ယခုအခါ မိုင်းရယ်မြို့တွင် အနုပညာ လက်ရာဆန်းတစ်ခုအနေဖြင့် ထူးဆန်း၍ ကျက်သရေရှိစွာ အလှပန်းရေးခြယ် ပြုလုပ်ထားသော ငွေဆေးတံရှည် များကို ပြုလုပ်ရောင်းချသည်။
တစ်ခုလျှင် ၂၅ဝ ကျပ်တန်ဖိုးရှိသည်။
ထို့ပြင် ငွေဓားလွယ်ရှည်များကိုလည်း ပြုလုပ်ရောင်းချသည်။
မိုင်းရယ်မြို့ကို မည်သည့်အချိန်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်း အတိ အကျမသိရပေ။
သို့သော် သက္ကရာဇ် ၃၁၇ ခုနှစ်တွင် သိန္နီစော်ဘွားကြီး၏ ကိုယ် စား နယ်ပိုင်က မိုင်းရယ်မြို့ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထား တွေ့ရ သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၉ ခုနှစ်အထိ စော်ဘွားကြီး စဝ်နော်မိုင်းနှင့် စော်ဘွားကြီး စဝ်တုန်ဟုန်းတို့၏ လက်ထက်တိုင်အောင် သိန္နီဟုခေါ်ဝေါ်သည်။
မိုင်းရယ်မြို့မှာ မူလက ရွာကြီးနှစ်ရွာကို ပေါင်စပ်ထားသော မြို့ဖြစ် ၏။
ထိုရွာာုကြီးနှစ်ရွာသည် တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ နှစ်ဖာလုံမျှသာ ဝေးကွာသည်။
အရှေ့မိုင်းရယ် ရွာကြီးသည် တောင်သိန္နီနယ်စော်ဘွား၏ ရုံးစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်၍ အနောက် မိုင်းရယ်ရွာမှာကား မိုင်းရယ်တိုက်နယ်မြို့စား၏ ရုံးစိုက်ရာဒေသဖြစ် ၏။
ရွာကြီးနှစ်ရွာစလုံးတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းများရှိ၍ ရွာနှစ်ရွာအကြားတွင် မိုင်း ရယ်ဈေးတည်ရှိသည်။
မိုင်းရှုနယ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုလောက်တွင်တည်ရှိ၍ ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းတွင်ကျရောက်သည်။
မိုင်းရှုနယ်သည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် အရှေ့ မြောက်ဖက်နှင့် အရှေ့ဖက်တွင် မိုင်းလွန်းနယ်၊ အနောက်မြောက်ဖက်တွင် ကျေးသီးမံစံနယ်၊ အနောက်တောင်ဖက်နှင့် တောင်ဖက်တွင် မိုင်းနောင်နယ်တို့ဖြင့် ရံလျက်ရှိသည်။
မိုင်းရှုနယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၄၇၃ စတုရန်းမိုင်၊ ကျေးရွာပေါင်း ၂၄၆ ရွာနှင့် လူဦးရေ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့် မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၆၄၁ဝ ခန့် ရှိသည်။
မိုင်းရှုနယ်သည် တောင်ထူထပ်၍ တောင်ပေါ်တွင် သစ်ပင်ကြီးများ မပေါက်ရောက်ဘဲ ချုံတော်များဖြင့်သာ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။
မိုင်းရှုနယ်တွင် မြစ်ဝှမ်းကျယ်များ ရှိသည်။
ထိုနေရာများတွင် ရွာတည်ကြသည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။
နမ့်ပန်နှင့် နမ့်အွတ်တို့မှာ အဓိက မြစ်များဖြစ်သည်။
ယင်းမြစ် ၂ ခုတို့သည် မိုင်းရှုနယ်အနီးတွင်ပေါင်းဆုံကြသည်။
နယ်၏အရှေ့တောင်ဖက်ရှိ လွယ်ဆုံတောင်သည် နယ်တွင်းရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်လေသည်။
ရှေးအခါက သီးခြား နယ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော မိုင်းစံသည် များသောအပိုင်းတွင် မြေပြန့်ဖြူး၍ ပတ်လည်တွင်မူတောင်များခြံရံလျက် ရှိသည်။
နမ့်စံမြစ်သည် မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင်းသို့ အရှေ့ဖက်မှသည် အနောက်ဖက်သို့ စီးဆင်းသည်။
နမ့်ပန်မြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သည်။
နမ့်ပန်သည် ရှေးအခါက မိုင်းရှုနှင့် မိုင်းစံနယ်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မိုင်းရှုနယ်တွင်ရေ မိုင်းစံတွင်ပါ စပါးကို သာလျှင် စိုက်ပျိုးသည်။
ဝါဂွမ်း အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးသော်လည်း လုံလောက်စွာမရရှိပေ။
ဆေးရွက်ကြီးနှင့် နှမ်းကို လည်း အနည်းအကျဉ်း စိုက်ပျိုးသည်။
ရောင်းနိုင်လောက်အောင် ကားမရပေ။
သွားလမ်းမှာ နွားလှည်းများကိုသာ အားထားရသည်။
ရှေးအခါက မိုင်းရှုနယ်သည် သိန္နီနယ်တောင်ပိုင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ခရစ် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏ အမိန့်တော်အားဖြင့် သီးခြားနယ်ဖြစ်လာသည်။
ကျေးသီးမံစံတွင်ရှိ မြန်မာမြို့အုပ်၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။
မိုင်းရှုနယ်ကို အမျိုးသမီး ၂ ဦး တို့သည် ၆ နှစ်တာမျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့ဘူးသည်။
တစ်ဦးမှာ သိန္နီစော်ဘွား၏ ညီနှင့် လက်ထပ်လေသည်။
ထိုကြောင့် ယခု မိုင်းရှုမြို့စားများသည် တစ်ခါက ရှမ်းပြည်တွင် တန်ခိုးထွားခဲ့သော သိန္နီနယ်ရှင် စော်ဘွား များ၏ အဆက်အနွယ် ဖြစ်သည်ဟု ဂုဏ်ယူပြောဆိုကြသည်။
မိုင်းရှုနယ်ကို သိန္နီနယ်မှခွဲထုတ်သည့် အချိန်မှစ၍ ၁၈၇၄ ခုနှစ်အထိ မိုင်းစံသည် မိုင်းရှုနယ်တွင် ပါဝင်သော တိုက်နယ်အဖြစ်သာ အသိအမှတ် ပြုခြင်းခံရ၏။
၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် ခွန်ဆောအား မိုင်းစံမြို့စားအဖြစ် ဖခင် ခွန်မုန်းက ခန့်အပ်သည်။
ခွန်မုန်း သေဆုံးသောအခါ အစ်ကိုဖြစ်သူ ခွန်မဟာသည် ဖခင်ကို ဆက်ခံသည်။
ညီဖြစ်သူကို မိုင်းစံ မြို့စားအဖြစ် ထားမြဲထားသည်။
ခရစ် ၁၈၈၈ ခုနှစ် ဗြိတိသျှတို့ ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၌လည်း၊ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးလုံးကို အတည်ပြုသည်။
နယ် ၂ ခုသည်တစ်ခုတည်းအဖြစ် တည်ရှိ၏။
မိုင်းစံနယ်သည် အမည်အားဖြင့်သာလျှင် တည်ရှိ၏။
အုပ်ချုပ်ရေးမှစ၍ အစစ အရာရာတွင် မိုင်းရှု၏ အစီအမံကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ရသည်။
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်တွင် မိုင်းစံမြို့စားကွယ်လွန်၍ ယင်းအား ဆက်ခံမည့်သူမရှိသဖြင့် မိုင်းစံနယ်ကို မိုင်းရှုနယ်နှင့်ပေါင်းလိုက်လေသည်။
ထိုနောက် မြို့စားအစဉ်အဆက် အုပ်ချုပ်လာခဲ့ရာ၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစွန့်လွှတ်ပြီး၍ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ် ပြောင်းလိုက်သည့် အခါတွင်ကား မိုင်းရှုနယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်း၊ လွယ်လင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်လာလေသည်။
မိုင်းလွန်းနယ်သည် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသောနယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သံလွင်မြစ်၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ရှိရကား မိုင်းလွန်းနယ်သည် အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ် အနောက်မိုင်းလွန်းနယ် ဟူ၍ ၂ ပိုင်း ကွဲလျက်ရှိသည်။
အရှေ့မိုင်းလွန်းမှာ နယ်မဖြစ်၏။
ရှေးအခါက စော်ဘွား၏ ဟော်သည် အရှေ့မိုင်းလွန်းတွင် ရှိသည်။
ရှေးအခါက မြို့တော်မှာ တာကွန့်၏တောင်ဘက်မိုင် အနည်းငယ်ကွာတွင် တည်ရှိသော ပန်ယန်းမြို့ ဖြစ်၏။
မိုင်းလွန်းနယ်သည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် တောင်သိန္နီနယ်နှင့် ဝနယ်များ၊ အရှေ့ဘက်တွင် လွယ်လုံ၊ ဝနယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ကျိုင်းတံနယ်၊ တောင်ဘက်တွင် သံလွင်မြစ်၊ အရှေ့ဘက်၌ ကျိုင်းတုံနယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မိုင်းရှုနယ်၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမံစံနယ်နှင့် တောင်သိန္နီနယ်(မိုင်းရယ်)နယ်များဖြင့် ပတ်ရံလျက်ရှိသည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်သည် ၂၈၄၂ စတုရန်းမိုင်နှင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၁၉,၆၄၆ ယောက် ရှိကာ၊ အနောက်မိုင်းလွန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်း ၈၇၈ စတုရန်းမိုင်နှင့် လူဦးရေမှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၈၆၅၅ ယောက်ရှိရကား စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၃၇၂ဝ နှင့် လူဦးရေ ၃၈,၃ဝ၁ ယောက်ခန့် ရှိသည်။
ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မိုင်းလွန်းနယ်သည် သံလွင်မြစ်ကမ်း ၂ ဘက် တွင် တည်ရှိရာ၌ မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် မိုင် ၁ဝဝ မျှ ရှည်လျား ကျယ်ပြန့်သည်။
မိုင်းလွန်းနယ် အရှေ့တောင်ပိုင်းသည် များသောအပိုင်းတွင် တောင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။
ယင်းတောင်များသည် သံလွင်မြစ်နှင့် နမ့်ခမြစ်၏ အကြား၌ တည်ရှိသည်။
နမ့်ခမြစ်သည် သံလွင်မြစ်၏ လက်တက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်လည်း ဖြစ်၏။
မိုင်းလွန်း နယ်သည် ရေကောင်းစွာ ရရှိသည်။
မြစ်ချောင်းများသည် ချိုင့်ဝှမ်းများဖြစ်ပေါ်စေသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတွင် ခက်ခဲပေသည်။
အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် မတ်စောက်သော တောင်များရှိသည်။
ချိုင့်ဝှမ်းများကျဉ်းမြောင်း၍ နက်ရှိုင်းသည်။
သံလွင်မြစ်၏ လက်တက်ငယ်များမှ ရေကိုရရှိသည်။
အနောက်ဘက် မိုင်းလွန်းနယ်သည် ကျဉ်းမြောင်းသော ကုန်းမြင့်ဒေသဖြစ်၍ ကျဉ်းမြောင်းသော တောင်ကြား များစွာရှိသည်။
မိုင်းလွန်းနယ်တွင် တောင်ယာများကို စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မိုင်းလွန်းနယ်တွင် ရှမ်းလူမျိုး၊ ဝလူမျိုး၊ လီရှောလူမျိုး၊ တရုတ်လူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြ၏။
အရှေ့မိုင်းလွန်းနယ်၏ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် ဝလူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြ၍ ချိုင့်ဝှမ်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသည်။
အနောက် မိုင်းလွန်းနယ်တွင် ရှမ်းလူမျိုးတို့ အနေများသည်။
လီရှောနှင့် တရုတ် လူမျိုးတို့ကို အရှေ့ဘက်တွင်ရော အနောက်ဖက်တွင်ပါ တွေ့ရသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့၍၊ ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ကို ပြန်လည်စိစစ်သောအခါ မိုင်းလွန်းနယ်သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက်ဖက် အထူးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် နယ်တစ်နယ်ဖြစ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ရှမ်းပြည်နယ်။
၁၉၆၀-၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ပညာသင်နှစ် အတွင်းမှာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် လူမျိုးစု ကျောင်းသားများအဖွဲ့ချုပ်ကို စတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။
လူမျိုးစု ကျောင်းသား အားလုံး တညီတညွတ်တည်းစုပေါင်းပြီး လူမျိုးစုများရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ ပညာရေး နဲ့ အမျိုးသား ရေးကို ပူးတွဲဆောင်ရွက်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
သဘာပတိ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်- စိုင်းခွန်အုံတိုင် (ရှမ်း) ကိုစောမောင် (ရခိုင်) မင်းထွေးလုံးကျော် (မွန်) စထွန်းလွင် (ကရင်) ဂွန်ဂျန် (ကချင်) ကိုဖေဝင်း (ကယား) စီခိုင်မင်း (ချင်း) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ဖွဲ့စည်းပုံမှာ- မင်းစိုးမြင့် (မွန်) - ဥက္ကဋ္ဌ စောအေမိုးလို (ကရင်) - အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဂျိုရှုဝါး (ကချင်) - တွဲဖက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ယူဂျင်းသိုက် (ရှမ်း) - ဘဏ္ဍာရေးမှူး ကိုကျော်ရင် (ရခိုင်) - စာရင်းစစ် ကိုဗျားရယ် (ကယား) - ပြန်ကြားရေး ကိုအောင်ကျော် (ကယား) - အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် အင်တိုနီသွန့်အုတ် (ချင်း) - တို့ဖြစ်သည်။
(က) မည်သည့်အစည်းအရုံး၊ နိုင်ငံရေးပါတီ များ၏လက်အောက်ခံမှ မဖြစ်ရ။
(ခ ) လုပ်ငန်းစဉ်အားဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ရည်ရွယ်ချက်အားဖြင့် ဖြစ်စေ၊ တူညီသော မည်သည့်အသင်းအဖွဲ့နှင့်မဆို ပူးတွဲ လုပ်ဆောင်မည်။
(ဂ) ပညာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမျိုးသားရေးကို လုပ်ဆောင်မည် ဆိုတဲ့စည်းကမ်းချက်နဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့တာဖြစ်သည်။
ကြွေးကြော်ရည်ရွယ်သံနဲ့အညီ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်လူမျိုးစုံ ကျောင်းသားများအဖွဲ့ချုပ်ဟာ လူမျိုးစုတွေရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ပညာရေး ကိစ္စတွေကို တတ်နိုင်သမျှလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။
လူမျိုးစုအချင်းချင်း အကြား ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုရစေဖို့ကိုလဲ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ မတ်လမှာ တော်လှန်ရေးကောင်စီ စစ်အစိုးရတက်လာပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်ထဲမှာ နိုင်ငံရေးပါတီအဖွဲ့ အစည်း အသင်းအပင်းမှန်သမျှ ရှင်သန်ခွင့်မရအောင် ဖျက်သိမ်းပစ်လိုက်တဲ့အတွက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် လူမျိုးစု ကျောင်းသားများ အဖွဲ့ချုပ်ရဲ့ သက်တမ်းဟာလဲ ရှည်ကြာခွင့်မရပဲ တိုတိုတောင်းတောင်းနဲ့ပဲ မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရပါတယ်။
ကာလတာအားဖြင့် တိုတောင်းလှပေမယ့် ဒီ ‘ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် လူမျိုးစု ကျောင်းသားများအဖွဲ့ချုပ်’ အတွင်း ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြတဲ့ လူမျိုးစုကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တချို့ ဟာ ဗမာပြည်နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုသမိုင်းမှာ မိမိတို့ရဲ့ သက်ဆိုင်ရာလူမျိုးစုတွေကို ကိုယ်စားပြုပြီး ထင်ရှားတဲ့ နိုင်ငံရေးသမား၊ တော်လှန်ရေးသမား ခေါင်းဆောင်တွေအဖြစ် ဆက်လက်ကူးပြောင်း ထွက်ပေါ်လာနိုင်ခဲ့ကြ တာ ကိုလဲ တွေ့ရပါတယ်။
ဥပမာအားဖြင့် ဦးရွှေအေး (ကယန်း) ဆိုရင် ဒီ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် လူမျိုးစုကျောင်းသားများ အဖွဲ့ချုပ်ရဲ့ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၆၂ ခုနှစ်က ဆောင်ရွက် ပါဝင်ခဲ့ကြဖူး သလို ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ SSA အဖွဲ့ကြီးရဲ့ စတင်ထူထောင်သူတဦးဖြစ်ခဲ့သူ ‘ယူဂျင်းသိုက်’ ဟာ လည်း လူမျိုးစု ကျောင်းသားများ အဖွဲ့ချုပ်မှာ ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသူဖြစ်ပါတယ်။
ဦးလှဖေ (ရခိုင်)၊ ဦးသာဘန်း (ရခိုင်) တို့ဟာလဲ ဒီအဖွဲ့ချုပ်မှာ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ဖူးသူတွေ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေများကောင်စီ (BLC) ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ-၂၀ ရက်နေ့မှာ မာနယ်ပလောမှာ စတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။
BLC အဖွဲ့ကြီး ပေါ်ပေါက်လာရေး အတွက် ရှေ့နေကြီး ဖြစ်သူ ဦးအောင်ထူး ကနေ ကမကထပြု စတင်လှုံ့ဆော် လှုပ်ရှား ကြိုးပမ်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်မှာ မာနယ်ပလော တိုက်ပွဲစဉ် ကာလတွေ အတွင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံမှ ရှေ့နေကြီး (၂၀) ကျော်ခန့် ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်သို့ လာရောက် လေ့လာခဲ့ကြစဉ် အတွင်း၊ ရှေ့နေကြီး ဦးအောင်ထူးနဲ့ တွေ့ဆုံဖြစ်ခဲ့ကြရာမှာ ‘ဟိုအဖွဲ့ သည်အဖွဲ့များ မှာ ရှေ့နေကြီးတွေ ပါဝင် လှုပ်ရှားနေတာ တွေ့ရှိရကြောင်း၊ ရှေ့နေများသာ ပါဝင်တဲ့ ရှေ့နေ အဖွဲ့အစည်း တခု အဖြစ် ဖွဲ့စည်း လှုပ်ရှားနိုင်လျှင် ပိုပြီးအကျိုးရှိ နိုင်ကြောင်း’ ဆိုပြီး ဂျပန် ရှေ့နေများ က အကြံပေး ခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီ အကြံပေးချက် ကို ဦးအောင်ထူးက ဘဝတူ တိုက်ပွဲဝင် ရှေ့နေတွေ ကို ချပြ ဆွေးနွေး သဘောထား ရယူ တာတွေပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ နီးစပ်တဲ့ ရည်မှန်းချက်တူ၊ ယုံကြည်ချက် တူ ရှေ့နေကြီးတွေ နဲ့ ရှေ့နေ အဖွဲ့အစည်း တခု ဖော်ဆောင်ရေး ကို အခြေခံအားဖြင့် သဘောတူညီ မှုရလာခဲ့ကြပြီး၊ ရလဒ်အဖြစ် BLC အဖွဲ့ကြီးဖြစ်ပေါ်လာရေး ရုပ်လုံးပေါ်လာကာ ၂၀-၁၀-၁၉၉၄ နေ့မှာ BLC အဖွဲ့ကြီး စတင် ဖြစ်တည် ပေါ်ပေါက် လာခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေများ ကောင်စီကို အောက်ပါ ရှေ့နေကြီးတွေ နဲ့ စတင် ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာခဲ့ပါတယ်။
ဦးသိန်းဦး - ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ထူး - အတွင်းရေးမှူး ဦးဖိလစ်စမိုက် - အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း - အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်သိဏ်း - အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဥက္ကာ - အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းမောင် - အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်လတ် - အဖွဲ့ဝင် စောရယ်ဂျီနယ်ရွှေ - အဖွဲ့ဝင် နိုင်ဖေသိန်းဇာ - အဖွဲ့ဝင် ဦးမျိုးဝင်း - အဖွဲ့ဝင် တို့တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံ တွင် ဥပဒေ စိုးမိုးရေး၊ လူ့အခွင့်အရေး နှင့် ဒီမိုကရေစီ အခွင့်အရေးများ တိုးတက်ရေးတို့အတွက် ပညာပေးရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်သွားရန်။
ဥပဒေ ရေးရာ ကိစ္စများ နှင့် အနာဂတ် ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကိစ္စရပ်များ တွင် အကူအညီပေးရန်။
လူထု အဓိက လူ့အဖွဲ့အစည်း (civil society) ပေါ်ထွန်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ တွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန် ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် (၃) ခုနဲ့ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပါတယ်။
BLC ဟာ လွတ်လပ်သော အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်ပြီး၊ မည်သည့် နိုင်ငံရေးပါတီ ရဲ့ လက်အောက်ခံမှ မဟုတ်ဘဲ ရှေ့နေများ၊ ဥပဒေ ပညာရှင်များ ရဲ့ တဦးချင်းစီ မိမိတို့ရဲ့လွတ်လပ်သော သဘောဆန္ဒတွေ အရ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်း ခဲ့ကြတာ ဖြစ်တယ် လို့လဲ တိတိလင်းလင်း ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
BLC ဟာ လွတ်လပ်သော အဖွဲ့အစည်း တခုဖြစ်တာ အမှန်ပေမဲ့ ‘ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ကောင်စီ (NCUB)’ နဲ့ တက်ညီလက်ညီ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုတွေရှိခဲ့ပြီး အဓိကအားဖြင် NCUB က နိုင်ငံရေးအရ ကျောထောက် နောက်ခံပြု ထားပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေး နဲ့ ဒီမိုကရေစီရေး တွေအတွက် ‘အမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ် (မြန်မာနိုင်ငံ)’ အပါအဝင် အခြားသော လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်း တွေနဲ့လဲ ပူးပေါင်းညှိနှိုင်း လုပ်ဆောင်တာတွေရှိပါတယ်။
BLC ဟာ ရှေ့နေများ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တာနဲ့အညီ၊ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ဥပဒေရေးရာ သင်တန်းတွေကို တော်တော် ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် ဖွင့်လှစ် ပို့ချပေးတာတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်ကစပြီး ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၊ အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်၊ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ဒေသတွေ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ လွှမ်းမိုးထားရာ ပြည်တွင်း ဒေသတွေမှာ ‘လူ့အခွင့်အရေး နှင့် ဥပဒေရေးရာ’ ရက်သတ္တပတ် (၁) ပတ်၊ (၂) ပတ်၊ (၁) လ သင်တန်းတွေ ပို့ချပေး နိုင်ခဲ့သလို ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်းမှာ (၃) လ သင်တန်းတွေအထိ တိုးမြှင့်ပို့ချပေးနိုင်ခဲ့ရာမှာ (၁၂) နှစ်အတွင်း သင်တန်းသားပေါင်း (၄၀၀၀) ကျော်အထိ ပို့ချပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
civil society လို့ခေါ်တဲ့ လူထုအဓိက လူ့အဖွဲ့အစည်း တည်ဆောက်ရေး အတွေးအခေါ် အယူအဆတွေကိုလဲ မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ရေး လှုပ်ရှားမှုတွေ အတွင်းကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစပြီး စနစ်တကျ ဖြန့်ဝေခဲ့ရာမှာ BLC က ပို့ချတဲ့သင်တန်းတွေ ထဲမှာ ဘာသာရပ်တခုအဖြစ် ထည့်သွင်း ပို့ချပေးခဲ့ သလို ‘လူထုအဓိက လူ့အဖွဲ့အစည်း’ အမည်နဲ့စာအုပ်လဲ ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိ ခဲ့ပါတယ်။
BLC ဟာ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်း ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေ နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူ့အခွင့်အရေး၊ ဥပဒေစိုးမိုးရေး နဲ့ တရား မျှတမှု ရရှိရေး ရှုထောင့် ကနေ သတင်း အချက်အလက်များ စုဆောင်းတာတွေအပြင်၊ မှတ်တမ်းတင် လုပ်ငန်းဌာန တခု တည်ထောင် ထားပြီး ပုံမှန် မှတ်တမ်းတင်တာ တွေလဲ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
အခါ အားလျော်စွာ ထုတ်ပြန်ချက်များ သုံးသပ်ချက်များ နဲ့ သုတေသန စာတမ်းများ ကိုလဲ ထုတ်ဝဖြေန့်ချိ နိုင်ခဲ့သလို၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကစပြီး ‘အခြေခံဥပဒေ ရေးရာစာစောင်’(ယခု လောကပါလ ဥပဒေရေးရာ စာစောင်) ကို (၃) လတကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးနောက် ‘Legal issues on Burma Journal’ကိုလဲ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနဲ့ ထုတ်ဝဖြေန့်ချိနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
BLC ဟာ ဥပဒေရေးရာ အထောက်အကူ ပေးအပ်မှုတွေ ကိုလဲ လုပ်ဆောင် ပေးအပ်ခဲ့ရာ မှာ ၂၀၀၃ ခု၊ မေလ-၁၄ ရက်နေ့က ထိုင်း-မဲဆောက်မြို့နယ်၊ မယ်ပ ကျေးရွာမှာ မြန်မာနိုင်ငံမှ ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမား (၆) ဦးကို ထိုင်း ဒေသခံ တိုက်နယ်သူကြီး နဲ့ နောက်လိုက် ပြည်သူ့စစ်တွေ ကနေ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြတဲ့ လူသတ်မှုကြီး အတွက် ကျူးလွန်သူ တရားခံတွေကို ထောင်ဒဏ် တသက်တကျွန်း တွေထိ ပြစ်ဒဏ် ချမှတ်နိုင်အောင် ကူညီဆောင်ရွက် နိုင်ခဲ့ပြီး၊ နအဖ စစ်အစိုးရ က ဒီမိုကရေစီအင်အားစုများ တိုင်းရင်းသား အင်အားစုများ နဲ့ လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများ အပေါ် မတော်မတရား ဖိနှိပ်နေမှုတွေ ကိုလဲ စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့လာကာ ကမ္ဘာ ကသိအောင် ဖွင့်ချေဝဖန်ရင်း၊ လက်လှမ်းမီသမျှ ဥပဒေဆိုင်ရာ အထောက်အကူတွေ ပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။
အနာဂတ် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (မူကြမ်း) ရေးဆွဲရာမှာ BLC ဟာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကနေ တက်တက် ကြွကြွ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ‘မဒမခ’၊NCUB/ NCGUB တို့နဲ့ ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။
BLC ရဲ့ အသိသာ အပေါ်လွင်ဆုံး လုပ်ဆောင်မှုတွေ အဖြစ် ပြောရမှာကတော့ ၂၀၀၃ မေလ က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ နအဖ စစ်အစိုးရ ကိုယ်တိုင် ပါဝင် ပတ်သက် ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ‘ဒီပဲယင်း လုပ်ကြံမှုကြီး’ အပေါ် NCUB နဲ့လက်တွဲပြီး ‘ဒီပဲယင်းလုပ်ကြံမှု စုံစမ်းရေးကော်မရှင်’ ဖွဲ့စည်းပြီး တက်တက် ကြွကြွ ဖော်ထုတ် ဖွင့်ချလုပ်ဆောင် ပြနိုင်ခဲ့တာနဲ့ နအဖ စစ်အစိုးရ တာဝန်ရှိသူ ပြစ်မှု ကျူးလွန်သူတွေ ကို နိုင်ငံတကာ ပြစ်မှုတရားရုံး (ICC) က အရေးယူခွင့် ရလာရေးအတွက် စွမ်းစွမ်းတမံ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက် နခြေင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်-နိုဝင်ဘာ မှာ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ‘သည်ဟိတ်’ မြို့မှာကျင်းပခဲ့တဲ့ ‘နိုင်ငံတကာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ တရားရုံး တည်ထောင်သည့် တိုင်းပြည်အစိုးရများ၏ (၈) ကြိမ်မြောက် ညီလာခံ’ ကို BLC မှ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်ထူးတက် ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံကအခြေအနေတွေကို တကမ္ဘာ လုံးက ပိုမိုသိရှိ အာရုံစိုက်လာအောင် တဆင့်တိုး လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
BLC ဟာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်ကစပြီး ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်တနေရာမှာ ‘ပြည်ထောင်စု ဥပဒေ အကယ်ဒမီ ကျောင်း’ တခုကို တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်၊ ဆွီဒင်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့မှ ဥပဒေပါမောက္ခ (၄) ဦးနဲ့ အတူ BLC မှ အလုပ်အမှုဆောင် (၃) ဦးပါဝင်တဲ့ အကဲဒမစ်ဘုတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းထားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ ပထမအသုတ် ကျောင်းဆင်းပွဲ လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉-၂၀၁၀ အတွက် ဒုတိယအသုတ်ကို ဆက်လက် ပို့ချပေးနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
BLC ဟာ ကမ္ဘာ ပေါ်မှာ အကြီးဆုံး Civil Society Organization ဖြစ်တဲ့ Social Watch International ရဲ့ အဖွဲ့ဝင် အဖွဲ့အစည်းလဲဖြစ်သလို Global Justic Center (GJC) နဲ့ ကမ္ဘာ့သက်တမ်း အရင့်ဆုံး လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့ကြီးဖြစ်တဲ့ ပြင်သစ် အခြေစိုင်္က် (FIDH) အဖွဲ့အစည်းကြီးရဲ့ ပံ့ပိုး ထောက်ခံမှု နဲ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှုတွေ ကိုလဲ ရရှိဆောင်ရွက်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဒီမိုကရေစီရေး၊ လူ့အခွင့်အရေး နဲ့ စစ်အာဏာရှင် စနစ် ဆန့်ကျင်ရေး တွေမှာ ဥပဒေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းဖက် ကနေ တက်တက် ကြွကြွ ဦးဆောင် လှုပ်ရှားနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်တာကြောင့်၊ နအဖ စစ်အစိုးရ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန ကနေ မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေများ ကောင်စီကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီ-၃၀ ရက်နေ့ နေ့စွဲနဲ့ ‘မတရားသင်းအဖြစ်’ သတ်မှတ် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့ပါတယ်။
အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရရင် မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေများ ကောင်စီဟာ ဥပဒေပညာရှင် ရှေ့နေများရဲ့ လွတ်လပ် တဲ့ အဖွဲ့အစည်း တရပ်ပဲဖြစ်ပေမဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် တကမ္ဘာလုံးက တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး ကိစ္စတွေကို တတ်နိုင်ရာ အခန်းကနေ ပါဝင် လုပ်ဆောင် နေတဲ့အဖွဲ့၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေကို ဖော်ထုတ်ပြီး ဥပဒေကြောင်းအရ အရေး ယူနိုင်ရေး လုပ်ဆောင်နေတဲ့ အဖွဲ့၊ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတွေကို လုပ်ဆောင် အကောင်အထည် ဖော်နေတဲ့ အဖွဲ့ကြီးဖြစ်သည်။
ဆင်းရဲသားပါတီ ကို ဒေါက်တာဘမော်က ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုစဉ်က ရေပန်းစားသော "ဝံသာနု" နှင့် "ဆင်းရဲသား" ဟူသော စကားလုံးများကို ပေါင်းစပ်၍ "ဆင်းရဲသားဝံသာနုအဖွဲ့" ဟု အမည်ပေးခဲ့သော်လည်း အများစုက "ဆင်းရဲသားအဖွဲ့" ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ရွေးကောက်ပွဲတွင် လယ်သမားများနှင့် ဆင်းရဲသားထု၏ မဲဆန္ဒရရှိရန် ရည်ရွယ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပါတီ၏ လုပ်ငန်းစဉ်များအဖြစ် ကျေးရွာပြုပြင်ရေး၊ အခွန်နှင့် မြေငှားခလျှော့ချရေး၊ အခမဲ့ပညာသင်ကြားရေး စသည်တို့ကို ကြေညာခဲ့သော်လည်း လယ်သမားများ၏ ထောက်ခံမှုကို မရရှိခဲ့ပေ။
ရွေးကောက်ပွဲတွင် (၁၆) နေရာသာ အနိုင်ရခဲ့ပြီး အစိုးရဖွဲ့ရန် မဲအများဆုံးရခဲ့သည့် ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ အစိုးရမဖွဲ့နိုင်သည့်အခါတွင် ဒေါက်တာဘမော်သည် ဗြိတိသျှအုပ်စု၏ ထောက်ခံမှုရရှိရန်အတွက် မူလပါတီလုပ်ငန်းစဉ်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးအာဏာကို ရန်သူလက်ထဲ မကျရောက်စေရန်ဟု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အခြားနိုင်ငံရေးအုပ်စုများနှင့် ပူးပေါင်းကာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏အစိုးရပြုတ်ကျပြီးနောက်တွင် ဆင်းရဲသားပါတီ၏ မူလလုပ်ငန်းစဉ်များကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။