kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လိုလားအပ်သော လှုံဆော်ချက် ဖြစ်လျှင် ၎င်းထံသို့ သက်ရှိတို့ ချဉ်းကပ်ရန် အားထုတ်တတ်ပြီး မလိုလားအပ်သော လှုံဆော်ချက် ဖြစ်လျှင် ၎င်းထံမှ ခွါကျဉ်ရန်၊ ၎င်းကို ကာကွယ်ပယ်ဖျက်ရန် သက်ရှိတို့ အားထုတ်တတ်သည်။
အလင်းဟူသော စွမ်းအင်မှာ သက်ရှိတို့အဖို့ လှုံဆော်ချက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ပိုင်အလင်းထုတ် ဝတ္ထုများမှ လာသော၊ ကိုယ်ပိုင်အလင်းမထုတ် ဝတ္ထုများမှ ပြန်ဟပ်လာသော အလင်းတို့ကို လူတို့က မျက်လုံးဖြင့် ဖမ်းယူသိရှိလျက် ပတ်ဝန်းကျင်ကို မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။
အပင်များသည်လည်း ၎င်းတို့၏ အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်းအတွက် အလင်းရှိရာဘက်သို့ တိုးတက်ပေါက်ရောက်တတ်သည်။
အသံဟူသော ကြားခံဒြပ်သား၏ တုန်ခါမှုသည်လည်း လှုံဆော်ချက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် လူတို့၏ နားစည်က လေထု၏ တုန်ခါမှုကို ဆင့်ကဲခံစားရလျက် အမျိုးမျိုးသော ဖိအားတို့ကို အသံအတိုးအကျယ် အဖြစ်၊ အမျိုးမျိုးသော ကြိမ်နှုန်းတို့ကို အသံ စူးခြင်း-အောခြင်း အဖြစ် ခွဲခြားခံစားမိရသည်။
(ဤတွင် အလင်းများ နားစည်သို့သာ သီးသန့် ကျရောက်ပါက ပုံရိပ်မြင်ရခြင်း၊ အသံကြားရခြင်း မရှိကြောင်းနှင့် လေထုတုန်ခါချက်များ အမြင်လွှာသို့သာ သီးသန့် ကျရောက်ပါကလည်း ပုံရိပ်မြင်ရခြင်း၊ အသံကြားရခြင်း မရှိကြောင်း သတိပြုဖွယ် ဖြစ်သည်။
) အနံ့နှင့် အရသာတို့သည်လည်း လှုံဆော်ချက်များ ဖြစ်သည်။
စားလိုက် ရှုလိုက်သော မော်လီကျူးတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လျှာ၊ နှာခေါင်းတို့ရှိ အာရုံခံဆဲလ်များ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပုံရလဒ်အဖြစ် ဦးနှောက်သို့ သတင်းပေးပို့ချက် အမျိုးမျိုး ထွက်ပေါ်ခြင်းသည် လူက အနံ့၊ အရသာ အမျိုးမျိုးကို ကြုံတွေ့မှုအဖြစ် ခံစားရခြင်း ဖြစ်တော့သည်။
တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရေပြား၊ ကြွက်သားစသည်တို့ရှိ အခြားသော အာရုံခံဆဲလ်များက ခံစားမိသော ဖိအား(pressure) နှင့် အပူချိန် (temperature) တို့ကို "အထိအတွေ့"ဟု လှုံဆော်မှုတစ်မျိုးအဖြစ် စာရင်းသွင်းကြသည်။
အဘိဓမ္မာထဲတွင် မြန်မာပြည်တွင် လေ့လာကြသော ပိဋကတ်၃ပုံလာ အဘိဓမ္မာထဲမှ အာရုံ ဟူသည်မှာ လှုံ့ဆော်ချက်(stimulus) ကိုပင် ဆိုလိုခြင်းဟု သိမှတ်နိုင်သည်။
အချို့သော မော်လီကျူးနှင့် အိုင်းယွန်းတို့က တိရစ္ဆာန်အချို့၏ နှာခေါင်းနှင့် ခံတွင်းထဲရှိ အာရုံခံဆဲလ်များကို လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဦးနှောက်သို့ ဆိုင်ရာသတင်း ပေးပို့သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော သိရှိခံစားချက်မှာ အနံ့ တို့ကို တွေ့ကြုံမိခြင်း ဖြစ်သည်။
အကိုးအကား ဋ၏ "အဘိဓမ္မာနှင့် နျူရိုစိုင်းယန့်စ်" Category:အာရုံခံ စနစ်များ။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သဘာဝတွင် အမှုန် () ဆိုသည်မှာ ထုထည်၊ သိပ်သည်းဆ၊ ဒြပ်ထုစသည့် ရူပဗေဒရုပ်သတ္တိအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဓာတုဗေဒ ရုပ်သတ္တိအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း အမျိုးမျိုးဖော်ပြနိုင်သည့် သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
အမှုန်များသည် အီလက်ထရွန်ကဲ့သို့သော အက်တမ်အောက်အမှုန်များမှ အက်တမ်နှင့် မော်လီကျူးများကဲ့သို့သော မိုက်ခရိုစကုပ်ဖြင့် မြင်နိုင်သော အမှုန်များ စသည်ဖြင့် အရွယ်အစားနှင့် ပမာဏ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။
ဒြပ်သားစုဖွဲ့ဖြစ်တည်မှု၊ အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီးများ ဖြစ်ပေါ်မှုတွင် ပါဝင်နေသော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။
အက်တမ် တစ်ခုချင်းကို ဖြစ်စေ၊ အက်တမ်တွဲများ ဖြစ်သော မော်လီကျူး တစ်ခုချင်းကို ဖြစ်စေ အမှုန် တစ်ခုဟု ခေါ်နိုင်သည်။
၎င်းတို့ထက် သေးငယ်သော အမှုန်မှာ အက်တမ်အောက်အမှုန်များ ဖြစ်သည်။
အခြေခံအမှုန် အုပ်စုကြီး နှစ်ခု လူတို့၏ လက်ရှိ အသိသုတအရ ထပ်မံ ခွဲစိတ်မရတော့သော၊ အခြား (ပိုနုပ်မွှားသော) အမှုန်တို့ဖြင့် စုဖွဲ့ဖြစ်ပေါ်ထားမှုဟု မထင်ရသော အခြေခံအမှုန်များကို အုပ်စုကြီး ၂ ခုသို့ ခွဲနိုင်သည်။
တစ်မျိုးမှာ ဖာမီယွန် (fermion) ဖြစ်ပြီး ကွမ်တမ်သဘောယန္တရားအားဖြင့် လည်အင် (spin) ကိန်းဝက်ရှိသော အမှုန်များ ဖြစ်သည်။
အီလက်ထရွန်များနှင့် (ပရိုတွန်နှင့် နယူထရွန်ကို ဖွဲ့စည်းသော) ကွာ့ခ်များမှာ ဤအမှုန် အမျိုးအုပ်စုအတွင်း အကျုံးဝင်သည်။
ကျန်တစ်မျိုးမှာ ဘိုဇွန် (boson) ဖြစ်ပြီး လည်အင် ကိန်းပြည့်ရှိသော အမှုန်များဖြစ်သည်။
အလင်း၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်တည်မှု အနုပ်မွှားဆုံး ဖြစ်သည်ဆိုသော ဖိုတွန်တို့မှာ ဤအမှုန် အမျိုးအုပ်စုအတွင်း အကျုံးဝင်သည်။
အက်တမ်၏ ဗဟိုဆံ နျူကလီးယပ်စ် အဖြစ် ပါဝင်စုဖွဲ့တတ်သော ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန် နှစ်မျိုးလုံးကို ခြုံငုံ၍ နျူကလီယွန် (nucleon) ဟု ခေါ်ကြသည်။
ကဏ္ဍ:နယူထရွန် ကဏ္ဍ:ဟဒရွန်များ Category:နျူကလီယွန်များ။
WALL-E (WALL·E ကဲ့သို့ အသွင်အပြင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသည်) သည် Pixar Animation Studios မှ ထုတ်လုပ်ပြီး Walt Disney Picturesမှ ထုတ်လုပ်သော 2008 ခုနှစ် အမေရိကန် ကွန်ပြူတာ- ကာတွန်း သိပ္ပံစိတ်ကူး ယဉ် အချစ်ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။
ဒီဇာတ်ကားကို Jim Morrisက ထုတ်လုပ်ပြီး Stanton နဲ့ Jim Reardon တို့က ဒါရိုက်တာ Andrew Stanton က ရိုက်ကူးခဲ့တာပါ။
Ben Burtt၊Elissa Knight ၊ Jeff Garlin ၊ John Ratzenberger ၊ Kathy Najimy ၊ Sigourney Weaver နှင့် Fred Willard တို့နှင့်အတူ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။
2805 ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာမြေကို စွန့်ခွာသွားခဲ့သော WALL-E အမည်ရှိ အထီးကျန်စက်ရုပ်ကို နောက်ဆက်တွဲ ရိုက်ကူးထားသည်။
သူ့ကို ကြယ်စင် Axiomမှ ပေးပို့သော EVE ဟုခေါ်သော စက်ရုပ်က ၎င်းအား ချစ်မြတ်နိုးပြီး နဂါးငွေ့တန်းကိုဖြတ်ကာ လိုက်ရှာသည်။
Finding Nemo ကို ဒါရိုက်တာလုပ်ပြီးနောက်၊Stanton သည် Pixar သည် ရေအောက် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ မယုံနိုင်ဖွယ်ရာ သရုပ်ဖော်မှုများကို ဖန်တီးခဲ့ကြောင်း ခံစားခဲ့ရပြီး အာကာသထဲတွင် အများအပြားရိုက်ကူးရန် ဆန္ဒရှိနေသည်။
WALL-E သည် ၎င်း၏အစောပိုင်းအစီအစဉ်များတွင် အနည်းငယ်မျှသာ ဆွေးနွေးမှုရှိသည်။
ရုပ်ရှင်ထဲက ဇာတ်ကောင်တော်တော်များများမှာ အသံတွေမပါပေမယ့် Burtt က ဒီဇိုင်းထုတ်ထားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဘာသာစကားနဲ့ စက်ရုပ်အသံတွေနဲ့ ဆက်သွယ်ပြောဆိုပါတယ်။
ရုပ်ရှင်သည် စားသုံးသူဝါဒ ၊ ကော်ပိုရိတ်စနစ် ၊ လွမ်းဆွတ်မှု ၊ အမှိုက်စီမံခန့်ခွဲမှု ၊ လူ့ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုနှင့် စိုးရိမ်မှုများ ၊ အဝလွန်ခြင်း / အထိုင်များသော လူနေမှုပုံစံများ ၊ နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာကပ်ဘေး အန္တရာယ်များ အပါအဝင်ခေါင်းစဉ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။
တိုက်ရိုက်အက်ရှင်ဇာတ်ကောင်များပါဝင်သည့် အပိုင်းများပါရှိသော Pixar ၏ ပထမဆုံးကာတွန်းရုပ်ရှင်လည်းဖြစ်သည်။
Thomas Newman သည် ရုပ်ရှင်၏ဂီတရမှတ်ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။
ယင်းဇာတ်ကားကို ထုတ်လုပ်ရန်ကန်ဒေါ်လာ သန်း ၁၈၀ ကုန်ကျခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က ကာတွန်းရုပ်ရှင်အတွက် စံချိန်ချိုးခဲ့သည်။
Pixar အစဉ်အလာအတိုင်း WALL-E သည် ၎င်း၏ ပြဇာတ်ရုံတွင်ရုံတင်ပြသရန်အတွက် Presto အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်တိုတစ်ကားနှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည်။
WALL-E ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်သည် ၎င်း၏ ကာတွန်း၊ ဇာတ်လမ်း၊ အသံသရုပ်ဆောင်မှု၊ ဇာတ်ကောင်များ၊ ရုပ်ပုံများ၊ ရမှတ်၊ အသံဒီဇိုင်း၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ဒိုင်ယာလော့အနည်းများကို အသုံးပြုမှုနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းများအတွက် အရေးပါသော ချီးကျူးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဝင်ငွေဒေါ်လာ ၅၂၁.၃ သန်းဖြင့်စီးပွားဖြစ်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်၏ နဝမမြောက် ဝင်ငွေအကောင်းဆုံးဇာတ်ကား ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အကောင်းဆုံး အန်နီမေးရှင်းဇာတ်ကားအတွက် 2008 ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု ၊ အကောင်းဆုံး Long Form Dramatic Presentation အတွက် 2009 Hugo Award ၊ အကောင်းဆုံး Script အတွက် နောက်ဆုံး Nebula Award ၊ Saturn Award for Best Animated Film နှင့် Academy Award အတွက်နောက်ထပ် အော်စကာဆန်ခါတင်ငါးဆုနှင့်အတူ အကောင်းဆုံး ကာတွန်းရုပ်ရှင်။
National Board of Review နှင့် American Film Institute အပါအဝင်ဝေဖန်သူများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အမည်ပေးခံရပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်၏ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ်၊ နှင့် ဖန်တီးထားသမျှ အကြီးကျယ်ဆုံး ကာတွန်းဇာတ်ကား များထဲတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းခံရသည်။
2021 ခုနှစ်တွင် WALL-E သည် "ယဉ်ကျေးမှုအရ၊ သမိုင်း အရ၊ သို့မဟုတ် အလှတရားအရ အရေးပါသူ" အဖြစ် United States National Film Registry တွင် ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ရွေးချယ်ခံရသည့် ဒုတိယမြောက် Pixar ဇာတ်ကားဖြစ်လာခဲ့သည်။
2022 ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်၊ Stanton ၏တောင်းဆိုချက်အရ Disney မှ WALL-E ကို The Criterion Collection သို့ အထူးထုတ်ဝေသည့် 4K Blu-Ray -standard Blu-Ray combo pack အဖြစ် နိုဝင်ဘာလ 22 ရက်၊ 2022 ရက်နေ့တွင် Disneyမှ လိုင်စင်ရထားပြီး၊ Pixar ဇာတ်ကားသည် ထိုကဲ့သို့ ဂုဏ်ပြုခံရဖူးသည်။
စာလုံး သိမ်းဆည်းပုံ ဝေါဟာရဗေဒတွင်၊ ကုဒ်အမှတ် သို့မဟုတ် ကုဒ်အနေအထား တစ်ခု (code point, codepoint သို့ code position) သည် စာအက္ခရာတစ်ခုအား သတ်မှတ်နေရာချပေးထားသည့် ဂဏန်းတန်ဖိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကုဒ်အမှတ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် စာလုံး၊ ဂဏန်း၊ ပုဒ်ဖြတ်သင်္ကေတ သို့မဟုတ် ရံဖန်ရံခါတွင် သင်္ကေတများ ဖြစ်နိုင်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ အချက်အလက် ကဏ္ဍ:ဒစ်ဂျစ်တယ် ပုံနှိပ်ပညာ။
ဇူးကျော် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်း ဦးကျော်လင်း ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ တာမွေမြို့နယ်၌ ညီအစ်ကိုမောင်နှမများနှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
အစောပိုင်းဘဝ အဘ ဦးမြင့်အေး၊ အမိ ဒေါ်သိန်းကြည်တို့မှ ပဲခူးတိုင်း၊ တောင်ငူမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်း ရှစ်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။
စာပေရေးသားခြင်း ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ်ဖော်ပြခံရသော စာမူမှာ၁၉၈၇ ခုနှစ် သောကြာစာစောင်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် "ပျော်ခဲ့ရတဲ့ ယုဒသန်"ဝတ္ထုတို စာမူ ဖြစ်သည်။
သောကြာ ဦးမောင်ကလေး တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့သောစာစောင်ဖြစ်သည်။
ထိုစာမူဖော်ပြခံရစဉ်က ကလောင်အမည်မှာ ကိုကိုကျော် (သတ္တဗေဒ) ဖြစ်သည်။
စာရေးလာသည့် သက်တမ်းတလျှောက်တွင် ဝတ္ထုတိုပုဒ်ရေ ၁၀၀ ကျော် ရေးသားခဲ့ပြီး မျဉ်းပြိုင်လိပ်ပြာ တစ်ကိုယ်တော်ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသည်။
နိုင်ဇော်၊ ဂျူး၊ မင်းလူ ၊ ကြူးနှစ်၊ သန်းမြင့်အောင်၊ ဆောင်းဝင်းလတ်၊ နိုင်ဝင်းသီ ၊ ပန်းမောင် (မြန်မာစာ)တို့နှင့် ပူးတွဲ၍ ဝတ္ထုတိုစုစည်းမှု စာအုပ်များလည်း ထွက်ခဲ့ဖူးသည်။
မြစ်ကြီးနား အခြေစိုက် ဥတ္တရလမင်းမှ စီစဉ်ထုတ်ဝေသော ခံစားသူအကြိုက် ဝတ္ထုတို‌စာအုပ်တွင်လည်း ဇူးကျော်၏ ဝတ္ထုတိုစာမူကို ရွေးချယ်ဖော်ပြခဲ့သည်။
မိုးမိုးအင်းလျား ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် ဆု နှစ်ကြိမ် ရရှိခဲ့ဖူးသည်။
ဆုရဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်အနက် တစ်ပုဒ်ကို ဘီဘီစီ အသံလွှင့်ဌာနမှ အသံလွှင့်ဇာတ်အဖြစ် ထုတ်လွှင့်ခဲ့ဖူးသည်။
ဇူးကျော်၏ မာစတာပိစ်ဟု စာပေလောကမှ သတ်မှတ်ထားကြသော " ဖဦးထုပ် " ဝတ္ထုတိုစာမူကိုလည်း မြန်မာ့အသံမှ ဇာတ်လမ်းပမာ နားဆင်စရာအဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
ရောင်ပြန်မဂ္ဂဇင်း၊ ပြစ်မှုမဂ္ဂဇင်း၊ မှုခင်းရေးရာသတင်းဂျာနယ်တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ်က မေတ္တာရှင် မောင်မဲခေါင်၊ ချစ်ဖွယ်(တောင်ငူ)၊ မောင်ရှင်းသန့်၊ ကိုအေးသား၊ ဇော်မင်း(တောင်ငူ)ဟူသော ကလောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုနှင့်ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။
မေတ္တာရှင် မောင်မဲခေါင် ကလောင်အမည်ဖြင့် ဂမ္ဘီရ ဝတ္ထုတိုပုဒ်ရေ ငါးဆယ်ကျော်ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။
‌ဆရာမကြီး ဒေါ်ကလျာ (ဝိဇ္ဇာ/ သိပ္ပံ) စီစဉ်ထုတ်ဝေသော ကလျာ မဂ္ဂဇင်းတွင် မဂ္ဂဇင်းရပ်နားသွားချိန်အထိ အယ်ဒီတာအဖြစ် ကိုးနှစ်ခန့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ လင်းလွန်းခင်စာပေတိုက်၌ စာတည်းအဖြစ် စာပေတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်နေဆဲဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ) ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ။
ရှေးရိုးရူပဗေဒနှင့် ကွမ်တမ်သဘောအရ အမှုန်(စမွှား)တစ်ခု ယိမ်းလွှဲတည်ရုံပုံတို့ မတူညီခြင်းကို သရုပ်ပြသည်။
အပေါ်ဆုံး၂ပုံ (A နှင့် B) က ရှေးရိုးရူပဗေဒအတိုင်း၊ လူ့စိတ်စွဲတွေးရိုး (commonsense) အတိုင်း ဖြစ်သည်။
ကွမ်တမ်(စမွှား) သဘောယန္တရားရှိ လှိုင်းသရုပ် ( or wave function) ဆိုသည်မှာ သီးခြားကွဲထွက်နေသော စမွှားသိုက် (quantum system) တခုခု၏ စမွှား အခြေရပ် (quantum state) တို့ကို သင်္ချာနည်းဖြင့် ဖော်ညွှန်းသည့် သင်္ချာဆက်သွယ်ချက် ဖြစ်သည်။
သို့ဖြင့် အမှုန်၏ တည်ရှိမှုတို့ကို ရှေးရိုးရူပဗေဒကဲ့သို့ အတိအကျ ဖော်ပြခြင်း မဟုတ်တော့ဘဲ ၎င်းလှိုင်းသရုပ်မှ ဖြစ်တန်ချေတည်ရှိပုံ ကို တွက်ထုတ်ရတော့သည်။
လှိုင်းသရုပ် (wavefunction) ကို များသောအားဖြင့် ဂရိသင်္ကေတ အသေး— အကြီး— (စိုင်) နှင့် ဖော်ပြရိုးရှိသည်။
ရှေးရိုးရူပဗေဒ၌ ပါဝင်သော အလျင်၊ အား စသည်တို့က ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ် (Euclidean space) အတွင်းရှိ သင်္ချာဇာတ်ကောင်များ (mathematical objects) ဟု တွေးကြည့်နိုင်လျှင် ကိန်းတေး (imaginarue number) ပါဝင်လာသော လှိုင်းသရုပ်တို့က ဟစ်လ်ဘရ်တ် စပေ့စ် (Hilbert space) ရှိ သင်္ချာဇာတ်ကောင်များဟု တွေးကြည့်နိုင်သည်။
သို့သော တူညီသေးသည့်အချက်မှာ အာနိသင်ထပ်ခြင်း နိယာမ (superposition principle) က လှိုင်းသရုပ်များအဖို့လည်း အကျုံးဝင်သည်။
လှိုင်းသရုပ်ချင်း လှိုင်း အာနိသင်ထပ်မှု (wave superposition) ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လှိုင်းသရုပ်၂ခု ပေါင်းလျက် ထွက်လာသော တတိယတစ်ခုသည်လည်း လှိုင်းသရုပ် မြောက်ပြန်သည်။
အလင်းအလျင်နှင့် မယှဉ်သာသေးသော အလျင်နိမ့် ရူပဗေဒအားဖြင့် လှိုင်းသရုပ် ၏ ပမာဏရင်းနှစ်ထပ်ကိန်း ကို တွက်ထုတ်လိုက်လျှင် ၎င်းသည် ဆိုင်ရာအမှုန်၏ ဖြစ်တန်ခြေ ဖြန့်ကျက်အချိုး (probablility density) ရရှိသည်။
ဤနည်းဖြင့်သာ ကွမ်တမ်အမှုန်တို့၏ တည်ရှိမှုကို တွက်ချက်ရသဖြင့် အက်တမ်တစ်ခုတွင် အီလက်ထရွန်က နျူကလိယဘေး၌ ဝဲခိုတည်ရှိရာတွင် ဂြိုဟ်က ကြယ်ကို ပတ်သကဲ့သို့ တိကျသော လမ်းကြောင်းဖြင့် လှည့်ပတ်ခြင်း မဟုတ်ဟု ဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ် ကဏ္ဍ:ခေတ်သစ်ရူပဗေဒ ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ။
ဤပုံ၏ အလျားလိုက်သော ဝင်ရိုးသည်သာ တကယ်ရှိသော ကိန်းစစ်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။
၎င်းပေါ်သို့ ထောင်လိုက် ကျနေသော ဝင်ရိုးမှာ ကိန်းတေး အတွက် ဖြစ်သည်။
သင်္ချာတွက်ချက်မှုအချို့အတွက် သုံးရမည် ဖြစ်သော်လည်း တကယ်တည်ရှိသော ကိန်းစည်များနှင့် အပေါင်းအနုတ် တိုက်ရိုက်မပြုနိုင်ဘဲ စိတ်ထဲတေးမှတ် တွက်ချက်ရသည့်နှယ် ဖြစ်နေ၍ ကိန်းတေးဟု အမည်ပေး၏။
သင်္ချာတွက်ချက်မှုအချို့အတွက် သုံးရမည် ဖြစ်သော်လည်း တကယ်တည်ရှိသော ကိန်းစစ်များ (real numbers)နှင့် အပေါင်းအနုတ် တိုက်ရိုက်မပြုနိုင်ဘဲ စိတ်ထဲတေးမှတ် တွက်ချက်ရသည့်နှယ် ဖြစ်နေ၍Quantum Physics of Atoms, Molecules, Solids, Nuclei, and Particles by Robert Eisberg and Robert Resnick ကိန်းတေး (imaginary number) ဟု အမည်ပေးနိုင်သည်။
ဟု ကိုယ်စားပြု ပြဆိုကြသည်။
၎င်းသည် ဟူသော နှစ်ထပ်ကိန်း ညီမျှခြင်း၌ ၏ တန်ဖိုးဖြစ်နေမည်။
ဆိုလိုသည်မှာ -1 (အနုတ် 1) ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းမှာ + သို့မဟုတ် - ဖြစ်အံ့။
a+b ဟူသော တစ်ခုလုံးကို ကိန်းထွေး (complex number) ဟု ခေါ်နိုင်သည်။
အကြောင်းမှာ a ဟူသော ကိန်းစစ်အပိုင်း (real part) နှင့် ဟူသော b ဟူသော ကိန်းတေးအပိုင်း (imaginary part) ကို ရောထွေးပေါင်းစပ်ထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကိန်းရောဟူသည်မှာမူ ကိန်းပြည့်များနှင့် အပိုင်းကိန်းများကို ရောနှောရေးသားထားခြင်း ဖြစ်၍ ကိန်းရောနှင့် ကိန်းထွေး အသုံးအနှုန်းတို့ကို သတိပြုသင့်သည်။
အကိုးအကား ကဏ္ဍ:ကိန်းများ။
alt=Two tall square brackets with m-many rows each containing n-many subscripted letter 'a' variables. Each letter 'a' is given a row number and column number as its subscript.|thumb|အရွယ်အစား ရှိသော ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
နေရာတွင် ကိန်းတစ်ခု ထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းက အလျားလိုက် တန်း အရေအတွက် ဖြစ်ပြီး၊ နေရာတွက် ကိန်းတစ်ခု ထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းက ထောင်လိုက် တိုင် အရေအတွက် ဖြစ်အံ့။
ထိုကိန်းအုံအတွင်းရှိ ကိန်းလုံးတစ်ခုစီကို တန်းနံပါတ်၊ တိုင်နံပါတ်တို့ဖြင့် ဖော်ပြလတ္တံ့။
ဥပမာအားဖြင့် ဟု ရေးလိုက်ခြင်းသည် ဒုတိယတန်းနှင့် ပထမတိုင် ဆုံရာနေရာရှိ ကိန်းလုံးကို ညွှန်းဆို၏။
သင်္ချာရှိ ကိန်းအုံ (matrix) ဆိုသည်မှာ ကိန်းများ (သို့မဟုတ် အခြားသော တန်ဖိုးလုံးများ) ကို အတန်းလိုက် တိုင်လိုက် စီရီလျက် စုစည်းထားသော အစုအဝေး ဖြစ်သည်။
ထိုအစုအဝေးတစ်ခုလုံးကို ကိန်းအုံ(matrix) ဟု ခေါ်ပြီး တစ်ခုချင်းကို ကိန်းလုံး(element) ဟု ခေါ်နိုင်သည်။
တန်း(row)များမှာ အလျားလိုက် ဖြစ်ပြီး တိုင်(column)များမှာ ထောင်လိုက် ဖြစ်သည်။
ကိန်းအုံတစ်ခုသည် သင်္ချာတွင် အသုံးဝင်သော သင်္ချာဇာတ်ကောင်များ (mathematical objects) ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဤသည်မှာ တန်း၂တန်း တိုင်၃တိုင်ဖြင့် စုဖွဲ့ထားသော ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သည်တစ်ခုကို "၂×၃ ကိန်းအုံ" သို့မဟုတ် " ကိန်းအုံ" ဟု အရွယ်အစားကို ဖော်ပြခေါ်ဝေါ်နိုင်သည်။
(ရှေ့တွင် ထားပြောသည်မှာ တန်းနှင့်ဆိုင်ပြီး နောက်တွင် ထားပြောသည်မှာ တိုင်နှင့်ဆိုင်မြဲ ဖြစ်သည်ကို သတိပြုပါ။
) ကိန်းအုံအချင်းချင်း ပေါင်းနုတ်မြှောက်စား ပြုလုပ်သည့်အခါ လိုက်နာရမည့် သင်္ချာနည်းစနည်များရှိပြီး ကိန်းတစ်လုံးချင်း ကိုင်တွယ်ရသည်ထက် အဆင့်အနည်းငယ် ပိုကဲသည်။
ကိန်းအုံ၏ အရွယ်အစား ကိန်းအုံ၌ အလျားလိုက် တန်း(row) မည်မျှ၊ ထောင်လိုက် တိုင်(column) မည်မျှ ပါဝင်နေသနည်း ဟူသည်က ၎င်း၏ အရွယ်အစား (size) ပင် ဖြစ်သည်။
တန်းအရေအတွက် m နှင့် တိုင်အရေအတွက် n ရှိသော ကိန်းအုံကို m×n ကိန်းအုံ တခု ဟု ‌ခေါ်သည်။
တန်းအရေအတွက်ကို အစဉ် ရှေ့၌ ထားရှိသုံးနှုန်းသည်။
m နှင့် n ကိုယ်စီကို တိုင်းကြောင်းအရေအတွက် ဟုလည်း နားလည်နိုင်သည်။
ဟူသော ကိန်းအုံကို ဥပမာပြရလျှင် ၎င်းက 3×2 ကိန်းအုံ တခု ဖြစ်ချေမည်။
တန်းအရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တိုင်အရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံတို့ကို တန်းထီးကိန်းအုံ (row matrix or row vector) ဟု၊ တိုင်အရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တန်းအရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံတို့ကို တိုင်ထီးကိန်းအုံ (column matrix or column vector) ဟု၊ (၁ခု မကစီ ဖြစ်လျက်) တိုင်အရေအတွက်နှင့် တန်းအရေအတွက် တူနေသော ကိန်းအုံတို့ကို ထောင့်စက် ကိန်းအုံ ဟု ခေါ်သည်။
အချို့တွက်ချက်သဘောတရားများ၌ တိုင်နှင့် တန်းအရေအတွက်တို့ သုညချည်းသာ ဖြစ်နေသော ကိန်းအုံများကိုလည်း လိုအပ်တတ်သည်။
ထိုသို့ ပါဝင်ကိန်းလုံး ကင်းမဲ့နေသော ကိန်းအုံတို့ကို ဗလာကိန်းအုံ (empty matrix) ဟု ခေါ်သည်။
+အရွယ်အစားအလိုက် ကိန်းအုံ အခေါ်အဝေါ်အမျိုးမျိုး အမျိုးအစား အရွယ်အစား ဥပမာ ဖော်ပြချက် တန်းထီးကိန်းအုံ 1×n တန်းအရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တိုင်အရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံ တိုင်ထီးကိန်းအုံ n×1 တိုင်အရေအတွက် ၁ သာ ဖြစ်လျက် တန်းအရေအတွက် တခုမက ရှိနေသော ကိန်းအုံ ထောင့်စက် ကိန်းအုံ n×n တိုင်အရေအတွက်နှင့် တန်းအရေအတွက် တူနေသော ကိန်းအုံ။
တိုင်ထီးကိန်းအုံ၊ တန်းထီးကိန်းအုံတို့က ကိုယ်စားပြုသော ဗှတ္တာများကို ဤထောင့်စက်ကိန်းအုံတို့နှင့် မြှောက်ခြင်းအားဖြင့် ၎င်းဗှတ္တာတို့ကို လှည့်ခြင်းအမျိုးမျိုး ပြုသကဲ့သို့ သက်ရောက်မှု ပြုနိုင်သဖြင့်၊ ထောင့်စက်ကိန်းအုံများက သင်္ချာလုပ်ဆောင်ချက် (mathematical operator) များ ဖြစ်နိုင်သည်။
အခြေခံ သင်္ချာလုပ်ဆောင်မှုများ ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းခြင်း၊ ကိန်းထီးနှင့် မြှောက်ခြင်း၊ ကိန်းအုံကို အလှဲအထောင်ပြုခြင်း +ကိန်းအုံတို့အပေါ် သင်္ချာဆောင်ရွက်ချက် အချို့ ဆောင်ရွက်ချက် အမျိုးအစား ဆောင်ရွက်နည်း ဖွင့်ဆိုချက် ဥပမာ ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းခြင်း တန်း-m နှင့် တိုင်-n ကိုယ်စီဖြင့် အရွယ်အစားချင်း တူသော A နှင့် B ကိန်းအုံ၂ခုကို အချင်းချင်း အပေါင်းအနုတ် ပြုနိုင်သည်။
ပေါင်းလဒ် A+B ကို ဤသို့ တွက်ထုတ်၏။
(A + B) = A + B ဟု တိုင်မြောက်၊ တန်းမြောက်ချင်း (နေရာချင်း) တူရာ ကိန်းလုံးချင်းကို ပေါင်းရ၏။
ကိန်းလုံးထီးနှင့် မြှောက်ခြင်း c ဟူသော စကေလာ (ခေါ်) ကိန်းထီး နှင့် A ဟူသော ကိန်းအုံကို မြှောက်လျှင် cA ဟူသော မြှောက်လဒ် (ရလဒ်)က ၎င်းကိန်းအုံ၏ ပါဝင်ကိန်းလုံးတိုင်းကို c နှင့် မြှောက်ထားခြင်း ဖြစ်အံ့။
(cA) = c · A. အလှဲအထောင် (ကိန်းအုံ) တန်းရေ-m နှင့် တိုင်ရေ-n ရှိသော ကိန်းအုံ A ကို အလှဲအထောင် ပြုလိုက်လျှင် တန်းရေ-n နှင့် တိုင်ရေ-m ရှိသော အလှဲအထောင်ပြုရလဒ် ကိန်းအုံ A (A သို့မဟုတ် A ဟုလည်း သင်္ကေတ ပြုကြတတ်) ဟူသည်ကို ရရှိပေမည်။
(A) = A. ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းခြင်းသည် ပါဝင်ဇာတ်ကောင်တို့ကို ရှေ့နောက် အစီအစဉ် ဖလှယ်လျှင်လည်း ရလဒ်မပြောင်းသော၊ ဖလှယ်ရသတ္တိ ရှိသော သင်္ချာလုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။
A+B နှင့် B+A ဟူသော ကိန်းအုံချင်း ပေါင်းလဒ်၂မျိုးမှာ အတူတူသာ ဖြစ်အံ့။
ကိန်းအုံချင်း မြှောက်ခြင်း AB of two matrices ကိန်းအုံ A နှင့် ကိန်းအုံ B တို့၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ကိန်းအုံ AB ကို တွက်ထုတ်နည်း ပုံကြမ်း ကိန်းအုံချင်း မြှောက်ခြင်းမှာမူ ဖလှယ်ရသတ္တိမရှိသည့် သင်္ချာလုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် AB နှင့် BA ဟူသော မြှောက်လဒ်၂မျိုးမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် တူညီမှု မရှိ။
(တိုက်ဆိုင်မှုသတ်သတ်ကြောင့်သာ ရံဖန်ရံခါ တူနိုင်သည်။
) အရွယ်အစား × ရှိသော ကိန်းအုံကို ရှေ့၌ထားရှိလျှင် အရွယ်အစား × ရှိသော ကိန်းအုံကို နောက်ဆက်၍သာ ကိန်းအုံချင်း မြှောက်နိုင်သည်။
(ရှေ့၌ ထားမြှောက်မည့် ကိန်းအုံ၏ တိုင်အရေအတွက်နှင့် နောက်၌ ထားမြှောက်မည့် ကိန်းအုံ၏ တန်းအရေအတွက်က တူညီနေမှ။
) ထို့နောက်လျှင် မြှောက်လဒ်အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာမည့် ကိန်းအုံ၏ အရွယ်အစားက × ဖြစ်နေမည်။
အကိုးအကား ကဏ္ဍ:သင်္ချာ။
ရူပဗေဒအရ လောက (Universe) တွင် အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး (the Fundamental Interaction) ၄မျိုး ရှိသည်။
Extract of page 109 ဒြပ်ဆွဲမှု (Gravity) လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ် (Electromagentism) နျူကလီးယား အပျော့စက် (Weak Interaction) နျူကလီးယား အပြင်းစက် (Strong Interaction) (ဤတွင် ထည့်သုံးသော "စက်" မှာ machine ကို မဆိုလိုဘဲ mechanism ကို ဆိုလိုသည်။
မြန်မာစာပေ၏"အာဏာစက်"၊ "ဆောင်းစက်ရိပ်ခို ရေတွက်လို့ ဆိုတော့မည်" စသည်တို့၌ တွေ့ရသည်မျိုးကို မှီငြမ်း၏။
) ရှင်းလင်းချက် ဖြစ်ပျက်သမျှသော သဘာဝအလုံးစုံ၏ အခြေခံ ဖြစ်သောကြောင့် အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီးများဟု ခေါ်သည်။
နေ့စဉ်ဘဝ၌ တွေ့ရသော ပစ္စည်းများ မြေပြင်သို့ ပြေးကပ်ခြင်းသည် ဒြပ်ဆွဲမှု(Gravity) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
ပြုတ်မကျစေရန် ချိတ်ဆွဲမှုသည် ကြိုး၏ တင်းခံမှုကြောင့် အထမြောက်မည်တွင် ၎င်းတင်းခံမှုက ကြိုးအတွင်းရှိ အက်တမ်အောက်အမှုန်များ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး ၎င်းသက်ရောက်မှုတို့မှာ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ် (Electromagnetism) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
ဝိုင်ယာကြိုးထဲတွင် လျှပ်စီးဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ သံလိုက်တုံး အချင်းချင်း ဆွဲငင်ခြင်း၊ တွန်းကန်ခြင်း တို့ချည်းကသာ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ် မဟုတ်ဘဲ ဘောလုံးတစ်လုံးက နံရံတစ်ခုကို ဖောက်မထွက်ဘဲ ပြန်ကန်ခြင်းသည်လည်း အမှုန်အချင်းချင်းကြား လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။
Quantum Physics of Atoms, Molecules, Solids, Nuclei, and Particles by Robert Eisberg အက်တမ်အတွင်းရှိ နျူကလီယွန်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှုသည် နျူကလီးယား အပြင်းစက် (Nuclear Strong Interaction) ကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်သာ ကျွန်ုပ်တို့ သိသော ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ ကြယ်၊ ဂြိုဟ် ဒြပ်အစုအဝေးတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
နျူကလီးယား အပျော့စက် (Nuclear Weak Interaction) ကြောင့် ကြယ်များအတွင်း၌ နျူကလီးယား ပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်က နေကလည်း စွမ်းအင်ဖြာထွက်လျက် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို အပူနှင့် အလင်းတို့ ပေးနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
တစ်ဖန်၊ ထို အလင်းဆိုသည်မှာလည်း လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်၏ စွမ်းအင်သီးသန့် (pure energy) ဒြပ်မဲ့ ရွေ့လျားမှု ဖြစ်ပြန်သည်။
အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှု သက်ရောက်မှုကြီးများနှင့် ၎င်းတို့ကို ဖော်ဆောင်ရာ အမှုန်များ ဆက်စပ်မှု ကြိုးပမ်းပုံ။
ဘယ်ဘက်တွင် ပြထားသည်မှာ ဖှာမီယွန်များအကြောင်း၊ ညာဘက်တွင် ပြထားသည်မှာ ဘိုဇွန်များအကြောင်း ဖြစ်၏။
လျှပ်စစ်ဓာတ် (electricity) နှင့် သံလိုက်ဓာတ် (magnetism) တို့ကို သီးခြားသတ္တိများသဖွယ် ရှေးလူတို့ ထင်မှတ်လေ့လာဖူးသော်လည်း ရူပဗေဒ ထွန်းကားလာသောအခါ ထို၂မျိုးလုံး၏ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်ဟူသော ဘုံသတ္တိ၏ အသွင်ကွဲများကို တလှည့်စီတွေ့နေရခြင်းသဖွယ် ဖြစ်ကြောင်း နားလည်လာရသည်။
လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ် (Electromagnetism) နှင့် နျူကလီးယား အပျော့စက် (Weak Interaction) ၏ ဆက်စပ်နိုင်မှုကိုမူ လျှပ်နျူပျော့ သက်ရောက်မှု (Electroweark Interaction) တွင် လေ့လာနိုင်သည်။
၎င်းကို နျူကလီးယား အပြင်းစက် (Strong Interaction) နှင့် ပေါင်းစပ်ကြည့်ခြင်းကို အချီကြီးပေါင်းစည်း သီအိုရီ (Grand Unified Theory) ၌ လေ့လာနိုင်သည်။
အဆိုပါ သက်ရောက်မှုကြီး ၃မျိုးကိုမူ ကွမ်တမ်သဘောတရားတို့ဖြင့် ကောင်းမွန်စွာ ရှင်းပြနိုင်၊ ပေါင်းစည်းနိုင်သော်လည်း ဒြပ်ဆွဲမှု (Gravity) ကိုမူ ကွမ်တမ်ဖြင့် ရှင်းပြအောင်မြင်မှု မထွန်းပေါက်သေးဘဲ နှိုင်းရသီအိုရီများဖြင့်သာ ပိုမို ရှင်းပြနိုင်နေသည်။
အဆိုပါ သက်ရောက်မှုကြီး ၄မျိုးစလုံးကို ပေါင်းစည်းနိုင်မည့် ရှင်းလင်းချက်အစုကို အလုံးစုံသီအိုရီ (the Theory of Everything) အဖြစ် လျာထားလျက် ပညာရှင်များ ရှာဖွေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
မြန်မာအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေါဟာရ သတိပြုဖွယ် အချို့စာအုပ်များတွင် "အခြေခံ အားကြီး ၄မျိုး" ဟူသည်မျိုး သုံးနှုန်းကြသည်။
သို့သော် အထွေထွေနှိုင်းရသီအိုရီတွင်မူ ဒြပ်ဆွဲမှုက နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒတွင်ကကဲ့သို့ အား(force) တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အာကာသ-အချိန် (spacetime)၏ ရလဒ်သာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ကြရသည်။
A First Course in General Relativity by Bernard Schutz ထို့ကြောင့် အဆင့်မြင့် ရူပဗေဒ စာပေတွင် သက်ရောက်မှု ဟူသည်ကို အစားထိုး အသုံးပြုကြသည်လည်း ရှိပေသည်။
ဓာတ်ကြီး၄မျိုးနှင့် ဆက်စပ်လျှင် မဟာဘူတရုပ် ၄ခုနှင့် အခြေခံသက်ရောက်မှုကြီး ၄ခုမှာ ထပ်တူမကျပေ။
အဘိဓမ္မာ၏ ပထဝီဓာတ် (pathavi) ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတို့၏ မည်မျှပျော့ခြင်း မည်မျှမာခြင်း သတ္တိအခြင်းအရာ ဖြစ်လေရာ ရူပဗေဒ၏ သိပ်သည်းဆနှင့် ဆင်တူသည်။
အကိုးအကား ကဏ္ဍ:အမှုန်ရူပဗေဒ ကဏ္ဍ:အား။
thumb|ကွာ့ခ်နှင့် နျူကလီယွန်တို့ကို နျူကလီးယားအပြင်းစက်က စုစည်းပေးနေပုံ သဘောတရား။
u, d တို့ဖြင့် ပြထားသည်မှာ ကွာ့ခ်များ ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့ ၃ခုစီအကြား ဖလှယ်ကူးလူးနေသော အစက်ငယ်လေးများမှာ နျူကလီးယားအပြင်းစက်ကို ဖော်ဆောင်သူ ဂလူယွန်လေးများ။
ကြားကူး ကွာ့၂ခုတွဲအဖြစ် ဤတွင် သွားလာနေသည့် မေဇွန်ကိုမူ ပိုင်ယွန်ဟု ခေါ်၏။
နျူကလီးယား အပြင်းစက် (သို့) နျူကလီးယား သက်ရောက်မှုအပြင်း (Nuclear Strong Interaction) (သို့မဟုတ်) နျူကလီးယား အားအပြင်း (Strong Nuclear Force) သည် အရောင်ဓာတ် (color charge) ရှိသည့် အခြေခံ အမှုန်လေးများကို အစုလိုက်ပေါင်းစည်းလျက် အမှုန်၁ခုတည်းသဖွယ် သွားလာလှုပ်ရှားအောင် ပြင်းထန်စွာ စုစည်းပေးသည့် သဘောတရားဖြစ်သည်။
လောက(Universe) တွင် အရောင်ဓာတ်ရှိသော အမှုန်များမှာ ကွာ့ခ်များ ဖြစ်သဖြင့် နျူကလီးယား အပြင်းစက်က ကွာ့ခ်များကို ဟဒ်ရွန်များ ဖြစ်အောင် စုစည်းပေးသည်။
အရေအတွက် မကိန်း ရှိသည့် ကွာ့ခ်များ စုစည်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဖှာမီယွန်ဆန်သည့် ဟဒ်ရွန်များကို ဘက်ရီယွန် (baryon) ဟုလည်းကောင်း၊ အရေအတွက် စုံကိန်း ရှိသည့် ကွာ့ခ်များ စုစည်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဘိုဇွန်ဆန်သည့် ဟဒ်ရွန်များကို မေဇွန် (meson) ဟုလည်းကောင်း ခွဲခြားခေါ်ဆိုသည်။
လူသိများဖွယ် ဥပမာမှာ ကွာ့ခ် ၃ခုစီဖြင့် စုဖွဲ့ထားသော ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန် ဟူသည့် နျူကလီယွန် ၂မျိုး ဖြစ်ပေမည်။
နျူကလီးယား အပြင်းစက်သည် လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်၊ နျူကလီးယား အပျော့စက်နှင့် ဒြပ်ဆွဲမှုတို့နှင့်အတူ အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး ၄ ခုထဲမှ တစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်သည်။
၁၀−၁၅ မီတာ အတိုင်းအတာ၌ ဤအပြင်းစက်သည် လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်ထက် အဆပေါင်း ၁၃၇ နီးပါးခန့်၊ အားနည်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်သိန်း၊ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် အဆပေါင်း ၁၀၃၈ ပိုမိုများပြားသည်။
Relative strength of interaction varies with distance. See for instance Matt Strassler's essay, "The strength of the known forces". ကွာ့ခ်များကို စုစည်းလျက် နျူကလီယွန်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသကဲ့သို့ ၎င်းနျူကလီယွန်များကို ထပ်မံစုစည်းလျက် အက်တမ့် ဗဟိုဆံ ဖြစ်ပေါ်စေသည်မှာလည်း ဤ နျူကလီးယား အပြင်းစက် ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဤ အခြေခံသက်ရောက်မှိုကို ဖော်ဆောင်သူ ဘိုဇွန် ၂မျိုး တွေ့ရသည်။
၁ မှ ၃ ဖန်တိုမီတာခန့်မျှသော တိုင်းဝန်းတာ(scale) တွင် နျူကလီယွန်တို့ကို အက်တမ်ဗဟိုဆံအဖြစ် စုစည်းပေးနေသည်မှာ မေဇွန်များက ဖြစ်သည်။
(၎င်းမေဇွန် တစ်ခုချင်းမှာ ကွာ့ခ်၂ခု စုစည်းထားခြင်းဟု နားလည်နိုင်သည်။
) ပိုသေးငယ်သည့် ၀.၈ ဖန်တိုမီတာခန့်သော တိုင်းဝန်းတာအတွင်း ကွာ့ခ်များကို ၃ခု၁စု စုစည်းလျက် နျူကလီယွန် ဖြစ်ပေါ်စေသည်မှာ ဖော်ဆောင်သူ ဂလူယွန် (gluon) အမှုန် ဖြစ်လေသည်။
The four forces: the strong interaction Duke University Astrophysics Dept website ထို့ကြောင့် နျူကလီးယားအပြင်းစက်ကို အရင်းခံ ဖော်ဆောင်သူ ဘိုဇွန်မှာ ဂလူယွန်ပင် ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ သဘောတရားက အရောင်ဓာတ် (color charge) ရှိသော အရာများကို ပေါင်းစည်းပေးခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ဤနျူကလီးယားအားအပြင်းကို အရောင်အား (color force) ဟုလည်း ခေါ်နိုင်သည်။
ကွာ့ခ်တို့ဖြင့် စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသော အမှုန်များမှာ ဟဒ်ရွန်(hadron)များ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း ဟဒ်ဒြွန်များအနက် စုံကိန်းရှိသော ကွာ့ခ်အရေအတွက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်တို့မှာ မေဇွန်(meson)များ ဖြစ်လျက် ဘိုဇွန်သဘော ဆန်ကြသည်၊ သက်ရောက်မှုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ဆောင်သော အက်တမ်တွင်း အမှုန်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ နျူကလီးယား အပြင်းစက်က အရေအတွက်ချင်းတူသော ကွာ့ခ်(quark) နှင့် ဓာတ်ခြားကွာ့ခ်(antiquark) တို့ကို စုစည်းပေးလိုက်လျှင် မေဇွန် ဖြစ်ပေါ်သည်။
မေဇွန်တွင် ထိုသို့ အရေအတွက် တူရမည် ဖြစ်သဖြင့် ကွာ့ခ် တစ်ခု ပါလျှင် ဆန့်ကျင်ဘက် ဓာတ်ခြားကွာ့ခ် တစ်ခု ညီမျှစွာ ပါရှိရမည်၊ ထိုအခါ နျူကလီယွန်တို့ကို အက်တမ် ဗဟိုဆံ အဖြစ် စုစည်းပေးနေသော ပိုင်ယွန်အမှုန်မှာ မေဇွန်၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ဟဒရွန်များ။
ကွာ့ခ်တို့ဖြင့် စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသော အမှုန်များမှာ ဟဒ်ရွန်(hadron)များ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း ဟဒ်ဒြွန်များအနက် မကိန်းရှိသော ကွာ့ခ်အရေအတွက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်တို့မှာ ဘက်ရီယွန်(baryon)များ ဖြစ်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ပရိုတွန် နှင့် နျူထရွန် တို့မှာ ဘက်ရီယွန်များထဲတွင် အကျုံးဝင်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ ဘက်ရီယွန်တစ်ခုတွင် ကွာ့ခ်အရေအတွက်က မကိန်း ဖြစ်သည် ဆိုသော်လည်း ၁ မပါဝင်ချေ။
နျူကလီးယား အပြင်းစက်၏ အရောင်ဓာတ်ဆောင်များကို စုစည်းမှု သဘောအရ စုစည်းချက်ရလဒ်သည် အသားတင် အရောင်ဓာတ်က အရောင်မဲ့ ဖြစ်နေရမည်။
ထို့ကြောင့် အနီ တစ်ခု၊ အပြာ တစ်ခု၊ အစိမ်း တစ်ခု ဟူသော ၃မျိုးပေါင်းက အရေအတွက် အနည်းဆုံးနှင့် ဖြစ်နိုင်သော ဖွဲ့စည်းမှု ဖြစ်သည်။