kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တန်ဖိုးအားဖြင့်မများလှတဲ့ ထန်းရွက် ယပ်တောင်၊ ထန်းရွက်ပုတီး၊ ထန်းရွက်ငါး၊ ထန်းရွက်အိတ်၊ ထန်းဖူးစတဲ့ ရွှေစာရံ ဘုရားပွဲအထိမ်းအမှတ် ချစ်စရာပစ္စည်းလေးများကို ရွှေစာရံအပြန် လက်ဆောင်အဖြစ် လူတိုင်း တမြတ်တနိုး ဝယ်ယူသယ်ဆောင်လို့ ထန်းရွက်ပုတီး ရောင်စုံလေးတွေကို လည်မှာဆွဲလို့ ပြန်ကြစမြဲပါ။
`ဘူးတစ်လုံးဆောင် အိုတောင်မဆင်းရဲ’ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ဘူးခါးသီး လေးတွေကို ခြင်းယက်ပြီး ရောင်းကြတာဟာလည်း ရွှေစာရံရဲ့ သင်္ကေတ တစ်ခုပါပဲ။
ဈေးသည်တွေထဲမှာ နှီးသည်တွေကလည်း တစ်မူထူးပါတယ်။
နှီးဟာ ရှမ်းကုန်တစ်မျိုးပါပဲ။
ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ လိပ်ကျ၊ သံတောင်၊ မြေပုံပေါ်(အပေါ်စခန်း) ရွာသူ ရွာသားတွေဟာ တန်ဆောင်မုန်းလ ကတည်းက ရွှေစာရံဘုရားပွဲမှာ လာရောက်ရောင်းချဖို့ ဝါးခုတ်နှီးဖြာ အခြောက်လှမ်းပြီး မိုးလုံနေလုံအရိပ်ထဲမှာ သိမ်းဆည်းသိုလှောင်ထား ကြရပါတယ်။
နှီးဖြာရာမှာ ပေါင်းတင်းဖုတ်ရတဲ့ တင်းဝါးကို ဖြာလေ့မရှိပါဘူး။
တင်းနှီးဟာ သဘာဝကိုက ပေါင်းတင်း နံ့မွှေးနေတာကြောင့် ပိုးထိုးလို့အထားမခံတဲ့အတွက် သိုက်ဝါးကို နှီးဖြာကြပါတယ်။
သိုက်ဝါးတောရယ်လို့လည်း သီးသန့်မရှိဘဲ ဝါးမျိုးစုံရောနှော ပေါက်ရာ နေရာက ရွေးချယ် ခုတ်ယူကြရတာပါ။
သိုက်နှီးဟာ သုံးနှစ်အထားခံပြီး ပျိုးထုံး၊ နှမ်းစည်း၊ အမိုးချည်၊ ဝင်းထရံချည် စတာတွေ အတွက် မန္တလေးတစ်ဝိုက်ကတောင်သူတွေက ရွှေစာရံ ဘုရားပွဲတော်မှာ တစ်နှစ်စာ လာရောက်ဝယ်ယူလေ့ ရှိကြပါတယ်။
ဘုရားဒါယိကာမ စောမွန်လှ မိုင်းမောဝ် ရှမ်းစော်ဘွားကြီးရဲ့သမီးတော် ရှမ်း မင်းသမီးလည်း ဖြစ်၊ ဘုန်းမီးနေလ အင်မတန်တောက်ပ ခဲ့တဲ့ မြန်မာဘုရင် အနော်ရထာရဲ့ မိဖုရားတစ်ပါးလည်း ဖြစ်တဲ့အပြင်၊ ဆုတောင်းပြည့်ရွှေစာရံ စေတီတော်မြတ်ကြီးရဲ့ ဘုရားဒါယိကာမ လည်းဖြစ်တဲ့ စောမွန်လှကို သူ့ရဲ့အဆင့် အတန်းနဲ့အညီ တခမ်းတနား ထားချင်တဲ့အတွက် ရွှေစာရံ ဂေါပကအဖွဲ့ဟာ ရှမ်းရိုးရာအစဉ် အလာအတိုင်း ဟော်နန်း ဆောက်လုပ်ပြီး စောမွန်လှရုပ်တုကို အဆောင်အယောင် များနဲ့ ထားရှိခဲ့ပါတယ်။
`ဒီအတွက် အင်မတန်မှဖြူစင်မြင့်မြတ်လှတဲ့ ပါရမီရှင်၊ မေတ္တာရှင်၊ သစ္စာရှင် စောမွန်လှကို အနိမ့်စားနတ်စာရင်း ထည့်သွင်းလို့ အခွင့်ကောင်းယူ လုပ်ကြံဖန်တီးစီးပွား ရှာတာမျိုး ဂေါပကအဖွဲ့က ခွင့်မပြုပါဘူး။
ခေတ်အလိုအရ စောမွန်လှပုံတော်တွေ ထားရှိပေးပြီး လှူဒါန်းဒါနပြုလိုသူ တွေနဲ့ ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ရှမ်း အိုးစည်ဝိုင်းနဲ့ ကခြင်း၊ ဆိုခြင်း၊ ဂါရဝပြုခြင်းများကို ခွင့်ပြုထားပေမဲ့ စောမွန်လှဟာ သိုက်နန်းရှင်၊ ဂူနန်းရှင် မဟုတ်ပါဘူး’လို့ ဘဏ္ဍာရေးမှူး ဦးပြေငြိမ်းက အတိ အလင်းပြောခဲ့ပါတယ်။
မြေပြင်မှ ရွှေတောင်ကြီးထွက်သည့်ပမာ ၁၃၇၁ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်မှာ ဘုရား အမစောမွန်လှ ဘုံကထိန်တော်ကြီးကို မဲကျရာ ရွှေဘုံသာ၊ လိမ်ပင်ကျောင်း၊ မြို့နယ် သံဃာ့နာယကဆရာတော်ကြီးနှင့် တကွ ပင့်သံဃာ ၁၄ ပါး၊ သာမဏေ ၄၃ ပါးတို့ထံ ဆပ်ကပ်ခင်းကျင်းခဲ့ရာ ငွေသားနဲ့ ပစ္စည်းတန်ဖိုး ကျပ် သိန်းပေါင်း ၄၂၆၉၆၀ဝ ခန့် လှူဒါန်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
လက်ရှိ ဉာဏ်တော် သံတောင် ၉၀(သံတောင်တစ်တောင်= ၁၉ လက်မ)ပမာဏရှိတဲ့ ရွှေစာရံစေတီတော် မြတ်ကြီး ဘက်စုံပြုပြင်မွမ်းမံ မှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၂၀ဝ၄-၂၀ဝ၅ ခုနှစ်မှာ ကျပ်သိန်းပေါင်း ၃၃၂၀ဝ၆၇၄၊ ၂၀ဝ၆-၂၀ဝ၇ ခုနှစ်မှာ ကျပ်သိန်းပေါင်း ၅၅၇၃၅၀ဝ၀၊ ၂၀ဝ၈-၂၀ဝ၉ ခုနှစ်မှာတော့ ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူနိုင်ခဲ့ပြီး ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူခြင်းအပါအဝင် ဘက်စုံမွမ်းမံမှုများကို ကျပ် သိန်းပေါင်း ၁၈၆၂၂၂၈၈ဝ အထိ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ပွဲတော်ကာလအတွင်းမှာ ဘုရားဖူးလာ အများပြည်သူရဲ့ လှူဒါန်းမှု အစုစုကလည်း သိန်းတစ်ထောင် ဝန်းကျင်အထိ ရရှိပြီး လစဉ် အလှူငွေ သိန်းငါးဆယ်ဝန်းကျင် ရရှိကြောင်း သိရပါတယ်။
နှစ်စဉ် ရွှေစာရံစေတီတော်မြတ်ကြီးရဲ့ ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပွဲတော်(အဖွင့်) အသံမစဲမဟာပဋ္ဌာန်းပွဲ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပွဲကိုလည်း တပို့တွဲလပြည့် ၁ဝ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ ငါးရက်တိုင် အာရုံဆွမ်း၊ နေ့ဆွမ်း၊ ဘောဇဉ်၊ သင်္ကန်း၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုအစုစုတို့နဲ့ ကျင်းပလှူဒါန်းခဲ့ပြီး ပွဲတော်အောင်ပွဲ သံဃာ့ဒါနဆွမ်းလောင်းလှူပွဲကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၉ ရက်နေ့မှ ပင့်သံဃာအပါး ၁၇ဝ ဝန်းကျင်တို့ကို ဆွမ်းခဲဖွယ် လှူဖွယ်ဝတ္ထုအစုစုနဲ့ ထိုက်ထိုက်တန်တန် လောင်းလှူလေ့ ရှိပါတယ်။
ပွဲတော်တွင်း ကြုံဆုံရသည့်အခက်အခဲ ရွှေစာရံဘုရားပွဲတော်မှာ လာရောက်ခင်း ကျင်းရောင်းချ ကြတဲ့ ဈေးဆိုင်တန်းတွေကလည်း ဆိုင်ခန်းတစ်ထောင်ကျော်၊ လာရောက်လည်ပတ်ကြတဲ့ ဘုရားဖူးဧည့်သည် တွေကလည်း အနယ်နယ်အရပ်ရပ်၊ ဘုရားဝင်းအတွင်း ခြေချစရာနေရာလပ် မရှိပြွွတ်သိပ်နေပါတယ်။
ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ နမ္မတူ-သီပေါဒေသတို့မှ မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလာတဲ့ ဒုဋ္ဌဝတီ မြစ်ဟာလည်း ရွှေစာရံဘုရားပွဲတော် ကာလအတွင်းမှာ ရေတိမ်သောင်ထွန်း ပေးတဲ့အတွက် သောင်ပေါ်မှာ စားသောက်ဆိုင်တွေ ဖွင့်ကြ၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ထဲမှာ လူငယ်တွေ ဘာသာသဘာဝ ပျော်ကြပါးကြ ရေကစားကြနဲ့ `အကြိုသင်္ကြန်ရွှေစာရံ’ ရယ်လို့တောင် ပြောစမှတ်တွင်ပါတယ်။
ဘုရား ပွဲကာလအတွင်း တပေါင်းလပြည့်နေ့ ဟာ အစည်ကားဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။
ရှေးယခင်ကတော့ လပြည့်နေ့မှာ ဆွမ်းတော်ကပ်လှူဖို့အတွက် အနီးအပါးရွာတွေက လှည်းတစ်စီး ဆွမ်းအုပ်တစ်လုံးစီနဲ့ ရွှေစာရံဘုရားကို လှည်းတန်းကြီးနဲ့ လာကြပါတယ်။
အခုတော့ ထော်လာဂျီသံတအုန်းအုန်းနဲ့ လာရောက် ဆွမ်းကပ်ကြတာလည်း တစ်မျိုး တစ်ဘာသာကြည့်ကောင်းတဲ့ မြင်ကွင်းပါပဲ။
ဘယ်လိုပဲ ဘက်စုံမွမ်းမံပြုပြင်မှုတွေ ဆောင်ရွက်ပေးမဲ့ လိုအပ်ချက်ကတော့ ရှိဆဲပါ။
အသေးအမွှားမဟုတ်တဲ့ အခက်အခဲကတော့`ရွှေစာရံဘုရားပွဲကို လူတွေက တပေါင်းလပြည့်နေ့မှ မရောက်ရရင် လူဖြစ်ရကျိုးမနပ်သလိုကို ခံယူပြီး လပြည့်နေ့ကို မဖြစ်မနေ လာရောက် ကြတာများ အမှတ်(၄)ရဲတပ်ရင်း ရှေ့ကနေ လမ်းပိတ်နေတာ ဘုရားဝင်းရောက်တဲ့အထိပါပဲ။
ကားတွေ၊ ဆိုင်ကယ်တွေလည်း ဆက်သွားလို့မရ၊ တိမ်းလို့ ရှောင်လို့မရ၊ သုံးမိုင် ခရီးကို လမ်းမှာတင် သုံးနာရီ လေးနာရီလောက် အချိန်နှောင့်နှေးကြရတယ်။
နေပူကျဲကျဲမှာ လမ်းဆင်း လျှောက်ပြီးလာတဲ့သူတွေ ချွေးဒ်ီးဒီးကျလို့ ဘုရားဖူးလာ အများပြည်သူ တွေမှာ ပင်ပန်းဆင်းရဲကြရတယ်။
တကယ်လို့များ အုန်းချောနဲ့ ရွှေစာရံကို အသွားလမ်း၊ အပြန်လမ်းလေးများ ဖောက်ပေးနိုင်ခဲ့ရင်တော့ ဘုရားဖူးတွေ စိတ်အေးချမ်းသာနဲ့ ဘုရားဖူးနိုင်ကြမှာ အမှန်မို့ လမ်းလေးဖြစ်ဖို့ပဲ အားလုံးက မျှော်လင့်နေမိ ကြတယ်’လို့ ဂေါပကအဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်သိန်း က လေးလေးနက်နက်ပြောပြခဲ့ပါတယ်။
နဘယံ ဘေးမရှိ သမိုင်းမှာ ဘယ်သူနဲ့မှမတူအောင် မေတ္တာအလှတရားတွေ အမြဲသီကုံးထားတဲ့ ဘုရားအမကြီးရဲ့ ရွှေစာရံမြေမှာ နဘယံ ဘေးမရှိ၊ ဘုရားနယ် နိမိတ်အတွင်းမှာ တစ်ခါမှ အန္တရာယ် ကျရောက်ဖူးခြင်းမရှိပါဘူးလို့ အသက် ခြောက်ဆယ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးသောင်းတင်က ပြောပါတယ်။
ရွှေစာရံဘုရားပွဲတော်ဟာ ပွဲကြည့်၊ မုန့်စား၊ ပျော်ပါးရောက်ပြန် ဆိုတဲ့ သာမန်ဘုရားပွဲမျိုးမဟုတ်ဘဲ တောင်ပေါ်မြေပြန့်သားချင်းများ ဆုံဆည်းရာ၊ ဘုရားဖူးရင်း ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကြရာ၊ စိတ်ကူးယဉ် ကြည်နူးပျော်မြူးကြရာ နယ်မြေအစစ် သမိုင်းအနှစ် ဖြစ်တာကြောင့် ရွှေစာရံဘုရားပွဲတော်ဟာ ဒီနှစ်မှာ လည်း အထူးစည်ကားစရာ ရှိပါကြောင်း...။
http://www.perfectmagazineonline.com/writings/article/?choice=37&atcno=107 ဖြည့်စွက်ချက် ဘုရင်အနော်ရထာက စောမွန်လှအပေါ် အထူးအရေးပေးကာလိုလားမှုရှိသည်ကို မရှုစိမ့်နိုင်ကြသောကျန်မိဖုရား အသိုင်းအဝိုင်း၏ လုပ်ကြံဝါဒဖြန့်သတင်းများကြောင့် စုန်းတောက်စားတတ်သည်ဟု ယိုးစွပ်ခံရသော မိဖုရားစောမွန်လှ အခြွေအရံမပါရှိပဲ နေရပ်ပြန်ခဲ့ရသည်ဆိုသည်။
ရေချိုးရန် လုံချည်ကိုခေါင်းထက်တင်စဉ် မြင့်မြတ်သော နားဋောင်းဖြစ်၍ နားမှကျွတ်ကာ ကောင်းကင်တွင်တည်နေပြီး စာသူငယ် အပေါင်းဝန်းရံနေသည်ကို တွေ့လိုက်ရ သည်ဆိုသည်။
ဤအခြင်းအရာကို မြင်ရသောအခါ စောမွန်လှသည် ရှိခိုးပူဇော်ပြီး အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်ရာ နားဋောင်းသည် ခြုံထည်သဘက်ထည်ပေါ်သို့ သက်ဆင်းလာသည်။
စေတီတည်ကြောင်းသတင်းကို အမြင်သွေလွဲမှုရှိခဲ့သော ဘုရင်ကြားသိရာ ဘုရား၏အဝင်မုဒ်ဦး မည်သည့်အရပ်သို့လှည့်ကြောင်း လိုက်လံစစ်ဆေးစေသည် ဟုဆိုသည်။
လှည့်တည်ထားရာအရပ်ကို မနှစ်သက်ပါက သတ်ရန်အမိန့်ပူးတွဲပါရှိနေကြောင်း ကြိုတင်ကြားသိရသော စောမွန်လှသည် စေတီကို သဘက်ဖြင့်ရစ်ပတ်၍ အဓိဋ္ဌာန်ပြုကာ အချိန်မီ ပြုပြင်လှည့်ပေးနိုင်ခဲ့ကြောင်းဆိုကြသည်။
ကောင်းကင်တွင် မွေတော်ကို စာကလေးငှက်များဝန်းရံ တည်နေသည်ကို အစွဲပြု၍ 'ရွှေစာရံစေတီတော်' ဟု အမည်တွင်လာပြီး အရေးအကြောင်း ပေါ်ပေါက်စဉ်တွင် အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့်ထူးခြားစွမ်းဆောင်ရည်များ လုပ်နိုင်စွမ်းရှိခဲ့သည်ဟူသော သမိုင်းကြောင်းတို့ဖြင့်ထင်ရှားပါသည်။
ရွှေစာရံဘုရား၏ အံ့ဖွယ်ကိုးပါး ၁။
ဘုရားပွဲတော်ကာလဖြစ်သည့် တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၈) ရက်တွင် မြစ်ကြီးမြစ်ငယ်အသွယ်သွယ်မှ ငါးတို့သည် ဦးခေါင်းဖြင့် ညွတ်ပူဇော်ကာ ကန်တော့ခြင်း။
ပွဲတော်ကာလတွင် မြွေ၊ ကင်း အစရှိသည့် အဆိပ်ရှိသည့်သတ္တဝါများ မရှိခြင်း။
ကြံ့၊ ဆင်၊ ချိုး၊ ငှက်၊ မှက်၊ ခြင်၊ ယင်များပင် မရှိခြင်း။
လူပေါင်းထောင်သောင်း လာရောက်ကြသော်လည်း ဘုရားမြေတွင် လူများကျဉ်းကျပ်မှု မရှိခြင်း။
ရာသီဥတုသည် အေးမြလျက်ရှိသော်လည်း ဘုရားဖူးလာရောက်ကြသူများတွင် ဖျားနာမှုများ မရှိခြင်း။
ဘုရားဖူးပြည်သူများသည် ဝတ်ကောင်းစားလှ အဖိုးတန်တန်ဆာများကို ဝတ်ဆင်လာကြသော်လည်း ခိုးဆိုးလုယက်နှောင့်ယှက်မှု မရှိခြင်း။
လူများ တစ်ဦးနှင်တစ်ဦး ဆွမ်းဦးသင်ပုတ်ကပ်လှူရန် ကြိုးစားအားထုတ်ကြသော်လည်း သပိတ်တော်၌ ဆွမ်းတင်ဦးသည် အငွေတထောင်းထေင်းထလျက် တွေ့ရှိခြင်း။
ပရဝဏ် အာရုံခံအတွင်းတွင် လူချင်းထပ်နေသော်ငြားလည်း ဘုရားရှင်၏ မျက်နှာတော်ကို ပြက်ပြက်ထင်ထင် ဖူးမြင်ရခြင်း။
ရွှေစာရံဘုရားသို့ တစ်ကြိမ်တစ်ခါ အားထုတ်ကြိုးစား၍ သွားရောက်ဖူးမြော်ပါက ရွှေငွေဝတ်စား၊ လယ်ယာမြေနှင့် လိုသမျှတို့သည် ပြည့်ဝကာ ကျော်စောထင်ရှားလာခြင်း။
ရွှေစာရံဘုရား၏ ရင်ပြင်တွင် လိုရာဆုကိုပန်ပါက လျင်မြန်စွာပြည့်မြောက်အောင်မြင်မြင်ခြင်း။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ ကဏ္ဍ:မန္တလေး ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် အဆောက်အအုံများ။
ရောမအင်ပါယာ သည် ရှေးရောမ ခေတ် ရီပတ်ဘလစ်ကန်ခေတ်လွန် ကာလဖြစ်သည်။
မူဝါဒတစ်ရပ်အနေဖြင့် ၎င်းတွင် ဧကရာဇ်မင်း များအုပ်ချုပ်သော ဥရောပ၊ မြောက်အာဖရိက နှင့် အနောက်အာရှ ရှိ မြေထဲပင်လယ် တစ်ဝိုက်ရှိ ကြီးမားသော ပိုင်နက်နယ်မြေများပါဝင်သည်။
ဆီဇာဩဂတ်စ်တပ်စ် (Caesar Augustus) သည် ၃ ရာစု၏ ပထမဆုံးရောမဧကရာဇ်မင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်လာချိန် မှစ၍ အီတလီနိုင်ငံ နှင့် မြို့တော် အဖြစ် အုပ်ချုပ် ခဲ့သည်၎င်း၏ပြည်နယ်များ နှင့် ရောမမြို့ သည် ၎င်း၏တစ်ခုတည်းသောမြို့တော်ဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အင်ပါယာကို အနောက်ရောမအင်ပါယာ နှင့် အရှေ့ရောမအင်ပါယာ ကို အုပ်စိုး သော ဧကရာဇ်များစွာ က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
အိုဒိအာဆာလက်အောက်ရှိ ဂျာမန်ဘာဘားရီးအန်းမှ အိုဒိုအာဆာလက်အောက်ရှိ လူရိုင်းများ သိမ်းပိုက် ပြီးနောက် ရောမမြို့သည် ကွန်စတန်တီနိုပယ် သို့ နယ်ချဲ့အဆောင်အယောင်များ ပေးပို့သည့် အေဒီ ၄၇၆ အထိ အပိုင်းနှစ်ပိုင်း၏ အမည်ခံမြို့တော်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။
ရောမအင်ပါယာ၏ ပြည်နယ်ဘုရားကျောင်း အဖြစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကို မွေးစားသည်။
အေဒီ ၃၈၀ တွင် အနောက်ရောမအင်ပါယာ မှ ဂျာမန်ဘုရင်များထံ ကျရောက်ခြင်းသည် သမရိုးကျအားဖြင့် ရှေးရိုးရှေးဟောင်း နှောင်းပိုင်းတွင် နှင့် အလယ်ခေတ်၏ အစ ဖြစ်သည်။
ဤဖြစ်ရပ်များကြောင့် အရှေ့ရောမအင်ပါယာ၏ တဖြည်းဖြည်း ငရဲကျခြင်းနှင့်အတူ သမိုင်းပညာရှင်များက အလယ်ခေတ် ရောမအင်ပါယာကို ဘီဇန်တာအင်း အင်ပါယာ အဖြစ် ပိုင်းခြား ခဲ့ကြသည်။
‌ရောမအင်ပါယာသည် ဧကရာဇ်ဘုရင် အုပ်ချုပ်သည့် အလွန် ကြီးမားသည့် ဒေသကြီး ဖြစ်သည်။
ရောမအင်ပါယာ၏ ပထမဆုံး ဧကရာဇ်မှာ အောက်တေးဗီးယန်း ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၂၇ မှစ၍ အုပ်စိုးခဲ့သည်။
ထိုကာလမတိုင်ခင်က ရောမအင်ပါယာမှာ ဆီးနိတ်ဟု ခေါ်သည့် ကောင်စီမှ အုပ်စိုးသည့် သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရောမအင်ပါယာ၏ အမည်အပြည့်စုံမှာ Senātus Populusque Rōmānus (SPQR) ဖြစ်ပြီး "ရောမ၏ ဆီးနိတ်နှင့်ပြည်သူများ" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:ရောမ ဧကရာဇ်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှု။
right|thumb|ရေဒီယို ရေဒီယို () ဆိုသည်မှာ မျက်စိနှင့် မမြင်နိုင်သော အလင်းအောက် တိုသော ကြိမ်နှုံး (Frequency) ရှိသည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို လှိုင်းခွင်သ၍ အချက်ပြ(Signal)များ အဖြစ် ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။
၎င်း လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများသည် လေထုအတွင်းနဲ့ လေဟာနယ်အတွင်းရှိ လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းတွင် လှိုင်းခွင် တက်ကျညီညီဖြင့် ဖြတ်သန်းကာ သွားနိုင်သည်။
၎င်းလှိုင်း၏ ကြိမ်နှုန်း (Frequency)၊ လှိုင်းခွင် (Amplitude) နှင့် လှိုင်းအသွင်(Phase) စသည့် တန်ဖိုးများ စနစ်တကျ အလိုက်သင့် ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးသည်။
ဤရေဒီယိုလှိုင်းများ လျှပ်ကူးပစ္စည်းတစ်ခု အတွင်း ဖြတ်သန်းသောအခါ လှိုင်းညှို့မှုဖြစ်ပေါ်လာပြီး လျှပ်ကူးပစ္စည်းအတွင်း သွင်ပြောင်းလျှပ်စီး (Alternating Current) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
၎င်း လျှပ်စီးကို ဖမ်းယူ၍ သတင်းအချက်အလက်များ သယ်ဆောင်လာသော အသံ(သို့မဟုတ်) အခြား အချက်ပြများအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။
လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းနှင့် ၎င်း၏ စမ်းသပ်မှုများ၊ ကြိုးမဲ့ ဆက်သွယ်ရေး စနစ်နှင့် ၎င်း၏ နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးမှု၊ ရေဒီယို ထုတ်လွှင့်ခြင်းနှင့် ဈေးကွက်ဝင်လူသုံးများလာစေရေး ကြိုးပမ်းမှု စသည့် သိသာထင်ရှားသော ဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် ရေဒီယိုဟူသော စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အသုံးတွင်ကျယ်မှုများလာခဲ့သည်။
မြောက်မြားလှစွာသော တီထွင်သူများ၊ အင်ဂျင်နီယာများ၊ ထပ်မံအဆင့်မြှင့်သူများ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်များစွာ ဤ ရေဒီယို၏ ခေတ်ရှေ့ပြေးသော အသုံးချအတတ်ပညာရရှိအောင် ဆောင်ရွက်လာခဲ့ကြတဲ့အတွက် ရေဒီယိုပညာ စတင်တွေ့ရှိလာခဲ့ပုံနဲ့ တီထွင်သူ မည်သူနည်း ဆိုတဲ့ ကိစ္စသည် အငြင်းပွားဖွယ် ကိစ္စဖြစ်လာခဲ့သည်။
စကော့လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် ဂျိမ်းစ်ကလာ့ခ် မက်စ်ဝဲက လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြစ်ခြင်း အယူအဆကို ရှင်းပြဖို့ရာ သီအိုရီအခြေခံကို စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
လျှပ်စစ်နှင့် သံလိုက်လှိုင်း ၂ ခုကို ပေါင်းစပ်ပြီး လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းထုတ်လုပ်နိုင်သည်ဟု သူ ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သည်။
ဂျာမနီ သိပ္ပံပညာရှင် ဟိန်းရစ်ချ် ဟာ့စ်က ၁၈၈၈ မှာ Sparkgap Transmitter ကို ကြိမ်နှုံး အလွန်မြင့်တဲ့ အခြေအနေမှာ အသုံးပြုပြီး ရေဒီယိုလှိုင်းများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်းနဲ့ လှိုင်းကို အာရုံခံနိုင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်ဟု မှတ်သားထားတာ တွေ့ရှိရသည်။
၁၈၉၃ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက နီကိုလာ တက်စလာ မှာ ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ၏ ဥပဒေသများကို ပထမဦးဆုံး အကြိမ် လက်တွေ့ သရုပ်ပြသခဲ့သည်။
တက်စလာက အဲဒီနောက်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်း ယင်းနည်းပညာအတွက် မူပိုင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
အဲဒီအချိန်က ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၎င်း၏ စက်ပစ္စည်းများ အသုံးချမှု မူပိုင်ခွင့်အတွက် မာကိုနီ ကုမ္ပဏီက အမေရိကန် အစိုးရကို တရားစွဲဆိုခဲ့မှုစတဲ့ အချက်တွေက ဒီမူပိုင်ခွင့်ကို တက်စလာ ရယူသွားနိုင်ခြင်းကို အများကြီး လွှမ်းမိုးသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ရူပဗေဒနဲ့ တီထွင်သူများဖြစ်ကြတဲ့ ဂျွန်စတုံး စတုံးနဲ့ အလက်ဇန္ဒား စတပ္ပါနိုဗစ် ပိုပေါ့တို့က တက်စလာကို ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်မှုနည်းပညာ စတင် အသုံးချသူလို့ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
၁၈၉၄ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှာ အင်္ဂလိပ် ရူပဗေဒပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာလည်းဖြစ်သူ အိုလီဗာ လော့ဒ်ဂျ်ဟာ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်မှာ ကျင်းပတဲ့ ဗြိတိသျှ သိပ္ပံပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အသင်း အစည်းအဝေးမှာ ရေဒီယို အချက်ပြ စတင်ထုတ်လွှင့်ပြနိုင်ခဲ့သည်။
၁၈၉၅ ခုမှာ အီတလီ တီထွင်သူ ဂါ့တ်လီယယ်မို မာကိုနီက ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်မှု နည်းပညာကို ဈေးကွက်ဝင်တဲ့ စနစ်ဖြစ်အောင် ထပ်မံ မွမ်းမံခဲ့သည်။
၁၈၉၆ ခုနှစ်မှာ ဗြိတိသျှမူပိုင်ခွင့် အာဏာပိုင်ရုံးမှနေ၍ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ကြိုးမဲ့ ကြေးနန်းဆိုင်ရာ မူပိုင်ခွင့်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။
စကော်လာများ သမိုင်းပညာရှင်များက မာကိုနီကို ကျေးဇူးတင်ခဲ့ကြတယ်။
ကြိုးမဲ့ကြေးနန်း နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အတွက် သက္ကရာဇ် ၁၉၀၉ ခုနှစ်ရဲ့ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဗယ်ဆုကို ကားလ်ဖာဒီနန် ဘရောင်းနဲ့ အတူ ပူးတွဲ ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၉၄၃ မှာတော့ အမေရိကန်နိုင်ငံ တရားရုံးချုပ်ကနေ မာကိုနီရဲ့ ကြိုးမဲ့ ကြေးနန်းမူပိုင်ခွင့်ကို ကျော်ပြီး နီကိုလာ တက်စလာကို မူပိုင်ခွင့်ပြန်ပေးခဲ့သည်။
ရေဒီယို သမိုင်း ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းကာလတွင် wireless ဆက်သွယ်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး လေ့လာခဲ့သူတွေ မြောက်မြားစွာပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
တကယ်တော့ မာကိုနီ၏ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွေသည် တစ်ခုမှ အသစ်မဟုတ်ခဲ့ကြောင်းကို အလက်ဇန္ဒားပေါ့ပတ်ဖ် (Alexander Stepanovich Popov)က ၁၈၉၃ ခုနှစ်မှာကျင်းပသော ရုရှလျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာများ ညီလာခံတွင် ငြင်းချက်ထုတ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
သို့သော် ရုရှအစိုးရက ၁၉၄၅ ခုနှစ်တိုင်အောင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း မရှိခဲ့ပါ။
အလက်ဇန္ဒားပေါ့ပတ်ဖ်သည် စိန့်ပီတာစပတ်( saint petersburg) မြို့ တက္ကသိုလ်ပရိဝုဏ်အတွင်းမှ အဆောက်အဦနှစ်ခုကြား radio waves များ လွှင့်၊ဖမ်းလုပ်ခြင်းကို မာကိုနီထက် ၆လ စောပြီး သရုပ်ပြလုပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဘာကြောင့် ရေဒီယိုဆိုရင် မာကိုနီဟု လူသိများခဲ့ကြပါသလဲ? နည်းပညာ အသစ်မဟုတ်ပေမယ့် အသုံးချနိုင်မှုမှာ အရေးပါခဲ့သည်ဟု ယူဆပါသည်။
ရေဒီယိုသမိုင်းကို လေ့လာကြည့်သောအခါ (၁) Michael Faraday သည် ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် electromagnetic introduction ကိုစတင်တွေ့ရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
နောင်တစ်ချိန်တွင် Maxwell equation ၄ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်လာမည့် Faraday Law ကိုထုတ်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
(၂) Maxwell ကတော့ ၁၈၆၁ နှင့် ၁၈၆၅ အတွင်းမှာ Faraday နှင့် အခြား scientists တွေ၏ အစောပိုင်းစမ်း သပ်ချက်တွေအပေါ်မှာ အခြေခံခဲ့သည်။
၁၈၇၃-ခုနှစ်တွင် Adynamical theory of the electromagnetic Field ဆိုသော စာတမ်းကိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဒါသည် electromagnetic wave တွေ ရွေ့လျားမှုအကြောင်း အခြေခံသီအိုရီဖြစ်ခဲ့သည်။
(၃) William Henry Ward က ၁၈၇၂ တွင် ရေဒီယိုဖွင့်ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အမေရိကန်နိုင်ငံတီထွင်မှု ဆိုင်ရာမူပိုင်ခွင့် ကိုရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
သို့သော် ဒီမူပိုင်ခွင့်သည် ဘယ်သီအိုရီကိုမှ ညွှန်းဆိုထားခြင်း မရှိသလို၊ radio waves တွေကိုလည်း ဖမ်းယူနိုင်ခြင်း၊ လွှင့်ထုတ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါဘူး။
(၄) Mahlon Loomis သည် ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် wireless telegraph နည်းပညာဆိုင်ရာ မူပိုင်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
ထိုမူပိုင်ခွင့်သည်လည်း William Henry Ward ၏ မူပိုင်ခွင့်လိုပါပဲ၊ ဖမ်းယူနိုင်ခြင်း၊ လွှင့်ထုတ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။
(၅) Thomas Edison (၁၈၇၅)က ၁၈၇၅ နှောင်းပိုင်းတွင် etheric force ဟု သူနာမည်ပေးခဲ့သည့် telegraph ဆိုင်ရာသဘောတရားကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထိုသဘောတရားသည် Maxwell၏ electromagnetic waves များပေါ်မှာ အခြေခံ ထားခြင်းမရှိပါဘူး။
(၆) David E. Hughes ကတော့ ၁၈၇၈မှာ ပထမဆုံး radio wavesတွေ လွှင့်ဖမ်းလုပ်ခြင်းကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့တဲ့ သူပါ။
သူ၏ အိမ်လုပ်တယ်လီဖုန်း receiver မှာ noise ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော introduction balanceကို သတိထားမိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၈၈၀-ခုနှစ်တွင် ထိုအကြောင်းကို သရုပ်ပြခဲ့သည်။
သို့သော် သူ့ရည်ရွယ်ချက်က radio communication အတွက် မဟုတ်သည့်အပြင် သူ၏ စက်ပစ္စည်းများသည်လည်း ထိုအတွက် ဒီဇိုင်းလုပ်ထားတာမဟုတ်ခဲ့ပါ။
(၇) Calzecchi-Onesti ကတော့ အီတလီနိုင်ငံသားတစ်ယောက်ပါ။
သူသည် နောင်တစ်ချိန်တွင် radio detectorဖြစ်လာသော coherer လို့ခေါ်သော deviceလေးကို ပထမဆုံး စတင်တီထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
(၈) Edouard Branly ကတော့ version ပိုမြင့်သည့် coherer လေးကိုထုတ်လုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
(၉) Edison (၁၈၈၅) ကတော့ သင်္ဘောအချင်းချင်းဆက်သွယ်သော radio communication နည်းပညာဆိုင်ရာ မူပိုင်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
နောင်တစ်ချိန်မှာ ထိုမူပိုင်ခွင့်ကို မာကိုနီဆီရောင်းချခဲ့သည်။
ထိုမူပိုင်ခွင့်က electromagnetic wave များ၏ လွှင့်၊ဖမ်း လုပ်ခြင်းအပေါ်မှာ အခြေခံထားတာမဟုတ်ပါ။
(၁၀) Hertz ကတော့ maxwell equations များပေါ်တွင် အခြေခံပြီး လေ့လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
maxwell equations များ၏ electromagnectic waves များ အလုပ်လုပ်ပုံကို သရုပ်ပြနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုelectromagnectic waves များကို wave equation ဟုခေါ်သော partial differential equation ကို တွက်ထုတ်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် သူ၏ တွေ့ရှိချက်များသည် လက်တွေ့တွင် အသုံးမချနိုင်ခဲ့ပါ။
(၁၁) Stubblefield ကတော့ ၁၈၈၅နှင့် ၁၈၉၂ ကြားတွင် ရေဒီယိုဖန်တီးသူများထဲက တစ်ယောက်အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
အံ့ဩဖို့ကောင်းသည်က သူသည် လယ်သမားတစ်ယောက် ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
သူ၏ device က radio transmission ဆိုသည်ထက် transmission မိတ်ဆက်သဘော လောက်သာရှိခဲ့သည်။
(၁၂) Landell de Moura ကတော့ Brazil နိုင်ငံသား။
ကြိုးမဲ့အသံလွှင့်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး သရုပ်ပြခဲ့ပေမယ့် ၁၉၀၀-ပြည့်နှစ် တိုင်အောင်သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ကြေညာခြင်းမရှိခဲ့ပါ။
အထက်ပါ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများသည် အစဦးပိုင်းလေ့လာခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။
[၂] Nikola Tesla Nikola Tesla သည် electromechanical engineer တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
သူ့ကို wireless telegraphy ၏ ဖခင်ကြီးဟုလည်း အသိအမှတ်ပြုကြပါ သေးသည်။
သူသည် သုတေသနမြောက်မြားစွာလုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် radio ဖက်ကို ဦးတည်လာတာ ကတော့ ၁၈၉၁-ခုနှစ်မှာ ဖြစ်သည်။
သူ၏ သုတေသနပြုချက်ကိုလည်း The true wireless theory လို့ခေါ်သော စာအုပ်မှာ ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၈၉၂-ခုနှစ်မှာ Experiments with Alternate Currents Of High Pontential and High Frequency ဟုခေါ်သော သင်ခန်းစာတစ်ခုကို လန်ဒန်မြို့တွင် ပို့ချခဲ့သည်။
၁၈၉၃-ခုနှစ်တွင် St.Louis,Missouriမှာ wireless နည်းပညာကို သရုပ်ပြပြုလုပ်ခဲ့သည်။
Franklin Institute နှင့် National Electric Light Associationမှာ သူ၏ ရေဒီယိုဆက်သွယ်ရေး ဥပဒေသတွေကို အသေးစိတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။
Tesla၏ အစဦးဆုံး တီထွင်သော ရေဒီယိုမှာ “oscillation valve” တွေ အသုံးမပြုခင်က ရေဒီယိုတစ်လုံးမှာပါသည့် elementsများ အားလုံးပါဝင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ရေဒီယိုလှိုင်းများ လွှင့်ထုတ်မှုမှာ sensitive electromagnetic receivers များကို အစဦးဆုံး အသုံးပြုခဲ့သူဖြစ်သည်။
(ဆိုလိုသည်မှာ current မဟုတ်ဘဲ Flux များ၏ စီးဆင်းမှုကို စတင်အသုံး ပြုသူဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
) spaceကိုဖြတ်ပြီး receiver အရောက်ပြန်ပို့သော radio communication ဥပဒေသများ၊ စမ်းသပ်ချက်များ အားလုံးကိုလည်း သရုပ်ပြပြု လုပ်ခဲ့သည်။
အမျိုးမျိုးသော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စူးစမ်းလေ့လာသူများသည် Tesla၏ သရုပ်ပြမှုနောက်ပိုင်းမှာ wireless နည်းပညာ ကိုစိတ်ဝင်စားလာခဲ့ကြသည်။
သူသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ wireless communication ဆိုင်ရာမူပိုင်ခွင့်ရရှိထားသူဖြစ်ပြီး၊ ထိုမူပိုင်ခွင့်၏ မှန်ကန်မှုအတွက် ဆုတံဆိပ်ကို သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်၁၉၄၃-ခုနှစ်တွင် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
[၂] Alexander Popov Alexander Popov ကတော့ ရူပဗေဒပညာရှင်တစ်ယောက်ဖြစ်ပါတယ်။
သူဟာ coherer လို့ခေါ်တဲ့ device လေးကို 1895 ခုနှစ်မှာတီထွင်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီနှစ်မေလ ၇ ရက်နေ့မှာ radio waves များကို သူ့ရဲ့coherer လေးအသုံးပြုပြီး လွှင့်၊ဖမ်းပြု လုပ်နိုင်ကြောင်း Russian Physical and Chemical Society မှာသရုပ်ပြပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီ မေလ ၇ ရက်နေ့ကို ရုရှနိုင်ငံမှာ Radio Day အဖြစ်ယခုတိုင်ကျင်းပနေဆဲဖြစ်ပါတယ်။
သူဟာသူ့ရဲ့ တီထွင်စမ်းသစ်မှုအတွက်မူပိုင်ခွင့် ပြုလုပ်ခဲ့ ခြင်းမရှိပါဘူး။
Popov ရဲ့စမ်းသပ်ချက်ဟာ ကိုက် 600 အတွင်းမှာသက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပါတယ်။
coherer လေးကိုအခြေခံပြီး လက်တွေ့ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ တိုးတက်ဖို့ရာ ပထမဆုံးဆောင်ရွက်ခဲ့သူဟာ Popov ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ရုရှလူမျိုးများအနေနဲ့ radio တီထွင်သူဟာ Popov လို့ပဲနားလည်လက်ခံထားကြပါတယ်။
1896 ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာတော့ radio wave များလွှင့်၊ဖမ်းလုပ်ခြင်းကို စိန့်ပီတာစပတ်မြို့ (Saint Petersburg) တကသိုလ်ဝင်းအတွင်းမှာ သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။
ဒီသရုပ်ပြလုပ်ခြင်းဟာ မာကိုနီထက် ၆ လစောခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် သူရဲ့စမ်းသပ်ချက် ရလဒ် အားလုံးကို 1897 ဒီဇင်ဘာမှအဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါဟာ မာကိုနီရဲ့မူပိုင်ခွင့်ထက်တော့နောက်ကျခဲ့ပါတယ်။
1898 ခုနှစ်မှာ Popov ဟာ ၆ မိုင်အကွာထိလွှင့်၊ ဖမ်းလုပ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
1899 မှာတော့ မိုင် ၃၀ ထိစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ပါတယ်။
1900 ပြည့်နှစ် ရုရှားလျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာများညီလာခံမှာတော့ ” မာကိုနီရဲ့ electric oscillations အားဖြင့်လွှင့်၊ ဖမ်းလုပ်နိုင်မှုဟာတစ်ခုမှ အသစ်မဟုတ်ပါဘူး။
Nikola Tesla ဟာ ဒီလို စမ်းသပ်မှုမျိုးကို 1893 ခုနှစ်မှာပြုလုပ်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါတယ်” လို့အတိအလင်းပြော ကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ရုရှအစိုးရက သူသေဆုံးပြီး နှစ် ၃၀ ကြာ၊ 1945 ခုနှစ်အထိဒီအကြောင်းကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိခဲ့ပါဘူး။
[၂] Marconi Marconi ဟာ 1896 ခုနှစ်မှာ မူပိုင်ခွင့်ရရှိထားတဲ့ Improvements in Transmitting Electrical Impulses and Signals and in Apparatus There-for ဆိုတဲ့စာတမ်းနဲ့ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရပါတယ်။
ဒီစာတမ်းဟာ Tesla၊ Popov နဲ့အခြားသော သိပ္ပံပညာရှင်များရဲ့ နည်းပညာများ၊ သုတေသနပြုချက်များကိုစုပေါင်းထားတဲ့ စဦးရေဒီယိုမူပိုင်ခွင့်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
မာကိုနီဟာ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ပြီး ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်နိုင်အောင်ကြိုးစားခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။
မာကိုနီရဲ့ radio-telegraph service ဟာ 1907 အောက်တိုဘာလမှာ Clifden နဲ့ Glace ပင်လယ်အော်အကြား စတင်ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့ ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ဆက်သွယ်မှုတစ်ခုဖြစ်လာဖို့ အချိန်အတော်ကြာတိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပါတယ်။
အံ့ဩဖို့ကောင်းတာတစ်ခုက ကမ္ဘာကျော်တိုက်တန်းနစ်သင်္ဘောကြီးမှာအမှုထမ်းတဲ့ ဆက်သွယ်ရေးသမားနှစ်ယောက်ဟာ အဖြူရောင်ကြယ်စင် (White Star Line) ရေကြောင်းလိုင်းကမဟုတ်ဘဲ မာကိုနီရဲ့ International Marine Communication Company ကဖြစ်နေခြင်းပင်။
[၂] ရေဒီယိုနေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ရေဒီယိုနေ့အဖြစ် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (UNESCO) က သတ်မှတ်ထားသည်။
ဒီမိုခရက်တစ်မြန်မာ့အသံ၊ ၂၀၁၂.၂.၁၃ အခြားကြည့်ရန် ရေဒီယို အသံလွှင့်ဌာနများ စာရင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကိုးကား Category:ရေဒီယို [၂] Radio History by PyiMoeMyint,MPEI,Moscow,2009။
ရေဆင်းတက္ကသိုလ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ပျဉ်းမနားမြို့နယ် ရေဆင်းရွာအနီးတွင် ရေဆင်းဆည်နှင့် ကပ်လျှက် တည်ရှိသည်။
ပျဉ်းမနားမြို့ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁ဝမိုင်ခန့် အကွာတွင်ရှိသော ရေဆင်းသည် စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်၊ သစ်တောတက္ကသိုလ်၊ စိုက်ပျိုးရေးသုတေသန၊ သစ်တောသုတေသန၊ မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သီးခြားမြို့လေးပမာ တည်ရှိသည်။
အနီးအနားရှိ ပေါင်းလောင်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းနှင့် တပ်ကုန်း အကျဉ်းစခန်း စီမံကိန်းတို့ကလည်း ရေဆင်းတက္ကသိုလ်များကို ပိုပြီး သီးခြားဆန်စေသည်။
စိုက်ပျိုးရေး တက္ကသိုလ် မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ် သမိုင်း ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှုကာလ ၁၈၉ဝ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်၊ ရှမ်းလမ်းတွင် တိရစ္ဆာန်ဆေးကုအကူသင်တန်းကျောင်း (Veterinary Assistant Training School ) ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
နှစ်နှစ်သင်တန်းဖြစ်ပြီး ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်အရောက်တွင် နိုင်ငံခြားသားဆရာများဖြစ်သည့် ကြီးကြပ်ရေး တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန် ၅ ဦးနှင့် နည်းပြ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန် ၁၂ ဦး ဖြင့် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
မြန်မာလူမျိုး ဦးဖေသန်းသည် Bengal Veterinary College မှ ဘွဲရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ကြီးကြပ်ရေး တိ-ကု ဆရာဝန်အဖြစ် ယင်းကောလိပ်၌ ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၂၅ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် ဘုရင်ခံ Governor Sir Harcourt Butler မှ ယခု အင်းစိန် မွေးမြူရေးနှင့်ကုသရေးဦးစီးဌာန (ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရုံး) တည်ရှိရာ အဆောက်အဦး ကို အုတ်မြစ်ချ၍ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ယခင်နှစ်နှစ်သင်တန်းမှ သုံးနှစ်သင်တန်းသို့ အဆင့်မြှင့်သင်ကြားခဲ့ကြရသည်။
သစ်တော တက္ကသိုလ် Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ Category:နေပြည်တော်။
thumb|ကေအင်အယ်လ်အေ၏ အလံ ကေအင်အယ်လ်အေ ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ ကို ဗိုလ်ချုပ်ထိန်မောင် ခေါင်းဆောင်သည်။
ထော့ကိုကိုးအခြေချသော ဗိုလ်ချုပ်ထိန်မောင် ဦးစီးသော အဖွဲ့သည် ၂ဝဝ၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကေအင်ယူမှ ခွဲထွက်ကာ နအဖ အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူပြီး ကေအင်ယူ-ကေအင်အယ်အေ ငြိမ်းချမ်းရေး ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (KNU) မှ ခွဲထွက်သွားသော အဖွဲ့မှာ KNU တပ်မဟာ (၇) တပ်မဟာမှူးဟောင်း ဗိုလ်မှူးချုပ် ထိန်မောင် ဦးဆောင်သည့် ကေအင်အယ်လ်အေငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး မွန်ပြည်နယ် ဘုရားသုံးဆူမြို့ဒေသတွင် အခြေစိုက်သည်။
ဗိုလ်မှူးချုပ် ထိန်မောင်သည် ၂၀၀၇ ခု နှစ်ဆန်းပိုင်းက တပ်သား ၃၀၀ ခန့်နှင့်အတူ KNU မှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် မြန်မာအစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးယူခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ခွဲထွက်အဖွဲ့ကို KNU/KNLA ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
ယခုအခါ ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဘုရားသုံးဆူ ဒေသတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ထိန်မောင်သည် နယ်မြေတချို့ ရရှိထားသည်။
ထိုဒေသတွင် တည်ဆောက်မည်ဟု ဆိုသော စီးပွားရေးဇုန်၏ လုံခြုံရေးအတွက် နယ်ခြားစောင့်တပ် ဖြစ်လာမည့် သူ၏တပ်များကို လေ့ကျင့်ပေးဖွယ်ရှိသည်။
သို့သော်လည်း ထိုလှုပ်ရှားမှုများသည် KNU အား တိုက်ခိုက်ရေးအတွက် ပြင်ဆင်မှုများ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု အကဲခတ်သူများက ဆိုသည်။
ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် ကေအင်အယ်လ်အေငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ၏တပ်များနှင့် KNU တပ်များ ရံဖန်ရံခါ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။
ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်မှ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ရှိ တပ်ဖွဲ့ဝင် (၃) ဦးသည် ၂၀၀၉ ခု မတ်လဆန်းပိုင်းက ကရင်ခွဲထွက် အဖွဲ့ တဖွဲ့ဖြစ် သည့် ဗိုလ်ဌေးမောင်၏ ကေအင်ယူ/ကေအင်အယ်အေ ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီအဖွဲ့နှင့် သွားရောက်ပူးပေါင်းလိုက်သည်။
ထပ်မံပူးပေါင်းခြင်း ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်မှ ဗိုလ်ကြီးစောနေစိုးမြ၊ ဗိုလ်ကြီးမဟာဆွေနှင့် ဗိုလ်ကြီးသဲးခီး တို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီအဖွဲ့နှင့် သွားရောက်ပူးပေါင်းသည်မှာ မှန်ကန်ကြောင်း ကေအင်အယ်အေ ကာကွယ်ရေးဌာနမှ ဗိုလ်မှူးရှီးလေက အတည်ပြုပြောကြားသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း စောဘိုမြ၏ သားငယ်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ကြီး စောနေစိုးမြသည် ၂၀၀၈ ခု ဒီဇင်ဘာလ (၁၂) ရက်နေ့ က အဖွဲ့၏ခွင့်ပြုချက်မပါဘဲ ကော့ကရိတ်မြို့နယ် ထော့ကိုကိုးရွာတွင် အခြေစိုက်သည့် ကေအင်ယူ/ ကေအင်အယ်အေ ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီအဖွဲ့နှင့် သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့်အတွက် ကေအင်ယူဗဟိုမှ ခေါ်ယူ၍ သတိပေးတားမြစ်မူများ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။