kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ပဋ္ဌာန်းမှာ ကမ္မပစ္စယော တိ - ကုသလာ ၊ကုသလံ - ကုသိုလ်အကုသိုလ်ဖြစ်သော ၊ ကမ္မံ - ကံသည် ၊ဝိပါကာနံ - အကျိုးဖြစ်ကုန်သော ၊ ခန္ဓာစ - နာမ်ခန္ဓာ တို.အား၎င်း ၊ ကဋတ္ထာစ ရူပါနံ - ကမ္မဇ ရုပ်တို.အား၎င်း ၊ ကမ္မပစ္စယေန- ကမ္မပစ္စည်း(ကမ္မအကြောင်း) ဖြင်. ၊ ပစ္စယော -ကျေးဇူးပြုသည်၊ ဟောတိ - ဖြစ်၏။
….. စေတနာ - စေတနာသည် ၊ သမ္ပယုတ္တကာနံ - ယှဉ်ဖက်ဖြစ်ကုန်သော ၊ ဓမ္မာနံစ - တရားတို.အား၎င်း ၊ တံသမုဋ္ဌာနာနံ - ထိုစေတနာကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော ရူပါနံစ - စိတ္တဇရုပ်တို့အား၎င်း ကမ္မပစ္စယေန- ကမ္မပစ္စည်း(ကမ္မအကြောင်း) ဖြင်. ၊ ပစ္စယော -ကျေးဇူးပြုသည်၊ ဟောတိ - ဖြစ်၏ …ဟုဆိုသည်။
ထို့ဗကြာင့် ကောင်းခြင်းကိုပြုသောကြောင့် ကောင်းတာဖြစ်ကာ၊ မကောင်းခြင်းကိုပြုသောကြောင့် မကောင်းတာဖြစ်တတ်သကဲ့သို့ ၊ ကောင်းခြင်းကိုပြုသောကြောင့် ကောင်းတာမဖြစ် ၊ မကောင်းခြင်းကိုပြုသောကြောင့် ကောင်းတာဖြစ် တတ်သည့် ဖြစ်စဉ်များလည်းရှိပေသည်။
အောက်ပါ ကံ ( ၄ ) ချက် ပေါ်မူတည်ပါသည်။
ကံ ၊ ကံ ၏အကျိုး ဖြစ်ထွန်းမှု ကို အတိုချုပ်ရရင်- ၁- ချက်ချင်းလက်ငင်း အကျိုး ပေးသော ( ဒိဌဓမ္မ ဝေဒနိယ ကံ ) ၂- နောင်ဘဝမှ အကျိုး ပေးသော ( ဥပ ပဇ္ဇဝေဒနိယ ကံ ) ၃- ချက်ချင်းလက်ငင်း ယခုဘဝရော ၊ နောင်ဘဝမှာပါ အကျိုးမ ပေးသေးဘဲ ၊ တတိယ ဘဝမှသည် ကံပိုင်ရှင် ထိုလူသား နိဗ္ဗာန် မရသေးမီ ကြားကာလ တချိန်ချိန် တွင် အကျိုး ပေးမည်။
( အပရာပရိယ ဝေဒနိယ ကံ ) ၄- ချက်ချင်းလက်ငင်း လည်း အကျိုးပေးခွင်.မရ ဘဲ ကြာလာရာမှ အခြားအင်အားကြီး ကံ တခုခုရဲ. ဖျက်ဆီးခြင်း ခံလိုက်ရသော ( အဟောသိကံ ) …တို့ဖြစ်သည်။
အဘိဓမ္မာနည်းအရ ဝီထိ တစ်ခုတွင် ပါဝင်သောဇော (၇) ကြိမ် အနက် ပထမဇောစိတ်ဖြင့် ယှဉ်သော စေတနာကံ သည် ဒိဌဓမ္မအကျိုး ပေးမည်။
သတ္တမ (၇) ဇောစိတ်နဲ. ယှဉ်သော စေတနာကံ သည် ဥပ ပဇ္ဇ ဝေဒနိယ (ဒုတိယဘဝ) အကျိုး ပေးမည်။
အလယ်ဇော (၅) ခုသည် အပရာပရိယ ဝေဒနိယအကျိုး ပေးမည်။
ထိုကံတို. မရင်.ကျက်နိုင်လျှင် အဟောသိကံ ဖြစ်သွားမည်။
(က)မကောင်းသောကံများ ရှိသော်လည်း ကောင်းသောကံ အားကြီးစေရန် ကိုယ်တိုင် ပြန်လည်စီရင်နိုင်သည်။
( ဥပမာ-အရှင် အင်္ဂုလိမာလ …. လူသတ်မှု အကုသိုလ်ကံများမှာ ရဟန္တာဘဝကို အကျိုးပေးခွင့်မရဘဲ အဟောသိကံ ဖြစ်သွားသည်။
) (ခ) ကောင်းသောကံများရှိ သော်လည်း မကောင်းသောကံ အားကြီးလွန်းသောအခါ အကျိုးပေးခွင့်မရ နိုင်ရန် တားဆီးခြင်းငှာ မတတ်နိုင်တော့ပေ။
( ဥပမာ - ပထမသံဃာယနာ ၏ ဒါယိကာ ဘုရင် အဇာတသတ်….. အဖကို သတ်သည့် အကုသိုလ်ကြောင့် ဘုရားအား ကြည်ညိုသည့် ပုထုဇဉ်တွေထဲတွင် အသာဆုံးဖြစ်သော်လည်း လောကကုမ္ဘီ ငရဲတွင် လူနှစ် ( ၆၀၀၀၀ ) ခံရရှာဦးမည်။
သို့သော် ငရဲကလွတ်သောအခါ ဝိစိတာဝီ မည်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓ ဖြစ်မည်။
) အရေးကြီးသည်မှာ အကုသိုလ် လုပ်မိလျှင် မတိုးပွားအောင် တိုတိုဖြတ် ၊ သို့မှသာ အကျိုးပေးခွင့်မရ ဘဲ အဟောသိကံ ဖြစ်သွားကြမည်။
ကုသိုလ် လုပ်လျှင် တိုးပွားအောင် အားဆင့်ပေး ၊ သို့မှသာ ကောင်းကျိုးပေးခွင်.ရမည်။
ဒါပေမယ့် ပြုလုပ်တဲ့ ဒါန ၊သီလ ၊ ကံတွေ အပေါ်မှာ လိုချင်တပ်မက်သည့် တဏှာ မကပ်ငြိရပါ။
(မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး အကြိမ်ကြိမ်ဟောလေ့ရှိသည်။
နတ်သမီး ၅၀၀ နှင့် သုဗြဟမ နတ်သားဇာတ်၊မည်သည့် ဘဝရောက်ရောက် သေရဦးမည် ဆိုသည်ကို ထင်ရှားသော ဇာတ်တော်များကို နာယူကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။
) နောက် ဒါန ၊သီလ ၊ဘာဝနာ ပြုနေချိန်မှာ ဘယ်လို စိတ်ထားရမယ်ဆိုတာ ဓမ္မစေတီ ဦးကောသလ၏ ဒသနသမ္ဗဒါ နည်းဖြင့် ရှင်းလင်းပြသသည့် ဒါန ၊ အမြတ်ဆုံးဒါန ၊ သဒ္ဒါမှသည် နိဗ္ဗာန်ဆီသို့ စသောတရားများကို မှတ်သားကြပါ။
သို့မှာသာ အဘိသင်္ခါရ မာရ်အား အသိဖြင့် တားနိုင်မည်။
အရဟတ္တမဂ်၏ တန်ခိုးဖြင့်သာ အဘိသင်္ခါရ မာရ် ကို အမြစ်ပျက် အောင်နိုင်မည်။
(၄)ခန္ဓမာရ် = ခန္ဓငါးပါး ခန္ဓမာရ် ဆိုရာ၌ ခန္ဓာကိုယ်ရှိနေသမျှ ထိုခန္ဓာကိုယ်သည် သေရမည်အမှန်ပင်၊ ခန္ဓာကိုယ်မရှိတော့မှ သေရခြင်းကင်းမည်၊ သို့ဖြစ်၍ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း သေရခြင်း အကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ကြောင့် ခန္ဓမာရ် ၊ ခန္ဓာတည်းဟူသော သေမှုသေခင်း တစ်ရပ်ဟု ဆိုပေသည်။
(၅)မစ္စုမာန် = သေခြင်းတရား မစ္စုဟူသည်မှာ သေခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သေခြင်းအတွက် အကြောင်းပြချက် မျိုးစုံရှိသည်။
အခြားသော ဘာသာဝင် တွေကလည်း ဘာကြောင့်သေရသည်ကို အမျိုးမျိုး အကြောင်းပြကြသည်။
အခြားသော ဘာသာများ၏ သေခြင်းအပေါ် သုံးသပ်ချက်တွေကို မတင်ပြလိုပါ။
ဗုဒ္ဓဘာသာ အလိုတွင်မူ မွေးလို့ သေရသည်။
မသေလိုလျှင် နောက်တဖန် မွေးဖွားခြင်းမခံရစေရန် ယခုဘဝအား နောက်ဆုံး မွေးဖွားခံရခြင်း ဖြစ်အောင် ကြိုးစားကြရမည် ဟုဆိုသည်။
မွေးဖွားလာလျှင် အကြောင်း (၄) ချက်ကြောင့် ပြန်သေကြရသည်။
၎င်းတို့မှာ- (၁) အာယုက္ခယ = အသက်တမ်းကုန်၍ သေခြင်း။
(ဖယောင်းတိုင် ဖယောင်းသားကုန်၍ မီးငြိမ်းရခြင်း ) (၂) ကမ္မက္ခယ = ကံကုန်၍သေခြင်း ၊( ဖယောင်းတိုင် မီးစာကြိုးကုန်၍ မီးငြိမ်းရခြင်း ) (၃) ဥဘယက္ခယ = အသက်တမ်းနဲ့ ကံကုန်၍သေခြင်း ၊( ဖယောင်းတိုင် မီးစာကြိုးရော ၊ ဖယောင်းသားပါကုန်၍ မီးငြိမ်းရခြင်း ) (၄)ဥပစ္ဆေဒက = အသက်တမ်းနဲ့ ကံရှိသေးသော်လည်း အခြား ဥပစ္ဆေဒက ကံ က ဖြတ်သတ်၍သေခြင်း ( လေပြင်းတိုက်သောကြောင့် မီးငြိမ်းရခြင်း ) …တို့ဖြစ်ပါတယ်။
မည်သို့ဆိုစေ သေခြင်းကို သတ္တဝါတို့ ကြောက်ကြသည်။
ကြောက်ရခြင်းမှာလည်း သေခြင်း၏ နှိပ်စက်တတ်သော အချက် (၄)ချက် ကြောင့် ဖြစ်သည်။
(၁) မိမိ၏ချစ်သူ၊ ခင်သူ မိသားစု များနဲ့ အပြီးတိုင်ခွဲခွာရမည်ကို ကြောက်ခြင်း ၊ တဖန် ကိုယ်တိုင်က သေမှာကို မကြောက်သလိုဖြစ်နေသော်လည်း မိမိနဲ့ ခွဲခွာရမည်ကို ပူဆွေးငိုကြွေးနေကြသော မိသားစုဝင်များကို ကြည့်ပြီး သနားကာ မိမိသေမှာကို ကြောက်လာခြင်း။
(၂) မိမိ၏ အမြတ်တနှိုး သုံးစွဲခဲ့သောသိမ်းဆည်းစုဆောင်းခဲ့ရသော ဥစ္စာ ပစ္စည်းများကို ခင်တွယ်၍ အပြီးတိုင်စွန့်လွတ်ရမည်ကို တွေးပြီး ကြောက်ခြင်း ၊ (၃) သေခါနီးဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဝေဒနာများကို တွေး၍ကြောက်ခြင်း၊ (၄) သေပြီးလျှင် လားရာဂတိ မသေချာသောကြောင့် ပူပန်ကြောက်ရွံ့ခြင်း …. တို့ဖြစ်သည်။
သေခါနီးသတ္တဝါတွင် ဆိုးဝါးလွန်းသော ဝေဒနာများ ခံစားရလေ့ရှိသည် ဆို၏။
လူတစ်ယောက်၏ နောက်ဆုံးအချိန်တွင် သေဆုံးသွားအောင် နှိပ်စက်သော ဝေဒနာ တို့သည် လေ (၃) မျိုး ကြောင့် ဖြစ်လာရသည်ဆို၏။
( မှတ်ချက်။
ပုံမှန် အချိန်တွင် လေ (၆) မျိုးရှိသည်။
အကျယ် အားဖြင့် လေမျိုး (၈၀) ဆိုတာလည်းရှိသေးတယ်) ထို သေစေသော လေ (၃) မျိုး မှာ- (၁) သတ္ထက ဝါဓ - ဓားငယ် နှင့်တူသောလေ ( ကိုယ်တွင်း၌ ဓားငယ်ဖြင့် မွှန်းနေသကဲ့သို့ နာကျင်စေသော လေ ) (၂)ခုက္တက ဝါဓ - သင်တုန်းဓားနှင့် တူသောလေ ( အူ ၊အသဲများကို ပိုင်းဖြတ်နေ သကဲ့သို့ နာကျင်စေသော လေ ) (၃) ဥပလ္လက ဝါဓ - နှလုံးသားကို ပင် အပြင်ထုတ်ပစ်နိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်စွာတွန်းကန်သော လေ ( ဝမ်းတွင်းမှ အူကလီစာများ ၊ ငယ်ချီးများပါ အပြင် ထွက်ကျလာအောင် နာကျင်စေသော လေ ) ဤလေများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရန် ဝေဒနာနုပဿနာ ကို လေ့ကျင်ကြရသည်။
သေခြင်းနှင့် ပတ်သက်လျှင် အကြောင်းအရာ အများကြီး ဖြစ်သည်။
သေချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်သည့်ကံနှင့် ဇောစိတ်များ ကို ဝိပဿနာ ဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်။
တခြားဘာသာဝင်များအနေဖြင့် သေခြင်းကို အောင်နိုင်ရန် သေကြည့်ရမယ် …ပြီးလို့ ပြန်ရှင်လာမယ် ဆိုရင် သေခြင်းကိုအောင်နိုင် ပြီ လို့ ဆိုကြပါတယ်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ အလိုအရကတော့ ရုပ်နာမ်တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ ၊ နိရောဓဖြစ်နေတဲ့ အသစ်တဖန် မွေးဖွားခြင်း၊သေဆုံးခြင်း ကင်းရာ နိဗ္ဗာန် ကို အရဟတ္တဖိုလ် ဖြင့် ဆိုက်ရောက်ရခြင်းဟာ သေခြင်းမာရ်ကိုအောင်နိုင် ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဦးကျော်လွင်(နှစ်ဖက်လှ) ရေး = ဗုဒ္ဓနှင့် မာရ်နတ် အတွင်းရေး ပဋိပက္ခများ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
မာမာအေး(၁၉၄၂-၂၀၂၄) သည် မြန်မာအမျိုးသမီး အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အနုပညာဘဝ နှင့် အမည်မျိုးစုံ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၄ ခုနှစ် ဒုတိယ ဝါဆိုလတွင် မြောင်းမြမြို့ ရှမ်းကုန်းပိုင်း၌ ဖွားမြင်သည်။
ဖခင် နှဲဆရာ ဦးအေး၊ မိခင် ဒေါ်သန်းနှစ် (အဆိုတော် မြောင်းမြသန်း) တို့ ဖြစ်ပြီး အမည်ရင်း မအေးမြင့် ဖြစ်သည်။
အသက် ၃ နှစ်ကျော်မှ စ၍ "ခေတ်သစ် ရာဇဝင် ပြဇာတ်အဖွဲ့" တွင် သီချင်းဆို၊ ပြဇာတ် ကခဲ့သည်။
အသက် ၈ နှစ်တွင် စတင် အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
သန်းသန်းမြင့် အမည်ဖြင့် "စန္ဒရား မြမြအေး အပျော်တမ်း တူရိယာ အဖွဲ့"၊ မြင့်မြင့်အေး အမည် ဖြင့် "ပွင့်ဦး တေးသံ အပျော်တမ်း တူရိယာ အဖွဲ့"၊ "မြင့်သီရိ အပျော်ထမ်း တူရိယာ အဖွဲ့"၊ "ချိုတေးရှင် တူရိယာ အဖွဲ့"၊ မာမာအေး အမည်ဖြင့် "ရဲသီဟ အပျော်တမ်း တူရိယာ အဖွဲ့"၊ "စစ်ရဲ ဂီတ တူရိယာ အဖွဲ့"၊ "ကေသီပန် တူရိယာ အဖွဲ့"၊ "ဂီတ မာလာ သီချင်းကြီး တူရိယာ အဖွဲ့"၊ "စောင်း ဦးခင်မြင့် သီချင်းကြီး တူရိယာ အဖွဲ့"၊ "မန္တလေး စန္ဒရား ဦးအုန်းမောင် သီချင်းကြီး တူရိယာ အဖွဲ့" တို့တွင် ပါဝင် ဖျော်ဖြေ ခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် "သက်တန့်ပေါ်မှာ ကစားမယ်" သီချင်းဖြင့် နိုင်ငံသိ အဆိုတော် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၅၆၊ ၅၇၊ ၅၈ ခုနှစ်များတွင် ကျောင်းပေါင်းစုံ ကဗျာရွတ် ပြိုင်ပွဲ၌ အလယ်တန်း ပထမဆု ၃ နှစ် ဆက်တိုက် ရရှိ၍ တံခွန်စိုက်ဆု အပ်နှင်းခြင်း ခံရသည်။
ထိုကာလများအတွင်း "လေးမာ" ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာစာညွန့်၊ သီချင်းများလည်း ရေးခဲ့သည်။
၁၉၆၁ မှစတင်၍ မြန်မာ့အသံ၌ အစီအစဉ် လက်ထောက်ထုတ်လွှင့်ရေးမှူး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်ပေါ်တေးဂီတကောင်စီ အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ဂီတပဒေသာမဂ္ဂဇင်း ကော်မတီဝင်လည်း ဖြစ်သည်။
“မြခြူသံ”၊ “သူ့ကိုမှ ချစ်သည်”၊ “မန်ဒါလီ” စသည့် ရုပ်ရှင်ကား၏ သရုပ်ဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းများ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် “တေးသံရှင်ဓာတ်ပြားထုတ်လုပ်ရေး” ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
“သိုးကလေးမေမေ” လုံးချင်းဝတ္ထု ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၇၆ တွင် “အေး အဆိုလေ့ကျင့်‌ရေးကျောင်း” တည်ထောင်ခဲ့သည်။
“မာမာအေး တေးဂီတလုပ်ငန်း”၊ စတူဒီယို - အေ အသံသွင်းခန်း စသည့် လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
အသင်းအဖွဲ့တာဝန်များ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်ပေါ်တေးဂီတကောင်စီ အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ဂီတပဒေသာမဂ္ဂဇင်း ကော်မတီဝင်လည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဂီတပညာရှင်များအဖွဲ့ချုပ် အတွင်းရေးမှူး (၁)၊ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၏ မဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ စိစစ်ရေးနှင့် ဂီတသင်္ကေတ မှတ်တမ်းပြုရေး ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်၊ စည်းဝါးသံကျ စိစစ်ရေးအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး စသည့် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်များအတွင်း ပြုလုပ်သော ဆိုကရေးတီး ပြိုင်ပွဲများတွင် အဆိုအဖွဲ့ (မဟာဂီတ) အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သည်။
၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ စ၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ခေတ္တ နေထိုင်လျက် ဂီတ မှတ်တမ်းများ ရေးသား ပြုစုရင်း၊ ဆေးပညာ သင်တန်းများ တက်ရောက် သင်ကြားရင်း အမေရိကန် ပြည်နယ် များနှင့် အင်္ဂလန်၊ဩစတြေးလျ၊ ဂျပန် နိုင်ငံများရောက် မြန်မာ့ ဂီတ ချစ်သူများကို သွားရောက် ဖျော်ဖြေ လည်ပတ်ရင်း လန်ဒန်မြို့ အခြေစိုက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်မှ တဆင့် သောတရှင် ပြည်သူများ အတွက် "ပြောပြစရာ တွေလည်း တပုံကြီး ရှိသေးတယ်" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ရေးသား ပေးပို့ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
မိုးမခ Radio and Multimedia ၏ အကြံပေး ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ၂၀၂၄ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ရက် အမေရိကန် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းစံတော်ချိန် ညနေ ၆နာရီ ၂၈မိနစ်၊မြန်မာစံတော်ချိန် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက် မနက် ၅နာရီ၅၈မိနစ် တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ထုတ်လွှင့်ထွက်ရှိခဲ့သော ရေဒီယိုတေး၊ဓာတ်ပြား၊တေးစု နှင့် ရုပ်ရှင်တေးများ ကံ့ကော်တစ်ထောင် ကောက်စိုက်မ ကျွဲမ ခက်ခက်ကိုမှလိုချင်တယ် ချစ်စရာမချမ်းဘော (တိုးနယား ဓာတ်ပြား) ချစ်ပါရမီ (နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်) ချစ်အဓိပ္ပါယ် (ဝင်းစန္ဒာ ဓာတ်ပြား) ချမ်းမြေ့ပါ‌စေ (ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး) ငယ်ချစ်ဟောင်းနဲ့နှစ်ပေါင်းများစွာ စိန်နားကပ်ကြီးပန်ရမလို (ဓာတ်ပြား) ဇမ္ဗူရစ်ရွှေ တချစ်တည်းချစ် အပါအဝင် မြို့မငြိမ်း၏ သီချင်းများ တမာပန်းကလေးနဲ့ အညာမန်းမရွေး (ဝင်းဦး၊ တင်တင်မြ၊ ရီရီသန့် ၊တင်တင်လှ၊ ဥမ္မာ တို့နှင့် တွဲဖက်) တရေးချစ်ခွင့်မြင်ရနိုး (တိုးနယား ဓာတ်ပြား) တို့ပြည်ထောင်စုသား (‌ ရေဒီယိုတေး) နန်းမြို့တော်မှ နိဒါန်း သဝဏ်လွှာ (၁၉၈၇) နှင့်းပျောက်တဲ့ နွေ (ဝင်းစန္ဒာ ဓာတ်ပြား) (ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေး) နှစ်ကံပြိုင်ဖူးစာ (၁၉၈၆) ပုပ္ပါးစံ ဗောဓိရွှေကျောင်း ဘယ်သူတွေရူးသလဲ အပါအဝင် မာမာအေးတကိုယ်တော် လက်ရွေးစင်တေးများ (ဂီတစာဆို စိန်မောင်မြင့် ကျော်ကြားခဲ့သည့်တေးများ၊ ဧည့်အဆိုရှင် ဟင်္သာတထွန်းရင်) မူပိုင် ရွှေစည်းစိမ်အနုပညာ မကျည်းတန် ရင်ဖွင့်လိုက်ပြီ မမဲညို မင်္ဂလာမောင်မယ် (တေးအတွဲ ၁၁) မူပိုင် မာမာအေး တေးဂီတလုပ်ငန်း မင်းကုသ ခေတ်ဟောင်း ပြန်ဆိုတေး (ဝင်းဦး၊ ချိုပြုံး တို့နှင့် တွဲဖက်) မောင့်အချစ်မျှား မေတ္တာ‌ပေါင်းကူး ( ‌ မေဆွိ နှင့် တွဲဖက်) မေတ္တာလမ်းကလေး ဒဂုန်အမှတ် (၂) (ဝင်းဦး၊တင်တင်မြ၊ ရီရီသန့် တွဲဖက်) မုန့်စား ယောက်မ အပါအဝင် ခေတ်အကြိုက် တေးပဒေသာ ရတနာပုံ (ဂီတစာဆို ပန်တျာချစ်လှိုင်၊ မူပိုင် တေးပုလဲ ကိုဘမြင့်၊ အသံဖမ်း တိုနီလင်း၊ စတူဒီယို တေးဂီတ စန္ဒယားထွန်းထွန်းလေး နှင့် ဆိုင်း စိန်ထွန်းအောင်၊ ဧည့်သည်ဂီတပညာရှင် စန္ဒယားတင်ဝင်းလှိုင်မေတ္တာဖြင့်ကူညီတီးခတ်ပေးသည်) ရွှေခြည် ငွေခြည် ပိုးကြိုးသီ (လွှမ်းမိုး နှင့် တွဲဖက်) ရောင်တော်ဘွဲ့ ရယ်ရွှင်ပြုံးတုံ့မပြုံးတုံ့ လောကီမင်္ဂလာဆယ့်နှစ်ပါး လက်ရွေးစင် ပွဲဝင်တေး အမှတ် (၁) လက်ရွေးစင် ပွဲဝင်တေး အမှတ် (၂) လွန်းပျံယာဉ် လွမ်းတေး သာချို သူတို့အကြိုက်တေး (၁၉၉၃) သစ္စာလေးပါး နှင့် ဝိပါတ်တော် ၁၂ ပါး (ဝင်းဦး နှင့် တွဲဖက်) အကောင်းတကာ့ အကောင်းဆုံး တေး (၁) အကောင်းတကာ့ အကောင်းဆုံး တေး (၂) အကောင်းတကာ့ အကောင်းဆုံး တေး (၃) အညာတခွင် အပါအဝင် မြန်မာ့ရိုးရာ စားစရာ ကစားစရာ တေးများ (၁၉၉၆) အနားမှာ‌‌ နေပါ အပျိုရံမလေး မကျည်းတန် အရိပ်ပမာ (တိုးနယား ဓာတ်ပြား) အာယားမ အပါအဝင် စင်တော်‌ကောက် တေးပုလဲသွယ် အိုဘယ့်တဏှာမိမာယာ တေးဇာတ်လမ်း (‌ မောင်မောင်ကြီး၊ ကိုမင်း‌နောင် တွဲဖက်) အောင်နိမိတ် အောင်ခြင်းရှစ်ပါး အောင်ခြင်းရှစ်ပါး နှင့် နုပျိုထား‌သော ချစ်တေးအိုများ အိန္ဒြေရှင်မ ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ။
မိချမ်းဝေ ၁၉၅၃ - ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ(၂၄)ရက်နေ့တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့၌ အဖ-ဦးထွန်းခင်၊ အမိ-ဒေါ်သန်းစိန်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဒေါ်ရီရီထွန်းဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က-မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့တွင် စတင်ပညာသင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ - မတ်လထုတ်-အိုးဝေဂျာနယ်၊ အမှတ်(၈၇)တွင်သခွတ်ပန်း(သထုံ) ကလောင်အမည်ဖြင့် ကျော်ဟိန်း အလိုရှိသည် ဆောင်းပါးကိုရေးသား၍ စာပေနယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
(ထိုဆောင်းပါးသည် မိချမ်းဝေ-အဌမတန်းကျောင်းသူဘဝတွင် ပထမဆုံးရေးသားခဲ့ပြီး စာစောင်တွင် ဖော်ပြခံရသည့် ပထမဆုံး စာမူပင်ဖြစ်သည်။
) ထို့နောက်တိုင်းရင်းမေ ဂျာနယ်တွင် ကဗျာများဆက်ရေးခဲ့သည်။
၁၉၇၅ - သထုံမြို့၊ အမှတ်(၂)၊ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းမှ (၁၀)တန်းအောင်မြင်ခဲ့။
ထိုနှစ်တွင်ပင် မွန်ပြည်နယ်ကိုယ်စားပြု၊ မွန်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် (၂၉)ကြိမ်မြောက်၊ ပြည်ထောင်စုပွဲတော်-ကျိုက္ကစံ တွင် ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။
၁၉၇၆ - တနင်္သာရီတိုင်း မြိတ် အရှေ့မြို့နယ်၊ ကလင်ဘန်းကျေးရွာတွင် မူလတန်းပြဆရာမတာဝန်ကို စတင် ထမ်းဆောင်။
၁၉၈၄ - မြိတ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ကျွန်တော်ဖောင်သမား ဝတ္ထုတိုကို မိချမ်းဝေ ကလောင်အမည်ဖြင့် စတင်ရေး သားခဲ့။
ထို့နောက် ရုပ်ရှင်တေးကဗျာ၊ ကလျာ၊ မဟေသီ၊ မြန်မာ့ဓန၊ မြားနတ်မောင် စသည့်မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များ တွင် စာပေများ ဆက်လက်ရေးသား။
၁၉၈၇ - ရန်ကုန်တိုင်း၊ သင်္ကန်းကျွန်း ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့။
ထို့နောက် သထုံမြို့၊ ပေါ်တော်မူကျေးရွာ အ့မ့ကနှင့် မြိတ်မြို့ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် မူလတန်းပြတာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၁ - ရန်ကုန်မြို့၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ အ့မ့က(၂၄)နှင့် အ့မ့က(၄)တို့တွင် ဆရာမအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့။
ယခုအခါ ကျန်းမာရေးအရ အမှုထမ်းဘဝမှအနားယူကာ စာပေရေးသားခြင်းဖြင့်သာ ဆက်လက်ရပ်တည်လျက်ရှိ။
၂၀၀၀ - ပန်းအလင်္ကာ မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်။
ကမာရင်ကွဲနှင့် အခြားပင်လယ် ဝတ္ထုတိုများ စာအုပ်ထွက်။
(ယင်းစာအုပ်ဖြင့် ၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ(ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်)ဆုရရှိ။
၂၀၀၁ - ဆူးပန်းအိမ် (သန်းမြင့်အောင်နှင့်တွဲ)ဝတ္ထုထွက်။
အလွမ်းပင်ဆင့် ကျွမ်းရင်နင့် ပင်လယ်ဝတ္ထုရှည် ထွက်။
၂၀၀၃ - လှိုင်းနှစ်ထပ်ပင်လယ်။
အနီးဆုံးဝတ်ရုံနဲ့ အလင်းညှို့ချက် ဝတ္ထုများထွက်။
၂၀၀၄ - တိမ်စွန်လေနှင်(ဆုပြည့်နိုးနှင့်တွဲရေး)။
ငွေဇင်ယော်တွေလက်ယပ်ခေါ်နေတဲ့မြို့။
ပလီဇာချဲ့ လှိုင်းရဲ့သံစဉ် စသော စာအုပ်များထွက်။
၂၀၀၅ - အရောင်လေးတွေက လှုပ်လီလှုပ်လဲ့(သန်းမြင့်အောင်နှင့်တွဲရေး) လိပ်ပြာကလေးရဲ့အကျႌ စသောဝတ္ထု များထွက်။
စာရေးဆရာများစုပေါင်းရေးသားသော လူထုအမေနှစ်(၉၀) စာအုပ်ကို စီစဉ်ထုတ်ဝေ။
၂၀၀၆ - လှဆိုးဗျင်းရယ် ဆလုံနှင်းဆီ (အောင်ဝေးနှင့်တွဲရေး) ခရီးသွားစာအုပ်ထွက်။
၂၀၀၇ - ကမ်းလှည့်ဆွတ်မီ'' လုံးချင်းဝတ္ထုရှည်ထွက်။
ယခုအခါ ဆရာမ-မိချမ်းဝေသည် အမှတ်(၁၀) အောင်ဘာလေလမ်း ကျောက်မြောင်း၊ တာမွေမြို့နယ်တွင် နေထိုင်၍ စာပေများ ရေးသားပြုစုလျက်ရှိ။
ထင်ရှားသောစာအုပ်အချို့ ၁။
ကမာရင်ကွဲနှင့်ဝတ္ထုတိုများ ၂။
လှိုင်းနှစ်ထပ်ပင်လယ် ၃။
အလွမ်းပင်ဆင့် ကျွမ်းရင်နင့် ၄။
အနီးဆုံးဝတ်ရုံနဲ့ အလင်းညှို့ချက်ဝတ္ထုတိုများ ၅။
ကမ်းလှည့်ဆွတ်မီ ကိုးကား Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ Category:မွန်လူမျိုးများ။
မိတ္ထီလာမြို့သည် မြန်မာပြည်အလည်ပိုင်း တွင်တည်ရှိ၍ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သောမြို့ဖြစ်ပြီး မိတ္ထီလာကန်၏နံဘေးတွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီးသည် မိတ္ထီလာမြို့အနီးမှ ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားပြီး ရန်ကုန်-မန္တလေး အဝေးပြေး ကားလမ်းမကြီး၊ ပုဂံ-တောင်ကြီးလမ်းနှင့် မိတ္ထီလာ-မြင်းခြံလမ်းတို့ ဆုံရာလမ်းဆုံလမ်းခွတွင်ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် စည်ကားသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
မိတ္ထီလာမြို့သည် မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်း မိတ္ထီလာမြို့သည် ရှေးအခါက သျှိသျှားမြို့ဟု တွင်ခဲ့သည်။
ကန်တော်ကို အစွဲပြု၍ တွင်သော အမည်ဖြစ်ရကား ကန်တော်အမည် ပြောင်းသည်နှင့်အမျှ မြို့၏ အမည်လည်း ပြောင်းလဲခဲ့ပေသည်။
ယခု တွင်လျက်ရှိသော မိတ္ထီလာဟူသော အမည်ကား ပုဂံ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်တော်မှ စ၍ မထိလာ ဟူသော အမည်မှ ကာလ ရွေ့လျောသည့် အလျောက် ပြောင်းလဲလာသောအမည်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
မိတ္ထီလာကန်တော်သည် မြို့ကျက်သရေဆောင်ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မြန်မာ့သမိုင်းနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။
အနော်ရထာမင်းကြီးမှ စတင်ဆည်ဖို့ခဲ့ပြီး အလောင်းစည်သူမင်းပြုပြင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ကန်တော်အတွင်းရှိ အန္တကူ ရေလည်ဘုရားမှာလည်း ထင်ရှားသည်။
ကန်တော်ကမ်းပါးရှိ ဖောင်တော်ဦးစေတီတော်သည်လည်း ထင်ရှားသော စေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်။
နှစ်စဉ် တော်သလင်းလတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဖောင်တော်ဦးစေတီတော်၏ ဘုရားပွဲတော်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
လှေပြိုင်ပွဲများလည်း ထည့်သွင်းကျင်းပသည်။
မိတ္ထီလာမြို့၏ သမိုင်းနောက်ခံသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏မူရင်းဒေသဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အပူပိုင်းလွင်ပြင်ဒေသနှင့် ဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။
ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခရစ် (၁၁) ရာစုနှစ်မှစ၍ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ဗြိတိသျှအင်ပါယာလက်အောက်ကျရောက်ခဲ့သည့် ခရစ် (၁၉) ရာစုနှစ်မတိုင်မီအထိ မိတ္ထီလာဒေသသည် ဗမာမင်းအဆက်ဆက်တို့၏ အာဏာစက်အောက်တွင် အစဉ်သဖြင့်တည်ရှိခဲ့လေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဝီလီယံ စလင်း၏ လက်အောက်ခံ မဟာမိတ်တပ်များသည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို မိတ္ထီလာစစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး မကြာမီမှာပင် ကရင်လက်နက်ကိုင်များလက်အောက်သို့ တဒင်္ဂကျရောက်ခဲ့သေးသည်။
ပထဝီဝင် အနေအထား မင်းဝံကုန်းတန်းထက်တွင် အမြင့်ပေ ၈ဝဝ ၌တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်မြို့မှ မော်တော်ကားလမ်းအတိုင်း ၃၃၈ မိုင်ဝေး၍၊ မန္တလေးမြို့မှ ၉၅ မိုင် ဝေးသည်။
သာစည်မြို့မှ မီးရထားလမ်းအတိုင်း ၁၄ မိုင် ကွာဝေးသည်။
ရန်ကုန် - မန္တလေး မော်တော်ကားလမ်း၊ ရှမ်းပြည်နယ် - ရေနံချောင်း မော်တော်ကားလမ်း၊ မြင်းခြံမှ မော်တော်ကားလမ်းတို့ ဆုံရာဖြစ်သည့်ပြင် သာစည် - မြင်းခြံ မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပေရာ၊ လမ်းဆုံလမ်းခွတွင်ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် စည်ကားသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၏။
မြို့ပြလူဦးရေ မိတ္ထီလာမြို့မတွင် ရပ်ကွက်ပေါင်း ၁၄ ရပ်ကွက် အိမ်ခြေပေါင်း ၃,၇၃ဝ ရှိပြီးလျှင် လူပေါင်း ၂၅,၈၉၁(၁၉၆၃)ယောက်နေထိုင်လျက်ရှိလေသည်။
မိတ္ထီလာမြို့တွင် ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရုံးများ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်း၊ အမြတ်တော်ခွန်၊ ယစ်မျိုး၊ သစ်တော၊ သမဝါယမ၊ ရဲ၊ လမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ဆည်မြောင်းဌာနစသည်တို့နှင့် ခရိုင်စက်ရှင်နှင့် တရားမရာဇဝတ်တရားသူကြီးစသည်တို့ ရုံးစိုက်ပေရာ၊ အစိုးရရုံးများသည် မြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
မိတ္ထီလာတွင် တပ်မတော်လေယာဉ်ကွင်းရှိ၍ တပ်မတော်တပ်ပေါင်းစုများ၊ တပ်မတော်ဌာနချုပ် ရုံးများလည်းတည်ရှိသည်။
မိတ္ထီလာမြို့တွင် ထင်ရှားသော မိတ္ထီလာကန်သည် မြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
စီးပွားရေး မိတ္ထီလာမြို့သည် ပတ်ဝန်းကျင် ခရိုင်များ၊ မြို့များသို့ပေါက်ရောက်သော ခရီးလမ်းဆုံလမ်းခွတွင် ရှိသောကြောင့်လည်း စီးပွားရေးတွင် ကောင်းမွန် ဖွံ့ဖြိုးကာ လူသိများသည်။
မိတ္ထီလာ ချည်မျှင်နှင့်အထည်စက်ရုံ (ယခုတပ်မတော်ချည်မျှင်နှင့် အထည်စက်ရုံ) တို့လည်းရှိသည်။
thumb|၂၀၀၈ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော မိတ္ထီလာနာရီစင် ယဉ်ကျေးမှု ရဟန်းတော်များ စာသင်တိုက်များအပြင် ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ ရှိသည်။
ယင်းတို့ကား ပုဂံပြည် အနော်ရထာမင်းစော တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ရှင်ပင်ဂူစေတီ၊ ရွှေဂူလှစေတီ၊ ရွှေဂူကြီးစေတီ၊ ရွှေစောလူးစေတီ၊ ရှင်ပင်ဇယစ်စေတီများ၊ ထို့ပြင် အလောင်းစည်သူမင်းတည်တော်မူခဲ့သော ရွှေမြင်တင် ၊ မြို့တွင်း ဆုတောင်းပြည့်၊ ဖောင်တော်ဦး၊ အတွင်းရွှေကျောင်း၊ အပြင်ရွှေကျောင်း၊ ရွှေမြင်မိ၊လောကထိပ်ပန်၊ ရွှေလက်လှစသည့် များစွာသော ဘုရားစေတီ အဆူဆူတို့ဖြစ်၏။
ရွှေမင်းဝံတောင်ထိပ်ထက်၌ တည်ရှိသော ရွှေမြင်တင်စေတီသည် ယခုအခါ ထင်ရှား၍ ကဆုန်လပြည့်နေ့၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့များတွင် နှစ်စဉ် ပွဲတော်များကျင်းပသည်။
ယခုအခါဘုရားပရဝုဏ်အနီးတစ်ဝိုက်တွင် တပ်မတော်မှ အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ပြီး စစ်တပ်ချထားသည်ဖြစ်သောကြောင့် ရွှေမြင်တင်စေတီကို မြေပြင်မှာ တည်ထားသကဲ့သို့ တွေ့မြင်ရပေသည်။
အထင်ကရများ မိတ္ထီလာကန် ဖောင်တော်ဦးဘုရားပွဲနှင့် လှေပြိုင်ပွဲ ဝန်ဇင်းမင်းရာဇာ ဦးရာဇတ် ထီလာစစ်သူ ကျန်းမာရေး မိတ္ထီလာမြို့တွင် အထွေထွေပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတစ်ခုနှင့် တပ်မတော်စစ်ဆေးရုံ (မိတ္ထီလာ)တို့ တည်ရှိကြသည်။
ကန်တော်ကို အမှီပြုရ၍ ရာသီဥတု ဆီလျော်သင့်မြတ်၏။
မြေမျက်နှာပြင် အနေအထားမှာလည်း ကောင်းမွန်၏။
ခြောက်သွေ့သော်လည်း လေကောင်းလေသန့်ရသဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သည်။
အထူးသဖြင့် အဆုတ်နာရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါ ဝေဒနာရှင်များအတွက် သင့်မြတ်သောကြောင့် ဆိုခဲ့သည့် ရောဂါများ စွဲကပ်နေသော ဝေဒနာရှင်တို့သည် မိတ္ထီလာမြို့သို့ သွားရောက်ကုသယင်း အနားယူကြပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ပညာရေး အခြေခံပညာ မိတ္ထီလာမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း အမှတ်(၁)မှ အမှတ်(၆)အထိ တည်ရှိကြသည်။
အဆင့်မြင့်ပညာ မိတ္ထီလာမြို့တွင် မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ် မိတ္ထီလာစီးပွားရေးတက္ကသိုလ်‎ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ) မြန်မာနိုင်ငံလေကြောင်းနှင့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ် မိတ္ထီလာပညာရေးကောလိပ် သူနာပြုသင်တန်းကျောင်း(မိတ္ထီလာ)‎ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)-တို့တည်ရှိကြသည်။
ကျေးရွာများ ကင်ပွန်းခြုံ ကမ်းပါးတဲ ကန်တောင် ကန်သာ ကန်ကြီးကုန်း ကန်ခြား ကုန်းတန်း ကုန်းတန်းကျောင်း ကုန်းသာ(အလည်) ကွက်ငယ် ကုက္ကိုပင် ကုက္ကိုကုန်း ကုက္ကိုကျင်း(အလည်) ကုက္ကိုတော ကျောက်ပုံ ကျောက်ပုံကန် ကျောက်ဖူး ကျောက်အိုး ကျွယ်ကန် ကျီကုန်း(သီးပင်ကုန်း) ကျီးသာအိုင့် ကြိုးစု ကြာကန် ကြာကန်(တပျော်) ကြက်တက်ပင် ခင်လူး ချောက်ပင် ချောင်းနား ခံပင်အိုင့် ဂွေးကုန်း(မြောက်လည်) ဂွေးတောက်ကန် ဂွေးအိုင် ဆည်အောင်ကုန်း ဆပ်ပျာကျင်း ဆွာတော ညောင်ကိုင်း ညောင်ဇောက် ညောင်ကုန်း(ရေဝေ) ညောင်ပင်သာ ညောင်ပင်သာ (မုန်တိုင်) ညောင်ပင်သာ(ကျွယ်ကန်) ညောင်အိုင်(ကျွယ်ကန်) တောမ တဲကြီးကုန်း တက်ပိုး တမာပင် တပျော် တဲလှ တဲကြီးကုန်း တည်ပင်ကုန်း(အလည်) တယ်ပင်တဲ ထနောင်းအိုင်(ကျွယ်ကန်) ထနောင်းကျင်း ထနောင်ပင်တဲ ထန်းတော ထန်းချောင်းတော ထမုန်ကန် ထုံးအိုင်(အလည်) ထုံးအိုင် ထိန်ကန် ဒီးဒုတ်(ဆပ်ပျာကျင်း) ဒဟတ္တန်း ဒန်းကုန်း နတ်ကြီးကုန်း နွားစာငုတ် နဘဲကုန်း ပန်းတော်ဆက် ပျော်ကုန်း(အလည်) ပျော်ဘွယ်(အိုင့်ကြီးလည်) ပျော်ကုန်း ပေပင်ကုန်း ပန်းဒွေး ဖန်းခါးကုန်း ဖလန်ကျင်း ဘုံးအိုး မကျီးကုန်း မကျီးကုန်း(ကျွယ်ကန်) မကြီးချို မကျီးတန်း မကျီးပင်တဲ မကျည်းပင်ပု မယ်ဇလီကုန်း မောက်လောက် မုန်တိုင် မြာရဝေ မြင်းခြံရွာသစ် မြေခြား မြောက်လည် မိုးကောင်း ရက်တန်း ရွာကောက် ရွာသစ်(ဂွေးအိုင်) ရွာသစ်(ရေဝေ) ရွာသစ်(အုံတုံ) ရွာသစ် ရေချို ရေငံ ရေငံ(အလည်) ရေငံ(မြောက်လည်) ရေစင် ရေထွက် ရေဝေ ရုံးတောကြီး ရုံးတောလေး လက်ပံအိုင့်(အရှေ့) လက်ပံအိုင့်(အနောက်) လူးခင်းကြီး လဲတော ဝါးသုံးတော သပြေကန်(တောင်) သပြေကန်(မြောက်) သဖန်းပင်ရိုး သဘွတ်ကုန်း သမုန်းကုန်း သရက်ခြံ သရက်ပင်(အနောက်) သရက်ပင်(အရှေ့) သာစည်(သီးပင်ကုန်း) သာစည်လေး သက်ငယ်ကျင်း သိမ်ကုန်း သီတပ်ကန် သီးကုန်း သီးပင်ခင် သီးပင်ကုန်း(အလည်) သံဘို သဲဖြူချောင်း သဲတော(တပျော်) အပျောက် အင်ပင်ဝ အင်ကြင်းကုန်း(အလည်) အင်းကုန်း အင်းမ အုတ်ကျင်း အိုင့်ကြီးလည် အောင်ပန်း(သံဘို) အိုင်ရွာဟောင်း အိုင့် အုံတုံ အိုးအိုင်ကုန်း အ‌ေရှ့ဆည်ကုန်း‌ေကျးရွာ ဥယျာဉ်ရွာ၊ တောမအုပ်စု| ဥယျာဉ်(ချောင်းနား) ဥယျာဉ်(သံဘို) }} စေတီပုထိုးများ {{columns-list| နဂါးရုံဘုရား အန္တကူရေလည်ဘုရား စည်းခုံကြီးဘုရား ထီးသုံးဆင့်ဘုရား ရွှေမြင်တင်ဘုရား ဖောင်တော်ဦးဘုရား မိတ္ထီလာ ထိလာပုံ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
thumb | လိပ်နှစ်ကောင် မိတ်လိုက် နေပုံ ဇီဝဗေဒတွင် မိတ်လိုက်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ဆန့်ကျင်ဖက် လိင် နှစ်စုံတို့သည် လိင်ဆက်ဆံခြင်း ဖြင့် မျိုးဆက်သစ် (offspring) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဆိုသည်။
သတ္တဝါတို့တွင် မိတ်လိုက်ခြင်း နည်းများမှာ ကျပန်း မိတ်လိုက်ခြင်း (random mating)၊ မျိုးခွဲ မိတ်လိုက်ခြင်း (disassortative mating)၊ မျိုးတူ မိတ်လိုက်ခြင်း (Assortative mating) နှင့် ဘုံ မိတ်လိုက်ခြင်း (mating pool) ဟူ၍ ရှိသည်။
အချို ငှက်များတွင် မိတ်လိုက်ခြင်း အရာ၌ အသိုက်ဖွဲ့ခြင်း နှင့် သားမွေးခြင်း တို့ပါ ပါဝင်သည်။
လူတို့သည် အိမ်မွေးသတ္တဝါ တို့ကို သတ္တဝါ လင်ပေးစားခြင်း (animal husbandry) အတွက် လက်လုပ် သန္ဓေတည်ခြင်း (artificially inseminating) မှာ ခေတ်စားသည်။
လိင်ဆက်ဆံခြင်းသည် လိင်ဖြင့် မျိုးပွားသော သတ္တဝါ နှစ်ခုတို့၏ လိင်အင်္ဂါများကို ထိတွေ့ပြီး သုက်ဝင်ခြင်း (insemination) ဖြစ်ကာ နောက်ပိုင်းတွင် သန္ဓေအောင် (fertilization) သည်။
ကဏ္ဍ:ဖိုမလက္ခဏာ Category:သတ္တဝါများ၏ မျိုးပွားခြင်း Category:လိင်မှုဗေဒ။
မိုးကောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင် အကျုံးဝင်သော မိုးညှင်းခရိုင် တွင်တည်ရှိ၍ မိုးကောင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
မိုးကောင်းမြို့သည် ရှေးတစ်ခေတ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးတန်ခိုးထွားခဲ့စဉ် ရှမ်းမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဤသို့ ရှေးသမိုင်းဝင်ခဲ့သော မိုးကောင်းမြို့သည် ယခုအခါ နိုင်ငံတွင် မထင်ရှားတော့သော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့ နှစ်သက်သော ကျောက်စိမ်းရတနာကို အများဆုံး ရောင်းဝယ်ရာ ဌာနဖြစ်သောကြောင့် မိုးကောင်းဆိုလျှင် ကျောက်စိမ်းထွက်ရာ အရပ်အဖြစ် လူသိများပေသည်။
ဒေသ သမိုင်းအကျဉ်း မိုးကောင်းမြို့ကို ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီး ဆင်း ဝင်ရောက်ကြသောနန့်ကောင်းချောင်းနှင့်နန့်ရင်းချောင်းတို့ ပေါင်းဆုံရာဒေသတွင်တည်ထား ခဲ့ပြီး ရှမ်းအမျိုးအနွယ်တို့နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။
ရှမ်းစော်ဘွားများ အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်လာပြီး ယခုမြို့ သည် စတုတ္ထအကြိမ် ပြောင်းရွှေ့ တည်ထားခဲ့သောမြို့ဖြစ်သည်။
မိုးကောင်းမြို့ ကိုစော်ဘွားများအဆက်ဆက်ဘာသာ သာသနာ-ဓလေ့ထုံးစံများနှင့်အညီ ထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ကာလအတော်ကြာ ခဲ့ရာမှ မြန်မာဘုရင်မင်းများက နောက်ပိုင်းကာလတွင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်လာပြီး နေပြည်တော်မှ ခန့်အပ်သော ဝန်မင်းများပင် လာရောက်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။
မိုးကောင်းမြို့ကို ရှေးယခင် ကမိန်းကောင်းဟုခေါ်သည်။
ရှမ်းဘာသာစကားဖြစ်ပြီးအိုးစည်ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။
ကာလကြာသောအခါ မိုင်းကောင်းမှမိုးကောင်းဟု ခေါ်တွင် လာခြင်းဖြစ်သည်။
မိုးကောင်းမြို့ကို (၄)ကြိမ် (၄)နေရာပြောင်း၍ တည် များအရသိရှိရသည် ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းမျ။
ပထမမိုးကောင်းတည်နေရာ မှာရှမ်းဘာသာစကားဖြင့်ပူကမ်းမြို့ဟုခေါ်သော ကာမိုင်းမြို့ဖြစ်သည်။
ဒုတိယမိုးကောင်း တည်နေရာမှာ ကာမိုင်းမြို့အနီး ဖက်လှော်နေရာဖြစ်သည်။
တတိယ မိုးကောင်းတည်နေရ ဝသည် မြို့ဟောင်းနေရာဖြစ်ပြီး စော်ဘွား ကံခွန်ကောင်းဆိုင်းက တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မြို့အမည်မှာ မိန်ကောင်းဆိုင်းဖြစ်၍ ကျောင်းကန်ပုထိုးများဖြင့် ထင်ရှားပြီး ဘာသာသာသနာ ရောင်ထွန်းပြောင်ခဲ့သည်။
မြို့ပန္နက်ကိုအရှေ့ -နောင်လမ်းအင်း၊ အနောက်နန့်ရင်းချောင်း၊ တောင်-နန့်ပုဏ္ဏားရေပေါက် ၊မြောက် -နန့်ကောင်း ချောင်း၊စော်ဘွားတောင်ကုန်း၊ မြို့နာမ်စေတီ၊ ညောင်ပင်ကျောင်းနေရာတို့၌တစ်ချိန်တည်း ပန္နက်ရိုက်ခဲ့သည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ်(၁၁၅၃)ခုနှစ်တွင် မြို့တည်ခဲ့သဖြင့်မြို့တည်နှစ်ကို အလွယ်တ ကူသိရှိနိုင်ရန် အိမ်အောက်မြစိမ်းမိုးကောင်းကိန်း ဟု ဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။
မိုးကောင်းမြို့အား စတုတ္ထအကြိမ်မြို့ တည်သောသက္ကရာဇ် (၁၁၅၃)ခုနှစ် သည်ရာဇဝင်များနှင့်လေ့လာတိုက်ဆိုင်ကြည့်သော် သက္ကရာဇ်(၁၁၄၃)ခုနှစ်၌ ဘကြီးတော်ဘုရားနန် တက်သည့်နှစ်ကိုတွေ့ရသောကြောင့် ဘကြီးတော်ဘုရား၏ နန်းစံနှစ်(၁၀)နှစ်မြောက်တွင် စတုတ္တအကြိမ် မြို့တည် ခဲ့သော ဤမိုးကောင်းမြို့ ကို တည်ထောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိမှတ်သားရသည်။
မိုးကောင်းစော်ဘွားကြီး စဝ်မမောင်ဆိုင်သည် ဥဒည်ဂီရီဥတ္တရတိုင်း၉၉လုံးမိုင်း ဟူ သောအဆိုနှင့်အညီ ထမုံပေါ်မိုင်း(၉၉)အုပ်စုနှင့် ကျေးရွာပေါင်း(၂၄၀)ကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
မိုးကောင်းမြို့ကိုစော်ဘွား(၂၉)ဆက်မြို့ ဝန်(၅၅) ဆက်နှင့်အမတ်ချုပ်(၃)ဆက်တို့ကအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
စော်ဘွားအုပ်ချုပ်မှုမရှိသည့်နောက်တွင် နေပြည်တော်မှခန့်အပ်သည့်မြို့ ဝန်များအနက် ဝန်းသိုစော်ဘွားဟောင်း မဟာရာဇာသိုဟုံမွှား ဦးရွှေသာသည် သက္ကရာဇ်(၁၂၄၆)တွင် မိုးကောင်းမြို့ဝန် ဖြစ်လာသည်။
သက္ကရာဇ် (၁၂၄၇)သီပေါမင်း နန်းကျပြီးနောက် မိုးကောင်းမြို့ ကို အမတ်ချုပ်ကြီး ဦးကုလားက ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။