kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကျွဲကောပင်သည် ပေ ၃၀၊ ၄၀ အထိမြင့်နိုင်သည်။
ကျွဲကောသီးသည် ခပ်လုံးလုံးဖြစ်၍ အချင်း ၆ လက်မမှ ၈ လက်မခန့်အထိ ရှိသည်။
အခွံသည် ထူသည်။
စိမ်းသည်။
မှည့်လျင် အဝါရောင်သန်းလာသည်။
အတွင်း၌ ရှောက်သီးမှာကဲ့သို့ အမြွာလိုက် အသားရှိသည်။
အသားသည် အရည်ရွမ်းသည်။
ကျွဲကောသီးကို အသားအရောင်ကိုလိုက်၍ အဖြူမျိုး၊ အနီးမျိုးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အရသာကိုလိုက်၍ အချည်မျိုး၊ အချိုမျိုးဟူ၍ လည်းကောင်း ခွဲခြားခေါ်ကြသည်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာနိုင်ငံဖက်သို့ စင်္ကာပူဖက်မှ ကျွဲကောသီး အမြောက်အမြားတင်သွင်း၍ ဟောင်ကောင်နှင့် အခြားနိုင်ငံအချို့မှလည်း အနည်းအကျဉ်းတင်သွင်းသေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌သီးသော ကျွဲကောသီးသည် အချို့ လုံး၍ အချို့ ထိပ်နှစ်ဖက်တွင် ပြားယောင်ယောင်ဖြစ်သည်။
အချို့သည် အညှာရှိသော ထိပ်ဖက်တွင် ချွန်သည်။
ထိပ်ချွန်သော အသီးမျိုးကို အချို့က ရှမ်းကျွဲကောဟုခေါ်ကြသည်။
စင်္ကာပူဘက်မှ တင်သွင်းသော ကျွဲကောသီးသည် အားလုံးလိုလို ထိပ်ချွန်ချည်းသာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံထွက် ကျွဲကောသီးများထက် အနံ့အရသာ ပိုမိုကောင်းမွန်၍ အမျှင်နည်းသည်ကို တွေ့ရသည်။
အနောက်နိုင်ငံများ၌ နံနက်စာတွင် ခံတွင်းလိုက်အသီးအဖြစ် စားသုံးလေ့ ရှိသော ဂရိတ်ဖရုခေါ်အသီးသည် ကျွဲကောသီးနှင့် မျိုးတူဖြစ်သည်။
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လည်း စစ်တြပ်ဒီကျူမန်နားပင် ဖြစ်သည်။
ထိုအသီးကို မြန်မာတို့က ကျွဲကောကလေးဟု ခေါ်ကြသည်။
ထိုကျွဲကောကလေးသည် လိမ္မော်သီးအရွယ် ၂ ဆ ခန့် ရှိသည်။
ကျွဲကောသီးလောက် အခွံမထူချေ။
ကျွဲကောသီးထက် အရည်ရွမ်းသည်။
ကျွဲကောသီးသည် တစ်လုံးချင်းသီး၍ ကျွဲကောကလေးမှာ စပျစ်သီးကဲ့သို့ အခိုင်လိုက် တွဲရရွဲသီးသည်။
ကျွဲကောကလေးပင် အမြင့် ၂၅ ပေမျှသာ ရှိ၍ အပင်သက် ၆ နှစ်တွင် အသီးစ၍ သီးတတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ၂၊ အပိုင်းခ၊ နှာ-၂၃၀ ကိုးကား ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ။
thumb|ဒဂုန် ဦးစန်းငွေ ဒဂုန်ဦးစန်းငွေ (၁၉၁၀) ၁။
အမည်ရင်း - ဦးစန်းငွေ ၂။
မိဘအမည် -တောင်သူ ဦးအောင်ဇေယျ + ဒေါ်သဲအူ ၃။
မွေးသက္ကရာဇ် - ၁၉၊ ၇၊ ၁၉၁၀ ၄။
မွေးဖွားရာဒေသ - ကျောက်ပန်းတောင်မြို့နယ်၊ တည်ပင်ရွယ် ၅။
ကလောင်အမည်ခွဲများ - ဒဂုန်မောင်စံသူ၊ ဘားမားစန်းစန်း၊ သီရိပစ္စယာ စောဥမ္မာ၊ ပေါက္ကံမောင်တင်၊ ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် ဒဂုန် ဦးစန်းငွေကို ကျောက်ပန်းတောင်း မြို့နယ်၊ တည်ပင်တဲရွာ၌ အဖ တောင်သူ ဦးအောင်ဇေယျ၊ အမိ ဒေါ်သည်းအူတို့မှ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
မွေးချင်း ကိုးယောက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ငယ်မည်မှာ မောင်စံတင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က တည်ပင်ရွာ ဦးကေသရ (နောင်) တွင် လောကဓာတ်ကျောင်း၌ ပညာသင်သည်။
လေးတန်း အထိသာ သင်ရသည်။
လေးတန်း စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ကျောင်းဆရာ ဖြစ်လို၍ ညောင်ဦးသို့ အထက်တန်းပညာ ဆက်သင်ရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၂ နှစ်သားတွင် ညောင်ဦး မဟာဝိသုတ ရာမတိုက်သစ်၌ လောကုတ္တရာ စာပေကို ဆက်လက် သင်ကြားသည်။
ကိုရင်ဝတ်ပြီး အသက် ၂ဝ တွင် ရဟန်း တက်ခဲ့သည်။
ဘွဲ့အမည်မှာ ဦးဇာနေယျ ဖြစ်ပြီး ရဟန်းဘဝတွင် စာချပုဂ္ဂိုလ် (ဂန္ဒဝါဓကု) ဖြစ်သည်။
၂၃ နှစ်သားတွင် မန္တလေး လယ်တီ ဦးကောဝိဒ (ပုပ္ပါး ဦးကျော်ရင်) ထံ ရောက်သည်။
မန္တလေး၌ နှစ်နှစ် ပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူး၏။
၁၉၃၅-ခုနှစ် အသက် ၂၅ နှစ်တွင် လူဝတ်လဲသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှ စ၍ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် "ပေါက္ကံမောင်တင်" အမည်ဖြင့် ကဗျာများ စရေးသည်။
ထိုနှစ်မှာပင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၊ ယုဝတီ စက္ခုအခန်း၌ သီရိပစ္စယာ စောဥမ္မာ ကလောင် အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။
ဒဂုန်မောင်စံသူ ကလောင် အမည်ပွားကိုလည်း ယူခဲ့၏။
ဘားမားဂျာနယ်တွင် ဘားမားစန်းစန်း ကလောင် အမည်ဖြင့် ရေးခဲ့၏။
ဒဂုန်ဦးစန်းငွေ အမည်ဖြင့် ပျို့အဘိဓာန် (၁၉၃၇) စာအုပ်ကို ပထမဆုံး လုံးချင်းအဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၃၅-ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ရွှေဗမာမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သည်အထိ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၄၇-ခုနှစ်၊ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်နှင့် အေဝမ်းရုံစုံ အယ်ဒီတာချုပ်၊ ၁၉၅၄-၅၅ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်အောင်လံ အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စ၍ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင် စာပေ အတိုင်အပင်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ မြန်မာစာပေ ကော်မရှင် (မြန်မာစာအဖွဲ့) အဖွဲ့ဝင်နှင့် ကျောင်းသုံးစာအုပ် ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်၊ စာပေလုပ်သား စည်းရုံးရေး ကော်မတီဝင် တာဝန်များကို ယူခဲ့သည်။
၁၉၈၅-ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် အတိုင်ပင်ခံစာတည်း၊ ရတနာမွန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စာတည်းချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ထမ်းဆောင်သည်။
ဆရာကြီးသည် ပေါက္ကံမောင်တင်၊ သီရိပစ္စယာစောဥမ္မာ၊ မောင်စံတူ၊ ဘားမားစန်းစန်း၊ ဒဂုန်ဦးစန်းငွေ စသည့် ကလောင်အမည်များဖြင့် စာများ ရေးသားခဲ့သည်။
ယုဝတီမျက်မှန် (ခေါ်) ပျို့အဘိဓာန်၊ ကာမမှု၊ အေဝမ်းသီချင်းညွန့်ပေါင်းချုပ်၊ တောင်နန်းဘွား၊ မြန်မာမှုအထွေထွေ၊ သဒ္ဒါမျက်လုံး ရေးဖတ်ထုံး၊ ကဗျာက ပေးသော ဗဟုသုတများ၊ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ၊ အလယ်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ၊ တဆယ့်နှစ်လမိုး၊ ဒို့စကား ဒို့စာ ဒို့သဒ္ဒါ၊ အခြေခံ မြန်မာသဒ္ဒါ၊ သဒ္ဒါကို လေ့လာခြင်း၊ သဒ္ဒါအမြင် စာအမြင်၊ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဖြေကြားခဲ့သော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများ ပေါင်းချုပ်(ပ-တွဲ)၊ (ဒု-တွဲ)၊ (တ-တွဲ)၊ (စ-တွဲ)၊ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင်ဖြေကြားခဲ့သော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများပေါင်းချုပ်၊ ပြည့်လက်ရုံး၊ ဗုဒ္ဓနိကယ်ငါးရပ်၊ ဗုဒ္ဓအမွေအနှစ်၏အရသာ၊ စာဗူးတောင်း၊ မြန်မာစာပေ ဝိသေသလက္ခဏာများ၊ ဗုဒ္ဓ၏ဝိနည်းဝတ္ထုတော်ကြီး၊ နိဗ္ဗာန်စခန်း လက်တကမ်း ဇာတ်နိပါတ်ဝတ္ထု(ပထမတွဲ)၊ နိဗ္ဗာန်စခန်းလက်တကမ်း ဇာတ်နိပါတ်ဝတ္ထု(ဒုတိယတွဲ)၊ ယထာဘူတ၊ အသုံးချမြန်မာသဒ္ဒါ၊ ဒေဝဒတ်၊ အဇာတသတ်၊ သောတာပန်၊ ပုဂံပြည်ရောက် အရှင်အရဟံ မဟာဗောဓိသမိုင်း၊ လက်ဝဲရံ လက်ယာရံ၊ ဘလာတိယပျို့အဖွင်၊ သောတာပန်နှင့် ယထာဘူတ၊ စာဏကျနီတိနှင့် သိင်္ဂါလော ဝါဒသုတ္တန်၊ ဝိဓူရဇာတ်တော်ကြီး ခက်ဆစ်နှင့်အဖြေစုံ စာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည်။
ဆရာကြီးသည် မြန်မာစာအဖွဲ့၏တာဝန်များကို ကွယ်လွန်ချိန် ၁၉၉၁-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ ယုဝတီမျက်မှန် (ခေါ်) ပျို့အဘိဓာန် ၁၉၃၇ ကာမမှု ၁၉၄၇ အေဝမ်းသီချင်း ညွန့်ပေါင်းချုပ် ၁၉၅၈ တောင်နန်းဘွား ၁၉၆၆ မြန်မာမှု အထွေထွေ ၁၉၆၇ သဒ္ဒါမျက်လုံး ရေးဖတ်ထုံး ၁၉၆၇ ကဗျာက ပေးသော ဗဟုသုတများ ၁၉၆၈ အထက်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ ၁၉၇၂ အလယ်တန်း မြန်မာသဒ္ဒါ ၁၉၇၂ တဆယ့်နှစ်လမိုး ၁၉၇၂ ဒို့စကား ဒို့စာ ဒို့သဒ္ဒါ ၁၉၇၂ အခြေခံ မြန်မာသဒ္ဒါ ၁၉၇၂ သဒ္ဒါကို လေ့လာခြင်း ၁၉၇၃ သဒ္ဒါအမြင် စာအမြင် ၁၉၇၄ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဖြေကြားခဲ့သော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများ ပေါင်းချုပ် (ပ-တွဲ) ၁၉၇၃ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဖြေကြားခဲ့သော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများ ပေါင်းချုပ် (ဒု-တွဲ) ၁၉၇၄ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဖြေကြားခဲ့သော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများ ပေါင်းချုပ် (တ-တွဲ) ၁၉၇၅ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဖြေကြားခဲ့သော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများ ပေါင်းချုပ် (စ-တွဲ) ၁၉၇၅ ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဖြေကြားခဲ့သော မေးခွန်းနှင့် ပြဿနာများ ပေါင်းချုပ် ၁၉၇၈ ပြည့်လက်ရုံး ၁၉၇၄ ဗုဒ္ဓနိကယ် ငါးရပ် ၁၉၇၅ ဗုဒ္ဓ အမွေအနှစ်၏ အရသာ ၁၉၇၅ စာဗူးတောင်း ၁၉၇၅ မြန်မာစာပေ ဝိသေသ လက္ခဏာများ ၁၉၇၆ ဗုဒ္ဓ၏ ဝိနည်း ဝတ္ထုတော်ကြီး ၁၉၇၆ နိဗ္ဗာန်စခန်း လက်တကမ်း ဇာတ်နိပါတ်ဝတ္ထု (ပထမတွဲ) ၁၉၇၆ နိဗ္ဗာန်စခန်း လက်တကမ်း ဇာတ်နိပါတ်ဝတ္ထု (ဒုတိယတွဲ) ၁၉၇၇ ယထာဘူတ ၁၉၇၇ အသုံးချ မြန်မာသဒ္ဒါ ၁၉၇၉ ဒေဝဒတ်၊ အဇာတသတ် ၁၉၇၉ သောတာပန် ၁၉၈၀ ပုဂံပြည်ရောက် အရှင်အရဟံ မဟာဗောဓိသမိုင်း ၁၉၈၀ လက်ဝဲရံ လက်ယာရံ ၁၉၈၁ ဘလာတိယပျို့အဖွင့် ၁၉၈၅ သောတာပန်နှင့် ယထာဘူတ ၁၉၈၅ စာဏကျနီတိနှင့် သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ္တန် ၁၉၈၉ ဝိဓူရဇာတ်တော်ကြီး ခက်ဆစ်နှင့် အဖြေစုံ ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့ စုဆောင်း ပြုစုပြီး ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်မှ ၂၀၀၈ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (စတုတ္ထတွဲ)' ကိုးကား ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
thumb|မြို့သာမရာထို မြို့သာမရာထို (၁၉၄၉) ၁။
အမည်ရင်း - ဒေါ်နုနုရီ ၂။
မိဘအမည် - ဦးတင်ဦး + ဒေါ်ခင်မြ ၃။
မွေးသက္ကရာဇ် - ၂၄၊ ၁၂၊ ၁၉၄၉ ၄။
မွေးဖွားရာဒေသ - ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ မြို့သာအရှေ့ရွာ ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် အမည်ရင်းမှာ ဒေါ်နုနုရီ ဖြစ်သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ် မြို့သာအရှေ့ရွာတွင် ဖွားမြင်သည်။
အဖ ဦးတင်ဦး၊ အမိ ဒေါ်ခင်မြတို့၏ သားသမီး လေးဦးအနက် ဆရာမ မြို့သာမရာထိုသည် အကြီးဆုံးသမီး ဖြစ်သည်။
အိမ်ထောင်သည် ဘဝကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
မိသားစု စားဝတ်နေရေး အတွက် တဖက်တလမ်းမှ ဈေးရောင်းရင်း ဈေးသည်ဘဝဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
စာဖတ်ခြင်းကို အထူးမြတ်နိုးသည်။
မိမိ ဇာတိချက်ကြွေ 'မြို့သာ' ကို အစွဲပြုလျက် 'မြို့သာမရာထို' ဟူသော ကလောင်အမည်ကို ခံယူခဲ့သည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလထုတ် 'စံပယ်ဖြူ' မဂ္ဂဇင်းတွင် 'ဟုတ်တယ်နော်ကိုကို' ဝတ္ထုတိုဖြင့် စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
'တောရတားနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ' စာအုပ်သည် 'မြို့သာမရာထို' ၏ ပထမဦးဆုံး ထုတ်ဝေသည့် ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် စာအုပ် ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွက် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သည့် 'အမျိုးသားစာပေဆု' ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဆုရ စာအုပ်လည်း ဖြစ်သည်။
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးအောင်ထွန်း (ဒေါ်လာရေချမ်း)၊ သားသမီး လေးဦးတို့နှင့် အတူ နေထိုင်လျက် ရှိပြီး ဈေးသည်ဘဝဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကာ ဝတ္ထုတိုများနှင့် ဓနမဂ္ဂဇင်းတွင် စီးပွားရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက် ရှိသည်။
ယခုအခါ ကျန်းမာရေးအရ 'ပြင်ဦးလွင်မြို့' တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ဆက်သွယ်ရန် လိပ်စာမှာ ဒေါ်နုနုရီ (ဆရာမမြို့သာမရာထို)၊ မြို့သာ-ထန်းလျက်နှင့် ကုန်မျိုးစုံရောင်းဝယ်ရေး၊ ဈေးကြီးမြောက်ဘက်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့ ဖြစ်သည်။
ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးသော စာအုပ် ၁။
တောရထားနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ ၂၀၀၁ ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့ စုဆောင်း ပြုစုပြီး ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်မှ ၂၀၀၆ နိုဝင်ဘာမှာ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (ဒုတိယတွဲ) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ဆရာကြီးဂုဏ်ထူးဦးသိန်းနိုင်သည် မြန်မာလူမျိုး မြန်မာစာသင်ဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် အဖ မြန်မာ တိုင်းရင်း သမားတော်ကြီး ဦးဓန၊ အမိ မူလတန်း ကျောင်းအုပ် ဆရာမကြီး ဒေါ်အေးစိန်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ဆင်ကျွန်းကျေးရွာတွင် မွေးဖွားသည်။
မုံရွာခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ထန်းပုရွာနှင့် ဘုတလင်မြို့နယ်၊ စည်ပါရွာတို့တွင် ကြီးပြင်းသည်။
မုံရွာမြို့၊ အမှတ် (၂) အထကမှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို တနိုင်ငံလုံး၌ တဦးတည်းသော မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူးရှင် အဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း၊ ကျောင်းသားဘဝ စာပေပြိုင်ပွဲများ၌ ပထမဆုပေါင်း ၂ဝ ကျော် ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ စာဆိုတော်နေ့ ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသိန်းဖေမြင့်၏ "စာဆိုမောင်ဆု" ငွေဒိုင်းကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
အသက် ၁၇ နှစ်သားမှ စ၍ စာနယ်ဇင်းများတွင် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး၊ ကဗျာများကို ရေးသားခဲ့သည်။
မန္တလေး တက္ကသိုလ် ကလောင်ရှင် အသင်း၏ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် တကြိမ်၊ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် နှစ်ကြိမ် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မန္တလေး တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝ စာပေပြိုင်ပွဲများ၌ ပထမဆု ၁၁ ဆု ရရှိခဲ့ဖူးသည်။
အတန်းအသီးသီး၌ မြန်မာစာဂုဏ်ထူး ရရှိခဲ့သည်။
အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း၏ အမှုဆောင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်များကို အဆင့်ဆင့် ယူခဲ့ရသည်။
နိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံး စာပေဆု ဖြစ်သော အနုပညာ စာပေ တတိယဆုကို "မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်သမိုင်း" ဖြင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း၊ အမျိုးသား စာပေဆုကို "မြန်မာ့ရုပ်စုံသဘင်" ဖြင့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း၊ ရရှိခဲ့သည်။
မြန်မာစာပေ သင်ကြားသော နိုင်ငံခြား တက္ကသိုလ် အချို့၌ ပြဋ္ဌာန်းသော "မြန်မာစာဋီကာ" ကျမ်းကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်၌ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
"မြန်မာစာပေတွင် ဆရာတော် အရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ အခန်းကဏ္ဍ"၊ "မြန်မာ့ တောင်သူလယ်သမား ဝတ္ထုတွေထဲက ဇာတ်ကောင်များ"၊ "ယနေ့ မြန်မာ စကားပြေ အရေးအသား"၊ ဆရာကြီး မြမျိုးလွင်၏ ဝတ္ထုများ လေ့လာချက် စာတမ်း ဟူသော စာတမ်းများကို ၁၉၆၅၊ ၁၉၆၆၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်များတွင် မန္တလေးမြို့၊ အနောက်ကျုံးလမ်း၊ ဓမ္မဗိမာန်၌ ကျင်းပသော အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေး ဆရာများ အသင်း စာဆိုတော်နေ့ စာတမ်းဖတ်ပွဲများတွင် တင်သွင်း ဖတ်ကြားခဲ့သည်။
"မြန်မာ့ရုပ်သေး ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်" စာတမ်းကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်၌ ဖတ်ကြား တင်သွင်းခဲ့သည်။
မန္တလေး သက်ကြီး တက္ကသိုလ်၊ မုံရွာ တက္ကသိုလ်တို့၌ မြန်မာစာ ကထိကနှင့် ဌာနမှူး၊ မန္တလေး ဆေးတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေး စိုက်ပျိုးရေး တက္ကသိုလ်တို့၌ မြန်မာစာ ဆရာ အဖြစ် နှစ်ပရိဈေဒ ကြာမြင့်စွာ ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်မှ စ၍ မန္တလေး၌ "စေတနာ မြန်မာစာနည်းပြ" ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေး-ရန်ကုန်ကို လေယာဉ်ဖြင့် စုန်ဆန် ပို့ချနေခဲ့သည်။
ရရှိခဲ့သောဆုများ မြန်မာစာ ထူးချွန်ဆု ရွှေတံဆိပ်ကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မုံရွာခရိုင် ပညာဝန် ဆရာကြီး ဦးသာဒင်က လည်းကောင်း၊ မြန်မာစာ သင်ကြားမှု ထူးချွန်ဆု ရွှေတံဆိပ်ကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး၊ ရတနာပုံကျောင်း၊ ကျောင်းအုပ် ဆရာကြီး ဦးမြက လည်းကောင်း၊ မြန်မာစာ ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်မှု ထူးချွန်ဆုတံဆိပ်ကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ဒုတိယ ပါမောက္ခချုပ်နှင့် မြန်မာစာ ပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဦးဘိုးသင်းက လည်းကောင်း၊ "မြန်မာစာ သူရဲကောင်း ရွှေတံဆိပ်" ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား သံအမတ်ကြီး ဆရာကြီး ဦးမောင်မောင်စိုးတင့်က လည်းကောင်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
မြန်မာစာ ထူးချွန်ဆု ရွှေတံဆိပ်ကို မြန်မာစာ ပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဦးချမ်းမြက လည်းကောင်း၊ ပါဠိ ပါမောက္ခ ဆရာမကြီး MA ဒေါ်အုန်းက လည်းကောင်း ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ရေးသား ပြုစုခဲ့ပြီးသော စာအုပ်များ ၁။
မြန်မာစာ အဖြေကျော် (ဆရာတင်မိုးနှင့်) ၁၉၅၈ ၂။
ဘဝကြေးမုံ စာကြေးမုံ (စာဆိုတို့၏ ဘဝနှင့်စာပေ) ၁၉၅၉ ၃။
ဂုဏ်ထူး စာစီစာကုံးများ ၁၉၆၂ ၄။
ညောင်းရွက်ကယ်တည့် ကလေဟန် (လုံးချင်းဝတ္ထု) (ဆရာမင်းဏီနှင့်) ၁၉၆၃ ၅။
တော်ဝင်စာမွန် (ဦးသန်းထွန်းနှင့်) (The Royal Essays) ၁၉၆၄ ၆။
စာယဉ်စာစီစာကုံးများ ၁၉၆၄ ၇။
လမ်းသစ်စာစီစာကုံးများ ၁၉၆၄ ၈။
လူရည်ချွန် စာစီစာကုံးများနှင့် နှစ်စဉ်ထုတ် အဋ္ဌမတန်း၊ နဝမတန်း၊ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း၊ သင်ရိုးကုန် စာအုပ်များ၊ အထူးထုတ်များ ၁၉၆၄ ၉။
မြန်မာစာပေ အထွေထွေ ၁၉၆၅ ၁၀။
ဂုဏ်ထူးသတ်ပုံကျမ်း ၁၉၆၆ ၁၁။
ကဗျာပန်းမြိုင် ၁၉၆၆ ၁၂။
ဆရာလွတ် မြန်မာစာစီစာကုံး ၁၉၆၇ ၁၃။
မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်သမိုင်း (၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ အနုပညာစာပေ တတိယဆု) ၁၉၆၈ ၁၄။
မြန်မာ့ရုပ်စုံသဘင် (အမျိုးသား စာပေဒုတိယဆု) ၁၉၆၈ ၁၅။
ဆရာလွတ် မြန်မာစာစီစာကုံး ၁၉၆၈ ၁၆။
မြန်မာစာဋီကာ ၁၉၆၈ ၁၇။
မြန်မာ စာစီစာကုံးများ ၁၉၉၂ ၁၈။
ပန်းစံပယ် စာစီစာကုံးများ ၂၀၀၂ ၁၉။
ရွှေဒေါင်းတောင် စာစီစာကုံးများ ၂၀၀၃ ၂၀။
ရွှေပြည်တန် စာစီစာကုံးများ ၂၀၀၃ ၂၁။
ဂုဏ်ထူးမော်ကွန်း၊ ရွှေရတု စာစီစာကုံးများ ၂၀၀၆ ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့ စုဆောင်း ပြုစုပြီး ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်မှ ၂၀၀၈ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (စတုတ္ထတွဲ)' ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၃၆ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ကိုလေး အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်) - ကဗျာဆရာ ကိုလေး၊ ဦး (ဇေယျာမောင်) - စာရေးဆရာ ကိုလေး (ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်) - ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်ဟောင်း ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်) - ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး။
မောင်သာနိုး (၁၆ မေ ၁၉၃၂ - ၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၂) သည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် စာရေးဆရာကြီးတစ်ဦးအဖြစ် မှတ်ယူခြင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။
ထင်ရူးပင်ရိပ် စာအုပ်ဖြင့် မော်ဒန်စာပေကို မြန်မာစာပေလောကတွင် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူအဖြစ်ပါ ထင်ရှားသည်။
မောင်သိင်္ဂါဆိုသည့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာများရေးသားခြင်း၊ မောင်သာနိုးကလောင်ဖြင့် မြန်မာစာအရေးအသား၊ ကဗျာသဘောတရားနှင့် ကဗျာဝေဖန်ရေး၊ ဘာသာဗေဒ အပါအဝင် ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
၎င်းရေးသားသည့် “ကာလီနတ်သမီးသို့ တမ်းချင်း” ဆိုသည့် ကဗျာသည်လည်း ထိုခေတ်ထိုအခါက လက်ဝဲဝါဒီများအကြား အတော်လေး ဂယက်ရိုက်ထင်ရှားခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။
၎င်းသည် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၂ ရက် ညနေ ၆ နာရီခွဲက ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် မောင်သာနိုးကို အဖ ဦးခင်မောင်ကလေး၊ အမိဒေါ်စံမြင့်တို့က ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းအစိုးရအထက်တန်းကျောင်းနှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်စာ၊ မြန်မာ၊ ပါဠိ၊ ခေတ်သစ်သမိုင်းတို့နှင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာစာနှင့် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝကပင် စတင်၍ စာပေများ ရေးသားခဲ့သည်။
မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင်ရှိစဉ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရာ၌ အင်္ဂလိပ်စာအယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ခဲ့သည်။
မန္တလေး လူထု၊ မန်းဇာတ်သတင်းစာများတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း အမှုဆောင်အဖြစ်လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်ကစ၍ ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းလာကာ မဂ္ဂဇင်းများတွင် စာပေများ ရေးသားခြင်းနှင့် စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်က အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ အိုင်အိုဝါပြည်နယ်တွင် ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စာပေ အစီအစဉ်ကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေ တသက်တာဆုချီးမြှင့်ခံခဲ့သည်။
ရေးသား ပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ ထင်းရှုးပင်ရိပ် (၁၉၆၈၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၆) တော်မှော်ရုံလမ်း (၁၉၆၈၊ ၁၉၉၈၊ ၂၀၀၆) ဗမာစာ ဗမာစကား (၁၉၇၂) အာရှတိုက်၏ အလင်းရောင် (၁၉၉၂၊ ၁၉၉၇၊ ၂၀၀၀) ESSAYS & LETTERS (၁၉၉၂) မဟာကဗျာ ဂန္ထဝင် နိုင်ငံခြား ကဗျာရှည် လေးပုဒ် (၁၉၉၂) အိုမာခိုက်ယမ်ရဲ့ ရှုဘိုက်ယတ် (၁၉၉၄)) နိုင်ငံရပ်ခြားကဗျာ ခံစားမှုစာစု (၁၉၉၄) နိရောဓသစ္စာ (၁၉၉၆) ခိုးစားတဲ့ သစ်သီး (၁၉၉၆) MIDDLE SCHOOL ENGLISH ESSAYS (၁၉၉၆) ရေနီမြောင်းတေးသံ ကဗျာများ (၁၉၉၉) ဘာသာပြန် လက်တွေ့ (၂၀၀၀) ဆွတ်ပျံ့ဖွယ်အောင် (၂၀၀၁) ENGLISH GRAMMAR (အင်္ဂလိပ်သဒ္ဒါ နိဒါန်း) (၂၀၀၁) လူထုကဗျာ (၂၀၀၂) ဘာသာပြန် လက်တွေ့ (၂) (၂၀၀၂) ကဗျာခရီးသည် (၂၀၀၃) နိုင်ငံရပ်ခြား ကဗျာ ခံစားမှုစာစု (၂၀၀၃) ဟိုက္ကူကဗျာ ခရီးသည် (၂၀၀၃) ENGLISH THE EASY WAY (၂၀၀၃) ENGLISH GRAMMAM FOR ALL (၂၀၀၇) ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့ စုဆောင်း ပြုစုပြီး ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်မှ ၂၀၀၈ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (စတုတ္ထတွဲ)' ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၃၄ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ။
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် မန္တလေးမြို့ ဇာတိဖြစ်၍ ၁၂၆၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် (၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ဝ ရက်) စနေနေ့တွင် ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်။
ဖခင်မှာ ရဲအင်စပိတ်တော် ဦးမောင်မောင်ကျော် ခေါ် ဦးမြတ်ကျော် ဖြစ်၍၊ မိခင်မှာ (ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်း၏သမီးလတ်) ဒေါ်ခင်ခင်လတ် ဖြစ်သည်။
အဘိုးဖြစ်သူ ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်းက မြေးဖြစ်သူကို ချစ်မြတ်နိုးသည့် အတွက် မိမိ အဘွားဖြစ်သူ၏ အမည်ကို ယူကာ 'ခင်လေးခင်' ဟု အမည် ပေးခဲ့သော်လည်း၊ ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အဘိုး၏ အဘွား အမည်ကို မိမိအမည် အဖြစ် သုံးလျှင် ရိုင်းရာကျသည်ဟု ယူဆကာ 'ခင်ခင်လေး' ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်း ၂ဝ တိုင်တိုင် ကလောင်ကိုင်၍ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးနှင့် အဆက်မပြတ် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတိုများရေးသားခဲ့ရာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးမှ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသည့်အနဖြေင့် ခင်ခင်လေး၏ရှေ့တွင် ‘ဒဂုန်’ ဟူ သောဘွဲ့ကို အမြဲထည့်သွင်း ဖော်ပြသည်ကို အကြောင်း ပြုပြီး ယနေ့တိုင်အောင် ‘ဒဂုန်ခင်ခင်လေး’ ဟု ဒဂုန်နှင့်တွဲ၍ ကျော်စောထင်ရှား လူသိများလျက် ရှိနေပေသည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ဖခင်ဘက်မှအဘိုးမှာ ရတနာပုံမြိုတည်၊ နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ သီပေါ မင်းလက်ထက်တိုင် မြို့သူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျောက်ပန်းတောင်းနယ်တစ်ဝိုက် မြို့အုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ သော ကေအက်စ်အမ်ခေါ် ရွှေစလွယ်ရမြို့အုပ်မင်း ဦးဘိုးဆွဖြေစ်သည်။
မြို့အုပ်ကတော်မှာ သီပေါဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး စုဖုရားလတ်၏ ရံရွေတော် မမသက်ဆိုသူဖြစ်သည်။
ဦးဘိုးဆွေနှင့် မမသက်တို့တွင် … ဦးမောင်မောင်ဝင်း ဦးမောင်မောင်ပု ဦးမောင်မောင်ကျော် (ဦးမြတ်ကျော်) နှင့် ဒေါ်ခင်ဆင် ဟူ၍ သားသမီးလေးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဦးမောင်မောင်ကျော်မှာ မိဘများပေးထားသည့်အမည်ကို မနှစ်သက်သော ကြောင့် ဦးမြတ်ကျော်ဟု တွင်စေသည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ မိခင်ဘက်မှ ဘေးမှာ ပိဋကတ်တော်သမိုင်းအပါအဝင် ကျမ်း (၃၃) စောင်ပြုစုသွားသည့် မင်းတုန်းမင်း၏ ပိဋကတ်တော်အုပ် အရှင် နန်းမတော်ဝန် မိုင်းခိုင်းစားမင်းကြီး ‘မဟာသီရိဇေယျသူ’ ဘွဲခံ ဦးယမ်ဖြစ်သည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ အဘိုးမှာ ကဗျာ၊ လင်္ကာအမျိုးမျိုး၊ မဟာဂီတဝင် သီချင်းကြီးသီချင်း ခန့်များ နှင့် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများအပါအဝင် စာမျိုးစုံ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော ဝန်ထောက် ဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီး ‘မင်းထင်မဟာစည်သူ’ဘွဲ့ခံ ဦးလတ်ဖြစ်သည်။
ဝက်မစွက်မင်းကြီးဦးလတ်နှင့် ဝန်ကတော် မိုင်းခိုင်းမြို့စား ပိဋကတ်တော်အုပ်မင်း ဦးယမ်၏သမီးအလတ် အရှင်နန်းမတော် မိဘုရားခေါင်ကြီး စုဘုရား လတ်၏ မှန်နန်းအပျိုတော်ကြီး သုနိမ္မာတို့ လက်ဆက်၍ – ဝက်မစွက် ခင်မောင်ကြီး ဝက်မစွက် ခင်ခင်ကြီး ဝက်မစွက် ခင်ခင်လတ် ဝက်မစွက် ခင်ခင်လေး ဝက်မစွက် ခင်ခင်ထွေး ဟူ၍ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ဝက်မစွက်ခင်ခင်လတ်မှာ မြို့အုပ်မင်းဦးဘိုးဆွေနှင့် ဒေါ်မမသက်တို့၏ တတိယ မြောက်သား မြို့အုပ်ကလေး ဦးမြတ်ကျော်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဦးမြတ်ကျော်သည် ခင်ခင်လတ်နှင့် လက်ထပ်ပြီး မြို့အုပ်အဖြစ်မှ ရာဇဝတ်ဘက်သို့ပြောင်းကာ အမှုလိုက်အင်စပက်တော် အဖြစ်နှင့် မိတ္ထီလာမြို့တွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း သမီးခင်ခင်လေး (နောင်ဒဂုန်ခင်ခင်လေး) နှင့် သား မောင်မောင်လေး (အေဝမ်း တူရိယာအဖွဲ့တွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူ မာလမောင်မောင်) တို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဝက်မစွက်ဝန်ထောက်မင်းမှာ စာပေပရိယတ္တိ ဗဟုသုတဟင်းအိုးကြီးသဖွယ် သုတေသီအပေါင်းတို့၏ မှီခိုအားထားရာ ပညာရှင်ကြီးတစ် ဆူဖြစ်၍ ဗဟုသုတအစုံကို ဒေါ်ခင်ခင်လေးသည် အဘိုးကို ဝေယျာဝစ္စပြုစုရင်း ဆည်းပူးမှတ်သားလာခဲ့ရသည်။
ဖခင်နှင့်အတူ မကြာခဏ နယ်လှည့်ထွက်ရာတွင် ယောက်ျားလေးလိုမြင်းစီး၍ တောထွက်လည်ပတ်ခဲ့သော အလေ့အထများလည်း ရရှိခဲ့ သည်။
အဘိုးဝက်မစွက်၏အိမ်တွင် မောင်နှမမိသားစုများ နေထိုင်ကြရသည်။
အဘိုးဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီးက မြေးဖြစ်သူအား ရတနာသုံးပါးနှင့် စပ်ဆိုင်သော ပရိတ်တရားတော်များ၊ သဂြိုဟ်ကျမ်း၊ သဒ္ဒါကျမ်း၊ နိပါတ်တော်၊ ဇာတ်တော်ဝတ္ဂ္တုများ၊ ဗုဒ္ဓဝင်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင်၊ ပျို့လင်္ကာများ သင်ကြားပေးလေသည်။
အင်္ဂလိပ်စာသင်ဆရာကို အိမ်ခေါ်၍ သင်ယူစေခဲ့လေသည်။
တစ်ဖက်ကလည်း အားလပ်ချိန်တွင် ပြင်ပစာ အုပ်စာ ပေများကို ဖတ်ရှုလေ့လာစေခဲ့သည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ၁ဝ နှစ်သမီးအရွယ်၌ ကျောင်းစာအပြင် ၁၉၁၄ ခုထုတ် ပညာအလင်းမဂ္ဂဇင်းများကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်။
ပညာရေး ဖခင်မှာ အစိုးရအမှုထမ်းဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ကျောက်ပန်းတောင်း၊မကွေး၊ ရွှေဘို၊ မြင်းခြံ၊ မိုးကုတ်မြို့များတွင် ကျောင်းနေခဲ့သည်။
ကျောက်ပန်းတောင်းရှိ မြန်မာစာ ၇ တန်းကျောင်းတွင်နေစဉ် တတိယတန်း၌ စကောလားရှစ်နှင့်အောင်ပြီး လေးတန်းရောက်သော် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကျောင်း တက်ရောက်သင်ကြားရသည်။
ထိုအချိန်တွင် ခင်ခင်လေးမှာ အသက် ၉ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ မန္တလေးရှိ အဘိုးအဘွားတို့ထံမှ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုချိန်တန်ပြီဖြစ်၍ အကြောင်းကြား သောကြောင့် ခွင့်ရက်ရှည်ယူကာ မန္တလေးသို့သွားရသည်။
ထမင်းခွံ့၊ ထမင်းခံများ၊ပုပ္ပါးတော်များနှင့် နားထွင်း မင်္ဂလာကို ခမ်းခမ်းနားနား ကျင်းပခဲ့သည်။
နားထွင်းပေးသူမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ သမီးတော် ချွန်းတောင်မြို့စားထိပ်ခေါင်တင်ဖြစ်သည်။
မန္တလေးသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလယ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
မိခင်က သမီးမိန်းကလေးသည် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကျောင်းမနေထိုက်ဟု အယူရှိခဲ့သည်။
သို့ဖြင့် စာရေးစာဖတ်တတ်လျှင် တော်သင့်ပြီဟု မိခင်၏ဆန္ဒအရ ကျောင်း ထွက်လိုက်ရသည်။
ဖခင်၏ အေးမြသည့်အရိပ်အာဝါသကွယ်ပျောက်ခဲ့သော် အဘိုးဝက်မစွက်မင်းကြီး၏ အရိပ်အာဝါသအောက်သို့ ခိုဝင် ခဲ့ရ၏။
အိမ်ဦးနတ်ဖြစ်သည့် ဖခင်၏အာဝါသမှ ကင်းခဲ့ရသည့် မိခင်နှင့်သားသမီးများ၏ စိတ်အားငယ်မှုမှာ လျော့နည်းမသွားခဲ့ပေ။
စာပေလောကသို့ ၁၂ နှစ်သမီးအရွယ်မှာ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် စာပေလောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့စဉ်အခါက အမျိုးသမီးများအဖို့ ဝတ္ထု ဆောင်းပါးရေးသားသည်ကိုမဆိုထားဘိ ဝတ္တုဖတ်သည်ကိုပင် ကဲ့ရဲ့တတ်ကြသောအခါ ဖြစ်သည်။
ထိုခေတ်ထိုအခါ၏ အယူအဆနှင့် ဝါဒကို ရဲရင့်စွာရင်ဆိုင်တွန်းလှန်ပြီးလျှင် စာပေလောကသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ပေသည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မြန်မာစာပေလောက၌ ပထမဦး ဆုံးသော အမျိုးသမီးကာလပေါ် မြန်မာဝတ္ထုရေးဆရာမဖြစ်သည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် 'နွဲ့နွဲ့' ဟူသော ဝတ္ထုတိုကလေးကို စတင် ရေးသား ပေးပို့ရာ သူရိယ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်ထုတ် သူရိယ မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခံရသည်။
သူရိယမဂ္ဂဇင်းတိုက်မှ ဆုငွေနှင့် မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ကို စာတိုက်မှ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးထံ ပို့လိုက်သည်။
စာတစ်စောင်လည်း ပူးတွဲ ပါရှိသည်။
ယင်းစာတွင် အမျိုးသမီးစာရေးသူ အဖြစ်ပထမဆုံးမြန်မာကာလပေါ်ဝတ္ထုရေးသူဟု ချီးကျူးဖော်ပြထားပေသည်။
ထိုစဉ် က ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ကလောင်အမည်မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အတိုကောက် “K.L.K” ဖြစ်ပြီး အရှည်ကောက်မှာ ‘ခင်လေးကုမ္မာရီ’ ဖြစ်သည်။
နောက်ထပ်ရေးသားသောဝတ္ထုများမှာ‘ရှင်မင်းညို’၊‘ရဲလျှင်မင်းဖြစ်’စသောဝတ္ထုများ ကို ဆက်လက်ရေးသားသည်။
သူရိယမဂ္ဂဇင်းနှင့် မြန်မာ့အလင်းမဂ္ဂဇင်း နှစ်စောင်တွင် ‘သစ္စာနှင့် မေတ္တာ’၊‘စိန်နှင့် ဘေး’၊ ‘အချစ်နှင့် အမြစ်’၊ ‘စကားပြေ ဝတ္ထုတိုလေးများ’ ရေးပြီးပို့ခဲ့သည်။
ခင်ခင်လေးဝတ္ထုတိုလေးများမှာ သုံးလတစ်ကြိမ် အလှည့်ကျပါလာခဲ့၏။
၂ နှစ်အတွင်း သူ့လက်ရာလေးတွေ အဆက်မပြတ် ပါလာပြီး ၁၉၂၁ ခု နှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်တိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းကို ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်းအမည်ဖြင့် (၁၅) ရက်တစ်ကြိမ် အချိန်မီထွက်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့၍ သူကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သမီးဖြစ်သူ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးက ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရန်ပူဆာ၍ မိခင်ဖြစ်သူသည် ကားတစ်စီးနှင့် စိန်နားကပ်တစ်ရံရောင်းကာ မဂ္ဂဇင်း ထောင်ပေးရသည် ဟူ၏။
ဤမျှအထိ သမီးအလိုကိုလိုက်ခဲ့မှုကြောင့် အများ၏ မေးငေါ့ခြင်းကိုပင် ခံခဲ့ရသည်ဆိုလေသည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မိမိပိုင် ‘ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်း’ကို မန္တလေးမြို့၊ ဆိုင်းတန်းရပ်၊ ဝဇီရာ မဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်။
မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ဦးစီး ထုတ်ဝေသော မဂ္ဂဇင်းများတွင် အစောဆုံး ဖြစ်သည်။
ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းမှာ သူ့ခေတ်နှင့်သူ တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။
ပုံနှိပ်ခွင့်ကို သွားတောင်းစဉ်ကမူ မျက်နှာဖြူအရေးပိုင်မှာ ငယ်ရွယ်သူ အယ်ဒီတာမလေးကိုကြည့်ပြီး မအံ့ဩဘဲ မနေနိုင်ခဲ့။
ခင်ခင်လေး၏သတ္တိကား ဤသို့ဖြစ်သည်။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ်အားကိုးသော ဉာဉ်ကား (၁၂) နှစ်သမီးအရွယ်ကစ၍ အမြစ်တွယ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
သူ့ဝတ္ထုများကို ထုတ်ဝေသော ဝဇီရာမဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် ဒေါ်ဒေါ်ရွက်၏ ဟုမ္မရုးသတင်းစာ၌ ဟုမ္မရုးလမ်းညွှန်ခန်းကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် လျှို့ဝှက်နာမည်နှင့် ရေးခဲ့ရာ တိုက်အုပ်လက်ရာဟု ထင်ခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက် တိုက်ပိုင်ရှင်နှင့်အတူ နေရှင်နယ်ဂျာနယ်ထွက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။
သို့သော် နိုင်ငံရေးရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်၍ နေရှင် နယ်ဂျာနယ်နှင့် ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းပါ ရပ်စဲထားလိုက်ရသည်။
အလုပ်မရှိလျှင်လည်း မနေတတ်သဖြင့် ဝါသနာအရ ဇာထိုး၊ ပန်းထိုး၊ လက်မှုပညာနှင့်ဘဲ အချိန်ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်။
စတိုး ဆိုင်ကြီးများတွင် ဒေါ်ခင်ခင်လေး၏လက်ရာဖြစ်သော ရေခဲချည်စောင်၊ တက်တင်းဇာ၊ ပုတီးစေ့လက်ပွေအိတ်၊ ရေးဆေးဆီဆေးခြယ်ထားသည့် ပိုးတွန့်ဖဲလုံချည်များစသဖြင့် ကန်ထရိုက်စနစ်နှင့်သွင်းခဲ့သည်။
အနုပညာရှင်၏ မွမ်းမံမှုဖြစ်သဖြင့် အလွန် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး ဝင်ငွေကောင်းခဲ့သည်။
ဇာထိုး၊ ပန်းထိုးရင်း ဝတ္ထုတွေ စဉ်းစားလိုက်၊ ကောက်ရေးလိုက်နှင့် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုပြိုင်ပွဲသို့ ရွှေဥဒေါင်းညိုဝတ္ထုကို ပို့လိုက်ရာ ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။
၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေဝတ္ထုဆောင်းပါး များရေးသားသည်။
ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် အလင်းရောင်ဝတ္ထုကို စတင်ရေးပြီး ဝတ္ထုဆောင်းပါး အမြောက်အမြားကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့ သည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး အမည်ဖြင့် ခေတ်ပေါ်ရာဇဝင်ဝတ္ထုများ ရေးသည်။
‘ကိုကိုလေး’ အမည်ဖြင့် မှော်ဆရာမှတ်တမ်းဝတ္ထုများကို ရေးသည်။
ပုဂံခေတ် ဆံထုံး ၅၅ မျိုးကို အဲချင်းရော၊ ပုံများပါ 'ရတနာပုံ ထိပ်တင်လှိုင်'အမည်နှင့် ယုဝတီဝတ္ထုဆောင်းပါးအခန်းအတွက် ဆံထုံးကာ အဲ မောင်းလှံထိုးအမျိုးမျိုး၊ အိမ်တွင်းမှုဇာထိုး၊ ပန်းထိုးအပ်ချုပ် လက်မှုပညာအဖြာဖြာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့လေသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းတွင် ပျောက်ဆုံးသော ‘ပတ္တမြားကြီး’၊ ‘မသန်းရီ’၊ ‘မျိုးချစ်လမ်း ညွန်’ နှင့် ‘မာန’ ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်း ၁၉၂၃ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ အေဝမ်း (မြန်မာအဆွေ) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်းများရေးပေးခဲ့သည်။
ပထမဆုံးဇာတ်ညွန်းမှာ စိမ်းရောင်စို ဖြစ်သည်။
မြန်မာ အဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှရိုက်ကူးသော ‘တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန်’ ဇာတ်ကားပြီးသည့်နောက် ကာတွန်း ရွှေရိုး (ဦးဘကလေး) အ တွက် ဇာတ်ညွန်းရေးပေးခဲ့၍ ရွှေဒင်္ဂါးသုံးပြားတံဆိပ်နှင့် ငွေသုံးရာ ဉာဏ်ပူဇော်ခ ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ ‘တမြေစံ’ဝတ္တုကြီးကို ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေခဲ့၍ မြန်မာအဆွေအေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ၁၉၂၇ ခုတွင် ဒါရိုက်တာဦးညီပုက ‘မြအေးယဉ်’ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ မောင်မောင်စိုး၊ မမြညွန့်၊ သာချို၊ မသောင်း၊ ဒေါ်ဂျမ်းစိန်တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။
အဆိုပါ ‘မြအေးယဉ်’ ရုပ်ရှင်ကားကို ၁၉၂၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဆိုး တန်း ‘အောင်လံပီယာ’ ဇာတ်၌ ရုံတင်ပြသည်။