kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘာဝ ဆိုသည်မှာ ချစ်ခင်စုံမက်ခြင်း စသည်ဖြင့် သာယာအပ်သော စိတ်မျိုးတို့ကို ဆိုလိုသည်။
ဝိဘာဝဆိုသည်မှာ ဘာဝဖြစ်ခြင်း၌ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ထိုဝိဘာဝ၌ အာလမ္ဗဏ-အာရုံပြုရန်အကြောင်းရင်းနှင့် ဥဒ္ဒီပန-အကြောင်းရင်း၏ အခြံအရံဖြစ်သော အကြောင်းများ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်ကို သတိပြုရပေမည်။
အနုဘာဝဆိုသည်မှာ ဝိဘာဝကို သိစေတတ်သော ဘာဝ၏အကျိုးကို ဆိုလိုသည်။
တစ်ဖန် ဘာဝသည် မောဟဟူသော သတွဂုဏ်၊ ရာဂ ဟူသော ရဇဂုဏ်၊ ဒေါသဟူသော ဘမဂုဏ်တို့ကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်သဖြင့် ဘာဝကို မဖျက်ဆီးဘဲ ပကတိသဘောအတိုင်း တည်တတ်သည်ကို ဌာယီဘာဝဟု ခေါ်ပြန်သည်။
ရသ ကိုးပါး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ​ခြေခံပညာအထက်တန်းတွင် သင်ကြားရ​သော ရသအမျိုးအစားများမှာကား ကိုးမျိုးရှိသည်။
ချစ်ခင်နှစ်သက်ခြင်းကိုဖြစ်စေသည့် သိင်္ဂါရရသ ရယ်မောပျော်ရွှင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် ဟဿရသ သနားခြင်းကိုဖြစ်စေသည့် ကရုဏာရသ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် ရုဒ္ဒရသ ရဲရင့်တက်ကြွခြင်းကိုဖြစ်စေသည့် ဝီရရသ ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ခြင်းကိုဖြစ်စေသည့် ဘယာနကရသ စက်ဆုပ်ရွံရှာခြင်းကိုဖြစ်စေသည့် ဝိဘစ္ဆရသ အံ့ဩခြင်းကိုဖြစ်စေသည့် အဗ္ဘုတရသ ​ငြိမ်းအေးကြည်နူးခြင်းကိုဖြစ်စေသည့် သန္တရသ ရသ ဆယ်မျိုး ထို ဌာယီဘာဝ၌ ၁ဝ မျိုးရှိရာ ယင်းတို့မှာ ရတိ- မိန်းမ ယောက်ျားတို့ ချစ်ကြိုက်ခြင်း၊ ဟာသ-ပြုံးရယ်ခြင်း၊ သောက-စိုးရိမ်ကြောင့်ကြသနားကြင်နာခြင်း၊ ကောဓ - အမျက်ဒေါသ ကြမ်းကြုတ်ခြင်း၊ ဥဿဟ--ရဲရင့်ခြင်း ဟူသော လုံ့လဝီရိယ၊ ဘယ-ကြောက်လန့်ခြင်း၊ ဇိဂုစ္ဆာ စက်ဆုပ်ရွံရှာခြင်း၊ ဝိမှယ-အံ့ဩခြင်း၊ သမ- ငြိမ်သက်တည်ကြည်ခြင်းနှင့် ဝစ္ဆလ-တဏှာရာဂ မဟုတ်သော ချစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ထိုဌာယီဘာဝ ဆယ်မျိုးကို ရသ ဆယ်မျိုးဟုလည်း ခေါ်သည်။
ကဗျာ၊ လင်္ကာ၊ သီချင်း စသည်တို့ကို ရေးသားရာ၌ အလင်္ကာနည်းများနှင့် ညီညွတ်လျှင် အချို့ပျောက်ကွယ်ခြင်း၊ အချို့ထင်ရှားပေါ်လာခြင်းတို့ဖြင့် ဆိုခဲ့ပြီးသော ဌာယီဘာဝ ဆယ်မျိုးတို့နှင့် ဆက်ဆံသည့် အခြံအရံ အစိတ်အင်္ဂါမျိုးကို ဗျာသိစာရီဘာဝဟူ၍ ခေါ်သည်။
ထိုဗျာဘိစာရီဘာဝသည် ၃၃ မျိုးရှိရာ ယင်းတို့မှာ... ငြီးငွေ့ခြင်း - နိဗ္ဗေဒ ပျာယာခတ်ခြင်း - အာဝေဂ ညှိုးငယ်ခြင်း - ဒီနတာ ပင်ပန်းခြင်း - သမ ယစ်မူးခြင်း - မဒ မှင်တက်မိခြင်း - ဇဠတာ ကြမ်းတမ်းခြင်း - ဥဂ္ဂတာ တွေဝေခြင်း - မောဟ မျက်စိကျယ်ခြင်း - ဝိဗောဓ မြင်ယောင်ခြင်း - သုပိန စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း - အပမာရ မာန်တက်ခြင်း - ဂဗ္ဗ အသက်စွန်ခြင်း - မရဏ လေးလံခြင်း - အာလသျ စိတ်မထိန်းနိုင်ခြင်း - အမရိသ ငိုက်မြည်းခြင်း - နိဒ္ဒါ ချုပ်တည်းခြင်း - အဝဟိတ္တာ ကြောင့်ကြခြင်း - ဥဿုက္က ရူးသွပ်ခြင်း - ဥမ္မာဒ မလုံမလဲဖြစ်ခြင်း - သင်္ကာ အောက်မေ့ခြင်း - သတိ ဆုံးဖြတ်ခြင်း - မတိ ဖျားနာခြင်း - ဗျာဓိ ကြောက်လန့်ခြင်း - တာသ ရှက်ခြင်း - လဇ္ဇာ ပျော်ရွှင်ခြင်း - ဟဿ ငြူစူခြင်း - အသူယာ အားကိုးရာမဲ့ခြင်း - ဝိသာဒ ကျေနပ်ခြင်း - ဓိတိ မနာလိုခြင်း - စပလတာ ညှိုးချုံးခြင်း - ဂိလာနိ ပူပန်ခြင်း - စိန္တာ တွေးတောခြင်း - ဝိတက္က တို့ဖြစ်သည်။
ထိုဗျာဘိစာရီဘာဝ ၃၃ မျိုးတို့သည် အထက်တွင် ဖော်ပြပြီးဖြစ်သည့် ဌာယီဘာဝဆယ်မျိုးတို့နှင့် ဆက်ဆံကြသည့်အခါတွင် အချို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားပြီးလျှင်၊ အချို့သည် ထင်ပေါ်လာလေသည်။
သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် စုံနံ့သာမြိုင် ရှာပုံကြီးတွင်- 'တောသုံးတောင်၊ ဘုန်းမောင်ကြောင့် လျှောက်ခဲ့ရ၊ မြညှောက်ကယ်ဒါရူ၊ တွေ့ယင်ဖြင့် ပန်းပါဘု၊ ပင်နန်းသူ'ဟု စပ်ရာတွင် မင်းသမီးသည် မင်းသားအား ချစ်ကြိုက် စွဲလမ်းခြင်းတည်းဟူသော ရတိမည်သော ဌာယီဘာဝ၌ မပင်ပန်းနိုင်ပါဘူးဟူသော သမမည်သော ဗျာဘိစာရီ ဘာဝသည် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။
အချို့ ထင်ပေါ်လာပုံ သာဓကမှာ 'တွေ့နိုင်ဘဲဟာမို့၊ လဲလုပြီ'ဆိုသည့်ဝါကျ၌ မင်းသမီးသည် မင်းသားကို ရှာရာ၌ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြ သနားကြင်နာခြင်းတည်း ဟူသော သောကဌာယီဘာဝ၌ ပင်ပန်းခြင်း သမဗျာဘိစာရီ ဘာဝသည် ထင်ပေါ်လာပြန်လေသည်။
ထို့ပြင် ဌာယီဘာဝ၏ အကျိုးဖြစ်သော သာတွိကာဘာဝဆိုသည်မှာ ဘာဝ၏ အကျိုးဖြစ်သော အနုဘာဝသဘော၏ အခြေခံကိုပင် ဆိုလိုလေသည်။
သာတွိကာဘာဝ ရှစ်မျိုးရှိရာ- ထမ္ဘ-မိမိ၏ အစွမ်းဖြင့် ကိုယ်စိတ်ခိုင်ခံ့ခြင်း၊ ပလယ-ထွက်သက်မျှကြွင်းအောင် မိန်းမောခြင်း၊ ရောမဉ္စ-ကြက်သီးမွေးညှင်းထခြင်း၊ သေဒ-ချွေးထုတ်ခြင်း၊ အဿု-မျက်ရည်ကျခြင်း၊ ဝေပထု-ကိုယ်စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ဝေဝဏ္ဏ-အဆင်းဖောက်ပြန်ခြင်းနှင့် ဝိသရတာ-အသံပျက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
အဆိုပါ ရှစ်မျိုးတို့ ဖြစ်ကြောင်း ဝိဘာဝနှင့် တွေ့၍ ဖြစ်ခြင်းဘာဝဖြစ်ပြီးလျှင် ကိုယ်အင်္ဂါအပြင်သို့ ယိုစီးထွက်ကျခြင်းသည် အနုဘာဝမည်၏။
ထိုအနုဘာဝ၏ သဘာဝ ယုတ္တိတို့မှာ မိန်းမနှင့် ယောက်ျား နှစ်ဦးတို့ ရွှင်လန်းကြည်လင်စွာ ကြိတ်ကြည့် ကြည့်ခြင်း၊ မျက်စပစ်ခြင်း၊ မျက်စောင်းထေ့ခြင်း မနေနိုင်မထိုင်နိုင် အမူအရာကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ မေတ္တာစကားပေးခြင်း၊ အောင်သွယ်ထား၍ စကားကမ်းလှမ်းခြင်း စသည်တို့ဖြင့် စိတ်ရောကိုယ်ပါ ချစ်ရခြင်းအကြောင်း၏ အကျိုးသည် အနုဘာဝ ဖြစ်သည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ဌာယီဘာဝ ဆယ်မျိုးတွင် ချစ်ကြိုက်ခြင်းဟူသော ရတိသည် လောကီသားတို့ ဓမ္မတာအတိုင်း တိုးဝှေ့တတ်သော ဦးချိုနှင့်တူသော ဓမ္မတာအတိုင်း တိုးဝှေ့တတ်သော ဦးချိုနှင့်တူသော ကိလေသာရှိသောကြောင့် ထိုရတိဆိုသော ဌာယီဘာဝကို 'သိင်္ဂါရရသ'ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ထိုရတိမည်သော သိင်္ဂါရရသ၏ သဘာဝနှင့် ဖြစ်ကြောင်း ဝိဘာဝတို့မှာ မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ဥယျာဉ် စသော အရပ်၊ လူလစ်ရာ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ် ကခြင်း၊ သီခြင်း၊ တီးမှုတ်ခြင်း၊ တပေါင်း၊ တန်ခူး စသော ဥတုနှင့် ညဉ့်အခါ ဖီးလိမ်းဝတ်ဆင်သော ပုံပန်းဟန်ပန် စသည်တို့ကို မှီဝဲခြင်းကြောင့် လူပျို အပျိုတို့ ချစ်ကြိုက်မှုမျိုးသည် သိင်္ဂါရ ရသမည်၏။
ထိုသိင်္ဂါရ ရသမျိုးသည်- အယောဂ-ယောက်ျားနှင့် မိန်းမ နှစ်ဦးအချင်းချင်း မြင်ရရုံ၊ စကားကြောင်းလမ်းရုံ၊ သတင်းကြားရုံ၊ အသံကို ကြားရုံသာ ကြားရခြင်း၊ သမ္ဘောဂ-လူချင်းတွေ့၍ လက်ဆွဲခြင်း၊ ဘက်ယမ်း နမ်းရှုပ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ကိုယ်လက်နှီးနှောရခြင်းနှင့် ဝိပ္ပယောဂ-ပေါင်းသင်းရပြီးမှ ဖြစ်စေ၊ မပေါင်းသင်းရသေးမီ ချစ်ကြိုက်စက ဖြစ်စေ သေကွဲရှင်ကွဲ နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးနှင့် ကွဲလွဲရခြင်းဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။
ထိုသုံးမျိုးရှိသော်လည်း အချို့ကျမ်းများတွင် အယောဂကို သမ္ဘောဂတွင် သွင်း၍ ထိုသမ္ဘောဂနှင့် ဝိပ္ပယောဂ နှစ်မျိုးကိုသာ ပြထားလေသည်။
ထိုရသ နှစ်မျိုးတို့တွင်- သမ္ဘောဂ၏ ဝိဘာဝမှာ-ရေတွင်း ရေကန်၊ မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော တိုက်အိမ်၊ တောဥယာဉ်၊ ပန်းမာလ်နံ့သာ၊ ချစ်မှုကြိုက်မှု ဖြစ်သော ကဗျာလင်္ကာ၊ သီချင်းစာ၊ မှာတမ်း၊ မေတ္တာစာ၊ လူပျိုစကား၊ အပျိုစကား၊ ဇာတ်ရုပ်သေး၊ အနုဆေး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ဝိပ္ပယောဂ၏ ဝိဘာဝမှာ-ချစ်သောသူကို မမြင်ရခြင်း၊ မတွေ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
သမ္ဘောဂ၏ အနုဘာဝမှာ-မျက်စိ၏ ရွှင်လန်းကြည်လင်ခြင်း၊ မျက်စပစ်ခြင်း၊ ပြုံးရယ်ခြင်း၊ စွဲမက်စရာ မူရာလုပ်ခြင်း၊ စိတ်ကို ကြည်လင်စေတတ်ခြင်း၊ ကိုယ်ကို အမွှမ်းတင်ခြင်း၊ ချစ်ကြောင်း ကြိုက်ကြောင်း စကားပြောခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ဝိပ္ပယောဂ၏ အနုဘာဝမှာ-ကောင်းရာ ကောင်းကြောင်း ဆုတောင်းခြင်း၊ ကွဲရသောသူ၌သာ အာရုံပြုမိခြင်း၊ ကွဲရသောသူ၏ဂုဏ်ကို ပြောခြင်း၊ နောင်တရခြင်း၊ယောင်ယောင်ယမ်းယမ်းနှင့် မြည်တမ်းမိခြင်း၊ ရူးသွပ်ရခြင်း၊ အနာရောဂါရခြင်း၊ မှိန်းမှိုင် တွေဝေရခြင်းနှင့် သေရခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
မိန်းမတို့၏မာယာမျိုးဖြင့် လင်အနီးမှာ ရှိလျက်နှင့် မိမိကြိုက်သည့် အခြားယောက်ျားကို အရိပ်နိမိတ် သိအောင်ပြုလုပ်မှုမျိုးဟူသော အနုဘာဝ ၄ဝ လည်း ရှိသေးသည်။
ယင်းတို့မှာ- (၁) ကွန်မြူးစံပယ် တင့်တယ်သော အမူအရာကို ပြခြင်း၊ (၂) ကိုယ်လက်ကျောပြင်ကို မြင်စေခြင်းငှာ ညွှတ်၍ ကောက် ခြင်း၊ (၃) သွားခြင်း စသော ဣရိယာပုတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဖီးလိမ်း ပြုပြင် တန်ဆာဆင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း တင့်တယ်အောင် ပြုခြင်း၊ (၄) ရှက်ချင်ယောင် ဆောင်ခြင်း၊ (၅) ခြေသည်း၊ လက်သည်းတစ်ခုခုဖြင့် ခြေသည်းလက်သည်း တစ်ခုခုကို ပွတ်ခြင်း၊ တိုက်ခြင်း၊ (၆) ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် ခြေတစ်ဖက်ကိုနင်းခြင်း၊ (၇) ထင်းစ၊ တုတ်စဖြင့် မြေကြီးကို ရေးခြစ်ခြင်း၊ (၈) မိမိကလေး ကို ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးကလေးကိုဖြစ်စေ ချီခြင်း၊ မြှောက်ခြင်း၊ (၉) သူတစ်ပါးကို ချီစေ၊ မြှောက်စေခြင်း၊ (၁ဝ) သူငယ်ကို နမ်းခြင်း၊ (၁၁) သူငယ်ကို နမ်းစေခြင်း၊ (၁၂) ကလေးကိုကစားခြင်း၊ ကလိခြင်း၊ (၁၃) ကလေးကို ကစားစေခြင်း၊ ကလိစေခြင်း၊ (၁၄) ကလေး၏ပါးနား စသည်ကို ပါးစပ်ဖြင့် စုပ်ခြင်း၊ ဖက်ယမ်းခြင်း၊ (၁၅) ကလေးကို အစုပ်ခိုင်းခြင်း၊အဖက်ခိုင်းခြင်း၊ (၁၆) နိုင်နိုင် စသည်ဖြင့် မိမိက စား၍ပြခြင်း၊ (၁၇) ကလေးကို စားစေခြင်း၊ (၁၈) တစ်ခုခုကို ကလေးအား ပေးခြင်း၊ (၁၉) ကလေး၏လက်မှ တစ်ခုခုကို တောင်းခြင်း၊ (၂ဝ) ကလေး၏ ပြုမူပုံကို အတုလိုက်၍ ပြုခြင်း၊ (၂၁) မြှောက်ပင့်၍ ပြောခြင်း၊ ကျယ်ကျယ်ပြောခြင်း၊ (၂၂) နှိပ်ချ၍ ပြောခြင်း၊ တိုးတိုးသက်သာပြောခြင်း၊ (၂၃) ကခြင်းဖြင့်၊ သီဆိုခြင်းဖြင့်၊ တီးမှုတ်ခြင်းဖြင့်၊ ငိုခြင်းဖြင့်၊ တင့်တယ်စံပယ်ခြင်းဖြင့်၊ တန်ဆာဆင်ယင်ခြင်းဖြင့်၊ မဖုံးမကွယ် တိုက်ရိုက် ပြောခြင်း၊ ရစ်သီသမို့ မခို့တရို့ပြောခြင်း၊ (၂၄) အသံကျယ် ကျယ် ပြင်းစွာရယ်ခြင်း၊ (၂၅) စေ့စေ့စပ်စပ်၊ တပ်တပ်မက်မက် တစိန်းစိန်း စိုက်၍ကြည့်ခြင်း၊ (၂၆) ခါးကို လှုပ်စေခြင်း၊ (၂၇) လျှို့ဝှက်အပ်ငြား အတွင်းသားကို ထက်ဝန်းကျင် လှုပ်စေခြင်း၊ (၂၈) ပေါင်ကိုဖွင့်၍ ပြခြင်း၊ (၂၉) ပေါင်ကိုဖုံးခြင်း၊ ပိတ်ခြင်း၊ (၃ဝ) သားမြတ်၊ သို့မဟုတ် ရင်ဦးတန်ဆာ ပန်းနှစ်မြွာကို ပြခြင်း၊ (၃၁) လက်ကတီးကို ပြခြင်း၊ (၃၂) ချက်ကိုပြခြင်း၊ (၃၃) မျက်စိကို မှိတ်၍ပြခြင်း၊ (၃၄) မျက်စပစ်ခြင်း၊ (၃၅) နှုတ်ခမ်းကို သွားဖြင့်ကိုက်ခြင်း၊ (၃၆) လျှာကို ထုတ်ပြခြင်း၊ (၃၇) ထဘီကို ကျွတ်ဟန်ပြခြင်း၊ (၃၈) ထဘီကို တစ်ဖန် ပြန်၍ ဝတ်ခြင်း၊ (၃၉) ဆံထုံးကို ဖြေခြင်းနှင့် (၄ဝ) ဆံထုံးကို ပြင်၍ ထုံးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော သိစေလိုသည့် ဟိတ်၊ နိမိတ် လက္ခဏာ ၄ဝ တို့ကို လောကစိန္တာ အလင်္ကာဆရာကြီးတို့ အလိုအားဖြင့် အနုဘာဝ ၄ဝ ဟူ၍ ခေါ်ကြလေသည်။
သို့သော် ပိဋကတ်တော် အလိုအားဖြင့်မူ ယင်းတို့ကို မာယာ ၄ဝ ဟူ၍ ခေါ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊အတွဲ(၁၁) ဦးရွှေအောင် (မဟာဝိဇ္ဇာ - သက္ကဋ) ဝဋံသကာ နှင့် သိရောမဏိ ကိုးကား Category:အနုပညာ။
Taste bud အချို့သော မော်လီကျူးနှင့် အိုင်းယွန်းတို့က တိရစ္ဆာန်အချို့၏ လျှာရှိ အာရုံခံဆဲလ်များကို လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဦးနှောက်သို့ ဆိုင်ရာသတင်း ပေးပို့သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော သိရှိခံစားချက်မှာ အရသာ(taste) တို့ကို တွေ့ကြုံမိခြင်း ဖြစ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိနေကြသော အရသာဟူသည့် လှုံ့ဆော်ချက်သည် အနံ့နှင့် များစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် နှာပိတ်ချိန်၌ သစ်သော့သီးကို စားကြည့်လျှင် ယခင် စားရိုးအတိုင်း စားစဉ်ကနှင့်လုံးဝမတူပဲ သစ်သော့သီးသည် ကြက်သွန်၏ အရသာကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
သို့ဖြင့် အနံ့နှင့်အရသာ ခွဲခြား၍ မရလောက်အောင် ဒွန်တွဲနေသည်ဟု အချို့က ဆိုကြသည်။
အနံ့ကိုပင် အရသာဟု ယူဆကြပြီးလျှင် အထင်မှား အပြော မှား ဖြစ်တတ်ကြသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ အအေးမိ၍ နှာစေးပြီး နှာခေါင်းပိတ်နေသောအခါ မည်သည့် အစာကိုပင်စားစား ယခင်ကကဲ့သို့ အနံ့မရချေ။
ယင်းသို့ အနံ့မရသဖြင့် စား သောက်မကောင်း ဖြစ်သည်ကို အရသာပျက်သည်ဟု ပြော ဆိုလေ့ ရှိကြ၏။
အမှန်မှာ အရသာပျက်ခြင်း မဟုတ်ချေ။
အနံ့မရတော့သဖြင့် ယခင်က အရသာဟု ထင်မှတ်မှားသော အနံ့တွင် ချွတ်ယွင်းခြင်းသာလျှင် ဖြစ်သည်။
အမှန်အားဖြင့် အရသာကို လျှာပေါ်၌ရှိနေသော အရသာဖု ကလေးများဖြင့်သာ ခံစားနိုင်ကြ၏။
ထိုအရသာ ဖုကလေးများ ၏ထိပ်တွင် ရသာရုံ နာဗ်ကြောစွန်းများသည် အနှံ့အပြား ယှက် သန်း၍ နေကြ၏။
ရသာရုံ သတင်းကို ရသာရုံ နာဗ်ကြော တို့သည် ဦးနှောက်သို့ ဆောင် ယူသွားကြသဖြင့် အရသာသိမှု ဖြစ်ပေါ် လာလေသည်။
သို့သော် အရသာကို ကျွန်ုပ်တို့သည် လျှာတစ်ခုလုံးတွင် အနှံ့အပြား ခံစားရခြင်း မဟုတ်ချေ။
လျှာ ၏ အလယ်ကောင်အပိုင်းသည် အရသာမပေါ်သောအပိုင်း ဖြစ် ၏။
ရသာရုံနာဗ်ကြောတို့ အနေများရာ၌သာလျှင် အရသာကို ကောင်းစွာ ခံစားနိုင်ကြလေသည်။
လျှာဖျားသည် ချိုသော အရသာကို ပိုမိုခံစားနိုင်၍ လျှာရင်းမှာမူကား ခါးသော အရသာ ကို ပိုမို ခံစားနိုင်လေသည်။
အငန်နှင့် အချဉ်အရသာများကို လျှာ၏ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် ခံစားနိုင်သည်။
များစွာသော အစာတို့တွင် အရသာတစ်မျိုးတည်း မရှိပဲ ရသာပေါင်းစုံ ရောလျက်ရှိတတ်သည်။
အချို့တွင် အနံ့သာ လျှင်ရှိ၍ အရသာ လုံးဝမရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
မည်သည့် အရာဝတ္ထုပင် ဖြစ်စေကာမူ အရည် မပျော်ပဲ အတုံးအခဲဖြစ်နေ လျှင် အရသာမပေါ်ချေ။
ပါးစပ်ကိုဟ၍ အသက်ရှူရှိုက်ပေး ပါက လျှာသည် ခြောက်၍ လာပေမည်။
ယင်းသို့ ခြောက်နေ စဉ် သကြားမှုန့်များကို လျှာပေါ်တွင် တင်ပေးပါက မည်သည့် အရသာမျှ မပေါ်သည်ကို တွေ့ရမည်။
အတန်ကြာ၍ သကြား အရည်ပျော်သောအခါမှသာလျှင် ချိုသော အရသာ ပေါ်လာ လေသည်။
အချို၊ အချဉ်၊ အငန်၊ အခါးဟူ၍ အရသာလေးမျိုးရှိ၏။
ထိုအရသာတစ်ခုစီ၌ ဆိုင်ရာ နာဗ်ကြောစွန်းများနှင့် ဆိုင်ရာ နာဗ်ကြောမျှင်များ ရှိကြသည်။
ဦးနှောက်၌လည်း အရသာ တစ်ခုစီကို ချုပ်ကိုင်သောဌာန ရှိပေမည်။
ထိုအရသာလေးမျိုးမှ လွဲ၍ ကျန်အရသာများမှာ အနံ့ကိုသာလျှင် အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ကြသည်။
အနံ့သည် အရသာနှင့် များစွာ ဆက်သွယ်မှု ရှိသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ ခံစားရသော အနံ့အသက်ဟူသည်မှာ အနံ့နှင့် သက်ဆိုင်သော နာဗ်ကြောများ ရှိသည့်နေရာတွင် ဓာတ်ပစ္စည်း များ လာရောက် တွေ့ထိသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
အနံ့ အသက်တစ်မျိုးစီသည် နာဗ်ကြောတစ်မျိုးစီနှင့် သက်ဆိုင်၍ ထို နာဗ်ကြောကို သွားရောက် တွေ့ထိသောအခါမှဆိုင်ရာ အနံ့ အသက်ကို ရရှိခြင်း ဖြစ်၏။
ထိုပစ္စည်း၏ အနံ့ကို ရရှိနိုင်၏။
ဓာတ်ငွေ့များ သည် ပျံ့နှံ့တတ်သော သဘောရှိ၍ အဝေး၌ ရှိသော ပစ္စည်းများကို အနံ့ဖြင့် သိရှိကြရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အာရုံခံ စနစ်များ။
ရသေ့ဟူသော အမည်သည် ဣသိ ဟူသော ပါဠိမှ ဖြစ်လာသော မြန်မာအမည်ဖြစ်၏။
သို့သော်လည်း တာပသ၊ ဇဋိလ စသော ပိုဒ်များ ကိုလည်း ရသေ့ဟူ၍ပင် မြန်မာပြန်ဆိုကြသည်။
ထိုရသေ့ကား ပဗ္ဗဇ္ဇ လေးမျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်၏။
ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း၌ နေရောင်ထွန်းခိုက် ပိုးစုန်းကြူးအရောင် မထွန်းနိုင်သကဲ့သို့ ဂုဏ်သိမ်နိမ့်ကျလျက် တန်ခိုးအာနုဘော် နည်းပါးလှ၏။
သာသနာပ၌ကား ပဗ္ဗဇ္ဇမျိုးဝင် မြင့်မြတ်သောသူတော်စင်ဖြစ်လျက် ဂုဏ်သိမ်မြင့်မား လူအများတို့၏ အားထားကိုးကွယ်ရာဖြစ်ကြ၏။
လူအများတို့ လိမ္မာရေးခြားရှိအောင် အသိဉာဏ်ကို ပေးတတ်၏။
လူအများတို့ ကုသိုလ်မျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးကြဲချရာ လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ် ဖြစ်၏။
အစကို မမြင်နိုင်အောင် အလွန်ရှည်ဝေးသော ကမ္ဘာအဆက်ဆက်က ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့၏။
ထိုရသေ့ အမျိုးအပြားကို သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ၊ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်အဖွင့်၌ - သပုတ္တဘရိယရသေ့ "အိမ်နေ လူဝတ်ကြောင် အလား ပစ္စည်းဥစ္စာ ရှာဖွေစုဆောင်းလျက် သားမယား မွေးမြူသောရသေ့" ၁။
စည်းစိမ်ဥစ္စာ စုဆောင်းကာ သားနှင့် မယားနှင့်နေသော ရသေ့မျိုးသည် သပုတ္တဘရိယရသေ့ မည်၏။
(ဘုရားလက်ထက်တော်အခါက ကေဏိယ ရသေ့ကဲ့သို့သော ရသေ့မျိုးတည်း၊ ထိုကေဏိယ ရသေ့ကား အင်္ဂုတ္တရာပတိုင်း၊ အာပဏနိဂုံးအရပ်၌ ဘုရင်မင်းအား တံစိုးလက်ဆောင်ပေးပြီးလျှင် မြေကောင်းရာအရပ်၌ သင်္ခမ်းကျောင်း ဆောက်လုပ်နေလေသည်။
စီးပွားရေးသမား ဥစ္စာပေါများသူဖြစ်သည့်အတိုင်း ၎င်းကိုမှီ၍ အိမ်ခြေတစ်ထောင် မှီတည်နေရ၏။
ထိုကေဏိယ ရသေ့သည် ဗြာဟ္မဏမဟာသာလ = များသော ဥစ္စာနှစ်ရှိသော ပုဏ္ဏားမျိုးမှ ဥစ္စာကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်သာ ရသေ့ဘဝဖြင့်နေသောသူ ဖြစ်သည်။
နေ့အခါ၌ ဖန်ရည်စွန်းသော အဝတ်ကို ဝတ်ရုံပြီးလျှင် ဆံကျစ်ထုံးဖွဲ့၍ တကယ့်ရသေ့ သူတော်ကောင်းအယောင်ဖြင့်နေ၍၊ ညဉ့်တိုင် ရောက်လျှင် အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တရား သားမယားတို့ဖြင့် ပျော်မွေ့နေသူ ဖြစ်သတတ်။
)မဟာဗုဒ္ဓဝင် ပထမတွဲ (ပဌမပိုင်း) မင်းကွန်းဆရာတော် ဥဉ္ဆာစရိယရသေ့ "ကောက်နယ်တလင်းသို့သွားကာ အလှူခံ၍ရသော စပါး၊ ပဲ စသည်တို့ကို ထောင်းထု ချက်ပြုတ် စားသောရသေ့" ၂။
ဥစ္စာပစ္စည်းကိုလည်း မစုဆောင်း၊ သားမယားလည်း မယူဘဲ ကောက်ပဲရိတ်ရာနယ်ရာ အရပ်တို့၌ ဒကာများထံ ချဉ်းကပ်၍ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ကို အလှူခံပြီးလျှင် ရသမျှစုရုံး၍ ကိုယ်တိုင် ချက်ပြုတ် စားသောက်သော ရသေ့သည် ဥဉ္ဆာစရိယရသေ့ မည်၏။
(ဥဉ္ဆာ = ကောက်နယ်တလင်းတို့၌ ကောက်ပဲတို့ကို ရှာဖွေခြင်း၊ စရိယ = အသက်မွေးကြောင်း အကျင့်ရှိသူ။
) အနဂ္ဂိပက္ကိကရသေ့ "ရွာ၊ နိဂုံး၊ မြို့သို့လှည့်လည်ကာ ဆန်၊ ပဲ စသည်တို့ကို အလှူခံ၍ ချက်ပြုတ်စားသောရသေ့" ၃။
ရသေ့ဖြစ်လျက် "တလင်းတစ်ခုမှ တလင်းတစ်ခုသို့ လှည့်လည်၍ ကောက်စပါး၊ ပဲ တို့ကို အလှူခံစုဆောင်းပြီး ထုထောင်းချက်ပြုတ်၍စားရန် မသင့်" ဟု အကြံဖြစ်‌ပေါ်ပြီးသည့်နောက် ရွာတွင်း နိဂုံးတွင်း၌ ဆွမ်းဆန်စိမ်း ခံယူပြီးလျှင် ချက်ပြုတ်စားသောက်ကြသည်။
ဤသို့သော ရသေ့သည် အနဂ္ဂိပက္ကိက ရသေ့မည်၏။
(အနဂ္ဂိပက္ကိက = မီးဖြင့် မချက်ရသေးသည့် ဆွမ်းဆန်စိမ်းဖြင့် အသက်မွေးသောရသေ့။
) (၂- ဥဉ္ဆာစရိယရသေ့မှာ တလင်းထဲသွား၍ အခွံမချွတ်ရသေးသည့် စပါး၊ ပဲတို့ကို အလှူခံသည်။
၃- အနဂ္ဂိပက္ကိက ရသေ့မှာ မြို့ရွာအတွင်း အိမ်စဉ်လျှောက်၍ စပါးမဟုတ်သည့် ချက်ပြုတ်စားနိုင်သော ဆန်ဖြစ်ပြီးသည်ကို အလှူခံသည်။
) အသာမပါကရသေ့ "ရွာ၊ နိဂုံး၊ မြို့သို့လှည့်လည်ကာ ချက်ပြုတ်ပြီးသောဆွမ်းကို ခံ၍စားသောရသေ့" ၄။
“ရှင်ရသေ့ဖြစ်လျက် ကိုယ်တိုင်ချက်ခြင်းဖြင့် အလျဉ်းပင် မလျော်”ဟု ကြံဆပြီးလျှင် ရွာတွင်းသို့ဝင်၍ ကျက်ပြီးဆွမ်းကိုသာ ခံယူသုံးဆောင်သော ရသေ့သည် အသာမပါကရသေ့ မည်၏။
(အသာမပါက = ကိုယ်တိုင်မချက်ပဲ ကျက်ပြီးဆွမ်းကိုသာ ခံယူ အသက်မွေးသောသူ။
) အယမုဋ္ဌိကရသေ့၊ (အသ္မမုဋ္ဌိကရသေ့) "ကျောက်ခဲ စသည်ဖြင့် စား၍ရ‌သော အာဟာရရှိသည့်သစ်ခေါက်တို့ကို ထုခွာ၍ စားသောရသေ့" ၅။
“ရှင်ရသေ့ဖြစ်သူအား နေ့စဉ် ဆွမ်းခံရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏”ဟု အောက်မေ့၍ တူ၊ ကျောက်ခဲဖြင့် စားသောက်ကောင်းသည့် (ဝှေးပင်အစရှိသော) သစ်ပင်တို့၏ အခွံကိုခွါ၍ စားသောက်သော ရသေ့သည် အယမုဋ္ဌိကရသေ့ မည်၏။
(အသ္မမုဋ္ဌိကဟူ၍လည်း ရှိ၏။
) (အယ = သံကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော၊ မုဋ္ဌိက = လက်ဆုပ်ခန့်ရှိသော ကျောက်ဖြင့် သစ်ခွံတို့ကို ထုခွဲစားသောက်သူ) ဒန္တဝက္ကလိကရသေ့ "သွားများဖြင့် သစ်ခေါက်တို့ကို ကိုက်ခွာ၍ စားသောရသေ့" ၆။
“ကျောက်ဖြင့် သစ်ခွံကို ထုခွဲ၍ လှည့်လည်ရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏”ဟု အောက်မေ့၍ ကျောက်ခဲ၊ တူတို့ကို မဆောင်တော့ပဲ မိမိ၏သွားတို့ဖြင့်သာ ကိုက်ခွာ၍စားသော ရသေ့သည် ဒန္တဝက္ကလိကရသေ့ မည်၏။
(ဒန္တ= သွားများဖြင့်သာ၊ ဝက္ကလိက= သစ်ခွံ၊ သစ်ခေါက်တို့ကိုခွဲ၍ စားသောက်မျှတသောသူ။
) ပဝတ္တဖလဘောဇနရသေ့ "ခဲ၊ တုတ်၊ လှံကန် စသည်တို့ဖြင့် သစ်သီးတို့ကို ပစ်ခတ်ဆွတ်ခူး၍ စားသောရသေ့" ၇။
“သွားတို့ဖြင့် ကိုက်ခွာ၍ စားရခြင်းသည် ရှင်ရသေ့အား ဆင်းရဲလှ၏”ဟု အောက်မေ့၍ ခဲ၊ တုတ် စသည်တို့ဖြင့် ပစ်ခတ်၍ ကြွေကျသော အသီးကိုသာ သုံးဆောင်သော ရသေ့သည် ပဝတ္တဖလဘောဇနရသေ့ မည်၏။
(ပဝတ္တ = ခဲ၊ တုတ်တို့ဖြင့် ပစ်ချ၍ ကြွေကျသော၊ ဖလ = သစ်သီးကိုသာ၊ ဘောဇန = စားလေ့ရှိသောသူ။
) ပဏ္ဍုပလာသိကရသေ့ "အလိုလိုကြွေကျသော သစ်သီး၊ သစ်ပွင့်၊ သစ်ရော်ရွက်တို့ကို ကောက်၍စားသော ရသေ့" ၈။
ခဲ၊ တုတ်တို့ဖြင့် မပစ်မခတ်ပဲ အလိုလိုကြွေကျသော အပွင့် အသီး အရွက်တို့ကိုသာ စား၍ မျှတသော ရသေ့သည် ပဏ္ဍုပလာသိက ရသေ့မည်၏။
(ပဏ္ဍုပလာသ = ရင့်ရော်သော အရွက်၊ အပွင့်၊ အသီးတို့ဖြင့်၊ ဣက = မျှတ အသက်မွေးသောသူ။
) ဤပဏ္ဍုပလာသိက ရသေ့ကား - (၁) ထိုင်နေရာမှ မထပဲ လက်လှမ်းမှီရာ၌ ကြွေကျသော အရွက်၊ အပွင့်၊ အသီးတို့ကိုသာ စားသုံးလျှင် ဥက္ကဋ္ဌ်ပဏ္ဍုပလာသိက (၂) အခြားသော သစ်ပင်သို့ မပြောင်းတော့ပဲ သစ်ပင်တစ်ပင်မှ အလိုလိုကြွေကျသော အရွက်၊ အပွင့်၊ အသီးတို့ကိုသာ စားသုံးလျှင် မဇ္ဈုံပဏ္ဍုပလာသိက (၃) ထိုထိုသစ်ပင်အောက်သို့ သွားရောက်ရှာဖွေ အလိုလိုကြွေကျသော အရွက်၊ အပွင့်၊ အသီးတို့ကို စားသုံးလျှင် မုဒုံပဏ္ဍုပလာသိက ဟူ၍ ဤကဲ့သို့ သုံးမျိုးအများ ပြားပြန်သည်။
ဤကား သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်အဖွင့်၌လာသော ရသေ့ရှစ်မျိုးတည်း။
"မဟာဗုဒ္ဓဝင်" ဟိရိသုတ်တော်လာ ရသေ့ရှစ်မျိုး သုတ္တနိပါတ်အဋ္ဌကထာ ဟိရိသုတ်အဖွင့်၌လာသော ရသေ့ရှစ်မျိုးကား- ၁။
သပုတ္တဘရိယ ရသေ့ သားမယားနှင့်တကွ ရှင်ရသေ့ပြု၍ လယ်ထွန်ခြင်း၊ ကုန်သွယ်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် အသက်မွေးကြသော ကေဏိယရသေ့စသော သူတို့သည် သပုတ္တဘရိယရသေ့ မည်ကြ၏။
ဥဉ္ဆာစရိယ ရသေ့ မြို့တံခါးဝမှာ နေစရာကျောင်း ဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် မင်းပုဏ္ဏားတို့၏ သားငယ်စသည်များကို အတတ်ပညာ သင်ပေး၍ ရွှေငွေကိုကား မခံယူပဲ နှမ်း၊ ဆန်စသည့် သူတော်ကောင်းတို့နှင့် အပ်စပ်သည့် ပစ္စည်းကိုသာ ခံယူသုံးဆောင်သော ရသေ့သည် ဥဉ္ဆာစရိယ ရသေ့မည်၏။
သမ္ပတ္တကာလိက ရသေ့ အစာစားချိန်၌ ရောက်ဆိုက်လာသော အစာအာဟာရကို ခံယူ သုံးဆောင် မျှတသော ရသေ့သည် သမ္ပတ္တကာလိက ရသေ့မည်၏။
အနဂ္ဂိပက္ကိက ရသေ့ မီးဖြင့် မချက်အပ်သည့် အရွက်၊ အသီးတို့ကို စား၍ မျှတသော ရသေ့သည် အနဂ္ဂိပက္ကိက ရသေ့မည်၏။
အယမုဋ္ဌိက ရသေ့ တူ၊ ကျောက်ခဲ (သို့မဟုတ်) ပဲခွပ်၊ ဓား စသည်ကို ကိုင်ဆောင် လှည့်လည်၍ ဆာလောင်သောအခါမှ မိမိရောက်ရာ သစ်ပင်၏ အခေါက်ကို ခွာ၍ စားပြီးလျှင် ဥပုသ်ဆောက်တည်၍ ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးတို့ကို ပွားများသော ရသေ့သည် အယမုဋ္ဌိက ရသေ့မည်၏။
ဒန္တလူယျက ရသေ့ တူ၊ ကျောက်ခဲ စသည်တို့ကို မကိုင်ဆောင်ဘဲ လှည့်လည်၍ ဆာလောင်သောအခါ ရောက်ရာသစ်ပင်မှ သွားဖြင့် ကိုက်ခွာ၍ အခေါက်ကိုစားပြီးလျှင် ဥပုသ်ဆောက်တည်၍ ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးတို့ကိုပွားများသော ရသေ့သည် ဒန္တလူယျက ရသေ့မည်၏။
ပဝတ္တဖလိက ရသေ့ အလိုလိုဖြစ်သော ရေအိုင် (သို့မဟုတ်) တောအုပ်ကို မှီ၍ နေပြီးလျှင် (ရေအိုင်၌ နေသူဖြစ်က) ထိုရေအိုင်ထဲမှ ကြားရိုး ကြာစွယ် စသည်ကိုလည်း‌ကောင်း၊ (တောအုပ်၌ နေသူဖြစ်က) ထိုတောအုပ်ထဲမှ အပွင့်ချိန်၌ အပွင့်ကို၊ အသီးချိန်၌ အသီးကိုသော်လည်းကောင်း ယူစား၍ (အပွင့်အသီးမှ မရှိခဲ့သော် အာဟာရအတွက် အရပ်တပါးသို့ မသွားဘဲ) အယုတ်သဖြင့် သစ်ပင်၏အပွေးကိုပင် စား၍ ဥပုသ်ဆောက်တည်ပြီးလျှင် ဗြဟ္မစိုရ်တရားလေးပါးတို့ကို ပွားများသော ရသေ့သည် ပဝတ္တဖလိက ရသေ့မည်၏။
ဝဏုမုတ္တိက ရသေ့ အညှာမှလွတ်ကာ မြေပြင်မှာ ကြွေကျနေသော သစ်ရွက်တို့ကိုသာ စားပြီးလျှင် ဥပုသ်စောင့်တည်ခြင်း၊ ဗြဟ္မစိုရ်တရား ပွားများခြင်း ကောင်းမှုပြုသော ရသေ့သည် ဝဏုမုတ္တိက ရသေ့မည်၏။
"မဟာဗုဒ္ဓဝင်" ထိုရသေ့ရှစ်မျိုးတို့တွင် ရှေးရှေးရသေ့တို့ထက် နောက်နောက်ရသေ့တို့က အကျင့်သီလ မြင့်မြတ်ကြကုန်၏။
ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ၊ သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကထာတို့၌လာသော ရသေ့ရှစ်မျိုးစီတို့တွင် (ကေဏိယရသေ့ကဲ့သို့သော) သပုတ္တဘရိယ ရသေ့တို့ကိုထား၍ ကျန်သော ရသေ့ခုနစ်မျိုးစီတို့သည် မိမိစွမ်းနိုင်သမျှ ဥပုသ်ဆောက်တည်ကာ ဗြဟ္မစိုရ်တရား ပွားများသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြစ်သဖြင့် သူတော်ကောင်းများသာ ဖြစ်ကြ၏။
ထို့ကြောင့် (ဣသိ) ဟူ၍လည်း‌ကောင်း (တာပသ) ဟူ၍လည်း‌ကောင်း ခေါ်ဝေါ်အပ်သည်။
(ဣသိ)မှာ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရှာမှီးသောသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိ၍ (တာပသ)မှာ အကျင့်တရား အားထုတ်သောသူဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။
သုမေဓာရှင်ရသေ့ သုမေဓာရှင်ရသေ့မှာ သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာလာ ရသေ့ရှစ်မျိုးတို့တွင် စတုတ္ထမြောက် အသာမပါကရသေ့အဖြစ် တစ်ရက်မျှဖြစ်ပြီးလျှင် နောက်ရက်များ၌ ရှစ်ခုမြောက် ပဏ္ဍုပလာသိက ရသေ့သူမြတ် ဖြစ်၏။
သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကထာလာ ရသေ့ရှစ်မျိုးတွင်ကြည့်ပါလျှင်ကား ရှစ်ခုမြောက် ဝဏုမုတ္တိက ရသေ့မျိုးမှာ ပါဝင်သင့်၏။
ရသေ့ကို (ပါဠိလို) ဇဋိလ = ဆံကျစ်ရှိသောသူ၊ ဇဋာဓရ = ဆံကျစ်ကို ဆောင်သောသူ ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
ဆံကျစ်ရှိခြင်း ဆံကျစ်ကိုဆောင်ခြင်းမှာ မည်သူမဆို သူတော်ကောင်းဖြစ်စေ သူယုတ်မာဖြစ်စေ ပြုလုပ်၍ ဖြစ်နိုင်၏။
ဤသို့ သူတော်ကောင်းဟူသော အနက်တွင်မက၊ သူယုတ်မာများပါ ဇဋိလ ဇဋာဓရ မည်နိုင်သည့်အတွက် မဂဓအဘိဓာန်ကျမ်း ဂါထာအမှတ် (၄၄၀)၌ ဇဋိလနှင့် ဇဋာဓရဟူသော နှစ်ပုဒ်ကို အစေလက = တက္ကတွန်း ပရိယာယ်ပုဒ်တို့နှင့် တဆက်တည်း ဖော်ပြထားသည်။
ဣသိနှင့် တာပဿ ပုဒ်နှစ်ခုကိုကား မဂဓအဘိဓာန်ကျမ်း ဂါထာအမှတ် (၄၃၃)၌ ရဟန်းဟော ပရိယာယ်ပုဒ်များနှင့် တဆက်တည်း ဖော်ပြထားသည်။
ဗေဒင်ကျမ်း, ဆေးကျမ်းများ ရေးခဲ့ ထို့ပြင် အဋ္ဌကရသေ့၊ ဝါမကရသေ့၊ ဝါဒမဒေဝရသေ့၊ အင်္ဂီရသ ရသေ့၊ ဘဂုရရသေ့၊ ယမဒဂ္ဂိ ရသေ့၊ ဝါသေဋ္ဌရသေ့၊ ဘာရဒွါဇရသေ့၊ ကဿပရသေ့၊ ဝေဿာမိတ္တရသေ့ စသောရသေ့တို့သည် ဗေဒင်ကျမ်းတို့ကို ရေးသားပြုစုခဲ့ကြ၏။
တပည့်တို့ကိုလည်း သင်ကြားပို့ချခဲ့ကြ၏။
ဆရာအဆက်ဆက် တပည့်အဆက်ဆက်မှ ဆင်းသက်လာသော ဗေဒင်ကျမ်းတို့ကား ယနေ့တိုင်အောင် ထင်ရှားရှိကုန်၏။
ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသား လူအများတို့အား အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာကို ပေးကုန်၏။
အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ ကောင်းဆိုးနှစ်တန်ကို ဝေဖန်၍ ပြကုန်၏။
ထို့အပြင် အမတသာရရ ရသေ့၊ ဓာနွန္ဓရီ ရသေ့၊ စရကရသေ့၊ သာရင်္ဂဓရရသေ့၊ မာဓဝရသေ့၊ ဘာဝမိဿရရသေ့၊ စက္ကပါဏိရသေ့ စသော ရသေ့တို့သည် ဆေးကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုခဲ့ကြ၏။
တပည့်တို့အား သင်ကြားပို့ချခဲ့ကြ၏။
ထိုဆေးကျမ်းတို့ကား ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားတို့အတွက် အသက် ကို ပေးသောကျမ်းများဖြစ်၍ အလွန်ကျေးဇူးများကုန်၏။
ကျန်းမာရေးအတွက် အားထားမှီခိုရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။
ယနေ့တိုင်အောင် ကုသလျက်ရှိသော ဆေးပညာအရပ်ရပ်တို့ကား ယင်းဆေးကျမ်းများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသော ပညာများဖြစ်ကြ၏။
ဘုရားအလောင်းရသေ့များ ထို့ပြင် သုမေဓာရသေ့၊ အကိတ္တိ ရသေ့၊ သရဘင်္ဂရသေ့၊ သာရဒ ရသေ့ စသော ပိဋကတ်တော် ဇာတ်တော် နိပါတ်တော် လာ ဘုရားအလောင်း၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအလောင်း၊ သာဝကအလောင်း ရသေ့တို့ကား များပြားလှကုန်၏။
ဘုရားဖြစ်ရန်၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်ရန်၊ သာဝကဖြစ်ရန် သားမယားအိုးအိမ် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပြည်ရွာတိုင်းကားကို စွန့်လွှတ်ကြ၍ တောထွက်ကာ ရသေ့ပြု လျက် ပါရမီကုသိုလ်ကို ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးကြ၏။
ထိုရသေ့ များကို အစွဲပြု၍ တောထွက်ကာ ရသေ့ပြုကြသော တိုင်းသူ ပြည်သားတို့လည်း မရေမတွက်နိုင်အောင် များလှကုန်၏။
အယူဝါဒများ ထိုရသေ့တို့တွင် အချို့ရသေ့တို့သည် ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော ကမ္မဝါဒီများ ဖြစ်ကြ၏။
အချို့ရသေ့တို့မှာ မိမိကြိုက်နှစ်သက်ရာ အယူကို ယူဆကြ၏။
အချို့ရသေ့တို့သည် လောကီအကျိုးကို ပြုကြ၏။
အချို့ရသေ့တို့သည် လောကီ၊ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာသောအကျိုးကို ပြုကြ၏။
အချို့ရသေ့တို့သည် ဈာန်အဘိဉာဏ်ကို မရကြကုန်။
အချို့ရသေ့တို့သည် ဈာန်အဘိဉာဏ်ကိုရ၍ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးမားကုန်၏။
ဖြစ်ပြီးအတိတ်က ကမ္ဘာလေးဆယ်၊ ဖြစ်လတ္တံ့အနာဂတ်က ကမ္ဘာလေးဆယ်အားဖြင့် ကမ္ဘာရှစ်ဆယ်အတွင်း အဖြစ်အပျက်ကို မြင်နိုင်ကြ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ဟိန္ဒူဘာသာ။
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ဆိုရာ၌ ပဗ္ဗဇ္ဇဟူသော စကားနှင့် မင်္ဂလာဟူသော စကားနှစ်မျိုးကို တွဲစပ် ထားသည်။
ယင်းနှစ်မျိုးတို့တွင် ပဗ္ဗဇ္ဇာဟူသော ပါဠိစကားကို “ရှင်ပြုခြင်း”ဟူ၍ ရှေးဆရာတို့ မြန်မာ ပြန်ဆိုတော်မူခဲ့ကြသည်။
ဝတ်ကြောင်ဝတ်သော လူအဖြစ်ကို ရှောင်ခွါခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။
ပဗ္ဗဇ္ဇ လေးမျိုး ဘိက္ခုပပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ ရဟန်းပြုခြင်းကို ဆိုသည်။
သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ သာမဏေပြုခြင်းကိုဆိုသည်။
ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ ရသေ့ပြုခြင်းကိုဆို သည်။
ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ ပရိဗိုဇ်ပြုခြင်းကို ဆိုသည်။
ပဗ္ဗဇ္ဇဆိုသော စကားဝယ် ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း၌ ရသေ့ပြုခြင်းနှင့် ပရိဗိုဇ် ပြုခြင်းများရှိသော်လည်း၊ ပဗ္ဗဇ္ဇဟု မထင်မှတ်ကြကုန်။
ရဟန်းပြုခြင်းနှင့် ရှင်သာမဏေ ပြုခြင်းများကိုသာ ပဗ္ဗဇ္ဇဟု ထင်မှတ်နေကြ သည်။
သာသနာပ၌ကား ရဟန်းနှင့် ရှင်သာမဏေများ မပြုနိုင်ကြသဖြင့်၊ ရသေ့နှင့် ပရဗိုဇ်များကိုသာ ပဗ္ဗဇ္ဇ ဟုထင်မှတ်နေကြသည်။
စင်စစ် အမှန်မှာ ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးလုံးပင် ပဗ္ဗဇ္ဇဖြစ်သည်။
မင်္ဂလာဟူသည် လောကုတ္တရာကျမ်းလာ မင်္ဂလာ လောကီကျမ်းလာ မင်္ဂလာဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။
ယင်းနှစ်မျိုးတို့တွင် မင်္ဂလသုတ်၌ မင်္ဂလာ (၃၈)ပါး ပြဆိုထားသည်။
ငါးရာ့ငါးဆယ်နိပါတ်တော် မဟာမင်္ဂလဇာတ်၌ မင်္ဂ လာကြီး (၈)ပါး ပြဆိုထားသည်။
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ နန္ဒမထေရ်ဝတ္ထု၌ နန္ဒမင်းသားကို မင်္ဂလာပြုရာဝယ် အိမ်တက်မင်္ဂလာ ဥသျှောင်ထုံးမင်္ဂလာ သင်းကျစ်ဆောင်းမင်္ဂလာ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ အိမ်ရှေ့ ထီးဆောင်း မင်္ဂလာ ငါးပါးပြဆိုထားသည်။
လောကီကျမ်းလာ မင်္ဂလာမှာလည်း၊ အမိဝမ်းမှ ဖွားမြင်ခြင်း ဝိဇာယမင်္ဂလာ နန္ဒိမုခနတ်တို့ အားမျက်နှာပြခြင်း မုခဒဿနမင်္ဂလာ ဝမ်းတွင်း ဆံပင်ကို ရိတ်ခြင်းကေသစ္ဆေဒနမင်္ဂလာ ဧယဉ်ပုခက်တင်ခြင်း ဒေါလာကရဏမင်္ဂလာ ကွမ်းဦး ခွံ့ခြင်း တမ္ဗုလပတ္တမင်္ဂလာ နေလတို့ကို ကြည့်ရှုစေခြင်း ရဝိန္ဒုဒဿနမင်္ဂလာ အမည်မှည့်ခြင်း နာမကရဏမင်္ဂလာ ထမင်းဦးခွံ့ခြင်း မထမ ဘတ္တမင်္ဂလာ ဆံပင်ထုံးခြင်း ကေသဗန္ဓနမင်္ဂလာ နားထွင်းခြင်း ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒမင်္ဂလာ သာသနာ တွင်းသို့ သွတ်သွင်းခြင်း သာသနာနုဂ္ဂဟမင်္ဂလာ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်း အာဝါဟ ဝိဝါဟမင်္ဂလာဟူ ၍ဆယ့်နှစ်ပါး ပြဆိုထားသည်။
ထိုပြင် အရပ်ဒေသသို့ လိုက်၍လည်းကောင်း၊ အမျိုးဇာတ်သို့ လိုက်၍၎င်း၊ ဘာသာယဉ်ကျေးမှုသို့ လိုက်၍၎င်း၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုသို့ လိုက်၍၎င်း အရာဌာန အားလျော်စွာ ပြုလုပ်ကြသော မင်္ဂလာတို့ကား အများအပြားပင်ရှိသည်။
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ဟူသောစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကား ယုတ်ညံ့နိမ့်ကျသော လူ့အသွင်အပြင်ကို စွန့်ပယ်၍ ကောင်းမွန် မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ် ရဟန်းအသွင်အပြင်ကို ယူခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ဟူသော စကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကား လောကီမင်္ဂလာမှာ ဖြစ်စေ၊ လောကုတ္တရာမင်္ဂလာမှာ ဖြစ်စေ ပစ္စုပ္ပန် သံသရာနှစ်ဖြာသော ဘဝတို့၌ မြင့်မြတ်ကြောင်း ကြီးပွားကြောင်း ချမ်းသာကြောင်း ပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သော အပြုအမူ အပြောအဆိုများ၊ သို့မဟုတ် မြင့်မြတ်ခြင်း ကြီးပွားခြင်း ချမ်းသာခြင်း ပြည့်စုံ ခြင်းများ ဖြစ်သည်။
ပဗ္ဗဇ္ဇ မင်္ဂလာဟူသော စကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကား လူ့အဖြစ် လူ့အသွင်အပြင်ကို စွန့်ပယ်၍ ရဟန်း အဖြစ် ရဟန်းအသွင် အပြင်ကို ယူခြင်းသည်ပင် မြင့်မြတ်ကြောင်း၊ ကြီးပွားကြောင်း၊ ချမ်းသာကြောင်း၊ ပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်။
ရှင်ပြုပုံ ရှင်လောင်းကို ရှင်ပြုပေးမည့် ဆရာရဟန်းကာ ရှေးဦးစွာ ဆံပင်နှင့် မုတ်ဆိတ်မွေးတို့ကို ရိတ်စေသည်။
နောက်ကိုယ်ဝတ်သင်းပိုင်နှင့် အပေါ်ရုံ ဧကသီ သင်္ကန်းနှစ်ထည်ကို ဝတ်ရုံစေသည်။
နောက် ဆရာရဟန်းရှေ့တွင် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်စေပြီး လက်အုပ်ချီ ရှိခိုးနေစေသည်။
နောက် ဆရာရဟန်းက ( ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ) စသော သရဏဂုံ သုံးပုဒ်ကို ဌာန် ကရိုဏ်းပီသစွာ ရွတ်ဆို၍ ရှင်လောင်းအား သရဏဂုံပေးရသည်။
ရှင်လောင်းကလည်း ဆရာရဟန်းရွတ်ဆိုသည့်အတိုင်း လိုက်၍ ဌာန်ကရိုဏ်း ပီသစွာ ရွတ်ဆိုရသည်။
သရဏဂုံယူ၍ ပြီးဆုံးလျှင် ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာမြောက်၍ ရှင်အဖြစ်သို့ ရောက်သည်။
( ဆယ်ပါးသီလ ခံယူနေရန်မလို၊ ရှင်သာမဏေဖြစ်သွားလျှင် ဆယ်ပါးသီလကား အလိုလိုရရှိပြီး ဖြစ်သည်။
) နောက် ဆရာရဟန်းထံမှာပင် ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းတော်ကြီး တစ်ပါးပါးထံမှာဖြစ်စေ … ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟိ ဟု သုံးခေါက်ဆို၍ ဥပဇ္ဈောယ်ယူရသည်။
ဤရှင်ပြုပုံကား ဆဌသင်္ဂါယနာမူ ဝိနယ မဟာဝါပါဠိ ရာဟုလဝတ္ထုတွင် ရှင်သာရိပုတ္တရာက သားတော်ရာဟုလာကို ရှင်ပြုပေးပုံအတိုင်း ဖြစ်ပေသည်။