kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၂၀၁၃ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးကာ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း မြန်မာ-လာအို ချစ်ကြည်ရေးတံတား တည်ဆောက်မှုသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဧရာဝတီ-ကျောက်ဖရား-မဲခေါင် စီးပွားရေးပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး မဟာဗျူဟာအစည်းအဝေးတွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမှ မြန်မာ-လာအို-ဗီယက်နမ် စင်္ကြန်လမ်း ဖောက်လုပ်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း မြန်မာ-လာအို နှစ်နိုင်ငံ အဖွဲ့များသည် နယ်စပ် တစ်လျှောက် ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးပြီး တံတား တည်ဆောက်ရန် တံတားအူကြောင်း (၅)နေရာ လျာထားခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၏ ၂၀၁၂ ခု မတ်လအတွင်း သွားရောက်ခဲ့သည့် လာအိုနိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် လာအိုနိုင်ငံ ပြည်သူ့လုပ်ငန်းနှင့် ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့အကြား ချစ်ကြည်ရေးတံတား တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
လ ၃၀ အပြီးဆောက်ရန် မှန်းထားသော်လည်း ၂၅ လနှင့် ပြီးသည်။
တန် ၇၀ ဝန် ခံနိုင်သည်။
wikipedia တံတားကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခု ဧပြီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ မြန်မာနှင့် လာအို နှစ်နိုင်ငံသမ္မတကြီးများက ၂၀၁၅ မေ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
တံတားအချက်အလက်များ မြန်မာ-လာအို ချစ်ကြည်ရေး မဲခေါင်မြစ်ကူးတံတားကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး တံတားအမျိုးအစားမှာ သံမဏိသံဘောင်အမျိုးအစား၊ တံတားအကျယ် ၈ ဒသမ ၅ မီတာ၊ လူသွားလမ်းအကျယ် ၁ ဒသမ ၂ မီတာ၊ အမြင့် ၁၀ မီတာ၊ တံတားခံနိုင်ဝန် မှာ(၇၅) တန်ဖြစ်ပြီး တံတားအရှည် ၂၂၆၉ ဒသမ ၂၇ပေ ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံမှ အရှည်(၃၆၀)မီတာ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး လာအိုနိုင်ငံမှ အရှည် (၃၃၁ဒသမ၆)မီတာ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
စဖွင့်ခြင်း ၂၀၁၅ ခု၊ မေလတွင် တံတားဖွင့်ပွဲ ကျင်းပရာ မြန်မာသမ္မတ ဦးသိန်းစိန်နှင့် လာအို လာအိုပြည့်သူတော်လှန်ရေးပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ခြုံမလီ ဆရာဆုံ (ຈູມມະລີ ໄຊຍະສອນ) တို့ တက်သည်။
မြန်မာ-လာအို သံဆက်ဆံရေး နှစ် ၆၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဖွင့်ခြင်း ဖြစ်၏။
သို့သော် နှစ်နိုင်ငံ အခွန်ဆိုင်ရာကိစ္စများ ညှိမရ၍ ၂၀၁၆ ခုတိုင် အဖြတ်အသွား မရှိခဲ့။
တရုတ်အရှေ့ပိုင်းသို့ ဗီယက်နမ်ရှိ ပင်လယ်ဆိပ်မှ ပို့လျှင် ခရီးတိုသည်။
သို့သော် စာရွက်စာတမ်းကိစ္စ လွယ်ကူသည့် ထိုင်းမှတဆင့် ပို့ခြင်းကိုသာ မြန်မာပို့ကုန်သမားတို့က လုပ်သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုတံတားမှာ အကူးအသန်း အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။
စတာလင်နယ် () ဆိုသည်မှာ ငွေကြေးဆိုင်ရေးရာ နောက်ခံသီးသန့် ရန်ပုံငွေကို လန်ဒန်မြို့၌ ထားရှိပြီး ပြည်ပအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးတွင် စတာလင်ငွေဖြင့် ပေးချေရယူသော နိုင်ငံများဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့ ပါဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် စတာလင်နယ်မှ ထွက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ အေဒင် ဆူဒန်နိုင်ငံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဘဟားမားနိုင်ငံ ဘာရိန်းနိုင်ငံ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဘာဘေးဒိုးစ်နိုင်ငံ Basutoland (လီဆိုသိုနိုင်ငံ) ဗမျူဒါး ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ ဗြိတိသျှဂီယားနား (ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ) ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်စ် (ဘလိဇ်နိုင်ငံ) ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ နယ်မြေ ဗြိတိသျှဆော်လမွန်ကျွန်းစု ဗြိတိသျှဆိုမာလီလန်း (၁၉၆၄ တွင် နုတ်ထွက်) ဗြိတိသျှ ဗာဂျင်အိုင်းလန်း ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ မြန်မာနိုင်ငံ (၁၉၆၆ တွင် နုတ်ထွက်) ကေမန်ကျွန်းစု စီလုံ (သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ အီဂျစ်နိုင်ငံ (၁၉၄၇ တွင် နုတ်ထွက်)Brenchley, Frank, "Britain and the Middle East:an economic history 1945-1987" ဖီဂျီနိုင်ငံ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ ဂါနာနိုင်ငံ ဂျီဘရော်လ်တာ ဂေးဘတ်နှင့် အဲလိုက်စ်ကျွန်းများ (ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ နှင့် တူဗားလူနိုင်ငံ) ဟောင်ကောင် အိုက်စလန်နိုင်ငံ အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၇၁ ခုနှစ်ထိ) အိန္ဒိယနိုင်ငံ (ဆစ်ကင်ပြည်နယ်အပါအဝင်) အီရတ်နိုင်ငံ (၁၉၅၉ တွင် နုတ်ထွက်) ဂျမေကာနိုင်ငံ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ ကင်ညာနိုင်ငံ ကူဝိတ်နိုင်ငံ လီးဝပ်ကျွန်းများ (အန်ဂီလာ၊ အင်တီဂွါနှင့် ဘာဘူဒါနိုင်ငံ၊ မွန်ဆာရတ်၊ နှင့် စိန့်ကစ်ကျွန်းတို့ ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည်။
(Saint Christopher and Nevis)) လစ်ဗျားနိုင်ငံ (၁၉၇၁ တွင် ထုတ်ပယ်) မာလဝီနိုင်ငံ မလေးရှားနိုင်ငံ မော်လဒိုက်နိုင်ငံ မော်လတာနိုင်ငံ မောရစ်ရှနိုင်ငံ Muscat and Oman (Sultanate of Oman) နအူရူးနိုင်ငံ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (ကွတ်ကျွန်းစု၊ နျူးအေးနိုင်ငံ၊ နှင့် တိုကလောင် တို့အပါအဝင်) နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ပါလက်စတိုင်းအား ဗြိတိသျှအုပ်စိုးခွင့် (အစ္စရေး တည်ထောင်ပြီးနောက် ၁၉၄၈ တွင် စွန့်ခွာUnited Nations Conciliation Commission for Palestine) ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ ပစ်ကိန်ကျွန်းစု ကာတာနိုင်ငံ ရိုဒီးရှားနိုင်ငံ (ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ) (၁၉၆၅ တွင် ထုတ်ပယ်) စိန့်ဟယ်လယ်နာ (including Ascension Island and Tristan da Cunha) ဆေးရှဲနိုင်ငံ ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ စင်ကာပူနိုင်ငံ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ အနောက်တောင်အာဖရိက (နမီးဘီးယားနိုင်ငံ) ဆွာဇီလန်နိုင်ငံ တန်ဂန်ရီကာနိုင်ငံ တုံဂါနိုင်ငံ ထရီနီဒတ်နှင့် တိုဘက်ဂိုနိုင်ငံ Trucial Oman (အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု) တာ့ခ်နှင့် ကေးကို့စ်ကျွန်းများ ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ Channel Islands၊ နှင့် မမ်းကျွန်း ဆမိုးအားနိုင်ငံ ဝင်းဝါဒ်ကျွန်းများ (comprising ဒိုမီနီကာနိုင်ငံ, ဂရီနေဒါနိုင်ငံ, စိန့်လူစီယာနိုင်ငံ၊ နှင့် စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့်ဂရိနေဒိုင်နိုင်ငံ) ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ ဇန်ဇီဘာနိုင်ငံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ ငွေကြေးများ။
The Eurasian Steppe Belt (in on the map), a path of passage for cultures – a possible origin for the Indo-European languages, the domesticated horse, the wheel and chariot ကာဇက်စတန်နိုင်ငံရှိ စတက်မြက်ခင်းပြင် ယူကရိန်းနိုင်ငံရှိ စတက်မြက်ခင်းတစ်ခု စတက်မြက်ခင်းများ (; )သည် သစ်ပင်မရှိသော မြက်ခင်းပြင်များ ဖြစ်၍ ဒနုဘီမြစ်ဝှမ်း၊ ဥရောပတိုက် ရုရှားတောင်ဘက်နှင့် အနောက်တောင် ဆိုက်ဘေးရီးယားနယ်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။
နွေဦးပေါက်တွင် မိုးအနည်းငယ်ရွာ၍ ဂျုံစိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေယာပြင်များဖြစ်သည်။
ယူကရိန်းနယ်ရှိ မြေနက်များမှာ စိုက်ပျိုးရန် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဒေသဖြစ်ပေသည်။
thumb|ယုန်လွှတ်ကျွန်း နန်းတော်ရာ ယုန်လွှတ်ကျွန်းသည် ပထမပုဂံ မင်းဆက်များ နန်းတည်သွားသော နေရာဖြစ်သည်။
ယုန်လွှတ်ကျွန်းရပ်မှာ ဧရာဝတီမြစ်မှ ၆-မိုင်အကွာ တုရင်တောင်၏ အရှေ့ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာ နေရာဖြစ်သည်။
သမုဒ္ဒရာဇ်မင်း(၁၀၇-၁၅၂)လက်ထက်မှ ပိုက်သေဉ်လည်မင်း(၃၂၄-၃၄၄)အထိ စိုးစံခဲ့ကြသည်။
တင်နိုင်တိုး၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများသမိုင်းနှင့် ခရီးသွားလမ်းညွှန် ကိုးကား Category:ပုဂံ။
သီရိပစ္စယာသည် ဒုတိယပုဂံ မင်းဆက်များ နန်းတည်သွားသော နေရာဖြစ်သည်။
သီရိပစ္စယာကို ကျောက်စကားအရပ်၌ တည်ထောင်ပြန်သည်။
၎င်းနေရာမှာ ပုဂံမြို့သစ်၏ တောင်ဘက် ရေအိုးစဉ်ချောင်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းနေရာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
သေဉ်လည်ကြောင်မင်း(၃၄၄-၃၈၇)လက်ထက်မှ သာရမွန်ဖျားမင်း(၄၉၄-၅၁၆)အထိ စိုးစံခဲ့ကြသည်။
တင်နိုင်တိုး၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများသမိုင်းနှင့် ခရီးသွားလမ်းညွှန် thumb|သီရိပစ္စယာ ရွာ သီရိပစ္စယာ နန်းတော်ရာ နေရာသည် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ၅၁' ၁၇" နှင့် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ၈' ၂၄" တွင် ကျောက်တိုင်စိုက်ထူထားခြင်းသာ တွေ့ရသည်။
သေဉ်လည်ကြောင်မင်း(၃၄၄-၃၈၇) လက်ထက်တွင် ယုန်လွှတ်ကျွန်းအရပ်မှ ကျောက်စကားအရပ်သို့ မြို့တော်ကို ပြောင်းရွှေ့၍ သီရိပစ္စယာ အမည်ရှိ မြို့တော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ခရစ်နှစ် (၃၄၄ မှ ၅၁၃ အထိ) မင်းဆက်ပေါင်း ငါးဆက် စိုးစံခဲ့သည်။
စမ်းသပ်တူးဖော်မှုဆိုင်ရာ သုတေသနပြုခြင်း မရှိသေးပါ။
နေရာအမှတ်အသား ကျောက်စာတိုင် စိုက်ထူထားခြင်းသာ ရှိသည်။
ကျောက်စာတိုင် ဘေး၌ ရှိသော ဗီနိုင်းဆိုင်းဘုတ်မှ ရေးသားထားသော စာသားဖြစ်သည်။
စာရေးသူ-ကိုမေယာ ကိုးကား Category:ပုဂံ။
တမ္ပဝတီ(ပုဂံ) တမ္ပဝတီသည် တတိယပုဂံ မင်းဆက်များ နန်းတည်သွားသော နေရာဖြစ်သည်။
တမ္ပဝတီသည် ရွာစိုက်ရွာဟောင်း (မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁°၉′၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄°၅၅′)နေရာ၌ တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပုဂံခေတ်နှောင်းကာလတွင် ယင်းအရပ်၌ မိဖုရားကြီးဖွားစော နေထိုင်ခဲ့ဘူးသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖွားစောရွာဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
သိုက်တိုင်မင်း(၅၁၆-၅၂၃)လက်ထက်မှ ခဲလူးမင်း(၈၂၉-၈၄၆)အထိ စိုးစံခဲ့ကြသည်။
စာရေးဆိုသည်မှာ အထွေထွေ ရုံးအလုပ်များကို လုပ်ကိုင်သော ရုံးထိုင် ဝန်ထမ်းအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
ထီးမင်းယဉ်(၂၄၂-၂၉၉) သက္ကရာဇ် ၁၆၄-ခု၊ သားတော် ထီးမင်းယဉ် နန်းတက်သည်။
ဘုရား(၉)ဆူ တည်တော်မူသည်။
စည်းစိမ် (၄၄)နှစ်သာ ရှိသောအခါ ဇမ္ဗူဒိတ်ကျွန်းက သီဟိုဠ်သို့ စွယ်တော်ရောက်သောနှစ်တည်း။
မင်းစည်းစိမ် (၅၇)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
ယဉ်မင်းပိုက်(၂၉၉-၃၂၄) သက္ကရာဇ် ၂၂၁-ခု၊ သားတော် ယဉ်မင်းပိုက် နန်းတက်သည်။
ဂူ(၅)လုံး တည်တော်မူသည်။
မင်းစည်းစိမ် (၂၅)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၂၄၆-ခု၊ သားတော် ပိုက်သေဉ်လည် နန်းတက်သည်။
မင်းစည်းစိမ် (၂၀)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
ကြောင်တူရစ်(၃၈၇-၄၁၂) သက္ကရာဇ် ၃၀၉-ခု၊ သားတော် ကြောင်ဓူရစ် နန်းတက်သည်။
ဂူ(၂၅)လုံး တည်တော်မူသည်။
သေဉ်လည်ကြောင်(၃၄၄-၃၈၇) သက္ကရာဇ် ၂၆၆-ခု၊ သားတော် သေဉ်လည်ကြောင် နန်းတက်သည်။
ထိုမင်းလက်ထက် ယုန်လွှတ်ကျွန်းအရပ်မှ ရွာ(၉)ရွာကို ဖျက်၍ လောကနန္ဒာအရပ်သို့ပြောင်းရွေ့နန်းစိုက်လေသည်။
ထိုမင်းလက်ထက် မြို့တော်သည် ဘုန်းကျက်သရေ လျှံဝေတောက်ညီးသဖြင့် “သီရိပစ္စယာ”ဟုအမည်တွင်လေသည်။
မဟာဂီရိ မောင်နှမကိုလည်း ပုပ္ပါးမှာထားသည်။
ဂူတစ်လုံး တည်သည်။
သေဉ်လည်ဂူ တွင်၏။
သေဉ်လည်ကြောင်မင်း မင်းစည်းစိမ် (၄၂)နှစ်အရှိတွင် သထုံပြည်က ဆင်ဖြူတစ်စီးကို လက်ဆောင်ပြု၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသနှင့် သံဃာတော်များ ပိဋကတ်ရေးကူးမည်ဟု သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကူးသောနှစ်တည်းဟု ရှေးရာဇဝင်များတွင် ရှိသည်။
သေဉ်လည်ကြောင်မင်း မင်းစည်းစိမ် (၄၂)နှစ်တွင် ပြန်၍တွက်သော် သာသနာတော် (၉၃၀)သာ အတွက်ရသည်။
(၉၃၀)တွင် ကူးသည်ဟု စာဟောင်းများမှာ ရှိပေသည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်း ဝကစက္က ကာလန္တေတို့ လာစဉ်က ပါသည့်စာမှာ (၉၅၆)ခုတွင် ရှင်ဗုဒ္ဓဃောယ ကူးရောက်လာသည်ဟူ၍ ပါလာသည်။
မင်းစည်းစိမ် (၄၃)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
သည်းထန်မင်း(၄၁၂-၄၃၉) သက္ကရာဇ် ၃၃၄-ခု၊ သည်ထန် နန်းတက်သည်။
သည်ထန်နန်းတက်သော သာသနာတော် သက္ကရာဇ် (၉၅၆)ခုရှိသည်နှင့် (၉၅၆)ခု ဗုဒ္ဓဃောသ ကူးလာသည့် သီဟိုဠ်စာက ဆိုသည်နှင့် နှစ်ပြိုင်မိသည်။
အမတ် မုက္ခမန် သက္ကရာဇ် ၃၆၁-ခု၊ အမတ်မုက္ခမန် (၃)လ နန်းတက်သည်။
မုက္ခမန်ကို နန်းကချ၍ အမတ် သူရဲ မင်းပြုသည်။
သူရဲ (၄၃၉-၄၉၄) အမတ် မုက္ခမန်ကို နန်းကချ၍ အမတ် သူရဲ မင်းပြုသည်။
ပုထိုး(၂)ဆူ တည်သည်။
သရဲပုထိုးဟု တွင်၏။
မင်းစည်းစိမ် (၅၅)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
သာရမွန်ဖျားမင်း(၄၉၄-၅၁၆) သက္ကရာဇ် ၄၁၆-ခုတွင် သည်းထန်မင်းသား ပြေးပုန်း၍နေရာမှ မူးမတ်တို့ ရှာ၍ နန်းတင်ကြသည်။
သာရမွန်ဖျား ဟူသောအမည်ကို ခံသည်။
ဘုရား(၉)ဆူတည်၏။
မင်းစည်းစိမ် (၂၂)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
သိုက်တိုင်မင်း(၅၁၆-၅၂၃) သက္ကရာဇ် ၄၃၈-ခု၊ သားတော် သိုက်တိုင် နန်းတက်သည်။
သီရိပစ္စယာမြို့ကို ပစ်၍ ရွာစိုက်တွင် တမ္ပဝတီမြို့ သမုတ်၍ မြို့တည်သည်။
မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းအကြောင်းရင်းကား မသိရချေ။
သို့သော်သက္ကရာဇ် ၆၅၂ ထိုး တရုတ်ပြန်ဘုရားမင်စာ၌ “ငါ့ကောင်းမှုကို ဖျက်သသူကား ညောင်ဦးကသည် သီရိပစ္စယာတိုင်အောင် ကမ်းပြိုသကဲ့သို့ စီးပွားချမ်းသာယုတ်စေသော်”ဟုကျိန်ဆိုထားသည်ကို ထောက်လျှင် ထိုခေတ်ကတည်းကပင် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပါးပြိုကျမှုသည် ဆိုးဝါးခဲ့ဟန်တူသည်။
မြစ်ကမ်းပါးပြိုကျမှုဒဏ်ကိုကာကွယ်ရန် ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရသော ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ပြောင်းရွေ့နန်းစိုက်ခဲ့ဟန်တူသည်။
မင်းစည်းစိမ် (၇)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
သေဉ်လည်ကြောင်ငယ်(၅၂၃-၅၃၂) သက္ကရာဇ် ၄၄၅-ခု၊ သားတော် သေဉ်လည်ကြောင်ငယ် နန်းတက်သည်။
မင်းစည်းစိမ် (၁၅)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
ခန်းလောင်းမင်း(၅၄၇-၅၅၇) သက္ကရာဇ် ၄၆၉-ခု၊ ညီတော် ခန်းလောင်း နန်းတက်သည်။
မင်းစည်းစိမ် (၁၀)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
ခန်းတက်မင်း(၅၅၇-၅၆၉) သက္ကရာဇ် ၄၇၉-ခု၊ ညီတော် ခန်းတက်(ခန်းလတ်)မင်း နန်းတက်သည်။
မင်းစည်းစိမ် (၁၂)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
ထွန်တိုက်မင်း(၅၆၉-၅၈၂) သက္ကရာဇ် ၄၉၁-ခု၊ သားတော် ထွန်တိုက်မင်း နန်းတက်သည်။
မင်းစည်းစိမ် (၁၃)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
ထွန်ပစ်မင်း(၅၈၂-၅၉၈) သက္ကရာဇ် ၅၀၄-ခု၊ သားတော် ထွန်ပစ်မင်း နန်းတက်သည်။
မင်းစည်းစိမ် (၁၆)နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်တော်မူသည်။
ထွန်ချစ်မင်း (၅၉၈ - ၅၃၅) သည် တတိယပုဂံမင်းဆက်တွင် အုပ်စိုးသော မင်းတပါးဖြစ်သည်။
မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော် နန်းစံကာလ (၅၂၀ - ၅၃၅) ခမည်းတော် ထွန်ပစ်မင်းလွန်သည့် ကောဇာသက္ကရာဇ် ၅၂၀ ပြည့်တွင် နန်းတက်သည်။
တူရွင်းတိုင် အနောက်တောင်ဘက် ထနောင်းပုတ်တွင် နန်းဆောက်၍ နေသည်။
ကောင်းမှုတော်များ ဘုရား ၉ ဆူ၊ ဂူ ၉ လုံး တည်သည်။
ဘဝနိဂုံး အသက် ၃၇ နှစ်၊ မင်းစည်းစိမ် ၁၅ နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်သည်။
မှတ်ချက် မွေးနှစ်လွန်နှစ်များမှာ မှန်နန်းလာ ဇာတာနှစ်တို့ကို ပေါင်းနှုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ်များသည် ပုပ္ပါးစောရဟန်း သက္ကရာဇ်မဖြိုမီနှစ်များ ဖြစ်၏။
လက်ရှိ မြန်မာပြည်၌သုံးနေသည့် ကောဇာသက္ကရာဇ် မဟုတ်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက် ဖြစ်ပွားသော တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲတွင် တတိယအကြိမ်ချီတက်လာသော တရုတ်တပ်များကို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် စစ်သူကြီး ဖြစ်သည်။
တရုတ်ဧကရာဇ် ချင်းလုံက မင်းယွီအား ယူနန်ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်ထားကာ မြန်မာနိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်ရန် တာဝန်ပေး၏။
မြန်မာတို့က မင်းယွီကို မြင်းခုန်ရဲ ဟု ခေါ်သည်။
ဦးစိန်မြင့် ၏ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း အဘိဓာန်တရုတ်တို့က 明瑞 Mingrui ဟု ခေါ်သည်။
War in the Eighteenth-Century World - Jeremy Black - Google Books ကိုးကား Category:ကုန်းဘောင်ခေတ် Category:မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော နိုင်ငံခြားသားများ။
thumb|အထက်မြန်မာပြည် (လိမ္မော်) နှင့် အောက်မြန်မာပြည် (ပန်း‌ရောင်)၊ ၁၈၈၆ ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏နယ်မြေများကို ရရှိပြီးနောက် ထိုနယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရင်ခံများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သောအခါတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယပြည်၏ ပြည်နယ်အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းမှသာ မြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားကိုလိုနီအဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလတွင် ဂျပန်တို့မှသိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါ မြန်မာနိုင်ငံကို ဂျပန်စစ်တပ်မှအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဂျပန်တို့အားတိုက်ထုတ်ပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
စာရင်း (အစောင်းဖြင့်ပြထားလျှင် de facto အရ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုပြသည်) စဉ် ဓာတ်ပုံ နာမည် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာလ ရာထူးစတင် ရာထူပြီးဆုံး သက်တမ်း ဗြိတိသျှဘာမား ဦးဘသန်း (ဘီအေ) ၏ ကျောင်းသုံးမြန်မာရာဇဝင် မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ၁ 60px အာသာ ဖယ်ယာ ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၁၈၆၂ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၆၇ ၅ နှစ်၊ ၁၆ ရက် ၂ 60px အဲလ်ဗတ် ဖိုက် ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၆၇ ၁၈ ဧပြီ ၁၈၇၁ ၄ နှစ်၊ ၆၁ ရက် ၃ 60px အက်ရှလေ အီဒင် ၁၈ ဧပြီ ၁၈၇၁ ၁၄ ဧပြီ ၁၈၇၅ ၃ နှစ်၊ ၃၆၁ ရက် ၄ 60px ဩဂတ်စတတ် သော်မဆင် ၁၄ ဧပြီ ၁၈၇၅ ၃၀ ဧပြီ ၁၈၇၇ ၂ နှစ်၊ ၁၆ ရက် ၃၀ ဧပြီ ၁၈၇၇ ၃၀ မတ် ၁၈၇၈ ၃၃၄ ရက် ၅ 60px ချားလ်စ် အမ်ဖာစတင် အက်ချီဇင် ၃၀ မတ် ၁၈၇၈ ၂ ဇူလိုင် ၁၈၈၀ ၂ နှစ်၊ ၉၄ ရက် ၆ ချားလ် ဘားနာဒ် ၂ ဇူလိုင် ၁၈၈၀ ၄ ဧပြီ ၁၈၈၂ ၁ နှစ်၊ ၂၇၆ ရက် ၄ ဧပြီ ၁၈၈၂ ၂ မတ် ၁၈၈၃ ၃၃၂ ရက် ၇ ချားလ်စ် ကရော့စ်ဝိတ် ၂ မတ် ၁၈၈၃ ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၈၄ ၃၆၃ ရက် ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၈၄ ၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၈၈၆ ၂ နှစ်၊ ၂၀၉ ရက် (၆) ချားလ် ဘားနာဒ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၈၈၆ ၁၂ မတ် ၁၈၈၇ ၁၆၈ ရက် (၇) ချားလ်စ် ကရော့စ်ဝိတ် ၁၂ မတ် ၁၈၈၇ ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၉၀ ၃ နှစ်၊ ၂၇၃ ရက် ၈ 60px ဆာ အလက်ဇန္ဒား မက္ကင်ဇီ ၁၀ ဇီဇင်ဘာ ၁၉၈၀ ၃ ဧပြီ ၁၈၉၅ ၄ နှစ်၊ ၁၁၄ ရက် ၉ ဖရက်ဒရစ် ဖရိုင်ယာ ၃ ဧပြီ ၁၈၉၅ ၁ မေ ၁၈၉၇ ၂ နှစ်၊ ၂၈ ရက် ဒုတိယဘုရင်ခံ ၁ ဖရက်ဒရစ် ဖရိုင်ယာ ၁ မေ ၁၈၉၇ ၄ ဧပြီ ၁၉၀၃ ၅ နှစ်၊ ၃၃၈ ရက် ၂ ဟူး ရှိတ်စပီးယား ဘားနက်စ် ၄ ဧပြီ ၁၉၀၃ ၉ မေ ၁၉၀၅ ၂ နှစ်၊ ၃၅ ရက် ၃ 60px ဟားဘတ် ဝှိုက် ၉ မေ ၁၉၀၅ ၁၉ မေ ၁၉၁၀ ၅ နှစ်၊ ၁၀ ရက် ၄ ဟာဗီး အက်ဒမ်ဆင် ၁၉ မေ ၁၉၁၀ ၂၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၅ ၅ နှစ်၊ ၁၆၂ ရက် – ဂျော့ ရှော ၁၅ မေ ၁၉၁၃ ၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၁၃ ၁၇၀ ရက် ၅ 60px ဟာကုတ် ဘတ္တလာ ၂၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၅ ၂၂ စက်တင်ဘည ၁၉၁၇ ၁ နှစ်၊ ၃၂၉ ရက် – ဝေါ်တာ ဖရန်စစ် ရိုက်စ် ၂၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၁၇ ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၈ ၁၄၆ ရက် ၆ 60px ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက် ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၈ ၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၂ ၄ နှစ်၊ ၃၀၉ ရက် ၅ 60px ဟာကုတ် ဘတ္တလာ ၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၂ ၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၃ ၁၂ ရက် ဘုရင်ခံ ၁ 60px ဟာကုတ် ဘတ္တလာ ၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၃ ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၇ ၄ နှစ်၊ ၃၅၂ ရက် ၂ 60px ချားလ်စ် အင်းနစ် ၂၀ ဇီဇင်ဘာ ၁၉၂၇ ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၂ ၅ နှစ် ၃ ဟူး လန်းစဒေါင်း စတီဖင်ဆင် ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၂ ၈ မေ ၁၉၃၆ ၃ နှစ်၊ ၁၄၀ ရက် ၄ အာချီဘော ကော့ကရိန်း ၈ မေ ၁၉၃၆ ၆ မေ ၁၉၄၁ ၄ နှစ်၊ ၃၆၃ ရက် ၅ 60px ရက်ဂျီနယ် ဒေါ်မန် စမစ် ၆ မေ ၁၉၄၁ ၃၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၆ ၅ နှစ်၊ ၁၁၇ ရက် ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ် စစ်သူကြီး ၁ 60px ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးရှိုဂျိရို အီဒါ ၂၀ ဧပြီီ ၁၉၄၂ ၁၈ မတ် ၁၉၄၃ ၃၃၂ ရက် ၂ 60px ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမာဆာကာဇူ ကာဝါဘေ ၁၈ မတ် ၁၉၄၃ ၃၀ ဩဂုတ် ၁၉၄၄ ၁၆၅ ရက် ၃ 60px ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟေတာရို ကီမူရာ ၃၀ ဩဂုတ် ၁၉၄၄ ၁၅ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ ၁ နှစ်၊ ၃၅၀ ရက် မဟာမိတ်တပ်မှစစ်အုပ်ချုပ်ရေး စစ်အုပ်ချုပ်သူ ၁ 60px ယာယီဗိုလ်ချုပ်ကြီးလော့ဒ် မောင့်ဘက်တန် ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၅ ၁ နှစ်၊ ၉ လ ၂ 60px ဗိုလ်ချုပ်ဆာ ဟူးဘတ် အဲလ်ဗင် ရန့်စ် အောက်တိုဘာ ၁၉၄၅ ၃၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၆ ၁၀ လ ဗြိတိသျှဘားမား ဘုရင်ခံ ၁ 60px ဆာ ဟူးဘတ် အဲလ်ဗင် ရန့်စ် ၃၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၆ ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ ၁ နှစ်၊ ၁၂၆ ရက် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ ဗြိတိသျှဘားမား၏ နန်းရင်းဝန်များ စာရင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ကိုးကား Category:ကိုလိုနီခေတ် Category:ကိုလိုနီခေတ် အင်္ဂလိပ်အရာရှိများ။
ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက် (; (၁၁ မတ် ၁၈၆၄ – ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၃၇) သည် ကိုလိုနီခေတ်တွင် ၁၉၁၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၂၃-ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်တွင် အင်္ဂလန် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၏ အမတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ ကရက်ဒေါက်အား အိန္ဒိယနိုင်ငံ​ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ဒူရမ်ရှာလာတွင် ၁၈၆၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်။
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဗြိတိသျှစစ်တပ် ဘင်္ဂလားဆေးတပ်မှ ဆာဂျင် ဝီလီယံ ကရက်ဒေါက်ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ မေရီ ရှားလော့ ဖြစ်သည်။
ကရက်ဒေါက်အား ဗြိတိန်သို့ ပို့ဆောင်၍ ဝယ်လင်တန် ကောလိပ်တွင် ပညာသင်စေခဲ့သည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယဝန်ထမ်းစာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အောက်စဖို့ဒ် ကီဘယ်ကောလိပ်တွင် နှစ်နှစ်မျှ အစမ်းခန့်ခဲ့ကာ ၁၈၈၄တွင် အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များသို့ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ ကရက်ဒေါက်သည် ဝန်ထမ်းဘဝ အစောပိုင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂျဘာပိုးတွင် အခြေစိုက်သည်။
၁၈၈၈ မတ်လ ၆ ရက်တွင် တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟင်နရီ ရပ် ဘရောင်း၏ သမီးငယ် ဖရန်ဆက် ဟန်ရိုင်တာ နှင့် လက်ဆက်ခဲ့ပြီး နာပူရ် အိုးအိမ် နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကော်မရှင်နာ၏ လက်ထောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၈၉၄ မှ ၁၉၀၁ ခုနှစ်အထိ သူ့အား အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ၏ အတွင်းဝန်အား အခွန်၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် အစာရေစာ ရှားပါးခြင်း ကိစ္စရပ်များတွင် လက်ထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရပြီး ၁၈၉၆-၉၇ တွင် တစ်ကြိမ် ၁၈၉၉-၁၉၀၁ တွင် တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ်တိုင်အောင် ပြည်နယ်၏ အစာရေစာ ရှားပါးမှု ပြဿနာကို ဦးဆောင် ဖြေရှင်း ခဲ့ရသည်။
၁၈၉၅ တွင် အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ၏ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ထံတွင် ဒုတိယ အတွင်းဝန် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၅ နှစ်အကြာတွင် အတွင်းဝန်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၀၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၀၇ ခုနှစ်မေလတွင် မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ စီအက်စ်အိုင် အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရသည်။
အလယ်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင် ကရက်ဒေါက်သည် တာဝန်ကျေပွန်ခြင်းကြောင့် ကျော်ကြားသည်။
ဒေသခံ စကားကို ပြောတတ်ပြီး စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအကြောင်းကို နားလည်သဖြင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များထက် ခေါင်းတစ်လုံး သာခဲ့သည်။
သူ၏ လက်အောက် အရာရှိများ အတွက်မူ သူသည် မိဘဆန်သော အုပ်ချုပ်သူဖြစ်ပြီး သိမ်မွေ့ကာ လက်တွေ့ကျသူဖြစ်သော်လည်း ပြတ်သားသူ ဖြစ်သည်။
ရှေးရိုးစွဲတစ်ယောက် ဖြစ်သော ကရက်ဒေါက်သည် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာနှင့် အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
၁၉၁၁ တွင် ကရက်ဒေါက်သည် ကေစီအက်စ်အိုင် အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်းခံရပြီး ၁၉၁၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် လော့ဒ်ဟာဒင်ဂီ၏ လက်အောက်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဘင်္ဂလားဒေသတွင် အကြမ်းဖက်မှုများဖြင့် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ပြန့်စွာ မငြိမ်မသက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက် ရှေးရိုးစွဲစိတ် ပို၍ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။
သူသည် အစွန်းရောက်များနှင့် အလယ်အလတ်များကို ခွဲခြား မမြင်ဘဲ အစိုးရကို ဝေဖန်သူအားလုံးကို သစ္စာမဲ့သူများဟု သာ ရှုမြင်သည်။
လစ်ဘရယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဘင်္ဂလားဒေသ၏ ဘုရင်ခံ လော့ဒ် ကာမိုက်ကယ်အား ဆန့်ကျင်ပြီး နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုများကို ဖိနှိပ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင်ပင် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သော ဥပဒေ တစ်ခု ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ ကာကွယ်ရေး ဥပဒေကို စစ်မဖြစ်သော အချိန် ဥပဒေ အဖြစ် တည်ရှိနေစေရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။
အာဏာရှင်ဆန်ပြီး အုံကြွမှုကို ဖြစ်စေသော ရိုးလတ် ဥပဒေကဲ့သို့သော ဥပဒေများသည် သူ၏ ဝန်ကြီးဘဝတွင် သဘောတရားရေးအရ ထောက်ခံခဲ့သော ဥပဒေများ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ဒုတိယ ဘုရင်ခံ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ကရက်ဒေါက်အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်သော အခါ မြန်မာနိုင်ငံသားတို့ မျိုးချစ်စိတ်များ ပြင်းထန်နေသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်။
အိန္ဒိယ အစိုးရ၏ ဂန္ဒီ၏ ၁၉၂၀-၂၂ မပူးပေါင်းရေး လှုပ်ရှားမှုကို ငြင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်နှင့် ဆန့်ကျင်စွာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ကရက်ဒေါက်သည် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး မဖြစ်မနေ ပေးရတော့မည့် အခြေအနေကို မြင်သော အခါတွင် သူသည် မြန်မာတို့သည် အစိုးရအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရန် မသင့်လျော်ကြောင်း စီမံကိန်းကို တွန့်တိုစွာဖြင့် ရေးဆွဲတင်ပြခဲ့သည်။
ထိုစီမံကိန်းကို ၁၉၁၉ ဒီဇင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယ အစိုးရ (ဗြိတိသျှ) သို့ ရေးဆွဲတင်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကရက်ဒေါက် စီမံကိန်းဟု ခေါ်သည်။
ဦးစိန်မြင့်(လုပ်သားများကောလိပ်)၏ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းအဘိဓာန် သို့သော်လည်း အိန္ဒိယ၌ မွန်တာဂူ-ချမ်းဖို့ဒ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအောက်တွက် မိတ်ဆက်ခဲ့သော ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို အိန္ဒိယ အစိုးရက ပိုမိုသဘောကျခဲ့ပြီး ကရက်ဒေါက်၏ စီမံကိန်းကို စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။
၁၉၂၂ တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး မစတင်မီ ကရက်ဒေါက်သည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်သွားခဲ့သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံရေးသမား ကရက်ဒေါက် သည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး ဂျီစီအိုင်အီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
လန်ဒန်တွင် သူသည် အိန္ဒိယဝန်ထမ်းများ(အငြိမ်းစား) အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၁၉၂၃-၂၄ တွင် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ အစိုးရ လုပ်ငန်းများ ကောင်းမွန်ရေးအတွက် တော်ဝင်ကော်မရှင်တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မွန်တာဂူ-ချမ်းစ်ဖို့ဒ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအား ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် အချိန်ကျရောက်လာချိန်တွင် သူသည် အိန္ဒိယရှိ စုပ်လည်းဆူး စားလည်းရူး အခြေအနေ ဆိုသော စာတမ်းကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ နိုင်ငံသား ဆိုသော အတွေးအခေါ်ကို ရှုံ့ချခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲမဲဆန္ဒနယ်များကို နယ်မြေဖြင့် ခွဲခြားမည့်အစား ဇာတ်၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ နှင့် အလုပ်အကိုင်တို့ဖြင့် ခွဲခြားရန် အကြံပြုခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပါလီမန်သို့ ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီ အမတ် အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အတွက် ပူးပေါင်းကော်မတီတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
သူသည် ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ ပြောဆိုတတ်သော်လည်း စိတ်ထဲရှိသည်ကို ပြောတတ်ပြီး အိန္ဒိယရှိ ကိုယ်ပိုင်အစိုးရ ဖြစ်ရေး လှုပ်ရှားမှုအတွက် နောက်ထပ်ခြေလှမ်းများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး ကရက်ဒေါက်သည် ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ဝက်မင်စတာ ဘိုးဘွားရိပ်သာတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှု အပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရန် အနားယူနေစဉ် ဖြစ်သည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်တွင် သူ၏ ရုပ်ကလာပ်အား ဂိုးဒါးဂရင်း သင်္ချိုင်းတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
သူ၏ ဇနီးဖရန်စစ်သည် ၁၉၁၉ တွင် စီဘီအီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရပြီး ၁၉၃၂ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကရက်ဒေါက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ယောက် နှင့် သမီးနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
ကိုလိုနီခေတ်၁၉၃၅-ခု၊ မြန်မာနိုင်ငံ အက်ဥပဒေအရ ပေါ်လာသော အုပ်ချုပ်ရေးဖြစ်သည်။
ခွဲရေး၊ တွဲရေး ကာလက ခွဲရေးသမားများက ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲဆွယ်ရာ၌ အိန္ဒိယမှ ခွဲထွက်လျှင် ဘုရင်ခံက (၇)ဌာနသာ အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြီး၊ မြန်မာက (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ခွင့် ရမည်ဟု ချဲ့ထွင်ဟောပြောရာမှ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးဟု အမည်တွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဦးစိန်မြင့်(လုပ်သားများကောလိပ်)၏ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းအဘိဓာန် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ၁၉၃၇ ခု၊ ဧပြီ(၁)ရက် မှ ၁၉၄၂ ခု ၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၀) ရက်နေ့အထိ (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
(၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ဆိုသည်မှာ ဌာနပေါင်း (၉၁)ဌာန ရှိ၍ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။
၁၉၃၅ ခုနှစ် အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေအရ မြန်မာနိုင်ငံ တွင် ဌာနပေါင်း (၉၈) ဌာနရှိသည့်အနက် ဗြိတိသျှဘုရင်ခံက အရေးကြီးသည့် ခုနစ်ဌာနကို အုပ်ချုပ်ပြီး ကျန် (၉၁)ဌာန ကို မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အမတ်များနှင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
မြန်မာအမျိုးသားများအုပ်ချုပ်ရသည့် (၉၁)ဌာန ကို အစွဲပြု၍ (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
၎င်းအုပ်ချုပ်ရေးသည် နိုင်ငံရေးစိတ်ဓာတ် တက်ကြွနိုးကြားနေသော မြန်မာတိုင်းရင်းသားများကို ဗြိတိသျှအစိုးရက ဒုတိယအကြိမ် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးလက်နက်ကြီးများပင် ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် စည်းစည်းလုံးလုံးညီညီညွတ်ညွတ်ဖြင့် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးဆင်နွှဲခဲ့သော ဝံသာနုလှုပ်ရှားမှုများကို ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးလက်နက်ဖြင့် ပထမအကြိမ် အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းခဲ့သည်။
အလားတူပင် တို့ဗမာသခင်များ ဦးဆောင်သည့် လုံးဝလွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကြီးကို (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် ချွေးသိပ်ရန် စီမံခဲ့ပြန်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးသစ်အတွက် ဆွေးနွေးရန် ဒုတိယအကြိမ် မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးကို ၁၉၃၃ခု၊ အောက်တိုဘာလတွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ဦးချစ်လှိုင်၊ ဦးဘဖေ၊ ဦးသိမ်းမောင်၊ ဒေါက်တာဘမော်၊မစ်စတာကင်းပနက်၊ မစ်စတာဟားပါး၊ မစ်စတာဟာဂျီနှင့် မစ်စတာကားဝပ်စ်ဂျီတို့ တက်ရောက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များသည် ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဆွေးနွေးရာတွင် မိမိတို့လိုလားချက်များကို အခြေအတင်ဆွေးနွေးခွင့်မရခဲ့ပေ။
ဗြိတိသျှအစိုးရ စီစဉ်ထားသော အချက်များကို အခြေခံကာ ၎င်းင်းတို့အလိုကို လိုက်လျော၍ တိုင်ပင်နှီးနှော ကြသည်။
ဤသို့တိုင်ပင် နှီးနှောခဲ့သည်များကို အခြေခံပြီး ၁၉၃၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေကို သတ်မှတ်ပြဋ်ဌာန်းကာ (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရက ၁၉၃၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေအရ ပေးအပ်သည့် (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးသည် မြန်မာပြည်သူများကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့် တိုးမြှင့်ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အသံကောင်းလွှင့်ခဲ့သည်။
စင်စစ်သော်ကား ၎င်းအုပ်ချုပ်ရေးသည် ဗြိတိသျှတို့ ဆက်လက်စိုးမိုးအုပ်ချုပ်နိုင်ရေးအတွက် ကျွန်သက်ရှည်စေသည့် အုပ်ချုပ်ရေးဖြစ်သည်။
တစ်နည်းဆိုသော် ၎င်းအုပ်ချုပ်ရေးသည် ဗြိတိသျှဗျူရိုကရက်ကြီးမျာနှင့်လူမှုရေးတို့တွင် ခြယ်လှယ်သွေးစုပ် အမြတ်ထုတ်ရန် အကာအကွယ်ပေးသည့် အုပ်ချုပ်ရေးမျှသာ ဖြစ်သည်။
(၉၁) ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးကို လေ့လာဆန်းစစ်ကြည့်ပါက ထိုအုပ်ချုပ်ရေးသစ်သည် အသွင်သဏ္ဌာန်အဆောင်အယောင်အားဖြင့် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးထက် ခမ်းနားထည်ဝါသော်လည်း အနှစ်သာရအားဖြင့် ကွာခြားမှုမရှိချေ။
အုပ်ချုပ်ရေးဌာနပေါင်း (၉၈)ဌာနရှိသည့်အနက် ဗြိတိသျှဘုရင်ခံက အရေးကြီးလှသည့် ကာကွယ်ရေးနှင့်စစ်တပ်၊ နိုင်ငံခြားဆက်သွယ်ရေး၊ ငွေဒင်္ဂါသွန်းထုထုတ်လုပ်ရေး နှင့် ငွေစက်ကူရိုက်ထုတ်လဲလှယ်ရေး၊ သာသနာရေး၊ အိုင်စီအက်ခေါ်အိန္ဒိယပဋိညာဉ်ခံရာထူးများအား စောင့်ရှောက်ကာကွယ်ရေး၊ တောင်တန်းဒေသခေါ်ခြွင်းချန်သောဒေသများအား သီးခြား တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အခွန်ကိစ္စအပါအဝင် ဘဏ္ဍာရေးများကို တိုက်ရိုက် တာဝန်ယူ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ဘုရင်ခံသည် ထိုခုနစ်ဌာနနှင့် ပတ်သတ်၍ မြန်မာဝန်ကြီးများနှင့် တိုင်ပင်ရန် မလိုပေ။
မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အမတ်များနှင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့က စာတိုက်နှင့်ကြေးနန်း ၊ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊လမ်းပမ်းဆက်သွယ်ရေး၊ လယ်ယာနှင့်သစ်တော ၊ အခွန်အကောက်၊ တရားစီရင်ရေး စသည့် (၉၁) ဌာနကို ဘုရင်ခံနှင့် ညှိနှိုင်းအုပ်ချုပ်ရသည်။
ဤသို့ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးသစ်တွင် ဗြိတိသျှဘုရင်ခံက အချက်အချာကျဆုံး ခုနစ်ဌာနကို မိမိတစ်ဦးတည်းချုပ်ကိုင်ပြီး သာမန် ဌာနများကို မြန်မာတို့ အား တွဲဖက်အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးမည်ဖြစ်သည်။
အချုပ်အခြာအာဏာမှာ ဘုရင်ခံ၌သာ ရှိသည်။
မြန်မာပြည်သူတို့အဖို့ (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးသည် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်စာလျှင် ရာထူးတိုးချဲ့ သတ်မှတ်ပေးထားသည်မှ လွဲ၍ မည်သို့မျှ မထူးခြားပေ။
ထို့ပြင် ရှမ်း၊ ကချင်၊ ချင်း၊ ကရင်စသော တောင်တန်းဒေသများ အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြည်မနှင့် မပူးပေါင်းဘဲ သီးခြားခွဲထားခြင်းဖြင့် မြန်မာတိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှု ကင်းကာ သွေးခွဲအုပ်ချုပ်သည့်စနစ်ဖြစ်ကြောင်း သိသာထင်ရှားခဲ့သည်။
(၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဥပဒေပြု အထက်နှင့် အောက်လွှတ်တော် ဟူ၍ လွှတ်တော် နှစ်ရပ်ရှိသော်လည်း လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးတွင် အချုပ်အခြာအာဏာမရှိပေ။
ဗြိတိသျှဘုရင်ခံသာလျှင် မြန်မာနိုင်ငံကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သည့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဖြစ်အောင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်က စီမံဖန်တီးထားကြောင်း တွေ့ရသည်။
အထက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်( ၃၆)ဦးရှိသည့်အနက် (၁၈)ဦးကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပြီး ကျန်(၁၈)ဦးကို ဘုရင်ခံသဘောကျ ရွေးချယ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။