kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဂရိအနွယ်ဖွား စိုက်ပရပ်များနှင့် တူရကီအနွယ်ဖွား စိုက်ပရပ်များကြား ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို တားဆီးရန်နှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ကူညီရန်၊ သာမန်အခြေအနေများ ပြန်ရောက်ရေးအတွက် တိုးတက်လာအောင် ဆောင်ရွက်ရန် ဟူသော ညွန်ကြားချက်ဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးတပ်ဖွဲ့ များသည် စိုက်ပရပ် နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှစ၍ တပ်စွဲခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှအစပြု၍ ယင်းတပ်ဖွဲ့များသည် စိုက် ပရပ် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်နှင့် တူရကီတပ်များကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲထားသည်ကို ကူညီထိန်းသိမ်းရန် ဟူသော တာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ရသည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စိုက်ပရပ်ကျွန်း ပေါ်၌ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်း လိုက်ပြီးနောက် ယင်းတာဝန်သစ် ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။
စစ်တပ်ကအာဏာ သိမ်းပြီးနောက် တူရကီတပ်များ စိုက်ပရပ် နိုင်ငံတွင်း ဝင်ရောက်လာကာကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိတူရကီ အနွယ်ဖွား စိုက်ပရပ်များ နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများကိုသိမ်းပိုက် ထားလိုက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ စိုက်ပရပ်ပြဿနာ ကို အကျေအလည် မဖြေရှင်းနိုင်သေးချေ။
ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်း ရေး ထိန်းသိမ်းမှု တပ်ဖွဲ့များသည်လည်း နေ့စဉ် လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရန်နှင့် အပစ် အခတ်ရပ်စဲရေး လမ်းကြောင်းများအကြားရှိ ကြားခံဒေသကို ကွပ်ကဲရန် ဆောင်ရွက်နေကြရသည်။
မြောက်ပိုင်းရှိ ဂရိနွယ်ဖွား စိုက်ပရပ်တို့၏ လုံခြုံရေးနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်သော လုပ်ငန်း များကိုလည်းဆက်လက် ပြုလုပ်နေရသည်။
ကက်ရှမီးယားဒေသရှိ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး နယ်နိမိတ် တစ်လျှောက်၌ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့မှစ၍ အ ကြမ်းဖက်မှု အရေးအခင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေး ကောင်စီ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ အထွေထွေအတွင်း ရေးမှူးချုပ်က ကက်ရှမီးယားရှိ ကုလသမဂ္ဂ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အကဲခတ်အုပ်စု ကို တိုးချဲ့လိုက်ပြီးနောက် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြားရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နယ်ခြားဒေသ တွင် သီးသန့်အကဲခတ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ထပ်မံနေရာချထားခဲ့ရ သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် စူးအက်တူးမြောင်းဒေသမှ အီဂျစ်တပ်များနှင့်ဂိုလန် ကုန်းမြင့်မှ ဆီးရီးယားတပ်များက အစ္စရေးစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် စစ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီသည် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဆုံးဖြတ်ချက် ၃၃၈ (၁၉၇၃)ကို ချမှတ်ကာအပစ် အခတ် ရပ်စဲကြရန်တိုက်တွန်း သည်။
တစ်ဆက်တည်းမှာပင် မိမိအာဏာကို သုံးစွဲလျက် ကုလသမဂ္ဂ အရေး ပေါ်တပ်များ အသစ်ချထားရန် ဆုံးဖြတ် သည်။
ယင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အီဂျစ်နှင့် အစ္စရေးတပ်တို့ အ ကြားကြားခံ အင်အားစုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အကဲခတ်များအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက် တပ်များကို ခွဲခြားထားခြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရန် ထိန်းချုပ်ခြင်းကိုလည်း ပြုလုပ်သည်။
တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဇုန်များသို့ ကင်းလှည့်ခြင်း နှင့် လက်နက်နှင့် စစ်တပ်ကန့်သတ်ထားသည့် ဇုန်များကို စစ်ဆေးခြင်းတို့ ကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထိုကာလတွင်ပင် အစ္စရေး-ဆီးရီးယားနယ်ခြား၌ ပစ်ခတ်မှုအရေးအခင်းဆက်လက် ပေါ်ပေါက်သည်။
ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ စစ်မဖြစ်ပွားရေးတပ်ဖွဲ့ (အန်ဒေါ့ဖ်) ကို ဖွဲ့စည်းစေလွတ်ခဲ့ရသည်။
အစ္စရေးနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပါလက်စတိုင်း အသေခံတပ် သားများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်ကိုလက်တုံ့ ပြန်သောအားဖြင့် အစ္စရေးတပ်များ လက်ဗနွန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းကို ဝင်ရောက်သိမ်း ပိုက်သောကြောင့် ၁၉၇၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် နောက်ထပ် ကုလ သမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှုတပ်ဖွဲ့တစ်ခု ထူထောင်ခဲ့ရပြန် သည်။
အစ္စရေးတပ်များ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းသွားရေးနှင့် ထိုဒေသ များအတွင်း လက်ဗနွန်အစိုးရ ဩဇာအာဏာပြန်လည်ထူထောင် ရေးတို့အတွက် ကုလသမဂ္ဂ ကြားခံတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က တာဝန်ယူ ပေးသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အာဖဂနိစတန်နိုင်ငံမှ ဆိုဗီယက်တပ်များရုပ်သိမ်းမှုကို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် အာဖဂနိ စတန် ငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ်လိုက်နာမှု အခြေအနေကိုအကဲခတ် ရန် ကုလသမဂ္ဂ တပ်ဖွဲ့များ စေလွတ်ထားသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင်လည်း အီရန်-အီရတ် စစ်ပွဲ၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှုကို စောင့်ကြည့်သည့် ကုလသမဂ္ဂ ဆိုင်ရာ အကဲခတ်ရေးအဖွဲ့ကို စေလွတ်ထားပေသည်။
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီး၏ ၄၃ နှစ်တာ သမိုင်းစဉ် တစ်လျှောက်တွင် အခြေအနေဆိုးတစ်ရပ်ကိုစစ်မက် အသွင်သို့ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲခြင်းမှ ဟန့်တားပေးရန်၊ ဆန့်ကျင့်ဘက် အုပ်စုများအား လက်နက်မသုံးဘဲဆွေး နွေးမှုနည်းလမ်းများ အသုံးပြုရေးအတွက် ဖျောင်းဖျပေးရန်၊ အချင်းဖြစ်ပွားခဲ့သော် ငြိမ်းချမ်းရေးပြန်လည်ရရှိ စေရေး သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး အတွက် အထောက်အကူပြုရန် ကြိမ်ဖန် များစွာဆောင် ရွက်ခဲ့ရသည်။
ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှု တပ်များသည် သက်စွန့် ကြိုးပမ်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်ဖြစ်၍ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုကို ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဆွတ်ခူးရရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:ကုလသမဂ္ဂ။
တိုကျိုမြို့ ရှိ ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်သည် ကုသလမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများအနက် တစ်မူထူးသည့် ဝိသေသရှိသောအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်အတွက် အတွင်းရေးမှူးချုပ် အစီရင်ခံစာ၏ နိဒါန်းတွင် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် တည်ထောင်ရန် အကြံကို ထိုစဉ်က အတွင်းရေးမှူးချုပ်ဖြစ်သူ ဦးသန့်က ဦးစွာပထမ တင်ပြခဲ့လေသည်။
ထို့ပြင် ယင်းတက္ကသိုလ်၏ ပဓာနလုပ်ငန်း မှာ နိုင်ငံရေးအရရော၊ ယဉ်ကျေးမှုအရပါ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ပိုမိုနားလည်အောင် ဆောင်ရွက်ရန်ပင် ဖြစ်သင့်သည့်ဟုလည်း တစ်ပါတည်း တင်ပြခဲ့လေ၏။
ရည်မှန်းချက်နှင့် အခြေခံမူများ ဤကိစ္စကို လေ့လာသုံးသပ်ရန် ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများအဖွဲ့ကို အထွေထွေ လွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ ပညာ၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကလည်း ယင်း၏ သုံးသပ်ချက်များကို တင်ပြသည်။
ကုလသမဂ္ဂ သင်တန်းနှင့် သုတေသန ဗိမာန်ကလည်း အလားတူပင် လေ့လာ တင်ပြသည်။
အဆိုပါ အဖွဲ့အသီးသီး၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်တို့ကို ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကောင်စီက ဆွေးနွေး စဉ်းစားသည်။
ယင်းသို့ စဉ်းစားပြီးနောက် တင်ပြသော စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကောင်စီ၏ ထောက်ခံချက်များကို အထွေထွေ လွှတ်တော်က ထပ်မံဆွေးနွေးသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အထွေထွေ လွှတ်တော်၏ ၂၇ ကြိမ်မြောက် ညီလာခံက ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီးနောက် တည်ထောင်ရာ၌ လိုက်နာရမည့် မူများနှင့် ရည်မှန်းချက်များကိုလည်း ချမှတ်ပေးလိုက်သည်။
ရည်မှန်းချက်များ ချမှတ်ပေးပြီးနောက် အတွင်းရေးမှူးချုပ်သည် ကုလသမဂ္ဂ ပညာ၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့၏ ညွန်ကြားရေးဝန်ချုပ်နှင့် ညှိနှိုင်းလျက် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် တည်ထောင်ရေး ကော်မတီကို ဖွဲ့စည်း ရန်ဖြစ်သည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် တည်ထောင်ရေး ကော်မတီသည် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်၏ ရည်မှန်းချက်နှင့် မူများကို ပီပီပြင်ပြင် ထပ်မံ၍ ရေးသားပြုစုရန်နှင့် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်၏ အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံ စာချုပ်မူကြမ်းကို ရေးဆွဲတင်ပြရန်လည်း တာဝန်ယူရသည်။
တည်ထောင်ရေး ကော်မတီတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၂ဝ မှ ထင်ရှားသော နိုင်ငံရေးနှင့် ပညာရေးလောကမှ ခေါင်းဆောင်များပါဝင်သည်။
အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံ စာချုပ် အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံ စာချုပ်မူကြမ်း ရေးဆွဲရေး ကော်မတီက တင်သွင်းသော စာချုပ်မူကြမ်းကို ၁၉၇၃ ခု ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် အထွေထွေလွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်သည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ် အသီးသီးတို့နှင့်၎င်း၊ ပညာရေး သိပ္ပံရေးတို့နှင့် ၎င်းဆက်သွယ်ပြီးနောက် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် လက်တွေ့ လိုအပ်သော သုတေသန လုပ်ငန်းတို့ကို ဆက်စပ် ညှိနှိုင်းလုပ်ကိုင်ရန် ဖြစ်သည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် ကောင်စီသည် သုတေသနနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဗိမာန်များကို အသစ်တည်ထောင်လိုက တည်ထောင်နိုင်သည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ တည်ထောင်ထားပြီးဖြစ်သော သုတေသနနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဗိမာန်တို့ကို ကုသလမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်၏ ဘောင်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်းလိုက သွတ်သွင်းနိုင်သည်။
ထိုကဲ့သို့ ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်ကောင်စီ ကိုယ်တိုင်က အသစ် တည်ထောင်သော သုတေသနနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဗိမာန်တို့နှင့်တကွ အခြားနည်းအားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသော သုတေသနနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဗိမာန် အားလုံးတို့ကို စုပေါင်း၍ ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၊ နိုင်ငံအသီးသီး၊ အထူးသဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတို့တွင် ထက်မြက်သော ပညာရှင်များ အစဉ်တစိုက် ထွက်ပေါ်လာစေရန်မှာ ကုသလမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်၏ ပဓာနလုပ်ငန်း ဖြစ်လေသည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတို့ရှိ ပညာရှင်တို့ သည် မိမိတို့နိုင်ငံ၏ လက်တွေ့ဘဝနှင့် ကင်းကွာကာ နောက်ဆုံး၌ ဇာတိရပ်မြေကို စွန့်၍ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံတို့သို့ ရှောင်ခွာသွားခြင်းမျိုး မဖြစ်စေရန်လည်း ရည်စူးချက်ရှိသည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်သည် ယဉ်ကျေးမှု ဘာသာစကားနှင့် လူမှုရေးစနစ်တို့ ကွဲပြားခြားနားသော လူမျိုးများအချင်းချင်း ယှဉ်တွဲ နေထိုင်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်ချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် နိုင်ငံအချင်းချင်း ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆက်ဆံရေးကိုလည်းကောင်း၊ လူ့အခွင့်အရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်မှုများ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို ပြုပြင်ရေးနှင့် သယံဇာတ ပစ္စည်းများ အသုံးချရေးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သိပ္ပံနှင့် အခြားဘာသာရပ်များ သုတေသနပြုမှု ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ လက်တွေ့ အသုံးချနည်းများကို၎င်း၊ လူ့အရည်အသွေး အဆင့်အတန်း တိုးတက်ရေးကို၎င်း ဘာသာရပ်များ အနေဖြင့် သုတေသန ပြုသွားရန် ဖြစ်သည်။
ကုလမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်သည် လောလောဆယ်အားဖြင့် ကမ္ဘာ့ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ပြဿနာ၊ လူမှုရေး တိုးတက်မှု လုပ်ငန်းများနှင့် သယံဇာတ ပစ္စည်းတို့ကို စီမံခန့်ခွဲ အသုံးချနည်း ဘာသာရပ် သုံးခုကို ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်။
ထို့ပြင် ဘက်မလိုက် နိုင်ငံများကို လိုလားလျက်ရှိသော ဘက်မလိုက်ဝါဒကို သုတေသန ဘာသာရပ် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်လည်း စဉ်းစားလျက်ရှိသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ရန်ပုံငွေ ကုလသမဂ္ဂတက္ကသိုလ်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၂၄ ဦးပါဝင်သော ကုလသမဂ္ဂတက္ကသိုလ် ကောင်စီဟူ၍ ရှိသည်။
ယင်းကောင်စီသည် တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ပင် ဖြစ်သည်။
ကောင်စီကို ဒေသအလိုက် ကိုယ်စားလှယ်များ ကျယ်ပြန့်စွာ ပါဝင်အောင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
လက်ရှိ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် များမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ပြင်သစ်၊ ဗြိတိန် ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ အီဂျစ်၊ ပိုလန်၊ အီသီယိုးပီးယား၊ ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဆွီဒင်၊ ဂျပန်၊အီတလီ၊ အိန္ဒိယ၊ အီရန်၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ အာဂျင်တီးနား၊ ရူမေးနီးယား၊ ဆင်နီဂေါ၊ မက်ဆီကို၊ အမေရိက၊ ထရင်နီ ဒက်နှင့် တိုဗားဂိုး၊ ပါကစ္စတန်၊ ကင်ညာနှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံများမှ ဖြစ်ကြသည်။
ကုလသမဂ္ဂတက္ကသိုလ်၏ ပညာရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ကိစ္စများကို စီမံကွပ်ကဲရသော အမြင့်ဆုံးတာဝန်ရှိသူ ပါမောက္ခချုပ်တစ်ဦး ရှိသည်။
ပါမောက္ခချုပ်၏ သက်တမ်းမှာ ငါးနှစ်ဖြစ်၍ လက်ရှိ ပါမောက္ခချုပ်မှာ နယူးယော့ တက္ကသိုလ်၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသူ ဂျိမ်းဟက်စတာ ဖြစ်သည်။
၁၉၇၅ ခု မတ်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးသော ပါမောက္ခချုပ်လည်း ဖြစ်သည်။
ပါမောက္ခချုပ်၏ လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရသော ရုံးအဖွဲ့၊ သို့မဟုတ် ကုလသမဂ္ဂတက္ကသိုလ် ဌာနချုပ်ရုံးကို ၁၉၇၄ ခု ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့က တိုကျိုမြို့၌ စတင် ဖွင့်လှစ်ထားလေသည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်ကောင်စီဝင်များကို ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်နှင့် ကုလသမဂ္ဂ ပညာ၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ ညွန်ကြားရေး ဝန်ချုပ်တို့က ပူးတွဲ၍ ရွေးချယ် ခန့်ထားသည်။
ယင်းသို့ ခန့်ထားရာ၌ သက်ဆိုင်ရာ သက်ဆိုင်ကြောင်းဖြစ်သော အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြံဉာဏ်ကို ရယူသည့်အပြင် ကုလသမဂ္ဂ လေ့ကျင့်ရေးနှင့် သုတေသန ဗိမာန်နှင့်လည်း တိုင်ပင်သည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် ကောင်စီတစ်ဦး၏ သက်တမ်းသည် ခြောက်နှစ်ဖြစ်သည်။
ကောင်စီဝင် ဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကို သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးချယ် ခန့်ထားရသည်။
ကောင်စီဝင် တစ်ဦးသည် ခြောက်နှစ်ထက်ပို၍ ပါဝင်ခွင့် မရချေ။
ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ပညာ၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့၏ ညွန်ကြားရေးဝန်ချုပ် ကုလသမဂ္ဂ လေ့ကျင့် ရေးနှင့် သုတေသနဗိမာန်၏ အမှုဆောင် ညွန်ကားရေးမှူးနှင့်ပါမောက္ခချုပ် တို့သည် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်ကောင်စီတွင်ရာထူးအလျောက် အဖွဲ့ဝင် များအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ ကောင်စီဝင်စုစုပေါင်း ၂၈ ယောက် ဖြစ်သည်။
ကောင်စီအစည်းအဝေးကို တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ပုံမှန် ပြုလုပ် သည်။
ပထမ အစည်းအဝေးကို ဇန်နဝါရီလ စတတ္ထုပတ်တွင်တိုကျိုမြို့ရှိ ရုံချုပ်တည်ရာတွင် ကျင်းပလေ့ရှိ၍ ဒုတိယအစည်းအဝေးကို ဇွန်လ စတုတ္ထပတ်တွင် ဖိတ်ကြားသော နိုင်ငံတစ်ခုခု၌ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ကောင်စီ၏ပထမဆုံး အစည်းအဝေးကို ၁၉၇၄ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် ရန်ပုံငွေသို့ ဂျပန်နိုင်ငံက အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၁ဝဝ မတည် ထည့်ဝင်ခဲ့သည်။
တိုကျိုမြို့တွင်တက္ကသိုလ်ဗဟိုဌာနချုပ် ထားရှိရေးအတွက် မယတည်ရသော ငွေလုံးငွေရင်း အသုံးစရိတ်ကိုလည်း ဂျပန်နိုင်ငံကပင် လှူသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံမှအပ ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် ရန်ပုံငွေသို့ ဦးစွာပထမ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းသော အခြားနိုင်ငံမှာ အာဖရိကမှ ဆင်နီဂေါနိုင်ငံ ဖြစ်လေသည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် ရန်ပုံငွေသို့ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းကြပါရန် အထွေထွေ လွှတ်တော်က ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှစ၍ တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
ပစ္စည်းဖြစ်စေ၊ ငွေဖြစ်စေ လှူဒါန်းနိုင်သည်။
နိုင်ငံအစိုးရများ အနေနှင့်ရော၊ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများအနေနှင့်ပါ ရန်ပုံငွေ ထည့်ဝင် လှူဒါန်း နိုင်သည်။
ထို့ပြင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများ၊ အထူးအဖွဲ့ခွဲများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အနုမြူစွမ်းအင် အဖွဲ့နှင့်တစ်ကွ အခြား အစိုးရမဟုတ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများက ပေးသည့် သုတေသန နှင့် လေ့ကျင့် သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ ပညာတော်သင် ဆုတို့ကိုလည်း ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်က လက်ခံသည်။
ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်၏အနာဂတ် ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ်သည် သမားရိုးကျ တက္ကသိုလ်တို့ ကဲ့သို့ ကျောင်းပရဝုဏ် သီးခြားမရှိ။
ရှိပြီးဖြစ်သော လေ့ကျင့်ရေးနှင့် သုတေသန ဗိမာန်တို့၏ အစုအပေါင်းသာ ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့ကို ဆက်စပ်ညှိနှိုင်း၍ လိုအပ်သော ဦးတည် ရည်မှန်းချက်ဆီသို့ ရှေ့ဆောင် လမ်းခင်းပေးခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
ကျောင်းစာသင်ခန်း၌ စာပေပို့ချခြင်းလည်း မရှိ၊ အတတ်ပညာ ကို အတတ်ပညာ သက်သက်အတွက် သုတေသန မပြု။
ကမ္ဘာ့ လက်တွေ့ ပြဿနာတို့၏ လက်ငင်းအဖြေကို ရှာဖွေရရှိရန်နှင့် လက်တွေ့ကျကျ ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် လုပ်ငန်းနည်းစနစ်နှင့် စီမံချက်များကို သုတေသနပြု၍ ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းသည်။
ဘာသာရပ် တစ်ခုချင်းကို ကွက်၍ လေ့လာခြင်းထက် ဘာသာရပ်တစ်ခုကို ဘက်စုံ ရှုထောင့်မျိုးစုံမှာ ချဉ်းကပ် လေ့လာ စူးစမ်းနည်းကို သုံးသည်။
ရှေ့သို့ အရှည်ကြီး တွေးမြှော်ခြင်းထက်၊ ယနေ့ကမ္ဘာတွင် လက်တွေ့ ရင်ဆိုင်နေကြရသော အရေးအကြီးဆုံး ပြဿနာတို့ကိုသာ အာရုံစိုက်သည်။
ကမ္ဘာ့ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ပြဿနာ၊ လူမှုရေး ပြဿနာများနှင့် သဘာဝ သယံဇာတ ပစ္စည်းတို့ကို လူသားတို့အတွက် အသုံးချရေးမှာ ယင်းကဲ့သို့သော ဘာသာရပ်များ ဖြစ်ကြပေ၏။
နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ရေကြောင်းဇုန်များ ကုလသမဂ္ဂ ပင်လယ်ဥပဒေ ကွန်ဗင်းရှင်း ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီးသည် ပင်လယ်ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း နိုင်ရေးအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကော်မရှင်တရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ထိုကော်မရှင်က ပင်လယ်ရေးရာ ကိစ္စများကို လေ့လာစုံစမ်းသည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် အပြည် ပြည်ဆိုင်ရာ ပင်လယ်ဥပဒေ ညီလာခံကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပင်လယ် ဥပဒေ ညီလာခံကိုလည်းကောင်း ကျင်းပသည်။
တတိယအကြိမ် ပင်လယ်ဥပဒေညီလာခံ၏ ဒုတိယအစည်းအဝေးကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်အတွင်း ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ ကာရာကတ်မြို့၌ ကျင်းပသည်။
ထိုအစည်းအဝေးတွင် ပိုင်နက်ပင်လယ်၊ သီးသန့်စီးပွားရေးဇုံ၊ ကမ်းလွန်ရေတိမ်ပိုင်း ပင်လယ်မှ သယံဇာတပစ္စည်းများ၊ ပင်လယ်ရေကြောင်း သွားလာရေး၊ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ငါးမျိုး ထိန်းသိမ်းရေး၊ အဏ္ဏဝါသုတေသနနှင့် ပင်လယ်ရေထု ညစ်ညမ်းမှု စသော ဘာသာရပ်များစွာကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင် ခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြင့် တတိယအကြိမ် ကုလသမဂ္ဂ ပင်လယ် ဥပဒေ ညီလာခံသည် ပင်လယ်ဥပဒေနှင့် စပ်ဆိုင်သော ကိစ္စ ရပ်များ အားလုံးအတွက် တစ်ခုတည်းသော သဘောတူစာချုပ် (ကွန်ဗင်းရှင်း)ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ကုလ သမဂ္ဂဌာနချုပ်၌ အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့သည်။
ယင်းသဘောတူစာချုပ် (ကွန်ဗင်းရှင်း) မူကြမ်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ တူရကီနိုင်ငံ၊ ဗင်နီဇွဲလားနှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံ လေးနိုင်ငံက ကန့်ကွက်မဲပေးသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ ဘူဂေးရီးယား၊ ဘိုင်လိုရုရှား၊ ချက်ကိုစလို ဗက်ကီးယား၊ ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီ၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊ အီတလီနိုင်ငံ၊ လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ၊ မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ပိုလန်နိုင်ငံ၊ စပိန်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဗြိတိန်စသော ၁၇ နိုင်ငံက မဲမပေးပဲနေသည်။
သို့ဖြစ်၍ တညီတညွတ်တည်း အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မဟုတ်ပဲ နိုင်ငံပေါင်း ၁၃ဝ က ထောက်ခံ သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ဥပဒေ သဘောတူညီချက် ကွန်ဗင်းရှင်းတွင် ပုဒ်မပေါင်း ၃၂ဝ နှင့် နောက်ဆက်တွဲ ကိုးခု ပါရှိသည်။
ထိုသဘောတူညီချက်တွင် ကျွန်းအဓိပ္ပာယ်မှအစ ပင်လယ် ပြင်တွင် လူသားတို့ အသုံးပြုသော ကိစ္စရပ်အားလုံးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရေးဆွဲထားသည်။
ထိုကိစ္စရပ်များမှာ ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာဒေသ၌ သင်္ဘောများ ဖြတ်သန်းသွားလာရေး၊ လေယာဉ်ပျံများ ပျံသန်းရေး၊ ပင်လယ်မှ သယံဇာတပစ္စည်းများ တူးဖော်ထုတ်ယူရေး၊ သက်ရှိသတ္တဝါများ ထိန်းသိမ်းမွေးမြူရေး၊ ပင်လယ်ရေထု ညစ်ညမ်းမှုမှ ကာကွယ်ရေး၊ ငါးဖမ်းရေး စသော ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ဥပဒေကွန်ဗင်းရှင်း ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများသည် သက်ဆိုင်ရာ ကမ်းခြေမှ ၁၂ မိုင်အထိ ပင်လယ်တွင် အချုပ် အခြာအာဏာပိုင်ခွင့် ရှိသည်။
သို့ရာတွင် နိုင်ငံခြားသင်္ဘောများ အနေဖြင့် အပြစ်ကင်းစင်သော ဖြတ်သန်းသွားလာမှုမျိုးကို ပြုနိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ကျွန်းစုနိုင်ငံများသည် ကျွန်းများ၏ ပြင်ပ အဝေးဆုံး နေရာများမှ မျဉ်းဖြောင့်တန်းဆွဲ၍ အတွင်းပိုင်း ပင်လယ်ဧရိယာတွင် အချုပ်အခြာအာဏာရှိလေသည်။
နိုင်ငံတကာမှ သင်္ဘောများနှင့် လေယာဉ်ပျံများသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေကြောင်းသွားလာရေးအတွက် အသုံး ပြုသည့် ရေလက်ကြားများတွင် ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့် ရှိသည်။
သို့ရာတွင် အချိန်ကြာသင့်သည်ထက် ကြာခြင်း၊ ဖြတ်သန်း သွားလာရာအနီးရှိ နိုင်ငံများကို ခြိမ်းခြောက်ခြင်း မပြုရန် ယင်းသဘောတူညီချက်တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ကမ်းလွန်ရေတိမ်ပိုင်းသည် ကမ်းခြေမှ အနည်းဆုံး မိုင် ၂ဝဝ အထိ ကွာဝေးနိုင်ပြီး သီးခြား အခြေအနေများတွင် ကမ်းခြေမှ မိုင် ၃၅ဝ အထိ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ကွာဝေး နိုင်သည်။
ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများသည် ကမ်းလွန် ပင်လယ်ရေတိမ်ပိုင်းတွင် သယံဇာတပစ္စည်းများ ရှာဖွေ တူးဖော် ရန် အချုပ်အခြာ အခွင့်အရေးရရှိသည်။
သို့ရာတွင် မိုင် ၂ဝဝ ထက်ပို၍ ကွာဝေးသော ရေတိမ်ပိုင်းမှ ရေနံနှင့် အခြားသယံ ဇာတပစ္စည်းများ ထုတ်ယူရာမှ ရရှိသည့် ဝင်ငွေများကို နိုင်ငံ တကာနှင့် ခွဲဝေခံစားရမည်ဟု ယင်းကွန်ဗင်းရှင်းက ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများသည် မိုင် ၂ဝဝ သီးသန့် စီးပွားရေး ဇုံတွင် သံဇာတပစ္စည်းများနှင့် အချို့သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ချက်များအတွက် အချုပ်အခြာ အခွင့်အရေး ရှိကြ သည်။
ထို့ပြင် သိပ္ပံသုတေသနနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေးတို့အတွက်လည်း စီရင်ပိုခွင့် အာဏာရရှိသည်။
ကုန်းပိတ်နိုင်ငံများသည် သီးသန့် စီးပွားရေးဇုံ၌ သက်ဆိုင် ရာ ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံက ငါးများကို အပြည့်အဝဖမ်းယူ သုံးစွဲ ခြင်း မပြုနိုင်သည့်အခါ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကို ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက် နိုင်ကြသည်။
ကုန်းပိတ်နိုင်ငံများသည် ပင်လယ် ပြင်သို့ သွားလာနိုင်ခွင့် ရှိသည့်အပြင် ထိုသို့ သွားစဉ် မည်သည့်ယာဉ်များဖြင့် မဆို ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်သည်ဟု ပင်လယ်ပြင်ဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ကုလသမဂ္ဂ ပင်လယ်ဥပဒေ ကွန်ဗင်းရှင်းအရ တည်ထောင်မည့် နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများသို့ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ သတ္တုများ ထုတ်ယူသုံးစွဲခွင့်လိုင်စင်များ ချပေးရန်ကိုလည်းကောင်း၊ တချိန်တည်းတွင် ယင်းအဖွဲ့က သတ္တုတူးဖော်ထုတ်ယူရေး လုပ်ငန်းဌာန ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ရန်ကိုလည်းကောင်း စီစဉ် ထားသည်။
နိုင်ငံများသည် ပင်လယ်ရေပြင် ညစ်ညမ်းမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ကြရမည်၊ နိုင်ငံတနိုင်ငံသည် ရေထုညစ်ညမ်းမှု ဖြစ်ပါစေ လျော်ကြေးပေးရန် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယင်းကွန် ဗင်းရှင်းက အတိအလင်း ချမှတ်ထားသည်။
နိုင်ငံများသည် ပင်လယ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရမည် ဖြစ်ပြီး သဘောတူညီမှု မရပါက အငြင်းပွားမှုအများစုကို မလိုက်နာလျှင် မနေရသည့် လုပ်ထုံး လုပ်နည်းဖြင့် အဆုံးအဖြတ်ခံယူရမည် ဖြစ်သည်။
ယင်းလုပ်ထုံး လုပ်နည်းများအရ ဆောင်ရွက်ရန် ပင်လယ်ဥပဒေနှင့် စပ်လျဉ်း သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခုံရုံးနှင့် လက်ရှိ ကုလသမဂ္ဂ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးတို့အား လုပ်ပိုင်ခွင့်များ အပ်နှင်း မည် ဖြစ်လေသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်မှ ၁ဝ ရက်နေ့ အတွင်းတွင် ကုလသမဂ္ဂ တတိယအကြိမ်မြောက် ပင်လယ် ဥပဒေညီလာခံ၏ အပြီးသတ် ဆောင်ရွက်ချက်မှတ်တမ်းနှင့် ပင်လယ်ဥပဒေ ကွန်ဗင်းရှင်း လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲကို ဂျမေကာ နိုင်ငံ မွန်တီဂိုဘေးမြို့တွင် ကျင်းပသည်။
အစည်းအဝေး တက် ရောက်သော ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ပေါင်း ၁၅၁ ဖွဲ့အနက် တူရကီနိုင်ငံမှတစ်ပါး ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အားလုံးက အပြီးသတ် ဆောင်ရွက်ချက် မှတ်တမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးသည်။
ပင်လယ်ဥပဒေကွန်ဗင်းရှင်းကိုမူ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ပေါင်း ၁၁၉ ဖွဲ့က လက်မှတ်ရေးထိုးသည်။
ထိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့များမှ နိုင်ငံပေါင်း ၁၁၇ နိုင်ငံတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့များ၊ ကွတ်ကျွန်း ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် နမီးဗီးယားဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂကောင်စီ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် သမ္မတအစည်းအဝေးက ပိုင်နက်ပင်လယ်နှင့် ပင်လယ်ဇုံများဥပဒေကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
ယင်းဥပဒေ အရ မြန်မာနိုင်ငံ ပိုင်နက်ပင်လယ်သည် အခြေခံမျဉ်းများမှ ပင်လယ်ဘက်သို့ ရေမိုင် ၁၂ မိုင်အထိ ကျယ်ဝန်းကြောင်းနှင့် သီးသန့်စီးပွားရေးဇုံသည် အခြေခံမျဉ်းများမှ ပင်လယ်ဘက်သို့ ရေမိုင် ၂ဝဝ အထိ ကျယ်ဝန်းကြောင်း သတ်မှတ်ထားသည်။
ပင်လယ်ဥပေဒ ညီလာခံ၏ အပြီးသတ် ဆောင်ရွက်ချက် မှတ်တမ်းနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပင်လယ်ဥပေဒကွန်ဗင်းရှင်း တို့ကို နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးတင်အုန်း ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က ပါဝင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့လေသည်။
ကူလီ ကူလီဟူသောဝေါဟာရသည် တမီလ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ကူလီ၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ဝန်ပိုးဝန်ထမ်း အလုပ်ကြမ်းသမားဖြစ်သည်။
အလုပ်ကြမ်းသမား များကို ဟိန္ဒူစတန်ဒီစကား၊ ဘင်္ဂါလီစကားများဖြင့်လည်း ကူလီ ဟုပင် ခေါ်ဆိုသည်သာမက၊ ကမ္ဘာ့အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများ၌ ဤ စကားလုံးမှာ မိမိတို့ဘာသာရင်းဝေါဟာရသဖွယ် ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲလျက်ရှိကြသည်။
သီပေါမင်းတရားလက်ထက် ယော အတွင်းဝန် ဦးဖိုးလှိုင်ရေးသားသော မဟာသုဇာတကကျမ်းတွင် 'ဝန်ထမ်းကူလီ' ဟု သုံးနှုန်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
လယ်တီဆရာတော်ကလည်း မဂ္ဂဒီပနီတွင် 'ကူလီလုပ်မှု'၊ 'ကူလီ လုပ်ရာဌာန' ဟု သုံးနှုန်းခဲ့လေသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင် လူဦးရေ များပြား သဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိမိတို့နိုင်ငံတွင် အလုပ်သမားများ၏ လုပ်အားကို အစွမ်းကုန် အသုံးမချနိုင်၍လည်းကောင်း၊ ၁၉ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းနှင့် ၂ဝ ရာစုနှစ်အစလောက်တွင် ကူလီအလုပ်သမားများကို ဈေးပေါပေါ နှင့် နိုင်ငံခြားသို့ ပို့ပေးခဲ့သည်။
သူတို့သည် နိုင်ငံတကာသို့ လှည့်လည်သွားလာလုပ်ကိုင်လျက် ငွေကြေး ရှာဖွေလေ့ရှိကြ သည်။
အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများရှိ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ကြီးများတွင် အလုပ်ကြမ်းသမားများအဖြစ်ဖြင့် သက်မွေးဝမ်း ကျောင်းပြုကြသည်။
၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစုများတွင် ငွေဝယ်ကျွန်စံနစ်ကိုပယ်ဖျက်လိုက်သော အခါ၊ ထိုဒေသများရှိ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကြီးများမှာ တရုတ် နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ ကူလီများကိုရရှိခဲ့သောကြောင့်သာ ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်ခဲ့ကြချေ။
ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင် လယ်ယာများ၌ အလုပ်လုပ် သော သူရင်းငှားများမှအပ အလုပ်ကြမ်းကူလီအဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးမြူသူများ နည်းပါးခဲ့သည်။
အထက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်ပြီးသောအချိန်၌ နိုင်ငံခြားသို့ ဆန် စပါး ရောင်းချသောလုပ်ငန်းများ ကောင်းမွန်လာခဲ့ရာ၊ အိန္ဒိယ နိုင်ငံမှ လယ်ကူလီများကိုခေါ်ယူ၍ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် အရပ်တွင် လယ်များတီထွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၂ဝ ရာစုနှစ်အစပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံစက်ရုံများနှင့် ဆိပ်ကမ်းများတွင် လုပ်ကိုင်ရန် အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ကူလီအမြောက်အမြားကို ခေါ်ယူခဲ့ရ သည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃ဝ ခုနှစ်အထိ နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ ၃ သိန်းခန့်ဝင် ရောက်၍ ၂ သိန်းခွဲခန့် ပြန်သွားလေ့ရှိသည်။
သို့သော် ၃၅,ဝဝဝ မျှသော အိန္ဒိယကူလီတို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြဲရှိနေလေသည်။
ထိုကူလီများကို ကုမ္ပဏီကြီးများအတွက် မေစရီခေါ် ကူလီခေါင်းကြီးများက ကန်ထရိုက်စာချုပ်ဖြင့် ခေါ် ယူခဲ့ကြသည်။
ထိုစဉ်အခါက ကူလီများ၏အခြေအနေမှာ အလွန် ဆိုးရွားလှသည်။
ကူလီများမှာ မေစရီတစ်ဆင့်မှ တစ်ဆင့်သို့ လွှဲပြောင်းခိုင်းစေခြင်းများခံရသည်။
မေစရီများကို မိမိတို့ နေ့စားရငွေများထဲမှ ကော်မရှင်များ ပေးကြရသည်။
မေစရီများ ခေါင်းပုံဖြတ်အကြောင်းကို အလုပ်သမား စုံစမ်း ရေးကော်မတီ အစီရင်ခံစာများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိရသည်။
ထိုစဉ်ကတည်မြဲနေသော လက်မှုပညာသည်များ အက်ဥပဒေနှင့် အလုပ်သမား ပဋိညာဉ်ပျက်ကွက်မှု အက်ဥပဒေတို့မှာ မေစရီ များနှင့် အလုပ်ပိုင်ရှင်များကို ကာကွယ်ပေးဘိသကဲ့သို့ ရှိလေ သည်။
ထိုဥပဒေများအရ အလုပ်သမားများကို စရန်ငွေ တင်ကြို ပေးနိုင်ခြင်း၊ ထိုငွေများပြေလည်အောင် အလုပ်သမားများ၏ ရက်သတ္တပတ်ဝင်ငွေများမှ ဖြတ်တောက်ယူနိုင်ခြင်း၊ ငွေမကျေ ဘဲနှင့်ဖြစ်စေ၊ စာချုပ်ထားသည့် အချိန်ကာလမကုန်ဆုံးဘဲနှင့် ဖြစ်စေ၊ အခြားအလုပ်ဌာနတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ မလုပ်ကိုင် ရခြင်းများ ပါဝင်လေသည်။
အလုပ်သမားများကို ထိထိ ရောက်ရောက် ကာကွယ်ပေးနိုင်သည့် အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၊ အခြားစေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖွဲ့များ မရှိခဲ့ချေ။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ၌ မြန်မာကူလီနှင့် ကုလားကူလီ များ ကုန်တင်ကုန်ချလုပ်ကြရာမှစ၍ ကုလား-မြန်မာ အဓိ ကရုဏ်းကြီးဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကုလားကူလီများ တဖြည်းဖြည်း နည်းပါးလာခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံခြားမှ ကျွမ်းကျင်သော အလုပ်သမားများကိုသာ ဝင်ရောက် ခွင့်ပြု တော့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ကူလီဆိုသော ဝေါဟာရကိုမသုံးဘဲ အလုပ်သမားဆိုသောစကားကို သုံးနှုန်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်အစိုးရက အလုပ်သမား အကျိုး ဖြစ်ထွန်းစေမည့် ဥပဒေများကိုလည်း တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည်။
အလုပ်သမားများသည် တိုင်းပြည်နိုင်ငံ စည်ပင် ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် မိမိတို့လုပ်အားဖြင့် ပါဝင်ထမ်းဆောင်ကြ သဖြင့် လူ့သမိုင်းပြုပုဂ္ဂိုလ်များဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သူများ ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:ဝေါဟာရ။
ကူးသန်းပင်သည် အထက်နှင့် အောက် မြန်မာပြည် မိုးပါးသောဒေသများတွင်ပေါက်သော တောသစ်ပင်ကြီး တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အမြင့်ပေ ၈ဝ မှ ၉ဝ အထိ၊ ပင်စည်လုံးပတ် ၇ ပေမှ ၈ ပေအထိရှိ၍ အများအားဖြင့် ဖြောင့်မတ် ရှည်လျားသည်။
သစ်သား၏အရောင်မှာမွဲပြာ၍ အသားပွကာ ကြမ်းသယောင် ရှိသည်။
အသားသေအောင်ပြုလုပ်ရန်လွယ်ကူသော်လည်း ကြာရှည် ခံနိုင်ရည်မရှိချေ။
ကူးသန်းသားသည် မီးခြစ်လုပ်ရန် သင့်လျော်သော အသားမျိုးဖြစ်၍၊ ကလေးကစားစရာ၊ ဝက်မှင်ဘီးခုံ၊ လှည်းထမ်းပိုးနှင့် ထင်းရှူးသေတ္တာကဲ့သို့ အပေါစားသေတ္တာများပြုလုပ်ရန် အသုံး ဝင်သည်။
အခေါက်ကိုမူ အဖျားဖြတ်ဆေးများဖော်စပ်ရာ၌အသုံးချသည်။
ကော့ကရိတ်မြို့ () သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
မော်လမြိုင်မြို့၏ အရှေ့ဘက် မိုင် ၅ဝ ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိ၏။
မော်လမြိုင်မြို့မှ ဂျိုင်းမြစ်အတိုင်း မိုင် ၄ဝ ခန့်ဆန်တက်ကာ ဟောင်သရောမြစ်လက်တက်ဖက်သို့ ချိုးဝင်ပါက ကျုံဒိုးမြို့သို့ရောက်၍၊ ထိုမှတစ်ဆင့်မော်တော်ကားဖြင့် ကော့ကရိတ်မြို့သို့ ၁၅ မိုင်ခန့်သွားရသည်။
ကော့ကရိတ်မြို့သည် ထိုင်း မြန်မာနယ်စပ်ဖြစ်သော မြဝတီမြို့နှင့် ၄၁ မိုင်မျှသာကွာဝေး၍ ကားလမ်းဖြင့်ဆက်သွယ်ထား၏။
သို့ဖြစ်၍ ကော့ကရိတ်မြို့မှာ ထိုင်းနှင့် မြန်မာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် အချက်အချာဌာနတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။
ယိုးဒယား၊ ရှမ်း၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ ကရင်၊ပအိုဝ်း‌၊ တရုတ်၊ အိနၵိယစသည်ဖြင့် လူမျိုးပေါင်းစုံနေထိုင်၍ တောင်သူလယ်သမား အဖြစ် အသက်မွေးမြူသူများသည်။
ကော့ကရိတ်မြို့၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၃.၂ ခန့်ရှိ၍ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၄၂,၉၅၀ ဦး ရှိသည်။
ကော့ကရိတ်မြို့နယ်မှာ ရှေးအခါက ဟောင်သရောမြို့နယ် ဖြစ်ခဲ့ဘူး၏။
ကော့ကရိတ်မြို့နယ်နှင့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ၂ ခု ပေါင်း၍ ကော့ကရိတ်ခရိုင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဤမြို့နယ် ၂ ခုကို ကရင်ပြည်နယ်သို့ ပူးပေါင်း သွတ်သွင်းရန် ၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်များ ကော့ကရိတ်မြို့ခံ သို့မဟုတ် ကော့ကရိတ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဦးသန်းညိန်း ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ။
ကော်စေးပင်များ၏ ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ အမည်မှာ 'ပါလေကွီယမ် အော့ဗလောင်းဂျီဖိုးလီးယား'ဖြစ်၍ ဆက်ပိုတေစီးမျိုးစဉ် (Sapotaceae) တွင် ပါဝင်သည်။
ထိုသစ်ပင်မျိုးမှာ မိုး များစွာ ရွာသွန်းသော မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်နှင့် ထိုဒေသအနီး တစ်ဝိုက်ရှိ ကျွန်းများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
အသားမှာ ပွ၍ အသုံးမဝင်ချေ။
အသုံးဝင်သော အရာမှာ ယင်းအသားပွနှင့် အခေါက်ကြားနေရာမှထွက်သော နို့စေးဖြစ်၏။
ယင်းကို ကျိုချက် လိုက်လျှင် ကော်ဖတ်နှင့်တူ၍ အနီရင့်ရောင်ရှိသော ပစ္စည်းကိုရသည်။
ကော်စေးပင်မှရသော ကော်စေးမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ် မလိုက် သော အရာဝတ္ထုမျိုးဖြစ်သည်။
ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးများကို ကော်စေးပြားဖြင့် ရစ်ပတ်ထားရာ ကော်စေးသည် ရေနှင့် ထိသော်လည်း မပြောင်းလဲချေ။
ယင်းကိုနွေးအောင်ပြုလုပ်၍ လိုသလောက် ဆွဲဆန့်နိုင်သည်။
ရော်ဘာခေါ် ကော်ဖတ်ကဲ့သို့ပင် ကော်စေးမှာ ရေစိမ်ခံ သည်။
ကန့်နှင့်ရော၍ ချက်နိုင်သော်လည်း ကော်ဖတ်ကဲ့သို့ ရုန်းကန်သတ္တိမရှိချေ။
သို့သော် ရေနွေးတွင်ထည့်က ပျော့၍ လာသည်။
ထိုအချိန်တွင် ကိုယ်လိုရာပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြုလုပ်နိုင်၍ အေးသောအခါ မာကျောသွားသည်။