kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့သော် ဖခင်ဖြစ်သူ ဘုရားဒါယကာ ဦးဖိုးစိန်က လေယာဉ်မောင်းသင်တန်း တက်ရောက်ခြင်းကို မနှစ်မြို့သဖြင့် လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်သွားပြီး လွတ်လပ်ရေးမရမီက မြန်မာနိုင်ငံ တွင် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုံ သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့ဖူးသော လော့မောင့်ဘက်တန်ထံမှ ထောက်ခံစာကို ရယူ၍ သာမန်လူများ တက်ရောက်နိုင်ခဲသည့် တော်ဝင်ပန်တျာကျောင်းကို သားဖြစ်သူ ဦးတသက်စိန်အား အပ်နှံပညာသင်ကြားစေခဲ့သည်။
ဦးတသက်စိန်သည် အဆိုပါပန်တျာကျောင်းမှ တော်ဝင်နန်းသုံး ဓားခုတ်ပညာဒီပလို မာဘွဲ့ကိုလည်း ကောင်း၊ Tap Dancing ခေါ် အသံထွက်စေရန် ဖိနပ်တွင် သံခွာ တပ်၍ ကရသောခြေက ပညာဒီပလိုမာဘွဲ့ကို လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ခြေကပညာတွင် ဆရာဖြစ်အဆင့်အထိ ထူးချွန်ခဲ့သောကြောင့် ဤThe imperial society of Teachers Dancing ဆုတံဆိပ်ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရ သည်။
ဦးတသက်စိန်သည် ဖခင်ဖြစ်သူ ဂရိတ်ဦးဖိုးစိန်နှင့် အတူ ဇာတ်ကခဲ့ရာ သူ၏ ခြေကပညာကို အခြေခံ၍ မြန်မာ့မူ မြန်မာ့ဟန်မပျက် ဆန်းသစ်တီထွင်ကပြခဲ့သည်။
ဖခင်ကွယ်လွန် ပြီးနောက် အစ်ကိုကြီး ဖြစ်သူဦးကက်နက်စိန်နှင့် အတူ စိန်မဟာ သဘင်ဇာတ်တည်ထောင်ပြီး ကပြခဲ့သည်။
ထိုသို့ စိန်မဟာ သဘင် လှည့်လည်ကပြရာတွင် တပ်မတော်သားများ အပန်းဖြေ နိုင်ရန်အတွက် တပ်သဘင်ပွဲအဖြစ် ကပြခဲ့ဖူးသည်။
ထို့အပြင် ဦးတသက်စိန်သည် ဆေးရုံရန်ပုံငွေ အလှူပွဲများ၊ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေး အလှူပွဲများ အဖြစ်လည်း ကပြပေးခဲ့ပြီး လူမှုရေးလုပ်ငန်းကို တစ်တပ်တစ်အား ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မန္တလေး၊ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီပြတိုက် ရန်ပုံငွေအတွက် ကပြဖျော်ဖြေ ပေးခဲ့သဖြင့် ဦးတသက်စိန်အား သာသနာ့ အကျိုးဆောင် ရွှေတံဆိပ်နှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်လက်မှတ်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဦးတသက်စိန်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဇာတ်သဘင် လောကမှအနားယူ၍ Tourist Burma ၌ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် များ လမ်းညွှန်လုပ်ငန်းကို ဂျပန်၊ အင်္ဂလိပ်နှင့် ဂျာမန် ဘာသာ သုံးမျိုး ကျွမ်းကျင်စွာအသုံးပြုလျက် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးတသက်စိန်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန် တွင် ဇနီး ဒေါ်ရင်ရင်စိန်နှင့် သားသမီးခြောက်ယောက် ကျန်ရစ် သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ။
ကျော်စိုးသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကမှ ပထမဆုံး စတန့်မင်းသား ဖြစ်သည်။
အနောက်တိုင်း ရုပ်ရှင်လောကတွင် ပထမဆုံး စတန့်မင်းသားအဖြစ် ၁၉၁၉-၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဒေါက်ဂလပ်ဖဲယားအား အသိအမှတ် ပြုကြ၏။
အလားတူ မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်လောကတွင်လည်း ပထမဆုံး စတန့်မင်းသား အမည်ကို ကျော်စိုး ဟူ၍ မှတ်သားထားကြသည်။
စတန့်မင်းသား ကျော်စိုး၏ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ကျော်ဟိုး(ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)၊ ကျော်မိုး(ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)၊ တင်ဖေ(ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)၊ တင်ငွေ(ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)စသည့် စတန့်မင်းသားများ အလျှိုအလျှို ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကြသည်။
ကမ္ဘာကျော် စတန့်မင်းသားကြီး ဒေါက်ဂလပ်ဖဲယားသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်က ရန်ကုန်မြို့သို့ အလည်အပတ် ရောက်ရှိလာခဲ့ဖူးပါသည်။
ထိုစဉ်က မြန်မာ့ရုပ်ရှင် လောကတွင် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် စတန့် မင်းသား ကျော်စိုးမှာ ကွယ်လွန်သွားပြီ ဖြစ်ရာ တွေ့ဆုံခွင့် မရရှိတော့ပေ။
thumb|စတန့်မင်းသား ကျော်စိုး ပါဝင်သော ရုပ်ရှင်ကြော်ငြာ ကျော်စိုး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စတန့်မင်းသား ကျော်စိုးကို ဆရာကြီး ပီမိုးနင်းနှင့် ဒေါ်စိန်တင့်တို့က ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မွေးချင်းလေးဦးအနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဘမောင် ဖြစ်၏။
သူ၏အောက်တွင် ဘကျော်၊ အုန်းကျော်နှင့် ဝင်းမော် ဆိုသူ မွေးချင်းများ ရှိကြသေး၏။
စိန်‌ပေါ​​​အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် ၅-တန်း အောင်သည်အထိ ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ်စကားပြော အလွန်ကောင်းသည်။
ရွှေလေးမောင် ရေး၊ ပြည်သူတွေချစ်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ပညာသည်ကြီးများ၊ စာ-၁၅၀ ဘမောင်၏ ကျောင်းအမည်မှာ ဗစ်တာမိုးနင်း ဖြစ်သည်။
ဆပ်ကပ်ဆရာ ဘမောင်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ဆပ်ကပ် ကျွမ်းဘားပညာ၌ ဝါသနာ ထုံ၏။
မော်တော်ဆိုင်ကယ် စီးလည်း အလွန်ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် မြင်းကိုလည်း ကျင်လည်စွာ စီးတတ်သူ ဖြစ်၏။
ငယ်စဉ်ကပင် ကျောင်းစာကို စိတ်မဝင်စားခြင်း မရှိဘဲ မိမိဝါသနာပါရာ မြင်းစီး၊ ဆိုင်ကယ်စီးခြင်းကို သာလျင် လေ့ကျင့်နေလေ့ ရှိသည်။
အသက် ၁၄-နှစ် အရွယ်တွင် ဘမောင် အိမ်က ထွက်ပြေးကာ ဗိုလ်ကပြား ကလေးတစ်ယောက်နှင့် အဆက်အသွယ်ပြုမိပြီး တောင်ငူမြို့ရှိ ဆပ်ကပ်ပွဲတစ်ခုသို့ ဝင်မိလေသည်။
ဆပ်ကပ်အဖွဲ့တွင် တစ်နှစ်နီးပါးခန့် မြင်းအလှစီးပြသည့် ဆပ်ကပ်ဆရာ၊ မြင်းထိန်းအဖြစ် နေခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဘမောင်၏အသက်သည် ၁၃-နှစ်သာ ရှိသေးသည်။
ထို့နောက် ဆပ်ကပ်အဖွဲ့ ဖျက်သိမ်းလိုက်၍ တောင်ငူမှ ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာခဲ့ရလေသည်။
စွန့်စားခန်းများ အစ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားနှစ်ကား၌ ထူးခြားသော စွန့်စားခန်းအချို့ ပါလာသည်။
မြန်အောင်ရုပ်ရှင်မှ ရိုက်ကူးသော နှစ်မင်္ဂလာ ဇာတ်ကားတွင် ဟင်္သာတမြို့အနီး ဆုံကုန်းတံတားထက်မှ ခုန်ချသော အခန်းတစ်ခန်း ပါရှိရာ ရုပ်ရှင်ကြည့်ပရိသတ်များ များစွာအားပေးခြင်းကို ရခဲ့ကြ၏။
အလားတူ ပျဉ်းမနား ရုပ်ရှင်မှ အလင်းရောင် ဇာတ်ကားတွင်လည်း ယင်းကဲ့သို့ တံတားကြီးထက်မှ ခုန်ချခန်း ပါရှိလာပြန်ရာ ရုပ်ရှင်ကြည့်ပရိသတ်များ လက်ခုပ်ဩဘာပေးကြသည်မှာ ရုံပွင့်ထွက်မတတ် ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။
စွန့်စားခန်းများကို မြန်မာ ရုပ်ရှင်ကြည့် ပရိသတ်နှစ်သက်မည်ဟု မှန်းဆမိသည့် မြန်မာအဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီသည် ၁၉၂၆-ခုနှစ်တွင် ရွှေမင်းဝံ ဇာတ်ကားကို စွန့်စားခန်းများဖြင့် ထည့်သွင်းရိုက်ကူးရန် ပြင်ဆင်တော့၏။
ရွှေမင်းဝံ ဇာတ်ကားတွင် မင်းသား ဘကလေး (ဦးရွှေရိုး)က မြင်းကို အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ စီးပြသည့် အခန်းတစ်ခန်း ပါဝင်လေသည်။
ဤအခန်းအတွက် လူစားထိုးရိုက်ကူးရန် လူရှာရင်း ဘမောင်ကို သွားတွေ့ကြခြင်း ဖြစ်၏။
ဤဇာတ်ကားတွင် ဘမောင်က ရွှေရိုးဘကလေး ကိုယ်စား ဝင်ရောက်ရိုက်ကူး ပေးရခြင်းသာ ဖြစ်ရာ နာမည်မရခဲ့ပေ။
ချစ်တဲ့သူရယ် ဗန္ဓုလရုပ်ရှင်မှ ချစ်တဲ့သူရယ် ဇာတ်ကားကို ဒါရိုက်တာ ပီမိုးနင်းရိုက်ကူးသောအခါ မင်းသားမှာ သူ၏ သားဖြစ်သူ ဘမောင် ဖြစ်လာသည်။
ရွှေမင်းဝံ ဇာတ်ကားတွင် ဘကလေး နေရာ၌ အစားထိုးရိုက်ကူး ပေးခဲ့ရသူ ဘမောင်၏ မြင်းစီးကျွမ်းကျင်ပုံကို ပရိသတ်က အသိအမှတ် ပြုဖြစ်ခဲ့ကြဟန် မတူပေ။
ထို့အတူ ချစ်တဲ့သူရယ် ဇာတ်ကားမှာလည်း အောင်မြင်မှု မရရှိဘဲ အရှုံးနှင့်သာ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရ၏။
တကိုယ်တော် ဇာတ်ကား ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်က စတန့်ခန်း အများစု ပါဝင်သော တကိုယ်တော် ဇာတ်ကားကို ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးရန် စီစဉ်သည်။
ဘမောင်ကိုပင် မင်းသားအဖြစ် ရွေးချယ်ပြီး ကျော်စိုးဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
မင်းသမီးအဖြစ်မူ ပန်းချီအသင်းတိုက်မှ ကိုယ်ဟန်ပြမယ် မြမြအား မေမေဝင်း အမည်ဖြင့် ရိုက်ကူးစေခဲ့၏။
ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်က ဤတကိုယ်တော် ဇာတ်ကားတွင် ဘမောင် (ခေါ်) ကျော်စိုး၏ အစွမ်းသတ္တိကို အံဝင်ခွင်ကျ ထည့်သွင်းရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ဇာတ်လမ်းအရ တစ်ကောင်ကြွက် ဖြစ်နေသူ ကျော်စိုးက မေမေဝင်း၏ အိမ်၌ ကားမောင်းရသည်။
ဤတွင် ကားဒရိုင်ဘာအဖြစ် ကျော်စိုးက ကားအားပုံစံအမျိုးမျိုး မောင်းပြသည်။
လူဆိုးများ၏ ချောက်ချမှုကြောင့် ကျော်စိုး အကျဉ်းချထားခံရပြီး ပြန်လည် လက်စားချေ တိုက်ခိုက်ခန်းတွင် မြင်းစီးခန်းများကို ထည့်သွင်း ရိုက်ကူးသည်။
ဤသို့ဖြင့် စတန့်ခန်း များစွာပါဝင်သော တကိုယ်တော် ဇာတ်ကားမှာ နာမည်ကျော် လူကြိုက်များသွားလေတော့သည်။
၁၀−နာရီ တစ်ကိုယ်တော် ဇာတ်ကား လူကြိုက်များ၍ ဝင်ငွေကောင်းကာ စွံသွားသောအခါ စတန့်ကားတစ်ကား ဆက်လက် ရိုက်ကူးကြရန် စီစဉ်ကြတော့သည်။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကျော်စိုး၊ ခင်စန်းနှင့် လူကြမ်းချစ်တင်တို့ ပါဝင်သည့် ၁၀−နာရီ ဇာတ်ကားကို စတင် ရိုက်ကူးပါသည်။
၁ဝ−နာရီ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို အလွမ်းဖြင့် အစပျိုးထားပြီး ဇာတ်ကား အလယ်ပိုင်းမှ နောက်ဆုံးပိုင်းအထိကိုမူ စတန့်ခန်းများဖြင့်သာ စီစဉ်ရိုက်ကူးရန် ပြင်ဆင်ထား၏။
ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဆရာရွှေ ကလည်း စည်းကမ်းကြီးသည်။
အခန်းတိုင်းကို သေချာကျနစွာ ရိုက်ကူးသည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၀−နာရီ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးနေစဉ်အတွင်း ၂၈ မတ် ၁၉၃၀တွင် မင်းသားကျော်စိုး ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်သွားသည်။
ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် ကျော်စိုး၏ ဈာပနအခမ်းအနားကို ထည့်သွင်းရိုက်ကူးပြသခဲ့ရာ ယောက်ျားကြီးများပင် မျက်ရည်ကျခဲ့ရသည် ဆိုသည်။
၁၀−နာရီရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှာလည်း အပိုင်းငါးပိုင်း ပေ ၆၀၀၀ မျှသာ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
မင်းသားကျော်စိုးမှာ ကွယ်လွန်စဉ် အသက် (၂၀)ပင် မပြည့်သေးပေ။
နောက်ဆုံးရိုက်ကွင်း ၁၀−နာရီ ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသားကျော်စိုး သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် နောက်ဆုံးရိုက်ကွင်းမှာ အကျဉ်းထောင်အတွင်းမှ အဖြစ်အပျက်ရိုက်ကွင်း ဖြစ်သည်။
အကျဉ်းသားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူကျော်စိုးသည် ထမင်းစားရန် ဟန်ပြင်နေစဉ် ၁၀−နာရီ သံချောင်း ခေါက်သံကြောင့် ထမင်းမစားတော့ဘဲ ဇလုံကို လွှင့်ပစ်ခန်းအား ရိုက်ကူးသည်။
ယင်းအခန်း ရိုက်ကူးအပြီးတွင် ဒါရိုက်တာ ဆရာရွှေက ထမင်းစား ခေတ္တရပ်နား စေလိုက်ပါသည်။
သို့ဖြင့် အားလုံး အလျှိုလျှိုစုဝေး ထမင်းစားကြသည်။
ထိုစဉ် လူကြမ်းမင်းသား ချစ်ရွှေက မင်းသား ကျော်စိုးအား ချောင်တစ်နေရာသို့ ခေါ်သွားပြီး အရက်တိုက်သည်။
ကျော်စိုးက မသောက်။
ထို့နောက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ဆက်လက် ရိုက်ကူးရန် ပြင်ဆင်ကြသည်။
ထိုအတောအတွင်း ကျော်စိုး၏ သူငယ်ချင်း လူငယ်တစ်ဦး ရောက်ရှိလာကာ ကျော်စိုးအား အနားကပ်၍ တစ်စုံတစ်ရာ တီးတိုး ပြောဆိုသည်။
ကျော်စိုးသည် ဒါရိုက်တာ ဆရာရွှေအား မိမိအပြင်သွားရန် ကိစ္စပေါ်လာသဖြင့် ခွင့်ပေးပါရန် ပန်ကြား၏။
သို့သော် ဆရာရွှေက ခွင့်မပြု။
ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးနေချိန်တွင် မည်သူကိုမျှ ခွင့်မပေးနိုင်ကြောင်း ပြောဆိုသည်။
အပြင်လောကမှ စတန့်ခန်း ညနေ အလုပ်ချိန် ကုန်ဆုံးသည်နှင့် ကျော်စိုးက လူကြမ်း ချစ်ရွှေကြီးအား ခေါ်ကာ ကိစ္စရှိ၍ အဖော်လိုက်ခဲ့ရန် ဆိုသည်။
သူ၏ရည်းစား ဖြစ်သူအား နောက်တစ်ယောက်က ပဲခူးမြို့သို့ ကားတင်ပြေးမည့်သတင်း အတိအကျ ရရှိထားပြီဆို၏။
လက်ဦးမှု ရယူနိုင်ရန် ကားတစ်စင်းငှားပြီး သူ့ရည်းစားထံ သွားမည်ပြောသည်။
နှစ်ဦးသား ကားလိုက်ငှားကြရာ မိုးချုပ်စတွင်မှ ရရှိခဲ့သည်။
သို့ဖြင့် ကျော်စိုး၏ရည်းစား နေထိုင်ရာ တိုက်ခန်းဆီသို့ ဦးတည် မောင်းနှင်သွားကြသည်။
တိုက်ခန်းရှေ့သို့ ရောက်သော အခါ (အာအေ−၈၇၄) နံပါတ် ကပ်ထားသော ကားကလေး မောင်းထွက် သွားသည်ကို တွေ့လိုက်ရသည်။
မျက်စိ အလွန်လျင်သော ကျော်စိုးက ကားပေါ်တွင် သူ့ရည်းစား ပါသွားပြီဟု ဆို၏။
သို့ဖြင့် အရှိန်ပြင်းစွာ မောင်း၍ နောက်က လိုက်ကြသည်။
၁၈၊ ၁၉ မိုင် အရောက်တွင် ရှေ့ကားကို မီသွားရာ ကျော်စိုးက သူမောင်းနှင် လာသောကားအား ရှေ့မှ ဆီး၍ ရပ်လိုက်သည်။
ထို့နောက် ကားပေါ်မှ ဆက်သွားပြီး သူ့ရည်းစားဆိုသူ အမျိုးသမီးအား အတင်းလက်ဆွဲခေါ်သည်။
အမျိုးသမီးက သူ့နောက်သို့ မလိုက်ဘဲ ငြင်းဆန်၏။
မကြာမီ ကျော်စိုး ရင်ဝကို လက်ဖြင့် ဖိလျက် ကားဆီသို့ ပြန်လာ၏။
သူ ဓားထိုးခံလိုက်ရပြီ ဟုလည်းဆိုသည်။
မျက်နှာတွင် မိတ်ကပ်ပင် မဖျက်ရသေးသော စတန့်မင်းသား ကျော်စိုးမှာ ယင်းဒဏ်ရာဖြင့်ပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
အတူ လိုက်ပါသွားသော လူကြမ်းချစ်ရွှေကြီးက ကျော်စိုး'''၏ ဘဝနိဂုံးကို ဝမ်းနည်းကြေကွဲစွာ ပြန်လည် ပြောပြခဲ့သည်။
(တင်နိုင်တိုး) ကျမ်းကိုး ခေတ်ဟောင်းရုပ်ရှင် စတန့်မင်းသား ၁ဝ ဦး (စစ်ကိုင်းလှရွှေ)။
ရုပ်ရှင်သမိုင်းနှင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းမှတ်တမ်း (အေးအေးစိုး - ဖျာပုံ)။
မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းစဉ် ငွေရတု ကာလ ၁၉၂၀-၁၉၄၅ (မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံး)။
တာကီစတန်၏ မြေပုံ တာကီစတန်ဟူသော အမည်သည် အလယ်အာရှဗဟိုဒေသ ကိုခေါ်သော အမည်ဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ်က ထိုဒေသတွင် တူရကီလူမျိုးတို့ နေထိုင်ခဲ့ဘူးသည်ကို အစွဲပြု၍ တာကီစတန် ဟု ခေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုဒေသ၏တည်နေဟန်ကား မြောက်သို့လားသော် ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသ၊ တောင်သို့လားသော် အီရန်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် တိဗက်ဒေသများ၊ အနောက်သို့လားသော် ကက်စပီယန်ပင်လယ်၊ အရှေ့သို့လားသော် မွန်ဂိုးလီးယား ဂိုဘီသဲကန္တာရ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
စင်စစ်အားဖြင့် တာကီစတန်ဒေသကို နယ်နိမိတ်ခြားနားသတ်မှတ်၍ မဖြစ်နိုင်ချေ။
ပထဝီဝင်သဘော အရ သတ်မှတ်သော ဒေသမျှသာဖြစ်ရာ၊ အနောက်ဘက်တွင် ထိုဒေသသည် ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ထဲတွင် ကျရောက်နေ၍၊ အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ထဲတွင် ကျရောက်နေသည်။
တောင်ဘက်၌ပင်လျှင် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ထဲတွင် တပိုင်းတစ ကျရောက်နေသေး၏။
ထိုဒေသသည် အာရှအလယ်ဗဟိုတွင် တောင်တန်းကြီးများ ဝန်းရံနေသော ပေ ၁ဝဝဝဝ ခန့်မြင့်သည့် ကုန်းမြေဒေသဖြစ်လေသည်။
ရှေးပဝေသဏီက တာကီစတန်သည် ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ပေးသော ပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်ခဲ့ဘူး၏။
ထိုစဉ်က ရှေးဟောင်းကုန်သွယ်လမ်းများသည် တာကီစတန်မှတစ်ဆင့် ဖြတ်၍ သွားကြသည်။
ကျောက်မျက်ရတနာများ၊ ပိုးထည်များ၊ သစ်ကြံပိုး၊ ဖာလာ၊ ကရဝေး စသော အမွှေးအကြိုင် ဟင်းခတ်ပစ္စည်းများစသည့် ကုန်စည်တို့သည် အရှေ့နိုင်ငံများမှ အနောက်နိုင်ငံများသို့ တာကီစတန်မှတစ်ဆင့် ရောက်ကြရသည်။
မာကိုပိုလိုဟု အမည်တွင်သော ခရီးသည်ကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရာတွင် တာကီစတန်မှတစ်ဆင့် ရောက်ကြရသည်။
မာကိုပိုလိုဟု အမည်တွင်သော ခရီးသည်ကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရာတွင် တာကီစတန်ကိုဖြတ်၍ သွားခဲ့သည်။
ထိုပြင်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓသာသနာပြန့်ပွား သည်မှာလည်း တာကီစတန်ပြည်မှတစ်ဆင့် ပြန့်ပွားခြင်းပင်ဖြစ်၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ပင်လျှင်၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ လက်နက်တို့ကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပို့ရာဝယ် တာကီစတန်ကို ဖြတ်ပို့ခဲ့ရသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် တာကီစတန်ကို ရုရှားနိုင်ငံထဲရှိ အနောက် တာကီစတန်၊ တရုတ်နိုင်ငံထဲရှိ အရှေ့တာကီစတန်နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ထဲရှိ အာဖဂန်တာကီစတန်ဟူ၍ သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်လေသည်။
အနောက် တာကီစတန်သည် ကက်စပျန်ပင်လယ်မှ တိယင်ရှန်တောင်တန်းအထိ တည်ရှိသည်။
ထိုဒေသတွင် ကာဇက်စတန်၊ တာ့ခ်မင်နစ္စတန်၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်၊ ကာဂျစ္စတန် စသော နိုင်ငံများ ပါဝင်ကြသည်။
ထိုဒေသ၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် အတန်ငယ်ပျံ့ပျူးသည်။
အနောက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့ တွင် သဲမြေရှိသည်။
အရှေ့တောင်ဘက်၌ကား တောင်တန်းများ ရှိကြသည်။
မြစ်တို့သည် တောင်တန်းများမှနေ၍ ထိုဒေသ၏ အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးလျှင်၊ သဲကန္တရထဲတွင် ပျောက်ကွယ်သွား စမြဲဖြစ်၏။
ထိုဒေသ၌နေထိုင်ကြသောလူမျိုးတို့သည် မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုလူမျိုးတို့သည် ယာထွန်ခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းဟူသော လုပ်ငန်းတို့ဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။
ယာလုပ်ငန်းအတွက် တူးမြောင်းများဖြင့် ရေသွယ်ကြရသည်။
ဂျုံ၊ ဆန်၊ ပြောင်း၊ ဝါဂွမ်း စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး၍ ရနိုင်သည်။
ထူးခြားသောမြို့များမှာ အယ်လမာအာတာ၊ ဆမာကန်း၊ တက်ရှကင့်၊ ဗူခါးရား၊ အက်ရှခါဗတ်စသော မြို့များဖြစ်ကြလေသည်။
အရှေ့ တာကီစတန်သည် အာရှတိုက်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိ၍၊ အနောက်တာကီစတန်မှ အရှေ့ဘက်သို့လားသော် ဂိုဘီသဲကန္တာရနှင့် တိဗက်အထိ တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်၌ တိယင်ရှန်တောင်တန်း ကာဆီးလျက် ရှိနေပြီးလျှင် တောင်ဘက်တွင်ကား ကွန်းလွန်တောင်တန်း တည်ရှိနေလေသည်။
ယခုအခါ အရှေ့တာကီစတန်သည် တရုတ်ပြည်သူ့နိုင်ငံ ဆင်ကျိယန် ပြည်နယ်ထဲတွင် အဝင်အပါဖြစ်သည်။
ရာသီဥတုသည် အနောက် တာကီစတန်ထက် ပိုမို ဆိုးရွားသည်။
ကုန်းမြေပြင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေ ၃ဝဝဝ ၌ တည်ရှိ လေသည်။
တောင်ဘက်တွင် တောင်တန်းတို့သည် အမြင့်ပေ၂ဝဝဝဝ ကျော်လေသည်။
လူမျိုးတို့၏အနွယ်မှာ အာရိယန်နှင့် တူရာနီယန် နှစ်မျိုးရောသော အနွယ်ဖြစ်သည်။
ကိုးကွယ်ရာ အယူဝါဒမှာမူ မွတ်စလင်အယူဝါဒဖြစ်၏။
ယာလုပ်ခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့မှာ ထိုဒေသလူမျိုးများ၏ အဓိကလုပ်ငန်းများဖြစ်ကြလေသည်။
ဥရမ်ချီ၊ ကက်ရှဂါ နှင့် ခိုတန်မြို့များသည် ထိုဒေသ၏ မြို့ကြီးများဖြစ်၏။
တောင်ပိုင်းတာကီစတန်အား အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ မဇာပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၇ဝဝဝ ကျယ်သည်။
မြေမျက်နှာပြင်မှာ တောတောင်ထူထပ်၍ မညီမညွတ်ရှိသည်။
လူမျိုးတို့မှာကား ပါးရှင်းနှင့် ဥဇဗက်နွယ်သော လူမျိုးများဖြစ်သည်။
ထိုဒေသတွင် ကြေး၊ သံ၊ ခဲနှင့် ရွှေထွက်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ခရစ်တော် မွေးဖွားသော ခေတ်ကပင်လျှင် တာကီစတန်သည် တရုတ်အင်ပိုင်ယာနယ်ထဲတွင် ကျရောက်လျက်ရှိလေသည်။
ခရစ် ၅ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် တူရကီလူမျိုးတို့က ဆမာကန်းနှင့် ဗူခါးရားမြို့တို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။
ခရစ် ၆ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင်မူ တိဗက် သည် အရှေ့တာကီစတန်ကို အောင်မြင်လေသည်။
သို့ရာတွင် တရုတ်တို့က ထိုနယ်ကို ပြန်သိမ်းလိုက်သည်။
ခရစ် ၁ဝ၇၃ ခုနှစ်တွင် တူရကီလူမျိုးများက တစ်ဖန် တာကီစတန်ကို သိမ်းပိုက်ကြပြန်သည်။
၁၂ဝဝပြည့်နှစ်၌မူကား ဂျင်ဂျစ်ခန်သည် ထိုနယ်ကို လွှမ်းမိုးခဲ့လေသည်။
၁၄ ရာစုနှစ် တစ်ဝိုက်၌ကား တာကီစတန်သည် မွတ်စလင် ယဉ်ကျေးမှု အချက်အချာဌာနဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ရုရှားတို့သည် ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသကို အောင်နိုင်လိုက်သောအခါ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်လောက်၌ တာကီစတန်သည် ဇာဘုရင်၏ သစ္စာတော်ခံနယ် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
ဤသည်တွင် ရုရှားနိုင်ငံတာကီစတန်ပြည်နယ်ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် ရုရှားတို့ နှစ်ဦးသဘောတူ အာဖဂနိစတန်ပိုင် တာကီစတန် နှင့် ရုရှားပိုင် တာကီစတန်တို့ကို ခွဲဝေပိုင်းခြားကြလေသည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ရုရှားအစိုးရသည် တာကီစတန်ကို ပြည်နယ်ငါးခုခွဲ၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးလေသည်။
အရှေ့တာကီစတန်နယ်မှာမူ သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးလိုလိုပင် တရုတ်ပိုင်နယ် ဖြစ်ခဲ့၏။
သို့သော် အစ္စလာမ်အယူဝါဒ ပျံ့နှံ့သောအခါတွင် မွတ်စလင်တို့သည် သီးခြားတိုင်းပြည်တည်ထောင်ရန် အကြိမ်ကြိမ်ကြိုးပမ်းကြ၏။
၁၈၇၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၆ ခုနှစ်အကြားတွင် ယာကွပ်ဗက်ဘုရင်လက်ထက်၌ သီးခြားလွတ်လပ်သည်ဟု ဆိုရအံ့သောအခြေသို့ ဆိုက်ခဲ့သေးသည်။
သို့သော် နှောင်းအခါများ၌မူ တရုတ်နိုင်ငံသည် ထိုဒေသကို ပိုင်မြဲပိုင်လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) Category:ပထဝီဝင် Category:အာရှတိုက်။
တောင်တွင်းကြီး ကိုကိုကြီး (၁၉၃၁-၁၉၈၁) ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ်၊ ရှောက်ကုန်းကျေးရွာ၌ အဖ ဦးဘိုထိန်နှင့် အမိ ဒေါ်စံရှင်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်းညီအစ်ကို သုံးဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် မိဘများနှင့်အတူ တောင်တွင်းကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တောင်တွင်းကြီး ကိုကိုကြီး ဟူသော ကလောင်အမည်ကို ယူခဲ့သည်။
ပညာရေးနှင့် ဆရာဘဝ ဦးကိုကိုကြီးသည် မင်းဘူးမြို့ရှိ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ၁၉၃၁ ခုနှစ်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဒဿမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်အထိ တောင်တွင်းကြီး ဆရာတော် အရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ထူထောင်သော ဗုဒ္ဓသာသနာပြုကျောင်းတွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဆရာဖြစ်သင်တန်း တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေရင်း တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အတွင်းရေးမှူးနှင့် လက်ရုံးတပ်တာဝန်ခံ စသည့်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ တို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး၏ ကြွေးကြော်သံဂျာနယ်၊ ဘာမားဂျာနယ်၊ တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းတို့၌ ဘာသာပြန်၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
စစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ် တာဝန်များ ၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနနုဂ္ဂဟ အမျိုးသားကျောင်း၌ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဘီအိုင်အေ (BIA) ၌ တာဝန်ခံအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် မြင်းခြံခရိုင်၊ ဆီမီးခုံမြို့ရှိ ဘီအိုင်အေ (BIA) အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး၌ တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသောအခါ မကွေးခရိုင်၊ ဖဆပလ ပြန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် မကွေးခရိုင် အမှုထမ်းပေါင်းစုံစည်းရုံးရေး တာဝန်ခံအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပြည်သူ့ရဲဘော်ပါတီအဖြစ် တောခိုခဲ့သည်။
စာပေဘဝနှင့် ထင်ရှားသော လက်ရာများ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်၌ စာပြုအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး၊ အဘိဓမ္မာ၊ သမိုင်း စသည့် စာအုပ်များနှင့် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၄၀ ကျော်ကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ကလေးများအတွက် ဆောင်းပါးပုံပြင်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကိုလည်း မန္တလေးလူထုသတင်းစာ၊ ဂျာနယ်နှင့် ရှုမဝရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်းများ၌ ရေးသားခဲ့သည်။
ဦးကိုကိုကြီး (တောင်တွင်းကြီး) ကလောင်အမည်ဖြင့် ဘုံရိပ်သာ၊ ပုရစ်လူရည်ချွန်မှတ်တမ်း စသည်တို့ကို ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။
ဘာသာပြန် လုံးချင်းစာအုပ်ပေါင်း ၂၅ အုပ်ခန့် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် 'တောင်တွင်းကြီး ကိုကိုကြီး' ကလောင်အမည်ကို အတည်တကျ ယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကိုယ်ပိုင်စာအုပ်တိုက်ဖွင့်၍ ဂန္ထဝင်မြောက်စာပေများ ရေးသားခဲ့ရာ 'ဂေါ်ကီ'၊ 'အမေ' စသည့် စာအုပ်များသည် အထူးထင်ရှားသည်။
ဆုများ ရုရှားစာရေးဆရာကြီး ဂေါ်ကီ၏ "The Three" ဝတ္ထုကို 'သူတို့သုံးယောက်' အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။
ယင်းဝတ္ထုသည် ရုရှားကျောမွဲတို့၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည်။
အဆိုပါစာအုပ်ဖြင့် ၁၉၇၁ ခုနှစ်အတွက် ဘာသာပြန် အမျိုးသားစာပေဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဦးကိုကိုကြီး ကွယ်လွန်သည့် အချိန်တွင် ဇနီး ခင်ခင်ကြီးနှင့် သားငါးယောက် ကျန်ရစ်သည်။
အားမာန်သစ် စာပေမှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေတဲ့ သန်းဝင်လှိုင် ရေးသားပြုစုတဲ့ 'အကျော်ဇေယျ စာဆိုတော်များ' စာအုပ်မှ ကိုးကား (က) မလိခ၊ မြန်မာစာပေအဘိဓာန် တွဲ (၃)၊ စာ-၆၂၊ ၆၃။
(ခ) မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၂)၊ စာ-၁၄၆။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၁၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၈၁ ကွယ်လွန်သူများ။
တာရိုးပေါ်မှ လမ်းမ ရေလွှမ်းမိုးသော အန္တရာယ်တို့ကို ကာကွယ်ရန်အလို့ငှာ သော်လည်းကောင်း၊ ရေလှောင်ကန်အတွက် ပေါင်ခတ်ခြင်း ဆည်ဖို့ခြင်း အလို့ငှာသော်လည်းကောင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအလို့ငှာသော်လည်းကောင်း မြေကြီးကိုဖို့၍ ပြုပြင်ထားသော ကုန်းမြင့်တန်းကို တာတမံ (Embankment) ဟုခေါ်၏။
အင်းထဲ၌ငါးများကို ဖမ်းရန်အတွက် လယ်ကန်သင်းကဲ့သို့ မြေဖို့ကာပေါင်ခတ်ထားခြင်းကို တမံဟုခေါ်သည်။
တမံ တုတ်သည်၊ တမံဖို့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
တမံအကြီးစားမျိုးကို တာဟုခေါ်လေသည်။
တာတမံ အမျိုးမျိုးရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ နဂိုမြေပြင်ပေါ် တွင် မြေကြီးထပ်မံဖို့တင်ကာ အပေါ်မှမြေကို မာအောင်ပြု လုပ်၍၊ နံဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်ကို ဆင်ခြေလျှောဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသော မီးရထားတာလမ်း၊ ရေစီးအားကို တားဆီးရန်နှင့် ရေပိုများကိုလှောင်ထားနိုင်ရန် ပြုလုပ်ထားသော ရေကာတာနှင့် မြေကြီးဖို့တင်၍ နံရံများတိုင်များစသည်ဖြင့်ခိုင်ခံ့အောင် ဖန်တီးထားသော တာရိုးဆည်ရိုးဟူ၍ ဖြစ်ကြ၏။
မြေနိမ့်ပိုင်း သို့မဟုတ် ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုကိုဖြတ်၍ မီးရထား လမ်းဖောက်ရမည့် အခါတွင်ဖြစ်စေ၊ မီးရထားလမ်းကို ပြေနိုင်သမျှ ပြေအောင်ဖောက်ရန်အတွက် ဖြစ်စေ၊ အထူးသဖြင့် ရေဝပ်သော လွင်ပြင်ကျယ်ကြီးများတစ်လျှောက် ရထားလမ်းကို မြှင့်၍ ဖောက်လုပ်ရမည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ မီးရထားတာလမ်းကို ဖို့ရ၏။
လမ်းဖောက်မည့်နေရာတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကျင်းများတူး၍ မြေကို သယ်ယူဖို့တင် ဆောက်လုပ်ရလေသည်။
ကျောက်ကျိုးကျောက်ပဲ့များ၊ ကျောက်စရစ်ခဲများနှင့် သဲကောင်းကောင်းတို့သည် တာဖို့ရာတွင် သုံးရန် အကောင်းဆုံးပစ္စည်းများဖြစ်ကြ၏။
အပေါ်ယံမြေလွှာနှင့် ရွံ့စေးတို့ကိုသုံးလျှင် စရိတ်ကြီး၍ ဘေးအန္တရာယ် လည်းဖြစ်စေတတ်၏။
အကြောင်းမူကား၊ အပေါ်ယံမြေလွှာနှင့် ရွံ့စေးတို့ သိပ်သွားသည့်အခါ တာရိုးသည် နိမ့်ကျသွားတတ်၍ မီးရထားလမ်းချော်နိုင်သောကြောင့်တည်း။
ထိုကြောင့်ပင် မီးရထားတာလမ်းကို ဖို့လုပ်ရာတွင် လိုသည့်အမြင့်၏ ၁/၁၂ မှ ၁/၅ အထိတိုးမြှင့်ဆောက်လုပ်ရလေသည်။
တာတမံများတွင် ဆင်ခြေလျှောကို အပေါ်ယံ မြေလွှာ လက်မအနည်းငယ်ဖို့ပေး၍ မြက်ပင်များ စိုက်ထားတတ်ကြ၏။
မြက်ပင်တို့သည် မျက်နှာပြင်မြေလွှာကိုခိုင်ခံ့စေ၍ မိုးရေတိုက်စားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးလေသည်။
ရေငြိမ်အတွက် တမံဆည်ရိုး၏ ဆင်ခြေလျှောကို ကျောက်တုံးတို့ဖြင့် လုပ်သင့်၏။
အကယ်၍ ရေစီးလှိုင်း စသည်တို့၏ဒဏ်ကို ခံရမည်ဖြစ်လျှင်ကား တာတမံ၏ ဆင်ခြေလျှောကို ကျောက်စရစ်ခဲများထည့်၍ ဆောက်လုပ်သင့်၏။
သို့မဟုတ် ဆင်ခြေလျှောကို နံရံများ ကာထားအပ်ပေသည်။
ရေတက်ရေကျရှိသော နေရာမျိုးတွင် ရေကျသောအခါ တာတမံ၏ ဆင်ခြေလျှောကို ရေတိုက်မစားရန် ကာကွယ်ထားရမည်။
တာတမံ၏ ဆင်ခြေလျှောကို ၁၄ ဒီဂရီမှ ၃၇ ဒီဂရီအထိ အမျိုးမျိုးသင့်သလို ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပေသည်။
ရေလှောင်ကန်၏ တာရိုးကို မြေကြီး သို့မဟုတ် အလား တူပစ္စည်းနှင့်ပင် လုပ်သော်လည်း၊ အတွင်းဘက်၌ ကွန်ကရစ် သို့မဟုတ် ကျောက်ခဲခံ၍ ရေစိမ့်မထွက်နိုင်အောင် အလယ်၌ရွံ့စေးများ လောင်းထည့်ထား၏။
တာရိုး၏ ဆင်ခြေလျှောကိုလည်း လှောင်ထားသည့်ရေတိုးသောဒဏ်ကို ခံနိုင်အောင်ပို၍ ခပ်ပြေပြေလုပ်ထားရလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဟင်္သာတ၊ ပုသိမ်၊ မအူပင်ခရိုင်စသော ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတစ်ဝိုက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ရေကာတာများကို ဆောက်လုပ်ထားရ၏။
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ မြောက်ဘက် စွန်းရှိ ကြံခင်းတာရိုးသည် ၆ မိုင်ရှည်၍ ကြံခင်း မြို့မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်တစ်နေရာမှ ပြဒါးရှင်ချောင်းမြောက်ဘက်တစ်လျှောက်၌ တည်ရှိလေသည်။
မြန်အောင်ရေကာတာမှာ မြန်အောင်မြို့ မြောက်ဘက်မှ အစပြု၍၊ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်း တစ်လျှောက်နှင့် ငဝန်မြစ်ခေါ် ပုသိမ်မြစ် မြောက်ဘက်ကမ်းတစ်လျှောက် လူတော်စုရွာအထိ ရောက်၏။
၄၇ မိုင် ရှည်လေသည်။
ဟင်္သာတမြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်မှ ငဝန်မြစ်ခွဲထွက်ရာ နေရာမှအစပြုကာ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း တစ်လျှောက် ပန်းတနော်အထိတည်ရှိသော ဟင်္သာတရေကာတာသည် ၇၅၁/၂ မိုင်ရှည်၏။
ယင်းနှင့်တစ်ဆက်တည်းဖြစ်လျက် အနောက်ဘက်ခွဲထွက်သွားသော တာရိုးသည် ငဝန်မြစ်လက်ဝဲဘက် ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိ၍၊ ၇၅ မိုင်ရှည်သည်။
ယင်းကို ငဝန်ရေကာတာဟု ခေါ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ ဓနုဖြူမြို့နှင့် မျက်နှာချင်း ဆိုင်တွင် အဖြောင့်မှ စံကင်းတိုင်အောင် ၁၅ မိုင်ရှည်သော စံကင်းဆကာကြီးရေကာတာရှိသည်။
ယင်း၏အောက်ဘက်ကျကျတွင်မူ ၅၄ မိုင်ရှည်သော ညောင်တုန်းရေကာတာသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက်နှင့် ပန်းလှိုင်မြစ်ရိုးတို့တစ်လျှောက်တစ်ပိုင်းစီတည်ရှိသည်။
မအူပင်ကျွန်းအရှေ့၊ အနောက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့တွင် ၇၇ မိုင်မျှရှည်လျားသော တာရိုးရှိ၏။
ကျိုက်လတ်မြစ်နှင့်တိုးမြစ်များ ရေကြီးသည့်အခါ၊ သုံးခွကျွန်းကို ရေလွှမ်းမိုးခြင်းဘေးမှ ကာကွယ်ရန် အတွက်ဖို့ လုပ်ထားသော သုံးခွကျွန်းရေကာတာသည် ၄၁ ၁/၂ မိုင်ရှည်၏။
ရွှေလောင်းရေကာတာမှာ မြောင်းမြခရိုင်၌ ရှိ၍၊ ၁၂ ၁/၂ မိုင်ရှည်၏။
လယ်ဧကပေါင်း ၇ဝဝဝ ခန့်ကို ရေဘေးမှကာကွယ်ပေးသည်။
ဧရာဝတီမြစ်ရေကာတာများက ကာကွယ်ပေးထားသော မြေဧကစုစုပေါင်းမှာ ၉၈၉ဝဝဝ ခန့်ဖြစ်၏။
စစ်တောင်းရေကာတာမှာ ၄၈ မိုင်ရှည်၍၊ စစ်တောင်မြစ် လက်တက် အိုင်ဒုန်ချောင်း လကျာ်ဖက်ကမ်း တစ်လျှောက်နှင့် စစ်တောင်းမြစ် လကျာ်ဖက်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဖို့ထား၏။
စစ်တောင်းမြစ်နှင့် ရန်ကုန် မန္တလေး မီးရထားလမ်းအကြား ထို့ပြင်ညောင်လေးပင်မှ မဒေါက်ထိ မီးရထားလမ်းကိုလည်း ကာကွယ်ပေး၏။
ပဲခူးခရိုင်ရှိ ဇွဲဘက်၊ မိုးရင်ကြီးတာရိုးမှာ မိုးရင်ကြီး ရေ လှောင်ကန်ကို ကျိုးပေါက်မသွားစေရန် ကာကွယ်ထားသည်။
ဤရေလှောင်ကန်သည် နွေရာသီတွင် ပဲခူးစစ်တောင်းတူးမြောင်း၌ ကူးသန်းသွားလာနိုင်အောင် ဖန်တီးပေးရန်အတွက် ရေကိုသို လှောင်ပေးသည်။
ပကိုင်တာရိုးသည် မြက်ကျိုးမှအနောက်ဘက် တစ်လျှောက် ဖို့လုပ်ထား၍ ဇွဲဘက်၊ မိုးရင်ကြီးတာရိုးနှင့် တွေ့ဆုံပေါင်းစည်းလျက် ပဲခူး-စစ်တောင်း တူးမြောင်း ၏မြောက်ဘက် တစ်လွှားတွင်ရှိသော လယ်မြေအမြောက်အမြားကိုစစ်တောင်းမြစ်ရေဘေးမှ ကာကွယ်ပေး၏။
ပဲခူးမှ တာဝအထိ ပဲခူးမြစ်အရှေ့ဘက် ကမ်းတစ်လျှောက် ဖောက်လုပ်ထားသော ရေကာတာငယ် တစ်ခုလည်းရှိသေး၏။
တာဝနှင့် ပဲခူး စစ်တောင်းတူး မြောင်းမြောက်ဘက် လယ်မြေများကို ပဲခူးမြစ်ရေမလျှံအောင် ကာကွယ်ပေးသည်။
ဧလာမှ တောင်ဘက်တစ်လျှောက်သို့ ဖို့လုပ်ထားသော ရမည်းသင်းတာကလေးမှာ ၇ မိုင်ရှည်၏။
ပေါင်းလောင်းမြစ် အနောက်ဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍၊ လယ်မြေဧကပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့်ကို ရေဘေးမှ ကာကွယ်ပေး၏။
ဖျာပုံနယ်ရှိ တမာတကောတာမှာ ၉ မိုင်ရှည်၍၊ တိုးမြစ်ဝမှအစပြုကာ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် လယ်ဧကပေါင်း ၁၃ဝဝဝ ခန့်ကို ပင်လယ်ရေလျှံခြင်းမှကာကွယ်ပေး၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:တာတမံများ။
thumb|မူအမ္မာ ကဒတ်ဖီ လစ်ဗျားသမ္မတဟောင်း ကဒတ်ဖီကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မီစူရာတာအရပ်၌ ကုလားအုပ်ကုန်သည် မိုဟာမက်အဗ္ဗဒူလဆန် အဗူမီနီယာနှင့် အိုင်ရှာအဗူမီနီယာတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
အထက်တန်းလွန် ပညာကို ဘင်ဂါဇီမြို့ရှိ လစ်ဗျားတက္ကသိုလ်၌ ဆည်းပူးခဲ့ပြီးနောက် ကဒတ်ဖီသည် အင်္ဂလန်တွင် တင့်ကားစစ်ဆင်ရေး သင်တန်းကို တက်ရောက်သည်။
လစ်ဗျားစစ်တပ်တွင် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှစ၍ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လစ်ဗျားတော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တပ်မတော် စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။
ကဒတ်ဖီသည် လူဦးရေ နှစ်သန်းခွဲရှိသော သူ့နိုင်ငံကိုသာမက လူသန်း ၁ဝဝ ကျော်ရှိ အာရပ်ဒေသကြီး တစ်ခုလုံးကို စုစည်းလိုသူ ဖြစ်သည်။
အာဖရိကမြောက်ပိုင်း မြေထဲပင်လယ်စပ်ရှိ မိမိနိုင်ငံကို အရှေ့ဘက်မှ အီဂျစ်နှင့်၎င်း၊ အနောက်ဘက်မှ တူနီးရှားနိုင်ငံနှင့်၎င်း ပူးပေါင်းရန် အားထုတ်စီစဉ်ခဲ့သည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ကဒတ်ဖီသည်တစ်နေ့လျှင် ဘုရား ငါးကြိမ်ရှိခိုးပြီး အဂတိတရား ကင်းအောင်နေသူ ဖြစ်သည်။
ကဒတ်ဖီက သူ၏ အရာရှိအရာခံ အကြပ်တပ်သား များအား ဆေးလိပ်နှင့် အရက် မသောက်ရန် တားမြစ်ခဲ့သည်။
စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝကပင် လစ်ဗျားဘုရင်ကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက် စုစည်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံအကြီးအကဲ ဖြစ်ချိန်အထိ သူသည် အီဂျစ်သမ္မတ နတ်ဆာ၏ အာရပ်စည်းလုံးရေး မြော်မှန်းချက်မျိုးကို ထားသည်။
သို့ဖြင့် အစ္စရေးနိုင်ငံကို ထောက်ခံသော နိုင်ငံကြီး များအား ရေနံလက်နက်ဖြင့် တန်ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗျားနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင် အိုင်းဒြစ်က တူရကီ နိုင်ငံသို့ ဆေးကုသမှု ခံယူရန် ထွက်ခွါသွားစဉ် ဘုရင်၏ တူတော်အား ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်လိုက်သည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် သူတင်ခဲ့သော ဘုရင်ကို ဖြုတ်ချကာ လစ်ဗျား ပြည်သူများ၏ အစ်ကိုကြီးအဖြစ် ခေါင်းဆောင်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။
ဗိုလ်မှူးကြီး ကဒါဖီသည် ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ်သို့ သူကိုယ်တိုင် ရာထူး မတိုးခဲ့ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံကို ပြည်သူများက အုပ်ချုပ်နေသဖြင့် ရာထူးတိုးယူရန် မလိုဟု ဆိုသော်လည်း သူ အာဏာသိမ်းစဉ်က ဗိုလ်ကြီးအဆင့်သာ ရှိသေးသည်။
ထိုမှ ၁၉၇ဝ-၇၂ ခုနှစ်များတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြီး ကာကွယ်ရေးဌာနကိုပါ ကိုင်သည်။