kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရှေးလူကြီးသူမများ လက်ထက်က စ၍ တည်ထောင်ထား သော ဘုန်းကြီးကျောင်းများမှာ အထက်(အရှေ့)ပိုင်းမှ စ၍ အောက်(အနောက်)ပိုင်းအထိ အစဉ်လိုက် ရေတွက်သော် ဗောဓိ ကျောင်း၊ ဝါးကျောင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း ကျောင်း၊ လေးထပ်ကျောင်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ကျိုက်ထီးရိုးကျောင်း၊ မင်းကျောင်း၊ ခါတော်မှီကျောင်း-မင်းကွန်းကျောင်း၊ စက်တော်ရာကျောင်း ၊ သပိတ်ကြိုကျောင်း တို့အပြင် လပွတ္တာမြို့အနောက်ဘက် လပွတ္တလုပ် သွားရာ လမ်း ဘုရားသုံးဆူအနီးရှိ တောရကျောင်းမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ဝ ကျော်ခန့်က တည်ထောင်သည့်ကျောင်း ဖြစ် သည်။
အထက်ပိုင်း ဗောဓိကျောင်း၌ တာဝတိံသာ စင်္ကြံနှင့် ဘုရားရှိသည်။
ရှေးက ထိုကျောင်းဝင်းတွင် ဝါဆိုလျှင် တာဝတိံ သာတက်ပွဲ၊ ဝါကျွတ်လျှင် တာဝတိံသာဆင်းပွဲတို့ကို ကျင်းပ လေ့ ရှိသည်။
ယခု ဤဘုရားပွဲ ကျင်းပသော ဓလေ့မှာ တိမ် ကောစပြုလာပြီ။
သို့သော် အထက်ပိုင်း အောင်တော်မူ ဘုရားပွဲ နှင့် အောက်ပိုင်း သကျမာရဇိန် ဘုရားပွဲတို့မှာကား နှစ်စဉ် ကျင်းပမြဲ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။
လပွတ္တာမြို့၏ ပဓာနစီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ စပါးစိုက်ပျိုး ရေး ဖြစ်၏။
လွန်ခဲ့သော ၃၅ နှစ်ခန့်က လပွတ္တာမြို့အောက် ပိုင်း ဆားချင်း (ဆားကျင်း) ချောင်း တစ်ဖက်ကမ်းတွင် ဆန်စက်တစ်လုံးကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ယခုမှာမူ လပွတ္တာမြို့အထက်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း စသည်တို့တွင် ဆန်စက် ခြောက်လုံး ရှိသည်။
လပွတ္တာမြို့နယ်အတွင်း ဘီတွတ်၊ ကန်ဘဲ့ စသည့် အရပ်တို့၌လည်း ဆန်စက်အများရှိသည်။
ဆန်စပါး လုပ်ငန်းအပြင်၊ ငါးပိနှင့် ဆားလုပ်ငန်းများမှာလည်း ဒုတိယ အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြ၏။
ယခုခေတ်၌ ငါးပိ လုပ်ငန်းကို လျှပ်စစ်အားဖြင့် မောင်းနှင်သော ငါးပိကြိတ်စက် များဖြင့် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ မြို့ပေါ်တွင် ငါးပိကြိတ်စက်အများ ရှိသည်။
ဆားလုပ်ငန်းကို မြို့ပေါ်၌ ဆားဖိုသူကြီးတို့က ကြီးကြပ် အုပ်ချုပ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ဆားချင်း(ဆားကျင်း)၊ သင်္ကန်း ကျွန်း၊ ပြင်စလူ၊ စလူဆိပ်၊ ဆားချက် စသည့် ဒေသတို့တွင် ဆားအမြောက်အမြား ချက်ကြသည်။
ရွေးမြစ်၊ ပြန်မလောမြစ်၊ ပြင်စလူမြစ်၊ ကကရန်မြစ် စသော မြစ်ဝဒေသများတွင် ကနစို၊ မြင်းက စသော သစ်တော များ ရှိသည်။
ထိုသစ်တောတို့ကို အမှီပြု၍ ထင်းလုပ်ငန်းလည်း ကြီးကျယ်သည်။
ကနစို ထင်း၊ မြင်းကထင်းတို့ကို ရှေးက ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကုမ္ပဏီလီမိတက်၊ ယခု ပြည်တွင်း ရေ ကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့တို့က အများအပြား သုံးစွဲ သည်။
ထိုထင်းများကို ရန်ကုန်မြို့သို့လည်း တင်ပို့ရောင်းချ သည်။
ယခုမှာမူ လပွတ္တာမြို့နယ်မှ ထွက်သော ထင်းကို ဆားဖိုများက အသုံးများသည်။
လပွတ္တာမြို့သည် မူလက ဆားချက်သော ရွာကလေး တစ်ရွာမျှသာ ဖြစ်သည်။
ဆားချက်လုပ်ငန်းနှင့် ယှဉ်၍ တံငါ အလုပ်ကိုလည်း လုပ်ကြသည်။
လပွတ္တာမြို့မှ အနောက်ဘက် ဆားချင်းချောင်းသည် ရှေးက အလွန်ရေငန်သောချောင်း ဖြစ် သည်။
ပင်လယ်ရေသည် လပွတ္တာမြို့အထက်သို့တိုင်အောင် ဝင်သည်။
ထိုကြောင့် ရှေးလူကြီးများသည် ဆားချင်းချောင်းကို အမှီပြု၍ မြန်မာဆားအိုးကြီးများဖြင့် ဆားချက်ကြသည်။
နောင်အခါတွင် လယ်ကွင်းထဲ ဆားရေသွင်း၍ ဆားဖိုများနှင့် ဆားချက်ကြသည်။
ရွေးမြစ်သည် မိုးဥတုရာသီ၌ အလွန် လှိုင်းလေပြင်းထန် သည်။
သို့သော် ဆားချင်းချောင်းသည် လေမိုးခိုရန် ကောင်း သည်။
လပွတ္တာရွာတွင်းရှိ ကုန်းတန်းသည်လည်း ရေချို ရေ ကောင်း ရရာအရပ်ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ဤအရပ်ကို မှီ၍ ရွာသူရွာသားတို့သည် ပင်လယ်ငါး၊ ပုစွန်၊ မျှင် စသည်တို့ကို မောင်းထောင်ခြင်း၊ မြုံးထောင်ခြင်း၊ ပိုက်ချခြင်းတို့ဖြင့် ဖမ်းယူ ကြသည်။
ဤလုပ်ငန်းတို့သည် ဆားလုပ်ငန်းနှင့် ယှဉ်၍ ဖွံ့ဖြိုး လာသောအခါ လပွတ္တာငါးပိလုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်လာလေ သည်။
ရှေးအခါက ရွာပေါ်မှာပင် ငါးပိလုပ်ကြသည်။
သို့သော် လပွတ္တာမြို့ဟု ကျေညာလိုက်သောအခါ ငါးပိလုပ်ငန်းသည် ဆားချင်းချောင်းတစ်ဖက်ရှိ ငါးပိဆိပ်သို့ ရွေ့ပြောင်းပေးရသည်။
ယခုခေတ်၌ ဓမင်းထောင်ခြင်း၊ မြုံးထောင်ခြင်းအလုပ်တို့ကို လပွတ္တာမြို့ တောင်ဘက် ရွေးမြစ်ဝရှိ ကျေးရွာများ၌ လုပ်ကြ သည်။
၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ဆူးအက်တူးမြောင်း လမ်းပွင့်သောအခါ ငါးပိလုပ်ငန်းကိုသာ အဓိကထားခဲ့သော လပွတ္တာဒေသသည် စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို ချဲ့ထွင်လုပ်ကိုင်လာသည်။
၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ် ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၌ ယင်းစပါးစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း သည် အထူးတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာလေသည်။
မြေမှာ နုံးတင် မြေသစ် ဖြစ်လေရာ တာတမံလုံလျှင် အလွန်မြေဩဇာကောင်း သည်။
ထိုကြောင့် ထိုခေတ်မှ စ၍ တောင်သူလယ်သမားတို့ သည် မြေသစ်များကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း၍ လယ်သစ်တီကြ သည်။
ထိုသို့ လယ်သစ်တီရာမှ လပွတ္တာသည် တစ်စတစ်စ ကြီး ပွားတိုးတက်လာသည်။
ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေး လက်ထက်တွင် လပွတ္တာရွာသည် ၁၈၇၆-၇၇ ခုနှစ်၌ ပထမဦးစွာ သန်းခေါင် စာရင်းကောက်ခြင်းကို ခံရသည်။
ထိုစဉ်က လပွတ္တာရွာ၏ လူဦးရေသည် ၁၂၁၁ ယောက် ဖြစ်သည်။
မြောင်းမြမြို့၏ လူဦးရေသည်ပင်လျှင် ၁၇၁၅ ယောက်မျှသာ ရှိသေးသည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်ရောက်သော် လပွတ္တာရွာ၏ လူဦးရေမှာ ၁၅၂၅ ယောက် ဖြစ်လာသည်။
ထိုနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆယ်နှစ် တစ်ကြိမ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ခံခြင်းသည် အတည်တကျ ဖြစ်လာသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် လပွတ္တာမြို့၏ လူဦးရေသည် ၁၉ဝ၇၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ၂၆၈၄ ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
ထိုနောက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် သန်းခေါင်စာရင်း မရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၅၃ ခုနှစ် စာရင်းအရမှာ လူဦးရေ ၁၂၈၄၃ ယောက်အထိ တိုးလာသည်။
မူလက လပွတ္တာရွာကို တည်သောအခါ ယခု တောရ ကျောင်းအနီးရှိ ဘုရားသုံးဆူအရပ်မှ စ၍ တည်သည်ဟု ယူဆ ရန် ရှိသည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ဝ ကျော်ခန့်က ဘုရား သုံးဆူကို သိုက်သမားများ တူးသောအခါ မွန်ကျောက်စာများကို တွေ့ရသည်။
သို့သော် ထိုကျောက်စာများသည် အထိန်းအသိမ်း မရှိ၍ ပျောက်ပျက်သွားပြီ ဖြစ်သည်။
လပွတ္တာရွာသည် မွန်ရွာ ဖြစ်သည်။
လပွတ်ဟူသော စကားမှာ မွန်ဘာသာ လပတ်၏ ပုဒ်ပျက်ဖြစ်၍ မြစ်နှစ်သွယ်ကို ဆက်ထားသော ရေကျော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မွန်ဘာသာ တာဟူသော စကားမှာ မြန်မာ လို ထန်းဖြစ်သည်။
ထိုစကားရပ်ပေါင်းသော် ထန်းပင်ရေကျော် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဗြိတိသျှတို့၏ မှတ်တမ်းတွင် ယခု ဆားချင်းချောင်းကိုပင် လပွတ္တာချောင်းဟု အမှတ်သညာ ပြု သည်။
ထိုလပွတ္တာချောင်းသည် အနောက်ဘက် သက်ကယ် သောင်မြစ်ကို အရှေ့ဘက် ရွေးမြစ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်။
ထိုကြောင့် ထန်းပင်ကျော် (လပွတ္တာ)ဟူသော ဗျူပ္ပတ်သည် ယုတ္တိရှိသည်။
လပွတ္တာအနောက်ဘက် လေးမိုင်ကွာခန့်တွင် လပွတ္တလုပ်(ရှေးအခေါ် လပွတ္တာရုပ်) ရွာရှိသည်။
လပွတ္တာနှင့် လပွတ္တလုပ် အကြားတွင် ရှင်စောပု တည်ထားသည်ဟု ဆိုသော လပွတ္တလုပ်စေတီ ရှိသည်။
ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်းပါ စစ်တမ်းများတွင် ပန်းမဝတီ မြစ် အရှေ့ဘက်ကို မြောင်းမြနယ်၊ အနောက် ဘက်ကို ပုသိမ် နယ်ဟု မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ သတ်မှတ်ကြောင်း ဆို သည်။
လပွတ္တာည် ပန်းမဝတီနှင့် ဆက်သွယ်သော သက်ကယ် သောင်၏ အရှေ့ဘက်ကျသဖြင့် မြန်မာမင်းများ လက်ထက် ကပင်လျှင် မြောင်းမြနယ်ထဲ၌ ပါဝင်ခဲ့ပေမည်။
၁၈၅၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်သောအခါ လပွတ္တာရွာသည် မြောင်းမြမြို့နယ်ထဲ၌ အကျုံးဝင်၍ ပုသိမ် ခရိုင်ထဲတွင် ပါဝင်သည်။
၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ယခု သင်္ဘောဆိပ် နေရာ၌ နယ်လှည့် မြို့အုပ်တို့ ရုံးထိုင်ရန် ရုံးအဆောက်အအုံကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၁၈၉၂ ခုနှစ် လေကြီးမိုးကြီး လာသော အခါ ထိုရုံးသည် ပြိုလဲလေသည်။
ထိုကြောင့် ယခုဗိုလ်တဲဟု ခေါ်သော မင်းတဲကို နောက်ထပ်ဆောက်သည်။
မြောင်းမြ နယ်ကို ပုသိမ်ခရိုင်မှ ခွဲထုတ်၍ မြောင်းမြခရိုင် ဖွဲ့စည်းသော အခါ လပွတ္တာရွာသည် မြောင်းမြမြို့အပိုင် ဖြစ်လာသည်။
၁၈၉၂-၉၃ ခုနှစ်တွင် လပွတ္တာရွာမြေကို စတင်သတ်မှတ် သည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့စွဲ အထွေ ထွေဌာန အမိန့်ကြော်ငြာအမှတ် ၃၁၅ အရ လပွတ္တာကို မြောင်းမြမြို့နယ်မှ ခွဲထုတ်၍ လပွတ္တာမြို့နယ်ဟု သတ်မှတ် သည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့စွဲ အထွေထွေ ဌာန အမိန့်ကြော်ငြာအမှတ် ၁၂၇ အရ မြောင်းမြအရေးပိုင် မစ္စတာဂျေအက်(စ)ဖာနီဗယ် လက်ထက်တွင် လပွတ္တာရွာကို လပွတ္တာမြို့ဟု ကျေညာသည်။
မြို့တည်စက လပွတ္တာမြို့၏ အကျယ်အဝန်း ဝ.၉ စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်၌ ကျေးရွာကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အက်ဥပဒေအရ လပွတ္တာဈေး၊ ဆေးရုံ၊ စာသင်ကျောင်းတို့ကို မြောင်းမြခရိုင် ကောင်စီနှင့် ကျောင်းဘုတ်အဖွဲ့တို့က အုပ်ချုပ်သည်၊ ၁၉၂၅ ခုနှစ် ယခု ရှိရင်းစွဲ မြို့နယ်ရုံးကို ဆောက်လုပ် ပြီးစီးသည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ် တွင် လပွတ္တာမြို့နယ်ထဲမှ ကန်ဘဲ့မြို့နယ်ကို ခွဲထုတ်သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လပွတ္တာမြို့မြေကို ပြန်လည်သတ်မှတ်သောအခါ အကျယ်အဝန်းမှာ ဝ.၇၃ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
လဗင်ဒါပင်သည် လာဗီအားတီ မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လဗင်ဒူလာဗီရာ ဖြစ်သည်။
လဗင်ဒါပင်သည် ချုံပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၍ အပွင့်နှင့် အရွက်များတွင် မွှေးကြိုင်သော အနံ့များ ရှိကြသည်။
ယင်း၏ မူလပေါက်ရာ အရပ်များမှာ မြေထဲပင်လယ်ဒေသများနှင့် အာရှ တိုက် အနောက်တောင်ဘက်ရှိ တိုင်းပြည်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုဒေသများတွင် အလေ့ကျပေါက်၍ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂ဝ ခန့်ရှိသည်။
လဗင်ဒါပင်၏ အရွက်များသည် သေးသွယ်ရှည်လျား၍ အပင်ရင်းနားတွင် စု၍ထွက်ကြသည်။
အပင်၏အမြင့်မှာ ၁၈ လက်မ ကျော်ကျော်လောက်သာ ရှိသော်လည်း အရွက်များ အကြားမှ ထိုးထွက်လာသော အပွင့်တံများသည် နောက်ထပ် ၁၈ လက်မခန့် ရှည်သောကြောင့် အပွင့်နှင့်တကွ တစ်ပင်လုံး၏ အမြင့်မှာ သုံးပေနှင့် လေးပေ အကြားတွင် ရှိသည်။
ခရမ်းနု ရောင် အသွေးရှိသော အပွင့်များသည် ပွင့်တံတလျှောက် ပတ်၍ ပွင့်ကြသည်။
အပွင့်များတွင် လွင့်ပြယ်လွယ်သော အဆီတစ်မျိုး ပါရှိရာ အပွင့်များကို ရေနှင့် ပေါင်းခံ၍ ထိုအဆီကို ထုတ်ယူကြသည်။
ထိုအဆီအတွက် လဗင်ဒါပင်များကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
လဗင်ဒါအဆီများကို အဓိကအားဖြင့် ရေမွှေး၊ ပေါင်ဒါ၊ ဆပ်ပြာမွှေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။
အားဆေး၊ အစာကြေ ဆေးများတွင်လည်း ဘယဆေးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
လဗင်ဒါပွင့်နှင့် ပွင့်တံများကို နေပူသည့်အခါတွင် ဆွတ်ခူးရသည်။
သို့မှသာ ထိုအပွင့်များ ခြောက်သွားသည့်အခါ အမွှေးနံ့သာလုံးလုံး ရရှိနိုင်သည်၊ အဝတ်အစားများကို ဗီရိုများ၊ သေတ္တာများတွင် ထည့်၍ သိမ်းဆည်းရာ၌ လဗင်ဒါပန်းပွင့် အခြောက်များကိုပါ ထည့်၍ ထားတတ်ကြသည်။
သို့ဖြင့် အဝတ်အထည်များတွင် လဗင်ဒါပန်းနံ့ မွှေးနေပြီးလျှင် ပိုးဟတ်၊ ခြစသော ပိုးကောင်များ၏ ဘေးမှလည်း ကင်းလွတ်သည်။
ဆိုင်ကြီးများတွင် ရောင်းချလျက်ရှိသော လဗင်ဒါရေမွှေး မှာ လဗင်ဒါဆီနှင့် အရက်ပျံ ရောစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
လဗင်ဒါပင်များသည် နေရောင်ကောင်းစွာရရှိ၍ ခြောက်သွေ့ ကြေမွသော မြေများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းသည်။
စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးနည်းမှာ တစ်နှစ်သားအပင်များမှ အကိုင်းများကို ဖြတ်၍ ပြန်စိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။
လမုပင်သည် ရိုင်ဇိုဖော်ရေးစီအီး (Rhizophoraceae) မျိုးရင်းတွင် ရိုင်ဇိုဖောရ (Rhizophora) မျိုးစု၌ ပါဝင်၍ ယင်း၏ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ ရိုင်ဇိုဖောရမင်းဂဲ (Rhizophora mangle) ဖြစ်သည်။
လမုပင် သည် အမြင့် ပေ ၂ဝ မှ ၂၅ ပေအထိ ရှိ၍ အသားမှာ ကျစ်၍ လေးသည်။
အခေါက်ကို သားရေနယ် လုပ်ငန်းတွင် အသုံးပြုသည်။
လမုသီး၏ အရသာမှာ ချဉ်၍ လူများ တစ်ခါတစ်ရံ စားသောက်ကြသည်။
လမုပင်များ ပေါက် လေ့ရှိသော အရပ်များမှာ အပူပိုင်းဒေသရှိ ပင်လယ်ကမ်းစပ်များပင် ဖြစ်သည်။
ယင်းအပင်များသည် ဆားငန်ရေကို နှစ်သက်ရကား ဆားငန်ရေရှိသောအရပ်များတွင် ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်ကြသည်။
ထိုသို့ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်ကြခြင်းကြောင့် ပင်လယ်ကမ်းတစ်လျှောက်သို့ လူများ ဖြတ်သန်း သွားလာရန် အလွန်ခဲယဉ်းပေသည်။
ယင်းသို့ ဖြတ်သန်း မသွားနိုင်လောက်အောင် ထူထပ်ခြင်းမှာ ယင်းတို့၏ အမြစ်များကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။
အမြစ်များသည် အကိုင်းမှလည်း ထွက်၍ ပေါက်ကြသည့်ပြင် ပင်စည်မှလည်း ထွက်၍ ပေါက်ကြသည်။
အမြစ်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ရှုပ်ထွေးစွာ လိမ်ပတ်လျက် ရှိပြီးလျှင် ရွှံ့နွံများဖြင့် ရောနှော ပိတ်ဆို့နေကြသည်။
အမြစ်များသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွာလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် မြေကွက်လပ် ဧကပေါင်း မြောက်မြားစွာကို ဖုံးလွှမ်းအုပ်ဆိုင်းသွားလေသည်။
ပုံစံအားဖြင့် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်နှင့် ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်တို့တွင် ပေါက်ရောက်သော လမုပင်များကို ကြည့်က ဖြတ်သန်းသွားလာရန် မည်မျှခက်ခဲသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
လမုပင်များ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ လေရှူမြစ်များ ရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ထိုလေရှူမြစ်များသည် ရေအောက်သို့ တိုးဝှေ့ ဝင်ရောက်ပြီး တစ်ဖန် ရေပေါ်သို့ ပေါ်၍လာကြသည်။
လမုပင်များ၏ ဘေးပတ်လည်တွင် ရေအောက်မှ ထွက်ပေါ်လာကြသော ငုံးတိတိ လေရှူမြစ်များ ပြည့်နှက်နေသည်ကို တွေ့ရှိကြရသည်။
ယင်းလေရှူမြစ်များကြောင့်သာ လမုပင်မှာ အသက် ရှင်နေနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အကြောင်းကား လေထဲတွင် ပါဝင်သော အောက်စီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ထိုလေရှူမြစ်များက ရှူရိုက်၍ သစ်ပင်တစ်ပင်လုံးရှိ အစိတ်အပိုင်းများသို့ ဖြန့်ဖြူးပေးလေသည်။
လမုပင်များ မျိုးပြန့်ပွားပုံမှာလည်း အံ့ဩဖွယ်တစ်ရပ် ဖြစ်လေသည်။
လမုပင်၏ အစေ့များသည် အပင်ပေါ်၌ အပင် အညှောက် ပေါက်ကြ၍ ထိုအညှောက်များမှာ တဖြည်းဖြည်း ရှည်လာပြီးလျှင် အမြစ်ဖြစ်လာသည်။
အမြစ်များ သုံးပေမှ လေးပေခန့် ရှည်သည့်အခါမှသာ အပင်အောက်သို့ ကြွေကျ သည်။
ကြွေကျပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အမြစ်များသည် ရွှံ့နွံထဲတွင် စွဲမြဲပြီး အပင်ပေါက်ကလေးများ ဖြစ်လာကြသည်။
လမုပင်၏ အမြစ်များသည် ပင်စည်လုံးပတ်မှလည်းကောင်း၊ အကိုင်း များမှလည်းကောင်း ထွက်ကြပြီးလျှင် အပင်အောက်သို့ တွဲလွဲဆွဲ၍ အမြစ်တွယ်ကြခြင်းကြောင့် ရုတ်တရက်ကြည့်လျှင် သစ်ပင်ကို ထောက်များဖြင့် ထောက်ထားသည်ဟု ထင်ရလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပင်လယ်ကမ်းစပ် ဒေသမျိုးနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်သို့ ဒေသမျိုးများ၌ လမုပင်များနှင့် ကနစိုပင်များ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်ကြသည်။
ကနစိုတောကို ကုန်းပိုင်း၌ တွေ့ရ၍ လမုတောများကို ပင်လယ်ကမ်းစပ်တစ်လျှောက်၌ တွေ့ရသည်။
ရေတက်သောအခါ လမုမြစ်များကို ရေဖုံးနေသော်လည်း ရေကျချိန်၌ ပေါ်နေတတ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ရုပ်ပုံများ ကိုးကား Category:လမုတောများ ကဏ္ဍ:ရေနေပင်များ။
လဟုဘဏ် လဟုဘဏ်ဟူသည် ရဟန်းတော်များအတွက် ပေါ့ပါးသော အသုံးအဆောင်များ ဖြစ်၍ ခွဲဝေ ပေးကောင်းသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
ဒါယကာတို့က ပစ္စည်းတစ်ခုခု ပေးလှူလျှင် လဟု ဘဏ် ပရိက္ခရာဖြစ်က မိမိကိုယ်တိုင် ပုဂ္ဂလိကအဖြစ် သုံး ဆောင်လိုက သုံးဆောင်နိုင်သည်။
သံဃာများအတွက် သံဃိက ပစ္စည်းအဖြစ် ထားလိုကလည်း ထားနိုင်သည်။
အခြားသံဃာ များအား ခွဲဝေပေးလိုကလည်း ပေးဝေနိုင်သည်။
ထိုကြောင့် ပေါ့ပါးသော အသုံးအဆောင် ဟုခေါ်သည်။
ဂရုဘဏ်ကား ဤကဲ့သို့ မဟုတ်ပေ။
မဝေဖန်ကောင်းသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
အချို့က ဂရုဘဏ်ပစ္စည်းများသည် မိမိရသော်လည်း စောင့်ရှောက်ရုံသာ စောင့်ရှောက်နိုင်သည်။
မိမိလည်း မယူနိုင်၊ သံဃာလည်း မပိုင်ဆိုင်။
အချို့ ဂရုဘဏ် ပစ္စည်းများသည် မိမိအား လှူသော်လည်း မိမိမပိုင်၊ သံဃာနှင့် သာ ဆိုင်၏။
အချို့ ဂရုဘဏ်ပစ္စည်းများသည့် လူ့ဥစ္စာအဖြစ် ဖြင့်သာ သုံးဆောင်ရ၏။
မည်သူမျှ မပိုင်ဆိုင်။
အချို့ ဂရုဘဏ် ပစ္စည်းများသည် ကျောင်းအသုံးအဆောင် အဖြစ်ဖြင့်သာ အမှတ် ထား၍ သုံးဆောင်ရ၏။
လဟုဘဏ် ပစ္စည်းများကား အထက်ပါ ဂရုဘဏ် ပစ္စည်း များကဲ့သို့ ခွဲဝေမပေးကောင်းသောပစ္စည်းများ မဟုတ်၊ ပေါ့ပါး သောပစ္စည်းများ ဖြစ်သောကြောင့် ခွဲဝေပေးကောင်းသော ပစ္စည်း များဟု ဆိုလိုသည်။
ဂရုဘဏ်ပရိက္ခရာ ၂၅ ပါးမှတစ်ပါး အခြားသော သင်္ကန်း၊ သပိတ်၊ ခါးပန်းကြိုး၊ စိတ်ပုတီး၊ ထီး၊ ဘိနပ်၊ ခြင်ယပ်၊ မွေးညပ် စသော ရဟန်းပရိက္ခရာ ဟူသမျှမှာ လဟုဘဏ်ပရိက္ခရာများဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
လာပက်မြို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဗိုလစ်ဗီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကမြို့ကြီးဖြစ်၍ မြို့တော်လည်းဖြစ်ပေသည်။
တရားဝင်မြို့တော်မှာ ဆူကရေးမြို့ဖြစ်သော်လည်း အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းအဝဝ ကို လာပက်မြို့၌ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ကြသည်။
လာပက်မြို့သည် ဗိုလစ် ဗီးယားနိုင်ငံ၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့၌ လည်း အချက်အချာဌာနဖြစ်၏။
လာပက်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့တော်များအနက် အမြင့်ဆုံးသော နေရာ၌တည်ရှိသော မြို့တော်ဖြစ်၏။
အန်းဒီးတောင်များ၏ ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခု တွင် ပင်လယ်ပြင်အထက်ပေ ၁၂၄၅ဝ အမြင့်၌တည်ရှိသည်။
ဆီးနှင်းများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသော တောင်ထွတ်များသည် မြို့ကိုအုပ်မိုးလျက်ရှိသည်။
လာပက်မြို့အနီးရှိ ချာကတ်တယာတောင်သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံးစကီးစီးရာ ကစားစခန်းဖြစ်သည်။
စကီးစီးရာ၌ အမြင့်ဆုံးနေရာလည်း ယင်းတောင် ထက်တွင်ရှိ ပေ ၁ရဝဝဝ မျှမြင့်သည်။
လာပက်မြို့သည် တီတီကာကာ အိုင်နှင့် ၄၇ မိုင် ကွာဝေးသည်။
လာပက်မြို့ရှိ လမ်းများသည် ကျဉ်း၍တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်သွား သည်။
မြို့မှာ ခေတ်မီ၍ ခရီးသည်တင်ဓာတ်ရထားများရှိသည်။
အခြားမြို့ ကြီးများနှင့်လည်း လေကြောင်းလမ်း၊ ရထားလမ်းနှင့် ကားလမ်းများပေါက် သဖြင့် အဆက်အသွယ်လွယ်ကူသည်။
မြို့တွင် စည်ကားသောရပ်ကွက်မှာ ပလာဇာမူရီလျှို ပန်းခြံတစ်ဝိုက်ပင်ဖြစ်၏။
ယင်းပန်းခြံတစ်ဝိုက်တွင် အမျိုး သားနန်းတော်၊ ကွန်ဂရက်အဆောက်အအုံ၊ ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် နာမည်ကြီးဟိုတယ်များကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
လာပက်မြို့ရှိ အချို့ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းများသည် ခရစ် ၁၅ဝဝ ပြည့်နှစ်လွန် နှစ်များကပင် တည် ဆောက်ခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများဖြစ်၏။
လာပက်မြို့တွင် စန်အန်ဒရီ တက္ကသိုလ်နှင့် အထက်တန်းပညာသင်ကျောင်းများလည်းရှိသည်။
လာပက်မြို့ရှိ စက်ဂရုံများမှ အရက်၊ စည်သွတ်အစားအစာ၊ စီးကရက်၊ ဘိလတ်မြေ၊ အထည်အလိပ် စသည်တို့ထုတ်လုပ်သည်။
လာပက်မြို့ကို ခရစ် ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် အာလွန်ဆိုသေမင်ဒိုး ဆားက တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မြို့တည်စက လာဆယူးသ်တသေနျူအက်စဘ ရာစီနော်ရာ သေလာပက်ဟူ၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။
'ကျွန်ပ်တို့၏ ငြိမ်းချမ်းရေး သခင်မ၏မြို့တော်' ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် လာပက်သေအာယာကူချိုဟူ၍ အမည်ကိုပြောင်းလိုက်သည်။
အာယာကူချိုမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
စပိန်တို့၏ လက်အောက်ခံဘဝမှ လွတ် မြောက်ရေးအတွက် ဗိုလစ်ဗီးယန်းတို့တိုက်ခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခုကို အမှတ်ရ သောအားဖြင့် ဤသို့ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်၏။
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလစ်ဗီယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်အလွန်တွင် လူဦးရေ အထူးတလည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာသည်။
လာပက်မြို့ရှိ လူဦးရေမှာ ၃၆၁ဝဝဝ (၁၉၆၅ ခုနှစ်)ခန့်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:တောင်အမေရိကရှိ မြို့များ။
လာဖေယက်၊ မားကွစ်ဒါ(ခရစ် ၁၇၅ရ - ၁၈၃၄) မားကွစ် ဒါလာဖေယက်သည် ပြင်သစ်လူမျိုးစစ်သည်တော်နှင့် နိုင်ငံပြုသုခမိန်ဖြစ်၍ နာမည်ရင်းအပြည့်အစုံမှာ မာရီဂျိုးဇက်ပေါအီဗီးရော့ ဂီးလဗတ်ဒူမော်တီယေး ဖြစ်သည်။
လာဖေယက်သည် မိမိဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် လွတ်လပ်မှု အတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သွား၏။
ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးတွင် ်သာမက အမေရိကန် တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲများတွင်လည်း အားကြိုးမာန်တက် ပါဝင် ဆောင်ရွက်သည်။
ဤသို့ စွဲမြဲ ဲယုံကြည်ပြုမူဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် လာဖေယက်သည် မိမိခံစားရသော စည်းစိမ်၊ လူမှုအဆင့်အတန်းသာမက မိမိ၏ လွတ်လပ်မှုပါ ဆုံးရှုံးရသော်လည်း ပြင်သစ်လူမျိုးရော အမေရိကန် လူမျိုးတို့ကပါ လေးစားကြည်ညိုခြင်းကိုခံရ၍ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှား သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။
လာဖေယက်သည် ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အွတ်လွားနယ်၊ ရှာဗာနီယက်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။
လာဖေယက် သည် မှူးမျိုးမတ်နွယ်မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွား လာသူဖြစ်သည်။
နှစ်နှစ်သား အရွယ်တွင် သူ၏ဖခင်သေဆုံး၍ ၁၁ နှစ်ကြာသောအခါ သူ၏ မိခင်နှင့် အဘွားသေဆုံးခဲ့ရာ လာဖေယက်သည် အမွေအနှစ်များစွာကို ရရှိလိုက်သည်။
လာဖေယက်သည် ဗာဆေးမြို့ရှိ စစ်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူ ူသည်။
အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဩဇာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ဦး၏ သမီးနှင့် လက်ထပ်သည်။
မကြာမီပင် စစ်တပ်၌ ဗိုလ်ကြီးဖြစ်လာသည်။
သို့သော် လာဖေယက်သည် နန်းတွင်း၌ နေရသည့်ဘဝကို ငြီးငွေ့ပြီးလျှင် အာဏာဖြင့် အုပ်စိုးခြင်းကို မကျေမနပ်ဖြစ်လာသည်။
အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင် ပြင်သစ် ်စစ်တပ်ထဲ၌ ဗိုလ်ကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ် အမေရိကန် ကိုလိုနီနယ်သစ်များက အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို တော်လှန် ်ပုန်ကန်ကြောင်းကြားသိရသောအခါ များစွာစိတ်အား တက်ကြွခဲ့လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ သူသည် ပြင်သစ်ဘုရင်၏ အမိန့်ကို ဖီဆန်ပြီးလျှင် အခက်အခဲ အမျိုးမျိုးအကြားမှပင် အမေရိကန်ပြည်နယ်များသို့ ၁၇၇၇ ခုနှစ်တွင် ထွက်ခွာသွားခဲ့လေသည်။
သူသည် ပိုက်ဆံကြေးငွေမယူဘဲ အမေရိကန်တို့၏ တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်း၌ပါဝင်ကူညီလိုကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ရာ သူ့အား အာမေရိကန်ကွန်ဂရက်က ဂျော့ဝါရှင်တန်၏အောက်တွင် ဒု-ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့လေသည်။
သို့ဖြင့် နောင်အခါ အမေရိကန် သမ္မတဖြစ်လာမည့် ဝါရှင်တန်နှင့်ခင်မင်ချစ်ကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်။
သူ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ အထူးပင်ခရီးရောက်လှပေသည်။
သူ၏ လုံ့လပယောဂ ကြောင့်ပင် ၁၇၇၈ ခုနှစ်၌ အမေရိကန်နယ်သစ်များသည် ပြင်သစ်အစိုးရနှင့် မဟာမိတ် ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့ပေရာ ပြင်သစ်တို့က လူအင်အား၊ လက်နက် အင်အား အကူအညီများ ပေးခဲ့လေသည်။
အကယ်၍သာ ထိုသို့ ပြင်သစ် တို့ထံမှ အကူအညီမရပါက အမေရိကန်တို့၏ တော်လှန်ရေးမှာ အောင်မြင် မည်မဟုတ်ချေ။
၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသောအခါ လာဖေယက်သည် လွတ်လပ်ရေးကို မြတ်နိုးသူပီပီ ကိုယ်ဖိ ိရင်ဖိ ကူညီအားပေးရန် မိမိ၏ဇာတိဌာနသို့ ပြန်လာသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ရောက်သောအခါ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် အခွင့်အရေးများကိုကြေညာရန် အကြံပေးခဲ့လေသည်။
ဗက်စတီးထောင်ကြီးကို လူထုကဝင်စီးပြီး နောက်တစ်နေ့၌ သူ့ကို အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်၏ ဦးစီးဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားကြသည်။
သူသည် နှစ်နှစ်ခန့်မျှ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် အရေးအပါဆုံးလူ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
သူပင်လျှင် တော်လှန်ရေးစစ်တပ်များအတွက် အနီ၊ အဖြူ၊ အပြာပါသော သုံးရောင်ချယ်အလံကို အသုံးပြုရန် စတင်အကြံပေးခဲ့လေသည်။
လာဖေယက်သည် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့ လွတ်လပ်မှုရရှိရေးအတွက် ကြိုးပမ်းရာ၌ အဂ‡လန်ပြည်တွင်ကဲ့သို့ပင် စည်းမျဉ်းခံဘုရင် အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်မျိုးကို လိုလားသူဖြစ်၏။
၁၆ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်က ပြင်သစ် နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးရန် ကြိုးစားသောအခါ လာဖေယက်သည် ဘုရင်ကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် အမိန့်ထုတ်ပေးခဲ့၏။
၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေသစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြု ုပြီးနောက်တွင် အနားယူကာအေးအေးဆေးဆေးနေထိုင်ခဲ့ရာ ပရပ်ရှား၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများနှင့် စစ်ဖြစ်တော့မည့်ဆဲဆဲ ဖြစ်နေသဖြင့် စစ်တပ်တွင် ပြန်လည်အမှု ထမ်းခဲ့ရပြန်လေသည်။
သို့သော် သူသည် တစ်ယူသန် တော်လှန်ရေးသမား များဖြစ်သော ဂျက္ကဗင်းတို့၏ တရားလက်လွတ် ပြုကျင့်မှုကို မနှစ်မြို့ နိုင်သည့်ပြင် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထောက်ခံအားပေးလိုသူဖြစ်၍ ထိုစဉ်က အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို ကြိုးကိုင်နေသော ဂျက္ကဗင်းတို့ကိုဖြုတ်ချရန် ကြံစည်ခဲ့လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ မကြာမီ သစ္စာဖောက်ဟူ၍ သူ့အားစွပ်စွဲ သည်ကိုခံရပြီးလျှင် အသက်အန္တရာယ်အတွက် စိုးရိမ်ရသောကြောင့် ဗယ်လ ဂျီယမ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။
ထိုနိုင်ငံ၌ သူ့ကို ဩစတြီးယန်းတို့က ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချထားခဲ့ရာ နပိုလီယန် တက်လာသောအခါကျမှ ခရစ် ၁၇၉၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်မြောက်သွားခဲ့၏။
၁၇၉၉ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်နေထိုင်သည်။
သို့သော် ဆီနိတ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းကိုမူ လက်မခံခဲ့ချေ။
၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်သည် အဲလဗကျွန်းမှ ပြန်လည် ရောက်ရှိပြီးနောက် အတန်ရက်ရောသော အခြေခံဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း ပေးသည်။
လာဖေယက်ကိုလည်း ပြည်သူ့လွတ်တော်တွင် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက်သည်။
သို့သော် နပိုလီယန် အာဏာယူလွန်းသည်ကို သဘောမကျသဖြင့် အတိုက်အခံပြုခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။
ဝါးတာလူးတိုက်ပွဲအပြီးတွင် နပိုလီယန် နန်းမှဆင်းဖြစ်အောင် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
လာဖေယက်သည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု သို့ သွားရောက်လည်ပတ်သည်။
အမေရိကန်ကွန်ဂရက်က လာဖေယက်အား ကျေးဇူးတုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ဒေါ်လာ ၂ဝဝဝဝဝ နှင့် ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်တွင် မြို့နယ်တစ်ကွက်ကိုပေးသည်။
ထိုအတောအတွင်း ဂရိ၊ အီတာလျံ၊ စပိန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ လက်တင်အမေရိကန်၊ ဗယ်လာဂျီယန်နှင့် ပိုးတော်လှန်ရေး အဖွဲ့များနှင့်ဆက်သွယ်၍ ကူညီအားပေးခဲ့သည်။
အမေရိကန် ်ပြည်ထောင်စုမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိသည်တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင ် ပြန်လည်ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။
နပိုလီယန် စစ်ရှုံးပြီးနောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့သော ဒဿမ ချားဘုရင်က သက်ဦးဆံပိုင်ဝါဒကို ပြန်လည်အသက် ်သွင်းရန် ကြံစည်သောအခါ လာဖေယက်သည်ခေါင်းဆောင်၍ အတိုက်အခံပြုခဲ့၏။
လာဖေယက်သည် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ် အရေးတော်ပုံ၌လည်း ပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ပြီးနောက် အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးတပ် ဗိုလ်မှူးအဖြစ်နှင့် ဒသမချားကို နန်းချ ပြီးလျှင် လူဝီဖိလစ်ကို နန်းတင်ခဲ့လေသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် သမ္မတ နိုင်ငံဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အချိန်မရောက်သေးဟု ထင်မှတ် ်ယူဆသော ကြောင့် ဘုရင်ကို တင်မြေ|ာက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင်မိမိ၏ ထင်ကြေး နှင့် မကိုက်ညီသောကြောင့် ဘုရင်နှင့်အတိုက်အခံဖြစ်လာသည်။
ဤအချိန်ကား သူကွယ်လွန်ခါနီး နှစ်ပိုင်းလောက်တွင်ဖြစ်၏။
လာဖေယက်သည် ၁၈၃၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ပါရစ်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:နိုင်ငံရေးသမားများ။
ဇန်းဒါလာဖွန်တိန်းသည် ထိပ်တန်းဝင်ပြင်သစ်ကဗျာစာဆိုတစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူသည် ၁၆၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့၌ ရှန်ပိန်းမြို့ရှိ ရှတိုးထီယယ်ရီရဲတိုက်တွင် ဖွားမြင်လေသည်။
သူ၏ဖခင်သည် ရှတိုးထီယယ်ရီနယ်စားကြီးပိုင်သော သစ်တောများတွင် တောအုပ်ဖြစ်သည်။
လာဖွန်တိန်းသည် မွေးချင်းပေါက်ဖော်များတွင် အကြီးဆုံးသားဖြစ်၍ ငယ်စဉ်က ရိမ်းကောလိပ်တွင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၆၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖွန်တိန်းသည် ဖခင်၏ တောအုပ်ရာထူးကို ဆက်ခံရလေသည်။
အသက် ၁၆ နှစ်သာရှိသေးသော မာရီဟာရီကတ်ဆိုသူနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့၍ ၁၆၅၃ ခုနှစ်တွင် လာဖွန်တိန်းတို့ ဇနီး မောင်နှံ ကွာရှင်းကြပြီးနောက် ၁၆၆၀ ပြည့်နှစ်ခန့်ကစ၍ တစ်မြေရပ်ခြားစီ နေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ဇနီးသည်ကား ရှတိုး၌ကျန်ရစ်ခဲ့၏။
လာဖွန်တိန်းသည် အသက် ၃၀ ကျော်အရွယ်ရောက်မှ စာပေရေးသားစပြုလေသည်။
ထိုစဉ်အခါက ခေတ်စားလျက်ရှိသော တေးသီချင်းခံဘွဲ့ကြီးများ၊ လင်္ကာတိုများနှင့်လင်္ကာပြန်ကဟပ်များကို စတင်ရေးစပ်ခဲ့လေသည်။
၁၆၅၄ ခုနှစ်ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်၏။
ထို့နောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံ စာပေလောက၌ ထင်ရှားကျော်စောသော နာယကလူကြီးဖူးကဲနှင့် မိတ်ဆက်မိသဖြင့် ၁၆၅၉ ခုနှစ်မှစ၍ လာဖွန်တိန်းသည် သူရေးသားပေးပို့သောကဗျာများနှင့် ရှေးစာဟောင်းများကို ဘာသာပြန်ပေးသည့်အတွက် ပြင်သစ်ငွေ ၁၀၀၀ ကို ပင်စင်အဖြစ်ဖြင့် ရရှိလေသည်။
လာဖွန်တိန်းသည် ကလေးများအဖို့ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
ရေးသားရာတွင် ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ပေရာ မူရင်းပြင်သစ်ဘာသာနှင့် ရေးခဲ့သော ပုံများကို ဖတ်ရှုရမှသာ စာရေးသူ၏ လက်စွမ်းကို ပိုမိုသိသာနိုင်ပေမည်ဖြစ်၏။
လာဖွန်တိန်းရေးသားခဲ့သောပုံများမှာ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များဖြစ်သဖြင့် ကလေးများအဖို့လည်း ဖတ်ချင့်စဖွယ်ဖြစ်၏။
ထို့ပြင်တဝ ပုံပြင်များတွင် လူတို့၏ စိတ်နေသဘောထား အကျင့်စာရိတ္တတို့ကို ပွင့်လင်းစွာဖော်ပြထားသဖြင့် လူကြီးများကြိုက်နှစ်သက်သော စာအုပ်များလည်းဖြစ်ပေသည်။
လာဖွန်တိန်းသည် ရစင်၊ ဗွိုင်လို၊ မောလျဲတို့နှင့် တစ်ခေတ်တည်းပေါ်ပေါက်သော စာဆိုတစ်ဦးဖြစ်၍ ရစင်း၊ ဗွိုင်လို၊ မောလျဲနှင့် လာဖွန်တိန်းတို့သည် ပြင်သစ်စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်စောသော လေးဦးအကျော် စာဆိုတော်များဟုပင် ခေါ်ထိုက်သူများဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် လာဖွန်တိန်းသည် ထင်ရှားသော ပြင်သစ်ပြဇာတ်ဆရာ မောလျဲနှင့် သက်တူရွယ်တူဖြစ်၍ ၁၇ ရာစုနှစ်တွင်းတွင် ထိုသူနှစ်ဦးတို့ရေးသားသော စာပေများမှာ အလွန်ခေတ်စားခဲ့လေသည်။
လာဖွန်တိန်းသည် ၁၆၆၄ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်စာပေ၌ ထင်ရှားသော ကွန့်အမည်ရှိထပ်ပြောပုံပြင် ပထမတွဲကို ရေးသားထုတ်ဝေလေသည်။
လေးနှစ်ကြာသောအခါ ထိုစာအုပ်၏ ဒုတိယတွဲနှင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင် ပထမခြောက်အုပ် ထွက်လာလေသည်။
၁၆၇၉ ခုနှစ်တွင်ဒဏ္ဍာရီအပြင်ဒုတိယတွဲနှင့် ၁၆၉၃ ခုနှစ်တွင် တတိယတွဲ စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေလေသည်။
လာဖွန်တိန်း၏ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များတွင် လူ၏ အကျင့်စာဂများကို နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် သရုပ်ဖော်ပြထားသည့်ပြင် ဖတ်ရလွယ်သော စကားအသုံးအနှုန်းများဖြင့် သီကုံးထားသော ကဗျာများဖြစ်ရာ ပြင်သစ်စာပေ၌ အလွန်ထင်ရှားပေသည်။
လာဖွန်တိန်းသည် ပြင်သစ်ပညာ့တံခွန်အသင်းတွင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ၁၆၈၄ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
လာဖွန်တိန်းသည် ငယ်စဉ်ကစ၍ ဆင်းတောင့်ဆင်းရဲနှင့် နေခဲ့ရသည်ဟု မရှိချေ။
ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်ဝသောမိန်းမနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့၏။
တစ်ဖန်ဇနီးသည်နှင့် ကွာရှင်းလိုက်ပြီးနောက် သူ့အားကူညီမှိုင်းမမည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ တစ်ဦးပြီးတစ်ဦး ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
တစ်ခါကလာဖွန်တိန်းသည် ပစ္စည်းကြွယ်ဝသူ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သော မဒမ်ဒါလာဆပ်ဗလဲလျ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သူ၏ထံ၌ အနှစ်နှစ်ဆယ်ကြာမျှ နေထိုင်ခဲ့ဖူးလေသည်။
ကဗျာစာဆိုကျော် ဇန်း ဒါ လာဖွန်တိန်းသည် ၁၆၉၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပါရစ်မြို့၌ အနိစ္စရောက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ပြင်သစ် ကဗျာဆရာများ။
thumb|လာမာကုလားအုတ် တောင်အမေရိကတိုက် အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်း များပေါ်တွင် ကျက်စားသော လာမာကုလားအုတ်သည် ကုလားအုပ်မျိုးနွယ်ထဲ မှပင်ဖြစ်သော်လည်း ဘို့မပါရှိချေ။
အယ်လပါကာကောင်နည်းတူ လာမာ ကုလားအုပ်ကို အတော်အတန် ယဉ်ပါးလာအောင် လူတို့မွေးမြူခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် လာမာကုလားအုတ်အမွေးမှာ ကြမ်းသဖြင့် ကြိုးသေးများကျစ်ရန်နှင့်အထည်ကြမ်းများ ရက်လုပ်ရန်အတွက်သာ အသုံးကျလေသည်။
သို့ဖြစ်၍ လာမာ ကုလားအုပ်အထီးတို့ကို လှည်းငယ်များဆွဲရန်နှင့် ဝန်တင် ရန်အတွက်အသုံးချ၍ အမများကို နို့စားရန်နှင့် အသားစားရန်အတွက်မွေးမြူကြသည်။
လာမာကုလားအုတ်၏ အသားမှာ သိုးသား၊ ဆိတ်သားတို့နှင့်ဆင်ဆင်တူသည်။
လာမာကုလားအုတ်တို့ကို လူတို့ မွေးမြူခိုင်းစေ၍ရသော်လည်း ယင်းတို့၏ ဘိုးဘွားများဖြစ်သော ဂွာနာကိုတို့မှာ အန်းဒီးတောင်တန်းတစ်လျှောက်တွင် ယနေ့ထက်တိုင် အရိုင်း သက်သက်ပင် ရှိနေကြသေး၏။
လာမာကုလားအုတ်သည် ပခုံးနေရာအထိ သုံးပေခန့်မြင့်၍ကိုယ်တွင်းအမွေးရှည်များ ဖုံးလျက်ရှိသဖြင့် ခြေတံလက်တံရှည်နေသော ထူးဆန်းသည့်သိုးတစ်ကောင်နှင့်တူလေသည်။
တစ်ဆယ့်ခြောက်ရာစုနှစ်အတွင်းက စပိန်လူမျိုးတို့သည် တောင်အမေရိကတိုက် ပီရူးနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူသည့်အခါ ထိုနယ်ရှိ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်သော အင်းကားလူမျိုးတို့သည် လာမာကုလားအုတ်တို့ကို လူများစီးရန်နှင့် ဝန်တင်ရန်အတွက်အသုံးချလျက် ရှိနေကြသည်ကို တွေ့မြင်ရလေသည်။
ဥရောပတိုက်သားတို့သည် အမေရိကတိုက် နှစ်ခုလုံးသို့ရောက်ရှိသွားစဉ်က တိုင်းရင်းသားတို့သည် ခွေးနှင့် လာမာကုလားအုတ် နှစ်မျိုးကိုသာ ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူကြသည်ကို တွေ့ရသည်။