kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မျှော်လင့်အပ်သော အကျိုးဆက် (၄) မျိုး ဤသို့ ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အကယ်၍ "သတိလွတ်ကင်း၍" (မုဋ္ဌဿတိ) သေလွန်ခဲ့သော် (အဋ္ဌကထာက ဤနေရာ၌ ပုထုဇဉ်အဖြစ် ကွယ်လွန်ခြင်းကို ဆိုလိုကြောင်း၊ ဘုရားစကားကို မေ့လျော့ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုသည်) တစ်ပါးပါးသော နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ငြားအံ့၊ ထိုနတ်သားဘဝ၌ အောက်ပါအကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် လျင်မြန်စွာ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိနိုင်သည်- ပထမအကျိုးဆက်: နတ်ပြည်၌ ချမ်းသာစွာနေစဉ်၊ ရှေးဘဝက သင်ယူလေ့ကျက်၊ ထိုးထွင်းသိမြင်ခဲ့သော တရားတော်တို့သည် (ကြည်လင်သော ကြေးမုံပြင်၌ အရိပ်ထင်သကဲ့သို့) မိမိသန္တာန်၌ အလိုအလျောက် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာသည်။
ထိုအခါ တရားကို အစဉ်လျှောက်၍ ရှုပွားသုံးသပ်တတ်သော (ဝိပဿနာ) သတိ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် နုံ့နှေးသယောင်ရှိသော်လည်း၊ ထိုနတ်သားသည် လျင်မြန်စွာပင် မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိနိုင်သည်။
ဒုတိယအကျိုးဆက်: နတ်ပြည်၌ တရားတော်တို့ အလိုအလျောက် မထင်ရှားသေးသော်လည်း၊ တန်ခိုးကြီးသော ဓမ္မကထိက ရဟန်းတော်တစ်ပါး နတ်ပရိသတ်၌ တရားဟောသောအခါ၊ ထိုတရားသံကို ကြားရလျှင် "ဤတရားသည် ငါလူဖြစ်စဉ်က ကျင့်ကြံပွားများခဲ့သော ဓမ္မဝိနယပင်တည်း" ဟု အမှတ်ရအသိဝင်လာသည်။
ဥပမာ: စည်သံ၌ ကျွမ်းကျင်သူသည် ခရီးသွားရင်း စည်သံကြားလျှင် ယုံမှားမရှိဘဲ "ဤကား စည်သံအမှန်ပင်" ဟု သိသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ထိုအခါ တရားကို အစဉ်လျှောက်၍ ရှုပွားသုံးသပ်တတ်သော သတိ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် နုံ့နှေးသယောင်ရှိသော်လည်း၊ ထိုနတ်သားသည် လျင်မြန်စွာပင် မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိနိုင်သည်။
တတိယအကျိုးဆက်: နတ်ပြည်၌ တရားတော်တို့ အလိုအလျောက်မထင်ရှား၊ ဓမ္မကထိက ရဟန်းလည်း တရားမဟောသေးသော်လည်း၊ ဓမ္မကထိက နတ်သားတစ်ပါးက နတ်ပရိသတ်၌ တရားဟောသောအခါ၊ ထိုတရားသံကို ကြားရလျှင် "ဤတရားသည် ငါလူဖြစ်စဉ်က ကျင့်ကြံပွားများခဲ့သော ဓမ္မဝိနယပင်တည်း" ဟု အမှတ်ရအသိဝင်လာသည်။
ဥပမာ: ခရုသင်းသံ၌ ကျွမ်းကျင်သူသည် ခရုသင်းသံကြားလျှင် ယုံမှားမရှိဘဲ "ဤကား ခရုသင်းသံအမှန်ပင်" ဟု သိသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
စတုတ္ထအကျိုးဆက်: နတ်ပြည်၌ တရားတော်တို့ အလိုအလျောက်မထင်ရှား၊ ဓမ္မကထိက ရဟန်း၊ ဓမ္မကထိက နတ်သားတို့လည်း တရားမဟောသေးသော်လည်း၊ လူ့ဘဝက သီတင်းသုံးဖော်ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး မိမိထက်ဦးစွာ နတ်ပြည်ရောက်နေသော နတ်သားတစ်ဦးက "အချင်းနတ်သား၊ ငါတို့ လူ့ဘဝက ကျင့်ကြံခဲ့သော ထိုဓမ္မဝိနယကို သင်အောက်မေ့လော့" ဟု သတိပေးနှိုးဆော်သည်။
ထိုအခါ ထိုနတ်သားက "အဆွေ၊ ငါအောက်မေ့ပါ၏" ဟု ဆိုကာ တရားကို အမှတ်ရလာသည်။
ဥပမာ: ငယ်စဉ်က မြေမှုန့်ကစားဖက် သူငယ်ချင်းနှစ်ဦး တွေ့ဆုံကြရာ တစ်ဦးက "ဤအမှုကို သင်အောက်မေ့လော့" ဟုဆိုလျှင် ကျန်တစ်ဦးက "အဆွေ၊ ငါအောက်မေ့ပါ၏" ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
နိဂုံး သောတာနုဂတသုတ်တော်သည် တရားတော်ကို နားဖြင့်ကောင်းစွာကြားနာခြင်း၊ ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြားဆင်ခြင်ခြင်း၊ နှုတ်ဖြင့်ဆောင်ထားခြင်း၊ စိတ်ဖြင့်အဖန်ဖန်သုံးသပ်ခြင်း၊ ပညာဖြင့်ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ဟူသော အဆင့်ဆင့်သော လေ့လာမှုနှင့် ကျင့်ကြံမှုတို့၏ အကျိုးကျေးဇူးကြီးမားပုံကို ဟောကြားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤသို့ ပြည့်စုံအောင်အားထုတ်ထားသော သူသည် ယခုဘဝ၌ တရားထူးမရသေးဘဲ ပုထုဇဉ်အဖြစ် ကွယ်လွန်၍ နတ်ပြည်ရောက်စေကာမူ၊ ရှေးကပြုခဲ့သော သုတမယ၊ စိန္တာမယ၊ ဘာဝနာမယ ကုသိုလ်တို့၏ အရှိန်အဟုန်ကြောင့် တစ်နည်းနည်းဖြင့် တရားကို ပြန်လည်အမှတ်ရကာ လျင်မြန်စွာပင် လောကုတ္တရာတရားထူးကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြတော်မူပါသည်။
ဤသည်မှာ တရားဓမ္မ၌ နားဝင်အောင်၊ ဉာဏ်ဝင်အောင် လေ့ကျင့်ပွားများခြင်း၏ အားကြီးသော အကျိုးကျေးဇူးပင် ဖြစ်ပေသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား Category:ပိဋကတ် သုံးပုံ Category:အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပြင်ပလင့်များ။
ဘေးတိုက် လိင်ဆက်ဆံခြင်းပုံစံ ဘေးတိုက် လိင်ဆက်ဆံခြင်း ကိုယ်နေဟန်ထား () သည် မာစတာနှင့် ဂျွန်ဆင်တို့၏ လူသားတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားနည်းချက် စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသော လိင်ဆက်ဆံမှု ကိုယ်နေဟန်ထားတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုအနေအထားကို စမ်းသုံးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ လိင်တူချစ်သူမဟုတ်သော တုံ့ပြန်သူ ၇၅% က ပိုနှစ်သက်ခဲ့ကြသည်။
နည်းစနစ် ဤအနေအထားသို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် အမျိုးသမီးက အပေါ်မှနေ၍ လိင်ဆက်ဆံသည့် အနေအထားဖြင့် စတင်ရမည်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသား၏ လိင်အင်္ဂါသည် အမျိုးသမီး၏ အင်္ဂါအတွင်းသို့ ထိုးသွင်းထားရမည်ဖြစ်သည်။
ထို့နောက်တွင် - အမျိုးသားသည် သူ၏ဘယ်ဘက်လက်ဖြင့် အမျိုးသမီး၏ညာဘက်ခြေထောက်ကို အနည်းငယ်မြှောက်လိုက်သည်။
အမျိုးသားသည် သူ၏ဘယ်ဘက်ဒူးကို အိပ်ရာမှမမြှောက်ဘဲ ကွေးစပြုသည်။
ထိုအစား သူ၏ဘယ်ဘက်ဒူးကို ကွေးလိုက်သည်နှင့်အမျှ အပြင်ဘက်သို့ လျှောချကာ သူ၏ဘယ်ဘက်အတွင်းပိုင်းပေါင်ကို မျက်နှာကျက်ဆီသို့ ဖွင့်လိုက်သည်။
သူ၏ဘယ်ဘက်ခြေထောက်ကို သူမ၏မြှောက်ထားသော ညာဘက်ဒူးအောက်သို့ ရောက်သွားသည်အထိ အပေါ်သို့နှင့် အပြင်ဘက်သို့ လျှောချလိုက်သည်။
တစ်ချိန်တည်းတွင် အမျိုးသမီးသည် ဘယ်ဘက်သို့ ကိုင်းကာ သူမ၏ ဘယ်ဘက်ဒူးပေါ်တွင် ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထားလိုက်သည်။
ဤသည်က သူမ၏မြှောက်ထားသော ညာဘက်ခြေထောက်ကို သူမ၏လက်တွဲဖော်၏ကွေးထားသော ဘယ်ဘက်ခြေထောက်အတွင်းသို့ ထည့်ကာ နောက်သို့ ဆန့်တန်းနိုင်စေသည်။
ဤအချက်တွင် လိင်တံမချော်ထွက်ရန် ဂရုစိုက်ရမည်။
ခြေထောက်များ ပြောင်းသွားသည်နှင့် အမျိုးသမီးသည် အမျိုးသား၏ရင်ဘတ်ဆီသို့ ရှေ့သို့ ကိုင်းလိုက်သည်။
အမျိုးသားသည် သူမ၏ခန္ဓာကိုယ်ကို သူ၏လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဖက်ထားသည်။
သူတို့နှစ်ဦးသား သူမ၏ညာဘက် (သူ၏ဘယ်ဘက်) သို့ လှိမ့်သွားကြပြီး သူမ၏ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းသည် ထိုနေရာတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။
သူမသည် သူမ၏ညာဘက်တံတောင်ဆစ်ဖြင့် ထောက်ထားနိုင်သည် သို့မဟုတ် ခေါင်းအုံးပေါ်တွင် ပြားပြားဝပ်နေနိုင်သည်။
အမျိုးသားသည် သူတို့၏တင်ပါးဆုံရိုးများကို အတူတကွ ဖိထားစဉ်တွင် သူ၏ကျောဘက်တွင် ပြားပြားဝပ်နေသည်။
ဤအချက်တွင် အမျိုးသားသည် အိပ်ရာပေါ်တွင် ကျောလျက် ပြားပြားဝပ်နေပြီး အမျိုးသမီး၏ခန္ဓာကိုယ်၏မျက်နှာပြင်သည် အမျိုးသား၏မျက်နှာပြင်နှင့် အတော်အတန် ထောင့်မှန်ကျနေသည်။
သူမ၏ပခုံးများသည် အတော်အတန် ဒေါင်လိုက်ဖြစ်ပြီး သူမ၏ဘယ်ဘက်ပခုံးသည် ညာဘက်ပခုံးအပေါ်တွင် ရှိနေသည်။
သူမ၏ခန္ဓာကိုယ်သည် လိမ်နေပြီး သူမ၏တင်ပါးဆုံရိုးသည် အလျားလိုက်ဖြစ်ကာ သူ၏တင်ပါးဆုံရိုးပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည်။
အမျိုးသမီး၏ကိုယ်အလေးချိန်သည် သူမ၏ခန္ဓာကိုယ်ညာဘက်ခြမ်းနှင့် ညာဘက်တံတောင်ဆစ်ပေါ်တွင်သာ ရှိသည်။
သူတို့သည် လိင်ဆက်ဆံမှုကို ပြန်လည်စတင်ကြသည်။
အားသာချက်များ ဤအနေအထားသည် အမျိုးသားက ကျောခင်းလျက်၊ အမျိုးသမီးက သူမ၏ညာဘက်ပခုံးနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းဖြင့် အိပ်ရာပေါ်တွင် အပြည့်အဝ ထောက်ခံထားပြီး အမျိုးသမီး၏ဘယ်ဘက်ခြေထောက်သည် အမျိုးသား၏ညာဘက်တင်ပါးဆုံရိုးပေါ်တွင် တင်ထားခြင်းမှလွဲ၍ နှစ်ဦးစလုံးကို အိပ်ရာက အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။
အမျိုးသားသည် ကျောခင်းလျက် ပြားပြားဝပ်နေပြီး အမျိုးသမီးသည် သူမ၏ညာဘက်သို့ အနည်းငယ် လှည့်ထားသည်။
သူတို့၏ခန္ဓာကိုယ်များသည် ခန့်မှန်းခြေ ၃၀ ဒီဂရီခန့် ထောင့်ချိုးဖြစ်နေသောကြောင့် အမျိုးသမီး၏ကိုယ်အလေးချိန်သည် သူမ၏ညာဘက်ပခုံးပေါ်တွင် ရှိနေပြီး နှစ်ဦးသား မျက်နှာချင်းဆိုင်နေကြသည်။
နှစ်ဦးစလုံး၏ခေါင်းအောက်တွင် ခေါင်းအုံးများ ထားရှိသည်။
သူမ၏ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားပေါ်မူတည်၍ အမျိုးသမီး၏ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းကို ထောက်ပံ့ရန် ခေါင်းအုံးများ ပိုမိုလိုအပ်နိုင်သည်။
မာစတာနှင့် ဂျွန်ဆင်တို့၏အဆိုအရ "ဘေးတိုက်လိင်ဆက်ဆံမှု အနေအထားကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီဆိုလျှင် အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးပါ မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ ဖိထားခြင်းမရှိပါ။
မည်သည့်ဘက်သို့မဆို တင်ပါးဆုံရိုး လှုပ်ရှားမှုကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ကြွက်သားများ တောင့်တင်းခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ကို ပင်ပန်းစွာ ထောက်ပံ့ရန် မလိုအပ်ပါ။
ဘေးတိုက်လိင်ဆက်ဆံမှု အနေအထားသည် လိင်နှစ်မျိုးစလုံးအတွက် လွတ်လပ်စွာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖော်ပြမှုကို ပျော့ပြောင်းစေပါသည်။
ဤအနေအထားသည် အမျိုးသမီးအတွက် အထူးထိရောက်ပြီး သူမ၏လက်ရှိ လိင်စိတ်ဆန္ဒအဆင့်ပေါ်မူတည်၍ နှေးကွေးသော သို့မဟုတ် မြန်ဆန်သော တင်ပါးဆုံရိုး လှုပ်ရှားမှုကို လွတ်လပ်စွာ ခံစားနိုင်သည်။
" ဤအနေအထားကို ၎င်းတို့က စုံတွဲအားလုံးအတွက် အကြံပြုခဲ့ပြီး အမျိုးသားအပေါ် ဖိအားလျော့နည်းခြင်းကြောင့် စောစီးစွာ သုတ်လွှတ်ခြင်းဖြစ်ပွားသော အခြေအနေများတွင်လည်း အထူးအကြံပြုခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံများ။
ချင်းမိုင်ခရိုင် (ထိုင်း: เชียงใหม่ , အင်္ဂလိပ်: Chiang Mai Province) သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးခရိုင်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။
ချင်းမိုင်မြို့သည် အဆိုပါခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ဘန်ကောက်မြို့၏ မြောက်ဘက် ၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄၃၅ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ချင်းမိုင်ဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့်ကပင် လူများစတင်နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ သိရသည်။
အစောပိုင်းနေထိုင်သူများမှာ လာဝါ (Lawa) လူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဒွာရာဝတီ (Dvaravati) ခေတ် (၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစု) မှ မွန်လူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
၈ ရာစုတွင် မွန်လူမျိုးတို့သည် ပင်မြစ် (Ping River) တစ်လျှောက် ကုန်သွယ်မှုကြောင့် ဟာရိပုဉ္ဇိုင်း (Hariphunchai) (ယခု လမ်ဖွန်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် မန်ရိုင်းဘုရင် (King Mangrai) သည် ယခု ချင်းမိုင်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး လန်နာ (Lanna) ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
လန်နာဘုရင့်နိုင်ငံ (ဇင်းမယ်ပြည်) သည် ၁၅ ရာစုတစ်လျှောက်လုံး ရွှေခေတ်ကို ခံစားခဲ့ရပြီး လက်ရှိ မြောက်ပိုင်းထိုင်း၊ အနောက်မြောက်ပိုင်း လာအို၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်း ရှမ်းပြည်နယ်များနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ရှေ့ရှောင်ဘန်န (Xishuangbanna) အထိ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။
၁၅၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၇၇၄ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကြာ ချင်းမိုင်သည် မြန်မာတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
မြန်မာတို့သည် ချင်းမိုင်ကို အယုဒ္ဓယနှင့် စစ်ပွဲများအတွက် စစ်ရေးအခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းတပ်ဖွဲ့များနှင့် လန်နာတပ်ဖွဲ့များ ပူးပေါင်းကာ မြန်မာတို့ကို ချင်းမိုင်မှ မောင်းထုတ်ခဲ့ပြီးနောက် ချင်းမိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုတွင် မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းသစ်တောများအပေါ် အနောက်တိုင်း၏ စိတ်ဝင်စားမှု မြင့်တက်လာသောကြောင့် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဆယမ်ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း (Rama V) က အုပ်ချုပ်ရေးကို သိမ်းယူခဲ့သည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ချင်းမိုင်ကို ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင်တစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် ၂၂,၃၁၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၈,၆၁၄ စတုရန်းမိုင်) ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။
၎င်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဧရိယာအကြီးဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချင်းရိုင်းခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် လမ်ပန်ခရိုင်နှင့် လမ်ဖွန်ခရိုင်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တာ့ခ်ခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် တောင်တန်းများဝန်းရံထားသော ပင်မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ ၃၀၀ မီတာ (၁,၀၀၀ ပေ) ခန့် မြင့်မားသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သော ဒွိုင်အင်ထာနွန် (Doi Inthanon) တောင် (၂,၅၆၅ မီတာ/၈,၄၁၅ ပေ) သည် ဤခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။
ပင်မြစ်သည် ချင်းမိုင်ခရိုင်၏ အဓိကမြစ်ဖြစ်ပြီး ချိုဖရားမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ဒွိုင်အင်ထာနွန်အပါအဝင် ဒွိုင်ဆုထပ်-ပုရီ (Doi Suthep-Pui)၊ အော့ပ်လုံ (Ob Luang)၊ ဩီလန်န (Sri Lanna)၊ ဟူအိုင်နမ်ဒန် (Huai Nam Dang)၊ မယ်ဝမ် (Mae Wang) နှင့် ဖာဒန် (Pha Daeng) စသည့် အမျိုးသားဥယျာဉ်များလည်း တည်ရှိသည်။
လူဦးရေနှင့် လူမျိုးစုများ ၂၀၂၄ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၁.၇၈ သန်းခန့် နေထိုင်သည်။
ခရိုင်၏ လူဦးရေအများစုမှာ ထိုင်းမြောက်ပိုင်းလူမျိုးများ (ယွန်းလူမျိုး) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် လန်နာဘုရင့်နိုင်ငံဟောင်း နယ်မြေ၏ မူရင်းတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။
ထို့အပြင် တောင်တန်းဒေသများတွင် အာခါ (Akha)၊ ကရင် (Karen)၊ လားဟူ (Lahu)၊ လီဆူ (Lisu)၊ မုံ (Hmong)၊ ပအိုဝ်း (Pa-O)၊ ရှမ်း (Tai Yai) စသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် များပြားစွာ နေထိုင်ကြသည်။
စီးပွားရေး ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ခရီးသွားလာရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။
ခရိုင်၏ စီးပွားရေးသည် အဓိကအားဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍ၊ အထူးသဖြင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအပေါ် မှီခိုသည်။
ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ချင်းမိုင်၏ ဒေသတွင်း ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုး (GPP) ၏ ၇၆% ကျော်ကို ပံ့ပိုးပေးသည်။
ယဉ်ကျေးမှုခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဒေသခံလူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဆွဲဆောင်မှုများကြောင့် နှစ်စဉ် ပြည်တွင်းပြည်ပ ခရီးသွားသန်းပေါင်းများစွာ လာရောက်လည်ပတ်ကြသည်။
စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကဏ္ဍများသည်လည်း စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍသည် GPP ၏ ၁၁.၄၂% ခန့်နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကဏ္ဍသည် ၁၁.၃၉% ခန့် ပံ့ပိုးပေးသည်။
ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားအများအပြား နေထိုင်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍများတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး thumb|ချင်းမိုင်ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်များ ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် မြို့နယ်ပေါင်း ၂၅ ခုရှိပြီး၊​ မြို့နယ်များကို တမ်ဘွန် ခေါ် ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း ၂၀၄ ခုနှင့် မူးဘန် ခေါ် ရွာပေါင်း ၂၀၆၆ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
မောင်းချင်းမိုင်မြို့နယ်: 500 ၂။
ချွမ်ထောင်မြို့နယ် ၃။
မယ်ကျဲမ်မြို့နယ် ၄။
ချင်းဒေါင်မြို့နယ် ၅။
ဒွိုင်စကတ်မြို့နယ် ၆။
မယ်သဲင်မြို့နယ် ၇။
မယ်ရိမ်မြို့နယ် ၈။
ဆမောင်းမြို့နယ် ၉။
ဖန်မြို့နယ် ၁၀။
မယ်အိုင်မြို့နယ် ၁၁။
ဖရောင်မြို့နယ် ၁၂။
ဆန်ပါသောင်းမြို့နယ် ၁၃။
ဆန်ကမ်ဖဲင်မြို့နယ် ၁၄။
​ ဆန်ဆိုင်မြို့နယ် ၁၅။
ဟန်ဒေါင်မြို့နယ် ၁၆။
ဟော့တ်မြို့နယ် ၁၇။
ဒွိုင်သာအိုမြို့နယ် ၁၈။
အွမ်ကွယ်မြို့နယ် ၁၉။
ဆရဖီမြို့နယ် ၂၀။
ဝိုင်းဟဲင်မြို့နယ် ၂၁။
ချိုင်ပရာကန်မြို့နယ် ၂၂။
​ မယ်ဝန်မြို့နယ် ၂၃။
မယ်အွန်မြို့နယ် ၂၄။
ဒွိုင်လောမြို့နယ် ၂၅။
​ ကလျာဏီဝဒ္ဓနမြို့နယ် ဒေသန္တရအစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ ချင်းမိုင်ခရိုင်ကို အုပ်ချုပ်ရေးအရ အများစုမှာ အမ်ဖေါ ခေါ် မြို့နယ်များအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့အထိ ချင်းမိုင်ခရိုင်တွင် ချင်းမိုင်ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း (องค์การบริหารส่วนจังหวัด - ongkan borihan suan changwat) တစ်ခုနှင့် မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (ထေဆဘန်- thesaban) ၁၂၁ ခု ရှိသည်။
ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်သော ချင်းမိုင်မြို့ကြီးသည် ထေဆဘန်.နခွန် (thesaban nakhon) ခေါ် မြို့ကြီးအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသဖြစ်သည်။
မယ်ဂျို (Mae Jo)၊ မယ်ဟီယာ (Mae Hia)၊ မိုင်းကင်ဖတ်ထန (Mueang Kaen Phatthana) နှင့် တုံပဝ် (Ton Pao) တို့မှာ ထေဆဘန် မောင်း (thesaban mueang) ခေါ် မြို့ငယ်အဆင့် မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ကျေးရွာအုပ်စုမြူနီစီပယ် (thesaban tambon) ၁၁၆ ခု ထပ်မံရှိသည်။
မြို့ကြီးအဆင့် မြူနီစီပယ်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေမဟုတ်သော ဒေသများကို ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (องค์การบริหารส่วนตำบล - ongkan borihan suan tambon) ၈၉ ခုဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
ခရီးသွားလုပ်ငန်း ချင်းမိုင်ခရိုင်သည် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများ၊ ဘုရားကျောင်းကန်များ၊ သဘာဝအလှတရားများ၊ တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှုများနှင့် လန်နအမွေအနှစ်များ ပေါကြွယ်ဝသောကြောင့် ခရီးသွားများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော ခရီးသွားနေရာများမှာ- ဒွိုင်ဆုထပ် (Doi Suthep) - ချင်းမိုင်မြို့၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် အထွဋ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်သော ဝတ်ဘုရားဓာတ် ဒွိုင်ဆူထေ့ပ် (Wat Phra That Doi Suthep) တည်ရှိရာ တောင်ဖြစ်သည်။
ဒွိုင်အင်ထာနွန် (Doi Inthanon) - ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကာ သဘာဝရေတံခွန်များ၊ လှပသောရှုခင်းများနှင့် လှပသောဥယျာဉ်များ တည်ရှိသည်။
ချင်းမိုင်မြို့ဟောင်း - ရှေးဟောင်းမြို့ရိုးများနှင့် ကျုံးများဖြင့် ဝန်းရံထားပြီး ရှေးဟောင်းဘုရားကျောင်းများစွာ တည်ရှိသည်။
ညဈေးနှင့် လမ်းမများ - ရိုးရာလက်မှုပညာပစ္စည်းများ၊ ဒေသထွက်ကုန်များနှင့် ဒေသအစားအစာများကို ဝယ်ယူမြည်းစမ်းနိုင်သည့် နေရာများဖြစ်သည်။
ချင်းမိုင်သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို (UNESCO) ၏ ဖန်တီးမှုမြို့ပြကွန်ရက် (Creative Cities Network) တွင် လက်မှုပညာနှင့် ရိုးရာအနုပညာနယ်ပယ်အတွက် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။
မှတ်စု ကိုးကား ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ။
ချင်း စစ်မြေပြင်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ချင်းပြည်နယ်နှင့် ယင်းနှင့်ထိစပ်နေသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများကို ခြုံငုံဖော်ပြသည့် အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သည်။
ဤပဋိပက္ခများသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူလူထု၏ ခုခံတော်လှန်မှုနှင့်အတူ စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများအထိ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။
နောက်ခံသမိုင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့တပ်မတော်က အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
စစ်ကောင်စီ၏ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းမှုများကြောင့် ပြည်သူလူထု၏ လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။
ချင်းပြည်နယ်သည် ထိုလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစောဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားရာဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်းအရ၊ ချင်းပြည်နယ်သည် ဗမာလူမျိုးက ဦးဆောင်သော အစိုးရအပေါ် မကျေနပ်မှုများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် လိုလားမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးတော်ပုံနောက်ပိုင်းတွင်လည်း စစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခုခံတော်လှန်မှုမှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်ကာ ဒေသခံပြည်သူလူထု အများအပြား ပါဝင်လာခဲ့သည်။
အကျိုးဆက်များ ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။
ခုခံတော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဓိက ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး/တပ်မတော် ချင်းပြည်နယ်၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
CNF/A သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (CDFs) ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၌ စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။
ထို့နောက် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် CNF သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Chinland Defense Force - CDFs) ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့နယ်အသီးသီး (ဥပမာ- မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ဖလမ်း၊ တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်ဖြင့်) တွင် ဒေသခံပြည်သူများက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့နယ်၊ ဒေသအခြေပြု ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည်။
CDFs တပ်ဖွဲ့များသည် တစ်မြို့နယ်စီ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း နယ်မြေအလိုက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။
၎င်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သေနတ်များနှင့် လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့်သာ တပ်ဆင်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးများပါ ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့ကြသည်။
ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အင်အားကြီးမားသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၊ အထူးသဖြင့် ဖလမ်းမြို့နယ်နှင့် ကလေး-ဖလမ်းလမ်း တစ်လျှောက်တို့တွင် အဓိကလှုပ်ရှားပြီး အခြားသော ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။
ချင်းညီနောင်အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။
+ချင်းဒေသတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများစဉ်နိုင်ငံရေးအဖွဲ့စည်းတပ်ဖွဲ့ချင်းမျိုးနွယ်စု ကိုယ်စားပြုမှုနယ်မြေ၁။
Zotung Federal CouncilCDF-Zotungဇိုတုံးမျိုးနွယ်စုဇိုတုန်နယ်မြေ၂။
CDF-Matupiမတူမျိုးနွယ်စု၃။
CDF-Kalay-Gabaw-Gangaw၄။
CDF-Hakha Central CouncilCDF-Hakha ဟားခါးလိုင်မျိုးနွယ်စု၅။
Thantlang CouncilCDF-Thangtlangထန်တလန်လိုင်မျိုးနွယ်စု၆။
Lautu Regional People AdministrationCDF-Lautuလောက်တူမျိုးနွယ်စု၇။
Zopheiram CouncilCDF-Zopheiဇိုဖေမျိုးနွယ်စု၈။
Maraland CouncilCDF-Maraမရာမျိုးနွယ်စု၉။
Paletwa CouncilCDF-Paletwaခူမီး/ခမီးမျိုးနွယ်စု၁၀။
Mindat CouncilCDF-Mindatချိုးမျိုးနွယ်စု၁၁။
Senthang Central CouncilCDF-Senthangဆဲန်တန်မျိုးနွယ်စု၁၂။
Tedim Township CouncilPDAတီးတိန် (ဇိုမီး)မျိုးနွယ်စု၁၃။
Thado CouncilCDF-Thadoထာဒိုမျိုးနွယ်စု၁၄။
Tonzang Township CouncilCDF-Tonzangတွန်ဇံမျိုးနွယ်စု၁၅။
Siyin Regional CouncilCDF-CDM-Siyinစီးယင်းမျိုးနွယ်စု၁၆။
Kanpetlet CouncilCDF-Kanpetletဒိုင်(ယင်ဒူး) မျိုးနွယ်စု၁၇။
Zanniatland People's OrganizationCDF-Zannaitramဇန်နိယက်မျိုးနွယ်စု၁၈။
Hualngoram People's OrganizationCDF-Hualgoramဟွာလ်ငိုမျိုးနွယ်စု၁၉။
Maraland Territorial CouniclMaraland Defence Force - MDFမရာမျိုးနွယ်စု အဓိကတိုက်ပွဲများနှင့် ဖြစ်ရပ်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) thumb|ချင်းပြည်နယ်၏ ခရိုင်မြေပုံ ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း တွန်းဇံနယ် တွန်းဇံမြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြောက်ဘက်စွန်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
တွန်းဇံမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကလေးမြို့နယ်နှင့် တမူးမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် တီးတိန်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မဏိပူရပြည်နယ်များ တည်ရှိသည်။
တွန်းဇံမြို့နယ်တွင် လှုပ်ရှားသော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ CDF-Tonzang နှင့် PDA-Tedim တို့ ဖြစ်သည်။
စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းလေ့ရှိသော အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အခြေစိုက် Zomi Revolutionary Army (ZRA) တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလည်း ရှိသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် Zomi Revolutionary Army (ZRA) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က တွန်းဇံမြို့နယ်ရှိ CNA တပ်မဟာ (၄) စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
တီးတိန်နယ် တီးတိန်မြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
တီးတိန်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကလေးမြို့နယ်နှင့် သာစည်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဖလမ်းမြို့နယ်၊အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် တွန်းဇံမြို့နယ်များ တည်ရှိသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ကလေးမြို့မှ ချင်းတောင်တန်းဘက်သို့ စစ်ကောင်စီတပ်မ ၇၇ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းခြောက်ရင်းမှ အင်အား ၈၀၀ ခန့်ဖြင့် သိုင်းငင်း၊ တီးတိန်မြို့များသို့ ဦးတည်ကာ စစ်ကြောင်းထိုးခဲ့သည်။
မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် တီးတိန်မြို့နယ်၊ စီးယင်းဒေသရှိ မွာလ်ပီးရွာမရောက်မီ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
မေလ ၂၁ ရက်နေ့က တီးတိန်မြို့နယ်၊ ကလေး-သိုင်းငင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ မွာလ်ပီးကျေးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ဇွန်လလယ်တွင် ကလေးမြို့မှ စားနပ်ရိက္ခာ၊ လက်နက်ခဲယမ်းနှင့် လူအင်အားများကို ထပ်မံဖြည့်တင်းခဲ့သည်။
မွာလ်ပီးနှင့် ထေးဇန်ရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ဇွန်လ ၂၅ ရက်မှစ၍ ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။
အဆိုပါတိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ ကာကင်းစခန်းသုံးခုကို ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။
စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် အကျအဆုံးများခဲ့ပြီး ရှေ့မတိုးနိုင်သည့်အပြင် နောက်သို့ ဆုတ်ခွာနေရကြောင်း သိရသည်။
ချင်းပြည်နယ် အလယ်ပိုင်း ဖလမ်းနယ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ လုမ်သဲ (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
CNDF နှင့် CDF-Hualgoram ထိတွေ့မှု ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။
ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ စတွာမ်၊ လျန်နှာ၊ သီးကျီရ်ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ရိခေါဒါရ်မြို့ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၈ ဇူလိုင် - NUG နိုင်ငံတော်ယာယီသမ္မတက CNF/CNA, CNO/CNDF နှင့် CDF-Hualngoram ကို လိပ်မူပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ထိတွေ့မှုကို အမြန်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းတွင်သာ ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ ပို့လိုက်သည်။
NUCC ကလည်း ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါဟု ပန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်သည်။
​ ၁၀ ဇူလိုင် - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDFတပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။
ဟားခါးနယ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် ဟားခါး၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် ချွန်ကျုံးရွာကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
ယင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် ချင်းပြည်အစိုးရက ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် ၇/၂၀၂၄ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ထန်တလန်နယ် ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း မတူပီနယ် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှ ၁၇ ရက်နေ့အထိ မတူပီမြို့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ (AA နှင့် Yaw Army အပါအဝင်) က စစ်ကောင်စီ၏ တပ်စခန်းများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ခမရ (၃၀၄) တပ်ရင်းကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ချင်းညီနောင်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
တိုက်ပွဲအတွင်း ဟောင်ဝစ်ဇာ လက်နက်ကြီးများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း နှစ်ဖက်ထိခိုက်သေဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။
ထိုအချိန်က မတူပီမြို့ရှိ ခလရ (၁၄၀) အပါအဝင် အခြားစစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။
CDF - မတူပီ ချင်းအင်အားစုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထား ကွဲလွဲမှုများကြောင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ နှင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။
လက်ရှိတွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ သည် MRO / Chin Defense Force - မတူပီအဖြစ် ICNCC နှင့် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
တစ်ဖက်တွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ မှာ Chinland Defense Force - မတူပီ / မတူပီကောင်စီအဖြစ် ချင်းလဲန်းကောင်စီနှင့် ချင်းပြည်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။
ချင်းတောင်ပိုင်းရှိ မတူပီမြို့ကို MRO / Chin Defense Force - မတူပီ ပါဝင်သော ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်များက ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် MRO / Chin Defense Force - မတူပီမှ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (CNC – Matupi) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်ပြီဟု ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။
ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မတူပီမြို့နယ်အခြေစိုက် ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ကနဦးတော်လှန်ရေးကာလတွင် အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ်မှ ယခုတော်လှန်ရေး ၄ နှစ်ကျော်လာချိန်တွင် နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့ စင်ပြိုင် ၃ ခုအထိ ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (Matupi Revolutionary Organisation- MRO) က ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (Chin National Council - Matupi) သည် မတူပီမြို့နယ်ရှိ ပြည်သူလူထုကို လုံးဝကိုယ်စားမပြုကြောင်း ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။