kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ခေါင်းဆောင်ကြီးမာဆာရစ်သည် ၄ ကြိမ်တိုင်တိုင်ပင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရလေသည်။
အသက်အားဖြင့် ၈၅ နှစ်ရှိလာပြီဖြစ်သော သမ္မတမာဆာရစ် သည် ကြီးလေးစွာသော နိုင်ငံတော်၏တာဝန်ကို အချိန်ပြည့် မထမ်းဆောင်နိုင်မည်ကို စိုးသဖြင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်၏။
မာဆာရစ် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင် နက်၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အက်ဒွပ်ဗင်းနက်ရှအား သမ္မတ အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။
သမ္မတကြီးမာဆာရစ်လက်ထက်မှစ၍ သမ္မတဗင်းနက်ရှ လက်ထက်တိုင်အောင် ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့ရာ အတော်ပင် ထိရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရှေးက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းမှာ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့ သော်လည်း ယခု သမ္မတနိုင်ငံတွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားလာ၏။
မီးရထားလမ်း၊ ကားလမ်း၊ တူးမြောင်းများကို လိုအပ်သည့် နေရာတိုင်းတွင် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် နိုင်ငံတွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးမှာ လွယ်ကူလာ၏။
ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံကို ထိုသို့ထူထောင်နေချိန် တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင် အရေးနိမ့်ခဲ့သော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည့် ဂျာမနီနိုင်ငံသည် လူအင်အား လက်နက်အင်အားကို နေ့မအား ညမအား စုဆောင်း ပြင်ဆင်လာခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဂျာမန်တို့က ချက်ကိုစလိုဗားကီး ယား နိုင်ငံအတွင်းရှိ ဆူဒေတင်နယ်ကို တောင်းဆို၏။
ချက်ကို စလိုဗားကီးယားနိုင်ငံကလည်း ဂျာမန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့၏။
သို့ရာတွင် ကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်မည်စိုး၍ အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့က ကြားဝင်စေ့စပ်ကာ မျူးနစ်စာချုပ် ချုပ်ဆို၍ ဂျာမန်တို့တောင်းဆိုချက်အတိုင်း ဆူဒေတင်နယ်ကို ဂျာမနီနိုင်ငံအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းပေးခဲ့သည်။
ဆူဒေတင်နယ် အပါအဝင် နယ်စပ်ဒေသများမှာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရန် အကောင်းဆုံးဒေသများ၊ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း အထွန်းကားဆုံး ဒေသများ ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ပိုလန်နိုင်ငံနှင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ တို့က ဂျာမန်နည်းတူ အခွင့်ကောင်းယူ၍ နယ်မြေများကို တောင်းဆိုခဲ့ရာ ပိုလန်သည် ဆိုင်လီးရှားနယ်စပ်ရှိ စတုရန်းမိုင် ၄ဝဝ ရှိ နယ်မြေကို၎င်း၊ ဟန်ဂေရီသည် ဆလိုဗားကီးယား ပြည်နယ်မှ ဧရိယာအတော် များများကို၎င်း ဖဲ၍ယူလိုက်သည်။
ထိုသို့ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံမှ နယ်မြေအတော်များများ ခွဲပေးလိုက်ရသဖြင့် သမ္မတဗင်းနက်ရှလည်း ရာထူးမှ နုတ်ထွက် ကာ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ သွားရောက်နေထိုင်သည်။
မျူးနစ်စာချုပ်တွင် ဆူဒေတင်နယ်ကို ရရှိပြီးသည့်နောက် ဂျာမန်တို့သည် ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံမှ နောက်ထပ် တစ်စုံတစ်ရာ တောင်းဆိုခြင်းမပြုပါ ဟူသောအချက် ပါရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန် စစ်တပ်များက စစ်မကြေညာဘဲ ချက်ကိုစလိုဗားကီး ယားနိုင်ငံကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။
ဂျာမန် တို့သည် ဗိုဟီး မီးယားနှင့် မိုရေးဗီးယားဟူ၍ ပြည်နယ် ၂ ခု ခွဲကာ၊ ဂျာမန် ရုပ်သေး အစိုးရများ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်၍၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည်အထိ အုပ်စိုးခဲလေသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ပြည် လန်ဒန်မြို့တော်၌ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား ယာယီအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့၏။
ထိုယာယီအစိုးရကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့က အသိအမှတ်ပြုခဲ့၏။
ချက်စစ်သားများနှင့် လေတပ်သားများ သည် ဥရောပစစ်မျက်နှာတွင် မဟာမိတ်တို့ဖက်မှ ပါဝင်ကူညီ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။
နိုင်ငံတွင်း ကျန်ရစ်ခဲ့သော ချက်မျိုးချစ်တို့က လည်း ဂျာမန်တို့ကို အင်အားရှိသမျှနှင့် ခုခံတော်လှန်ခဲ့ကြလေ သည်။
ရုရှတပ်များက ဂျာမန်အား ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့၍၊ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဆလိုဗားကီးယားပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်မိ သောအခါ သမ္မတကြီးဗင်းနက်ရှနှင့်တကွ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ သည် ရုရှနိုင်ငံ မော်စကိုမြို့တော်သို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား နိုင်ငံအတွင်း ဗင်းနက်ရှအစိုးရအဖွဲ့ ပြန်လည်အခြေစိုက်နိုင်ရန်နှင့် ဂျာမန်တို့အား ဆက်လက် တော်လှန်ရန် ခွင့်တောင်းဆွေးနွေးကြသည်။
သမ္မတကြီး ဗင်းနက်ရှ၏ တောင်းဆိုချက်ကို ရုရှတို့က ခွင့်ပြုသဖြင့်၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဆလိုဗားကီးယား ပြည်နယ် ကောရှီစီမြို့၌ ဖီးယားလင်းဂါး ခေါင်းဆောင်သော ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်လေသည်။
အဆိုပါ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ချက်အစိုးရအဖွဲ့သည် ရုရှတပ်နီ တော်နှင့် ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ရာ အတော်ပင် ထိရောက် အောင်မြင်ခဲ့၏။
နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်တို့ လက်နက် ချရလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည့်နောက်၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ် တွင်ပင် ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၏ မဟာမိတ် ကြိုးကိုင် အဖွဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ၊ ဂျာမနီ၊ ဟန်ဂေရီ၊ ရူမေးနီးယားနှင့် ပိုလန် နိုင်ငံတို့က ချက်ကိုစလို ဗားကီးယားနိုင်ငံမှဖဲ့၍ သိမ်းယူထားသောနယ်ပယ်မှန်သမျှကို ပြန်ပေးကြရလေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရူသီးနီးယား ပြည်နယ်ကို ရုရှသို့ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်လေသည်။
မကြာမီ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံသည် ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာ သည်။
နိုင်ငံတွင်းရှိ ၆ဝ ရာခိုင်နှုန်းမျှ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း များကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့၏။
နာဇီတို့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သော နိုင်ငံရေးပါတီ မှန်သမျှကိုလည်း တရားမဝင်ဟု ကျေညာလိုက် လေသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ချက်ကိုစလိုဗားကီး ယားသမ္မတစ်နိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲကြီးကျင်းပခဲ့ရာ ကွန်မျူနစ် ပါတီသည် ၁၁၄ နေရာရရှိ၍ နိုင်ငံတွင်း အင်အားအကောင်း ဆုံး ပါတီ ဖြစ်လာသည်။
ထိုအခါ ကွန်မျူနစ်ခေါင်းဆောင် ဂေါ့တဝေါခေါင်းဆောင်သည် ညွန့်ပေါင်း (ဆိုရှယ်လစ်နှင့် ကွန်မျူနစ်) အစိုးရအဖွဲ့သည် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။
ဂေါ့တဝေါ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် ၂ နှစ်အတွင်း စီးပွားရေး ပြည်လည်ထူထောင်ရန်နှင့် အခြေခံဥပဒေသစ် ရေးဆွဲရန်တို့ကို အားသွန်ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။
အခြေခံဥပဒေသစ်ကို ချက် ပြည်သူ့လွှတ်တော်က အတည်ပြုချက်ရလျှင် ရွေးကောက်ပွဲ အသစ်တစ်ခုကျင်းပရန် စီစဉ်သည်။
ဥရောပတိုက် အရှေ့ပိုင်းရှိနိုင်ငံများမှ ကွန်မျူနစ်အဖွဲ့ များက ကွန်မင်ဖောင်းအမည်ရှိ ကွန်မျူနစ်အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ရာတွင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံမှ ကွန်မျူနစ် အဖွဲ့သည်လည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးကာ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းပြည်ပ ကုန် သွယ်ရေးကို အစိုးရက အုပ်ချုပ်သည်။
လုပ်သား ၅ဝ ထက် မနည်း လုပ်ကိုင်သောစက်မှုလုပ်ငန်းများကို အစိုးရက သိမ်းယူ ကာ၊ ၅ နှစ်စီးပွားရေးစီမံကိန်းကို ရေးဆွဲပြီးလျှင် စတင် လုပ်ကိုင်သည်။
၁၉၄၈ ခု ဖေဖော်ဝါရီလထဲတွင် ကွန်မြူနစ်တို့ တော်လှန် ၍ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ တိုင်းပြည်၏ ဆိုးဝါးလှသောကြမ္မာကို မရှုစိမ့်နိုင်သော နိုင်ငံ ခြားရေးဝန်ကြီး ယန်မာဆာရစ်သည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတ်သေ လိုက်သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် ချက်ကိုစလို ဗားကီးယား အောက်လွှတ်တော်က ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ လုံးဝ ထောက်ခံ အတည်ပြုချက်ရရှိသော အခြေခံဥပဒေသစ်အရ၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံလုံးကျွတ် ရွေး ကောက်ပွဲကြီးတစ်ခု ထပ်မံကျင်းပလေသည်။
ထိုရွေးကောက် ပွဲကြီးမှ တင်မြှောက်လိုက်သော ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ စုဝေးရာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အား ရှေးကထက် ပိုမို၍ အာဏာ များ ပေးထားလိုက်လေသည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် ကွန်မျူနစ်အမျိုးသားတပ်ဦးမှ ကိုယ်စားလှယ်များ လွှတ်တော် အတွင်း ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်လာလောက်အောင် အရွေးခံခဲ့ရ လေသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ရာသက်ပန်သမ္မတအဖြစ် တင် မြေ|ာက်ခြင်းခံရသော အက်ဒွပ်ဗင်းနက်ရှက အခြေခံဥပဒေ သစ်ကို သဘောမတူသဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်း မပြုခဲ့ သော်လည်း ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ အာဏာလွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ကွန်မျူနစ်ဝန်ကြီးချုပ် ဂေါ့တဝေါက လက်မှတ် ရေးထိုး အတည်ပြုခဲ့လေသည်။
သမ္မတကြီးဗင်းနက်ရှသည် အခြေခံဥပဒေသစ်နှင့် စပ်လျဉ်း ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် သဘောချင်း ကွဲလွဲခြင်းကြောင့် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သွားရာ၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့ တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဂေါ့တဝေါအား သမ္မတအဖြစ်ဖြင့် ရွေးချယ် တင်မြှောက်လိုက်ကြလေသည်။
ထိုအခါ အန်တိုနင်ဇာ ပိုတော့ကီသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာသည်။
အစိုးရအဖွဲ့နှင့်တကွ နိုင်ငံတော်တွင်းရှိ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများတွင်လည်း ကွန်မျူနစ် အဖွဲ့ဝင်များ ကြီးစိုးနိုင်သဖြင့် ယခုအခါတွင် ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယားနိုင်ငံသည် ကွန်မျူနစ်နိုင်ငံကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာ လေသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ချက်ကိုစလို ဗားကီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတအဖြစ် အန်တိုနင်ဇာပို တော့ကီကို ရွေးချယ်တင်မြေ|ာက်ကြသည်။
ဥရောပတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် အရေးပါလှသော စက်မှု လုပ်ငန်းထွန်းကားရာ နိုင်ငံဖြစ်သည့်အလျောက် ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံသည် စက်မှုလုပ်ငန်းထွက်ကုန် ပစ္စည်း များကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
ပရာဟမြို့တော်ကြီး သည် သံမဏိလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါဆုံးသောဌာန ဖြစ်ပေ သည်။
ဗရနိုမြို့မှာ သိုးမွှေးထည်များ ရက်လုပ်သောဌာနကြီး ဖြစ်သည်။
ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအစိုးရ တည်ထောင်ခဲ့ရာ ကောရှီစီမြို့တွင် စက္ကူစက်ရုံကြီးများ၊ အရက်ချက်စက်ရုံကြီး များနှင့် ကျောက်ပစ္စည်းများပြုလုပ်သည့် ဌာနကြီးများရှိသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်ပွားမီက ဂျာမနီ၊ ဩစတြီးယားနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံများသို့ ထွက်ကုန်များကို တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ရ လေသည်။
ယခုအခါတွင် နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချရသော အရေး ပါလှသော ကုန်ပစ္စည်းများမှာ အထည်အလိပ်များ၊ ဖန်ထည် များ၊ စက္ကူ၊ စက်ကိရိယာများ၊ သံမဏိ၊ သကြား၊ ဓာတ်ပစ္စည်း များနှင့် တွင်းထွက်သတ္တုများ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ၁၉၈၈ ခုနှစ် ရောက်သည့်တိုင် ချက်ကိုစလိုဗက်ကီး ယားနိုင်ငံ အစိုးရ သည် အောက်ခြေသိမ်းပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မလုပ်နိုင်ဟုထပ်ဖန်တလဲလဲကြေညာခဲ့သည်။
ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ရက်နေ့ကပြည်သူ၁ဝဝဝဝဝဝကျော်သည် ပရာဟာ နွေဦးအရေးအခင်း (၁၉၆၈ ခုနှစ်)အထိမ်းအမှတ် ချီတက်ပွဲဖြင့် ပထမဆုံးအုံကြွခဲ့ကြသည်။
ထိုချီတက်ပွဲ၌ အလက်ဇန္ဒားဒျုချက် ၏ အမည်ကို ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။
ဒျုချက်က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ဆောင်ရန် စီစဉ်ခဲ့ရာ ဆိုဗီယက် တပ်များက နိုင်ငံအတွင်းဝင်ရောက်၍ ပရာဟာ နွေဦး အရေးအခင်းကို ချေမှုန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်ဧပြီလတွင် ဒျုချက်သည် ချက်ကိုစလိုဗက်ပါတီ ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှဖယ်ရှား ခံရပြီး ၁၉၇ဝပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လတွင် ပါတီဗဟိုကော်မတီဝင် အဖြစ်မှလည်း ထုတ်ပယ်ခံရသည်။
ထိုနှစ် တစ်နှစ်လုံးပင်ဒျုချက် ကိုထောက်ခံသူများ ပါတီမှသန့်စင်ခံရသည်။
ထိုစဉ်မှစ၍ဒျုချက် ကိုမူမှ သွေဖည်သူ၊ စေ့စပ်ရေးလမ်းကို လိုက်သူ၊ သူရဲဘော ကြောင်သူဟူ၍ ပါတီအာဘော် ရုဒဲပရာဝို သတင်းစာက အစဉ် တစိုက် ဝေဖန်တိုက်ခိုက်လာခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်အောက်တိုဘာ လနှင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတို့တွင်လည်း အစိုးရ ဆန့်ကျင် ရေး ဆန္ဒပြပွဲ များဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဒျုချက်ကို ထောက်ခံကြွေးကြော်မှု များရှိခဲ့သည်။
ဒျုချက်၏ ၁၉၆၈ ခုနှစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီ အစဉ်များသည် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် မီခါယီးဂေါ်ဘာချော့၏ မျက်မှောက်ကာလ ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရေးအစီအစဉ်များနှင့်ဆင်တူ သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဒျုချက်ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်း အရှေ့အုပ်စု ၌ ဒျုချက်နှင့်ပထမဆုံးပြုလုပ်သော တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခန်းတစ်ရပ် ကို ဟန်ဂေရီရုပ်မြင်သံကြားက ၁၉၈၉ ခုနှစ်ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့ တွင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
ပရာဟာ နွေဦးအရေးအခင်းကို ဆိုဗီယက် တို့အင်အားသုံး၍ ဖြိုခွဲခဲ့စဉ် ထိုအချိန်က ပိုလန်နှင့် ဟန်ဂေရီ နိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်တို့ ဟန့်တားပေးခြင်းမရှိခဲ့သည်ကို ယင်းဆွေး နွေးခန်း၌ ဒျုချက်က ပြောကြားပြီး ယင်းအရေး အခင်းကိုမှန်ကန် စွာ ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ထိုအရေးအခင်းကို ဖြိုခွဲခဲ့စဉ်က ရူမေးနီးယား နိုင်ငံမှအပ ဝါဆောစာချုပ် အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအားလုံးပါဝင် ပတ်သက်ခြဲ့ကသည်။
ပိုလန် ပါလီမန်သည် လည်းကောင်း၊ ဟန်ဂေရီကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အစိုးရသည်လည်း ကောင်း ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လဆန်းပိုင်းတွင် ယင်းသို့ စွက် ဖက်ဖြိုခွဲခဲ့မှုကို ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။
ထိုလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ချက်ကိုစလိုဗက်ပြည်သူတို့သည် ပရာဟာ နွေဦး အရေးအခင်း အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားများကို ကျင်းပခဲ့ပြန်ရာ လွတ်လပ် ရေးအဓွန့်ရှည်ပါစေ၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ အဓွန့်ရှည်ပါစေ၊ ပိုလန်နိုင်ငံ အဓွန့်ရှည်ပါစေဟူ၍ ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းအခမ်းအနားများကိုလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကဖြိုခွဲခဲ့သည်။
ယင်းဆန္ဒပြပွဲများ၌ ပြဇာတ်စာရေး ဆရာဗက်ကလပ် ဟာဗဲ၊ ပဋိညာဉ် ၇၇ လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင် ဒါနာနင်ကိုဗာ၊ အဓိက မြေအောက်သတင်းစာ လီဒိုဗဲ နိုဗီနီ၏ အယ်ဒီတာရူးဒေါ့ ဇီမန်းစသည့် ခေါင်းဆောင်များ ထင်ရှားလာပြီး ဒျုချက်လည်း ဘရာတစ်လာဗာမြို့၌ လူထုရှေ့မှောက်သို့ ထွက်လာခဲ့သည်။
နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဆန္ဒပြပွဲများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့ ရာထိုနေ့က ဝင်ဆီကလပ် ရင်ပြင်၌ စုရုံးကြသော ပရိသတ်သည် နှစ်သိန်းခန့်ရှိ၍ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ အတွင်း အကြီးမားဆုံးသော လူ ထုပရိသတ်ကြီး ဖြစ်သည်။
ကွန်မြူနစ်ပါတီ ကျဆုံးပါစေအထိ ကြွေးကြော်လာခဲ့ကြသည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် လူအင်အား ငါး သိန်းထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။
ပါတီခေါင်းဆောင် ယာကက်ရှ်နှင့် အခြားပေါ်လစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးတို့သည် နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင်နုတ်ထွက် ခဲ့ကြသည်။
ယာကက်ရှ်၏ နေရာတွင် ကာရဲအူးရဘာနက် (၄၈ နှစ်)ကို အစားထိုး ရွေးချယ်ခန့်အပ်သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုဦးဆောင်သော ဝါဆောတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့စဉ်က အူးရဘာနက်သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ခြင်း မရှိချေ။
ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒီ ဝန်ကြီးချုပ် လာဒီဆလပ်အဒမ် မက်သည် ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း ထင်ရှားသော စီဗစ်ဖိုရမ်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့သည့် သတင်းများထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ဝန်ကြီး ချုပ်ဟောင်း လူဘို မီယာ စထရောဂါးကလည်း ၁၉၆၈ ခုနှစ် အရေးအခင်းဖြစ်ပြီးစက ထုတ်ပယ်သန့်စင်ခံရသော ထိပ်တန်း ခေါင်းဆောင်များအား အတိုက်အခံ လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ကြရန် နှိုးဆော်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ထုတ်ပယ်ခံရ သောပါတီဝင်လေးသိန်း ခန့်သည် အလက်ဇန္ဒားဒျုချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။
ကွန်မြူ နစ်ပါတီ၏ သတင်း စာတစ်စောင်ဖြစ်ခဲ့သော စဗိုဗော့ဒနီစလိုဗို (လွတ်လပ်သော စကား)အမည်ရှိ သတင်းစာတွင် ဆန္ဒပြလှုပ်ရှား မှု သတင်းများကို အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဗက်ကလပ် ဟာဗဲခေါင်းဆောင်သော စီဗစ်ဖိုရမ် ကိုယ် စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် အဒမ်မက်တို့ ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုဝင် ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။
အစိုးရအဖွဲ့ နုတ်ထွက်လွှာတင်သွင်းရန် တောင်းဆိုချက်မှအပ အတိုက်အခံ တို့အား လိုက်လျောသည်ဟုဆိုသည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် အမျိုး သားလွှတ်တော် အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို ကျင်းပခဲ့ရာ ချက်ကိုစ လိုဗက်ကီးယားပြည်သူတို့သည် အစည်းအဝေးကျင်းပပုံကို တအံ့ တဩ ကြည့်မြင်လိုက်ရသည်။
အကြောင်းမှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီ ကသာ နိုင်ငံကို ဦးဆောင်ရမည်ဆိုသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄ ကို ပယ်ဖျက်ရန်အဆိုကို ထောက်ခံမဲ ၃ဝ၉ မဲ၊ ကန့် ကွက်မဲမရှိဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် အစိုးရက ဆောင်ရွက်ပေးပြီးသော ကိစ္စ များမှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဦးဆောင်မှုကဏ္ဍကို ပြဋ္ဌာန်းထား သောဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေပါ အချက်များကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ကွန်မြူနစ်မဟုတ်သော ဝန်ကြီးများပါဝင်သည့် အစိုးရအဖွဲ့သစ် ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဟု ကတိပြုခြင်း၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ်က ဆိုဗီယက်ကျူး ကျော်သည့်ဖြစ်ရပ်သည် မှားယွင်းသည်ဟုဝန်ခံခြင်း၊ မာ့က်စ်လီနင် အတွေးအခေါ်ကို မသင်မနေရ ပြဋ္ဌာန်းထားမှု ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ 'သံကန့်လန့်ကာ' ကိုဖယ်ရှား၍ ခရီးသွားခွင့် တားမြစ်ကန့်သတ် ချက်များကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ သတင်းစာ၊ စာအုပ်စာတမ်း၊ ရုပ်ရှင် နှင့်ပြဇာတ်အနုပညာများကို တင်းကျပ်စွာစိစစ်နေခြင်းကို လျှော့ချ ပေးခြင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
အတိုက်အခံဆန္ဒပြသူများက သမ္မတ ဂုစတပ်ဟူဆက် နုတ်ထွက်ပေးရန်၊ သတင်းစာနှင့် စာပေရေးသား မှု လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် လွတ်လပ်စွာ စည်းရုံးခွင့်တို့ကို အာမခံသော ဥပဒေများပြဋ္ဌာန်းပေးရန်၊ လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲများကျင်း ပပေးရန်၊ ပါတီ၏ ခါးပိုက်ဆောင်တပ်ဖြစ်သော ပြည်သူ့စစ်တပ် ဖွဲ့များကို ဖျက်သိမ်းပေးရန်၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား အားလုံးကို လွှတ်ပေးရန်၊ စီးပွားရေးတွင် ဈေးကွက်ဦးစားပေးသော တံခါးဖွင့် မူဝါဒကို ကျင့်သုံးရန်တို့ကို ဆက်လက်တောင်းဆိုကြသည်။
နိုဝင်ဘာလကုန်တွင် သမ္မတ ဂုစတပ် ဟူဆက်လည်း နုတ်ထွက် သွားသည်။
ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အတိုက်အခံ စီဗစ်ဖိုရမ် အဖွဲ့တို့သည် သမ္မတသစ် ရွေးချယ်တင် မြေ|ာက်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြပြီး ဆက်လက်၍လုပ်ထုံးလုပ်နည်း များကို ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက် ဗက်ကလပ် ဟာဗဲကို သမ္မတအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒျုချက်ကို လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လည်းကောင်း ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရွေး ချယ်တင်မြှောက် ခဲ့သည်။
ဗက်ကလပ် ဟာဗဲသည် အငှားကားယာဉ်မောင်းလုပ်ရင်း စာပေနယ်သို့ ဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်က ပထမဆုံးရေး သားထုတ်ဝေသော ပန်းဥယျာဉ် ဧည့်ခံပွဲအမည်ရှိ ပြဇာတ်သည် အထူးထင်ရှားသည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်မူ ဒုတိယပြဇာတ် လက်ရာ ဖြစ်သော မှတ်တမ်းလွှာကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့ ပြည်သူ့ဇာတ်ရုံ၌ စင်တင်ကပြရာဟာဗဲကိုယ်တိုင် သွားရောက်ကြည့်ရှုခဲ့သည်။
ထို့နောက် လေးလအကြာတွင် ဆိုဗီ ယက်ပြည်ထောင်စု တပ်နီတော်ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည်။
ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၏ ထောက်ခံမှုကို ရသောအစိုးရအဖွဲ့ သစ်သည် ဟာဗဲ၏အရေးအသားများကို စိစစ်ဖြတ်တောက် ပိတ် ပင်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ချက်ကိုစလိုဗက်ကီး ယားနိုင်ငံ၌ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ပဋိညာဉ် ၇၇ အမည်ရှိ အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်းကို ထူထောင်သူများထဲတွင် ဟာဗဲလည်းတစ်ဦးအပါ အဝင်ဖြစ်သည်။
စီဗစ်ဖိုရမ်ကို ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းရာ၌လည်း ပါဝင် ခဲ့သည်။
အစိုးရဆန့် ကျင်ရေးဆန္ဒပြပွဲများဖြစ်အောင် လှုံ့ဆောင်မှု ဖြင့်အကျယ်ချုပ် ရှစ်လချထားခံရလေရာ လေးလမျှကျခံပြီးနောက် ၁၉၈၉ ခုနှစ်မေလကမှ လွတ်မြောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၉၀) ကိုးကား Category:ယခင်က တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံများ။
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ယခင်က ဩစတြီးယား၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် ပါဝင်ခဲ့သောနယ်မြေ များကို ပထမ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် စုပေါင်းဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့ သော သမ္မတနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ယင်းသည် ဥရောပတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ပိုလန် နိုင်ငံတို့နှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တွင် ဩစတြီးယား၊ ဟန်ဂေရီ၊ရူမေး နီးယားနိုင်ငံတို့နှင့် ၎င်းနယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။
နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၄၉,၃၇၁ မိုင်ရှိသည်။
၁၉၇၇-ခန့်မှန်းချက် အရ လူဦးရေ ၁၅,ဝ၃ဝ,ဝဝဝ ဖြစ်သည်။
ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယား နိုင်ငံတွင် ဗိုဟီးမီးယား၊ ဗိုရေးဗီးယား ဆိုင်လီးရှားနှင့် ဆလိုဗားကီးယားဟူ၍ ပြည်နယ် ၃ ခုရှိသည်။
ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယား နိုင်ငံသည် ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုး နိုင်လောက်အောင် မိုးရေအလုံအလောက် ရရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း၊ သစ်လုပ်ငန်း၊ စက်မှု လက်မှုလုပ်ငန်း၊ သယံဇာတ ပစ္စည်းများတူးဖော်သည့်လုပ်ငန်းတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည့်အနက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းမှာအဓိက လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
သကြား၊ မုန်လာ၊ ပြောင်း၊ မုယောစပါး၊ အာ လူး၊ ဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံနှင့် ရိုင်းဂျုံတို့ စိုက်ပျိုးသည်။
သော့ခေါ်ဗီယာ ခတ်ဆေး ပင်များကိုလည်း အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသည်။
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံသည် သယံဇာတပစ္စည်း ကြွယ်ဝ၍ ကျောက်မီးသွေး၊ သံ၊ ဘော်၊ကြေး နီ၊ ခဲနှင့် သတ္တု တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းတို့ကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်။
၁၉၁၄-ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး တောမတ်၊ ဂျီ၊ မာဆာရစ်၏ စွမ်း ဆောင်ချက်များကြောင့် စစ်ကြီးပြီးဆုံးသည့်အခါ ဩစတြီးယား၏ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၈-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား သမ္မတနိုင်ငံကိုတည် ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး မာဆာရစ်အား ပထမဦးဆုံး သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက် ခဲ့ကြသည်။
ချက်နှင့် ဆလိုဗက် လူမျိုးတို့ပူးပေါင်း၍ နိုင်ငံသစ် တည်ထောင်ထားသည် ကို အစွဲပြု၍ ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယား နိုင်ငံဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်စစ်တပ်များက ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယားနိုင်ငံကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်လိုက်ပြီး ဗိုဟီးမီးယားနှင့် မိုရေးဗီးယားဟူ၍ ပြည်နယ်နှစ်ခုခွဲကာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည်အထိ အုပ်စိုးခဲ့လေသည်။
၁၉၄ဝပြည့် နှစ်တွင်လန်ဒန်မြို့တွင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ယာယီအစိုးရကို တည်ထောင်၍ တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၅ တွင် ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယားနိုင်ငံ၏ မဟာမိတ်ကြိုးကိုင် အဖွဲ့အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ဆုံးဖြတ်ချက်အရ နယ်မြေများကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။
မကြာ မီ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား နိုင်ငံသည် ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံဖြစ်လာ ပြီး နိုင်ငံတွင်းရှိ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့ သည်။
ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ နိုဗော့တနီသည် သမ္မတ ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရလေသည်။
ထိုနေရာတွင် ဂျင်နရယ်ဆဗို ဗိုဒါက လက်ခံပြီး အိုဒရစ်ချားနစ်က ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာကာ ဝန်ကြီးအဖွဲ့သစ်ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် အလက်ဇန္ဒားဒူဗချက် ဦးဆောင်သော ချက် ခေါင်းဆာင်များသည် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား နိုင်ငံတွင်ပြုပြင် ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို ချမှတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ယင်း ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဝါဆောစာချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်လာကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဝါဆောစာချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်သော ရုရှ၊ ပိုလန်၊ အရှေ့ ဂျာမန်၊ ဟန်ဂေရီနှင့်၊ ဗဲလဂျီယမ် စစ်တပ်များသည် ၁၉၆၈ ခု ဩဂုတ်လတွင် ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက် ခဲ့ကြသည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နိုင်ငံတွင်း၌လည်းဗဟိုဦးစီးချုပ် ကိုင်မှု လျှော့ပါးရေးအတွက် လူထုဆန္ဒ ပြပွဲများကြောင့် အဓိက ရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ချက်ခေါင်းဆောင်များအဖို့ အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ပါတီ ခေါင်းဆောင်အပြောင်း အလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်ဧပြီလတွင် ဒူဗချက် သည် ကွန်မြူနစ်ပါတီခေါင်းဆောင် အဖြစ်မှနုတ်ထွက်လိုက်သော အခါ ဂူးစတပ်ဟူးဘတ်သည် ပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ချားနစ်သည် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရကာ လူဗိုမာဆတရပ်ဂဲ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ သည်။
၁၉၇၅ တွင် သမ္မတ ဂျင်နရယ်ဆဗိုဗိုဒါ နေရာတွင် ကွန်မြူနစ် ပါတီခေါင်းဆောင် ဂူးစတပ်ဟူးဘတ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ပဋိညာဉ်စာတန်းဟု ခေါ်ဆိုသည့် လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတန်းကြီး တစ်စောင်ကို ပါတီခေါင်း ဆောင် ၇ဝ၁ တို့က ဦးစီး၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့လေသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၇၉) ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ၌ ကွန်မြူ နစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဂုစတပ်ဟူဆက်သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှနုတ် ထွက်သွားရပြီး မီလော့စ် ယာကက်ရှ်က ဆက်ခံသည်။
ဟူဆက်သည်နိုင်ငံ၏ အဆောင် အယောင် အဖြစ်သာ ထားရှိသော သမ္မတရာထူးကိုမူ ယူထားဦး မည်ဖြစ်ပြီး ပါတီ၏ ဦးဆောင်သဘာပတိအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် နိုင်ငံရေး မြင်ကွင်းတွင် ရှိနေဦးမည်ဖြစ်သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များ အတွင်း အရှေ့ဥရောပ၌ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် ဂျိုးဇာတ်စတာ လင် ဩဇာထက်ခဲ့စဉ်က ဟူဆက်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု ဖြင့် ထောင်ဒဏ် တစ်သက် တစ်ကျွန်း အပြစ်ပေးခံရဖူးသည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင် ထောင်ဒဏ်မှ လွတ်ကင်း ကာပြန် လည်၍ဂုဏ်သိက္ခာတင်ခံရသည်။
လူသားမျက်နှာရှိ သော ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ဟုလူသိများသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို အလက်ဇန္ဒားဒူးချက်ချမှတ်၍ အကောင်အထည် ဖော်စဉ် ဟူဆက် ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၆၈ ခုနှစ် တွင် ဝါဆောစာချုပ်အဖွဲ့က စစ်တပ်အင်အားဖြင့် ပရာဟာနွေဦး ပုန်ကန်မှုကို ချေမှုန်း ခဲ့ပြီးနောက် ဒူးချက်ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ သောအခါ ဟူဆက်က ဆက်ခံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဟူဆက်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော မီလော့စ်ယာ ကက်ရှ်သည် ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ ဘာတာရှူးဖိနပ်စက်ရုံတွင် လျှပ်စစ်ဝန်ထမ်းဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။
ပါတီ ရာထူးအဆင့်ဆင့်တွင်တိုးမြှင့် ခန့်ထားခံခဲ့ရပြီး စိတ်ကူးမယဉ် တတ်သော စီမံခန့်ခွဲသူအဖြစ် ဂုဏ်သတင်းမွှေးခဲ့သည်။
ဗဟိုချုပ် ကိုင်မှု ဖျက်သိမ်းရေးအပါအဝင် စီးပွားရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို ဖွင့်ပေးမည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဒူးချက် က ဦးဆောင်ချမှတ်ခဲ့သောအခါ ယာကက်ရှိသည် အတိုက်အခံပြုခဲ့ သည်ဟုဆိုသည်။
ဒူးချက်အာဏာ မရမီက စတာလင်ဝါဒီအန် တိုနင် နိုဗော့တနီ၏လက်အောက်တွင် ယာကက်ရှ်သည် လျှို့ဝှက် ရတပ်ဖွဲ့ကို ကွပ်ကဲရသော ပြည်ထဲရေး ဒုတိယဝန်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ဖူး၍ လမ်းစဉ်မှ သွေဖည်သူတို့၏ ရန်သူအဖြစ်နာမည်ကြီးခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဒူးချက်၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို ထောက်ခံသူ ငါးသိန်းခန့်ကို ပါတီမှထုတ်ပယ်ပစ်ရာတွင် ထိုစဉ် က ပါတီ၏ဗဟိုကွပ်ကဲရေးနှင့် စာရင်းစစ် ကော်မရှင်၏ အကြီး အကဲဖြစ်သော ယာကက်ရှ်သည် အဓိက အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်ခဲ့ သည်ဟုဆိုသည်။
ယာကက်ရှ်သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ ပါတီဗဟိုကော်မတီ၏ စိုက်ပျိုးရေးရာ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သောအခါ ထိုစဉ်က ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် ယင်းတာဝန်မျိုးကိုပင်ထမ်းဆောင်နေရသော မီခါယီးဂေါ်ဘာချော့ နှင့် အကြိမ်ကြိမ်တွေ့ဆုံနှီးနှော တိုင်ပင်ခဲ့ဖူးသည်။
မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ယာကက်ရှ် ပါတီအတွင်းရေးမှူးချုပ်ဖြစ်လာချိန်သည် အရှေ့ဥရောပအုပ်စုအတွင်း မီခါယီး ဂေါ်ဘာချော့၏ပယ်ရက်စထ ရွိုင်ကာ (ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်)နှင့် ဂလပ်စနော့ (နိုင်ငံရေးအရ ပွင့်လင်းမှု အစီအစဉ်) တို့ဂယက်ရိုက်ခတ်နေချိန် နှင့် တိုက်ဆိုင်နေပေသည်။
တစ်ချိန်ကစက်မှုစွမ်းအား ပြည့်ဝမှု တွင် ပြိုင်စံရှားသော နိုင်ငံဖြစ်ပါလျက် လက်ရှိအခြေအနေတွင် ပို့ကုန်အတွက် ဝယ်လိုအားမလိုက်သော အရည်အသွေးညံ့ဖျင်း သည့် ကုန်စည်များကို ထုတ်လုပ်နေခြင်း၊ ဒေါ်လာသန်း ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိသော ပြည်ပကြွေးမြီ၏ ဝန်ထုပ်ပိနေခြင်း၊ စီးပွားရေးတိုး တက်မှုနှုန်းကို ၃ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိစေရိ ရည်မှန်းထားသော် လည်း ၂ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်း ထက်မကျော်လွန်ဘဲ နှေးကွေးနေ ခြင်းစသည့် ချက်ကိုစလိုဗက်စီးပွားရေး၏ အားနည်းချက်များကို ယာကက်ရှ် ဦးဆောင်၍ ဖြည့်ဆည်းသွားရမည်ဖြစ်သည်။
ချက်ကိုစလိုဗက်ဝန်ကြီးချုပ် လူဘိုမီယာ စထရောဂါး သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ဝရက် နေ့တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်။
ချက်ကိုစလိုဗက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟို ကော်မတီ နိုင်ငံရေးဦးဆောင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှလည်း နုတ်ထွက် ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်သစ်အဖြစ် လာဒီဆလပ်အဒမ်မက်အား ပါတီဗဟိုကော် မတီက ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
အဒမ်မက်သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြုလုပ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ကဲ့သို့ ချက်ကိုစလိုဗက်၌ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ် ရေးတွင် အဓိကဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် အဒမ်မက် ၏စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပါတီတွင်း ရှေးရိုးဝါဒီများ၊ပြုပြင်ပြောင်း လဲမှုကို မလိုလားသူအများစုက ပယ်ချထားခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့တွင် သဘောထားတင်းမာသူအဖြစ် ကျန်ရှိသူ ဖာဆီးလ်တီလက်သည် သဘောတရားရေးရာ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှ နိုင်ငံခြားရေးရာ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ရာထူးသို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ပါတီနိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင် ဦးရေကို လည်း ၁၂ ဦးမှ ၁၅ ဦးသို့တိုးလိုက်သည်။
ထိုသို့ခေါင်းဆောင်ပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ခြင်းဖြင့် စီးပွားရေး အားနည်းချက်များ ဖြည့်ဆည်းရေးကို အရှိန် အဟုန်မြှင့်တင်နိုင်မည်ဟု ပါတီခေါင်းဆောင်ပိုင်းက မျှော်လင့် ထားသည်။
သို့ရာတွင် အောက်ခြေသိမ်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆန့်ကျင်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထားကွဲလွဲ မှုများကို သည်းခံမည် မဟုတ်ကြောင်း အတိအလင်းကြေညာသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၉) ကိုးကား Category:ယခင်က တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံများ။
ဂီးလဗတ် ကိသ် ချက်စတာတန် (Gilbert Keith Chesterton)မှာ သတင်းစာဆရာအဖြစ်နှင့်လည်ကောင်း၊ စာရေး ဆရာအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း ထင်ရှားသည်။
စာရေးဆရာအနေနှင့်ကား၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုတို့အပြင်၊ အက်ဆေးခေါ် စာဖွဲ့ခြင်း၌လည်း စွမ်းရည်သတ္တိရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ချက်စတာတန်သည် ၁၈၇၄ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့ တွင် လန်ဒန်မြို့၌ မွေးဖွား၍၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက် နေ့တွင် ဗီးကွန်စဖီး၌ ကွယ်လွန်သည်။
ချက်စတာတန်သည် လန်ဒန်မြို့ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ငယ်စဉ်က ပညာသင်စဉ်၊ အင်္ဂလိပ်ကဗျာ အရေးအသား အတွက် အင်္ဂလိပ်ကဗျာဆရာကြီး မီလတန်ကို ရည်စူး၍ ချီးမြှင့်သောဆုကို ရခဲ့ဘူးသည်။
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆလိတ်ပန်းချီ ကျောင်း၌ ပန်းချီအတတ်ကို သင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် အနုပညာ နှင့် ဆိုင်ရာတို့ကို ဝေဖန်သူအဖြစ်နှင့် စာပေဘက်သို့ ရောက် လာသည်။
ချက်စတာတန်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာ ဝဖြိုးကြံ့ခိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်ရာ၊ စာပေများစွာတို့ကို အဆက်မပြတ် ရေးသားနိုင်ပေ သည်။
သူ၏နာမည် အတိုကောက် ဂျီကေစီကို အစွဲပြု၍ ဂျီကေစီ သီတင်းစဉ်ကို အပတ်စဉ်ထုတ်ဝေနေစဉ်ပင် လန်ဒန်မြို့ရုပ်စုံ သီတင်းစဉ်ထဲ၌ အပတ်စဉ် ဆောင်းပါးများ ရေးသား ခဲ့သည်။
သူ၏ အက်ဆေးခေါ် စာဖွဲ့ခြင်းတို့၌ စိတ်ကူးဉာဏ် နက်နဲခြင်းနှင့် အရေးအသား ထူးခြားခြင်းတို့သည် ပေါ်လွင်လျက် ရှိပေသည်။
သို့သော်သူ၏ဝတ္ထုတို့မှာ ပို၍ထင်ရှားသည်။
အထူးသဖြင့် 'ဖားသားဗရောင်း'အမည် ရှိသော စုံထောက်ဝတ္ထုများကို လူကြိုက်များကြသည်။
သူ၏စုံထောက်ဝတ္ထုတို့မှာ စုံထောက်ဝတ္ထုမည်ကာမတ္တ မဟုတ်ချေ။
လူ့သဘာဝနှင့် လူ့စိတ် တို့ကို ဝိပဿနာတင်၍ ကြည့်သော စိတ္တဗေဒနှင့် ယှဉ်သည့် ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။
ဝတ္ထုအပြင်၊ စာပေဝေဖန်မှုနှင့် စာဆိုများအကြောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိများစွာတို့ကို ရေးသားခဲ့ရာ၊ သူရေးခဲ့သော 'ရောဗတ် ဗရောင်းနင်း'၊ 'ချားဒစ်ကင်း၊' 'ဗားနတ်ရှော၊' 'စတီဗင်ဆန်'၊ 'ချော်စာ'တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများမှာ လူသိများပေသည်။
သူ၏ ကဗျာများကို ရံဖန်ရံခါ စုပေါင်း၍ ရိုက်နှိပ်လေ့ရှိသည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ရှေးက သူရေးခဲ့သော ကဗျာများကို နှောင်းတွင် ရေးသောကဗျာများနှင့် စုပေါင်း၍ ကဗျာညွန့်ပေါင်းစာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ချက်စတာတန်သည် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းသို့ ဝင်ခဲ့ရာ ထိုဂိုဏ်းကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် ကျမ်းများစွာတို့ကို ပြုခဲ့သည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သမိုင်းအကျဉ်းချုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ရာ၌ ချက်စတာတန်၏ အသစ်ထွင် ရေးသားသော အဖွဲ့အနွဲ့ကြောင့် လူကြိုက်များသည်။
စိတ်ကူးဉာဏ် ဆန်းကြယ်စွာ ကွန့်မြူးထားသော စာပေအမြောက်အမြားကို လည်း ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်၌ သူကိုယ်တိုင်ရေး သူ့ အကြောင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား စာရေးဆရာများ။