kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤသို့ ကိုမိုဒိုနဂါးကြီးများ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် ဒေါသတကြီး တိုက်ခိုက်သတ်ပုတ်နေကြစဉ် ၎င်းတို့၏ အလယ်ကြား ချောင်ပိတ်မိသော ကိုမိုဒိုအကောင်ပေါက်ကလေးများမှာ အကောင်ကြီးများ၏ သတ်ဖြတ်စားသောက်ခြင်းခံရသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ဤဇာတ်တူသားချင်း စားသောက်သည့်ဓလေ့ကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင် ၁၂၀ ခန့် သေကျေပျက်စီးခဲ့သည်။
တိရစ္ဆာန်အသေကောင်အား ဝိုင်းဝန်းလုယက်စားသောက်သည့်နေရာတွင် ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးနှင့် အမတို့ ဆုံးစည်းမိကြသောကြောင့် မိတ်လိုက် မျိုးပွားတတ်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးသည် ၎င်း၏ နှာရောင်နှုတ်သီးကို အမ၏ခန္ဓာကိုယ်အားဖိပြီး အမ၏တုံန့်ပြန်မှုကို သိရှိရန်သွေးတိုးစမ်းသည့်အနေဖြင့် ၎င်း၏ရှည်လျာသော လျှာနှစ်ခွအား တဖျပ်ဖျပ် ထုတ်ချည်သွင်းချည်ဖြင့် စူးစမ်းတတ်သည်။
ထို့နောက် ၎င်းသည် အမ၏ နောက်ကျောအား ချွန်ထက်သော ခြေသည်းရှည်ကြီးဖြင့် ခွေးသွားစိပ်လည်သံကဲ့သို့ တဂျစ်ဂျစ်မြည်အောင် ကုတ်ခြစ်တတ်သည်။
အကယ်၍ ကိုမိုဒိုနဂါးအမက လက်မခံပါက အမသည် ခေါင်းထောင်ပြီး လည်ပင်းကိုဖောင်းကား၍ တရှူးရှူးမြည်သံကြီးဖြင့် ကျယ်လောင်စွာ နှာမှုတ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့သည် မေလနှင့် ဩဂုတ်လအတောတွင်း၌ မိတ်လိုက်မျိုးပွားမှုစတင်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအမသည် စက်တင်ဘာလတွင် ဥအုလေ့ရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအမသည် အခြားသတ္တဝါတို့ စွန့်ပစ်ထားသော အသိုက်ထဲ၌ ဥပေါင်း ၃၀ ခန့် အုတတ်သည်။
ဥများကို ၇ လ မှ ၈ လအထိ ဝပ်ပြီး အင်းဆက်ပိုးကောင်များ လှိုင်လှိုင်ပေါသော ဧပြီလတွင် ကိုမိုဒိုနဂါးသားပေါက်လေးများ ဥမှ အကောင်ပေါက်လာသည်။
ဥမှပေါက်စအကောင်ငယ်လေးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အရှည်မှာ ၅ လက်မ (၄၀ စင်တီမီတာ) ရှိပြီး အလေးချိန်မှာ ၃ အောင်စခွဲ (၁၀၀ ဂရမ်) ရှိသည်။
သားပေါက်ကလေးများမှာ အဝါ၊ အစိမ်း၊ အညို၊ မီးခိုးရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်အသွေးမျိုးစုံရှိပြီး အရေပြားပေါ်တွင် အစက်အပြောက်ကလေးများနှင့် အကွင်းများ ပါရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး အကောင်ပေါက်လေးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အရှည်မှာ ၁၈ လက်မမှ ၂၉ လက်မအထိ ရှိသည်။
အကောင်ပေါက်လေးများမှာ ဘေးအန္တရာယ်ကို မကာကွယ်နိုင်သောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးစေရန် သစ်ပင်များပေါ်၌သာ ပုန်းအောင်းနေထိုင်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်လေးများမှာ အလွန်လျင်မြန်သွက်လက်စွာ လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်ပြီး သစ်ပင်တက်အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
၎င်းတို့သည် အခြားဖွတ်သတ္တဝါများကဲ့သို့ပင် တိရစ္ဆာန်အသေကောင် အပြင် တောက်တဲ့၊ မြွေ၊ ငှက်ဥ၊ အင်းဆက်ပိုးကောင်များ၊ ငှက်ကလေးများ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါငယ်ကလေးများ နှင့် အခြားတွားသွားသတ္တဝါလေးများကိုလည်း စားသောက်သည့် အစုံစားသတ္တဝါဖြစ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် အကောင်ပေါက်လေးများသည် တိရစ္ဆာန်အသေကောင်ကို စားသောက်ရန် သစ်ပင်ပေါ်မှ ဆင်းလာတတ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်ကလေးများ၏ အစက်အပြောက်များပါသော အဝါရောင်အရေခွံမှာ နောက်ပိုင်းတွင် အစိမ်းရောင်သန်းသော အနက်ရောင်သို့ အရောင့်ရင့်သွားသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်ကလေးများ အရွယ်ရောက်ရန် သုံး နှစ်မှ ငါးနှစ်အထိ အချိန်ကြာမြင့်ပြီး သက်တမ်းမှာ နှစ် ၂၀ မှ နှစ် ၅၀ အထိရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး အမများသည် မေထုန်မဲ့မျိုးပွားနိုင်စွမ်းရှိသော အလွန်ရှားပါးသည့် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများအနက် တစ်ကောင်အဖြစ်ပါဝင်သည်။
အကယ်၍ ကိုမိုဒိုနဂါးအမများသည် မိတ်လိုက်မျိုးပွားရန်အတွက် ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးများ မရှိပါက အသက်ရှင်နိုင်သော ဥများကို မိမိဘာသာ ဥနိုင်စွမ်း ရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်ကလေးများသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ကြီး၏ မစင်ကို လျှာဖြင့်တို့ထိပြီး ခပ်စောစောက ဖြတ်သန်းသွားသော ကိုမိုဒိုနဂါး၏ အရွယ်အစားနှင့် ခရီးအကွာအဝေးကို မှန်းဆကြည့်နိုင်သည်။
ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် ရှေ့သို့ခရီးဆက်သွားရန် သို့မဟုတ် နောက်ကြောင်းပြန်လှည့်ရန် သင့်မသင့် ဆုံးဖြတ်တတ်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး အကောင်ကြီးများ၏ လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်းခံရသော အကောင်ပေါက်ကလေးများသည် သစ်ပင်တစ်ပင်ပေါ်၌ တစ်ခါတစ်ရံ ရက်သတ္တပတ် တစ်ပတ်ခန့် ပုန်းအောင်းနေတတ်ပြီး မျောက်ကလေးများနှင့် ငှက်ကလေးများကို ဖမ်းဆီးစားသောက်ကြသည်။
Komodo Dragon ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ဘိုးဘေးစဉ်ဆက်တို့မှာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ သို့မဟုတ် ၆၀ ကာလက တဖြည်းဖြည်း ဆင့်ကဲတိုးတက်ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများက ပြသလျက်ရှိသည်။
အရွယ်ရောက် ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ကြီးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အရောင်မှာ မြေနီရောင်မှ ကျောက်သင်ပုန်းကျောက်ကဲ့သို့ မီးခိုးရောင်နှင့် အနက်ရောင်အထိ အရောင်အသွေး အမျိုးမျိုးရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးမှာ မျိုးတုန်းပျောက်ကွယ်မည့် ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့အတွက် အကြီးမားဆုံးဘေးအန္တရာယ်မှာ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု၊ တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အစားအစာ သားကောင် ရှားပါးလျော့နည်းလာမှုတို့ပင်ဖြစ်သည်။
မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် ဖွတ်မျိုးစိတ်များအား ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုကို ပိတ်ပင်တားဆီးသည့် နိုင်ငံတကာသဘောတူညီချက်အရ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်နှင့် ၎င်း၏အရေခွံတို့အား စီးပွားဖြစ် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများကို ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် အနောက်နိုင်ငံသား သိပ္ပံပညာရှင်များက ပထမဦးဆုံး စတင်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ဖွယ် ဧရာမအရွယ်အစားနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ် အဆင်းသဏ္ဌာန်တို့ကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ တိရစ္ဆာန်ရုံများတွင် ထင်ရှားကျော်ကြား ရေပန်းစားသော သတ္တဝါကြီးများဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် အမြင်အာရုံကိုရော အနံအာရုံကိုပါ နှစ်မျိုးစလုံးအသုံးပြုပြီး အမဲလိုက်ကြသည်။
၎င်းတို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ လူတိုကိုလည်း ရန်မူတိုက်ခိုက်တတ်သည်။
left| ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက သက်ကြီးရွယ်အို ဆွစ်လူမျိုး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် တစ်ဦးမှာ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၎င်းသည် တောထဲ၌မျက်စိလည်လမ်းမှားပြီး ပျောက်ခြင်းမလှ ပျောက်ဆုံးသွားရာ လုံးဝရှာမတွေ့တော့ချေ။
နောက်ပိုင်းတွင် လူကိုရှာမရဘဲ ၎င်း၏ ကင်မရာနှင့် ဦးထုပ်ကိုသာ ရှာတွေ့ခဲ့သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ ကြောက်မက်ဖွက် သားရဲတိရစ္ဆာန် ကိုမိုဒိုနဂါး၏ တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အေပီသတင်းဌာနနှင့် အခြားသတင်းဌာနတို့က ဖော်ပြခဲ့သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများ၏ အစားအစာဖြစ်သော သမင်ကဲ့သို့သော သားကောင်များရှားပါးလာမှုကြောင့် ၎င်းတို့မှာ အစားအစာ ငတ်မွတ်နေသဖြင့် ဤသို့ရန်မူတိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဒေသခံတို့က ပြောကြားသည်။
ယခုအခါ သဘာဝတောထဲ၌ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ရေမှာ ၃၀၀၀ မှ ၅၀၀၀ ထိသာရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
လူတို့၏ သစ်ခုတ်ခြင်းနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကြောင့် သဘာဝတောထဲ၌ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့ နေထိုင်ကျက်စားသော နေရာများမျာ လျော့နည်းကျဆင်းလာခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် ကမ္ဘာကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများက ကိုမိုဒိုနဂါးကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့်ဘေးအန္တရာယ်ရှိသော သတ္တဝါအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မျက်မှောက်ကာလတွင် အင်ဒိုနီးရှား အစိုးရက အမျိုးသားကိုမိုဒို ဥယျာဉ်ကြီးများ ဖွင့်လှစ်ထားသည့်အပြင် တရားဝင် ဥပဒေထုတ်ပြန်ပြီး ကိုမိုဒိုနဂါးများအား ထိန်းသိမ်းကာကွယ် စောင့်လျှောက်ပေးလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ။
ဂျော့ဆိုင်မွန်အုမ်း (၁၇၈၉-၁၈၅၄) သည် ဂျာမန်ရူပဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
အထက်တန်းကျောင်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ အုမ်းသည် အီတလီလူမျိုးပညာရှင် အလက်ဇန်ဒရိုဗိုလတာ မှ ခရစ်နှစ် ၁၈၀၀ ဝန်းကျင်လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အိုး (ဘက်ထရီ) ကိုသုသေသနပြုခဲ့သည်။
အုမ်းသည် လျှပ်ကူးပစ္စည်း၏အစွန်း နှစ်ဘက်တွင် ပေးထားသော ပိုတင်ရှယ်ခြားနားခြင်း နှင့် စီးဆင်းသွားသော လျှပ်စီးကြောင်း တို့သည် တိုက်ရိုက်အချိုးကျကြောင်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ယင်းကို အုမ်း ၏ နိယာမ ဟုခေါ်သည်။
ငယ်ဘ၀ အုမ်းကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ အာလန်ဂျန်မြို့ တွင် သော့ပြင်ဆရာ ဂျိုဟန်းဝု(ဖ်)ဂန်းအုမ်း နှင့် မာရီယာအဲလီစဘတ် ဘက်(ခ်) တို့မှ ၁၆ မတ် ၁၇၈၉ တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူတို့သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်၊ ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းသားများဖြစ်ကြသည်။
အုမ်း၏ မိဘများသည် အတန်းပညာကို များစွာသင်ယူခဲ့ခြင်းမရှိသော်လည်း၊ အုမ်း၏ ဖခင်မှာ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး ကိုယ်တိုင်ပညာသင်ခြင်းဖြင့် အဆင့်မြင့် ပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့ရာ မိမိ၏ သားသမီးများကိုလည်း၊ ဖခင် ကိုယ်တိုင်ပိုင် စာပေးသင်ကြား၍၊ လူတစ်လုံး သူတစ်လုံးဖြစ်အောင် ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သည်။
အုမ်း၏ တချို့ညီများနှင့်ညီမများသည် ကလေးဘဝတွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြရာ အုမ်းတွင် ညီတစ်ယောက်နှင့်ညီမတစ်ယောက်သာရှိသည်။
ထို့ကြောင့် အုမ်း အပါအဝင် ၃ဦးသာ သက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ဂျော့အုမ်း ၏ ညီဖြစ်သူ မာတင်အုမ်းသည် သင်္ချာပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ညီမအမည်သည် အဲလိစဘတ် ဘာဘရာဖြစ်သည်။
အုမ်း၏ မိခင်မှာ အုမ်း ၁၀နှစ်သားလောက်တွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ဂျော့အုမ်းနှင့် မာတင်အုမ်း ညီအကိုနှစ်ယောက်လုံးကိုပင် ၎င်းတို့၏ ဖခင်သည် သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ အစရှိသည့် ဘာသာရပ်များကို ကိုယ်တိုင်သင်ကြားခဲ့သည်။
Erlangen Gymnasium တွင် အသက် ၁၁နှစ်မှ၁၅နှစ် အထိပညာသင်ယူခဲ့ဘူးသူ အုမ်းသည် သိပ္ပံပညာရပ်များကို နည်းစနစ် မှန်ကန်စွာဖြင့် လေ့လာခဲ့ဘူးပါသည်။
အုမ်း၏ ဘဝတက္ကသိုလ် ၁၈၀၆ခုနှစ်တွင် အုမ်း၏ဖခင်သည် အုမ်းအား ဆွစ်စလန် နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။
အုမ်းသည် Gottstadt bei Nydau ရှိကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် သင်္ချာဆရာ အဖြစ်အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၈၀၉ အစောပိုင်းတွင် အုမ်း၏ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ကားလ်ခရစ်ယန်ဗွန်လန်းဒေါ့(ဖ်) သည် အာလန်ဂျန်တက္ကသိုလ်မှအလုပ်ထွက်၍ ဟိုင်ဒဲလ်ဘတ်(ဂ်)တက္ကသိုလ် သို့သွားရောက်အမှုထမ်းမည် ဖြစ်ရာ အုမ်းသည် ဟိုင်ဒဲလ်ဘတ်(ဂ်) သို့လိုက်ကာ သင်္ချာပညာရပ် ကို ထပ်မံဆည်းပူးလိုကြောင်းကို ဆရာဖြစ်သူအား အကူအညီတောင်းခဲ့သည်။
သို့သော် လန်းဒေါ့(ဖ်) သည် ထိုအစီအစဉ်ကို ငြင်းဆန်ကာ သင်္ချာပညာရပ်များကို အုမ်း ကိုယ်တိုင် ဆက်လက်လေ့လာရန် အကြံပေး၍ Euler, Laplace နှင့် Lacroix စသည်တို့ကိုလည်း လေ့လာရန် အကြံပေးခဲ့သည်။
ခေါင်းမာ၍ထင်ရာစိုင်းတတ်သော အုမ်းသည် ၁၈၀၉ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျောင်းဆရာအလုပ်မှထွက်ကာ ဆွစ်စလန်နိုင်ငံ နူချာတယ်(လ်) တွင် ကျူရှင်ဆရာ အဖြစ်လုပ်ကိုင်ပြန်သည်။
နှစ်နှစ် ကျူရှင်ဆရာအဖြစ်လုပ်ကိုင်သည့် အတောအတွင်း ဆရာ၏ အကြံပေးချက်များကိုလည်း လိုက်နာကာ အဆင့်မြင့်သင်္ချာပညာရပ်များကိုလည်းဆည်းပူးခဲ့သည်။
၁၈၁၁ ဧပြီလတွင် အာလန်ဂျန်တက္ကသိုလ် သို့ပြန်လာခဲ့သည်။
ကျောင်းဆရာအလုပ် သင်္ချာပညာကို တကယ်ပင်လိုက်စားခဲ့သော အုမ်းသည် ၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၈၁၁ခုနှစ်တွင် အာလန်ဂျန်တက္ကသိုလ် မှ ပါရဂူဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ယင်းတက္ကသိုလ်တွင် သင်္ချာ ကထိက ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သုံးစန်မစ်စတာခန့်မျှ စာသင်ပြီးနောက် ကထိကအလုပ်တွင်မစွမ်းဆောင်နိုင်ဟု သက်ဆိုင်ရာမှ ယူဆကာ ဘန်းဘတ်(ဂ်) မှ ဆင်းရဲချို့တဲ့သော စာသင်ကျောင်း တစ်ကျောင်းသို့ သင်္ချာ နှင့်ရူပဗေဒကျောင်းဆရာအဖြစ် ၁၈၁၃ ဇန်နဝါရီလတွင် ပြောင်းလဲအမှု ထမ်းစေခဲ့သည်။
သို့သော် အုမ်းသည်ထိုအလုပ်တွင်မပျော်ပိုက်သည့်အပြင် မိမိစွမ်းရည်ကိုပြသရန်အတွက် ဂျီဩမေတြီ နှင့် သက်ဆိုင်သော စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး စတင်ရေးသားပါလေတော့သည်။
ထိုကျောင်းသည် ၁၈၁၆ ဖေဖော်ဝါရီတွင်ပိတ်သိမ်းလိုက်သဖြင့် သက်ဆိုင်ရာမှ အုမ်းအား နောက်ထပ် ဘန်းဘတ်(ဂ်) မှကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် သင်္ချာအကူဆရာအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် သူရေးခဲ့သော ဂျီဩမေတြီစာတမ်းမူကြမ်း ကို ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ဝီလီယမ် ၃ ထံသို့ပေးပို့ခဲ့ရာ ဘုရင်မှလွန်စွာကျေနပ်သောကြောင့် Dreikönigsgymnasium တွင် ရူပဗေဒနှင့်သင်္ချာ ပညာရပ်များကို သင်ကြားပြသရန်အတွက် ၁၁ စက်တင်ဘာ ၁၈၁၇ တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ထိုကျောင်းမှ ရူပဗေဒစမ်းသပ်ခန်းတွင် ကိရိယာတန်ဆာပလာ အပြည့်အစုံတပ်ဆင်ထားသည့်အတွက် အုမ်းမှ ရူပဗေဒစမ်းသပ်မှု များလုပ်ရန် စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြခဲ့သည်။
သော့ပြင်ဆရာတစ်ဦး၏ သားဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် အုမ်းသည် စက်မှုလက်မှုသုံး ကိရိယာများဖြင့်ကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်။
၁၈၂၇တွင် Die galvanishe Kette, mathematisch bearbeitet (ဂါဗနစ်ပတ်လမ်းများကို သင်္ချာနည်းဖြင့်လေ့လာခြင်း) ကိုရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သို့သော် ကျောင်းမှလက်မခံဘဲ ပယ်ချခဲ့သည့်အတွက် ထိုကျောင်းမှ အလုပ်ထွက်ကာ နူရမ်းဘတ် ပေါ်လီတက်ကနစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၈၅၂တွင် မြူးနစ် တက္ကသိုလ် လက်တွေ့အသုံးချရူပဗေဒဌာနတွင် ပါမောက္ခ အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၅၄ ဇူလိုင်လ ၆ ရက် နေ့တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးထားသည့် ဟင်နရီ ဖို့ဒ် ၏ ဓာတ်ပုံ ဟင်နရီ ဖို့ဒ် (Henry Ford) သည် အမေရိကန် ဖို့ဒ် မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီအား တည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အပြင် မျက်မှောက်ခေတ် ကုန်ပစ္စည်းများ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရာတွင် စွမ်းအားတိုးမြင့်ရေးအတွက် ပိုမိုလျင်မြန်သည့် စက်ပစ္စည်း စနစ်တကျ တပ်ဆင်မှု နည်းလမ်းကို (assembly line) စတင်အသုံးပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဟင်နရီ ဖို့ဒ်အား မော်တော်ကား တီထွင်သူအဖြစ် မကြာခဏ ထင်မှတ်မှား တတ်ကြသည်။
သူသည် မော်တော်ကား လုပ်ငန်းကို တော်လှန်ပစ်သည့် တီထွင်အားကောင်းသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဖို့ဒ်ကို ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၀ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ် ဒေဘွန်မြို့၌ ဖခင်ဝီလျံနှင့် မိခင်မေရီတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်းမောင်နှမ ၅ယောက် ရှိခဲ့ပြီး ငယ်နာမည်မှာ ဟင်နရီဖြစ်လေ၏။
လယ်သမားမျိုးရိုးမှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူမှာ အိုင်းရစ်အမျိုးအနွယ် ဖြစ်သည်။
မိခင်ဖြစ်သူမှာ ဒတ်ချ်အမျိုးအနွယ်ဖြစ်သည်။
သူသည် ကလေးဘဝတွင် မိသားစုလုပ်ငန်းတွင် လုပ်ကိုင်ပြီး အားလပ်သည့်အချိန်ပို၌ စက်ပစ္စည်းအလုပ်ရုံတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် တတ်သည်။
အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဖို့ဒ်သည် မိသားစုလုပ်ငန်းမှထွက်ကာ ဒက်ထရွိုက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး စက်ပစ္စည်းအလုပ်ရုံ၌ လုပ်ကိုင်ကာ အထူးသဖြင့် ရေနွေးငွေ့ဖြင့်မောင်းသည့် စက်များကို တာဝန်ယူ ကိုင်တွယ်သည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်သည် လက်မှတ်ရ စက်ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
ရေနွေးငွေ့သုံးစက်များ တပ်ဆင်ပြုပြင်ရန် ဝက်စတင်းဟောက်စ် ကုမ္ပဏီက ဖို့ဒ်အား ငှားရမ်းခဲ့သည်။
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်သည် ဓာတ်ဆီကို လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုသည့် အင်ဂျင်စက်ငယ်ကို ပုံစံထုတ်သည်။
သောမတ် အက်ဒီဆင်က ကမ်းလှမ်းသဖြင့် သူ့ကုမ္ပဏီတွင် ဖို့ဒ်သည် အင်ဂျင်နီယာချုပ် ဖြစ်လာသည်။
သုံးနှစ်အကြာတွင် ဖို့ဒ်သည် ဓာတ်ဆီဖြင့် မောင်းနှင်နိုင်သည့် ကားကို တီထွင်သည်။
အက်ဒီဆင်၏ လုပ်ငန်းမှထွက်ကာ ဆက်လက်ကြိုးပမ်းရာ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ပုံစံအေနှင့် ပုံစံတီ အပါအဝင် မော်တော်ကား ဒီဇိုင်းများကို ဖို့ဒ်က ဆက်လက်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
မော်တော်ကား၏ စွမ်းဆောင်မှု မြင့်မားရေးမှာ ဖို့ဒ်၏ မူပိုင်လက္ခဏာ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဖို့ဒ်သည် မော်တော်ကားများအား စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် မော်တော်ကားတပ်ဆင်ရေးကို တီထွင်ဆောင်ရွက်သည်။
ဖို့ဒ်၏ ဦးတည်ချက်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတိုင်း မော်တော်ကား စီးနိုင်ရေး ဖြစ်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ဖို့ဒ်၏ စက်ရုံကို စစ်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရေးတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဖို့ဒ်၏ ဘဝနိဂုံးချုပ် အချိန်ပိုင်းတွင် ကုသိုလ်ဖြစ် အဖွဲ့အစည်း ဖို့ဒ်ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၇ ရက်တွင် ဖို့ဒ် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဆွံ့အနားမကြား အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော် (Deaflympics ဒက်ဖ်လင်းပစ်) (ယခင်က ဆွံ့အနားမကြား ကမ္ဘာ့အားကစားပွဲတော်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆွံ့အနားမကြား အားကစားပွဲတော်ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။
) သည် ဆွံ့အနားမကြားသူများအတွက် ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အားကစားပွဲတော် ဖြစ်သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ် ကော်မတီမှ ဟူသော စာလုံးပေါင်းကို အသုံးပြုခွင့်ပြုထားသည့် ဤအားကစားပွဲတော်အား ပထမအကြိမ်မှ စ၍ ဆွံ့အနားမကြား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အားကစား ကော်မတီ (Comité International des Sports des Sourds, CISS သို့ "The International Committee of Sports for the Deaf") က လေးနှစ်တကြိမ် ကြီးမှူးကျင်းပသည်။
ကျင်းပသည့် နိုင်ငံနှင့် မြို့များ ယနေ့အထိ ဒက်ဖ်လင်းပစ် ပွဲတော်ကို နိုင်ငံပေါင်း ၂၁ နိုင်ငံမှ မြို့ကြီးပေါင်း ၃၆ မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိက ပြင်ပတွင် သုံးကြိမ်သာ ကျင်းပခဲ့သည်။
၎င်းတို့မှာ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ခရစ်ချပ်ခ်ျ၊ ၂၀၀၅ မဲလ်ဘုန်းနှင့် ၂၀၀၉ ထိုင်ပေမြို့တို့ ဖြစ်သည်။
နောက်အကြိမ်ပွဲတော်ကို ဂရိနိုင်ငံ အေသင်မြို့တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။
ဒက်ဖ်လင်းပစ် ကျင်းပခဲ့သည့် နိုင်ငံနှင့် မြို့ကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
International Committee of Sports for the Deaf - Games ပြိုင်ပွဲ အမျိုးအစား အောက်ပါ ပြိုင်ပွဲ အမျိုးအစားများသည် လက်ရှိ ဒက်ဖ်လင်းပစ်တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သည့် အားကစား ပြိုင်ပွဲများ ဖြစ်သည်။
International Committee of Sports for the Deaf - Sports နွေရာသီပြိုင်ပွဲ တဦးချင်းပြိုင်ပွဲ ပြေးခုန်ပစ် ကြက်တောင် ကမ်းခြေ ဘော်လီဘော ဘိုးလင်း စက်ဘီး ဂျူဒို ကရာတေး Orienteering သေနပ်ပစ် ရေကူး စားပွဲတင် တင်းနစ် တိုင်ကွမ်ဒို တင်းနစ် နပန်း (အလွတ်တန်း) နပန်း (ဂရိ-ရောမ) အသင်းလိုက်ပြိုင်ပွဲ ဘတ်စကက်ဘော ဘောလုံး လက်ပစ်ဘောလုံး ဘော်လီဘော ဝါတာပိုလို ဆောင်းရာသီပြိုင်ပွဲ တဦးချင်းပြိုင်ပွဲ Alpine Skiing Cross Country Skiing Snowboard အသင်းလိုက်ပြိုင်ပွဲ Curling Ice Hockey နွေရာသီ ဒက်ဖ်လင်းပစ် ခုနှစ် အကြိမ် မြို့ နိုင်ငံ1924 I ပါရီမြို့ 1928 II အမ်စတာဒမ်မြို့ 1931 III Nürnberg 1935 IV လန်ဒန်မြို့ 1939 V စတော့ဟုမ်းမြို့ No games were held between 1940–48 due to World War II1949 VI ကိုပင်ဟေဂင်မြို့ 1953 VII Brussels 1957 VIII မီလန်မြို့ 1961 IX ဟယ်ဆင်ကီးမြို့ 1965 X ဝါရှင်တန်မြို့ 1969 XI ဘဲဂရိဒ်မြို့ 1973 XII Malmö 1977 XIII Bucharest 1981 XIV Köln 1985 XV Los Angeles 1989 XVI Christchurch 1993 XVII Sofia 1997 XVIII ကိုပင်ဟေဂင်မြို့ 2001 XIX ရောမမြို့ 2005 XX မဲလ်ဘုန်းမြို့ 2009 XXI ထိုင်ပေမြို့ (25px|border| Chinese Taipei အမည်ဖြင့်ယှဉ်ပြိုင်သည်။
)2013 XXII အေသင်မြို့ ဆောင်းရာသီ ဒက်ဖ်လင်းပစ် ခုနှစ် အကြိမ် မြို့ နိုင်ငံ1949 I Seefeld 1953 II အော်စလိုမြို့ 1955 III Oberammergau 1959 IV Montana-Vermala 1963 V Åre 1967 VI Berchtesgaden 1971 VII Adelboden 1975 VIII Lake Placid 1979 IX Méribel 1983 X Madonna di Campiglio 1987 XI အော်စလိုမြို့ 1991 XII Banff 1995 XIII Ylläs 1999 XIV Davos 2003 XV Sundsvall 2007 XVI Salt Lake City 2011 XVII High Tatras 2015 XVIII ဗင်ကူဗာမြို့ ကျမ်းကိုး Category:အိုလံပစ် Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အားကစားပွဲတော်။
ထန်းတပင်မြို့ () သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။
မအူပင်ခရိုင်နှင့် နယ်ချင်း ဆက်စပ်နေပြီး လှိုင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးခေတ် လယ်သမားလှုတ်ရှားမှုကို အကြောင်းပြုကာ ထန်းတပင်မြို့မှာ ပို၍ လူသိများခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့နှင့် ရေလမ်းအဆက်အသွယ်ရှိခြင်းကြောင့် အရောင်းအဝယ်ကောင်း၍ လှိုင်မြစ်တစ်လျှောက် စည်ကားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
မှတ်တမ်းသမိုင်း ဒဂုံ ဧရာ တနင်္သာတိုင်း၊ လွင်မောင် ရေး၊ ၁၉၇၈၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ - ၁၈၃ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး။
သန်လျင်မြို့သည် ဟံသာဝတီခရိုင်၊ သန်လျင်နယ်နှင့် သန်လျင်မြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်ခဲ့ရုံမက ၁၉၅၈ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ ဟံသာဝတီခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ယခု ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး သန်လျင်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
ယခင်က သန်လျင်နယ်တွင် ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ ခရမ်းမြို့နယ်နှင့် သန်လျင်မြို့နယ်များပါဝင်ခဲ့သည်။
၎င်းကို အင်္ဂလိပ်များက (ဆီရီယမ်) Syriam ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
စာရေးသားရာတွင် သန်လျင်ဟု ရေးသားသော်လည်း ခေါ်ဆိုအသုံးပြုရာတွင် တညင် (သို့) သန်လျင်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသူများရှိသည်။
ပဲခူးမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ မြန်မာပြည်၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းလည်း ရှိသည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း ရေးသော မြန်မာသမိုင်းနိဒါန်းတွင် သန်လျင် = သံလျင်း၊ ဆောင်ပန်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သန်လျင်မြို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ရေနံချက်စက်ရုံတစ်ခုဖြစ်သည့် ရေနံချက်စက်ရုံ အမှတ် (၁) လည်းရှိသည်။
သန်လျင်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပန်းခြံရှိပြီး ပန်းခြံထဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမြင်းစီးနေသည့် ရုပ်တု၊ ငါးကန်နှင့်၊ နာရီစဉ်ကြီးသည် မြင့်မားစွာ တည်ရှိသည်။
၎င်း၏ အနောက်ဘက်တွင် သန်လျင်အထက်တန်းကျောင်း အထက (၁) နှင့် ရန်ကုန်-သီလဝါဆိပ်ကမ်းကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် ရထားဘူတာတို့ရှိသည်။
သန်လျင်မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄.၆ဝ၄ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။
သန်လျင်မြို့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာရုံးများ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းများ စသည့် အစိုးရအဆောက်အအုံများရှိသည်။
သမိုင်း သမိုင်းတစ်လျှောက် သန်လျင်ကို ကြီးစိုးခဲ့သူများမှာ မွန်တို့ဖြစ်သည်။
မွန်တို့ ပဲခူးကို ဗဟိုပြုပြီး အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်စဉ်က သန်လျင်ကို စညင် ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာမင်းများ အာဏာကြီး၍ မွန်တို့ဒေသကို အုပ်ချုပ်စဉ်များတွင်လည်း သန်လျင်မှာ မြို့ပြအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။
နောက်ဆုံး အလောင်းဘုရားလက်ထက်တွင်မှ သန်လျင်ဟု အမည်ခေါ်စေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သန်လျင်မြို့သည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်ကပင် ထင်ရှားသောမြို့ဖြစ်သည်။
ထိုမြို့ကိုတည်သူ ငသန်လျင်အားအစွဲပြု၍ သန်လျင်မြို့ဟု တွင်ကြောင်းဖြင့် သန်လျင် သမိုင်း၌ဆိုသည်။
ယခုကျောက်တန်းမြို့ ဟုခေါ်သော ပါဒရွှေမြို့တော်ကြီးမှ နောက်ဆုံးစိုးစံတော်မူသော အရိန္ဒရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် ပါဒမြို့ အရှေ့အရပ်ဝယ် ဘုရားကြီးရွာ ဟူ၍ရှိသည်။
ထိုရွာတွင်နေထိုင်ကြသော တောင်သူ ဇနီးခင်ပွန်းနှစ်ယောက်တို့၌ ရုပ်လက္ခဏာ၊ ခွန်အားဗလ၊ စွမ်းရည်သတ္တိနှင့်ပြည့်စုံ၍ သန်စွမ်းပေါ့ပါးလျင်မြန်သော ငသန်လျင်ဆိုသူ သားတစ်ယောက်ဖွားမြင်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ထမင်းတစ်ယောက်မကုန်အောင် စားနိုင်သောဟူ၏။
ခွန်အားဗလအလွန်ကြီးသော သား၏အကြောင်းကို မင်းတို့ကြားသိခဲ့သော် မင်းပြစ်မင်းဒဏ် မလွတ်မကင်းဖြစ်မည် စိုးသည်ကတစ်ကြောင်း၊ အစားအသောက်ကြီးသဖြင့် ပြည့်စုံအောင် ရှာဖွေမကျွေးနိုင်မည်စိုးသည်က တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် တစ်နေ့တွင် သားအဘနှစ်ယောက် သီဟဒီပကျွန်းဘက်သို့ကူးသွားကာ သားဖြစ်သူအား ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် သစ်ပင်ပိသေအောင်ကြံခဲ့ကာ မိမိနေရင်း အရပ်သို့ပြန်ခဲ့၏။
ငသန်လျင်လည်း ဘုန်းသမ္ဘာရှင်ဖြစ်သည့်အလျောက် မသေဘဲတောထဲ၌ လှည့်လည်နေထိုင်လေသည်။
ယင်းသို့နေထိုင်စဉ် တောဝက်ကြီး တစ်ကောင်သည် သီဟဒီပကျွန်းသို့ ပတ္တမြားကိုငုံလျက် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့်ပျံလာ၍ သဖန်းသီးများကို စားသောက်သည်ကိုမြင်လျှင် တောဝက်၏ပတ္တမြားကို လိုချင်သဖြင့် တစ်နေ့တွင်ဝက်ကြီး အလာကို စောင့်နေလေသည်။
ဝက်ကြီးရောက်၍ ငုံလာသောပတ္တမြားကို သစ်ပင်ရင်း၌ထားကာ သဖန်းသီးများစားနေစဉ် ငသန်လျင်သည် သစ်ပင်ပေါ်မှ သဖန်းသီးမှည့်များကိုဆွတ်၍ အရပ်လေးမျက်နှာ ခပ်ဝေးဝေးသို့ လှမ်းပစ်သော် ဝက်ကြီး လည်းလိုက်လံကောက်ယူလေသည်။
ယင်းသို့ဝက်ကြီး အဝေးရောက်နေစဉ် ငသန်လျင်သည် သစ်ပင်ထက်မှဆင်း၍ ပတ္တမြားကို ယူလိုက်သည်။
ဝက်ကြီးပြန်လာ၍ ပတ္တမြားကို မတွေ့သဖြင့် ဒေါသထွက်လျက် သဖန်းမြစ်ကို တူးဆွရှာဖွေစဉ်တွင် ငသန်လျင်သည် သစ်ပင်ကိုနုတ်ကာ ဝက်ကြီး ကိုရိုက်သတ်သဖြင့် ဝက်ကြီးသေလေသည်။
ပတ္တမြားကိုရသော် ငသန်လျင်သည် ထိုပတ္တမြားကိုငုံ၍ ရန်အောင်မြင်ကုန်း၊ ကျိုက်ဒေးပယင်းကုန်း၊ ကျိုက်ဒေးဝန်းကုန်းတို့သို့သွားကာ ရသေ့ညီနောင်သုံးဦးအား သိကြားမင်းလှူခဲ့သော ဓားမ၊ မြူတာအိုး နှင့်စည်ငယ်တို့ကို ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့်ယူပြီးလျှင် မိမိဖွားရာ ဘုရားကြီးရွာသို့ ပြန်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ပါဒမြို့တော်၌စိုးစံသည့် အရိန္ဒရာဇာမင်းသည် မင်းကျင့်တရားဆယ်ပါးနှင့်လည်းမညီ၊ သာသနာတော်ကိုလည်း မချီးမြှောက်၊ ရှေးမင်းတို့ထုံးစံအရပူဇော်မြဲ ထီးဖြူစောင့်နတ်စသော သမ္မာဒေဝနတ်အပေါင်းတို့ကိုလည်း ပူဇော်ပသခြင်းမပြုသဖြင့် ထီးဖြူစောင့်နတ်သည် လူ၏အသွင်ကိုယူ၍ ငသန်လျင်ရှိရာသို့လာပြီးလျှင် ပါဒမြို့ကို အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရန် တောင်းပန်လေသည်။
ငသန်လျင်သည် အမိအဘတို့အားလွှတ်၍ ပါဒမင်းထံ ထီးနန်းကိုတောင်းသော် မရသဖြင့် ကိုယ်တိုင်သွား၍ထီးနန်းကိုသော်လည်း ပေးအပ်မည်လော၊ စစ်သော်လည်းတိုက်မည်လောဟု ကြွေးကြော်လေ၏။
ပါဒမင်းလည်းအမတ်ကြီးတစ်ဦးအား စစ်သည်ဗိုလ်ပါ ၅ဝဝ နှင့်လွှတ်၍ ငသန်လျင်ကို ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်စေသည်။
အမတ်ကြီး ထွက်၍ဖမ်းဆီးလေသော် ငသန်လျင်သည် စည်ငယ်ကိုတီးရာ စစ်သည်ဗိုလ်ပါများစွာထွက်၍ တစ်ဖက်ရန်သူတို့အား တိုက်စေသည်ကို ပါဒမင်းကြီး ကြားသိလျှင် မိမိကိုယ်တိုင် စစ်သည်ဗိုလ်ပါများစွာဖြင့် အင်အားရှိသမျှ ဖိ၍တိုက်လေသည်။
ငသန်လျင်သည်မြူတာအိုးကို သွန်မှောက်လိုက်ရာ မြစ်ကြီးခြားပြီးလျှင် တစ်ဖက်စီ တားဆီးနေလေ၏။
ထိုနောက် ဓားမကိုစေ၍ ပါဒမင်းဦးခေါင်းကိုဖြတ်စေမှ ပါဒမင်းကြီး အားအောင်မြင်လေသည်။
ပါဒထီးနန်းကိုရပြီးနောက် ငသန်လျင်သည် ပတ္တမြားရရာအရပ်၌ မြို့တည်ထောင်လျှင် သင့်မည်ဟုကြံစည်ကာ သီဟဒီပကျွန်းသို့ပြန်၍ မြို့တည်မင်းပြုသည်။
သန်လျင်မင်းဟုတွင်သတည်း။
သန်လျင်မင်းကိုစွဲ၍ သန်လျင်မြို့ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြလေသည်။
သန်လျင်မင်း တည်ခဲ့သော မြို့ဟောင်းပုံသဏ္ဌာန်ကို ဆက်စပ်ကြည့်သောအခါ ခြင်္သေ့သဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
(၁) ခြင်္သေ့ပါးစပ်ရှိရာ၌ ကွမ်းသီးတံခါး၊ (၂) မျက်လုံးရှိရာ၌ အိုးထိန်းတံခါး၊ (၃) အမောက်ရှိရာ၌ ဒေးဝန်းတံခါး၊ (၄) နားရှိရာ၌ မြင်းတင်တံခါး၊ (၅) လည်ချောင်းရှိရာ၌ ဆင်ထွက်တံခါး၊ (၆) လည်ဆစ်ရှိရာ၌ လဒကုန်းတံခါး၊ (ရ) လက်ရှိရာ၌ ဇင်ပြွန်းကုန်းတံခါး၊ (၈) ချက်ရှိရာ၌ သစ်ဆိမ့်ကုန်းတံတား။
(၉) သိုရှိရာ၌ ကျေးဘုရားတံခါး၊ (၁ဝ) ဒွါရရှိရာ၌ သောတာပန်တံခါး၊ (၁၁) ခါးဆစ်ရှိရာ၌ သရက်လေးပင်တံခါး၊ (၁၂) လက်ပြင်ရှိရာ၌ ဘယတံခါး၊ (၁၃) မြောက်ဘက်ပိဿာတံခါး၊ (၁၄) အရှေ့မြောက်ဘက် ပင်လယ်တံခါး၊ (၁၅) တောင်ဘက် ဝက်သတ်တံခါးတို့ဖြစ်သည်။
သန်လျင်မင်းမှစတင်၍ မြို့တည်ထောင်အုပ်စိုးခဲ့ကြရာ ဘောဂသေနမင်းလက်ထက် သန်လျင်မြို့မင်းဆက်ပြတ်သည်။
ပါဒမြို့၊ သန်လျင်မြို့နှစ်ရပ်ပေါင်းသည်ရှိသော် မင်းဆက်ပေါင်း ၄၀ ဆက် ဖြစ်၏။
သန်လျင်မြို့၌ နောက်ဆုံးစိုးစံတော်မူသော ဘောဂသေနမင်း၏ မိဖုရားကြီးကား သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံပြည်ရှင် ဘုရင်မင်းမြတ်၏သမီးတော် သုဝဏ္ဏဒေဝီမင်းသမီးဖြစ်သည်။
ထိုမိဖုရားကြီးတွင် ပဋိသန္ဓေတည်၍ နေ့လစေ့သော် မဖွားမြင်နိုင်သဖြင့် နတ်ရွာစံလေ၏။
ထိုမိဖုရားကြီး၏ အလောင်းကို မြို့၏အနောက်ဘက် သုဿာန်သို့ ထုတ်ဆောင်၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ ပဋိသန္ဓေတည်နေသော သတို့သမီးသည် ဘုန်းကံရှိသည်ဖြစ်ရကား မီးမလောင်ကျွမ်းဘဲ အမိဝမ်းမှပေါက်ထွက်လွင့်စဉ် ဖွားမြင်လေသည်။
သုဿာန်တစပြင်၌ ဖွားမြင်သော သမီးတော်မွေ့နွန်းအား မင်းကြီးသည် မြို့တွင်းသို့သွင်း၍မဖြစ်သဖြင့် ထိုနေရာ၌ ပင်တိုင်နန်းဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် အမတ်ကြီး နှစ်ယောက်နှင့်တကွ အခြွေအရံများစွာဖြင့် အစောင့်အရှောက်ထားတော်မူ၏။
ဘောဂသေနမင်း နတ်ရွာစံသော် နန်းလျာသားတော်မရှိသည့်အပြင် သမီးတော်မွေ့နွမ်းလည်း သုဿာန်တွင် ဖွားသူဖြစ်သဖြင့် နန်းမရလေရကား သန်လျင်မင်းဆက်ပြတ်လေသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ မြို့စောင့် မြို့စား များခန့်အပ်အုပ်ချုပ်လေသည်။
ထိုနောက် မွန်တစ်လှည့် မြန်မာတစ်လှည့် ပိုင်ဆိုင်ပြီးလျှင် မြို့စားမင်းများထား၍အုပ်ချုပ်လာရာမှ သန်လျင်မြို့သည် ယခင်ကလောက်မကြီးကျယ်တော့ဘဲ ဘုရားပုထိုးများလည်းများစွာ ပျက်စီးလေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၆ဝ ပြည့်နှစ် (၁၅၀၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်)တွင် ဟံသာဝတီပျက်ပြီးသည့်နောက်တွင် ရခိုင်ဘုရင်မင်းရာဇာကြီး၏ ဆန္ဒအရ ပေါ်တူဂီလူမျိုး၊ လေ့လာစုံစမ်းသူတစ်ယောက်ဖြစ်သည့် ဖိလစ်ဒီဗရစ်တို (ငဇင်ကာ) အား သင်္ဘောသုံးစင်းလွန်းကြင် ၁ဝဝ ကျော်၊ လူနှစ်ထောင်ခန့်နှင့် သန်လျင်တွင် အခိုင်အလုံ တပ်စွဲနေထိုင်ခွင့်ပေးသည်မှစ၍ သန်လျင်မြို့သည်တစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလာပြန်သည်။
မြို့တည်ရာတွင် စီမံပြုလုပ်သောဗိသုကာ ဇွင်ဆီရီယံ ကိုစွဲ၍ သန်လျင်မြို့ကို အင်္ဂလိပ်လို ဆီရီယံမြို့ ဟုခေါ်ကြောင်း အချို့ကဆိုသည်။
သို့ရာတွင် ငဇင်ကာ မတည်မီ ရှေးအခါကပင် ဆီရီယမ် ခေါ်ခဲ့ကြောင်း၊ မှတ်တမ်းများရှိသဖြင့် သံသယဖြစ်စရာရှိသည်။
အချို့ကလည်း သန်လျင်သည် မွန်တို့ဒေသမြို့ဖြစ်သဖြင့် မွန်တို့ကဍုင်စရင် ဟုခေါ်သည်မှ နိုင်ငံခြားသားတို့က မပီမသဖြင့် ဆီရီယမ်း ခေါ်ကြသည်ဟုဆိုသည်။
ဒီဗရစ်တိုသည် သန်လျင်မြို့တွင် အခိုင်အလုံတပ်စွဲနေထိုင်ခွင့်ရသည်မှစ၍ ပဲခူးနယ်တစ်ဝိုက် တိုက်ခိုက်နယ်ချဲ့ခြင်း၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ ဒဂုန်စသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့များသို့ သွားမည့်သင်္ဘောများကို သန်လျင်ဆိပ်သို့သာ ဝင်ရောက်ဆိုက်ကပ်စေ၍ အကောက်ခွန်များကောက်ခြင်း၊ သန်လျင်နှင့် ဟံသာဝတီမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင်ရှိသော ဘုရားပုထိုးတို့၏ ဌာပနာတိုက်များကိုတူးဖောက်ယူခြင်း၊ ဘုရားပုထိုးကျောင်းကန်များတွင် လှူဒါန်းထားသော ကြေးခေါင်းလောင်းကြီးများကိုယူဆောင်၍ အမြှောက်သွန်းလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေသည်။
သူသည် ရခိုင်လူမျိုးများ၏ အသိအမှတ်ပြုခံထားရသော စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ သန်လျင်မြို့တွင် စစ်ရေးတစ်ကြောင်းကိုလည်း ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
သူသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာလူမျိုးများ စစ်တိုက်သည့်အခါ သူ၏ စစ်တပ်ကို အသုံးချခဲ့ကြသည်။
၁၅၉၉ တွင် သူ၏ စစ်တပ်အား ပဲခူး နှင့် စစ်တိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ဘဲ၊ ၁၆၁၃ ခုနှစ် သာလွန်မင်းလက်ထက်တွင် သူ့ကိုဖမ်းဆီး နိုင်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ပုထိုးများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် အတွက်ကြောင့် သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။
၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် အလောင်းဘုရား၏ လက်အောက်သို့ မရောက်သည့်တိုင်အထိ၊ သန်လျင်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။
ပေါ်တူဂီလူမျိုးများဖြစ်သည့် ဥရောပအာရှသားများသည် ငဇင်ကာ၏ လက်သားများဖြစ်ကြပြီး၊ တချို့လွတ်မြောက်ကြသူများသည် မူးမြစ်၊ ရွှေဘိုတွင် ရှိသော မွန်လှ နှင့် ချမ်းသာရွာများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
သူတို့ကို ဘုရင်ဂျီဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ဆံပင်ရောင်ဖြော့များနှင့် ဥရောပအာရှသားများသည် ထိုရွာများတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ကက်သလစ် ဘာသာရေးသင်ကြားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ မြန်မာများနည်းတူ ဆက်လက်နေထိုင်နေကြသည်။
ထိုမျှမကမြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မုတ္တမဘုရင် ဗညားဒလနှင့်ပူးပေါင်းကာ တောင်ငူမြို့ကို သိမ်းယူ၍ နန်းတော်ကုန်းကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးပြီးနောက် မြို့စားနတ်သျှင်နောင်ကိုပါ သန်လျင်သို့ ယူဆောင်သွားလေသည်။
ထိုအကြောင်းကို အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး ကြားသော် သန်လျင်သို့ ရေအား ကြည်းအားနှင့် ချီတက်လုပ်ကြံသည်။