kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤခမောင်းပင်နှင့် (ဤသာဓကကို Mon states ဓာတ်တော်ကျောင်းဆရာတော်ထုတ်ဝေသော စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားခြင်းရှိနေပါသေးသည်) ခမောင်းပင်ကြီးပေါ်တွင် ရှေးအခါက လင်းယုန်ဖို၊မ နှစ်ကောင် အသိုက်ပြုလုပ်နေထိုင်ခဲ့ကြရာတွင် ဥတစ်လုံးမှ လူပေါက်ဖွားလာပြီး ယင်းကလေးမှာ မောင်ဒီ (မၚ်ဗၠာဲကောန်တၟအ်) ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
အရွယ်ရောက်လာသည့် မောင်ဒီသည် မြစ်အတွင်းမှ ငါးကြင်းတစ်ကောင်ဖမ်းမိရာ မီးမြိုက်ပြီး ခရီးသွားကုန်သင်္ဘောဖြင့် ယခင်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ ဆက်သခဲ့သည်။
မွှေးကြိုင်သော ငါးကြင်းအနံ့ကြောင့် ဘုရင်၏နားကိုက်ဝေဒနာ ပျောက်ကင်းလေသည်။
ဘုရင်ကြီးသည် အလွန်ဝမ်းသာအားရကာ လုလင်ပျို မောင်ဒီထံ သမီးတော် (ဏ္ဍင်သာဓလာ)ကိုပို့ဆောင်စေခဲ့သည်။
အခြွေအရံအသင်းအပင်းနှင့် တူရိယာဗုံမောင်းများတီးပြီး ဘုရင်သမီးတော်လာရောက်ရာ မောင်ဒီသည် မိမိအားဖမ်းမည်ဟုထင်ကာ ခမောင်းပင်ကြီးအပေါ်သို့တက်ပြေး၏။
အပင်ပေါ်မှ လိမ့်ကျရာ မောင်ဒီသေဆုံးလေသည်။
ဘုရင့်သမီးတော်သည် မောင်ဒီ၏အလောင်းကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ သင်္ဂြိုဟ်လေသည်။
ရရှိသည့် အရိုးများကို ရွှေအိုးတွင်ထည့်၍ ထိုနေရာ၌ပင် စေတီတည်တော်မူသည်။
ထိုစေတီသည် ဖံဖရွှာ၊ ရွှေနတ်တောင်နတ်စင် အနီးတွင် ယခုတိုင်တည်ရှိနေသည်။
နတ်စင်သည်လည်း မောင်ဒီ၏ နတ်ကွန်းဖြစ်ပြီးလူအများယနေ့ထက်တိုင် မောင်ဒီနတ်(ဘိုးဘိုးကြီး)အား ပူဇော်ပသနေသေးသည်ကို တွေ့မြင်ပေလိမ့်မည်။
ဤကား ဘီလူးကျွန်းမှ လူငယ်ပါးစပ်ရာဇဝင်ထဲမှ မောင်ဒီရာဇဝင်အကျဉ်းသာဖြစ်သည်။
(ဃ) စတုတ္ထအဆို မွန်များ ရာမညဒေသတို့ ရောက်သည့်အချိန်တွင် နီဂရီတိုများသည် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ဆိုင်းနေထိုင်ကြပေသည်။
ဘီလူးကျွန်းနှင့် ကပ္ပလီကျွန်းတို့တွင် နီဂရီတိုအနွယ်အဝင် စမင်း(ဆေမန်) လူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့ဟန်တူသည်။
မော်လမြိုင်နှင့် တစ်ဘက်ကမ်းရှိ ဘီလူးကျွန်းကို မွန်တို့က တကော့ခမိုင်ဟု ခေါ်သည်။
တကော့၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကျွန်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် (မွန်ဘာသာ) ချမ်မွေ့ နန် မင်နန္ဒာပျို့တွင် ခမိုင်ကို အကိုင်အခက်များသော် သစ်ပင်တစ်ပင်ဟု ဆိုသည်။
ထိုသစ်ပင်ပေါ်တွင် နားနေသော လင်ယုန် အဖို-အမတို့မှ လူထူးလူဆန်းပေါက်ဖွားသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဤရာဇဝင်ကို လေ့လာပြီးလျှင် သုတေသနသဘောဖြင့် ဆင်ခြင်လိုက်သော် ခမိုင်ဝေါဟာရသည် စမိုင်လူမျိုးကို ဆိုလိုကြောင်းတွေ့မိသည်။
ထိုခေတ်တွင် အဝတ်အစားမရှိ နှုတ်ခမ်းထူ၊ ဆံပင်ကောက်၊ အသားမည်း၊ ရေကူးသန် ခက်ထန်းကြမ်းတမ်းပြီး ဘီလူးနှင့် တူကြသဖြင့် ထိုကျွန်းကို(ယက္ခကျွန်း) ဘီလူးကျွန်းဟုခေါ်ခဲ့ဟန်တူပေသည်။
ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် သံလွင်မြစ်စီးဆင်းပြီး၊ အနောက်ဘက်မှာ ပင်လယ်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ မော်လမြိုင်မြို့သို့ သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်၍ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတံတား (ဘီလူးကျွန်း) ကို တည်ဆောက်ထားသည်။
အဓိက စိုက်ပျိုးပင်များမှာ ဆန်စပါးနှင့် ရာဘာဖြစ်သည်။
ဘီလူးကျွန်း ၆၄ရွာ ဟူ၍ ခေါ်ရိုးထုံးစံရှိသည်။
ထင်ရှားသော ကျေးရွာများမှာ ဆေးတံဖြင့် ထင်ရှားသော ရွာလွတ်ရွာ နှင့် ကျောက်သင်ပုန်းဖြင့် ထင်ရှားသော မုဒွန်းရွာတို့ဖြစ်သည်။
အဆိုပါတွမ်နှင့်ဂျယ်ရီ Show ကိုဒါဟာအပေါ်ကမ္ဘာ Premiere ခဲ့ 1940 ခုနှစ်တွင်ဝီလျံ Hanna နဲ့ယောသပ်ဘာကဖန်တီးတွမ်နှင့်ဂျယ်ရီဇာတ်ကောင်တွေနဲ့ပြဇာတ်ကာတွန်းစီးရီးအပေါ်အခြေခံပြီး, Warner Bros. Animation ရဲ့နဲ့ဖောက်ပြန်သောသူငယ် Animation ရဲ့ကထုတ်လုပ်မယ့် 2014 ခုနှစ်အမေရိကန်ကာတွန်းရုပ်မြင်သံကြားစီးရီးဖြစ်သည် ကနေဒါမတ်လ 1 ရက်နေ့တွင်ရုပ်သံလိုင်း Teletoon, 2014, နှင့် The ဒုတိယရာသီဖေဖော်ဝါရီလ 6, 2016 အပေါ်ပြသဖို့ခုနှစ်ဧပြီလ 9, 2014. အပေါ်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ကာတွန်းကွန်ယက်ပေါ်တွင်ပြသဖို့။
ရေပုန်းရပ်ကွက် () သည် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ရှိ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်မြို့၌ ပါဝင်သော ရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်တွင် တပ်ပြင်ရပ်ကွက်၊ အနောက်ဘက်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးရပ်ကွက်၊ သာကေတရပ်ကွက်၊ ငြိမ်းချမ်းသာယာရပ်ကွက်၊ အဏ္ဏဝါငြိမ်းချမ်းရေးရပ်ကွက်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရေပုန်းကြီးရပ်ကွက် တို့ဖြင့် နယ်မြေချင်းထိစပ်လျက် တည်ရှိသည်။
အဓိကလမ်းမကြီးဖြစ်သော ကလွင်လမ်းမကြီး သည် ရပ်ကွက်၏ ဗဟိုခန့်မှ ဖြတ်သန်းသွားသည်။
ရပ်ကွက်၏ တည်ရှိမှုပုံစံမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် လမ်းမကြီး၏ ဝဲယာတစ်လျှောက် တောင်မြောက်သွယ်တန်းလျက်ရှိသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
အဆိုတော် စိန်လွင်သည် စတီရီယိုတေးလောကတွင် ထူးခြားသော ဘယ်အသံပိုင်ရှင် အဆိုတော် တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
စိန်လွင်သည် မြန်မာ့လေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်မောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
စိန်လွင်၏ မိဘများမှာ ဦးဘဖြူ နှင့် ခေါ်ခင်မမတို့ ဖြစ်ပြီး သားအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ငယ်နာမည်မှာ ကိုဘိုဘို ဖြစ်ပြီး နာမည်ကျော်စတီရီယိုအဆိုတော်များ ဖြစ်ကြသည့်"ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်"နှင့်"မြသီတာ"တို့၏ အစ်ကိုအရင်းဖြစ်သည်။
အဆိုတော်"ဦးအံ့ကြီး"၏တူအရင်းလည်းဖြစ်သည်။
အဆိုတော် စိန်လွင်သည် ၁၉၈၂−ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊(၁၂)ရက်နေ့တွင် တိုင်းပြည်တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း လေယာဉ်ပျက်ကျပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးသည် မလဲ့လဲ့မြင့်နှင့် သား ပြည့်ဖြိုးမောင်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ပုဂံစေတီပုထိုးအမှတ်မှာ ၂၈၅/၁၉၇−က ဖြစ်သည်။
မောင်ကြည်ပန်း(မြင်းကပါ)၊ ယဉ်ကျေးမှုအမွေ ပုဂံမြေမှ စေတီပုထိုးများ thumb|ဝက်ကြီးအင်းဂူပြောက်ကြီး ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
ပုဂံတွင် ဂူပြောက်ကြီး နှစ်ဆူရှိသည်။
ဝက်ကြီးအင်းဂူပြောက်ကြီးသည် မဟာဗောဓိပုံ ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ် နှစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး ခရစ် (၁၃)ရာစု အစောပိုင်းက တည်ခဲ့သည်။
ဝက်ကြီးအင်းဂူပြောက်ကြီးဘုရား ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်များနှင့် နံရံများတွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများရှိပြီး ဂူပြောက်ကြီးဘုရား အဝင်ခန်းမအတွင်း အလင်းရောင်ရသဖြင့် ပန်းချီများကို ကောင်းစွာလေ့လာနိုင်သည်။
ဘုရား၏ အဝင်ခန်းမ၏ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ဘုရား၏ ခြေတော်ရာကွက်နှင့်တကွ အလွန်လှပသော ပန်းချီကွက်များရှိသည်။
အဝင်ခန်းမ၏ တောင်နှင့် မြောက်နံရံတွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားများ၊ ပန်းခက်ပန်းနွယ်များ၊ ဗုဒ္ဓဝင် အကြောင်းအရာများ၊ ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်ကွက်များကို ကမ္ပည်းမင်စာနှင့် တကွ လေ့လာနိုင်သည်။
အဝင်ခန်းမအတွင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတု ထားရှိရာ ပလ္လင်၏ လက်ဝဲလက်ျာ အနောက်နံရံတွင် မာရ်နတ်စစ်သည် ပုံများကို အဆန်းတကြယ် ရေးဆွဲထားသည်။
အာရုံခံခန်းမ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ပန်းခက်ပန်းနွယ်ပုံ အလှပန်းများ နံရံတွင် တွဲလွဲဆွဲထားသော ငှက်ရုပ်ပုံများနှင့် ပန်းများ၊ သစ်ရွက်ပုံ ပန်းတန်းများနှင့် ပန်းဘောင်များ ရှိသည်။
စင်္ကြံပေါင်းကူး မျက်နှာကြက်တွင် ကျက်တငိုပုံများ၊ သစ်ရွက်ပုံ ပန်းတန်းများရှိသည်။
ဂူဘုရား အထပ်ထပ် ဂန္ဓကုဋိတိုက် ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ကျက်တငိုပုံများ၊ ထောင့်ဘောင် ပန်းတန်းများ၊ နံရံတွင် သစ်ရွက်ပုံ ပန်းတန်းများကို ရေးဆွဲထားသည်။
ဂူပြောက်ကြီး (ဝက်ကြီးအင်း)ဘုရား အပြင်ရှိ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများနှင့် အဝင်မုခ်ရှိ စုလစ်ပန်း၊ ရာမလက်ညှိုး၊ မုခ်တံကဲပန်းနှင့် တိုင်ဖုံးပန်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb|နန်းဘုရားကျောင်း thumb စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၂၃၉/၅၇၄ နန်းဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ပုဂံရှိ ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်တဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး (၁၂)ရာစုတွင် နရပတိစည်သူမင်း၏ သားမက်၊ မနူဟာမင်း၏ မြစ် နာဂသမန်း အမတ်က တည်ခဲ့သည်။
နာဂသမန်းသည် ၎င်း၏ဘေးတော်ဖြစ်သော မနူဟာမင်း နေထိုင်ခဲ့ရာနေရာ၌ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် နန်းဘုရား တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
နန်းဘုရားတွင် ကျောက်ဆစ် ပန်းတမော့လက်ရာများကို လေ့လာနိုင်သည်။
နန်းဘုရားအတွင်း အုတ်ရိုးနံရံပေါ်တွင် ကျောက်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။
နန်းဘုရား၏ ဂူမကြီးကို အတွင်း ကွန်းစင်တိုင် လေးတိုင်က ထောက်ထားပြီး ကျောက်တိုင်ကြီးလေးတိုင်၏ မျက်နှာတွင် ဦးခေါင်းသုံးလုံးပါ ကျောက်ဗြဟ္မာရုပ် နှစ်ရုပ် (ဗြဟ္မာကြီးသည် ကြာဖက်များပေါ် ထိုင်၍ လက်နှစ်ဖက်က အောက်ခံကြာရိုးများမှ တစ်ဆင့် ဖူးပွင့်လာသည့် ကြာပွင့် ကြာချပ်များကို မထားဟန်) ဘီလူးပန်းဆွဲပုံများနှင့် ထောင့်ချိုးဘီလူး ပန်းကိုက်ရုပ်များ ရှိသည်။
ထိုရုပ်ပုံများကို ကျောက်သားတစ်တုံးစီ၌ ရုပ်ပုံအပိုင်းအစများ ထွင်းထုထားပြီး ကော်ရည်တစ်မျိုးဖြင့် ကပ်ကာ ဖောင်းကြွအောင် ပုံဖော်ထားသည်။
နန်းဘုရား အပြင်ဘက် မျက်နှာစာအားလုံး ကျောက်ချပ်တို့ဖြင့် စီ၍ ဆောက်လုပ်ထားပြီး အပြင်နံရံ အခြေပတ်လည်တွင် ကလသာအိုး (ကြာသွတ်အိုး) ပုံခံထားပြီး အထက်တွင် ကြာပန်းကြာနွယ်များအကြား မွန်အထိမ်းအမှတ် ဟင်္သာရုပ်များကို ပတ်လည်တွင် ထွင်းထုတန်ဆာ ဆင်ထားသည်။
နန်းဘုရား၏ ဇာပြတင်းပေါက်များကို ကျောက်အုတ်များဖြင့် စီထားပြီး ပြတင်းပေါက်ပတ်လည်တွင် ကျောက်ဆစ်ပန်းကြွများ ထွင်းထုထားသည်။
ပြတင်းပေါက်များ၏ အထက်တံကဲ တစ်ဖက်တစ်ချက် စိုင်ဘောင်တွင်မကာရ်းပုံ၊ အလယ်ရှိ ငှက်ပျောဖူးတွင် ကျက်သရေနတ်သမီး (ကျောက်ဂြီ) (Kyauk-Sri) ပုံရှိသည်။
တံကဲအလယ်တွင် ပန်းပြောက်များပါသော ပုဝါစည်းထားသည့် ကလသာအိုးပုံများကို ထွင်းထုထားသည်။
ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ နန်းဘုရား၌ အတွင်းဆောင်နှင့် ရှေ့ဆောင် ပါဝင်သည်။
အပေါ်ဆင့်သို့တက်ရန် လှေကားအိမ်မပါ။
အတွင်းဆောင်တွင် မူလက အလယ်တွင် ဆင်းတုရှိသည်။
ဆင်းတုကို ရံ၍ လေးထောင့်တိုင်ကြီး လေးခု အပေါ်မျက်နှာကြက်ကို ထောက်ထားသည်။
တိုင်များတွင် ဗြဟ္မာပုံနှင့် ပန်းပုံစံများကို ဆစ်ထုထားသည်။
အဆောက်အအုံ အပြင်ဘက်တွင် ကျောက်များ အပြည့်စီ၍ ဘီလူးပန်းဆွဲ၊ ထောင့်ပန်း၊ တိုင်ဖုံး၊ ကျောက်ဆစ်ပန်းများ ရှိသည်။
အတွင်းဆောင်မှ ကျောက်ပြတင်းပေါက်များ၏ အပြင်နံရံ၌ လှပသော ကျောက်ဆစ်လက်ရာများ ပြုလုပ်ထားသည်။
အထွတ်သီခရမှာလည်း ကျောက်ဆစ်များ မွမ်းမံထားသော ကွမ်းထောင်ပုံ ဖြစ်သည်။
ပုဂံဒေသတွင် ဤအမျိုးအစား ဤအဆောက်အအုံ တစ်ခုသာရှိသည်။
ဦးဗိုကေ၏ ပုဂံသုတေသနလမ်းညွှန် ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb|ဂူပြောက်ငယ် ဂူပြောက်ငယ် (ဝက်ကြီးအင်း) ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိပြီး စေတီပုထိုးအမှတ်မှာ ၂၈၅/၁၉၃−က ဖြစ်သည်။
ဂူပြောက်ကြီးဘုရား၏ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ဝက်ကြီးအင်းနံဘေးတွင် ရှိသည်။
ကျန်စစ်သားမင်းကြီးလက်ထက်တွင် ဘုရားဆောင် အပြင်ပတ်လမ်း ဆင်းတုတော်များ ထားရာ နံရံမုခ်ပေါက်များ ရှေးမွန်ကမ္ဗည်းစာနှင့် နံရံဆေးရေး ပန်းချီကား လက်ရာများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး (၁၉) ဇူလိုင် (၁၂၃၅)တွင် ကျစွာမင်းမိထွေးတည်ခဲ့သည်။
ဂူပြောက်ငယ် အတွင်းရှိ နံရံဆေးရေးပန်းချီများမှာ ပျက်စီးယိုယွင်းလျက်ရှိသည်။
အဝင်ခန်းမ၏ နံရံများတွင် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်ကွက်နံရံဆေးရေး ပန်းချီများ ရှိပြီး ရှေးဟောင်းမွန်ဘာသာဖြင့် ကမ္ဗည်းမင်စာ ရေးထိုးထားသည်။
ဂူပြောက်ငယ်၏ ကွမ်းတောင်တွင် မုခ်ကပ်အဝိုင်းပါရှိသည့် လေးထောင့်တုံးကို အမြှောက်ပုံဖော်ပြီး အ​ပေါ်သို့ တဖြည်းဖြည်း သေးသွယ်ရှူးတက် လှပအောင် ပြုလုပ်ထားသည်။
အချို့မုခ်ကပ်အဝိုင်းအတွင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ကျောက်ဆင်းတုများ ရှိသည်။
ဂူပြောက်ငယ်၏ အပြင်ဘက်တွင် အင်္ဂတေ ပန်းတော့ လက်ရာများ ရှိပြီး အဝင်မုခ်ရှိ အင်္ဂတေပန်း ပြတင်းပေါက် တံကဲများ၊ နံရံကပ်တိုင်များမှ အင်္ဂတေပန်း အလှများ၊ ဘီလူးပန်းဆွဲများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဂူပြောက်ငယ် (မြင်းကပါ) ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
ရှင်အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းဖြစ်၍ (၄)ရက်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၇၇၆)တွင် ပုဂံမော်ကွန်းထိန်း ဥတ္တနရာဇာက စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ (၂၁) ဇွန် (၁၇၈၅)တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
ကျောင်းတည်ဆောက်ရာတွင် ပစ္စည်းဖိုး (၂၁၅၀)ကျပ်နှင့် လက်ခ (၁၈၀၀)ကျပ် စုစုပေါင်း (၃၉၅၀)ကျပ် ကုန်ကျခဲ့သည်။
ကျောင်းဆောက်ပြီးသောအခါ ဥတ္တနရာဇာသည် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် ရေမြိန်ဇာတိ၊ သင်္ဃန်းရုံ အနွယ်ရှင် သုဓမ္မာလင်္ကာရကို တင်လှူခဲ့သည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် အာနန္ဒာဘုရားအနီး၌ တည်ရှိသည့်အတွက် အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ရှင်အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်းသည် ပုဂံဒေသရှိ ကုန်းဘောင်ခေတ် လက်ရာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အုတ်ကျောင်းအတွင်း ခရစ်(၁၈)ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများကို လေ့လာနိုင်သည်။
thumb|ငကျွဲနားတောင်းစေတီ စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၆၀၃/၉၁၁ ငကျွဲနားတောင်းစေတီ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။
ငကျွဲနားတောင်းစေတီကို ခရစ်(၁၀)ရာစုတွင် တောင်သူကြီးမင်း၊ အေဒီ(၉၃၁−၉၆၄) တည်ခဲ့သည်။
ငကျွဲနားတောင်းစေတီ၏ ပုံစံမှာ အခြေခံအားဖြင့် သရေခတ္တရာ၊ ပျူတို့တည်ခဲ့သည့် ဘောဘောကြီး၊ ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမာ စေတီပုံစံများနှင့် တူညီပြီး လုံးစောက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ အောက်ခြေအုတ်ခုံ အဝိုင်းခံ၍ တည်ထားသည်။
ငကျွဲနားတောင်းစေတီသည် (၄၄)ပေ မြင့်ပြီး စေတီတစ်ခုလုံး စဉ့်စိမ်းရောင် သုတ်ထားသည်။
စေတီပုထိုးအမှတ်=၁၆၀၃/၉၁၁ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb|၁၉၉၆ ခုနှစ်ကတွေ့မြင်ရသော လောကထိပ်ပန်ဘုရား လောကထိပ်ပန်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်တစ်ဆင့်ဂူဘုရား ဖြစ်ပြီး ခရစ်(၁၂)ရာစု အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုရားဖြစ်သည်။
စေတီပုထိုးအမှတ်မှာ ၁၅၈၀/၈၉၂ ဖြစ်သည်။
လောကထိပ်ပန်ဂူဘုရားတွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများရှိသည်။
အာရုံခံခန်းမ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်တွင် ဗုဒ္ဓခြေတော်ရာပုံ၊ စက်ဝိုင်းအတွင်းမှ ပန်းကွက်အလှများ၊ အာရုံခံခန်းမနံရံတွင် သစ်ရွက်ပုံပန်းတန်းများ၊ မြတ်စွာဘုရား ဘုရားမဖြစ်မီ နောက်ဆုံးဆယ်ဘဝ (ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့) ပန်းချီတို့ကို ကမ္ပည်းမင်စာနှင့်တကွ တွေ့ရသည်။
အလယ်ဗဟို ဂန္ဓကုဋီတိုက်၏ မျက်နှာကြက်တွင် လေးထောင့်ကွက် ဘောင်အနားကွတ် ပန်းတန်း၊ ခြောက်ထောင့်ပုံ ပန်းကွက်များနှင့် နံရံတွင် ဗုဒ္ဓဝင် ရှစ်ခန်း၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားပုံနှင့် ဘွဲ့အမည်များ၊ ဂန္ဓကုဋီတိုက် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားဆင်းတု၏ ဘေးနံရံတွင် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်ကွက် ပန်းချီများ ရေးဆွဲထားသည်။
ဂူဘုရားအတွင်းရှိ နံရံဆေးရေး ပန်းချီများတွင် မင်းနှင့် သာမန်လူတို့ ဝတ်စားဆင်ယဉ်မှုကို ကိုယ်ဟန်အနေအထားဖြင့် ကွဲပြားအောင် ရေးဆွဲထားသည်။
အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ပုံတို့ကိုလည်း မုတ်ဆိတ်မွှေး၊ ပါးသိုင်းမွှေး၊ ဆံထုံးတို့ကိုကြည့်ကာ လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားနိုင်အောင် ရေးဆွဲထားသည်။
အမျိုးသမီးတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် အလှအပများကို ပေါ်လွင်အောင် ရေးဆွဲထားသည်ကို လေ့လာနိုင်သည်။
နံရံဆေးရေး ပန်းချီပါ အကြောင်းအရာများကို ရှေးမွန်ဘာသာနှင့် မြန်မာဘာသာ ကမ္ပည်းစာတို့ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
thumb|စိုးမင်းကြီးစေတီ စိုးမင်းကြီးစေတီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင်ရှိပြီး အေဒီ(၁၁၇၅) ခုတွင် စိုးမင်းကြီး တည်ခဲ့သည်။
စိုးမင်းကြီးစေတီ တည်ရာတွင် အောက်ခြေတွင် ပစ္စယာအဆင့်ဆင့်ခံ၍ အပေါ်၌ စေတီတည်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စိုးမင်းကြီးစေတီ၏ ပစ္စယာအဆင့်များတွင် မူလက အလွန်လှပသည့် စဉ့်ကွင်းများ အပြည့်ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အနည်းငယ်မျှသာ ကျန်ရှိတော့သည်။
ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ စေတီပုထိုးအမှတ်မှာ ၁၁၄၅/၄၉၁ ဖြစ်သည်။
ပစ္စယာအဆင့်ဆင့် အောက်ကခံပြီး အပေါ်က စေတီကြီးပေါက်ထားသော စိုးမင်းကြီးဘုရားကဲ့သို့ အမျိုးအစားမျိုးမှာ ပုဂံဒေသတွင် ဤတစ်ဆူတည်းသာ ရှိသည်။
ပစ္စယာအဆင့် ဘောင်တန်းများ၌ ပန်းနွယ်အခွေများအကြား နတ်လူ စသောပုံများ၊ ကုန်းသတ္တဝါ ရေသတ္တဝါတို့၏ ပုံများညှပ်၍ အလွန်လှပစွာပြုလုပ်ထားသော စဉ့်သုတ်ပုံချပ်ရှည်များဖြင့် တစ်လျှောက်လုံး ပတ်လည်အဆင့်ဆင့် စီကပ်ထားသည်မှာ ထူးခြားလှသောအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
thumb| ရုပ်ကြွ စဉ့်ကွင်း စဉ့်ကွင်းဆိုသည်မှာ စဉ့်ရည်သုတ်ထားသော ရုပ်ကြွအုတ်ချပ်များကို ခေါ်ဆိုသည်။
စဉ့်ကွင်းပေါ်တွင် ရေးထိုးထားသော စာများကို စဉ့်ကွင်းစာ ဟုခေါ်သည်။
ပုဂံခေတ်၌ ကုသိုလ်ရှင် အချို့သည် မိမိတို့ကောင်းမှု စေတီပုထိုးများကို ဇာတ်နိပါတ် သရုပ်ဖော်ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ အုတ်ချပ်များ (စဉ့်ကွင်းများ)ဖြင့် ပတ်ပတ်လည် စီခြယ်ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။
အာနန္ဒါဘုရား၊ အထက်စတုတ္ထပစ္စယံရှိ မဟော်သဓာဇာတ်တော်မှ ကျေးစေခန်း စဉ့်ကွက်ပုံ (ဇာတ်ကွက်အမှတ် ၆၄၇ မှ ၇၄၀ အထိ)။
thumb|သိမ်ကြီးဈေး စီရုံနှင့်ဒီရုံ သိမ်ကြီးဈေး သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့ ရှိ ဈေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း မြေနေရာအစ ကိုလိုနီခေတ်၊ ရန်ကုန်မြို့ ကို သိမ်းယူပြီးစအချိန်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဘာသာရေးအဆောက်အအုံများ၊ ဈေးများ နေရာချထားရေးအတွက် စီမံဆောင်ရွက်ရာတွင် ၎င်းနေရာများအတွက် မြေဂရန်များ အခမဲ့ ထုတ်ပေးခဲ့ရာ ယနေ့ သိမ်ကြီးဈေးဟုခေါ်တွင်ကြသော ဈေးမြေနေရာအနီးတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအတွက် သိမ်ဆောက်လုပ်ရန် မြေဂရန်တစ်ခုထုတ်ပေးခဲ့သည်။
စူရတီဘားရားဘဇားမှ သိမ်ကြီးဈေးသို့ မော်လမြိုင်တွင် မြို့မဈေးကြီးကို တည်ထောင်ထားသော စူရတီ ဈေးကုမ္ပဏီ (Surati Burra Bazaar Company) က ၁၈၅၄ ခုတွင် အဖျက်ခံရသော ကျိုက်မြတ်သံချို စေတီ (ကျိုက်မဲ သံကရော စေတီ) ၏ ဘုရားဈေးတန်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် မြေနေရာတွင် စူရတီဘားရားဘဇား (Surati Burra Bazaar) ကို အုတ်အဆောက်အုံအဖြစ် တည်ဆောက်သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ၁၉၅၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် သိမ်ကြီးဈေးအဆောက်အအုံများကို မူလကုမ္ပဏီထံမှ သိမ်ကြီးဈေးအုပ်ချုပ်ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့၏ လက်အောက်သို့ လွဲပြောင်းအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာန၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးဌာနခွဲ၊ အမိန့်ကြေညာစာ ၂၆၁၊ ဩဂုတ်လ ၁ရက်၊ ၁၉၅၁ခုနှစ်။
မူလဈေးရုံများ စူရတီဘားရားဘဇား( မြန်မာတို့အခေါ် သိမ်ကြီးဈေး) တွင် မူလဈေးရုံများအဖြစ် အေရုံ၊ ဘီရုံ၊ စီရုံ၊ ဒီရုံနှင့် အီးရုံဟူ၍ ငါးရုံရှိသည်။
မြေကွက်ပေါင်း ၁၂၂ကွက် ပါဝင်သည်။
သိမ်ကြီးဈေး အေရုံ အေရုံ ဈေးအဆောက်အအုံကို ၁၉၀၅ခုနှစ်တွင် စတင် ဆောက်လုပ်သည်။
သိမ်ကြီးဈေး ဘီရုံ ဘီရုံကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်သည်။
သိမ်ကြီးဈေး စီရုံ စီရုံ ဈေးအဆောက်အအုံကို ၁၉၂၈ခုနှစ်တွင် စတင် ဆောက်လုပ်သည်။
သိမ်ကြီးဈေး ဒီရုံ ဒီရုံ ဈေးအဆောက်အအုံကို ၁၉၀၆ခုနှစ်တွင် စတင် ဆောက်လုပ်သည်။
အကိုးအကားများ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဆောက်အအုံများ။
သားချော့တေးသည် ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး သီချင်းကဲ့သို့ သီဆိုရသဖြင့် သားချော့တေးကဗျာဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေသည်။
ကလေးသူငယ်များအား အိပ်ချင်လာအောင် မိဘများက သီချင်းသီဆို၍ သိပ်ရလေသည်။
ထိုသို့ သိပ်ရာ၌ သီဆိုရသော သီချင်းအမျိုးအစားများကို သားချော့တေးဟု သတ်မှတ်ထားလေသည်။
နိုင်ငံတိုင်း၊ လူမျိုးတိုင်းတွင် မိမိတို့၏ ရိုးရာ၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ ယဉ်ကျေးမှုများအရ မတူညီသည့် သားချော့တေးများစွာ ရှိပေသည်။
လူကလေးရဲ့ ချော့စရာ။
မိတ္ထီလာ ကန်တော်အောက်က ဖားကောက်ခဲ့ပါ။
ဖားပါရင်တစ်ကောင်ပေး။
မျက်လုံးရယ်ကြောင်တောင်တောင်နဲ့ ဖားကောင်ကသေး။
ကြောင်ကြီးရဲ့ မြီးတံတို။
အဆီကိုစားပါလို့ အသားကိုမျို။
ကြောင်အိုရယ်ပေမှေး။
ကိုက်ပါနဲ့လေး။
မုန်တိုင်းကထန်၊ ချောင်းကလျှံ၊ ဝဲသံကကြွေး၊ လှိုင်းကဖွေး၊ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။
မိုးပေါက်ကနာ၊ ဖြုတ်ကလာ၊ လမ်းတာကဝေး၊ လေကအေး၊ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။
ဖော်ချင်းတို့ရေ၊ တို့တတွေ၊ လှော်လေအပြေး၊ ယက်ဖွေးဖွေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။
နေမင်းဖန်ဝါ၊ ယွန်းတောရှာ၊ အိပ်ပါလူလေး၊ မေ့ရင်သွေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။
ငှက်မငှက်ဖို၊ သိုက်မြုံခို၊ သံချိုမကြွေး၊ အိပ်ပြီလေး၊ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။
ရနံ့မထုံ၊ ပန်းဝတ်မှုံ၊ပန်းငုံမှာကွေး၊ အိပ်ပြီလေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။
လမင်းသော်တာ၊ ရောင်ခြည်ဖြာ၊အိပ်ပါလူလေး၊ မေ့ရင်သွေး၊ ရည်းလေလေ့၊ ရည်းလေလေး။
(မင်းသုဝဏ်) ယင်းတို့မှာ ခေတ်သစ်ကလေးကဗျာများ၏ ရှေ့ပြေးသားချော့တေးများပင် ဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထိုကဗျာများထဲမှ အချို့ကို မည့်သည့်စာဆိုက ရေးခဲ့သည်မသိသော်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ကျေးဇူးတရားမှာ ကြီးမားလှပါသည်။
ကလေးတို့သည် မိခင်၏ရင်ခွင်တွင်း၌လည်းကောင်း၊ ပုခက်အတွင်း၌လည်းကောင်း ထိုသားချော့တေးများကို နားဆင်ရင်း ကြီးပြင်းလာခဲ့ကြကာ ကျောင်းနေအရွယ်သို့ ရောက်ခဲ့ကြရ၏။
ထိုကျောင်းသား/သူငယ်တို့သည် စာသင်ခန်းထဲ၌လည်း ကဗျာနှင့် ထပ်မံဆုံစည်းကြရပြန်သည်။
(ဝါဆို၊ ဝါခေါင် ရေတွေကြီးလို့ သပြေသီးမှည့် ကောက်စို့ကွယ်။
ခရာဆူးချုံ ဟိုအထဲက၊ မျှော့နက်မည်းကြီး တွယ်လိမ့်မယ်။
မျှော့နက်ဆိုတာ ချိုနဲ့လားကွယ့် မြွေနဂါးတောင် ကြောက်ဖူးကွယ်။
) ပြီးတော့ဆက်ပြီး- (မောင်လေးရေ ထပါတော့ ရောင်နီလာလှပေါ့။
တစ်ကြော့၊ နှစ်ကြော့တေးကိုသီ ငှက်ကျေးနှုတ်ပလီ။
) တစ်ခါ (ဆွမ်းအုပ်နီနီ အမေရွက်လို့၊ နက်ဖြန်မနက် ကျောင်းတက်မယ်။
မောင်းလည်းလိုက်မယ် ချန်မထားနဲ့ အမေသွားတော့ ပျင်းလှတယ်။
) အစရှိသည့် ကဗျာများ . . . .။
ကလေးတို့သည် ပုခက်တွင်း၊ မိခင်ရင်တွင်းမှာ မိခင်ရွတ်ဆိုသော တေးကဗျာ (သားချော့တေး) တို့ကို နားဆင်ရင်း တဖြည်း ဖြည်းမျက်တောင်စင်းကာ အိပ်ပျော်သွားခဲ့ရသည်။
ဇော်နောင်၊ စံတော်ချိန်သတင်းစာ၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၃) ရက်၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ကိုးကား Category:သားချော့တေးများ။
စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၃၉၁/၇၁၀ ဂူပြောက်ငယ် (မြင်းကပါ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။
ဂူပြောက်ငယ်သည် ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်တစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၁၉၈)တွင် တည်ခဲ့သည်။
ဂူပြောက်ငယ်သည် နားတောင်းများ (ထီးလိုမင်းလို)မင်း ငယ်စဉ်က စာသင်ပေးသော အကြေတလ အရှေ့မောလညာရွာ ဇာတိမဟာထေရ် ဓမ္မရာဇဂုရု သီတင်းသုံးသွားသော ဘုရားဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။
ဂူပြောက်ငယ်ဘုရားတွင် နံရံဆေးရေးပန်းချီ၊ အင်္ဂတေပန်းတော့လက်ရာနှင့် ကျောက်ဆစ်ပန်းတမော့ လက်ရာများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဂူပြောက်ငယ်အတွင်း အဝင်ခန်းမ၊ စင်္ကြံလမ်းနှင့် တိုက်မဂူ၏ ပေါင်းကူးမျက်နှာကြက်များနှင့် နံရံများတွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများ ရှိသည်။
တံကဲပုံ၊ ပန်းဘောင်ပုံ၊ ပန်းတောင်ပုံများနှင့် ပုဂံခေတ် ဇာတာ ဂြိုဟ်နေကွက်များ ရေးဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဂူပြောက်ငယ်တွင် အေဒီ(၁၃၁၃) နှစ်ရေး ကမ္ဗည်းစာ (၁၃)ကြောင်းရှိပြီး "'ကျောက်ဖြူ နန်းကျမင်း ကောင်းမှုဖြစ်သော ပျက်စီးနေသည့် ရပ်တော်မူ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုကို သခင်ဖွားစောကြီးက ပြုပြင်ကြောင်း"' မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။
ဂူပြောက်ငယ်၏ အပြင်ဘက် မျက်နှာစာတွင် အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ လေ့လာနိုင်သည်။
ဂူပြောက်ငယ်ဘုရား၏အလယ် မဏ္ဍိုင်လေးမျက်နှာရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်ကြီးများ၏ အနောက်နံရံတွင် ဖောင်းကြွဆေးခြယ် အင်္ဂတေတံကဲများ အလွန်လှပပုံကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဂူပြောက်ငယ်ဘုရား၏ အလယ် မဏ္ဍိုင်ပတ်လည်တွင် စင်္ကြံလမ်းရှိပြီး၊ စင်္ကြံပတ်လမ်း၏ အပြင်နံရံရှိ မုခ်ကပ်များတွင် မူလက ဗုဒ္ဓဝင်ခန်း ကျောက်ဆစ် ပန်းတမော့လက်ရာများ ရှိသည်။
၁၉၉၃−ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဝင်ခန်း ကျောက်ဆစ်ရုပ်တု ရှစ်ဆူကို ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြသထားသည်။
ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဂူပြောက်ငယ် (ဝက်ကြီးအင်း) ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၃၂၈/၆၅၂ မြင်းကပါစေတီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ မြင်းကပါအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြင်းကပါစေတီကို ခရစ်(၁၁)ရာစုတွင် အနော်ရထာမင်း (အေဒီ ၁၀၄၄−၁၀၇၇) တည်ခဲ့သည်။
အနော်ရထာနှင့် နောင်တော် စုက္ကတေး စီးချင်းထိုးရာတွင် စုက္ကတေးသည် အနော်ရထာ၏ အရိန္ဒမာလှံချက်ဖြင့် မြင်းနှင့်တကွ မြစ်နားသို့ပါ၍ အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။
စုက္ကတေးမင်း အနိစ္စရောက်ပြီးနောက် အနော်ရထာသည် ပုဂံထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။
အနော်ရထာသည် နောင်တော် စုက္ကတေးမင်းကို သတ်မိသည့် မကောင်းမှု ပြေပျောက်ရန် မြင်းကပါရွာ၊ မြင်းကပါချောင်းအနီးတွင် မြင်းကပါစေတီ တည်ခဲ့သည်။
နောင်တော် စုက္ကတေးမင်းအားလည်း အမျှအတမ်းဝေခဲ့သည်။
မြင်းကပါစေတီ၏ ထိပ်ဖူး၊ ဖောင်းရစ်၊ ရင်ဖွဲ့ခါးပတ်၊ ခေါင်းလောင်းပုံတို့တွင် အဆင်တန်ဆာ မွမ်းမံမှု အရှိဘဲ၊ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း တည်ဆောက်ထားသည်။
စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၁၉၃/၅၃၁ ပေါ်တော်မူဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ မြင်းကပါအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။
ပေါ်တော်မူဘုရားကို ခရစ်(၁၁)ရာစုတွင် တည်ခဲ့သည်။
မြင်းကပါရွာ တောင်ဘက် နဂါးရုံဘုရား၏ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ စေတီအပြိုအပျက်တစ်ခုကို ရှင်းလင်းရာ အထဲတွင် စေတီငယ်တစ်ဆူ တွေ့ရှိ၍ ပေါ်တော်မူစေတီဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
နဂါးရုံပေါ်တော်မူဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ပေါ်တော်မူစေတီ၏ အထက်ပိုင်းတွင် ငှက်ပျောဖူး၊ ကြာလန်၊ ကွမ်းတောင်ကို တဖြည်းဖြည်းခြုံယူသည့် ပိရမစ်ပုံစံနှင့် ခေါင်းလောင်းပုံတို့ရှိပြီး ခေါင်းလောင်းပုံအခြေတွင် ရှစ်မြှောင့်ဖောင်းရစ်များရှိကာ အနားခြောက်မြှောင့်ရှိ ပစ္စယာသုံးဆင့်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။
ပေါ်တော်မူစေတီကို မပျက်မစီး တွေ့ရ၍ ပုဂံခေတ်ဦးပိုင်း စေတီ၏ အပေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည်ဆောက်မှုကို သိရှိရသည်။
အရှေ့ဘက်လိပ်ဘုရား စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၀၃၀/၄၂၀ အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရား စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၀၃၁/၄၂၁ ဖက်လိပ်ဘုရားများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ သီရိပစ္စယာ အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဖက်လိပ်ဘုရားများဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ အရှေ့ဘက်လိပ်ဘုရားနှင့် အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရားဟူ၍ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဖက်လိပ်ဘုရားများသည် သီဟိုဠ်ပုံစေတီများဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၁)ရာစုတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ယခင်က ဖက်လိပ်ဘုရားနှစ်ဆူ၏ အောက်ခြေတွင် မြေပို့နေခဲ့သည်။
မြေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အပိုင်းသည် ဖက်လိပ်နားတောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဖက်လိပ်ဘုရားများဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။
ဖက်လိပ်ဘုရားနှစ်ဆူ၏ ခေါင်းလောင်းပုံအထက်တွင် ဓာတ်တော်တိုက်နှင့် ဖောင်းရစ်အဆင့်ဆင့် ရှိသည်။
ခေါင်းလောင်းပုံတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်များ ထားရန် မုခ်ကပ်များပါရှိသည်။
အရှေ့ဘက်လိပ်ဘုရား၏ အောက်ခြေတွင် ပေါင်းကူးစင်္ကြံပတ်လမ်းများ ပြုလုပ်ထားပြီး စင်္ကြံပတ်လမ်း၏ အတွင်းနှင့် အပြင်နံရံတွင် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ် မြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များ ကပ်၍ထားသည်။
ထိုမြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များတွင် ဇာတ်အမှတ်စဉ်နှင့် အမည်များပါရှိသည်။
ထိုမြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များတွင် ဗြဟ္မာ၊ သကြား၊ နတ်၊ ရုက္ခစိုး၊ ရသေ့၊ မင်း၊ မိဖုရား၊ မင်းသားမင်းသမီးပုံများ၊ သဘာဝအလှ ရှုခင်းများနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံများကို လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်သည်။
အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရား အောက်ခြေ ပေါင်းကူး စင်္ကြံပတ်လမ်းများ၏ အတွင်းနှင့် အပြင်နံရံတွင်လည်း ငါးရာ့ငါးဆယ် နိပါတ်တော် မြေမီးဖုတ် အုတ်ချပ်များ ကပ်၍ တန်ဆာဆင်ထားသည်။
(၅၅၀)ဇာတ်တွင် (၅၄၇)ဇာတ်သာ ရှိသော်လည်း အနောက်ဘက်လိပ်ဘုရားတွင် (၅၅၀)ဇာတ်ပြည့်အောင် (၄၉၇)ဝေလာမဇာတ်၊ (၄၉၈)မဟာဂေါဝိန္ဒဇာတ်နှင့် (၄၉၉) သုမေဓပဏ္ဍိတဇာတ်တို့ကို ဖြည့်စွက်ပြုလုပ်ထားသည်။
ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ ဖက်လိပ်ဘုရားများသည် အောက်ခြေလေးထောင့်တွင် ပေါင်းကူးမိုး၍ ပတ်လမ်းနံရံတွင် အကွက်အဆင့်များ အတွင်းက ဇာတ်နိပါတ်ချပ်များ ကပ်ထားသည်။
အပေါ်တွင် ထူပါရုံအထွတ်ပါရှိ၍ ထူပါတွင် ဘေးက မုခ်ဆောင်ငယ်များပါရှိသည်။
၎င်းပုံသဏ္ဌာန်မှာ အခြားနေရာတွင် မရှိချေ။
thumb|စေတနာကြီးဘုရား စေတီပုထိုးအမှတ် = ၉၈၇/၄၁၃ စေတနာကြီးဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
စေတနာကြီးဘုရားသည် ဆင်ခံ သီဟိုဠ်ပုံစေတီဖြစ်ပြီး (၂၆) မတ်လ၁၂၃၆−ခုတွင် နားတောင်းများ (ထီးလိုမင်းလို)မင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
စေတနာကြီးဘုရားသည် မူလက စည်စနာ (ဂိ့ဝ) ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းဖြစ်ပြီး နားတောင်းများမင်းက စေတီအဖြစ် ပြုပြင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
နားတောင်းများမင်းလက်ထက်တွင် ဘုရားအပြီးမသတ်ခဲ့သဖြင့် သားတော် ကျစွာမင်းက ဆက်လက်ပြီးစီးအောင် တည်ခဲ့သည်။
ပန္နက်ပုံမှာ လေးထောင့်ပုံဖြစ်ပြီး အောက်ခြေပန်းတင်ခုံတိုင်း၏ အနားတစ်ဖက်စီတွင် ဆင်ဦးခေါင်းရုပ် ၃၉ရုပ်နှင့် ကလသာအိုး ၄၀ တို့ကို အစီစဉ်တကျ ထည့်သွင်း တန်ဆာဆင်ထားရှိသည်။
ထူးထူးခြားခြား ပစ္စယာ ၄ ဆင့် ရှိပြီး ပစ္စယာအဆင့်တိုင်းမှာရှိတဲ့ အရံစေတီများရဲ့ မုခ်ကဒ်များအတွင်း မတ်တပ်ဆင်းထုတော်များ ရှိသည်။
အနီးတဝိုက်မှာ ဉာဏ်တော်အမြင့်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် မူလဘွဲ့တော် စေတနာမှာ "ကြီး" တလုံးပိုကာ "စေတနာကြီး" လို့အမည်တွင်ရစ်သည်ဟူ၍ သိရှိရသည်။
စေတနာကြီးဘုရားဟု အမည်ပြောင်းထားသော်လည်း စည်စနာကြီး/ စစ်စနားကြီးဟုသာ ခေါ်နေကြသည်။
စေတနာကြီးဘုရား၏ လေး​ထောင့် ဓာတ်တော်တိုက်ရှိ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာနှင့် ဘုရားပတ်လည်ရှိ အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဓာတ်တော်တိုက်ဆိုသည်မှာ ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်၊ မွေတော်များကို သိမ်းဆည်းထားသော အဆောက်အဦကို ခေါ်ဆိုသည်။
စေတီပုထိုးအမှတ် = ၉၉၅/၄၁၅−က ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ သီရိပစ္စယာအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဘုရားသည် မဟာဗောဓိပုံ ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဘုရားဖြစ်ပြီး ခရစ် (၁၃)ရာစုနှစ်က တည်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှတို့ ၁၈၈၅−ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများက အင်္ဂလိပ်တို့အား ဆန့်ကျင်တော်လှန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပုဂံမှ ဗိုလ်ချို သည် ထင်ရှားသော နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
၁၈၉၆−ခုတွင် သီရိပစ္စယာရှိ ဂူပြောက်အတွင်း အင်္ဂလိပ်တို့က ဗိုလ်ချိုအား ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သဖြင့် ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားတွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများနှင့် အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ ရှိသည်။
ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားတွင် ကြက်တငိုအဝိုင်း၊ ထောင့်ဘောင်ပန်းနှင့် စက်ဝိုင်းအတွင်းမှ ပန်းကွက်အလှများ၊ နံရံတွင် ဘောင်ခတ်ထားသည့် သစ်ရွက်ပုံပန်းတန်း၊ စိန်ကွက်ပုံ နံရံပန်းချီများ နှင့် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ရေးဆွဲထားသည့် လှေပုံများရှိသည်။
ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်၏ မဟာဗောဓိကွမ်းတောင်မှ လေးထောင့်ကွက်အတွင်း ရုပ်ပုံပါသည့် အဝိုင်းကွက် ပုံဖော်ထားသည့် အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ၊ အဝင်မုခ်မှ ရာမလက်ညှိုးပုံ၊ တံကဲပန်း၊ တိုင်ဖုံးပန်း၊ တိုင်အောက်ခံအိုးမှ အင်္ဂတေပန်းနှင့် အရုပ်များ၊ ချင်မိတ်တိုးတန်းမှ အင်္ဂတေပန်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဦးမောင်မောင် - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ ပုဂံစေတီပုထိုးများ အောက်ထပ်တွင်လည်း အခန်းနံရံများ ပြုလုပ်ထားပုံ ဗိသုကာလက်ရာ အလုပ်အဆောင် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဤဂူပြောက်အတွင်းမှ သီရိဓမ္မဝိလာသ အမည်ပါသော ကျောက်ဗုဒ္ဓဆင်းတုများ တွေ့ရှိဘူးလေသည်။
ဦးဗိုကေ - ပုဂံသုတေသနလမ်းညွှန် ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb|ပြဿဒါးကြီးဘုရား စေတီပုထိုးအမှတ်=၈၀၃/၃၈၄−က ပြဿဒါးကြီး (ပြဿဒ်ကြီး) ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။
ကွမ်းတောင် ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၂၄၉)တွင် ကျစွာမင်းတည်ခဲ့သည်။