kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စက္ကဝက်အကောင်ကြီးသည် သာမန်အချိန်တွင် ဖြူ၍ သားပေါက်ချိန်၌ ပန်းရောင်ရှိ၏။
ငှက်ကလေးသည် အောက်ပိုင်းတွင် သစ်ကျားသီးရောင် ရှိ၏။
ယင်းတို့သည် သုံးနှစ် လေးနှစ်ကြာမှ အမွေးအတောင် ပြည့်စုံကြသည်။
စက္ကဝက်ငှက်သည် ဥရောပတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်း ဒေသ များနှင့် အာရှတိုက်ရှိ အချို့ဒေသများတွင် သားပေါက်သည်။
ဆောင်းရာသီတွင် ထိုငှက်များကို တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့၊ အာဖရိက တိုက်တို့တွင် တွေ့ရသည်ဟု ဆို၏။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆောင်း ရာသီတွင်သာ လာရောက်သည်။
ဩဂုတ်လတွင် ရောက်လာ၍ ဇန်နဝါရီ၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ထွက်ခွာသွားကြသည်ဟု ထင် မှတ်ရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝံပိုများ။
ယင်ကောင်များတွင် လူတို့အား အန္တရာယ်အများဆုံးပြုနိုင်သော ယင်ကောင်မှာ အာဖရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသရှိ စက်စီ ယင်ကောင် (Tsetse Fly) ဖြစ်သည်။
စက်စီ ယင်ကောင်သည် သာမန်ယင်ကောင်များထက် အတန်ငယ်ကြီးထွားသော ကိုယ်လုံးရှိသည်။
စက်စီ ယင်ကောင်ကြောင့် တစ်နှစ်တစ်နှစ်တွင် ပျက်စီးဆုံးပါးရခြင်းသည် မခန့်မှန်းနိုင်လောက်အောင်ဖြစ်သည်။
အာဖရိကတိုက်ရှိ အချို့အရပ်ဒေသများတွင် လူမနေနိုင်လောက်အောင်ပင် ဆိုးရွားသည်။
ဤယင်မျိုးကိုက်ခဲသည့်အခါ အကိုက်ခံသူ၏သွေးထဲသို့ ပရိုတိုဇွန်းပိုးကလေးများ ဝင်သွားသည်။
ဂလော်စင်းနား ပါလပဲလစ် (Glossina palpalis)ခေါ် ယင်ကောင်မျိုးသည် လူတို့အားကိုက်ခဲလျှင် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဦးနှောက်ရောင် အိပ်မဝရောဂါကို စွဲကပ်စေတတ်၏။
ဦးနှောက်ရောင် အိပ်မဝရောဂါဟု ဆိုခြင်းမှာ ရောဂါစွဲကပ်သူသည် အစဉ် အိပ်ချင်နေတတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဂလောက်စင်းနား မော်စီတန်း (Glossina morsitans)ခေါ် ယင်ကောင်မျိုးသည် ကျွဲ၊ နွား၊ တိရစ္ဆာန်၊ မြင်း၊ ခွေးနှင့် အခြား အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များကို နာဂါနား(Nagana)ခေါ် ရောဂါမျိုး ဖြစ်စေတတ်သည်။
၂ဝ ရာစုမတိုင်မီက အဆိုပါရောဂါများသည် စက်စီ ယင်ကောင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရကြောင်းကိုမသိကြပေ။
နောင်အခါမှ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ စူးစမ်းရှာဖွေ၍ ထိုအကြောင်းကို သိရှိနားလည်လာကြသည်။
ယခုအခါ ထိုယင်မျိုးတို့၏အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ကြပေပြီ။
အထူးသဖြင့် စက်စီယင်ကောင်သည် မြစ်၊ ချောင်း၊ အိုင်တို့၏ ကမ်းပါးတွင်ပေါက်ပွားလေ့ရှိရာ ထိုကမ်းပါးတို့၏ အနီးအနားတစ်ဝိုက်ရှိ တော၊ ချုံ စသည်တို့ကို ရှင်းပစ်ခြင်းဖြင့် အန္တရာယ်မှသက်သာရာရစေနိုင်သည်။
ယင်ကောင်တို့တွင် စက်စီယင်ကောင်သည် အတော်ပင်ထူးဆန်းသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စက်စီယင်မသည် ဥမအုဘဲ ရက်သတ္တ ၂ ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပိုးလောင်း တစ်ကောင်ကျ ပေါက်တတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
စက်စီယင်သည် နားနေသည့်အခါ တောင်ပံကို နောက်ကျောအောက်သို့ အလျားလိုက်ခေါက်ထားလေ့ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား အခြားကြည့်ရန် အာဖရိကန် ထရစ်ပနိုစိုမီရေးစစ် ကဏ္ဍ:ယင်ကောင်များ။
thumb|စက်တော်ရာဘုရားပွဲ မြင်ကွင်း စက်တော်ရာစေတီသည် မင်းဘူးမြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် ၂၆ မိုင်ကွာဝေးသော အနောက်ရိုးမ အရှေ့ဘက်ဆုံး တောင်စွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
စက်တော်ရာစေတီကို ရွှေစက်တော် ဟူ၍လည်​ကောင်း၊ မန်းစက်တော်ရာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မန်းရွှေစက်တော် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
စက်တော်ရာသို့ ဘုရားဖူးသွားလိုလျှင် မင်းဘူးနှင့် စကုမြို့များမှတစ်ဆင့် ကားလမ်းဖြင့် အလွယ်တကူသွားရောက်နိုင်သည်။
စက်တော်ရာသည် စကုမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၆ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
စက်တော်ရာသည် အောက်စက်တော်ရာနှင့် အထက်စက်တော်ရာဟူ၍ နှစ်ဌာနရှိသည်။
တောင်ပေါ်တွင် ရှိသော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ခြေတော်ရာတစ်ဆူကို အထက်စက်တော်ရာဟု ခေါ်ကြ၍ တောင်အောက် မန်းချောင်းဘေး၌ရှိသော ခြေတော်ရာတစ်ဆူကို အောက်စက်တော်ရာဟု ခေါ်ကြသည်။
ဘုရားသမိုင်း ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီး၍ ဝါတော် ငါးဝါမြောက်သောအခါ သုနာပရန္ထတိုင်း၊ လယ်ကိုင်းမည်သော ဝါဏိဇ္ဇဂါမ၌ မဟာပုဏ် (မဟာပုဏ္ဏ)၊ စူဠပုဏ် (စူဠပုဏ္ဏ) ကုန်သည်ညီနောင် နှစ်ယောက်တို့သည် ဘုရားသခင်အား ပန်ကြား၍ စန္ဒကူးနံ့သာကျောင်းကို ဆောက်၏။
ဘုရားသခင်လည်း သာဝတ္ထိပြည်၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်မှ ပြာသာဒ်ယာဉ်ပျံ ၅ဝဝ တွင် ရဟန္တာငါးရာတို့အား လိုက်ပါစေပြီး အခြံအရံ ပြုလျက် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကျောင်းတော် မပြီးမခြင်း အကြိမ်ကြိမ် ကြွတော်မူလာ၏။
ဤကိုရည်၍ ရှင်မဟာသီလဝံသ အရှင်သူမြတ်က တံတားဦးတည် မော်ကွန်းတွင် 'သုနာပရန်၊ ကျွန်းမွန်အောင်နှိပ်၊ တမ္ဗဒိပ်ဟု၊ တံဆိပ်နှစ်ထပ်၊ စက်ရှင်ကွပ်၍၊ မြန်ရပ်တမူ၊ စည်လိမ့်ဟူသား၊ လှိုင်ကြူမေတ္တာ၊ ဈာန်ချမ်းသာဖြင့် စမ္ပာယ် ဓာတ်လှောင်း၊ နံ့သာကျောင်းဝယ်၊ ကျန်းအောင်ဘုန်းကြီး၊ ဆုံးမငြီးလျှင် မပြီးမခြင်း၊ လုပ်စဉ်တွင်း၌ သနင်းခေါက်ခေါက်၊ ကြိမ်ကြိမ်ရောက်၏'ဟူ၍ စပ်ဆိုထားခဲ့လေသည်။
ထိုကျောင်းပြီးသောအခါ အလှူခံတော်မူပြီးလျှင် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ဈာန်၏ ချမ်းသာဖြင့် မွေ့လျော်တော်မူ၍ တရားဒေသနာ တိုက်ကျွေးတော်မူသည်။
ထိုနောက် ဝါဏိဇ္ဇဂါမသို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူရာ နမ္မဒါမြစ်(ယခု မန်းချောင်း)နားသို့ ရောက်တော်မူသည်။
ထိုအခါ ထိုမြစ်၌နေသော နမ္မဒါနဂါးမင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၌ အလွန်ကြည်ညိုသဖြင့် နဂါးပြည်သို့ ပင့်လျက် ကြီးစွာသော ပူဇော်သက္ကာရတို့ဖြင့် တရားတော်ကို နာ၏။
တရားနာပြီးသော် ဘုရားသခင်အား ကိုးကွယ်ရာ အမွေတစ်စုံတစ်ခုကို ပေးတော်မူခဲ့ပါရန် လျှောက်ထားသည့်အတွက် မြတ်စွာဘုရားလည်း နမ္မဒါမြစ်နား၌ ခြေတော်ရာပါဒစေတီကို ထားတော်မူခဲ့သည်။
ထိုစက်တော်ရာကို အောက်စက်တော်ရာဟု ခေါ်ကြ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုမှ သစ္စာဗန္ဓတောင်ထိပ်သို့ ကြွတော်မူ၏။
တောင်ထိပ်သို့ ရောက်တော်မူလျှင် ထိုအရပ်တွင် ရှိသော သစ္စဗန္ဓ ရသေ့ကို တရားဟောတော်မူ၍ အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်စေသည်။
သစ္စဗန္ဓထေရ်လည်း အရိုအသေ ကိုးကွယ်ရာကို တောင်းပန်ရာ မြတ်စွာဘုရားလည်း တစ်ခဲနက်သော အပြင်ရှိ ကျောက်ဖျာထက်၌ စိုသော မြေစိုင်ခဲပေါ်တွင် တံဆိပ်ခတ်ဘိသကဲ့သို့ စက်တော်ရာပါဒစေတီကို ချတော်မူ၏။
ထို့နောက် သာဝတ္ထိပြည်၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ ပြန်ကြွတော်မူသည်။
ဒုတိယချတော်မူသော ဤခြေရာတော်ကို အထက်စက်တော်ရာ ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။
ယင်းသို့ ခြေတော်ရာနှစ်ဆူ ချတော်မူသည်ကို ရှင်မဟာသီလဝံသသည် တန်တားဦးတည်မော်ကွန်း၌ 'ကျယ်ပြောနောင်လာ၊ ငါ့ရိုက်ရာကား၊ သုနာပရန်၊ ကျွန်းမွန် အောင်နှိပ်၊ တမ္ဗဒိပ်ဟု၊ တံဆိပ်နှစ်ထပ်၊ စက်ရှင်ကွပ်၍' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ တံတားဦးတည် မင်္ဂလာစေတီမော်ကွန်း၌ 'ရွှေစက်နင်းနှိပ်၊ ရာတံဆိပ်ဖြင့်၊ မာရ်နှိပ်ထက်ကြပ်၊ စက်ရှင်ကွပ်သား' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'နမ္မဒါဟု၊ မြစ်သာကမ်းနား၊ တောင်ထွတ်ဖျားဝယ်၊ နှစ်ပါးတူကွ၊ ရာတော်ပြလျက်၊ လောကသခင်၊ မျှလောက်စင်သည်၊ စည်ပင် သာသနာ၊ တည်ကြာလာမည်'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စပ်ဆိုခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ သည် ရွှေစက်တော်သွား တောလားတွင်လည်း 'ဘုန်းသန်သကျ၊မိုနိန္ဒလျှင်၊ ရွှင်ပျကြည်ဖြူ၊ ဟောတော်မူသည်၊ လေးဆူ ကျွန်းမြတ်၊ ဘုန်းထွဋ်သိရိ၊ တမ္ဗဒိထက်၊ ကျော်သိထင်ရှား၊ ကျေးဇူးများ၏၊ နဂါမုဆိုး၊ ရိုကျိုးတောင်းပန်၊ ပူဇော်ရန်ဟု နမန္ထာနား၊ ရာ့တပါးနှင့် တောင်ဖျားကျောက်ထိပ်၊ နင်းနှိပ် ရာတော်၊ နှစ်ဘော်ရွှေစက်၊ ရောင်ပြိုးပြက်သည်၊'ဟူ၍ စပ်ဆို ထားသည်။
ထိုစက်တော်ရာ နှစ်ဆူကို မြတ်စွာဘုရားသခင် သက်တော် ထင်ရှား ရှိစဉ်ကပင်စ၍ အစဉ်အဆက် ကိုးကွယ်လာခဲ့ကြလေသည်။
မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးသည့်နောက်တွင် ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့် ဖုံးအုပ်ကာ၊ လူသူ အရောက်အပေါက် မရှိဖြစ်ခဲ့၏။
ထိုနောင် သီရိခေတ္တရာ၊ ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး လက်ထက် မင်းကြီးကိုယ်တော်တိုင် ကြွရောက်လာ၍ စက်တော်ရာနှစ်ဆူ အထက်၌ စုလစ်မွန်းချွန်၊ တုရင်မှန်ကင်း၊ မုတ်တံခါးတို့ကို ပြုလုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။
ထိုနောက် ညောင်ဦး စောရဟန်မင်း၊ ကြောင်ဖြူမင်းတို့ အဖူးအမြော်ကြွရောက်၍ အလှူဒါန ပြုခဲ့ကြသည်။
ပုဂံ အနော်ရထာစောမင်းမှာမူကား ရွှေချိန်တစ်ထောင်ကို လှူဒါန်းခဲ့၍ ကျန်စစ်သားမင်းကြီးမှာမူ ကိုယ်လေးတော်အမျှဖြင့် ရွှေကိုလှူဒါန်းရုံမက ပန်းထိမ်း၊ မဖဲစသည့် ခုနစ်မြို့မှ လူပေါင်း ၁၅ဝ ကို စေတီအစောင့်အဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့ဘူးသည်။
အလောင်းစည်သူမင်းကြီးကမူ မြေများ လှူဒါန်း၍ ထိုနယ်မြေမှ မြေဆီ မြေခွန်၊ ပွဲ၊ တည်၊ ဆိပ်၊ ကင်း၊ ကူးတို့၊ ဆင်သေ၊ မြင်းလဲခွန် များ၊ တရားကွမ်းဖိုးများကို ဘုရား၏ဝေယျာဝစ္စအတွက် လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။
ဤသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက် ကြွရောက်ဖူးမြော်၍ လှူဒါန်းခဲ့ကြသော်လည်း နောင်ကာလတွင် လူသူ အရောက်အပေါက် မရှိဖြစ်ကာ ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ ဖုံးအုပ်ခဲ့ပြန်လေသည်။
အင်းဝသာလွန်မင်းတရားကြီး လက်ထက် ရောက်သောအခါမှ ပထမတောင်ဖီလာဆရာတော်စသော ဆရာတော်ကြီး ၄ ပါးတို့သည် မင်းတရားကြီး လျှောက်ထား တောင်းပန်သဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရာမှ စက်တော်ရာဒေသသို့ လူသူ အရောက်အပေါက် လွယ်ကူစေရန် ရှင်းလင်းစေခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် မင်းများသည် အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တိုင် စက်တော်ရာ ဒေသသို့ ကြွရောက်၍ လှူဒါန်းပူဇော်ကြလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁ဝ၅၈ ခုနှစ်တွင် လယ်ကိုင်းမြို့ဒေသမှ ရှင်သုဓမ္မစာရီသည် ဘုရားဖူးလာသူတို့ အခက်အခဲ မတွေ့စေရန်နှင့် ရာသီဥတုဘေးဒဏ်မှ ကင်းဝေးစေရန် အထက်စက်တော်ရာကို ရှိရင်းတောင်ကမ်းပါးမှ ငြမ်းဆင်၍ ပြောင်းရွှေ့စေရာ ခြေတော်ရာမှ ခြေသန်းတော်မှာ ပဲ့သွားလေသည်။
ယင်းသို့ ပဲ့သွားသော နေရာတွင် ရွှေဖြင့် အစားထိုးပြင်ဆင်ထားခဲ့၏။
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်ရန် စီစဉ်ထားလေသည်။
စက်တော်ရာအနီးအနားရှိ တောင်များ၊ ဒေသများကို ဘုရားသခင်၏ ခြေတော်ရာကို ချထားပေးသနားရန် တောင်းပန်ခဲ့သော ပစ္စဗန္ဓမထေရ်အား အစွဲပြု၍ ယခုအခါ မှည့်ခေါ်ထားသည်ကို တွေ့ရ၏။
ထိုမထေရ်သည် ရှေးအခါ မုဆိုးအဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးခဲ့စဉ်က နေထိုင်သည်ကိုအစွဲပြု၍ အထက်စက်တော်ရာ ဘေးမှတောင်ကို 'မုဆိုးတောင်'ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုတောင်အောက် ရှိသော သားကောင်မှရသည့် သားရေကြက်ရာ နေရာဖြစ်၍ 'သားရေကြက်တောင်'ဟုလည်းကောင်း ယုံမှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
မုဆိုးတောင်၏ လက်ျာအစွန်းတွင် ထူးခြားစွာ တည်ရှိနေသော ကျောက်တုံးကြီးတစ်ခု၌ မုဆိုး၏ ဒူးထောက်ရာနှင့် ခြေရာများရှိ၍ ထိုခြေရာတို့တွင် တင်ရှိနေသော ရေများကို မျက်စဉ်းအဖြစ် ခတ်ပါက မျက်စိရောဂါများပျောက်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
လမ်းခရီးစခန်းများကိုလည်း စက်တော်ရာသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်၍ အမည်မှည့်ခေါ်ထား၏။
စကုမြို့မှ ၇ မိုင်ခန့်အကွာ အနောက်ဘက်တွင် မုဆိုးကြီး ယုန်လိုက်ကြည့်ရာ တောအုပ် တစ်ခုရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ဖြင့် ထိုနေရာကို 'ယုန်ကြည့်တောင်' ဟု ခေါ်ကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားသခင် ကြွရောက်စဉ်က ဆွမ်းစားပြီးနောက် လုပ်တော်ဆေးခဲ့သည်ကို ရည်ညွှန်း၍ 'လုပ်ဆေးချောင်း'ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။
ထိုချောင်းတွင် ဆန်စေ့တူသော ကျောက်ခဲကလေးများကို အနှံ့အပြား တွေ့ရှိရ၏။
စက်တော်ရာ ဘုရားသို့ ရောက်ခါနီး တောင်အဆင်းစခန်း တစ်ခုကိုလည်း မုဆိုးကြီးလေးတင်၍ ဆင်းရာအရပ်ဟု ယုံကြည်ကြကာ 'လေးတင်ဆင်းစခန်း'ဟု အမည်ပေးထားကြ သည်။
အထက်စက်တော် ရာ တောင်ဘေးရှိ လိုဏ်ဂူတစ်ခုကို မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် မင်းငါးဆက်၏ မိဖုရားဖြစ်ခဲ့သော ရှင်ဘို့မယ်သည် ရောက် လာ၍ စခန်းချနားနေလျက် ရက်ကန်းခတ်ခဲ့ဘူးသည်ကို ရည်မှတ်၍ 'ရှင်ဘို့မယ်တွင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ၏။
မိန်းမများ သည် ထိုတွင်း၏ဘေးတွင် အပေါက်ငယ်များ ပြုလုပ်၍ လက်ညှိုးကိုထားကာ ရက်ကန်းတတ်ပါစေ၊ ဗိုင်းတတ်ပါစေဟု ဆုတောင်းလေ့ ရှိကြသည်။
စက်တော်ရာတောင်ကို မန်းချောင်းသည် ကွေ့ပတ်၍ စီးဆင်းရာ တောင်ခြေရင်းသို့ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် သုံးနေရာတွင် ချဉ်းကပ်ပြီးမှ တစ်ဖြောင့်တည်း စီးဆင်းသွားလေသည်။
ဤသည်ကို အသက်မရှိသော မန်းချောင်းပင်လျှင် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်ရာအရပ်ကို ဦးသုံးကြိမ်တိုက်သည်ဟု ပြောစမှတ် ပြုကြလေသည်။
စက်တော်ရာဘုရားနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စက်တော်ရာဘုရားကျောက်စာ၊ ရွှေစက်တော်တန်ဆောင်း ကျောက်စာဟူ၍ ကျောက်စာ ၂ ဆူ ရှိလေသည်။
ယင်းတို့မှာ မူလထိုးများ မဟုတ်ချေ။
စပ်ထိုးနှင့် ဆင့်ထိုး အသီးသီး ဖြစ်ကြ၏။
စက်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာအရ ထီးလှိုင်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်း (၄၂၇ခု)၊ အလောင်းစည်သူမင်း (၄၈၅ ခု၊ ၅၁၂ ခု)၊ နရပတိစည်သူမင်း (၅၄၅ ခု)၊ ပထမမင်းခေါင် (၇၆၇ ခု)နှင့် ဒုတိယ မင်းခေါင် (၈၄၇ ခု)တို့ ကျွန်သီးတော် ဝတ္တကံရွာ မြေရပ်များကို လှူဒါန်းကြကြောင်း သိရသည်။
ရွှေစက်တော်တန်ဆောင်း ကျောက်စာ (၆ဝဝ ပြည့်နှစ်)တွင် ရွှေစက်တော်ဘုရား၌ တန်ဆောင်းဆောက်၍ ဝတ်မြေလှူကြောင်း ဖော်ပြထားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ Category:မင်းဘူးခရိုင်။
ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားတို့သည် ၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်လောက်အထိ ရှေးသမားရိုးကျအတိုင်း လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြ၏။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရာ၌ သစ်သားထွန်များကို အသုံးပြု၍ စပါးရိတ်ရာတွင် တံစဉ်ကြီးငယ်တို့ဖြင့်သာ လက် ရိတ် ရိတ်ကြ၏။
ကောက်လှိုင်းများကို ကောက်ရိုက်တုတ်နှင့် ရိုက်နှက်ကာ စပါးနှံများကို ချွေယူသည်။
အဝတ်အထည် ရက်လုပ်ရာတွင်လည်း လက် သို့မဟုတ် ခြေနှင့်လှည့်ရသော ရက်ကန်းများသာ ရှိလေသည်။
ပန်းဘဲ၊ လက်သမား၊ ပန်းရံဆရာတို့၏လက်နက် ကိရိယာတို့မှာလည်း ရှေးအီဂျစ်ခေတ်ဟောင်းက ကိရိယာများနှင့်တူ၍ ပြောင်းလဲတိုးတက်မှု အလျင်းမရှိခဲ့သေးချေ။
အင်္ဂလန်ပြည်သည် စိုက်ပျိုးရေးတိုင်းပြည်အဖြစ်မှ စက်မှုတိုင်းပြည်အဖြစ်သို့ ၁၇၆ဝ-၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်များတွင်း၌ ပြောင်းလဲတိုးတက်ခဲ့လေသည်။
ယခင်က လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စက် မသုံးဘဲ ရှေးသမားရိုးကျ စံနစ်ဖြင့်သာ ပြုလုပ်ခဲ့သောကြောင့် ကုန်ပစ္စည်းပြုလုပ်ရာတွင် အချိန်ကုန် လူပန်း၍ မြောက်မြားစွာ လည်း မထုတ်လုပ်နိုင်သဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းများမှာ ဈေးကြီး မြင့်၍ လူသာမန်တို့ ဝယ်ယူသုံးဆောင်ခြင်း မပြုနိုင်ကြချေ။
ယခု သုံးစွဲနေကြသည့် အချို့သော ပစ္စည်းမျိုးသည် ၁၇၅ဝ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီခေတ်က သာမန် အရပ်သူအရပ်သားတို့ သုံးစွဲ ခြင်း မပြုနိုင်သော ပစ္စည်းများ ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် ထိုခေတ်က ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေတတ်သော စက်ရုံကြီးများ မရှိခဲ့သဖြင့်လည်း လုပ်သားနှင့် အလုပ်ရှင် ပြဿနာ၊ အလုပ် လက်မဲ့ ပြဿနာ စသည်များ မရှိခဲ့ပေ။
၁၇၅ဝ ပြည့်နှစ်ကျော် မှသာ စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားလာ၍ ကမ္ဘာ့အခြေအနေ မှာ တစ်မျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲလာခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ နှစ်ပေါင်း များစွာ တည်ရှိလာခဲ့သော အခြေအနေများကို ပြောင်းလဲပစ်ကာ စက်မှုခေတ်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သော စီးပွား ရေးဆိုင်ရာ တိုးတက်မှု များကိုပင် 'စက်မှုလက်မှု အရေးပုံ'ဟု ဆိုလိုပေသည်။
၁၇၅ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်၌ အထည်အလိပ် လုပ်ငန်းများအတွက် စက်များကို တီထွင်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အရေး ပုံသည် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။
ကေးဆိုသူသည် ၁၇၃၃ ခုနှစ်တွင် ရက်ကန်းလွန်းပျံကို တီထွင်ခဲ့၏။
၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် ဟားဂရီးဆိုသူက ခြည်မျှင်အများကို တစ်ပြိုင်တည်းငင်နိုင်သည့် 'စပင်းနင်းဂျင်နီ'ခေါ် ခြည်ငင်စက်ကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။
အတ်ကရိုက်ဆိုသူကလည်း ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် ခြည်ငင်စက် တစ်မျိုးကို တီထွင်လိုက်၏။
ကရွမ်တန်ကလည်း ခြည်မျှင် အများကို တစ်ပြိုင်တည်း ငင့်နိုင်သည့် 'မျူး'ခေါ် ခြည်ငင်စက် ဆန်းတစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့၏။
ပထမတွင် ထိုစက်များကို ရေးအား ဖြင့် လှည့်ခဲ့သော်လည်း ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းဝပ်သည် ရေနွေးငွေ့နှင့် မောင်းနှင်သည့်စက်ကို တီထွင်အောင်မြင်ခဲ့သော ကြောင့် ခြင်ငင်စက်၊ ရက်ကန်းစက်များကို ရေနွေးငွေ့စက်များ ဖြင့် မောင်းနှင်ခဲ့လေသည်။
သံလုပ်ငန်းတွင် မီးသွေးဖြင့် သံရည်ကျိုသည့်အစား ကျောက်မီးသွေးကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လုပ်ငန်းမှာ ပိုမို တိုးတက် တွင်ကျယ်လာ၏။
လမ်းများကိုလည်း ပြုပြင်ခဲ့၍ တူးမြောင်း အများအပြားကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး တိုးတက် ကောင်းမွန်လာသည်။
ဤသို့သော် တီထွင်မှုများကြောင့် အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းစံနစ် တိမ်ကောပျောက်ကွယ်၍ စက်ရုံ လုပ်ငန်းစံနစ် ကြီးပွားလာ လေသည်။
ထို့ပြင် လုပ်ငန်းရှိရာ စက်ရုံများတွင် လူတို့ ပြောင်း ရွှေ့နေထိုင်လာကြရာ စက်ရုံရှိရာ အရပ်တို့တွင် မြို့ပြကြီးများ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ တောရွာတို့တွင် လူနေနည်းပါးလာလေသည်။
စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကားလာသောအခါ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း၌ လူမလိုတော့သဖြင့် လယ်သမားတို့သည် စက်မှု အလုပ်သမားများ ဖြစ်လာကြလေသည်။
အလုပ်ရုံပိုင်သော အရင်းရှင်ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာပြီးလျှင် ထိုလူတန်းစားသည် နိုင်ငံရေးရာတွင် ဝင်ရောက် စိုးမိုးလာလေသည်။
အရင်းရှင်နှင့် အလုပ်သမား ပဋိပက္ခမှုများလည်း မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။
ယခင်က လူအများလုပ်ရ သော အလုပ်မျိုးကို လူအနည်းနှင့် ပြီးနိုင်စွမ်းသဖြင့်လည်း အလုပ် လက်မဲ့ ပြဿနာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရလေသည်။
မည်သို့ဖြစ်စေ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း တိုးတက်ခဲ့သည့် အတွက် လူသာမန်တို့မှာ ကုန်ပစ္စည်းများကို ဈေးပေါပေါနှင့် ကောင်းကောင်း ဝယ်ယူ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့လေသည်။
အဂ‡လန် ပြည်သည် ကုန်ပစ္စည်းများကို ပေါပေါများများ လုပ်ကိုင် ရောင်းချနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဝင်ငွေတိုးတက်ပြီးလျှင် စီးပွားရေး ခိုင်လုံတောင့်တင်းလာခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် နပိုလီယန်နှင့် စစ်ဖြစ်သောအခါ ခံနိုင်ရည် ရှိခဲ့ပေသည်။
လူတို့၏နေထိုင်မှု အဆင့်အတန်းလည်း မြင့်လာ၏။
စက်မှုနိုင်ငံတို့သည် ကုန်ကြမ်း ရရန်နှင့် ပြည်တွင်းထွက် ကုန်ချောရောင်းချရန် နယ်ပယ်များ လိုလာသဖြင့် နိုင်ငံချဲ့ထွင်လာကြရသည်။
ဤသို့လျှင် နယ်ချဲ့ စံနစ်ကိုလည်း ပေါ်ပေါက်လာလေသည်၊ ထိုခေတ်၌ လူတို့သည် စက်မှုလုပ်ငန်းကိုသာမက စိုက်ပျိုး ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင် ခဲ့ကြလေသည်။
ဂျုံတစ်မျိုးတည်းကိုသာ နှစ်စဉ် ဆက်စိုက်ခြင်း မပြုဘဲ မုန်လာဥဝိုင်း၊ မုန်လာဥနီ၊ ပဲပင် စသည်တို့နှင့် တစ်လှည့်စီ ပြောင်း၍ စိုက်ကြလေသည်။
ထိုအလှည့်ကျ စိုက် ပျိုးရေးစံနစ်ကြောင့် မြေဩဇာ မယုတ်လျော့ဘဲ ကောင်းမွန်လာ သည့်ပြင် အထွက်လည်း များလာလေသည်။
ထို့ပြင် မြေကွက် ငယ်များဖြင့် တကွဲတပြား စိုက်ပျိုးသောထုံးစံကို ဖျက်၍ ကျယ် ပြန့်သော စိုက်ခင်းကြီးများဖြစ်အောင် စုပေါင်း လုပ်ကိုင်ကြ သဖြင့် ပို၍ စံနစ်ကျကာ အလုပ်တွင်ကျယ်လာပြီးလျှင် ကောက် သီး ကောက်နှံ အထွက်များလေသည်။
နွား၊ ဆိတ်၊ သိုး စသည် တို့ကို ပြုပြင် မွေးမြူကြသဖြင့် ကောင်ရေ များပြားလာကာ အမျိုးအစားလည်း ကောင်းမွန်လာလေသည်။
ဤသို့လျှင် အင်္ဂလန်ပြည်၏ အခြေအနေသည် စက်မှုလက်မှု အရေးပါပုံကြောင့် အနှစ်တရာခန့်အတွင်း မယုံနိုင်လောက် အောင် ပြောင်းလဲလာခဲ့ပေသည်။
ဤအရေးပုံသည် အင်္ဂလန်ပြည်၌ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ နောင်အခါ ကမ္ဘာတဝှန်းလုံးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံ့သွားသဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး၏ အခြေအနေ လည်း တစ်မျိုးတစ်ဖုံ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာကာ ခေတ်သစ် ကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရလေသည်၊မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:စက်မှုတော်လှန်ရေး။
စက်သီး နှင့် ကြိုး တပ်ဆင်ပုံ သရုပ်ဖော်။
စက်သီး အိမ်အပေါ်ထက်က လူသည် မြေကြီးပေးမှ ဝန်တစ်ခုကို မတင်လိုက်သည်။
သူသည် ကြိုးချပေး၍ လူတစ်ယောက်အား ထိုဝန်တွင် ကြိုးချည်ခိုင်းသည်။
ထိုနောက် ဝန်ကို အခြားကြိုးစ တစ်ဖက်မှ ဆွဲယူသည်။
ထိုသို့ ဝန်မနည်းသည်ဝန်ကို တိုက်ရိုက် မခြင်းဖြစ်၍ မသက်သာလှပေ။
ရေတွင်းမှရေကို စက်သီးဖြင့် ဆွဲတင်ယူပုံကို မြင်ဘူးကြား ပေလိမ့်မည်။
ရေတွင်းအထက်တွင် ကန့်လန့်ဖြတ် ရိုက်ထား သောတန်းတွင် စက်သီးချိန်ထား၍ ထိုစက်သီးရှိ ကြိုး၏ တစ်ဖက်အစွန်းတွင် ရေပုံကို ချည်ထားသည်။
ရေပုံးကို ရေ တွင်းမှ ဆွဲတင်လိုသောအခါ ကြိုး၏ အခြားတဖက်စွန်းကို ဆွဲပေးရသည်။
ဤနည်းသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်ဝန်ကို တိုက်ရိုက် မနည်းထက်၊ သာလွန်ကောင်းမွန်သည်။
ဤနည်း အရမှာ အောက်မှအထက်သို့ ဆွဲတင်နေသော အခြင်းအရာကို အထက်မှ အောက်သို့ ဆွဲချရသော အခြင်းအရာဖြစ်အောင် စက်ဘီးက ပြောင်းလဲပေးလိုက်သည်။
ဤစက်ဘီးသည် ပွတ်တိုက်ခုခံမှုကို နည်းစေသည့်အပြင် စိုက်အားကိုလည်း နည်းစေသည်။
စက်သီးနှင့် ဝင်းရိုးခေါ် စက်ကိရိယာသည် စင်စစ်အားဖြင့် မောင်းတံ (လီဗာ)သဘောကို အခြေပြု၍ တည်ဆောက်ထား သောစက် ဖြစ်သည်။
မောင်းတံသဘော ဆောင်ရွက်ကြ၏။
ဘီးထောက်မရှိသော ဘီးချပ်ပြား၌ပင် မောင်းတံသဘော ဆောင်ရွက်ချက်ရှိသည်။
ပုံ ၁ တွင် ပါဝါလက်တံသည် ဝင်ရိုးအလယ်ချက်မှ အပြင် ဘီးကြီး၏ အနားအထိ (ဗပ) အကွာအဝေးဖြစ်၍ ဝန်လက်တံ မှာမူ ဝင်ရိုးအတွင်းဘီး နှုတ်ခမ်းနားအထိ (ဗဝ) အကွာအဝေး ဖြစ်သည်။
ဤဘောကို ဝင့်ချခေါ် စက်ရစ်လုံးများတွင် အသုံး ပြုထားသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ဘီးမပါဘဲဝန်ကို မယူလိုသောအခါ ဝင်ရိုးတွင် တပ်ဆင်ထားသော လက်တံကောင်ကို လှည့်ပေးရ သည်။
သို့သော် လက်ကိုင်နှင့် ကောက်ဆက်ထားသည့် နေရာ မှာ ဘီးနှုတ်ခမ်းနားဖြစ်သည်ဟု ယူဆရမည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြသည့် စက်သီးမှာ တိုင်တွင် တပ်ဆင် ထားသော စက်ဘီးအသေ ဖြစ်သည်။
စက်ဘီးအသေမဟုတ်ဘဲ စက်ဘီးအရှင် တပ်ဆင်ထားသောအခါ မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်မည်ကို စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။
ဤစက်ဘီးအရှင်ကိစ္စမှာ စိတ်ကူးဖြင့် စဉ်းစားကြည့်ခြင်းမျှ သာ ဖြစ်သည်။
ဤနေရာ၌ ဂရုပြုရန် အချက်မှာ (ဝ)ကို (က)နှင့် (ခ) တည်းဟူသော ကြိုးအလျား နှစ်ခုဖြင့် ပင်ထား သည်ဟူသောအချက်ပင် ဖြစ်သည်။
လူသည် (ခ) ကြိုးအလျား ၌ သက်ရောက်သော ဝန်၏ အလေးကို ဆောင်ထား၍ (က) ကြိုးအလျား၌ သက်ရောက်သောဝန်၏ အလေးကို ထုပ်တန်း ကာ ဆောင်ထားသည်။
ကြိုးကိုဆွဲပေးသောအခါ (ဝ)၏ အလေးချိန် တစ်ဝက်သာ ထိုသူ၏ အပေါ်၌ သက်ရောက် နေသည်။
သို့သော် သူသည် ပုံ ၁ တွင် ဝန်ကို တိုက်ရိုက် ဆွဲတင် ယူသည်ထက် ကြိုးကို နှစ်ဆမျှ ရှည်လျားစွာ ဆွဲယူ ရသည်။
သိပ္ပံအလိုအားဖြင့် စိုက်အားသည် ဝန်၏ အလေးကြောင့် ဖြစ်သော ခုခံမှု၏ ထက်ဝက်မျှသာ ဖြစ်သည်။
ထိုအချက်ကို ယူ၍ စက်သီးအမြောက်အမြားကို အသုံးပြုလျှင် ဝန်၏အလေး ထား အလျင်းမရှိအောင် ပြုလုပ်နိုင်မည်ဟု အလွယ်တကူ မထင်မှတ်သင့်ပေ။
ပွတ်တိုက်ခုခံမှုကို ထည့်မတွက်လျှင် စက်သီးကို သုံးသည်ဖြစ်စေ၊ မဆုံးသည်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်ရသော အလုပ်မှာ သိပ္ပံအလိုအရဆိုသော် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
ပုံ ၃ အမှတ် ၁ ၌ စက်ဘီးအရှင်ကို ဖော်ပြထားသည်။
အမှတ် ၂ တွင် စက်သီး အရှင် (ရ)ကို စက်သီးအသေ (သ) နှင့် တွဲဖက်၍ အသုံးပြုထားသည်။
ဤနေရာ၌ စက်သီး (သ) သည် ကြိုးကိုဆွဲ၍ ကောင်းအောင်သာ ကြိုးဆွဲရာဖက်ကို အောက်သို့ လှည့်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အမှတ် ၃ တွင် စက်သီးအသေသည် ကြိုးကို လှည့်ပေး၍ စက်သီးအရှင်နှစ်လုံး သည် ဝန်ကို ပေါ့ပါးလာအောင် ပြုလုပ်ပေးသည်။
ဤနေရာ၌ ဝန်ကို ကြိုးလေးကြိုးနှင့် ဆွဲထားသဖြင့် စိုက်အားမှာ ခုခံမှု၏ လေးချိုးတချိုးမျှသာ ဖြစ်သည်။
ကြိုးလေးကြိုးဟု ဆိုရာ၌ စင်စစ်မှာ ကြိုးပိုင်းလေးပိုင်းသာလျှင် ဖြစ်သည်။
လက်တွေ့ လုပ်ငန်းတွင် စက်သီးများစွာကို တွဲဖက်ပြီးလျှင် အသုံးပြုကြ သည်။
စက်သီးတစ်စုံကို ထုပ်တွင်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် အခြား တစ်နေရာတွင်ဖြစ်စေ ချိတ်ထား၍ အခြားစက်ဘီးတစ်စုံကို အောက်ဘက်၌ ထားသည်။
အောက်ရှိ စက်သီးအစုံတွင် ဝန်ကို မ ယူနိုင်ရန် ချိတ်ပါရှိသည်။
ပုံ ၄ တွင် စက်သီးတွဲကို ပြထားသည်။
အထက်စက်သီး တစ်စုံ၌ အောက်စက်သီးအစုံထက်၌ ဘီးတစ်ဘီးပို၍ ပါရှိသည်။
ကြိုးစတစ်ဖက်ကို (ခ)မှ ကွင်းငယ်တွင် ချည်နှောင်ထား၍ ကြိုး ကို ပုံတွင်ပြထားသကဲ့သို့ ဘီးများတွင် ရစ်ပတ်ထားသည်။
ထိုသို့ ရစ်ပတ်လိုက်သောအခါ လွတ်နေသောကြိုးစ (ဂ)သည် အထက်စက်သီးစုံရှိ တတိယစက်သီး (က)မှ ထွက်လာသည်။
ဤစက်သီးတွဲတွင် ဝန်ကို ကြိုးငါးကြိုးဖြင့် ဆွဲမထားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
အထက်စက်သီးအစုံနှင့် အောက်စက်သီးအစုံတွင် စက်သီးများ အညီအမျှ ပါရှိသောအခါ ချည်သော ကြိုးစဖက် ကို အထက်စက်သီးအစုံတွင် ချည်ပေးလေ့ရှိသည်။
စာတွေ့အားဖြင့် စက်သီးတွဲတွင် ကြိုးလေးကြိုးဖြင့် ဆွဲမ ထားသောအခါ စိုက်အားသည် ခုခံမှု၏ လေးပုံတစ်ပုံ ဖြစ်သည် ဟု သိရ၏။
သို့သော် လက်တွေ့တွင် ကြိုးနှင့် စက်သီးကြား၌ ၎င်း၊ စက်သီးနှင့် ဝင်ရိုးကြား၌၎င်း၊ ပွတ်တိုက် ခုခံမှုရှိသော ကြောင့် ခုခံမှုမှာ အနည်းငယ် ပိုများလာသည်ကို တွေ့ရသည်။
သို့ဖြစ်စေကာမူ စက်သီးတွဲများသည် ဝန်ကို သက်သက်သာ သာနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာ မတင်ယူရာ၌ အထောက် အပံ့ ဖြစ်စေသည်မှာ မှန်၏။
ပုံ ၄ တွင် ပြထားသည့် စက်သီး တွဲမျိုးတွင် အထူ ၁ လက်မ၊ အချင်း ၅ လက်မရှိသော စက်သီးကို အသုံးပြုလျှင် ၁ ၁/၂ တန်လေးသော ဝန်ကို လူတစ်ယောက်တည်းဖြင့် သက်သက်သာသာ မယူနိုင်သည်။
အလွန်လေး၍ အားကောင်းသော စက်သီးတွဲမျိုးတွင် ရိုးရိုးကြိုး အစား သံမဏိကြိုးများကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား။
200px| မြန်မာ့လယ်ကွင်း ရှေးခေတ် လူများသည် ဝမ်းစာရရာရကြောင်း ဖြင့် ခြေဦးတည့်ရာ အရပ်များသို့ လှည့်လည်သွားလာ စီးပွား ရှာကြလေသည်။
ထိုနောက် အိုးအိမ် အတည်တကျ ထူထောင်၍ တစ်နေရာရာတွင် အခြေစိုက်ကာ နေလာကြ၏။
ယင်းသို့ အခြေစိုက်ကြခြင်းမှာ မြေဆီလွှာကို ခြစ်ယက် တူးဆွလျက် အသီးအနှံပင်များ စိုက်ပျိုးကြခြင်းအားဖြင့် ဝတ်ရေး၊ စားရေး၊ နေရေး၊ ဖူလုံနိုင်သည်ဟူသော အသိဉာဏ် ပွင့်လင်းလာခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို စတင် ဆောင်ရွက်ကြသည့်အခါ၌ လူတို့သည် ယခင်ကကဲ့သို့ ခြေသလုံးအိမ်တိုင်ပြုကာ လှည့်လည်သွားလာ မနေကြတော့ဘဲ ကိုယ်ပိုင် စိုက်ခင်းမြေများ အနီးအပါးရှိ တစ်နေရာရာတွင် အတည်တကျ အခြေစိုက် နေထိုင်လာကြလေသည်။
ကိုယ့်အိုး ကိုယ့်အိမ် ကိုယ့်အယာနှင့် အခြေဖြစ်လာသည့်အခါတွင် လူစုအသင်းအပင်းများ ပေါ်ပေါက်လာသည့်အလျောက် အချင်းချင်း ရင်းနှီး ပွန်းတီးစွာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေပြုသော လုပ်ခွဲဝေမှု အစရှိသည့် လူမှုရေးရာတို့ ထွန်းကား ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
ထိုသို့ဖြင့် လူ၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည်လည်း တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာပေသည်။
မူလသုံးစွဲသော တုတ်ချွန်၊ စူးချွန်များ အစား ထွန်သွား၊ ထွန်သန်တို့ဖြင့် မြေကြီးကို ထွန်ယက်လာကြ သည်။
စားကောင်း သော အသီးအနှံပင်များကို တစ်မျိုးပြီး တစ်မျိုး ဖြည့်စွက် စိုက်ပျိုးလာကြသည်။
တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ ကိုလည်း ယဉ်ပါးလာအောင် မွေးမြူလျက် နေထိုင်စားသောက် နေရေးတွင် အနည်းနည်းဖြင့် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေရန် အသုံးချလာကြသည်။
စိုက်ပျိုးထားသော ဘီသွာလျှော် (နှမ်းချပ်လျှော်)၊ ဝါဂွမ်း စသည်တို့နှင့် အိမ်တွင်မွေးထားသော သိုးမှရသည့် သိုးမွေးများကို မိန်းမများက အိမ်သုံး အဝတ် အထည်များအတွက် ခြည်ငင်ခြင်း၊ ရက်လုပ်ခြင်းများ ပြုလုပ် လာလေသည်။
ဤကဲ့သို့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အမှီပြုလျက် ခေတ်သစ် ယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေတည်ဆောက်ရာဖြစ်သော လုပ်ငန်းများ ထွန်းကား လာသည်နှင့်အမျှ လူတို့၏ နေထိုင်မှု စားသောက်မှုတို့သည်လည်း ပိုမို၍ သက်သာ ချောင်ချိလာ လေသည်။
ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲများကို လက်နက်ကြမ်း များအဖြစ်ဖြင့် သုံးစွဲကြသော ကျောက်ခေတ်၏ နှောင်းပိုင်း ကာလမှအစပြု၍ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း ထွန်းကား ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ ဤလုပ်ငန်းသည် အလွန်ရှေးကျသည့် လုပ်ငန်း တစ်ရပ်ဟု ဆိုရပေမည်။
ထိုကြောင့် လူတို့၏ သမိုင်းစဉ်ကို မှတ်တမ်းမတင်မီကပင် လူများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အထိုက်အလျောက် တတ် မြောက်ပြီးဟု ဆိုရပေသည်။
သို့ရာတွင် ဤလုပ်ငန်း အစဉ်တစိုက် ခေတ်အလိုက် တိုးတက်လာသည်ဟု မဆိုနိုင်ချေ။
၁၈ ရာစုနှစ်များသို့ ရောက်သည့်အခါကျမှ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာသော လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး ကိရိယာများကို တီထွင် သုံးစွဲ လာခြင်းကြောင့် ၎င်း၊ မြေချန်မြေလပ်များတွင် ဥစားပင်များကို အလှည့်ကျ စိုက်ပျိုးလာကြခြင်းအားဖြင့်၎င်း၊ ဤမျှ ရှေးကျသော စိုက်ပျိုး ရေးလုပ်ငန်းသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။
ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် လယ်ယာ ထွန်ယက် စိုက်ပျိုးမှု ထွန်းကားသည့် အရပ်များ၌ နေထိုင်သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့် အတန်းသည် အခြားအရပ်ရှိ လူတို့၏ အဆင့်အတန်း ထက် တိုးတက် ကြီးမြင့်နေကြောင်းကို တွေ့ရလေသည်။
ဤ အချက်ကို ထောက်ရှုလျက် လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့် အတန်း တိုးတက်ကြီးမြင့်လာခြင်းကို လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းဖြင့် စံချိန်ထိုးကြည့်နိုင်ပေသည်။
သို့ဖြစ်၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသည် ယနေ့တိုင် လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အခြေခံအုတ်မြစ်သဖွယ် တည်လျက် ရှိနေပေသည်။
ယခုခေတ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးပညာသည် အလွန်ကျယ်ဝန်း သော ပညာတရပ် ဖြစ်လာသည့်အလျောက် နိုင်ငံကြီးများ၌ စိုက်ပျိုးရေးအတတ်သင် သိပ္ပံကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်လျက် ထိုပညာနှင့် ဆိုင်သော ခေတ်မှီ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်း စံနစ်များ၊ ကျွဲနွား တိရစ္ဆာန် မွေးမြူခြင်းအတတ် အစရှိသည် တို့ကို သင်ကြား ပို့ချပေးနေလေသည်။
ထို့အပြင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး သုတေသနလုပ်ငန်းများကိုလည်း တွဲဖက်၍ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြ၏။
နိုင်ငံပိုင် အစိုရတို့ကလည်း ထိုလုပ်ငန်းကို ယခင်ကထက် အားပေးကူညီနေပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ ကိုးကား Category:စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး။
စင်ကိုးနားပင်သည် ရူဗီအာစီး မျိုးရင်းဝင် အပင် ဖြစ်သည်။
ကာဖီပင်နှင့် မျိုးရင်းတူသည်။
ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'စင်ကိုးနား အော့ဖီစင်နာလစ်' ဖြစ်သည်။
ထိုအပင်၏ အခေါက်ကို ကွီနိုင်ခေါ် ငှက်ဖျားရောဂါဆေး ဖော်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
စင်ကိုးနားပင်သည် အမြဲစိမ်း ပင်မျိုး ဖြစ်သည်။
အရွက်သည် ချောမွှတ်၏။
အကိုင်းအခက် များ၌ ဆိုင်၍ ပေါက်တတ်ကြ၏။
အရွက်ပုံမှာ ဘဲဥဖျားသွယ်ပုံ ဖြစ်၏။
အပွင့်သည် မွှေးကြိုင်၍ အရောင်မှာ အဖြူ၊ ပန်းရောင် နှင့် ခရမ်းရောင် ရှိ၏။
စင်ကိုးနားပင်သည် တောင်အမေရိကတိုက်တွင် မူလပေါက် သည်။
အများအားဖြင့် အန်းဒီးတောင် အရှေ့ဘက်စောင်း အမြင့် ပေပေါင်း ၃ဝဝဝ မှ ၉ဝဝဝ ကြားတွင် အခြားသစ်ပင်များနှင့် ရော၍ အလေ့ကျပေါက်သည်။
စင်ကိုးနားပင် မျိုးပေါင်း အမြောက်အမြား ရှိသည်။
စင်ကိုးနားပင်ကို ပထမဦးဆုံး ပီးရူးနိုင်ငံနှင့် အက်ကွောဒေါနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်သို့ စပိန်လူမျိုးများ မရောက်လာမီ အခါကပင် ထိုနယ်ရှိ တိုင်းရင်းသားများသည် စင်ကိုနားပင်ကို ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်ဟု ဆိုသည်။
ခရစ် ၁၆၃၈ ခုနှစ် တွင် ပီးရူးဘုရင်ခံချုပ်ကတော် ကောင့်တက် စင်ကိုးနားသည် ထိုအပင်၏ အခေါက်ကို စားသုံးခြင်းအားဖြင့် ငှက်ဖျားရောဂါ ပျောက်ကင်းကြောင်း သိရလေသည်။
ကောင့်တက် စင်ကိုး နားကို အစွဲပြု၍ ထိုအပင်ကို စင်ကိုးနားပင်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြ လေသည်။
ဘုရင်ခံချုပ်ကတော်သည် ထိုအပင်၏ တန်ဖိုးကို သိရှိသဖြင့် ထိုအပင်၏ အခေါက်များကို လိုက်လံ စုဆောင်း စေ၍ ငှက်ဖျားရောဂါ စွဲကပ်သူများအား ကုသစေသည်။
ဤသို့ဖြင့် စင်ကိုးနားသည် စပိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်သွားသည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုအခေါက်ကို ဂျက်ဇူးအစ်ခေါ် ခရစ်ယန်ဘုန်းကြီး များက လိုက်လံဝေငှသဖြင့် ထိုဘုန်းတော်ကြီးများကို အစွဲပြု၍ ဂျက်ဇူးအစ်အခေါက်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ထို့ပြင် တစ်ခါတစ်ရံ ပီးရူးနိုင်ငံကို အစွဲပြု၍ မီရူးဗီယန်အခေါက်ဟူ၍ လည်း ခေါ်ဝေါ်တတ်ကြလေသည်။
၁၉ ရာစုနှစ်အစသို့ ရောက် သောအခါ ထိုအခေါက်ကို အသုံးများလာ၍ လုံလောက်စွာပင် မရရှိကြတော့ပေ။
သဘာဝအလျောက် ပေါက်သော အပင်များ သည်လည်း မျိုးပြုတ်လုမတတ် ဖြစ်ကြသည်။
ထိုကြောင့် စင်ကိုးနားခေါက်ကို လုံလောက်စွာ ရရှိရေးအတွက် ထိုအပင်ကို စိုက်ပျိုးရန် အမျိုးမျိုး ကြိုးစားကြ၏။
၁၉ ရာစုနှစ်အလယ်သို့ ရောက်သောအခါမှ စင်ကိုးနားပင် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသည် ထမြောက်အောင်မြင်လေသည်။
ယခုအခါ စင်ကိုးနားပင်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ ဂျားဗားကျွန်း၊ အမေရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။