kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုကြောင့် တူရိယာ အသီးသီး တီးမှုတ်သူများသည် သူ့အားတတ်စွမ်းသမျှ သင် ကြားပေးကြသဖြင့် အသက် ၈ နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ တီးဝိုင်းမှ သီချင်းအားလုံးကို အလွတ်ရနေ၍ မည်သည့်တူရိယာ ကိုမဆို တီးမှုတ်နိုင်လေသည်။
ဘခင်သည် သားအတွက် ဂုဏ် ယူသော်လည်း တူရိယာဝိုင်းတွင် အတင်းဝင်ရောက် အသက် မွေးရန် မတိုက်တွန်းချေ။
မိခင်မှာ ကျောင်းဆရာမဖြစ်ရာ သားငယ်အား ဂီတပညာတတ်သလို စာပေပညာတတ်မြောက် စေရန် ဂရုစိုက်လေသည်။
သားငယ်၏ ရှေးအမျိုးသားသီချင်း များ၊ ရှေးဟောင်းကဗျာများကို နှစ်သက်ခြင်းမှာ မိခင်ထံမှ ရသောအမွေပင် ဖြစ်တော့သည်။
အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် ဆာလီဗန်သည် ဘုရင့်ဝတ် ကျောင်းတော် ဓမ္မသီချင်းဝိုင်းတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းလေ သည်။
အသက် ၁၄ နှစ်ခန့်တွင် ပညာတော်သင်စရိတ်ရရှိ၍ လန်ဒန်မြို့ရိ တော်ဝင်ပန်တျာပညာတံခွန်အသင်းနှင့် လိုက်ပဆစ် ပန်တျာကျောင်းများတွင် ဆရာကောင်းများနှင့် သင်ကြားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
နောင်အခါ ကမ္ဘာကျော်ပြဇာတ်ဆရာကြီး ရှိတ်စပီး ယား၏ သီချင်းစာသားတို့ကို တေးသံသွင်းပေးရာ၌ ပိုမိုထင်ရှား ကျော်စောလာသည်။
၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ဗယ်လေခေါ် ကဇာတ်ကို ရုံတင်ပြခဲ့ရာ နိုင်ငံကျော်ဖြစ်လာလေသည်။
၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ပန်တျာလောကမှ ပြဇာတ်လောကသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး ဂီးလဗတ်နှင့် တွဲဖက်မိသည်။
ဓမ္မသီချင်းများကို ဩဂင်စန္ဒယားနှင့် တီးရာ၌ ဆာလီဗန်ကို လူကြိုက်များကြသည်မှန်၏။
သို့သော် ဂီးလဗတ်နှင့် တွဲဖက်၍ ပြသသောဇာတ်ရွှင်ဇာတ်မြူးများမှ ဂီတကြောင့် သူ့ကိုပို၍ လူကြိုက်များကြသည်။
ဂီးလဗတ်၏စာသားမှာ ထိမိလှသည်။
သူ၏ စာသားပြောင် သလောက် ဆာလီဗန်၏ ဂီတသံကလည်း ပြောင်မြောက်လှ ပေသည်။
ထို့ကြောင့် သူတို့ ၂ ဦးသားစပ်တူ အလုပ်ကို နှစ်ပေါင်း ၂ဝ မျှ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရာ လန်ဒန်မြို့ ဆဗွိုင်းဇာတ်ရုံ တော်မှ သူတို့၏ ဇာတ်ပွဲကပြတိုင်း လူပြည့်ကျပ်လျက် ရှိခဲ့လေ သည်။
ဆာလီဗန်သည် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်း ပြုခြင်းခံရသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် သူ၏ အော်ပရာပြဇာတ် တစ်ခုကို စီကုံးရေးသားဆဲ ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်လေရာ၊ သူ၏ရုပ်ကလာပ်ကို သူငယ်စဉ်က ဓမ္မသီချင်းများ သီဆိုခဲ့ရာ ဖြစ်သော စိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ထား လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိ။
ကျောက်ခေတ်မတိုင်မီက လူတို့သည် မှီတင်းနေထိုင်ရန် တဲ၊ အိမ် စသည်တို့ကို မဆောက်လုပ်တတ်ကြသေးဘဲ သားရဲတိရစ္ဆာန်ကြီးများ၏ ဘေးရန်မှလွတ်ကင်းစေရန် သဘာဝအလျောက် လုံခြုံသော ကျောက်ဂူများ၊ ဥမင်များထဲတွင်သာ နေထိုင်လေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ထိုကြောင့် သူတို့အား 'ဂူနေရှေးလူများ'ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ရှေးကမ္ဘာ့ သမိုင်းကို လေ့လာကြသော သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများ၏ စူးစမ်းရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များအရ ထိုဂူနေလူများသည် ကိုယ်ခန္ဓာထွားကျိုင်းသန်မာ၍ အရပ်အမောင်းမြင့်မားသည်။
ဦးနှောက်များမှာလည်း ယခုခေတ်အချို့သော လူရိုင်းများ၏ ဦးနှောက်ထက်ပင် ကြီးမားသေးသည်ဟု ဆို၏။
ဤအချက်ကိုထောက်၍ ဂူနေရှေးလူများ၏ အသိဉာာဏ်အဆင့်အတန်းသည် ရှေးဦးလူများထက် များစွာ မြင့်လာပြီဟု ဆိုရပေမည်။
ဂူအောင်းလူများ၏ အရိုးစုအကြွင်းအကျန်များကို ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဗေးဇဲမြစ်ပေါ်ရှိ ကရိုမန်းယန်းအရပ်တွင် ပထမဦးဆုံး တူးဖော်ရရှိလေရာ ထိုသူတို့အား ကရိုမန်းယန်းလူများ ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ထိုအရပ်တွင် တွေ့ရှိရသော အရိုးစုများကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် ကရိုမန်းယန်းလူများသည် ထိုခေတ်တွင် ဉာာဏ်အထက်မြက်ဆုံးလူများဖြစ်ကြောင်း သိရှိရလေသည်။
သူတို့၏အမူအရာမှာ ကြမ်းတမ်းလှပေသည်။
ထိုခေတ်က မိန်းမများမှာလည်း ယောက်ျားများကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသည်ဟု သိရသည်။
ခေတ်၏အခြေအနေအရ ဂူအောင်းလူများ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်ကြသည်မှာ အံ့ဩဖွယ်ရာ မရှိချေ။
အကြောင်းမှာ ဂူအောင်းသူများသည် အငယ်စား သားရဲတိရစ္ဆာန်များအား လိုက်လံဖမ်းဆီး စားသောက်နိုင်သော်လည်း ခြင်္သေ့၊ ဂူအောင်း ဝက်ဝံ စသော တိရစ္ဆာန်ရိုင်းကြီးများကလည်း ထိုလူများကို လိုက်လံဖမ်းဆီး စားသောက်ကြသောကြောင့် အသက်ဘေးမှ ကင်းလွတ်ရန် ကြမ်းတမ်းခက်ထန်ဖို့ လိုပေသည်။
ဂူနေလူများသည် သားကောင်များ ရရှိသော သားရေများကို အရိုးအပ်များဖြင့် အဝတ်အထည်များ ချုပ်လုပ်ကာ ခါး၌ ဝတ်ဆင်ကြသည်။
တောတိရစ္ဆာန်အငယ်စားများကို လေး၊ မြား၊ လှံ အစရှိသည့်လက်နက်တို့ဖြင့် ပစ်ခတ်စားသောက်နိုင်ကြသော်လည်း ဆင်၊ ကြံ့ကဲ့သို့ ကြီးမားသော တိရစ္ဆာန်တို့၏ ဘေးရန်ကို ကြောက်ကြရသေးသည်။
အစားအစာများကို ချက်ပြုတ်၍ မစားသောက်တတ်ကြသေးဘဲ မီးဖိုကြီးများတွင် ဖုတ်ကင်၍ စားသောက်ကြသည်။
အသီးအနှံများ စိုက်ပျိုးခြင်းကိုလည်း နားမလည်ကြသေးချေ။
မှတ်သားဖွယ်ကောင်းသည်မှာ ဂူနေရှေးလူများ၏ အသိဉာဏ်သည် သူတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်တို့၏ အသိဉာဏ်ထက် များစွာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားလာခြင်းပင် ဖြစ်၏။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဂူအောင်းလူများသည် မိမိတို့နေထိုင်သော ဂူနံရံများပေါ်တွင် တွေ့ကြုံရသော အကြောင်းအရာများကို အရုပ်များ ရေးဆွဲထားခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုသူများ အရုပ် ရေးဆွဲကြပုံကို တွေးကြည့်လျှင် များစွာစိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလေသည်။
ညနေစောင်းအချိန်တွင် ဂူအောင်းပန်းချီ ဆရာသည် ကျောက်ဖြင့်ပြုလုပ်အပ်သော ကိရိယာတစ်မျိုးဖြင့် အရုပ်များကို ဂူ၏ နံရံပေါ်တွင် ရေးဆွဲနေစဉ် သူ၏အဖော်တစ်ဦးသည် အနီးမှနေ၍ အမဲဆီမီးခွက်တစ်ခုဖြင့် အလင်းရောင်ပြပေးရ၏။
ကျောက်သားနံရံပေါ်တွင် ပုံကြမ်းကိုရေးဆွဲပြီးသောအခါ ရွှံ့စေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဝါ၊ အစိမ်း၊ အနီ ဆေးရောင်စုံများဖြင့် ခြယ်လေတော့သည်။
ဤုသို့ဖြင့် ပန်းချီဆေးရေးခြင်း အတတ်သည် ကမ္ဘာတွင် ပထမဦးစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်။
နှစ်ပရိစ္ဆေဒထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ ဂူနေခေတ်ကုန်ဆုံး၍ နောက်ဆုံး ကျောက်ခေတ်သစ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
လူ၏သမိုင်းကို လေ့လာရာတွင် ကျောက်ဂူများသည် များစွာအထောက်အပံ့ရ၏။
ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို စူးစမ်းလေ့လာကြသော ပညာရှိများသည် မြေကြီးကို တူးဖော်၍ ကျောက်ဂူများထဲမှ လူရိုးများ၊ တိရစ္ဆာန်ရိုးများနှင့် ကျောက်ကရိယာများကို လေ့လာကာ ရှေးလူများ၏ အကြောင်းကို တွေးတောဆက်စပ်ကြည့်ရပေသည်။
ထိုမှတဆင့် တက်၍ နောက်ထပ်မြေကြီးလွှာတထပ်ကို တူးဖော်ရာတွင် မြေလွှာအထပ်အောက်၌ ဂူနေခေတ်ထက် ရှေးကျသော ခေတ်လူများ၏ အရိုးများနှင့် ရှေးဟောင်း ကိရိယာတန်ဆာပလာများကို တွေ့ရပြန်သည်။
ထိုတွေ့ရှိရသော အရာဝတ္ထုများကို အထောက်အထား ပြုကာ ရှေးဦးလူတို့၏ သမိုင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိများကို နှောင်းလူများ တို့သည် ကြံစည်တွေးဆယူကြရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:ကျောက်ခေတ်။
အာဂူးဒါ ခံတပ်မှ မြင်ရသော ဟက်ဂ်တာနာ thumb|ဂူအမ်ကျွန်းရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေ မြင်ကွင်း ဂူအမ်ကျွန်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ မာရီးယားနားကျွန်းစုတွင် အကြီးမားဆုံးကျွန်း ဖြစ်၍ တောင်ဘက် အစွန်းဆုံး၌ ရှိသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ တသီးတခြား ရှိနေသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဂူအမ်ကျွန်းသားများသည် ရှာမော်ရို အနွယ်ဝင်များဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးစုမှ ဆင်းသက် လာသူများ ဖြစ်သည်။
ရှာမော်ရိုနှင့် စပိန်၊ အမေရိကန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင် သွေးနှောသူများလည်း နေထိုင်သည်။
တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။
တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားဖြစ်သော ရှာမောရိုစကားကိုလည်း ပြောဆိုသည်။
လူဦးရေ၏ ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရိုမန် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုသော ငွေကြေးသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာငွေ ဖြစ်သည်။
ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်း လုပ်ငန်း၊ အမဲလိုက်လုပ်ငန်းနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် လုပ်ငန်းတို့ကို စီးပွားဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။
ဂူအမ်ကျွန်းကို ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ဂူအမ်အခြေခံ အက်ဥပဒေ အရ အမေရိကန်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက အုပ်ချုပ်သည်။
ထိုအက်ဥပဒေအရ ဒေသဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိစေပြီး ဂူအမ်ကျွန်းသားများအား အမေရိကန်နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူစေသည်။
အမေရိကန်ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်သို့ တက်ရောက်မည့် ဂူအမ် ကိုယ်စားလှယ်အမတ်ကို နှစ်နှစ် တကြိမ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတဦး၏ လက်ဝယ် အပ်နှင်းထားသည်။
လက်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ပေါကာလဗို ဖြစ်သည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို ကျွန်းသူ ကျွန်းသားများက ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။
အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန ၁၅ ခုရှိပြီး ဌာနအကြီးအကဲများကို ဂူအမ်ကို ဥပဒေပြုလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အုပ်ချုပ် ရေးမှူးက ခန့်အပ်သည်။
ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွင် အမတ် ၂၁ ဦးပါဝင်ပြီး နှစ်နှစ်တကြိမ် ပြည်သူ့ဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက် တင်မြှောက်သည်။
တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍအတွက် တရားသူကြီး ကို အမေရိကန်သမ္မတခန့်အပ်သည်။
ဂူအမ်တရားရုံးတွင် အမေရိကန်နယ်မြေ တရားရုံး၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာရှိပြီး အမေရိကန်ဥပဒေအရ အမှုကိစ္စများကို စီရင်သည်။
အယူခံ အမှုများကို အမေရိကန်တရားလွှတ်တော်ချုပ်သို့ တင်သွင်း နိုင်သည်။
ပေါ်တူဂယ်လူမျိုးဖာဒီနန် မာဂျလန်က ၁၅၂၁ ခုနှစ်ခန့်တွင် စတင်တွေ့ရှိသည်ဟု ယူဆရသော မာရီယားနားကျွန်းစုကို ၁၆၆၈ ခုနှစ်တွင် စပိန်တို့က တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
စပိန်ဘုရင်မ မာရီယာအင်နာကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မာရီ ယားနားဟူ၍ စပိန်သာသနာပြုများက အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၈၉၈ ခုနှစ် စပိန်အမေရိကန်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွား သောအခါ စပိန်တို့က ဂူအမ်ကျွန်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင် စု၏ လက်ဝယ်သို့ အပ်နှင်းလိုက်ရသည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွက် မာရီယားနားကျွန်းစုကို ဂျာမနီနိုင်ငံအား ရောင်းချလိုက်သဖြင့် ၁၉၁၄ ခုနှစ်အထိ ဂျာမနီတို့က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးချိန်တွင် ဗာဆိုင်းစာချုပ်အရ မာရီယားနားကျွန်းစုသည် ဂျပန်၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
သို့သော် ဂူအမ်ကျွန်းကိုမူ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် အထိ အမေရိကန်သမ္မတက အမေရိကန် ရေတပ် အရာရှိ များအား အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်အုပ်ချုပ်စေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားချိန်၌ ဂျပန်တို့က ဂူအမ်ကျွန်းကို ခေတ္တမျှ သိမ်းပိုက်ထားသည်။
သို့သော် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးလုနီးပါးအချိန်မှစ၍ ဂူအမ်ကျွန်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အဓိကလေတပ်နှင့် ရေတပ် အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်လာသည်။
ကျွန်း၏ တဘက်စွန်းရှိ အင်ဒါဆင် လေတပ်အခြေစိုက်စခန်းတွင် နျူးကလီးယား လက်နက် ပစ်လွှတ်နိုင်သော ဘီ-၅၂ ဗုံးကြဲ လေယာဉ်များ ရှိသည်။
နျူးကလီးယားရေငုပ်သင်္ဘောများလည်း အခြေစိုက် ထား၏။
ဂူအမ်ကျွန်းအား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိလိုကြောင်း အဆိုကို ၁၉၇၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ဆန္ဒဖြင့် အတည်ပြု သည်။
ထို့နောက် ဂူအမ်ကျွန်း၌ အမေရိကန်စစ်ရေး အသုံးပြုမှု များကို အဆုံးသတ်ရန် တောင်းဆိုသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ကျွန်းသူကျွန်းသားများက ပယ်ချသည်။
နိုင်ငံအဆင့်အတန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် မဲဆန္ဒပေးသူများ၏ ၄၈ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းက အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာရန် ထောက်ခံမဲ ပေးလိုက်သည်။
၂၅ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်းက အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ၅၁ ခုနှစ်မြောက် ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ် ပေးရန် မဲပေးခဲ့သည်။
လုံးဝလွတ်လပ်ရေး အဆိုသည် ၃ ဒသမ ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းသာ ထောက်ခံမဲ ရရှိသည်။
၂ဝ၉ စတုရန်းမိုင်၊ လူဦးရေ။
၁ဝ၆ဝဝဝ၊ မြို့တော်။
အာဂနာမြို့။
မြောက်ကိုရီးယား၏ ခြိမ်းခြောက်မှု မြောက်ကိုရီးယားက အမေရိကန်ပိုင်သည့် ဂူအမ်ကျွန်းကို ဒုံးကျည်နှင့် ပစ်ရန် အစီအစဉ် ဆွဲထားကြောင်း ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့က ပြောသည်။
ကျွမ်းကျင်သူများက မြောက်ကိုရီးယားက နျူကလီးယား ထိပ်ဖူးတပ် ဒုံးကျည်နှင့် အချက် ၆၀ လောက် ပစ်လျှင် ဂူအမ်ကျွန်းလေးသည် မှုန့်မှုန့်ညက်ညက် ကြေနိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့ကြသည်။
ဂူအမ်ကျွန်းတွင် နေထိုင်သူများက နှစ်နိုင်ငံကြားက မြေစာပင် ဖြစ်မည်လားဆိုကာ အလွန် ထိတ်လန့် တုန်လှုပ် ကြောက်ရွံ့နေကြောင်း ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့ထုတ် South China Morning Post သတင်းစာက ဖော်ပြခဲ့သည်။
လတ်တလောတွင် မည်သည့်အန္တရာယ်မှမရှိသေးသောကြောင့် စိတ်အေးအေးထားကြရန် ဂူအမ်ကျွန်း အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အက်ဒီ ဘာဇာ ကာလ်ဗိုက ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့မှာ ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အမေရိကန် ကာကွယ်ရေးဌာနက အခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းဖို့နှင့် အဆင်သင့်ဖြစ်ဖို့ အနီးကပ် ကိုင်တွယ်နေသည့်အတွက် ယုံကြည်မှု ထားကြဖို့လည်း ဂူအမ် ပြည်တွင်း လုံခြုံရေး အကြံပေး ဂျော့ဂျ် ချာဖော်ရိုက ပြောခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:ကျွန်းများ Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု။
ဂေးလစ်လူမျိုးနှင့် ဂေးလစ်စာပေ စကော့တလန်ပြည်၏ ပထဝီဝင်ကို လေ့လာသည့်အခါ၌လည်းကောင်း၊ ထိုတိုင်းပြည်သို့ အလည်အပတ် ရောက်ရှိသည့်အခါ၌လည်းကောင်း တောင်၊ မြစ်၊ မြို့ စသည်တို့၏ ထူးဆန်းသော အမည်နာမ များကို ကြားရ တွေ့ရကြပေလိမ့်မည်။
ထိုအမည်များမှာ သမိုင်းတင်စအခါက ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် နေထိုင်ခဲ့သော ဂေးလစ်လူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားဖြင့် မှည့်ခေါ်သော အမည် များ ဖြစ်သည်။
ဂေးလစ်လူမျိုးတို့သည် ကဲ့အမျိုးအနွယ်မှ ဆင်းသက်သူများဖြစ်၍ ဗြိတိသျှကျွန်းကို ရောမလူမျိုးများ လွှမ်းမိုးရန် ရောက်လာခဲ့ကြသည့်အခါတွင် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၏။
တောင်ပေါ်သား စကော့များမှာ ဂေးလစ်လူမျိုးများ၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်၍ ယခုအခါတွင် ဂေးလစ်ဟူသော ဝေါဟာရမှာလည်း ရံဖန်ရံခါ တောင်ပေါ်သား စကော့တို့ကိုပင် ဆိုလိုပေသည်။
သို့သော် တောင်ပေါ်သားစကော့တို့ကို သူတို့ ပြောဆိုနေကြသော ဂေးလစ်ဘာသာ စကားကြောင့် ဂေးလစ် လူမျိုးဟု ခေါ်မည် ဆိုလျှင် အိုင်းရစ်လူမျိုးကိုလည်း ဂေးလစ် လူမျိုးဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သည်။
ဂေးလစ်ဘာသာစကားကို အိုင်ယာလန်သမိုင်းအစ လောက်မှစ၍ အိုင်ယာလန်တွင် ပြောဆိုသုံးစွဲခဲ့ကြ၏။
သို့သော် ခရစ် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်နောက် ပိုင်းတွင် အိုင်ရစ်လူမျိုး အနည်းငယ်ခန့်သာ ပြောဆိုသုံးစွဲကြ တော့သည်။
ယခုအခါတွင်ကား အိုင်ယာလန်ကျွန်း တောင်ပိုင်းတွင် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းထားသော အယ်ရာနိုင်ငံတွင် ဂေးလစ် ဘာသာ စကားမှာ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်၍ ကျောင်းများ တွင်လည်း သင်ကြားပေးလေသည်။
ထိုပြင် အချို့သော အလုပ်အကိုင်များအတွက် ဂေးလစ်ဘာသာစကား တတ်ရမည် ဖြစ်၍ ဂေးလစ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြုသူများသည် ယခု အခါ ပိုမိုများပြားလာ၏။
ဂေးလစ်ဘာသာစကားမှာ တောင်ပေါ်သား စကော့တို့၏ ပင်ရင်းဘာသာစကားပင် ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ တောင်ပေါ် သား စကော့အများပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုနေကြ သည်။
ထိုပြင် ဂေးလစ်ဘာသာစကားမှာ မန်းကျွန်းတွင် နေထိုင်သော မန်းလူမျိုးတို့၏ တိုင်းရင်းဘာသာစကားပင်ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ များစွာပြောဆိုသုံးစွဲဲသည့် အလေ့အထမရှိ တော့သဖြင့် ထိုကျွန်းတွင် တိမ်ကောလုမတတ်ရှိနေလေပြီ။
ဂေးလစ်ဘာသာစကားသည် သင်ကြားနားလည်ရန် မဆို ထားဘိ၊ အသံထွက်အမှန်ကို ပီအောင်ရွတ်ဆိုရန်ပင် ခဲယဉ်းလှ လေသည်။
ထိုကြောင့်ပင် ဂေးလစ်စာပေတွင် ကဗျာ၊ လင်္ကာ အဖွဲ့အနွဲ့များနှင့် ရှေးဟောင်းပုံပြင်ကလေးများ ရှိခဲ့စေကာမူ ဘာသာစကား ခက်ခဲမှုကြောင့် ပညာရှင်များ လိုက်စားခြင်း မပြုလိုကြချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စာပေ။
thumb|ဂါရီဘာဒီ၏ ပုံတူပန်းချီကား အီတာလျံ မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျူးဇက်ပေ ဂါရီဘာဒီသည် ၁၈၀၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့၌ အီတလီနိုင်ငံ နီးစမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။
သူသည် အီတလီနိုင်ငံ သွေးစည်း လွတ်မြောက်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော လူစွမ်းကောင်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူသည် ငယ်ရွယ်ကပင် သင်္ဘောသားအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။
၂၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် အီတလီနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် မတ်ဇီးနီးခေါင်းဆောင်၍ လျှို့ဝှက်စွာ တည်ထောင်ခဲ့သော အီတလီလူငယ်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် သူ၏ ရဲဘော်တစ်စုနှင့်အတူ ဂျီနိုအာမြို့ရှိ လက်နက်တိုက်ကို ဝင်စီးရန်ကြံစည်ရာ သူတို့ ၏ အကြံကို ဩစတြီးယား အစိုးရ ရိပ်မိသွား၍ ၁၈၃၆ ခုနှစ် တွင် တောင်အမေရိကတိုက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရလေသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်တွင် ၁၄ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့စဉ် ဂါရီဘာဒီသည် ဥရုဂွေးနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံများ၌ မျိုးချစ်သူပုန် များနှင့် လက်တွဲ၍ တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲ ခဲ့ လေသည်။
ထိုနောက် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် အီတလီသို့ ပြန်သွား လေသည်။
ထိုနှစ်၌ အီတလီပြည်မြောက်ပိုင်းသားတို့ ဩစတြီး ယားလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် တော်လှန်ပုန်ကန်ကြရာ တွင် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ဂါရီဘာဒီမှာ အီတလီပြည် အလယ်ပိုင်းကိုဖြတ်၍ ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးရလေ သည်။
ဤအကြိမ်၌ အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့သို့ သွား ရောက်နေထိုင်ခဲ့ရာ အသင့်အတင့် စီးပွားဖြစ်ထွန်းခဲ့လေသည်။
၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် အီတလီနိုင်ငံ သို့ပြန်သွား၍ မြေထဲ ပင်လယ်အတွင်းရှိ ကပရယ်ရာကျွန်းကလေးကို ဝယ်ယူပြီးလျှင် ထိုကျွန်းပေါ်တွင် အခြေစိုက်ကာ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ဆာဒင်းနီးယားပီးဒမွန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် အီမန်းနျူအယ်ဘုရင် ခေါင်းဆောင်ကာ ပြင်သစ်တို့ အကူအညီ ဖြင့် ဩစတြီးယားကို ပုန်ကန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဂါရီဘာဒီ လည်း ပါဝင် တိုက်ခိုက်၍ သူကြီးမှူးသော ခြေလျင်တပ်များ သည် အီတလီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် အောင်ပွဲများရခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် ပြင်သစ်တို့က ဩစတြီးယားနှင့် ရုတ်တရက် စစ်ပြေ ငြိမ်းလိုက်သောကြောင့် ဂါရီဘာဒီအဖို့ ရှေ့သို့ တိုးတက် ချီတက်ရန် မျှော်လင့်ချက်များမှာ ပျက်ပြားသွားလေတော့၏။
ထိုနောက် မကြာမီ ပီးဒမွန့်ဝန်ကြီးချုပ်ကောင့်ကဗူးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် နေပယ်ဘုရင်ပိုင် စစ္စလီကျွန်းပေါ်သို့ သူ၏ ရှပ်နီတပ်သား ၁ဝဝဝ နှင့် တက်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်အတွင်း ရန်သူအားလုံးကို ကျွန်းပေါ် မှ မောင်းနှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် ကျွန်းကိုလည်း သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ လေသည်။
ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်စဉ် သူ၏နောက်မှ လက်ရွေးစင် ရဲဘော် ၁၀၀၀ မျှသာ ပါရှိသော်လည်း ကျွန်းကို သိမ်းပိုက် မိသောအခါ၌မူ ရန်သူများထံမှ ပိုက်ဆံကြေးငွေလက်နက် ရိက္ခာ အမြောက်အမြား ရရှိလိုက်၍ သူ၏စစ်တပ်မှာ စစ်သား ဦးရေ ၂၅၀၀၀ အထိ အင်အားတိုးတက်ခဲ့လေသည်။
သူသည် မိမိကိုယ်ကို အာဏာရှင်အဖြစ် ကြေညာ၍ အီတလီကုန်းမကြီး ပေါ်သို့ ဆက်လက် ချီတက်သွားခဲ့၏။
သူဖြတ်သွားရသော မြို့ရွာများက ခုခံတိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုဘဲ အသာတကြည် လက်နက်ချအပ်ကြလေသည်။
နေပယ်မြို့ထဲသို့ ဝင်ရောက် သွားသောအခါ သူ့ကိုလူများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ဝိုင်းဝန်းကြိုဆိုကြလေသည်။
ထိုသို့ လူများက ဝိုင်းဝန်း ချီးမြှောက်က်ကြသော်လည်း ဘဝင်မြင့်မသွားချေ။
သူသည် စစ္စလီ ကျွန်းနှင့် နေပယ်မြို့ကို ဗစ်တာအီမန်းနျူအယ်ဘုရင်အား ပေး အပ်ပြီးနောက် သူ၏နေရင်းဌာန ကပရယ်ရာကျွန်းသို့ ပြန်သွား လေသည်။
အမျိုးသားများ အတော်အတန် စည်းလုံးမိပြီဖြစ်သော်လည်း သူသည် ကြာရှည်စွာ အေးအေးဆေးဆေး မနေနိုင်သေးချေ။
အီတလီအစိုးရက သူ၏ဇာတိချက်မြှုပ်မြို့ဖြစ်သော နီးစမြို့ကို ပြင်သစ်တို့အား ပေးအပ်ခဲ့စဉ်က တစ်ကြောင်း၊ သူ၏ရဲဘော် များကို မေ့လျော့နေသည်ကတကြောင်း၊ ဤအကြောင်းများကြောင့် သူသည်စိတ်ထဲ၌ များစွာ မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ရလေ သည်။
ထို့ပြင် သူသည် ရောမမြို့ကို အီတလီပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ်စေလိုသောကြောင့် ရောမမြို့ကို လုယူသိမ်းပိုက်လိုသော ဆန္ဒလွန်စွာ ပြင်းပြလျက်ရှိရာ ပြင်သစ်နှင့် ဩစတြီးယားတို့၏ ရန်ကို ကြောက်လန့်သော အီတလီအစိုးရက သူ့ကို အတန်တန် ဟန့်တားထားရလေသည်။
သို့သော် သူသည် ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ရောမမြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သေးသည်။
၁၈၆၇ ခုနှစ် တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့စဉ် ပုပ်ရဟန်းမင်းဖက်မှ ကူရန် လာသော ပြင်သစ်တပ်များ၏ နှိမ်နင်းခြင်း ခံရလေသည်။
ထို့ပြင် ရန်သူတို့၏ အဖမ်းအဆီးကိုလည်း ခံရပြီးနောက် မကြာမီ လွတ်မြောက်လာခဲ့လေ၏။
ပြင်သစ် ဂျာမန် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ်က ဂါရီဘာဒီသည် ပြင်သစ်အပျော်တမ်းတပ်စုတစုကို ခေါင်းဆောင်၍ ပါဝင် တိုက် ခိုက်ခဲ့သေးလေသည်။
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်၌မူ အီတာလျံစစ်တပ်များက ရောမမြို့ကို သိမ်းယူလိုက်သဖြင့် သူ၏အလို ပြည့်ဝသွားပေတော့သည်။
ပြင်သစ် ဂျာမန် စစ်ပြီးသွားသောအခါ သူသည် ကပရယ်ရာ ကျွန်းသို့ ပြန်သွားလေသည်။
ထိုအတောအတွင်း အီတလီနိုင်ငံမှာ လွတ်လပ်သွေးစည်းမိပြီးလျှင် ရောမမြို့မှာလည်း လွတ်လပ်သော အီတလီနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာလေသည်။
သူ့ကို အီတလီအစိုးရက ဆုတော်ငွေ ပေါင် ၄၀၀၀ နှင့် နှစ်စဉ် အငြိမ်းရိက္ခာငွေ ပေါင် ၂၀၀၀ ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရာ ပထမသော် ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ၌ သဘောကြိုက် ညီ လက်ခံလိုက်လေသည်။
သူသည် ၁၈၈၂ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန် သွားလေရာ အီတာလျံလူမျိုးများကသူ့ကို အီတလီမျိုးချစ် ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးအနေဖြင့် အမြဲတစေသတိရလျက် ရှိကြပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ တော်လှန်ရေးသမားများ Category:အီတလီနိုင်ငံ။
ဂေါ်ဖီထုပ်ကြီးများ ဂေါ်ဖီထုပ် () သည် ဂေါ်ဖီပွင့် (ပန်းမုန်လာ) ခါးပု၊ မုန်ညင်း၊ စမုန် စသည်တို့နှင့်အတူ 'ကရူစီဖာရီး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ဂေါ်ဖီထုပ်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'Brassica oleracea' ဖြစ်သည်။
ဂေါ်ဖီထုပ်ကို မုန်လာထုပ် ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။
ဂေါ်ဖီထုပ်သည် ရေမတင်နိုင်သော မြေနုမြေမွများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းသည်။
ယင်းကို ပျိုးထောင်ပြီးမှ စိုက် ခင်းတွင် ထပ်မံ၍ စိုက်ရသည်။
မျိုးစေ့များမချမီ ပျိုးခင်းတွင် ဗောင်နိမ့်နိမ့် ပြုလုပ်ရသည်။
ထိုနောက် ဗောင်ပေါ်တွင် ၄ လက်မ၊ ၅ လက်မစီခွါလျက် မျိုးစေ့များကို အတန်းလိုက် ပါးပါးချပေးရသည်။
ထိုမျိုးစေ့များပေါ်တွင် မြေစာမြေမှုန့်တို့ကို ခပ်ပါးပါး ဖုံးအုပ်ပေးပြီးနောက် ပန်းကရားဖြင့် ရေလောင်းပေး ရသည်။
ဗောင်များကို ငှက်ပျောရွက်၊ ထန်းရွက် စသည်တို့ဖြင့် နေပူမှ ကာကွယ်ရန် ဖုံးအုပ်ပေးရသည်။
ပျိုးပင်ကလေးများသည် ၄ လက်မခန့် ကြီးမြင့်လာ၍ အရွက် ၃ ရွက်မှ ၆ ရွက်အထိ ရှိလာသောအခါ ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ရန် သင့်ပြီဖြစ်သည်။
ပျိုးပင်ကလေးများကို ရွှေ့ပြောင်း မစိုက်မီ စိုက်ခင်းများကို ရေကောင်းစွာ ဖျန်းပေးရသည်။
ထိုနောက် ဗောင်တန်းများတွင် တပေစီခွါလျက် ကျင်းငယ်ကလေးများ ခပ်နက်နက်တူးပြီးလျှင် ထိုကျင်းများထဲ၌ ပျိုးပင်ကလေးများကို စိုက်ပျိုးရသည်။
ရွှေ့ ပြောင်းစိုက်ပြီးနောက် ၃၊ ၄ ရက်လောက်ကြာအောင် အပင် ကလေးများကို နေပူမှ ကာကွယ်ပေးရ၍ ရေကိုလည်း နိုင်နိုင် လောင်းပေးရသည်။
ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များသည် ၃၊ ၄ လကြာမှ ကြီးရင့်လာကြ သည်။
မကြီးရင့်မီ အပင်များအကြားရှိ မြေကို ဆွပေး၍ နွား၊ မြင်းတို့၏ အညစ်အကြေးရေနှင့် နှမ်းဖတ်ပုပ်ရေများကို မကြာ ခဏ လောင်းပေးလျှင် အပင်များသည် အထူးသန်စွမ်းကြသည်။
ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အာဟာရဓာတ် များပြားစွာပါရှိသောကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များကို မျိုးကွဲဲများ ဖြစ် ထွန်းအောင် ပြုပြင်၍ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ ဂေါ်ဖီ ထုပ်မျိုးပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်မျှ ရှိလေပြီ။
သိပ္ပံပညာရှင်များက ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အခြားအပင်များမှာထက် လတ်ဆတ်သော အစာပို၍ ပါရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ပိုတက်ဆီယမ် (Potassium) ဆိုသော စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ပိုတက်ရှ်ခေါ်(ဓာတ်ဆား) ဆိုသော ဝေါဟာရမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဓာတုဗေဒသင်္ကေတအားဖြင့် [K]ဖြင့်သတ်မှတ်ပြီး ၎င်း သင်္ကေတသည်လည်း လက်တင်ဘာသာစကား [kalium] မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး အယ်လကာလီ [alkali] ဟုအဓိပါယ်သက်ရောက်သည်။
ပိုတက်ဆီယမ်သည် ပျော့ပြောင်းသော ငွေရောင် နှင့်အဖြူရောင်စပ်နေသော သတ္တုအမျိုးစားဖြစ်ပြီး အလှည့်မှန်ဇယား၏ အယ်လကာလီအုပ်စုထဲ တွင်ရှိသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်[K] သတ္တုအား ဖြတ် တောက်လိုက်သောအခါ တောက်ပသောငွေရောင် ကိုတွေ့ရသည်။
ထို့နောက် လေထုထဲတွင် လျင်မြန်စွာ ဓာတ်ပြုပြီး အောက်ဆိုဒ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကာ မိနစ်အနည်းငယ် အတွင်းတွင် အရောင် မှေးမှိန်သွားကြောင်းတွေ့ရသည်။
ထို့ကြောင့်၎င်းကို ဆီ(သို့) အမဲဆီ သုတ်လိမ်း၍ ထိမ်းသိမ်းထားနိုင်သည်။
ပိုတက်ဆီယမ်သည် ဓာတ်ပြုပြီးနောက်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ထုတ်လွှတ် မှုကြောင့် ရေပေါ်တွင်ပေါ့ပါးစွာ ပေါ်နေနိုင်သည်။
ဓာတုဗေဒနယ်ပယ်တွင် ပိုတက်ဆီ ယမ်ကို အိုင်းရွန်း [K+] အသွင်ဖြင့်တွေ့နိုင်သည်။
အသုံးပြုခြင်း ပိုတက်ဆီယမ်အများစု(၉၅%)ကို အပင်နှင့် အသီးရွက်များ ကြီးထွားစေရန် ဓာတ်မြေဩဇာ အဖြစ်အသုံးပြုသည်။
အခြားကျန်ရှိသော ပိုတက်ဆီယမ်ပမာဏမှာ ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိုဒ်အား လျှပ်စစ်သုံးဖြိုခွဲခြင်းဖြင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဟိုက်ဒရောဆိုဒ် [KOH]2 ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထို့နောက်၎င်း သည် ပိုတက်ဆီယမ်ကာဗွန်နိဒ် [K2CO3] အဖြစ်ပြောင်းလဲသွားသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်ကာဗွန်နိဒ်ကို ဖန်များပြုလုပ်ရာတွင် အမြောက်အမြားအသုံးပြုပြီး အထူးသဖြင့် ရုပ်မြင်သံကြားဖန်သားပြင်များ ပြု လုပ်ရာတွင်သုံးလေ့ရှိသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်ဟိုက်ဒရောဆိုဒ်ကို ဆပ်ပြာအရည်နှင့် အမှုန့်များထုတ် ရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိုဒ်ပမာဏ အနည်းငယ်သာလျှင် ဆေးဝါးဆိုင် ရာ ဆေးသွင်းမှုနှင့် ထိုးဆေးများတွင်သာတွေ့ရသည်။
အခြားသောအသုံးပြုမှုများမှာ မုန့်ဖုတ်ပေါင် ဒါအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းဖြစ်ပြီး ဓာတ်ပုံဆေးခြင်းနှင့် သားရေများကို လူသုံးကုန်ပစ္စည်းကုန်ချောပြုလုပ် ရာတွင် တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုသည်။
left|မီးရှို့စမ်းသပ်စဉ် တွေ့ရသော ပိုတက်ဆီယမ်မီးတောက် သဘာဝတွင် တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ ပိုတက်ဆီယမ်အများစုကို ကမ္ဘာမြေ၌ ဓာတ်သတ္တုအသွင်ဖြင့်တွေ့ရပြီး ယေဘူယျအားဖြင့် သဘာဝတွင်ကျောက်များ ရွှံ့စေးများအသွင်ဖြင့် တွေ့ရသည်။
၎င်းကျေက်များကို ခွဲထုတ်လေ့လာ ခြင်းအားဖြင့် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်တွင် ပိုတက်ဆီယမ်ပါဝင်မှုပမာဏမှာ [0.75 g/liter] အနည်း ငယ်သာပါဝင်ကြောင်းကိုတွေ့နိုင်သည်။
သဘာဝဓာတ်သတ္တုတွင်းများတွင် ပိုတက်ဆီယမ်ကို ပန်း ရောင်ရှိသောပိုက်ဆီယမ်ကလိုရိုက်၊ ကာနယ်လိုက် [KMgCL3.6(H2O)]၊ အလူနိတ် [alunate] အ သွင်များနှင့်သာတွေ့ရသည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ပိုတက်ဆီယမ်အတွေ့ရများသောနိုင်ငံများမှာ ကနေ ဒါ၊ အမေရိက၊ချီလီဒေသများတွင် အတွေ့ရများဆုံးဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပိုတက်ဆီယမ်သတ္တု ရိုင်း ထုတ်လုပ်မှုပမာဏမှာ တန်ချိန်သန်းပေါင်း (၅၀)ခန့်ရှိသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်သည် အပင်များအ တွက် အလွန်အရေးပါသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်သည် ရေတွင်လွယ်ကူစွာပျော်ဝင်သော်လည်း ကမ္ဘာ မြေတွင်းရှိပိုတက်ဆီယမ်ပမာဏ၏ ဆုံးရှုံးမှုမှာ အနည်းငယ်သာဖြစ်သည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သေကြေပျက်စီးသွားသော အပင်နှင့်သတ္တဝါများသည် သဘာဝမြေဆွေးအသွင်အဖြစ် လွယ်ကူစွာ ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပြီး ၎င်းသည်အပင်များ၏ လိုအပ်ချက်ဖြစ်သော ဓာတ်မြေဩဇာကို ဆက်လက် ထိမ်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု ပိုတက်ဆီယမ်ကို အသီးအရွက်များ၊ သစ်သီးသစ်ဥများ၊ အာလူး၊ အသားများ၊ နွားနို့နှင့် အခွံမာသီးများတွင် ပါဝင်ကြောင်းတွေ့ရသည်။
၎င်းသည် လူတို့၏ခန္ဒာကိုယ် အရည်ဓာတ်လိုအပ်မှု တွင် လွန်စွာမှအရေးပါသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်သည် ကိုယ်ခန္ဒာတွင်းဆဲများတွင် အိုင်းရွန်း[K+] အ သွင်ဖြင့်ပါဝင်နေပြီး လူ့ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွင် (၉၅%) ခန့်ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ကိုယ်အင်္ဂါ တွင်းရှိ ကျောက်ကပ်အား လုပ်ဆောင်ချက်များ မှန်ကန်စေရန်နှင့် နှလုံးခုန်နှုန်းမှန်ကန်စေရန် အ တွက်ထောက်ကူပေးသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်ကို ရှူသွင်းမိပါက အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဖုန်မှုန့်များ၊ အညစ်ကြေးများသည် မျက်စိ၊နှာခေါင်း၊အဆုပ်တွင်းသို့ ရောက်ရှိပါက နှာချေခြင်း၊ချောင်းဆိုးခြင်း နှင့် လည်ချောင်းနာခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထိုကဲ့သို့ကြိမ်ဖန် များစွာ ရှူသွင်းမိပါက အဆုပ်တွင်း၌ အရည်တစ်မျိုးဖြစ်ပေါ်စေပြီး အသက်ရှူရပ်တန့်စေနိုင်သည်။
အရေပြားနှင့် မျက်လုံးများအားထိ တွေ့မိပါက ကြာရှည်စွာဝေဒနာခံစားရမှုဖြစ်စေနိုင်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ အကျိုးသက်ရောက်မှု နိုက်ထရိုဂျင်[N] နှင့် ဖော့စဖရပ် [P] များကဲသို့ပင် ပိုတက်ဆီယမ်သည်လည်း အပင်များ အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။
မြေဆီလွှာထဲတွင် ၎င်း၏ပါဝင်မှုသည် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များကြီး ထွားရန်အတွက် လွန်စွာမှအရေးပါသည်။
ပိုတက်ဆီယမ်၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်မှာ အပင်များ အတွင်းရှိ အော့်စမိုးတစ်ပရက်ရှာ [osmotic pressure] နှင့် ဆဲလ်အရွယ်စားများကို ထိမ်းပေးထား နိုင်ခြင်း၊ အစာချက်လုပ်ခြင်း၊ စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်ခြင်း၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ထောက်ပံ့ပေးခြင်း၊ အစားအာဟာရများ အစားထိုးပေးခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ပေးစေနိုင်သည်။
၎င်းဒြပ်စင်ကို အပင် များကြီးထွားရန်အတွက်လုံလောက်သော ပမာဏရရှိရန်လိုအပ်သည်။
ပိုတက်ဆီယမ် ထုတ်လုပ် ပေးနိုင်မှုပမာဏ နည်းပါးပါက အပင်များကြီးထွားမှုကိုနှေးကွေးစေသည့်အပြင် အသီးနှင့်အပွင့်များ ဖြစ်ထွန်းမှုကိုပါနည်းပါးစေသည်။
ရေတွင်ပျော်ဝင်မှုကောင်းသော ပိုတက်ဆီယမ်သည် အပင်များ မျိုးပွားခြင်းကိုပျက်စီးစေသည့်အပြင်၊အခြားသောဓာတ်ပြုပစ္စည်းများနှင့်ပေါင်းစပ်လွယ်ကာကောက် ပဲသီးနှံများ၏ အထွက်နှုန်းကိုပါလျော့နည်းစေသည်။
ရူဘီဒီယမ်သည် အလွန်နူးညံ့ပြီး ဆင်စွယ်ရောင် သတ္တုဒြပ်စင်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး၊ အုပ်စုနံပါတ်တစ် (အလ်ကာလီ သတ္တုဒြပ်စင်) တွင် ပါဝင်သည်။
၎င်းဒြပ်စင်သည် ဓာတ်ဖို သတ္တိရှိပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သာမန်အပူချိန်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိနိုင်သည်။
သို့သော် အပူချိန် မြင့်မားသော နေ့တွင် ၎င်း၏ အရည်ပျော်မှတ်သည် 40 °C ခန့်ရှိတွင် ရှိသည်။
၎င်းဒြပ်စင်သည် လေထုထဲတွင် ရေနှင့် လျင်မြန်စွာ ဓာတ်ပြုပေါင်းစပ်နိုင်သည်။
-100 °C တွင် ရေခဲနှင့်ပင် ဓာတ်ပြုနိုင်သည်။
ဟိုက်ထရိုဂျင် ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် မီးနှင့်အပူပေးရန် လိုအပ်သည်။
ရူဘီဒီယမ်သည် မာကျူရီကဲ့သို့သော ပြဒါးသတ္ထုစပ်ပုံစံ ဖြစ်ပြီး၊ gold, cesium, sodium, potassium တို့နှင့် သတ္ထုစပ် (alloy) ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ထိုသတ္တုစပ်များ၏ မီးတောက်သည် အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ သန်းနေသော ခရမ်းရင့်ရောင် ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရေတပ်စမ်းသပ်ခန်းရှိ ရူဘီဒီယမ် ရေပန်းအနုမြူဆိုင်ရာ နာရီ၊ အသုံးပြုခြင်း ရူဘီဒီယမ် နှင့် ၎င်းပါဝင်သော ဆားများကို စီးပွားဖြစ် အနည်းငယ် အသုံးပြုသည်။
၎င်းဒြပ်စင်ကို photocells ထုတ်လုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ လေဟာနယ်ပြွန်ထဲမှ လွတ်နေသောဓာတ်ငွေ့များကို ဖယ်ထုတ်သည့် နေရာများတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။
ရူဘီဒီယမ်ဆားများကို ဖန်လုပ်ခြင်း၊ ဘိလပ်မြေထုတ်လုပ်ခင်းနှင့်၊ မီးရှူးမီးပန်းထုတ်လုပ်သည့် နေရာများတွင် ခရမ်းရောင် ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် အသုံးပြုသည်။
ကုန်းသွားယာဉ်များအတွက် ion engines ထဲတွင် အတည်စွမ်းအင် ဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုသည်။
သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ ရူဘီဒီယမ်ကို ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်လွှာထဲတွင် ၁၆ ခုမြောက် အပေါများဆုံး တွေ့ရသော ဒြပ်စင်အဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆခဲ့ကြသည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်အရ ရူဘီဒီယမ်သည် ယခင်တွက်ချက်ထားမှုထက် ပိုမိုပေါများနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ရူဘီဒီယမ်၏ သဘာဝတွင်းထွက် မဟုတ်သော ဆက်စပ်ဒြပ်ပေါင်းများကိုလည်း ထပ်မံတွေ့ရှိရသည်။
သို့သော် ၎င်းသည် lepodite(1.5%), Pollucite နှင့် carnallite ကဲ့သို့သော အခြားတွင်းထွက်ပစ္စည်းများတွင် ပမာဏများစွာ ပါဝင်နေတတ်သည်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရူဘီဒီယမ် ပမာဏကို အနည်းငယ်သာ ထုတ်လုပ်သည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ရူဘီဒီယမ်၏ ထိတွေ့ခြင်းအပေါ်သက်ရောက်မှု ရူဘီဒီယမ်ကို စားသုံးမိပါက အတန်အသင့် အဆိပ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ရူဘီဒီယမ် နှင့် ထိတွေ့ပါက အပူလောင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။