kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လိုင်ယွန်မြို့ကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ဇွန်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန် စစ်တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တပ်များက ပြန်လည်၍ လွတ်လပ်စေခဲ့လေသည်။
လီယွန်းမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၅၂၈၅၃၅(၁၉၆၂ ခုနှစ်) ယောက်ရှိ၍ အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်း၊ စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ ဆေးဆိုးခြင်းလုပ်ငန်း၊ ဓာတ်ဆေး အမျိုးမျိုး ချက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြ၏။
ပိုးထည်များယက် လုပ်ခြင်း၌ လီယွန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသောမြို့တစ်မြို့ဖြစ် လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ။
လီလီပန်းပင်မျိုးသည် အပင်မျိုးရင်းအကြီး ဆုံးတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည့်ပြင် ခြံဥယျာဉ်များတွင် အလှစိုက်ပျိုးရာ၌လူကြိုက်များသော အပင်မျိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။
လီလီပန်းများသည် မကြီးလွန်း၊ မငယ်လွန်း အနေတော်အရွယ်ရှိ၍ အလွန်လှပသည့်ပြင် အနံ့လည်းမွှေးကြိုင်သောကြောင့် အလွန်တန်ဖိုးထားကြသည်။
လီလီပန်းပင်မျိုး၏ မူလ ပေါက်ရာဒေသမှာ မြောက်သမပိုင်းဒေသများဖြစ်သည်။
လီလီပန်းပင်သည်လီလီအေစီအီး မျိုးရင်းတွင် လီလီယမ်မျိုးစု၌ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပန်းမျိုးစုကိုလိုက်၍ အမျိုးမျိုးခေါ်ကြသည်။
လီလီပန်းမျိုးရင်းတွင်မျိုးစုပေါင်း ၂ဝဝကျော်မျှ ရှိပြီးလျှင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိလေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် မူလဖြစ်ထွန်းသော ကျားလီလီပန်း၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ လီလီယမ် တိက်ဂရီနမ်ဖြစ်၍ ဥရောပတိုက်ကတောင်ပိုင်းနှင့်ဗြိတိသျှကျွန်းတွင် အလေ့ကျပေါက်သော မဒေါနားလီလီပန်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လီလီယမ် ကန်ဒီဒမ်စသည် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် တရုတ် လီလီပန်း၊ဂျပန်လီလီပန်းများလည်းရှိကြသည်။
လီလီပန်းပင်မျိုးတွင် ကညွှတ်၊ ကြက်သွန်နီ၏ကြက်သွန်ဖြူ၊ ထန်းကြက်သွန်ပင်မျိုးများ ပါဝင်ကြသည်။
လီလီပန်းပင်များသည် အမြင့်နှစ်ပေမှ ငါးပေအထိရှိကြသည်။
လီလီပန် အမျိုးစုတွင် ပါဝင်သော လီလီပန်းပင်အစစ်များသည် ပင်စည်မတ်၍ အရွက်များမှာ သေးသွယ်ရှည်လျားပြီးလျှင် အညှာမရှိဘဲ ပင်စည်တွင်ကပ်၍ ရွက်လွှဲဖြစ်စေ၊ ပင်စည်တစ်ဝိုက်ပတ်၍ဖြစ်စေ ထွက်ကြသည်။
ပင်စည်၏ ထိပ်တွင်မှထင်ရှားပေါ်လွင်သော ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန် အပွင့်များပွင့်ကြသည်။
အပွင့်တစ်ပွင့်တွင် ပွင့်ဖတ်ခြောက်ခု ကွဲ၍နေသည့်ပြင် ထိုပွင့်ဖတ်များသည် ဝတ်ဆံဖို ခြောက်ခုနှင့် အသီးခွံတစ်ခုကို ဝိုင်းလျက်ရှိနေလေသည်။
ပန်းပွင့်တစ်ပွင့်တွင် ပွင့်ချပ်နှစ်ခုသာ ရှိသော်လည်း ပွင့်ချပ် တစ်ခုလျှင် ပွင့်ဖတ်သုံးခု တွဲနေသဖြင့် ရုတ်တရက်ကြည့်လျှင် ပွင့်ချပ် ခြောက်ခုရှိသကဲ့သို့ထင်ရသည်။
လူသိများ၍ ထင်ရှားသော လီလီပန်းမျိုးထဲတွင် ဂျပန် လီလီပန်း မျိုးလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ယင်းပန်း၏အရောင်မှာ အနီရင့်အောက်ခံတွင် မရမ်းရောင် အစက်ကလေးများ ရှိသဖြင့် အလွန်လှပသည်။
တစ်ခုသော လီလီပန်းမျိုးတွင် ပွင့်ဖတ်လိမ္မော်ရောင် အောက်ခံ၌ အနီစက်များရှိသည်။
အရောင်အသွေးမှာ အလွန်တောက်ပသဖြင့် ရှုမငြီးနိုင်ပေ။
အလှဆုံးကား အီစတာလီလီခေါ် အဖြူဆွတ်ဆွတ် လီလီပန်းဖြစ်သည်။
အပွင့် တစ်ပွင့်လုံးမှာ အစက်အပြောက်မရှိဘဲ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူနေသဖြင့် ကျက်သရေရှိ လှပေသည်။
ပင်စည်အမြင့် ၁ဝ ပေမှ ၁၄ ပေ ထိရှိသော အိန္ဒိယ လီလီ ပန်းပင်ကြီးများတွင် ကတော့ပုံအပွင့်ကြီးများရှိ၍ အရောင်မှာ မရမ်းရောင် ဖြစ်သည်။
လီလီပန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည့်အလျောက် အပွင့်များ၏ အရောင်မှာလည်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိရာ အမျိုးတိုင်းပင် တစ်မျိုးစီလှပ၍ ကျက်သရေရှိလှပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ Category:ပန်းများ။
thumb|ရောဘတ် အက်ဒွပ် လီး ရောဘတ်အက်ဒွပ် လီးသည် အမေရိကန်လူမျိုးဖြစ်၍ အမေရိကန် စစ်သမိုင်းတွင်သာမက ကမ္ဘာ့စစ်သမိုင်းတွင်ပါထင်ရှားသော စစ်ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီးလျှင် အမေရိကန်လူမျိုးတို့ ဂုဏ်ယူချီးကျူးလေးစားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ကျွန်ပိုင်စနစ် ပယ်ဖျက်ရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်ပွားသော အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲတွင် လီးသည် တောင်ပိုင်းသဟာယစစ်တပ်များကို အုပ်ချုပ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
တောင်ပိုင်းတွင် ကျွန်ပိုင်စနစ်ကို အမှန်စင်စစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလီးသည် ကျွန်ပိုင်စနစ်ကို နှစ်သက်လိုလားသူ မဟုတ်ချေ။
သူသည် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ယောက် မဟုတ်ရုံမက နိုင်ငံရေးတွင်လည်း လုံးဝစိတ်မဝင်စားချေ။
သို့သော် ကျွန်ပိုင်စနစ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သူ့ထင်မြင်ချက်များမျာ အထူးပင်မျှတသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်၏။
သူကိုယ်တိုင်ကမူ ကျွန်ပိုင်စနစ်ကို မလိုလားသူဖြစ်သောကြောင့် သူ၏ကျွန်များကိုလွတ်လပ်ခွင့် ပေးလိုက်ပြီးဖြစ်သော်လည်း ထိုစနစ်ကို များစွာလိုလားနှစ်သက်လျက်ရှိသော တောင်ပိုင်းပြည်နယ်သား များကိုလည်း အတင်းအဓမ္မတားဆီးသင့်သည်ဟုသူမယူဆမိချေ။
သူနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်၊ မြောက်ပိုင်းတပ်များ၏ စစ်သေနာပတိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဂရန့်မှာမူ ကျေးကျွန်စနစ်ကို သက်ဝင်ယုံကြည်သော ကျွန်ပိုင်ရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လေ၏။
ရောဘတ်အက်ဒွပ်လီးသည် ၁၈ဝ၇ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗာဂျင်နီးယားပြည်နယ်စထရက်ဖို့မြို့၌ ထင်ရှားသော နိုင်ငံဝန် ထမ်းအမျိုးအနွယ်မှ မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်ပေသည်။
ငယ်စဉ်ကပင် စစ်အတတ်၌ ဝါသနာထုံခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝက်စပွိုင့်စစ်ပညာသင်ကျောင်း မှ ထူးချွန်စွာ ဘွဲ့ထူးများကို ခဲ့သည်။
၁၈၂၉ ခုနှစ်၊ အသက် ၂၂နှစ်အရွယ်တွင် ပြည်ထောင်စုစစ်တပ်၌ ဒုတိယဗိုလ်အဆင့်အတန်းဖြင့်ပြန်တမ်း ဝင်အရာရှိဖြစ်ခဲ့သည်။
စစ်မှုထမ်းရာတွင် လက်ရုံးရည်၊ နှလုံးရည် ထူးချွန်သူဖြစ်ကြောင်း ရာထူးသက်တမ်း မရင့်မီကပင် ထင်ရှားခဲ့၏။
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတို့ စစ်ဖြစ်ပွားခဲ့စဉ် ပြည်ထောင်စု ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဖီးစကော့လက်အောက်တွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာထင်ပေါ်ကျော်စောခဲ့သည်။
၁၈၅၉ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ဗရောင်းထကြွမှုကို နှိမ်နင်းခဲ့ရပြန်သည်။
သို့ရာတွင် ထိုသို့အချင်းချင်း နှိမ်နင်းရသော အလုပ်မျိုးကို မနှစ်သက်ခဲ့ချေ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ကျွန်ပိုင်စနစ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားပြန်သောအခါ၌ သမ္မတ လင်ကွန်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်စကော့တို့က လီးအား ခေါ်ယူ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တပ်ပေါင်းစုတွင်ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူး ပေးလေသည်။
သို့သော် သူ၏ဇာတိတောင်ပိုင်းပြည်ထောင်စုကို သစ္စာမဖောက်လိုသဖြင့် လက်မခံခဲ့သည့်အပြင် မိမိ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ရဲဘော် တစ်စုတို့နှင့်ခွဲကာ အလုပ်မှထွက်၍ နေရပ်သို့ပြန်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် မိမိ၏ ဇာတိဖြစ်သော ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်အတွက် အမှုထမ်းလေသည်။
ပထမတွင် တောင်ပိုင်းသဟာယပြည်နယ်များ၏ သမ္မတဂျက်ဖာဆန်ဒေးဗစ်၏ စစ်မှုရေးရာ အကြံပေးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရ၏။
သူ၏ စစ်ပရိယာယ်ကျွမ်း ကျင်မှု၊ အကြံဉာာဏ်ကောင်းမှုတို့ကြောင့် ဗူးလရန်းတိုက်ပွဲကို အောင်မြင် လိုက်သည်။
ထိုနှစ်အတွင်း၌ပင် အနောက်ပိုင်း ဗာဂျင်းနီးယား စစ်တပ်များ ၏ တပ်မှူးကြီးအဖြစ် ခန့်ထားစေလွှတ်ခြင်းခံရသည်။
ဗိုလ်ချုပ်လီးသည် စစ်အတတ်တွင် တက်ဖက်ကမ်းခပ် တတ် မြောက်ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သောကြောင့် တိုက်ပွဲများစွာတွင် အောင်ပန်းဆွတ်ခူး နိုင်ခဲ့သည်။
လူအင်အားများပြားလှသော မြောက်ပိုင်းဗိုလ်ချုပ်မက္ကလယ်လန်၏စစ်တပ်များကိုပင် အောင်မြင်စွာ တိုက်ထုတ်နိုင်လောက်အောင် အစီအမံ အအုပ်အချုပ်ကောင်းသူဖြစ်လေသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် စစ်သေနာပတိကြီး ဝင်းဖီးစကော့ကိုယ်တိုင်က မက္ကဆီကိုစစ်ပွဲ၌အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတပ်သားများ အောင်နိုင်ခြင်းမှာ ရောဘတ်လီး၏ စစ်ပရိယာယ် ကျွမ်းကျင်မှု၊ သတ္တိရှိမှု၊ ဇွဲရှိမှုတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ချီးမွမ်းပြောဆိုခဲ့လေသည်။
ရောဘတ်လီးကား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အထူးချွန်ဆုံးသော စစ်ပါရဂူကြီးဟုခေါ်လောက်အောင် ချီးကျူးခြင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။
သေနင်္ဂဗျူဟာတို့၌သာစွမ်းသည်မဟုတ်၊ အဆောက်အအုံ ပညာ၌လည်း ကျွမ်းကျင်၏။
အခါများစွာပင် စစ်အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးလေသည်။
ဟယ်မီလတန်ခံတပ်၊ နယူးယော့ သင်္ဘောဆိပ်၊ စိန်လူဝီသင်္ဘောဆိပ် စသည်တို့မှာ ရောဘတ်လီး၏ လက်စွမ်းများဖြစ်၏။
ဗိုလ်ချုပ်လီးက ညာလက်ရုံးသဖွယ်အားကိုးအထားပြုရသူဗိုလ်ချုပ်ဂျက္ကဆန်မှာလည်း အမေရိကန် စစ်သမိုင်း တွင် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းခံထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၏။
၁၈၆၃ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဂျက္ကဆန် ကျဆုံးသဖြင့် ဗိုလ် ချုပ်လီးသည် တအားလျော့လျက်ရှိစဉ်မြောက်ပိုင်းစစ်အင်အားလည်း ကောင်းလာသောကြောင့် တဖြည်းဖြည်းခံစစ်ဖြင့် ခုခံခဲ့ရလေသည်။
ထို့ နောက် နှစ်နှစ်မျှအကြာ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် လက်နက်ချလိုက်ရ၏။
သို့ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်လီးကား စစ်ဖက်၌ ကျော်ကြားထင်ရှားမြဲပင် ဖြစ်လေသည်။
စစ်အတတ်တွင်ပါရဂူမြောက်သူပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ယောက်အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုကာ လေးစားခြင်းခံခဲ့၏။
ထိုစစ် ပြီးဆုံးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် သူသည် စစ်ကို အတန်ပင် စက်ဆုပ်ကာ စစ်မှုရေးရာတွင် ပါဝင်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုတော့ပေ။
သူရေးနေ ဆဲဖြစ်၍ ငွေဝင်ကောင်းမည့် သူ၏ စစ်သမိုင်းမှတ်တမ်းကိုပင် ဆက်လက် ရေးသားခြင်းမပြုတော့ဘဲ ရပ်ဆိုင်းထားလိုက်တော့၏။
သူသည် ဝါရှင်တန်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် အေးချမ်းစွာသဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်လေသည်။
နောင်သောအခါထိုကျောင်းကိုပင် သူ့အား အထိမ်းအမှတ် ပြုသည့်အနေ ဖြင့် ဝါရှင်တန်နှင့်လီး တက္ကသိုလ်ဟု မှည့်ခေါ်ကြ၏။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသည် ဗာဂျင်းနီးယား နယ်သားများအား အမေရိကန်ပြည်သားကောင်းများဖြစ်စေရန် သွန်သင်ညွှန်ကြားခဲ့ပေသည်။
၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေရာ သူ၏ရုပ်ကလာပ်ကို လေနင်တန် တက္ကသိုလ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ကောင်းမွန်စွာ မြှုပ်နှံထားလိုက်ကြ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ခေါင်းဆောင်များ‎ Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု‎။
တိုင်းရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ဒေသကိုလိုက်၍ သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။
အလယ်ရှမ်း(သို့) အရှေ့ရှမ်း လူမျိုးတွင် ဂုံနှင့် လူးလူမျိုးတို့ ပါဝင်လေသည်။
လူး(သို့မဟုတ်)လူးရှမ်း လူးလူမျိုးသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်သော ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်၍ ကျိုင်းတုံနယ် အတွင်းပိုင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးလက်ဒေသများ၊မိုင်းယောင်းမြို့နယ် တို့တွင် နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
လူးနှင့် ဂုံ(ခွံ)လူမျိုးတို့၏ စာပေအရေးအသားသည် မတူကြသော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ ထုံးစံတို့မှာ ခြားနားခြင်းများစွာမရှိလှဟုသိရသည်။
လူးယဉ်ကျေးမှု သူတို့၏ ဝတ်စားပုံမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော အမည်းရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျားများက ဝတ်ဆင်ကြသည်။
မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃ ၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ရှိ၍ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
နလင်းကျော် ဟုလည်းခေါ်သော လုလင်ကျော်ပင်သည် ကရဝေးပင် သစ်ကြံပိုးပင်မျိုးတို့နှင့်အတူ လော်ရေးစီအီးမျိုးရင်း(Lauraceae) တွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စင်နမိုမမ် အော့ဗတူဆီဖိုလီ ယမ်(Cinnamomum obtusifolium; ယခုအခါတွင် Cinnamomum bejolghotaCinnamomum obtusifolium (Roxb.) Nees (Plants of the World Online, Kew Science). Retrieved 22 February 2020Hassler, M. (2020). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019 . Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. .)ဖြစ်သည်။
လုလင်ကျော်ပင်သည် သန်စွမ်းတောင့်တင်းသော အပင်ကြီး မျိုးဖြစ်၍ အိန္ဒိယ သစ်ပင်မျိုးများတွင် အရွက်အကြီးဆုံးရှိသော သစ်ပင်မျိုး တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပေါက်ရောက်တွေ့ရှိသော သစ်ပင်မျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပေါက်ရောက်တွေ့ရှိသော ဒေသများမှာ ပေ ၇ဝဝဝ ထိမြင့်သော အလယ်နှင့် အရှေ့ဘက် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေ၊ နီပေါ၊ ဆစ်ကင်း၊ အာသံ၊ ဆီလဟက်၊ ခါစီတောင်တန်း၊ ကပ္ပလီကျွန်းစုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အနှံ့အပြားပေါက်သော်လည်း တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းတွင်သာ အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။
သစ်ကြံပိုးနှင့်ခြားနားချက်မှာ လုလင်ကျော်ပင်၏ အရွက်များ သည် ပိုကြီး၍ ပျဉ်းတွဲသိပ်သည်းပြီးလျှင် ခိုင်ခံ့သည်။
အရွက်တွင် အမွေးများလုံးဝမရှိဘဲ ချောမွတ်နေပြီးလျှင် အရွယ် ပမာဏအားဖြင့် ကိုးလက်မမှ ၁၃ လက်မထိရှည်သည်။
ယင်းသည် အလွန် ပျဉ်းတွဲခိုင်ခံ့၍ ရှည်မျောသော ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် ထိပ်ဖျားသည် အဖျားသို့ရှူး၍လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ချွန်၍လည်းကောင်းရှိတတ်သည်။
အကြောသုံးခုရှိသော်လည်း အရွက်၏အပေါ်ဘက်၌ မထင်ရှားချေ။
ပွင့်တံ များမှာ အရွက်ထက်ရှည်လျားပြီးလျှင် အလွန်ကြီး၍တောင့်တင်းသည်။
အပွင့်များသည် အကိုင်းဖျားအနီးတွင်ရှိတတ်၍ ပွင့်တံဖျား၌ တပြင်တည်း ညီညာစွာပွင့်ကြသည်။
ပွင့်ချပ်တွင် ပိုးမျှင်ကဲ့သို့ ချောမွတ်သော အမွှေးနု ကလေးများ အသင့်အတင့်ရှိသည်။
ယင်းပွင့်ချပ်သည် ကြွေမကျဘဲ အသီး ရင့်သည်တိုင်အောင်ပင် တည်ရှိလေသည်။
ဝတ်ဆံဖိုနှင့် အစေ့အိမ်တွင် အမွှေးနုများ ကျဲကျဲသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိဘဲ ချောမွတ်၍ သော်လည်းကောင်းရှိတတ်သည်။
အသီးသည် သေးငယ်၍ ဘဲဥပုံ၊ သို့မ ဟုတ် လုံးယောင်ယောင် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
အရွက်များသည် များသောအားဖြင့် အောက်ဘက်တွင် စိမ်းပြာ သောအရောင်ရှိသည်။
အရွက်တံသည် တို၍ မာကျော၏။
အပွင့်များသည် သေးငယ်၏။
အချင်းတစ်လက်မ၏ လေးပုံတစ်ပုံရှိသည်။
လုလင်ကျော်ပင် ၏ အသီးသည် တစ်လက်မ၏ သုံးပုံတပုံမှ လက်မဝက်အထိရှည်သည်။
လုလင်ကျော်မြစ်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်။
ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲ ခြင်း၊ အသားကွက်၍ ယားခြင်း၊ ရောင်ခြင်း စသည်များအတွက် ဤအမြစ် ကို ဆားနှင့်သွေး၍လိမ်းရသည်။
အညှော်မိလျှင်လည်းကောင်း၊ အနာပေါက် လျှင်လည်းကောင်း လုလင်ကျော်ကို သွေး၍သောက်ထားလျှင် အညှော်ထွက် ၍ အနာအကျက်မြန်ပြီးလျှင် အနာဝင်ခြင်းကို ကာကွယ်စေသည်။
မြန်မာ ဘယဆေးဆိုင်များ၌ လုလင်ကျော်(နလင်ကျော်)မြစ်ကို ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:အပင်များ။
'လူးတစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား' ကို ကျိုင်းရုံးကြီး တဆဲ့ပန္နားဟုလည်းခေါ်၏။
ထို့ပြင် ရှမ်းဘာသာ၌ 'ရာ့စစ်ပ်ဆောင်ပနာ' (ဆစ်ဆောင်ပန္နား)(ရှစ်ဆောင်ပန္နား)ဟု လည်းခေါ်ဝေါ်သေးသည်။
ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီနယ်ဖြစ်သည်။
ကျိုင်းရုံးကြီးတဆဲ့နှစ်ပန္နားဟူရာ ၌ ကျိုင်းရုံးကြီးဆိုသည်မှာ မြို့မ၏အမည်ဖြစ်သည်။
ယခုခေတ်တွင် တရုတ်တို့က ကျင်းဟုန်းမြို့ဟု ခေါ်သည်။
တဆဲ့နှစ်ပန္နားဆိုသည် မှာ မြို့ရံများ၏ အပိုင်းအခြားကိုဆိုလိုသည်။
ပန္နားဆိုသောစကားမှာ ရှမ်း ဘာသာစကားဖြစ်၍ လယ် ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ယခုအခါ ဒီဝီဇံများ(တိုင်းများ)နှင့် သဘောသွားဆင် ဆင်တူသည်။
(ဆစ်ဆောင်ပန္နား)ဆိုသည်မှာ လယ်တွင်းတစ်ဆယ့်နှစ်ခရိုင်ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မဲခေါင်မြစ်၏အရှေ့ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားရှိသည်။
အနောက် ဘက်တွင် ခြောက်ပန္နားရှိသည်။
ပန္နားတစ်ခုတွင် ငါးမြို့က ၁ဝ မြို့ထိ ရှိသည်။
လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နားဆိုရာတွင် လူး(လု)ဆိုသည်မှာ လူမျိုး၏အမည် ဖြစ်သည်။
ပန္နားဆိုသည်မှာ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းဖြစ်၏။
ကျိုင်းရုံး မှာ လူး(လု) လူမျိုး၊ ကျိုင်းတုံမှာ ဂုံလူမျိုးဟု အမှတ်ပြုကြသည်။
ရှစ် ဆောင်ပန္နား (ဝါ) လူးတဆဲ့နှစ်ပန္နား (ဝါ) ကျိုင်းရုံးကြီးတဆဲ့နှစ်ပန္နားမှာ လူးလူမျိုးတို့နေထိုင်ရာ အချက်အချာဒေသဖြစ်လေသည်။
လူးလူမျိုးသည် ကျိုင်းတုံ၊ ဇင်းမယ်တို့ရှိ ဂုန်ရှမ်းများနှင့်လူမျိုးတူသည်။
ယခင်ကသီးခြားနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။
ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင် ဇင်းမယ်၊ ကျိုင်းတုံတို့နှင့်အတူ ကျိုးင်းရုံးကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ခရိုင်၁၂ ခုခွဲခြားကာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဆစ်ဆောင်ပန္နား(၁၂ ခရိုင်)ဟူ၍အမည်တွင်လာခဲ့သည်။
ဘုရင့်နောင်လွန်ပြီးနောက်တွင် ကျိုင်းရုံးနယ်သည်ရံဖန်ရံခါလွတ်လပ်ပြီးရံဖန်ရံခါတရုတ်ဩဇာလွှမ်းမိုးသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် နောင်တော်ကြီးမင်းလက်ထက်မှစ၍ မြန်မာပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်တို့မြန်မာနိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ၎င်းနယ်တို့အားချန်လှပ်ခဲ့ရာမှ ယခုအခါတရုတ်နိုင်ငံအတွင်းပါဝင်လျက်ရှိသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင်ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုမြို့ ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်းခွဲခြား၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ်နယ်များတွင် မိုင်းစဲ့၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်အပ်သော လူး(လု) လူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနာဂရတိုင်း ' ဟူ၍ဖော်ပြပါရှိသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်းထိုးခဲ့သော အိမ်တော်ရာဘုရား ကျောက်စာပါ တိုင်း ၁၆ တိုင်းတွင် ကျိုင်းရုံး၊ မိုင်းစယ်စသော ပြည်ကြီးတို့၏ တည်ရာ ဇောတိ နဂရတိုင်း ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။
ထို့ပြင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်၏ လက်နက်နိုင်ငံတော်များ စာရင်းတွင်လည်း ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးဟူ၍ ပါရှိ သည်။
သို့သော် ကျိုင်းရုံးပြည်ကြီးကို အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်းအချို့ က မဟာနဂရတိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့က ဇောတိနဂရတိုင်းဟူ၍ လည်းကောင်း အသီးအသီး ရေးသားဖော်ပြထားလေသည်။
ကျိုင်းရုံးကြီးနယ် လည်းရှုမြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ယဉ်ကျေးမှု။
လူ့အခွင့်အရေးနေ့။
စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းသည် သတ္ထန္တရကပ်၊ ရောဂန္တရက်ပ၊ ဒုဒ္ဓိက္ခန္တရကပ် တည်းဟူသော ကပ်ကြီးသုံးပါး ဆိုက်ရောက် ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ရပ်ဖြစ်လေရကား ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာမှစ၍ လူ တို့သည် စစ်ကိုတားဆီးနိုင်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်၍ နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။
စစ်၏ဆိုးရွားပုံ၊ ကြမ်းကြုတ်ပုံတို့ကို လူတိုင်းပင်သိမြင်ကြ ပြီးဖြစ်သော်လည်း စစ်မဖြစ်ရန်တားဆီးမှုများ၏ အောင်မြင်မှုများမှာ မရှိ သလောက်ပင် နည်းခဲ့ရုံမက တစ်စတစ်စ တိုးတက်တီထွင်လာခဲ့သော သိပ္ပံပညာမှ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခေတ်မီလက်နက်များဖြင့် ပိုမိုဆိုးရွား ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော စစ်ကြီးများ မကြာမကြာ ပေါ်ပေါက်လာ ခဲ့သည်။
တစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံ အကြောင်းအားလျော်စွာ ဖြစ်ပွားရသော စစ်ပွဲများ၊ တစ်နိုင်ငံတည်းအတွင်း၌ အချင်းချင်းဖြစ်ပွားကြသော ပြည် တွင်းစစ်ပွဲများမှ မရေမတွက်နိုင်အောင်များပြား၍ ယင်းစစ်များ စုပေါင်း ခြင်းနှင့်ညီမျှသည့် ကမ္ဘာစစ်ကြီးပင်လျှင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။
ထိုကမ္ဘာစစ်ကြီးများအတွင်း၌ အသက်ဆုံးရှုံးရသူများ၊ ခြေလက်အဂ‡ါ ဆုံးရှုံး ရသူများ၊ ဒဏ်ရာအကြီးအကျယ်ရရှိသူများ၊ သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးနှိပ်စက် ခြင်းခံရသူများ၊ အစာရေစာငတ်မွတ် သေဆုံးရသူများနှင့် ပျက်စီးဆုံးပါးရ သော လူတို့၏ ပစ္စည်းများ၏အရေအတွက်ကား ထိတ်လန့်ဖွယ်ကောင်း အောင် များပြားလှချေ၏။
ထိုသို့ များပြားလှစွာသော အပျက်အစီးကို ဖြစ် စေရန် ငွေကြေးအမြောက်အမြား အကုန်အကျခံ၍ စစ်မက်အရေးပြင်ဆင်ကြ ရသည်။
ဤကား အလွန်ဆိုးရွားသော စနစ်ပင်တည်း။
၁၉၁၄ - ၁၈ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ်၌ အသက်ဆုံးရှုံးရသူ ၈၅၃ဝ၃၁၅ ယောက်၊ ဒဏ်ရာရသူ ၂၁၂၁၉၄၅၂ယောက်၊ သုံ့ပန်းနှင့် ပျောက် ဆုံးသူ ၇၇၅ဝ၉ဝ၉ ယောက်ရှိခဲ့သည်။
ထိုစစ်ကြီးအပြီးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာပြီးလျှင် ဤမျှ ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ဖွယ်ကောင်း သော စစ်ကြီးများ နောက်နောင်မပေါ်ပေါက်ဘဲ ထာဝစဉ်ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရရှိရန် အားထုတ်ခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ရုံမျှမက ပထမ ကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ ရုရှ၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီ စသည့်နိုင်ငံများသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွက် လက်နက်များကို လျှို့ဝှက်စွာ ပြင်ဆင်ခဲ့ကြလေ သည်။
ထိုအခါတွင် အခြားသောနိုင်ငံများကလည်း မနေသာတော့ဘဲ အသီး အသီး လက်နက်များ စုရလေတော့သည်။
ထိုသို့ ပြင်ဆင်နေကြစဉ်အတွင်း ပြည်ထောင်အချင်းချင်း ညီညွတ်ရေး၏ ချစ်ကြည်ရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး စသည့် ဟန်ပြလုပ်ငန်းများသည်လည်း အောင်မြင်မှု တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ ပေါ်ပေါက် လျက်ပင်ရှိ၏။
( နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး။
) သို့ဖြင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက် ၂၁ နှစ်အကြာတွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြန်လေသည်။
ဤတကြိမ်တွင်မူ တန်ခိုးြ ကီးနိုင်ငံတို့၏ ၂၁ နှစ်ကာလပတ်လုံး ကြံစည်တီထွင်၍ စုဆောင်းလာခဲ့ကြ သော လက်နက်ဆန်းများကိုသုံးကြသဖြင့် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းကထက် အဆပေါင်းများစွာ အသက်ရော စည်းစိမ်ပါ အပျက်အစီးများခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မပြီးဆုံးမီကပင် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကိုလိုလား သော မဟာမိတ်နိုင်ငံကြီးများသည် စစ်ကြီးအမြန်ပြီးဆုံး၍ ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိ အောင် ဆောင်ရွက်ရန် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂကို အုတ်မြစ်ချဲ့ခကြ၏။
စစ်ကြီး ပြီးသောအခါ ထိုအဖွဲ့ကြီးကို ကမ္ဘာ့တန်ခိုးကြီးနိုင်ငံများအပါအဝင် နိုင်ငံ ပေါင်း ၄၈ နိုင်ငံက သလောတူလက်မှတ်ရေးထိုး၍ ဖွဲ့စည်းအောင်မြင်ခဲ့ သည်။
( ကုလသမဂ္ဂ။
) ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ ကြိုပမ်းချက်များသည် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့သော နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ကြိုးပမ်းချက်များနှင့်မတူဘဲ ဆိုးရွားကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော စစ်ကြီးများကို တားဆီးရန်မှာ ထိုစစ် ကြီးများဖြစ်ပွားစေသော အကြောင်းရင်းများကို ပြုပြင်မှသာ အောင်မြင်နိုင် ကြောင်း ဆင်ခြင်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းသို့ဆင်ခြင်၍ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေ ကြရာတွင် လူတို့၌ဆင်ခြင်၍ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေကြရာတွင် လူတို့၌ လူတိုင်းရရှိခံစားထိုက်သော အခွင့်အရေးများချို့တဲ့မှု၊ လူ့အခွင့်အရေးများကို လျစ်လျူရှုမှုများကို တွေ့ရှိကြသည်။
ထိုအခါတွင် လူမျိုးမရွေး၊ အယူဝါဒမရွေး၊ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကျား မ ဟူ၍မခွဲခြားဘဲ လူသတ္တဝါတစ်ယောက်အဖြစ် ရသင့်ရထိုက်သော အခွင့် အရေးများကို စိစစ်ရှာဖွေလျက် လူ့အခွင့်အရေးစာတမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့ကြလေ သည်။
ထိုစာတမ်းကြီးတွင် ပါဝင်သော အချက်အလက်များမှာ လူတိုင်း လူတိုင်းသည် မွေးဖွားလာစမှစ၍ တူညီသော အခွင့်အရေးရှိ၍ တစ်သက် လုံးနေမှုထိုင်မှု၊ လွတ်လပ်မှု၊ လုံခြုံမှုများတူညီစွာ ရရှိမည်ဖြစ်ပြီးလျှင် လူ သတ္တဝါအချင်းချင်း နှိပ်စက်ည|ဉ်းပန်းမှု၊ ချုတ်ချယ်မှု၊ နိုင်ထက်စီးနင်း ပြုမှု များကို တားမြစ်သော အချက်အလက်များဖြစ်လေသည်။
ထိုလူ့အခွင့်အရေး များမှာ လူသတ္တဝါမှန်သမျှ လူမျိုးမရွေး၊ အယူဝါဒမရွေး ခြွင်းချက်မရှိ လက်ခံနိုင်သော အခွင့်အရေးများဖြစ်၍ ထိုအခွင့်အရေးများကို လူတိုင်းစေ့ရရှိ ကြသောအခါ ကမ္ဘာ့ထာဝရငြမ်းချမ်းရေးကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်ရကား ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ပါရစ်မြို့၌ ကျင်းပသော ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံကြီးက လက်ခံအတည်ပြု၍ ထုတ်ပြန်ကြေညာလေသည်။
ဤသို့လျှင် လူသတ္တဝါမှန်သမျှ တူညီသောလွတ်လပ်မှု၊ တရား မျှတမှု၊ လုံခြုံမှု စသည့်အခွင့်အရေးများကို ခံစားခွင့်ရှိကြောင်း အသိအမှတ် ပြုသည့် ဤလူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်းကြီး ထွက်ပေါ်လာခြင်းသည် လူတိုင်းလူတိုင်းအဖို့ ကောင်းမြတ်သော မဂ‡လာတစ်ပါးဖြစ်လေရကာ ဤ ကြေညာစာတမ်း ဖြစ်မြောက်အောင်မြင်စွာ ထွက်ပေါ်လာသောနေ့ကို နေ့ထူး အခါထူးအဖြစ် သတ်မှတ်၍ မမေ့မလျော့ကြစေခြင်းငှါ နှစ်စဉ် ထိုနေ့၊ ထို ရက်၌ လူ့အခွင့်အရေးများကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်သော အလေ့ကို ပြုလျက်ရှိကြ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့များ။
ပထမ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် လူငယ်များ နိုးကြား၍ အမြင်ကျယ်လာကြရာ ဥရောပတိုက်တွင် လူငယ်တည်းအိမ် အမည်ရှိ လူငယ်အသင်းများပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
၁၉၃ဝ-၃၁ ခုနှစ် တွင် စတင်တည်ထောင်ကြရာ ပါဝင်သူအသင်းသားများမှာ အသက် ၁၆ နှစ်မှ ၂၅ နှစ်အတွင်းရှိ လူငယ်များဖြစ်ကြ၍ အသင်းသားတို့သည် နှစ်စဉ်ကြေး အနည်းငယ်စီသာ ပေးသွင်းကြရ၏။
အသင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လှည့်ပတ်ကြည့်ရှု၍ ဗဟုသုတ ရှာစရာကောင်းသော တောရပ်တောရွာများ၏ အခြေအနေကို ပိုမိုသိရှိကြ ရန်ဖြစ်၍ အပျော်ခရီးထွက်သူများ၊ စက်ဘီးစီး ထွက်သူများအတွက် တည်း ခိုနားနေရန် သင့်တော်မည့်နေရာများ၌ ထိုတည်းအိမ်များကို ထားရှိ လေသည်။
အသင်းသားများသည် တည်းအိမ်များ၌တည်းခိုပါက အခကြေး ငွေ အနည်းငယ်ပေးရ၍ ညဉ့်အိပ်လိုလျှင် အနည်းငယ်ပို၍ပေးရသည်။
သို့ရာ တွင် တည်းအိမ်သပ်ရပ် သန့်ရှင်းမှုအတွက် ဝေပုံကျကူညီလုပ်ကိုင် ်ပေးရ၏။
ထိုတည်းအိမ်မျိုးမှာ ဥရောပမှတစ်ဆင့် တဖြည်းဖြည်းခေတ်စား လာရာ အင်္ဂလန်၊ ဝေလ၊ စကော့တလန်၊ အိုင်ယာလန်ပြည်တို့တွင်လည်း လူငယ်တည်းအိမ်များ တည်ထောင်လာကြသည်။
ယခုအခါ လူငယ်တည်း အိမ်ပေါင်း ၃ဝဝ ကျော်ရှိ၍ အသင်းသားမှာ ခုနစ်သောင်းကျော်မျှ ရှိ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ။
ရှေးခေတ်က တစ်တိုင်းပြည်နှင့် တစ် တိုင်းပြည် စစ်မက်အင်္ဂါဖြစ်ပွားကြရာတွင် လက်နက်စွဲကိုင်နိုင်သူမှန်သမျှ စစ်ထဲဝင်၍ တိုက်ခိုက်ကြရ၏။
စစ်ဖြစ်ခါနီးမှ စစ်သားများစုဆောင်းကြ သည်။
လေးမြားအတတ်နှင့် ဓားခုတ်၊ လှံထိုးအတတ်တို့၌ အထူးကျွမ်း ကျင်သော အထက်တန်းလူတစ်စုမှလွဲ၍ အမြဲတမ်းတပ်မတော်ဟူ၍ မရှိခဲ့ ချေ။
စစ်ဖြစ်ခါနီးမှ အရေးပေါ်စစ်သားများနှင့် တိုက်ခိုက်ကြသည်သာ များသည်။
အမြဲတမ်းတပ်မတော်ဖွဲ့စည်း၍ လူတိုင်းစစ်မှုထမ်းသည့်စနစ်ကို ၁၉ ရာစုနှစ်အစ၌ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးအပြီးတွင်မှ စတင်ခဲ့လေသည်။
ခရစ် ၁၇၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၇၉၉ ခုနှစ်အထိ ဆယ်နှစ်တိုင်တိုင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ရေးကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အခြေအနေမှာ အဘက်ဘက်တွင် အလွန်ဆိုးရွားခဲ့၏။
ပြည်ပရန်သူနိုင်ငံများကလည်း ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိရာ ထိုအချိန်တွင် နပိုလီယန်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အာဏာရှင်အဖြစ်ကို ရယူ ခဲ့လေသည်။
ဝိုင်းရံလျက်ရှိသော ရန်သူတို့၏ အန္တရာယ်ကို တွန်းလှန်နိုင်ရန် နပိုလီယန်သည် လူတိုင်းစစ်မှုထမ်းရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့ရာ ၁၈ဝ၈ ခုနှစ်၌ စစ် သားပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝ ရရှိခဲ့၍ ၁၈၁၃ ခုနှစ်တွင် တစ်သန်းကျော်မျှ ရရှိခဲ့ လေသည်။
နပိုလီယန်၏နည်းကိုယူ၍ ပရပ်ရှားနိုင်ငံကလည်း လူတိုင်းစစ်မှု ထမ်းရန်ဆင့်ခေါ်လျက် အမြဲတမ်းတပ်မတော်ကြီးကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်အထိ ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံကြီးနှစ်နိုင်ငံ သာလျှင် လူတိုင်းစစ်မှုထမ်းရေးကို မရွက်ဆောင်ခဲ့ပေ။
ဥရောပတိုက်တွင် စစ်မှုထမ်းရသည့် အချိန်တာသည် တစ်နှစ်မှ သုံးနှစ်ထိ ဖြစ်ကြသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲဖြစ်စဉ်က လူ တိုင်းစစ်မှုထမ်းရေးကို အကြိမ်ကြိမ်ကြံစည်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မပြဋ္ဌာန်း နိုင်ခဲ့ချေ။
ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် စစ်သားစာရင်းသွင်းဥပဒေကို ၁၈၆၃ ခုနှစ်ကအတည်ပြုခဲ့ရာ ထိုဥပဒေအရ လူတိုင်းစစ်မှုထမ်းရန်ဖြစ်ပေသည်။
သို့ သော် အရည်အချင်းမပြည့်စုံသော အပျော်ထမ်းစစ်သားများလောက်သာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ပွဲအတွင် ၁၉၁၇ ခုနှစ်က လူတိုင်း စစ်မှုထမ်းရေး ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကလည်း ဤနည်းကိုထပ်မံအသုံးပြုခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်အသက် ၁၉ နှစ်နှင့် ၂၅ နှစ်အကြားရှိ လူငယ်များအား ၂၁ လ စစ်မှုထမ်းရန် ဥပဒေကို တစ်ဖန်ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့သည်။
ထို့နောက် နှစ်စဉ် အသက် ၁၈ နှစ်ရှိ လူငယ်အပျော်ထမ်း တပ်သား ၁ဝဝဝဝဝ ရအောင်စုဆောင်း၍ တစ်နှစ်တာ တန်းပြည့် စစ်မှုထမ်းရန် ကိုလည်းဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂရိတ် ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် လူတိုင်း စစ်မှုထမ်းရမည့် ဥပဒေကို ချက်ချင်းမပြဋ္ဌာန်းဘဲ အချိန်ကြာနေမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ယင်းဥပဒေကို မပြဋ္ဌာန်းမီ အပျော်ထမ်းတပ်သားများကိုသာ အားကိုးမိသောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လူပေါင်းများစွာ အလဟဿသေဆုံးခဲ့ရ သည့်ပြင် အရေးပါအရာရောက်သော အရာရှိများနှင့် စက်မှုလက်မှုဌာနမှ သော့ချက် လူအမြောက်အမြားပင် ပထမဆုံးထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့ရလေ သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်ပွားမီ လအနည်းငယ်လောက် ကမူ လူတိုင်းစစ်မှုထမ်းရမည့်ဥပဒေကို အချိန်မီ ပြန်၍ပြဋ္ဌာန်းလိုက်နိုင်သော ကြောင့် စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်လာသော လူများအား ခွဲဝေပေးနိုင်ခဲ့သည်။
လူ တိုင်း စစ်မှုထမ်းရေးကို ယောက်ျားများကိုသာမက မိန်းမများအပေါ်တွင် လည်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အထိ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလနောက်ပိုင်း ရောက် သည့်အခါ မိန်းမအနည်းငယ်မျှကိုသာ ခေါ်တော့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် အမျိုးသား စစ်မှုထမ်းရေး ဥပဒေအရ အောက် ပါအချက်များကြောင့် လူတိုင်းစစ်မှုထမ်းရေး ဥပဒေကို ဆက်လက်ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည်။
(၁) လူလုပ်အားနည်းခြင်း၊ (၂) နှစ်ရှည် အပျော်ထမ်း တပ်သား အရေအတွက် လုံလောက်အောင် မရရှိခြင်း၊ (၃) လက်နက်ဆန်း လက်နက် သစ်များ ပေါ်ထွက်လာခြင်းနှင့် အလစ်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်နိုင်အောင် လူ အားရှိရန် လိုခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
ထိုဥပဒေအရ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်အထိ နှစ် စဉ်နှစ်စဉ် တပ်သားပေါင်း အများဆုံး ၁၅ဝဝဝဝ ရရှိလိမ့်မည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အမျိုးသား စစ်မှုထမ်းရေးဥပဒေ အရ စစ်မှုထမ်းရသောလူများအား ပြည်စောင့်တပ်သို့ ခြောက်နှစ်စစ်မှုထမ်း ရန် လွှဲပြောင်းပေးလိုက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား။
thumb|အဲရစ် လူဒင်ဒေါ့ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင်စစ်မက်ရေး၌သာမက နိုင်ငံရေး၌လည်း ထင်ရှားခဲ့သူစစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဲရစ်ဖွန်လူဒင်ဒေါ့သည် ပရပ်ရှားပြည် ပိုဇန်နယ် ကရုဇီဝီနားအရပ်၌ ၁၈၆၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်လေသည်။
ဖခင် ဖြစ်သူမှာ ပရပ်ရှာအရာရှိကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
လူဒင်ဒေါ့သည် ငယ်စဉ်ကပင် စစ်စိတ်စစ်သွေးပါခဲ့သူဖြစ်၍ အသက် ၁၇နှစ်အရွယ်မှ အစပြုကာ စစ်ထဲ၌ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့လေသည်။
၁၈၉၈ခုနှစ် (အသက် ၃၃ နှစ်အရွယ်)တွင် စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ရုံးသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းနေစဉ် ၁၉၁၄ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားသောအခါလူဒင်ဒေါ့သည် အမှတ် ၂ တပ်မတော်၏ တပ်ထောက်ချုပ်ရာထူးဖြင့် စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ရလေသည်။
စစ်ပွဲတွင် ထူးချွန်သော ရဲစွမ်းသတ္တိရှိရုံမက အစီအမံလည်းကောင်းသူဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် များမကြာမီ သူ၏စွန့်စားမှုများကိုယုံကြည်သော စစ်အာဏာပိုင်တို့သည် လူဒင်ဒေါ့အား တပ်မှူးကြီး ဟင်ဒင်ဗတ်၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးမှူးအဖြစ် ရုရားစစ်မျက်နှာဘက်သို့ စေလွှတ်လိုက် ၏။
ထိုစစ်မျက်နှာ၌ တန်နင်ဗတ်တွင် အောင်ပွဲရခဲ့လေသည်။
၁၉၁၆ခုနှစ်တွင်တပ်မှူးကြီးဟင်ဒင်ဗတ်သည် စစ်သေနာပတိဖြစ်လာသောအခါ လူဒင် ဒေါ့သည် ပထမ ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာလေသည်။
လူဒင်ဒေါ့ကား စစ်အတတ်၌ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်၍ တိုက်နည်းခိုက် နည်းအမျိုးမျိုး၊ လက်နက်အမျိုးမျိုးကိုကြံစည်တီထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
စစ်ပွဲ များတွင် အဆိပ်ငွေ့ဗုံးများကို အများအပြား သုံးခဲ့သဖြင့် မဟာမိတ်များ ဘက်၌ အပျက်အစီး အဆုံးအရှုံးများခဲ့၏။
သို့ရာတွင် ၁၉၁၈ ခုနှစ်လောက် ရောက်သောအခါ ဂျာမန်တို့ တဖြည်းဖြည်း အရေးနိမ့်လာလေရာ တိုင်းပြည် လူထုနှင့်တကွ ခေါင်းဆောင်ကြီးများက ရသမျှအခွင့်အရေးနှင့်ပင် စစ်ပြေငြိမ်းလိုကြသည်။
လူဒင်ဒေါ့ကမူ ဂုဏ်ယူလောက်သော စစ်ပြေငြိမ်းမှုကိုသာ လိုချင်သည်ဖြစ်သောကြောင့် ထိုခေါင်းဆောင်တို့နှင့် မညီမညွတ်ဖြစ်ကာ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းခံရလေသည်။
စစ်ပြေငြိမ်းပြီးသောအခါ လူဒင်ဒေါ့ သည် ဆွီဒင်နိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်နေပြီးနောက် ငါးလခန့်ကြာသောအခါ ဂျာမနီသို့ပြန်လာကာ နိုင်ငံရေးတွင် အပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။