kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုနေ့တွင် ချားကွန်ရဒ်၊ ဂျိုးမ္ဘက်ကာဝင်နှင့် ပေါဝိတ်(အမေရိကန်)တို့သည် စကိုင်းလက် ၁ အာကာသစခန်းယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၃၉၅ ပတ်၊ ပတ်ကာ ၂၈ ရက်ကျော် အာကာသတွင် ပတ်လျက်နေပြီး ယာဉ်၏ အပြင်ဘက် အာကာသအတွင်းသို့ထွက်၍ အာကာသ စခန်းယာဉ်၏ ချို့ယွင်းမှု များကို ပြင်ဆင်ခြင်း ပြုခဲ့ကြသည်။
လသို့ သွားလာရေး ယခုအခါ အာကာသသိပ္ပံပညာရှင်များသည် လသို့လူသား များ သွားရောက် အခြေစိုက်နိုင်မည့် အကြံ အစည်ကိုအပြိုင် အဆိုင် ကြိုးစားလျက်ရှိရာ မည်သည့်နိုင်ငံက လက်ဦး အောင်မြင်မည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ စောင့် ကြည့်ရန် ရှိပေသည်။
လသို့ သွားရောက်သည့်ကိစ္စ အောင်မြင်ပြီးသောအခါ သိပ္ပံပညာ ရှင်များသည် အင်္ဂါ ဂြိုဟ်သို့လည်းကောင်း၊ သောကြာဂြိုဟ်တို့ လည်းကောင်း၊ ထိုနောက် အခြားသော ဂြိုဟ်များသို့လည်း ကောင်း သွားရောက် အခြေစိုက်နိုင်ရန် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲကြိုး စားကြပေဦးမည်။
ကမ္ဘာမှ လသို့ သွားရောက်ရန်အတွက် အလွန်ကြီးမား၍ အားကောင်းသော ဒုံးပျံရှိဖို့ လိုပေသည်။
ထိုဒုံးပျံ၏ ပုံသဏ္ဌာန် မှာ လက်ရှိဂြိုဟ်များကို ပစ်လွှတ်ရာတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသော ဒုံးပျံများကဲ့သို့ပင် ရှိပေမည်။
သို့သော် အကယ်၍ အာကာသ စခန်းတစ်ခုမှ တစ်ဆင့် သွားရောက်မည်ဆိုပါက ထိုဒုံးပျံ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လုံးဝ ကွဲပြားစရာ အကြောင်းရှိပေသည်။
လေထု၏ အပြင်ဘက်ရှိ နေရာမှ စတင် ထွက်ခွာပျံသန်း ရမည် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဒုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်သည် စင်းလုံးချော ဖြစ်ရန် မလိုပေ။
စတင်ထွက်ခွာ ပျံသန်းချိန်၌ အလွန်မြင့်မား သော မြန်ရှိန်၏ဒဏ်ကို ခံစရာမလိုသည့်အတွက် ဒုံးပျံကို အလွန်ခိုင်ခံ့စွာ တည်ဆောက်ထားရန်လည်း မလိုပေ။
သို့ရာ တွင် လသို့ ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ရာ၌ ကမ္ဘာမှပင် တိုက်ရိုက် ထွက်ခွာစရာ အကြောင်းရှိပေသည်။
ထိုဒုံးပျံသည် လပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန် ထိုဒုံးပျံမှ တစ်ဆင့် အာကာသယာဉ် ကို အသုံးပြုမည် ဖြစ်ပေသည်။
လပေါ်သို့ ဆင်းသက်မည့် အာကာသယာဉ်သည် လ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ညင်သာစွာ ဆင်းသက်နိုင်ရပေမည်။
ထိုနောက်လမှနေ၍ ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည် ပျံသန်း နိုင်မည့် အစီအမံများလည်းရှိရန် လိုပေသည်။
အာကာသသိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အာကာသစူးစမ်း လေ့လာမှု အဆင့်ဆင့်မှ ရရှိအပ်သော အချက်အလက် အတွေ့အကြုံတို့ အပေါ် အခြေပြုလျက် လသို့သွားရောက်ရေးကို ကြိုးပမ်းဆောင် ရွက်လာခဲ့ရာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှုကြီးကို ရရှိခဲ့လေ သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် လမျက်နှာ ပြင်ပေါ်သို့ လူသားတို့ အောင်မြင်စွာ ပထမဆုံးခြေချနိုင်ခဲ့ သည်။
အာကာသသူရဲကောင်း နေးအမ္မစထရောင်းနှင့် အက်ဒွင် အောလဒရင် (အမေရိကန်)တို့သည် အပိုလို ၁၁ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက် ခြေချ ရုံမက သိပ္ပံသုတေသနကိုပါ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြလေသည်။
အာကာသအတွင်း လူသားများ ပျံသန်းခဲ့သမျှ ယနေ့အထိ အာကာသအတွင်း၌ လူသားများ အောင်မြင်စွာ ပျံသန်းခဲ့သည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစသည်။
၁၉၆၁ ခု၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်။
ယူရီ ဂါဂါရင် (ရုရှ)သည် ဗေါ့စတော့ ၁ ခေါ် ကမ္ဘာပတ်ဂြိုဟ်တုဖြင့် ပထမဆုံး အာကာသအတွင်း ပျံသန်းမှုကို ပြုလုပ်၍ ကမ္ဘာကို တစ်ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ တစ်နာရီ ၄၈ မိနစ်ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခု၊ မေလ ၅ ရက်။
အလန် ရှက်ပတ်(အမေရိကန်) သည် ဖရီးဒမ်း ၇ ခေါ် အာကာသထိပ်ဖူးဖြင့် ကမ္ဘာပတ်လမ်း ကြောင်းအောက်မှ အာကာသအတွင်း ပျံသန်းမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၁၅ မိနစ်ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်။
ဗါဂျီးဂရစ်ဆမ် (အမေရိကန် )သည် လစ်ဗါတီ ဗဲ ၇ အာကာသထိပ်ဖူးဖြင့် ကမ္ဘာပတ်လမ်း ကြောင်းအောက်မှ အာကာသအတွင်း ပျံသန်းမှုကို ထပ်မံပြုလုပ် ခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်။
ဂါမန် တီတော့(ရုရှ)သည် ဗေါစတော့ ၂ ခေါ် အာကာသယာဉ် (ကမ္ဘာ ပတ် ဂြိုဟ်တု) ဖြင့် အာကာသအတွင်း ၂၅ နာရီ ၁၈ မိနစ်နေခဲ့၍ ကမ္ဘာကို ၁၇ ပတ် ပတ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ဝ ရက်။
ဂျွန်ဂလင်း (အမေရိကန်)သည် ဖရင်းရှစ် ၇ ခေါ် အာကာသယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို သုံးပတ် ပတ်ခဲ့ရာ လေးနာရီ ၅၅ မိနစ်ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခု၊ မေလ ၂၄ ရက်။
စကော့ကာပင်တာ (အမေရိကန်)သည် ဩရိုရာ ၇ ခေါ် အာကာသယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာ ကို သုံးပတ် ပတ်ခဲ့ရာ လေးနာရီ ၅၆ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၁-၁၄ ရက်။
အက်ဒရီယန် နီကိုလာယက်နှင့် ပေဗယ် ပိုပိုဗစ်(ရုရှ)တို့သည် ဗေါ့ စတော့ ၃ နှင့် ဗေါစတော့ ၄ ခေါ် သီးခြား အာကာသယာဉ်တစင်းစီဖြင့် ပထမအကြိမ် နီကိုလာယက်က ၉၄ နာရီ ၂၂ မိနစ်ဖြင့် ကမ္ဘာ ကို ၆၄ ပတ်၊ ပိုပိုဗစ်က ၇ဝ နာရီ ၅၇ မိနစ်ဖြင့် ၄၈ ပတ် အသီးသီး ပတ်ခဲ့ ကြသည်။
၁၉၆၂ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၃ ရက်။
ဝေါ်လတာ ရှီးရား (အမေရိကန်)သည် ဆစ်ဂမာ ၇ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ခြောက်ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ကိုးနာရီ ၁၃ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခု၊ မေလ ၁၅-၁၆ ရက်။
လီရွိုင်းဂေါ်ဒွန်ကူးပါး (အမေရိကန်)သည် ဖေ့(သ) ၇ အာကာသယာဉ် ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၂၂ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၃၄ နာရီ ၂၃ မိနစ် (တစ်ရက် ၁ဝ နာရီ ၂၃ မိနစ်)ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခု၊ ဇွန်လ ၁၄-၁၉ ရက်။
ဗယ်လာရီယန် ဗိုင်ကော့စကီ(ရုရှ)သည် ဗေါ့စတော့ ၅ အာကာသယာဉ် ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၈၂ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၁၁၉ နာရီ ခြောက်မိနစ် (၄ ရက် ၂၃ နာရီ ခြောက်မိနစ်) ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခု၊ ဇွန်လ ၁၆-၁၉ ရက်။
ဗိုင်ကော့စကီ အာကာသ အတွင်း ပျံသန်းလျက်ရှိစဉ် ဗလင်တီနာ တစ်ရက်ရှကိုဗာ(ရုရှ) သည် ဗေါ့စတော့ ၆ အာကာသယာဉ်ဖြင့် လိုက်ပါကာ ပထမ ဆုံး အမျိုးသမီး အာကာသ သူရဲအနေဖြင့် ကမ္ဘာကို ၄၈ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၇ဝ နာရီ ၅ဝ မိနစ် (နှစ်ရက် ၂၂ နာရီ ၅ဝ မိနစ်) ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၄ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်။
ဗလာဒီမာကိုမာရော့၊ ကွန်စတန်တင်း ဖီယော့တစ်စတော့နှင့် ဗိုးရစ်ယီဂိုရော့ (ရုရှ)တို့ သုံးဦးသည် ဗေါ့စခေါ့ ၁ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် အတူလိုက်ပါကာ ကမ္ဘာကို ၁၆ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၂၄ နာရီ ၁၇ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခု၊ မတ်လ ၁၈ ရက်။
အလက်ဆီ လီယိုနော့နှင့် ပေဗယ်ဗယ်လျာယက်(ရုရှ)တို့သည် ဗေါ့စခေါ့ ၂ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ပတ်လျက်ရှိစဉ် လီယိုနော့သည် ပထမဆုံး အနေဖြင့် အာကာသအတွင်းသို့ ထွက်၍ လမ်းလျှောက်ခဲ့သည်။
လီယိုနော့သည် အာကာသအတွင်း၌ မိနစ် ၂ဝ နေခဲ့၍ လုံးဝ အမှီသဟဲ မပြုဘဲ ဆယ်မိနစ် ပျံဝဲခဲ့သည်။
သူတို့သည် ကမ္ဘာ ကို ၁၈ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၂၆ နာရီ နှစ်မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခု၊ မတ်လ ၂၃ ရက်။
ဗါဂျီး ဂရစ်ဆမ်နှင့် ဂျွန်ယန်း (အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၃ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာ ကို ပတ်လျက်ရှိစဉ် ပထမဆုံးအနေဖြင့် ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်း ကို ပြောင်းလဲ၍ ပျံသန်းခဲ့ သည်။
သူတို့သည် ကမ္ဘာကို သုံးပတ် ပတ်ခဲ့ရာ လေးနာရီ ၅၄ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခု၊ ဇွန်လ ၃-၇ ရက်။
ဂျိမ်း မက်ဒီဗစ်နှင့် အက်ဒွပ်ဝှိုက်(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၄ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကိုပတ်လျက်ရှိစဉ် ဝှိုက်သည် အာကာသ အတွင်းသို့ထွက်၍ မိနစ် ၂ဝ ကြာ လမ်းလျှောက်ခဲ့သည်။
သူတို့သည် ကမ္ဘာကို ၆၂ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၉၇ နာရီ ၅၉ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၁-၂၉ ရက်။
ဂေါ်ဒွန် ကူးပါးနှင့် ချားကွန်ရက် (အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၅ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို အပတ်ပေါင်း ၁၂ဝ ပတ်ခဲ့ရာ ၁၉ဝ နာရီ ၅၆ မိနစ် (ခုနစ်ရက် ၂၂ နာရီ ၅၆ မိနစ်) ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄-၁၈ ရက်။
ဖရန့်ဗိုမင်နှင့် ဂျိမ်းလိုဗယ်(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၇ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၂ဝ၆ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၃၃ဝ နာရီ ၃၅ မိနစ်ကြာခဲ့၍ ပထမအကြိမ် အကြာဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅-၁၆ ရက်။
ဝေါလတာရှီးရားနှင့် တောမတ်စတက်ဖို့(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၆ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် အာကာသအတွင်း ဂျင်မီနီ ၇ နှင့် ပေါင်းဆုံမိရန် ကမ္ဘာကို ၁၆ ပတ် ပတ် ခဲ့ရာ ၂၅ နာရီ ၅၂ မိနစ်ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခု၊ ဇွန်လ ၃-၆- ရက်။
တောမတ်စတက်ဖို့နှင့် ယူဂျင်းဆာနန်(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၉ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၄၄ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၇၂ နာရီ ၂၁ မိနစ် ဠကာခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခု၊ မတ်လ ၁၆-၁၇ ရက်။
နေးအမ္မစထရောင်းနှင့် ဒေးဗစ်စကော့(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၈ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ခြောက်ပတ်ခွဲပတ်ကာ ဆယ်နာရီ ၄၂ မိနစ်ကြာခဲ့ပြီး အာကာသအတွင်း လှည့် ပတ်နေသော အဂျီးနား ဒုံးပျံနှင့် ပေါင်းဆုံချိတ်ဆက်မိသည်။
၁၉၆၆ ခု၊ ဇူလိုင် ၁၈-၂၁ ရက်။
ဂျွန်ယန်းနှင့် မိုက်ကယ် ကောလင်း(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၁ဝ အာကာသယာဉ် ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၄၃ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၇ဝ နာရီ ၄၇ မိနစ် ဠကာ ခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၁၂-၁၅ ရက်။
ချားကွန်ရဒ်နှင့် ရစ်ချတ်ဂေါ်ဒွန်(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီနီ ၁၁ အာကာသ ယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၄၄ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၇၁ နာရီ ၁၇ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၁-၁၅ ရက်။
ဂျိမ်းလိုဗယ်နှင့် အက်ဒွင် အောလဒရင်(အမေရိကန်)တို့သည် ဂျင်မီ မီ ၁၂ အာကာသယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၅၉ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၉၄ နာရီ ၃၃ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်မှ နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက် အထိ ကမ္ဘာကို ပတ်ခဲ့သော ဂျင်မီနီ ၁ဝ-၁၁ နှင့် ၁၂ အာကာသယာဉ်တို့သည် အာကာသအတွင်း လှည့်ပတ်နေသော အဂျီးနားဒုံးပျံနှင့် ချိတ်ဆက်မိပြီးနောက် ကမ္ဘာသို့ အသီးအသီး ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။
၁၉၆၇ ခု၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်။
ဗလာဒီမာ ကိုမာရော့(ရုရှ) သည် ဆိုယု ၁ အာကာသယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၁၇ ကြိမ်ပတ် ခဲ့ရာ ၂၄ နာရီ ၃ဝ မိနစ်ကြာခဲ့သည်။
ထိုအာကာသယာဉ်သည် အာကာသစခန်းအဖြစ် ပထမဆုံး အကြိမ် အာကာသအတွင်း စမ်းသပ်ပစ်လွှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အာကာသယာဉ်မှူး ကိုမာရော့ သည် ကမ္ဘာသို့ ပြန်လာရာတွင် ယာဉ်ထိခိုက်ပျက်စီး၍ သေဆုံး သွားခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခု၊ အောက်တိုဘာ ၁၁-၁၂ ရက်။
ဝေါလတာရှီးရား၊ ဒွန်အက်ဆယ်နှင့် ဝေါလတာ ကန်နင်းဟမ်း (အမေရိကန်) တို့သည် အပိုလို ၇ အာကာသယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၁၆၃ ဠကိမ် ပတ်ခဲ့ရာ ၂၆ဝ နာရီ ကိုးမိနစ် ကြာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပတ်လမ်း ကြောင်းမှ ရုပ်မြင်သံကြား သတင်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရိုက်ကူးသတင်းပို့ခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၂၆-၃ဝ ရက်။
ဂျော်ဂျီဗယ်ရီဂိုဗွိုင်(ရုရှ)သည် ဆိုယု ၃ အာကာသယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၆၄ ကြိမ် ပတ်ခဲ့ရာ ၉၅ နာရီ ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁-၂၇ ရက်။
ဖရန့်ဗိုမင်၊ ဂျိမ်းလိုဗယ်နှင့် ဝီလျံအန်းဒါး(အမေရိကန်)တို့သည် အပိုလို ၈ အာကာသစခန်းယာဉ်ဖြင့် လကိုဆယ်ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၁၄၇ နာရီကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခု၊ ဇန္နဝါရီလ ၁၄-၁၇ ရက်။
ဗလာဒါမာရှက်တာလော့(ရုရှ)သည် ဆိုယု ၄ အာကာသ စခန်းယာဉ် ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၄၈ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၇၁ နာရီ ၁၄ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခု၊ ဇန္နဝါရီလ ၁၅-၁၈ ရက်။
ဗောရစ်ဗော်လီနော့၊ လယ်လက်ဆေအီ ရက်လီဆီယက်နှင့် ယက်ဗာ ဂျီနီ ခရုနော့(ရုရှ)တို့သည် ဆိုယု ၅ အာကာသစခန်းယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၄၉ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၇၂ နာရီ ၄၆ မိနစ် ဠကာ ခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခု၊ ဇန္နဝါရီလ ၁၄-၁၈ ရက်အတွင်း အာကာသ အတွင်း ပစ်လွှတ်ခဲ့သော အာကာသစခန်းယာဉ် ဆိုယု ၄ နှင့် ၅ တို့သည် လှည့်လည် ပေါင်းဆုံကြပြီးနောက်တွင် ချိတ်ဆက် မိကြသည။
၁၉၆၉ ခု၊ မတ်လ ၃-၁၃ ရက်။
ဂျိမ်း မက်ဒီဗစ်၊ ဒေးဗစ်စကော့နှင့် ရပ်ဆဲ ရှဝိတ်ကတ်(အမေရိကန်) တို့သည် အပိုလို ၉ အာကာသယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၁၅၁ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၂၄၁ နာရီ တစ်မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
ထို အပိုလို ၉ အာကာသ ယာဉ်သည် ပထမဆုံး ပစ်လွှတ်သော လဆင်းယာဉ်ဖြစ်သည်။
၁၉၆၉ ခု၊ မေလ ၁၈-၂၆။
တောမတ်စတက်ဖို့၊ ယူဂျင်းဆာ နန်နှင့် ဂျွန်ယန်း (အမေရိကန်)တို့သည် အပိုလို ၁ဝ အာကာသယာဉ်ဖြင့် လမျက်နှာပြင်အနီး ကိုးမိုင်အထိ ဆင်းသက်ခဲ့ရာ ၁၉၂ နာရီ သုံးမိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၆-၂၄ ရက်။
နေးအမ္မစထရောင်း၊ အက်ဒွင်အောလဒရင်နှင့် မိုက်ကယ်ကောလင်း (အမေရိကန်) တို့သည် အပိုလို ၁၁ အာကာသယာဉ်ဖြင့် လမျက်နှာပြင်ပေါ် သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်ခြေချခဲ့ရုံမက သိပ္ပံသုတေသနများကိုပါ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရာ ၁၉၅ နာရီ ၁၉ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခု၊ မေလ ၁၄ ဇွန်လ ၂၂ ရက်။
ချားကွန်ရဒ်၊ ဂျိုမ္ဘက်ကာဝင်နှင့် ပေါဝိတ်ဇ(အမေရိကန်)တို့သည် စကိုင်းလက် ၁ အာကာသစခန်းယာဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာကို ၃၉၅ ပတ် ပတ်ခဲ့ရာ ၂၈ ရက် ၄ဝ မိနစ် ကြာခဲ့သည်။
စကိုင်းလက် ၁ သည် အမေရိကန်တို့က အာကာသအတွင်း ပစ်လွှတ်သော ပထမဆုံး အောင်မြင်သော အာကာသစခန်းယာဉ် ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:နေအဖွဲ့အစည်း Category:အာကာသပျံသန်းရေး Category:အာကာသ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း။
အာကေးဒီးယားနယ်သည် ဂရိနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဖြစ်သော ပယ်လိုပွန်နီးဆပ်ကျွန်းဆွယ် အလယ်ပိုင်း တွင် တည်ရှိသည်။
ကုန်းမြင့်ဒေသဖြစ်၍ လေးဖက်လေးတန် တွင် တောင်တန်းများ ဝိုင်းရံလျက် ရှိ သဖြင့် ရှေးအခါက ထိုနယ်၌ နေထိုင်သူတို့သည် ပြင်ပနှင့် အဆက်အဆံမရှိပဲ အထီးတည်း ရှိနေခဲ့ကြသည်။
ထိုကြောင့် နယ်သူနယ်သား တို့သည် မိမိတို့၏ ထုံးစံဓလေ့၊ အလုပ်အကိုင်၊ ပြောဆိုသော ဘာသာစကား စသည်တို့ကို ရှေးရိုးအတိုင်းပင် နှစ်ပေါင်း ရာပေါင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြသည်။
အာကေးဒီးယားနယ်သားတို့သည် သိုး၊ ဆိတ် ထိန်းကျောင်း သည့် လုပ်ငန်းဖြင့်သာ အေးချမ်းစွာ အသက်မွေးနေထိုင်ကြ၍ ဂီတာကို မြတ်နိုးကြသည်ဟု ရှေးရိုးအဆိုရှိလေသည်။
ထိုအတွက်ကြောင့် အာကေး ဒီးယားဟူသော အမည်ကို အေးချမ်းသာယာမှုနှင့်လည်းကောင်း၊ ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်မှုနှင့် လည်းကောင်း စပ်လျဉ်း၍ ကဗျာလင်္ကာများ၌ တင်စားဖွဲ့ဆိုခဲ့ ကြသည်။
သိုးဆိတ်ထိန်းကျောင်းသူတို့ကို စောင့်ရှောက်သော ပန်နတ်သားကို ကြည်ညို ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း အာကေးဒီယားနယ်တွင် အစပြုခဲ့သည်။
မူလက အာကေးဒီးယားနယ်ကို ဘုရင်များ အုပ်စိုးခဲ့ကြ သည်။
ဘီစီခြောက်ရာစုနှစ်တွင် ပယ်လိုပွန်နီးရှင်း အဖွဲ့နှင့် လည်းကောင်း၊ ဘီစီ လေးရာစုနှစ်တွင် သီးဗီး၊ မက်ဆီးဒိုးနီးယား နိုင်ငံများနှင့်လည်းကောင်း ဘီစီ သုံးရာစု နှစ်တွင် အစီယန်အဖွဲ့နှင့်လည်းကောင်း မဟာမိတ် ဖွဲ့ခဲ့သည်။
ဘီစီ ၁၄၆ ခုနှစ်တွင် ဂရိနိုင်ငံသည် ရောမတို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီးနောက် အာကေးဒီးယားနယ်သားတို့သည် ရောမ တပ်များ၌ ဝင်ရောက်၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ အာကေးဒီးနယားနယ်နိမိတ်သည် နော်ပလီယာ ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းခြေအထိ ကျယ်ပြန့်လာပြီ ဖြစ်၍ နယ်၏ ကမ်းရိုးတန်းမှာ မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျားသည်။
တောထူထပ်၍ မြေဩဇာမကောင်းသဖြင့် လူနေကျဲသည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂,ဝ၂ဝ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၃၅,၇၄၂ ယောက် (၁၉၆၁) နေထိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ဂရိနိုင်ငံ။
အံ့ဖွယ်ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် လူသိများသော အာကင်ဆောပြည်နယ်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ တောင်အလယ်ပိုင်း ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။
ထိုပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်၌ မစ်ဇူရီပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်၌ မစ္စစ္စပီမြစ်၊ တောင်ဘက်၌ လူဝီစီယားနားပြည်နယ်နှင့် အနောက်ဘက်၌ တက္ကဆက်ပြည်နယ်နှင့် အိုကလာဟိုးမားပြည်နယ်တို့ အသီးအသီး တည်ရှိကြသည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၅၃,၁ဝ၂ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်များတွင် ၂၆ ခုမြောက်နေရာ၌ ရှိသည်။
ပြည်နယ် သုံးပုံနှစ်ပုံသည် သစ်တောများဖြင့် ဖုံလွှမ်းလျက် ရှိသည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်ကို အနောက်မြောက် တောင်ကုန်း ဒေသနှင့် အရှေ့တောင် မြေနိမ့်ဒေသဟူ၍ နှစ်ပိုင်းပိုင်းခြား နိုင်၏။
မစ္စစ္စပီမြစ်သည် ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိ၍ ထိုမြစ်၏ အကြီးဆုံးသော လက်တက်ဖြစ်သည့် အာကင်ဆောမြစ်သည် အာကင်ဆောပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုကိုဖြတ်လျက် အနောက်မှ အရှေ့သို့ စီးဆင်းလေသည်။
ထို့ပြင် ရက်မြစ်(မြစ်နီ)၊ ဝှိုက်မြစ်(မြစ်ဖြူ)၊ စိန်ဖရန်းစစ်မြစ်နှင့် ရေအိုင်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုမှာ အပူ/အအေး မျှတ၍ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်၏။
အရှေ့ပိုင်း ရွှံ့နွံ ထူထပ်သည့် ဒေသတစ်ဝိုက်တွင်သာ ငှက်ဖျားရောဂါ အနည်းငယ်ရှိလေသည်။
နှစ်စဉ် ရွာသွန်းသော မိုးရေချိန်သည် ၄၅ လက်မမှ ၅၅ လက် အထိ ရှိသော်လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် မလုံလောက်သဖြင့် ဆည်းမြောင်းတာတမံများ တူးဖော်ကာ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြရလေသည်။
အများဆုံး ထွက်ကုန်မှာ ဝါဂွမ်းဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် ဆည်မြောင်းများ ဖောက်လုပ်ပြီးသည့်အချိန်ကစ၍ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသည်လည်း များစွာ အရေးပါအရာရောက်သော လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။
အခြားစိုက်ပျိုးသီးနှံများမှာ ပြောင်းဆန်၊ မြင်းစားဂျုံ နှင့် သစ်သီးဝလံများ ဖြစ်ကြ၏။
အာကင်ဆောပြည်နယ်မှ နှစ်စဉ် ကျောက်မီးသွေးတန်ချိန် တစ်သန်းထက်မနည်း ထွက်၍ ရေနံစည်ကြီး ပေါင်း ၂၅,ဝဝဝ,ဝဝဝ ကျော် ထွက်လေသည်။
သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းသည် ထိုပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံးသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်၍ သစ်တန်ချိန် မြောက်မြားစွာ ထွက်သည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်တွင် သစ်တောသည် ဧကပေါင်း တသန်းကျော်မျှ ရှိလေသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတွင်ကား တောတောင်ထူထပ်သော မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းကလွဲ၍ ကျန်အပိုင်းများတွင် အဆင့်အတန်းမြင့်လှသော မီးရထားလမ်းများ ရှိသည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်ကို အံ့ဘွယ်ပြည်နယ်ခေါ်ကြခြင်း မှာ ထိုနယ်ရှိ ရေပူစမ်းများကြောင့် ဖြစ်တန်ရာသည်။
ထိုရေပူစမ်းများမှရေကို သောက်ချိုးသုံးဆောင်ရပါက ထုံနာ ကျင်နာနှင့် အလားတူရောဂါများ ပျောက် ကင်းချမ်းသာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ရေပူစမ်း အမျိုးသားပန်းခြံဟု စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ထိုအမျိုးသားပန်းခြံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁ ဒဿမ ၁/၂ စတုရန်းမိုင် ရှိလေသည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်ကို ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ဟာနင်ဒိုဒီ ဆိုတို အမည်ရှိ စပိန်လူမျိုးက ဦးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့၏။
ထိုနောက် ပြင်သစ်လူမျိုးများ လာရောက်နေထိုင်ကြရာမှ နောင်အခါ ပြင်သစ်ပိုင်ဖြစ်သွားလေသည်။
၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရက ပြင်သစ်တို့လက်ထဲမှ ဝယ်လိုက်ပြီးနောက် ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းလိုက်သည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်တွင် ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင် စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၁၈၆,၂၁ဝ ဦးခန့် ရှိ၏။
လူဦးရေ အားလုံး၏ သုံးပုံတစ်ပုံသည် နီဂရိုး(ကပ္ပလီ)များ ဖြစ်ကြသည်။
အာကင်ဆောပြည်နယ်၏ မြို့တော်သည် လစ်တဲရော့မြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၂၈,၈၈ဝ ဦးခန့် ရှိလေသည်။
အာဂရာမြို့သည် ဒေလီမြို့ကဲ့သို့ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၏ ရှေးဟောင်း သမိုင်း၌ ထင်ရှားခဲ့သော မြို့ဖြစ်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှပဆုံး အဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်သည့် တက်ဂျမဟာ သင်္ချိုင်းဂူကြီး တည်ရှိရာ မြို့လည်း ဖြစ်၏။
ရှားဂျဟန်းဘုရင်ကြီးသည် သူ၏ချစ်မြတ်နိုးလှသော မိဖုရားကြီးအား အစဉ်သတိ ရလျက် ကမ္ဘာပျက်သည့်တိုင် အထိမ်းအမှတ် ဖြစ်စေခြင်းငှါ ဤတက်ဂျမဟာကို ဖြူဖွေးနုထွတ်လှသော ကျောက်ဖြူ သားဖြင့် အံ့ဩဘွယ် ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ဆောက်လုပ် ထားခဲ့လေသည်။
( တက်ဂျမဟာ သင်းချိုင်းဂူ။
) အာဂရာမြို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဥတ္ထရဒေသပြည်နယ်ဒေသ ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိ၍ ထိုပြည်နယ်၏ တတိယ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်တွင် ရှေးအကျဆုံးသောမြို့တစ်မြို့ လည်း ဖြစ်၏။
ကောက်သီး ကောက်နှံ၊ သကြား၊ ဆေးရွက်နှင့် ဝါဂွမ်းတို့ကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရာ အချက်အချာ ဌာနတစ် ခုလည်း ဖြစ်သည်။
အာဂရာမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၆၃၇၇၈၅ ယောက်ဖြစ်၏။
၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်းက အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော မွတ်စလင်များသည် မဂိုနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်ထူထောင်ပြီး နောက် အာဂရာမြို့ကို ထီးနန်း စိုက်ထူရာမြို့ကြီးအဖြစ် ထားခဲ့ ၏။
အက္ကဗာဘုရင် တည်ဆောက်ခဲ့သော မြို့ရိုးကြီး၏ ပတ်လည်အလျားသည် တစ်မိုင်ခွဲခန့် ရှည်၍ ပေ ၇ဝ မြင့်၏။
အက္ကဗာဘုရင်ကြီးသည်ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အထူးခြားဆုံး အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် နန်းတော်ကြီးကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့၏။
အမှန်အားဖြင့်သော် အာဂရာ မြို့နှင့်တကွ မြို့ကို ဝိုင်းရံလျက်ရှိသည့် မြို့ရိုးကြီးကိုပါ အက္ကဗာဘုရင်ကြီး တည်ဆောက်ခဲ့၍ သူ၏အနွယ်တော်ဖြစ်သော ရှားဂျဟန်းဘုရင် နန်းတတ်သောအခါ တက်ဂျမဟာ သင်္ချိုင်းဂူကြီးကိုလည်း ကောင်း၊ ခမ်းနားလှသော ပုလဲပလီကြီးကိုလည်းကောင်း တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။
ထိုအဆောက်အအုံကြီးများမှာ ယနေ့ တိုင် အာဂရာမြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ ဖြစ်နေပေသေး သည်။
ကျောက်ဖြူအတိပြီးသော ထိုအဆောက်အအုံကြီး နှစ်ခုသည် ရှေးလူများ၏ ဆန်းကြယ်သော စိတ်ကူးနှင့် ဗိသုကာအတတ်ကို ဖော်ပြ လျက်ရှိလေသည်။
အာဂရာမြို့သည် ဗြိတိသျှတို့ လက်သို့ ၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် အိန္ဒိယစစ်သားများ တော်လှန်ပုန်ကန် ရာတွင် ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရ၏။
သို့သော် နောက်ဆုံး တွင် ဗြိတိသျှတို့က အောင်မြင်ပြီးလျှင် အစိုးရအိမ်တော်၊ ဆေးကျောင်းနှင့်အခြားကောလိပ်ကျောင်းများ အပါအဝင် လက်ရာ မြောက်သော ခေတ်မီအဆောက်အအုံ အချို့ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့လေသည်။
အာဂရာမြို့သည် ယမုနာမြစ်ကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာဂရာတူးမြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း လွယ်ကူစွာ ကူးသန်း သွားလာနိုင်၍ စက်မှုလက်မှုများ ထွန်းကားရာ ဒေသပင် ဖြစ်လေသည်။
အာဂရာမြို့မှ ခြည်ထည်၊ ဇာ၊ဖိနပ်နှင့် ကော်ဇော များ ထွက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
အာဆွန်စီယွန်မြို့သည် တောင်အမေရိက တိုက် ပါးရဂွေးနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ပါးရဂွေးမြစ်ကမ်း ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများ မြို့သို့အရောက် ဆန်တက်နိုင်သဖြင့် ပါးရဂွေးနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်း မြို့လည်း ဖြစ်သည်။
အာဆွန်ဆီယွန်မြို့သည် အာဂျင်တီးနား နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ဗွေနို့ဆိုင်းရက်မြို့နှင့် မြစ်ကြောင်း ခရီးဖြင့်လည်းကောင်း၊မီးရထားလမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ဆက်သွယ် လျက်ရှိသည့်အပြင် နိုင်ငံတွင်းရှိ အခြားမြို့များ နှင့်လည်း လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်ရှိသည်။
ထိုကြောင့် ပါးရဂွေးနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။
အာဆွန်စီယွန်မြို့ကို ၁၆၃၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ တွင် တည်ခဲ့ရာ အမေရိကတိုက်၌ ရှေးကျသော မြို့ဟောင်း တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
၁၅၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၆၁၇ ခုနှစ်အထိ တောင်အမေရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်းရှိ စပိန်ပိုင် နယ်များကို အုပ်ချုပ်ရာဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့သည်။
မူလအစက မြို့တွင်းရှိ လမ်းများသည် ကျဉ်း၍ ကောက်ကွေ့နေ သော်လည်း နောင်တွင် မြို့ကွက်ကို အသစ်ပြုပြင်ခဲ့ကြသဖြင့် ယခုအခါ လမ်းမကျယ်များနှင့် ခေတ်မှီတိုက်တာ အဆောက်အအုံများဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားလျက် ရှိလေသည်။
မြို့တွင်းရှိ ထင်ရှားသော အဆောက် အအုံများမှာ ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ အမျိုးသားကောလိပ်ကျောင်း၊ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်၊ အစိုးရ အဆောက်အအုံများ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အဓိက ထွက်ကုန်များမှာ ပါးရဂွေး လက်ဘက်ခြောက်၊ဆေး၊သစ်သီး၊ သားရေ၊သကြား၊သစ်တို့ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၄၃၇၁၃၆ ယောက် (၁၉၇ဝ)ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ပါရာဂွေးနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကရှိ မြို့များ။
အာတီချုပ်ပင် သုံးမျိုးရှိသည်။
တစ်မျိုးမှာ ဂလုပ်အာတီချုပ်ပင်ဖြစ်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဆင်နရာ စကောလီမပ်ဟု ခေါ်သည်။
ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးသည် သန်၍ကြီးထွားပြီးလျှင် အစိမ်းပုပ်ရောင် ဖြစ်သည်။
နှစ်ပေမှ သုံးပေအထိ မြင့်သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သဖြင့် ယင်းကို ပြင်သစ် အာတီချုပ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြလေသည်။
ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးတွင် စားသုံးနိုင်သော အစိတ်အပိုင်းမှာ မပွင့်သေးသည့် ပန်းငုံဖြစ်သည်။
ထိုအာတီချုပ် ပင်မျိုးစ၍ပေါက်ရောက် သောဒေသမှာမူ အာရှတိုက် ဖြစ်လေ သည်။
အခြားအာတီချုပ်ပင်တစ်မျိုးမှာ ဂျရုဆလမ်း အာတီချုပ်ပင် ဖြစ်သည်။
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ဟီလီယန်သူ တျူဗရိုဆပ်ဟု ခေါ်သည်။
ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးသည် ရာသီဥတု ဒဏ်ကိုခံနိုင်ရည်ရှိပြီးလျှင် ငါးပေမှ ဆဲ့နှစ်ပေအထိ မြင့်သည်။
သစ်ရွက်များကြွေသည့် ဆောင်းရာသီတွင် အဝါရောင်ရှိသည့် ပန်းများ ပွင့်သည်။
ထိုအာတီချုပ်ပင်မျိုးကို ဥရောပနှင့် အမေရိကတိုက်တို့တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။
အဆိုပါ အာတီချုပ် ပင်မျိုး၏ တျူဗာ အတက်များသည် မြေအောက်တွင် အာလူး များကဲ့သို့ အပြွတ်လိုက်ရှိနေကြသည်။
ထိုအတက်များသည် လူနှင့် ကျွဲနွားများအတွက် စားသုံးရန် လွန်စွာကောင်းမွန်သည်။
ထိုအပင်မျိုး၌ လီဗျူလို့ ခေါ် သကြားတစ်မျိုးရှိရာ ထိုသကြား မျိုးသည် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများအဖို့ သင့်မြတ်သော အချိုဓာတ် ဖြစ်သည်။
ထိုဂလုပ်နှင့် ဂျရုဆလမ်း အာတီချုပင်ပင်နှစ်မျိုး စလုံးပင် ကွန်ပိုစီတီမျိုးရင်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စတင်၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တရုတ်အာတီ ချုပ်ပင်တစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
ထိုအာတီချုပ်ပင်ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် စတက်ချီတျူဗီဖဲရားဟုခေါ်၍ လေဗီယာတီးမျိုးရင်းပင် ဖြစ်သည်။
ထိုအပင်သည် တစ်ပေထက် ပို၍ မမြင့်ချေ။
ထိုအာတီချုပ် အပင်မျိုးမှ စားသုံးမှီဝဲနိုင်သော အတက်ကလေး များတွင် ဝက်အူရစ်ပုံသဏ္ဌာန် ရှိကြသည်။
ဆရာတော် ရှင်အာဒိစ္စဝံသ (၁၈၈၂ — ၁၉၅၁) အရှင် အာဒိစ္စဝံသ () သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထင်ရှားသော ရဟန်းတော်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို ပြုစုခဲ့၏။
သို့ရာတွင် ဘိက္ခုနီသာသနောပဒေသကျမ်းကို ရေးသားခဲ့ရာ ပကာသနိယကံနှင့် အပ္ပသာဒပဝေနီယကံ အပြုခံရသောကြောင့် ရဟန်းဘဝမှ ထွက်ရှိခဲ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသာသနာသမိုင်းတွင် ထူးခြားသော ရဟန်းတစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။
အရှင် အာဒိစ္စဝံသသည် လောကီ လောကကုတ္တရာ အရာရာတို့၌ တိကျမှန်ကန်သည်ဟု ယူဆအပ်သော မိမိ၏ ယူဆချက်ကို သူတစ်ပါး နှစ်သက်သည်ဖြစ်စေ၊ မနှစ်သက်သည် ဖြစ်စေ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြုလုပ်ရဲ၊ ပြောဆိုရဲ၊ ရေးသားရဲသော အစွမ်းသတ္တိရှိသည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ ရှင်အာဒိစ္စဝံသသည် ရမည်းသင်းမြို့ အနောက် တောင်လက် ခရီးလေးတိုင်ကွာ ရမည်းသင်းငါးမြို့အဝင် မြို့လှမြို့ အရှေ့တောင်လက် ခရီးတစ်တိုင်သာသာ ပင်းစုရွာတွင် ၁၂၄၄ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် နံနက် နေဝန်းပေါ်အချိန်တွင် အဖ ဦးကုလား၊ အမိဒေါ်တော်အုပ်တို့မှဖွားမြင်သည်။
ဦးကုလားသည် အင်း-အိုင်-လက်ဖွဲ့-ခါးလှည့်-မန္တန် မှော်ပညာကို ကျွမ်းကျင်သော ဗိန္ဓောဆရာတစ်ဦးဖြစ်ကာ။
ရှင်အာဒိစ္စဝံသသည် တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်၏။
ငါးနှစ်အရွယ်တွင် ရွာဦးကျောင်း ဦးရီးတော် အရင်း ရမည်းသင်းမြို့ ရွှေဂု၊ ရန်အောင်၊ ဇောင်ခြမ်းတောင် သုံးဂိုဏ်းချုပ် ဓမ္မကထိက မဟာဝိဘင်္ဂဓရ ဘွဲ့တံဆိပ်တောရ ရှင်ဝိလာသထံ၌ သင်ပုန်းကြီး၊ မင်္ဂလသုတ်၊ နမက္ကာရ၊ အောင်ခြင်း နှစ်မျိုး၊ ရတနာရွှေချိုင့်၊ ပရိတ်ကြီး၊ သဒ္ဒါကြီး၊ သင်္ဂြိုဟ် စသော အခြေခံကျမ်းစာတို့ နှင့် ဗေဒင်လက်ရိုးကို သင်ယူခဲ့သည်။
ဆယ့်လေးနှစ်အရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေပြုသည် ဘွဲ့အမည်မှာ ရှင်အာဒိစ္စဝံသဖြစ်၏။
သာမဏေပြုပြီး မကြာမီ သုံးဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော်ကြီး ပျံလွန်တော်မူသဖြင့် ပညာသင်ကြားရေး နှောင့်နှေးသွားသည်။
ဆယ့်ခြောက်နှစ်အရွယ်တွင် ရမည်းသင်းနယ် ထောက်ကြံ့ခြင်း ကျောင်းတွင် ဂဏန်းသင်္ချာ သင်ယူသည်။
ရဟန်းပြုခြင်းနှင့် စာပေသင်ကြားခြင်း ထိုနောက် ပျော်ဘွယ်မြို့ ဝေဇယန်ဆရာတော် ရှင်ဝိမလထံ ရောက်၍ ယင်းဆရာတော်၏တူ လေသာ ဆရာတော် ရှင်ဝိလာသထံတွင် ဋီကာကျော်၊ ကင်္ခါ၊ ဝိနည်းငယ်လေးစောင်၊ အဘိဓာန်တို့ကို သင်ယူသည်။
၁၂၆၃ ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်း ၁၃ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီတွင် ပျော်ဘွယ်မြို့ အိုးကုန်းတိုက် ခဏ္ဍ သိမ်တော်၌ ဝေဇယန်ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈယ်ပြု၍ ကာရက သံဃာ ၅ဝ ကျော်ခြံရံလျက် ရဟန်းဖြစ်သည်။
ရဟန်းနှစ်ဝါတွင် မန္တလေးသို့ရောက်၍ ဘုရားကြီးတိုက် တိုက်အုပ်ဆရာတော်၏ ကျောင်းသစ်ကြီး၌ နေသည်။
သုံးဝါတွင် ဘုရားကြီးတိုက် မြို့အုပ်ကြီးကျောင်း ဂဏဝါစက ရှင်ဝိသုဒ္ဓထံ၌ သဒ္ဒါ၊ ဆန်း၊ အလင်္ကာ၊ အဘိဓာန်၊ ကစ္စာယနသာရ၊ ဘေဒစိန္တာ၊ ပုဒ်စစ်၊ အဘိဓမ္မာညဝါ၊ ဝိနည်းငါးကျမ်း ပါဠိတော် တို့ကို သင်ယူခဲ့သည်။
ထိုနောက် စစ်ကိုင်းတောင် အရိယဝံသချောင်း၌ သုံးလနေပြီးလျှင် ပခုက္ကူမဟာဝိသုတာရာမတိုက်သို့သွား၍ ပိဋကတ်သင်နည်းကို စုံစမ်းရာ ကျေနပ်မှုမရှိသဖြင့် ညောင်တုန်းမြို့ ရွှေဟင်္သာတောရတိုက်သို့ သွားကာ၊ ဋီကာကျော် ယောဇနာ ကျမ်းပြုဆရာတော် ဝေဒ၊ သက္ကတ၊ ဂဏန၊ အင်္ဂလိပ်စသော ဘာသန္တရဆေက ရှင်ဉာဏိန္ဒာသဘထံ သင်ရိုး ပိဋကတ်အဋ္ဌ ကထာစုံနှင့် ပဒရူပသိဒ္ဓိ၊ ဋီကာကျော် သက္ကတဗျာကရုဏ်း ကျမ်းတို့ကို သင်ယူခဲ့သည်။
ထိုစဉ်အခါက ရဟန်းငါးဝါတွင် မူလ ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ပိဋကတ် တတ်မြောက်ပြီးဖြစ်၍ ဂဏဝါစက စာချပြုလုပ်လျက် ပါဒသိက္ခာ နယူပဒေသကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ထိုစဉ်က ထုတ်ဝေသော ဟံသာဝတီသတင်းစာတွင် ပညာဝန် ဦးဘိုးစဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ပိဋကတ်ဆိုင်ရာ ခက်ရာ ခက်ဆစ် ဆောင်းပါးတို့ကို အပြိုင်အဆိုင် ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရှင်ဉာဏိန္ဒာသဘနှင့်အတူ တွံတေးမြို့ ကျောင်းသစ်ကျောင်း ရှင်နာဂထံရောက်၍ စာပေပို့ချလျက် တစ်ဝါနေကာ၊ ပါဠိဘာသာဖြင့် ကစ္စာယနသင်္ဂဟကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။
ထိုနောက် မော်လမြိုင်မြို့ ရတနာဘုံပျံကျောင်း ဆရာတော် ထံ တစ်ဝါ၊ တောင်ငူမြို့ ပိဋကတ္တယာရာမကျောင်း ဆရာတော်ထံ သုံးလနေထိုင်ခဲ့၍၊ မိခင်ကြီး မကျန်းမာသဖြင့် နေရပ်သို့ ပြန်ကာ ပျော်ဘွယ်မြို့ ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာတော်ကျောင်းမှာပင် နေထိုင်လျက် ဝါကျွတ်၍ ရှစ်ဝါရတွင် မိခင်ကြီး ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သည်။
တစ်ဖန် ပညာဗဟုသုတဆည်းပူးရန် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ရာ၊ ကသာနယ် မန်လည်မြို့သို့ရောက်၍ မန်လည်ဆရာတော်ကြီးထံ တစ်နှစ်နီးပါး ဆည်းကပ်နေထိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် မန္တလေး မစိုးရိမ်တိုက်သို့ရောက်၍ ဆရာတော် ရှင်သောမာဘိသီရိထံတွင် ကိုးဝါမှ ဆဲ့သုံးဝါ အထိ ဂဏဝါစက စာချအဖြစ်ဖြင့် နေစဉ် ပါဠိဘာသာဖြင့် ပဒသင်္ဂဟကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။
တစ်ဖန် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ရောက်ပြန်၍ ကြံခင်းကျောင်း၌ မဟာနာယကအဖြစ် နေစဉ်၊ မိလိန္ဒပဉှာ နိဿယနှင့် ပဒသင်္ဂဟနိဿယတို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်အခါ ဆယ့်လေးဝါတွင် ဖခင်ကြီး ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်သည်။
ကျောင်းတိုက်တည်ထောင်ခြင်း ၁၂၇၆ ခုနှစ် ဝါဆိုဦးတွင် နောက်ပါ သံဃာ ၅ဝ ကျော်နှင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်၍ ပုဇွန်တောင် တောင်လုံးပြန်သုသာန် ဟောင်း၌ အရှင်အာဒိစ္စဝံသဝ ကျောင်းတိုက် အမည်ဖြင့်စာသင်တိုက် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၂၈ဝ ပြည်နှစ် အစိုးရ ပထမပြန် စာမေးပွဲ၌ အရှင်သေဋ္ဌိလ ပထမကျော် အောင်ခဲ့သည်။
ဆာဘိုးသာ စသော ဒါယကာတို့နှင့် သဘောကွဲလွဲသဖြင် အောင်ပွဲမလုပ်ဖြစ်။
ထိုအကြောင်းကို ပထမကျော်အရေးတော်ပုံစာအုပ် ရေးသား၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြား ခရီးစဉ်များနှင့် နိုင်ငံခြားဘာသာသင်ယူခြင်း ၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ် ရဟန်းဆယ့်ခုနှစ်ဝါတွင် နိုင်ငံခြားဘာသာစကား (ဘာသန္တရ) ကို သင်ယူရန် အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်၊ အင်္ဂလန်တို့သို့ သွား၍၊ ကိုးနှစ်ကျော် ဘာသန္တရကို သင်ယူခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်၊ ဟိန္ဒီ၊ ဘင်္ဂါလီ၊ ဂုရုမုခီ၊ အူရဒူ၊ ဂျပန်ဘာသာတို့ကို တတ်မြောက်၍၊ ပြင်သစ်၊ အီတလီ စသော နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်ပြီးလျှင် ၁၂၉ဝ ပြည့်နှစ် နယုန်လဆုတ် ၇ ရက်နေ့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည်။
ပြန်ရောက်သောအခါ အရှင်အာဒိစ္စဝံသ ကျောင်းတိုက်တွင် မူလရှိရင်းစာသင်တိုက်အပြင် အစိုးရ အထောက်ပံ့ခံ အထက်တန်းကျောင်း၊ အင်္ဂလိပ်စာ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း တို့ကို တိုးချဲ့ ဖွင့်လှစ်သည်။
၁၂၉၃ ခုနှစ်တွင် အသောကမင်းတရားကြီးကျောက်စာတို့ကို မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆို၍၊ အသောက ကျောက်စာတော်ကျမ်း ကို ရေးသားခဲ့သည်။
ယင်းကျမ်းကား ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က ဝေလမင်းသားစာပေဆုအဖြစ် ဆုတော် ငွေတစ်ထောင်ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရသောကျမ်းဖြစ်သည်။
ရဟန်းများ နိုင်ငံခြားဘာသာသင်ယူခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာ ရဟန်းတော်တို့ ဘာသန္တရသင် ကြားရေးကိုလည်း စတင်ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဘာသန္တရသင်ကြားရေး ကြွေးကြော်သံလည်း ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။
ကန့်ကွက်သူတို့ကလည်း အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်လာကြသည်။
ထိုအခါ ရဟန်းတော်တို့ ဘာသန္တရသင်ကြားသင့် မသင်ကြားသင့် ငြင်းခုံသော ပထမအကြိမ် ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းကြီး ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
တစ်သာသနာလုံး တုန်လှုပ်ချောက်ချား၍ တစ်ကမ္ဘာလုံး ကျော်ကြားသွားသည်။
ဘာသန္တရ မသင်ကြားသင့်သောဘက်မှ ရန်ကုန်မြို့ ဘုရားဖြူ ဆရာတော် ရှင်ရာဇိန္ဒက လောကာယ တာဒိဝိနိစ္ဆယကျမ်းကို ရေးသား၍ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
သင်ကြားသင့်သောဘက်မှ ရှင်အာဒိစ္စဝံသက ဘာသန္တရ လမ်းညွှန်ကျမ်း ကို ရေးသား၍ ဖြေရှင်းခဲ့သည်။