kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကိုးကား အထက်ပါအကြောင်းအရာများသည် သမိုင်းသုတေသီ စာရေးဆရာ ဒွါရာဝတီ-အသျှင်ကုသလ(ငွေသဇင်) လက်ရှိသီတင်သုံးနေထိုင်တော်မူသော သံတွဲမြို့၊ မင်းဗာကြီးလမ်း၊ အောင်မြေသာစည် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက် ကျောင်းဝန်းအတွင်း ၂၅-၃-၂၀၁၃ နေ့တွင် ဂုဏ်ပြုစိုက်ထူထားသည့် ဂီတစာဆို-အောင်ကျော်ထွန်း အတၳုပတ္တိ ကဗည်းကျောက်စာပါ အကြောင်းအရာများဖြစ်သည်။
အသုံးပြုထားသောဓာတ်ပုံမှာ ဂီတစာဆို အောင်ကျော်ထွန်း အမှတ်တရ ကဗည်းကျောက်စာတိုင် စိုက်ထူပွဲအခမ်းအနား လက်ကမ်းစာစောင်မှ ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်း ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်း(ယခင် စပတ်လမ်း)သည် အဓိကလမ်းမတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိကာ တောင်မှ မြောက်သို့ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်တို့ကို ဖြတ်ကာတည်ရှိနေသည်။
ရန်ကုန်မြစ်နှင့် ကမ်းနားလမ်းဆုံရာမှ ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းစတင်ခဲ့ပြီး မဟာဗန္ဓုလလမ်းနှင့် အနော်ရထာလမ်းတို့ကိုဖြတ်ကာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းနှင့် ဆုံသည်။
thumb|ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းအား အပြာရောင် ကမ္ဗည်းပြားဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားပုံ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသမိုင်းထဲ အထင်ကရဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ၁၃၀၀ပြည့် အရေးတော်ပုံ ကာလအတွင်း ဤလမ်းမထက် ကျောင်းသားများဆန္ဒပြကြစဉ် ပုလိပ်များ၏ ရိုက်နှက်မှုကြောင့် ၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၂ဝ ၌ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ကိုအောင်ကျော် ကျဆုံးခဲ့ရ၍ ယခင် စပတ်လမ်းကို ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းဟု ၁၉၅၆ တွင် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ကာ ဂုဏ်ပြုကြခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
ယခုအခါတွင် ရန်ကုန်မြို့ ပြအမွေအနှစ် တစ်ခုအဖြစ် ၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် အပြာရောင် ကမ္ဗည်းပြား မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများ အတိုင်းအတာတစ်ခုထိရှိပြီး ထိုအထဲတွင် စိန့်မေရီဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ဟိန္ဒူဘုရားရှိခိုးကျောင်းတခုလည်း ပါဝင်သည်။
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းသည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော လမ်းဖြစ်ကာ ထိုလမ်းပေါ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ လေကြောင်းလိုင်းကုမ္ပဏီများ၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းကုမ္ပဏီများတို့၏ ရုံးချုပ်များသည် ထိုလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ယခင် မြန်မာတိုင်း(မ်)သတင်းစာတိုက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုစာတိုက်ကြီးသည်လည်း ထိုလမ်းပေါ်တွင်ပင် တည်ရှိသည်။
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းကို ယခင်က စပတ်လမ်း အဖြစ် ရန်ကုန် အရေးပိုင် တီပီစပတ် Captain T.P. Sparks ကို အစွဲပြု၍ ပေးထားခဲ့သည်။
နဂါးဗိုလ် ထိပ်တင်ဒွေး၊ ရန်ကုန်ရာဇဝင်၊ စာမျက်နှာ ၆၉မကြန် ၊ မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော အနောက်နိုင်ငံသားများ၊ ၂၀၀၅၊ ဒီဇင်ဘာ၊ စာ-၂၃၂ ကိုးကား Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ လမ်းများ။
Screaming သည် ချဲ့ကားထားသော အဆိုနည်းပညာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အနောက်တိုင်းမှ ကျော်ကြားသောဂီတမှ ရန်မှုသောပုံစံမျိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည်။
heavy metal ၏ ပုံစံများနှင့် punk rock ၏ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် သို့မဟုတ် industrial တို့တွင် ပါဝင်သည်။
metal ဂီတတွင် ကျော်ကြားသော death growl နည်းပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
တင်းအား၊ အသံနေအသံထားနှင့် အခြားစရိုက်လက္ခဏာများမှာ ကွဲပြားသော အမျိုးအစားများနှင့် ကွဲပြားသော အဆိုရှင်များထဲတွင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံပြောင်းလဲသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းများ တချို့အဆိုရှင်များသည် screaming အသုံးပြုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မမှန်ကန်မှုကြောင့် သူတို့၏လည်ချောင်း၊ အသံ၊ အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများနှင့် migraines (ခေါင်းကိုက်ဆိုင်ရာ ဝေဒနာ) ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
metal တီးဝိုင်းမှာ အဆိုရှင်အချို့သည် screaming ဆိုပုံများကို ရန်တန့်ခဲ့ကြသည်။
ခွဲစိတ်ကုသရာတွင် အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများကို ထိခိုက်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဥပမာတစ်ခုမှာ From First ot Last တီးဝိုင်းမှ Sonny Moore သည် သူ၏အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများထိခိုက်လာသောကြောင့် တီးဝိုင်းမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။
ပြန်လည်ကုသရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။
မည်သို့ပင်ဆိုစေ screaming နည်းပညာများသည် အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများမထိခိုက်စေရန် ပြုလုပ်နိုင်သည်။
Metissa Cross သည် အဆိုဆိုင်ရာနည်းပြဖြစ်ပြီး အဆိုရှင်အများစုဖြစ်သည့် Randy Blythe နှင့် Angela Gossow တို့ကို သင်ပြခဲ့သည်။
ကုန်သည်လမ်း (၂၀၁၃ ခုနှစ်) thumb|ကုန်သည်လမ်း (၁၈၉၀ ခုနှစ်များ) ကုန်သည်လမ်းသည် အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းထားပြီး ရန်ကုန်မြို့ မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ကုန်သည်လမ်းသည် မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံအား တောင်ဘက်မှဖြတ်၍သွားသည်။
ကိုရီးယားဘာသာ() သို့မဟုတ် ဂျိုဆောန်စကား()သည် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်နှင့် ဂျိုဆောန်ဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။
ဤ ဘာသာစကား နှစ်ရပ်သည် အက္ခရာဖလှယ်ပုံ၊ သဒ္ဒါ၊ ကြိယာ နောက်ဆက်၊ အသုံးအနှုန်း စသည်တို့၌ ကွာခြားချက် အချို့ ရှိကြသည်။
ကမ္ဘာ့ဒေသ အသီးသီးတွင် ကိုရီးယားမျိုးနွယ်တို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာကြသည်နှင့် အမျှ ကမ္ဘာတဝန်းလုံးတွင် ကိုရီးယားဘာသာစကားကို အသုံးပြုလာကြသည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလဦးပိုင်းအရ ကိုရီးယားဘာသာစကား အသုံးပြုသူ လူဦးရေသည် သန်း ၈၀ ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
Neo - Psychdeia သည် ၁၉၆၀၏ psychedelia ဂီတမှ လွှမ်းမိုးအတုယူထားသည့် ဂီတဖြစ်သည်။
ဤဂီတသည် ၁၉၇၀နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀အစောပိုင်းတွင် British post-punk တီးဝိုင်းကြားထဲတွင် စတင်၍အသုံးပြုလာကြသည်။
Paisley Undergroundနှင့် madchesterဖြစ်ရပ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သော တီးဝိုင်းများဖြင့်စတင်ခဲ့သည်။
ထောင်စုနှစ်ထဲတွင် mainstream အနုပညာရှင်နှင့် တီးဝိုင်းများ အခါအားလျော် စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြသည်။
ဝိသေလက္ခဏာများ Neo-Psychedelicသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ psychedelicဂီတမှ အစိတ်အပိုင်းမျိုးစုံများ ယူသုံးထားသည်။
psychedelic popတီးဝိုင်းများဖြစ်သော The Beatlesနှင့် Pink Floydတို့ကို အတုယူထားသည်။
အခြားjangly guitar၏ folk rockတီးဝိုင်းများဖြစ်သော Byrdsနှင့် distorted free form jams တီးဝိုင်းနှင့် Sonic စမ်းသပ်လေ့လာချက်အဖြစ် ၁၉၆၀၏ acid rock ပုံစံများကို မွှေးစားထားသည်။
neo-psychedeliaသည် ဆေးဝါးများအသုံးပြုခြင်းအပေါ် အာရုံစိုက်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း (၁၉၇၀ - ၈၀) psychedelia rock သည် ၁၉၆၀အဆုံးတွင် ကျဆင်းလာသကဲ့သို့ တီးဝိုင်းများသည်လည်း ဂီတပုံစံသစ်သို့ပြိုကွဲခဲ့သည်။
heavy metal ဂီတနှင့် progressive rock တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀နှင့် ၁၉၉၀တွင် အခါအားလျော်စွာ mainstream ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများဖြစ်လာခဲ့ပြီး neo-psychedia သို့ လှုပ်ခတ်လာခဲ့သည်။
၁၉၈၀အလယ်မှ အမေရိကန် singer-song writer ၏လုပ်ရပ်လည်းပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၀မှ Lenny Kravitz ၏ လုပ်ရပ်များလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဤဂီတသည် alternative နှင့် indie-rock တီးဝိုင်းများအပေါ် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
The Cure(English rock band)The Teardrop Explodes(English poat-punk/ neo-psychedelic ), Echo & the Bunymen(English rock တီးဝိုင်း), The Soft Boys(rock တီးဝိုင်း ), The Glove(1983 musical collaoboration and recording project), နှင့်Siouxsie and the Banshee(English rock band) တို့သည်လည်း full-on modern psychedeliaတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
လန်ဒန်နှင့် ဟော်လန်တွင် The legendary Pink Dots တွင် pop နှင့် exotic psychedelic တို့လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉၈၀အစောပိုင်းတွင် ထိုတီးဝိုင်းများမှာ Paisley Underground လှုပ်ရှားမှုထဲတွင် ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး Los Angeles မှ The Dream Syndicate, The Bangles နှင့် Rain Parade တို့၏ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
US အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေမှ new wave ၁၉၈၀၏ တီးဝိုင်းများဖြစ်သော Boston မှ Lyres, The Fuzztones, The Chesterfield kings နှင့် New Yorkမှ Viper တို့ပါဝင်သည်။
New Wave တီးဝိုင်း XTC သည် ၁၉၈၅တွင် pseudonym The Dukes of stratosphear ၏ အောက်တွင် record နှစ်ခု ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၈၇ full-length album လည်းပါဝင်သည်။
Teardrop Explode ပြိုကွဲ ပြီးနောက် Julian Cope သည် သူ၏သက်မွေးလုပ်ငန်းတွင် esoteric psychedelic လမ်းကြောင်းကို ရှေ့ဆက်ခဲ့သည်။
house music, northern soulနှင့် funkတို့လွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး အတိတ်မှ neo-psychedeliaလျော့နည်းလာခဲ့သည်။
Scallydelia ဟုမှည့်ခေါ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၀နောက်ပိုင်း Madchesterဖြစ်ရပ်မှ alternative rock တီးဝိုင်းများကြားထဲတွင် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။
The Stone Roses, Inspiral Carpets နှင့် The Farm တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။
အခြား alternative rockလဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုတွင် Bevis Frond, Spacemen3 တို့ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကွဲပြားသော ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုဖြစ်သော Mercury Rev နှင့် The flaming Lips တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀နောက်ပိုင်းတွင် Shoegazing ပေါက်ဖွားလာခဲ့ပြီး ၁၉၆၀s psychedelia မှ ပေါက်ဖွားလာခြင်းဖြစ်သည်။
loud walls of sound နှင့်အတူ ပုဂ္ဂလိက ကိရိယာနှင့် Vocal များမကြာခဏဝေခွဲမရပါဘူး။
သူတို့သည် noise popနှင့် dream pop တီးဝိုင်းများကဲ့သို့ My bloody Valentine နောက်သို့လိုက်ခဲ့သည်။
အစောပိုင်း shoegaze ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုဟုယူဆရသည်။
The Jesus နှင့် Mary Chain နှင့် Cocteau Twins တို့လည်းပါဝင်သည်။
အဓိကဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုတွင် Ride, Lush, Chapterhouse နှင့် The Boo Radleys တို့သည် UKတွင် အလေးထားရသည့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုဖြစ်သော်လည်း US သို့ကျော်ဖြတ်ရန် မလွယ်ကူနိုင်ခဲ့ချေ။
၁၉၉၀ ၁၉၉၀တွင် Elephand 6 မှစုဝေးထားသော ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုတွင် The Apples in Stereo, The Olivia Tremor Control, Neutral Milk Hotel, Elf Powerနှင့် Montreal တို့ပါဝင်ပြီး eclectic psychedelia rock နှင့် folk တို့ပါဝင်သည်။
အခြား alternative ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများသည် ၁၉၉၀မှ psychedia ကို အမီလိုက်ခဲ့ပြီး The Brian Jonestown Massacre, Porno for Pyros, Super Furry Animals နှင့် Dandy Warhols တို့ပါဝင်သည်။
အစောပိုင်း ၁၉၉၀s တွင် stoner rock ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
psychedelia rock, blues-rock နှင့် doom metalတို့၏ အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။
ထုံးစံအတိုင်း slow to mid tempoကို အသုံးပြုထားခြင်းနှင့် bass-heavy sound ထဲတွင် low-tuned guitarများဖြင့် ထူးခြားသည်။
melodic vocal နှင့်အတူ retro production နှင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ကယ်လီဖိုးနီးယားတီးဝိုင်းဖြစ်သည့် Kyuss နှင့် Sleepတို့နှင့် တီထွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
UKတွင် Madchesterဖြစ်ရပ်သည် ၁၉၉၀အစောပိုင်း Britpop တီးဝိုင်းဖြစ်သည့် Blur အပေါ် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
The Verve တီးဝိုင်းသည်လည်း ၁၉၆၀တွင် psychedelia နှင့် shoegazing တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။
Oasis တီးဝိုင်းသည်လည်း ၁၉၆၀ psychedelic pop and rock ရေးဆွဲခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် album Standing on the Shoulder of Giant (2000) ဖြစ်သည်။
ချက်ချင်းဆိုသလို post-britpop ခေတ်က Kula Shaker က ၁၉၆၀နောက်ပိုင်း guitar- heavy sound psychedelia နှင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။
ထောင်စုနှစ်သစ်တွင် neo-psychedelia သည် တီးဝိုင်းများဖြင့် ရှေ့ဆက်ပြီး၆၀s ၏ soundများကို အတုယူခဲ့သည်။
Tame Impala, Pond, Crystal Antlers နှင့် The Essex Green အစရှိသကဲ့သို့ဖြစ်သည်။
Animal Collective (experimental music band) သည် experimental ကို ၁၉၆၀နှင့် မျက်မှောက် အမျိုးအစားများနှင့်ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာသိန်းလှိုင် သို့မဟုတ် နာဂသိန်းလှိုင် (၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၃၃–၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၁)သည် ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နာဂတောင်တန်းရှိ လူနာများအား မေ့ဆေးမပါပဲ ထုံဆေးဖြင့် လည်ပင်းကြီးရောဂါများအား ခွဲစိတ်ခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသော ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဆေးကျောင်းသားဘဝ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆေးကောလိပ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀ တွင် မြန်မာနိုင်ငံလူငယ်ဆရာဝန်များအသင်း (YDA)ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးတာဝန် ထမ်းဆောင်ကာ အလုပ်သင်ဆရာဝန်ဘဝတွင် အစိုးရထောက်ပံ့ကြေးမရသည့် အလုပ်သင်ဆရာဝန်များအတွက် ဦးဆောင်သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။
ဆန္ဒပြမှုကို ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည့်အတွက် လက်တွေ့ဆင်းနေရခြင်းကို ဖြုတ်ခံရသည်။
ဆရာဝန်ဘဝ အစောပိုင်း ဒေါက်တာသိန်းလှိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံကုန်သွယ်ရေကြောင်းဌာနတွင် သင်္ဘောဆရာဝန်အဖြစ် တစ်နှစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် မြိတ်မြို့နယ် လက်ထောက် ဆရာဝန်အဖြစ် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး အဆောင် (၃/၄)၏ တာဝန်ခံဆရာဝန်၊ ဆရာကြီး ပါမောက္ခဒေါက်တာဦးဘသန်း၏ ပထမ လက်ထောက်၊ မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး၊ အရှေ့ဘက်ခွဲစိတ်ဆောင်ကြီးကြပ်သူ စသဖြင့် တစ်နှစ်စီဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်က အပြစ်ပေးသည့် အနေဖြင့် ဒေါက်တာသိန်းလှိုင်ကို ခန္တီးအရပ်ဒေသသို့ ပို့ခဲ့သည်။
နာဂသိန်းလှိုင်ဟု ကျော်ကြားခြင်း ထိုစဉ်က နာဂတောင်တန်းဒေသတွင် အဖြစ်များနေသည့် လည်ပင်းကြီးရောဂါနှင့် အခြားခွဲစိတ်လူနာများကို အောင်မြင်အောင်ခွဲစိတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ဆရာကြီးသည် နာဂတောင်တန်းတွင် အခက်အခဲပေါင်းများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှုကို လက်မခံလိုသည့် နာဂလူမျိုးများကို သဘောပေါက်နားလည်စေရန် ပြောဆိုရှင်းပြစည်းရုံးခဲ့ရသည်။
လူနာခွဲစိတ်မှုကို လက်မခံလိုကြသဖြင့် ကိုယ့်အသက်ကိုယ် အပေါင်ထားကာ ကုသပေးခဲ့ရသည်။
ထိုစဉ်က နာဂတောင်တန်းတစ်ခွင်မှာ လူဦးရေ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ လည်ပင်းကြီးရောဂါဖြစ်နေကြသည်။
နာဂတိုင်းရင်းသားများမှာ နတ်ကိုးကွယ်သည့်ဓလေ့ရှိကြသဖြင့် ရောဂါတစ်ခုခုဖြစ်တိုင်း နတ်ဆရာထံ သွားရောက်ကာ နတ်ပသခြင်း၊ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကုသလေ့ရှိကြသည်။
နတ်များက ကုသမပေးနိုင်သည့် လည်ပင်းကြီးရောဂါကို ဒေါက်တာသိန်းလှိုင်က ပျောက်အောင် ကုသပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် "နာဂနတ်" ခေါ်ဆိုကြကာ နာဂတိုင်းရင်းသားများက နတ်တစ်ပါးပမာ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။
ဒေါက်တာသိန်းလှိုင်သည် နာဂတောင်တန်းတွင် အဆီအကျိတ်များ၊ အလုံးအကျိတ်မျိုးစုံ၊ အူကျခြင်းနှင့် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် အကျိတ်ပေါင်းစုံကို ခွဲစိတ်ကုသခဲ့ရသည်။
ဒေါက်တာသိန်းလှိုင်သည် မပြည့်စုံသည့် ဆေးဝါး၊ ပစ္စည်းကိရိယာများဖြင့် သူ့လူနာများကို မေ့ဆေးဖြင့် ခွဲစိတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထုံဆေးပညာဖြင့်သာ ခွဲစိတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဆရာဝန်ကြီးဒေါက်တာနာဂသိန်းလှိုင်သည် ထုံဆေးပညာသီးသန့်ဖြင့် မေ့ဆေးမသုံးဘဲ ခွဲစိတ်ခဲ့သည့် လူနာပေါင်းမှာ အနားယူချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း (၄၇)နှစ်အတွင်း ၂၈၉၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။
လူနာများကို ခွဲစိတ်ရာတွင်လည်း သူ့ခွဲစိတ်မှုကြောင့် သေဆုံးသူတစ်ဦးမှမရှိခဲ့ဟု ဆိုသည်။
ထို့အပြင် လူနာကို ခွဲစိတ်နေရင်း အရေးပေါ် သွေးလိုအပ်ပါက မိမိနှင့် သွေးအုပ်စုတူသည့် လူနာကို မိမိသွေးဖောက်၍ ချက်ချင်းသွင်းပေးခဲ့သေးသည်။
လည်ပင်းကြီးရောဂါကို ထုံဆေးသက်သက်ဖြင့် ခွဲစိတ်နိုင်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး ဒေါက်တာနာဂသိန်းလှိုင်မှလွဲ၍ ကမ္ဘာ့ဆေးပညာသမိုင်းမှာမရှိသေးဟု သိရကြောင်း ပြင်ဦးလွင်မြို့ G.P ဆရာဝန်များအဖွဲ့မှ ဒေါက်တာကျော်ကျော်မင်းက ရေးသားထားသည်။
တောင်ပေါ်မှ မြေပြန့်သို့ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ဆရာကြီးသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် နာဂတောင်တန်းမှ ပြန်လည်ဆင်းသက်ခဲ့ရပြီး ဖြူးမြို့နယ်သို့ ဆေးရုံမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဒေါက်တာသိန်းလှိုင်သည် ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန၊ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးရာထူးဖြင့် ပုသိမ်မြို့သို့လည်းကောင်း၊ မြို့နယ်ဆရာဝန်ကြီး (၁)အဖြစ် နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်းကောင်း၊ မီးရထားဆရာဝန်ကြီးအဖြစ် မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ မြို့နယ်ဆရာဝန်ကြီးအဖြစ် သာယာဝတီမြို့သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဘဝမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
သူ့တွင် နတ်ဆရာဝန်၊ နာဂနတ်၊ နာဂသိန်းလှိုင်စသည့် အမည်များအပြင် "ရွှေဓားဗိုလ်" ဟူသည့် အမည်တစ်ခုလည်း တွင်ခဲ့သေးသည်။
ဖြူးမြို့နယ်မှ ပုသိမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့စဉ်က ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်ဆရာဝန် ခွင့်ယူထားသဖြင့် အစားဝင်ရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ကျောင်းကုန်းဆေးရုံတွင် ၂၄ နာရီထိုင် ခွဲစိတ်သောကြောင့် အခြားမြို့နယ်၊ ကျေးရွာများမှ လူနာများ တဖွဲဖွဲလာရောက်လျက်ရှိသည်။
လူနာတို့၏ ရောဂါပေါင်းစုံကို မနားတမ်းခွဲစိတ်နေသဖြင့် ရွှေဓားဗိုလ်ဟူ၍ နာမည်ကြီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ဒေါက်တာနာဂသိန်းလှိုင်သည် ပြင်ဦးလွင်မြို့တွင် ကိုယ်ပိုင်ဆေးခန်းလေး ဖွင့်လှစ်နေထိုင်ခဲ့သည်။
တောင်ကြီးမြို့ ကမ္ဘောဇဆေးရုံ၌ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့ရှိ အောင်ရတနာဆေးခန်း၊ စိတ္တသုခဆေးခန်းတို့တွင်လည်း ကုသမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း ဒေါက်တာနာဂသိန်းလှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ မနက်ကိုးနာရီဆယ်မိနစ် တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
right|ခွေး နှင့် သိုး တို့သည် လူတို့အစောဆုံး ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခဲ့သည့် တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသည်။
ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်း ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတစ်စု၏ မျိုးပွားနိုင်စွမ်းနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ခံရမှုအပေါ် လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုသတ္တဝါတစ်စုထံမှ လိုအပ်သောအရည်အချင်းများအား ရရှိလာနိုင်စေရန် မျိုးဆက်တစ်ဆက်ပြီးတစ်ဆက်ပြုပြင်ရယူခြင်းဖြစ်သည်။
Zeder MA (2015). ချားလ်စ် ဒါဝင် သည် ယဉ်ပါးပြီးဖြစ်သောမျိုးစိတ်များနှင့် ၎င်းတို့နှင့် အမျိုးတူတောရိုင်းမျိုးစိတ်များကို ကွဲပြားခြားနားစေသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာအချို့ကို သတိပြုမိခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Selective Breeding ဟုခေါ်သည့် မျိုးစိတ်တစ်ခု၏ နှစ်လိုဖွယ်သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို လူသားတို့မှတိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ယဉ်ပါးစေခြင်းနှင့် သဘာဝတရား၏ရွေးချယ်မှုအရ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ဆင့်ကဲတိုးတက်ဖွံဖြိုးလာခြင်းတို့၏ ကွဲပြားခြားနားပုံကိုလည်း ချားလ်စ်ဒါဝင် ကပင် ရှေးဦးစွာသိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
Darwin, Charles (1868). Larson, G.; Piperno, D. R.; Allaby, R. G.; Purugganan, M. D.; Andersson, L.; Arroyo-Kalin, M.; Barton, L.; Climer Vigueira, C.; Denham, T.; Dobney, K.; Doust, A. N.; Gepts, P.; Gilbert, M. T. P.; Gremillion, K. J.; Lucas, L.; Lukens, L.; Marshall, F. B.; Olsen, K. M.; Pires, J. C.; Richerson, P. J.; Rubio De Casas, R.; Sanjur, O. I.; Thomas, M. G.; Fuller, D. Q. (2014). မျိုးစိတ်တူပင်ဖြစ်စေကာမူ အယဉ်နှင့်အရိုင်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရကွဲပြားခြားနားကြသည်။
Doust, A. N.; Lukens, L.; Olsen, K. M.; Mauro-Herrera, M.; Meyer, A.; Rogers, K. (2014). Larson, G (2014). Meyer, Rachel S.; Purugganan, Michael D. (2013). ခွေးသည် ပထမဆုံးယဉ်ပါးစေခဲ့သည့် တိရစ္ဆာန်ပင်ဖြစ်ပြီးLarson G (2012). Perri, Angela (2016). စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များအားယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းတို့၏မတိုင်မီနှစ်များစွာကဖြစ်သော ပလေယိုဆင်းယုဂ်နှောင်းပိုင်းကာလ မကုန်ဆုံးမီအချိန်ကပင် ယူရေးရှားကုန်းမြေတစ်လျှောက်တွင် စတင်မွေးမြူခဲ့ကြသည်။
Larson G (2012). ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအထောက်အထားများအရ "မြည်း၊ မြင်း၊ ကုလားအုပ်၊ ဆိတ်၊ သိုး နှင့် ဝက်" အစရှိသည့် တိရစ္ဆာန်များအားလုံးတွင် အယဉ်မျိုးနှင့် အရိုင်းမျိုးတို့အကြားတွင် အပြန်အလှန် မျိုးဗီဇစီးဆင်းမှုများသည် နှစ်ရှည်လများဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကိုဖော်ပြနေပေသည်။
Larson, G (2014). Marshall, F. (2013). Larson, G (2013). အသုံးအနှုန်း၏ရင်းမြစ် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Domestication ဟုသုံးနှုန်းကာ လက်တင်ဘာသာစကားအရ "အိမ်နှင့်သက်ဆိုင်သော" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
. အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်း ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းဆိုသည်မှာ "သတ္တဝါတစ်ခုမှ အခြားသတ္တဝါတစ်ခု၏ မျိုးပွားနိုင်စွမ်းနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ခံရမှုအပေါ်လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် လိုအပ်သောအရည်အချင်းများရရှိလာနိုင်စေရန် မျိုးဆက်တစ်ဆက်ပြီးတစ်ဆက်ပြုပြင်ရယူသည့် သက်ရှိတို့အကြားရှိ အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုမှုဖြစ်ပြီး အဆိုပါမှီခိုဆက်ဆံမှုတွင်ပါဝင်သည့် သက်ရှိအနေဖြင့် အခြားမပါဝင်သည့်သက်ရှိတို့ထက် ပိုမိုအားသာစေသည့်အတွက် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူသည့်သတ္တဝါကိုသာမက မွေးမြူခြင်းခံရသည့်သတ္တဝါကိုပါအကျိုးဖြစ်ထွန်းစေခြင်းဖြစ်သည်။
" Zeder MA (2015). Lorenzo Maggioni (2015) Domestication of Brassica oleracea L., Acta Universitatis Agriculturae Sueciae, p38Zeder, M. (2014). Sykes, N (2014). Zeder MA (2012). ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်း၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများအပြင် လူသားများနှင့် ယဉ်ပါးပြီးဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်၊ အပင် စသည်တို့အပေါ် သက်ရောက်မှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖွင့်ဆိုထားသည်။
ယခင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် လူသားနှင့် တိရစ္ဆာန်၊ အပင်တို့အကြားပတ်သတ်ဆက်နွယ်မှုများကိုထည့်သွင်းဖွင့်ဆိုထားသော်လည်း လူသားတို့ကို ဦးဆောင်သူအဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင်မူ မွေးမြူသူနှင့် မွေးမြူခံသတ္တဝါနှစ်ခုစလုံးအတွက် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသည့် အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုမှုတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။
ယဉ်ပါးလာပြီးနောက်တွင် ကောက်ပဲသီးနှံပင်များ၊ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏ အထွက်နှုန်း၊ မျိုးဆက်ပွားနှုန်း စသည်တို့သည် အရိုင်းဘဝမှာထက်များစွာ တိုးတက်လာသည်ကိုတွေ့ရှိရသည်။
ယဉ်ပါးပြီးမျိုးစိတ်များမှလည်း လူသားအနေဖြင့် တိကျသေချာစွာ ထုတ်လုပ်သယ်ပို့ဖြန့်ဝေနိုင်သော စားသောက်ကုန်နှင့်အသုံးအဆောင်များကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းဖြင့် လူသားဦးရေများပြားလာစေပြီး ကမ္ဘာအရပ်ရပ် နေရာဒေသအားလုံးသို့ပြန့်နှံ့သွားနိုင်စေခဲ့သည်။
Zeder MA (2012). ထိုကဲ့သို့သော ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမှီသဟဲပြုမှုသည် လူသားနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံ၊ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန် စသည့်တို့အကြားတွင်သာ တွေ့နိုင်သည်မဟုတ်ပေ။
အထူးသဖြင့် အချို့သော စုပေါင်းနေ အင်းဆက်ပိုးတို့သည် မွေးမြူသူများအနေဖြင့် အချို့တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်တို့အား ယဉ်ပါးစေသည်ကို လေ့လာသိရှိထားပြီးဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ရွက်ဖြတ်ပုရွက်ဆိတ်များနှင့် မှိုမျိုးစိတ်အချို့ကြားတွင်တွေ့ရှိရသော ပုရွက်ဆိတ်နှင့်မှိုအမှီသဟဲပြုမှုမျိုးပင်ဖြစ်သည်။
Zeder MA (2015). တိရစ္ဆာန်များအား ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်း right|thumb|နားရွက်တွင် နိုင်ငံအဝှမ်းရှိ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များကို မှတ်တမ်းတင်သည့်စနစ်အဖြစ် အမှတ်အသားတစ်ခုချိတ်ဆွဲထားသည့် သိုးတစ်ကောင်အား တွေ့ရစဉ်။
တိရစ္ဆာန်များအား ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် ၎င်းတို့၏ပြုစုစောင့်ရှောက်ခံရမှုနှင့် မျိုးပွားနိုင်စွမ်းတို့အပေါ်လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်သည့် လူသားတို့အကြားရှိ အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုဆက်ဆံမှုပင်ဖြစ်သည်။
Zeder MA (2015). ချားလ်စ် ဒါဝင် သည် ယဉ်ပါးပြီးဖြစ်သောမျိုးစိတ်များနှင့် ၎င်းတို့နှင့် အမျိုးတူတောရိုင်းမျိုးစိတ်များကို ကွဲပြားခြားနားစေသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာအချို့ကို အဦးဆုံးသတိပြုမိခဲ့သည်။
Selective Breeding ခေါ် မျိုးစိတ်တစ်ခု၏ နှစ်လိုဖွယ်သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို လူသားတို့မှတိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ယဉ်ပါးစေခြင်းနှင့် သဘာဝတရား၏ရွေးချယ်မှုအရ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ဆင့်ကဲတိုးတက်ဖွံဖြိုးလာခြင်းတို့၏ ကွဲပြားခြားနားပုံကိုလည်း ချားလ်စ်ဒါဝင် ကပင် ရှေးဦးစွာသိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းနှင့် တောရိုင်းသတ္တဝါအားယဉ်ပါးစေခြင်းသည် သီးခြားစီဖြစ်သည်။
တောရိုင်းသတ္တဝါအား ယဉ်ပါးစေခြင်းဆိုသည်မှာ အရိုင်းဘဝအဖြစ်မွေးဖွားလာသော တိရစ္ဆာန်အား ၎င်း၏အရိုင်းသဘာဝဖြစ်သော လူတို့ကိုရှောင်ရှားသည့်စိတ်ကိုလျှော့ချပြီး လူမကြောက်စေရန် အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာပြုပြင်ပေးခြင်းဖြစ်ကာ ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းမှာမူ မျိုးစိတ်တစ်ခုအား မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် အပြီးအပိုင်ပြောင်းလဲလာစေပြီး သားစဉ်မြေးဆက်လူသားတို့နှင့် အကျွမ်းတဝင်ဖြစ်စေရန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
Price, E (2008). Driscoll, C. A.; MacDonald, D. W.; O'Brien, S. J. (2009). Diamond, J (2012). "1". အချို့သောတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များနှင့် အဆိုပါမျိုးစိတ်များတွင်ပါဝင်သော အချို့အကောင်များသည် အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည့် အရည်အချင်းတို့နှင့်ပြည့်စုံသောအခါ ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူရန်အတွက် အထူးသင့်လျော်သော အကောင်များဖြစ်သည်ကိုတွေ့ရသည်။
ထိုအရည်အချင်းများမှာ (၁) ၎င်းတို့၏ အုပ်စုဖွဲ့နေထိုင်သည့် အကောင်အရေအတွက်နှင့် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ၊ (၂) ၎င်းတို့၏ မိတ်ဖက်ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်ရရှိမှု၊ (၃) အမိအဖနှင့် သားပေါက်များအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်သောတွယ်တာမှု၊ (၄) အစားအစာမျိုးစုံရွေးချယ်စားသောက်မှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နယ်မြေသဘာဝအပြောင်းအလဲအပေါ် ခံနိုင်ရည်ရှိမှု နှင့် (၅) လူသားနှင့်ပတ်ဝန်းကျင်သဘာဝအပေါ်တုံ့ပြန်မှု စသည်တို့ပင်ဖြစ်သည်။
Zeder MA (2012). Hale, E. B. 1969. Price, Edward O (1984). Price, Edward O. 2002. တိရစ္ဆာန်တို့ကိုယဉ်ပါးအောင်စတင်မွေးမြူရာတွင် မတူညီသောလမ်းစဉ်များသို့ဦးတည်သည့် အဆင့်အမျိုးမျိုးပါဝင်သော ရှည်လျှားသည့် ဘုံဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာဖြစ်စဉ်များပါဝင်သည်။
ယဉ်ပါးပြီးတိရစ္ဆာန်အများစုတို့ကို မွေးမြူခဲ့ရာတွင် အောက်ဖော်ပြပါအဓိကလမ်းစဉ်သုံးခုရှိခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်။
Larson, G (2014). (၁) လူသားတို့နှင့်လိုက်လျောညီထွေအောင် တစ်လမ်းသွားပုံစံဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်း (ဥပမာအားဖြင့် ခွေး၊ ကြောင်၊ ကြက်ငှက်အချို့နှင့် ဝက်)၊ (၂) လူတို့မှ သားကောင်အဖြစ်ရှာဖွေဖမ်းဆီးခံတိရစ္ဆာန်များ (ဥပမာအားဖြင့် သိုး၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွား၊ စာမရီ၊ လာမာကုလားအုပ်နှင့် အယ်လပါကာ)၊ (၃) ကုန်စည်တင်ဆောင်ရန်ရည်ရွယ်မွေးမြူသည့်တိရစ္ဆာန်များ (ဥပမာအားဖြင့် မြင်း၊ မြည်းနှင့် ကုလားအုပ်) စသည်တို့ဖြစ်သည်။
Larson, G (2014). Marshall, F. (2013). Zeder MA (2012). Frantz, L (2015). Blaustein, R. (2015). Telechea, F. (2015). Vahabi, M (2015). Paul Gepts, ed. (2012). "9". Pierre Pontarotti, ed. (2015). "20". ခွေးသည် ပထမဆုံးယဉ်ပါးစေခဲ့သည့် တိရစ္ဆာန်ပင်ဖြစ်ပြီးLarson G (2012). Perri, Angela (2016). စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များအားယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းတို့၏မတိုင်မီနှစ်များစွာကဖြစ်သော ပလေယိုဆင်းယုဂ်နှောင်းပိုင်းကာလ မကုန်ဆုံးမီအချိန်ကပင် ယူရေးရှားကုန်းမြေတစ်လျှောက်တွင် စတင်မွေးမြူခဲ့ကြသည်။
Larson G (2012). လူတို့သည် တစ်လမ်းသွားလမ်းစဉ်နှင့် သားကောင်အဖြစ်ဖမ်းဆီးခံလမ်းစဉ်တို့ဖြင့် ယဉ်ပါးလာသည့်တိရစ္ဆာန်များကို တမင်ရည်ရွယ်မွေးမြူခဲ့ခြင်းမဟုတ်ခဲ့ပဲ ၎င်းတို့ဖမ်းဆီးသောတိရစ္ဆာန်များသည်ယဉ်ပါးလာမည်ကိုလည်း မသိရှိခဲ့ကြပေ။
ဤလမ်းစဉ်နှစ်ခုစလုံးတွင် မွေးမြူခံတိရစ္ဆာန်များ၏ ရှင်သန်မှုနှင့် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုတွင် လူသားတို့၏အခန်းကဏ္ဍသည် အလွန်အရေးပါလာပြီးနောက် လူသားနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့အကြားခွဲခြားမရနိုင်တော့အောင်ဆက်နွယ်ပတ်သတ်လာခဲ့ခြင်းသာဖြစ်သည်။
Larson, G (2014). ရည်ရွယ်မွေးမြူသည့်လမ်းစဉ်တွင်မူ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် အရိုင်းမှအယဉ်ဖြစ်အောင်ပြုလုပ်ခြင်းတို့မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း အခြားလမ်းစဉ်နှစ်ခုမှာမူ ထိုကဲ့သို့ရလဒ်ကိုဦးတည်၍ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ခဲ့ပဲ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာမှတ်တမ်းမှတ်ရာများအရ ဖြစ်စဉ်တစ်လျှောက်အချိန်ကာလသည်လည်း ပိုမိုကြာမြင့်ခဲ့သည်ကိုတွေ့ရှိရပေသည်။
Larson, G (2013). အခြားသောတိရစ္ဆာန်များကို ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူရာတွင် ၎င်းတို့၏ မျိုးပွားမှုနှင့်ဆိုင်သော ဝိသေသလက္ခဏာများအရ ရွေးချယ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သော်လည်း ခွေးကိုမွေးမြူရာတွင်မူ အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာအရသာ ရွေးချယ်မွေးမြူခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
Serpell J, Duffy D. Dog Breeds and Their Behavior. Cagan, Alex; Blass, Torsten (2016). အပင်များအား ယဉ်ပါးစေခြင်း တိရစ္ဆာန်များကိုယဉ်ပါးအောင်စတင်မွေးမြူရာတွင် ၎င်းတို့၏ အပြုအမူကိုထိန်းချုပ်သည့်မျိုးဗီဇများကိုသာ သက်ရောက်မှုရှိသော်လည်း ကောက်ပဲသီးနှံပင်များတွင်မူ ၎င်းတို့၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ(အစေ့အရွယ်အစား၊ အပင်၏ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့် မျိုးဆက်ပွားစနစ်) နှင့် ဇိဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ(အစေ့မှအပင်ပေါက်သည့်အချိန်နှင့် အသီးများရင့်မှည့်ချိန်) တို့ကိုထိန်းချုပ်သည့် မျိုးဗီဇများကို သက်ရောက်ပြောင်းလဲစေသည်။
Zeder MA (2012). Zeder MA. 2006. right|thumb|မျက်မှောက်ခေတ် မြောက်အမေရိကရှိ စက်မှုလယ်ယာစနစ်ဖြင့် ဂျုံရိတ်သိမ်းမှု ဥပမာတစ်ခုအဖြစ် ဂျုံကိုစိုက်ပျိုးရာတွင်တွေ့ရသည်။
ဂျုံပင်အရိုင်း၏အစေ့သည် ရင့်မှည့်ချိန်တွင် မြေသို့ကြွေကျကာ အပင်ပြန်ပေါက်သော်လည်း လူတို့စိုက်ပျိုးသော ဂျုံပင်မှအစေ့မှာမူ ရင့်မှည့်သော်လည်း ပင်စည်မှာပင်ကပ်တွယ်နေခြင်းကြောင့် ရိတ်သိမ်းရလွယ်ကူစေသည်။
ဤသို့ပြောင်းလဲလာရခြင်းသည် ဂျုံပင်ကို လူတို့စတင်စိုက်ပျိုးစဉ်က ဂျုံပင်အရိုင်းတို့တွင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ကျပမ်းမျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်ကို အထောက်အထားများအရသိရှိရသည်။
ပင်စည်တွင်ကပ်တွယ်သော ဂျုံစေ့တို့သည် လူတို့၏ခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းခြင်းကို ပို၍ခံရပြီး ပြန်လည်စိုက်ပျိုးမည့် မျိုးစေ့များအဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာကြသည်။
ဤသို့ဖြင့် ရှေးဦးစိုက်ပျိုးသူလယ်သမားများအနေဖြင့် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်သတိမမူမိစေကာမူ ထိုဗီဇမျိုးကွဲကိုရွေးချယ်စိုက်ပျိုးမိခဲ့ကြလေသည်။
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် လူတို့စိုက်ပျိုးသောဂျုံပင်မှအစေ့တို့သည် အပင်ပေါက်ရန်နှင့် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားရန်အတွက် စိုက်ပျိုးသူလယ်သမားတို့အပေါ်သာ မှီခိုရလေသည်။
Zohary, D. & Hopf, M. (2000). ကောက်ပဲသီးနှံများကို အယဉ်အဖြစ်ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးရန်အတွက် လူတို့၏အစောဆုံးကြိုးပမ်းမှုသည် အနောက်တောင်အာရှဒေသတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဆီးရီးယားဒေသရှိ ကျောက်ခေတ်သစ်မတိုင်မီက လူသားတို့သည် အပင်များကို ဝိသေသလက္ခဏာများရွေးချယ်ကာစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည့် ရှေးကျသောအထောက်အထားများကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။
အယဉ်ဗီဇလက္ခဏာများပါရှိသည့် ရိုင်းစပါးစေ့များကို ဆီးရီးယားနိုင်ငံ အဘူဟူရယ်ရာရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေ၏ ကျောက်ခေတ်လယ်(ဘီစီ ၁၁၀၅၀ ပတ်ဝန်းကျင်)အကျွင်းအကျန်များအတွင်းမှ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။
သို့သော်လည်း ဤတွေ့ရှိမှုသည် အယဉ်အဖြစ်ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးမှုကိုဦးတည်သော အဆင့်တစ်ခုဖြစ်ဟန်မတူပဲ ရိုင်းစပါးအရိုင်းပင်များကို စတင်စိုက်ပျိုးရာမှရရှိလာသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲပုံစံတစ်ခုပင်ဖြစ်နိုင်ပေသည်။
ကြွေထည်ပစ္စည်းများပြုလုပ်သည့်အတတ်ပညာမထွန်းကားမီ ဘီစီ ၁၀၀၀၀ ခန့်အရောက်တွင် ရေတကောင်းကဲ့သို့အသုံးပြုရန်အတွက် ဘူးပင်(Lagenaria siceraria) ကိုအယဉ်အဖြစ်စတင်ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ကိုတွေ့ရသည်။
ဘူးပင်အယဉ်မျိုးသည် ဘီစီ ၈၀၀၀ ခန့်တွင် အာရှတိုက်မှ အမေရိကတိုက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး လူသားတို့၏အာရှတိုက်မှ အမေရိကတိုက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်မှုကြောင့်ပင် ထိုသို့ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်နိုင်ပေသည်။
ဘီစီ ၉၀၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်ခန့်က အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ မြေဆီဩဇာကောင်းမွန်သော လခြမ်းရပ်ဝန်းဒေသတွင် နှံစားသီးနှံများကို အယဉ်အဖြစ်စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။