kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရစ်လုံးများကို ဘီးဟုခေါ်၍ ရစ်တံမှာ ဝင်ရိုး ပင်ဖြစ်သည်။
ဘီးနှစ်ခုစလုံးပေါ်တွင် ကြိုးတစ်ချောင်းစီတပ်ထား ခဲ့သော်၊ ဘီးအကြီးရှိကြိုးတွင် စိုက်အားပေးခြင်းအားဖြင့်၊ ဘီး ငယ်ရှိကြိုးမှ စိုက်အားထက်လေးသော ဝန်ကိုမနိုင်လေသည်။
သဘောမှာ ကုတ်သဘောအတိုင်းဖြစ်၏။
ကျောက်ဆူးနုတ်စက်၊ တက်မကိုင်ဘီး၊ ကြံရည်ကြိတ်စက် စသည်တို့သည် ရစ်လုံးနှင့် ရစ်တံသဘောကို အသုံးချထားသည့် သာဓကများပင် ဖြစ်လေ သည်။
အခြားအခြေခံစက်တစ်မျိုးမှာ စက်သီးဖြစ်၍ စက်သီး သေနှင့် စက်သီးရှင်ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိ၏။
စက်သီးသေတွင် စိုက်ထုတ်ရသောအားသည် တိုးပွားခြင်းမရှိသော်လည်း စိုက်အား ၏ လားရာလမ်းကြောင်းသည် ပြောင်းလဲသွားသည်။
ဤစီစဉ်ပုံ မျိုးတွင် ဝန်တစ်ခုကို တိုက်ရိုက်ဆွဲတင်ရသည်ထက် စက်သီး ဖြင့် ဆွဲတင်ရသည်က သက်သာသည်။
ရေငင်ရာတွင် ကြိုးကို အောက်သို့ဆွဲချခြင်းအားဖြင့် ရေပါလာသောပုံးသည် အပေါ်သို့ ရောက်လာသည်။
ဤတွင် စိုက်အားတစ်ပေရွေ့လျှင် ဝန်လည်း တစ်ပေသာ မြင့်တက်သည်။
သို့သော် စက်သီး၏ အကူအညီ ကြောင့် ရေပုံးကို တိုက်ရိုက်ဆွဲမတင်ရဘဲ ကြိုးကို ဆွဲချရုံနှင့် ရေပုံးတက်လာသည့်အတွက် ရေငင်ရသူအဖို့ သက်သာသည်။
စက်သီးရှင်တွင်မူ စက်သီးကို ကြိုးနှစ်ပင်ဖြင့် ဆိုင်းထား၍ ဝန်ကို စက်သီးတွင်ချိန်ထားသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ဆိုင်းကြိုး တစ်ပင်သည် ဝန်၏တစ်ဝက်ကို ထိန်းထားရသောကြောင့် စိုက် အားသည် ဝန်၏တစ်ဝက်နှင့် ညီမျှလေသည်။
ထိုကြောင့် စက်သီးသေဖြင့် ဝန်တစ်ခုကို လူ ၆ ယောက် ဆွဲရလျှင် အထက်ပါ စက်သီးရှင်မျိုးဖြင့် လူ ၃ ယောက်သာ ဆွဲရန်လို ပေသည်။
စက်သီးတစ်လုံးကို အသေတပ်ထား၍ အခြားစက်သီး တစ်လုံး နှစ်လုံး စသည်တို့ကို အရှင်တပ်ထားသော အစီအစဉ် မျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ဤအစီအစဉ်မျိုးဖြင့် အထက် ဖော်ပြပါ စက်သီးမျိုးမှာထက် ဝန်ကို ပို၍ဆွဲတင်နိုင်၍ ဤနည်း ကို ကုန်တင်ကုန်ချ မောင်းတံများတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။
အလေးချိန်စီးသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို အမြင့်သို့ ဆွဲ တင်လိုသောအခါ တည့်တည့်မတ်မတ်ဆွဲတင်မည့်အစား စောင်း ပြင်ဖြင့် ကုန်းဘောင်ထိုးပြီးနောက် လှိမ့်၍သော်လည်းကောင်း၊ တွန်း၍သော်လည်းကောင်း သက်သက်သာသာ တင်နိုင်သည်။
ယင်းသို့ စောင်းပြင်ဖြင့် တွန်းတင်ခြင်းအားဖြင့် ပြီးမြောက်သော အလုပ်သည် တည့်တည့်မတ်မတ်ဆွဲတင်ရသောအခါ ပြီးမြောက် သောအလုပ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၏။
ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးတို့ သည် ပိရမစ်ခေါ် အလွန်ကြီးမားသော ထုချွန်ပုံအဆောက်အအုံ ကြီးများကိုတည်ဆောက်ကြစဉ်က စောင်းပြင်များကို အသုံးပြုခဲ့ ကြသည်ဟု ဆိုလေသည်။
သင်၏သဘောမှာ စောင်းပြင်နှစ်ခုစပ် သဘောပင် ဖြစ် သည်။
ပုဆိန်များ၊ ဓားများ၊ ဆောက်များသည် သပ်များပင်ဖြစ် ကြ၏။
ဝက်အူ၏သဘောမှာလည်း စောင်းပြင်၏ သဘောပင် ဖြစ်သည်။
ဝက်အူတွင် ဝက်အူရစ်တစ်ခုနှင့် နောက်တစ်ခု၏ အကွာအဝေး သို့မဟုတ် ဝက်အူရစ်၏ အထူအပါးသည် တည့် တည့်မတ်မတ် အမြင့်ဖြစ်သည်။
ဝက်အူ၏အဝန်းသည် စောင်း ပြင်၏ အလျားဖြစ်သည်။
လက်သမားသုံး ဝက်အူများအပြင် ဂျက်ကဲ့သို့ လက်ကိုင်တပ်၍ လှည့်ရသော ကိရိယာများသည် လည်း ဝက်အူရစ်ဖြင့်ပင် မြေ|ာက်ရသည်။
သာမန်အားဖြင့် လက်ကိုင်တစ်ပတ်လည်လျှင် ဝက်အူတစ်ထစ် အဆင်းသော် လည်းကောင်း၊ အတက်သော်လည်းကောင်း ရှိတတ်ပေသည်။
ဤကား မက္ကင်းနစ်ခေါ် ရူပဗေဒပညာရပ်ခွဲတွင် အရင်း ခံဖြစ်သည့် အခြေခံစက် ၆ မျိုး၏ သဘောဖြစ်၍ ရှုပ်ထွေးလှ သော လျှပ်စစ်ဒိုင်နမို၊ လျှပ်စစ်မိုတာတို့မှာ ဤအခြေခံစက် ၆ မျိုးကို မူတည်ထားသည့် ပစ္စည်းများသာ ဖြစ်ကြလေသည်။
တံတားများကို ဖြတ်ကျော်သောအခါ အများဆုံး ဝန် ၁ဝ တန် စသည်ဖြင့် ရေးမှတ်ထားသည်ကို တွေ့ရဘူးကြပေ မည်။
ယင်းသို့ ရေးမှတ်ထားခြင်းမှာ ရမ်းဆ၍ ရေးထားခြင်း မဟုတ်ချေ။
တံတားမဆောက်လုပ်မီကပင် အင်ဂျင်နီယာသည် တံတား၏ပုံစံကို တိကျစွာရေးဆွဲပြီးနောက် တံတားမည်မျှ အလေးစီးမည်၊ ဝန်အများဆုံး မည်မျှခံနိုင်မည် စသည်တို့ကို အသေအချာတွက်ချက်ပြီးမှ ဤသို့ မှတ်သားဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
တံတားတောက်လုပ်ရာ၌ ဖြစ်စေ၊ အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရာ၌ဖြစ်စေ ဖြစ်ပေါ်လာသောအားတို့သည် ရွေ့လျား ခြင်းမရှိ၊ တည်ငြိမ်မြဲမြံစွာရှိကြ၏။
ယင်းသို့ တည်ငြိမ်လျက်ရှိ သော အားအကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖော်ပြသော စက်ပညာကို စတက်တစ်ပညာ ဟုခေါ်သည်။
ထိုတည်ငြိမ်သောအားကို မျှတသောအားဟုလည်း ခေါ်သည်။
အားများသည် မျှတမှုရှိ သောအခါ တည်ငြိမ်လျက်ရှိလေသည်။
အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုပေါ်သို့ သက်ရောက်သောအားသည် မျှတမှုမရှိသောအခါ တည်ငြိမ်၍မနေဘဲ လှုပ်ရှားရွေ့သွားလေ သည်။
ရေနွေးငွေ့ဖြင့်မောင်းသော အင်ဂျင်စက်တွင် ပြွတ်တံ ခေါင်း(ပစ်စတန်)ပေါ်သို့ သက်ရောက်သော ရေနွေးငွေ့အားသည် တစ်ဖက်သတ်အားကြီးနေသောကြောင့် ပြွန်ကြပ်လှုပ်ရှားရသည်။
ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် ပြွတ်တံခေါင်းမှ မောင်းတံသို့၊ မောင်းတံမှ အခြားကိရိယာ အစိတ်အပိုင်းများသို့ ရောက်သွားကာ စက်ကို လည်စေသည်။
မီးရထားတွင် ယင်းသို့ မမျှတသောအား သက်ရောက်မှုကြောင့် နောက်ဆုံး၌ မီးရထားတစ်ခုလုံး လှုပ်ရှား ရွေ့သွားရခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဤသို့ ရွေ့သွားမှုရှိသော စက် ပညာကို ဒိုင်နမစ်ပညာ ဟုခေါ်သည်။
မမျှတသောအား သက်ရောက်မှုကြောင့် ရွေ့သွားခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို တစ်စုံတစ်ရာ အထောက်အခံမရှိသည့် အရာ ဝတ္ထုတစ်ခုဖြင့် ပြသနိုင်သည်။
ထိုအရာဝတ္ထုတို့ မြေသို့ကျရခြင်း မှာ မြေ၏ဆွဲအားကြောင့်ဖြစ်သည်။
မြေဆွဲအားသည် ကျလာ သော အရာဝတ္ထုတို့တွင် တသမတ်တည်းသောတိုးရှိန်ကို ဖြစ်စေ သည်။
ထိုတိုးရှိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် စက္ကန့်တိုင်းတွင် တစ် စက္ကန့်လျှင် ၃၂ ပေနှုန်းနှင့်တိုးလာသည်။
အတိုကောက်အားဖြင့် ၃၂ ပေစက္ကန့်စက္ကန့် ဟုဆိုရ၏။
ငြိမ်သက်စွာတည်နေရာမှ ကျဆင်းလာသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် တစ်စက္ကန့်တွင် ၁၆ ပေ၊ နှစ်စက္ကန့်တွင် ၆၄ ပေ၊ သုံးစက္ကန့်တွင် ၁၄၄ ပေသို့ ကျ ဆင်းလာသည်။
ယင်းသို့ ကျဆင်းသည့် ခရီးအကွာအဝေးကို s= ut + 1/2 f*t2 ဟူသော ပုံသေနည်းဖြင့် တွက်ယူကြရသည်။
ထိုပုံသေတွက်နည်းတွင် s သည် ခရီးအကွာအဝေး (ပေပေါင်း)၊ u သည် ပင်ကိုအသွားနှုန်း၊ t သည် ကြာသောအချိန် (စက္ကန့်ပေါင်း)၊ f သည် တိုးရှိန် (၃၂ feet per second square) တို့ဖြစ် လေသည်။
ဤနည်းဖြင့် လေယာဉ်ပျံတစ်စင်းပေါ်မှ အရာဝတ္ထု တစ်ခုသည် အထက်နည်းအတိုင်းကျဆင်းလာခဲ့လျှင် ၁ဝ စက္ကန့် တွင် ပေပေါင်းမည်မျှကျမည်ကို တွက်ယူနိုင်သည်။
အထက်တွင် တိုးရှိန်မှာ ၃၂ ပေ ဖြစ်ရာ ပုံသေနည်း s = ut + 1/2 f*t2 s = ၀* ၁ဝ + ၁/၂ * ၃၂ * (၁ဝ)၂ s= ဝ + ၁/၂ * ၃၂ * ၁ဝဝ s= ၁၆ဝဝ ပေပေါင်း တစ်စုံတစ်ရာ အထောက်အခံမရှိလျှင် မည်သည့် အရာဝတ္ထုမဆို မြေသို့ကျရသည်။
ကျရသည်မှာ မြေကြီးက ဆွဲသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
မြေဆွဲအားသည် ကျသောအရာဝတ္ထုတို့တွင် တသ မတ်တည်းသောတိုးရှိန် ဖြစ်စေသည်ဟူသော တွက်နည်းကိန်း များကို ရှေးဦးစွာ စတင်ဖော်ပြသူမှာ ဂယ်လီလေအို အမည်ရှိ သော သိပ္ပံပညာကျော်ပင်ဖြစ်သည်။
ဂယ်လီလေအိုခေတ်မတိုင်မီ က လေးလံသောအရာဝတ္ထုသည် ပေါ့ပါးသောအရာဝတ္ထုထက် အကျမြန်သည်ဟု ယုံမှတ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုယူဆချက် မှားယွင်းပုံ ကို ဂယ်လီလေအိုသည် ပီစာမြို့ရှိ ယိုင်နေသော မျှော်စင်ထက်မှ အမြောက်ဆံနှင့် သေနတ်ကျည်ဆန်တို့ကို တစ်ပြိုင်တည်းချပြခြင်း အားဖြင့် ထင်ရှားစေခဲ့သည်။
ထိုနောက် နျူတန်အမည်ရှိသော သိပ္ပံပညာကျော်ခေတ်တွင် ကြေးပြားဝိုင်းနှင့် ငှက်တောင်ကို လေမရှိသောပြောင်းလုံးအတွင်း၌ ပြိုင်တူချကြည့်ရာ ကျပုံချင်း တူသည်ကို သိရှိခဲ့ကြပြန်လေသည်။
တိုးတက်လျက်ရှိသော ယခုခေတ် သိပ္ပံပညာတွင် စက် အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုလျက် ရှိကြ၏။
ထို့ပြင် ရွေ့သွားပုံကို အကြောင်းပြု၍ အလင်းလှိုင်းများ၊ အိပ်စရေးလှိုင်းများ၊ ဝိုင်ယာ လက် စသည်တို့ကိုလည်း လေ့လာသင်ကြားလျက် ရှိကြရာ၊ အမျိုးမျိုးသော ရွေ့ရှားမှုတို့သည် နျူတန်၏ ရွေ့ရှားမှုစည်းများ မှ ပေါက်ဖွားလာသော ဒိုင်နမစ်ပညာပေါ်တွင် အမှီပြုလျက်ရှိ လေသည်။
နျူတန်၏ ရွေ့လျားမှုစည်းမှာ ၃ ခုရှိ၏။
ယင်းတို့ မှာ (၁) ပြင်ပမှ အားတစ်ခုခုသက်ရောက်ခြင်း မရှိသမျှ ကာလ ပတ်လုံး အရာဝတ္ထုတိုင်းသည် တည်ငြိမ်၍သော်လည်းကောင်း၊ တစ်သမတ်တည်း ဖြောင့်ဖြောင့်ရွေ့၍ သော်လည်းကောင်း နေ သည်။
(၂) အဟုန်၏ပြောင်းလဲပုံသည် သက်ရောက်သောအား ၏ လားရာအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
(၃) သက်ရောက်မှုတိုင်းတွင် တူညီ၍ ဆန့်ကျင်ဘက်ကျသော တုံ့ပြန်မှုအစဉ်ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:နည်းပညာ။
မဂ္ဂနာကာတာ မဂ္ဂနာကာတာသည် လက်တင်ဝေါဟာရဖြစ်၍ စာချုပ် ကြီး သို့မဟုတ် မဟာစာချုပ်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ယင်းစာချုပ် ကို ၁၂၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဂျွန်ဘုရင်သည် ဗဲရွန်ခေါ် မှူးမတ်များ၏ အတင်းအကြပ် တောင်းဆိုချက်အရ အားမတန်မာန်လျှော့ကာ လက်မှတ်ရေးထိုး လိုက်ရသည်။
သို့အားဖြင့် ဂျွန်ဘုရင်မှအစပြု၍ အင်္ဂလန်ပြည့် ရှင် ဘုရင်တို့သည် မိမိတို့သဘောအတိုင်း သက်ဦးဆံပိုင် အာဏာရှင်ဆန်ဆန် မစိုးမိုးနိုင်အောင် အာဏာများ ကန့်သတ် ဟန့်တားခြင်းကို လက်ခံရာရောက်ခဲ့လေသည်။
ထို့ပြင် ဥပဒေ ကို ပြည့်ရှင်ဘုရင်ကပင် လေးစားရမည်ဟူသော သဘောတရား ကို ထင်ရှားစေသည့်အတွက် မဂ္ဂနာကာတာသည် အင်္ဂလိပ် သမိုင်းတွင်သာမက ဥပဒေသမိုင်းတွင်ပါ ထင်ရှားလှပေသည်။
မဂ္ဂနာကာတာသည် ဘုရင်၏အာဏာကို ကန့်သတ်ရုံသာမကဘဲ တစ်ချက်ခုတ် နှစ်ချက်ပြတ်ဆိုသလိုပင် အုပ်ချုပ်ခံ လူတန်းစား တို့အား အုပ်ချုပ်သူတို့၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းနိုင် အောင် ရှေ့ဆောင်ပေးခြင်းကြောင့် ပုဂ္ဂလိကလွတ်လပ်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်စေခဲ့သည့် အုတ်မြစ်ပင်ဖြစ်တော့၏။
ယခုအခါ အင်္ဂလန်ပြည်၏သာမန်စည်းမျဉ်းဥပဒေ အမြောက်အမြားသည် မဂ္ဂနာကာတာမှ ပေါက်ဖွားဆင်းသက်လာခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ် စည်းမျဉ်းဥပဒေကို မှီး၍ရေးဆွဲထားသော နိုင်ငံများ၏ အခြေခံ စည်းမျဉ်းတို့သည်လည်း မဂ္ဂနာကာတာတွင်ပါသော အချက် အလက်များနှင့်မကင်းဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
မဂ္ဂနာကာတာ စာချုပ်ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အကြောင်း ရင်းမှာ ဂျွန်ဘုရင် (အင်္ဂလိပ်) တရားမဲ့ဖောက်ပြန် အုပ်စိုးမှုပင် ဖြစ်၏။
ထိုစဉ်အခါက အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ကံကျွေးချစနစ် တည်ဆဲဖြစ်၏။
ဂျွန်ဘုရင်သည် ရက်စက်ကြမ်း ကြုတ်ခက်ထန်၍ သစ္စာမဲ့သည့်အလျောက် ကံကျွေးချစနစ် ဆိုင်ရာ ဆက်ကြေးများကို ပိုမိုတောင်းခံခြင်း၊ အယူဝါဒဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကိုထိပါးခြင်း၊ ထို့ပြင် မိမိအလိုမကျသူတို့ အား လည်း ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ခြင်း အစရှိသည်ဖြင့် မတော်မမှန် ပြုလုပ် ခြင်းကြောင့် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ လူတန်းစားအားလုံး မခံမရပ်နိုင်ရ ကား၊ ကန်တာဗာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ကြီး လန်ဂတန် အကြံပေးသည့် အတိုင်း ဗဲရွန်မှူးမတ်တို့ရှေ့ဆောင်၍ တရားမျှတသောအုပ်ချုပ်မှု ကို ရရှိရန် စီမံစိုင်းပြင်းကြလေသည်။
ဤသို့အားဖြင့် မဂ္ဂနာ ကာတာ စာချုပ်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့၏။
မှူးမတ်တို့ အင်အားကောင်း လှ၍ ဂျွန်ဘုရင်လည်း မည်သို့မျှမတတ်နိုင်တော့ဘဲ၊ ၁၂၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တင်းမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ရန်းနိမိ အရပ်တွင် မှူးမတ်များနှင့်တွေ့ဆုံကာ ယင်းတို့ တင်ပြသော မဂ္ဂ နာကာတာ စာချုပ်ကို တံဆိပ်ခတ်နှိပ်၍ အသိအမှတ် ပြုလိုက်ရ လေတော့သည်။
မူလစာချုပ်ကြီးသည် လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးဆွဲ ထား၍ အခန်းပေါင်း ၆၃ ခု ပါဝင်၏။
အယူဝါဒဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို ပြန်လည်အတည်ပြုရန်ဟု အစချီထားပြီး လျှင် များစွာသော တောင်းဆိုချက်တို့သည် ဗဲရွန်တို့၏အကျိုး ကိုသာ ရှေးရှူလျက် ကံကျွေးချစနစ်များကိုကာကွယ်သည့် အပိုဒ် အချို့ပါဝင်သည်။
ပမာပြရသော် ဘုရင်သည် မြေပိုင်ရှင်ကြီးများ ၏ သဘောတူညီချက်မရဘဲ ထုံးစံရှိသည်ထက် ပို၍တောင်းခံ ခြင်း မပြုရဟု ပါရှိ၏။
ထို့ပြင် အုပ်ချုပ်ရေးအကြီးအကဲများ၏ ည|ဉ်းပန်းမှုများနှင့် တရားဥပဒေဖောက်လွှဲ ဖောက်ပြန် ကျင့်ကြံ မှုတို့မှ ကာကွယ်ရန် အပိုဒ်များလည်း ပါဝင်၏။
လူလွတ်များ ကို ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ထောင်တန်းချထားခြင်း၊ အပြစ်ပေးခြင်းတို့ကို လည်း နိုင်ငံ၏ တရားဥပဒေများအရသာလျှင် ဆောင်ရွက်ရ မည် သို့မဟုတ် မှူးမတ်တို့၏ တရားဝင်စီရင်ဆုံးဖြတ်ချက် အရ သာလျှင် ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်လေသည်။
ထို့ပြင် လယ်မြေကို သိမ်း ယူခြင်း၊ နယ်နှင်ခြင်း၊ နှောင့်ယှက်ခြင်းတို့ကိုလည်း မပြုလုပ်ရ ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။
မဂ္ဂနာကာတာစာချုပ်၏ မိတ္တူ ၄ ခုမှာ ယခုထက်တိုင် ရှိနေသေးသည်။
ယင်းတို့အနက် အပြည့်အစုံဆုံးမှာ လင်ကွန်း ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် ရှိသည့် မိတ္တူပင်ဖြစ်၏။
အခြားမိတ္တူ ၁ ခုသည် ဆော့စဗာရီ ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းတွင်ရှိ၍ ကျန် ၂ ခုမှာကား ဗြိတိသျှပြတိုက်တွင် ရှိ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ကမ္ဘာ့သမိုင်း။
မက်ဂျာလူမျိုး မက်ဂျာ်လူမျိုးသည်ကား ဥရောပတိုက်ရှိ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် နေထိုင်သော ဟန်ဂေးရီးယန်း လူမျိုးတွင် အများစုဖြစ်၏။
ဟန်ဂေးရီးယန်းတို့သည် မိမိတို့အား ဟန်ဂေးရီးယန်းလူမျိုး ဟုခေါ်ကြသည်ထက် မက်ဂျာလူမျိုးဟုခေါ်သည်ကို ပို၍ နှစ်သက်ကြလေသည်။
မက်ဂျာလူမျိုးတို့သည်ကား ဥရောပ တိုက်ရှိ အခြားမည်သည့် လူမျိုးနှင့်မျှမတူပေ။
မက်ဂျာလူမျိုး သည် မွန်ဂိုးလီးယားနှင့် ဆိုက်ဗီးရီးယား အနောက်ရှိ အာလတိုင်း တောင်တန်းတလျှောက်တွင် နေထိုင်သော လူမျိုးစုများမှ ပေါက် ဖွားဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်၍ တူရကီသွေး၊ မွန်ဂိုသွေး၊ နှော လျက်ရှိ၏။
ဤသို့အားဖြင့် မက်ဂျာလူမျိုးတို့မှာ အိမ်ခြေယာခြေ မတည်ထောင်ဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေသော လူမျိုးစုတို့မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာလျက် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁ ဝဝဝ ကျော်က ယခု ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတည်ရာသို့ အရှေ့အရပ်ဆီမှ ဝင် ရောက်နေထိုင်ကြလေသည်။
ထိုသို့ ဥရောပတိုက်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ရာ၌ ခရီးလမ်းတလျှောက်တွင် အခြားလူမျိုး အများအပြားကို အောင်မြင်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြင့် ထိုစဉ်က ဥရောပတိုက်အရှေ့တောင်ဘက် တခွင်ဝယ် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ဖွယ် ရာ လူမျိုးဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ယင်းတို့သည် မိမိတို့၏ နှိမ်နင်း တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည့်လူတမျိုးဖြစ်သော အူဂရီယန်တို့၏ ဘာသာစကားသည် ဖီနီ-အူဂရီဘာသာစကားစုတွင် အဝင်အပါ ုဖြစ်၏။
ခရစ် ၉ ရာစုနှစ် အကုန်လောက်တွင် မက်ဂျာလူမျိုးတို့သည် ဟန်ဂေရီတည်ရာမြေပြန့်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် တာတာသွေး နှောသော ရှိရင်းစွဲလူမျိုးတို့နှင့် ပေါင်းသင်း၍ အိုးအိမ်တည်ကြ သည်။
၁၁ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ခရစ်ယန် အယူဝါဒီများ ဖြစ်လာ ကြကာ အနောက်တိုင်းယဉ်ကေးမှု အဝဝကို ခံယူခဲ့ကြသော်လည်း မိမိတို့ဘာသာ စကားဖြစ်သော အူဂရီယန်ဘာသာကိုပင် ပြောဆို ခဲ့ကြလေသည်။
မက်ဂျာတို့သည် နှစ်ပေါင်းများစွာပင် ရှေးဩစတြီးယန်းအင်ပိုင်ယာ ၏ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုခံခဲ့ရ၏။
မက်ဂျာများသည် ဤသို့အုပ်ချုပ်ခံရ သည်ကိုမကျေနပ်သဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် တောင်ဆိုခဲ့ရာ၊ တောင်းဆိုသည့်အတိုင်း ရရှိခဲ့ပေသည်။
၁၈၆၇ ခုနှစ် တွင် ဟန်ဂေရီသည် ဩစတြို-ဟန်ဂေရီယန်နိုင်ငံကြီးအတွင်း စည်း မျဉ်းခံနိုင်ငံတခုအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီတွင် မက်ဂျာလူမျိုး ၁ဝ သန်းမျှရှိ၏။
ပဌမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဗဟိုနိုင်ငံများ ရှုံးနိမ့်သွားသောအခါ ဟန်ဂေရီသည်လည်း ထရီအေနွန် စာချုပ်ကို လက်မှတ် မရေးထိုး လိုဘဲ ရေးထိုးလိုက်ရခြင်းဖြင့် မိမိပိုင်နယ်မြေ ၃ ပုံ ၂ ပုံနှင့် မက်ဂျာ လူဦးရေ ၃ ပုံ ၁ ပုံ ဆုံးရှုံးသွားရလေသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များတွင်မူ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား နှင့် ရူမေးနီးယားမှ နယ်မြေအများအပြားကို ဟန်ဂေရီက ပြန်လည် ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့ရလေသည်။
မက်ဂျာလူမျိုးတို့၏ အသွင်အပြင်မှာ အရပ်မနိမ့်မမြင့်၊ ဦးခေါင်းလုံး၍ ကျယ်ပြန့်သောမျက်နှာရှိသည်။
အသားရောက်ညို၍ မျက်လုံးနှင့် ဆံပင်ညိုမည်းမည်းအရောင်ရှိသည်။
မက်ဂျာတို့သည် ယေဘုယျ အားဖြင့် အမျိုးဂုဏ်မောက်၍ လွတ်လွတ်လပ်လပ် နေလိုသော ဆန္ဒရှိကြသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်ရာတွင်လည်း ကျွနု်ပ်တို့ မြန်မာ လူမျိုးများ ကဲ့သို့တောက်ပသော အရောင်အဆင်းများကို နှစ်သက် ကြသည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်က မက်ဂျာလူမျိုးဦးရေမှာ ၁ဝဝ၅ဝ ၆ဝဝ ဖြစ်၍ ရှေးဟန်ဂေရီပြည်ရှိ လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ဖြစ်သည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ် တွင်ကား ၈ ၆၅၇ ၁၇၂ ယောက်ဖြစ်၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံရှိ လူဦးရေ၏ ၉၂.၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပေသည်။
ယနေ့ခေတ် ဂြိုဟ်တုမှမြင်ရသော မက်ဆိုပိုတေးမီးယားမြေပုံ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား (Mesopotamia) ဟူသည် ဂရိဝေါဟာရဖြစ်၍ မြစ်နှစ်သွယ်ကြားမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ အီရက်ဟုခေါ်သောဒေသတွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ် အကျုံး ဝင်လေသည်။
မြစ်နှစ်သွယ်ကြား ဟူသော အမည်နှင့်အညီ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ တည်နေရာမှာ ရှေးပါးရှားနှင့် အာရေဗျနိုင်ငံများ၏ စပ်ကြားရှိ တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ် ၂ သွယ်၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။
ယင်းဒေသသည် မြေဩဇာကောင်းမွန်၍ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ဦးစွာထွန်းကားရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏။
အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်မှသည် အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်လျက်၊ ရှေးယဉ်ကျေးမှုပေါ်ထွန်းလာရာ မြေဩဇာကောင်းသည့် လခြမ်းပုံသဏ္ဌာန် ရပ်ဝန်းကြီးတွင် တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ်တို့အကြားရှိ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား တည်ရာဒေသသည် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၄၃,ဝဝဝ မျှသာရှိသည်။
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဤဒေသကို အရမ်နာဟာရိမ်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ရှေးသူဟောင်း အကြီးအကဲတို့ ပေါက်ဖွားနေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုရိုးရှိပေသည်။
မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၌ ရှေးခေတ်က ကောင်းစားကြီးကျယ်ခဲ့ပုံတို့ကို ရှေးဟောင်း နေရာများကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် သိရပေသည်။
ထိုသို့ တူးဖော်ရာ၌ ဘီစီ ၄ဝဝဝ ခန့်က ထိုအရပ်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အထောက်အထားပြသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တွေ့ရပေသည်။
သို့အားဖြင့် အစဉ်တစိုက် တွေ့ရှိရသည်မှာ ဆူမားရီးယန်းတို့ကို ဆီးမိုက်တို့ အနိုင်ရလျက် တိုင်းဂရစ်မြစ်ပေါ်ရှိ အက်ကတ်နယ်တွင် မင်းမူကြီးစိုးခဲ့ကြပြန်သည်။
ရှေးဘေဘီလိုးနီးယားနိုင်ငံသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဖြစ်၏။
ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်တွင် အာဆီးရီးယားသည် ဗက်ဗီလုံးနီးယားကို အနိုင်ရလေရာ အရှေ့ပိုင်း မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်လာသည်။
တစ်ဖန် အဆီးရီးယန်းတို့အား မိဒလူမျိုးတို့က နှိမ်နင်းပြန်လေသည်။
မိဒ်တို့လက်မှ ထိုနယ်ကို ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က ရယူပြီးသော် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့ကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘုရင် အယ်လက်ဇန္ဒာ သဂရိတ်က အောင်မြင်ခဲ့ပြန်လေသည်။
အေဒီ ၁၁၅ ခုနှစ်တွင် ရောမလူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က တွန်းလှန်နှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏။
အေဒီ ၆၃၇ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ပါးရှင်းလူမျိုးများအပေါ် အောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုနယ်ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် သိမ်းယူပြီးသော် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော် အုပ်စိုးလျက် ဗဂ္ဂဒက်ကို မြို့တော်ပြုခဲ့ပေသည်။
၁၁ ရာစုနှစ်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ စီးနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကာ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ မျှ ထိပါးနှောင့်ယှက်ခဲ့သည်။
၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားသည် တူရကီတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့လေရာ၊ ပထမ ကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသည်အထိပင် တူရကီတို့၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်နေခဲ့လေသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့က နိုင်ငံထူထောင်သည်တွင် အီရတ်ဟူ၍ တွင်လာပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မက်ဆိုပိုတေးမီးယား ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှုလောက ကဏ္ဍ:ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင် ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်။
ခရစ် ၁၇၉ဝ ပြည့်နှစ်က ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ၁၆ ဆက် မြောက် လူဝီဘုရင်သည် အလေးချိန်နှင့် တိုင်းတာနည်းကို တညီတညွတ်တည်းဖြစ်စေရန် အကြံတော်ရှိခဲ့သည့်အတိုင်း သိပ္ပံ ပညာရှင်များပါဝင်သော သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်း တစ်သင်းကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ဖွဲ့စည်းစေခဲ့၏။
ထိုဘုရင်သည် အလေးချိန်နှင့် အတိုင်းအတာကို တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ တညီတည်းဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်သဖြင့် အခြားတိုင်းနိုင်ငံများမှ သိပ္ပံပညာရှင်များကို လည်း ဖိတ်ခေါ်စေခဲ့သည်။
သို့သော် ၅ နိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ် များက တက်ရောက်ခဲ့၍ အခြားနိုင်ငံများမှ မတက်ရောက်ခဲ့ ကြချေ။
ကော်မီတီအဖွဲ့ဝင် သိပ္ပံဆရာကြီးတို့ ရင်ဆိုင်တိုးခဲ့ရ သော ပြဿနာရပ်မှာ လွယ်ကူလှသည် မဟုတ်ပေ။
သူတို့ ကြံဆကြရမည့် အတိုင်းအတာများသည်ကား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှိသမျှပစ္စည်းတို့ကို တိုင်းတာနိုင်ကြရပေမည်။
ထိုစနစ်သည် အခန်းတွင်းရှိသည့် အလျားအနံ စသည်တို့ကို တိုင်းတာနိုင် သကဲ့သို့ပင် တစ်မြို့မှတစ်မြို့ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာနိုင်ကြ ရပေမည်။
သေးငယ်သော ခြံမြေမှအစ တစ်ပြည်လုံးရှိ မြေ ဧရိယာကို တွက်နိုင်ကြရမည်။
တွယ်အပ်ချောင်းခန့် ပစ္စည်းများ မှအစ နေလုံးကဲ့သို့ ကြီးမားသော ထုထည်ကြီးမားသည့် အရာ ဝတ္ထုများကို ချိန်စက်နိုင်ကြရပေမည်။
ဤသိပ္ပံကဝိကြီးများသည် ဦးခေါင်းတစ်ရာ ပညာတစ်ခု ဆိုသည့် စကားနှင့်လျော်ညီစွာ နောက်ဆုံး၌ မိမိတို့အလိုနှင့် သင့်တော်သည့် စနစ်တစ်မျိုးကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ဦးစွာ၌ သူတို့သည် ပါရစ်မြို့ကို ဖြတ်သွားသည့် လောင်ဂျီတွဒ်ကိုယူ၍ တစ်ကုဋေပုံတစ်ပုံကို မီတာဟု သတ်မှတ် ခဲ့သည်။
ထိုမီတာကို ၁ဝ လီ၊ ၁ဝဝ လီ၊ ၁ဝဝဝ လီ စသည် ဖြင့် ဆယ်ဆစီတိုး၍ မီတာထက်ကြီးသော အတိုင်းများကို ပြုလုပ်ယူပြီးလျှင် ဆယ်စိတ်၊ ရာစိတ်၊ ထောင်စိတ် စသည်ဖြင့် မီတာထက်ငယ်သော အတိုင်းများကို ခွဲစိတ်ယူသည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်ပြီး သုံးစွဲသောအတိုင်းများကို အောက်ပါဇယားတွင် ဖော်ပြထားပေသည်- ၁ဝ မီလီ မီတာ = ၁ စင်တီ မီတာ ၁ဝ စင်တီ မီတာ = ၁ ဒက်စီ မီတာ ၁ဝ ဒက်စီ မီတာ = ၁ မီတာ ၁ဝ မီတာ = ၁ ဒက်ကာ မီတာ ၁ဝ ဒက်ကာ မီတာ = ၁ ဟက်တိုမီတာ ၁ဝ ဟက်တို မီတာ = ၁ ကီလို မီတာ မီလီမီတာသည် ၁/၂၅ လက်မခန့်နှင့်လည်းကောင်း၊ စင်တီမီတာသည် ၂/၅ လက်မခန့်နှင့်လည်းကောင်း၊ မီတာသည် ၃၉ ၂/၅ လက်မခန့်နှင့်လည်းကောင်း၊ ကီလိုမီတာသည် ၅/၈ မိုင်ခန့်နှင့်လည်းကောင်း အသီးအသီး ညီမျှသည်။
အလျား တိုင်းကိုရသောအခါ ဧရိယာနှင့်ထုထည်ကို လွယ်ကူစွာတိုင်းတာ နိုင်သည်။
စက္ကူတစ်ရွက်၏ ဧရိယာကို စတုရန်းမီလီမီတာ သို့မဟုတ် စင်တီမီတာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်တစ်ပြည်လုံး ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာဖြင့်လည်းကောင်း ရေးသားဖော်ပြ နိုင်သည်။
ထုထည်ကိုမူကား ကုဗစင်တီမီတာ၊ ကုဗဒက်စီမီတာ၊ ကုဗကီလိုမီတာစသည်ဖြင့် အရွယ်ကိုလိုက်ပြီး သုံးစွဲကြသည်။
ထိုနောက် အရည်ကိုတိုင်းရန် ပိုင့်၊ ကွပ်စသည့် အတိုင်းများအစား အထက်ဖော်ပြပါ အတိုင်းအတာများဖြင့် စနစ်တစ်ခုကို စီမံယူခဲ့ကြသည်။
သူတို့သည် အနား ၁ဝ စင်တီ မီတာစီရှိသော အန်စာပုံခွက်အရွယ် သို့မဟုတ် ကုဗ ၁ဝဝဝ စင်တီမီတာရှိသော အရွယ်ကို တစ်လီတာဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြ သည်။
တစ်လီတာသည် ၁ ၃/၄ ပိုင့် ခန့်နှင့်ညီမျှ၏။
ထိုနောက် အလျားတိုင်းတွင်ကဲ့သို့ ထုထည်အကြီးများကို တိုင်း ရန် ၁ဝ လီ၊ ၁ဝဝ လီ၊ ၁ဝဝဝ လီ အသီးသီး ပြုလုပ်ယူ ပြီးလျှင် ထုထည်အငယ်မျိုးကိုတိုင်းရန် ဆယ်စိတ်၊ ရာစိတ်၊ ထောင်စိတ် စသည်ဖြင့် အောက်ပါဇယားအတိုင်း အသီးသီး ခွဲစိတ်ယူသည်- ၁ဝ မီလီ လီတာ = ၁ စင်တီ လီတာ ၁ဝ စင်တီ လီတာ = ၁ ဒက်စီ လီတာ ၁ဝ ဒက်စီ လီတာ = ၁ လီတာ ၁ဝ လီတာ = ၁ ဒက်ကာ လီတာ ၁ဝ ဒက်ကာ လီတာ = ၁ ဟက်တို လီတာ ၁ဝ ဟက်တို လီတာ = ၁ ကီလို လီတာ အလေးချိန်ကိုမူကား သူတို့သည် ရေမှရယူကြသည်။
စင်တီဂရိတ် ၄ ဒီဂရီအပူချိန်တွင် ရေသည် အလေးဆုံးဖြစ်၍ ထိုရေ တစ်ကုဗစင်တီမီတာ၏ အလေးချိန်ကို တစ်ဂရမ်ဟု သတ်မှတ်ယူကြသည်။
(တစ်ဂရမ်သည် ၁/၃ဝ အောင်စသာသာ ရှိသည်။
) တစ်ဂရမ်ကို တစ်ဖန် အောက်ပါအတိုင်း ဆယ်လီ၊ ရာလီ၊ ထောင်လီသို့လည်းကောင်း၊ ဆယ်စိတ်၊ ရာစိတ်၊ ထောင်စိတ်သို့လည်းကောင်း သတ်မှတ်ယူကြပြန်သည်။
၁ဝ မီလီ ဂရမ် = ၁ စင်တီ ဂရမ် ၁ဝ စင်တီ ဂရမ် = ၁ ဒက်စီ ဂရမ် ၁ဝ ဒက်စီ ဂရမ် = ၁ ဂရမ် ၁ဝ ဂရမ် = ၁ ဒက်ကာ ဂရမ် ၁ဝ ဒက်ကာ ဂရမ် = ၁ ဟက်တို ဂရမ် ၁ဝ ဟက်တို ဂရမ် = ၁ ကီလို ဂရမ် ထိုသိပ္ပံဆရာကြီးများသည် အတိုင်းအတာများကိုတီထွင် ခဲ့ရာ၌ လွယ်ကူစေရန် ထိုအတိုင်းအတာများကို ခွဲစိတ်ပြီး သတ်မှတ်သောအခါ လက်တင်အမည်များပေးခဲ့၍ အလီပြုလုပ် ပြီး သတ်မှတ်သောအခါ၌မူကား ဂရိအမည်များကို ပေးခဲ့ကြ သည်။
ပုံပမာ မီလီမီတာသည် လက်တင်စကားဖြစ်၍ မီတာ၏ ထောင်စိတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီးလျှင် ကီလိုမီတာမှာ ဂရိစကေးဖြစ် ၍ မီတာတစ်ထောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မက်ထရစ်စနစ်ကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ သိပ္ပံဆရာများ သုံးစွဲလျက်ရှိကြသည်။
ဤစနစ်သည် ရှေးဟောင်းစနစ်များထက် တွက်ချက်ရာ၌ ပိုမိုလွယ်ကူ၍ ပိုမိုတိကျသဖြင့် ကမ္ဘာအနှံ့အပြား မှာပင် အခြားကိစ္စများအတွက်လည်း တဖြည်းဖြည်း အသုံးများ လာလျက် ရှိပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:သင်္ချာ။
thumb|မောရစ် မက်တားလင့် မောရစ်မက်တားလင့်(ခရစ် ၁၈၆၂ - ၁၉၄၉)သည် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုး ဖြစ်၍ ပြဇာတ်ရေးဆရာ၊ စာမွန်ဆရာ၊ ယထာဘူတပညာရှင်၊ သဘာဝပညာရှင်အဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှား၏။
မက်တားလင့်သည် ခရစ် ၁၈၆၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဂင့်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။
ဂင့်မြို့ရှိ ဂျက်ဇူးအစ်ကျောင်း တစ်ကျောင်းတွင် ပညာဆည်းပူးသင်ကြားပြီးနောက် ဂင့်တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက် သင်ယူလေသည်။
ခရစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံဘွဲ့ကိုရသည်။
နောက်တစ်နှစ်တွင် ပါရစ်မြို့သို့ အလည်အပတ်သွားရင်း ဖိလစ်ဗီလျေးဒါလေလဒန်းနှင့် အခြားစာရေးဆရာတို့ နှင့် ပေါင်းဆုံမိကာ ယင်းတို့ဆွဲဆောင်ရာသို့ ပါသွား၏။
အဆိုပါ စာရေးဆရာတစ်စုသည် အနုစာပေတွင် အစစ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်လျက် အဖြစ်မှန်ထက် သဘောမှန်ကို အသားပေးကာ လျှို့ဝှက်နက်နဲသောအကြောင်းများ၊ အနုမာန သဘောတရားများကို ပုံသဏ္ဌာန် သရုပ်ဖော်လျက် သညာဝါဒကို တီထွင်အားပေး ကြသူများ ဖြစ်ကြ၏။
ယင်းစာရေးဆရာတစ်စုနှင့် တွေ့ပြီးသည့်နောက် မက်တားလင့်သည် ဥပဒေပညာကို စွန့်လွှတ်၍ စာပေကို လိုက်စားလေ၏။
ဖခင်သေဆုံးသောအခါ မက်တားလင့်သည် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံသို့ ပြန်၏။
ဖခင်ထံမှ အမွေအနှစ်အတော်အသင့် ရရှိသောကြောင့် ကောင်းမွန်ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်၏။
စာပေများကို ရေးသားခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စေ၏။
၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြို့သို့ ပြန်လည်သွားရောက် နေထိုင်သော်လည်း ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံသားအဖြစ်ကိုမူ မစွန့်လွှတ်ချေ။
၁၉၁၁ ခုနှစ်၌ အနုစာပေအတွက် နိုဘယ်ဆုဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပွဲကြီးတွင်းက ပြင်သစ်နှင့် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံများအတွက် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင် ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ် အသက် ၇ဝ မြောက် မွေးနေ့တွင် ဗဲလဂျီယမ်ဘုရင်က မက်တားလင့်အား ကောင့်ဘွဲ့ ဖြင့် ချီးမြှင့်မြှောက်စား၏။
မက်တားလင့်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ၁၉၁၉ ခုနှစ်က စာပေပို့ချရန်အတွက် တစ်ကြိမ်ရောက်၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သော ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပြင်သစ်တို့ လက်နက်ချသောအခါက ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ကာ နယူးယော့မြို့တွင် သွားရောက်နေထိုင်သည်။
နှစ်အနည်းငယ်ကြာလျှင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်၍ သေဆုံးသည့်တိုင်နေထိုင်လျက် မှတ်တမ်းများကို ရေးသားခဲ့သည်။
မက်တားလင့်သည် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုးဖြစ်လင့်ကစား သူရေးသားခဲ့သော စာပေများမှာ ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် ဖြစ်၍ ပြင်သစ်တို့ကဲ့သို့ တွေးခေါ်ယူဆ၏။
ရေးသားသော စာပေများမှာ လစ်ရစ်ကဗျာများ၊ ပြဇာတ်များ၊ ယထာဘူတဆန်သော စာမွန်များဖြစ်၏။
သူ၏စာပေများကို ဘာသာခြားသို့ ပြန်ဆိုရေးသားထားရာတွင် လူကြိုက်များ၍ အပြည်ပြည်တွင် ကျော်ကြား၏။
သူ၏စာပေ အမြောက်အမြားကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားပေသည်။
ဝိညာဉ်ဝါဒစွဲစာဆို ဖြစ်သည်နှင့်အညီ သူရေးသားသောစာပေများမှာ တကယ့်လူ တကယ့်အဖြစ်အပျက် အကြောင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အပေါ်လွှာအောက်တွင် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသော သိမ်မွေ့နက်နဲသည့် စိတ်အာရုံခံစားမှု သဘောမှန်တို့ကို အသွင်သဏ္ဌာန် သရုပ်ဆောင်၍ ပြထား၏။
မက်တားလင့်သည် လူ့လောက၏ လျှို့ဝှက်နက်နဲသော သဘောတရားများကို အထူးအာရုံပြု၍ ဖွဲ့ဆို၏။
မက်တားလင့်၏ စာပေ ကဗျာများသည် လက်ဦးပိုင်းတွင် စိတ်ကူးယဉ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မူ အစစ်အမှန်ဝါဒ ဆန်လာပေသည်။
မည်သည့်စာတွင်မဆို ထွင်ဉာာဏ်နှင့် အလှအပအာရုံကို ခံစားတတ်ကြောင်း ဖော်ပြပေ သည်။
မက်တားလင့်သည် သူတစ်ပါးစိတ်စွဲအောင် ပြောင်မြောက်စွာ ဖွဲ့ဆိုနိုင်သော စာဆိုကျော်ဖြစ်ပေသည်။
သူရေးသားခဲ့သော စာပေများအနက် ထင်ရှားသော လက်ရာအများအပြားပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားလျက်ရှိ၏။
ပြန်ဆိုထားသော ပြဇာတ်များမှာ 'မာလိန်း မင်းသမီး' (၁၈၉၂)၊ 'ပယ်လီယတ်နှင့် မယ်လေဇန်း'(၁၈၉၂)၊ 'အယ်လာဒင်းနှင့် ပယ်လီမီဒီး'(၁၈၉၈)၊ 'အက်ဂလာမိန်းနှင့်ဆယ်လီဆက်တီ'(၁၈၉၉)၊ 'ငှက်ပြာ'(၁၉ဝ၉)၊ 'စေ့စပ်ကြောင်းလမ်း မင်္ဂလာ' (၁၉၁၂)၊ 'မုန်တိုင်းဒဏ်'(၁၉၁၆) အစရှိသည်တို့ဖြစ်၏။
စာမွန်နှင့် ယထာဘူတစာပေများအနက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားလျက် ရှိသည်တို့ကား 'ဉာာဏ်ပညာနှင့် ကံကြမ္မာ'(၁၈၉၈)၊ 'နှစ်ခြုံပြိုင်'(၁၉ဝ၄)၊ 'ဆန်းကြယ်ထွေလာကြယ်တာရာ'(၁၉၉ဝ) အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြ၏။
မက်တားလင့်သည် သဘာဝပညာရှင်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ သဘာဝပညာနှင့်စပ်လျဉ်းသော စာပေများကိုလည်း ရေးသားပေသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားရှိသော အချို့စာများမှာ 'ပျား၏ဘဝ' (၁၉ဝ၁)၊ 'ခြင်၏ဘဝ' (၁၉၂၆)၊ 'ပုရွက်ဆိတ်၏ ဘဝ' (၁၉၃၁)၊ 'ခိုများနှင့် ပင့်ကူများ' (၁၉၃၆) အစရှိသည်တို့ ပင်တည်း။
မက်တားလင့်အား နိုဘယ်ဆုကို 'ငှက်ပြာ' ပြဇာတ်ကို အကြောင်းပြု၍ ချီးမြှင့်လေသည်။
ယင်းနှင့် 'မွန်နာဗန်နာ'၊ 'ပင်လီယတ်နှင့်မယ်လေဇန်း' အစရှိသော ပြဇာတ်များကို အထူး သဖြင့် ဥရောပတိုက်၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပွဲကြည့်ပရိသတ်များ သဘောကျစွဲလမ်းသဖြင့် ကျော်ကြားပေ၏။
မက်တားလင့်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ နီးစမြို့အနီးရှိ သူ၏နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ဘယ်လ်ဂျီယမ် စာရေးဆရာများ။
မဒါဂတ်စကားကျွန်းသည် ပြင်သစ်အုပ်ထိန်းခံဖြစ်ခဲ့၍ ယခုအခါတွင်မူ မဒါဂတ်စကား သမ္မတနိုင်ငံဟူ၍ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် မှအစပြုကာ လွတ်လပ်သော အချုပ်အချာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုကျွန်းသည် အာဖရိကတိုက်၏ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၂၅ဝ အကွာတွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အနောက်ပိုင်း၌ တည်ရှိလျက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထလိုက်သော ကျွန်းကြီးဖြစ်၏။
အာဖရိကတိုက်ကုန်းမနှင့် မိုဇမ်ဗစ် ရေလက်ကြားကြီးသာ ခြားနားပေသည်။
အလျားမိုင် ၉၈ဝ ရှိ၍ အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် အနံမိုင် ၃၆ဝ ရှိသည်။
မဒါဂတ်စကား ကျွန်းမသည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင် ၂၂၇၇၆ဝ ရှိပြီးလျှင် အပေါင်းပါ ကျွန်းများနှင့်ဆိုသော် စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၅၅၃ဝဝ ပိုလာမည်ဖြစ်၏။
မြို့တော်မှာ အန်တာနာနာရီဗိုမြို့ဖြစ်ကာ၊ အခြားမြို့ကြီးများမှာ အန့်ဆီရားဗေးနှင့် ဆိပ်ကမ်းမြို့များဖြစ်သော တားမားတေ့၊ ကာဂျွန်ဂါ၊ အန်းဆီးနားရေး(ဒယေးဂိုဆွားရေ့)တို့ ဖြစ်၏။
မဒါဂတ်စကားကျွန်းသည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် ကျွန်း၏အရှေ့ဘက်တွင် ရှိပြီးလျှင် ရေမျက်နှာ ပြင်ထက်ပေ ၆ဝဝ ကျော်မြင့်သည်။
အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် ဖြောင့်တန်း၍ သန္တာကျောက်တန်းများရှိသည်။
အစဉ် သဖြင့် လေပြင်းတိုက်ခတ်လျက်ရှိသောကြောင့် သင်္ဘောများ သွားလာခုတ်မောင်းရာ၌ အန္တရာယ်များလေသည်။
သို့သော် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် သန္တာကျောက်တန်းများ၏ အနောက်ဘက်ရှိ ပင်လယ်ထုံးများသည် ဆက်နေသဖြင့် လှေများသွားလာ နိုင်ပေသည်။
ကျွန်း၏အလယ်ပိုင်း ကုန်းပြင်မြင့်တွင် မီးတောင်များရှိ လျက်၊ ယင်းတို့ဝယ် ရွှေ၊ လချေး၊ မဟူရာ၊ ဂရက်ဖိုက်နှင့် အခြားသယံဇာတ ပစ္စည်းအချို့ရှိသည်။
သို့သော် ဂရုတစိုက် တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။
အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်း သည် အပူပိုင်းသစ်တောများဖြင့် ထူထပ်စွာ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိ သော်လည်း အလယ်ပိုင်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် သစ်ပင်များခပ်ကျဲကျဲ သာ ပေါက်သည်။
မဒါဂတ်စကားကျွန်း၏ ရာသီဥတုမှာ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတုမျိုးဖြစ်၏။