kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အရင်းအမြစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသောအခါ အနက်အဓိပ္ပာယ်နောက်ကဖြစ်စေ၊ ကောက်နုတ်ချက်ပါလျှင် ကောက်နုတ်ချက်နောက်ကဖြစ်စေ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲ အတွဲများ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အဘိဓာန်ပုဒ်ပေါင်း ၂၆၂၅ ပါဝင်သော ခ အက္ခရာဆိုင်ရာ ဒုတိယပိုင်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ် မေလတွင် အဘိဓာန်ပုဒ်ပေါင်း ၂၀၀၄ ပါဝင်သော ဂ၊ ဃ၊ င ဆိုင်ရာ တတိယပုဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဘိဓာန်ပုဒ်ပေါင်း ၃၁၁၃ ပါဝင်သော စ အက္ခရာဆိုင်ရာ စတုတ္ထပိုင်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အဘိဓာန်ပေါင်း ၁၉၀၉ ပါဝင်သော ဆ အက္ခရာဆိုင်ရာ ပဉ္စမပိုင်းကိုလည်းကောင်း ပြုစုပြီးစီးခဲ့သည်။
ကျန်အပိုင်းများကိုလည်း ဆက်လက်ပြုစုလျက်ရှိသည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်ကုန်အထိ စာမျက်နှာပေါင်း သုံးသိန်းငါးသောင်းကျော်၊ ကျမ်းပေါင်း တစ်သောင်းကိုးထောင်ကျော် ဖတ်ရှုပြီး၍ အညွှန်းစာရွက်ပေါင်း ခြောက်သောင်းကိုးထောင်ကျော် ရရှိခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် နိုင်ငံခြားရေးရာကိစ္စရပ်များနှင့်ပတ်သက်၍ အဓိကဆောင်ရွက်နိုင်ရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ထားသည်။
နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ဦးသန်းဆွေဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီနယ်ချဲ့လက်အောက်ရှိစဉ်၊ ၁၉၃၅ခုနှစ် ၊ မြန်မာပြည်အက်ဥပဒေ (Government of Burma Act, 1935 )၊ ပုဒ်မ (၇) ပြဋ္ဌာန်းချက်အရ နိုင်ငံခြားရေးကိစ္စများနှင့် ကာကွယ်ရေး၊ သာသနာရေးကိစ္စများကို မြန်မာနိုင်ငံဘုရင်ခံက တစ်ချက်လွှတ်အာဏာဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်းနှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ အိန္ဒိယသို့ ဆုတ်ခွာသည့် ၁၉၄၂ ခုနှစ် အချိန်တို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးရာကိစ္စကို မြန်မာပြည်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (Defence Department) တစ်ခုတည်းက တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးဆုံးပြီးနောက် အိန္ဒိယမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗြိတိသျှအစိုးရ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသည့်အချိန်တွင် ၁၉၃၅ ခုနှစ်က ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် မြန်မာပြည်အက်ဥပဒေသည် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။
ယင်းအက်ဥပဒေ၊ ပုဒ်မ (၇)ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာဌာန(Defence and External Affairs Department) ကိုတည်ထောင်၍ ဘုရင်ခံ၏ အတိုင်ပင်ခံအရာရှိတစ်ဦးက တိုက်ရိုက်တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
thumb|ယခင်အမှတ်တံဆိပ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလကုန်ပိုင်း၌ မြန်မာပြည်သူများ၏ တောင်းဆိုချက်အရ အဆိုပါဌာနကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုစဉ်က ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီ ဒုတိယသဘာပတိဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ တို့ဆွေးနွေးသဘောတူညီချက်အရ နိုင်ငံခြားရေးရာကိစ္စများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘောအလျောက် ဆောင်ရွက်ခွင့် ရရှိလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားရေးရာဌာန(Department of Foreign Affairs) ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့ နေ့စွဲပါ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြည်ပရေးရာဌာန၏ အမှာစာ ၇၇ ဒီ(အမ် အမ်) ၄၇ အရ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် သီးခြားဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်နေ့ရက်ကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန စတင်ဖွဲ့စည်းထူထောင်သည့်နေ့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
စတင်ဖွဲ့စည်းချိန်၌ အတွင်းဝန် (၁) ဦး၊ ရုံးအုပ်ကြီး (၁) ဦး၊ အထက်တန်းစာရေး(၃)ဦး ၊ အောက်တန်းစာရေး(၁)ဦး၊ မင်းစေ(၂)ဦး ၊ စုစုပေါင်း အရာထမ်း(၁)ဦးနှင့် အမှုထမ်း (၈) ဦးသာ ရှိခဲ့သည်။
ယင်းအချိန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ အတွင်းဝန် မှာ အိုင်စီအက်(စ်)ဦးရွှေဘော် ဖြစ်သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံခြားရေးရာဌာနကို နိုင်ငံခြားရေးရုံးတော်(Foreign Office) ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ပြီးနောက်၊ အတွင်းဝန်ဆိုသည့် ရာထူးအသုံးအနှုန်း ကို အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံခြားရေးရုံးတော် အမည်မှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန(Ministry of Foreign Affairs) ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
သံတမန်အဆက်အသွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၆ နိုင်ငံနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ထားပြီးဖြစ်သည်။
ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ၁၉၃ နိုင်ငံအနက် ၎င်းတို့၏ သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်နိုင်မှုမှာ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိသည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခဲ့သည့် နောက်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ဌာနများ thumb|ရုံးအမှတ် (၉) နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာနများ ထပ်မံခွဲထားသည်။
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး နိုင်ငံရေးရာ ဦးစီးဌာန အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးဦးစီးဌာန မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန သံတမန်ရေးရာ ဦးစီးဌာန အာဆီယံရေးရာ ဦးစီးဌာန ကောင်စစ်ရေးရာနှင့် ဥပဒေရေးရာဦးစီးဌာန စီမံကိန်းနှင့် စီမံရေးရာ ဦးစီးဌာန တို့ဖြစ်သည်။
အကြီးအကဲများ ဝန်ကြီးများ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ယနေ့အချိန်အထိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး (၂၄) ဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၂) ဦး တာဝန်ထမ်း​ဆောင်​နေသည်။
စဉ်အမည်တာဝန်တာဝန်စတင်တာဝန်ပြီးဆုံး၁။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဝန်ကြီး၁၇-၃-၁၉၄၇၁၉-၇-၁၉၄၇၂။
ဦးနုဝန်ကြီး၂၁-၇-၁၉၄၇၁-၈-၁၉၄၇၃။
ဦးလွန်းဘော်ဝန်ကြီး၂-၈-၁၉၄၇၃၀-၁၀-၁၉၄၇၄။
ဦးတင်ထွဋ်ဝန်ကြီး၃၁-၁၀-၁၉၄၇၁၆-၈-၁၉၄၈၅။
ဦးကျော်ငြိမ်းဝန်ကြီး၁၄-၉-၁၉၄၈၃၁-၃-၁၉၄၉၆။
သခင်နုဝန်ကြီး၁-၄-၁၉၄၉၄-၄-၁၉၄၉၇။
ဦးအေးမောင်ဝန်ကြီး၅-၄-၁၉၄၉၂၀-၁၂-၁၉၄၉၈။
ဦးစဝ်ခွန်ချိုဝန်ကြီး၂၀-၁၂-၁၉၄၉၂၈-၁၀-၁၉၅၈၉။
ဦးသိမ်းမောင်ဝန်ကြီး၂၉-၁၀-၁၉၅၈၁၃-၂-၁၉၅၉၁၀။
ဦးချန်ထွန်းအောင်ဝန်ကြီး၂၇-၂-၁၉၅၉၃-၄-၁၉၆၀၁၁။
ဦးစဝ်ခွန်ချိုဝန်ကြီး၄-၄-၁၉၆၀၁-၃-၁၉၆၂၁၂။
ဦးသီဟန်ဝန်ကြီး၂-၃-၁၉၆၂၁၈-၆-၁၉၆၉၁၃။
ဒေါက်တာမောင်လွင်ဝန်ကြီး၁၉-၆-၁၉၆၉၄-၈-၁၉၇၀၁၄။
ဒေါက်တာလှဟန်ဝန်ကြီး၄-၈-၁၉၇၀၂၀-၄-၁၉၇၂၁၅။
ဦးကျော်စိုးဝန်ကြီး၂၀-၄-၁၉၇၂၁-၃-၁၉၇၄၁၆။
ဦးလှဘုန်းဝန်ကြီး၂-၄-၁၉၇၄၃-၃-၁၉၇၈၁၇။
ဦးမြင့်မောင်ဝန်ကြီး၃-၃-၁၉၇၈၁၈-၃-၁၉၈၀၁၈။
ဦးလေးမောင်ဝန်ကြီး၁၉-၃-၁၉၈၀၉-၁၁-၁၉၈၁၁၉။
ဦးချစ်လှိုင်ဝန်ကြီး၉-၁၁-၁၉၈၁၄-၁၁-၁၉၈၅၂၀။
ဦးရဲခေါင်ဝန်ကြီး၄-၁၁-၁၉၈၅၁၈-၉-၁၉၈၈၂၁။
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်ဝန်ကြီး၂၀-၉-၁၉၈၈၁၇-၉-၁၉၉၁၂၂။
ဦးအုန်းဂျော်ဝန်ကြီး၁၈-၉-၁၉၉၁၁၅-၁၁-၁၉၉၈၂၃။
ဦးဝင်းအောင်ဝန်ကြီး၁၅-၁၁-၁၉၉၈၁၇-၉-၂၀၀၄၂၄။
ဦးဉာဏ်ဝင်းဝန်ကြီး၁၈-၉-၂၀၀၄၃၀-၃-၂၀၁၁၂၅။
ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၃၀-၃-၂၀၁၁၃၀-၃-၂၀၁၆၂၆။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၃၀-၃-၂၀၁၆၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁၂၇။
ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃၂၈။
ဦးသန်း​ဆွေပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃လက်ရှိ ဒုတိယဝန်ကြီးများ ဦးလှဖုန်း (၁၉၆၉-၁၉၇၄) ဦးဝင်း (၁၉၇၄-၁၉၇၈) ဦးတင်အုန်း (၁၉၇၈-၁၉၈၃) ဦးလှရွှေ (၁၉၈၃-၁၉၈၅) ဦး​စောလှိုင် (၁၉၈၅-၁၉၈၈) ဦးအုန်း​ဂျော် (၁၉၈၉-၁၉၉၁) ဦးခင်​မောင်ဝင်း (၁၉၉၁-၂၀၀၄) ဦး​ကျော်သူ (၂၀၀၃-၂၀၀၉) ဦး​မောင်မြင့် (၂၀၀၄-၂၀၁၂) ​​ဒေါက်တာမျိုးညွန့် (၂၀၁၁-၂၀၁၂) ဦးသန့်​ကျော် (၂၀၁၂-၂၀၁၆) ဦးဇင်​ယော် (၂၀၁၂-၂၀၁၄) ဦးတင်ဦးလွင် (၂၀၁၄-၂၀၁၆) ဦး​ကျော်တင် (၂၀၁၆-၂၀၁၇) ဦးကျော်မျိုးထွဋ်(၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄) ဦးလွင်ဦး(၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃- ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ ) ဦးကိုကိုကျော် (၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ - ယနေ့အထိ) ဦးနိုင်မင်းကျော် (၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - ယနေ့အထိ) အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်များ ဦးအောင်လင်း (၂၀၁၅-၂၀၁၆) ဦးကျော်ဇေယျ (၂၀၁၆-၂၀၁၇) ဦးမြင့်သူ (၂၀၁၇- ၂၀၁၉) ဦးစိုးဟန် (၂၀၁၉-၂၀၂၀) ဦးချမ်းအေး(၂၀၂၀-၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ ) ဒေါ်မာလာသန်းထိုက် (ခေတ္တအမြဲတမ်းအတွင်းဝန်) ဦးအောင်ကျော်မိုး (ယခင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး)(၁၆ မေ ၂၀၂၄-ဇူလိုင် ၂၀၂၅) ဦးဟောက်ခန့်ဆုမ်း (ယခင် နော်ဝေနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး) (၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - လက်ရှိ) ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး - ဦးဟောက်ခန့်ဆုမ်း နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးသန်းထွေး (၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ မှစတင်) အာဆီယံရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးဟန်ဝင်းအောင် (၂၈ မေ ၂၀၂၅ မှ စတင်) မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန - ဦးဇော်ဖြိုးဝင်း သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးဇော်ထွန်းဦး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးဦးစီးဌာန - ဦးကျော်ညွှန့်ဦး ကောင်စစ်ရေးရာနှင့် ဥပဒေရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးအောင်ကျော်ဦး စီမံကိန်းနှင့် စီမံရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးမြင့်နိုင်ဦး ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး။
မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် ( သို့မဟုတ် Myanmar Nationalities Democratic Alliance Army နှင့် ကိုးကန့်တပ်ဖွဲ့; အတိုကောက် MNDAA) သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ကိုးကန့်မြို့အခြေစိုက် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်ကတည်းက တည်ထောင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် ပထမဆုံး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် ဆယ်စုနှစ် နှစ်နှစ်ခန့် ကြာရှည်ခဲ့သည်။
Ethnic group in Myanmar said to break cease-fire . Associated Press. 28 August 2009.Fredholm, Michael (1993). Burma: ethnicity and insurgency. Praeger. p. 205. . MNDAA သည် ကိုးကန့်လူမျိုးများဖြင့် အဓိကဖွဲ့စည်းထားသော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းတို့သည် ကိုးကန့်လူမျိုးများ၏ အခွင့်အရေးနှင့် အကျိုးစီးပွားများကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် ဒေသတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ရယူရန် ရည်ရွယ်သည်။
မြန်မာစစ်တပ် နှင့် အခြားသော တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ပဋိပက္ခအမျိုးမျိုးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် MNDAA သည် မြန်မာစစ်တပ်နှင့် တိုတောင်းသော်လည်း ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဒုက္ခသည်များ သိသိသာသာ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
ရံဖန်ရံခါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း MNDAA နှင့် မြန်မာစစ်တပ်ကြား တင်းမာမှုများနှင့် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဖုန်ကြားရှင်သည် ကွန်မြူနစ် အစိုးရနှင့် သဘောထားမတိုက်ဆိုင်တော့သည့်အခါ ၁၉၈၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ခွဲထွက်ခဲ့ပြီး မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
South, Ashley (2008). Ethnic politics in Burma: states of conflict. Taylor & Francis. p. 140. . ညီဖြစ်သူ ဖုန်ကြားဖူနှင့် အတူ ကိုးကန့်တွင် တပ်ဖွဲ့အသစ် အနေဖြင့် ထူထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Rotberg, Robert (1998). Burma: prospects for a democratic future. Brookings Institution Press. p. 169. အင်အားမှာ ၁,၅၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ဖြစ်သည်။
မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် ပထမဆုံး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကာ MNDAA ထိန်းချုပ်သော ကိုးကန့်ဒေသကို "ရှမ်းပြည်နယ်အထူးဒေသ ၁" အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
အပစ်အခတ် ရပ်စဲပြီးနောက် MNDAA နှင့် ဒေသရှိ တပ်မတော်တို့ ဘိန်းစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ဟီးရိုးအင်းချက်လုပ်သန့်စင်ခြင်းများမှ အကျိုးအမြတ်များ ရရှိခဲ့သည်။
Skidmore, Monique; Wilson, Trevor (2007). Myanmar: the state, community and the environment. ANU E Press. p. 69. ထို့အပြင် မက်သာဖက်တမင်းလဲ ထိုဒေသမှ ထွက်ရှိခဲ့သည်။
Shanty, Frank; Mishra, Patit Paban (2007). Organized crime: from trafficking to terrorism. ABC-CLIO. p. 70. MNDAA နှင့် အခြားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက စိုက်ပျိုးမြေများ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ကာ တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါးကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်းများ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာခြင်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီလက်အောက်ခံ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဗဟိုအဖွဲ့က အမိန့်အမှတ် ၁/၂/၂၀၂၄ ဖြင့် မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA) ကို တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) နှင့် အာရက္ခတပ်တော် (AA) တို့နှင့်အတူ အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
ရန်ပုံငွေ ရင်းမြစ်များ MNDAA ၏ ရန်ပုံငွေ ရင်းမြစ်များသည် ပြည့်စုံသော ပွင့်လင်းမြင်သာမှု မရှိသော်လည်း၊ အမျိုးမျိုးသော အစီရင်ခံစာများနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များအရ ၎င်းတို့သည် တရားမဝင် လှုပ်ရှားမှုများမှ အဓိက ဝင်ငွေရရှိသည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။
ယင်းတို့တွင် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်း (ဘိန်း၊ ဘိန်းဖြူ၊ စိတ်ကြွဆေး)၊ လက်နက်မှောင်ခို၊ ကုန်ပစ္စည်းမှောင်ခိုနှင့် လူမှောင်ခိုလုပ်ငန်းများ ပါဝင်သည်။
ထို့အပြင် ကိုးကန့်ဒေသရှိ ထိန်းချုပ်အာဏာပိုင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ဒေသတွင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များထံမှ အခွန်များ ကောက်ခံခြင်း၊ သစ်နှင့် ဓာတ်သတ္တုကဲ့သို့သော သဘာဝအရင်းအမြစ်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဒေသခံပြည်သူများထံမှ "အကာအကွယ်အခကြေးငွေ" များ ရယူခြင်းတို့မှလည်း ဝင်ငွေရရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
MNDAA သည် ပြင်ပအရင်းအမြစ်များမှ ပံ့ပိုးမှုများကိုလည်း ရရှိနိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ချက်များ ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့၏ တရုတ်လူမျိုးစု ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် တရုတ်နယ်စပ်အနီး ဗျူဟာမြောက်တည်နေရာတို့ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တိတ်တဆိတ် ပံ့ပိုးမှု သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများကို မျက်ကွယ်ပြုထားခြင်းမျိုး ရှိနိုင်သည်ဟု အချို့အစီရင်ခံစာများက အကြံပြုသည်။
ထို့ပြင် ဝပြည်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးတပ်မတော် (UWSA) ကဲ့သို့သော မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြားတိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများထံမှ ပံ့ပိုးကူညီမှု သို့မဟုတ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများလည်း ရရှိနိုင်သည်။
MNDAA တွင် နှစ်များတစ်လျှောက် သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော လက်နက်ပစ္စည်းများ၊ သိမ်းယူထားသော မြေနှင့် ပစ္စည်းများ၊ တည်ထောင်ထားသော ကွန်ရက်များနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကဲ့သို့သော သမိုင်းဆိုင်ရာ ပိုင်ဆိုင်မှုများလည်း ရှိသည်။
သို့ရာတွင် အဖွဲ့၏ လျှို့ဝှက်သော သဘောသဘာဝနှင့် ပဋိပက္ခ၏ ရှုပ်ထွေးမှုများကြောင့် MNDAA ၏ ရန်ပုံငွေရင်းမြစ်များ၏ တိကျသော သဘောသဘာဝနှင့် အတိုင်းအတာကို အတည်ပြုရန် ခက်ခဲကြောင်း မှတ်သားသင့်သည်။
အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာချင်း ကိုးကား ဖတ်ရှုရန် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အထူးဒေသများ ပြင်ပလင့်ခ်များ MNDAA Website ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:ရှမ်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ။
နိုင်ငံအသီးသီး လူမျိုးအသီးသီးတို့၌ အစားအစာနှင့် ပတ်သက်၍ မတူသည်ကို တွေ့ရသည်။
နိုင်ငံတစ်ခုအတွင်း တွင်လည်း ဒေသအလိုက် အစားအစာများ ရှိကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း မြန်မာ့အစားအစာများ ဟူ၍ ရှိသည်။
ဥပမာပြရသော် မုန့်ဟင်းခါးသည် မြန်မာတို့၏ အစားအစာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မုန့်ဟင်းခါးတွင်လည်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသေးသည်။
ရန်ကုန်မုန့်ဟင်းခါး၊ မြောင်းမြမုန့်ဟင်းခါး၊ ပုသိမ်မုန့်ဟင်းခါး၊ ဘိုကလေးမုန့်ဟင်းခါး၊ ဟင်္သာတမုန့်ဟင်းခါး၊ ဖျာပုံမုန့်ဟင်းခါး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
မြန့်မာ့ မုန့်မျိုးစုံ အမျိုးအမည်များ အရွက်များ သစ်သီးများ Herbs and spices ချဉ်ပေါင်ရွက် ငရုတ်ကောင်း နနွင်း (ဆနွင်း) စပါးလင် တမာရွက် ပူဒီနာ ပင်စိမ်း မဆလာ မန်ကျည်းရွက် မုန်ညင်း အသား ကြက်သား ကကတစ်ငါး ငါးခူ ငါးရှဉ့် ငါးသလောက် ဆတ်သား ဆိတ်သား ပုစွန် ဘဲသား ဝက်သား အမဲသား mudfish (nga yah) Category:မြန်မာ အစားအသောက် Category:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု။
အမျိုးအစား - ငွေဒင်္ဂါး အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစု တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေးမြို့ ၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - အရွယ်အစား - လက်ရှိတည်နေရာ - ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - မြန်မာ့ နန်းစဉ်ရတနာများ ဆိုသည်မှာ မြန်မာမင်း အဆက်ဆက် တန်ဖိုးထား အသုံးပြုခဲ့ကြသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း ရတနာများကို ခေါ်သည်။
မြန်မာပြည်သည် အဖိုးတန် သယံဇာတများ၊ တွင်းထွက်ကျောက်မျက်ရတနာများနှင့် ပြည့်နှက်နေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရပ်တည်လာခဲ့သလို ကမ္ဘာကျော်စေခဲ့သော အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာတွေ ကြောင့်လဲ ကမ္ဘာ့အလည်မှာ နာမည်ဂုဏ်သတင်း ကျော်စောခဲ့သည်။
မြန်မာ့ နန်းစဉ်ရတနာများသည် (တစ်နည်း) သမိုင်းဝင်ရတနာတွေဖြစ်ပင် ဖြစ်သည်။
ရတနာပုံရွှေတိုက်တော်စာရင်းအရ မြန်မာ့နန်းစဉ်ပတ္တမြားများသည်- ၁။
သက္ကရာဇ် ၁၀၃၂ (အေဒီ ၁၆၆၁) လောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ အလေးချိန် ရတီကိုးဆယ်ကျော်ရှိသော ပတ္တမြားငမောက် ၂။
ရွှေခေါင်းဆောင်း(သရဖူ) thumb|ရွှေခေါင်းဆောင်း(သရဖူ) အမျိုးအစား - ရွှေခေါင်းဆောင်း အချိန်ကာလ - ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပု(၁၄၅၃-၁၄၆၀)အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
တွေ့ရှိရာနေရာ -(၁၈၅၅)ရွှေတိဂုံဘုရား ၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ -ရွှေသားဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး ရတနာ စီခြယ်ထားသော ခေါင်းဆောင်း အရွယ်အစား - မသိ လက်ရှိတည်နေရာ - လန်ဒန်မြို့ ဝိတိုရိယနှင့် အယ်လဗတ်ပြတိုက် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - စကားချပ်။
ရှင်စောပုဘုရင်မကြီး အသုံးပြုခဲ့သည်ဟုဆိုသော ရွှေခေါင်းဆောင်းတစ်ခုကို လန်ဒန်မြို့ ဝိတိုရိယနှင့် အယ်လဗတ်ပြတိုက်ကြီးတွင် ယနေ့တိုင် ပြသထားလေသည်။
(မူရင်း- ကလျာမဂ္ဂဇင်း) ပတ္တမြား ခေါင်းဘီး thumb|ပတ္တမြား ခေါင်းဘီး အမျိုးအစား - ပတ္တမြား ခေါင်းဘီး အချိန်ကာလ - ၁၈ ရာစုရဲ့ နောက်ဆုံး ၂၅ နှစ် တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေး၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - သစ်သား ပေါ် ရွှေကပ်၊ ပတ္တမြား နှင့် မြ ကို ရွှေပေါ်မှာ မြုပ်ပြီး အလှဆင်။
အရွယ်အစား - အရှည် ၈.၂ စင်တီမီတာ ၊ ဘေးတိုက်အကျယ် ၅.၁ စင်တီမီတာ လက်ရှိတည်နေရာ - ဗစ်တိုးရီးယား နဲ့ အယ်ဘာတ် ပြတိုက်၊ လန်ဒန် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - IS.2-1902 စကားချပ်။
မြင်နေကျ မြန်မာဟန်ပန်အတိုင်းဖြစ်သည်။
ထို ၂ ဘက်လှ သစ်သားဘီးလေးသည် ရွှေကို အပေါ်က ကပ်ထားသည်။
ပတ္တမြား နှင့် မြ ကို စီမြုပ်ပြီးအလှဆင်ထားသည်။
ဘီး၊ ဆီ( ခေါင်းလိမ်းဆီ/အလှဆီ)၊ ရေမွှေး၊ သနပ်ခါး နှင့် ဆံစု စတာတွေ ပါတတ်တဲ့ နန်းတွင်း အမျိုးသမီး တစ်ဦးရဲ့ အလှပြင်သေတ္တာ ထဲမှ တစ်ခု အပါဝင်သည်။
အဖိုးတန် ရတနာ ပစ္စည်းများ နှင့် အလှဆင်ထားသော ထိုခေါင်းဘီးသည် ကုန်းဘောင် မင်းဆက် ( ၁၇၂၅-၁၈၈၅ ) မိဘုရား နှင့် မင်းမျိုးမင်းနွယ် တွေသာ သုံးနိုင်တဲ့ တော်ဝင် ပစ္စည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
(ဧကရီဘုရင်မကြီးထံ ပေးပို့သည့်ပစ္စည်းများထဲတွင် သီပေါ၏ အကောင်းဆုံး သရဖူတစ်ခု၊ ဒုတိယ သရဖူမှ မြကျောက်ကြီးသုံးလုံး၊ သရဖူထဲမှ ကျွတ်ကျသည့် ကျောက်အလွတ် ၈ လုံးထည့်ထားသည့် စက္ကအိတ်တစ်လုံး၊ စိန်ဒေါင်းရုပ်ပါသည့် ဘယက်တစ်ကုံး နှင့် ရွှေဘီး တစ်ချောင်း တို့ပါသည်။
...............။
) မူရင်း Deposed King Thibaw of Burma in India, 1885-1916 by W.S Desai ကို ဆရာ မြသန်းတင့် ဘာသာပြန်တဲ့ တောင်သမန်ရွှေအင်းက လေညင်းဆော်တော့ အခန်းဆက် ဆောင်းပါး များမှ လည်တုန် thumb|လည်တုန် အမျိုးအစား - လည်ဆွဲဘယက် အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစုနှစ် နှစ်လယ် တွေ့ရှိရာနေရာ - တနင်္သာရီ၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - - ရွှေချည် နဂထာ ကို နီကျင်ကျင်အရောင်ဆင်း ရရှိအောင် မဂျီးသီး(မန်ကျည်းသီ:) နှင့် ရွှေကို ရေနွေးထဲ ထည့် ပြုပ်တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ဆာလဖာ ကိုမီးရှို့ပြီး ရွှေအရောင်ရင့်လာ အောင်မှိုင်းတိုက် တယ်။
အရွယ်အစား - အရှည် ၂၈ စင်တီမီတာ ၊ အကျယ် ၈ စင်တီမီတာ လက်ရှိတည်နေရာ - ဗစ်တိုးရိးယား နဲ့ အယ်ဘာတ် ပြတိုက်၊ လန်ဒန် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - 123-1852 ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်း မှာ မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဝတ်သည့် လည်ဆွဲ။
နီကျင်ကျင်အရောင်ရှိပြီး လည်မှာဆွဲထားရင် တလှုပ်လှုပ်နှင့် မို့ "လည်တုန်" လို့ခေါ်သည်။
အပြောက်အမွန်းကောင်းကောင်း၊ ဆွဲသီး အတော်များများ (၂၃ ခု) ၊ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၁၇၅၂-၁၈၈၅) အမှတ်လက္ခဏာ ဒေါင်းတံဆိပ် တို့နှင့် အလှဆင်ထားသဖြင့် ဝတ်ဆင်သူသည် အင်မတန် အဆင့်တန်းမြင့်သော အသိုင်းဝိုင်းကဖြစ်ပေမည်။
စကားချပ်။
ထားဝယ်မှာ ဆင်ဖြူမရှင် နေထိုင်စဉ် ထုတ်ရောင်းသော ပစ္စည်းများ ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်မယ်ဟု ထင်ပါသည်။
၁၉ ရာစု လည်ဆွဲဘယက် thumb|၁၉ ရာစု လည်ဆွဲဘယက် အမျိုးအစား - လည်ဆွဲဘယက် အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစု တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေး၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - - ရွှေချည်ကြိုးငယ်များတွင် ပုလဲလုံးငယ်ကလေးများ သီကုံး၍အလှဆင်။
အရွယ်အစား - မသိ လက်ရှိတည်နေရာ - ဗစ်တိုးရိးယား နဲ့ အယ်ဘာတ် ပြတိုက်၊ လန်ဒန် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - 03165(IS) စကားချပ်။
ပုလဲလုံးငယ်လေးတွေကို ရွှေချည်ကြိုးတွေနှင့် သေချာသီပြီး အလှဆင်ထားတဲ့ ဒီလည်ဆွဲဘယက် ဟာ လူတစ်ကိုယ်အတွက် တစ်ဆင်စာ ခြေချင်း၊ လက်စွတ်၊ နားတောင်း ၊ လည်ဆွဲ စတာတွေထဲက တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို လူတစ်ကိုယ်အတွက် တစ်ဆင်စာပြည့် ဝတ်စားဆင်ယဉ်မှုဟာ မျိုးရိုး အဆင့်တန်းမြင့် မြန်မာအမျိုးသမီး တစ်ဦးအတွက်တော့ မရှိမဖြစ်ပါ။
(ပြတိုက်ကတော့ မင်းတုန်းမင်း ခေတ်လို့ အရိပ်အမွတ်ပြောနေပါတယ်။
) ၁၉ ရာစု ခြေချင်းတစ်စုံ thumb|၁၉ ရာစု ခြေချင်းတစ်စုံ အမျိုးအစား - ရွှေခြေချင်း အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစု တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေး၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - - ရွှေသားစစ်စစ် တွင် ပတ္တမြား အရိုင်းတုံးများဖြင့်အလှဆင်။
အရွယ်အစား - အပြင်ဘက် ကွင်းအကျယ် ၈.၉ စင်တီမီတာ ၊ အတွင်းဘက် ကွင်း အကျယ် ၈.၂ စင်တီမီတာ။
လက်ရှိတည်နေရာ - ဗစ်တိုးရီးယား နဲ့ အယ်ဘာတ် ပြတိုက်၊ လန်ဒန် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - 03159:1, 2/(IS) စကားချပ်။
ရွှေသားစစ်စစ် မှာ မသွေးရသေးတဲ့ ပတ္တမြား အရိုင်းတုံးကလေး တွေနှင့် အလှဆင်ထားတဲ့ ဒီ မိန်းမဝတ် ခြေချင်းတစ်စုံ ဟာ ၁၉ ရာစုအစော ပိုင်းနှစ်များ ဆီကပါ။
ဒီလို တန်ဖိုးကြီးပြီး လှပနှစ်လိုဖွယ်ရာ ရတနာကို ဝတ်ဆင်သူဟာ ဘုရင့် မိသားစုဝင်၊ ဆွေတော်မျိုးတော် ဒါမှမဟုတ် ဝန်ကြီးကတော် တွေထဲက ဘဲဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
နဂါးလက်ကောက် လည်ဆွဲ thumb|လက်ကောက် အမျိုးအစား - လက်ကောက်၊ လည်ဆွဲ အပါ ရတနာ တစ်ဆင်စာ အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစု (၁၈၅၀) တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေး၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - ကျစ်ဆံမြှီးကျစ် ထားသလိုမျိုး ရွှေကြိုး ဖွတ်မြှီးထိုး မှာ ပတ္တမြား ဖြင့်ပုံဖော်အလှဆင်။
အရွယ်အစား - အရှည်(အလျား) ၇ လက်မ၊ အနံ ၀.၂၅ လက်မ။
အရှည် (အလျား) ၆ စင်တီမီတာ ( ပုံပါအတိုင်း) အနံ ၆.၂ စင်တီမီတာ( ပုံပါအတိုင်း) အထူ (ထူ) ၁.၁ စင်တီမီတာ( ပုံပါအတိုင်း) လက်ရှိတည်နေရာ - ဗစ်တိုးရီးယား နဲ့ အယ်ဘာတ် ပြတိုက်၊ လန်ဒန် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - M.39-1939 စကားချပ်။
၁၈၆၀ ခုနှစ် လောက်မှာ ပန်းချီဆရာ ဒိန်း ဂါဘရီရယ် ရိုဆက်စတီ ( Dante Gabriel Rossetti ) ဟာ ပန်းချီ ရေးဖို့ရာအတွက် အရောင်းသွေးစုံပြီး အသွင်ဆန်းသည့် နိုင်ငံရပ်ခြားဖြစ် ကျောက်မျက် ရတနာ နှင့် အခြား လိုအပ်ပစ္စည်း တွေကို လစ်စစ်စတာ စကွဲရား (Leicester Square) ၊ ဟမ်းမားစမစ် (Hammersmith) တဝိုက်ရှိ ထူးဆန်းပစ္စည်း အရောင်းဆိုင် မှာ ဝယ်ယူခဲ့ပါတယ်။
၁၈၆၅-၁၈၆၆ ခုနှစ် ပတ်ဝန်းကျင် လောက်က ရိုဆက်စတီ ရေးခဲ့တဲ့ ပန်းချီကားမှာ သူ့ချစ်သူ သတို့ သမီးကို ဒီ နဂါးလက်ကောက် ဆင်မြန်းစေကာ ပုံတူကိုရေးခဲ့ပါတယ်။
ပန်းချီဆရာ ဒိန်း ဂါဘရီရယ် ရိုဆက်တီ (Dante Gabriel Rossetti) ဟာဂျိန်းမောရစ်(Jane Morris) ကိုလည်း မကြာခဏ အမျိုးသမီး ပုံတူ ရေးလေ့ရှိတယ်။
နောက်ပိုင်းမှာ ရိုစစ်စတီ က ဒီလက်ကောက်အပါဝင် ပစ္စည်း အချို့ ဂျိန်းမောရစ် ကိုပေးခဲ့တယ်။
ဂျိန်းမောရစ်(Jane Morris)အဖြစ် လူသိများတဲ့ ဂျင်နီ (Janey) ဟာ ဆိုရှယ်လစ် ပန်းချီ၊ ပန်းပု နှင့် ဒီဇိုင်းပညာရှင် ဝီလျန် မောရစ် (William Morris) ရဲ့ ဇနီးပါ။
၁၉၃၈ မေ၊ မှာ ဂျိန်းမောရစ် ရဲ့ သမီးဖြစ်သူဟာ ရတနာ ပစ္စည်း အချို့ကို ဗစ်တိုးရီးယား နှင့် အယ်ဘာတ်ပြတိုက် ကို သေတမ်းစာ နှင့်လှူဒါန်းခဲ့ပါတယ်။
သီပေါမင်းပါတော်မူ ပြီးနောက် ၅ နှစ်အကြာမှာ ဒီလို မြန်မာပြည်က နန်းတွင်းသုံးရတနာ ပစ္စည်းဟာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လစ်စစ်စတာကို ရောက်နေပါပြီ။
ဒီပစ္စည်းမူလ လာရာလမ်းကြောင်း ၂ ခုရှိတယ်။
မန္တလေး နှင့် ရတနာဂီရိ။
ပါတော်မူတဲ့ နေ့မှာ ရတနာပစ္စည်း တွေပျောက်တယ်လို့ ဘုရင်က ရော၊ ဆင်ဖြူမရှင် ကပါ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို တိုင်းတန်းထားတာရှိသည်။
ရတနာဂီရိ ကိုပါတော်မူသော သီပေါဘုရင် ကလည်း ပါလာသည့် ရတနာ ပစ္စည်းများကို မကြာခဏဆိုသလို ထုတ်ရောင်းလေ့ရှိသည်။
ဒီပစ္စည်းတွေဟာ နန်းတွင်းသုံးပစ္စည်း ရယ်လို့ ကံသေကံမ ပြောလို့မရပါ။
မန္တလေးမှာ သိပ်ချမ်းသာသော ကုလား၊ တရုတ်နှင့် မြန်မာသူဋ္ဌေးတွေ ဆီကလည်းဖြစ်နိုင်ပါသေးသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ပညာတော်သင်နှင့် သံအမတ်တွေအဖြစ်လာတဲ့ မြန်မာတွေက စရိတ်ပြတ်လို့ ရောင်းခဲ့တာမျိုး ရောမဖြစ်နိုင် ဘူးလားလို့ လူကပ်တွေက မေးလာရင် လည်းမဖြစ်နိုင်ပါလို့ဘဲဖြေရပါမယ်။
ရတနာ ပစ္စည်းတွေက အမျိုးသမီးသုံး တွေဖြစ်ပြီး ပညာတော်သင် နှင့် သံအမတ်တွေ အားလုံး အမျိုးသားတွေကြီးပါ။
မြန်မာသံ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ကတော့ စရိတ်ပြတ်ပြီး ရက်အတော်ကြာ သောင်တင်နေဖူးပါတယ်။
ဒီလက်ကောက်ကို ပြတိုက်က နဂါးလက်ကောက်လို့ ပြောပါတယ်။
ကျွန်တော့်အမြင်က တော့ ပုံသိပ်မရှင်းပါ။
ဘေးတိုက်ပုံဖြစ်နေပါတယ်။
ရွှေသိပ်မကြိုက်ပေမယ့် လက်ရာ ဟာ သိပ်အနုစိတ်ပြီး အဆင့်မြင့်တယ်လို့ထင်တယ်။
ဝန်ကြီးအဆောင်ယောင် thumb|ဝန်ကြီးအဆောင်ယောင် အမျိုးအစား - ဝန်ကြီးအဆောင်ယောင် အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစု တတိယ နှစ်အစိတ်၊ မန္တလေး၊ Gold relief work, formed by raising and finished with repoussé and incised work(Ear tube) Gold sheets and filigree work(Ear tube) Gold sheets and filigree work(Foil order) Engraved thin gold metal foil တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေးမြို့ ၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - -သစ်သားချောင်းငယ်လေးများကိုအသုံးပြုပြီး ယပ်တောင်ပုံအရင်ဖော်ယူပါတယ်၊ ပြီးနောက်အသင့်အနေတော် ပိုးထည်စကပ်ပါမယ်၊ ပိုးထည်စပေါ်မှာ ရိုးရာကြက်ဥအကာရောထားတဲ့ရေဆေး၊ ရွှေ နှင့် ငွေရောင် တွေကိုအသုံးပြုပြီး ရေးဆွဲတာမျိုးပါ။
အရွယ်အစား -(Shoulder belt) Length 61 cm(Shoulder belt) Width 13.4 cm (maximum)(Ear tube) Length 9.5 cm(Ear tube) Width 3.2 cm (maximum)(Ear tube) Length 9.5 cm(Ear tube) Width 3.2 cm (maximum)(Foil order) Length 28 cm(Foil order) Width 7 cm လက်ရှိတည်နေရာ - ဗစ်တိုးရီးယား နဲ့ အယ်ဘာတ် ပြတိုက်၊ လန်ဒန် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - IS.15 to C-1947 စကားချပ်။
မန္တလေး၊ သီပေါမင်းက အမှုထမ်း အဆင့်မြင့်နန်းတွင်း အမတ်ကြီးတစ်ဦးအတွက်ချီးမြင့်တဲ့ ဘွဲ့တဆိပ်ပါရွှေပြား၊ ရွှေနားတောင်း၊ ၁၂ ကြိုးရွှေစလွယ် အဆောင်ယောင်တွေပါ။
ဒီလိုအဆောင်ယောင်မျိုးကို ဘုရင်ရှေ့တော် ညီလာခံဝင်တဲ့အကာမှာဝတ်ဆင်တာပါ။
ရာထူးရာခန် ဘယ်လောက်အဆင့်မြင့်တယ်ဆိုတာကို ရွှေစလွယ်မှာပါတဲ့ ရွှေကြိုးအရေတွက်ကိုကြည့်ပြီးသိနိုင်ပါတယ်။
ရွှေစလွယ်ထိပ် ချိပ်မှာပါတဲ့ အရုပ် (၃)ခုမှာ ဒေါင်းပုံဟာ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို ကိုစားပြုပါတယ်။
ဝန်ကြီးရဲ့ ဘွဲ့နာမည်ကိုရွှေပြားပေါ်မှာ ရေးထိုးထားသလို အနီရောင်ဖဲကြိုးစကိုဖြင့် ခေါင်းပေါင်း ဒါမှမဟုတ် နဖူးမှာစီးပြီးမှသာ ဘုရင့်ရှေ့တော်ကိုအခစားဝင်မှာပါ။
(ပြတိုက်ရဲ့မှတ်ချက်က ဒီလောက်ဘဲရေးထားပါတယ်။
) အမှန်ကိုဝင်ခံရရင် မန္တလေးခေတ် မင်းတုန်း၊ သီပေါ ခေတ်အနုပညာလက်ရာတွေကို သိပ်အကြိုက်ကြီးမဟုတ်လှပါ။
ဒေါင်းရုပ်ဘေးကအရုပ်က "ဗျာလ" ပါ။
ပုဂံ ထီးလိုင်မင်း ကျန်စစ်သား လက်ထက်ကတည်းက နန်းတွင်းအလှဆင်ရာမှာတွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုပါတယ်။
ရခိုင်ဘုရင်တွေလည်းသုံးပါတယ်။
ယခုလည်းသုံးဆဲပါ။
သိန်းငှက်ပုံကို အောက်ဆုံးမှာတွေ့ရပါမယ်။
ရွှေပြားပေါ်မှာတော့ အများသိ ခြင်္သေ့ ပါ။
ဒီဝန်ကြီး " သတိုးမင်းကြီးမဟာမင်းထင်စည်သူ" အကြောင်းသေသေချာချာ သိပ်မသိပါ။
သိသလောက်ပြောပါံမယ်။
မန္တလေး ဒုတိယ ရွှေအင်ပင် ကျောင်းတကာ တရုတ်သူဋ္ဌေး ဦးစက်ရွှင်(၁၇ မတ် ၁၉၁၇ မှကွယ်လွန်) သင်္ချိုင်းစာ ၂၉-၃၅မှာ(မူရင်းအတိုင်း) သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းထင်စည်သူဟူသော အမတ်ကြီးသည် ကြံအား ဘန်အား ညဏ်အား လုံးလကိုသိသဖြင့် သားနှယ်တမျှ ထင်မှတ်၍၊ သီပေါရွှေနန်းလျှင်ဘုရားရှေ့တော် ဆက်သွင်းရာ၊ အလွန်ဝမ်းမြောက်တော်မူ၍၊ ကျောက်စိမ်းအလုပ် အခွန်တော်ထမ်းဆောင်၊ ကောင်းမွန်စွာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်စေ၊ ဟူသောအမိန့်တော်မြတ် ခပ်အပ်တော် မူလိုက်သည်အတိုင်း၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်၍၊ ဥစ္စာအင်ခွင်တို့သည်များစွာ တင့်တယ်လေသည်။
သတိုးမင်းကြီးမဟာမင်းထင်စည်သူ ဟာ ဝင်ရှင်တော်တောင်ခွင်မြို့စားဖြစ်ပြီး ၁၂၅၄ နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၂ ရက်(၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၉၂)မှာကွယ်လွန်။
မန္တလေးရက်စွဲသမိုင်း ၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း။
ဦးစက်ရွှင် တရုတ် သင်္ချိုင်းစာ။
ရတနာပုံ ငွေဒင်္ဂါး အမျိုးအစား - ငွေဒင်္ဂါး အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစု တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေးမြို့ ၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - အရွယ်အစား - လက်ရှိတည်နေရာ - ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - မန္တလေးနန်းသုံးယပ်တောင် thumb|မန္တလေးနန်းသုံးယပ်တောင် အမျိုးအစား - ယပ်တောင် အချိန်ကာလ - ၁၈၈၀ တွေ့ရှိရာနေရာ - မန္တလေးမြို့ ၊ မြန်မာ ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - -သစ်သားချောင်းငယ်လေးများကိုအသုံးပြုပြီး ယပ်တောင်ပုံအရင်ဖော်ယူပါတယ်၊ ပြီးနောက်အသင့်အနေတော် ပိုးထည်စကပ်ပါမယ်၊ ပိုးထည်စပေါ်မှာ ရိုးရာကြက်ဥအကာရောထားတဲ့ရေဆေး၊ ရွှေ နဲ့ ငွေရောင် တွေကိုအသုံးပြုပြီး ရေးဆွဲတာမျိုးပါ။
အရွယ်အစား -အရှည် ၃၄ စင်တီမီတာ ၊အကျယ်(ပွင့်လျက်)၆၆.၆ စင်တီမီတာ လက်ရှိတည်နေရာ - ဗစ်တိုးရီးယား နဲ့ အယ်ဘာတ် ပြတိုက်၊ လန်ဒန် ပြတိုက်ပစ္စည်း အမှတ် - IM.292-1921 စကားချပ်။
သစ်သားချောင်းငယ်လေးများကိုအသုံးပြုပြီး ယပ်တောင်ပုံအရင်ဖော်ယူပါတယ်၊ ပြီးနောက်အသင့်အနေတော် ပိုးထည်စကပ်ပါမယ်၊ ပိုးထည်စပေါ်မှာ ရိုးရာကြက်ဥအကာရောထားတဲ့ရေဆေး၊ ရွှေ နဲ့ ငွေရောင် တွေကိုအသုံးပြုပြီး ရေးဆွဲတာမျိုးဟာ နန်းတော်ထဲမှာအမှုထမ်းနေတဲ့ တော်ဝင်ပန်းချီ ဆရာတွေရဲ့လက်ရာပါ။
မြန်မာပြည် နောက်ဆုံးဘုရင် ဖြစ်တဲ့ သီပေါကို နန်းချပြီး အစောင့်အရှောက်နဲ့ပြည်နှင်ဒဏ်ပေး တဲ့ ၁၈၈၅ ခုနှစ်မှာတွေ့ရှိသည်။
မန္တလေးနန်းတော် အတွင်းရှိ ဥယာဉ်တော်တွင်းမှာ ဂီတပညာရှင်၊ အကပညာရှင်တွေ ဖျော်ဖြေတဲ့ဇာတ်ပွဲကို သီပေါမင်း၊ မိဖုခေါင်ကြီးဖြစ်တဲ့ စုဖုရားလတ်၊ မောင်းမ ချွေရံတွေ နန်းတွင်းအဝတ်တန်ဆာတွေအပြည့်နဲ့ ရှူစားပုံပါ။
ဒီယပ်တောင်လေးက စိတ်ဝင်စားစရာပါ။
မန္တလေးနန်းသုံးယပ်တောင် အတော်များများကို တွေ့ဖူးပါသည်။
ဒီယပ်တောင်ဟာ လက်ရာအကောင်ဆုံးပါ။
Repair ပြန်ပြင်ထားတာမျိုးမဟုတ်ဘူးဆိုရင်တော့ အဆင့်တန်းမြင့်နေပြီဖြစ်တဲ့ မြန်မာပန်းချီအဆင့်တန်းမြင့်မားမှုကိုတွေ့မြင်လေ့လာလို့ရမှာပါ။
တွေ့ဖူးသမျှမန္တလေးခေတ် ယပ်တောင်တွေက ဆင်စွယ်ကိုသုံးတာများပါသည်။
အဲဒိခေတ်အခါကိုထင်ဟပ်စေတဲ့ပန်းချီတော်တော်များများကို ဆရာချုံရေးတာများပါသည်။
ဘယ်သူရေးသည် မသိရပါ။
၁၈၅၄ခုနှစ်က ပန်းချီကား အမျိုးအစား - ပန်းချီကား အချိန်ကာလ - ၁၉ ရာစု တွေ့ရှိရာနေရာ - ကာလကတ္တား ပြုလုပ်ပုံနည်းပညာ - ရေဆေးပန်းချီ။
အရွယ်အစား - အမြင့် ၄၃.၅ စင်တီမီတာ ၊ အကျယ် ၃၅ စင်တီမီတာ။