kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရှေးဦးစွာ အာရုံပြုရမည့် ပုဂ္ဂိုလ် မုဒိတာဘာဝနာကို ပွားများလိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သုခိတသတ္တဝါဖြစ်သည့် အလွန်ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော အပေါင်းအဖော် သူငယ်ချင်း၊ လိင်တူ၊ အသက်ရှင်ဆဲဖြစ်သော အတိပ္ပိယသဟာယကပုဂ္ဂိုလ်ကို ရွေးချယ်ပါ။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင်လိုက်သည့်အခါ ဝမ်းသာမှု၊ ရွှင်လန်းမှုကို အများဆုံး ဖြစ်စေနိုင်သူဖြစ်ရမည်။
လင်းရောင်ခြည်စွမ်းအင်များ အားကောင်းလာသောအခါ၊ အထက်ပါ သုခိတသတ္တဝါဖြစ်သည့် အတိပ္ပိယသဟာယကပုဂ္ဂိုလ်ကို လှမ်းအာရုံယူပါ။
လက်နှိပ်မီးဖြင့် ထိုးစိုက်ကြည့်နေသကဲ့သို့ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ချမ်းသာနေမှုကို မြင်အောင် ကြည့်ရှုပါ။
မေတ္တာ၊ ကရုဏာမှ မုဒိတာသို့ ကူးပြောင်းခြင်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အာရုံပြု၍ မေတ္တာဈာန်ကို ဝင်စားပါ။
ထိုနောင် ကရုဏာဈာန်ကို ဝင်စားပါ။
ကရုဏာဈာန်မှ ထ၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ “အယံ သပ္ပုရိသော ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆတု (ဤသူတော်ကောင်းသည် ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောပါစေသတည်း)” ဟူ၍ မုဒိတာဘာဝနာကို စီးဖြန်းပါ။
တတိယဈာန်သို့ ဆိုက်အောင် ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ပွားများပါ။
မုဒိတာဘာဝနာ၏ လွယ်ကူမှု ရှေးရှေးသော မေတ္တာ၊ ကရုဏာဘာဝနာသမာဓိတို့၏ အားကြီးသော ဥပနိဿယသတ္တိ (မှီရာအကြောင်းစွမ်းအား) ဖြင့် မုဒိတာဘာဝနာသည် လွယ်ကူချောမောစွာ ပွားများနိုင်သည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အတိတ်က ချမ်းသာခဲ့သည့်ပုံ၊ ပစ္စုပ္ပန်၌ ချမ်းသာနေဆဲပုံ၊ အနာဂတ်၌ ချမ်းသာလတ္တံ့ပုံတို့ကို အာရုံယူ၍ ဝမ်းမြောက်စွာ ရှုပွားနိုင်သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်အစဉ်အလိုက် ပွားများခြင်း မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ပိယပုဂ္ဂိုလ် (ချစ်ခင်လေးစားအပ်သောပုဂ္ဂိုလ်)၊ မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ် (မချစ်မမုန်း အလယ်အလတ်ပုဂ္ဂိုလ်)၊ ဝေရီပုဂ္ဂိုလ် (ရန်သူပုဂ္ဂိုလ်) ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်များကို အစဉ်အတိုင်း အာရုံပြု၍ မုဒိတာဘာဝနာကို ဖြစ်စေပါ။
ဥပမာ- “ဤပိယပုဂ္ဂိုလ် ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောပါစေ၊ ဤမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ် ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောပါစေ၊ ဤဝေရီပုဂ္ဂိုလ် ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောပါစေ” စသည်ဖြင့် မုဒိတာဈာန်ရရှိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ပါ။
သီမာသမ္ဘေဒ ပြုခြင်း မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အတ္တ (မိမိကိုယ်တိုင်)၊ ပိယ၊ မဇ္ဈတ္တ၊ ဝေရီဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးတို့၌ မုဒိတာစိတ် ညီမျှသွားအောင် အကြိမ်များစွာ ပွားများပါ။
ပုဂ္ဂိုလ်အပိုင်းအခြား ကင်းစင်သွားပြီး သီမာသမ္ဘေဒဖြစ်သောအခါ၊ ထိုသတ္တဝါများ၏ ပညတ်နိမိတ်ကို မှီဝဲ၍ မုဒိတာအပ္ပနာဈာန်ကို ပထမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်သို့ ဆိုက်အောင် တိုးပွားအောင် အားထုတ်ပါ။
မုဒိတာဖြန့်ကြက်ခြင်း သီမာသမ္ဘေဒရရှိပြီးနောက်၊ အနန္တစကြဝဠာ၌ တည်ရှိကြသော အနန္တသတ္တဝါတို့ကို အာရုံပြု၍ မုဒိတာကို အောက်ပါအတိုင်း ဖြန့်ကြက်ပွားများနိုင်သည်- ၁။
အနောဓိသောဖရဏာ မုဒိတာ (အကန့်အသတ်မရှိ ဖြန့်ကြက်ခြင်း - ၅ မျိုး) “သဗ္ဗေ သတ္တာ (သတ္တဝါအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ပါဏာ (အသက်ရှူသတ္တဝါအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ (ကံကြောင့်ဖြစ်သော သတ္တဝါအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ (ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံး)၊ သဗ္ဗေ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ (ခန္ဓာကိုယ်ရှိ သတ္တဝါအားလုံး) ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောကြပါစေသတည်း” ဟူ၍ ပွားပါ။
ဤတွင် (၅) မျိုးရှိပြီး၊ မုဒိတာစိတ်မှာ တစ်ချက်တည်းဖြစ်သဖြင့် (၅) မျိုးသာဖြစ်သည်။
ဩဓိသောဖရဏာ မုဒိတာ (အကန့်အသတ်ဖြင့် ဖြန့်ကြက်ခြင်း - ၇ မျိုး) “သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော (အမျိုးသမီးအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ပုရိသာ (အမျိုးသားအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ အရိယာ (အရိယာအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ အနရိယာ (ပုထုဇဉ်အားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ဒေဝါ (နတ်အားလုံး)၊ သဗ္ဗေ မနုဿာ (လူအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ဝိနိပါတိကာ (အပါယ်သားအားလုံး) ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောကြပါစေသတည်း” ဟူ၍ ပွားပါ။
ဤတွင် (၇) မျိုးရှိပြီး၊ မုဒိတာစိတ်တစ်ချက်တည်းဖြင့် (၇) မျိုးသာဖြစ်သည်။
ဒိသာဖရဏာ မုဒိတာ (အရပ်ဆယ်မျက်နှာ ဖြန့်ကြက်ခြင်း - ၁၀ မျိုး) အရပ် (၁၀) မျက်နှာ (အရှေ့၊ အနောက်၊ မြောက်၊ တောင်၊ အရှေ့တောင်၊ အနောက်မြောက်၊ အရှေ့မြောက်၊ အနောက်တောင်၊ အထက်၊ အောက်) သို့ ဖြန့်ကြက်၍ ပွားပါ။
စုစုပေါင်း အရေအတွက် အနန္တစကြဝဠာ၌ ပွားများပြီးသော အနောဓိသောဖရဏာ (၅) မျိုး + ဩဓိသောဖရဏာ (၇) မျိုး + ဒိသာဖရဏာ (၁၂၀) မျိုး = (၁၃၂) မျိုး ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မုဒိတာဘာဝနာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဥပေက္ခာဘာဝနာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်အရ သတ္တဝါများအပေါ် ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းတို့မှ လွတ်ကင်းသော တည်ငြိမ်မျှတသော စိတ်ကို ဖြစ်စေသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဗြဟ္မဝိဟာရတရား (မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ) အနက် စတုတ္ထတရားဖြစ်ပြီး၊ စိတ်ကို ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟမှ ကင်းစင်စေကာ စတုတ္ထဈာန်သမာဓိရရှိရန် အကြောင်းခံတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာတို့သည် သတ္တဝါများအပေါ် (ချစ်ခြင်း၊ သနားခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်း) နှင့် ယှဉ်သော်လည်း၊ ဥပေက္ခာဘာဝနာသည် “သတ္တဝါတို့သည် ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိ၏” ဟု ပွားများပြီး တည်ငြိမ်မျှတမှုကို အလေးပေးသည်။
ဥပေက္ခာဘာဝနာ ပွားများနည်း ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာကို ပွားများအားထုတ်လိုသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်ပါအဆင့်များဖြင့် အားထုတ်ရသည်- ၁။
လင်းရောင်ခြည်စွမ်းအင်များ အားကောင်းလာသောအခါ၊ အောက်ဖော်ပြမည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို အာရုံပြုရန် ပြင်ဆင်ပါ။
ရှေးဦးစွာ အာရုံပြုရမည့် ပုဂ္ဂိုလ် မချစ်မမုန်း အလယ်အလတ် မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်၊ လိင်တူ၊ အသက်ရှင်ဆဲဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးကို ရွေးချယ်၍ အာရုံပြုပါ။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အာရုံပြု၍ မေတ္တာဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း၍ တတိယဈာန်သို့ ဆိုက်အောင် ပွားများပါ။
ကရုဏာဘာဝနာသို့ ကူးပြောင်းခြင်း ထိုမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ ကရုဏာဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း၍ တတိယဈာန်သို့ ဆိုက်အောင် ပွားများပါ । ၄။
မုဒိတာဘာဝနာသို့ ကူးပြောင်းခြင်း ထိုမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင် အာရုံပြု၍ မုဒိတာဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း၍ တတိယဈာန်သို့ ဆိုက်အောင် ပွားများပါ । ၅။
ဥပေက္ခာဘာဝနာသို့ ကူးပြောင်းခြင်း ထိုသို့ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ ဗြဟ္မဝိဟာရတတိယဈာန်များကို ရရှိပြီးသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤတတိယဈာန်များ၏ အပြစ်ကို မြင်အောင် ဆင်ခြင်ရှုပါ။
မေတ္တာတတိယဈာန်သည် “သုခိတာ ဟောန္တု (သတ္တဝါတို့ ချမ်းသာကြပါစေ)” ဟူ၍ မြတ်နိုးတနာဖြင့် နှလုံးသွင်းမှုနှင့် ယှဉ်သည်။
ကရုဏာတတိယဈာန်သည် “ဒုက္ခာ မုစ္စန္တု (သတ္တဝါတို့ ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်ကြပါစေ)” ဟူ၍ ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်း၏ အနီးတွင် ကျင်လည်သည်။
မုဒိတာတတိယဈာန်သည် “ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိတော မာဝိဂစ္ဆန္တု (သတ္တဝါတို့ ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောကြပါစေ)” ဟူ၍ ဝမ်းမြောက်သောမနဿနှင့် ယှဉ်သည်။
ဤတတိယဈာန်များ၏ စိတ်အားထက်သန်မှုကို အပြစ်ဟု မြင်၍ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဈာန်၏ ငြိမ်သက်မျှတသော အကျိုးကို မြင်အောင် ဆင်ခြင်ပါ။
ထိုမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ်ကို အာရုံပြု၍ ဤသို့ ဆင်ခြင်ပါ- “ဤသူတော်ကောင်းသည် ဘေးရန်ကင်းပါစေ၊ စိတ်ဆင်းရဲကင်းပါစေ၊ ကိုယ်ဆင်းရဲကင်းပါစေ၊ ချမ်းသာပါစေဟု မေတ္တာဘာဝနာကို ပွားသော်လည်း၊ ဘေးရန်ကင်းချင်မှ ကင်းမည်၊ စိတ်ဆင်းရဲကင်းချင်မှ ကင်းမည်၊ ကိုယ်ဆင်းရဲကင်းချင်မှ ကင်းမည်၊ ချမ်းသာချင်မှ ချမ်းသာမည်။
” “ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်ပါစေဟု ကရုဏာဘာဝနာကို ပွားသော်လည်း၊ ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်ချင်မှ လွတ်မည်။
” “ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာမှ မရွေ့လျောပါစေဟု မုဒိတာဘာဝနာကို ပွားသော်လည်း၊ ရွေ့လျောချင်လည်း ရွေ့လျောမည်။
” “အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ၊ သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိကြသည်။
” ထို့နောက် “အယံ သပ္ပုရိသော ကမ္မဿကော (ဤသူတော်ကောင်းသည် ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိ၏)” ဟူ၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ ပွားများပါ။
စတုတ္ထဈာန်သို့ ဆိုက်ခြင်း မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ ဗြဟ္မဝိဟာရတရားတို့၏ တတိယဈာန်ကို အခြေခံထားသဖြင့်၊ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာသည် မကြာမီ စတုတ္ထဈာန်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်အစဉ်အလိုက် ပွားများခြင်း အောင်မြင်မှုရရှိပါက၊ မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂိုလ် ခပ်များများ၌၊ ထိုနောင် ပိယပုဂ္ဂိုလ် ခပ်များများ၌၊ ထိုနောင် အတိပ္ပိယသဟာယကပုဂ္ဂိုလ် ခပ်များများ၌၊ ထိုနောင် ဝေရီပုဂ္ဂိုလ် ခပ်များများ၌ တစ်ဦးချင်းကို အာရုံပြု၍ ဥပေက္ခာဘာဝနာကို အလားတူ ပွားများပါ။
ထိုနောင် အတ္တ၊ ပိယ၊ မဇ္ဈတ္တ၊ ဝေရီဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးတို့၌ ပုဂ္ဂိုလ်အပိုင်းအခြား ကင်းအောင် သီမာသမ္ဘေဒကို ပြုပါ။
သီမာသမ္ဘေဒ ပြုခြင်း သီမာသမ္ဘေဒပြုပြီးနောက်၊ ရရှိလာသော ထိုသတ္တဝါပညတ်နိမိတ်ကို အာရုံပြု၍ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာကို မှီဝဲ၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုပါ။
ဤသို့ အားထုတ်ခြင်းဖြင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရစတုတ္ထဈာန်သည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဥပေက္ခာဖြန့်ကြက်ခြင်း သီမာသမ္ဘေဒရရှိပြီးနောက်၊ အနန္တစကြဝဠာ၌ တည်ရှိကြသော အနန္တသတ္တဝါတို့ကို အာရုံပြု၍ ဥပေက္ခာကို အောက်ပါအတိုင်း ဖြန့်ကြက်ပွားများနိုင်သည်- ၁။
အနောဓိသောဖရဏာ ဥပေက္ခာ (အကန့်အသတ်မရှိ ဖြန့်ကြက်ခြင်း - ၅ မျိုး) “သဗ္ဗေ သတ္တာ (သတ္တဝါအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ပါဏာ (အသက်ရှူသတ္တဝါအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ (ကံကြောင့်ဖြစ်သော သတ္တဝါအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ (ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံး)၊ သဗ္ဗေ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ (ခန္ဓာကိုယ်ရှိ သတ္တဝါအားလုံး) ကမ္မဿကာ (ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိကြ၏)” ဟူ၍ ပွားပါ။
ဤတွင် (၅) မျိုးရှိပြီး၊ ဥပေက္ခာစိတ်မှာ တစ်ချက်တည်းဖြစ်သဖြင့် (၅) မျိုးသာဖြစ်သည်။
ဩဓိသောဖရဏာ ဥပေက္ခာ (အကန့်အသတ်ဖြင့် ဖြန့်ကြက်ခြင်း - ၇ မျိုး) “သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော (အမျိုးသမီးအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ပုရိသာ (အမျိုးသားအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ အရိယာ (အရိယာအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ အနရိယာ (ပုထုဇဉ်အားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ဒေဝါ (နတ်အားလုံး)၊ သဗ္ဗေ မနုဿာ (လူအားလုံး)၊ သဗ္ဗေ ဝိနိပါတိကာ (အပါယ်သားအားလုံး) ကမ္မဿကာ (ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိကြ၏)” ဟူ၍ ပွားပါ။
ဤတွင် (၇) မျိုးရှိပြီး၊ ဥပေက္ခာစိတ်တစ်ချက်တည်းဖြင့် (၇) မျိုးသာဖြစ်သည်။
ဒိသာဖရဏာ ဥပေက္ခာ (အရပ်ဆယ်မျက်နှာ ဖြန့်ကြက်ခြင်း - ၁၀ မျိုး) အရပ် (၁၀) မျက်နှာ (အရှေ့၊ အနောက်၊ မြောက်၊ တောင်၊ အရှေ့တောင်၊ အနောက်မြောက်၊ အရှေ့မြောက်၊ အနောက်တောင်၊ အထက်၊ အောက်) တွင် အနန္တစကြဝဠာသို့ ဖြန့်ကြက်၍ ပွားပါ။
စုစုပေါင်း အရေအတွက် အနန္တစကြဝဠာ၌ ပွားများထားသော * အနောဓိသောဖရဏာ (၅) မျိုး + ဩဓိသောဖရဏာ (၇) မျိုး + ဒိသာဖရဏာ (၁၂၀) မျိုး = (၁၃၂) မျိုး ဖြစ်သည်။
ဥပေက္ခာဘာဝနာ၏ ထူးခြားချက် အမေး= ဤဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရစတုတ္ထဈာန်သည် ပထဝီကသိုဏ်းစသည်တို့၌ ဖြစ်ပြီးသော တတိယဈာန်ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်လေသလား? အဖြေ= မဖြစ်ပါ။
အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ၊ ပထဝီကသိုဏ်းစသည်တို့၌ တတိယဈာန်သည် ပထဝီကသိုဏ်းစသည်ကို အာရုံပြုထားပြီး၊ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရစတုတ္ထဈာန်သည် သတ္တဝါပညတ်ကို အာရုံပြုထားသည်။
အာရုံ၏ သဘောမတူညီမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြင်း မရှိပါ။
သို့သော် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ဖြစ်ပြီးသော တတိယဈာန်ရှိသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌သာ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရစတုတ္ထဈာန် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ၊ သတ္တဝါပညတ်အာရုံချင်း သဘောတူညီမှု ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၈၇-၃၁၉ - ကြည့်။
) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဥပေက္ခာဘာဝနာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
left|Flag of Molossia မိုလားဆီးယားနယ် (Republic of Molossia) သည် မိမိဘာသာနိုင်ငံဟု ဖော်ထုတ်ကြေညာထားသော အမေကန်ပြည်ထောင်စု၊ နီဗားဒါးပြည်နယ် အတွင်းရှိ မြေဧရိယာ ၁၁ဧက ပေါ်တွင် တည်ထောင်ထားသော နိုင်ငံငယ်တစ်ခုသာဖြစ်သည်။
စောနိုင် (ရှမ်းပြည်) (၁၉၃၄ - ၂၀၁၉) သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ၁၉၃၄ ခုတွင် ရဲအုပ် (အငြိမ်းစား) လှကျော်၊ ဒေါ်လှတင်တို့က တောင်ငူခရိုင်၊ ထန်းတပင်မြို့၌ မွေးသည်။
အမည်ရင်းမှာ စမ်းကြည် ဖြစ်သည်။
မွေးချင်း ၈ ယောက်အနက် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်၏။
အနုပညာခရီး ၁၉၅၇ ခုခန့်၌ အောင်မင်္ဂလာရုပ်ရှင်က မဲဇာတောင်ခြေ ဇာတ်ကားကို တောင်ငူ၌ ရိုက်ကူးစဉ် တောင်ငူအစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာသင်နေသော စမ်းကြည်က ဖြတ်လျှောက်အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ဖူးသည်။
ရှမ်းပြည်ရောက်ဧည့်သည်ရယ် ဇာတ်ကားတွင် ဝင်းညွန့်၊ စံရှားတင်၊ တင်တင်အေးတို့နှင့် တွဲဖက်ပါဝင်ရရာ စောနိုင်(ရှမ်းပြည်) ဟူ၍ နာမည်ရလာသည်။
ဖြိုးကြွယ်ရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ မင်းလွင်ရိုက်သော မမသက် ဇာတ်ကားတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် စတင်သရုပ်ဆောင်ရသည်။
ယင်းဇာတ်ကားတွင် ဗိုလ်ဗကို၊ မေမြို့မယ်ပန်းဝါတို့ ပါသည်။
မမသက်မှာ ဦးစွာရိုက်သော်လည်း ရှမ်းပြည်ရောက်ဧည့်သည်ရယ်နောက်မှ ရုံတင်သည်။
ပါဝင်သော ဇာတ်ကားများ မဲဇာတောင်ခြေ မမသက် ရှမ်းပြည်ရောက်ဧည့်သည်ရယ် ဤသစ်ဆုံ မန်ဒါလီ နေခြည်ဖြာမှနွေးသော်ကြောင့် လွမ်းဖြေရာ သစ္စာပုံပြင် ချစ်လိုက်တာမသည်းအူရယ် ဒေါင်းမလေး ချစ်သောဇာဇာ ဘဝနိဂုံး ရဟန်းပြုခဲ့ရာ အုတ်တွင်းမြို့ရှိ ဈေးကျောင်းတိုက်တွင် ၂၀၁၉ ခု၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်၌ စောနိုင်(ရှမ်းပြည်) တဖြစ်လဲ ဥူးစန္ဒိမာ ပျံလွန်သည်။
သရုပ်ဆောင် ရှမ်းပြည်စောနိုင် အသိတွေချို့ယွင်းနေပြီ။
၂၀၁၇ နို ၁၆။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:၁၉၃၄ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၂၀၁၉ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ။
"ထရံကာထိပ်ခေါင်တင်" မင်းတုန်းဘုရင်နှင့် ငါန်းဇွန်မိဖုရားတို့မှ မွေးဖွားသည်ဖြစ်သော သမီးတော်သုံးပါးအနက် အထွေးဆုံးသမီးတော်ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းညီအစ်မသုံးဖော်တွင် သူမတဦးတည်းသာလျှင် အသက်ရှင် လူလားမြောက်ခဲ့သည်ဖြစ်၏။
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. เที่ยวเมืองพม่า. กรุงเทพฯ : คลังวิทยา, 2517, หน้า 239 300px|ထရံကာထိပ်ခေါင်တင် - သူ့ခင်ပွန်းသည် မင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းဘုရင်နှင့် ငါန်းဇွန်မိဖုရားတို့မှ မွေးဖွားသည်ဖြစ်သော သမီးတော်သုံးပါးအနက် အထွေးဆုံးသမီးတော်ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းညီအစ်မသုံးဖော်တွင် သူမတဦးတည်းသာလျှင် အသက်ရှင် လူလားမြောက်ခဲ့သည်ဖြစ်၏။
သူမ၏ မိခင်ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် အယုဒ္ဓသွေးနွယ်ယှက်သည်ဖြစ်လေရာ ရတနာပုံနန်းတွင်း ရှိ တပါးသော ထိပ်ခေါင်တင်မင်းသမီးများအကြား၌ သူမသည် အယုဒ္ဓယသွေး နွယ်ယှက်သော မင်းသမီး တပါးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီး နတ်ရွာစံခါနီးအချိန်၌ သူမသည် ကလေးငယ်အရွယ်မျှသာရှိသေးသည်ဖြစ်၍ တပါးသောရွယ်တူ မောင်နှမတစုနှင့် အတူ ဝေဒနာခံစားနေရသော ခမည်းတော်ဘုရား ထံဝင်ရောက်ခစားကာ အနှိပ်တော်ဆက်ကြရလေသည်။
သည်တွင် ခမည်းတော်ဘုရား၏ လက်ယာဘက် အနီးဆုံး၌ ခစားအနှိပ်တော်ဆက်နေသော သူမနှင့် လက်ဝဲဘက်အနီးဆုံး၌ ခစား အနှိပ်တော်ဆက်နေသော ပျဉ်းမနားမင်းသားငယ်ကို ကြည့်၍ ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီးမှ သဘောခွေ့ခဲ့လေသည်။
သည့်အတွက် ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီးသည် နောင်တချိန်အရွယ်ရောက်က ထိုကလေးငယ်နှစ်ဦးကို လက်ဆက်ပေးရန် အမိန့်တော်ပြုခဲ့လေပြီး အမှန်တကယ် အရွယ်တော်ရောက်သည့်ခါဝယ် ပျဉ်မနားမောင်မောင်နှင့် လက်ဆက်ကာ ပေါင်းသင်းခဲ့လေသည်။
ပျဉ်းမနားကိုယ်တော်ကြီးသည် သူမတဦးတည်းအပေါ်တွင်သာ နှစ်နှစ်ကာကာချစ်မြတ်နိုးခဲ့ပြီး တပါးသော ကိုယ်လုပ်တော်ဟူ၍ ဘယ်အခါကမှ ထားခဲ့ခြင်းမရှိပေ။
သို့ဖြင့် ခမည်းတော်ဘုရား နတ်ရွာမလားမီ နောက်ဆုံးသော ဖူးစာရေးနတ်မင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်စီမံ ခဲ့သည်ဖြစ်သော သူမတို့မောင်နှံနှစ်ဖော်သည် တဦးအပေါ်တဦး ကြင်နာစွာနှင့် သက်ရွယ်တော် ကိုးဆယ်ကျော်သည့်တိုင်သက်တော်ရှည်ကာ လောကအလယ်ချစ်ခင်စွာပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့ကြရလေသည်။
ကံကုန်သည့်အခါတွင်လည်း တဦးနှင့်တဦး ရက်ပိုင်းသာခြား၍ ကံကုန်ခဲ့သည်ဖြစ်လေရာ အုတ်နန်းတော်တခုအတွင်း၌ပင် တူပြိုင်ကာ သွင်းနှံသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ရလေသည်။
“နေက္ခမ္မ” ဟူသည်မှာ ပါဠိဘာသာဖြင့် “နိက္ခမ္မ” မှ ဆင်းသက်လာပြီး “နိ + ကမု + ဏျ”[နိက္ခမ္မ + ဏ။
နိ + ကမု + ဏျ။
ဓာန်၊ဋီ၊၈၃၁။
(နိၑ္ကြမ–သံ၊ ဏိက္ခမ-ပြာ၊ နိက္ခမ–အဒ္ဓမာဂဓီ)] ဟူသော ဓာတ်အစုအဝေးဖြစ်သည်။
၎င်းသည် “ထွက်မြောက်ခြင်း”၊ “ကာမမှ လွတ်မြောက်ခြင်း” သို့မဟုတ် “တောထွက်ခြင်း” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များကို ဆောင်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် နေက္ခမ္မ၏ သဘောသည် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ရန် အကျင့်ကောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေ၏။
နေက္ခမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ်များ တိပိဋကအဘိဓာန်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နေက္ခမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားများ (က) ပဌမဈာန်= ကာမမှ ထွက်မြောက်ပြီး စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေသော ပထမဈာန်ဖြစ်သည်။
(က) ပဌမဈာန်။
နေက္ခမံ ခေါပနာ (ဒီ၊၃၊၁၉၉)တိ ဣဓ နေက္ခမ္မံ နာမ ဒသသု အသုဘေသု ပဌမဇ္ဈာနံ။
နေက္ခမ္မ (ဣတိဝုတ်၊၂၃၇)န္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ။
နေက္ခမ္မ (ပဋိသံ၊၁၀၀)န္တိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဝါ သဗ္ဗေ ဧဝ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄။
ဒီ၊၁၊၂၉၅။
(ဝိ၊၃၊၂၂။
ဝိ ၁၄၁။
ဒီ၊၂၊၃၅။
မ၊၁၊၁၆၃။
မ၊၂၊၄၃၊ ၆၄။
အံ၊၂၊၂၁၄။
အံ၊၃၊၃၀။
အဘိ၊က၊ ၂၈၁။
ပဋိသံ၊၃၅၁၊ ၃၆၁။
ထေရ၊၃၁၂။
နေတ္တိ၊၃၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၇။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၆။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၃၀။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၊ ၂၈၁။
ဣတိသုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၄၀။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၇၈၊ ၂၉၈။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၂။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၉၇။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၂။
ဇာ၊၆၊၁၂၅။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၈၈၊ ၁၄၁။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၆၊ ၁၁၁။
ဝဇိရ၊၄၀၇။
သာရတ္ထ၊၂၊၃။
ဝိမတိ၊၁၊၇၁။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၇၅၊ ၄၀၉။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၃၊ ၆၈။
မ၊ဋီ၊၃၊၁၃၃၊ ၃၄၅။
သံ၊ဋီ၊၁၊၃၁၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၄၄-၅။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၁၅၉။
) (ခ) ရဟန်းအဖြစ်= အိမ်ထောင်ဘဝမှ တောထွက်၍ ရဟန်းဘဝသို့ ကူးပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။
(ခ) ရဟန်းအဖြစ်။
နေက္ခမ္မ အာနိသံသံ ပကာသေတိ။
ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ ပကာသေတီတိ အတ္ထော။
နေက္ခမ္မံ ဝုစ္စတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၃။
အံ၊ဋီ၊၂၊၄၆။
နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌခေမတော (အံ၊၂၊၆၆)တိ ပဗ္ဗဇ္ဇိ ခေမတော ဒိသွာ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၉။
ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဟ ဥပစာရေန ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိပဿနာပညာ နိဗ္ဗာနဉ္စ နေက္ခမ္မံ နာမ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၀။
ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဌမဇ္ဈာနံ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဝိပဿနာ။
သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ နေက္ခမ္မန္တိ ပဝုစ္စရေ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၄၅။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၀။
(အံ၊၂၊၂၁၄။
အံ၊၃၊၂၃၃။
ထေရ၊၂၉၀။
ထေရီ၊ ၄၀၄၊ ၄၂၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂၊ ၂၈၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၃။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂၊ ၂၃၇။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၄၂၊ ၂၉၆။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၀၅။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊ ၃၀၆။
မ၊ဋီ၊၃၊၁၃၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၃၈။
အနုဋီ၊၂၊၁၀။
) (ဂ) ဝိပဿနာ/ဝိပဿနာပညာ= သင်္ခါရတရားများ၏ သဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော ဉာဏ်ဖြစ်သည်။
(ဂ) ဝိပဿနာ၊ ဝိပဿနာပညာ။
နိစ္စသညာဒိနိက္ခမနတော နေက္ခမ္မံ ဝိပဿနာတိ “နေက္ခမ္မဿိတာနီတိ ဝိပဿနာနိဿိတာနီ”တိ ဝုတ္တံ။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၈၂။
(နေတ္တိ၊ဋီ၊၂၈၊ ၈၉၊) ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၄၅။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၀-လည်းကြည့်။
(ဃ) မဂ် ၄-ပါး= သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ် ဟူသော အရိယမဂ်လေးပါးဖြစ်သည်။
(ဃ) မဂ် ၄-ပါး။
ဒုဝိဓေဟိ ကာမေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, အဋ္ဌသမာပတ္တိယော, စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ ကာမေဟိ နေက္ခမ္မံ နာမ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂။
(င) အရဟတ္တဖိုလ်= ကိလေသာအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ပြီး နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိသော အဆုံးစွန်အကျိုးဖြစ်သည်။
(င) အရဟတ္တဖိုလ်။
အရဟတ္တဉှိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မံ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၆၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၄။
သာရတ္ထ၊၃၊၂၉၂။
ဝိမတိ၊၂၊၁၈၂။
(ဝိ၊၃၊၂၇၁။
) (စ) နိဗ္ဗာန်= ကိလေသာမီးငြိမ်းပြီး ချုပ်ငြိမ်းရာ အဆုံးစွန်သော ငြိမ်းချမ်းမှုဖြစ်သည်။
(စ) နိဗ္ဗာန်။
နေက္ခမ္မေ ဒဋ္ဌု ခေမတ (အံ၊၁၊၁၄၅)န္တိ နိဗ္ဗာနေ ခေမဘာဝံ ဒိသွာ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၉။
နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌုခေမတော (သုတ္တနိ၊၄၄၅။
စူဠနိ၊၁၆)တိ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ခေမန္တိ ဒိသွာ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၃။
(သုတ္တနိ၊၃၄၁။
စူဠနိ၊၁၄၅။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၈။
ကင်္ခါ၊၁၆၆။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၇။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၆၊ ၉၂။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၄၇။
ဝဇိရ၊၄၇၆။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၃၆၊ ၁၈၆။
မ၊ဋီ၊၂၊၇၀။
သံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆၊ ၂၂၁။
) (ခ) လည်းကြည့်။
(ဆ) အလုံးစုံသော ကုသိုလ်= ကာမမှ လွတ်မြောက်စေသော ကုသိုလ်တရားအားလုံးကို ဆိုသည်။
(ဆ) အလုံးစုံသော ကုသိုလ်။
နေက္ခမ္မ (မ၊၁၊၁၆၃)န္တိ စ ကာမေဟိ နိဿဋံ သဗ္ဗကုသလံ။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၆။
သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၅။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၃၁။
(ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၁။
) (ဇ) အလောဘ= လောဘကိလေသာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော မတွယ်တာမှုသဘောဖြစ်သည်။
(ဇ) အလောဘ။
နေက္ခမ္မံ ဝုစ္စတိ လောဘာ နိက္ခန္တတ္တာ အလောဘော။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၀။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၈၆။
နေက္ခမ္မ (ပဋိသံ၊၂၀)န္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဋိပက္ခော အလောဘော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၆။
(ပဋိသံ၊၂၃၊ ၂၆၊ ၂၀၉၊ ၄၁၇။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၁၊ ၃၂၀။
) (ဈ) အလောဘပြဓာန်းသော ကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်= အလောဘဖြင့် ဦးစီးသော ကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်ပေါ်မှုဖြစ်သည်။
(ဈ) အလောဘပြဓာန်းသော ကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်။
နေက္ခမ္မနာ(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၁။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၇)တိ အလောဘပဓာနေန ကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေန။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၀၇။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၂၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၈။
(မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၂၂။
) (ည) နေက္ခမ္မပါရမီ= ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် အကြောင်းဖြစ်သော ပါရမီတရားဖြစ်သည်။
(ည) နေက္ခမ္မပါရမီ။
နေက္ခမ္မေ (အပ၊၁၊၁၂၆) နေက္ခမ္မပါရမိတာယ ပါရမိံ ကောဋိံ ပတွာ။
ဒါနသီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၇၊ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၈။
(ဋ) နေက္ခမ္မဝိတက်= ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် ကြံစည်သော စိတ်ကူးဖြစ်သည်။
(ဋ) နေက္ခမ္မဝိတက်။
နေက္ခမ္မဝသေနာတိအာဒီသု ကာမစ္ဆန္ဒဝိက္ခမ္ဘနဿ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဿ ဝသေန။
(သံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆။
) (ဌ) ပဌမဈာန်၏ ဥပစာ= ပဌမဈာန်သို့ ရောက်ရန် အနီးစပ်ဆုံး အကူအညီဖြစ်သော သဘောဖြစ်သည်။
(ဌ) ပဌမဈာန်၏ဥပစာ။
နေက္ခမ္မ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၉)န္တိ ကာမေဟိ နိက္ခ-န္တဘာဝတော နေက္ခမ္မသည်တံ ပဌမဇ္ဈာနုပစာရံ၊ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၃၁။
(ဍ) ပဌမဈာန်သမာဓိ= ကာမမှ လွတ်မြောက်ပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှုဖြစ်သည်။
(ဍ) ပဌမဈာန် သမာဓိ။
နေက္ခမ္မ (ပဋိသံ၊၁၀၀)န္တိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဝါ။
သဗ္ဗေဧဝ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၅။
(ဎ) သီလ= ကာမစ္ဆန္ဒကို ထိန်းချုပ်သော သီလတရားဖြစ်သည်။
(ဎ) သီလ။
ယသ္မာ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒ သံဝရတိ န ဝီတိက္ကမတိ၊ တသ္မာ နေက္ခမ္မံ သီလန္တိ အဓိပ္ပါယော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၉။
(ဏ) သမာပတ် ၈-ပါး= ဈာန်လေးပါးနှင့် အရူပဈာန်လေးပါး စုစုပေါင်း ရှစ်ပါးဖြစ်သည်။
(ဏ) သမာပတ် ၈-ပါး (ဃ)-ကြည့်။
(တ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းတရားအကျင့်= နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်စေသော အကျင့်ကောင်းများဖြစ်သည်။
(တ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း–တရား–အကျင့်၊ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၁။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၄၁-ကြည့်။
(ထ) အရူပဈာန်= ရုပ်မှ လွတ်မြောက်သော အရူပဈာန်လေးပါးဖြစ်သည်။
(ထ) အရူပဈာန်။
တဉ္စ အာရုပ္ပံ ရူပတော နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မံ နာမာတိ အဓိကာရဝသေန ဝုတ္တံ ဟောတိ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၁။
(ဒ) လောကုတ္တရာတရား ၉-ပါး= မဂ် ၄-ပါး၊ ဖိုလ် ၄-ပါးနှင့် နိဗ္ဗာန်ဖြစ်သည်။
(ဒ) လောကုတ္တရာတရား ၉-ပါး။
နေက္ခမ္မနိန္နန္တိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မနိန္နံ၊ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၈။
(ဓ) အနာဂါမိမဂ်= ကာမဘဝမှ လုံးဝလွတ်မြောက်စေသော တတိယအရိယမဂ်ဖြစ်သည်။
(ဓ) အနာဂါမိမဂ်။
နေက္ခမ္မ (ဒီ၊၃၊၂၃၀)န္တိ ဧတ္ထ နေက္ခမ္မန္တိ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပတော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၂။
ထွက်မြောက်တတ်သည်၏ အဖြစ် အကုသိုလ်မှ လွတ်မြောက်ပြီး ကုသိုလ်ဘက်သို့ ဦးတည်သော အခြေအနေဖြစ်သည်။
(၂) ထွက်မြောက်တတ်သည်၏အဖြစ်။
နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ (မ၊၂၊၆၄)န္တိယော နေသံ အကုသလတော နိက္ခန္တဘာဝေ အာနိသံသော။
... တံ န ပဿန္တီတိ အတ္ထော။
ထွက်မြောက်ခြင်း/တောထွက်ခြင်း အိမ်ထောင်ဘဝ သို့မဟုတ် ကာမဘဝမှ လွတ်မြောက်၍ တောသို့ ထွက်ခွာခြင်းဖြစ်သည်။
(၃) ထွက်မြောက်ခြင်း၊ တောထွက်ခြင်း။
နေက္ခမ္မံ အဘိနိက္ခမီ (စရိယာ၊၄၀၁)တိ နေက္ခမ္မတ္ထာယ ဂေဟတော နိက္ခမိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇီတိ အတ္ထော။
နေက္ခမ္မံ ဝဏ္ဏယန္တာ နိသီဒိံသု။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၄။
(စရိယာ၊၄၂၀။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၀။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၃၅။
) (တိ) ၄။
ကာမမှ ထွက်မြောက်တတ်သော သူ ကာမမှ လွတ်မြောက်ပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို သိနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
(၄) (ကာမမှ) ထွက်မြောက်တတ်သော၊ သူ။
နေက္ခမ္မေန ဉာတဗ္ဗ (မ၊၃၊၁၇၀) န္တိ ကာမတော နိဿဋဂုဏေန ဉာတဗ္ဗံ၊ ကာမတော နိဿဋဂုဏေ ဌိတေန ပုဂ္ဂလေန ဧကဂ္ဂံ နာမ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယေနေတံ ဝုတ္တံ။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၄၀-၁။
သံကိလေသတော နိက္ခမ္မနဋ္ဌေန နေက္ခမ္မော။
နေက္ခမ္မ၏ အဓိက အချက်များ ပဌမဈာန်= ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် အခြေခံအကျဆုံး အဆင့်ဖြစ်ပြီး၊ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော ဈာနင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသည်။
ရဟန်းအဖြစ်= အိမ်ထောင်ဘဝ၏ ကာမစည်းစိမ်များကို စွန့်လွှတ်၍ ရဟန်းဘဝဖြင့် နေက္ခမ္မကို အကျင့်အားဖြင့် ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာ= သင်္ခါရတရားများ၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဖြင့် ကာမမှ လွတ်မြောက်ရန် ဉာဏ်ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာန်= နေက္ခမ္မ၏ အဆုံးစွန်အကျိုးဖြစ်ပြီး၊ ကိလေသာအားလုံး ချုပ်ငြိမ်းသွားသော အခြေအနေဖြစ်သည်။
နေက္ခမ္မပါရမီ နေက္ခမ္မပါရမီသည် ဘုရားအလောင်းတို့ ဖြည့်ကျင့်ရသော ပါရမီ ၁၀-ပါးအနက် တတိယအချက်ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် အကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့၏ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။
ကာမ နှစ်မျိုး= ဝတ္ထုကာမ= နှစ်သက်ဖွယ် ရုပ်ဝတ္ထုများဖြစ်သည် (ဥပမာ- အိမ်၊ စည်းစိမ်)။
ကိလေသကာမ= ထိုဝတ္ထုကာမများကို တွယ်တာမက်မောသော လောဘကိလေသာဖြစ်သည်။
ဘဝသုံးပါး= ကာမဘဝ၊ ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝ ဟူသော ဘုံသုံးပါးဖြစ်သည်။
နေက္ခမ္မပါရမီသည် ကာမနှစ်မျိုးနှင့် ဘဝသုံးပါးမှ လွတ်မြောက်ရန် အကြောင်းဖြစ်ပြီး၊ အဆုံးစွန်အကျိုးမှာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
တောထွက်ခြင်းနှင့် နေက္ခမ္မ တောထွက်ခြင်းသည် နေက္ခမ္မ၏ လက်တွေ့အကျင့်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ အောက်ပါအတိုင်း နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။
လုင်ပျိုတောထွက်ခြင်း= အိမ်ထောင်မပြုရသေးသော လူငယ်များ ဝတ္ထုကာမမှ လွတ်မြောက်ရန် တောထွက်ခြင်း (ဥပမာ- သုမေဓာပညာရှိ၊ ဟတ္ထိပါလ)။
လူအိုတောထွက်ခြင်း= အိမ်ထောင်ရှိပြီး သားမယားနှင့် နှောင်ဖွဲ့မှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များ တောထွက်ခြင်း (ဥပမာ- စူဠသုတသောမမင်း)။
လူအိုတောထွက်ခြင်းသည် ဝတ္ထုကာမ၏ နှောင်ဖွဲ့မှုကို ဖြတ်တောက်ရသဖြင့် ပိုမိုခဲယဉ်းသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဥပမာ- စူဠသုတသောမမင်းသည် သားမယားနှင့် စည်းစိမ်များကို စွန့်လွှတ်၍ ဟိမဝန္တာသို့ ဝေးကွာစွာ တောထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ နေက္ခမ္မပါရမီကို “ပရမတ္ထပါရမီ” ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတို့က ချီးကျူးသည်။
ကိလေသကာမမှ ထွက်မြောက်ပုံ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း- “ကိလေသကာမ၏ အမြစ်မှာ ကာမဝိတက် (ကာမကို တွယ်တာသော စိတ်ကူး) ဖြစ်သည်။
ထိုကာမဝိတက်ကို မကြံစည်ပါက ကိလေသကာမမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။
” ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် “နေက္ခမ္မဝိတက်” (ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် ကြံစည်သော စိတ်ကူး) ကို နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် ကိလေသကာမမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။
အနှစ်ချုပ် နေက္ခမ္မသည် ကာမမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ တောထွက်ခြင်း၊ ကုသိုလ်တရားများဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
၎င်းသည် ပဌမဈာန်မှ နိဗ္ဗာန်အထိ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တရားဖြစ်ပြီး၊ အလောင်းတော်များ၏ ပါရမီ ၁၀-ပါးအနက် အဓိကအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
နေက္ခမ္မပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဖြင့် ကာမနှင့် ဘဝမှ လွတ်မြောက်၍ အဆုံးစွန်သော ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိနိုင်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နေက္ခမ္မပါရမီ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး (သက်တော်ရှည် ထိုင်းမိဖုရားကြီး) ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ဟာ မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ မိဖုရားများတွင် ထိုင်းအနွယ်ဝင်မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်ပြီး သက်တော်၉၀ထိနေခဲ့ရသော သက်တော်ရှည်မိဖုရားကြီးတစ်ပါး လဲဖြစ်ခဲ့ပါသည်။
၁၂၁၀ခုနှစ်ဖွားမယ်ဖွားဖြူကို "သုသီရိလျာ"ဘွဲ့နဲ့မိဖုရားမြှောက်ခဲ့ပြီး ငါန်းဇွန်မြို့ကို စားစေခဲ့လို့ ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ရယ်လို့ အမည်တွင်ခဲ့ရပါတယ်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးလို မိဖုရားများပြားတဲ့ဘုရင်အဖို့ မိဖုရားတွေဟာ အနောက်ဆောင်မှာ မငြိုးငယ်ရအောင်၊ ဘုရင့်အချစ်နဲ့အရေးပေး လေးစားမှုရရှိ အောင် အမျိုးမျိုး ကြိုးစားကြရတာ မိဖုရားတိုင်းလိုလိုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
အဲ့ဒီထဲက အချို့မိဖုရားတွေဟာ နောက်ခံအင်အားကြောင့် နန်းတွင်းမှာ မျက်နှာမငယ်ရသလို၊ အချို့မိဖုရားတွေဟာ သားသမီးမျက်နှာနဲ့ ဘုရင့်အချစ်ကိုရရှိခဲ့သူတွေရှိသလို၊ မိမိရဲ့ရည်ရုပ်ကြောင့်ဘုရင်အလေးပေးမှုကိုရခဲ့သူတွေ ရှိခဲ့ကြပါတယ်။
အဲ့ဒီထဲကနေမှ ထူးထူးခြားခြား စာပေပညာနဲ့ ဘုရင့်အချစ်ကို ရခဲ့သူ မိဖုရားနှစ်ပါးရှိခဲ့ပါတယ်။
ပထမတစ်ယောက်က လှိုင်ကျွန်းမိဖုရားကြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတစ်ယောက်ကတော့ ထိုင်းသွေးပါသော ထိုင်းအနွယ်ဝင် ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီး ဟာ ဘုရင်ရဲ့ချစ်ခင်အလေးပေးမှုတင်မကပဲ အထူးအခွင့်အရေးဖြစ်တဲ့ နန်းဓလေ့ကို ချိုးဖောက်ကာ မင်းတုန်းဘုရင်ထံသို့ ဘယ်ပစ္စည်းမဆို ကိုယ်တိုင်တိုက်ရိုက်လက်လှမ်းပေးကမ်း ဆက်သခွင့်ကိုရခဲ့ပါတယ်။
ဒီအခွင့်အရေးကို ဘုရင့်ရဲ့မိဖုရားခေါင်ကြီးတစ်ပါးသာ လုပ်ပိုင်နိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ အထူးနန်းဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးဟာ လက်မိုင်းမင်းသမီး၊ မြို့လှမင်းသမီး၊ထရံကာမင်းသမီးဆိုပြီး သမီးတော်သုံးပါး မွေးဖွားခဲ့ပေမယ့် အငယ်ဆုံးသမီးတော် ထရံကာမင်းသမီးတစ်ပါးသာ အဖတ်တင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။
ပါတော်မူပြီးနောက်မှာ ၁၂နှစ်အရွယ်သမီးငယ်ကိုလက်ဆွဲကာ အသက်၃၇နှစ်အရွယ် မုဆိုးမ မိဖုရားကြီးဟာ နန်းတွင်းကထွက်ခဲ့ရပြီး မောရဂီဝါအရပ်မှာနေထိုင်ခဲ့ပြီး သမီးဖြစ်သူကို မိမိတတ်အပ်တဲ့စာပေ၊ သတ္ကတဘာသာရပ်များကို ကိုယ်တိုင်သင်ကြားပေးခဲ့သလို နန်းတွင်းဆရာ ပိဋကတ်ကြပ်ဟောင်း ဆရာဖြိုးကို ပါခေါ်ယူသင်ကြားပေးစေခဲ့ပါတယ်။
သမီးတော်ထရံကာမင်းသမီးသက်တော်၂၇နှစ်တွင် ကြေးမြှင့်မိဖုရားကြီး သားတော် ပျဉ်းမနားမင်းသားကြီးနဲ့လက်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် တစ်ဦးတည်း သော သမီးဖြစ်သူကို မခွဲခွာနိုင်၍ ပျဉ်းမနားမင်းသားကြီးနေထိုင်ရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အလ္လာဟတ်ဘတ်မြို့အထိ လိုက်ပါနေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။
နောက်ပိုင်း ပျဉ်းမနားမင်းသားကြီးမြန်မာပြည်ပြန်ခွင့်ရတဲ့အခါမှာ ယောက္ခမတော် ငါန်းဇွန်းမိဖုရားကြီးပါလိုက်ပါခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တွင် သမီးတော်၊သမက်တော်တို့နဲ့နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၂၈၅ခုနှစ်မှာ ခမည်းခမက်ဖြစ်သော ကြေးမြှင့်မိဖုရားကြီးဟာ သူနေထိုင်ရာ စိတ္တရမဟီရပ်တွင်ကံကုန်ခဲ့၍ ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် သမီးတော်၊သမက်တော်တို့နှင်ပါရော၍ မန္တလေးမြို့သို့ပြောင်းရွှေ့ခွင့်ရခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေးမြို့ရောက်ရှိပြီး ၁၅နှစ်အကြာ သက်တော်၉၀အရွယ်တွင် ငါန်းဇွန်မိဖုရားကြီးသည် စိတ္တရမဟီရပ်ရှိ စံအိမ်တော်ပေါ်တွင် ကံကုန်ခဲ့ရပါသည်။
ကံကုန်ပြီးတဲ့နောက် ခမည်းခမက်ဖြစ်သော ကြေးမြှင့်မိဖုရားကြီး သင်္ချိုင်းတော်တွင် ဂူသွင်းမြှုပ်နှံထားခဲ့သည်။
ညီမတော် သူမသည် ၏သမီးဖြစ်သည်နန္ဒဘုရင် မြန်မာ ဘုရင် နှင့် ဟံသာဝတီ မိဖုရား ပြီးတော့။
သူက အစ်မကြီး မင်းအထွေး အမည်နှင့် ကျမ်းဆုရှာ အိမ်ထောင်မကျ။
Maha Yazawin Vol. 3 2006: 103Yazawin Thit Vol. 2 2012: 239 ကိုးကား Category:တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်။
ခဏိကသမာဓိသည် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားထိုးထွင်းမှုနှင့် သမထ-ဝိပဿနာဘာဝနာလမ်းစဉ်များတွင် အရေးပါသော အခြေခံအကျဆုံး စိတ်တည်ကြည်မှုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။