kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ပထမဆုံး ဆုချီးမြှင့်သည့် Man Asia စာပေဆု ပထမဆင့် ဆန်ကာတင် ရွေးချယ်စာရင်းကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကြေညာရာ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ဖိလစ်ပိုင်စသော အာရှနိုင်ငံများမှ စာရေးဆရာ ၂၃ ဦးအနက် မြန်မာစာရေးဆရာမ နုနုရည် (အင်းဝ) လည်းပါဝင်ခဲ့သည်။
စာပေလက်ရာများ ကာလာရောင်စုံ အမြန် (၁၉၉၀) ကြောင်ညိုပါးရယ် စားတတ်လှတယ်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ ခေါင်းမော့လိုက်တော့မင်း ခေါင်းငုံ့လိုက်တော့သူ (၁၉၈၈) တချို့အဆင်းလှ၊ တချို့အဆင်းမလှ (၁၉၈၆) ဒိုးကြေးနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ (၁၉၉၁) ၂၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ မိန်းမတယောက် (၁၉၉၀) ပြုံး၍လည်း ကန်တော့ခံတော်မူပါ၊ ရယ်၍လည်း ကန်တော့ခံတော်မူပါ (၁၉၉၄) ဖိုးရွှေလေ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည်များ (၁၉၉၃) ဗိုလ်ကေတစ်ထောင်မှာ တစ်ယောက်လောက်တော့ စွဲကောင်းပါရဲ့ (၁၉၈၆) မရဲတရဲ ဘာဝယ်မလဲရှင် (၁၉၈၅ အင်ကြင်းမြိုင်စာပေ) မင်းသားသုံးသိန်း၊ မင်းသမီးတစ်သိန်း လူကြမ်းတရာ (၁၉၉၂) မြစိမ်းပြာ ကမာရွတ် (ပ၊ ဒု၊ တ) (၁၉၉၃) လဝန်းစက်ဝိုင်း ထက်ပိုင်းဖြတ်ကြွေ (၁၉၉၁) လက်ရွေးစင် မြန်မာဝတ္ထုတိုများ ပေါင်းချုပ် (၁၉၉၆) သောက်တော့ ဒူးယား၊ ဝတ်တော့ မလေးရှား နေတော့ ချုံကြား (၂၀၀၀) အနီလား အဝါလား အစိမ်းလား (၁၉၈၉) အမှတ်မရှိ လမ်းမရှိ ကီလီဘောတံတား (၁၉၈၈) အို ကိုဖိုးမြနှင့် မစ္စတာ စမစ် မင်္ဂလာပါရှင် (၂၀၀၁) အိပ်နေရင်ည နိုးနေရင်နေ့ (၁၉၉ဝ) ကိုးကား နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေးဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း၊ ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက်။
ဒီဗွီဘီ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ဒုတိယမြောက် အဲလစ်ဇဘက် (အင်္ဂလိပ်: Elizabeth II) (အမည်အပြည်အစုံ: အဲလစ်ဇဘက် အလက်ဇန္ဒြား မယ်ရီ; အင်္ဂလိပ်: Elizabeth Alexandra Mary ) (၁၉၂၆-၂၀၂၂)သည့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများကို ၁၉၅၂-၂၀၂၂ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ဘုရင်မကြီး ဖြစ်ပြီး အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် (၃၂) နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ကာ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် (၁၅) နိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ခဲသည်။
‌ နန်းသက် ၇၀ နှစ် ဗြိတိန်ရဲ့ နန်းသက် အရှည်ဆုံး စိုးစံသူ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သမိုင်းမှ သက်တမ်း အရှည်ဆုံး အမျိုးသမီး နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။
ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံသော ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။
ဆဋ္ဌမမြောက်ဂျော့ချ်ဘုရင်နှင့် အယ်လီဇဘက်မိဖုရားတို့၏ သမီးတော်အကြီးဆုံးဖြစ်၍၊ ၁၉၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
အဋ္ဌမမြောက် အက်ဒဝပ်ဘုရင် ထီးနန်းကို စွန့်သဖြင့် ခမည်းတော် ယော့မြို့စားသည် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်သောအခါ ၁ဝ နှစ်သမီး အရွယ်ရှိသော အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီးသည် နန်းလျာဖြစ်လာလေသည်။
မယ်တော်ကိုယ်တိုင် အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီး ပညာသင်ကြားရေးကို ကြီးကြပ်၍ သင်ရိုးဘာသာရပ်များအပြင် စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှု၊ ဥပဒေသမိုင်း၊ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာပညာတို့ကို နန်းတွင်းဆရာများနှင့် သင်ကြားစေသည်။
မင်းသမီးသည် မြင်းစီးအတတ်၊ ရေကူးအတတ်တို့၌ ကျွမ်းကျင်၍၊ စန္ဒရားကိုလည်း ကောင်းစွာတီးနိုင်သည်။
ပြဇာတ်၌လည်းစိတ်ဝင်စားသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီးသည် အမျိုးသမီးကင်းထောက်အဖွဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ပင်လယ်ကင်းထောက်အဖွဲ့သို့လည်းကောင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်အတွင်း ဂျော့ဘုရင်က သမီးတော်အား ဂရင်နေးဒီးယားအစောင့်တပ်ဖွဲ့တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အေ၊ တီ၊ အက်စ်အရံတပ်တွင် ဝင်ရောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့ရာ၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၌ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။
၁၉၄၇ ခု နှစ်ဦးတွင် ဗြိတိသျှတော်ဝင်မိသားစုဝင် အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီးသည် ခမည်းတော်၊ မယ်တော်တို့နှင့်အတူ အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်းသို့ ခရီးထွက်စဉ်က အသက် ၂၁ နှစ်ပြည့်သော မွေးနေ့အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုမွေးနေ့တွင် မင်းသမီးက မိမိသည် ဗြိတိသျှဓနသဟာယနိုင်ငံများ အကျိုးကို တစ်သက်လုံး သည်ပိုးရွက်ဆောင်ပါမည် ဟူ၍ အသံလွှင့် ကြေညာခဲ့လေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ယခင်က ဂရိတော်ဝင်မင်းသား ဖိလစ်ဖြစ်သူ ဘုရင့်ရေတပ်မတော်မှ ဗိုလ်ဖိလစ်မောင့်ဘက်တန်နှင့် စေ့စပ်ပြီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီးနှင့် ဗဖိလစ်မင်းသားတို့သည် လန်ဒန်မြို့ရှိ ဝက်စမင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ကြသည်။
လက်မထပ်မီနေ့တွင် ဂျော့ချ်ဘုရင်က ဖိလစ်မင်းသားအား အက်ဒင်ဗာရာမြို့စားဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီးသည် ကြင်ဖက်တော် အက်ဒင်ဗာရာမြို့စားနှင့်အတူ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သားဦးဖြစ်သော ချားလ်စ် ိလစ် အာသာ ဂျော့ချ်မင်းသားကို ဖွားမြင်သည်။
တစ်ဖန် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အန်အယ်လီဇဘက် အဲလစ်လူဝီမင်းသမီးကို ဖွားမြင်သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလအတွင်းက အယ်လီဇဘက်မင်းသမီးနှင့် ကြင်ဖက်တော် အက်ဒင်ဗာရာမြို့စားတို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်များသို့လည်းကောင်း၊ အမေရိကန်သမ္မတ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ်ဖြင့် ဝါရှင်တန်မြို့တော်သို့လည်းကောင်း ခရီးထွက် လည်ပတ်ခဲ့ကြလေသည်။
ထို့နောက် တစ်ဖန် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၃၁ရက်နေ့တွင် အယ်လီဇဘက်မင်းသမီးနှင့် ကြင်ဖက်တော်တို့သည် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံများဖြစ်သော သီဟိုဠ်၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံများ အပါအဝင် ဗြိတိသျှပိုင်နက်နယ်ပယ်အသီးသီးသို့ ငါးလကြာမျှ ခရီးရှည်ထွက်ရန်အတွက် အာဖရိကတိုက်ရှိကင်ညာနယ်သို့ လေကြောင်းဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့လေသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်၏ ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်းလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ကြီးကွယ်လွန်လေသည်။
ထို့ကြောင့် ကင်ညာနယ်သို့ရောက်ရှိနေသော နန်းလျာ အယ်လီဇဘက်မင်းသမီးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ချက်ချင်းပြန်ခဲ့ရလေသည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် အယ်လီဇဘက်သည် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာဖြစ်သော ဗြိတိသျှထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံသည်။
သားဦးဖြစ် သော ချားမင်းသားသည်လည်း ကွန်ဝေါနယ်စားဘွဲ့ကိုခံယူ၍ နန်းလျာဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၅၃ ခု၊ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေး ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မအဖြစ် ဘိသိက်ခံပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အယ်လီဇဘက်သည် အက်ဒင် ဗာရာမြို့စားနှင့်အတူ ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယနိုင်ငံများသို့ တိုင်းခန်းလှည့်ခဲ့ရာ၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မေလတွင် လန်ဒန်မြို့သို့ ပြန်ရောက်လေသည်။
ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်ဘုရင်မသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယ သားတော် အင်ဒြူးအဲလဗတ် ခရစ္စတီယန် အပ်ဒဝပ်ကို ဖွားမြင်သည်။
အင်ဒြူးမင်းသားသည် ချားမင်းသားနောက် ဗြိတိသျှထီးနန်းကို ဆက်ခံနိုင်ခွင့်ရှိသော နန်းလျာဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ဘုရင်မကြီး အယ်လီဇဘက် ဒုတိယသည် လက်ရှိ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း (ဗြိတိန်၊ ယူကေ)၊ ဓနသဟာယနိုင်ငံများနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံအပါအဝင် အခြား နိုင်ငံပေါင်း ၁၅ နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်သည်။
သူမသည် ဖခမည်းတော် ဂျော့ဂျ်ဆဋ္ဌမ နတ်ရွာစံပြီးနောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက်ရှိထင်ရှားရှိသူ ရှင်ဘုရင်များအနက် နန်းသက် အရှည်ကြာဆုံး ဘုရင်မဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှသမိုင်းတွင် နန်းသက် အရှည်ဆုံးဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ကြင်ရာတော် ဖီးလစ်မင်းသားနှင့် စုလျားရစ်ပတ်ကာ သားတော်၊ သမီးတော် ၄ ဦး ထွန်းကားပြီး မြေးတော် ၈ ဦးရှိသည်။
အစောပိုင်းဘဝ (ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်) အဲလစ်ဇဘက်အလက်ဇန္ဒြား မေရီ ဝင်ဆာကို ၁၉၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့ လန်ဒန်မြို့မှ ဘာကလေ စကွဲ အနီးရှိ အိမ်မှာ ဖခင် ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျော့ ဘုရင်နှင့် မိခင် အဲလစ်ဇဘက် ဘိုးစ် လီယွန်တို့ရဲ့ ပထမမြောက် သမီးတော်အဖြစ် မွေးဖွားခဲသည်။
ဘုရင်မကြီးသည့် အိမ်တွင် ပညာသင်ယူခဲရသည်။
https://www.bbc.com/burmese/world-62844443 ကျောင်းမတက်ခဲ့ရပေမယ့် ဘုရင်မကြီးဟာ ဘာသာစကားတွေမှာ ကျွမ်းကျင်သလို ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ သမိုင်းဘာသာရပ်ကိုလည်း လေ့လာခဲ့ပါသည်။
https://www.bbc.com/burmese/world-62844443 သူရွယ်တူ မိန်းကလေးတွေနဲ့ မိတ်ဆွေဖွဲ့နိုင်ဖို့ အတွက် အမှတ် ၁ ဘာကင်ဟမ် နန်းတော် အထူး Girl Guides တပ်ခွဲကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
https://www.bbc.com/burmese/world-62844443 ကိုယ်ပိုင်ဘဝ ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှာ အသက် ၁၃ နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်တဲ့ မင်းသမီးဟာ ခမည်းတော်၊ မယ်တော်၊ ညီမတော် မာဂရက်တို့နဲ့ အတူ ဒါ့သ်မောက်သ် မြို့က တော်ဝင်ရေတပ် ကောလိပ်ကို ရောက်လာခဲ့သည်။
သူတို့မိသားစုကို အဲဒီမှာ တက်ရောက်နေတဲ့ ရေတပ်ဗိုလ်လောင်း တယောက်က အတူလိုက်ပါ စောင့်ရှောက်ပေးပါတယ်။
အဲဒီဗိုလ်လောင်းက ဆွေတော်မျိုးတော်ထဲက ဖြစ်ပြီး ၃ ဝမ်းကွဲ တော်စပ်တဲ့ ဂရိမင်းသား ဖိလစ် ဖြစ်ပါသည်။
ဒါဟာ သူတို့ နှစ်ဦးကြား ပထမဆုံး တွေ့ဆုံမှု မဟုတ်ပေမယ့် အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီး ဖိလစ်မင်းသား အပေါ် ပထမဆုံး အကြိမ် စိတ်ဝင်စားမိခဲ့တာ ပါတယ်။
https://www.bbc.com/burmese/world-62844443 ဖိလစ်မင်းသားက တော်ဝင်ရေတပ်ကနေ ခွင့်ရတဲ့ အခါတိုင်းမှာ သူ့ရဲ့ တော်ဝင် ဆွေမျိုးတွေဆီကို ဆက်သွယ်လေ့ ရှိပါတယ်။
၁၉၄၄ ခုနှစ် အဲလစ်ဇဘက်မင်းသမီး ၁၈ နှစ် အရွယ်ရောက်လာချိန်မှာတော့ သူ့ အခန်းထဲမှာ ဖိလစ်မင်းသားရဲ့ ဓာတ်ပုံလေး ထောင်ထားပြီ ဖြစ်သလို သူ့တို့ချင်းလည်း မေတ္တာစာတွေ ဖလှယ်နေကြပြီ ဖြစ်သည်။
https://www.bbc.com/burmese/world-62844443 ဘုရင်ကြီးက သူတုန်နေအောင်ချစ်တဲ့ သမီးတော်ကို မဆုံးရှုံးချင်သလို ဖိလစ်မင်းသားဟာလည်း မျိုးရိုးက ပြည်ပ နန်းဆက်တခုက ဖြစ်နေတာကြောင့် မနှစ်သက်ကြသူတွေ ရှိနေတာပါ။
ဒါပေမယ့် ၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့မှာတေ့ သူတို့ ရည်မှန်းချက်တွေ ပြည့်ဝခဲ့ပြီး ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးမှာ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ကြပါတယ်။
https://www.bbc.com/burmese/world-62844443 ထီနန်းစံချိန် (ဒုတိယ အယ်လီဇဘက်) အဲလစ်ဇဘက်အလက်ဇန္ဒြား မေရီ ဝင်ဆာသည့် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ရက်နေ့ တွင် ဖခင် ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျော့ဘုရင် ကွယ်လွန်သောကြောင်း ထီနန်းရရှိသည်။
နန်းတက်ပွဲကို ၁၉၅၃ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ရက်တွင် လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာကျောင်းတော်၌ ကျင်းပသည်။
ဘုရင်မကြီးသည့် အလွန်သဘောကောင်သူဖြစ်ပြီး အခမ်းအနားများ၊ ပွဲများ၊ နိုင်ငံ‌ရေးနှင့် သံသမန် ကိစ္စများတွင် ကောင်မွန်စွာ လုပ်ကိုင်နိုင် ခဲသည်။
အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် (၃၂) နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ကာ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် (၁၅) နိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ခဲသည်။
‌ ကွယ်လွန်ခြင်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်မသည် ဆေးကုသမှုခံယူနေသည်ဟု ဘာကင်ဟမ်နန်းတော်မှ ကြေညာခဲ့သည်။
ယင်းကြေညာချက်တွင် ဆရာဝန်များက ဘုရင်မ၏ကျန်းမာရေးအတွက် စိုးရိမ်ကြပြီး ဘုရင်မသည် သက်တောင့်သက်သာရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ဘုရင်မ၏ သားသမီးတော် ၄ ဦးသည်လည်း ဘုရင်မထံ ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
သူမ၏ ကွယ်လွန်မှုကို ယင်းနေ့ညနေပိုင်းတွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။
သူမ၏ ပြည်နယ်ဈာပနအခမ်းအနားကို စက်တင်ဘာ ၁၉ ရက်နေ့ ၁၁ နာရီ ဗြိတိန်စံတော်ချိန် နံနက် ၁၁:၀၀ ဘီအက်စ်တီ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။
သူမ သည် ဝင်ဆာ ရဲတိုက် ရှိ စိန့် ဂျော့ခ်ျ ဘုရားကျောင်း ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ် သော ၊ ဘုရင် ဂျော့ခ်ျ ၅ အထိမ်းအမှတ် ဘုရားကျောင်း တွင် ၊ ထို နေ့ ၁၉:၃၀ ဝန်းကျင်၌ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ် ခဲ့သည်။
ဘူမိဗလအတုလျတေဇ (; ; ; ၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၇၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စကြီမင်းဆက်၏ နဝမမြောက် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ကာ ရာမ ၉ မင်းဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
၁၉၄၆ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် နန်းတက်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ကမ္ဘာ့နန်းသက်အရှည်ကြာဆုံး မင်းတစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ပြီးThailand’s King Bhumibol Adulyadej dies - The Hindu နန်းသက်မှာ နှစ် ၇၀ နှင့် ၁၂၆ ရက် ဖြစ်သည်။
သူ၏ လက်ထက်တွင် ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် အယောက် ၃၀ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဖော့ဘ် မဂ္ဂဇင်း မှတွက်ချက်ထားသည့် ဘုရင်ကြီး၏ အလုံးစုံပိုင်ဆိုင်မှုမှာ – ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၀ဘီလီယံရှိပြီး ထိုမဂ္ဂဇင်း၏ အချမ်းသာဆုံး တော်ဝင်မျိုးနွယ်များစာရင်းတွင် ၂၀၀၈ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ခုနှစ်အထိ ထိပ်ဆုံးမှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ကျန်းမာရေး အားနည်းလာပြီး သီရိရာဇ်ဆေးရုံတွင် ကြာမြင့်စွာ အချိန်ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ရက်နေ့တွင် ထိုဆေးရုံတွင်ပင် နတ်ပြည်စံခဲ့သည်။
သူသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ထိုင်းပြည်သူများ၏ လေးစားကြည်ညိုခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
တစ်နှစ်အကြာ ၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အခမ်းအနားဖြင့် မီးသဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
သူ့ကို သားဖြစ်သူ မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ က ဆက်ခံခဲ့သည်။
အမည်နာမ ဘူမိဗလ်ဘုရင်၏ အမေရိကန်တွင် မွေးစာရင်း၌ "ဘေဘီ သိုင်ကလာ"ဟုဖော်ပြသည်။
သူ၏ မိဘများသည် ထိုစဉ်က ကျကရီနန်းဆက်၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ ညီတော် ပြဇာဓိပက (ရာမ၇ဘုရင်)နှင့် တိုင်ပင်ကာ မင်္ဂလာနာမည် ရွေးချယ်ကြသည်။
ရာမ၇ဘုရင်က သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ယူထားသော ဘူမိဗလ်အဒုလျဒေက်ျ (Bhumibol Adulyadej (ဒေဝနာဂရီ: भूमिबल अतुल्यतेज, IAST: Bhūmibala Atulyateja)) ဘူမိ (Bhūmi (भूमि)); အဓိပ္ပာယ်မှာ 'မြေ'၊ ဗလ (Bala (बल)); အဓိပ္ပာယ်မှာ 'ခွန်အား သို့မဟုတ် 'စွမ်းအား'၊ အဒုလျ (Atulya (अतुल्य));အဓိပ္ပာယ်မှာ 'တုနှိုင်း၍မရသော'၊ဒေ့ကျ် (Tej (तेज)); အဓိပ္ပာယ်မှာ 'စွမ်းအား' ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် "ဘူမိဗလ်အဒုလျဒေကျ်" (Bhūmibala Atulyateja, or Bhumibol Adulyadej)ကို ထိုင်းဘာသာတွင် မြေပြင်၏ ခွန်အား၊အနှိုင်းမဲ့စွမ်းအား ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်ကြီးသည် ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသနယ်ပယ်တွင် မိုးတုကို စတင်တီထွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော (Father of Royal Rainmaking) မိုးလေဝသပညာရှင်ကြီးဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာထွန်းလွင် အစောပိုင်းဘဝ ဘူမိဗလကို ၁၉၂၇ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ ကမ်းဘရစ်ချ်မြို့ရှိ အာဘန်တောင်ဆေးရုံတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဆုန်ခလာမင်းသား မဟီတလ အတုလျေတေဇနှင့် မင်းသမီး သီရိနဂရိန္ဒြာတို့မှ ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ ခမည်းတော်မှာ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင် ဆေးပညာဆိုင်ရာ သင်ယူနေချိန် ဖြစ်သည်။
သူ့တွင် အစ်မတော် မင်းသမီးကလျာဏီဝဒ္ဓနာ နှင့် အစ်ကိုတော် မင်းသားအာနန္ဒ မဟိတလတို့ရှိသည်။
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှ အောင်လက်မှတ်ရရှိခဲ့၍ ၁၉၂၈ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ကြသည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကျောက်ကပ်ရောဂါဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဘူမိဗလမင်းသားမှာ ၂ နှစ်ပင် မပြည့်သေးပေ။
သူသည် မတာဒေကျောင်းတွင် ခဏတာတက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၂ တော်လှန်ရေးအပြီး၊ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်သွားခဲ့ကြသည်။
ထိုနေရာတွင် သူသည် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံးကင်မရာကို ရရှိခဲ့ပြီး ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းကို စိတ်အားထက်သန်စေခဲ့သည်။
စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ပြောင်းလဲပြီးနောက် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဆက်ခံမည့်သူမရှိသည့် ဦးရီးတော် ပြဇာဓိပကမင်း နန်းရာထူးစွန့်လွှတ်လိုက်ရာ ကိုးနှစ်အရွယ် သူ၏ အစ်ကိုတော်ဖြစ်သူ အာနန္ဒာ မဟီဒေါလ် နန်းတက်ခဲ့သည်။
သို့သော် မိသားစုမှာ ဆွစ်ဇာလန်တွင်သာ နေထိုင်နေခဲ့သည်။
တိုင်းရေးပြည်ရာများကို ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဘုရင်ခံကောင်စီမှ စီမံသည်။
သူတို့သည် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ၂ လ မျှသာ အိမ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် ဘူမိဗလမင်းသားမှာ ဂျက်စ်ဂီတ ဝါသနာအိုးဖြစ်လာကာ ဆက်ဆိုဟွန်းကို တီးခတ်ခဲ့ပြီး သူ၏ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးကို စွဲလန်းစွာ မြတ်နိုးခဲ့သည်။
သူသည် အထက်တန်း ဒီပလိုမာ (ဘက်ကူလော်ရီယာ) ကို လူဆန်မြို့ရှိ Gymnase Classique Cantonalမှ ပြင်သစ်စာပေ၊လက်တင်နှင့် ဂရိဘာသာတို့ဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၄၅တွင် သိပ္ပံဘာသာရပ်များကို လူဆန်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် မိသားစုမှာ အိမ်ပြန်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဆက်ခံခြင်းနှင့် ထိမ်းမြားခြင်း အစ်ကိုတော်ဘုရင် အာနန္ဒာ မဟီဒေါမှာ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာဖြင့် နတ်ရွာစံသွားခဲ့သည်။
အစိုးရ၏ ကနဦးဖော်ပြချက်တွင် ကိုယ်တော်တိုင် မတော်တဆ ပစ်မိသည်ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။
စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မတီကမူ ဤသည်မှာ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။
နန်းတော်၏ ကျွန် ၂ ယောက်မှာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ကြောင်း ထင်ရှား၍ ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။
တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ချေမှာ ညီအစ်ကို၂ယောက်မှာ သူတို့၏ ပစ္စတိုများဖြင့် ကစားနေကြစဉ် ဘူမိဗလမင်းသားမှ မတော်တဆပစ်မိခြင်းဖြစ်သည်။
သို့သော် ထိုအချက်ကို မည်သည့်အခါမှ တရားဝင် ထည့်မစဉ်းစားရပေ။
For an in-depth exploration of this theory, see ဘူမိဗလမင်းသားမှာ သူ၏အစ်ကိုတော်ကို ဆက်ခံခဲ့ကာ ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ် ရက် ၁၀၀ မပြီးဆုံးမီတွင် ဆွစ်ဇာလန်သို့ ပြန်သွားခဲ့သည်။
သူ့အနေဖြင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတွင် စိတ်ဝင်စားခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတော်၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရတော့မည်ဖြစ်၍ သူ၏ အဓိကဘာသာရပ်ကို ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံတို့တွင် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။
သူ၏ ဦးရီးတော် ရန်ဆစ် ပရာရောဆစ်မင်းသား (ချိုင်နတ်မင်းသား)မှာ ဘုရင်ခံဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဘူမိဗလဘုရင်၏ အမည်ဖြင့် ချိုင်နတ်မင်းသားမှာ ၁၉၄၂ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ၁၉၄၉ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကိုလည်း လက်မှတ်ထိုးခဲ့သည်။
ထိုဥပဒေမှာ ၁၉၃၂ တော်လှန်ရေးအပြီး ပျောက်ဆုံးသွားသော ဘုရင်၏ အာဏာများကို ပြန်လည် မြှင့်တင်ပေးသော ဥပဒေဖြစ်သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သယမ်အစိုးရမှ နတ်ရွာစံဘုရင် အာနန္ဒာမဟီဒေါ၏ အသုဘအခမ်းအနားအတွက် ဒေါ်လာထောင်ပေါင်းများစွာ ခွဲဝေပေးခဲ့သည်။
၁၉၄၇ အာဏာသိမ်းမှု နောက်ပိုင်း မငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် နန်းတင်ဘိသိတ်ပွဲကို ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်ရသည်။
နန်းတွင်းဗေဒင်ပညာရှင်များက ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လ၂ရက်ကို အခါတော်ပေးပြီး ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။
ဆွစ်ဇာလန်တွင် ကျောင်းတက်နေစဉ် ဘူမိဗလမှာ ပြင်သစ်သို့ မကြာခဏ အလည်သွားလေ့ရှိသည်။
ပြင်သစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ထိုင်းနိုင်ငံသံအမတ်ကြီး၏ သမီးဖြစ်သူ သီရိခေတ်နှင့် ပထမဆုံး တွေ့ဆုံမိခဲ့သည်။
သီရိခေတ်မှာ ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင်၏ မြစ်တော်စပ်သူလည်းဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က သီရိခေတ်မှာ အသက်၁၅နှစ်သာရှိသေးပြီး စန္ဒယားဖျော်ဖြေပွဲအတွက် လေ့ကျင့်နေသည်။
၁၉၄၈ခုနှစ် အောက်တိုဘာ၄ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ဘူမိဗလမှာ ဖီယယတ်တိုပိုလီနိုကားဖြင့် လူဆန်မြို့အပြင်ဘက် ၁၀ကီလိုမီတာအကွာ ဂျီနီဗာ-လူဆန်လမ်းပေါ်တွင် ဘရိတ်အုပ်လိုက်သော ထရပ်ကား၏ နောက်ပိုင်းကို တိုက်မိလေသည်။
နောက်ကျောပိုင်း၊မျက်နာနှင့် မျက်လုံးတွင် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရသွားခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း အခမ်းအနားနှင့် ဘိသိတ်ပွဲကို ထပ်မံ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြန်သည်။
လူဆန်မြို့တွင် ဆေးရုံတက်နေစဉ် သီရိခေတ်မှာ မကြာခဏ လာလေ့ရှိသည်။
မယ်တော်ဆန်ဝမ် တလပတ်နှင့်တွေ့ကာ မယ်တော်က သားတော်ဘူမိဗလနှင့် ပို၍ရင်းနီးရန် အနီးအနားတွင် ကျောင်းပြောင်းတက်ရန် မေးခဲ့သည်။
၁၉၄၉ခုနှစ် ဇူလိုင်၁၉ရက်နေ့တွင် တိတ်ဆိတ်စွာ စေ့စပ်ခဲ့ကြပြီး ဘိသိတ်မခံမီ တစ်ပတ်အလို ၁၉၅၀ခုနှစ် ဧပြီ၂၈ရက်နေ့တွင် ထိမ်းမြားခဲ့ကြသည်။
သူတို့၏ လက်ထပ်ပွဲကို နယူးယောခ့်တိုင်းမ်သတင်းစာက ဆင်နှင့် ထီးဖြူမြေမှ အရိုးရှင်းဆုံး လက်ထပ်ပွဲဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဘူမိဗလဘုရင်နှင့် မိဖုရားသီရိခေတ်တို့တွင် သားသမီး လေးပါးရှိသည်။
ဥပ္ပလရတနာ ဝချီရာလောင်ကွန်း သိရိန္ဓရ စုဠာဘရဏ ဘိသိတ်ခံယူခြင်းနှင့် ဘွဲ့တော်များ thumb|တော်ဝင်နန်းတော်တွင် ဘူမိဗလဘုရင် ဘိသိတ်ခံယူနေပုံ အချိန်နှောင့်နှေးစွာ ကြာမြင့်ပြီးမှ ပြီးဆုံးသွားသော အစ်ကိုတော် မဟီဒေါဘုရင်၏ အသုဘအခမ်းအနားပြီးနောက်တွင် ဘူမိဗလဘုရင်သည် ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိတ်ခံယူခဲ့သည်။
၁၉၅၀ခုနှစ် မေလ၅ရက်နေ့တွင် တော်ဝင်နန်းတော်ရှိ ဘိုင်ဆယ်သက်ဆင်ပလ္လင်ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။
အခမ်းအနားတွင် ဘူမိဗလဘုရင်ကသူ့အနေဖြင့် သယမ်ပြည်သူများ၏ အကျိုးနှင့် ပျော်ရွှင်မှုအတွက် ဖြောင့်မတ်စွာ အုပ်ချုပ်သွားမည်("เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม")ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် နဝမရာမဘုရင် (King Rama IX) ခေါ်သော်လည်း ထိုင်းဘာသာတွင် ထိုကဲ့သို့ အသုံးမပြုပေ။
ထိုင်းလူမျိုး ပိုမိုအသုံးပြုသည့် အမည်သည် နိုင်လွမ်း (ในหลวง) သို့မဟုတ် ဖရားချောင်ယူဟွာ (พระเจ้าอยู่หัว- အမည်နှစ်မျိုးစလုံး မင်းဘုရင် သို့မဟုတ် ခေါင်းပေါ်မှာရှိသည့်သခင်)၊ ချောင်းချီဝစ် (ဘဝသခင်) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဥပဒေအရ ဘွဲ့အမည်သည် ဖရာဘတ် စုမ်းဒဂျ် ပါရာမင်းသာရ မဟာ ဘူမီဘော အဒူလျာဒက် (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช) ဖြစ်သည်။
နတ်ပြည်စံခြင်း ဘူမိဗလဘုရင်၏ တော်ဝင်မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်းကျင်းပရာ နေရာ thumb|၁၃.၁၀.၂၀၁၆ခုနှစ်က တော်ဝင်အိမ်တော်များအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည့် ဘုရင်ကြီး ကံကုန်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက် ဘုရင်ကြီး ဘူမိဗလမှာ ၂၀၁၆ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ရက် ဒေသစံတော်ချိန် ညနေ ၃နာရီ၅၂မိနစ်တွင် ဘန်ကောက်မြို့၊ သီရိရတ်ချ်ဆေးရုံ၌ ကံကုန်ခဲ့သည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် ကြွင်းကျန်ရစ်သော အလောင်းတော်ကို တော်ဝင်နန်းတော်သို့ ယာဉ်တန်းဖြင့်ပြန်လည် သယ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဓလေ့အရ ရေချိုးခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သူ၏ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့မင်းသား ဝသိလာလောင်ကွန်းမှ ပီးမန်းရတရာပလ္လင်ခန်းမတွင် ကျင်းပသော ရေချိုးခြင်းအခမ်းအနားကို ဦးစီး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဝမ်းနည်းခြင်း အထိမ်းအမှတ်ကာလကို တစ်နှစ်ကြာသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
တော်ဝင်မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း အခမ်းအနားကို ၂၀၁၇ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ၅ရက်ကြာ ကျင်းပခဲ့သည်။
ရုပ်မြင်သံကြားများတွင် ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်ခြင်းမရှိခဲ့သော အမှန်တကယ် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း အခမ်းအနားကို အောက်တိုဘာလ ၂၀၁၇ခုနှစ် ၂၆ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သင်္ဂြိုဟ်အပြီး အကြွင်းအကျန်များနှင့် ပြာများကို တော်ဝင်နန်းတော်ရှိမဟာဖဆတ်ပလ္လင်ခန်းမ၊ တော်ဝင်အုတ်ဂူများနှင့် တော်ဝင်ဘုရား တို့တွင် ထားရှိသည်။
မြှပ်နှံအပြီးတွင် ဝမ်းနည်းခြင်းအချိန်ကာလကို ၂၀၁၇ခုနစ် အောက်တိုဘာလ၁၇ရက်နေ့ ညသန်းခေါင်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။
ထိုင်းပြည်သူများသည် ပုံမှန်အရောင်များအတိုင်း ပြန်လည်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြပြီး ၂၀၁၉ခုနှစ် မေလ ၄ရက်မှ၆ရက်တွင် ကျင်းပမည့် နောက်တက်လာမည့် ဘုရင်အသစ်၏ ဘိသိတ်ခံယူခြင်းကို စောင့်စားနေခဲ့ကြသည်။
right|K2 ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ right|Cho Oyu နီပေါနိုင်ငံ right|တိဘက်ကုန်းမြေမြင့် အပေါ် အာကာသတွင်းမှ မြင်ရသော ဟိမဝန္တာတောင်တန်း နှင့် ဧဝရတ်တောင် (annotated version) ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းသည် အာရှတိုက်တွင် တည်ရှိသည့် တောင်တန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်အထိ သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။
ဟိမဝန္တာ ဆိုသည်မှာ နှင်းခဲများ၏ ဌာနေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းသည် ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်တွင် အမြင့်မားဆုံး တောင်တန်းဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး ဧဝရတ်တောင် ကဲ့သို့သော မီတာ ၈၀၀၀ အထက် တောင်ထိပ်များ တည်ရှိရာ အရပ်လည်းဖြစ်သည်။
ဟိမဝန္တာတောင်တန်းမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ အမြင့် ၂၉၀၂၈-ပေမြင့်သည်။
the key collection စာကြည့်တိုက်စာစဉ်(၁၂၄) ဒလိုင်လားမား၊ ၂၀၁၈၊ အောက်တိုဘာလ၊ စာ-၄၂ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်တွင် မြင့်မားစွာတည်ရှိသော ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်အလွန်ထင်ရှားလေသည်။
ထိုတောင်တန်းကြီးမှာ အရှေ့မှအနောက်သို့ မိုင်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ရှည်သဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ အပါလေချန်တောင်တန်း လောက်သာလျှင်ရှိသည်။
တောင်တန်းအကျယ်မှာ မိုင် ၁၅ဝမှ ၂ဝဝခန့် ရှိသဖြင့် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အင်ဒီးတောင်လောက်ပင် မကျယ်ချေ။
သို့ရာတွင် အမြင့်၌ကား ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်တောင်မျှ ဟိမဝန္တာတောင်ကို မမီချေ။
ဤသို့တုဖက်ကင်းအောင် မြင့်သောအချက်ကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ဟိမဝန္တာတောင်၌ တောင်ထိပ် တောင်ထွတ်ပေါင်း ၄ဝ ကျော် ၅ဝ ရှိ၍ အနိမ့်ဆုံးတောင်ထိပ်သည်ပင်လျှင် အမြင့်ပေပေါင်း ၂၃ဝဝဝ ရှိသည်။
အမြင့်ပေပေါင်း ၂၉ဝဝဝ ပေ၊ သို့မဟုတ် ၅၁/၂ မိုင် ကျော်ရှိသော ဧဝရတ်တောင်ထိပ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်ဖြစ်လေသည်။
ဒုတိယအမြင့်ဆုံးကား ဧဝရက်တောင်ထိပ်၏ အရှေ့ဘက် မိုင် ၁ဝဝခန့်အကွာတွင် ရှိသည့် ၂၈၁၄၆ ပေမြင့်သော ကန်ချင်ဂျန်းဂါးတောင်ထိပ်ဖြစ်သည်။
ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် အိန္ဒုမြစ်အကွေ့ကြီး၏ အနောက်ဘက်ရှိ ပမီးယားကုန်းပြင်မြင့်မှ အရှေ့ဘက် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ် အကွေ့ကြီးအထိ တန်းကာ လောက်လေးကိုင်းသဖွယ် တည်ရှိပြီးလျှင်အိန္ဒိယ မြောက်ပိုင်းရှိ အမြင့်ပေ ၁ဝဝဝ ခန့်ရှိသော လွင်ပြင်ဒေသနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တို့ကို ခြားထားလေသည်။
ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီးကို ဖြတ်သန်းတည်ရှိကြသော တောင်ကြားလမ်းများမှာ ကမ္ဘာပေါ် တွင်အမြင့်ဆုံး တောင်ကြားလမ်းများ ဖြစ်ကြလျက် အမြင့်ပေပေါင်း ၁၅ဝဝဝ၊ သို့မဟုတ် ၁၆ဝဝဝ ကျော်ရှိကြ၏။
နိုဝင်ဘာလနှင့် မေလအကြားတွင် ထိုတောင်ကြားလမ်းများကို ဆီးနှင်းများဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် ဖြတ်ကျော်သွားလာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။
ထိုသို့ မြင့်လှသော တောင်ကြားတို့တွင် ရေခဲမြစ်များဖြစ်ပေါ်ကြလျက် တောင်ခြေများဆီသို့ တဖြည်းဖြည်း သက်လျှောသွားကြလေသည်။
ထိုရေခဲမြစ်များမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဂင်္ဂါ၊ ယမုံနာမြစ်၊ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့်အိန္ဒုမြစ်များသည် မြစ်ဖျားခံ ကြလေသည်။
ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီးသည် လူများကိုသာ အသွားအလာ ခက်ခဲစေသည်မဟုတ်။
တောင်ဘက်မှ တိုက်ခတ်လာသော ရေခိုးရေငွေ့များပါသည့် လေကိုလည်း တားဆီးထားသဖြင့် တောင်ဘက်တောင်စောင်းတွင် နှစ်စဉ် မိုးရေချိန်လက်မ ၉ဝဝ ကျော်အထိ ရွာသွန်းသော်လည်း မြောက်ဘက် လေကွယ်ရာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်တွင်မူ မိုးခေါင်နေလေသည်။
တောင်တန်းတို့၏ အမြင့်မှာ အစားစား ကွဲပြားနေကြသည့်အလျောက်ဟိမဝန္တာ တစ်ခွင်တွင် ရာသီဥတု အမျိုးမျိုးနှင့် အပင်အမျိုးမျိုးတို့ကို တွေ့ရှိနိုင်လေသည်။
မြေပြင်နှင့် ဆက်စပ်ရာ တောင်ခြေဒေသမှ ပေ ၅ဝဝဝ အထိမြင့်သော ဒေသများတွင် မိုးအခါစိမ်းလန်းလျက် နွေအခါ အရွက်ကြွေသော သစ်တောဝါးတောကြီးများ ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်နေသဖြင့် နေပြောက်ပင် မထိုးနိုင်ချ။
တောင်ဘက်စောင်းတို့တွင် တောများကိုရှင်း၍ ပေ ၅ဝဝဝ အထိ မြင့်သောဒေသများ၌ လက်ဖက်ပင်များကို အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုးကြ၏။
ဒါဂျီလင်မြို့နှင့် အနီးအနား တစ်ဝိုက်တွင် အကောင်းဆုံးသော လက်ဖက်ခြောက်ထွက်ရာ ဒေသများဖြစ်ကြသည်။
ပေ၆ဝဝဝ အထိ မြင့်သော ဒေသများတွင် ဆန်စပါးနှင့် ပြောင်းများကို စိုက်ပျိုး၍ ထိုထက်မြင့်သောဒေသများတွင် ဂျုံနှင့်ဘာလီ များကိုစိုက်ပျိုးကြလေသည်။
ပေ ၉ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော ဒေသများတွင် ရွက်ချွန်ထင်းရှူးတောကြီးများ ပေါက်ရောက်ကြ ၏။
ပေပေါင်း ၁၂ဝဝဝ ကျော်သောအခါ အေးမြလှသဖြင့် ထင်းရှူးတောများပင် မပေါက်ရောက်နိုင်တော့ဘဲ မြက်များနှင့် ချုံတောများကိုသာတွေ့ရလေသည်။
ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် အပူပိုင်း၊ သမပိုင်းနှင့် အအေးပိုင်းဒေသများတွင်နေထိုင်ကြသော တိရစ္ဆာန် အမြောက်အမြားကိုတွေ့နိုင်လေသည်။
မြင့်သောဒေသများတွင် ကျား၊ ကျားသစ်၊ ကြံ့၊ ဆင် ၊ မျောက်နှင့် အောင်း (စာမရီ) များနေထိုင်ကြ သည်။
ပေ ၁၆ဝဝဝ အထက်၌ ကား ဆီးနှင်းများ အမြဲဖုံးလွှမ်းလျက် ရေခဲတောင်ရေခဲမြစ်များသာ ဖြစ်နေတော့သည်။
ဤသို့တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေခဲလျက် ဆီးနှင်း များဖုံးလွှမ်း နေသောကြောင့်ပင် ဤတောင်တန်းကြီးကို ဟိမဝန္တာတောင်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
ဟိမဝန္တာဟူသောအမည်မှာ သက္ကတဘာသာ မှလာ၍ ဆီးနှင်းများ အမြဲဖုံးလွှမ်းရာဒေသဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။
ဆီးနှင်းများဖုံးလွှမ်းလျက် အေးမြသောလေထုကြောင့် တိမ်တောင်တိမ်လိပ်တို့သည် ပေ ၂ဝဝဝ လောက်အမြင့်တွင် တလိပ်လိပ်တက်နေသည်ကိုမြင်ရသည်မှာ ဟိမဝန္တာတောင်ကြီးပင် မိုးကို ဖောက်၍တည်နေသလောဟု ထင်မှတ်ရလေတော့၏။
ဤမျှအံ့မခန်းမြင့်မားစွာ တည်ရှိနေသောဟိမဝန္တာ တောင်ကြီးကို ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့သည် ဘုရားတို့စံရာ တောင်တန်းကြီးဟုပင် ယူဆ၍အထူးရိုသေလေးစားကြလျှက် တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် တက်ရောက် ပူဇော်လေ့ ရှိကြလေသည်။
မှတ်စုများ ကိုးကား Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ။
ဘီစီ ၂၁၀ ခုနှစ်ခန့်တွင် ထုလုပ်ထားသည့် ယင်းမြေထည် ရုပ်တုများအား တရုတ်နိုင်ငံ ရှီးအန်းမြို့အနီး၌ နေထိုင်သည့် လယ်သမားတစ်ဦးက ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
စစ်သားရုပ်များသည် ယင်းတို့၏ ရာထူးအလိုက် ၆ ပေမှ ၆ ပေ ၅ လက်မအထိ မြင့်သည်။
အမြင့်ဆုံးအရုပ်များမှာ စစ်သူကြီးများဖြစ်သည်။
ယင်းရုပ်တုများတွင် စစ်သားများ၊ မြင်းများ၊ စစ်ရထားများ၊ မူးကြီးမတ်ရာများ၊ ဂီတပညာရှင်များ၊ ဆပ်ကသမားများ ပါဝင်ကြသည်။
လက်ရှိ တွင်းကြီး ၃ တွင်းတွင် မြေထည် စစ်သား ရုပ်ပေါင်း ၈၀၀၀၊ စစ်ရထား ၁၃၀ စင်း၊ မြင်း ၅၂၀ ကောင်၊ သံချပ်ဝတ်မြင်း ၁၅၀ ကောင်ခန့် ရှိသည်။
Jane Portal and Qingbo Duan, The First Emperor: China's Terra Cotta Army, British Museum Press, 2007, p. 167 ဓာတ်ပုံများ ကိုးကား Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ Category:ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ Category:တရုတ်ပြည်ရှိ သမိုင်းဝင် နေရာများ။
thumb| နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းနေမှုအား သရုပ်ဖော်ထားပုံ နှလုံးသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးသို့ သွေးလည်ပတ် စီးဆင်းရန်အတွက် လုပ်ဆောင်ပေးသော သွေးညှစ်စက် (Blood Pump Machine) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သာမန် လူတစ်ဦးတွင် နှလုံးသည် နေ့စဉ် ပျမ်းမျှအားဖြင့် အကြိမ် ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် ခုန်ရပြီး သွေးထုထည် ဂါလံ ၂,၀၀၀ ခန့် ညှစ်ထုတ်ပေးရသည်။
လူ့သက်တမ်းတလျှောက် မရပ်မနား စည်းချက်မှန်မှန် ညှစ်ထုတ်ပေးနေရပြီး အသက် ၇၀ အရွယ်ရောက်ပါက အကြိမ်ပေါင်း ၂.၅ ဘီလီယံကျော် ခုန်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ဤကဲ့သို့ အချိန်ပြည့် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် နှလုံးကြွက်သားများအတွက် အောက်စီဂျင်နှင့် အာဟာရများအား နှလုံးသွေးကြော (Coronary Arteries) များမှ ထောက်ပံ့ပေးရသည်။
အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် နှလုံးသွေးကြောများ ကျဉ်းမြောင်းလာပြီး နှလုံးကြွက်သားအတွက် အောက်စီဂျင်နှင့် အာဟာရကို လုံလောက်စွာ မထောက်ပံ့နိုင်တော့ချိန်တွင် နှလုံးသွေးကြော ကျဉ်းသည့် လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၃ သန်းမှ ၄ သန်းခန့်အထိ မည်သည့် အရိပ်လက္ခဏာမှ မပြသပဲ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ ခံစားနေကြရသည်။
ရောဂါဖြစ်စေသော အဓိက အချက် ၃ ချက် သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension) သွေးအတွင်း ကိုလက်စထရော ပါဝင်နှုန်း များခြင်း (Hypercholesterolaemia) ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း (Smoking) နှလုံးသွေးကြော ကျဉ်းမြောင်းစေသော အခြားအကြောင်းအရင်းများမှာ ဆီးချို သွေးချိုရောဂါ (Diabetes) စိတ်ဖိစီးမှုများခြင်း (Stress) အဝလွန်ခြင်း (Obesity) လှုပ်ရှားမှုနည်းသော ထိုင်၍ အလုပ်လုပ်ရခြင်း (Sedentary Lifestyle) အထက်ပါ အကြောင်းများကြောင့် သွေးကြော၏ အတွင်းနံရံတွင် ကိုလက်စထရော၊ ကယ်လဆီယမ်၊ ဆဲလ်သေ အစအနများ၊ သွေးမွှားဥများ စသည့် ပစ္စည်းများ စုပုံအနည်ကျလာပြီး ထူအမ်းလာကာ ကျဉ်းမြောင်းလာသည်။
ယင်းပစ္စည်းများ သွေးကြောနံရံမှ ကွာထွက်ကာ သွေးကြော တစ်နေရာတွင် ပိတ်မိနေတတ်သည်။
နှလုံးသွေးကြောတွင် ပိတ်မိပါက နှလုံးပုပ်ခြင်း (Myocardial Infarct)၊ ဦးနှောက်သွေးကြောတွင် ပိတ်မိပါက လေဖြတ်ခြင်း (Stroke)၊ ခြေလက်ရှိ သွေးကြောများ ပိတ်မိပါက နာကျင်ခြင်း၊ အသားပုပ်ခြင်း (Gangrene) တို့ ဖြစ်တတ်သည်။