kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
thumb|၁၉၅၅ ခုနှစ်က ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာသည့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး မစ္စတာ ဂျွန် ဖော်စတာ ဒါးလက်စ်(အလယ်ရှိ ဂုဏ်ပြုတပ်ဖွဲ့ဝင် အနောက်ဘက်) နှင့် မြန်မာ သမ္မတ ဦးဘဦး(ဓာတ်ပုံ - Life Magazine) ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး မစ္စတာ ဂျွန် ဖော်စတာ ဒါးလက်စ် တွေ့ဆုံသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်။
အမေရိကန် ဒု သမ္မတ ရစ်ချတ် နစ်ဆင်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ နှစ်ရက်ကြာအလည်အပတ်ခရီး ရောက်ရှိသည်။
ရန်ကုန်တွင် အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေးဆန္ဒပြပွဲများနှင့် ကြုံရသည်။
နယူးယောက် တိုင်းမ် သတင်းစာအဆိုအရ ပဲခူးတွင်“မြန်မာ နိုင်ငံသည် အမေရိကန်စစ်ဘီလူးများအတွက် နေရာမဟုတ်”ဟု ဖော်ပြသောစာတန်းနှင့်ဆန္ဒပြသူများက နစ်ဆစ်ကိုကြိုဆိုခဲ့ကြ သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်။
ဖေဖော်ဝါရီတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂျွန် ဖော်စတာ ဒါးလက်စ် သည် ရန်ကုန်ကို အလည်ရောက်ရှိလာပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု အပါအဝင် မြန်မာ ထိပ်တန်းအရာရှိများနှင့် တွေ့ဆုံသည်။
ဇွန်လတွင် ဦးနုသည် ဝါရှင်တန်သို့ တရားဝင် သွားရောက်လည်ပတ်ပြီး အမေရိကန် လွှတ်တော်တွင် မိန့်ခွန်းပြောသည်။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒွိုက် ဒေးဗစ် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါ နှင့် မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ပူးတွဲထုတ်ပြန်သောကြောညာချက်၌“ရန်ကုန်မြို့တော်တွင် လတ်တလော ကျင်းပနေသော ဆဋ္ဌမ သံဃာရတနာ တင်ပွဲသည် ဒေသတခုလုံးအတွက် အကျိုးကျေးဇူးဖြစ်ထွန်း စေ သည်”ဟု မှတ်ချက်ချခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်တရုတ်နိုင်ငံတွင် အဖမ်းခံထားရသော အမေရိကန် လေယာဉ်မှူးများအရေးကိုလည်း ပြန် လည် သုံးသပ်ခဲ့သည်။
ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးသည် အမေရိကန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၌ နိုင်ငံခြားတင်ပို့ရောင်းချမည့် ဆန်စပါးများ အဆမတန် ပိုလျှံခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် “ရှုပ်ထွေးခက်ခဲသော စီးပွားရေးပြဿနာများ”များကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်။
မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတ မန်းဝင်းမောင်သည် ဆေးကုသမှုခံယူရန်အတွက် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်သည်။
ဒီဇင်ဘာ၂၃ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒွိုက် ဒေးဗစ် အိုင်ဆင်ဟောင်ဝါနှင့် တွေ့ဆုံသည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ် က ဝါရှင်တန်တွင် အမေရိကန် ဒု သမ္မတ ရစ်ချတ် နစ်ဆင် နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု တွေ့ဆုံသည်။
၁၉၅၆-၆၄ ခုနှစ်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ အမေရိကန်က စားနပ်ရိက္ခာအထောက်အပံ့များ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ပေးခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းက ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း အာဏာသိမ်းချိန်၌ အမေရိကန်တွင် စစ်ပညာ သင်ကြားနေသော မြန်မာ့တပ်မတော် အရာရှိပေါင်း ၁၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။
thumb|၁၉၆၆ ခုနှစ်က အာဏာရှင် ဦးနေဝင်း နှင့် အမေရိကန် သမ္မတ လန်ဒန် ဘန်းနက်စ် ဂျွန်ဆင် တို့ လက်ဆွဲ နှုတ်ဆက် ၁၉၆၆ ခုနှစ်။
စက်တင်ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်ခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်လည် ပတ် ပြီး သမ္မတ လန်ဒန် ဘန်းနက်စ် ဂျွန်ဆင်နှင့် တွေ့ဆုံသည်။
တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်တွင် အမေရိကန်သမ္မတက မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ဘက်မလိုက်မူဝါဒကို နားလည်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ပြီး“နှစ်ပြည်ထောင် နိုင်ငံသားများ၏ အပြန်အလှန် အကျိုးစီးပွားနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် နိုင်ငံတကာနားလည်မှုအကျိုး ထမ်းရွက်ရာတွင်”ရင်းနှီးသောဆက်ဆံရေးကို ပိုမိုခိုင်မာအောင်လုပ် ဆောင်သွားမည်ဟု နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးက ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်။
အမေရိကန်နှင့် မြန်မာအစိုးရသည် တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်ရောင်းဝယ်မှု တိုက်ဖျက်ရေး ဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးသည်။
အမေရိကန်က Bell 205 ရဟတ်ယဉ်များ မြန်မာနိုင်ငံအား ထောက်ပံ့ရန်လည်း သဘောတူသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်။
အမေရိကန်နိုင်ငံ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ရေးရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ရန်ကုန်သို့ လာရောက် လည် ပတ် သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေး အစီအစဉ်များကို ဆက်လက်ထောက်ပံ့ပေးမည်ဟု ပြောကြားသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်။
နိုင်ငံတဝန်း ဒီမိုကရေစီလူထုအုံကြွမှုကြီး ဖြစ်ပေါ်နေသော စက်တင်ဘာလတွင် အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ရေးရာ ကော် မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အောက်လွှတ်တော်အမတ် စတီဖင် ဂျေ ဆိုလာ့ဇ် ရန်ကုန်သို့ လာရောက်လည်ပတ်ပြီး သမ္မတသစ် ဒေါက်တာမောင်မောင်နှင့် တွေ့ဆုံသည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်များနှင့်လည်း တွေ့ဆုံသည်။
နိုဝင်ဘာလတွင် အမေရိကန်အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဒန်နာ ရိုရာဘာချာသည် ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်အနီးရှိ သေဘောဘိုး ကျောင်းသားစခန်းသို့လာရောက်လည်ပတ်ပြီး ကျောင်းသားများဦးဆောင်သော ဆန္ဒပြပွဲများကို စစ်တပ်ကဖြိုခွင်း ခဲ့သဖြင့် ပြည်ပသို့ရောက်ရှိလာသူများအတွက် နိုင်ငံရေးထောက်ခံမှုများ ဆက်လက် ပြုလုပ်သွားမည်ဟု ကတိပေး ပြောကြား သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်။
အမေရိကန်က မြန်မာကိုပေးနေသော စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေးအကူအညီများ ဖြတ်တောက်လိုက်သည်။
နှစ် ပေါင်း၃၀အတွင်း ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(NLD)က အပြတ်အသတ်အနိုင်ရလိုက်သော်လည်း စစ်အစိုးရက ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်အား အသိအမှတ်မပြုသောကြောင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးအဆင့်ကို သံအမတ်အဆင့်မှ သံရုံးယာယီ တာဝန်ခံ အဆင့်သို့ ယနေ့အထိ လျှော့ချလိုက်သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ် က ကုလသမဂ္ဂ ဆိုင်ရာ အမေရိကန် သံတမန် မက်ဒလင်း အောလ်ဘရိုက်နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တွေ့ဆုံသည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်။
ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အမေရိကန်အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဘီလ် ရစ်ချတ်ဆန် သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံနေရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်တွင် တွေ့ဆုံခွင့်ရသည်။
အမေရိကန် သမ္မတ ဘီလ်ကလင်တန်က ဒေါ်အောင် ဆန်းစုကြည်အတွက် ပေးပို့သော စာတစောင်အား အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဘီလ် ရစ်ချတ်ဆန် က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ထံသို့ ပေးအပ်သည်။
အောက်လွှတ်တော်အမတ်သည် စစ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွှန့်နှင့်လည်း တွေ့ဆုံသည်။
ဘန်ကောက်မြို့တွင်ကျင်းပသော သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏အနာဂတ်အား ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွှန့် နှစ်ဦးတည်းကသာ အဆုံးအဖြတ်ပေးမည်ဟု သူက ပြောဆိုသည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်။
စက်တင်ဘာလတွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံအမတ်ကြီး နောက်တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဖြစ် လာသူ မက်ဒ်လင်း အောလ်ဘရိုက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်ပြီး ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွှန့် နှင့်တွေ့ဆုံသည်။
ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွှန့် က ၎င်းတို့ အစိုးရသည် လူထုထောက်ခံမှုအများအပြားရရှိနေသည်ဟု အောလ်ဘရိုက်ကို ပြောဆိုသည်။
နောက်တနေ့တွင် မစ္စ အောလ်ဘရိုက်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်တွေ့ဆုံသည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်။
မြန်မာနိုင်ငံကို အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ အသင်းတွင် ဝင်ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းအပေါ် အမေရိကန်အစိုးရက ပြင်းပြင်း ထန်ထန် ကန့်ကွက်သည်။
အမေရိကန် နိုင်ငံသားများ အနေဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့်သော်လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုအသစ်များ ပြုလုပ်ခြင်းကို သမ္မတ ကလင်တန်က တားမြစ်ပိတ်ပင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငွေခဝါချခြင်း အား ထိထိရောက်ရောက် အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက တားမြစ်ပိတ်ပင်မှုချမှတ် လိုက်သည့်အပြင် တချို့သော မြန်မာစစ်တပ်အရာရှိများနှင့် မိသားစုဝင်များကိုလည်း ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာ ကန့်သတ်ပိတ်ပင်သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်။
မေလ ၃၀ ရက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဒီပဲယင်းအရပ်တွင် NLD ယာဉ်တန်းအား အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး ဇူလိုင်လတွင် သမ္မတ ဂျော့ချ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်အစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုအသစ် ချမှတ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်မြောက်မှုနှင့် ဒီမိုကရေစီ အက်ဥပဒေ နှင့် အမိန့်စာ အမှတ် ၁၃၃၁၀ အရ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထုတ်ကုန် တင်သွင်းခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို တားမြစ်ခြင်း၊ စစ်အစိုးရနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြား ကူး သန်းရောင်းဝယ်မှု အဖွဲ့သုံးဖွဲ့၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းသည်။
ထိုဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများအရ အမေရိ ကန် အစိုးရက နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာထောက်ပံ့ကူညီမှုတိုင်းကို ကန့်ကွက်သွားမည် ဖြစ်သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာကို အရေးယူပိတ်ဆို့သည့် JADE Act ကို အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ ဘုရှ် လက်မှတ်ထိုး အတည်ပြု။
၂၀၀၅ ခုနှစ်။
သမ္မတ ဘုရှ်က နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် လျာထားသော ကွန်ဒိုလီဇာ ရိုက်စ်က မြန်မာနိုင်ငံကို“ကမ္ဘာတဝန်း အာဏာရှင်များ၏ ခံကတုတ် ခြောက်ခုအနက်”တခုဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုသည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်။
အစိုးရက လောင်စာဆီဈေး ရုတ်တရက်မြှင့်တင်လိုက်သဖြင့် ရန်ကုန်နှင့် နေရာ အနှံ့အပြားတွင် လူထုဆန္ဒပြပွဲများဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဆန္ဒပြပွဲများကို စစ်အစိုးရက အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းလိုက်သည့်အတွက် သမ္မတ ဘုရှ်က လူ့ အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာများကို အလွဲသုံးစားလုပ်မှုအတွက် တာဝန်ရှိသူဟု သတ်မှတ်ခံရသူ တဦးချင်းစီ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းဆည်းသည့် အမိန့် ကြေညာချက် အမှတ် ၁၃၃၄၈ ကို ထုတ်ပြန်သည်။
ထို့အပြင် ၎င်းတာဝန်ရှိသူများအား ဘဏ္ဍာ ရေးနှင့် ရုပ်၀ထ္ထုပစ္စည်း အထောက်အပံ့ပေးသော လူပုဂ္ဂိုလ် တဦးချင်းနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုကိုလည်း သိမ်းဆည်း ရန် ယင်း အမိန့်တွင်ပါဝင်သည်။
ယခင်ပြစ်ဒဏ်ခတ်မှုအား တိုးချဲ့ထားသော အမိန့်စာဖြစ်သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် က အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ ဘုရှ်နှင့် ပြည်ပရောက် မြန်မာ အတိုက်အခံများ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံ။
၂၀၀၈ ခုနှစ်။
သမ္မတ ဘုရှ်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှထွက်သော ကျောက်မျက် ရတနာများ တင်သွင်းခြင်းကို ကန့်သတ်ခြင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ချမှတ်ထားသောလက်ရှိ သွင်းကုန်ကန့်သတ်မှုအား တိုးချဲ့သော Burma Jade Act ကို လက်မှတ်ရေး ထိုး ထုတ်ပြန်သည်။
မြန်မာကုမ္ပဏီ ၁၀ ခုထက်မနည်း အဆိုပါ ပြစ်ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခံရသည်။
မေလတွင် ရဟတ်ယဉ်များ၊ ရေ နှင့်အစားအစာ တန်ပေါင်းများစွာ တင်ဆောင်လာသော အမေရိကန် လေ ယာဉ်တင် သင်္ဘော(US Aircraft Carrier Essex)သည် ဧရာ၀တီတိုင်းတွင် နာဂစ်မုန်တိုင်းသင့်ပြည်သူများကို ကူညီရန် မြန်မာ အစိုးရထံမှ ခွင့်ပြုချက်ကို ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်တွင် ရက်သတ္တပတ် ၃ ပတ်ကြာစောင့်ဆိုင်းသည်။
မြန်မာအစိုးရက ကယ် ဆယ်ရေး အစီအစဉ်ကို ပယ်ချလိုက်သည်။
သို့သော် အမေရိကန်အစိုးရကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဒဿမ၂ သန်းတန်ဖိုးနီးပါးရှိအစားအစာနှင့်နေထိုင်စရာအကူအညီများ 185 DOD C-130 ကုန်တင်လေယာဉ်များဖြင့် ရန်ကုန်သို့ သယ်ဆောင်ခွင့်ပြုသည်။
ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ ဘုရှ်နှင့် ပြည်ပရောက် မြန်မာ အတိုက်အခံများ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံသည်။
သမ္မတ ကတော် လော်ရာ ဘုရှ် က ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ရှိ မယ်တော်ဆေးခန်းနှင့် ဒုက္ခသည် စခန်းများကို သွားရောက်သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် တွင် အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဂျင်မ် ဝက်ဘ်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ တွေ့ဆုံသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်။
ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဂျင်မ် ဝက်ဘ်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရသဖြင့် ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း မြန်မာ စစ်ခေါင်းဆောင်နှင့်တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခွင့်ရခဲ့သော အဆင့်မြင့်ဆုံးအရာရှိဖြစ် သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တရုတ်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကြီးထွားလာနေခြင်းကို ထောက်ပြပြီး အမေရိကန်အစိုးရအား မြန်မာအစိုးရနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် ဂျင်မ် ဝက်ဘ်က အပြင်းအထန် စည်းရုံးသည်။
စက်တင်ဘာလတွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရတ်အိုဘားမား အစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ချမှတ်ထားသော ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများကို ရုပ်သိမ်းခြင်းမရှိဘဲ မြန်မာအစိုးရ စစ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုလုပ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်း သွားမည်ဟု ဆိုသည်။
နိုဝင်ဘာလက စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသော အမေရိကန်-အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် သမ္မတ အိုဘားမား က မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းစိန်အား လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်သည်။
မြန်မာအစိုးရသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးခြင်းနှင့် ဒီမိုကရေစီပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများလုပ်ဆောင်မည်ဆိုပါက နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ပိုမိုကောင်းမွန်မည်ဟု သမ္မတ အိုဘားမားက ပြောဆိုသည်။
၁၄ နှစ် အတွင်း အဆင့်မြင့်ဆုံး အမေရိကန်အရာရှိအဖြစ် အမေရိကန်အစိုးရ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ကာ့တ် ကမ်းဘဲလ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်သည်။
ထိုခရီးစဉ်သည် အိုဘားမားအစိုးရ၏ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်ချမှတ်သော မူဝါဒအသစ် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ဆက်ဆံရေး၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်။
နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့က အနှစ်၂၀အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲအား “လွတ်လပ်မှု နှင့် တရားမျှတမှုမရှိသော ရွေးကောက်ပွဲ”ဟု သမ္မတ အိုဘားမားက ရှုတ်ချသည်။
ရွေးကောက်ပွဲမှတဆင့် စစ်အရာရှိဟောင်းများ ဦးဆောင်သော အမည်ခံအရပ်သားအစိုးရထံသို့ စစ်အစိုးရက အာဏာလွှဲပြောင်းပေးသည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်။
ဧပြီလတွင် အမေရိကန်အစိုးရနှင့် မြန်မာအစိုးရ ခေါင်းဆောင်များအကြား ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်သူအဖြစ် ဒဲရစ် မစ်ချယ်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အထူးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် သမ္မတ အိုဘားမားက ခန့်အပ်သည်။
စက်တင်ဘာ၂၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်သည် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေး ထိပ်တန်းအရာရှိများနှင့် ဝါရှင်တန်မြို့ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် သွားရောက်တွေ့ဆုံသည်။
နောက်တနေ့တွင် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အကူအညီဖြင့် တည်ဆောက်နေသော မြစ်ဆုံ ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်းအား ယာယီရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။
ဝါရှင်တန်က အရေးပါပြီး အပြုသဘောဆောင်သော လုပ်ရပ်တခုအဖြစ် ကြိုဆိုလိုက်သည်။
နိုဝင်ဘာတွင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် မစ်ချယ်သည် သက်တမ်းနှစ်လ မပြည့်သေးသည့် အချိန်တွင် တတိယအကြိမ်မြောက်ခရီးစဉ်အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံသို့သွားရောက်ပြီး မြန်မာအစိုးရခေါင်းဆောင်များအပါအဝင် ဒေါ်အောင် ဆန်းစုကြည်နှင့်ပါ တွေ့ဆုံသည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ နောက်ထပ်ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အပြုသဘောဆောင်သော အပြောင်း အလဲ များနှင့်အတူ အမေရိကန်အစိုးရကလည်း အပြန်အလှန်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု အမေရိကန်အစိုးရက ထုတ်ပြန်ကြေညာ သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်း အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ ဘာလီကျွန်းတွင် ကျင်းပသော အာဆီယံ ထိပ်သီး ညီလာခံ၌ အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမား ၏ နောက်တွင် ရပ်နေသော သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်ကိုတွေ့ရစဉ် ၂၀၁၁ ခုနှစ်။
နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် သမ္မတ အိုဘားမားက မြန်မာနိုင်ငံတွင် “တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု အရိပ်အယောင်များ” ဖြစ် ပေါ်နေသည်ဟု ပြောဆိုလိုက်ပြီး “နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၊ တဦးချင်းအခွင့်အရေးနှင့် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး လုပ် ငန်း များ ပိုမိုတိုးတက်လာစေရန် အမေရိကန်အနေဖြင့် ကူညီပေးနိုင်မှုများ” ရှာဖွေလေ့လာရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စ ဟီလာရီ ကလင်တန်ကို ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့စေလွှတ်မည်ဟု ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။
မြန်မာအစိုးရက အမေရိကန်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသော အပြုသဘောဆောင်သည့် အပြောင်းအလဲများကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုလိုက်ပြီး သမ္မတ အိုဘားမား၏ ကြေညာချက်ကို ကြိုဆိုလိုက်သည်။
ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်တွင် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စ ဟီလာရီ ကလင်တန် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံသည်။
အမေရိကန်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး အခန်းကဏ္ဍသစ် တခုကို ရောက်ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း ဦးသိန်းစိန်က ပြော သည်။
မင်းတုန်းမင်းမှ ဟီလာရီ ကလင်တန်အထိ (ဧရာဝတီ မဂ္ဂဇင်း၊ December 1, 2011) အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ​တေလာဆန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြား​ရေးဝန်ကြီး ​ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နိုင်ငံခြား​ရေးဝန်ကြီးဌာနဧည့်ခန်းမ၌ ​တွေ့ရစဉ် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီခေတ် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်သည် ဗီဇာသက်တမ်းကျော်လွန်နေထိုင်မှု မြင့်မားသည့် နိုင်ငံ ၁၂ နိုင်ငံမှ နိုင်ငံသားများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြည်ဝင်ခွင့် ပိတ်ပင်သည့် အမိန့်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
၎င်းပိတ်ပင်မှုစာရင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို နိုင်ငံခြားသားများ၏ အကြမ်းဖက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအတွက်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဤသို့ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်သည် မြန်မာ့ပို့ကုန်တွေကို ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း အခွန်ကောက်ခံမည်ဟု နစကဥက္ကဋ္ဌ မင်းအောင်လှိုင်ကို စာရေးသားပေးပို့ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး။
ဦးဗဆွေလေး (၁၉၆၁-၆၂) ဦးဗဆွေလေးသည်ဘိုကလေးမြို့ဇာတိ ဖြစ်သည်။
ကျောင်းသား ညီညွတ်ရေး တပ်ဦး အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
၁၉၅၉-၆၀ တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ(တကသ) ငွေထိန်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၉-ခုတွင် ဥပဒေဝိဇ္ဇာ ပထမနှစ် တက်ရောက်ခွင့် တက္ကသိုလ်ရုံးမှ ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာသော်လည်း ပါမောက္ခချုပ် ကိုယ်တိုင် မသိလိုက်သော ပြုမူချက်ကြောင့် ပါမောက္ခချုပ်မှ ဝန်ခံပြီး သူကိုယ်တိုင် ကျောင်းပြန်ဝင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။
၁၉၆၀-၆၁ တွင် တကသ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်။
၁၉၆၁-၆၂ နောက်ဆုံး တကသ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂-ခု၊ ဇူလိုင် (၇)ရက်နေ့တွင် တကသ အစည်းအဝေး ခန်းမ၌ နောက်ဆုံး တရားဟောခဲ့ပြီး သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံကို ရဲများဝင်ရောက် ဖမ်းဆီးရာ အဖမ်းခံရသည်။
၁၉၆၃- ခု၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် အမိန့်အရ ပြန်လွတ်လာသည်။
၁၉၆၃-ခု၊ တက္ကသိုလ်များ ပြန်ဖွင့်သောအခါ တကသ နေရာဟောင်းတွင် တဲထိုး၍ တကသ ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းရေးလုပ်ငန်းများ ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
သို့သော် ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှု အရှိန်အဟုန် မြှင့်လာသဖြင့် ၎င်းလှုပ်ရှားမှုကို အလေးထား လုပ်ဆောင်လာကြသည်။
တကသ၊ ဗကသ၊ ရကသတို့က ပြည်သူ့ ကော်မတီနှင့် ညှိနှိုင်း၍ ခြောက်ခရိုင် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆန္ဒပြ ချီတက်ပွဲကို လှုံဆော်ခဲ့သည်။
၁၉၆၃-ခု၊ နိုဝင်ဘာလ(၁၄)ရက်နေ့တွင် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ ပျက်ပြားပြီး ဖမ်းဆီးမှုများ စတင်ပြုလုပ်လာသည်။
၎င်းနောက် ကျောင်းများ ပိတ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်တပ်မှ တက္ကသိုလ် အတွင်းသို့ ဝင်ရောက် စီးနင်းပြီး ကျောင်းသားများအား အတင်းအကျပ် အိမ်ပြန်ပို့ခဲ့သည်။
တကသ ယာယီတဲကို ဖျက်ဆီး ပစ်လိုက်သည်။
ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် အများအပြား အဖမ်းခံရသည်။
ကိုဗဆွေလေးနှင့် အခြား ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များ တိမ်းရှောင်နေကြပြီး ဗကပသို့ တောခို သွားကြသည်။
(သမဂ္ဂစာစဉ်၊ အတွဲ - ၁၊ အမှတ် (၃)၊ ဇူလိုင်လ ၂၀၀၅၊ ဆဲဗင်းဇူလိုင် သို့မဟုတ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အစဉ်အလာကို ဖျောက်ဖျက်ခြင်း၊ မောင်မုန်းအောင်) ၁၉၆၇-ခုနှစ် (ပွင့်လင်းရာသီ) တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ငသိုင်းချောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်သာနှင့် တောင်ကြားချောင်းရွာ အကြား ခလရ (၃၆) စစ်ကြောင်းကို ဖြတ်တောက် တိုက်ခိုက်ရာ ၎င်းတိုက်ပွဲတွင် ကျဆုံးသည်။
ဗဟိုတပ်မှလာသော ကိုဗဆွေလေး ကိုယ်တိုင် တောင်း၍ တိုက်သော တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။
ဗကပ ရဲဘော်တဦးမှ ကိုဗဆွေလေးအား (၅၅) လမ်းစဉ်သမား ဖြစ်တဲ့အတွက် ဗဟိုမှ သေဒဏ် ပေးပြီးသား ဖြစ်တဲ့အတွက် ၎င်းတိုက်ပွဲတွင် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။
(လက်ရေးမူ - ကိုယ်တွေ့ ကြုံရသူတဦး ပြန်လည်ပြောပြချက် - ရဲဘော်ချစ်ထွေး၊ ဗဟိုကင်းတပ်ဖွဲ့၊ ၁၅/၂/၂၀၀၇၊ ဦးသိန်းဝင်း) တိုးတက်သော ကျောင်းသား လက်ရေးဟု ထင်ရှားသော လက်ဝဲစာလုံးကို တီထွင် ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
လက်ဝဲစာလုံး တီထွင်သူ ကျွန်တော် တင်ပြချင်တဲ့ ရုပ်ပုံလွှာ တချပ်ကတော့ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ရဲ့ နောက်ဆုံး တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်တဲ့ ကိုဗဆွေလေးပါ။
သူက ဘိုကလေးသား။
ကိုဗ ဆွေလေးကို မြင်ရရင် မျက်နှာကလေးချောင်ပြီး ပင်ပန်း နွမ်းနယ်နေဟန် ပုံသဏ္ဌာန်ပါ။
အိပ်ရေးမဝတဲ့ အခြေအနေနဲ့ တူပါတယ်။
သူ့အပြုံးကလေး လျော့ရဲရဲ အပြုံးလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ဆံပင် သပ်သပ်ရပ်ရပ် ဖီးသင်ထားခြင်း မရှိ။
သူ့ကို နာမည်သာ ကြားဖူးပေမဲ့ လူချင်း မတွေ့ဖူးပါ။
၁၉၆၀ - ၆၁ ခုနှစ် ကျွန်တော် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှာ မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူး သင်တန်း လာတက်စဉ်က တ.က.သ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်မှာ စတင် တွေ့ဖူးခြင်း ပါပဲ။
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာနမှာ ဆရာ မင်းသုဝဏ် ပါမောက္ခ ဖြစ်ပြီလို့ သတင်းစာထဲမှာ တွေ့လိုက်ရတော့ ကျွန်တော်ဟာ ဆရာ မင်းသုဝဏ်ရဲ့ ပို့ချက်မှုကို ခံယူချင်တာနဲ့ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပြောင်းခဲ့တာပါ။
အရင်နှစ်က မန္တလေး တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာနမှာ ပထမနှစ် မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူးသင်တန်း တက်ခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေး သီးခြား တက္ကသိုလ်နှစ်ရဲ့ ပထမဦးဆုံး စာမေးပွဲပါ။
ကျွန်တော် ဂုဏ်ထူးတန်း ပထမနှစ် ကျခဲ့ပါတယ်။
သမိုင်းဘာသာမှာ စာမေးပွဲ ကျခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ယခင့် ယခင် နှစ်များက သမိုင်းဘာသာ ကျရှုံးသူ မရှိသလောက်ပါပဲ။
ဝိဇ္ဇာ ပထမနှစ် ဆိုရင် အေးအေးဆေးဆေး အောင်ကြတာ များပါတယ်။
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်က ဘာသာရပ် အားလုံး စစ်ဆေး အအောင်ပေးလေ့ ရှိပါတယ်။
မန်းသီးခြား တက္ကသိုလ်နှစ်မှာ သမိုင်း ပါမောက္ခက ဒေါက်တာ မောင်မောင်ကြီးပါ။
ယခု အမေရိကမှာ ထင်ပါရဲ့ … ပါမောက္ခက သမိုင်းကို လေးစားအောင် လုပ်မယ်လို့ ရည်ရွယ်တယ် ကြားတာပဲ။
အများအပြား အတုံးအရုံး ကျရှုံး ကုန်ကြပါတယ်။
(နောင် ကျောင်းသားတွေ ဆူပူ ဆန္ဒပြလို့ နောက်ဆက်တွဲ အောင်စာရင်း ထုတ်ပြန်ရပါတယ်။
ကျွန်တော်လဲ အောင်ပါတယ်)။
ကျွန်တော့်ဆရာ ပါမောက္ခ ဦးချမ်းမြက ကျွန်တော့်အတွက် အသနားခံ ပေးသေးတယ်လို့ တဆင့်စကား ကြားရဖူးပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ မရပါ။
သမိုင်း ပါမောက္ခက စာမေးပွဲ ချလိုက်တော့ ကျွန်တော့် ဂုဏ်ထူးတန်း ပြုတ်ခဲ့ရပါရော။
ဒီလိုနဲ့ … ဒီမှာ ရန်ကုန် ရောက်လာပြီး ရဲဘော် ကိုဗဆွေလေး၊ ရဲဘော် မောင်မောင်ညွန့် (ညွန့်ကြူး)၊ ဦးစိုးသိန်း၊ ကိုလှရွှေ စတဲ့ တ.က.သ ရဲဘော်ကြီးများနဲ့ အကျွမ်းတဝင် ခင်မင်သွားသဗျ။
အဲဒီနှစ်က တ.က.သ ဥက္ကဋ္ဌ မြို့မ ဦးတင်အေး (နောင်အခါ ကျွန်တော်နဲ့ မယားညီအကို) နဲ့လဲ ရင်းနှီးကြတယ်။
ကိုဗဆွေလေးက တ.က.သ အတွင်းရေးမှူးကိုး။
သူက ကဗျာချစ်တယ်။
'ထွန်းသစ်' ဆိုတဲ့ နာမည်နဲ့ တက္ကသိုလ် စာစောင်တွေမှာ ကဗျာရေးတယ်။
လူသိခံပုံ မရဘူး။
ပန်းချီလဲ ချစ်တယ်။
လက်ဝဲစာလုံး၊ တပ်ဦး စာလုံးလို့ နာမည်ကျော်တဲ့ လက်ရေး စတိုင်ဟာ သူထွင်ခဲ့တဲ့ ပိုစတာ လက်ရေးပေါ့။
ကျွန်တော် သိသလောက် ကိုဗဆွေလေးဟာ တ.က.သ အလုပ်တွေကို အောက်ခြေသိမ်း ကုန်းရုန်းပြီး မအိပ်မနေ လုပ်ရုံမက ရဲဘော်တွေကိုကြွေးဖို့၊ သူ့မိသားစု ထောက်ပံ့ဖို့၊ သူ့ဇာတိ ဘိုကလေးမှာ ရှိတဲ့ ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ရဲဘော်တွေ ရပ်တည်ဖို့ မနားမရပ် လှုပ်ခတ်တောင်ပံ အားမာန် အပြည့်နဲ့ လုပ်ကိုင်တာကို တွေ့ရတယ်။
ဒီအတော အတွင်း ပညာရေး တက္ကသိုလ်မှာ မနက် ၇ နာရီ တက်ရတဲ့ ပညာရေး ဒီပလိုမာလဲ မှန်မှန် တက်နေသေးတယ်။
အဲဒီတုန်းက ရန်ကုန် အလွတ်ပညာရေး ကျောင်းတွေမှာ ဦးဗဆွေလေးက ပထဝီဘာသာ နာမည်ကျော် ဆရာ။
ဟိုကျောင်းကခေါ် ဒီကျောင်းကခေါ် ပျိုတိုင်းကြိုက်တဲ့ နှင်းဆီခိုင်။
လက်မလည်နိုင်။
ဒါလဲ တာဝန်ကျေပါပေ့။
တ.က.သမှာ ပိုစတာ ရေးရင်း ညအိပ်၊ ဖြစ်သလိုစား၊ ကျောင်းတွေလဲ မပျက်၊ အလုပ်နဲ့လက် ဒရစပ် အလုပ်လုပ်တဲ့ အပြင် ဘိုကလေးက ရဲဘော်တွေဖို့ ဖွင့်ပေးထားတဲ့ စာအုပ်ဆိုင် အတွက် လေဟာပြင်ဈေးက စာအုပ်ဆိုင် မျိုးစုံသွားပြီး စာအုပ်တွေ ဝယ်ပို့ ပေးရသေးတယ်။
ကျွန်တော့်ကို ရဲဘော်တွေ ဖတ်သင့်တဲ့ စာအုပ်တွေ ရွေးပေးဖို့ အကူအညီ တောင်းတယ်။
ဒါနဲ့ သူနဲ့ ခင်သွားကြတာပဲ။
ဆဲဗင်းဇူလိုင် အရေးတော်ပုံ အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင် သွားခဲ့တယ်။
တောထဲမှာ ကျဆုံးသွားသတဲ့။
ဖြစ်ရလေ ရဲဘော်ကြီးရယ် …။
နိုင်ငံ့အတွက် အဖိုးတန် သားကောင်း ရတနာ အစစ်ပါ။
စံပြ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် မီးရှူးတန်ဆောင်ပါ။
(ကဗျာဆရာ တင်မိုး) ကိုးကား Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ။
ကာယဗလအားကစားသည် ကျန်းမာကြံ့ခိုင်လိုသူ လူအများကို အဆွဲဆောင်နိုင်ဆုံးသော ယနေ့ခေတ်ပြိုင်ပွဲဝင်အားကစားနည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
လူ့သမိုင်းကြောင်း အစကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သို့သော် ယခုခေတ်ကဲ့သို့ အားကစားတစ်ခုအဖြစ်။
ကိုယ်ကာယကြံ့ခိုင်မှုကို အထူးဂရုပြုပြီး သန်မာထွားကြိုင်းသူများကို နတ်ဘုရားများသဖွယ် စတင်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်မှာ ဂရိလူမျိုးများဖြစ်သည်။
ထိုလူမျိုးများ၏ရာဇဝင်တွင် ဟာကျူလီသည် သူရဲကောင်း နတ်ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးများ၏ ရာဇဝင်သမိုင်းများတွင် လူသန်ကြီးများကို နတ်ဘုရားများသဖွယ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည့်ကို အထင်အရှားတွေ့နိုင်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာရာဇဝင်တွင် ပန်းပဲမောင်တင့်တယ် ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် သာမန်ယောက်ျားများအနေဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုအလေးအပင် ကျောက်တုံးများကိုမကာ မိမိကိုယ်ကိုသန်စွမ်းကြံ့ခိုင်အောင်ပြုလုပ်ကြသည်ကို ဂရိလူမျိုးများ၊ အီဂျစ်လူမျိုးများနှင့် ရောမလူမျိုးများတို့၏ရာဇဝင်ကို လေ့လာကြည့်ပါက သိနိုင်သည်။
ထိုလူမျိုးများသည်ကာယဗလနှင့် သန်စွမ်းမှုအားကစား၏ သမိုင်းအတွက် ကနဦးလမ်းပြများဖြစ်ကြသည်။
ကာယဗလသမိုင်းရဲ့အစ အာရှတိုက်တွင် ကာယကြံ့ခိုင်မှုကို အထူးဂရုပြုမှု စတင်ခဲ့သည့်နိုင်ငံမှာ အိန္ဒိယဖြစ်သည်။
အထောက်အထားများအရ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ၁၁-ရာစုတွင် ကျောက်တုံးဒမ်ဘယ်များကို စတင်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။
၎င်းတို့က ထိုကျောက်တုံးဒမ်ဘယ်များကို နာလ်း (Nals) ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။
အိန္ဒိယလူမျိုးများသည် ထိုနာလ်းများဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကို ကျန်းမာအောင်သန်စွမ်းအောင် ကြီးထွားအောင်လေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။
ထိုခေတ်က အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကိုယ်ကာယလေ့ကျင့်ရေးခန်းမ (Gym) များကို နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင်တွေ့နိုင်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် Gym များ ပထမဆုံးပေါ်ထွက်ခဲ့သောနိုင်ငံဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယလူမျိုးများသည် ကိုယ်ကာယလေ့ကျင့်ခန်းများကို မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးတာဝန်အဖြစ်ခံယူကာ လေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။
၁၁ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအထိ အိန္ဒိယလူမျိုးများ၏ ထိုကဲ့သို့ လေ့ကျင့်ခန်းများပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အာဟာရများကို ဂရုတစိုက်မှီဝဲခဲ့ကြသည့်ဖြစ်ရပ်များက ယနေ့လူအများလိုက်လံလေ့ကျင့်နေကြသည့် ကာယဗလအားကစား၏ ပထမအခြေခံဖြစ်ခဲ့သည်။
ခေတ်သစ်ကာယဗလရဲ့ အစပိုင်း ခေတ်သစ်ကာယဗလသည် ၁၉-ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင်စတင်ခဲ့သည်။
ဂရိလူမျိုးများနှင့်အီဂျစ်လူမျိုး၏ကျောက်တုံးများဖြင့်လေ့ကျင့်ခဲ့သောနည်းစနစ်ဟောင်းသည်ထိုအချိန်တွင်ကားလုံး၀ပြောင်းလဲကာအသစ်ဖြစ်မည့်အချိန်ဖြစ်သည်။
စတင်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံမှာ-ထိုအချိန်ကလူအများသည်လူတစ်ယောက်ကိုယ်မှကြွက်သားများကိုသိပ်စိတ်ဝင်စားရကောင်းမှန်းမသိသေးဘဲထိုသူသည် မည်မျှသန်စွမ်းသည်၊အလေးများများမနိုင်သည်ကိုသာစိတ်ဝင်စားကြ၏။
(၁၉-ရာစု)မှစ၍ဥရောပတွင်အလေးမပြိုင်ပွဲများကိုလူထုဖျော်ဖြေရေးအသွင်ဖြင့်ပြိုင်ပွဲများပြုလုပ်လာကြသည်။
(၁၈၉၀ မှ ၁၉၂၉ )အထိလူများသည်အလေးမပြိုင်ပွဲများတွင်ပြိုင်ပွဲဝင်များက မိမိ၏ပြိုင်ဖက်ကိုထမ်းပြီးတစ်မြို့မှတစ်မြို့ ထမ်း၍ ခရီးမည်မျှသွားနိုင်သည်အထိပါရူးသွပ်စွာ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။
အချို့ကပြိုင်ပွဲများတွင်လှည်းများကိုအလေးများတင်၍ဆွဲသွားပြခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်များကိုမပြခြင်းစသည်တို့ကိုပြုလုပ်ပြီးယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုကဲ့သို့ အင်အားပြယှဉ် ပြိုင်ခဲ့ကြသောပြိုင်ပွဲဝင်များ၏ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအနေအထားကိုကြည့်ပါကလူအများကိုစွဲဆောင် နိုင်စွမ်းမရှိသောဗိုက်ပူနံကားများသာဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုကဲ့သို့သောအခြေအနေမျိုးသည် ၂၀-ရာစုအစောပိုင်းအထိဖြစ်ပျက်ခဲ့သော်လည်းဆယ့်ကိုးရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍အလေးမပြိုင်ပွဲဝင် များတွင်ယခင်အတိုင်းဗိုက်ပူနံကားများ၊လူပိန်လူသန်များနှင့်ကာယဗလမောင်များပုံစံကိုယ်ခန္ဓာ ပိုင်ရှင်ဟူ၍ပြိုင်ပွဲဝင်အမျိုးအစားများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
သို့သော်ပြိုင်ပွဲကတစ်ခုတည်းသာဖြစ် ပြီးကိုယ်ခန္ဓာအချိုးအစားများကားမိမိတို လေ့ကျင့်သည့်ပုံစံ၊စားသောက်သည့်အာဟာရပေါ်မူ တည်၍ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်တွင်ကာယဗလကိုအားကစားအဖြစ်ကမ္ဘာသို့ မိတ်ဆက်ပေးမည့်ခေတ်သစ်ကာယဗလဖခင် (father of modern bodybuilding )သည်ဥ ရောပမှပေါ်ထွက်ခဲ့ပေသည်။
သူ့ကို ၁၈၆၇-ခုနှစ်တွင် Friedric Muller တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီးသူ၏ အမည်မှာ ယူဂျင်းဆန်ဒို (Eugene Sandow) ဖြစ်သည်။
သူဝင်ပြိုင်သည့်အလေးမပြိုင်ပွဲ များတွင်သူ့ခွန်အားကိုမည်သူမျှမယှဉ်နိုင်သလိုသူ၏ကြွက်သားမျှင်များဖြင့်တည်ဆောက် ထားသောခန္ဓာကိုယ်ကိုလူအများရင်သပ်ရှုမောငေးကြည့်ရသည်အထိလှပခဲ့သည်။
ဆန်ဒိုပေါ်ထွက်လာခြင်းကရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာလှပစေရန်အလေးဖြင့်လေ့ကျင့်လျင်ရနိုင်သည်ဆို သည့်အချက်ကိုလူအများလက်ခံလာခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ဗိုက်ပူလူသန်များနှင့်လူပိန်လူ သန်များသည်လူတစ်ယောက်၏ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာသည်ချန်ပီယံဖြစ်တည်မှုအပေါ်တွင်လည်း ကောင်းပရိသတ်များကိုစွဲဆောင်ရာတွင်လည်းကောင်းများစွာအကျိုးပြုသည်ကိုသဘော ပေါက်နားလည်လာပြီးဆန်ဒို၏အယူအဆများအတိုင်းလေ့ကျင့်လာကြသည်။
ဆန်ဒိုသည်အစ ပိုင်းတွင်လူသန်ပြိုင်ပွဲအလေးမပြိုင်ပွဲများတွင်မိမိကိုယ်ကိုပရော်ဖက်ရှင်နယ်အဆင့်ရောက်အ အောင်ကြိုးစားခဲ့ပြီးပြိုင်ပွဲတိုင်းတွင်အနိုင်ရသည့်ချန်ပီယံဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဆန်ဒိုသည်သူ့ကိုယ် ကိုကမ္ဘာအသန်ဆုံးလူအဖြစ်အသိမှတ်ပြုနိုင်ရန် ၁၈၉၀-ခုနှစ်တွင်အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်ကျင်းပ သောအလေးမပြိုင်ပွဲသို့သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော်အမေရိကန်မှလူအများကသူ့ ခွန်အားထက်ဆွဲဆောင်အားအပြည့်ရှိသောသူ့ခန္ဓာကိုယ်အလှအပကိုမျက်စိကျခဲ့ကြသည်။
ဆန်ဒိုသည်ခန္ဓာကိုယ်လှပသောအလေးမချန်ပီယံဖြစ်သော်လည်းသူသည်ကမ္ဘာ့ကာယဗလ အားကစားကိုစတင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဆန်ဒိုသည်ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံးသောကာယဗလမဂ္ဂဇင်း နှင့်အချို့ သောကာယဗလလေ့ကျင့်နည်းစက်ပစ္စည်းများကိုစတင်တီထွင် ပြီးအမေရိကန်နှင့်အခြားသောနိုင်ငံများသို အလေးမပြိုင်ပွဲများသွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် သူ၏ပရိသတ်များကိုကာယဗလလေ့ကျင့်နည်းများအကြောင်းတင်ပြကာရောင်းချခဲ့သည်။
ဆန်ဒိုသည်ထိုပုံစံဖြင့်ကာယဗလကိုကမ္ဘာကိုစဉ်ဆက်မပြတ်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည့်အပြင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ၁၈၉၁-ခုနှစ်တွင်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအလေးမနှင့်ကာယဗလပြိုင်ပွဲ(World Championship bodybuilding and weight –lifting )ကိုကျင်းပပေးခဲ့သည်။
ဆန်ဒို၏ကျေး ဇူးကြောင့်ပင် ၁၈၉၆-ခုနှစ်ဂရိနိုင်ငံအေသင်မြို့တွင်ကျင်းပသောခေတ်သစ်အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် အလေးမပြိုင်ပွဲများသည်အားကစားပြိုင်ပွဲအဖြစ်ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ကာယဗလလေ့ကျင့်နည်းပစ္စည်းများဖြစ်သောဘားတို(dumbell) နှင့်ဘားရှည် (barbell) များ သည်ဆန်ဒို၏ရောင်းမလောက်သောပစ္စည်းများဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုကြောင့်လည်းဆန်ဒိုသည်အချိန် တိုအတွင်းအလွန်အမင်းတိုးတက်ချမ်းသာလာခဲ့သည်။
ဆန်ဒိုသည် ၂၁-ရာစုမျိုးဆက်များ နှစ်ခြိုက်ခုံမင်စွာလေ့ကျင့်နေကြသောကာယဗလအားကစားနှင့်အိုလံပီယာပြိုင်ပွဲများကိုအစပျိုး တည်ထောင်ပေးခဲ့ပြီးကာယဗလဒိုင်များအတွက်စည်းမျဉ်းများကိုစတင်ရေးဆွဲပေးခဲ့သောခေတ် သစ်ကာယဗလ၏ဖခင် Father of Modern Bodybuilding ဖြစ်သည်။
ပထမဦးဆုံးသောကာယဗလပြိုင်ပွဲကိုဆန်ဒိုသည် ၁၈၉၁-ခုနှစ်တွင်ကျင်းပခဲ့ပြီးထိုပြိုင်ပွဲအပြီး တွင်ဥရောပနှင့်အမေရိကတို့တွင် ကာယဗလပြိုင်ပွဲများသည်ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီးလူအများက တောင့်တလာခဲ့ပေသည်။