kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဗရမ်းသည် နာမည်ကျော် ဂီတစာဆိုတစ်ဦး ဖြစ်လာပြီးနောက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဗတ်မြို့၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဇူးရစ်မြို့၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံ ဗီယင်းနားမြို့များတွင် ဂီတဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူးကြီးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၇၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဗီယင်းနားမြို့၌ပင် အခြေစိုက်ကာ၊ သီချင်းများ၊ တီးကွက်များ ရေးစပ်ခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်နေခဲ့သည်။
သူ၏ပထမဆုံး သံစုံ တီးကွက်ကို ထိုစဉ်က ရေးစပ်ခဲ့ရာ ဂီတလောကတစ်ခုလုံးက ဗရမ်းအား ဂီတပါရမီရှင်အဖြစ် ချီးကျူးထောပနာပြုကြလေသည်။
ပထမ ဗရမ်း၏ ဂီတများသည် နားလည်သဘောပေါက်ရန် ခက်ခဲနက်နဲသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း တဖြည်းဖြည်းနှင့် လူကြိုက်များလာကာ ဂီတပွဲတော်အခါများတွင် ဗရမ်း၏ တီးကွက်တစ်ပုဒ် မတီးရဘဲ ဂီတပွဲတော် မဖြစ်သလောက် ဖြစ်လာလေသည်။
ဗရမ်းတွင် ချစ်ခင်ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေ အနည်းငယ်မျှသာရှိ၍၊ ရိုးရိုးကုတ်ကုတ်နှင့် အေးဆေးစွာ နေလေ့ရှိသည်။
တစ်သက်လုံး အိမ်ထောင်လည်း မပြုခဲ့ပေ။
သူမြတ်နိုးသော ဗီယင်နားမြို့မှ ခွာရမည်စိုး၍ အင်္ဂလန်ပြည်၊ ကိမ်းဗရစ် တက္ကသိုလ်မှ ပေးသော ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ကိုလည်း သွား၍ မယူခဲ့ပေ။
အသက် ၆၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဗရမ်း အလွန်ချစ်ခင်ရင်းနှီး၍ သူ့အား အရောင်တင်ပေးခဲ့သူ ကျေးဇူးရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သော ကလဲရာရှူးမန်း၏ အသုဘသို့ သွားပို့ပြီးအပြန်၊ အအေးမိ၍ ဖျားပြီးကွယ်လွန်သည်။
စိတ်ထိခိုက်မှုလည်း ပါသည်ဟု ဆိုကြ သည်။
ဗရမ်း၏အလောင်းကို ဩစတြီးယန်း ဂီတပညာရှင်ကြီးများ ဖြစ်သော ဗေးထိုးဗင်နှင့် ဖရန့်ရှူးဗတ်တို့၏ ဂူများအနီးတွင် မြှုပ်နှံလေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အချို့သောနိုင်ငံများတွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလ လွတ်လပ်မှု အခွင့်အရေး အပါအဝင် အချို့သောအခွင့်အရေး များကို နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားတိုင်း ရယူခံစားနိုင်သော မူလအခွင့် အရေးများဟူ၍ သတ်မှတ်ထားတတ်လေသည်။
ယင်းမူလအခွင့် အရေးများကို အချို့သောနိုင်ငံများ၌ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။
စင်စစ်ဆိုလျှင် မူလ အခွင့်အရေးများကို မည်သို့ပင် အခြေခံဥပဒေတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားစေကာမူ ထိုအခွင့်အရေးများကို ရယူခံစားနိုင်စေရန် အတွက် အာမခံမည့် အစီအမံများ ရှိရပေဦးမည် ဖြစ်ပေသည်။
မူလအခွင့်အရေးများတွင် အပါအဝင် တစ်သီးပုဂ္ဂလ လွတ်လပ်မှုအခွင့်အရေး ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး တစ်ယောက် အား တရားဥပဒေအရ မဟုတ်ဘဲ ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ချုပ်နှောင်ခြင်း၊ အနိုင့်အထက်ပြုခြင်းတို့မှ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဆိုလိုပေသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလ လွတ်လပ်မှုအခွင့်အရေးကို တရားရုံးများက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးသည်။
ထိုနိုင်ငံတွင် တစ်ဦးတစ်ယောက်သောသူကို ပြစ်မှုတစ်စုံတစ်ခုဖြင့် စွပ်စွဲခြင်း မရှိဘဲနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုပြစ်မှုဖြင့် ရုံးတင်စစ်ဆေး အပြစ်ပေးခြင်း မခံရဘဲနှင့်သော်လည်းကောင်း မည်သို့မျှ ဖမ်းဆီးထားခြင်း မပြုနိုင်ချေ။
ပြစ်မှုဖြင့် စွပ်စွဲဖမ်းဆီးထားလျှင်လည်း မကြာမတင် တရားရုံး တွင် စစ်ဆေးရမည်။
ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ ဖမ်းဆီးထားလျှင် မတရားချုပ်နှောင်ထားခြင်း မည်ပေသည်။
မတရား ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်း ခံရသူသည် မိမိအား ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်သူအား အပြစ်ရစေရန် တရားစွဲ ဆိုနိုင်သည်။
လျော်ကြေးလည်း တရားစွဲ တောင်းဆိုနိုင်သည်၊ ထိုမှတစ်ပါး ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့် ထုတ်ဆင့်ပေးပါရန် ရုံးတော် တစ်ရပ်ရပ်သို့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်း ခံနေရသူကိုယ်တိုင် ဖြစ်စေ၊သူ၏ ကိုယ်စား တစ်ဦးတစ်ယောက်က ဖြစ်စေ လျှောက်ထားနိုင်သည်။
ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့်ဟူသည်မှာ သူ၏ကိုယ် ကို ဆောင်ကြဉ်းခဲ့ဟူ၍ အနက်ပေါ်လွင်သည့် လက်တင် ဘာ သာစကား ဟေးဗီယပ်ကော်ပတ်ကို ဆီလျော်အောင် ပြန်ဆို ထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့် ထုတ်ဆင့်ပေးပါရန် ရုံးတော်သို့ လျှောက်ထားသောအခါ ရုံး တော်က ချုပ်ထားသူ ရဲအရာရှိ၊ သို့မဟုတ် ထောင်မှူးအား အချုပ်ခံနေရသူကို ရုံးတော်သို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် အမိန့်ထုတ် ပေးပြီးလျှင် အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားရ ကြောင်းကို ထုချေလွှာတောင်းဆိုလေသည်။
အကယ်၍ တရားဝင်သော အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာ မရှိဘဲ လျက် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခဲ့လျှင် အချုပ်ခံနေရသူအား လွှတ် လိုက်ရသည်။
ထိုသို့မဟုတ်လျှင်လည်း နည်းလမ်းတကျ စစ် ဆေးခြင်းပြုရသည်။
ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့်၏အဓိက ရည်ရွယ်ချက်သည် လူများအား တရားသဖြင့် ရုံးတင်စစ်ဆေး ခြင်း မပြုဘဲ ကြာမြင့်စွာ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်းကို ကာ ကွယ်ရန်ပင် ဖြစ်၏။
ထို့ပြင် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနက တရားဥပဒေ အတိုင်း တစ်သဝေမတိမ်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန်အတွက်လည်း ဖြစ်၏၊ တရားရုံးတော်များ၏ အကူအညီဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာန ၏ တရားလက်လွတ် အပြုအမူများကို တားဆီးနိုင်အောင် စီမံ ထားခြင်းပင်တည်း။
ထိုသို့ လူများ၏လွတ်လပ်ရေးကို စောင့် ထိန်းပေးသဖြင့် ရှေ့တော်သွင်းစာချွန်တော်အမိန့်ကို တစ်သီး ပုဂ္ဂလလွတ်လပ်ရေး စာချွန်တော်အမိန့်ဟူ၍လည်း တစ်နည်း အားဖြင့် ခေါ်စမှတ်ပြုကြလေသည်။
ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်၏ မူလအစသည် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံအရှင် ဂျွန်ဘုရင်သည် လူ့သမိုင်း တွင် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးကို ပထမဆုံး သတ်မှတ်ပေးသော မဂ္ဂနာကာတာစာချုပ်ကြီးကို လက်မှတ်ရေးထိုးရသောအခါ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား နိုင်ငံ၏ တရားဥပဒေအရ မဟုတ် ဘဲ မတရားသဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ချုပ်နှောင်ထားခြင်းမပြုပါဟု ကတိပေးရသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ရှေ့တော် သွင်း စာချွန်တော်ဟု ပေါ်ပေါက်လာသည်။
သို့သော် စတူးဝပ် မင်းများ လက်ထက်ကျမှသာလျှင် ထိုစာချွန်တော်ကို စတင် အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ရှေ့တော်သွင်းစာချွန်တော် သည် အင်္ဂလိပ်မူလ ဥပဒေများ၏ တစိတ်တစ်ဒေသဖြစ်လာ၍ နောင်အခါတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့ တွင်လည်း ထိုနိုင်ငံများ၏ တရားဥပဒေအစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။
နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု၊ သို့မဟုတ် သေဒဏ်၊ သို့မဟုတ် တစ်သက်တစ်ကျွန်းဒဏ်ပေးနိုင်သော ရာဇဝတ်မှုကြီးနှင့်မဟုတ် ဘဲ အခြားပြစ်မှုများကြောင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်း ခံနေရ သူများသည် ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့် ထုတ်ဆင့်ပေး ရန်နှင့် အာမခံပေးရန် လျှောက်ထားတောင်းဆိုနိုင်သည်။
သို့ရာတွင် နိုင်ငံတော်၌ တစ်မျိုးသားလုံးနှင့် သက်ဆိုင် သော အရေးတကြီးကိစ္စများ ပေါ်ပေါက်နေပါက တစ်သီးပုဂ္ဂလ လွတ်လပ်မှုအခွင့်အရေး ရယူနိုင်ခွင့်ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားနိုင်လေသည်။
ရှေ့တော်သွင်းစာချွန်တော်ကို တရားမဝင်သော ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်ထားခြင်းများအတွက် အပြင်၊ အခြားအသုံးပြုရသော နေရာများရှိသေးသည်၊ ခင်ပွန်းသည်က ဇနီးသည်အား မတရား ချုပ်တီးထားကာ ည|ဉ်းပန်း နှိပ်စက်နေလျှင်လည်း ရှေ့တော် သွင်း စာချွန်တော်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
ကွာရှင်းထားသော မိဘတစ်ဦးဦးသည် တရားရုံးက ခွင့်ပြုထားသည့်အချိန်ထက် ကျော်လွန်ကာ မိမိ၏ သားသမီးကို ထိန်းသိမ်းထားသေးပါ လျှင် တစ်ဖက်က တရားရုံးတွင် ရှေ့တော်သွင်းစာချွန်တော်ဖြင့် လျှောက်ထား၍ ထိုသားသမီးကို ခေါ်ယူနိုင်ခွင့် ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ဥပဒေ။
ရှေးခေတ်လူနေမှုစံနစ်ကို တူးဖော်လေ့လာသောပညာ မြေပုံကြီးများနှင့် ခြုံနွယ်ပိပ္ပောင်းတို့ကို တူရွင်းပေါက်ပြားဖြင့် တူးဆွ၍ တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုများကို အလင်းသို့ရောက်အောင် ဖော်ထုတ်ပေးသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးဟူသည်မှာ ရှေးခေတ် လူဟောင်းတို့၏ လူနေမှုစံနစ်ကို လေ့လာသော သိပ္ပံပညာ တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
လူတို့သည် နေထိုင်ဝတ်စားမှုအတွက် ၎င်း၊ သွားလာလုပ်ကိုင်မှုအတွက်၎င်း ဝတ္ထုပစ္စည်း အမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်သုံးဆောင်နေကြ၏။
တစ်ခေတ်ထက် တစ်ခေတ် စိတ် ကူးဉာာဏ် အဆန်းပေါ်ပေါက်တိုင်း လိုအင်ဆန္ဒ ထူးထွေများပြား တိုင်း အသုံးအဆောင်ကိရိယာ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို အဆန်း တကြယ် တီထွင်လုပ်ကိုင်နေကြသည်ကိုလည်း ကျွနု်ပ်တို့ မျက်မြင်ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ချေသည်။
ဤသို့ အသစ်အဆန်း ပေါ်ပေါက် လာသော ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့သည် လူတို့၏သွားလာမှု၊ လုပ်ကိုင်မှု၊ စည်းစိမ်ခံမှု စသည်တို့အတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်သည့် အား လျော်စွာ လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုစံချိန်ကိုလည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အားဖြင့် ညွှန်ပြရာ ရောက်လေသည်။
ထိုကြောင့် ယခုခေတ်၌ လူတို့က ဖန်တီးသော ဝတ္ထုပစ္စည်းများသည် ယခုလူတို့၏ သဘာဝကို ထင်ရှားစေသည့်အလား၊ ရှေးခေတ်က ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများသည်လည်း သက်ဆိုင်ရာခေတ်မှ လူများ၏ ယဉ် ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြလျက် ရှိသည်မှာ ယုံမှားဖွယ် ရာ မရှိချေ။
ဤသို့အားဖြင့် ရာထောင်မကသော နှစ်ပေါင်းများ စွာက ရှေးခေတ်လူတို့ အသုံးပြုကြသည့် အရာဝတ္ထုတို့အနက်မှ ကြွင်းကျန်၍ တိမ်မြုပ်နေသော ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ် ပြီးလျှင် တစ်ခုစီ လေ့လာသုံးသပ်၍ ရှေးခေတ် လူမျိုးစုတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို သုတေသနပြုလုပ်သည့် လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ပေါ် လာလေသည်။
ယင်းလုပ်ငန်းရပ်သည် တစ်စတစ်စ တိုးတက် လာပြီးလျှင် သိပ္ပံပညာရပ် တစ်ရပ်အနေဖြင့် အိုလော်ဂျီဟု အမည်တွင်လာတော့၏။
ထိုစကားရပ်သည် ပေါရာဏိကဗေဒ၊ သို့မဟုတ် ရှေးဟောင်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု သုတေသနပါဠိလို မြန်မာလို အသီးအသီး အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တူးဖော်၍ လေ့လာစူးစမ်းမှုကို မည်သူက စတင်ခဲ့သည်ဟု ပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှပေသည်။
ဘီစီ ၆ ရာစုခေတ်က ဗက်ဗီလုံးပြည့်ရှင် ဘုရင်နဗျူးနေသည် ရှေးကျသော အဆောက်အအုံ အပျက်အစီးများကို ယင်းတို့အား မည်သူဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ကို သိလိုသဖြင့် တူးဖော်လေ့လာခဲ့ သည်ဟု ဆိုသည်။
ကွန်စတန်တင်း သ-ဂ-ရိတ်သည် ယေရှု သခင်၏ ဂူသင်္ချိုင်းတော်ကို တူးဖော်ရန် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့ ဖူးကြောင်းလည်း သိရှိရလေသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ရီနေဆွန်းခေတ် (ဉာာဏ်သစ် အရေးပုံ ခေတ်)က ကြွယ်ဝချမ်းသာသော မင်းညီမင်းသားများ၊ပုပ်ရဟန်း မင်းများသည် ရှေးဟောင်းအနုပညာပစ္စည်းများကို အဖိုးကြီးစွာ ပေး၍ အမြတ်တနိုး ဝယ်ယူစုဆောင်းသည့် အလေ့အထ ခေတ် စားခဲ့သည်။
စုဆောင်းသူတို့သည် ယင်းဝတ္ထုပစ္စည်းတို့၏ ရှေး ကျမှု၊ လှပဆန်းကြယ်မှုတို့ကို အကြောင်းပြု၍ မြတ်နိုးခြင်း သာလျှင် ဖြစ်ကုန်ကြ၍ ယင်းပစ္စည်းများ ပေါ်ပေါက်သော ခေတ်တို့တွင် အဘက်ဘက်၌ မည်သို့သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့် အတန်းရှိသည်ကို ချင့်ချိန်ဝေဖန်ခြင်း မပြုကြချေ။
ငွေကြေးတတ်နိုင်သော ရှေးဟောင်းပစ္စည်း စုဆောင်းသူ များအား ရောင်းချရန် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို လိုက်လံရှာဖွေ တူးဖော်ရောင်းစားသူများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ထိုသူတို့သည် ပစ္စည်းများ၏ သမိုင်းတန်ဖိုး၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးကို သိသူများ မဟုတ်ကြလေရာ၊ ထိုစဉ်က ဈေးကောင်းရနိုင်မည့် ပစ္စည်းမျိုး ကိုသာ ဂရုတစိုက် ရှာဖွေတူးဖော်ခဲ့သဖြင့် သမိုင်းတန်ဖိုး၊ ယဉ် ကျေးမှုတန်ဖိုးများစွာရှိသော အဆောက်အအုံ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း များစွာတို့မှာ ပျက်စီးပျောက်ပျက်ကုန်ခဲ့ရလေသည်။
နောင်ကာလတွင်မှသာလျှင် ပညာရှင်များက ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတို့ကို တင့်တယ်လှပမှု၊ သို့မဟုတ် နှစ်ပရိစ္ဆေဒ ကြာမြင့် စွာ တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုပေါ်တွင် တန်ဖိုးထားသော မြတ်နိုးမှုကိုသာ ပဓာနမပြုဘဲ၊ ယင်းပစ္စည်းဟောင်းများနှင့် သက်ဆိုင်သော ခေတ်ကာလအပိုင်းအခြားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းများ ၏ သာဓကများအဖြစ် အသုံးပြုလေတော့သည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသနပြုနိုင်သည့် ပစ္စည်းများကို ရှေး ဟောင်း အဆောက်အအုံများနှင့် ရှေးဟောင်းအသုံး အဆောင် ပစ္စည်းများဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြား လေ့လာနိုင်သည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ပွား၍ အဆောက်အအုံတစ်မျိုးစီ၊ သို့မဟုတ် ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်မျိုး စီကို ခွဲခြားပြီးလျှင် ကျယ်ပြန့်သော ယဉ်ကျေးမှု သုတေသနကို အပိုင်းပိုင်း အစိတ်စိတ် သုံးသပ်လေ့လာနိုင်လေသည်။
ပုံစံပြရ သော် မြေကြီးအောက်တနေရာမှ ရုပ်တုတစ်ခုကို တူးဖော်တွေ့ရှိ ရသည်ဆိုအံ့။
ထိုရုပ်တု၏ သဘာဝဝတ္ထုမှာ ကြေးလော၊ သံ လော၊ ရွှေငွေလောဟု စစ်ဆေးကြည့်ရှုခြင်း၊ ထိုရုပ်တု၏ အနု ပညာလက်ရာမြောက်ပုံကို ဝေဖန်သုံးသပ်ခြင်း၊ ထိုရုပ်တု၏ အနုပညာလက်ရာ မြောက်ပုံကို ဝေဖန်သုံးသပ်ခြင်း၊ မည်သည့် လူမျိုး ဖြစ်သည်ကို စူးစမ်းခြင်း၊ ယင်းရုပ်တု တွေ့ရှိသော ဒေသနှင့် မြေလွှာအပိုင်းအခြားကို ထောက်၍ မည်သည့်ခေတ် လောက်က တိမ်မြုပ်ခဲ့သည်ကို မှန်းဆခြင်း စသည်တို့ ပြုလုပ် နိုင်ရုံမျှသာမက ရှေးဟောင်းအယူဝါဒ ဘာသာရပ်တစ်ခုကို သီးခြားသုတေသနပြုသူအဖို့လည်း ယင်းရုပ်တုသည် အထောက် အထားပစ္စည်းတစ်ရပ် ဖြစ်နေချေမည်။
ပန်းပုပညာ တီထွင်တိုး တက်ပုံ လေ့လာသူအဖို့လည်း တစ်နည်းတစ်ဖုံ အသုံးဝင်ချေ မည်။
သဘာဝသတ္တုများအကြောင်း လေ့လာသူအဖို့လည်း အထောက်အပံ့တစ်ရပ် ဖြစ်ချေမည်။
ဤသို့အားဖြင့် ဘာသာရပ် ပေါင်းများစွာကို ကျေးဇူးပြုသောကြောင့် ရှေးဟောင်းသုတေ သနတွင် ဘူမိဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ စသာပညာရပ်များ အကျုံးဝင်လျက် ရှိတော့၏။
အထူးသဖြင့် မြေအောက်၌ တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတို့ကို စံနစ်တကျ တူးဖော် ကာ ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သော ဘာသာရပ်များနှင့် ညိ|နှိုင်းလေ့လာဝေဖန် ရသဖြင့် သိပ္ပံပညာ၏ အကိုင်းအခက် ပညာတစ်ရပ်အနေနှင့် အသိအမှတ် ပြုကြ၏။
ရှေးဟောင်းသုတေသန ပြုလုပ်ရာ၌ သမိုင်း၊ ဂန္ထဝင်၊ ဒေသန္တရနှင့် ဘာသန္တရ ဗဟုသုတပြည့်ဝမှု ရှိရန်လည်း အထူးလိုအပ်လေသည်။
ထိုကြောင့် ရှေးဟောင်း သုတေသနသည် ရှေးပဝေဏီက အယူအဆ အလေ့အထများနှင့် သာ သက်ဆိုင်သောလုပ်ငန်း မဟုတ်ဘဲ၊ မျက်မှောက်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုအဖြာဖြာနှင့် ဆက်စပ်အကျုံးဝင်လျက်ရှိသော ဘာသာရပ် ဖြစ်လေသည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသနကြောင့်ပင်လျှင် သစ်သီးဝလံကိုသာ ရှာဖွေစားသောက်ကြသော လူရိုင်းများခေတ်၊ ကျောက်လက်နက် ကိရိယာတို့ကို အသုံးပြုကာ အမဲသားငါး ရှာဖွေစားသောက် သော လူများခေတ်၊ ကြေးသတ္တုပစ္စည်းများနှင့် သံသတ္တုပစ္စည်း များ လုပ်ကိုင်အသုံးပြုသောခေတ် စသည်ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြောင်းလဲတိုးတက်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို သိရှိရလေသည်။
ထိုမျှမက အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ဂရိနိုင်ငံ၊ ရောမနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက်အနောက်စွန်း ဒေသများ၏သမိုင်းတို့ကို ရှေးခေတ်အထိတိုင်အောင် ကျယ်ပြန့် စွာ ဖြည့်စွက်မှတ်တမ်းတင်နိုင်လေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယ နိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက် အရှေ့တောင်စွန်းဒေသများ၏ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု ကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏။
ရှေးဟောင်း သုတေ သန၏ အကျိုးကျေးဇူးများပုံကို ထင်ရှားစွာ သိလွယ်ရန် သာဓက ပြရမည်ဆိုလျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာန၏ ကြိုးစားဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ယခုအခါ ပါကစ္စတန် နိုင်ငံရှိ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းတွင် မိုဟင်ဂျိုဒါရို၊ ဟာရပ္ပ စသော ဒေသ တို့၌ သမိုင်းခေတ်ထက် ရှေးကျသည့် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း သုံးထောင်ခန့်က ထွန်းကားခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်းကြီးများကို ရှာဖွေတူးဖော် ပြသနိုင်၍ ထိုခေတ်၏ ယဉ်ကျေးမှုအဖြာဖြာကို အိန္ဒိယသမိုင်း၊ ကမ္ဘာ့သမိုင်း၌ သွတ်သွင်းမှတ်တမ်းတင်နိုင် လေသည်။
ထို့ပြင် နှစ်ပေါင်းများစွာ တိမ်မြုပ်နေ၍ လုံးဝ ဖုံးပိတ်ပျောက်ကွယ်သွားလုနီးပါးဖြစ်သော ဗုဒ္ဓ ဖွားမြင်တော် မူရာ လုမ္ဗနီသာမော အင်ကြင်းတောမှစ၍ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးနှင့်တကွ သစ္စာဉာာဏ်ပွင့်ကာ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်ရာ ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်၊ အနိမိသ စင်္ကမ စသည့် သတ္တဌာန၊ ဥရုဝေဠတော၊ ဗုဒ္ဓဝါကပ်မှုများစွာ ပြုကာ ဓမ္မဒေသနာ များစွာပြုရာ သဝတ္ထိ ပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၊ တရားဦးဟောရာ မိဂဒါဝုန်၊ တာဝတိံသာမှ သက်တော်မူရာ သင်္ကဿနဂိုရ်၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော် မူရာ ကုသိနာရုံစသော အဋ္ဌမဟာဌာနတို့ကို ဓမ္မာသောက မင်း တရား၏ ကမ္ပည်းကျောက်စာတိုင်နှင့်တကွ တူးဖော်တွေ့ရှိကာ စောင့်ရှောက်ထားနိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုမှတစ်ပါးလည်း ဂန္ဓာရ တက္ကသိုလ်၊ နာလန္ဒတက္ကသိုလ်ဟောင်းကြီးများကို တူးဖော်၍ အထင်အရှား ပြသနိုင်ခဲ့လေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးကို စံနစ် ကျနစွာဖြင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အီတလီ နိုင်ငံရှိ ပွန်ပီယိုင်မြို့နှင့် ဟာကျူလေနီယမ် ရှေးမြို့ဟောင်းကြီး များကို ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက တူးဖော်ရာ၌ စတင်ခဲ့ပေသည်။
ထိုမြို့ကြီးများသည် ထိုခေတ်မတိုင်မီ ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာက ဗီဆူးဗီယပ် မီးတောင် ပေါက်ကွဲသဖြင့် ချော်ရည် ချော်မြုပ်များ ဖုံးလွှမ်းပြီး မြို့လုံးပျောက် ဖြစ်ခဲ့ရသော မြို့ကြီးများပေတည်း။
ယင်းတို့ကို စံနစ်တကျ တူးဖော်ကြည့်ရာ ထိုခေတ်အခါက လူနေမှုစံနစ်ကို ခြေရာလက်ရာမပျက် အံ့0x100သဖွယ်ရာ တွေ့ရှိခဲ့ကြ ရလေသည်။
ထိုမြို့ကြီးများကို တူးဖော်ခြင်းသည် နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ်ကျော်ခန့် ကြာမြင့်ခဲ့လေသည်။
ထိုခေတ်ထဲတွင်ပင် ဂျာမန်ပညာရှင် ယိုဟန်းဗင်ကယ် လမန်းသည် ရောမမြို့၌ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို လေ့လာ သုတေသန ပြုသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးက ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ ကို စံနစ်တကျတူးဖော်၍ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု လေ့လာခြင်း သည် အနုစာပေ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ ဗိသုကာ စသော လူ့သမိုင်း နှင့် ဆက်သွယ်သည့် ပညာရပ်များနှင့် ကွာခြား၍ သီးသန့် ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်းကို ထုတ်ဖော်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက်တွင် အီဂျစ်၌ ရိုဇက်တာကျောက်စာကို ဖတ် ကြားရှင်းလင်းနိုင်သော အောင်မြင်မှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ရှေး ဟောင်းယဉ်ကျေးမှုကို စူးစမ်းထုတ်ဖော်ရာ၌ ရှေးဟောင်းကမ္ပည်း ကျောက်စာ အရေးအသားသည် အထောက်အပံ့ အလွန်ပေးနိုင် ပေသည်။
( ရိုဇက်တာ ကျောက်စာ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းနှင့် ကမ္ပည်းကျောက်စာများ-။
) အီဂျစ်နိုင်ငံသည် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုရှိ၍ သဲများ ဖုံးအုပ်နေတတ်သဖြင့် ရှေး ဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် အလွန်ကောင်း ပေသည်။
နှစ်ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကြာမြင့်ပြီး လျှင် မြေအောက်မြုပ်နေသည့် အဖိုးထိုက်အဖိုးတန် ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံနှင့် ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်များဖြင့်လည်း အလွန် တရာ ပေါများကြွယ်ဝလှပေသည်။
တူးဖော်တွေ့ရှိသမျှတို့သည် လည်း ရှေးခေတ် အီဂျစ်၏ အထက်တန်းကျသော ယဉ်ကျေးမှု ကို ဝင့်ကြွားစွာဖော်ပြနိုင်ကြ၍ အံ့မခန်းနိုင်စရာဖြစ်ကြပေသည်။
ထိုနောက်တွင်မူ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု လေ့လာရေး(ဝါ) ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးအဖွဲ့များသည် တစ်သုတ်ပြီး တစ်သုတ် အာရှတိုက်သို့ သွားရောက်ကြသည်။
တရုတ်တာကီ စတန်၊ ကိုရီးယားစသော နိုင်ငံများတွင်လည်း ရှေးဟောင်း ပစ္စည်း အသုံးအဆောင်များကို အများအပြား တူးဖော်တွေ့ရှိကြ ရပေသည်။
အီရန်နှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံရှိ သမ္မာကျမ်းစာပါ ရှေး မြို့ဟောင်းကြီးများ၊ ရှေးခေတ် ဗက်ဗီလုံးနိုင်ငံနေရာ စသည်တို့ ကိုလည်း တူးဖော်သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။
ဂရိနိုင်ငံနှင့်အီတလီ နိုင်ငံများရှိ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ရှိခဲ့သော လူနေမှုတိုးတက် သည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြကြသော ရှေးမြို့ဟောင်းကြီးများ၊ အဆောက်အအုံများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဥရောပတိုက် တွင် ရှေးရှေးလူရိုင်းများ ဖြစ်ကြသော ဂေါ့သ၊ ကဲ့၊ ဂေါလ၊ ဆလဗ်၊ ဂျာမန်တို့၏နေထိုင်မှုစံနစ်တို့ကို မြေကြီးထဲမှ တူးဖော် ရရှိသော ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်များအား လေ့လာ သုတေသန ပြုကာ ဆက်စပ်ယူကြရလေသည်။
အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှေးရှေးအခါက တောင်အမေရိက တိုက်တွင် အလွန်အဆင့်အတန်းမြင့်သော လူနေမှုစံနစ် ရှိခဲ့ သည့် အင်ကားလူမျိုးများ အမေရိက တိုက် အလယ်ပိုင်းမှ မာယန်လူမျိုးများ ၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို သိရှိလေ့လာနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနသည် လွန်ခဲ့ သော နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့်အတွင်းမှ မှော်ဇာ (သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်း)၊ ပုဂံ၊ ပဲခူး၊ တကောင်း၊ ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်း၊ ဟန် လင်း၊ တွံတေး၊ သန်လျင်တို့တွင် ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း တူးဖော်ခဲ့၍ မှော်ဇာတစ်ဝိုက်တွင် အတော်နှံ့စပ်စွာ သုတေသန ပြုခဲ့လေသည်။
ရခိုင်ပြည်မှ ဝေသာလီမြို့ဟောင်း၊ တနင်္သာရီမှ သထုံ၊ ထားဝယ်နှင့် တနင်္သာရီမြို့တို့တွင် တူးဖော်၍ သုတေ သန ပြုဖွယ်ရာများရှိသော်လည်း မဆောင်ရွက်ရသေးချေ။
( မြန်မာနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးနှင့် ကမ္ပည်း ကျောက်စာများ-။
) ယင်းသို့ဖြင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ တူးဖော်ရေးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ရှည်ဝေးသောကာလမှ လူနေမှု စံနစ်တို့ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော် ရေး (ဝါ) ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု သုတေသနလုပ်ငန်းသည် သိပ္ပံပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် တိုးတက်လာ၍ ရာဇဝင်သမိုင်းပညာ ရပ်ကို အလွန်အထောက်အပံ့ပေးသည်။
သို့သော် ထိုပညာရပ်က တစ်ဖန် သမိုင်းအထောက်အထားများကို အားကိုးပြုရပြန်သည်။
ယင်းသို့ကြောင့် ထိုပညာနှစ်ရပ်သည် တစ်ခုနှစ်တစ်ခု အညမည ဖြစ်နေကြလေသည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး၌ သိပ္ပံနည်းဖြင့် စံနစ် တကျ ဆောင်ရွက်သည်ဆိုသည်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။
အဆောက် အအုံပစ္စည်းများ ရှိမည်ထင်သောနေရာကို အသေအချာတိုင်းထွာ ၍ တူးဖော်ရေးကို ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်ကြရသည်။
တစ်ခါ တစ်ရံ မြေအောက်ရှိ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများကို မထိခိုက်စေရန် ဖုံးနေသော မြေကြီးများကို ဇွန်းဖြင့် ကော်ခပ်ယူရသည်အထိ ဂရုစိုက်ကြရသည်။
တူးဖော်တွေ့ရှိသမျှကို စံနစ်တကျ ချက်ချင်း မှတ်တမ်းတင်ရသည်။
ထိုပစ္စည်းများကို စံနစ်တကျ ချက်ချင်း မှတ်တမ်းတင်ရသည်။
ထိုပစ္စည်းများကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ သို့ သယ်ဆောင်ရေးအတွက် ဥပဒေစည်းမျဉ်းများဖြင့် သတ်မှတ် ထားလေသည်။
ပြတိုက်များ အနုပညာခန်းမဆောင်များတွင် တူးဖော်ရရှိသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ပညာရှင် သုတေသီ များနှင့် ပြည်သူလူထုတို့ လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြသထားလေ သည်။
နှစ်ဆယ်ရာစုခေတ်တွင် လေယာဉ်ပျံများသည် ရှေးဟောင်း ပစ္စည်း တူးဖော်ရေးကို များစွာ အကူအညီပေးခဲ့ကြသည်။
တူး ဖော်မည့် နေရာသစ်များကို လေယာဉ်ပျံဖြင့် ပျံဝဲ၍ ရှာဖွေပေး သည့်ပြင် တွေ့ရှိပြီးသော နေရာ၏ အကျိုးအကြောင်း အချက် အလက်များကို ဖြည့်စွက်ပေးနိုင်သည်။
ထက်ကောင်းကင် လေ ယာဉ်ထက်မှနေ၍ တူးဖော်မည့်နေရာကို ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းဖြင့် နစ်မြုပ်ဖုံးအုပ်နေသော မြို့တည်ရာအဆောက်အအုံများ၏ တည် ရာတို့၏ အနေအထားကို မြေပြင်မှာ လိုက်၍ လေ့လာစူးစမ်း သည်ထက် ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း တွေ့မြင်နိုင်စေသဖြင့် လုပ်ငန်း စတင်နိုင်မည့် သဲလွန်စကိုလည်း ရရှိစေနိုင်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ နက်ရှိုင်းသော တောတောင်ကြီးများအကြားမှ ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်၊ အဆောက်အအုံပျက်များကို လေယာဉ်ပျံ များ ပေါ်မှသာ တွေ့မြင်ကြရသဖြင့် သုတေသီများကို ထိုနေရာ များသို့ရောက်အောင် လေယာဉ်ပျံများက ပို့ဆောင်ပေးပြီးလျှင် တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများကို အလင်းသို့ ရောက်လာနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ပေးကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ရှေးဟောင်းသုတေသန။
ရှေးဦးသူနာပြုဆိုသည်မှာ ဒဏ်ရာရခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ခြင်းတို့အား ဆေးခန်း၊ ဆေးရုံမရောက်မီ သာမန်လူတဦးက အကန့်အသတ်ဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးခြင်းကို ခေါ်သည်။
အခြေခံ ဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ရခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် အသက်ကယ်ရန် အချို့ကိစ္စများအတွက် လက်တွေ့ သင်ကြား တတ်မြောက်မှု လိုအပ်သည်။
ဥပမာ Cardio-Pulmonary Resuscitation (CPR) နှလုံး-အဆုပ် ပြန်လည် အလုပ် လုပ်စေရန် ပြုလုပ်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ဒဏ်ရာ အနာတရဖြစ်နေသူ၊ ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုခု ခံစား နေရသူ တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ရှောင်တခင် ပြုစုပေးမှုကို ရှေးဦးသူနာပြုခြင်းဟု ခေါ်သည်။
အရေးတကြီး ဖြစ်နေချိန်တွင် ရှေးဦးသူနာ ပြုနည်းများသည် ဝေဒနာခံစားနေရမှုကို လျော့ပါး စေခြင်း၊ ဖြစ်ပြီး ဝေဒနာကို မတိုးစေခြင်းနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အသက်တစ်ချောင်းကို ကယ်ဆယ်နိုင်သည့်အခါမျိုးပင် ရှိခဲ့ သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် ဆရာဝန်တစ်ဦး တစ်ယောက် မရောက်လာမီ လူနားအား အခိုက်အတန့် သက် သာအောင် ပြုစုပေးရန်မျှသာ ဖြစ်လေသည်။
ရှေးဦးသူနာပြုအတတ်ကို ကောင်းစွာ အသုံးချလျက်ရှိ သော ကမ္ဘာကျော်အဖွဲ့အစည်းကြီးသည် ကူညီရသော အလုပ်မျိုး ဖြစ်၍ ထိုမွန်မြတ်သော အတတ်ကို လူတိုင်းလူတိုင်း တတ်သိ ကျွမ်းကျင်နိုင်ရန် ကြိုးစားသင့်ကြပေသည်။
အချို့ကျောင်းများ တွင် လေ့ကျင့်သားရပြီးသော ကြက်ခြေနီအသင်းဝင်များသည် ရှေးဦးသူနာပြုအတတ် သင်ကြားရေးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ပေးကြ လေသည်။
ထိုအတတ်သည် ကင်းထောက်လုလင်နှင့် ကင်း ထောက်မယ်များ တတ်သိကျွမ်းကျင်ထားအပ်သော အတတ် တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။
ရှေးဦးသူနာပြုသည် အလေ့အကျင့် ကောင်းမွန်စွာ ရှိထားပါမှလည်း ကျွမ်းကျင်နိုင်သည်။
ယခုအခါ ကျောက်မီးသွေး စသော အလေ့အကျင့် ကောင်းမွန်စွာ ရှိထား ပါမှလည်း ကျွမ်းကျင်နိုင်သည်။
ယခုအခါ ကျောက်မီးသွေး စသော သတ္တုတူးဖော်ရေးဌာနများ၊ စက်ရုံ အလုပ်ရုံများတွင် လည်း ရှေးဦးသူနာပြုအတတ်ကို သင်ကြားစေလျက် အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထားကြလေသည်။
ရှေးဦးသူနာပြုတစ်ဦးသည် ဆရာဝန်၊ ဆရာမနီးပါး ကျွမ်း ကျင်တတ်မြောက်ရမည်ဟု မဆိုလိုချေ။
လူနာတွင် ခံစားနေရ သော ဝေဒနာကို အခြေအနေပို၍ ဆိုးမသွားစေရန် ဖေးမပြုစု ပေးရုံမျှသာ ဖြစ်လေသည်။
ရှေးဦးသူနာပြုမည့်သူ သတိထားရ မည့် အချက်တစ်ရပ်သည်ကား မတော်တဆကိစ္စမျိုးနှင့် ကြုံခဲ့ လျှင် ထိတ်လန့်တကြား မဖြစ်ဘဲ စိတ်အေးအေးထား၍ ဖျတ် လတ်သွက်လက်စွာ လုပ်ကိုင်တတ်ရန် လိုအပ်သည်။
ထိတ် ထိတ်ပြာပြာဖြစ်လျက် ယောင်းတီးယောင်တ မပြုလုပ်သင့်ပေ။
ပြုလုပ်သင့်သောကိစ္စကို သေချာစွာ သိရှိ ကျွမ်းကျင်မှသာလျှင် ပြုလုပ်ထိုက်၍ ဝိုးတိုးဝါးတားဖြစ်နေလျှင် ကျွမ်းကျင်နားလည် သူ တစ်ဦးဦးကို ခေါင်းဆောင်စေသင့်သည်။
သို့မဟုတ်က မိမိ တတ်ယောင်ကားနှင့် လက်တဲ့စမ်းမှုကြောင့် လူနာမှာ ဝေဒနာ ပို၍ တိုးသွားတတ်လေသည်။
ခရီးသွားယင်းလာယင်း လမ်းတွင် မတော်တဆ ထိခိုက်မှု ကိစ္စမျိုးကို ကြုံတွေ့ရသည် ဆိုပါစို့။
ထိုကိစ္စသည် သွေးထွက် သံယိုမှုလော၊ ရေနစ်ခြင်း၊ ဓာတ်လိုက်ခြင်းကဲ့သို့ ကိစ္စမျိုးလော။
အဆိပ်သင့်သည့်ကိစ္စမျိုးလောဟု ရှေးဦးစွာ စူးစမ်းသင့်ပေသည်။
ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဒဏ်ရာအနာတရ ဖြစ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လူနာသည် ထိတ်လန့်သွားတတ်သည်။
လူနာ သည် မျက်နှာတစ်ခုလုံး ဖြူဖျော့နေပြီးလျှင် ခြေလက်များ အေးစက်စီးကပ်နေကာ သွေးခုန် အလွန်နှေးနေတတ်သည်။
ထိုအခါ လူနာကို ပက်လက်နေစေပြီးလျှင် ဦးခေါင်းနှင့် ကိုယ်ကို တစ်ပြေးတည်း ရှိစေရမည်။
လူနာအအေးမမိစေရန် စောင်၊ သို့မဟုတ် အဝတ်ဖြင့် ခြုံပေးထားပြီးလျှင် ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည် စသော ခပ်နွေးနွေး သောက်စရာတစ်ခုခုကို တိုက်ပေး၍ ကိုယ်တွင်း၌ပါ နွေးသွားအောင် ပြုပေးရသည်။
ရင်ပတ်၌ ဒဏ်ရာရခြင်း၊ သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါကြောင့် ဝေဒနာခံစားနေရသော လူနာဖြစ်လျှင်မူ စန့်စန့်လဲလျောင်းနေ ရက အသက်ရှူခက်နေတတ်သဖြင့် ဦးခေါင်းကို ခပ်မြင့်မြင့်ထား ပေးရမည်။
ဒဏ်ရာကြီးကြီးကျယ်ကျယ်ဖြစ်တိုင်း လူနာသည် လန့် သွားတတ်သည်။
လူနာကို ကြမ်းတမ်းစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ဝေဒနာ နာကျင်ခြင်း၊ သွေးမတိတ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူနာသည် ပို၍ ထိတ်လန့်လာတတ်သည်။
ထိုသို့ လန့်နေခြင်းကို အထက် တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ထွေးထွေးနွေးနွေး လဲလျောင်းနေစေပြီး ခပ်နွေးနွေး သောက်စရာတစ်ခုခု တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အလန့်ပြေ သွားအောင် ပြုလုပ်ပေးရမည်။
လူနာသည် အော်ကလီဆန်နေ လျှင်လည်းကောင်း၊ သတိလစ်နေလျှင်လည်းကောင်း သောက် စရာ အရည်ကို မတိုက်သင့်ပေ။
ထိုသို့ အလန့်ပြေအောင် ပြုပြီးနောက်၊ လူနာကို ညင်သာ စွာနှင့် သေချာစွာ စစ်ဆေးကြည့်ရမည်။
ထိုနောက်မှ ဆောင် ရွက်ဖွယ် ရှိသမျှကို ဆောင်ရွက်သင့်ပေသည်။
ရည်ရွယ်ချက်များ အသက်ကယ်ရန် (Preserve life) နောက်ထပ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ မရစေရန် (Prevent further injury) လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် (Promote recovery) မိမိကိုယ်ကိုလဲ ကာကွယ်နိုင်ရန် (Protect yourself) တတ်ထားရမည့် အဓိကကျွမ်းကျင်မှုများ၊ (ဘီ ၃ လုံး)3 Bs for First Aid Breathing အသက်ရှူခြင်း Bleeding သွေးထွက်ခြင်း Bones အရိုးထိခိုက်ခြင်း ရှေးဦးသူနာပြုခြင်း၏ (အေ၊ ဘီ၊ စီ)ABC of First Aid Airway အသက်ရှူလမ်းကြောင်း၊ Breathing အသက်ရှူနိုင်ခြင်း၊ Circulation သွေးလှည့်ပတ်နေခြင်း ရှေးဦးသူနာပြုအိတ် ကပ်သည့် ပလာစတာ၊ Adhesive tape ဆန့်နိုင် ကြုံ့နိုင်သော ပလာစတာလိပ်၊ Adhesive bandages ထုံဆေးပန်းသည့် ဆေးပုလင်း၊ Anesthetic spray Antibiotic cream (Povidone-Iodine, Burnol ointment, Iodine 2%) အနာ၊ ဒဏ်ရာတို့ကိုဆေးရန် ပိုးသတ်ဆေးရည်၊ Antiseptic solution (Savlon, Hydrogen Peroxide) ပတ်တီးအရွယ်စုံ (၁ လက္မ၊ ၂ လက္မ၊ ၃ လက္မ၊)၊Bandages စောင်၊ Blanket အယား သက်သာစေသော ဆေးရည်၊ Calamine Lotion ဂွမ်းလိပ်၊ Cotton wool ဆေးခန်းသုံး အရက်ပြန်ပုလင်း၊ Ethyl alcohol လက်စွဲစာအုပ်၊ First Aid manual လက်နှိပ်မီး (ဓာတ်ခဲ)၊ Flashlight and extra batteries ရိုးရိုးဇာဂနာ (ညှပ်)၊ Forceps သွေးကြောညှပ် ဇာဂနာ၊ သွေးထွက်နေသည့် ဒဏ်ရာမှသွေးကြောအား ညှပ်ရန်၊ Artery Forceps မျက်စဉ်း၊ နားထဲထည့်ဆေးရည်၊ Eye/Ear drop and ointment မရမ်းရောင်ဆေးရည်၊ မီးလောင်နာ၊ လျှာနာအတွက် လိမ်းရန်ဆေး၊ Gentian Violet အသင့်ကပ်နိုင်သော ပလာစတာ၊ Handiplast ရေနွေးအိတ်၊ ခြေလက်များ အေးစက်နေသည့်အခါ၊ အနာအကိုက် သက်သာစေရန်၊ Hot-water bag ရေခဲအိတ်၊ အဖျားတက်သည့်အခါ၊ ရုတ်တရက် ဒဏ်ရာရသည့်အခါ သုံးရန်၊ Ice-water bag လင်နမင် လိမ်းဆေးရည်၊ အဆစ်၊ အရိုး၊ ကြွက်သားနာခြင်းအတွက်လိမ်းရန်၊ Liniment လက်အိပ်၊ Gloves ပင်းချိတ်၊ Safety pins ကပ်ကြေး၊ Scissors ဆပ်ပြာ၊ Soap ပိုးသန့်ပြီးသား ပိတ်ကျဲစ၊ Sterile gauze အပူချိန်တိုင်း ပြဒါးတိုင်၊ Thermometer သွေးဖိအားတိုင်းကရိယာ၊ BP apparatus သုံးဒေါင့်ပတ်တီး၊ Triangular bandage (ရှေးဦးသူနာပြုစုပေးမည့်သူ၏ ကြွမ်းကျင်မှုကိုလိုက်၍)Domestic medicines အိမ်သုံးဆေးများ (ရှေးဦးသူနာပြုစုပေးမည့်သူ၏ ကြွမ်းကျင်မှုကိုလိုက်၍)Essential medicines မရှိမဖြစ်ဆေးများ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း စစ်ဆေးခြင်းA for Airway လူနာ၏ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိတ်နေ၊ မနေကို စစ်ဆေးပါ။
လူနာကို မာသောကြမ်းပြင်ပေါ်ထားပါ။
လည်ပင်းကျိုးခြင်း ရှိ၊ မရှိကြည့်ပါ။
လည်ပင်းအား ဆန့်ထုတ်ခြင်း၊ မေးစေ့အား မတင်ခြင်းဖြင့် လူနာ၏ လျှာသည် အသက်ရှူလမ်းကို ပိတ်မနေအောင် လုပ်ပါ။
အသက်ရှူ၊ မရှူ စစ်ဆေးခြင်းB for Breathing လူနာသည် အသက်ရှူနေခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ပါးစပ်၊ ရင်ဘတ်နှင့် ဝမ်းဗိုက် လှုပ်ရှားမှုကို ကြည့်၍ စစ်ဆေးပါ။
မရှိပါက ချက်ချင်း Mouth-to-mouth နည်းခြင့် အသက်ရှူသွင်းပေးရမည်။
သွေးလှည့်ပတ်မှူစစ်ခြင်းC for Circulation (နှလုံးအလုပ် လုပ်-မလုပ်စစ်ခြင်။
လည်ပင်းရှိ (ကရောတစ်) သွေးလွှတ်ကြောအား စမ်းပါ။
သွေးခုန်မှုမတွေ့ရပါက (စီ-ပီ-အာရ်) လုပ်ပါ။
နှလုံးခုန်စေသည့်စက်အား အသုံးချခြင်းD for Defibrillation ပါးစပ်မှပါးစပ် လေမှုတ်သွင်းနည်းMouth-to-Mouth ပါးစပ်၊ အာခေါင်၊ လည်ချောင်းထဲ ပစ္စည်းများ (အမှိုက်၊ အန်ဖတ်၊ အဝတ်စ) ဆို့ပိတ်နေပါက ဖယ်ရှားပါ။
လူနာကို ပက်လက်လှန်ထားပါ။
မာသော ကြမ်းပြင်ဖြစ်က ပိုကောင်းသည်။
လူနာ၏ လည်ပင်းကို ဆန့်လျက် မေးစေ့ကို အထက် (ရှေ့)သို့ မတင်ပေးပါ။
လူနာ၏ ပါးစပ်ကို ဖွင့်ထားပါ၊ မိမိက လေတဝကြီး ရှူလိုက်ပြီး၊ လူနာ၏ ပါးစပ်ကို မိမိပါးစပ်နှင့် တေ့ပိတ်လျက် လေသွင်းပေးပါ။
ပါးစပ် ဖွင့်ရပါက နှာခေါင်းကို မိမိလက်နှင့်ပိတ်ပြီး၊ ပါးစပ်ကနေ လေသွင်းပါ၊ ပဌမဦးစွာ (၂)ကြိမ်လုပ်ပါ။
ထိုသို့လုပ်ရသည်မှာ အချိန်တစ်စက္ကန့်သာ ကြာမည်။
လူနာ၏ အဆုပ်ကို လေဘူဘောင်းကဲ့သို့ အတင်းဖေါင်းသွားအောင် လုပ်ရန်မလိုပါ။
နှစ်ကြိမ်လုပ်ပြီး ပြန်လည်ရှူလာမည်။
မရှူသေးပါက (စီ-ပီ-အာရ်)လုပ်ပါ။