kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဗာဂျီးနီးယား နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်း (ဇွန်လ ၁၇၇၆) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာချက် နိဒါန်း( ဇူလိုင်လ ၁၇၇၆) လူသားများနှင့် နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ကြေညာချက် ( ၁၇၈၉ ၊ ပြင်သစ်) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ပါ နိုင်ငံသားများ၏အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်း( ၁၇၈၉ တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး ၁၇၉၁ တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးအ တည်ပြု ခဲ့သည်) ဂရိနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၁၈၂၂ ၊ Epidaurus (အက်ပီဒါယူရပ်(စ်)) ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ အခြေခံ အခွင့်အရေးများနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များ ( ၁၉၁၉) [citation needed] ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာချက် ( ၁၉၄၈) တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံသားများ၏ အခြေခံ အခွင့်အရေးများနှင့် တာဝန် ဝတ္တရားများ ( ၁၉၄၉) လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဥရောပ ညီလာခံ (၁၉၅၀) အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများ၏ အခြေခံ အခွင့်အရေးများ ( ၁၉၅၀) သွယ်ဝှက်ညွှန်းဆိုသော နိုင်ငံသားတို့၏အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမး (ကနေဒီ ယန် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင်ပါဝင်သော သဘောတရား တစ်ခု) ကနေဒီယန် နိုင်ငံသားတို့၏အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်း (၁၉၆၀) အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုများဆိုင်ရာ ကနေဒီယန် ပဋိညာဉ် စာတမ်း ( ၁၉၈၂) ဘရာဇီး(လ်) နိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ၏ ပိုဒ်ခွဲ ၅ ( ၁၉၈၈) နယူးဇီလန် နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်းအက်ဥပဒေ ( ၁၉၉၀) ဟောင်ကောင် နိုင်ငံသားတို့၏ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်းအမိန့်ပြန်တမ်း (၁၉၉၁) တောင်အာဖရိက နိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အခန်း၂ ၊ နိုင်ငံသားတို့၏အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာဥပဒေမူကြမ်း ( ၁၉၇၈) လူ့အခွင့်အရေး အက်ဥပဒေ ၁၉၉၈ (ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း) ဥရောပ သမဂ္ဂ၏ အခြေခံ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ပဋိညာဉ် စာတမ်း (၂၀၀၆) ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Transcript of the original U.S. Bill of Rights The History Channel: Bill of Rights Category:ဥပဒေ။
လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများ (; အတိုကောက်CFs) သည် သတ်မှတ်ထားသည့် နေရာတစ်ခုတွင် လူမှုရေးဆိုင် ရာ တိုးတက်မှုအတွက် အဓိကအားဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုအတွက် ရည်စူး၍ သတ်မှတ်လှူဒါန်းထားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ မှုနှင့် အထောက်အပံ့ ပြုလုပ်သော ပံ့ပိုးမှုများနှင့် လှူဒါန်းထားသည်များကို စုပေါင်းအသုံးပြုရန် စီစဉ်ထားရှိ သည့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ လူ့အဖွဲ့အစည်း ၏ ကိရိယာတန်ဆာပလာများ ဖြစ်သည်။
လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများသည် ကမ္ဘာအနှံ့ဖြစ်ပွားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ် ကမ္ဘာလုံးတွင် ၁၄၀၀ ရှိကာ ၎င်းတို့အနက် ၇၀၀ ကျော်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင်ရှိ သည်။
လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများသည် လွတ်လပ်စွာ မှတ်ပုံတင်ထားသော ပရဟိတဆိုင်ရာ အဖွဲ့ အစည်းများဖြစ်ပြီး ပထဝီအနေအထားအရ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသောနယ်မြေများ ၊ သဘာဝ အားဖြင့် အချက်အချာကျသော မြို့ကြီး သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသ တစ်ခုအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည် (ကောင်တီ ၊ နယ်မြေ နှင့် တူညီသော ဒေသများ)။
CFs (လူမှုအဖွဲ့ အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများ) ၏ အဓိက လက္ခဏာ ခြောက်ရပ်မှာ - ထောက်အပံ့ပေးသော ဖောင်ဒေးရှင်းများ အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခြင်း- ဥပမာ ၊ ဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်းများကို အထောက်အကူပြုရန် အထောက်အပံ့များ ပေးခြင်း ၎င်းတို့၏ ခံယူထားသောတာဝန်ကို ကျယ်ပြန့်စွာ အနက်ဖွင့်ဆိုထားသည် (ဥပမာ ၊ လူမှု အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်အတွင်းတွင် လူနေမှု အဆင့်အတန်း တိုးတက်စေရန်) ပထဝီ အနေအထားအရ သတ်မှတ်ထားသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများကို ဝန်ဆောင်မှု ပေး ခြင်း - အချက်အချာကျသော မြို့ကြီး ၊ ပြည်နယ် ၊ ဒေသ ၊ ခရိုင်သို့မဟုတ် စီရင်စု တစ်ခု ကျယ်ပြန့်သော အပိုင်းအခြားရှိသည့် ပုဂ္ဂလိကနှင့် အများပြည်သူ အလှူရှင်များ၏ အ ထောက်အပံ့ကို ရရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း အတွင်းမှ ပရဟိတဆိုင်ရာ ကူညီထည့်ဝင်မှုကို ရှာဖွေသည် လူမှု အဖွဲ့အစည်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်စေသည့် အခန်းကဏ္ဍများစွာမှ ဒေသခံ ဘုတ်အဖွဲ့များ ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည် ရေရှည်တည်တံ့ခြင်း၏ အရေးကြီးသော အရာဖြစ်သည့် ငွေအရင်းအနှီး ပဒေသာပင် ကို ထူထောင်ခြင်း ဤအရာသည် စစ်မှန်သော CF (လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေရှင်း) တစ်ရပ်ကို ပြုလုပ်သော အခြေခံလက္ခဏာရပ်များအားလုံး၏ ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်သော်လည်း ထိုလက္ခဏာရပ်များအနက်မှ အချို့ကို ပိုင်ဆိုင်သည့် အခြား လူမှုအဖွဲ့အစည်း အသင်းအဖွဲ့ အမျိုးအစားများစွာ ရှိသည်။
မိသားစုများ၊ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်ချင်းများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အကျိုးအမြတ်အတွက် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း မဟုတ်သည့် အုပ်စုများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းဖောင်ဒေးရှင်းများ အတွင်း တွင် ရန်ပုံငွေများကို ထူထောင်ထားပြီး နွမ်းပါးသူများကို လှူဒါန်းရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်များ အတွက် အသုံးပြုရန် ထိုရန်ပုံငွေများ အတွင်းသို့ ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမျိုးစုံကို ထည့်ဝင်နိုင်ကြ သည်။
ထို့နောက်တွင် ထိုရန်ပုံငွေများကို ထူထောင်ထားသော လူများ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်း များသည် အရည်အသွေး ပြည့်မီသည့် အကျိုးအမြတ်အတွက် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း မဟုတ်သည့် အုပ်စုများနှင့် ကျောင်းများသို့ ရန်ပုံငွေ အမည်ဖြင့် သို့မဟုတ် အမည် ဖော်ပြခြင်း မပြုဘဲ အ ထောက်အပံ့များကို ဖြန့်ဝေပေးရန် ထောက်ခံ အကြံပြုနိုင်သည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တွင် အလှူရှင်သည် ၎င်းတို့၏ ရန်ပုံငွေများအတွင်းသို့ လက်ဆောင်များ ထည့်သွင်းသည့် နှစ်တွင် ငဲ့ညှာသောဖြတ်တောက်ခြင်းကို လက်ခံရရှိသော်လည်း လူမှုအဖွဲ့အစည်း လက်ရှိ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေသော တိုင်းပြည် တိုင်းသည် အလှူရှင်များ အတွက် ထိုကဲ့သို့သော မက်လုံးများကို မပေးပါ။
လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင် ဒေးရှင်းများသည်တိုး၍ လည်ပတ်စေခြင်းများ ကို ၎င်းတို့၏ လူမှုအဖွဲ့အစည်း အတွင်းတွင် နောက် ထပ် အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အလှူရှင်များ၏ ထုံးစံဖြစ်သည့် ရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှု ထုတ်ကုန်များကို ရွေးချယ်ခြင်းတစ်ရပ် နှင့်အတူ စုပေါင်းထားပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ ထား သည်။
လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများတွင် ထူထောင်ထားသော ရန်ပုံငွေများသည် ပဒေသာပင် စိုက်ထူမှုမရှိခြင်း သို့မဟုတ် အသုံးပြုနိုင်သော ရန်ပုံငွေများဖြစ်နိုင်သည် (ဆိုလိုသည်မှာ - ရန်ပုံ ငွေ၏စကားစုကို ၎င်း၏ အလုံးစုံအတွင်းတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်) သို့မဟုတ် ၎င်းတို့သည် ပဒေသာ ပင် စိုက်ထူထားခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး စကားစုကို အသုံးပြုခြင်း မရှိသရွေ့ ပိုင်ဆိုင်မှု များအပေါ်တွင် ရရှိ သော အတိုး နှင့်/သို့မဟုတ် ဖောင်ဒေးရှင်းမှ ထောက်ပံ့သော ပမာဏ ဆီသို့ ဖြန့်ဝေမှုများ ကို ကန့်သတ်ထားသည်။
စကားစုများသည် မည်သည့်အခါမျှ အသုံးပြုခြင်း မခံရနိုင်သောကြောင့် ငွေ ပဒေသာပင်များသည် ရာသက်ပန် တည်ရှိနေသည်။
လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများ၏ သမိုင်း ပထမဦးဆုံးသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းဖောင်ဒေးရှင်းကို Frederick Goff (ဖရက်ဒါရစ်(စ်)ဂေါ့(ဖ်)) မှ ၁၉၁၄ တွင် Cleveland (ကလီဗီလန်း(ဒ်)) တွင် ထူထောင်ပြီး ယခုအခါ ကလီဗီလန်း(ဒ်) ဖောင်ဒေးရှင်း အဖြစ် လုပ်ငန်း လည်ပတ်လျက် ရှိသည်။
နောက်မကြာမီ ပေါ်ပေါက်လာသော အခြားအဖွဲ့အစည်းများမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယား လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း နှင့် ချီကာဂို လူမှုအဖွဲ့အစည်း အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့ တို့ဖြစ်သည်။
ကနေဒါရှိ ပထမဆုံး လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းမှာ Winnipeg (ဝင်နီပက်(ခ်)) တွင် ၁၉၂၁ ခုနှစ်၌ ထူထောင်ခဲ့သည်။
ထင်ရှားသော လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများ ကနေဒါ ဟေမေတန် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများ ဗန်ကူးဗား ဖောင်ဒေးရှင်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု right|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယား လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း ဖောင်ဒေးရှင်း ဋ္ဌာန ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် တွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက် ၊၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရရှိ သော အချက်အလက်များအရ ဒေါ်လာ ၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ကျော်ပိုင်ဆိုင်သည့် အကြီး ဆုံး လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများမှာ- တာဆာ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၃,၇၄၀,၂၄၁,၁၅၁ ကလီဗီလန်း(ဒ်) ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၂,၁၈၃,၉၁၃,၁၉၀ နယူးယော့(ခ်) လူမှုအဖွဲ့အစည်း အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့ - ဒေါ်လာ ၂,၁၃၅,၆၉၁,၀၂၃ ဆီလီကွန် တောင်ကြား လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၁,၉၄၃,၈၈၅,၈၉၄ ချီကာဂို လူမှုအဖွဲ့အစည်း အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့ - ဒေါ်လာ ၁,၈၄၁,၆၈၄,၈၀၃ ကယ်လီဖိုးနီးယား လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၁,၂၅၇,၉၀၆,၈၄၉ အော်ရီဂွန် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၁,၂၁၄,၁၄၈,၆၉၈ ပို၍ကြီးကျယ်သော ကင်းဆတ်(စ်) မြို့တော်လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၁,၁၈၃,၇၂၄,၀၂၀ မာရင်း လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၁,၁၈၀,၁၀၆,၂၀၂ ကိုလံဘတ်(စ်) ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၁, ၀၄၅,၀၁၆,၆၆၆ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ဖောင်ဒေးရှင်း - ဒေါ်လာ ၁,၀၁၇,၀၂၄,၀၀၀ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက် ၊၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရရှိသော နောက်ဆုံးအချက်အလက်များအရ နှစ်စဉ် ပေးကမ်းခြင်းအားဖြင့် အမေရိကန် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်း ခုနှစ်ခုသည် တစ်နှစ်ပတ် လုံး ဒေါ်လာ၁၀၀ မီလီယံ ထက်ကျော်လွန်သော ထောက်ပံ့မှုများကို ပေးခဲ့ကြသည်။
ဆီလီကွန် တောင်ကြား လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ဒေါ်လာ ၂၄၃ မီလီယံ တန်ဖိုး ရှိသော အထောက်အပံ့ အများဆုံးကိုပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယား လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင် ဒေးရှင်းသည် ဒေါ်လာ ၂၁၆ မီလီယံ တန်ဖိုးရှိသော အထောက်အပံ့များကို ပေးခဲ့ကာ ဒုတိယ နေရာရရှိခဲ့သည်။
ပို၍ ကြီးကျယ်သော ကင်းဆတ်(စ်) မြို့တော် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေး ရှင်းသည် ဒေါ်လာ ၁၉၂.၉ မီလီယံ တန်ဖိုးရှိသော အထောက်အပံ့များကို ပေးခဲ့ကာ တတိယ ဖြစ်ခဲ့သည်။
နယူးယော့(ခ်) လူမှုအဖွဲ့အစည်း အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့သည် ဒေါ်လာ ၁၆၆ မီလီယံ ဖြင့် စတုတ္တ ၊ ချီကာဂို လူမှုအဖွဲ့အစည်း အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့သည် ဒေါ်လာ ၁၁၅.၅ မီလီယံ ဖြင့် ပဥ္စမ၊ ကိုလံဘတ် (စ်) ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ဒေါ်လာ ၁၁၀.၇ မီလီယံ ဖြင့် ဆဋ္ဌမ နေရာရရှိပြီး ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ် အတွက် ဖောင်ဒေးရှင်းမှာ ဒေါ်လာ ၁၀၆ မီလီယံဖြင့် သတ္တမ နေရာတွင် ရှိ သည်။
ဖောင်ဒေးရှင်း ဋ္ဌာန မှ ရရှိသော ကိန်းဂဏန်း စာရင်းဇယားများသည် အကြီးဆုံးသော လူမှုအ ဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများနှင့် အကြီးဆုံးသော ကော်ပိုရေးရှင်း နှင့် ပုဂ္ဂလိက ဖောင်ဒေးရှင်း တို့၏ ဘဏ္ဍာရေး နှိုင်းယှဉ်ချက်ကိုလည်း ဖြစ်မြောက်စေပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင်ရှိ သော လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများသည် ကော်ပိုရေးရှင်း ဖောင်ဒေးရှင်းများထက် ပိုင် ဆိုင်မှုနှင့် အထောက်အပံ့ပေးခြင်း နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ပို၍ကြီးမားလေ့ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း စိန့် ကက်သရင်း နှင့် ရှက်ဝဲ(လ်) အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ဖောင်ဒေးရှင်းများကို အဓိက အထောက်အပံ့ ပေးသူများ ဘာတီ(စ်)မန်း ဖောင်ဒေးရှင်း ချား(လ်)စ် စတီးဝပ် မော့ ဖောင်ဒေးရှင်း ဖို့(ဒ်) ဖောင်ဒေးရှင်း ဒဗလျူ၊ ကေ၊ ကဲလော့(ဒ်) ဖောင်ဒေးရှင်း လီလီ ပဒေသာပင် ကင်း ဘော်ဒေါ်ရင် ဖောင်ဒေးရှင်း ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Community Foundation - Home The Community Foundation for Greater Atlanta။
thumb|မဲပေးနေကြသူများနှင့် မဲပုံးများ (သို့မဟုတ်) ဆန္ဒခံပုံးများ ရွေးကောက်ပွဲစောင့်ကြည့်ခြင်းသည် တစ်ခု သို့မဟုတ် များစွာသော လွတ်လပ်သည့်ပါတီများမှ ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုကို လေ့လာကြည့် ရှု ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အမှန် တကယ်တွင် အခြားသောနိုင်ငံတစ်ခု သို့မဟုတ် အစိုးရမဟုတ်သည့်အဖွဲ့အစည်း (NGO) တစ်ခုမှ နိုင်ငံ၏ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက် နှင့် နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများ အပေါ် အခြေခံပြီး ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု၏ အပြူအမူကို အခြေခံကျကျ ခန့်မှန်းရန်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ နှင့် နိုင်ငံတကာဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာသူများ ရှိကြသည်။
စောင့်ကြည့်သူများသည် ရွေးကောက်ပွဲ လိမ်လည်မှုကို တိုက်ရိုက်တားဆီးမှု မပြုလုပ်ရပါ။
သို့သော် ထိုသို့ဖြစ်ရပ်များကို မှတ်သားခြင်း နှင့် အစီရင်ခံခြင်းမျှသာ ပြုလုပ်ရမည်။
ရွေးကောက်ပွဲလေ့လာခြင်းသည် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပသည့်နေ့၏ လုပ်ငန်းများတစ်ခုတည်း ကို ကြည့်ရှုခြင်းထက် ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုလုံးအား ရှည်လျှားသည့်အချိန်ကာလ တလျှောက်လုံး တိုးမြှင့်ကြည့်ရှု ရခြင်းဖြစ်သည်။
ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခု၏ ဥပဒေနှင့်အညီ ပြုလုပ်ခြင်းသည် အကယ်၍စောင့်ကြည့်သူတို့သည် သူတို့ကိုယ်သူတို့ ဘက်လိုက်မှု ကင်းရှင်းသူအဖြစ်မြင်လျှင် စောင့်ကြည့်သူတို့၏ ဝေဖန်ခြင်းဖြင့် ထိခိုက်နိုင်သည်။
ထင်ရှား သည့်တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို ရံဖန်ရံခါ စောင့်ကြည့်သည့်အဖွဲ့၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ခေါင်းဆောင် ခန့်အပ်ခြင်းသည်ရှိ နှင့်ပြီးဖြစ်သည့် ဥပဒေနှင့်အညီပြုလုပ်ခြင်းကို ပိုမိုတိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန် ကြိုးပမ်းချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်း ပထမဆုံးစောင့်ကြည့်သည့် မဲပေးပွဲသည် မော်ဒေးဗီးရား (Moldavia) နှင့် ဝေါ်လက်ချီးရား (Wallachia) ရှိ ဆန္ဒခံယူပွဲဖြစ်သည်။
ထိုပွဲကို အဓိကဥရောပအာဏာရှိ သူ များ အများစုမှ စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။
မဲပေးပွဲ စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီးနောက်အထိ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် မဟုတ်ပါ။
မဲပေးပွဲလေ့လာခြင်း လှုပ်ရှားမှုများသည် စစ်အေးခေတ်ပြီးဆုံးခြင်း နောက်ပိုင်းမှ စ၍ သိသာထင်ရှားစွာ ကျယ်ပြန့်လာပြီး၊ ဒီမိုကရေစီ မဲပေးပွဲများ၏ အပြုအမူအပေါ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံနှုန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုနှင့်အတူ တွဲ၍ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
၁၉၉၀ နှစ်များတွင်းတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မဲပေးပွဲ လေ့လာကြည့်ရှုရေးသည် ဒီမိုကရေစီ အလေ့အကျင့်များ အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းဆဲ ကာလရှိသည့် နိုင်ငံများ၏ မဲပေးပွဲများအပေါ်တွင် အာ ရုံ စူးစိုက်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း မကြာသေးမှီနှစ်များကအမေရိကန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန် နှင့် ဆွစ်ဇာလန်များ အပါအဝင် ဒီမိုကရေစီ သက်တမ်းရှည်ကြာခဲ့သည့် နိုင်ငံများတွင် မဲပေးပွဲ စောင့်ကြည့်သည့် လေ့လာရေးမစ်ရှင် အရေအတွက် တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။
အဖွဲ့အစည်းများ ဥရောပ လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဓနသဟာယ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ရုံး၊ ဥရောပကောင်စီ နှင့် အာဖရိကသမဂ္ဂ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများသည် စောင့်ကြည့်ရေး အဖွဲ့ငယ်များကို အမြဲတမ်း အသင့်အနေအထား ရှိနေစေသည်။
ကုလသမဂ္ဂသည် စောင့်ကြည့်ရေးလုပ်ငန်းများကို ရေရှည်မပံ့ပိုး နိုင်သော်လည်း မဲပေးပွဲအထောက်အကူအပေါ် အာရုံစိုက်ပေး နိုင်သည်။
အစိုးရများ တစ်ခုချင်းသည်လည်း စောင့်ကြည့်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် ပါဝင် နိုင်ပြီး၊ ယေဘူယျအားဖြင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ အောက်တွင် ရှိကြသည်။
ထိုသို့သော နိုင်ငံ၏ အားထုတ်မှုများသည် ပုံမှန်အား ဖြင့် ဒေသဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ စီမံပြုလုပ်ပေးသည်။
ကြီးမား ကျယ်ပြန့် သည့် အင်ဂျီအိုများ (NGOs) ၏ သည်လည်း စောင့်ကြည့်ရေး အားထုတ်မှုများတွင် ပါဝင်နိုင်သည်။
ဥပမာ ကာတာစင်တာ သည် ကုလသမဂ္ဂ ရွေးကောက်ပွဲ အကူအညီပေးရေး ဌာနခွဲနှင့် အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်အဖွဲ့ တို့နှင့်အတူ ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာရေးအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ၏ အများသဘောတူ သတ်မှတ်ချက် အပေါ် ယေဘူယျ သဘောထား ရေးသားတည်ဆောက်ကြရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေ့လာကြည့် ရှုရေးသည် နိုင်ငံအများစုတွင် ပြည်တွင်းလေ့လာရေးအုပ်စုများပါ ဝင်မှ ပိုမိုပြည့်စုံစေသည်။
မဲထည့်သည့်နည်းများ စံအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာရေး စေလွှတ်ထားသည့် အဖွဲ့များသည်၊ ဥပမာ၊ အသင့်အနေအထားဖြင့်၊ ဥရောပကော်မရှင် သို့မဟုတ် OSCE ဒီမိုကရက်တစ် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လူ့အခွင့်အရေးများအတွက်ရုံး (ODIHR) ၊ မဲပေးပွဲ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုလုံးကို စောင့်ကြည့်သည်။
မဲထဲ့ပွဲကျွမ်းကျင်သူများ နှင့် ရေရှည်လေ့လာသူများသည် အမှန်တကယ် မဲထည့်ပွဲနေ့မတိုင်မှီ ရက်သတ္တပါတ်များစော၍ ကိုယ်စား လှယ်လောင်းမှတ်ပုံတငခြင်း၊ ဥပဒေဆိုင်ရာသတ်မှတ်ချက်၊ သတင်းထုတ်ပြန်မှုအခြေနေ၊ ရွေးကောက်ပွဲ စီမံ ခန့်ခွဲရေး၏ အလုပ်တာဝန်များ နှင့် ကျင်းပမည့်ပတ်ဝန်းကျင် တို့ကို ကြည့် ရှုပြီး လုပ်ငန်းများစတင် ရမည်။
မဲထည့်သည့်နေ့တွင် အချိန်ပိုင်းလေ့လာသူများသည် မဲ ရုံများဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ မဲပုံး နှင့် မဲရေတွက်ခြင်း နှင့် ရလဒ်များကို အစဉ်တကျဖော်ပြခြင်း တို့ကို စောင့်ကြည့်ရသည်။
မဲထည့်ပွဲနေ့ပြီးဆုံး သည့်နောက်တွင် လေ့လာသူသည် မဲထည့်ပွဲနှင့်ပတ်သက်သည့် ချို့ယွင်းချက်များ နှင့် တိုင်ကြားချက်များကို မဲထည့်ပွဲ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့နှင့် တရားသူကြီးအဖွဲ့တို့နှင့် ဆွေးနွေးပြီး မည်မျှအထိ ဖြစ်နိုင်သည်ကို စောင့်ကြည့်ရန် ထိုနိုင်ငံတွင် နောက်ထပ် ရက်သတ္တပါတ်အနည်းငယ် ကျန်ရှိနေရဦးမည် ဖြစ်သည်။
လေ့လာသူများ၏ တွေ့ရှိချက်များကို မဲထည့်ပွဲနေ့ ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် လူအများသိစေရန် ထုတ်ပြန်ပေး ရမည်။
များစွာသော ပြည်တွင်းလေ့လာသူများသည် သူတို့၏ ပါတီအကျိုးအတွက် ကြည့်ခြင်းဖြင့် ဘက်လိုက်သူ အဖြစ်ဦးတည်သွားပြီး၊ သူတို့ထံမှရရှိသည့် သတင်းအချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာဖော်ပြရန်မှာ နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများအတွက် စိမ်ခေါ်မှု တစ်ခုဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း နိုင်ငံအများ စုတွင် များစွာသော ဘက်မလိုက်သည့် ပြည်တွင်းအုပ်စုများလည်း ရှိနေကြသည်။
အချို့သော နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများ၏ ဓမ္မဓိဌာန်ကျမှုသည်လည်း မေးစရာဖြစ်နေသည်။
ရေရှည်လေ့လာသူများ (LTO) လေ့လာရေး စေလွှတ်သည့် အဖွဲ့များ အများစုသည် ခြောက်ပါတ်မှရှစ်ပါတ် အချိန်အတွက် ရေရှည် စောင့် ကြည့်သူ (LTOs ဟုသိသည် ) အရေအတွက် အနည်းငယ်သာ စေလွှတ်သည်။
အချိန်တိုလေ့လာသူများ (STOs ဟုသိသည်) အရေအတွက်များများသည် ကျင်းပမည့်နောက်ဆုံးအပါတ်တွင် အရင်စေလွှတ် ထားသည့်အဖွဲ့နှင့် လာရောက်ပူးပေါင်းသည်။
အချိန်တိုလေ့လာသူများသည် မဲရုံနှင့်မဲရေတွက်ပုံ လုပ်ငန်းစဉ်များ၏ အရေအတွက် လေ့လာမှုကို အများဆုံးလုပ်ဆောင်ပေးပြီး၊ ရေရှည်လေ့လာသူများနှင့်အတူ အရည်အသွေးရှိသော အသေးစိတ်စစ်ဆေးခြင်း နှင့် ကျယ်ပြန့်သည့် နိုင်ငံရေးနေအထားအကြောင်း သတင်း အချက်အလက် ဆက်စပ်ပတ်သက်နေမှုများကို ပံ့ပိုးပေးသည်။
ဒေသအစိပ်အပိုင်း နှင့် ဒေသဆိုင်ရာစောင့်ကြည့်ခြင်း နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူ အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲကို လေ့လာရန် ဆောင်ရွက်ပိုင်ခွင့် ရှိသော်လည်း၊ ဥရောပကောင်စီ၏ ကွန်ဂရက်သည် ဗင်းနစ်ကော်မရှင်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်၍ ဒေသအစိပ်အပိုင်း နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ မဲထည့်ပွဲများ စောင့်ကြည့်ရန် သီးသန့်လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိ သည်။
ဥရောပကောင်စီ၏ ကွန်ဂရက်သည် ဤအချက်တွင် ပြိုင်ဘက်မရှိ ဖြစ်သည်။
ဥရောပကောင်စီသည် ၁၉၉၀ မှစ၍ ရွေးကောက်ပွဲလုပ်ငန်းစဉ် ၅၀ ကျော် ကို စောင့်ကြည့်လေ့လာပေးခဲ့သည်။
ကွန်ဂရက်၏ ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာရေးအပေါ် ထားရှိသည့် မူဝါဒပေါ်လစီသည် လုပ်ဆောင်မှုသုံးချက်အ ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။
ကွန်ဂရက်မှ ရွေးကောက်ပွဲ စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ဥရောပ ပဋိ ညာဉ်စာချူပ်၏ဒေသအစိပ်အပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတွင် ချမှတ်ထားသကဲ့သို့ ဒေသဒီမိုကရေစီ၏ ခြေခံစည်းမျဉ်းများနှင့်အညီ ပြုမူ ဆောင်ရွက်ထားသည့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အခြေခံစနစ်ကို စနစ်တကျရှိစေရန် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပေးရမည်။
ဤအကြောင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရသော ကွန်ဂရက်သည် ရွေးကောက်ပွဲပြီးသည့်နောက်ပိုင်း ပြောဆိုနေမှုများကို ဒေသအစိပ်အပိုင်းနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီအား စောင့်ကြည့်သည့် ကွန်ဂရက်၏ လုပ်ငန်းတစ်စိတ် တစ်ပိုင်းအဖြစ် ပြောဆိုရအောင် လုပ်ဆောင်ရမည်။
ရည်ရွယ်ချက်မှာ ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာရေး စေလွှတ်သည့် အဖွဲ့များနောက်သို့လိုက်၍ ကွန်ဂရက်၏ သဘောတူလက်ခံထားသည့် အကြံပြုတိုက်တွန်းချက်များ နှင့် သူတို့၏ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်မှုများအား နောက်ဆက်တွဲ ပေးအပ်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုတိုးတက် စေရန်ဖြစ်သည်။
ကွန်ဂရက်မှ ရွေးကောက်ပွဲ စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ဒေသအစိပ်အပိုင်းနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အဆင့်တို့တွင် ဒီမိုကရေစီ၏ အရေးပါထင်ရှားမှုကို အလေးထားဂရုစိုက်မှု မြှင့်တင်ရန် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ရမည်။
ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာရေးနယ်ပယ်တွင် ကွန်ဂရက်၏ ပြိုင်ဘက်မရှိ အခန်းကဏ္ဍကို အပြည့်အဝ အသုံးပြုနိုင်အောင် လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲ လေ့လာရေး စေလွှတ်သည့်အဖွဲ့များ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်မှု တိုးတက်စေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကိုလည်း လုပ်ဆောင်ရမည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား http://en.wikipedia.org/wiki/Election_monitoring http://www.beyondintractability.org/essay/election_monitoring/ http://www.venice.coe.int/site/main/Elections_referendums_E.asp http://www.ifes.org/Content/Topics/Elections.aspx http://www.osce.org/odihr-elections/ Category:နိုင်ငံရေး။
မဲပုံးတစ်ခု ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုသည် တိကျထင်ရှားသော ဆုံးဖြတ်ချက်-ချမှတ် သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် လူအများသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်အား အများပိုင် ရုံးအလုပ်ကိုကိုင်တွယ်ရန် ရွေးချယ် ခြင်းဖြစ်သည်။
ရွေးကောက်ပွဲများသည် ပုံမှန်လည်ပတ်နေခြင်းရှိပြီး၊ ထိုအထဲတွင် ခေတ်သစ် ကိုယ်စား ပြုဒီမိုကရေစီသည် ၁၇ ရာစုကထဲမှ စတင်ခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲများသည် ဥပဒေပြုအဖွဲ့ အတွင်းသို့ ရုံးအလုပ်များ၊ တစ်ခါတစ်ရံ အမှုဆောင်နှင့် တရားသူကြီးအဖွဲ့အတွင်းသို့၊ နှင့် ဒေသဆိုင်ရာနှင့် ဒေသအစိပ် အပိုင်းဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရများ တို့အတွက် နေရာဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းဖြစ်သည်။
ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို များစွာသော အခြား ပုဂ္ဂလိက နှင့် စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ကလပ်အသင်းများမှအစ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အသင်းအဖွဲ့များနှင့် ကော်ပိုရေးရှင်းများ ပါမကျန် အသုံးပြုကြသည်။
ခေတ်သစ်ဒီမိုကရေ စီများတွင် ကိုယ်စားလှယ်များရွေးချယ်ခြင်းအတွက် သုံးစွဲသည့် ပစ္စည်း တစ်မျိုး အဖြစ် ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်းအသုံးပြုနေသည့် ဒီမိုကရေစီများသည် ရှေးခေတ်အေသင် ရှိ ဒီမိုကရက်တစ် မူလပုံစံတွင် ကျင့်သုံးမှုနှင့် ခြားနားကြောင်း နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
ရွေးကောက်ပွဲများသည် လူနည်းစုအုပ်ချုပ်သည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်ကို သုံးသပ် နိုင်ပြီး၊ အများဆုံးသောနိုင်ငံရေး အလုပ် များကို ဝေစုအဖြစ်သိရှိထားသည့် ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် အသုံးပြုဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုမှ တစ်ဆင့် ရုံးတာဝန်ယူမည့်သူများက မဲဖြင့်ရွေးချယ်သည်။
ရွေးကောက်ပွဲပြန်လည်ပြင်ဆင်ခြင်းသည် ယခင်မထဲ့ရသေးသည့် မျှတသောရွေးကောက်ပွဲစံနစ်များ ထဲ့သွင်းခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ဟု ဖော်ပြသည် သို့မဟုတ် တည်ရှိပြီးစံနစ်များ၏ မျှတမှု သို့မဟုတ် ထိရောက်မှုကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန်ဖြစ်သည်။
မဲပေးခြင်းကို စာရင်းဇယားအရ လေ့လာခြင်းပညာသည် ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ရလဒ်များနှင့် အခြားသောစာရင်းအင်းများကို လေ့လာသည့်ပညာ ဖြစ်သည် (အထူးသဖြင့် ရှေ့လာမည့်ရလဒ်များကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်မည့် ကြည့် ရှုစစ်ဆေးမှုတစ်ခုနှင့်တူ သည်)။
ရွေးကောက်ရန် သည် “ရွေးချယ်ရန် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန်” ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ တွင် အခြားသော မဲပေးပွဲပုံစံများဖြစ်သည့် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကို အထူးသဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲများအဖြစ်သို့ ရည်ညွှန်းထားသည်။
ရွေးကောက်ပွဲစောင့်ကြည့်ခြင်း သမိုင်း ရွေးကောက်ပွဲပုံသရုပ်ဖော်ထားသည့်ရောမဒင်္ဂါးပြား ရွေးကောက်ပွဲများကို သမိုင်းတွင် စောနိုင်သမျှအစောဆုံး ရှေးခေတ်ဂရိ၊ ရှေးခေတ်ရောမ နှင့် အလယ်ခေတ်ကာလ တစ်လျှောက်လုံးတွင် ကြီးမြတ်သည့်ရောမဧကရာဇ် နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်သူများကိုရွေးချယ်ရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ရွေးကောက်ပွဲများကို များစွာသော ရှေးခေတ်အိန္ဒိယ မွတ်ဆလင်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ၊ အွတ်မန် နှင့် အလီ အလယ်ခေတ် ရာရှီဒွန်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များ အုပ်ချုပ်မှု တို့တွင် ဂါန များမှ ရာဇာများ ရွေးချယ်ရာနှင့် အလယ်ခေတ်အစောပိုင်း ဘင်ဂေါ တွင် ပါလဘုရင် ဂိုပါလ တို့ကို ရွေးချယ် ရာတို့တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
အစိုးရတာဝန်များအတွက် လူထုရွေးကောက်ပွဲများ ပါဝင်သည့် ခေတ်သစ် “ရွေးကောက်ပွဲ” ကို မြောက်အမေရိက နှင့် ဥရောပတွင် ကိုယ်စားပြုအစိုးရများ ကိုင်တွယ်ရမည်ဟု အကြံဉာဏ်ရရှိခဲ့သည့် ၁၇ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းအထိ မပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးပါ။
အချက်အလက်ဆက်ကြည့်ရန် ၊ မဲဆန္ဒပေးပိုင်ခွင့် မဲဆန္ဒပေးပိုင်ခွင့်မေးခွန်းများ၊ အထူးသဖြင့် လူနည်းစုအုပ်စုများအတွက် မဲဆန္ဒပေးပိုင်ခွင့်သည် ရွေးကောက်ပွဲများ၏ သမိုင်းကို လွှမ်းမိုးထားလျက်ရှိသည်။
မြောက်အမေရိကနှင့် ဥရောပတွင် အမျိုးသားများ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုအုပ်စုသည် ရံဖန်ရံခါ ဆန္ဒမဲပေးသူအဖွဲ့ကို လွှမ်းမိုးထားပြီး၊ နိုင်ငံအများစုတွင် လည်း ဆက်လက် လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။
အင်္ဂလန် နှင့် အမေရိကန် ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် အစောပိုင်းရွေးကောက်ပွဲများကို လာရောက်အခြေချသူအမျိုးသားများ သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအမျိုးသားများ ကသာလွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ၁၉၂၀ မှစ၍ အားလုံးသော အနောက်ဥရောပ နှင့် မြောက်အမေရိက ဒီမိုကရေစီများတွင် ကိစ္စတိုင်း၌ အမျိုးသားမဲပေးပိုင်ခွင့် (ဆွစ်ဇာလန် မှလွဲ၍) ရှိနေပြီး၊ နိုင်ငံအတော်များများသည် အမျိုးသမီးများ မဲပေးပိုင်ခွင့်ကို စဉ်းစားပေးရန် စတင်ခဲ့သည်။
အမျိုးသားများအတွက် ကိစ္စတိုင်း၌မဲပေးပိုင်ခွင့်ကို တရားဝင် လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးထားသော်လည်း၊ နိုင်ငံရေးအတားအဆီးများကို ရွေးကောက်ပွဲများအား မျှမျှတတရ ရှိရေး အကာအကွယ်ပေးရန် တစ်ခါတစ်ရံ ပြုလုပ်ထားတတ်သည် (နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးများလှုပ်ရှားမှု တွင်ကြည့် ပါ )။
လုပ်ငန်းများ မည်သူကအရွေးချယ်ခံရသောသူဖြစ်သနည်း။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ အနောက်အရပ်နှင့် အဘင်ဒန် မဲဆန္ဒနယ်တွင်ရွေးကောက်ပွဲအကြို မဲဆွယ်မှုတစ်ခု ရွေးကောက်ပွဲများမည်သို့ပြုလုပ်မည်လဲဆိုသည့်အပေါ်မူတည်၍ အစိုးရ၏အနေအထားများသည် အရပ်ဒေသ တစ်ခုအပေါ်တွင် အမှီပြုပြီး အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲမှုရှိသည်။
အမေရိကန်ကဲ့သို့သော ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီ တစ်ခုတွင် အချို့သောရာထူးအဆင့် နေရာများကို ရွေးကောက်ပွဲဖြင့်ဖြည့်ဆည်း၍ မရပါ။
အထူးသဖြင့် သေချာသည့် ကျွမ်းကျင်မှုများ လိုအပ်သည့် ရာထူးအဆင့်များဖြစ်သည့် ဥပမာ၊ တရားသူကြီးများကို သူတို့၏တရားမျှတမှုအား ကာကွယ်ပေးသည့်ကူညီမှု ဖြစ်စေရန် ရွေးကောက်ပွဲပြုလုပ်ခြင်းထက် ထုံးစံအတိုင်း ခန့်အပ်ကြသည်။
သို့သော်လည်း ဤအလေ့အကျင့်အတွက် ခြွင်းချက်များရှိသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အချို့သော တရားသူကြီးများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီး၊ ရှေးခေတ် အေသင် တွင် စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
ဥပမာ အားဖြင့်၊ အချို့သောကိစ္စရပ်များတွင်၊ ဆိုဗီယက်ဒီမိုကရေစီတွင်- မဲဆန္ဒခံယူသောနယ်မှ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သူများ နှင့် ရွေးချယ်ခံပြီးပုဂ္ဂိုလ်များကြားတွင် ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်ရှိသူ ကြားခံလွှာတစ်ခု တည်ရှိနေသည်။
သို့သော်လည်း ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီများ အများစုတွင် ဤအဆင့်၏ ပုံမှန်တစ်ဆင့်ညွှန်ကြားခြင်းသည် စည်းကမ်းနှင့်အညီ ပြုလုပ်ခြင်းထက် ဘာ မှမပိုပါ။
ဥပမာ၊ အမေရိကန်သမ္မတသည် မဲဆန္ဒရှင်များအဖွဲ့ အစည်း ဖြင့် ရွေးကောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝက်စ်မင်စတာစံနစ် တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ကို နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်မှ ထုံးစံနှင့်အညီရွေးချယ်သည် (နှင့် အမှန်တစ်ကယ်တွင် ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ပါတီမှ)။
ရွေးကောက်ပွဲအမျိုးအစားများ ဒီမိုကရက်တစ်နိုင်ငံရေးပုံစံများအများဆုံးတွင် ရွေးကောက်ပွဲများသည် ကွဲပြားခြားနားသည့်ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ရှိနေကြပြီး၊ လူထုအုပ်ချုပ်မှု သို့မဟုတ် ပထဝီအနေအထားအရ တရားဥပဒေကျင့်သုံးမှုတို့၏ ကွဲပြားနေ သောအလွှာများကို သဘောထားတူညီစေခြင်းဖြစ်သည်။
ပြုလုပ်နေကြရွေးကောက်ပွဲအမျိုးအစားတချို့မှာ- သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အောက်ခြေအဆင့်ရွေးကောက်ပွဲ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ဒေသအစိပ်အပိုင်းဆိုင်ရာရွေးကောက်ပွဲ အဖွဲ့ဝင်အသစ်ခန့်အပ်ခြင်း ဆန္ဒခံယူပွဲ တစ်ခု (အများဆိုင်နာမ်-ဆန္ဒခံယူပွဲများ) သည် ရွေးကောက်ပွဲများနှင့်ဆက်စပ်နေသည့် ဒီမိုကရ်က် တစ် ပစ္စည်းကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုအထဲတွင် မဲဆန္ဒရှင်များသည် သီးသန့်အဆိုပြုချက်၊ ဥပဒေ သို့မဟုတ် မူဝါဒကို အထွေထွေမူဝါဒ သို့မဟုတ် သတ်သတ်မှတ်မှတ်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း သို့မဟုတ် ပါတီ တို့အတွက်ထက်ပို၍ လက်ခံသည် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်သည် ဆိုသည်ကို မဲပေးရန်ဖြစ်သည်။
ဆန္ဒခံယူပွဲ များကို ရွေးကောက်ပွဲ မဲပေးမှုတစ်ခုသို့ ပေါင်းထဲ့ထားနိုင်သည် သို့မဟုတ် သီးခြားကျင်းပနိုင်ပြီး၊ ယင်းကို အခြေခံဥပဒေအပေါ်မူတည်၍ အမိန့်ချမှတ်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အတိုင်ပင်ခံခြင်းဟု ပြောဆိုနိုင်သည်။
ဆန္ဒခံယူပွဲများကို ထုံးစံအားဖြင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှတစ်ဆင့် အစိုးရများမှခေါ်ယူကျင်းပနိုင်သည် ဆိုသော်လည်း၊ ဒီမိုကရေစီများသည် တိုက် ရိုက်ရွေးကောက်ပွဲများ အတွက် မေတ္တာရပ်ခံရန် နိုင်ငံသားများအား ခွင့်ပြုထားခြင်းကို စတင်လှုပ်ရှားမှုများ ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဆန္ဒခံယူပွဲများသည် ဆွစ်ဇာလန်ကဲ့သို့သော တိုက် ရိုက်ဒီမိုကရေစီ နိုင်င များတွင် အထူး ခေတ်စားနေပြီး အရေးလည်းကြီးသည်။
သို့ရာတွင် အခြေခံဆွစ်စံနစ်သည် ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် လုပ်ဆောင် နေဆဲဖြစ်သည်။
ဒီမိုကရေစီ၏ အများဆုံး တိုက်ရိုက်ပုံစံတွင် မည်သူမဆို မည်သည့်အကြောင်း ကြောင့်ဖြစ်ဖြစ် မဲပေးနိုင်သည်။
ဤအကြောင်းအရာသည်ဆန္ဒခံယူပွဲများနှင့်ဆက်စပ်ပတ်သက်နေပြီး၊ ယေဘူယျ သဘောတူညီသော ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ခြင်း၏ ပုံစံကို ယူထားသည်။
ရှေးခေတ်ဂရိပြန်လည်သတိရစရာတွင် မည်သူမဆိုသီးသန့် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ယေဘူယျ သဘောတူညီချက် ရရှိသည်အထိ ဆွေးနွေးနိုင်သည်။
ယေဘူယျ သဘောတူညီချက် လိုအပ်မှုဆိုသည်မှာ ဆွေးနွေးမှုများသည် အချိန်အများကြီးကြာမြင့်သည်အထိ လုပ်သွားနိုင်သည်ဟုဖြစ်သည်။
အမှန်အကန်စိတ်ဝင်စားသူများသည် ဆွေးနွေးမှုတွင်ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် မဲပေးဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် တစ်ခုတည်းသောရရှိလာသည့် ရလဒ်ဖြစ်သည်။
ဤစံနစ်တွင် အသက်ကန့်သတ်ချက် မလိုအပ်ပါ။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကလေး များသည် ထုံးစံအတိုင်း ငြီးငွေ့လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ဤစံနစ်သည် အသေးစားကိစ္စတစ်ခုကို အကောင်အထည်ဖော်နေစဉ်အချိန်အတွင်းသာ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။
ရွေးကောက်ပွဲစံနစ်များ ရွေးကောက်ပွဲစံနစ်များသည် တိကျသောအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ထားမှုများ နှင့် မဲကို နိုင်ငံရေးဆုံးဖြတ်ချက်သို့ ပြောင်းလဲပစ်သည့် မဲပေးခြင်း စံနစ်များဖြစ်သည်။
ပထမခြေလှမ်းသည် မဲများရေတွက်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထို့အတွက် အ မျိုးုး မျိုးသော ကွဲပြားခြားနားသည့် မဲရေတွက်ခြင်းစံနစ်များနှင့် လျှို့ဝှက်မဲပေးသောပုံစံများကို အသုံးပြုသည်။
ထို့နောက် မဲပေးခြင်းစံနစ်များသည် မှတ်သားရေတွက်ခြင်း အပေါ် အခြေခံ ၍ရလာသည့်ရလဒ်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။
အများစုဖြစ်သောစံနစ်များကို အချိုးအဆ သို့မဟုတ် မဲအများစု အဖြစ် အမျိုးအစားများ ခွဲခြား နိုင်သည်။
အချိုးအဆအမျိုးအစား တွင်ပါဝင်ခြင်းကို ပါတီ-စာရင်း အချိုးအဆ ကိုယ်စားလှယ်ပြုခြင်း နှင့် ထပ်ထဲ့သော အဖွဲ့ဝင်စံနစ် ဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ မဲအများစုအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်ခြင်းကို ပထမပန်းဝင်ပြီး (FPP) (အများစုနှင့်ဆိုင်သောအချိုး) နှင့် လုံးဝအများစု ဟုခေါ်ဆိုသည်။