kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အချို့သည် ယခု ပါးရှားနိုင်ငံဖြစ်လသည့် ဒေသ၌ အခြေစိုက်ကြရာ ရှေးခေတ်သမိုင်းများ၌ ပါဝင်သော မိဒလူမျိုးနှင့် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့သည် ယင်းအာရိယန်တို့မှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လာသည်၊ အိန္ဒိယ ကျွန်းဆွယ်ဘက်သို့ ရွှေ့ကြ သူများသည် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းနှင့် ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းတို့၌ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးခဲ့ကြလေသည်။
အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်ဘက်သို့ ရွှေ့လာကြသူများသည် ဘီစီ ၁၅ဝဝ ခန့်တွင် တောင်ကြားလမ်းများကို ဖြတ်ကျော်လျက် အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်မှန်းမသိ တဖြည်းဖြည်း ရောက်ရှိလာကြသည်။
အိန္ဒုမြစ်ကြီးနှင့် မြစ်ကြီးငါးသွယ်ကို ယင်းတို့တွေ့ရှိကြရသည့်အပြင် တိုင်းရင်းသား ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် အခြေတကျ မြို့ပြ တည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်ကို တွေ့ကြရသည်။
ထိုအခါ အာရိယန်တို့သည်လည်း ထိုဒေသ၌ လယ်ယာ စိုက်ပျိုး၍ အခြေစိုက်နေထိုင်ကြရန် စိတ်ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်။
ထို့အပြင် ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့ကဲ့သို့ မြို့ပြ တည်ထောင်နေလိုကြသည်။
ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့ကလည်း အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသူများအား မလိုလားကြပေ။
ထိုကြောင့် ဒြာဗီးဒီးယန်းနှင့် အာရိယန်တို့သည် နေရာထိုင်ခင်းအတွက် စစ်ပြိုင်ကြသည်။
ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် အာရိယန်တို့ထက် နေထိုင်မှု အဆင့်အတန်း မြင့်သော်ငြားလည်း တိုက်ခိုက်ရေး၌မူ အာရိယန်တို့ကို အရှုံးပေးရသည်။
အာရိယန်တို့သည် တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းလှုပ်ရှား နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် လျင်မြန်ဖြတ်လတ်သည်။
မြင်းနှင့်လှည်းများ ရှိသဖြင့် ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း တိုက်ခိုက်နိုင်ကြသည်။
ထိုကြောင့် ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့ အရေးနိမ့်ကာ ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းသို့ ရွှေ့ပြေင်းကြရာ အာရိယန်တို့ကလည်း ထိုအထိ လိုက်၍ တိုက် ကြပြန်သည်။
ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရင်းသို့ လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယတောင်ဘက်ပိုင်း ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသသို့ လည်းကောင်း ပြေးကြပြန်ပြီးလျှင် မြို့ပြဖြင့်နေခဲ့ကြသော ဘဝမှ ရွာသိမ် ရွာငယ်များဖြင့် နေကြရသောဘဝသို့ ဆင်းသက်သွား ကြရသည်။
အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းမှ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်း မြင့်မား သော အဟိန္ဒောဇရောနှင့် ဟာရပ္ပမြို့ကြီးတို့သည် အာရိယန်တို့ ဝင်ရောက်လာစဉ်က ပျက်သုဉ်းခဲ့ သည်ဟု အချို့က ယူဆကြ သည်။
အာရိယန်တို့သည် အိန္ဒုမြစ်နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက် ဖြစ်သော ဟိန္ဒူစတန်လွင်ပြင်ကြီးတွင် မြို့ပြ တည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြ သည်။
လက်ရဖမ်းမိသော ဒြာဗီးဒီးယန်းများကို ကျွန်ပြုကြ သည်။
အာရိယန်တို့သည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း တစ်ခွင် တစ်ပြင် တွင် အုပ်စိုးလွှမ်းမိုးကာ အိန္ဒိယခေတ်သစ်ကို ထူထောင်ကြ လေသည်။
အာရိယန်တို့သည် အခြေတကျ နေထိုင်ကြသောအခါ သစ်သားအိမ်ကို ဆောက်လုပ် နေထိုင်ကြသည်။
အိမ်၏ အလယ်၌ ခန်းမကြီးတစ်ခုပါရှိသည်။
ညဉ့်အခါ အကြီးအကဲ မိသားစုသည် ကွပ်ပျစ်ပေါ်၌ အိပ်ကြ၍ ကျန်လူများကမူ ကြမ်း ပေါ်၌ သင့်သလို အိပ်ကြရသည်။
အိမ်၏ဘေးပတ်ဝန်းကျင်၌ နွားတင်းကုပ်များ၊ မြင်း ဇောင်းများကို ဆောက်လုပ်ကြသည်။
ညဉ့်ဦးယံအခါ အာရိယန်တို့သည် အိမ်ခန်းမကြီး၌ သောက် စားပျော်ပါး ကခုန်မြူးတူးကြသည်။
ထိုစဉ်က အာရိယန်တို့ သည် စာမတတ်ကြချေ။
သို့သော် ရှေးဟောင်းနှောင်းဖြစ်များ၊ ပုံတိုပတ်စများ၊ ရှေးသူရဲကောင်း ကြီးများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများကို လက်တန်းစပ်ဆိုနိုင်ကြသော စာဆိုများရှိသည်။
ပျော်ပွဲကျင်းပ သော ညဉ့်အခါ၌ အကြီးအကဲ၏ အိမ်ခန်းမကြီး၌ စုဝေးဝိုင်းဖွဲ့ ကြပြီးလျှင် စာဆိုများက မိမိတို့စပ်ဆိုသီကုံးထားသော သီချင်း ကဗျာများကို ရွတ်ဆိုပြသည်။
နားထောင်သူများကလည်း နှစ်သက်ကြည်နူးစွာဖြင့် နှုတ်တက်ကျက်မှတ်ကာ လိုက်၍ သီဆိုကြသည်။
ထိုနည်းအားဖြင့် အာရိယန်တို့၏ နှုတ်ဖျား၌ အဆင့်ဆင့် မပျောက်မပျက် တည်ရှိခဲ့ လေသည်။
အာရိယန်တို့သည် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းသို့ရောက်စက မြောက်ဘက် တစ်လွှား၌ မှိုင်းမှိုင်းညို့ညို့ ဆီးနှင်းတဝေဝေ ဖြင့်ရှိနေသော ဟိမန္တာတောင်တန်းကြီးကို တွေ့မြင်ရသောအခါ တန်ခိုးရှင်ဒေဝ များ နေထိုင်သော နတ်ဘုံ နတ်နန်း များရှိရာအရပ်ဟု ယူမှတ် ကြသည်။
အာရိယန်တို့သည် ထိုစဉ်က ဒေဝများကို ကိုးကွယ် ကြသည်။
ဒေဝများသည် ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ ထွန်းတောက်သူ များဟု အာရိယန်တို့က ယူဆကြသောကြောင့် ယင်းတို့၏ သက္ကတဘာသာဖြင့် ဒေဝဟု ယူဆကြသော နတ်များကို ကိုးကွယ်ကြသည်။
အချိန်မှန် ရွာသွန်းသောမိုးကို ဣန္ဒခေါ် နတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မီးကိုလည်း အဂိခေါ် နတ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ လေကိုမရုတ်ခေါ်နတ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ နေကို သူရိယခေါ် နတ်အဖြစ်လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကာ ဆည်းကပ်ပူဇော်ကြသည်။
ယင်းသို့ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ ထွန်းလင်းသော ဒေဝများကို ကိုးကွယ်ကြရာတွင် ကောင်းကင်၌ ဒေဝ ၁၁ဆူ၊ ကောင်းကင်နှင့် မြေအကြား၌ ဒေဝ ၁၁ ဆူ၊ မြေပြင်၌ ၁၁ ဆူ၊ ပေါင်း ဒေဝ ၃၃ ဆူဟူ၍တည်း။
အိန္ဒိယ မြောက်ပိုင်း၌ အနေကြာသောအခါ ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့ ကိုးကွယ် သည့် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ တောစောင့်နတ်၊ တောင်စောင်နတ်များကို လည်း ကိုးကွယ်လာ ကြလေသည်။
မိမိတို့ကိုးကွယ်သော ဒေဝများကို အာရိယန်တို့သည် ပန်းသစ်သီးစသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့ဖြင့်လည်း ပူဇော်သည်။
သာယာချေငံသော စကားလုံးတို့ဖြင့် ကဗျာလင်္ကာဖွဲ့နွဲ့ပြီးလျှင် အသံနေအသံထားဖြင့် လျှောက်ထား ရွတ်ဆို ပူဇော်ခြင်းလည်း ပြုကြ၏။
ယင်းသို့ ရွတ်ဆိုပူဇော်သော ကဗျာ လင်္ကာစုများကို ဗေဒဟုခေါ်သည်။
ထိုစဉ်က ဗေဒသုံးပုံရှိရာ ဣရုဗေဒ၊ သာမဗေဒ၊ ယဇုဗေဒဟူ၍တည်း။
ဣရုဗေဒတွင် အာရိယန် တို့သည် အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်းသို့ မည်သို့ရောက်ရှိပုံ၊ လူမည်းများနှင့် တိုက်ခိုက်ရပုံစသည်တို့ကို စပ်ဆိုထားသည်။
သာမဗေဒတွင် မိမိတို့မူလဌာနေ၌ နေစဉ်ကပင် သောက်သုံးခဲ့သော သေရည် ဖြင့် သာမဒေဝကို ပူဇော်ရာ၌ ရွတ်ဆိုသော ကဗျာစု ပါဝင် သည်။
ယဇုဗေဒကား ယဇ်ပူဇော်ပုံ အခမ်းအနားကို ကဗျာစုနှင့် စကားပြေ တွဲဘက် လျှောက်ထားချက်ဖြစ်သည်။
စင်စစ် သာမဗေဒနှင့် ယဇုဗေဒတို့သည် ဣရုဗေဒမှဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကဗျာစုတို့ကို ထုတ်နုတ်ထားခြင်းများသာလျှင် ဖြစ်ကြပေသည်။
အာရိယန်တို့သည် မိမိတို့ပြောဆိုသော သက္ကတဘာသာ စကားကို ပိုမိုကောင်းမွန်၍ ပိုမိုကြွယ်ဝအောင် တိုးတက်ပြုပြင် ကြသည်။
စာရေးနည်းကိုလည်း ထွင်ကြသည်။
စာရေးနည်းထွင် ကြပြီးသော် ယခင်က နှုတ်တက်ရွတ်ဆိုခဲ့သော ဗေဒသုံးပုံတို့ကို ကျမ်းများအဖြစ် ပြုစုကြသည်။
ဣရုဗေဒတွင် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း မရောက်မီက စပ်ဆိုခဲ့သော ကဗျာစုနှင့် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းရောက် ပြီးနောက် စပ်ဆိုသောကဗျာစုများ ပါဝင်ရာ ဣရုဗေဒ၌ နောက်ထပ်ဖြည့်သွင်းသော ကဗျာစုနှင့် အသစ်စပ်ဆိုသော ကဗျာစုတို့ကို ထုတ်နုတ်၍ အာထဗ္ဗနဗေဒဟု အမည်တပ် လေသည်။
ယဇ်ပူဇော်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ရိုးရိုးစကားပြေဖြင့် ဖော်ပြချက်များကို စုပေါင်းကာ ဗြာဟ္မဏကျမ်းများအဖြစ် ပြုစုသည်။
အာရိယန်တို့သည် ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ကျင့်ဝတ်တရား တို့ကိုလည်း သုတ္တကျမ်းများ၌ ဖော်ပြသည်။
အာရိယန်တို့သည် စဉ်းစားဉာဏ် ပိုမိုကျယ်ဝန်း၍ ရင့်သန်လာကြသဖြင့် နက်နဲ ကြီးကျယ်သော ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင်များကိုလည်း ပြုစုကြရာ ယင်းတို့မှာ ကိုယ်ခန္ဓာအကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဥပနိသျှကျမ်း၊ ရှေးသူတော်ကောင်းတို့ လေ့ကျင့်သော တရားတို့ကို ဖော်ပြ သည့် ပူရာဏ်ကျမ်း၊ နက္ခတ်တာရာ အကြောင်းကိုပြုစုသည့် အာကာသသျှတ္တရကျမ်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ် အခွဲအစိတ်ပညာဆိုင်ရာ ကျမ်း၊ ဆေးကျမ်း စသည်တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
ရှေးအာရိယန်တို့တွင် အုပ်စုတစ်စု၌ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ တစ်ဦးစီ ရှိသည်။
ထိုအကြီးအကဲသည် ရွာကိုလည်း အုပ်ချုပ် သည်။
လယ်ယာများကိုလည်း ရွာသားများနှင့်အတူ ထွန်ယက် စိုက်ပျိုးသည်။
ယဇ်နတ်များကို လည်း ကိုယ်တိုင်ပူဇော်သည်။
မြို့ကြီးပြကြီးများ၌ နေထိုင်လာကြသောအခါ ထိုအကြီးအကဲ များသည် ဘုရင်စိုးမင်း ဖြစ်လာကြသည်။
ထိုအခါ ဘုရင်များ သည် ဆောင်ရွက်ရန် တာဝန်ဝတ္တရားများပြားလာသဖြင့် လယ်ထွန်ခြင်း၊ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းများကို ကိုယ်တိုင် မပြုလုပ်နိုင် တော့ချေ။
ထိုကြောင့် စာဆိုများ၊ ဗေဒကျမ်း တတ်ကျွမ်းသူများ ကို ယဇ်ပူဇော်ပေးရန် ရွေးချယ်ရသည်။
လယ်ယာများကို ထွန် ယက်စိုက်ပျိုးသူများ ထားရသည်။
စစ်ပွဲများ၌ ဖမ်းဆီးရခဲ့သော လူမည်းများကို ကျွန်ပြုရသည်။
ယင်းတို့ဖြင့် အာရိယန် လူမျိုးတို့တွင် ခတ္တိယရှင်ဘုရင်မျိုး၊ ဗြာဟ္မဏပညာရှိမျိုး၊ ဝေဿလယ်သမားမျိုး၊ သုဒ္ဒကျွန်မျိုး ဟူ၍ အမျိုးလေးပါး ကွဲပြားလာသည်။
ထိုသို့ အမျိုးလေးပါးကွဲပြားခြင်းကို ဇာတ်ဟုခေါ် သည်။
နှစ်ပရိစ္ဆေဒကြာမြင့်လေသော် အလုပ်အကိုင် အမျိုးအမည်တို့လည်း တိုးပွားလာ၍ အလုပ်အကိုင်ကိုလိုက်၍ ဇာတ် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလာကာ ဇာတ်နိမ့်၊ ဇာတ်မြင့် စသည်ဖြင့် လူတန်းစားခွဲခြားခြင်းများလည်း ရှိလာခဲ့လေသည်။
အာရိယန်တို့၏ အရှိန်အဝါသည် အိန္ဒိယ လွင်ပြင်ကြီး တစ်လျှောက်၌ ပျံ့နှံ့လွှမ်းမိုးခဲ့သော်လည်း တောင်ဘက်သို့ကား ကောင်းစွာ မပျံ့နှံ့ မထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့ချေ။
တဖြည်းဖြည်း တစ်စ တစ်စဖြင့် အာရိယန် တို့သည် တိုင်းရင်းသားများနှင့် လူမျိုး ချင်းရောယှက်ကာ အာရိယန်လူမျိုးစစ်စစ်သည် တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကော ပပျောက်ခဲ့လေသည်။
သို့သော် အာရိယန်တို့၏ ဘာသာစကားဖြစ်သော သက္ကတဘာသာစကားဖြင့် ရှေးဟောင်း စာပေ ကျမ်းဂန်များစွာတို့ကို မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သဖြင့် ထို ဘာသာစကားသည် ယခုတိုင် မတိမ်မြှုပ် မပျောက်ကွယ်ခဲ့သေး ပေ။
ယင်းသည် အရေးပါသော ကမ္ဘာ့မူလဘာသာစကားကြီး တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ခဲ့၍ ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားများကို ဆန်းစစ် လေ့လာခြင်းအားဖြင့် ယင်းဘာသာစကားကို ပြောဆိုခဲ့သော ရှေးအာရိယန်လူမျိုးများအကြောင်း၊ ယင်းလူမျိုးများ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ၊ ယင်းတို့မှ ဆင်းသက်ဆက်နွှယ် ပေါက်ဖွားခဲ့သော လူမျိုးများ အကြောင်း စသည်တို့ကို လေ့လာ သိရှိနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
( ဘာသာစကားရပ်ပညာ) ( သက္ကတနှင့် ပါဠိဘာသာ။
) အာရိယန်ဟူသောအမည်ကို အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်သို့ ရောက်သူ များက ခံယူခဲ့ကြသည်။
သက္ကတဘာသာ စကားဖြင့် အာရိယန် ၏ အဓိပ္ပာယ်သည် မြင့်မြတ်သောဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကောင်းမြတ်သောဟူ၍ လည်းကောင်း ရေမြေ့သခင် ဟူ၍လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်ရပေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလက ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အာဏာရှင် အဲဒေါ့ ဟစ်တလာက ဂျာမန်လူမျိုးများသည် မြင့်မြတ်သော အာရိယန်လူမျိုးများ၏ အဆက်အနွယ်များဟုဆိုလျက် ဂျာမန် တစ်မျိုးသားလုံးကို စည်းရုံးပြီးလျှင် အာရိယန် အဆက်အနွယ် မဟုတ်သော ယဟူဒီလူမျိုးများကို တိုက်ခိုက် သုတ်သင်ခဲ့သည်။
စင်စစ် ဥရောပတိုက်သားများအနက် ဂျာမန် တစ်ဦးတည်းသာ လျှင် အာရိယန်တို့၏ အဆက်အနွယ်များမဟုတ်ဘဲ အခြား ဥရောပလူမျိုးများလည်း ရှိသေးကြောင်း ရှေ့ပိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့ ပြီးလေပြီ။
ရှေးဟိန္ဒူတို့၏ ဗြာဟ္မဏကျမ်းများတွင်လည်း ဟိန္ဒူ တို့က မိမိတို့သည် အရိယာ၊ သို့မဟုတ် မြင့်မြတ်သော အမျိုး အနွယ်များဟူ၍ သုံးနှုန်းဖော်ပြထားလေသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ် အာရှတိုက်၏ အနောက်တောင်ဘက်ဖျားရှိ ကျွန်းဆွယ်ကြီးကို အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ဟု ခေါ်သည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၂° မှ ၃၂° အတွင်းနှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၃၅° မှ ၆ဝ° အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် အက္ကဗာပင်လယ်ကွေ့ထိပ်မှစ၍ ထရန် စဂျောဒန်နိုင်ငံ(ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ)၊ အီရက်နိုင်ငံတို့နှင့်စပ်၍ ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
အနောက်ဘက်တွင် ပင်လယ်နီ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့၊ တောင်ဘက်တွင် အေဒင်ပင်လယ်ကွေ့၊ အာရေဗျပင်လယ်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
အနောက်မြောက်ထောင့်မှ အရှေ့တောင်ထောင့်အထိ အလျားမိုင် ၁၈ဝဝ ကျယ်သည်။
တောင်ဘက်ကမ်းသည် အကျယ်ဆုံးဖြစ်၍ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင် ၆ဝဝ ခန့်ကျယ် သည်။
အချို့နေရာ၌ မိုင် ၁၂ဝဝ အထိ ကျယ်သည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တစ်ခုလုံး ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁ဝဝဝဝဝဝ ခန့် ကျယ်ပြန့်၍ မြေပုံပေါ်တွင်ကြည့်ကာ ဘွတ်ဖိနပ်ကြီးနှင့် ခပ်ဆင် ဆင်တူလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံထက် လေးဆခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။
သို့ရာတွင် လူဦးရေ ဆယ်သန်းခန့် ရှိရကား မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သည် များသောအားဖြင့် ပူပြင်းခြောက် သွေ့သော သဲကန္တာရပြင်ကြီး ဖြစ်သည်။
မြက်ပင်နှင့် ချုံဖုတ်ပင် များ အနည်းငယ်မျှသာ ပေါက်ရောက်ပြီးလျှင် ကျောက်ခဲ ကျောက်တောင်များ ပေါများလှ သည်။
အချို့ဒေသများတွင် စိမ်းလန်းစိုပြေ၍ မြေဩဇာကောင်းသော အိုးအေးဆစ်ခေါ် ကန္တာရရိပ်သာများ ရှိသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ ထင်ရှား သော သဲကန္တာရများမှာ မြောက်ဘက်တွင် နေဖတ်ကြီး သဲ ကန္တာရ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နေဖတ်ငယ် သို့မဟုတ် ဒါနာကန္တာရ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ရုဗာအာခါလီသဲကန္တာရ၊ တောင်ဘက် တွင် အယ်အာကက်သဲကန္တာရတို့ ဖြစ်ကြသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆယ်ကို သဘာဝအားဖြင့် အပိုင်းကြီးသုံးပိုင်း ပိုင်းနိုင်သည။
(၁) ဟက်ဂျက်၊ အစီးယား၊ ယေမင်၊ ဟက်ဒရာ မောက်၊ အိုမန်နှင့် ဟာဆာနယ်မြေများပါဝင်သည့် မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သော အပြင်ပိုင်း၊ (၂) နဖတ်၊ ဒါနာနှင့် ရုဗာအာ ခါလီ သဲကန္တာရများ ပါဝင်သည့် ခြောက်သွေ့ရေရှားသည့် အပိုင်း၊ (၃) သဲကန္တာရအတိပြီးသော အတွင်းဆုံးပိုင်းတို့ ဖြစ် ကြသည်။
ဘေဘုယျအားဖြင့်ဆိုရမူ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်နေရာ ခပ်များများသည် ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရဖြစ်သည်။
ဤအာရေဗျသဲကန္တာရသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အာဖရိက တိုက်ရှိ ဆဟာရသဲကန္တာရနောက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး သဲကန္တာရဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ကမ်းပါးတစ်လျှောက်၌ အကျယ်ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ၁ဝ မိုင်မှ မိုင် ၂ဝရှိသော တီဟာမား ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်ရှိသည်။
ထိုကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်အ နောက်ဘက်တွင်ဟက်ဂျက်တောင်တန်းရှိသည်။
ယင်းတောင်တန်းသည် ဟက်ဂျက်နိုင်ငံ (ဆအူးဒီအာရေဗျ)ဘက်တွင် ပေ ၈ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ထွတ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဟက်ဂျက်တောင်တန်းကြီး၏ အနောက်ဘက်တွင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပေ ၂၅ဝဝ မြင့်သော နက်ဂျက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိသည်။
ယင်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် ဂျေဗယ်ရှမ်းမားကုန်းမြင့်သည် ပေ ၅ဝဝဝ အထိမြင့်သည်။
နက်ဂျက်နှင့် ရှမ်းမားကုန်းပြင်မြင့်သည် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွားသည်။
ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့တစ်ဝိုက်၌ ကျယ်ပြန့်သော မြေနိမ့်လွင်ပြင်ကြီး ရှိသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေရှိသော မြစ်ချောင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရေအိုင်စစ်စစ်ဟူ၍ လည်းကောင်း မရှိချေ။
မြစ်ချောင်းများသည် ရေခန်းခြောက်နေသည်သာ များသည်။
ရေများခန်းခြောက် နေသော မြစ်ချောင်းများကို တွေ့ရှိရရာ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သည် ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါက ယခုထက် မိုးပိုမို ရွာသွန်းခဲ့ဘူးလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ယခုမူ အလွန်ခြောက်သွေ့၍ ရာသီဥတုအပူချိန်သည် ၁၃ဝံ အထိ ရှိတတ်သည်။
ကျွန်းဆွယ် ၏ အနောက်တောင်စွန်းကို အာရေဗျ ဖေလစ်ဟု ခေါ်သည် အဓိပ္ပာယ်မှာ ကံကောင်းသော အာရေဗျ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
နွေအခါတွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ ထိုအပိုင်းကို ပင်လယ်မှ တိုက်ခတ်လာသော မိုးငွေ့ပါသည့် လေသည်ဖြတ်၍သွားကာ အတွင်းပိုင်းတောင်ကုန်းဒေသအချို့၌ မိုးအဖြစ် ရွာသွန်းသည်။
ရံဖန်ရံခါ ရွာသွန်းသောမိုးကြောင့် သစ်ပင်ငယ်များ ကျိုးကျဲပေါက်သည်။
ရာသီဥတု ခြောက်သွေ့ပူပြင်းသဖြင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် စမ်းချောင်းနှင့် ရေတွင်းများရှိရာ အိုအေး ဆစ်များ၌သာ သစ်ပင်သီးပင် အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
အိုအေးဆစ်များ၌ စွန်ပလွံပင်များ အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။
ရာသီဥတုကေင်းသောနှစ်များတွင် သဖန်းပင်၊ စပျစ်ပင်၊ ပြောင်းပင်တို့ကို ဆည်မြောင်းများ ဖောက်၍ ရေရယူနိုင်သော ဒေသအချို့တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။
ကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်စွန်းဖြစ်သော ယေမင်နိုင်ငံ၌မူ ကာဖီ၊ ဂျုံ၊ ဗာလီနှင့် နှံစားပြောင်းများ စိုက်ပျိုးသည်။
ယေမင်နိုင်ငံမှထွက်သော မိုချာကာဖီ သည် အလွန်ကောင်းသဖြင့် နာမည်ကြီးသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ် အိုအေးဆစ်ဒေသများတွင် မြင်း၊ ကုလားအုပ်၊ ငှက်ကုလားအုပ်၊ ဒရယ်၊ မြေခွေး၊ ခွေးအနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ခြင်္သေ့များကို တွေ့ရှိရသည်၊ အာရေဗျမြင်းသည် အပြေးမြန်၍ အမောခံနိုင်သည့် ဘက်တွင် ကမ္ဘာကျော် ဖြစ်သည်။
ကုလားအုပ်မှာမူ အာရေဗျသဲကန္တာရတွင် အသုံး အကျဆုံးသော ယာဉ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
မြင်းသည် နက်ဂျက် နိုင်ငံမှထွက်၍ ကုလားအုပ်သည် အိုမန်နိုင်ငံမှထွက်သည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တွင် သံ၊ ကြေးနီ၊ ခဲ အနည်းငယ် ထွက် သည်မှအပ အခြားဓာတ်သတ္တုများ အကြီးအကျယ် မထွက်သော် လည်း ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်အတွင်းမှစ၍ အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန် ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများက ရေနံလာရောက်ရှာဖွေရာ ယခုအခါ ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့ထဲ၌ တည်ရှိသော ဗာရိန်းကျွန်း၊ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ၊ အိုမန်နိုင်ငံ၊ ကော့တာနိုင်ငံနှင့် ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အာရပ်စော်ဘွား နယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံတို့တွင် ရေနံအကြီးအကျယ် တွေ့ရှိလေသည်။
ရေနံထွက်သောကြောင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ် သည် ကမ္ဘာတွင် အရေးပါအရာရောက်လာလေသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်သည် ညံ့ဖျင်းသည်။
ခရီးရှည် သွားလာလိုသည့်အခါ ကုလားအုပ် များကိုပင် အသုံးပြုကြသည်။
ကျောက်ခင်းလမ်းဟူ၍ ဂျစ်ဒါမှ မက္ကာ၊ မဒီနားမြို့သို့ သွာသော လမ်းတစ်လမ်းသာရှိသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၌ မီးရထားလမ်းဟူ၍ တစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်။
ယင်းမှာ ပင်လယ်နီကို မျဉ်းပြိုင်ဖောက်ထားသော ထရန့်စဂျော်ဒန်မှ မဒီးနားသွားရထားလမ်း ဖြစ်သည်။
အရေးပါသော မြို့ကြီးများတွင် ရေကြောင်းခရီးလမ်းများ ဖွင့်ထားသည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် စည်ကားကြီးကျယ်သော မြို့ကြီး များဟူ၍ များများစားစား မရှိချေ။
ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ ဟက်ဂျက်နယ်တွင် အစ္စလာမ် အယူဝါဒီတို့၏ အထွတ်အမြတ် ထားရာ မက္ကားနှင့် မဒီးနားမြို့၊ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ဂျစ်ဒါ နှင့် ယမ်ဗိုမြို့၊ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ၏မြို့တော် ရိယတ်မြို့၊ ဟိုဖတ်မြို့နှင့် ဟေး မြို့၊ ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဆန်နာ၊ ဆိပ်ကမ်းမြို့ မိုချာ၊ အိုမန်နိုင်ငံ၏မြို့တော် မတ်စကတ် မြို့၊ ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရစ်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၏မြို့တော် မဒီနာအယ်အက်ရှစ်မြို့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ အေဒင်မြို့၊ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၏မြို့တော် ကူဝိတ်မြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဒေသ၏ မြေမျက်နှာပြင် ရာသီဥတုစသော အထွေထွေ အခြေအနေအရ လူအမျာစုဝေးမှီးတင်း နေထိုင်ခြင်းမပြုနိုင်သဖြင့် မြို့ကြီးများ ရှားပါးခြင်း ဖြစ်သည်။
မက္ကားနှင့် မဒီးနားမြို့များသည် အစ္စလာမ်အယူဝါဒီတို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာမြို့များဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်မှ အစ္စလာမ်အယူဝါဒီတို့ နှစ်စဉ်လာရောက်ကြသောကြောင့် အလွန်စည်ကားသည်။
( မက္ကားမြို့။
) အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် လူမျိုးပေါင်းများစွာရှိသည့်အနက် မြေဩဇာကောင်းရာ ပင်လယ်ကမ်းမြေ|ာင်ဒေသနှင့် မြို့ရွာများ တွင် အမြဲနေထိုင်ကြသူများနှင့် သဲကန္တာရအတွင်းတွင် ရေကြည်ရာမျက်နုရာသို့ အစဉ်သွားလာ လှည့်လည်နေတတ် သော လူမျိုးများဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိကြသည်။
လူဦးရေ ဆယ်သန်းခန့်ရှိသည့်အနက် အတည်တကျမနေပဲ လှည့်လည်သွားလာနေတတ်သော ဗက်ဒူးအင် လူမျိုးတစ်သန်း ခန့် ပါဝင်သည်။
ဗက်ဒူးအင်တို့သည် သိုးများ၊ ဆိတ်ပုများကို မွေးမြူထိန်းကျေင်း နေထိုင်ကြ သည်။
အာရပ်လူမျိုးတို့ကား သဲကန္တာရအတွင်း မွေးဖွား၍ သဲကန္တာရအတွင်း ကြီးပြင်းလာ ရသော လူမျိုးများဖြစ်သည့်အတိုင်း အပူခံနိုင်ကြသည်။
ကြံ့ခိုင် သန်စွမ်း၍ အမောခံနိုင်၏။
ကုလားအုပ်သည် အစာအနည်းငယ် စား၍ သဲကန္တာရထဲတွင် ရက်ပေါင်းများစွာ သွားနိုင်သကဲ့သို့ အာရပ်တို့သည်လည်း တစ်လက် ဆုပ်စာမျှသော စွန်ပလွံသီး များကိုစား၍ တင်းတိမ်စွာ သွားလာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။
မြို့နေလူတို့သည် ထုံးကျောက်များဖြင့် တိုက်အိမ်များ ဆောက်လုပ်နေထိုင်ကြသော်လည်း တောရွာများ၌မူကား မြက်ပင်ကျူပင်များကို ရွံ့စေးများဖြင့် အမိုးအကာပြုလုပ် နေထိုင်ကြသည်။
အာရပ်လူမျိုးများသည် ယောက်ျား မိန်းမ မခြား ရှည်လျားသော ဝတ်လုံအင်္ကျီရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။
တမန်တော် မို့ဟမ္မဒ် မဖွားမြင်မီ (ခရစ် ၅၇၁ ခုနှစ်)က အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ သမိုင်းကို အနည်းငယ် သာ သိကြ သည်။
အရှေ့ဘက်မှ သဲကန္တာရနှင့် အနောက်ဘက်မှ တောင် တန်းကြီးကာဆီးနေရကား အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ်၏ လူနေမှု အခြေအနေသည် နှစ်ရာပေါင်းများစွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုဟူ၍ မရှိခဲ့ချေ။
အာရပ်တို့ သည် အစ္စလာမ် အယူဝါဒီများ မဖြစ်မီ ကပင် နိုင်ငံခြားများသို့ ရောက်ဘူးသော်လည်း စီးပွားရှာမှု တစ်ခုတည်းကိုသာ စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြသည်။
တမန်တော်မြတ် ပေါ်လာသည့်အချိန်မှစ၍ အာရပ်လူမျိုးတို့သည် အယူဝါဒရေးကို အကြောင်းပြု၍ တစ်လုံးတစ်စည်းတည်း ဖြစ်လာကြသည်။
( မို့ဟမ္မဒ်။
) ( အစ္စလာမ်အယူ ဝါဒ-။
) မို့ဟမ္မဒ်လွန်တော်မူပြီးနောက် ဆက်ခံသူများသည် နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သာသနာပြုရန် စစ်ချီ ကြသည်။
သာသနာပြုရာမှအစပြု၍ နိုင်ငံပေါင်းများစွာကို အုပ်ချုပ်သူများအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကြ သည့်အခါ တိုးတက်မှု အရပ်ရပ်ကို လိုက်စားကြသည်။
မို့ဟမ္မဒ်နောက်ဆက်ခံသူ အစ္စလာမ်ခေါင်းဆောင်များကို ကေးလစ်ဟုခေါ်သည်။
ကေးလစ်တို့လက်အောက်တွင် အာရပ်တို့သည် အလွန်အားကောင်းရကား ဥရောပ၊ အာဖရိကနှင့် အာရှတိုက်များသို့တိုင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ကေးလစ်တို့သည် ရှေးဦးစွာ မဒီးနားမြို့မှနေ၍ မွတ်စလင် နိုင်ငံတော်ကြီးကို အုပ်ချုပ်ကြသည်။
နောက်ဒမတ်စကက်မြို့၊ ထိုနောက် ဗက်ဗီလုံးမြို့တို့မှ အုပ်ချုပ် ကြသည်။
ဥရောပကို အောင်မြင်သည့်အခါ ဂရိတို့ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဂရိ ပညာရှိတို့၏ ပညာဉာာဏ်သည် ကာလကြာမြင့်စွာ ညိ|ုးမှိန် လျက်နေရာ အာရပ်တို့ ဆက်လက်၍ အသက်ဆက်ပေးခဲ့ကြ သည်။
ထို့ပြင် ဟိန္ဒူတို့၏ သက္ကတကျမ်းများကိုလည်း အာရပ် တို့ လေ့လာကြသည။
ထိုဂရိကျမ်း၊ သက္ကတကျမ်းတို့ကို အခြေပြုကာ အာရပ်တို့သည် မိမိတို့၏ ပညာသစ်၊ ဉာာဏ် သစ်တို့ကို ကမ္ဘာသို့ အမွေပေးခဲ့လေသည်။
ဆေးပညာ၊ နက္ခတ္တ ပညာ၊ ရူပဗေဒတို့ကို အာရပ်ပညာရှိတို့သည် တိုးတက် အောင် မြင်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြ သည်။
ယခုအခါ ဥရောပတိုက်၌ အသုံးပြုလျက်ရှိသော တစ်၊ နှစ်၊ သုံး စသော ဂဏန်းအရေး အသား တို့သည် အာရပ်တို့၏ ဂဏန်းအရေးအသားများ ဖြစ်သည်။
ဒသမ္မတွက်နည်းစနစ်သည်လည်း အာရပ်တို့၏ စနစ်ပင် ဖြစ်သည်။
အာရပ်တို့သည် သတ္တုရိုင်းကို အသုံးချ သောနည်း၊ ဆေးဆိုးနည်း၊ အဆီအနှစ်ထုတ်နည်း၊ မျက်မှန်စီရင် နည်းတို့ကို သိခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် အာရပ်တို့သည် အဂ္ဂိရတ် ကိုသာ အထူးလိုက်စားကြသည်။
ရွှေဖြစ် ငွေဖြစ်လမ်း၊ ပြဒါး ဝိဇ္ဇာ၊ သံဝိဇ္ဇာ၊ မသေစေတတ်သော အမတေဓာတ်ကိုသာ အာရုံ စူးစိုက်ခဲ့ကြလေသည်။
ထိုအဂ္ဂိရတ်နည်းသည် ဥရောပတိုက်သို့ ရောက်သွားရာ ထိုနည်းကို အမှီပြု၍ ဓာတုဗေဒသည် တစ်စ တစ်စ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
စာပေဘက်၌လည်း အာရပ်တို့သည် အလွန်တိုးတက်လသည်။
အာရပ်စာဆိုများ ရေးခဲ့သောကဗျာနှင့် ပုံပြင်တို့သည် ကမ္ဘာကျော်စာပေစု၌ ပါဝင်လေသည်။
၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် ကေးလစ်တို့ တန်ခိုးကျရာ ဥရောပရှိ ပိုင်နက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၅ဝဝ ကျော်တွင် တူရကီတို့က အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ရှိ ဟက်ဂျက်နှင့် ယေမင်နိုင်ငံ များကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
သို့ရာတွင် ယေမင်နှင့်အိုမန်နိုင်ငံ တို့သည် တူရကီတို့လက်အောက်မှ ပထမဆုံး လွတ်မြောက်ခဲ့ ကြသည်။
အေဒင်နိုင်ငံကိုလည်း ဗြိတိသျှတို့က ၁၈၃၉ ခုနှစ် မှစ၍ သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ကြသည်။
၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်ကျော် တွင် မိုဟာမက်အလီနှင့် အီဗရာဟမ်ပါးရှားတို့ ခေါင်းဆောင်သော အီဂျစ်တို့ ယခုဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံနေရာကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ သည်မှာ ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဖြစ်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ် မဖြစ်ပွားမီက အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံး လိုလိုပင် တူရကီနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လေသည်။
စစ်ကြီးဖြစ်ပွားသောအခါ အဂ‡လိပ်တို့သည် အာရေဗျနယ်စား စော်ဘွားများကို တန်စိုးလက် ဆောင်ပေးပြီးလျှင် တူရကီ အစိုးရကို တော်လှန်စေသည်။
စစ်ကြီးပြီး၍ တူရကီတို့ စစ်ရှုံး သောအခါ အာရေဗျ နိုင်ငံများသည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံငယ် များ ဖြစ်လာသည်။
ဟူစိန်ဘုရင်ဦးစီးသော ဟက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် အစ်ဗင်ဆုအူး ဦးစီးသော နက်ဂျက်နိုင်ငံဟူ၍ ထွန်းကားလာ သည်။
အဂ‡လိပ်တို့သည် ထိုနှစ်နိုင်ငံကို ရန်တိုက်ပေးလေသည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဟက်ဂျက်ဘုရင်ဟူစိန်သည် အစ္စလာမ်အယူ ဝါဒီနိုင်ငံများ၏ သဘောတူညီ ချက် မရပဲ ကေးလစ်ခေါ် အစ္စလာမ်ခေါင်းဆောင်ဘွဲ့ကို ခံယူရာ နက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် စစ် ဖြစ်ပွားရလေသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့သည် ဟူစိန်ဘုရင်ကို အကူ အညီမပေးပဲနေသဖြင့် ဟူစိန်စစ်ရှုံးရသည်၊ ထိုကြောင့် နက်ဂျက် ဘုအစ်ဗင်ဆုအူးသည် နက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် ဟက်ဂျက်နိုင်ငံကို သွေးစည်းပူးပေါင်း၍ ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံဟူသော အမည်မှည့် တည်ထောင်လိုက်သည်။
) ဆုအူးဘုရင်သည် အစ္စလာမ်ခေါင်းဆောင် ဘွဲ့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အစ္စလာမ်အယူဝါဒီနိုင်ငံအားလုံးကို ဖိတ်ခေါ်ကာ ညိ|နှိုင်း တိုင်ပင်သည်။
အစ္စလာမ်အယူဝါဒီ နိုင်ငံများ စည်းလုံးညီညွတ်ပုံ ကို တွေ့မြင်ရသောအခါ အင်္ဂလိပ်တို့သည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တွင် ထပ်မံ၍ မစွက်ဘက်ဝံ့ကြတော့ချေ။
သို့ရာတွင် ပင်လယ် နီအဝင်ဝရှိ အေဒင်မြို့ကိုမူကား သင်္ဘောစခန်းအဖြစ် ကောင်းမွန် သောကြောင့် ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းယူထားခဲ့ကြ သည်။
ယခုအခါ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ယေမင်ပြည်သူ့ ဒီမို ကက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဗာရိန်းနိုင်ငံ၊ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အာရပ်စော်ဘွားနယ် ပေါင်းစုနိုင်ငံ(ထရူးရှဲပြည်နယ်များ) ကော့တာနိုင်ငံနှင့် အိုမန် နိုင်ငံတို့ ရှိကြသည်။
ယင်းတို့အနက် ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံ သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ။
၁၉၆၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် တောင်ပိုင်း ယေမင် သမ္မတနိုင်ငံဟု လွတ်လပ်လာခဲ့သောနိုင်ငံကို ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ယေမင် ပြည်သူ့ဒီမိုရက် တစ်သမ္မတနိုင်ငံဟု အမည်ပြောင်းလိုက်လေသည်။
( တောင်ပိုင်းယေမင်နိုင်ငံ။
) ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံ။
ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင် ဘက် အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ် အနောက်တောင်ထောင့်သည် ယေမင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၇၅၂၉၁ စတုရန်း မိုင်ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ သန်းခေါင်စာရင်း အရ လူဦးရေ ၆ဝ၆ဝဝဝဝ ရှိသည်။
များသောအားဖြင့် အာရပ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးသည်မှစ၍ တူရကီလက်အောက်ခံဘဝမှ လွတ်မြောက်ခဲ့၍ ဘုရင်အုပ်ချုပ် သော သီးခြားနိုင်ငံငယ်ဖြစ်လာသည်။
ယေမင်ဘုရင်သည် ယေမင်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် သာမက အယူဝါဒ ရေးရာ ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။
တမန်တော် မို့ဟမ္မက် ၏ သမက်အလီမှ ဆင်းသက် ဆက်နွယ်သူများဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ယေမင်နိုင်ငံသို့ နိုင်ငံခြားသားများကို ဝင်ခွင့်ပြုသည် မှာ မကြာသေးချေ။
ဦးစွာ၌ နက်ဆာ၏ အီဂျစ်နိုင်ငံခြားရေး ဝါဒကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန် စသော နိုင်ငံများနှင့်လည်း အဆက်အသွယ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဘုရင် အိမံအာမက် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရ၍ ဗိုလ်မှူးချုပ် အဗ္ဗဒူလာအယ်ဆာလာခေါင်းဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးအုပ်စုက နိုင်ငံကို ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံဟု ကြေညာခဲ့သည်။
အယ်ဆာလာသည် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့၏။
အီမံအာမက်၏ သားတော် အီမံမို့ဟမ္မဒ်ဆယ်ဗေဒါသည် တောင်တန်းများရှိရာ ထွက်ခွာသွားကာ တောင် ပေါ်သားများ၏ အကူအညီကို ရယူပြီးလျှင် ထီးနန်းကို ပြန်ရရန် တိုက်ခိုက် ခဲ့သည်။
ဤသို့အားဖြင့် ဘုရင့် ဂိုဏ်းသားများနှင့် သမ္မတ ဂိုဏ်းသားတို့အကြား ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အီဂျစ် သမ္မတ နက်ဆာက သမ္မတ ဂိုဏ်းသားများဘက်မှ စစ်တပ်အကူအညီ များပေးခဲ့၍ ဆအူးဒီအာရေဗျက ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများဘက်မှ အလားတူ အကူအညီများ ပေးခဲ့လေသည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် အာရပ်-အဇ္ဇရီယယ်စစ်ပွဲနောက်ပိုင်းတွင် အီဂျစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့၍ ဆအူးဒီအာရေဗျ ကလည်း ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများအား ကူညီနေခြင်း ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့၏။
ထိုနှစ်နိုဝင်ဘာလတွင် သမ္မတ အယ်ဆာလာ၏ အစိုးရအဖွဲ့ကို သွေးမြေမကျစေပဲ တော်လှန်ဖြုတ်ချလိုက်သည်။
အဗ္ဗဒူရာမန် အယ်အီရီယာနီ ခေါင်းဆောင်သည့် သမ္မတ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို ဦးဆောင်၍ နောင်အခါ အယ်အီရီ ယာနီသည် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
သမ္မတဂိုဏ်းသားများနှင့် ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများအကြား တိုက်ပွဲများလည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ တောင်ပိုင်း ယေမင်နိုင်ငံက သမ္မတဂိုဏ်းသားများကို ကူညီခဲ့၍ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံကလည်း ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများကို ပြန်လည်ကူညီ လာခဲ့လေသည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ယေမင်နိုင်ငံနှင့် ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံတို့ အကြား သဘောတူညီမှုများ ရရှိခဲ့၍ လည်းကောင်း၊ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဘုရင့်ဂိုဏ်းသား အမြောက် အမြား ခန့်ထားခဲ့၍လည်းကောင်း တိုက်ခိုက်မှုများပြီးဆုံးသွားခဲ့ လေသည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် အာရပ်-အဇ္ဇရီယယ်စစ်ပွဲကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ယေမင်နိုင်ငံတို့အကြား သံတမန် အဆက် အသွယ်များ ပြတ်နေခဲ့ရာမှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည် ဆက်သွယ်ခဲ့၏။
ယေမင်နိုင်ငံသည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် စိုက်ပျိုးရေး အကောင်းဆုံးဒေသဖြစ်သည်။
မိုချာကာဖီအတွက် ကျော်ကြား သည်။
မိုချာကာဖီ၊ သားရေစိမ်းများ၊ စွန်ပလွံသီးများ၊ ဝါဂွမ်း၊ သစ်ဥများ၊ သစ်သီးများနှင့် အဖိုး တန်ကျောက်မျက်များ တင်ပို့ ရောင်းချသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရေနံကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ယေမင်၏ မြို့တော်သည် ဆန်နာမြို့ဖြစ်၍ အိုဒီအီဒါမြို့၊ မိုချာ မြို့နှင့် လိုဟီအီယာမြို့တို့သည် ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများ ဖြစ်လေ သည်။
အိုမန်နိုင်ငံ။
ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တွင်မူ အိုမန်နိုင်ငံရှိသည်။
ယခင်က အိုမန်နှင့် မက်စကက်နိုင်ငံဟုခေါ်သည်။
ယခုလက်ရှိ စူလတန်စော်ဘွား ကာဗတ်ဗင် ဆာအိက အိုမန်နိုင်ငံ အမည်ပြောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင် ၈၂ဝဝဝ ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရ လူဦးရေ ၇ဝဝဝဝဝ ယောက် ရှိသည်။
အများစုမှာ အာရပ်လူမျိုးများဖြစ်၏။
မြို့ကြီးများနှင့် ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ဗလူချီလူမျိုး၊ ပါကစ္စတန် လူမျိုးနှင့် နီးဂရိုးလူမျိုးများကို တွေ့ရသည်။
စူလတန်စော်ဘွား အုပ်ချုပ်သော လွတ်လပ်သည့်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် တစ်ဆဲ့ကိုးရာစုနှစ် အစောပိုင်းမှစတင်၍ ဗြိတိန် နိုင်ငံ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံယူခဲ့လေသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုထားခဲ့သည်။
အိုမန်နိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်နှင့် ဓာတ်သတ္တု ကြွယ်ဝသောနိုင်ငံဖြစ်သည်။
စွန်ပလွံသီး၊ ရှောက်သီး၊ တလည်း သီးနှင့် ငါးခြောက်များကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
ရေနံလည်း အကြီးအကျယ် ထွက်သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိ၍ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ရေနံထွက်နိုင်ငံများတွင် ၁၆ ဆင့်မှလိုက်၏။
နာမည်ကျော် ကုလားအုပ်များကိုလည်း အကြီးအကျယ် မွေးမြူ ကြသည်။
မတ်စကက်မြို့သည် မြို့တော်ဖြစ်ရုံသာမက သင်္ဘောဆိပ် မြို့ကြီးလည်းဖြစ်သည်။
အခြားထင်ရှားသော မြို့မှာ မတြာမြို့ ဖြစ်သည်။
မတ်စကတ်မြို့မှ မိုင် ၂၁ဝ ဝေးသော ကာလဗာ မြို့သို့ မော်တော်ကားလမ်းတစ်ခု ရှိသည်။
အခြားလမ်းများမှာ မြေဖို့လမ်းများသာ ဖြစ်သည်။
အိုမန်နိုင်ငံသည် ကုလမသဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အာရပ်စောဘွားနယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံ။
အိုမန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တွင် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက် ရှိသော အာရပ်စော်ဘွားနယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံတွင်လည်း ၁၈၅၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၉၂ ခုနှစ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှ အစောင့် အရှောက်ခံ ရှိတ်စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်သော နယ်ခုနစ်နယ် ပါဝင်သည်။
ယင်းတို့မှာ အဗူဓာဗီ၊ အပ်ဇမန် ဒူးဗေ၊ ဖူဂျေရာ၊ ရပ်စအယ်ခိုင်မာ၊ ရှာဂျာ၊ အပ်ဂျမန်နှင့် အမ်အယ် ခိုင်ဝန်နယ်များ ဖြစ်ကြသည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃၂၂၇၉ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝဝ ယောက်ရှိသည်။
မြို့တော် အဗူဓာဗီမြို့သည် သဘေ‡ာဆိပ်မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
အခြားထင်ရှားသော မြို့ကြီးများမှာ ရှာဂျာမြို့၊ ဒူဗေဖီမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။