kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
栃木県の山 (Mountains of Tochigi Prefecture, in Japanese) 山と高知地図 日光 白根・男体 1:50,000 (Nikko; Shirane and Nantai Maps, in Japanese) ပြင်ပလင့်များ Nikko-Shiranesan - Japan Meteorological Agency - Japan Meteorological Agency Nikko Shirane San - Geological Survey of Japan ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ။
ရာမ ဝရဏ ယာဒဝ (Eng:Ram Baran Yadav)( ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၈ မွေးဖွား)သည် နီပေါနိုင်ငံ၏ ဆရာဝန် နှင့် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်ပြီး၊နီပေါနိုင်ငံ သည် ဘုရင့်နိုင်ငံစနစ် မှ သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် တွင် ပထမဆုံးသမ္မတအဖြစ် တာဝန်အပ်နှင်းခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်။
သူသည် နီပေါနိုင်ငံ အား ဘုရင်စနစ် မှ သမ္မတစနစ်၊ထိုမှ ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ စနစ်သို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးရာတွင် အရေးပါသော သူတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ ပုံမှန်မိသားစုဘဝ မှ မွေးဖွားလာသည့် ၎င်းသည် ပညာရေးတွင် ထူးချွန်ခဲ့ပြီး၊အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရှိ Medical College & Hospital ,Kolkata မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
သူသည် နီပေါကွန်ကရက်ပါတီ အတွင်း ၁၉၆၈ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံရေးများပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ် အရောက်တွင် ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအထိ တာဝန်ပေးခံခဲ့ရသည်။
ရာမ ဝရဏ ယာဒဝ သည် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၉၉ မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။
သူသည် သမ္မတတာဝန်ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
နီပေါနိုင်ငံသည် နှစ်ရာချီတည်တံ့ခဲ့သည့် ဘုရင်စနစ် မှ သမ္မတစနစ် ထိုမှ ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ စနစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့စဥ် သူသည် အရေးပါသည့် နေရာ၌ ရှိခဲ့သည်။
သူသည် သမ္မတအဖြစ် နိုင်ငံ၏ကိုယ်စားပြုလွှတ်တော် နှင့် အစိုးရအကြား အဓိက ညှိနှိုင်းပေးသူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
နီပေါနိုင်ငံရေးစနစ်အရ သမ္မတ တစ်ဦးသည် နိုင်ငံရေးလုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများအား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်ခွင့်မရစေခဲ့ကာမူ သူသည် နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
သူ သမ္မတ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဥ်ကာလသည် အကူးအပြောင်းကာလ ဖြစ်နေသည့်အပြင်၊ Maoist တိုက်ပွဲကြောင့် နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခများ ပြင်းထန်နေချိန် ဖြစ်သည်။
လွှတ်တော်အတွင်း နိုင်ငံရေးအယူအဆကွဲပြားနေချိန်လည်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနေရာတွင် နှုတ်ထွက်မှုများ၊လွှတ်တော် ၏ ဖြုတ်ချမှုများကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်အပြောင်းအလဲသည် (၇)ဦးအထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် ဝိဒျဒေဝီ အား နိုင်ငံရေးရာထူးလွှဲပြောင်းပေးပြီး သမ္မတရာထူးမှ အနားယူခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:၁၉၄၈ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ။
‌ ကောင်းစံသည် လူရွှင်တော် ဟာသသရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်ပါသည်။
ကောင်းစံသည် လူရွှင်တော်ကြီးဦးမိုးဒီရဲ့ သား ၄ယောက်အနက် တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
လူရွှင်‌တော် ကောင်းစံ၏လက်ဦးဆရာများသည်လူရွှင်တော်ကြီး ဦးစိန်ရိုးနဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူလူရွှင်တော်ကြီး ဦးမိုးဒီတို့ဖြစ်သည်။
လဟာပြင်မှာ ဈေးရောင်းရာကနေ လူရွှင်တော်ဖြစ်လာသူ လူရွှင်တော်ကောင်းစံ၊ Popular Journal- September 28, 2018 ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ လူရွှင်တော်များ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ။
ဤသည်မှာ နယ်မြေများနှင့် မှီခိုနေရသော မြို့တော်များ၊ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မဟုတ်သော ပြည်နယ်များနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာ အငြင်းပွားနေသော ဆက်စပ်ပြည်နယ်များနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ အပါအဝင် အမျိုးသားမြို့တော်များစာရင်းဖြစ်သည်။
ဤသည်မှာ လာအိုထီးနန်းဆက်ခံသူများ စာရင်းဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် လာအိုနိုင်ငံတွင် တည်ရှိထွန်းကားခဲ့သော အဓိက ပြည်ထောင်များအားလုံး၏ ဘုရင်၊ ဧကရာဇ်များကို ဖော်ပြထားသည်။
နန်းသက် ထံမှ နန်းသက် သည်အထိ မရဏ ဆက်ဆံရေး နောင်တော်များနှင့် မှတ်စုများ ခမ်းဆန်း ၁၆၅၁ ၁၆၈၈ ကမ်လန် ၁၆၈၈ ၁၇၀၀ ခမ်းဆန်း၏သား ခမ်း Sattha ၁၇၂၃ ၁၇၅၁ Kam Lan ၏မြေး ဗီယက်နမ်၊ လွမ်ပရာဘန်းနှင့် ဗီယင်ကျန်းမြို့၏ လက်တက်) Ong Lo ၁၇၅၁ ၁၇၇၉ Sompho ၁၇၇၉ ၁၈၀၃ နို (Southaka Souvanna Koumar) ၁၈၀၃ ၁၈၃၁ ၁၈၂၉ Sompho ၏တူ ဗီယက်နမ်ဧကရာဇ် Minh Mạng ကွပ်မျက်သည်။
Xiang Khuoang သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ Tran Ninh ပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည် (၁၈၃၂)၊ ဖိုး ၁၈၄၈ ၁၈၆၅ နွဲ့၏သား Siam နှင့် Vietnam တို့အား အုပ်စိုးသူ Ung ၁၈၆၆ ၁၈၇၆ Haw ပင်လယ်ဓားပြများသည် 1874 တွင် Xiang Khouang ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ခန်တီ ၁၈၇၆ ၁၈၈၀ Ung ၏သား ဘုရင်မင်းမြတ်သည် Siam သို့ ခမ်းငွန် ၁၈၈၀ ၁၈၉၉ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အဆုံးသတ်လိုက်သည်။
လာအိုနိုင်ငံ (၁၉၄၇-၁၉၇၅)၊ နာမည် ပုံတူ အိမ် မွေးဖွားခြင်း။
မရဏ ဆက်ခံတယ်ဗျ။
Sisavang Vong ၂၃ ဧပြီ ၁၉၄၆ – ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ 173x173pxခွန်လော် ၁၄ ဇူလိုင် ၁၈၈၅ Luang Phrabang ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ Luang Phrabang အသက် ၇၄ Zakarine ၏သား Sisavang Vatthana ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ – ၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၅ 187x187px ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၇ Luang Phrabang 13 မေ 1978 Xam Neua အသက် ၇၀ Sisavang Vong ၏သား ကိုးကား ကဏ္ဍ:လာအိုဘုရင့်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံ၏ ဘုရင်များ။
ယန်းယွိဟွမ်း (楊玉環၊ ၇၁၉ – ၇၅၆) လို့ အမည်ရင်းဖြစ်တဲ့ မဟာသုဓမ္မာအဂ္ဂဒေဝီ (太真貴妃၊ တရုတ်: Tàizhēn Guìfēi; ဗီယက်နမ်: Thái Chấn Quý phi); ကိုရီးယား: Taejin Gwibi (태진귀비); ဂျပန်: Taishinkihi (たいしんきひ)) သည် သူမ၏ အလှနှင့် ဘဝအတွက် အရှေ့အာရှ ယဉ်ကျေးမှုစက်ဝန်းတွင် ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရှေးခေတ် အရှေ့အာရှ၏ အလှဆုံး အမျိုးသမီး လေးဦးထဲမှ တစ်ဦးအဖြစ် လူသိများသည်။
သူမသည် ထန်မင်းဆက်ဧကရာဇ် စွမ်းကျွန်း၏ အချစ်တော်ကိုယ်လုပ်တော်ဖြစ်သည်။
မဟာသုဓမ္မာအဂ္ဂဒေဝီနှင့် စွမ်းကျွန်းတို့ရဲ့ အချစ်ဇာတ်လမ်းကို သာယာဝပြောသော ထန်မင်းဆက်၏ ခမ်းနားထည်ဝါပြီး ခမ်းနားထည်ဝါသော အခြေအနေတွင် မကြာခဏ ပြောပြလေ့ရှိသည်။
ယန်းယွိဟွမ်းကို စွမ်းကျွန်း၏ အလွန်အကျွံ ချစ်မြတ်နိုးမှုကြောင့် ထန်မင်းဆက် ကျဆင်းရခြင်းမှာ ယန်းယွိဟွမ်းကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု လူအများက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
မူလအခြေအနေ တန်၏သမိုင်းစာအုပ်အသစ် (新唐書) နှင့် တန်၏ရှေးဟောင်းသမိုင်းစာအုပ် (舊唐書) နှစ်ခုစလုံးအရ မဟာသုဓမ္မာအဂ္ဂဒေဝီသည် ရှူကျုံး (ခေတ်သစ် ချွန်းကျုံး(崇州市)) ရှိ မြေယာတရားသူကြီး ယန်းစွမ်းယိန် (楊玄琰) ၏သမီးဖြစ်သည်။
မိသားစုသည် ဟွာအီင်း ကောင်တီ (ခေတ်သစ် ရှန်စီးပြည်နယ် ဟွာအီင်းမြို့) မှဖြစ်သည်။
သူမ၏မိသားစုသည် ဖူးကျုံးပြည်နယ် ယွန်လခရိုင် (ခေတ်သစ် ရှန်းစီးပြည်နယ် ယွင့်ချန်းမြို့ ယွန်ကျိမြို့နယ်) တွင်မွေးဖွားသည့် ဟွန်းနွန် ယန်းနွယ် (弘农杨氏) မှဖြစ်သည်။
နန်းတွင်းဘဝ ကာလတော်ဝင်ဘွဲ့အမည်နန်းတွင်းအဆင့်၇၃၃–၇၄၀အမရာမင်းကြီးမ 壽王妃မင်းကြီးမ (မင်းသားတွေရဲ့ ဇနီး)ထန်ဧကရာဇ် စွမ်းကျွန်း၏ မင်းသားတော် ရှုန့်မင်းကြီး၏ နန်းရမိဖုရား၇၄၀–၇၄၅မဟာသုဓမ္မာသီလရှင် 太真道士သီလရှင်ထန်ဧကရာဇ် စွမ်းကျွန်းက တာအိုဘာသာသီလရှင်အဖြစ် ခိုင်းစေခဲ့သည်။
၇၄၅–၇၄၆ယန်းနွယ်စုမှ မောင်းမ 娘子 杨氏မောင်းမထန်ဧကရာဇ် စွမ်းကျွန်း၏ ကိုယ်လုပ်တော်၇၄၆–၇၅၆ယန်းနွယ်စုမှ အဂ္ဂဒေဝီ 貴妃 杨氏အဂ္ဂဒေဝီ (貴妃)ကိုယ်လုပ်တော်သခင်ကြီး၊ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ မောင်းမမိဿံများထဲတွင် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အမျိုးသမီး။
၁၉၉၁ ဒီလီ ဆန္ဒပြပွဲများ သည် ယခု တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ၊ ဒီလီမြို့ရှိ Santa Cruz သင်္ချိုင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဆန္ဒပြပွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆန္ဒပြသူများကို အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်သည် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ဆန္ဒပြကြသည့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့ တွင် ဆန္ဒပြသူ ၂၅၀ ဦး အနည်းဆုံး သေဆုံးခဲ့ရသည်။
ဖြစ်စဥ်သည် အင်ဒိုနီးရှားလက်အောက်တွင် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ ရှိနေချိန် ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤဖြစ်ရပ်ကို အရှေ့တီမော လွတ်လပ်ရေးလိုလားသူများ သတ်ဖြတ်ခံရမှု သို့တည်းမဟုတ် Santa Cruz အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှုဟူ၍ လည်း လူသိများကြသည်။
နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလထဲတွင် အာဏာပိုင်များ နှင့် မီဒီယာသမားများ ပါဝင်သည့် ပေါ်တူဂီလွှတ်တော်လေ့လာရေးအဖွဲ့ သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ အရှေ့တီမောသို့ လာရောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။
အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရသည် ထိုအဖွဲ့ထဲ သြစတြေးလျသတင်းထောက် Jill Jolliffe ပါဝင်မှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး၊ယင်းကဲ့သို့ ဆန့်ကျင်ခံရမှုကြောင့် ပေါ်တူဂီအစိုးရသည် အဖွဲ့၏ ခရီးစဥ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် အရှေ့တီမော လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားသူများ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ကြသည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ဒီလီမြို့ Motael ဘုရားကျောင်းတွင် အင်ဒိုနီးရှားတပ်ဖွဲ့ နှင့် တီမောလွတ်လပ်ရေးထောက်ခံသူများအကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထိုထိတွေ့မှုအတွင်း Sebastião Gomes ကို အင်ဒိုနီးရှားတပ်ဖွဲ့က ပစ်သတ်ခဲ့ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားထောက်ခံသူ Afonso Henriques လည်း တိုက်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဒီလီမြို့၌ Gomes ၏ အုတ်ဂူသို့ သွားခဲ့ကြသည့် ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဒေသခံပြည်သူများသည် Motael ဘုရားကျောင်းမှ Santa Cruz သင်္ချိုင်းအထိ စုပေါင်းချီတက် လမ်းလျှောက်သွားခဲ့ကြသည်။
ဆန္ဒပြပွဲသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ စ၍ အင်ဒိုနီးရှားအုပ်ချုပ်မှုအပေါ် အကြီးဆုံး ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၁ ဒီလီ Santa Cruz သင်္ချိုင်းတွင် သတ်ဖြတ်ခံရမှုအား ပြန်လည်သရုပ်ဖော်ပုံ သတ်ဖြတ်မှု ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့၊ Santa Cruz သင်္ချိုင်းတွင် အင်ဒိုနီးရှားတပ်ဖွဲ့နှင့် ဆန္ဒပြသူများအကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားစစ်သားများက အကြမ်းဖက်ဖြိုခွင်းခဲ့ကြသည်။
Kubiak, W. David. "20 Years of Terror: Indonesia in Timor – An Angry Education with Max Stahl". Kyoto Journal. 28. Reprinted at The Forum of Democratic Leaders in the Asia-Pacific. Retrieved on 14 February 2008.အနည်းဆုံး ၂၅၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
ထိုအတွင်း New Zealander Kamal Bamadhaj လည်း သေဆုံးခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှ ဗီဒီယိုရိုက်ကူးရေးသမား Max Stahl သည် ထိုဖြစ်ရပ်အား လျှို့ဝှက်ကင်မရာဖြင့် ရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့သည်။
ထို ဗီဒီယိုဖိုင်သည် နိုင်ငံတကာသတင်းပေးပို့မှုများတွင် အသုံးပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။
အင်ဒိုနီးရှားအာဏာပိုင်များကမူ အဆိုပါသတ်ဖြတ်မှုကို “ဆန္ဒပြသူများ၏ အကြမ်းဖက်မှု” သို့မဟုတ် “အမှားအယွင်း” ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
သတ်ဖြတ်မှုအပြီး နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှု ၁၉၉၁ ဒီလီ ဆန္ဒပြပွဲများ သို့မဟုတ် Santa Cruz သတ်ဖြတ်မှုအပြီးတွင် ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားသူများသည် အရှေ့တီမောကို ထောက်ခံ၍ လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
အရှေ့တီမောတွင် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ခွင့်အတွက် လုပ်ဆောင်နေသည့် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များသည် သတ်ဖြတ်မှုအပြီး ပိုမို တိုးတက်စွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။
TAPOL (ဗြိတိသျှ အဖွဲ့) သည် အင်ဒိုနီးရှားဒီမိုကရေစီကို ထောက်ပံ့ရန် အရှေ့တီမောတွင် လှုပ်ရှားမှုများ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်ကလည်း East Timor Action Networkအား စတင်ဖွဲ့စည်းပြီး နိုင်ငံအနှံ့ ၁၀ မြို့တွင် ဌာနခွဲများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
အလားတူ ပေါ်တူဂီ၊ ဩစတြေးလျ၊ ဂျပန်၊ ဂျာမနီ၊ မလေးရှား၊ အာရိန်း၊ ဘရာဇီးလ် တို့တွင်လည်း ဆန္ဒပြသူ အဖွဲ့များ စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
Santa Cruz သတ်ဖြတ်မှုဗီဒီယိုများကို ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ပြသခြင်းကြောင့် အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရသည် အရှက်ရခဲ့သည်။
အမေရိကန် သည် အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်အား ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ရပ်တန့်ခဲ့သည်။
ETAN: U.S. Policy toward East Timor, East Timor and Indonesia Action Network.၁၉၉၉ ခုနှစ် တွင် သမ္မတ ကလင်တန် သည် အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်နှင့် အမေရိကန်စစ်ရေးဆက်ဆံရေးကို ရပ်တန့်ခဲ့သည်။
ပေါ်တူဂီအစိုးရကလည်း သတ်ဖြတ်မှုအပြီး ညှိနှိုင်းရေး လုပ်ငန်းများကို တိုးမြှင့်ခဲ့သော်လည်း အခြား ဥရောပနိုင်ငံများသည် စီးပွားရေးဆက်ဆံရေးကြောင့် အင်ဒိုနီးရှားကို ဖိအားမပေးနိုင်ခဲ့ကြပေ။
သို့သော်လည်း Santa Cruz သတ်ဖြတ်မှုအပြီး အရှေ့တီမောပြည်သူများသည် ၎င်းတို့၏ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အာရုံစိုက်ခဲ့ကြပြီး၊ကုလသမဂ္ဂ၏ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ဥပဒေအရ ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် တီမောအား အင်ဒိုနီးရှားတို့ လက်လွှတ်ခဲ့ရတိုင် ဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ သည်။
လက်ရှိ တီမောနိုင်ငံ တွင် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်ကို အများပြည်သူ အထိမ်းအမှတ်နေ့အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
နောက်ဆက်တွဲများ တီမောနိုင်ငံသည် ၂၀၀၂ခုနှစ် မေလ (၂၀) ရက်နေ့တွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်လာပြီး၊ (၂၁) ရာစု၏ ပထမဆုံးပေါ်ထွက်လာသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်တိုင်းပြည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၉၁ ဒီလီ ဆန္ဒပြပွဲများ အပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် တွင် အမေရိကန် သည် အင်ဒိုနီးရှား နှင့် စစ်ရေးဆက်ဆံရေး ပြန်စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၂ တွင် သမ္မတ အိုဘားမားသည် စစ်ရေးငွေထောက်ပံ့မှု US$1.56 ဘီလီယံ ထိ တိုးမြှင့်ပြီး အင်ဒိုနီးရှား အထူးတပ်ဖွဲ့များကို တိုက်ရိုက် လေ့ကျင့်ခွင့်ပြန်လည်ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ။
၂၀၂၅ တီမောလက်စ်တေ ဆန္ဒပြပွဲများ သည် နိုင်ငံရှိ လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် အစိုးရမှ ကားအသစ်များ ဝယ်ပေးမည့် အစီအစဉ်ကို ကျောင်းသားလူငယ်များဦးဆောင်၍ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ဆန္ဒပြပွဲ ဖြစ်သည်။
ကန့်ကွက်သူ ၁၀၀၀ ကျော်ခန့်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ကျောင်းသားလူငယ်များ၏ လိုလားချက်များကို အစိုးရက လိုက်လျောပေးခဲ့ရပြီး၊ဆန္ဒပြပွဲသည် သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။
နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်ကတည်းက လွတ်လပ်သောနိုင်ငံဖြစ်လာသည့် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံသည် ရေနံကို မှီခိုနေရသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တစ်ဖက်တွင်လည်း နိုင်ငံအတွင်း စီးပွားရေး မညီမျှမှု၊အာဟာရချို့တဲ့မှု နှင့် အလုပ်လက်မဲ့မှုနှုန်း မြင့်မားပြီး၊အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျှက်ရှိသည်။
လူဦးရေ၏ ၄၀ရာခိုင်နှုန်းကျော် ဆင်းရဲတွင်းနက်လျှက်ရှိသည့် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ၏ ဝင်ငွေ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် တန်ကြေးအမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၈ ဒသမ ၂၇ ဘီလီယံရှိ ၎င်း၏ ရေနံရန်ပုံငွေမှရရှိခဲ့သော်လည်း လျင်မြန်စွာ လျော့နည်းသွားသည်။
တီမောလက်စ်တေ ပါလီမန်အမတ်များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ တစ်နှစ်လစာသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၆၀၀၀ ရှိပြီး၊ထိုငွေသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၀၀၀ ပျမ်းမျှဝင်ငွေထက် ၁၀ ဆ ပိုများသည်။
အမတ်များရရှိသည့် အကျိုးခံစားခွင့်များထဲတွင် တရားဝင်အလုပ်သုံးယာဉ်အဖြစ် အသုံးပြုရန် အခမဲ့ပေးသည့် ကားများပါဝင်သည်။
၂၀၀၀ပြည့်နှစ်များမှစ၍ အမတ်များ၏ အခမဲ့ယာဉ်များကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုများ ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေပြုအမတ်များအတွက် ကားသစ်ဝယ်ယူရန် စီစဉ်ထားသည့် ဒေါ်လာ ၁ သန်းတန်စီမံချက်အား ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသည့် ကျောင်းသားအများအပြားသည် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် သြဂုတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် ပါလီမန်အမတ်တစ်ဦးစီအတွက် Toyota Prado SUVs ၆၄ စီးကို ဒေါ်လာ ၄ သန်းဖြင့် ဝယ်ယူရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။
ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ Maria Fernanda Lay သည် အမတ်များ၏ မော်တော်ယာဥ်များ အားလုံးပျက်စီးသွားသည့်အတွက် ကားများဝယ်ယူရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အတိုက်အခံ People's Liberation Party (PLP) ၏ ခေါင်းဆောင် Maria Angelina Lopes Sarmento ကမူ ဥပဒေပြုအမတ်များ၏ လက်ရှိကားများ ပျက်စီးသွားသည့် ပြောဆိုချက်ကို အငြင်းပွားကာ အချို့သော ကားများ၏အခြေအနေမှာ အလုပ်လုပ်ဆဲဖြစ်ပြီး၊ အချို့မှာ ပြုပြင်ရန် လိုအပ်နေသည်ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။
နိုင်ငံတွင်း ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်နေသည့် အခြေအနေအပေါ် National Resistance of East Timorese Students အပါအဝင် ကျောင်းသားအဖွဲ့များက ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။
ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ပွားခြင်း စက်တင်ဘာ ၁၅ ၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဒီလီမြို့တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်၍ လူ ၁,၀၀၀ ကျော် သည် တီမောလက်တေနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ပါလီမန်ရှေ့ တွင် စုဝေးခဲ့ပြီး၊အမတ်များအတွက် Toyota Prado SUV ၆၅ စီး ဝယ်ယူမည့် အစီအစဉ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။
ဆန္ဒပြသူများသည် အစောပိုင်းတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောက်ခဲများဖြင့် အဆောက်အအုံထဲ ပစ်ခဲ့ကြပြီး ကားအချို့ထိခိုက်ခဲ့သည်။
ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ဆန္ဒပြသူများကို နှိမ်နင်းရာ လူ ၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိ သွားခဲ့သည်။
CNRT၊ PD နှင့် KHUNTO ပါဝင်သည့် အစိုးရပါတီများသည် ကားဝယ်ယူမှုကို ဖျက်ပစ်ရန် ထုတ်ပြန်ချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
အာဏာရပါတီများဖြစ်သည့် Fretilin နှင့် PLP တို့ကလည်း ဆန္ဒပြသူများ၏ တောင်းဆိုချက်များအတိုင်း သဘောတူ မှတ်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်။
စက်တင်ဘာ ၁၆ နောက်နေ့ အင်္ဂါနေ့၊ စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် ဆန္ဒပြမှုသည် လူ ၂,၀၀၀ ကျော် အထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပါလီမန် ဆောက်အအုံရှေ့၌ ထပ်မံ စုဝေးခဲ့ကြသည်။
အမတ်များအတွက် မော်တော်ကားဝယ်ယူမည့် အစီအစဉ်ကို တရားဝင် ဖျက်သိမ်းသည်အထိ ဆက်လက်ဆန္ဒပြသွားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။
ဆန္ဒပြသူအချို့က အစိုးရယာဉ်ကို မီးရှို့ခဲ့သည့်အပြင်၊ တာယာများကိုလည်း မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။
ပါလီမန် အဆောက်အအုံကို ကျောက်ခဲများဖြင့် ပစ်ပေါက်မှုလည်း ပြုခဲ့ကြသည်။
ရဲအရာရှိများသည် ဆန္ဒပြသူများအား မျက်ရည်ယိုဗုံးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
သမ္မတ José Ramos-Horta သည် အကြမ်းဖက်မှုကို ရှောင်ကြဉ်ရန် အသိပေးခဲ့သည်။
ထိုနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် အမတ်များသည် ကားဝယ်ယူမှုကို ဖျက်ပစ်ရန် တစ်ညီတစ်ညွတ်ထဲ မဲခွဲ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
စက်တင်ဘာ ၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဆန္ဒပြသူ ၁,၀၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်သည် ဆန္ဒပြရန် ဒီလီမြို့ လမ်းများပေါ်သို့ တစ်ဖန်ပြန်လာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ပါလီမန်အမတ်ဟောင်းများအား ပေးထားသော တစ်သက်တာပင်စင်လစာများကို ဖျက်သိမ်းရန် တောင်းဆိုမှုများပါ ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ထိုနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် ပါလီမန်အမတ်များသည် ၎င်းတို့၏ တစ်သက်တာပင်စင်လစာများကို ဖျက်သိမ်းရန် ကျောင်းသား သပိတ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ပြီး ကျောင်းသားများက ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒပြပွဲများကို ရပ်တန့်ရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။
ဆက်စပ် ကြည့်ရှုရန် ဩဂုတ် ၂၀၂၅ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆန္ဒပြပွဲများ ၂၀၂၅ နီပေါ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ။
ဆုခိုင်းတောင် (皇海山, Sukai-san) သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အရှိအိုတောင်များတွင် ပါဝင်ပြီး ဤတောင်၏ အမြင့်မှာ ၂၁၄၄ မီတာ (၇၀၃၄ ပေ) ဖြစ်သည်။
ဂွန်းမစီရင်စုရှိ နုမတမြို့နှင့် တိုချိဂိစီရင်စုရှိ နစ်ခိုးမြို့တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည်။
ဆုခိုင်းတောင်သည် ကာလကြာမြင့်နေပြီဖြစ်သည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် တောင်တစ်ခုလုံးသည် သစ်တောများဖုံးလွှမ်းနေကာ မီးတောင်တစ်ခုဖြစ်သည်ဟူသည့် အသွင်အပြင်မျိုး မမြင်တွေ့ရတော့ပေ။
တောင်တက်လမ်းများ ပုံမှန်တောင်တက်လမ်းသည် တိုချိဂိစီရင်စု၊ ဂင်ဇန်းဒိုင်းရ (銀山平, Ginzandaira) မှ စတင်သည်။
ထိုလမ်းမှတဆင့် ခိုရှင်းတောင် (庚申山, Kōshin-zan) နှင့် နိုခိုဂိရိတောင် (鋸山, Nokogiri-yama) များသို့ ခရီးဆက်သည်။
ထိုတောင်များမှတဆင့် ဆုခိုင်းတောင်ထိပ်သို့ ရောက်ရှိသည်။
ထို့အပြင် ဆုခိုင်းတောင်သည် ဂွန်းမစီရင်စု၊ ဖုဒိုဆဝမှ တဆင့်လည်း တက်ရောက်နိုင်သည်။
တိုခချိဂိဘက်ခြမ်းမှ ခိုရှင်းတောင်နှင့် နိုခိုဂိရိတောင်များကို ဖြတ်ကျော်ကာ သွားရသည့် "နိုခိုဂိရိ" လမ်ကြောင်းသည် တောင်ထိပ် ၁၁ ခုကို ဖြတ်ကျော်ရမည် ဖြစ်သည်။
တောင်ထိပ် ၁၁ ခုနှင့် ခိုရှင်းတောင်ကို ဖြတ်ကျော်ခြင်း မပြုရဘဲ ကွေ့ပတ်သွားရသည့် လမ်းကြောင်းလည်း ရှိသည်။
ထိုတောင်တက်လမ်းသည် နိုခိုဂိရိတောင်တက်လမ်းနှင့် မချိတ်ဆက်မီ တောင်ဘက်သို့ ဦးတည်ပြီး (六林班峠) သို့ သွားရသည်။
အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုအရ ခိုရှင်း၊ နိုခိုဂိရိနှင့် ဆုခိုင်းတောင်များကို ကျင့်စဉ်တစ်ခုအနေဖြင့် ဆက်တိုက်တက်ရောက်ကြသည်လည်း ရှိခဲ့သည်။
ခိုရှင်းတောင်သို့ တက်ရသည့် လမ်းကြောင်းတွင် လှေကားများ ရှိပြီး နိုခိုဂိရိတောင်တက်လမ်းသည် အတက်အဆင်းလမ်း ဖြစ်သည်။
ချောက်ကမ်းပါးများတွင် ချိန်းကြိုးများကို တွယ်တက်ရသည့်နေရာများလည်း ရှိသည်။
ထိုလမ်းကြောင်းများသည် တောင်စတင်တက်သည့်သူများအတွက် သင့်လျော်မှုမရှိပေ။
တောင်တက်လမ်းစတင်ရာနေရာဖြစ်သည့် Ginzandaira တွင် အွန်းဆန်း (ရေပူစမ်း) များ ရှိသည်။
ထိုနေရာများတွင် တည်းခိုခြင်း၊ ရေချိုးခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ဂွန်းမဘက်ခြမ်း တွင် ရှိသည့် ပုဂ္ဂလိကပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းအတွက် အသုံးပြုသည့် ဖုဒိုဆယလမ်းကြောင်း (Fudosawa route) ဘက်မှ တောင်ထိပ်သို့ အချိန်တိုအတွင်း တက်ရောက်နိုင်သည်။
တောင်ပေါ်တဲငယ် ခိုရှင်းတောင်ထိပ်အနီးတွင် လူထိန်းသိမ်းခြင်းမရှိသည့် "ခိုရှင်းတဲငယ်" (庚申山荘, kōshin-sansō) ရှိသည်။
တောင်ထိပ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ ခိုရှင်းတောင် (庚申山, Kōshin-zan) ခဲဆမရုတောင် (袈裟丸山, Kesamaru-yama) ပြင်ပလင့်များ Sukai San - Geological Survey of Japan ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ။
thumb|Topographic map ဆွတ်ခုဘတောင် (筑波山, Tsukuba-san) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိစီရင်စု၊ ဆွတ်ခုဘမြို့၏ မြောက်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည့် တောင် ဖြစ်သည်။
၈၇၇ မီတာ (၂၈၇၇ ပေ) မြင့်သည်။
ဤတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အထင်ရှားဆုံးတောင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ၎င်း၏ တောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြစ်သည့် နယောတိုင်းတောင်(女体山; စာဖြင့် "အမျိုးသမီးကိုယ်") နှင့် နန်းတိုင်းတောင် (男体山; စာဖြင့် "အမျိုးသားကိုယ်") တို့သည် အထူးထင်ရှားသည်။
နယောတိုင်းတောင်သည် ၈၇၇ မီတာ (၂၈၇၇ ပေ) နှင့် နန်းတိုင်းတောင်သည် ၈၇၁ မီတာ (၂၈၅၈ ပေ) မြင့်သည်။
တောင်ထိပ်မှနေ၍ ခန်းတိုးလွင်ပြင်၏ မြင်ကွင်းကျယ်ကို ကြည့်ရှုရန်အတွက် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း လူအများသည် တောင်တက်ကြသည်။
၎င်းတောင်တက်ခြင်း" ခရမ်းနုရောင်တောင်" ဟု ခေါ်ကြသည်။
ရာသီဥတုသာယာသည့်နေ့များတွင် တိုကျိုမြို့၏ နေဝင်ရှုခင်း၊ ခဆုမိဂအုရကန်နှင့် ဖူဂျီတောင်များကို တောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တောင်အများစုသည် မီးတောင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ဆွတ်ခုဘတောင်သည် မီးတောင်တစ်ခု မဟုတ်ပေ။
လက်ရှိတွင် လူကြိုက်များသည် နှမ်းဖတ်ကျောက်များကို တောင်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းကျောက်တွင်းမှ တူးဖော်လျက်ရှိသည်။
ဝေါဟာရ ၇၂၁ အေဒီတွင် နိုင်ငံ့ပထဝီသမိုင်းကြောင်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဟိတချိပြည်နယ်၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာသမိုင်းကြောင်းတွင် ဤတောင်အမည်နှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားသည်။
ဤတောင်၏ အမည်သည် ဆွတ်ခုဟနိုမိခိုတို (筑箪命) ဟု အမည်ရှိသည့် မျိုးရိုးဇာတိကြီးမြတ်သူတစ်ဦး အမည်ကို အစွဲပြုကာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဖော်ပြထားချက်အရ ထိုဒေသကို တစ်ချိန်က ခိုနော့ခုနိ (紀国) ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။
မိမခိနိုခမဲရမိခိုတို (美麻貴天皇) (ဘုရင်ဆုဂျင်း) လက်ထက်တွင် ဆွတ်ခုဟသည်သည် အုနဲမဲတိုက်ပွဲ (采女氏) တွင် ဘုရင်ခံအဖြစ် တာဝန်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
သူသည် သမိုင်းတွင် နာမည်ကျန်ရစ်ခဲ့ချင်သည့် ဆန္ဒပြင်းထန်သည့်အတွက် ထိုဒေသကို "ဆွတ်ခုဟ" ဟူ၍ အမည်ပေးခဲ့ပြီး လက်ရှိအချိန်တွင် "ဆွတ်ခုဘ" ဟူသည့်အမည် တွင်လျက်ရှိသည်။
ပြင်ပလင့်များ Mt. Tsukuba Area Geopark Mount Tsukuba - Ibaraki Prefectural Tourism & Local Products Association Mount Tsukuba Ropeway - Japan National Tourist Organization 筑波山 - Tsukuba Tourism and Convention Association (Japanese) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ။
တီမောလက်စ်တေ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး သည် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် အရှေ့တီမော (ခ) တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ အကြား နှစ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့ တွင် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ သံရုံး ထားရှိပြီး၊သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကမူ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ရှိ မြန်မာသံရုံး၌ ပူးတွဲရုံးထိုင်၍ သံတမန်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သည်။
နှစ်နိုင်ငံကြားသံတမန်ထူထောင်မှုကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက် တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
သံတမန်ဆက်ဆံရေး တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံငယ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အင်ဒိုနီးရှား ကျွန်းစုများ၏ အရှေ့ဖျား နှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ဘက်ကီလိုမီတာ ၆၄၀ အကွာတွင် တည်ရှိသည့်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် ၂၀ရာစုနောက်ပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော်လည်း သံတမန်ဆက်ဆံရေး စတင်ချိန်မှစ၍ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ နွေးထွေးတည်ငြိမ်ခဲ့သည်။
နှစ်နိုင်ငံအပြန်အလှန် ခရီးစဥ်များလည်း အသီးသီး ရှိခဲ့ကြသည်။
၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းအခြေအနေ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်းနောက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် သိသိသာသာယိုယွင်းလာခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ဇူလိုင် ၁ ရက် တွင် အရှေ့တီမောဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၌ ကျင်းပသည့် ၉ ကြိမ်မြောက် အစိုးရအဖွဲ့သစ်ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲသို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုအနေဖြင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရကို အရှေ့တီမောသမ္မတ၊ နိုဘယ်လ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင် Jose Ramos-Horta က တရားဝင်ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။
ဒီလီမြို့တော် ရှိ သမ္မတနန်းတော်တွင်း၊ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲသို့ NUG နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဒေါ်ဇင်မာအောင် နှင့် ချက်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ NUG ကိုယ်စားလှယ် ဦးလင်းသန့် တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
တီမောအစိုးရ၏ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်ကို နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သည် ပြင်းထန်စွာကန့်ကွက်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ တီမောလက်စ်တေသံရုံးမှ သံရုံးယာယီတာဝန်ခံကို ဇူလိုင် ၅ ရက် တွင် နေပြည်တော်သို့ ဆင့်ခေါ်ကာ သတိပေးခဲ့ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း တုန့်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ထိုနောက်ပိုင်းတွင် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် တင်းမာသွားခဲ့ကြသည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ဩဂုတ် ၇ ရက် တွင် အရှေ့တီမောဝန်ကြီးချုပ် Xanana Gusmao သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကျပ်အတည်းကို အာဆီယံအသင်း အနေဖြင့် မဖြေရှင်းနိုင်သေးသ၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ပါဝင်မည် မဟုတ်သည့် အကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
“အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဘယ်အချိန်မှာ ပါဝင်နိုင်မလဲဆိုတာ ကျနော်တို့ ကြည့်နေပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အရှေ့တီမောနိုင်ငံရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်တယောက်အနေနဲ့ ကျနော် ကြေညာချင်တာက မြန်မာစစ်ကောင်စီကို လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တာတွေ ဆောင်ရွက်အောင် အာဆီယံဘက်က တွန်းတွန်းတိုက်တိုက် မဖြစ်မနေ တိုက်တွန်း တာမျိုး မလုပ်နိုင်ဘဲနဲ့ အာဆီယံအဖွဲ့ကို အရှေ့တီမော အနေနဲ့ မယုံကြည်ဘူး ဆိုတာပါပဲ” ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ဩဂုတ် ၂၅ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် တီမောနိုင်ငံနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ရပ်တန့်ပစ်ခဲ့ပြီး၊တီမော သံအရာရှိကို မြန်မာနိုင်ငံမှ စက်တင်ဘာ ၁ ရက် နောက်ဆုံးထား ထွက်ခွာခိုင်းခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ဩဂုတ် ၂၇ ရက် တွင် ထိုသို့တီမောသံအရာရှိအား မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် မြန်မာစစ်ကောင်စီ၏ဆုံးဖြတ်ချက်ကို တီမောအစိုးရက ရှုတ်ချခဲ့သည်။
စစ်ကောင်စီပြောရေးဆိုခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း က အောက်ပါအတိုင်း တုန့်ပြန်သည်။
“အဓိကကတော့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ အချုပ်အခြာအာဏာရှိတယ်။
သူ့ရဲ့ဂုဏ်သိက္ခာ ရှိတယ်။
အရှေ့တီမောနိုင်ငံအနေနဲ့ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းမှာရော၊ အာဆီယံအသိုင်းအဝိုင်းမှာရော မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်တဲ့ မဟုတ်မမှန် သတင်းတွေ၊ တစ်ဖက်သတ် စွပ်စွဲချက်တွေ စွပ်စွဲပြောဆိုနေတာမျိုးလည်း ရှိတယ်။
အဲ့တာကြောင့်မလို့ လိုအပ်တဲ့ သံတမန်ရေးအရ တုံ့ပြန်မှုဆောင်ရွက်ပြီးဖြစ်တယ်။
အရှေ့တီမောနိုင်ငံအနေနဲ့လည်း မြန်မာပြည်သူ ပြည်သားတွေ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်အောင်လည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိတယ်။
ပြည်သူပြည်သားတွေ၊ နိုင်ငံတကာ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်အောင်ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတော့ သူတို့နိုင်ငံကို မြန်မာနိုင်ငံရဲ့အရေးကို အာဆီယံက ဖြေရှင်းမပေးနိုင်ရင် သူတို့နိုင်ငံအနေနဲ့ကတော့ အာဆီယံထဲကို မဝင်ဘူးဆိုတဲ့ဟာမျိုးပေါ့။
သူတို့နိုင်ငံက အာဆီယံနိုင်ငံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံသစ် ဖြစ်ရေး၊ မဖြစ်ရေးဆိုတာ အာဆီယံ ၁၀ နိုင်ငံလုံးက သဘောတူညီချက် ဆုံးဖြတ်ရမှာပဲ ဖြစ်တယ်။
အာဆီယံမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ရှိပြီး ဆုံးဖြတ်ရင် ၁၀ နိုင်ငံလုံး သဘောတူချက်မရဘဲနဲ့ ဆုံးဖြတ်လို့ မရပါဘူး။
မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခွင့်မရတဲ့ အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွေကနေပြီးတော့ သူတို့ အဖွဲ့ဝင်သစ်အဖြစ် ဘယ်လိုလုပ်ဆုံးဖြတ်လို့ ရမှာလဲ။
ဒါကို သူတို့ သိပါတယ်။
သိရဲ့သားနဲ့ ဒါကို အကုန်လုံး ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်အောင် ပြောဆိုနေခြင်းပဲ ဖြစ်တယ်။
ဒီနိုင်ငံအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရော၊ မြန်မာနိုင်ငံသူ နိုင်ငံသားတွေရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဒါ ထိပါးလာတာဖြစ်တဲ့အတွက် ဒီလို ဆောင်ရွက်ရခြင်းပဲဖြစ်တယ်” ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက် တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG သည် ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတဆင့် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ သမ္မတ ဟိုဆေးရာမို့စ်ဟောတာ ၏ မြန်မာစစ်တပ် အရာရှိစစ်သည်များ ပြည်သူနှင့်ပူးပေါင်း အလင်းဝင်ရန် တိုက်တွန်းပြောကြားချက် ရုပ်သံအား ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
ထိုရုပ်သံကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက် မွန်းလွဲ ၂ နာရီတွင် မြန်မာစစ်တပ် ထောက်ခံသူများသည် ရန်ကုန်၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ မြို့‌တော်ခန်းမ နှင့် ဆူးလေပန်းခြံ‌အရှေ့၌ အရှေ့တီမောသမ္မတ ကို ပြည်တွင်းရေးမစွက်ဖက်ရန် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။
ယင်းအပြင် နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှတဆင့်လည်း ဝေဖန်မှုများ ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၅ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇူလိုင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ကောင်စီ သည် တီမောလက်စ်တီ၏ အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်မှုကို တရားဝင် ကန့်ကွက်သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ဇူလိုင် ၂၄ ရက် တွင် နေပြည်တော်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေး၊ဒုတိယဝန်ကြီးဦးကိုကိုကျော် ထံ တီမောလက်စ်တေသံရုံးမှ တာဝန်ခံ Mr Olandino Ruide Andrade သည် လာရောက်တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး၊အာဆီယံအရေးဆွေးနွေးခဲ့ကြခြင်းဖြင့် တင်းမာနေသည့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးအား ပြန်လည်တည်ဆောက်ကြသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၇ တွင် တီမောလက်စ်တေဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဝန်ကြီး မစ္စတာဘန်ဒီတိုဒို့စ်ဆန်းတို့စ်ဖရိတ်တက်စ် ဦးဆောင်သည့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် အလုပ်သဘောခရီးစဉ်အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက် တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးသန်းဆွေ နှင့်တွေ့ဆုံပြီး၊တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံသည် မြန်မာအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် အဖွဲ့အစည်းများကို ရုံးဖွင့်လှစ် ခြင်း၊ တရားမဝင်ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများဆောင်ရွက်ခြင်းခွင့်ပြုမည်မဟုတ်ကြောင်းနှင့် မြန်မာ နိုင်ငံအစိုးရအား တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ မြို့တော်ဒီလီ၌ မြန်မာသံရုံး လာရောက်ဖွင့်လှစ်ရန် ဆွေးနွေး ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။