kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်း ပညာတော် သင်များကို အကြမ်း အားဖြင့် စာရင်း ကောက်ရသော် ခရစ်နှစ် ၁၈၆၃ ခုခန့်က ပြင်သစ် နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်သော မောင်ရွှေအိုး၊ မောင်မြူး၊ မောင်အောင်သူ။
ထိုအချိန်က ပြင်သစ် နိုင်ငံမှ ပြန်လာသော ပြင်သစ်တွင် မောင်ကြီး မောင်ကလေး ခေါ် မောင်ထွန်းအောင်နှင့် မောင်ညွှန့်။
၁၈၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လက အင်္ဂလန် နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်သော မောင်မြဲနှင့် မောင်တရုပ်ဖြူ။
၁၈၆၉ ခုနှစ်က အိန္ဒိယပြည် ကာလတ္တား မြို့သို့ စေလွှတ်သော မောင်ကြံသီး၊ မောင်သန်း၊ မောင်ရွှေရိုး၊ မောင်သာဘူး၊ မောင်ရှင်း၊ မောင်သာကံ၊ မောင်ဘိုးကောင်း၊ မောင်ညိုရောင်၊ မောင်ဆောင်း၊ မောင်ညို၊ မောင်ကံရေး၊ မောင်ရွှေ့ကင်း၊ မောင်လူလှ၊ မောင်ရာနှုန်း၊ မောင်ခွေး၊ မောင်မှီ၊ မောင်သောင်း၊ မောင်ပန်းဇံ၊ မောင်လူသာနှင့် မောင်ကြာ။
၁၈၇၂ ခုနှစ်က အီတလီသို့ စေလွှတ်သူ ပညာတော်သင် မောင်သာထား၊ ပန်းပဲခေါင်း မောင်ခက်၊ လက်ဖက်ရည်တော် မောင်ဘိုးခြုံ၊ မောင်စီ၊ စေလွှတ်သည့် ခုနှစ် သက္ကရာဇ် အတိအကျ မသိရ ပြင်သစ် နိုင်ငံရှိ ပညာသင် မောင်ထွန်းလင်းနှင့် မောင်အင်း၊ အီတလီ နိုင်ငံ၊ တူရင်း မြို့ရှိ မောင်အုန်းပွင့်၊ မောင်ဘအို၊ မောင်ကံထူး၊ မောင်ထွန်းဦးနှင့် ဘင်္ဂလား မြို့ရှိ မောင်ကလေး၊ ၁၈၇၄ ခုနှစ်က ဘင်္ဂလားသို့ ပညာသင် စေလွှတ်သော လူပြန်တော် မောင်ဘိုးအစ် ကြီးကြပ် ခေါင်းဆောင်သည့် မောင်ဘိုးစော၊ ထွန်းလင်း မောင်ဘိုးထင်၊ မောင်ညို၊ မောင်ဖြူ၊ မောင်အင်း တို့နှင့် ၁၈၇၆ ခုနှစ်က ဗြဲတိုက် သံဆင့် နေမျိုး သိဒ္ဓိကျော်စွာ ကြီးကြပ်၍ အီတလီ နိုင်ငံသို့ ပို့သော ပညာသင် လူငယ် ငါးယောက်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဤ စာရင်းမှာ ပြည့်စုံ သည်ဟု မဆို နိုင်ပါ။
မြန်မာ အထောက်အထား၊ အင်္ဂလိပ် အထောက်အထား စာတမ်း မှတ်တမ်း များမှ ရှာဖွေ တွေ့ရှိ သမျှသာ ဖြစ်သည်။
ဤ ပညာသင်များ အနက် ၁၈၆၉ ခုနှစ်က အင်္ဂလန် နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်သည့် မောင်မြဲနှင့် မောင်တရုပ်ဖြူ တို့သည် ဝူးလ်ဝိချ် လက်နက် တိုက်၌ ယမ်း၊ သေနတ်၊ တူဆန် လုပ်ကိုင်နည်း ပညာ များကို သင်ကြား ကြသည်။
ထို့နောက် ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်ပြည်ရှိ ပညာတော်သင် မောင်မြူလည်း အင်္ဂလန် နိုင်ငံသို့ ကူးသွား၍ မောင်မြဲ၊ မောင်တရုပ်ဖြူ တို့နှင့် အတူ သေနတ် လက်နက် ခဲယမ်း မီးကျောက် လုပ်ကိုင်နည်း ပညာ များကို ဆည်းပူးသည်။
ဤပညာသင် သုံးဦးသည် အင်္ဂလန်တွင် လေးနှစ်ခန့် ပညာ ဆည်းပူးလျက် ၁၂၃၆ ခု (ခရစ် ၁၈၇၄) တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည် ဆိုက်ရောက် ကြသည်ဟု ထင်မြင် ရသည်။
ယင်း သုံးဦး တို့တွင် မောင်မြူးသည် ထက်မြက်သူ တဦး ဖြစ်ဟန် တူသည်။
'မဲနယ် ချက်လုပ်နည်းကို အစ အဆုံးတိုင် တတ်မြောက် ခဲ့သည့်ပြင် ကင်မဈတြီ ကျမ်းထွက် ဓာတ်ရည် အမျိုးမျိုး ချက်လုပ်နည်း' များကိုလည်း သင်ကြား တတ်မြောက် ခဲ့သည်ဟု သိရသည်။
ပြင်သစ်၌ ပညာ ဆည်းပူး နေစဉ် ပြင်သစ်၌ ကျင်းပသည့် ပြပွဲ ပြိုင်ပွဲ 'အက္ကရှိပိုစီရှံရုံသို့ အပါးတော်ရှိ အမတ် တို့ကို အရပ်ရပ် ဆန်းကြယ်သော ပစ္စည်း များနှင့် စေလွှတ်တော် မူရန် သင့်ကြောင်း' ကို ကုန်စရိတ် စာရင်းနှင့် တကွ ၁၂၂၈ ခု သီတင်းကျွတ် လဆန်း ၅ ရက်နေ့ (၁၃ အောက်တိုဘာ ၁၈၆၆) အိမ်ရှေ့ မင်းထံ သံတော်ဦး တင်စာ ပေးပို့ ဆက်သူ ဖြစ်သည်။
မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည် ဆိုက်ရောက် ပြီးနောက် မောင်မြူးသည် သံချက် ဝန်ထောက် မင်းကြီး မင်းလှ မဟာ စည်သူ ဘွဲ့နှင့် ထင်ရှားသည်။
အထက် ဖော်ပြပါ ပညာသင်တို့ အနက်မှ မည်သူ မည်ဝါ ဖြစ်မည်ဟု တိတိကျကျ မပြောနိုင် သော်လည်း လူငယ် အချို့မှာ ၁၂၃ဝ ပြည့် (ခရစ် ၁၈၆၈) နှစ် အတွင်းက ဘင်္ဂလား မြို့တွင် မဲနယ်ချက် အတတ် ပညာကို သင်ကြား စေလျက် ရှိကြောင်းလည်း သိရသည်။
၁၈၆၉ ခုနှစ်က အိန္ဒိယသို့ စေလွှတ် လိုက်သူ မောင်ကြံသီး၊ မောင်သန်း၊ မောင်ရွှေရိုး၊ မောင်သူဘူး၊ မောင်ရှင်း၊ မောင်သာကံ၊ မောင်ဘိုးကောင်း၊ မောင်ညိုရောင်၊ မောင်ဆောင်း၊ မောင်ညို၊ မောင်ကံရေး၊ မောင်ရွှေ့ကင်း၊ မောင်လူလှ၊ မောင်ရာနှုန်း၊ မောင်ခွေး၊ မောင်မှီ၊ မောင်သောင်း၊ မောင်ပန်းဇံ၊ မောင်လူသာနှင့် မောင်ကြာ၊ လူငယ် ၂ဝ တို့ကို ကော့စီပူရ် သေနတ်လုပ် စက်ရုံနှင့် ဖို့ဒ်ဝီလျံ လက်နက်တိုက် တို့တွင် သေနတ် အမြောက်မှ စ၍ လက်နက် ကိရိယာနှင့် စပ်ဆိုင်သည့် အလုပ်များ သင်ကြား စေခဲ့သည်။
၁၈၆၉ ခုနှစ်က ဘင်္ဂလားသို့ စေလွှတ်သည့် မောင်ဘိုးစော၊ မောင်ထွန်းလင်း၊ မောင်ဘိုးထင်၊ မောင်ညို၊ မောင်ဖြူ၊ မောင်အင်း တို့လည်း စံဇေဘီရ ကျောင်း၌ အင်္ဂလိပ်စာ၊ အင်္ဂလိပ် စကားများ ရေးတတ် ဖတ်တတ် ပြောတတ်အောင် သင်ကြား ပြီးနောက် စက်မှု ကျောင်း၌ စက်မှု အတတ်ပညာ၊ စစ်နှင့် ဆိုင်ရာ အတတ် ပညာ၊ တရား ဓမ္မသတ် ဥပဒေ ပညာ စသည် များကို ဆည်းပူး သင်ယူ ကြရသည်။
ကျန် ပညာတော် သင်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အထောက်အထား မတွေ့ရ သည်နှင့် မည်သည့် ပညာရပ်များ သင်ယူ ရသည်၊ မည်မျှကြာ သင်ယူသည် စသဖြင့် အတိအကျ မတင်ပြ နိုင်ပါ။
သို့သော် ရတနာပုံ စက်ရုံ များကို ဦးစီး လုပ်ဆောင် နိုင်မည့် ပညာရပ် များကို ဆည်းပူး သင်ယူ ကြသည် ဟုပင် အကြမ်း အားဖြင့် မှတ်ယူ ရသည်။
ရတနာပုံ စက်ရုံ များတွင် စက်များ တပ်ဆင် ဆောက်လုပ်ရန် မှစ၍ အရပ်ရပ် အလုပ်အဆောင်များ အတွက် နိုင်ငံခြားသား စက်ဆရာများ၊ အတတ်ပညာရှင် များကို ခေါ်ယူ အသုံး ပြုခဲ့သည်။
အစ ပထမ၌ စက်ရုံ များတွင် မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိ နေပြီးသူ ဥရောပ သားများ ထဲမှ စက်ကျွမ်းကျင် နားလည်သည် ဆိုသူ တို့ကို စက်ဆရာ အဖြစ် ခေါ်ယူ အမှုထမ်း စေခဲ့ဟန် တူသည်။
၁၈၆၄ ခုနှစ်က လက်နက် စက်ရုံတွက် ပြင်သစ် လူမျိုး ကလာနက် ဆိုသူက ဦးစီး ခေါင်းဆောင် ပြုလုပ်ကာ ကြေးသွန်း အမြောက် လက်နက်များ သွန်းလုပ်သည်။
ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ မြန်မာပြည် ခေါ် အောက်မြန်မာပြည် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရ သင်္ဘောကျင်းတွင် အမှုထမ်း ခဲ့သူ အင်္ဂလိပ် လူမျိုး ဘဲရီ ကိုလည်း မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရက စစ်ဘက် ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ အဖြစ် ခန့်အပ် အမှုထမ်း စေသည်။
ထို့နောက်မူ မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရသည် တတ်ကျွမ်း နားလည်သည့် ပညာရှင်များ ခေါ်ယူရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့မှ တဆင့် စီစဉ်သည်။
၁၂၃၃ ခု ဝါဆို လပြည့်ကျော် ၁ ရက် (၂ ဇူလိုင် ၁၈၇၁) တွင် ပခန်း မင်းကြီးက အင်္ဂလိပ် အရေးပိုင် ထံသို့ - သင်္ဘော အလုပ်ဆောင်နှင့် ဆိုင်သမျှ စက်ကိရိယာ အလုပ်အဆောင်များ တတ်ကျွမ်း သင်ကြား နိုင်မည့် ဆရာကြီး တယောက် အလို ရှိကြောင်း။
၎င်းကို ရွှေမြို့တော်ရောက် ခေါ်လျှင် စရိတ် မည်မျှ ကုန်မည်၊ လခ မည်မျှ ပေးရ မည်ကို မေးမြန်၍ စာပြန်မည့် အကြောင်း စာပေးကမ်း ဆက်သွယ်သည်။
သို့သော် ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် ယင်း ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အကူအညီ မပေး ခဲ့ချေ။
ဤတွင် မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရသည် စက်ရုံများ အတွက် တတ်ကျွမ်း နားလည်သူ အင်ဂျင်နီယာ များကို နိုင်ငံခြားသား ကုမ္ပဏီများ၊ ကုန်သည်ကြီး များနှင့်ကန်ထရိုက် ပြုလုပ်လျက် စီစဉ် ခေါ်ယူ ခဲ့ရသည်။
ယင်းသို့ ခေါ်ယူသည့် စက်ဆရာများ၊ အင်ဂျင်နီယာ များကို လစာငွေ တလလျှင် ၄၀ဝ ကျပ်မှ ၆၀ဝ ကျပ်ထိ ပေးရ သည့်ပြင် လာစရိတ် ပြန်စရိတ် များလည်း ထောက်ပံ့ ရသည်။
သို့သော် ယင်း ဥရောပသား စက်မှု ပညာရှင် တို့တွင် စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ဘိုဟေး ကဲ့သို့ ထာဝစဉ် သောက်စား မူးယစ် နေသူ၊ ရက်ကန်းစက် ဆရာ ကာခမ်း ကဲ့သို့ မိမိ လက်အောက် အလုပ်သမား များကို နှိပ်စက်ကလူ ပြုလျက် နောက်ဆုံးတွင် စိတ်ဖောက်ပြန် ရူးသွပ် သွားသူ၊ သင်္ဘော စက်ဆရာ နစ်ကိုလ်ဆင် ကဲ့သို့ ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ် အရေးပိုင်နှင့် လျှို့ဝှက် ဆက်သွယ်ကာ အလိုရှိသည့် သတင်းများ ပေးပို့ နေသူ စသည်တို့ ပါဝင် ခဲ့ရာ မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရသည် ယင်း စက်မှု ပညာရှင် များကို ခေါ်ယူ အသုံးပြု ရာ၌ ငွေကြေး ကုန်ကျ သလောက် အကျိုး မဖြစ်ထွန်း ခဲ့ဟု ယူဆဖွယ် ရှိခဲ့သည်။
ဤ အကြောင်း များကို စက်ရုံ အသီးသီး အကြောင်း တခုစီ ဖော်ပြသည့် အခါ ပိုမို စေ့စုံစွာ သိမြင် ရပါမည်။
ရတနာပုံ စက်ရုံ အသီးသီးတွင် အကြီးအကြပ်မှ စ၍ အလုပ်သမား ကြီးငယ် ဦးရေ မည်မျှ ရှိခဲ့သည်၊ လစာ ကြေးငွေ မည်မျှ ရရှိ ကြသည် ဟူ၍ စာရင်း တိကျ မသိရချေ။
စက်ရုံ အသီးသီးရှိ စက်ဘက် ဌာန တတ်ကျွမ်း နားလည်သူ စက်ဆရာ ၅၇ ယောက် ရှိခဲ့သည် ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ သီပေါမင်း လက်ထက် - အမြောက် စက်ရုံ၊ သင်္ဘော စက်ရုံ၊ စက်အမျိုးမျိုး၊ ရက်ကန်း စက်ရုံ၊ တံဆိပ် စက်ရုံ၊ ရေစက်ရုံ၊ သကြား စက်ရုံ၊ ဂွမ်းကြိတ် စက်ရုံ၊ ဆန်ကြိတ် စက်ရုံ၊ မီးစက်ကိုင်၊ စစ်ကိုင်း သံဖိုတော်၊ ပန်းပဲ အမှုထမ်း၊ လျှပ်စစ်မီး စက်ရုံအပါအဝင် အရပ်ရပ် အလုပ် ဌာန ဦးရေ ရ၂ တွင် အစောင့်အရှောက်ပါ စုသေး အမှုထမ်း လူ ၁၅၂၄ ယောက် ရှိခဲ့သည် ဟူ၍ လည်းကောင်း သာမန် အားဖြင့်သာ သိရသည်။
ယင်း အမှုထမ်း ၁၅၁၄ ယောက် တို့၏ တနှစ်သင့် လစာငွေသည် ၂၅၉,၀၀၈ ကျပ် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ယင်း လစာငွေ အစား ရှေး အစဉ်အလာ အတိုင်း စပါး တရာလျှင် ငွေ ၈ဝ ကျပ် နှုန်းနှင့် စပါး ၃၂၃,၇၆ဝ တင်း ချီးမြှင့် ခံရသည်ဟု ဆိုသည်။
စက်ရုံ အသီးသီး၌ စက်ဘက် ဌာန တတ်ကျွမ်း နားလည်သူ အမှုထမ်း ၅၇ ယောက်တို့ မှာမူ တလလျှင် စပါး ၁၄၄၂ တင်း ရကြကြောင်း တွေ့ရသည်။
အကြမ်း အားဖြင့် ပျမ်းမျှသော် စက်ရုံ အမှုထမ်း တဦးလျှင် တလ စပါး ၁ဝ တင်းမှ ၂၅ တင်းခန့် လစာ အဖြစ် ရရှိ ကြဟန် တူသည်ဟု မှန်းဆရသည်။
ရတနာပုံ စက်ရုံများ အနက် အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ တွေ့ရသည့် အမြောက် သေနတ် စက်ရုံ၊ ရက်ကန်း စက်ရုံ၊ သင်္ဘော စက်ရုံ၊ စစ်ကိုင်း သံဖိုရုံ ဤ စက်ရုံ ကိုးရုံ အကြောင်းကို တရုံစီ အသေးစိတ် သိရ သမျှ တင်ပြ ပါမည်။
စစ်ကိုင်း သံဖိုရုံ အမြောက် သေနတ် စက်ရုံ ရက်ကန်း စက်ရုံ သင်္ဘော စက်ရုံ လွှစက်ရုံ၊ သံစက်ရုံနှင့် သကြား စက်ရုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံ မဲနယ် စက်ရုံ ဖန်ချက် စက်ရုံ မကြန်၏ 'ကုန်းဘောင်၏ နောက်ဆုံး အားမာန်' (မြန်မာ့ရတနာ စာပေ၊ ပထမ အကြိမ်၊ ၂၀၀၄ စက်တင်ဘာထုတ်) စာအုပ်မှ "ရတနာပုံ စက်ရုံများ" သုတေသန ဆောင်းပါး ကိုးကား Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်။
Life-Line To China Re-Opened 250px|ဗမာလမ်းမကြီး နှင့် လီဒိုလမ်းမကြီး ၊ ၁၉၄၄ 200px|အရှေ့တောင်အာရှ ရှိ မဟာမိတ် တို့၏ ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ (၁၉၄၂–၄၃)။
လီဒိုလမ်းမကြီး ကို ညာဘက် အစွန်ဆုံးတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
200px|အမေရိကန် စစ်သား တစ်ဦးနှင့် တရုတ်စစ်သား တစ်ဦး တို့ ထောက်ပံ့ရေးယာဉ်တန်း ၏ ကားများရှေ့တွင် ချစ်ကြည်ရေး အလံများကို စိုက်နေစဉ်၊ စတီးဝဲလ်လမ်းမကြီး တစ်နေရာ၊ ၁၉၄၅ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ အရေးကြီးသည့် စစ်ပစ္စည်းကိရိယာများ သယ်ယူပို့ဆောင်နိုင်ရန် ဖောက်လုပ်ခဲ့သော လီဒိုလမ်းမကြီးသည် အလွန်ထူးခြားသည့် အင်ဂျင်နီယာလက်ရာများတွင် တခုအပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။
လီဒိုလမ်းမကြီးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံပြည်နယ် လီဒို အမည်ရှိသောနေရာမှ စတင်ဖောက်လုပ်သောကြောင့် လီဒိုလမ်း ဟုခေါ်သည်။
ယင်းလမ်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပတ်ကွိုင်တောင်တန်းကို ဖြတ်၍ ဝင်လာပြီးလျှင် တောင်ဘက် ရှင်ဗွေယမ်း၊ မိုးကောင်း၊ မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်မြို့များ အထိ ရောက်လာလေသည်။
ထိုမှတဆင့် အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဆက်သွားလေသည်။
၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအားလုံးကို ဂျပန်တပ်မတော်က သိမ်းပိုက်လိုက်သဖြင့် ဗမာလမ်း ကို အသုံးပြု၍ မရတော့သဖြင့် အမေရိကန်တို့သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အဆက်ပြတ်သွားပြီး မည်သည့်ပစ္စည်းမှ မတင်ပို့နိုင် သောကြောင့် ထို လီဒိုလမ်းမကြီး ကို ၁၉၄၂-ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ မှာပင် အရေးတကြီး စတင်ဖောက်လုပ်ရလေသည်။
ပထမတွင် လီဒိုလမ်းဟု ခေါ်သော်လည်း ၁၉၄၅-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စစ်သူကြီး ချန်ကေရှိတ်က လီဒိုလမ်းမ ကို ဖောက်လုပ်ရန် ပထမဆုံး ကြံစည် စိတ်ကူးခဲ့သော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တပ်များ၏ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျိုးဇက်စတီးဝဲလ်၏ အမည်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် စတီးဝဲလ်လမ်း ဟု မှည့်ခေါ်စေခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် စစ်ပြေငြိမ်း ပြီးသည့်နောက် စီးပွားရေးအရ ဤလမ်းကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း မထားနိုင် တော့သဖြင့် ၁၉၄၅-ခု နိုဝင်ဘာလမှစ၍ စွန့်လွတ် လိုက်ရလေသည်။
သမိုင်းကြောင်း ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းများ အတွင်း ဗြိတိသျှ မီးရထားလုပ်ငန်းများက နန်ပေါင် ဒေသ ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း အပေါ်ရှိ ၃၇၂၇ အမြင့်ပေတွင်ရှိသော ပန်စူးလမ်း ဖောက်လုပ်ရန် ကွင်းဆင်းလေ့လာခဲ့သည်။
၎င်းတို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဟူးကောင်းတောင်ကြား ကို ဖြတ်ဆင်းသော လမ်းကြောင်း တစ်ခု ကို အဆိုပြုခဲ့သည်။
ထိုအဆိုပြုချက် ကို ပယ်ချခဲ့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့ က အဂ်ဆမ်မှ မြန်မာပြည် မြောက်ပိုင်းသို့ ရောက်နိုင်သော လမ်းတစ်ခု ကို မျှော်မှန်းထားခဲ့ကြသည်။
ဗြိတိသျှ အင်ဂျင်နီယာ များက လမ်းအူကြောင်း ၏ ပထမ မိုင် ၈၀ အတွက် ကွင်းဆင်းလေ့လာ ခဲ့သေးသည်။
ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်၍ ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာရသောအခါ ထိုလမ်းကြောင်း ဖောက်လုပ်ရေး သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အတွက် ဦးစားပေး ကိစ္စဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဂျပန်တို့ ရန်ကုန်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ဖောက်လုပ်နေဆဲ လီဒိုလမ်း မပြီးသေးသောအခါ တရုတ်ပြည်သို့ ထောက်ပံ့ရေးအတွက် ဟိမဝန္တာ တောင်ပေါ် ဖြတ်သန်းသွားရသော the Hump ခေါ်သည့် လေကြောင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
right|ဖွင့်လှစ်ပြီးစ လမ်းမကြီးမှ အမေရိကန်လုပ် ကုန်ကားများ လီဒိုလမ်းမကြီးတလျှောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဖြတ်သန်းသွားလာစဉ် ဖောက်လုပ်ခြင်း ၁၉၄၂ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်တွင် အရှေ့ဖျားဒေသ အကြီးအကဲ ဗြိတိသျှ ဗိုလ်ချုပ် ဆာ၊ အာချီဘော ဝေ့ဗ်ဝဲ နှင့် အမေရိကန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျိုးဇက်စတီးဝဲလ် တို့သည် လီဒိုလမ်းကို ဖောက်လုပ်ရန် သဘောတူညီ ခဲ့သည်။
လီဒိုလမ်းကို တရုတ်သို့ ထောက်ပံ့ရေး အတွက် အဓိက လမ်းကြောင်းအဖြစ် အသုံးပြုရန် ရာထားခဲ့သည်။
location of Ledo ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စတီးဝဲလ် ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် လီဒိုမှ ဗမာလမ်းနှင့် ဆက်သွယ်နိုင်သော မောင်ယုလမ်းဆုံ အထိ ဖောက်လုပ်ရန် ဖြစ်သည်။
ထိုမှတဆင့် တရုတ်ပြည် ဝမ်တင်းနယ်၊ ၎င်းနောက် ဆုံရပ်ဖြစ်သော ကူမင်းမြို့သို့ ဆက်လက်သွားရောက် နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
စတီးဝဲလ် လူများက လီဒိုလမ်းမှ တဆင့် ထောက်ပံ့ရေး ပစ္စည်းများ တလလျှင် တန်ပေါင်း ၆၅၀၀၀ ပို့ဆောင်နိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
ထိုပမာဏသည် လေကြောင်းမှ ပို့ဆောင်နေသော ပမာဏထက် အများကြီး ပိုလေသည်။
Sherry, Mark D., China Defensive 1942-1945, United States Army Center of Military History, CBI Background. Chapter: "China Defensive " အမေရိကန် အမှတ် ၁၄ လေတပ် ဗိုလ်ချုပ် ကလဲရီလီး ရှနော့ က မူ ၎င်းပမာဏမှာ ပိုတွက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပြီး လေကြောင်းကို အဆင့်မြင့်စွာ သုံးပါက ထိုထက်ပိုမို၍ ပို့နိုင်မည် ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။
Xu,p. 191 အာဖရိကန် အမေရိကန် ၆၀ % ပါသော အမေရိကန် စစ်သား ၁၅၀၀၀ ကျော် နှင့် ဒေသခံ ၃၅၀၀၀ တို့က အမေရိကန် ဒေါ်လာ သန်း ၁၅၀ ကုန်ကျသော ထိုလမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့လေသည်။
လမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ရာ၌ ငှက်ဖျားရောဂါဘေး၊ ရာသီဥတုဒဏ်၊ ရေဘေး နှင့် ဂျပန်တို့၏ ဗုံးဒဏ်များကြောင့် အမေရိကန် စစ်သား ၁၁၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဒေသခံ အများအပြားလည်း သေဆုံးခဲ့လေသည်။
ဗမာပြည် အစိတ်အပိုင်း အားလုံးနီးပါး ဂျပန်တို့ လက်ထဲတွင် ကျရောက်နေသောကြောင့် လမ်းမဖောက်ခင် ရာသီဥတု၊ မြေအမျိုးအစား၊ မြစ်ချောင်း စသည့် အချက်အလက်များကို စုံလင်စွာ မရခဲ့ပေ။
ဖောက်လုပ်ဆဲ ကာလအတွင်း မှသာ စုဆောင်းနိုင်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စတီးဝဲလ် သည် အဆင့်မြင့် စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဗိုလ်ချုပ် ရေမွန် အဲလ်ဘတ် ဝီးလာ လက်အောက်တွင် လမ်းဖောက်လုပ်ရေးတပ် ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကြီးကြပ်ရန် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ် ရေမွန် ကလည်း ဗိုလ်မှူး ဂျွန်အေရိုစမစ် ကို လက်ထောက်အဖြစ် ခန့်အပ်ထားခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန် အထူး စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဗိုလ်မှူး လူးဝစ်စ်ပစ်ခ် ကို တာဝန်ပြောင်းလဲ ပေးခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ဒီဇင်ဘာ တွင် လီဒိုမှ ဗမာပြည် ထဲရှိ ရှင်ဖွေယမ်း ထိ ရောက်နိုင်သော ငရဲလမ်း ဟု နာမည်ဆိုး ပေးထားသော ပတ်ကွိုင် ဒေသ ရှိ ပန်ဆူးဖြတ်လမ်း ပထမ ၁၀၃ မိုင်ကို ဖောက်လုပ်ခြင်း ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။
တချို့နေရာတွင် အမြင့်ပေ ၄၅၀၀ ထိ ရှိပြီး၊ လမ်းဖောက်လုပ်ရန် တမိုင်လျှင် မြေသားထု ၁ သိန်း ကုဗပေ ကို ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။
အလွန်ထူသော တောအုပ်များ အလယ်ရှိ မတ်စောက်လွန်းသော ချောက်ကမ်းပါးများ၊ တံတောင်ဆစ်ကွေ့များ၊ မြင့်မားသောတောင်တက်လမ်း များသည် ထို အပိုင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ပထမဆုံး ဘူဒိုဇာ သည် ရှင်ဗေယမ်း သို့ သက်မှတ်ရက် ထက် ၃ ရက်စောသော ၁၉၄၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
အမှတ် ၁၈ ဂျပန်တပ်မတော် သည် ကမိုင်း၊ မိုးကောင်း၊ မြစ်ကြီးနား တဝိုက်ရှိ တိုက်ရည်ပြည့် တပ်များနှင့် ထိုဒေသ ကို ခုခံသော အခါ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ရှင်ဗွေယမ်း ထိ လမ်းမပေါက်ခင် အမေရိကန် တို့ လေ့ကျင့်ပေးထားသော အိတ်ဇ်တပ်မတော် မှ တရုတ်စစ်သား အများစု ပါဝင်သော မဟာမိတ်တပ်များ သည် ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း ဖြတ် ထောက်ပံ့ရေး လမ်းကြောင်း ကိုသာ အားကိုးခဲ့ရသည်။
ဂျပန်တပ်မတော် က တောင်ပိုင်း သို့ ဆုတ်ခွာသွားသော အခါ လီဒိုလမ်းကို ဆက်လက် ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ရှင်ဗွေယမ်း မှ ဆက်ဖောက်သော လမ်းအူကြောင်း သည် ဂျပန်တို့ ၏ လမ်းဟောင်းကို အတိုင်းလိုက်ဖောက်ခဲ့ရာ အနည်းငယ် သက်သာသည် ဟု ဆိုနိုင်သည်။
၄ လက်မ ဆီပိုက်လိုင်း ၂ လိုင်းကို ကားများနှင့် ဆောက်လုပ်ရေး အတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်ရန် လမ်းမကြီး တလျှောက် ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
လမ်းမကြီး ပထမ အဆင့် အပြီးတွင် ဝရာဇပ်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော် တို့ကို ဖြတ်သန်းသွား ခဲ့ပြီး ထိုအပိုင်းသည် လီဒိုမှ မိုင်ပေါင်း ၃၇၂ မိုင် ပေါက်ရောက် ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
မောင်ယု လမ်းဆုံ သို့ ရောက်ရန် မြစ်ကြီး ၁၀ သွယ်၊ မြစ်ငယ် နှင့် ချောင်းပေါင်း ၁၅၅ သွယ် တို့ကို ဖြတ်သန်းရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။
တံတား တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ပျမ်းမျှ ၂.၈ မိုင်သာ ခြားလေသည်။
၁၉၄၄ တွင် လမ်းအူကြောင်းသည် ညာဘက်တွင် ဂျပန်သိမ်းပိုက်ထားသော မိုင် ၁၀၀ အကွာရှိ လားရှိုးသို့၎င်း၊ ဘယ်ဘက်တွင် မိုင် ၅၀ အကွာရှိ တရုတ်ပြည် ဝမ်တင်း သို့၎င်း ရောက်ရှိနေသော အခြေအနေတွင် တန့်နေခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၄၄ နောက်ပိုင်းတွင် လေကြောင်းမှ ထောက်ပံရေးပစ္စည်းများကို တိုးမြှင့်ချထား ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုကြောင့် ဟူးကောင်းတောင်ကြား လမ်းပိုင်းကို ပြန်ပြင်ရသော်လည်း စတီးဝဲလ် တာဝန်ယူပြီး ၂ နှစ်ခန့်အကြာ ၁၉၄၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလမ်း သို့ ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ အိန္ဒိယ ပြည် အာသံ မှ တရုတ်ပြည် ကူမင်း သို့ ဆက်သွယ်ထားသော လမ်းမကြီး ဖြစ်လာလေသည်။
အာသံ မှ ၁၉၄၅ ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ထွက်ခွာသော ၁၁၃ စီးပါဝင်သည့် ပထမဆုံး ထောက်ပံ့ရေး ကားတန်း သည် ဗိုလ်ချုပ် ပစ်ခ် ဦးဆောင်လျှက် ကူမင်းသို့ ၁၉၄၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
လမ်းဖွင့်ပြီး ၆ လအကြာတွင်၊ အိန္ဒိယပြည် မှ တရုတ်ပြည် သို့ ထောက်ပံ့ရေး ပစ္စည်း တန်ပေါင်း ၁၂၉၀၀၀ ကျော် ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
American Embassy in China, U.S. Embassy Marks 60th Anniversary of Ledo Road , U.S. Embassy Press Briefing and Release, February 2, 2005 ပစ္စည်းသယ်သော ကုန်ကား ၂၆၀၀၀ ကျော်ကို အသွားသာ သွားစေပြီး တရုတ်တို့ လက်သို့ လွဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
အချိန် မလောက်မှုကြောင့် ဗိုလ်ချုပ် ရှနော့ ခန့်မှန်းသလိုပင် လေကြောင်းထောက်ပံ့ရေးထက် လီဒိုလမ်း ထောက်ပံ့ရေး လမ်းကြောင်း က ပို၍ မသယ်နိုင်ခဲ့ပေ။
Schoenherr Steven,The Burma Front , History Department at the University of San Diego စစ်မပြီးခင် ၁၉၄၅ ဇွန်တွင်၊ လေကြောင်းမှ တန် ၇၁၀၀၀ ပို့ဆောင်နိုင်ပြီး၊ လီဒိုလမ်းကြောင်း မှ တန် ၆၀၀၀ သာ ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးဆုံးသည် အထိ ပို့ဆောင်ခဲ့သော လေကြောင်း က စုစုပေါင်း တန် ၆၅၀၀၀၀ ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့ချိန်တွင် လီဒိုလမ်းကြောင်း က တန် ၁၄၇၀၀၀ သာ ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် လီဒိုလမ်းမမှ တဆင့် အခြား စစ်ဆင်ရေးဒေသ များသို့ ပစ္စည်းအများအပြား ထောက်ပံ့နိုင်ခဲ့လေသည်။
လီဒိုမှ မြို့များသို့ အကွာအဝေး : Staff. The Stilwell Road , District Administration,Tinsukia (Assam) , Cites Sri Surendra Baruah, Margherita, Retrieved 2008-10-01Weidenburner. Ledo Road Signs လီဒို၊ အာသံ ၀ ရှင်ဗွေယမ်း ၁၀၃ဝရာဇပ် ၁၈၉မြစ်ကြီးနား ၂၆၈ဗန်းမော် ၃၇၂ ဝမ်းတင်း ၅၀၇ Lunfling ၅၆၀Paoshan ၆၅၂Yungping ၇၅၅Yunnanyi ၈၇၆Tsuyung ၉၅၉ ကူမင်း ၁၀၇၉ လီဒိုလမ်း ဖောက်လုပ်ရန် ပါဝင်သော အမေရိကန် တပ်မများ လမ်း ပထမဆင့် ဖောက်လုပ်ရန် တာဝန်ကျသော တပ်မများမှာ − Staff. EAB in China-Burma-India , National Museum of the U.S. Air Force , Retrieved 2008-10-01 45th Engineer General Service Regiment (An African-American Unit) 823rd Aviation Engineer Battalion (EAB) (An African-American Unit) ၁၉၄၃ တွင် အားဖြည့်သော တပ်များ − 848th EAB (An African-American Unit) 849th EAB (An African-American Unit) 858th EAB (An African-American Unit) 1883rd EAB (An African-American Unit) ကုန်စည်ကူးသန်းရန် အတွက် ၁၉၄၄ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်း ဒီဇင်ဘာလ အထိ ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၅ ဇန်နဝါရီ တွင် အင်ဂျင်နီယာ တပ်မ ၄ ခု က ခြေမြန်တပ်မ ၃ ခုနှင့် အတူ စတီးဝဲလမ်းဟု အမည်ပြောင်းပြီး ဖြစ်သော လမ်းကို ပြုပြင်ခြင်း၊ တိုးချဲ့ခြင်း တို့ ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်ထဲ ထိ တိုးချဲ့ပြုပြင်ရန် အာဖရိကန် အမေရိကန် တပ်မ တစ်ခုကို တာဝန်ပေးခဲ့သည်။
လမ်းမကြီး အကြောင်း မှတ်ချက်များ ဝင်စတန်ချာချီ က ထိုလမ်းဖောက်လုပ်ခြင်းကို ပြီးမြောက်ရန် မဖြစ်နိုင်သော၊ ဧရာမ လူ့စွမ်းပကား ဟု အမွန်းတင်ခဲ့သည်။
မောင့်ဘက်တန် က မိုးရာသီအတွင်း ဟူးကောင်းတောင်ကြားပေါ် လေယာဉ်ဖြင့် ပျံဝဲ၍ လေ့လာစဉ် သူ့လူများကို အောက်ဘက်ရှိ မြစ်၏နာမည်ကို မေးသော အခါ မြစ်မဟုတ်ပါဘူး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ဗျား၊ အဲဒါ လီဒိုလမ်းမကြီးပါ ဟု ပြန်ကြားခဲ့လေသည်။
Moser, p. 139 ဗြိတိသျှ တပ်မဟာ ၁၄ ကို အုပ်ချုပ်သော ဖီးမာရှယ် ဝီလျံစလင်း ကလည်း အောက်ပါအတိုင်း ဂုဏ်ပြု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် နောက်ပိုင်း မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသော အခါ လမ်းမကြီးကို ပြုပြင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။
မှတ်တမ်းများအရ နောက်ဆုံးသွားသော ကားတန်းသည် ၁၉၅၅ တွင်ကျင်းပသော လန်ဒန် စင်ကာပူ အသွားအပြန် ပြိုင်ပွဲမှ ဖြစ်သည်။
လီဒိုမှ မြစ်ကြီးနား နှင့် နောက်ပိုင်းမြို့ အချို့သာ ဖြတ်သန်းပြီး တရုတ်ပြည် အထဲထိ မရောက်ပေ။
ထိုပြိုင်ပွဲ အကြောင်းကို တင်စလက်ဆာ က ၁၉၅၇ တွင် ရေးသော Overland စာအုပ်တွင် ပန်စူးဖြတ်လမ်း နှင့် ရှင်ဗွေယမ်း ကြားရှိ တံတာများ ကျိုးနေသည် ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
အိန္ဒိယ အစိုးရ က အိန္ဒိယ သူပုန်တို့၏ ရန်ကို ကြောက်၍ ထို အာသံ ဒေသတွင်းတွင် ခရီးသွားလာခြင်း ကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကန့်သတ်ထား ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ နှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်လွန်များ အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်း ခိုလှုံနေသော အိန္ဒိယ သူပုန်များနှင့် အိန္ဒိယ အစိုးရတပ်များ တိုက်ပွဲ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားသောကြောင့် ဒေသတွင်း ခရီးသွားလာခွင့်ကို ပိတ်ထားခဲ့ပြီး မြန်မာအစိုးရ က လည်း အလားတူ ထိုဒေသတွင်း ခရီးသွားလာခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည်။
အိန္ဒိယ နှင့် မြန်မာ ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်လာပြီးနောက် ပန်စူးဖြတ်လမ်းအနီးရှိ (မပြန်လမ်းရေကန်) ဒေသတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။
ယခုလက်ရှိတွင် လီဒိုလမ်းတစ်လျှောက် သွားလာမှုမှာ အမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်သည်။
နန်ပေါင် နှင့် ပန်စူးဖြတ်လမ်း အပိုင်းသည် လေးဘီးယက်ကား ဖြင့် ဖြတ်သန်းနိုင်သည်။
မြန်မာပြည်တွင်း ရှိ လမ်းပိုင်းသည် ကားသွားလာရန် သင့်တော်သေးသည်။
ဒိုနိုဗန် ဝက်ဘ်စတာ သည် ၂၀၀၁ တွင် ရှင်ဗွေယမ်း သို့ ကားဖြင့် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၅ နှစ်လည်တွင် ဥရောပ အခြေစိုက် ဗမာ့ကြယ် စစ်ပြန်အုပ်စု က အလွမ်းပြေလမ်းမ အမည်ရှိ ခရီးစဉ်ဖြင့်လည်း ရှင်ဗွေယမ်း သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၎င်းတို့သည် ခရီးစဉ် ကို အောင်မြင်စွာ ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ လူ့အခွင့်ရေး ချိုးဖောက်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေ ကို မည်သို့မှ မှတ်ချက်မပေးခဲ့ချေ။
နှစ်ဘက်စလုံးတွင် သောင်းကျန်းသူများ ရှိသော်လည်း နယ်စပ် ဖွင့်လှစ်ထားသဖြင့် မြန်မာပြည် ပန်စူးရွာသူရွာသားများ သည် အိန္ဒိယပြည် နန်ပေါင် သို့ အေးဆေးသက်သာစွာ ဈေးဝယ်သွားနိုင်သည်။
ထိုဒေသတွင် အာသံ စစ်တပ်နှင့် မြန်မာစစ်တပ်တို့ စခန်း အသီးသီး ထားရှိသည်။
သို့သော် အနောက်နိုင်ငံသားများ ကိုမူ အစိုးရ နှစ်ဖက်စလုံး မှ အသေအချာ စောင့်ကြည့်ပြီး နယ်စပ်ဖြတ်သန်းခွင့် ပိတ်ထားလေသည်။
အခွင့်မရှိ ဖြတ်သန်းသူများ သည် ဖမ်းခံရခြင်း ကြုံနိုင်ပြီး သူပုန်များ နှင့်လည်း တိုးနိုင်သည်။
alt=Ledo Road|နမ္မတီးမြို့ မှ လဝါးကျေးရွာ ဆက်သွယ်ထားသည့် လီဒိုလမ်းမကြီး ပြန်လည်ဖောက်လုပ်ခြင်း ယခုနှစ်ပိုင်းတွင် မြန်မာအစိုးရ က ရှိပြီးသား လားရှိုး - ကူမင်း ဗမာလမ်းမကြီး ထက် လီဒိုလမ်း ပြန်လည်ဖောက်လုပ်ခြင်းကို အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။
တရုတ်အစိုးရ က မြစ်ကြီးနား - ကန်ပိုက်တီ အပိုင်းကို ၂၀၀၇ တွင် ပြန်လည်အဆင့်မြှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် အခြေစိုက် ယုဇန ကုမ္ပဏီ ကလည်း မြစ်ကြီးနား တနိုင်း လမ်းပိုင်းကို ပြန်လည် ဖောက်လုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယ အစိုးရ ပိုင်းကမူ ထိုလမ်းပိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ခိုအောင်းနေသော အိန္ဒိယ သူပုန်များ အတွက် အသုံးဝင်သွားမည်ကို စိုးရိမ်နေသည်။
အဘူဆင်းမ်ဘဲလ် ဘုရားကျောင်းတော်များ သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း နျူဘီယာရှိ ဆူဒန်နိုင်ငံ နယ်စပ်နှင့် နီးစပ်သော အဘူဆင်းမ်ဘဲလ်ရွာတွင် တည်ရှိသော ဧရာမ ကျောက်တုံး ဘုရားကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ခု ဖြစ်သည်။
နပ်ဆာကန်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အီဂျစ်နိုင်ငံ အက်ဆဝမ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၂၃၀ ကီလိုမီတာ အကွာ (ကားလမ်းဖြင့် ၃၀၀ ကီလိုမီတာ) တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုအဆောက်အဦးများသည် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သော "နျူဘီယမ် အမှတ်တရ အဆောက်အဦးများ" ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ပြီး အဘူဆင်းဘဲလ်မှ အက်ဆဝမ်မြို့ အနီးရှိ ဖီလေး အထိ တည်ရှိသည်။
ထိုဘုရားကျောင်းတော် အမြွှာ အဆောက်အဦး နှစ်ခုမှာ မူလပထမက တောင်နံရံကို ထွင်းထု ဆောက်လုပ်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ၁၉ ခုမြောက် မင်းဆက်၏ ဖာရိုဘုရင် ရမ်ဆီ ၃ ၏ လက်ထက် ဘီစီ ၁၃ ရာစု တွင် တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကာဒက်ရှ်စစ်ပွဲကို အောင်နိုင်ခြင်းကို အောင်ပွဲခံဆင်နွှဲသည့် အနေနှင့် ဖာရိုဘုရင်မှ ၎င်းနှင့် ၎င်း၏ မိဘုရား နက်ဖာတာရီ တို့ အတွက် ရေရှည် ကျန်ရစ်စေမည့် အမှတ်တရ အဆောက်အဦး အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့၏ ကျောက်သားကို ထွင်းထုထားသည့် လက်ရာမှာ အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။
သဲကျောက်များကို ကြီးမားသော အတုံးကြီးများဖြစ်အောင် ဖြတ်တောက်ပြီး မြင့်မားသောဘုရားကျောင်း ကြီးများအဖြစ် တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းတို့အနက် ကျောင်းဆောင်ကြီးတခုမှာ ၁၈၀-ပေခန့် ကျယ်ဝန်းပြီး အတွင်းပိုင်းတွင် အခန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်။
အဆောက်အအုံ၏ မျက်နှာစာတွင် ၆၅-ပေခန့်အမြင့်ရှိသော ရှေးဟောင်းအီဂျစ်စစ်သည်တဦး ထိုင်နေဟန်ပုံ ရုပ်တု၄-ခုကို ထုလုပ်ထားသည်။
ထိုရုပ်တုကြီးများအပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းဂရိကြေးစား စစ်သည်ရုပ်တုပုံများကို ထုလုပ်ပြီး ကမ္ပည်းထိုးထားသည်။
၁၉၆၀-ခန့်တွင် နိုင်းမြစ်ကိုပိတ်၍ ရေကာတာ ပြုလုပ်လိုက်သဖြင့် ထိုရုပ်တုကြီးများတည်ရှိရာ နက်ဆာရေကန်၏ ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာသည်။
ရုပ်တုကြီးများ ရေလွှမ်းမိုးမှုဘေးကို ရင်ဆိုင်လာရသည်။
ထို့ကြောင့် ပိုမိုမြင့်မားသော ရေလွတ်ရာအရပ်သို့ ရုပ်တုကြီးများကို ဖြတ်တောက် သယ်ဆောင်ပြီး ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းထားရသည်ဟု သိရှိရသည်။
ပင်းယခေတ် (၁၃၁၃-၁၃၆၄) သည် ပုဂံခေတ် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဖြစ်ထွန်းလာသော၊ မြန်မာ အလယ်ပိုင်းဒေသ ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ပိုင်းရှိ နိုင်ငံငယ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပင်းယသည် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ပိုင်းကို လွှမ်းမိုးသော၊ စစ်ကိုင်းနှင့် နိုင်ငံပြိုင် ဖြစ်သည်။
ဤခေတ်ကို မြင်စိုင်းခေတ် ဟုလည်း ခေါ်ပါသည်။
သီဟသူသည် ၁၃၁၀ ခုနှစ်တွင် နောင်တော်ကြီး အသင်္ခယာကို လုပ်ကြံခါ တစ်ပါးသော မင်းပြုသည်။
၁၃၁၃ ခုနှစ်တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်သည်။
၁၃၁၅ခု တွင်၊ သီဟသူ၏ သားတော်အငယ် အသင်္ခယာ စောယွန်း စစ်ကိုင်းကို ပြောင်းခါ မင်းပြိုင်ပြုသည်။
၁၃၆၄ ခု တွင်၊ မောရှမ်းတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယ နိုင်ငံများ ပျက်စီးခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင်၊ သီဟသူ၏ မြစ်တော် သတိုးမင်းဖျား (သတိုးမင်းဘုရား) က အင်းဝခေတ်ကို တည်ထောင်သည်။
မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပုံ ပင်းယ မင်းနေပြည်တော် (ဗမာလို- ပင်းယမင်းနေပြည်တော်၊ အသံထွက် [píɴją kʰiʔ]) သည် ၁၃၁၂ မှ ၁၃၆၄ အထိ ဗမာ (မြန်မာ) အလယ်ပိုင်းကို အုပ်စိုးခဲ့သော မင်းနေပြည်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်း သည် ၁၂၈၇ တွင် ပုဂံအင်ပါယာ ကျဆုံးပြီးနောက် ပေါ်ထွက်လာသော မင်းနေပြည်တော် အသေးစား အမြောက်အမြားအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သော မြင်စိုင်းမင်းနေပြည်တော်ကို ဆက်ခံသည့် တိုင်းပြည် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဗမာပုံစံသွင်းထားသော ရှမ်း ဘုရင်များ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပင်းယသည် မြစ်တစ်ဖက် ကမ်း ရှိ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော စစ်ကိုင်း မင်းနေပြည်တော် နှင့် ဗမာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းကို လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ် ရန်အတွက် အခါအားလျော်စွာ ပဋိပက္ခ ဖြစ်လေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းတည်ရှိနေသည့်နေရာတစ်လျှောက် တွင် မြောက်ပိုင်းမှ ရှမ်းတို့၏ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းများအား အဓိကအားဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်းကိုသာ ဆက်လက်၍ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၃၆၄ ခုနှစ် တွင် မိုးကောင်း မှ ရှမ်း စီးနင်းတိုက်ခိုက်သူများသည် ပင်းယ နှင့် စစ်ကိုင်း မင်းနေပြည်တော် နှစ်ခုစလုံး၏ မြို့တော်များကို ဆက်တိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မင်းနေ ပြည်တော် နှစ်ခုစလုံးသည် ပြိုလဲပျက်စီးခဲ့ရသည်။
စစ်ကိုင်း မင်းသား Thadominbya (သတိုးမင်းဗြား) တည်ထောင်ခဲ့သော အင်းဝမင်းနေပြည်တော် သည် ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်း မင်းနေပြည်တော် နှစ်ခုစလုံးကို ၁၃၆၄ တွင် အစားထိုးပြီး ဗမာနိုင်ငံအ လယ်ပိုင်း၏ အဓိက မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် နောင် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်တိုင်အောင် တည်ရှိခဲ့သည်။
မူလ အစ ပင်းယ မင်းနေပြည်တော်သည် မြင်စိုင်းမင်းနေပြည်တော် ၏ အဆက်ဖြစ်ပြီး ၁၂၉၈ တွင် ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးဖြစ်သော Athinhkaya (အသင်္ခယာ) ၊ Yazathingyan (ရာဇသင်္ကြန်) နှင့် Thihathu (သီဟသူ) တို့မှ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
(စစ်ကိုင်း နေပြည်တော်မှ ၁၃၁၅ ခုနှစ်တွင် ခွဲထွက်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ၊ မြင်စိုင်းမင်းနေပြည်တော် ဟူ၍ပင် ခေါ်ဆိုနေဆဲဖြစ်သည်။
) ၁၃၁၂ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် အလတ်သည် သဘာဝ အလျောက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် အငယ်ဆုံးညီတော်ဖြစ်သော Thihathu (သီဟသူ) သည် သူ၏ ဩဇာအာဏာကို ခိုင်မြဲအောင်လုပ်သည့် အနေဖြင့် အစ်ကိုအကြီးဆုံးကို အဆိပ်ခတ်သတ်ပြီး ထီးနန်းကို သိမ်းယူခဲ့သည်။
Thihathu (သီဟသူ) သည် အစဦးတွင် သူ၏မြို့တော်ကို ပင်လယ်အရပ်မှ ပို၍ အချက်အချာကျသော ကျောက်ဆည် စပါးကျီနှင့်နီးသည့် ဧရာဝတီ အရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ရန်ကြံစည်ခဲ့သည်။
(ထိုအချိန်မှစ၍ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှု မတိုင်မီ လူဦးရေ ၅၀၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သော ပုဂံသည် အလွန်အမင်း တိတ်ဆိတ်ခြောက်ကပ်သွားခဲ့သည်။
) Thihathu (သီဟသူ) သည် နောင်အခါ အင်းဝ နေပြည်တော်ဖြစ်လာမည့် ဧရာဝတီနှင့် မြစ်ငယ် မြစ်တို့အနီးရှိ ကျောက်ဆည်အရပ် အနီးတစ်ဝိုက်ကို မင်းနေပြည်တော် တည်ထောင်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
သို့သော် နန်းတွင်း ဗေဒင် နက္ခတ် ကျွမ်းကျင်သူများက ထိုအရပ်သည် မကောင်းသော နိမိတ်ဖြစ်သည်ဟု အကြံပေးကြသည်။