kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြန်မာပြန်: ဇိဝှါဝတ္ထု (လျှာကြည်အလွှာ) ကို မှီဖြစ်၍ ရသာရုံ (အရသာ) ကို သိခြင်း၊ ရယူခြင်းသဘောသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: "ဇိဝှါသန္နိဿိတ" (ဇိဝှါဝတ္ထုကို မှီဖြစ်ခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ရသာရုံကိုပင် အာရုံပြုသော်လည်း ဇိဝှါဝတ္ထုကို မမှီသော အခြားဇိဝှါဒွါရဝီထိစိတ်များ (ဥပမာ - ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စသည်) ကို ပယ်လိုက်သည်။
"ရသဝိဇာနန" (ရသာရုံကို သိခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ဇိဝှါဝိညာဏ်နှင့်အတူ ယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော ဖဿစေတသိက် စသည်တို့သည် ရသာရုံကို အာရုံပြုသော်လည်း သိခြင်းလက္ခဏာမရှိဘဲ တွေ့ထိခြင်းစသော လက္ခဏာသာရှိသည်ကို ဆိုလိုသည်။
2. ရသ: ရသမတ္တာရမ္မဏရသံ။
မြန်မာပြန်: ရသာရုံတည်းဟူသော အရသာမျှကိုသာ သိခြင်း၊ အာရုံယူခြင်းသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ ကိစ္စ (ရသ) ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် အရသာသက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုသည်။
ထိုအရသာသည် ချိုသည်၊ ချဉ်သည်၊ ငန်သည်၊ စပ်သည်၊ ကောင်းသည်၊ မကောင်းသည် စသော အထူးဝိသေသများ၊ သို့မဟုတ် ထိုအရသာနှင့်စပ်လျဉ်းသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများကို မသိနိုင်။
အရသာ၏ ဖြစ်ရုံသက်သက်ကိုသာ သိသည်။
ပစ္စုပဋ္ဌာန်: ရသာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ။
မြန်မာပြန်: ရသာရုံ (အရသာ) ဘက်သို့ ရှေးရှုမျက်နှာမူသည့် သဘောတရားအဖြစ် (ယောဂီ၏ဉာဏ်၌) ရှေးရှုထင်လာခြင်းသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: ဇိဝှါဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် အရသာအာရုံကိုသာ တိုက်ရိုက်အာရုံပြုနေသည့် သဘောအဖြစ် ထင်ရှားစွာ သိမြင်နိုင်သည်။
ပဒဋ္ဌာန်: ရသာရမ္မဏာယ ကိရိယမနောဓာတုယာ အပဂမပဒဋ္ဌာနံ။
မြန်မာပြန်: ရသာရုံ (အရသာ) လျှင် အာရုံရှိသော ကိရိယမနောဓာတ် (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ၏ ကင်းချုပ်ခြင်း၊ ချုပ်ပျက်သွားခြင်းသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: ဇိဝှါဒွါရသို့ အရသာအာရုံကျရောက်လာသောအခါ ရှေးဦးစွာ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (အာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ဖြစ်ပေါ်၍ အာရုံကို ဆင်ခြင်သည်။
ထိုအာဝဇ္ဇန်းစိတ် ချုပ်ပျောက်သွားမှသာလျှင် ဇိဝှါဝိညာဏ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
) ဇိဝှါဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အကြောင်းတရား (၄) ပါး ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် သမ္ပယုတ်တရား (ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များ) နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အောက်ပါ အကြောင်းတရား (၄) ပါး လိုအပ်သည်- ဇိဝှါပသာဒ၏ မပျက်စီးသေးခြင်း: ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်သော ဇိဝှါပသာဒ (လျှာကြည်အလွှာ) သည် ကောင်းမွန်စွာ တည်ရှိနေရမည်။
ရသာရုံတို့၏ ဇိဝှါဒွါရ၌ ရှေးရှုကျရောက်ခြင်း: အရသာအာရုံသည် လျှာသို့ တိုက်ရိုက်ကျရောက် ထိတွေ့မှု ရှိရမည်။
အာပေါဓာတ်ကို မှီရသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း (= အာပေါသန္နိဿိတ): အရသာကို ပျော်ဝင်စေပြီး လျှာသို့ ပျံ့နှံ့စေနိုင်သော အာပေါဓာတ် (ရေဓာတ်၊ စိုစွတ်မှု) ရှိရမည်။
အာပေါသန္နိဿိတ (အာပေါဓာတ်ကို မှီခြင်း) အဖွင့် အဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၂) ၌ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုသည်- "ထို (၄)မျိုးသော အကြောင်းတရားတို့တွင် အာပေါသန္နိဿိတ = အာပေါဓာတ်ကို အမှီရသည်ဟူသည် လျှာကို စွတ်စိုစေတတ်သော ဟင်းရည် သွားရည်စသော အာပေါဓာတ် ရသရည်ကို ရရှိပါမှသာလျှင် ဇိဝှါဝိညာဏ် သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထို အာပေါဓာတ် ရသဓာတ်ရည်နှင့် ကင်း၍ ဖြစ်ပေါ် မလာနိုင်။
မှန်ပေသည် ခြောက်သွေ့နေသော လျှာရှိသူတို့၏ သန္တာန်၌ ခြောက်သွေ့သော ခဲဖွယ်ကို လျှာပေါ်၌ တင်ထားအပ်ပါသော်လည်း ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် မဖြစ်နိုင်သည်သာတည်း။
" အဓိပ္ပာယ်မှာ လျှာသည် စိုစွတ်မှု (သွားရည်၊ သို့မဟုတ် အစားအစာမှ အရည်) ရှိမှသာ အရသာကို သိနိုင်ပြီး၊ လျှာခြောက်သွေ့နေပါက ဇိဝှါဝိညာဏ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်။
အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ စက္ခုဝိညာဏ်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြရာ၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ဝိညာဏ်တစ်ခုခုကို ၎င်း၏ အာရုံဖြင့် အမည်တပ်ပါက (ဥပမာ- ရသာရုံကိုသိသောစိတ်ဟုခေါ်လျှင်) အခြားစိတ်များစွာနှင့်လည်း သက်ဆိုင်နိုင်သဖြင့် ခွဲခြားသိရန်မလွယ်ကူပေ။
ထို့ကြောင့် အခြားတရားတို့နှင့် မဆက်ဆံဘဲ ထိုဝိညာဏ်၏ တစ်ခုတည်းသော မှီရာဝတ္ထု (နိဿယအကြောင်းတရား) ဖြစ်သော ဇိဝှါပသာဒဖြင့်သာ အထူးပြု၍ "ဇိဝှါဝိညာဏ်" ဟု အမည်တပ်ခြင်းဖြစ်သည် (အသာဓာရဏနည်း)။
ထို့အပြင် ဇိဝှါပသာဒ၏ ထက်မြက်မှု၊ အားနည်းမှုအပေါ်မူတည်၍ ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အသိအမြင် ထက်မြက်မှု၊ အားနည်းမှုတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် ဇိဝှါပသာဒသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြားအကြောင်းတို့ထက် သာလွန်ထူးကဲသောအကြောင်း (အဓိကပစ္စယ) ဖြစ်သဖြင့်လည်း "ဇိဝှါဝိညာဏ်" ဟုခေါ်သည် (အဓိကနည်း)။
ဤသည်မှာ ဇိဝှါဝိညာဏ်နှင့်ပတ်သက်၍ အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များတွင် ဖွင့်ဆိုထားသော အဓိကအချက်အလက်များ ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၈။
ဇိဝှါဝိညာဏ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ကာယဝိညာဏ်ဟူသည် ကိုယ် (ကာယပသာဒ) ကိုအမှီပြု၍ အတွေ့အထိအာရုံ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) ကိုသိသော ဝိညာဏ် (စိတ်) ဖြစ်သည်။
ကာယဝိညာဏ်နှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်- ကာယဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် ၁။
လက္ခဏာ: ကာယသန္နိဿိတဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိဇာနနလက္ခဏံ ကာယဝိညာဏံ။
မြန်မာပြန်: ကာယဝတ္ထု (ကိုယ်ကာယကြည်) ကို မှီဖြစ်၍ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) ကို သိခြင်း၊ ရယူခြင်းသဘောသည် ကာယဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: "ကာယသန္နိဿိတ" (ကာယဝတ္ထုကို မှီဖြစ်ခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုပင် အာရုံပြုသော်လည်း ကာယဝတ္ထုကို မမှီသော အခြားကာယဒွါရဝီထိစိတ်များ (ဥပမာ - ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စသည်) ကို ပယ်လိုက်သည်။
"ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိဇာနန" (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို သိခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ကာယဝိညာဏ်နှင့်အတူ ယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော ဖဿစေတသိက် စသည်တို့သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြုသော်လည်း သိခြင်းလက္ခဏာမရှိဘဲ တွေ့ထိခြင်းစသော လက္ခဏာသာရှိသည်ကို ဆိုလိုသည်။
ရသ: ဖောဋ္ဌဗ္ဗမတ္တာရမ္မဏရသံ။
မြန်မာပြန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတည်းဟူသော အတွေ့အထိမျှကိုသာ သိခြင်း၊ အာရုံယူခြင်းသည် ကာယဝိညာဏ်၏ ကိစ္စ (ရသ) ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: ကာယဝိညာဏ်သည် အတွေ့အထိသက်သက် (မာခြင်း၊ ပျော့ခြင်း၊ ပူခြင်း၊ အေးခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်း) ကိုသာ အာရုံပြုသည်။
ထိုအတွေ့အထိသည် ကောင်းသည်၊ မကောင်းသည် စသော အထူးဝိသေသများ၊ သို့မဟုတ် ထိုအတွေ့အထိနှင့်စပ်လျဉ်းသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများကို မသိနိုင်။
အတွေ့အထိ၏ ဖြစ်ရုံသက်သက်ကိုသာ သိသည်။
ပစ္စုပဋ္ဌာန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ။
မြန်မာပြန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) ဘက်သို့ ရှေးရှုမျက်နှာမူသည့် သဘောတရားအဖြစ် (ယောဂီ၏ဉာဏ်၌) ရှေးရှုထင်လာခြင်းသည် ကာယဝိညာဏ်၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: ကာယဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် အတွေ့အထိအာရုံကိုသာ တိုက်ရိုက်အာရုံပြုနေသည့် သဘောအဖြစ် ထင်ရှားစွာ သိမြင်နိုင်သည်။
ပဒဋ္ဌာန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏာယ ကိရိယမနောဓာတုယာ အပဂမပဒဋ္ဌာနံ။
မြန်မာပြန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) လျှင် အာရုံရှိသော ကိရိယမနောဓာတ် (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ၏ ကင်းချုပ်ခြင်း၊ ချုပ်ပျက်သွားခြင်းသည် ကာယဝိညာဏ်၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်: ကာယဒွါရသို့ အတွေ့အထိအာရုံကျရောက်လာသောအခါ ရှေးဦးစွာ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (အာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ဖြစ်ပေါ်၍ အာရုံကို ဆင်ခြင်သည်။
ထိုအာဝဇ္ဇန်းစိတ် ချုပ်ပျောက်သွားမှသာလျှင် ကာယဝိညာဏ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
) ကာယဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အကြောင်းတရား (၄) ပါး ကာယဝိညာဏ်သည် သမ္ပယုတ်တရား (ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များ) နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အောက်ပါ အကြောင်းတရား (၄) ပါး လိုအပ်သည်- ကာယပသာဒ၏ မပျက်စီးသေးခြင်း: ကာယဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်သော ကာယပသာဒ (ကိုယ်ကာယကြည်အလွှာ) သည် ကောင်းမွန်စွာ တည်ရှိနေရမည်။
ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၏ ကာယဒွါရ၌ ရှေးရှူကျရောက်ခြင်း: အတွေ့အထိအာရုံ (ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောဓာတ်များ) သည် ကိုယ်ကာယသို့ တိုက်ရိုက်ကျရောက် ထိတွေ့မှု ရှိရမည်။
ပထဝီဓာတ်ကို အမှီရသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း (= ပထဝီသန္နိဿိတ): ကာယပသာဒ၏ မှီရာဖြစ်သော ပထဝီဓာတ် (မြေဓာတ်) ၏ ထောက်ပံ့မှုရှိရမည်။
မနသိကာရလျှင် အကြောင်းရှိသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း: မှန်ကန်သော နှလုံးသွင်းမှု (ဤ၌ ပဉ္cစဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း) ရှိရမည်။
ပထဝီသန္နိဿိတ (ပထဝီဓာတ်ကို မှီခြင်း) အဖွင့် အဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၂) ၌ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုသည်- "ထို (၄)မျိုးသော အကြောင်းတရားတို့တွင် ပထဝီဓာတ်ကို အမှီရသည်ဟူသည် ကာယပသာဒနှင့် ကလာပ်တူ ဖြစ်သော မိမိ ကာယပသာဒ၏ မှီရာ နိဿယ အကြောင်းတရားဖြစ်သော ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးတို့တွင် အကျုံးဝင်သော ပထဝီဓာတ်ဟူသော မှီရာကို ရရှိပါမှသာလျှင် သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့်တကွသော ကာယဝိညာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။
... ကာယပသာဒ၏မှီရာ ပထဝီဓာတ် မဟာဘုတ်ကို ထိထိမိမိ ထိခိုက်မိပါမှသာလျှင် သမ္ပယုတ်တရားနှင့် တကွသော ကာယဝိညာဏ်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။
" အဓိပ္ပာယ်မှာ ကာယပသာဒသည် ပထဝီဓာတ်ကို အဓိကမှီတွယ်ရပြီး၊ အပြင်ဘက်မှ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော) က ကာယပသာဒကို ထိခိုက်သောအခါ ထိုကာယပသာဒ၏ မှီရာဖြစ်သော မဟာဘုတ် (အထူးသဖြင့် ပထဝီဓာတ်) ကိုပါ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်မိမှ ကာယဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကာယဝိညာဏ်၌ ဝေဒနာ ပဉ္စဝိညာဏ်တို့တွင် စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါဝိညာဏ် လေးမျိုး၌ ဥပေက္ခာဝေဒနာသာ ယှဉ်သော်လည်း၊ ကာယဝိညာဏ်၌မူ ဣဋ္ဌာရုံ (နှစ်သက်ဖွယ်အာရုံ) နှင့်တွေ့လျှင် သုခဝေဒနာ၊ အနိဋ္ဌာရုံ (မနှစ်သက်ဖွယ်အာရုံ) နှင့်တွေ့လျှင် ဒုက္ခဝေဒနာ ယှဉ်ပါသည်။
ဤသို့ ထူးခြားရခြင်းမှာ ဒွါရနှင့်အာရုံတို့၏ ထိခိုက်မှု (ဃဋ္ဋန) အားပြင်းခြင်း၊ အားနည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၄)။
အားနည်းသော ထိခိုက်မှု: စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါဒွါရတို့၌ ဥပါဒါရုပ် (အာရုံ) က ဥပါဒါရုပ် (ပသာဒ) ကို ထိခိုက်ခြင်းသည် ပေခံပေါ်တင်ထားသော ဝါဂွမ်းကို အခြားဝါဂွမ်းဖြင့် ပုတ်ခတ်သကဲ့သို့ အားနည်းသောကြောင့် ဝေဒနာသည် အလယ်အလတ် (ဥပေက္ခာ) ဖြစ်သည်။
အားပြင်းသော ထိခိုက်မှု: ကာယဒွါရ၌မူ အပြင်ဘက်မှ မဟာဘုတ်ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံက အတွင်းကာယပသာဒကို ထိခိုက်ပြီး၊ ထိုကာယပသာဒ၏ မှီရာကလာပ်တူ မဟာဘုတ်တို့ကိုပါ ဆက်လက်ထိခိုက်သည်။
၎င်းသည် ပေခံပေါ်တင်ထားသော ဝါဂွမ်းကို သံတူဖြင့်ထုသကဲ့သို့ အလွန်အားပြင်းသော ထိခိုက်မှုဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဣဋ္ဌာရုံ၌ သုခဝေဒနာ၊ အနိဋ္ဌာရုံ၌ ဒုက္ခဝေဒနာ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်ရသည်။
ဤပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုကြောင့် သုခ၊ ဒုက္ခဝေဒနာတို့သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည် (မူလဋီ၊၁၊၁၂၅)။
ဃဋ္ဋန (ထိခိုက်မှု) ၏ အဓိပ္ပာယ် "ထိခိုက်မှု" ဟူသည် ပရမတ္ထအားဖြင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုက အခြားတစ်ခုကို တိုက်ရိုက်ရိုက်ခတ်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ အာရုံ (ဝိသယ) နှင့် ပသာဒ (ဝိသယီ) တို့ သင့်လျော်သောနေရာ၌ ရှေးရှုရင်ဆိုင်မိခြင်းကြောင့် သက်ဆိုင်ရာဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာရန် ထူးခြားသောအကြောင်းဖြစ်ခြင်းကို တင်စား၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည် (အနုဋီ၊၁၊၁၃၂)။
အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ စက္ခုဝိညာဏ်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြရာ၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ အခြားတရားတို့နှင့် မဆက်ဆံဘဲ ကာယဝိညာဏ်၏ တစ်ခုတည်းသော မှီရာဝတ္ထု (နိဿယအကြောင်းတရား) ဖြစ်သော ကာယပသာဒဖြင့်သာ အထူးပြု၍ "ကာယဝိညာဏ်" ဟု အမည်တပ်ခြင်းဖြစ်သည် (အသာဓာရဏနည်း)။
ထို့အပြင် ကာယပသာဒ၏ အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ကာယဝိညာဏ်၏ အသိအမြင် ပြောင်းလဲတတ်သောကြောင့် ကာယပသာဒသည် ကာယဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြားအကြောင်းတို့ထက် သာလွန်ထူးကဲသောအကြောင်း (အဓိကပစ္စယ) ဖြစ်သဖြင့်လည်း "ကာယဝိညာဏ်" ဟုခေါ်သည် (အဓိကနည်း)။
ဤသည်မှာ ကာယဝိညာဏ်နှင့်ပတ်သက်၍ အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များတွင် ဖွင့်ဆိုထားသော အဓိကအချက်အလက်များ ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကာယဝိညာဏ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ပအိုဝ်းပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (ခမ်းဒေါမ်) (), အတိုကောက်: PPDF-KD) သည် ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (PNFC) ၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရပ်တည်ပြီး KNLA (ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်) ၏ စစ်ရေးဦးဆောင်မှုအောက်တွင် လှုပ်ရှားနေသည်ဟု ဖော်ပြထားသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ တစ်ခုဖြစ်သည်။
"ခမ်းဒေါမ်" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပအိုဝ်းဘာသာစကားဖြင့် မြေပြန့်ဒေသ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာသည့် ပအိုဝ်းခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့အနက် တစ်ဖွဲ့အဖြစ် PPDF-KD ကို သတ်မှတ်ကြသည်။
အခြားတစ်ဖွဲ့မှာ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် လှုပ်ရှားပြီး၊ PPDF-KD ကိုမူ မြေပြန့်ဒေသကို အခြေပြုလှုပ်ရှားသည်ဟု ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ဖွဲ့စည်းပေါ်ပေါက်လာပုံ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း၊ ပအိုဝ်းလူငယ်များသည် KNLA ၏ တပ်မဟာ ၁ နယ်မြေ အတွင်း စစ်သင်တန်းများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် စတင်လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး၊ PNFC ၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုကို ရယူကာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပအိုဝ်းပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (ခမ်းဒေါမ်) (PPDF-KD) အဖြစ် တရားဝင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
PPDF-KD သည် သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံဒေသ တပ်နယ်-၁ နှင့် ဘားအံဒေသ တပ်နယ်-၂ ဟူ၍ တပ်နယ်နှစ်ခု သတ်မှတ်ကာ လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။
တပ်နယ်-၁ သည် သထုံခရိုင် KNLA ၏ တပ်မဟာ-၁ နယ်မြေအတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး တပ်နယ်-၂ သည် ဘားအံခရိုင် KNLA ၏ တပ်မဟာ-၇ နယ်မြေထဲတွင် ဖြစ်သည်။
တပ်နယ်နှစ်ခုအနက် တပ်နယ်-၁ က KNLA နှင့် PDF တို့နှင့် ပူးတွဲကာ စစ်ကောင်စီတပ်များကို တိုက်ခိုက်နေကြောင်း သိရပြီး၊ တပ်နယ်-၂ ကမူ စစ်သင်တန်းများကို အဓိကထား ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ၂၀၂၅ ဆောင်းပြောင်းစစ်ပွဲ ကိုးကား ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းသည့် တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ။
အယ်လ်ဘာဆန်မြို့ (အင်္ဂလိပ်:Elbasan ) သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ ၏ စတုတ္ထမြောက် လူဦးရေအ များဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
တောင်တန်းများ ဝန်းရံထားသည့် ညီညာပြန့်ပြူးသော မြေပြင်တွင် မြို့ကို တည်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း ယနေ့ခေတ် အယ်လ်ဘာဆန်မြို့ (Elbasan) ၏နေရာအနီးတွင် ရောမအင်ပါယာ၏ အရေးကြီးဆုံးလမ်း ကြောင်းများထဲမှ တစ်ခုရှိသည်။
Mansio Scampa ဟု လက်တင်ဘာသာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ရောမကုန်သွယ်ရေးစခန်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ယင်းကို ရှေးဂရိဘာသာဖြင့်လည်း Σκάμπα ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ယင်းအပြင် စတုရန်းမီတာ ၃၀၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းသည့် ရှေးဟောင်းလက်ရာများနှင့် ခံတပ် တစ်ခုလည်း ရှိသည်။
အထူးသဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာပြန့်ပွားရေးတွင် ပါ၀င်ခဲ့သည့် Elbasan ဟူသောမြို့ အမည်သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားရှိ 'ပြန့်ပြူးသောခံတပ်' သို့မဟုတ် တူရကီဘာသာဖြင့် 'ပြန့်ပြူးသောပြည်နယ်' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက Elbasan သည် အရှေ့ဘက်နှင့် အလယ်ခေတ် အဆောက်အဦများ၊ ကျဉ်း မြောင်းသော အစပ်လမ်းများနှင့် စျေးဆိုင်ကြီးတစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ရဲတိုက်နံရံများအတွင်းတွင် ရှင်းလင်းစွာသတ်မှတ်ထားသော မူဆလင်အခြေချနေထိုင်မှုတစ်ခု၊ မြို့စွန်ရှိ အာရိုမေးနီးယန်းခရိုင်တစ်ခုနှင့် ကောင်းမွန်သောဗလီများနှင့် အစ္စလာမ့်အဆောက်အအုံများစွာတို့ ရှိခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် လူဦးရေ ၁၅၀၀၀ ခန့် သာရှိခဲ့သည်။
ပထမ ဘော်လကန်စစ်ပွဲအတွင်း ၁၉၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထိုမြို့ကို ဆားဘီးယားတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ဗြိတိန် နှင့် သြစတြီးယား ၊ ဟန်ဂေရီ တို့၏ ရာဇသံကြောင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဆားဘီးယားတပ်များ အဲလ်ဘာစင် မှ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။
Elbasan သည် ၁၉၁၅ နှင့် ၁၉၁၈ အကြား ဆာ့ဘ်၊ ဘူဂေးရီးယား၊ ဩစတြေး လျနှင့် အီတလီတို့၏ ဆက်တိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
Elbasan မီးရထားဘူတာရုံကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ဘေးနီးယား အစိုးရသည် ယခင် Ruzhdi Bizhuta အား ကစားကွင်းကိုပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ပြန်လည်မွမ်းမံထားသော Elbasan Arena သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားအမျိုးသားဘောလုံးအသင်း၏အိမ်ကွင်းဖြစ်လာပြီး FIFA ၏စံနှုန်းများနှင့်ကိုက်ညီသော Albania ၏ de facto အားကစားကွင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပထဝီအနေအထား အယ်လ်ဘာဆန်မြို့ သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
Skanderbeg တောင်တန်းနှင့် Myzeqe တောင်ပြင်အကြား Shkumbin မြစ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
စုစုပေါင်း ၈၇၂ ဒသမ ၀၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။
စီးပွားရေး အယ်လ်ဘာဆန်မြို့ ၏ စက်မှုဖွံဖြိုးရေးသည် ဇိုးဂုဘုရင် အုပ်ချုပ်ချိန် (၁၉၂၅-၁၉၃၉)ကာလကတည်းက ဆေးလိပ်နှင့် အရက်အဖျော်ယမကာများ ထုတ် လုပ်ခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် တရုတ်အစိုးရ က မြို့တွင် သံမဏိစက်ရုံကို လာရောက် တည်ဆောက်ရင်းနှီးမြှပ်နှံပြီးနောက် မြို့တော်သည် ထင်ရှားကျော်ကြားလာခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် အချက်အချာနေရာဖြစ်ခဲ့ပြီး အများစုမှာ သတ္တုထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများဖြစ်သည်။
ဤစက်မှုလုပ်ငန်းများကြောင့် မြို့သည် အယ်လ်ဘေးနီးယား၏ လေထုညစ်ညမ်းမှုအရှိဆုံးမြို့များထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
လူဦးရေ ၂၀၂၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အယ်လ်ဘာဆန်မြို့ ၏ လူဦးရေသည် ၁၁၅၁၀၁ ဦး ရှိပြီး ၆၆၈၃၄ ဦးသည် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ။
ဒူဆစ်မြို့နယ် (Khet Dusit) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တော်ရှိ မြို့နယ် (ခေတ်) တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဘန်ကောက်မြို့တော်၏ နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အရေးပါသည့် နေရာများစွာ တည်ရှိရာဒေသအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ဒူဆစ်မြို့နယ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး၊ ဤနေရာတွင် ထိုင်းလွှတ်တော်နှင့် ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် နေထိုင်ရာ ဒူဆစ်နန်းတော်တို့ တည်ရှိသည်။
ဒူဆစ်မြို့နယ်ကို ရတနကောသိန္ဒြကျွန်းနှင့် ရာချာဒမ်နန်ရိပ်သာလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ဒူဆစ်မြို့နယ်၏ အိမ်နီးချင်းခရိုင်များမှာ မြောက်ဘက်မှ စတင်၍ လက်ယာရစ်အတိုင်း Bang Sue၊ ဖယာထိုင်းမြို့နယ်၊ ရာချာထေဝီမြို့နယ်၊ ပထုမ်ဝန်မြို့နယ်၊ Pom Prap Sattru Phai၊ ဖရားနခွန်မြို့နယ်တို့ဖြစ်ပြီး၊ Chao Phraya မြစ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ ဘန်ဖတ်မြို့နယ်တို့ ဖြစ်ကြပါသည်။
အမည်အဓိပ္ပါယ် ဒူဆစ်မြို့နယ်၏ အမည်သည် ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင်(ရာမ ၅) တည်ဆောက်ခဲ့သော ဒူဆစ်နန်းတော် (Dusit Palace) မှ ဆင်းသက်လာပါသည်။
"ဒူဆစ်" (Dusit - တုသိတ) ဟူသော စကားလုံးသည် ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ စကြဝဠာဗေဒအရ ဘုံဘဝတစ်ခုဖြစ်သည့် "တုသိတာနတ်ဘုံ" ကို ရည်ညွှန်းပါသည်။
ယင်းဘုံသည် နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်အနက် စတုတ္ထမြောက်ဘုံဖြစ်ပြီး ဘုရားအလောင်းများ နောက်ဆုံးဘဝ မရောက်မီ စံမြန်းရာဘုံဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဘုရင်မင်းမြတ်သည် မြို့ဟောင်း၏ ပြည့်ကျပ်မှုများမှ ကင်းဝေးသော သာယာလှပသည့် တော်ဝင်စံမြန်းရာနေရာသစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးလိုသောကြောင့် ဤအမည်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်း ဒူဆစ်မြို့နယ်ကို ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်းက ရတနကောသိန္ဒြကျွန်း၏ ကျဉ်းကျဉ်းကျဉ်းကျဉ်း အခြေအနေမှ လွတ်မြောက်လို၍ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘုရင်သည် ၁၈၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဒူဆစ်နန်းတော် (Dusit Palace) ဟုခေါ်သော နန်းတော်အဆောက်အအုံအသစ်ကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းနန်းတော်ဝင်းအတွင်း နေအိမ်များနှင့် အိမ်တော်အသစ်များစွာကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ယင်းအဆောက်အအုံများတွင် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျွန်းသစ်ဖြင့် လုံးဝဆောက်လုပ်ခဲ့သော Vimanmek Mansion (ဗိမာန်မက်အိမ်တော်) လည်း ပါဝင်သည်။
၎င်းကို တော်ဝင်နန်းတော်အဖြစ် အချိန်အတန်ကြာ အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မွမ်းမံတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပိတ်သိမ်းသည်အထိ အဓိက ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
Amphorn Sathan Residential Hall (အမ်ဖွန် စဌာန် နေအိမ်တော်) ကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဘုရင်၏ အဓိက နေထိုင်ရာ နန်းတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
နန်းတော်ကြီး (Grand Palace) မှ ဒူဆစ်နန်းတော်သို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် လမ်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ရာချာဒမ်နန်ရိပ်သာလမ်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ခရိုင်မြေပုံ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ရထား MRT (မြေအောက်ရထား) ၏ Bang Sue ဘူတာသည် ဒူဆစ်မြို့နယ်၏ အပြင်ဘက်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်အစွန်နားရှိ ဘန်စိုးမြို့နယ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
SRT (ပြည်နယ်ရထား) ၏ Yommarat ရထားမှတ်တိုင်သည် ဒူဆစ်နှင့် ရာချာထေဝီမြို့နယ်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
SRT ၏ Sam Sen ရထားဘူတာသည် ဒူဆစ်နှင့် Phaya Thai ခရိုင်တို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရေပေါ်တက္ကစီများ မြို့နယ်တွင် Chao Phraya Express Boat လှေဆိပ်ခံများမှာ Thewet Pier ၊ Payap Pier ၊ Irrigation Dept. Pier ၊ Khaw Khai Ka Pier နှင့် Kiak Kai Pier တို့ရှိသည်။
​ အုပ်ချုပ်ရေး မြို့နယ်ကို ရပ်ကွက် (၅) ခု ခွဲထားသည်။
Dusit ดุสิตဒူဆစ် ၂။
Wachiraphayaban วชิรพยาบาลဝါချီရာဖယာဗန် ၃။
Suan Chitlada สวนจิตลดาဆွန်ချစ်လဒါ ၄။
Si Yaek Maha Nak สี่แยกมหานาคစီယက်မဟာနတ် ၅။
Thanon Nakhon Chai Siถนนนครไชยศรีထနွန်နခွန်ချိုင်စီ ဓာတ်ပုံများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:ဘန်ကောက်မြို့၏ မြို့နယ်များ။
အိဝတဲခရိုင် ()သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ဟွန်ရှူးကျွန်း တိုးဟိုခုဒေသ၏ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်းရှိ ခရိုင်ဖြစ်သည်။
ခရိုင်ရုံး တည်နေရာမှာ မိုရိအိုကာရှိမြို့()ဖြစ်သည်။
သမိုင်း 이와테현은 역사적으로 무쓰국의 일부였고 800년경에 무쓰국에 편입되었다. 조몬 시대에는 어로와 수렵이 번성한 지역이었다. 8세기 말까지 기타카미 분지에는 에미시의 정착촌이 있었다. 803년에 현재의 모리오카 북쪽의 시와항 건설과 함께 나라의 정부가 이와테 깊숙이 침투하면서 이들은 점차 북쪽으로 밀려나게 되었다. 2008년 6월 14일에 리히터 규모 7.0의 이와테·미야기 내륙지진이 발생했다. 2011년 3월 11일에 리히터 규모 9.0의 도호쿠 지방 태평양 해역 지진이 발생해 리쿠젠타카타시, 가마이시시 등 해안 지역이 피해를 입었다. 2012년 1월 28일 야마나시현에서 7시 43분에 리히터 규모 5.6의 지진이 발생하였고 4분 후 또 다시 리히터 규모 5.5의 지진이 발생하였다. 이와테현도 9시 22분에 지진 해일이 발생하였으나 특별한 피해는 없었다고 한다. 진원의 깊이는 40km로 밝혀졌다. ပထဝီဝင် အိဝတဲခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ မြောက်ဘက်တွင် အအိုမိုရိခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် အခိတခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မိယငိခရိုင်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။
ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်၊ မြောက်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်တို့တွင် တောင်ထူထပ်ပြီး ခရိုင် မြို့တော်တည်ရှိရာ ခရိုင် အလယ်ပိုင်းတစ်လျှောက် ကိတခမိမြစ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် တောင်မြောက် သွယ်တန်းနေသည်။
တောင်တန်းဒေသများနှင့် ပင်လယ်အကြားတွင် ကျဉ်းမြောင်းသော ကမ်းရိုးတန်း ရှိသည်။
အမ်မန်မြို့ (အင်္ဂလိပ်: Amman) သည် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့လည်းဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနလည်း ဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ လေးသန်းခန့်ရှိခဲ့ရာ အမ်မန်မြို့သည် ဂျော်ဒန်၏ အဓိကမြို့ဖြစ်ပြီး Levant ဒေသတွင် အကြီးဆုံးမြို့၊ အာရပ်ကမ္ဘာတွင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ဒသမမြောက် အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဧရိယာ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း အမ်မန်မြို့၏ သမိုင်းသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှည်လျားပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူနေအထိုင်အများဆုံး ရှေးအကျဆုံးမြို့များထဲမှ တစ်မြို့အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၁၃ ရာစုကတည်းက အမ်မန်နိုက်လူမျိုးတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ပြီး "ရာဘတ် အမ်မန်" (Rabbat ʿAmmān) ဟု လူသိများခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဂရိ-ရောမခေတ်တွင် "ဖီလာဒဲလ်ဖီးယား" (Philadelphia) ဟု ပြောင်းလဲခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး အစ္စလာမ်မစ်ခေတ်တွင် "အမ်မန်" ဟု ပြန်လည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အမ်မန်သည် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် Transjordan ၏ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၇ ခုနှစ်များတွင် ပါလက်စတိုင်းဒုက္ခသည်များ၊ ၁၉၉၀ နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်များတွင် အီရတ်ဒုက္ခသည်များ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဆီးရီးယားဒုက္ခသည်များ စသည်ဖြင့် ဒုက္ခသည်လှိုင်းများစွာကို လက်ခံခဲ့ရသည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား အမ်မန်မြို့သည် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး တောင်ကုန်းခုနစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော မြို့ဟောင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ် အမ်မန်မြို့၏ အပြင်ဘက်တွင် ဘီစီ ၇၀၀၀ ခန့်က တည်ရှိခဲ့သော ကျောက်ခေတ်သစ်ခေတ်မှ "အိုင်န် ဂါဇယ်" (ʿAin Ghazal) နေရာဟောင်း တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး လူ့အရုပ်ကြီးများကို တွေ့ရှိခဲ့သည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမ်မန်သည် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး၊ စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။
ခေတ်မီဗိသုကာလက်ရာများနှင့် ထူးခြားသော ပထဝီဝင်တည်နေရာကြောင့် အာရပ်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများစွာအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
နှစ်စဉ် အနောက်ဥရောပ၊ မြောက်အမေရိက၊ ဂျပန်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ ဩစတြေးလျနှင့် အိမ်နီးချင်း အာရပ်နိုင်ငံများမှ ခရီးသွားများစွာကို ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။
ထင်ရှားသော နေရာများ အမ်မန် ခံတပ် (Amman Citadel): မြို့လယ်ခေါင်တွင် တည်ရှိသော သမိုင်းဝင်နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရောမခေတ်၊ အွမ်မယာဒ်ခေတ် စသည့် ယဉ်ကျေးမှုအလွှာပေါင်းစုံ၏ အပျက်အစီးများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ရောမဇာတ်ရုံ (Roman Theater): အထင်ကြီးစရာကောင်းသော ရောမခေတ် ဇာတ်ရုံကြီးဖြစ်ပြီး လူပေါင်း ၆,၀၀၀ အထိ ဝင်ဆံ့နိုင်သည်။
ဂျော်ဒန် ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက် (Jordan Archaeological Museum): ခံတပ်အတွင်း တည်ရှိပြီး ဂျော်ဒန်တစ်ဝန်းမှ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ပြသထားသည်။
အွမ်မယာဒ် နန်းတော် (Umayyad Palace): ခံတပ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး အမ်မန်မြို့၏ မြင်ကွင်းကျယ်ကို ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
အမ်မန်မြို့သည် ခေတ်မီတိုးတက်မှုများနှင့် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်များကို ပေါင်းစပ်ထားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပါသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ။
မွန်ပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးတပ် (; အတိုကောက် MRA) သည် မွန်ပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်ပြီး "ဟံသာဝတီ ပြန်လည် ထူထောင်ရေးအဖွဲ့" ဟူ၍လည်း သိကြသည်။
မွန်ပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးပါတီသည် မွန်လူမျိုးများ၏ အခွင့်အရေးနှင့် တန်းတူညီမျှရေးတို့အတွက် ရည်ရွယ်သည်။
Mr Ashley South, Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake., p. 339 'မွန်ပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့' ဟူ၍လည်း ရံဖန်ရံခါ ခေါ်ဆိုသည်။
Human Rights Watch (2002), "My Gun was as Tall as Me": Child Soldiers in Burma, p. 149 သမိုင်းကြောင်း မွန်ပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးတပ်သည် မွန်ပြည်သစ်ပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သော မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (MNLA) မှ ခွဲထွက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မွန်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် MNLA ၏ ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့် ဗျူဟာမှူး ဖြစ်ခဲ့သူ နိုင်ပန်းညွန့်က ဦးဆောင်ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မွန်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်နှင့် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Mon Nationalist Movements: insurgency, ceasefires and political struggle Ashley South Ph.D. Seminar on Discovery of Ramanndesa: Mon history, identity, culture, language and performing arts. Institute of Asian Studies, Chulalongkorn University, Thailand, Bangkok, 10–13 October 2007. စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က တပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၀၀ ခန့်ရှိပြီး တနင်္သာရီ တောင်တန်းရှိ ဘုရားသုံးဆူလမ်းတစ်ဝိုက်တွင် လှုပ်ရှားခဲ့ကာ အခွန်များကောက်ခံခြင်း၊ မြေမြှုပ်မိုင်းများထောင်ခြင်းနှင့် ဒေသခံကျေးရွာသားများကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး အသတ်ခံရသည်ဆိုသည့် စွပ်စွဲချက်များ ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် တိုက်ပွဲငယ်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မွန်ပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးတပ်အား မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၏ ထိန်းချုပ်နယ်မြေများမှ မောင်းထုတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ပန်းညွန့်သည် ထိုင်းနိုင်ငံဖက်သို့ သွားရောက်ကာ ထိုင်းအာဏာပိုင်များနှင့် ညှိနှိုင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မွန်ပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးတပ်မှ ယခင် မွန်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ် တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့ စွန့်ခွာခဲ့သည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သော မွန်ပြည်သစ်ပါတီနှင့် ပြန်လည်ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
Mon splinter group rejoins NMSP ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Mon National Defence Army reunites with New Mon State Party ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ။
ကူးကက်စ်မြို့ (Kukës) သည် အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ကိုဆိုဗို စစ်ပွဲအတွင်း ထောင်ပေါင်းများစွာသော ဒုက္ခသည်များကို လက်ခံထားရှိပေးခဲ့မှုဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆု (၂၀၀၀ခုနှစ်) အတွက် အမည်စာရင်းတင်သွင်းခံခဲ့ရသည့် ပထမဦးဆုံးမြို့ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်း ၈ ဒသမ၂ ကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၁၅၀၀၀ကျော်သာ နေထိုင်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
မြို့ပတ်ဝန်းကျင် ဧရိယာကို တောင်တန်းများက လွှမ်းမိုးထားပြီး အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဒရင်း(Drin)မြစ်၏ ကမ်းပါးမြို့ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကူးကက်စ်မြို့ ၏သမိုင်းကြောင်းသည် နှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်ကျော်က ခြေရာခံသည်။
ယနေ့ခေတ် မြို့တော်နယ်မြေ နှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသတွင် ရှေးခေတ် Illyrian မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည့် Dardani မျိုးနွယ်စုတို့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများဖြစ်သော Illyrians များ၏ သင်္ချိုင်းအများအပြားကို မြို့အနီးရှိ Këneta နှင့် Kolsh တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြ၍ ထိုမြို့ကို ရှေးယခင်က Dardania နိုင်ငံ (Kingdom of Dardania) ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။
ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်သူများ တထောက်ရပ်နားရာနေရာ ၊ အော်တိုမန် စျေးကွက် နှင့် ကိုဆိုဗိုတောင်ဘက်သို့ ကုန်သွယ်ရေးမှတ်တိုင်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆားဘီးယားစစ်တပ်ကို ဆုတ်ခွာရန်အတွက် အယ်လ်ဘေးနီးယန်း ခုခံမှု ဆန့်ကျင်သည့် နေရာတွင် (Qafa e Kolosjanit) ရှိခဲ့သည်။
Kukës မြို့ ဟောင်းသည် White Drin နှင့် Black Drin တို့၏ ဆုံရပ်တွင် တည်ရှိသည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် မြို့ဟောင်းသည် ဆည်ကျိုးကျမှုဖြစ်စဥ်ကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည့်အတွက် မြို့သစ် (Kukësi i Ri - "New Kukës") ကို ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၂၀ မီတာအကွာအနီးရှိ ကုန်းပြင်မြင့်တွင် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
မြို့သစ်သည် ကျွန်းဆွယ်တစ်ခုကဲ့သို့ ပုံ ဖြစ်နေပြီး တံတားသုံးစင်းဖြင့် နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။