kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ခရီးသွားလုပ်ငန်း alt=|နာမည်ကျော် ရှေးဟောင်း 'ဂျမ်'တံခါးဂိတ်ပေါက် thumb|သမိုင်းဝင် မောင်းမြို့ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်း တနင်္ဂနွေနေ့ဘုရားဝတ်ပြုပွဲ မြင်ကွင်း မောင်းမြို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား စွဲဆောင်မှုနေရာများ – ဘင်ရောင်းရမ်ဂျီအမ်ဘီကယ် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦ ပါတဲပါနိ ရေတံခွန် ဂျနာပါဗ်တောင်ပေါ် ဘုရားကျောင်း မောင်းမြို့ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်း ရှေးဟောင်း ဂျမ် တံခါးဂိတ်ပေါက် တက္ကသိုလ် နှင့် ကောလိပ်များ ဒေါက်တာ ဘီ.အာ.အမ်ဘီကယ် လူမှုရေးသိပ္ပံပညာတက္ကသိုလ် ကြည်းတပ်မတော်စစ်ပညာကောလိပ်၊ မောင်းမြို့ တပ်မတော်ဆက်သွယ်ရေးအင်ဂျင်နီယာကောလိပ် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးနှင့်ကုသရေးကောလိပ်၊ မောင်းမြို့ ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ မောင်းတပ်မြို့ Mhow Ki Khabrein - မောင်းမြို့နှင့်ပတ်သက်သော ဘလော့ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တပ်မြို့များ ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ၏ တပ်မြို့များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မြို့များ။
တိုင်၊ကျွမ့်-တိုင် သို့မဟုတ် ဒိုင် ဘာသာစကားများ (အဟုန်: 𑜁𑜪𑜨 𑜄𑜩 or 𑜁𑜨𑜉𑜫 𑜄𑜩 ; ; or , )or phasa tai; , ) သည် ခရာ-ဒိုင်လာသာစကားမိသားစု၏ ကိုင်းခွဲဘာသာစကားအုပ်စုဖြစ်သည်။
တိုင် ဘာသာစကားများတွင် စံထိုင်းဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဆီယမ်းဘာသာစကား အပါအဝင် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများတွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများ ပါဝင်သည်။
လာအို နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့၏ အမျိုးသားဘာသာစကားဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာ၏ ရှမ်းဘာသာစကား၊ တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်း ကွမ်ရှီးကျွမ့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရှိ အဓိကဘာသာစကားဖြစ်သည့် ကျွမ့်ဘာသာစကား (壯) သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးလူနည်းစုလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၁၅.၅၅ သန်းဖြင့် ကွမ်ရှီတွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး ကျန်သည် ယူနန်၊ ကွမ်တုံ၊ ကွမ်ကျိုးနှင့် ဟူနန်ပြည်နယ်များတစ်လျှောက် ပြန့်ကျဲလျက်ရှိသည်။
နတ်တိုး (納なっ豆とう) သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအစားအစာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပဲကို Bacillus subtilis ဗတ်တီးရီးယားဖြင့် အချဉ်ဖောက်ထားသည့် အစားအစာ ဖြစ်သည်။
ထမင်းနှင့်အတူတွဲဖက်ကာ မနက်စာအဖြစ် စားလေ့ရှိသည်။
နတ်တိုးသည် ဂျပန်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဖြစ်သည့် ခန်တိုး၊ တိုးဟိုခု နှင့် ဟော့ကိုင်းဒိုးဒေသများတွင် အထူးထင်ရှားသည်။
နတ်တိုးသည် ပြင်းသည့်အနံ့၊ စူးရှသည့်အရသာ၊ စေးကပ်ကာ ချွဲပြစ်သည့်အတွက် လူအများအတွက် စားသုံးခြင်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း အရသာကို ခံစားလာနိုင်သည့် အစားအစာမျိုး ဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်တမ်းအရ စားသုံးသူ ၃၈၂၇ ဦးတွင် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အရသာကောင်းမွန်သည်ဟု ဆိုခဲ့ကြပြီး၊ အခြားသောသူများသည် ကောင်းမွန်သည့်အရသာကို ခံစားရခြင်းမရှိသော်လည်း စားသုံးနေမြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း thumb|Nattō with sticky, slimy strands caused by fermentation with bacteria နတ်တိုးနှင့်ပတ်သက်၍ အစောဆုံးမူလဇာစ်မြစ်သည် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားမှုရှိသည်။
တစ်ခုသောယူဆချက်တစ်ခုမှာ နတ်တိုးကို ပြုလုပ်ရန်အတွက် ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် လွယ်ကူရိုးစင်းသည့်အတွက် လွန်ခဲ့သောနှစ်များစွာကပင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ များစွာသော နေရာများတွင် စတင်ပြုလုပ်စားသုံးခဲ့ကြသည်ဟုဆိုကြသည်။
ရိုးရာဒဏ္ဍာရီလာမူလဇာစ်မြစ် thumb|Opening and stirring a container of nattō တစ်ခုသော ယုံတမ်းပြောစကားတစ်ခုတွင်မူ နတ်တိုးသည် ဆာမူရိုင်း မိနမိုတိုနိုယောရှိအိအဲ (၁၁၀၉ - ၁၁၀၆) မှတဆင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
အေဒီ ၁၀၈၆ နှင့် ၁၀၈၈ အကြားကာလတွင် သူသည် ဂျပန်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲတစ်ခုတွင် ရှိနေသောကာလ ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန် တစ်ခုသောနေ့တွင် သူ၏ စစ်တပ်သည် မြင်းများအတွက် ပဲများပြုတ်နေစဉ် တိုက်ခိုက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
တိုက်ခိုက်ခံရသဖြင့် ပြုတ်ထားသည့် ပဲများကို အလျင်စလိုပင် ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။
ရက်အနည်းငယ်ကြာသည့်အထိ ကောက်ရိုးဖြင့်ထုပ်ထားသည့် ထိုပဲများကို ထုတ်မကြည့်ဖြစ်ခဲ့သည့်အတွက် ပဲများသည် အချဉ်ပေါက်နေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ထိုအချဉ်ပေါက်နေသည့်ပဲများကို စစ်သားများသည် စားသည့်အခါတွင် အရသာအလွန်ကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ထို့အတွက် ယောရှိအိအဲကို စားကြည့်ရန်အတွက် ပေးခဲ့ကြပြီး ယောရှိအိအဲသည်လည်း ကြိုက်နှစ်သက်မှုရှိခဲ့သည်။
အခြားသော ဇာတ်လမ်းတစ်ခုတွင် မင်းသားရှောတိုခု (၅၇၄ - ၆၂၂) သည် စားသောက်ပြီးကျန်ရှိနေသေးသည့် ပဲပြုတ်များကို သူ၏ မြင်းအစာအတွက် ကောက်ရိုးအိတ်ဖြင့် ထုပ်ပိုးကာ သိမ်းထားခဲ့ရာမှ နတ်တိုးသည် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
လူအများသည် အချဉ်ဖောက်ထားသည့် နတ်တိုးကို စားကြည့်သည့်အခါတွင် အလွန်အရသာရှိသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
အချဉ်ဖောက်ထားသည့် စေးကပ်သည့်ပဲများသည် အရသာထူးခြားပြီး ပြင်းသည့်အနံ့ရှိသည့်အတွက် စားသုံးခြင်းအလေ့သည် မကြာမီပင် ဂျပန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပျံ့နှံ့သွားသည်။
တရုတ် douchi နတ်တိုးမပေါ်ပေါက်လာမီအချိန်က တရုတ်နိုင်ငံတွင် အနက်ရောင်ပဲကို အချဉ်ဖောက်ကာ ထုတ်လုပ်သည့် douchi ဟူသည့် နတ်တိုးနှင့်ဆင်တူသည့် စားစရာတစ်မျိုး ရှိခဲ့သည်။
ဤ douchi သည် ဆားပါဝင်ပြီး အချဉ်ဖောက်ကာ ကာလကြာမြင့်စွာ ထားခြင်းဖြင့် အနံ့အရသာကို ကောင်းမွန်အောင်လုပ်သည့် နည်း ဖြစ်သည်။
၎င်းနည်းသည် တရုတ်နိုင်ငံမှတဆင့် အရှေ့အာရှသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။
လုပ်ပုံလုပ်နည်းမှာ အချဉ်ဖောက်ထားသည့် ပဲများကို သင့်တော်သည့် ဆားပမာဏထည့်ကာ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ပါဝင်ပစ္စည်းနှင့် ထုတ်လုပ်သည့်နည်းစနစ်များသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကွဲပြားသည်။
douchi ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် တရုတ်တို့သည် အဝါနှင့် အနက်ရောင်ရှိသည့်ပဲ နှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ဆားပါဝင်သည့်နှုန်းသည် douchi နှင့် နတ်တိုး၏ အရသာနှင့် အသွင်အပြင်ကို ကွာခြားစေသည်။
ပဲများနှင့် စပါးများကို ရိတ်သိမ်းသည့် နည်းစနစ်များကို ယယောအိခေတ်ကာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံမှတဆင့် ဂျပန်တို့သည် မိမိတို့နိုင်ငံသို့ ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဆားအသုံးပြုမှုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။
ဤသည်မှာ douchi ပြုလုပ်စားသုံးခြင်းအလေ့ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ထင်ရှားလာစေသည့် အကြောင်းအရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထိုကာလတွင် ဆားသည် ဈေးကြီးသည့်အတွက် နတ်တိုးပြုလုပ်တီထွင်စားသုံးမှုသည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။
ဟဲအိဂျော-ခယော (နာရခေတ် ဂျပန်မြို့တော်) တွင် သစ်သားအပိုင်းအစတစ်ခုကို တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၎င်းတွင် တရုတ်စကားလုံးဖြင့် 豉 (chǐ; ပဲပိစပ်) ဟု ရေးသားထားသည်။
ဤတွေ့ရှိမှုသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ douchi ထုတ်လုပ်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံသို့သယ်ဆောင်လာခဲ့ကြပြီး ထိုမှတဆင့် နတ်တိုးကို တီထွင်ခဲ့သည်ဟူသည့် အယူအဆကို အထောက်အကူပြုလျက်ရှိသည်။
တရုတ်စကားလုံး 豉 သည် ၈ ရာစုတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
၎င်းကို နတ်တိုးဟူသည့် အမည်သစ်မဖြစ်ပေါ်လာသည့် ၁၁ ရာစုမတိုင်မီအထိ ခုခိ "kuki" ဟု အသံထွက်ခဲ့သည်။
တိုင်းရှောခေတ်ကာလ စီးပွားရေးအရပြောင်းလဲတိုးတက်လာခြင်း တိုင်းရှောခေတ်ကာလ (၁၉၁၂ - ၁၉၂၆) တွင် သုတေသီများသည် ကောက်ရိုးအသုံးမပြုဘဲ Bacillus subtilis ဗတ်တီးရီးယားပါဝင်သည့် အချဉ်ဖောက်သည့် နည်းစနစ်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ဤနည်းလမ်းသည် နတ်တိုးထုတ်လုပ်မှုအတွက် ရိုးစင်းလွယ်ကူကာ ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ရလဒ်များကို ရရှိစေသည်။
အာဟာရပါဝင်မှု နတ်တိုးတွင် ရေ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကာဘွန်ဟိုက်ဒရိတ် ၁၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပရိုတန်း ၁၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ အဆီဓာတ် (fat) ၁၁ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။
အသွင်အပြင်နှင့် စားသုံးမှု thumb|Nattō with strands နတ်တိုးသည် ထူးခြားသည့် ရနံ့ရှိသည်။
မွှေထားသည့် နတ်တိုးသည် စေးကပ်သည့်အမျှင်များစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထမင်းနှင့်အတူ အေးသည့် နတ်တိုးကိုစားသုံးကာ ပဲငံပြာရည်ရောကာ စားသုံးလေ့ရှိသည်။
နတ်တိုးကို ထမင်းအပေါ်တွင် ပုံစားလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို "နတ်တိုးဂေါ့ဟန်" ဟု ခေါ်လ့ရှိသည်။
အခြားသော အစားအစားများဖြစ်သည့် နတ်တိုးဆူရှိ (နတ်တိုးမခိ)၊ နတ်တိုးပေါင်မုန့်ကင်၊ မိဆိုဟင်းရည်၊ တမဂေါ့ယခိ၊ အရွက်သုပ် (salad) စသည်တို့တွင်လည်း နတ်တိုးကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ထို့အပြင် အိုခိုနိုမိယခိ၊ ထမင်းကြော် (ချာဟန်)၊ စပါဂတ်တီ (spaghetti) တို့တွင်လည်း နတ်တိုးကို ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။
တစ်ခါတရံ ပဲများကို အချဉ်မဖောက်မီ ဖိသိပ်ခြင်းမျိုးလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။
နတ်တိုး၏ အနံ့နှင့် စေးကပ်မှုကို မကြိုက်သည့်သူများအတွက်ရည်ရွယ်ကာ ၁၉၉၀ ဝန်းကျင်တွင် ကြော်ထားသည့် နတ်တိုးနှင့် အခြောက်ခံထားသည့် နတ်တိုးများကို ထုတ်လုပ်လာခဲ့ကြသည်။
အနံ့နှင့် စေးကပ်မှုကို လျှော့ချထားပြီး ပုံမှန်နည်းလမ်းဖြင့်ထုတ်လုပ်ထားသည့် နတ်တိုးကို ကြိုက်နှစ်သက်မှုမရှိသူများအတွက် စားရလွယ်ကူစေသည်။
ထို့အပြင် အခြားသော ပဲကို အချဉ်ဖောက်ထားသည့် စားစရာတစ်မျိုးလည်း ရှိနေသေးသည်။
၎င်းကို "မမဲနိုခ" (mamenoka) ဟု ခေါ်သည်။
၎င်းသည် ပဲပိစပ်နှင့် နတ်တိုးကို အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည့်ပစ္စည်းဖြစ်ကာ စေးကပ်မှုနည်းပါးသည်။
ထုတ်လုပ်ခြင်း စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ခြင်း နတ်တိုးကို ပဲပိစပ်ပင်များမှ ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် နတ်တိုးပဲပိစပ်ပင်များမှ ရယူသည်။
အချဉ်ဖောက်သည့်အခါ အထဲသို့အလွယ်တကူပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လွယ်သဖြင့် သေးငယ်သည့် ပဲလုံးများဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်က ပို၍ ကောင်းမွန်သည်။
ပဲများကို ရေဖြင့်ဆေးကြောကာ ၁၂ နာရီမှ နာရီ ၂၀ ကြာ ရေဓာတ်ဝင်စေရန် ရေစိမ်ထားသည်။
ရေစိမ်ထားသဖြင့် ပဲများ၏ အရွယ်အစားသည်လည်း ကြီးမားလာကြသည်။
ထို့နောက်တွင် ပဲများကို ၆ နာရီကြာ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် ပေါင်းသည်။
ထို့နောက် ထိုပေါင်းထားသည့် ပဲများကို Bacillus subtilis ဗတ်တီးရီးများဖြင့် ရောနှောရသည်။
ထိုဗတ်တီးရီးယားကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် "နတ်တိုးခင်" (nattō-kin) ဟု ခေါ်သည်။
ဤအချဉ်ဖောက်သည့်အဆင့်မှစတင်ကာ ပဲများနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများတွင် အညစ်အကြေးများနှင့် အခြားသော ဗတ်တီးရီးယားများ ဝင်ရောက်ခြင်းမရှိစေရန် ဂရုပြုရသည်။
ဗတ်တီးရီးယားများ ပါဝင်ရောနှောထားသည့်ပဲကို အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၁၀၄ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) အပူချိန်တွင် ၂၄ နာရီကြာ အချဉ်ဖောက်ရသည်။
ထို့နောက်တွင် နတ်တိုးကို အအေးခံပြီး ရေခဲသေတ္တာထဲတွင် အများဆုံးတစ်ပတ်ကြာ ထားရှိကာ နတ်တိုး၏ အမျှင်ဓာတ်များ ထွက်ရှိအောင် လုပ်ဆောင်ရသည်။
နတ်တိုးပြုလုပ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အလုပ်သမားများသည် ပဲများကို ထိတွေ့ကိုင်တွယ်ခြင်းမှ ရှောင်ရှားကာ အဆင့်တိုင်းကို လုပ်ဆောင်ရသည်။
အလုပ်သမားများအနေဖြင့် အချဉ်ဖောက်ရာတွင် B. Subtilis ဗတ်တီးရီးယားကို အသုံးပြုသော်လည်း အခြားသော မလိုလားအပ်သည့် ဗတ်တီးရီးယားများ မပေါက်ပွားလာစေရန် အထူးဂရုပြုရသည်။
အထူးသဖြင့် လူ၏ ခန္ဓာကိုယ်အရေပြားတွင် ရှိနေသည့် ဗတ်တီးရီးယားများ ပဲများသို့ မကူးစက်စေရန် ဂရုပြုရသည်။
အိမ်တွင်းထုတ်လုပ်ခြင်း နတ်တိုးကို အိမ်များတွင် ကိုယ်တိုင်အချဉ်ဖောက်သည့်နည်းလမ်းဖြင့် လုပ်စားကြသည်များလည်း ရှိသည်။
အိမ်တွင် ထုတ်လုပ်ရာတွင် သမိုင်းကြောင်းအရ ကောက်ရိုးများကို အသုံးပြုသည်။
ကောက်ရိုးများကို စိုထိုင်းစေကာ အိမ်၏ သဘာဝအတိုင်းနွေးသည့်နေရာတွင် ထားရှိကာ ပဲကို အချဉ်ဖောက်ကြသည်။
အိမ်များတွင် အချဉ်ဖောက်ရန်အတွက် အသုံးပြုသည့် စက်များကို ရောင်းချကြသည်များလည်း ရှိသည်။
ရောင်းကုန် thumb|Nattō is usually sold in small containers အရေအတွက်များစွာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းများတွင် နတ်တိုးများကို သေးငယ်သည့် ဖော့ဘူးများဖြင့် ထည့်ကြသည်။
ပတ်ကင်တစ်ခုတွင် ၂ ဘူး၊ ၃ ဘူးမှ တစ်ခါတရံ လေးဗူးအထိ ပါဝင်တတ်သည်။
တစ်ဗူးလျှင် အလေးချိန် ၄၀ - ၅၀ ဂရမ် ရှိသည်။
နတ်တိုးတစ်ဘူးလျှင် ထမင်းတစ်ပန်းစာ ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ပစ္စည်းများ အခြားသော အာရှတိုက်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နိုင်ငံများတွင်လည်း Bacillus ဗတ်တီးရီးယားဖြင့် ပဲကို အချဉ်ဖောက်ကာ စားသုံးကြလည်း ရှိသည်။
စိုင်းအိုက်ပေါင်း (၁၁ မတ် ၁၉၄၆ မွေးဖွား)သည် ရှမ်းလူမျိုး နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ် အတွင်း ထင်ရှားသည့် ကျားဖြူပါတီ တည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်။
သူသည် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ရွေးချယ်ခံ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် နှင့် ပထမအကြိမ် ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ၏ သယံဇာတ နှင့် သစ်တောဝန်ကြီး လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ ၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ် ၁၁ ရက် တွင် အဖ ဦးယီဆော၊အမိ ဒေါ်ခမ်းဆွဥ့်တို့က ၎င်းကို ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊နမ့်ခမ်းမြို့နယ် တွင် မွေးဖွားသည်။
မွေးချင်း ၄ ဦး အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။
နမ့်ခမ်းမြို့တွင်ပင် အထက်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ယင်းနောက် နမ့်ခမ်းမှနေ၍ မူဆယ်မြို့ ပြည်သူပိုင်ကျောင်းတွင် ၁၉၆၆ ခုနှစ် အထိ မူလတန်းကျောင်းအုပ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ကြည်မြင့်တိုင် အထက (၅) တွင် အထက်တန်းပညာတက်ရောက်သင်ယူကာ စာမေးပွဲ ဖြေဆိုသည်။
အောင်မြင်၍ ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာ သိပ္ပံတက္ကသိုလ် သို့ တက်ရောက်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာ သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မှနေ၍ B.A (Geography) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
သူသည် ဆက်လက်၍ အထက်တန်းရှေ့နေစာမေးပွဲကိုလည်း ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ကာ အထက်တန်းရှေ့နေ H.G.P _RL လက်မှတ်ကိုပါ ရရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု ဦးစိုင်းအိုက်ပေါင်းသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် ခွန်ထွန်းဦး ခေါင်းဆောင်သော ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ၌ ပါတီ အတွင်းရေးမှူး တာဝန် ထမ်းဆောင်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံရေးလောကထဲ စတင်ခြေချခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က သူ့အသက်သည် ၃၈ နှစ် အရွယ်သာ ရှိသေး၏။
ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် သည်၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည့် ပါတီ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က သူသည် ပါတီကိုယ်စားပြု၍ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်မပြိုင်ခဲ့ဘဲ ပါတီကို အဓိက ထိန်းကျောင်းသူများထဲတွင်သာ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲပြီးနောက် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ သည် ၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရအမတ်များ၏ လွှတ်တော်ခေါ်ယူမှုအား ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရေး လမ်းကြောင်းကို ပုံဖော်ခဲ့သည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ သည် အမျိုးသားညီလာခံကို ရန်ကုန်မြို့ သမ္မတအိမ်တော်အတွင်း၌ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
အဆိုပါ အမျိုးသားညီလာခံသို့ SNLD မှ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၅ ဦး၊ ပါတီဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ၅ ဦး စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး တက်ရောက်ခဲ့ရာတွင် ဦးစိုင်းအိုက်ပေါင်း လည်း ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ် အရောက်တွင် ဦးစိုင်းအိုက်ပေါင်း သည် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ကာ နိုင်ငံရေးလောကကို ကျောခိုင်းသွားခဲ့သည်။
၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် SNLD မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည့် ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဟောင်း ဦးစိုင်းအိုက်ပေါင်းသည် SNLD ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ဟောင်း ဦးစိုင်းဆောင်ဆီ နှင့်အတူ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ SNDP ကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း နိုင်ငံရေးလောကထဲသို့ တကျော့ပြန် ပြန်လည် ခြေချလာခဲ့သည်။
ပါတီကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီ ၈ ရက် တွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတို့မှနေ၍ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ နှင့် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ ပြီးလျှင် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် တတိယအများဆုံးပါတီ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
၎င်းကိုယ်တိုင် သိန္နီမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) မှ နေ၍ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရခဲ့သည်။
ပထမအကြိမ် ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ တွင် သစ်တော နှင့် သတ္တုဝန်ကြီး နေရာ ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလ ၎င်း၏ မိခင်ပါတီဖြစ်ခဲ့သည့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် သည် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ထံမှ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် ပါတီမှတ်ပုံတင် ပြန်လည် ရရှိပြီးနောက် ရှမ်းလူထုက ရှမ်းပြည်နယ် အတွင်း ၂ခုဖြစ်နေသည့် ရှမ်းပါတီများကို ပေါင်းစည်းခိုင်းကြသည်။
ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်၏ နိုင်ငံရေးပါတီများ ပူးပေါင်းလိုကြလျှင် မူရင်းပါတီများကို ဖျက်သိမ်းကာ အမည်သစ်ဖြင့် ပါတီမှတ်ပုံတင်ရမည် ဟူသည့် စည်းမျဉ်းများကြောင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် နှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ တို့၏ ပေါင်းစည်းရေးသည် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့ရသည်။
၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အရောက်တွင် ဦးစိုင်းအိုက်ပေါင်း ခေါင်းဆောင်သည့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အပြတ်အသတ်ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရမှု နှင့် ကြုံတွေ့သွားခဲ့ရပြီး ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တွင် နေရာ ၁နေရာကိုသာ ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ထိုနည်းတူ နေရာ ၁ နေရာတွင်သာ အနိုင်ရခဲ့မှု ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းကာလ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မူလ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီအမည်ကို ရှမ်းနှင့် တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ဟု ပြောင်းလဲကာ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်၏ ကြေညာချက်အမှတ် (၃၃/၂၀၂၃) ဖြင့် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုမိန့် ရရှိခဲ့သည်။
သူသည် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုပူးတွဲကော်မတီ (UPDJC) နိုင်ငံရေးပါတီများအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊နိုင်ငံရေးပါတီများအစုအဖွဲ့၏ အလုပ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူ ပါဝင်ခဲ့သည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်မှု ဦးစိုင်းအိုက်ပေါင်း သည် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ကစပြီး ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် မှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်ကော်ဖီခြံလုပ်ငန်းဖြင့် စီးပွားရေးလောကထဲ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
သွင်းကုန်၊ထုတ်ကုန် ကုမ္ပဏီများ တည်ထောင်သည်။
ပဲမျိုးစုံသန့်စင်ကြိပ်ခွဲခြင်း နှင့် တင်ပို့ခြင်း အာရှလှိုင်းကျော်ကုမ္ပဏီ နှင့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်း များ ဆောင်ရွက်သည့် ရှမ်းရွှေပြည်ကုမ္ပဏီ သည် ထင်ရှားသည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် တွင် မွေးရပ်ဇာတိ နမ့်ခမ်းမြို့ မှ ရှမ်းတိုင်းရင်းသူ နန်းစိန် နှင့် အိမ်ထောင်ပြုသည်။
သား ၃ဦး နှင့် သမီး ၁ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
ရရှိသောဆု ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ က ၎င်းအား သီရိပျံချီဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
thumb|နဝဒေးတံတား နဝဒေးတံတား(Nawaday Bridge) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဆက်သွယ်ထားပြီး ပြည်မြို့နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့ ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်ကို ဆက်သွယ်ထားသော အဓိကအချက်အချာကျတဲ့ တံတားကြီးဖြစ်သည်။
နဝဒေး ဆိုတဲ့နာမည်သည် ပြည်မြို့စာဆိုရှင် နဝဒေး အား ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။
နဝ‌ဒေးတံတားကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
တံတားကြီး၏အရှည်သည် ၄,၁၈၃ ပေ (၁.၂ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။
ကိုးကား ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တံတားများ။
ပပဉ္စတရားဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်များတွင် အလွန်နက်နဲပြီး အရေးပါသော အယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပပဉ္စဟူသည် "အကျယ်ချဲ့ခြင်း၊ ပြန့်ပွားခြင်း၊ ကြာရှည်စေခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ သတ္တဝါတို့အား ဒုက္ခသံသရာ၌ မဆုံးနိုင်အောင် ကျင်လည်စေသော စိတ်၏ ပြန့်ပွားပျံ့လွင့်မှု ဖြစ်စဉ်နှင့် ထိုသို့ဖြစ်စေတတ်သော တရားများကို ဆိုလိုသည်။
၎င်းကို သံသရာနယ်ချဲ့တရား ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဤတရားများသည် သတ္တဝါတို့အား နိဗ္ဗာန်နှင့် ဝေးကွာစေသော အဓိက အကြောင်းတရားများ ဖြစ်ကြသည်။
ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် အနက်အဓိပ္ပာယ် ပပဉ္စ ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာပြီး `ပ + ပစိ + အ` ဟု ဓာတ်ခွဲနိုင်သည်။
"ပစိ" ဓာတ်သည် "အကျယ်ချဲ့ခြင်း" (ဝိတ္ထာရေ) ဟူသော အနက်ကိုဆောင်သည်။
အဋ္ဌကထာများတွင် အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ပပဉ္စ (ပု) [ပ+ပစိ+အ။
ဗျာသော ပပဉ္စော ဝိတ္ထာရော၊ ယာမော တု သံယမော ယမော။
ဓာန်၊၇၆၈။
တိကံ ဝိတ္ထာရေ။
...ပပုဗ္ဗော ပဉ္စ ဝိတ္ထာရေ။
ဓာန်၊ဋီ၊၇၆၈။
ပစိ ဝိတ္ထာရေ။
ပဉ္စေတိ၊ ပဉ္စယတိ၊ ပပဉ္စတိ၊ ပပဉ္စယတိ၊ ပပဉ္စာ။
ဧတ္ထ ပပဉ္စာတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော။
ဧတာ ဟိ အတ္တနိဿိတာနံ သတ္တာနံ သံသာရေ ပပဉ္စန္တိ ဝိတ္ထိန္နံ ကရောန္တီတိ ပပဉ္စာတိ ဝုစ္စန္တိ။
အထ ဝါ ပပဉ္စေန္တိ ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပန္နာ တံသန္တာနံ ဝိတ္ထာရေန္တိ စိရံ ဌပေန္တီတိ ပပဉ္စာ။
လောကိယာ ပန “အမှာကံ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တာနံ ပပဉ္စော ဟောတီ”တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ကာလဿ စိရဘာဝံ ပပဉ္စောတိ ဝဒန္တိ၊ သာသနေ ပန ဒွယမ္ပိ လဗ္ဘတိ။
နီတိ၊ဓာ၊၂၉၂။
ပစိ ဝိတ္ထာရေ စု ဗျတ္တီကာရေ ဘူ။
ဝိပယ်ာယေ ဝိသ္တရေ စ, ပြပဉ္စး ပါဝကေ ၐုစိး။
အမရ။
၂၃၊ ၂၈။
ပြသဉ္စတေ-ပစိဝုတ္တီကရဏေ၊ ပစာဒျစ် (၃၊၂၊၁၃၄)။
ပြပဉ္စး သဉ္စယေပိ တျာဒိသ္တရေ စ ပြတာရဏေ” (ဣတိမေဒိနီ)။
ပြပဉ္စ (ပု)ပြ+ပစိ ဝိသ္တာရေ ဃဉ်။
ဝိသ္တာရေ၊ ဝဲပရီတျေ, သဉ္စယေ, ပြတာရဏေ, သံသာရေ စ။
(ပပံ စ = ပဝံစ-ပြာ)] (သံသရာကို) ချဲ့ခြင်း၊ ပြန့်ပွားခြင်း (Expansion, Proliferation): ဤသည်မှာ အဓိကအကျဆုံး အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။
အာရုံတစ်ခုကို အခြေခံ၍ စိတ်ကူးများ၊ ခံစားချက်များ၊ အယူအဆများ ရှည်လျားစွာ ချဲ့ထွင်တွေးတောခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
(၂) ကျယ်ဝန်း-ကျယ်ပြော-များပြား-သော အရာ။
(၂) ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဝိတ္ထာရိယမာနေ အတိဝိယ ပပဉ္စော ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ဝိတ္ထာရယာမ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၉။
အတိဝိယ ပပဉ္စောတိ အတိမဟာဝိတ္ထာရော။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၁၂။
ဝိတ္ထာရော (ကင်္ခါ၊၁၄၇။
)တိ ပပဉ္စော။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၂၆၃။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၈။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၁။
ဝိမ တိ၊၁၊၂၉၀။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၃၂။
မ၊ဋီ၊၃၊၁၀၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၄၂၅။
) (၃) (က) (သံသရာကို)ချဲ့ခြင်း၊ ချဲ့တတ်-ချဲ့ကြောင်းဖြစ်သော တရား၊ ပပဉ္စတရား (တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိ)။
(ခ) ထင်ရှားပြတတ်သော တရား၊ ပပဉ္စတရား (တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိ)၊ (၃) (က) ယဿ ပပဉ္စာ ဌိတိ စ နတ္ထိ၊ သန္ဒာနံ ပလိဃဉ္စ ဝီတိဝတ္တော။
ဥဒါန၊၁၇၄။
ပပဉ္စာ နာမ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနာ, တဒဘိသင်္ခတာ သင်္ခါရာ။
နေတ္တိ၊၃၂။
ယဿ ပပဉ္စာ ဌိတိ နတ္တီတိ ယသ္မာ ဘဂဝါ အတ္တာနမေဝ ပရံ ဝိယ ကတွာ နိဒ္ဒိသတိ၊ တသ္မာ ယဿ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ ပုတ္တလက္ခဏာ ပပဉ္စာ, တေဟိ ကတာ သံသာရေ ဌိတိ စ နတ္ထိ။
...သတ္တေ သံသာရေ ပပဉ္စေန္တီတိ ပပဉ္စာ။
“ပပဉ္စဋ္ဌိတီ”တိ ပါဌော။
တဿတ္ထော-ပပဉ္စာနံ ဌိတိ ဝိဇ္ဇမာနတာ မဂ္ဂေန အသမုစ္ဆေဒေါ ပပဉ္စဋ္ဌိတိ၊ ပပဉ္စာ ဧဝ ဝါ အဝသိဋ္ဌကုသလာကုသလဝိပါကာနံ ပဝတ္တိယာ ဟေတုဘာဝတော ဝဋ္ဋဿ ဌိတိ ပပဉ္စဋ္ဌိတိ၊ သာ ယဿ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ နတ္ထိ။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၃၈-၉။
ပပဉ္စေန္တိ သံသာရေ စိရံ ဌပေန္တီတိ ပပဉ္စာ၊ တိဋ္ဌန္တိ ဧတာဟီတိ ဋ္ဌိတီ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၁။
(အံ၊၁၊၄၈၀-၁။
အံ၊၂၊၂၆၀-၁။
ထေရ၊၃၄၄။
အပ၊၁၊၉။
မဟာနိ၊၂၁၇၊ ၂၆၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၃၊ ၃၃၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၆၊ ၃၇၉၊ ၃၈၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၁၉။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၊ ၂၄၉။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၅။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၂၊ ၃၄၄။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၁၅၊ ၃၂၈။
ဝဇိရ၊၁၄၄။
သာရတ္ထ၊၂၊၁၅။
ဝိမတိ၊၁၊၅၉။
မ၊ဋီ၊၁၊၆၉။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၀၊ ၆၀၊ ၁၀၃။
သံ၊ဋီ၊၁၊၃၈။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၆။
အနုဋီ၊၃၊၁၇၃။
) (က၊ ခ) ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံသန္တာနံ သံသာရေ ပပဉ္စန္တိ ဝိတ္ထာရယန္တီတိ ပပဉ္စာ၊ ယဿ ဥပ္ပန္နာ၊ တံ “ရတ္တော”တိ ဝါ “သတ္တော”တိ ဝါ “မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌော”တိ ဝါ ပပဉ္စေန္တိ ဗျဉ္ဇန္တီတိ ပပဉ္စာ။
(ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၁၉၇။
) ကြာမြင့်ခြင်း၊ နှေးကွေးခြင်း (Delay, Prolongation): ပပဉ္စတရားများသည် မဂ်ဖိုလ်ရရှိရေးကို နှောင့်နှေးစေပြီး သံသရာခရီးကို ရှည်လျားစေသည်။
လောကီအသုံးတွင် "သင်နှင့် စကားပြောရသည်မှာ အချိန်ကြာသည် (ပပဉ္စဖြစ်သည်)" ဟု သုံးစွဲကြသည်။
(၁) ကြာမြင့်-နှေးကွေး-လေးဖင့်ခြင်း။
(၁) မာဂဓဘာသာယ ဟိ တန္တိံ အာရုဠှဿ ဗုဒ္ဓဝစနဿ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ သောတပထာဂမနမေဝ ပပဉ္စော။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၂။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၊၆၊ ပပဉ္စောတိ စိရာယနန္တိ အတ္ထော။
ဘာဝနာနယ ပနေတ္ထ တိက္ခပညဿ ဘိက္ခုနော...ဝိတ္ထာရတော ဓာတုပရိဂ္ဂဟော ပပဉ္စတော ဥပဋ္ဌာတိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၄၆။
ပပဉ္စတောတိ ဒန္ဓတော သဏိကတော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၄၃၂။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၅၉၊ ၁၇၀၊ ၂၃၉။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၊ ၆၉၊ ၁၁၈၊ ၁၃၃။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၈-၉။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၉။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁။
ဇာဋ္ဌ၊၁၊၁၁။
သာရတ္ထ၊၃၊၄၄၃။
ဝိမတိ၊၁၊၁၀၂။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၄၆။
သံ၊ဋီ၊၁၊၂၉၉။
သံ၊ဋီ၊၂၃၈၇။
အံ၊ဋီ၊၂၊၃၄၉။
) အတားအဆီး၊ အနှောင့်အယှက် (Obstacle, Hindrance): ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်မှုကို အနှောင့်အယှက်ပေးသော တရားဖြစ်သည်။
အမြင်မှား၊ မောဟ (Illusion, Obsession): လောက၏ အမှန်တရားကို မမြင်နိုင်အောင် ဖုံးလွှမ်းထားသော စိတ်၏အစွဲအလမ်း၊ အမြင်မှားများကို ဆိုလိုသည်။
ပပဉ္စတရား ၃-ပါး ပိဋကတ်တော်နှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများတွင် ပပဉ္စကို ဖြစ်စေသည့် အခြေခံကိလေသာတရား သုံးမျိုးကို အဓိကထား ဟောကြားတော်မူသည်။
၎င်းတို့ကို ပပဉ္စတရား ၃-ပါး ဟု ခေါ်ဆိုပြီး သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ သံသရာကို ချဲ့ထွင်နေသောကြောင့် ပပဉ္စ ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
"သတ္တေ သံသာရေ ပပဉ္စေန္တီတိ ပပဉ္စာ။
" (သတ္တဝါတို့ကို သံသရာ၌ ချဲ့ထွင်တတ်ကုန်သောကြောင့် ပပဉ္စမည်၏။
) ထိုတရားသုံးပါးမှာ - ၁။
တဏှာ: လိုချင်တပ်မက်ခြင်း၊ စွဲလမ်းခြင်း (လောဘ)။
မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်တည်းဟူသော ဒွါရခြောက်ပေါက်မှ ဝင်လာသော အာရုံများကို "ကောင်းသည်၊ နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သည်" ဟုမြင်၍ လိုချင်တပ်မက်သောအခါ ထိုအာရုံနှင့်ပတ်သက်သော စိတ်ကူးအတွေးများ၊ တောင့်တမှုများ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ပွားများလာသည်။
ဤသည်မှာ တဏှာပပဉ္စ ဖြစ်သည်။
မာန: ထောင်လွှားခြင်း၊ ငါဟူ၍ အထင်ရောက်ခြင်း။
မိမိကိုယ်ကို သူတစ်ပါးထက် "သာသည်၊ နိမ့်သည်၊ တန်းတူသည်" ဟု နှိုင်းယှဉ်တိုင်းတာခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အတွေးများသည် မာနကို အခြေခံသည့် ပပဉ္စဖြစ်သည်။
ဤမာန်မာနသည် "ငါ" ဟူသော အစွဲမှ ပေါက်ဖွားလာပြီး မဆုံးနိုင်သော ပြဿနာများကို ဖန်တီးသည်။
ဒိဋ္ဌိ: မှားယွင်းသော အယူအဆ။
အထူးသဖြင့် "ဤလောကသည် အမြဲတမ်းတည်ရှိသည်၊ ငါသည် အမြဲတမ်းတည်ရှိသော အတ္တဖြစ်သည်" ဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အယူအဆမှားများ ဖြစ်သည်။
ဤဒိဋ္ဌိသည် တဏှာနှင့် မာနတို့၏ အခြေခံအကျဆုံး အမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ သတ္တဝါတို့အား သံသရာမှ မလွတ်မြောက်နိုင်အောင် ချည်နှောင်ထားသည်။
ပပဉ္စတရား ၃-ပါး၊ သမနုပဿနာသုတ်၊ ခန္ဓ-သံ-ပါ-၃၈၊ ခန္ဓ-သံ-ဋ္ဌ-၂၄၈၊ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ချဲ့ထွင်တတ်သောတရားသုံးပါးဟူလို။
ပပဉ္စာနာမရာဂါဒယော ကိလေသာ-ဟု ဖွင့်ပြထားပုံ၊ ထေရ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၄၄၊ ထေရ-ပါ-၃၃၆။
မဟာနိ-ပါ-၂၆၇၊ မဟာနိ-ဋ္ဌ-၃၂၈။
ဒီဃ-၂-ပါ-၇၊ ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၁၈။
ဒီဃ-၂-ပါ-၂၂၁၊ ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၃၁၃။
နေတ္တိ-ပါ-၃၂၊ နေတ္တိ-ဋ္ဌ-၁၀၁၊ ပပဉ္စာနာမ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနာ တဒဘိသင်္ခတာစ သင်္ခါရာ-ဟု ဟောထားပုံ။
ပပဉ္စတရားကို စွဲလမ်းပုံကိုပြသော ဂါထာ၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၄၁။
ပထဝီစသည်၌ ပပဉ္စတရားတို့ဖြင့် စွဲလမ်းပုံ၊ ပဏ်-၁-ပါ-၁၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၂၇။
ပပဉ္စတရားတို့ဖြင့် မစွဲလမ်းရန်ဟောထားသော ယဝကလာပိသုတ်၊ သဠာ-သံ-ပါ-၄၀၅၊ သဠာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၁၄။
၎င်းပပဉ္စတရားကိုပယ်ရန်၊ အံ-၃-ပါ-၁၃၁၊ အံ-၃-ဋ္ဌ-၁၀၀ ပပဉ္စက္ခယသုတ်၊ ဥဒါန-ပါ-၁၇၃၊ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၃၃၈၊ ဤ၌ ရာဂ-ဒေါသ-မောဟ သုံးပါးနှင့် ပပဉ္စတရား ၆-ပါး ဟောထား၏။
ပပဉ္စရာမ၊ ပပဉ္စရတပုဒ်အဖွင့်၊ ပဏ်-၁-ပါ-၉၃၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၁၆။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/020]܀ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ် မြတ်စွာဘုရားသည် မဓုပိဏ္ဍိကသုတ် (မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ၁၈) တွင် ပပဉ္စဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ရှင်းလင်းစွာ ဟောကြားထားသည်။
"အကြင်အကြောင်းကြောင့် (အာရုံကို) ကြံစည်၏ (ဝိတက္ကေတိ)၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် (စိတ်ကူးကို) အကျယ်ချဲ့၏ (ပပဉ္စေတိ)။
အကြင်အကြောင်းကြောင့် အကျယ်ချဲ့၏၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် ထိုသူအား အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်နှင့် စပ်လျဉ်းသော ပပဉ္စအမျိုးမျိုးတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။
" ဤဖြစ်စဉ်အရ လူတစ်ဦးသည် - အာရုံတစ်ခုကို အသိအမှတ်ပြု သည်။
ထိုအာရုံအပေါ် ကြံစည်စိတ်ကူး (ဝိတက်) သည်။
ထိုစိတ်ကူးကို အခြေခံ၍ အယူအဆများ၊ ခံစားချက်များ၊ ဇာတ်လမ်းများ ကို ဆက်လက်ချဲ့ထွင် (ပပဉ္စ) သည်။
ဤသို့ဖြင့် ရိုးရှင်းသော အတွေ့အကြုံတစ်ခုသည် "ငါ၊ ငါ့ဟာ၊ ငါ့အကြိုက်၊ ငါ့အမုန်း" စသည့် ရှုပ်ထွေးသော အတွေးကွန်ရက်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတော့သည်။
ခေတ်သစ်ပညာရှင် အရှင်ဉာဏနန္ဒ (Bhikkhu Ñāṇananda) က ဤဖြစ်စဉ်ကို "Conceptual Proliferation" (အယူအဆပိုင်းဆိုင်ရာ ချဲ့ထွင်ခြင်း) ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။
Ñāṇananda, Bhikkhu. *Concept and Reality in Early Buddhist Thought.* Buddhist Publication Society, 1971. ပပဉ္စ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန် ပပဉ္စ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အသုံးအနှုန်းမှာ နိပ္ပပဉ္စ ဖြစ်သည်။
နိပ္ပပဉ္စသည် ပပဉ္စတရားများ လုံးဝချုပ်ငြိမ်းရာ၊ သံသရာနယ်ချဲ့မှုမှ လွတ်မြောက်ရာ၊ အားလုံးသော ပြန့်ပွားမှုတို့၏ ငြိမ်းအေးရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် ကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပပဉ္စသည် အာရုံခြောက်ပါးကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်သည်။
ထို့ကြောင့် အာရုံခြောက်ပါး ချုပ်ငြိမ်းလျှင် ပပဉ္စလည်း ချုပ်ငြိမ်းသည်။
ဓမ္မပဒ (ဂါထာ-၂၅၄) ၌ မြတ်စွာဘုရားက– "ပပဉ္စာဘိရတာ ပဇာ၊ နိပ္ပပဉ္စာ တထာဂတာ။
" > အဓိပ္ပာယ်: "သတ္တဝါတို့သည် ပပဉ္စတရား၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။
ရဟန္တာအစရှိသော ဘုရားရှင်တို့မူကား ပပဉ္စတရားကင်းစင်တော်မူကုန်၏။
" ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပပဉ္စခယသုတ် နိပ္ပပဉ္စပဥှာ ပြင်ပလင့်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ကမ ၅-မျိုး ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကတ်တော်နှင့် အဋ္ဌကထာတို့၌ တရားတော်များကို ရှင်းလင်းတင်ပြရာတွင် အသုံးပြုသော အစဉ်လိုက် တင်ပြပုံ ငါးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
ပဋိသံဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ ဒုတိယအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၃၀။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဒုတိယအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၁၀၇။
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီအဋ္ဌကထာ၊ စာမျက်နှာ ၂၈။
ဤ "ကမ" သည် "ကမ္မ" (ပြုလုပ်မှု၊ ကံ) နှင့် မတူဘဲ ပါဠိဘာသာ "က္ကမ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "အစဉ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤကမ ငါးမျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ကမ ၅-မျိုး ပဋိသံ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၀။
ကမာဝိနိစ္ဆယကထာ၊ ဝိသုဒ္ဓိ-ဒု-အုပ်-၁၀၇။
အဘိ-၂-ဋ္ဌ-၂၈၊ (ဥပတ္တိက္ကမ ပဟာနက္ကမ ပဋိပတ္တိက္ကမ ဘူမိက္ကမ ဒေသနာက္ကမ)။
တနည်းသုံးမျိုး၊ ဝိသုဒ္ဓိ-ဒု-အုပ်-၂၀၄။
အဘိ-၂-ဋ္ဌ-၁၇၃။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[01/259]܀ ဥပ္ပတ္တိက္ကမ - ဖြစ်ပေါ်လာမှု အစဉ် ပဟာနက္ကမ - ပယ်ရှားမှု အစဉ် ပဋိပတ္တိက္ကမ- ကျင့်ကြံမှု အစဉ် ဘူမိက္ကမ - ဘုံ အစဉ် ဒေသနာက္ကမ - ဟောကြားတော်မူမှု အစဉ် ဥပ္ပတ္တိက္ကမ - ဖြစ်စဉ် ဥပ္ပတ္တိက္ကမ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိလာပုံ သို့မဟုတ် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲလာပုံ အဆင့်ဆင့်ကို အစဉ်အတိုင်းပြခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် သတ္တဝါတို့ သန္ဓေတည်စအချိန်မှစ၍ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာပုံကို ဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာသည် ဥပ္ပတ္တိက္ကမ ဖြစ်သည်။
သာဓကအားဖြင့် - "ပဌမံ ကလလံ ဟောတိ၊ ကလလာ ဟောတိ အဗ္ဗုဒံ။
အဗ္ဗုဒါ ဇာယတေ ပေသိ၊ ပေသိယာ နိဗ္ဗတ္တတီ ဃနော။