kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဂျွန်နီးဗားသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:အမေရိကန် စာရေးဆရာများ။
thumb|စစ်သေနာပတိ ချူတေး တရုတ်တပ်နီတော် သေနာပတိချုပ်၊ တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီဝင် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကွန်ဂရက် အမြဲတမ်း ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ စသည့် မြင့်မား များပြားလှသော တာဝန်များကို အသက် ၉ဝ အရွယ်အထိ မနေမနား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ချူတေးကို ၁၈၈၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ဝ နေ့ (အချို့က ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်) တွင် ကွင်ချီချွမ်ပြည်နယ် အီလန်းဘင်မြို့အနီး ယင်လွန်းဆိုင်ရာတွင် ဆင်းရဲသော မိဘနှစ်ဦးမှ မွေးဖွားသည်။
ချူတေးသည် ရွာကျောင်းလေး တစ်ကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် မြေရှင်တင်၏ ကိုယ်ပိုင် မိသားစု ကျောင်း၌၎င်း၊ တာဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ ဘီပင်အန်၏ ကျောင်း၌၎င်း၊ ရွန်ချင်းခေတ် ပညာသင်ကျောင်း၌၎င်း ပညာ သင်ကြားသည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အနောက်နိုင်ငံ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် တူညီသော အီလန်းဆင် အစိုးရစာမေးပွဲကို ဖြေဆို အောင်မြင်၍ ချင်တူး အထက်တန်း ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းတွင် ကာယပညာ သင်ယူသည်။
ထိုကျောင်းမှ အောင်မြင်သည့်အခါ သူငယ်ချင်း များ စုပေါင်းတည်ထောင်သော အီလန်းဆင် ကျောင်းသစ်တွင် ကာယပညာဆရာ ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်စဉ် ရှေးဟောင်း အယူအဆ ရှိသူများ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရပြီး ရုံးတင်၍ မကြာခဏ တရားစွဲဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ယူနန် စစ်တက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက် သင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရရှိ၍ ဒုဗိုလ် ဖြစ်လာ သည်။
ဗိုလ်မှူးချုပ်ဆိုင်နို ခေါင်းဆောင်ပြီး ယူနန်ဖူးတွင် သမ္မတနိုင်ငံဂိုဏ်းက ပုန်ကန်သည့်အခါ တွန်မင်ဝှီးသမ္မတ ဂိုဏ်းဝင် ချူတေးသည် ကော်မရှင်ဗိုလ်ကြီး ဖြစ်လာပြီး ဇီချွမ်သွား တော်လှန်ရေးတပ်ကြီးတွင် ပါဝင်လိုက်ပါခဲ့သည်။
ပထမဆုံး ယာယီသမ္မတ ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင် နေရာတွင် ယွမ်ရှီကိုင် တက်လာသည့်အခါ ချူတေးသည် ဗိုလ်မှူးအဆင့် ရောက်ရှိလာပြီး ယူနန် စစ်တက္ကသိုလ်တွင် ဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသည်။
တွန်မင်ဝှီးသမ္မတနိုင်ငံ ဂိုဏ်းဟောင်းမှ ကူမင်တန်သို့ ကူးပြောင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် အမှတ် ၁ဝ ယူနန်တပ်ရင်းကြီးကို အုပ်ချုပ်ရသည့် ဗိုလ်မှူးကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြီး ယွမ်ရှီကိုင် အုပ်ချုပ်မှုကို ဖြိုချသည့် ဗိုလ်မှူးဆိုင်နို၏ ဇိချွမ်စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
စစ်ဆင်ရေး အောင်မြင် သည့်အခါ ချူတေးသည် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖြစ်လာသည်။
ချူတေးသည် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်ဆိုင်နို ကွယ်လွန်သွားပြီး၊ စစ်ဘုရင်များ လွှမ်းမိုးလာသဖြင့် ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ယူနန်နယ်မှ ရှန်ဟဲမြို့သို့ လျှို့ဝှက်ထွက်ပြေးလာ ခဲ့သည်။
ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ချူတေးသည် ပြင်သစ် သင်္ဘော အယ်လဂျီးယာဖြင့် ဥရောပသို့ မိတ်ဆွေများနှင့်အတူ ထွက်ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်မှ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဘာလင်မြို့သို့ သွား ရောက်ခဲ့ပြီး ချူအင်လိုင်းနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရာ မကြာမီ ကွန်မြူနစ်ပါတီက သူ့ကို လျှို့ဝှက်စွာ လက်ခံလိုက်သည်။
ချူတေးသည် ဂျာမနီပြည် ဂေါ့တင်းဂျင် တက္ကသိုလ် နိုင်ငံရေးနှင့် သိပ္ပံမဟာဌာနတွင် တက်ရောက် သင်ကြားသည်။
ဘာလင်မြို့တွင် ကူမင်တန်အဖွဲ့ခွဲ တည်ထောင်၍ ဂျာမန် အလုပ်သမား အစည်းအဝေးများတွင် တက်ရောက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ချူအင်လိုင်းနှင့်အတူ ချင်ချီချောင်ကန် အပတ်စဉ် နိုင်ငံရေးစာစောင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ချူတေးသည် ဗူလဂေးရီးယား တော်လှန်ရေးကို အကြမ်းဖက် ဖိနှိပ်သဖြင့် ကန့်ကွက်သည့် အစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက် စကားပြောဆိုသဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင် ဂျာမန်ပုလိပ်များ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရသည်။
၁၉၂၆ ခု ဇွန်လလယ်တွင် ကျင်းပသော ဘာလင်လူထုအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်စဉ် ဂျာမန်အစိုးရက ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခဲ့သည်။
တရုတ်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်သည့်အခါ ဇိချွမ်နန်ချန် စစ်ကျောင်းအုပ်နှင့် ပုလိပ်မင်းကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ် ကျင်ကန်းတောင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ကွန်ဖရင့်မှ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေး သေနင်္ဂဗျူဟာငါးရပ် ချမှတ်၍ အမှတ် ၄ တပ်နီတော် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ ချူတေးကို တပ်မှူးချုပ်အဖြစ်၎င်း၊ မော်စီတုံးကို နိုင်ငံရေးမှူးချုပ်အဖြစ်၎င်း ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၉ ခု အောက်တိုဘာလတွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်သည့်အခါ ချူတေးသည် ဗဟို ပြည်သူ့အစိုးရအဖွဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗဟိုပြည်သူ့ စစ်ကော်မရှင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့လွတ် မြောက်ရေးတပ်မတော် သေနာပတိချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
ချူတေးသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ပထမ အကြိမ် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကွန်ဂရက်မှ တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရပြီး နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကွန်ဂရက် များတွင်လည်း အမြဲတမ်းဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရ၏။
တရုတ်ပြည် မဟာပစ္စည်းမဲ့ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး ကာလ သမ္မတ လူရှောက်ချီ ပြုတ်ကျသွားသည့်နောက် သမ္မတရာထူး မထားသည့်အခါ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကွန်ဂရက် အမြဲတမ်းကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော ရဲဘော်ချူတေး သည် ကွယ်လွန်ခါနီးအထိ ယင်းတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သွားခဲ့ရသည်။
တရုတ်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ဖခင်ကြီး ရဲဘော်ချူတေးသည် အသက် ၉ဝ အရွယ် ၁၉၇၆ ခု ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့၌ ပီကင်းမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ။
တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ချိန် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ချူအင်လိုင်း (周恩来 - အသံထွက် ကျိုးအင်းလိုင်) သည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးအတွက် ချူအင်လိုင်းသည် နိုင်ငံတကာ လှည့်လည်သွားလာ ဆွေးနွေး ခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ် ကျင်းပသော ရုရှကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ၂၁ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဂရက်သို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ၊ ဒီဇင်ဘာလများအတွင်း ကျင်းပသော ၈၁ နိုင်ငံ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ အစည်းအဝေးသို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ကျင်းပသော ရုရှကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ၂၂ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဂရက်သို့လည်းကောင်း ချူအင်လိုင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၄ခုနှစ်နှင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တို့၌ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဂျီနီဗာကွန်ဖရင့်နှင့် ဗန်ဒေါင်းကွန်ဖရင့်တို့ကို ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ချူအင်လိုင်းသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ချစ်ကြည်ရေးခရီး ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
မြန်မာ- တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်နှင့် မကျူးကျော်ရေး စာချုပ်များလည်း ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ချူအင်လိုင်းသည် အာရှ၊ အာဖရိကညီလာခံ ကျင်းပရေးနှင့် တရုတ် အိန္ဒိယ နယ်နိမိတ်ပြဿနာရှင်းရေးအတွက် အီဂျစ်၊ အယ်လဂျီးရီးယား၊ မိုရော့ကို စသည့် အာဖရိကနိုင်ငံ ၁၈ နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ် ဗန်းဒေါင်းကွန်ဖရင့်၌ ချူအင်လိုင်းသည် အာရှအရှေ့ပိုင်း တင်းမာမှုနှင့် တိုင်းဝမ်ဒေသ တင်းမာမှုလျော့ပါးရေး ဆွေးနွေးပြီးနောက် အမေရိကန်တို့နှင့် ဆွေးနွေး ရန် အကြိမ်ကြိမ် အားထုတ်ခဲ့သည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချူအင်လိုင်းက တရုတ် အမေရိက ဆွေးနွေးပွဲ အောင်မြင်ရေးအတွက် အစွမ်းကုန် ကြိုးစားခဲ့သည်။
ချူအင်လိုင်း၏ဖိတ်ကြားချက်အရ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် တစ်ကြိမ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် တစ်ကြိမ် အမေရိကန် သမ္မတ၏ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီ အကြံပေးအရာရှိ ဟင်နရီ ကစ်ဆင်းဂျားသည် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံသို့ လာရောက်၍ နိုင်ငံရေးရာများ ဆွေးနွေးသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ချူအင်လိုင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ အမေရိကန်သမ္မတ နစ်ဆင်သည် ပီကင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
ချူအင်လိုင်းသည် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး အောင်မြင်သည့် နည်းတူ ပြည်တွင်းရေးရာများကိုလည်း စွမ်းစွမ်းတမန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်မှ၂၈ ရက်တွင် တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ၁ဝ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဂရက်ကို လျှို့ဝှက်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုကွန်ဂရက်အပြီးတွင် ချူအင်လိုင်းသည် တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို စနစ်တကျ ပြန်လည် အားဖြည့်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ယင်းကွန်ဂရက်ပြီးနောက် ချူအင်လိုင်းသည် ကင်ဆာရောဂါကပ် ရောက်သဖြင့် ဆေးရုံတက်ခဲ့ရသည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်ကုန်ခါနီးတွင် ကျန်းမာရေး အခြေအနေ ကောင်းမွန်လာသဖြင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်မှ ၁၇ ရက်ထိ စတုတ္ထအကြိမ် အမျိုးသား ပြည်သူ့ကွန်ဂရက်ကို ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုကွန်ဂရက်၌ ချူအင်လိုင်း သည် စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပိုမိုရရှိစေရန်နှင့် ပွင့်လင်း ဖြောင့်မတ်စေရန် တင်ပြခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသစ် တင်သွင်းခဲ့သည်။
ပြည်သူ့ကွန်ဂရက် ကျင်းပပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ချူအင်လိုင်း၏ ဩဇာနှင့် ဂုဏ်သတင်းသည် တရုတ်ပြည်တွင်း သာမက နိုင်ငံတကာတွင်ပါ ကျော်ကြားလာသည်။
ကျန်းမာရေးလည်း ထပ်မံ ချွတ်ယွင်းလာသောကြောင့် ဆေးရုံပြန်တက်ခဲ့ ရသည်။
ချူအင်လိုင်းသည် ကင်ဆာရောဂါကြောင့် သေမင်းနှင့် စစ်ခင်းရင်း တိုင်းပြည်အကျိုး၊ လူမျိုးအကျိုးအတွက် လူတန်းစား အသိရှိရှိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ချူအင်လိုင်း ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ Category:ကွန်မြူနစ်ဝါဒ။
300px| ချူးအင်းဂမ်းကို မြန်ာနိုင်ငံ၌ ပီကေ ဟု ခေါ်ကြသည်။
အနောက်နိုင်ငံများ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် ချောကလက်၊ သကြားလုံး တို့ကဲ့သို့ လူသုံးများသော စားစရာတစ်မျိုးမှာ ချူးအမ်းဂမ်း'ဟုခေါ်သော ကပ်စေးနဲ သကြားခဲ ဖြစ်သည်။
ကပ်စေးနဲသကြားခဲဟု ဆိုသည့်အတိုင်း ယင်းကို ပါးစပ်အတွင်း၌ ဝါးစားကြည့်လျှင် ချိုရဲရဲနှင့် စေးကပ် နေသည်။
ထိုစားစရာမျိုးကို မြန်မာလူမျိုးတို့ ဝယ်ယူစားသုံးလေ့ ရှိကြသည်မှာ မကြာလှသေးချေ။
ကပ်စေးနဲ သကြားခဲမှာ အမေရိကန်လူမျိုးတို့က ပထမဆုံး စတင်တီထွင်လိုက်သော စားစရာဖြစ်၍၊ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုတွင်မူ တစ်နှစ်အတွင်း ကျောင်းသုံးစာအုပ်များပေါ်၌ ကုန်ကျသောငွေထက် ကပ်စေးနဲ သကြားခဲဖိုးပေါ်၌ ကုန်ကျသောငွေက ပိုမို များပြားသည်ဟု သိရသည်။
ယခုအခါ အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း တစ်နေ့ တစ်ခြား ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို အသုံးများလာကြလေပြီ။
ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို ဝါးပေးနေခြင်းဖြင့် ပါးစပ်မှာ အမြဲ တမ်း လှုပ်ရှားနေရကား ကြံ့ခိုင်၍ သန်မာသော မေးရိုးများ ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို သကြားလုံးများ လုပ်သကဲ့သို့ သကြားဖြင့် မွမ်းမံ၍ အနံ့အရသာနှင့် ပြည့်စုံအောင် လုပ်ထားသည်။
သကြားခဲအတွင်း၌ ဝါး၍ မကုန် သော ပျော့ဖတ်ဖတ် အစေးခဲကလေးရှိသည်။
ထိုအစေးခဲ ကလေးမှာ 'ချီကလာ'သို့မဟုတ် 'ချစ်ကယ်'ခေါ် အစေး တစ်မျိုးဖြစ်၍ မက္ကဆီကို၊ ဂွာတီမားလားနှင့် ဗြိတိသျှဟွန်ဒူးရပ်နိုင်ငံများ၌ ပေါက်သော ဆပိုဒီးလခေါ် အပင်များမှ ထုတ်ယူရရှိသည်။
ကော်ဖတ်စေးနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။
၁ဝ နှစ်သား ကျော်သော အပင်များ၏ပင်စည်တွင် ဓားနှင့် ထစ်၍ ပေးလိုက်လျှင် ချစ်ကယ်အစေးများ စီးထွက်လာသည်။
ဆပိုဒီးလအပင်များမှာ အတော်မြင့်မားလေရာ အစေး အကွက် အထစ်ထစ်ပေးရာ၌ ပင်ရင်းမှ အထက်ပေ ၃ဝ ခန့် အမြင့်နေရာတွင် ငါးဆူးတောင်သဖွယ် ဉ္စ သဏ္ဌာန်ထစ်ပေးရ၍ အစေးများကို စက္ကူခွက်များဖြင့် ခံယူရသည်။
တဖြည်းဖြည်း စီးထွက်သော အစေးများမှာ ၂ နာရီခန့်အတွင်း၌ ၂ ပိဿာခန့် ဖြစ်လာသည်။
အစေးထုတ်ဖန်များလျှင် အပင်သေတတ်သောကြောင့် တစ်ခါ အစေးထုတ်ပြီးသော အပင်ကို နောက်ထပ်နှစ် အနည်းငယ်အတွင်း အစေးထုတ်မယူရချေ။
အစေးတစ်ခါထုတ်လျှင် အပင် ၂ဝဝ၊ ၃ဝဝ ခန့်က ထုတ်ယူ သည်။
ချစ်ကယ်အစေးများကို ကပ်စေးနဲသကြားခဲ ပြုလုပ်သော စက်ရုံကြီးများသို့ မပို့မီ ကြီးမားသော စည်ကြီးများထဲသို့ ထည့်၍ ပျစ်ခဲလာအောင် ကျိုရသည်။
ထို့နောက် အစေးများကို အအေးခံပြီး ၂၅ ပေါင်ခန့် အချိန်စီးသော အတုံးကြီးများ ပြုလုပ်၍ တင်ပို့သည်။
ကပ်စေးနဲသကြားခဲစက်ရုံတွင် ထိုအတုံးကြီးများ ညက်ညက်ကြေအောင် ကြိတ်လိုက်ပြီးလျှင် အရည်ပျော်အောင် ကျို၍ စစ်ယူသည်။
စစ်ပြီးသောအရည်များကို စည်ကြီးများထဲသို့ လောင်းချကာ သကြား၊ အဖျော်ရည်နှင့် အမွှေးဆီများကို ရောထည့်၍ မွှေပေးသည်။
ထို့နောက် ခပ်ပျော့ပျော့ရှိနေခိုက်တွင် စက်ဖြင့် အချောင်းကလေးများ ဖြစ်အောင် လှိမ့်ပေးသည်။
ထိုအချောင်းများကို ဖြတ်တောက်ပြီးလျှင် သေသပ်လှပစွာ ထုပ်၍ ရောင်းချရန် တင်ပို့သည်။
ချစ်ကယ်အစေးမှာ အလွန်ဈေးကြီး ရှားပါးသဖြင့် ယင်း တစ်မျိုးတည်းနှင့်သာ ကပ်စေးနဲသကြားခဲ မလုပ်နိုင်တော့ဘဲ အခြားအစေးတစ်မျိုးကို ရှာဖွေကြသည်။
ယနေ့သော်ကား စင်္ကာပူမြို့မှထွက်သော ဂျီလူတန်ခေါ် အစေးနှင့် ချစ်ကယ်အစေး ၂ မျိုးကို ရောနှော၍ ကပ်စေးနဲသကြားခဲ လုပ်ကြ၏။
ယခုအခါ ကပ်စေးနဲသကြားခဲကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း သုံးစွဲလာကြသဖြင့်၊ ကြီးကျယ်သောလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်လာလေပြီ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:အစားအစာ။
ချေဖာပိုး (Beetle, Chafer) ခေါ် ပိုးတောင်မာအမျိုးမျိုးကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားမှာပင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ပိတုန်းအမျိုးမျိုးနှင့် ချေးထိုးပိုးအမျိုးမျိုးသည် ပိုးတောင်မာစာရင်းဝင်ပိုးများ ဖြစ်ကြ၏။
ချေဖာတို့သည် 'လမယ်လီတောနီးယား'ခေါ် မျိုးပေါင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ပြားချပ်သောအာရုံမှင်မျိုး ပါရှိခြင်းကြောင့် ယင်းတို့ကို ခွဲခြားသိသာ နိုင်သည်။
ချေဖာပိုးတို့သည် သစ်ပင်ပန်းပင်တို့၏ အရွက်များကို အကုန်လိုလို ဖျက်ဆီးလေ့ရှိသည်။
ချေဖာပိုး လောင်းကလေးများက အပင်၏အမြစ်များကို စား၍ ဖျက်ဆီးတတ်ကြသည်။
ချေဖာပိုးလောင်းသည် အခြားပိုးလောင်းတို့ထက် ကြီးမားလေးလံသော ကိုယ်ရှိသည်။
ဖြူဖွေးနူးညံ့သော ကိုယ်တွင် အညိုရင့်ရောင် ဦးခေါင်းပါရှိသည်။
ခြေထောက်သုံးစုံရှိ၍ ဝမ်းပိုက်ပူသည်။
ကြီးပြင်းနေဆဲအချိန်တွင် ပိုးလောင်းတို့၏ အဓိကအစာမှာ သစ်မြစ်များသာ ဖြစ်သည်။
ပိုးလောင်းဘဝနှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ နေတတ်သဖြင့် ယင်းတို့စားသောက် ဖျက်ဆီးမှုကြောင့် အပျက်အစီးများတတ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပြောင်းပင်နှမ်းပင် စသည်တို့၏ အမြစ်များကို ကိုက်ဖဲ့ဖျက်ဆီးလေ့ရှိသော ပိုးတီကောင်သည် ပိုးစာပင်အစ ရှိသော အပင်တို့၏ အရွက်များကို ကိုက်ဖြတ်ဖျက်ဆီးသော ပိုးကျိုင်းကောင်တို့၏ ပိုးလောင်းကလေးများပင် ဖြစ်လေသည်။
ထိုပိုးကျိုင်းကောင်ကို ချေးထိုးပိုးဟုလည်း ခေါ်သည်။
ယင်းတို့သည် မိုးဦးကျရာသီတွင် အိမ်ထဲသို့ ညဉ့်အခါ တဝီဝီမြည်ပြီး ပျံဝင်လာတတ်ကြသည်ကို တစ်ခါတစ်ရံ ကြံရတတ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ချေဖါပိုးများ ကဏ္ဍ:အင်းဆက်များ။
ချေးချွတ်စရာပစ္စည်းများတွင် ကျွနု်ပ်တို့ နေ့စဉ်အသုံးပြုနေ သော ဆပ်ပြာသည် အတွေ့အများဆုံးပင် ဖြစ်သည်။
ဆပ်ပြာက အညစ်အကြေးများကို စင်ကြယ်အောင်ချွတ်ပစ်ပုံမှာ ဆန်းကြယ် ၏။
အညစ်အကြေးတို့သည် အများအားဖြင့် ဆီကဲ့သို့ စေးကပ် လှသဖြင့် ရေမစိုနိုင်ချေ။
သို့သော် ဆပ်ပြာသည် အညစ်အကြေး ကို ရေစိုအောင် ပြုနိုင်၏။
ဆေးကြောဖွတ်လျှော်သောအခါ အညစ်အကြေးတို့သည် ရေစို၍ ဆပ်ပြာမှုန့်တွင် လိုက်ပါသွား လေသည်။
ချေးချွတ်စရာပစ္စည်းတွင် ရေ၏မျက်နှာပြင် တင်းအားကို နှိမ့်ချပေးနိုင်သော သတ္တိရှိသည်။
ရေ၏ မျက်နှာပြင် တင်းအား နိမ့်ကျသွားသောအခါ ဆပ်ပြာရည်မှ အမြှုပ်ထလာသည်။
ဆပ်ပြာတွင် ဖက်တီးအက်ဆစ်နှင့် ဆိုဒီယမ်တို့ ပေါင်းစပ်နေ သော ဓာတ်ဆားများ ပါဝင်သည်။
အဆိုပါ ဓာတ်ဆား မော်လကျူးတွင် ပါဝင်သော ဆိုဒီယမ်အက်တမ်တို့သည် ရေနှင့် ပူးပေါင်းလိုသောသဘောရှိ၍ ဖက်တီအက်ဆစ် အစိတ်အပိုင်း များက ဆီကဲ့သို့ စေးကပ်သောပစ္စည်းများဖြင့် ပူးပေါင်းလိုသော သဘော ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ဆပ်ပြာမော်လီကျူးတို့သည် ရေ ကို အညစ်အကြေးတို့နှင့် ပူးပေါင်းအောင် ပြုသည်။
ထိုအခါ အညစ်အကြေးတို့သည် ရေနှင့်အတူ ဆေးကြောပစ်ရာသို့ လိုက်ပါသွားလေသည်။
ဆပ်ပြာအပြင် အခြားချေးချွတ်စရာများ ရှိသေးသည်။
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် အပြင်းရည်နှင့် ကြက်ဆူဆီကို ပေါင်း စပ်ပေးသောအခါ ဆပ်ပြာကဲ့သို့ပင် အသုံးပြုနိုင်သော ချေးချွတ် စရာ ဆီအနီတစ်မျိုးကို ရသည်။
ဓာတ်ဆီချက်ရာမှ ရသည့် 'တီပေါ'ခေါ် ဆိုဒီယမ်ဓာတ်ဆားသည်လည်း ယခုအခါ အသုံး များသော ချေးချွတ်စရာ ပစ္စည်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကလည်း ဂျာမန်လူမျိုးတို့သည် ကုတ် မီးသွေးနှင့် ရေနွေးငွေ့တို့မှ ဖက်တီးအက်ဆစ်ဆပ်ပြာနှင့် ချေးချွတ်စရာပစ္စည်းများကို တစ်နည်းတစ်လမ်းပြုလုပ်၍ သုံးစွဲခဲ့ ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:သန့်ရှင်းရေး ထုတ်ကုန်များ။
ချေးထိုးပိုး သို့မဟုတ် နောက်ချေးပိုးသည် ပိုးတောင်မာတမျိုးဖြစ်ပြီး မစင်ထဲ၌ ပျော်ပွဲဝင်သည်။
နောက်ချေးပိုးအများစုက မစင်ကို မြေတွင်လှိမ့်ကာ လုံးတတ်သည်။
၎င်းကို အစာအဖြစ် သုံးသည့်နည်းတူ သားဖေါက်ခန်းအဖြစ်လည်း ထားသည်။
အချို့နောက်ချေးပိုးတို့မှာမူ ရှာရသမျှသော မစင်တို့ကို မြေ၌ မြှုပ်၍ သိမ်းသည်။
အချို့မျိုးစိတ်တို့မှာ ၎င်းတို့ကိုယ်ထက် အဆ ၂၅၀ မျှရှိသော မစင်တို့ကို တညအတွင်း မြေ၌သိပ်နိုင်သည်။
တတိယအုပ်စုမှာ လှိမ့်လည်း မလှိမ့်၊ တွင်းထဲလည်း မထည့်၊ မစင်ပုံတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းကာ ဌာနသပ္ပါယ မျှတစွာနေတော့သည်။
အရောင်အသွေး အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးပြားသည်။
ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ခြေလက်အချိုးအစားမှာလည်း နေထိုင်စားသောက်ပုံပေါ်မူတည်၍ အတိုအရှည် ကွဲနိုင်သည်။
နောက်ချေးပိုးမျိုးစိတ်အားလုံးသည် မူလမျိုးရင်း ဆကာရာဘီယဒီတွင် ပါသည်။
အများစုမှာ ဆကာရာဘီယဒယ်နှင့် ဆကာရာဘီယနယ် မျိုးရင်းကွဲတို့၏ အစုအဝင်များ ဖြစ်သည်။
ဆကာရာဘီယနယ်မျိုးစိတ်ဝင် အများစုမှာ မစင်တမျိုးကိုသာ အားပြု၍စားသဖြင့် နောက်ချေးပိုးစစ်စစ်ဟု ခေါ်သည်။
ဂျီယိုထရုပီဒယ်သို့သော နောက်ချေးပိုးတို့မှာ သားဖေါက်ရန် မစင်ကို မြေသို့သိပ်သော်လည်း အဓိကဟင်းစာအဖြစ် အမှီအဝဲနည်းသည်။
ဆကာရာဘီယနယ်တခုတည်း၏ မျိုးစိတ်သည်ပင် ၅၀၀၀ ကျော်သည်။
နာမည်ကျော် အာဖရိကနောက်ချေးပိုး ဆကာရာဘီယပ် ဆတဲရပ်တို့သည် နဂါးငွေ့တန်းအတိုင်း ၎င်းတို့တည်နေရာကို သိကာ အရပ်မျက်နှာကို ခွဲခြားနိုင်သည့် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများအနက် တမျိုးဖြစ်လေ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းလာ ဖော်ပြချက် ချေးထိုးပိုးသည် ပိုးကောင်မာမျိုး ဖြစ်သည်။
ပိုးတောင်မာတို့သည် မျိုးရင်းအားဖြင့် ၂၁ မျိုးရှိ၍ မျိုးစိတ်အားဖြင့် ၂၅ဝဝဝဝ ရှိ၏။
ဇီဝဗေဒအလိုအရ ချေးထိုးပိုးသည် စကာရာဗီအစ်ဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ကိုလီအော့ပတဲရားမျိုးစဉ်တွင် အပါအဝင်ဖြစ်၏။
ချေးထိုးပိုး၏ ကိုယ်လုံးသဏ္ဌာန်မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
ကျောကုန်းသည် မည်းနက်သော အရောင်ဖြင့် ပြောင်လျက်ရှိ၏။
အနက်ရောင်အောက်တွင် အပြာရောင်ခံထား သည်။
ချေးထိုးပိုးသည် အလျားအားဖြင့် ၁ လက်မခန့်ရှိ၍ ကိုယ်လုံးသည် မာကျောကျစ်လျစ်၏။
ခြေ ၆ ချောင်းရှိ၍ အတောင် ၄ ခု ရှိသည်။
မပျံသန်းဘဲ မြေပေါ်တွင် နားနေ သောအခါ ချေးထိုးပိုး၌ အတောင်ပါရှိသည်ဟုပင် မထင်ရချေ။
တောင်ပံ ၄ ခုရှိရာ အတွင်းဘက်တောင်ပံ ၂ ခုကို အပြင်ဘက် တောင်ပံ ၂ ခုက ဖုံးအုပ်ထားသည်။
ပျံသန်းရာတွင် အတွင်း ဘက် တောင်ပံများကိုသာ သုံးသည်။
ချေးထိုးပိုးသည် ကိုယ်လုံး မဆံ့သာအောင် ကျဉ်းမြောင်းသော အကြိုအကြားထဲသို့ တိုးဝင် သောအခါ အပြင်တောင်ပံ ၂ ခု၏ ကာကွယ်မှုကြောင့် အတွင်း တောင်ပံမှာ ပျက်စီးမသွားချေ။
ချေးထိုးပိုးသည် လေထဲတွင် ကျင်လည်စွာ မပျံသန်းနိုင် ချေ။
ထိုကြောင့် ပျံသန်းနေခိုက် ချေးထိုးပိုးသည် တိုင်နံရံ စသည်တို့ဖြင့် တိုက်မိလျှင် အောက်သို့ တစ်ရှိန်ထိုးကျလာ တတ်သည်။
ဤသို့ အကျဆိုးဖြင့် ကျသော်လည်း ချေးထိုးပိုး၌ များသောအားဖြင့် အထိအခိုက် မရှိချေ။
ချေးထိုးပိုး၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ၃ ပိုင်းခြားထား၏။
ထို ၃ ပိုင်းမှာ ဦးခေါင်းပိုင်း၊ ရင်ပိုင်းနှင့် ဝမ်းပိုက်ပိုင်း ဖြစ်၏။
ထို အပိုင်း ၃ ပိုင်းသည် တစ်ပိုင်းနှင့်တစ်ပိုင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိ၏။
ဦးခေါင်းတွင် ဦးမှင်ရှိ၏။
ပါးစပ်တွင် ခိုင်မာသော မေးရိုးကြီး များကို တွေ့ရ၏။
ပိုးလောင်း၌ပင်လျှင် ခိုင်မာသောမေးရိုးကြီး များကို တွေ့ ရ၏။
ချေးထိုးပိုးသည် အမိဝမ်းမှ ပေါက်လာ ကတည်းက ချေးထိုးပိုးဘဝနှင့် ပေါက်လာသည်မဟုတ်။
သူ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်၌ အသွင် ၄ ဆင့် ပြောင်းပြီးမှ ချေးထိုးပိုး ဖြစ်လာ သည်။
ပထမအဆင့်သည် ဥပင် ဖြစ်၏။
ဒုတိယအဆင့်သည် ဥမှ ပေါက်ဖွားလာသော ပိုးလောင်းဖြစ်၏။
တတိယအဆင့် သည် ပိုးတုံးလုံးဖြစ်၍ နောက်ဆုံးအဆင့်မှာမူ ချေးထိုးပိုး ဖြစ် လာလေသည်။
ချေးထိုးပိုးသည် မိမိ၏ဥကို မြေ0x100သဇာပုံ သို့မဟုတ် နောက်ချေးပုံထဲတွင် ဥတတ်၏။
ချေးထိုးပိုးသည် မြေ0x100သဇာပုံမှ နောက်ချေးကိုယူ၍ အလုံးသဏ္ဌာန် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
လုံး ထားသော နောက်ချေးသည် ချေးထိုးပိုးထက်ပင် အရွယ်အား ဖြင့် ကြီး၏။
ချေးထိုးပိုးသည် ရှေ့ခြေကို မြေကြီးပေါ်သို့ ထောက်လျက် နောက်ခြေဖြင့် နောက်ချေးလုံးကို တွန်းကန်ကာ မိမိအလိုရှိရာသို့ ယူဆောင်၏။
နောက်ချေးလုံးမှာ ကုန်းမြင့် ပေါ်သို့ ယူဆောင်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲကြီး များ ပေါ်သို့ ဆွဲတင်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ချိုင့်ကွက်များထဲမှ ဆွဲထုတ်ယူရာ၌လည်းကောင်း၊ ချေးထိုးပိုးသည် နောက်ချေးလုံး ကို ထားပြီးလျှင် နောက်ချေးလုံးထဲသို့ အပေါင်းဖောက်ထွင်း၏။
ထိုအပေါက်ထဲသို့ ချေးထိုးပိုးသည် ဝင်၍ အပေါက်ကျယ်အောင် နောက်ချေးကို စားပစ်၏။
ထိုအပေါက်ထဲတွင် ချေးထိုးပိုးမ သည် ဥဥ၏။
ဥဥပြီးသည့်နောက် နောက်ချေးလုံးကို မြေကြီး ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခဲ့၏။
ချေးထိုးပိုးသည် အသွားအလာ နှေးကွေး၏။
ပက်လက် လန်သွားသောအခါ နဂိုအနေသို့ ပြန်ရောက်အောင် မိမိဖာသာ မစွမ်းနိုင်ချေ။
ပက်လက်လန်နေသော အနေအထားသည် ချေး ထိုးပိုးအတွက် အလွန်အနေရ ကြပ်၏။
စိုးရိမ်စရာလည်း ဖြစ်၏။
အကြောင်းမူကား ထိုအချိန်တွင် အခြားသားစား ပိုးကောင်များ သို့မဟုတ် ပရွက်ဆိတ်များသည် ချေးထိုးပိုးကို အပိုင်းပိုင်းဖြတ်၍ စားသောက်နိုင်ကြသောကြောင့်တည်း။
ချေးထိုးပိုးသည် ပက်လက်မလန်ဘဲ နဂိုအနေအထားတွင် ရှိစဉ် ဘေးရန်မှ လွတ်ကင်းအောင် မိမိကိုယ်ကို မိမိ ကာကွယ် နိုင်၏။
မည်းနက်သော ကျောက်ကုန်းသည် ချေးထိုးပိုးကို ဒိုင်း သဖွယ် ကာကွယ်ပေး၏။
ချေးထိုးပိုး၏ တုတ်ခိုင်သော နောက် ပိုင်းသည် မာကျောသည့်ပြင် မကျိုးမပြတ်နိုင်သောကြောင့် အစာအလို့ငှာ ကိုက်ဖြတ်လိုသော ရန်သူတို့သည် ချေးထိုးပိုးကို အလွယ်တကူ ရန်မမူနိုင်ကြချေ။
ချေးထိုးပိုးသည် မိမိရန်သူကို နိုင်နင်းမည့်ပုံမပေါ်လျှင် အတောင်ကိုဖြန့်၍ လေထဲသို့ ပျံထွက် ပြေးတတ်၏။
ချေးထိုးပိုးသည် ပျံသန်းနိုင်သော်လည်း အများအားဖြင့် ခြေကိုသာ အသုံးပြု၍ လျှောက်သွားတတ်၏။
ညနေချိန် သို့မဟုတ် ညနေစောင်းချိန်တွင် ချေးထိုးပိုးများ ပျံဝဲနေသည်ကို အများအားဖြင့် တွေ့မြင်ကြရ၏။
ချေးထိုးပိုးသည် အလင်းကို ရှောင်၍ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲကြီးများအောက်တွင် နေတတ် ၏။
ထို့ပြင် အမှိုက်သရိုက်ပုံ အောက်တွင်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်အမြင့်နှင့် နံရံအကြိုအကြားများထဲ၌လည်းကောင်း နေတတ်၏။
အလင်းရောင် အားနည်းသော ညနေအေးအချိန် မျိုးတွင်သာလျှင် မိမိခိုအောင်းလျက်ရှိသော နေရာမှ ပြင်ပသို့ ထွက်လာတတ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) အီကုပ် နောက်ချေးပိုးမသည် နောက်ချေးပုံနား၌ မြေတူး၍ ဥများကို နောက်ချေးဖြင့် မံကာ မြေတွင် မြုပ်သည်တွင် လူတို့က မတ် ဧပြီလများတွင် ဖော်စားတတ်သည်။
မံထားသော နောက်ချေးလုံးကို ခွါ၍ ဝါဝင်းသော အီကုပ် (နောက်ချေးပိုး သားလောင်း) ကို တွေ့က စားကောင်းသောအရွယ်ဟု သတ်မှတ်သည်။
ဖြူလျှင် ငယ်သေးပြီး အရသာမပါ၊ ညိုလျှင် ကြီးကောင်ပျိုးနေပြီး ဖွယ်တယ်တယ်နိုင်သောကြောင့်တည်း။
တောင်ရိုး ဓနုတို့ ဒေသစာဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဆူးပုပ်ရွက်ခတ်ကာ ဟင်းအဖြစ် စားလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ချေဖာပိုးများ။
ချေးပင်သည် ပေ ၅ဝ ခန့်အထိ မြင့်၍ ယင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ တနင်္သာရီတိုင်း ကမ်းခြေတစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ချေးပင်မှ သစ်စေးအမည်းတစ်မျိုးကို ရရှိ၍ အသီးမှ အနံ့စူးသော အနက်ရောင်ဆီတစ်မျိုးကို ရသည်။
ထိုဆီအနက်ကို ထုံးရည်ကြည်ဖြင့် ရောလိုက်လျှင် အဝတ်အထည်များ၌ ခဝါသည်တို့ မှတ်သားလေ့ ရှိသော ဒိုဘီမင်ခေါ် ဖွတ်လျှော်၍ မပျက်နိုင်သည့် မင်ကို ရသည်။
သစ်စေးဖိုမင်မှာ ချေးပင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်၍ ထိုအပင်၏ အသီးမှ လည်း အလားတူမင်မျိုး ဖော်စပ်နိုင်သည်။
ချေးသီးကို ဘယ ဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။
ချေးပင်၏ အစေးမှာ သစ်စေးကဲ့သို့ စက်၍ အနာဖြစ်တတ်လေသည်။
ဤသို့ အနာစက် ဖြစ်ပေါ်လျှင် ကင်ပွန်းချည်ရွက်အကြမ်းကို အရည်ကျို၍ ဖန်ရေဆေးပေးက ရုတ်ခြည်းသက်သာနိုင်သည်။
ချေးပင်၏အသားမှာ အနီရောင်ရှိ၍ ချောမွတ်လာအောင် ပြုပြင်ပေးနိုင်သော လှပသည့်သစ်မျိုး ဖြစ်သဖြင့်၊ ဗီရိုကဲ့သို့ သော အိမ်သုံးပစ္စည်း အကောင်းစားများ ပြုလုပ်ရန်၊ ပန်းပု ထုရန်နှင့် ကြမ်းပြင်အလှခင်းရန် တို့အတွက် အသုံးဝင်သည်။
သို့သော် ထိုသစ်သားကို မြန်မာနိုင်ငံမှ တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် အနည်းငယ်သာ ရသည်။
သစ်အရောင်းအဝယ်လုပ်ရာတွင်လည်း ချေးသားနှင့် သစ်စေးဖိုသား နှစ်မျိုးစလုံးကို သရက်သစ်စေး သားဟု အမည်တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ခေါ်ကြသဖြင့် ခွဲခြားသိရှိရန် မလွယ်ကူချေ။
ဂျပန်နိုင်ငံ ဖူကုရှီမာတောင်မှ ချယ်ရီပန်း။
ချယ်ရီပင်သည် နှင်းဆီမျိုးရင်းဝင် အပင်ဖြစ်၍ ယင်း၏ မျိုးစုအမည်မှာ ပရုနပ်ဖြစ်သည်။
ချယ်ရီအချိုမျိုး၊ အချဉ်မျိုး ဟူ၍ ၂ မျိုးရှိရာ အချိုမျိုးကို ပရုနပ်အဗီယမ်ဟူ၍ လည်း ကောင်း၊ အချဉ်မျိုးကို ပရုနပ်စီရာဆပ်ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းများ၌ အချို မျိုးဖြစ်သော ပရုနပ်အဗီယမ်ချယ်ရီပင်များကို တွေ့ရတတ်သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ချယ်ရီပန်းများပွင့်သော နွေဦးပေါက်ချိန်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။
ချယ်ရီအချို သီးမှည့်များကို အသီးမှည့်အတိုင်း စားသုံးကြသည်။
ချယ်ရီအချဉ်သီးကိုမူ သနပ်၊ ချဉ်ရည် စသည်တို့ပြုလုပ် ရန် အသုံးချကြသည်။
ချယ်ရီသီးအရည်ကို အရက်ချက်ကြသည်။
ချယ်ရီသားဖြင့် အကောင်းစားအိမ်ထောင် ပစ္စည်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ချယ်ရီပင်၏ အခေါက်မှာ ဆေးဘက်ဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၌ ရုက္ခဗေဒအမည် ပရုနပ်ပဒ္ဒမ်ခေါ် ဟင်မားလယန် ချယ်ရီမျိုးလည်း ပေါက်သည်။
ထိုချယ်ရီပင်ကို ကချင်တို့က ပန္နု၊ ပန္နီဗျင်ဗျိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းတို့က မောက်ကွမ် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ပန်းများ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ။
300px|thumb|ခေျာကလက်များသည် အနက်ရောင်၊ အဖြူရောင် နှင့် နို့ချော့ကလက်ဟူ၍ အများအားဖြင့် ရှိတတ်သည်။
ချောကလက်မှာ ကကေးအိုပင် ၏အသီးတောင့်များ အတွင်းမှ အစေ့ဆန်များကို အမှုန့်ကြိတ်၍ သကြား၊ နို့တို့ဖြင့် ရောစပ်ကာ ပြုလုပ်ထားသော ရသာခဲဖြစ်သည်။
အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများနှင့် ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန် ကျွန်းများတွင် ချောကလက်များကို အကြီး အကျယ်လုပ်၍ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
ချောကလက်၏ ပင်ကိုခါးသက်သောအရသာကို သကြား၊ နို့၊ ကော်မှုန့် များဖြင့် ရောနှောဖုံးအုပ်၍ ဖက်စပ်ပြုပြင်ထားလေရာ ချော ကလက်သည် ချိုဆိမ့်သည်။
အနံ့လည်း ကောင်းမွန်သဖြင့် လူတိုင်းနှစ်ခြိုက်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် ကလေးများ အလွန် တောင့်တသော အစာဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ချောကလက် များသည် စားကောင်းသလောက် အဖိုးကြီးမြင့်လေရာ လူတိုင်း စားသုံးခြင်း မပြုနိုင်ချေ။
၁၄၉၂ ခုနှစ်နောက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသို့ စပိန်လူမျိုး များ ရောက်ရှိသွားသောအခါ ထိုဒေသမှ တိုင်းရင်းသားများ သည် ကကေးအိုခေါ် အပင်မှ အစေ့ဆန်တို့ကို ကြိတ်၍ ဖျော်သောက်ကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
စပိန်လူမျိုးများလည်း ထိုအရည်ကို မြည်းစမ်းကြည့်ရာ ခါးသက်သက်နှင့် အီသည်ကို တွေ့ရသည်။
သို့ရာတွင် ဥရောပတိုက်မှ ယူဆောင်လာခဲ့သည့် သကြားနှင့် ရော၍ သုံးဆောင်ကြည့်သောအခါ အရသာ ကောင်းသည်ကို တွေ့ရသည်။
သူတို့မှတစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်သို့ ရောက်သွားလေရာ ၁၈ ရာစုလောက်တွင် ဥရောပတိုက်၌ ကိုကိုးအဖျော်ကို အနှံ့အပြား သုံးစွဲစ ပြုကြသည်။
ချောကလက်ကို ကိုကိုးပြုလုပ်သကဲ့သို့ပင် ကကေးအိုအစေ့ ဆန်များကို အခြောက်လှန်း၍ ကြိတ်ထားသော အမှုန့်များမှ ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ကကေးအိုပင်များမှာ ပူအိုက်၍ စိုစွတ် သောအမေရိကတိုက်၊ အာဖရိ ကတိုက်များတွင် အလေ့ကျ ပေါက်၍ ကလေးအိုစေ့များကို ကိုကိုးချောကလက်များ ပြုလုပ် သည့်နိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြ၏။
ချောကလက်စက်ရုံကြီးများသို့ ရောက်သောအခါ ကကေး အို အစေ့များကို ပို၍ အရသာကောင်းလာစေရန် စက်ဖြင့် လှော်ပေးရသည်။
ထို့နောက် စက်ဖြင့် ကြိတ်လိုက်သောအခါ အခွံများထွက်ကုန်ပြီးလျှင် အဆန်များသာ ကျန်ခဲ့၏။
အစေ့ခွံ များမှာ မြေဩဇာအတွက် အသုံးချရသည်။
ကကေးအိုအစေ့မှ ရသော အဆန်များမှာ ကိုကိုး၊ ချော ကလက် ပြုလုပ်ရသော အဓိကပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
ချော ကလက်ပြုလုပ်ရာ၌ အဆန်များကို ချောကလက်အရည် ဖြစ် အောင် စက်ဖြင့် အထပ်ထပ်ကြိတ်ပေး၍ ပုံစံခွက်များထဲတွင် အအေးခံပေးရသည်။
ထို့နောက် သကြား၊ နို့၊ ကော်မှုန့်များ ရောစွက်လိုက်သောအခါ ချိုဆိမ့်သော ချောကလက်များ ဖြစ်လာသည်။
ချောကလက်သည် အလွန်အဆီများ၏။
ကကေးအို အဆန်များတွင် ကိုကိုးဆီဟုခေါ်သော အဆီအနှစ် တစ်ဝက် ကျော်မျှ ပါရှိသည်။
ယင်းကိုကိုးဆီမှာ အညိုရင့်ရောင်ရှိသည်။
အဆီဓာတ်လွန်ကဲ၍ အီဆိမ့်လှသည်။
ရှေးအခါက ချောကလက် များ ပြုလုပ်ရာတွင် မူလကိုကိုးဆီများ ပါရှိသမျှနှင့်သာ ပြုလုပ် ကြသော်လည်း ယခုအခါတွင် ကိုကိုးဆီများကို ပိုမိုထည့်ရမည့် ဆီကို ကလေးအိုအဆန်များမှ ကိုကိုးမှုန့် မပြုလုပ်မီ ထုတ်ယူ သည်။
ယင်းသို့အားဖြင့် ဖျော်သောက်ရမည့် ကိုကိုးမှုန့်မှာလည်း အဆီထုတ်ပြီးဖြစ်၍ အီဆိမ့်လွန်းခြင်း၊ အဆီများခြင်း မဖြစ် တော့ဘဲ ချောကလက်မှာလည်း ပို၍ အရသာကောင်းလာသည်။
ယင်းသို့အရသာ ပိုကောင်းသည်နှင့်အမျှ ချောကလက်သည် အစာကြေလွယ်ခြင်း မရှိချေ။
သို့ရာတွင် နည်းနည်းနှင့် ဝစေ သောအစာ ဖြစ်သည်။
ချောကလက်တွင် ပရိုတင်း၊ အဆီဓာတ်ဆားနှင့် အခြား ခွန်အားဖြစ်စေသော ဓာတ်များ ပြည့်စုံလုံလောက်စွာ ပါရှိသဖြင့် နည်းနည်းနှင့် အရာရောက်သော အစာ အာဟာရဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ပင်လယ်ရပ်ခြားသို့ သွားရောက်နေရသော စစ်သည် တော်များ စွန့်စားရှာဖွေသူများအဖို့ ချောကလက်သည် အလွန် အဖိုးတန်သော စားနပ်ရိက္ခာတစ်မျိုး ဖြစ်ပေသည်။
thumb|၁၇ ရာစုမှ ဂျက်ဖရီ ချော်စာ၏ ပုံတူ ပန်းချီကား ဂျက်ဖရီး ချောစာ () သည် အင်္ဂလိပ် ကဗျာဆရာ၊ စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်၍ အလယ်ခေတ်အတွင်း အကြီးကျယ်ဆုံး အင်္ဂလိပ် ကဗျာဆရာကြီးတစ်ဦးဟု ကျယ်ကျယ်ပြန်ပြန့် သတ်မှတ် ယူဆကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ကဗျာစာဆိုတို့၏ ဖခင်ကင်တာဗာရီပုံပြင်များကို မွေးထုတ်ခဲ့သူ ကဗျာဆရာကြီး ချော်စာ၏ဘဝကို ဤတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖော်ပြထားသည်။
ပြင်သစ်နှင့် လက်တင်ဘာသာမှသာလျှင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ ဆိုင်ရာတွင် ထိရောက်စွာ သုံးစွဲနိုင်သည်ဟူသော ထိုခေတ်၏ ယူဆချက်အား တော်လှန်၍ မစ်ဒလန်နယ်သုံး အင်္ဂလိပ်စကားကို ထီးနန်းသုံး စာပေအဖြစ် ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်မှာ အံ့မခန်းပါပေ။
ချော်စာ ဂျက်ဖရီ (ခရစ် ၁၃၄ဝ-၁၄ဝဝ) ဂျက်ဖရီချော်စာသည် အင်္ဂလိပ်စာပေ၌ ကဗျာအရာတွင် လက်ဦးဆရာ မည်တွင်လောက်အောင် ပထမဦးဆုံး ထင်ရှားကျော်စောခဲ့သော စာဆိုကြီး ဖြစ်ပေသည်။