kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မိခင်၏ အထောက်အပံ့ကို ယူနေရစဉ် ၁၈၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၃ ခုနှစ်အထိ နှစ်များအတွင်း ရှောသည် ဝတ္ထုငါးပုဒ် ရေးသည်။
သို့သော် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူများက လက်မခံချေ။
နောင်အခါတွင်မူ ရှော၏ ပညာဉာဏ် ရင့်သန်လာသည့်အလျောက် သူ၏အရေးအသားများသည် ပြောင်မြောက် လာလေသည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုး ဟင်နရီဂျော့၏ ဟောပြောချက်များကို ကြားနာရသဖြင့် ရှောသည် ဝါဒစိတ် ပြင်းထန်သော ဆိုရှယ်လစ်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
ထို့ပြင် ကားလမတ်၏ အရင်းအနှီးကျမ်းကြီးကိုလည်း အလွန် နှစ်ခြိုက် သဘောကျခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် ဟိုက်ပတ်ဥယျာဉ်တွင် အလုပ်သမားလူတန်းစားတို့အား အရင်းရှင်ဝါဒ တိုက်ဖျက်ရေးတရားများကို အပတ်စဉ် ဟောသည်။
သို့သော် အလုပ်သမား လူတန်းစားက ရှောအား ပေါကြောင်ကြောင် လူတစ်ယောက်ဟု ယူဆသည်မှအပ သူ့တရား၌ သဘောမကျကြပေ။
ထိုအခါ ပညာတတ်လူတန်းစားကို တရားဟောရန် ရည်ရွယ်ကာ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဖေဗီယန်အသင်းတည်ထောင်သောအခါ၌ အသင်းဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ထိုအသင်းဝင်အဖြစ်ဖြင့် အရင်းရှင်စံနစ်ကို ပယ်ပယ်နယ်နယ် ရှုံ့ချတရား ဟောသည်။
မိမိ၏ ငေါ့သံ၊ ချိတ်သံ၊ စောင်းသံ၊ ထေ့သံများ၊ သာသာနှင့် နာနာ နှက်သော စကားလုံးများကို ပရိသတ်က လက်ခံလာသောအခါ ရှောသည် အားတက်လာသည်။
ထိုအခါမှ စ၍ သူတစ်ပါးမခံ ချည့်မခံသာဖြစ်အောင် ကလိသော၊ ဆွပေးသော စကားအသုံး အနှုန်းများကို ဟောပြောရာ၌လည်းကောင်း စာပေရေးသားရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့လေသည်။
ထိုကာလအတွင်း ရှောသည် မိမိဝါသနာပါရင်း ပညာရပ်များကိုလည်း ဆက်လက်ဆည်းပူးရာ လိုက်စားသမျှ ပညာရပ်များတွင် ခြေခြေမြစ်မြစ် ရှိခဲ့သည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ်၌ ပေါမော ဂေဇက်သတင်းစာတွင် သတင်းဝေဖန်သူအဖြစ် စတင်လုပ် ကိုင်သည်။
မကြာမီ လန်ဒန်မြို့ရှိ ဂီတနှင့် ပြဇာတ်အကဲဖြတ် များထဲတွင် ရှော၏နာမည်သည် ထင်ပေါ်လာလေသည်။
ပြဇာတ်အကဲဖြတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိစဉ် ရုံတင် ကပြကြသော အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်များကို စိတ်တိုင်းမကျစရာ အများအပြား တွေ့ရသည်။
ထိုကြောင့် ပြဇာတ်အဆင့်အတန်းမြင့်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြဇာတ်များကို ရေးသားခဲ့ရာ မကြာမီ သူ၏မှန်းခြေအတိုင်း ပေါက်၍ သူ့ခေတ်တွင် ထူးခြားအောင်မြင်ဆုံးသော ပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
ရှောသည် သူ၏ပြဇာတ်များတွင် သူ၏ဝါဒ အာဘော်များကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
သူ၏ပြဇာတ်များသည် စင်စစ် ဇာတ်လမ်းအတွက်မဟုတ်ဘဲ သူ၏အာဘော်များအတွက် ကျော်ကြားကြလေသည်။
ရှောသည် ပြဇာတ်များကိုသာမက ဝတ္ထုပေါင်းများစွာကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
သူ၏ပြဇာတ်နှင့် အခြားစာအုပ် စာတန်းများအတွက် အကျိုးခံစားရ၍ ရှောသည် ကြွယ်တောင့်ကြွယ်ဝ နေနိုင်ခဲ့သည်။
သူ၏ ထူးခြားပြောင်မြောက်သော အရေးအသားများကြောင့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စာပေဆုဖြစ်သော နိုဘယ်ဆုကြီးဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရသည်။
ရှောသည် ထိုဆုကို လက်ခံသော်လည်း ဆုငွေဖြစ်သော ဒေါ်လာ ၃၅ဝဝဝ (မြန်မာငွေ တစ်သိန်းကျော်)ကိုမူ လက်မခံချေ။
ဗားနတ်ရှောသည် သူ၏ထူးခြားသော အယူအဆများ၊ ယုံကြည်သူများကို ပြဇာတ်များမှလည်းကောင်း၊ စာအုပ်စာတမ်းများမှလည်းကောင်း ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။
သူ၏အယူအဆများသည် သူများနှင့်မတူ ထူးခြားသကဲ့သို့ သူ၏ဥပဓိရုပ်နှင့် အမူအကျင့်တို့သည်လည်း ထူးခြားသည်။
သူသည် အမဲသားငါး မစား၊ အရက်သေစာနှင့် ဆေးလိပ်ကိုလည်း သောက်သူမဟုတ်ချေ။
ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်အောင် နေထိုင်ခဲ့သဖြင့် အသက် ၉ဝ ကျော်၍ ဇရာဖိစီးလာခဲ့သော်လည်း အခြားသူများ၏ အယူအဆနှင့် မတူသဖြင့် ဂွကျသည်ဟုဆိုကြသော ထူးခြားပြောင်မြောက်သည့် စာပေများကို ဆက်လက်ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။
မည်သို့ပင် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်အောင် နေထိုင်ပါသော်လည်း သင်္ခါရတရားကို ရှောင်ကွင်းမရသည့်အတိုင်း မတော်တဆလဲကျ၍ ဒဏ်ရာရသည်မှ ရောဂါဖောက်ပြန်ကာ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အိုင်းရစ် စာရေးဆရာများ။
ထန်းရည် (Palm wine) သည် ထန်းပင်မှ ထွက်ရှိလာသော အရည်ဖြစ်ပြီး သောက်သုံးနိုင်သည်။
၎င်းအရည်ကို သောက်သုံးလျှင် ဆေးဘက်ဝင်သကဲ့သို့ လူကို မူးဝေစေတတ်သည်။
ထန်းပင်ပေါက်သော မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂါနာနိုင်ငံနှင့် အာဖရိကဒေသတွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်။
အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။
"'ထန်းရည်နဲ့ ငပိ လူမသိစေနဲ့"' ထိုစကားသည် ထန်းရည်၏ စွဲမက်ဖွယ်အရသာ ကောင်းမွန်မှုကို အမွန်းတင်သော စကား၊ ငပိသည်လည်း မြန်မာအများစု အလွန်နှစ်သက်သောကြောင့် ထမင်းဝိုင်းတွင် မပါမဖြစ်သောအရာ၊ ထိုနှစ်ခုကို အမွှမ်းတင် တွဲစပ်ပြောလေ့ ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ထန်းရည်အကြောင်း တစ်ဖွဲ့တနွဲ့ သီကုံးစပ်ဆိုထားသည့် သီချင်းများ။
ကဗျာများပင် ရှိသည်။
ထန်းရည်ကို သောက်သုံးရန်၊ ထန်းလျက်၊ သကာပြုလုပ်ရန်အတွက် စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးကြသည်။
ထန်းရည်၌ အချို၊ အခါးဟူ၍ (၂) မျိုးရှိသည်။
ထန်းရည်အချိုကို သောက်လျှင် သကြားရည်ကဲ့သို့ ချို၏။
အချိုရည်သည် ကဇော်မပေါက်မီ ဆက်ကရင်း သကြားပါသော အရည်တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။
ယင်းကို နေမွန်းတည့်ကျော်သည်အထိထားလျှင် အခါးရည်ဖြစ်သွားသည်။
ထန်းရည်ခံယူပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။
ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ်လှီးပေး ခြင်းဖြင့် ထန်းနို့မှ ထန်းရည်များလိုက်လာသည်။
ထန်းဖိုပင်နှင့် အမပင် (၂) မျိုးစလုံးမှ ထန်းရည် ရနိုင်၏။
အမပင်များမှ ထန်းရည်ကို မိုးတွင်း၌ပင်လျှင် ရရှိနိုင်သည်။
အမပင် သည် အဖိုပင်ထက် ထန်းရည် ၁ ဆ သို့မဟုတ် ၁/၂ ဆမျှ ပိုထွက်၏။
ထန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရက် ကဏ္ဍ:ယမကာ။
၂၅ နှစ်သား ရှိုပင် ကို ၁၈၃၅ တွင် တွေ့ရစဉ် အနောက်တိုင်း ဂီတလောကတွင် စန္ဒရား တီးလုံးတီးကွက် များ ရေးသားရာ၌လည်းကောင်း၊ စန္ဒရားတီးရာ၌လည်းကောင်း အတော်ဆုံးသော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးကား ဖရက်ဒရစ်ဖရန်ဆွာ ရှိုပန် ဖြစ်သည်။
ရှိုပန်သည် စန္ဒရားတစ်လုံးတည်း ပင်တိုင်တီးခတ်ရန်အတွက်သာ အဓိကရေးသားခဲ့သည်။
ယင်း၏ တီးလုံး တီးကွက် သံရိုးသံဆန်းတို့သည် နားဆင်ရသူအပေါင်း၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းကျုံးဆွဲငင်နိုင်စွမ်း ရှိ၍ ယင်း၏စန္ဒရားလက်သံသည် သူမတူအောင် ငြိမ့်ညောင်း သာယာလှပေသည်။
ရှိုပန်နှင့် ခေတ်ပြိုင်၊ ပညာပြိုင်ဖြစ်ကြသောဖရန့်လဇ္ဇ၊ မယ်ဒယ်ဇုန် အစရှိသည့် ဂီတပါရဂူကြီးများကပင် ရှိုပန်၏ ထူးခြားသောဂီတစွမ်းရည်ကို ချီးကျူးကြရလေသည်။
ဂီတပါရမီရှင် ရှိုပန်သည် အဘပြင်သစ်လူမျိုး၊ အမိ ပိုလန်သူတို့မှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်၍ ပိုလန်ပြည် ဝါဆောမြို့အနီး၌ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဂီတဝါသနာဗီဇပါလာသူဖြစ်၍ ငယ်စဉ်က ဗိုဟီးမီးယန်းလူမျိုး ဂီတဆရာဇီမီ ထံ၌ ဂီတပညာ သင်ယူစဉ်ကပင် စန္ဒရားအတီး၌ အစွမ်းအစရှိကြောင်းပြလာသည်။
ထို့ကြောင့် ကိုးနှစ်သားမပြည့်မီကပင် ဂီတပဒေသာကပွဲကြီးတစ်ခု၌ လူထုပရိသတ်ကြီးရှေ့တွင် စန္ဒရားတီးပြခဲ့ရာ လူထု၏ ချီးကျူးထောပနာပြုခြင်းကို ခံယူခဲ့ရသည်။
နောင်အခါ ဘခင်ဖြစ်သူ ပြင်သစ်ဘာသာ ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော ဝါဆောမြို့ လိုင်စီယမ် ကျောင်းတော်ကြီးတွင် စာပေပညာဆည်းပူးသည်။
သို့သော် တစ်ဖက်တွင် ဝါဆောမြို့ရှိ ဂီတအနုပညာ သင်ကျောင်း၌လည်း ရေးစပ်ခဲ့ သည်။
ထိုကဲ့သို့ စာပေတစ်ဖက်၊ ဂီတတစ်ဖက် လေ့လာ လိုက်စားခဲ့၍ အားလပ်ချိန်မရှိအောင် ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ရှိုပန်၏ ကျန်းမာရေးသည် ချို့တဲ့လာခဲ့လေသည်။
၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် ရှိုပန်သည် ဗီယင်းနားမြို့သို့ သွားရောက်သည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ဗရက်ဇလိုး၊ ဒရက်ဇဒင်၊ ပရာဟအစရှိသော ဥရောပမြို့ကြိးများ၌ လှည့်လည်၍ စန္ဒရားတီးပြပြီးနောက် ပါရစ်မြို့သို့ ရောက်လာသည်။
ပါရစ်မြို့သို့ ရောက်သည့်အချိန်တွင် ရှိုပန်သည် ငွေကြေးပြတ်လတ်နေပြီးလျှင် စိတ်ပျက်အားငယ်နေလေသည်။
သို့သော် ရှိုပန်၏ ဂီတပညာစွမ်းကို သိလာကြ၍ ဝိုင်းဝန်းချီးမြှင့် မြှောက်စားလာကြရာ အထူးသဖြင့် အထက်တန်းစား အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ရှိုပန်သည် အလွန်မျက်နှာပွင့်လန်းခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ပါရစ်မြို့တွင် ရှိနေကြသော ဂီတနှင့် အနုပညာရှင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည့် ဖရန့်လဇ္ဇ၊ ဗေးရလီအိုး၊ မယ်ဒယ်ဇုန်၊ ဗောလဇက်၊ ဟိုင်းနရစ်ဟိုင်းန စသည်တို့နှင့်လည်း သိကျွမ်းရင်းနှီးခွင့်ရခဲ့သည်။
ပါရစ်မြို့တွင် မိတ်ဟောင်းဆွေကောင်းများနှင့် တွေ့ဆုံ၍ ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရသော်လည်း ရှိုပန်၏ ဂီတပညာကို ထိုခေတ် ပြင်သစ်ဂီတလောကက အားပေးသင့်သလောက် အားပေးချီးမြှင့်ခြင်း မပြုခဲ့ချေ။
ထိုက်သင့်သည့်အတိုင်းသာ ချီးမြှင့်ခဲ့ပါလျှင် ရှိုပန်သည် တီးလုံး တီးကွက်များ ပုံနှိပ် ရောင်းချခြင်းဖြင့်ပင် ကြွယ်ဝချမ်းသာနိုင်ခဲ့ပေမည်။
ထိုသို့ အားပေးမှု မရခဲ့သဖြင့် ရှိုပန်သည် ဂီတသင်ဆရာအဖြစ်သာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရလေသည်။
ရှိုပန်သည် အမျိုးသမီးများကြား ရေပန်းစားလှသူ ဖြစ်သည်။
ဂီတပါရဂူကြီးလဇ္ဇ၏ မိတ်ဖွဲ့ပေးမှုကြောင့် ထိုစဉ်က ဂျော့ဆန်းအမည်ခံ စာရေးဆရာမအကျော်အမော် မဒမ်ဒျူဗန်းနှင့် ရင်းနှီးခဲ့ကြသည်။
ရှိုပန်သည် ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့မှုကြောင့် ချောင်းဆိုးသွေးပါ ရောဂါဖြစ်လာသဖြင့် မဒမ်ဒျူဗန်းက ဂရုတစိုက်ပြုစု စောင့်ရှောက်ပေးလေသည်။
၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် ရှိုပန်၏ ကျန်းမာရေးအတွက် မဒမ် ဒျူဗန်းက ရှိုပန်အား မဂျော်ကာကျွန်း(စပိန်)သို့ ခေါ်ဆောင်သွား သည်။
သို့သော် ထိုကျွန်းမှ ပြန်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် သူတို့ နှစ်ဦး စိတ်သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်ကြတော့ဘဲ အမုန်းကြီးမုန်းသွားကြသည်။
ယင်းတို့နှစ်ဦး သင့်မြတ်နေခဲ့စဉ်က ရှိုပန် သည် အကောင်းဆုံးသော သံရိုးသံဆန်း တေးကွက်များကို စပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။
သူတို့နှစ်ဦး မုန်းကြပြီးနောက်တွင် ရှိုပန်သည် လက်စွမ်းပြ တီးလုံးတီးကွက်များကို မစပ်ဆိုတော့ချေ။
ရောဂါအခြေအနေလည်း ပို၍ ဆိုးလာသည်။
၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ရှိုပန်သည် အင်္ဂလန်ပြည်အက်ဒင်ဗာရာမြို့သို့လည်း သွားရောက် ခဲ့သေးသည်။
ထိုမြို့သို့ ရောက်ပြီး နောက်တွင် ရောဂါအခြေ အနေ အလွန်ဆိုးရွားလာသဖြင့် ပါရစ်မြို့သို့ ပြန်လာရာ ၁၈၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ရှိုပန်သည် အမိဘက်ကို နွယ်သဖြင့် ဇာတိဌာနေ ပိုလန်ပြည်ကို ချစ်မြတ်နိုးသည်။
များသောအားဖြင့် ရှိုပန်၏ တီးလုံးတေးသွားတို့၌ ပိုလန်ရိုးရာ တေးသံသီချင်းများကို မှီး၍ ထားသည်။
ယင်း၏အလွမ်းအဆွေး တီးလုံးတေးသွားများသည် သူ၏ ဌာနေ ပိုလန်ပြည်၏ ကံဆိုးပုံကို စောင်းပါးရိပ်ခြည် ရိုးမယ်ဖွဲ့ ထားခြင်းများ ဖြစ်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပိုလန် ဂီတပညာရှင်များ။
thumb|အားနက် ဟင်နရီ ရှက်ကယ်လတန် ဆာအားနက် ဟင်နရီရှက်ကယ်လတန် (; ; ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၇၄ – ၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၂) သည် ပထဝီဝင်နှင့် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် စွန့်စားသွားရောက်ခဲ့သော ဗြိတိသျှ အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးအကြိမ်တွင် ကပ္ပတိန် ရောဗတ်စကော့၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ် လိုက်ပါသွားခဲ့ရာ ကျန်းမာရေး ချွတ်ယွင်းလာသောကြောင့် ခရီးပန်းတိုင်မရောက်မီ ပြန်လာခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် စကော့တို့လူစု တောင်ဝင်ရိုးစွန်း၌ ယူနီယံဂျက်အလံကို တလွှားလွှား တဝင့်ဝင့် စိုက်ထူနိုင်ချိန် (၁၉ဝ၄ ခုနှစ်)၌ ရှက်ကယ် လတန် မပါဝင်နိုင် ခဲ့ချေ။
ခရီးတစ်ဝက်တစ်ပျက်ဖြင့် ပြန်လာခဲ့သော ရှက်ကက် လတန်သည် စိတ်အားမလျော့ချေ။
ထို့ပြင် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းဒေသသို့ စကော့တို့နှင့် အတော်အတန် ခရီးပေါက်အောင် ရောက်ခဲ့ဖူးပြီး ဖြစ်သဖြင့် ကြမ်းတမ်းခက်ခဲသော ခရီးအတွေ့အကြုံများကိုလည်း အလေ့အကျင့်ရှိပြီး ဖြစ်နေသည်။
ထို့ကြောင့် တောင်ဝင်ရိုး စွန်းဒေသသို့ နောက်ထပ်သုံးကြိမ်သွားရောက်ခဲ့ရာ သူကိုယ်တိုင် ဦးစီးခေါင်းဆောင်ပြုခဲ့၍ ဒုတိယအကြိမ်သည်ကား အအောင်မြင်ဆုံးအကြိမ် ဖြစ်လေသည်။
ရှက်ကက်လတန်သည် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ရှက်ကက် လတန်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့သည် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ထိုတောင်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် အနီးကပ်ဆုံးနေရာသို့ ရောက်ခဲ့၍ စကော့တို့၏ စံချိန်ကိုပင် ချိုးနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနေရာသည် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းမှ ၉၇ မိုင်ခန့်မျှသာ ကွာဝေးတော့သည်။
ထိုပြင် ရှက်ကက်လတန်သည် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းဒေသရှိ ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၁၁၆ဝဝ ကျော်မြင့်သော အဲရီဗတ် တောင်ကိုလည်း တက်ခဲ့သည်။
တောင်သံလိုက် ဝင်ရိုးစွန်း၏ အတိအကျ တည်နေရာကိုလည်း သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ရှက်ကက်လတန်၏ စူးစမ်းတွေ့ရှိချက်များသည် ပထဝီဝင်နှင့် သိပ္ပံပညာရပ်များအတွက် အလွန်အဖိုးတန် အသုံးဝင်ကာ အချက်အလက်များ ဖြစ်လေသည်။
ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရှက်ကက်လတန်တို့အဖွဲ့၏ ခရီးစရိတ်အတွက် ပေါင်ပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကို ထည့်ဝင်လှူဒါန်း၍ ရှက်ကက်လတန်အားလည်း ဆာဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်လေသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ရှက်ကက်လတန်ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့သည် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ဖြတ်ကျော်ရန် ခရီးထွက်လာကြပြန်သည်။
ထိုတတိယအကြိမ်တွင်မူ ရှက်ကက်လတန်၏ မှန်းခြေ မပေါက်တော့ချေ။
အဖွဲ့ဝင်များ စီးလာသောသင်္ဘောသည် ရေခဲစိုင်မျောများ ကြားထဲတွင် ပိတ်ညပ်မိနေသဖြင့် ရှက်ကက် လတန်သည် မိမိ၏အဖွဲ့ဝင်များ အားလုံးကို မိုင်ပေါင်း ၁၈ဝ ကျော်ဝေးသည့် ဘေးကင်းရာနေရာတစ်ခုသို့ အရောက်ပို့ဆောင်ပေးရသည်။
ထိုနောက် အဖွဲ့ဝင်တစ်စုနှင့်အတူ အကူအညီ ရနိုင်မည့် နေရာသို့ ရောက်အောင် ရေခဲပြင်များကို ဖြတ်ကာ မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ ကျော် အသက်ဆံဖျား ခက်ခဲပင်ပန်းစွာ လာခဲ့ရသည်။
အကူအညီရသောအခါမှ ဘေးကင်းရာ၌ ရေခဲတောင် ရေခဲစိုင်များကြားထဲ၌ ပိတ်ညပ်နေသဖြင့် ဒုက္ခတွေ့နေရသော အချိန်မှာ နေ့ရက်အားဖြင့် ၄၅၇ ရက် ရှည်ကြာသည်ဟု သိရှိရလေသည်။
ယင်းကဲ့သို့ ဒုက္ခမျိုးစုံကို ကြုံလင့်ကစား ရှက်ကက်လတန်သည် စိတ်မပျက်ပေ။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထအကြိမ် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ခရီးထွက်ပြန်သည်။
ထိုအကြိမ်တွင်မူ လမ်းခရီး သင်္ဘောပေါ်တွင်ပင် တုတ်ကွေးဖျားမိရာမှ အဆုတ်ရောင်ရောဂါပါ ဖိစီးလာသဖြင့် ရည်ရွယ်ရင်း ခရီးပန်းတိုင်သို့ မရောက်မီ အသက်စွန့်သွားရလေသည်။
ရှက်ကက်လတန်သည် အိုင်ယာလန်ပြည်၊ ကီလကီးမြို့၌ ၁၈၇၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဒါးလစ်ကောလိပ်ကျောင်း၌ ပညာဆည်းပူးခဲ့၍ ကောလိပ်မှထွက်လျှင် ကုန်သင်္ဘောများ၌ စတင်အမှုထမ်းသည်။
နောင်အခါ ရေတပ်မတော်၌ အရာရှိကလေးတစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းရွက်နေရာမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်း ခရီးသွားအဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ရှက်ကက်လတန်သည် ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက် နေ့တွင် သင်္ဘောပေါ်၌ အနိစ္စရောက်ရာ ဆောက်ဂျောဂျီးယား ကျွန်းပေါ်တွင် မြုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကြလေသည်။
ရှက်ကက်လတန်သည် တောင်ဝင်ရိုးစွန်း ခရီးသွား မှတ်တမ်းများ ရေးသားထားခဲ့သည်။
thumb|ရောဘတ် ဖယ်လ်ကွန် စကော့ ရောဘတ် ဖယ်လ်ကွန် စကော့()မှာ ဗြိတိသျှလူမျိုး ရေတပ်ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်၍၊ သိပ္ပံပညာ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ သွားရောက် စွန့်စားရှာဖွေသူ ဖြစ်၏။
ဒက်ဗွန်ပို့မြို့တွင် မွေးဖွား၍ ရေတပ်တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်ဗိုလ်ကြီး ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်တွင် သူ၏ စွန့်စားမှုသတ္တိနှင့် ခေါင်းဆောင်နိုင်သော အရည်အခြင်းကြောင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ သွားရောက်မည့်အဖွဲ့ကို ဦးစီးရန် တာဝန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသည်။
ထိုကြောင့် 'ဒစ်စကပ်ဗာရီ'အမည်ရှိ သင်္ဘောဖြင့် အဖွဲ့ကို အုပ်ချုပ်ကာ လိုက်ခဲ့လေသည်။
ထိုအကြိမ်မှာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ စကော့သွားရောက်သည့် ပထမအကြိမ် ဖြစ်၍ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်ခန့်မျှ ကြာလေသည်။
တောင်ဝင်ရိုးစွန်းမှ နေရပ်သို့ ချောမောစွာ ပြန်ရောက်လာသော် စကော့သည် ရေတပ်တွင် အမှုထမ်းပြန်၏။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမအကြိမ်က မပြီးဆုံးခဲ့သောလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် စူးစမ်းလုပ်ကိုင်ရန်၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ခရီးထွက်ရပြန်သည်။
စကော့တို့အဖွဲ့ကို ဗြိတိသျှနှင့်ဒိုမီနီယန်အစိုးရများက စရိတ်ထောက်ပံ့လေသည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင်၊ စကော့တို့ လူစုသည် စွတ်ဖားများဖြင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ခရီးစထွက်ကြလေသည်။
ရာသီဥတုမှာ ဆိုးရွားလှသဖြင့် တောင်ဝင်ရိုးသို့ သွားကြရာဝယ် အလွန်တရာ ကြံ့ခိုင်သော စိတ်ဓာတ်၊ ဇွဲသတ္တိတို့ဖြင့် အားခဲ ကာ ခဲယဉ်း ပင်ပန်းစွာ သွားရောက် ကြရ၏။
ဤသို့ဖြင့် ၁၉၁၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ရောက်ရှိကြ၏။
သို့သော် နော်ဝေးနိုင်ငံသား အားမန်ဆင်အာ လူစုက တောင်ဝင်ရိုးစွန်းနေရာတွင် တစ်လခန့် စော၍ အလံစိုက်ခဲ့သည်ကို တွေ့ကြသဖြင့် စကော့တို့ထက် အရင်ဦးသွားကြောင်း သိကြရလေသည်။
ထိုနေရာမှ ရိက္ခာထောက် စခန်းသို့ ပြန်လှည့်ကြသည့်အပြန် ခရီးတွင် စကော့တို့လူစုသည် ဖျားနာခြင်း၊ ရိက္ခာမလုံလောက်ခြင်း၊ ရာသီဥတု၏ဆိုးရွားခြင်း ဘေးဒုက္ခတို့ကို တွေ့ကြုံကြရလေတော့၏။
စကော့နှင့် အဖော်လေးဦးတို့သည် ထိုဘေးဒုက္ခများကို အလျှော့မပေးဘဲ အစွမ်းကုန် ကြိုးစားတွန်းလှန်ကြပါသော်လည်း၊ အက်ဗန်းအမည်ရှိ စကော့၏လက်ထောက်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သေဆုံးရလေ၏။
နောက်တစ်လလောက်တွင် အုတ်အမည်ရှိ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးမှာလည်း မိမိ၏ မဟန်နိုင်သော အခြေအနေကြောင့် အခြားအဖွဲ့ဝင်တို့အား ဝန်မလေးစေလိုသည်က တစ်ကြောင်း၊ မိမိအတွက် ဝန်ပေါ့သဖြင့်၊ ကျန်အဖော်များ သက်သာရာရစေရန်က တစ်ကြောင်းတို့ကို ထောက်ထား၍ နှင်းမုန်တိုင်းထဲသို့ အတင်းထွက်သွားကာ အသက်စွန့်လိုက် လေသည်။
သို့ဖြစ်လင့်ကစား စကော့နှင့် ကျန်အဖော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော ဒေါက်တာဝီလဆန်နှင့် လက်ဖတင်နင်ဗောင်းဝါးတို့မှ အုတ်မျှော်လင့်သကဲ့သို့ သက်သာခွင့် မရရှာချေ။
ရိက္ခာပြတ်သည့်ပြင် ရာသီဥတုမှာ ပို၍ ဆိုးရွားလာရာ ထိုသူသုံးဦးမှာ ၁၉၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့ လောက်တွင် သေဆုံးရှာကြလေ၏။
စကော့၏ အဖွဲ့အား အရှာထွက်ခဲ့သော ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့သည် ၁၉၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင်မှ စကော့တို့၏ အလောင်းများကို တွေ့ရှိကြရလေသည်။
စကော့သည် မိမိတို့ စူးစမ်းရခဲ့သမျှ တွေ့ကြုံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သမျှကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရာ၊သေခါနီးဆဲဆဲတွင် မရေးနိုင်ရေးနိုင်နှင့်ပင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သေးသည်။
သူတို့၏မှတ်တမ်းများကို ဖတ်ရှုကြရာတွင် စကော့နှင့် အဖွဲ့သားများသည် ယောကျာ်းကောင်းပီသစွာ အာဇာနည်စိတ်ဖြင့် ဒုက္ခဆင်းရဲ အမျိုးမျိုးခံ၍ ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံများကို အံ့ဩချီးမွမ်းစိတ်၊ သနားစိတ်တို့ဖြင့် ဖတ်ရှုကြရလေသည်။
စကော့၏ အဖွဲ့သားများမှာ အသက်ပင် ဆုံးကြသော်လည်း သူတို့၏စူးစမ်းလေ့လာထားခဲ့သည့်အချက်များမှာ သိပ္ပံပညာရပ်အတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင် အသုံးဝင်လှသည်။
ထိုကြောင့် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့၏ စွန့်စားမှုသမိုင်းတွင် စကော့၏ အမည်မှာ မော်ကွန်းဝင်ဖြစ်၍ လန်ဒန်မြို့ ဝါတာလူးရပ်ကွက်တွင် စကော့၏ ရုပ်ပုံကို ကြေးရုပ် ထုထားကြလေသည်။
ကျန်ရစ်သူ စကော့၏ဇနီးနှင့် သားအတွက် တိုင်းသားပြည်သူတို့က ရန်ပုံငွေများ ကောက်ခံပေး၍ ဘုရင်မင်းမြတ်ကမူ ကွယ်လွန်သူ စကော့အား ကေ၊ စီ၊ ဘီ၊ ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးမြှင့်လေရာ ဇနီးသည်မှာလည်း လေဒီစကော့ဟူ၍ ဖြစ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:စွန့်စားသူများ။
ဓား၊ ကတ်ကျေး စသော သံမဏိထည်ပစ္စည်းများနှင့် စပ် လျဉ်းလာလျှင် ရှက်ဖီးဟူသောအမည်ကို အလွန်ကြားဖူးနားဝ ရှိနေကြ၍ ထိုမြို့ထွက် ဓား၊ ကတ်ကျေးတို့သာလျှင် အကောင်း ဆုံးဟု ယူဆလျက် ရှိကြသည်။
ရှက်ဖီးအမည်ရှိသော ထိုမြို့ သည် အင်္ဂလန်ပြည် ယော့ရှိုင်ယာနယ်ရှိ မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ် သည်။
လန်ဒန်မြို့၏အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၁၆ဝ ခန့် ကွာဝေး၍ စိမ်းစိုသာယာသော သစ်တောကြီးများ ဖုံးလွှမ်းနေ သည့် တောင်ခြေရင်း၌ မြို့ကို တည်ထားသည်။
ဒါဗီရှိုင်ယာ နယ်စပ် နှင့် နီးကပ်၍ ဟမ်းဗားမြစ်၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သော ဒွန်မြစ်နှင့် ရှိမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာအရပ်၌ တည်ရှိပြီးလျှင် ထို မြစ်နှစ်မြစ်ကို စီး၍ မြင်နေရသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်မှ စ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ပဉ္စမအကြီးဆုံးနှင့် ယော့ရှိုင်ယာနယ်၏ ပထမ အကြီးဆုံးမြို့ ကြီး ဖြစ်လာသည်။
မြို့၏အကျယ်အဝန်းသည် ၃၉Ý၅၈၆ ဧကဖြစ်ပြီး လူဦးရေမှာ ၄၈၈၉၅ဝ (၁၉၆၅)ခန့်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။
မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်မှ သံ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ထုံးကျောက်၊ သဲကျောက် စသည်တို့ ထွက်ရှိခြင်း၊ မီးသွေးဖုတ်နိုင်သော သစ်တောများရှိခြင်း၊ ရေအားရနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ရှက်ဖီးသည် စက်မှုလက်မှု ထွန်းကားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာနိုင်ခဲ့ပေသည်။
ယော့ရှိုင်ယာနှင့် ဒါဗီရှိုင်ယာနယ်နှစ်နယ်၏ ကျောက်မီးသွေး တွင်းများနှင့် နီးနီးစပ်စပ် တည်ရှိနေခြင်းသည်လည်း ရှက်ဖီး မြို့၌ စက်မှုထွန်းကားရေးအတွက် အရေးပါခဲ့ပေသည်။
၁၂ ရာစု နှစ်ကပင် ရှက်ဖီးမြို့ ဖြစ်လာမည့်ဒေသတွင် သံများကို တူးဖော် ၍ သံထည်ပစ္စည်းကြမ်းများ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုစဉ်က အနီးအနားရှိ သစ်တောကြီးများမှ ထင်းများခုတ်၍ မီးသွေး ဖုတ်ကာ သံရည်ကျိုခဲ့ကြရသည်။
နောင်အခါတွင်မှ ကျောက်မီး သွေးကို အသုံးပြုလာကြသည်။
၁၄ ရာစုနှစ်တွင် ဓားများကို ပြုလုပ်နိုင်လာကြ၍ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ရေအားကို အသုံးပြုနိုင် လာကြသဖြင့် ဓား၊ ကတ်ကျေး စသည့်လုပ်ငန်းသည် အိမ်တွင်း မှုလုပ်ငန်း၌ ရေနွေးငွေ့အားကို အခြားမြို့များတွင် အသုံးပြုလာ ကြသည့်တိုင်အောင် ရှက်ဖီးမြို့၌ ရေအားအသုံးပြုခြင်းကို လက် မလွှတ်သေးပေ။
ဓား၊ ကတ်ကျေး၊ စသော ဖြတ်တောက် ခွဲစိတ်မှုနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သံထည်ပစ္စည်းများ လုပ်ငန်းသည် လည်း အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်း အခြေအနေမှ တစ်စတစ်စ တိုး တက်၍ ကုမ္ပဏီများ ဖွဲ့စည်းလုပ်ကိုင်လာကြလေသည်။
၁၇၄၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်ဂျမန် ဟန့်စမန်းအမည်ရှိ ရှက်ဖီး မြို့သား တစ်ဦးသည် မီးပြင်းအတိုက်ခံနိုင်သော သံမဏိပြုလုပ် နည်းကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိလာသည်။
ထိုအခါ ဓား၊ ကတ်ကျေး စသည့် သံထည်ပစ္စည်းများကို သံမဏိဖြင့် ပြုလုပ်လာကြရာ ပို၍ ကောင်းမွန်လာသည်။
ထို့ကြောင့် ရှက်ဖီးမြို့တွင် သံမဏိ အလုပ်ရုံကြီးများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
သံမဏိလုပ်နည်း ကိုင်နည်းများကိုလည်း တိုးတက် တီထွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရာ ထိုလုပ်ငန်း သည် ရှက်ဖီးမြို့၏ အရေးပါသောလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
ရှက်ဖီးမြို့မှ ထွက်သော ငွေရည်စိမ်လက်ဖက်ရည် အိုး၊ ဖယောင်းတိုင်ခုံ စသည်တို့ကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ အမြတ် တနိုး သုံးစွဲကြလေသည်။
ရှက်ဖီးမြို့ ဖြစ်လာမည့်ဒေသတွင် စတင်အခြေတည်ခဲ့သူမှာ နော်မန်မှူးမတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ထိုမှူးမတ်သည် ထိုဒေသ တွင် ၁၂ ရာစုနှစ်ခန့်က ရဲတိုက်ကြီးတစ်ခုကို စတင်တည် ဆောက်၍ လူနေအိမ်ခြေကို စတင်ခဲ့သည်။
နောင်အခါ တစ်စ တစ်စ လူနေအိမ်ခြေများပြား၍ မြို့ဖြစ်လာသည်။
သံထည်ပစ္စည်း လုပ်ငန်း တွင်ကျယ်လာသောအခါ ရှက်ဖီးမြို့သည် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာသည်။
သို့တိုင်အောင် လူနေအိမ်ခြေ ကြပ်တည်း များပြားပြီးလျှင် ကျဉ်းမြောင်းညစ်ပတ်သော မြို့တစ်မြို့အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေခဲ့သေးသည်။
သံမဏိလုပ်ငန်း တိုးတက် လာပြီးသည့်နောက်တွင် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းမှ စ၍ ရှက်ဖီးမြို့၏ နယ်နိမိတ်ကို တိုးချဲ့လာရသည်။
မြို့၏ အခြေ အနေကိုလည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ကြလေသည်။
မီးရထားလမ်း အဆက်အသွယ်များလည်း အများအပြားရှိ၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ဟမ်းဗားမြစ်အထိ ပေါက်ရောက်နိုင်လေသည်။
ရှက်ဖီးမြို့တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ ရှိခဲ့ သည်။
သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စိန်ပီတာနှင့် စိန်ပေါကက်သီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးများသည် ဂျာမန် တို့၏ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
ရှက်ဖီးတက္ကသိုလ်ကြီး ကို ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ယင်းတို့အပြင် စက်မှုလက်မှုကျောင်းများ၊ အခမဲ့ပိဋကတ်တိုက်များ၊ဥယျာဉ်ကြီး များလည်း ရှက်ဖီးမြို့တွင် ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ မြို့များ။
လိမ္မော်ပင်၊ ကမ္ဗလာပင်၊ သံပရာပင်၊ သံပရိုပင်၊ ရှောက်ချိုပင်၊ ရှောက်ပန်းပင်၊ ကျွဲကောပင်တို့ ပါဝင်သော အပင်မျိုးစုကို ရှောက်ပင်မျိုးဟု ခေါ်၍ ရူတာစီအီးမျိုးရင်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုမျိုးစုတွင် အထက်ဖော်ပြပါ ရှောက်ပင်နွယ်သော အပင်များသာမက အခြားမျိုးစိတ်များလည်း ရှိသေးရာ စုစုပေါင်းမျိုးစိတ် ၃ဝ ခန့် ပါဝင်သည်။
ရှောက်ပင်မျိုးတို့သည် အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်း ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်း၍ ဆီးနှင်းနှင့် အလွန်အေးမြသော ဆောင်းရာသီဒဏ်ကို မခံနိုင်ကြချေ။
ယင်းတို့ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသသည် အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့အား ဘီစီ (ခရစ်တော်မပေါ်မီ) ၁ဝဝဝ ခန့်က တရုတ် လူမျိုးတို့က စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
ရှောက်ပင်မျိုးတို့သည် မူလပေါက်ရောက်ရာ ဒေသများမှ ဥရောပတိုက်သို့ ခရစ်တော်ပေါ်စ ကာလခန့်တွင် ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။
ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံတွင် အေဒီတစ်ရာစုနှစ်ခန့်ကပင် ရှောက်ပင်မျိုးတို့ကို တွေ့ကြရသည်၊ လေးရာစုနှစ် အလယ်ခန့်တွင် ဂရိနှင့် အီတလီနိုင်ငံတို့သို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီးလျှင် တစတစဖြင့် အခြား ဥရောပနိုင်ငံများသို့လည်း ရောက်ရှိသွားသည်။
ငှက်ပျောပင်နှင့် အခြားသစ်သီး၊ သစ်ဖု၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ နည်းတူ ရှောက်ပင်တို့သည်လည်း စပိန်လူမျိုး ရေသစ် မြေသစ်ရှာသူများ၊ ကိုလိုနီ စတင်ထူထောင်သူ များနှင့်အတူ အမေရိကတိုက်သို့ ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
အမေရိကတိုက်၌ ပူနွေးသော ရာသီဥတု ရှိကြသည့် ဖလော်ရီဒါ၊ တက်ဆက်၊ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ် စသည်တို့တွင် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။
အာဟာရတန်ဖိုး အလွန်များသော အသီးများ ဖြစ်ကြ သဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်ခန့်က စတင်၍ ရှောက်မျိုးဝင် အသီးများကို စားသုံးမှု အလွန်များပြားလာခဲ့ရာ ယခုအခါ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အခြားသစ်သီးပင် များထက် ရှောက်ပင်မျိုးတို့ကို အကြီးအကျယ် ပိုမိုစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်လျက် ရှိလေသည်။
ရှောက်မျိုးပင် အပင်များတွင် သစ်ပင်ငယ်များလည်း ပါဝင်၍ ခြုံပင်များလည်း ရှိသည်။
အချို့အပင်မျိုးတို့သည် အရွက်အခက်များ ထူထပ်သိပ်သည်း၍ အပင်အနေအထား ရှုချင်စဖွယ် ဖြစ်သည်။
အချို့အပင်ကား အကိုင်းအခက်များ ကစဉ့်ကလျား ရှိတတ်သည်။
အရွက်တို့သည် အနံ့မွေးသည်။
လှပသော အပွင့်ကလေးများသည် အဖြူရောင်ဖြစ်၍ အခိုင်လိုက် ပွင့်ကြပြီးလျှင် သင်းပျံ့သောရနံ့ ရှိကြသည်။
မှည့်သော အသီးများသည် အဝါရောင်မှ လိမ္မော်ရင့်ရောင်အထိ အရောင် အမျိုးမျိုး ဖြစ်ကြသည်။
အသီးခွံသည် ခပ်ပွပွအပေါင်ငယ်များ ရှိပြီးလျှင် အချို့အခွံကပ်သည်။
အချို့သည် အခွံခွာ၍ လွယ်ကူ သည်။
အတွင်းသားသည် များသောအားဖြင့် ကြည့်လျှင် ရှောက်မျိုးဝင်အသီးတို့သည် ဗဲရီသီးများဟု ဆိုနိုင်သည်။
ရှောက်သခွားသည် ရှောက်မျိုးဝင် အသီးများအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ သံပရာသီးသည် အချဉ်ဆုံး ဖြစ်လေသည်။
ရှောက်မျိုးဝင်အသီးတို့သည် အာဟာရဓာတ် များပြားသော အစာမျိုးဖြစ်၍ ဗီတာမင်များနှင့် ဓာတ်ဆား ကြွယ်ဝကြသည်။
အထူးသဖြင့် ဗီတာမင်စီအများဆုံး ပါဝင်လေသည်။
ထိုကြောင့်ပင် ရှောက်မျိုးဝင်အသီးများကို အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသ ထွက်အသီးအနှံများအနက် အရေးပါဆုံးအဖြစ် ထားရှိကြလေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ရှောက်မျိုးဝင်အပင်များကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရာ ကမ္ဘာပေါ်၌ လိမ္မော်သီး အပါအဝင် ရှောက်မျိုးဝင်အသီးများ အများဆုံးထွက်ရှိသောနိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖြစ်သည်။
အသီးများ ရင့်ချိန်တွင်ဆွတ်ခူး၍ အသီးလုံး အတိုင်း တင်ပို့ရောင်းချခြင်း၊ အရည်ညှစ် ၍ စည်သွတ် ရောင်းချခြင်းတို့သည် အလွန်တရာ ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ရှောက်ပင်မျိုးတို့ ဖြစ်ထွန်းရာ ဒေသဖြစ်သည်။
သို့သော် နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရလောက်အောင် အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိချေ။
နိုင်ငံတွင်းသုံးအတွက် လိမ္မော်သီးကို ရှမ်းပြည်၌ အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
ကျွဲကောခြံများ ကို မော်လမြိုင် ခရိုင်ဘက်၌ တွေ့ကြရသည်။
သံပရာကိုလည်း နိုင်ငံတွင်းသုံးအတွက် အတော်အသင့်စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြရာ မြစ်ငယ်၊ ရွှေကျင်၊ မုတ္တမနှင့် တောင်ငူခရိုင် အတွင်းမှ အချို့ဒေသများတွင် သံပရာခြံ၌ အတော်အသင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
ရှောက်သခွား၊ ရှောက်ပုတ်(ရှောက်နု)၊ သံပရိုတို့ကိုကား အများအပြား စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြခြင်း မရှိချေ။
ရှင်ကလေး၊ ဦး အမှာတော်ရေး (မြန်မာ ၁၁၈၆-၁၂၆၉) ကုန်းဘောင်ခေတ် ဒုတိယပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပညာရှိစာဆိုတော် ဦးရှင်ကလေးသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၆ ခုနှစ် တွင် ယခုကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လက်ဆောင် ယူ ကျေးရွာကြီး၌ ဦးကျားနှင့် ဒေါ်မိန်းကလေးတို့မှ ထွန်းကား သော တစ်ဦးတည်းသား ဖြစ်သည်။
မိဘများသည် တောင်သူ လယ်လုပ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း အဆွေအမျိုးတို့မှာ များသော အားဖြင့် ဘုရင့်အမှုထမ်း၊ အရာထမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်တွင် လက်ဆောင်ယူ အရှေ့ရွာ ကျောင်း ဆရာတော်၏အထံ၌ စတင်ပညာသင်ကြားရ၍ ကိုးနှစ် သားအရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေဝတ်ကာ သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်တို့ကို ဆက်လက်သင်ကြားလေသည်။
သား၏ဉာာဏ်စွမ်း ဉာာဏ်စကို သိမြင်ရသော မိဘနှစ်ပါးက ဆရာတော်ထံမှ ခွင့်ပန်၍ အမရပူရရှိ ဆွေမျိုးရင်းချာဖြစ်သော တောင်လေးလုံးဆရာတော်ထံ ရှင်သာမဏေအား အပ်နှံကြသည်။
တောင်လေးလုံး ဆရာတော်သည် ရှင်သာမဏေ၏ ဉာာဏ်ထက် မြက်ပုံကို သိသည့်ပြင် သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းအဖြစ် အရိုး ထုတ်လိုစိတ် မရှိသည်ကိုလည်း သိသဖြင့် ရှေးဦးစွာ လော ကုတ္တရာရေးရာ စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို ဆည်းပူးစေ ပြီးနောက် တွင် လောကီရေးဖြစ်သော ဗေဒင်ပညာ၊ ဓမ္မသတ်ပညာ စသည် တို့ကို ကြပ်မတ်သင်ကြားပေးသည်။
တစ်ဆဲ့ရှစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် သာသနာ့ဘောင်မှ ထွက်၍ ဇာတိရပ်ရွာသို့ ပြန်ပြီးလျှင် မိဘများနှင့်အတူ နေထိုင်သည်။
နှစ်ဦးနှစ်ဖက် လူကြီးမိဘများ၏ သဘောတူညီချက်အရ လက် ဆောင်ယူရွာ သူကြီး၏နှမမမယ်နှင့် လက်ဆက်သည်။
မိဘ ရိုးရာ တောင်သူအလုပ်ကို ဝါသနာမပါသဖြင့် မောင်ရှင်ကလေး သည် အမရ ပူရမြို့သို့ သွားရောက်၍ ပုဂံမင်းထံ အမှုထမ်း လျက်ရှိသော ဦးကြီးတော်သူ သွေးသောက်နှင့် အတူနေထိုင်ပြီး လျှင် ထီးရေးနန်းရာ အသုံးအနှုန်းများကို လေ့လာမှတ်သား နေခဲ့သည်။
မကြာမီ ဦးကြီး၏ဆောင်ရွက်ပေးချက်အရ ဗြဲတိုက်တော်၌ စာရေးအလုပ်ကို ရရှိလေသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရား နန်းတက်တော်မူပြီးနောက်တွင် မင်းတရားကြီးသည် ဦးရှင်ကလေး၏အရည်အသွေးကို နှစ်သက် တော်မူသဖြင့် စာရေးတော်ကြီးအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ပေးသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားသည် ရတနာပုံ နေပြည်တော်သို့ ရွေ့ပြောင်း စံနေတော်မူ၍ မကြာမီပင် ဦးရှင်ကလေးကို နေမျိုးမင်း ထင်ကျော်ခေါင်ဟူသောဘွဲ့ဖြင့် အမှာတော်ရေးရာထူးသို့ တိုးမြှင့် မြေ|ာက်စားတော်မူသည်။
သားတော် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် လည်း ခမည်းတော် လက်ထက်ကအတိုင်း ဆက်လက်ချီးမြှင့် လေသည်။
ဦးရှင်ကလေးသည် သီပေါမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ကြရမည့် လူငယ်လူရွယ်တို့အား ပညာရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတို့၌ သိသင့်သိထိုက်၍ လိုက်နာထိုက်သည်များကို ညွှန်ပြဆုံးမပေး သော လောကနီတိပျို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။
စင်စစ် လောက နီတိပျို့သည် ပင်းယပြည့်ရှင်၊ ဆင်ဖြူငါးစီးရှင် ကျော်စွာဘုရင် ၏ ပညာရှိအမတ်ကြီး စတုရင်္ဂဗလ ပြုစီရင်ခဲ့သော လောကနီတိကျမ်းကြီးကို မှီး၍ ပျို့လင်္ကာဖြင့် စီရင်ပြုစုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးမြန်မာတို့ လိုက်နာကျင့်သုံးအပ် သော လူ့ကျင့်ဝတ်များကို အမတ်ကြီးသည် ရှေးကျမ်းစာ အစောင်စောင်တို့မှ ထုတ်နုတ်၍ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားပြုစု ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှိနေ၍ နောက်ခေတ်များ တွင် လူ့ကျင့်ဝတ်များအတွက် အဖိုးတန်သော ကျမ်းကြီးကို လူတိုင်း မလေ့လာနိုင်။
အလွယ်တကူ မဆောင်နိုင်အောင် ရှိခဲ့ သည်။
ထိုအချက်ကို မြေ|ာ်တွေးမိဟန်တူသော ဦးရှင်ကလေး သည် ထိုကျမ်းကြီးကို အများရှင်လူတို့ အသုံးများလေအောင် နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ပျို့လင်္ကာ ၄၉ ပုဒ်ဖြင့် ပြုပြင်စီရင်ခဲ့ လေသည်။