kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရွှေဘိုနယ် ဒင်းတဲရွာတွင် အလောင်းမင်းတရား၏ ညီတော် သတိုးသခင်သူ၏ သားသမီးများက ဒေသခံ ရွာသူရွာသားများအား နှိပ်စက်စော်ကားကြောင်း ကြားသိရ၍ ယင်းသို့ အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဒီပဲယင်းမင်း ( ၁၇၀၆ - ၁၇၆၃ ) လက်ထက်တွင် ခမည်းတော် အလောင်းမင်းတရားလက်ထက် မြို့ဝန်များကိုပင် ဆက်လက်ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်တူသည်။
နေမျိုးဇေယကာမဏိကို မြို့ဝန်ဆက်ခန့်ကြောင်း ကုန်းဘောင်မင်း ( ပထမတွဲ ) စာ - ၂၆၈၌ တွေ့ရှိရသည်။
မြေဒူးမင်း ( ၁၇၆၃ - ၁၇၇၆ ) လက်ထက် ဆင်ဖြူရှင် ( မြေဒူးမင်း ) နန်းတက်လာပြီနောက် အသစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည့် မြို့ဝန်များမှာ နေမျိုးဇေယျကာမဏိ ဥတ္တမသီရိဇေယသူရ တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဤတွင် မြို့ဝန်နေမျိုးဇေယကာမဏိသည် အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်နှင့် ဒီပဲယင်းမင်း ( နောင်တော်ကြီး) တို့လက်ထက်၌ မြို့ဝန်ဖြစ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်း နေမျိုးဇေယကာမဏိကို ဝန်ကြီးရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သည်။
စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇၇၆ - ၁၇၈၂ ) လက်ထက် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်မြို့ဝန်အဖြစ် အသစ်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူများမှာ ဇေယကာမဏိ မင်းလှရွှေတောင်ကျော် တို့ဖြစ်ကြ၏။
ဖောင်းကားစားမောင်မောင်မှာ ၇ ရက်မျှသာထီးနန်းစိုးစံခဲ့ရာ မြို့ဝန်ရာထူးပင် ခန့်အပ်နိုင်ခြင်း မရှိပါ။
ဗဒုံမင်း ( ၁၇၈၂ - ၁၈၁၉ ) လက်ထက် ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား ) သည် နန်းသက်အလွန်ရှည်သော မငူ်ဖြစ်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် မြို့ဝန်ရာထူးဖြင့် ကမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူ၊ မြို့ဝန်အဖြစ် အသစ်ခန့်အပ်ခဲ့ရသူ အများအပြားရှိသည်။
ရှာဖွေတွေ့ရှိသ၍ မြို့ဝန်စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်၏။
မဟာသီရိဖေယျ ဂါမဏိစန္ဒ ဒေဝသူရကျော်ထင် မင်းလှရွှေတောင်ကျော် ( ဦးထွေး ) သီရိမဟာသီဟသူ ( ဦးရွှဖြေူ ) နေမျိုးနန္ဒသူ ( ဦးလွန်ပြေ ) မဟာသင်္ခယျာ( ဦးဘေး ) နေမျိုးနော်ရထာ ( ဦးဘဲ ) နေမျိုးနော်ရထာ ( ဘွဲ့မည်တူ ) ( ဦးအိမ် ) မဟာသီဟသူရ ( ဦးရောက်ကြီး ) တို့ဖြစ်ကြသည်။
စစ်ကိုင်းမင်း ( ၁၈၁၉ - ၁၈၃၇ ) လက်ထက် စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော် ) လက်ထက်မြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခ့ခဲ့ရသူများမှာ မဟာသင်္ခယျာ ( ဦးပေ ) မဟာသီဟသူရ ( ဦးရောက်ကြီး ) မင်းရဲဇေယကျော် ( ဦးကံ ) နေမျိုးသီရိလွှမ်းကျော် ( ဦးမြတ်ရာ ) မင်းလှသင်္ခယျာ ( ဦးရွှေသွေး ) မင်းလှမင်းထင် ( ဦးစု ) တို့ဖြစ်ကြသည်။
သာယာဝတီမင်း ( ၁၈၇၃ - ၁၈၄၆ ) သာယာဝတီမင်းလက်ထက် မြို့ဝန်အဖြစ်အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူများမှာ နေမျိုးမင်းလှဇေယျသူ ( ဦးကြွယ်ဝ ) နေမျိုးဇေယျကျော်ထင်( ဦးစိုး ) မဟာမင်းလှကျော်သူ ( ဦးစိုး+ သီးလုံး ) မင်းကြီးမဟာမင်းလှသီရိသီဟသူ ( ဦးရွှေသွေး ) မဟာမင်းလှရာဇာ ( ဦးရွှေမောင်း ) မဟာမင်းလှသီရိရွှေအောင် ( ဦးရှေမောင်း၊ နောက်တော်ပါ ) မဟာမင်းလှကျော်စွာ ( ဦးမြတ်ငြိမ်း ) တို့ဖြစ်ကြ၏။
မြို့ဝန်နှစ်ဦးရှိခဲ့ရာ တစ်ဦးမှာ ရွှေဘိုနယ်သီးလုံးရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပုဂံမင်း ( ၁၈၄၆ - ၁၈၅၂ ) မင်းကြီးမဟာမင်းလှသီရိ ( ဦးရွှေမောင်း ) မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်ကျော်ထင် ( ဦးအုပ် ) ဘိုင်းဇတ် ( ဆေယက်ခန် ) ဦးအုပ် ( အမည်တူ ) မဟာစည်သူ ( ဦးမောင်ကလေး ) တို့ဖြစ်ကြသည်။
မင်းတုန်းမင်း ( ၁၈၅၂ - ၁၈၇၈ ) မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် မြို့ဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သူများမှာ မြို့သာမြို့စား မင်းကြီးသီရီမဟာမင်းလှမင်းခေါင်သူရိန် ( ဦးသာအိုး ) ယင်းတော်မြို့စားမင်းကြီး မဟာမင်းထင်စည်သူ ( ဦးပေစေ့ ) ရန်အောင်မြင်မြို့စား မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်ကျော်ထင် ( ဦးအို ) သစ်တောမြို့ဝန် မင်းကျော်မင်းလှစည်သူ ( ဦးရွှေတုတ် ) သီပေါမင်း( ၁၈၇၈ - ၁၈၈၅ ) လက်ထက် သီပေါမင်းလက်ထက် မြို့ဝန်အရာရရှိခဲ့သူများမှာ ပင်လယ်မြို့စား မင်းကြီးမဟာမင်းထင်ရာဇာ ( ဦးချုံ ) ကောလင်းမြို့စား မင်းကြီးမဟာမငါ်းငေ်နော်ရထာ ( ဦးချက် ) ယင်းတောင်မြို့စား မင်းကြီးမဟာဇေယကာမဏိ ( ဦးပေစေ့ ) ပခန်းငယ်မြို့သားမင်းကြီး သီရိမဟာဇေယျကျော်ထင် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ကြေးနန်းဝန်ရာထူးကို ရတနာပုံခေတ်တွင်မှ စတင်တွေ့ရှိရသည်။
အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး၏ အစီအစဉ်ဖြင့် ကြေးနန်းပညာရပ်များကို နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ပညာတော်သင်များ စေလွှတ်သင်ယူခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ကြေးနန်းလုပ်ငန်းအား စတင်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ကြေးနန်း မြန်မာ့ကြေးနန်းလိုင်းများကို ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် စတင်သွယ်တန်းခဲ့သည်။
ကြေးနန်းလိုင်းတစ်လျှောက် ကြေးနန်းရုံများထားရှိရာ၌ မန္တလေးနန်းတော်တွင်းမှ ဗြိတိသျှပိုင်နက် နယ်စပ်ဒေသ ဒဂုန်မော်အထိ ကြေးနန်းရုံ ၉ ရုံရှိသည်။
၎င်းင်းတို့မှာ မန္တလေးနန်းတွင်းရုံ၊ မန္တလေးမြို့တွင်းရုံ၊ သပြေတန်းရွာခံတပ်အနီးရုံ၊ အင်းဝရုံ၊ မြင်းခြံရုံ၊ ပုဂံရုံ၊ ရေနံချောင်းရုံ၊ တိုင်ပျောက်ရုံနှင့် ဒဂုန်မော်ရုံတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကြေးနန်းရုံများကို ဓာတ်ရုံတော်ဟုခေါ်ဆိုကြပြီး ကြေးနန်းရုံတစ်ရုံစီ၌ ကြေးနန်းဆရာတစ်ဦးစီ တာဝန်ယူခဲ့ကြရ၏။
ကြေးနန်းလိုင်းများဆွဲရာတွင် စားကျင်းဝချောင်း၊ ယောဝချောင်း၊ ဒုတ္ထဝတီမြစ်၊ ကြေးပင်ပေါင်ချောင်း၊ မြို့သာချောင်း စသည့်မြစ်ချောင်း ၂၀ ခန့်ကို ဖြတ်သန်းသွားရရာ ထိုခေတ်ကာလက အတော်အတန်ခေတ်မီလျက်ရှိပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။
တိုင်ပျောက်ရွာ ဓာတ်ရုံမှ တောင်တွင်းကြီးသို့ ဆက်သွယ်သော သီးခြား ကြေးနန်းလိုင်းလည်း ရှိပါသေးသည်။
ကြေးနန်းဝန်ဦးဘိုးဝိုင်း ကြေးနန်းဆရာများအား အုပ်ချုပ်ရသည့် ကြေးနန်းဝန်တစ်ဦးကိုလည်း ခန့်အပ်ထားရှိရာ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ကြေးနန်းဝန်မှာ မင်းထင်မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးဘိုးဝိုင်းဖြစ်သည်။
ဦးဘိုးဝိုင်းသည် ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ တူတော်စပ်သူဖြစ်ကြောင်းလည်း အဆိုရှိသည်။
သံတော်ဆင့်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲတာဝန်ထမ်းဆောင်ရသဖြင့် သံတော်ဆင့်ကြေးနန်းဝန်ဟု အမည်တွင်ပါသည်။
သီပေါမင်း နန်းတက်စတွင် ဦးဘိုးဝိုင်းကို မင်းထင်မင်ခေါင်ကျော်ဘွဲ့ဖြင့် ကြေးနန်းဝန်အရာ ဆက်လက်ခန့်အပ်ခဲ့၏။
တစ်ချိန်က ထင်ရှားခဲ့သည့် နယ်ပိုင် ဝန်ထောက် ဦးအံ့ထူးမှာ ကြေးနန်းဝန် ဦးဘိုးဝိုင်း၏ သားတစ်ဦးဖြစ်သည်။
လီပိဒီပိကာကျမ်း မြန်မာ့ကြေးနန်းရိုက်နည်းဆိုင်ရာ လီပိဒီပိကာကျမ်းကို ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင်က ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
မြန်မာသင်ပုန်းကြီး အခြေခံဖြစ်သော ဗျည်း၊ သရနှင့် သင်္ကေတပေါင်း ၆၂ မျိုးကို သဘောတူရာအတို နည်းဖြင့် စုရုံးကာ ဗျည်းသရ ၂၅ မျိုးကိုသာ အသုံးပြုလျက် ကြေးနန်းရိုက်နည်း စနစ်ကို တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းကျမ်းကို မန္တလေးတွင် ရုံးစိုက်သော ဗြိတိသျှ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားလှယ် မေဂျာ မက္ကမေဟန်က ၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၀ တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုကာ စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဘာသာပြန်သူက ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင်၏ တီထွင်တတ်မှုကို ချီးကျူးထားသည်။
ကြေးနန်းစာ ပေးပို့မှု ကြေးနန်းစာပေးပို့မှုများမှာ ၁၈၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အထူးတိုးတက်လာခဲ့သည်။
ထိုခေတ်က ဓာတ်ရုံတော်များတွင် တာဝန်ကျခဲ့ကြသူ ကြေးနန်း ဆရာများမှာ ဦးကျီးညို (ဒဂုံမော်ဓာတ်ရုံ)၊ ဦးအုန်း (မန္တလေးဓာတ်ရုံ)၊ ဦးကွန်း (မြင်းခြံဓာတ်ရုံ)၊ ဦးဆုန် (တိုင်ပျောက်ဓာတ်ရုံ-မင်းလှမြို့အနီး)၊ ဦးဘိုးနွဲ့ (မိုးနဲဓာတ်ရုံ)၊ ဦးဆုန် (ရွာငံဓာတ်ရုံ) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကြေးနန်းဆရာများအကြား ပြဿနာတစ်စုံတရာပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါလျှင် ကြေးနန်းဝန်က တာဝန်ယူဖြေရှင်းပေးရသည်။
တစ်ကြိမ်တွင် ဒဂုံမော်ဓာတ်ရုံတော်မှ ကြေးနန်းဆရာဦးကျီးညိုက ဘင်္ဂလားမှ မြင်းခြံသို့ ရိုက်သည့်ကြေးနန်းစာကို နေပြည်တော်သို့ မှားပို့မိရာ ကျသင့်ငွေအား ပေးလျော်စေခဲ့သည်။
၁၈၇၃ ခုနှစ်ခန့်ကလည်း ဆပ်သာလင် မက္ကင်ဇီ ကုမ္ပဏီမှ ဦးပေါက ကြေးနန်းစာရေး ဦးစိန်သည် စကားလုံးရေကို ကြေးနန်းပြေစာတွင် မထည့်သွင်းဘဲ နောက်မှ ဖြည့်သွင်းကာ ငွေပမာဏ ပိုမိုပြသကြောင်း တိုင်ကြားခဲ့သည်။
မည်သို့ဆိုစေကာမူ ပြဿနာ အနည်းငယ်ရှိခဲ့သည်မှအပ မြန်မာ့ကြေးနန်းလုပ်ငန်းမှာ အောင်မြင်တိုးတက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ကြေးနန်းပညာတော်သင်များ ရတနာပုံခေတ်တွင် ကြေးနန်းပညာရပ် တိုးတက်ထွန်းကားရေးအတွက် ကြေးနန်းပညာတော်သင်အချို့ကို ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ လက်အောက်သို့ ကျရောက်နေပြီဖြစ်သည့် ရန်ကုန်မြို့သို့ စေလွှတ်ပညာသင်ယူစေခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ ကြေနန်းရုံးကြီးတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ကြသူ ကြေးနန်းဆရာအချို့မှာ မောက်ကျီးညို (ဒဂုန်မော်)၊ မောင်အုန်း (မန္တလေး) နှင့် မောင်ဆုန် (မင်းလှ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကြေးနန်းဆရာအချို့မှာမူ ဘင်္ဂလား၌ ကြေးနန်းပညာသင်ယူခဲ့ကြကြောင်း သိရှိရ၏။
ထိုသူများအနက် ထင်ရှားသူတို့မှာ မောင်ပေါက်ထွန်း (ဘာသာပြန် ကြေးနန်းဆရာ)နှင့် မောင်ကွန်း (မြင်းခြံ) တို့ ဖြစ်ကြ၏။
မောင်ပေါက်ထွန်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ရာ ဘာသာပြန် ကြေးနန်းကိစ္စကို တာဝန်ယူခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏။
ယမ်းဝန်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် သုံးစွဲရန် ယမ်းမှုန့်များ၊ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ ထုတ်လုပ်ရာ၌ ကြီးကြပ်ရသူ ဖြစ်သည်။
ယမ်းဝန်ရာထူးကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် တစ်ကြိမ်သာ တွေ့ရဖူးသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလက ယမ်းဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် လက်နက်တိုက်ဝန်ကသာ ယမ်းဝန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရဟန် တူသည်။
ယမ်းဝန်ဘယစက္ကသူ မြေဒူးမင်ဒ ( ဆင်ဖြူရှင် ) လက်ထက်တွင် ယမ်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ ဘယစက္ကသူ ဖြစ်သည်။
ယမ်းဝန်ဘယစက္ကသူသည် ၁၅ စတင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် လက်ဝဲရံတိုင် ဦးဆောင်သော ၅၀ တော်သွေးသောက်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ရတနာပုံခေတ် ယမ်းအမှုထမ်းများ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းကာလတွင် ယမ်းအမှုထမ်းများကို လက်နက်တိုက်ဝန်က ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရသည်။
ရတနာပုံခေတ်တွင် ယမ်းအမှုထမ်း ၄၀ ဦးရှိရာ လစဉ် ရိက္ခါစပါး ၅၆၀ တင်းရရှိကြ၏။
နှစ်စဉ် ဆောင်းဥတုသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ သေနက်စွဲ အမှုထမ်းများ၊ အမြောက်အမှုထမ်းများသည် မန္တလေးတောင်ခြေ အရှေ့ဘက်ရှိ စစ်ပြစ်ကွင်းကတုတ်သို့ သွားရောက်ကာ စစ်ရေးလေ့ကျင့် ကြရသည်။
လိုအပ်သော ယမ်းများကို ဗုံးတပ်ဟုခေါ်သည့် အရပ်၌ ဝင်းကြီးကာရံကာ ယမ်းအမှုထမ်းတို့က ထုတ်လုပ်ကြရသည်။
ဝင်းကြီးအတွင်း အလယ်ရှိရုံတော်ကြီးမှာ ယမ်းထောင်း၊ ယမ်းဖော် လုပ်ဆောင်ရာ နေရာဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက် ( ကိုးသင်း ) မြင်းဝန် မြောက်ဘက် ကိုးသင်းမြင်းဝန်ရာထူးကို မြောက်ဘက်မြင်းဝန်ဟူ၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြ၏။
မြန်မာဘုရင်လက်ထက် မြင်းတပ်စုများအနက် မြောက်ဘက်မြင်းတပ်ကို အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်မြင်းကိုးသင်း မြောက်ဘက်ကိုးသင်းမြင်းတပ်ကို စစ်ကိုင်းမြို့တည် အသင်္ခယျာစောယွန်းမင်း ( ၁၃၁၅ - ၁၃၂၂ ) လက်ထက် ၁၃၁၈ ခုနှစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။
မြောက်ဘက်ကိုးသင်းမြင်းတပ်တွင်- တမာခါးမြင်း - ၁၅၀ ပြင်စည်မြင်း - ၁၅၀ ယူတော်မြင်း - ၁၅၀ လက်ရွေးကြီးမြင်း - ၁၅၀ လက်ရွေးငယ်မြင်း - ၇၀ ကြောင်သင်းမြင်း - ၅၀ မြင်းသစ်ကြီးမြင်း - ၃၀ ခက်လုံမြင်း - ၃၀ စောပွတ်အိုးမြင်း -၃၀ စုစုပေါင်း ၈၁၀ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ထူးခြားသည်မှာ မြောက်ဘက်ကိုးသင်းမြင်းဝန်အရာကို ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလအထိသာ တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းကာလ မြင်းတပ်စု ၁၁ စုတွင် မြောက်ဘက် ကိုးသင်းမြင်းတပ် မပါတော့ပေ။
ညောင်ရမ်းခေတ်မြောက်ဘက်မြင်းတပ် မြောက်ဘက်မြင်းဝန်အုပ်ချုပ်ရာ မြောက်ဘက်မြင်းတပ်သည် ညောင်ရမ်းခေတ်တွင် အရေးပါလှပါသည်။
တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက် ၈ နိုဝင်ဘာ ၁၇၂၄ ခုနှစ်တွင် ကျူးကျော်လာသည့် ကသည်းတို့ကို တိုက်ခိုက်ရန် တပ်ပေါင်း ၂၀ ချီတက်ရာတွင် မြောက်ဘက်မြင်းဝန်အုပ်ချုပ်ရာ မြောက်ဘက်မြင်းတပ်တစ်တပ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ကုန်းဘောင် ခေတ်ဦးကာလ အလောင်းမင်းတရား လက်ထက်မြောက်ဘက် မြင်းဝန်အမည်ကို မသိရပါ။
သို့သော် အလောင်းမင်းတရား၏ ကိုယ်လုပ်တော်တစ်ဦး ဖြစ်သူ ရှင်ရွှေကဲကြီးမှာ မြောက်ဘက်မြင်းဝန်၏ သမီးဖြစ်ကြောင်း သိရှိရ၏။
အလားတူ ဒီပဲယင်းမင်း ( နောင်တော်ကြီး )၏ ကိုယ်လုပ်တော် သီတာဒေဝီဘွဲ့ခံ ရှင်မှန်မှာလည်း မြောက်ဘက်မြင်းဝန် သမီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ရွှေတောင်နော်ရထာ မြေဒူးမင်း ( ဆင်ဖြူရှင် ) နန်းတက်စတွင် မြောက်ဘက်မြင်းဝန်အဖြစ် ရွှေတောင်နော်ရထာအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သူသည် ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တပ်များ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းဒေသသို့ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က သွားရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသေး၏။
တရုတ်တပ်များ တတိယအကြိမ် ကျူးကျော်လာကြစဉ်ကလည်း ရွှေတောင်နော်ရထာ စစ်ကဲအဖြစ်လိုက်ပါခဲ့ရသည်။
မြောက်ဘက်မြင်းဝန် ရွှေတောင်နော်ရထာကို မကြာမီဝန်ထောက်ရာထူး တိုးမြှင့်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ဝန်ထောက်ဖြစ်လာပြီးနောက်ပိုင်း၌လည်း ဗန်မော်မြို့သို့ ချီတက်ရာ၌ ဝန်ကြီးမဟာသီဟသူရ ဦးစီးသောတပ်မတွင် စစ်ကဲအဖြစ်လိုက်ပါအမှုထမ်းခဲ့ရသေး၏။
နေမျိုးမဟာသူရ မြောက်ဘက်မြင်းဝန် ရွှေတောင်နော်ရထာ၏ ရာထူးကိုဆက်ခံခဲ့သူမှာ နေမျိုးမဟာသူရဖြစ်သည်။
ဝန်ထောက်မြောက်ဘက် ကိုးသင်းမြင်းဝန် နေမျိုးမဟာသူရသည် ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၆၉ တွင် တရုတ်မြန်မာစစ်ပြေငြိမ်းရေး ကိစ္စဆွေးနွေးစဉ် တက်ရောက်ခဲ့ရ၏။
ကိုးသင်းမြင်းဝန်ဦးတုတ်ကြီး မြေဒူးမင်း ( ဆင်ဖြူရှင် ) လက်ထက် နှာင်ပိုင်းကာလတွင် မြောက်ဘက်ကိုးသင်းမြင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ နေမျိုးဇေယျပတေ့ဘွဲ့ခံ ဦးတုတ်ကြီးဖြစ်သည်။
ဦးတုတ်ကြီးသည် ၁၇⁠၇၄ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီစဉ် ဇင်းမယ်ကြောင်းချီ ဗိုလ်ချုပ်အရာနှင့် ချီတက်ခဲ့ရ၏။
မြောက်ဘက်ကိုးသင်းမြင်းဝန် ဦးတုတ်ကြီးမှာ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။
စဉ့်ကူးမင်းလင်ထက် စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇⁠၇၆ - ၁၇၈၂ ) နန်းတက်စကာလတွင် မဟာဇေယျသူရအား( မြောက်ဘက် ) ကိုးသင်းမြင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မဟာဇေယျသူရသည် ယခင်က အင်းဝမြို့ မိုးကောင်းတံခါးအတွင်း ဝေယံတုလွက်ကျောင်း၌ ကျောင်းတိုင်ဆရာတော်ဖြစ်ခဲ့၏။
နောက်လူထွက်ပြီး စဉ့်ကူးမင်းထံ အမှုထမ်းရာ ယင်းတောင်မြို့စား ကိုးသင်းမြင်းဝန်အရာရရှိခဲ့သည်။
ကိုးသင်းမြင်းဝန် မဟာဇေယျသူရ၏ ဇနီးဝန်ကတော်မှာ မယ်ချမ်းဖြစ်ပြီး သားမောင် ပိုးနီကို ဖွားမြင်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား ) ( ၁၇၈၂ - ၁၈၁၉ ) နန်းတက်စ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် တုရင်မဏိသူအား မြောက်ဘက်မင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခံသည်။
သူသည် ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ဘိသိက်ပွဲ အပြီးတွင် နေမျိုးကျော်ထင်ဘွဲ့ ပြောင်းလဲပေးအပ်ခံခဲ့ရသည်။
မြောက်ဘက်မြင်းဝန် နေမျိုးကျော်ထင်အား ဆက်ခံခဲ့သူမှာ မဟာနော်ရထာဘွဲ့ခံ ဦးမြတ်သာဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်မြင်းဝန်ဦးမြတ်သာတွင် မောင်ရွှေမှိုဆိုသူ သားတစ်ဦးရှိကြောင်းမှလွဲ၍ တခြားအကြောင်းရာများ မသိရပေ။
မြောက်ဘက်ကိုးသင်းမြင်းဝန် ဥပါကောင်း ကုန်းဘောင်ခေတ်လယ်ပိုင်း ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် မြောက်ဘက်မြင်းဝန်တစ်ဦးမှာ ဥပါကောင်း ဖြစ်သည်။
ဥပါကောင်းသည် ၁၇၉၂ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်သို့ မြောက်ဘက်မြင်းတပ်အား အုပ်ချုပ်လျက်ချီတက်ခဲ့ရပ်သည်။
ထားဝယ်မြို့ဝန်ဦးမြတ်ဖြူသည် ယိုးဒယားသားတို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာဘုရင်အား ခြားနားခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်၏။
ထို့ပြင် မှတ်တမ်းတစ်ခုတွင် ၁၇၉၇ ခုနှစ်တိုင် ဥပါကောင်း မြောက်ဘက်မြင်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
မြောက်ဘက်မြင်းဝန် ဦးတော ဦးတောသည် ဗဒုံမင်း၏ ရဲဘော်သင်း ၁၂ ဦးဝင်ဖြစ်ပြီး ဗဒုံမင်းလက်ထက်နှောင်းပိုင်းကာလ၌ မင်းလှကျော်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် မြောက်ဘက်မြင်းဝန်အရာရရှိခဲပါသည်။
သူသည် မကြာမီရွှပြေည်ဝန် လက်ဝဲဝင်းမှူးရာထူးသို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။
ယောမင်းကြီးဦးဘိုးလှိုင်၏ အဘိုးတော်စပ်သူဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော် ) ( ၁၈၁၉ - ၁၈၃၇ ) နန်းတက်စတွင် ရွှေတောင်သခင်သူအား မြောက်ဘက် (ကိုးသင်း ) မြင်းဝန်အရာခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ထီးဆောင်းမင်္ဂလာပြုစဉ် သူ့ကိုမင်းလှမင်းထင်ဘွဲ့ ပြောင်းလဲပေးအပ်သည်။
မြောက်ဘက်မြင်းဝန် မင်းလှမင်းထင်သည် ၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် မဏိပူရသို့ချီတက်စဉ် စစ်ကဲအဖြစ်လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းဆောင်ခဲ့ရ၏။
များမကြာမီ မင်းလှမင်းထင်အား မင်းလှမဟာမင်းထင်ဘွဲ့ ပြောင်းလဲပေးအပ်ခဲ့ပြန်ပါသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၅၂ခုနှစ်)တွင် မင်းပြုသော သီရိမဟာ သီဟ ဓမ္မရာဇာ ခေါ် မင်းတုန်းမင်း ၏ မိဖုရားများနှင့် သားတော်၊ သမီးတော် များ စာရင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာရာဇဝင်ချုပ် နှင့် ရွှေနတ်တောင်ဘုရားသမိုင်း၊ ဆရာလွန်း၊ ၁၉၁၁၊ သူရိယသတင်းစာ ပုံနိုပ်တိုက်၊ ၁၅၊ဗိုလ်ကွက်သစ်၊ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း၊ စာမျက်နှာ ၁၂၈-၁၃၅နန်းရ မိဖုရား ၄ ပါး၊ အဆောင်ရ မိဖုရား ၄ ပါးရှိသည်။
မိဖုရားနှင့် ကိုယ်လုပ်တော်များတွင် ဒေဝီ ဘွဲ့ခံ မိဖုရားလတ်၊ ဟေသီ ဘွဲ့ခံ မိဖုရားငယ်၊ဝတီ ဘွဲ့ခံ ကိုယ်လုပ်တော်ကြီး၊သီရီ ဘွဲ့ခံ ကိုယ်လုပ်တော်လတ်၊ မင်းတပ် ဘွဲ့ခံ ကိုယ်လုပ်တော်ငယ် စသည်တို့ အဆင့် အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
ကိုးကား ဦးမောင်မောင်တင် ရေးသားသော မဟာရာဇဝင်ဇာတ်တော်ကြီး တတိယတွဲ Category:မင်းတုန်းမင်း၏မိဖုရားများ Category:မင်းတုန်းမင်း၏ သမီးတော်များ။
ချောင်းဦးမြို့နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
"Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU) မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ချောင်းဦးမြို့ ဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူရှင်တံတား အိမ်နီးချင်းမြို့နယ်များ/နယ်နိမိတ်ထိစပ်မြို့နယ်များ အရှေ့ဘက်တွင် မြင်းမူမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မြောင်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် မုံရွာမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်လျက်ရှိသည်။
မြို့နယ်တွင်း ကျေးရွာများ မြို့နယ်တွင်း၌ ကျေးရွာပေါင်း (၇၃)ရွာ ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ- မြို့နယ်အဝှမ်း သမိုင်းဝင်ရွာများ ချောင်းဦးမြို့နယ်အဝှမ်း ကျေးရွာများ၊ ရပ်ကွက်များနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင်နေရာများ မြောက်မြားစွာရှိသည်။
၎င်းတို့အနက်၊ ဥပမာအားဖြင့် နွယ်ခွေ၊ ပဲပြစ်တော၊ ခင်မွန်၊ အမြင့်နှင့် မှန်ချိုကျေးရွာများဖြစ်သည်။
အမြင့်ရွာ ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ရွာတစ်ရွာဖြစ်သည်။
အင်းဝနှင့် ကုန်းဘောင်မင်းများလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသော မြို့ပြတစ်ခုဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်တွင် အင်းဝဘုရင်များနှင့် တပ်မတော်များအတွက် အရေးပါအရာရောက်ခဲ့သော မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။
အင်းဝဘုရင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲသည် မင်းမဖြစ်ခင်က အမြင့်မြို့စားဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်မင်းများ အုပ်စိုးစဉ် အမြင့်မြို့ဝန် မင်းလက်ဖဝါးသည် ထင်ရှားသည်။
ရဟန္တာဆရာတော် အရှင်နန္ဒာသီရိသည် အမြင့်မြို့ဟောင်းကျေးရွာတွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ဘုရားပုထိုး၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် အထောက်အထားများ စုဝေးနေသည့် ရွာဖြစ်သည်။
သမိုင်းဝင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ ချောင်းဦးမြို့တွင် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဆံတော်စွဲ၊ အရှေ့မအုပ်၊ အနောက်မအုပ်၊ ရဲလှေရပ်ကွက်များ ထင်ရှားသည်။
၎င်းရပ်ကွက်များသည် သမိုင်းအားဖြင့် ကျန်စစ်မင်းနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေသည်။
သမိုင်းဝင်ကျောင်းတော်ကြီးများ မြို့နယ်အဝှမ်း ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများရှိသည်။
မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များတွင်လည်း ကျန်စစ်မင်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စေတီပုထိုးများရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မန်ကျည်းတောကျောင်းတိုက်ရှိ ဝင်္ခယစေတီတော်၊ ထီးလှိုင်ရှင်ကျောင်းရှိ ထီးလှိုင်ရှင်စေတီတော်တို့ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်အဝှမ်း အခြား ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင် ဘုရားပုထိုးစေတီ၊ ကျောင်းတော်များလည်း ရှိနေပေသေးသည်။
အချို့သော ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်ကြီးများမှာ အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ကြသဖြင့် ရှေးဟောင်း ရှေးမူလက်ရာများ ပျောက်ကွယ်နေပြီး၊ ထိန်းသိမ်းရန်လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။
ထို့အတူ ဘုရားပုထိုး စေတီတော်များကိုလည်း ရှေးမူလက်ရာမပျက်သာ ပြန်လည်ပြုပြင်သင့်သည်။
ထင်ရှားသောနေရာများ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ နွယ်ခွေရွာအရှေ့ဘက် နွယ်ခွေတောင်တန်းပေါ်ရှိ ကိုးဆယ့်ကိုးရေထွက် အမြင့်မြို့ဟောင်း / အမြင့်ရွာ မြတ်ဗုဒ္ဓလက်တော်ရာ ကိုယ်တော်ပျောက် မြတ်စွာဘုရား(လက်တော်ရာဘုရား) နွယ်ခွေတောင်တန်း၊ နွားကျောင်းသားကျောက်စေတီ ချောင်းဦးမြို့၊ ရတနာကြငှာန်းရွှေဂူမြတ်စွာဘုရားကြီး ချောင်းဦးမြို့၊ မန်ကျည်းတောကျောင်းတိုက်၊ ဝင်္ခယစေတီတော် ချောင်းဦးမြို့၊ ရွှေပြည်သာ ဓမ္မစကြာဘုရား ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ကျောက်မြင်းတောင် သာသနာ့နယ်မြေ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ခင်မွန်ရွာ၊ ရွှေစည်းခုံစေတီတော်နှင့် မင်းကျောင်း ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ငါးလုံးတင်ရွာ၊ ရှင်ပင်လှမြတ်စွာဘုရား ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ အမြင့်ရွာ၊ ဘုရားပုထိုးစေတီတော်များနှင့် မြို့သစ်ကျောင်း ဆင်ဖြူရှင်တံတား နွယ်ခွေဆည် ပေါက်အင်း ချောင်းဦးမြို့နယ်ဖွား ထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ စစ်ကြိုခေတ်(လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲခေတ်ဦး)၊ အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးအာဇာနည် ဆရာတော်ဦးဝိစာရ(ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ အမြင့်မြို့အပိုင်၊ အနိမ့်ကိုးရွာအပါအဝင် ကမ်းနိမ့်ရွာဇာတိ) အိုးဝမေဂ္ဂဇင်းတွင် ခွေးသရမ်းကြီးလွတ်နေပြီဆောင်းပါးကို ရေးသားခဲ့သူ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ အမြင့်မြို့တိုက်နယ်သား သောတာပန်ရွာဇာတိ ဆရာဦးညိုမြ (အမြင့်မြို့ဟောင်း / အမြင့်ရွာ) (ယခင် ချောင်းဦးမြို့နယ်။
ယခု မုံရွာမြို့နယ်) ညောင်ဖြူပင်ရွာဇာတိ လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး သခင်အံ့ကြည် (လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်-ဒုတိယအဆင့်၊ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်၊ချောင်းဦးမြို့) ချောင်းဦးမြို့နယ်တွင်း ထူးခြားထင်ရှားမှု မဟာဗောဓိတထောင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ကျီကုန်းရွာတွင် လာရောက်စာပေသင်ကြားခြင်း၊ ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ငယ်စဉ် စာပေလာရောက်သင်ယူခြင်း၊ မြို့နယ်အတွင်း ဒေသတော်တော်များများ ရှေးဟောင်းသမိုင်းများနှင့် ဆက်နွယ်နေခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ကျန်စစ်မင်းနှင့်ဆက်နွယ်ခြင်း မြတ်ဗုဒ္ဓ မန္တလေးတောင်မှအပြန် ဒေသစာရီခရီးကြွချီတော်မူခဲ့ရာ ဒေသဖြစ်ခြင်း၊ တစ်ဆူတည်းသော မြတ်ဗုဒ္ဓ၏လက်တော်ရာရှိခြင်း စီးပွားရေး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း သင်တန်းကျောင်း/ဘော်ဒါ (ပညာရေး) ကိုးကား Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ Category:မုံရွာခရိုင်။
အမြင့်ရွာသည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ရှေးမြို့ဟောင်း သမိုင်းဝင် ရွာတစ်ရွာဖြစ်သည်။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ခေတ်ပေါင်း၊ မင်းဆက်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့သည့်အနက် အင်းဝ(ခေတ်)မင်းဆက်များ လည်း တစ်ခေတ်အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်တွင် စိတ်ဝင်စားစရာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်များ မြောက်မြားစွာ ရှိခဲ့သည်။
အင်းဝခေတ်တွင်သာမက၊ ပုဂံ၊ ပင်းယ၊ ညောင်ရမ်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်တို့တွင်လည်း အမြင့်မြို့သည် နိုင်ငံအဝှမ်း မြို့ပြများထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
တစ်နည်းဆိုရလျှင် အမြင့်မြို့သည် မြန်မာမင်းဆက်ခေတ်များအားလုံးနီးပါးလိုလို မြို့ပြဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်ရာ အမြင့်မြို့ဟောင်း အမြင့်ရွာသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် သမိုင်းများနှင့် ပြည့်နှက်နေသော နေရာတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အမြင့်မြို့ဟောင်းသည် သမိုင်းပညာရှင်များအတွက် အရေးပါသော မြို့ဟောင်းတစ်နေရာဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
သမိုင်း အင်းဝခေတ် ဘုရင်စွာစော်ကဲ(မင်းကြီးစွာစော်ကဲ)သည် အင်းဝဘုရင် မဖြစ်မီက အမြင့်မြို့စားဖြစ်သည်။
သူ၏ တိုင်းပြည်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု၊ ထူးချွန်မှုတို့ကြောင့် အင်းဝဘုရင် သတိုးမင်းဖျား၏ယောက်ဖတော် ရမည်းသင်းမြို့စား မင်းကြီးသီလဝက သတိုးမင်းဖျားနတ်ရွာစံသောအခါ ပုဂံမင်းမျိုး အမြင့်မြို့စား စွာစော်ကဲကိုသာ ထီးနန်းတင်စေခဲ့သည်။
(အချပ်။
ထို့ကြောင့် မရွယ်ဘဲ စော်ကဲမင်းဖြစ် ဟူသော စကားပုံဆိုရိုးပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
) ထို့ပြင် အမြင့်မြို့ပြသည် မင်းအဆက်ဆက်၊ ခေတ်အဆက်ဆက်နီးပါး မင်းများ၏တပ်မတော်များအတွက် အရေးပါခဲ့သည်။
အမြင့်မြို့ဝန် မင်းကြီးလက်ဖဝါး(မင်းလက်ဝါး)သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ထင်ရှားသူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲခေတ်ဦး အမျိုးသားအာဇာနည်ဆရာတော် ဦးဝိစာရသည် အမြင့်ကျေးရွာအုပ်စုဝင် ကမ်းနိမ့်ဇာတိသားဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ကိုလိုနီခေတ်နှောင်း လွတ်လပ်ရေးကာလတွင် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း၌ ထင်ရှားပြောင်မြောက်သော ဆောင်းပါးများ(အချပ်။
ခွေးသရမ်းကြီးလွတ်နေပြီ ဆောင်းပါး)ကို ရေးသားခဲ့သူ၊ ၁၉၄၈-၁၉၆၂ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ် လွှတ်တော်အမတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဆရာညိုမြသည် အမြင့်တိုက်နယ် သောတာပန်ရွာဇာတိဖြစ်သည်။
၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသော အမြင့်မြို့သစ်ကျောင်းဆရာတော် အရှင်နန္ဒာသီရိသည် အမြင့်မြို့မှဖြစ်သည်။
( နန္ဒာသီရိ ဘဒ္ဒန္တ အမြင့်ရပ်သစ်ကျောင်းဆရာတော် )။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ရဟန္တာဟုကျော်ကြား၍၊ ယနေ့ထက်တိုင် ဆရာတော်ဘုရား၏ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို သဘာဝအတိုင်း ဖူးမြော်နိုင်သေးသည်။
မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်တော်ကြီး(ပထမတွဲ) သမိုင်းအမည်များ သလ္လာဝတီမြို့ သီရိဇေယျာပူရမြို့ အမြင့်မြို့ ဥဇ္ဇေနီပြည် ဖူးမစဲမြို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အမြင့်ရွာသို့ရောက်ရန် ချောင်းဦး-အမြင့် ကျေးလက်လမ်းမကြီးကိုလည်းကောင်း၊ မုံရွာ-အမြင့် ကျေးလက်လမ်းမကြီးကိုလည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ချင်းတွင်းမြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ဆိပ်ကမ်းရွာတစ်ရွာဖြစ်သည်။
ချင်းတွင်းမြစ်ကူးတံတား(ဆင်ဖြူရှင်တံတား )၏ တောကျောင်းကြီးရွာမှ မြောက်ဖက်သို့ အနိမ့်ရွာ( ယခု သုံးပန်လှရွာ) (၂)မိုင်ခန့် ဆက်လက်သွားလာလျှင် အမြင့်ရွာသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ချောင်းဦးမြို့နယ် ချောင်းဦးမြို့ မုံရွာ ချင်းတွင်းမြစ် ဝိစာရ၊ ဦး ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:ချောင်းဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ။
ရေဒီယိုလှိုင်း လှိုင်းလတ် ၅၇၆ ကီလိုဟက်ဇ် နှင့် လှိုင်းတို တို့ကို ရေကူး ထပ်ဆင့်လွှင့်ရုံ မှ လွှင့်သည်။
ရေကူး ထပ်ဆင့်လွှင့်ရုံ ၏ လှိုင်းတို လွှင့်အားပါဝါသည် ၅၀ ကီလိုဝပ် ဖြစ်သည်။
နေရာ လှိုင်း စတေရှင် အချိန် နှင့် မှတ်ချက် ပဲခူး89.8 MHzရွှေ အက်ဖ်အမ် ဘီးလင်း89.5 MHzရွှေ အက်ဖ်အမ်အတည်မပြုရသေး မန္တလေး87.9 MHzမန္တလေး အက်ဖ်အမ် မုံရွာ88.6 MHzပတ္တမြား အက်ဖ်အမ် မြစ်ကြီးနား88.9 MHzပတ္တမြား အက်ဖ်အမ်အတည်မပြုရသေး နေပြည်တော်594 kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပြည်ထောင်စု0030-0730, 0930-1630 ပါဝါ ၂၀၀ ကီလိုဝပ် နေပြည်တော်711 kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပိတောက်မြေ2300-0130, 0730-1000, 1130-1530 ပါဝါ ၄၀၀ ကီလိုဝပ် နေပြည်တော်5915 kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ အဝေးသင်ပညာရေး၊ တိုင်းရင်းသား?2330-0530, 0730-1500 ပြင်ဦးလွင်639 kHzသဇင် ရေဒီယို2330-0200, 0430-0630, 1030-1500 မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် ပြင်ဦးလွင်6030 kHzသဇင် ရေဒီယို2330-0200 မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် ပြင်ဦးလွင်7110 kHzသဇင် ရေဒီယို2330-0130 တိုင်းရင်းသား ပြင်ဦးလွင်7110 kHzသဇင် ရေဒီယို1030-1500 မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် ပြင်ဦးလွင်7345 kHzသဇင် ရေဒီယို1030-1330 တိုင်းရင်းသား ပြင်ဦးလွင်9460 kHzသဇင် ရေဒီယို0430-0630 မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် ပြင်ဦးလွင်9590 kHzသဇင် ရေဒီယို0130-0330, 0430-0830 တိုင်းရင်းသား စစ်ကိုင်း88.9 MHzပတ္တမြား အက်ဖ်အမ် စစ်တွေ88.9 MHzပဉ္စဝတီ အက်ဖ်အမ်အတည်မပြုရသေး တောင်ငူ87.9 MHzမန္တလေး အက်ဖ်အမ်အတည်မပြုရသေး တောင်ကြီး5770 kHzကာကွယ်ရေး0030-0430, 0830-0930, 1130-1530 ပါဝါ ၁၀ ကီလိုဝပ် တောင်ကြီး89.8 MHzချယ်ရီ အက်ဖ်အမ်ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းတွင် ၈၈.၀၊ ၈၈.၆၊ ၉၁.၃ မီဂါဟက်ဇ် မှ ထုတ်လွင့်သည် ရန်ကုန်576 kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပြည်ထောင်စု0030-0730, 0930-1630. ပိတောက်မြေ ကို ၂၃၀၀-၀၀၁၀v တွင် ထပ်မံလွှင့်သည်။
ပါဝါ ၂၀၀ ကီလိုဝပ် ရန်ကုန်729 kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ အဝေးသင်ပညာရေး၊ ရန်ကုန်2330-0530, 0730-1500 အခြား အစီအစဉ်ကို ၁၃၃၀-၁၅၀၀, ၅၉၁၅ ကီလိုဟက်ဇ် မှ လွှင့်သည်။
ရန်ကုန်5986 v kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပိတောက်မြေ2300-0130 ရန်ကုန်5986 kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပြည်ထောင်စု0930-1630 ရန်ကုန်7200 kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ရန်ကုန်0040v-0300, 1010v-1230 ရန်ကုန်9731 v kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပြည်ထောင်စု0230-0730 ရန်ကုန်9731 v kHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပိတောက်မြေ0730-1000 ရန်ကုန်87.9 MHzမန္တလေး အက်ဖ်အမ် ရန်ကုန်89 MHzစီးတီး အက်ဖ်အမ်ရန်ကုန်စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး နှင့် သတင်း ဌာနမှ တာဝန်ယူ ထုတ်လွှင့်သည်။
ရန်ကုန်90 MHzရွေ အက်ဖ်အမ် ရန်ကုန်98 MHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပြည်ထောင်စု0030-1730, 0930-1630 ရန်ကုန်100 MHzမြန်မာ့ရေဒီယို၊ ပိတောက်မြေ2300-0130, 0730-1000, 1130-1530 ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆက်သွယ်ရေး en:List of radio stations in Asia#Myanmar။
တမ်းချင်းဆိုသည်မှာ တမ်းတအောက်မေ့ဘွယ်ကောင်းသော လွန်လေပြီးသော အကြောင်းအရာတို့ကို ဖွဲ့နွဲ့ စီကုံးသော သီချင်းကို တမ်းချင်းဟု ခေါ်သည်။
(နန္ဒမာလိနီ ... မှ) လွမ်းချင်းနှင့် ကွာခြားချက်မှာ လွမ်းချင်းသည် လက်ရှိမျက်မှောက်ဖြစ်ပျက်သည့် အကြောင်းအရာများကို ရေးစပ်သီကုံးခြင်းဖြစ်ပြီး တမ်းချင်းသည် လွန်လေပြီးသော ပျက်စီးပြီးဖြစ်သော အကြောင်းအရာများကို တမ်းတ အောက်မေ့စွာ ရေးစပ်သီကုံးခြင်းဖြစ်သည်။
တမ်းချင်းများကို လေးလုံးစပ် လင်္ကာသွားဖြင့် ဖွဲ့ပြီး လွမ်းချင်းများကို အချိုးသွားဖြင့် (သံချိုနှင့်ဆင်ပါသည်) ဖွဲ့ရသည်။
ခြင်္သေ့လည်ပြန် နဘေစပ်နည်းကိုလည်း သုံးလေ့ရှိသည်။
ဒုံးချင်း ဆိုသည်မှာ အချို့သော မြို့ရွာဒေသများ၌ ဘုန်းကြီးပျံ လောင်တိုက်တို့ကို ဈာပနပြာချ မီးသင်္ဂြိုဟ် ကြသောအခါ ရိုးရိုးတန်းတန်း ပကတိမီးတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း မပြုကြဘဲ အမြှောက်ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းတံ၌ စနက်တံ ယမ်းမီးတို့ဖြင့် စီရင်ထားသော ဒုံး (ဒုံးပျံ)ကို လောင်တိုက်ရှိရာသို့ ကြိုးနှင့်သွယ်တန်းကာ ဒုံးလွှတ်ပြီး မီးသင်္ဂြိုဟ်လေ့ ရှိကြသည်။
ထိုသို့ ဒုံးလွှတ်သောအခါ သီဆိုအပ်သော ကဗျာသီချင်းကို ဒုံးချင်းဟု ခေါ်ကြသည်။
မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်းတွင် (တုံးချင်း)ဟု တ-ဝမ်းပူနှင့်ရေးသည်။
လှေပြိုင်၊ လှည်းပြိုင်စသော အပြေးပြိုင်ပွဲကို ဒုံးပြေးသည်၊ ဒုံးပြိုင်သည်ဟုလည်း အခေါ်ရှိသည်။
(နန္ဒမာလိနီ ... မှ) တုံးချင်းများသည် ဘုရားပွဲတော်များတွင် ထူးဆန်းအံ့ဩဘွယ်ရာ အရုပ်ကြီးများကို ကောက်ရိုးဖြင့် ပြုလုပ်၍ အပြိုင်အဆိုင် ကပြသီဆိုကြသော သီချင်းဖြစ်သည်။
တုံးမတိုက်မီ တုံးချင်းကို ဆိုကြသည်။
စာဆိုတို့သည် တစ်ဖက်က စာဆိုများ မခံချင်အောင် တုံးရုပ်ကို ပြုလုပ်၍ စာဖွဲ့ကြသည်။
ထိုစာတွင် တစ်ဖက်သား၏ အကြောင်းအရာများကို ထည့်စပ်၍ ဖွဲ့သည်။
မြန်မာစာပေ လက်ရွေးစင်၊ ဦးဧဟန်၊ ၁၉၆၈၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၅ ဒုံးချင်းသည် ကရင်ဒုံးယိမ်းနှင့် မဆိုင်ပါ။
ဗုံကြီးသံကို (ပုံကြီးသံ) ဟုလည်း ရေးလေ့ရှိသည်။
ဗုံကြီးသံကဗျာ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံရှိသည်။
ဗုံရှည်ကြီးများဖြင့် တီးခတ်သီဆိုသော အသံဖြစ်၍ ဗုံကြီးသံဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ရွှေဘိုအလောင်းဘုရားခေတ်တွင် အတီးအမှုတ် များသည့်အတွက် "ရွှေဘိုဗုံကြီးသံ" ဟုလည်း ခေါ်ပါသည်။
အရပ်ဒေသအလိုက် အတီးအမှုတ် စည်းဝါး အနည်းငယ် ကွဲပြားလေ့ရှိသည်။
သို့ရာတွင် သီဆိုရာ၌ အသံကွာခြားမှု ထူးခြားစွာ မရှိလှပါ။
ဟန်ချင်း ဆိုသည်မှာ ဟန်ပြဟန်ထုတ်ရာ၌ သီဆိုအပ်သော သီချင်းပင် ဖြစ်၏။
ရှေးအခါက အပြိုင်အဆိုင် ပြုလုပ်ကြသော လှေပွဲ၊ မီးပွဲ၊ ကောက်စိုက်ပွဲ စသည်များ၌ ဟန်ပြသီဆိုကြလေသည်။
(နန္ဒမာလိနီ ... မှ) ဟန်ချင်းသည် ဒုံးချင်းရေးဟန်အတိုင်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာကျော် မဟာဗောဓိတထောင် သာသနာ့နယ်မြေတော်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာမြို့နယ်တွင်တည်ရှိသည်။
မုံရွာမြို့၏အရှေ့တောင်ဘက် ကိုးမိုင်ကျော်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။