kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နောက်ပိုင်းတွင် ရာမ ၃ ဘုရင်က ကျောင်းတော်ကို တိုးချဲ့ပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ကျောင်းတော်ရှိ လျောင်းတော်မူ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်၏ အရှည်သည် ၄၆ မီတာ ရှိသည်။
ထိုကျောင်းတော်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ တည်ရှိသည်။
ထို့ပြင် ကျောင်းတော်သည် ပညာရေးအတွက် အစောဆုံးနေရာဌာနတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းကြသည်။
ကျောင်းတော်ရှိ ကျောက်စာများ၊ စကျင်ကျောက်ပေါ်တွင် ရေးဆွဲမှုများကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုက ကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းအမွေအနှစ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
ထိုနေရာတွင် ထိုင်းဆေးပညာကျောင်းတစ်ခုကိုလည်း တည်ဆောက်သည်။
ထိုနေရာကို ထိုင်းရိုးရာအနှိပ်ပညာ မွေးဖွားဖြစ်တည်ရာ နေရာဟုလည်း သိကြသည်။
ယခုထက်ထက် သင်ကြားလေ့ကျင့်ခြင်းတို့ကို ကျောင်းတော်တွင် တွေ့နိုင်သည်။
သမိုင်း ဘုရားမဟာစေတီသီရိရာဇကာရ စေတီတော် ဝတ်ဖိုကျောင်းတော်သည် ဘန်ကောက်မြို့ရှိ သက်တမ်းအကြာရှည်ဆုံး ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထိုကျောင်းတော်သည် ရာမဘုရင် (၁) က ဘန်ကောက်မြို့အဖြစ် မတည်ထောင်မီကပင် တည်ရှိခဲ့သည်။
၎င်း၏ မူလအမည်သည် ဝတ်ဗုဒ္ဓရာမ် (ဝတ်ဖုဒ်ထာရာမ်) သို့မဟုတ် ပေါ့ဒါရမ် ဖြစ်သည်။
ထိုအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗုဒ္ဓဂါယာရှိ မဟာဗောဓိကျောင်းတော်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ယခင်က ကျောင်းတော်ကို အယုဒ္ဓပြည့်ရှင် ဘုရင် Phetracha (1688-1703) က တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် တိုးချဲ့မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ထင်ရသော်လည်း နေ့စွဲ၊ တည်ဆောက်သူတို့ကိုမူ မသိရသေးပေ။
ကျောင်းတော်၏ တောင်ဘက်အပိုင်းကို ပြင်သစ်လူမျိုးတို့ တပ်စခန်းဖြစ်ခဲ့ရာက ၁၆၈၈ ခုနှစ်က ဘန်ကောက်ကို သိမ်းပိုက်တုန်းက ဘုရင် Phetracha က ဖြိုဖျက်ခဲ့သည်။
Jean Vollant des Verquains History of the revolution in Siam in the year 1688, in Smithies 2002, p.95-96 အယုဒ္ဓယပြည်သည် မြန်မာတို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ပြီးနောက် ဘုရင် Taksin သည် မြို့တော်ကို Wat Arun နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
Wat Arun သည် ဝတ်ဖိုကျောင်းတော် တည်နေရာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
ဝတ်ဖိုကျောင်းတော်ကို တော်ဝင်နန်းတော်အဖြစ်သို့ မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် ရာမဘုရင် (၁) သည် မြို့တော်ကို သွန်ဘူရီမှ ဘန်ကောက် တော်ဝင်နန်းတော်သို့ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
ဘန်ကောက် တော်ဝင်နန်းတော်သည် ဝပ်ဖိုနှင့် အနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။
၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ရာမဘုရင် (၁) သည် ပျက်စီးနေသော ကျောင်းတော်ကို ပြင်ဆင်တည်ဆောက်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆောက်ရွက်ရမည့်နေရာသည် မြေပြင်မညီညာခြင်း၊ ရွှံ့များထူထပ်ခြင်း စသည်တို့ရှိနေသည့်အတွက် ရေများဖောက်ထုတ်ခြင်း၊ မြေများကို ဖြည့်ကာညှိခြင်း စသည်တို့ကို တည်ဆောက်မှုများ မစတင်ခင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
တည်ဆောက်မှုများ လုပ်နေစဉ်အတွင်းရာမဘုရင် (၁) သည် သုခေါဒယပြည်ရှိ ပစ်ထားသည့် ကျောင်းတော်များ၊ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ထိုကဲ့သို့သော နေရာများမှ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ဖယ်ရှားယူဆောင်ကာ ဝပ်ဖိုကျောင်းတော်တွင် ထားရှိစေခဲ့သည်။
ထိုကျောင်းတော်တွင် ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် အယုဒ္ဓယ၏ Wat Phra Si Sanphet ရှိ များစွာသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၏ အစအနများလည်း ထားရှိခဲ့သည်။
ထိုအစအနများကို စေတီတော်တည်ရာတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပေသည်။
ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုများသည် ပြီးစီးသည်အထိ ခုနစ်နှစ်ကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။
တည်ဆောက်မှုများ စတင်ပြီး ၁၂ နှစ်အကြာ ၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် အသစ်ဆောက်ခဲ့သည့် ကျောင်းတော်ကို Wat Phra Chetuphon Vimolmangklavas (မြန်မာပြန် - ဘုရားဇေတဝန်ဝိမလမင်္ဂလ) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
ရာမဘုရင် (၁) တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အဓိကကျောင်းတော်လည်း ဖြစ်သည်။
ဝတ်ဖိုကျောင်းတော်သို့ ထိုင်းဘုရင် ကြွချီးလာပုံ (၁၈၆၅ ခုနှစ်ဝန်းကျင်) နောင်အနှစ် ၂၆၀ ကြာသည့်အခါတွင် သိသာသည့် ပြောင်းလဲမှုတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ရာမဘုရင် (၃) (1824-1851 CE) လက်ထက်တွင် ဖြစ်သည်။
၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ရာမဘုရင် (၃) သည် ကျောင်းတော်ကို ပြုပြင်တိုးချဲ့ခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ပြီးစီးသည်အထိ ၁၆ နှစ် ၇ လ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။
ကျောင်းတော်၏ ရင်ပြင်ကို ၂၂ ဧက တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
ယခုအချိန် မြင်တွေ့နေရသည့် လက်ရာအများစုသည် ထိုအခါက တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လက်ရာများနှင့် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့သည့် လက်ရာများ ပါဝင်သည်။
ထိုနေများတွင် လျောင်းတော်မူဗုဒ္ဓအား ရှိခိုးဝတ်ပြုရန် နေရာလည်း အပါအဝင် ဖြစ်၏။
အဆောက်အဦးများ၏ နံရံများကို အလှပြုပြင်ဆင်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဖဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စကျင်ကျောက်ပေါ် ရေးဆွဲထားသည့်လက်ရာများကို ယူနက်စကို၏ Memory of the World Programme တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များအဖြစ် ရှုမြင်သည်အထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။
ဝပ်ဖိုကို ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ထိုင်းရိုးရာအနှိပ်ပညာဌာနတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။
ခေတ်မီဆေးပညာများ မထွန်းကားမီ ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ဆေးပညာများသင်ကြားပို့ချရာဌာန ဖြစ်ခဲ့သည်။
ယနေ့အချိန်အထိ ကျောင်းတော်သည် တိုင်းရင်းဆေးပညာများ သင်ကြားပို့ချနေသည့် နေရာအဖြစ် ရှိနေတုန်း ဖြစ်သည်။
၁၉၅၇ တွင် ထိုင်းဆေးပညာများအတွက် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရာမဘုရင် IV လက်ထက်တွင် ကျောင်းတော်၏ အမည်သည် Wat Phra Chetuphon Vimolmangklararm (ဝတ်ဘုရား ဇေတဝန် ဝိမလ မင်္ဂလရာမ) သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
လေးခုမြောက်စေတီတော်ကြီးကို တည်ဆောက်သည်ကလွဲ၍ ကျန်သော အသေးစားပြုပြင်မွမ်းမံမှုတို့ကို ရာမဘုရင် ၄ က လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုကတည်းက ကျောင်းတော်သည် သိသာသည့် ပြောင်းလဲမှုများ မရှိတော့ပေ။
ပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန် ဘုရားဖူးများက အလှူငွေများ လှူဒါန်းကြသည်။
ဘန်ကောက်မြို့ နှစ် (၂၀၀) ပြည့်အခမ်းအနား မတိုင်ခင် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းတော်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံရုံး ဝန်ကြီးဌာန () သည် မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို တာဝန်ခံသော ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဝန်ကြီး ဦးကျော်တင့်ဆွေပါ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီမှ ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ရုံးအားဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် အစိုးရအသစ် တက်လာပြီးနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အား တာဝန်ခံရသည့် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံရုံးကို ဝန်ကြီးဌာနအဆင့် ဖြင့် ဖွဲ့စည်းရန် သမ္မတဦးထင်ကျော်က လွှတ်တော်သို့ သဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။
၎င်းတို့အစိုးရအသစ်က ဖော်ဆောင်မည့် အမျိုးသားရင်ကြားစေ့ရေး၊ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး၊ နိုင်ငံတော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး စသည့်ကဏ်ဍများအား လုပ်ဆောင်ရာတွင် ထိရောက်အောင်မြင်နိုင်ရန် လုပ်ငန်းတာဝန်များအား ဆက်စပ်ဆောင်ရွက်ပေးမည့် ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခု လိုအပ်သောကြောင့် ဖွဲ့စည်းပေးနိုင်ပါရန် တင်ပြခဲ့သည်။
ထို့နောက် လွှတ်တော်က သဘောတူခဲ့သဖြင့် ၂၀၁၆ခုနှစ် ​မေလ ၁၇ရက်​နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ဦးကျော်တင့်ဆွေအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဖျက်သိမ်းခြင်း စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၁ ဖြင့် ဝန်ကြီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ဦးစီးဌာနများ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးဦးစီးဌာန မူဝါဒရေးရာဦးစီးဌာန အကြီးအကဲများ ဝန်ကြီးများစာရင်း ပုံ အမည် ရာထူးသက်တမ်း နိုင်ငံရေးပါတီ အစိုးရအဖွဲ့ရာထူးစတင်ရာထူးပြီးဆုံးတာဝန်သက်တမ်း ၁150px ဦးကျော်တင့်ဆွေ ၁၇ မေ ၂၀၁၆ ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ ပြင်ပဦးထင်ကျော်အစိုးရ ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း စဉ် အမည် တာဝန်စတင် တာဝန်ပြီးဆုံး ရက်ပေါင်း ဝန်ကြီး၁ဦးခင်​မောင်တင်၄ ဇူလိုင် ၂၀၁၆၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ ဦး​ကျော်တင့်​ဆွေ၂ဦးမင်းလွင်၄ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ။
thumb|ရှင်ဇလွန်စေတီတော် ရှင်ဇလွန်စေတီတော် သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့ရှိ ရှင်ကိုးရှင်ဘုရားများထဲမှ တစ်ဆူ ဖြစ်၏။
စေတီတော်သည် ရှင်ဓာတ်ဝဲဘုရား အနောက်ဘက်ရှိ မြစ်တစ်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
ရှင်ကိုးရှင်သမိုင်းဝင် ရှင်ဇလွန်စေတီတော်ဘုရားကြီး၏ သမိုင်းအကျဉ်းချုပ် - လက်ကမ်းစာစောင် တည်နေရာနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး စေတီတော်သည် ထားဝယ်မြို့မှ (၇) မိုင်ခန့်အကွာ လောင်းလုံမြို့နယ်၊ မြို့ဟောင်းရွာ (ရှေးအခေါ် သာဂရမြို့) တွင် တည်ရှိသည်။
ထားဝယ်မြို့မှ သွားပါက ကမြောကင်းရွာကို ဖြတ်သန်းသွားရသည်။
ကမြောကင်းရွာတွင် ရှင်တောက်ထိန်ဘုရား ကို ဖူးမြော်နိုင်သည်။
သမိုင်း ဂေါဝိန္ဒရသေ့ အချိန်သည် သက္ကရာဇ် (၉၄)၊ အေဒီ (၇၃၂) ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။
ဘုမ္မိဒေဝ - နာဂရမြို့ကို တည်ထောင်သည့် ရန်တပိုမင်း (ခေါ်) ဆင်ဖြူရှင် မဟာနရိန္ဒမင်းနှင့် မိဖုရား စုမဒ္ဒီဒေဝီတို့သည် တောကစားထွက်ကြ၏။
ထိုအခါ ရွှေဥဒေါင်းငှက်ကြီးတစ်ကောင်ကို မြင်၏။
မင်းကြီးက ဖမ်းပေးရန်ပြောရာ ယောက်ဖတော်စပ်သူ မုဆိုးမောင်နွားက ဖမ်းပေးရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
မုဆိုးမောင်နွားလည်း ခြောက်လကြာသည့်တိုင် မဖမ်းနိုင်ဘဲ ရှိ၏။
ထို့နောက် ဒေဝပမ္ပတောင် (ယခု - ရှင်တောင့်ပုံတောင်) တွင် ဂေါဝိန္ဒအမည်ဖြင့် ရသေ့ပြု၏။
ရှင်ဇံနှင့် ရှင်ဇော မောင်နှမ သက္ကရာဇ် (၁၂၄) ခု၊ အေဒီ (၇၆၂) ခန့်တွင် ဂေါဝိန္ဒရသေ့သည် ဆွမ်းခံပြန်လာရာလမ်းတွင် မွေးကင်းစ ကလေးငယ်နှစ်ယောက်ကို တွေ့၏။
ထို့နောက် မွေးစားကာ ယောက်ျားလေးကို ရှင်ဇံ၊ မိန်းကလေးကို ရှင်ဇော ဟု အမည်မှည့်၏။
သက္ကရာဇ် (၁၄၅) ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း (၈) ရက်နေ့ နေထန်းဖျားတက်ချိန်တွင် ရှင်အရဟံရဟန္တာမထေရ်သည် ရောက်ရှိလာကာ ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်‌တော်ကိုတစ်ဆူကို မောင်နှစ်မနှစ်ယောက်ကို ပေး၏။
မောင်နှမနှစ်ယောက်သည် ဓာတ်တော်ကို သူပိုင်ငါပိုင် ငြင်းခုံ၏။
ရသေ့လည်း ထိုအဖြစ်ကို သိလေသော် ရှင်အရဟံနောက်သို့ အမီလိုက်ကာ နောက်ထပ်တစ်ဆူ ချီးမြှင့်ရန် တောင်းပန်၏။
မထေရ်လည်း အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် နောက်ထပ်တစ်ဆူကို ရစေ၏။
ရှင်ဇံသည် မူလဓာတ်တော်ကို ရ၏။
ရှင်ဇောသည် ပွားလိုက်သည့် ဓာတ်တော်ကို ရ၏။
ရှင်ဇံ ဘုရင်ဖြစ်ခြင်း သက္ကရာဇ် (၁၁၃) ခု၊ ခရစ်နှစ် (၇၅၁) တွင် နာဂရပြည့်ရှင် ဆင်ဖြူရှင်မင်း နတ်ရွာစံ၏။
ထို့နောက် သားတော်စပ်သူ သာမန္တမင်းသား နန်းတက်၏။
သာမန္တမင်းသည် စန္ဒာဒေဝီမိဖုရားကြီးနှင့် သားသမီးရတနာ မထွန်းကားပေ ထို့အတွက် ရသေ့ထံခွင့်တောင်းကာ ရှင်ဇောနှင့် ရှင်ဇံ ကို မွေးစား၏။
ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၅၀) ခု၊ ခရစ်နှစ် (၁၈၈) တပို့တွဲလပြည့်ကျော်နေ့တွင် သာမန္တမင်း နတ်ရွာစံသဖြင့် မွေးစားသား ရှင်ဇံသည် သဗ္ဗန်မင်းဟူသော အမည်ဖြင့် ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၏။
စေတီတော် တည်ခြင်း သက္ကရာဇ် (၁၅၄) ခု၊ ခရစ်နှစ် (၇၉၂)၊ တပို့တွဲလဆန်း (၅) ရက်နေ့တွင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံ (ယခု - သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) မှ သံတမန်များသည် ကောက္ကသန်မင်းကြီးအတွက် မိဖုရားခေါင်တင်မြှောက်ရန်အလို့ငှါ သမီးကညာတောင်းခံရန် သာဂရမြို့သို့ ရောက်လာ၏။
သဗ္ဗန်မင်းသည် အစ်မ၏ ဆန္ဒနှင့်အညီ သီဟိုဠ်သို့ လိုက်ပါရန် ခွင့်ပြု၏။
ရှင်ဇော (နန္ဒာဒေဝီ) သည် မလိုက်ပါမီ ရှင်အရဟံမထေရ်ပေးခဲ့သည့် ဓာတ်ပွားတော်တစ်ဆူ၊ သီဟိုဠ်ဘုရင်၏ ဓမ္မလက်ဆောင်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓ၏ သလွန်တော်၊ အခြားဓာတ်တော်နှစ်ဆူ၊ သတ္တဌာနရုပ်ပွားတော်တို့ကို ဌာပနာကာ စေတီတည်ပေးရန် မောင်တော်နှင့် ဂေါဝိန္ဒရသေ့ကို မှာခဲ့၏။
စေတီတော် တည်ရန်နေရာကို ဘုရားလောင်း ဥဒေါင်းမင်းဘဝက နေထိုင်ကျက်စားခဲ့သည့် သာဂရနေပြည်တော်၏ မြို့ရိုးအတွင်းဘက် အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ အောင်မြေတောင်ကုန်းနေရာကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
ရှင်ဇောသည် သက္ကရာဇ် (၁၅၄)၊ ခရစ်နှစ် (၇၉၂)၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၃) ရက် စနေနေ့တွင် ရှင်ဇလွန်စေတီတော်ကို အုတ်မြစ်ချကာ သီဟိုသို့ လိုက်ပါသွား၏။
စေတီတော်ကို သဗ္ဗန်မင်း၊ ဂေါဝိန္ဒရသေ့၊ မှူးမတ်များ၊ ပြည်သူများ အတူတကွ ဆက်လက်တည်ခဲ့ရာ သက္ကရာဇ် (၁၅၅)၊ ခရစ်နှစ် (၇၉၃)၊ တပေါင်းလဆန်းတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
ထီးတော်မင်္ဂလာတင်ပွဲကို ထိုနှစ်၏ တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။
အမည်တွင်ပုံ ဗုဒ္ဓ၏ သလွန်တော် ဌာပနာသည်ကို အကြောင်းပြုကာ ရှင်သလွန်စေတီတော်ဟု ရှေးယခင်က ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
ထို့နောက် နှစ်များစွာ ကြာမြင့်လာသည့်အခါ ရှင်သလွန် မှတစ်ဆင့် ရှင်ဇလွန် ဟု ပြောင်းလဲကာ ယခုထက်တိုင် ရှင်ဇလွန်စေတီတော် ဟု ခေါ်ဆိုလျက် ရှိ၏။
နီကိုလာ ပဲလိုး သည် တင်မ် ဘာနာလီနှင့်အတူတကွ CERN တွင် WWW Project ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့ဝင်များတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ထိုစီမံကိန်းတွင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် စတင်အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။
Leicester Polytechnic (ယခု De Montfort တက္ကသိုလ်) တွင် ဘွဲ့ကြိုသင်္ချာကျောင်းသူ ဖြစ်စဉ်အချိန်က ဖြစ်သည်။
ပဲလိုးသည် ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားတွင် အတွေ့အကြုံရှိခဲ့သည့် အနည်းငယ်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
သူမသည် Pascal နှင့် FORTRAN ဘာသာစကားများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
တင်မ်ဘာနာလီသည် NeXT ပလင်ဖောင်းအတွက် WorldWideWeb ဘရောက်ဆာကို ချက်ချင်းဆိုသလိုပင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
A screenshot from TBL's first web browser ပဲလိုးသည် C ပရိုဂရမ်းမင်းဖြင့် ဘရောက်ဆာတစ်ခုကို ဖန်တီးရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
သူမသည် Line Mode Browser ကို ရေးသားခဲ့ကာ NeXT စနစ်များတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။
WWW အသင်းသည် သူမ၏ လုပ်ငန်းများကို တိုးတက်စေရန် စတင်ခဲ့သည်။
အမျိုးမျိုးသော စမ်းသပ်ဗားရှင်းတို့ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
သူမသည် CERN မှ ၁၉၉၁၊ ဩဂုတ်လတွင် ထွက်ခဲ့သည်။
သို့သော် ဘွဲ့ရပြီး ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လာခဲ့သည်။
MacWWW ကို Robert Cailliau နှင့်အတူ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
Screenshot of the first Mac web browser MacWWW သည် classic Mac OS တွင်အသုံးပြုနိုင်သည့် ပထမဆုံးသော ဘရောက်ဆာ ဖြစ်သည်။
thumbnail|right|ဝပ်ဖရာစီဆန်ဖက် ဝပ်ဖရာစီဆန်ဖက်ကျောင်းတော်(; "Temple of the Holy, Splendid Omniscient") သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဟောင်း အယုဓျာမြို့ကို မြန်မာတို့ အကုန်မဖျက်ဆီးခင်တိုင်အောင် အမြင့်မြတ်ဆုံး ကျောင်းတော် ဖြစ်ပြီး တော်ဝင်နန်းတော်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုကျောင်းတော်သည် မြို့တော်တွင် အလှပဆုံးနှင့် အခံ့ငြားဆုံး ကျောင်းတော် ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဘန်ကောက်ရှိ Wat Phra Kaeo ၏ နမူနာပုံစံလည်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်း thumbnail|right|ဝပ်ဖရာစီဆန်ဖက်ရှိ စေတီသုံးဆူ ၁၃၅၀ ခုနှစ်တွင် Ramathibodi I မင်းဟု သိကြသည့် U-thong တော်ဝင်နန်းတော်ကို မူလနေရာတွင်ပင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။
ထိုတည်ဆောက်သည့်နေရာသည် ယနေ့တည်ရှိနေသည့် နေရာပင် ဖြစ်သည်။
နန်းတော်ကို ၁၃၅၁ ခုနှစ် တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး Ramathibodi မင်းသည် အယုဓျာကို နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
နန်းတော်တွင် သစ်သားအဆောက်အဦးသုံးခုကို "PhaithunMaha Prasat", "Phaichayon Maha Prasat", နှင့် "Aisawan Maha Prasat" ဟု အမည်ပေးထားသည်။
၁၃၅၁ ခုနှစ်၊ နန်းတော်တည်ဆောက်ပြီးစီးသည့်အခါ အယုဓျာကို မြို့တော်အဖြစ်ထားကာ Ramathibodi I ဘုရင်အဖြစ် အပ်နှင်း၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၄၄၈ ခုနှစ်တွင် Borommatrailokanat မင်းသည် မြောက်ဘက်တွင် နန်းတော်အသစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး နန်းတော်ဟောင်းရှိရာ မြေနေရာကို ဘာသာရေးနှင့်ဆိုင်သော နေရာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
Ramathibodi II ဘုရင်ဖြစ်သည့် Hisson သည် စေတီတော်နှစ်ဆူကို ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင်တည်ခဲ့ပြီး ဖခင်၊ အစ်ကို၊ Borom Trailokanath မင်း၊ Borommaracha III မင်း တို့၏ အရိုးပြာများကို ဌာပနာခဲ့သည်။
နောက်ထပ် စေတီတော်တစ်ခုကို Borommaracha IV မင်းလက်ထက် ၁၅၉၂ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။
Borommakot မင်းလက်ထက် ၁၇၄၀ ခုနှစ်များတွင် ကျောင်းတော်ကို ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။
စေတီတော်သုံးဆူမှတပါး အယုဓျာမြိုတော်နှင့် ကျောင်းတော်၏ ခြံဝင်းကို ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတို့ကျူးကျော်ကာ ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
ယနေ့ထက်တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
အသုံးပြုမှု ဝပ်ဖရာစီဆန်ဖက် သည် တော်ဝင်မိသားစု၏ ကျောင်းတော် ဖြစ်သည်။
မည်သည့် ဘုန်းကြီးမျှ နေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။
ကျောင်းတော်တွင် တော်ဝင်မိသားစု၏ အခမ်းအနားများကို သီးသန့်ကျင်းပသည်။
၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတို့သည် အယုဓျာမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဝပ်ဖရာစီဆန်ဖက် အပါအဝင် များစွာသော ကျောင်းတော်အဆောက်အဦများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
ကျောင်းတော်ကို မီးရှို့ကာ ရွှေများကို အရည်ကျိုယူခဲ့သည်။
စေတီသုံးဆူလည်း ပျက်စီးခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
Bakraur (တစ်ခါတရံ Bakrour ဟု ခေါ်သည်။
) သည် ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်ရှိ ဗုဒ္ဓဂါယာ၏ အရှေ့ဘက် ခပ်ကျကျတွင် တည်ရှိသည်။
Phalgu မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုရွာသည် သုဇာတာ နေထိုင်ရာ ရွာဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သုဇာတာသည် မြတ်စွာဘုရားအား ဃနာနို့ဆွမ်းဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
သုဇာတာအား မြှုပ်နှံထားသည့်နေရာတွင် စေတီတည်ရှိနေသည်ကို ပုံတွင် ပြထားသည့်အတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ဤစာရင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်ရှိ အရေးပါသည့် အမျိုးသား အဆောက်အအုံများ စာရင်း ဖြစ်သည်။
ဗီဟာပြည်နယ်၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနလေ့လာမှု ဝဘ်ဆိုက်တွင် ဖော်ပြထားသည့် စာရင်း ဖြစ်သည်။
ASI ဝဘ်ဆိုင်တွင် လေ့လာမှုများမှ အဆောက်အအုံများကို နံပါတ်စဉ်တပ်ကာ သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။
ဗီဟာပြည်နယ်တွင် အရေးပါသည့် အမျိုးသားအဆောက်အအုံ (၇၀) ခုရှိသည်ဟု ASI က ဖော်ပြထားသည်။
အရေးပါသည့် အမျိုးသားအဆောက်အအုံများစာရင်း |} ကိုးကား Category:ဗီဟာပြည်နယ်ရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ။
ဗုဒ္ဓအထိမ်းအမှတ်ဥယျာဉ် သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်၊ ပတ္တနမြို့ရှိ ပတ္တနာဂျန်းရှင်း အနီး ဖရေဇာလမ်းမတွင် တည်ရှိသည်။
ဥယျာဉ်ကို ဗီဟာအစိုးရက ဗုဒ္ဓ၏ ၂၅၅၄နှစ်ပြည့် မွေးနေ့ကျင်းပရန် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Urban Development & Housing Dept BUDDHA SMRITI PARK Bihar Urban ထိုဥယျာဉ်ကို ၁၄ ယောက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားက ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
Dalai Lama inaugurates Buddha Smriti Park in Patna The Hindu. Retrieved May 27, 2010 အကျဉ်းချုပ် ဥယျာဉ်ကို ဗြိတိသျှကာလက တည်ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်အချက်အချာ Bankipur ထောင်နေရာတွင် တည်တောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Patna မြို့ပြင်ဘက် Beur တွင် ဗဟိုထောင်အသစ်ကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သဖြင့် ထောင်အဟောင်းသည် မလိုအပ်ဘဲ ပိုလျှံနေသည်။
ဗီဟာ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည့် Nitish Kumar ကို စီမံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
တိဘက်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဒလိုင်းလားမားသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဥယျာဉ်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
ထို့အပြင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗုဒ္ဓဂါယာနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမှ ပင့်ဆောင်လာခဲ့သည့် မဟာဗောဓိညောင်ပင်နှစ်ပင်ကို စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓပူရမှ မဟာဗောဓိညောင်ပင်သည် ဗုဒ္ဓဂါယာရှိ မူရင်းအပင်မှ အကိုင်းကို အသောက၏သား Mahendra က ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ထိုအပင်မှ အပင်ပျိုကို ဥယျာဉ်တွင် စိုက်ပျိုးရန် ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥယျာဉ်တွင် Patliputra Karuna စေတီသည် အဓိကနေရာ ဖြစ်သည်။
အမြင့်သည် ၂၀၀ ပေရှိပြီး ဥယျာဉ်၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသည်။
အဓိကစေတီ၏ အတွင်းတွင် ဗုဒ္ဓ၏ အရိုးပြာအိုးကို ဌာပနာထားသည်။
ဥယျာဉ်သည် ၂၂ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။
အရိုးပြာအိုသည် Vaishali မှ တူးဖော်ကာ Patna ပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်။
ဥယျာဉ်တွင် ပြတိုက်တစ်ခု ရှိသည်။
ထိုပြတိုက်တွင် ဂျပန်၊ မြန်မာ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များကို ပြသထားသည်။
ဥယျာဉ်တွင် တရားထိုင်ရန်ခန်းမ ရှိသည်။
အသုံးပြုခသည် တစ်ယောက်လျှင် ₹20 ဖြစ်သည်။
ယခုအချိန်တွင် ဗုဒ္ဓ၏ မြင့်မားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ရှိသည်။
စိတ်ဝင်စားဖွယ် နေရာများ လေဆာရှိုး ညနေခင်းအချိန်တွင် ဥယျာဉ်အတွင်း၌ လေဆာရှိုး ပြသသည်။
ရာမာယနအချိန်ကာလကမှ လွတ်လပ်ရေးမရခင်အချိန်အထိ ဗီဟာ၏ သမိုင်းရာဇဝင်ကို ပြသသည်။
တရားထိုင်ရန် ဌာန တရားထိုင်ရန် ဌာနသည် ရှေးခေတ်နာလန္ဒဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကဲ့သို့ သူမတူသည့်အင်္ဂါရပ်များပါဝင်အောင် တည်ဆောက်ထားသည်။
လေအေးပေးစက်ပါဝင်သည့် အခန်း (၆၀)၊ အခန်းတစ်ခုချင်းစီတွင် စကြာမုနီဗုဒ္ဓစေတီတော်ကို ဖူးမြော်နိုင်သည့် မြင်ကွင်းပါဝင်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် စာကြည့်တိုက်တစ်ခုနှင့် ကြီးမားသည့် Audio-Visual ခန်းမတို့ ပါဝင်သည်။
ခန်းမသည် ဥယျာဉ်သို့ လာရောက်ကြသူများအုပ်စုလိုက် အသုံးပြုနိုင်ရန် ပြုလုပ်ထားသည်။
ဥယျာဉ်၏ အမှတ်တရများ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် ပူဇော်ကြသည့် စေတီများကို ဖူးမြော်လေ့လာနိုင်သည်။
စေတီတစ်ခုချင်းစီသည် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ ဗိသုကာလက်ရာများအတိုင်း ပြုလုပ်ထားသည်။
ဥယျာဉ်သည် ကမ္ဘာတစ်လွှားရှိ အမျိုးမျိုးသောဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့စေသည်။
လာရောက်သူများအတွက် ထိုင်ရန်နေရာသည် ၅၀၀၀ ဝန်းကျင် ဆံ့ပေသည်။
ပြတိုက် ပြတိုက်အဆောက်အဦသည် ဗီဟာတွင်တွေ့ရသည့် အစောဆုံးဗုဒ္ဓဘုန်းကြီးကျောင်းလိုဏ်ဂူများနှင့် တူအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။
ပြတိုက်တွင် ဗုဒ္ဓ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်၊ ဗုဒ္ဓ၏ မူလအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ 3-D ပုံစံများ၊ audio — visual medium နှင့် ရုပ်သံပြသမှုများလည်း ရှိပေသည်။
စေတီတော် ထိုဥယျာဉ်၏ ဗဟိုနေရာသည် စကြာမုနိဘုရား၏ ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာကာ တည်ထားသည့် စေတီတော် ဖြစ်သည်။
ဓာတ်တော်များကို လုံခြုံသော ဖန်သားထဲတွင် ထည့်ထားပြီး မြင်တွေ့ဖူးမြော်နိုင်ပေသည်။
ဂျပန်၊ မြန်မာ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာ၊ တိဗက်တို့မှ အမွေအနှစ်ဓာတ်တော်များကို ဖူးမြော်နိုင်ပေသည်။
မဟာဗောဓိညောင်ပင် ဥယျာဉ်တွင် ဗောဓိညောင်ပင်ပျိုများ ရှိပေသည်။
ထိုအပင်များကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Mahameghavana Anuradhapura နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗုဒ္ဓဂါယာတို့မှ ရယူစိုက်ပျိုးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အသောကကျောက်တိုင်များ သည် ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တစ်လျှောက် အသောကမင်း လက်ထက်တွင် စိုက်ထူခဲ့သော ကျောက်တိုင်များ ဖြစ်သည်။
ထိုကျောက်စာတိုင်များတွင် အသောကမင်း၏ အမိန့်ပြန်တမ်းလည်း ဖော်ပြပါဝင်လျက် ရှိသည်။
အသောကမင်းသည် ကျောက်တိုင်များကို ကိုယ်တိုင်စိုက်ထူခဲ့ပြီး ကျောက်တိုင် (၂၀) တွင် ယနေ့ထက်တိုင် အမိန့်ပြန်တမ်းများ ရှိနေတုန်း ဖြစ်သည်။
ကျောက်တိုင်နှစ်ခုသည် Firuz Shah Tughlaq မှ ဒေလီသို့ နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင်များစွာသော ကျောက်တိုင်များကို Mughal အင်ပါယာအုပ်ချုပ်သူများက နေရာပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။
ပျမ်းမျှ ၁၂ - ၁၅ မီတာ (၄၀ - ၅၀ ပေ) ကြားအမြင့်နှင့် အလေးချိန် ၅၀ တန် စီရှိသော ကျောက်တိုင်များကို တရွတ်တိုက်ဆွဲကာ စိုက်ထူလိုသောနေရာသို့ ရွှေ့ကြသည်။
ထိုသို့ဆွဲရာ တစ်ခါတရံ မိုင်ရာပေါင်းများစွာပင် ရှိသည်။
thumb|Location of Bihar in India before the creation of Jharkhand ဘီဟာပြည်နယ် (; ; ) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရှိ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၁၃ ခုမြောက် အကြီးဆုံး ပြည်နယ်လည်း ဖြစ်၏။
ဧရိယာသည် ၉၄၁၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၆၃၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံး ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။
အနောက်ဘက်တွင် ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် နီပေါ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အနောက်ဘင်္ဂလား၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း၊ တောင်ဘက်တွင် ဂျဟာခန်ပြည်နယ် တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
ယဉ်ကျေးမှု ဘာသာစကားနှင့် စာပေ ဟင်ဒီနှင့် အူရဒူဘာသာစကားများသည် ပြည်နယ်၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။
ပတ္တနမြို့ (; ,) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ်၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ခန့်မှန်း ၁.၆၈ သန်းရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ၁၉ ခုမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
မှတ်စုများ ကိုးကား Category:ဗီဟာပြည်နယ် Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်သည် အလွန်အရေးပါသော သုတ္တန်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးကို အခြေခံ၍ သမထနှင့် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များကို စနစ်တကျ ဟောကြားထားသည်။
ဤသုတ္တန်တွင် ကာယာနုပဿနာ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာနှင့် ဓမ္မာနုပဿနာဟူသော သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို အခန်း ၂၁ ခန်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး၊ အခန်းတစ်ခန်းစီတိုင်းတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်သည့် လမ်းစဉ်ကို ညွှန်ကြားထားသည်။
သုတ္တန်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ ကာယာနုပဿနာ (၁၄ ခန်း): အာနာပါန၊ ဣရိယာပထ၊ သမ္ပဇဉ်၊ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ ပဋိကူလမနသိကာရ (ခန္ဓာကိုယ်၏ ရွံရှာဖွယ်သဘော)၊ သူသေအလောင်းကောင် (၉)မျိုး စသည်တို့ ပါဝင်သည်။
ဝေဒနာနုပဿနာ ဝေဒနာ (၉) မျိုးဖြင့် အခန်း (၁) ခန်း။
စိတ္တာနုပဿနာ (၁ ခန်း): စိတ် (၁၆) မျိုးဖြင့် အခန်း (၁) ခန်း။
ဓမ္မာနုပဿနာ (၅ ခန်း): ဓမ္မအုပ်စုကြီး (၅) စုဖြင့် အခန်း (၅) ခန်း။
သမာဓိကမ္မဋ္ဌာန်း အမျိုးအစားများ (အဋ္ဌကထာအဆိုများ) သုတ္တန်ပါ ကမ္မဋ္ဌာန်းများကို သမာဓိအဆင့်အရ အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာန်း (ဈာန်သမာဓိသို့ ဆိုက်စေနိုင်သော) နှင့် ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာန်း (ဥပစာရသမာဓိသို့သာ ဆိုက်စေနိုင်သော) ဟု ခွဲခြားနိုင်ပါသည်- က။
အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာန်းများ: ရှေးအဋ္ဌကထာများအဆို: အာနာပါန: စတုတ္ထဈာန်အထိ ရောက်နိုင်သည်။
ပဋိကူလမနသိကာရ (၃၂ ကောဋ္ဌာသ): ပထမဈာန်အထိ ရောက်နိုင်သည်။
(ရွံဖွယ်သဘောကို အာရုံပြု၍) နဝသီဝထိက (အသုဘ ၉ မျိုး): ပထမဈာန်အထိ ရောက်နိုင်သည်။
(ရွံဖွယ်သဘောကို အာရုံပြု၍) မဟာသီဝထေရ် အဆို: အာနာပါန နှင့် ပဋိကူလမနသိကာရ သာ အပ္ပနာဈာန်သို့ ဆိုက်နိုင်သည်။
နဝသီဝထိက (အသုဘ ၉ မျိုး): ဈာန်ရရန်အတွက်မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိနှင့် သူတစ်ပါး၏ ခန္ဓာကိုယ်၏ အပြစ်ကို ဆင်ခြင်သော အာဒီနဝါနုပဿနာ (ဝိပဿနာ၏ ဒုက္ခလက္ခဏာရှုကွက်တစ်မျိုး) အဖြစ်သာ ဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာန်းများ ယေဘုယျအဆို: အထက်ပါ အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာန်းများမှ ကြွင်းကျန်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းများသည် ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ကာယာနုပဿနာမှ ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာန်းများ: ဓာတုမနသိကာရ (ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း): ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ရှုပွားရာတွင် ဥပစာရသမာဓိ (ရုပ်ကလာပ်အတွင်းရှိ ဓာတ်လေးပါး၌ စိတ်တည်ကြည်မှု) သို့ ဆိုက်ရောက်သည်။
ဤကမ္မဋ္ဌာန်းသည် သမထအဆုံး၊ ဝိပဿနာအစ ဖြစ်ပြီး နှစ်ဘက်ရ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဖြစ်သည်။
ဣရိယာပထ: အဓွန့်ရှည်သော ဣရိယာပုထ်၌ ရုပ်နာမ်တို့ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားခြင်း။
သမ္ပဇည: အလယ်အလတ်နှင့် တိုတောင်းသော ဣရိယာပုထ်များ၌ ရုပ်နာမ်တို့ကို သမ္ပဇဉ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းရှုပွားခြင်း။
(ဤ ကမ္မဋ္ဌာန်း (၃) မျိုးသည် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အခြေခံ၍ ဥပစာရသမာဓိကို ထူထောင်ကာ ဝိပဿနာသို့ ကူးရန်ဖြစ်သောကြောင့် ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာန်းဟု ဆိုကြသည်။
) မဟာသီဝထေရ်အဆိုအရ နဝသီဝထိက: အဇ္ဈတ္တ (မိမိ) နှင့် ဗဟိဒ္ဓ (သူတစ်ပါး) အလောင်းကောင်များကို တစ်လှည့်စီ ရှုမှတ်နေရသောကြောင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှု အားနည်းပြီး ဥပစာရသမာဓိသို့သာ ဆိုက်ရောက်နိုင်သဖြင့် ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာန်း ဖြစ်သည်။
(သို့သော် ရှေးအဋ္ဌကထာများက လိင်တူ ဗဟိဒ္ဓအလောင်းကောင်တစ်ခုတည်းကို အာရုံစူးစိုက်လျှင် ပထမဈာန်ရနိုင်သည်ဟုလည်း ဖွင့်ဆိုကြသေးသည်။
) ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းများ: ဤကမ္မဋ္ဌာန်းများကို ပွားများလိုလျှင် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဦးစွာ ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းပြီး ဖြစ်ရမည် (`ပရိဂ္ဂဟိတေ ရူပကမ္မဋ္ဌာနေ`) ဟူသော စည်းကမ်းချက်ရှိသည်။
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း (အထူးသဖြင့် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း) သည် ဥပစာရသမာဓိကို ဖြစ်စေသောကြောင့်၊ ထိုဥပစာရသမာဓိကို အခြေခံ၍ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မတို့ကို ဆက်လက်ရှုပွားရသဖြင့် ၎င်းတို့ကိုလည်း ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာန်းဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဈာန်သမာဓိကို အခြေခံ၍ ရှုပွားသည့်အခါ၌ပင် ဝေဒနာ၊ စိတ်၊ ဓမ္မ (ရုပ်နာမ်) တို့ကို သိမ်းဆည်းရှုပွားနေခိုက်၌ တည်နေသော သမာဓိကိုလည်း ဥပစာရသမာဓိ (သို့မဟုတ် ဝိပဿနာခဏိကသမာဓိ) ဟု သဒိသူပစာရအားဖြင့် ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာပိုင်း အဆင့်လေးဆင့် ဝိပဿနာပိုင်း - ပထမဆင့် (က) ဤသို့လျှင် အဇ္ဈတ္တ (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)၌မူလည်း (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)ကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ( ခ ) ဗဟိဒ္ဓ (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)၌မူလည်း (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)ကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ( ဂ ) အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ) နှစ်မျိုးလုံးတို့၌မူလည်း (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)ကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ဝိပဿနာပိုင်း - ဒုတိယဆင့် (က) (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)၌ ဖြစ်ကြောင်းတရားနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေ၏၊ ( ခ ) (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)၌ ချုပ်ကြောင်းတရားနှင့် ချုပ်+ပျက်ခြင်းသဘောကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍မူလည်း နေ၏၊ ( ဂ ) (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)၌ ဖြစ်ကြောင်း ချုပ်ကြောင်းတရားနှင့် ဖြစ်ခြင်း ချုပ်+ပျက်ခြင်းသဘောကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍မူလည်း နေ၏၊ ဝိပဿနာပိုင်း - တတိယဆင့် ထို့ပြင် “(ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)သည်သာလျှင် ရှိ၏”ဟု ထိုရဟန်းအား သတိသည် ရှေးရှုထင်၏၊ (ထိုသတိသည်) ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်ဆင့် တိုးပွားခြင်းငှာသာ ဖြစ်၏၊ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်သော သတိ အဆင့်ဆင့် တိုးပွားခြင်းငှာသာ ဖြစ်၏၊ ဝိပဿနာပိုင်း - စတုတ္ထဆင့် (ထိုရဟန်းသည် တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့်) မမှီမတွယ်မူ၍လည်း နေ၏၊ (ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတည်းဟူသော) လောက၌ တစ်စုံတစ်ခုသောတရားကိုမျှလည်း (ငါ, ငါ၏ ဥစ္စာဟု) စွဲလည်း မစွဲလမ်း။
ရဟန်းတို့...ဤသို့လည်း ရဟန်းသည် (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)၌ (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ)ကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အနှစ်ချုပ် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်သည် သမထပိုင်းနှင့် ဝိပဿနာပိုင်း နှစ်ခုလုံး ပါဝင်သော ကျမ်းကြီးဖြစ်သည်။
သမထပိုင်းတွင် အာနာပါန၊ ပဋိကူလမနသိကာရ စသည့် ဈာန်ရနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းများ ပါဝင်သကဲ့သို့၊ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ ဣရိယာပထ၊ သမ္ပဇည စသည့် ဥပစာရသမာဓိကို အခြေခံသော ကမ္မဋ္ဌာန်းများလည်း ပါဝင်သည်။
ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မာနုပဿနာတို့သည်လည်း ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း (ဥပစာရသမာဓိ) ကို အခြေခံ၍ ပွားများရသော ကမ္မဋ္ဌာန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
အခန်းတိုင်းသည် နောက်ဆုံးတွင် ဝိပဿနာရှုပွား၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည်အထိ လမ်းညွှန်ပေးထားပါသည်။
တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း အခန်း ၂၁ ခန်းစလုံးတွင် ဝိပဿနာရှုကွက်များသည် စကားလုံးကွဲပြားသော်လည်း အနက်အဓိပ္ပါယ်အားဖြင့် တူညီသည်။
ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်နာမ်တရားများ) ကို အဆင့်လေးဆင့်ဖြင့် ရှုပွားရန် ညွှန်ကြားထားသည်။
သမထဘာဝနာပိ ယာဝဒေဝ ဝိပဿနတ္ထာ ဣစ္ဆိတာ။
ဝိပဿနာပဓာနာ, ဝိပဿနာဗဟုလာ စ သတိပဋ္ဌာနဒေသနာ.. (ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၁၅၊ စာပိုဒ်၊၃၈၂။
မ၊ဋီ၊၁၊၃၇၃။
) ကာယာနုပဿနာ: ‘ကာယ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ရုပ်တရားဦးဆောင်သော ရုပ်နာမ်တရားများကို ရှုပွားသည်။
ဝေဒနာနုပဿနာ: ‘ဝေဒနာ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝေဒနာ ၉ မျိုးဦးဆောင်သော ရုပ်နာမ်တရားများကို ရှုပွားသည်။