kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကုသလနရပတိ ၁၆၃၈–၁၆၄၅ Great-grandson of Thasata သတိုဝ်မင်းတရား ၁၆၄၅–၁၆၅၂ တူတော် စန္ဒာသုဓမ္မရာဇာ ၁၆၅၂–၁၆၈၄ သားတော် ဥဂ္ဂါဗလရာဇာ ၁၆၈၄–၁၆၈၅ သားတော် ဝရဓမ္မရာဇာ ၁၆၈၅–၁၆၉၂ ညီတော် မဏိသုဓမ္မရာဇာ ၁၆၉၂–၁၆၉၄ ညီတော် ပထမ စန္ဒသူရိယရာဇာ ၁၆၉၄–၁၆၉၆ ညီတော် ငတုံအနော်ရထာ ၁၆၉၆ သားတော် ၁၅ရက် စိုးစံသည် မာရုမ္ပိယ ၁၆၉၆–၁၆၉၇ Usurper ကာလဗန္ဒလ ၁၆၉၇–၁၆၉၈ Usurper ပထမ နာရာဓိပတိ ၁၆၉၈–၁၇၀၀ စန္ဒာသူရိယဓမ္မရာဇာ၏ သားတော် စန္ဒာဝိမလရာဇာ ၁၇၀၀–၁၇၀၆ သတိုဝ်မင်းတရား၏ မြေးတော် စန္ဒသုရိယရာဇာ ၂ ၁၇၀၆–၁၇၁၀ Grandson of Sanda Thudhamma ပထမ စန္ဒဝိဇလရာဇာ ၁၇၁၀–၁၇၃၁ Usurper စန္ဒသူရိယရာဇာ ၃ ၁၇၃၁–၁၇၃၄ Son-in-law ဒုတိယ နရာဓိပတိ ၁၇၃၄–၁၇၃၅ သားတော် ဒုတိယ စန္ဒဝိဇလရာဇာ ၁၇၃၅–၁၇၃၇ Usurper သူရတန်ရာဇာ ၁၇၃၇ Cousin reigned 8 months မဒရာဇ်ရာဇာ ၁၇၃၇–၁၇၄၂ Brother နရာအဘယရာဇာ ၁၇၄၂–၁၇၆၁ Uncle သီရိသူရာဇာ ၁၇၆၁ သား reigned 3 months စန္ဒပရမရာဇာ ၁၇၆၁–၁၇၆၄ ညီတော် အဘယမဟာရာဇာ ၁၇၆၄–၁၇၇၃ Brother-in-law စန္ဒသုမနရာဇာ ၁၇၇၃–၁၇၇၇ Brother-in-law ဒုတိယ စန္ဒာဝိမလရာဇာ ၁၇၇၇ Usurper ရက် ၄၀ စိုးစံခဲ့သည်။
စန္ဒသတိဿရာဇာ ၁၇၇၇–၁၇၈၂ ရမ်းဗြဲကျွန်းကိုအုပ်ချုပ်သူ မဟာသမ္မတ ၁၇၈၂–၁၇၈၅ ကိုးကား Htin Aung, A History of Burma, Cambridge University Press, New York and London, 1967 Harvey, G.E., History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824, Frank Cass & Co. Ltd., London, 1925 Phayre, Lt. Gen. Sir Arthur P., History of Burma, London, 2nd Edition, 1967 Category:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် Category:မြောက်ဦး ဘုရင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဘုရင်များ စာရင်း။
ရှောင်လင် ဘုန်းတော်ကြီးများ ကိုယ်ခံပညာ လေ့ကျင့်နေပုံ။
ဝူရှူ (武術) သည် တရုတ်သိုင်းပညာတစ်ရပ် ဖြစ်ပြီး ကွမ်တုန်းနှင့် ကွမ်ရှီး ဒေသများတွင် ‘ကွန်ဖူး’ (功夫) ဟု ခေါ်ရာမှတဆင့် မြန်မာပြည်နှင့် အနောက်တိုင်းတွင် ‘ကွန်ဖူး’ဟု လူသိများလာသည်။
တရုတ်ပြည်တွင် ဝူရှူကို သင်ယူလေ့ကျင့်ခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ရာချီရှိပြီဖြစ်သည်။
သိုင်းကွက် (စတိုင်) ကို မိသားစု (家) ၊ ဂိုဏ်း (派) နှင့် ကျောင်း (門) အလိုက် အမျိုးအစား ခွဲထားပြန်သည်။
၎င်းတို့အနက် ဝူတန်ဂိုဏ်း (武當派) နှင့် ရှောင်လင်ဂိုဏ်း (少林派) တို့မှာ ယနေ့အထိ လူသိများ ကျော်ကြားသည့် ဂိုဏ်းများဖြစ်သည်။
ရတနာပုံတက္ကသိုလ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အမရပူရမြို့နယ်ရှိ တောင်သမန်အင်းအနီးတွင် တည်ရှိသော ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ရတနာပုံတက္ကသိုလ်အား ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့တောင်ပိုင်း အမရပူရမြို့နယ်တွင် ရတနာပုံကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ရတနာပုံတက္ကသိုလ်တွင် မန္တလေးမြို့နှင့် အနီးအနားရှိ မြို့များမှ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ လာရောက်တက်ရောက်ကြသည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံကောလိပ်မှ ရတနာပုံတက္ကသိုလ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
ရတနာပုံတက္ကသိုလ်၏ ပထမဦးဆုံး ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ စုစုပေါင်း ၄၄၁၈ ဦးကို သက်ဆိုင်ရာဘွဲ့များ အပ်နှင်းခဲ့သည်။
သင်တန်းနှင့်ပေးအပ်သောဘွဲ့များ ရတနာပုံတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)တွင် မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သမိုင်း၊ ပထဝီဝင်၊ စီးပွားရေးပညာ၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ စိတ်ပညာ၊ အရှေ့တိုင်းပညာ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ၊ စာကြည့်တိုက်နှင့်သုတပညာ၊ မှတ်တမ်းနှင့်မော်ကွန်းစီမံခန့်ခွဲမှုပညာ၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ၊ ဥပဒေပညာ၊ သင်္ချာ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဓာတုဗေဒ၊ ကုန်ထုတ်ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ နျူကလိယရူပဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒ၊ အဏုဇီဝဗေဒ၊ သတ္တဗေဒ၊ ဘူမိဗေဒ၊ မနုဿဗေဒဘာသာရပ်တို့ကို တက်ရောက်လေ့လာ သင်ယူနိုင်သည်။
ရတနာပုံတက္ကသိုလ်တွင် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံဘွဲ့များအပြင် မဟာဘွဲ့သင်တန်းများလည်း တက်ရောက်နိုင်သည်။
ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံဘွဲ့များအတွက် သင်တန်းကာလ ၄ နှစ်ဖြစ်ပြီး ဂုဏ်ထူးတန်းတက်ရောက်ခွင့်ရပါက နောက်ထပ် တစ်နှစ် ထပ်မံတက်ရောက်ရပြီး မဟာဘွဲ့သင်တန်းအတွက် နောက်ထပ် ၂ နှစ် တက်ရောက်ရမည်ဖြစ်သည်။
ရတနာပုံ တက္ကသိုလ် နှင့် ၂၀၂၅ ‌‌‌ငလျင် ၂၀၂၅ ခု မတ်လ ၂၈ ရက်တွင် လှုပ်ခပ်သော ၇.၇ မက်ဂနီကျု ပြင်းအားရှိ ငလျင် ‌ကြောင် မန်းလေး မြို့ နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ လူနေအိမ် အဆောက်အဦ၊ သာသနိကာ အဆောက်အဦများ၊ ကျောင်းများ အပါ အဝင် များစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
ဓာတ်ပုံများ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ။
Laughing Out Loud ၏ အတိုကောက် ဖြစ်ပြီး အင်တာနက်သုံး ဗန်းစကား ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့အသံ သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ နိုင်ငံပိုင် ရေဒီယိုအသံလွှင့်အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။
ရေဒီယို မြန်မာ့အသံမှ နေ့စဉ် နံနက် (၀၅:၃၀) နာရီမှ ည (၂၃:၀၀) နာရီထိ စုစုပေါင်း ထုတ်လွှင့်ချိန် (၁၈) နာရီ အတွင်း မြန်မာပိုင်းအစီအစဉ်၊ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းအစီအစဉ်တို့ကို ထုတ်လွှင့်ပေးလျက် ရှိသည်။
ထို့အပြင် တိုင်းရင်းသားဘာသာ (၁၄) ဘာသာဖြင့် ကချင်၊ ကယား၊ ကယန်း၊ ဂေခို၊ ဂေဘား၊ ကရင်(စကော)၊ ကရင်(ပိုး)၊ ချင်း(ဖလမ်း)၊ ချင်း(မင်းတပ်)၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ဝ၊ ကိုးကန့်နှင့်'ဝ'ဘာသာတို့ကို နံနက်ပိုင်း (၆) နာရီနှင့် ညနေပိုင်း (၆) နာရီ စုစုပေါင်း (၁၂) နာရီကြာ ထုတ်လွှင့်ပေးလျက် ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အသံလွှင့်လုပ်ငန်းကို လွတ်လပ်ရေးမရမီ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင်စတင်ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်မြို့၊ မင်္ဂလာဒုံ (ဝါယာလက်) တွင်စမ်းသပ်အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ယခု ပန်းဆိုးတန်းလမ်းနှင့် မဟာဗန္ဓုလလမ်းထောင့်ရှိ ဗဟိုကြေးနန်းရုံးကြီး အောက်ထပ်ရှိ အခန်းအချို့ကို အသံလွှင့်ရုံအဖြစ် ဖန်တီးထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဖိုက်ချ်လမ်း (ယခင်ရှမ်းလမ်း၊ ယခုဗဟိုလမ်း)ရှိ လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာန မူလတန်းကြိုကျောင်း၊ အမှတ်(၄)နှစ်ထပ်တိုက် (လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံး) မှ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
ဖိုက်ချ်လမ်း (ယခုအခေါ် ဗဟိုလမ်း) အသံလွှင့်ရုံထက် နေရာပိုမိုကျယ်ဝန်းသော ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်းရှိ ချင်းချောင်းနန်းတော်နေရာ (အနုပညာဦးစီးဌာနရုံး အဆောက်အအုံပရဝုဏ်) သို့ ရွှေ့ပြောင်းအသံလွှင့်ခဲ့သည်။
အသံလွှင့်ရုံအမည်ကို “All Burma Broadcasting Station” (ခေါ်) “ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အသံလွှင့်ဌာန” ဟုခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လဆန်းမှ မေလဆန်းအထိ ရန်ကုန်မြို့၊ ပတ်လမ်း (ယခုနတ်မောက်လမ်း) ရှိ အဆောက်အအုံနေရာ (ယခုဂျာမနီသံရုံး) နေရာတွင် မြန်မာ့တော်လှန်ရေး တပ်မတော်အသံလွှင့်ဌာန အမည်ဖြင့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်သော တော်လှန်ရေးရဲဘော်များက လျှို့ဝှက်တည်ဆောက်ကာ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာများနှင့် ဟိန္ဒူစတန်နီ ဘာသာများဖြင့် အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မေလဆန်း၌ ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်ကြားရပ် လောင်းဝစ္စလမ်း (ယခု အင်းလျားမြိုင်လမ်း) ရှိ နှစ်ထပ်တိုက်ကို အသံလွှင့်ရုံအဖြစ် ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
အသံလွှင့်ရုံအမည်ကို “Rangoon Radio” (ခေါ်) ရန်ကုန်ရေဒီယိုဟု အမည်ပေးအသံလွှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၁၅) ရက်နေ့တွင် “ရန်ကုန်ရေဒီယို” မှ “Burma Broadcasting Service (BBS)” (ခေါ်) ဗမာ့အသံအမည်သို့ နာမည်ပြောင်းလဲအသံလွှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်နေ့တွင် လောင်းဝစ္စလမ်း (ယခု အင်းလျားမြိုင်လမ်း) အသံလွှင့်ရုံမှ ဝင်ဒါမီယာကရက်ဆင့် (ယခုပန်းဝါလမ်း) အသံလွှင့်ရုံသို့ ပြောင်းရွှေ့အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
ဝင်ဒါမီယာအသံလွှင့်ရုံဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၂၈)ရက်နေ့တွင် “ဗမာ့အသံ” အမည်မှ ပြည်ထောင်စုဖွားတိုင်းရင်းသား အားလုံး၏ ကိုယ်စားပြုရာ မြန်မာ့အသံအမည်သို့ နာမည်ပြောင်းလဲအသံလွှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဝင်ဒါမီယာ အသံလွှင့်ရုံမှ ပြည်လမ်း “မြန်မာ့အသံ” အသံလွှင့်ရုံ သစ်ကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်အရ အသံလွှင့်ဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးဝန်ရုံး အမည်မှ “ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန” အမည်သို့ ပြောင်းလဲခေါ်တွင်ကာ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၄) ရက်နေ့တွင် ဤဌာနကို ဦးစီးဌာနအဖြစ်သီးခြားဖွဲ့စည်းကာ “မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန” Myanma Television and Radio Department (MTRD) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၂)ရက်နေ့တွင် “မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန” အမည်မှ “မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား” Myanma Radio and Television (MRTV) ဟုပြောင်းလဲဖွဲ့စည်း ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
ရေဒီယိုထုတ်လွှင့်မှုများ ၅၀ ကီလိုဝပ် လှိုင်းတိုလွှင့်စက် (၆)လုံး၊ လှိုင်းလတ်လွှင့်စက်များဖြစ်သော ၅၀ ကီလိုဝပ်(၁)လုံး၊ ၁၀၀ ကီလိုဝပ်(၂)လုံး၊ ၂၀၀ ကီလိုဝပ် (၁)လုံး၊ ၄၀၀ ကီလိုဝပ် (၁)လုံးတို့ဖြင့် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးသို့ အောက်ပါအစီအစဉ်များအတိုင်း ထုတ်လွှင့်ပေးလျက် ရှိသည်။
အစီအစဉ် စတင်ထုတ်လွှင့်ချိန် ပြီးဆုံးချိန် စုစုပေါင်းလွှင့်ချိန် မြန်မာပိုင်းအစီအစဉ် နံနက်ပိုင်း ၀၅:၃၀ ၀၉:၀၀ ၁၅ နာရီ နေ့လယ်ပိုင်း ၁၀:၀၀ ၁၃:၃၀ နေ့လယ်/ညပိုင်း ၁၄:၀၀ ၂၂:၀၀ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းအစီအစဉ် နံနက်ပိုင်း ၀၉:၀၀ ၁၀:၀၀ ၃ နာရီ နေ့လယ်ပိုင်း ၁၃:၃၀ ၁၄:၀၀ ညပိုင်း ၂၂:၀၀ ၂၃:၀၀ အစီအစဉ် စတင်ထုတ်လွှင့်ချိန် ပြီးဆုံးချိန် စုစုပေါင်းလွှင့်ချိန် မှတ်ချက် တိုင်းရင်းသားအစီအစဉ်-၁ နံနက်ပိုင်း ၀၆:၀၀ ၁၂:၀၀ ၁၂ နာရီ နေပြည်တော်မှထုတ်လွှင့် နေ့လယ်ပိုင်း ၁၄:၀၀ ၂၀:၀၀ တိုင်းရင်းသားအစီအစဉ်-၂ နံနက်ပိုင်း ၀၆:၀၀ ၁၂:၀၀ ၁၂ နာရီ ရန်ကုန်မှထုတ်လွှင့် နေ့လယ်ပိုင်း ၁၄:၀၀ ၂၀:၀၀ ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသော လှိုင်းနှုန်းများ နံနက် (၀၅:၀၀) မှ နံနက် (၀၈:၀၀) နာရီအထိ − 50.13 မီတာ 5985 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 520 မီတာ 576 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 505 မီတာ 594 ကီလိုဟတ်ဇ် နံနက်(၀၈:၀၀)နာရီမှ ညနေ (၆)နာရီထိ − 30.85 မီတာ 9730 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 520 မီတာ 576 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 505 မီတာ 594 ကီလိုဟတ်ဇ် ညနေ (၀၆:၀၀) မှ နံနက် (၁၁:၃၀) နာရီအထိ − 50.13 မီတာ 5985 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 520 မီတာ 576 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 505 မီတာ 594 ကီလိုဟတ်ဇ် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား ကိုးကား ပြင်ပအဆက်အသွယ် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား၏ အင်တာနက်စာမျက်နှာ မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေဒီယိုအသံလွှင့်ဌာနများ။
မို့မို့မြင့်အောင် (၁၉၆၀ ခု၊ မေလ ၂၅ မွေး) သည် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု ငါးဆုရ မြန်မာအမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ သရုပ်ဆောင်နှင့် ဒါရိုက်တာ ဦးမြင့်အောင်၊ ဒေါ်သန်းရင်တို့မှ ၁၉၆၀ ပြည့်၊ မေလ ၂၅ ရက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ တာမွေမြို့နယ်၊ ကျောက်မြောင်းရပ်၌ မွေးသည်။
မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ မြင့်မြင့်ခိုင် ဖြစ်သည်။
ငယ်မည်မှာ မွှေးမွှေး ဟူ၏။
Focus online အထက(၁) တာမွေ ၌ ပညာသင်သည်။
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို အကြိမ်ကြိမ်ဖြေဆိုသော်လည်း အနုပညာနယ်၌ အချိန်ကုန်လိုသောစိတ်ကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
သီတာဝင်း (၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၉) "အနုပညာသည်တို့၏ အစောပိုင်းနှစ်များ"။
ဘိုင်ဝိကလီး အီလဲဗင်း။
အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု ၁၉၇၉ ခုထွက် ကျော်ဟိန်းနှင့်တွဲရိုက်သည့် မွန်းတည့်ချိန်တွင် နေဝင်သည် ဇာတ်ကားနှင့် နာမည်ရလာသည်။
၁၉၈၄ ခု၊ အကယ်ဒမီရပြီးနောက် ထိပ်တန်းစာရင်းဝင် ဖြစ်သွားသည်။
မောင်ယဉ်ကျော် ၏ မင်းသားမင်းသမီးအကြောင်းစုံများ ဆုရ ဇာတ်ကားများ ခေါင်းစဉ်ရုံတင်နှစ်ဆုအမျိုးအစားမှတ်ချက်နှလုံးသားမြို့တော်၁၉၈၄အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆုခပ်စိမ်းစိမ်း နေပါ့မယ်၁၉၈၉အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုသမီးနဲ့ အမေများ၁၉၉၁အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုမသုဓမ္မစာရီ၁၉၉၄အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုမြင့်မိုရ်ထက်က သရဖူ၂၀၀၈အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ Category:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ။
အင်ဒရီး မယ်ရီ အမ်ပီယာ (၁၇၇၅-၁၈၃၆) သည် ၁၉ ရာစုက ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ပြင်သစ် သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
လိုင်ယွန်မြို့အနီးရှိ ပိုလီမီးရဲ (Polemieux) အရပ်ဒေသတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
အင်ဒရီး မယ်ရီ အမ်ပီယာသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်း တို့ကြားတွင် ဆက်စပ်မှုရှိနေခြင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့သော သိပ္ပံပညာရှင်များအနက် ထင်ရှားသော ပြင်သစ်သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် သိမှတ်ကြရသည်။
အကြောင်းအရင်းမှာ သူသည် ၁၈၂၀ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်သံလိုက်အကျိုးပြုမှု သဘောတရား (principle of electromagnetic reaction) ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။
အမ်ပီယာ အခြားတွေ့ရှိချက်များ ၁၈၂၀ ခုနှစ်တွင် သူဖော်ထုတ်ခဲ့သော လျှပ်စစ်သံလိုက်အကျိုးပြုမှု သဘောတရား၏ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် သံလိုက်စက်ကွင်း(magnetic field) တစ်ခုအတွင်းရှိ လျှပ်ကူးပစ္စည်း (Conductor) တစ်ခုအပေါ် ပြင်ပသက်ရောက်အား (force) ပေးလိုက်ခြင်းဖြင့် နည်းလမ်းမှန်စွာ လှုပ်ရှားစေနိုင်ခဲ့လျှင် လျှပ်ကူးပစ္စည်းတွင် လျှပ်စစ်တွန်းအား (electro motive force) ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ပတ်လမ်းပြည့်စုံပါက လျှပ်စီးကြောင်း (electrical current) လည်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားနိုင်ခြင်း သဘောတရားများအထိ ဆက်လက်စူးစမ်း သိရှိလာကြရသည်။
သူ့အနေဖြင့်လည်း လျှပ်စီးဆင့်ကဲပွားများမှု သီအိုရီ (electrodynamic theory)၊ လျှပ်စစ်နှင့် သံလိုက်တို့၏ ဆက်သွယ်ချက်၊ လျှပ်စီးဆင့်ကဲပွားများခြင်းဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ စုစည်းမှု (Collection of Observations on Electrodynamics, 1822) နှင့် (Theory of Electrodynamics Phenomena , 1826) စာအုပ်များကို ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ အမ်ပီယာကို ၁၇၇၅ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူသည် ကလေးဘဝမှစကာ ဆယ်ကျော်သက် အရွယ်အထိ မိသားစုနှင့်အတူ လိုင်ယွန်မြို့အနီးရှိ မွေးရပ်ဇာတိ ပိုလီမီးရဲ အို့ဇ် မွန့်ဒေါ (Poleymieux-au- Mont-d'Or) တွင်နေထိုင် ခဲ့သည်။
ဖခင်ဖြစ်သူ၏ သင်ကြားပေးမှုကြောင့် လက်တင်ဘာသာကို တတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း မူလအထုံပါရမီနှင့် စိတ်ဝင်စားသည့် ဘာသာရပ်မှာ သင်္ချာဖြစ်သည်။
သို့သော် အမ်ပီယာသည် လက်တင်ဘာသာကိုသာ တိုး၍ကြိုးစားလေ့လာခဲ့သည်။
ဆရာအနေဖြင့် ဆွီဇာလန် သိပ္ပံပညာရှင် နှစ်ယောက် ဖြစ်သည့် အူးလား (Euler) နှင့် ဘာနွာလီ (Bernoulli) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အသက် ၁၈ နှစ်အရောက်တွင် အမ်ပီယာသည် သင်္ချာနှင့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင် လာပြီဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သမိုင်း၊ ခရီးသွားပညာရပ်၊ ကဗျာ၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် သဘာဝသိပ္ပံပညာရပ်များကိုပါ လေ့လာခဲ့သည်။
ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်းတွင် ဖခင်ဖြစ်သူက အမ်ပီယာအား လိုင်ယွန်မှခွာကာ အခြားစိတ်ချရသည့်နေရာသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် ပြောသော်ငြား ပြောင်းရွှေ့ခြင်း မပြုခဲ့ပေ။
သို့သော်ကံအကြောင်းမလှသဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး အပြီးတွင် ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသဖြင့် အမ်ပီယာတစ်ယောက် များစွာစိတ်ထိခိုက် ခဲ့ရသည်။
မိသားစုဘဝနှင့် အလုပ်အကိုင် ၁၇၉၆ အရောက်တွင် ယူလီကာရွန် (Julie Carron) နှင့် တွေ့ဆုံ မေတ္တာမျှကာ ၁၇၉၉ တွင်လက်ထပ်ခဲ့သည်။
၁၇၉၆ ခန့်တွင် လိုင်ယွန်တက္ကသိုလ်၏ သင်္ချာ (mathematics)၊ ဓာတုဗေဒ (chemisty) နှင့် ဘာသာစကား (languages) ဌာနတို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၈၀၁ တွင် ဘောဒိုးတက္ကသိုလ်သို့ ရူပဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်များအတွက် ပါမောက္ခအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
၁၈၀၃ ခုနှစ်တွင် ဇနီးသည်ဆုံပါးသွားပြန်သဖြင့် အမ်ပီယာ စိတ်ဒုက္ခ ရောက်ကာ ပင်စင်ယူခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် လိုင်ယွန် တက္ကသိုလ် အကြံပေး အဖြစ် လုပ်ခဲ့သေးသည်။
Jean Baptiste Joseph Delambre ၏ ထောက်ခံချက်အရ လိုင်ယွန်တွင် ခန့်အပ်ခံရသည်။
၁၈၀၅ နောက်ပိုင်းတွင် ပါရီမြို့တော်ရှိ စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း (polytechnic ကျောင်း) ၌ အရေးမပါလှသော နေရာတစ်ခုတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြန်သည်။
၁၈၀၉ ခုနှစ် သင်္ချာဌာန၏ပါမောက္ခ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုအချိန် ထိုနေရာမှစကာ အမ်ပီယာသည် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနများအား မလျော့သော ဇွဲ လုံ့လ ဝီရိယတို့ဖြင့် လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည် ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ခန့်အပ်ခံရသည်။
အသစ်တွေ့ရှိချက်များ လျှပ်စစ်သံလိုက် (Electromagnetic) ဟုခေါ်သည့် လျှပ်စီးအား (electricity) နှင့် သံလိုက်အား(magnetism) တို့ အကြားမှာရှိသည့် ဆက်သွယ်ချက်ကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
၁၈၂၀ စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် H. C. Ørsted's ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် voltic current ကြောင့် action ဖြစ်စေသည့် magnetic needle အကြောင်းကို ကြားခဲ့သည်။
ထိုသို့ကြားသိရပြီးနောက် တစ်ပတ်အကြာ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေတွင် ထူးခြားသော သဘောတရားများဖြင့် ပြီးပြည့်စုံသော စာတမ်းတစ်စောင်ကို တင်သွင်းခဲ့သည်။
ထိုနေ့တွင်ပင် နီးကပ်စွာအပြိုင်ထားရှိသော conductor နှစ်ချောင်းအတွင်းတွင် တစ်ဖက်သွားလျှပ်စစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းစေသည့် အခါ လျှပ်စစ်စီးဆင်းသည့် လားရာ (direction) များ တူနေပါက ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း တစ်ခုကို တစ်ခုက အပြန်အလှန်ဆွဲငင်နေကြပြီး လားရာမတူသည့် အခါတွင်မူ တစ်ခုကို ကျန်တစ်ခုက အပြန်အလှန် တွန်းကန်နေကြကြောင်း ဖော်ထုတ်ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
Electromagnetism နယ်ပယ်သည် အမ်ပီယာကြောင့် ပြန့်ပွား လာခဲ့သည်။
သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ သီအိုရီများ (mathematical theory) သည်လည်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။
ထိုမျှမက သူလေ့လာထား၊ တွေ့ရှိထားသည့် (electromagnetic phenomena) အပြင် နောက်ထပ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် တွေ့ရှိချက်အသစ်များကိုလည်း ဟောကိန်း ထုတ်ခဲ့သည်။
၁၈၂၈ ခုနှစ် အရောက်တွင် ဆွီဒင် သိပ္ပံအကယ်ဒမီ၏ နိုင်ငံခြားသား အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးကောက် ခြင်းခံရသည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၈၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမ်ပီယာသည် မာဆေး၌ ကွယ်လွန်ပြီး သူ၏ ရုပ်ကလာပ်အား ပါရီရှိ မွန်မာထရယ် သင်္ချိုင်း (Cimetière de Montmartre) ၌ မြေမြုပ်သင်္ဂြိုဟ် ခဲ့သည်။
သတင်းစာများက သူသည် ရိုးသားသူ၊ အပြစ်ကင်းသူ၊ သနားကြင်နာတတ်သူ စသည်ဖြင့် ဂုဏ်ပြုရေးသားခဲ့ကြသည်။
ဂဃဏန၊ ကမူးရှုးထိုး၊ ဂမန်းဂတန်း၊ ဂယောက်ဂယက်၊ ဂလေဂချေ၊ ဂလန်ဂလား၊ ဂုဏ်ချင်းဂုဏ်ပြိုင်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတ ငါးပါးသီလ The Five Precepts: pañca-sila သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ဆုံးမဩဝါဒဖြစ်၍ လူတို့ စောင့်ထိန်းအပ်သော ကိုယ်ကျင့်တရားငါးပါး ဖြစ်၏။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် သီလ၏အနက်မှာ အကျင့်၊ အလေ့ သဘောဟု ဖြစ်လေသည်။
ငါးပါးသီလကို အင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော်၌ 'ပဉ္စဟိဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတောယထာဘတံ၊ နိက္ခိတ္တောဧဝံ နိရိယော၊ ကတမေဟိပဉ္စဟိ။
ပါဏာတိပါတီဟောတိ၊ Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Refrain from Killing) ၂။
အဒိန္နာဒါယီဟောတိ၊ Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstain from Stealing) ၃။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီဟောတိ၊ Kāmesumicchācāra veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstaining from Sexual Misconduct) ၄။
မုသာဝါဒီဟောတိ၊ Musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstaining from Lying) ၅။
သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီဟောတိ၊ Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstain from smoking , any drinking alcohol, Intoxicating Drinks and Drugs) ဣမေဟိခေါဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟိဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတေ ယထာ ဘတံနိက္ခိတ္တော ဧဝံနိရိယေ' ဟု ပါရှိ၏။
အနက်ကား 'ရဟန်း တို့ တရားငါးပါးနှင့် လွန်ကျူး ချိုးဖောက်သောသူသည် ပြုလုပ်ဆောင်ရွက် သည့်အတိုင်း ငရဲသို့ကျရာ၏။
ထိုတရား ငါးပါးတို့ကား (၁) သူ့အသက်သတ်ခြင်း တစ်ပါး၊ (၂) သူ့ဥစ္စာခိုးယူခြင်း တစ်ပါး၊ (၃) ကာမတို့၌ အမှားကျင့်ခြင်း တစ်ပါး၊ (၄) လိမ်လည်ပြောဆိုခြင်း တစ်ပါး၊ (၅) အရက်သေစာသောက်ခြင်း တစ်ပါး၊ ဤငါးပါးတို့တည်း။
ထိုငါးပါးကို စောင့်ထိန်းပါက ငါးပါး သီလ စောင့်ရာရောက်၍ လူ၊ နတ်၊ နိဗ္ဗာန် သုံးတန်သော အကျိုးကို ရနိုင်၏။
ငါးပါးသီလကို ဆောက်တည်ရာ၌ မြတ်စွာဘုရား ရုပ်ပွား ဆင်းတု၊ စေတီပုထိုးများ၌၎င်း၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ၌၎င်း၊ အဟံဘန္တေ တိသရဏေနသဟ ပဉ္စသီလံ ဓမ္မံယာစာမိ အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံဒေထ မေဘန္တေဟု တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် တိုင်အောင် သရဏဂုံသုံးပါးနှင့်တကွ ငါးပါးသီလကို ပေး သနားရန် လျှောက်ထားရသည်။
ထိုနောက် ဘုရားသခင်ကို ရှိခိုးကြောင်းဖြစ်သည့် နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿကို သုံးကြိမ်၊ ထိုနောက် ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ တည်းဟူသော သရဏံဂုံသုံးပါးကိုလည်း သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရွတ်ဆိုရသည်။
ထို နောက် ငါးပါးသီလ ခံယူဆောက်တည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည့် သူ့အသက်ကိုသတ်ခြင်းမှ၊ သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ၊ ကာမတို့မှ အမှားကျင့်ခြင်းမှ၊ လိမ်လည်ပြောဆိုခြင်းမှ၊ အရက်သေစာ သောက်စားမူးယစ်ခြင်းမှ၊ ရှောင်ကြဉ်ကြောင်းအကျင့်ကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်ပါသည်ဟု အောက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆို ဆောက်တည်ရလေသည်။
ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ ၂။
အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ ၃။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံသမာဒိယာမိ၊ ၄။
မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ ၅။
သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ သရဏဂုံသုံးပါးနှင့်တကွ ငါးပါးသီလ၏ အနက်သဘောကို သိရှိပါက ပါဠိလို၎င်း၊ မြန်မာလို၎င်း၊ အချိန်အခါမရွေး ငါးပါး သီလကို ခံယူဆောက်တည်နိုင်သည်။
ငါးပါးသီလကို ဆောက် တည်ရာ၌ နှုတ်မှ ရွတ်ဆိုသည်ထက် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိရှိ နားလည်၍ လိုက်နာကျင့်သုံးဆောက်တည်မှုသာ လိုရင်း ဖြစ် လေသည်။
ငါးပါးသီလတွင် ဆောက်တည်ရာ၌ သိက္ခာပုဒ်တိုင်း လုံခြုံ ရပေလိမ့်မည်။
သိက္ခာပုဒ်လွန်ကျူး ချိုးဖောက်ပျက်စီးရာ၌ သိက္ခာပုဒ်တစ်ပါးတစ်ပါးစီတွင် ကံမြောက်ရာ ကံမြောက်ကြောင်း အင်္ဂါပယောဂ အသီးသီး ရှိကြသည်။
ထိုအင်္ဂါပယောဂ အသီး သီးကို အကျဉ်းချုပ်ရမည်ဆိုသော် ဇော၊ စေတနာ၊ ဥဿာဟ ဟူ၍ ၃ ပါးရ၏။
ထို ၃ ပါးပြည့်စုံလျှင် ကံမြောက်သည်။
ကံ မြောက်ပါမှလည်း သုဂတိ ဒုဂ္ဂတိဘုံများသို့ ကျရောက်စေသော အကျိုးကို ပေးလေသည်။
ငါးပါးသီလသည် နိစ္စသီလမျိုးဖြစ်၍ သာသနာတော် အတွင်း၌ မဟုတ် သာသနာပကာလ၌လည်း တည်ရှိလေသည်။
ငါးပါးသီလသည် လူ့ကျင့်ဝတ်၌ အခြေခံတရားဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) (အကျယ်ကိုထပ်မံဖြည့်စွက်ရေးသားပေးကြပါရန်) ငါးပါးသီလ (ဝါ) ပဉ္စသီလ (၁) ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ၊ (သူတစ်ပါး၏ အသက်ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းအမှုကိစ္စတို့အားမပြုလုပ်ပဲ ရှောင်ကြဉ်မည်ဟူသော သိက္ခာပုဒ်အားထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း) (၂) အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိ၊ (သူတစ်ပါးမပေးသောပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကိုယူငင်ခြင်း "ခိုးယူခြင်း"စသောအမှုကိစ္စတို့အား မကျူးလွန်ပဲ ရှောင်ကြဉ်စောင့်ထိန်းခြင်း) (၃) ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိ၊ (ကာမပိုင်လင်ယောက်ျား၊ ဇနီးမယားမှတစ်ပါး အခြား ကာမ မပိုင်ဆိုင်သောသူများနှင့် ကျူးလွန်ဖောက်ပြားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်စောင့်ထိန်းခြင်း) (၄) မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ၊ (မဟုတ်မမှန်သောစကားပြောခြင်း၊ လိမ်လည်လှည့်ဖျားပြောဆိုခြင်းတို့မှ ရှောင်ကြဉ်စောင့်ထိန်းခြင်း) (၅) သုရာမေရယ မဇ္ဇ ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ၊ (မူးယစ်မေ့လျော့စေသော အရက်သေစာ ဘိန်းဘင်းကစော် လှော်စာ စသည့် မူးယစ်ထုံထိုင်း ဘေးဖြစ်စေတတ်သောဆေးဝါးများ သုံးစွဲခြင်းမပြုပဲ ရှောင်ကြဉ်စောင့်ထိန်းခြင်း) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတ ဆယ်ပါးသီလသည် ရှင်သာမဏေ များ စောင့်ထိန်းဆောက်တည်ရသော သီလ များဖြစ်သည်။
(အကျယ်ကိုထပ်မံဖြည့်စွက်ရေးသားပေးကြပါရန်) ဆယ်ပါးသီလ (ဝါ) ဒဿသာမဏေရသီလ (၁) ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
သူ့အသက် သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏ ဟူသောသိက္ခါပုဒ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏။
(၂) အဒိန္နာဒါနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
သူတစ်ပါး ပစ္စည်း ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၃) အဗြဟ္မစရိယာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ မမြတ်သော မေထုန်အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏၊ (၄) မုသာဝါဒါဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
လိမ်ညာ ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏၊ (၅) သုရာ မေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာဝေရမဏိ သိက္ခါပဒံ သမာဒိယာမိ၊ သေရည် အရက်သောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၆) ဝိကာလ ဘောဇနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ နေ့လွဲ ညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏၊ (၇) နစ္စ ဂီတ ဝါဒိတ ဝိသုက ဒဿနဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ ကခြင်း သီဆိုခြင်း တီးမှုတ်ခြင်း ပွဲလမ်းသဘင် ကြည့်ရှု့ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၈) မာလာဂန္ဓ ဝိလေပန ဓာရဏ မဏ္ဍန ဝိဘူသနဋ္ဌာနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
ပန်းနံ့သာ နံ့သာပြောင်းကို လိမ်းကျံခြင်း မှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၉) ဥစ္စာသယန မဟာသယနာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ မြင့်သောနေရာ မြတ်သောနေရာ၌ ထိုင်ခြင်း နေခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။
(၁၀) ဇာတရူပ ရဇတ ပဋိဂ္ဂဟဏာဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ၊ ရွှေငွေကိုင်ခြင်း ခံယူခြင်း စီမံခြင်းမှ ရှောင်ကြည်ပါ၏။
ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ နယုန်လပြည့်နေ့ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ဝါခေါင်လပြည့် မေတ္တာအခါတော်နေ့ သီတင်းကျွတ်လပြည့် အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် သာမညဖလအခါတော်နေ့ တပေါင်းလပြည့် သဲပုံစေတီပွဲတော် Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွဲတော်များ။
ခန္ဓ ဟူသော ပါဠိသည် အစု ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏။
ထို့ကြောင့် ရူပက္ခန္ဓာ-ရုပ်အစု၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ဝေဒနာအစု၊ သညာက္ခန္ဓာ-သညာအစု၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ-သင်္ခါရအစု၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ-စိတ်အစု ဟု သိပါ။
အစုဟူရာ၌ စပါးတွေစုနေသလို ရုပ်တွေ ဒေနာတွေ စုနေသည်ဟုမမှတ်ရ။
အတိတ်ရုပ် အနာဂတ်ရုပ် ပစ္စုပ္ပန်ရုပ် ၃-မျိုးကို ဉာဏ်ဖြင့်စုပေါင်းစပ်ထားရာ၏။
ထိုသုံးမျိုး ပေါင်းစပ်အပ်သော အစုကိုပင် ရူပက္ခန္ဓ ရုပ်အစုဟု ဆိုသည်။
ရုပ်အများတွင်လည်း ပထဝီဓာတ် တခုသည်ပင် အတိတ်ပထဝီ အနာဂတ်ပထဝီ ပစ္စုပ္ပန်ပထဝီ သုံးမျိုးရှိ၏။
ထိုသုံးမျိုးစုမိလျှင် ပထဝီဓာတ်တခုကိုပင် ရူပက္ခန္ဓာဟု ခေါ်နိုင်သည်။
ဝေဒနာတခု ကိုပင် ဝေဒနက္ခန္ဓာ၊ သညာတခုကိုပင် သညာက္ခန္ဓာ စသည်ဖြင့် ခေါ်နိုင်သည်။
(အခြေပြုသင်္ဂြိဟ်) ခန္ဓသုတ် ရဟန်းတို့... ခန္ဓာငါးမျိုးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း? ရဟန်းတို့...အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်လည်းဖြစ်သော အတွင်း-အပြင်လည်းဖြစ်သော အကြမ်း-အနုလည်း ဖြစ်သော အယုတ်-အမြတ်လည်းဖြစ်သော အဝေး-အနီးလည်းဖြစ်သော ရုပ်အားလုံးကို ရူပက္ခန္ဓာဟု ဆိုအပ်၏၊ အတိတ်အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်လည်းဖြစ်သော အတွင်း-အပြင်လည်းဖြစ်သော အကြမ်း-အနုလည်းဖြစ်သော။
သင်္ခါရအားလုံးကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟု ဆိုအပ်၏၊ အတိတ်-အနာဂတ်-ပစ္စုပ္ပန်လည်းဖြစ်သော အတွင်း-အပြင်လည်းဖြစ်သော အကြမ်း-အနုလည်းဖြစ်သော အယုတ်-အမြတ်လည်းဖြစ်သော အဝေး-အနီးလည်း ဖြစ်သော ဝိညာဏ်အားလုံးကို ဝိညာဏက္ခန္ဓာဟု ဆိုအပ်၏၊ ရဟန်းတို့... ဤတရားတို့ကို ခန္ဓာငါးမျိုးတို့ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊(သံ၊၂၊၃၉။
) ခန္ဓာဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း ရုပ်အစု ရူပက္ခန္ဓာ၊ ခံစားမှုအစု ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၊ မှတ်သားမှုအစု သညာက္ခန္ဓာ၊ ပြုပြင်စီရင်မှုအစု သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ သိမှုအစု ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ဟူ၍ ခန္ဓာငါးပါး ပြား၏(အမျိုးအစားခွဲ၏)။
ထိုတွင် မဟာဘုတ်လေးပါး၊ ဥပါဒါရုပ် ၂၄-ပါးဟူသော များစွာသော ရုပ်တို့ကို စုပေါင်း၍ ရူပက္ခန္ဓာရုပ်အစုဟု ခေါ်ဝေါ် ခြင်းသည် သင့်တန်စေ၊ သညာစေတသိက် တခုတည်းကို အဘယ်ကဲ့သို့ သညာအစု သညာက္ခန္ဓာဟု ခေါ်မည်နည်း - မေးငြားအံ့။
တခုတည်းသော သညာစေတသိက်သည်လည်း အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် စသည် တဆဲ့တပါး ကွဲပြားသောကြောင့် သညာအစု သညာက္ခန္ဓာဟု ခေါ်သင့်ပေသည်ဟု ဖြေရာ၏။
ခန္ဓာဟူ၍ သာမညအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲလျှင် နိဗ္ဗာန်မှတပါး လောကီ လောကုတ္တရာတရားအားလုံးကို ယူရမည်။
ခန္ဓာပုဒ် ရှေ့၌ ဥပါဒါန သဒ္ဒါတွဲဖက်၍ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဟုဆိုလျှင် လောကီ ရုပ်နာမ်တရားများကို ယူလေ။
အကြောင်းမူ လောကီရုပ်တရား နာမ်တရားများသည် လောဘဒိဋ္ဌိဟူသော ဥပါဒါန်တရားတို့၏ ကျက်စားရာ အာရုံဖြစ် သောကြောင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာမည်၏။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၆ ခန္ဓာ မည်ကြောင်း တရားများ ရုပ်(၂၈-ပါး)သည် ရူပက္ခန္ဓာမည်၏။
ဝေဒနာစေတသိက်သည် ဝေဒနက္ခန္ဓာမည်၏။
သညာစေတသိက် သည် သညက္ခန္ဓာမည်၏။
ဝေဒနာ သညာမှ ကြွင်းသော စေတသိက် ၅၀-သည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာမည်၏။
စိတ် ၈၉-ပါးသည် ဝိညာဏက္ခန္ဓာမည်၏။
(နိဗ္ဗာန်သည် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် စသည် မကွဲပြား၍ ခန္ဓာအမည် မရ)။
ခန္ဓာ-ခန္ဓာတို့သည်။
ရူပက္ခန္ဓော-ရူပက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
ဝေဒနာက္ခန္ဓော-ဝေဒနာက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
သညာက္ခန္ဓော-သညာက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
သင်္ခါရက္ခန္ဓော-သင်္ခါရက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
ဝိညာဏက္ခန္ဓော- ဝိညာဏက္ခန္ဓာလည်းကောင်း။
ဣတိ-ဤသို့။
ပဉ္စ-ငါးပါးတို့တည်း။
ပဉ္စက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓော ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော။
(အဘိဓမ္မတ္ထင်္သဟပါဠိ-၁၂၆) ခန္ဓာငါးပါး ခွဲကြောင်း ဆေးဆရာကြီးသည် ကျေညက်ခဲသော ဆေးမြစ်ကို ဦးစွာညက်အောင် ထောင်းပြီး နောက်မှ ကျေလွယ်သော ဆေးမြစ်တို့ကို တပေါင်းတည်းညက်အောင်ထောင်းကာ ဆေးမုန့်တို့ကို ပေါင်းပြီး ဆေးလုံးပြုသကဲ့သို့ မြတ်စွားဘုရားသည်လည်း သတ္တဝါတို့၏ နိစ္စဝိပလ္လာသ သုခဝိပလ္လာသ အတ္တဝိပလ္လာသတို့ကို လွယ်ကူစွာ ပယ်ဖျောက်နိုင်စေခြင်းငှါ နာမ်တရားတို့တွင် ဝေဒနာ, သညာ, စိတ်တည်းဟူသော တရားတို့ကို သီးခြား ခန္ဓာတခုစီထုတ်ပြီး ကျန်နာမ်တရား(စေတသိက်-၅၀)တို့ကို ခန္ဓာတခုပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
သတ္တဝါတို့၌ သုခဟု ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် (သုခဝိပလ္လာသ) ထင်စေတတ်သော တရားတို့တွင် ဝေဒနာသည် အလွန်ကဲဆုံးဖြစ်သည်။
အတ္တဟု ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် (အတ္တဝိပလ္လာသ) ထင်စေတတ်သော တရားတို့တွင် သညာသည် အလွန်ကဲဆုံးဖြစ်သည်။
နိစ္စဟု ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် (နိစ္စဝိပလ္လာသ) ထင်စေတတ်သော တရားတို့တွင် စိတ်သည် အလွန်ကဲဆုံးဖြစ်သည်။
ငါးသည် ရေရှိရာနေရာကို အားထားရသလို, ပျားပိတုန်းသည် ပန်းရှိရာ တောဂနိုင်မှာ အားထားရသလို သုခသည် ဝေဒနာမှာ အားထားရသည်။
လူနတ် ဗြဟ္မာစည်းစိမ်ကို တောင့်တသည်ဆိုသော်လည်း အမှန်မှာ သုခဝဒေနာကိုသာ တောင့်တခြင်းဖြစ်သည်။
ဖဿ စေတနာ ဝိတက် ဝီရိယ သဒ္ဓါ ပညာစသည်တို့ဖြင့် ကံကို စီမံကြသော်လည်း လိုရင်းမှာ သုခဝေဒနာ ရဖို့ပင်ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ “သုခ”ဟု ထင်မှတ်စရာတို့တွင် ဝေဒနာသည် ထိပ်ဆုံးဖြစ်သည် ဆိုရသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် ဝေဒနာကို သီးခွဲထုတ်၍ ခန္ဓာနာမည် တပ်ရသည်။
သတ္တဝါတို့သည် သညာဖြင့် အတတ်ပညာ တတ်သိကြသည်။
အတတ်ပညာရှိသူတို့သည်“သူများ သိသလောက် ငါသိသည်၊ ဘယ်သူသည် ငါ့ထက် ပိုတတ်လိမ့်မည်နည်း”ဟု အမှတ်သညာ(ပညာ)ကို အတ္တကြီး ပြုလုပ်ကြကုန်၏။
သို့ဖြစ်၍ ]အတ္တ}ဟု ထင်မှတ်စရာတို့တွင် သညာသည် ထိပ်ဆုံးဖြစ်သည် ဆိုရသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် သညာကို သီးခွဲထုတ်၍ ခန္ဓာနာမည် တပ်ရပြန်သည်။
ရံခါ လောဘဖြစ်လိုက်, ရံခါ ဒေါသဖြစ်လိုက်, ရံခါ ကြည်ညိုလိုက်, ရံခါမကြည်ညိုလိုက်နှင့် လောဘ ဖြစ်ခိုက် ဒေါသမဖြစ်, ဒေါသဖြစ်ခိုက် လောဘမဖြစ် စသည်ဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် စေတသိက်နာမ်တို့၏ အမြဲမရှိပုံကို ထင်ရှားစွာ သိနိုင်ကြ၏။