kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ၄။
အလယ်မှ အစသို့ = ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် (၂) ၄။
အလယ်မှ အစသို့ = ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် ဒုတိယနည်း (၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
“ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်း” သည် အကြောင်းအကျိုး ဆက်နွယ်မှု၏ သဘောတရားကို နွယ်ပင်၏ အမြစ်မှ အဆုံးသို့ ဆွဲငင် ယူဆောင်သွားသော ဥပမာဖြင့် ရှင်းပြထားသော အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ အခြေခံသဘော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားသည် ဘုရားရှင်က ဖန်ဆင်းထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ဘုရားပွင့်သည်ဖြစ်စေ၊ မပွင့်သည်ဖြစ်စေ၊ သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေသော တရားတစ်ခုဖြစ်သည်။
သို့သော် ဘုရားရှင်တို့ ပွင့်ထွန်းပြီး ဟောကြားတော်မူသောအခါမှသာ ဤတရားကို သတ္တဝါများက သိရှိနိုင်ခွင့် ရရှိသည်။
အကယ်၍ ဘုရားမပွင့်လျှင်၊ ပွင့်သော်လည်း ဤတရားကို နာယူခွင့် မရလျှင်၊ သို့မဟုတ် နာယူခွင့်ရသော်လည်း သဿတဒိဋ္ဌိ (ထာဝရအယူ) သို့မဟုတ် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်ဆုံးအယူ) စသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကို စွဲလမ်းထားလျှင် ဤတရားသဘောကို နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
(သံ၊၁၊၂၆၄။
ပစ္စယသုတ္တန်။
) ဤတရားသည် နက်နဲပြီး သိရှိရန် ခက်ခဲသည်။
အရှင်အာနန္ဒာက “လွယ်သည်၊ တိမ်သည်” ဟု လျှောက်ထားသောအခါ၊ ဘုရားရှင်က “မာ ဟေဝံ အာနန္ဒ အဝစ” (ချစ်သား အာနန္ဒ၊ ဤသို့ မပြောနှင့်) ဟု တားမြစ်တော်မူခဲ့သည်။
ဤတရားကို အနုဗောဓဉာဏ် (ကြိမ်ဖန်များစွာ သိမှု) နှင့် ပဋိဝေဓဉာဏ် (မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သိမှု) ဖြင့် မသိဘဲ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
ထို့ကြောင့် ဤတရားကို မသိသူသည် သမဏ၊ ဗြာဟ္မဏဟု အခေါ်ခံထိုက်ခြင်း မရှိသလို၊ ဘုရားရှင်တို့သည် ဤတရားကို ပိုင်းခြား၍ သိမှုကြောင့်သာ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူကြသည်။
(ဒီ၊၂၊၄၇။
) (သံ၊၁၊၂၇၉။
)(သံ၊၁၊၂၄၆-၂၅၂။
) ပထမနည်း၏ ဒေသနာတော် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်း၏ ဒေသနာကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်- အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ: အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သည်။
သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ: သင်္ခါရဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ် (ဝိဉာဏ်) ဖြစ်သည်။
ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ: ဝိညာဏ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် နာမ်ရုပ် (နာမ်-ရုပ်) ဖြစ်သည်။
နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ: နာမ်ရုပ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သဠာယတန (အာယတနခြောက်ပါး) ဖြစ်သည်။
သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော: သဠာယတနဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖဿ (ထိတွေ့မှု) ဖြစ်သည်။
ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ: ဖဿဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာ (ခံစားမှု) ဖြစ်သည်။
ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ: ဝေဒနာဖြစ်ခြင်းကြောင့် တဏှာ (တပ်မက်မှု) ဖြစ်သည်။
တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ: တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဥပါဒါန် (စွဲလမ်းမှု) ဖြစ်သည်။
ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ: ဥပါဒါန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဘဝ (ကမ္မဘဝ) ဖြစ်သည်။
ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ: ဘဝဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဇာတိ (မွေးဖွားခြင်း) ဖြစ်သည်။
ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ: ဇာတိဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဇရာမရဏ (အိုမှု-သေမှု)၊ ဖြစ်သည်။
သောက-ပရိဒေဝ-ဒုက္ခ-ဒေါမနဿ-ဥပါယာသ သောက (ဝမ်းနည်းမှု)၊ ပရိဒေဝ (ငိုကြွေးမှု)၊ ဒုက္ခ (ဆင်းရဲမှု)၊ ဒေါမနဿ (စိတ်မချမ်းသာမှု)၊ ဥပါယာသ (စိတ်ဆင်းရဲမှု) တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဥပမာနှင့် အဓိပ္ပာယ် ပထမနည်းကို နွယ်ရှာယောက်ျားနှင့် ဥပမာပြုထားသည်။
ပထမလူ ဆိုသူသည် နွယ်ပင်၏ အမြစ်ကို တွေ့မြင်၍ ထိုနေရာတွင် ဖြတ်တောက်ပြီး၊ အမြစ်မှ အဆုံးသို့ နွယ်အားလုံးကို သိမ်းကြုံး ယူဆောင်သွားသည်။
ဤဥပမာအရ၊ ဘုရားရှင်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ အရင်းခံအကြောင်းဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) မှ စတင်၍ ဇရာမရဏ (အိုမှု-သေမှု) ဆိုသော အဆုံးသို့တိုင်အောင်၊ အကြောင်းမှ အကျိုးသို့ အစဉ်လိုက် ဟောကြားသည်။
ဤနည်းကို အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ “အစမှ အဆုံးသို့” ဟူသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။
ဘုရားရှင်သည် ဝဋ်ဒုက္ခဖြစ်စဉ်တွင် တွေဝေနေသော သတ္တဝါများကို အဝိဇ္ဇာမှ စ၍ သင်္ခါရ စသော အကျိုးတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ထင်ရှားပြတော်မူပြီး၊ ဝဋ်တရား၏ ဖြစ်စဉ်ကို အပြည့်အစုံ ဖော်ထုတ်သည်။
ပထမနည်း၏ ရှုကွက်များ ပထမနည်းသည် အဝိဇ္ဇာ မှ စတင်၍ ဇရာမရဏ သို့တိုင်အောင် အကြောင်းမှ အကျိုးသို့ အစဉ်လိုက် ရှုပွားခြင်းဖြစ်သည်။
ဤရှုကွက်ကို ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်အလိုက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြမ်းသည်- ၁. ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ပိုင်း ရှုပုံ: အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားကို သိမ်းဆည်းသည်။
ဥပမာ: အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သည်။
အဝိဇ္ဇာက အကြောင်း၊ သင်္ခါရက အကျိုး။
၂. သမ္မသနဉာဏ်ပိုင်း (ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အနုပိုင်း) ရှုပုံ: အင်္ဂါရပ် ၁၂-ပါးကို လက္ခဏာယာဉ် သုံးချက် (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) သို့ တင်၍ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုသည်။
အဝိဇ္ဇာ - (ဖြစ်ပျက်) အနိစ္စ၊ သင်္ခါရ - (ဖြစ်ပျက်) အနိစ္စ။
၃. ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အရင့်ပိုင်း ပစ္စယတော ဥဒယဒဿန: အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သည်။
(သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ) ပစ္စယတော ဝယဒဿန: အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်သည်။
(ဝယဓမ္မာနုပဿီ) ခဏတော ဥဒယဒဿန: အဝိဇ္ဇာ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ သင်္ခါရ၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
ခဏတော ဝယဒဿန: အဝိဇ္ဇာ၏ ပျက်ခြင်းသဘော၊ သင်္ခါရ၏ ပျက်ခြင်းသဘော။
ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန + ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿန: အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သည်၊ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ချုပ်သည်။
(သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ) ၄. ဘင်္ဂဉာဏ်ပိုင်း ရှုပုံ: အင်္ဂါရပ်များ၏ အပျက်သက်သက်ကို အာရုံပြု၍ လက္ခဏာသုံးချက်ဖြင့် ရှုသည်။
ဥပမာ: အဝိဇ္ဇာ - (ပျက်-ပျက်) အနိစ္စ၊ ရှုသည့်ဉာဏ် - (ပျက်-ပျက်) အနိစ္စ။
အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့ကို ရှာဖွေပုံ မိမိတို့၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဉ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည့် ဖြစ်လတ္တံ့ဖြစ်သည့် အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရ စသည်တို့ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ရှုရမည် ဖြစ်သည်။
ဤစာမူတွင်ကား အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်၏ – ဤသို့စသည်ဖြင့်သာ ဖော်ပြထားပါသည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း၌ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန် သင်္ခါရ ကံတို့ကို ရှာဖွေပုံကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ တင်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ဤ၌ ရှာဖွေပုံစနစ်ကို ထပ်မံ၍ မဖော်ပြတော့ဘဲ ရှုကွက်မျှကိုသာ ဖော်ပြထားပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သမ္မသနဉာဏ်ပိုင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်များ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ပိုင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် - ပထမနည်း ဘင်္ဂဉာဏ်ခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်းသည် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်တွင် ညွှန်ကြားထားသော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်များ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။
ဤနည်းလမ်းသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်ဟူသော ကာလသုံးပါးကို အခြေခံ၍ အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ရှုမြင်စေပါသည်။
(ပဋိသံ၊၅၀-၅၁။
) ပဉ္စမနည်း၏ အဓိကအချက်များ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်းသည် အကြောင်းတရားစု တစ်စုနှင့် အကျိုးတရားစု တစ်စုကို အဓိကထား၍ ရှုပွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဤနည်းလမ်းတွင် အတိတ်အကြောင်းတရား (၅) ပါး၊ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား (၅) ပါး၊ ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား (၅) ပါးနှင့် အနာဂတ်အကျိုးတရား (၅) ပါးဟူ၍ အပိုင်း (၄) ပိုင်း ခွဲခြားကာ ရှုပွားရပါသည်။
အတိတ်အကြောင်းတရား (၅) ပါး ရှေးအတိတ်ဘဝ၌ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ကံကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့စဉ်က အောက်ပါ အကြောင်းတရား (၅) ပါး ရှိခဲ့ပါသည်။
အဝိဇ္ဇာ - အရိယသစ္စာလေးပါးကို မသိမှု၊ အမှန်ကို အမှားဟု ထင်မြင်မှု။
သင်္ခါရ - ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ ခန္ဓာငါးပါး ရရှိရန် အားထုတ်မှု (ကုသိုလ် စိတ်-စေတသိက် နာမ်တရားအုပ်စု)။
တဏှာ - ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ ခန္ဓာငါးပါးကို တွယ်တာမက်မောမှု။
ဥပါဒါန် - ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ ခန္ဓာငါးပါးကို စိတ်ကပ်ရောက် စွဲလမ်းမှု။
ဘဝ (ကမ္မဘဝ = ကံ) - သင်္ခါရတရားအုပ်စုတွင် ပါဝင်သော ကုသိုလ်စေတနာ (သို့မဟုတ် အကုသိုလ်စေတနာ)။
ဤအတိတ်အကြောင်းတရား (၅) ပါးသည် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ဒုက္ခသစ္စာ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာစေသော သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါသည်။
ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား (၅) ပါး အတိတ်အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အောက်ပါ အကျိုးတရား (၅) ပါး ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာရပါသည်။
ဝိညာဏ - ဘဝတစ်ခုနှင့် ဘဝတစ်ခုကို ဆက်စပ်တတ်သော ပဋိသန္ဓိဝိညာဏ်။
နာမရူပ - ပဋိသန္ဓိဝိညာဏ်နှင့်အတူ ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်လာသော စေတသိက်နာမ်တရားစုနှင့် ရုပ်တရားစု။
အာယတန - စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယ၊ မန ဟူသော အတွင်းအာယတန (၆) ပါး။
ဖဿ - စက္ခုသမ္ဖဿ၊ သောတသမ္ဖဿ၊ ဃာနသမ္ဖဿ၊ ဇိဝှါသမ္ဖဿ၊ ကာယသမ္ဖဿ၊ မနောသမ္ဖဿ ဟူသော အတွေ့ (ဖဿ) (၆) ပါး။
ဝေဒနာ - စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာ၊ သောတသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာ စသည်ဖြင့် ခံစားမှု (ဝေဒနာ) (၆) ပါး။
ဤပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား (၅) ပါးသည် အတိတ်အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါသည်။
ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား (၅) ပါး ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အာယတန (၆) ပါး ရင့်ကျက်လာခြင်းကြောင့် နောင်အနာဂတ်ဘဝအတွက် အောက်ပါ အကြောင်းတရား (၅) ပါးကို ပြုစုပျိုးထောင်ပါသည်။
သင်္ခါရ - နောင်အနာဂတ်ဘဝ ခန္ဓာငါးပါး ရရှိရန် အားထုတ်မှု (ကုသိုလ် စိတ်-စေတသိက် နာမ်တရားအုပ်စု သို့မဟုတ် အကုသိုလ် စိတ်-စေတသိက် နာမ်တရားအုပ်စု)။
တဏှာ - နောင်အနာဂတ်ဘဝ ခန္ဓာငါးပါးကို တွယ်တာမက်မောမှု။
ဥပါဒါန် - နောင်အနာဂတ်ဘဝ ခန္ဓာငါးပါးကို စိတ်ကပ်ရောက် စွဲလမ်းမှု။
ဤပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား (၅) ပါးသည် နောင်အနာဂတ်ဘဝ၌ ဒုက္ခသစ္စာ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာစေသော သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါသည်။
အနာဂတ်အကျိုးတရား (၅) ပါး ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် နောင်အနာဂတ်ဘဝ၌ အောက်ပါ အကျိုးတရား (၅) ပါး ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာရပါမည်။
ဤအနာဂတ်အကျိုးတရား (၅) ပါးသည် ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၏ အကျဉ်းချုပ် အဋ္ဌကထာဆရာများသည် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်လာ ပဉ္စမနည်းကို အောက်ပါအတိုင်း အကျဉ်းချုပ် ရှင်းလင်းပြထားပါသည်။
အတီတေ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊ ဣဒါနိ ဖလပဉ္စကံ။
ဣဒါနိ ဟေတဝေါ ပဉ္စ၊ အာယတိံ ဖလပဉ္စကံ။
အဓိပ္ပါယ် အတိတ်ဘဝက အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျိုးတရား (၅) ပါး ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် အနာဂတ်ဘဝ၌ အကျိုးတရား (၅) ပါး ဖြစ်ပေါ်လာမည်။
ဤအကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်းသည် ကာလသုံးပါးစက်ဝန်း၌ အကြောင်းနှင့် အကျိုးတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ထင်ရှားစွာ ပြသထားပါသည်။
ရှုပွားနည်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်းကို ရှုပွားရာတွင် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်ပါအချက်များကို အာရုံပြုနိုင်ပါသည်။
ခန္ဓာငါးပါးကို သိမ်းဆည်းခြင်း - အတိတ်ခန္ဓာငါးပါး၊ ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာငါးပါး၊ အနာဂတ်ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် ရှေးဦးစွာ လေ့ကျင့်ပါ။
အကြောင်း-အကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ရှုမြင်ခြင်း - အတိတ်အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား (၅) ပါး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းတရား (၅) ပါးကြောင့် အနာဂတ်အကျိုးတရား (၅) ပါး ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် ရှုပွားပါ။
အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့၏ အဓိကကျမှုကို ရှုမြင်ခြင်း - အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့သည် သင်္ခါရနှင့် ကံကို ဖြစ်စေပြီး၊ ကံသည် ဝိပါက်ခန္ဓာ (အကျိုးတရား) ကို ဖြစ်စေကြောင်း ရှုမြင်ပါ။
ရှုပွားနည်း ဥပမာ ပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာ (ပဋိသန္ဓေ၌ ဖြစ်သော ရုပ်ခန္ဓာ) အဝိဇ္ဇာ (၂၀) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
တဏှာ (၂၀) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
ဥပါဒါန် (၂၀) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
သင်္ခါရ (၃၄) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
ကံ (သင်္ခါရ၏ ကမ္မသတ္တိ) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ရူပက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ (ပဋိသန္ဓေ၌ ဖြစ်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ) အဝိဇ္ဇာ (၂၀) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
တဏှာ (၂၀) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
ဥပါဒါန် (၂၀) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
သင်္ခါရ (၃၄) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
ကံ (သင်္ခါရ၏ ကမ္မသတ္တိ) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
ဝတ္ထု (ဟဒယဝတ္ထုရုပ်) (၃၀) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
အာရုံ (ကံ-အာရုံ) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
ဖဿ (၃၃) က အကြောင်းတရား၊ ပဋိသန္ဓေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ က အကျိုးတရား။
အလားတူစွာပင် ကျန်သော ခန္ဓာများ (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၊ သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ) တို့၌လည်း အကြောင်းနှင့် အကျိုးကို ဆက်စပ်၍ ရှုပွားနိုင်ပါသည်။
ကြိုတင်သတိပြုရန် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည် အကြောင်းတရားများစွာနှင့် အကျိုးတရားများစွာတို့၏ ဆက်နွယ်မှု ဖြစ်ပါသည်။
တစ်ခုတည်းသော အကြောင်းကြောင့် တစ်ခုတည်းသော အကျိုး ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု မယူဆသင့်ပါ။
အကြောင်းတရားများနှင့် ယှဉ်ဖက်သော တရားများ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ အစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည် ဖြစ်ပါသည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်းသည် အဘိဓမ္မာ အခြေခံ အားနည်းသူများအတွက် လေ့လာရန် လွယ်ကူသော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အကြောင်း-အကျိုး ဆက်စပ်မှုကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်စေရန် အထောက်အကူပြုပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်နည်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဉ္စမနည်း၌ အချုပ်မှတ်သားရန် ခန္ဓာငါးပါးနည်းဖြင့် လက်တွေ့သိမ်းဆည်းပုံ အပိုင်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
၄-သုတ်ရှိပါသည်။
(က) ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိသောတရား (ခန္ဓာငါးပါး)တို့ကို ဟုတ်တိုင်း မှန်စွာမသိခြင်းသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏၊ သိခြင်းသည် ဝိဇ္ဇာမည်၏-ဟု ဟောကြားရာသုတ်။
(က) သံ၊၂၊၁၃၉-၄၀။
(ခ) ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိသောတရား (ခန္ဓာငါးပါး)တို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိခြင်းသည် အဝိဇ္ဇာ မည်၏-ဟု ဟောရာသုတ်။
(ခ) သံ၊၂၊၁၄၁။
(ဂ) ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိသောတရား (ခန္ဓာငါးပါး)တို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိခြင်းသည် ဝိဇ္ဇာမည်၏-ဟု ဟောကြားရာသုတ်။
(ဂ) သံ၊၂၊၁၄၁။
(ဃ) ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိသော တရား (ခန္ဓာငါးပါး)တို့ကို ဟောကြားရာသုတ်။
(ဃ) သံ၊၂၊၁၆၁။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ဆိုသည်မှာ ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ပညာဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိမ်းဆည်းတတ်သော ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုပါသည်။
နာမဿ, ရူပဿ, နာမရူပဿ စ ပရိစ္ဆိန္ဒနံ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၃)တိ သဟ ပစ္စယေန နာမရူပဿ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ အဝဗောဓော။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၈၄။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ-ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၇။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၂၀။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒေန—ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၂၁၄။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၈၉။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၆၄။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒတော—ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၄၀။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၈။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဿ (ဆ၊ ဧ)–သီ၊ဋီ၊သစ်၊ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေ— ဝိ၊ သင်္ဂဟ၊၁၆၈။
သာရတ္ထ၊၃၊၄၀။
သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒေဉာဏ်န္တိ နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏံ ဝဒတိ။
သံ၊ဋီ၊၂၊၆၅။
ဤဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်နာမ်တို့၏ သဘောသဘာဝကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်နိုင်မှသာ ဝိပဿနာရှုပွားမှုသည် တိုးတက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
ပါဝင်သော လုပ်ငန်းခွင်လေးရပ် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်တွင်--- ၁။
ရူပပရိဂ္ဂဟ = ရုပ်တရားကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ၂။
အရူပပရိဂ္ဂဟ = နာမ်တရားကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ၃။
ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟ = ရုပ်နာမ်ကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ၄။
နာမရူပဝဝတ္ထာန = နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း --- ဟူသော လုပ်ငန်းခွင် လေးရပ်ပါဝင်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဉာတပရိညာ၏ အစိတ်အပိုင်း နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်မျိုးတို့သည် ဉာတပရိညာ ၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ကြပါသည်။
ဉာတပရိညာ ဆိုသည်မှာ သိသင့်သိထိုက်သော သင်္ခါရတရားတို့ကို ကောင်းစွာ ပိုင်းခြား၍ သိတတ်သော ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုပါသည်။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်သည် ရုပ်နာမ်တို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်သည် ထိုရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပါသည်။
ဤဉာဏ်နှစ်မျိုးသည် ဝိပဿနာဉာဏ်အတွက် အလွန်အရေးကြီးသော အခြေခံအုတ်မြစ်များ ဖြစ်ပါသည်။
လက္ခဏာ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ဖြင့် ရှုပွားခြင်း နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ကို ရရှိရန်အတွက် ရုပ်နာမ်ပရမတ်တို့ကို လက္ခဏ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ခြေနိုင်အောင် ရှုပွားရပါမည်။
လက္ခဏာဒီသု ဟိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ ဝါ သာမညံ ဝါ လက္ခဏံ နာမ၊ ကိစ္စံ ဝါ သမ္ပတ္တိ ဝါ ရသော နာမ၊ ဥပဋ္ဌာနာကာရော ဝါ ဖလံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ နာမ။
)ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဂ္ဂဏှာတိ ---ရူပါရူပါနံ လက္ခဏာဒီဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏံ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟော။
(မူလဋီ၊၁၊၁၁၂။
) လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝသေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ။
(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊၁၅၈။
) လက္ခဏ (လက္ခဏာ) - ရုပ်နာမ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာများကို ရှုပွားခြင်း။
ရသ (ကိစ္စ) - ရုပ်နာမ်တို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ရှုပွားခြင်း။
ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်ခြင်း) ပဒဋ္ဌာန် (အကြောင်းရင်း) - ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာရသည့် အကြောင်းရင်းကို ရှုပွားခြင်း။
ဤ လက္ခဏာ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ကြိတ်ခြေနိုင်အောင် ရှုပွားနိုင်လျှင် ထိုဉာဏ်ကို နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပါသည်။
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ၏ အဓိပ္ပါယ် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဆိုသည်မှာ နာမ်ရုပ်တို့ကို တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ပရမတ်သဘောသို့ ရောက်အောင် မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်တိုင်းသော သဘောကို သိမြင်ခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။
လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်ပါသည်။
တတ္ထ နာမရူပါနံ ယာထာဝဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ။
) ယထာဘူတဉာဏဒဿနနှင့် ဆက်စပ်မှု ယထာဘူတဉာဏဒဿန (အရှိကို အရှိအတိုင်း သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်) တွင် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ဟူသော ဉာတပရိညာ၊ သမ္မသနဉာဏ်နှင့် ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ် ဟူသော တီရဏပရိညာတို့ကို ယူ၍ အဋ္ဌကထာက ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာဟူသည့် သင်္ခါရတရားတို့၏ သဘာဝကို မျက်မှောက်ပြု၍ သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်ပညာများ ဖြစ်သောကြောင့် ဉာတပရိညာနှင့် တီရဏပရိညာ နှစ်ပါးကို ယထာဘူတဉာဏဒဿန အရတွင် ယူ၍ ဖွင့်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
(သံ၊ဋီ၊၂၊၆၅။
) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နှင့် ဆက်စပ်မှု နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်တို့၏ သဘာဝလက္ခဏာမှန်ကို ပိုင်းခြားယူတတ်သော ဉာဏ်ပညာ ဖြစ်ပါသည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ အင်္ဂါရပ်များဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ၊ နာမရူပ စသည်တို့ကို ရုပ်နာမ်အစုအဝေးအဖြစ် ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသည် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်၏ အဓိက လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်ပါသည်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ အစ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အမြင်မှန်) ၏ အစ ဖြစ်ပါသည်။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်မှ စတင်၍ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ကို ရရှိနိုင်ပါသည်။
ဤသမ္မာဒိဋ္ဌိသည် လောကီသမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် လောကုတ္တရာသမ္မာဒိဋ္ဌိ နှစ်မျိုးလုံးကို ဆိုလိုပါသည်။
နောက်ဆုံး၌ စတုသစ္စသမ္မာဒိဋ္ဌိ (သစ္စာလေးပါးကို သိသော အမြင်မှန်) သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပါသည်။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒတော ပဋ္ဌာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝုတ္တတ္တာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ အဝေါစ။
(သံ၊ဋီ၊၂၊၃၈။
) အာလောက (အလင်းရောင်) နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ရရှိရေးအတွက် အာလောက (အလင်းရောင်)၏ အရေးပါပုံကို ရှင်းပြထားပါသည်။
အာလောက (လင်းရောင်ခြည်) ရှိမှသာ ရူပါရုံ (အဆင်း) ကို တွေ့မြင်နိုင်သကဲ့သို့၊ သမထဘာဝနာနှင့် ဝိပဿနာဘာဝနာ စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အလင်းရောင်ခြည် စွမ်းအင်ရှိမှသာ ရုပ်ကလာပ်နှင့် နာမ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
တသ္မိံ အန္တရဟိတေ ရူပဂတမ္ပိ န ဒိဿတိ။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၅၈။
) အကြည်ဓာတ် (၆) ပါးကို မသိလျှင် နာမ်တရားကို မသိနိုင် ကာမာဝစရ နာမ်တရားတို့ကို သိမ်းဆည်းရာတွင် စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယ၊ မန ဟူသော အကြည်ဓာတ် (၆) ပါးသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
ဤအကြည်ဓာတ် (၆) ပါးကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိပါက ယင်းဒွါရ (၆) ပါးကို စွဲမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာမ်တရားတို့ကို ရှုပွား၍ မရနိုင်ပါ။
အကြည်ဓာတ် (၆) ပါးတို့သည် သမထဘာဝနာနှင့် ဝိပဿနာဘာဝနာတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လင်းရောင်ခြည် စွမ်းအင်နှင့်မှ တွေ့မြင်နိုင်သော တရားများ ဖြစ်ပါသည်။
ယေဘုယျ စည်းကမ်း ယေဘုယျအားဖြင့် ရုပ်၌ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်းသည် ဝိပဿနာယာနိက ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် သင့်လျော်ပြီး၊ အရူပ၌ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်းသည် သမထယာနိက ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် သင့်လျော်ပါသည်။
သို့သော် ဝိပဿနာ ရှုပွားမှု၏ အစအဦးတွင် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ကို ရရှိရန်အတွက် ရုပ်နာမ်နှစ်မျိုးလုံးကို ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် အားထုတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။
(မဟာဋီ၊၂၊၄၇၀။
) ရုပ်အစစ် ရုပ်အတု နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်းတွင် ရုပ်အစစ် ရုပ်အတု အားလုံးကို သိမ်းဆည်း ရှုပွားရမည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၅။
)က ညွှန်ကြားထားပါသည်။
သို့သော် ဝိပဿနာ အဆင့်မြင့်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ရုပ်အတုတို့ကို ချန်လှပ်၍ ရုပ်အစစ်တို့ကိုသာ ဝိပဿနာ ရှုပွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။
မဟာဂေါပါလကသုတ္တန်တွင်လည်း ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တို့ကို မသိပါက မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်သို့ မရောက်နိုင်ကြောင်း ဟောကြားထားပါသည်။
(မ၊၁၊၂၈၁။
)နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် မရရှိသေးလျှင် ရုပ်နာမ်ကို ပရမတ်သဘောသို့ ဉာဏ်အမြင် မရောက်သေးပါက နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ကို မရရှိနိုင်သေးပါ။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် မရရှိသေးလျှင် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်နှင့် ဝိပဿနာဉာဏ်တို့မှာ အလွန်ဝေးကွာနေဦးမည် ဖြစ်ပါသည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၏ စကားအကျဉ်းချုပ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာသည် ဝိပဿနာပညာကို မည်သို့ ပွားများ အားထုတ်ရမည်နည်း ဟူသော အမေးကို အကျဉ်းချုပ် ဖြေဆိုထားပါသည်။
ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်မှာ သီလဝိသုဒ္ဓိနှင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အထည်ကိုယ်မှာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်) မှ စတင်သော ဝိသုဒ္ဓိ (၅) ပါး ဖြစ်ပါသည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၃။
) တရုဏဝိပဿနာ၏ ပထမအဆင့် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်သည် တရုဏဝိပဿနာ (နုနယ်သော ဝိပဿနာ) ၏ ပထမအဆင့် ဖြစ်ပါသည်။
တရုဏဝိပဿနာတွင် ဉာဏ်လေးမျိုး ပါဝင်ပါသည်။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် (သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်) ၂။
ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် (ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်) ၃။
သမ္မသနဉာဏ် ၄။
ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် (မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ်) ဤဉာဏ်လေးမျိုးသည် တရုဏဝိပဿနာဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဗလဝဝိပဿနာ (အားကောင်းသော ဝိပဿနာ) ၏ အကြောင်းရင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၀။
) (ဣတိဝုတ္တက၊ဋ္ဌ၊၁၇၀-၁၇၁။
) ဝိပဿနာ ရှုပွားနည်း ဝိပဿနာစခန်းများဖြစ်သော မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ စသော ဝိသုဒ္ဓိစခန်းများသို့ တက်လှမ်းလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဟူသော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဟူသော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ (ယုံမှားသံသယ ကင်းစင်ခြင်း) နှစ်ခုကို ပြည့်စုံမှသာ ဝိပဿနာရှုပွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။
ထိုသို့ ဝိပဿနာရှုရာ၌ ---- ၁။
ရံခါ အဇ္ဈတ္တ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို, ၂။
ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို - ထိုတွင်လည်း ---- ၃။
ရံခါ ရုပ်တရားတို့ကို, ၄။
ရံခါ နာမ်တရားတို့ကို ---- လက္ခဏာယာဉ်သုံးချက် တစ်လှည့်စီ တင်၍ ဝိပဿနာရှုရမည် ဖြစ်သည်။
) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ရှုသင့်ပုံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ယောရှိဒနတ်ကျောင်း (吉田神社, Yoshida jinja, ယောရှိဒဂျင်းဂျ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင်တည်ရှိသည့် ရှင်တိုနတ်ကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤကျောင်းတော်ကို ၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ဖုဂျိဝရမိသားစုက တည်ထောင်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကျောင်းတော်သည် ဟဲအိအန်ခေတ်ကာလတွင် နန်းတော်၏ ထောက်ခံအားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၈၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ ဤကျောင်းတော်သည် ခန်ပဲအိချူးရှကျောင်းတော်(官幣中社) တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ခန်ပဲအိချူးရှကျောင်းတော်ဆိုသည်မှာ အစိုးရက ထောက်ပံ့ပေးထားသည့် နတ်ကျောင်းများထဲတွင် ဒုတိယတန်းစာရင်းဝင် နတ်ကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။
ကျောင်းတော်ကို တည်ထောင်သူဖြစ်သည့် ယောရှိဒခနဲတိုမိုကိုကို ကျောင်းတော်တွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
Breen, John et al. (2000). Shinto in History: Ways of the Kami, pp. 74-75.Ponsonby-Fane, Richard. (1962). Studies in Shinto and Shrines, pp. 116-117.Ponsonby-Fane, Shrines, p. 118.Ponsonby-Fane, Richard. (1959). The Imperial House of Japan, pp. 126. ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ နတ်ကျောင်းများ။
ဃန ဟူသည်မှာ စုပေါင်းခြင်း၊ တွဲပေါင်းခြင်း၊ ခဲပေါင်းခြင်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရပြီး၊ ဤနေရာတွင် ရုပ်နာမ်တရားများ စုပေါင်းတွဲပေါင်း၍ အစုအဝေးသဏ္ဌာန်၊ အတုံးအခဲသဏ္ဌာန် ဖြစ်နေခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။
ဃနလေးပါးဟူသည် ရုပ်နာမ်တရားများ စုပေါင်းဖြစ်တည်နေပုံကို အမျိုးအစားလေးမျိုး ခွဲခြား၍ ရှင်းပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းတို့မှာ -မဟာဗုဒ္ဓဝင် မင်းကွန်းဆရာတော် ၁။
သန္တတိဃန - ဆက်စပ်မှု အတုံးအခဲ ၂။
သမူဟဃန - အစုအဝေး အတုံးအခဲ ၃။
ကိစ္စဃန - ကိစ္စရပ် အတုံးအခဲ ၄။
အာရမ္မဏဃန - အာရုံပြုမှု အတုံးအခဲ ၁။
သန္တတိဃန - ဆက်စပ်မှု အတုံးအခဲ သန္တတိဃန ဆိုသည်မှာ ရှေ့နောက်ဆက်၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်နာမ်တရားများ၏ အကြားအလပ်မရှိ ဆက်စပ်နေမှုကို ဆိုလိုပါသည်။
ရှေ့တရား၏ ချုပ်ပျက်ခြင်းနှင့် နောက်တရား၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် အလွန်လျင်မြန်သောကြောင့် အကြားအလပ်မရှိ ဆက်နေသည်ဟု ထင်ရပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ထင်းမီးစကို ဝှေ့ရမ်းလိုက်လျှင် မီးဝိုင်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် ထင်မြင်ရသကဲ့သို့ ဖြစ်ပါသည်။
အမှန်စင်စစ် မီးသည် အဆက်မပြတ် ဝိုင်းနေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အလွန်လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားနေခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။
သန္တတိဃနသည် ရုပ်နာမ်တို့၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေသော သဘောကို ဖုံးကွယ်ထားပြီး၊ တသမတ်တည်း တည်ရှိနေသည်ဟူသော အထင်အမြင်ကို ဖြစ်စေပါသည်။
သမူဟဃန - အစုအဝေး အတုံးအခဲ သမူဟဃန ဆိုသည်မှာ နာမ်ကလာပ်၊ ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုစီတွင် ပါဝင်သော နာမ်တရားများနှင့် ရုပ်တရားများ စုပေါင်း၍ အစုအဝေးတစ်ခုအဖြစ် ထင်မြင်ရခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။
နာမ်ကလာပ်တစ်ခုတွင် ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ စသော နာမ်တရား အနည်းဆုံး ရှစ်မျိုးပါဝင်ပြီး၊ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုတွင် ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော စသော ရုပ်တရား အနည်းဆုံး ရှစ်မျိုး ပါဝင်ပါသည်။
ဤသဘာဝတရား ရှစ်မျိုး (သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော) တို့သည် စုပေါင်း၍ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုသဖွယ် ထင်မြင်ရခြင်းကို သမူဟဃနဟု ခေါ်ပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ယောက်ကို ကြည့်လျှင် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး တစ်စုတစ်ဝေးတည်းဟု ထင်ရသော်လည်း အမှန်စင်စစ် ခန္ဓာကိုယ်သည် ရုပ်ကလာပ်၊ နာမ်ကလာပ်များ အစုအဝေးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။
ကိစ္စဃန - ကိစ္စရပ် အတုံးအခဲ ကိစ္စဃန ဆိုသည်မှာ နာမ်ကလာပ်၊ ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုစီတွင် ပါဝင်သော နာမ်တရားများနှင့် ရုပ်တရားများသည် မိမိတို့၏ သီးခြားကိစ္စအဝဝကို ဆောင်ရွက်နေသော်လည်း၊ အဘိဓမ္မာဉာဏ် မရှိသူများအဖို့ ထိုကိစ္စများကို သီးခြားစီ ခွဲခြားသိမြင်ရန် ခက်ခဲခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။
ဥပမာ - စက္ခုဝိညာဏ် စိတ်တစ်ခုတွင် ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ စသော စေတသိက်များစွာ ပါဝင်ပြီး၊ ထိုစေတသိက်တစ်ခုစီသည် မိမိ၏ အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်နေပါသည်။
သို့သော် သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များအနေဖြင့် ဖဿ၏ အလုပ်၊ ဝေဒနာ၏ အလုပ် စသည်ဖြင့် သီးခြားစီ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စွမ်း မရှိပါ။
ထို့ကြောင့် နာမ်တရား၊ ရုပ်တရားတို့၏ ကိစ္စအဝဝကို ခွဲခြားမသိနိုင်ဘဲ တရားအားလုံး တစ်ခုတည်းဟု ထင်မှတ်ခြင်းကို ကိစ္စဃနဟု ခေါ်ပါသည်။
အာရမ္မဏဃန- အာရုံပြုမှု အတုံးအခဲ နာမ်ကလာပ် တစ်ခုတစ်ခု၌ ပါရှိသော ထိုထို နာမ်တရားတို့၏ အာရုံတစ်ခုကို စု၍ပေါင်း၍ အာရုံပြုသော အနေဖြင့်လည်းကောင်း, ရုပ်ကလာပ် တစ်ခုတစ်ခု၌ ပါရှိသော ထိုထို ရုပ်တရားတို့၏ အာရုံတစ်ခုတည်း အနေဖြင့်လည်းကောင်း, ပရမတ္ထတရားသား (သဘာဝသတ္တိ) တစ်ခုတည်းဟု ထင်မှတ်ရအောင် စုလျက် တွဲလျက် ခဲလျက် ဖြစ်ပွားခြင်းကို အာရမ္မဏဃန ခေါ်သည်။
ဃနလေးပါးနှင့် ပရမတ္ထသစ္စာ၊ အနတ္တ ဃနလေးပါးသည် ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ အစုအဝေးသဘောကို ဖုံးကွယ်ထားပါသည်။
ပရမတ္ထသစ္စာကို ဉာဏ်မျက်စိဖြင့် ရှုမြင်နိုင်မှသာ ဤဃနလေးပါးကို ဖျက်ဆီးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ပရမတ္ထသစ္စာကို သိမြင်ခြင်းဟူသည် ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ သဘာဝသတ္တိကို တစ်ခုချင်းစီ ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ယောက်ကို ကြည့်လျှင် လူဟူသော အတုံးအခဲကိုသာ မြင်သော်လည်း၊ ပညာမျက်စိဖြင့် ကြည့်လျှင် ရုပ်ကလာပ်၊ နာမ်ကလာပ်များ အစုအဝေးကို သာ တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။
ပရမတ္ထသစ္စာကို သိမြင်သောအခါ ဃနပြိုပျက်သွားပြီး၊ ထိုအခါမှ အနတ္တသဘောကို သိမြင်နိုင်ပါသည်။
အနတ္တသဘောဟူသည် ရုပ်နာမ်တရားတို့၌ အတ္တ, သတ္တဝါ, ပုဂ္ဂိုလ် စသည်ဖြင့် ထင်မှတ်စရာ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိကြောင်း သိမြင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဃနလေးပါးသည် အနတ္တသဘောကို ဖုံးကွယ်ထားသောကြောင့် ဃနကို မဖျက်ဆီးနိုင်သမျှ အနတ္တသဘောကို သိမြင်ရန် မလွယ်ကူပေ။
ထို့ကြောင့် ပညာရှိသူတော်ကောင်းတို့သည် အနတ္တလက္ခဏာကို ဃနဖုံးသည်ဟု မိန့်ဆိုကြပါသည်။
တစ်စုတစ်ပေါင်းတည်းဟူသော အယူကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးခြင်း ဃနဝိနိဗ္ဘောဂ --- (ပု) ---- [ဃန + ဝိနိဗ္ဘောဂ။
ဝိနိဘုဉ္ဇနံ ဝိနိဗ္ဘောဂဿ ကရဏံ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ၊ ဉာဏံ။
ဓမ္မာနံ ဃနဿ ဧကတ္တဿ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ။
ဝိနိဘုဇ္ဇနံ ပုထက္ကရဏံ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ၊ ဃနဿ သမူဟဿ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ။
]အပေါင်းအစုကို ခွဲခြား-ဝေဖန်-စိတ်ဖြာ၍ သိခြင်း၊ တစ်စုတစ်ပေါင်းတည်းဟု ထင်မှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိခြင်း၊ တစ်စုတစ်ပေါင်းတည်းဟူသော အယူကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးခြင်းကို ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဟု ခေါ်သည်။
ပရမတ္ထတရားတို့သည် ဝီထိစိတ် အစဉ်အရ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, စက္ခုဝိညာဏ်, သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း, သန္တီရဏ စသည် ဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်နေကြ၏၊ ယင်းသို့ ဖြစ်နေရာ၌ ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်တို့သည် တစ်ခုတည်း မဟုတ်သော် လည်း ထိုစိတ်တို့၏ အကြားကာလ အခြားမရှိသောကြောင့် တစ်စိတ်တည်းကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခြင်းသည် သန္တတိဃန မည်၏။
တစ်စိတ်တည်းကဲ့သို့ (ရှုနေသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ ဉာဏ်၌) မထင်ဘဲ --- ဤကား ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ဤကား စက္ခုဝိညာဏ် စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ သိခြင်းသည် ဃနဝိနိဗ္ဘောဂ (သန္တတိဃနကို ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ ၍သိခြင်း၊ သန္တတိဃနကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးခြင်း) မည်၏။
စိတ်တစ်လုံးတစ်လုံး၌ ဖဿ ဝေဒနာ သညာစသည်ဖြင့် စေတသိက်များစွာ ယှဉ်၏၊ စိတ်တစ်လုံးတစ်လုံးသည် ဖဿ ဝေဒနာ သညာစသော စေတသိက်များစွာနှင့် အတူတကွဖြစ်၏၊ ထိုသို့ တစ်ပေါင်းတည်း အတူတကွ ဖြစ်နေကြသောကြောင့် ဖဿ ဝေဒနာ သညာစသည်ဖြင့် ခွဲခြားမသိတော့ဘဲ ဓမ္မတစ်ခုတည်းကဲ့သို့ ဖြစ်၍နေခြင်းသည် သမူဟဃန မည်၏။
ဓမ္မတစ်ခုတည်းကဲ့သို့ မထင်ဘဲ ဤကား ဖဿ, ဤကား ဝေဒနာ, ဤကား သညာ --- စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ သိခြင်းသည် ဃနဝိနိဗ္ဘောဂ = သမူဟဃနကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိခြင်း၊ သမူဟဃနကို ဖြိုခွဲ ဖျက်ဆီးခြင်း မည်၏။