kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကဗျာတစ်ပုဒ်၏ အလှ၊ အိမ်ထောင်တစ်စုသာယာမှု၏ တန်ဖိုး သို့မဟုတ် လူထုစကားရည်လုပွဲများ၏ အကျိုး၊ လူကြီးလူကောင်းဝန်ထမ်း ကောင်းများ၏ တန်ဖိုးစသည်များလည်း ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထား ခြင်း မရှိချေ။
လူဖြစ်ရကျိုးနပ်စေသည့် ကိစ္စများမှ လွဲ၍ အားလုံးကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားသည်။
ဒုတိယ ဝေဖန်သူ ဆိုင်မွန်ကုဇ်နက်သည် ဂျီဒီပီကို တီထွင်သူဖြစ်ပြီး ၁၉၃၄ ခုနှစ် အမေရိကန် လွှတ်တော်သို့ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် အစီရင်ခံစာ တင်သွင်း ချိန်က ပြောခဲ့သည်မှာတိုင်း ပညာတစ်ခု၏ စည်ပင်ဝပြောမှုသည် အမျိုးသားဝင်ငွေကို တိုင်းတာရုံနှင့် မသိရှိနိုင်ပေ။
ဂျီဒီပီ တက်နေချိန်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကျနေရသည်။
အရေအတွက်နှင့် အရည်အချင်း၊ ကုန်ကျစရိတ်ငွေနှင့် အကျိုးအမြတ်၊ ရေရှည်နှင့် ရေတိုကာလစသည်တို့ ခြားနားမှုကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက် ဖို့ လိုအပ်ပေသည်။
တိုးတက်မှုပန်းတိုင် ဆိုရာတွင် မည်သည့်ပန်းတိုင်၊ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် စသည်တို့ကို ကွဲပြားစွာ သိရှိရမည်။
အချို့စီးပွားရေး ပညာရှင်များသည် ဂျီဒီပီ၏ အထက်ပါ ဝေဖန်မှုများ ကြောင့် အခြားတစ်ခုဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားအားထုတ်ကြသည်။
ယင်းမှာ အမှန်တကယ် တိုးတက်နှုန်း ညွှန်းကိန်း (ဂျီပီအိုင်) ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံများစွာသည် တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအားလုံးကို ပေါင်းထည့်ပြီး အမျိုးသားဓန ဆိုသည်ကို တွက်ချက်သည်။
သို့သော်လည်း ဤကိန်းဂဏန်းက နောင်ကာလတွင် ပေါ် ပေါက်မည့် ပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းပျက်စီးမှု၊ အိမ်ရာဈေးကွက်ပူဖေါင်း များနှင့် ကြွေးမြီများကို ထည့်သွင်းမပြသနိုင်ချေ။
ဘူတန်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံက လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို စုစုပေါင်းအမျိုးသား ပျော်ရွှင်မှုနှင့် တိုင်းတာရန် လိုလားအဆိုပြုသည်။
(ဘူတန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပျော်ရွှင်ဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်ဟု ကြွေးကြော်ထားသည်။
) Category:စီးပွားရေး Category:ဘောဂဗေဒ။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့်အဆက်အသွယ်ရှိသောနိုင်ငံများ မြန်မာနိုင်ငံသည်ယခင်က ပြင်ပနိုင်ငံများနှင့် အဆက်အသွယ် နည်းပါးခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးမှာ ကောင်းကောင်းမွန်မွန်မရှိခဲ့ပေ။
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကို စတင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၇ တွင် ရိုဟင်ဂျာပြဿနာရပ်များကြောင့် အဆင်မပြေဖြစ်လာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်လျက်ရှိသည်။
နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒသည် လွတ်လပ်၍တက်ကြွသော ဘက်မလိုက်သည့်မူဝါဒ (Independent, Active and Non-aligned policy) ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာပဋိပက္ခ နယ်နိမိတ်ညှိနှိုင်း ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ကြိုကြားကြိုကြားပြဿနာများရှိသည်။
မူးယစ်ဆေးဝါး မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် တရားမဝင် ဘိန်းထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။
(၁၉၉၉ ခုနှစ်ထုတ်လုပ်မှုမှာ ၁ဝ၉ဝ မက်ထရစ်တန်၊ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျခြင်း ဖြစ်သည်။
မိုး ခေါင်၍ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုး မြေ ၈၉၅ စတုနရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်ထက် ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျ။
) ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီက ခွန်ဆာ၏ မိူင်းတိုင်းတပ် အလင်းဝင်လာခြင်းကို မြန်မာအစိုးရ မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေး အောင်ပွဲအဖြစ် ကြေညာသော်လည်း အစိုးရဘက်က နိုင်ငံရေးဇွဲမရှိခြင်း၊ မူးယစ်ဂိုဏ်းများအား ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်းများမရှိခြင်း၊ ငွေမဲ ခဝါချမှုကို လျစ်လျူရှုထားခြင်းများကြောင့် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက် ချေမှုန်း ရေးအားထုတ်မှု တစ်ခုလုံးကို အဟန့်အတားဆက်ဖြစ်နေစေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ဒေသတွင်း မက်တာဖီတမင်း အဓိကထုတ်လုပ်ရာ ပင်ရင်း ဖြစ်လာသည်။
ငွေကြေးနှင့် လူအားအရင်းအမြစ် ချို့တဲ့မှုကလည်း ဘိန်းတိုက်ဖျက်မှုကို အား လျော့စေသည်။
ဘိန်းစိုက်ပျိုးသူတောင်သူများမှာလည်း ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု၏ စံနှုန်း၏ အောက်တွင် ရပ်တည်နေကြသည်။
အရှေ့တောင်အာရှ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး အာဆီယံ +၃ ၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်၊ အရှေ့အာရှထိပ်‌သီးအဖွဲ့၏အစိတ်အပိုင်း လည်း ဖြစ်သည်။
အာဆီယံအဖွဲ့အတွင်း မြန်မာပါဝင်မှုက အဖွဲ့၏ အပြုသဘောဆောင်သောမူကို စမ်းသပ်အကဲဖြတ်ရာ ရောက်သော်လည်း အဖွဲ့အစည်း အား ကသိကအောက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြစ်ရသည်မှာ မြန်မာ၏ လူ့အခွင့်အရေး မှတ်တမ်းနှင့် ဒီမိုကရေစီ ဆိတ်သုဉ်း ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
အခြားအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်မှုကြောင့် ၂ဝဝ၆ ခုနှစ်အတွက် မိမိအလှည့်ရောက်ရှိမည့် ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
တရုတ်နိုင်ငံနှင့်ဆက်ဆံရေး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် မြန်မာဆက်ဆံရေးမှာ ၁၉၈ဝ ပြည့်လွန်နှောင်းပိုင်းအထိ မကောင်းခဲ့ချေ။
ပုန်ကန်ထကြွနေသော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီအား ထောက်ပံ့နေခြင်းကို တရုတ်က ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။
သို့သော်လည်း ၁၉၅ဝ အစပိုင်းအထိ တရုတ်မြန်မာဆက်ဆံရေးမှာ ချဉ်ခါးတူး ဆက်ဆံရေးမျိုး ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဦးသန့်နှင့် ဦးနုတို့သည် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် တရုတ်အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ကြ သော်လည်း တိဗက် ဝင်သိမ်းမှုကိုမူ ရှုတ်ချကြသည်။
ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို မသိမ်းပိုက်မီ ရှေးပဝေသဏီကတည်းက မြန်မာနှင့်တရုတ်တို့တွင် နယ်နိမိတ်အငြင်းပွားမှုများစွာ ရှိခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးအကြိမ် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုမှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်က ဖြစ်ခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်က မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း တွန်းလှန်ခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နယ်နိမိတ်သဘောတူစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်လွန်နှစ်နှောင်းပိုင်းက ဆန်စပါးမအောင်သည့်ကိစ္စကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက တရုတ်ကြောင့်ဟု ဝါဒဖြန့်ခြင်းနှင့် တိုင်းရင်းတရုတ်ကျောင်းသားများက ဥက္ကဋ္ဌမော်စီတုံး၏ စာအုပ်နီကလေးများကို ကိုင်ကာ ထောက်ခံအားပေးခြင်းများ ကြောင့် တရုတ်ဗမာ အရေးအခင်း ဖြစ်ပွားသည်။
တရုတ်သည် မြန်မာအား မာန်မဲ ကြိမ်း မောင်း၍ စကားစစ်ထိုး ခဲ့သော်လည်း အခြားအရေးယူမှုများ မပြုခဲ့ချေ။
တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေးအဓိကရုဏ်းများ ၁၉၇ဝ နှစ်ဦးပိုင်းများအထိ ဆက်၍ ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ၁၉၈၆ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်သည် ဘက်ပြောင်းလိုက်သည်။
စစ်အစိုးရအား စစ်လက်နက်အများစု ပံ့ပိုး ပေးခဲ့သည်။
အပြန်အလှန်အဖြစ် မြန်မာဈေးကွက်အား ပိုမိုထိုး ဖောက်ခွင့် ရခဲ့ပြီး ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်ရှိ ကိုကိုးကျွန်းတွင် ရေတပ်စခန်း ထားရှိသည်ဟူ၍ ကောလာဟလများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။
တရုတ်နိုင်ငံသည် ကိုကိုးကျွန်းတွင် ထောက်လှမ်းရေး သတင်းယူခွင့်အပြင် ဒုံးကျည်နှင့် အာကာသဒုံးလွှတ်လှုပ်ရှားမှုသာမက အိန္ဒိယရေတပ်၏ လှုပ်ရှားမှုများပါ စနည်းနာခွင့် ရယူခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
တရုတ်ပြည်မှ လက်နက်ထောက်ပံ့မှုကြောင့် တိုင်းရင်းသား သောင်းကျန်းသူများက တရုတ်နိုင်ငံကို သွယ်ဝိုက်အားကိုး နေရမှုများ ရပ်တန့်သွားပြီး အစိုးရက အားသာမှုရရှိခဲ့သည်။
လက်ရှိစစ်အစိုးရ၏ စစ်အင်အား မြင့်မားမှုမှာ ဤတရုတ်နိုင်ငံအား အဓိကအားထားရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံနှင့်ဆက်ဆံရေး မြန်မာသည် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) အား တရားဝင်အသိအမှတ် မပြုသော်လည်း နှစ်နိုင်ငံအကြား အခြားသောဆက်ဆံမှုမှာများလှသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ကုန်သည်ကြီးများ အသင်းချုပ်သည် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့နှင့် ကုန်သွယ်ရေး နယ်ပယ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် နားလည်မှု စာချွန်လွှာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများစွာသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများစွာ ပိုင်ဆိုင်ပြီး ရန်ကုန်ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများရှိ တရုတ်အဖွဲ့အစည်းများသည်လည်း တရုတ်ပြည်မကြီးထက် ထိုင်ဝမ်နှင့်ပိုမိုနီးစပ်ကြသည်‌။
အိန္ဒိယနှင့်ဆက်ဆံရေး မြန်မာအပေါ် တရုတ်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု၊ အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက် နယ်စပ်ခိုအောင်း ခြင်းနှင့် လက်နက်မှောင်ခိုများ ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သည်လည်း မြန်မာအစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်ဖာထေးလျက်ရှိသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ခေါင်သီသည့် အရှေ့မြောက်ပြည်နယ်များသည် တရုတ်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးပွင့်နေသည်။
မန္တလေးသို့ ဆက်သွယ်ရန် လမ်းမတစ်ခုအပြင် များစွာသောစီးပွားရေး သဘောတူညီမှုများကို သဘောတူချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
ထို့ပြင် မြန်မာဆိပ်ကမ်းများကိုလည်း လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။
ယခင် အိန္ဒိယကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးနှင့် မြန်မာကို ဝေဖန်သူ ဂေျာ့ဖာနန်ဒက်က ဘီဘီစီနှင့် တွေ့ဆုံမေး မြန်းခန်းတွင် ကိုကိုးကျွန်းသည် အိန္ဒိယပိုင်ဖြစ်ပြီး နေရူးက မြန်မာအား လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု (အံ့ဩစရာ မဟုတ်သော် လည်း) ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။
ကိုကိုးကျွန်းသည် အိန္ဒိယပိုင် နီကိုဗါကျွန်းမှ ၁၈ ကီလိုမီတာ ဝေးကွာသည်။
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဗိုလ်ချုနေဝင်း၏ လမ်းစဉ်ဖြစ်သည်။
ယင်း လမ်းစဉ်တွင် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒသည် စံပြဝါဒဖြစ်သည်။
ပြည်သူပိုင် စက်မှုလုပ်ငန်း စသည်ပါဝင်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း အများလက်ခံထား သော မူဝါဒမဟုတ် သည်များလည်း ပါဝင်သည်။
၎င်းတို့တွင် ပြင်းထန်သော အထီးကျန်ဝါဒ၊ နိုင်ငံခြားသားများအား နှင်ထုတ်ခြင်း၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအား ဟန့်တားခြင်း၊ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့ခြင်း၊ လူနည်းစုဝင်များအား ဖိနှိပ်ခြင်းနှင့် အာဏာရှင်နိုင်ငံတည်ဆောက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
နေဝင်း၏ လမ်းစဉ်တွင် ကိုးကွယ်ယုံ ကြည်‌မှုစစ်စစ်က လူများ လောဘနည်း စေရန် တိုက်တွန်းသည်။
လက်တွေ့တွင်မူ ဤလမ်းစဉ်သည် နိုင်ငံတော်က ကမကထပြုသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပုံစံ ချခြင်း ဖြစ်ပြီး အစပိုင်းက ကိုးကွယ်မှုအားလုံးအား အခွင့်အရေး ပေးထားသည်။
မည်သည့်ဘာသာတစ်ခုကိုမျှ ဦးစားမပေးဟုဆိုသည်။
နေဝင်းသည် ဂဏန်း ဗေဒင်ပေါ်တွင် မှီခိုသည်။
သို့သော် ဤသည်မှာ တရားဝင်မဟုတ်ချေ။
လမ်းစဉ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အကြီးကျယ်ဆိုးကျိုး ဖြစ်စေခဲ့သည်။
ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုနေါက်ပိုင်းတွင် ဤစနစ်သည် ပြဿနာတက်နေသော် လည်း ငွေကြေးအရ တည်ငြိမ်သည့် အခြေအနေမှ ဆိုးရွားပြီး စီးပွားရေးချွတ်ခြုံကျသည့် အခြေအနေသို့ တွန်းပို့ခဲ့သည်။
ငွေကြေးစနစ်ကို ၉ ဂဏန်းအပေါ် တည်စေ သည့် စနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး နောက် စစ်တပ်က ပုန်ကန်ခဲ့သည်။
ဤကိစ္စက အာဏာရှင်ဆန်သော 'မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်' ကို နောက်ထပ် အာဏာရှင် ဆန်သော စနစ်သစ်တစ်ခုဖြင့် အစားထိုးလိုက်ပြန်သည်။
မှောင်ခိုဈေးကွက် မှောင်ခိုဈေးကွက် သို့မဟုတ် တရားမဝင် မြေအောက် ဈေးကွက်သည် တရားမဝင်သော စီးပွားရေးဖလှယ်မှုများ၊ ကုန်ပစ္စည်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို တရားမဝင်ဘဲ ရောင်းဝယ် ဖောက်ကား ခြင်းများ ပါဝင်သည့်စနစ်ဖြစ်သည်။
ကုန်ပစ္စည်းများမှာ တရားမဝင် ရောင်းချခြင်းမျိုး (ဥပမာ၊ လက်နက် သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါး) ဖြစ်သည်။
ပစ္စည်းများမှာ တရားဝင်ပစ္စည်း ဖြစ်သော်လည်း အခွန်ဘဏ္ဍာတိမ်း ရှောင်လိုခြင်း သို့မဟုတ် လိုင်စင်ပါမစ် မရှိခြင်း ဥပမာ စီးကရက် သို့မဟုတ် မှတ်ပုံမတင်ထား သည့် လက်နက်များလည်းပါသည်။
ဤသို့ခေါ်တွင်ရခြင်းမှာ 'မှောင်ခိုဈေးကွက်' သို့မဟုတ် 'မှောင်ခိုစီးပွားရေး စနစ်' မှာ ဥပဒေ ပြင်ပတွင်သာ ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး အမှောင်ထဲတွင်သာ တည်ရှိသည်။
ဥပဒေ၏ မြင်ကွင်းတွင်မရှိချေ။
မှောင်ခိုဈေးကွက်သည် အစိုးရက ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများအား ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်ခြင်းများ ပြုသည့်အခါတွင် ပေါ် ပေါက်လာလေ့ ရှိသည်။
ဤဈေးကွက်ပုံစံမျိုးသည် နိုင်ငံတော်မှ ထိန်းချုပ်မှု တင်းကျပ်သည့် အခါမျိုး၊ တစ်ခုခုကို တား မြစ်ပိတ်ပင်ထားသည့်ကာလ သို့မဟုတ် ခွဲတမ်း စနစ် ကျင့်သုံးသည့်ကာလတွင်ဖြစ်ပေါ်သည်။
သို့သော်လည်း မှောင်ခိုစီးပွားရေးစနစ်သည် လူအများသိရှိသည့် စီးပွားရေးစနစ်တိုင်းတွင် ရှိနေသည်။
သံတမန် ဆက်ဆံရေး မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ်ရှိသော နိုင်ငံများ စာရင်း ကိုးကား *။
စစ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိုးရွားဆုံးများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ကာလကြာရှည်စွာ သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် Freedom House မှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူ့အခွင့်အရေးကို အမှတ် ၁၀၀ တွင် ၉ မှတ် (လွတ်လပ်မှုမရှိ) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် Human Rights Watch၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့၊ နှင့် American Association for the Advancement of Science အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျယ်ပြန့်သော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို ထပ်တလဲလဲ မှတ်တမ်းတင်ပြီး ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။
Freedom House ၏ Freedom in the World 2011 အစီရင်ခံစာတွင် "စစ်အစိုးရသည် အခြေခံအခွင့်အရေးအားလုံးနီးပါးကို ဖိနှိပ်ထားပြီး လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အပြစ်ပေးခံရခြင်းမရှိဘဲ ကျူးလွန်ခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် "နိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၂,၁၀၀ ကျော်တွင် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ NLD အဖွဲ့ဝင် ၄၂၉ ဦးခန့် ပါဝင်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (AAPP) ၏ အဆိုအရ မြန်မာအကျဉ်းထောင်များတွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမား၏ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အထူးလက်ထောက် Samantha Power က သမ္မတ၏ ခရီးစဉ်မတိုင်မီ White House Blog တွင် "ဒေသများစွာ၌ အရပ်သားများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများအပေါ် ဆိုးရွားသော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမှ မြန်မာစစ်အစိုးရဟောင်းများအား လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားရန် ထပ်တလဲလဲ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အထွေထွေညီလာခံသည် "လူ့အခွင့်အရေးနှင့် အခြေခံလွတ်လပ်ခွင့်များကို စနစ်တကျချိုးဖောက်နေခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချသည့်" ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က အာဏာရ မြန်မာစစ်အစိုးရအား "နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေချိုးဖောက်မှုများကို အဆုံးသတ်ရန် အရေးပေါ်ဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ရန်" တောင်းဆိုခဲ့သည်။
အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှု၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် ကလေးလုပ်သားခိုင်းစေမှုတို့သည် အဖြစ်များသည်။
မြန်မာစစ်အစိုးရသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုကို ထိန်းချုပ်ရေးကိရိယာအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုရာတွင်လည်း နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားပြီး စနစ်တကျ မုဒိမ်းကျင့်မှုများနှင့် စစ်တပ်မှ လိင်ကျွန်များ ဖမ်းဆီးခြင်းစသည့် စွပ်စွဲချက်များလည်း ပါဝင်သည်။
ထိုအလေ့အကျင့်သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင်သုံးဦးပါဝင်သော ကော်မတီတစ်ခုသည် အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဤမစ်ရှင်သည် "မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်နှင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များမှ မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများနှင့် အလွဲသုံးစားမှုများ၏ အချက်အလက်များနှင့် အခြေအနေများကို ဖော်ထုတ်ရန်... ကျူးလွန်သူများအား အပြည့်အဝ တာဝန်ယူစေရန်နှင့် သားကောင်များအတွက် တရားမျှတမှုရရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ကံမကောင်းစွာဖြင့် မြန်မာအစိုးရသည် အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (FFM) နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ်ကိုလည်း နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ခွင့်မပြုခဲ့ပါ။
အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်မှ တွေ့ရှိပြီး ကြေညာခဲ့သည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ခဲ့ပြီး လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများ၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများကြောင့် "ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုနှင့် တရားစွဲဆိုမှုကို ခံယူထိုက်သည်" ဟုဆိုသည်။
thumb|ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တာ့ခ်ပြည်နယ်ရှိ မယ်လဒုက္ခသည်စခန်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ UNHCR စခန်းကြီး ၉ ခုအနက် အကြီးဆုံးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒုက္ခသည်၊ ခိုလှုံသူနှင့် နိုင်ငံမဲ့ ၇၀၀,၀၀၀ ကျော် ခိုလှုံနေကြသည်။
ဤစွပ်စွဲချက်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာအစိုးရသည် FFM ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် တာဝန်မဲ့ပြီး အကျိုးမဖြစ်ထွန်းဟု သဘောထားကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဂျီနီဗာရှိ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် ဦးကျော်မိုးထွန်းသည် ဂျီနီဗာရှိ လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီအစည်းအဝေးတစ်ခုအတွင်း မှတ်ချက်များ ပေးခဲ့သည်။
ဦးကျော်မိုးထွန်းက "ဒီမိုကရေစီနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအတွက် ကြာရှည်စွာ ရုန်းကန်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ အတူရပ်တည်ခဲ့တဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂရဲ့ အချို့သောအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ဘက်မလိုက်တဲ့ ရပ်တည်ချက်ကြောင့် စိတ်ပျက်အားငယ်နေကြတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
, The Global New Light of Myanmar, 20 September 2019. ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော အတိုက်အခံ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
သူမသည် ၁၉၉၀ မှ ၂၀၁၀ အတွင်း ၂၁ နှစ်တာကာလအတွင်း ၁၅ နှစ်ကြာ ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည် သို့မဟုတ် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သူမသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း တပ်မတော်မှ ထောင်ချခံခဲ့ရသည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ သူမသည် လျှို့ဝှက်တရားစီရင်မှုများစွာပြီးနောက် ၁၇ နှစ် ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရပြီး တစ်ကိုယ်တည်း အကျဉ်းချခံထားရသည်။
ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေးနှင့် ပြည်တွင်းပဋိပက္ခ မြန်မာစစ်အစိုးရသည် ကရင်၊ ကရင်နီနှင့် ရှမ်းလူမျိုးများကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအချို့ကို မျိုးဖြုတ်ရန် သို့မဟုတ် 'ဗမာမှုပြုရန်' အမှတ်အသားပြုထားကြောင်း အထောက်အထားများ စုဆောင်းရရှိခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၎င်းသည် ရဝမ်ဒါကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် လူအစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများထက် ပိုမိုသိမ်မွေ့ပြီး သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖြစ်သောကြောင့် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်း၏ အာရုံစိုက်မှုကို အနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့ ၏ အဆိုအရ မွတ်ဆလင် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများသည် ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စစ်အစိုးရ၏ လက်အောက်တွင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်ခံစားနေရပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ အများအပြားသည် အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။
Burma – The Rohingya Minority: Fundamental Rights Denied, Amnesty International, 2004. ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ၂၀၁၁-၂၀၁၂ ကချင်ပဋိပက္ခအတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကချင်ကဲ့သို့သော ခရစ်ယာန်အသိုက်အဝန်းများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ၏ ၄၉ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေး၌ Michelle Bachelet က တပ်မတော်ဟု သိကြသော လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ စနစ်တကျရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသည် တိုင်းရင်းသားပြည်နယ်များစွာတွင် ရှိနှင့်ပြီးသား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အခြေခံလူ့အခွင့်အရေး ရရှိရေးဆိုင်ရာ "ကြီးမားသော အကျပ်အတည်း" ကြုံတွေ့နေရချိန်တွင် ဒေသအလိုက် လက်နက်ကိုင် ခုခံရေးအဖွဲ့ ရာပေါင်းများစွာသည် နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး "ယခင်က တည်ငြိမ်ခဲ့သော ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်သော အကြမ်းဖက်မှုများ" ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် Freedom House မှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို ၄ မှတ်တွင် ၁ မှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
Freedom House, Retrieved 2023-04-25 ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုကြောင်း မှတ်သားခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် မွတ်ဆလင်ဆန့်ကျင်ရေး မုန်းတီးစကားများနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုအချို့ကို လူမှုမီဒီယာ၊ နိုင်ငံပိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပင်မသတင်းဝက်ဘ်ဆိုက်များက ပိုမိုကျယ်ပြန့်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
မွတ်ဆလင်များအား နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်း ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များသည် မြန်မာအစိုးရ၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အဆက်မပြတ် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
၎င်းတို့သည် နိုင်ငံအတွင်း မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြသော်လည်း နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခံရပြီး ရိုဟင်ဂျာများကို အတင်းအကျပ် မောင်းထုတ်ကာ ရိုဟင်ဂျာမဟုတ်သူများကို အစားထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ဤမူဝါဒကြောင့် ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။
မကြာသေးမီက မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ် တွင် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘာသာရေးအဓိကရုဏ်းများကြောင့် လူ ၉၀,၀၀၀ ခန့် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ဤမူဝါဒ၏ ရလဒ်အဖြစ် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများကို "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလိုချင်ဆုံးလူမျိုးများထဲမှ အနည်းဆုံးအဆင့်" နှင့် "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနှိပ်စက်အခံရဆုံး လူနည်းစုများထဲမှ တစ်ခု" အဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေအရ ရိုဟင်ဂျာများအား မြန်မာနိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များ အကြား အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူ ၇၈ ဦး သေဆုံးပြီး ၈၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိကာ အိမ်ထောင်စု ထောင်ပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။
၎င်းသည် လူပေါင်း ၅၂,၀၀၀ ကျော် ကိုလည်း နေရပ်စွန့်ခွာစေခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ မြန်မာအစိုးရသည် ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစုအဖွဲ့ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်ကတည်းက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှ နိုင်ငံမဲ့ ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ အစိုးရ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၀ ကျော် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်းမရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မရှိကြောင်း အစိုးရက ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် အဓိကရုဏ်းများ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်နယ် အဓိကရုဏ်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ၌ ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များနှင့် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများအကြား ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများဖြစ်သည်။
ဤအဓိကရုဏ်းများသည် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာကြာ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပဋိပက္ခနှစ်ဖက်စလုံးမှ လူအများစုက ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။
အဓိကရုဏ်းများ၏ ချက်ချင်းဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ရှင်းလင်းမှုမရှိသော်လည်း၊ မှတ်ချက်ပေးသူအများအပြားက မြန်မာမွတ်ဆလင်များ မှ အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် ရခိုင်မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦး ကို အဓမ္မပြုကျင့်သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ မှ မြန်မာမွတ်ဆလင် ၁၀ ဦး ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းအား အဓိကအကြောင်းရင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
ကျေးရွာများ တစ်ခုလုံး "ပျက်စီးခဲ့" သည်။
အိမ်ခြေ သုံးရာကျော် နှင့် အများပြည်သူ အဆောက်အအုံများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။
Burmese Rohingya Organisation UK (BROUK) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးထွန်းခင် ၏ အဆိုအရ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ ရိုဟင်ဂျာ ၆၅၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၁,၂၀၀ ဦး ပျောက်ဆုံးနေကာ ၈၀,၀၀၀ ကျော် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။
မြန်မာအာဏာပိုင်များ၏ အဆိုအရ ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များအကြား အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် လူ ၇၈ ဦး သေဆုံး၊ ၈၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အိမ်ထောင်စု ထောင်ပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။
အစိုးရက သက်ဆိုင်ရာဒေသများတွင် ညမထွက်ရအမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ချထားခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခဲ့ရာ စစ်တပ်အား ဒေသတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပါဝင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
မြန်မာစစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့သည် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် ခုံသမာဓိမရှိ အကြမ်းဖက်ခြင်းတို့ဖြင့် ပစ်မှတ်ထားသည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီရုန်းကန်လှုပ်ရှားမှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည့် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအချို့သည် ရိုဟင်ဂျာလူ့အသိုက်အဝန်းသို့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများ ရောက်ရှိခြင်းကို ပိတ်ဆို့ရန် အစီအမံများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့ မှ မြန်မာစစ်တပ်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် အခြားသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလကတည်းက စစ်တပ်သည် "ခွဲခြားမှုမရှိ တိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် အရပ်သားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ဒဏ်ရာရစေခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်" ဟု Amnesty က ပြောကြားခဲ့သည်။
Amnesty ၏ အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာက "ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်ဆင်ရေးအသစ်များသည် နောင်တမရဘဲ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တာဝန်ယူမှုမရှိသော စစ်တပ်သည် အရပ်သားများကို ခြိမ်းခြောက်နေပြီး တမင်တကာ နည်းဗျူဟာအဖြစ် ကျယ်ပြန့်သော ချိုးဖောက်မှုများကို ကျူးလွန်နေခြင်းကို ပြသသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခြင်း ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမြို့၌ အဓိကရုဏ်းသမားများက နေအိမ်နှစ်လုံးကို မီးရှို့ခဲ့သည်။
အဆိုပါအဓိကရုဏ်းသည် မွတ်ဆလင်အမျိုးသားတစ်ဦးက အရွယ်မရောက်သေးသူ မိန်းကလေးတစ်ဦးကို မုဒိမ်းကျင့်သည်ဟူသော ကောလာဟလများကြောင့် သို့မဟုတ် ရခိုင်နှင့် မွတ်ဆလင် ဆိုက်ကားသမားများအကြား နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မီးလောင်မှုကြောင့် မွတ်ဆလင်သုံးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။
မြို့တွင်းနှင့် မြို့ပြင်လမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားပြီး မြန်မာရဲတပ်ဖွဲ့သည် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း အစိုးရပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။
"Rioters renew violence in Myanmar's Rakhine State" , Jared Ferrie and Aung Hla Tun, The Star Online (Reuters), 1 July 2013 ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဘိုင်ဒန်အစိုးရက မြန်မာစစ်တပ်သည် ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစု အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာများကို ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိကြောင်း ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထားများ၊ လူသတ်မှု၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် မုဒိမ်းကျင့်မှုနှင့် မီးရှို့မှုသတင်းများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အန်တိုနီ ဘလင်ကန် က ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးတစ်ဦးက မြန်မာစစ်တပ်၏ ထင်ရှားသော စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ၌ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော သတ်ဖြတ်မှုများ၏ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရုပ်သံများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အရာတော်မြို့နယ်၊ မုန်တိုင်ပင်ကျေးရွာ ၌ မြန်မာစစ်တပ်၏ စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး အမျိုးသား ၃၀ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။
၎င်းတို့ထဲမှ အနည်းဆုံး ငါးဦးသည် လက်များစည်းနှောင်လျက် နောက်ကျောမှ ပစ်သတ်ခံရသည့် အနေအထားဖြင့် သေဆုံးနေသည်ကို နောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
လူမျိုးသန့်စင်မှု ကုလသမဂ္ဂ မှ မြန်မာအစိုးရအား ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးသန့်စင်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တရားစီရင်ရေးပြင်ပ သတ်ဖြတ်မှုများ၊ လူအစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ၊ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု၊ အုပ်စုဖွဲ့မုဒိမ်းကျင့်မှုနှင့် ၎င်းတို့အား အဓမ္မရွှေ့ပြောင်းမှုများကဲ့သို့သော နိုင်ငံတော်မှ အားပေးသော ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲခံထားရသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံက ငြင်းဆိုသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် တပ်မတော်မှ ရိုဟင်ဂျာကျေးရွာများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် မီးရှို့ခြင်းများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ရန်ဟီးလီ က တပ်မတော် အား ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကပ်ရောဂါကာလအတွင်း ပေးအပ်ခဲ့သော အပိုဆောင်းအာဏာများကြောင့် ပိုမိုရဲဝံ့လာခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက မြန်မာစစ်တပ်မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများ အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
US State Dept 2022 report ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရိုဟင်ဂျာ ၁.၆ သန်း သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ထိုင်းနှင့် အိန္ဒိယသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်ကုန်တွင် UNHCR က နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူများစခန်းများတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၁၄၈,၀၀၀ ခန့် ကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများအရ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မတ်/ဧပြီလတွင် မြန်မာစစ်တပ်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ကလေးများအပါအဝင် အရပ်သားများ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။
မျက်မြင်သက်သေများ၏ ထွက်ဆိုချက်များအရ မြန်မာစစ်သားများသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အရပ်သားများကို ခုံသမာဓိမရှိ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
ဖမ်းဆီးခံရသူများကို စစ်တပ်က ရက်ရက်စက်စက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက် ရိုက်နှက်ခဲ့သည်။
ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ နယ်မြေများတွင် အင်တာနက်ကို တစ်နှစ်ကျော်ကြာ ဖြတ်တောက်ထားသည်။
အရပ်သားများသည် ကိုဗစ် ၁၉ ကပ်ရောဂါ ကြောင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပြတ်တောက်နေသည်။
Amnesty က ရခိုင်နှင့် ချင်းပြည်နယ်ရှိ ကျေးရွာများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းနှင့် မီးရှို့ခံရခြင်းများကိုလည်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်များနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ alt= ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများသည် မြန်မာအစိုးရ၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အဆက်မပြတ် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
အချို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မျိုးဆက်သုံးဆက်ကျော် နေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခံရသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးကတည်းက ရိုဟင်ဂျာများအား မြန်မာနိုင်ငံသားအဖြစ် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
မြန်မာအစိုးရသည် ရိုဟင်ဂျာများအား အတင်းအကျပ် မောင်းထုတ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာမဟုတ်သူများကို အစားထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ဤမူဝါဒကြောင့် ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေ ၈၀၀,၀၀၀ခန့်၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။
ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများကို "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလိုချင်ဆုံးလူမျိုးများထဲမှ အနည်းဆုံးအဆင့်" နှင့် "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနှိပ်စက်အခံရဆုံး လူနည်းစုများထဲမှ တစ်ခု" ဟု ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။
ရိုဟင်ဂျာများအား တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ခရီးသွားလာခွင့်မပြုခြင်း၊ မြေပိုင်ဆိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားခြင်းနှင့် ကလေးနှစ်ဦးထက်ပိုမယူရန် ကတိခံဝန်ချက် လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။