kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အာဏာရ “ဗတလစ” ခေါင်းဆောင်ကြီး “သခင်တင်” ဟာ မီးခွက်မှုတ် လို့ နာမည်ကျော်ခဲ့သလို အာဏာရ ဗတလစ ကြီး ငယ်ရွယ်လတ် ခေါင်းဆောင်မျိုးစုံဟာလည်း အမတော်ကြေး ဘုံးသူ၊ ခြစားသူ၊ လယ်သမားထု အပေါ် ဖိနှိပ် ဗိုလ်ကျသူတွေ အဖြစ် နာမည်ဆိုး နဲ့ ကျော်ကြား ခဲ့ရပါတယ်။
“ဗတလစ” ကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် တော်လှန် ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ အခန်းကာလက “ဗတလစ” ကတပိုင်း၊ ဖောက်ပြန်ဆိုးဝါးတဲ့ “ဗတလစ” ကတပိုင်းအဖြစ် ခွဲခြား ရှုမြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၆၂ နောက်ပိုင်း ဗတလစ အဖွဲ့ကြီး မတည်ရှိတော့ပါ။
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးရဲ့ အကျိုးဆက် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံးကြီးနဲ့ တနေ့တည်း ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာတာဖြစ်ပါတယ်။
လယ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက မနက်ပိုင်းမှာဖွဲ့ စည်းခဲ့တာဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက ညနေပိုင်းမှာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၉) ရက် ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်ကြီးမှာပဲ သပိတ် အလုပ်သမား ပေါင်းစုံ (၅၀၀၀) ကျော် တက်ရောက် တဲ့ အလုပ်သမားထု အစည်းအဝေးကြီး မှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ကြီး နဲ့ သခင်သန်းထွန်းတို့ မိန့်ခွန်း ပြောကြားကြပြီး အလုပ်သမား ကိုယ်စားလှယ် ပေါင်းစုံ က အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမား အစည်းအရုံးကြီး ကို ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံမှာ − သခင်လေးမောင် − ဥက္ကဋ္ဌ သခင်သင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ဖိုးလှကြီး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ဗမောင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လှိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ဗ - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လှမြိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လှသောင်း - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်သိန်းမောင် (ရန်ကုန်မော်တော်ယာဉ်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ရွှေရင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သိုင်းသခင် ဗသွင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်တင် (သီလဝါ) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင် ချစ်မောင် (သီလဝါ) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ဆင့်သိန်း - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် ဒဂုံဆရာတင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ကြိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်သိန်းမောင် (မြင်းလှည်းအသင်း) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လေး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ငွေရှန် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်သန်းဖေ (သရက်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လွင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ဗအေး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်စံကျော် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်စိန် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် ဦးဘခိုင် (ဖေဘီယန်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်သိန်းမောင်ကြီး (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လှဖေ (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်စိုး (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အင်္ဂလိပ်လို All Burma Trade Union Congress(ABTUC) လို့ ခေါ်ဝေါ်ပါတယ်။
လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု တိုက်ပွဲများအတွင်း တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့ပါ တယ်။
ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့ လို့လည်း ခေါ်ဝေါ်ပါတယ်။
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ရဲ့ အကျိုးဆက် အဖြစ် ပေါ်ထွန်း လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၂၉ ရက်နေ့မှာ ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်မှာကျင်းပတဲ့ ရန်ကုန်မြို့လုံး ဆိုင်ရာ မြို့လုံးကျွတ် အစည်းအဝေးကြီး တရပ်ကနေ ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးသစ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဖောက်ပြန်တဲ့ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရသစ် ဖြုတ်ချရေး၊ နယ်ချဲ့ ဆန့် ကျင်ရေး၊ ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး တို့အတွက် အမျိုးသမီးထု တရပ်လုံး ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ရေး တွေရည်စူးပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဒီးဒုတ် ဦးဘချို ရဲ့ဇနီး ဒေါ်လှမေ က ဆောင်ရွက်ပြီး အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် မခင်မြ (ခင်မျိုးချစ်) က ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးတဲ့ နောက်မှာတော့ အဖွဲ့ရဲ့ အမည်ကို ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီး အစည်းအရုံး လို့ ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ် ဖွဲ့စည်းပါတယ်။
ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်ခင်လှ၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်သဲညွန့်၊ အတွင်းရေးမှူး ဒေါ်မြတင် တို့ ခေါင်းဆောင်တဲ့ အမျိုးသမီး အဖွဲ့အစည်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို ၁၉၄၈၊ ဇူလိုင်-၁၆ ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်း ခဲ့ပါတယ်။
ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာရတဲ့ နောက်ခံအ ကြောင်းအချက်များက တော့ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ လက်နက်ကိုင် တောခိုရပြီး ပြည်တွင်းစစ်ကြီး စတင် ဖြစ်ပွားလာရချိန်မှာ ကွန်မြူနစ် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ရဲဘော် လက်ဝဲ အင်အားစုများ ညီညွတ်ရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ နဲ့ အဲဒီအချိန်ကရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေး ကောင်စီ က ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ရဲဘော် များ မပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံတော်စောင့် အစိုးရ တရပ် ဖွဲ့စည်းပေးရန် တောင်းဆိုချက် အပေါ် တုံ့ပြန် ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီ-၁၂ ရက်နေ့ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နေအိမ်မှာ ဗိုလ်လက်ျာ၊ ဗိုလ်စိန်မှန်၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေ၊ ဦးအုန်း၊ ဦးသိန်းဖေမြင့် တို့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြပြီး လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး လုပ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြရာက တဆင့်တိုး ပေါ်ထွက်လာချက် ဖြစ်ပါတယ်။
လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ မပေါ်မီ မာ့က်စ် ဝါဒလေ့ လာရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့ရန် ဆိုတဲ့အချက်အပါအဝင် နုမူ (၁၅) ချက် မေလမှာ ထွက်ပေါ် ခဲ့ပါတယ်။
နောက်ပိုင်း မှာ နုမူ နှင့် ရဲဘော်မူဆိုပြီး မူ (၂) မူ ကွဲပြား ထွက်ပေါ် လာခဲ့ပြီး ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါ ကွဲခဲ့ရသလို ဖဆပလ အစိုးရ အတွင်း သဘောထား မတိုက်ဆိုင်မှုတွေ ဆက်တိုက် ပေါ်ပေါက် လာရချိန်မှာ နိုင်ငံရေး အကြပ်အတည်း ကို ယာယီ ထွက်ပေါက်ရှာနိုင်ဖို့ လက်ဝဲညီညွတ်ရေး ကို ကြွေးကြော်ရင်း ရလဒ် အဖြစ် လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို ဇူလိုင်-၁၆ ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဗကပ က တောတွင်း ရောက်နေရပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဗကပ ကို စတင်ဖမ်းဆီးစဉ်က ဖမ်းဆီး ရမိထားခဲ့တဲ့ ဗိုလ်ရန်အောင်၊ ဗိုလ်သိန်းတန်၊ ဗိုလ်အောင်မင်း တို့ကို အင်းစိန်ထောင် မှ ထုတ်ပေးပြီး လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ အတွင်း ထည့်သွင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို တပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ရဲဘော်၊ ဆိုရှယ်လစ်၊ ကွန်မြူနစ် တို့နဲ့ ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပါတယ်။
လက်ဝဲညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို အောက်ပါ အတိုင်း ဖွဲ့စည်း ခဲ့ပါတယ်။
ဗိုလ်နေဝင်း ဥက္ကဋ္ဌ - တပ်မတော် ဗိုလ်ဗစိန် - တပ်မတော် ဗိုလ်ရဲထွဋ် - တပ်မတော် ဗိုလ်စောထွန်းစိန် - တပ်မတော် ဗိုလ်ဇေယျ - တပ်မတော် ဗိုလ်မှူးအောင် - ပြည်သူ့ရဲဘော် ဗိုလ်စိန်မှန် - ပြည်သူ့ရဲဘော် ဗိုလ်မင်းခေါင် - ပြည်သူ့ရဲဘော် ဗိုလ်လရောင် - ပြည်သူ့ရဲဘော် ဗိုလ်ညွန့်မောင် - ပြည်သူ့ရဲဘော် ဗိုလ်အောင်ညွန့် - ပြည်သူ့ရဲဘော် ဗိုလ်ဘုန်းအောင် - ပြည်သူ့ရဲဘော် ဦးလှမောင် - ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ဦးဗဆွေ - ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ဦးကျော်ငြိမ်း - ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ သခင်တင် - ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ဗိုလ်အောင်ကြီး - ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ဗိုလ်သိန်းတန် - ကွန်မြူနစ် ဗိုလ်အောင်မင်း - ကွန်မြူနစ် ဗိုလ်ရန်အောင် - ကွန်မြူနစ် ဦးသိန်းဖေမြင့် - အတွင်းရေးမှူး ဆိုပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ဟာ ဖွဲ့စည်းပြီး လပိုင်း အတွင်းမှာပဲ အာဏာရ အစိုးရအဖွဲ့ အတွင်းက ဖဆ-ဆိုရှယ်များ ရဲ့ သဘောထား မမှန်ကန်မှုကြောင့် အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ ပြိုကွဲ သွားရရုံမက တချို့ပုဂ္ဂိုလ်များ တောခိုသူပုန် ဘဝရောက်သွားရပြီး နိဂုံးချုပ် သွားရပါတယ်။
(ဥပမာ ဗိုလ်လရောင်၊ ဗိုလ်ညွန့်မောင်၊ ဗိုလ်အောင်ညွန့် စတဲ့ပြည်သူ့ရဲဘော်များ တောခိုသွားရသလို ဗိုလ်ဇေယျ၊ ဗိုလ်ရဲထွဋ်၊ ဗိုလ်ရန်အောင် တို့လည်း တောခို သွားရပါတယ်။
မည်သည့် လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး လှုပ်ရှားမှု မှ မလုပ်ဆောင် နိုင်ခဲ့ပါ)။
မှတ်စု A. ဗိုလ်ရန်အောင်၊ ဗိုလ်သိန်းတန်၊ ဗိုလ်အောင်မင်းတို့ကို တကယ်ထောင်က လွှတ်ပေးခဲ့တာကတော့ ဇူလိုင်-၁၈ ရက်နေ့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ကို ၁၉၄၈၊ ဒီဇင်ဘာ-၁၀ နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သမိုင်းဝင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ပြီး သခင်ထွန်းအုပ်-သခင်ဗစိန်တို့ ဗမာအစည်းအရုံး လို့ ကင်ပွန်းတပ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံခဲ့ရတဲ့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး တခြမ်းရဲ့ ခေါင်းဆောင် သခင်ဗစိန်ဟာ ၁၉၄၇၊ ဇူလိုင်-၁၉ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့ လုပ်ကြံခံရပြီး နောက်ပိုင်း ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံရရာက တနှစ်ခန့် အကြာမှာ လွတ်မြောက်လာခဲ့ပါတယ်။
ထောင်မှ လွတ်မြောက်လာပြီး လ အနည်းငယ် အကြာ ၁၉၄၈၊ ဒီဇင်ဘာ-၁၀ ရက်နေ့မှာ သခင်ဗစိန် ဦးဆောင် တည်ထောင်လိုက်တဲ့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ ပေါ်ထွက် လာတာဖြစ်သည်။
ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဗစိန်၊ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး သခင်ချစ် (ဒေးဒရဲ) ဖြစ်ပြီး ဦးဂုဏ်မာန် (မြင်ကွန်း မင်းသားကြီးရဲ့ သား)၊ ဦးလှမြတ်စိုး၊ သခင်ကျော်ရင်၊ သခင်ကျင်၊ ဦးမြင့် စတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပါဝင်ခဲ့သည်။
သခင်ဗစိန် ခေါင်းဆောင် တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ ဒီမိုကရေစီရေး ကြွေးကြော်သံ တွေပေးပြီး လှုပ်ရှားခဲ့ပေမဲ့ လူထုထောက်ခံမှု မရှိခဲ့ချေ။
လက်ျာစွန်းပါတီအဖြစ် လူသိများခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲများမှာလည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
လက်ဝဲဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေး၊ မာ့က်စ်ဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေး၊ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေးတွေကို တက်တက်ကြွကြွ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သခင်ဗစိန် ဟာ ၁၉၅၂ မှာ အာရှတိုက် ရှိ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင်များ နဲ့ အဆက်အသွယ်ပြုခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်မှာ အာရှတိုက် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ်၊ ဥရောပတိုက် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်ပြီး ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ် ဆိုတာကိုပါ အတိအလင်း ထူထောင်ကာ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး တံခွန်ကို ထူခဲ့သည်။
ထိုင်း၊ ဂျပန်၊ ထိုင်ဝမ် နိုင်ငံများသို့ သခင်ဗစိန် ကိုယ်တိုင် သွားရောက်ပြီး ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင်များနဲ့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့သလို ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ တောင်ဗီယက်နမ် ဆိုင်ဂုံမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ တတိယအကြိမ် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဂရက်နဲ့ အနောက်ဂျာမဏီ ဖရန်ဖွတ်မြို့မှာ ကျင်းပတဲ့ ဥရောပ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဂရက် တို့ကိုလည်း သွားရောက် ပါဝင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဗမာပြည်ကို ဆီးတိုး စစ်စာချုပ်ဝင် နိုင်ငံဖြစ်စေရေး ကို သခင်ဗစိန် ကလိုလားခဲ့ပြီး ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ ဗမာပြည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် ပြုလုပ်ပေးရန်၊ ကိုလံဘို စီမံကိန်းသို့ ဝင်ရန်တွေကို အကြိမ်ကြိမ် အကြံပေး တောင်းဆိုခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ၅၈ ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲတဲ့အခါ နိုင်ငံတော် ကို ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ခေါင်းဆောင်တဲ့ တပ်မတော်က ဝင်ရောက်အာဏာ သိမ်းသင့်ကြောင့်လည်း အကြံပေးတိုက်တွန်းခဲ့သည်။
၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၆၀ ပြည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွေမှာလည်း သခင်ဗစိန် ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ကြိုးပမ်းခဲ့သေးပေမယ့် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ လုံးဝနလံမထူနိုင်ခဲ့ချေ။
(ပါတီစ တင်ထူ ထောင်စက အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်တဲ့ သခင်ချစ် (ဒေးဒရဲ) ကိုယ်တိုင် ၁၉၆၀ ပြည့်ရွေးကောက်ပွဲ မှာ သန့်ရှင်း ဘက်ကနေ ဝင်ရောက် အရွေးချယ်ခံ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်)။
၁၉၆၃ ဇွန်လမှာ သခင်ဗစိန် ကွယ်လွန်ပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ ဟာလည်း တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားရသည်။
ဒေါ် စောမြအေးကြည် (စောမြဧကြည်) (၁၈၉၂-၁၉၆၂) သည် မြန်မာ့ဂီတ​လောကတွင် ထင်ရှား​​ကျော်ကြား​​သော အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရ ဂီတပညာရှင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ၁၈၉၂ မတ်လ၊ ၁၂၅၃-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလတွင် အဖမှာ သီပေါမင်းလက်ထက် ဗြဲတိုက် သံတော်ဆင့်ရာထူးကို ထမ်းရွက်ရသော ဦးမောင်မောင်တင်(အလင်္ကာကျော်စွာ ဒေါ်စောမြဧကြည်(ဘီ-အေ)ရေးသော ဂီတနှင့်အက စာအုပ်)(အချို့စာအုပ်များတွင် မောင်မောင်ထင်ဟု ရေးသားသည်ကိုတွေ့ရသည်။
)၊ အမိမှာ စောလှထိပ်ခေါင်တင်၏ ဘဏ္ဍာစိုး ဒေါ်ခင်ဖွား တို့ဖြစ်ပြီး မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
အမည်မှာ “ခင်စိန်ကြည်” မည်၏။
မန္တလေးနေပြည်တော်မှ ဆွေတော်အုပ်မင်းသားကြီး၏ သမီးဖြစ်သော ထိပ်တင်ရွှေသည် ဒေါ်စောမြအေးကြည်၏ ဖွားလေးပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့တူရိယာဂီတပညာကျော်များ - ၁၉၆၂ ပန်တျာမြင့်အောင် ငယ်စဉ်ကပင် အဆိုအတီး အကဖက်၌ ဝါသနာထုံခဲ့၍ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
အသက်(၁၂)နှစ် အရွယ်တွင် သီဆိုမှုပညာကို သင်ကြားသည်။
ရှေးဦးစွာ မနုသဒ္ဒ ရွှေတောင်ကျော်သူ ဘွဲ့ခံ အဆိုကျော် ဦးလူကြီး (သီပေါမင်းလက်ထက် ဝဲဘက်အဆိုတော် အဖြစ်နှင့် အမှုထမ်းခဲ့သူ) ထံတွင် စတင်သင်ကြားခဲ့ရာ ပေါက်ပေါက်ရောက်ရောက် ရှိလှသည်ဟူ၏။
(၁၃)နှစ်အရွယ်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သီပေါစော်ဘွားဆာစောချယ်က ဆွေစဉ်မျိုးဆက်ကို စုံစမ်းပြီး နှစ်သက်သဖြင့် ကောက်ယူလေသည်။
ဂီတပညာရှင်ကြီးများကိုလည်း သီပေါဟော်နန်း၌ အသုံးတော်ခံကြရသော ပညာရှင်ကြီးများထံမှ ဆက်လက်သင်ယူ လေ့လာစေခဲ့သည်။
(၁၆)နှစ်အရွယ်ရောက်သော် စော်ဘွားကြီးက ငယ်နာမည် ခင်စိန်ကြည်ကိုဖျောက်၍ စောမြအေးကြည် သခင်မ (အချို့စာအုပ်များတွင် စောမြဧကြည်ဟု ရေးသားသည်။
) ဟူသော အမည်ကို ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
အသက်(၂၀)နှစ်ကျော်တွင် ရတု၊ ဘောလယ်၊ တေးထပ်၊ ပတ်ပျိုး တို့ရေးသားသီကုံးနိုင်ပြီဖြစ်သည်နှင့်အညီ ရေးသားဆက်သွင်းခဲ့ရာ စော်ဘွားကြီးက သဘောကျလေသောကြောင့် စောဥက္ကာဘွဲ့ ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၂၈၉ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော်(၈)ရက်နေ့တွင် စော်ဘွားကြီး၏ တိုက်ဟော်နန်း သိမ်းပိုက်ပွဲ၌ စောဥက္ကာသည် သီရိဥက္ကဋ္ဌ်ဝတီ ဟူသောဘွဲ့ကို ထပ်မံချီးမြင့်ခြင်း ခံယူရရှိပြန်၏။
ထိုဟော်နန်းတွင်း၌ပင် ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ယိုးဒယားအကကို ရာမစင်တော်ဦးစီး ဆရာမောင်နှင့် ယိုးဒယားသီးခြားတတ်ကျွမ်းသည့် ဆရာဦးအုန်းပွင့်တို့ထံမှ လည်းကောင်း၊ အဆိုပညာကို တပယ်မင်းသား၏ ကိုယ်လုပ်တော် တပယ်ခင်ဥကြီး၊ ဆရာဦးလူကြီး၊ ဘီးလစ်စာရေးကြီး ဦးအောင်လှနှင့် ဆရာခန့်ကြီးတို့ထံမှ လည်းကောင်း နည်းယူမှတ်သားခဲ့ရ၏။
မိုးဒေဝါ နှင့် လမင်းသော်တာပတ်ပျိုးများ၏ ဖန်တီးရှင်ဖြစ်သည်။
မိုးဒေဝါရေးတော့ အသက်၂၃ နှစ်သာ ရှိသေးသည်။
အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ်တွင် စော်ဘွားမရှိတော့၍ သီပေါဟော် ဖရိုဖရဲဖြစ်နေချိန် ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက ခင်ကြည်လာပါ၊ မဟာဂီတမှာ ဥက္ကဋ္ဌလုပ်ပါ၊ ဗရနံ့ပြန့်ကျဲနေတဲ့ သီချင်းတွေကိုပြန်စုကြပါဦးစို့ဟုခေါ်၍ အောက်ပြည်ကို ရောက်သည်။
၁၉၂၈-ခုနှစ် တွင် သီပေါဟော်နန်းမှ ခွါခဲ့ပြီး နောက်တွင်လည်း ဂီတပညာအရပ်ရပ် တို့ကို ထပ်၍ ထပ်၍ ဆည်းပူးခဲ့သဖြင့် ဂီတပညာစုံတို့ဖြင့် ကုံလုံခဲ့သော ဂီတမိခင်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။
အလုပ်အကိုင် ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မီ ကာလအထိ နိုင်ငံတော် ပန်တျာနည်းပြ၊ ၁၉၅၃ - ၅၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ဂီတနှင့် အနုပညာကျောင်း၊ ဆရာဖြစ်သင် ကောလိပ် နည်းပြများ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ဂီတပညာဖြင့် နိုင်ငံ၏အကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ချီးမြှင့်ခဲ့၍ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် ကံဘဲ့ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းတွင် သုခုမနည်းပြဆရာမအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က အနုပညာဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘီအေဘွဲ့ကို ပေးအပ်ခဲ့ရာ ထိုဘွဲ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယခုတိုင် ဒေါ်စောမြအေးကြည် တစ်ဦးတည်းသာလျှင် ရရှိခဲ့ဖူးပေသည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းကော်မရှင်ဌာနမှ ဂီတသုတေသနရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး မြန်မာ့အသံ မဟာဂီတ သီချင်းကြီးစိစစ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်လူကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တူရိယာဂီတအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းလဲ ခံခဲ့ရသည်။
ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် မိမိဆည်းပူးခဲ့သမျှသော ဂီတပညာတို့ကို စေတနာထက်သန်စွာဖြင့် ဂီတပညာ ကို နှစ်ခြိုက်လိုလားသူများအား ဖြန့်ဝေပေးခဲ့သည်မှာ ကွယ်လွန်သည့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။
ဒေါ်စောမြအေးကြည် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဝတ်စုံဖြင့် ဒေါ်စောမြဧကြည် (မြန်မာ ၁၂၅၃-၁၃၂၉) မန္တလေးမြို့ အမျိုးသားကဇာတ်ရုံရှိ ဒေါ်စောမြအေးကြည် ကြေးရုပ် မိသားစု ရကန် ဦးတင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်တွင် ဂီတသုတေသနမှူးရာထူးဖြင့်လည်း ထမ်းရွက်သည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၃၂၉-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက် (၁၉၆၈ ခု၊ ဖေဖော်ရီလ ၁ဝ ရက်) တွင် ရန်ကုန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
(အလင်္ကာကျော်စွာ ဒေါ်စောမြဧကြည်(ဘီ-အေ)ရေးသော ဂီတနှင့်အက စာအုပ်) ကိုးကား Category:မြန်မာ ဂီတပညာရှင်များ။
ဖလောရင့်စ် နိုက်တင်ဂေးလ် ဆုတံဆိပ် (Florence Nightingale Medal) သည် သူနာပြုပညာတွင် ထူးချွန်သူများအား ပေးအပ်သည့် နိုင်ငံတကာဆုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှသူနာပြု Florence Nightingale အား ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆုတံဆိပ်ကို ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော အဌမအကြိမ်မြောက် နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီအသင်းများ ညီလာခံအပြီးတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) က ၁၉၁၂ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းသည် သူနာပြုတစ်ဦး ရရှိနိုင်သည့် အမြင့်ဆုံးသော နိုင်ငံတကာဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု ဖြစ်သည်။
ဤဆုကို "ပဋိပက္ခ သို့မဟုတ် ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုခုကြောင့် ဒဏ်ရာရသူများ၊ နာမကျန်းသူများ၊ မသန်စွမ်းသူများ သို့မဟုတ် အရပ်သားပြည်သူများအား ထူးခြားသည့် သတ္တိနှင့် စေတနာထား၍ ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးသူများ" သို့မဟုတ် "ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး သို့မဟုတ် သူနာပြုပညာရေးနယ်ပယ်များတွင် စံနမူနာပြကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူများ သို့မဟုတ် တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြစိတ်ဓာတ်ရှိသူများ" အား ပေးအပ်သည်။
Florence Nightingale Medal Commission (ဖလောရင့်စ် နိုက်တင်ဂေးလ် ဆုတံဆိပ်ကော်မရှင်) တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီမှ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဝန်ထမ်းများ၊ အချို့သော သူနာပြုပညာရှင်များ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီနှင့် လခြမ်းနီအသင်းများ ဖက်ဒရေးရှင်း၏ သူနာပြုချုပ်နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သူနာပြုကောင်စီမှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးတို့ ပါဝင်သည်။
ယင်းဆုကို ၂ နှစ်လျှင် တကြိမ် ၃၆ ဦးထက် မပိုဘဲ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ် ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော မေလ ၁၂ ရက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ(I.C.R.C.) က ထုတ်ပြန် ကြေညာလေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုရရှိသူများ စဉ်ပုံဆုရှင်ရရှိသည့်နှစ်၁။
133x133pxဒေါ်ခင်အုန်းမြ၁၉၆၃၂။
100x100pxဒေါ်အမ်ယောနမ်၁၉၉၃၃။
100x100pxဒေါ်သိန်းရီ၂၀၀၁၄။
134x134pxစနိုင်နိုင်ထွန်း၂၀၁၅ ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ် ကြက်ခြေနီအသင်း ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီနေ့ လခြမ်းနီအသင်း နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း ကိုးကား အမျိုးသားရေးနှင့် မြန်မာ့ ဆေးပညာရှင်များ (ဆရာဝန်တင်ရွှေ) မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း အနှစ်ချုပ် (၁၉၈၆၊ ၁၉၉၄၊ ၂၀၀၂) ကန်တော့ခံ သက်ကြီး စာပေပညာရှင်ကြီးများ အထ္တုပ္ပတ္တိ (စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟို) တင်နိုင်တိုး ၏ ကမ္ဘာ့ ကြက်ခြေနီဆုရ မြန်မာ့ ဂုဏ်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်များ Category:ဘွဲ့တံဆိပ် နှင့် ဆုများ။
ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် သစ်တောနှင့် ပတ်သက်၍ သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Forestry) ထားရှိသည်။
ထို့နောက် ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စု လွတ်တော် ဒုတိယ ပုံမှန်အစည်းအဝေး သဘောတူညီချက်အရ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Environmental Conservation and Forestry) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာနများ ထပ်မံခွဲထားသည်။
စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဦးစီးဌာန သစ်တောဦးစီးဌာန အပူပိုင်းဒေသစိမ်းလန်းစိုပြည်ရေးဦးစီးဌာန ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာန မြေတိုင်းဦးစီးဌာန မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း တို့ဖြစ်သည်။
အွန်လိုင်း ဆိုဒ် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏အင်တာနက် စာမျက်နှာ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ။
ကချင်ပြည်နယ် မှ ဆမားဒူဝါး ဆင်ဝါးနောင် ခေါင်းဆောင်ကာ ပြည်သူ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တိုးတက် ကြီးပွားရေးအဖွဲ့ (ပယကဖ) ကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် မရှေးမနှောင်းတွင် ကချင်အမျိုးသား ကွန်ဂရက် (ကေအန်စီ) အမည်ဖြင့် သီးခြားကချင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်။
ဒူးဝါး ဇော်လွန်း နှင့် ဦးဇန်ထားဆင် တို့ ခေါင်းဆောင်သည့် အဆိုပါ (ကေအန်စီ)သည် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးနှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင် တည်မြဲဖဆပလဟု အမည်ရသော “ဆွေငြိမ်း”ဖက်မှရပ်တည် ခဲ့ကြသည်။
၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၌ ကေအန်စီသည် အမတ်အများဆုံး အရွေးချယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဦးနု ကကေအန်စီ ခေါင်းဆောင် ဒူးဝါးဇော်လွန်းကို မခန့်အပ်ဘဲ အမတ်နေရာ တတိယသာလိုက်သည့် ပယကဖ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ၎င်း၏မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် ဆမားဒူးဝါးဆင်ဝါးနောင် ကိုသာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၁ တောင်ကြီးမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသားများ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ပြည်နယ်များညီညွတ်ရေး အဖွဲ့ တွင် ကေအန်စီ မှ ဒူးဝါးဇော်လွန်း ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်မူ (ရှမ်းမူ) အား ကေအန်စီအနေဖြင့် ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်။
၁၉၄၀ ပြည့် နှစ် ဝန်းကျင်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး နှင့်ဆက်သွယ်ပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ပေါက်တော ၌ ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်။
ညီလာခံတွင် လွတ်လပ်ရေး ကိစများအား ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြသဖြင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ရခိုင်ကွန်ဂရက် နောက် နောက်ယောင်ခံစုံစမ်းမှုများလုပ်ကာ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးကျော်ဦးအပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို တစ်ဦးပြီး တစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးကာ အိန္ဒိယအကျဉ်းထောင်များသို့ ပို့ပစ်ခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြင့် ရခိုင်အမျိုးသားကွန်ဂရက်သည် ဖက်ဆစ်ဂျပန် ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု ခေတ်မတိုင်မီ အထိသာ လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့သည့်တိုင် ရခိုင်အမျိုးသားရေးအတွက် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အဖြစ်မှတ်တမ်း တင်ထားကြရသည်။
၁၉၄၂ ခု၊ နိုဝင်ဘာ-၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ် တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော ချင်းလူငယ်များအား ဗိုလ်ထွာလ်ကမ်း ကဦးဆောင်ကာ ဖွဲ့စည်းပေးပြီး စစ်သင်တန်းများပါ ပေးခဲ့သည်။
ပါဝင်သူများမှာ ဗိုလ်ထန်ဇာဟောက်၊ ဗိုလ်ထာလုံး၊ ဗိုလ်ငေါ့ကျင့်ပေါင်၊ ဗိုလ်ထန်ကျင်ဟောက်၊ ဗိုလ်ငိုင်ခိုလျင်၊ ဗိုလ်ဇာပက် နှင့် ဗိုလ်ရှင့်ခိုဇမ် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ။
မှာတမ်းဆိုသည်မှာ တစ်ဖက်သား၏ စိတ်နှလုံးကို ညွတ်နူး တိမ်းမက်စေလျက် မြတ်နိုးကြင်နာလာအောင် အောက်ကျို့ ချော့မော့၍ ရေးသားသော စာဖြစ်သည်။
တစ်နည်းဆိုသော် တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦးက ရည်ငံစေရန်ပေးသောစာ ဖြစ်သည်။
မှာတမ်းကို စကားပြေ ရိုးရိုးဖြင့် ရေးသည်ထက် ဒွေးချိုး၊ လေးချိုး၊ သဖြန် စသည်တို့ဖြင့် ချပ်ကာချပ်ကာ ကာရန်ယူလျက် ရေးသားကြသည်။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ချစ်ခင်တမ်းတလျက် နွမ်းလျနေသည့်သဘောမျိုး ပါဝင်သောစာမျိုးဖြစ်၍ မှာတမ်းဟု ခေါ်ကြောင်းကို ကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရည်ငံသည့်အလျောက် ပေးသောစာမျိုးကိုသာ မှာတမ်းဟု ခေါ်သည် မဟုတ်သေး။
မြန်မာမင်းများလက်ထက်တော်အခါက ဗြဲတိုက်မှ လွှတ်တော်သို့လည်းကောင်း၊ လွှတ်တော်မှ ဗြဲတိုက်သို့လည်းကောင်း ပေးပို့ကြသော အမှာစာများကိုလည်း မှာတမ်းဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သိရသည်။
မှာတမ်း အရေးအသားသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်း၍ ခေတ်ထခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးစံသူ (ဦးစံတူလည်း ဟူ၏။
)သည် ရွှေနန်းဘွဲ့ မှာတမ်း စာစုကို ရေးသားခဲ့၏။
ဦးစံသူသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မှာတမ်းရေးသားခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသော စာဆိုဖြစ်သည်။
စလေ ဦးပုညသည်လည်း မှာတမ်းအများကို ရေးသားခဲ့သည်ဟု မြန်မာစာပေ ဂန္ထဝင်များတွင် ဖော်ပြပါရှိ သော်လည်း အပြည့်အစုံ မတွေ့ရသေးချေ။
လူကြီး၊ လူငယ်တို့ နှုတ်ကဆောင်လျက်ရှိသော ပန်းစမ္ပယ်၊ နန်းလယ်မှာ မပေါ်ခိုက်ဟာမို့၊ အလိုက်တော် တန်သင့်ရုံပ၊ ခံပွင့်ကိုကုံး။
နန်းရဝေ၊ မန်းမြေစမ္ပယ်လှိုင်တော့၊ ခံပန်းခိုင် ယာယီရွေ့တယ်၊ တောလေ့ရွာထုံး။
ဆိုသည့် ဒွေးချိုးမှာ ဦးပုညရေးသားသော မြမန်ဂီရိန်၊ မဟီသိန်ဝယ်ချီ သည့် မယ်ဘွဲ့မှာတမ်းတွင် ပါဝင် သည်။
ထို့ပြင် အဆွေးနယ်ချဲ့သူတို့ ညည်းလေ့ရှိသည့် ကြင်ရ သူ၊ ဝဋ်ကယ်၊ ခွင့်မအား လင့်စားတွယ်တာလို့၊ ဘယ့်လောက် ကြာ ကမ္ဘာဆန်းကာမှ၊ သာခန်းတစ်ကြိမ်တွေ့မယ်လို့၊ အောက်မေ့မိတယ်။
ခက်စရာ အပွေမှုတွင်ဖြင့်၊ စက္ကဝါ ကုဋေသုဟာမို့၊ ဆွေသမု မြစမ္ပယ်၊ ခတယ်လို့ ခွင့်မတုံး။
မှိတ်လို့သာ လောရ၊ လိပ်ကျော ကြောင်ကလော်သို့၊ ပြောင်ချော်ချော် သည်အချစ်ကိုဖြင့်၊ တစ်ခေတ်တွင် တစ်ခါ တွေ့ရတယ်၊ ပြောရွှေ့မဆုံး ဟူသော လေးချိုးကိုလည်း ထိုမှာတမ်း၌ပင် တွေ့ရလေသည်။
ထိုမှာတမ်း ခွန်းတုံ့ပြန်သော မင်္ဂလာဇေယျုံ၊ ရွှေဘုံဇာတိချီသည့်မောင်ဘွဲ့ မှာတမ်းလည်း ရှိသေးသည်။
သို့ဖြင့် ဆရာတစ်ဦးတည်းပင် မယ်ဘွဲ့၊ မောင်ဘွဲ့များကို မောင်နှင့်မယ်များအတွက် အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ရေးပေးတတ်ကြောင်း သိသာနိုင်သည်။
ကဗျာ ဗန္ဓသာရကျမ်းတွင် မန္တလေး မောင်ဘိုးရင် ဆိုသူရေးသည့် မောင်ဘွဲ့မှာတမ်းတစ်စောင်ကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။
ထိုနောက် မှာတမ်းရေးခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသူ တစ်ဦးမှာ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၊ ရတနာပုံ သတင်းစာ အယ်ဒီတာ ဦးထင်ခေါ် ဘိုးဝဇီရဖြစ်သည်။
ဘိုးဝဇီရမှာ ပထမဆုံး မြန်မာသတင်းစာ ဆရာကြီးလည်းဖြစ်၏။
သူသည် မှာတမ်းကို အမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့လေသည်။
ဘိုးဝဇီရ၏ မှာတမ်းများမှာ အချစ်ရေးကို မဏ္ဍိုင်ပြု၍ ဆဲ့နှစ်ရာသီဘွဲ့များကို ရေးသားထားသော မှာတမ်းများဖြစ်သည်။
တစ်နည်းဆိုသော် ဘိုးဝဇီရသည် ချစ်မေတ္တာကို မတည်၍ ဆဲ့နှစ်ရာသီဘွဲ့မှာတမ်းများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် သူ၏ မှာတမ်းများကို ဆဲ့နှစ်ရာသီဘွဲ့ မှာတမ်းများအပြင် မိတ်သင်္ဂဟများ တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးပေးရသော ရည်းစားပေးမှာတမ်းများကိုလည်း ပြုစုခဲ့သေးသည်။
သံချပ်အဓိပ္ပာယ် ယိမ်းချင်း၊ နတ်ချင်း၊ လှေတော်သံ စသော သီချင်းတို့၏အကြား၌ ထည့်သွင်းချပ်ညှပ်၍ တိုင်ကာ ဖောက်ကာ သီဆိုရသော သီချင်းသံတိုမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် 'သံချပ်' ဟုခေါ်သည်။
စပ်နည်း သံချပ်စပ်ရာတွင် အတိုင်၊ အဖောက် တစ်စုံစီ ပါရမြဲဖြစ်သည်။
အတိုင်ပိုဒ်တွင် ခုနစ်လုံးခံ၍ အပေါက်ပိုဒ်တွင် ခုနစ်လုံးဖြစ်စေ၊ ရှစ်လုံးဖြစ်စေ အုပ်ရသည်။
ကာရန် ယူပုံမှာ ၇ - ၃ သို့မဟုတ် ၇ - ၄ ဖြစ်သည်။
နမူနာ အတိုင်။
ဘုန်းတော်ကြီးလို့ သက်တော်ရှည် (ရှေ) - - - - - - + အဖောက်။
တို့တတွေ ရေချမ်းအိုးကြီး - - + - - - -။
နမူနာပြ ကဗျာများ ၁။
မိုးလားကွဲ မောင်တို့ မောင်တို့။
လေလားကွဲ့ မောင်တို့ မောင်တို့။
(သံချပ်အချီ) ၂။
ဘုန်းတော်ထွန်းလို့ လေးကျွန်းသာ ရွှေမြို့အောင်ချာ နတ်ပြည်အလား ၃။
ဖန်ပြာခွက်နဲ့ ကျောက်စက်ရေ အမောပြေအောင် တိုက်ပါ့မမ။
ရွှေလက်ခုပ် အုပ်ကာတီး ပျောသီးမှည့်မှည့် စားရအောင်။
အိုးစည်သားများ ကျက်သရေ ကမ္ဘာသင်္ချေ ပြောလို့မဆုံး။
တေဇာ ဝေဖြာ ကြေညာကျော် မိုးပေါ် ဘိုးတော် မ တဲ့ရပ်သား။
ဟေ့လား မောင်တို့ ဝါး။
(သံချပ်အချ) ယခုအခါ သင်္ကြန်ပွဲတွင် သံချပ်ကဗျာများ အထူးခေတ်စားသည်။
သံချပ်ဝိုင်းများကို လူအများ ဝိုင်းအုံနားထောင်ကြသည်။
တိုင်းပြည်၌ ပြုပြင်စရာကိစ္စများကို လှောင်ပြောင်ရယ်မောယင်း ဟာသဉာဏ် ပါသော အကျိုးပြုအသိပေးသံချပ်များ စပ်ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့အစဉ်အလာတခု ဖြစ်ပေသည်။
မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာအမျိုးအစားများ။
ဗျည်းဆိုသည်မှာ သရနှင့်မှီတွဲဖက်မှသာ အသံထွက်နိုင်သော အက္ခရာများဖြစ်သည်။
မြန်မာဗျည်း (၃၃) လုံး ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ - က ခ ဂ ဃ င စ ဆ ဇ ဈ ည ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ တ ထ ဒ ဓ န ပ ဖ ဗ ဘ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အ တို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာဗျည်း(၃၃)လုံး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ မြန်မာအက္ခရာဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ဘီစီ ၅၀၀-လောက်က ၇၀၀-ကျော်အထိ ထွန်းကားခဲ့သည့် ဗြာဟ္မီ (Brahmi) အက္ခရာက ဆင်းသက်လာကြောင်း ပညာရှင်တွေက မိန့်ဆိုကြသည်။
ခရစ်နှစ်ဦးပိုင်းလောက်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံသားတွေ အရှေ့တောင်အာရှကို သင်္ဘောကြီးတွေနဲ့ ရွက်လွှင့်လာ ရာမှ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ အက္ခရာ၊ နီတိကျမ်း၊ ဓမ္မသတ်ကျမ်း စတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေပါလာပြီး အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံတွေမှာ ထွန်းကားတာပါ။
အဲဒီအက္ခရာဟာ မွန်လူမျိုးတွေဆီ အရင်ရောက်ပြီး အဲဒီကမှတစ်ဆင့် မြန်မာတွေဆီရောက်တယ်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) သရ နှင့် ဗျည်း ပေါင်းစပ်ပုံ ဗျည်းဖြစ်သော က်ကို သရဖြစ်သော အနှင့် ပေါင်းလျှင် က ဟူ၍ အသံထွက်သည်။
ထိုနည်းတူ - က် + အ = က က် + အိ = ကိ က် + အာ = ကာ က် + အီ = ကီ က် + အား = ကား က် + အီး = ကီး က် + အု = ကု က် + အေ့ = ကေ့ က် + အူ = ကူ က် + အေ = ကေ က် + အူး = ကူး က် + အေး = ကေးမိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်) ကိုးကား Category:စာပေ။
ခြံခုန်သော အမျိုးသမီး ကာရန် ကာရန် ဟူသည်မှာ အက္ခရာ၏ အဆုံးသံဖြစ်သည်။
ကာရန္တ ဟူသော ပါဠိစကားမှာ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။
အက္ခရာ၏အဆုံးသတ် (သို့မဟုတ်) အဆုံး အက္ခရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဥပမာ - ကအက္ခရာ၏အသံသည် အ ဖြစ်သည်။
ကာအက္ခရာ၏အသံသည်အာဖြစ်သည်။
ကား အက္ခရာ၏ အသံသည် အား ဖြစ်သည်။
ခဲ ဟုဆိုလျှင် အဲ ကာရန်ဟု သိရမည်။
စူးဟုဆိုလျှင် အူး ကာရန်ဟု သိရမည်။
ကာရန်ယူရာတွင် အက္ခရာ၏အဆုံးသံချင်း အညီယူသည်လည်း ရှိသည်။
တပိုဒ်နှင့် တပိုဒ်တို့၏အဆုံးရှိ အသံချင်း အညီယူသည်လည်းရှိသည်။
နှစ်ပိုဒ်၊ သုံးပိုဒ် စသော ဝါကျတို့၏ အဆုံးရှိ အသံချင်း အညီယူသည်လည်း ရှိသည်။
အက္ခရာ၏ အဆုံးကာရန်ကို ဝဏ္ဏကာရန်၊ စာပိုဒ်၏အဆုံးကာရန်ကို ပဒကာရန်၊ ဝါကျ၏အဆုံးကာရန်ကို ဝါကျကာရန် ဟူ၍ခေါ်ကြသည်။
ကာရန်(၆၄)ပါး ကာရန် (၆၄) ပါး ရှိသည်။
အ - အ(အာ့)/အာ/အား ဣ - အိ/အီ/အီး ဥ - အု/အူ/အူး ဧ - အေ/အေ့/အေး အဲ - အဲ/အဲ့/အယ် အော - အော/အော့/အော် အန် - အန်(အံ)/အန့်(အံ့)/အန်း/အိန်/အိန့်/အိန်း/အုန်(အုံ)/အုန့်(အုံ့)/အုန်း(အုံး) အမ် - အမ်/အမ့်/အမ်း/အိမ်/အိမ့်/အိမ်း/အုမ်/အုမ့်/အုမ်း အို - အို/အို့/အိုး အက် - အက်/အောက်/အိုက် အစ် - အစ် အတ် - အတ်/အိတ်/အုတ် အပ် - အပ်/အိပ်/အုပ် အင် - အင်/အင့်/အင်း/အောင်/အောင့်/အောင်း/အိုင်/အိုင့်/အိုင်း အဉ် - အဉ်/အဉ့်/အဉ်း အည် - အည်(အီ)/အည့်(အိ)/အည်း(အီး) ကာရန်တူများ အောက်ပါတို့သည် ကာရန်တူများ ဖြစ်ကြသည်။
ကား = စား၊ ဝါး၊ ငါး၊ လား၊ ထွား၊ တား၊ ပွား၊ ပျား၊ ထား၊ မှား၊ ညား၊ ခါး၊၊ ခင် = မင်၊ ကြင်၊ မြင်၊ စင်၊ လွင်၊ ရှင်။
ကောင်း = ထောင်း၊ မောင်း၊ သောင်း၊ ကျောင်း၊ စောင်း။
မေ = ဖေ၊ ဆွေ၊ ဝေ၊ မြေ၊ ရွှေ၊ ငွေ။
စမ်း = ဂျမ်း၊ စွမ်း၊ ကမ်း၊ ဖမ်း၊ လမ်း။
စော = မော၊ တော၊ သော၊ ပြော၊ ကော။
အေး = ငေး၊ လေး၊ တွေး၊ ဆွေး၊ ရေး။
တိုး = ဖြိုး၊ စိုး၊ မိုး၊ အိုး၊ ကြိုး၊ ဆိုး။
ထွတ် = ကျွတ်၊ လွတ်၊ ဆွတ်၊ မွတ်၊ ရွှတ်။
နီ = တီ၊ စီ၊ ရီ၊ ပြီ၊ ချီ၊ သီ၊ ညီ။
မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်) ကိုးကား Category:စာပေ Category:ကဗျာ။
သံပေါက် အသံကို ပေါက်ရောက် ပေါ်လွင်စွာ ဖတ်ရွတ်ရသော လင်္ကာတိုအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။