kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တိုင်းရင်းသားအင်ဒီးယန်းများ က ကျွဲနွားများကိုမွေးမြူကြသကဲ့သို့ အက်စကီးမိုးလူမျိုးတို့က လည်း ထိုတန်းဒြသမင်များကို မည်ကဲ့သို့ထိန်းသိမ်း စောင့် ရှောက် မွေးမြူရကြောင်းကို သိလာကြစေရန် သင်ကြားပြသ ပေးရန်အတွက် ထိုလက်လူမျိုးများကိုပါ ခေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အချိန် ရသောအခါတွင် အက်စကီးမိုးလူမျိုး အမြောက်အမြားအား ဝင်ငွေရရှိနိုင်စေရန် ကြံစည်ပေးချက် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ယခုအခါတွင် အခက်အခဲအများအပြားနှင့် ရင်ဆိုင်ရလျက်ပင် ရှိနေသေးသည်။
အက်စကီးမိုးလူမျိုး အမြောက်အမြားသည် စည်သွတ်လုပ်ငန်းများနှင့် တည်ဆောက်ရေ လုပ်ငန်းများတွင် ဝင်ရောကလုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းကအက်စကီးမိုးလူမျိုးတို့သည် ကင်းထောက်လုပ်ငန်းများတွင်ကောင်းမွန်စွာဝင်ရောက် ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြလေသည်။
အက်စတာပင်သည် ကွန်ပိုဆစ်တီး မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်။
အက်စတာမှာဂရိဘာသာစကားဖြစ်၍ ကြယ် ပွင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထိုအပင်မှပန်းပွင့်သည် ကြယ်ပွင့်နှင့် ယင်း၏ ရောင်ခြည်များ ဘေးသို့တန်းထွက်နေသည်နှင့် တူ သောကြောင့် အက်စတာဟု အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ ဥယျာဉ်များတွင် စိုက်သော အက်စတာ မျိုးကို ချိုင်းနားအက်စတာဟုခေါ်သည်။
ချိုင်းနားအက်စတာမျိုး ၏အပွင့်မှာ မိုက်ကယ်လမတ်ဒေဆီခေါ် အခြားအက်စတာပန်း မျိုး၏ အပွင့်ထက် နှစ်ဆကြီးသည်။
အရောင်တွင်လည်းအဖြူမှ စ၍ နှင်းဆီနှင့်ကြက်သွေးရောင်အပြင် အပြာနှင့်မရမ်းစေ့ရောင် အထိ အရောင်အမျိုးမျိုးကွဲလျက်ရှိသည်။
အခြား အက်စတာပန်းတစ်မျိုးကို မိုက်ကယ်လမတ် ဒေဆီဟုခေါ်ခြင်းမှာ ထိုပန်းသည် စက်တင်ဘာလတွင်ကျင်းပ သည့် မိုက်ကယ်လမတ်ခေါ် ဗရင်ဂျီပွဲနေ့အချိန်နှင့် တစ်ပြိုင် တည်း ပွင့်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် အလေ့ကျပေါက်သော အက်စတာပင်ကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် အက်စတာထရိုင်ပိုလီယမ် ဟုခေါ်သည်။
ယင်းကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ပင်လယ်အက်စတာဟုခေါ်ရသည်။
ထိုသို့ ပင်လယ် အက်စတာဟု ခေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာကား ထိုအပင်များသည် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်ဝိုက်ရှိ ညွန်ပျောင်းများပေါ်တွင် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်ကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
အလွန်ထင်ရှား၍ လူကြိုက်အများဆုံး နွေရာသီတွင် ပေါက်ရောက်သည့် ပန်းမျိုးထဲတွင် အက်စတာပန်းမှာ အပါ အဝင် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အက်စတာပန်းသည် လယ်ကွင်းများတွင်ပေါက်ရောက် လေ့ရှိသည့် ဒေစီပန်း၏ အမျိုးအနွယ်လည်း ဖြစ်သည်။
မိုင်ကယ်မတ်ဒေစီခေါ် အက်စတာပန်းပင်မျိုးကို နွေကူး ရာသီအတွင်း၌ ကိုင်းချိုး၍မျိုးပွားစိုက်ယူကြသည်။
ထို အက်စ တာပန်းပင်မျိုးသည် အစေ့မှစိုက်ပျိုးယူ၍ မရချေ။
ချိုင်းနား အက်စတာပန်းမျိုးကိုမူ အစေ့မှစိုက်ပျိုးယူရ သည်။
ထိုပန်းပင်သည် တစ်နှစ်ခံပင်ဖြစ်၍ ပန်းပွင့်ပြီးနောက် သေသွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:အပင် မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:ပန်းပွင့်သော အပင်များ။
thumb| အက်စထရာကန်မြို့ အက်စထရာကန်မြို့သည် ဥရောပ တိုက် ဗောလဂါမြစ်အတွင်းရှိ ကျွန်းကလေးတစ်ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိလျက် ထိုမြစ်စီးဝင်ရာ ကက်စပျန်ပင်လယ်နှင့် မိုင် ၅ဝ ကွာဝေး၏။
ထိုမြို့သည် အက်စထရာကန်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ အက်စထရာကန်နယ်သည် ရှေးရုရှအင်ပိုင်ယာကြီး၏ စတုတ္ထ အကြီးဆုံးနယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၉၁ဝ၄၂ မျှရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၂၂ ၌ ရုရှဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံနယ်ပယ် ဖြစ်သွား သောအခါ ဗောလဂါမြစ်၏ ဝဲယာကမ်းနှစ်ဖက်တစ်လျှောက် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၁ဝဝဝ မျှသာကျယ်တော့လေသည်။
မြစ်ဝှမ်း ဒေသတစ်လျှောက်မှလွဲ၍ ကျန်အပိုင်းတို့သည် ခြောက်သွေ့သော မြေပြန့်လွင်ပြင်ကျယ်ကြီးမျှဖြစ်၏။
ငါးဖမ်းခြင်း၊ နွား၊ သိုး၊ ဆိတ် မွေးမြူခြင်းနှင့် ဆားချက်ခြင်းလုပ်ငန်းများကား ရုရှ၊ တာတာ စသည်အားဖြင့် လူဦးရေ ၅ဝဝဝဝဝ မျှရှိသော ထိုနယ် ၏ အဓိကလုပ်ငန်းများဖြစ်လေသည်။
အက်စထရာကန်မြို့သည် အရေးပါအရာရောက်သော ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ ဗဟိုဌာနဖြစ်၍ ရှေးအခါကပင် ထိုမြို့သည် ဥရောပတိုက်နှင့်အာရှတိုက်မှ ကုန်များကို ဖြန့်ဖြူး ရာဒေသတစ်ခုအဖြစ် ထင်ပေါ်ကျော်စောခဲ့လေသည်။
ထိုမြို့မှပင် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းသား လူမျိုးများသည် ရွှေ၊ ပိုးထည်နှင့် ဇာများ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်၊ ဆေးဝါးနှင့်ကောက်နှံတို့ကို ဝါဂွမ်း၊ သားရေ၊ ဆား၊ သကြားနှင့် အခြား ပစ္စည်းမျိုးစုံတို့ဖြင့် လဲလှယ်ကြလေသည်။
အက်စထရာကန်မြို့၏ ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်တစ်ခု မှာ ရေနံဖြစ်၏။
ရေနံကို ထိုမြို့ရှိ ဗားကူး ရေနံတွင်းများ မှရရှိလျက် ဗောလဂါမြစ်မှ ငါးများကိုလည်း အကြီးအကျယ် တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။
လူကြိုက်များသော ပါးရှင်းသိုးကလေး များမှရရှိသည့် အက်စထရာကန်သိုးမွေးကိုလည်း တင်ပို့ရောင်း ချကြသည်။
အက်စထရာကန်မြို့သည် မြို့အနေအထားလှပသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း အရှေ့တိုင်းမှမြို့များဆန်သဖြင့် သန့်သန့် ရှင်းရှင်းမရှိလှချေ။
ထိုမြို့တွင် ၁၉၁၉ ခုနှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်ကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိ၏။
ထိုမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၄၄ဝဝဝ ရှိခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဥရောပရှိ မြို့များ။
အက်ဆစ်သည်ဟိုက်ဒြိုဂျင် ပါသော ဒြဗ်ပေါင်းတစ်ခုဖြစ်၍ ထိုဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ် အားလုံး ကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုဖြစ်စေ သတ္တုတစ်ခုခုဖြင့် ဖယ် ရှားပစ်နိုင်သည်။
ထို့ပြင် သတ္တုနှင့်တူမျှသောဒြဗ်စင်စုဖြင့်လည်း ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည်။
ယင်းသို့ သတ္တုတစ်ခုခုဖြင့် ဟိုက်ဒြို ဂျင်ကိုဖယ်ရှားလိုက်သည့်အခါ သတ္တုသည်ဓာတ်ဆားအဖြစ်ဖြင့် ကျန်ရစ်၏။
ဓာတုဗေဒတွင် ဓာတ်ဆားဟူသော ဝေါဟာရသည် ရိုးရိုးအိမ်သုံးဆားကိုမဆိုလိုပဲ သတ္တုတစ်ခုခုနှင့် အက်ဆစ်ရက်ဒီ ကယ်တို့ ပေါင်းစပ်ထားသောဒြဗ်ပေါင်းကိုဆိုလိုသည်။
ပုံစံအား ဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2SO4)တွင် ဟိုက်ဒြိုဂျင် အက်တမ်နှစ်ခုနှင့် (SO4) ရက်ဒီကယ်တို့ ပေါင်းစပ်ထား၏။
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ထဲသို့ သတ္တုတစ်ခုခုထည့်လိုက်သောအခါ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ် ထွက်သွားပြီးလျှင် ဓာတ်ဆားကျန်ရစ်၏။
Zn + H2SO4 = H2 + ZnSO4 ဇင့်(သွပ်) + ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် = ဟိုက်ဒြိုဂျင် + ဇင့်ဆာလဖိတ်(ဓာတ်ဆား) အထက်ပါပုံစံတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်၌ရှိသော ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်အားလုံးသည် ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်ဖြင့် ထွက်သွား ၏။
အကယ်၍ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ထဲသို့ ဆိုဒီယမ်(န္ဒေ) သတ္တုကို ထည့်လိုက်သောအခါ ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်နှစ်ခု အနက် တစ်ခုသာထွက်သွား၍ အခြားတစ်ခုသည် ဓာတ်ဆားနှင့် ရော၍ ကျန်ရစ်၏။
2Na + 2H2SO4 = H2 + 2NaHSO4 ဆိုဒီယမ်သတ္တု + ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် = ဟိုက်ဒြိုဂျင် + ဓာတ်ဆား ဟိုင်ဒြိုကလောရစ်အက်ဆစ်(HCl) ကဲ့သို့သော အက် ဆစ်တစ်ခုသည် ရေတွင်ပျော်ဝင်သောအခါ အိုင်းယွန်းခေါ် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်ပြီးသော အစိတ်အပိုင်းကလေးများအဖြစ်သို့ ကွဲ ထွက်သွားလေသည်။
ယင်းသို့ကွဲထွက်သွားသောအခါ ကလို ရင်းသည် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည့် အီလက်ထရွန်ကို ယူဆောင် သွားသဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်သာလျှင် ကျန် ရစ်၏။
အက်ဆစ်များကိုရေတွင်ဖျော်၍ လစ်တမပ် စက္ကူအပြာနှင့် စမ်းကြည့်သောအခါ လစ်တမပ်စက္ကူ ပြာသည် နီသွား၏။
အက်ဆစ်သည် မက်သဲအောရိန်းကိုလည်းနီစေ၏။
ချဉ်သောအရသာရှိ၏။
အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းနှစ်မျိုးကို ရောစပ် လိုက်သောအခါ ဓာတ်ဖောက်ပြန်မှုဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ဓာတ်ပြယ်သွား၏။
ဓာတ်ပြယ်သည်ဆိုရာ၌ အက်ဆစ်သတ္တိနှင့် အယ် လကာလိုင်းသတ္တိ နှစ်မျိုးလုံး ပြယ်သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
အက်ဆစ်များကို (၁) အောက်ဆီအက်ဆစ်နှင့် (၂) ဟိုက်ဒြပ် ဆစ်ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲထားလေသည်။
ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်နှစ်မျိုးလုံးပါဝင်သော အက်ဆစ်ကို အောက် ဆီအက်ဆစ်ဟုခေါ်၏။
ပုံစံအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2SO4)၊ နိုက်ထရစ်အက်ဆစ် (HNO3) စသည်တို့သည် အောက်ဆီအက်ဆစ်များဖြစ်ကြ၏။
အောက်စီဂျင်ဓာတ်မပါဝင်ပဲ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်နှင့် သတ္တုမဟုတ်သည့် ဒြဗ်စင်တစ်ခုခုတို့ ပါဝင်ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသော အက်ဆစ်ကို ဟိုက်ဒြပ်ဆစ်ဟုခေါ် ၏။
ပုံစံအားဖြင့် ဟိုက်ဒြိုကလောရစ်အက်ဆစ် (HCl)၊ ဟိုက် ဒြိုဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2S) စသည်တို့သည် ဟိုက်ဒြပ် ဆစ်များဖြစ်ကြ၏။
ဗေ့ဆိုသည်မှာ များသောအားဖြင့် သတ္တု(သို့မဟုတ် သတ္တုနှင့်တူမျှသောဒြဗ်စင်စု)၏အောက်ဆိုဒ်၊ သို့မဟုတ် ဟိုက် ဒရောက်ဆိုက်ဖြစ်၍ အက်ဆစ်နှင့်ပေါင်းမိသောအခါ အက်ဆစ်ကို ဓာတ်ပြယ်စေပြီးလျှင် ဓာတ်ဆားနှင့်ရေကိုသာ ဖြစ်ပေါ်စေ၏။
ပုံစံပြရသော် ကယ်လဆီယမ်အောက်ဆိုက် (CaO) နှင့် ဇင့် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (ZnCOH2) တို့သည် ဗေ့များဖြစ်ကြ၍ အက်ဆစ်တစ်ခုခုနှင့် ရောစပ်လိုက်သည့်အခါ အက်ဆစ်၏ဓာတ် သည် ပြယ်သွားပြီးလျှင် ဓာတ်ဆားနှင့် ရေတို့ကိုရ၏။
(1) CaO + 2HCl = CaCl2 + H2O ဗေ့ + အက်ဆစ် = ဓာတ်ဆား + ရေ (2) Zn(OH)2+ H2SO4 = ZnSO4 + 2H2O ဗေ့ + အက်ဆစ် = ဓာတ်ဆား + ရေ ရေတွင်ကောင်းစွာပျော်နိုင်၍ လစ်တမပ်စက္ကူအနီကို အပြာသို့ပြောင်းစေသော ဗေ့များကို အယ်လကာလိုင်းဟုခေါ်၏။
ထင်ရှားသောအယ်လကာလိုင်းများမှာ ကော့စတစ်ဆိုဒါဟုလည်း ခေါ်သော ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (NaOH)၊ ပိုတက်ဆီ ယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (KOH)၊ ကယ်လစီယမ်ဟိုက်ဒရောက် ဆိုက် (CaOH2)၊ အမ်မိုးနီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် NH4(OH) တို့ဖြစ်ကြ၏။
အထက်ပါတို့သည် ရေတွင်အလွန်ပျော်ဝင်ကြ၏။
အချို့ဗေ့တို့သည် ရေတွင်မပျော်ဝင်နိုင်သဖြင့် အယ်လကာလိုင်း မဟုတ်ကြချေ။
ထို့ကြောင့် အားလုံးသော အယ်လကာလိုင်းတို့ သည် ဗေ့များဖြစ်ကြသော်လည်း ဗေ့အားလုံးသည် အယ်လကာ လို်င်း မဖြစ်နိုင်ကြချေ။
အယ်လကာလိုင်းအရည်များကို များသောအားဖြင့် အယ်လကာလိုင်းအခဲများမှ ဖျော်ယူရ လေသည်။
အယ်လကာလိုင်းတို့သည် ဆပ်ပြာရည်ကဲ့သို့ချွဲ၏။
အရသာမှာ အနည်းငယ်ခါး၍ လစ်တမပ်စက္ကူအနီကို အပြာ ဖြစ်စေ၏။
မက်သဲအောရိန်းရည်ကို အဝါရောင်ဖြစ်စေ၏။
အရောင်မရှိ သော ဖီနောသလင်းအရည်ကို တောက်ပသော အနီရောင် ဖြစ်စေ၏။
အက်ဆစ်များနှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်မိ သောအခါ ဓာတ်ဆားနှင့် ရေကိုသာလျှင်ရရှိ၏။
ပုံစံပြရသော် အယ်လကာလိုင်းဖြစ် သော ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (NaOH) ကို နိုက်ထရစ် အက်ဆစ် (HNO3)နှင့် ပေါင်းစပ် သောအခါ ဆိုဒီယမ်နိုက်တြိတ် (NaNO3) နှင့် ရေသာလျှင် ရရှိ၏။
ဆိုဒီယမ်နိုက်တြိတ်သည် ဓာတ်ဆားဖြစ်၏။
NaOH + HNO3 = NaNO3 + H2O အယ်လကာလိုင်း + အက်ဆစ် = ဓာတ်ဆား + ရေ အယ်ကာလိုင်းဟူသောဝေါဟာရသည် အာရဗစ်ဘာသာ မှဆင်းသက်လာ၍ ပြာဟုအဓိပ္ပာယ်ရ၏။
ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်တို့သည် အပင်များမှရရှိသော ပြာများဖြစ်၏။
အက်ဆစ်များကို ဓာတ်ငွေ့များမှလည်းကောင်း၊ အရည်များမှလည်းကောင်း၊ အစိုင်အခဲများမှလည်းကောင်း ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်။
သို့သော် အယ်လကာလိုင်း များကိုကား ဆိုဒီယမ်ကာဗွန်နိတ် (အဝတ်လျှော်ဆိုဒါ)နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ကာဗွန်နိတ်(ပိုတက်)စသော အစိုင်အခဲများမှ ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်။
အငွေ့၊ အရည်၊ အခဲမှရသော မည်သည့်အက်ဆစ်များပင်ဖြစ်စေကာမူ ရေတွင်ပျော်ဝင်သွားသောအခါ အိုင်ယွန်ခေါ် အစိတ်အပိုင်း ကလေးများအဖြစ်သို့ ကွဲထွက်သွားမြဲဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ အစည်းကွဲထွက်သွားပုံကို အိုင်ယွန်နိုက်ဇေးယှင်း (အိုင်ယွန်ကွဲခြင်း) ဟုခေါ်၏။
အိုင်ယွန်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့်ပြီးသော အက်တမ်တစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ပါရှိတတ်၏။
ဟိုက်ဒြိုဂျင်ကလိုရိုက် (HCl+) ကဲ့သို့သော အက်ဆစ်သည် ရေတွင် အိုင်ယွန်အဖြစ်သို့ အစည်းကွဲထွက်သွားသော အခါတွင် ကလိုရင်းသည် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည့် အီလက်ထရွန်ကို ယူဆောင်သွားသဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်သာ ကျန်ရစ်၏။
အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းတို့ ပေါင်းစပ်မိကြသောအခါ ဓာတ်ဆားနှင့်ရေများရရှိကြောင်း အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီ။
ယင်းသို့ပေါင်းစပ်ရာ၌ အကယ်၍ အက်ဆစ်ပျော်ဝင်ရည်သည် အယ်လကာလိုင်းပျော်ဝင်ရည်ထက် ပိုနေခဲ့လျှင် ပျော်ဝင်ရည်တစ်ခုလုံးသည် အက်ဆစ်အားကောင်းသောကြောင့် အက် ဆစ်သတ္တိ ပေါက်နေမည်ဖြစ်၏။
ထို့အတူ အယ်လကာလိုင်း ပျော်ဝင်ရည်က အက်ဆစ်ပျော်ဝင်ရည်ထက် ပိုနေလျှင်လည်း အယ်လကာလိုင်း အားကောင်း သောကြောင့် အယ်လကာလိုင်း သတ္တိပေါက်နေမည်ဖြစ်သည်။
သို့သော် အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မျှမျှတတပါဝင် ပေါင်းစပ်ခဲ့လျှင်မူ အက်ဆစ်၏သတ္တိနှင့် အယ်လကာလိုင်း၏သတ္တိတို့ ပြယ်သွားကြပြီးလျှင် အက်ဆစ်လည်းမဟုတ်၊ အယ်လကာလိုင်းလည်းမဟုတ်သော ဓာတ်ဆားနှင့်ရေတို့ကို ရရှိ၏။
ဤကဲ့သို့ အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းတို့ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ဓာတ်ပြယ် ခြင်းဟုခေါ်၏။
အက်ဆစ်၏ အပျော့အပြင်းကို စမ်းသပ်လိုသောအခါ အယ်လကာလိုင်းဖြင့် ဓာတ်ပြယ်စေရ၏။
ထိုနည်းတူ အယ်လကာလိုင်း၏ အပျော့အပြင်းကို သိလိုလျှင်လည်း အက်ဆစ်ဖြင့် ဓာတ်ပြယ်စေရလေသည်။
ယင်းသို့ အက်ဆစ်၊ သို့မဟုတ် အယ်လကာလိုင်းပျော်ဝင်ရည်တို့၏ အပျော့အပြင်းကိုစမ်းသပ်ရာ၌ စံတင်ထားသော ပျော်ဝင်ရည်များကို အသုံးပြုကြ၏။
ထိုစံတင် ပျော်ဝင်ရည်ကို နော်မယ်ပျော်ဝင်ရည်၊ သို့မဟုတ် သာမန် ပျော်ဝင်ရည်ဟုခေါ်၏။
ဤကဲ့သို့ သာမန်ပျော်ဝင်ရည်နှင့် အက်ဆစ်အယ်ကာလိုင်းတို့၏ အပျော့အပြင်း(အား)ကို စမ်းသပ်ခြင်းကို တိုက်ထရေးယှင်းဟုခေါ်သည်။
သာမန်ပျော်ဝင်ရည်ဆိုသည်မှာ ရေတစ်လီတာတွင် အက်ဆစ်၏ အီကွစ်ဗေးလင့်အလေးချိန်(သမအလေးချိန်) ပါရှိသော ပျော်ဝင်ရည်ကိုဆိုလိုသည်။
ပုံစံအားဖြင့် ကုဗစင်တီမီတာ တစ်ထောင်နှင့်ညီမျှသော ရေတစ်လီတာတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ၄၉ ဂရမ်ပါရှိသည့် ပျော်ဝင်ရည်ကို သာမန် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ပျော်ဝင်ရည်ဟုခေါ်၏။
ထိုနည်းတူ ရေတစ်လီတာတွင် ဟိုက်ဒြိုကလိုရစ်အက်ဆစ် ၃၆၏၅ ဂရမ် ပါရှိသည့် ပျော်ဝင်ရည်ကိုလည်းကောင်း၊ ရေတစ်လီတာတွင် နိုက် တြစ်အက်ဆစ် ၆၃ ဂရမ်ပါရှိသည့် ပျော်ဝင်ရည်ကို လည်းကောင်း၊ သာမန်ပျော်ဝင်ရည်များဟု ခေါ်လေသည်။
အယ်လကာလွိုက် အယ်လကာလွိုက်ဆိုသည်မှာ ဗေ့များ၏ဂုဏ်မျိုးရှိ၍ နိုက်တြိုဂျင်ဓာတ်ပါသော ဩဂဲနစ်ပစ္စည်းများကို ခေါ်သည်။
ပထမဦးဆုံးတွေ့သော အယ်လကာလွိုက်မှာ ဘိန်းမှရသည့် မော်ဖင်းပင်ဖြစ်သည်။
အခြားထင်ရှားသော အယ်လကာလွိုက်များမှာ ကွီနိုင်၊ စတြစ်ကနင်း၊ နစ်ကိုတင်၊ ကိုကိန်း(ကိုကင်း)၊ အက်တြိုပင် စသည်တို့ဖြစ်ကြ၏။
အယ်လကာလွိုက်အားလုံးလိုပင် ခါးသောအရသာရှိ၍ အချို့မှာ အဆိပ်ပြင်းထန်၏။
အချို့ အယ်လကာလွိုက်တို့မှာ ဆေးဝါးကုသရာ၌ အသုံးဝင်၏။
ငှက်ဖျားရောဂါအတွက် ကွီနိုင်ကိုအသုံးပြု၍ မျက်စိရောဂါအတွက် အက်တြိုပင်ကို အသုံးပြုကြသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို ရှေးကစပိန်လူမျိုးများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ဖူး၍ စပိန်လူမျိုးများ မရောက်မီက ထိုပြည်ကို နာဝါအဆက်အနွယ်ဖြစ်သော လူမျိုးများက အုပ်ချုပ်ခဲ့၏။
နာဝါဆိုသည့်အမည်မှာ မြောက်ပိုင်းမှ ရောက်လာသူများအားလုံးကို ပေါင်းစပ်ခေါ်ဝေါ်သော အမည် ဖြစ်၍ သူတို့အထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးလူမျိုးမှာ အက်ဇတက် လူမျိုးဖြစ်၏။
အက်ဇတက်လူမျိုး၏ အဆက်အနွယ်များကို မက္ကဆီကိုမြို့၌ ယခုတွေ့မြင်နိုင်သေး၏။
အက်ဇတက်တို့ ဘာသာ စကားမှာ အယ်ရီဇိုးနားနှင့် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်တို့ရှိ တိုင်း ရင်းသားများ၏ စကားများနှင့် ဆက်သွယ်နေသဖြင့် အက်ဇ တက်တို့သည် ထိုတိုင်းရင်းသားများနှင့် သွေးသားတော်စပ်ဟန် လက္ခဏာရှိ၏။
ယင်းတို့သည် ပထမ၌အခြားနာဝါလူမျိုးများနှင့် သင့်မြတ်စွာနေထိုင်ခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ တန်ခိုးကြီးလာ၍ အခြားလူမျိုးများကို နိုင်ထက်စီးနင်း ပြုကျင့်ကြ၏။
၁၃၂၅ ခုနှစ်၌ တေနော့တီး တလန်းမြို့ကို တည်ကြ၏။
သူတို့၏ နိုင်ငံသည် မက္ကဆီကိုကွေ့မှ အတွင်းပိုင်းရှိ တောင်တန်းများ အထိ၊ တောင်ဘက်တွင် ဂွာတီမားလပြည်ဟု ယခုခေါ်သော ပြည်အထိ ကျယ်ဝန်း၏၊၊ အက်ဇတက်လူမျိုးသည် ထိုအခါက ကမ္ဘာသစ်ဟုခေါ် သော မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် တောင်အမေရိကတိုက်တို့၌ အယဉ်ကျေးဆုံးလူမျိုးဖြစ်၏။
ထိုလူမျိုး၏နိုင်ငံ၌ နိုင်ငံသူ နိုင်ငံသားများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ပြုလုပ်ထားသော တရားဥပဒေများ၊ တရားရုံးများရှိ၏။
ကျွန်များကိုပင် မတရား မပြုလုပ်ရချေ။
ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သူများသည် ကြီးလေးသော အပြစ်ဒဏ်ကို ခံကြရ၏။
အရက်သေစာ သောက်စားသော လူငယ်များ၊ မိဘပိုက်ဆံကို ဖြုန်းတီးသောလူငယ်များသည် သေဒဏ်ခံကြရ၏။
ကလေးသူငယ်များကို ပုခက်တွင်း၌ရှိစဉ်က စ၍ လိမ္မာယဉ်ကျေးအောင် မိဘများကသွန်သင်ဆုံးမကြရ၏။
လူကြီးမိဘကို ရိုသေရမည်၊ ဆင်းရဲသားဒုက္ခသည်များကိုကြင်နာ ရမည်၊ စကားပြောလောဘမကြီးနှင့်၊ သူများပြောနေစဉ် ဖြတ် မပြောနှင့်၊ စကားကို ချဲ့ထွင်မပြောနှင့်၊ သူတစ်ပါး၏အပြစ်ကို မရှုနှင့် စသည်ဖြင့် ဩဝါဒပေးထား၏။
မိန်းမများသည် အလုပ်အကိုင်များ၌ များသောအားဖြင့် ယောက်ျားများနှင့်တန်းတူ လုပ်ဆောင်ကြရ၏။
အချို့အမျိုးသမီး များသည် စာရေးစာဖတ် အဆိုအကပညာကို သင်ကြားကြ၏။
ဗေဒင်ပညာ၊ နက္ခတ်ပညာများကိုပင် လေ့လာကြ၏။
အက်ဇတက်လူမျိုးတို့၏ နက္ခတ်ပညာသည် အကြမ်းစား မဟုတ်ချေ။
သူတို့သည် ရာသီခွင်များကိုညိ|၍ သူတို့၌ ခုနှစ်ရာစုနှစ်မှ စတင်ရေတွက်သော ပြက္ခဒိန်ပင် ရှိလေသည်။
ထို ပြက္ခဒိန်ကို ကျောက်တုံးကြီးတစ်ခုပေါ်တွင် ထွင်း၍ ထားသည်။
ကျောက်တုံး ကြီးမှာသုံးပေထူ၍ အချင်းပေ ၂ဝ ရှိပြီးလျှင် အလေးချိန် အားဖြင့် တန် ၂ဝ စီးသည်။
ထိုပညာ ကို အက်ဇတက်လူမျိုး သည် တော်လတက်လူမျိုးထံမှ ရယူကောင်းရယူပေမည်။
ထို တော်လတက်လူမျိုးသည် အက်ဇတက်လူမျိုး မနေထိုင်မီက နေထိုင်သွားသော လူမျိုးဖြစ်သည်။
တစ်ဖန် ထိုတော်လတက် လူမျိုးက ယဉ်ကျေးမှုများကို မာယာလူမျိုးထံမှ အတုယူခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုမာယာလူမျိုးက ဂွာတီမားလမြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျောက်တုံးများဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည့် မြို့ကြီးများကို ခရစ် ၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်ကပင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
အက်ဇတက်ဘုရင် ၁၅ဝ၂ ခုနှစ်တွင် နန်းစံလျက် ရှိသော အက်ဇတက် လူမျိုးတို့၏ဘုရင်မှာ ဒုတိယမွန်တီဇူမာဖြစ်၏။
သူသည် ရရှိသောအခွန်ဘဏ္ဍာဖြင့် တေနော့တီးတလန်းမြို့တော်ကို မကြာ ခဏ မွမ်းမံချဲ့ထွင်ပြင်ဆင်၏။
ထိုတေနော့တီးတလန်း မြို့တော် ကား ယခုမက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ မြို့တော်မက္ကဆီကိုမြို့ပင် ဖြစ်၏။
မြို့ထဲ၌ တူးမြောင်းများကို ဖောက်လုပ်ထား၏။
သစ်ကိုင်း သစ်ခက်တို့ဖြင့် ရေပေါ်ကျွန်းကလေးများကို ဖန်တီးပြုလုပ်ပြီး လျှင် ထိုကျွန်းကလေးများပေါ်တွင် လှပဆန်းကြယ်သောသစ်ပင် များနှင့် အဖိုးတန်ဆေးဝါးပင်များကို စိုက်ပျိုးထား၏။
ထူးဆန်း ၍ရှားပါးသော တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း အလှမွေးမြူထား၏။
အက်ဇတက်လူမျိုးသည် ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ ပန်းတိမ်၊ ပုရန်၊ ကျောက်ဆစ်၊ ဗိသုကာ စသော အတတ်များကိုလည်း တတ်ကျွမ်းကြပြီးလျှင် လှပဆန်းပြားသော အထည်အလိပ်များ ကိုလည်း ရက်လုပ်တတ်ကြ၏။
အိုးခွက်အလုပ်တွင်လည်း ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
မွန်တီဇူမာသည်မှူးမတ်ကျေးကျွန်များခြံရံလျှက်ထယ်ဝါ ခန့်ညားစွာနေထိုင်၏။
သူ၏နန်းတော်၌ လှပသော ဥယျာဉ်များ ပြုလုပ်ထား၏။
စာပေနှင့်အနုပညာကို အထူးအားပေး၏။
ထိုသို့လျှင် အက်ဇတက်လူမျိုးတို့သည် သူတို့ခေတ် အခါက ယဉ်ကျေးမှု၌ အထက်တန်းကျခဲ့သော်လည်း သူတို့ လူမျိုး၏သမိုင်း၌ အရုပ်ဆိုးလှသော အမည်းကွက်ကြီးတစ်ခု စွန်းထင်လျက်ရှိပေသည်။
ထိုအမည်းကွက်ကြီးကား သူတို့၌ လူသတ်ပြီးလျှင် ယဇ်ပူဇော်သောအလေ့ရှိခြင်းဖြစ်၏။
တေနော့တီး တလန်းမြို့တော်၌ အီဂျစ်ပြည်ရှိ ပိရမစ်ကြီးများနှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူသော ကျောက်တိုက်ကြီးများကို ယခုတိုင် တွေ့မြင်နိုင်၏။
ထိုကျောက်တိုက်ကြီးများမှာ လူကိုသတ်၍ ယဇ်ပူဇော်ရာမျှော်စင် ကြီးများဖြစ်၏။
အက်ဇတက်တို့သည် စစ်ပွဲ၌ဖမ်းဆီးရမိသော ရန်သူများကို ချက်ချင်းသတ်မပစ်ချေ။
သူတို့ပွဲတော်နေ့ကျမှ ထိုစစ်သုံ့ပန်းများကို မျှော်စင်ကြီးသို့ ခေါ်သွားပြီးလျှင် အရှင် လတ်လတ်သတ်၍ သူတို့နတ်ကို ပူဇော်ပသကြ၏။
ဟာနန်ဒိုကောတက်ခေါင်းဆောင်သည့် စပိန်တို့သည် အက်ဇတက်ဘုရင်ကို ပုန်ကန်ခြားနားသော တိုင်းရင်းသားများ နှင့် ပူးပေါင်းကာ အက်ဇတက်တို့ကို တိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင် ၍ ၁၅၂၁ ခုနှစ်၌ အက်ဇတက်နိုင်ငံကြီး ပျက်စီးသွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:လူမျိုး။
အက်တနမီးတောင် အက်တနမီးတောင်သည် အီတလီ နိုင်ငံ နေပယ်မြို့အနီးရှိ ဗီဆူးဗီးယပ် မီးတောင်မှ တောင်စူးစူး မိုင် ၂ဝဝ ခန့်ကွာဝေးသော စစ္စလီကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း တွင်တည်ရှိ၏။
ဗီဆူးဗီးယပ်ကဲ့သို့ မကြာခဏ ပေါက်ကွဲခြင်း မရှိသော်လည်း ယခုအချိန်ထိ အကြိမ်ပါင်း ၈ဝ ကျော်မျှ ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူး၏။
ဗီဆူးဗီးယပ်တောင်ထက် အသက်ပို၍ကြီးရင့်၊ ပို၍မြင့်သည့်အပြင် မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာတွင်လည်း ပိုမို၍ ပြင်းထန်လှသော တောင်ကြီးဖြစ်၏။
တောင်ထွတ်၏အမြင့်မှာ ၁ဝ၇၄၁ ပေရှိလျက် တောင်ခြေရင်းပတ်လည်မှာ မိုင် ၁ဝဝ မျှ ရှိလေသည်။
ဘီစီ ၄၇၉ ခုနှစ်လောက်က ပထမဆုံးအကြိမ် မီးတောင်ပေါက်ကွဲ၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်က နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူး၏။
၁၁၆၉ ခုနှစ်က မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ တွင် ထိုမီးတောင်အနီးရှိ ကတန်းနီးယားမြို့တွင် လူပေါင်း ၁၅ဝဝ မျှ သေကြေပျက်စီးသွား၏။
၁၆၆၉ ခုနှစ်တွင် ပေါက် ကွဲသောအကြိမ်၌ကား လူပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ ကြရ၏။
၁၇၉၂ ခုနှစ် တွင် တစ်ကြိမ်ပေါက်ကွဲပြန်ရာ ထို အကြိမ်၌ တစ်နှစ်ခန့်ပင် ထိုသို့မကြာခဏ မီးတောင်ပေါက်ကွဲ လေ့ရှိသော်လည်း အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်တွင်နေထိုင်ကြသူတို့ မှာ များစွာကြောက်ရွံ့ဟန် လက္ခဏာမရှိချေ။
တောင်ခါးပန်း တစ်လျှောက် အောက်ပိုင်းအရပ်များသည် အထူး မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သဖြင့် လူနေအိမ်ခြေ စည်ကားလှ၏။
ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင် မီးတောင်ပေါ်သို့တက်သွားသောအခါ ပေ ၂ဝဝဝ အထိ ငှက်ပျော၊ လိမ္မော်၊ ရှောက်၊ သံလွင်၊ သဖန်းပင်များ စိုက်ပျိုး ထားသည်ကိုတွေ့ရ၏။
အလယ်ပိုင်း၌ သစ်ကျားပင်၊ မေပယ် ပင်၊ ထင်းရှူးပင်နှင့် ဝက်သစ်ချပင်တို့ရှိ၏။
ပေ ၆၃ဝဝ အထက်မြင့်သော အပိုင်းများကား ချော်မြှုပ်၊ ပြာ၊ သဲတို့ဖြင့် လွင်တီးခေါင်ကြီးဖြစ်၍ တစ်နှစ်လုံးလိုလို ဆီးနှင်းများဖုံးအုပ် လျက်ရှိလေသည်။
ဤမီးတောင်ဝမှာ ကမ္ဘာပေါ်၌ ကန့် အများ ဆုံးထွက်သော နေရာဖြစ်၏။
ပေပေါင်း ၉ဝ၇၅ မြင့်သောနေရာ ၌ မျှော်စင်ကြီးတစ်ခုရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:မီးတောင်များ။
ပွန်ပေမြို့ အပျက်အစီးများမှ လှမ်း၍ တွေ့မြင်ရသော ဗီဆူးဗီးယပ် မီးတောင် ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင် ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင်သည် ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် အထင်ရှားဆုံး သော မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်၏။
ဥရောပတိုက်၏ တစ်လုံးတည်း သော မီးရှင်တောင် ဖြစ်သည်။
အီတလီနိုင်ငံ နေပယ်ပင်လယ် အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ နေပယ်မြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၇ မိုင်ခန့် ကွာဝေးလေသည်။
ထိုမီးတောင်၏ အောက်ခြေအဝန်းမှာ မိုင် ၃ဝ ခန့်ရှိ၍၊ ကမ်ပါနီးယားလွင်ပြင်တွင် ထီးတည်းတည်ရှိ နေ၏။
အမြင့်မှာ မီးတောင်ပေါက်ကွဲပြီးတိုင်း ပြောင်းလဲသွားတတ်၏။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၄၂၇၅ ပေ မြင့်ရာမှ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ပေါက်ကွဲ ပြီးသောအခါ ၃၆၆၈ ပေသာ မြင့်တော့သည်။
ယခုမူ ၃၈၅၈ ပေ မြင့်သည်။
ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင်တွင် တောင်ထွတ် ၂ ခု ရှိ၏။
ယခု မီးခိုးများ တလူလူ ထွက်လျက်ရှိသော ဗီဆူးဗီးယပ် တောင်ထွတ်ကို ဆုန်မာခေါ် တောင်ထွတ်ဟောင်းက ဝိုင်းခြမ်းသဏ္ဌာန် ရံလျက်ရှိသည်။
အပေါ်ပိုင်းမှ တောင်ထွတ် သည် ပန်းကန်လုံးသဏ္ဌာန် ခွက်ဝင်နေ၍ အစဉ်လိုလိုပင် မီးခိုးများ၊ ပြာများတလူလူလွင့်ထွက်နေပြီးလျှင်၊ တစ်ခါတစ်ရံ ချော်ရည်များလည်း စီးကျနေလေသည်။
ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင်သည် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပေါက်ကွဲ ခဲ့ဘူး၏။
အေဒီ ၇၉ ခုနှစ်မတိုင်မီက ယင်းကို မီးတောင်ဟု လူတို့မသိကြချေ။
အေဒီ ၆၃ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၆ နှစ်လုံးလုံး ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် ငလျင်လှုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၇၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မီးတောင်အကြီးအကျယ် ပေါက်ကွဲ ခဲ့ရာ၊ ဟာကျူလေနီယမ်၊ ပွန်ပီယိုင်နှင့် စတာဗီယေးမြို့တို့သည် ပြာနှင့် ချော်များအောက်တွင် နစ်မြုပ် ပျက်စီးကြကုန်၏။
ထိုစဉ်က အဖြစ်အပျက်များကို မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့တစ်ဦး ဖြစ်သူ ရောမလူမျိုး စာရေးဆရာ ပလင်နီ (အငယ်)က မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သဖြင့် ယခုလူတို့ သိရပေသည်။
၄၇၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်ဝမှ ပြာများ အကြီးအကျယ် လွင့်တက်ပြန်ရာ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့တိုင်အောင်ပင် ပြားများ ရောက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
၁၆၃၁ ခုနှစ်တွင် ချော်ရည်များ နှင့် ရေပူများသည် တောင်ခြေရင်းသို့ စီးဆင်းကျလာသဖြင့် ထိုနေရာတစ်ဝိုက်ရှိ ရွာများမှ လူပေါင်း ၁၈ဝဝဝ ခန့် သေကြေ ပျက်စီးခဲ့လေသည်။
၁၇၉၄ ခုနှစ်၊ ၁၈၂၂ ခုနှစ်၊ ၁၈၅၅ ခုနှစ်၊ ၁၈၇၂ ခုနှစ်၊ ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ ၁၈၉၅ ခုနှစ်၊ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်၊ ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ၁၉၄၄ ခုနှစ်များတွင်လည်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲ ခဲ့ရာ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အသေအကြေအပျက်အစီး အများဆုံး ဖြစ်၏။
ထိုစဉ်က ရွာနှင့်မြို့ပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပေါက်ကွဲစဉ်ကမူ၊မဟာမိတ်တပ်သား များက အနီးအနား မြို့ရွာများမှ လူများကို ဘေးကင်းရာသို့ ရွေ့ပြောင်းပေးကြသဖြင့် အသေအပျောက် သက်သာသည်။
ဆန်စီဗက်စတီယေးနိရွာ တစ်ရွာသာ ပျက်စီးသွားခဲ့၏။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ထိုမီးတောင်ကြီး ပေါက်ကွဲပုံကို သေချာစွာ လေ့လာစူးစမ်းကြည့်ရန် ၁၈၄၄ ခုနှစ်ကစ၍ ထို တောင်စောင်းတွင် မျှော်စင်တစ်ခု ဆောက်၍ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း နေထိုင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။
အချို့သော လေ့လာသူများသည် မီးတောင်ကြီး ပေါက်ကွဲစဉ်၌ပင် သေချာစွာ လေ့လာစူးစမ်းရန် စောင့်ကြည့်နေကြသဖြင့် ယင်းတို့အနက် အသက်ဆုံးရသူများ လည်း ရှိ၍၊ မီးတောင်မှ ထွက်သော အဆိပ်ဓာတ်ငွေ့များ သင့်ကာ အသက်တိုကြသူများလည်း ရှိလေသည်။
ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင်သည် အစဉ်သဖြင့် အခိုးအငွေ့များ ထွက်ကာ လှုပ်ရှားနေသော်လည်း ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် မပေါက်ကွဲ မီအထိ လာရောက်၍ ကြည့်ရှုသူပေါင်း နှစ်စဉ်ထောင်သောင်း မက ရှိသည်။
နေပယ်မြို့မှ တောင်ခြေအထိ လျှပ်စစ်ရထား လမ်း ရှိ၍၊ ထိုနေရာမှ တစ်ဆင့် ကြိုးရထားလမ်းတစ်ခုသည် မီးတောင်ထိပ်မှ ပေ ၄၅ဝ ခန့်အကွာအထိ ရောက်လေသည်။
ရဲရဲနီနေသော ချော်ရည်များ စီးထွက်နေသည်ကို ကောင်းစွာ မြင်ကြရလေသည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်၌ မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာတွင် ယင်းကြိုးရထားလမ်း ပျက်စီးသွားသည်။
ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင်ကြီးသည် ယင်းသို့ အကြိမ်ကြိမ် ပေါက်ကွဲ၍ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို ဒုက္ခပေးခဲ့သော်လည်း တောင်ခြေရင်းနှင့် အောက်ဘက်တောင်စောင်းများတွင် မြေဩဇာကောင်း၍ စပျစ်ခြံလုပ်ငန်းအလွန်ဖြစ်ထွန်းသောကြောင့် လူများ ရွာတည်နေထိုင်ကြသည်။
သို့ရာတွင် မီးတောင်မှ မီးခိုး ထွက်သည်ကို အရိပ်အကဲကြည့်ကာ တထိတ်ထိတ်နှင့် နေကြ ရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ( ) ကိုးကား Category:မီးတောင်များ။
အက်တလီ ကလီမင့် ရစ်ချတ် (; ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၈၈၃ – ၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၇) သည် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၄၅ မှ ၁၉၅၁ အထိ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ကာ ၁၉၃၅ မှ ၁၉၅၅ အထိ လေဘာပါတီကို ဦးဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးသမိုင်းတွင် ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန် ကလီမင့် ရစ်ချတ်အက်တလီ အမည်သည် မြန်မာ့ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ သခင်နုတို့၏ အမည်များ နှင့်အတူ ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
အဆိုပါ မြန်မာခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် အက်တလီတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည့် အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်‎ နှင့် နု-အက်တလီ စာချုပ်တို့မှာ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောကြောင့်ဖြစ်၏။
ကလီမင့် ရစ်ချတ်အက်တလီသည် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်၍ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့လေသည်။
၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံဘွဲ့ရပြီးနောက် သုံးနှစ်ခန့် အမှုလိုက်နေခဲ့၏။
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဖေဗီယန်အသင်းသို့ ဝင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန် ဘောဂဗေဒကျောင်းတွင် လူမှုရေးပညာကထိကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂါလစာပိုလီ၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံစစ်မျက်နှာတို့တွင် သံချပ်ကာကားတပ်၌အမှုထမ်းခဲ့ရာ၊ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့၏။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး အဖြစ် အမှုထမ်းနေရာမှ အငြိမ်းစားယူလိုက်လေသည်။
၁၉၁၉-၂ဝ ခုနှစ်တွင် စတက်ပနီးမြို့တော်ဝန်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ လိုင်းမဟောက်စနယ်အတွက် လေဘာ(အလုပ်သမား)အဖွဲ့၏ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ် ပထမ လေဘာအစိုးရအဖွဲ့တွင် အက်တလီသည် စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လက်ထောက် အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၁ ခုနှစ်အထိ သက်တမ်းရှည်ခဲ့သော လေဘာအစိုးရအဖွဲ့တွင် လန်ကက်စတာ နယ်စား ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ စာတိုက်ဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ထိုနှစ်များအတွင်း၌ပင် လေဘာအဖွဲ့၏ ဒုတိယခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့ပြန်၏။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းသောအခါ အက်တလီသည် တံဆိပ်တော်ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံများဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရပြန်သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် လေဘာ(အလုပ်သမား) အစိုးရအဖွဲ့တက်လာသောအခါ အက်တလီသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးရှိသော မြန်မာခေါင်းဆောင်များသည် လွတ်လပ်ရေး အတွက် အင်္ဂလန်သို့သွားပြီးလျှင် အက်တလီအစိုးရနှင့် အရေးဆိုကြရသည်။
တစ်နှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးရန် မြန်မာအမျိုးသားခေါင်းဆောင်များနှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ သဘောတူညီချက်များ ပါသည့် အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ် ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
အက်တလီ အစိုးရက မြန်မာတို့တောင်းဆိုသော လွတ်လပ်ရေးကို အသာတကြည်ပေးအပ်ရန် သဘောတူပြီးလျှင် အာဏာလွှဲပြောင်းရေးအတွက် နု-အက်တလီ စာချုပ် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ရကား အက်တလီ၏အမည်မှာ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး သမိုင်းတွင် ထင်ရှားရစ်လေတော့မည်ဖြစ်သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နှစ်ဦးတွင် ကျင်းပခဲ့သော ရွေး ကောက်ပွဲကြီး၌လည်း လေဘာပါတီတွင် အနိုင်ရရှိနေသေးသဖြင့် လေဘာအစိုးရအဖွဲ့သည် တည်မြဲလျက်ရှိပြန်ရာ အက်တလီပင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရပြန်လေသည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှထွက်လိုက်ပြီးနောက် ဒုတိယ အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မက ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် သူ့ကို အားဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်လေသည်။
မစ္စတာအက်တလီသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှ ၁၅ ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့တော်ခန်းမကြီး၌ အာရှဆိုရှယ်လစ်ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့စဉ်က ထိုညီလာခံသို့ တက်ရောက်ရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ခဲ့ဖူးသည်။
အားအက်တလီသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့၌ အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ်များ‎။
သဘာဝအတိုင်းတွေ့ရသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ မတူညီသော အိုင်ဆိုတုပ်များ ဒြပ်စင်တစ်မျိုးတည်း၏ အက်တမ်များဖြစ် ကြသော်လည်း အက်တမ်အလေးဆချင်း ကွဲပြားသော အက်တမ် များကို အိုင်ဆိုတုပ်ဟုခေါ်သည်။
အိုင်ဆိုတုပ်များတွင် တူညီ သော ဓာတ်ဂုဏ်သတ္တိများရှိကြ၏။
သို့သော်ရုပ်ဂုဏ်သတ္တိတွင် အနည်းငယ်ခြားနားသည်။
သိရသလောက်မှာ ပို၍လေးသော အိုင်ဆိုတုပ်များတွင် နျူကလိယတ်ခေါ် ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ နျူထရွန် အရေအတွက်ပိုပြီးလျှင် ယင်းတို့ကြောင့် အလေးချိန်ပိုလာရသည် ဟုဆိုလေသည်။
ယခင်က ဒြဗ်စင်တစ်မျိုးတည်းမှ အက်တမ်များ၏ အလေးချိန်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထပ်တူထပ်မျှ တူညီကြ သည်ချည်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ဓာတုဗေဒပညာရှင်များက ယူဆခဲ့ ကြ၏။
သို့ရာတွင် ၁၉၁၃ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အက်(ဖ)ဆော့ဒီနှင့် အခြားသိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် ရေဒီယိုသတ္တိ ရှိသော ဒြဗ်စင်များပြောင်းလဲ၍ အခြားဒြဗ်စင်များ ဖြစ်ပေါ်လာ တတ်ပုံကိုလေ့လာစစ်ဆေးကြရာမှ ဒြဗ်စင်အချို့၌ ဓာတ်သဘာဝ ချင်းတူညီသော်လည်း အက်တမ်အလေးဆချင်း ခြားနားသည့် အချက်ကို တွေ့မြင်သိရှိလာခဲ့ကြလေသည်။
အက်တမ်အလေးဆစာရင်းကိုကြည့်လျှင် အချို့သော ဒြဗ်စင်တို့၏ အလေးဆများတွင် ဒသမအစွန်းထွက်နေသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။
ပုံစံပြရလျှင် ကလိုရင်း၏ အလေးဆမှာ ၃၅.၄၆ ဖြစ်၍ ပြဒါး၏အလေးဆမှာ ၂ဝဝ.၆၁ ဖြစ်၏။