kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အကန့်လေးကန့်စလုံးမှ ရေထုတ်ပစ်ခြင်းလုပ်ငန်းမှာ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင်မှ အပြီးသတ်သည်။
ထိုသို့ တာတမံများဆည်၍ ရေများထုတ်ပစ်လိုက်ခြင်းဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင် သော မြေယာပေါင်း ၅၂၃ဝဝဝ ဧကတိုး၍ ရရှိခဲ့လေသည်။
ဇွန်းနှုတ်သီးငှက် (Spoonbill) သည် ခရုစုတ်ငှက်နှင့်အတူ 'သရက်စကီ အိုနီသီဒီး' မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်သည် သာမန်အားဖြင့် ငဟစ်နှင့်တူ၏။
ကမ္ဘာပေါ်၌ ဇွန်းနှုတ်သီးငှက် ၆ မျိုးရှိ၏။
ထိုငှက်သည် အလျား ၃၃ လက်မရှည်သဖြင့် ငှက်ကြီးမျိုး ဖြစ်လေသည်။
အမွှေးအတောင်များ ဖြူသည်။
ခြေတံများသည်ရှည်လျား၏။
နှုတ်သီးသည်လည်း ဖြောင့်တန်း၍ ရှည်လျားသည်။
နှုတ်သီးရင်း၏ အရောင်သည် ခြေထောက်အရောင်ကဲ့သို့ မည်းသည်။
နှုတ်သီးဖျား၏ အရောင်ကားဝါသည်။
နှုတ်သီးသည် အလယ်၌ကျဉ်း၍ အဖျား၌ ပြားလျက် ဇွန်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။
ထိုကြောင့် ဇွန်းပုံသဏ္ဌာန်နှုတ်သီးကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ယင်းကိုလွယ်ကူစွာ မှတ်မိနိုင်ပေသည်။
ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်သည် ရွံ့ထဲ ရေထဲတွင် လျင်မြန်စွာ လျှောက်သွားကာနှုတ်သီးကို ရွံ့ထဲသို့ တစ်ဝက်နှစ်ပြီးလျှင် ဗယ်ပြန်ညာပြန်ခတ်၍ ငါးကလေးများ ခရုများကို ဖမ်းယူစား သောက်သည်။
ပျံသန်းရာတွင် လေဟုန်ကိုမစီးဘဲ၊ အတောင်ကို မှန်မှန်ခတ်၍၊ ပျံသန်းသည်။
ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်သည် အအုပ် အသင်းဖွဲ့၍ နေထိုင်တတ်၏။
အသိုက်ကို ကျူတောနှင့် ချုံဖုတ် များတွင်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်အထက် ၁ဝ ပေခန့်အမြင့်တွင်လည်းကောင်း၊ သစ် ကိုင်း သစ်ရွက်များနှင့် ဆောက်လုပ်ကြသည်။
ဥ ၃ လုံးမှ ၅ လုံးအထိ အုလေ့ရှိသည်။
ထိုဥများသည် အဖြူရောင်ဖြစ်၍၊ နီညိုရောင်အကွက်များပါရှိတတ်သည်။
အမေရိကတိုက်တွင်တွေ့ရသော ဇွန်းနှုတ်သီးငှက် တစ်မျိုး မှာ လည်ပင်းနှင့် ကျောဖက်တွင် အဖြူရောင်ရှိ၍ ကျန်အမွှေး များသည် ပန်းရောင်ဖြစ်သည်။
အတောင်ပံရှိ အမွှေးများသည် အနီရောင်ဖြစ်၏။
ခြေတံများ၌လည်း အနီရောင်ရှိသည်။
ဇွန်း နှုတ်သီးငှက်များကို ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ အမေရိက တိုက်၊ အာရှတိုက်တို့၌ တွေ့ရ၏။
ယင်းငှက်များသည် ရာသီ အလိုက် ဒေသပြောင်းရွေ့၍ နေထိုင်လေ့ရှိ၏။
ဟော်လန်နိုင်ငံ တွင်ပေါက်ပွားသော ဇွန်းနှုတ်သီးငှက်များသည် အာဖရိကတိုက် နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပင် ရောက်ရှိလာတတ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဇွန်းနှုတ်သီးများ မရှိကြချေ။
သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိလာတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ယင်းတို့ကို ရခိုင်ပြည်နှင့် မင်းဘူးနယ်တွင် တွေ့ရတတ်ကြောင်း မှတ်တမ်း တင်ထားဘူးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ။
ညို၊ မိ အင်းဝခေတ်သည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ပျို့နှင့် မော်ကွန်းအရေးအသား၌ တိုးတက်သော ခေတ်ဖြစ်၏။
ထိုခေတ်က ထွန်းကားခဲ့သော စာဆိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း အများအားဖြင့် ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုသို့ရဟန်း ပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုများ ထင်ရှားနေသောခေတ်တွင် ကိုယ်ရည်သွေးရတု ပိုဒ်စုံတစ်ပုဒ်ကို ရေးသားခြင်းဖြင့် ထူးကဲစွာနာမည်ကျော်ကြား လာသော အမျိုးသမီးစာဆိုတစ်ဦးကား မိညိုပင်ဖြစ်လေသည်။
မိညိုသည် ရခိုင်အမျိုးသမီးဖြစ်၏။
သက္ကရာဇ် ၉၁၃ ခုနှစ် တွင် အင်းဝ၌နန်းတက်သော နရပတိစည်သူ မင်းလက်ထက် နန်းတွင်းစာဆိုတော်အဖြစ်ဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ရသည်။
သူနှင့် အပြိုင် စာဆိုအမျိုးသမီး တစ်ဦးမှာကား နန်းတွင်းသူမိဖြူ ဖြစ် လေသည်။
မိဖြူ မိညို ယခုအခါ မိညိုရေးသားသော အထက်ဖော်ပြပါပိုဒ်စုံရတု တစ်ပုဒ်တည်းကိုသာ တွေ့ရပေသည်။
သူ၏ ပိုဒ်စုံရတုမှာ ကိုယ်ရည်သွေး ဖြစ်လေသည်။
ကိုယ်ရည်သွေးရခြင်းမှာလည်း ယှဉ်ပြိုင်စာဆိုဖက်ဖြစ်သော မိဖြူနှင့်ဖက်ပြိုင်၍ ကိုယ်ရည်သွေး ရခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ ကိုယ်ရည်သွေးရာ၌ မိညိုသည် ရှေးဦးစွာ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ချီးကျူးလိုသောကြောင့်၊ 'တောင်တွင်မြင်းမိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ရေညိုရစ်သန်း၊ ရံလျက်ဝန်း၍၊ လေးကျွန်းအလယ်၊ လေးသွယ်ခြည်ရောင်၊ တပြောင်ပြောင်လျှင်၊ ဘုန်းခေါင်အထွတ်၊ သုံးလူ့နတ်တို့၊ မချွတ်မေတ္တာ၊ ဘိဓမ္မာကို၊ မှန်စွာအခေါင်၊ ကြားလွှမ့်ဆောင် သည်၊ တောင်တွင်မြင်းမိုရ်သာတကား။
'ဟု ရေးသားဖွဲ့ဆိုလိုက် ၏။
ထိုနောက် ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်များကို ဖော်ပြလိုပြန် သောကြောင့်၊'စည်တွင်ပဟိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ခါကိုသိစေ၊ ရှစ်ကြိမ် နေဖြင့်၊ ချက်ရေမရွေ့၊ တီးဓလေ့ကား၊ ညဉ့်နေ့နာရီ၊ ခြောက် ဆယ်စီလျှင်၊ ချက်ချီလှည့်ကျူး၊ ညဉ့်ဦးသန်ကောင်၊ သောက် ရောင်မိုးသောက်၊ မွန်းတည့်ရောက်က၊ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း၊ လူရဟန်းတို့၊ ထက်ဝန်းဖူးမြင်၊ သိစီရင်သည်။
စည်တွင်ပဟိုရ် သာတကား။
'ဟု ရေးသားစီကုံးပြန်လေသည်။
နောက်ဆုံးပိုဒ်တွင် မိညိုသည် သူ၏သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့ကို အထက်က ချီးကျူးခဲ့သည့် မြင်းမိုရ်တောင် ကြီးများသောဂုဏ် နှင့်၎င်း၊ ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်ရာမြည်ဟည်းလှသော ဂုဏ် နှင့်၎င်း နှိုင်းခိုင်းကာ အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုလေသည်။
'နန်းတွင်မိညို၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ မှောင်ကိုပယ်လင်း၊ ဆီမီး ဝင်းသို့၊ သီတင်းငါးမည်၊ သီလတည်လျက်၊ လှရည်ညက်သေး၊ ပြေး၍မဆို၊ သူ့ကိုနှိပ်စက်၊ မာန်မထွက်တည့်၊ ဝှန်တက်ပညာ၊ လင်္ကာရတု၊ ဆိုမှုရွရွ၊ ကြားကစိတ်ဝမ်း၊ သူ့နားချမ်းလိမ့်၊ စွဲ လမ်းထိုတွင်၊ တောင်နှယ်ထင်သည်။
နန်းတွင်မိညိုသာတကား။
'မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာဆိုတော်များ‎။
ညို၊ ဦး ဦးညိုသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆို တော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဖခင်မှာ ထင်ရှားသောစာဆိုတော် ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်ဖြစ်သည်။
ဦးညို၏ ငယ်မည်မှာ မောင်သာမောင်ဖြစ်သည်။
ဦးညို သည် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ကျွန်ယုံတော်ရင်း ဖြစ်သည့် အတိုင်း အတွင်းဝန်ထောက်အဖြစ် ချီးမြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ရွှေမင်းဘုန်း ဆင်တော်မော်ကွန်းကို ဖွဲ့ဆိုသည်။
ဆင်တော်မော်ကွန်းများစွာအနက် ရွှေမင်းဘုန်းဆင်တော် မော်ကွန်းမှာ ဒုတိယအဆင့်အတန်းကိုမှီသည်။
ယင်းမော်ကွန်း ကို လေ့လာသောအားဖြင့် ဦးညိုသည် ရာဇဝင်သမိုင်းနှင့် ဂဇသျှတ္တရဆင်ကြန်အတတ်များကို ကျွမ်းကျင်နှံ့စပ်ကြောင်းသိ သာသည်။
ထိုမော်ကွန်း တစ်စောင်တည်းဖြင့်ပင် ဦးညိုသည် စာပေလောကတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။
၁၁၄၃ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရား နန်းတက်တော်မူ သောအခါ၊ စဉ့်ကူးမင်းကို ကွပ်မျက်ရာတွင် စဉ့်ကူးမင်း၏ ကျွန်ယုံတော် ဦးညိုသည်လည်း ပါသွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာဆိုတော်များ။
ညောင်ကန်ဆရာတော်များ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၃ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁ ရက် ကြာသပတေးနေ့၊ မင်းလှသီရိသီဟသူ ရေးသားကောက်နုတ်အပ် သော ဆရာတော်များဦးရေစာရင်းအရ ညောင်ကန်ဆရာတော် သည် (၁) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ပုညသေဋ္ဌ (၂) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီ(ဦးညွန့်) (၃) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ကဝိန္ဒ(ဦးရောင်) (၄) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ပုညရံသီ(ဦးပိုး) (၅) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ဇမ္ဗုဓဇ(ဦးပုတ်) (၆) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်မေဓာလင်္ကာရ(ဦးကျီး) (၇) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ဒီပ(ဦးကံ) ဟူ၍ ၇ ပါးရှိခဲ့ရာ၊ အလွန်ထင်ရှား၍ သာသနာတော်နှင့် လောကအား ကျေးဇူးများသော ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီ၊ ရှင်ကဝိန္ဒ၊ ရှင်ပုညရံသီ၊ ရှင်ဇမ္ဗုဓဇ၊ ရှင်မေဓာလင်္ကာရဟူသော ညောင်ကန် ဆရာတော်ငါးပါးတို့၏ အကြောင်းအရာ ထေရုပ္ပတ္တိကိုသာ ထုတ်နုတ်ရေးသားပါအံ့။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီ(ဦးညွန့်) ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီကား သက္ကရာဇ် ၁၁၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
နံတော် သောကြာ သား၊ ဇာတိ မင်းအိုရွာ၊ လူမည် ဦးညွန့်၊ သက်တော်စေ့တွင် ရဟန်းပြုသည်။
ရဟန်မည် ရှင်သဒ္ဓမ္မ ရံသီတည်း။
ထိုဆရာတော်သည် သာသနာပိုင် မင်းအိုဆရာတော်ဘုရား ကြီး၏တပည့်ရင်းဖြစ်၏။
ဥဘတောဝိဘင်းကို ပြန်ဆိုနိုင်သဖြင့် အလုံမြို့ အထက်တိုက်အောက်တိုက် သံဃာစုတွင် နိဿယည်း ဆရာအဖြစ် သာသနာပိုင် မောင်းထောင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး စာချွန်တော်ပေးအပ်ခြင်းကို ခံရသည်။
ထိုဆရာတော်သည် သမာဓိအထူးရှိသည်ဟု ဆရာစဉ်ဆက် ချီးမွမ်းတော်မူကြ၏။
ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး နန်း တက်တော်မူစက ရွှေမြို့တော်သို့ပင့်၍၊ အရှေ့မြောက်ယွန်းအရပ် တွင် ဆောက်လုပ်အပ်သော အောင်မြေဘုံကျော်ကျောင်းတိုက်ကို ညောင်ကန်ဆရာတော်ဘုရား အား တင်လှူတော်မူသည်။
သီရိ သဒ္ဓမ္မာဘိပရမဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု တံဆိပ်နာမံကိုလည်း လှူတော်မူသည်။
ရတနာပုရအဝမြို့တော်သို့ရောက်သောအခါ၊ မြို့တော်အရှေ့ မြောက်ထောင့်အရပ် မဟာအောင်မြေဘုံစံ အုတ်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
နောက်မကျန်းမမာရှိလျှင်၊ ရတနာပုရ အဝမြို့တွင် အနောက်တောင် ယွန်းအရပ် ဘုံကျော်ကျောင်းကြီး မြောက်ဘက်ရှိ ဝါဆိုကျောင်းသို့ပြောင်း၍ သီတင်းသုံးတော်မူ သည်။
သက်တော် ၈၄ နှစ်၊ ဝါတော် ၆၄ ဝါ၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၄ ခုနှစ်တွင် သီတင်းသုံးရာ ဝါဆိုကျောင်း၌ပင် ဘဝ ပြောင်းတော်မူသည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ကဝိန္ဒ (ဦးရောင်) ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ကဝိန္ဒ၊ ဒုတိယညောင်ကန် ဆရာတော်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူ သည်။
နံတော် တနင်္လာသား၊ ဇာတိ အလုံမြို့ကျေး ညောင်ကန် ရွာ၊ လူမည် ဦးရောင်၊ အသက် ၁၅ နှစ်တွင်သာမဏေပြုသည်။
ရှင်သာမဏေမည် ရှင်ကဝိန္ဒ၊ သာမဏေ ၆ ဝါသက်တော်စေ့ တွင် ရဟန်းပြုသည်။
ရဟန်းမည်လည်း ရှင်ကဝိန္ဒပင်တည်း။
ထိုဆရာတော်သည် အသိပညာနှင့် အထူးပြည့်စုံ၏ဟု ဆရာစဉ် ဆက်ချီးမွမ်းကြသည်။
စတ္တာလီသနိပါတ်ဇာတ် အဋ္ဌကထာ နိဿယ၊ ပဏ္ဏသနိပါတ်ဇာတ် အဋ္ဌကထာနိဿယ၊ ငါးရာငါး ဆယ်ဇာတ်ဝတ္ထု၊ မင်္ဂလတ္ထဒီပနီစကားပြေ၊ သင်္ချာပကာသက စာကိုယ်နိဿယ စသော ကျမ်းဂန်များကို ရေးသားတော်မူ သည်။
ယခုအသုံးပြုနေသော ငါးရာငါးဆယ်ဇာတ်ဝတ္ထုမှာ ယင်းဆရာတော်ရေးသားသော ဇာတ်ဝတ္ထုဖြစ်သည်။
အမရပုရမြို့တည်နန်းတည်မင်းတရားကြီး၏ မြောက်နန်းမ တော်မိဖုရားဆောက်လုပ်အပ်သော အမိုးဘုံ ၄ ဆင့်ကျောင်းမ၊ မာရဘင်ဆီး၊ ဦးကင်ရာဇပလ္လင်တည်း၊ ဝဲယာထီးဖြူစိုက်၊ အတွင်းအပြင် အထက်အောက် ရွှေပိန်းချကျောင်းတော်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၅၃ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၁ဝ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် မင်္ဂလာဘုံကျောင်းဟု ကမ္ပည်းမော်ကွန်းထိုးဖြင့် ရေစက်သွန်း ချ၍၊ ညောင်ကန်ဆရာတော်အား တင်လှူတော်မူသည်။
သက်တော် ၆၈ နှစ်၊ ဝါတော် ၄၈ ဝါ၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၇၃ ခုနှစ်တွင်၊ မင်္ဂလာဘုံကျော်ကျောင်းတော်ကြီး၌ပင် ဘဝပြောင်းတော်မူသည်။
ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကား ကဝိန္ဒာဘိသဒ္ဓမ္မ ဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဖြစ်သည်။
ထိုဆရာတော်ကား ကျောင်းအမ မြောက်နန်းမတော်မိဖုရား အမိန့်တော်နှင့် သားတော်ပြည်မင်းသား မဟာသီရိသီဟသူဓမ္မ ရာဇာ သင်္ကန်းအများကပ်လှူလာသည်ကို စကားတခွန်းမျှမြွက် တော်မမူ၊ အလှူခံ၍တရားဟောပြီးလျှင် မင်းသားပြန်၍သွားရ တော့သည်။
နှုတ်ခွန်းဆက်မည်ကိုထားဘိ၊ မော်၍မျှကြည့်တော် မမူချေ။
သိုစဉ် ဣန္ဒြေကို သိမ်းဆည်းတော်မူနိုင်သည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ပုညရံသီ(ဦးပိုး) ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ပုံညရံသီ အုတ်ကျောင်းဆရာ တော်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူ သည်။
နံတော် ကြာသပတေးသား၊ အဖ မောင်ဖြူ၊ အမိ ရှင်ညက်၊ လူမည် ဦးပိုး၊ အသက် ၁၅ နှစ်က ရှင်သာမဏေ ပြုသည်။
သာမဏေမည် ရှင်ပုည၊ သာမဏေဝါ ၆ ဝါရသည့် ကာလ သက်တော်စေ့ ၍ ရဟန်းပြုသည်၊ ရဟန်းအမည် ရှင်ပုညရံသီ ဖြစ်သည်။
အမရပုရ မြို့တည်နန်းတည်မင်းတရားကြီး၏ နန်းမတော် အရှင်မိဖုရားခေါင်ကြီးက ကိုးကွယ်တော်မူသည်။
အမရပုရ ရွှေမြို့တော်တွင်း အရှေ့မြောက်ထောင့်အရပ် မင်းအိုတိုက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
ရတနာပုရ အဝရွှေမြို့တော်ကြီးသိုူ့ရောက်သောအခါ၊ ရွှေမြို့တော် အရှေ့မြောက်ထောင့် ထီးလှိုင်ရှင်ဘုရား ရွှေစေတီ ဘုရားအနီး ကျောင်းဦးပြာဿာဒ်နှင့် အမိုး ဘုံသုံးထပ်ကျောင်းမ မာရဘင်ဆီး၊ ဦးကင်ရာဇပလ္လင်တည်၊ ဝဲယာထီးဖြူစိုက်၊ သရွတ် အင်္ဂတေတို့ဖြင့် အုတ်ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လုပ်၍ပြီးသော အခါ၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၃ ရက်နေ့ ကျောင်းတော်ကြီးအနောက်မြောက်မြေလပ်၌ မင်းတဲကြီးစွာ ဆောက်လုပ်စေ၍၊ အရှင်နှစ်ပါးထွက်တော်မူပြီးလျှင်၊ ကြီးကျယ် စွာ မင်းပွဲသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလျက်၊ တံဆိပ်တော်ရ မရ ဆရာတော်တို့အား ပရိက္ခရာရှစ်ပါးနှင့်တကွ ရဟန်းတို့အသုံး အဆောင် ပဒေသာပင်ရေတရာကျော် လှူဒါန်းတော်မူလျက်၊ အုတ်ကျောင်းတော်ကြီးကို မဟာအောင်မြေဘုံစံကမ္ပည်းမော်ကွန်း ထိုးမှတ်သမုတ်တော်မူ၍၊ မင်းဧကရာဇ်ကိုယ်တော်တိုင် ရွှေ ကရားဖြင့် ရေစက်သွန်းချတော်မူပြီးလျှင်၊ ညောင်ကန်ဆရာတော် ဦးပိုးအား တင်လှူတော်မူသည်။
ဆရာတော်သည် သက်တော် ၅၁ နှစ်၊ ဝါတော် ၃၂ ဝါ တွင် သီတင်းသုံးတော်မူရင်း အုတ်ကျောင်းတော်ကြီး၌ပင်၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၁ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၁၅ ရက်နေ့ ဘဝပြောင်းတော်မူသည်၊ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကား ပုညာဘိသီရိ သဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဖြစ်သည်။
ယင်းဆရာတော်ပြုစုသော ကျမ်းဂန်များကား အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိဿယနှင့် သုဗောဓာလင်္ကာရ နိဿယ နှစ်စောင်သာ ပိဋကတ်သမိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ဇမ္ဗုဓဇ (ဦးပုတ်) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ဇမ္ဗုဓဇ ဦးပုတ်၊ ဒုတိယအုတ် ကျောင်းဆရာတော်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၄၉ ခုနှစ် နယုန်လ ဆုတ် ၅ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ဇာတိအလုံ မြို့ကျေး ညောင်ကန်ရွာ အဖ မောင်အို၊ အမိ ရှင်မွှေး၊ လူမည် ဦးပုတ်၊ အသက် ၁၃ နှစ် ရှင်သာမဏေပြုသည်။
သာမဏေဝါ ၈ ဝါ သက်တော်စေ့ တွင် ရဟန်းပြုသည်။
သာမဏေမည်၊ ရဟန်းမည် ရှင်ဇမ္ဗုဓဇဖြစ်သည်။
ရတနာပုရ စတုတ္ထမြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး၏ နန်းမတော်အရှင်မိဖုရားကြီးက ကိုးကွယ်တော်မူသည်။
အဝရွှေ မြို့တော် အရှေ့မြောက်ထောင်အရပ် မဟာအောင်မြေဘုံစံ အုတ် ကျောင်းတော်ကြီးကို နောင်တော် ဦးပိုး ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက်၊ ဆရာတော်ဦးပုတ်အား တင်လှူသဖြင့်၊ ထိုကျောင်းတော်ကြီး၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
ထိုအခါ ဒုတိယအုတ်ကျောင်းဆရာ တော်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ညောင်ကန်ဆရာတော်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆရာတော် ဦးပုတ် ဟူ၍လည်းကောင်း ထင်ရှားကျော်စောတော်မူသည်။
ညီတော်မင်းတရားကြီး လက်ထက် အမရပူရရွှေမြို့တော် ကြီး အရှေ့မြောက်ယွန်းအရပ် မင်္ဂလာဘုံကျောင်း ညောင်ကန် တိုက်၌ ညီတော်မင်းတရားကြီး နန်းမတော်အရှင်မိဖုရားခေါင် ကြီးက ဝါဆိုကျောင်းဆောက်လုပ်၍ တပ်လှူတော်မူသည်။
ထိုအခါ ညီတော်မင်းတရားကြီးက ဆရာတော်ဦးပုတ် ကျော်စောလှသည်။
ကျမ်းဂန်တတ်ပါ၏လောဟု သဲအင်း သာသနာပိုင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးကို လျှောက်ထားရာ၊ ဆရာ တော်ဘုရားကြီးက ဆရာတော်ဦးပုတ်ကို ခေါ်စေ၍ ဆန်းကြယ် နက်နဲခက်ခဲသော အရာဌာနဂဏိပဗ္ဗပြဿနာတို့ကို တစ်ခုပြီး တစ်ခု မေးမြန်းတော်မူသောအခါ ဆရာတော်ဦးပုတ်က ဆန်း၊ အလင်္ကာ၊ သဒ္ဒါ၊ နေတ္ထိနည်းတို့ဖြင့် ဆန်းပြားကျယ်ဝန်းစွာ ဖြေဆိုလျှောက် ထားလေလျှင်၊ သာသနာပိုင်ဆရာတော်ဘုရား ကြီးက ညောင်ကန်ဆရာတော်သည် အတော်နှင့်အကျော်မှာ အကျော်ပင်နည်းသေးသည်ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။
ဆရာတော်ဦးပုတ်သည် သက်တော် ၅၅ နှစ်၊ ဝါတော် ၃၅ ဝါတွင် မင်္ဂလာဘုံကျော်ကျောင်း၌ပင် ဘဝပြောင်းတော်မူ သည်။
ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကား ပထမဘွဲ့တံဆိပ်တော် စက္ကိန္ဒာ ဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု၊ ဒုတိယ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်စက္ကိန္ဒာ ဘိသီရိသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဖြစ်သည်။
ထိုဆရာ တော်ကြီးကား သီလ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၍ ပရိယတ္တိ ဓမ္မ၌ အလွန်မွေ့လျော်တော်မူသည်။
တစ်နေ့သ၌ မင်းတရားကြီးက မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးကို ပြုစုအံ့သောငှာ ဆရာတော်ကြီးကိုပင့်လျှောက်သည်။
ဆရာတော် ကြီး ကြွတော်မမူချေ။
မုံရွေးဇေတဝန် ဆရာတော်ကိုပင့်လျှောက် လျှင် ကြွ၍ရေးသားတော်မူသည်။
မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်ကြီး သည် တစ်ခါတစ်ရံ ကျောင်းတော်သို့မပြန်၊ နန်းတော်ကြီး၌ပင် ကျိန်းစက်တော်မူသည်။
ဤအကြောင်းကို ဆရာတော်ဦးပုတ် ကြားသိတော်မူလျှင်၊ ရှေးအခါက နန်းတော်အိမ်တော်များမှာ သမားဖြူသမားညိုသာရှိပေသည်။
ယခုအခါမှာမူကား သမားဝါ လည်းရှိတော့သည်ပင်ဟု မိန့်တော်မူသတတ်။
ထိုဆရာတော်ဦးပုတ်သည် ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်နိဿယ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာနိဿယ၊ နယမုခဒီပနီ ပါဌ်နိဿ ယ၊ ဝုတ္တောဒယဆန်းနိဿယသစ်၊ သဒ္ဒနီတိနိဿယ ၃ တွဲ၊ ရူပသိဒ္ဓိနိဿယ၊ ဝိနည်းငယ်လေးစောင်နိဿယ၊ ကဗျာသဒ္ဒ သင်္ဂဟကျမ်း၊ ကဗျာသာရတ္ထသတ်ပုံ၊ သီဟိုဠ်ရာဇဝင်ချုပ်ပါဌ် နိဿယ သံပေါက်စသော လောကီလောကုတ္တရာ ပါဠိမြန်မာ ကျမ်းပေါင်း ၅၄ ကျမ်းတို့ကို ရေးသားစီရင်ခဲ့သဖြင့် သာသနာ တော်နှင့် လောကအားအလွန်ကျေးဇူးများသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်သည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်မေဓာလင်္ကာရ (ဦးကျီး) ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်မေဓာလင်္ကာရ ပြည်ဆရာတော် ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၅ဝ ပြည့်နှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၇ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ဇာတိ အလုံ မြို့ကျေး ညောင်ကန်ရွာ၊ အဖ မောင်ဖြူ၊ အမိ ရှင်ညွန့်၊ လူမည် ဦးကျီး၊ အသက် ၁၂ နှစ်တွင် ရှင်သာမဏေပြုသည်။
ရှင်မည်မေဓာ၊ သာမဏေဝါ ၇ ဝါ၊ သက်တော်စေ့ ရဟန်းပြု သည်၊ ရဟန်းမည် ရှင်မေဓာလင်္ကာရတည်း။
ထိုဆရာတော်သည် ရတနာပုရ အဝမြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီးလက်ထက် ရွှေမြို့တော်မြောက်ထောင့် မဟာ အောင်မြေဘုံစံ အုတ်ကျောင်းတော်ကြီးဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူ သော ညောင်ကန်ဆရာတော်ဦးပိုးထံတွင် စာပေကျမ်းဂန် သင် ကြားပို့ချကာနေသည်။
ညီတော် မင်းတရားကြီးလက်ထက် အမရပုရ ရွှေမြို့တော် ကြီးသို့ရောက်သောအခါ၊ ရွှေမြို့တော်အရှေ့ တောင်ယွန်းအရပ် တွင် မင်းတရားကြီး၏ သားတော် ဒါယကာပြည်မင်းသားက တိုက်တာအသစ်တည်ထောင်ကာ ဝါဆိုကျောင်းဆောက်လုပ် လှူဒန်းကိုးကွယ်သည်။
ထိုအခါမှစ၍ ပြည်ဆရာတော်ဟု ထင်ရှားသည်။
နောက်တစ်ဖန် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက် သီရိ မဟာမင်္ဂလာဒေဝီဘွဲ့ခံ မြောက်နန်းမတော်မိဖုရားသည် မန္တလေး မြို့မြောက်ပြင်၌ မဏ္ဍလာရာမ မမ္ပည်းတပ်သော ကျောင်းတိုက် ကြီးကိုတည်ထောင်၍ ပြည်ဆရာ တော်ဘုရားကြီးကို တင်လှူ တော်မူသည်။
ထိုဆရာတော်ဘုရားကြီးကား ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ ဟိရိဩတ္တပ္ပနှင့် ပြည့်စုံ၏။
ဗြဟ္မစိုရ် တရား ၄ ပါးနှင့်ပြည့်စုံ၏ဟု ဆရာတော်စဉ်ဆက်တို့ ချီးမွမ်း ကြသည်။
သက်တော် ၇၅ နှစ်၊ ဝါတော် ၅၅၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၅ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဘဝ ပြောင်းတော်မူသည်။
ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကား၊ မေဓာဘိပဏ္ဍိတဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုနှင့် မေဓာဘိဝံသသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာ ဓိရာဇဂုရု ဖြစ်သည်။
ထိုဆရာတော်ကြီးသည် ငါးရာငါးဆယ်ဇာတ်ပါဠိတော် နိဿယသစ်၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာနိဿယသစ်၊ ခန္ဓဝိဘာဝနီဋီ ကာပါဌ်၊ ကစ္စာယနသရူပတ္ထဒီပနီ စသော ကျမ်းဂန်များစွာတို့ကို ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။
ဟင်္သာတစ်မြို့ မြစ်ကွေးဆရာတော် ရှင်ပညာဝံသရေးသား သော ပြည်ဆရာတော်အတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ ညောင်ကန်ဆရာတော် (၁၂)ပါးပြဆိုထားသည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ ညောင်ကန်ရွာ ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးဘူး၍၎င်း၊ ညောင်ကန်ရွာဇာတိဖြစ်၍၎င်း ခေါ်ဝေါ်ကြဟန်တူသည်။
ညောင်တုန်းမြို့သည် မအူပင်ခရိုင်၊ ညောင်တုန်းနယ်အပိုင်၊ ညောင်တုန်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ပန်းလှိုင်မြစ်ဆုံရာအရပ်တွင် တည်ရှိ၍၊ မအူပင်မြို့၏ မြောက် ဘက်ကျသည်။
ညောင်တုန်းမြို့နယ်အပိုင်တွင် ညောင်တုန်းမြို့ နယ်နှင့် ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။
ညောင်တုန်းမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃၃၁ မိုင်မျှ ရှိသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၅၂၄၅ယောက် ရှိသည်။
မူလက ညောင်တုန်းသည် အိမ်ခြေ ၁ဝဝ မျှသာရှိသော ရွာဖြစ်သည်။
ညောင်တုန်းနှင့်တစ်ဘက်ကမ်းဖြစ်သော ရန်ကင်း စံရာသည် ယခုအခါ ရွာပင်ဖြစ်နေသော်လည်း၊ ညောင်တုန်းမြို့ မစည်ကားစဉ်က မြစ်ကြောင်း ဆိပ်ကမ်းအဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ သည်။
ခရစ် ၁၈၅၂ ခုနှစ်လောက်တွင် ညောင်တုန်းမြို့နေရာ၌ အိမ်ခြေ ၁ဝဝ ရှိသော ရွာကလေးသာ ရှိသည်။
ထိုနောက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်တွင်မှ စည်ကားတိုးတက်လာသည်ဟု အမှတ်အသားရှိသည်။
ထိုခေတ်ကစ၍၊ အညာကုန်နှင့် အောက် ကုန် လဲလှယ်ရောင်းချရာ ဧရာဝတီဆိပ်ကမ်း မြို့ကြီးအဖြစ်သို့ တစ်စတစ်စ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
အောက်ကုန်များမှာ အများ အားဖြင့် ငပိသာဖြစ်သောကြောင့် ညောင်တုန်းမြို့တွင် ငပိ လှောင်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်း၊ ရောင်းချခြင်းအလုပ်သည် များစွာ တွင်ကျယ်လာလေရာ၊ ညောင်တုန်းမြို့မှငပိထွက်သည်ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်၊ အကယ်စင်စစ်ကား၊ ညောင်တုန်းမြို့၏ အဓိကထွက် ကုန်မှာ ငပိမဟုတ်ချေ။
ဆန်စပါးနှင့် ကိုင်းကုန် များဖြစ်သည်။
ငပိမှာ အောက်မြို့ကျေးရွာများမှ ညောင်တုန်းမြို့ သို့ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းအတွက် ရောင်းချစေရန်တင်ပို့သော ကုန်စည်ဖြစ်သည်။
ညောင်တုန်းမြို့ကျွန်းထိပ်ရပ်သည် ငပိအရောင်းအဝယ်ဖြင့် စည်ကားသော ရပ်ကွက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၂ဝ ပြည့် နှစ်လွန်လာသောအခါ၊ ညောင်တုန်းမြစ်ဆိပ်၌ သောင်ထွန်းလာ သောကြောင့် ဧရာဝတီမီးသင်္ဘော မကပ်နိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဤသို့ လျှင် တစ်စတစ်စဖြင့် ဆိပ်ကမ်းနေရာကော၍သွားခြင်းကြောင့်၊ ညောင်တုန်းမြို့၏ ငပိ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းသည်လည်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့လေသည်။
သို့သော် ထိုလုပ်ငန်းမှာ အစဉ် အလာအားဖြင့် ယနေ့တိုင် အနည်းငယ်ကျန်ရစ်သေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုန့်ဟင်းခါး အမျိုးမျိုးရှိရာ ညောင်တုန်းမုန့်ဟင်းခါးမှာ တခြား မုန့်ဟင်းခါးများနှင့်မတူ တမူထူးခြား၍ အရသာရှိကာ နာမည်ကြီးပါသည်။
ထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ် ကာတွန်း ဦးဘဂျမ်း (အလင်္ကာကျော်စွာ) ချိုတေးဆက် ကိုအောင်ကိုး (လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်) စိန်ကတုံး (သဘင်ပညာရှင်) ရှင်ဂုဏဝံသ (ကျမ်းပြုဆရာတော်) ရှင်နရိန္ဒ (သဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမဆရာတော်) (ကျမ်းပြုဆရာတော်) ရွှေဒုံးဘီအောင် (ဒါရိုက်တာ) လင်းယုန်သစ်လွင် (စာရေးဆရာ) ဝေဠုကျော် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်) သန်းသန်းထွေး (မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးလက်ရွေးစင်) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
ညောင်ပင် သည် မိုရေးစီအီး (Moraceae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ညောင်ပင်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ ဖိုင်းကပ် ဗင်ဃာလင်းဆစ်ဖြစ်သည်။
ညောင်ပင်သည် အလွန်ကြီးမားသည့်အပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ယင်းပေါက်ရောက်သည့်မူလဒေသမှာ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ စသည်တို့ကဲ့သို့သော အပူပိုင်းဒေသတို့ဖြစ်သည်။
ညောင်ပင် သည် မြေကြီးမှပေါက်ခဲ၏။
ညောင်သီးကိုငှက်စား၍၊ ထန်းပင် စသော သစ်ပင်များပေါ်၌ မစင်စွန့်ချရာ၊ ထိုမစင်တွင် ပါသော အစေ့မှ အညှောက်များ ပေါက်လာတတ်သည်။
ထိုအညှောက်များသည် မျိုးစေ့ကျရာအပင်မှတစ်ဆင့် မြေကြီးသို့ရောက်သွားပြီးလျှင် အမြစ်တွယ်ကြသည်။
ညောင်ပင်ကြီးထွားလာသောအခါ၊ မျိုးစေ့ကျရာအပင်ကို မျိုလိုက်သည်။
များသောအားဖြင့် ထိုအပင်သေလေသည်။
ညောင်ပင် ပေါက်လာလျှင်၊ အောက်ပိုင်းရှိ အကိုင်းတို့မှ ညောင်ထောက်များထွက်လာကြသည်။
ထိုညောင်ထောက်တို့ သည် လေမြစ်များဖြစ်ကြသည်။
ယင်းလေမြစ်တို့သည် ပင်စည်နီးပါးမျှကြီးထွားလာကြ၍၊ ညောင်ပင်၏ မူလအမြစ်တွယ်ရာ နေရာသည် ကျယ်ပြန့်သွားလေသည်။
ထိုနောက်မူလညောင်ပင်၏ ပင်စည်သည် အသက်ကြီးရင့်လာသဖြင့် သိမ်ဖျင်းပျက်စီးသွားသောအခါ၊ ညောင်ထောက်များသည် ပင်စည်ကဲ့သို့ ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။
ကာလကတ္တားမြို့၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်အတွင်းရှိ ညောင်ပင် တစ်ပင်သည် ပေ ၇ဝ ကျော်မြင့်သည်။
အချင်းမှာ ၁၃ ပေဖြစ်သည်။
ပင်စည်ကလေးပေါင်း ၃ဝဝဝ မက ရှိသည်။
ထိုပင်စည်များအနက် ပင်စည် ၂၃ဝ တို့မှာ ပင်စည်တစ်ခုလျှင် အချင်း ၂ ပေနှင့် ၃ ပေကြား၌ရှိကြသည်။
ထိုပင်စည်များဖြင့် ဝေဆာနေသော ညောင်ပင်အောက်တွင် လူပေါင်း ၇ဝဝဝ မျှခိုလှုံနိုင်သည်။
လူအများသိရှိသမျှမှာ ညောင်ပင်အကြီးဆုံးသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ရှိသည်ဟု သိကြရသည်။
ထိုညောင်ပင်၌ ပင်စည်ကြီးပေါင်း ၃၅ဝ နှင့် ပင်စည်ငယ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ မကရှိသည်။
ဤသို့လျှင် ပင်မတစ်ခုတည်းမှ ပင်စည်အများ ပွားတတ်သော အခြင်းအရာကြောင့် ညောင်ပင်တပင်တည်းဖြင့် သစ်တောတစ်တောဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလေ့ရှိကြသည်။
ညောင်ပင်သည် သစ်တော၌လည်းကောင်း၊ တောအုပ်၌လည်းကောင်း ပေါက်လေ့မရှိဘဲ၊ သီးခြားသာပေါက်လေ့ရှိသည်။
ညောင်ပင်၌ နှလုံးပုံ သဏ္ဌာန်အရွက်ရှိသည်။
ထိုအရွက်သည် ၅ လက်မမှ ၆လက်မ အထိရှည်သည်။
ညောင်ပင်၏အသားသည် ပျော့၍ပွသည်။
မထင်ရှားသည့် အပွင့်များ ပွင့်ပြီးနောက်၊ ဝါဝင်းသောအသီးများ သီးလာကြသည်။
ထိုအသီးများကို ငှက်နှင့် မျောက်တို့ ကြိုက် နှစ်သက်ကြသည်။
ညောင်စေးကို ငှက်ဖမ်းရာတွင် အသုံးချနိုင်သည်။
ညောင်ပင် မျိုးစိတ်များ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ညောင်ပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၅ မျိုးခန့်ရှိ သည်။
ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်၊ ပညောင်ပင် ခေါ် ညောင်ထောက်ပင်၊ ညောင်ပိန္နဲပင်၊ ညောင်ကြတ်ပင်၊ ညောင်အုပ်ပင်၊ ညောင်လန်းပင်၊ ညောင်နီပင်၊ ညောင်ဖြူပင်၊ ညောင်ဦးပြည်းပင်၊ ညောင်ချဉ်ပင် ယင်းတို့အနက်၊ မျိုးစိတ်အနည်းငယ်မှသာ အဖိုးတန် သစ်ကို ရနိုင်သည်။
သို့သော် ညောင်ပင်တို့မှ အရိပ်ကောင်းကောင်းရသဖြင့် အသုံးကျလေသည်။
ညောင်သပြေပင်၏ သိပ္ပံ အမည်မှာ 'ဖိုင်းကပ်ဂစ်ဗိုဆာ'ဖြစ်သည်။
ထိုညောင်ပင်၏ အမြစ် ကို ဝမ်းနုတ်ဆေးအတွက်လည်းကောင်း၊ အရွက်ကို ပြည်တည်သောအနာ ကိုအုံရန်အတွက်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဆေးဖက်တွင်အသုံးချ ရသော အခြားညောင်ပင်တစ်မျိုးမှာ ညောင်အုပ်ပင် ဖြစ်သည်။
ထိုညောင်ပင်ကို သိပ္ပံအလိုအားဖြင့် 'ဖိုင်းကပ်ရီတျူ ဆာ'ဟူခေါ် သည်။
ထိုညောင်ပင်မျိုး၏ အမြစ်နှင့် အရွက်ကိုကြိတ်၍ ဒဏ်ရာများတွင် အုံပေးရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဗောဓိညောင် (ဝါ) ညောင်ဗောဓိ၏ သိပ္ပံအမည်မှာ 'ဖိုင်းကပ်ရီလီဂျီအိုဆာ'ဖြစ်သည်။
ထိုညောင်မျိုးသည် အမွေးအမှင် မရှိသော အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။
ထိုညောင်မျိုး၏ အရွက်သည် ၃ လက်မမှ ၆ လက်မထိရှည်သည်။
အရင်းကျယ်၍ အနား ပြတ်များမရှိချေ။
အကြော ၅ ခုမှ ၇ ခုထိရှိသည်။
ရွက်ညှာသေး၍ ၃ လက်မမှ ၄ လက်မထိ ရှည်သည်။
ဗောဓိညောင်ဖိုသည် အပွင့်များကို ပွင့်ရင်းခံအနီး၌သာ ပွင့်သည်။
ပွင့်ချပ် ၃ ခုရှိ၍၊ ပွင့်ချပ်ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကြက်ဥ၏အဝန်းကဲ့သို့ဖြစ်၏။
ဧပြီလနှင့် မေလတွင်ပွင့်သည်။
သိပ္ပံအမည် 'ဖိုင်းကပ်ဗင်ဂျမီနာ'ခေါ် ညောင်မျိုးကို တနင်္သာရီညောင်ဟုလည်းကောင်း၊ ညောင်ခြေထောက်ဟုလည်းကောင်း ခေါ်သည်။
ထိုညောင်ပင်မျိုး၏ အကိုင်းများမှ လေမြစ်များသည် မြေသို့ ရောက်အောင်ထွက်လာပြီးလျှင် တစ်ဖြည်းဖြည်းပင်မပင်စည်လောက် ကြီးသည်အထိ ကြီးထွားလာကြသည်။
ထိုညောင်ပင်မျိုး သည် ကနစိုတောရှိရာ မြေနိမ့်ပိုင်းအနီးတွင် ပေါက်လေ့ရှိသည်။
ညောင်ခြေထောက်သည် နွေကူးဥတု၌ ဒီရေရောက်တတ် သော ချောင်းကမ်းပါးများ၌သာ အလိုအလျောက် ပေါက်လေ့ရှိသည်။
သို့သော် ဒီရေရောက်ရာ ကနစိုတောခေါင်ခေါင်များ၌မူ ကား ယင်းကိုမတွေ့ရချေ။
ပင်လယ်နှင့် နီးရာမြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်သော ထားဝယ်နှင့် မြိတ်မြို့အကြားဒေသတို့တွင်လည်း ထိုညောင်မျိုးကို တွေ့ရသည်။
ညောင်ခြေထောက်ပင်ကို မြို့တွင်း၌ စိုက်ပျိုးလေ့မရှိကြချေ။
သို့သော် ထားဝယ်မြို့၏ အနောက်ဘက်၊ ပင်လယ်ကမ်းခြေ အနီးရှိ ကုန်းမြေတို့တွင် ထိုညောင်ပင်မျိုးကို ဥယျာဉ်သမားတို့ စိုက်ပျိုးယူကြသည်။
ညောင်ခြေထောက်ပင်၏ အရွက်မှာ ကြက်ဥ၏အဝန်းကဲ့သို့သော ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်၍ ပြောင်လက်နေသည်။
အသီးများသည် အကိုင်းမှစုံထွက်၍ ချောမွတ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြားညောင်တစ်မျိုးမှာ ညောင်ကြတ်ပင်ဖြစ်သည်။
ထိုညောင်မျိုး၏ သိပ္ပံအမည်မှာ 'ဖိုင်းကပ် ကော်ဒီဖိုးလီး ယား'ဖြစ်သည်။
စေတီပုထိုးများအနီး၌ ထိုညောင်ပင်မျိုးပေါက် လေ့ရှိသည်။
ထိုညောင်မျိုး၏ အရွက်သည် အနံငယ်၍၊ ရှည် မြောမြောရှိသည်။
အသီးမှာဝိုင်းစက်သည်။
ညောင်ပင်နှိမ်နင်းခြင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ညောင်ပင်သည် စေတီပုထိုးများကို ဖျက်ဆီးတတ်သဖြင့် ညောင်ပင်သတ်နိုင်သော ဆေးကို ရှာကြံကြရသည်။
ပိုတက်ဆီယမ် ကရိုမိတ်၊ အာစနစ်ရည်၊ ဒိုင်ကိုတော့ ဆေးတို့ကို ညောင်ပင်ကို ထိုရောက်စွာ သတ်နိုင်ကြောင်းသိရသည်။
ပိုတက်ဆီယမ် ကရိုမိတ်ကို ရေများများရော၍၊ သုံးလခန့် ရက်သတ္တတစ်ပတ်တစ်ကြိမ် လောင်းပေးလျှင် ညောင်ပင် သေသည်။
အာစနစ်ရည်သည် အဆိပ်ဆေးဖြစ်၍၊ ယင်းကို အသုံးပြုရာ၌ သတိထားရသည်။
ညောင်ပင်ကို ဓားနှင့် အနည်းငယ်ထစ်၍ အာစနစ်ရည်လောင်းထည့်လျှင် ရက်သတ္တစ်နှစ်ပတ် အတွင်း ညောင်ပင်သေသည်။
ဒိုင်ကိုတော့ခေါ် အသင့်ဖော်ပြီး ဆေးသည် အလွန်ထိရောက်သော ညောင်ပင်သတ်ဆေးဖြစ် သည်။
ဒိုင်ကိုတော့ဆေးရည် (၁ဝ-၁၃ ရာခိုင်နှုန်း) ကိုသစ်ရွက် များပေါ်၌ တစ်လနှစ်ကြိမ်ဖျန်းပေးလျှင် ညောင်ပင်သေသည်ဟု ဆိုသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများရှိ အပင်များ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:အသုံးများသော အပင် အမည်များ။
ညောင်ရမ်းဆရာတော် (မြန်မာ ၁၂၃၅-၁၃၁၆) ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင် သံဃနာယက ဖြစ်တော် မူသော မန္တလေးမြို့၊ မိုးကောင်းတိုက် ကျေးဇူးတော်ရှင် ညောင် ရမ်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ညောင်ရမ်းမြို့တွင် ၁၂၃၅ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နံနက် အချိန်၌ ဖွားသန့်စင် သည်။
ခမည်းတော် မယ်တော်တို့မှာ ဦးနိုင်၊ ဒေါ်ငြိမ်းသာ ဖြစ် လေသည်။
၁၂၄၆ ခုနှစ် ကဆုန်လ၊ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ညောင်ရမ်းပေါက်တောကျောင်း အရှင်ဇမ္ဗူဒီပထံတွင် စာပေသင် သည်။
၁၂၅ဝ ပြည့်နှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ ထိုဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်၏။
ရှင်သာမဏေ ဘဝဖြင့် သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂဟဋီကာကျော်တို့ကို သင်ယူသည်။
၁၂၅၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးစကုတိုက်၌ သီတင်းသုံးကာ ပညာကိုဆက် လက်ဆည်းပူးယင်း အိမ်တော်ရာဘုရားစရပ်များတွင် သီတင်း နေထိုင်တရားဟောခဲ့လေသည်။
၁၂၅၅ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမှ ဇာတိဒေသသို့ပြန်ကြွလာ ခဲ့ပြီးနောက်၊ ခမည်းတော်ဦးနိုင်က ပစ္စည်းလေးပါး ဒါယကာ အဖြစ်ခံယူ၍၊ အရှင်ဇမ္ဗူဒီပကိုပင်ဥပဇ္ဈယ်ပြုလျက် ကဆုန်လ ပြည့်နေ့တွင် ဥပသမ္ဗဒကံဆောင်ကာ ရဟန်းဘောင်သို့ရောက် တော်မူသည်။
ရဟန်းဘွဲ့ကား ဦးရေဝတဖြစ်၏။
ဥပဇ္ဈယ်ဆရာ ထံ၌ ပါတိမောက်ကို သင်ယူခဲ့၏။
ဝါဆိုလဆန်း ၆ ရက်နေ့၌ မန္တလေးစကုတိုက်သို့ပြန်ကြွသွားလျက် ကင်္ခါအဋ္ဌကထာစသော အဋ္ဌကထာညဝါများကို သင်ကြားခဲ့၏။
၁၂၅၆ ခုနှစ်တွင် စကုတိုက်မှ မိုးကောင်းတိုက်သို့ပြောင်း ရွေ့ခဲ့သည်။
မိုးကောင်းဆရာတော်ကြီးများနှင့် ပထမကျော်ဆရာ တော် အရှင်မုနိန္ဒတို့ထံ၌ အဋ္ဌကထာဋီကာများကို ဆက်လက် သင်ကြားခဲ့သည်။
ယင်းသို့သင်ကြားစဉ်၊ နေ့စာတစ်ဝါ၊ ညစာ တစ်ဝါကိုလည်း အမြဲပို့ချခဲ့၏။
ဝါတော်သုံးဝါရရှိသောအခါ မိုးကောင်းတိုက် ထိမ်ပင်ကျောင်း၌ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးအဖြစ် သို့ရောက်၏။
လေးဝါရသော်၊ ဝိနည်း ၅ ကျမ်းအဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာနှင့် မူလ ဋီကာ ညဝါ ၂ ခေါက်ပေါက်ပြီးဖြစ်သဖြင့် နံနက်စာဝါအလိုက် ဖြတ်လျက် ညနေစာဝါလိုက်ပြီးလျှင် နံနက်တွင် ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ၊ နေ့ ၁၂ နာရီ အချိန်၌ သဒ္ဒါကြီးနျာသကျမ်းများကို ပို့ချပေးတော်မူ၏။
ယင်းသို့ပို့ချရာ စာလိုက်သံဃာ ၁ဝဝ ကျော်ရှိလေသည်။
ထိုသို့စာလိုက်သံဃာ များစွာရှိခဲ့သောကြောင့် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပရိယတ္တိသာသနဟိတ အသင်း၏ ရှေးဦးအစ ဓမ္မာစရိယဖြစ်တော်မူခဲ့သည်။
စာချဓမ္မာ စရိယအဖြစ်သို့ရောက်သော်လည်း သိက္ခာဝါ ၁၂ ဝါတိုင်အောင် ပဉ္စမကြိုဏ်အဋ္ဌကထာ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာနှင့် သုတ်သုံးကျမ်း အဋ္ဌကထာများ၊ ကုန်အောင်ညနေစာဝါလိုက်ကာ သင်ယူခဲ့လေ သည်။
သိက္ခာတော် ၇ ဝါရချိန်မှစ၍ နာဂိန္ဒာဘိကဝိဓဇမဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ မိုးကောင်းဆရာ တော်ဘုရားကြီး စသော တစ်ကျိပ်နှစ်ပါးသော သာသနာပြုဆရာတော်ကြီးများ၏ သီတင်းနေ့တိုင်း အစည်းအဝေး၌ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင် ရွက်လာခဲ့ရသည်။
ထိုဆရာတော်ကြီးများက ရေဝတာဘိကဝိဓဇ သာသနကရ ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုပေးအပ်၍ မြို့ပြင်ကြီးဆရာ တော်အစား သာသနာပြုဆရာတော်တစ်ပါးအဖြစ် ထည့်သွင်း ချီးမြေ|ာက်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။
၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် ရတနာဂီရိစံ သီပေါဘုရင်က ရေဝတာ ဘိပဏ္ဍိတဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော် လှူဒန်းသည်ကို ၎င်း၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကလည်း အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်ကို လှူဒန်းသည်ကို၎င်း ခံယူခဲ့၏။
၁၃၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမ္မတက အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့လေ သည်။