kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တိုင်း​ဒေသကြီးအတွင်း လူ၁၀၀၌ ၆၅ဦးသည် ​ကျေးလက်၌ ​နေထိုင်ကြပြီး ၃၅ဦးသည် မြို့ပြတွင် ​နေထိုင်ကြသည်။
မြို့ပြဦး​​ရေ ၇၀%ရှိ​သော ရန်ကုန်တိုင်းနှင့် ၃၆%ရှိ​သော ကချင်ပြည်နယ်ပြီးလျှင် တတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။
မန္တလေးတိုင်း၏ လူဦးရေအများစုမှာ မြန်မာလူမျိုးများဖြစ်သည်။
သို့သော်မန္တလေးမြို့ပြဧရိယာတွင် ယူနန်ပြည်မှပြောင်းလာသော တရုတ်လူမျိုးများလည်းနေထိုင်ကြသည်။
အိန္ဒိယလူမျိုးများလည်း နေကြသည်။
တိုင်းဒေသကြီး၏ အရှေ့ဘက်နယ်စပ်တစ်လျောက်တွင် ရှမ်းလူမျိုးများလည်းနေထိုင်ကြသည်။
thumb|တိုင်း​ဒေသကြီး၏ ကျား၊မ လူဦး​ရေအချိုး ပညာရေး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်ပညာရေးအများစုမှာ ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးတွင်ရှိသည်။
အထက်မြန်မာပြည်၏ အဆင့်မြင့်တက္ကသိုလ်အများစုမှာ မန္တလေးတိုင်းတွင်ရှိသည်။
ထို့အပြင် စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်များလည်းတည်ရှိသည်။
အဆင့်မြင့်ပညာ အရေအတွက် တက္ကသိုလ်၁၈ ကောလိပ်၂သိပ္ပံကျောင်း၂ အခြေခံပညာအရေအတွက်အထက၂၄၂အလက၃၀၁အမက၂၄၉၄အထက(ခွဲ)၁၈၃အလက(ခွဲ)၃၆၁အမက(ခွဲ)၇၅မူလွန်၅၂၉ ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်းအရေအတွက်မူလတန်း၂၅၂အလယ်တန်း၇၁အထက်တန်း၂ပုဂ္ဂလိကကျောင်း၁၄၉ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဦးစီးဌာန မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုင်ဘာစီးတီး) မြန်မာနိုင်ငံလေကြောင်းနှင့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျောက်ဆည်) နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရမည်းသင်း) မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ) ဆရာအတတ်သင်နှင့်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန မိတ္ထီလာပညာရေးကောလိပ် မန္တလေးပညာရေးကောလိပ် စက်မှုနည်းပညာမြှင့်တင်ရေးနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဦးစီးဌာန အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(မြင်းခြံ) မော်တော်ယာဉ်နည်းပညာသုတေသနဌာန နည်းပညာ၊ သက်မွေးပညာနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန နည်းပညာမြှင့်တင်ရေးသင်တန်းဌာန (ဘယ်လင်း) နည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း(မိတ္ထီလာ) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(မန္တလေး) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ကျောက်ဆည်) ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဦးစီးဌာန ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တ​လေး) ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) သူနာပြုတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) ဆေးဝါးတက္ကသိုလ် (မန္တ​လေး) သားဖွားသင်တန်းကျောင်း ဘက်စုံသားဖွားသင်တန်းကျောင်း(ပြင်ဦးလွင်) သူနာပြုသင်တန်း​ကျောင်း (မန္တ​လေး) သူနာပြုသင်တန်းကျောင်း(မိတ္ထီလာ) တိုင်းရင်း​ဆေးပညာဦးစီးဌာန တိုင်းရင်း​ဆေးတက္ကသိုလ် အားကစားနှင့်ကာယပညာဦးစီးဌာန အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ (မန္တ​လေး) အသေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန ယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ) ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အသက်မွေးပညာသိပ္ပံ (အမရပူရ) သမဝါယမဦးစီးဌာန သမဝါယမကောလိပ် (မန္တလေး) စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000. စီးပွား​ရေး ဒေသထွက်ကုန်များ ဒေသထွက်ကုန်များအနေဖြင့် မြင်းခြံဒေသမှ ကြက်သွန်၊ ငရုတ်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းဒေသမှ အာလူး၊ စသည်တို့ထွက်ရှိသည်။
မြန်မာတို့၏ ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုဟု သတ်မှတ်ခံထားရသော ယွန်းထည်များကို ပုဂံဒေသမှ ထွက်ရှိသည်။
တွင်းထွက်များ တွင်းထွက်ပစ္စည်း အနေဖြင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ မိုးကုတ်မြို့ မှ ထွက်ရှိသော ပတ္တမြားသည် မြန်မာတွင်သာမက ကမ္ဘာမှာပါ နာမည်ကြီးသော တွင်းထွက်ရတနာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာတွင် အကောင်းဆုံး ပတ္တမြား သည် မိုးကုတ်မှ ထွက်သည်။
ထို့အပြင်၊ နီလာ စသော ကျောက်မျက်ရတနာများလည်း ထွက်သည်။
ဘုရားစေတီများတွင် တင်လှူပူဇော်လေ့ရှိသော စိန်ဖူးတော်များကို မိုးကုတ်မြို့တွင်သာ ထွင်းထုပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Official Website Category:မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းဒေသကြီးများ။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး (၊ ယခင် အမည် - မကွေးတိုင်း)သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာ နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းဒေသကြီး ခုနစ်ခုအနက် ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ကျယ်ဝန်းသည်။
မြို့တော်မှာ မကွေးမြို့ ဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူမြို့သည် တိုင်းဒေသကြီး၏ အကြီးဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ) သည် မြန်မာပြည်တွင် အရှည်ဆုံးတံတား ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဆီအိုးကြီးလည်း ဖြစ်ပါသည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၅၀ မိနစ် နှင့် ၂၂ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ် နှင့် ၉၅ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ချင်းပြည်နယ်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၁၇,၃၀၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။
သမိုင်းကြောင်း မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်က ယခုမကွေးတိုင်းဒေသကြီးကို ပုခန်းနယ်စား၊ ရေနံချောင်းနယ်စားနှင့် မင်းဘူးနယ်စားဟူ၍ နယ်စားမင်းများခန့်ထား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ်- ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် (၁၈၉၆) ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ် (၂) ခုအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မင်းဘူးပြည်နယ်နှင့် ပခုက္ကူပြည်နယ်တို့ဖြစ်သည်။
မင်းဘူးပြည်နယ်ကို မင်းဘူးခရိုင်နှင့် သရက်ခရိုင်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မြို့တော်မှာ ရေနံချောင်းမြို့ဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်တို့ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး မြို့တော်မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်။
၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်းချင်းတောင်တန်း၊ ကာရိုတောင်တန်း၊ လူရှိုင်းတောင်တန်း၊ ကချာနှင့်ဂျိန်းတိယတောင်တန်း၊ အက္ကပတ်တောင်တန်း၊ မဏိပူရတောင်တန်းတို့ဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသများပြည်နယ်အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်သည်။
ပြည်နယ်မြို့တော်မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်။
၁၉၃၆ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်အဖြစ်ပူပေါင်းရေးနှင့် ဗမာပြည်မနဲ့ပူးပေါင်းရေး တွဲရေး၊ ခွဲရေးမဲခွဲရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့်တွဲရန်ဘက်က မဲအသာစီးရခဲ့သော်လည်း ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ချင်းတောင်တန်းမှခေါင်းဆောင်များက ဗမာပြည်မနှင့်သာတွဲရန်တောင်းဆိုသဖြင့် ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ချင်းတောင်တန်းများကို ဗြိတိသျှဗမာပြည်၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။
သို့သော် လူရှိုင်းတောင်တန်းဒေသမှ ချင်းခေါင်းဆောင်များကမူ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့်သာပူးပေါင်းရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သဖြင့် နောင်အခါ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကချာ၊ ဂျိန်းတိယ၊ မဏိပူရနှင့် အက္ကပတ်အပါအဝင် ကျန်ဒေသများမှာမူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းများသာဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဖလမ်းခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်တို့ဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မင်းဘူးခရိုင်တွင်ပါဝင်သော တောင်တွင်းကြီးစီရင်စုနှင့် ရေနံချောင်းစီရင်စုတို့ကို မကွေးခရိုင်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး မင်းဘူးပြည်နယ်ကို ခရိုင် (၃) ခုဖြင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရမှ အမိန့်ဒီဂရီထုတ်ပြန်ပြီး မကွေးတိုင်းဟု အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်သည်။
တိုင်းမြို့တော်မှာမူ ရေနံချောင်းမြို့အဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိသည်။
လွတ်လပ်ရေးခေတ်- ၁၉၄၉ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်မှ ဖလမ်းခရိုင်ကိုရခိုင်တောင်တန်းဒေသမှ ပလက်ဝမြို့နှင့်တွဲဖက်၍ ချင်းဝိသေသတိုင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရာ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင် (၂) ခုဖြင့်သာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၂၂.၃.၁၉၄၉ တွင် မတူပီမြို့ကိုကန်ပက်လက်ခရိုင်၌ တည်ထောင်လိုက်သောအခါ ပခုက္ကူပြည်နယ်တွင် မြို့နယ် (၁၁) ခု ပါဝင်လာခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ချောက်မြို့ကို နောင်အခါ မန္တလေးတိုင်းတွင်ပါဝင်လာမည့် မိတ္ထီလာပြည်နယ်၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ညောင်ဦးစီရင်စုမှ မကွေးတိုင်း၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းစီရင်စုလက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ကန်ပက်လက်ခရိုင်ရုံးများကို မင်းတပ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်ပြီး မင်းတပ်ခရိုင်အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သည်။
ယင်းနှစ်တွင်ပင် သရက်ခရိုင်မှ မြေထဲမြို့ကို အောင်လံမြို့ဟု အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်သည်။
၁၉၇၄ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအရ နိုင်ငံတဝန်းရှိ ခရိုင်များနှင့်စီရင်စုများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။
မင်းတပ်မြို့၊ ကန်ပက်လက်မြို့နှင့် မတူပီမြို့တို့ကို ချင်းဝိသေသတိုင်းကို ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းသော ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။
ပခုက္ကူပြည်နယ်ကိုဖျက်သိမ်းပြီး ပခုက္ကူခရိုင်အတွင်းမှ မြို့နယ် (၈) ခုကို မကွေးတိုင်းအတွင်း ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။
ရေနံချောင်းမြို့မှ တိုင်းရုံးများကို မကွေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့စေသည်။
နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် မကွေးတိုင်းကို ပခုက္ကူခရိုင်၊ မကွေးခရိုင်၊ မင်းဘူးခရိုင်နှင့် သရက်ခရိုင်ဟူ၍ ခရိုင်(၄)ခု၊ မြို့နယ် (၂၅) ခုဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ မကွေးခရိုင်ရုံးများသည် ရေနံချောင်းမြို့မှ မကွေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသည်။
တိုင်းမြို့တော်မှာမကွေးမြို့ဖြစ်သည်။
၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် နအဖအစိုးရမှ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ဆောမြို့နယ်နှင့် ထီးလင်းမြို့နယ်တို့ကို ပခုက္ကူခရိုင်မှဆွဲထုတ်၍ ဂန့်ဂေါခရိုင်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သောအခါ မကွေးတိုင်းတွင်ခရိုင်(၅)ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိအခြားတိုင်းမြို့များကဲ့သို့ မကွေးမြို့ရှိတိုင်းရုံးများကို တိုင်းအတွင်းရှိအခြားမြို့တစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန်စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မဖော်ဖြစ်ခဲ့ပေ။
၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် (၂၀၀၈)ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ မကွေးတိုင်းဟူသောအမည်ကို မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။
ပထဝီဝင်အ​နေအထား မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းဒေသများသည် မြေပြန့်များဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်ခြမ်းဒေသများသည် ရခိုင်ရိုးမ၏ အရှေ့ဘက် ရေဝေကြောဖြစ်သည်။
မင်းဘူးမြို့သည် လွင်ပြင်ဒေသဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်သည် တိုင်း၏အလယ်ဗဟိုကိုဖြတ်၍ မြောက်မှတောင်သို့စီးဆင်းသည်။
ဧရာဝတီမြစ်သို့ အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ စီးဝင်သော ချောင်းကြီးများမှာ ပင်းချောင်း၊ ယင်းချောင်း၊ ဒေါင်းသေချောင်းတို့ဖြစ်ကြပြီး၊ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်ကြသော မြစ်ချောင်းများမှာ ချင်းတွင်းမြစ်၊ ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်းခေါ် စလင်းချောင်း ၊ မုန်းချောင်း၊ မန်းချောင်း၊ ပနီချောင်း၊ မင်းတုန်းချောင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
ရာသီဥတု မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း ချိုင့်ဝှမ်းဒေသဖြစ်၍၊ မိုးအလွန်နည်းပြီး ပူပြင်းသောရာသီဥတုရှိသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး မြို့တော် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်မှာ မကွေးမြို့ဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူမြို့၊ အောင်လံမြို့၊ ရေနံချောင်းမြို့၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ ချောက်မြို့ များမှာ အဓိကအရေးပါသောမြို့များ ဖြစ်ကြသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။
တိုင်းအစိုးရရုံးသည် မကွေးမြို့တွင်တည်ရှိသည်။
၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
ဥပဒေပြုရေး ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
တရားစီရင်ရေး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၂၅)ရုံးရှိသည်။
ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ ခရိုင်များ thumb|မကွေးတိုင်း၏ ခရိုင်များ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ခရိုင်(၇)ခု ရှိသည်။
မကွေးခရိုင် ချောက်ခရိုင် သရက်ခရိုင် အောင်လံခရိုင် မင်းဘူးခရိုင် ပခုက္ကူခရိုင် ဂန့်ဂေါခရိုင် ခရိုင်ရှိမြို့နယ် မကွေးခရိုင် မကွေးမြို့နယ် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် မြို့သစ်မြို့နယ် နတ်မောက်မြို့နယ်ချောက်ခရိုင် ချောက်မြို့နယ် ရေနံချောင်းမြို့နယ်သရက်ခရိုင် သရက်မြို့နယ် ကံမမြို့နယ် မင်းတုန်းမြို့နယ် မင်းလှမြို့နယ်အောင်လံခရိုင်အောင်လံမြို့နယ် ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်မင်းဘူးခရိုင် မင်းဘူးမြို့နယ်ပွင့်ဖြူမြို့နယ်စလင်းမြို့နယ်ငဖဲမြို့နယ်စေတုတ္တရာမြို့နယ်ပခုက္ကူခရိုင် ပခုက္ကူမြို့နယ်ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်ရေစကြိုမြို့နယ်မြိုင်မြို့နယ်ပေါက်မြို့နယ်ဂန့်ဂေါခရိုင် ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ထီးလင်းမြို့နယ်ဆောမြို့နယ် အခြားထင်ရှားသောမြို့နှင့် ရွာကြီးများ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးကို ခရိုင် ၇ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ပေါင်း ၂၅ မြို့နယ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မြို့ပေါင်း ၃၂ မြို့ ရပ်ကွက်ပေါင်း ၁၉၉ ခု၊ ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း ၁၅၃၈ အုပ်စု နှင့် ကျေးရွာပေါင်း ၄၇၈၈ ရွာ ပါဝင်သည်။
လူဦး​ရေ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် လူဦးရေ ၃.၉သန်း နေထိုင်ကြသည်။
မကွေးတိုင်းတွင် မဦးရေသည် ကျားဦးရေထက် အနည်းငယ် ပိုများသည်။
လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၇၆ ဦး ဖြစ်သည်။
မကွေးတိုင်းတွင် လူ ၁၀၀လျှင် ၈၅ ဦးသည် ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
မြို့နေလူဦးရေ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်ခန့်မှန်းလူဦးရေစာရင်းအရ ပခုက္ကူမြို့သည် တိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့နေလူဦးရေအထူထပ်ဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ငဖဲမြို့သည် မြို့နေလူဦးရေအနည်းပါးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ၏ မြို့နေလူဦးရေစာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
၂၀၂၀ အဆင့် မြို့ ၁၉၈၃ သန်းခေါင်စာရင်း ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း (၂၀၂၀ ခန့်မှန်း) ခရိုင် ၁။
ပခုက္ကူမြို့ ၉၀,၇၈၃ ၁၀၇,၈၉၀ ပခုက္ကူခရိုင် ၂။
မကွေးမြို့ ၇၂,၃၈၈ ၈၄,၂၁၄ မကွေးခရိုင် ၃။
အောင်လံမြို့ ၄၃,၂၂၃ ၅၂,၄၃၁ သရက်ခရိုင် ၄။
ရေနံချောင်းမြို့ ၉၀,၈၄၅ ၄၉,၉၃၈ မကွေးခရိုင် ၅။
တောင်တွင်းကြီးမြို့ ၅၂,၃၃၅ ၄၇,၇၃၉ မကွေးခရိုင် ၆။
ချောက်မြို့ ၆၇,၈၄၅ ၄၇၅,၆၈ မကွေးခရိုင် ၇။
မင်းဘူးမြို့ ၃၂,၉၉၄ ၄၀,၃၀၄ မင်းဘူးခရိုင် ၈။
ရေစကြိုမြို့ ၂၃,၃၂၉ ၂၄,၄၃၈ ပခုက္ကူခရိုင် ၉။
စလင်းမြို့ ၃၅,၁၅၈ ၂၀,၃၂၉ မင်းဘူးခရိုင် ၁၀။
သရက်မြို့ ၄၆,၃၆၁ ၂၀,၁၈၂ သရက်ခရိုင် ၁၁။
နတ်မောက်မြို့ ၁၄,၇၃၇ ၁၄,၅၂၃ မကွေးခရိုင် ၁၂။
ဂန့်ဂေါမြို့ ၁၃,၉၅၅ ၁၂,၈၂၉ ဂန့်ဂေါခရိုင် ၁၃။
မင်းလှမြို့ ၁၂,၅၁၀ ၁၂,၅၇၇ သရက်ခရိုင် ၁၄။
မြို့သစ်မြို့ ၈,၀၈၀ ၉,၁၉၇ မကွေးခရိုင် ၁၅။
ဆိပ်ဖြူမြို့ ၉,၀၈၁ ၉,၁၆၅ ပခုက္ကူခရိုင် ၁၆။
မြိုင်မြို့ ၇,၇၀၆ ၈,၃၂၈ ပခုက္ကူခရိုင် ၁၇။
ပေါက်မြို့ ၇,၂၈၆ ၈,၀၄၈ ပခုက္ကူခရိုင် ၁၈။
ပွင့်ဖြူမြို့ ၅,၃၅၀ ၆,၅၇၅ မင်းဘူးခရိုင် ၁၉။
ဆောမြို့ ၇,၀၇၈ ၅,၉၄၄ ဂန့်ဂေါခရိုင် ၂၀။
စေတုတ္တရာမြို့ ၆,၅၁၄ ၅,၈၆၂ မင်းဘူးခရိုင် ၂၁။
မင်းတုန်းမြို့ ၅,၀၉၈ ၅,၄၀၁ သရက်ခရိုင် ၂၂။
ကံမမြို့ ၅,၂၀၂ ၅,၁၄၆ သရက်ခရိုင် ၂၃။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့ ၄,၉၉၆ ၅,၀၂၅ သရက်ခရိုင် ၂၄။
ထီးလင်းမြို့ ၄,၃၄၈ ၄,၈၁၀ ဂန့်ဂေါခရိုင် ၂၅။
ငဖဲမြို့ ၆,၅၁၄ ၄,၂၂၃ သရက်ခရိုင် ၂၆။
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ ၅,၁၅၈ ၂၀,၃၂၉ မင်းဘူးခရိုင် ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်များ ပညာ​ရေး မကွေးတက္ကသိုလ် မကွေးဆေးတက္ကသိုလ် မကွေးပြည်သူ့ကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မကွေး) မကွေးပညာရေးကောလိပ် ပခုက္ကူတက္ကသိုလ် ပခုက္ကူပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ) ရေနံချောင်းတက္ကသိုလ် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ရေနံချောင်း) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(မကွေး) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ချောက်) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (သရက်) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ဂန့်ဂေါ) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ပခုက္ကူ) စီးပွား​ရေး တွင်းထွက်များ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ရေနံချောင်းနှင့် ချောက်မြို့နယ်တို့တွင် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ ထွက်ရှိသည်။
ချောက်ရေနံမြေ ရေနံချောင်းရေနံမြေ ထောက်ရှာပင်ရေနံမြေ မင်းဘူးရေနံမြေ မန်းရေနံမြေ ကျောက်ခွက်လက်ပံတိုရေနံမြေ ဒေသထွက်ကုန်များ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ နေကြာ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်အမျိုးမျိုး၊ ဆန်စပါး၊ ပြောင်း၊ ကျွန်းသစ်၊ ပိတောက်၊ အင်၊ အင်ကြင်း၊ သစ်ရာ၊ ပျဉ်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ဝါးအမျိုးမျိုး ဆင်ဖြူကျွန်းအာလူး စက်မှုလုပ်ငန်းများ ပခုက္ကူ စက်မှုဇုံ ရေနံချောင်း စက်မှုဇုံ ချောက် ရေနံချက်စက်ရုံ မန်းသံပရာကန် ရေနံချက်စက်ရုံ မန်း ရေနံမြေသဘာဝဓာတ်ငွေ့ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ ကျွန်းချောင်း ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံ စလေ ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံ သရက်ဘိလပ်မြေစက်ရုံ ပခုက္ကူ ဗာဂျီးနီးယားဆေးပေါင်းစက်ရုံ ပွင့်ဖြူ ချည်မျှင်စက်ရုံ မကွေး ဆပ်ပြာစက်ရုံ စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့အထွဋ်အမြတ်ထားရာနေရာများ ကံ့ကော်တစ်ထောင်ဘုရား(မကွေး) ငါးမျက်နှာစေတီနှင့်ငါးမျက်နှာကန် ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ စလေ ရုပ်စုံကျောင်း မန်းရွှေစက်တော်ရာဘုရား စန္ဒကူးနံ့သာကျောင်းတော်ရာဘုရား ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ တိပိဋကတ်စုံကျောက်စာရုံတော်ကြီး(ရေနံချောင်းမြို့) တန့်ကြည့်တောင်စေတီ မင်းဘူးနဂါးပွက်တောင် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမပါဠိတက္ကသိုလ်(မြန်မာတစ်ပြည်လုံးတွင် စာသင်သားသံဃာ အများဆုံးစာသင်တိုက်ကြီး) ပင်းစက္ကလံပစေတီတော်(ရေနံချောင်းမြို့) ပဉ္စလောဟာပြ​ည်တော်ပြန်ဘုရားကြီးဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ ဖောင်တော်ဦးဘုရားဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ မြသလွန်စေတီ ရွှေကူမြတ်စွာဘုရားနှင့် တံကဲတော်(ပခုက္ကူမြို့) ရှင်ပင်မုနိမဟာရံသီဘုရားကြီးဆင်ဖြူကျွန်း သီဟိုဠ်ရှင်ဘုရား(ပခုက္ကူမြို့) အခြားထင်ရှားသောနေရာများ ဂွေးချောင်းခံတပ် စွန်တောင် (ချွန်းတောင်) (ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့်ပေ ၆၅၂၇ ပေရှိသည်။
) ပုံတောင်၊ ပုံညာဒေသ (ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း လေ့လာရေးလုပ်ငန်း)D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000. ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်း မင်းလှခံတပ် ယောဒေသ လွတ်လပ်ရေးဖခင်၊ အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မွေးဖွားရာဇာတိ နတ်မောက်မြို့၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနေအိမ်ပြတိုက် ထင်ရှားသောတံတားများ အနော်ရထာတံတား (ချောက်-ဆိပ်ဖြူ) ဧရာဝတီတံတား (မကွေး) (မကွေး-မင်းဘူး) ပခုက္ကူတံတား (ပခုက္ကူ-ပုဂံ) မုန်းချောင်းတံတား (ပွင့်ဖြူ-ရှောက်တော) မန်းချောင်းတံတား (စကု) ယင်းချောင်းတံတား (မကွေး) ပင်းချောင်းတံတား (ရေနံချောင်း) နွယ်တမယ်တံတား ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ ဒေါင်းနေချောင်းတံတား (ရေနံချောင်း) ဆားပွက်ချောင်းတံတား (မင်းဘူး) မုန်းချောင်းတံတား (မဲဇလီ) စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ခြမ်းဒေသများဖြစ်သော မင်းတုန်း၊ ငဖဲ၊ စေတုတ္တရာ၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်များတွင် မြေပြန့်ချင်းလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသောကြောင့် ချင်းတိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများကို တွေ့ရှိရသည်။
ထို့ပြင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသ၏ ထီးလင်း၊ ဂန့်ဂေါ၊ ဆော စသည့် မြို့ ၃ မြို့သည် ဗမာမျိုးနွယ်စုတွင်ပါဝင်သော ယောလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်ပြီး ယောဒေသဟု ခေါ်တွင်သည်။
စံမြန်မာစကားနှင့် အသံထွက် အနည်းငယ်ကွဲလွဲသည်။
ထိုယောဒေသမှထွက်သော ယောလုံချည်ကို ကိုလိုနီခေတ်က မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းဒေသ ကျပင်းမြို့ဟောင်းရှိ ပျူခေတ် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် မြေအိုးဆေးရိုးများတွေ့ရသည်။
ယင်းရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအား ဆင်ဖြူကျွန်းပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းဒေသကြီးများ။
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးသည် ဧရိယာစုစုပေါင်း ၃၆,၁၇၉.၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းဒေသကြီး ၇ ခုတို့တွင် အကျယ်ဆုံးလည်းဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းမှ မြောက်ထိပ်စွန်းလောက်ထိ တောင်မြောက်ရှည်လျားသော တိုင်းဖြစ်ပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ချင်းပြည်နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ် မှ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ မှ ၉၇ ဒီဂရီ မိနစ် အတွင်း တည်ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ မုံရွာမြို့ ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု တောင်တန်းဒေသများရှိရာ အနောက်မြောက်ဘက်ဒေသများနှင့် ကျန်မြေပြန့်လွင်ပြင်ဒေသများမှာ ကွဲပြားခြားနားသည့် ရာသီဥတုများရှိကြသည်။
ပတ်ကွိုင် နှင့် နာဂတောင်တန်းများ၏ အပူချိန်မှာ ရေခဲမှတ်ထိ ရှိတတ်သည်။
ပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ အနိမ့်ဆုံး ၄၀ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ထိရှိတတ်ပြီး အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် မုံရွာမြို့၏ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၁၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ထိ ရှိတတ်သည်။
အအေးပိုင်းဒေသများ၏ အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၅၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်သာဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်ပိုင်းဒေသများတွင် မိုးရေချိန်မှာ ၈၀ လက်မမှ ၁၀ဝ လက်မထိ ရရှိလေ့ရှိသည်။
သို့သော် တောင်ပိုင်းဒေသများတွင်မူ ၄၀ လက်မဝန်းကျင်သာရရှိသည်။
မြို့ကြီးအချို့၏ နှစ်စဉ်ပျှမ်းမျှမိုးရေချိန်များမှာ မုံရွာမြို့တွင် ၃၁ လက်မ၊ စစ်ကိုင်းမြို့တွင် ၃၄ လက်မ နှင့် ရွှေဘိုမြို့တွင် ၃၆ လက်မ တို့ဖြစ်ကြသည်။
တခါတရံတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည့် မုန်တိုင်းများကြောင့်လည်း မိုးများတတ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး မြို့တော် စစ်ကိုင်းတိုင်းမြို့တော်သည် စစ်ကိုင်းမြို့ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းကာလများတွင် တိုင်းဒေသကြီး၏ အချက်အချာဖြစ်ခြင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းအထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတို့ပေါင်းဆုံရာ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်ခြင်း၊ တိုင်းဒေသကြီး၏ စီပွားရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်နေခြင်း၊ အထက်အညာကျေးရွာများ၏ မှီခိုအားထားရာဖြစ်ခြင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကုန်စည်စီးဆင်းရာ အရပ်ဒေသဖြစ်နေခြင်းတို့ကြောင့် မုံရွာမြို့ သည် လူဦးရေးနှင့် စီပွားရေး တဟုန်ထိုး တိုးတက်လာသည့်အခါ စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ စီပွားရေးမြို့တော်အဖြစ် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှ အသိမှတ်ပြုလာခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိ အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တိုင်းအဆင့် အစိုးရရုံးများသည် စစ်ကိုင်းမြို့တွင် ရှိခဲ့သော်လည်း မန္တလေးတိုင်းနှင့်နီးကပ်စွာရှိနေခြင်းကြောင့် တိုင်းမြို့သည် မန္တလေးအားမှီခိုအားထားနေရခြင်း၊ တိုင်းနယ်နိမိတ်စည်း၏ အစွန်အဖျားတွင် ရှိနေခြင်းကြောင့် အုပ်ချုပ်မူကိစ္စများတွင် နှောင်နှေးရခြင်း၊ စစ်ကိုင်းအထက်ပိုင်းဒေသအား ကုန်းလမ်းဖြင့်သာ ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ လေကြောင်းခရီးအတိုင်းအတာအရ မန္တလေးနှင့် နီးကပ်စွာ ရှိနေခြင်းကြောင့် လေကြောင်းခရီးမပေါက်ခြင်း၊ မြို့ပေါ်နေ လူဦးရေတိုးတက်နူန်းနှေးကွေးခြင်းနှင့် စစ်ကိုင်းမြို့စီပွားရေးသည် မန္တလေး၏လက်ဝေခံဖြစ်နေခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများကြောင့် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တိုင်းအဆင့် အစိုးရရုံးများသည် တိုင်းဒေသကြီးဗဟိုအချက်အချာဖြစ်ရာ မုံရွာမြို့ သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မုံရွာမြို့အား မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ ကုန်လမ်း၊ ရေလမ်း၊ လေကြောင်းမှ လွယ်ကူချောမွေ့စွာ သွားလာနိုင်နေပြီဖြစ်သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ် မုံရွာမြို့ အနီးတွင် ဖွင့်လှစ်လိုက်သော ချင်းတွင်းတံတားသည် အနောက်ဘက်ချင်းတွင်းဒေသမှ ကုန်စည်စီးဆင်းများ ပိုမိုအားကောင်းသွားစေခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်မြို့များမှ စစ်ဌာနချုပ်များရှိသော မြို့များသို့ ပြောင်းရွေ့ထားခဲ့ကြသော တိုင်းအဆင့်ရုံးများကို သက်ဆိုင်ရာတိုင်းမြို့များသို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင်မူ စစ်ကိုင်းမြို့၌ မည်သည့်တိုင်းအဆင့်ရုံးမှ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခြင်းများ မပြုလုပ်ခဲ့ကြဘဲ မုံရွာမြို့တွင်သာ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရရုံးစိုက်ရာအဖြစ် အတည်ပြုသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၂) သည် စစ်ကိုင်းမြို့တွင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော စတုတ္ထတန်း ပထဝီဖတ်စာတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ မြို့တော်အား မုံရွာမြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံများတွင်လည်းမုံရွာမြို့ အဖြစ်တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။
အဆိုပါကိစ္စရပ်နှင့်ပက်သက်၍ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ညီညွတ်ခြင်းမရှိ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် မေးခွန်းမေးမြန်းခဲ့ရာ ပညာရေးဒုတိယဝန်ကြီးမှ အများသိရှိလက်ခံနေသောကြောင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်ဟုသာ ပြောကြားခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအား တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် အမှူးပြုသော တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။
တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် မုံရွာမြို့၌ တည်ရှိသည်။
တရားစီရင်ရေး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။
လက်ရှိအခြေအနေ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးသည် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ၏ တပ်မ ၃၃ နှင့် ဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များ တိုက်ပွဲ အပြင်းထန်ဆုံး ဒေသ လည်းဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၏ ဧရိယာ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များက စိုးမိုးထားပြီး အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမှာ မြို့ကြီးတချို့တွင်သာရှိတော့ပြီး အချို့နေရာများတွင် အာဏာလေဟာနယ်ဖြစ်နေသည်။
တော်လှန်ရေးအစိုးရဖြစ်သော အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရသည် စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ ၃၀ ရာနှုန်းကို ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်၊ ပညာရေးစနစ်များ တည်ဆောက်နေသည်။
လက်ရှိ စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် စစ်ပွဲများကြောင့် စစ်ရှောင်လူဦးရေ သိန်းချီရှိနေပြီး အိမ်ခြေပေါင်းထောင်ချီ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံထားရသည်။
လက်ရှိတွင်လည်းအကြမ်းဖက်အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က ကျေးရွာများမီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း လေယာဉ်နဲ့ဗုံးကျဲခြင်း ဆေးရုံနှင့်စာသင်​ကျောင်းများ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG ၏ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများကို ဗုံးကျဲခြင်း ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်းများအမြဲမပြတ်ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။
ကျေးရွာများစစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်းများ ဗုံးကျဲခြင်းများကို အကြမ်းဖက်စစ်တပ်မှ အမြဲပြုလုပ်နေသဖြင့် စစ်ဘေးရှောင်ဦးရေများတိုးသထက်တိုးလားခြင်း စားနပ်ရိက္ခာငတ်မွတ်ခေါင်းပါးလာခြင်းနှင့်အတူ ကပ်ဘေးများဆိုက်ရောက်နေခဲ့သည်။
နမခ နှင့် အစိုးရတိုင်းရုံးများရှိရာ မုံရွာမြို့၏ ပတ်ပတ်လည်တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့လှုပ်ရှားနယ်မြေများဝန်းရံထားသကဲ့သို့ စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ အဓိကပင်မလမ်းမကြီးများတွင်လည်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်များစိုးမိုးထားသည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့်မဟာမိတ်တပ်များ၏ တိုက်ခိုက်မူကြောင့် စစ်ကောင်စီ၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ ကောလင်းခရိုင် ကောလင်းမြို့ အား လေးရက်တာတိုက်ပွဲအတွင်း နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီမှ လက်လွှတ်လိုက်ရပြီဖြစ်သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ မြို့များဖြစ်သော မော်လူး၊ ခမ်းပတ်၊ မြို့သစ်၊ ရွှေပြည်အေးနှင် ပင်လည်ဘူးမြို့များကို တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုက ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
အင်းတော်၊ ကောလင်း၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်းနှင့် ပုလဲမြို့များကို တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းယူရန်ကြိုးစားနေသည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပသုံးလုံးယန္တယား၊ စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်လွှတ်တော်နှင့် စစ်ကိုင်းဖိုရမ်အင်အားစုများက ဒေသတွင်းအုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ၊ စစ်ရှောင်ကူညီရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ ဆောင်ရွက်နေသည်။
ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ ခရိုင်များ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ခရိုင် (၁၃)ခရိုင်၊ ခရိုင်နှင့်အဆင့်တူညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခု တည်ရှိသည်။
ထိုခရိုင်များကို မြို့နယ် (၃၈)မြို့နယ်ဖြင့် ထပ်မံပိုင်းခြားသည်။
မြို့ပေါင်း (၅၀)မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၂၇၁) ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၇၅၅) အုပ်စုနှင့် ရွာပေါင်း (၅၉၉၁) ရွာ တည်ရှိသည်။
တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်များနှင့် နေပြည်တော်ကောင်စီအတွင်းရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် ကျေးရွာဦးရေ စာရင်းချုပ်(၁၆−၁၀−၂၀၁၉) ခရိုင်ရှိမြို့နယ် မုံရွာခရိုင်မုံရွာမြို့နယ်အရာတော်မြို့နယ်ဘုတလင်မြို့နယ်ချောင်းဦးမြို့နယ်စစ်ကိုင်းခရိုင်150pxစစ်ကိုင်းမြို့နယ်မြင်းမူမြို့နယ်မြောင်မြို့နယ်ရွှေဘိုခရိုင်ရွှေဘိုမြို့နယ်ခင်ဦးမြို့နယ်ဝက်လက်မြို့နယ်ရေဦးခရိုင်ရေဦးမြို့နယ်တန့်ဆည်မြို့နယ်ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ခန္တီးခရိုင်ခန္တီးမြို့နယ်ဟုမ္မလင်းခရိုင်ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ကလေးခရိုင်150pxကလေးမြို့နယ်ကလေးဝမြို့နယ်မင်းကင်းမြို့နယ်ကသာခရိုင်150pxကသာမြို့နယ်ထီးချိုင့်မြို့နယ်ဗန်းမောက်မြို့နယ်အင်းတော်မြို့နယ်ကောလင်းခရိုင်150pxကောလင်းမြို့နယ်ဝန်းသိုမြို့နယ်ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ကန့်ဘလူခရိုင်150pxကန့်ဘလူမြို့နယ်ကျွန်းလှမြို့နယ်တမူးခရိုင်150pxတမူးမြို့နယ်မော်လိုက်ခရိုင်150pxမော်လိုက်မြို့နယ်ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ယင်းမာပင်ခရိုင်150pxယင်းမာပင်မြို့နယ်ကနီမြို့နယ်ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ပုလဲမြို့နယ်နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ150pxလဟယ်မြို့နယ်လေရှီးမြို့နယ်နန်းယွန်းမြို့နယ် အခြား မြို့ရွာများ .ပုတီး စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီး (ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အသံမြည်ခေါင်းလောင်းကြီး) ကျောက္ကာရွှေဂူနီဘုရားကြီး မိုးညှင်းသမ္ဗုဒေဘုရား လေးကျွန်းစကြာ ရပ်တော်မူဘုရားကြီး တွင်းတောင် အလောင်းတော် ကဿဖ နာဂနှစ်သစ်ကူးပွဲ ဖလံဂုဏ်ရွာ (နန်းမတော်မယ်နု ၏ဇာတိ) (လင်းနို့ဂူ)(ကန့်ဘလူမြို့ ဇင်းရွာ) ဆွမ်းဦးပုညရှင် (စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး) ဉမင်သုံးဆယ် (စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး) ဉမင်ကိုးဆယ် (စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး) ရွှေတောင်ဦးမော် (စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး) ရွှေဘိုမြို့ထောင့်စေတီ (ရွှေဘိုမြို့) ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဟန်လင်းပျူမြို့ဟောင်း D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000. ဒေသထွက်ကုန်များ ပဲပြောင်း နှမ်းဝါ ကွမ်းနှင့်ကွမ်းယာပစ္စည်းများလည်း ထွက်ရှိသည်။
စပါး မြေပဲ နေကြာ စသည်တို့ကို စစ်ကိုင်းတိုင်းအထက်ပိုင်း၌ အစိုက်များကြသည်။
တွင်းထွက်များ ရွှေ(ကျောက်ပုထိုးဒေသ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးရွှေထွက်ရာဒေသ)၊ ကျောက်စိမ်း(ခန္တီးမြို့) ရေနံ(ပန်းသာ၊ အင်းတော်ဒေသ) ကျောက်မီးသွေး(ကလေး၊ ကလေးဝ၊ မော်လိုက်တစ်ကြော) မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကျောက်မီးသွေးအရည်အသွေး အကောင်းဆုံးနှင့် အများဆုံးထွက်ရှိသည့် တိုင်းဒေသကြီး ဖြစ်သည်။
တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး (၊ သို့မဟုတ် ၊ ယခင်အမည် တနင်္သာရီတိုင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး တိုင်းဒေသကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
မြို့တော်မှာ ထားဝယ်မြို့ဖြစ်သည်။
လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ မြိတ်မြို့ဖြစ်သည်။
အခြားအရေးပါသည့် မြို့များမှာ မြိတ်မြို့နှင့် ကော့သောင်းမြို့များ ဖြစ်သည်။
တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁,၄၀၈,၄၀၁ ဖြစ်သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးသည် ဧရိယာစုစုပေါင်း ၁၆,၇၃၆ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။
မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်း တနင်္သာရီကမ်းမြှောင်ဒေသတွင်တည်ရှိပြီး၊ လူနေကျဲပါးသော ဒေသလည်းဖြစ်သည်။
ကပ္ပလီပင်လယ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။