kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြစ်ဆုံမန္တလာ မီးရထား သည် မန္တလေးမြို့နှင့် မြစ်ကြီးနားမြို့ကို ပြေးဆွဲခဲ့သော ပုဂ္ဂလိကမီးရထားလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
မြန်မာ့မီးရထားနှင့် အကျိုးတူလုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်ကာ ကချင်ပြည်နယ်အများပိုင်ကုမ္ပဏီမှ ပိုင်ဆိုင်သည်။
မြစ်ဆုံ-မန္တလာအထူးအမြန်ရထား ပြေးဆွဲမှုရပ်ဆိုင်း။
Voice of Myanmar (ဒီဇင်ဘာ-၂၂-၂၀၁၉) သမိုင်းကြောင်း ၂၀၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်အများပိုင်ကုမ္ပဏီမှ တာဝန်ယူပြီး အမှတ်(၃၇/၃၈) အစုန်အဆန် မြစ်ဆုံမန္တလာအထူးအမြန်ရထားများ အဖြစ် စတင်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
စတင်ပြေးဆွဲစဉ်က မြစ်ကြီးနား-မန္တလေး အသွားအပြန် တစ်ခေါက်အတွက် ငွေကျပ် ၆၉ သိန်း မြန်မာ့မီးရထားကို ပေးဆောင်ရကာ ၂၀၁၈-၁၉ ခုနှစ် သက်တမ်းကာလတွင် ငွေကျပ် ၅၉ သိန်း ပေးဆောင်ခဲ့ရသည်။
သို့သော် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုမ္ပဏီဘက်က ထပ်မံသက်တမ်းတိုးခြင်း မရှိတော့ဘဲ ရပ်နားခဲ့သည်။
မြစ်ဆုံ-မန္တလာ ရထားရပ်နားမည်။
DVB ရပ်ဆိုင်း မြစ်ဆုံမန္တလာအထူးမြန်ရထားသည် မြန်မာ့မီးရထားမှ လေအိတ်ရထားပြေးဆွဲပြီးနောက်ပိုင်း ခရီးသည်စီးနင်းမှုနည်းပါးခြင်းကြောင့် တင်ဒါသက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားသော ကချင်အများပိုင်ကုမ္ပဏီမှ ထပ်မံသက်တမ်းခြင်း မပြုလုပ်တော့သဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရွှေမန်းမေ မီးရထား ကော့ဆိုင်း မီးရထား ဒဂုံမန်း မီးရထား မတ္တရာမီးရထား ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး။
ဒဂုံမန်း မီးရထား သည် ရန်ကုန်မြို့ မှ မန္တလေးမြို့ သို့ အစုန်အဆန်ပြေးဆွဲခဲ့သော ပုဂ္ဂလိမီးရထားလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၉၀ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မှစတင်ပြီး မြန်မာ့မီးရထား နှင့် အကျိုးတူလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ရွှေမန်းမေမီးရထားမှ ဂျပန်စစ်လျော်ကြေး မှ ရရှိသော ရထားတွဲအဟောင်းများကို မြန်မာ့မီးရထားထံမှ ငှားရမ်းကာ ကုမ္ပဏီဘက်မှ အကုန်ကျခံ ပြန်လည်ပြုပြင်ပြီး ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်ရထားခရီးစဉ်အဖြစ် ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
ရထားတွဲများမှာ တီဗီ၊ ရေခဲသေတ္တာနှင့် အထူးတွဲများတွင် လေအေးပေးစနစ်များ ပါဝင်လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ၁၉၉၄ခုနှစ်တွင် အမှတ်(၁၇) အဆန် အမြန်ရထား အဖြစ် ပြောင်းလဲ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က အထက်တန်းတွဲ ၊ အထက်တန်းအိပ်စင်တွဲ နှင့် စားသောက်တွဲများသာ ပါဝင်ကာ လမ်းဘူတာအဖြစ် တောင်ငူ၊ ပျဉ်းမနားနှင့် သာစည်တွင်ရပ်တန့်ပြီး ပြေးဆွဲကြာချိန် (၁၂)နာရီဖြင့် ပြေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရွှေမန်းမေ မီးရထား ကော့ဆိုင်း မီးရထား မြစ်ဆုံမန္တလာ မီးရထား မတ္တရာမီးရထား ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး။
ကော့ဆိုင်း မီးရထား သည် ရန်ကုန်မြို့ ၊ မန္တလေးမြို့ နှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ကို ပြေးဆွဲခဲ့သော ပုဂ္ဂလိကမီးရထားလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၉၇ခုနှစ်မှစပြီး မြန်မာ့မီးရထားနှင့် အကျိုးတူ ပူးပေါင်းပြေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ၁၉၉၇ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ရန်ကုန်-မန္တလေး နှင့် ရန်ကုန်-တောင်ကြီး ခရီးစဉ်များဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး အမှတ်(၁၅/၁၆) အစုန်အဆန် အထူးအမြန်ရထား (SE) ရထားတွဲ၏ နောက်ဆုံးမှ အထက်တန်းတွဲနှင့် အထူးအထက်တန်းတွဲ တွဲဆိုင်း(၂)တွဲချိတ်ဆွဲ ပြေးဆွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရထားတွဲဆိုင်းများမှာ လေအေးပေးစနစ်ပါဝင်သော တွဲဆိုင်းများဖြစ်ပြီး မနက်စာ ၊ ညစာ အကျွေးအမွေးများနှင့်တကွ ဝန်ဆောင်မှု ပေးခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မှမန္တလေးကို ရထားဖြင့် ပြေးဆွဲပြီး ရန်ကုန်-တောင်ကြီး ခရီးစဉ်စီးနင်သူများအနေဖြင့် သာစည်ဘူတာမှ တစ်ဆင့် ကားဖြင့် ပို့ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ရပ်ဆိုင်း နှစ်နှစ်ကြာ ဝန်ဆောင်မှုပေးပြီးနောက် ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် လုပ်ငန်းအရှုံးပေါ်၍ စိုင်အောင်မိန်း မီးရထားအား လက်လွှဲရောင်းချကာ ၎င်းမှာ ၁၉၉၉ခုနှစ်ကုန်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရွှေမန်းမေ မီးရထား ဒဂုံမန်း မီးရထား မြစ်ဆုံမန္တလာ မီးရထား မတ္တရာမီးရထား ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး။
ကနောင်စစ်ဆင်ရေးသည် ပလောင်ပြည်နယ် လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး/တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် နှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (မန္တလေး) တို့ ပူးပေါင်းဆင်နွှဲသော စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
စစ်ဆင်ရေးကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ စတင်ခဲ့ရာ စက်တင်ဘာလအထိ စစ်ကောင်စီတပ်မှ အရာရှိအဆင့်များ အပါအဝင် ၈၀ ဦးခန့် သေဆုံးကာ ၁၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်အမြောက်အမြား သိမ်းဆည်းရမိသည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။
ကနောင်စစ်ဆင်ရေးသည် တပ်မ ၉၉၊ တပ်မ ၁၀၁ လက်အောက်ခံ ခလရ ၂၅၂၊ ခလရ ၂၅၇ နှင့် အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်လက်အောက်ခံ ခမရ ၅၀၂ တို့နှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။
တိုက်ပွဲများ ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မတ္တရာမြို့နယ်၊ အင်ကြင်းမြိုင်လေကြောင်းကာကွယ်ရေးတပ် ၁၀၁၄ အား ရှော့တိုက်ဒုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ၊ ကင်းစခန်းတစ်ခုအား ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။
အင်ကြင်းမြိုင်တပ်သို့ စစ်ကူလာသော ယာဉ်တန်းခြောက်စီးအား မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦး အပါအဝင် ၁၉ ဦးသေဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သလို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (မန္တလေး) မှ တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် နောင်ချိုမြို့နယ်တွင် စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းအား ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီအရာရှိတစ်ဦးအပါအဝင် ၁၅ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။
ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မ ၉၉ လက်အောက်ခံ အင်အား ၅၀ ခန့်ရှိတပ်ရင်းမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာစဉ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးသေဆုံးပြီး ၆ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။
ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကြောင်းထိုးလာသော စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၇ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။
စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၉ ဦးသေဆုံးခဲ့ကာ ခဲယမ်းများအား ပူးပေါင်းအဖွဲ့မှ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။
စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များအား တပ်စွဲထားသော ပြင်ဦးလွင်-မိုးကုတ်လမ်းမပေါ်ရှိ တောင်နီကျေးရွာအနီး တာဝါတိုင်ကုန်းအား ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၆ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (မန္တလေး) မှ တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီမှ အနည်းဆုံး သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ။
right|thumb| ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီးရှိလမ်းညွှန်ဆိုင်းဘုတ် လမ်းညွှန်ဆိုင်းဘုတ်များသည် ယာဉ်အသွားအလာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများနှင့် လမ်းသင်္ကေတများ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အဆင်ပြေချောမွေ့စေရန်နှင့် တစ်ပြေးညီ ယာဉ်စည်းကမ်းများ ချမှတ်ခြင်းဖြင့် လမ်းအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစေရန် လမ်းပြဆိုင်းဘုတ်သင်္ကေတများနှင့် လမ်းအမှတ်အသားများသည် လိုအပ်ပါသည်။
ဘေးကင်းရေးအန္တရာယ်သတိပေးဆိုင်းဘုတ်များသည် ယာဉ်မောင်းများနှင့် လမ်းသွားလမ်းလာများအား ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့်အန္တရာယ်များကို သတိပေးရန် ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက် ကဏ္ဍ:လမ်းသွားလမ်းလာ လုံခြုံရေး။
thumb|အထက်တန်းလူစီးတွဲအတွင်းပိုင်းအား ၁၉၆၀ခုနှစ်တွင် မြင်တွေ့ရစဉ်။
ရွှေမန်းမေ မီးရထား သည် မန္တလေးမြို့ မှ ရန်ကုန်မြို့ သို့ ပြေးဆွဲခဲ့သော မီးရထားလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၅၉နှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းမှစတင်ပြီး မြန်မာ့မီးရထား မှပြေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ အိပ်စင်၊ အထူးတန်း၊ ရိုးရိုးတန်းတွဲဆိုင်းများ၏ သန့်ရှင်းသပ်ရပ်မှုမှာလည်း တိုးတက်ခဲ့သည်။
General Maung Maung Some Aspects of the Care-Taker Government An Experiment in Democratic Process သမိုင်းကြောင်း မြန်မာ့မီးရထားမှ အထက်တန်းမီးရထားခရီးသည်များ သက်သာချောင်ချိစေရန်နှင့် သက်တောင့်သက်သာ ဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်၍ အထက်တန်းလူစီးတွဲသစ်များကို ဂျပန် စစ်လျော်ကြေးများဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံမှ မှာယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဂျပန်ပြည် တခေါက်၊ လူထုဦးလှ ၊ ၁၉၆၂ခုနှစ် အဆိုပါ တွဲသစ်များကို ယခင် ပထမတန်းတွဲ နှင့် ဒုတိယတန်းတွဲများတွင် အစားထိုးပြီး ရန်ကုန်-မန္တလေး အစုန်အဆန် စာပို့ရထားများ အဖြစ် ပြေးဆွဲစေခဲ့သည်။
မြန်မာပြည်မီးရထား မဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၅၅ခုနှစ် ဇူလှိုင်လ အထက်တန်းတွဲသစ်ကြီးများတွင် ရွှေမန်းမေ ၊ ဒဂုံမေ စာတမ်းများချိတ်ဆွဲထားခဲ့သည်။
အတွင်းပိုင်းတွင် ကတီပါဖုံးများ ၊ အိပ်ရာထိုင်ခင်းများ၊ အရောင်တောင်ပသော အတွင်းသစ်သားများ၊ ရေခလုတ်၊ ကြည့်မှန်၊ အိမ်သာ၊ မီးဆိုင်း၊ ပန်ကာ စသည့်ဖြင့် ခရီးသည်များ သက်တောင့်သက်တာရှိ၍ စိတ်တိုင်းကျခဲ့ကြသည်။
အဆိုပါတွဲများ၏ တန်ဖိုးသည် ထိုခေတ်ကျပ်ငွေ တစ်သိန်းခွဲ ဖြစ်သည်။
အမြင့်ဆုံး အမြန်နှုန်း တစ်နာရီ ၄၅မိုင်နှုန်းဖြင့် ပြေးဆွဲကြာချိန် (၁၀)နာရီဖြင့် ပြေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။
နှစ်တရာပြည့်မီးရထား ၁၉၇၇ခုနှစ်thumb|လွတ်လပ်ရေးခေတ်ကာလ လူစီးရထားတွဲဆိုင်းများ ရွှေမန်းမေ သီချင်း သက်ဆိုင်ရာဌာနမှ တေးရေးဆရာရွှေပြည်အေးအား ရထားအတွက် သီချင်းအပ်ရာ ဆရာရွှေပြည်အေးက ရွှေမန်းမေဇာတ်ကားတွင် မာမာအေးသီဆိုခဲ့သောသီချင်းကို ခင်ယုမေနှင့် ပြန်လည်အသံသွင်းစေခဲ့ပါသည်။
ခင်ယုမေ ထပ်မံသီဆိုသောသီချင်းတွင် မီးရထားနှင့်လိုက်ဖက်အောင် မီးရထားခုတ်မောင်သံများ၊ မီးရထားဥဩသံများကို သီချင်းသံစဉ်နှင့်အညီ ထည့်သွင်းတီးမှုတ်စေခဲ့ပါသည်။
ထိုသီချင်းကို ရွှေမန်းမေ မီးရထားကြီး မန္တလေး-ရန်ကုန် ခုတ်မောင်းစဉ် ဖွင့်ခဲ့ပြီး လူကြိုက်များကာ အထူးအောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့ပါသည်။
ရွှေမန်းမေသီချင်း မူရင်းသီဆိုသူကိုလည်း ခင်ယုမေဟုပင် ပရိသတ်အများက ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဒဂုံမန်း မီးရထား ကော့ဆိုင်း မီးရထား မတ္တရာ မီးရထား ကိုးကား။
thumb|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိလမ်းဆုံမီးပွိုင့် မီးပွိုင့်များသည် လမ်းဆုံများ ၊ လူကူးမျဉ်းကျားများ နှင့် ယာဉ်အသွားအလာများသောနေရာများတွင် ယာဉ်တိုက်မှုအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစေရန်နှင့် ယာဉ်ကြောစီးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အတွက် အသုံးပြုသော အချက်ပြမီးဖြစ်သည်။
မီးပွိုင့်များတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် အချက်ပြသုံးမျိုးပါရှိပြီး လမ်းအသုံးပြုသူများအား အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အချက်အလက်များကို အရောင်များ၊ မြားနှင့် စက်ဘီးပုံများ ပါဝင်သော သင်္ကေတများဖြင့် ထုတ်လွှင့်သည်။
ပုံမှန်မီးပွိုင့်တစ်ခုတွင် ပါဝင်သော အရောင်များမှာ အနီ၊ အဝါနှင့် အစိမ်းရောင်တို့ဖြစ်ပြီး အလျားလိုက် သို့မဟုတ် ဒေါင်လိုက် တပ်ဆင်ထားသည်။
ယင်းသည် နိုင်ငံတကာ စံဖြစ်သော်လည်း အချို့သော နိုင်ငံများနှင့် ဒေသများတွင် မီးပွိုင့်အစီအစဉ်များနှင့် ဥပဒေကြောင်းအရ မူကွဲများလည်း ရှိသည်။
မီးပွိုင့်စနစ်ကို ယဉ်ကြောထိန်းသိမ်းရာတွင် ယဉ်ထိန်းအရာရှိများလိုအပ်ချက်ကို လျော့ချရန် ရည်ရွယ်၍ လန်ဒန်မြို့ လွှတ်တော်ရင်ပြင်တွင် ၁၈၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစကာ မီးပွိုင့်နည်းပညာသည် လျှပ်စစ်စနစ်နှင့် ကွန်ပျူတာထိန်းချုပ်စနစ်များဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။
မီးပွိုင့်စနစ်ကို လူသွားလူလာ ထိန်းကြောင်းရန်နှင့် ယာဉ်ကြောစနစ်များ ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ရထားလမ်းဖြတ်သန်းမှုများကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက်လည်း မီးပွိုင့်စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ယာဉ်ကြော သင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:ယာဉ်ကြော ဥပဒေ ကဏ္ဍ:ကုန်းကြောင်းပို့ဆောင်ရေး။
thumb|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင်လူကူးမျဉ်းကျားပေါ်တွင် လမ်းဖြတ်ကူးသူ အမျိုးသမီးတစ်ဦးပုံ လူကူးမျဉ်းကျားများသည် လမ်းအသွားအလာများ‌သောနေရာများလမ်းဆုံများတွင် အမှတ်အသားပြုထားသည့် လူကူးမျဉ်းများပြုလုပ်ထားသည်။
‌လူကူးမျဉ်းကျားများကို ကျောင်းရှေ့၊ဈေးရှေ့ တို့တွင်အများဆုံးတွေ့ရသည်။
တပ်ကြပ်ကြီးမင်းမောင် သည် မန္တလေးမြို့ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်များထဲ ပါဝင်သည့် သူဖြစ်သည်။
မန္တလေးမြို့ ရှိ မဟာမုနိဘုရားကြီးအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်ဖွဲ့ဝင် တို့ကို ခုခံ တိုက်ခိုက်ရင်း ကျဆုံးခဲ့သူဖြစ် သည်။
သူ၏ အထိမ်းအမှတ်ကျောက်စာတိုင်ကို ဘုရားကြီးပုရဝိုဏ် အတွင်းရှိ ရှင်မာလဲဘုရား မျက်နှာချင်းဆိုင်နေရာတွင် စိုက်ထူထားသည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု သူသည် ဗိုလ်မှူးဗထူး မန္တလေးတိုင်းတွင် စစ်တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် တပ်ကြပ်ကြီးတာဝန်ဖြင့် ထမ်းဆောင်နေသည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများကဖော်ပြသည်။
ဂျပန်ဖက်ဆစ်များနှင့်ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲ တွင် သူသည် ဗိုလ်လှညွှန့် တို့အဖွဲ့ ဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ရင်း ကျဆုံးခဲ့သည်။
ဗိုလ်မှူး ဗထူး မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲ တပ်ကြပ်ကြီးမင်းမောင်နှင့်ဗိုလ်လှညွှန့် တို့ အုပ်ချုပ်သော အဖွဲ့သည် ဂျပန် ၃၀၀ တပ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရာ၊ဂျပန် ၁၅ယောက် ကျဆုံးခဲ့ရာတွင် တပ်ကြပ်ကြီးမင်းမောင်လည်း ကျဆုံးသွားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
အထိမ်းအမှတ်ကျောက်စာတိုင်စိုက်ထူခြင်း ၁၉၄၅ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်တွင် တပ်ကြပ်ကြီးမင်းမောင် ကျဆုံးခဲ့သည်။
သူကျဆုံးခဲ့ရာ နေရာတွင် အထမ်းအမှတ်ကျောက်စာတိုင် စိုက်ထူခဲ့သည်။
ထိုသမိုင်းဝင် ကျောက်စာတိုင်ကို မဟာမြတ်မုနိ ဂေါပကအဖွဲ့က ၂၀၂၀ မတ်လ ၁၈ရက်တွင် ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းပြုပြင်သည်။
မဟာဝဇိရဝိပဿနာဉာဏ်တော်မြတ်ကြီးသည် စကြဝဠာကုဋေတစ်သိန်းဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော နယ်မြေအတွင်း၌ အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါး အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဟူသော သန္တာန်နှစ်ပါးအတွင်း၌ တည်ရှိကြသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ (၁၂)ရပ်တို့ကို ကလာပသမ္မသနနည်းအားဖြင့် ပေါင်းစုခြုံငုံ၍ လက္ခဏာယာဉ်သုံးချက်တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပွားသုံးသပ်တော်မူသော ဉာဏ်တော်မြတ်ကြီးပင် ဖြစ်တော်မူပေသည်။
(မ၊ဋီ၊၃၊၂၇၅-ကြည့်ပါ။
) နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဘုရားအလောင်းတော်သည် ကဆုန်လပြည့်နေ့ မိုးသောက်ယံ (ညဉ့်၏ နောက်ပိုင်း)အချိန်၌ မဟာဝဇိရ ဝိပဿနာတရား ပွါးများ အားထုတ်တော်မူလေသည်။
မဟာဗုဒ္ဓဝင် ဒုတိယတွဲ မင်းကွန်းဆရာတော် အားထုတ်တော်မူပုံအမြွက်မှာ အာဏာခေတ်ဟုခေါ်သော စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း ကုဋေတသိန်းတို့ရှိရာ စကြဝဠာ ရှိနေကြသော လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ ကာလသုံးပါး၌ တကယ်စင်စစ် ဖြစ်ပွါးသော တရားအနှစ်ကို ဆင်ခြင်တော်မူသောအခါ စကြဝဠာ တတိုက်တတိုက်၌ လူတွေ နတ်တွေ ဗြဟ္မာတွေ မည်မျှပင် များနေစေကာမူ ပရမတ္ထ သဘာဝ ဓမ္မအစစ်အနေဖြင့် ကာလသုံးပါး အဝိဇ္ဇာ, သင်္ခါရ(ဟူသော အတိတ်အဓွန့်ကာလ အကြောင်းတရား)၊ ဝိညာဏ်, နာမ်ရုပ်, သဠာယတန, ဖဿ, ဝေဒနာ(ဟူသော ပစ္စုပ္ပန်အဓွန့်ကာလ အကျိုးတရား)၊ တဏှာ, ဥပါဒါန်, ကမ္မဘဝ(ဟူသော ပစ္စုပ္ပန်အဓွန့်ကာလ အကြောင်းတရား)တို့နှင့် (ဥပပတ္တိဘဝဖြစ်သော) ဇာတိ, ဇရာ+မရဏ(ဟူသော အနာဂတ်အကျိုးတရား) ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ တဆယ့်နှစ်ပါးတည်းဟူသော ပရမတ္ထသဘာဝ ဓမ္မတရားကိုယ်ကို ကောင်းစွာ သိမြင်တော်မူလေသည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ တဆယ့်နှစ်ပါး ဤစကြဝဠာတိုက်၌ ရှိနေကြသော လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ ကာလသုံးပါး၌ တကယ်စင်စစ် ဖြစ်နေသော ပရမတ္ထသဘာဝ ဓမ္မတရားကို ဆင်ခြင်တော်မူသောအခါ အဝိဇ္ဇာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဏ်, နာမ်ရုပ်, သဠာယတန, ဖဿ, ဝေဒနာ, တဏှာ, ဥပါဒါန်, ဘဝ, ဇာတိ, ဇရာ+မရဏဟူ၍ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ တဆယ့်နှစ်ပါး တရားသား (ဝိပဿနာတင်ရမည့် တရားအစု)ကို ကောင်းစွာ သိမြင်တော်မူသကဲ့သို့ ကျန်သော စကြဝဠာတိုက်တို့၌ ရှိနေကြသော လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ ကာလသုံးပါး၌ တကယ်စင်စစ် ဖြစ်နေသော ပရမတ္ထသဘာဝ ဓမ္မတရားသားကိုလည်း ဆင်ခြင်တော်မူ၏။
ထိုသို့ ဆင်ခြင်တော်မူသောအခါ ဤစကြဝဠာတိုက်၌ ရှိနေကြသော လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့ နည်းတူပင် ပဋ္ဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ တဆယ့်နှစ်ပါးစီ တည်းဟူသော ဝိပဿနာတင်ရမည့် တရားအစုကို ကောင်းစွာ သိမြင်တော်မူလေသည်။
အလောင်းတော်သူမြတ်၏ ဝိပဿနာစာရ ဤသို့ စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း ကုဋေတသိန်း တည်းဟူသော အာဏာခေတ်အတွင်း ရှိနေကြသည့် လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာအစဉ်ဝယ် ကာလသုံးပါး၌ တကယ်စင်စစ် ဖြစ်နေသော ပရမတ္ထသဘာဝ ဓမ္မတရားသားကို စဉ်းစား ဆင်ခြင်တော်မူသော အလောင်းတော်သူမြတ်၏ ဉာဏ်တော်ဖြင့် သိမြင်အပ်သော ဝိပဿနာတင်ရမည့် တရားအစုတို့ကား အဝိဇ္ဇာပေါင်း ကုဋေတသိန်း, သင်္ခါရပေါင်း ကုဋေတသိန်း, ဝိညာဏ်, နာမ်ရုပ်, သဠာယတန, ဖဿ, ဝေဒနာ, တဏှာ, ဥပါဒါန်, ဘဝ, ဇာတိ, ဇရာ+မရဏပေါင်းလည်း ကုဋေတသိန်းစီ ဖြစ်ရကား (၁၂-ရပ်ပေါင်းလျှင်) အလောင်းတော်သူမြတ်၏ ဝိပဿနာစာရခေါ်သော (ဝိပဿနာတင်ရမည့်) တရားသားတို့မှာ ကုဋေ တသန်းနှစ်သိန်းတို့ ဖြစ်လေကုန်သည်။
အာနာပါန စတုတ္ထဈာန် သမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်း အလွန်ထွေးရှုပ်၍ အခုတ်အထွင် ခဲယဉ်းလှသည့် တောအုပ်ကြီးကို ရှင်းလင်းခုတ်ထွင် သုတ်သင်သော ယောက်ျားသည် မိမိစွဲကိုင်သောဓားကို ကျောက်ပေါ်တင်၍ သွေးကာ သွေးကာ ထက်လှစွာသော မိမိဓားဖြင့် အလွန်ထွေးရှုပ်သည့် တောအုပ်ချုံပိပ္ပေါင်းအစုကို ရှင်းလင်းသုတ်သင်သကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည်လည်း တထောင့်ငါးရာ ကိလေသာတောအုပ် ချုံပိပ္ပေါင်းအစုကို ရှင်းလင်းသုတ်သင်ရန်အတွက် ကိုယ်တော်၏ လက်သုံးဖြစ်သော မဟာဝဇီရဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာဓားအသွား ထက်မြက်စေရန် အာနာပါန စတုတ္ထဈာန်သမာပတ် တည်းဟူသော ဓားသွေးသည့်ကျောက်၌ သွေးသွေးပြီးလျှင် (= အာနာပါန စတုတ္ထဈာန် သမာပတ်ကို ဝင်စား ဝင်စားပြီးလျှင်) ဖော်ပြရာပါ ကုဋေတသန်း နှစ်သိန်းသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ တရားအစုတို့ကို တခုစီ တခုစီ အနိစ္စလက္ခဏာယာဉ် တင်၍၎င်း, ဒုက္ခလက္ခဏာယာဉ် တင်၍၎င်း, အနတ္တလက္ခဏာယာဉ် တင်၍၎င်း ဆင်ခြင် သုံးသပ်တော်မူလေသည်။
ဉာဏ်တော်ပေါင်း ကုဋေ သုံးသန်း ခြောက်သိန်း သို့ရကား ကုဋေတသန်း နှစ်သိန်းသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ တရားအစုတို့၌ တခုတခုလျှင် အနိစ္စဝိပဿနာဉာဏ်, ဒုက္ခဝိပဿနာဉာဏ်, အနတ္တဝိပဿနာဉာဏ်ဟူ၍ ဝိပဿနာဉာဏ် သုံးပါးစီ သုံးပါးစီ ဖြစ်သောကြောင့် ကုဋေ တသန်းနှစ်သိန်းကို တည်၊ သုံးဖြင့်မြှောက်ပွါး၍ မဟာဝဇိရ ဝိပဿနာ ဉာဏ်တော်ပေါင်း ကုဋေ သုံးသန်း ခြောက်သိန်း ဖြစ်လေသည်။
(ဤမဟာဝဇီရဝိပဿနာဉာဏ် အကြောင်းအရာ အမြွက်သည် ဥပရိပဏ္ဏာသဋီကာ အနုပဒသုတ်အဖွင့် စာမျက်နှာ ၂၇၅-၌၎င်း၊ ဝိနည်း သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ တတိယအုပ် မဟာခန္ဓက သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာ ကထာအဖွင့် စာမျက်နှာ ၂၂၉-၌၎င်း လာရှိသည်။
) ဘုရားအလောင်းတော်တိုင်းပင်လျှင် ဘုရားဖြစ်ခါနီး၌ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားကို အနုလုံ ပဋိလုံအားဖြင့် သုံးသပ် ဆင်ခြင်တော်မူကြမြဲ ဓမ္မတာဖြစ်သည်။
ငါတို့မြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည်လည်း ရှေးဘုရားအလောင်းတော်တို့နည်းတူပင် (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားကို အနုလုံ ပဋိလုံ သုံးသပ် ဆင်ခြင်တော်မူသည်။
ထိုအခါ ဇာတိခေတ် စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း လောကဓာတ်တသောင်းလုံး ရေဆုံးအောင် တုန်လှုပ်လေသည်။
မြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ဘုရားရှင်တိုင်း၏ဓမ္မတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ တဆယ့်နှစ်ပါး တရားအစု၌ ကုဋေ သုံးသန်း ခြောက်သိန်းသော မဟာဝဇိရ ဝိပဿနာ သမ္မသနဉာဏ်ကို ဖြစ်စေတော်မူပြီးသောအခါ အာနာပါန စတုတ္ထဈာန်ကို တဖန် ဝင်စားတော်မူပြန်လေသည်။
(ထိုသို့ ဝင်စားတော်မူခြင်းမှာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အစရှိသော အထက် ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာ အသွားထက်စိမ့်သောငှါ အာနာပါန စတုတ္ထဈာန်သမာပတ် တည်းဟူသော ဓားသွေးသည့် ကျောက်ကောင်း၌ တဖန် သွေးတော်မူပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။
) ထိုသို့ အာနာပါန စတုတ္ထဈာန်ကို တဖန် ဝင်စားတော်မူပြီးလျှင် (= အထက် ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာ အသွားထက်အောင် သွေးတော်မူပြီးလျှင်) ထိုဈာန်မှထ၍ ခန္ဓာငါးပါး တရားအစုတို့၌ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အစရှိသော အထက် အထက် ဝိပဿနာဉာဏ်ပညာများကို အလွယ်တကူ ဖြစ်ပွါးစေတော်မူလေသည်။
(ဤ၌။
အလောင်းတော်သူမြတ်သည် ရှေးရှေးသော ဘုရားရှင်တို့၏အထံ၌ ရဟန်းပြု၍ ပိဋကသုံးပုံကို သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးလျှင် ဝိပဿနာအလုပ် အားထုတ်တော်မူခဲ့ရာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်, ဘင်္ဂဉာဏ်, ဘယဉာဏ်, အာဒီန၀ဉာဏ်, နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်, ပဋိသင်္ခါဉာဏ်, သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်တိုင်ရောက်အောင် လေ့လာပွါးများ အားထုတ်တော်မူခဲ့ဘူးသောကြောင့်၎င်း- ရှေးဖော်ပြရာပါ မဟာဝဇိရ ဝိပဿနာ သမ္မသနဉာဏ်တော်ပေါင်း ကုဋေ သုံးသန်း ခြောက်သိန်းတို့ဖြင့် လေ့လာပွါးများ ဉာဏ်ပညာအား အလွန်တရာ ကြီးမားလှသောကြောင့်၎င်း- အထက် အထက် ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာများကို အလွယ်တကူ ရရှိတော်မူသည်ဟု ယုံကြည်စွာ မှတ်သားရာ၏။
ဇိနာလင်္ကာရဋီကာနှင့် သုတ်မဟာဝါဋီကာ မျက်နှာ ၅၅-ကို မှီငြမ်းပြုသည်။
ဥပက-(ပု) [ယာဒိစ္ဆကနာမ်] ဥပကမည်သူ။
ပါဠိအဋ္ဌကထာတို့၌ ဥပကမည်သူ သုံးဦးတွေ့ ရ၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ (ခ) (က) ဒေဝဒတ်၏အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော ဥပက အထ ခေါ ဥပကော မဏ္ဍိကာ-ပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။
အံ၊၁၊၅၀၁။
ဥပကောတိ တဿ နာမံ၊ —— သော ကိရ ဒေဝဒတ္တဿ ဥပဋ္ဌာကော။
ဥပကသုတ်ကြည့် (ခ) ဥပကမည်သော-ပရိဗိုဇ်-တက္ကတွန်း ဥပကထေရ်ကြည့် ထိုသူသည် ခပ်စောစော သရဏ ဂုမ်တည်သူ, အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သူ မဟုတ်သော်လည်း ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့၏ အလျင်ကပင် မြတ်စွာဘုရားနှင့် တွေ့ရ၍ သာသနာတော်၌ ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်၊ ထိုဥပက ပရိဗိုဇ်သည် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်နှင့် ဂယာ၏ အကြား၌ ခရီးရှည် ကြွသွားတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို တွေ့မြင်ရ၍ “အရှင်၏ ဣန္ဒြေတို့ကား ကြည်လင်လှပါပေကုန်၏၊ အရေအဆင်းကလည်း ဖြူစင်သန့်ရှင်းလှပါ၏ အရှင်သည် မည်သည်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရည်စူး၍ (ဆရာ့အရာ ထား၍) ရဟန်းပြုပါသနည်း၊ အရှင်၏ ဆရာ မည်သူပါနည်း၊ အဘယ်ဆရာ၏ တရားကို အသင် နှစ်သက်ပါသနည်း” ဟု မေး၏။
မြတ်စွာဘုရားက “ဥပက— ငါသည် အလုံးစုံကို သိသူဖြစ်၏၊ အားလုံးသော အာရုံတရားတို့၌ ကိလေသာအစေးဓာတ်ဖြင့် ငြိကပ် တွယ်တာသူမဟုတ်၊ ငါ့မှာဆရာမရှိ၊ ငါနှင့်တန်းတူ ရည်တူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးမျှ မရှိ” စသည်ဖြင့် မိန်တော်မူ၏၊ ယင်းသို့ မိန့်လသော် ဥပက ပရိဗိုဇ်သည် "ဟုပေယျာပါဝုသော = အရှင်ဘုရား မိန့်သည်အတိုင်း ဟုတ်နိုင်ပါတယ် (ဤ လို ရူပကာယမျိုး၌ ဤသို့သော ဉာဏ်မျိုး ရှိနိုင် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်) "ဟုပြောဆိုပြီးလျင် ဦးခေါင်းညိတ်၍ လမ်းရှောင်လွှဲကာ ဝင်္ကဟာရ ဇနပုဒ်သို့ သွားလေ၏။
ဝိ၊၃၊၁၁။
မ၊၁၊၂၂၇။
မ၊၂၊၂၉၄။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၄။
ဥပကသည် ထိုဝင်္ကဟာရဇနပုဒ်၌ သားမုဆိုးရွာတစ်ရွာကို မှီခိုနေထိုင်လသော် မုဆိုးအကြီးအကဲတစ်ဦးက သူ့ကို ပြုစုလုပ် ကျွေး၏၊ မုဆိုးကြီးသည် အဝေးသို့ အမဲလိုက် ထွက်ခါနီးသောအခါ “ငါတို့၏ ရဟန္တာကြီးကို မမေ့ရစ်နဲ့” ဟု သူ၏သ္မီး "ဆာဝါ(စာပါ)”အား မှာကြား၍ သွား၏၊ ဥပကသည် နောက်တစ်နေ့၌ မုဆိုးကြီးအိမ်သို့ ရောက်သွားသောအခါ လှပပြည်ဖြိုးသော ဆာဝါသည် ထမင်းဟင်းများ ချက်ပြုတ်ပြီး၍ ဆက်ကပ်ကျွေးမွေးရန် ဥပကထံ ချဉ်းကပ်လာသည်တွင် ဥပကသည် ဆာဝါကို မြင်သည်နှင့်တပြိုင်နက် စွဲလမ်း တပ်မက် နှစ်သက်လှသဖြင့် ဆက်ကပ်သော ဆွမ်းကိုပင် မစားနိုင်တော့ပဲ ခွက်ဖြင့် ထည့်ယူကာ ကျောင်းသို့ ပြန်သွား၍ ထိုဆွမ်းကို တနေရာ၌ ထားပြီးလျှင် “ဆာဝါကို ရလျင် အသက်မသေ နေရမည်၊ မရလျင် သေမည်”ဟူသော အလိုရမက်ဖြင့် အစာ မစားပဲ လျောင်းစက်နေလေ၏။
(၇)ရက်ပြည့်၍ တောလိုက်ရာမှ ပြန်လာသော မုဆိုးကြီးသည် ထိုအကြောင်းကို သိလသော် ဥပကကို လူဝတ်လဲစေ၍ အိမ်သို့ခေါ်ကာ သ္မီးဆာဝါနှင့် ထိမ်းမြားလေသည်၊ ဥပကနှင့် ဆာဝါတို ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားတစ်ယောက် ဖွားမြင်၏၊ သားကို သုဘဒ္ဒဟု အမည်မှည့်၏။
ဆာဝါသည် သားငယ်ကလေး ငိုကြွေးသောအခါ “မံသဟာရကဿ ပုတ္တ = သားထမ်းသမား၏သား၊ မာ ရောဒိ = မငိုနဲ့” စသည်ဖြင့် ကလေးချော့လျက် ဥပကကို သရော်လေ၏။
ဥပက မခံချင်မှန်းသိသဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် သရော်လေ၏၊ ထိုအခါ ဥပကသည် ဆာဝါ နှင့်အတူ ပေါင်းသင်းနေထိုင်လိုစိတ် မရှိတောသဖြင့် “ဧဟိ ကာဠ နိဝတ္တ (ကိုမဲ လာပါ ပြန်ခဲ့ပါ၊ ဘယ်ကိုမျှ မသွားပါနဲ့)” ဟု ဆာဝါက တားမြစ်သည်ကိုပင် မလိုက်လျောတော့ပဲ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးတော်မူရာ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ ထွက်ခွါသွားလေ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဥပကကို ရဟန်းပြုပေး၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်စေရာ အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်၍ ကွယ်လွန်သောအခါ အဝိဟာဘုံ ဖြစ်၏။
ဥပကသည် ယင်းဘုံ၌ ဖြစ်လျင်ဖြစ်ချင်း အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်လေ၏။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၄-၅။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၈။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၃၄။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၆၅-၆။
အဒ္ဒသာ ခေါ ဥပကော အာဇီဝကော ဘဂဝန္တံ။
ဥပကာ ပလဂဏ္ဍော စ ပက္ကုသာတိ စ တေ တယော။
သံ၊၁၊၃၂၊ ၅၉။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၁၇။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၃၀။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၆၆။
ဥပကောတိအာဒီနိ တေသံ ထေရာနံ နာမာနိ။
မ၊ဋီ၊၃၊၄၀၄။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊ရရ။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၂၂။
နေတ္တိဝိ၊ ၃၃၄။
(ဂ) ဥပကဒွန်းစဏ္ဍား ကထံ ဥပကစဏ္ဍာလံ ပဋိကုလေသု ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ။
thumb| မန္တလေးတွင် ပြေးဆွဲခဲ့သော ဓာတ်ရထားအား မြင်တွေ့ရစဉ် မန္တလေးဓာတ်ရထား သည် လန်ဒန်မြို့၌ တည်ထောင်ခဲ့သော မန္တလေးလျှပ်စစ်ကုမ္ပဏီ (Mandalay Electric Company) က ပိုင်ဆိုင်ကာ ၁၉၀၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှာ ပေါင် ၂၀၀၀,၀၀၀ မတည်ငွေဖြင့် စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း thumb|မန္တလေးလျှပ်စစ်ကုမ္ပဏီ၏ ဓာတ်ရထား ရပ်ဝန်း ဒစ်၊ကယ်နှင့်ကုမ္ပဏီမှ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ၁၉၀၂ ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်ခဲ့သည်။
ပပထမဆုံး ဓာတ်ရထားကို ၁၉၀၄ ဇွန် ၁၇ တွင် ဈေးချိုတော် မှ ဆိပ်ကမ်း ၊ တရားရုံးတော် နှင့် မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်ဘုရား များသို့ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
Electric Tramway in Mandalay. Street Railway Review, 20 November 1904. Page 913. thumb|ဂျင်နရယ်တာအခန်း အတွင်းပိုင်း ဓာတ်ရထား ၂၄ စီးဖြင့် ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
ခရီးသည်များ စီးနင်းနိုင်မည့် ခုံတန်းရှည်ပုံစံပါရထားများ ဖြစ်ကာ ပရက်စတန်, လန်ကာရှိုင်း မှ လျှပ်စစ်ရထားနှင့်ထရမ်းကားရထားလမ်းလုပ်ငန်းများ မှတည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ရထားကိုယ်ထည်သည် အရှည် ၊ အမြင့် ရှိကာ ခရီးသည် ၄၈ ယောက် စီးနင်းနိုင်သည်။
Electric Tramway in Mandalay. Street Railway Review, 20 November 1904. Page 913. Babcock & Wilcox ရေငွေ့သုံး ဓာတ်အားပေးရုံနှင့် လိုအပ်သောရုံးခန်းများ၊ ရပ်ဝန်းများနှင့် ပြင်ဆင်ရေးစက်ရုံများကို ၇၈ လမ်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
Electric Tramway in Mandalay. Street Railway Review, 20 November 1904. Page 913. ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၃ ရက်နေ့က လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ရထားလမ်းနှင့် ဓာတ်ကြိုးများ ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။
Michael D. Leigh: The Evacuation of Civilians from Burma: Analysing the 1942 Colonial Disaster. A&C Black, 24 April 2014. Page 161. ကိုးကား ကဏ္ဍ:မန္တလေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရထားလမ်းများ။
ဟွန်မာနက်(, သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။
ဝန်ကြီးချုပ်မဖြစ်မီက ကမ္ဘောဒီးယားတော်ဝင်တပ်မတော်၏ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်ကာ ကြည်းတပ်၏ စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ဖခင်သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကို နှစ်(၄၀)​နီးပါး အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန် ဖြစ်သည်။
သူသည် ဟွန်ဆန်၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝနှင့်ပညာရေး ဟွန်မာနက်ကို ၁၉၇၇ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် ကမ်ပွန်ချန်ပြည်နယ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မာနက်သည် ဖနွမ်းပင်မြို့တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားတော်ဝင်တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်ရှိ အမေရိကန်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ကာ ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် ဒီပလိုမာရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် စီးပွားရေးဘာသာဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့လွန်ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဘရစ်စတွန်တက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။
စစ်မှုထမ်းခြင်း ဟွန်မာနက်သည် ၁၉၉၅တွင် စစ်တပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင်ပင် အမေရိကန်သို့ ပညာသွားသင်ခဲ့သည်။
တော်ဝင်ကြည်းတပ်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် တော်ဝင်တပ်မတော်၏ ဒုတိယညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး ဖြစ်လာပြီး လပိုင်းအကြာ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူး ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် ကြယ်လေးပွင့်အဆင့်ရှိဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးဖြင့် တော်ဝင်တပ်မတော်၏ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၁၈ခုနှစ် ဇွန် ၃၀ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ ဖခင်ဖြစ်သူ ဟွန်ဆန်က သားဖြစ်သူကို တပ်မတော်ထိပ်ပိုင်းရာထူးသို့ ခန့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဟွန်ဆန်က ၎င်းအနေဖြင့် နိုင်ငံရေးမှအနားယူခဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးခဲ့ပါက ဟွန်မာနက်ကို နိုင်ငံရေးရာထူး လွှဲအပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။
ဟွန်ဆန်က ဟွန်မာနက်ကို အနာဂတ်အတွက် အလားအလာရှိသောခေါင်းဆောင်ဟု ပြောခဲ့သည်။
၂၀၂၃ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် တရားဝင် ရာထူးတိုးခြင်းခံခဲ့ရသည်။
နိုင်ငံရေးတာဝန် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဝန်ကြီးချုပ်ဟွန်ဆန်က သားဖြစ်သူ ဟွန်မာနက်အား ၎င်း၏နေရာကို ဆက်ခံရန်လျာထားကြောင်း ပထမဆုံးကြေညာခဲ့သည်။
ဟွန်မာနက်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို စိတ်အားထက်သန်ကြောင်း မည်သည့်အခါကမှ လူသိရှင်ကြား မထုတ်ဖော်ခဲ့သော်လည်း ဝန်ကြီးများ၊ ပါတီဝင်များ၏ ထောက်ခံမှု ရခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ဟွန်ဆန်က ၂၀၂၈ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီအထိ ဆက်ခံမည်မဟုတ်ကြောင်း အလေးအနက်ထား ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၂၃ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဟွန်မာနက်သည် ပထမအဆင့်လွှတ်တော်အမတ်နေရာအတွက် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
ထိုနေရာသည် ဝန်ကြီးချုပ်လောင်း ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။
စီပီပီပါတီသည် အနိုင်ရခဲ့ပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဟွန်ဆန်က ၎င်းအနေဖြင့် အနားယူမည်ဖြစ်ပြီး သားဖြစ်သူမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ကြောင်း ရုတ်တရက် ကြေညာခဲ့သည်။
ထိုကြေညာချက်ကို နိုင်ငံတကာက ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး ထိန်းချုပ်ထားသော ရွေးကောက်ပွဲများ၊ အတိုက်အခံပါတီနှင့် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အား နှိပ်ကွပ်ဖမ်းဆီးခြင်းတို့ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၇)ရက်နေ့တွင် ဘုရင် နိုရိုဒွန် သီဟမုနိက ဟွန်မာနက်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ကြောင်း တရားဝင်အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဩဂုတ်လ (၂၂)ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့အသစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။
ဟွန်မာနက်၏အစိုးရအဖွဲ့တွင် လူငယ်များ ပါဝင်လာ​သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အနားယူကြမည့် ဝန်ကြီးများနှင့် ​ခေါင်း​ဆောင်များ၏ သားသမီးများ၊ ​ဆွေမျိုးသားချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ဟွန်ဆန်၏အငယ်ဆုံးသား ဟွန်မာနီသည်လည်း ဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဟွန်မာနက်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး နှစ်ပတ်အကြာတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာကာတာမြို့၌ ကျင်းပသော အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အာဆီယံနှင့် မိတ်ဖက်နိုင်ငံတကာခေါင်းဆောင်များကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
သူသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး တစ်လအတွင်း အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအ​ဝေး၊ တရုတ်နိုင်ငံသို့ နိုင်ငံ​တော်အဆင့်ခရီးစဉ်၊ ကုလသမဂ္ဂ အ​ထွေ​ထွေညီလာခံများသို့ သွား​ရောက်ရမည်ဖြစ်သည်။
အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးအပြီးတွင် ဟွန်ဆန်က ၎င်း၏သားသည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပြည်တွင်းရောပြည်ပမှာပါ မျှော်မှန်းထားသည်ထက် ပို၍ကောင်းမွန်စွာလုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် အာဆီယံနှင့် ဆက်စပ်နိုင်ငံများမှ ခေါင်းဆောင်များ၊ တရုတ်နိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်၊ စက်တင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ကျင်းပမည့် ကုလသမဂ္ဂညီလာခံအတွက် ပြင်ဆင်နေမှုများကို အားရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ဟွန်မာနက်သည် ပစ်ချ် ချာမိုနီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ။