kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
"Rumble in the Jungle: The Battle of Kawmoora". www.geocities.ws. Retrieved 8 February 2017. တိုက်ပွဲ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မတိုင်မီက စစ်တပ်သည် စခန်းကို သိမ်းရန်အနည်းငယ်သာ ကြိုးပန်းခဲ့သည်။
ရန်ဖန်ရန်ခါ အမြောက်နှင့်ပစ်ခြင်းလောက်သာလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
စခန်းထဲသို့ တစ်ခုတည်းသောဝင်ပေါက်မှ သာရှိသော သတ်ကွင်းတစ်ခုသာရှိသည်။
"Rumble in the Jungle: The Battle of Kawmoora". www.geocities.ws. Retrieved 8 February 2017. KNLAတပ်များသည်လည်း သည် ကော့မူးရာ ဝင်ပေါက်ကို စောင့်ရန် ကွန်ကရစ်ဘန်ကာများ ကတုတ်ကျင်းများ ဆောက်ပြီး အပြင်းအထန်ခုခံသောကြောင့် အစောပိုင်း ခြေလျင် ထိုးစစ် အနည်းငယ်ကို ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်သည့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုမှာ မေလ 20 ရက်နေ့ 1989 ဖြစ်သည် မာနယ်ပလော ကျဆုံးခြင်း ကြောင့် စစ်တပ်သည် ကော့မူးရာသို့ တပ်များ ထပ်မံစေလွှတ်နိုင်စေခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (ရတခ) မှာ အင်အား ၁၀၀၀၀ခန့် သည် ကော့မူးရာကို သိမ်ပိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။
KNLA ၏ ရှေ့တန်းကတုတ်ကျင်းများကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် တရုတ်မှထုတ်လုပ်သော ၂၁၀ မီလီမီတာ မော်တာများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
ယင်းမော်တာများကို စစ်တပ်မှ ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုနေ့တွင်ပဲ KNLA တပ်များ ဆုတ်ခွဲခဲ့ရသည်။
"Rumble in the Jungle: The Battle of Kawmoora". www.geocities.ws. Retrieved 8 February 2017. တိုက်ပွဲအပြီး တိုက်ပွဲအပြီးတွင် စစ်တပ်မှ ၁၃၁ ဦး သေဆုံးကာ ၃၀၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိကာ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂ ဦး ပျောက်ဆုံးနေကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။
KNLA အသေအပျောက် အရေအတွက် ၂၁၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၂၃၁ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်တပ်မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
] KNLA ကတော့ မြန်မာစစ်တပ်၏ နောက်ဆုံးတိုက်ခိုက်မှုတွင် လူဆယ်ဦးသာ သေဆုံးပြီး ဒါဇင်အနည်းငယ် ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
"Rumble in the Jungle: The Battle of Kawmoora". www.geocities.ws. Retrieved 8 February 2017. KNLA ကလည်း စစ်တပ်မှ အင်အား ၃၀၀ ကျဆုံးပြီး ရာနှင့်ချီ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟုလည်း အခိုင်အမာဆိုသည်။
ထို့အပြင် နိုင်ငံခြားသတင်းထောက် ၃ယောက်လဲ သေဆုံးခဲ့ရသည်။
အမေရိကန် ဘယ်လ်ဂျီရန် နှင့် ဂျပန် တို့ဖြစ်သည်။
Uppsala Conflict Data Program တွင်တော့ ကော့မူးရာ တွင် 411 ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
"Government of Myanmar (Burma) – KNU". ucdp.uu.se. Uppsala Conflict Data Program. Retrieved 17 May 2020. ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါးကြာ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း စစ်သား ၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ Rumble in the Jungle- Kawmoora တိုက်ပွဲ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ။
မိဆဆဂိဘူတာ (御陵駅, Misasagi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ ကျိုတိုမြို့၊ ယာမရှိနရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရထားလိုင်းများ ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားလိုင်း တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ဘူတာအမှတ် - T08) ခဲအိဟန်လျှပ်စစ်ရထားလိုင်း ခဲအိရှင်းရထားလိုင်း - မိဆဂိဘူတာသည် ဂိတ်ဆုံးဘူတာဖြစ်သည်။
ဘူတာပုံစံ thumb|Platforms 1 and 2 of the station ဤဘူတာသည် တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းနှင့် ခဲအိဟန်ရထားလိုင်းနှစ်ခုအကြား လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲပေးသည့် ဘူတာ ဖြစ်သည်။
ဘူတာ၏ မြေအောက်ဒုတိယထပ်နှင့် တတိယထပ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ကာ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။
မြေအောက်ဒုတိယထပ် မြေအောက်တတိယထပ် သမိုင်းကြောင်း ဘူတာကို မူလက ၁၉၁၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ခဲအိဟန်ခဲအိရှင်းရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းကို စတင်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီး မြေအောက်ရထားဘူတာအဖြစ် အစားထိုးပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ကပ်လျက်ဘူတာများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားဘူတာရုံများ။
ကော့သူးလေ ( ) ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်း ပြည်တွင်းစစ် အစပိုင်းက ကရင်လူမျိုးတို့ခွဲထွက်ကာသီးခြားနိုင်ငံထူထောင်ရန် ကြိုးပန်းခဲ့သောနိုင်ငံအမည်ဖြစ်သည် နယ်နမိတ်မှာ ကရင်ပြည်နယ်သာမက မွန်ပြည်နယ်၊ တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကြီး၊ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတို့ထိပါ ပါဝင်သည်။
ကော်သူလေးဟူသောအမည်ကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရာတွင် ကရင်နီ (ကယား) လူမျိုးများအတွက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအတွက် ပြဋ္ဌာန်းချက်များတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။
ကော်သူးလေဟူသော အမည်ကို အဘယ်ကြောင့် လက်ခံရသနည်းဆိုသည်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရပေ။
ကော်သူးလေသည် ကရင်တိုင်းပြည်ကိုရည်ညွှန်းသည့် တစ်ခုတည်းသောအမည်မဟုတ်ပါ- ပိုးကရင်များသည် "ကန်စုလိုင်း" ဟူသော စာသားအရ "အေးလှိုဏ်ဂူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အလံကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည် Crampton, William (1989). The Complete Guide to Flags (p.132). Kingfisher Books. ကော်သူးလေ၏ တိကျသော အဓိပ္ပါယ်ကို ကရင်လူမျိုးများကိုယ်တိုင်ပင် အငြင်းပွားနေကြပါသည်။
ကယားလူမျိုး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး။
ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (Shanghai Cooperation Organisation) အတိုကောက် အက်စီအို (SCO) သည် တရုတ် နှင့် ရုရှားနိုင်ငံ အပါအဝင် အာရှအလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံတကာ လုံခြုံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
ရှန်ဟိုင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄၀ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိကာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ၎င်း၏စုစုပေါင်း GDP သည် ကမ္ဘာ့ GDP ၏ ၃၂ ရာခိုင်နှုန်း ဝန်းကျင်ရှိသည်။
အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် ၁၀ နိုင်ငံ၊ လေ့လာသူအဆင့် ၁ နိုင်ငံနှင့် ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံ ၁၄ နိုင်ငံပါဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံအဖြစ် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ ၏ မူလအစသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ရှန်ဟိုင်း ၅ နိုင်ငံ ဖြစ်သော တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ္စတန်၊ ရုရှားနှင့် တာဂျစ်ကစ္စတန်တို့မှ မြစ်ဖျားခံသည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ရက် တွင် ထိုနိုင်ငံများနှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန် ခေါင်းဆောင်များသည် နက်ရှိုင်းသော နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဖြင့် အဖွဲ့အစည်းသစ်တစ်ခုကို ကြေညာရန် ရှန်ဟိုင်းတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြပြီး အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
SCO အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများတို့သည် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် တွေ့ဆုံကာ ၎င်း၏ အမြင့်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်အား ချမှတ်သည်။
ယင်းအပြင် ဒေသတွင်းနိုင်ငံများအကြား အိမ်နီးချင်းဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်ရေး နှင့် ကုန်သွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက်ပါ စည်းဝေးကြသည်။
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများစာရင်း နိုင်ငံ ဝင်ရောက်သည့်နှစ် တင်းပြည့်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည့်နှစ် စတင်တည်ထောင်စဉ်ကအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ၁၅ ဇွန် ၂၀၀၁ ၁၀ ဇွန် ၂၀၁၅ ၉ ဇွန် ၂၀၁၇ ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ ၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ လေ့လာသူနိုင်ငံများ နိုင်ငံ ဝင်ရောက်သည့်နှစ် ၂၀၀၄ လေ့လာသူဖြစ်ခဲ့သည့်နိုင်ငံများ ၅ ဇူလိုင် ၂၀၀၅ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ၇ ဇွန် ၂၀၁၂ ၂၀၁၅ ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံများ နိုင်ငံ သဘောတူလက်ခံသည့်နှစ် ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည့်နှစ် ၁၅-၁၆ ဇွန် ၂၀၀၉ ၆ မေ ၂၀၁၀ ၇ ဇွန် ၂၀၁၂ ၂၆ ဧပြီ ၂၀၁၃ ၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၅ ၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၅ ၁၄ မတ် ၂၀၁၆ ၂၂ မတ် ၂၀၁၆ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ ၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ ၅ မေ ၂၀၂၃ ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ ဆွေးနွေးဖက်ဖြစ်ခဲ့သည့်နိုင်ငံ ၁၅-၁၆ ဇွန် ၂၀၀၉ ၂၈ ဧပြီ ၂၀၁၀ ကိုးကား Category:စီးပွားရေးCategory:နိုင်ငံရေး Category:နိုင်ငံများ ပေါင်းစုထားသည့် အဖွဲ့အစည်းများ။
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြန်မာလေတပ်မှ Shaanxi Y-8 လေယာဉ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် လန်းပွီလေဆိပ်မှ ကတ္တရာလမ်းမှ ချော်ကျခဲ့ရာ လေယာဉ်ပေါ်ပါ လူ ၁၄ ဦးအနက် ၁၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး လေယာဉ် https://www.tbsnews.net/world/south-asia/12-injured-myanmar-military-plane-overshoots-india-runway-779946 နှစ်ခြမ်း ကွဲသွားခဲ့သည်။
https://www.cnbctv18.com/india/myanmar-army-plane-crashes-at-mizoram-lengpui-airport-injured-18867991.htm လူအသေအပျောက်မရှိခဲ့ပေ။
၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာအာဏာသိမ်း ပြီးနောက် ဒုတိယအကြိမ် မြန်မာ့လေတပ် ပျက်ကျမှု ဖြစ်သည်။
https://www.hindustantimes.com/india-news/burmese-army-with-14-people-crashes-lengpui-airport-mizorams-lengpui-airport-6-injured-101705992280888.html အဖြစ်အပျက် ပြည်တွင်းစစ် ကြောင့် မြန်မာစစ်သားများသည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်သို့ ဆုတ်ခွာလာကြသည်။
မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် စစ်သား ၉၂ ဦး ကျန်ပြီး ကျန်စစ်သားများကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် မြန်မာစစ်တပ် လေယာဉ်သည် မီဇိုရမ်သို့ လာရောက်ခဲ့သည်။
လေယာဉ်သည် ဒေသစံတော်ချိန် 10:19 UTC (4:49 UTC ) တွင် မြန်မာစစ်အစိုးရပြောဆိုသည့်အရ "ရုတ်တရက် အင်ဂျင်ချို့ယွင်းမှု" ကြောင့် လေယာဉ်ပြေးလမ်းမှ လျှိုမြောင်ထဲသို့ လမ်းချော်သွားခဲ့ပါသည်။
https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/12-injured-as-myanmar-military-plane-overshoots-india-runway.html နောက်ဆက်တွဲ ဒေသတွင်း မီဇို မီဒီယာက တာတမံတစ်ခု လျှောကျပြီးနောက် အမြင့်မြက်ခင်းပြင်ကို ထွင်းဖောက်ထားတဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လေယာဉ်ရဲ့ ကိုယ်ထည်ကို ကွေးညွှတ်ထားသော လေယာဉ်ကိုယ်ထည်ကို ပြသထားပါသည်။
အမှုထမ်းလေးဦး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး လန်းပွီမြို့နယ်ဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ဒဏ်ရာရ စစ်သားလေးဦးကို သယ်ဆောင်သွားမည့် လူနာတင်ယာဉ်သည် လန်းပွီလေဆိပ်၏ ခုံးကျော်တံတား အောက်တွင် မောင်းနှင်သွားပြီး မဆံ့၍ ပြန်လည် ယာဉ်တိုက်မှုဖြစ်သွားပြန်ခဲ့သည် ဖြစ်သည်။
https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/myanmar-army-aircraft-crash-lands-at-mizorams-lengpui-airport-4-critical/articleshow/107076617.cms ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာတွင်မရှိသော ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (လေ)။
ဈာနပစ္စယ (ပု) [ဈာန+ပစ္စယ] ဈာနပစ္စည်း၊ ကသိုဏ်းစသော အာရုံကို စူးစူးစိုက်စိုက်ရှုမြင်ခြင်းသဘောဖြင့်-ဈာန်အဖြစ်ဖြင့်-ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား၊ (သစ်ပင်တောင်ငူ၊ တက်သသူသည်၊ အောက်လူတို့အား၊ ပြောသည့်လားသို့၊ နှစ်ပါးရုပ်နာမ်၊ သဟဇံအား၊ ဆဲ့တစ်ပါးတွင်၊ ထင်ရှားတပ်တပ်၊ ကပ်၍ ရှုခြင်းဟူသော အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနသတ္တိထူးဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းလက္ခဏာ ရှိသော ပဉ္စဝိဉ်ကြဉ် စိတ်မှာယှဉ်သည့် ဈာနင် ခုနစ်ပါး ပစ္စည်းတရား။
ဘေဒနီ၊ ပ။
) ဈာနပစ္စယောတိ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပဋ္ဌာန၊၁၊၈။
ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန ဥပကာရဏာနိ ဌပေတွာ ဒွိပဉ္စဝိညာဏေသု ကာယိကသုခဒုက္ခဝေဒနာဒွယံ သဗ္ဗာနိပိ ကုသလာဒိဘေဒါနိ သတ္တ ဈာနင်္ဂါနိ ဈာနပစ္စယော။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၅၀။
(ပဋ္ဌာန၊၁၊၁၊ ၂၆၊ ၅၂၊ ၇၇၊ ၁၀၄၊ ၁၁၂-၅၊ ၁၂၈၊ ၁၅၇-၈၊ ၂၀၆။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၇။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၈၀။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၁၊ ၂၈၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၇၀-၁။
မူလဋီ၊၁၊၁၂၅။
မူလဋီ၊၃၊၁၇၄၊ ၁၉၇၊ ၂၁၈။
အနုဋီ၊၁၊၁၃၄။
အနုဋီ၊၃၊၄၃၊ ၂၃၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၄၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၇၊ ၂၈၄။
)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ဈာနသတ္တိ အာရုံကို စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုတတ်သောကြောင့် ဈာန်ဟု ခေါ်သည်။
ရူပါဝစရစိတ်၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ ဝေဒနာ တို့က မိမိဆိုင်ရာကိစ္စကို ရွက်ဆောင် အားပေးကြသဖြင့် ဧကဂ္ဂတာသည် အာရုံတစ်ခုအပေါ်၌ ကပ်နေသလို စွဲနေသလိုဖြစ်အောင် ငြိမ်သက်တည်ကြည်စွာ ကျကျနန အာရုံပြုမှုကို “စူးစူးစိုက်စိုက်ရှုမှု”ဟု ခေါ်သည်။
စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုနိုင်သော သတ္တိကို ဈာနသတ္တိဟု ခေါ်သည်။
ဈာနသတ္တိဖြင့် စူးစိုက်စွာ ရှုသည့်အခါ အာရုံများ အလွန်ထင်ရှားလာလေသည်။
ဤဈာနသတ္တိကို သစ်ပင်ပေါ် သို့မဟုတ် တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ တက်သူဖြင့် ရှေးဆရာတို့ ဥပမာပြကြ၏။
သစ်ပင်ပေါ် တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ တက်သူသည် ထိုထို ဤဤ၌ အထူးအဆန်း အမျိုးမျိုးကို ကိုယ်တိုင်လည်း ကြည့်ရမြင်ရ၏။
မိမိတို့ မြင်ရသမျှကို အောက်လူတို့အားလည်း ပြောပြ၏။
ထို့အတူ ဝိတက်စသော ဈာန်တရားတို့သည် အာရုံကို မိမိတို့လည်း စူးစိုက်စွာ ယူ၏။
သဟဇာတ်တရားတို့အားလည်း မိမိတို့ကဲ့သို့ အာရုံကို စူးစိုက်ဘို့ရန် ဈာနသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
ထိုစကားမှန်၏-ဝိတက်စသည်တို့၏ ကူညီချက်ဖြင့် အာရုံတစ်ခု၌ ဧကဂ္ဂတာ ကျ (သမာဓိရ) နေသည့်အခါ ယှဉ်ဘက်တရားတို့လည်း ထိုအာရုံမှာ စွဲမြဲစွာ အာရုံပြုကြရတော့သည်။
ဈာန် နှစ်မျိုး ဈာန်သည် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဈာန် နှစ်မျိုးရှိသည်တွင် သမာပတ်ရှစ်ပါးသည် (ဈာန်စိတ်များရှိ ဈာန်အင်္ဂါများသည်) ကသိုဏ်းအစရှိသော အာရုံကို ကပ်၍ရှုတတ်သောကြောင့် “အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဈာန်” မည်၏။
ဝိပဿနာနှင့်မဂ်သည် (ဝိပဿနာအားထုတ်စဉ် ဖြစ်သော ကုသိုလ်စိတ်ရှိ ဈာန်အင်္ဂါများ, မဂ်စိတ်နှင့်အတူဖြစ်သော ဈာန်အင်္ဂါများသည်) အနိစ္စအစရှိသော လက္ခဏာကို ကပ်၍ရှုတတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း၊ ဖိုလ်သည် (ဖိုလ်စိတ်ရှိဈာန်အင်္ဂါသည်) နိဗ္ဗာန်၏ တထလက္ခဏာကို ကပ်၍ရှုတတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း “လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဈာန်”မည်၏။
(ဝိပဿနာသည် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ လက္ခဏာကို စူးစိုက်စွာ ရှုတတ်၏။
ဝိပဿနာ၏ စူးစိုက်စွာရှုခြင်း ကိစ္စသည် မဂ်အခိုက်ကျမှ ပြီးစီးသောကြောင့် မဂ်ကလည်း ထိုလက္ခဏာများကို ရှုရာရောက်သည်။
ဖိုလ်တရားကား နိရောဓသစ္စာဟူသော နိဗ္ဗာန်၏ တထလက္ခဏာကိုရှုတတ်၏။
မှန်ကန်သော သဘောကို တထလက္ခဏာဟု ခေါ်သည်။
နိဗ္ဗာန်၏ သန္တိ (ငြိမ်းချမ်းခြင်း) သဘောသည် ဘယ်အခါမျှ မဖောက်ပြန်သော တထလက္ခဏာတည်း)သင်္ဂြိဟ်သာသာဋီကာ- နှာ ၈၉ ဈာနင် ၇-ပါး ဝိတက်ဈာနင်-ဝိတက်ယှဉ်သည့်စိတ် ၅၅-ပါးရှိ ဝိတက်စေတသိက် ဝိစာရဈာနင်-ဝိစာရယှဉ်သည့်စိတ် ၆၆-ပါးရှိ ဝိစာရစေတသိက် ပီတိဈာနင်-ပီတိယှဉ်သည့်စိတ် ၅၁-ပါးရှိ ပီတိစေတသိက် ဧကဂ္ဂတာဈာနင်-ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀-ကြဉ်သော စိတ် ၇၉-ပါးရှိ ဧကဂ္ဂတာစေတသိက် သောမနဿဈာနင်-သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် ၆၂-ပါးရှိ သောမနဿဝေဒနာ ဒေါမနဿဈာနင်-ဒေါသမူစိတ် ၂-ပါးရှိ ဒေါမနဿဝေဒနာ ဥပေက္ခာဈာနင်-ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀-မှ ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၈-ပါးကြဉ်သော ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၄၇-ပါးရှိ ဥပေက္ခာဝေဒနာ(အခြေပြုသင်္ဂြိဟ်-၄၂၄) ဈာန်အင်္ဂါတို့၏ ထူးခြားမှု မြားပစ်သူသည် စက်ဝန်းကို ထင်ရှားအောင်ကြည့်ပစ်မှသာ စက်ဝန်းကို ထိနိုင်သကဲ့သို့ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ပြုရာ၌လည်း ဝိတက်စသော ဈာန်အင်္ဂါတို့ဖြင့် စိတ်ကိုငြိမ်သက်အောင်ပြု၍ အာရုံကို စူးစိုက်စွာ ရှုလျက် ပြုလုပ်မှ ထမြောက်အောင်မြင်နိုင်သည်။
ဈာနကိစ္စသည် ဝိတက်တခု၏ ကိစ္စမဟုတ်, ဈာန်အင်္ဂါ ၅ပါး အပေါင်း၏ ကိစ္စဖြစ်သည်။
ဈာန်အင်္ဂါတို့တွင် ဝိတက်သည် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။
ဝိတက်က စိတ်ကို အာရုံသို့ တင်မပေးလျှင် ဈာနကိစ္စမဖြစ်။
ထို့ကြောင့် ဝိတက်မယှဉ်သော ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀၌ ဝေဒနာ ဧကဂ္ဂတာသည် ဈာနကိစ္စမရှိ။
ဒုတိယဈာန်စိတ်ရှိ ဈာန်အင်္ဂါတို့ကား ဝိတက်မပါသော်လည်း ဝိတက်ပါသည့် ပထမဈာန်ကို အခြေခံ၍ ပွားများရသော ဘာဝနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသဖြင့် ဈာနကိစ္စရှိကြသည်။
ဈာန်အင်္ဂါတို့၏ အထွတ်အထိတ်ကား အာရုံတခု၌ ငြိမ်သက်ခြင်း ဧကဂ္ဂတာဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင် ပဉ္စမဈာန်၌ ဥပေက္ခာ ဧကဂ္ဂတာ နှစ်ပါးသာ ပါသည်။
ဈာန်စိတ်ခေါ်ဆိုကြောင်း ကာမစိတ် မဟဂ္ဂုစိတ် လောကုတ္တရာစိတ်တိုင်းတွင် ဈာန်အင်္ဂါများ ပါကြသည်။
သို့သော် အကြောင်းဆုံရုံမျှဖြင့် ပေါ်လာနိုင်သည့် ကာမစိတ်ကို ဈာန်စိတ်ဟု မခေါ်။
လှပသည့် အဆင်းကို မြင်လျှင် တဏှာလောဘ ပေါ်လာသကဲ့သို့တည်း။
မဟဂ္ဂုတ်စိတ်ကား အကြောင်းဆုံရုံမျှဖြင့် မပေါ်။
ကသိုဏ်းကို ဘာဝနာဖြင့် စွဲမြဲစွာ ရှုမှ ပေါ်လာနိုင်ပြီး ပေါ်လာလျှင်လည်း နီဝရဏကို ခွါထားပြီးဖြစ်၍ ကာမစိတ်ကဲ့သို့ အာရုံအမျိုးမျိုး မပြောင်းတော့ပေ။
ထို့ကြောင့် မဟဂ္ဂုတ်စိတ်ကိုသာ ဈာန်စိတ်ဟု ခေါ်သည်။
လောကုတ္တရာစိတ်သည် နိဗ္ဗာန်တမျိုးတည်းကို စူးစူးစိုက်စိုက် ရှုသော်လည်း ကိလေသာကို ပယ်ခြင်း, ငြိမ်းအေးစေခြင်းကိစ္စတို့ဖြင့် မဂ်,ဖိုလ်ဟူသော အမည်ထူးရပြီးဖြစ်၍ ဈာန်စိတ်အမည်မရ။
သို့သော် လောကုတ္တရာစိတ်ကို ပရိယာယ်အားဖြင့် ဈာန်စိတ်ဟု ခေါ်သည်လည်းရှိသည်။
ဈာန်အင်္ဂါတို့၏ ကိစ္စများ မဟဂ္ဂုတ်စိတ်ရှိ ဈာန်အင်္ဂါများသည် အာရုံကို စူးစိုက်သည့်ကိစ္စ, နီဝရဏတို့ကို ပယ်ခွါသည့် ကိစ္စရှိသည်။
ကာမစိတ်ရှိ ဈာန်အင်္ဂါများသည်ကား အာရုံကို စူးစိုက်သည့်ကိစ္စသာ ရှိသည်။
ဈာနပစ္စယော ပဋ္ဌာန်းတရားတော်၌ အာရုံကို စူးစိုက်မှုသဘောကို ဈာနကိစ္စဟု ပြောလိုရကား မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာစိတ်များနှင့် ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀-ကြဉ်သော ကာမစိတ် ၄၄-ပါးရှိ ဈာန်အင်္ဂါအားလုံး ဈာနပစ္စည်း တပ်ကြသည်ဟု ဆိုရမည်။
အမေး အဖြေ (မေး) ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀-ပါး၌ရှိသော ဧကဂ္ဂတာစေတသိက်နှင့် ဝေဒနာစေတသိက်တို့သည် အဘယ့် ကြောင့် ဈာန်အလုပ်ကို မလုပ်နိုင်ပါသနည်။
(ဖြေ) ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀-ပါးဖြစ်သောအခါ ဝိတက်စေတသိက် မဖြစ်။
မပါဝင်။
သို့ဖြစ်၍ ဝိတက်၏ ကူညီမှု မရရှိသော ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀-ပါး၌ရှိသော ဧကဂ္ဂတာစေတသိက်နှင့် ဝေဒနာစေတသိက် တို့သည် အာရုံကို စူးစိုက်စွာ ယူခြင်း ဈာန်အလုပ်ကို မလုပ်နိုင်တော့ပါ။
(မေး) ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်တို့က စိတ်ကို အာရုံသို့တင်ပေးသော ဝိတက်မပါပဲနှင့် အဘယ့်ကြောင့် အာရုံကို ယူနိုင်သနည်း။
(ဖြေ) ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်တို့၏မှီရာ ပဉ္စဝတ္ထုတို့၌ ငါးပါးသော အာရုံတို့၏ ထိခိုက်မှုက ထင်ရှားလှသဖြင့် ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်စိတ်တို့က ဝိတက်မပါပဲနှင့် အာရုံကို သိနိုင်ကြသည်။
ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ပစ္စနိက် ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန်ပစ္စနိက်ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀ ကြဉ်သော စိတ် ၇၉-ပါးရှိ ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ ဧကဂ္ဂတာ ဝေဒနာဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀ ကြဉ်သော စိတ် ၇၉၊ စေ ၅၂ စိတ္တဇရုပ်၊ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀ သဗ္ဗစိတ္တ-၇ ကျန်ရုပ်များ ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန် လောဘမူပထမစိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်တို့ဖြစ်ရာ၌ ဝိတက်သည်ပစ္စည်း, ဝိတက်မှကြွင်းသော စိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်။
ထို့အတူ ဝိစာရ, ပီတိ, ဝေဒနာ, ဧကဂ္ဂတာသည် ပစ္စည်း, ကျန် စိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်။
ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ကမ္မဇရုပ်ကိုသွင်း။
ဤနည်းအတိုင်း အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်အောင်သိ။
အရူပဘုံ၌ ပစ္စယုပ္ပန်တွင် ရုပ်မပါခြင်းသာ ထူး၏။
ရေတွက်ခြင်း, အရေအတွက်ကို သင်္ချာဟုခေါ်လေသည်။
အဋ္ဌာရသ ၁၈-ရပ်၌ ပါသော ဂဏိတာ- ဂဏန်းသင်္ချာ အက္ခရာသင်္ချာအတတ်ကို ဆိုလိုသည်။
ကပိလရသေ့ စီရင်အပ်သော သင်္ချာဒဿနကျမ်း (ဟိန္ဒီ ဣန္ဒိယ ဖီလော်ဆော်ဖီကျမ်း ၆-ကျမ်းအနက် ၁-ကျမ်း၊ မိလိန္ဒပဉှာ-လာ ၁၉-ကျမ်းအနက် တတိယကျမ်း)ကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်ပါ။
ပါဠိစာပေ၌ ဂဏန်းသင်္ချာများကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရပါသည်။
ဧက၁ဒွိ၂တိ၃စတု၄ပဉ္စ၅ဆ၆သတ္တ၇အဋ္ဌ၈နဝ၉ဒသ၁၀ဧကာဒသ, ဧကာရသ၁၁ဒွါဒသ, ဗာရသ၁၂တေဠသ, တေရသ၁၃စုဒ္ဒသ, စတုဒ္ဒသ၁၄ပဏ္ဏရသ, ပဉ္စဒသ, ပန္နရသ၁၅သောဠသ၁၆သတ္တဒသ, သတ္တရသ၁၇အဋ္ဌာဒသ, အဋ္ဌာရသ၁၈ဧကူနဝီသ, ဧကူနဝီသတိ၁၉ဝီသ, ဝီသံ, ဝိသာ, ဝီသတိ၂၀ဧကဝီသတိ၂၁ဒွေဝီသတိ, ဒွါဝီသတိ, ဒွါဝီသ, ဗာဝီသတိ၂၂တေဝီသ, တေဝီသတိ၂၃စတုဝီသတိ၂၄ပဉ္စဝီသတိ, ပဏ္ဏဝီသတိ၂၅ဆဗ္ဗီသတိ၂၆သတ္တဝီသတိ၂၇အဋ္ဌဝီသတိ၂၈ဧကူနတိံသ, ဧကူနတိံသတိ၂၉တိံသ, တိံသတိ၃၀ဧကတ္တိံသ၃၁ဒွတ္တိံသ, ဗာတ္တိံသ၃၂တေတ္တိံသ၃၃စတုတ္တိံသ၃၄ပဉ္စတ္တိံသ၃၅ဆတ္တိံသ၃၆သတ္တတိံသ၃၇အဋ္ဌတ္တိံသ၃၈ဧကူနစတ္တာလီသ၃၉စတ္တာလီသ, စတ္တာလီသတိ, စတ္တာလီသာ, တာလီသ, စတ္တာရီသ၄၀ဧကစတ္တာလီသ၄၁ဒွေစတ္တာလီသ, ဒွါစတ္တာလီသ, ဒွိစတ္တာလီသတိ၄၂တေစတ္တာလီသ၄၃စတုစတ္တာလီသ၄၄ပဉ္စစတ္တာလီသ၄၅ဆစတ္တာလီသ၄၆သတ္တစတ္တာလီသ၄၇အဋ္ဌစတ္တာလီသ၄၈ဧကူနပညာသ၄၉ပညာသတိ, ပညာသ, ပဏ္ဏာသ၅၀ဧကပညာသ, ဧကပဏ္ဏာသ၅၁ဒွေပညာသ, ဒွိပညာသ၅၂တေပညာသ၅၃စတုပညာသ၅၄ပဉ္စပညာသ၅၅ဆပ္ပညာသ၅၆သတ္တပညာသ၅၇အဋ္ဌပညာသ၅၈ဧကူနသဋ္ဌိ၅၉သဋ္ဌိ၆၀ဧကသဋ္ဌိ၆၁ဒွါသဋ္ဌိ၆၂တေသဋ္ဌိ၆၃စတုသဋ္ဌိ၆၄ပဉ္စသဋ္ဌိ၆၅ဆသဋ္ဌိ၆၆သတ္တသဋ္ဌိ၆၇အဋ္ဌသဋ္ဌိ၆၈ဧကူနသတ္တတိ၆၉သတ္တတိ, သတ္တာရိ၇၀ဧကသတ္တတိ၇၁ဒွါသတ္တတိ၇၂တေသတ္တတိ၇၃စတုသတ္တတိ၇၄ပဉ္စသတ္တတိ၇၅ဆသတ္တတိ၇၆သတ္တသတ္တတိ၇၇အဋ္ဌသတ္တတိ၇၈ဧကူနာသီတိ၇၉အသီတိ၈၀ဧကာသီတိ၈၁ဒွေအသီတိ၈၂တေအသီတိ၈၃စတုရာသီတိ၈၄ပဉ္စအသီတိ၈၅ဆအသီတိ၈၆သတ္တအသီတိ၈၇အဋ္ဌအသီတိ၈၈ဧကူနနဝုတိ၈၉နဝုတိ၉၀ဧကနဝုတိ၉၁ဒွေနဝုတိ, ဒွါနဝုတိ၉၂တေနဝုတိ၉၃စတုနဝုတိ၉၄ပဉ္စနဝုတိ၉၅ဆနဝုတိ, ဆန္နဝုတိ၉၆သတ္တနဝုတိ၉၇အဋ္ဌနဝုတိ၉၈ဧကူနသတံ၉၉သတံ၁၀၀ဧကာဓိကသတံ၁၀၁ဒိယဓိကသတံ၁၀၂တိယဓိကသတံ၁၀၃အဋ္ဌာဓိကသတံ, အဋ္ဌတ္တရသတံ၁၀၈ဒိယဍ္ဎသတံ၁၅၀ဒွိသတံ, ဒွေသတာနိ၂၀၀တိယဍ္ဎသတံ, အဍ္ဎတေယျသတံ၂၅၀တိသတံ, တီနိသတာနိ၃၀၀အဍ္ဎစတုတ္ထသတံ, အဍ္ဎဍ္ဎသတံ၃၅၀သဟဿံတထောင်ဧကာဓိကသဟဿံ၁၀၀၁အဋ္ဌာဓိကသဟဿံ, အဋ္ဌုတ္တရသဟဿံ၁၀၀၈အဍ္ဎတေဠသာနိသတာနိ၁၂၅၀ပဉ္စသတာဓိကသဟဿံ, ဒိဃဍ္ဎသဟဿံ၁၅၀၀ဒသသဟဿံတသောင်းသတသဟဿံ, လက္ခံတသိန်းဒသသတသဟဿံ, ဒသလက္ခံတသန်းကောဋိ, သတလက္ခံကုဋေပကောဋိ၁နှင့်သုည၁၄လုံးကောဋိပကောဋိ၁နှင့်သုည၂၁လုံးနဟုတံ၁နှင့်သုည၂၈လုံးနိန္နဟုတံ၁နှင့်သုည၃၅လုံးအက္ခောဘဏီ၁နှင့်သုည၄၂လုံးဗိန္ဒု၁နှင့်သုည၄၉လုံးအဗ္ဗုဒံ၁နှင့်သုည၅၆လုံးနိရဗ္ဗုဒံ၁နှင့်သုည၆၃လုံးအဟဟံ၁နှင့်သုည၇၀လုံးအဗဗံ၁နှင့်သုည၇၇လုံးအဋဋံ၁နှင့်သုည၈၄လုံးသောဂန္ဓီကံ၁နှင့်သုည၉၁လုံးဥပ္ပလံ၁နှင့်သုည၉၈လုံးကုမုဒံ၁နှင့်သုည၁ဝ၅လုံးပုဏ္ဏရိကံ၁နှင့်သုည၁၁၂လုံးပဒုမံ၁နှင့်သုည၁၁၉လုံးကထာနံ၁နှင့်သုည၁၂၆လုံးမဟာကထာနံ၁နှင့်သုည၁၃၃လုံးအသင်္ချေယံ၁နှင့်သုည၁၄၀လုံး ကုသလကာရီ ပဋ္ဌာန်းပဉှာဝါရ ပို့ချချက် – ဆရာတော် ဦးဂရုဓမ္မ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
အာဟာရပစ္စယ (ပု) [အာဟရ+ပစ္စယ] (၁) အာဟာရပစ္စည်း၊ ရုပ်နာမ် တရားတို့ကို ထောက်ပံ့တတ်သော သဘောဖြင့် ကျေးဇူး ပြုတတ်သော အာဟာရ ၄-ပါး။
(၁) ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပဋ္ဌာန၊၁၊၇။
ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌန ဥပကာရကာ စတ္တာရော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၇၀။
(ပဋ္ဌာန၊၁၊၁၅၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၇၇-၈။
) (က) ကလာပ်တူ ဩဇာကြဉ်သော ကလာပ်တူ ကလာပ်ပြား ဖြစ်သော စတုသမုဋ္ဌာနိကရုပ်အား ကျေးဇူးပြုတတ်သော အဇ္ဈတ္တ စတုဇဩဇာ, ဗဟိဒ္ဓ ဥတုဇဩဇာ ဟူသော ရုပ်အာဟာရပစ္စည်း၊ (ကဗဠီကာရအာဟာရ)။
(ခ) ယှဉ်ဘက်စိတ်, စေတသိက်, စိတ္တဇရုပ်, ပဋိသန္ဓေ ကမ္မဇရုပ်အား ကျေးဇူးပြုတတ်သော ဖဿ, စေတနာ, ဝိညာဉ်ဟူသော နာမ်အာဟာရ ပစ္စည်း။
(၂) ကံနှင့် ယှဉ်သော အာဟာရ ဟူသော အကြောင်း။
(၃) ရုပ်, ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရ ဟူသော အကြောင်း။
(၂) (၃) ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ၊ သဗ္ဗေ အာဟာရပစ္စယာ။
သုတ္တနိ၊၃၉၅။
အာဟာရပစ္စယာတိ ကမ္မသမ္ပယုတ္တာဟာရပစ္စယာ။
အပရော နယော စတုဗ္ဗိဓာ သတ္တာ... သင်္ခါရူပဂေါ သင်္ခါရာဘိနိဗ္ဗတ္တ ဝိညာဏာဟာရသေဝနတော။
သုတ္တန၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၄။
အာဟာရပစ္စည်း အာဟာရပစ္စည်း (Āhāra Paccaya) သည် ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ပဉ္စဒသမမြောက် (၁၅ ခုမြောက်) ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
"အာဟာရ" ဟူသည် အစာ၊ အာဟာရဓာတ်၊ ထောက်ပံ့ပေးသော အရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ "ပစ္စည်း" ဟူသည် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထို့ကြောင့် အာဟာရပစ္စည်းဟူသည် အာဟာရဓာတ်အားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသော တရားကို ဆိုလိုသည်။
ရိုးရိုးရှင်းရှင်းဆိုရလျှင် ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးတို့၏ တည်တံ့မှုကို ထောက်ပံ့ပေးသော အရာသည် အာဟာရပစ္စည်းဖြစ်သည်။
ရုပ်ခန္ဓာအတွက် အာဟာရ (အစာအာဟာရ) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြီးထွားမှု၊ တည်တံ့မှုအတွက် အဓိက အထောက်အပံ့ ဖြစ်သကဲ့သို့ နာမ်ခန္ဓာ (စိတ်နှင့် စေတသိက်) အတွက်လည်း အာဟာရသည် တည်တံ့မှုအတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသည်။
အာဟာရ လေးမျိုး အာဟာရာ-အာဟာရတို့သည်။
ကဗဠီကာရော အာဟာရော-ကဗဠီကာရာဟာရ၎င်း။
ဒုတိယော- ဒုတိယဖြစ်သော။
ဖဿော-ဖဿာဟာရ၎င်း။
တတိယာ-တတိယဖြစ်သော။
မနောသဉ္စေတနာ- မနောသဉ္စေတနာဟာရ၎င်း။
စတုတ္ထံ-စတုတ္ထဖြစ်သော။
ဝိညာဏံ-ဝိညာဏာဟာရ၎င်း။
စတ္တာရော- လေးပါးတို့တည်း။
စတ္တာရော အာဟာရာ ကဗဠီကာရော အာဟာရော, ဖဿော ဒုတိယော, မနောသေဉ္စတနာ တတိယာ, ဝိညာဏံ စတုတ္ထံ။
(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ ပါဠိ ၁၂၀) (အခြေပြုသင်္ဂြိဟ်-၄၃၀) ၁။
ကဗဠီကာရာဟာရ (Kabaḷīkārāhāra):** အလုံးအဖတ် အစာအာဟာရ။
ပါးစပ်ဖြင့် စားသုံးသော အစာအာဟာရကို ဆိုလိုသည်။
ရုပ်ခန္ဓာ၏ တည်တံ့မှုအတွက် အဓိက အထောက်အပံ့ဖြစ်သည်။
ဖဿာဟာရ (Phassāhāra):** အတွေ့အထိ အာဟာရ။
အာရုံနှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် စိတ်၏ တည်တံ့မှုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
ဥပမာ - နှစ်သက်ဖွယ် အာရုံတစ်ခုကို တွေ့ကြုံရသောအခါ စိတ်သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်၍ တည်တံ့မှုကို ရရှိသည်။
မနောသဉ္စေတနာဟာရ (Manosañcetanāhāra):** စေတနာ အာဟာရ။
ကောင်းမှု မကောင်းမှု ပြုလုပ်လိုသော စေတနာသည် စိတ်၏ တည်တံ့မှုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
ဥပမာ - ဒါနပြုလုပ်လိုသော စေတနာသည် စိတ်ကို ကုသိုလ်ဘက်သို့ ဆွဲဆောင်၍ တည်တံ့မှုကို ရရှိစေသည်။
ဝိညာဏာဟာရ (Viññāṇāhāra):** ဝိညာဏ် အာဟာရ။
ပဋိသန္ဓေနေဝင်ချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဝိညာဏ်သည် ဘဝသစ်ကို ဆက်လက်တည်တံ့စေရန် အထောက်အပံ့ပေးသည်။
ဥပမာများ **လူနှင့် အစာ:** လူတစ်ယောက်သည် အစာမစားဘဲ နေပါက ခန္ဓာကိုယ် အားနည်းလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် သေဆုံးနိုင်သည်။
ဤတွင် အစာသည် လူ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အာဟာရပစ္စည်းဖြစ်သည်။
မီးနှင့် ထင်း:** မီးသည် ထင်းမရှိဘဲ မတောက်နိုင်ပါ။
ဤတွင် ထင်းသည် မီးအတွက် အာဟာရပစ္စည်းဖြစ်သည်။
စိတ်နှင့် အာရုံ:** စိတ်သည် အာရုံမရှိဘဲ မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ။
အာရုံတစ်ခုခုကို အာရုံပြုမှ စိတ်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ဤတွင် အာရုံသည် စိတ်အတွက် အာဟာရပစ္စည်းဖြစ်သည်။
အာဟာရပစ္စည်း၏ အဓိက လက္ခဏာများ **ထောက်ပံ့ပေးခြင်း (Sustaining):** ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးတို့၏ တည်တံ့မှုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
အကြောင်းရင်း ဖြစ်ခြင်း (Causative Factor):** ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်တည်မှုအတွက် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
အချုပ်အားဖြင့် အာဟာရပစ္စည်းသည် ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးတို့၏ တည်တံ့မှုကို ထောက်ပံ့ပေးသော အရာသည် အာဟာရပစ္စည်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသော အဘိဓမ္မာသဘောတရားတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
အာဟာရမည်ကြောင်း မိမိဆိုင်ရာ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို လွန်စွာဆောင်တတ်သောကြောင့် အာဟာရမည်၏။
ဟိတ်အာရုံစသော ပစ္စည်းတို့လည်း မိမိဆိုင်ရာ ပစ္စယုပ္ပန်တရားများကို ဆောင်ကြပေ၏။
သို့သော် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်မှာ (ခန္ဓာအစဉ်မှာ) လွန်စွာကျေးဇူးများသည့်အတွက် ကဗဠီကာရစသော ၄-ပါးကိုသာ “အာဟာရ”ဟု ခေါ်သည်။
“လွန်စွာဆောင်”ဟူရာ၌ ဆောင်ဟူသည်ကား အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားစုကို အဓွန့်ရှည်စွာ ဆက်လက် တည်တန့်အောင် ထောက်ပန့်မှု ဥပတ္ထမ္ဘနသဘောပင်တည်း။
“သူဆောင်နေလို့ သည်အလုပ်ကြီး တည်တန့် နိုင်တယ်, သူမရှိရင်ပျက်မှာဘဲ”ဟူသော လောကပြောရိုးစကား၌ တည်တန့်အောင်ဆောင်ရွက်မှုကို “ဆောင်” ဟု သုံးနိုင်သကဲ့သို့တည်း။
ထို့ကြောင့် “ဤအာဟာရပစ္စည်းကို အိမ်စသည်၌ မယိမ်းမယိုင် ခိုင်မြဲအောင် ထောက်ထားသည့် “ကျား”ခေါ်သော ထောက်တိုင်နှင့်တူ၏”ဟု ဥပမာပြကြလေသည်။
ရုပ်အာဟာရများ ကျေးဇူးပြုပုံ ဆက်ဦးအံ့-“ဤအာဟာရပစ္စည်းတရားတို့၌ ထောက်ပံ့မှု ဥပတ္ထမ္ဘနသတ္တိသာ ရှိ၏, ပစ္စယုပ္ပန်တရား ကို ဖြစ်စေနိုင်သောသတ္တိကားမရှိ”ဟု ထင်မှားတတ်၏။
စင်စစ်မှာ ဇနကသတ္တိလည်း ရှိပါ၏။
ဇနကသတ္တိဖြင့် ဖြစ်စေသည့်အရာဝယ် (အခြားပစ္စည်းများလို ဖြစ်စေရုံမျှမဟုတ်, သွားရင်းဟန်လွဲဆိုသလို) အဆက်မပြတ်အောင် ထောက်ပံ့လျက် ဖြစ်စေသောကြောင့် “ထောက်ပံ့တတ်သည်”ဟု ဆိုသည်။
ထင်ရှားစေအံ့ အစာစားလိုက်သည့်အခါ ထိုအစာအာဟာရကြောင့် အာဟာရဇရုပ်ဖြစ်ရုံသာမက တကိုယ်လုံး၌ရှိသော ကမ္မဇ စိတ္တဇ ဥတုဇရုပ်များလည်း တောင့်တောင့်တင်းတင်း လန်းလန်းဆန်းဆန်း ရှိကြ၏။
ထိုကဲ့သို့ လန်းလန်း ဆန်းဆန်းရှိကြသဖြင့် ထိုကမ္မဇ စသောရုပ်တို့ မပြတ်စဲနိုင်ဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွား ကြပြန်လေသည်။
နာမ်အာဟာရတို့ကလည်း တကွဖြစ်ဘက်တရားတို့ကို ဖြစ်လဲဖြစ်စေ၏, နာမ်တရားတို့ အဆက်ဆက် တိုးပွားအောင် ထောက်လည်း ထောက်ပံ့လေသည်။
နာမ်အာဟာရများ ကျေးဇူးပြုပုံ နာမ်အာဟာရ သုံးပါးတို့တွင် ဖဿသည် အာရုံ၏အရသာ အကောင်းအဆိုးကို ထုတ်ယူလျက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုအာရုံသို့ ရှေးရှုပို့ဆောင်၏။
တွေ့ထိခြင်း ဖဿမရှိခဲ့သော် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားခြင်း ဝေဒနာသည် မဖြစ်ပေါ်ပေရာ။
ဝေဒနာမဖြစ်ပေါ်ကလည်း လောဘ, ဒိဋ္ဌိစသော အကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း သဒ္ဓါ, သတိစသော ကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်ရန် အခွင့်မရှိချေ။
ထို့ကြောင့် ဖဿာဟာရသည် အစာကို ယူပေးသော ငှက်သတ္တဝါတို့၏ နှုတ်သီးနှင့် တူပေသည်။
စေတနာသည် သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်မှုနှုတ်မှုစိတ်မှုတို့၌ အားထုတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေလျက် သမ္ပယုတ်တရား တို့ကို ဆောင်ထား၏။
ကံကြီးကံငယ် အသွယ်သွယ်တို့ကို ပြီးမြောက်စေရန် စေတနာသည် အစဉ်မပြတ် စေ့ဆော်တိုက်တွန်း အားပေးခြင်းကို ပြု၏။
ထို့ကြောင့် စေတနာသည် တနေရာမှ တနေရာသို့ ပျံသန်းသွားလာသော ငှက်တို့၏ အစဉ်မပြတ်လှုပ်ရှားနေသော တောင်ပန်နှင့် တူပေသည်။
ဝိညာဏာဟာရခေါ်သော စိတ်သည်ကား အာရုံကို ယူမှုသိမှု၌ ရှေ့ဆောင်ရှေ့သွားပြုလျက် သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို အာရုံသို့ဆောင်၏။
ဝိညာဏ်က အာရုံကို ယူပေးခြင်းကြောင့်သာ တွေ့ထိခြင်း ဖဿ, ခံစားခြင်း ဝေဒနာ စသော တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ရကုန်၏။
အာရုံကို ယူပေးမည့် ဝိညာဏ်မရှိခဲ့သော် ထိုတရားများလည်း ဖြစ်ပေါ်ရန် အခွင့်မရှိတော့ပေ။
ထို့ကြောင့် ဝိညာဏာဟာရသည် ပျံသန်းသွားလာရန် အရပ်ကို ညွှန်ပြပေးသည့် ငှက်သတ္တဝါ၏ မျက်စိနှင့် တူပေသည်။
ဤသို့လျှင် မိမိတို့ဆိုင်ရာ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား အခြားတရားများနှင့် မတူပဲ ထူးကဲသော အကြောင်း အထောက်အပန့်အနေအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သောကြောင့် စိတ်, ဖဿ, စေတနာ ဟူသော နာမ်တရား သုံးမျိုးတို့ကို အာဟာရ ဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။
(ပရမတ္ထသံခိပ်ဋီကာ ဒုတိယတွဲ ၅၁၀) လယ်တီဒီပနီမှ အာဟာရနှင့်စပ်၍ သိမှတ်စရာ စာပိုဒ်များ အာဟာရဆိုသည်ကား မိမိနှင့်ဆိုင်ရာ ရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာတို့ကို လွန်စွာဆောင်ရွက်နိုင်သောစွမ်းအား ဗလ ကြီးကျယ်လှသော တရားကို အာဟာရဟု ဆိုသတည်း။
ထိုအာဟာရသည် ရုပ်အာဟာရတစ်ပါး, နာမ်အာဟာရသုံးပါးဟူ၍ လေးပါးရှိ၏။
ရုပ်အာဟာရဆိုသည်ကား ဩဇာရုပ်ကို ဆိုသတည်း၊ ရုပ်အနှစ် ရုပ်အဆီ ဟူ၍လည်းကောင်း ဓာတ်အနှစ် ဓာတ်အဆီဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။
ထိုဩဇာဓာတ်အဆီသည် အဇ္ဈတ္တဩဇာ ဗဟိဒ္ဓဩဇာ ဟူ၍ နှစ်ပါး ရှိ၏။
ပဋိသန္ဓေဥပါဒ်သည်မှစ၍ အဇ္ဈတ္တရုပ်သန္တာန်မှ အစဉ်ပါလာခဲ့သော ဩဇာစုသည် အဇ္ဈတ္တဩဇာ မည်၏။
ကလလရေကြည်တည်သော သတ္တာဟမှ နောက်သတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟအလွန်တွင် အမိမျိုသော အစာမှ စိမ့်လာ၍ သူငယ်ရုပ်မှာ ပျံ့နှံ့သည့်အခါမှ စ၍ အသက်ထက်ဆုံး အပမှ မျိုအပ်သော ထမင်းဘောဇဉ် စသည်၌ ပါရှိသော ဩဇာစုသည် ဗဟိဒ္ဓဩဇာ မည်၏။
တစ်သတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟ အလွန်မှစ၍ အဘယ်ကြောင့် ဗဟိဒ္ခဩဇာ မပြတ်မစဲ အမြဲထောက်ပံ့ ရလေသနည်းဟူမူ ဗဟိဒ္ဓဩဇာ ကူညီထောက်ပံ့မှု မရှိခဲ့လျှင် အားနည်းစွာသော အဇ္ဈတ္တဓာတ်ဆီစုကို အားကြီး စွာသော အဇ္ဈတ္တဓာတ်မီးလောင်သဖြင့် အလျင်အမြန် ခန္ဓာကာယ ခြောက်ခမ်းပျက်ဆုံးရာသောကြောင့် တည်း။
(လယ်တီဒီပနီပေါင်းချုပ် တတိယတွဲ စာမျက်နှာ-၂၁၇) နာမ်အာဟာရသုံးပါးတို့မှာ ဝိညာဏ်သည်သာ ပဓာနဖြစ်၏။
သို့သော်လည်း အလွန်ထင်ရှားသည့် အတွက် ရုပ်အာဟာရကို ရှေးဦးစွာဟောပြီးနောက် ရုပ်အာရုံ၌ တွေ့ထိမှုထင်ရှားသည်ဖြစ်၍ ဖဿကို ဟောတော်မူ၏။
ဖဿမှ ဆက်လက်သော အကျိုးတရားဖြစ်၍ ဖဿ၏အခြားမဲ့၌ စေတနာအာဟာရကို ဟောတော်မူ၏။
ထို့ကြောင့် ထိုသုံးပါးတို့၏ အကြား၌ ဝိညာဏာဟာရကို ဟောခွင့် မရလေရကား နောက်ဆုံးထား၍ ဟောတော်မူသည်။