kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြန်မာမှု၌ မရှက်သုံးပါးရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ ကြိုက်မရှက်၊ ငိုက် မရှက်၊ငတ်မရှက် တို့ဖြစ်သည်။
အရှက်မငဲ့နိုင်အောင် အိပ်ငိုက်နေသူအတွက် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ အိပ်ခွင့်ပေးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
[၁၃၅၇] ငွေတာရီ၊ ၄၁၆။
ကြောင်အကြီး ခေါင်းက ချီ၊ သစ်အလတ် ခါးက ဖြတ်၊ ကျားအထွေး ဖင်က လွေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြောင်အကြီး ခေါင်းက ချီ၊ သစ်အလတ် ခါးက ဖြတ်၊ ကျားအထွေး ဖင်က လွေး ဆိုသည်မှာ သားကောင်ကို စားသောက်သည့်အခါ တိရစ္ဆာန်အမျိုးအစားအလိုက် မတူညီသော စားသောက်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ကြောင်အကြီး ခေါင်းက ချီ ဆိုသည်မှာ ကြောင်သည် သားကောင်ကို ခေါင်းပိုင်းမှ စတင်၍ စားလေ့ရှိသည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ချီ ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဆွဲယူခြင်း၊ စတင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သစ်အလတ် ခါးက ဖြတ် ဆိုသည်မှာ ကျားသစ်သည် သားကောင်ကို ခါးပိုင်းမှ စတင်၍ စားလေ့ရှိသည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဖြတ် ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း၊ ခွဲထုတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကျားအထွေး ဖင်က လွေး ဆိုသည်မှာ ကျားသည် သားကောင်ကို တင်ပါးပိုင်း (ဖင်) မှ စတင်၍ စားလေ့ရှိသည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
လွေး ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဆွဲဆုတ်စားခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အစာစားပုံကို လေ့လာမှတ်သားရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
တိရစ္ဆာန်များ၏ အစာစားပုံသည် ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံ၊ အမူအကျင့်နှင့် သဘာဝပေါ်တွင် မူတည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ရှေးမုဆိုးကြီးများ၏ စာဆိုမှာ ကြောင်အကြီး ခေါင်းက ချီ၊ သစ်အလတ် ခါးကဖြတ်၊ ကျားအထွေး ဖင်ကလွေး - ကြောင်က ခေါင်းပိုင်းကို ပထမ စားသည်၊ ကျားသစ်က ဝမ်းဗိုက်ကို ဖောက်၍ စားသည်၊ ကျားက တင်ပါးက စ၍ စားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကြည့်တတ်လျှင် ဘာဝနာ၊ မကြည့်တတ်လျှင် တဏှာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြည့်တတ်လျှင် ဘာဝနာ၊ မကြည့်တတ်လျှင် တဏှာ ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို တရားသဘောဖြင့် ရှုမြင်တတ်ပါက ဘာဝနာဖြစ်ပြီး၊ တပ်မက်မှု၊ လိုချင်မှုဖြင့် ကြည့်ရှုပါက တဏှာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို မည်သို့ရှုမြင်သည်အပေါ်မူတည်၍ စိတ်၏ အခြေအနေ ပြောင်းလဲနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ကြည့်တတ်လျှင် ဘာဝနာ ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ သဘာဝကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း၊ မမြဲခြင်းသဘောကို ရှုမြင်ခြင်း၊ တရားသဘောဖြင့် ရှုမြင်ခြင်းသည် ဘာဝနာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုသို့ ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် စိတ်၏ငြိမ်းချမ်းမှု၊ တည်ငြိမ်မှုကို ရရှိစေနိုင်သည်။
မကြည့်တတ်လျှင် တဏှာ ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို တပ်မက်မှု၊ လိုချင်မှု၊ စွဲလမ်းမှုဖြင့် ကြည့်ရှုခြင်းသည် တဏှာဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုသို့ ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် စိတ်၏ မငြိမ်သက်မှု၊ ဆင်းရဲမှုများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို မည်သည့်စိတ်ဖြင့် ရှုမြင်သည်အပေါ်မူတည်၍ ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ပွဲမကြည့်တတ်လျှင် တဏှာ၊ ကြည့်တတ်လျှင် ဘာဝနာဟု ဇာတ်လမ်း အစ နန်းတည်၍ ပန္နက်ချရာတွင် ပရိသတ်အများ မှတ်သားစေခြင်းငှာ အချိန်ရ သလောက် စေတနာဖြင့် စီကာပတ်ကုံး ရွတ်ဆို၍ နရီချလေ့ရှိကြ၏။
[၁၃၁၃-ခန့်] မြန်ဇာတ်။
၃၄၆။
ကြည့်တတ်လျှင် ဘာဝနာ၊ မကြည့်တတ်လျှင် တဏှာ တရားမျက်စိဖြင့် မြင်လျှင် ကြည့်လျှင် ဘာဝနာပွားရာရောက်သည်။
တပ်မက်ခုံမင်စိတ်ဖြင့် ကြည့်လျှင်ကား တဏှာရာဂကို ပွားများထကြွစေသည်ဟု ဆိုလေသည်။
[၁၃၄၅] ကားပုံဖွင့်။
ကြမ်းကျွံလျှင် နုတ်၍ရသည်၊ စကားလွန်လျှင် နုတ်၍မရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြမ်းကျွံလျှင် နုတ်၍ရသည်၊ စကားလွန်လျှင် နုတ်၍မရ ဆိုသည်မှာ ကြမ်းပေါက်ထဲသို့ ခြေထောက် ကျွံဝင်သွားလျှင် ပြန်လည် ဆွဲထုတ်၍ ရနိုင်သော်လည်း စကားတစ်ခွန်းကို မှားယွင်းစွာ ပြောဆိုမိပါက ပြန်လည် ရုပ်သိမ်း၍ မရနိုင်တော့ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို အလေးအနက်ထား သွန်သင်ဆုံးမထားသည်။
ကြမ်းကျွံလျှင် နုတ်၍ရသည် ဆိုသည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမှားတစ်ခုကို ပြန်လည် ပြုပြင်နိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
စကားလွန်လျှင် နုတ်၍မရ ဆိုသည်မှာ နှုတ်မှထွက်သွားသော စကားသည် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်း၍ မရနိုင်တော့ဘဲ အခြားသူများ၏ စိတ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း၊ အထင်အမြင် လွဲမှားစေနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ စကားပြောဆိုရာတွင် အထူးသတိထားသင့်ပြီး စကားတစ်ခွန်း မပြောဆိုမီ သေချာစွာ စဉ်းစားသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
မှားယွင်းစွာ ပြောဆိုမိသော စကားတစ်ခွန်းသည် ပြန်လည် ပြုပြင်၍ မရနိုင်သောကြောင့် နောင်တရစရာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဪ၊ ခက်နေပါပြီ… ကြမ်းကျွံလျှင် နုတ်လို့ရ၊ စကားလွန်လျှင် နုတ်လို့မရဘူးဆိုမဟုတ်လား။
[၁၂၈၃] ရွှေပြည်၊ ပ။
မေမေလည်း အားနာတာနဲ့ စကားဆက်ပြီး ကြမ်းကျွံလျှင် နုတ်ရတယ်၊ စကားလွန်လျှင် နုတ်မရဘူး။
စိတ်ပါလိုက်ပါတော့ သမီးရယ်၊ [၁၂၉၀] ကဝိမှန်၊ ၂၊ ၈။
၂၆၁။
ကွဲဟဲ့ ကွဲဟဲ့ဆိုသော့ သူများက၊ လွမ်းရတော့ ကိုယ်က သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကွဲဟဲ့ကွဲဟဲ့ဆိုတော့ သူများက၊ လွမ်းရတော့ ကိုယ်က ဆိုသည်မှာ သူများက ကွာခိုင်း၍ ကွာခဲ့ရသော လင်မယားများအတွက် လွမ်းဆွတ်ဝမ်းနည်းစရာနှင့် ကြုံတွေ့လာရသောအခါ အခြားသူများက လွမ်းဆွတ်ခံစားကြရခြင်းမရှိဘဲ ကာယကံရှင် လင်မယားသာ လွမ်းဆွတ်ခံစားကြရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု၏ အကျိုးဆက်ကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူကိုယ်တိုင်သာ ခံစားရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အခြားသူများက အလွယ်တကူ ဝေဖန်အကြံပေးနိုင်သော်လည်း ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာကိုမူ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူကိုယ်တိုင်သာ ခံစားရသည်။
အထူးသဖြင့် အိမ်ထောင်ရေးကိစ္စများတွင် အခြားသူများ၏ အပြောကြောင့် အိမ်ထောင်ကွဲခဲ့ပါက နောင်တွင် နောင်တနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကို မိမိကိုယ်တိုင်သာ ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ခင်၊ တကယ်ဖြတ်စာလိုချင်သလား။
စဉ်းစားနော်။
ကွဲဟဲ့ကွဲဟဲ့ဆိုတော့ သူများက၊ လွမ်းတော့ ကိုယ်လွမ်းရ ဆိုတာမျိုးလည်း ဖြစ်နေဦးမယ်။
[၁၃၁၀] ဒဂုန်၊ ၂၂၊ ၈။
၂၂၀။
ပြောတော့လွယ်တယ်၊ လုပ်ဖို့က မလွယ်ဘူးကိုကျော်။
ဆိုရိုးစကားရှိတယ် မဟုတ်လား၊ကွာကြ ကွာကြ ဆိုတော့ အရပ်က၊ လွမ်းတော့ကိုယ်လွမ်းရမှာ၊ [၁၃၁၂] ချစ်သမီး။
ကွန်တစ်ချက် ဟင်းတစ်ခွက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကွန်တစ်ချက် ဟင်းတစ်ခွက် ဆိုသည်မှာ ကွန်တစ်ချက် ပစ်လိုက်ရုံဖြင့် အနည်းဆုံး ဟင်းတစ်ခွက်စာအတွက် လုံလောက်သော ငါးကို ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်သော အရာတစ်ခုကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။
ကွန်ပစ်ခြင်းသည် ငါးဖမ်းနည်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကွန်ပစ်လိုက်ပါက ကွန်အတွင်း၌ ငါးများ ပါလာတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကွန်တစ်ချက်ပစ်ရုံဖြင့် ဟင်းတစ်ခွက်စာ ငါးကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် လုပ်ဆောင်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ရုံဖြင့် လုံလောက်သော အကျိုးကျေးဇူးကို ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ကွန်ပစ်လိုက်ရင် ကွန်ပစ်ရာတစ်ဝိုက် ရေထဲမှာ ရှိတဲ့ ငါးကတော့ မိတော့တာပဲကွ၊ ဒါကြောင့် ကွန်တစ်ချက် ဟင်းတစ်ခွက် လို့တောင် အဆိုရှိတယ်။
[၁၃၄၃] ရေပြာ။
ကွမ်းစား၊ ဆေးသောက် နှစ်မှုရောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကွမ်းစား ဆေးသောက် နှစ်မှုရောက် ဆိုသည်မှာ ဆေးလိပ်ကို ကွမ်းဖြင့် ဖြတ်ရန် ကြိုးစားရာမှ ဆေးလိပ်လည်း မပြတ်သည့်အပြင် ကွမ်းပါ စွဲသွားသဖြင့် ဒုက္ခနှစ်မျိုး ရောက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားရာမှ နောက်ထပ် ပြဿနာတစ်ခု ထပ်မံဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဆေးလိပ်စွဲနေသူအချို့သည် ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန်အတွက် ကွမ်းစားခြင်းဖြင့် အစားထိုးကြသည်။
သို့သော် ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဆေးလိပ်လည်း မဖြတ်နိုင်သည့်အပြင် ကွမ်းကိုပါ စွဲသွားတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် မူလပြဿနာ (ဆေးလိပ်စွဲခြင်း) အပြင် နောက်ထပ်ပြဿနာ (ကွမ်းစွဲခြင်း) တစ်ခု ထပ်မံဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို နှစ်မှုရောက် ဟု တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ တချို့များ ဆေးလိပ်ကို ကွမ်းနဲ့ ဖြတ်တာတဲ့၊ ဆေးလိပ်ကမပြတ်ဘဲ ကွမ်းပါ စွဲနေလို့ ကွမ်းစား ဆေးသောက် နှစ်မှုရောက်ကြသတဲ့၊ [၁၃၅၂] ဆေးလူ။
ကွယ်မေ့၊ တွေ့ သေအောင်လွမ်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကွယ်မေ့၊ တွေ့ သေအောင်လွမ်း ဆိုသည်မှာ လူအချို့သည် အချင်းချင်း မတွေ့ဆုံရချိန်တွင် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး မေ့လျော့နေတတ်သော်လည်း ပြန်လည်တွေ့ဆုံချိန်တွင်မူ အလွန်အမင်း လွမ်းဆွတ်တမ်းတကြောင်း ပြောဆိုတတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် အချိန်ကာလနှင့် အကွာအဝေး၏ သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
အချိန်ကြာမြင့်စွာ မတွေ့ဆုံရပါက ဆက်ဆံရေးသည် တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်သွားတတ်ပြီး ပြန်လည်တွေ့ဆုံချိန်တွင်မှ လွမ်းဆွတ်မှုများ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံ သို့မဟုတ် မတည်မြဲသော ဆက်ဆံရေးကို ဝေဖန်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့ ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။
ကိုးကားချက်များ သတိရပါနော်။
ကြာကြာလည်း မနေပါနဲ့။
ကွယ်မေ့၊ တွေ့သေအောင် လွမ်း၊ တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားတို့လိုလည်း မဖြစ်ပါနဲ့နော်။
[၁၂၉၁] ကဝိမှန်၊ ၃၊ ၄။
ကွယ်ရင်မေ့၊ တွေ့သေအောင်လွမ်း ဆိုတာ ရှင့်လိုလူမျိုးပဲ၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသူတွေလောက်တော့ ညွန့်ကို အရေးလုပ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
[၁၃၃၂] ဓမ္မာ။
၁၈၁။
ကျွေးတုံ့ကျွေးလှည့်၊ မွေးတုံ့မွေးလှည့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကျွေးတုံ့ကျွေးလှည့်၊ မွေးတုံ့မွေးလှည့် ဆိုသည်မှာ မိဘသည် သားသမီးကို ကျွေးမွေးပြုစုစောင့်ရှောက်ရသကဲ့သို့ သားသမီးကလည်း မိဘကို အတုံ့အလှည့် ပြန်လည်လုပ်ကျွေးပြုစုစောင့်ရှောက်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘနှင့် သားသမီးများအကြားရှိ အပြန်အလှန် တာဝန်ဝတ္တရားကို ဖော်ပြသည်။
မိဘများသည် သားသမီးငယ်စဉ်အခါတွင် ကျွေးမွေးပြုစုစောင့်ရှောက်ရပြီး သားသမီးများ ကြီးပြင်းလာသောအခါ မိဘများကို ပြန်လည် လုပ်ကျွေးပြုစုရမည်ဖြစ်သည်။
ဤသည်မှာ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အခြေခံကျသော တန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်ပြီး မိဘကျေးဇူးကို သိတတ်ခြင်း၊ တုံ့ပြန်ခြင်းသည် သားသမီးတို့၏ ဝတ္တရားဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ကျွေးတုံ့ ကျွေးလှည့်၊ မွေးတုံ့မွေးလှည့် ဆိုသောစကားအတိုင်း မိဘနှင့်သားသမီးတို့သည် အတုံ့အလှည့်ရှိကြလေရာ မိဘတို့က လုပ်ကျွေးပြုစုရ၍ သားသမီးတို့က မပြုစုဘဲ လျစ်လျူရှု၍နေလျှင် ဝတ္တရားပျက်စီး၏၊ [၁၂၈၇] သုတ္တန်နီတိ။
ကျွန် နေမျိုး၊ သား သတိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကျွန် နေမျိုး၊ သား သတိုး ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာမင်းများသည် မိမိတို့၏ ကျွန်များကို ချစ်မြတ်နိုးပါက နေမျိုး ဘွဲ့ကို ပေးလေ့ရှိပြီး၊ သားတော်များကို ချစ်မြတ်နိုးပါက သတိုး ဘွဲ့အထိ ချီးမြှောက်မြှင့်တင်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဘုရင်များ၏ ဘွဲ့ပေးစနစ်နှင့် ချစ်မြတ်နိုးမှု အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည်။
ဘွဲ့အမည်များသည် လူတစ်ဦး၏ ရာထူး၊ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖော်ပြသည့် အမှတ်အသားများဖြစ်ပြီး မင်းနှင့် နီးစပ်မှုကိုလည်း ဖော်ပြသည်။
နေမျိုး ဘွဲ့သည် သတိုး ဘွဲ့ထက် နိမ့်ကျပြီး သတိုး ဘွဲ့သည် မင်းသားများအတွက် အသုံးပြုသော ဘွဲ့ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မင်းနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်မျာခ ကျွန်ကိုချစ်လျှင် နေမျိုး၊ သားကိုချစ်လျှင် သတိုးဘွဲ့ ပေးရိုးဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ပညာရှိသူဟောင်းတို့ ဆိုကုန်သည်။
၂၈၆။
ထုံးရှိစဉ်လာ၊ မဖောက်ရာဘူး၊ ကျွန်မှာနေမျိုး၊ သားသတိုးနှင့်၊ [၁၂၆၆] မဃ ၈၃။
ကျွမ်းကျင်ရာ လိမ္မာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကျွမ်းကျင်ရာ လိမ္မာ ဆိုသည်မှာ မည်သူမဆို မိမိကျွမ်းကျင်သော လုပ်ငန်းတွင် ပိုင်နိုင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အားသာချက်၊ ဝါသနာပါရာ သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ထားသော လုပ်ငန်းတွင် အခြားသူများထက် ပိုမို၍ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိ၏ ကျွမ်းကျင်မှုအပေါ် အခြေခံ၍ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်လုပ်ကိုင်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူတစ်ဦးသည် မိမိကျွမ်းကျင်သော အရာကို လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် အောင်မြင်မှုရရှိရန် အခွင့်အလမ်း ပိုမိုများပြားသည်။
ကိုးကားချက်များ ကျွမ်းကျင်ရာ လိမ္မာ သည်ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားရှိပါသောကြောင့် မည်သူမဆို လက်မှုပညာ နှုတ်မှုပညာတို့ကိုလိုက်စားကြရာ၌ ကျွမ်းကျင်ရာကိုသာ ကျင်လည် ကြမြဲ…၊ [၁၂၉၃-ခန့်] ရှေးဖြစ်။
ကျွမ်းကျင်ရာ လိမ္မာဟူသော စကားကဲ့သို့ မိမိတို့၏ ပစ္စည်းရှာမှုလုပ်ငန်းစု၌သာ မိမိတို့ နားလည်နိုင်ကြမည်၊ [၁၂၉၆] ဒဂုန်၊ ၁၆၃။
ကြွေးတင် ကျွန်ဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြွေးတင် ကျွန်ဖြစ် ဆိုသည်မှာ ရှေးအခါက ကြွေးကို ပြန်လည် မဆပ်နိုင်ပါက ကြွေးရှင်၏ ကျေးကျွန်အဖြစ် ခံယူရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် လူမှုအခြေအနေနှင့် စီးပွားရေး အခြေအနေကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ယခင်အချိန်များတွင် ငွေကြေးချေးငှားမှုများသည် ယခုခေတ်ကဲ့သို့ စနစ်တကျ မရှိသေးဘဲ ကြွေးမဆပ်နိုင်ပါက ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးသည်အထိ ဖြစ်တတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကြွေးတင်ခြင်းသည် အလွန်ဆိုးရွားသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် ဖော်ပြသည်။
ကျွန်ဖြစ် ဆိုသည်မှာ လွတ်လပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏ အစေအပါးကို ခံယူရခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ ကြွေးတင်ကျွန်ဖြစ်၊ သားနစ်မြေးမွန်း၊ ကြေးပန်းငွေကုန်၊ ဆူမှုန်ဝမ်းမှာ၊ မသက်သာလျက်၊ [၁၁၀၃] သူဇာ ၇၃။
ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငွေလေးငါးဆယ် ကြွေးတင်လျှင်ပင် ကျွန်ဖြစ်ရန် လွယ်ကူသော လမ်းပေါက်ရှိလေသည်။
ထို့ကြောင့်ကြွေးတင် ကျွန်ဖြစ် ဟူသော စကားသည် များစွာ မှန်ကန်လေ၏။
[၁၂၇၅] စာဏကျ၊ ဒု။
ကြွေးတင် ဘုရင်ဆပ်လိမ့်မည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြွေးတင် ဘုရင်ဆပ်လိမ့်မည် ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာမင်းများသည် တစ်မင်းပြီးတစ်မင်း နန်းတက်လာသောအခါ ယခင်မင်းလက်ထက်မှ ကျန်ရှိသော ကြွေးမြီများကို တာဝန်ယူ၍ လျော်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ပေးဆပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အလေ့အထကို ဖော်ပြသည်။
မင်းအဆက်ဆက်သည် နိုင်ငံတော်၏ ကြွေးမြီများကို တာဝန်ယူဖြေရှင်းလေ့ရှိသောကြောင့် ကြွေးတင်သူများအနေဖြင့် နောက်မင်းလက်ထက်တွင် ကြွေးများ ပြန်လည်ပေးဆပ်ခံရမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
မြီတလင်းလှည်းသည်၊ သက္ကရာဇ်မီးငြိမ်းသည် ဆိုသော စကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိပြီး မင်းအသစ်တက်လာပါက အဟောင်းများ ပျက်ပြယ်သွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ကြွေးမြီမှုများကို စစ်ဆေးတော်မူ၍ ဤကြွေးမြီများကို စိုက်ထုတ်လျော်မည်ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် စာချုပ်စာတမ်း ကြွေးမြီနှင့် ပတ်သက်သမျှကို မီးငြိမ်းစေတော်မူရသည်။
တစ်မင်းပြောင်း၍ တစ်မင်းတက်လျှင် ယခင်မင်း လက်ထက်က ကျန်ရှိနေသော ကြွေးမြီမှုမှန်သမျှကို နောက်မင်းက စိုက်ထုတ်ဆပ်ပေးရသကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကြွေးတင် ဘုရင် ဆပ်လိမ့်မည် ဟု စကား ထင်ရှားရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။
[၁၃၂၈] နန်းဓလေ့။
၆၈၀။
ကြွေးထူ မပူ၊ သန်းထူ မယား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြွေးထူ မပူ၊ သန်းထူ မယား ဆိုသည်မှာ ကြွေးမြီများလွန်းလျှင် ပူပင်သောက မဖြစ်တော့သကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်တွင် သန်းများလွန်းလျှင်လည်း ယားယံခြင်းကိုပင် မခံစားရတော့ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာတစ်ခုသည် အလွန်အကျွံ များပြားလာပါက ခံစားမှုမဲ့သွားခြင်းကို ဖော်ပြသည်။
ပထမတွင် ကြွေးများခြင်း သို့မဟုတ် သန်းများခြင်းကြောင့် စိတ်သောကရောက်ခြင်း၊ ယားယံခြင်းများ ခံစားရနိုင်သော်လည်း အလွန်အကျွံ များပြားလာပါက ထုံထိုင်းသွားပြီး မခံစားရတော့ပေ။
ဤသည်မှာ လူတို့၏ ခံနိုင်ရည်အားနှင့် အသားကျသွားမှု သဘောကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ကြွေးထူ မပူ၊ သန်းများ မယား ဟူသကဲ့သို့ ပူရထူရလွန်း၍ ထုံနေပြီး၊ [၁၃၀၃] သူရိယ၊ ၂၅၊ ၆။
ကြွေးထူ မပူ၊ သန်းထူ မယားလို့ ဆိုရိုးရှိပေမဲ့ ဒီလောက်များတဲ့ ကြွေးစာရင်းကို အိပ်ရာဘေးမှာ ထားရတဲ့ ငနဲအဖို့ ဘယ့်နှယ်လုပ်ပြီး အိပ်ပျော် နိုင်မှာလဲ၊ [၁၃၃၁] နိုင်ငံ့အရေး။
ကြွေးပေးလျှင်ဆုံး၊ တောင်းလျှင်မုန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြွေးပေးလျှင်ဆုံး၊ တောင်းလျှင်မုန်း ဆိုသည်မှာ အကြွေးပေးလိုက်ပါက ပြန်မရနိုင်ဘဲ ဆုံးရှုံးသွားတတ်ပြီး၊ ပေးထားသော အကြွေးကို ပြန်တောင်းပါက ပေးသူနှင့် ယူသူ အကြားတွင် အမုန်းပွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ငွေကြေးချေးငှားခြင်း၏ အန္တရာယ်နှင့် ဆက်ဆံရေးအပေါ် သက်ရောက်နိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
အကြွေးပေးခြင်းသည် မသေချာမရေရာမှုများ ရှိပြီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြန်မရပါက ဆုံးရှုံးသွားနိုင်သကဲ့သို့ ပြန်တောင်းပါကလည်း မိတ်ဆွေ သို့မဟုတ် ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်သူများနှင့်ပင် အမုန်းပွားစေနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် အကြွေးပေးခြင်းကို အထူးသတိထားသင့်ကြောင်း သို့မဟုတ် ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် သွန်သင်ဆုံးမထားသည်။
ကိုးကားချက်များ လူကိုယုံ ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်၊ ပေးလျှင် လည်းရှုံး၊ တောင်းလျှင်မုန်း ကြာတော့ကာ ဆုံးတတ်ပါတယ်၊ [၁၂၇၅] စံပယ်။
ခရုမှာလည်း အဆန်၊ လူမှာလည်း အကြံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခရုမှာလည်း အဆန်၊ လူမှာလည်း အကြံ ဆိုသည်မှာ ခရုတွင် အသား (အဆန်) ရှိသကဲ့သို့ လူတွင်လည်း အကြံဉာဏ်ရှိစမြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတိုင်းတွင် ဉာဏ်ပညာ၊ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်စွမ်း ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ခရုသည် သေးငယ်သော သတ္တဝါဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ အခွံအတွင်း၌ အသားရှိသည်။
ထို့အတူ လူသားသည်လည်း မည်မျှပင် ရိုးရှင်းသူဖြစ်စေကာမူ အတွင်း၌ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်သော ဉာဏ်ပညာရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတို့၏ ဉာဏ်ပညာကို တန်ဖိုးထားကြောင်းနှင့် မည်သူ့ကိုမျှ အထင်မသေးသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ခရုမှာလည်း အဆန်နှ့၊ လူမှာလည်း အကြံနှင့် ဆိုတဲ့စကားလို ဘယ်သူမဆို အကြံတော့ ရှိတာပေါ့။
[၁၂၉၀] သန်းသန်း၊ တ။
၁၁၈။
ခရုမှာလည်း အဆန်နှင့်၊ လူမှာလည်း အကြံနှင့်ဟု ကျွန်တော့်အား အရိပ်အမြွက်ပြောဖူးသော ဗိုလ်ချုပ်ကား သူ၏အကြံနှင့်သူ။
[၁၃၁၄] သွေးသောက်၊ ၇၉။
ခဝဲပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခဝဲပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ခဝဲပန်းများ ပွင့်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာမှတ်သားရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
တန်ဆောင်မုန်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ အဋ္ဌမလဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာနှင့် နိုဝင်ဘာလများအတွင်း ကျရောက်လေ့ရှိသည်။
ထိုအချိန်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးကုန်ဆုံးပြီး ဆောင်းအကူးအပြောင်းကာလဖြစ်သောကြောင့် ခဝဲပန်းများ ပွင့်လေ့ရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီအလိုက် သဘာဝ၏ ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ သန်မိုးကုန်စဲ၊ နှင်းသေးဖွဲသည်၊ ခဝဲပွင့်တုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်းကား၊ မချုန်းမိုးသား၊ [၁၀၈၀-ခန့်] ဆယ့်နှစ်ချုပ်။
ခါးပုံတင် လူယဉ်၊ ခါးပုံထိုး လူရိုး၊ ခါးတောင်းကျိုက် လူမိုက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခါးပုံတင် လူယဉ်၊ ခါးပုံထိုး လူရိုး၊ ခါးတောင်းကျိုက် လူမိုက် ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်နှင့် ရုပ်သေးသဘင်တို့တွင် သရုပ်ဆောင်များ၏ ခါးပုံစကို ဝတ်ဆင်ပုံပေါ်မူတည်၍ ၎င်းတို့၏ စရိုက်ကို ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ခါးပုံတင် လူယဉ် ဆိုသည်မှာ လူယဉ်ကျေး သို့မဟုတ် မင်းသားကဲ့သို့ ဂုဏ်သရေရှိသူများကို သရုပ်ဆောင်သည့်အခါ ခါးပုံစကို ပခုံးပေါ်တင်၍ ဝတ်ဆင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤဝတ်ဆင်ပုံသည် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု၊ ဂုဏ်သရေရှိမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ခါးပုံထိုး လူရိုး ဆိုသည်မှာ သာမန်လူ သို့မဟုတ် ရိုးရိုးသားသား နေထိုင်သူများကို သရုပ်ဆောင်သည့်အခါ ခါးပုံစကို ခါးတွင် ထိုး၍ ဝတ်ဆင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤဝတ်ဆင်ပုံသည် ရိုးသားမှု၊ သာမန်ကျမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ခါးတောင်းကျိုက် လူမိုက် ဆိုသည်မှာ လူကြမ်း၊ ရိုင်းစိုင်းသူ သို့မဟုတ် မိုက်မဲသူများကို သရုပ်ဆောင်သည့်အခါ ခါးပုံစကို ခါးတွင် တောင်းကျိုက်၍ ဝတ်ဆင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤဝတ်ဆင်ပုံသည် ရိုင်းစိုင်းမှု၊ မိုက်မဲမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်နှင့် ရုပ်သေးသဘင်တို့၏ သရုပ်ဖော်နည်းစနစ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် သရုပ်ဆောင်များ၏ စရိုက်ကို ဖော်ပြရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
ကိုးကားချက်များ မင်းသားနုများသည် ခါးတောင်းကျိုက်လေ့မရှိကြ၊ ခါးပုံတင်လူယဉ်၊ ခါးပုံထိုး လူရိုး၊ ခါးတောင်းကျိုက် လူမိုက်ဟု အဆိုတစ်ရပ်ပင် ရှိခဲ့သည်။
[၁၃၄၅] မြန်ဇာတ်ပြောင်း။
ခုနစ်စဉ်ကြယ်ပြောင် အမြီးထောင် သန်းခေါင်ချိန်သို့ရောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခုနစ်စဉ်ကြယ်ပြောင် အမြီးထောင် သန်းခေါင်ချိန်သို့ရောက် ဆိုသည်မှာ ခုနစ်စဉ်ကြယ်၏ အမြီးပိုင်း အပေါ်သို့ ထောင်သော အချိန်သည် သန်းခေါင်အချိန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အသိပညာနှင့် အချိန်ကို တိုင်းတာသည့် နည်းလမ်းကို ဖော်ပြသည်။
ခုနစ်စဉ်ကြယ် (ခေါ်) ပြိဿ နက္ခတ်ကို အသုံးပြု၍ ညအချိန်ကို မှန်းဆကြသည်။
ခုနစ်စဉ်ကြယ်၏ အနေအထားသည် ရာသီနှင့် အချိန်ပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်သည်။
အထူးသဖြင့် တပို့တွဲလတွင် ဤအမှတ်အသားသည် ပို၍ တိကျမှန်ကန်သောကြောင့် လတပို့တွဲ၊ မှန်မလွဲ၊ အမြဲဧကန်မှတ် ဟု ဖြည့်စွက်၍ မှတ်သားကြသည်။
ခုနစ်စဉ်ကြယ် ဆိုသည်မှာ ပြိဿ နက္ခတ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
အမြီးထောင် ဆိုသည်မှာ ခုနစ်စဉ်ကြယ်၏ ကြယ်သုံးလုံးပါဝင်သော အမြီးပိုင်းသည် ကောင်းကင်တွင် အပေါ်သို့ ထောင်နေသော အနေအထားကို ရည်ညွှန်းသည်။
သန်းခေါင်ချိန်သို့ရောက် ဆိုသည်မှာ ညသန်းခေါင်အချိန်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ခုနစ်စဉ်ကြယ်ပြောင် အမြီးထောင် သန်းခေါင်ချိန်သို့ရောက်၊ [၁၂၉၇] ဒေါင်းဖတ်စာ၊ ပ။
ခုနစ်စဉ်ကြယ်တွင် ရေခွက်နှင့်တူသော ကြယ်လေးလုံးကို ဦးခေါင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ လက်ကိုင်အရိုးနှင့်တူသော ကြယ်သုံးလုံးကို အမြီးဟူ၍ လည်းကောင်း မြန်မာတို့ ခေါ်စမှတ်ပြုပါသည်။
ထို့ကြောင့် ခုနစ်စဉ်ကြယ်ပြောင် အမြီးထောင် သန်းခေါင်ချိန်သို့ရောက်ဟု ပြောကြပါသည်။
[၁၃၄၆] အာကာတစ်ခွင်။
ခုနစ်လ လူငုတ်တုတ်၊ သွားငုတ်တုတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခုနစ်လ လူငုတ်တုတ်၊ သွားငုတ်တုတ် ဆိုသည်မှာ ကလေးငယ်သည် ခုနစ်လသားအရွယ်တွင် ငုတ်တုတ်ထိုင်နိုင်ပြီဖြစ်ပြီး သွားများလည်း စတင်ပေါက်ရောက်ပြီဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးငယ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အဆင့်တစ်ခုကို ဖော်ပြသည်။
ကလေးငယ်များသည် အသက်ခုနစ်လဝန်းကျင်တွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြွက်သားများနှင့် အရိုးများ သန်မာလာသောကြောင့် ငုတ်တုတ်ထိုင်နိုင်လာပြီး အစာကြေညက်စေရန်အတွက် သွားများလည်း စတင်ပေါက်ရောက်လာသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးငယ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အဆင့်ကို မှတ်သားရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ ခုနစ်လ သွားငုတ်တုတ်၊ လူငုတ်တုတ် …ခုနစ်လရှိသော ကလေးငယ်သည် သွားငုတ်တုတ်ကလေးများ ထွက်လျက် လူလည်း ငုတ်တုတ် ထိုင်နိုင်ပြီ။
၁၉၁။
ခုရှုပ်မှ နောင်ရှင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခုရှုပ်မှ နောင်ရှင်း ဆိုသည်မှာ နောင်တွင် ပြဿနာများ မပေါ်ပေါက်စေရန် ယခုအချိန်တွင်ပင် ကြိုတင်၍ ဖြေရှင်းထားသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်ပြီးမှ ဖြေရှင်းခြင်းထက် မဖြစ်ပေါ်မီ ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်သည်။
ယခုအချိန်တွင် အနည်းငယ် ရှုပ်ထွေးပင်ပန်းသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း နောင်တွင် ကြီးမားသော ပြဿနာများ မဖြစ်ပေါ်အောင် ကာကွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် စာရင်းဇယားများကို စနစ်တကျ ပြုစုထားခြင်းဖြင့် နောင်တွင် စာရင်းစစ်ဆေးချိန်၌ အဆင်ပြေစေနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ခုရှုပ်မှ နောင်ရှင်း ဆိုသော စကားကဲ့သို့ သူ့ဥစ္စာပစ္စည်းများကို သူယူ၍ သွားသည်မှာ ဝမ်းသာဖို့သာ ရှိပါသည်။
[၁၂၆၇] စကား၊ ပ။
ဒါဟာ မမေးလို့ မဖြစ်ဘူး၊ အဖြေမှန် ထွက်လာသည့်တိုင်အောင် မေးရမှာပဲ၊ ခုရှုပ်မှ နောင်ရှင်း ဆိုတာလို …၊ [၁၃၁၄] ချစ်သိုလ်။
ခံသီးပြိုးပြောင် လဝါခေါင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခံသီး ပြိုးပြောင် လဝါခေါင် ဆိုသည်မှာ ဝါခေါင်လတွင် ခံသီးများ ရင့်မှည့်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သီးနှံများ ရင့်မှည့်ချိန်ကို ဆက်စပ်ဖော်ပြသည်။
ဝါခေါင်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပဉ္စမလဖြစ်ပြီး ဇူလိုင်နှင့် ဩဂုတ်လများအတွင်း ကျရောက်လေ့ရှိသည်။
ထိုအချိန်သည် မိုးရာသီဖြစ်ပြီး ခံသီးများ ရင့်မှည့်ချိန်ဖြစ်သည်။
ပြိုးပြောင် ဆိုသည်မှာ အရောင်တောက်ပြောင်ခြင်း၊ ရင့်မှည့်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီအလိုက် သီးနှံများ၏ ပြောင်းလဲမှုကို မှတ်သားရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ ခုနစ်လုံးဖွဲ့ ရာသီကဗျာများကို ယနေ့ထက်တိုင် အောက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆို သုံးစွဲလျက်ရှိကြပါသည်။
… ခံသီး ပြိုးပြောင် လဝါခေါင်၊ [၁၃၃၆] ငွေတာရီ၊ ၁၆၇။
ခိုးတတ်လျှင် ယိုးတတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခိုးတတ်လျှင် ယိုးတတ် ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင်က ခိုးတတ်၊ ဝှက်တတ်သူသည် အခြားသူများကိုလည်း ခိုးသူဟု စွပ်စွဲတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိ၏ အပြစ်ကို သူများအပေါ် လွှဲချတတ်သော လူတို့၏ သဘောကို ဖော်ပြသည်။
မိမိကိုယ်တိုင် မကောင်းမှုတစ်ခုကို ကျူးလွန်ထားသူသည် အခြားသူများလည်း ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်လိမ့်မည်ဟု ထင်တတ်သည်။
ထို့ကြောင့် အပြစ်မရှိသော သူများကိုပင် မမှန်မကန် စွပ်စွဲတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ရန်နှင့် သူတစ်ပါးကို မဆင်မခြင် မစွပ်စွဲရန် သတိပေးထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ခိုးတတ်လျှင် ယိုးတတ်ဆိုတာလို ဗဒုံမင်းတရားက သူကိုယ်တိုင် နန်းလုပြီးခါစမို့ ကိုယ့်သဘောနှင့် နှိုင်းပြီး မယုံမကြည်ရှိတာနဲ့… ရမ်းမိရမ်းရာ ရမ်းကုန်ပေါ့ထင်ပါရဲ့၊ [၁၂၈၂] ရွှေပြည်၊ ပ။
မိမိကဲ့ရဲ့ဖွယ်ကို အစွမ်းကုန် ဖုံးကွယ်ထားသော ကြောင်သူတော်များဖြစ်တတ်ကြသည်။
ဘာကြောင့်နည်း၊ ခိုးတတ်လျှင် ယိုးတတ်သောကြောင့်တည်း။
ခိုးသူ ငရဲမလား၊ ယိုးသူ ငရဲလား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခိုးသူ ငရဲမလား၊ ယိုးသူ ငရဲလား ဆိုသည်မှာ အမှန်တကယ် ခိုးယူသူသည် ငရဲသို့ မရောက်ဘဲ ခိုးသူဟု မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲသူသာ ငရဲသို့ ရောက်လိမ့်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မမှန်မကန် စွပ်စွဲခြင်း၏ အပြစ်ကို ဖော်ပြသည်။
အပြစ်မရှိသူကို မတရားစွပ်စွဲခြင်းသည် ပြင်းထန်သော အပြစ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး စွပ်စွဲသူသည် ထိုအပြစ်၏ အကျိုးဆက်ကို ခံစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို ဒုက္ခရောက်စေခြင်းသည် မကောင်းသော ကံကို ဖြစ်စေပြီး နောင်ဘဝတွင် ဆိုးကျိုးခံစားရနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မဆင်မခြင် စွပ်စွဲခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် သတိပေးထားသည်။
ဆက်စပ်ဆိုရိုးစကား ဥစ္စာပျောက် ငရဲရောက် ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ဥစ္စာပစ္စည်း ဆုံးရှုံးသွားခြင်းကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ဒေါသဖြစ်ခြင်းများသည် မကောင်းသော ကံကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ခိုးသူ ငရဲမလား၊ ယိုးသူ ငရဲလား ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မတရားစွပ်စွဲခြင်း၏ အပြစ်ကို ပိုမိုအလေးပေးဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ခိုးသူငရဲ၊ မလားဘဲနှင့်၊ အလွဲအယူ၊ ယိုးသူအများ၊ ငရဲလားဟု၊ စကား သက်သေ၊ ပုံဆိုချေ၏။
[၁၁၈၉] ကုသ ၃၃၇။
ခေါက်ချိုးပြောရင် စောက်ထိုးနားလည်ရမည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခေါက်ချိုးပြောရင် စောက်ထိုးနားလည်ရမယ် ဆိုသည်မှာ စကားကို တိုက်ရိုက်မပြောဘဲ လိမ်လိမ်မာမာ သို့မဟုတ် ဝေ့လည်ကြောင်ပတ် ပြောဆိုပါက ထိုစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပြောင်းပြန်ကောက်ယူမှသာ အမှန်ကို သိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လိမ်လည်ပြောဆိုမှု၊ ဝှိုက်ပြောဆိုမှုများကို သတိပြုရန် သတိပေးထားသည်။
စကားကို တိုက်ရိုက်နားလည်ပါက အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်ပြီး ပြောင်းပြန်နားလည်မှသာ အမှန်ကို မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
စောက်ထိုး ဆိုသည်မှာ ပြောင်းပြန်၊ တခြားတစ်ဖက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားစဉ်က… စစ်သတင်းများနှင့်ပတ်သက်၍ ခေါက်ချိုးပြော စောက်ထိုးနားလည်ကြဟူသော ဝေါဟာရသစ်တစ်ခုကို တီထွင် ဆိုရိုးပြုကြ၏။
[၁၃၂၃] ကားပုံဓိပ်။
ခေါက်ရှာငှက်ပျံ လောကဓံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ် ခေါက်ရှာငှက်ပျံ လောကဓံ ဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဘဝ၏ မမြဲသော သဘောကို ဖော်ညွှန်းရာ၌ အသုံးပြုလေ့ရှိသော အသုံးအနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားကို အပိုင်းနှစ်ပိုင်းခွဲ၍ လေ့လာခြင်းဖြင့် ပိုမိုနားလည်နိုင်ပါသည်။
အပိုင်း (၁) - ခေါက်ရှာငှက်ပျံ ခေါက်ရှာငှက် ဆိုသည်မှာ သစ်ပင်များကို နှုတ်သီးဖြင့် ထိုးဆိတ်၍ အစာရှာဖွေတတ်သော ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
၎င်းငှက်၏ ပျံသန်းပုံသည် အခြားငှက်များကဲ့သို့ တစ်သမတ်တည်း မဟုတ်ဘဲ အတက်အကျ၊ အနိမ့်အမြင့် မညီမညာ ပျံသန်းတတ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် တက်လိုက်၊ ဆင်းလိုက်၊ ခုန်လိုက်၊ လွှားလိုက်ဖြင့် ပျံသန်းလေ့ရှိသည်။
ဤသို့ မတည်ငြိမ်သော ပျံသန်းပုံကို ဥပမာပြု၍ ဘဝ၏ မမြဲသော သဘောကို ဖော်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။
အပိုင်း (၂) - လောကဓံ လောကဓံ ဆိုသည်မှာ လောက၏ သဘာဝတရားများ၊ လူသားတို့၏ ဘဝတွင် ကြုံတွေ့ရတတ်သော အခြေအနေအမျိုးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
လောကဓံတရားတွင် အဓိကအားဖြင့် အတက်အကျ ရှစ်ပါးရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ယင်းတို့မှာ − လာဘ် (ရရှိခြင်း) နှင့် အလာဘ် (မရရှိခြင်း) ယဿ (ကျော်ကြားခြင်း) နှင့် အယဿ (အသရေပျက်ခြင်း) သုခ (ချမ်းသာခြင်း) နှင့် ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း) နိန္ဒာ (ကဲ့ရဲ့ခြင်း) နှင့် ပသံသာ (ချီးမွမ်းခြင်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဤလောကဓံတရားများသည် လူသားတို့၏ ဘဝတွင် မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရတတ်သော သဘာဝဖြစ်ပြီး အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေတတ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် အမြဲတမ်း ချမ်းသာနေခြင်း၊ အမြဲတမ်း ဆင်းရဲနေခြင်း၊ အမြဲတမ်း ကျော်ကြားနေခြင်း စသည်ဖြင့် မရှိနိုင်ဘဲ အခြေအနေအရ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ခေါက်ရှာငှက်ပျံ လောကဓံ ဟူသော ဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ လူ့ဘဝသည် ခေါက်ရှာငှက်၏ မတည်ငြိမ်သော ပျံသန်းပုံကဲ့သို့ပင် လောကဓံတရားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေတတ်သည်၊ မမြဲသော သဘောရှိသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဘဝတွင် ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ ကျော်ကြားခြင်း၊ အသရေပျက်ခြင်း စသည့် အခြေအနေအမျိုးမျိုးကို ကြုံတွေ့ရနိုင်ပြီး ယင်းအခြေအနေများသည် အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေတတ်သည်ကို သဘောပေါက်နားလည်သင့်ကြောင်း ဖော်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။
ခင်ရာဆွေမျိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
(မြိန်ရာဟင်းကောင်း၊ ခင်ရာဆွေမျိုး ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။