kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုသို့ ဝေဖန်သဖြင့် သူသည် နာမည်ကျော်ကြားသူများကို မနာလို၍ တစ်ကြောင်း၊ သူတို့ကဲ့သို့ ထင်ပေါ်လို သဖြင့် တစ်ကြောင်း ဝေဖန်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟူ၍ အစွပ်စွဲပင် ခံခဲ့ရလေသည်။
သို့သော် ထိုသို့ ဖြစ်ရသည်မှာ သူ၏ ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့မှုနှင့် မနားတမ်း သုတေသနပြုမှုတို့ကြောင့် စိတ်ထိခိုက်လာ၍ ဖြစ်ရကြောင်းကို သူ၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း (ရော်ဗင်ဆန်နှင့် အက်ဒမ်တို့က ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေသည်။
)ကို ဖတ်ရသောအခါတွင်မှ အကြောင်းမှန်ကို သိကြရလေသည်။
၁၆၇၇ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်း၏ အမြဲတမ်း အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ရောဗတ်ဟွတ်သည် ၁၇ဝ၃ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဂျာနယ်၊ အတွဲ (၁၈) ကိုးကားချက် Category:သိပ္ပံပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ Category:ဇီဝဗေဒ ပညာရှင်များ။
ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်နယ်သည် အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဗြိတိသျှပိုင် ကိုလိုနီနယ် ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဂွာတီမာလာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်တို့ အသီးသီးတည်ရှိကြသည်။
၈၈၆၇ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ၁၃ဝဝဝဝ ခန့် (၁၉၇၂)ရှိသည်။
ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်နယ် ပင်လယ်ကမ်းခြေ မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသသည် စိမ့်ဝှမ်းရပ်ဖြစ်၍ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် တောင်များရှိသည်။
ကုန်းမြင့်ပိုင်းရှိ သစ်တောများမှ မဟောဂနီ၊ ဆီဒါနှင့် အခြားအဖိုးတန် သစ်များထွက်သည်။
ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်များမှာ ငှက်ပျော၊ ကြံ၊ ရှောက်မျိုးဝင် သီးနှံများ ဖြစ်သည်။
အဓိက ထုတ်ကုန်များမှာ သကြား၊ ရှောက်မျိုးဝင် သီးနှံများ၊ မဟောဂနီနှင့် အခြားသစ်မာများ၊ ပုဇွန်နှင့်ငါးတို့ ဖြစ်၏။
ရာသီဥတုမှာ များသောအားဖြင့် ပူပြင်း စိုစွတ်သည်။
ဗဲလမိုပန်မြို့သည် မြို့တော် ဖြစ်သည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်းခြေအရေ လူဦးရေ ၃ဝဝဝ ခန့် နေထိုင်လျက် ရှိ၏။
ယခင်က မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သော ဗဲလဇ္ဇမြို့သည် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်၍ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၃၈ဝဝဝ နေထိုင် လျက် ရှိသည်။
တစ်ဆယ်ခုနစ်ရာစုနှစ်အတွင်းက ဂျမေကာကျွန်းမှ သစ် ခုတ်သမားများသည် ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်သို့ လာရောက်၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်၊ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ထိုနယ်ကို ဂျမေကာကျွန်း အုပ်ချုပ်ရေးအောက်၌ ထားရှိခဲ့သည်။
၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် သီးခြား ကိုလိုနီနယ် ဖြစ် လာသည်။
ထိုနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ စည်းမျဉ်းသစ်အရ လူထုက ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အတွက် ကိုယ် စားလှယ်များကို ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခွင့် ရရှိခဲ့လေသည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်း အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။
ယခု အခါ ဘလိဇ်နိုင်ငံဟု ခေါ်တွင်လေသေည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ဆက်စပ်လေ့လာရန် ဘလိဇ်နိုင်ငံ ကိုးကား Category:မြောက်အမေရိကရှိ ယခင်ကိုလိုနီများ Category:ဘလိဇ်နိုင်ငံ။
အကရော့ပလစ် ရှေးခေတ်ဂရိမြို့များတွင် ဂရိတို့သည်အမြင့်ဆုံးသော ကုန်းထိပ် ပိုင်းကို ခံတပ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၏။
ထိုကုန်းထိပ်ပိုင်းကို ဂရိဘာသာဖြင့် အကရော့ပလစ်ဟု ခေါ်သည်။
အကရော့ ပလစ် ကုန်း ထိပ်ပိုင်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်စီး၍ မြင်နိုင်သော နေရာများဖြစ်ကြ၍ ခံတပ်အတွက် အထူးကောင်းမွန်ကြသဖြင့် ရှေးဂရိတို့သည် အကရော့ပလစ်တို့ကို ဗဟိုပြုကာမြို့တည်လေ့ ရှိသည်။
ဤသို့ဖြင့် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂၄ဝဝ ကျော်ခန့်က ထင်ရှားခဲ့ကြသော ကော်ရင့်၊ အားဂိုး၊ သီးဗီး၊ အက်သင်းစသည့် ဂရိမြို့များတွင် အကရော့ ပလစ်မှာ ခမ်းနားထင်ရှားဆုံး ဖြစ်လေသည်။
အက်သင်းမြို့ရှိ အကရော့ပလစ်သည် ကျောက်တောင်ကြီး ဖြစ်၍ မြို့အထက် ပေ ၂၆ဝ ခန့် မြင့်သည်။
အလျားပေ ၁ဝဝဝ၊ အနံပေ ၄၆ဝ ရှိ၍ အကျယ်အဝန်းမှာ ရှစ်ဧကနီးပါး ရှိသည်။
ရှေးအထက်ကျော်ကာရီ ကပင် ဂရိတို့သည် ထိုအက ရော့ပလစ်ပေါ်၌ ကျောက်ဖြူတန်ဆောင်းကြီးများကို တည် ဆောက်ခဲ့ကြ၏။
ဘီစီ ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါးရှင်းလူမျိုး တို့သည် ဂရိနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကာ အက်သင်းမြို့ အကရော့ ပလစ်ပေါ်၌ရှိသော အဆောက်အအုံများကို ဖျက်ဆီး ပစ်လိုက်ကြသည်။
ဂရိ-ပါးရှားစစ်ပွဲအပြီးတွင် သီးမစ္စတိုကလီး သည် အပျက်အစီးများကို ရှင်းလင်းပြင်ဆင်ခဲ့၏။
ပဲရီးကလီး လက်ထက်သို့ ရောက်လာသောအခါ ပဲရီးကလီးသည် ဘီစီ ၄၄၇ ခုနှစ်တွင် အကရော့ပလစ်ကို ပြန်လည် ပြုပြင်မွမ်းမံစေ ရန် ဂရိရုပ်လုံးထု ဆရာကြီး ဖီးဒီးအက်အား တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ လေသည်။
( ပဲရီးကလီး။
) ( ဖီးဒီးအက်။
) အကရော့ပလစ် တောင်ထိပ်၌ တည်ဆောက်ထားသောအဆောက် အအုံကြီးများမှာ ဗိသုကာအတတ်တွင် စံထားလောက်အောင် ခန့်ညား ကောင်းမွန်နေကြပေသည်။
ယင်းတို့အနက် ထင်ရှား သည်တို့ကား ပါးသီနွန်၊ အာရက်သီးအမ်း၊ နိုင်းကီးအက်ပတာ ရာ့နှင့် ပရော့ပီလီးအားတို့ ဖြစ်ကြ၏။
ပါးသီးနွန်တန်ဆောင်းကြီး သည် အလျား ၂၂၈ ပေ၊ အနံ၁ဝ၁ ပေ၊ အမြင့် ၆၅ ပေရှိ၍ ဘီစီ ၄၃၈ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့၏။
ထိုတန်ဆောင်ကြီး မှာ အချိုးအစား ကောင်းမွန်သည့်ပြင် ရှေးဂရိတို့၏ လက်ရာအ ကောင်းဆုံးသော ရုပ်လုံးရုပ်တုများကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြား လှပေသည်။
ဂရိရုပ်လုံးထုအကျော် ဖီးဒီးအက်ထုလုပ်ထားသော ဆင်စွယ်နှင့် ရွှေတို့ဖြင့်ပြီးသည့် အသီးနားနတ်သမီးရုပ်တုကြီး လည်း ထိုတန်ဆောင်းကြီးအတွင်း၌ ရှိ၏။
တန်ဆောင်းကြီး၏ နဖူးစည်းများတွင် ဂရိနတ်ရုပ်များ၊ ဂရိတို့ တွေ့ကြုံခဲ့သောအဖြစ် အပျက်များကို ရုပ်လုံးထုကာ တန်ဆာဆင် ထားလေသည်။
တန်ဆောင်း တိုင်လုံးကြီးများသည်လည်း စီကာစဉ်ကာ အတန်း အတန်းဖြင့် ဖြူးဖြောင့်နေကြသည်။
အာရက်သီးအမ်း တန်ဆောာင်းကြီးမှာ ပါးသီးနွန်တန်ဆောင်းကြီး ၏မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိ၍ လှပသောအဆောက်အအုံတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
ထိုတန်ဆောင်းကြီးသည်အလျား ၆၇ ပေ၊ အနံ ၃၇ ပေရှိ၍ ဘီစီ ၄၂၁- ၄ဝ၇ ခုနှစ်များအတွင်း ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ ၏။
ထိုအဆောက်အအုံတွင် ထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းများမှာ အပျိုတော်စမုတ် ဖြစ်သည်။
အကရော့ပလစ် တောင်ထိပ်ပေါ် မှနေ၍ အက်သင်းမြို့ကြီးကို ကြည့်ကာစောင့်ရှောက်ပေးနေသကဲ့ သို့ရှိသော အသီးနား နတ်သမီး၏ ကြေးရုပ်ကြီးလည်း ရှိပေ သေး၏။
ထိုရုပ်တုကြီးမှာ ပါးသီးနွန်နှင့် အာရက်သီးအမ်း တန်းဆောင်းကြီးနှစ်ခု၏အကြားတွင်ရှိ၍ ပေ ၃ဝ မြင့်သည်။
ထိုကြေးရုပ်ကြီး၏ မောက်တိုနှင့် လှံတံတို့ နေရောင်ဟပ်၍ တပြက်ပြက် လက်နေသည်ကို အက်သင်းမြို့သို့ ပင်လယ် ဘက်မှ လာကြသောရေကြောင်း ခရီးသည်များသည် ၁၅ မိုင် အကွာမှလှမ်း၍ မြင်နိုင်ကြ လေသည်။
နိုင်းကီးအက်ပတာရာ့တန်ဆောင်းမှာ အကရော့ပလစ်တောင် ထိပ်တွင် အငယ်ဆုံးသော တန်ဆောင်း ဖြစ်သည်။
ပန်းကြွ ပန်းပုလက်ရာများ ရှိခြင်းကြောင့် ကျော်ကြား၏။
ဘီစီ ၅ ရာစု နှစ်အတွင်းတွင် ဆောက်လုပ် ပြီးစီးခဲ့၍ အေဒီ ၁၆၈၇ ခုနှစ်ခန့် တိုင်အောင် မပျက်မစီး တည်ရှိခဲ့သည်။
ထိုနောက် တူရကီ လူမျိုးတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။
အပျက်အစီးများကို ခရစ် ၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ပြန်လည်ပြုပြင်ကာ မွမ်းမံခဲ့ကြ၏။
အကရော့ပလစ်တောင် ထိပ်၏ အနောက်ဘက်စွန်းတွင် ပရော့ ပီလီးအားခေါ် အဝင် မုတ်ဝ တန်ဆောင်းရှိ၏။
ယင်းကို ဘီစီ ၄၃၇-၄၃၂ ခုနှစ်များ အကြားတွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ပဲရီးကလီးခေတ်တွင် ထိုကဲ့သို့ ခမ်းနားကြီးကျယ် တင့်တယ် စွာရှိခဲ့သော အကရော့ပလစ်သည် စစ်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ခေတ်ပြောင်းခေတ်လွဲကြောင့် လည်းကောင်း၊ သဘာဝ အဖျက် အဆီးကြောင့် လည်းကောင်း၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း စုဆောင်းသူ တို့ကြောင့်လည်းကောင်း များစွာ ပျက်စီး ယိုယွင်းခဲ့လေသည်။
အထူးသဖြင့် အက်သင်းမြို့ကို တူရကီတို့ သိမ်းပိုက်ထားစဉ်က များစွာ ပျက်စီးခဲ့ကြသည်။
အလှဆုံးဖြစ်သည့် ပါးသီနွန် တန်ဆောင်းမှာ တူရကီတို့ သိုလှောင်ထားသော ယမ်းဘီလူးများ ပေါက်ကွဲသဖြင့် အေဒီ ၁၆၈၇ ခုနှစ်တွင် အမိုးအကာနှင့် တိုင် လုံးကြီးအချို့ ပျက်စီးခဲ့လေသေည်။
ယခုအခါ အက်သင်းမြို့၌ ဗဟိုဌာနထားရှိသော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံနှင့် ကျောက် စာဌာနများက ဦးစီးလျက် ရှေးဂရိတို့၏ လက်ရာပုံစံများ တိမ်မြှုပ် မသွားစေခြင်းငှာ ရှေးဟောင်းလက်ရာအတိုင်း ဖြစ် နိုင်သမျှ ဖြစ်စေရန် ပြန်လည် ပြုပြင်ဆောက်လုပ် ထားရှိကြ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား ကိုးကား Category:သမိုင်း။
အကေးရှားပင်သည် လီဂူမီနိုးစီးမျိုးရင်းတွင် မိုင်မိုစေစီအီးမျိုးရင်းခွဲ၌ ပါဝင်သော ထနောင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကေးရှားပင် အမျိုးပေါင်း ၄၅ဝ ခန့်ရှိရာ ယင်းတို့အားလုံးကို စုပေါင်း၍ အကေးရှားပင်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
အကေးရှားပင်မျိုးကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ပူနွေးသောအပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ဩစတြီးယားတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ တောင် အမေရိကတိုက်၊ အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့၌ တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသိများ၍ ထင်ရှားသော အကေးရှားပင်မျိုးမှာ ထနောင်း၊ သင်္ဘောထနောင်း၊ ရှားထနောင်း၊ ထနောင်းဆူးဖြူ၊ ရှား၊ ကင်မွန်းချဉ်၊ နန်းလုံကြိုင်ဆူးဖြူ၊ ဆူးမန်ကျည်း၊ ဆူးပုပ်ကြီး၊ ဆူးရစ် စသော အပင်မျိုးဖြစ်၍ ယင်းတို့အားလုံးတွင် ဆူးများပြည့်လျက်ရှိပြီးလျှင် သီးတောင့်ရှည်များ သီးကြသည်။
ခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် အကေးရှားပင်များသည် ချုံပင်လောက်သာ ရှိ၍ ရေများစွာရသော ဒေသများတွင်ကား အပင်ကြီးများ ဖြစ်လာကြသည်။
အချို့ အကေးရှားပင်မျိုးကို ခြံဥယျာဉ်များတွင် အလှစိုက်ပျိုးကြသည်။
အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းရှိ အကေးရှားပင်မျိုးမှ အဖိုးတန်သော အစေး (ကော်စေး)များရ၍ ဩစတြီးလီးယားတိုက်ရှိ အကေးရှားပင်များမှ အခေါက်ကို သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။
အာဖရိကတိုက်ရှိ အချို့သော အကေးရှားအပင်များ၏အစေ့များသည်လည်း သားရေနယ်ဖန်ရည်များစွာပါသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အကေးရှား အပင်တစ်မျိုးမှ ရရှိသော အစေ့များကို လှော်ပြီးထောင်း၍ရသော အမှု့န်ကို နှာရှူဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
အခြား အကေးရှားပင်မျိုးကို ဘယဆေးအဖြစ် အသုံးပြု၍ အချို့အပင်မျိုးမှ အဖိုးတန်သစ်များရရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေါက်ရောက်သော အကေးရှားမျိုးဝင် ထနောင်းပင်သည် လူသိအများဆုံးဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မိုးပါးသည့် အရပ်တို့၌ ပေါများသည်။
အပင်အမြင့်ပေ ၃ဝ မှ ၄ဝ အထိနှင့် ပင်စည်လုံးပတ် သုံးပေမှ လေးပေအထိ ရှိသည်။
ကောက်ကွေး၍ အမျက်ထူသော ပင်စည်ပင်လုံးများ ရှိတတ်သည်။
ကန်များနှင့် တူးမြောင်းများ နံဘေး၌ပေါက်သောအပင်တို့ထက် ကြီးထွား သန်စွမ်းသည်။
အခေါက်မှာ သစ်ပင် ထက် ငယ်စဉ်တွင် ရေညှိရောင်ရှိ၍ အသက်ကြီးသည့်အခါ အုန်းခွံရင့်ရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။
ပပ်သေးပပ်ကြောင်းတို့ကြောင့် အခေါက်မှာ မညီမညာရှိသည်။
ထနောင်းပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် အကေးရှား လူကိုဖလိုအီး ဟုခေါ်သည်။
ဆောင်းရာသီ အကုန်နှင့် နွေဦးပေါက်အချိန်တွင် ထနောင်း ပင်ရွက်ဟောင်းများ ကြွေ၍ ရွက်သစ်များ ထွက်လာသည်။
ရွက်သစ်များနှင့် စုံစုံလင်လင် ရှိသော်လည်း အရိပ်ကောင်း ပေးနိုင်သော သစ်ပင်ဟူ၍ မဆိုနိုင်ချေ။
သို့သော် အခြား အရိပ်ကောင်းသည့်အပင်များ မပေါက်နိုင်သော အရပ်မျိုး၌ ထနောင်းပင်များ ပေါက်နိုင်သဖြင့် မိုးပါးသည့်အရပ်တို့တွင် လမ်းနံဘေးတစ်လျှောက်၌ ယင်းတို့ကို စိုက်ထားကြသည်။
အစေ့ကို စိုက်ပျိုးခြင်းအားဖြင့် အပင်သစ်ပွားအောင် ပြုလုပ် နိုင်သည်။
ထနောင်းသားမှာ နီ၍ အစင်းကြောင်းများ ပါသည်။
မာ၍ ခိုင်ခံ့သော သစ်သားပင် ဖြစ်သော်လည်း အသုံးပြုရာ၌ တာရှည် မခံချေ။
ဆီကြိတ်ဆုံများ၊ အိမ်တိုင်နှင့် ထုတ်လျောက်များ၊ ထယ်များ အစရှိသည်တို့ကို ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပွတ်ခံရန် အသုံး ဝင်သည်။
ထနောင်းခေါက်ကို လမုလမဲ့ခေါက်၊ ငုခေါက်တို့ ကဲ့သို့ သားရေနယ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
ထနောင်းပင်မှ ရသော အစေးကို မီးခြစ်အိမ်ကပ်ရန် စမ်းသပ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ရှားထနောင်းပင်သည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသိများသော အပင် ဖြစ်သည်။
ရှားထနောင်းပင် နှစ်မျိုး ရှိသည်။
မိုးပါး သောသရက်မြို့နယ်၊ ပျဉ်းမနားမြို့နယ်နှင့် ရမည်းသင်းမြို့နယ် တို့တွင် မြေကောင်းသော သစ်တောများ၌ ပေါက်သည့် ရှား ထနောင်းပင်တို့သည် အမြင့်ပေ ၆ဝ မှ ၇ဝ အထိ ပင်လုံး ရှိသည်။
ဤအပင်တို့တွင် တည့်မတ် ညီညာသော ပင်စည် ပင်လုံးများ ရှိသည်။
မေမြို့အနီးတစ်ဝိုက်၌ ပေါက်သည့် ရှားထနောင်းပင်တို့၏ အမြင့်မှာ ပေ ၅ဝ ထက် မကျော်ပေ။
အသား ရောင်မှာ နီ ကြန်ကြန်ဖြစ်၍ မာလျက် သာမန် ထနောင်းပင်၏ အသားနှင့် ဆင်ဆင်တူသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေ သည်။
ရှားထနောင်းပင်ကို ရုက္ခ ဗေဒ အလိုအားဖြင့် အကေးရှား မာကရိုစီဖားလားဟုခေါ်သည်။
ဆူးဖြူပင်သည် ထနောင်းမျိုးဝင် အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။
ရုက္ခ ဗေဒ အလိုအားဖြင့် ယင်းကို အကေးရှား အာရာဗီးကဟု ခေါ် သည်။
ထိုအပင်မျိုး စတင်ပေါက်ရာ မူလဒေသမှာ အာဖရိက တိုက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ပူသော အရပ်များ၌ များစွာ ပေါက်ရောက်သည်။
အမြင့်ပေ ၁၅ ပေမှ ၃ဝ အထိ ရှိသည်။
ယင်းအပင်မှ အစေး များရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အကေးရှားပင်။
ဦးဘဖေ (ခ) ဦးဘဘေ (၁၆ ဧပြီ ၁၈၈၃ - ၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၁)သည် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်း နှင့် သူရိယသတင်းစာတိုက် တို့ကို စတင် တည်ထောင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ကိုလိုနီခေတ် တွင် လူထုအား နိုင်ငံရေးမျက်စိဖွင့်ပေးသည့် ဝါရင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး လည်းဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလအတွင်း ဖေ၊ပု၊ရှိန် တနည်း ဘေ၊ပု၊ရှိန် ဟူ၍ လူသိများသော အမျိုးသားနိုင်ငံရေးသမားများအနက် တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
သူသည် ဘကြီး ဘဘေ ၊ဦးဘဘေ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ကျောင်းသင်ရိုးညွန်းတမ်းစာအုပ်များ နှင့် သမိုင်းစာအုပ်တို့တွင် တပ်မတော်သမိုင်း ၁၈၂၄ - ၁၉၄၅ (ပထမတွဲ)၊ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်း နှင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု ဦးဘဖေ အဖြစ် လည်းကောင်း ထင်ရှားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး thumb|ဘကြီးဘဘေ ခေါ် ဦးဘဖေ ဦးဘဖေ (ခ) ဦးဘဘေ သည် ကြို့ပင်ကောက်မြို့မြေပိုင်ရှင် နှင့် ကြို့ပင်ကောက် မြူနီစပယ်လူကြီး အဖ ဦးအို၊ အမိ ဒေါ်မှင်တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခု၊ ကဆုန်လဆန်း ၁ဝ ရက် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၈၃ ခု၊ ဧပြီလ ၁၆ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ကြို့ပင်ကောက်မြို့ အာစီအမ်သာသနာပြုကျောင်း၊ ရန်ကုန် အစိုးရဟိုက်စကူးကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။
အသက် ၁၉ နှစ်တွင် ဘင်္ဂလားအင်ထရင့်စာမေးပွဲကို စကောလားရှစ်ဖြင့် အောင်မြင်သည်။
၁၉၀၄ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ကော လိပ် အက်ဖ်အေတန်း (ဒုတိယနှစ်) ကို စကောလားရှစ်ဖြင့်အောင်မြင်၍ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဘီအေ (ဝိဇ္ဇာ) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန် ကောလိပ်တွင် ဥပဒေပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။
ဘဝဖြတ်သန်းမှု thumb|ဦးဘဖေ(ခ)ဘကြီးဘေ ဦးဘဖေ သည် ၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းတည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၀၆ ခုနှစ် မေ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဦးဘဖေ သည် သူငယ်ချင်းများ ဖြစ်ကြသော ကိုဘရင်(ဒေါက်တာဘရင်)၊ ကိုမောင်ကြီး(ဆာမောင်ကြီး) တို့နှင့်အတူ ‘ဝိုင်အမ်ဘီအေ’(Y.M.B.A) ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျဏယု၀ အသင်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အသင်းကို စတင်တည်ထောင်စဉ်က ကိုမောင်ကြီး၏နေအိမ် (အမှတ် ၈၆၊ ၂၈လမ်း၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်) တွင် ကျောင်းသား ၂၀ ခန့်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဦးဘဖေ နှင့် အတူ ဦးမောင်ကြီး (ဆာ မောင်ကြီး)၊ ဦးစိန်လှအောင်၊ ဦးဘိုးမြေ၊ ဦးမုန်း၊ ဦးမေအောင်၊ ဒေါက်တာ ဘရင်၊ ဦးလှဖေ၊ ဦးသိန်းမောင် စသော ခေတ်ပညာတတ် လူငယ်၊ လူရွယ်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ဝိုင်အမ်ဘီအေ တည်ထောင်ရခြင်းမှာ စွန့်စားခန်းကြီးတခုပင်ဖြစ်သည်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေကိုတည်ထောင်ခဲ့သော ကိုဘဘေ၊ ကို မောင်ကြီး၊ ကိုဘရင်တို့ကို အာဏာပိုင်တို့က ‘ထောင်စာလေးတွေ’ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။
ဦးဘဘေသည် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းတွင် အသင်း ၏ အကျိုးဆောင်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ အမှုဆောင်လူကြီး စသည့်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သတင်းစာဆရာဘဝ ၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဦးဘဖေ သည် ဦးလှဖေ (နောင်မြင်းခြံ ချည်မျှင်အထည် စက်တည်ထောင်သူ) နှင့် အတူ သူရိယသတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ဦးဘဖေ သည် ဆေးမင်းကြီးရုံး၌ အလုပ်လုပ်နေစဉ် မျက်နှာဖြူများ နှင့် မသင့်မြတ်ခဲ့၍ အလုပ်မှထွက်ခဲ့ပြီးနောက် သတင်းစာထုတ်ရန်စိတ်ကူးရှိခဲ့ရာ စိန်ပေါလ်ကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအတူလုပ်ခဲ့ဖူးသော ဦးလှဖေ နှင့်တွေ့ဆုံရာမှ သတင်းစာထုတ်ရန် အကြံရခဲ့၍ တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်ကဦးလှဖေသည် ဦးမေအောင်၏ The Burman အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာလုပ်ခဲ့ဖူးသည့်အတွက် အတွေ့အကြုံပြည့်ဝနေ၍ သတင်းစာထုတ်ဝေမှုတွင် အခက်အခဲ မရှိခဲ့ပေ။
သို့ရာတွင် နှစ်ဦးပေါင်းမှ ငွေ ၅၀ ကျပ် သာရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက်တွင် “သူရိယသတင်းစာ ထုတ်တော့မည်။
ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေးပါမကျန် မိမိတို့ သန်ရာကိုဖတ်ရတော့မည်”ဟု ကြော်ငြာရိုက်နှိပ်၍ ခင်မင်ရာမိတ်ဆွေများကို သတင်းစာဖိုး တနှစ်စာအတွက် ၁၅ ကျပ်စီ ကောက်ခံရာ ငွေ ၅၀၀၀ ကျော်ရခဲ့သည်။
ထိုငွေဖြင့် သူရိယသတင်းစာကို စတင်မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဦးဘဖေ သည် သူရိယ သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာအပြင် နတ်ကြီးသုံးပါးစကားပြောခန်းကို အပတ်စဉ်ရေး၍ နတ်ကြီးဘဘေ တစ်နည်း နတ်ကြီး ဘဖေ အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ထိုမှတဖန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် The Burma Observer သတင်းစာကိုလည်း သူရိယသတင်းစာတိုက်မှပင် ထုတ်ဝေ ခဲ့ပြန်သည်။
သံတော်ဆင့် ဦးသိမ်းမောင်၊ ဟံသာ၀တီ ဦးစိန်၊ ထွန်းနေ့စဉ် ဦးထွန်းဖေ၊ သမာဓိအမ် ဘိုးချိန်၊ ဦးဘသန်း (ယူပီအိုင်) နှင့် ဇ၀န တို့သည် သူရိယတိုက်မှမွေးထုတ်ပေး လိုက်သော သတင်းစာဆရာများပင် ဖြစ်ကြသည်။
သူရိယသတင်းစာ သည် အခြား သတင်းစာများထက် သတင်းထူးများကို ဦးစားပေး ရေးသားးခဲ့သည်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၏ လှုပ်ရှားမှု အသက်ပါသော သတင်းစာ ဖြစ်၍ သတင်းစာစောင်ရေမှာ တရိပ်ရိပ် တက်လာခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ရွှေတိဂုံ စေတီတော် ပေါ်တွင် မျက်နှာဖြူများ ဖိနပ်စီး တက်နေကြသည်။
ဤသည်ကို မကြည့်ရက်နိုင်သော ဦးဘဖေသည် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်ဖြင့် သတင်းစာ ဖော်ပြခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ် မျက်နှာဖြူများနှင့် အလိုတော်ရိများ မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ကာတွန်း၏ ရုပ်ပုံမှာ တောင်ရှည် ပုဆိုးဝတ် ဘုရားလူကြီး၏ ကျောပေါ်တွင် မျက်ဖြူ ဇနီးမောင်နှံတို့က ဖိနပ်မချွတ်ဘဲ ခွစီးထားရင်း စေတီတော်မြတ်ကို လှည့်လည် ကြည့်ရှုနေပုံ ဖြစ်သည်။
ထိုမျက်နှာဖြူ ဇနီးမောင်နှံတို့ကပင် “အခုလို ဖိနပ်မချွတ်ဘဲ ဘုရားပေါ် လည်ကြည့်ရသဖြင့် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်” ဟုသော စကားကိုပင် ဖော်ပြ လိုက်သေးသည်။
ထိုကာတွန်းကို ရွှေတလေး ခေါ် ဦးဘလေးက ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။
ထိုကာတွန်းကြောင့် ပုလိပ်မင်းကြီး မျက်နှာဖြူ ရှပ်တဲ (လ်) ဝပ် (သ်) က ဦးဘဖေ နှင့် ဦးရွှေကလေးတို့ကို ခေါ်မေးခဲ့သည်။
ဦဘဖေတို့ကို ခေါ်သော်လည်း ပုလိပ်မင်းကြီး စားပွဲရှေ့တွင် ထိုင်စရာ ဟူ၍ ဘာမျှမထား။
ဖျာလေး တချပ်မျှသာ ခင်းထားလေသည်။
ဦးဘဖေတို့က မထိုင်ဘဲ မတ်တပ်ရပ်လျက်ကပင် “ဂွတ်တမောနင်း မစ္စတာ ရှပ်တဲ(လ်)ဝပ်(သ်)” ဟု နှုတ်ဆက်လိုက်သည်။
မျက်နှာဖြူ ပုလိပ်မင်းကြီးက မျက်နှာထား ခပ်တည်တည်ဖြင့် ကာတွန်းထည့်ရခြင်း အကြောင်းကို မေးမြန်းခဲ့ရာ၌ ဤတွင် ဦးဘဖေက “ပုလိပ်ဟာ ပုလိပ် အလုပ်ပဲ လုပ်ပါ၊ သတင်းစာ အလုပ်ကို ဝင်မရှုပ်ပါနဲ့၊ ဒီမယ် ဟေ့ကောင် မင်းဟာတို့ကို တမင်ခေါ်ပြီး ညစ်တာ၊ တို့ထိုင်ဖို့ နေရာတောင် မပေးဘူး၊ ဒီလို မစော်ကားနဲ့၊ နောင်ကို ဒီလို့ စော်ကားရင်တော့ ငါနေမယ် မဟုတ်ဘူး၊ ပြန်ဆော်မှာပဲ” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။
ထိုအခါ ပုလိပ်မင်းကြီး မစ္စတာ ရှပ်တဲ(လ်)ဝပ်(သ်)က ၎င်းအား ပြန်ခံပြောသည်ကို စိတ်ဆိုးပြီး ဆဲဆို မောင်းထုတ် ခဲ့သည်။
ဦးဘဖေကလည်း ခေါင်းငုံ့မခံဘဲ ပြန်ဆဲပြီး စားပွဲပေါ်ရှိ မျဉ်းလုံးနှင့် ဆွဲရိုက်မည် အပြု၊ အတူပါလာသော ဦးလှဖေက ဆွဲထားလိုက်ရသည်။
ဦးဘဖေ ပုလိပ်မင်းကြီးနှင့် ရန်ဖြစ်ခဲ့သည် ဆိုသော သတင်းကြောင့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် အတော် ပွက်လောရိုက် သွားခဲ့သည်။
ဦးဘဖေကိုလည်း အထူးပင် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုများ ဦးဘဖေသည် ငယ်စဉ်က ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန် တက်ကြွစေရန် အဖြစ်ဆန်း တခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
ဖြစ်စဥ်မှာ သူငယ်စဉ်က ရန်ကုန်ရှိ ဟိုက်စကူးကျောင်း၌ ကျောင်းတက်သွားစဉ် ဆိုင်ကယ် စီးလာသော ပုလိပ် မင်းကြီး အက်ဒေါနင်ရှေ့မှ ကလေးပီပီ ဖြတ်ပြေး သွားခဲ့မိသည်။
မင်းကြီးရှေ့မှ ဖြတ်ပြေး သွားရကောင်းလား ဆိုပြီး ဒဏ်ငွေ ၃ ကျပ် ဒဏ်ရိုက်ခံရသည်။
လူချင်း တူပါလျက် နားမလည်သေးသော ကလေးအရွယ်မျှပင် မျက်နှာဖြူ အင်္ဂလိပ် ပုလိပ်မင်းကြီး ရှေ့မှ ဖြတ်ပြေးမိရုံနှင့် ဒဏ်ငွေ ရိုက်ခြင်းကို သူမကျေနပ်ခဲ့။
ခံပြင်းမိသည်။
ဤသည်မှာ ဇာတိမာန် တက်ကြွမှုကို မျိုးစေ့ ချပေးခဲ့သော ဖြစ်ရပ်ဆန်း တခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
သူသည် ဘီအေ အောင်ပြီးနောက် နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် အစိုးရက မြို့အုပ်ရာထူး လာပေးသည်ကို မယူဘဲ စိန်ပေါလ်ကျောင်း၌ ကျောင်းဆရာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည့်အထိ မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်သူ ဖြစ်သည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာဝန်ကြီးမွန်တေဂူ (Edwin Montagu 1879-1924)က ဗြိတိသျှ ပါလီမန်အောက်လွှတ်တော်၌ မြန်မာပြည်အပါအဝင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအား ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းမှ တဖြေးဖြေး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် မွန်တေဂူ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသောအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို စုံစမ်းရန်အတွက် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းမှ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြသော ဦးဘဖေ၊ ဦးမေအောင်၊ ဦးစု တို့အား ၁၉၁၇ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကာလကတ္တားမြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၁၈ ဇွန်လ တွင် မွန်တေဂူချမ်းစဖို့စီမံကိန်းအရ အိန္ဒိယကို ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးပေးသောအခါ မြန်မာကို ချန်လပ်ထားသည့် အစီရင်ခံစာထွက်ပေါ်လာသည်။
ယင်းနောက် ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၈ တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံဒုတိယ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ဆာရယ်ဂျီနယ်ကရက်ဒေါက် အား ခန့်အပ်ပြီး နောက် ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် မြန်မာပြည်အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ စီမံကိန်း (Craddock Scheme) ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းချုပ်၌ အထူးအစည်းအဝေး ကိုကျင်းပ၍ ကရက်ဒေါက်စီမံကိန်း ကိုတိုက်ဖျက်၍ မြန်မာပြည်သူတို့ လိုလားသောအုပ်ချုပ်ရေးတောင်းဆိုရန်အတွက် ဝိုင်အမ်ဘီအေ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြသော ဦးဘဖေ (သူရိယ)၊ ဦးပု (ဝတ်လုံတော်ရ-ရွှေကျင်)၊ ဦးထွန်းရှိန် (ကျောင်းအုပ်ကြီး၊မန္တလေး) (ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်) တို့ကိုရွေးချယ်၍ ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်တွင် အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရ ကဖိတ်၍ သွားသောအဖွဲ့မဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်အစီအစဉ်ဖြင့် ကိုယ်အရေးဆိုရန် သွားသောအဖွဲ့ဖြစ်၍ ပထမတွင်လက်ခံတွေ့ဆုံမည့်သူပင်မရှိချေ။
ထို့နောက် ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ၁၉၁၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ အတွင်းဝန် မွန်တေဂူနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ရပြီး မြန်မာတို့ရေးဆွဲထားသော မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ရေးစီမံကိန်းကို ဗြိတိသျှအစိုးရထံ တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် အိန္ဒိယပြည်နယ်ကြီးများနှင့်တန်းတူထား၍ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒိုင်အာခီအုပ် ချုပ်ရေးတိုးပေးမည့်ကတိကို မရခဲ့ချေ။
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ နောက်ဆုံးအဖြေမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သီးခြားစဉ်းစားပေးမည်ဟုသာ ဖြစ်သည်။
ဘေ၊ ပု၊ရှိန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် မူလရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သော ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးတိုးပေးရေးကိစ္စ မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ရွှေတိဂုံ ဘုရားကုန်းတော် အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တပ်စွဲထားသော အင်္ဂလိပ်တပ်သားများ ရုပ်သိမ်းပေးရန်သဘောတူခဲ့မှုနှင့်၊ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း က မြန်မာနိုင်ငံထွက် ဆန်များရောင်းရသည့် အမြတ်ငွေ (၉) ကုဋေကျပ်ကို အိန္ဒိယအစိုးရထံမှ ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။
ဖေ၊ ပု၊ ရှိန် ကိုယ်စား လှယ်အဖွဲ့၏ခရီးစဉ်သည် ကိုလိုနီခေတ်အဖိနှိပ်ခံဘ၀ကျရောက်နေသော မြန်မာပြည်သူလူထုအား နိုင်ငံရေးအသိတရား နိုးကြားစေရန်တပ် လှန့်နှိုးဆော်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ‘ဖေ-ပု-ရှိန်’ ဟု နာမည်ကျော်ကြား လူသိများကာ ရေပန်းစားခဲ့သည်။
၁၉၂ဝ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပထမဆုံး တက္ကသိုလ် သပိတ်ကို ပြင်ပ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တဦး အနေဖြင့် အားပေး ထောက်ခံခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးမှာ ဦးဘဖေပင် ဖြစ်သည်။
စီအင်အီး ခေါ် အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့ချုပ် ကော်မတီဝင် တဦး အဖြစ်လည်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၂ဝ ခုနှစ်၌ပင် အင်္ဂလန်သို့ ဒုတိယ အကြိမ် မြန်မာပြည် အတွက် အရေးဆိုရန် သွားရပြန်သည်။
သွားရသူများမှာ ဦးဘဖေ၊ ဦးပု၊ ဦးသိန်းမောင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သွားရခြင်း အကြောင်းမှာ မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်နှင့် တန်းတူ အုပ်ချုပ်ရေး အဆင့်အတန်း ပေးရန်အတွက် ပြောဆိုရန် သွားခြင်းဖြစ်သည်။
ဦးဘဖေတို့ ဇွဲကောင်းကောင်းနှင့် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ကြိုးစား ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် မွန်တေဂူက ဖိတ်ခေါ်ပြီး အိန္ဒိယနှင့် တန်းတူ အုပ်ချုပ်ရေးကို ၁၄ ရက် အတွင်း ပြုလုပ်ပေးပါမည် ဟူသော ကတိကို ရရှိခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်တွင် ဘုရင်ခံ ဖြစ်သူမှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ဘုရင်ခံ ကရက်ဒေါ့(ခ်) ဖြစ်သည်။
ဦးဘဖေသည် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို ၂၁ ဦးဖြင့် လက်ခံခဲ့သည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဂျီစီဘီအေ အတွင်း၌ ဦးဘဖေ ဦးဆောင်သော ၂၁ ဦးဂိုဏ်းသားတို့သည် ဒိုင်အာခီစနစ်ကိုလက်မခံဟု ဆုံးဖြတ် ချက်ချကြသော ဂျီစီဘီအေ အသင်းသားများ၏ ဆန္ဒကို ဖီလာပြု၍ ဂျီစီဘီအေ မှခွဲထွက် ဂိုဏ်းသီးခြားထောင်ခဲ့သည်။
ထိုဂိုဏ်းသားများကို ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့သားများသည် ဒိုင်သမား ဟူ၍ ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့ကြသည်။
ဦးဘဖေ အဖွဲ့ကမူ ယင်းတို့အဖွဲ့အား ၂၁ဦး အဖွဲ့ (ခေါ်) ပြည်သူပြည်သားပါတီ ဟုခေေါ်ဝါ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ဦးဘဖေ ဦးစီးသော ၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေ နှင့် ဦးချစ်လှိုင်၊ သာယာ၀တီဦးပု၊ ဦးထွန်းအောင်ကျော်တို့ကြီးမှူးသည့် ‘လှိုင်၊ပု၊ ကျော်’ ဂျီစီဘီအေ (ဝံသာနုဂျီစီဘီအေ) ဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားခဲ့ကြသည်။
အမတ်ဘဝ နှင့် ဝန်ကြီး ဘဝ ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒိုင်အာခီဥပဒေပြုကောင်စီ၏ ပထမဆုံးရွေးကောက်ပွဲ ကိုကျင်းပရာ ဦးဘဖေ၏ ပြည်သူပြည်သားပါတီနှင့် ဆာဂျေအေမောင်ကြီး (၁၈၇၂- ၁၉၅၅) ၏ ပရိုဂရက်ဆစ် (Progressive) ခေါ် ရွှေတောင်ကြားပါတီက ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်၍ ရာထူးယူခဲ့ကြသည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစတင်ခဲ့သည်။
ဦးဘဘေ၏ ၂၁ ဦးအဖွဲ့သည် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကိုလက်ခံခြင်းမှာ နယ်ချဲ့အစိုးရကို လွှတ်တော်၌ ပူးပေါင်းရန်ဟု အကြောင်းပြခဲ့သည်။
သို့သော် လက်တွေ့တွင်မူ နယ်ချဲ့အစိုးရပေးခဲ့သော ငါးထောင်စားရာထူးကိုလက်ခံ၍ နိုင်ငံအကျိုးကို ထိထိရောက်ရောက်မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ဟု ဝေဖန် ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ရွှေးကောက်ပွဲ တွင် ဦးဘဖေသည် ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်းမှ ဝင်ရောက် အရွေးခံရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် လွှတ်တော် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် ရေနံမြေ သပိတ်ကြီးတွင်လည်း ဦးဘဖေသည် ၂၁ ဦး ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တွဲရေး ခွဲရေး၊ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ခေတ်တွင်လည်း သစ်တောရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ၅ဝဝဝ ကျပ်မျှ လစာရသည်။
ခေတ်အခေါ် သစ်တောရေး ဝန်ကြီးချုပ်ဟု ခေါ်ကြသည်။
ထို့နောက် ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃၀ မှ မေလ ၂ ရက်နေ့အထိ မန္တလေးမြို့တွင် ညီညွတ်ရေးအစည်းအဝေး ကျင်းပရာ ဦးဘဖေ ဦးစီးသည့် ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့၊ အမ်အေဦးမောင်ကြီးဦးစီးသည့် ခွဲခွာရေးအသင်းကို အမည်ပြောင်းထားသည့် မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့(Free Burma) ၊ရေဦး ဆရာတော် ကြီးမှူးသည့် ဗဟိုဂျီစီဘီအေအဖွဲ့၊ ဦးဘစီဦးစီးသည့် သပိတ်မှောက်ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့၊ ဦးဘဦး ဦးစီးသည့် မန္တလေး ၂၁ ဦးအဖွဲ့တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး၍ အဖွဲ့ငါးဖွဲ့ကိုစုပေါင်း၍ ‘ညီညွတ်ရေးမူ လ ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့ချုပ်’ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ယင်းအဖွဲ့ကို နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ငါးဖွဲ့စုစည်းထားခြင်းကို ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့(Five Flower Party) ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။
ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့၏အကြီးအမှူးအဖြစ် ရေဦး ဆရာတော် ဦးဩဘာသ၊ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် မက္ခရာမင်းသားနှင့် ခင်လေးတို့၏သားတော်အငယ် ထိပ်တင်၀မင်းသားအား ရွေးချယ် တင်မြှောက် ခဲ့ကြသည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ မြန်မာနိုင်ငံစီရင်အုပ်ချုပ်မှုအက်ဥပဒေ (၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး) အရ ပထမဆုံးအကြိမ် အောက်လွှတ်တော်အမတ်ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ၁၃၂ ဦးရှိသည့်အနက် ငါးပွင့်ဆိုင်ပါတီမှ ၄၆ ဦး၊ ဒေါက်တာဘမော်၏ ဆင်းရဲသားဝံသာနု (ဓားမ) ပါတီမှ ၁၆ ဦး၊ ဦးချစ်လှိုင်ဂျီစီဘီအေမှ ၁၂ ဦး၊ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းအဖွဲ့မှ ၃ ဦး ဖေဘီယံပါတီမှ နှစ်ဦး၊ သက်ပန်းဂျီစီဘီအေမှ ၁ ဦးနှင့် တသီးပုဂ္ဂလအမတ် ၁၇ ဦးအရွေးခံရသည်။
ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမတ်လောင်းများ လျာထားစဉ်ကပင် ပါတီအတွင်းအားဖြင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားနေကြရာ (၄၆) ဦးမျှ အရွေးခံရသည့်အ တွက် အားအကြီးဆုံးပါတီအဖြစ် ဦးဘဖေ အားဦးဆောင်၍ အစိုးရအဖွဲ့ဖွဲ့ရန် ဘုရင်ခံကအပ်နှင်းသည်။
ဦးဘဘေသည် ငါးပွင့်ဆိုင်ပါတီဝင်တို့နှင့် စေ့စပ်ပြီးဝန်ကြီးရာထူးများရွေးချယ်၍ အစိုးရအဖွဲ့ကို ကြိုးစားဖွဲ့သော်လည်း ညီညွတ်မှုကို မရဘဲ အစိုးရမဖွဲ့နိုင်ချေ။
ဤသည်နှင့်ပတ်သတ်၍ ဒေါက်တာဘဦးက သူ၏ My Burma (ကျွန်ုပ်၏ မြန်မာပြည်) စာအုပ်တွင် အောက်ပါအတိုင်းရေးသားထားလေသည်။
“ဦးဘဖေ ၏ပါတီမှာ အကြီးဆုံးနှင့်အင်အားအတောင့်တင်းဆုံးဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ဘုရင်ခံက ဦးဘဖေ အား အစိုးရဖွဲ့ခိုင်း၏။
သို့သော် ဦးဘဖေ ၏ ပါတီထဲတွင် ဝန်ကြီးရာထူးဝေခြမ်းမှုအပေါ် သဘောထားကွဲကြသည်ဟု ကောလဟလကြားရသည်။
ကျွန်ုပ်သည် ဦးအေး (နောင် ဦးစောအစိုးရအဖွဲ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာသူ) အား အခေါ်လွှတ်ပြီး၊ သူ၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဦးဘဖေ အားပါတီ၏ ထိပ်ပိုင်းပုဂ္ဂိုလ်အချို့ကို ဝန်ကြီးများအဖြစ်ခန့်အပ်ပြီး၊ ရခိုင်အမတ်တဦးအား ဝန်ကြီးတနေရာပေးကာ၊ အခြားဝန်ကြီးတနေရာကို ကရင် အမတ်များအားပေးခြင်းဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို မြန်နိုင်သမျှမြန်မြန်ဖွဲ့စည်းရန် ပြောခိုင်းလိုက်၏။
‘တကယ်လို့ ဦးဘဘေက မကြာမီအတော အတွင်း အစိုးရမဖွဲ့နိုင်ရင် ဘုရင်ခံက တခြားပါတီကိုဖွဲ့ခိုင်းလိမ့်မယ်။
ဦးဘဖေ အခုဖွဲ့ရင် ဥရောပလူမျိုး၊ အိန္ဒိယလူမျိုးအမတ် တွေရဲ့ ထောက်ခံမှုကိုရလိမ့်မယ်’ ဟု ကျွန်ုပ်က ထပ်ပြောလိုက်သည်။
ဦးအေးက ကျွန်ုပ်ပြောသည့်စကားကို ဦးဘဘေထံသယ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ် ကြောင်း၊ ဦးဘဖေ ၏တုံ့ပြန်မှုကို ကျွန်ုပ်အားရက်ပိုင်းအတွင်း ပြန်လည်အသိပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောသွားသည်။
သီတင်းတပတ်ခန့်ကြာပြီးနောက် ဦးအေးပြန်လာပြီး ‘ဦးဘဘေရဲ့အမြင်က အာဏာရှိနေတဲ့ပါတီတွေအနက် ဘယ်ပါတီကမျှ တည်ငြိမ်တဲ့ အစိုးရအဖွဲ့တခုကို သူတို့ဘာသာမဖွဲ့နိုင်ကြဘူး။
ဒါကြောင့် နောက်ထပ်ရွေးကောက်ပွဲတခုလုပ်ပေးရင် တိုင်းပြည်အကျိုးရှိမယ် ရွေးကောက်ပွဲအသစ်ကျင်းပလျှင် သူ့ပါတီအနိုင်ရပြီး အခုထက် အင်အားတောင့်တင်းလာလိမ့်မယ်လို့ ဦးဘဘေက ထင်နေပါတယ်’ ဟူ၍ပြောကြားခဲ့သည့် အကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ဦးဘဖေ သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိသော်လည်း ပါတီတွင်းညီညွတ်မှုကို မတည်ဆောက်နိုင်သောကြောင့် အစိုးရမဖွဲ့နိုင်ဘဲရှိရာ ဒေါက်တာဘမော် သည် ငါးပွင့်ဆိုင်ပါတီတွင် သဘောထားကွဲပြားနေသော အမ်အေမောင်ကြီး၊ ဝတ်လုံဦးပု၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ မိတ္ထီလာ ဦးဘရင်၊ မန္တလေးဦးဘဦး စသည့်တို့နှင့် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသားအမတ်များ၊ ကရင်အမတ်များ၊ ဦးချစ်လှိုင်အဖွဲ့၊ တသီးပုဂ္ဂလများနှင့် ညှိနှိုင်း၍အစိုးရဖွဲ့ရန်စည်းရုံးခဲ့ရာ အမတ်ဦးရေ ၇၀ မျှပင် ရရှိသွားတော့သည်။