kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဦးမြတ်ရာသည် နောင် စစ်ကိုင်းမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် မင်းကြီးမဟာသေနပတိဘွဲ့ဖြင့် ဝန်ကြီးဖြစ်လာသောအခါ သူ့ကို စကြာဝန်ကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
စကြာဝန်ကြီးသည် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအတွင်း ရန်ကုန်စစ်မျက်နှာ၌ စစ်မှုထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
ပြည်မင်းဝန် သာယာဝတီမင်း (၁၈၃၇-၁၈၄၆) လက်ထက်တွင် သားတော်ပြည်မင်းသား၏ ဝန်အဖြစ် မင်းလှနော်ရထာကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ပြည်မင်းဟန် မင်းလှနော်ရထာသည် ပြည်မင်းသားနေပြည်တော်မှ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်သွားစဉ် အမိန့်တော်အရ နောက်မှ လိုက်လံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသူ ဖြစ်၏။
ပခန်းမင်းသားဝန် မောင်ဦးကာ ပြည်မင်းသားကြီး၏ ညီတော် ပခန်းမင်းသားအတွက် ခန့်အပ်ထားသည့် ပခန်းမင်းသားဝန်မှာ မောင်ဦးကာဖြစ်သည်။
ပခန်းမင်းသားဝန်သည် ပုဂံမင်းလက်ထက် ၁၈၅၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မသင့်မတင့် ကြံစည်မှုဖြင့် အပြစ်ပေးခံခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏။
ရေကြည်ဝန် ရေကြည်ဝန်သည် ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့်တကွ မိဖုရား ၊ သားတော် ၊ သမီးတော်များအတွက် သောက်တော်ရေ စီစဉ်ပေးရသူဖြစ်သည်။
ရေကြည်ဝန်၏ လက်အောက်တွင် ရေကြည်တော်အမှုထမ်းများ အများအပြား ထားရှိပြီး သောက်တော်ရေတွင်းများမှ ရေကြည်တော်များ ခပ်ယူဆက်သကြရ၏။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်က နန်းတွင်း၌ သုံးစွဲရန် ရေကြည်တော် ရရှိရေးအတွက် သီးသန့်ရေတွင်းများ သတ်မှတ်တူးဖော် ထားရှိခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ရေတွင်းခေါင်းများကိုလည်း ခန့်အပ်ထားပြီး ကြည်လင်သန့်ရှင်းသောရေကို နန်းတွင်းသို့ ပို့ဆောင်သိုလှောင်ထားကြဟန် တူသည်။
မြေဒူးမင်း ( ဆင်ဖြူရှင် ) လက်ထက်တွင် ရေတွင်းခေါင်းအား ဗိုလ်အဆင့်ပင် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရ၏။
ရန်ကုန်မြို့မှ သဒတ်ငန်းရေတွင်း အလောင်းမင်းတရားသည် ၂ မေ ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ရှေ့ဒဂုန်မြို့ဟောင်း နေရာ၌ ခုတ်ထွင်းရှင်းလင်းကာ ရန်ကုန်မြို့သစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ရေကြည်ရေသန့်ရရှိရေးတွက် သောက်ရေတွင်းများကိုလည်း တူးဖော်ခဲ့ရာ ကဒတ်ငန်းရေတွင်းမှာ ထင်းရှားလှပါသည်။
ကဒတ်ငန်းရေတွင်းသည် ခရေပင်ကျောင်းခေါ် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝန်း အတွင်း၌ တည်ရှိပြီး ခေတ်အဆက်ဆက် ရန်ကုန်မြို့သူ မြို့သားများ၏ အားကိုးအားထားပြုရာ ရေတွင်းကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။
သာယာဝတီမင်းလက်ထက် ရန်ကုန်သို့ လာရောက်စံနေစဉ်ကလည်း ကဒတ်န်းရေတွင်းမှ ရေကိုပင် သောက်တော်ရေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုကြ၏။
၁၈၃၃ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သူ မစ်စတာဟောက်၏ အမှတ်အသားအရ ကဒတ်ငန်းရေတွင်းမှ ရေကို မြို့သူမြို့သားများ ခပ်ယူသုံးစွဲနေကြဆဲ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
ယင်းရေတွင်းကြီးမှာ ယနေ့ခေတ် အနေအထားအရ ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဆိုးတန်းလမ်း ၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန အဆောက်အဦအောက်၌ တည်ရှိသည်။
ကိုလိုနီခေတ်က (Rebecca) ဆိုသူ ဂျူးအမျိုးသမီးကြီးတစ်ဦး ပိုင်ခြံအတွင်းရှိခဲ့၍ Rebecca’s Well ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ဆေးဖက်ဝင် သွေးဆေးကန်ရေ ရွှေတိဂုံစေတီတော်အနီးရှိ သွေးဆေးကန်ရေသည် မြန်မာဘုရင်တို့ စိတ်ဝင်စားခဲ့ရာ ရေဖြစ်သည်။
ဆေးဖက်ဝင်သည်ဟု ယုံြကည်ကြသည့် အလျောက် သွေးဆေးကန်ရေကို နေပြည်တော်သို့ပင် တကူးတက မှာယူသုံးစွဲ ကြရသည်။
၅ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၁ ခုနှစ် ရက်စွဲပါ ဗဒုံမင်း၏ အမိန့်တော်တွင် “ ရန်ကုန်မြို့ သွေးဆေးကန်က ရေလုံးရေ ၁၀ ကို ဟံသာဝတီမြို့ဝန်က ရွှေဖဝါးတော်အောက် ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ယူဆက်သလာစေ ” ဟူ၍ ဖော်ပြပါရှိသည်။
ဆေးဖက်ဝင်ကြောင်း သတင်းကြီးနေသဖြင့်လည်း ၁၇၉၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်သို့ လာရောက်ခဲ့သူ ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် ကပ္ပတိန် ဟီရန်ကောက်စ်က သွေးဆေးကန်ရေအား သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းရေတွင်း သံသတ္တုသည် ဆာလဖြူရစ် အက်ဆစ်နှင့် ဓာတ်ပြုပျော်ဝင်နေကြောင်း၊၊ မဂ္ဂနီစီယံအောက်ဆိုက်နှင့် ပိုတက်စီယံကလိုရိုဒ် ဓာတ်ဆားအနည်းငယ်လည်း ပျော်ဝင်နေကြောင်း သူ၏ သံအဖွဲ့ မှတ်တမ်း၌ ဖော်ပြခဲ့၏။
ရေကြည်ဝန် ဦးအေး ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် အမတ်ကြီးလက်ဝဲသုန်ဒ၏သား ဦးအေးအား ရွှေတောင်စည်သူနော်ရထာဘွဲ့ဖြင့် မြင်းမူရွာစား ရေကြည်ဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
ထိုစဉ်က ဦးအေးမှာ ၁၅ နှစ်သားအရွယ်မျှသာရှိပါသေးသည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်တစ်လျှောက် ရေကြည်ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ရသူဖြစ်၏။
၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမင်း( ဘကြီးတော် ) နန်းတက်လာသောအခါ ဦးအေးကိုပင် မင်းကြီး အတုလမဟာသီဟသူ ဘွဲ့ဖြင့် ရေကြည်ဝန် အရာ ဆက်လက် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
အတွင်းဝန် ရာထူးဖြင့် ပူးတွဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ရေကြည်အတွင်းဝန်ဟု ခေါ်ဆိုကြ၏။
ရာထူးအပြောင်းအလဲ စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်၌ပင် မဟာမင်းလှအား ရေကြည်ဝန်အဖြစ်ပြောင်းလဲ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ရေကြည်ဝန်မဟာမင်းလှသည် ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဘိသိက်မဂင်လာပွဲအပြီးတွင် ရွှေစလွယ် ၉ သွယ်အပါဝင် အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရ၏။
သာယာဝတီမင်း ( ၁၈၁၉- ၁၈၃၇ ) လက်ထက်တွင် မင်းကြီး အတုလ မဟာဓမ္မိကအား ရေကြည်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ပါသညည်။
အတွင်းဝန်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သဖြင့် ရေကြည်အတွင်းဝန်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။
ရတနာပုံခေတ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းနန်တက်လာပြီးနောက် ဦးမှိုအား မင်းထင်စည်သူဘွဲ့ဖြင့် ရေကြည်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မင်းထင်စည်သူသည် မင်းတုန်း၊ ကနောင်မင်းသားများ နောင်တော် ပုဂံမင်းကို နန်းချရန် ရွှေဘိုသို့ထွက်ခွာစဉ် ဆန်ရေရိက်ခာ ထောက်ပံခဲ့သူဖြစ်သည်။
မင်းထင်စည်သူသည် ကျောက်မြောင်းနယ်တွင် ဩဇာညောင်းသူ တစ်ဦးဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
၁၈၅၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မင်းထင်စည်သူအား ဗန်မော်စစ်ကဲအရာပေး၍ အဆောင်အရွက် အစီးအနင်းများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ ရေကြည်ဝန်အရာကို ဦးထူးဆိုသူအား ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ဦးထူးသည် သီပေါမင်း ပါတော်မူ သွားပြီးနောက် ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလအထိ သက်ရှိထင်ရှားရှိပါသေးသည်။
ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်၏ ၄ ဧပြီ ၁၈၉၂ ရက်စွဲပါ ဒိုင်ယာရီမှတ်တမ်းတွင် ရေကြည်ဝန်ဟောင်း ဦးထူး၏အမည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ထို့ပြင် သီပေါမင်းလက်ထက်၌ ဦးကြံ ဆိုသူ ရေကြည်ဝန်ဦး ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်၏ ဒိုင်ယာရီ ( ၃- ၁၁ - ၁၈၉၇ ) ရက်စွဲ၌ တွေ့ရှိရပါသေးသည်။
သို့သော် ရေကြည်ဝန် ရာထူးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း ကာလတွင် အရေးပါသော ရာထူးတစ်ခု မဟုတ်တော့ပေ။
ရေကင်းဝန်သည် မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ ရေကင်းများအား ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
ရေကင်းဝန်ရာထူးကို ညောင်ရမ်းခေတ်နှောင်းကာလ ကပင်စတင်တွေ့ရှိရ၏။
ရေကင်းဝန်ရာထူးသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းကာလ၌ ကင်းဝန်ရာထူးနှင့် ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် ရေကင်းဝန် မဟာဓမ္မာရာဇာဓိပတိမင်း ( ၁၇၃၃- ၁၇၅၂ ) လက်ထက် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟံသာဝတီမြို့ဝန် ဦးသာအောင် မြန်မာဘုရင်းအား ပုန်ကန်ခြားနားစဉ် ရေကင်းဝန်သည် ပြည်မြို့ဝန်နှင့်အတူ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။
သို့သော် ရေကင်းဝန်၏ ဘွဲ့မည်ကိုမှု မသိရပေ။
မြေဒူးမင်းလက်ထက် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ မြေဒူးမင်း ( ဆင်ဖြူရှင် ) ( ၁၇၆၃ - ၁၇⁠၇၆ ) လက်ထက် ရေကင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ ဗာဟုဗလကျော်ထင်ဖြစ်သည်။
ရေကင်းဝန် ဗာဟုဗလကျော်ထင်သည် ၁၅ စတင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် အဘယသင်္ကြန် ဦးစီးသော ၅၀ တော်သွေးသောက်အဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ရေကင်းဝန် သီရိစည်သူ ဗဒုံမင်းလက်ထက် ရေကင်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူမှာ သီရိစည်သူ ဖြစ်သည်။
ဗဒုံမင်း၏ ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၈၀၇ ခုနှစ် ရက်စွဲပါ အမိန့်တော်တွင် ရေကင်းဝန်သီရိစည်သူအား ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၌ ကနောင်၊ မြန်အောင်၊ ဟင်္သတ၊ ဇလွန်၊ ဓနုဖြူ၊ ခဲပေါင် စသည်မြို့များအား အုပ်ချုပ်စီရင်ရန် ညွှန့်ကြားထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
စစ်ရေးစစ်ရာ ရေကင်းဝန်သည် စစ်မက်အရေးအရာများ ပေါ်ပေါက်လာလျှင် မိမိတာဝန်ယူအုပ်ချုပ်ရာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသမြို့ကြီးများမှ လက်နက်ကိုင် ရဲမက်တို့ကို ဆင့်ဆိုခေါ်ယူ စုဆောင်းပေးရသည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၂၇ စတင်ဘာ ၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် အမိန့်တော်၌ “ ရေကင်းဝန်က သိမ်းစု၊ သာယာဝတီမြို့၊ လိုင်မြို့ ၊ တရုတ်မော်မြို့၊ သာရဝေါ လက်နက်ကိုင် ( တို့ )မှာ ရွှေဖဝါးတော်အောက်ဆန်တက်စေ။
ကျန် မြန်အောင်မြို့၊ ကနောင်မြို့ ၊ ဟင်္သတမြို့ ၊ ဓနုဖြူမြို့ ၊ ဇလွန်မြို့ များမှ ရေကင်းဝန်က အမိန့်တော်ရင်းအတိုင်း သိမ်းရုံး၍ ပုသိနမ်မြို့ဝန်သို့ အပ်စေ ” ဟုဖော်ပြပါသည်။
ရွှေတိုက်ဝန် သည် ရွှေငွေ စီးပွားဘဏ္ဍာတို့အား စာရင်းဇယားနှင့်တကွ တိုက်တော်၊ ကျီတော်တို့၏ သိမ်းဆည်းခြင်း ၊ အမိန့်တော်အရ ထုတ်ယူခြင်းတို့ကို ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်။
ရွှေတိုက်ဝန်၏ လက်အောက်တွင် ရွှေတိုက်စိုး ၊ ရွှေတိုက်ကြပ် ၊ ရွှေတိုက်စာရေး စသူတို့ကိုလည်း ခန့်အပ်ထား၏။
ရွှေတိုက်တွင်အထက်ရွှေတိုက်နှင့် အောင်ရွှေတိုက်ဟူ၍ နှစ်ရပ်ထားရှိရာ အထက်ရွှေတိုက်မှာ နန်းတော်ကြီး၏ အရှေ့တောင်ဒေါင့် ကပ်လျက်၌ တည်ရှိပြီး အောင်ရွှေတိုက်မှာမူ တောင်စမုခ်တော်၏ အရှေ့ဘက်ထားဝယ်တံခါးမြို့ရိုး အတွင်း၌တည်ရှိ၏။
ရွှေချည်ထိုး ၊ ဂုန္တန်ထိုး ၊ ကြယ်ခတ် ၊ ယပ်မားစသည့် အမှုထမ်းတို့မှာလည်း ရွှေတိုက်ဝန်၏ လက်အောက်ခံအမှုထမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် ရွှေတိုက်ဝန် ရွှေတိုက်ဝန်ရာထူးကို ညောင်ရမ်းခေတ်ဦးကာလကပင် အထင်အရှားတွေ့ရှိရ၏။
ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး၏ ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၅၉၈ ခုနှစ်ရက်စွဲပါ အမိန့်တော်တွင် ရွှေတိုက်ဝန်ဟူသော ဝေါဟာရဖော်ပြထားသည်။
တနင်္ဂနွေမင်း ( ၁၇၁၄ - ၁၇၃၃ ) လက်ထက် ရွှေတိုက်ဝန်မှာ နန္ဒဇေယျကျော်ထင်ဖြစ်ပြီး မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိမင်း ( ၁၇၃၃ - ၁၇၅၂ ) နန်းတက်စ ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၇၃၅ ခုနှစ်တွင် ဇေယရန္တမိတ်အား ရွှေတိုက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
ရွှေတိုက်ဝန်မင်းလှရာဇာ အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် ရွှေတိုက်ဝန်မှာ မင်းလှရာဇာ ဖြစ်သည်။
မင်းလှရာဇာ၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးသာဖြစ်ဟန်ရှိ၏။
အလောင်းမင်းတရား နန်းတက်စတွင် သူရဲခေါင်းမြင်းရည်တော် ( ၆၈ ) ဦးအား ဘွဲ့မည်များပေးအပ်စဉ် ဦးသာကို မင်းလှရာဇာဘွဲ့ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ရွှေတိုက်ဝန်မင်း လှရာဇာသည် ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်စစ်ကြောင်း ချီတပ်မှူးအဖြစ် စစ်ချီတက်ခဲ့ရ၏။
ယင်းနောက် ယိုးဒယား စစ်ပွဲများတွင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
မြေဒူးမင်းလက်ထက် ဆင်ဖြူရှင်မင်း (မြေဒူးမင်း) နန်းတက်စ ရွှေတိုက်ဝန်မှာ မဟာကျော်ထင်ဖြစ်၏။
ရွှေတိုက်ဝန်မဟာကျော်ထင်သည် ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ပြည်မြို့ဝန် သတိုးရာဇာ ဦးဆောင်သော သွေးသောက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
သို့သော် မြေဒူးမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလ၌မူ မုံရွာစား ဦးကြင်အား ရွှေတိုက်ဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့၏။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးကြင်သည် မြေဒူးမင်း နတ်ရွာစံလုနီးအချိန်တွင် ရေနန်းတော်မှ နန်းတော်ကြီးထက်သို့ ဆောင်ယူရာ၌ အနီးကပ် လိုက်ပါပြုစုခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။
အညာသီဟတောရောက် ရွှေတိုက်ဝန် စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇⁠၇၆ - ၁၇၈၂ ) လက်ထက် ရွှေတိုက်ဝန် အမည်မသိရပေ။
ရွှေတိုက်ဝန်သည် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလ အညာသီဟတောသို့ ဘုရင်မင်းမြတ်ကြွချီချိန်တွင် အတူလိုက်ပါခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။
၁၇၈၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ဖောင်းကားစားမောင်မောင် အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်ချိန်တွင် အညာသီဟတောရောက် ရွှေတိုက်ဝန်အား စဉ့်ကူးမင်းက စဉ့်ကိုင်ဒေသသို့ သွားရောက် စည်းရုံးသိမ်းသွင်းရန် အမိန့်တော်ချမှတ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုစဉ်ကာလက အချိန်များစွာ နှောင်းသွားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
ရွှေတိုက်ဝန်သည် စဉ့်ကိုင်သို့တိုင် မရောက်နိုင်တော့ဘဲ ဗဒုံမင်းသား၏တပ်များ အပြင်းချီတက်လာမှုကြောင့် ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မြောင်းသို့ တိမ်းရှောင်ခိုလှုံခဲ့ရ၏။
ဗဒုံမင်းနန်းတက်စ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား ) နန်းတက်လာပြီးနောက် ဇောတသူရဘွဲ့ခံ ဦးရွဲ အား ရွှေတိုက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဇောတသူရ၏ အမည်ကို ၇ အောက်တိုဘာ ၁၇၈၂ ခုနှစ် အခမ်းအနားတွင် တွေ့ရှိရ၏။
ယင်းနောက် ၁၇ မေ ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ဘိသိက်မင်္ဂလာကျင်းပစဉ် ဇောတသူရအား မင်းမဟာဘွဲ့ ပြောင်းလဲပေးအပ်ပြန်ပါသည်။
သူ့ကို နေမျိုးမဟာကျော်ထင်က ဆက်ခံခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူရ၏။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် မင်းမဟာဘွဲ့ခံ ဦးရွှဲသည် မကြာမီ မဟာမင်းလှကျော်စွာဘွဲ့ဖြင့် အသည်းဝန် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခံခဲ့ရသောကြောင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေတိုက်ဝန်နေမျိုးမဟာကျော်ထင်အား ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် နန်းတွင်အခမ်းအနား တစ်ခု၌ တွေ့ရှိရသည်။
၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၅ တွင် မိတ္ထီလာမင်းသမီးအား ကွမ်းခွံမင်္ဂလာပြုစဉ်၌မူ ရွှေတိုက်ဝန်မှာ ကျော်ထင်ရာဇသူ ဖြစ်နေပြီးဖြစ်၏။
ရာထူးအပြောင်းအလဲ ၁၈၀၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆင်ဖြူတော် ဆက်သခံယူစဉ် အခမ်းအနားသို့ ရွှေတိုက်ဝန်နေမျိုးမင်းလှ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
မကြာမီ နေမျိုးမင်းလှအား နေမျိုးမင်းလှရာဇာဟူ၍ ဘွဲ့မည်ဖြည့်စွတ် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
၁၄ ဧပြီ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ဘိသိက်မင်္ဂလာအခမ်းအနား ကျင်းပြသောအခါ ရွှေတိုက်ဝန် နေမျိုးမင်းလှရာဇာသည် ဂင်္ဂါရေတော် သယ်ယူရေးအဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးသာပေါ် စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော် ) နန်းတက်လာပြီနောက် ၃ နိုင်ဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ထီးဆောင်းမင်္ဂလာပြုစဉ် ရွှေတိုက်ဝန် ရန္တမိတ်ကျော်စွာဘွဲ့ခံ ဦးသာပေါ်အား နေမျိုးမင်းလှစည်သူဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့၏။
မကြာမီ မင်းကြီးမဟာစည်သူဘွဲ့ ပြောင်းလဲပေးအပ်ခဲ့ပြန်ပါသည်။
၂ ဧပြီ ၁၈၂၃ တွင် တရုတ်သံအဖွဲ့ လာရောက်စဉ် ကြိုဆိုရေးအဖွဲ့၌ ရွှေတိုက်ဝန် မင်းကြီးမဟာစည်သူဘွဲ့ခံ ဦးသာပေါ်ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၈၂၄ ခုနှစ် ဘိသိက်မင်္ဂလာအခမ်းအနား အပြီးတွင် ရွှေတိုက်ဝန် ဦးသာပေါ်အား မင်းကြီးမဟာသက်တော်ရှည်ဘွဲ့ဖြင့် ရွှေစလွယ် ၁၂ သွယ် အပါအဝင် အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့၏။
ဦးသာပေါ်သည် အတွင်းဝန်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့ရာ ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်ဟု အမည်တွင်ပါသည်။
ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၏ လေးချိုးရှည်တစ်ပိုဒ်တွင် ရွှေတိုက်ဝန်ဦးသာပေါ်နှင့် ဝန်ကတော် ဒေါ်ညှက်ဖြူတို့၏ မြေးမင်္ဂလာဆောင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားပုံကို ဖွဲ့ဆိုသီကုံးထားသည်။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးသာပေါ်သည် စာရေးဆရာ သိန်းဖေမြင့်၏ ဘိုးဘေးတော်စပ်သူ ဖြစ်ကြောင်းသိရှိရ၏။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးစွာ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် အိမ်တော်ပါ ဘဏ္ဏာစိုးမင်းလှမင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးစွာကို မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ဘွဲ့ ဖြင့်ရွှေတိုက်ဝန်ရာထူး ခန့်အပ်လိုက်၏။
၁၈၃၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရွှေတိုက်ဝန် မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်အား အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးစွာသည် ၁၅ ဇူလိုင် ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် သွေးသောက်အဖွဲ့၌ ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
၅ မတ် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သံအဖွဲ့ကို ကြိုဆိုရာ၌မူ ရွှေတိုက်ဝန်မင်းကြီးမဟာသက်တော်ရှည်ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူရ၏။
သရက်မင်းသားအရေး ပုဂံမင်း ( ၁၈၄၆ - ၁၈၅၂ ) လက်ထက် ရွှေတိုက်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ဦးဟန်ဖြစ်သည်။
ရွှေတိုက်ဝန်သည် ၁၈၅၁ ခုနှစ် ၊ ဇွန်လအတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သရက်မင်းသားအရေး၌ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
သရက်မင်းသားသည် ပုဂံမင်းသား၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး မသင့်မတင့်သော အကြံကိုကြံစည်ခဲ့သည်ဆို၏။
သရက်မင်းသားသည် စားကျေးမြို့ရွာများ နုတ်သိမ်းခံရပြီး ထိန်းသိမ်းခ့ခဲ့ရသည်။
ကြံရာပါများမှာလည်း စီရင်ခံခဲ့ရ၏။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးဟန်ကို စစ်ဆေးမေးမြန်းရာတွင် ဦးဟန်က ရွှေတိုက်တော်မှ နန်းစဉ်ဘဏ္ဏာလက်နက်များကို ထုတ်ပေးခဲ့ကြောင်း ထွက်ဆိုခဲ့သောကြောင့် နှမ ဒေါ်ဖြူ ၊ သားသမီးများနှင့်အတူ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချထားခံခဲ့ရသည်။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးရှင်ကလေး ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်စတွင် မင်းလှစည်သူကျော်ဘွဲ့ခံ ဘဏ္ဏာစိုး ဦးရှင်ကလေးအား ရွှေတိုက်ဝန်အရာခံအပ်ခဲ့၏။
၁၆ ဇွန် ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဘိသိက်မင်္ဂလာအခမ်းအနားကျင်းပစဉ် ရွှေတိုက်ဝန် ဦးရှင်ကလေးကို မင်းကြီးမဟာသက်တော်ရှည်ဘွဲ့ဖြင့် ကောလင်းမြို့စား အတွင်းဝန်အရာ ပူးတွဲခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ရွှေတိုက်ဝန် ဦးသိုင်း ဦးရှင်ကလေး ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ရာထူးကို မင်းကြီးမင်းလှစည်သူဘွဲ့ခံ ဦးသိုင်းက ဆက်ခံခဲ့သည်။
တောင်ခွင်းမြို့စားအရာကို ရရှိခဲ့သဖြင့် တောင်ခွင်မြို့စား ရွှေတိုက်ဝန် ဦးသိုင်းဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
၂၀ ဧပြီ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘိသိက်ခံ အခမ်းအနားကျင်းပသောအခါ ရွှေတိုက်ဝန်မင်းကြီး မင်းလှစည်သူ တက်ရောက်ခဲ့၏။
အတွင်းဝန်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ရွှေတိုက်အတွင်းဝန် ဦးသိုင်းဟုလည်း အမည်ထင်ရှား၏။
သီပေါမင်းနန်းတက်စ ၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာသောအခါ တောင်ခွင်းမြို့စား ရွှေတိုက်အတွင်းဝန် ဦးသိုင်းကို ရာထူးဆက်လက် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၈၇၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် မင်းတုန်းမင်း၏ ဝတ်လဲတော်များကို ပြာချ၍ လုပ်ဆောင်ရသော မံဖုရားဆင်းတုတော်ကြီးများကို အတုလဝေယံကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့၏။
၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ၁၄ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး စတင်ခဲ့သောအခါ ရွှေတိုက်အတွင်းဝန် တောင်ခွင်းမြို့စား မင်းကြီး မဟာမင်းထင်စည်သူက သတ္တမဌာနကို တာဝန်ယူ လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။
နောက်ဆုံးရွှေတိုက်ဝန် မြန်မာဘုရင်လက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် ရွှေတိုက်ဝန်မှာ ၂၃ မတ် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ ပေါက်မြိုင်မြို့စား ဦးလှဘူးဖြစ်သည်။
သူသည် အတွင်းဝန်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်မင်းဟု ထင်ရှားခဲ့၏။
၁၈⁠၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သီပေါမင်းအား ဗြိတိသျှတို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသောအခါ ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်အောက်၌ ဆက်လျက်အမှုထမ်းခဲ့ရသည်။
သူရဲဝန် သူရဲဝန်သည် သူရဲအစုေသနတ်စွဲ အမှုထမ်းများကို ြကီးြကပ်ကွပ်ကဲရသူ ြဖစ်ပါသည်။
သူရဲအစုအမှုထမ်းများကိုလည်း ဝင်စည်အစု၊ ဗျည်းညာအစုနှင့် ေရွှပန်းပန်အစုဟူ၍ သုံးစု ခွဲြခားထားသည်။
အစုအလိုက် လည်ကုပ်တွင် ပဇာပတိနတ် သန်လျက်ထမ်းရုပ်၊ ဇဝနနတ် သန်လျက်ထမ်းရုပ်နှင့် နီဂန္ဓနတ် သန်လျက်ထမ်းရုပ်များကို ေရးထိုးြကရ၏။
ကုန်းေဘာင်ေခတ်ဦးကာလ သူရဲဝန်ရာထူးကို ကုန်းေဘာင်ေခတ်ဦးကာလကပင် အထင်အရှား ေတွ့ရှိရသည်။
အေစာပိုင်းကာလ သူရဲဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခံရသူတစ်ဦးမှာ ေကျာ်ထင်သီဟသူ ြဖစ်သည်။
ေကျာ်ထင်သီဟသူသည် ဒီပဲယင်းမင်း (ေနာင်ေတာ်ြကီး) (၁၇၆၀-၁၇၆၃) လက်ထက်ကပင် သူရဲဝန်အရာ ရရှိခဲ့ဟန် တူသည်။
သူ၏သမီး ရှင်မင်းေအာင်သည် ေြမဒူးမင်း (ဆင်ြဖူရှင်)၏ မိဖုရားတစ်ပါး ြဖစ်ပါသည်။
သူရဲဝန် ဦးရဲသာ ေြမဒူးမင်း နန်းတက်စတွင် ေဇယဂါမဏိဘွဲ့ခံ ဦးရဲသာအား သူရဲဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ေဇယဂါမဏိသည် ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် သီရိသီဟသူ ဦးေဆာင်ေသာ ၄၀ ေတာ် ေသွးေသာက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သူ ြဖစ်ပါသည်။
၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စန္ဒပူရီ (လင်းဇင်း)မှ သမီးကညာဆက်သရာ ယင်းအခမ်းအနားသို့ သူရဲဝန်ေနမျိုးကာမဏိေကျာ်ထင် တက်ေရာက်ခဲ့သည်။
ယင်းေနမျိုးကာမဏိေကျာင်ထင်သည်ပင် ေဇယဂါမဏိ ြဖစ်ဟန်ရှိသည်။
ေဇယဂါမဏိ ေနမျိုးကာမဏိဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သူ သူရဲဝန် ဦးရဲသာသည် စဉ့်ကူးမင်းနန်းတက်စ ၁၆ ဇွန် ၁၇⁠၇၆ ခုနှစ်တွင် စလင်းမင်းသားအေရး၌ ပါဝင်ပတ်သက်မှုြဖင့် စီရင်ခံခဲ့ရသည်။
စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် စဉ့်ကူးမင်း (၁၇⁠၇၆-၁၇၈၂) နန်းတက်စတွင် သတိုးမင်းြကီးအား သူရဲဝန် အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၇⁠၇၈ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန် သတိုးမင်းြကီး ြကပ်မတ် တည်ေဆာက်သည့် ေရွှစည်းခုံဘုရား ေစာင်းတန်းြပီးစီးသွားဩဖင့် စဉ့်ကူးမင်းကိုယ်တိုင် ေရစက်ချ လှူဒါန်းေပးခဲ့သည်။
စဉ့်ကူးမင်း လက်ထက် သူရဲဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းခဲ့သူ အမည်ကို ဦးလှေကျာ်ဟု ေတွ့ရှိရရာ သတိုးမင်းြကီးသည်ပင် ဦးလှေကျာ် ြဖစ်ဟန်ရှိသည်။
သူရဲဝန် ဦးကူ ဗဒုံမင်း နန်းတက်စ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် မင်းလှေကျာ်စွာဘွဲ့ခံ ဦးကူအား သူရဲဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးကူမှာ ဗဒုံမင်း၏ အိမ်ေတာ်ပါ အမှုထမ်း တစ်ဦးြဖစ်ဟန်ရှိ၏။
မကြာမီ သူရဲဝန် ဦးကူနှင့်ဇနီး ဝန်ကေတာ် မိေနာ်တို့အြကား ြပဿနာတစ်ရပ် ေပါ်ေပါက်ခဲ့၏။
သူရဲဝန် ဦးကူဝန်ကေတာ် မိေနာက်က ငတလုတ်ဆိုသူနှင့် မှားယွင်းေဖာက်ြပန်ခဲ့ြခင်း ြဖစ်ပါသည်။
ဤကိစ္စမှာ အေရှ့ရုံးေတာ်သို့ တိုင်ေရာက်ရှိခဲ့ရာ ရုံးေတာ်မှ မိေနာ်အား ေခါ်ယူစစ်ေဆး ေမးြမန်းသည်အထိ ြဖစ်ခဲ့ရ၏။
၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် စစ်ေဆးေမးြမန်းမှု ြပုခဲ့ြပီးေနာက် လိုအပ်သည့် အေရးယူမှုများ ြပုလုပ်ခဲ့ရြပီး ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန် ဦးကူအား အတွင်းဝန်ရာထူး တိုးြမှင့်ေပးလိုက်ပါသည်။
ရာထူးအေြပာင်းအလဲ သူရဲဝန်မင်းလှေကျာ်စွာဘွဲ့ခံ ဦးကူအတွင်းဝန်ြဖစ်သွားေသာအခါ မင်းလှမင်းထင်ကို သူရဲဝန်အြဖစ်ေြပာင်းလဲ ခန့်အပ်လိုက်၏။
ဗုဒ္ဓဘိသိက်ပွဲ့အြပီးေနာက် တစ်ေန့ြဖစ်ေသာ ၁၂ ဇွန် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် မင်းလှမင်းထင်ဘွဲ့အမည်ေပးအပ်ကာ သူရဲဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့ြခင်းြဖစ်ပါသည်။
သူရဲဝန် ဦးထွန်း ဗဒုံမင်းလက်ထက်၌ပင် သူရဲဝန်ဦးထွန်အမှုထမ်းခဲ့ရွက်ေြကာင်း သိရှိရ၏။
ဦးထွန်သည် ဗလရာဇာဘွဲ့ခံ ဗိုလ်မင်းဦးေရွှဆိုင်း၏ သားြဖစ်ပါသည်။
သူရဲဝန်ဦးထွန်၏ သားမှာ ေနာင်မေကွးမင်းြကီး ဦးြကာဥ အဖြစ်အမည်ထင်ရှားလာခဲ့သူြဖစ်၏။
သူရဲဝန်ဦးထွန်သည် စစ်ကိုင်းမင်းနန်းတက်စကာလ အထိတာဝန်ထမ်းေဆာင်ခဲ့ဟန်တူသည်။
စစ်ကိုင်းမင်းနန်းတက်စတွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် သူရဲဝန်ေရွှေတာင်ရာဇသူသည်ပင် ဦးထွန်းဖြစ်မည်ေလာဟု မှန်းဆမိပါသည်။
၁၀ ဩဂုတ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန်ေရွှေတာင်သူအား ေလှာ်ကားေလှေတာ် စီးနင်းခွင့်ြပုခဲ့သကဲ့သို့ ေငွေတာင်တစ်ေထာင်ကိုလည်း ေပးအပ်ချီးြမှင့်ခဲ့ေသး၏။
သူရဲဝန် ဦးြကာဥ သာယာဝတီမင်းနန်းတက်စ ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန်ရာထူးကို ေြမာက်ထားဝယ် ဗိုလ်မဟာမင်းလှသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးြကာဥအားေပးအပ်ခဲ့သည်။
သူသည် သာယာဝတီမင်းသား ေနာင်ေတာ်စစ်ကိုင်းမင်းကို နန်းချရန် ေရွှဘိုသို့ထွက်ခွာစဉ် ငါးထပ်ြကီး ေဝဠုဝန်ဘုရား၌ မှာထားခဲ့သည့် သတင်းစကားများအား စစ်ကိုင်းမင်းထံ သွားေရာက် တင်ြပေပးခဲ့သူြဖစ်ရာ သာယာဝတီမင်း၏ စိတ်ချယုံြကည်သူ မင်းမှုထမ်းတစ်ဦး ြဖစ်လာခဲ့၏။
ထန်းတစ်ပင်ြမို့ကိုလည်း ြမို့စားအရာေပးအပ်ခဲ့သည်။
၂ စက်တင်ဘာ ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းစဉ် သူရဲဝင်းမင်းြကီးေကျာ်ထင် လိုက်ပါခဲ့ေြကာင်း ေတွ့ရှိရသည်။
သူရဲဝန်ဦးြကာဥ ရာထူးေြပာင်းလဲသွားဩဖင့် သူရဲဝန်အသစ်ခန့်အပ်လိုက်ြခင်း ြဖစ်ဟန်တူသည်။
ပုဂံမင်းလက်ထက် သူရဲအုပ် ပုဂံမင်းလကထက် မတ္တရာြမို့ဝန် သူရဲအုပ်မဟာမင်းလှမင်းေခါင်ေကျာ်ထင်သည်ပင် သူရဲဝန်ရာထူးြဖင့် အမှုထမ်းရွက်ခံဟန်တူသည်။
မင်းတုန်း၊ ကေနာင်မင်းသားများ ေနာင်ေတာ်ပုဂံမင်းကို နန်းချရန်ေရွှဘိုသို့ ထွက်ခွာစဉ် သူရဲအုပ်မဟာမင်းလှမင်းေခါင်ေကျာ်ထင် ဦးစီးေသာတပ်များ မင်းသားညီေနာင်ကိုလိုက်လံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၁၈၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာြပီးနောက် မင်းြကီးမဟာမင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးနုအား သူရဲဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၈၅၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အာသာဖယ်ရာဦးဆောင်သော ြဗိတိသျှသံအဖွဲ့ အမရပူရသို့လာရောက်စဉ် သူရဲဝန် မဟာမင်းခေါင်သူရိန် ြကိုဆိုရေးအဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
သူရဲဝန် ဦးနုအား ဘွဲ့မည်ေြပာင်းလဲပေးအပ်ခဲ့ြခင်း ြဖစ်ဟန်ရှိ၏။
သူရဲဝန် ဦးေရွှလုံး မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၁၈၆၆ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် ေရှ့ဝင်ေတာ်မှူးသတိုးမင်းြကီး မဟာသမိန်ေဘြဗတ်စဘွဲ့ခံ ဦးေရွလုံး သူရဲဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းလျက်ရှိြပီးြဖစ်၏။
ဦးေရွှလုံး မင်းတုန်းမင်းသား ငယ်စဉ် ေရထဲသို့ကျစဉ်က ကယ်ဆယ်ခဲ့ဖူးသူြဖစ်သည်ဆို၏။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ေခတ်ေနှာင်းပိုင်းတွင် လက်ဝဲဝင်းမှူး ေကျာက်ပန်းေတာင်းြမို့စားသည်လည်း သူရဲဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်ဆို၏။
သူရဲဝန်ဦးဖိုး သီေပါမင်းနန်းတက်စ ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ေတာင်ထားဝယ်ဗိုလ် ဦးဖိုးအား မင်းြကီးမင်းေခါင် မဟာေကျာ်ထင်ဘွဲ့ြဖင့် သူရဲဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးဖိုးသည် ေနာင်တိုင်းတာမင်းြကီးအြဖစ် ထင်ရှားခဲ့သူြဖစ်၏။
၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန်ဦးဖိုးအား အတွင်းဝန်ရာထူးတိုးြမှင့်ခန့်အပ်ခဲ့၏။
သူရဲဝန် မောင်⁠မောင်ေြပာင် သူရဲဝန် ဦးဖိုးအား အတွင်းဝန်ရာထူး တိုးြမှင့်ပေးလိုက်ပြီးနောက် လစ်လပ်သွားသော သူရဲဝန်ရာထူးကို ရနောင်မောင်⁠မောင်တုတ်၏ ညီရင်းြဖစ်သူ မောင်⁠မောင်ေြပာင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ပင်းသားြမို့စားြဖစ်ပြီး ဘွဲ့မည်မှာ မဟာမင်းထင် ပညာသိဒ္ဓိသင်္ခယျာ ြဖစ်သည်။
၁၈၇၉ ခုနှဈ စက်တင်ဘာလတွင် ြဗိတိသျှကိုယ်စားလှယ်များ မန္တလေးသို့လာရောက်စဉ် စစ်ရေးြပအခမ်းအနားသို့ သူရဲဝန် မောင်⁠မောင်ေြပာင် တက် ရောက်ခဲ့သည်။
သူရဲဝန် မောင်⁠မောင်ေြပာင်သည် ၁၈⁠၈၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒိုင်းခင်⁠ခင်ရေးေြကာင့် ရာထူးကျသွား၏။
သူ၏နေရာတွင် ဦးခေါင်ဆိုသူအား အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်။
သူရဲဝန် ဦးခေါင် မန္တေလးနန်းြမို့အတွင်း အကွက်အမှတ် ၂၃၅ မှာ သူရဲဝန်ဦးေခါင်ဝင်းြဖစ်ပါသည်။
ဦးေခါင်သည် သီေပါမင်းလက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ သူရဲဝန်တစ်ဦးြဖစ်၏။
သူရဲဝန်ဦးေခါင်တွင် ဦးေသာင်ဆိုသူ ညီတစ်ဦးရှိြပီး လက်ဖက်ရည်တော်အြဖစ် အမှုထမ်းရွက်ေြကာင်းသိရှိရ၏။
သူရဲဝန်ဦးေခါင်မှာ ကိုလိုနီေခတ်ဦးကာလအထိ သက်ရှိထင်ရှား ရှိေနဆဲြဖစ်သည်။
သူရဲဝန် ဦးအတ် သူရဲဝန်ရာထူးသည် အဆင့်ဆင့် ေြပာင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့ရြပီးေနာက် ေနာက်ဆုံးတွင် ေရွှြပည်မှန်ကင်း ေသနတ်ဗိုလ်ဦးအတ်သို့ ေပးအပ်ခံခဲ့ရ၏။
သူရဲဝန်ဦးအတ်မှာ စာေရးဆရာမကြီး လူထု ဒေါ်အမာ၏ ဘိုးေဘးေတာ်စပ်သူ ြဖစ်ပါသည်။
၁၈၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အင်္ဂလိပ်ြမန်မာ တတိယစစ်ပွဲ ြဖစ်ပွားစဉ် ေတာင်ငူစစ်ေြကာင်းမှချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
သီေပါမင်းလက်ထက်တွင် သူရဲအမှုထမ်း ၁⁠၁၁၀ ဦးရှိခဲ့ြပီး လစာေငွ ၁⁠၁၇⁠၇၅ ကျပ် သုံးစွဲခဲ့ေြကာင်း သိရှိရ၏။
အုတ်ဝန် အုတ်ဝန်သည် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကုသိုလ်တော် စေတီ ၊ ပုထိုး ၊ ဂူ ၊ ကျောင်း ၊ တန်ဆောင်း ၊ ပြာသာဒ်များ မြို့တော်နန်းတော်များ တည်ဆောက်ရာ၌ လိုအပ်သည့် အုတ်များရရှိရေးအတွက် ကြပ်မတ်လုပ်ဆောင်ရသူဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အဆောင်အဦဆောက်လုပ်ရာ၌လည်း အုတ်ဝန်ကပင် အနီးကပ်ကြီးကြပ်ပေးရသည်။
အုတ်ဝန်ရာထူးကို ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းကာလတွင်သာ တွေ့ရှိရသည်။
အုတ်ဝန် ဦးအူ ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂) လက်ထက်တွင် သံတော်ဆင့် ပညာသိဒ်ဓိဘွဲ့ခံ ဦးအူအား မင်းလှသီရိကျော်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် အုတ်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏။
အုတ်ဝန် ဦးအူသည် ၁၈၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် မင်းတဲရပ်၌ အိမ်တော်ရာဘုရားတည်စဉ် အုတ်အရေအတွက် ကြိုတင်တွက်ချက် လျှောက်ထားမှုများ ပြုခဲ့ရပြီး ခြင်္သေ့ရုပ်တုကြီးများ ထုလုပ်ရာ၌လည်း တာဝန်ယူကြီးကြပ်ပေးခဲ့ရသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် ဦးအူအား အုတ်ဝန်ရာထူးဖြင့် တွေ့ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။
ဦးအူသည် ရတနာပုံ နေပြည်တော် တည်ရန်လိုအပ်မည့် အုတ်အရေအတွက်ကို အမိန့်တော်အရ တွက်ချက်ပြီး မင်းတုန်းမင်းထံ တင်ပြလျှောက်ထားခဲ့ရ၏။
ထိုစဉ်က အုတ်ဝန်ဦးအူ တွက်ချက်တင်ပြခဲ့သည့် အုတ်အရေအတွက်မှာ ၂၉⁠၉၁၄၃၆၄ ချပ် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားခေါင် စကြာဒေဝီ နတ်ရွာစံလွန်ရာ အုတ်ဂူပြာသာဒ် လုပ်ဆောင်ရာ၌ အုတ်ဝန်ဦးအူ တာဝန်ယူပေးခဲ့ရ၏။
အုတ်ဝန် ဦးဘိုးကြီး သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် သံတော်ဆင့် ဦးဘိုးကြီးအား အုတ်ဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးဘိုးကြီးသည် အုတ်ဝန်ဦးအူ၏ မြေးဖြစ်သည်ဆိုသည်။
သို့သော် ဦးဘိုးကြီးသည် ၃ စက်တင်ဘာ ၁၈⁠၈၅ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့ရသည်။
မဟာဝိဇယပုညမှန်စီကျောင်း ဆောက်လုပ်ရာ၌ ငွေ ၆၀၄၀ ကျော်ကွာနေမှုကြောင့် ရာထူးကျသွားခြင်းဖြစ်သည်။
အိမ်ရှေ့ဝန်ရာထူးကို ညောင်ရမ်းခေတ်ဦးကာလကပင် အထင်အရှားတွေ့ရှိရသော်လည်း အိမ်ရှေ့ဘဏ္ဍာဝန်ဟူသော ရာထူးကိုမူ တစ်ကြိမ်သာတွေ့ရှိရဖူး ပါသည်။
အိမ်ရှေ့ဥပရာဇခန့်အပ်လျှင် အိမ်ရှေ့ဝန် ၊ အိမ်ရှေ့အတွင်းဝန် ၊ အိမ်ရှေ့ဝင်းမှူး ၊ အိမ်ရှေ့ အနောက်ဝန် စသည်ဖြင့် ခန့်အပ်တတ်သည်။
သို့သော် အိမ်ရှေ့မင်း၏ သီးခြားဘဏ္ဍာတော်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရသည့် ဘဏ္ဍာဝန်ဟူ၍ မတွေ့ရပါ။
ညောင်ရမ်းခေတ် တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်၌ တစ်ကြိမ်သာတွေ့ရဖူး ပါသည်။
ယင်းရာထူးသည် နောင်ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ အိမ်ရှေ့ဘဏ္ဍာစိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားဟန်ရှိသည်။
အိမ်ရှေ့ဘဏ္ဍာဝန် တုရင်ရာဇာ တနင်္ဂနွေမင်း (၁၇၁၄-၁၇၃၃)လက်ထက် ဧပြီ ၁၇၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် သားတော် စဉ့်ကူးမင်းမြို့စားမင်းသား မောင်ဖြူအား အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
(စဉ့်ကူးမင်းသားမှာ နောင်ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဖြစ်လာသူပင် ဖြစ်သည်။
) အိမ်ရှေ့မင်း ဥပရာဇာအဖြစ် ခန့်အပ်စဉ် တုရင်ရာဇာကိုလည်း အိမ်ရှေ့ဘဏ္ဍာဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
တုရင်ရာဇာမှာ အင်ရုံရွာစားဖြစ်ပြီး နောင်ဝန်ကြီးရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံရသူ ဖြစ်ရာ အင်ရုံဝန်ကြီးဟူ၍ အမည်တွင်ပါသည်။
မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားလှသည့် အင်ရုံစာတမ်းကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သူ ဖြစ်၏။
အိမ်ရှေ့ဝန် ရာထူးမှာ အိမ်ရှေ့မင်းအရာခန့်အပ်စဉ် အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာနှင့်ပတ်သက်၍ လုပ်ငန်းဆောင်တာဟူသမျှကို လုပ်ဆောင်ရန် ခန့်အပ်ခံရသူ ဖြစ်သည်။
အိမ်ရှေ့ဝန် ရာထူးကို ညောင်ရမ်းခေတ်ကပင် အထင်အရှားတွေ့ရှိရသည်။
ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက် ၁ ဩဂုတ် ၁၆၀၃ ခုနှစ် ရက်စွဲပါ အမိန့်တော်တွင် အိမ်ရှေ့ဝန် ဟူသော ဝေါဟာရပါရှိသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာများ ညောင်ရမ်းခေတ်တွင် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာအရာခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူများ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသ၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ညောင်ရမ်းမင်း (၁၆ဝဝ-၁၆ဝ၆) - သားတော် ဒီပဲယင်းမင်းသားမောင်လတ် (၁၆ဝဝ-၁၆ဝ၆) အနောက်ဘက်လွန် (၁၆၀၆-၁၆၈၂) - မရှိ သာလွန်မင်း (၁၆၂၉-၁၆၄၈) - ညီတော်စလင်းစား မင်းရဲကျော်စွာ (၁၆၃၅-၁၆၄၇) ပင်းတလဲမင်း (၁၆၄၈-၁၆⁠၆၁) - ညီတော်ပြင်စည်မြို့စား မောင်မင်းဖြူ (၁၆၄၈-၁၆⁠၆၁) ပြည်မင်း (၁၆⁠၆၁-၁၆၇၂) - သားတော် နရာဝရ (၁၆⁠၆၄-၁၆၇၂) နရာဝရ (၁၆၇၂-၁၆၇၃) - မရှိ မင်းရဲကျော်စွာ (၁၆၇၃-၁၆၉၈) - သားတော် မဟာသီဟသူရဘွဲ့ခံ ဒီပဲယင်းမင်းသား မောင်သက်ရှည် (၁၆၈၈-၁၆၉၈) စနေမင်း(၁၆၉၈-၁၇၁၄) - သားတော်ကြီး မောင်အောင်(၁၇၁၁-၁၇၁၄) တနင်္ဂနွေမင်း(၁၇၁၄-၁၃၃) - သားတော်စဉ့်ကူးမင်းသား မောင်ဖြူ (၁၇၃ဝ-၁၇၃၃) မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ (၁၇၃၃-၁၇၅၂) - မရှိ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် အိမ်ရှေ့ဝန် ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက် ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သားတော် မောင်လတ်အား အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာအရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် အိမ်ရှေ့ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူ အမည်ကို မသိရပေ။
သာလွန်မင်း လက်ထက်တွင် ညီတော် မင်းရဲကျော်စွာအား အိမ်ရှေ့မင်းအရာ ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း သာလွန်မင်း နတ်ရွာမစံမီ အိမ်ရှေ့မင်းသား ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
အိမ်ရှေ့ဝန်၏ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း မသိရပေ။
ပြည်မင်းလက်ထက် ၂၂ ဧပြီ ၁၆⁠၆၄ ခုနှစ်တွင် သားတော်နုရာဝရမင်းသား အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာအရာ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် အိမ်ရှေ့ဝန်အဖြစ် တုရင်ယော်ဓာနှင့် ဒေဝယော်ဓာတို့အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မင်းရဲကျော်ထင်လက်ထက် ၂၉ ဩဂုတ်လ ၁၆၈၈ ခုနှစ်တွင် သားတော် ဒီပဲယင်းမင်းသား မောင်သက်ရှည်အား အိမ်ရှေ့အရာ ပေးစဉ်မူ အိမ်ရှေ့ဝန်အဖြစ် ဓမ္မသိင်္ဂနှင့် ဇေယတမန်တို့အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
စနေမင်း လက်ထက် ၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၇၁၁ ခုနှစ်တွင် သား မောင်အောင်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ညောင်ရမ်းခေတ်၏ နောက်ဆုံးအိမ်ရှေ့မင်းသားဟု ဆိုရမည့် တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက် သားတော်စဉ့်ကူးမင်းသား မောင်ဖြူကို ၂၀ ဧပြီ ၁၇၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် အိမ်ရှေ့အရာခန့်အပ်စဉ်၌မူ ဒေဝယော်ဓာနှင့် ဒေဝသီဟတို့အား အိမ်ရှေ့ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် အိမ်ရှေ့ဝန်များကို လေ့လာကြည့်ပါက အများအားဖြင့် နှစ်ဦးစီ ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်းတွေ့ရှိရ၏။