kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သီဟဒီပမင်းသည် ကျန်ရှိနေသော ဆံတော် (၁၀)ဆူ၊ ဓာတ်တော် (၁၂)ဆူတို့အား မဟာသူရသေန စစ်သူကြီး အမှူးရှိသည့် အမတ်သူရဲကောင်း (၁၀)ဦးတို့အား ပေးအပ်ပြီး ရဟန္တာအရှင်မြတ်များ ဦးဆောင်လျှက် စေတီတည်ထားရန် လမ်းညွှန်ခဲ့၏။
ထိုစေတီသည် ယနေ့တိုင် "ကျိုက္ကဆံ"စေတီဟူ၍ ထင်ရှား၏။
ရဟန္တာ(၈)ပါး ဦးဆောင်မှုဖြင့်သီဟဒီပတည်ထား ကိုး ကွယ်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံးစေတီဖြစ်၏။
ထို့အတူ ရှင်ယသနှင့် ရဟန္တာ များသည် သီဟိုဠ်နည်းအတိုင်း သာသနာအကျိုး မျှော်ကိုးလျှက် ကျိုက္ကဆံစေတီတော်၏ အနောက်ဘက် ပေ(၁၀၀)ခန့်၌ ရဟန္တာ သိမ်တော်ကြီးတစ်ခု တည်ထားပြီး သိမ်သမုတ်ခဲ့၏။
အကြီးအမှူး ရှင်ယသ၏ဘွဲ့အမည်ကို အစွဲပြုလျှက် "ရှင်ယသသိမ်" ဟု တွင်ခဲ့သည်။
ထိုသိမ်သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် ရဟန္တာကြီးများ သမုတ်ခဲ့သည့် သိမ်ကြီး (၉)ခုအနက် ပထမဆုံး သိမ်သမုတ်ခဲ့သည့် သိမ်ဖြစ်သည်။
ဘွဲ့အမည် ရှေးဟောင်းသမိုင်းကျမ်းများ အဆိုအရ "ကျိုက္ကဆံ စေတီတော်" ဟူသော ဘွဲ့အမည်မှာ "ကျိုက်အရှန်" ဟူသော မွန်ဘာသာအမည်မှ ဆင်းသက်လာပြီးနောင်ကာလ ရွေ့လျားကာ ကျိုက္ကဆံဟူသည့် ဘွဲ့အမည်သို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်း ရှိသည်ဟု အဆိုရှိ၏။
မွန်ဘာသာအရ - ကျိုက် = ဘုရား၊ အရှန် = ရဟန္တာ စသည်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ရဟန္တာများတည်ထားသည့်စေတီ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။
သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ကျိုက္ကဆံစေတီသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အနောက်မြောက်ဘက် တာပေါင်း (၁၅၀၀) အကွာတွင်တည်ရှိပြီး ဉာဏ်တော်အမြင့်(၂၃၅.၇၅)ပေ အမြင့်ရှိသည်။
ကျိုက္ကဆံသည် ကျစ်သင်-ဆိုတဲ့ မွန်ဝေါဟာရက ဆင်းသက်သည်။
ကျစ်-(ကျိုက်ဟုအသံထွက်သည်)= ဘုရား။
သင်= သင်္ဃာ၊ သင်္ဃာများ ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်သည့် ဘုရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) (မင်္ဂလာမောင်မယ် ၂၀၁၀-ပြည့် ဇူလိုင်လ) ကျိုက္ကဆံ စေတီတော်၏ တတိယပစ္စယံ တံတိုင်း လေး မျက်နှာတို့၌ အနဝတတ်အိုင်ပမာ ခံတွင်းမှ ရေကျဆင်းနိုင်ရန် အရပ်မျက်နှာအလိုက် တိရစ္ဆာန်ဦးခေါင်းပုံများ ထုလုပ်ထားသည်။
အရှေ့မျက်နှာ၌ နွားရုပ် မြောက်ဘက်မျက်နှာ၌ မြင်းရုပ် အနောက်ဘက်မျက်နှာ၌ ခြင်္သေ့ရုပ် တောင်ဘက်မျက်နှာ၌ဆင်ရုပ် စသည်တို့ဖြစ်သည်။
အရှေ့တောင်ဘက် တံတိုင်းအနီး၌ ပရိဘောဂစေတီ ထိုက်သော မြတ်ဗုဒ္ဓအရှင် အမှီပြုပွင့်တော်ခဲ့ရာ မဟာဗောဓိပင် ကြီးတစ်ပင်နှင့် ရင်ပြင်တော် တောင်ဘက်မျက်နှာ၌ လင်းလွန်းပင်၊ အင်ကြင်းပင်၊ ဇမ္ဗူသပြေပင်စသည့် ဗုဒ္ဓဝင်ဆိုင်ရာ အပင်ကြီး များဖြင့် အရိပ်အာဝါသ ကောင်းမွန်လျှက် စိမ်းလန်းဝေဆာစွာ တည်ရှိနေ၏။
မူလက ကျိုက္ကဆံစေတီတော် အနောက်ဘက် မုခ်ဦးအနီး၌ မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ ကုသိုလ်တော်အဖြစ် ဇရပ်ကြီးတစ်ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းထားကြောင်း သိရ၏။
ကျိုက္ကဆံစေတီတော်မြတ်ကြီးအား သာသနာတော် ၂၃၁၇- ခုနှစ်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို စကုမြို့သား ရှင်သာရကိတ္တိအရှင်သူမြတ်မှ ဦးဆောင်ပြုပြင်မှုပြုခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းရှိသည်။
သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၃၇၆-ခုနှစ်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်းလာပြန်သဖြင့် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးမင်းလှရာဇာမှ ပြုပြင်ပြီး ရွှေထီးတော်ကြီးတွင် အထွတ်တင်လှူခဲ့ ပြန်သည်။
သာသနာတော် ၂၃၉၂-ခုနှစ်၌ ဟံသာ၀တီအရေးပိုင် ဝန်ထောက် မင်းကြီး သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်ရာဇာသူနှင့် လက်အောက် အမှုတော်ထမ်းများ ဆိုင်ရာနယ်များမှ ရွာသူရွာသား များမှ ပြုပြင်ကြရာ တတိယဖောင်းရစ်ဌာပနာတိုက်အတွင်းမှ ဓာတ်တော်ငါးဆူ၊ ငွေဆင်းတူ ငါးဆူနှင့် ကြေးဆင်းတုတစ်ဆူတို့ကို တွေ့ရှိကြမည်။
သုံးလတာ ကာလပတ်လုံးပူဇော်ကြပြီး ပြန်လည် ဌာပနာပြုကြသည်။
သာသနာတော် ၂၃၉၄-ခုနှစ်၌လည်း ၎င်းဝန်ထောက်မင်း နှင့် မိသားစုများက မူလပြုပြင်စဉ်က အပြီးမသတ်ခဲ့သည့် အုတ်ရိုး၊ အင်္ဂတေလုပ်ငန်းများကို အပြီးသတ်ပြုပြင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆည်းလည်းလုံးရေ၁၆၄လုံးကိုလည်း စုပေါင်းလှူဒါန်းခဲ့သည်။
ကျိုက္ကဆံ ဆံတော်ရှင် သမိုင်းသစ် (ရှင်လက္ခဏာ) ကိုးကား Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ။
ငှက်ပစ်တောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်တွင် ရှိသည်။
ဆပ္ပဒဘုရား အလွန် အရှေ့ဘက်လမ်းချိုး၌ရှိသော ဂေါတမရုပ်ပွားတော်ကို ကျော်သွားသည်နှင့် ငှက်ပစ်တောင်ကို တွေ့ရသည်။
တောင်အမည်တပ်ခေါ်သော်လည်း ပုဂံတစ်ဝိုက်၌ရှိသော တန့်ကြည့်တောင်၊ တုရင်တောင်တို့လောက်မမြင့်ဘဲ ပေ နှစ်ဆယ်၊ သုံးဆယ်မျှလောက်သာရှိသော တောင်ကုန်းမို့မို့မျှသာ ဖြစ်သည်။
နိဒါန်း ဒဏ္ဍာရီ တကောင်းပြည်၌ ခမည်းတော် သတိုးမဟာရာဇာမင်းကြီး(မောင်ပေါက်ကျိုင်း)နှင့် သားတော် ရသေ့မြို့တည် မဟာသမ္ဘာဝတို့သည် ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် စိုးစံနေကြသည်။
ယင်းမင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသော တကောင်းနန်းရိုး သတိုးအာဒိစ္စ သာကီဝင် မင်းသားသည် ပြည်ရွာ မအေးချမ်း၍ မလည်အရပ်၌ မထင်မရှား တောင်ယာအလုပ် လုပ်ကိုင်စားသောက်နေသည်။
ထိုမင်းသား၏ မိဖုရားတွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး နေ့လစေ့သောအခါ သားယောက်ျားလေး တစ်ယောက် မွေးဖွားလာသည်။
မိဘနှစ်ပါးက သူတို့၏သားကို စောထီးဟူ၍ အမည်မှည့်ထားကြသည်။
စောထီးကို ဆရာရှင်ရသေ့က လေးအတတ်သင်ပေးသည်။
၁၆ နှစ်အရွယ်ရောက်သောအခါ စောထီးသည် ခမည်းတော်နှင့် မယ်တော်ကို ခွင့်ပန်ပြီးလျှင် ပုဂံပြည်သို့ ထွက်ခွာသွား လေသည်။
ခမည်းတော်က စောထီးအား ရတနာအတိပြီးသော လေးနှင့်မြားကို ပေးလိုက်သည်။
စောထီးသည် ပုဂံပြည်တွင် ပျူအိုလင်မယားထံတွင် နေသည်။
ပျူအို လင်မယား ကလည်း စောထီးအား သားအရင်းတမျှ ချစ်ကြသည်။
တစ်နေ့သ၌ စောထီးသည် သူ၏ လေးနှင့်မြားကို ယူပြီး တောထဲထွက်သွားမည် ပြုသောအခါ ပျူအိုလင်မယားက- “သားစောထီး၊ ဤအရပ်၌ အရှေ့မျက်နှာအရပ်တွင် ဝက်ကြီးတစ်ကောင်၊ အနောက်မျက်နှာအရပ်တွင် ငှက်ကြီးတစ်ကောင်၊ တောင်မျက်နှာအရပ်တွင် ကျားကြီးတစ်ကောင်၊ မြောက်မျက်နှာအရပ်တွင် ရှူးပျံကြီးတစ်ကောင် မင်းမူနေကြ၏။
ယင်းရန်သူကြီးများသည် ပြည်သူများကို ဒုက္ခပေးနေကြ၏။
ပြည့်ရှင်မင်းကြီးသော်မှ မနှိမ်နင်းနိုင်ပေ” ဟု သတိပေးလေသည်။
ယင်းရန်သူကြီးများထဲတွင် ငှက်ကြီးက အဆိုးဆုံးဖြစ်သည်။
ငှက်ကြီးကို အစာအဖြစ် တစ်ပတ်လျှင် သမီးကညာ ခုနှစ်ဦး ဆက်ရသည်။
စောထီးသည် သူရသတ္တိရှိသည်။
မည်မျှပင် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ဖွယ် ကောင်းသော်လည်း ပုဂံတစ်ခွင်၌ မင်းမူကြီးစိုးနေသော ယင်းရန်သူကြီးများကို လေးနှင့်ခွင်းပြီး နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးပစ်လိုက်လေသည်။
ထိုအချိန်က ပုဂံပြည်တွင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင်မှာ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းဖြစ်သည်။
ဘုရင် သမုဒ္ဒရာဇ်သည် စောထီး၏ မျိုးရိုးနှင့် သူရသတ္တိကို သိရှိသွားသည်ဖြစ်၍ သမီးတော် သီရိစန္ဒာဒေဝီနှင့် လက်ထပ်စေပြီး အိမ်ရှေ့အရာပေးလိုက်လေသည်။
သမုဒ္ဒရာဇ် လွန်သောအခါ စောထီးသည် ထီးနန်းမစိုးစံသေးဘဲ သူ့ဆရာရသေ့အား ကျေးဇူးဆပ်သည့် အနေဖြင့် ထီးနန်းလွှဲအပ်သည်။
ထိုဘုရင်သည် ပုဂံသမိုင်းခေတ်ဦး မတိုင်ခင်ကာလ မင်းဆက်တွင် ရသေ့ကြောင်မင်းအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ရသေ့ကြောင်မင်းလွန်မှ စောထီး နန်းတက်သည်။
ပျူအိုလင်မယား မွေးမြူစောင့်ရှောက်ထားသောကြောင့် ပျူစောထီးဟု အမည်တွင်သည်။
ပါရဂူ၏ ပုဂံခရီးသည် တည်ထားကိုးကွယ်မှု ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်း အေဒီ (၁၀၄၄-၇၇) လက်ထက်တွင် သထုံမှ ရှင်အရဟံ ပုဂံသို့ကြွလာ၍ အနော်ရထာ မင်းအား ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာကို ဟောကြားခဲ့သည်။
အနော်ရထာမင်းသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ သာသနာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကာ ပုဂံပြည်သူ ပြည်သားတို့ကိုလည်း ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာ သက်ဝင် ယုံကြည် လာအောင် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
ထိုသို့ ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ရာတွင် ရှင်အရဟံ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများသည် များစွာ အရေးပါခဲ့သည်။
အနော်ရထာမင်းသည် ရှင်အရဟံ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် အေဒီ(၁၀၅၈) တွင် ညောင်ဦးမြို့ ငှက်ပစ်တောင်တွင် အမြင့်(၁၈) ပေရှိသည့် ဂေါတမ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။
အနော်ရထာမင်း သည် ရှင်အရဟံထံမှ သထုံတွင် ပိဋကတ်သုံးပုံရှိကြောင်း သိရှိရသဖြင့် သံတမန် စေလွှတ် တောင်းခံခဲ့သည်။
မနုဟာမင်းက အနော်ရထာမင်း၏ တောင်းခံချက်ကို မပေးဘဲ မချေမငံတုံ့ပြန်သဖြင့် အနော်ရထာမင်း သည် သထုံကို ချီတက် တိုက်ခိုက် ခဲ့သည်။
သထုံကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီးနောက် သထုံဘုရင်၊ မိဖုရား၊ မှူးမတ် အခြွေအရံများ နှင့်တကွ ဗုဒ္ဓပိဋကတ်အစုံ သုံးဆယ်နှင့် သံဃာတော် (၁၅၀၀)တို့အား ပုဂံသို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။
အနော်ရထာမင်းသည် သထုံသံဃာ များ သီတင်းသုံးရန် ညောင်ဦးမြို့ ငှက်ပစ်တောင်အနီးတွင် ဥမင်များ နှင့်ကျောင်းများ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခြင်း နှင့် ဝတ္ထုမြေများ လှူဒါန်းခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ငါးထပ်ကြီးဘုရား သည် ထူပါရုံကဲ့သို့ပင် စစ်ကိုင်း အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ၁၆၅၇ ခုနှစ်တွင် ပင်းတလဲမင်းက ကောင်းမှုပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုမင်းသည် ဘုရင်သာလွန်အား ဆက်ခံတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းစေတီတော်သည် အလွန်ကြီးမားသည့် ထိုင်တော်မူ ဆင်းထုတစ်ဆူကို ကြီးကြီးမားမား ထုလုပ် ကိုးကွယ်တော်မူသည်။
ပင်းတလဲ ဘုရင်မှာ ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် ညီတော်က နန်းချခံရ၍ တဆွေတမျိုးလုံး စတေးခံလိုက်ကြရသည်။
ဘုရားပွဲတော်ကို သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁ ရက်နေ့မှ ၈ ရက်နေ့ထိကျင်းပသည်။
စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဒုတိယအမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်ဝယ် တည်ထားသော စေတီတော်မြတ်ကို ပင်းယခေတ် ဦးပုည မင်းတမန်တော်က တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်ဟု ဆို၏။
ပင်းယ ဆိုသည်က ယင်းမတိုင်မှီ တိုင်းကားပြည်ငယ် မင်းသူငယ်တို့ စိုးစံခဲ့ဘူး သည့်ကာလတစ်ခု အင်း၀ခေတ်မတိုင်မီ သမယကို ခေါ်ကြ၏။
စေတီအမြင့်သည် ၂၉ မီတာ အပေါ် ဆင့်တင်ထားတော်မူ သည်က ၈ မီတာအမြင့် ထီးတော်ရှိတော်မူ ပေသည်။
စေတီမဟာတွင် မူလတစောင်း တခုတည်ရှိ တော်မူသည်က လှပသော စမုတပလ္လင် တစ်ခုဖြစ်၍ ယင်းရှေ့တွင်မူ ကြီးမားသော ဘားတကာ ကြေးသွန်းဆောင်လျက် ယင်းအောက်တွင်မူ ဘီးအသွင်ဖြင့် အလှူခံပုံ များတည်ထားသည်။
သမိုင်းစဉ်လာ သာသနာသက္ကရာဇ် ၁၇၈၆ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၆၇၄ခု တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ဝိဇယပူရ ပင်းယမြို့နန်းကို စိုးစံတော်မူသော ဆင်ဖြူတစ်စီးရှင် သီဟသူမင်းကြီး၏ သေနာပတိဖြစ်သော မဟာပုည အမတ်ကြီးသည် နော်ရထာမင်းစော၏ ကွမ်းခွက်တော်နှိုက် ရွှေမှိုခုနှစ်ချက်စွဲ၍ ဌာပနာတော်မူသော မွေတော်ခုနှစ်ဆူ တို့အနက် နှစ်ဆူသော ဓာတ်တော် မွေတော်တို့ကို ပန်းတိမ် ငစိန်သင်၏ လက်မှ တရားသဖြင့်ရခြင်းနှင့် များစွာသောဓာတ်တော် မွေတော်တို့ကို နတ်တို့ဆောင်ပို့၍ ရခြင်းများကြောင့် ကြည်ညိုစွာရကား စေတီတည်ရန် မြေအရပ်ကို ဓိဋ္ဌာန်ရွေးချယ်သောအခါ ဇေယျာပူရတိုင်း စစ်ကိုင်းမြို့မြောက်၌‌ တောင်ပေါင်း(၃၀)ကျော်တို့ဖြင့်ဝန်းရံလျက်ရှိသော ဥပစာ ငဖားမည်သော တောင်ထိပ်၌၊ ဗုဒ္ဓဘုရားအလောင်း ယုန်မင်းဖြစ်စဉ်က ကျင်လည်တော်မူဘူးသောအရပ်သို့ ဓာတ်မွေတော်တို့ အစဉ်သဖြင့်ကြွ၍ ကိန်းဝပ်ရာဖြစ်သော ထိုအရပ်ဝယ် ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ဌာပနာ၍ ပုညအမတ်စေတီ တည်ထားကိုးကွယ်သည်ကို ပုညစေတီဟုတွင်သတည်းဟု စေတီယပကာသနီ ကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားခဲ့သည်။
ဘိုးဝဇီယမှတ်တမ်းတွင် ပုညအမတ်သည် မွေတော်နှစ်ဆူကို ပတ္တမြားကြုတ်နှင့်တကွ ရွှေလင်ပန်းထက်တင်၍ သင်ပုတ်ပြင်ပြိးလျှင် ဆီမီးတန်ဆောင် ပန်းပေါက်ပေါက်တို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ပူဇော် ပသကာပြု၍"ရှင်တော်ဘုရား..လူနတ်ဗြဟ္မာ ရဟန်းသံဃာတို့ ပူဇော်ပသကာ ပြုအံ့သောအရပ်တွင် သင်ပုတ်တင်အံ့။
ရွှေလင်ပန်းနှင့်တကွ တည်မိသော "ဟု သစ္စာအဓိဌာန်ပြုပြီး ခြေမြန်ကုလားတစ်ယောက်ကို ခေါ်၍ ခေါင်းထက်တင်ရွက်စေပြီးသော်"အမောင်..တောင်ဖီလာ၊လေးကျွန်းဆီမီးတောင်က တက်၍ တောင်ထိပ်တပြင်တွင် တင်ချင်စိတ်ရှိသည့် အရပ်၌ ဤရွှေလင်ပန်းနှင့် သင်ပုတ်ကို မသွန်ဘဲ ထားခဲ့တော့"ဟုမှာထား၍ ပို့စေခဲ့သည်။
ခြေမြန်ကုလားလည်း အမတ်ပုညမှာသည့်အတိုင်း တောင်ဖီလာ၊ လေးကျွန်းဆီမီးတောင်ကတက်၍ တောင်ရိုးတောာင်စဉ်တလျှောက် လျှောက်၍ သွားသော် မည်သည့်ဌာနတွင်မှ မတင်ချင်၊ ယခုပုညရှင် စေတီမြတ်တည်ရာ ငဖားတောင်ထိပ်ရောက်မှ သီရိဓမ္မာသောကစေတီဟောင်းတစ်ဆူနှင့် ပတူးသင်္ဃရာဇာတည်ထားသော စေတီတစ်ဆူ ၎င်းနှစ်ဆူကြားတွင် ရွှေလင်ပန်းတင်ထားပြီး ပြန်လာခဲ့လေသည်။
အမတ်ပုညလည်း သီရိဓမ္မာသောကစေတီတော်နှင့် ပတူသင်္ဃရာဇာကောင်းမှုစေတီဟောင်း နှစ်ဆူကို ငုံပြီးလျှင် စေတီတည်လေ၏ဟု ဖော်ပြထားသည်။
မိုးတားဝန်ထောက်မင်း၏ စစ်ကိုင်းဘုရားစဉ် သမိုင်းချုပ်တွင် ပုညရှင်စေတီတော်၏ အတိုင်းတာ ဖော်ပြရာ၌ ဖိနပ်တော် (၄၂)တောင်(၂)မိုက်၊ ဉာဏ်တော်အတောင်(၄၀)နှင့် (၁)မိုက်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ယခုတိုင်းတာရရှိသည့် ပုညရှင်စေတိတော်အတိုင်းတာမှာ ဖိနပ်ခင်း(၆၂)ပေ(၄၁)တောင်တစ်မိုက်၊ဉာဏ်တော်(၁၃၃)ပေ(၈၈တောင်၂မိုက်)ထီးတော်အမြင့်မှာ (၂၅ပေ ၁၀လက္မ)ရှိသည်ဟု ၁၃၂၂-ခုက ရွှေကိုင်းသားရေးသားပြုစုသည့် ဆွမ်းဦးပုညရှင်စေတီတော် သမိုင်းစာမျက်နှာ ၅၉တွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။
မူလရှိနှင့်ပြီးသော သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ စေတီဟောင်းဆိုသည်မှာ ဥတ္တမစက္ကန္ဒဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဂုရုဘွဲ့ရ မိတ္ထီလာဆရာတော်က ယောမြို့ရှိ ရွှေမုဌောစေတီကို ထောက်ထားပြု၍ ဉာဏ်တော် (၂)တောင် တစ်ထွာခန့်မျှ ဂွမ်းဝါဖတ်သော ဝါးဖက်ခြင်းလုံးခန့်သာရှိပြီး အထုူးသင်္ဃရာဇာကောင်းမှု စေတီဟောင်းကလည်း များစွာ မကြီးတန်ရာ၊ သို့မှသာ ပုညအမတ်က ထိုစေတီ ဟောင်းနှစ်ခုလုံးကို ငုံမိအောင် စေတီတည်နိုင်ပေမည်ဟု ရေးသားထားကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။
စေတီယကထာ..စာ၈၄တွင်"စစ်ကိုင်းဂန္ဓမာဒနတောင်ထိပ်၌ သီရိဓမ္မာသောကစေတီတစ်ဆူ ပုညအမတ်ကောင်းမှုတစ်ဆူ ပတူသင်္ဃရာဇာကောင်းမှုတစ်ဆူ ဤသုံးဆူသောစေတီကိုတစ်ဆူထဲစု၍ အနုရုဒ္ဓါမဟာဓိပတိခံသော အသင်္ခယာစောယွန်းတည်သော စေတီတော်၌ "ဟုရေးသားထားချက်အရ အသင်္ခယာစောယွန်းမင်းက စေတီငယ်သုံးဆူကို ငုံ၍ ပုညရှင်စေတီကြီးကို တည်ခဲ့သည်ဆိုခြင်းက ပိုမိုလျှော်ကန်လှသည်ဟု ထင်မြင်မိပါသည်။
ဤစေတီတော်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူရှင် မင်းကလည်းကောင်း မင်းရဲကျော်စွာလက်ထက်သက္ကရာဇ် ၉၄၉ခုနှစ်၊ ပုညရှင်စေတီကို ရွှေထီးတင်၍ ရွှေဇရပ်ဆောက်၏။
ကျွန်၂၅၀လူပြီး ကျောက်စာစိုက်ခဲ့၏။
ဗဟိုစည် ခေါင်းလောင်းစသည်တို့ လှူဒါန်း၏။
သက္ကရာဇ် ၉၆၄ခုနှစ် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူရှင် သားတော်ဥတ္တမရာဇ်သည် ပုညရှင်စေတီ ရှေးကောင်းမှု ပြိုပျက်သမျှပြင်ဆင်၍ ရွှေထီးတင်လှူခဲ့၏။
ရွှေချ၏ ဇရပ်ဆောက်၏ သက္ကရာဇ်၉၆၇ခုနှစ် အနောက်ဘက်လွန်မင်း ပုညရှင်အနောက်ထောင့် တောင်ရံခြေရင်း၌ လှိုဏ် ၂ ဆင့်၊ သင်္ကန်းနှင့်တကွသော ရွှေဥမင်ကျေင်းတော်ကိုပြု၏။
ပုညရှင်ဘုရားကိုလည်း ရွှေလုံးတော်ပြည့်ထည့်တော်မူ၏။
(စေတီယကထာမှ)၊သက္ကရာဇ် ၁၀၀၂ခုနှစ်တွင် သာလွန်မင်းကလည်းကောင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၃၅ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်ဆင်ဖြူရှင်မင်းကလည်းကောင်း သက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်ဘုရားကလည်းကောင်း အသီးသီးပြင်ဆင်ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။
သက္ကရာဇ်၁၃၁၈ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၉ရက်နေ့ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်ဆီးမှုများကို ငလျင်ဘေးလှူဒါန်းငွေကို မတည်၍ အများပြည်သူတို့ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းငွေများဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ရသည်။
ယခုအခါ အများပြည်သူတို့၏ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းငွေများဖြင့် ဂေါပကအဖွဲ့မှ ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရာ ထူးခြားစွာတိုးတက်လာပြီး ပြည်တွင်းဘုရားဖူးဧည့်သည်များအပြင် ကမ္ဘာလှည့်ဘုရားဖူးအဖွဲ့များဖြင့် အမြဲမပြတ်ဘစည်ကားလျက်ရှိပေသည်။
စေတီတော်ကြီး၏ ပွဲတော်ရက်မှာ နှစ်စဉ် ဝါဆိုလပြည့်နေ့ဖြစ်ပြီး ဝါဆိုလဆန်း ၁၄ရက်မှစ၍ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများသည် မိမိနှင့်ပက်သက်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် တည်းခို၍ ချိုချဉ်ရသာများ ဆက်ကပ်ကြပြီး စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးတစ်လျောက် ဘုရားဖူးလည်ပတ်ကြသူများဖြင့် စည်ကားလှပါသည်။
စစ်ကိုင်းမြို့တွင့်မှ ဆွမ်းတော်ကြီးဝတ်အသင်း များကလည်း ပုညရှင်ဘုရားကြီးသို့ လ္ဆန်း(၁၄)ရက်နေ့ ညနေ အရောက်လာကြပြီး လပြည့်နေ့နံနက် အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ဆွမ်းကပ်လှူဒါန်းပြီး မဂ်လမ်းကို ဆုပန်နေကြသော တရားဓမ္မသံများကလည်း စစ်ကိုင်းတောင်တစ်ခုလုံး ဖုံးအုပ်သာယာ ကြည်နူးစရာကောင်းလှပါသည်။
ဤယဉ်ကျေးမှုအစဉ်လာကို နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာကျော်အောင် စဉ်ဆက်မပျက် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသော ဇေယျာသူ ဇေယျာသားတို့၏ သဒ္ဓါတရားကိုလည်း လေးစားထိုက်လှပါပေသည်။
ထိုကဲ့သို့သော ဝါတွင်းကာလ၏ အစဦးဆုံးဥပုဓ်နေ့ဖြစ်သည့်ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ပထမဦးဆုံး ဆွမ်းကပ်လှူရသော ဘုရားဖြစ်၍ #ဆွမ်းဦးပုညရှင်စေတီ ဟုခေါ်ဆိုကြပေသည်ဟု သဗြူးမြသောင်း၏ စစ်ကိုင်းတောင်၊ မင်းဝံတောင်ဘုရားများစာမျက်နှာ ၄၆တွင် ဖော်ပြထားသည်။
ရှေးယခင် အင်းဝခေတ် အင်းဝမင်းများလက်ထက်တွင် သီတင်းကျွတ်လ္ဆန်း ၁၄ရက် ၁၅ ရက်၊လဆုတ်၁ရက်၊ ပေါင်းသုံးရက်တွင် ပုညရှင်စေတီတော်၌ ဆီမီးခွက်ထွန်း ပြာသာဒ်မီးခွက် ၁၀၀ မီးဇာစုံနှင့် ဆီ ၃ ပိဿာ၊မီးထွန်းကြပ် သွေးသောက်စုမြင်းတော်သည် ရွှေပန်းပန်၂ယောက်ဆီခန့်၍ ဆီမီးပူဇော်ပွဲကျင်းပပြီး ရဟန်းသံဃာများအား ကန်တော့ပူဇော်ခြင်း၊ ဆွမ်းကပ်လှူဒါန်းခြင်းများ ကျင်းပမြဲဖြစ်သည်ဟု အင်းဝသာသနာဝင် စာ -၂၂၈ တွင်ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် အဆောက်အအုံများ။
thumb|မြသိန်းတန်စေတီ(မင်းကွန်း) စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ သမိုင်းဝင်ရှေးဟောင်း မြသိန်းတန်စေတီတော်ကြီးသည် မြန်မာ့မြေမှ ကမ္ဘာထိအောင် ဂုဏ်ထူးဆောင် စေတီတော်ကြီးဖြစ်သည်။
ဘွဲ့တော်၊ အမည်များ သမိုင်းပညာရှင်တို့၏ မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ စေတီတော်မြတ်ကြီး၏ မူလအမည်တော်မှာ ပုဂံခေတ်၊ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ ကုသိုလ် ရှင်ဖြူဘုရားရုပ်တုတော်ကို အစွဲပြု၍ (ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်ကြီး အလိုအရ ဘွဲ့တော်မှာ)ရှင်ဖြူဘုရားဟုလည်းကောင်း၊ (သုဝဏ္ဏဝိမာန နိဒါန်းအလိုအရ ဘွဲ့တော်မှာ)ဆင်ဖြူဘုရားဟု စတင်ခေါ်ဝေါ်ကြောင်းကို လည်းကောင်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ဗဒုံမင်း(ဘိုးတော်ဘုရား)လက်ထက်ဝယ် မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီးတည်ဆောက်နေစဉ် မြေးတော် စစ်ကိုင်းမင်းသားလေး(ဘကြီးတော်)က ပျက်စီးနေသော ရှင်ဖြူဘုရားတန်ဆောင်းကို ပြုပြင်လှူဒါန်းလိုကြောင်း ခွင့်တောင်းသည့်အခါ ခွင့်ပြုမိန့်ရရှိသဖြင့် စစ်ကိုင်းမင်းသားလေး၏ ကြင်ယာတော် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး၏ အချစ်ဆုံး ဆင်ဖြူမယ်မင်းသမီးလေးဘုရားတည်စဉ် နတ်ရွာစံကံကုန်သဖြင့် အလွမ်းပြေ အမှတ်တရ အနေဖြင့် ဆင်ဖြူမယ်ဘုရား (ခ) ဆင်ဖြူရှင်ဘုရား (ဘုရားတည်နေရာမှာ ယခင်က ဘုရားအလောင်း ဆင်ဖြူဖြစ်စဉ်ကာလက ကျင်လည်ကျက်စားဘူး၍ ဆင်ဖြူတောင် ခေါ်ကြောင်း၊ ဆင်ဖြူတောင်ပေါ်တွင် တည်သဖြင့်) ဟုလည်းကောင်း၊ ဌာပနာတော်သွင်း မင်္ဂလာပြုကြရာတွင် အိမ်ရှေ့စံမင်းသမီးလေး ဆင်ဖြူမယ် ဝတ်ဆင်အပ်သော တစ်သိန်းတန် မြရတနာကို ဌာပနာမှု အစွဲပြု၍ မြသိန်းတန်ဘုရားဟုလည်းကောင်း အမည်သုံးမျိုးဖြင့် တန်ခိုးကြီး ထူးခြားလှပေသည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီး လက်ထက်တွင် ထိုဘုရားကို ပြုပြင်ခဲ့သေးသည်။
တည်ဆောက်ခဲ့ပုံ 300px|thumbnail|အာလိန်ငါးဆင့်ကို အနီးကပ် မြင်ရစဉ် တာဝတိံသာနတ်ပြည်ရှိ စုဠာမဏိစေတီတော်ကို ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းတည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်။
တနည်းအားဖြင့် ရှေးမြန်မာဘုရင်တို့၏ ဆန်းသစ်သော တွေးခေါ်မှု၊ ဆန်းကြယ်သော စီမံဆောင်ရွက်မှုများမှာ သမိုင်းထူလိုသော လူသားတိုင်းအတွက် အတုယူ အားကြဖွယ်ရာပင် ဖြစ်သည်။
စေတီတော်ကြီး၏ အောက်ခြေမှ တရွေ့ရွေ့မြင့်တက်လာသော ရေလှိုင်းကွန့်သဏ္ဌာန် ပစ္စယာ ခုနှစ်ဆင့်မှာ သီတာ ခုနှစ်တန်၊ တောင်ရံ ခုနှစ်လုံးကို ရည်ရွယ်ထားသည်။
သတ္တမ ပစ္စယာမှာ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်ကို ရည်ရွယ်၍ အလယ်ဗဟိုအမြင့် အုဋ္ဌ်ခုံမှာ အာလိန်ငါးဆင့် ပတ်လျှက် မြင်းမိုရ်တောင်ကို ရည်ရွယ်ထားသည်။
၎င်းအာလိန်ငါးဆင့်တွင် ပထမအာလိန်၌ နဂါးများ၊ ဒုတိယအာလိန်၌ ဂဠုန်များ၊ တတိယအာလိန်၌ ဂုမ္ဘဏ်များ၊ စတုတ္ထအာလိန်၌ ယက္ခ၊ ရက္ခိုသ်များ၊ ပဉ္စမအာလိန်၌ ဂန္ဓဗ္ဗများ စောင့်ကြပ်ပြီး အာလိန်ငါးဆင့်မှ အထက် သိကြားမင်းစံရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၊ မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်ဖြစ်သည်။
အထက်၌ ဥမင်လိုဏ်ဂူအတွင်းဝယ် ပထမဘုရားဒါယကာ အလောင်းစည်သူမင်း လှူဒါန်းပူဇော်အပ်သော ရှင်ဖြူရုပ်ပွားတော်ကြီး စမ္ပါယ်တော်မူသည်။
စေတီတော် ပတ်ပတ်လည်မှ ပြဿဒ်များမှာ သုံးကျိပ်သုံးဦးသော နတ်မှူးများ၏ ဗိမာန်များကို ရည်ရွယ်ထားသည်။
စောင်းတန်းသုံးသွယ်မှာ မြတ်စွာဘုရား တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ အဘိဓမ္မာတရားဟောပြီး လူ့ပြည်သင်္ကဿနဂိုရ်သို့ ရွှေစောင်းတန်း၊ ငွေစောင်းတန်း၊ ပတ္တမြားစောင်းတန်းဟု စောင်းတန်းသုံးသွယ်ဖြင့် သက်ဆင်းတော်မူပုံကို ရည်ရွယ်ထားသည်။
မူလဘုရားဒါယကာ အလောင်းစည်သူမင်းနှင့် ဘုရားသမိုင်းကြောင်းကို တိတိကျကျ ဖော်ပြခြင်းမရှိသော်လည်း ဒုတိယ ဘုရားဒါယကာ မြေးတော် စစ်ကိုင်းမင်းသားလေးသည် ၁၁၆၃-ခုနှစ်၊ သက်တော် (၁၂)နှစ်အရွယ်တွင် ဘုရားဒါယကာအဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။
၁၁၆၄-ခု၊ တပို့တွဲလတွင် ဆင်ဖြူမယ် မင်းသမီးလေးနှင့် လက်ထပ်သည်။
၁၁၆၆-ခု၊ တန်ခူးလဆန်း(၁၅)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝါဆိုလဆန်း(၂)ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် ဌာပနာပိတ်ပွဲ ကျင်းပသည်။
ဌာပနာတိုက်ပေါင်း (၁၆)တိုက်ရှိသည်။
၁၁၆၉-ခုနှစ်တွင် ဘုရားပြီးစီး၍ ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁၄)ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် အနေကဇာတင်၍ ရေစက်သွန်းချပွဲတော်ကြီး ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
အတိုင်းအတာ စေတီတော်၏ ဖိနပ်အချင်း (၂၁၄)တောင်၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် (၃၂၁)ပေ ရှိသည်။
မီးတားတံတိုင်းမှာ လေးထောင့်မဟုတ်၊ အဝိုင်းဖြစ်သည်။
သီတာ ခုနှစ်တန်၊ တောင်ရံ ခုနှစ်ထပ်၊ အာလိန်ငါးဆင့်၊ စောင်းတန်းသုံးသွယ်တို့ဖြင့် မြင်းမိုရ်တောင်နှင့် စကြဝဠာ တည်ရှိပုံကို ရည်ရွယ်ထားသည်မှာ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်ပင်ဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျားဗားကျွန်းတွင်တည်ရှိသော ဗောရောဗုဓောစေတီတော်ကြီးနှင့် ဤမြသိန်းတန် စေတီတော်ကြီးတို့သည် လေးဒေါင့်၊ အဝိုင်းသဏ္ဌာန်မှလွဲ၍ တည်ဆောက်ပုံ ရည်ရွယ်ချက် တူညီကြောင်း ကမ္ဘာလှည့် ဧည့်သည်တော်များမှ မှတ်တမ်းရရှိသည်။
ပြုပြင်မှု သက္ကရာဇ် ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၃၈ တွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် စေတီတော်ကြီးပျက်စီးချို့ယွင်းခဲ့ရာ ရတနာပုံခေတ်၊ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးကလည်း ထပ်မံပြုပြင် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၃၅၀-ခု၊ တပေါင်းလပြည့်(၁၅)ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၉၇-ခု၊ မတ်လ(၂၃)ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ အောင်ပန်းမြို့နေ ဦးမြို့ + ဒေါ်ပြုံး၊ သမီး မခင်ဌေးမြင့်၊ ပင်းတယမြို့နေ ဦးဘမော်+ဒေါ်သိန်းမြ မိသားစုတို့က နှစ်ပေါင်းကြာညောင်း၍ ဟောင်းနွမ်းပျက်စီးနေသော ထီးတော်ကြီးကို ကြေးထီးတော်ဖြင့် ရွှေသင်္ကန်းကပ်၍ အသစ်တင်လှူ ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။
သံဃာတော်များဦးဆောင်သည့် လေးဌာန ဂေါပကအဖွဲ့ကို ဖွဲ့၍ စေတီတော်ကြီးကို စောင့်ရှောက်၊ ပြုပြင်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်နေသည်။
လေးဌာန ဂေါပကအဖွဲ့၊ မင်းကွန်းဒေသ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ဖုန်း ၀၂-၃၄၁၀၆ ကိုးကား ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ် ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် အဆောက်အအုံများ။
thumb|မြစေတီ မြစေတီတော်သည် ပုဂံမြို့တောင်ဘက်ရှိ မြင်းကပါရွာ မြောက်ဘက်အနီးကပ်လျက် ကိန်းဝပ်တော်မူသည်။
ထီးလှိုင်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်းကြီး၏ ကောင်းမှုတော် ဖြစ်သည်။
မြစေတီမှာ ပစ္စယာသုံးဆင့် ထောင့်စိုက်စေတီတော် ဖြစ်ပြီး ခြင်္သေ့ရုပ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားရှိသည်။
ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သူများနှင့် အဆက်မပြတ် ထိတွေ့နေသော စေတီတော်ဖြစ်၍ ခေတ်အဆက်ဆက် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ပြီး ထုံးသင်္ကန်း ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့ကြ၍ ရှေးဟောင်းအနုပညာ လက်ရာများ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်နေသည်။
စေတီတော်ကြီး၏ မဟာရာမ်တံတိုင်းကို ပြုပြင်ရာမှ ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ ပါဠိ လေးဘာသာဖြင့် ရေးထိုး မော်ကွန်းတင်ထားသော ကျောက်စာတိုင် တစ်တိုင် အကောင်းပကတိကို ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် အလားတူ ထက်ပိုင်းကျိုးနေသော ကျောက်စာတိုင် တစ်တိုင်ကို ထပ်မံရရှိခဲ့ပြန်သည်။
ပထမတွေ့ရှိသော ကျောက်စာတိုင် အကောင်းကို ပုဂံပြတိုက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ထူးထားပြီး ထက်ပိုင်းကျိုးနေသော ဒုတိယကျောက်စာတိုင်ကို ပြန်ဆက်၍ မြစေတီရင်ပြင်တော်ပေါ်၌ ကျောက်စာဂူဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။
မြစေတီတော်အနီးမှ ရရှိခဲ့သဖြင့် မြစေတီကျောက်စာဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
ကျောက်စာတွင် သာသနာသက္ကရာဇ် ၁၆၂၈-ခုနှစ်ကျော်တွင် ကျန်စစ်သား မင်းကြီးသည် နတ်ရွာစံလု နီးနီးအချိန်၌ သားတော်ရာဇကုမာရ်သည် ခမည်းတော်၏ ကျေးဇူးကို အောက်မေ့ရည်မှန်းကာ ရွှေဘုရားတစ်ဆူ သွန်းလုပ်ကာ ဌာပနာပူဇော်ခဲ့၏ စသည်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။
ရာဇကုမာရ မင်းသား၏ စွန့်လွှတ်မှုနှင့် ဖခင်အပေါ်ထားရှိသော မေတ္တာဓာတ်ကြီးမားပုံကို မော်ကွန်းထိုးထားသည့် ကျောက်စာဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မြစေတီကျောက်စာသည် ပုဂံသမိုင်းအတွက် ခိုင်လုံသော အထောက်အထားတစ်ခု ဖြစ်သည်သာမက ကျန်စစ်သားမင်းကြီး၏ ရင်နင့်ဖွယ် ဇာတ်လမ်းနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှု ရှိနေသည်။
မြတ်မင်းလှိုင်၏ မြန်မာပြည်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား စေတီပုထိုးများ (ပ-တွဲ) ၂၀၀၃-ခု၊ ဇန်နဝါရီလထုတ် ရုပ်ပုံများ ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb|ရွှေဂူကြီးဘုရား စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၅၈၉/၉၀၁−က ရွှေဂူကြီးဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
ရွှေဂူကြီးဘုရားသည် ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်တစ်ဆင့်ဂူ ဘုရားကြီး ဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၁၃၁) တွင် အလောင်းစည်သူမင်း အေဒီ (၁၁၁၃- ၁၁၆၃)တွင် တည်ခဲ့ပြီး ပိဋကတ်တိုက်၏ အနောက်ဘက်၌ ရှိသည်။
အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ပုဂံထီးနန်းကို ဆက်ခံ ပြီးနောက် ရဟန်း သံဃာတော်များနှင့် ညှိနှိုင်း တိုင်ပင်ကာ သာဝတ္တိပြည်၊ ဇေတဝန် ကျောင်းရှိ ဂန္ဓကုဋီ တိုက်တော်ပုံစံကို အတုယူ၍ နန်းဦးတွင် စေတီတည်ကာ ရွှေဂူကြီးဘုရားဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
အလောင်း စည်သူ ထီးနန်းရရှိ ပြီးနောက် ရှေးဦးစွာ တည်သည့် ဘုရားဖြစ်၍ အလောင်းစည်သူ မင်းအား ရွှေဂူဒါယကာ ဟု ခေါ်ကြ သည်။
ဗိသုကာ လက်ရာများ ဂူဘုရားသည် စင်္ကြပလ္လင်မြင့် အထက်တွင် တည်ရှိ၍ မြောက်ဘက်သို့ မုခ်လှည့်ထားသည်။
စင်္ကြပလ္လင်မြင့်ကို လျှောက်ကြည့်ပါက တောင်ဘက်၌ ရှိခိုးနေဟန် နတ်ရုပ်များနှင့် စိန်တန်းအင်္ဂတေ လက်ရာကောင်းများကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။
ထို့အတူ မုခ်တံကဲ၊ တိုင်ထောင့်ပန်း၊ တိုင်းဖုံးပန်းလက်ရာများကိုလည်း တင့်တယ်ပြေပြစ်စွာ တွေ့ရပေလိမ့်မည်။
ဂူဘုရားသို့ အနောက်မြောက်ထောင့်ရှိ လှေကားငယ်ဖြင့် တက်နိုင်သည်။
ထိုအခါ အာရုံခံနှင့် ဗဟိုမဏ္ဍိုင် ပတ်စင်္ကြများသို့ ရောက်သည်။
ရွှေဂူကြီး ဘုရားတွင် အင်္ဂတေပန်း၊ အင်္ဂတေ ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရုပ်ပုံအမျိုးမျိုး၊ ဘီလူး ပန်းဆွဲ၊ မုခ်တံကဲ၊ စဉ့်ကွင်းအချို့ နှင့် နံရံပေါင်းကူး (မုခ်ခုံး) များကို လေ့လာနိုင်သည်။
ရွှေဂူကြီးဘုရားကျောက်စာ ဝင်ပေါက် ဝဲယာနံရံတွင် ကပ်ထားသော ကျောက်စာနှစ်ချပ်ရှိသည်။
ရွှေဂူကြီးဘုရားရှိ ကျောက်စာ အရ အလောင်းစည်သူမင်းသည် မြေမှ ပေါက်တက် လာသကဲ့သို့ တင့်တယ် သပ္ပါယ်သော ဤဂန္ဓကုဋီတိုက် ဖြစ်သော ရွှေဂူကို တည်ထားကြောင်း နှင့် ဤရွှေဂူကို (၁၉) ဧပြီ (၁၁၃၁) တွင် စတင်တည်ပြီး (၁၆) ဒီဇင်ဘာ (၁၁၃၁) တွင် ပြီးစီး ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ရွှေဂူကြီး ကျောက်စာကို ပါဠိဘာသာ ဂါထာ (၁၀၀) ဖြင့် ရေးထိုး ထားပြီး အဆုံးတွင် သင်္သကရိုက် ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။
အလောင်းစည်သူမင်းကြီး နိဗ္ဗာန်ဆုတောင်းခဲ့သည်ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ကျောက်စာထိုးခဲ့လေသည်။
ကောတ်နုတ် ဘာသာပြန်ရသော် သံသရာရေလျဉ်ကို ကျော်ဖြတ်၍ တံတားခင်း ပြီးလျှင် သတ္တဝါအပေါင်းအား နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည် အရောက် ကူးမြောက်ကျော်လွန်စေပါအံ့။
မိမိကိုယ်တိုင် နိဗ္ဗာန်သောင်ကို တက်လှမ်းရသည် ရှိသော် သံသရာရေလျဉ်၌ နစ်မွန်းနေကြ ကုန်သည့်သတ္တဝါတို့ကိုလည်း ဖေးကူတက် လှမ်းစေပါအံ့။
မိမိကိုယ်တိုင် နှစ်သိမ့်စေအပ် သည်ရှိသော် ထိတ်လန့် ချောက်ချားနေသူတို့ကို အတုံ့အလှည့် နှစ်သိမ့်ပါလေအံ့။
နိုးကြား လေဘိတရားကို မြင်သိသောအခါ အိပ်မောကျ နေသူတို့ကို နိုးကြားစေပါအံ့။
လောင်မြိုက်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ငြိမ်းအေးသည် ရှိသော် တစ်ပါးသူတို့ကိုလည်း ကိလေသာ မီးတို့မှ ကယ်တင်ငြိမ်းအေးစေပါအံ့။
အနှောင် အဖွဲ့မှ လွတ်သော တစ်ပါးသူတို့ကိုလည်း အလားတူ ကင်းလွတ်စေပါအံ့။
မြတ်သော တရား၏ အညွန် အကြားဖြင့် အမျက်ဒေါသကို ကင်းဝေးငြိမ်း အေးစေပါအံ့။
ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ ဘဝနိဂုံး ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ အဆိုအရ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ ဘဝနိဂုံးသည်လည်း ထိုဂူဘုရားနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
အလောင်းစည်သူ မင်း၏သား နရသူသည် ဖခင် မကျန်းမမာ ဖြစ်နေစဉ် ဖခင်အား ရွှေဂူကြီး ဘုရား အတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဝတ်ဖြင့် ဖိသတ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ရွှေဂူ ဒါယကာ အလောင်းစည်သူ မင်းသည် မိမိ၏ ကောင်းမှုတော် ရွှေဂူကြီးဘုရား အတွင်းတွင် နတ်ရွာစံခဲ့ရသည်။
ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၏ အံ့ဖွယ် (၉)ပါး ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရား ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရား ရှင်စောပုဘုရား ဆံတော်တွင်း ရုပ်ပွားတော် ရှင်အဇ္ဇဂေါဏဘုရား ဘိုးဘိုးအောင်ဂူဘုရား ရှင်မထီးဘုရား လက်ပက်လက်ဘုရား ပြဒါးရှင် ဘုရား တို့ဖြစ်သည်။
အံ့ဖွယ် (၁) - ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရား ရွှေတိဂုံစေတီတော် အထက်ပစ္စယံတွင် အံ့ဖွယ် (၁) ဖြစ်သော ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရား ရှိသည်။
ပတ္တမြားမျက်ရှင် ဘုရားကို ရှေးခေတ်က မင်းညီမင်းသားများ စစ်ထွက်ခါနီးတိုင်း စစ်နိုင်ဖို့အရေး ဆုတောင်းလေ့ရှိပြီး ဆုတောင်း ပြည့်သည်ဟု ဆိုသည်။
အထက်ပစ္စယံကို အမျိုးသားများသာ တက်ရောက်ခွင့်ရှိပြီး တက်ရောက်ခွင့်ရရန် မှတ်ပုံတင်၊ ရဝတ ထောက်ခံစာ၊ ရဲစခန်း ထောက်ခံစာ များကို ယူလာပြီး ဂေါပကကို လျှောက်ရသည်။
အထက်ပစ္စယံကို ဗုဒ္ဓဟူးထောင့် မှနေ၍ တက်ရောက်နိုင်သည်။
အထက်ပစ္စယံသည် အလွန်ပဲ အေးချမ်းဆိတ်ငြိမ်လှပြီး လေကောင်းလေသန့်တစ်ဝကြီး ရှူနိုင်၍ ရင်ပြင်တော်ပေါ်ကို အပေါ်စီးမှ မြင်တွေ့နိုင်သည်။
အထက်ပစ္စယံပေါ် တက်ပြီး ဖူးမြော်ခွင့်မရရှိသည့် သူများအတွက် ရွှေတိဂုံဘုရား မုခ်တိုင်းတွင် Flat screen TV ကြီးနှင့် ပတ္တမြားမျက်ရှင်ဘုရားကို ပြသထားသည်။
အံ့ဖွယ် (၂) - ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရား စနေဒေါင့်အလွန် ရှေ့တည့်တည့်တွင် ရေသန့်စက်ကြီးတည်ရှိပြီး ရေသန့်စက်ကြီး၏ ဘယ်ဖက်တွင် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရားတည်ရှိသည်။
ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီ ဘုရားသည် ဘုရားလှိုဏ်ဂူတော် အပေါ်တွင် ရေးချယ်ထားသော ကနုတ်ပန်းများနေရာ၌ ဇော်ဂျီပုံများကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။
အံ့ဖွယ် (၃) - ရှင်စောပု ဘုရား မွန်ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပု တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော ဘုရားဖြစ်သည်။
အံ့ဖွယ် (၄) - ဆံတော်တွင်း ရုပ်ပွားတော် သောကြာဒေါင့် ဒဂုံဒေါ်ခင်ခင်လေး အဆောက်အဦးနှင့် မျက်နှာခြင်းဆိုင်တွင် တည်ရှိသည်။
တန်ဆောင်းထဲတွင် နဂါး၊ မနုဿီဟပုံများနှင့် ငုံပြီး တည်ထားသော နေရာမှာ လှိုဏ်ဂူ ရှိသည်။
ထိုလှိုဏ်ဂူထဲမှာ ဧရာဝတီမြစ် ရေကြောနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရေစီးကြောင်း ရှိသောကြောင့် ဧရာ၀တီမြစ် ရေတက်ရေကျ အတိုင်း အထဲက ရေစီးကြောင်းကလည်း အတက်အကျရှိသည်ဟု သိရသည်။
ဆံတော်တွေ ဋ္ဌာပနာခါနီးမှာ ဒီရေစီးကြောင်းက ရေများနှင့် ဆေးခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းမှာ ဖော်ပြထားသည်။
အံ့ဖွယ် (၅) - ရှင်အဇ္ဇဂေါဏ ဘုရား ရှင်အဇ္ဖဂေါဏ ဆိုသည်မှာ ပုဂံရာဇဝင်မှ ဖိုထိုးတာ မအောင်၍ ပေးထားသော ကတိအတိုင်း မျက်လုံး နှစ်ဖက် ဖောက်ထုတ်ပြီး ဓာတ်လုံးကို မစင်တွင်းထဲ လွှင့်ပစ်လိုက်လေသည်။
ဓာတ်လုံးသည် မစင်နှင့် ဓာတ်ပြုပြီး ဓာတ်လုံးအောင်သွား၍ ဆုံးရှုံးသွားသော မျက်လုံး နှစ်လုံးကို ဈေးမှာ အစားသွားဝယ်ခိုင်းလိုက်သည်။
ဈေးကွဲချိန်ဖြစ်၍ ရသည့် မျက်လုံးက ဆိတ် မျက်လုံးတစ်ဖက်၊ နွားမျက်လုံး တစ်ဖက်သာ ရခဲ့သည်။
ရသည့် မျက်လုံး နှစ်လုံးကို အစားပြန်တပ်သောအခါ အဇ္ဖ=ဆိတ် ၊ ဂေါဏ =နွား ဟု အမည်တွင်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုပေသည်။
အံ့ဖွယ် (၆) - ဘိုးဘိုးအောင် ဂူဘုရား ရှင်အဇ္ဇဂေါဏ တန်ဆောင်း၏ ညာဘက်တွင် ဘိုးဘိုးအောင် ဂူဘုရား တည်ရှိသည်။