kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြောက်ဘက်တွင်မာလီ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နိုင်ဂျား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘီနင်၊ တောင်ဘက်တွင် တိုဂို နှင့် ဂါနာ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အိုင်ဗရီကို့စ်ထ် နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။
ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း (၂၇၄,၂၀၀) ရှိပြီး လူဦးရေ ၁၅,၇၅၇,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။
ရှေးယခင်က အထက်ဗိုလ်တာသမ္မတနိုင်ငံ (Republic of Upper Volta) ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၈၄ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၄)ရက်နေ့တွင် ထိုစဉ်က သမ္မတဖြစ်သူ သောမတ်စ်ဆန်ကာရာ (Thomas Sankara) က နိုင်ငံတွင်း လူများစုဖြစ်သော မိုရေး (Mòoré language) နှင့် ဒီယိုလာ (Dioula language)ဘာသာစကားအားဖြင့် the land of upright people ဟုအမည်ရသော ဘာကီးနားဖားဆိုအဖြစ်အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။
ဘာကီးနားဟူသည် မိုရေးဘာသာစကားအားဖြင့် စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဖားဆိုမှာ ဒီယိုလာဘာသာစကားအားဖြင့် ဖခင်အိမ်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံသားများကို ဘာကီးနားဘေး (Burkinabè) ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဘီစီ (၁၄,၀၀၀) မှ ဘီစီ (၅,၀၀၀) ကြားတွင် စတင်၍ နိုင်ငံ၏အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သော လူသားများအခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင်သော လူသားများမှာ ဘီစီ (၃,၆၀၀) မှ ဘီစီ (၂,၆၀၀) အတွင်း စတင် အခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။
ဘာကီးနားဖားဆို၏ အလယ်ဗဟိုပိုင်း တွင် မော့ဆီဘုရင့်နိုင်ငံ (Mossi kingdoms) များ အများအပြား ရှိခဲ့ဖူးသည်။
၁၈၉၆တွင် ပြင်သစ် အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (French protectorate) ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၆၀ တွင် လွတ်လပ်ရေးရသည်။
ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံရေး ပြောင်းလဲမှုများ များစွာဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။
လက်ရှိသမ္မတမှာ ဘလေ့စ်ကွန်ပါရေး (Blaise Compaoré) ဖြစ်သည်။
ဘာကီးနားဖားဆို၏ မြို့တော်မှာ ဝါဂါဒူဂူ (Ouagadougou) ဖြစ်သည်။
အာဖရိကသမဂ္ဂ (African Union)၊ အစ္စလမ်ကွန်ဖရင့်အဖွဲ့ (Organization of the Islamic Conference)၊ အနောက်အာဖရိက စီးပွားရေးအဖွဲ့ (Economic Community of West African States)၊ Community of Sahel-Saharan States နှင့် La Francophonie တို့၏အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။
အာဖရိကတိုက်အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ကုန်းတွင်းပိတ်၍ ဆင်းရဲမွဲတေလှသော ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်ကတည်းက အယ်လ်ကိုင်းဒါးနှင့် အိုင်အက်စ် အကြမ်း ဖက်အဖွဲ့တို့နှင့် ဆက်စပ်သည့် တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လူပေါင်း ၂,၀၀၀ သေကြေခဲ့ရပြီး လူ ၁ သန်းကျော် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရခြင်းကြောင့် ခါးသီးသော အတွေ့ အကြုံများ ပြည့်နှက်နေ သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်ကလည်း ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ဒေသရှိ ဘုရားကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် သေနတ်သမားများ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၁၄ ဦးထက်မနည်းသေဆုံးခဲ့ပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည့်ဖြစ်စဉ်လည်း ရှိခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းနိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများဆက်တိုက်ရှိခဲ့ပြီး ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ သမ္မတကာဘိုရီက လုံခြုံရေး အကျပ်အတည်း အကြောင်းပြချက် ဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၈ရက်တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် လမ်းပေါ်ထွက်ဆန္ဒပြပွဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု အယ်လ်ဂျာဇီးယားသတင်းဌာနက ဖော်ပြသည်။
၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၄ရက် ညနေပိုင်းတွင် စစ်တပ်က အာဏာရယူပြီး သမ္မတRoch Kaboreကို ရာထူးတာဝန်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
အာဖရိကသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌMoussa Fakiက ဘာကီးနားဖားဆိုစစ်တပ်၏လက်နက်ဖြင့်အာဏာလုယူရန် ကြံစည်မှုကို ပြင်းထန်စွာပြစ်တင်ရှုတ်ချကာ စစ်တပ်နှင့်လက်နက်ကိုင်အင်အားစုများက နိုင်ငံလုံခြုံရေးကို ကာကွယ်ကြရန်၊ နိုင်ငံ၏ပြီးပြည့်စုံမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ Roch Kabore၏ လုံခြုံရေးကို အာမခံချက်ပေးရန် တိုက်တွန်းကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန် ပြောကြားခဲ့သည်။
ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံမှ စစ်အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ပေါလ်-ဟန်ရီ ဆန်ဒိုဂို ဒမ်မီဘာ (Lt. Col. Paul-Henri Sandaogo Damiba ) က နိုင်ငံ၏ သမ္မတသစ်အဖြစ် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့မှုအား ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ရုပ်သံလွှင့်ဌာန(RTB) က တိုက်ရိုက်(Live) ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကောင်စီ၏ ယာယီသမ္မတ Boureima Cisse က ဒမ်မီဘာအနေဖြင့် အသွင်ကူးပြောင်းရေး ပဋိညာဉ်စာတမ်းက သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပေးသည့် ကာလအတွင်း ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံသမ္မတအဖြစ် တိုင်းပြည်ကို စီမံအုပ်ချုပ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း အခမ်းအနားတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း * Category:အာဖရိကတိုက် Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ Category:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ။
တရားဝင်အမည်အားဖြင့် ဘူရွန်ဒီသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သော ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံသည် အရှေ့အာဖရိကရှိ အာဖရိကမဟာရေကန်ကြီးများ ဒေသတွင်းရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်နှင့်တောင်ဘက်တွင် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။
ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း (၂၈,၀၀၀) အောက်သာရှိပြီး လူဦးရေမှာ ၈,၇၀၀,၀၀ ခန့ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ ဘူဂျမ်ဘူရာ ဖြစ်သည်။
အနောက်တောင်ဘက်တွင် တန်ဂန်ညီကာ (Lake Tanganyika) ရေကန်ကြီးနှင့် ထိစပ်နေသည်။
တွာလူမျိုး၊ တွတ်ဆီလူမျိုး နှင့် ဟူတူလူမျိုး တို့သည် လွန်ခဲ့သော (၅)ရာစုနှစ်ကပင် ယင်းဒေသတွင် လာရောက်အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၂၀၀) ကျော်မှစ၍ ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံကို တွတ်ဆီလူမျိုးစုတို့က ဘုရင့်နိုင်ငံအဖြစ် အုပ်ချုပ်လာခဲ့သည်။
၂၀ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဂျာမနီနှင့် ဘယ်လ်ဂျီယမ်တို့က ယင်းနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။
ဘူရွန်ဒီနှင့် ရဝမ်ဒါ နှစ်နိုင်ငံကို (Ruanda-Urundi) အဖြစ် ပေါင်းပြီး ဥ‌ရောပသားတို့က ကိုလိုနီနယ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
တွတ်ဆီလူမျိုးစုနှင့် ဟူတူလူမျိုးစုတို့ကြား လူမှုရေး မတူညီမှုများကြောင့် နိုင်ငံရေးမငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်းတစ်လျှောက်လုံး လူမျိုးရေးပဋိပက္ခကြောင့် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။
သမ္မတအုပ်ချုပ်သော ဒီမိုကရေစီသမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည်။
၆၂%ခန့်မှာ ရိုမန်ကက်သလစ် ဘာသာဝင်များဖြစ်သည်။
(၈-၁၀%)မှာ မူဆလင်များဖြစ်ပြီး ကျန်လူများမှာ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်သူများနှင့် အခြားခရစ်ယန်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည်။
ဘူရွန်ဒီသည် ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံး (၁၀)နိုင်ငံတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
လူတစ်ဦးချင်းတစ်နှစ်တာဝင်ငွေမှာ ကမ္ာ့နိုင်ငံများအားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။
Eggers, E., Historical Dictionary of Burundi, p. xlix. ပြည်တွင်းစစ်၊ အကျင့်ပျက်မှုများ၊ လာဘ်စားမှုများ၊ ပညာရေးနိမ့်ကျခြင်းများနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါ တို့ကြောင့် ကုန်ထုတ်စွမ်းအားများ ကျဆင်းနေလျက် ရှိသည်။
လူနေသိပ်သည်းထူထပ်သည်။
ကိုဘော့နှင့် ကြေးနီမှာ အဓိကတွင်းထွက်ဖြစ်သည်။
အခြားထွက်ကုန်များမှာ ကော်ဖီနှင့် သကြားဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း လီးပဲ ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့က ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံတွင်စစ်တပ်က အာဏာသိမ်း လိုက်ပြီး ဟူတူလူမျိုးသမ္မတဆဲဗက်တန်ဂန်ယာကို သမ္မတရာထူးမှဖယ်ရှားလိုက်သည်။
သမ္မတ အဖြစ်ဗိုလ်မှူး ပယ်ရီဘူရိုရာကို တင်မြေ|ာက်ကြသည်။
ဗိုလ်မှူးပယ်ရီဘူရိုရာသည် စစ်တပ်ကယခင်းအာဏာ သိမ်းစဉ်က တာဝန်ယူခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။
စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။
ဤတွင်ဖြုတ်ချခံသော အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဖျက်သိမ်းခံရသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက ရောမမြို့ရှိ ရိုမင်ကက်သလစ် ဘုန်းတော်ကြီးများထံ လက်ရှိအစိုးရအား အရေးယူပေးရန် တိုင်ကြားခဲ့သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘူရွန်ဒီအစိုးရအား တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍အစီအစဉ်တစ် ရပ်ကိုရေးဆွဲ တင်ပြခဲ့သည်။
ထိုအစီအစဉ်တွင် (က) ဖျက်သိမ်းထားသော လွှတ်တော်ကို ခြောက်လအတွင်း ပြန်ခေါ်ပေးရေးနှင့် (ခ) စစ်မက်ဖက်ပြိုင်နေသော ဟူတူနှင့် တွတ်ဆီမျိုးနွယ် များအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေး နွေးပွဲများ ကျင်းပပေးရေးဆိုသည့် အချက်များပါရှိသည်။
အမေရိကန်ကတင်ပြထားသည့် အစီအစဉ်ကိုရောမမြို့ တွင် ဩဂုတ် ၂၈ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်းကဆွေး နွေးခဲ့ကြသည်။
ထိုဆွေးနွေးပွဲတွင် အစိုးရဘက်မှ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ဟူတူလူမျိုး သူပုန်ခေါင်းဆောင်လီယို နတ်ညံဂိုမာတို့အပြင် အမေရိကန်သံအရာရှိဟောင်း ဝပ်ဝိုလ်ပီ၊ တန်ဇန်နီးယားနိုင်ငံ သမ္မတဟောင်း ဂျူလိယပ်စ် ညီရေးရေးနှင့် စိန့်အီဂီဒီယုရိုမင်ကက်သလစ် အဖွဲ့ အစည်းမှ ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင် တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ကကျင်းပသော ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေးတွင် ဘုူရွန်ဒီ နိုင်ငံမှ အစိုးရတပ်များနှင့် သူပုန်များသည် ရက်ပေါင်း ၆ဝ အတွင်းကြိုတင် သတ်မှတ်ချက်မပါပဲ ည|ိနှိုင်း ဆွေးနွေးကြရန်နှင့် ထိုကဲ့သို့ ဆွေးနွေးမှုမပြုလုပ်ကြပါက ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံသို့ လက်နက်များ တင်ပို့ရောင်းချမှု ကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
ထိုဆွေးနွေးပွဲတွင်ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံမှ သံအမတ်ကြီးနန်ဇီတဲ ရင့်က ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံအား အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ကစီးပွားရေးပိတ် ဆို့မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့်အတွက် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးမှာ အလွန် ဆိုးရွားလျက်ရှိပါကြောင်း၊ အကယ်၍လက်နက်တင်ပို့မှုကို ပိတ် ပင်တားမြစ်မည် ဆိုပါကအစိုးရစစ်တပ်ကို အကြီးအကျယ်ထိခိုက် စေမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ဟူတူ သူပုန်များကမှု လက်နက်များကို ဇိုင်ယာနိုင်ငံမှ တစ်ဆင့်ခိုးသွင်းနေကြောင်းခုခံဆွေးနွေး ခဲ့သည်။
ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ၏ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသောတန်ဇန်နီးယား၊ ကင်မရွန်၊ အီသီယိုပီးယား၊ ကင်ညာ၊ ရဝမ်ဒါ၊ ယူဂန်ဒါ၊ ဇိုင်ယာနှင့် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံတိုက ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံအား ဘူရွန်ဒီသမ္မတဘူရိုရာကအခြေခံ ဥပဒေအရ တင်မြေ|ာက်ထား သော အစိုးရကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပေးချိန်အထိနှင့် ဟူတူသူပုန် များနှင့် ဆွေးနွေးမှု များမပြုလုပ်မချင်း စီးပွားရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ အရေးယူ ဖြတ်တောက်ထားခဲ့ကြသည်။
စက်တင်ဘာ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘူရွန်ဒီစစ်တပ်က မြို့တော်ဘူဂျမ်ဘူရာကို စီးမိုးထားသောတောင် ကုန်းများပေါ်၌ တပ်စွဲထားသည့် သူပုန်များကို တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်းကြေညာ သည်။
လေ့လာသူတစ်ဦးကမှု ထိုတိုက်ပွဲတွင် အစိုးရတပ်များက အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း ကြာရှည်လေးမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းထား နိုင်မည့် အင်အားမရှိကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။
ထိုကဲ့သို့ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားမှုကြောင့် လူပေါင်း ၃ဝ,ဝဝဝ သည်စက်တင်ဘာလအတွင်းမြောက်ဘက် သို့ထွက်ပြေး ခဲ့ကြသည်။
ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံတွင် ဟူတူနှင့် တွတ်ဆီလူမျိုးစုအချင်း ချင်း တိုက်ခိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကြောင့်လူပေါင်း ၁၅ဝ,ဝဝဝ ကျော်သေဆုံးခဲ့ရပြီးဖြစ်သည်။
ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ၌ လူဦးရေ ၅၆ သန်း ရှိသည့်အနက် ဟူတူလူမျိုးများက ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ တွတ်ဆီလူမျိုးများက ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကျန်လူမျိုး များက ၁ ရာခိုင် နှုန်း ရှိကြသည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၆၂ ခုနှစ်က ဘဲလ်ဂျီယံနိုင်ငံလက် အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သော ဘူရွန်ဒီ နိုင်ငံစစ်တပ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရချိန်မှစ၍ တွတ်ဆီလူမျိုးများကသာ လွှမ်းမိုးထား ခဲ့လေသည်။
စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့ကမှု မေဂျာပယ်ရီဘူရိုရာက ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ၏ သမ္မတအဖြစ် တရားဝင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့ သည်။
ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲတွင် သမ္မတဘူရိုရာက ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ အား အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ များကစီးပွားရေးအရ ပိတ်ဆို့ထားမှုကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲသည်။
ထိုကဲ့သို့ပိတ်ဆို့ ထားမှုကြောင့် ပြည်ပမှဝယ်ယူတင်သွင်းရသော လောင်စာဆီများ မလုံမလောက်ဖြစ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ပါစကယ်ဖာမင်ဒီမီရာကလည်း စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ခံရမှုကြောင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများကို လည်ပတ်ရန် မဖြစ်နိုင် ဟုအကြောင်းပြကာ အလုပ်သမားအများအပြားကို စက်တက်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့က အလုပ်မှထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။
ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံအပေါ် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများအားပြန်လည် သုံးသပ်သည့် အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ၏မြို|တော် ကီဂါလီမြို့တွင် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့က ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
ထိုအစည်းအဝေး ကသမ္မတဘူရိုရာသည် အမျိုးသား လွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ခွင့်ပြုခြင်း၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ အားတရား ဝင်အသိအမှတ် ပြုခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည့် တိုင်အောင် သူပုန်အုပ်စုများနှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု မပြုလုပ်မချင်းစီး ပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည် ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး ဆာဒါကိုအိုဂါတာက ဇိုင်ယာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းတွင် လူသားများကပ်ဆိုက်တော့မည်အနေအထားတွင် ရောက်ရှိနေကြောင်း၊ထို့ကြောင့် ဒုက္ခသည်များအား သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံများသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်သင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီသို့ သတိပေးစကားပြောကြားခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဇိုင်ယာနိုင်ငံ၌ အစိုးရတပ်များနှင့် တွတ်ဆီသူပုန်များ တိုက်ခိုက်နေမှုကြောင့် ဒုက္ခသည် သည်၁၁ သန်းအား ရဝမ်ဒါနိုင်ငံနှင့်ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံများသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ရန် အခက်အခဲရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း ဆာဒါကို အိုဂါတာက ဝန်ခံပြောကြားခဲ့လေသည်။
အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘူးထရို့စ်ဘူထရို့စ်ဂါလီကလည်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ည|ိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးရန် အထူးကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးကိုစေလွှတ်ရန် ရည်ရွယ်ပါကြောင်း ထိုနည်းတူစွာပင် ထိုအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရန် ဒေသဆိုင်ရာနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံတကာဆွေးနွေးပွဲကြီး တစ်ရပ်ကို ကျင်းပသင့်ကြောင်း အကြံပြုပြော ကြားခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ ကုန်ပိုင်းက ဇိုင်ယာတပ်များနှင့် ဆန်ယာမူလန်မှ တွတ်ဆီသူပုန်တပ်များတို့အကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် ဇိုင်ယာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း ဒုက္ခသည်စခန်းများရှိ ရဝမ်ဒါနိုင်ငံနှင့် ဘူရွန်ဒီ နိုင်ငံတို့မှ ဟူတူ ဒုက္ခသည်ပေါင်း ၂၂ဝ,ဝဝဝ ခန့်သည် စခန်းများကို စွန့်ပစ်၍ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။
နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဇိုင်ယာနိုင်ငံက ဇိုင်ယာ နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း၌ အစာငတ်မွတ်နေကြသော ဒုက္ခသည်များ အတွက် အကူအညီအဖြစ် ပေးပို့နေသည့် ပစ္စည်းများကိုမိမိတို့၏ ဒုက္ခသည်များအားပြန်ခေါ်ကြ ရန်အားပေးသည့်အနေနှင့် ဒုက္ခသည်များနှင့် သက်ဆိုင်နေသော ရဝမ်ဒါနိုင်ငံနှင့် ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံများသို့သာပေး ပို့သင့်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။
ဘူရွန်ဒီဝန်ကြီးချုပ် ပါစကယ်ဖာမင်ဒီမီရာက မိမိတို့၏ဒုက္ခသည်များပြန်လာရေးကို အားပေးသင့် သည်ဆိုသောအချက်အား သဘောတူပါကြောင်း၊ သို့ရာတွင်မျိုးသုဉ်း၊ မျိုးတုံးအောင်သတ်ဖြတ်ခဲ့သော တရား ခံများကိုမူ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပေးရမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ဇိုင်ယာနိုင်ငံ၌ ရောက်ရှိနေသော ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည် ၁၅ဝ,ဝဝဝ အားဆောလျင်စွာ ပြန်လည်သယ်ဆောင်ရေးတွင်မူ အခက်အခဲ ရှိ်နိုင်ပါကြောင်း ဇိုင်ယာနိုင်ငံက ဘူရွန်ဒီနှိုင်ငံအပေါ် ထားရှိသော သဘောထားနှင့် ပတ်သက်၍ ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံအား စီးပွားရေးအရ ပိတ်ဆို့ထား သောနိုင်ငံများထဲတွင် ဇိုင်ယာနိုင်ငံလည်း ပါဝင်နေရာဘူရွန်ဒီ နိုင်ငံဖြင့်လည်း ဒုက္ခသည်များအား မည်သည့် နည်းဖြင့် ကယ်ဆယ်နိုင်ပါမည်နည်းဟု ရိုက်ကာသတင်းထောက် နှင့်တွေ့ဆုံပွဲတွင်ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပါရီသို့ရောက်ရှိနေသော ဘူရွန်ဒီဝန်ကြီးချုပ် ပါစကယ်ဖာမင်ဒီမီရာက ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံကို ပြင်သစ်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုပြီးကြောင်း သတင်းစာရှင်းလင်း ပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သော ဩဂုတ်လက ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လပ်ရူကင်ဂါမာကို ပါရီသို့စေလွှတ် ခဲ့စဉ်ကမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနက လပ်ရူကင်ဂါမာ၏ လာရောက်မှုသည် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လာ ရောက်မှုသာဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့ပြီးတရားဝင် ဆွေးနွေးမှုများကို ခွင့်မပြုခဲ့။
ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံတွင် အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ဥရောပပါလီမန်က ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ များအား ဗိုလ်မှူးဘူရိုရာ၏ အစိုးရကို အသိအမှတ်မပြုကြရန် တိုက်တွန်းထားခဲ့သည်။
ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့ကမူ တန်ဇန်နီးယား အစိုးရနှင့်ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များ မဟာမင်းကြီးရုံးတို့က တန်ဇန်နီးယားနိုင်ငံထဲတွင် ကျန်ရှိနေသော ရဝမ်ဒါဒုက္ခသည် ၅ဝဝ,ဝဝဝ ကျော်အား မိမိတို့၏ နေရပ်သို့ပြန်ကြရန် ပြောကြားခဲ့သည်။
တန်ဇန်နီးယားဒုက္ခသည် အားလုံးသည် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက် နေ့ကိုနောက်ဆုံးထား ၍ ထွက်ခွာသွားကြရန် ရက်သတ်မှတ်ပေးထားသည်။
တန်ဇန်နီးယားနိုင်ငံက ပြောကြားရာတွင် ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ မှဒုက္ခသည် ၆ဝဝ,ဝဝဝ နှင့် ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည် ၈ဝ,ဝဝဝတို့သည် ဇိုင်ယာနိုင်ငံမှ ချောချောမောမော ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားကြပြီ ဖြစ်သဖြင့် ရဝမ်ဒါဒုက္ခသည်များသည်လည်း မိမိတို့၏ဌာနေသို့ ချောချော မောမော ပြန်နိုင်ကြမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၉၇) မှတ်ချက်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ။
ဂျွန် တိုင်လာJohn Tyler ၁၇၉၂-၁၈၆၂ 200px|center မွေးနေ့၂၉၊ မတ်၊ ၁၇၉၀မွေးရပ်ချားလ်စ် စီးတီ ကောင်တီ ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ကွယ်လွန်နေ့၂၈၊ ဇန်နဝါရီ၊ ၁၈၄၅ကွယ်လွန်ရပ်ရစ်ချ်မွန် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်အခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒဿမမြောက်သမ္မတအလုပ်အကိုင် လွှတ်တော်အမတ်၊ အမေရိကန်သမ္မတ၊ ရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊ ဧပြီ၊ ၁၈၄၁-၄၊ မတ်၊ ၁၈၄၅ဒုတိယ သမ္မတ မရှိလွှဲအပ်သူဝီလီယံ ဟင်နရီ ဟယ်ရီဆန်ဆက်ခံသူဂျိမ်းစ် နော့ ပို့ခ်နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ၁ဝဦးမြောက် သမ္မတ ဂျွန် တိုင်လာသည် ထူးခြားသည့် သမ္မတဖြစ်သည်။
သူသည် သမ္မတများအနက် ပထမများစွာကို စတင်ခဲ့သူအဖြစ် ထူးခြားသည်။
သမ္မတသေဆုံးသဖြင့် ဒုသမ္မတမှ သမ္မတဖြစ်ရာတွင် ပထမဆုံး၊ ထို့ကြောင့် အရွေးကောက်မခံရပဲ သမ္မတဖြစ်ရာတွင်လည်း ပထမဆုံး၊ တိုင်းပြည်လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်မှ မွေးဖွားသည့် မျိုးဆက်၏ ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်လာသူ စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် အိမ်ဖြူတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်အတွင်း ဇနီးကွယ်လွန်သူ၊ အိမ်ဖြူတော်တွင်ပင် နောက်အိမ်ထောင်ပြုသူ၊ အိမ်ထောင်နှစ်ဆက်ဖြင့် သားသမီး ၁၅ဦးထွန်းကားသည်။
မရည်ရွယ်ပဲ စော်ကဲမင်းဖြစ်သူ မြန်မာ့သမိုင်း၊အင်းဝခေတ်တွင် မရည်ရွယ်ပါပဲ မင်းဖြစ်သည့် စွာစော်ကဲအတွက် “မရွယ်ပဲ စော်ကဲမင်းဖြစ်” ဟူသော စကားပုံအတိုင်းပင် တိုင်လာသည်လည်း နဝမမြောက် သမ္မတ ဝီလီယံ ဟင်နရီ ဟယ်ရီဆန် တစ်ယောက် ရာထူးလက်ခံပြီးတစ်လအကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားသည့်အတွက် ဒုသမ္မတ နေရာမှ သမ္မတအဖြစ်သို့ရောက်ရခြင်းဖြစ်သည်။
တောင်ပိုင်းသာ တိုင်လာကို အရည်အချင်းကြောင့် ဒုသမ္မတနေရာပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ခွဲထွက်လိုကြသည့် တောင်ပိုင်းသားများကို နိုင်ငံရေးအရ ဆွယ်သည့်အနေဖြင့် ထိုနေရာပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် တိုင်လာတစ်ယောက် သမ္မတရာထူးရယူရေးသည် လွယ်လင့်တကူမဖြစ်ခဲ့ပေ။
အထူးသဖြင့် လွှတ်တော်တွင်း အာဏာကြီးလှသည့် ဟင်နရီ ကလေး တို့အုပ်စုက သမ္မတအစစ်ဖြစ်လာမည်ကို မလိုလားကြပေ။
အခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတကွယ်လွန်ပါက ဒုသမ္မတက သမ္မတတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရမည်ဟုသာည အကြမ်းဖျင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်ကို ထောက်ပြပြီး တိုင်လာအနေဖြင့် ဒုသမ္မတရာထူးမှပင် သမ္မတတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန် အဆိုဝိုင်းပြုကြသည်။
သို့သော် တိုင်လာက ခေါင်းမာမာဖြင့် သမ္မတဖြစ်မှသာလျှင် သမ္မတတာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းကသာ အဓိပ္ပာယ်ရှိမည်ဟု ဆိုကာ သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းကျိန်ဆိုပြီး အိမ်ဖြူတော်သို့ တက်သည်။
ဤသို့ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် နောင်တွင် သမ္မတတာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကွယ်လွန်လျှင် ဒုသမ္မတက သမ္မတရာထူးကိုဆက်ခံသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သွားပြီး အငြင်းပွားဖွယ်မရှိကြတော့ပေ။
သမ္မတဘဝ တိုင်လာကို အထင်ကြီးခြင်းမရှိဘဲ ဒုသမ္မတရာထူးပေးခဲ့ကြသော်လည်း ဂျွန် တိုင်လာသည် ဟယ်ရီဆန်ထက်ပို၍ ဩဇာသုံးတတ်သူ၊ ဥပဒေရေးရာကို ကျွမ်းကျင်သူ အဖြစ်တွေ့ကြရသည်။
ဟယ်ရီဆန်က ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းအတွက် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း တစ်ယောက်တစ်မဲစနစ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်မည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း တိုင်လာက ထိုချက်ကို ပယ်သည်။
ဟယ်ရီဆန်၏ဝန်ကြီး အဖွဲ့ကို ဆက်ခန့်ထားသော်လည်း တစ်ဖွဲ့လုံးက နုတ်ထွက်သည်။
ဝှစ်ပါတီကလည်း သမ္မကို ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ကြောင်း ကြေညာသည်။
အောက်လွှတ်တော်မှ အမတ်များက သမ္မတကို ဖြုတ်ချ(Impeach) ရန်အတွက် အဆိုတင်သွင်းသော်လည်း မအောင်မြင်သဖြင့် တိုင်လာရာထူးဆက်ထမ်းဆောင်ခွင့်ရသည်။
အမေရိကန် သမိုင်းတွင် ဖြုတ်ချရန် အဆိုတင်သွင်းခံရသည့် သမ္မအဖြစ် စံချိန်ရပြန်သည်။
ထို့အပြင် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရသဖြင့် ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ချိန်အတွင်း အစိုးရအဖွဲ့အပြောင်းအလဲ အများဆုံးအဖြစ်လည်း စံချိန်တင်သည်။
နောက်မှတ်တမ်းတစ်ခုမှာ သူ့ရာထူးသက်တမ်းကုန်ခါနီးတွင် သမ္မတ၏ ဗီတိုအာဏာကို အောက်လွှတ်တော်က ကျော်လွှားသွားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဗီတို သမ္မတ တိုင်လာသည် သူ့အာဏာတည်မြဲရေးတွင် အခြေခံဥပဒေပါ သမ္မတ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ဖြစ်သည့် ဗီတိုအာဏာကို အားကိုးသည်။
ထို့ကြောင့် ဗီတိုသမ္မတဟု သမုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
အထူးသဖြင့် ဘဏ်စနစ်နှင့် အခွန်အတုတ်တိုးမြှင့်ရေးတို့တွင် ဗီတိုကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
သို့သော် လွှတ်တော်တွင် ရန်သူများလှသည်ဖြစ်၍ ဗီတိုသုံးရခြင်းဖြစ်သည်ဟုအကြောင်းပြသည်။
ထို့ပြင် အခြေခံဥပဒေပါအချက်များကို ကိုးကာ၍ သူမှန်ကန်ကြောင်း ပြဆိုနိုင်ရန်ကြိုးပမ်းသည်။
ဘဏ်ကိစ္စတွင် အခြေခံဥပဒေနှင့် ညီညွတ်သော်လည်း အခွန်ကိစ္စတွင် မညီညွတ်ပေ။
ထို့ကြောင့် အချို့က အခြေခံဥပဒေကို လိုက်နာသည့် စာအုပ်ကြီးသမ္မတအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အချို့က ဥပဒေကို လှည့်ဖြားအသုံးချသူဟု စွပ်စွဲကြသည်။
ထို့ပြင် တောင်ပိုင်းသားတစ်ဦးအနေဖြင့် တောင်-မြောက်သွေးစည်းရေး၊ နယ်သစ်ရှာအခြေစိုက်ရေးတို့အတွက် မျှော်ကိုးကာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
လွှတ်တော်နှင့် သဘောထားမတိုက်ဆိုင်သော်လည်း ဆက်ဆံရေးပြေပြစ်သူတစ်ယောက်ဖြစ်သည့်အတွက် ဆိုးဆိုးရွားရွားမဖြစ်ခဲ့ပေ။
သို့သော် သူ့တွင် လူထုကိုဆွဲဆောင်နိုင်သည့် အစွမ်းမရှိ။
နောက်သက်တမ်းအတွက် အရွေးခံလိုသော်လည်း ပါတီလက်မဲ့တစ်ဦးအနေဖြင့် မလွယ်ကူသည့်အပြင် ထင်ရှားသည့် စွမ်းဆောင်ချက်အနေဖြင့်လည်း ထောက်ပြစရာဟူ၍ တက္ကဆပ်ပြည်နယ်ကို ဆွဲသွင်းပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းသာရှိသည်။
ထိုသို့ဆွဲသွင်းရာတွင်လည်း မူလဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်ဖြစ်သည့် အထက်လွှတ်တော်က သုံးပုံနှစ်ပုံထောက်ခံရမည် ဟူသည့်အချက်ကို ဖွဲ့စည်းပုံပါ အခြားအချက်တစ်ချက်အား ကိုးကား၍ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်တွင် မဲအသာဖြင့် တိုက်ရိုက်အောင်မြင်အောင် လုပ်ခဲ့သည်။
သို့ဖြင့် လေးနှစ်သက်တမ်းအပြီးတွင် ရာထူးမှ အနားယူရသည်။
နောက်ပိုင်းဘဝ သမ္မတရာထူးမှ အနားယူသော် တောင်ပိုင်းဇာတိသို့ပြန်ကာ ပြည်တွင်းစစ်မဖြစ်ပွားရေးအတွက် ကြိုးစားစေ့စပ်သည်။
သို့သော် မအောင်မြင်ဘဲ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ တောင်ပိုင်းအင်အားစုမှ လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
စစ်ကိုရအောင်တားသည်၊ မအောင်မြင်လျှင်လည်း ကိုယ့်ရပ်ရွာဇာတိကို သစ္စာရှိမည် ဆိုသည့် သဘောပင်ဖြစ်သည်။
ဂျိမ်းစ် နော့ ပို့ခ်James Knox Polk ၁၇၉၅- ၁၈၄၉ 200px|center မွေးနေ့၂၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၁၇၉၅မွေးရပ်မာ့ခ်လမ်းဘာ့ဂ် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်ကွယ်လွန်နေ့၁၅၊ ဂျွန်၊ ၁၈၄၉ကွယ်လွန်ရပ်နာ့ရှ်ဗီးလ် တင်နက်ဆီပြည်နယ်အခြားအမည် တောသား နပိုလီယံလူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတအလုပ်အကိုင် ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ လွှတ်တော်အမတ်၊ အမေရိကန်သမ္မတ၊ ရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊မတ်၊ ၁၈၄၅- ၄၊ မတ်၊ ၁၈၄၉ဒုတိယ သမ္မတ ဂျော့ချ် ဒါးလက်စ် လွှဲအပ်သူဂျွန် တေလာဆက်ခံသူဇက်ခရီ တေလာနိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ ဂျိမ်းစ် နော့ ပို့ခ်သည် စည်းကမ်းကြီးသော မက်ဒသစ်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သားသမီး မရှိပေ။
အိမ်ဖြူတော်တွင် သောက်စားမြူးထူးခြင်းမျိုးကို တားမြစ်သူ၊ အရက်သေစာသုံးစွဲခြင်း ဆန့်ကျင်သူ ဖြစ်သည်။
လူရိုးကြီးဟု ထင်ရသော်လည်း သူ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည့် Diaries of James ကိုဖတ်ကြည့်လျှင် သာမန်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး မဟုတ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
သမ္မတ မဖြစ်မီက ရှေ့နေ၊ ဥပဒေပြုအမတ်၊ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး စသဖြင့်ရာထူးများထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အရပ်မနှိမ့်မမြင့်၊ ဇွဲကောင်းကောင်းနှင့် သတ္တိရှိသူ၊ အပိုမပြောတတ်သူဖြစ်သည်။
ဟန်တစ်ခွဲသားနှင့် နေတတ်သဖြင့် သူ့အား တောသား နပိုလီယံ (Napoleon the stump) ဟု အမည်ပြောင်ပေးကြသည်။
Old Hickory ဟုအမည်ပေးသည့် သတ္တမမြောက် သမ္မတ အင်ဒရူး ဂျက်ဆန်၏ မူကို ကျင့်သုံးလိုက်နာသူဖြစ်သဖြင့် ပို့ခ်အား Young Hickory ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
စွမ်းဆောင်ချက်များ ပါတီတွင်း၊ ငွေကြေး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတဖြစ်လာသော် ပြတ်သားရဲဝံ့သော အလုပ်များကို စတင်လုပ်ဆောင်သည်။
၁၈၄၄ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲနှာတစ်ဖြားအသာဖြင့် အနိုင်ရလာသော်လည်း သမ္မတတစ်ဦးအနေဖြင့် တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို တိတိကျကျပုံဖော်သည်။
ထိုအချိန်တွင် သူ၏ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ တွင်းတွင် ဂိုဏ်းကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားနေသည့်တိုင် ဘဏ္ဍာရေးစနစ်ကို ပြင်ဆင်ရန်နှင့် အနောက်ဘက်ကမ်းခြေအထိ အုပ်ချုပ်ရေးထူထောင်ရန်တို့ကို ကြိုးစားသည်။
နိုင်ငံရေး ကစားကွက်ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သည့်အတွက် ပါတီတွင်း အကွဲအပြဲများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။
အခြေအနေများ ရှုပ်ထွေးနေသည့်ကြားမှ ပို့ခ်က အခွန်အခများလျော့ချကာ နောင်တွင် ဗဟိုဘဏ်ဖြစ်လာမည့် ငွေတိုက် (Treasury) ကိုတည်ထောင်ပေးခဲ့ပြီး ငွေကြေးကိစ္စများကို ငွေတိုက်အနေဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ဆောင်ရွက်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။
နယ်နိမိတ်၊ အုပ်ချုပ်ရေး ပို့ခ်ရာထူးယူသည့် ၁၈၄၅ခုနှစ်ဆိုလျင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဟူသောတိုင်းပြည်သည် သက်တမ်းအားဖြင့် ၅၆ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည့်တိုင် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် တည်ငြိမ်ခြင်းမရှိသေးပေ။
အထူးသဖြင့် တောင်ပိုင်း မက္ကဆီကိုနယ်စပ်ပင်ဖြစ်သည်။
၁၈၀၃တွင် လူဝီစီယားနား နယ်မြေကို ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုင်းပြည်နယ်နိမိတ်ချဲ့ထွင်ရေးအတွက် အလွန်ကြီးမားသည့် ခြေလှမ်းဖြစ်သော်လည်း အမေရိကန်ဗဟိုအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် အနောက်ဘက် ပိစိဖိတ်ကမ်းခြေသို့ မရောက်နိုင်သေး။
ထိုအခြေအနေတွင် ပို့ခ်သည် သူ၏ ကျွမ်းကျင်သော သံတမန်၊ စစ်ရေး အစွမ်းတို့ဖြင့် နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ တည်ဆောက်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။
၁၈၄၄ မဲဆွယ်စဉ်က ရုရှားဖက်မှ နယ်သစ်ထူထောင်ရန်ကြိုးပမ်းနေသည့် ဩရီဂွန်ပြည်တွင် နယ်နိမိတ်တိတိကျကျ သတ်မှတ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းပေးမည်ဟု ဂတိပြုခဲ့သည်။
ကတိအတိုင်း မဟုတ်သည့်တိုင် အများလက်ခံနိုင်လောက်သည့် နယ်နိမိတ်မျိုးကို စေ့စပ်ဆွေးနွေးကာ ရယူပေးခဲ့သည်။
အခြားနယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည့် တက္ကဆပ်ပြည်နယ် အရေးအတွက်လည်း ပို့ခ်က ကျွမ်းကျင်စွာဆောင်ရွက်ပြခဲ့သည်။
ယခင်သမ္မတ ဂျွန် တေလာ လက်ထက်တွင် ပြည်နယ်အဖြစ် ဆွဲသွင်းခဲ့သည် တက္ကဆပ်ပြည်နယ်ကို မက္ကဆီကိုဖက်မှ တပ်များစေလွတ်ကာ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားလာသည်ကို နှစ်ဖက် စစ်ပွဲဖြစ်ရန် ဦးတည်သွားသည်။
၁၈၄၆တွင် နှစ်ဖက် တပ်များ Rio Grand River တွင် စစ်ဆိုင်မိကြပြီး မက္ကဆီကိုဖက်မှ ကင့်လှည့်နေသော အမေရိကန်တပ်ကို ချုံခိုတိုက်သဖြင့် အမေရိကန်တပ်သား ၁၆ဦး ကျဆုံးရာမှ စစ်ကြေညာပြီး စစ်ကိုစတင်သည်။
မက္ကဆီကိုဖက်မှ အင်အားငါးဆနီးပါး သာလွန်သည့်တိုင် ပို့ခ်၏ ထိရောက်သော စစ်ရေးနည်းဗျူဟာများကြောင့် အမေရိကန်တို့ အသာစီးရသည်။
အင်အားအနည်းအပါးဖြင့်ပင် (ထိုစဉ်က)မက္ကဆီကိုပိုင် နယူးမက္ကဆီကိုနှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားအထက်ပိုင်းတို့ကို ဝင်သိမ်းယူသည်။
ထိုစစ်ပွဲများအတွင်းတွင် ပို့ခ်၏ စစ်သေနာပတိ စစ်ရေးစွမ်းရည်တို့ကို ထင်ရှားစွာတွေ့ရသည်။
တက္ကဆပ်ကို မထိပါးရန်၊ နယူးမက္ကဆီကိုနှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားအထက်ပိုင်းကို လက်လွတ်စေရန် ဖိအားပေးသည်။
၁၈၄၇ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဖီးလ် စကော့ ဦးဆောင်သည့် အမေရိကန်တပ်များ မက္ကဆီကိုမြို့တော်ကို သိမ်းနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ပို့ခ်အနေဖြင့် နှစ်ဖက်ဆွေးနွေးရာတွင် အသာစီးရကာ နောက်ဆုံးတွင် မက္ကဆီကိုအား လျော်ကြေး ဒေါ်လာ၁၅သန်းပေးကာ နယ်မြေအများအပြားကို မိမိလက်သို့ရောက်စေခဲ့သည်။
သို့ဖြင့် ပို့ခ်သည် ဩရီဂွန်၊ တက္ကဆပ်၊ နယူးမက္ကဆီကို နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးကားအထက်ပိုင်း တို့ကို ပြည်ထောင်စုသို့ သွပ်သွင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။
အကျိုးဆက်အားဖြင့်လည်း အမေရိကန်၏ စွမ်းရည်နှင့် ဩဇာတိုးတက်လာသည်။
ဘဝနောက်ပိုင်း သမ္မတသက်တမ်းပြည့်သည့်နောက်တွင် သူ့ကိုလူတို့ အလွယ်တကူပင်မေ့သွားကြသည်။
သို့သော် သက်တမ်းလေးနှစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည့် သမ္မတများအနက်တွင် ပို့ခ်၏ စွမ်းဆောင်ချက်များမှာ အလွန်မြင့်မားသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အောင်မြင်သော သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆင် နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန် နယ်နိမိတ်ကို အကျယ်ပြန့်ဆုံး ချဲ့ထွင်ခဲ့သည့် သမ္မတလည်းဖြစ်သည်။
thumb|ဆာမောင်ဘ( ခရစ် ၁၈၇၃-၁၉၃ရ ) ဆာမောင်ဘသည် အဘဦးဘိုးမင်း အမိ ဒေါ်ခက်တို့၏ တစ်ဦး တည်းသော သားဖြစ်၍ ၁၈၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ရန်ကုန် ကောလိပ်ဝင်ကျောင်း၌ ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ပညာဘက်၌ အလွန် ထူးချွန်သူ ဖြစ် သည်။
၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ကျောင်းသားများအနက်၊ အစိုးရ၏ စကောလားရှစ် ပညာသင်ဆု ကို ရရှိသည့် တစ်ဦးတည်းသော ကျောင်းသားဖြစ်သည်။
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ရနောင်းဘုရင်ခံဆုကို လည်းကောင်း၊ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာဒင်းဆုကိုလည်းကောင်း ဆွတ်ခူးရရှိသည်။
ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးရရှိပြီးနောက် ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ သိပ္ပံပညာ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ဝင်ရောက် အမှုထမ်း သည်။
မကြာမီပင် ဆရာအလုပ်မှ ထွက်၍ ရှေ့နေအဖြစ် မအူပင်တွင်၂ နှစ်ခန့်လုပ်ကိုင်သည်။
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်း စာမေးပွဲ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ အရွေးခံရသဖြင့် မြို့အုပ်ရာထူးကို ရရှိသည်။
မြို့အုပ်အဖြစ်နှင့် ဦးဘသည် အစိုးရဘာသာပြန် ဌာန၌ စာတော်ပြန်အလုပ်ကို အထူးသဖြင့် လုပ်ကိုင် ရသည်ကများသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် တရားဌာနဝန်ထမ်းအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၉ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့ စမောကော်ရုံကြီးတွင် တရားသူကြီး ရာထူးဖြင့် ထမ်းရွက်သည်။
ဦးဘကား မြန်မာထဲမှ ထိုရာထူးကို ဒုတိယခန့်အပ်ခြင်း ခံရသူဖြစ်သည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ခရိုင် တရားမနှင့် စက်ရှင် တရားသူကြီးအဖြစ် ပုသိမ်မြို့၌ ဆောင်ရွက်ရသည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကေ၊ အက်စ်၊ အမ်ခေါ် ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း ဟူသော ဘွဲ့ဖြင့် အစိုးရမင်းများ၏ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဦးဘ သည် မြောင်းမြမြို့သို့ ခရိုင်တရားမနှင့် စက်ရှင်တရားသူကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြန်သည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဟိုက်ကုတ်ခေါ် တရားလွှတ်တော်တွင် တရားဝန်ကြီးအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဦးဘကား ဝတ်လုံစာမေးပွဲ အောင်မြင်သူ မဟုတ်သော တရားဌာန ဝန်ထမ်းထဲမှ ယင်းရာထူးကို ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသူဖြစ်လေသည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်များတွင် ဦးဘသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဒုတိယအဓိပတိနှင့် တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။