kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ စာပေရေးသားခြင်းနှင့် ပြင်ပသင်တန်းဆရာအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အောင်မြေသာဇံမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
ဦးလှမြင့်သန်း (ခေါ် ဦးလှမြင့်; ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၆၄ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မွန်ပြည်နယ် အမှတ် ၁၁ မဲဆန္ဒနယ် ကိုယ်စားပြု အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး ဦးလှမြင့်သန်းကို ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့မှ B.Sc., H.G.P, R.L ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု ဦးလှမြင့်သန်းသည် ပဲခူးမြို့ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပဲခူးမြို့နယ် ဗဟိုစည်းရုံးရေးဌာနတွင် စည်းရုံးရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တောင်သူလယ်သမားရေးရာ ကော်မတီ(ဗဟို)တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မွန်ပြည်နယ် အမှတ် ၁၁ မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
ဆန်တာ မာရီယာ မေယာ (သန့်စင်သော မာရီယာ မေဂျာ) သည် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ မစ်ဆီယိုးနေ့စ်ပြည်နယ်ရှိ ဆန်တာမာရီယာ ခရိုင်အတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး တည်နေရာ ခန့်မှန်းခြေမှာ တောင်လတ္တီကျု ၂၇ ဒီဂရီ ၃၃ မိနစ် နှင့် အနောင်လောင်ဂျီကျု ၅၅ ဒီဂရီ ၂၀ မိနစ် ဖြစ်သည်။
စပိန်ကိုလိုနီခေတ် ကာလအတွင်း ဂျေရှု ခရစ်ယာန်သာသနာပြုတို့မှ အမေရိကတိုက်အတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော သာသနာပြု မစ်ရှင် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် အာဂျင်တီးနား နိုင်ငံအတွင်း အင်ဒီးယန်းတို့ အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာ ၄ ခုအား ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ရာတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဆော မီဂရော ဒက် မစ်ဆွိုင်း ရှိ အပျက်အစီးများ (ပေါ်တူဂီ ဘာသာဖြင့် စိန့်မိုက်ကယ်၏ မစ်ရှင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
) သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ရိုင်ယို ဂရန်းဒီး ဒို ဆား ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဆော မီဂရော ဒက် မစ်ဆွိုင်း နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသော ယူနက်စကို ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော် သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သော ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး KIA စစ်ဦးစီးချုပ် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော်ကို ၁၉၆၃၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် မြစ်ကြီးနား ဒူကထောင်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်းငါးဦး အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ဆယ်တန်းကို မြစ်ကြီးနား၊ အမှတ် (၁) အ​ခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၉၇၉ တွင် ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၉၊ ဒီဇင်ဘာတွင် မြစ်ကြီးနားဒေသကောလိပ်တွင် ဆက်လက်သင်ကြားပြီး ၁၉၈၇ တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ရူပဗေဒ ပညာရပ်ဖြင့် (B.Sc) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
စစ်မှုထမ်းခြင်း ဘွဲ့ရပြီးနောက် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် သို့ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တပ်သားအဆင့်မှ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
(ထိုအချိန်တွင် KIA ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းကျောင်း မရှိသေးပေ။
) ထို့နောက် ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတပ်ကြပ်၊ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် တပ်ကြပ်ကြီး၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ ဒုဗိုလ်၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ကြီး၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး အဆင့်ဆင့် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသည်။
ယင်းနောက် ၂၀၀၃ မှ ၂၀၀၄ အထိ အမှတ် (-) တပ်မဟာမှူး နှင့် KIO တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး တာဝန်များကို ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒုဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် မဟာဗျူဟာဌာန ညွန်ကြားရေးမှူးတာဝန် ယူခဲ့ရသည်။
ဤသို့ စစ်မှုထမ်းဆောင်ရင်း စစ်စည်းကမ်းကောင်းမွန်မှု နှင့် အထက်မှ ပေးအပ်သောတာဝန်များကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းရွက်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် KIO ဗဟိုကော်မတီဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
KIO ဗဟိုကော်မတီအဖြစ် ၃ နှစ်ကြာ ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ဖြင့် KIA ဒုဦးစီးချုပ် အဆင့်သို့တိုးမြှင့်ခံရသည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် ဒုဦးစီးချုပ်တာဝန် ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့် KIA စစ်ဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယနေ့ထိတိုင် တာဝန်ယူနေသည်။
ကိုးကားချက် Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ သူတို့တိုက်ခဲ့ရသော စစ်နှင့်သူတို့ရှာနေသောငြိမ်းချမ်းရေး (သန်းဝင်းလှိုင်) Nmai Gam(ZHA)။
အရှင်ကောသလ္လ သည် ရွှေဥမင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးဟု ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဘဝဖြစ်စဉ် ရွှေဥမင်ဆရာတော် အလောင်းအလျာကို ၁၉၁၃ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တနင်္လာနေ့ (၁၂၇၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့)တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၊ မုက္ခမူကျေးရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဟန်နှင့် ဒေါ်သိုင်းချုံ ဖြစ်သည်။
သာမဏေဝတ်ခြင်း ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၊ မုက္ခမူကျေးရွာ၊ မွန်ကျောင်း (အရှေ့ကျောင်း) တွင် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယနုဂ္ဂဟကို ခံယူ၍ ရှင်သာမဏေ ပြုခဲ့သည်။
ပညာဆည်းပူးခြင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် (၁) ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ ရုက္ခမူကျေးရွာ၊ မှန်ကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ၊ (၂) ညောင်လေးပင်မြို့ တောရကြီးကျောင်းတိုက်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တအရိယ၊ (၃) ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောက်ကုန်းတောရ မေဒိနီဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တအာဠာရ၊ (၄) ညောင်လေးပင်မြို့၊ အင်းဝိုင်းတောရဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တကေသရ (၅) ညောင်လေးပင်မြို့၊ တောရတိုက်ခွဲဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တပညိန္ဒစသည့် ဆရာတော်များထံတွင် ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ အစရှိသည့် ပရိယတ္တိကျမ်းစာများကို သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။
တရားအားထုတ်ခြင်း ဆရာတော်ဘုရားသည် ကျိုက်လတ်မြို့၊ ပစ္ဆိမာရုံကျောင်းတိုက် ရာကျော်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တ သောဘိတ၊ ရန်ကုန်မြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တသောဘန တို့ထံတွင် ဝိပဿနာတရားများကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
မဟာစည် ဆရာတောတော်ဘုရားကြီး၏ တာဝန်ပေးချက်ရ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာတွင် (၁၀) နှစ်တိုင်တိုင် ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယဆရာတော်အဖြစ် တရားပြသပေးတော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဉာဏ်ပညာ တို့ကို အစွမ်းကုန်စိုက်ထုတ်ကာ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်တွင် တောရဆောက်တည်၍ ပဋိပတ္တိဓမ္မကို ကြိုးစားကျင့်ကြံခဲ့သည်။
ရွှေဥမင်တောရ ဆရာတော်ဘုရားသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ ပုရွက်ဆိတ်ကုန်းမြို့နယ်တွင် ရွှေဥမင်တောရကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာမှ ရွှေဥမင်တောရကျောင်းတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံးကာ တရားသွန်သင်ပြသဆုံးမတော်မူခဲ့သည်။
အခြားသော ဆောင်ရွက်မှုများ ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပရဟိတကိုလည်း များစွာဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးများသို့ နှစ်စဉ် ပစ္စည်းလေးပါးကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ဆေးရုံများ၊ ဘိုးဘွားရိပ်သာများသို့ လိုအပ်သည့် ဆေးဝါးအာဟာရများကို လှူဒါန်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ မုက္ခမူကျေးရွာရှိ ရွာလယ်ကျောင်း၊ ဝင်းစိန်ကျောင်း၊ အုတ်ဖိုကျောင်း၊ ဝေါမြို့နယ်၊ ဗိုလ်တကော်ကျေးရွာရှိ စက္ကရံသီကျောင်း၊ တောကြီးကျေးရွာရှိ သုခိတာရာမကျောင်း စသည့် ကျောင်းများတို့တွင် ကျောင်းအဆောက်အဦများ လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ မုက္ခမူကျေးရွာရှိ မူလတန်းကျောင်းအား အလယ်တန်းကျောင်းခွဲဖြစ်အောင် အဆောက်အဦများ၊ ကျောင်းဝတ်စုံများ၊ စာရေးကိရိယာများ စသည်တို့ကို ထောက်ပံ့လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် လူငယ်လူရွယ်များအတွက် ရည်ရွယ်ကာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တရားဟောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ ယဉ်ကျေးလိမ္မာသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကျေးလက်တောရွာတို့တွင် စာပေဗဟုသုထွန်းလင်းကြွယ်ဝလာစေရန် စာကြည့်တိုက်ပေါင်း ၂၀ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး စာအုပ်၊ စာရေးကိရိယာ၊ ကျောင်းဝတ်စုံနှင့် ပရိဘောဂ စသည်တို့ကို လိုလေးသေးမရှိ လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ရွှေဥမင်တောရသို့ တရားအားထုတ်လိုသူ ပြည်တွင်းပြည်ပ ယောဂီများသည် ဆရာတော်၏ အဆုံးအမကို ခံယူကာ ကြိုးစားအားထုတ်လျက်ရှိသည်။
ဘဝနိဂုံး ဆရာတော်ဘုရားသည် ရွှေကျင်နိကာယရတ္တညူမဟာနာယကအဖြစ် သာသနာ့တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနေ ၃ နာရီ မိနစ် ၃၀ တွင် ရွှေဥမင်ဓမ္မသုခတောရရိပ်သာတွင် ဘဝနတ်ထံ စံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ ကဏ္ဍ:၁၉၁၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၂၀၀၂ ကွယ်လွန်သူများ။
ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီ () UBP သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သူရဦးရွှေမန်း ဦးဆောင်တည်ထောင်သည့် ပါတီဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ပါတီကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင် တည်ထောင်ခွင့် ‌ လျှောက်ထားခဲ့ရာ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင်တွင် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခွင့်ရသည်။
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ တွင် မြို့နယ်ပေါင်း (၂၆၁) မြို့နယ်မှနေ၍ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း (၉၂၇)ဦးဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲသို့ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သူ သူရဦး ရွှေမန်း ဝင်ပြိုင်ခြင်းမပြုခဲ့ဘဲ၊ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူ အကုန်လုံးမှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် နေရာတစ်နေရာမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်မှုကို မခံရပေ။
ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီသည် စစ်ကောင်စီလက်ထက်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အသစ်၏ စစ်ဆေးမှုကို ခံယူခဲ့သေးသည်။
ပါတီဖျက်သိမ်းခြင်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပါတီအား ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
အတည်ပြုပေးရန် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံသို့ လည်း တင်ပြကြသည်။
ပါတီဦးဆောင် လူကြီးများ၏ အသက်အရွယ်၊လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်မှု၊ဆက်လုပ်လုပ်ကိုင်လိုခြင်းမရှိတော့သည့် အခြေအနေ ကြောင့် ပါတီဖျက်သိမ်းလိုက်ရသည်ဟု အကြောင်းပြချက်ပေးကြသည်။
ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် သည် ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီအား ၂၀၂၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၇ရက်ကစပြီး နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ်မှတ်ပုံတင်ခြင်းမှ ပယ်ဖျက်၍ ပါတီအား ဖျက်သိမ်းသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ။
thumb|Extract of Nanzhao Tujuan scroll နန်ကျောက် (; , ယီ: ꂷꏂꌅ၊) သည် ယခုခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ခရစ်နှစ် ၈ - ၉ ရာစုနှစ်များအတွင်း စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့သော တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းတွင် အဓိကအားဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်။
နန်ကျောက်တိုင်းပြည်၏ တရားဝင်အမည် အားဖြင့် Dameng (大蒙) ၇၃၈ မှ ၈၅၉ အေဒီ၊ Dali (大禮) ၈၅၉ မှ ၈၇၇ နှင့် Dafengmin (大封民) ၈၇၇ မှ ၉၀၂ အထိ ‌ေါ်ခဲကြသည်။
သမိုင်း နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်သူများမှာ တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုအနက်မှ ယီ (Yi) သို့မဟုတ် လိုလို (Lolo) အဖွဲ့များနှင့် နီးစပ်ကြသည်ဟု သုတေသနပညာရှင်အများစုမှ သဘောတူကြသည်။
Herman, J. E. (2007). "The Kingdom of Nanzhao and its Tibeto–Burman Origins". Journal of Asian History.နန်ကျောက်နိုင်ငံ၏ လူမျိုးရေးဖွဲ့စည်းမှုတွင် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုမှ လိုလို (Loloish)၊ ယီ (Yi) နှင့် ပိုင် (Bai) တို့ကဲ့သို့သောလူမျိုးများ အဓိက ပါဝင်ကြပြီး၊ တိုင်လူမျိုးများသည်လည်း ယူနန်တောင်ပိုင်း နယ်စပ်ဒေသများတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်Yang, Bin. (2009). *Between Winds and Clouds: The Making of Yunnan (Second Century BCE to Twentieth Century CE)*. Columbia University Press.။
တည်ထောင်ခြင်းနှင့် လူမျိုး အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း နန်ကျောက်တွင် များစွာသော ဘာသာစကားများကိုပြောသည့် မျိုးနွယ်အုပ်စုများပါဝင်သည်။
သမိုင်းပညာရှင်အချို့က နန်ကျောက်မျိုးနွယ်၏ အဓိကလူဦးရေကို ပိုင်လူမျိုး (Bai people)များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သို့ရာတွင် အထက်တန်းလွှာလူများသည် မြန်မာဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သော တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော နော့ဆူ (ယီ ဟုလည်းခေါ်သည်) ဘာသာစကားကို မူကွဲတစ်ခုအနေဖြင့် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။
ထိုအုပ်ချုပ်သူ အထက်တန်းလွှာ နန်ကျောက်တို့သည် အေဒီ ၂၂၅ ကျူးကော့လျန်၏ တောင်ပိုင်းဒေသစစ်ဆင်ရေး အတွင်းကာလ၌ တိုင်းယွမ်နယ် မှ ယူနန်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီးဖြစ်သော (Cuan မျိုးနွယ်စု)မှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။
လေးရာစုခန့်ရောက်သောအခါ ထိုဒေသကို ပိုင်စိုးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ခရစ်နှစ် ၅၉၃၌ တရုတ်ပြည်၏ စွေမင်းဆက်(Sui dynasty)ကို ပုန်ကန်ကြရာ ၆၀၂တွင် လက်စားချေခြင်းအနေဖြင့် နန်ကျောက်တို့ ချေမှုန်းခြင်းခံရသည်။
Cuan လူမျိုးတို့ အုပ်စုနှစ်ခုကွဲရာ မီဝါ (Mywa) အဖြူ နှင့် အမည်း ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုဖြစ်လာသည်။
အဖြူမီဝါအုပ်စုများ သည် အားဟိုင်ရေကန်ကြီး(Erhai Lake)တဝိုက် မြေဆီဩဇာကောင်းသောအရပ်၌ အခြေချကြသည်။
ဤအုပ်စုများ၌ မုန်းရူ (Mengshe - 蒙舍)၊ မုန်းကွေး (Mengsui - 蒙嶲)၊ လျှန့်ချုံ( Langqiong - 浪穹)၊ တန်းတန် (Dengtan - 邆賧)၊ ရှီးလန် (Shilang - 施浪)၊ ယွဲ့ရှီး (Yuexi - 越析) တို့ပါဝင်ကြသည်။
ကိုယ့်မျိုးနွယ်စုနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြည်ထောင်ငယ်များဖြစ်ကြသည်။
ထိုပြည်ထောင်ဒေသများကို ကျောက် (zhao) ဟူသော အသံဖြင့် အသိများသည်။
ကျောက် ဆိုသည့်ဝေါဟာရကို ထိုင်း(သို့)ရှမ်းဘာသာဖြင့် စဝ်၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် စော ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် နန်ကျောက် (သို့) နန်စောဟု လည်းခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
အထက်ပါနယ်တစ်ခုဖြစ်သော Mengshe - 蒙舍 ကို မိုင်းဆည်စောဟု ခေါ်နိုင်သည်။
နန်ကျောက် သို့ နန်စော ကို တောင်ဘက်စောနယ်ဟု မြန်မာလိုသုံးနှုန်းနိုင်သည်။
စိန့်တိုင်း(ဂန္ဓလရာဇ်တိုင်း)၊ ဥတည်ဘွား၊ တရုတ်တရက် အမည်များ၏ ဇစ်မြစ် - ရည်စိန် ၇၀၄တွင် တိဗက်အင်ပါယာက ဤနယ်များကို ၎င်းလက်အောက်ခံနယ်မြေများဖြစ်စေခဲ့သည်။
၇၃၇တွင် ထန်မင်းဆက်(Tang dynasty)၏ အကူအညီဖြင့် မိုင်းဆည်စော (Mengshe) ဘုရင် ဖီလော်ကော့(Piluoge - 皮羅閣) က အဆိုပါ နန်စောခြောက်နယ်ကို ဆက်တိုက်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့၍ နန်ကျောက်ဟု အမည်တွင်သည့် တိုင်းပြည်ကိုစုစည်းတည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
မြို့တော်ကို တိုင်းဟီ၌ (အေဒီ - ၇၃၈)တွင် တည်ထောင်သည်။
(ယခုခေတ် ယူနန်ပြည်နယ် တာ့လီ၏ တောင်ဘက်မိုင်အနည်းငယ်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။
) အားဟိုင်တောင်ကြားဒေသ၌ တည်ရှိသဖြင့် တည်နေရာအနေအထားမှာ အထူးကောင်းမွန်၏။
တိုက်ခိုက်လာလျှင် ခုခံရလွယ်ကူ၍ မြေဆီဩဇာကောင်းသည်။
ပညာရှင်နယ်ပယ်၌ နန်ကျောက် (နန်စော) တိုင်းပြည်တွင်ရှိသော မျိုးနွယ်စုဖွဲ့စည်းပုံအား နှစ်တစ်ရာခန့်ကြာကြာ ယခုထိတိုင် အငြင်းပွားလျက် ရှိသည်။
တရုတ်ပညာရှင်များက အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားများသည် ပိုင်(Bai) သို့ ယီ(Yi) မျိုးနွယ်မှဖြစ်ကြသည်ဟုဆိုသော သဘောတရားကို နှစ်သက်ဟန်ရှိသည်။
တရုတ်လူမျိုးမဟုတ်သော ပညာရှင်များက တိုင်းရှမ်းမျိုးနွယ် (Thai ethnic groups)သည် အဓိကလူဦးရေဖြင့် ယင်းနိုင်ငံကို ဖွဲ့စည်းထားသည်၊ ထို့နောက်မှ တောင်းပိုင်း (ယခုခေတ်)ထိုင်း၊ လာအို စသည့်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြောင်းဆိုသည့် သဘောကို လက်ခံထားသည်။
နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း ဖီလော်ကော့ သက္ကရာဇ် ၇၄၈တွင် ကံကုန်တော်မူ၍ သားဖြစ်သူ ကော်လော်ဖဲင့် (Geluofeng - 閣羅鳳) တရုတ်ခရိုင် ယူနန်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ နန်ကျောက်သံတမန်များကို ၇၅၀တွင် ဓားပြတိုက်ရန်ကြိုးပမ်းသည်။
ကော်လော်ဖဲင့်က ထိုအရာရှိကို သတ်ခဲ့ပြီး ထန်မင်းပိုင်သော အနီးနားနယ်မြေအချို့ကိုလည်း သိမ်းယူလိုက်သည်။
တုံ့ပြန်လက်စားချေသောအားဖြင့် ကျင်းနန် (ယခု - စီချွမ်း) နယ်စား Xianyu Zhongtongက နန်ကျောက်ကို ၇၅၁၌ ပြန်တိုက်သည်။
စစ်သည်အင်အား ၈၀,၀၀၀ခန့်ဖြစ်၏။
၎င်းကို နန်ကျောက်က တွမ့်ကျင့်ဝေက (Duan Jianwei - 段俭魏) က ရှန့်ကွမ်းခရိုင်(Xiaguan)တွင် ပြန်တိုက်ထုတ်ခဲ့သည်။
အကျအဆုံးများ၏ (ကျဆုံးသူများစွာမှာ ရောဂါကြောင့်ဟုလည်းဆို)။
တွမ်ကျင့်ဝေ အုတ်ဂူသည် ရှန်ကွမ်းအနောက် ၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိ၍ သောင်းဂဏန်းရှိသော စစ်သည်များ အုတ်ဂူတို့ကား တျန်ပေါင် ဥယျာဉ်အနီးတွင်ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ၇၅၄၌ ထန်စစ်သည် ၁၀၀,၀၀၀ခန့်ကို စစ်သူကြီး လီမိ(Li Mi 李宓)ခေါင်ဆောင်၍ မြောက်ဘက်မှ နန်ကျောက်တိုင်းပြည်သို့ ချီတက်လာခဲ့သည်။
Mu'ege အရပ်မှ ဆက်၍ မကျော်နိုင်ခဲ့ပါ။
၇၅၄ အဆုံးတွင် ကော်လော်ဖဲင့်သည် တိဗက်များနှင့် မိတ်ဖွဲ့၍ ထန်မင်းကိုဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။
ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ၇၉၅အထိ တည်တန့်ခဲ့၏။
၈၀၁တွင် နန်ကျောက်နှင့် ထန်စစ်တပ်တို့သည် တိဗက်နှင့် အဘာစစ် မွတ်ဆလင်ကျွန်တပ်တို့ကိုချေမှုန်းခဲ့သည်။
ဤအောင်မြင်မှုက ကျားကန်ပေးသည့်အတွက် နန်ကျောက်တို့သည် မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ အလျှင်အမြန် နယ်မြေချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။
၈၂၀တွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အောင်မြင်၍ ၈၃၂၌ ပျူများကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။
၈၂၉တွင် ချန်ဒူး(Chengdu)မြို့ကို တိုက်ခိုက်၍ နောက်တစ်နှစ်တွင် ထိုမှ ဆုတ်ခွာရသည်။
၈၃၀တွင် အနီးနားတိုင်းပြည်များဖြစ်သော အရှေ့ဘက်က Kunlunနှင့် တောင်ပိုင်းမှ Nuwang နိုင်ငံများကို အောင်မြင်သည်။
နန်ကျောက်တို့ ထန်နိုင်ငံတောင်ဘက် အစွန်းရှိ အားနန်(Annam)ကိုလည်းရုတ်တရက်ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ထန်ဧကရာဇ် ရွှမ်ကျုန်း (Xuānzong) အေဒီ ၈၅၉၌ ကံကုန်တော်မူခဲ့ပြီးနောက် ထန်နှင့် နန်ကျောက်တို့ ဆက်ဆံရေးပျက်ခဲ့သည်။
အကြောင်းမှာ နန်ကျောက်ဘုရင် ရှိလုံ(Shilong)သည် ထန်မင်းကွယ်လွန်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဝမ်းနည်းကြောင်းသဝဏ်လွှာကို လက်ခံမည့် ထန်နိုင်ငံသံတမန်များကို အထင်သေးစွာဆက်ဆံ၍ ပေါကျို(Bozhou) နှင့် အာနန်ကို ရုတ်တရက်ဝင်တိုက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ရှိလုံသည် ၈၃၆၌ အာနန်ကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ သုံးနှစ်ကြာ နယ်မြေကို သိမ်းယူထားနိုင်ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၈၆၉၌ ချန်ဒူးမြို့ကို တိုက်ခိုက်သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ကျဆုံးခြင်း အေဒီ ၈၇၃အရောက်တွင် နန်ကျောက်တို့ကို စီချွမ်းနယ်မှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ရှန်းရှီနယ်မှ ယန်မိသားစုဖွဲ့စည်းထားသော ဒေသတပ်က ၈၇၇တွင် နန်ကျောက်တို့ကို ပေါကျို (ယနေ့ခေတ် -ကွေ့ကျို) မှမောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
တိုင်းပြည် ဖြည်းဖြည်းခြင်းပျက်သောအခါ နန်ကျောက်တို့ ယူနန်သို့ဆုတ်ခွာလာသည်။
၉၀၂တွင် အမတ်အကြီးအကဲတစ်ပါးမှ အိမ်ရှေ့မင်းသားအပါအဝင် အဓိကဘုရင့်မျိုးတော်များကိုသုတ်သင်ခဲ့သဖြင့် နန်ကျောက်မင်းဆက် သွေးမြေကျအဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် မင်းဆက်သုံးခု ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ ၎င်းတို့မှာ Da Changhe (၉၀၂-၉၂၈)၊ Tianxing(၉၂၈-၉၂၉)၊ Da Yining(၉၂၉-၉၃၇)တို့ဖြစ်ကြ၏။
နောက်ဆုံး၌ တွမ့်စစ်ဖျင်က ၉၃၇တွင် အာဏာရရှိလာကာ တာ့လီပြည်(Dali Kingdom)ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဘာသာရေး thumb|နန်ကျောက်ဘုရင် ချွမ်ဖမ်းယွိတည်ဆောက်ခဲ့သော စေတီသုံးဆူ နန်ကျောက်ဒေသသည် ဝိရာယာန (Vajrayana or Tantric Buddhism)ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပတ်သက်မှု ခိုင်မာသည်။
Megan Bryson, "Baijie and the Bai: Gender and Ethnic Religion in Dali, Yunnan", Asian Ethnology 72, 2013, pp. 3-31 (ယနေ့ခေတ်-ကျင့်ချွမ်းနယ်နှင့် အနီးပြည်နယ်များတွင် ရှိသည်)။
ကွမ်ယင်(မယ်တော်)နှင့် မဟာကာလ (Mahākāla) ကိုးကွယ်မှုသည် တရုတ်ပြည်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြားသောပုံစံများနှင့် လွန်စွာကွဲပြားသည်။
Megan Bryson, "Mahākāla worship in the Dali kingdom (937-1253) – A study and translation of the Dahei tianshen daochang yi", Journal of the International Association of Buddhist Studies 35, 2012, pp. 3-69 နန်ကျောက်တို့ ပုဂံနိုင်ငံ၊ တိဗက်ပြည်နှင့် ဝင်္ကဒေသ(Bengal)တို့နှင့်လည်း ဘာသာတရားဆက်သွယ်မှု ရှိကောင်းရှိနိုင်သည်။
Thant Myint-U, Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia, Part 3 နန်ကျောက်နှင့် တာ့လီဒေသတို့တွင် ကိုးကွယ်သော အဓိကဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံမှာ ဝိရာယာနပုံစံဖြစ်သော အာစရ (သို့) အာချာရ( ၊ သက္ကတ: ) ဘာသာအဖြစ် အသိများသည်။
၈၂၁-၈၂၄၌ အိန္ဒိယပြည်မှလာသော ဘုန်းတော်ကြီး Li Xian Maishun (ဆရာတော် စန္ဒြဂုမ္ဘ စိန့်တိုင်း(ဂန္ဓလရာဇ်တိုင်း)၊ ဥတည်ဘွား၊ တရုတ်တရက် အမည်များ၏ ဇစ်မြစ် - ရည်စိန် )က တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယဒေသမှ ဘုန်တော်ကြီးများပိုမိုရောက်ရှိလာကာ ဟို့ရှင်း(Heqing)နယ်တွင် ဘုရားကျောင်းတစ်ခုတည်ထားခဲ့သည်။
Howard, Angela F. “The Dhāraṇī pillar of Kunming, Yunnan: A legacy of esoteric Buddhism and burial rites of the Bai people in the kingdom of Dali, 937–1253”, Artibus Asiae 57, 1997, pp. 33-72 (see p. 43-44). နန်ကျောက် (နန်စော)၏ နောက်ဆုံးမင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ထိုဒေသ၏ တရားဝင်ဘာသာအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား အညွှန်များ ယေဘူယျ ကိုးကားစာအုပ်များ . (paperback). . Further reading Category:ယူနန်ပြည်နယ်၏ သမိုင်း။
right|300px|ပြင်သစ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျိုးဇက် လဖုန်း ဖာသာ ဂျိုးဇက် လဖုန်း () (အေဒီ ၁၈၇၀ - ၁၉၄၈) သည် မန္တလေးမြို့ရှိ ထင်ရှားသော စိန့်ဂျိုးဇက်ဘုရားကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ပြင်သစ် ကက်သလစ်သာသနာပြု ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်သည်။
၁၈၇၀ တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
၁၈၉၀ တွင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သာသနာပြုရောက်ရှိခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၁၃ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် မလေးရှားနိုင်ငံ ပီနန်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်သင်တန်း၌ စာချပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခုနှစ်နှစ်ခန့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၁၀ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ မန္တလေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး တရုတ်မိဘမဲ့ကလေးများအား စောင့်ရှောက်မွေးစားခဲ့သည်။
၁၉၁၉ တွင် စိန့်ဂျိုးဇက်ဘုရားကျောင်းအား စတင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၃ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
၁၉၃၉ မှစ၍ ပညာသင်ကြားမှုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာများ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။
၁၈၄၈ ခု အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ်တွင် မန္တလေး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
right|150px|upright=0.8|Symmetry (left) and asymmetry (right) right|150px |upright=0.8|A spherical symmetry group with octahedral symmetry. The yellow region shows the fundamental domain. right| right|150px|upright=0.8|Leonardo da Vinci's 'Vitruvian Man' (ca. 1487) is often used as a representation of symmetry in the human body and, by extension, the natural universe. right|100px|upright=0.8|A fractal-like shape that has reflectional symmetry, rotational symmetry and self-similarity, three forms of symmetry. This shape is obtained by a finite subdivision rule. right| right|150px|upright=0.8|Symmetric arcades of a portico in the Great Mosque of Kairouan also called the Mosque of Uqba, in Tunisia. ခေါက်ချိုးညီခြင်း (, ) သည် ရှေးဂရိဘာသာတွင် သင့်တော်မှန်ကန်သည့် အချိုးအဆ၊ အစီအစဉ်၊ အတိုင်းအတာ ကိုက်ညီမှုဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။
နေ့စဉ်သုံးစွဲသော ဘာသာစကားအနေဖြင့် လှပ၍ ညီညာသော အချိုးအဆနှင့် ဟန်ချက်ညီမျှမှု ဟုရည်ညွှန်းနိုင်သည်။
Symmetry and the Beautiful Universe,Christopher T. Hill and Leon M. Lederman, Prometheus Books (2005) သင်္ချာဘာသာရပ်၌ ခေါက်ချိုးညီခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပို၍တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ရှိ၍ များသောအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့ (Transformation function)အောက်၌ မပြောင်းလဲ အမြဲတစ်သမတ်တည်းရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြု ရည်ညွှန်းရာ၌ သုံးစွဲသည်။
ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့မှာ အရာဝတ္ထု၏ အနေအထားမပြောင်းဘဲ ရွေ့ရှားခြင်း(translation)၊ အချိုးညီ ရောင်ပြန်ထင်ဟပ်မှု(reflection)၊ ဗဟိုချက်တစ်ခု၌ အရာဝတ္ထုလည်ခြင်း(rotation)၊ အရာဝတ္ထုအချိုးအဆပြောင်းလဲခြင်း(scaling)များဖြစ်သည်။
ဤ နေ့စဉ်သုံးနှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းအဓိပ္ပာယ်များမှာ ရံခါ၌ ခွဲခြားပြောဆိုနိုင်သော်လည်း အနုစိတ်သဘောအားဖြင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်သည်။
သင်္ချာဆိုင်ရာ ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို အချိန်ဖြတ်သန်းကုန်ဆုံးမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး စူးစမ်းလေ့လာနိုင်သည်။
ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို နေရာအနေအထားဆက်သွယ်ချက်သဘောတရား(spatial relationship)အနေဖြင့်လေ့လာခြင်း၊ ဂျီဩမေထြီပြောင်းလဲခြင်း(geometric transformation)ဖြစ်စဉ်မှ တစ်ဆင့်သော်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲခြင်းမှ တစ်ဆင့်​သော်လည်းကောင်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။
ထို့ပြင် သီအိုရီပုံစံငယ်များ၊ ဘာသာစကား၊ ဂီတ တို့ပါဝင်သော စိတ္တဇနယ်ပယ်(စိတ်ကူး) အရာဝတ္ထုများ၏ ရှုထောင့်သွင်ပြင်မှလည်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။
ခေါက်ချိုးညီခြင်းသဘောကို မလိုက်နာသော (သို့) ပျက်ကွက်သော စနစ်ကို ခေါက်ချိုးမညီခြင်း(asymmetry) ဟုလည်းသုံးစွဲသည်။
မှန်ရိပ်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပတ်လည်ခေါက်ချိုးညီ၊ ပုံရိပ်ပွားတူညီ စသဖြင့် အမျိုးအစားအလိုက် အမည်ကွဲများရှိသည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:သင်္ချာ။
ဂင်္ဂါမာလပြဇာတ် (သို့) ရေသည်ပြဇာတ် သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော စာဆိုပညာရှိ စလေ ဦးပုည၏ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပြဇာတ် တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
ဤပြဇာတ်သည် အဋ္ဌနိပါတ် တွင်ပါရှိသော ဂင်္ဂါမာလဇာတ်တော် မှထုတ်နှုတ်ရေးသားထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်နိပါတ် တွင် (၄၂၁) ပုဒ်မြောက်ဖြစ်သည်။
Wisdomlibrary>Jataka 421: Gaṅgamāla-jātaka ကနောင်မင်းသားက မင်းတုန်းမင်းအပေါ် အထင်မြင်လွဲမှားစိတ်ကွက်မှုကို နောင်တရ၍ ကျေးဇူးသိတတ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ကနောင်မင်းသားက စာဆိုဦးပုညကို ရေးသားတင်သွင်းစေခဲ့သည်။
ဦးပုညရေးသော ဤပြဇာတ်မှာ ပြဇာတ်တိုတစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ တစ်ညအတွင်းကပြဖြေဖျော်နိုင်သော အမျိုးအစားလည်းဖြစ်၏။
မြန်မာ့ပြဇာတ်စာပေ အပေါ်တွင်အလွန်ဩဇာညောင်းကာ ထိုအထဲ၌ပါရှိသော ဘာသာစကားဝေါဟာရ အသုံးအနှုန်းများသည် ပြဇာတ်စာပေတွင်သာမက အခြားမြန်မာစာပေအမျိုးအစားများ အပေါ်တွင်လည်း ကောင်းစွာလွှမ်းမိုးနိုင်သည်။
ရေသည်ပြဇာတ်သည် ဦးပုညရေးသားသော အကောင်းဆုံးပြဇာတ်များထဲကတစ်ခုဖြစ်သည်။
စာရေးဆရာသည် ဟာသဉာဏ်၊ ဇဝနဉာဏ် ရွှင်သည့်အလျှောက် ၎င်းရေးသားသော ပြဇာတ်များ၌ ဖတ်သူ၊ နားထောင်သူ၊ ကြည့်ရှုသူများ စိတ်နှလုံးချမ်းမြေ့စေရန် အရယ်အရွှန်းများကို ပေါင်းစပ်ထည့်လေ့ရှိသည်။
ရေသည်ပြဇာတ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လောဘတရားတို့၏ ဖျက်ဆီးတတ်ခြင်းသဘော၊ ကျေးဇူးရှင်ကို ကျေးဇူးသိတတ်ခြင်းသဘောများပါဝင်သည်။
အမည်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဂင်္ဂါမာလ ဝေါဟာရသည် ဇာတ်တော်၌ပါရှိသော 'ဂင်္ဂါမာလ' အမည်ရှိသော ဆတ္တာသည်တစ်ဦးကို အစွဲပြု၍ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။
နောင်တွင် ထိုဆတ္တာသည်သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓဖြစ်ခဲ့သည်။
Wisdomlibrary>Gangamala, aka: Gaṅgamāla; 1 Definition(s) ဂင်္ဂါမာလဇာတ်ဟု မူလကခေါ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ရေသည်ပြဇာတ်အဖြစ် လူသိပိုများခဲ့သည်။
ဂင်္ဂါမာလဇာတ်တော် ဟောတော်မူခြင်းအကြောင်း ရေသည်မိန်းမရေရောင်းထွက်နေပုံကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘုရားတစ်ဆူ၌ ထုလုပ်ထားပုံ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သတင်းသုံးနေစဉ်၌ ဥပုသ်စောင့်ရခြင်းမှ ရရှိနိုင်သောအကျိုးကို ဇာတ်တော်တစ်ခုဖြင့် ပုံဆောင်၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသောဇာတ်လမ်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ဥဒယမင်း၏ ယခင်ဘဝ ​လွန်လေပြီးသောအတိတ်ကာလတစ်ခု၌ သူဌေးကြီးတစ်ဦး၏ အိမ်သို့ အလုပ်သမားအသစ်တစ်ယောက် ရောက်ရှိ၍ လုပ်ကိုင်သည်။
ထိုအလုပ်သမားမှာ ယင်းအိမ်၏ ထုံးစံဖြစ်သော ဥပုသ်နေ့တွင် အိမ်သားအားလုံး ဥပုတ်သီလစောင့်တည်ရခြင်းကို မသိဘဲ တစ်နေကုန်နီးပါး အလုပ်လုပ်နေသည့်အတွက် ဗိုက်ကလည်းမဆာသေးသဖြင့် ညနေမှသာ အစာစားရန်ကြံရွယ်ထား၏။
ညနေရောက်၍ အစားအသောက် စားသုံးခါနီးတွင်မှ အိမ်၏ ထုံးစံကိုသိရ၍ နေ့တစ်ဝက်ဥပုသ်ကို စောင့်တည်သည်။
တစ်နေကုန် အစားမစားရသေးသောကြောင့် အစာအိမ်မှ အစာခြေရည်များ (gastric juice) ကြောင့် အစာအိမ်ပြင်းစွာနာလေသည်။
သူဌေးက သတင်းကြား၍ အစာစားခိုင်းသော်လည်း နေ့တစ်ဝက်စောင့်တည်လျက် ရှိသော ဥပုသ်ကိုမဖျက်ဘဲနေသည်။
သန်းခေါင်အချိန်တွင် နာကျင်လွန်းသဖြင့်လူးလှိမ့်သည်အထိဖြစ်ခဲ့ရပြီး သန်းခေါင်ကျော်နှစ်ချက်တီးတွင် မညည်းညူနိုင်သည်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
နံဘေးအပါးတွင်ရှိသော တစ်ခြားအလုပ်သမားမှ အခြေနေမကောင်းမှန်းသိပြီး လူနာအလုပ်သမားကို သူဌေးကြီးက အလွန်သဘောကောင်း၊ ကြင်နာတတ်ကြောင်း၊ အိမ်တွင် အမင်္ဂလာမဖြစ်စေရန်ပြောကြားပြီးနောက် လမ်းမနံဘေး မြက်ခင်းတစ်ခုအပေါ်သို့ အတူသွားရန်ပြောရာ လူနာအလုပ်သမားက သဘောတူ၍ ထွက်သွားကြသည်။
မြက်ခင်းပေါ်ရောက်သောအခါ ဘုရား၊ တရားအကြောင်းနှင့် ထွေရာလေးပါးများပြောဆိုနေစဉ် အာရုံတက်ချိန်လောက်၌ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ တိုင်းခန်းလှည့်လာသည်နှင့် ကြုံတွေ့ရ၍ အားကျကာ ဆုတောင်းခဲ့သည်။
သူသေသွားလျှင် ယခုမြင်တွေ့ရသော ဘုရင်၏ မိဖုရားထံတွင်မွေးဖွားလို၏ ဟုတောင်းဆုပြုခဲ့သည်။
ထို့နောက် အနိစ္စရောက်ရှာ၏။
ဆုတောင်းပြည့်သဖြင့် ဘုရင့်သားတော်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဥဒယ အမည်ဖြင့် ဘုရင်ဖြစ်လာသည်။
ဥဒယမင်းနှင့် ရေသည်ယောက်ျားတွေ့ဆုံခြင်း ထိုဗာရာဏသီမြို့တွင် အလွန်ဆင်းရဲသော ရေရောင်းသူအမျိုးသားတစ်ဦးရှိကာ ရောင်းရသမျှထဲမှဖဲ့၍ စုထားသော ငွေစပဲဝက်ကို မြို့မြောက်ဘက် အုတ်ကြား၌ သိမ်းထားသည်။
ထိုမှနေ၍ မြို့တောင်ဘက်သို့ ရေရောင်းရန်သွားသည်။
ထိုအခါ ရေရောင်းနေသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်တွေ့ရ၍ မေတ္တာမျှကြသည်။
တစ်ရက်တွင် မြို့၌ ပွဲလမ်းသဘင်တစ်ခုသို့ သွားရန်ပြောဆိုကြသည်။
ရေသည်ယောက်ျားက သူ့ထံ၌ ဝှက်ထားသော ငွေစအနည်းငယ်ရှိကြောင်းပြောဆို၍ ရေသည်မိန်းမကိုလည်း ငွေစရှိပါသလားဟုမေးမြန်းသော် မိန်းမဖြစ်သူကလည်း ပဲဝက်ရှိသည်ဟုဖြေသည်။
ထိုနောက် စုထားသောငွေများဖြင့် ပွဲ၌ မည်သို့မည်ပုံ ပြုလုပ်ပျော်ရွှင်ကြမည်ကို ပြောဆိုခဲ့ကြပြီးနောက် ရေသည်ယောက်ျားက မြောက်အရပ်တံခါးသို့ မမောနိုင်မပန်းနိုင်ပြေးလွှားသွားခဲ့သည်။
အချိန်မှာ နေမွန်းတည့်ဖြစ်၍ သဲမြေမှာ ပူလောင်နေသော်လည်း ခြေဗလာဖြင့် ပြေးလွှားနေသည်ကို ဥဒယမင်းက လေသာပြတင်းမှမြင်သော် စိတ်ဝင်စား၍ အခေါ်လွှတ်သည်။
ဘုရင်က ဤသို့ပူသောရာသီ၊ ပူသောသဲမြေ၌ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် ပျော်ရွှင်မြူးထူး သီဆို၍ သွားနေသနည်းဟု မေးမြန်းသည်ကို ရေသည်ယောက်ျားက အကြောင်းစုံပြောပြ၏။
ဘုရင်က ရေသည်ဝှက်ထားသောငွေသည် တစ်သိန်းမျှရှိသလားဟု မေးရာ ရေသည်က မရှိကြောင်းဖြေသည်။
ထို့နောက် ကိုးသောင်း၊ ရှစ်သောင်း၊... တစ်ထောင်၊ တစ်ရာ စသဖြင့် ဆက်ကာဆက်ကာမေးလေရာ နောက်ဆုံ၌ ရေသည်က သူ့ထံတွင် ငွေပဲဝက်သာရှိကြောင်းပြန်လည်လျှောက်တင်ခဲ့သည်။
ထိုအခါ ဘုရင်က မသွားရန်နှင့် ထိုငွေပဲဝက်ကို ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်းပြောရာတွင် ဘုရင်၏ ပဲဝက်လည်းယူမည်၊ သူပိုင်ဆိုင်သော ပဲဝက်လည်းယူပါမည်ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ဘုရင်က တစ်ပဲ၊.. တစ်ထောင်၊..ကုဋေတစ်ရာ၊.. အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်ပေးမည်ဟု ဆိုသော် ရေသည်ယောက်ျားက ဘုရင်ပေးသော အရာကိုလည်းယူပါမည်၊ ၎င်းပိုင်ဆိုင်သော ပဲဝက်လည်းယူမည်ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။
ဘုရင်မှ နောက်ဆုံး ဘုရင်ရာထူးတစ်ဝက်ခန့်ပေးမည်ဟုပြောကြားစည်းရုံးသောအခါမှ ငွေပဲဝက်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
ထက်ဝက်အာဏာရှိသောဘုရင် (semi-kingship) ဖြစ်သော်လည်း ထိုငွေစကို မစွန့်နိုင်၍ ယူခဲ့သေးသည်။
ထို့ကြောင့် အဍ္ဎမာသကမင်း (ပဲဝက်မင်း)ဟု အမည်တွင်သည်။