kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့သော် ဂျပန်လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းခြင်းမှာ ကချင်အမျိုးသားများကို ကာကွယ်ရန်သာဖြစ်ပြီး ဂျပန်စစ်တပ်ကို ကူညီခြင်းမဟုတ်ကြောင်း စုံစမ်းသိရှိရသဖြင့် မကြာမီ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ 'ဆင်းမလားစီမံကိန်း'အရ မြန်မာပြည်မကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးပြီး ရှမ်း၊ ချင်း၊ ကချင်၊ ကရင်၊ ကယား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများကို တောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် ထားရှိလိုသော အစီအစဉ်ကို ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်က ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
မြန်မာပြည်မနည်းတူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် လွတ်လပ်ရေးကို လိုလားကြောင်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မြစ်ကြီးနားမြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ကချင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရာတွင် ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင် ဦးဆောင်၍ မြန်မာပြည်မနှင့် လက်တွဲကာ တစ်ပြိုင်တည်း လွတ်လပ်ရေး ရယူလိုကြောင်း တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။
ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် မျိုးချစ်စိတ်ပြင်းထန်သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။
ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ရှေ့တန်းပြည်နယ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ ဘုရင်ခံ ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်၏ အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်မှ ၁၂ ရက်နေ့အထိ ရှမ်းပြည်နယ် ပင်လုံမြို့၌ ကျင်းပသော ဒုတိယပင်လုံညီလာခံသို့ ကချင်အမျိုးသားကိုယ်စားလှယ်များကို ဦးဆောင်ကာ တက်ရောက်ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ထိုညီလာခံတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ ရှမ်းလူထုကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ချင်းအမျိုးသားကိုယ်စားလှယ်များ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရာ၌ ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် ကချင်အမျိုးသားကိုယ်စားလှယ်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အဆိုကို တင်သွင်းဆွေးနွေးခဲ့သည်။
အဆိုပြုချက်တွင်- တောင်တန်းဒေသအားလုံး မြန်မာပြည်မနှင့်အတူတကွ တစ်ပြိုင်တည်း လွတ်လပ်ရေးယူရန်၊ ရှမ်း၊ ချင်း၊ ကချင် ပြည်နယ်များ ဖွဲ့စည်းရန်၊ ထို့နောက် ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းရန် ဟူသော အချက်သုံးချက် ပါဝင်သည်။
ဤအဆိုပြုချက်ကို ရှမ်း၊ ချင်း၊ ကချင် ကိုယ်စားလှယ်များအားလုံး တညီတညွတ်တည်း သဘောတူဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပြီး မြန်မာခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် သဘောတူညီချက်ရရှိကာ ပင်လုံစာချုပ်ကို အောင်မြင်စွာ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် ပင်လုံစာချုပ် ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အရေးကြီးသော ကဏ္ဍတစ်ခုမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ပင်လုံစာချုပ်အရ ၎င်းအား ၁၉၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဘုရင်ခံ၏ ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖွဲ့စည်းသော တောင်တန်းဒေသ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ လိုအင်ဆန္ဒစုံစမ်းရေး ကော်မရှင်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အခြေခံဥပဒေအရ ပြည်နယ်အလိုက် သမ္မတတင်မြှောက်ရာတွင် သမ္မတကြီးအဖြစ် လျာထားခြင်းခံခဲ့ရသော ပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး ပြည်ထောင်စုကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။
၎င်းရာထူးတွင် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စု လွတ်လပ်ရေးရပြီး မကြာမီ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (KNDO) ဆူပူသောင်းကျန်းမှုများ စတင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဆူပူသောင်းကျန်းမှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ရာ တစ်ပြည်လုံး မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က 'ရန်ကုန်အစိုးရ' ဟု ခေါ်ဆိုခံရသည့်ကာလတွင် ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် လွတ်လပ်ရေးနှင့် ပြည်ထောင်စုကို ကာကွယ်ရန် ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက ၎င်းအား "ပြည်ထောင်စုကြီး ချောက်ထဲကျရန် လက်နှစ်လုံးလောက်အလိုမှာ ဆမားကြီး ဝင်ကယ်လို့ ဒီနေ့အထိ ပြည်ထောင်စုကြီး တည်တံ့နိုင်ခဲ့တယ်။
သူ့ကို ငါတို့ ကျေးဇူးမမေ့သင့်ဘူး" ဟု ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့သည်။
ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံနှင့်လူမျိုး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် စက်မှုလက်မှုနိုင်ငံကြီးအဖြစ် ရောက်ရှိရန် စီမံကိန်းအမျိုးမျိုးကို ရေးဆွဲ၍ ပြည်ထောင်စုအစိုးရသို့ တင်ပြတိုက်တွန်းခဲ့သည်။
၎င်း၏ စီမံကိန်း အောင်မြင်ရေးအတွက် 'ပြည်သူ့စီးပွားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့' ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဖဆပလအစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တို့တွင် လူမှုဝန်ထမ်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် တာဝန်များ မယူဘဲ ခေတ္တအနားယူခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မြစ်ကြီးနားအနောက်မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်။
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၌ ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရာ ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြန်လည်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းရာထူး၌ ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သံအမတ်ကြီးဘဝနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် ပြည်ထောင်စု တော်လှန်ရေး အစိုးရလက်ထက် ၁၉၆၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ ၁၉၆၉ ခုနှစ် မေလအထိ သီဟိုဠ် (ယခု သီရိလင်္ကာ) ဆိုင်ရာ မြန်မာနိုင်ငံ သံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ကျန်းမာရေးမကောင်းသဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ပိုမိုဆိုးဝါးလာသဖြင့် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး၌ ကုသခဲ့သည်။
ဆမား ဒူဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် နှလုံးရောဂါကြောင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးတွင် တက်ရောက် ကုသခဲ့ရာမှ အသက် ၅၇ နှစ် အရောက် ၁၉၇၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက် နံနက် ၅ နာရီ ၃၅ မိနစ်အချိန် တနင်္လာနေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ပင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သွားရှာသည်။
ထို့နောက် ဆမာဒူးဝါ ဆင်းဝါးနောင်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို အောက်တိုဘာ ( ၁၉ ) ရက်နေ့တွင် လေယာဉ်ဖြင့် မြစ်ကြီးနားမြို့သို့ သယ်ဆောင်၍ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ အေရာရပ်ရှိ ဆမာဒူးဝါ၏ နေအိမ်အတွင်း မဏ္ဍပ်တွင် ( ၄ ) ရက်ထားသည်။
ယင်းနောက် အောက်တိုဘာလ ( ၂၂ ) ရက်နေ့တွင် ဆမာကြီး၏ နေအိမ်ခြံအတွင်း၌ ယာယီပြုလုပ်ထားသော ဂူအတွင်း၌ ရုပ်ကလာပ်ကို (၃) နှစ်ထားပြီးနောက် ၎င်း၏ ဇာတိချက်ကြွေ အနောက်ဆမားဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့လေသည်။
ရွှေဥဩရဲ့ ‘တချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ’ စာအုပ် ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် စပယ်ဦး စာပေ(တတိယ အကြိမ်) ကိုယ်ပိုင်ဘဝ ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်တွင် ပထမဇနီး ကချင်အမျိုးသမီးနှင့် သားသမီး ၂ ဦးရှိပြီး ဒုတိယဇနီး မြန်မာအမျိုးသမီး ဒေါ်အုန်းရီနှင့် သားသမီး ၆ ဦး ရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား အိုးဝေဂျာနယ် ( ၁၅-၁၁-၇၁ )။
စာ -၂၀ ၊ ၂၁။
လူထုဦးလှ၏ အကြံပြုချက်အရ ဗိုလ်ထွန်းလှ (တက္ကသိုလ် နေဝင်း) ကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ဆမာဒူးဝါထံ စေလွှတ်ဆွေးနွေးခဲ့။
နာမ်ဆိုသည်မှာ မြန်မာဘာသာဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပေါင်းများစွာရှိသည်။
အောက်ပါတို့မှ မိမိနှစ်သက်ရာကို ရှာဖွေလေ့လာနိုင်သည်။
နာမ်တရား နာမ် (သဒ္ဒါ)။
သက်ရှိ သက်မဲ့၊ ဒြပ်ရှိ ဒြပ်မဲ့တို့ကို သတ်မှတ်ညွှန်းဆိုသော စကားလုံးများမှာ (လူ၊ ဦးလေး၊ မြစ်၊ မြစ်ဖျား စသည့်) အရာဝတ္ထုနှင့် (အတွေး၊ နောင်တ၊ ပျော်ရွှင်မှု၊ အဆုံးသတ် စသည့်) အခြင်းအရာများကို ညွှန်းဆိုနေပြီး နာမ် () များ ဖြစ်ကြသည်။
ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ နာမ်အမျိုးကွဲများ ပင်ကိုနာမ် | လူ၊ ယောက်ျား၊ အကောင်၊ မြစ်၊ အရင်း၊ အဖျား၊ ငှက်ပျော၊ အသီး။
ပေါင်းစပ်နာမ် | လူယောက်ျား၊ လူကောင်၊ မြစ်ဖျား၊ ငှက်ပျောသီး။
ကြိယာနာမ် | အသွား၊ အပြန်၊ အဆုံးအဖြတ်၊ ကောင်းမှု၊ ပြစ်မှု၊ သွားခြင်း၊ စားဖွယ်၊ စားစရာ။
အနက်အဓိပ္ပါယ်အရ နာမ်အမျိုးကွဲများ တစ်ဦးဆိုင် နာမ် တစ်ဦး၊ တစ်ယောက်၊ တစ်ခုအတွက် သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသောအမည်ကို တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ − ရွှေတိဂုံ၊ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုး၊ ဧရာဝတီ၊ ချင်းတွင်း၊ သံလွင်၊ စစ်တောင်း၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ထားဝယ်၊ ကျောက်ဖြူ၊ မောင်မောင်၊ ဇော်ဇော်၊ တင်တင်၊ ခင်ခင်၊ ဘုတ်ဆုံ။
(၁) ရွှေတိဂုံ၊ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုး တို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြားတည်ရှိနေကြသော ဘုရားစေတီများအနက် ဘုရားအချို့၏ သီးခြားအမည်များ ဖြစ်ကြသည်။
(ရွှေတိဂုံဟူသော အမည်မှာ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းပေါ်၌ ဥက္ကလာပမင်းတည်ထားခဲ့သော စေတီကြီးကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်ဖြစ်သည်။
ရွှေတိဂုံဟူသော အမည်သည် အခြားစေတီပုထိုးများနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် ရွှေတိဂုံ သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုး တို့သည်လည်း ဘုရားစေတီတစ်ဆူချင်း၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
) (၂) ဧရာဝတီ၊ ချင်းတွင်း၊ သံလွင်၊ စစ်တောင်းတို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြားရှိသော မြစ်များအနက် မြစ်အချို့၏ သီးခြားအမည်များ ဖြစ်ကြသည်။
(ဧရာဝတီ ဟူသော အမည်မှာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မေခ နှင့် မလိခ တို့ ပေါင်းဆုံရာအရပ်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလာပြီး ဘင်္ဂလားပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်ကြီးကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသောအမည် ဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီ ဟူသောအမည်သည် အခြားမြစ်များနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် ဧရာဝတီ သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူ ချင်းတွင်း၊ သံလွင်၊ စစ်တောင်း တို့သည်လည်း မြစ်တစ်ခုချင်၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
) (၃) ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ထားဝယ်၊ ကျောက်ဖြူ တို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြား ရှိနေကြသော မြို့များအနက် မြို့အချို့၏ အမည်များ ဖြစ်သည်။
(ရန်ကုန် ဟူသော အမည်မှာ လှိုင်မြစ်နှင့် ပုဇွန်တောင်ချောင်း၊ ပဲခူးချောင်းတို့ဆုံရာ အရပ်တွင် တည်ရှိသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး အခြားမြို့များနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် ရန်ကုန် သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ထားဝယ်၊ ကျောက်ဖြူ တို့သည်လည်း မြို့တစ်မြို့ချင်းစီ၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
) (၄) မောင်မောင်၊ ဇော်ဇော်၊ တင်တင်၊ ခင်ခင်၊ ဘုတ်ဆုံ တို့သည်လည်း လူအမြောက်အမြားအနက် လူအချို့၏ အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။
(မောင်မောင် ဟူသောအမည်မှာ သူ၏ မိဘနှစ်ပါးက သူတို့၏ သားကိုသာ ရည်ညွှန်းပြီး သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသောအမည် ဖြစ်သည်။
မောင်မောင် ဟူသော အမည်သည် အခြားမိဘများက ပေါက်ဖွားလာသော သားများနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် မောင်မောင် သည် တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူ ဇော်ဇော်၊ တင်တင်၊ ခင်ခင်၊ ဘုတ်ဆုံ တို့သည်လည်း တစ်ဦးချင်း၏ သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်များဖြစ်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
) အများဆိုင် နာမ် အများနှင့်ဆိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ အရာဝတ္ထုတို့၏ အမည်ကို အများဆိုင်နာမ် ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ − မြို့၊ ရွာ၊ ကျောင်း၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ လူ၊ တိရစ္ဆာန်။
(၁) မြို့ ဟူသောနာမ်သည် မြို့တစ်မြို့တည်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်မဟုတ်၊ ရှိရှိသမျှ မြို့အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် မြို့ သည် အများဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
(၂) ရွာ ဟူသော နာမ်သည် ရွာတစ်ရွာတည်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်မဟုတ်၊ ရှိရှိသမျှရွာအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ရွာ သည် အများဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
(ထိုနည်းတူ အိမ်၊ ကျောင်း၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ လူ၊ တိရစ္ဆာန် တို့သည်လည်း အများနှင့်ဆိုင်သော အများဆိုင်နာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
) စိတ္တဇ နာမ် ဒြပ်မရှိ၊ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်၍မရ၊ မြင်လည်းမမြင်နိုင်၊ စိတ်ဖြင့်သာ တွေးတောသိနိုင်သော နာမ်ကို စိတ္တဇနာမ် ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ − မေတ္တာ၊ စေတနာ၊ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ၊ ဇွဲ၊ သတ္တိ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး၊ အဆိုး၊ အကောင်း၊ အချစ်၊ အမုန်း။
(မေတ္တာ ဟူသော နာမ်သည် အကောင်အထည် ဒြပ်သဏ္ဌာန် အထင်အရှားမရှိ၊ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်၍လည်း မရနိုင်၊ မျက်စိဖြင့် ကြည့်၍လည်း မမြင်နိုင်၊ သို့ရာတွင် မေတ္တာ ၏ သဘောကို စိတ်ဖြင့် တွေးတောသိရှိနိုင်သည်။
ဤသို့ စိတ်ဖြင့် တွေးတောသိနိုင်သောကြောင့် မေတ္တာ သည် စိတ္တဇနာမ် ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူ စေတနာ၊ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ၊ ဇွဲ၊ သတ္တိ အစရှိသော နာမ်တို့သည်လည်း အကောင်အထည် ဒြပ်သဏ္ဌာန် အထင်အရှားမရှိ၊ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်၍လည်း မရနိုင်၊ မျက်စိဖြင့်ကြည့်၍လည်း မမြင်နိုင်၊ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့၏ သဘောကို စိတ်ဖြင့် တွေးတောကာ သိနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် စိတ္တဇနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
) အစုပြ နာမ် အစုအပေါင်း၊ အသင်းအဖွဲ့ကို ဖော်ပြသော နာမ်ကို အစုပြနာမ် ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ − လူထု၊ စစ်တပ်၊ အိမ်ထောင်စု၊ ပါတီ၊ အသင်း၊ အစည်းအရုံး၊ ကော်မတီ၊ ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ်။
(၁) လူထု ဟူသော နာမ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းကို မဆိုလိုပေ။
လူအများ ပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ဆိုလိုသည်။
(၂) စစ်တပ် ဟူသော နာမ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းကို မဆိုလိုပေ။
စစ်သားအများအပြား ပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ဆိုလိုသည်။
(၃) အိမ်ထောင်စု ဟူသော နာမ်သည် မိခင်တစ်ယောက်တည်းကိုသာ ဆိုလိုသည်မဟုတ်။
မိခင်၊ ဖခင်၊ သားသမီး စသည့် အိမ်သားစု အားလုံးကို ဆိုလိုသည်။
(၄) ထို့ကြောင့် လူထု၊ စစ်တပ်၊ အိမ်ထောင်စု တို့သည် အစုပြနာမ် များ ဖြစ်ကြသည်။
(၅) ထိုနည်းအတူ ပါတီ၊ အသင်း၊ အစည်းအရုံး၊ ကော်မတီ ဟူသော နာမ်တို့သည်လည်း အစုအပေါင်းကို ပြသော အစုပြနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
(၆) ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ် ဟူသော နာမ်များသည်လည်း ကျွဲတစ်ကောင်တည်း၊ နွားတစ်ကောင်တည်းကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်ပေ။
ကျွဲအများ စုပေါင်းပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ကျွဲအုပ် ဟုခေါ်၍ နွားအများ စုပေါင်းပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို နွားအုပ် ဟု ခေါ်သည်။
ဤကဲ့သို့ အစုအပေါင်းနှင့် သက်ဆိုင်သောကြောင့် ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ် တို့သည် အစုပြနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
နာမ်ကို အထူးပြုသော ပုဒ်ကို နာမဝိသေသနဟုခေါ်သည်။
လှသော၊ ရွသော၊ နံသော၊ ကြောက်သော၊ မွှေးသော၊ ကောင်းမြတ်သော၊ သန့်ရှင်းသော၊ လိမ္မာသော၊ ဆိုးသော။
နာမဝိသေသန (၂) မျိုး (က) အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး (ခ) ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ (၂) မျိုး အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး နာမဝိသေသနသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ ’ (က) ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန (ခ) အညွှန်းနာမဝိသေသန (ဂ) သင်္ချာနာမဝိသေသန (ဃ) အမေးနာမဝိသေသန ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကို ပြ၍ ယင်းနာမ်ကို အထူးပြုသည့် ပုဒ်ကို ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ဟုခေါ်သည်။
မွန်မြတ်သော၊ စည်ကားသည့်၊ ထူးချွန်မည့်၊ (ခွေး) လိမ္မာ။
(က) သွေးလှူခြင်းသည် မွန်မြတ်သော ဒါန ဖြစ်သည်။
ဤဝါကျ၌ မွန်မြတ်သော သည် မွန်မြတ် ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်နောက်က သော ပစ္စည်းကိုဆက်၍ ဒါနဟူသော နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကိုပြသည့် ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ဖြစ်သည်။
(ခ) ရန်ကုန်မြို့သည် လူနေ စည်ကားသည့် မြို့တော် ဖြစ်သည်။
ဤဝါကျ၌ စည်ကားသည့် သည် စည်ကား ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်နောက်က သည့် ပစ္စည်းကိုဆက်၍ မြို့တော် ဟူသော နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကိုပြသည့် ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ဖြစ်သည်။
(ဂ) မစံပယ်သည် ထူးချွန်မည့် ကျောင်းသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဤဝါကျ၌ ထူးချွန်မည့် သည် ထူးချွန် ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်နောက်က မည့် ပစ္စည်းကို ဆက်၍ ကျောင်းသူ ဟူသော နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကိုပြသည့် ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ဖြစ်သည်။
(ဃ) အောင်နက်သည် ခွေးလိမ္မာ ဖြစ်သည်။
ဤဝါကျ၌ လိမ္မာ ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်သည် ခွေး ဟူသော နာမ်၏ အရည်အချင်းကို ပြ၍ ယင်းခွေးကို အထူးပြုသည့် ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ဖြစ်သည်။
ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသနတို့သည် နာမ်ကို အထူးပြုရာ၌ နည်း (၂) နည်းဖြင့် အထူးပြုလေ့ ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ ’ (၁) သော၊ သည့်၊ မည့် ပစ္စည်းတို့ကို ဂုဏ်ရည်ပြပုဒ်နောက်ကဆက်၍ နောက်ကနာမ်ပုဒ်ကို အထူးပြုခြင်း ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ‘ နာမ် မွန်မြတ်သော ‘ ဒါန ထူးဆန်းသော ‘ ပုံပြင် သပ္ပာယ်သည့် ‘ စေတီ ရဲရင့်သည့် ‘ စစ်သူကြီး ထူးချွန်မည့် ‘ ကျောင်းသား ကျော်ကြားမည့် ‘ စာအုပ် (၂) နာမ်ပုဒ်နှင့် တိုက်ရိုက် ပေါင်းစပ်၍ ရှေ့က နာမ်ကို အထူးပြုခြင်း နာမ် ‘ ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ဆရာ ‘ ကောင်း လူ ‘ ဆိုး ခွေး ‘ လိမ္မာ ဓား ‘ ရှည် ရေ ‘ အေး ဆင် ‘ ရိုင်း သင်္ချာနာမဝိသေသန အရေအတွက်ကိုလည်းကောင်း၊ အစဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ အနည်းအများ ပမာဏကိုလည်းကောင်း ဖော်ပြ၍ နာမ်ကို အထူးပြုသော နာမဝိသေသနကို သင်္ချာနာမဝိသေသန ဟု ခေါ်သည်။
သင်္ချာနာမဝိသေသန (၃) မျိုး ရှိသည်။
ယင်း နာမဝိသေသန (၃) မျိုးတို့မှာ — (က) အရေအတွက်ပြသင်္ချာနမဝိသေသန (ခ) အစဉ်ပြသင်္ချာနာမဝိသေသန (ဂ) ပမာဏပြသင်္ချာနမဝိသေသန ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ (၂) မျိုး နာမဝိသေသနသည် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ (၂) မျိုးရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ ’ (က) ပင်ကိုနာမဝိသေသန (ခ) ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန ပင်ကိုနာမဝိသေသန မြန်မာသဒ္ဒါနည်းဖြင့် ခွဲစိတ်၍လည်းမရ၊ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းမဟုတ်၊ နဂိုမူလအတိုင်းဖြစ်သော နာမဝိသေသနကို ပင်ကိုနာဝိသေသန ဟုခေါ်သည်။
ကောင်းသော၊ မြင့်သော၊ အေးသော၊ ချိုသော၊ ဝသော၊ ခမ်းနားသော၊ လိမ္မာသော၊ ယဉ်ကျေးသော၊ ဝပြောသော။
စကားလုံးတစ်လုံး သို့မဟုတ် ပုဒ်တစ်ခုကို ခွဲစိတ်လိုက်လျှင် ထိုစကားလုံး၏ မူလရှိရင်းအနက်အဓိပ္ပာယ် ပျက်သွားသည်ကို ခွဲစိတ်၍မရ ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။
သာဓကအားဖြင့် ကောင်း၊ မြင့်၊ အေး စသည်တို့သည် ခွဲစိတ်၍လည်းမရ၊ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းလည်းမဟုတ်သော ပင်ကိုနာမဝိသေသန'' များ ဖြစ်ကြသည်။
ခမ်းနားဟူသော နာမဝိသေသနသည်လည်း ခွဲစိတ်၍ မရသော၊ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းမဟုတ်သော ပင်ကိုနာမဝိသေသန ဖြစ်သည်။
ခမ်းနား ၏ ဆိုလိုရင်းအနက်မှာ ကြီးကျယ်ထည်ဝါသော ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ခမ်းနား ကို ခွဲလိုက်လျှင် ခမ်း နှင့် နား ဟူသော အစိတ်အပိုင်း (၂) ခုကို ရသည်။
သို့ရာတွင် ခမ်း သည် လည်းကောင်း၊ နား သည် လည်းကောင်း ခမ်းနား ၏ ဆိုလိုရင်းအနက်ကို မပေးနိုင်ပေ။
ဤသို့ ခွဲစိတ်ခြင်းဖြင် ဆိုလိုရင်းအနက်မှာ ပျက်သွားသည်။
ထို့ကြောင့် ခမ်းနား သည် ထပ်မံခွဲစိတ်၍ မရသော ပင်ကိုနာမဝိသေသန ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူ လိမ္မာသော၊ ယဉ်ကျေးသော၊ ဝပြောသော စသည်တို့သည် ခွဲစိတ်၍လည်းမရ၊ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းလည်းမဟုတ်၊ နဂိုမူလအတိုင်းဖြစ်သော ပင်ကိုနာဝိသေသန များ ဖြစ်ကြသည်။
ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန နာမဝိသေသနတစ်ခု အနည်းဆုံးပါဝင်လျက် နာမ်တစ်ခုနှင့် ဖြစ်စေ၊ နာမဝိသေသနတစ်ခုနှင့် ဖြစ်စေ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော နာမဝိသေသနကို ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ'''။
ရုပ်ဖြောင့်၊ ပါးစပ်ဖွာ၊ မျက်စိမွဲ၊ မျက်နှာပွင့်၊ သတ္တိပြောင်၊ ညံ့ဖျင်း၊ ကျယ်ပြန့်၊ သေးသွယ်။
(၁) နာမ် + နာမဝိသေသန = ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန ရုပ် + ဖြောင့် = ရုပ်ဖြောင့် ပါးစပ် + ဖွာ = ပါးစပ်ဖွာ မျက်စိ + မွဲ = မျက်စိမွဲ မျက်နှာ + ပွင့် = မျက်နှာပွင့် သတ္တိ + ပြောင် = သတ္တိပြောင် စိတ် + တို = စိတ်တို အား + ငယ် = အားငယ် (၂) နာမဝိသေသန + နာမဝိသေသန = ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန ညံ့ + ဖျင်း = ညံ့ဖျင်း ကျယ် + ပြန့် = ကျယ်ပြန့် သေး + သွယ် = သေးသွယ် မိုက် + ရိုင်း = မိုက်ရိုင်း ကြီး + လေး = ကြီးလေး ဖြောင့် + မတ် = ဖြောင့်မတ် တည် + ငြိမ် = တည်ငြိမ် ကိုးကား Category:သဒ္ဒါ။
အိမ်သာသည် ယင်မလုံပဲ ယင်နှင့် မစင်ထိတွေ့နေပါက ယင်ကောင်မှ တစ်ဆင့် ဝမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ရောဂါများ ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သည်။
အိမ်သာအသုံးပြုပြီးတိုင်း အိမ်သာခွက် ဇလားကို ရေဖြင့် စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောမှု မရှိလျှင် အိမ်သာ မသန့်ရှင်းပါ။
စနစ်မကျသော အိမ်သာများ၊ သန့်ရှင်းမှု မရှိသော အလေ့အကျင့်များကို ပြောင်းလဲပြင်ဆင်လေ့ကျင့်လျှင် ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးရှိသည်။
ရပ်ရွာထဲတွင် ယင်မလုံအိမ်သာတစ်လုံးရှိရုံဖြင့် တစ်ရွာလုံးတွင် ယင်မှတစ်ဆင့် ဝမ်းနှင့် ပတ်သက်သော ရောဂါများ ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သဖြင့် ယင်မလုံသော အိမ်မှ အိမ်သာကို ယင်လုံအောင် ပြုပြင်ရန် ရပ်ရွာထဲမှ လူတိုင်းတွင် တာဝန်ရှိသည်။
ယင်မလုံသော အိမ်သာဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းများ မြေပေါ် အိမ်သာများတွင် မစင်ကို တွင်းထဲသို့ မစွန့်နိုင်သဖြင့် ယင်မလုံပါ။
တွင်းတည့်အိမ်သာဖြစ်သော်လည်း တွင်းနှင့် အိမ်သာကိုယ်ထည် အကြားတွင် လွတ်နေပါက ယင်မလုံပါ။
တွင်းလွှဲအိမ်သာများတွင် တွင်းအဖုံး မလုံပါက ယင်မလုံပါ။
တွင်းတည့်အိမ်သာကို ယင်လုံအောင်ပြုပြင်နည်း တွင်းနှင့် အိမ်သာကိုယ်ထည်ကြားတွင် လွတ်နေပြီး ယင်မလုံပါက အောက်ပါနည်းအတိုင်းပြုပြင်နိုင်သည်။
- ပုံဝင်ရန် - သစ်သားခုံ၊ ဝါးခွေချပြီး ပြုပြင်ရန် မတတ်နိုင်ပါက တွင်းပက်လက်ကို ဖြေဖို့ ဘောင်ပြုလုပ်ကာ အိမ်သာကိုယ်ထည်နှင့် တစ်စပ်တည်းဖြစ်အောင် ဖို့နိုင်သည်။
အိမ်သာတွင်းထဲသို့ ယင်ဝင်နိုင်သည့်နေရာ လမ်းမရှိစေရန်သာဖြစ်သည်။
တွင်းလွှဲအိမ်သာတွင် မစင်သွားလမ်းဇလား သို့မဟုတ် ရေသွားလေျှာက် ယင်မလုံလျှင်ပြုပြင်နည်း တွင်းလွှဲအိမ်သာတွင် မစင် စွန့်ပစ်ရန် သစ်သားဇလားကို အသုံးပြုပြီး ပက်လက် ယင်မလုံ ဖြစ်နေပါက အောက်ပါအတိုင်းပြင်ဆင်နိုင်သည်။
- ပုံဝင်ရန် - တွင်းလွှဲအိမ်သာတွင် တွင်းအဖုံး လုံအောင်ပြုပြင်နည်း တွင်းလွှဲအိမ်သာတွင် တွင်းရှိသော်လည်း အဖုံးမရှိ၊ အဖုံးမလုံပါက ယင်ကောင်များ မစင်တွင်းအထဲ ဝင်ရောက်ပေါက်ပွားခြင်းဖြင့် ရောဂါကူးစက် ပြန့်ပွားနိုင်သည်။
ယင်းကြောင့် တွင်းကို အဖုံးလုံအောင် ဖုံးရမည်။
ယင်ဝင်နိုင်လောက်သည့် အပေါက်မရှိအောင် အမြဲတမ်း စစ်ဆေးပြုပြင် ဖို့ထားရမည်။
ယခင်က ယင်လုံအိမ်သာဖြစ်သည့်တိုင် မိုးရာသီအတွင်း မိုးရေဒဏ်ကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ရေတိုက်စားလို့ ဖြစ်စေ တွင်းပြိုခြင်း၊ တွင်းအဖုံးများကျွံကျခြင်း၊ တွင်းအဖုံးမလုံခြင်းကြောင့် ရေဝင်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
သို့ဖြစ်သောကြောင့် မိုးကုန်သည်နှင့် အိမ်သာအတွင်းကို စစ်ဆေးပြီး ယင်မလုံပါက ယင်လုံအောင် ချက်ချင်း ပြုပြင်ရန် လိုအပ်သည်။
တွင်းလွှဲအိမ်သာတွင် တွင်းအဖုံးမလုံပါက အောက်ပါနည်း အတိုင်းပြုပြင်နိုင်သည်။
- ပုံဝင်ရန် - အိမ်သာခွက်တွင် အဖုံးတပ်ခြင်းဖြင့် ယင်လုံအောင်ပြုပြင်ခြင်း တွင်းတည့် အိမ်သာဖြစ်စေ၊ တွင်းလွှဲအိမ်သာဖြစ်စေ အိမ်သာခွက်တွင် အဖုံး မပါလျှင် ယင်နှင့် မစင်ထိတွေ့ နိုင်ပြီး ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သည်။
အိမ်သာခွက်တွင် လက်ကိုင်ပါသော အဖုံးတပ်ဆင်ပါ။
လက်ကိုင်သည်လည်း အနည်းဆုံး ၂ ပေမှ ၃ ပေ အထိ လက်ကိုင်အရိုးကို တပ်ဆင်ခြင်းဖြင့် အန္တရာယ်ကင်း ပါသည်။
အရေးကြီးသည့်အချက်မှာ တပ်ဆင်လိုက်သော အိမ်သာခွက်အဖုံးသည် အိမ်သာအပေါက်ကို လုံခြုံစွာ ဖုံးအုပ်နိုင်ရမည်။
ယင်မဝင်နိုင်အောင် လုံရမည် ဖြစ်သည်။
ယင်လုံအောင် ပြုပြင်ထားခြင်းကြောင့် ရရှိနိုင်သည့် အကျိုးများ ယင်ကောင်နှင့် မစင် ထိတွေ့နိုင်ခြင်း မရှိတော့ခြင်း၊ မစင်မှ ရောဂါပိုးများ ယင်ကောင်တွင် ကပ်ပါလာကာ ယင်နားသော အစာထဲသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပါ။
အိမ်သာတွင်းထဲတွင် ယင်ပေါက်ပွားနိုင်ခြင်း မရှိတော့ပါ။
ယင်လုံသည်နှင့်အမျှ အနံ့လည်း လုံသွားမည် ဖြစ်သည်။
ယင်လုံအိမ်သာ ဆောက်လုပ်နည်းများ အိမ်သာသည် အိမ်နှင့် နီးလေ အလွယ်တကူ သုံးနိုင်လေဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ရေထွက်ပင်ရင်းနှင့် အိမ်သာ ဝေလေ ရေညစ်ညမ်းမှုကို ကာကွယ်နိုင်လေဖြစ်သည်။
တွင်းတည့် အိမ်သာဆောက်လုပ်နည်း တွင်းတည့်အိမ်သာဆိုလျှင် အိမ်သာကြမ်းခင်းစေ့အောင် ခင်းဖို့လိုသည်။
ယင်မဝင်နိုင်အောင် ပြုလုပ်ရန်လိုသည်။
ရေလောင်းစရာမလို၊ တုတ်၊ စက္ကူသုံးပြီး တွင်းထဲသို့ ပစ်ချလျှင်ရသည်။
သို့သော် အနံ့သည် မစင်စွန့်ပေါက်မှ ပြန်ထွက်လာနိုင်သဖြင့် အနံ့ဆိုးကို ရှုရှိုက်ရသည်။
အနံ့ဆိုးသက်သာစေရန် အနံ့ထွက်ပိုက်ကို တပ်ဆင်ရသည်။
တွင်းလွှဲ ရေလောင်းအိမ်သာဆောက်လုပ်နည်း တွင်းလွှဲအိမ်သာတွင် ကြမ်းခင်းများကို ခပ်ကြဲကြဲ ခင်းနိုင်သည်။
အနံ့သက်သာပြီး သန့်ရှင်းသပ်ရပ်သည်။
သို့သော် ရေသုံးရန်လိုသည်။
ရေဖြင့် အိမ်သာဇလားကို ဆေးရမည်။
မစင်ဆေးမည့် ရေတံလေျှာက်(ပိုက်) ပျက်လျှင် ပြန်ပြီး ပြုပြင်ရန် လိုသည်။
အိမ်သာဇလားခွက်ကို အဖုံးဖုံးပါ။
သန့်ရှင်းစွာ အမြဲဆေးကြောပါ။
အိမ်သာအခင်းကို သစ်၊ ဝါးတို့ဖြင့် စေ့အောင်ခင်းပါ။
အခင်းကြဲနေလျှင် ယင်ဝင်နိုင်သည်။
ဝါးကပ်၊ ထန်းလက် စသည်ဖြင့် နှစ်သက်ရာ ရွေးချယ်ပြီး ကာရန်ပါ။
အိမ်သာပေါက်ကို လက်ကိုင် တပ်ထားသော အဖုံးဖုံးပါ။
အိမ်သာတွင်း ခိုင်ခန့်မှုရှိရန် ဝါးခွေနှစ်ထပ်ချပါ။
အိမ်သာတွင်း အကျယ်နှင့် အနက်ကို တစ်နိုင်တူးပါ။
သို့သော် မိသားစုတစ်စုသည် လေးနှစ်ခန့် လုံလောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်သည့် အိမ်သာဖြစ်ရန်လိုအပ်သည်။
ထို့အပြင် အနံ့ထွက်ပိုက် တပ်ရန်လည်း လိုအပ်သည်။
ပလပ်စတစ် အိမ်သာခွက်ဖြင့် အိမ်သာဆောက်လုပ်နည်း ပလစ်စတစ်အိမ်သာခွက်သည် ရေရှည်ခံသည်။
တပ်ဆင်ရ လွယ်ကူသည်။
သန့်ရှင်းရန် လွယ်ကူသည်။
ဆောက်လုပ်ရာတွင် အိမ်သာကျင်း အနက် ၈ ပေ၊ အကျယ် ၃ ပေ ရှိရန်လိုအပ်သည်။
အဝိုင်း သို့မဟုတ် လေးထောင့်ကျင်း တူးနိုင်သည်။
တူးပြီးသော ကျင်း မပြိုစေရန် ဒေသနည်းစနစ်ဖြင့် စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပါ။
အုတ်၊ ဝါး၊ သစ်သား၊ ကျောက်တုံးများကို ကျင်းကာအဖြစ် သုံးစွဲနိုင်သည်။
အိမ်သာကျင်းကို လုံခြုံစွာဖုံးထားပါ။
ယင်လုံအိမ်သာအဖြစ် အဆင့်မြှင်ခြင်း ဆိုင်ရာအချက်အလက်များ ယင်လုံအိမ်သာအဖြစ် အဆင့်မြှင့်ခြင်းလုပ်ငန်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်မှု ရရှိနိုင်သည်။
ကျေးလက်ဒေသများတွင် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်မှု ရရှိနိုင်သည်။
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ၈ ခုတွင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ခန့် တိုးတက်မှု ရရှိနိုင်သည်။
အခြားပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ၈ ခုတွင် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ခန့် တိုးတက်မှု ရရှိနိုင်သည်။
ကရင်ပြည်နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသများတွင်မှု အိမ်သာအသစ် တည်ဆောက်ရေးကို ပိုမိုပြီး အလေးထားသင့်သည်။
ယင်းမှသာ အခြားပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ၏ ယင်လုံအိမ်သာ အဆင့်မြှင့်တိုးတက်ရေး စီမံကိန်းစံနှုန်းများကို အမီလိုက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ယူနီဆက်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ဗဟိုကျန်းမာရေးပညာဌာန သန့်လေးသန့် စီမံချက်မှ ထုတ်ဝေသည့် လက်ကမ်းစာအုပ်ငယ် Category:ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍ:အိမ်သာများ ကဏ္ဍ:ယင်လုံအိမ်သာ။
သန့်ရှင်းသော အစားအစာဆိုသည်မှာ ရေကောင်းရေသန့်ရှိမှ၊ တစ်ကိုယ်ရည် သန့်ရှင်းရေးရှိမှ၊ ယင်လုံအိမ်သာရှိမှ အကျိုးဖြစ်ထွန်းနိုင်သည့် သန့်လေးသန့်ထဲမှ အရေးအကြီးဆုံး အနှစ်ချုပ်ဖြစ်သည်။
ဝမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ရောဂါများ ကာကွယ်နိုင်ရန် အစားအစာသန့်ရှင်းရေးသည် အဓိကကျသည်။
အစားအစာသန့်ရှင်းရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး ပြုပြင်ရမည့် အချက်များစွာရှိသည်။
ယင်းတို့ထဲမှ အရေးအကြီးဆုံး အကြောင်းအရင်းမှာ မစင်တွင်ပါသည့် ရောဂါပိုးများ အစာထဲ မရောက်ရှိရန် ကာကွယ် တားဆီးရေးဖြစ်သည်။
မစင်မှ ရောဂါပိုးများ အစာထဲသို့ ရောက်ရှိလာပုံ ယင်ကောင်ဆိုသည်မှာ မစင်ထဲတွင် ပေါက်ပွားသည့် လောက်ကောင်များမှ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မစင်ထဲတွင် ပေါက် မစင်ပေါ်တွင် နားပြီး လူများစားသည့် အစာပေါ်တွင်လည်း နားသည်။
လူတို့စားသည့် အစာကို စားသည့်အခါ အစာပေါ်တွင် ယင်ကောင်နားလိုက်သည်နှင့် ယင်းတွင် ကပ်ပါလာသည့် မစင်များနှင့် ရောဂါပိုးတို့သည် အစာထဲကို ရောက်ရှိသွားသည်။
ရေမှ တစ်ဆင့် ရောဂါပိုးများ အစာထဲသို့ ရောက်ရှိလာပုံ အိမ်သာမရှိပဲ တောထိုင်သည့် သူများကြောင့် လူ့မစင်များသည် ရေထဲကို စီးဝင်ရောက်ရှိလာသည်။
ရေပေါ် အိမ်သာများကြောင့်လည်း မစင်များသည် ရေထဲသို့ တိုက်ရိုက်ကျလာသည်။
ယင်လုံအိမ်သာဖြစ်ပေမယ့် ရေတွင်းနှင့် ပေ ၅၀ မကွာပဲ ဆောက်ထားလျှင် မစင်များ ရေထဲသို့ စိမ့်ဝင်နိုင်ပြီး အန္တရာယ်ရှိသည်။
ယင်းကဲ့သို့ နည်းများဖြင့် ရောဂါပိုးများသည် ရေထဲဝင်နေပြီး သောက်မိပါက ရောဂါရနိုင်သည်။
ထို့ပြင် ယင်းရေဖြင့် အိုး၊ ခွက်၊ ပန်းကန်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သား၊ ငါးတို့ကို ဆေးမိလျှင် ရောဂါရနိုင်သည်။
လူများမှတစ်ဆင့် ရောဂါပိုးများ အစာထဲသို့ ရောက်ရှိလာပုံ အညစ်အကြေးစွန့်ပြီး စင်ကြယ်အောင် မသန့်ရှင်းလျှင် မစင်မှ ပိုးများသည် ကိုယ်မှာ ကပ်ပါလာသည်။
အိပ်ယာခင်းများ အဝတ်အစားများတွင်လည်း ရောဂါပိုးများ ပိုးဥများကပ်နေနိုင်သည်။
အိမ်သာ၏ တံခါးချက်များတွင် ရောဂါပိုးများ ကပ်နေနိုင်သည်။
ငွေစက္ကူများပေါ်တွင်လည်း ရောဂါပိုးများ ကပ်နေတတ်သည်။
ယင်းကြောင့် လက်ကို ဆပ်ပြာဖြင့် စင်အောင် မဆေးပဲ အစာကို ကိုင်လိုက်သည်နှင့် အစာထဲသို့ ရောဂါပိုးများ ထည့်ပေးလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်သွားသည်။
အစာထဲသို့ ရောဂါပိုးများ ရောက်ရှိလာသည့် အခြားနည်းလမ်းများ ကြွက်၊ ပိုးဟက်၊ ပုရွတ်ဆိတ် စသည့် တိရစ္ဆာန်များသည် ရောဂါပိုးများ သယ်ဆောင်လာနိုင်သည်။
မသန့်ရှင်းသည့် ရေနှင့်လောင်းပြီး စိုက်ပျိုးထားသည့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင်လည်း ရောဂါပိုးများ ဥပြီး ကပ်ပြီး နေထိုင်နိုင်သည်။
ငါးများနှင့် အခြားသော ရေသတ္တဝါများတွင်လည်း လူ့မစင်မှ ရောဂါပိုးများ ကပ်နေနိုင်သည်။
ကြက်၊ ငှက်၊ တိရစ္ဆာန်များနှင့် သူတို့၏ အသားများ၊ ဥများ၊ တိရစ္ဆာန်ထွက် ပစ္စည်းများတွင်လည်း ရောဂါပိုးများ ကပ်နေနိုင်သည်။
ရောဂါပိုးများ အစားအစာထဲသို့ မရောက်ရှိရန် ကာကွယ်နည်း (၁) အစားအစာကို ယင်မနားအောင် ဖုံးအုပ်ထားခြင်း အစားအစာကို ယင်မနားနိုင်လျှင် ယင်ကောင်က သယ်လာသည့် ရောဂါပိုးများ မဝင်နိုင်တော့ပါ။
ယင်လုံအိမ်သာ ရာနှုန်းပြည့်ရှိနေသည့် ရပ်ရွာများတွင် ယင်နှင့် လူ့မစင်ထိတွေ့မှု မရှိနိုင်ပါ။
သို့သော် ကလေးမစင်ကို အိမ်သာထဲ မစွန့်ပစ်နိုင်လျှင်၊ တိရစ္ဆာန်များ၏ မစင်ပေါ်တွင် နားလာသည့် ယင်ကောင်ဖြစ်ခဲ့လျှင် ရောဂါရနိုင်သည်ကို သတိပြု ကာကွယ်ကြရမည်။
(၂) အိုးခွက် ပန်းကန်များကို သုံးရေသန့်ဖြင့် ဆေးကြောခြင်း အများစုသည် သုံးရေကို မြစ်ရေ၊ ချောင်းရေ၊ ကန်ရေများမှ ယူငင်သုံးစွဲကြသည်။
ယင်းအလေ့အထသည် ကျန်းမာရေးအတွက် မသင့်တော်ပါ။
ထို့ကြောင့် ရောဂါပိုးကင်းသည့် ရေကိုသာ သုံးရေအဖြစ် သုံးစွဲသင့်သည်။
ယင်းကြောင့်လည်း အစာထဲသို့ ရောဂါပိုးများ မဝင်ရောက်နိုင်ပေ။
(၃) အစာနှင့် အစာထည့်သည့် ပန်းကန်ခွက်ယောက်များကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် လက်ကို စင်ကြယ်အောင် ဆေးကြောပြီးမှ ကိုင်တွယ်ခြင်း လက်သုတ်၊ တို့စရာ စသည့် အစားအစာများသည် ချက်ပြုတ်ပြီး ပူပူနွေးနွေးစားသောက်ရသည့် အစာများ မဟုတ်သော်ကြောင့် အစာကိုင်သည့် လူ၏ လက်သည် သန့်ရှင်းရန် အရေးကြီးသည်။
အစာချက်ပြုတ်ရန်ဖြစ်စေ၊ စားသောက်ရန်ဖြစ်စေ၊ ကလေးများကို အစာခွံ့ရန်ဖြစ်စေ လက်သန့်ရှင်းရေကို ဦးစားပေးရမည်။
သို့မှသာ ရောဂါမရနိုင်မည်ဖြစ်သည်။