kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့နှင့် ငြင်းဆန် ရှောင်တိမ်း ခဲ့ရာမှ တစတစ ဦးလတ်နှင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တို့သည် စိတ်ဝမ်း ကွဲပြား လာရကာ နောက်ဆုံး၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏ ပယောဂနှင့် ဦးလတ်သည် ကသာ စီရင်စု ဗန်းမော် ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ခံရသည် အထိ ရောက်သွားသည်။
ထိုအခါ အကြောင်းရင်း အဖြစ်မှန်ကို သိကြသော မိတ်ဟောင်း ဆွေဟောင်းများက "ဦးလတ်တော့ မစန်းကြည် ခိုက်တာပဲ" ဟု ကရုဏာ ဒေါသခြင့် ပြောကြ ဆိုကြ၍ ဦးလတ်ထံ အားပေးစာများ ရေးသား ပေးပို့ ကြလေလျှင် ဦးလတ်၏ ပြန်စာများတွင် အောက်ပါ လေးချိုး ကလေးကို တွေ့ကြရ ကုန်၏။
"ပြည် တဝိုက်ကယ်က၊ 'ကြည်' ခိုက်တယ်လို့ ဆိုသူဆို၊ ၊ မှန်တိုင်းသာပ၊ 'ကြံသိုင်း'- မတ်ပဂေးတို့လို၊ တွေးကြထိုထို၊ ၊ 'ကြည်' အပျို၊ ကြည်ညိုလို့ ကျုပ် မပေး၊ ၊ ကြည်သူ၊ မကြည်ရတာကြောင့်၊ ငမှိုင်းမှာ စိုင်းကာွ့ွကရတယ်၊ တိုင်းဌာနဝေး။
" ထိုကဲ့သို့ အကြောင်းရင်း အဖြစ်မှန်ကို သိကြသော မိတ်ဟောင်း ဆွေဟောင်းများ အနက် ရေနံချောင်း မြို့ရှိ တွင်းရိုး တွင်းစား များလည်း ပါဝင် ကြလေသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း ထိုတွင်းရိုး တွင်းစားများ၏ တိုက်တွန်း ဖိတ်ကြားချက် အရ ဦးလတ်သည် ပုလိပ် ဘက်မှ နုတ်ထွက်ကာ ရေနံချောင်းမြို့ အနီး ညောင်လှမြို့ ရှိ ဘီ-အို-စီ ကုမ္ပဏီ မန်နေဂျာလင်း (ဗ) (Mr. Lamb) ဆိုသူ့ ထံတွင် ဘာသာပြန် အရာရှိ အဖြစ် အေးချမ်းစွာ သွားရောက် လုပ်ကိုင် လေတော့သည်။
ရေနံချောင်း - ညောင်လှ တွင်လည်း ဦးလတ် အဖို့ ခင်မင် သိကျွမ်းသူများ တမုဟုတ်ချင်း ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်။
အပြောကောင်း၊ အဟောကောင်း စာပေ နှံ့စပ်ကြောင်း နှင့်လည်း တမုဟုတ်ချင်း ကျော်ကြား လာခဲ့သည်။
အလှူအတန်း ပွဲလမ်း သဘင်မှ အစ ဦးလတ် မပါလျှင် မပြီး သကဲ့သို့ ဖြစ်ချေသည်။
သို့ရာတွင် မိမိ၏ အထုံ ဝါသနာ ဖြစ်သော စာပေ ဖြန့်ဖြူးမှု ကိုကား ဦးလတ် မမေ့။
ရေးမြဲ ကဗျာများ၊ ဝတ္ထုများ ကိုမူ ဆက်လက် ရေးသားဆဲပင် ဖြစ်ပေသည်။
သို့နှင့် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၃ ခုနှစ်သို့ တိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ် နှစ်ဦးတွင် ရင်ညွန့် ဆီမှာ အောင့်တတ်သော ဝေဒနာ အခံကား ပြင်းထန် လာခဲ့သည်။
ကဆုန် လပြည့်နေ့သို့ မတိုင်ရောက်မီ တခုသော မွန်းလွဲ အချိန်တွင် မိမိ ရုံးခန်း အတွင်း အလုပ် လုပ်နေခိုက် ဦးလတ်သည် ရင်ညွန့် ဆီမှ အောင့်တက်လာ ပြန်ကာ အော့ရင်း အန်ရင်း ထိုးလဲ ရှာတော့သည်။
လုပ်ဖော် လုပ်ဖက်များက ချက်ချင်းပင် ဆေးရုံသို့ ပို့၍ ဆေးဝါး တိုက်ကျွေးပြီး အိမ်သို့ ခေါ်ဆောင် သွားကြ ပါ၏။
သို့ရာတွင် ဝေဒနာကား မသက်သာ။
ဦးလတ်သည် ထို့နေ့ ညတွင်ပင် မထသော လဲလျောင်းခြင်းဖြင့် လဲလျောင်း သွားရ ရှာတော့သည်။
ကဗျာများ စပ်ခြင်း၊ ဝတ္ထုများ ရေးခြင်း၊ အရွှန်း အသော စာဟော စာပြောများ ပြုလုပ်ခြင်း တို့မှ အပ ဦးလတ်သည် ဘိလိယက် ထိုးခြင်း၊ တရုတ် ကျင်ဖဲ ကစားခြင်း၊ ခြင်းလုံး ခတ်ခြင်း တို့ကိုလည်း ဝါသနာ ပါသေးသည်။
ဝါသနာ ပါရုံမျှ မက သာမန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ထက်ပင် ထူးထူးချွန်ချွန် တတ်မြောက်သည် ဟုလည်း အဆို ရှိပါ၏။
ရေနံချောင်း - ညောင်လှတွင် နေရစဉ်က ဘိလိယက် မထိုးရ သောကြောင့် စိတ်ပျက်ကြောင်းနှင့် မိတ်ဆွေကြီး မော်ပီ ဆရာသိန်းထံ စာတစောင် ရေးဖူး၏။
ထိုအခါ ဆရာသိန်းကြီးက "ဘလီဇော်၊ ပြည်တော်နှင့်ကွာဝေး။
လက်ဝဲတော် - သုန္ဒရလို၊ ခင်းကြုံရသေး" ဟု ပြန်ကြား လိုက်ကြောင်းဖြင့် အမှတ်အသား ရှိခဲ့သည်။
ဦးလတ်၏ စိတ်နေ သဘောထား၊ စာပေ အရေးအသား တို့နှင့် ပတ်သက်၍မူ သွေးသောက် ပုံနှိပ်တိုက်မှ အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အတွင်း စာတစ်စောင် တဖွဲ့ အဖြစ် ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေ လိုက်သော ဆရာကြီး၏ 'သုံးဘုံ' ဝတ္ထုလာ ဆရာဇော်ဂျီ (ဦးသိန်းဟန်) ၏ အမှာစာကို ကြည့်ရှုခြင်း အားဖြင့် ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် သိသာ နိုင်ပေသည်။
ဆရာ ဇော်ဂျီက အောက်ပါ အတိုင်း ရေးမှာ ထားပါ၏။
"... ဦးလတ်သည် ... ... ဉာဏ်ကောင်းသည်။
အာဝဇ္ဇန်း ကောင်းသည်။
ရယ်မော ပျော်ရွှင် တတ်သည်။
သနား ချစ်ခင် တတ်သည်။
မြန်မာဇာတ်၊ ရုပ်သေး၊ တေးဂီတ ဝါသနာ ထုံသည်။
မြန်မာ စာပေ ကျမ်းဂန် တတ်ကွ္ဆမ်းသည်။
အင်္ဂလိပ် ဘာသာ လေ့လာသည်။
ခရီး နှံ့စပ်သည် ဟုလည်း ဆိုသည်။
ထိုအဆို နှစ်ရပ်၏ သဘောသကန် တို့သည် ဦးလတ်၏ စာများတွင် ရိပ်ပြန် ထင်ရှားလျက် ရှိလေသည်။
" ဦးလတ်၏ 'စာများ' အနက် ရှေးဦး ပထမ ရေးသားသော စာမှာ 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ပင် ဖြစ်၏။
ထိုဝတ္ထုကို ဦးလတ်သည် အသက် ၄၅ နှစ်ခန့် အရွယ် ရေနံချောင်း - ညောင်လှသို့ ရောက်မှ ရေး၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် သက္ကရာဇ် ၁၂၇၃ ခုနှစ် အကုန် ၊ ၁၂၇၄ ခုနှစ် အဆန်း လောက်တွင် ပုဇွန်တောင် 'ဇေယျပူရိန်' စာပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေသည်။
ထိုသို့ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေ ပြီးသည့်နောက် စာတအုပ်ကို မိတ်ရင်း ဆွေရင်း ဖြစ်သော မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီး ထံသို့ ပို့ခဲ့၏။
ဝတ္ထုနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဆရာ သိန်းကြီး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် ဝေဖန်ချက် ကိုပါ တောင်းခံ လိုက်ပေရာ ဆရာသိန်းကြီး က အောက်ပါ စာချိုးနှင့် အစ ချီသော စာချိုး - ငါးပုဒ်ကို ဦးလတ် ထံသို့ ပေးပို့ လိုက်သတည်း။
"စပယ်ပင်၊ နယ်စဉ်သူလှည့်လို့၊ လူကြည့်အောင်ပျိုး။
ထိုက်ကြလျှင် ပန်ပစေလို့၊ ဉာဏ်ကဝေတကယ်ဆန်းလိုက်တယ်၊ နမ်းကြ မညှိုး။
" ဤစာချိုး ငါးပုဒ်သာမက မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီးသည် 'စပယ်ပင်ဝတ္ထု ချီးမွမ်းခန်း' ဟု ဆိုအပ်သော အောက်ပါ တေးထပ်ကိုလည်း ရေးစပ်၍ ပေးလိုက်၏။
ဦးလတ် ကိုယ်တိုင်က အထူးနှစ်သက် သဘောကျသောကြောင့် မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီးထံသို့ ချက်ချင်းပင် သူကောင်းဆင် ပုဆိုးတစ်ထည်ကို ဉာဏ်ပူဇော်ခအဖြစ် ပေးဖို့လိုက်သော ဟူ၏။
"'စပယ်ပင်' ဝတ္ထု - ဝတ္ထု၊ ရှုကြ - ရှုကြ အကုန် - အကုန်၊ နုလှ - နုလှ အစုံ အစုံငယ်၊ တပုံ - တပုံ အယဉ်သုံး၊ ၊ စဆုံး - စဆုံး ဖတ်ကြပါလျှင်၊ မှတ်စရာ - မှတ်စရာ သာ၍ - သာ၍ မဆုံး၊ ၊ သုတ - သုတ လိုရာရာကို၊ ချိုစွာ - ချိုစွာ စီစဉ်ကုံး၊ ၊ ကြည်လင် - ကြည်လင် အစဉ်သုံးဖို့၊ ရွှင်ပြုံး - ရွှင်ပြုံး ရှိဖို့ကို၊ ၊ ကုန်းဘောင် - ကုန်းဘောင် နာသိင်္ဃ၊ ပဝရ - ပဝရ ထွန်းပ၊ ပြည်ရွှေဘို၊ ၊ လွမ်းစရာ့ - လွမ်းစရာ့ ကြည်စေပိုအောင်၊ ရည်ဆို - ရည်ဆို ရာဝင်ချပ်လို့၊ စာဖတ် - စာဖတ် ထပ်ထပ် ပဒုံ၊ ကပ်ဦး ပေါ်သည့်ပုံ၊ ၊ ဖတ်ကြ - ဖတ်ကြ ဝစနာ့စုံသည်၊ အမတ ရွှေဘုံ ရောက်ကြောင်းပေပလေး။
" ဦးလတ် ထမဦးဆုံး အကြိမ် ရေးသား ထားသော ထို 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' နှင့်ပင် ဦးလတ်၏ အမည်မှာ ထင်ရှား လာခဲ့သည်။
နောက်ထပ်လည်း အကြိမ်ကြိမ် ပုံနှိပ်ရ သေး၏။
'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို လူကြိုက်များ၍ လူသိများလာသည့် အလျောက်လည်း 'စပယ်'၊ 'ပျော်တော်ဆက် စပယ်'၊ 'ပျော်တော်ဆက် မောင်စပယ်' ဟူသော အမည်ဝှက်ကို ထို 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' အပြီးတွင်မှ ဦးလတ် ယူလိုက်ဟန် တူသည်။
'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' ကို ရေးသား ပုံနှိပ်သော အခါ၌မူ ထို 'စပယ်' ဟူသော အမည်ဝှက်ကို ဦးလတ် သုံးလျက် ရှိလေပြီ။
သို့ရာတွင် ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်းများ မလွတ်ကင်း နိုင်သေးသော လောက ဓမ္မတာ အလျောက် ထိုကဲ့သို့ တိုင်းပြည်နှင့် အဝန်း အချီးမွမ်း ခံနေရသည့် အကြားမှ 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို 'မနှစ်မြို့' ဟု အကြောင်း အမျိုးမျိုး ပြ၍ အပြစ်ဖို့ သူများလည်း ပေါ်ပေါက် ခဲ့ပေ သေး၏။
အပြန်အလှန် ရေးသား ကြသော စာများ၊ အပြန်အလှန် ရေးသား ကြသော ကဗျာ များကား အများအပြားပင် ရှိခဲ့သည်။
ထိုအထဲမှ ဦးလတ်၏ 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို ကာကွယ် ရေးသား ခဲ့ပေသော ထိုစဉ်က ရွှေဘိုမြို့တွင် မြူနီစီပယ် စက္ကရီတေရီ အဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည့် 'မြန်မာ့ အလင်း' ဦးစိန်၏ ညီအရင်း ရန်ကုန် 'ကောလိပ်' တွင် ပညာ ဆည်းပူးနေသူ (ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကျောင်း၊ ကျောင်းဆရာကြီးဟောင်း) ဦးဘသန်း၏ (အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ဝ ရက်နေ့ နေ့စွဲပါ လေးဆစ်ကလေး တပုဒ် ကိုသာ ဖော်ပြ လိုက်ပါ တော့အံ့။
) "ပွင့်စပယ် အသွင်လှသော်လည်း၊ တင့်အတယ် မဆင်ကြချင်လို့၊ ထင်ကရ ကဲ့ရဲ့ဆို။
တဏှာမွေ့ရန်ဖို့၊ ကြာငွေ့ သီသီဆန်သတဲ့၊ ဝစီသံ ဤဟန် ထောက်ရလျှင်၊ ရတီမှန် ပြည်တန်ကျောက်ကို၊ ကောက်မိကြလို။
ကာလတွင် မြင်အသိတွေမို့၊ စာပြလျှင် ဘဝင်ထိစေတော့၊ ဆင်သတိ မပြတ်လိုအောင်၊ စပ်ဆိုသည့် အသွား။
ဉာဏ်လွှာငယ်စီ၊ ဒဏ္ဍာရီ တစောင် ထိုးသော်လဲ၊ နောင်ကျိုး တခါဆင်လိမ့်၊ ဆရာသွင်စပယ်ပန်းတို့ကို၊ လှမ်းလိုက်ကြလား။
" 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ပြီးသည့်နောက် ၂ နှစ်ခန့် အကြာ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆ ခုနှစ် (အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်) တွင် ဦးလတ်၏ ဒုတိယမြောက် 'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' ကို ရန်ကုန်မြို့၊ ဖယ်ရာလမ်း (ပန်းဆိုးတန်း) တိုက်နံပါတ် ၂၆၊ မြန်မာပြည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြု စာပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေ ပြန်လေသည်။
တတိုင်း တပြည်လုံးက နှစ်ခြိုက် ကြပါ၏။
သို့နှင့် ခေတ်အလိုက် ခေတ်အကြိုက်ကို သိသော ကုန်သည်ကြီးများက 'ရွှေပြည်စိုး' အမည်ကို ယူကာ 'ရွှေပြည်စိုး' ငှက်တံဆိပ်ကို ရေစစ္စတြီ ပြုလုပ်၍ ပဒုမ္မာပိတ်များ၊ ဖိနပ်များ စသည် တို့ကိုပင် 'ရွှေပြည်စိုး' ငှက်တံဆိပ်ဖြင့် ခတ်နှိပ် ရောင်းချကြ ကုန်သည်။
'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' နှင့် 'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' များ ထွက်ပေါ်သည့် နောက်ပိုင်းတွင် မိတ်ဆွေ အများ၏ ထပ်မံ တောင်းပန် တိုက်တွန်းမှု ကြောင့်လည်း "သုံးဘုံ' ဝတ္ထုနှင့် 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုတို့ကို တချိန်တည်း တပြိုင်တည်းပင် ရေးသား စီရင် ပြန်သေး၏။
တချိန်တည်း တပြိုင်တည်း တွင်ပင်လည်း 'သုံးဘုံ' ဝတ္ထုကို 'ပျော်တော်ဆက်' မဂ္ဂဇင်းတွင် ထည့်သွင်း၍၊ 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုကို 'မြန်မာ့အလင်း' သတင်းစာတွင် ထည့်သွင်း ခဲ့လေသည်။
ထိုဝတ္ထု ၂ ပုဒ် အနက် 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုမှာ ရေနံချောင်းမြို့ တွင်းကြီး မင်းစုရပ်မှ တွင်းရိုး တွင်းစားများ အကြောင်း အပြင် မြင်ကွန်း မင်းသား၏ အတွင်းရေးများ ကိုပါ နှိုက်နှိုက်ခွ္ဆတ်ခွ္ဆတ် ခက်ခက်ခဲခဲ ရှာဖွေ ရေးသား ထားသော ဝတ္ထု ဖြစ်ပေသည်။
သို့ရာတွင် မည်သည့် အကြောင်းကြောင့် ဟူ၍ မသိ။
ထို 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုကို ဦးလတ်သည် ဆက်လက် ရေးသားခြင်း မပြုတော့ဘဲ တဝက်တပျက်နှင့် ရပ်ထား လိုက်လေရာ ထိုဝတ္ထုကို ဖတ်ကြရန် အရသာ အကြိမ်ကြိမ် အမျိုးမျိုး တိုက်တွန်းကြ ကုန်သည်။
ဦးလတ်ကလည်း အကြိမ်ကြိမ်ပင် အကြောင်း အမျိုးမျိုး ပြကာ ဆက်လက် ရေးသားခြင်း မပြုဘဲ နေလေသည်။
တနေ့သော် ဦးလတ်သည် မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီး ထံသို့ စာတစောင် နှင့်အတူ ပိုးပုဆိုး တထည် လက်ဆောင် ပါးလိုက် ရ၏။
ထိုအခါ မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီးက လက်ဆောင်ရ၍ ဝမ်းမြောက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း အပြင် 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုကို ဆက်လက် ရေးသားပါရန် တိုက်တွန်းကြောင်း ဖြင့်လည်း စာတစောင် ပြန်လိုက်သည်။
ထို့ကြောင့် မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီး ထံသို့ ဦးလတ်၏ ပြန်စာတွင် အောက်ပါ တေးထပ်ကို ရေးညှပ် လိုက်ပေ၏။
ထိုတေးထပ်ကား ဦးလတ် ရေးသမျှသော 'စာ' တို့တွင် နှောင်းဆုံးရေး ကဏ္ဍမှ 'စံပြ' ကဗျာ တပုဒ် အဖြစ် ပါဝင် ပေလိမ်မည် ဖြစ်သတည်း။
"'တနန်းပျော်' လှလှဖတ်စေဖို့၊ ပြသ ဇာတ်ရေးရာလ၊ တသတ်လေးခမျာမှာ၊ မအေးရာ အခွင့်။
သိပဲနဲ့ ချစ်သဟာရယ်၊ ပြစ်ဆာယာ ဝေးကတင်နှင့်။
'ရင်သွေးတော်' သန့်မျက်ဖျော်ကို၊ ကန့်ကွက်တော်မူသဖြင့်။
လန့်ချက်နော် မြူမသင့်တယ်လို့၊ မြူဆင့်ဆင့်ခွင့်ပန်။
ဇာတ်လိုက်မယ် အခွင့်ပေးကာမှ၊ ဖင့်မနှေး ရေးမယ်လို့ကြံ။
သို့အတွက် ခုလစ်ဟန်ကို၊ မှုပြစ်ဒဏ် ဘယ်မပေးပါနှင့်၊ အမယ်လေး ညု၍ပလီ၊ နုတဲ့ မော်ပီ။
ဤဝတ္ထု ဂန္ဓမာဆီကို၊ ဒဏ္ဍာရီ ထင်စမ်းနှင့်လေး။
" ဦးလတ်သည် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဒုတိယ ပုလိပ် မင်းကြီးရုံး၌ စာကူး စာရေး အဖြစ် အလုပ် ဝင်ခဲ့ပြီး တစ တစ ရာထူး တက်လာကာ ၁၆၊ ၇၊ ၁၉ဝ၈ တွင် ကသာ မြို့မ ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် ရာထူး ခန့်အပ် ခံရကြောင်း၊ ၂၂၊ ၂၊ ၁၉ဝ၉ တွင် ပသာ စီရင်စု ဗန်းမောက်၌ တာဝန် ယူရကြောင်း၊ ၃၁၊ ၃၊ ၁၉ဝ၉ တွင် ရာထူး ချခံရပြီး၊ ၁၆၊ ၂၊ ၁၉ဝ၉ တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ် ခံရကြောင်း၊ အစိုးရ ဝန်ထမ်းဆိုင်ရာ 'မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်တမ်း' တွင် တွေ့ရသည့် အတွက် ဦးလတ်သည် အမူထမ်းသက် စောစောကပင် ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် အဖြစ် ရောက်သည် ဆိုသည်မှာ မမှန်ကြောင်း၊ ဦးလတ် နောက်ဆုံး ပြောင်းရွှေ့ရာ နေရာသည် ဗန်းမော် မဟုတ်ဘဲ ဗန်းမောက် ဖြစ်ကြောင်း၊ အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ထုတ်ပယ် ခံရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဆရာ တိုက်စိုးက မိန့်ဆို ထားသည်။
၁၉၉၄ ခု အောက်တိုဘာ လထုတ် စာပေ ဂျာနယ် ၂/၂၁၊ စာ ၁၅၇ - ၁၆ဝ မှ တိုက်စိုး၏ 'အကြောင်းအချက် ရှာနည်း' ရှု။
(တည်းဖြတ်သူ) ကျမ်းကိုး။
ဦးလူဖေဝင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ - ရွှေတံဆိပ်ရ) ၏ 'ရွှေပြည်စိုးဝတ္ထု၊ သင်္ခေပနှင့် အလင်းပြ'။
၁၉၅၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလထုတ် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၊ အမှတ် ၆၁ လာ ဦးတင့်ဆွေ၏ 'ဦးလတ်ခေတ်' ဆောင်းပါး။
တက္ကသိုလ် တင်မြင့်အောင်၏ 'ကွ္ဆန်တော်သိသော ဦးလတ်' (လက်ရေးမူ)။
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလထုတ် ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်၊ အတွဲ ၁၊ အမှတ် ၈ လာ 'သင်္ခါ' ၏ 'စာပြုထက် စာစုခက်၏' ဆောင်းပါး။
သွေးသောက် ပုံနှိပ်တိုက်ထုတ် 'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' နိဒါန်း။
သွေးသောက် ပုံနှိပ်တိုက်ထုတ် 'သုံးဘုံဝတ္ထု' နိဒါန်း။
] ရည်ညွှန်းကိုးကား စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ မောင်သုတ (ခ) ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာ ဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစု၊ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်၊ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂။
လွန်ခဲ့သော အနှစ် (၂ဝ) ကာလ ၁၉၈၉ ခုနှစ်က "ဝ" ပြည်သူများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခွင့်အရေးကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ရန်နှင့် "ဝ" ပြည် ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် "ဝ" အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် "ဝ" အမျိုးသားတပ်မတော်တို့သည် ရဲရင့် ပြတ်သား သောစိတ်ဓာတ်ဖြင့် "ဝ" ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ UWSPနှင့် ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်UWSA တို့ကို စတင်ဖွဲ့စည်း ထူထောင်လာခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဝ ဒေသသည်ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ ရှိပြီး တောင်တန်းထူထပ်သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်ကာလကပင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ မသက်ရောက်ခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီး ကာလမှာလည်း ဝ ဒေသ သို့ ပြည်မအစိုးရ ဩဇာအာဏာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။
၁၉၅၀-နောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မှ စစ်ရှုံးပြီး ဝင်ရောက်လာသည့် ကူမင်တန်တပ်များနှင့် နယ်ခံကာကွယ်ရေးတပ်များ၏ ဗိုလ်ကျမှုကို ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် ဝ လယ်သမားသူပုန်အဖွဲ့များသည် ၁၉၆၆ ဝန်းကျင်မှစ၍ ဝဒေသတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ထိုလယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များတွင် ခွင်းမားဒေသမှ ပေါက်ယိုချမ်း၊ ပေါက်စမ်ပန်းတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ အိုက်ချိန်ဒေသမှ အိုက်ခိန်း၊ အိုက်ခလုံးတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ပန်ဝိုင်ဒေသမှ ကျောက်ညီလိုင် ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ဟူစွမ်ဒေသမှ လူရှင်းကော့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
၁၉၆၈-ခုနှစ် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီတပ်ဖွဲများ အရှေ့မြောက် နယ်စပ်သို့ ဝင်ရောက်လာသည့် နောက်တွင် ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။
အဆိုပါ ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားခေါင်းဆောင်များမှ တဆင့် ဝလူထုအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်း နိုင်ခဲ့ပြီး ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီထဲတွင် အင်အားကောင်းသော တိုက်ရည်ခိုက်ရည်ရှိသော ဝတပ်ဖွဲ့ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ဝဒေသအများစုကို လွတ်မြောက်စေနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇)ရက်နေ့တွင် ဝခေါင်းဆောင် ကျောက်ညီလိုင်နှင့် ပေါက်ယိုချမ်းတို့ ဦးစီးသည့် ဝတပ်ဖွဲ့သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ပုန်ကန်ခွဲထွက်ပြီး UWSP/UWSA ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ/ ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် နဝတ အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ယူခဲ့ပြီး နဝတက ရှမ်းအထူးဒေသ ၂ အဖြစ်သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်။
လက်ရှိ UWSP/UWSA တပ်ဖွဲ့ အနေနှင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်မှာ ၃၂-နှစ် ရှိခဲ့ပြီး၊ လယ်သမား ပြောက်ကျား သူပုန်၊ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကာလများကတည်းက တွက်လျင် ၅၅-နှစ်ခန့် လက်နက်ကိုင်သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည်။
ခေါင်းဆောင်မှု UWSP သည် ဝ ဒေသ၏ အဓိက ခေါင်းဆောင်မှုဖြစ်သည်။
UWSPအား အဓိက ခေါင်းဆောင်သည် ဗဟိုနိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ အမြဲတမ်းကော်မတီ ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် အဖွဲ့ဝင် (၈)ဦး ရှိသည်။
ဦးပေါက်ယိုချမ်း (အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး) ဦးရှောက်မင်လျံ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး) ဦးကျောက်ကျုံးတန်း ဦးဝေရှောက်ကမ်း ခေါ် ဦးစိန်ဝင်း ဦးကျောက်ကော့အန်း ဦးပေါက်ယိုလျံ ဦးဝေရှောက်လျံ ခေါ် အိုက်လောင်း ဦးပေါက်ယိုရိ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)တို့ ဖြစ်သည်။
၎င်းအမြဲတမ်းကော်မတီ အောက်တွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် ၁၈ ဦး၊ အရံ ဗဟိုကော်မတီဝင် ၂၁ ဦး ပါဝင်သည့် ဗဟိုကော်မတီ ရှိသည်။
နိုင်ငံရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်အိုက်နပ်လိုင် ဒုဌာနကြီးမှူး - ညီကျော် ဘဏ္ဏာရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ယိုလျံ ဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ကျင်ဖုန်း ဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ဆွဲ ပြင်ပဆက်ဆံရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်ဒကာ့အန်း ဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ခွန် UWSP အောက်တွင် ဝပြည်နယ်ပြည်သူ့အစိုးရနှင့် UWSA ကို ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။
မောင်မောင်စိုး ရေး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ pdf file၊ ၁၈.၅.၂၀၂၁ ကိုးကား Category:မြန်မာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ Category:ရှမ်းပြည်နယ် ကဏ္ဍ:ဝ လူမျိုး။
သုခ (၁၉၁၀-၂၀၀၅) သည် အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရ စာရေးဆရာနှင့် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဘဝအကျဉ်း ငယ်ဘဝ ၁၉၁ဝပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၁၄)ရက်၊ (၁၂၇၁-ခု၊တပို့တွဲလဆန်း(၅)ရက်၊သောကြာနေ့)တွင် ကျိုက်လတ်မြို့နယ်၊ စာဖြူစုကျေးရွာသူကြီး ဦးစံခိုင်၊ ဒေါ်မျှင်တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
သားသမီး(၄)ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ငယ်မည်မှာ မောင်သိန်းမောင် ဖြစ်သည်။
ပညာရေး နှင့် လုပ်ငန်းအစ ၁၉၂၆တွင် ကျိုက်လတ်မြို့၊ အမျိုးသားကျောင်းမှ အလယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
နောင်တစ်နှစ်၌ ဖျာပုံအမျိုးသားကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ အထက်တန်းပညာသင်ယူသည်။
အလယ်တန်းမှစ၍ ကဗျာ၊ ရတုများရေးသားစပ်ဆိုလာခဲ့ရာ အထက်တန်းကျောင်းသားဖြစ်လာသောအခါ ဝတ္ထုရေးရန် စိတ်သန်လာသည်။
နဝမတန်းအရောက်တွင် ကျောင်းမှထွက်ကာ ဖခင်ဦးစံခိုင် ရန်ကုန်တွင်တည်ထောင်သော အာဇာနည်ဂျာနယ်တိုက်တွင် လုပ်ရန် ရန်ကုန်သို့ထွက်ခွာခဲ့သည်။
ဂျာနယ်ပိတ်လိုက်ရသဖြင့် ကျိုက်လတ်သို့ ပြန်ခဲ့သည်။
ကျိုက်လတ်ပြန်ရောက်သောအခါ ကျိုက်လတ်ဆရာကြီးဦးဘမူ၏ အမျိုးသားကျောင်းတွင် မြန်မာစာပြဆရာအဖြစ်ဆောင်ရွက်ရင်း အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့များတွင် ကျင်းပသည့် ပဒေသာကပွဲများအတွက် ဇာတ်လမ်းရေးသားခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်လည်းပါဝင်ကပြခြင်း၊ ဒါရိုက်တာလုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်နယ်ပယ် ၁၉၃၈တွင် ချစ်အမျှ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းကို ရေးသား၍ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ဂျပန်ခေတ်တွင် ပြဇာတ်များကို ရေးသားတင်ဆက်ခဲ့သည်။
ကန်တော်မိတ်ရုံတွင် ဂုဏ်၊ ဂျိုတီရုံတွင် မေတ္တာနှင့်သစ္စာ၊ မြိုင်ရုံတွင် ဩော်မိန်းမ - ဩော်ယောက်ျား၊ မိန်းမနဲ့ယောက်ျား၊ ဩော် --- လောက ပြဇာတ်များတင်ဆက်ခဲ့သည်။
စာရေးဆရာအသင်း ရန်ပုံငွေအတွက် ဝိဇယ 'ပေါ်ဦး' ပြဇာတ်များတွင် ဒါရိုက်တာလုပ်ပြီး ကိုယ်တိုင်လည်းပါဝင်ကပြခဲ့သည်။
မောင်ဖေငယ် ပြဇာတ်အထူးလူကြိုက်များခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်း ကာဌေးရုံတွင် ချစ်တော့ချစ်တယ်"၊ "ဝသုန်ဤမြေ၊ ဝင်းဝင်းရုံတွင် ကိုယ်ကြိုက်တာကိုယ်လုပ် ဇော်ရုံတွင် သားတို့ရုပ်ရည် ပြဇာတ်များကို ကိုယ်တိုင်အဓိကဇာတ်ဆောင်နေရာမှ ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။
၁၉၄၈တွင် ချစ်အနုမြူ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို ဒါရိုက်တာအဖြစ် ပထမဆုံးရိုက်ကူးခဲ့ရာ ထိုကားအတွက် စာရေးဆရာ အသင်းက ချီးမြင့်သော ဂုဏ်ထူးဆောင်ရွှေတံဆိပ်ဆုရရှိသည်။
၁၉၅၄တွင် ဩော်မိန်းမဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုဖြစ်သော ဒါရိုက်တာဆုရရှိခဲ့သည်။
နှစ်နှစ်အကြာတွင် ဘဝသံသရာဇာတ်ကားဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် ဒါရိုက်တာဆုရရှိသည်။
၁၉၆၈၌ စကားပြောသောအသည်းနှလုံး ဇာတ်ကားရိုက်ကူး၍ ဒါရိုက်တာဆု ထပ်မံဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
၁၉၇၀ပြည့်တွင် ကျမမှာမိန်းမသား ဇာတ်ကားရိုက်ကူး၍ ဒါရိုက်တာဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
၁၉၇၃ တွင် ရိုက်ကူးသော ဘယ်သူပြိုင်လို့လှပါတော့နိုင် ဖြင့် အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၇၅၏ ရွှေခြည်ငွေခြည်တန်းပါလို့ ဇာတ်ကားသည် ၎င်းကို ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု၊ ဒါရိုက်တာဆုကို ရရှိစေခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်များနှင့်ပတ်သက်၍ ရဟန်းစားရသော ဆွမ်းတစ်နပ်၊ ရဟန်းမစားရသော ဆွမ်းတစ်နပ်၊ တစ်ပါးသီလ ကဲ့သို့သော ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းများရေးသား ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
စာပေနယ်ပယ် ဦးသုခသည် ရုပ်ရှင်နယ်ပယ်သာမက စာပေနယ်တွင်လည်း အထင်ကရစာရေးဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်၍ စာအုပ်များစွာ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၂၉တွင် စိန်သိန်းတန်အမည်ဖြင့် စံပယ်ပွင့် ဝတ္ထုရေး၍ ကဝိမျက်မှန်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။
စာမူခငွေ တစ်ဆယ်ကျပ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း(၆)လဆု တို့ကိုရရှိခဲ့၏။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရွှင်ပျော်ပျော်တိုက်ဝတ္ထုပြိုင်ပွဲတွင် မောင်သိန်းမောင်အမည်ဖြင့် မိန်းမသား ဝတ္ထုရွေးချယ် ခံရသည်။
၁၉၃၂ အသက်(၂၃)နှစ်အရွယ်တွင် ဖတ်ခဲ့မှတ်ခဲ့သော လောကီလောကုတ္တရာဆိုင်ရာ မှတ်စုများကို စတင်စုဆောင်းရေးသားခဲ့ရာ နောင်တွင် သုခမှတ်စု စာအုပ်အဖြစ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၃၄ တွင် ရွှင်ပျော်ပျော်တိုက်နှင့် လိုက်ဖက်စေရန် သုခ အမည်ခံယူသည်။
သုခအမည်ခံယူပြီးနောက်တွင် ဝတ္ထုအဆုံး၌ သုခိအတ္တာနံပရိဟရန္တု ဆုတောင်းကိုထည့်လေ့ရှိပြီး ရွှင်ပျော်ပျော်တိုက်အတွက် လုံးချင်းဝတ္ထုငယ်များ ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့နောက် မိုက်မိတယ် လုံးချင်းဝတ္ထုထွက်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၁၌ သုခဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် စာအုပ်ထွက်ရှိကာ ထိုစာအုပ်ကို ၁၉၅၅၊ ၁၉၆၆၊ ၁၉၇၈၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်များတွင် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်အထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၇ မှ ၆၇ အထိ ရုပ်ရှင်နယ်၊ စာပေနယ်တွင် ကျင်လည်ခဲ့၍ စာအုပ်များစွာ ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၉၄တွင် ရာမာခရစ္စနာ၏ သုတပုံပြင်များစာအုပ်ထွက်၍ တစ်နှစ်အကြာတွင် ရတနာသုတ် စာအုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၉၇တွင် ချယ်လီအလှစာအလှ၊ စိတ်ဆိုသောစိတ်၊ သုခမှတ်စု၊ သုတရသဓမ္မစာစုံ၊ အမေ စသောစာအုပ်များ ရေးသားခဲ့၏။
ဘဝနိဂုံး စာရေးဆရာ ဒါရိုက်တာကြီးဦးသုခသည် ၂၀၀၅-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ(၇)ရက်နေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မနက် ၁၁ နာရီ မိနစ် ၃၀တွင် အမှတ်(၂) စစ်ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ် ကျင်မေ၊ သား ကိုရဲအောင် (ကလောင်အမည် သုခ(သား)) တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ဆောင်ရွက်ချက်များ ၁၉၈၃-၈၄နှစ်များ၌ ရန်ကုန်တိုင်း၊ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးသင်တန်းကျောင်း၊ တက္ကသိုလ်ဆရာလောင်း မွမ်းမံသင် တန်းတို့တွင် စကားပြောဟောနည်းပညာ၊ တရားဟောနည်းပညာ ဘာသာရပ်ပို့ချခဲ့သည်။
ဆရာကြီးဦးသုခ၏ လုံ့လထုတ်၍ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ပြာသိုလပြည့်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမေများနေ့အဖြစ် (၁၉၉၇)တွင် တရားဝင် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၅ခုနှစ် မန္တလေးမြို့တွင် ဦးသုခ ဦးဆောင်၍ အမေများနေ့ အခမ်းအနားကို စတင်ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယအကြိမ် အမေနေ့အခမ်းအနားတွင် ဆရာကြီးနဲ့အတူ သီတဂူဆရာတော်ပါ ကြွရောက်ဟောပြောခဲ့သည်။
ဆရာကြီးဦးသုခသည် လုံးချင်းဝတ္ထုပေါင်း (အစောပိုင်းကာလက) ၁ဝဝမျှရေးခဲ့၍ ဝတ္ထုတိုပေါင်း(၂၀၀)ခန့် ရေးသားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာများကိုသာ ဦးစားပေးခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း (၃၃)ကားမျှ ဒါရိုက်တာလုပ်၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းများ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏ ယုဝအသင်း (ဝိုင်အမ်ဘီအေ)နာယက စေတီယင်္ဂဏအသင်း၊ နာယက တိပိဋက နိကာယသာသနာပြု ဥပဌာကအဖွဲ့ ဂုဏ်ထူးဆောင်နာယက။
တိ-နိ စာအုပ်စာပေ အနုပညာနှင့် မော်ကွန်းအဖွဲ့ နာယက နာရေးကူညီမှုအသင်း (ရန်ကုန်) နာယက ဂုဏ်ပြုမှုများ ၁၉၅၈ တွင် အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့ကို ရရှိ၍ ၁၉၉၄ ဇန်နဝါရီလ(၄)ရက်နေ့တွင် မဟာသဒ္ဓမ္မ ဇောတိက ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ချီးမြင်ခြင်းခံရသည်။
၂၀၀၀ အောက်တိုဘာ ၂၆ ၌ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဆရာကြီး ဦးသုခအား စာပေပါရဂူဘွဲ့(D.Litt) ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ရေးသားပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ ဦးသုခ၏ ထင်ရှားသောစာအုပ်အချို့မှာ : သုခမှတ်စု အကျော်ဒေးယျ ဗုဒ္ဓသမီးတော်များ မင်္ဂလသုတ်(အဖွင့်) မေတ္တသုတ် လောကနီတိ သုခဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ရာမာခရစ္စနာပုံပြင်များ ကံကံ၏အကျိုး ချယ်ရီအလှစာအလှ သုတရသဓမ္မစာစုံ စိတ်ဆိုသောစိတ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပထမ မြန်မာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ဦးဘဝင်း (၁၁ ဇွန် ၁၉၀၁ - ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇) သည် လူမသမာတို့ လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ ကျဆုံးကြရရှာသော အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ၉ ဦးအနက် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဦးဘဝင်းသည် ဘုရင်ခံ ဆာ ဟူးဘတ် ရန့်(စ်)၏ အမှုဆောင်ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်နေစဉ် လုပ်ကြံခံရခြင်းဖြစ်သည်။
ဦးဘဝင်းသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ အစ်ကို အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၃-ခုနှစ် နယုန်လဆုတ် ၁၁-ရက်အင်္ဂါနေ့တွင် နတ်မောက်မြို့ အထက်တန်း အမိန့်တော်ရရှေ့နေ ဦးဖာ၊ ဒေါ်စုတို့မှ မွေးဖွားသောမွေးချင်း ၉-ယောက်တို့အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။
ဇာတာအမည် မောင်စံတင်ဖြစ်သည်။
ပညာရေး ဦးဘဝင်းသည် ၅-နှစ်သားအရွယ်တွင် နတ်မောက်မြို့ဆရာကြီး ဦးဝကြီး ကျောင်းတွင်စတင်ပညာသင်ကြားရာ ၇-နှစ်သားအရွယ်တွင် ၃-တန်းအောင်ခဲ့သည်။
တဖန် ဆရာဦး​သောဘိတကျောင်းသို့ ပြောင်းနေရာ ၁၂-နှစ်အရွယ်တွင် ၇-တန်း စာမေးပွဲကိုကောင်းစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထိုမှတဖန် တောင်တွင်းကြီးမြို့ ဆရာတော်ဦးသုန္ဒရကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ကြားပြန်သည်။
၁၆-နှစ်အရွယ်တွင် ၉-တန်းနှင့် ဆရာဖြစ်သင်စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ၁၇-နှစ်သားအရွယ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ ဆရာဦးဟံသာကျောင်းတွင် လက်ထောက်ဆရာအဖြစ်အမှုထမ်းသည်။
လက်ထောက်ဆရာအဖြစ်ထမ်းရွက်နေရင်း ဦးဘဝင်းသည် တတ်နိုင်သရွေ့ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကိုလေ့လာသင်ယူရာ အင်္ဂလိပ်စာ အတော်အတန် တတ်မြောက်လာသောအခါ ဆရာအလုပ်မှထွက်ကာ ရေနံချောင်းမြို့ ဘီအိုစီဂိုဒေါင်တွင် စာရေးကလေး အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်၊ လခစားအဖြစ်ရသမျှဝင်ငွေဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာအုပ်များဝယ်ဖက်ကာ ရေနံချောင်းမြို့ ဆရာဦးအေးမောင်ထံတွင် ညကျောင်းတက်​ရောက်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ဖြင့်ကြိုးစားလာခဲ့ရာ အသက်၂၀-အရွယ်တွင် ၁၀-တန်းစာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့်ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ လေသည်၊ ၁၀-တန်းအောင်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ဦးဘဝင်းသည် အလုပ်မှထွက်ကာ မန္တလေးတိုင်း|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်သို့ မိဘများအထောက်အပံ့ဖြင့် သွားရောက်သင်ယူပြန်သည်၊ ဥပစာကောလိပ်တွင် သိပ္ပံတန်းကိုဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သဖြင့် အစိုးရ စကောလားရှစ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
မန္တလေး ဥပစာကောလိပ်မှ ဥပစာတန်းအောင်မြင်သူများတွင် ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။
သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဘီ၊အက်စ်စီ သင်္ချာဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်​လေသည်။
ဥပစာသိပ္ပံတန်းအောင်မြင် ပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ဆက်လက်သင်ယူရာ သိပ္ပံဂုဏ်ထူးတန်းကိုထူးချွန်စွာ ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ကျောင်းဆရာဘဝ ထို့နောက် ရေနံချောင်းမြို့ အမျိုးသားကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ်ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။
ယင်းသို့အမှုထမ်းနေစဉ် သက္ကရာဇ် ၁၂၉၇-ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြေပိုင်ရှင်ဦးအံ့၊ ဒေါ်ရွှေမေတို့ သမီးကြီး ဒေါ်ခင်စောနှင့် အိမ်ထောင်ပြုသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၉၄၁-မှ ၁၉၄၂-ခုထိ (ရေနံချောင်း အမျိုးသားကျောင်းမှထွက်) ဖြူးမြို့ ကေအီးအမ် အမျိုးသားကျောင်း တွင်ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဂျပန်များဝင်လာချိန် ၁၉၄၂-ခုကုန်ခန့်တွင် ဦးဘဝင်းသည်ဇာတိ နတ်မောက်မြို့ သို့ပြန်ကာ မိခင်အိုကြီးအား စောင့်ရှောက်နေထိုင်သည်။
နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်မှု ဘီအိုင်အေခေတ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဦးဘဝင်းသည် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရာ တမြို့နယ်လုံး၏ ကြည်ညိုလေးစား ခြင်းကိုခံရသည်။
ဂျပန်ပြေးပြီး အင်္ဂလိပ်ပြန်ဝင်လာသောအခါ ရေနံချောင်းသို့ပြောင်းရွှေ့ နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်သည်။
ရေနံချောင်းနယ်လုံးဆိုင်ရာ ဖဆပလ အဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌကြီးအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
ဦးဘဝင်းကား ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တောရောမြို့ပါ ကြည်ညိုလေးစားခြင်း ခံရသူဖြစ်သည်။
တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၄၇-ဧပြီလတွင်ကျင်းပ သောအခါ ဦးဘဝင်းသည် မကွေးအနောက်မြောက်ပိုင်း အမတ်အဖြစ် ပြိုင်ဘက်မရှိ ရွှေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ထောက်ပံ့ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေးကော်မတီတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းခေါင်းဆောင်သော အမှုဆောင်ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ကူးသန်းရောင်ဝယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်နေစဉ် ၁၉၄၇-ဇူလိုင်လ ၁၉-ရက်နေ့တွင် နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၇ မိနစ် လုပ်ကြံခြင်းခံရလေသည်။
ဦးဘဝင်းသည် ရိုးသား အေးဆေးသူဖြစ်သည်။
ဝါကြွားခြင်းကိုမုန်းတီး တဖက်သားကို အားနာတတ်သည်။
ဇွဲအလွန်ရှိပြီး လုံ့လဝီရိယ နှင့်ပြည့်စုံသည်။
ဉာဏ်အလွန်ထက် တပည့်များအပေါ် စေတနာကောင်းလှသဖြင့် တပည့်များသာမက ယင်းတို့ မိဘများကပါလေးစား ကြည်ညိုကြသည်။
သားသမီး ၆ ယောက် ကျန်ခဲ့ရာ အကြီးဆုံးမှာ ၁၁ နှစ်အရွယ်ရှိပြီးလျှင် အငယ်ဆုံးမှာ ၁ဝ လသာ ရှိသေးသည်။
အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဦးဘဝင်း ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်စော နှင့် သမီး မတင်လှဝင်း၊ သားမောင်စောဝင်း၊ မောင်အေးဝင်း၊သမီး ခင်မြဝင်း၊သားမောင်စိန်ဝင်း၊ မောင်ထွေးဝင်းတို့ကျန်ရစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား - ၁၉၈၉ခုနှစ်၊(၄၂)နှစ်မြောက် အာဇာနည်နေ့ အထိမ်းအမှတ်စာစောင်၊ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာနမှထုတ်ဝေသည်။
thumb | 400px | စက်ဝိုင်းဒေသနာ မိုးကုတ်တရားသည် ရှင်တော်ဗုဒ္ဓဟောကြားတော်မူခဲ့သော နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းအကျင့်တရားများကို မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးဝိမလ မှ သာမန်လူတို့အနေဖြင့် လွယ်ကူစွာနားလည်နိုင်ရန် စက်ဝိုင်းဒေသနာဖြင့် ရှင်းလင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး ဖွင့်ဆိုရှင်းပြခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ မိုးကုတ်တရားဟု အလွယ်ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
မိုးကုတ်ဆရာတော်တရား မူလနှစ်ဖြာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် အစနှစ်ခု၊ သံသရာရေသောက်မြစ်နှစ်ခု၊ ခန္ဓာကိုဖြစ်စေတဲ့ လက်သည်အကြောင်းရင်းနှစ်ခု။
တရားကိုယ်က ဘယ်သူတွေပါလိမ့်မလဲဆိုတော့ စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ကြီး၏ အလယ်တည့်တည့်မှာပါတဲ့ အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာပါပဲ။
မူလနှစ်ဖြာ ဆိုတာ အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာလို့ မှတ်ပါ။
သစ္စာနှစ်ခု စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ကြီးက ၁ အကွက်က သမုဒယသစ္စာ၊ ၂ အကွက်က ဒုက္ခသစ္စာ၊ ၃ အကွက်က သမုဒယသစ္စာ၊ ၄ အကွက်က ဒုက္ခသစ္စာ။
လေးနေရာခွဲပြီး ရေးထားငြားသော်လည်း သစ္စာချင်းတူရာပေါင်းလိုက်ရင် သမုဒယသစ္စာနှင့် ဒုက္ခသစ္စာနှစ်ခုပဲ ရှိတယ်။
လေးခုအလွှာ ၁ အကွက် အတိတ်အကြောင်း တစ်လွှာ၊ ၂ အကွက် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး တစ်လွှာ၊ ၃ အကွက် ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်း တစ်လွှာ၊ ၄ အကွက် အနာဂတ်အကျိုး တစ်လွှာ။
အကြောင်းအလွှာနှစ်ခုနှင့် အကျိုးအလွှာနှစ်ခု။
အကွက် (၃) ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်း တစ်လွှာကို တချို့နေရာမှာ အနာဂတ်အကြောင်း တစ်လွှာလို့ရေးထားတာမျိုးလည်း ရှိတတ်ပါတယ်။
အင်္ဂါ တစ်ဆယ်နှစ်ပါး ၁ အကွက်မှာ အဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရ၊ ၂ အကွက်မှာ ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ ၃ အကွက်မှာ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကမ္မဘဝ၊ ၄ အကွက်မှာ ဇာတိ၊ ဇရာမရဏ။
ပေါင်းလိုက်ရင် အင်္ဂါတစ်ဆယ်နှစ်ပါးရှိတာ တွေ့ရပါမယ်။