kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကိုးကားချက်များ "မရောင်းဖြစ်သော်၊ တွက်စစ်ချိန်တွယ်၊ ခုံတိုင်လည်၍၊ မဝယ်လုံးလုံး၊ စရန်ဆုံး၍၊" [၁၁၄၅] သာဓိ ၃၆။
"မရောင်းဖြစ်လျှင်ခုံတိုင်လည်၊ မဝယ်ဖြစ်လျှင် စရန်ဆုံး ဆိုသောစကား။
" [၁၂၃၁] အဍ္ဍသံ။
မရှိ ခိုးနိုး၊ မလှ စုန်းယိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မရှိ ခိုးနိုး၊ မလှ စုန်းယိုး” ဆိုသည်မှာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများကို သူခိုးဟု အထင်ခံရတတ်ပြီး ရုပ်ရည်မလှပသူများကို စုန်းမဟု အထင်ခံရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတို့သည် အသွင်အပြင် သို့မဟုတ် ပြင်ပအခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အလွယ်တကူ အကဲဖြတ်တတ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ဆင်းရဲနွမ်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် ရုပ်ရည်မလှပခြင်းသည် လူတစ်ဦး၏ စိတ်နေသဘောထား သို့မဟုတ် အကျင့်စာရိတ္တကို တိုင်းတာရန် မှန်ကန်သော နည်းလမ်းမဟုတ်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
“မလှတော့ စုန်းယိုး၊ မရှိတော့ ခိုနိုး” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မဟုတ်ပါဘူးသူကြီးရယ်၊ တော်တို့ဥစ္စာက မရှိ ခိုးနိုး၊ မလှ စုန်းယိုး ထင်နေကြတာကိုး၊" [၁၃၁၃] သုခတို။
၅၈၃။
"မလှတော့ စုန်းယိုး၊ မရှိတော့ ခိုးနိုး ဆိုတာလို ဖြစ်နေပါပြီ။
ငါ ဆင်းရဲတာတော့ မှန်ပါတယ်။
သို့ပေမဲ့ ခိုးဝှက်ယူဖို့ကိုတော့ စိတ်ကူးထဲတောင် မထည့်ပါဘူးကွာ။
" [၁၃၃၂] မြဝတီ၊ ၁၈၊ ၁၁။
မလုပ် မရှုပ် မပြုတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မလုပ် မရှုပ် မပြုတ်” ဆိုသည်မှာ အလုပ်တွင် တက်တက်ကြွကြွ မလုပ်ကိုင်ဘဲ ပုံမှန်တာဝန်ကိုသာ ထမ်းဆောင်ပါက ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေ နည်းပါးပြီး ထိုသို့ ပြဿနာမရှိခြင်းကြောင့် အလုပ်ပြုတ်မည့်အရေးကိုလည်း စိုးရိမ်ရန် မလိုဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလုပ်တွင် တက်ကြွစွာ လုပ်ကိုင်ခြင်းကို အားမပေးဘဲ အန္တရာယ်ကင်းစွာ နေထိုင်လိုသော သဘောထားကို ဖော်ပြသည်။
အလွန်အကျွံ လုပ်ကိုင်ခြင်းသည် ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အလုပ်ပြုတ်သည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်သောကြောင့် အန္တရာယ်ကင်းသော နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
မရှိဝမ်းစာ ရှိတန်ဆာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မရှိ ဝမ်းစာ၊ ရှိ တန်ဆာ” ဆိုသည်မှာ ငွေကြေးချို့တဲ့ ဆင်းရဲသောအခါတွင် လက်ဝတ်ရတနာများသည် ဝမ်းစာအတွက် အရေးပေါ် ရောင်းချ၍ အသုံးပြုနိုင်သော ပစ္စည်းများဖြစ်ပြီး ချမ်းသာကြွယ်ဝသောအခါတွင်မူ အဆိုပါ လက်ဝတ်ရတနာများသည် အလှအပအတွက် အဆင်တန်ဆာများ ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လက်ဝတ်ရတနာများ၏ အသုံးဝင်ပုံ နှစ်မျိုးကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ဆင်းရဲချိန်တွင် အသက်ဆက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အထောက်အကူပြုနိုင်သကဲ့သို့ ချမ်းသာချိန်တွင်လည်း လူမှုအဆင့်အတန်းနှင့် အလှအပကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ပိုက်ဆံပြတ်လို့ ပေါင်ရင်တောင် ရွှေဆိုရင် ဈေးပိုပြီး ရသေးတယ်။
ရောင်းရင်လည်း ဈေးမဆုံးဘူး။
မရှိ ဝမ်းစာ၊ ရှိ တန်ဆာ ဆိုတာ အဲဒါပဲ။
" [၁၃၀၁] ဂျာနယ်ကျော်၊ ၃၊ ၃။
"ပစ္စည်းပဲ၊ မရှိ ဝမ်းစာ၊ ရှိ တန်ဆာပေါ့။
" [၁၃၁၁] ပဒေသာ၊ ၂၊ ၁၃။
မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ” ဆိုသည်မှာ ယခုဘဝတွင် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုကြောင့် အလှူဒါန မပြုလုပ်နိုင်ပါက နောင်ဘဝတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော ဘဝသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အလှူဒါနသည် ကောင်းမှုကုသိုလ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ယခုဘဝတွင် အလှူဒါနပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် နောင်ဘဝတွင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ယခုဘဝတွင် မရှိဆင်းရဲ၍ အလှူမပြုလုပ်ပါက နောင်ဘဝတွင်လည်း ဆက်လက်ဆင်းရဲနေမည်ဟု ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
အလှူဒါနပြုလုပ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဆင်းရဲနွမ်းပါး၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို မပြုနိုင်သူသည် မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ ဆိုသော စကားအတိုင်း နောင်သံသရာ ဘဝတစ်ပါးသို့ ပြောင်း သွား ကြလေသောအခါ ကုသိုလ်ကောင်းမှုအထုပ်အထည် မပါလေသောကြောင့် ချမ်းသာမြင့်မြတ်သော အမျိုးဇာတ်၌ မဖြစ်ပွားရလေဘဲ…၊" [၁၂၇၅] စာဏကျ၊ ပ။
"နိဗ္ဗာန်ဆော်က… မရှိလို့ မလှူ၊ မလှူလို့ မရှိ ဆိုတဲ့စကားကို ကြားဖူးတယ် မဟုတ်လား၊ မရှိ ရှိအောင် ကြိုးစားရှာဖွေပြီး လှူကွာလို့ တိုက်တွန်းပြန်တယ်။
" [၁၃၄၈] ဓမ္မရသ။
မရှိတောင့်တ ရှိကြောင့်ကြ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မရှိတောင့်တ ရှိကြောင့်ကြ” ဆိုသည်မှာ လူတို့သည် မိမိ၌ မရှိသေးသော အရာများကို ရရှိလို၍ တောင့်တတတ်ကြသကဲ့သို့ ရှိပြီးသော အရာများ ဆုံးရှုံးသွားမည်ကိုလည်း စိုးရိမ်ပူပန်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူ့သဘာဝ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မရှိသေးသော အရာကို လိုချင်ခြင်းသည် လူသားတို့၏ သဘာဝဖြစ်သော်လည်း ရရှိပြီးသော အရာကို ဆုံးရှုံးမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းသည်လည်း သဘာဝပင်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် လူတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ စိတ်ချမ်းသာစွာ မနေနိုင်ဘဲ အမြဲတမ်း တောင့်တခြင်း သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ခြင်း တစ်ခုခုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရတတ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လူဆိုတဲ့လူတွေဟာ မရှိပြန်တော့လည်း တောင့်တောင့်တတနှင့် ရှာလိုက်ဖွေလိုက်ရတာ၊ ရှိပြန်တော့လည်း ဖြောင့်ဖြောင့်မှ မအိပ်ရအောင် တကြောင့်ကြကြနှင့် သောကဖိစီးပြီး အစိုးရိမ်ကြီး စိုးရိမ်ကြရပေတယ်၊ ဒါကြောင့် မရှိတောင့်တ ရှိကြောင့်ကြဆိုတဲ့စကားဟာ လွန်စွာမှ မှန်တာပေါ့၊" [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ တ။
မရှိတာထက် မသိတာခက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မရှိတာထက် မသိတာခက်” ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာ မရှိခြင်းထက် အသိပညာ၊ ဉာဏ်ပညာ မရှိခြင်းက ပို၍ ခက်ခဲကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပစ္စည်းဥစ္စာသည် ဘဝအတွက် အရေးပါသော်လည်း အသိပညာနှင့် ဉာဏ်ပညာသည် လူတစ်ဦး၏ ဘဝကို လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သော အဓိကအင်အားစုဖြစ်သည်။
အသိပညာမရှိပါက မှားယွင်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ပြီး ဒုက္ခရောက်နိုင်သောကြောင့် အသိပညာသည် ပစ္စည်းဥစ္စာထက် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မရှိတာထက် မသိတာခက် ဆိုတာလို သည်လို အလိုက်ကန်းဆိုးမသိတဲ့ မိန်းမတွေနှင့် တွေ့ရတာထက် လောကမှာ ခက်တာမရှိဘူး။
" [၁၂၇၆] မြင့်၊ ပ။
"မရှိတာထက် မသိတာခက်…လောကမှာ ပစ္စည်းဥစ္စာ မရှိလျှင် အခက်ကြီး မခက် အမှားကြီး မမှား၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ မရှိပြီဆိုမှဖြင့် အခက်ကြီးခက် အမှားကြီးမှောက်မှားရတော့တာပဲ။
မြစ်မခမီဒီယာဂရုသည် လွတ်လပ်သော သတင်းအေဂျင်စီတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၌ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အယ်ဒီတာချုပ်မှ မေသင်္ကြန်ဟိန်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွက် Knight International Journalism Award ကို ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဝန်ဆောင်မှုများ မြစ်မခမီဒီယာသည် နေ့စဉ်သတင်းများကို ရုပ်သံလိုင်းများ၊ ရေဒီယိုလိုင်းများနှင့် ဂျာနယ်များမှတဆင့် ထုတ်လွှင့်လျက်ရှိသည်။
မြစ်မခမီဒီယာဝက်ဘ်စာမျက်နှာကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အဝေးရောက်မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်များကို ရည်ရွယ်၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာစာဖတ်ပရိသတ်များအတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် စာမျက်နှာကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် လွှတ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ မြစ်မခမီဒီယာဂရုဝက်ဘ်ဆိုဒ် မြစ်မခမီဒီယာဂရုဝက်ဘ်ဆိုဒ် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ သတင်းမီဒီယာများ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မီဒီယာ။
မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်” ဆိုသည်မှာ အသုဘ (လူသေ) တစ်ကြိမ် မြင်တွေ့ခြင်းမှ ရရှိသော သတိသံဝေဂ (လောက၏ မမြဲခြင်းသဘောကို သိမြင်ခြင်း) သည် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ အကြိမ်များစွာ သွားရောက်၍ တရားနာခြင်းမှ ရရှိသော သတိသံဝေဂနှင့် တန်ဖိုးချင်း ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူသေကို မြင်တွေ့ခြင်းသည် လောက၏ မမြဲခြင်းသဘောကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားသိရှိစေနိုင်သော အတွေ့အကြုံတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
တရားနာခြင်းဖြင့်လည်း ထိုကဲ့သို့ သဘောပေါက်နိုင်သော်လည်း လူသေကို မျက်မြင်တွေ့ရခြင်း၏ စိတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုသည် ပိုမိုပြင်းထန်သည်။
ထို့ကြောင့် လူသေတစ်ကြိမ်မြင်ခြင်းသည် တရားဆယ်ကြိမ်နာခြင်းနှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သေခြင်းတရားကို သတိရခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
“မြန်မာလူမျိုးများအတွင်း မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်ဟူသော စကားပုံသည် သေခြင်းတရားကို မျက်ကွယ်မပြုရန်၊ သေခြင်းတရားကို ရှုမြင် သုံးသပ်နိုင်ရန် ထားရှိသော စကားပုံဖြစ်သည်” ဟုလည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "သင်္ခါရ သမ္ပဇဉ်နှင့် ဉာဏ်အမြင် တစ်ခါပေါက်သောကြောင့် မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါ်ကဟု ဆိုလောက်ဖွဲ့ စကားအလာ များတဏှာ ခင်တွယ်မခတော့ဘဲ ေဩာ် စင်ကြယ်ရတဲ့ သဘောတရားပေတည်း။
" [၁၃၁၇] ညေယျ။
"မြန်မာလူမျိုးများအတွင်း မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်ဟူသော စကားပုံသည် သေခြင်းတရားကို မျက်ကွယ်မပြုရန်၊ သေခြင်းတရားကို ရှုမြင် သုံးသပ်နိုင်ရန် ထားရှိသော စကားပုံဖြစ်သည်။
" [၁၃၄၈] ဤခရီး။
မလှူတတ် ဈေးရောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မလှူတတ် ဈေးရောင်း” ဆိုသည်မှာ ငွေကြေးတတ်နိုင်မှု အခြေအနေကြောင့် အလှူဒါန အများအပြား မပြုလုပ်နိုင်ပါက ဈေးရောင်းသည့်အခါ ဝယ်သူများကို ဈေးနှုန်းသက်သာစွာ ရောင်းချခြင်း သို့မဟုတ် ပိုမို၍ ပေးခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အလှူဒါနပြုလုပ်ခြင်းသည် ကုသိုလ်ရရှိစေသော ကောင်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သော်လည်း အခြားနည်းလမ်းများဖြင့်လည်း ကုသိုလ်ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ငွေကြေးမတတ်နိုင်သူများအနေဖြင့် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများမှတစ်ဆင့် သူတစ်ပါးကို ကူညီခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ရယူနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလှူနိုင် မတန်းနိုင်တောင် ဒီထမင်းဆိုင်ကလေးကို ဆီပေါပေါ၊ ဆန်ပေါပေါ ဝယ်နိုင်ခြမ်းနိုင်ပြီး ဖွင့်သွားပါရစေ၊ အမေတော့ ကျေနပ်ပြီ၊ မလှူတတ်ရင် ဈေးရောင်းလို့ဆိုတဲ့စကား ရှိတယ်မဟုတ်လား။
မလိမ္မာ နှစ်ခါပန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မလိမ္မာ နှစ်ခါပန်း” ဆိုသည်မှာ အမှုကိစ္စတစ်ခုကို လိမ္မာပါးနပ်စွာ သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် မဆောင်ရွက်ပါက ထိုအမှုကိုပင် ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ရသဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင် ပင်ပန်းဆင်းရဲရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အလုပ်တစ်ခုကို စတင်လုပ်ကိုင်ကတည်းက သေချာဂရုတစိုက် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် အချိန်နှင့် အားထုတ်မှုကို သက်သာစေကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ပေါ့ပေါ့ဆဆ လုပ်ကိုင်ခြင်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အချိန်နှင့် အားထုတ်မှုကို ပိုမိုကုန်ကျစေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
“မလိမ္မာ နှစ်ခါမော” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ပြည်ဘုရင်ကို ယုံကြည်၍ လွှဲအပ်ခဲ့ခြင်းဟာ အမှားကြီး မှားတော့တာပဲ။
မလိမ္မာ နှစ်ခါပန်းဆိုတာလို တစ်ဖန်ထပ်၍ ချီတက်ရပြန်ဦးတော့မှာပဲ။
၁၆၀။
မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စမြဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စမြဲ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် တစ်ကြိမ်တစ်ခါ မလိမ္မာမှုကြောင့် အမှားတစ်ခုခုကို ကျူးလွန်မိနိုင်သော်လည်း ထိုအမှားကို သင်ခန်းစာယူ၍ နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံမမှားမိအောင် သတိပြုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတိုင်းသည် အမှားများ ကျူးလွန်တတ်ကြပြီး အရေးကြီးသည်မှာ ထိုအမှားများမှ သင်ခန်းစာယူ၍ မိမိကိုယ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမှားမှ သင်ခန်းစာယူခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မှားမိတာ မှားပါစေတော့၊ မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စြဲမ ဆိုတဲ့ စကားပုံများလည်း အရှိသားပဲ၊" [၁၂၇၆] မြင့်၊ မ။
"မလိမ္မာ တစ်ခါမိုက်စမြဲဆိုတဲ့ စကားတော့ ရှိတာပေါ့ကွာ၊ ဒါပေမဲ့ ဖေဖေတို့ စေတနာကတော့ တစ်ခါ၊ တစ်ကြိမ်၊ တစ်ဖဲ့မှ မိုက်တယ်ဆိုတာ မဖြစ်စေချင်ဘူး။
" [၁၃၃၁] မြဝတီ၊ ၁၈၊ ၅။
၁၇၅။
မိဘစကား၊ နားထောင်ငြား၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိဘစကား၊ နားထောင်ငြား၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်း” ဆိုသည်မှာ မိဘ၏ စကားကို နာခံလိုက်နာပါက မိမိ၏ ဘဝခရီးလမ်းတွင် မည်မျှပင် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော အတားအဆီးများ (ဥပမာ- သံပြားကျောက်စောင်း) ရှိနေပါစေ မိဘ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကြောင့် အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိဘ၏ ဆုံးမဩဝါဒနှင့် လမ်းညွှန်မှုသည် သားသမီးများအတွက် အကောင်းဆုံးသော အကာအကွယ်နှင့် လမ်းပြဖြစ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မိဘစကားကို နာခံခြင်းဖြင့် ဘေးရန်အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးနိုင်ပြီး အောင်မြင်မှုများ ရရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မိဘစကား၊ နားထောင်ငြားက၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်းဟု၊ သူဟောင်းရှေးလွန်၊ ဆိုမိန့်ညွှန်၏။
" [၁၂၆၆] မဃ ၂၆၂။
"မိဘစကား၊ နားထောင်ငြားက၊ သံပြားကျောက်စောင်း၊ ကြိုသော်ပျောင်း၏လို့ဆိုတဲ့�မိဘနှစ်ပါးပြောလိုက်တဲ့ စကားကို ကြားလိုက်ရင်ပဲ သနားတဲ့ စိတ်တွေဟာ တဖိတ်ဖိတ် ဝေပြီး…၊" [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ တ။
မိဘကျေးဇူး မြင်းမိုရ်ဦး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိဘကျေးဇူး မြင်းမိုရ်ဦး” ဆိုသည်မှာ မိဘတို့၏ ကျေးဇူးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းဂန်များတွင် အလွန်မြင့်မားသည်ဟု ဖော်ပြထားသော မြင်းမိုရ်တောင်ကြီးကဲ့သို့ အလွန်ကြီးမားလှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိဘတို့သည် သားသမီးများအပေါ် မွေးမြူပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း၊ ပညာသင်ကြားပေးခြင်း စသည့် ကျေးဇူးများစွာ ရှိသည်။
ထိုကျေးဇူးများကို မည်သည့်အရာနှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍ မရနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မိဘကို ရိုသေလေးစားကိုင်းရှိုင်းရန်နှင့် မိဘ၏ ကျေးဇူးကို သိတတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "တောင်မြင်းမိုရ်ရှိ၊ ဂုဏ်ကြီးဘိသည်၊ မွေးမိဖခင်၊ ကျေးဇူးရှင်နှင့်၊" [၈၅၀-ခန့်] ဟံချုပ်။
"မြင်းမိုရ်ဦးသို့၊ ကျေးဇူးဆဆ၊ ကြီးမြတ်လှသား၊ မိဘဘိုးဘွား၊ သက်ကြီးအားလျှင်၊ ပြစ်မှားကျူးထွေ၊ မရိုသေက၊ သရေမတက်၊ ဂုဏ်ရည် ပျက်၏။
" [၁၁၂၂] ဩပျို့ ၂၁။
"မိဘဖြစ်သူတို့မှာ� မိဘကျေးဇူး မြင်းမိုရ်ဦး ဆိုသည့်အတိုင်း မြင်းမိုရ်တောင်တမျှ များစွာပင် ရှိကြသည်။
" [၁၃၁၄] မင်မြု။
မာဃနဂါး၊ ပြုဗ်သုံးပါး၊ ကျေးနားသောခါ၊ မိုးကြီးရွာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မာဃနဂါး၊ ပြုဗ်သုံးပါး၊ ကျေးနားသောခါ၊ မိုးကြီးရွာ” ဆိုသည်မှာ ဝါဆိုလတွင် မာဃနက္ခတ် (မာဃကြယ်) နှင့် နဂါးကြယ်၊ ပြုဗ္ဗဖလဂုနီနက္ခတ်၊ ပြုဗ္ဗဘဒြပိုဒ်နက္ခတ်၊ ပြုဗ္ဗာသာဠ်နက္ခတ်တို့သည် လနှင့် ယှဉ်သောအခါ မိုးကြီးရွာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ကျေးနားသည်” ဆိုသည်မှာ လနှင့် ယှဉ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် နက္ခတ်တာရာများကို လေ့လာပြီး မိုးလေဝသကို ခန့်မှန်းလေ့ရှိကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုကဲ့သို့ ခန့်မှန်းမှုများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "တောင်သူကြီးတို့၏ ဆိုရိုးစကားတစ်ရပ်မှာ မာဃနဂါး၊ ပြုဗ်သုံးပါး၊ ကျေးနားသောအခါ၊ မိုးကြီးရွာ ဖြစ်ပါသည်။
ကျေးနားသည်ဆိုသည်မှာ စန်းယှဉ်သည်ကို ဆိုလိုပါသည်။
" [၁၃၄၆] အာကာတစ်ခွင်။
မအိပ်မနေ အသက်ရှည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မအိပ်မနေ အသက်ရှည်” ဆိုသည်မှာ အိပ်စက်အနားယူခြင်း မရှိဘဲ အမြဲတစေ နိုးကြားတက်ကြွနေခြင်းဖြင့် ဘေးရန်အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးပြီး အသက်ရှည်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သို့သော် ဤဆိုရိုးစကားသည် အိပ်စက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို လျှော့တွက်ထားသော အယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။
အမှန်မှာ လုံလောက်သော အိပ်စက်မှုသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အလွန်အရေးပါပြီး အိပ်ရေးပျက်ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မောင်ပေါက်ကျိုင်း၏ ပုံပြင်နှင့် ဆက်စပ်၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
မောင်ပေါက်ကျိုင်းသည် ဆရာ၏ “မအိပ်မနေ အသက်ရှည်” ဟူသော စကားကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် မိဖုရားကြီးကို သတ်ရန်လာသော နဂါးကို သတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုပုံပြင်ကို အခြေခံ၍ ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘေးရန်မှ ကင်းဝေးလိုလျှင် သတိဝီရိယရှိရန် လိုအပ်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မအိပ်မနေ အသက်ရှည်ဆိုသော တကောင်းရာဇဝင်လာ မောင်ပေါက်ကျိုင်း၏ စကားပုံအရ အသက်ရှည်ခြင်းအကျိုးကို ရရှိစေနိုင်၏။
" [၁၂၈၂] နီရီ။
"ဒီလူဆိုးတွေကို ကျွန်တော် ဖမ်းမိတာ တခြားကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။
အညာက ကျွန်တော့်ဦးကြီးတစ်ယောက်မှာလိုက်တဲ့ မအိပ်မနေ အသက်ရှည် ဆိုတဲ့စကားကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
" [၁၃၁၀] ဒဂုန်၊ ၂၁၊ ၁၂။
မသောက်မစား လူ့ငနွား၊ သောက်သောက်စားစား လူ့မင်းသား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မသောက်မစား လူ့ငနွား၊ သောက်သောက်စားစား လူမင်းသား” ဆိုသည်မှာ အရက်သောက်စားခြင်းကို အခြေခံ၍ လူတို့ကို အကဲဖြတ်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
အရက်မသောက်စားတတ်သူကို လူနုံ၊ လူအဟု သတ်မှတ်ပြီး အရက်သောက်စားတတ်သူကိုမူ လူတော်၊ လူမော်ဟု သတ်မှတ်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရက်သောက်စားခြင်းကို လူမှုအဆင့်အတန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်သော အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေသည်။
သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် အရက်သောက်ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အများအားဖြင့် လက်မခံကြပေ။
ကိုးကားချက်များ "အရက်သမားတွေကလည်း သောက်သောက်စားစား လူမင်းသား၊ မသောက်မစား လူ့ငနွား၊ တစ်ခွက်သောက် အထက်ရောက်ဆိုတဲ့ အတိုင် အဖောက်စကားတွေကို ဆူညံအောင် အော်ပြီး အရက်နှင့် ပျော်ကြသတဲ့၊" [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ မ။
၁၅၅။
"သူ့ကြောင့် ကျွန်တော့်ဘဝ ရေတိမ်နစ်ခဲ့ရပါတယ်၊ ဆုံးရှုံးမှုပေါင်း ကုဋေကုဋာနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။
သောက်သောက်စားစား လူမင်းသား၊ မသောက်မစား လူ့ငနွားလို့ ဆိုရိုးရှိပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော့်ဘဝက ဆိုရိုးနဲ့ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားတယ်။
" [၁၃၄၄] ရတနာမွန်၊ ၉၊ ၁၀။
မသိလျှင် မေး၊ မစင်လျှင် ဆေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မသိလျှင် မေး၊ မစင်လျှင် ဆေး” ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ် မစင်ကြယ်ပါက ဆေးကြောသန့်စင်ရသကဲ့သို့ မသိနားမလည်သော အရာတစ်ခုခု ရှိပါက သိရှိနားလည်အောင် မေးမြန်းရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းမှုနှင့် ဉာဏ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသိပညာတို့၏ အရေးပါမှုကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မသိနားမလည်ဘဲ နေခြင်းထက် မေးမြန်းခြင်းဖြင့် ဗဟုသုတ တိုးပွားစေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မသိသော်မေး၊ မစင်ဆေးဟု၊ ထုံးရေးတန္တု၊ ဆိုမှတ်ပြုသား၊" [၈၄၆] ဟင်္သာ ၃၅။
"မသိသော်မေး၊ ဆေးကားအစင်၊ လူရှင်ဆိုဟူ၊ ပမာမူသား၊" [၉၀၄] ဘုံ ၅၈။
"မသိလျှင် မေး၊ မစင်လျှင် ဆေးဆိုတဲ့အတိုင်း မသိလို့မေးတာပါ။
မုတမပါ လင်္ကာမချော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မုတမပါ လင်္ကာမချော” ဆိုသည်မှာ ကဗျာ သို့မဟုတ် စာပေအရေးအသားများသည် ကိုယ်တွေ့အတွေ့အကြုံ သို့မဟုတ် အာရုံငါးပါး (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ) ဖြင့် ခံစားသိရှိမှု မပါဝင်ပါက ချောမွေ့ပြေပြစ်မည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
“မုတ” ဆိုသည်မှာ အာရုံငါးပါးမှ ရရှိသော အတွေ့အကြုံများကို ရည်ညွှန်းသည်။
အာရုံငါးပါးဖြင့် တိုက်ရိုက်ခံစားသိရှိထားသော အကြောင်းအရာများကို ရေးသားမှသာ စာဖတ်သူ သို့မဟုတ် နားထောင်သူကို ဆွဲဆောင်နိုင်သော စာပေအရေးအသားများ ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။
“မုသားမပါ လင်္ကာမချော” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုကြပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ အတုအယောင် သို့မဟုတ် မမှန်ကန်သော အကြောင်းအရာများကို ရေးသားပါက စာပေအရေးအသားသည် တန်ဖိုးမရှိ ဖြစ်သွားမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မုသားမပါ လင်္ကာမချောဆိုသည်မှာ မုတမပါ လင်္ကာမချော ဆိုလိုသည်။
ရူပါရုံ စကားမျိုးကို ဒိဋ္ဌ၊ သဒ္ဒါရုံ စကားမျိုးကို သုတ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ စကားမျိုးကို မုတ၊" [၁၂၁၈] မင်သာ။
အထက်ပါ ကိုးကားချက်တွင် “မုသားမပါ လင်္ကာမချော” နှင့် “မုတမပါ လင်္ကာမချော” နှစ်ခုလုံးကို ရှင်းလင်းထားသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။
သို့သော် အများသုံးစကားအနေဖြင့် “မုသားမပါ လင်္ကာမချော” ကို ပိုမိုအသုံးပြုကြပါသည်။
အချို့က “မုတမပါ လင်္ကာမချော” သည် ပိုမိုမှန်ကန်သော အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပါသည်။
မုဆိုးတစ်သက် တံငါတစ်မနက်၊ တံငါတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မုဆိုးတစ်သက် တံငါတစ်မနက်၊ တံငါတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်” ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသတ္တဝါများ သေဆုံးရမှုပမာဏကို နှိုင်းယှဉ်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
မုဆိုးတစ်ဦးသည် တစ်သက်တာလုံး သတ်ဖြတ်သော သားကောင်အရေအတွက်သည် တံငါသည်တစ်ဦး တစ်မနက်တည်း သတ်ဖြတ်သော ငါးအရေအတွက်နှင့် ညီမျှနိုင်ပြီး တံငါသည်တစ်ဦး တစ်သက်တာလုံး သတ်ဖြတ်သော ငါးအရေအတွက်သည် ချိပ်မွေးမြူသူများ ချိပ်ကို ရယူရန် သတ်ဖြတ်ရသော ချိပ်ပိုးအရေအတွက်နှင့် ညီမျှနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သတ်ဖြတ်ခံရသော သတ္တဝါအရေအတွက်သည် လုပ်ငန်းအမျိုးအစားအပေါ် မူတည်၍ ကွာခြားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
အချို့လုပ်ငန်းများသည် သတ္တဝါများစွာ သေဆုံးစေနိုင်ပြီး အချို့လုပ်ငန်းများတွင် သတ္တဝါအနည်းငယ်သာ သေဆုံးစေနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
“မုဆိုးတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "သူ့အသက်သတ်ခြင်းသည် ပါဏာတိပါတကံ သက်ရောက်၍.. မုဆိုးတစ်သက် တံငါတစ်မနက်၊ တံငါတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်ဟူ၍ ရှေးလူကြီးများ ဆိုရိုးစကား ရှိခဲ့၏။
" [၁၃၂၀] စာဗိမာန် ၇၊ ၇။
"မုဆိုးတစ်သက် ချိပ်တစ်ခက်ဟုဆိုသော ဆိုရိုးစကားကို လူအများ ကြားဖူးကြပေမည်။
…ဤဆိုစကားသည် လုံးဝ မှားယွင်းကြောင်း ချိပ်ပိုး မွေးမြူနည်းကို သိပ္ပံနည်းကျစွာ ကျင့်သုံးခဲ့ပါက မုချ တွေ့ရမည်ဖြစ်ပါသည်။
" [၁၃၅၁] ချိပ်သိ။
မုဆိုးကောင်း ဒေါင်းချောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မုဆိုးကောင်း ဒေါင်းချောင်း” ဆိုသည်မှာ ဒေါင်းကို ဖမ်းဆီးနိုင်မှသာ စစ်မှန်သော မုဆိုးဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဒေါင်းသည် ဖမ်းဆီးရန် ခက်ခဲသော တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မုဆိုးတစ်ဦးသည် ဒေါင်းကို ဖမ်းဆီးနိုင်မှသာ ကျွမ်းကျင်သော မုဆိုးတစ်ဦးဟု သတ်မှတ်ခံရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိန်ခေါ်မှုကြီးမားသော အရာတစ်ခုကို အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်မှသာ ထူးချွန်သည်ဟု သတ်မှတ်ခံရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဒေါင်းအထာမသိလျှင် မုဆိုးတိုင်း ဒေါင်းဖမ်းဆီးရန် မလွယ်ကူလှ၍ မုဆိုးကောင်း ဒေါင်းချောင်းတဲ့၊ ဒေါင်းပစ်နိုင်ဖမ်းနိုင်တဲ့လူမှ မုဆိုးကောင်းလို့ ခေါ်တွင်နိုင်သလို…၊" [၁၃၅၆] ငွေတာရီ၊ ၄၀၉။
မီးလောင်ရာ လေပင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မီးလောင်ရာ လေပင့်” ဆိုသည်မှာ မီးလောင်နေသောနေရာတွင် လေက တိုက်ခတ်ခြင်းဖြင့် မီးအရှိန်ကို ပိုမိုပြင်းထန်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အခြေအနေဆိုးတစ်ခုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသော အကြောင်းအရာ သို့မဟုတ် အပြုအမူကို ဖော်ပြရာတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသည်။
မီးလောင်နေသော အခြေအနေသည် ဆိုးရွားနေပြီဖြစ်သော်လည်း လေတိုက်ခြင်းက မီးကို ပို၍ လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့ အခြေအနေဆိုးတစ်ခုတွင် အခြားအကြောင်းအရာတစ်ခုက ထပ်ဆင့်ဆိုးရွားစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မီးဟုန်းဟုန်း တောက်လောင်နေရသည့်အထဲတွင် တောင်လေကလည်း မီးလောင်ရာ လေပင့်ဆိုသည့် စကားပုံအတိုင်းပင် တဖြူးဖြူး တိုက်ခတ်နေသည်။
" [၁၃၂၃] မေကျော့၊ ပ။
မီးရောင် လရောင်၊ နေ အရောင်၊ ဉာဏ်ရောင် လွှမ်း၍မိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မီးရောင် လရောင်၊ နေ အရောင်၊ ဉာဏ်ရောင် လွှမ်း၍မိုး” ဆိုသည်မှာ မီးရောင်၊ လရောင်၊ နေရောင်တို့သည် လောကကို အလင်းပေးသော်လည်း ပညာဉာဏ်၏ အလင်းရောင်က ထိုအလင်းရောင်များထက် ပို၍ ထွန်းလင်းတောက်ပကာ အရာရာကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာ၏ အရေးပါမှုနှင့် တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။
ပညာဉာဏ်သည် လူတို့၏ အတွေးအမြင်ကို ဖွင့်ပေးနိုင်ပြီး အမှန်တရားကို သိမြင်စေနိုင်သောကြောင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလင်းရောင်များထက် ပို၍ အရေးပါကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ " လောက၌ နေရောင်၊ လရောင်၊ မီးရောင်၊ ပညာရောင်ဟူ၍ အရောင်လေးပါး ထင်ရှားရှိရာတွင် ပညာရောင်သည်သာလျှင် အဆရာထောင်မက ထွန်းပဝင်းဝင်း လင်းစေနိုင်ကြောင်းနှင့် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသည်။
" [၁၃၀၉-ခန့်] ယပ်။
"မီးရောင် လရောင်၊ နေ အရောင်၊ ဉာဏ်ရောင် လွှမ်း၍မိုး ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ပညာ သမာ၊ အာဘာ နတ္ထိ၊ မြတ်မုနိ၊ ဟောရှိကျမ်းကိုကိုး ဟူ၍လည်းကောင်း ရှေးပညာရှိ ကဝိပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ ဆိုအပ်ကုန်ခဲ့ပြီ။
" [၁၃၃၃] မြဝတီ၊ ၁၉၊ ၈။
မီးပန်းပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မီးပန်းပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း” ဆိုသည်မှာ တန်ဆောင်မုန်းလသည် မီးပန်းများ ထွန်းညှိပူဇော်သော လဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မီးထွန်းပွဲတော်ကို ကျင်းပလေ့ရှိပြီး မီးပန်းများ၊ ဖယောင်းတိုင်များဖြင့် ဘုရားကျောင်းများ၊ အိမ်များကို အလှဆင်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် “မီးပန်းပွင့်တုန်း တန်ဆောင်မုန်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာတစ်ခုကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "မီးပန်းပွင့်တုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်း၌၊ မအုန်းဝဿ၊ မကျနှင်းမြူ၊" [၈၅၆] ဘူပေါင်း ၅၀။
"မီးပန်းပွင့်တုန်း၊ တန်ဆောင်မုန်း၊ ထစ်အုန်းမိုးမဖွဲ၊" [၁၁၁၃] ကဝိသတ် ၉၂၁။
မီးစောင်းထက် ရေစောင်းထက်၊ ရေစောင်းထက် လေစောင်းထက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မီးစောင်းထက် ရေစောင်းထက်၊ ရေစောင်းထက် လေစောင်းထက်” ဆိုသည်မှာ မီးထက် ရေက ပို၍ ပျက်စီးစေနိုင်စွမ်းရှိပြီး ရေထက် လေက ပို၍ ပျက်စီးစေနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၏ ပြင်းထန်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
မီးသည် ပျက်စီးစေနိုင်သော်လည်း ရေကြီးခြင်းက ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ထို့အပြင် လေပြင်းမုန်တိုင်းသည် ရေကြီးခြင်းထက်ပင် ပို၍ အဖျက်စွမ်းအား ကြီးမားနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝတရား၏ အစွမ်းထက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ထို့ကြောင့် ရှေးဆရာကြီးများက မီးစောင်းထက် ရေစောင်းထက်၊ ရေစောင်းထက် လေကြောင်းထက် ဟူ၍ ပရိဘာသာ ပြုခဲ့ပေသည်။
" [၁၃၁၇] ဆေးဘိ။
မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့် တိုးလိုးတွဲလွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့် တိုးလိုးတွဲလဲ” ဆိုသည်မှာ မိဘ၏ ဆုံးမစကားကို နားမထောင်သော သမီးသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ဒုက္ခရောက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သမီးဖြစ်သူအား အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မိဘ၏ အတွေ့အကြုံနှင့် အကြံဉာဏ်ကို လေးစားရန် သွန်သင်ဆုံးမလိုသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။
မိဘတို့သည် သားသမီးများ၏ အနာဂတ်ကို ရှေးရှုသော စေတနာဖြင့် ဆုံးမတတ်ကြပြီး ထိုဆုံးမစကားများကို နာခံခြင်းဖြင့် အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေမှုများကို ရှောင်ရှားနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့် တိုးလိုးတွဲလဲ ဟူ၍လည်း မိန့်ဆိုကြသေးသည့်ပြင်၊" [၁၃၀၂] အမိ။
"မိဘစကား နားမထောင်၊ သားတစ်ကောင်နှင့်တိုးလိုးတွဲလဲ… ဆိုတာကော သိတယ်မဟုတ်လား။
" [၁၃၀၈] ဂျာနယ်ကျော်၊ ၅၊ ၇။
မူလမမှန်တော့ ဖောက်ပြန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မူလမမှန်တော့ ဖောက်ပြန်” ဆိုသည်မှာ အစကတည်းက အခြေခံအုတ်မြစ် မခိုင်ခံ့သော သို့မဟုတ် မမှန်ကန်သောအရာသည် နောက်ဆုံးတွင် ပျက်စီးသွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အစအဦးမှားယွင်းပါက နောက်ပိုင်းတွင် အရာအားလုံး မှားယွင်းသွားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မည်သည့်အရာကိုမဆို စတင်လုပ်ဆောင်ချိန်တွင် မှန်ကန်သော အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြင့် စတင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မူလမမှန်တော့ ဖောက်ပြန်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း တကယ့်မေတ္တာစစ်မဟုတ်၊ တကယ့်မိတ်ဆွေစစ်မဟုတ်၊ သူ့အကျိုးလိုလိုနှင့် ကိုယ့်ဘက်သို့ ယက်ခြင်းဆိုတဲ့ မသူတော်တို့ အမူအရာတွေ ပေါ်လာကုန်ပါရော။
မေးဖန်များ စကားရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မေးဖန်များ စကားရ” ဆိုသည်မှာ မိမိသိလိုသော အကြောင်းအရာတစ်ခုကို မသိမချင်း အကြိမ်ကြိမ် မေးမြန်းစုံစမ်းခြင်းဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် သိရှိနားလည်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မေးမြန်းခြင်းသည် ဗဟုသုတရရှိရန် အဓိကနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မေးမြန်းခြင်းကို မရှက်သင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
မသိနားမလည်သော အရာများကို မေးမြန်းခြင်းဖြင့် အမှန်တရားကို သိရှိလာနိုင်ပြီး မိမိ၏ ဗဟုသုတကိုလည်း တိုးပွားစေနိုင်သည်။
စိတ်ရှည်ရှည်ထား၍ အကြိမ်ကြိမ် မေးမြန်းစုံစမ်းပါက မည်သည့်အရာကိုမဆို သိရှိနားလည်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မေးဖန်များသော် စကားရ၏ဟူသည့်အတိုင်း လုလင်အကြောင်းကို မေးလေသော် ပြည်သူတို့က ရှေးဖြစ်သောအကြောင်းကို ဆို၏။
" [၁၂၄၈] ပညတ်။
၁၂၂။
"ဘာကို လုပ်ရမလဲဟု သိလိုက မေးဖန်များ စကားရသည်ဟူသောစကားအရ အလုပ်ကို တကယ် လုပ်လိုသောစိတ်နှင့် မေးမြန်းစုံစမ်းရှာကြံလျှင် ရမည်သာတည်း။
" [၁၂၉၀-ခန့်] ထူး။
"မေးဖန်များ စကားရ ဆိုတာလို ဒေသန္တရဗဟုသုတရှိအောင် အရပ်ရပ် လှည့်လည်တဲ့အခါ စပ်မိစပ်ရာ မေးမြန်းချင်တဲ့ ဝါသနာပါလို့ ဖွားဖွားကို မေးတာပါ၊" [၁၂၉၀] သန်းသန်း၊ ပ။
မအိပ်မနေ အသက်ရှည်-တွင် ပုံပြင်ရှု။
မံသေသု သူကရော၊ ဖလေသု အမ္ဗော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မံသေသု သူကရော၊ ဖလေသု အမ္ဗော” ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး “အသားတို့တွင် ဝက်သားသည် အမြတ်ဆုံး (အရသာအရှိဆုံး) ဖြစ်ပြီး အသီးတို့တွင် သရက်သီးသည် အမြတ်ဆုံး (အရသာအရှိဆုံး) ဖြစ်သည်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
“မံသေသု” ဆိုသည်မှာ အသားတို့တွင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး “သူကရော” ဆိုသည်မှာ ဝက်သားကို ရည်ညွှန်းသည်။
“ဖလေသု” ဆိုသည်မှာ အသီးတို့တွင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး “အမ္ဗော” ဆိုသည်မှာ သရက်သီးကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤစကားသည် အစားအစာများတွင် ဝက်သားနှင့် သရက်သီးတို့၏ ထူးခြားသော အရသာကို ချီးကျူးဖော်ပြသည်။
“အသားတွင် ဝက်၊ အသီးတွင် သရက်၊ အရွက်တွင် လက်ဖက်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
ထိုစကားတွင် အရွက်များထဲတွင် လက်ဖက်သည် အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံဖြည့်စွက်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "သရက်သီးကား လောကတွင် ထူးမြတ်သော အရသာရှိကြောင်းကို ကာလီဒါသဝတ္ထုတွင် မံသေသု သူကရော၊ ဖလေသု အမ္ဗော၊ ကဝိသု ကာလီဒါသောဟူ၍ ဆိုသည်။
မိုးခါဖြစ်လျက် ပုရွက်အမျိုး၊ ရေအိုးအောက်ဝင်၊ ဖြစ်ခဲ့ကျင်၊ မိုးလျှင် ခေါင်တတ်စွ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိုးခါဖြစ်လျက်၊ ပုရွက်အမျိုး၊ ရေအိုးအောက်ဝင်၊ ဖြစ်ခဲ့ကျင်၊ မိုးလျှင် ခေါင်တတ်စွ” ဆိုသည်မှာ မိုးရာသီဖြစ်ပါလျက် ပုရွက်ဆိတ်များ ရေအိုးအောက်ကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့သောနေရာတွင် ခိုအောင်းနေပါက ထိုနှစ်တွင် မိုးခေါင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သဘာဝလက္ခဏာများနှင့် မိုးလေဝသအခြေအနေကို ဆက်စပ်၍ ခန့်မှန်းသော ရှေးခေတ်လူတို့၏ အယူအဆကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ပုရွက်ဆိတ်များသည် မိုးရွာတော့မည်ဆိုပါက မြေပြင်ပေါ်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ခြောက်သွေ့သောနေရာတွင် ခိုအောင်းနေခြင်းသည် မိုးနည်းနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။