kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြို့တွင်းမှနေ၍ ပေါ်တူဂီတို့ အခိုင်အမာ ခံရုံမက မြို့ကိုတက်သော မြန်မာစစ်သည်များအား မြို့ထိပ်မှ ပွဲလျက်ရည်၊ ငရုတ်ရည်များဖြင့် ဆီးလောင်းခြင်း၊ ဗုံးနှင့်ပစ်ခတ်ခြင်းတို့ပြုသဖြင့် မြန်မာတို့အထိအပါး အရှအနများသောကြောင့် မြို့မကျဘဲရှိလေသည်။
နောက်ဆုံးမှမြန်မာတို့၏ မလျှော့သောဇွဲနှင့်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သန်လျင်စား ဒီဗရစ်တိုနှင့်တကွ တစ်မြို့လုံးကိုရလေသည်။
ထိုအချိန်က သန်လျင်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ထင်ရှားစည်ကားသောမြို့ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြားသင်္ဘောများ ဝင်ထွက်ဆိုက်ကပ်ရာ သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီး လည်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်၊ ဒတ်ချ၊ ပြင်သစ်စသော နိုင်ငံခြားသားများကလည်း အဝင်အထွက်များသဖြင့် အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းများဖြင့် စည်ပင်သည်။
စက်ရုံကြီးများလည်း လာရောက်တည်ထောင်ထားကြလေသည်။
အလောင်းဘုရားလက်ထက်ရောက်သောအခါ သန်လျင်မြို့သည် မွန်တို့လက်၌ရောက်ရှိနေလေသည်။
မင်းတရားကြီးသည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို ချီတက်တိုက်ခိုက် ၁၁၁၈ ခုတန်ခူးလတွင်သန်လျင်မြို့သို့ ရောက်သည်။
သန်လျင်မြို့ကို အကြိမ်ကြိမ်ချဉ်းကပ်၍ လုပ်ကြံသော်လည်း လက်နက်ထူထပ်သောကြောင့် မချဉ်းကပ်ဝံ့ချေ။
သို့ရာတွင် မြို့တွင်းသို့ ရိက္ခာများမရောက်စေရန် မြန်မာတို့က ပိတ်ဆို့ထားသဖြင့် မြို့သူမြို့သားများ သစ်ဥသစ်ဖုကိုမျှ ထွက်၍မရှာဝံ့ဘဲ ငတ်မွတ်လှသောကြောင့် တစ်နေ့လျှင် လူလေးငါးခြောက်ဆယ်ခန့် မြန်မာတို့ဘက်သို့ ထွက်ပြေးဝင်ရောက်လာကြလေသည်။
မျိုးရိက္ခာ ပြတ်လတ်ငတ်မွတ်ပါများသဖြင့် သန်လျင်မြို့တွင်းမှရှိသမျှ လက်နက်လူသူတို့ကို သင်္ဘောခုနစ်စင်းနှင့် ဇလာကပင်ကူရွပ် သမ္ဗာန်ကြီးများတွင်တင်ပြီးလျှင် တိုက်လှေကြီး ၅ဝဝ ကျော်နှင့်တကွ မြို့ကခွာ၍ ပင်လယ်သို့ထွက်ရန် စီစဉ်လေသည်။
မွန်တို့၏အကြံအစည်ကို ထွက်ပြေးလာသူတို့မှ တစ်ဆင့် ကြားတော်မူလျှင် ရေတပ်တော်များကို အင်အားဖြည့်၍လွှတ်သည်။
အလောင်းမင်းတရားကိုယ်တိုင် သံလျက်စွန်းသို့ သင်္ဘောဖြင့်ထွက်၍ သန်လျင်တိုက်ပွဲကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်ကြည့်လျက် စစ်ရေးကိုစီရင်တော်မူသည်။
လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်း ၉၃ ယောက်ကိုလည်းရွေး၍ လက်နက်အပြည့်အစုံနှင့်မြို့ကို အပြင်းအထန်လုပ်ကြံစေရာ မြို့ပေါက်လေသည်။
၁၁၁၈ ခုနှစ်ဝါဆိုလတွင် သန်လျင်မြို့ မြန်မာတို့လက်သို့ရောက်ရာ မင်းထင်နော်ရထာကို ဗိုလ်မှူး၊ သတိုးကျော်သူနှင့် ကျော်ထင်သက်တော်ရှည်တို့ကို စစ်ကဲခန့်၍ သန်လျင်ကို အုပ်ချုပ်စေသည်။
မင်းတရားကြီးသည် ရန်ကုန်ဟုသမုတ်လိုက်သော ဒဂုန်မြို့ကို ဆိပ်ကမ်းမြို့အဖြစ် ပြုလုပ်လိုက်ရာ သန်လျင်မြို့သည် အပျက်အစီးနာပြီးလည်းဖြစ်သည့်အလျောက် အလိုလိုမှေးမှိန်သွားလေသည်။
သန်လျင်မြို့သည် ဒဂုန်မြို့လက်အောက်ခံမြို့ငယ်ကလေးမျှသာ ဖြစ်လာလေသည်။
သန်လျင်မြို့၌ မြို့ရိုးဟောင်းနှင့်မြို့တံခါးနေရာများကို အမှတ်အသားကောင်းသော ရှေးလူကြီးများ ယခုတိုင် အမည်နှင့်တကွပြသနိုင်ကြသည်။
၁၅ ရာစုနှစ်ခန့်က ပေါ်တူဂီတို့တည်ထားခဲ့သော မြို့၏အကြွင်းအကျန်များကိုမူ ယခုတိုင် တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး သန်လျင်မြို့သည် ပဲခူးမြစ်၏လက်ဝဲဘက် ကမ်းတွင်တည်ရှိ၍ ရန်ကုန်မြစ်၊ ပဲခူးမြစ်နှင့် ပုဇွန်တောင်ချောင်းတို့ဆုံရာ မြစ်ဝမှ သုံးမိုင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်မြို့နှင့်လည်း တစ်နာရီလျှင်တစ်ခေါက်ကျ ကူးသန်းသွားလာနေသော ကူးတို့သင်္ဘောဖြင့် အဆက်အသွယ်ရှိသဖြင့် အိမ်ဦးနှင့်ကြမ်းပြင်သဖွယ် သွားလာနိုင်လေသည်။
ထို့အပြင် သန်လျင်မြို့မှ ၁၂ မိုင်ဝေးသောကျောက်တန်းမြို့သို့၎င်း၊ ၂၂ မိုင်ဝေးသော သုံးခွမြို့သို့၎င်း မော်တော်ကားလမ်း ဖောက်လုပ်ထားလေသည်။
ယခင်က သန်လျင်သားများနှင့် အခြားနယ်များမှ ခရီးသွားများသည် ရန်ကုန်သို့ သွားရောက်လိုပါက သင်္ဘောဖြင့်သာ ကူးသန်းသွားလာနိုင်သည်။
သင်္ဘောသည်လည်း မကြာခဏ တိမ်းမှောက်မှုများ ရှိခဲ့ပြီး အသေအပြောက်များရှိခဲ့ဘူးသည်။
ရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် ဆောက်ရွက်နေဆဲဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ၁၈၈၂.၆ မီတာ ရှည်လျားသော ရန်ကုန်-သန်လျင် တရုတ်မြန်မာချစ်ကြည်ရေး ဆောက်လုပ်ထားသည့် သန်လျင်တံတားကြီးကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လစ်နိုင်ခဲ့သည်။
တံတားသည် ညာဘက်နှင့် ဘယ်ဘက်တွင် တစ်လမ်းမောင်း တံတားဖြစ်ပြီး၊ အလယ်တွင် ရထားလမ်းရှိသည်။
ထိုတံတားပေါ်တွင် ယခင်က လမ်းလျှောက်သူများ၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သူများဖြင့် စည်ကားခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ယဉ်များသာ မောင်းနှင်ခွင့်ပြုသည်။
ယခုအခါ တံတားကြီး၏ အောက်တွင် သောင်ကျွန်းများပေါ်ထွန်းလျက်ရှိကာ၊ သင်္ဘောကြီးများ သွားလာနိုင်ခြင်း မရှိတော့ခြေ။
တံတားဆောက်ပြီးသောအခါတွင် သင်္ဘောဖြင့်ကူးသန်းသွားလာမှုများ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး၊ သင်္ဘောဆိပ်တွင် တည်ရှိခဲ့သည့် သုံးခွ၊ ခရမ်း အဝေးပြေးကားဂိတ်သည် သန်လျင်မြို့မဈေးအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
သီလဝါ ဆိပ်ကမ်း မြန်မာ့အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သီလဝါ ဆိပ်ကိမ်းသည် ရေနက်ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့တော်နှင့် ၂၅ ကီလိုမီတာ အကွာအဝေးတွင်တည်ရှိသည်။
Hutchison Port Holdings (HPH) မှပိုင်ဆိုင်ပြီး၊ ကုန်ဆိုဒ်မျိုးစုံကို ၂၄ နာရီ နားရက်မရှိ အလုပ်လုပ်နေသော ဆိပ်ကမ်းလည်းဖြစ်သည်။
၎င်းဆိပ်ကမ်းသို့ ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် စီစဉ်မှုများနှင့် အထူးစီးပွားရေးဇုန်အဖြစ် မကြာခင် အသိအမှတ်ပြုရန် စီစဉ်ထားသည့် နေရာတွင်တည်ရှိသည်။
စီးပွားရေး သန်လျင်မြို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကုန်ဖြစ်သည့် ဆန်စပါးလည်းထွက်ပြီး၊ အခြားသီးနှံများလည်း စိုက်ပျိုးသည်။
စီးပွားရေးအရ ဆိပ်ကမ်းမြို့တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ နှင့် ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သို့ နာရီပိုင်းအတွင်း သွားနိုင်သည့် နေရာတွင်လည်း တည်ရှိသည်။
သန်လျင်နယ်သည် စပါးအကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုးသော နယ်လည်းဖြစ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေးဥပဒေအရ လယ်မြေများကိုသိမ်းယူ၍ လယ်သမားများအားခွဲဝေ လုပ်ကိုင်စေခြင်းကို ပထမဆုံး သန်လျင်နယ်တွင် စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်လေသည်။
သန်လျင်နယ်သည် စပါးလုပ်ငန်း၊ရေနံလုပ်ငန်းများကြောင့် လူဦးရေ ထူထပ်ပေါများသည်။
မြို့မဈေး thumb|သန်လျင် မြို့မဈေး သန်လျင်မြို့မဈေးအား တပ်မတော်အစိုးရလက်ထက်တွင် အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အသစ်တည်ဆောက်ပြီးစီးသော ဈေးကြီးသည် နိုင်ငံစံချိန်မမီသော်လည်း ရွှေဆိုင်များ နှင့် မင်္ဂလာဆောင်ခန်းမတစ်ခုကို နှစ်ထပ်ဆောင်တွင် တည်ထားရှိသည်။
အလယ်တွင် ကုန်ခြောက်ဆိုင်များ နှင့် အထည်ဆိုင်များရှိပြီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆိုင်များ နှင့် ငါးဈေးတန်းသည် မြို့မဈေးကြီး၏ အနောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။
ဈေးကြီးသို့ နိုင်ငံတကာမှ ခရီးသွားများလည်း မကြာခဏ လာရောက်လေ့လာဈေးဝယ်သူများရှိသည်။
ဈေးကြီးသည် အရှေ့ပိုင်းမှဝင်ရောက်ပါက သန့်ရှင်းသပ်ရပ်မှုကိုတွေ့နိုင်သော်လည်း၊ အနောက်ပိုင်းသည် ဈေး၏ အဆင့်အတန်းနိမ့်ဆင်းမှုကို ခရီးသွားများသို့ ပြသနေသော ဈေးကြီးလည်းဖြစ်သည်။
သန်လျင်မြို့အနီးတဝိုက်ရှိ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ လာရောက်ရောင်းချကြသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်သယ်များ နှင့် ရန်ကုန် ဈေးကြီးများမှ ပြန်လည်ဝယ်ယူရောင်းချကြသည့် ကုန်သည်များဖြင့် စည်ကားလျက်ရှိသည့် ဈေးကြီးလည်းဖြစ်သည်။
အနီးအနားတွင် ထန်းပင်ကုန်းရပ်ကွက်၊မြို့မတောင်ရပ်ကွက်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကျေးရွာတို့ဖြင့်ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
သန်လျင် ရေနံချက်စက်ရုံ မြန်မာ့ရေနံ ကော်ပိုရေးရှင်း (ယခင်ဘီအိုစီကုမ္ပဏီ) ၏ ရေနံချက်စက်ရုံကြီးနှစ်ရုံရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းမှထွက်သောရေနံစိမ်းများကို ယခင်ကပိုက်လိုင်းကြီးဖြင့် သွယ်ယူပြီးလျှင် ကန်ကြီးများတွင်သိုလှောင်ကာ ရေနံဆီ၊ ဓာတ်ဆီ၊ ဖယောင်းတိုင်များချက်လုပ်ကြသည်။
သန်လျင်မြို့လူထု၏တစ်ဝက်ကျော်သည် ရေနံလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများလိုလိုပင်ဖြစ်ကြသည်။
ရေနံချက်စက်ရုံ သည် သန်လျင်မြို့ လုပ်သားပြည်သူများ၏ အားထားရာ အလုပ်ခွင်တစ်နေရာအဖြစ်သလို၊ မသမာ ဒုစရိုက်လုပ်သူများ၏ နေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
လောင်စာဆီခိုးထုတ်မှုပြဿနာများသည် သတင်းစာများတွင် မပါသော်လည်း၊ သန်လျင်မြို့တွင် နေထိုင်ကြသူများ နေ့တိုင်းတွေ့မြင်နေကြရသည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သန်လျင်မြို့တွင် နာမည်ကြီးလူသိများသည့် သူဌေးများသည် ထိုရေနံမှောင်ခိုဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများ နှင့် ဆက်နွယ်နေကြသူများဖြစ်သည်။
ရေနံချက်စက်ရုံလုပ်သားများသည် ရရှိသည့် လုပ်ခများ မလောက်ငသဖြင့် ရေနံဆီများကို သောက်ရေပုလင်းများတွင် ထည့်ကာ အပြင်တွင် မှောင်ခိုးဈေးနှင့် ပြန်လည်ရောင်းချကြသည်။
ရေနံချက်စက်ရုံမှ ထွက်ရှိသည့် ဖယောင်းတိုင်များသည် သန်လျင်သားများ နှင့် ရန်ကုန်မြို့နယ်ရှိ လျပ်စစ်မီးပြည့်ဝစွာ မရရှိသော ပြည်သူများ၏ အားကိုးရာ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ရေနံချက်စက်ရုံရှိ လုပ်သားပြည်သူများသည် ရေနံချက်စက်ရုံအနီးရှိ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများတွင် နေထိုင်ခွင့်ရကြပြီး၊ လျပ်စစ်အခမဲ့ သုံးခွင့်ရှိကြသည်။
အရာရှိများသည် ရေနံဝန်းအတွင်းရှိ သီးသန့်အိမ်များတွင် နေထိုင်ခွင့်ရရှိကြပြီး၊ ပုံမှန်လုပ်သားများသည် တိုက်ခန်းတန်းလျားများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ထိုနေရာတွင် လျှပ်စစ် ၂၄ နာရီရသောကြောင့် လုပ်သားများသည် လျှပ်စစ်ကို စိတ်ကြိုက်အသုံးပြုကြခါ၊ အဲယားကွန်းတပ်ဆင်ထားသူများပင်လျှင်ရှိသည်။
သို့သော် ရေနံချက်စက်ရုံ၏ လုံခြုံရေးအရကြောင့် ယခင်က ည ၈ နာရီကျော်လျှင် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများနှင့် အနီးရှိ အိမ်များကို ခြားနားထားသည့် ခြံစည်းရိုးတံတိုင်းများ ပတ်လည် ကာရံထားသည်။
ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများသည် ရွာတစ်ခုလိုဖြစ်နေပြီး၊ အထဲတွင် ဈေးဆိုင်များ ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် စည်ကားသော ရွာကလေးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရေနံချက်စက်ရုံ၏ မကြာခဏ မီးလောင်မှုများသည်လည်း ထိုအထဲတွင်နေထိုင်ကြသည့် လုပ်သားပြည်သူများ နှင့် သန်လျင်မြို့တွင် နေထိုင်ကြသူများ၏ ကြောက်ရွံ့နေကြရသည် အန္တရာယ်ကြီးတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ပညာရေး သန်လျင်မြို့တွင် ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်း တက္ကသိုလ်အဖြစ် တပ်မတော်အစိုးရမှ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ထိုတက္ကသိုလ်သည် ဆံတော်ရှင်ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်နှင့် သုံးခွမြို့သို့သွားရာ လမ်းအနီးတွင်ရှိသည့် လယ်ကွင်းများတွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သန်လျင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် အခြားတက္ကသိုလ်များမှာ မြန်မာနိုင်ငံရေကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်၊ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)နှင့် သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) တို့ဖြစ်သည်။
အထက်တန်းကျောင်းများ အထက်တန်းကျောင်း အထက (၁) အထက်တန်းကျောင်း အထက (၂) အထက်တန်းကျောင်း အထက (၃) အထက်တန်းကျောင်း အထက (၄) အထက်တန်းကျောင်း(ခွဲ)ကျောင်းကုန်ဆိပ်ကြီး T.T.E.C Private High School နိုင်ငံရေး သန်လျင်မြို့တွင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ရုံးခွဲတစ်ခုသည် သန်လျင်မြို့မဈေးကြီး၏ ညာဘက်အခြမ်းတွင် တည်ရှိသော်လည်း၊ ယခုအခါ သံခြေးကိုက် ဆွေးမြေ့နေပြီး၊ ဘေးတွင်ရှိသော ဆိုင်ခန်းသစ်များ နှင့် ယှဉ်ကြည့်လျင် အထီးကျန်လှသည်။
အဓိက ဘာသာရေးစေတီ ပုထိုးများ ဆံတော်ရှင်ကျိုက်ခေါက် စေတီတော် သန်လျင်မြို့၏ ထင်ရှားသောဘုရားမှာ ကျိုက်ခေါက်ဘုရားဖြစ်သည်။
ကျိုက်ခေါက်ဘုရား၏ မြောက်စောင်းတန်းအဆင်းတွင် ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာ၏ အရိုးဂူဆိုသောဂူကိုယခု တိုင်တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ရေလယ်ဘုရား ရေလယ်ကျောက်တန်း ဘုရားသို့သွားလာသူများသည် သန်လျင်မြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားလာကြရသည်။
ရေလယ်ဘုရားသည် ကျောက်တန်းမြို့တွင် တည်ရှိပြီး၊ သန်လျင်မြို့၏ ၂၀ ကီလိုမီတာ (ဆယ်သုံးမိုင်) ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုထူးဆန်းသော ဘုရားကို ဘုရင်ဗောဂဇနသည် သုံးရာစုနှစ်တွင် တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားတွင် အံ့ဩဖွယ် ဆေးပန်းချီလက်ရာများ၊ ပန်းပုများသည် မြန်မာလူမျိုးများ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ လက်မှုပညာများကို ပြသနေခြင်းဖြစ်သည်။
ဆယ်ပြည့်ကပ်ကျော်အေးစေတီတော် အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - ဆယ်ပြည့်ကပ်ကျော်အေးစေတီတော် ဆယ်ပြည့်ကပ်ကျော်အေးစေတီတော်သည် သန်လျင်မြို့ ဗိုလ်ချုပ်ရွာ အဝင်ဝတွင်တည်ထားကိုးကွယ်လျက်ရှိသောစေတီတော်ဖြစ်သည်။
စေတီတော်၏ဘေးကပ်လျက်တွင် စကျင်ကျောက်များဖြင့်တည်ထားကိုးကွယ်လျက်ရှိသော ထိုင်တော်မူစကျင်ရုပ်ပွားတော် ဘုရားကျောင်းဆောင်ကြီးရှိသည်။
ကျိုက်ဒေးယျုံစေတီတော် ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး။
ဗိုလ်တထောင်ကျိုက်ဒေးအပ်ဆံတော်ရှင်စေတီတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသော စေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်တထောင်ကျိုက်ဒေးအပ်ဆံတော်ဦးစေတီတော် အမည်ရင်းမြစ် ဗိုလ်တစ်ထောင်စေတီတော်အား ရှေးယခင်က မွန်ဘာသာဖြင့် ကျိုက်ဒေးအပ်စေတီ= ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများ ရှိ၏။
မွန်ဘာသာအရ ကျိုက်=ဘုရား၊ ဒေး=ကုန်း၊ အဲ့(အပ်)=သာချင်းသီ၊ ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုရမည် ဖြစ်၏။
အတိအကျ ဖွင့်ဆိုရလျင် "သာယာသော သီချင်းကို သီဆိုတတ်သူတို့ နေဘူးသောအရပ်" ဖြစ်ခြင်းကြောင့် "သာချင်းသီ စေတီ"ဟု ခေါ်တွင်ရမည် ဖြစ်သည်။
ဘုရားသမိုင်း သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး၏ အရှေ့တောင်ယွန်းယွန်း၊ တာတစ်ထောင်အကွာ တွင်ရှိသော မြစ်ဆိပ်အနီး၌ မဟာသစ္စသေနာပတိ အမတ်သူရဲကောင်း၏ ဆရာဖြစ်သော ကျောင်းကုန်းရဟန်းတော်မှ ကြီးကြပ်တည်တော်မူသည့် ဘုရားမှာ မူလက ကျိုက်ဒေးအပ် ဟူသောဘွဲ့မည်မှ ယခု ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦးစေတီဟူသည့် ဘွဲ့မည်နှင့် ထင်ရှားလျက်ရှိသည်ဟု သမိုင်းအဆို ရှိသည်။
ကျိုက်ဒေးအပ် ဘွဲ့မည်ရှိသော ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦးစေတီ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာလျှင် ဤထူးမြတ်သည့် နေရာ၌ ဘုရားရှင်၏ ဆံတော်၊ ဓာတ်တော်များအား အကြိမ်ကြိမ် ဌာပနာပြုလျှက် သုံးကြိမ်တိုင် တည်ထားတော်မူသော စေတီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
(က) ထိုစဉ်က ကုန်သည်ညီနောင်ဖြစ်သည့် တဖုဿ နှင့် ဘလ္လိက တို့သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ဆံတော်မြတ်တို့အား ဥက္ကလာပ ဆိပ်ကမ်းက ကြိုဆိုပင့်ဆောင်လျက် (၇)လတိုင် မင်းနှင့် ပြည်သူအပေါင်းတို့မှ ပူဇော်ပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့ရာ ရတနာ မဏ္ဍပ် နေရာအား ရွေးချယ်သတ်မှတ်ကာ “ကျိုက်ပါ” ဘွဲ့မည်ဖြင့် စေတီတစ်ဆူ တည်ထားခဲ့၏။
ဤစေတီကား နောင်တွင် ဗိုလ်တထောင် ကျိုက်ဒေးအပ်ဆံတော်ဦး စေတီတွင်၏။
ထိုသို့ ဘုရားရှင်ထံမှ ဦးစွာရရှိခဲ့သည် ဌာပနာပြု တည်ထားခြင်းကြောင့် ဆံတော်ဦး စေတီအဖြစ် ယနေ့တိုင် ခေါ်တွင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
(ခ)ဆံတော်ဦးစေတီ ဒုတိယအကြိမ် တည်ထားပုံမှာ ကျိုက္ကဆံ စေတီတော်မြတ်ကြီးအား တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း အမှတ်အသားများ တွေ့ရ၏။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် ရဟန္တာမြတ် နှစ်ထောင်ခြံရံလျက် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ (သထုံ) သို့ ဒေသစာရီကြွချီစဉ် တြိဝင်္ဂကျွန်းမှ ရသေ့ခေါက် အပါအဝင် အကြီးအမှူးရသေ့များအား ဆံတော်မြတ် များ ပေးသနားခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် သုဝဏ္ဏ(သထုံ) ပြည့်ရှင် သီရိဓမ္မာသောက တိဿဓမ္မသီဟရာဇာမင်းသည် ကိုးကွယ်ရန်လို့ငှာ ဘုရားရှင်အား ဆံတော်မြတ် ပေးသနားရန် တောင်းပန်လျှောက်ထား၏။
ဘုရားရှင်က အချိန်မကျသေး သဖြင့် “ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူလျှင် စန္ဒကူးနံ့သာပုံအတွင်းမှ သုံးဆယ့်သုံးဆူ သော သွားတော်မြတ်ဓာတ်တို့အား အရှင်ဂဝံပတိ ရဟန္တာအရှင်မြတ် မှ ပင့်ဆောင်လျက် ပေးလိမ့်မည်ဟု မိန့်ခဲ့၏။
ပြည့်ရှင်မင်းသည် ဘုရားရှင်အား ဒုတိယအကြိမ် တောင်းပြန်၏။
အရှင်ဘုရား တပည့်တော်သည် သင်္ခါရတရားအရ သေဘေးနှင့်ကြုံနိုင်သဖြင့် ပူဇော်နိုင်ရန် ဆံတော်မြတ်အား ပေးသနားပါ”၊ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က ဤအချိန်သည် ချီးမြှင့်ရန် အချိန်တန်ပြီဟု ဆုံးဖြတ်သဖြင့် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ(သထုံ) ပြည့်ရှင်မင်းအား ဆံတော်မြတ်နှစ်ဆူ ပေးသနားတော်မူ၏။
သိရီမာသောကတိဿဓမ္မသီဟရာဇာမင်းသည် မိမိရရှိ သည့် ဆံတော်မြတ်နှစ်ဆူအနက် တစ်ဆူအား သင်္ဂနိတ်တောင် (ခေါ်) မြသပိတ်တောင်ပေါ်ရှိ မြသပိတ်စေတီတော်၏ မြောက်ဘက်၌ စေတီတည်ထားတော်မူ၏။
ကျန်ရှိသည့် ဆံတော်မြတ် တစ်ဆူအား သူရသေန အမတ်ကြီးအား အပ်နှင်းလျက် သင့်လျော်သည့် နေရာတွင် စေတီတည်ထားစေ၏။
သူရသေန အမတ်ကြီးသည် သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး ၏ အရှေ့တောင် ထောင့်တာ တစ်ထောင်ခန့်အကွာ၌ တည်ရှိသော မူလက တဖုဿ နှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ ပင့်ဆောင်လာသည့် ဆံတော် (၈)ဆူခေတ္တကိန်းဝပ်စံပါယ် အပူဇော်ခံ တော်မူရာ နေရာတော်မြတ်၌ တစ်ဆူဌာပနာလျက် တည်ထားခဲ့ သော ကျိုက်ပါစေတီ (ခေါ်) ဗိုလ်တထောင်စေတီတော်၌ ဌာပနာပြုလျက် မူလစေတီတော် အားလည်း မွမ်းမံပြင်ဆင်ခဲ့၏။
(ဂ)တတိယ တည်ထားခဲ့သည်ကို လေ့လာလျှင် သမိုင်းစဉ်အရ သီဟဒီပမင်းကြီး ၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုအရ ရဟန္တာရှစ်ပါး တို့သည် ကျိုက္ကဆံစေတီတော်အား ဦးစွာတည်ထားပြီးနောက် အမတ်သူရဲ ကောင်း ဆယ်ဦးအား တစ်ဦးလျှင် စေတီတစ်ဆူကျ တည်ထားရန် လမ်းညွှန်တာဝန်ပေးချက်အရ “မဟာသစ္စ သေနာပတိ အမတ်သူရဲကောင်း” သည် ဆရာဖြစ်သူ ကျောင်းကုန်း ရဟန်းတော်၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် မူလ ကျိုက်ပါစေတီ ခေါ် ဗိုလ်တထောင်ဆံတော်ဦး စေတီတော်မြတ်၌ပင် ဆံတော်တစ်ဆူ နှင့် ဓာတ်တော်မြတ်များ ဌာပနာပြီး စေတီတော် အားလည်း မွမ်းမံပြင်ဆင်ခဲ့သည်။
စေတီတော်၏ ဘွဲ့မည်ကိုလည်း ကျိုက်ဒေးအပ် စေတီဟု ခေါ်တွင်ပြန်၏။
ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်တထောင် ကျိုက်ဒေးအပ် ဆံတော်ဦး စေတီတော်ကြီးသည် - တဖုဿဌာပနာခဲ့သည့် ပထမဆံတော်တစ်ဆူ သူရသေနအမတ် ဌာပနာခဲ့သည့် ဒုတိယ ဆံတော်တစ်ဆူ မဟာ မစ္စသေနာပတိ အမတ် ဌာပနာခဲ့သည့် တတိယဆံတော် တစ်ဆူ စသည်ဖြင့် ပေါင်းဆံတော်မြတ် သုံးဆူ နှင့် ဓာတ်တော်မြတ်များ သုံးကြိမ်တိုင် ဌာပနာလျက် တည်ထားသည့် သုံးဆူ ဆံတော်ဦးစေတီတော်မြတ်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦးစေတီသည် ဥက္ကလာပမင်းကြီး အမှူးပြုလျက် တဖုဿ နှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင် တို့မှလည်းကောင်း၊ သထုံပြည့်ရှင် သီရိဓမ္မာသောကတိသဓမ္မ သီဟရာဇာ မင်းမြတ်မှလည်းကောင်း၊ သံလျင်မဏိဒီပကျွန်း ဘောဂသေနဘွဲ့ သီဟဒီပမင်းတို့၏ အထောက် အပံ့ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် တည်ထားတော်မူခဲ့ရုံသာမက တောင်ငူ တပင်ရွှေထီးမင်း၊ စဥ့်ကူးမင်း၊ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ရွှေကျင်မင်းကြီး၊ ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်၌ ရန်ကုန်မြို့ဝန် ဦးခိုင်နှင့် ကုန်းဘောင်မင်း အဆက်ဆက်တို့မှ အဆက်ဆက် ပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့ကြ၏။
သိဖွယ်မှတ်ဖွယ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗုံးဒဏ်ကြောင့် စေတီတော်ကြီးမှာ မြေခပျက်စီးခဲ့ရ၏။
၁၃၀၉ -ခု၊ ကဆုန် လဆန်း ၁၂ ရက်၊ (၁-၅-၄၇) ခုနှစ် နံနက် ၆နာရီ အချိန်၌ ဗုံးကျပျက်စီးသည့် အုတ်ပုံများအား ရှင်းလင်းမှု ပြုကြရာမှ မူလပြတိုက် ဌာပနာအတွင်းမှ ဗုဒ္ဓဆံတော်မြတ်အား ဖူးတွေ့ခွင့် ကြုံခဲ့ရ၏။
ဗုဒ္ဓဆံတော်မြတ်အား ဂဝံကျောက်စေတီ၊ နံ့သာကျောက် စေတီ၊ ရွှေစေတီတို့ နှင့် အထပ်ထပ်ရံလျက် သရိုးဖြင့် ခွေလုံးကာ ရွှေချပူဇော်ထား၏။
ဆံတော်မြတ်ဌာပနာထားသည့် ကျောက်စေတီအား ယနေ့တိုင် ဗိုလ်တထောင် ကျိုက်ဒေးအပ် ဆံတော်ဦးစေတီမှာ ဌာပနာတိုက်အဝင်ဝ၌ ဖူးတွေ့နိုင်၏။
ထို့အတူ ဆံတော်မြတ်တို့အား ဆံတော်တွင်း၌ အပူဇော်ခံလျက် ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဆာဦးသွင်နှင့် အစိုးရမှ ဦးစီးပြီး အသစ်တဖန် ပြုပြင်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား ပြုပြင်ခဲ့ ရာတွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နှင့် မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် တို့သည်လည်း ပါဝင် ဦးဆောင် ခဲ့သည်။
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်၏ ဦးဆောင်လမ်းညွှန်မှု ဖြင့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းအား လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်တစ်ထောင်စေတီတော် မဟာသမိုင်းကြီး (ဘုံပျံဆရာတော် ဦးပညာသာမိ) ဤဘက်ခေတ်တွင် ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦး စေတီတော် သမိုင်းနှင့် မြနန်းနွယ်၏ သမိုင်းစဉ်သည်လည်း ယှဉ်လျက် ပါလာသည်ကို တွေ့ရသည် ကိုးကား Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ Category:ရန်ကုန်မြို့။
ဒီဇိုင်း () ဆိုသည် "ပုံစံ၊ စနစ်၊ ပုံစံထုတ်သည်၊ ရည်ရွယ်သည်" ဟု အဘိဓာန်မှာ ဆိုထားသည်။
ဂရိဘာသာစကားက ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
အချို့ကတော့ "အလှပညာ" ဟု ဆိုကြပြန်သည်။
အများအားဖြင့် Commercial art အနေနှင့်ပဲ အဓိကပြောကြတာ များသည်။
ဒီဇိုင်းဆိုတာ အလှဖန်တီးရုံသက်သက်မဟုတ်၊ ရသတစ်ခုခုကို ပေးစွမ်းနိုင်တာမို့ အနုပညာတစ်ရပ်အနေနှင့်ပဲ မြင်သည်။
ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ကြည့်၍ ပျော်စရာ ရသလေးရခဲ့လျှင်၊ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ကြည့်၍ ကြည်နူးမှုလေးရခဲ့လျှင်၊ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ကြည့်၍ ကြောက်စရာ ကောင်းခဲ့လျှင်၊ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကိုကြည့်၍ စိတ်ခံစားမှု တစ်ခုခုကိုရခဲ့လျှင် ထို့ကြောင့် ဒီဇိုင်းဆိုသည် အနုပညာရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
ဒီဇိုင်းတစ်ခု ကောင်း မကောင်းဘာတွေနှင့် တိုင်းမလဲ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရမည်။
အဓိပ္ပာယ်ဖော်ဆောင်နိုင်ရမည်။
ဆွဲဆောင်မှုရှိရမည်။
ဆန်းသစ်တီထွင်မှုရှိရမည်။
စနစ်ရှိရမည်။
ဒီဇိုင်း(Design)တွင် အဓိက ခေါင်းစဉ်ကြီးနှစ်ခုကနေ ခွဲထွက်နေသည်။
Elements of design နှင့် principles of design Elements of design မျဉ်းကြောင်း ဦးတည်ချက် ပုံရိပ် အရွယ်အစား အသွင်အပြင် ထုထည် အရောင် Principles of design Repetition Alternation Gradation Harmony Contrast Dominance Unity Balance ထို elements များကို အသုံးပြုပြီး principles of design က နည်းဥပဒေသတွေနှင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းသွားလျင် ဒီဇိုင်းကောင်းတွေ အများကြီးကို ဖန်တီးသွားနိုင်သလို ဒီဇိုင်းတစ်ခုဘာကြောင့် ကောင်းသည်၊ ဘာကြောင့် မကောင်းဘူး ဆိုတာတွေကိုလည်း ထိုဥပဒေသများနှင့် တိုင်းတာကြည့်လို့ရသည်။
Elements များက လက်နက်တွေဆိုရင် principles တွေက နည်းဗျူဟာတွေပေါ့..ဒီနှစ်ခုပေါင်းစပ်ပြီး စစ်ပွဲတစ်ခုကိုဘယ်လိုတိုက်မလဲ စဉ်းစားပုံမျိုး ..ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ဘယ်လိုဖန်တီးသွားမလဲဆိုတာ စဉ်းစားသွားမှာပါ….ဒီဇိုင်းတစ်ခုဖန်တီးတာကို စားပွဲတစ်ခုပြင်ဆင်ပုံနဲ့နှိုင်းယှဉ်ပြောရရင်တော့.. ကျွန်တော်တို့ ခင်ဗျားတို့ ဘာအစား အစာစားမှာလဲဆိုတာအရင်သိဖို့ လိုလိမ့်မယ် ..မြန်မာအစားအစာလား..တရုတ်လား..ဥရောပလိုလား..စသည်ဖြင့်ပေါ့ဗျာ … ဒီအခြေခံကိုအရင်ဆုံးဖြတ်ပြီးမှ ..မြန်မာအစားအစာဆိုလည်း …မြန်မာလိုပေါ့ဗျာ… ဒီနေရာမှာ ဟင်းကောင်းတွေချဉ်းစားချင်ဇောနဲ့ ခင်ဗျားတို့က ကြက်သား၊ဝက်သား၊ပုဇွန်ထုတ်..အဲဒီလိုအကောင်းတွေ အဆီအဆိမ့်တွေချဉ်းစားမယ်ဆိုရင် ..ဟင်းတွေကတော့ ကောင်းပါရဲ့ ခင်ဗျားတို့တော့စားလို့ကောင်းမှာမဟုတ်ဘူး..ဒါဘာလည်းဆိုတော့ အကောင်းတွေအားပြိုင်နေတာကိုး…. ခင်ဗျားရဲ့ထမင်းဝိုင်းမှာ ဝက်သားလေး..ချဉ်ရည်ဟင်းလေး..ငပိရည်တို့စရာလေးတွေ ..အတို့အမြုပ်ကလေးတွေနဲ့စားကြည့်.. ဘယ်ဒင်းကပိုခံတွင်းမြိန်မလဲဆိုတော့ ..ချိုချဉ်ဖန်…စတာတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ဝိုင်းလေးက ပိုခံတွင်းမြိန်မှာပါပဲ.. ဒါကဘာလဲဆိုတော့ ထမင်းဝိုင်းတစ်ခုထဲမှာ အလျော့အတင်းအလေးအပေါ့တွေကို ချိန်ညှိထားလို့ပါပဲ…ဒီဇိုင်းတစ်ခုမှာလည်း…ဒီလိုအလျော့အတင်းအလေးအပေါ့တွေကိုချိန်ညှိထားတတ်ဖို့လိုပါမယ်… သိပ်ကို ကောင်းလွန်းတာတွေချဉ်း ဒီဇိုင်းထဲမှာ ထဲ့ထားရင်အီသွားမှာပါ..လျော့သင့်တာလျော့ အလေးပေးသင့်တာပေး ဖန်တီးသွားမှ ကိုယ်ပြောလိုရာထိရောက်ပြီး ရသမြောက်တော့မှာပါ….ကျွန်တော်တို့လောဘစိတ်ကို မထိန်းသိမ်းပဲ ရှေ့ကပုံလည်း အကောင်းဆုံးလုပ် နောက်က ပုံလည်းအကောင်းဆုံးလုပ် စာလုံးတွေလည်းပြူးပြဲနေအောင်လုပ်နဲ့ ..ဆိုရင်တော့ ဒီဇိုင်းမှာ တစ်ခုခြင်းကကောင်းနေပြီး ..အားလုံးခြုံကြည့်တဲ့အချိန်မှာ..အားတွေပြိုင်ပြီး ဘာမှစိတ်ဝင်စားမှုမရှိ ပြောချင်တာတွေပေးချင်တာတွေ ပျောက်သွားတော့မှာပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီဇိုင်းတစ်ခုကိုဖန်တီးတဲ့အခါ ဒီ Elements တွေ principles တွေ နဲ့ အလျော့အတင်း အလေးအပေါ့ အထူအပါးတွေ ကိုချိန်ဆပြီးဖွဲ့စည်း သွားဖို့လိုအပ်ပါတယ်။
line မျဉ်းတစ်ကြောင်းရဖို့ POINT နှစ်ခုလိုတယ် မျဉ်းကြောင်းဖြစ်ပြီဆိုရင် direction ရှိသွားပြီ..အရာဝထ္ထုတိုင်းရဲ့ အစွန်းအနားတွေဟာ line တွေပါပဲ..line မှာ အခြေခံနှစ်မျိုးပဲရှိတယ် မျဉ်းဖြောင့်နဲ့မျဉ်းကွေး..။
မျဉ်းဖြောင့်က မာတယ်ကြမ်းတယ် တောင့်တင်းတယ် ခိုင်မာတယ် ..။
မျဉ်းကွေးကပျော့ပျောင်းတယ်နွဲ့နှောင်းတယ် … အဲဒီသဘောတရားပါတဲ့ အကြောင်းအရာတွေမှာ ဒီ line တွေကိုအသုံးချမယ် (ဥပမာ - ခေါင်း‌ေလျှာ်ရည်ကြော်ငြာ curve line အားပြုမယ် ) Straight line မှာ မျဉ်းလဲ၊မျဉ်းမတ်၊ မျဉ်းစောင်းမျဉ်းယိုင်ရှိမယ် မျဉ်းလဲက ငြိမ်သက်တယ်၊လဲလျောင်းတယ်၊လွမ်းစရာကောင်းတယ်၊ မျဉ်းမတ်က တည်ငြိမ်တယ်၊အမှီအခိုကင်းတယ်၊မားမတ်စွာရပ်တည်မှု၊ မြင့်မားခြင်းသဘောတွေရတယ် မျဉ်းလဲကလှုပ်ရှားတယ်၊ပေါက်ကွဲတယ်၊မှီခိုတ.ယ်၊တွန်းကန်တယ်…သွက်လက်တဲ့ သဘောတွေရှိတယ် Curvline မှာ ခုံးတာ ခွက်တာ ဟိုဘက်ဒီဘက်ကွေးတာတွေရှိမယ်… ခုံးခြင်း၊ခွက်ခြင်း၊တွန့်ခြင်း၊လိမ်ခြင်း၊ယှက်ခြင်း၊ကွေးခြင်း၊ခွေခြင်း၊ညှိူးငယ်တာ၊ပျော့ပြောင်းတာ၊ရှုပ်ထွေးတာ… အဲလိုသဘောတွေရှိနေမယ်… myanmardigitalartists မှ ဦးဘီလူး၏ ဒီဇိုင်းဆိုတဲ့ အနုပညာ ဆောင်းပါးမှ ကောက်နှုတ်ချက် (ဆက်လက် ဖော်ပြပါမည်။
) ဆက်လက် လေ့လာရန် = ဒီဇိုင်းနာ ကိုးကား ဒီဇိုင်းလုပ်ငန်းစဉ် Category:အနုပညာ။
ဘကြီးတော် မင်းတရား (ခရစ်နှစ် ၁၈၁၉-၁၈၃၇၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၁-၁၁၉၉)သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၁၁) ဆက်တွင် သတ္တမမြောက် ဘုရင် ဖြစ်သည်။
ဘိုးတော် (ဗဒုံမင်း) ၏ သားတော်ကြီး အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာသတိုးမင်းစော၏ ပထမ အိမ်ရှေ့မိဖုရားမှ ဖွားမြင်သော သားတော်ကြီး ဖြစ်သည်။
ငယ်မည်မှာ မောင်စိန်ဖြစ်သည်။
ဖွားတော်မူစပင် စစ်ကိုင်းမြို့ ကို စားရသောကြောင့် စစ်ကိုင်းမင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ သာယာဝတီမင်း (ရွှေဘိုမင်း)၏ နောင်တော်ဖြစ်၍ နောင်တော်ကြီးမင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရတနာပူရ (အင်းဝ) စတုတ္ထမြို့တည် မင်းတရား ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေနန်းတော်၌ ဖလ်မှန်အများအပြား ထည့်သွင်းတည်ဆောင်ထားသဖြင့် ဖလ်နန်းရှင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နန်းစံသက် (၁၈) နှစ်အတွင်း ဆင်ဖြူတော်များ ဆက်သခံရ၍ ဆင်ဖြူများရှင် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
ဘကြီးတော် ဟူသောအမည်မှာ ပုဂံမင်းနှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့၏ ဘကြီးတော်ဖြစ်၍ နောင်အခါတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဘကြီးတော် အဖြစ်သာ ထင်ရှားလေသည်။
နန်းတက်ဘွဲ့အမည်မှာ သိရီ တြိဘဝနာဒိတျ ပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာဖြစ်သည်။
ဘကြီးတော် ဘုရားသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၆ ခု၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၆) ရက်၊ သောကြာနေ့ (ခရစ်နှစ် ၂၃ ဇူလိုင် ၁၇၈၄)တွင် ဖွားမြင်တော် မူခဲ့သည်။
ဖွားမြင်စဉ်ကပင် ဘိုးတော် မင်းတရားကြီးက ချစ်မြတ်နိုးတော် မူလှသဖြင့် စစ်ကိုင်းမြို့ကို ပေးတော်မူသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၄ ခုနှစ်တွင် ဘထွေးတော် ပြည်မင်း သီရိဓမ္မရာဇာ၏ သမီးတော်၊ ဘိုးတော် ဗဒုံမင်း၏ မြေးတော်ဖြစ်သည့် သီရိသူမာယာ စန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ ဆင်ဖြူရှင်မယ်နှင့် ထိမ်းမြားတော်မူသည်။
မင်းအဖြစ် ရောက်တော်မူခြင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် အိမ်ရှေ့စံ နတ်ရွာစံတော်မူသဖြင့် ဘိုးတော် မင်းတရားက စစ်ကိုင်းမင်းသားအား အိမ်ရှေ့စံအရာ ပေးတော်မူသည်။
၁၁၈၁ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း (၁၃) ရက်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရား နတ်ရွာစံတော်မူသော အခါ ထိုလဆန်း (၁၅) ရက်နေ့တွင် မင်းအဖြစ် ဘိသိက်ခံတော်မူသည်။
အိမ်ရှေ့စံအဖြစ်နှင့် ရှိနေစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရား ဆင်ဖြူရှင်မယ်သည် ညောင်ရမ်းမင်းသား(စကြာမင်းသား) အား ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက် ကံတော်ကုန်လေသည်။
ထို့နောက် ဧချင်း၊ ကျောက်စာ၊ စာတမ်း၊ မော်ကွန်းတို့အရ ပုဂံမင်းရိုးအဆက်ဟုဆိုသော မင်းသား သီဟကျော်စွာ၏သမီး မယ်နု (ဖလံဂုဏ်ရွာ သူ)ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၅ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရားမြှောက်ခဲ့၍ နန်းတက်သည့်အခါတွင်လည်း မယ်နုကို မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် ထားတော်မူလေသည်။
မြို့တော်ကိုလည်း အင်းဝမှ အမရပူရသို့ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၄ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၃) တွင် တဖန်ပြောင်းရွှေ့သည်။
မင်းတရားကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ်တွင် အရပ်အနေသာ၍ သင့်လျော်သော ရတနာပူရ အင်းဝ နေပြည်တော်ကြီးကို အသစ်ပြုပြင် တည်ထောင်၍ အမရပူရ နေပြည်တော်မှ ပြောင်းရွှေ့စံတော်မူသည်။
၁၁၈၅ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် မင်းသာမန်တို့ ခံဝံ့ခဲသော ဦးထိပ်၌စိုက်၍ သွန်းအပ်သော ရာဇာဘိသေ က မုဒ္ဓါဘိသိက်ကို မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့်တကွ ခံယူတော်မူပြီးလျှင် သီရိတြိဘဝနာ ဒိတျာပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇာ ဘွဲ့တံဆိပ် နာမံကို ခံယူတော်မူသည်။
မိဖုရားခေါင်ကြီးကမူ သီရိပဝရ တိလောက မဟာရာဇိန္ဒာ ရတနာဒေဝီ တံဆိပ်တော်နာမံကို ခံယူသည်။
ထိုနေ့တွင်ပင် ရွှေနန်းတော်ကြီးကို လက်ယာရစ်လှည့်၍ နန်းသိမ်းပွဲ ခံယူတော်မူလေသည်။
မင်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူပြီးနောက်တွင် တိုင်းသူပြည်သားတို့ဆင်းရဲနွမ်းပါးလှသည်ကို သိတော်မူ သဖြင့် ၁ဝ ဖို့ ၁ ဖို့အခွန်တော်ကို ၃ နှစ်တိုင်တိုင် လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုသည်။
နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်း အသစ် စည်းကြပ်တော်မူသည်။
အကြေအညာမြို့များတွင် ကင်းရုံးကင်းတိုင်းထား၍ အကောက်စားခြင်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်း စေသည်။
ကင်းများကို ရာဇဝတ်တော် ကင်းအောင်မြို့ထွက် မြို့ဝင်စစ်ဆေးရန် အတွက်သာ ထားရှိစေသည်။
ဘကြီးတော် မင်းတရားသည် ရတနာသုံးပါး၌ ယုံကြည်မြတ်နိုးတော်မူသည်။
သာသနာတော်ကို အတိုင်းထက် အလွန်ထွန်းတောက်ပြန့်ပွား စေခြင်းငှာ၊ သုတ္တန်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာပိန္ထကတ်တော်များကို အစုံများစွာ ရေးကူးစေသည်။
ဆရာတော်ကြီးများအား ပိန္ထကတ်တော်များကို တည်းဖြတ် စေသည်။
ဘွဲ့တံဆိပ်များဖြင့် ဆရာတော်ကြီးများအား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခြင်းလည်း ပြုလေသည်။
မှူးမတ်ရဲမက်တို့၏ အရည်အသွေးကိုလည်း သိတော်မူတတ်၍ အထိုက်အလျောက် ချီးမြှင့်တတ်သည်။
စိတ်နှလုံး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ အယဉ် အကျေးအသိမ်အမွေ့ကိုလည်း ကြိုက်နှစ်သက်တော်မူသည်။
အဋ္ဌာရသ အတတ်မျိုးတို့၌လည်း တတ်ကျွမ်းတော်မူ၍ အထူးသဖြင့် ဆင်ကြန်မြင်းကြန် ပန်းချီ ပန်းပုအတတ်တို့၌ ပို၍ ထူးချွန်တော်မူသည်။
မင်းတရားကြီးသည် လှူဒါန်းပေးကမ်း စွန့်ကြဲခြင်း၌လည်း ရက်ရောတော်မူသည်။
မင်းကွန်း၊ စစ်ကိုင်း၊ အမရပူရ၊ မန္တလေးတောင် စသည်တို့၌ မင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းတန်ဆောင်း စသည်တို့အများအပြားရှိသည်။
မင်းကွန်း၌ ပုထိုးတော်ကြီး၊ အမရပူရ၌ မဟာသကျရံသီ ကျောက်ဖြူ ရုပ်ပွားတော်၊ မဟာအောင်မြေဘုံသာ ကျောင်းတော်ကြီး၊ မဟာဝိဇယရံသီ စည်းခံတော်ကြီး စသည်တို့သည် မင်းတရားကြီး၏ ကောင်းမှုတော်များဖြစ်သည်။
မဇ္ဈိမဒေသရှိ မဟာဗောဓိပင်သို့လည်း အထူးထူးတော် အလှူတော်များကို ကျော်စာများနှင့်တကွ စေလွှတ်လှူဒါန်း ပူဇော်ခဲ့လေသည်။
မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် ရဟန်းပညာရှိ လူပညာရှိတို့ကို ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်၍ ရာဇဝင်တစ်စောင် ပြုစုစေသည်။
ထိုရာဇဝင်ကြီးကို မောင်းထောင်ဆရာတော် လူထွက် ပညာရှိ အမတ်ကြီးမဟာဓမ္မသကြ¸ ကြီးမှူးအုပ်ချုပ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကျမ်းပြုစေသည်။
ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို မှန်နန်းတော်ဦးတွင် ရေးသားပြုစုရသောကြောင့် မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ထိုရာဇဝင်ကြီးတွင် ကမ္ဘာဦးကာလမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ် နတ်တော်လအထိ အဖြစ်အပျက်များသာ ပါဝင်သည်။
ထိုကြောင့် မင်းတုန်းမင်းတရား လက်ထက်တွင် ဆက်လက်ပြုစုစေရာ ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော် ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။
မင်းညီ မင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်၊ မှူးတော်မတ်တော်၊ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူး၊ ဒိုင်းမှူး သင်းမှူး၊ သွေးသောက်စု မြင်းခေါင်း၊ မြင်းစီး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ သေနတ်စွဲ၊ ဓားစွဲကိုယ်ရံတော်၊ ရေကြည်မှစ၍ အမှုထမ်း ကျွန်တော်မျိုးတို့ကို သစ္စာပေးတော်မူသည်။
မင်းညီ မင်းသား၊ မှူးတော်မတ်တော်များကိုလည်း အရည်အလျောက်၊ အထိုက်အလိုက် မြို့ရွာများ အသီးအသီး ပေးသနားတော်မူသည်။
ဝေသာလီပြည်၊ ရခိုင်ပြည်၊ မျည်းတဲပြည်စသော တိုင်းပြည်ကြီး များနှင့် ထီးရံနန်းရံ စော်ဘွား မြို့စား တပ်ပေါင်းစား အဝေးမြို့ဝန်၊ စစ်ကဲအရာရှိတို့ကိုလည်း အကြီးအမှူး၊ သွေး သောက်စု၊ မြင်းတော်သည် ခန့်ပြီးလျှင်၊ အစေ့အနှံ့သစ္စာတော် ပေးစေလွှတ်သည်။