kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဓနိယဇနီးမောင်နှံတို့ ရဟန်းပြုကြပြီး အရဟတ္တဖိုလ် ရောက်ရှိပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ်ရာများစွာ ရှိပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၂၁-၂။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၀၃-၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂-၈။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ။
၂-စူဠဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
ကောသလဘုရင်၏ လျှောက်ထားချက်အရ ကပိလငါးကြီးကို အကြောင်းပြု၍ အရဟတ္တဖိုလ်ကို အထွတ်တပ်၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဤသုတ်၌ အမြတ်ဆုံးဥစ္စာဖြစ်သော အကျင့်မြတ်(၂)ပါး၊ သားသမင်နှင့် တူသောရဟန်း၊ ဘုရားရှင်၏တရားတော်ကို မသိနိုင်သောရဟန်း၊ ငရဲရောက်ကြောင်း အကုသိုလ်ခရီးလမ်းကို မသိသောရဟန်း၊ တမလွန်ဘဝ၌ ဆင်းရဲရောက်မည့်ရဟန်း၊ ဆေးကြော၍ မစင်နိုင်သည့် အကုသိုလ်အညစ်အကြေး လိမ်းကျံနေသောရဟန်း၊ သာသနာတော်မှ ထုတ်ပယ်ရမည့်ရဟန်း၊ ဆင်းရဲ၏အဆုံးသို့ ရောက်အောင်ပြုကျင့်ရန် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူပါသည်။
ဒေသနာတော်၏အဆုံး၌ ကပိလ(ရွှေ) ငါးကြီးဖမ်းဆီး ယူဆောင်လာသော တံငါသည်ငါးရာတို့ ဘုရားရှင်အထံတော်၌ ရဟန်းပြုကြပြီး အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိကြပြီး ဘုရားရှင်နှင့်အတူ အာနေဉ္ဇဝိဟာရသမာပတ်ကို သုံးဆောင်ကြသူများဖြစ်ကြပုံ။
ဥဒါနပါဠိတော်၌ ယသောဇသုတ် အမည်ရှိပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ ကပိလငါးကြီး၏ အတိတ်ဝတ္ထုနှင့် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု တံငါသည် ငါးရာ၏ အတိတ်ဝတ္ထုနှင့် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုများ ပါရှိပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၃၈-၉။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၄၁၅-၆။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၇-၈။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၅-ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ၅-ပုစ္ဆာ (သုတ္တ)။
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်အနီး ပါသာဏကစေတီ၌ သီတင်းသုံးတော်မူလျက် ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဆရာကြီး၏တပည့် ဓောတကလုလင်၏ မေး လျှောက်သည့် မေးခွန်းတို့ကို ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။
မိမိ၏ရာဂစသည် ငြိမ်းအေးရန် သမ္မပ္ပဓာန် လုံ့လဖြင့် ပြင်းထန်စွာ အားထုတ်ရမည် ရင့်ကျက်သောပညာ, အောက်မေ့မှု သတိရှိရမည်။
သင်သည် မြတ်သော နိဗ္ဗာန်တရားကို သိမြင်လျှင် သံသရာအယဉ် “ဩဃ”ကို လွန်မြောက်နိုင်လိမ့်မည်။
ငြိမ်းအေးမှု နိဗ္ဗာန်တရားကို ကိုယ်တိုင်မြင်သိ၍ သတိရှိလျက် ကျင့်ကြံ အားထုတ်သူသည် တဏှာကို လွန်မြောက်နိုင်လိမ့်မည်။
ကာလသုံးပါး တရားအားလုံးကို အနိစ္စအစရှိသော အခြင်းအရာအားဖြင့် သိလျှင် ကပ်ငြိတွယ်တာမှုတဏှာကို မပြုလေလင့် အစရှိသည်ဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်၊ ဒေသနာတော်အဆုံး၌ ဓောတကလုလင်သည် တပည့်တစ်ထောင်နှင့်အတူ ရဟန္တာဖြစ်၍ ဧဟိဘိက္ခုရဟန်း ဖြစ်ကြသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
-စူဠနိဒ္ဒေသ၊၈၉-၁၀၁။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၂၅-၂၈၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် တိပိဋကသူစိကျမ်း နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ ကိုးကား Category:ခုဒ္ဒကနိကာယ်။
-သုတ္တနိ၊၄၄၁-၂။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၄၁၇-၉။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၀-၁။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၅-ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ၇-ပုစ္ဆာ။
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်အနီး ပါသာဏစေတီ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဗာဝရီဗြာဟ္မဏ ဆရာကြီး၏တပည့် (၁၆)ယောက်အနက် နန္ဒလုလင် မေးလျှောက်သဖြင့် ဖြေဆိုတော်မူအပ်သော ဂါထာများ။
စူဠနိ၊၁၃-၄၁၁၂-၁၂၄။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၃၀-၁။
တို့၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် သုတ္တနိဒ္ဒေသ၊ ပါရာယနဝဂ်၊ နန္ဒမာဏဝ ပုစ္ဆာဂါထာနှင့် ဘုရားရှင်၏ ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာတို့ကို ဖွင့်ဆိုဟောကြားတော်မူပါသည်။
ယင်းဖွင့်ဆိုချက်များကို အရှင်ဥပသေနထေရ်က စူဠနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာဟု ဆက်လက် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၈၅-၃၉၀။
သုတ္တန်၊မြန်၊၃၆၃-၈။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၂-၂၁၉။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၃-မဟာဝဂ္ဂ၊ ဧကာဒသမသုတ်။
ဘုရားရှင် ကာသိနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့တော်အနီး ဣသိပတနတောအုပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်တော် ဟောတော်မူပြီး (၇)ရက်မြောက်နေ့၌ အသိတအမည်ရှိသော ကာဠဒေဝီလရသေ့၏ တူဖြစ်သော နာလက ရသေ့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဤနာလကသုတ်၌ (၆၈၄)ဂါထာမှ (၇ဝ၃)ဂါထာအထိ ဂါထာ (၂၀)သည်ဝတ္ထုဂါထာများဖြစ်ပါသည်။
(၇၀၄) (၇၀၅) နှစ်ဂါထာသည် ပုစ္ဆာဂါထာများ ဖြစ်ပါသည်။
(၇၀၆) ဂါထာသည် ဘုရားရှင်၏ ဥယျောဇနဂါထာဖြစ်ပါသည်။
(၇၀၇) ဂါထာမှ (၇၂၈) ဂါထာအထိ (၂၂)ဂါထာသည် မောနေယျအကျင့်ကို ဟောတော်မူသော ဂါထာများ ဖြစ်ပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ နာလကသုတ်တော်အကြောင်း၊ အသိတ (ကာဠဒေဝီလ) ရသေ့အကြောင်း၊ တာဝတိံသာနတ်ပြည်အကြောင်း၊ အလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထ မင်းသားငယ်အကြောင်း၊ နာလကထေရ်အကြောင်း၊ နာလကပဋိပဒါပုဒ်များအဖွင့်၊ နာလကပဋိပဒါကျင့်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးတို့တွင် အရှင်နာလကထေရ်သည် ဥက္ကဋ္ဌ ပဋိပဒါဖြစ်ပုံ၊ ရဟန္တာဖြစ်ပုံ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံပုံ၊ ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် သရီရကိစ္စ ပြုစေပြီး ဓာတ်တော်တို့ကို စေတီတည်ပုံတို့ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖွင့်ပြထားပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၂၉-၃၃၂။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၁၁-၃။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၇-၈၄။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၂-စူဠဝဂ္ဂ၊ ဒွါဒသမသုတ်။
ဘုရားရှင် အာဠဝီနိုင်ငံ အာဠဝီမြို့တော် အဂ္ဂါဠဝစေတီ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ နိဂြောဓကပ္ပထေရ် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံမှုနှင့်ဆက်စပ်၍ အရှင်ဝင်္ဂီသထေရ် (၁၂) ဂါထာတို့ဖြင့် ဘုရားရှင်၏ဂုဏ်တော်တို့ကို ချီးမွမ်းတော်မူ၍ လျှောက်ထားပါသည်။
အမှတ် (၁၃) ဂါထာဖြင့် ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူပါသည်။
အမှတ် (၁၄၊ ၁၅၊ ၁၆) ဂါထာတို့ဖြင့် နိဂြောဓကပ္ပထေရဂုဏ်ရည်တို့ကို လျှောက်ထားပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်သင့်သမျှ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖွင့်ထားပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၀၃-၄၊ သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၈၁-၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၄-၆။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စမသုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဆင်ကိုစမ်း၍ ဆင်၏ပုံဟန်ကိုပြောပြ၍ အချင်းချင်းငြင်းခုံကြသော မျက်မမြင်တို့ကဲ့သို့ ဝိမောက္ခန္တိက ဓမ္မကို မသိကြကုန်သော တိတ္ထိယတို့သည် ထိုထိုမိစ္ဆာအယူကို မှားမှားယွင်းယွင်း သုံးသပ်၍ ငြင်းခုံကြကုန်၏-ဟု မိန့်ကြားတော်မူပြီး ဤသုတ်ကို ဟောတော်မူပါသည်။
ဤသုတ်၌ မိစ္ဆာအယူကိုအကြောင်းပြု၍ အညတိတ္ထိယတို့ ငြင်းခုံနေကြပုံ၊ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်၏သဘာဝကို ဟောတော်မူပါသည်။
-ပရမဋ္ဌကသုတ္တနိဒ္ဒေသ။
မဟာနိ၊၇၈-၉၀။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၀၇-၂၁၃။
-သုတ္တနိ၊၄၄၉။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၄၂၅။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၉-၃၂၀။
စူဠနိ၊၁၉၅-၂၀၁။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၇၇-၈။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ပါရာယနတ္ထုတိ ၇-ဂါထာ။
ပါရာယနဒေသနာတော်ကို ချီးမွမ်းတော်မူလိုခြင်းကြောင့် သံဂါယနာတင် မထေရ်မြတ်များ ချီးမွမ်းတော်မူသည့် ၇-ဂါထာဖြစ်ပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၄၉-၄၅၁။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၄၂၆-၈။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၀-၃၂၃။
၈-၈၇။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ၁၇-ဂါထာ။
အရှင်ပိင်္ဂိယထေရ် ဂေါဓာဝတီမြစ်ကမ်း ဗာဝရီသင်္ခမ်းကျောင်းသို့ကြွ၍ ဦးရီတော် ဗာဝရီဗြာဟ္မဏ ဆရာကြီးအား “ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူနေပြီ”ဟု မိန့်ကြား၍ ပါသာဏစေတီ၌ မိမိတို့ ၁၆-ယောက် ဦးဆောင်သောရသေ့တို့နှင့် ပရိသတ်တို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသော ပါရာယနဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူပါသည်။
ဘုရားရှင် သာဝတ္ထိမြို့တော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူလျက် ရောင်ခြည်တော် လွှတ်တော်မူပြီး ဂါထာပေါင်း (၁၁၅၂)ဂါထာကို အရှင်ပိင်္ဂိယထေရ်အား ဟောကြားတော်သည်။
-သုတ္တနိ၊၄၄၈။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၈-၉။
-စူဠနိ၊၁၈၈-၁၉၅။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၄-၆။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၅-ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ သောဠသမသုတ္တ၊ ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ပါသာဏကစေတီ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဗာဝရီ ဗြာဟ္မဏ ဆရာကြီး၏တပည့် အသက် (၁၂၀)ရှိ ပိင်္ဂိယပုဏ္ဏား၏ မေးလျှောက် ချက်အရ ရုပ်၏ အပြစ်ကိုပြ၍ တဖန်ဘဝသစ်၌ မဖြစ်ခြင်းငှါ ရုပ်ကိုပယ်စွန့်လော ဟုလည်းကောင်း၊ နောက်ထပ် လျှောက်ထားချက်အရ “တဏှာ၏အပြစ်ကို ပြတော်မူ၍ ဘဝသစ်၌ တဖန်မဖြစ်စေရန် တဏှာကို ပယ်စွန့်လေလော့ဟုလည်းကောင်း ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပါသည်။
ဘုရားရှင်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို အထွတ်တပ်၍ တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူပါသော်လည်း ဦးရီးဗာဝရီပုဏ္ဏား၌ ချစ်ခင်သောစိတ်ကြောင့် ပိင်္ဂိယပုဏ္ဏားသည် အနာဂါမိဖိုလ်၌သာ တည်ရှိသော်လည်း ယင်း၏တပည့်ရသေ့ တစ်ထောင်သည်ကား အရဟတ္တဖိုလ်၌တည်ကြပြီး “ဧဟိ ဘိက္ခု”ရဟန်းတော်များ ဖြစ်ကြပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၁၁-၄၁၂။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၈၈-၉။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၃-၅။
မဟာနိ၊၁၆၁-၁၉၆။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၇၃-၃၀၇။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ၊ ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ ဒသမသုတ်။
ဘုရားရှင် သကျနိုင်ငံ ကပိလဝတ္ထုမြို့တော်အနီး မဟာဝုန်တောအုပ်ကြီး အတွင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဤသုတ်တော်ကို “ဗုဒ္ဓိစရိုက်”ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား ဟောကြားတော်မူ ပါရန် နိမ္မိတဘုရားရှင်က မေးတော်မူသောပြဿနာကို သဗ္ဗညုဘုရားရှင်က (၁၃) ဂါထာဖြင့် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။
(၈)ဂါထာတို့ဖြင့် မသေခင် ငြိမ်းအေးစွာနေနိုင်သော “ဥပသန္တပုဂ္ဂိုလ်”ကို ဟောတော်မူပါသည်။
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင် (၄)ဂါထာဖြင့် “သန္တပုဂ္ဂိုလ်”ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ များစွာပါရှိပါသည်။
ပုရဘေဒသုတ်တော်ကို နာယူကြသော နတ်ဗြဟ္မာ ကုဋေ(၁)သိန်း ရဟန္တာ ဖြစ်ပုံ၊ သောတာပန်စသော နတ်ဗြဟ္မာများ မရေမတွက်နိုင်အောင် ကျွတ်တမ်းဝင်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြပါသည်။
ဤပုရာဘေဒသုတ်ကို အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်က မဟာ နိဒ္ဒေသပါဠိတော်၌ “ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသ”အမည်ဖြင့် ဖွင့်ဆို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၂၂-၅။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၀၄-၇။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈-၆၀ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၂-စူဠဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဗြာဟ္မဏမဟာသာလ ကြီးများရောက်လာပြီး ပေါရာဏဗြာဟ္မဏတို့၏ ဗြာဟ္မဏဓမ္မများကို ဟောတော်မူ ပါရန် လျှောက်ထားကြသဖြင့် “ဣသယော ပုဗ္ဗကာ” အစရှိသော (၃၂)ဂါထာတို့ဖြင့် ရှေးဟောင်းဗြာဟ္မဏကြီးတို့၏ ဗြာဟ္မဏဓမ္မများကို ဘုရားရှင်က ဟောတော်မူရာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကြီးများက လက်ခံကြပြီး ဥပါသကာအဖြစ် ခံယူကြပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ များစွာရှိပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၄၅-၆။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၄၂၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၄။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၅-ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ဒွါဒသမ(သုတ်)ပုစ္ဆာ။
-စူဠနိ၊၁၄၈-၁၅၃။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၄၂-၃။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ စူဠနိဒ္ဒေသ၊ ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ဒွါဒသမသုတ္တနိဒ္ဒေသ။
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်အနီး ပါသာဏကစေတီ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဆရာကြီး၏ ၁၂-ဦးမြောက်တပည့် ဘဒြာဝုဓလုလင် မေးလျှောက်သဖြင့် ဟောတော်မူသည့် နှစ်ဂါထာ။
-သုတ္တနိ၊၄၁၈-၄၂၁။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၉၄-၅။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၃-၇။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ တေရသမသုတ်။
ဘုရားရှင် ကပိလဝတ္ထုမြို့တော်အနီး မဟာဝုန်တော၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် စကြဝဠာလောကဓာတ်ပေါင်း တိုက်တစ်သောင်းမှ ရောက်ရှိလာကြသော နတ်ဗြဟ္မာတို့တွင် မောဟစရိုက်ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
မဟာဗျူဟသုတ်တော်ကို နာယူပြီးချိန်၌ နတ် ဗြဟ္မာ ကုဋေတစ်သိန်း ရဟန္တာဖြစ်ကြသည်။
သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်ဖြစ်သူ မရေမတွက်နိုင်ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
ဤသုတ်၌ မိစ္ဆာဝါဒ သဘာဝနှင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ သဘာဝကို ဟောကြားတော်မူပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၀၉-၃၁၁။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၂၉၂-၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၄-၂၆၂။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ ၁-ဥရဂဝဂ္ဂ၊ ဒွါဒသမသုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ၁၅၀-ဂါထာတို့ကို ရဟန်းတို့အား အကြောင်းအတ္ထုပ္ပတ်များစွာတို့ကိုစုစည်း၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်။
(က) ထိုတွင် ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခုနီသားအမိနှစ်ဦးတို့ အမြဲမပြတ်တွေ့ဆုံမှုကို အကြောင်းပြု၍ သာသနာတော်၌ပျက်စီးကြပုံကို(၂၀၉) ဂါထာ ရှေ့ထက်ဝက်ဖြင့် ပုထုဇဉ်တို့၏အမြင်ကို ကဲ့ရဲ့တော်မူပြီးနောက်ထက်ဝက်ဖြင့် မိမိ(ဘုရားရှင်)၏အမြင်ကို ချီးမွမ်း၍ဟောတော်မူပါသည်။
(၂၁၀) ကိလေသာတို့ကြောင့် ပုထုဇဉ်၏ မငြိမ်းအေး, မငြိမ်သက်ပုံ, ကိလေသာ မရှိခြင်းကြောင့် မိမိ(ဘုရားရှင်)၏ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ခြင်းကို ချီးမွမ်း၍ဟောတော် မူပါသည်။
(၂၁၁) အကြံအစည်ကို မပယ်စွန့်နိုင်ခြင်းကြောင့် ပုထုဇဉ်၏ တောင်တောင်အီအီ ကြံစည်တွေးတော ယုံမှားခြင်းဖြစ်ပုံ, စတုသစ္စဘာဝနာဖြင့် အကြံအစည်ကို ပယ်စွန့်၍ မိမိ(ဘုရားရှင်)၏ တွေးတောယုံမှားခြင်းသို့ မကပ်ရောက်တော့ပုံကို ဟောတော်မူပါသည်။
(၂၁၂) နောင်အခါ၌ တဏှာ၏တည်နေရာကို အလိုရှိသော ပုထုဇဉ်၏ဘဝတဏှာဖြင့် အားထုတ်ပုံ၊ တဏှာ၏တည်နေရာတို့၌ တဏှာမရှိ တော့ခြင်းကြောင့် မိမိ(ဘုရားရှင်)၏ အားထုတ်မှုမရှိတော့ပုံကို ချီးမွမ်း၍ ဟောတော်မူပါသည်။
(၂၁၃) ဥပကတက္ကတွန်းအကြောင်း ဘုရားရှင်၏ ဒေသနာတော်ကြောင့် ဥပက တက္ကတွန်း၏ အနာဂါမ် အရိယာသာဝကဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူပါသည်။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၉-၃၆၀) (၂၁၄) ခါရဝနိယ အရှင်ရေဝတထေရ်သည် နဝကမ္မိကအလုပ်ကို အားမထုတ်ပုံ၊ ရဟန္တာဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူပါသည်။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၆-၄၀၃) (၂၁၅) ပံသုကူသင်္ကန်းတော် ဝတ်ရုံမှုကိုအကြောင်းပြု၍ ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဓနမင်းကြီးအား ဟောတော်မူသည့်ဂါထာ။
(၂၁၆) စိဉ္စမာဏဝိကာ၏ စွပ်စွဲမှုကိုအကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်တို့သည် လောကဓမ္မတို့ကို သည်းခံတော်မူနိုင်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်ဂါထာ။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၆-၉) (၂၁၇) သာဝတ္ထိမြို့၌ ပြာသာဒ်မှဆင်းသက်၍ ယက်ဖောက်ယောက်နေကြသော ရက်ကန်းသည်တို့ကိုကြည့်ရှု၍ လက္ခဏာယဉ်သုံးချက်တင်၍ ဝိပဿနာ ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်နေသော သူဌေးသမီးအား တရားဟောတော်မူပုံ၊ ဒေသနာတော်အဆုံး၌ သူဌေးသမီး သောတာပန် အရိယာသာဝိကာဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့် ဂါထာ။
(၂၁၈) အာဠဝီနိုင်ငံ၊ အာဠဝီမြို့ သောတာပန် ရက်ကန်းသည်သမီး ကွယ်လွန်မှုကို အကြောင်းပြု၍ ရဟန္တာရဟန်းကို လူတို့သိနိုင်ခဲပုံကို ဟောတော်မူသည့် ဂါထာ။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၁-၅) (၂၁၉) ပဉ္စဂ္ဂဒါယကာ ပုဏ္ဏားဇနီးမောင်နှံ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၆၅-၉) သောတာပန် အရိယာသာဝကများဖြစ်သည်အထိ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်ဂါထာ။
(၂၂၀) သာဝတ္ထိမြို့၌ ဥတုသုံးလီ လှည့်လည်ပျော်လတ် ပြာသာဒ်သုံးဆောင်တို့ဖြင့် စည်းစိမ်ခံစား၍ ငယ်စဉ်ကပင် မိဖတို့ထံခွင့်ပန်၍ သုံးကြိမ် ရဟန်းပြု၊ သုံးကြိမ် လူထွက်ခဲ့ပြီး လေးကြိမ်မြောက်၌ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်ရှိသော အညတရ သူဌေးသားကိုအကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည့် ဂါထာ။
(၂၂၁) ရဟန်းတို့၏ကဲ့ရဲ့မှုကိုအကြောင်းပြု၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်ရှိသွားသော ညီတော်နန္ဒကိုအကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့် ဂါထာ။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၇) (၂၂၂) ကောသလနိုင်ငံ ပစ္စန္တရွာကို ဂေါစရဂါမ်ပြု၍နေသော မုဆိုး၏အသားလှူဒါန်းမှုကိုခံယူသော ရဟန္တာမထေရ်ကိုအကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည့်ဂါထာ။
(၂၂၃) ဘုရားရှင် သကျနိုင်ငံ ကပိလဝတ္ထုမြို့တော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် “နောက်မှ သောတာပန်ဖြစ်သောရဟန်းသည် မိမိထက် ရှေးဦးစွာ သောတာပန်ဖြစ်သောလူကို ရှိခိုးရမည်”ဟု ပြောဆိုနေသောစကားကို ကြားသိရ၍ ဆွမ်းခံကြွလာသော အညတရရဟန်း၏လျှောက်ထားမှုကို “အနာဂါမ် လူဒါယကာသည် ထိုနေ့၌ ရှင်ပြုသောသာမဏေငယ်အား ရှိခိုးရမည်”ဟု ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်ဂါထာ။
-သုတ္တနိ၊၄၄၇-၈။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၄၂၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၇-၈။
-စူဠနိ၊၁၇၂-၁၈၈။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၆၅-၇၄။
၅-ပါရာယနဝဂ္ဂ၊ ပန္နရသမပုစ္ဆာ။
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ပါသာဏကစေတီ၌ သီတင်းသုံးတော်မူ နေစဉ် မောဃရာဇလုလင်၏ မေးလျှောက်ချက်အရ “သေမင်း မမြင်နိုင်ရာ”ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
-သုတ္တနိ၊၄၂၄-၅။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၄၀၀-၄၀၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၁-၅။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ ပန္နရသမသုတ်။
ဤသုတ်၌ (ဇရာ-စသည်တို့ဖြင့်) မလွှမ်းမိုးနိုင်သည့် တစုံတခုသောအရပ် မရှိနိုင်ပုံ၊ စိတ်နှလုံး၌ စူးဝင်နစ်မြုပ်နေသော ရာဂ-စသော ဆူးငြောင့်ကို နှုတ်ပယ်ပြီးသူသည် မပြေးသွားရတော့သူ (ဩဃလေးပါ၌) မနစ်မြုပ်ရတော့သူဖြစ်ပုံ၊ မိမိ၏ (ရာဂစသည်ကို) ငြိမ်းစေရန်ကျင့်သင့်ပုံ၊ ရဟန်းတော်များ ပြည့်စုံအောင် ကျင့်သုံးရမည့်တရား၊ ရှောင်ကြဉ်ရမည့်တရား၊ လွန်မြောက်နိုင်ခဲသောအရာ၊ ငြိမ်းအေးပြီးသူ၊ ပညာရှိသူ၊ မဂ်ဉာဏ်သို့ ရောက်ပြီးသူ၊ မပူဆွေး မကြံမှိုင်ရတော့သူ၊ လောက၌ မဆုံးရှုံး မဆုတ်ယုတ်သူ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု မရှိသူ၊ အကျိုးအာနိသင်လေးပါးရသူ၊ အလုံးစုံသော အရာဌာနတို့၌ ဘေးမရှိသူ၊ စွန့်လွှတ်နိုင်သူတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
-သုတ္တနိ၊၃၁၅-၇။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၂၉၇-၉။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၇-၃၀၉။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၂-စူဠဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
ဘုရားရှင် သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ဝယ် တရားနာပရိသတ်အား တရားဟောကြားတော်မူစဉ် တပည့်ပရိသတ်ငါးရာနှင့် အတူရောက်ရှိလာသော အာမဂန္ဓရသေ့မေးလျှောက်သဖြင့် ကဿပဘုရားရှင်က တိဿဗြာဟ္မဏကြီးအား ဟောကြားတော်မူအပ်သော အာမဂန္ဓတရားတို့ကို (၁၄)ဂါထာတို့ဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အာမဂန္ဓရသေ့အလို အာမဂဠ-ဟူသည် “ငါးနှင့် အသား”တို့ကို ဆိုသည်။
ဘုရားရှင်အလိုတော်အားဖြင့် အာမဂန္ဓ-ဟူသည် အလုံးစုံသောကိလေသာတရားများ နှင့် အကုသိုလ်တရားများကို ဆိုလိုပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ -အာမဂန္ဓရသေ့အကြောင်း၊ တိဿရသေ့နှင့် ကဿပဘုရားရှင် အကြောင်း၊ ပါဠိတော် (၁၄)ဂါထာ အဖွင့်၊ အာမဂန္ဓရသေ့နှင့် ပရိသတ်တို့ ဧဟိ ဘိက္ခုရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်ကြပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၂၈။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၀၉-၃၁၀။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၀-၃။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၂-စူဠဝဂ္ဂ၊ ဒသမသုတ်။
ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ မိဂါရမာတုပြာသာဒ်အောက်ထပ် အခန်းငါးရာ၌ သီတင်းသုံးနေကြသည့် နေ့ပိုင်းတစ်ချိန်လုံးအိပ်စက်ကြပြီး ညနေပိုင်း၌ အိပ်ရာမှထ၍ အာမိသကထာကို ပြောဆိုနေကြသော ရဟန်းသစ်တို့အား အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်ကို ထိုရဟန်းများထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့အောင်ပြုစေသဖြင့် ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်နေကြသည့် အခါ ဘုရားရှင်က “နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်ကို အားထုတ်ကြရန်၊ သေမင်း ၏အလိုသို့ မလိုက်ပါနိုင်ကြစေရန်၊ တဏှာ၏နယ်ပယ်ကို လွန်မြောက်စေရန်၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒ နဝမခဏ (လူအခွင့် အရေး)ကို လက်မလွတ် မဆုံးရှုံးစေရန်၊ မေ့လျော့ခြင်းသည် အညစ်အကြေးများ ဖြစ်ပုံ၊ မမေ့မလျော့ခြင်း အာသဝက္ခယဉာဏ်ဖြင့် မိမိ၏စိတ်နှလုံး၌ စူးဝင်နေသော မြားငြောင့်ကို နှုတ်ပယ်နိုင်ရေးအတွက် ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ် အားထုတ်ကြရန်” ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌-ဇေတဝနဝိဟာရနှင့် မိဂါရမာတုပသာဒတို့၌ ဘုရားရှင် အလှည့်အလည် သီတင်းသုံးတော်မူပုံ၊ မိဂါရမာတုပါသာဒအကြောင်း အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန် တန်ခိုးဖြင့်တုန်လှုပ်စေပုံ၊ သုတ်တော်အဆုံး၌ ရဟန်းတော်ငါးရာတို့ အရဟတ္တဖိုလ် ဆိုက်ရောက်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၂၇၉-၂၈၁။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၂၆၅-၇။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂-၂၃။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၁-ဥရဂဝဂ္ဂ၊ ပဌမသုတ်။
ဤသုတ်လာဂါထာ (၁၇)ဂါထာတို့တွင်-ပဌမဂါထာကို “ဘူတဂါမသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူပြီး ရုက္ခဇိုဝ်းနတ်သမီး၏ ဒေါသကိုပယ်ဖျောက်နိုင်ရန် ဟောတော်မူပါသည်၊ ဤဂါထာသည် ပါစိတ္တိယပါဠိ၊ ဓမ္မပဒ၊ သုတ္တနိပါတ ပါဠိတော် ၃-ဌာန၌ သံဂါယနာ တင်ထားပါသည်။
ဒုတိယဂါထာကို “အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ တပည့် ရွှေပန်းထိမ်သည်သား ရဟန်းတော် အရဟတ္တဖိုလ်ပန်းကို ပန်ဆင်စေရန်” ဟောတော်မူပါသည်။
တတိယဂါထာကို “ဂဂ္ဂရာရေကန်အနီး၌ တဏှာ၏အစွမ်းဖြင့် အကုသလ ဝိတက်ကိုကြံစည်နေသော အညတရ ရဟန်း အရဟတ္တဖိုလ်ရရှိရေးအတွက်” ဟောတော်မူပါသည်။
စတုတ္ထဂါထာကို “ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ နွေအခါဆောက်လုပ်ထားသည့် ကျူရိုးတံတား ရေ၌မျောပါသွားသည်ကို ကြည့်၍ သံဝေဂဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်နေသော အညတရ ရဟန်း အရဟတ္တဖိုလ်ရဖို့ရန်” ဟောတော်မူပါသည်။
ပဉ္စမဂါထာနှင့် ကျန် ၁၂-ဂါထာတို့ကို သာဝတ္ထိမြို့ ရေသဖန်းတော၌ ရေသဖန်းပွင့်ရှာနေသော ပုဏ္ဏားနှင့် စကားပြောဆိုနေသော အညတရ ရဟန်း အရဟတ္တဖိုလ်ရရှိရေးအတွက် ဟောတော်မူပါသည်။
ဂါထာတို့၏အဆုံး၌ “ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏ မိဝတ္တစံ ပုရာဏံ”ဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် “ဥရဂသုတ်”ဟု သံဂါယနာတင်ထားတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌-ဝတ္တမာနုပ္ပန္န-အစရှိသော ဥပ္ပန္နလေးပါး၊ သမုဒါစာရုပ္ပန္နအစရှိသော ဥပ္ပန္နလေးပါး၊ သီလသံဝရ-အစရှိသော သံဝရဝိနယ ၅-ပါး၊ တဒင်္ဂပဟာန်အစရှိသော ၅-ပါး အကျယ်ဖွင့်ပြချက်၊ အာဃာတပယ်ဖျောက်ပုံနည်းများ၊ မြွေအမျိုးမျိုး နှင့် စပ်၍ သိမှတ်ဖွယ်၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ တပည့် ရွှေပန်းထိမ်သည် ရဟန်းဝတ္ထု၊ မာန ၉-မျိုး၊ ရေသဖန်းပင်၌ အပွင့်မရှိပုံ၊ အနုသယကို မဂ်ဖြင့်ပယ်ပုံ၊ တဏှာ၏ ပရိယာယ်များ၊ နီဝရဏကို မဂ်ဖြင့်ပယ်ပုံ-အစရှိသော ဖွင့်ဆိုချက်များကို အကျယ် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၂-စူဠဝဂ္ဂ၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
ဤသုတ်သည် ပါဠိတော်၌ ဓမ္မစရိယသုတ်ဟုလည်းကောင်း, အဋ္ဌကထာ၌ ကပိလသုတ်ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ပါသည်။
ဤသုတ်ကို ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ကပိလငါးနှင့်အတူ စည်းဝေးရောက်လာကြသော ကောသလမင်းနှင့် လူအပေါင်းအား ကပိလငါးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော် မူပါသည်။
ဤသုတ်၌ မြတ်သောဥစ္စာရတနာ၊ ယုတ်ညံ့စွာအသက်ရှင်နေသော ရဟန်း၊ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်တရားတော်ကို မသိနိုင်သောရဟန်း၊ တမလွန်ဘဝ၌ ဆင်းရဲသို့ရောက်မည့် ရဟန်း၊ ဆေးကြော၍ မစင်ကြယ်စေနိုင်သော အကုသိုလ်မစင်ဖြင့် ပြည့်သောရဟန်း၊ ယုတ်ညံ့သောရဟန်းတို့ကို သံဃာညီညွတ်မှုကိုရယူလျက် အမှိုက်, ယောက်သွားပုပ်တို့ကဲ့သို့ သံဃာ့ဘောင်မှ နှင်ထုတ်ကြကုန်လျက် ဆင်းရဲကုန်ဆုံး အောင် အားထုတ်ကြကုန်လော့-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌-ကပိလရဟန်းအကြောင်းနှင့် မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ဆိုချက်များကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၁၃-၅။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၉၀-၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၆-၉။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ ဧကာဒသမသုတ်။
ကလဟ, ဝိဝါဒ, မစ္ဆရိယ, ပရိဒေဝ, သောက, ပိသုဏ, မာနာတိမာန, ပိယ, အာသာ, နိဋ္ဌာ, ဆန္ဒ, ဝိနိစ္ဆယ, ကောဓ, မောသဝဇ္ဇ, ကထံကထီ, သာတ, အသာတ, ဝိဘဝ, ဘဝ, ဖဿ, ပရိဂ္ဂဟ, မမတ္တ, ရူပဝိဘောတိ-အစရှိသောတရားတို့ ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားတို့ကို နိမ္မိတရုပ်ပွားတော်က မေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူသည်။
ဤသုတ်ကို ဒေါသစရိုက်ရှိနေသော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၂၇-၈။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၀၉။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၅-၉။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၂-စူဠဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
သာသနာတော်၌ စွဲမြဲစွာတည်၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်နိုင်သော ဝါရိတ္တ သီလ, စာရိတ္တသီလ ပွားများအပ်သောကံတို့ကို အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က မေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင်က “၃၂၇-ဂါထာမှ ၃၃၂-ဂါထာ ပထမပါဒဖြင့် ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါကိုလည်းကောင်း, ကြွင်းသုံးပါဒတို့ဖြင့် (သီလက္ခန္ဓ, သမာဓိက္ခန္ဓ, ပညာက္ခန္ဓ-ဟူသော) အပရဘာဂပဋိပဒါကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူပါသည်။
အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော အထွတ်ရှိသော ဒေသနာတော်အဆုံး၌ ၅၆၀-ကုဋေသော ပစ္စည်း ဥစ္စာတို့ကိုစွန့်၍ သာသနာတော်တွင်းသို့ဝင်ရောက်လာသော ဖခင် ဝင်္ဂန္တပုဏ္ဏား မိတ်ဆွေ၏သားဖြစ်သော တပည့်ရဟန်းတော်သည် သောတာပန်အရိယာသာဝက ဖြစ်ပြီး မကြာမီ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်ရှိသွားပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
-သုတ္တနိ၊၂၈၄-၂၉၀။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၇၈-၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂-၁၁၉။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၁-ဥရဂဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
-အပ၊၁၊၈-၁၆။
အပ၊မြန်၊၁၊၉-၁၅။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၂-၂၂၈။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ထေရာပဒါန၊ ၁-ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂ၊ ၂-ပစ္စေကဗုဒ္ဓအပဒါန။
-စူဠနိ၊၂၂၉-၃၀၇။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၈၄-၁၃၈။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ စူဠနိဒ္ဒေသ၊ ၁၉-ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ် (၄၃)ပါးတို့၏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဖြစ်ခဲ့သော ကျင့်စဉ်များကို တစ်ဂါထာစီအားဖြင့် (၁) ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်တော်မူရာအခါ၌၊ (၂) ဂန္ဓမာဒနတောင် မဉ္ဇူသကသစ်ပင်ရင်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်များ စည်းဝေးရာ အရပ်၊ (၃) အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က ဘုရားရှင်အား မေးမြန်းလျှောက်ထားရာအခါ၊ (၄) ပဌမသံဂါယနာတင်ရာအခါ-တို့၌ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဟောကြားအပ်သော ဒေသနာတော်များဖြစ်ပါသည်။
သုတ္တနိပါတပါဠိတော်၌ “ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တ”ဟု ပါရှိသည်။
ယင်း၏အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို “ပရမတ္ထဇောတိကာ”အမည်ဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကထေရ် ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ -ဤသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ သုံးမျိုး, ပစ္စေကဗုဒ္ဓ, အဂ္ဂသာဝက, မဟာသာဝကလောင်းလျာတို့ ပါရမီတော်ဖြည့်ကျင့်ပုံ အပိုင်း အခြား၊ ယင်းဗုဒ္ဓတို့နှင့် ဆက်စပ်၍ အသေးစိတ်သိမှတ်ဖွယ်ရာများ၊ ဂတပစ္စာဂတဝတ် ကျင့်စဉ် နှင့် သာဓကဝတ္ထု အကျိုးဆက်များ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့၏ ဖြစ်တော်စဉ် အကျဉ်းများ၊ ဂါထာ၌ ပါရှိသောပုဒ်တို့၏ အဖွင့်များ၊ အခြားသိမှတ်ဖွယ် အချက်အလက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်။
အပဒါနပါဠိတော်၌ “ပစ္စေကဗုဒ္ဓအပဒါန”ဟု ကဏ္ဍတစ်ခုထား၍ ဟောတော်မူထားပါသည်။
ယင်း၏ အဋ္ဌကထာကို “ဝိသုဒ္ဓဇနဝိလာသိနီ”ဟု အမည်တပ်၍ ရှေးမထေရ်တစ်ပါး ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါသည်။
အဋ္ဌကထာရှေ့ပိုင်း၌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ် (၆၄)ပါးတို့၏ အမည်များကို ပြဆိုထားပါသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့၏ ဖြစ်တော်စဉ်နှင့် ဂါထာ၌ပါရှိသောပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိတော်၌ သုတ္တနိပါတလာ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်ကို အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က “ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ”ဟု ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသအမည်ဖြင့် အရှင်ဥပသေနမထေရ်က ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၃၉၉-၄၀၀။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၇၇-၈။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၁-၄။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ ဒုတိယသုတ်။
ဥတေနမင်း၏ ရိုင်းပျသောအပြုအမူနှင့် ဆက်စပ်၍ အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ မထေရ်အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ/ဋီကာတို့၌-ပထမဂါထာဖြင့် အဿာဒကို၊ ထို့နောက် လေးဂါထာတို့ဖြင့် အာဒီနဝကို၊ နောက် ၂-ဂါထာတို့ဖြင့် သဥပါယ နိဿရဏ နိဿရဏာနိသံသကို ဟောတော်မူကြောင်း (တနည်း) အထက်ပါဂါထာအားလုံးတို့ဖြင့် ကာမဂုဏ်တို့၏ အာဒီနဝ, ဩကာရ, သံကိလေသကို ပြုပြီး၍ နောက်ဆုံး ၂-ဂါထာတို့ဖြင့် နေက္ခမ္မအာနိသံသကို ဟောတော်မူကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၁၅-၈။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၉၂-၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၉-၂၇၂။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ ဒွါဒသမသုတ်။
ဘုရားရှင် သက္ကနိုင်ငံ ကပိလဝတ္ထုမြို့တော်အနီး မဟာဝုန် တောအုပ်ကြီး အတွင်း၌ မင်းမျိုးချည်း, ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ချည်းဖြစ်ကြသော ရဟန်းတော်ငါးရာနှင့် စကြဝဠာ လောကဓာတ်ပေါင်း တိုက်တစ်သောင်းမှ ရောက်လာကြသော ဝိတက် စရိုက်များသော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား နိမ္မိတဘုရားရှင်က မေးမြန်းသဖြင့် ဖြေကြားဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ နတ်, ဗြဟ္မာ ကုဋေ တစ်သိန်း အရဟတ္တဖိုလ် ရရှိကြသည်။
သောတာပန်အစရှိသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ မရေမတွက်နိုင်အောင် ကျွတ်တမ်းဝင်ကြသည်။
-သုတ္တနိ၊၄၀၆-၇။
သုတ္တနိ၊မြန်၊၃၈၃-၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၉-၂၅၂။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ, ၄-အဋ္ဌကဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်။
အရှင်မေတ္တေယျ၏လျှောက်ထားချက်အရ တိဿလုလင်အား မေထုန် အကျင့်ကို ပြုကျင့်သူ၏အပြစ်ကိုးပါးနှင့် မေထုန်အကျင့်သည် အရိယာတို့၏ အကျင့် မဟုတ်၊ ယုတ်ညံ့သော ပုထုဇဉ်၏အကျင့်ဖြစ်ပုံ၊ ဝိဝေကအကျင့်သည်သာ အရိယာတို့၏ အကျင့်ဖြစ်ပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ တိဿနှင့် မေတ္တေယျဟု သူငယ်ချင်းနှစ်ယောက်အကြောင်းနှင့် ဖွင့်သင့်သောပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
မေတ္တေယျသည် ထိုနှစ်မှာပင် ရဟန္တာဖြစ်ပုံ၊ တိဿသည် လူထွက်ပြီး ဤဒေသနာတော်အဆုံး၌ သောတာပန်အရိယာသာဝက ဖြစ်၍ ရဟန်းပြုပြီး မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်ပုံကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ဤသုတ်ကို မဟာနိ၊၁၀၇-၁၂၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၂၆-၂၄၅။
တို့၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်နှင့် မဟာနာမထေရ်တို့ ဖွင့်ဆိုထားကြပါသည်။
မှတ်သားဖွယ် များစွာ ပါရှိပါသည်။
ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် တိပိဋကသူစိကျမ်း နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ တိဿမေတ္တေယျသုတ္တ (န) [တိဿမေတ္တေယျ+သုတ္တ။
တိဿ+တိဿမေတ္တေယျ+သုတ္တ] တိဿမေတ္တေယျသုတ်၊ တိဿ-အမည်ရှိသူနှင့် တိဿမေတ္တေယျ-အမည်ရှိသူမိတ်ဆွေ ၂-ဦးတို့ ဘုရားရှင်အထံ၌ ရဟန်းပြုကြရာ တိဿ မေတ္တေယျ-သည် ရဟန်းတရားပွါးများစေ၍ မကြာမြင့်မီ ရဟန်းကိစ္စပြီး၏။
တိဿ-ကား လူထွက်၍ လူ့ဘောင်၌ မွေ့လျော်ပျော်နေ၏။
တနေ့သ၌ တိဿမေတ္တေယျထေရ်သည် ချစ်မိတ်ဆွေ တိဿ-ကို ခေါ်ခဲ့၍ ဘုရားရှင် အထံ၌ “မေထုနမနုယုတ္တဿ” စသည်ဖြင့် ကာမဂုဏ်မေထုန်၌ ပျော်မွေ့သူ၏အပြစ်ကို ဟောပြရန် လျှောက်ရာ စာသင်မှု, ဘာဝနာပွါးမှုတို့ကို တာဝန်ပြုလုပ် အားထုတ်ကျင့်သုံးခြင်း ဟူသော ရဟန်းကိစ္စမှ ဖဲခွါ ပြန်ဆုတ်လျက် မေထုန်မှုကို ဓုရပြုလုပ် အားထုတ် ကျင့်သုံးသော (မေထုနမနုယုတ္တ) ရဟန်း လူထွက်၌ မိမိ လက်ရှိဖြစ်ခဲ့သော စာသင်မှု ပရိယတ္တိသာသနာ့တာဝန်ကွယ်ပခြင်း, ဘာဝ နာပါးမှု ပဋိပတ္တိ သာသနာ့တာဝန် ကွယ်ပခြင်း ပါဏဃာတ-အဒိန္နာဒါန-ပါရဒါရိက မုသာဝါဒ-သုရာပါန-ဟူသော မိစ္ဆာပဋိပတ်ကို ရဲရဲရင့်ရင့် ကျင့်သုံးခြင်းများနှင့် ဆင်ရိုင်း မြင်းရိုင်းပမာ နက်စွာသော ချောက်ကမ်းပါး ကျရောက်တတ်ခြင်း, ပုထုဇဉ်အများထဲ၌ ဟီနပုထုဇဉ်-ဟုအသမုတ်ခံရခြင်း, အထူးသဖြင့် အမိကြောင့်, နှမကြောင့်-စသည်ဖြင့် မုသား ပို၍ ပြောတတ်ခြင်း-စသော ရဟန်း လူထွက်အပြစ်များကို ဟောပြရာသုတ်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတပါဠိ၊ ၄-ဝဂ်၊ ၇-သုတ်။
၄ဝ၆-၇။
၂၄၉-၂၅၂။
(-မဟာနိ။
၁ဝ၇။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၉ ကိုးကား Category:ခုဒ္ဒကနိကာယ်။
-ဣတိဝုတ်၊၂၂၀။
ဣတိဝုတ်၊မြန်၊၂၀၃-၄။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၅၄-၇။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ဒုကနိပါက၊ ဆဋ္ဌသုတ်။
ပရမတ္ထသဘာဝအားဖြင့် နိဗ္ဗာန်ထင်ရှားရှိပုံ၊ နိဗ္ဗာန်၏ သဘောလက္ခဏာတို့ကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောပြသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ -နိဗ္ဗာန်၏ သဘာဝများကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ပြထားပါသည်။
-ဣတိဝုတ်၊၂၀၆။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၇၈-၈၂။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ဧကကနိပါတ၊ တတိယဝဂ္ဂ၊ တတိယသုတ်။
စုဆောင်းထားသူလည်းရှိခဲ့မူ စုဆောင်းထားတိုင်းလည်း မပျက်စီးခဲ့မူ တစ်ကမ္ဘာ ပတ်လုံးဖြစ်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်၏ အရိုးပုံ အရိုးစုသည် (ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၏ မြောက်ဖက်ရှိ) ဤဝေပုလ္လတောင်ကြီးမျှပင် ရှိရာ၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူကြောင်းကို ခုဇ္ဇုတ္တရာကသာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောပြသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ -သမ္မုတိဒေသနာနှင့် ပရမတ္ထဒေသနာတို့ အကြောင်း၊ ဘုရားရှင်သည် အကြောင်းရှစ်မျိုးကြောင့် ပုဂ္ဂလကထာကို ဟောတော်မူပုံ၊ အဋ္ဌိပုဉ္ဇ အကြောင်းတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ဣတိဝုတ်၊မြန်၊၂၁၆။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၀၀-၂။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဣတိဝုတ္တက၊ တိကနိပါတ၊ ဒုတိယဝဂ္ဂ၊ စတုတ္ထသုတ်။
ဤသုတ်၌ အတိတ်, အနာဂတ်, ပစ္စုပ္ပန်ဟု ကာလသုံးပါးရှိပုံ, ခန္ဓာငါးပါး၌ ငါ, သူတပါးအစရှိသည်ဖြင့် မှတ်ထင်နေကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ခန္ဓာငါးပါး၌ တည်လျက် ခန္ဓာငါးပါးကို ပိုင်းခြား၍ မသိသောကြောင့် သေမင်းနှင့် စပ်ယှဉ်ခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။
ခန္ဓာငါးပါးကို ပိုင်းခြား၍သိသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါ သူတပါးအစရှိသည်ဖြင့် မအောက်မေ့, ကိလေသာမှ လွတ်သည်ဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်ကို သိမြင်၏ အစရှိသည်ဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပုံကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားများအား ဟောပြသည့်သုတ်။
-ဣတိဝုတ်၊၂၅၂-၃။
ဣတိဝုတ်၊မြန်၊၂၃၇-၈။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၆၀-၅။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ၃-တိကနိပါတ၊ စတုတ္ထဝဂ္ဂ၊ နဝမသုတ်။
လောဘ, ဒေါသ, မောဟတို့သည် စိတ်၏အညစ်အကြေး၊ စိတ်၏ရန်သူ၊ စိတ်၏ သူသတ်သမား၊ စိတ်၏ဆန့်ကျင်ဘက်ကိုလိုလားသော သဘာဝတို့ဖြစ်ကုန်၏ဟု (အံ၊၂၊၄၇၁။
)လာ (၉) ဂါထာတို့ဖြင့် ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ပြန်လည်ဟောပြသည့်သုတ်။
-ဣတိဝုတ်၊၂၅၁။
ဣတိဝုတ်၊မြန်၊၂၃၅-၆။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၅၈-၂၆၀။
-ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဣတိဝုတ္တက၊ တိကနိပါတ၊ စတုတ္ထဝဂ္ဂ၊ အဋ္ဌမသုတ်။