kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့အပြင် ဘုရားရှင်၏ ရှေးဘဝက အကျင့်စရိယာတို့ကို ပေါင်းစု၍ ဖော်ပြသော ပါဠိတော်လည်းဖြစ်သည်။
ဘုရားရှင်၏ ကပိလဝတ်ပြည် ကြွချီတော်မူခြင်း ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၌ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီး၍ ဗာရာဏသီပြည် မိဂဒါဝုန်တော၌ ပဌမဝါဆိုတော်မူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၀၄-ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် တစ်ရက်နေ့အရောက်တွင် ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်း၏ အကြိမ်ကြိမ်ပင့်လျှောက်ချက်အရ နောက်ပါ ရဟန္တာအရှင်မြတ်ပေါင်း နှစ်သောင်းခြံရံလျက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်မှ ယူဇနာပေါင်း ၆၀ ဝေးကွာသည့် ဖွားမြင်တော်မူရာ ဇာတိဌာနေ ကပိလဝတ်နေပြည်တော်သို့ တစ်နေ့တစ်ယူဇနာကျ နှစ်လဖြင့် အရောက်ကြွတော်မူခဲ့သည်အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၂။
သာကီဝင်တို့၏ ဇာတိမာန်ချိုးနှိမ်တော်မူခြင်း မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၄-ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် တစ်ရက်နေ့၌ ကပိလဝတ်နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိ၍ နိဂြောဓာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူရာ ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းအပါအဝင်ဖြစ်သော သကျသာကီဝင်အပေါင်းတို့သည် တူ၊ သားအရွယ်၊ အသက်အားဖြင့် ငယ်တော်မူသော ဘုရားရှင်ကို ရှိမခိုး၊ ဦးမတင်ဘဲ ဇာတိမာန်ဝင်၍ နေကြလေသည်။
ဘုရားရှင်သည် သာကီဝင်တို့၏ အတွင်းဓာတ်ခံ ဇာတိမာန် အဇ္ဈာသယကို သိတော်မူ၍ အဘိညာဉ်၏အခြေဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူပြီးလျှင် တန်ခိုးတော်ဖြင့် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်တော်မူကာ သာကီဝင်အပေါင်းတို့၏ ဦးခေါင်းထက်သို့ ကိုယ်တော်မြတ်၏ ခြေတော်မှုန့်တို့ကို တစ်ဖွဲဖွဲကြဲဖြန့်သကဲ့သို့ ပြုလျက် “အံ့၍မစဲ၊ အဲး၍မပြီး၊ ချီး၍မကုန်နိုင်သော ရေမီးအစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာ”ကို ပြတော်မူခြင်းဖြင့် သာကီဝင်အပေါင်းတို့ကို ဝပ်စင်းရှိခိုး ဇာတိမာန်ကျိုးခြင်းသို့ ရောက်စေတော်မူခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနာတော် ဟောကြားတော်မူခြင်း တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်အတွင်း၌ နေထိုင်ကြသော နတ်၊ ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည်လည်း ဘုရားရှင်ထံရင်းသို့ ချဉ်းကပ်ရောက်ရှိလာကြပြီးလျှင် ဘုရားရှင်ဂုဏ်တော်နှင့် စပ်ယှဉ်သည့် ဂါထာတို့ကို ဖွဲ့ဆိုကျူးရင့်ချီးမွမ်းကြလေသည်။
ဘုရားရှင်သည် လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့ ခံတွင်းမဆံ့၊ အံ့အံ့အဲးအဲး ချီးမွမ်း၍မစဲမီ အရှေ့အနောက် စကြဝဠာတစ်သောင်း အလျားရှည်၍ ၁၂-ယူဇနာအနံရှိသော ရတနာစင်္ကြံတော်ကြီးကို ဖန်ဆင်းပြုလုပ်ပြန်၍ ထိုရတနာစင်္ကြံတော်ကြီး၏ အထက်၌ လူးလာတုံ့ခေါက် စင်္ကြံလျှောက်လျက်ပင် များစွာသော ဝေနေယျသတ္တဝါတို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယနှင့် လျော်သော တရားဒေသနာတော်ကို ဟောတော်မူလေသည်။
ရင်သပ်ရှုမောအံ့ဩဖွယ်ရာ ယင်းသို့သော အခြင်းအရာတို့ကို အရှင်သာရိပုတြာမထေရ်မြတ်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထိပ်မှ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ဖူးမြင်တော်မူရလေရာ “ယခုအခါ ငါသည် ဘုရားရှင်၏ အာနုဘော်တို့ကို သတ္တဝါတို့အား ထင်ရှားပြုပေအံ့”ဟု နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်တော်မူပြီး၍ နောက်ပါ ရဟန်းငါးရာနှင့်တကွ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဘုရားရှင်ထံသို့ ကြွတော်မူခဲ့သည်။
ထို့နောက် “ဘုန်းတော်သခင် ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် အဘယ်ကဲ့သို့ ဘုရားဖြစ်ရန် ဆုပန်တော်မူခဲ့၍ အဘယ်သို့လျှင် ပါရမီတော်တို့ကို ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့ပါသနည်းဘုရား”ဟု လျှောက်ထားမေးမြန်းတော်မူခဲ့သည်။
ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် ရတနာစင်္ကြံတော်၏ အထက်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူလျက်ပင် အရှင်သာရိပုတြာမထေရ်မြတ်ကို သက်သေပြု၍ ထိုအရပ်၌ စုဝေးရောက်ရှိနေသော လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့အား ကိုယ်တော်မြတ်၏ ဘုရားအာနုဘော်ကို ထင်ရှားပြလျက် ဘုရားနွယ်ဝင် “ဗုဒ္ဓဝံသ” ဒေသနာတော်အစဉ်ကို ဟောတော်မူခဲ့လေသည်။
စရိယာပိဋက ပေါ်ပေါက်လာပုံ ယင်းသို့သော ဘုရားနွယ်ဝင် “ဗုဒ္ဓဝံသ” ဒေသနာတော်အစဉ်ကို ကြားနာရသော အရှင်သာရိပုတြာမထေရ်မြတ်သည် ဘုရားရှင်၏ သူတစ်ပါးတို့နှင့် မဆက်ဆံ၊ အနညသာဓာရဏ ဧကန်မှန်သော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ ဝိမုတ္တိအစရှိသော ဂုဏ်တော်တို့ကို အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ကြည့်ပါသော်လည်း ဂုဏ်တော်တို့၏ အဆုံးမထင် အတိုင်းအရှည်ပမာဏကို မမြင်နိုင်သောကြောင့် “အဂ္ဂသာဝက ပါရမီရှင် ငါကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ပင် ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ကုန်စင်အောင် မသိမြင်နိုင်ပါလျှင် အချို့ရှင်လူ၊ ငါ့အောက်သူတို့မှာ အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာရှိပါအံ့နည်း။
ဤဂုဏ်ကျေးဇူးတော်တို့သည် တစ်ခုတည်းသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီး၏သာလျှင် ကျက်စားရာအာရုံဖြစ်ချေသည်။
ထိုဂုဏ်တော်အပေါင်းတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သည့် ပါရမီအပေါင်းတို့သည် အလွန်လျှင် အာနုဘော်ရှိပါပေစွ။
ထိုပါရမီအပေါင်းတို့ကို ဘဝပေါင်းမည်မျှ ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့ရ၍ အဘယ်ကဲ့သို့ ရင့်ကျက်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာပါလိမ့်မည်နည်း။
ဤအကြောင်းအရာတို့ကို လျှောက်ထားမေးမြန်း၍ ဘုရားရှင်၏ အာနုဘော်တို့ကို လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့အား ထင်ရှားပြုပေအံ့”ဟု ကြံစည်စဉ်းစားတော်မူခဲ့သည်။
ထို့နောက် “အရှင်မြတ်ဘုရား၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ဤဘုရားဖြစ်ကြောင်း ပါရမီအပေါင်းတို့ကို ဘဝပေါင်းမည်မျှ ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့ရ၍ အဘယ်ကဲ့သို့ ရင့်ကျက်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာပါသနည်းဘုရား”ဟု လျှောက်ထားမေးမြန်းလေသည်။
ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်မှ တစ်ဖိတ်ဖိတ်အရောင်လက်လျက် ထွက်ပေါ်၍လာသော တက်သစ်စ နေလုလင်ပမာ ရတနာစင်္ကြံတော်ကြီး၏ အထက်၌ တင့်တယ်စွာ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေနေတော်မူလျက်ပင် “ချစ်သားသာရိပုတြာ၊ ငါဘုရား၏ ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ပါရမီအပေါင်းတို့သည် ဒီပင်္ကရာဘုရားမြတ်ထံ ဆုပန်တော်မူခဲ့သည့် သုမေဓာဘဝမှ အစပြု၍ မပြတ်မလပ် အလေးအမြတ်ပြုကာ ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သောကြောင့် တစ်ဘဝထက် တစ်ဘဝ၊ တစ်ဇာတိထက် တစ်ဇာတိ ရင့်ကျက်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပေသည်။
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ကား ဤမည်ဤမည်သော (အကိတ္တိရသေ့ဘဝ-အစရှိသော) ဘဝတို့၌ အထူးသဖြင့် ရင့်ကျက်ပြည့်စုံခဲ့လေသည်”ဟု ကာလရှည်မြင့် ရှေးယခင်က ရှင်ပင့်အဖြစ်အကျင့်စစ်ကို ဖွင့်လှစ်ထုတ်ဖော်ဟောတော်မူလိုသဖြင့် “ကပ္ပေစ သတသဟဿေ၊ စတုရော စ အသင်္ခိယေ။
ဧတ္ထန္တရေ ယံ စရိတံ၊ သဗ္ဗံ တံ ဗောဓိပါစနံ” အခြေခံဂါထာအစဖြာသည့် (ဥဒါနဂါထာမပါ) ဂါထာပေါင်း ၃၅၆-ဂါထာရှိ ဤ “စရိယာပိဋက” ဒေသနာတော်ကို သံချိုမြမြ မြွက်ဟထုတ်ဖော်ဟောတော်မူခဲ့လေသည်။
အပရေဆရာတို့ကမူ ရတနာစင်္ကြံထက်မှ သက်ဆင်းတော်မူပြီး၍ နိဂြောဓာရုံကျောင်း ခင်းထားအပ်သော ဘုရားနေရာတော်၌ ထိုင်တော်မူကာ ရဟန္တာအရှင်မြတ်ပေါင်း နှစ်သောင်းခြံရံလျက် ဟောတော်မူသည်ဟု ဆိုကြသည်စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၅၊၆၊၇၊၈၊၉။
စရိယာပိဋက၏ အမည်များ ယင်း “စရိယာပိဋက” သည် ရှေးရှေးသော ဘဝတို့က ဘုရားရှင်ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော အကျင့်စရိယာတို့၏ အာနုဘော်တို့ကို ထင်ရှားစွာဖော်ပြသော ဒေသနာတော်ဖြစ်သောကြောင့် “စရိယာပိဋက”ဟု အမည်တွင်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဘုရားရှင်၏ ရှေးဘဝအကျင့်စရိယာတို့၏ စုဝေးတည်နေရာဖြစ်သောကြောင့် “စရိယာပိဋက”ဟု အမည်တွင်သည်စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂။
ဘုရားရှင်၏ ရှေးပါရမီဖြည့်ကျင့်မှုကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေသနာတော်ဖြစ်သောကြောင့် “ဗုဒ္ဓါပဒါနိယ”ဟုလည်း (စရိယာပိဋက-ဟူသောအမည်ကို ထောက်၍) ဒုတိယအမည် ရရှိပြန်သည်စရိယာ၊၄၂၀။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၉၊၃၂၇။
စရိယာပိဋက၏ ပါဝင်မှု ယင်း “ဗုဒ္ဓါပဒါနိယ” ခေါ် “စရိယာပိဋက” ဒေသနာတော်သည်— ဝိနည်း၊ သုတ္တန်၊ အဘိဓမ္မာဟူသော ပိဋကသုံးပုံတို့တွင် သုတ္တန်ပိဋက၌ ပါဝင်သည်။
ဒီဃနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဟူသော နိကာယ် ၅-ရပ်တို့တွင် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၌ ပါဝင်သည်။
သုတ္တ၊ ဂေယျ၊ ဝေယျာကရဏ၊ ဂါထာ၊ ဥဒါန၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ဇာတက၊ အဘိဓမ္မ၊ ဝေဒလ္လဟူသော အင်္ဂါ ၉-တန်တို့တွင် ဂါထာ၌ ပါဝင်သည်။
ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော ဓမ္မက္ခန္ဓာ (တရားအစု) တို့တွင် အနည်းငယ်သော ဓမ္မက္ခန္ဓာ (တရားအစု) သာ ဖြစ်သည်။
ပါရမီအကျင့်တူရာကို ပေါင်းစုထားသော ဝဂ်အားဖြင့် အကိတ္တိဝဂ်၊ ဟတ္ထိနာဂဝဂ်၊ ယုဓဉ္စယဝဂ် ဟူ၍ ၃-ဝဂ်ရှိသည်။
စရိယာအားဖြင့် အကိတ္တိဝဂ်၌ ဒါနပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော အကိတ္တိစရိယာ-စသော စရိယာ ၁၀-ခု၊ ဟတ္ထိနာဂဝဂ်၌ သီလပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော မာတုပေါသကစရိယာ-စသော စရိယာ ၁၀-ခု၊ ယုဓဉ္စယဝဂ်၌ နေက္ခမ္မပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော စရိယာ ၅-ခု (ယုဓဉ္စယ၊ သောမနဿ၊ အယောဃရ၊ ဘိသ၊ သောဏပဏ္ဍိတစရိယာ)၊ အဓိဋ္ဌာနပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော စရိယာ ၁-ခု (တေမိယစရိယာ)၊ သစ္စပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော စရိယာ ၆-ခု (ကပိရာဇ၊ သစ္စတာပသ၊ ပေါတက၊ မစ္ဆရာဇ၊ ကဏှဒီပါယန၊ မဟာသုတသောမစရိယာ)၊ မေတ္တာပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော စရိယာ ၂-ခု (သုဝဏ္ဏသာမ၊ ဧကရာဇစရိယာ)၊ ဥပေက္ခာပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော စရိယာ ၁-ခု (မဟာလောမဟံသစရိယာ) အားဖြင့် စရိယာ ၁၅-ခု၊ ဤသို့လျှင် စရိယာပေါင်း ၃၅-ခု ရှိလေသည်စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၊၄။
“ဒါနပါရမီဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံကို ပြဆိုသော စရိယာ ၁၀-ခု စသည်ဖြင့် သတ်မှတ်ချက်ပြု၍ ဟောတော်မူခြင်းသည်လည်း စွန့်ကြဲပေးကမ်းလှူဒါန်းလိုသော ဒါနဇ္ဈာသယ-စသည်၏ လွန်ကဲမြင့်မြတ်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။
စင်စစ်အားဖြင့် စရိယာတစ်ခုတစ်ခုကို ဖြည့်ကျင့်ရာ၌ ပါရမီ ၁၀-ပါးလုံး ထိုက်သင့်သလို ပါဝင်သည်ချည်းဖြစ်ပေသည်စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၇၊၃၅၊၁၁၅၊၁၇၅၊၁၈၀၊၂၂၀၊၂၆၁-၂။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော် ဆိုသည်မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် (အပြားပြားကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိနိုင်သော အသိဉာဏ်) တို့ကို အဓိကထား ဟောကြားပြဆိုရာ ပါဠိတော် ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်ပါသည်။
ဤကျမ်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေတွင် အရေးပါသော ကျမ်းတစ်စောင်အဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိ (ထီ) [ပဋိသမ္ဘိဒါ+ပါဠိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်၊ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့ကို-ဟောကြား-ပြဆို-ရာ ပါဠိတော်။
ပါဠိယန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ။
(-၂၇ဝ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋီ၊၁၊၂၅ဝ။
) ကျမ်းပြုစုသူ နှင့် အမျိုးအစား ကျမ်းပြုစုသူ: ဤပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်ကို ပညာအရာတွင် ဧတဒဂ်ရတော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ် က ဟောကြားတော်မူသည်ဟု အစဉ်အဆက် မှတ်ယူကြပါသည်။
အမျိုးအစား: ဤကျမ်းသည် သုတ္တန္တပိဋက တွင် ပါဝင်သော်လည်း၊ ဟောကြားပုံ ဟောကြားနည်းများသည် သုတ္တန်ဟန်ထက် အဘိဓမ္မာဟန် သို့ ပိုမိုနီးစပ်ပါသည်။
အချို့သော အခန်း (ကထာ) များ၏ အစတွင်မူ "ဧဝံ မေ သုတံ-ဧကံသမယံ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ" (ဤသို့ ငါကြားအပ်၏ - အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏) စသည့် သုတ္တန်နိဒါန်းများ ပါရှိတတ်ပါသည်။
သဘောသဘာဝ: ကျမ်း၏ ယေဘုယျသဘောမှာ အခြေခံမူတည်ထားသော တရားဓမ္မများသည် အဘိဓမ္မာသဘောသဘာဝများ ဖြစ်သည်မှလွဲ၍ နိဒ္ဒေသပါဠိတော်နှင့် သဘောသွားတူညီသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။
ကျမ်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်ကို ဝဂ် (အခန်းကြီး) သုံးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ တစ်ဝဂ်စီတွင် ကထာ (အခန်းငယ်/အပိုင်း) ဆယ်ခုစီ ပါဝင်သဖြင့် စုစုပေါင်း ကထာ (၃၀) ပါရှိပါသည်- ၁။
မဟာဝဂ် (အခန်းကြီးပိုင်း): ဉာဏ် အယူ အာနာပါန ဣန္ဒြေ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်မှု ပဋိသန္ဓေနေခြင်း ကံ ဖောက်ပြန်ခြင်းအမျိုးမျိုး မဂ် အကြည်အမျိုးမျိုး ၂။
ယုဂနဒ္ဓဝဂ် အစုံလိုက်ပွားများခြင်းပိုင်း): အစုံတွဲ၍ ပွားများနည်း သစ္စာ ဗောဇ္ဈင် မေတ္တာ တပ်ခြင်းကင်းခြင်း ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း ဓမ္မစကြာ လောကုတ္တရာတရား ဗိုလ်ငါးပါး ဆိတ်သုဉ်းခြင်းတရား ၃။
ပညာဝဂ် (ပညာပိုင်း): ပညာ တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း ကင်းဆိတ်ခြင်း ဖြစ်ခြင်း ပယ်စွန့်ခြင်း ငြိမ်းအေးခြင်းအလေ့ သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါး ဝိပဿနာ မာတိကာ ဤတရားဓမ္မများကို အသေးစိတ်ကျသော ရှင်းလင်းချက်များ၊ အမေးအဖြေပုံစံများဖြင့် ဟောကြားထားပါသည်။
ကျမ်း၏ ဂုဏ်ရည် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်၏ အဆုံးတွင် ဤကျမ်း၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အောက်ပါအတိုင်း ညွှန်းဆိုထားပါသည်- ဤကျမ်းသည် အပိုင်းအခြားမရှိ များပြားလှသော နည်းလမ်းများဖြင့် မဂ်တရားကို ပြဆိုရာ၌ အလွန် နက်နဲ ပါသည်။
ကျယ်ဝန်းနက်ရှိုင်းမှု၌ သမုဒ္ဒရာ နှင့် ဥပမာတူပါသည်။
မြင့်မြတ်ကျယ်ပြန့်မှု၌ ကြယ်တာရာတို့ဖြင့် တင့်တယ်သော ကောင်းကင် နှင့်လည်း တူပါသည်။
အေးချမ်းကြည်လင်မှု၌ ဇာတဿရအိုင်ကြီး (ထူးမြတ်သော အိုင်) နှင့်လည်း တူပါသည်။
ဤကျမ်းသည် ပို့ချသော ဆရာ (ကထိက) တို့၏ ဉာဏ်ပညာကို တိုးပွားကျယ်ပြန့်စေ ပါသည်။
ကျင့်ကြံအားထုတ်သော ယောဂီသူတော်စင်တို့၏ ဉာဏ်ကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေ တတ်ပါသည်။
သို့ဖြစ်၍ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်သည် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်များ အပါအဝင် နက်နဲသည့်တရားဓမ္မများကို အသေးစိတ် လေ့လာလိုသူများအတွက် အလွန်အဖိုးတန်သော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်ပေသည်။
စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိတော်သည် "စူဠ" (ငယ်သော၊ အသေးစား) နှင့် "နိဒ္ဒေသ" (ညွှန်ပြချက်၊ ရှင်းလင်းချက်) ဟူသော ပါဠိစကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "အငယ်စား ရှင်းလင်းညွှန်ပြချက်ကျမ်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။
ဤကျမ်းသည် ပိဋကတ်သုံးပုံတွင် သုတ္တန်ပိဋက၌ ပါဝင်ပြီး၊ နိကာယ်ငါးရပ်တွင် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၌ အကျုံးဝင်သော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်သည်။
ကျမ်းပြုစုသူ နှင့် ရည်ရွယ်ချက် ကျမ်းပြုစုသူ: စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိတော်ကို ဓမ္မသေနာပတိဟု တင်စားအပ်သော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ် က ဟောကြားတော်မူသည်ဟု အစဉ်အဆက် လက်ခံထားကြပါသည်။
ရည်ရွယ်ချက်: ဤကျမ်းသည် သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်တွင် လာရှိသော ပါရာယနဝဂ် နှင့် ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အကျယ်တဝင့် ခွဲခြားဝေဖန်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြရန် ရည်ရွယ်ပြုစုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပါဠိတော်စာပေနေရာ ပိဋက: သုတ္တန်ပိဋက နိကာယ်: ခုဒ္ဒကနိကာယ် အင်္ဂါ ၉ တန်: အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသထေရ်နှင့် အရှင်ဓမ္မပါလထေရ်တို့က ဤကျမ်းကို "သုတ္တ" အင်္ဂါ၌ သွင်းယူကြသည်။
သို့သော် မဟာနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာနှင့် စူဠနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစုသော အရှင်ဥပသေနထေရ်ကမူ "ဂါထာ" နှင့် "ဝေယျာကရဏ" အင်္ဂါနှစ်ပါး၌ သွင်းယူထားပါသည်။
စူဠနိဒ္ဒေသအ‌ကြောင်း တစ်ပုဒ် ‌ရေး‌‌ ‌ပေးပါ။
ပြီးရင် မဟာနိမဟာနိဒ္ဒေသအ‌ကြောင်းလည်း တစ်ပုဒ်‌ရေး‌ပေးပါ။
စူဠနိဒ္ဒေသ (ပု) [စူဠ+နိဒ္ဒေသ] စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိ တော်၊ ယင်းစူဠနိဒ္ဒေသသည် သုတ္တနိပါတ်၌ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူအပ်သော ပါရာယန ဝဂ်နှင့်ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်တို့၏ အနက်ကို ခွဲခြား ဝေဘန်၍ ဓမ္မသေနာပတိ ဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဟောကြား အပ်သော ပါဠိဖြစ်သည်၊ ပိဋက ၃-ပုံတွင် သုတ္တန်ပိဋက၌ ပါဝင်သည်၊နိကာယ် ၅-ရပ်တွင် ခုဒ္ဒကနိကာယ် ၌ ပါဝင်သည်၊ သုတ္တ, ဂေယျ,ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါနဣတိဝုတ္တက, ဇာတက အတ္တုတ ဓမ္မ ဝေဒလ္လဟူသော အင်္ဂါ ၉-တန်တွင် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသထေရ်နှင့် အရှင်မ္မပါလထေရ်တို့သည် သုတ္တ၌သွင်းယူကြသည်၊ မဟာ နိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာနှင့် စူဠနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာကို ပြုစုသော အရှင်ဥပသေနထေရ်ကား ဂါထာ,ဝေယျာကရဏ ၂-ပါး၌ သွင်းယူသည်။
ကျမ်း၏ သဘောသဘာဝနှင့် တင်ပြပုံ စူဠနိဒ္ဒေသသည် နိဒ္ဒေသပါဠိတော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မူရင်းဓမ္မများကို အခြေခံ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ ပရိယာယ်ပုဒ်များ (စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကို အဓိပ္ပာယ်တူ စကားလုံးများစွာဖြင့် ရှင်းလင်းခြင်း) စသည်တို့ဖြင့် ဝေဝေဆာဆာ ဖွင့်ဆိုဟောကြားထားပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့်- "ကာမာ" (အလိုဆန္ဒ) ဟူသောပုဒ်ကို "ကာမာတိ ဥဒ္ဒါနတော ဒွေကာမာ ဝတ္ထုကာမာစ ကိလေသာကာမာစ" (ကာမဟူသည် အကျဉ်းအားဖြင့် ဝတ္ထုကာမနှင့် ကိလေသာကာမဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်) ဟု ရှင်းပြသည်။
"သမိဇ္ဈတိ" (ပြီးစီးပြည့်စုံ၏) ဟူသောပုဒ်ကို "သမိဇ္ဈတီတိ ဣဇ္ဈတိ သမိဇ္ဈတိ လဘတိ ပဋိလဘတိ" (သမိဇ္ဈတိဟူသည် ပြည့်စုံ၏၊ ပြီးမြောက်၏၊ ရရှိ၏၊ ကောင်းစွာရရှိ၏) ဟု ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားသည်။
ဤကျမ်း၏ ရှင်းလင်းတင်ပြပုံသည် ပါဠိတော်အဖွင့်ကျမ်းများဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့၏ ရှေ့ပြေးကျမ်းတစ်စောင်ဟု ဆိုနိုင်လောက်အောင် စနစ်ကျပြီး အသေးစိတ်ကျလှပါသည်။
အချို့ပညာရှင်များက ဤကျမ်းကို အဘိဓာန်ကျမ်းများ (စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ကျမ်းများ) ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်သည်ဟုပင် တင်စားကြပါသည်။
စူဠနိဒ္ဒေသသည် မဟာနိဒ္ဒေသနှင့်အတူ နိဒ္ဒေသပါဠိတော်ဟူသော ကျမ်းကြီးတစ်စောင်၏ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းအနက် တစ်ပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။
မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိတော်သည် "မဟန္တ" (ကြီးမြတ်သော၊ အကြီးစား) နှင့် "နိဒ္ဒေသ" (ညွှန်ပြချက်၊ ရှင်းလင်းချက်) ဟူသော ပါဠိစကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "အကြီးစား ရှင်းလင်းညွှန်ပြချက်ကျမ်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။
ဤကျမ်းသည် ၎င်း၏ ကျယ်ပြန့်သော ရှင်းလင်းတင်ပြမှုကြောင့် "မဟာသမုဒ္ဒရာ၊ မဟာပထဝီကဲ့သို့ ကြီးကျယ်သော ညွှန်ပြချက်" ဟုပင် အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
ကျမ်းပြုစုသူ နှင့် ရည်ရွယ်ချက် ကျမ်းပြုစုသူ: မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော်ကို မြတ်စွာဘုရား၏ အဂ္ဂသာဝကဖြစ်တော်မူသော၊ ဓမ္မသေနာပတိဟု တင်စားအပ်သော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ် က ဟောကြားတော်မူသည်ဟု အစဉ်အဆက် လက်ခံထားကြပါသည်။
ရည်ရွယ်ချက်: ဤကျမ်းသည် သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်တွင် လာရှိသော အဋ္ဌကဝဂ်လာ ဒေသနာတော်များ (ကာမသုတ် အစရှိသော သုတ်ပေါင်း ၁၆ သုတ်) ကို အကျယ်တဝင့် ခွဲခြားဝေဖန်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြရန် ရည်ရွယ်ပြုစုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပါဠိတော်စာပေနေရာ ပိဋက: သုတ္တန်ပိဋက နိကာယ်: ခုဒ္ဒကနိကာယ် (ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဝင် ၁၁ ကျမ်းအနက် သတ္တမမြောက်ကျမ်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။
)မဟာနိဒ္ဒေသ (ပု) [မဟန္တ+နိဒ္ဒေသ] မဟာနိဒ္ဒေသသုတ္တပါဠိတော်ကျမ်း။
(အဂ္ဂသာဝက ဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကဝဂ်လာ ဒေသနာတော်ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားအပ်သောကျမ်းဖြစ်သည်။
ပိဋကသုံးပုံတွင် သုတ္တန္တပိဋက၌ ပါဝင်၏။
နိကာယ်ငါးရပ်တွင် ခုဒ္ဒက နိကာယ်၌ ပါဝင်၏။
ခုဒ္ဒကနိကာယ ၁၁-ကျမ်း အနက် ၇-ခုမြောက်ကျမ်း ဖြစ်သည်။
(မဟာဘယေ ကိရ ဧကဿေဝ ဘိက္ခုနော မဟာနိဒ္ဒေသော ပဂုဏော အဟော။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၄။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၆၉။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆၁။
) ယော အတိအဂ္ဂံ ကတွာ ကထိတတ္တာ မဟာသမုဒ္ဒ မဟာပထဝီ ဝိယ မဟာ စ သော နိဒ္ဒေသော စာတိ မဟာနိဒ္ဒေသော။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၈။
ကျမ်း၏ သဘောသဘာဝနှင့် တင်ပြပုံ မဟာနိဒ္ဒေသသည် နိဒ္ဒေသပါဠိတော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ညီတော်ကျမ်းဖြစ်သော စူဠနိဒ္ဒေသကဲ့သို့ပင် မူရင်းဓမ္မများကို အခြေခံ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ ပရိယာယ်ပုဒ်များ စသည်တို့ဖြင့် ဝေဝေဆာဆာ ဖွင့်ဆိုဟောကြားထားပါသည်။
ဥပမာများမှာ စူဠနိဒ္ဒေသတွင် ဖော်ပြခဲ့သော "ကာမာ" နှင့် "သမိဇ္ဈတိ" ကဲ့သို့သော ပုဒ်များ၏ ရှင်းလင်းပုံမျိုးပင် ဖြစ်သည်။
အချို့ပညာရှင်များက ဤကျမ်းကို အဘိဓာန်ကျမ်းများ (စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ကျမ်းများ) ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်သည်ဟုပင် တင်စားကြသည်။
ကျမ်း၏ အရေးပါပုံကို ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ "မဟာဘယေ ကိရ ဧကဿေဝ ဘိက္ခုနော မဟာနိဒ္ဒေသော ပဂုဏော အဟောသိ" (ကြီးမားသော ဘေးရန်ကြုံသောအခါ၌ တစ်ပါးသော ရဟန်းသည် မဟာနိဒ္ဒေသကို ကောင်းစွာ လေ့လာတတ်မြောက်ထားလေ၏) ဟု ညွှန်းဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ရှေးအခါကပင် ဤကျမ်းကို အလေးတယူ လေ့လာခဲ့ကြကြောင်း သိရှိနိုင်ပါသည်။
မဟာနိဒ္ဒေသသည် စူဠနိဒ္ဒေသနှင့်အတူ နိဒ္ဒေသပါဠိတော်ဟူသော ကျမ်းကြီးတစ်စောင်၏ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းအနက် တစ်ပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ အဋ္ဌကဝဂ်လာသုတ်များကို အဓိကထား၍ ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားသောကြောင့် "မဟာ" (ကြီးသော) ဟူသော အမည်နှင့် လိုက်ဖက်စွာ ကျယ်ပြန့်နက်နဲသော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်ပေသည်။
သုတ္တ, ဂေယျစသည်လျှင် အာရုံရှိကုန်သော အညာဏ, သံသယ, ဝိပ္ပလ္လာသဟုဆိုအပ်သော မသိခြင်း၊ ယုံမှားခြင်း၊ ဖောက်ပြန် ခြင်းတို့ကို) ပယ်ကြောင်း-ပယ်ရာ-ဖြစ်သော- ဟာရဟာရ (တိ) [ ဟရ + ဏ ] ၁၆-ပါးရှိသည်။
ဟာရ ၁၆-ပါး ထိုတွင် ဟာရသည်— ဒေသနာဟာရ ဝိစယဟာရ ယုတ္တိဟာရ ပဒဋ္ဌာနဟာရ လက္ခဏဟာရ စတုဗျူဟဟာရ အာဝဋဟာရ ဝိဘတ္တိဟာရ ပရိဝတ္တနဟာရ ဝေဝစနဟာရ ပညတ္တိဟာရ ဩတာရဏဟာရ သောဓနဟာရ အဓိဋ္ဌာနဟာရ ပရိက္ခာရဟာရ သမာရောပနဟာရ အားဖြင့် ၁၆-ပါး အပြားရှိသည်နေတ္တိ၊၁၊၂။
ယင်းတွင်— ပါဠိ၏အနက်ကို အဿာဒ၊ အာဒီနဝ၊ နိဿရဏ၊ ဖလ၊ ဥပါယ၊ အာဏတ္တိတို့ဖြင့် ဟောကြောင်း၊ ဖွင့်ကြောင်း ဟာရသည်လည်းကောင်း၊ ဒေသနာတော်နှင့်တကွ ဖြစ်သော ဟာရသည်၎င်း ဒေသနာဟာရ မည်၏နေတ္တိ၊၃။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၅။
ပါဠိတော်၌လာ ပဇ္ဇ၊ ဂ၊ ဝိမိဿဗန္ဓများကို ပဒ၊ ပဉ္စ၊ ဝိဿဇ္ဇနာ၊ ပုဗ္ဗာပရ၊ အနုဂီတိ၊ အဿာဒ၊ အာဒီနဝ၊ နိဿရဏ၊ ဖလ၊ ဥပါယ၊ အာဏတ္တိအားဖြင့် ၁၁-ပါးသော အနက်တို့ကို စိစစ်ကြောင်း၊ စိစစ်ခြင်းမျှ ဟာရသည် ဝိစယဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၃၊၁၀။
ပါဠိတော်၌ လာသော တရားတို့ကို သဒ္ဒါ၊ အနက်အားဖြင့် သင့်မသင့်ကို စိစစ်ကြောင်း ဟာရသည် ယုတ္တိဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၃၊၂၀၊၂၄။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၂၀။
ပါဠိတော်၌ ဟောအပ်သောတရား၏ နည်းစွာသော အကြောင်းတို့ကို စိစစ်ကြောင်း ဟာရသည် ပဒဋ္ဌာနဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၃။
လက္ခဏာတူတရားတို့ကို မှတ်ကြောင်း၊ မှတ်ရာ ဟာရသည် လက္ခဏဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၃။
နေရုတ္တ၊ အဓိပ္ပါယ၊ ဒေသနာနိဒါန၊ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္နိတို့ကို ဝေဖန်သောအားဖြင့် ပေါင်းရာ၊ ပေါင်းကြောင်း ဟာရသည် စတုဗျူဟဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၃။
ပါဠိတော်လာ တရားတို့၏ ပဒဋ္ဌာန်ကို ရှာ၍ သဘောတူတရားတို့ကို လည်စေကြောင်း၊ လည်စေရာ၊ လည်စေခြင်းမျှ ဟာရသည် အာဝဋဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၃၊ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၆။
ပါဠိတော်ဆက်ဆံကုန်၊ မဆက်ဆံကုန်သော ပူပန်စေတတ်၊ နှိပ်စက်တတ်သော အကုသိုလ်တရား၊ ဖြူစင်စေတတ်သော ကုသိုလ်တရားတို့၏ ဖြစ်ရာ အခိုက်အတန့်တို့ကို ဝေဖန်ကြောင်း၊ ဝေဖန်ရာ၊ ဝေဖန်ခြင်းမျှ ဟာရသည် ဝိဘတ္တိဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော တရားတို့ကို ဆန့်ကျင်ဖက်အစွမ်းအားဖြင့် ပြန်လှန်ကြောင်း၊ ပြန်လှန်ရာ၊ ပြန်လှန်ခြင်းမျှ ဟာရသည် ပရိဝတ္တနဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော တစ်ခုတည်းသော အနက်ကို ဟောတတ်သော အထူးထူးအပြားပြားသော သဒ္ဒါရှိရာဖြစ်သော ဟာရသည်လည်းကောင်း၊ တစ်အနက်ကို အထူးထူးအပြားပြား ဟောတတ်သော ဟာရသည်၎င်း ဝေဝစနဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ပါဠိတော်တရားတို့၏ အနက်ကို အပြားအားဖြင့် သိစေကြောင်း၊ သိစေရာဖြစ်သော ဟာရသည် ပညတ္တိဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ပါဠိတော်တရားတို့ကို ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့၌ ချသွင်းကြောင်း၊ ချသွင်းရာဖြစ်သော ဟာရသည် ဩတာရဏဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ပါဠိတော်၌ ပဒ၊ ပဒတ္ထ၊ ပဉ္စ၊ အာရမ္ဘတို့ကို သုတ်သင်ကြောင်း၊ သုတ်သင်ရာ ဟာရသည် သောဓနဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ပါဠိတော်၌ လာသော သာမည၊ ဝိသေသတရားတို့ကို အထူးကြံဆခြင်းနှင့်ကင်း၍ ဖြစ်စေကြောင်း၊ ဖြစ်စေရာ ဟာရသည် အဓိဋ္ဌာနဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
အကျိုးကို ပြုစီရင်တတ်သော ဟေတုအကြောင်း၊ ပစ္စယအကြောင်းကို ဟောတတ်သော ဟာရသည်လည်းကောင်း၊ အကျိုးကို ပြုစီရင်တတ်သော ဟေတုအကြောင်း၊ ပစ္စယအကြောင်းဟူသော ဖြစ်ရာရှိသော ဟာရသည်လည်းကောင်း၊ အကျိုးကို ပြုစီရင်တတ်သော ဟေတုအကြောင်း၊ ပစ္စယအကြောင်းနှင့်တကွ ဖြစ်သော ဟာရသည်၎င်း ပရိက္ခာရဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ပဒဋ္ဌာန်အစရှိသည်တို့ အဦးပြုသဖြင့် တရားတို့ကို ကောင်းစွာတင်ကြောင်း၊ ကောင်းစွာတင်ရာဖြစ်သော ဟာရသည် သမာရောပနဟာရမည်၏နေတ္တိ၊၃၊၄၊နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၊၁၆။
နယသည်— နန္ဒိယာဝဋ္ဋနည်း တိပုလက္ခလနည်း သီဟဝိက္ကီဠိတနည်း ဒိသာလောစနနည်း အကုသနည်း အားဖြင့် ၅-ပါး အပြားရှိသည်နေတ္တိ၊၄၊၅။
ယင်းတွင်— ဇလပ်ပန်း၏ အထပ်ထပ်လည်ခြင်းနှင့်တူသော လည်ခြင်းရှိရာဖြစ်သော နည်းသည်လည်းကောင်း၊ နှစ်သက်တတ်သော တဏှာ၏ လည်ခြင်းရှိရာဖြစ်သော နည်းသည်လည်းကောင်း၊ ဝမ်းမြောက်တတ်သော ပီတိ၏လည်ခြင်းရှိရာဖြစ်သော နည်းသည်လည်းကောင်း၊ နန္ဒိယာဝဋ္ဋနည်း မည်၏နေတ္တိ၊၄။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၇။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဟူသော ၃-ပါးသော အစိတ်တို့ဖြင့် သံကိလေသပက္ခ၌ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဟူသော ၃-ပါးသော အစိတ်တို့ဖြင့် ဝေါဒါနပက္ခ၌ တင့်တယ်တတ်သော နည်းသည် တိပုက္ခလနည်းမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ခြင်္သေ့မင်းနှင့်တူတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ မြူးတူးပျော်ပါး ကစားစမ္ပယ်ခြင်းရှိရာဖြစ်သော နည်းသည်လည်းကောင်း၊ ခြင်္သေ့မင်း၏ မြူးတူးပျော်ပါး ကစားစမ္ပယ်ခြင်းနှင့်တူသော နည်းသည်၎င်း သီဟဝိက္ကီန္တိတနည်းမည်၏နေတ္တိ၊၄။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၇၊၁၈။
အတ္တနယ ၃-ပါးအပေါင်းဟုဆိုအပ်သော အရပ်မျက်နှာ၏အဖြစ်ဖြင့် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတတရားတို့ကို ကြည့်ရှုတတ်၊ ကြည့်ရှုကြောင်း၊ ကြည့်ရှုရာ၊ ကြည့်ရှုခြင်းဟူသော နည်းသည် ဒိသာလောစနနည်းမည်၏နေတ္တိ၊၄။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၈။
ဒိသာလောစနနည်းဖြင့် ကြည့်ရှုအပ်ကုန်သော တရားတို့ကို ဆောင်ယူတတ်သော ချွန်းချိတ်နှင့်တူသော နည်းသည် အကုသနည်းမည်၏နေတ္တိ၊၄။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား Category:ပိဋကတ် သုံးပုံ Category:ခုဒ္ဒကနိကာယ်။
သာသနပဋ္ဌာန (သာသန + ပဋ္ဌာန) ဆိုသည်မှာ— ၁။
(က) မြတ်စွာဘုရား၏ ဒေသနာတော်သည် သံကိလေသစသော အပြားများဖြင့် ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
(ခ) ဒေသနာတော်၏ (သံကိလေသစသော) အပြားများဖြင့် ဖြစ်ခြင်းကို ပြတတ်သော သုတ်တော်ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
(၁) (က) တတ္ထ ကတမံ သာသနပဋ္ဌာနံ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၆။
သာသနဿ ပဋ္ဌာနန္တိ သာသနပဋ္ဌာနံ၊ သာသနံ ဒေသနာ၊ တဿာ ဝေနေယျဇ္ဈာ-သယာနုရူပံ တေသံ ဟိတသုခနိပ္မါဒနတ္ထ ပကာရေဟိ ဌာနံ ပဝတ္တိ သာသနပဋ္ဌာနံ။
ဣဓ ပန တဿ တထာဘာဝဒီပနံ “သာသနပဋ္ဌာ-နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၁၈-၉။
သာသနန္တိ ပရိယတ္တိသာသနံ။
ပဋ္ဌာနန္တိ တဿ ပရိယတ္တိ-သာသနဿ သံကိလေသဘာဝိယတာဒီဟိ ပကာရေဟိ ဌာနံ ပဝတ္တနံ ပဋ္ဌာနံ၊ တံ ဒီပနသုတ္တံ ပန ပဋ္ဌာနံ နာမ။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၂၈၀။
(က) အဓိသီလ စသော သိက္ခာပုဒ် ၃-ပါး၏ ဖြစ်တည်ကြောင်းဖြစ်သော သံကိလေသစသော တရားများကို ဆိုလိုသည်။
(ခ) အဓိသီလ စသော သိက္ခာ ၃-ပါး၏ ဖြစ်တည်ကြောင်းဖြစ်သော သံကိလေသစသော တရားတို့ကို သိစေတတ်သော သုတ်တော်ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
(ဂ) အဓိသီလ စသော သိက္ခာ ၃-ပါး၏ ဖြစ်တည်ကြောင်းဖြစ်သော သံကိလေသစသော တရားတို့၏ အပေါင်းဖြစ်သောကျမ်းကို ဆိုလိုသည်။
(၂) (က) (ခ) (ဂ) တတ္ထ ကတမံ သာသနပဋ္ဌာနံ။
အထ ဝါ သာသနံ အဓိသီလသိက္ခာဒယော၊ တေသံ ပဝတ္တနု-ပါယဘာဝတော ပတိဋ္ဌန္တိ ဧတေဟီတိ ပဋ္ဌာနာနိ၊ သံကိလေသာဒိဓမ္မာ။
တေသံ ပဝေ-ဒနတော တဒုပစာရေန သုတ္တာနိ ပဋ္ဌာနာနိ။
တေသံ ပန သမူဟဘာဝတော အယံ ပကရဏပ္ပဒေသော ပဋ္ဌာနံ နာမ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၁၉။
အထဝါ သာသနန္တိ အဓိသီလအဓိစိတ္တ-အဓိပညာသိက္ခတ္တယံ သာသနံ နာမ။
တံ သိက္ခတ္တယံ ပတိဋ္ဌာတိ ဧတေန သံကိလေ-သာဒိနာတိ ပဋ္ဌာနံ၊ သိက္ခတ္တယဿ သာသ-နဿ ပဋ္ဌာနန္တိ သာသနပဋ္ဌာနံ၊ တဒါဓာရဘူတံ သုတ္တမ္ပိ ဌါနျူပစာရတော သာသနပဋ္ဌာနံ နာမ။
သာသနပဋ္ဌာန (၁၆) ပါး သာသနပဋ္ဌာနသည် အောက်ပါအတိုင်း ၁၆-ပါး အပြားရှိသည်။
(နေတ္တိ၊၁၀၆။
) သံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ ဝါသနာဘာဂိယသုတ္တ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ အသေက္ခဘာဂိယသုတ္တ သံကိလေသဘာဂိယဝါသနာဘာဂိယသုတ္တ သံကိလေသဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ သံကိလေသဘာဂိယအသေက္ခဘာဂိယသုတ္တ သံကိလေသဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယအသေက္ခဘာဂိယသုတ္တ သံကိလေသဘာဂိယဝါသနာဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ ဝါသနာဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ တဏှာသံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ ဒုစ္စရိတသံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယသုတ္တ ဒိဋ္ဌိဝေါဒါနဘာဂိယသုတ္တ ဒုစ္စရိတဝေါဒါနဘာဂိယသုတ္တ ယင်း ၁၆-ပါးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
(နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၁၉၊၂၂၀။
) သံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
ဝါသနာဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ ကောင်းမှုကို ပွားစေခြင်းအဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ လောဘခဲ၊ ဒေါသခဲ၊ မောဟခဲကို ဖောက်ခွဲခြင်းအဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
အသေက္ခဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားအဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
သံကိလေသဘာဂိယဝါသနာဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌လည်းဖြစ်၊ ကောင်းမှုကိုပွားစေခြင်းအဖို့၌လည်းဖြစ်သော တရားဒေသနာတော်ဖြစ်သည်။
သံကိလေသဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌လည်းဖြစ်၊ လောဘခဲ၊ ဒေါသခဲ၊ မောဟခဲကို ဖောက်ခွဲခြင်းအဖို့၌လည်းဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
သံကိလေသဘာဂိယအသေက္ခဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌လည်းဖြစ်၊ အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားအဖို့၌လည်းဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
သံကိလေသဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယအသေက္ခဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌လည်းဖြစ်၊ လောဘခဲ၊ ဒေါသခဲ၊ မောဟခဲကို ဖောက်ခွဲခြင်းအဖို့၌လည်းဖြစ်၊ အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားအဖို့၌လည်းဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
သံကိလေသဘာဂိယဝါသနာဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌လည်းဖြစ်၊ ကောင်းမှုကိုပွားစေခြင်းအဖို့၌လည်းဖြစ်၊ လောဘခဲ၊ ဒေါသခဲ၊ မောဟခဲကို ဖောက်ခွဲခြင်းအဖို့၌လည်းဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
ဝါသနာဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ ကောင်းမှုကိုပွားစေခြင်းအဖို့၌လည်းဖြစ်၊ လောဘခဲ၊ ဒေါသခဲ၊ မောဟခဲကို ဖောက်ခွဲခြင်းအဖို့၌လည်းဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
တဏှာသံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ တဏှာဟူသော သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ ဒိဋ္ဌိဟူသော သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
ဒုစ္စရိတသံကိလေသဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ ဒုစရိုက်ဟူသော သတ္တဝါတို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ တဏှာမှ စင်ကြယ်ကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
ဒိဋ္ဌိဝေါဒါနဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ ဒိဋ္ဌိမှ စင်ကြယ်ကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်။
ဒုစ္စရိတဝေါဒါနဘာဂိယသုတ္တ ဆိုသည်မှာ ဒုစရိုက်မှ စင်ကြယ်ကြောင်းဖြစ်သော အဖို့၌ဖြစ်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည်နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၁၉၊၂၂၀။
ဖီးလစ်ပ် ( ၊ ၊ ၁၅ ဧပြီ ၁၉၆၀ ခုနှစ်မွေး) သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ် ဘုရင်မင်းမြတ် ဖြစ်သည်။
သူသည် ဒုတိယမြောက် အဲဘတ်ဘုရင် နှင့် ပေါ်လာ မိဖုရားကြီး ၏အကြီးဆုံးသားတော်ဖြစ်သည်။
ကျန်းမာရေးကြောင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖခမည်းတော်ဖြစ်သူ နန်းစွန့်ပြီးနောက် ဖီလစ်ပ်သည် နန်းဆက်တက်ခံခဲ့သည်။
မာထီဒါ ဒုဒ္ခမ် ဒါကေ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ကလေးတော် ၄ ဦးရှိသည်။
သူတို့၏ အကြီးဆုံးသအိးတော် အယ်လီဇဘက် မင်းသမီးသည် ထီးနန်းဆက်ခံသူ ပထမဆုံးဖြစ်ပါတယ်။
အစောပိုင်း ဘာဝ ဖီးလစ်ပ် ကို ဘရပ်ဆဲလ်မြို့ မြောက်ပိုင်း လေကန်ရပ်ကွက် ရှိ ဘယ်လ်ဗဒီယာအိမ်ကြီးတွင် ၁၉၆၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက် မှာ မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူဖခမည်းတော် အဲဘတ် လီရဂျ်မင်းသာ (နောက်ပိုင်း ဒုတိယမြောက် အဲဘတ်ဘုရင်) သည် တတိယမြောက် လီယိုပိုဒ်ဘုရင် ၏ဒုတိယသားတော်ဖြစ်ပြီး ဘောလ်ဒ်ဝင်မင်းသာ ၏ညီတော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဖီးလစ်ပ်၏မိခင်တော် ပေါ်လာ ရူဖို ဒီ ခလားဘရီးယားသည် အီတလီမင်းမျိုးစိုးနွယ်ဝင် ဂွားဒီယား လောမ်ဘာဒါမြို့စား အဋ္ဌမမြောက် ဖူလ်ကို (Fulco VIII) ၏ သမီးဖြစ်သည်။
မွေးပြီး တစ်လအကြာမှာ မေ ၁၇ ရက်နေ့မှာ ရေနှစ်မင်္ဂလာပြုခဲပြီး အဘေးဖြစ်သူ ဖလန်းဒါးမြို့စား ဖီးလစ်ပ်မင်းသား ကို ဂုဏ်ပြုရန် ဖီလစ်ပ် နာမည် အမည်ပေးခဲ့သည်။
သူ့ အဘိုးဖြစ်သော တတိယမြောက် လီယိုပိုဒ်ဘုရင် နှင့် မိခင်ဘက်အဘွား ဒေါ်နာ လူဝီစာ မင်းသမီး ခေါင်းကိုင်မိဘများ ဖြစ်ခဲ့သည်။
အဲဘတ် နှင့် ပေါ်လာတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး မပျော်မရွှင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဖီလစ်ပ် ၏ဘာဝနှင့် များသောအားဖြင့် စိတ်မပါခဲ့ကြသည်။
ကလေးလျစ်လျူရှုမှု အရမ်းပြင်းထန်လို့ ကလေးစိတ်ပညာရှင် Peter Adriaenssens သည် "လူမှုရေးလုပ်သားများ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရန် ကျိုးကြောင်းပြချက်ရှိသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဖီးလစ်ပ်သည် မွေးချင်းမကွဲညီမ ဒယ်လ်ဖင်း မင်းသမီး (၁၉၆၈ မွေး) ရှိသည်။
ပညာရေး ငယ်စဉ်ကပင် အနာဂတ်ဘုရင်မင်းမြတ်ဖြစ်ရန် ပြင်ဆင်ရန် သူနှစ်သက်ခဲ့သော ပြင်ဘာစာစကားသုံးသည့်ကျောင်းမှ ဖလန်းဒါးပြည်ရှိ အထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရပြီး မိတ်ဆွေဖွဲ့ရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် မှာ ဖီလစ်ပ် သည် ဆယ်ကျော်သက်ကျောင်းထွက်သူများအား "ငယ်ငယ်တုန်းက ကျောင်းမှာ ပြဿနာအများကြီးရှိခဲ့တယ်။