kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၂၀ ရာစု အတွင်းတွင် လူနည်းစု ဖြစ်သော်လည်း စီးပွားရေး အရ အရေးပါသော လူမျိုးစုများ ဖြစ်သည့် လက်ဘနွန်နှင့် တရုတ် လူမျိုးများမှာ အနောက်နှင့် အရှေ့အာဖရိက ရှိ ကမ်းရိုးတန်းမြို့ကြီးများတွင် အသီးသီး တိုးပွားလာခဲ့သည်။
"Naomi Schwarz, "Lebanese Immigrants Boost West African Commerce" , VOANews.com, July 10, 2007. ဘာသာစကားများ အာဖရိက၏ ရိုးရာ ဘာသာစကားများ အသုံးပြုရာကို ပြသော မြေပုံ နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို: နိုင်းဆာဟာရ: ခန့်မှန်းခြေ အများစုအရ အာဖရိကတွင် အသုံးပြုသော ဘာသာစကား တစ်ထောင်ကျော် ရှိသည်။
( ယူနက်စကို၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဘာသာစကား ၂၀၀၀ ကျော် ဖြစ်သည်။
) ဘာသာစကား အများစုမှာ အာဖရိကမှ မြစ်ဖျားခံသော်လည်း အချို့မှာ ဥရောပ နှင့် အာရှတွင် မြစ်ဖျားခံသည်။
အာဖရို-အေးရှားတစ် ဘာသာစကား မိသားစုတွင် ဘာသာစကား ၂၄၀ ခန့် ပါဝင်ပြီး အာဖရိက ဦးချိုဒေသ၊ မြောက်အာဖရိက ဒေသ၊ ဆာဟဲလ်ဒေသ နှင့် အာရှ အနောက်တောင်ပိုင်း ဒေသတို့တွင် နေထိုင်သော လူဦးရေ ၂၈၅ သန်းခန့်မှ အသုံးပြုကြသည်။
နိုင်လို-ဆာဟာရ ဘာသာစကား မိသားစုတွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး လူဦးရေ သန်း ၃၀ ကျော် အသုံးပြုကြသည်။
နိုင်လို-ဆာဟာရ ဘာသာစကားကို ချဒ်နိုင်ငံ၊ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ ကင်ညာနိုင်ငံ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ နှင့် တန်ဇေးနီးယား နိုင်ငံတို့မှ လူမျိုးစုများ အသုံးပြုကြသည်။
နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘာသာစကား မိသားစုမှာ ဆာဟာရ တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် အသုံးပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘာသာစကား မျိုးကွဲအများဆုံးသော ဘာသာစကားမိသားစု ဖြစ်သည်။
ခွိုင်ဆန် ဘာသာစကားတွင် ဘာသာစကား အမျိုး ၅၀ ခန့် ပါဝင်ပြီး အာဖရိကတောင်ပိုင်းရှိ လူဦးရေ ၁ သိန်း ၂ သောင်းခန့် အသုံးပြု လျက် ရှိကြသည်။
ယဉ်ကျေးမှုများ ကျောက်တုံးများ စီ၍ တည်ဆောက်ထားသော အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ လာလီဘယ်လာရှိ စိန့်ဂျော့ရှ် ဘုရားကျောင်းမှာ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေခံ နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
အနုပညာနှင့် ဗိသုကာပညာ အာဖရိက အနုပညာနှင့် ဗိသုကာပညာတို့သည် အာဖရိက ယဉ်ကျေးမှု၏ အမျိုးအမည် များပြားမှုကို ထင်ဟပ်ပြနေသည်။
အာဖရိက၏ ရှေးအကျဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှု လက်ရာမှာ နှစ်ပေါင်း ၈၂,၀၀၀ မျှ ကြာပြီ ဖြစ်သော ပုတီးစေ့ ဖြစ်ပြီး မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၊ တာဖိုရော့တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံ ရှိ ဂီဇာမဟာပိရမစ်ကြီး မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦး အဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀ ကျော် တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၃၀၀ ခုနှစ် လင်ကွန်း ကက်သီဒရယ် ဘုရားကျောင်း ပြီးသည့် အချိန်အထိပင် ဖြစ်သည်။
upright|135px|တောင်အာဖရိကမှ ဂီတပညာရှင် တစ်ဦး ဂီတနှင့် အက right|နမီးဘီးယားနိုင်ငံ လက်ရွေးစင် ရပ်ဘီ အသင်း အီဂျစ်သည် အာရပ်ကမ္ဘာအတွက် ယဉ်ကျေးမှု အာရုံစိုက်ရာ ဒေသ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆာဟာရ တောင်ပိုင်း အထူးသဖြင့် အနောက်အာဖရိကမှ စည်းချက်များသည် အတ္တလန္တိတ် ကျွန် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုမှ တဆင့် ယနေ့ခေတ် ဆမ်ဘာ၊ ဘလူး၊ ဂျက်ဇ်၊ ရက်ဂေး၊ ဟစ်ဟော့ပ် နှင့် ရော့ခ်ဂီတများ အဖြစ် ပျံ့လွင့်သွားခဲ့သည်။
၁၉၅၀ မှ ၁၉၇၀ နှစ်များ အတွင်း ထိုစတိုင်လ်များကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် အာဖရိုဘိ နှင့် ဟိုင်းလိုက်ဖ် ဂီတတို့ လူသိများ ထင်ရှား လာခံသည်။
အားကစား အာဖရိက ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်တွင် အာဖရိက နိုင်ငံပေါင်း ၅၃ နိုင်ငံမှ အသင်းများ ပါဝင်သည်ပြီး ကင်မရွန်း၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါလ် နှင့် ဂါနာ နိုင်ငံတို့သည် ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတွင် ရှုံးထွက် အဆင့်ထိ တက်လှမ်းနိုင်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (ဖီဖာ)၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် အရ အီဂျစ် အသင်းမှာ အာဖရိကတွင် အကောင်းဆုံး ဘောလုံးအသင်း ဖြစ်ပြီး အာဖရိက ဖလားကို ၇ ကြိမ်တိုင် ရရှိခဲ့ကာ ၃ ကြိမ်ဆက်တိုက် ဆွတ်ခူးခြင်း စံချိန်ကိုလည်း တင်ထားခဲ့သည်။
[uite101.com/article/african-cup-of-nations-football-competition-winners-list-a262598 African Cup of Nations Football Competition Winners List (suite101.com)] အချို့သော အာဖရိကနိုင်ငံများတွင် ခရစ်ကက် ကစားခြင်းသည် လူကြိုက်များသည်။
ကိုးကွယ်မှု အာဖရိကတိုက်တွင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိပြီး အစိုးရ များ အနေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ပေါင်းစုံ ရှိနေသော နေရာတွင် စာရင်းထုတ်ပြန်ရန်မှာ ထိရှလွယ်သော အကြောင်းအရာ ဖြစ်သဖြင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ပတ်သက်သော စာရင်းအင်းမှာ ရရှိရန် ခက်ခဲသည်။
"African Religion on the Internet" , Stanford University ကမ္ဘာ့ စွယ်စုံကျမ်း၏ အဆိုအရ အစ္စလာမ်ဘာသာမှာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု အများဆုံး ပါသာ ဖြစ်ပြီး ဒုတိယအများဆုံးမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ဖြစ်သည်။
ဘရစ်တန်နီကာ စွယ်စုံကျမ်း၏ အဆိုအရ ၄၅% သော လူဦးရေမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီး ၄၀% မှာ အစ္စလာမ် ဘာသာဝင် ဖြစ်ကာ ကျန် ၁၀% ခန့်မှာ ရိုးရာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများကို လိုက်နာကြသည်။
200px|အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ အဒစ်အဘာဘာ မြို့ရှိ မြင့်မြင်သော ထရီနီတီ ကက်သီဒရယ် ဘုရားကျောင်း 200px|မဟာ ကိုင်ရိုယန် ဗလီ၊ အေဒီ ၆၇၀ တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အာဖရိက၏ ရှေးအကျဆုံး ဗလီ ဖြစ်ပြီးHans Kung, Tracing the Way : Spiritual Dimensions of the World Religions. Continuum International Publishing Group. 2006. page 248 တူနီးရှားနိုင်ငံ ကိုင်ရိုရွမ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဥရောပဆိုသည်မှာ ခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ်ချက်အရ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုက်ကြီး (၇) တိုက်တွင် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ယူရေးရှား ကုန်းမြေပြင်ကြီး၏ အနောက်ဘက်ဆုံး အပိုင်းပါဝင်သည်။
ဥရောပနှင့် အာရှကို စည်းခြားထားသော နေရာများမှာ ယူရယ်တောင်တန်း နှင့် ကော့ကေးဆပ်တောင်တန်း၊ ယူရယ်မြစ်၊ ကက်စပီယံပင်လယ် နှင့် ပင်လယ်နက်၊ ပင်လယ်နက်နှင့် အေဂျင်ပင်လယ်တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော ရေလမ်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်သည် မြောက်ဘက်တွင် အာတိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် အခြားရေပြင်များက ဝိုင်းရံထားပြီး အနောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာရှိသည်။
ဥရောပသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိတိုက်ကြီးများတွင် မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် ဒုတိယမြောက် အသေးဆုံးဖြစ်ပြီး ၁၀,၁၈၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃,၉၃၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၂ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်၏ ၆. ၈ ရာခိုင်နှုန်းကို နေရာယူထားသည်။
ဥရောပတွင် နိုင်ငံပေါင်း ၅၀ ခန့်ရှိပြီး ရုရှားနိုင်ငံသည် လူဦးရေအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး အသေးဆုံးမှာ ဗာတီကန်စီးတီး ဖြစ်သည်။
ဥရောပသည် အာရှ နှင့် အာဖရိကပြီးလျှင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးတိုက် ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်း ဂရိနိုင်ငံသည် အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတို့ မြစ်ဖျားခံ မွေးဖွားရာနေရာဖြစ်သည်။
ဥရောပသည် ၁၆ ရာစု နောက်ပိုင်းမှစ၍ ကမ္ဘာ့အရေးအခင်းများတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၆ရာစုနှင့် ၂၀ရာစု ကြားတွင် ဥရောပနိုင်ငံတို့သည် အမေရိကတိုက်များ၊ အာဖရိကတိုက်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများနှင့် အိုရှန်နီးယားရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့ ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံတွင် ထင်ရှားတောက်ပလာခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။
စစ်အေးတိုက်ပွဲ အတွင်းတွင် ဥရောပသည် အနောက်ဘက်တွက် နေတိုးအဖွဲ့ နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဝါဆောနိုင်ငံများဟူ၍ သံတံတိုင်းခြား ကွဲပြားခဲ့သည်။
ဥရောပနိုင်ငံများ အချင်းချင်း ယှဉ်တွဲလုပ်ကိုင်ရာမှတဆင့် ဥရောပကောင်စီနှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့အစည်း နှစ်ခုစလုံးသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ကျဆုံးပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ တိုးချဲ့လာခဲ့ကြသည်။
အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း ဥရောပဟု ခေါ်တွင်ပုံမှာ ဂရိနတ်ဘုရား Zeus ၏မိဖုရား "Europe" ၏အမည်ကိုမည့်တွင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ပထဝီဝင် ရာသီဥတု ဘူမိဗေဒ ဂေဟစနစ် နိုင်ငံရေးပထဝီ နိုင်ငံနှင့် ဒေသအမည် ဧရိယာ လူဦးရေ(၁ ဇူလိုင် ၂၀၀၂ မှန်းချက်) လူဦးရေသိပ်သည်းမှု(per km²) မြို့တော် ၁,၅၅၂ ၂၆,၀၀၈ ၁၆.၈ မာရီးဟမ်မြို့ ၂၈,၇၄၈ ၃,၆၀၀,၅၂၃ ၁၂၅.၂ တီရာနာမြို့ ၄၆၈ ၆၈,၄၀၃ ၁၄၆.၂ အင်ဒိုရာလာဗယ်လာမြို့ ၈၃,၈၅၈ ၈,၁၆၉,၉၂၉ ၉၇.၄ ဗီယင်နာမြို့ ၂၉,၈၀၀ ၃,၂၂၉,၉၀၀ ၁၀၁ ယေရေဗန်မြို့ ၈၆,၆၀၀ ၈,၆၂၁,၀၀၀ ၉၇ ဗာကူမြို့ ၂၀၇,၆၀၀ ၁၀,၃၃၅,၃၈၂ ၄၉.၈ မင့်မြို့ ၃၀,၅၁၀ ၁၀,၂၇၄,၅၉၅ ၃၃၆.၈ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့ ၅၁,၁၂၉ ၄,၄၄၈,၅၀၀ ၇၇.၅ ဆာရာယေဗိုမြို့ ၁၁၀,၉၁၀ ၇,၆၂၁,၃၃၇ ၆၈.၇ စိုဖီအားမြို့ ၅၆,၅၄၂ ၄,၄၃၇,၄၆၀ ၇၇.၇ ဇဂရက်မြို့ ၉,၂၅၁ ၇၈၈,၄၅၇ ၈၅ နီကိုးရှားမြို့ ၇၈,၈၆၆ ၁၀,၂၅၆,၇၆၀ ၁၃၀.၁ ပရဂ်မြို့ ၄၃,၀၉၄ ၅,၃၆၈,၈၅၄ ၁၂၄.၆ ကိုပင်ဟေဂင်မြို့ ၄၅,၂၂၆ ၁,၄၁၅,၆၈၁ ၃၁.၃ တာလင်မြို့ ၁,၃၉၉ ၄၆,၀၁၁ ၃၂.၉ Tórshavn ၃၃၆,၅၉၃ ၅,၁၅၇,၅၃၇ ၁၅.၃ ဟယ်လ်စင်ကီမြို့ ၅၄၇,၀၃၀ ၅၉,၇၆၅,၉၈၃ ၁၀၉.၃ ပဲရစ် ၆၉,၇၀၀ ၄,၆၆၁,၄၇၃ ၆၄ Tbilisi ၃၅၇,၀၂၁ ၈၃,၂၅၁,၈၅၁ ၂၃၃.၂ ဘာလင်မြို့ ၅.၉ ၂၇,၇၁၄ ၄,၆၉၇.၃ ဂျီဘရောလ်တာ ၁၃၁,၉၄၀ ၁၀,၆၄၅,၃၄၃ ၈၀.၇ အေသင်မြို့ ၇၈ ၆၄,၅၈၇ ၈၂၈.၀ စိန့်ပီတာ ဆိပ်ကမ်း ၉၃,၀၃၀ ၁၀,၀၇၅,၀၃၄ ၁၀၈.၃ ဘူဒါပက်မြို့ ၁၀၃,၀၀၀ ၃၀၇,၂၆၁ ၂.၇ ရေဂျာဗစ်မြို့ ၇၀,၂၈၀ ၄,၂၃၄,၉၂၅ ၆၀.၃ ဒပ်ဗလင်မြို့ ၅၇၂ ၇၃,၈၇၃ ၁၂၉.၁ Douglas ၃၀၁,၂၃၀ ၅၈,၇၅၁,၇၁၁ ၁၉၁.၆ ရောမမြို့ ၁၁၆ ၈၉,၇၇၅ ၇၇၃.၉ Saint Helier ၂,၇၂၄,၉၀၀ ၁၅,၂၁၇,၇၁၁ ၅.၆ Astana ၁၀,၈၈၇ ၂,၁၂၆,၇၀၈ ၂၂၀ Pristina ၆၄,၅၈၉ ၂,၃၆၆,၅၁၅ ၃၆.၆ Riga ၁၆၀ ၃၂,၈၄၂ ၂၀၅.၃ Vaduz ၆၅,၂၀၀ ၃,၆၀၁,၁၃၈ ၅၅.၂ Vilnius ၂,၅၈၆ ၄၄၈,၅၆၉ ၁၇၃.၅ လူဇင်ဘတ်မြို့ ၂၅,၃၃၃ ၂,၀၅၄,၈၀၀ ၈၁.၁ Skopje ၃၁၆ ၃၉၇,၄၉၉ ၁,၂၅၇.၉ Valletta ၃၃,၈၄၃ ၄,၄၃၄,၅၄၇ ၁၃၁.၀ Chişinău ၁.၉၅ ၃၁,၉၈၇ ၁၆,၄၀၃.၆ မိုနာကိုမြို့ ၁၃,၈၁၂ ၆၁၆,၂၅၈ ၄၄.၆ Podgorica ၄၁,၅၂၆ ၁၆,၃၁၈,၁၉၉ ၃၉၃.၀ အမ်စတာဒမ်မြို့ ၃၂၄,၂၂၀ ၄,၅၂၅,၁၁၆ ၁၄.၀ အော်စလိုမြို့ ၃၁၂,၆၈၅ ၃၈,၆၂၅,၄၇၈ ၁၂၃.၅ ဝါဆောမြို့ ၉၁,၅၆၈ ၁၀,၄၀၉,၉၉၅ ၁၁၀.၁ လစ်စဘွန်းမြို့ ၂၃၈,၃၉၁ ၂၁,၆၉၈,၁၈၁ ၉၁.၀ ဗူးခရက်မြို့ ၁၇,၀၇၅,၄၀၀ ၁၄၂,၂၀၀,၀၀၀ ၂၆.၈ မော်စကိုမြို့ ၆၁ ၂၇,၇၃၀ ၄၅၄.၆ ဆန်မာရီနိုမြို့ (ကိုစိုဗိုနိုင်ငံ ထည့်တွက်ထား) ၈၈,၃၆၁ ၉,၆၆၃,၇၄၂ ၁၀၉.၄ ဘဲလ်ဂရိတ်မြို့ ၄၈,၈၄၅ ၅,၄၂၂,၃၆၆ ၁၁၁.၀ [[ဘရာတစ်လာဗာ] ၂၀,၂၇၃ ၁,၉၃၂,၉၁၇ ၉၅.၃ Ljubljana ၅၀၄,၈၅၁ ၄၅,၀၆၁,၂၇၄ ၈၉.၃ မက်ဒရစ်မြို့ Svalbard and JanMayen Islands (Norway) ၆၂,၀၄၉ ၂,၈၆၈ ၀.၀၄၆ Longyearbyen ၄၄၉,၉၆၄ ၉,၀၉၀,၁၁၃ ၁၉.၇ စတော့ခ်ဟုမ်းမြို့ ၄၁,၂၉၀ ၇,၅၀၇,၀၀၀ ၁၇၆.၈ ဘန်းမြို့ ၇၈၃,၅၆၂ ၇၀,၅၈၆,၂၅၆ ၉၃ အန်ကာရာ ၆၀၃,၇၀၀ ၄၈,၃၉၆,၄၇၀ ၈၀.၂ ကိအဗ်မြို့ (ဘုရင်နိုင်ငံ ပြည်ထောင်စု) ၂၄၄,၈၂၀ ၆၁,၁၀၀,၈၃၅ ၂၄၄.၂ လန်ဒန်မြို့ ၀.၄၄ ၉၀၀ ၂,၀၄၅.၅ ဗာတီကန် စုစုပေါင်း ၁၀,၁၈၀,၀၀၀ ၇၃၁,၀၀၀,၀၀၀ ၇၀ အဖြူတောင် (Mont Blanc)၊ ပြင်သစ် right|ပိုင်ဂျန်နဲကန် (Lake Päijänne)၊ စစ်မာမြို့ (Sysmä)၊ ဖင်လန် thumb|ဆွာနတ်တရာမြို့၊ ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါခဲ့သည့်တိုက်ဖြစ်သည့် ဥရောပတိုက်တွင် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဆူးမားနှင့်ဘက်ဘီလုံးယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှုတို့နောက် မရှေးမနှောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ဥရောပတိုက်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ကျော်ကြားသော စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာ လက်ရာများ ပေါ်ထွန်းရာတိုက်လည်းဖြစ်သည်။
‌ဥရောပတိုက် ဥရောပတိုက်သည် တိုက်ကြီးခြောက်တိုက်အနက် ဒုတိယအငယ်ဆုံးတိုက် ဖြစ်သည်။
ဥရောပယဉ်ကျေးမှုသည် ခရစ်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၁,၅ဝဝ ခန့်ကစခဲ့သည်။
အာရှတိုက်မှ ယူဖရေးတီးနှင့် တိုက်ဂရစ်မြစ် နှစ်မွှာအကြားရှိမြေ၌ ဆူးမားနှင့် ဘေဘီလုံယဉ်ကျေးမှု၊ အာဖရိကတိုက်မှ နိုင်းမြစ်ဝှမ်း ယဉ်ကျေးမှုတို့နောက် မရှေးမနှောင်းပင် ဥရောပယဉ်ကျေးမှုသည် အစပျိုးခဲ့သည်။
ဂရိနှင့်ရောမ ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် ဥရောပယဉ်ကျေးမှု၏အစ ဖြစ်ကြသည်။
ဂရိ နှင့် ရောမအင်ပိုင်ယာတို့သည် အမေရိကတိုက်ကို မတွေ့မီ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ထွန်းကားခဲ့လေသည်။
လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၂,ဝဝဝ ကျော်က ကမ္ဘာ့သမိုင်း အဆက်ဆက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သောမြို့ကြီးများ၊ စစ်တလင်း ဖြစ်ခဲ့သော ဒေသများကို ဥရောပတိုက်တွင် တွေ့နိုင်သည်။
ဥရောပတိုက်ရှိဒေသများသည် တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ မီးရထား၊ မီးသင်္ဘော၊ လေယာဉ်ပျံ၊ မော်တော်ကားစသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းများဖြင့် အချိန်အနည်းငယ်အတွင်း ခရီးပေါက်သော်လည်း တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ သုံးနှုန်းပြောဆိုသောဘာသာစကား အမျိုးမျိုးကွဲပြားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ဥရောပတိုက်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ကျော်ကြားသော စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာလက်ရာများ ပေါ်ထွန်းရာ တိုက်ဖြစ်သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း ဥရောပတိုက်သည် ကမ္ဘာ၏မြောက်ဘက်စွန်း၌ မြောက်လတ္တီကျု ၃၆ ဒီဂရီ မှ ၇၁ ဒီဂရီ အကြားနှင့် အနောက်လောင်ဂျီကျု ၁၀ ဒီဂရီ မှ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၅၇ ဒီဂရီ အကြား၌တည်ရှိသည်။
အာရှတိုက်၏ အနောက်ဘက် ကုန်းချင်းစပ်လျက် တည်နေသောကြောင့် အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်ကို သီးခြားတစ်တိုက်စီ မဟုတ်ဘဲ တစ်တိုက်တည်းဖြစ်သည်ဟု အချို့ကယူဆ၍ ယူရေးရှားတိုက်ဟုပင်ခေါ်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၃,၈၅ဝ,ဝဝဝ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ အာရှတိုက်၏ လေးပုံတစ်ပုံ ဖြစ်ပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၅ဆ ကျယ်ဝန်းသည်။
တောင်မှမြောက်သို့ ၂,၄ဝဝ မိုင်၊ အရှေ့မှအနောက် သို့ ၃,၂၉၃ မိုင်ကျယ်သည်။
ဥရောပတိုက်ကို မြောက်ဘက်မှ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အနောက်ဘက်မှ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ တောင်ဘက်မှ မြေထဲ ပင်လယ်တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းသည် မိုင် ၂ဝ,ဝဝဝ ခန့်ရှည်၍ အကျယ်အဝန်းနှင့်စာလျှင် ကမ်းရိုးတန်းအရှည်ဆုံးသောတိုက်ဟု ဆိုရပေမည်။
ယင်းသို့ ကုန်းတွင်းပင်လယ်များ၊ နက်ရှိုင်းသော ပင်လယ်အော်နှင့် ပင်လယ်ကွေ့များရှိသဖြင့် ဥရောပတိုက်တွင် မည်သည့်နေရာမှ ပင်လယ်နှင့် မိုင် ၁,ဝဝဝ ထက် ပိုမဝေးကြ ချေ။
ဥရောပတိုက်၏ ကမ်းရိုးလွန်ပင်လယ်၌ ကျွန်းကြီး၊ ကျွန်းကလေးပေါင်း များစွာလည်းရှိသည်။
မြေမျက်နှာပြင် ဥရောပတိုက်၏ မြေမျက်နှာပြင်ကို အကြမ်းအားဖြင့် လေးပိုင်းပိုင်းနိုင်သည်။
(၁) ရှေးကျသော မြေသား (မြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသည်)။
(၂) ရုရှားမြေမြင့်လွင်ပြင် (၃) ဥရောပလွင်ပြင်ကြီး (၄) တောင်ပိုင်းရှိ သက်နုတွန့်ခေါက်တောင်တို့ ဖြစ်ကြ သည်။
ရှေးကျသောမြေသား ဥရောပမြောက်ပိုင်းရှိ ဆွီဒင်၊ ဖင်လန်၊ စကော့တလန်ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် အိုက်စလန်ကျွန်း တို့သည် ရှေး ကျသောမြေသားများဖြစ်ကြသည်။
ရုရှားမြေမြင့်လွင်ပြင် ဥရောပတိုက်အတွင်းရှိ ရုရှားတစ်နိုင်ငံလုံး လိုလိုပင် မြေမြင့်လွင်ပြင်ကြီး ဖြစ်သည်။
ဥရောပလွင်ပြင် အဲ့လပတောင်၏ မြောက်ဘက်ဒေသ တစ်လျှောက် အင်္ဂလန်ပြည် အရှေ့တောင်ပိုင်းမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ နယ်သာလန်၊ ဂျာမနီ၊ ဒိန်းမတ်နှင့် ပိုလန်နိုင်ငံတို့ကို ဖြတ်ကာ ရုရှားနိုင်ငံ ရောက်သည်အထိ ပြန့်ကျယ်သွားသည်။
သို့ရာတွင် ပေ ၂,ဝဝဝ ထက်ကျော်သော တောင်ဟူ၍ရှားသည်။
သက်နုတွန့်ခေါက်တောင်တန်းများ ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်း တစ်လျှောက်လုံးလိုလိုသည် သက်နု တွန့်ခေါက် တောင်တန်းဒေသ ဖြစ်သည်။
ဥရောပတိုက် အလယ်ဗဟိုခန့်တွင်ရှိသော အယ်လ်ပ်တောင်တန်းမှ ဖြာထွက်နေသော တောင်တန်းများအပြင် စပိန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံကြားရှိ ပီးရနီးတောင်တန်းတို့ ပါဝင်သည်။
အယ်လ်ပ်တောင်မှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ တောင်နှာမောင်းသဖွယ် ဖြာထွက်သောတောင်များမှာ အီတလီနိုင်ငံ၏ ကျောရိုးသဖွယ်ဖြစ်သော အက်ပနိုင်းတောင်တန်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ နီးစ်မြို့အနီးအထိ ဖြာထွက်သော မယ်ရီတိုင်း အယ်လ်ပ်တောင်တန်း၊ အီတလီနိုင်ငံ ထရီးယက်မြို့အနီးအထိ ဖြာထွက်သော ဂျူလီယန် အယ်လ်ပ်တောင်တန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်၏အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်ဖြစ်သည့် မောင့်ဗလင့်သည် အနောက်ပိုင်းရှိ အယ်လ်ပ်တောင်တန်းတွင်ရှိသည်။
ဥရောပတိုက်ရှိ မြစ်များသည် အခြားတိုက်ရှိမြစ်များ လောက် မရှည်သော်လည်း အသုံးဝင်၍ ထင်ရှားသောမြစ်များ ဖြစ်သည်။
ဧရာ ဝတီမြစ်၏ နှစ်ဆခန့်ရှည်သည်။
ဥရောပတိုက်တွင် မြစ်သာများသည်မဟုတ်၊ ရေအိုင် များလည်း ပေါများသည်။
ကက်စပီယံပင်လယ်သည် ဥရောပတိုက်၏ အကြီးဆုံး ရေအိုင် ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ရေအလွန်ငန်သည်။
ဥရောပတိုက်၏ အကြီးဆုံး ရေချိုအိုင်များမှာ ရုရှားနိုင်ငံထဲရှိ အိုနေဂါရေအိုင်နှင့် လဒိုဂါရေအိုင်များ၊ စကန်ဒီနေ ဗီးယားကျွန်းဆွယ်ရှိ ရေအိုင်စုများ၊ အင်္ဂလန်ပြည် ရေအိုင်ဒေသရှိ ရေအိုင်စုများဖြစ်ကြသည်။
ရာသီဥတု ဥရောပတိုက်သည် သမပိုင်းဇုန်အတွင်း လုံးဝကျရောက် နေသောတိုက် ဖြစ်သည်။
ဥရောပတိုက် တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သော မြေထဲပင်လယ် ပတ်ဝန်းကျင် ဒေသတစ်ဝိုက်သည် ဆောင်းရာသီ၌ ပူနွေးစိုစွတ်၍ နွေရာသီ၌ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သည်။
ဥရောပတိုက် ကျန်အပိုင်း များသည် နွေရာသီ၌ မြောက်ဘက်သို့သွားလေလေ အေးလေ လေ ဖြစ်သည်။
ဥရောပအနောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသောဒေသများဖြစ်သည်။
သဘာဝပေါက်ရောက်သောအပင်များ ဥရောပတိုက်ကို သဘာဝပေါက်ရောက်သော အပင် လိုက်၍ အပိုင်းကြီးငါးပိုင်း ပိုင်းနိုင်သည်။
(၁) မြောက်ဘက်ဆုံးရှိ တန်းဒေသ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင် နှင့်ရုရှားနိုင်ငံတို့၏ မြောက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။
(၂) ရွက်ချွန်သစ်တောဒေသ အေးသောသမပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ရုရှနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတို့၌ ပါဝင်သည်။
(၃) ရွက်ကြွေသစ်တောဒေသ နွေးသောသမပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် ဗြိတိသျှကျွန်းစု၊ ပြင်သစ်၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ နယ်သာလန်၊ ဒိန်းမတ်၊ ပိုလန်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။
(၄) သမပိုင်းမြက်ခင်းဒေသ ရုရှားနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် ဟန်ဂေရီ လွင်ပြင်တို့ပါဝင်သည်။
တွေ့ရှိရသောသားကောင်များနှင့်ဓာတ်သတ္တုများ ဥရောပတိုက်သည် အာရှ၊ အာဖရိကစသောတိုက်များ နှင့်နှိုင်းစာလျှင် သားရဲတိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ အလွန်နည်းပါးသောတိုက် ဖြစ်သည်။
ဥရောပတိုက်သည် သတ္တုအများအပြား ထွက်သောဒေသဖြစ်သည်။
သံကို ဆွီဒင်၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ဩစတြီးယားနှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့တွင်လည်းကောင်း၊ သွပ်ကို ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ အီတလီနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့တွင်လည်းကောင်း သံဖြူကို ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ ချက်- ဂျာမန် နယ်နိမိတ် ဒေသတစ်လျှောက်၌ လည်းကောင်း၊ ခဲကို ဂရိဗြိတိန်၊ စပိန်၊ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား၊ ဂျာမနီနိုင်ငံတို့၌ လည်းကောင်း၊ ကြေးနီကို ဂရိ-ဗြိတိန်၊ ဆွီဒင်၊ ရုရှားနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့၌ လည်းကောင်း၊ ပလက်တီနမ်၊ ရွှေနှင့်ငွေကို ယူရယ်တောင်တန်းဒေသနှင့် ကာပေသီယန်တောင်တန်းတို့၌ လည်းကောင်း၊ ပြဒါးကို စပိန်နိုင်ငံနှင့် ကယင်သီးယားပြည်နယ်တို့၌ လည်းကောင်း၊ ရေနံကို ရိုမေးနီးယား၊ ပိုလန်၊ ရုရှားနိုင်ငံတို့၌ အမြောက်အမြား၊ ဩစတြီးယား၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ များနှင့် ဟန်နိုဗာ၊ အယ်လဆက်နယ်များ၌ အသင့်အတင့်တွေ့ ရှိရသည်။
လူမျိုးနှင့်ကိုးကွယ်သည့်အယူဝါဒ ဥရောပတိုက်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ဒုတိယ အငယ်ဆုံးတိုက် ဖြစ်သော်လည်း လူဦးရေအားဖြင့်မူ ဒုတိယ အများဆုံးတိုက်ဖြစ်သည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ဥရောပတိုက်၏ လူဦးရေသည် ၄၆၆,ဝဝဝ,ဝဝဝ ဖြစ်သည်။
(၁) ဂရိလူမျိုးစု၊ (၂) ပြင်သစ်၊ အီတာလျံ၊ စပင်းနစ်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ရိုမေးနီးယန်း၊ ဝေါလွန်းလူမျိုးများပါဝင်သည့် လက်တင်လူမျိုးစု၊ (၃) အိုင်းရစ်၊ ဝဲ့လရှ၊ ဗြိတိန်နှင့် စကော့တလန်မြေမြင့်သားတို့ ပါဝင်သော ကဲ့လူမျိုးစု၊ (၄) အင်္ဂလိပ်၊ ဂျာမန်၊ ဒပ်ချ်၊ဖလင်းမင်း၊ ဒိန်း၊ နော်ဝေးလူမျိုး၊ ဆွိလူမျိုးများ ပါဝင်သည့် ကျူတောနစ်လူမျိုးစု၊ (၅) ရုရှ၊ ပိုး၊ ချက် ဆလိုဗက်၊ ဆလိုဗင်း၊ ကရိုးအက်နှင့် ဆဗ်လူမျိုးတို့ပါဝင်သော ဆလာဗစ်လူမျိုးစု၊ (၆)လက်၊လစ်သူယေး နီးယန်းလူမျိုးတို့ပါဝင်သော ဗောလတစ်လူမျိုးစုတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်၌ နေထိုင်သူများအနက် ၉၆ ရာခိုင်နှုန်း သည် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်သားတို့ ပြောဆိုသုံးစွဲသော စကားသည် ဘာသာပေါင်း ၆ဝ ခန့် ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားကို တစ်ခါတ‌လေ ကျူတောနစ်ဘာသာစကားအစစ်ဟု ဆိုကြ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ကျူတောနစ်နှင့် ရိုမန်နစ်ဘာသာစကား နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားသော ဘာသာစကားဟု ဆိုကြသည်။
ဥရောပတိုက်ဒေသများများ၌ အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်နှင့်ဂျာမန်ဘာသာစကားကို အသုံးများကြသည်။
အလုပ်အကိုင် ဥရောပတိုက်သည် စက်မှုလက်မှုထွန်းကားသောတိုက် ဖြစ်သဖြင့် ဥရောပတိုက်သားတို့သည်စက်မှုလက်မှုကို အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ကြသည်ဟု ယူဆဖွယ်ဖြစ်သော်လည်း အမှန်အားဖြင့်မူ လယ်ယာနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်ကိုင်သူဦးရေက စက်မှုလက်မှု လုပ်ကိုင်သူဦးရေထက် များသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ဥရောပတိုက်သည် အခြားတိုက်များထက် ဂျုံ၊ အာလူး၊ သကြား၊ အုတ်ဂျုံတို့ ပို၍ထွက်သည်။
ဥရောပတိုက်သားများ၏ အဓိကအစားအစာမှာ ဂျုံနှင့် အာလူးဖြစ်သည်။
ဥရောပအနောက်မြောက်ပိုင်းမှ လယ်ယာလုပ်ကိုင်သူများသည် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကိုပါ ပူးတွဲလုပ်ကိုင်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်ရှိ စက်မှုလက်မှုထွန်းကားသောနိုင်ငံများမှာ ဗြိတိသျှကျွန်းစု၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ရုရှ၊ ဆွီဒင်၊ ဘယ်ဂျီယမ်၊ နယ်သာလန်၊ အီတလီမြောက်ပိုင်းနှင့် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံတို့ဖြစ်ကြသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဥရောပတိုက် အရှေ့ပိုင်းဒေသများသည် ရုရှဩဇာခံဖြစ်လာသောအခါ ငါးနှစ်စီမံကိန်းများရေးဆွဲ၍ စက်မှုလုပ်ငန်းများကို အစိုးရက အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်သည်မှစ၍ စက်မှုထွန်းကားသော နိုင်ငံများအဖြစ် ရောက်ရှိလာသည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံတိုင်း၏ စက်မှုလုပ်ငန်း ကုန်ထုတ်လုပ်အားသည် စစ်မဖြစ်မီကစံချိန်ထက် ပိုလာသည်ကို တွေ့ရသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဥရောပရှိ ပြင်သစ်၊ အနောက်ဂျာမနီ၊ ဘယ်လဂျီယန်၊ အီတလီ၊ နယ်သာလန်နှင့် လူးဇင်းဗပ်နိုင်ငံ ခြောက်နိုင်ငံတို့သည် ပူးပေါင်း၍ ဥရောပတိုက်ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံမဏိလုပ်ငန်းစုအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်ကား တစ်နှစ်လျှင် သံမဏိတန်ချိန် ၄၂,ဝဝဝ,ဝဝဝ နှင့် ကျောက်မီးသွေးတန်ချိန် ၂၅,ဝဝဝ,ဝဝဝ ထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ထွက်ပါက ဆိုဗီယက်ရုရှနိုင်ငံမှထွက်သော သံမဏိတန်ချိန်ထက် တစ်နှစ်လျှင် ၁၇,ဝဝဝ,ဝဝဝတန် ပိုမည်ဖြစ်သည့်အပြင် ရူးဝါးဒေသကိုလည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သံမဏိနှင့် ကျောက်မီးသွေး အထွက်ဆုံးဒေသ ဖြစ်လာစေမည်။
ဥရောပတိုက်တွင် နိုင်ငံကြီးပေါင်း ၂၇ နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံငယ်ကလေးပေါင်း ရှစ်နိုင်ငံပါဝင်သည်။
ဗက်တီကန်နန်းမြို့ကဲ့သို့ တစ်စတုရန်းမိုင်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကျယ်သော နိုင်ငံကလေးမှ ၁,၈ဝ၄,၅၇၉ စတုရန်းမိုင်ကျယ်သော ဆိုဗီယက်ရုရှ နိုင်ငံကြီးအထိပါဝင်သည်။
ယင်းသည့်နိုင်ငံများမှာ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား၊ ဂရိ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ စပိန်၊ စိုက်ပရပ်၊ ဆိုဗီယက်ရုရှ၊ ဆန်မာရီနို၊ ဆွီဒင်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ တူရကီ၊ ဒိန်းမတ်၊ နယ်သာလန်၊ နော်ဝေး၊ ပေါ်တူဂယ်၊ ပိုလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဖင်းလန်၊ ဘူလဂေးရီးယား၊ ဘယ်လဂျီယမ်၊ ဗက်တီကန်နန်းမြို့၊ မော်လတာ၊ မိုနာကို၊ ယူဂိုစလားဗီးယား၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ရူမေးနီးယား၊ လိချတင်စတိုင်း၊ လပ်ဇင် ဗူး၊ ဟန်ဂေရီ၊ အီတလီ၊ အယ်လဗေးနီးယား၊ ဩစတြီးယား၊ အင်ဒိုရာ၊ အိုက်စလန်၊ အိုင်ယာလန် တို့ဖြစ်၏။
ဥရောပတိုက် နိုင်ငံများ၏ နယ်နိမိတ်များသည် စစ်တစ်ခါဖြစ်လျှင် တစ်ခါ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ဥရောပတိုက်ကို နိုင်ငံရေး၊ ဝါဒရေးများအရ အကြမ်းအားဖြင့် အပိုင်းကြီးနှစ်ပိုင်းခွဲနိုင်သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ အညမည စီးပွားရေး ကူညီမှုကောင်စီဖွဲ့ကာ စီးပွားရေးစုစည်းဆောင်ရွက်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ကွန်မြူနစ်အုပ်စုနှင့် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေးအုပ်စုသာ ရှိသည်မဟုတ်၊ ကြားနေနိုင်ငံများလည်း ရှိသည်။
သမိုင်း ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ကပင် ဥရောပတိုက်တွင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သည်။
ဖရန့်မင်းများအနက် ရှားလမိန်းဘုရင် (၇၆၈ -၈ဝ၄) သည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။
( ရှားလမိန်းဘုရင်။
) ရှားလမိန်းဘုရင် လက်ထက်၌ပင် မြေငှား၍ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သော မြေငှားအစိုးရစံနစ်(ဝါ)ကံကျွေးချစံနစ်ပေါ်ပေါက် လာသည်။
( ကံကျွေးချစံနစ်။
) ကိုးရာစုနှစ်အတွင်း၌ ရှားလမိန်းဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါ နောက်ဆက်ခံသော မင်းများသည် အင်အားမရှိကြချေ။
( ရောမသာသနာစောင့်နိုင်ငံ၊၊) ရောမနိုင်ငံပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကျွန်းမှ ရောမလူမျိုးတို့ ဆုတ်ခွာကြသောအခါ ဥရောပမှဆက်ဆွန်နှင့် အန်းဂဲလူမျိုးတို့ သည် ဗြိတိသျှကျွန်းသို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်ကာ တစ်ထီး တစ်နန်းထူထောင်၍ မင်းမူကြသည်။
ဥရောပအလယ်ခေတ်သည် အစ္စလမ်သာသနာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားသောခေတ် ဖြစ်သည်။
၁၁ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် အစ္စလာမ်သာသနာဝင် ဆယ်လ ဂျွတ်တရက် တို့သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် နိုင်ငံဖြစ်သော အရှေ့ရောမနိုင်ငံကိုတိုက်ခိုက်၍ အရှေ့ရောမနိုင်ငံပိုင်သော အာရှ မိုင်းနားကျွန်းဆွယ်ကို သိမ်းပိုက်လေသည်။
ခရစ်တော်၏ သင်္ချိုင်းတော်ရာရှိသော ဂျေရုဆလင်မြို့ကို ပြန်လည်ရရှိရန် လည်းကောင်း ဥရောပနိုင်ငံများသည် တရက်တို့အား စတင် တိုက်ခိုက်ကြသည်။
ထိုစစ်ပွဲများကို ကရူးဆိတ်စစ်ပွဲများဟုခေါ် သည်။
(ကရူးဆိတ်စစ်ပွဲများ။
) ၁၂ ရာစုနှစ်အတွင်း မွတ်စလင်စစ်တပ်များနှင့် ခရစ်ယာန်စစ်တပ်များသည် သွေးချောင်းစီးမျှ တိုက်ခိုက်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်သားတို့သည် စစ်ရှုံးကြ သော်လည်း အရှေ့နိုင်ငံသို့ ပေါက်ရောက်ဘူးကြပြီဖြစ်၍ အမြင်ကျယ် လာကြသည်။
(ဆွဇ်ဇာလန်နိုင်ငံ)။
ဥရောပအလယ်ခေတ်သည် ၁၄ ရာစုနှစ် ကုန်ခါနီး လောက်တွင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲလာသည်။
၁၄ ရာစုနှစ် ကုန်ခါနီးလောက်တွင် ဥရောပတိုက်သားတို့သည် ရှေးဟောင်း ဂရိစာပေနှင့်ရောမစာပေတို့ကို လေ့လာပြီးနောက် ဝေဖန်တတ်လာကြသည်။
( ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ။
) အလယ်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှု အဆောက်အအုံပေါ်တွင် အခြေပြုကာ နှောင်းခေတ် ယဉ်ကျေးမှုတို့ တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် အသစ်အသစ် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သောခေတ်ဖြစ်သည်။
ဥရောပအလယ်ခေတ်က နူးညံ့သောသားရေပေါ်၌ စာရေး၍ စာအုပ်အဖြစ် ချုပ်လုပ်လာကြသည်။
(လူသာ၊မာတင်း။
) ဥရောပရှိ အခြားနိုင်ငံများ၌လည်း မာတင်လူသာဆောင်ရွက်ပုံကို အားကျကြသဖြင့် ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်း တည်ထောင်ကြသည်။
ဥရောပအလယ်ခေတ်က ကံကျွေးချ စံနစ်နှင့် ထိုစံနစ်အရ အုပ်ချုပ်သောအစိုးရစံနစ်သည် ကွယ်ပျောက်၍ ဘုရင့်အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သည် ပို၍တန်ခိုးကြီးလာသည်။
ဥရောပ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ မြေနိမ့်ဒေသများ ဖြစ်သော နယ်သာလန်နိုင်ငံများဟုခေါ်သည့် ဘယ်ဂျီယံနှင့် ဟော်လန်နိုင်ငံများကို ၁၆ ရာစုနှစ်လောက်က စပိန်ဘုရင်များ ပိုင်သည်။
(နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲ·လည်းရှု။
) နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲသည် ၁၄၅၃ ခုနှစ် တွင်ပြေငြိမ်းသည်။
ပထမဘုရင်သည် သတ္တမဟင်နရီဖြစ်သည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ယင်းသို့ လျှင် သာသနာရေး၊ နယ်နိမိတ်အရေး၊ ထီးနန်းအရေးတို့ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် စစ်ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၆၁၈ ခုနှစ်မှ ၁၆၄၈ ခုနှစ် အတွင်းဖြစ်ပွားသော အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာစစ်ပွဲဖြစ်သည့် နှစ် သုံးဆယ်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်သော ဝက်စဖေးလီးယားစစ်ငြိမ်းစာ ချုပ်ချုပ်ပြီးသည်မှစ၍ ဥရောပနိုင်ငံများသည် စစ်ကို ကာကွယ် ရန်ကြိုးစားကြသည်။
( နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ။
) အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းစစ်ပွဲကြောင့် ဂျာမနီပြည်သည် လူဦးရေတစ်ဝက်ကျော်မျှ ကုန်ခန်းရပြီးလျှင် ပြည်သူ့အိုးအိမ်ပစ္စည်း သုံးပုံနှစ်ပုံပျက်စီးခဲ့ရသည်။
ဥရောပနိုင်ငံများသည် စစ်ကိုကာကွယ်ရန် အာဏာမဲတင်းသော စံနစ်ကိုကျင့်သုံးကြသည်။
၁၈ ရာစုနှစ်ကုန်ခါနီးတွင် ပြင်သစ်လူထုသည် လူ့ အခွင့်အရေးကို တောင်းဆိုလာကြသည်။
၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ ယင်းအခွင့်အရေး အတွက် ပြည်တွင်းစစ် နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးနောက် အခွင့်အရေး ဥပဒေကြမ်း အတည်ဖြစ်ကာ အထက်ပါ လူ့အခွင့်အရေးများကို ရရှိခဲ့သည်။
( အခွင့်အရေးဥပဒေကြမ်း။
) ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ တန်ခိုးအာဏာကျဆင်း၍ တိုင်းသူပြည်သားများ၏ ဆန္ဒအရအုပ်ချုပ်သော အစိုးရစံနစ် ကျင့်သုံးခွင့်ရလာသော သတင်းသည် ဥရောပရှိအခြားနိုင်ငံ များသို့ ဂယက်ရိုက်လာလေသည်။
( ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး။
) ( နပိုလီယန် ဘုရင်များ။
) သို့ရာတွင် ၁၈၁၄ ခုနှစ်၌ နပိုလီယန် ထီးနန်းစွန့်လွှတ် လိုက်ရသည်။
၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ဥရောပတိုက်တလွှားမှ ဧကရာဇ် များနှင့် မှူးကြီးမတ်ကြီးများသည် ဗီယင်းနာမြို့တွင် စုဝေးကြပြီးလျှင် ဥရောပတိုက်ကို အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ပြုပြင်ဖန်တီးကြသည်။
ဩစတြီးယား၊ ပရပ်ရှားနှင့် ရုရှတို့က ပိုလန်နိုင်ငံကိုခွဲဝေယူကြသည်။
ဥရောပအလယ်ပိုင်း တွင်လည်း ဩစတြီးယားနှင့် ပရပ်ရှားခေါင်းဆောင်သော ဂျာ မန်နိုင်ငံငယ်များ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ကြီး ထူထောင်ကြသည်။
၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်နိုင်ငံညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့အတွင်းရှိနိုင်ငံများသည် ရောင်းဝယ် ရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကောက်တော် သမဂ္ဂတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြ ၏။
ဤသို့ဖြင့် ဂျာ မန်တို့သည် ဂျာမန်နိုင်ငံဟူသမျှ သွေးစည်းပူးပေါင်းကာ နိုင်ငံ ကြီးတစ်နိုင်ငံအဖြစ် ထွန်းကားလာစေလိုသောဆန္ဒ ပိုမိုကြီးမား လာလေသည်။
၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်နိုင်ငံများ အဖွဲ့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံကြီးအဖြစ် ရောက်ရှိလာသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့် ရောက်သောအခါ ရုရှနိုင်ငံမှအပ ဥရောပနိုင်ငံ အားလုံးလိုလိုပင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ နှင့် အုပ်ချုပ်နေကြပြီးဖြစ်သည်။
၁၈၁၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၄ ခုနှစ်အတွင်း ဥရောပတိုက်တွင် အကြီးအကျယ်စစ်ဟူ၍ မပေါ်ပေါက်ခဲ့ ချေ။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင်မှ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွား၍ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ လေးနှစ် တိုင်ကြာခဲ့သည်။
( ကမ္ဘာစစ်၊ပထမ။
) ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့်နောက်တွင် ဥရောပနိုင်ငံများ၏ နယ်နမိတ်များကို ပြန် လည်သတ်မှတ်ပြုပြင်ခဲ့၏။
အယ်လဆက်-လိုရိန်းနယ်ကို ပြင်သစ်သို့ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့၏။
၁၉၁၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်အတွင်းကာလ၌ မူ စစ်ဟူ၍မဖြစ်ပွားသော်လည်း ဥရောပနိုင်ငံများသည် အရေး ကြုံလျှင်သက်လုံကောင်းစေရန် မိမိတို့စစ်တပ်များကို လက်နက် အပြည့်အစုံတပ်ဆင် အင်အားဖြည့်ထားကြသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့် နှစ်တွင် စီးပွားရေးကြပ်တည်းမှုကြီး ဖြစ်ပွားလာသောအခါ လူတို့အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်၊ အစားဆင်းရဲ အနေဆင်းရဲ ဖြစ်လာ လေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီအာဏာရှင် ဟစ်တလာသည် ပိုလန်နိုင်ငံကို စတင်တိုက်ခိုက်သည်။
ဤသို့ဖြင့် ဥရောပတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးပွား စတောက်ခဲ့လေ သည်။
( ကမ္ဘာစစ်၊ ဒုတိယ။
) ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဥရောပတိုက်၌ ဖက်ဆစ်အာဏာရှင် စံနစ် ပျက်ပြုန်းခဲ့ရသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် အနောက်မဟာမိတ် နိုင်ငံများကတစ်ဖက်၊ ဆိုဗီယက်နိုင်ငံကတစ်ဖက် အကျိုးစီးပွား ချင်းမတူနိုင်အောင် ဖြစ်လာရလေသည်။
ဥရောပ အရှေ့နှင့် အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများသည် ဆိုဗီယက်တို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်လာကြ သည်။
ဥရောပအနောက်ပိုင်း၌မူ ခေါင်းဆောင်မှုသည် ဗြိတိသျှ နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့၏ လက်ထဲတွင်ပင်ရှိနေခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြင့် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ကွဲပြား အပြန်အလှန် ဆန့်ကျင်မှုပြုလာကြရာမှအစ ဝါဒရေးရာတိုက်ပွဲများ ဆင်နွှဲလာ ကြသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် နာတိုးစစ်ရေးစာချုပ်နှင့် ဝါဆောစာ ချုပ်များကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၏ နောက်ပိုင်း၌ စစ်ရှုံးအရင်းရှင်နိုင်ငံ တို့၏ ပိုင်နက်နယ်ပယ်များ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသကဲ့သို့ စစ် နိုင်သူ အရင်းရှင်နိုင်ငံများသည်လည်း မိမိတို့၏အင်ပိုင်ယာကြီး များကို ကြာရှည်တည်မြဲအောင် ဆက်လက်ထိန်းမထားနိုင်ကြ တော့ချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဥရောပတိုက် Category:တိုက်ကြီးများ။
အိုရှန်းနီးယား (; Pronunciation: The New Oxford Dictionary of English (1998) ISBN 0-19-861263-X — p.1282 Oceania /ˌəʊsɪˈɑːnɪə, -ʃɪ-/". သို့မဟုတ် ), Oceanica ဟုလည်း ခေါ်ဆို) ဆိုသည်မှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများအတွင်းတွင် အသီးသီးပြန့်ကျဲနေသော ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်များ အသီးသီးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အစုအဝေးကြီးကို ဆိုလိုသည်။