kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ခမာသမ္မတနိုင်ငံ (Khmer Republic) ၏ ခေါင်းဆောင်မှုသည် ၎င်း၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်သုံးဦးဖြစ်သော လွန်နော (Lon Nol)၊ သီဟာနု ၏ ဝမ်းကွဲ ဆရိတ် မာတတ် (Sirik Matak)၊ နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်ခေါင်းဆောင် အင်းတမ် (In Tam) တို့အကြား စည်းလုံးမှုမရှိခြင်းကြောင့် ဒုက္ခရောက်ခဲ့သည်။
လွန်နော (Lon Nol) သည် အခြားသူများ သူ၏နေရာကို ယူရန် အဆင်သင့်မဖြစ်သောကြောင့် အာဏာတည်မြဲခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ခု အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကာ လွန်နော (Lon Nol) သည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သို့သော် စည်းလုံးမှုမရှိမှု၊ လူ ၃၀,၀၀၀ ပါ စစ်တပ်ကို အမျိုးသားတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ၂၀၀,၀၀၀ ကျော်အဖြစ် ပြောင်းလဲရာတွင် ပြဿနာများ၊ နှင့် ပျံ့နှံ့နေသော အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတို့က အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်တပ်ကို အားနည်းစေခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားအတွင်းရှိ ခမာရုဂ် (Khmer Rouge) တော်လှန်ရေးသည် မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ထောက်ပံ့မှုနှင့် စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ဆက်လက်တိုးတက်ခဲ့သည်။
ပေါ်ပေါ့ (Pol Pot) နှင့် လန်ဆရီ (Ieng Sary) တို့သည် ဗီယက်နမ်လေ့ကျင့်ပေးထားသော ကွန်မြူနစ်များအပေါ် ၎င်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အခိုင်အမာထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် များစွာကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ခမာရုဂ် (Khmer Rouge - CPK) တပ်ဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ ဗီယက်နမ်နောက်ခံများမှ ပိုမိုအားကောင်းလာပြီး လွတ်လပ်လာခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် CPK သည် မြောက်ဗီယက်နမ်တပ်ဖွဲ့များ၏ အကူအညီ အနည်းငယ် သို့မဟုတ် မရှိဘဲ အစိုးရတပ်ဖွဲ့များနှင့် တိုက်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘောဒီးယား၏ နယ်မြေ ၆၀% နီးပါးနှင့် လူဦးရေ၏ ၂၅% ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။
အစိုးရသည် တော်လှန်သူများနှင့် ညှိနှိုင်းရန် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် CPK သည် တပ်မဟာများအဖြစ် လူသိရှင်ကြား လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး၊ NVA ၏ တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့အချို့သည် တောင်ဗီယက်နမ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
လွန်နော (Lon Nol) ၏ ထိန်းချုပ်မှုသည် မြို့များနှင့် အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းများပတ်လည်ရှိ နယ်မြေသေးများအထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။
စစ်ပွဲမှ ဒုက္ခသည် ၂ သန်းကျော်သည် ဖနွမ်းပင် နှင့် အခြားမြို့များတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ကွန်မြူနစ်တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်ပွဲ၏ အပြင်းထန်ဆုံး တိုက်ပွဲ ၁၁၇ ရက်အတွင်း ခမာသမ္မတနိုင်ငံ (Khmer Republic) ၏ ဖနွမ်းပင်ကျဆုံးခြင်း (Fall of Phnom Penh) ကို ဖြစ်ပေါ်စေမည့် ထိုးစစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။
ဖနွမ်းပင် (Phnom Penh) ၏ ပတ်လည်တွင် တပြိုင်နက် တိုက်ခိုက်မှုများက သမ္မတနိုင်ငံတပ်ဖွဲ့များကို ဖိအားပေးခဲ့ပြီး၊ အခြား CPK တပ်ဖွဲ့များက အရေးပါသော အောက်ပိုင်း မဲခေါင် (Mekong) ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းကို ထိန်းချုပ်ထားသော ပစ်ခတ်ရေးအခြေစိုက်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်မှ ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ထားသော လက်နက်ခဲယမ်းနှင့် ဆန် လေယာဉ်ဖြင့် ပို့ဆောင်မှုသည် ကွန်ဂရက်စ်က ကမ္ဘောဒီးယားအတွက် ထပ်ဆောင်းအကူအညီများကို ငြင်းပယ်ခဲ့သောအခါ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
ဖနွမ်းပင် ရှိ လွန်နော (Lon Nol) အစိုးရသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်တွင် လက်နက်ချခဲ့ပြီး၊ ၎င်းမှာ အမေရိကန်မစ်ရှင်မှ ကမ္ဘောဒီးယားမှ ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး ၅ ရက်အကြာတွင် ဖြစ်သည်။
ခမာရုဂ်အာဏာတက်ရာတွင် နိုင်ငံခြားပါဝင်ပတ်သက်မှု အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကမ္ဘောဒီးယားအပေါ် အကြီးအကျယ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုနှင့် ခမာရုဂ်၏ စည်းရုံးမှု၊ ပြည်သူလူထု၏ ထောက်ခံမှု တိုးပွားလာမှုအကြား ဆက်နွယ်မှုသည် သမိုင်းပညာရှင်များအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
သမိုင်းပညာရှင် မိုက်ကယ် အိန်းနတိဖ်၊ အာဒမ် ဂျုံး၊ ဂရတ် ဂရန်ဒင် တို့ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ၁၉၆၅ မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုနှင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများသည် ကမ္ဘောဒီးယားတောင်သူလယ်သမားများကြားတွင် ခမာရုဂ်အပေါ် ထောက်ခံမှု တိုးလာစေသည့် အရေးပါသော အကြောင်းအရင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
ဘန် ကီယာနန်၏ အဆိုအရ ခမာရုဂ်သည် “အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးနှင့် စစ်ရေးအရ ကမ္ဘောဒီးယားကို မတည်မငြိမ်ဖြစ်စေမှု မရှိခဲ့လျှင် အာဏာရလာနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
… ၎င်းတို့သည် ဗုံးကြဲမှု၏ ပျက်စီးမှုနှင့် အရပ်သားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးမှုကို စည်းရုံးရေး ဝါဒဖြန့်ချိရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော၊ အစွန်းရောက်သော မူဝါဒများနှင့် အလယ်အလတ်ကွန်မြူနစ်များနှင့် ဆီဟာနုခ်ကို ထောက်ခံသူများကို ရှင်းလင်းရာတွင် အကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်” ဟု ဆိုသည်။
ပိုးပက်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဒေးဗစ် ချန်ဒလာက ဗုံးကြဲမှုသည် “အမေရိကန်တို့ လိုချင်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။
၎င်းသည် ဖနွမ်းပင်မြို့ကို ကွန်မြူနစ်များ ဝိုင်းထားမှုကို ဖြိုခွဲနိုင်ခဲ့သော်လည်း ကျေးလက်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြိုကွဲမှုကို အရှိန်မြှင့်စေပြီး လူမှုရေးအရ ကွဲပြားမှုကို တိုးလာစေခဲ့သည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
ပီတာ ရော့ဒ်မန်းနှင့် မိုက်ကယ် လင်းတို့က အမေရိကန်၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုသည် ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၇၃ တွင် လွန်နိုးအစိုးရကို ပြိုလဲခြင်းမှ ကယ်တင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ခရိဂ် အတ်ချီဆန်က အမေရိကန်၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုသည် ခမာရုဂ်၏ စည်းရုံးမှုကို တိုးမြှင့်စေခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အောင်ပွဲအတွက် အဓိကအကြောင်းရင်းမဟုတ်ဟု ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
ဝီလျံ ရှော့ခရော့စ်က အမေရိကန်၏ ဗုံးကြဲမှုနှင့် မြေပြင်ထိုးစစ်သည် ဆီဟာနုခ်က နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှောင်ရှားရန် ကြိုးစားခဲ့သော ကမ္ဘောဒီးယားကို ပရမ်းပတာအခြေအနေသို့ တွန်းပို့ခဲ့သည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်၏ ခမာရုဂ်အပေါ် ထောက်ခံမှုမှာ အတော်အတန် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။
တရုတ်က “ခမာရုဂ်ကို လက်နက်တပ်ဆင်ပေးပြီး လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့သည်” ဟု ဆိုသည်။
တရုတ်၊ အမေရိကန်နှင့် အနောက်နိုင်ငံများ၏ ထောက်ခံမှုကြောင့် ခမာရုဂ်ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရက်တစ်ကမ္ဘောဒီးယား ညွန့်ပေါင်းအစိုးရသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ ကုလသမဂ္ဂတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ထိုင်ခုံကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။
တရုတ်က ၎င်း၏ ခမာရုဂ်နှင့် ဆက်နွယ်မှုကို ခုခံကာကွယ်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဂျန်ယူက “ဒီမိုကရက်တစ်ကမ္ဘောဒီးယား အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂတွင် တရားဝင်ထိုင်ခုံရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၇၀ ကျော်နှင့် ကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဒီမိုကရက်တစ်ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာရုဂ်ခေတ်) (၁၉၇၅-၇၉) အောင်ပွဲရပြီးချင်း ကွန်မြူနစ်ပါတီက မြို့ပြအားလုံးကို ဘာမှမကျန်အောင် ရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့ပြီး မြို့ပြလူထုတစ်ခုလုံးကို ကျေးလက်သို့ ပို့ဆောင်ကာ လယ်သမားအဖြစ် အလုပ်လုပ်စေခဲ့သည်။
၎င်းတို့သည် ပိုးပက်၏ စိတ်ကူးဖြင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပြန်လည်ပုံဖော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
အစိုးရသစ်သည် ကမ္ဘောဒီးယားလူ့အဖွဲ့အစည်းကို လုံးဝပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ရှာဖွေခဲ့သည်။
အဟောင်းလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အကြွင်းအကျန်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ဘာသာတရားကို ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။
စိုက်ပျိုးရေးကို စုပေါင်းစနစ်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းအချို့ကို စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ငွေကြေးနှင့် ဘဏ်စနစ် မရှိခဲ့ပေ။
ကွန်မြူနစ်ပါတီအတွင်း ပဲရစ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သော ခေါင်းဆောင်များ—ပိုးပက်၊ အိန်းဆာရီ၊ နွန်ချီယာ၊ ဆန်ဆန်—တို့က ထိန်းချုပ်မှုကို လက်ဝယ်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အသစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက ဒီမိုကရက်တစ်ကမ္ဘောဒီးယားကို ကွန်မြူနစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မင်းသား ဆီဟာနုခ်သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
ဧပြီလ ၁၄ ရက်တွင် ချူဆမ်ဖန်ကို နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ၅ နှစ်သက်တမ်းအတွက် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ပိုးပက်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးဆောင်သော ၁၅ ဦးပါ အစိုးရအဖွဲ့ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
မင်းသား ဆီဟာနုခ်ကို အိမ်အကျယ်ချုပ်ထားခဲ့သည်။
ဒီမိုကရက်တစ်ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ နယ်စပ်ပဋိပက္ခများနှင့် အတွေးအခေါ်ကွဲပြားမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ယိုယွင်းသွားခဲ့သည်။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယား-ဗီယက်နမ် ပဋိပက္ခသည် တရုတ်-ဆိုဗီယက် ပြိုင်ဆိုင်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဗီယက်နမ်တပ်ဖွဲ့များက ကမ္ဘောဒီးယားကို အပြည့်အဝ ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၇ ရက်တွင် ဖနွမ်းပင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ကာ ဒီမိုကရက်တစ်ကမ္ဘောဒီးယား၏ ကျန်ရှိသော တပ်များကို ထိုင်းနိုင်ငံဘက်သို့ အနောက်သို့ မောင်းထုတ်ခဲ့သည်။
အစိုးရမှ ဖြစ်ပေါ်စေသော ပျက်စီးမှုနှင့် သေဆုံးမှုများ ဖနွမ်းပင်မြို့ ရွှေ့ပြောင်းမှုနှင့် ၎င်း၏ နောက်ဆက်တွဲအတွင်း လူပေါင်း ၂၀,၀၀၀ သည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု သို့မဟုတ် ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးခဲ့သည်။
မြို့မှ အတင်းအကျပ် ရွှေ့ပြောင်းခံရသူများကို အသစ်ဖန်တီးထားသော ရွာများတွင် ပြန်လည်နေရာချထားခဲ့ပြီး ၎င်းနေရာများတွင် အစားအစာ၊ စိုက်ပျိုးရေးကိရိယာများ၊ ဆေးဝါးစောင့်ရှောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။
အစောပိုင်းရိတ်သိမ်းမှုမတိုင်မီ ထောင်ပေါင်းများစွာ အငတ်ဘေးဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ချမ်းလူမျိုး၊ ဗီယက်နမ်လူမျိုးကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားအချို့သည် တိကျသောနှင့် ပစ်မှတ်ထားသော အကြမ်းဖက်ဖိနှိပ်မှုများကို ခံခဲ့ရသည်။
‘ဒီမိုကရက်တစ်ကမ္ဘောဒီးယား’ တွင် ဘဝသည် တင်းကြပ်ပြီး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံ၏ အချို့နေရာများတွင် လူများကို နိုင်ငံခြားဘာသာစကားပြောခြင်း၊ မျက်မှန်တပ်ခြင်း၊ အစားအစာရှာဖွေခြင်း၊ အစိုးရသတ်မှတ်ထားသော အလုပ်မှ ပျက်ကွက်ခြင်း၊ သေဆုံးသွားသော ချစ်ရသူများအတွက် ငိုကြွေးခြင်းတို့ကြောင့် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။
အရှေ့ဇုန်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားဆိုရှယ်လစ်များ ပုန်ကန်လာသောအခါ ပိုးပက်က ၎င်း၏ တပ်များကို “ဗီယက်နမ်စိတ်ရှိသော ကမ္ဘောဒီးယားများ” ဟု တံဆိပ်ကပ်ထားသော အရှေ့ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုး ၁.၅ သန်းကို ရှင်းလင်းရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။
ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများလည်း ခမာရုဂ်၏ လက်ချက်မှ လွတ်မြောက်ခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ကမ္ဘောဒီးယား၏ သမိုင်းဝင်ဗိသုကာလက်ရာများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်းများ၏ ၉၅% ကို လုံးဝဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
ဘန် ကီယာနန်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ခမာရုဂ်၏ မူဝါဒကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုး ၁.၆၇၁ သန်းမှ ၁.၈၇၁ သန်းအထိ သေဆုံးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားလူဦးရေ၏ ၂၁% မှ ၂၄% ဖြစ်သည်။
၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အတွင်း ပက်ထရစ် ဟူဗလင်း၏ အလယ်အလတ် ခန့်မှန်းချက်အရ ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုး ၂.၅၂ သန်း သေဆုံးခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် ၁.၄ သန်း သေဆုံးခဲ့သည်။
၁၉၇၉ မှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားလူမျိုး ၃၀၀,၀၀၀ ခန့်သည် ခမာရုဂ်၏ မူဝါဒများ၏ နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များကြောင့် အငတ်ဘေးဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။
ဗီယက်နမ်သိမ်းပိုက်မှုနှင့် ပီအာကေ (၁၉၇၉-၉၃) ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဗီယက်နမ်စစ်တပ်နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသားကယ်တင်ရေးတပ်ဦး (KUFNS) တို့က ကမ္ဘောဒီးယားကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ခမာကြီးအား ဖြုတ်ချပြီးနောက် ဟန်ဆမ်ရင် (Heng Samrin) အား နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ကာ ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (People's Republic of Kampuchea - PRK) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပိုးပေါ့ (Pol Pot) ဦးဆောင်သော ခမာကြီးတပ်ဖွဲ့များသည် ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ တောထဲသို့ အလျင်အမြန် ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။
ခမာကြီးနှင့် ပီအာကေတို့သည် တရုတ်၊ အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့ကဲ့သို့သော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ကုန်ကျစရိတ်များစွာဖြင့် တိုက်ပွဲများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ခမာပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီ (Khmer People's Revolutionary Party) ၏ အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် အဓိကအုပ်စုသုံးခု—ဖွန်ဆင်းပက် (FUNCINPEC - National United Front for an Independent, Neutral, Peaceful, and Cooperative Cambodia)၊ ကေပီအယ်လ်အယ်ဖ် (KPLNF - Khmer People's National Liberation Front) နှင့် ပီဒီကေ (PDK - Party of Democratic Kampuchea) ခမာကြီးအုပ်စု ချူဆမ်ဖန် (Khieu Samphan) ၏ အမည်ခံဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ—တို့ပါဝင်သော ဂရူလာလှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
"အားလုံးသည် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အနာဂတ်ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် နည်းလမ်းများနှင့်ပတ်သက်၍ ကွဲပြားသော အမြင်များရှိကြသည်"။
ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ ၆၀၀,၀၀၀ သည် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် လူထောင်ပေါင်းများစွာ အသတ်ခံခဲ့ရသည်။
ပီအာကေ (People's Republic of Kampuchea) အောက်တွင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုးပမ်းမှုများ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နှစ်နှစ်အကြာ ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပြည့်စုံသော ငြိမ်းချမ်းရေးဖြေရှင်းမှုတစ်ခုအဖြစ် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂသည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြီးကြပ်ရန်၊ ဒုက္ခသည်များနှင့် လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးကို ကိုင်တွယ်ရန် အခွင့်အာဏာရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းကို ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘောဒီးယားဆိုင်ရာ အကူးအပြောင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (United Nations Transitional Authority in Cambodia - UNTAC) ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ခေတ်သစ်ကမ္ဘောဒီးယား (၁၉၉၃-လက်ရှိ) ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပဲရစ်ညီလာခံသည် ပြန်လည်စတင်ကျင်းပပြီး ပြည့်စုံသော ဖြေရှင်းမှုတစ်ခုကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂအား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြီးကြပ်ရန်၊ ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ နေရပ်စွန့်ခွာသွားသော ခမာလူမျိုးများကို ပြန်လည်နေရာချထားရန်၊ ဖက်ရှင်တပ်များကို လက်နက်ဖျက်သိမ်းပြီး ဖယ်ထုတ်ရန်၊ နှင့် နိုင်ငံအတွက် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများကို ပြင်ဆင်ရန် အပြည့်အဝအာဏာပေးခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသားအထွတ်အမြတ်ကောင်စီ (Supreme National Council of Cambodia - SNC) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ စီဟာနုကမင်းသား (Prince Sihanouk) နှင့် အခြားအဖွဲ့ဝင်များသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖနွမ်းပင်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ပြန်လည်နေရာချထားရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘောဒီးယားဆိုင်ရာ ကြိုတင်မစ်ရှင် (UN Advance Mission for Cambodia - UNAMIC) ကို တစ်ချိန်တည်းတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဖက်ရှင်များအကြား ဆက်သွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ထိုင်းမှ ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ ၃၇၀,၀၀၀ ခန့်ကို ပြန်လည်နေရာချထားရေးကို အရှိန်မြှင့်ရန် မိုင်းရှင်းလင်းရေးလုပ်ငန်းများ စတင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘောဒီးယားဆိုင်ရာ အကူးအပြောင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (United Nations Transitional Authority in Cambodia - UNTAC) သည် ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂ၏ ဖြေရှင်းမှုအစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရန် စတင်ခဲ့သည်။
၎င်းကို ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ယာဆူရှိ အာကာရှိ (Yasushi Akashi) က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
UNTAC သည် လူဦးရေ ၂၂,၀၀၀ ပါဝင်သော အရပ်သားနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေးတပ်ဖွဲ့အဖြစ် ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းအဖွဲ့အတွက် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများ ပြုလုပ်နိုင်ရေးကို သေချာစေရန် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ် မေလတွင် ကျင်းပခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲများတွင် မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူများ၏ ၉၀% ခန့်ဖြစ်သော ကမ္ဘောဒီးယား လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်က ပါဝင်ခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှုများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းမှာ အဓိကအားဖြင့် ဆိုစီ (SOC - State of Cambodia) လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ဖွန်ဆင်းပက် (FUNCINPEC) နှင့် ဘီအယ်လ်ဒီပီ (BLDP - Buddhist Liberal Democratic Party) ပါတီများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ခမာကြီး သို့မဟုတ် ပီဒီကေ (Party of Democratic Kampuchea - PDK) တပ်ဖွဲ့များသည် လက်နက်ဖျက်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ထုတ်ခြင်းမပြုခဲ့ဘဲ မဲရုံများသို့ ဒေသခံများ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။
စီဟာနုကမင်းသား၏သား ရဏရစ် (Prince Ranariddh) ဦးဆောင်သော တော်ဝင်ဝါဒီ ဖွန်ဆင်းပက် (Funcinpec) ပါတီသည် မဲ ၄၅.၅% ဖြင့် ထိပ်ဆုံးမှ အနိုင်ရခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဟွန်ဆန်၏ ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ (Cambodian People's Party) နှင့် ဘီအယ်လ်ဒီပီ (Buddhist Liberal Democratic Party) တို့ လိုက်ခဲ့သည်။
ဖွန်ဆင်းပက် (Funcinpec) သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သော အခြားပါတီများနှင့် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ (Cambodian People's Party) နှင့် ဖွန်ဆင်းပက် (Funcinpec) အကြား ညွန့်ပေါင်းအစိုးရတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ ပူးတွဲဝန်ကြီးချုပ်နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ဟွန်ဆန်(၁၉၈၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကွန်မြူနစ်အစိုးရတွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ) နှင့် ရဏရစ် (Norodom Ranariddh) တို့ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
၁၂၀ ဦးပါ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် ကိုယ်စားပြုထားသော ပါတီများသည် ဖွဲ့စည်းပုံအသစ်ကို ရေးဆွဲပြီး အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ၁၉၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် ဘုရင်စနစ်တွင် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ စီဟာနုမင်းသား (Norodom Sihanouk) ကို ဘုရင်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
ရဏရစ် (Prince Ranariddh) နှင့် ဟွန်ဆန်တို့သည် တော်ဝင်ကမ္ဘောဒီးယားအစိုးရ (Royal Cambodian Government - RGC) တွင် ပထမနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဟွန်ဆန်နှင့် ၎င်း၏ အစိုးရသည် အငြင်းပွားမှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
ဟွန်ဆန်သည် ဗီယက်နမ်က တပ်ဆင်ထားခဲ့သော ခမာကြီးတပ်ဖွဲ့၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ဗီယက်နမ်များ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် လိုအပ်သည်ဟု ယူဆသည့်အခါ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုများဖြင့် ၎င်း၏ အာဏာရှင်အနေအထားကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ ပူးတွဲဝန်ကြီးချုပ် ရဏရစ် (Norodom Ranariddh) ၏ အာဏာကြီးထွားလာမှုကို စိုးရိမ်သဖြင့် ဟွန် (Hun) သည် စစ်တပ်ကိုအသုံးပြု၍ ရဏရစ် (Ranariddh) နှင့် ၎င်း၏ ထောက်ခံသူများကို ဖယ်ရှားရန် အာဏာသိမ်းမှုတစ်ခု စတင်ခဲ့သည်။
ရဏရစ် (Ranariddh) ကို ဖယ်ထုတ်ခဲ့ပြီး ပဲရစ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ဟွန်ဆန်၏ ဆန့်ကျင်သူများကို ဖမ်းဆီး၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ကာ အချို့ကို ချက်ချင်းကွပ်မျက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသားလွှတ်တော်သည် ခမာကြီးကျူးလွန်ခဲ့သော ရက်စက်မှုများအတွက် အကြီးတန်းခေါင်းဆောင်များကို တရားစီရင်ရန် ကုလသမဂ္ဂနှင့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို အတည်ပြုခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာအလှူရှင်နိုင်ငံများက သုံးနှစ်ကြာ တရားခွင်ဘတ်ဂျက်၏ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၃ သန်းကို ကတိပြုခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃.၃ သန်း ထည့်ဝင်ခဲ့သည်။
တရားခွင်သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစ၍ ခမာကြီး အကြီးတန်းခေါင်းဆောင်များစွာကို အပြစ်ပေးခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ စစ်ပွဲနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများအတွင်း စစ်ဘက်အားလုံးမှ ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ထားရှိခဲ့သော မြေမြှုပ်မိုင်းများစွာဖြင့် ဆက်လက်ညစ်ညမ်းနေဆဲဖြစ်သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားအမျိုးသားကယ်တင်ရေးပါတီ (Cambodia National Rescue Party) သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ (2018 Cambodian general election) မတိုင်မီ ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရပြီး၊ အာဏာရှိ ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ (Cambodian People's Party) သည် ကမ္ဘောဒီးယားမီဒီယာ (Mass media in Cambodia) အပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ (CPP) သည် အဓိကအတိုက်အခံမရှိဘဲ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် ထိုင်ခုံအားလုံးကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံတွင် တစ်ပါတီအုပ်ချုပ်ရေး (One-party state) ကို တရားဝင် ခိုင်မာစေခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယား၏ နှစ်ရှည်လများ ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ (CPP) ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ အာဏာရှိစေခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားတွင် အာဏာကို အလွန်တင်းကျပ်စွာ ဆုပ်ကိုင်ထားသူဖြစ်သည်။
၎င်းအား ဆန့်ကျင်သူများနှင့် ဝေဖန်သူများကို ဖိနှိပ်မှုများဖြင့် စွပ်စွဲခံရသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်ဆန်သည် လာမည့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၎င်း၏သား ဟွန်မနဲ့ (Hun Manet) အား ဆက်ခံရန် ထောက်ခံကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျင်းပခဲ့သော ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကမ္ဘောဒီးယားအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ (2023 Cambodian general election) တွင် အာဏာရှိ ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူ့ပါတီ (CPP) သည် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အရေးပါသော အတိုက်အခံ ဖယောင်းတိုင်ပါတီ (Candlelight Party) ကို ပယ်ဖျက်ခံရပြီးနောက် မဲဆွယ်မှုမမှန်ကန်သော ရွေးကောက်ပွဲတွင် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟွန်မနဲ့ (Hun Manet) သည် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဝန်ကြီးချုပ်သစ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
ပဲပင်ပေါက်သည် ပဲတီစိမ်းကို အညှောင့်ဖောက်ခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးထားသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
၎င်းတို့ကို အရိပ်ထဲတွင် အညှောင့်ဖောက်ပြီးသော ပဲများကို ထားပြီး ရေလောင်းကာ အမြစ်အောက်ပိုင်းပင်စည်များ ရှည်လာသည်အထိ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ပဲပင်ပေါက်ကို အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးစားသုံးကြပြီး၊ စိုက်ပျိုးရလွယ်ကူကာ ရေပုံမှန်ပေးရုံမှလွဲ၍ အထူးဂရုစိုက်စရာ မလိုအပ်ပါ။
စိုက်ပျိုးနည်း ပဲတီစိမ်းကို အညှောင့်ပေါက်ရန် နည်းစနစ်မျိုးစုံ အသုံးပြုကြသည်။
အိမ်တွင် စိုက်ပျိုးသူများအတွက် အသုံးများသော နည်းစနစ်တစ်ခုမှာ ပုလင်းတစ်လုံးထဲတွင် ပဲကို အညှောင့်ဖောက်ပြီး၊ အပေါ်တွင် ပါးလွှာသော အဝတ်ဇကာ သို့မဟုတ် ချည်ထည်ကို ရာဘာကွင်း သို့မဟုတ် ကြိုးဖြင့် ချည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ရေချိုကို တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ်မှ လေးကြိမ်ထိ ပုလင်းထဲသို့ လောင်းထည့်ပြီး၊ ပုလင်းကို မှောက်လှန်ကာ ရေစီးထွက်သွားအောင် ထားသည်။
အတိအကျ အသုံးပြုရမည့် စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်သည် မိမိတို့ လိုချင်သော ပမာဏပေါ်မူတည်သည်။
အဓိက မူများမှာ- မျိုးစေ့ကောင်းများ (အသစ်နှင့် အရောင်ညီစွာ) ရွေးချယ်ခြင်း၊ မျိုးစေ့များသို့ အလင်းရောင် မရောက်စေရန် ကာကွယ်ပြီး ခါးသက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း၊ နှင့် ရေမြုပ်မသွားစေဘဲ လုံလောက်သော စိုထိုင်းဆ ရရှိစေရန် သေချာစေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
အချက်အပြုတ် အသုံးပြုမှု thumb|ပဲပင်ပေါက်မှိုကြော် ပဲပင်ပေါက်ကို မိုက်ခရိုဝေ့ဖ်ဖြင့် ချက်နိုင်သလို ကြော်လှော်နိုင်သည်။
၎င်းတို့ကို ကော်ပြန့်လိပ် spring rolls အတွက် ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
တရုတ် တရုတ်ဟင်းလျာတွင် ပဲပင်ပေါက်ကို တို့ယာ dòuyá () ဟု ခေါ်ပြီး၊ ထမင်းကြော်၊ ခေါက်မုန့်၊ ဥဟင်းချဉ်စွတ်ပြုတ်၊ နှင့် ချဉ်စပ်စွတ်ပြုတ် စသည့် ဟင်းလျာများတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။
ကန်တုံဟင်းလျာတွင် ပဲပင်ပေါက်ကို ဥဖူးယုံ နှင့် အမဲသားကြော်ခေါက်ဆွဲ စတဲ့ ဟင်းလျာများတွင် အသုံးပြုသည်။
အိန္ဒိယ အိန္ဒိယဟင်းလျာတွင်၊ အထူးသဖြင့် မဟာရပ်ရှဟင်းလျာတွင် ဥဆယ် သည် ဟင်းစပ်ရဲ့ အပူချိန်ကို ပဲတီစိမ်း သို့မဟုတ် ပဲပင်ပေါက်နှင့် ချိန်ညှိပေးသော အစပ်ဟင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဂျပန် ဂျပန်ဟင်းလျာတွင် မိုယရှိ moyashi (၊ "ပဲပင်ပေါက်") သည် တင်းကျပ်စွာပြောရလျှင် ပဲပင်ပေါက်ကို ဆိုလိုသည်။
၎င်းတို့သည် အကြော်အလှော် နှင့် စွတ်ပြုတ်အပါအဝင် ဂျပန်ဟင်းလျာများစွာတွင် အသုံးများသော ပါဝင်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
ကိုရီးယား ကိုရီးယားဟင်းလျာတွင် ဆွတ်ဂျူနာမုလ် sukjunamul () သည် ပဲပင်ပေါက်ကိုရော၊ ပဲပင်ပေါက်မှ ပြုလုပ်ထားသော နမုလ် (ဟင်းသီးဟင်းရွက်ရောစပ်ဟင်း)ကိုပါ နှစ်မျိုးလုံးကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကိုရီးယားဟင်းလျာတွင် ပဲပင်ပေါက်သည် ပဲပိစပ်ပေါက်လောက် အသုံးမများသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို ဘီဘင်ဘပ်၊ ပေါက်စီအစာသွပ်နှင့် ဆွန်ဒဲ (ကိုရီးယားဝက်အူချောင်း) တို့တွင် အသုံးပြုသည်။
sukjunamul ဟူသော အမည်သည် ဆုက်ဂျု နှင့် နမုလ် တို့၏ ပေါင်းစပ်စကားလုံးဖြစ်ပြီး၊ ဆုက်ဂျုသည် ဆင်ဆုက်ဂျု (၁၄၁၇–၁၄၇၅) ဆိုသော ဂျိုဆွန် ပညာရှင်တစ်ဦး၏ အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည်။
ဆင်ဆုက်ဂျုသည် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကို သစ္စာဖောက်ပြီး ဘုရင်၏ဦးလေးကို ထီးနန်းအတွက် ထောက်ခံခဲ့သည်။
လူများက ဆင်ဆုက်ဂျု၏ လှုပ်ရှားမှုကို ကျင့်ဝတ်မရှိပြီး အကျင့်ပျက်သည်ဟု ယူဆကာ၊ ပဲပင်ပေါက်ကို သူ၏အမည်ပေးခဲ့သည်။
အကြောင်းမှာ ပဲပင်ပေါက်များသည် အလွယ်တကူ ပျက်စီးလွယ်ပြီး ပုပ်သွားတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
နီပေါ နီပေါဟင်းလျာတွင် ကွာတီ သည် ပဲပင်ပေါက်အပါအဝင် အညှောင့်ပေါက် ပဲကိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော စွတ်ပြုတ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ဂျနိုင် ပူရ်နိမာ ပွဲတော်တွင် အထူးပြင်ဆင်သည်။
ဤပွဲတော်သည် ဩဂုတ်လတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။
ကွာတီကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ အာလူး၊ ဟင်းခတ်မှုန့် နှင့် ပဲပင်ပေါက်ကို ကြော်ပြီး ရောစပ်ကာ ပြုလုပ်သည်။
အိမ်တစ်အိမ်နှင့်တစ်အိမ် ကွဲပြားမှုများစွာရှိသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် ကွာတီ ပြုလုပ်ခြင်းအကြောင်းဖြစ်သည်။
၎င်းကို နီပေါတွင် အာဟာရဓာတ်ပြည့်ဝသော အစားအစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
ကွာတီကို ထမင်းနှင့် အများအားဖြင့် စားကြသည်။
တခါတရံ အသား (အထူးသဖြင့် ဆိတ်သားကြော်) ကိုလည်း ကွာတီကို အရသာမြှင့်တင်ရန် ထည့်သွင်းသည်။
ထိုင်း ထိုင်းဟင်းလျာတွင် ပဲပင်ပေါက်ကို အများအားဖြင့် စွတ်ပြုတ်နှင့် ကြော်လှော်ဟင်းလျာများတွင် စားကြသည်။
ဖတ်ထိုင်းတွင် ၎င်းတို့ကို မကြာခဏ ချက်မပြီးမီ ဒယ်အိုးထဲတွင် တစ်ချက်မြှုပ်ကြော်ပြီး၊ နမ်ဂျီယာအို ကဲ့သို့သော စွတ်ပြုတ်များတွင် ဟင်းလျာထိပ်တွင် ဖြူးထည့်သည်။
အင်ဒိုနီးရှား အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာတွင် ပဲပင်ပေါက်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကြသည်။
ပဲပင်ပေါက်သည် ရာဝမ်၊ မီဆလိုရ်၊ သို့မဟုတ် ဆိုတို ကဲ့သို့သော စွတ်ပြုတ်ဟင်းလျာများနှင့် တွဲဖက်စားလေ့ရှိသည်။
၎င်းတို့ကို ပီဆဲလ်၊ ကာရေဒေါ့ သို့မဟုတ် ဂါဒိုဂါဒို ကဲ့သို့သော အင်ဒိုနီးရှား ဟင်းသီးဟင်းရွက်သုပ်များတွင် ရောစပ်ထည့်သည်။
ထို့ပြင် တော့ဂျီကြော် အဖြစ် ကြော်လှော်သည်။
ဗီယက်နမ် ဖိလစ်ပိုင် ဖိလစ်ပိုင်ဟင်းလျာတွင် ပဲပင်ပေါက်ကို အများအားဖြင့် ကြော်လှော်ဟင်းလျာတွင် စားကြသည်။
150px|thumbnail|left|ဂျီနီဆန်တော့ဂျီ 150px|thumbnail|right|မန်အင်နဆယ်၏ 'လွမ်ပီယာတော့ဂျီ' 'ဂျီနီဆန်တော့ဂျီ' (ပဲပင်ပေါက်လှော်) သည် ပဲပင်ပေါက်၊ တို့ဟူး၊ ပုစွန်၊ [[ကြွက်နားရွက်မှို]၊ ဆီးနှင်းမုန်ညင်း၊ မုန်လာဥနီ၊ ပဲငံပြာရည် နှင့် ကမာဆီ တို့ကို ကြော်လှော်ပြီး ရောစပ်ထားသော ဟင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လွမ်ပီယာတော့ဂျီသည် ကြွပ်ရွပြီး ကျွတ်သော အသွင်ရှိပြီး၊ အဆာပြေမုန့် အမျိုးအစားဖြစ်သော ကော်ပြန့်လိပ်ကြော် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပဲပင်ပေါက် ကော်ပြန့်လိပ်ကို လှီးဖြတ်ထားသော မုန်လာဥနီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ ကြက်သွန်နီ၊ ငါးငံပြာရည် ခေါ် ပါတီစ်၊ ပဲစေ့စိမ်း၊ ပုစွန်ခြောက်၊ ဝက်သား၊ တို့ဟူးကြော်၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့်၊ ကော်ပြန့်အသား၊ နှင့် ဟင်းချက်ဆီတို့ဖြင့် ပြုလုပ်သည်။
၎င်းကို ကြက်သွန်နီဖြင့် လုပ်သော ရှာလကာချဉ်စပ်၊ ငရုတ်သီးချဉ် ခေါ် ဆီလင်လာဘူယို နှင့် ငရုတ်ကောင်းမှုန့်နှင့် တွဲဖက်စားသည်။
ဆက်စပ်ကြည့်ရန် ပဲပေါက် ပဲပိစပ်ပေါက် ပြင်ပလင့် ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာရှ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ ကဏ္ဍ:တရုတ် အစားအစာ ကဏ္ဍ:ဂျပန် အစားအစာ ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား အစားအစာ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယ အစားအစာ ကဏ္ဍ:နီပေါ အစားအစာ ကဏ္ဍ:ထိုင်း အစားအစာ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ် အစားအစာ။
“နိယဿကံ” ဆိုသည်မှာ ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင် နေခွင့်မရအောင် ပြုလုပ်မှုကို ဆိုလိုသည်။
ဤသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝိနည်းဓမ္မအရ ရဟန်းတစ်ပါး၏ မလျော်မကန်သော အပြုအမူများကို ပြုပြင်ရန် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းက ချမှတ်သော ပြစ်ဒဏ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အသျှင်သေယျသကဟု ရဟန်းတစ်ပါးသည် မိုက်မဲ၍ မလိမ္မာ၊ အာပတ်များပြား၊ အပိုင်းအခြားမရှိသူဖြစ်ကာ မလျော်မလျောက်ပတ်သော လူသူဆက်ဆံရေးများဖြင့် လူတို့နှင့် ရောယှက်၍ နေထိုင်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ရဟန်းသံဃာတို့သည် ပရိဝါသ်ပေးလျက်၊ အရင်းသို့ ငင်လျက်၊ မာနတ်ပေးလျက်၊ အဗ္ဘာန်သွင်းလျက် အမြဲမပြတ် ကြောင့်ကြစိုက်ခဲ့ကြရသည်။
ဤအခြေအနေကို မြတ်စွာဘုရားထံ လျှောက်တင်သောအခါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည် သံဃာအား “သင်သည် မှီခိုနေရမည်” ဟု သေယျသကရဟန်းအား နိယဿကံပြုရန် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။
စူဠဝါပါဠိတော် နိယဿကံပြုပုံ နိယဿကံကို ပြုလုပ်ရာတွင် အောက်ပါအဆင့်များဖြင့် ဆောင်ရွက်ရသည်။
ရှေးဦးစွာ သေယျသကရဟန်းကို စောဒနာရမည်၊ စောဒနာတင်ပြီးနောက် အောက်မေ့စေရမည်၊ အောက်မေ့စေပြီးနောက် အာပတ်သို့ တင်ရမည်၊ ထို့နောက် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၍ စွမ်းရည်ရှိသော ရဟန်းတစ်ပါးက သံဃာကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ဤကိစ္စကို ကြေညာ၍ သဘောတူညီမှုရှိမရှိ စစ်ဆေးပြီး၊ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် သဘောတူကြောင်း အတည်ပြုသည်။
မတရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး နိယဿကံတွင် အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော မတရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ ဝိနည်းနှင့် မညီညွတ်၍ မကောင်းသဖြင့် ပြေငြိမ်းသောကံများဖြစ်သည်။
ဥပမာ- မျက်ကွယ်၌ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မမေးမြန်းဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝန်မခံဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း။
အာပတ်မသင့်ဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာဂါမ်မဟုတ်သော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာကြားပြီးသော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း။
မစောဒနာဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မအောက်မေ့စေဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အာပတ်သို့ မတင်ဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း။
ဤသို့စသည်ဖြင့် တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတိုင်အောင် မတရားသောကံများကို ဖော်ပြထားသည်။
တရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး အလားတူ၊ အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော တရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးလည်း ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ ဝိနည်းနှင့် ညီညွတ်၍ ကောင်းစွာ ပြေငြိမ်းသောကံများဖြစ်သည်။
ဥပမာ- မျက်မှောက်၌ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မေးမြန်း၍ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝန်ခံသဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း။
အာပတ်သင့်သဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာဂါမ်ဖြစ်သော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာမကြားအပ်သေးသော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း။
စောဒနာ၍ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အောက်မေ့စေ၍ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အာပတ်သို့ တင်၍ ပြုလုပ်ခြင်း။
အလိုရှိက ပြုလုပ်ရာသောကံ ခြောက်ပါး သံဃာသည် အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းများအား နိယဿကံကို ပြုလိုက ပြုရာ၏။
၎င်းတို့မှာ- မျက်ကွယ်မျက်မှောက် ငြင်းခုံလျက် သံဃာ၌ အဓိကရုဏ်းပြုလုပ်ခြင်း၊ မိုက်မဲ မလိမ္မာ အာပတ်များပြားခြင်း၊ မလျော်မလျောက်ပတ် လူသူဆက်ဆံရေးဖြင့် နေထိုင်ခြင်း။
သီလပျက်စီးခြင်း၊ အကျင့်ပျက်စီးခြင်း၊ အယူဝါဒပျက်စီးခြင်း။
မြတ်စွာဘုရား၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တို့၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆိုခြင်း။
နိယဿကံ၌ ကျင့်ဝတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး နိယဿကံ အပြုခံရသော ရဟန်းသည် အောက်ပါ ကျင့်ဝတ်များကို ကောင်းစွာ ကျင့်ရမည်။
ပဉ္စင်းခံမပေးရ၊ နိဿရည်းမပေးရ၊ သာမဏေကို မလုပ်ကျွေးမပြုစုစေရ။