kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) လောကီလောကုတ္တရာ ရတနာနှစ်မျိုးတို့ကို ရတနာခေါ်ဆိုခြင်း အကြောင်းမှာ− အရိုအသေပြုအပ်ခြင်း၊ အဖိုးများစွာ ထိုက်တန်ခြင်း၊ အတုမရှိခြင်း၊ မြင်ရခဲခြင်း၊ မြင့်မြတ်သောသူတို့ အသုံးအဆောင်ဖြစ်ခြင်း တို့ဖြစ်ကြသည်။
ရတနသုတ်တွင် ရတနာဟူသော အရာများသည် လူ့ပြည်တွင်သာမက ဗြဟ္မာပြည်၊ နတ်ပြည်၊ နဂါး၊ ဂဠုန်ပြည်တို့တွင်လည်း ရတနာများစွာရှိပေသည်။
သို့သော်လည်း ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃ ဟုဆိုအပ်သော ရတနာသုံးပါးနှင့် တူသော၊ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ရတနာမရှိဟု ဖော်ပြသည်။
ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအနေဖြင့် ရတနာသုံးပါးကို အခြားရတနာများကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ အမြင့်ဆုံးအနေအထား၌ ထားရှိ၍ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြသည်။
ရတနတ္ထယ (ရတနာ ၃-ပါး) [ရတန+တယ။
ရန္တတြယ-သံ။
] ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၁။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၈။
မ၊ဋီ၊၁၊၁၀။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၁။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၃။
ဝိ၊ဝိနိစ္ဆယ၊ဋီ၊၁၊၅။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာ ၃-ပါးအပေါင်း၊ ရတနာ ၃-ပါး။
ရတနတ္တယေသု နိက္ကင်္ခေါ နိဂ္ဂုမ္ဗော နိတ္ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ။
မိလိန္ဒ၊၄၁၇။
ဣမာယ ဒေသနာယ ရတနတ္တယေ ပသန္နစိတ္တော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၀။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၄။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၅။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၅-၌သာ ရတနတ္တယပသန္နစိတ္တော-ဟု သမာသ်ရှိသည်။
တစ်ပါးသောဌာနတို့၌မူ ဝါကျရှိသည်။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၅-သျှမူ-၌လည်း ဝါကျပင်ရှိသည်။
ဝါကျရှိသောပါဌ်သည် သာ၍ကောင်းသည်။
) ရတနာနမေဝ တယံ နာညေသန္တိ ရတနတ္တယံ။
အဝယဝဝိနိမုတ္တဿ ပန သမုဒါယဿ အဘာဝတော တီဏိဧဝ ရတနာနိ တထာ ဝုစ္စန္တိ၊ န သမုဒါယမတ္တံ၊ သမုဒါယာပေက္ခာယ ပန ဧကဝစနံ ကတံ။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၅။
(ခုဒ္ဒသိက္ခာ၊ဋီ၊သစ်၊၂၃၉။
မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၃၂။
မဓု၊ဋီ၊၉။
) ဤ၌ ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ သံဃာရတနာဟူ၍ ရတနာ ၃-ပါးရှိသည်။
ရတနာသုံးပါးကို ပဏာမအရာဌာန၊ သရဏဂုံ အရာဌာနအားလျော်စွာ ပြပေအံ့။
ပဏာမအရာဌာန ရတနာ ၃-ပါး (၁) ဘုရားရတနာ—သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိပြီးဖြစ်သည့် ခန္ဓာအစဉ်ဟု ဆိုအပ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည် ဘုရားရတနာမည်၏။
မဏိဒီပ၊၁။
၅၁။
တစ်နည်း-(က) ပါရမီအပေါင်းဖြင့် ထုံအပ်သော ဂုဏ်တော်။
(ခ) အရဟတ္တ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ဝါသနာနှင့်တကွ ကိလေသာတို့ကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ပယ်သတ်-ဖျက်ဆီး-တော်မူပြီးသည့် ဂုဏ်တော်။
(ဂ) မဟာ ကရုဏာတော်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်စသော မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ဂုဏ်အပေါင်း၏ တည်ရာ ဖြစ်သော ဂုဏ်တော်။
ဤဂုဏ်တော်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ခန္ဓာအစဉ်သည် ဘုရား ရတနာမည်၏။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၀။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၂၀၊ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၀။
သံ၊ဋီ၊သစ်၊၁၁၈။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၀။
(၂) တရားရတနာ–မဂ်လေးပါး၊ ဖိုလ်လေးပါး၊ နိဗ္ဗာန်အားဖြင့် ၉-ပါးသော လောကုတ္တရာတရားတော်သည် တရားရတနာ မည်၏။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။
ပရိယတ် တရားတော်ကိုလည်း လောကုတ္တရာ တရားကိုးပါး၌ ပေါင်းယူသင့်သည် ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၀-စသည်။
တစ်နည်း— လောကုတ္တရာတရားကိုးပါး၊ ပရိယတ် (ပိဋကတ်သုံးပုံ၊ ဘုရားစကားတော်) တရားအားဖြင့် ၁၀-ပါးသော တရားတော်သည် တရားရတနာမည်၏။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။
ကင်္ခါ၊၈၃။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၀၊ ၁၂။
ဝိမတိ၊၁၊၃-၄။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၁၂၀။
ဝိဘာဝိနီ၊၇၂။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၁။
၁၄၉။
ဤ၌ မဂ်လေးပါးနှင့် နိဗ္ဗာန်တရားတော်သည်သာ မုချအားဖြင့် တရားရတနာမည်၍ ဖိုလ်လေးပါးနှင့် ပရိယတ်တရားတော်က ဥပစာအားဖြင့် တရားရတနာမည်၏။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၀-စသည်။
(၃) သံဃာရတနာ—မဂ္ဂဋ္ဌာန် လေးယောက်၊ ဖလဋ္ဌာန်လေးယောက်အားဖြင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ယောက်အပေါင်းဟု ဆိုအပ်သော အရိယာသံဃာတော် (=ပရမတ္ထသံဃာတော်)သည် သံဃာရတနာမည်၏။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၃။
ဝိမတိ၊၁၊၄။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၃။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၂-၃။
မ၊ဋီ၊၁၊၁၃။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၃။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၆။
(ပုဗ္ဗစေတနာကို ဒါန၌ ပေါင်းယူအပ်သကဲ့သို့ ကလျာဏပုထုဇဉ် သံဃာကိုလည်း မဂ်ဖိုလ်၏ ရှေးအဖို့ဖြစ်သည့် အကျင့်ပဋ္ဋိပတ်၌ တည်သောကြောင့် အရိယာသံဃာ၌ ပေါင်းယူရ မည်ဟု ဆိုတော်မူကြသည်။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၁၂၁။
မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၉၊ ၁၀။
)။
သရဏဂုံအရာဌာန ရတနာသုံးပါး (၁) ဘုရားရတနာ— လူတို့၌ သစ္စာလေးပါး တရားကို ဟောကြားတတ်သူတို့ထက် ထူးချွန်လွန်မြတ်သော ဂုဏ်, သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်၍ ကာယဒွါရ၌ ပညာရှိသူတော်ကောင်း အဖြစ်ဟူသော ကာယမောနေယျအကျင့် စသည်နှင့် ပြည့်စုံ-အကြွင်းအကျန်မရှိသော ဉေယျတရားတို့ကို သိမြင်သော ဂုဏ်, ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောဂုဏ်, တစ်ဆယ့်ခြောက်ချက် မဂ်ကိစ္စကို ပြုပြီးသော ဂုဏ်, နိဗ္ဗာန်ဟူသော တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်တော်မူသော ဂုဏ်, သူမတူသော ကိုယ်တော်အား ဆယ်ပါး, သူတစ်ပါးနှင့် မဆက်ဆံသည့် ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါး, သမ္မပ္ပဓာန်လုံ့လဝီရိယလေးပါး-တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ဂုဏ် ဤတစ်စိတ်တစ်ဒေသ အမြွက်မျှ ဖော်ပြအပ်သော ဂုဏ်တော်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် (ခန္ဓာအစဉ်)သည် ဘုရားရတနာမည်၏။
(ဝိမာန၊၇၆။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၂၁၄။
) တစ်နည်း—အလုံးစုံသော ဉေယျတရားတို့၌ အပိတ်အပင် အတားအဆီး မရှိ ကြွင်းမဲ့ကုန်စင် သိမြင်တတ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၏ အကြောင်းဖြစ်သည့် မိမိထက်လွန်ကဲ ထူးမြတ်သော တရားမရှိသည့် အရဟတ္ထမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ထုံအပ်သောခန္ဓာအစဉ်ကို-အစွဲ-အကြောင်း-ပြု၍ ဘုရားဟု ခေါ်ဝေါ်ပညတ်သမုတ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည် ဘုရားရတနာမည်၏။
တစ်နည်း-သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်၏ နီးစွာသော အကြောင်းဖြစ်သည့် သစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို ဟုတ်မှန်စွာ သိမြင်တတ်သည့် အရဟတ္ထမဂ်ဉာဏ်တော်ကို အစွဲ(အကြောင်း)ပြု၍ခေါ်ဝေါ်ပညတ်သမုတ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည် ဘုရားရတနာမည်၏ (ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၄။
တစ်နည်း—သူတစ်ပါးတို့နှင့်မဆက်ဆံ(သူတစ်ပါးတို့မှာ လုံးဝမရှိ)သည့် အသာဓာရဏ ဂုဏ်တော်တို့သည် ဘုရားရတနာမည်၏။
(ဝဇီ ၄၊၄၁၂။
) (၂) တရားရတနာ–မဂ်လေးပါး နိဗ္ဗာန်အားဖြင့် ၂-ပါးသော တရားတော်သည် တရားရတနာမည်၏ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၁။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၅။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၀။
တစ်နည်း မဂ်လေးပါး ဖိုလ်လေးပါး နိဗ္ဗာန် ပရိယတ်အားဖြင့် ၁၀-ပါးသော တရားတော်သည် တရားရတနာမည်၏ (ဝိမာန၊၇၆။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄။
ဝိမာ-န၊ဋ္ဌ၊၂၁၄-၅။
တစ်နည်း-မဂ်လေးပါး, ဖိုလ်လေးပါး, နိဗ္ဗာန်အားဖြင့် ၉-ပါးသော လောကုတ္တရာ တရားတော်သည် တရားရတနာမည်၏ (ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၀။
တစ်နည်း-နိဗ္ဗာန် တရားတော်သည် တရား ရတနာ မည်၏ (ဝဇိရ၊၄၁၂။
(ထိုတွင် ပဌမနည်းကို အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ် (အံ၊၁၊၃၄၃။
)အားလျော်စွာ အဋ္ဌကထာဆရာတို့ ဆိုတော်မူကြသည်။
ဒုတိယနည်းကို ဆတ္တမာဏဝက ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်(ဝိမာန၊၇၆) အားလျော်စွာ ဆိုတော်မူကြသည်။
တတိယတနည်းကာ-ခုဒ္ဒက၊ ဋ္ဌ-၌ ပြအပ်သော ဧကေဆရာတို့ အယူဝါဒ ဖြစ်သည်။
စတုတ္ထနည်းကား-ဝဇီရဗုဒ္ဓိဋီကာ ဆရာ့အယူဝါဒဖြစ်သည်။
တရားတော် ဆယ်ပါးအနက် ဖိုလ်လေးပါး, ပရိယတ်အားဖြင့် ငါးပါးသော တရားတော်ကို ဥပစာအားဖြင့် တရားရတနာ မည်၏ဟု သာရတ္ထ၊၁၊၁၀-စသည်၌ ဆိုသော်လည်း ယင်း တရားတော် ငါးပါးကို သရဏဂုံ အရာ၌ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရမည့် တရားအနေအားဖြင့် ဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ညွှန်ကြားတော်မူပါသည်)။
(၃) သံဃာရတနာ-မဂ္ဂဋ္ဌာန် လေးယောက်, ဖလဋ္ဌာန်လေးယောက်အားဖြင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက်အပေါင်းဟုဆိုအပ်သော အရိယာသံဃာတော် (ပရမတ္ထ သံဃာတော်)သည် သံဃာရတနာမည်၏။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၅-၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆-၇။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၂၁၅။
) တစ်နည်း-လောကုတ္တရာစိတ် ရှစ်ပါး, စေတသိက်သုံးဆယ့်ခြောက်ပါးဟူသော သေက္ခ-အသေက္ခ တရားတော်သည် သံဃာရတနာ မည်၏။
သေက္ခ-အသေက္ခ-တရား ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို အစွဲပြု၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်သည်။
အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ် အပေါင်းသည်ပင် အရိယာ သံဃာမည်ရကား သံဃာရတနာအရ သေက္ခ-အသေက္ခ-တရားကို ကောက်ပြသည်။
(ဝဇိရ၊၄၁၂)။
(သရဏသရူပါဒိဒဿနကျမ်း (၄၆၀)၌ “အချို့သောဆရာမြတ်တို့ကား ကင်္ခါဝိတရဏီဋီကာ (ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၁၂၁)ဝယ် ရတနတ္တယ ပဏာမအရာ၌ ကလျာဏပုထုဇဉ် သံဃာကိုလည်း အရိယာသံဃာ၌ သွင်းယူသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၅။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၅၈)တို့၌ ကလျာဏပုထုဇဉ်သံဃာကို ဒက္ခိဏေယျသံဃာ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ သွင်းယူသကဲ့သို့ လည်းကောင်း ဤသရဏဂုံအရာ၌လည်း ကလျာဏပုထုဇဉ် သံဃာကိုလည်း အရိယာသံဃာ၌ သွင်း၍ပင် ယူရမည်”ဟုမိန့်ဆိုကုန်၏-”ဟု ပြဆိုသည်)။
ဗုဒ္ဓဘာသာရွတ်ဆိုပုံများ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရာ၌ ဤသို့ တစ်ညီတည်း ရွတ်ဆိုကြသည်။
ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ Buddham saranam gacchāmi ဗုဒ္ဓဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။
ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ Dhammam saranam gacchāmi ဓမ္မတရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။
သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ Sangham saranam gacchāmi သံဃာတော်များကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။
မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာတွင် တရုတ်ဘာသာစကားအားဖြင့် ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရာ၌ ဤသို့ရွတ်ဆိုကြသည်။
ဗုဒ္ဓဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။
များလူသတ္တဝါများ ဘုရားဟောကြားတရားများကို နားလည်ကြ၍ အကြီးမြတ်ဆုံး သံန္နိဋ္ဌာန် ရှိကြပါစေ။
自皈依佛，當願眾生，體解大道，發無上心。 ဓမ္မတရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။
များလူသတ္တဝါများ ဓမ္မတရားများ (သုတ္တံများ) ကို နားလည်ကြ၍ ဉာဏ်ပညာသည် ပင်လယ်အလား ကျယ်ပြန့်ကြပါစေ။
自皈依法，當願眾生，深入經藏，智慧如海。 သံဃာတော်များကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။
များလူသတ္တဝါများသည် သံဃာအား အနှောက်အယှက်မပြုမိစေဘဲ သံဃာညီညွတ်စေရန် ပြုမူနိုင်ကြပါစေ။
自皈依僧，當願眾生，統理大眾，一切無礙。 တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ 274x274px တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရာ သုံးပါးကို ဖော်ထုတ် ဖော်ပြထားမှုရှိသည်။
ရတနာသုံးပါးကို ပုံစံအားဖြင့် သုံးခုထပ်မံ ခွဲခြားသောအခါ အပြင်၊ အတွင်း၊ လျှို့ဝှက် ပုံစံဟူ၍ ဖြစ်သည်။
အပြင်ပုံစံ မှာ တြိရတန ဟုခေါ်တွင်ပြီး ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ဖြစ်သည်။
အတွင်းပုံစံမှာ အမြစ်သုံးသွယ် ဖြစ်၍ လျှို့ဝှက်ပုံစံမှာ တြိကာယ (trikaya or three bodies) ဖြစ်သည်။
ဂျိန်းဘာသာ ဂျိန်းဘာသာ၌ ရှိသောရတနာသုံးပါးကို ရတ်နထြယ (ratnatraya) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည်။
ယင်းသုံးပါးမှာ မှန်ကန်သော ယုံကြည်မှု (Samyak Darshana)၊ မှန်ကန်သော အသိပညာ (Samyak Gyana သို့ samyagjnana) နှင့် မှန်ကန်သော အကျင့် (Samyak Charitra) တို့ဖြစ်ကြ၍ ဂျိန်းဘာသာအရ လွတ်မြောက်ရာလမ်း (သို့) ဝိမုတ္တိမဂ် ဖြစ်သည်။
ဂျိန်းဘာသာ၏ ရတနာသုံးပါးကို အနုပညာသရုပ်ဖော်ရာတွင် ခက်ရင်းခွသုံးချောင်း အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။
ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် သရဏဂုံ ရတနသုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
အနောက်တိုင်း၌ မိဿရာသီသည် သိုးထီးဖြစ်သည်။
မိဿ (; ) သည် ပထမဆုံးရာသီဖြစ်သည်။
အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် မိဿ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
မတ်လ (၂၁) ရက်မှ ဧပြီလ (၂၀) ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် မိဿရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
thumb|အနောက်တိုင်း၌ ပြိဿရာသီသည် နွားထီးဖြစ်သည်။
ပြိဿ (; ; သင်္ကေတ: 14px, ယူနီကုဒ်: ) သည် ဒုတိယရာသီဖြစ်သည်။
သောကြာဂြိုဟ်သည် ပြိဿ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
လက်တင်ဘာသာဖြင့် နွားသိုးဖြစ်သည်။
မည်သည့်နှစ်တွင်မဆို ဧပြီ (၂၁) မှ မေ (၂၁)ကြား မွေးဖွားသောသူများကို ပြိဿရာသီဖွားများဟူ၍ အနောက်တိုင်းသာယနနည်းစနစ်အရ ပုံသေသတ်မှတ်သည်။
ရာသီ (၁၂) ပါးအနက် ဒုတိယမြောက်သော ရာသီအိမ်ဖြစ်သည်။
စိုးမိုးဂြိုဟ် - သောကြာဂြိုဟ် (Venus) ဓာတ်သဘာဝ - ပထဝီမြေကြီး (Earth) ဓာတ်ဖို၊ မ သဘာဝ - ဓာတ်မ စိုးမိုးဂဏန်း - ၆ Category:ဗေဒင်ရာသီခွင် သင်္ကေတများ။
thumb|အနောက်တိုင်း၌ မေထုန်ရာသီသည် အမွှာကလေးဖြစ်သည်။
မေထုန် (; , "အမွှာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်စကားလုံး) သည် ရာသီခွင်၏ တတိယမြောက် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာဖြစ်သည်။
အပူပိုင်းရာသီခွင်စနစ်အရ နေသည် ဤလက္ခဏာကို မေလ ၂၂ ရက်မှ ဇွန်လ ၂၁ ရက်ကြားတွင် ဖြတ်သန်းသည်။
Jeremy B. Tatum, "The Signs and Constellations of the Zodiac ", Journal of the Royal Society of Canada, 104 (2010), 103--104. Gemini ကို ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် ဒိုင်ယိုစကူရီ (Dioscuri) ဟု လူသိများသော အမွှာညီနောင် ကက်စတာ (Castor) နှင့် ပေါလပ်စ် (Pollux) တို့ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်။
၎င်းကို အဖိုဓာတ်၊ ပြောင်းလဲခြင်း လက္ခဏာအဖြစ် သိကြသည်။
ဒဏ္ဍာရီ ဘေဘီလုံနက္ခတ္တဗေဒတွင် ပေါလပ်စ်နှင့် ကက်စတာ ကြယ်များကို ကြီးမြတ်သောအမွှာများဟု သိကြသည်။
၎င်းတို့၏အမည်များမှာ Lugal-irra နှင့် Meslamta-ea ဖြစ်ပြီး "တန်ခိုးကြီးသောဘုရင်" နှင့် "မြေအောက်ကမ္ဘာမှ ထကြွလာသူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အမည်နှစ်မျိုးလုံးသည် နာဂယ် (Nergal) ၏ ဘွဲ့အမည်များဖြစ်သည်။
ဇုစ်နှင့် ဟေးဒီးစ်ကိုလည်း ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။
ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် Gemini ကို ဖခင်မတူသော အမွှာတစ်စုံဖြစ်သည့် ကက်စတာနှင့် ပေါလပ်စ်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီနှင့် ဆက်စပ်ထားသည်။
လီဒါ (Leda) ကို ဖြားယောင်းခဲ့သော ဇုစ်နတ်ဘုရားက ပေါလပ်စ်ကို ပဋိသန္ဓေတည်စေခဲ့ပြီး စပါတာဘုရင်နှင့် လီဒါ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ တိုင်ဒါရီးယပ်စ် (Tyndareus) က ကက်စတာကို ပဋိသန္ဓေတည်စေခဲ့သည်။
ကက်စတာသည် လူသားဖြစ်သောကြောင့် သေဆုံးသွားသောအခါ ပေါလပ်စ်က သူ၏ဖခင် ဇုစ်အား ကက်စတာကို မသေနိုင်သောဘဝ ပေးသနားရန် တောင်းပန်ခဲ့ရာ ကောင်းကင်ဘုံ၌ ၎င်းတို့နှစ်ဦးကို အတူတကွ ပေါင်းစည်းပေးခြင်းဖြင့် ပြည့်စုံစေခဲ့သည်။
လူကြိုက်များသော ယဉ်ကျေးမှုတွင် နာဆာသည် ၎င်း၏ လူနှစ်ဦးစီး အာကာသယာဉ်ငယ်ကို အာကာသယာဉ်မှူးနှစ်ဦး တင်ဆောင်နိုင်သောကြောင့် ရာသီခွင်လက္ခဏာကို အစွဲပြု၍ Project Gemini ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သော Google ၏ မျိုးဆက်သစ် AI မော်ဒယ်ကို Gemini ဟု အမည်ပေးထားသည်။
ရုပ်ပုံများ မှတ်စုများ ကိုးကား Longitude of Sun, apparent geocentric ecliptic of date, interpolated to find time of crossing 0°, 30°.... Category:ဗေဒင်ရာသီခွင် သင်္ကေတများ။
thumb|အနောက်တိုင်း၌ကရကဋ်ရာသီကောင်သည်ကဏန်းတစ်ကောင်ဖြစ်သည်။
ကရက (; ; , "ကဏန်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်စကားလုံး) သည် ကရကဋ် ကြယ်စုတန်းမှ ဆင်းသက်လာသော ရာသီခွင်၏ စတုတ္ထမြောက် နက္ခတ်ဗေဒဆိုင်ရာ လက္ခဏာဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ကောင်းကင်လောင်ဂျီကျု ၉၀° မှ ၁၂၀° အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
အပူပိုင်းရာသီခွင်စနစ်အရ နေသည် ဤဧရိယာကို ဇွန်လ ၂၂ ရက်နှင့် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်ကြားတွင် ဖြတ်သန်းသည်။
Jeremy B. Tatum, "The Signs and Constellations of the Zodiac ", Journal of the Royal Society of Canada, 104 (2010), 103--104. နက္ခတ်ဗေဒတွင် ကရကဋ်သည် ကရကဋ်၊ မိန် (Pisces) နှင့် ဗြိစ္ဆာ (Scorpio) တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရေတြိဂံ၏ cardinal sign ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် အမဓာတ်လက္ခဏာ (negative signs) ခြောက်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အုပ်စိုးသောဂြိုဟ်မှာ လ ဖြစ်သည်။
ကရကဋ်ရာသီခွင်၏ အချို့သော ပုံဖော်မှုများတွင် ပုစွန်ထုပ်၊ မစင်ပိုးတုံးလုံး သို့မဟုတ် လိပ်တို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဤလက္ခဏာကို ကာကီနို့စ် (Karkinos) ကို အခြေခံ၍ ကဏန်းဖြင့် အများဆုံး ကိုယ်စားပြုလေ့ရှိသည်။
ကရကဋ်ရာသီခွင်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်လက္ခဏာမှာ မကာရ (Capricorn) ဖြစ်သည်။
နောက်ခံအကြောင်းအရာ ကရကဋ်သည် ရာသီခွင်၏ စတုတ္ထမြောက်လက္ခဏာဖြစ်ပြီး နေသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း၏ နွေယဉ်စွန်းချိန်တွင် ဤရာသီခွင်သို့ ဝင်ရောက်သည်။
နှစ်အလိုက်မူတည်၍ ဇွန်လ ၂၂ ရက်မှ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် ကရကဋ်ရာသီဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။
ဤနေ့ရက်များအတွင်း မွေးဖွားသူများကို ၎င်းတို့လိုက်နာသော နက္ခတ်ဗေဒစနစ်ပေါ်မူတည်၍ "ကရကဋ်ရာသီဖွားများ (Cancerians)" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
ကရကဋ်သည် မြောက်ပိုင်းလက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်လက္ခဏာမှာ မကာရ (Capricorn) ဖြစ်သည်။
ကရကဋ်သည် cardinal sign (အဓိကလက္ခဏာ) ဖြစ်သည်။
ရေသည် ကရကဋ်ရာသီခွင်နှင့် ဆက်စပ်သော ဓာတ်ဖြစ်ပြီး၊ ဗြိစ္ဆာနှင့် မိန်ရာသီခွင်တို့နှင့်အတူ ရေတြိဂံကို ဖွဲ့စည်းသည်။
ရေတြိဂံသည် ရာသီခွင်ရှိ ဓာတ်ကြီးလေးပါး တြိဂံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျန်သုံးခုမှာ မီး၊ မြေနှင့် လေတို့ ဖြစ်ကြသည်။
တြိဂံတစ်ခု ဩဇာလွှမ်းမိုးလာသောအခါ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် အပြောင်းအလဲများကို သက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကရကဋ်ရာသီခွင်သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အိမ်ဖြစ်ပြီး ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အထွတ်အထိပ်နေရာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဤနက္ခတ်ဆိုင်ရာ အရာနှစ်ခုစလုံးသည် ကရကဋ်ရာသီဖွားများအပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။
၎င်းကို အုပ်စိုးသောဂြိုဟ်မှာ လ ဖြစ်သည်။
"Cancer" ဟူသော စကားလုံးသည် အမည်တူရောဂါနှင့် မကောင်းသောဆက်စပ်မှုများရှိသောကြောင့် အချို့နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ဤလက္ခဏာအောက်တွင် မွေးဖွားသူများကို "လမင်း၏ကလေးများ (moon children)" ဟု ရည်ညွှန်းကြသည်။
ရီနေဆွန်းခေတ် နက္ခတ်ဗေဒတွင် ကရကဋ်ရာသီခွင်နှင့် ဆက်စပ်သော နတ်ဘုရားမများမှာ ကရကဋ်ကိုအုပ်စိုးသောဂြိုဟ်ဖြစ်သည့် လကို ကိုယ်စားပြုသော နတ်ဘုရားမများဖြစ်ကြသည့် လူနာ (Luna) နှင့် ဒိုင်ယာနာ (Diana) တို့ဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူနက္ခတ်ဗေဒတွင် ကရကဋ်ရာသီခွင်ကို ကာရ်ကာ (Karka) ဟု အမည်ပေးပြီး ၎င်းကို အုပ်စိုးသူမှာ လ ဖြစ်သည်။
ရှေးဦးသမိုင်း "Cancer" သည် အင်ဒို-ဥရောပနွယ်ဖွား ရှေးဟောင်းစကားလုံးတစ်လုံးဖြစ်ပြီး "ကုတ်ခြစ်သည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဓာတ်ခံစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်။
ရှေးခေတ်အီဂျစ်တွင် ကရကဋ်လက္ခဏာကို မစင်ပိုးတုံးလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင်မူ လိပ်ဖြင့် ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။
ဖြစ်ရပ်တစ်ခုစီတွင် လက္ခဏာကို ကိုယ်စားပြုသော တိရစ္ဆာန်သည် နေကို ကောင်းကင်ယံ၌ "တွန်းပို့" နေသည်ဟု ရှုမြင်ခံခဲ့ရပြီး နွေယဉ်စွန်းချိန်ကို အစပျိုးပေးသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။
လက်တင်ဘာသာတွင် သည် 'ကဏန်း' အတွက် ယေဘုယျစကားလုံးဖြစ်သည်။
ဂရိဒဏ္ဍာရီအရ ကရကဋ်ရာသီခွင်၏ အမှတ်သင်္ကေတ—မကြာခဏ ကဏန်းဖြစ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ပုစွန်ထုပ်—သည် ဟာကြူလီ၏ ခြေဖဝါးအောက်တွင် ကြေမွသွားခဲ့ပြီး ၎င်း၏အကြွင်းအကျန်များကို ဟီရာ နတ်ဘုရားမက ကောင်းကင်ယံ၌ ထားရှိရာမှ ကရကဋ်ကြယ်စုတန်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် ကာကီနို့စ် (Karkinos) (ဂရိဘာသာဖြင့် "ကရကဋ်") ကို အခြေခံထားသည်။
ဤဇာတ်လမ်း၏ ရောမပုံစံကွဲများတွင်မူ ကဏန်းကို ကောင်းကင်ယံ၌ ထားရှိသူမှာ ရောမဒဏ္ဍာရီတွင် ဟီရာနှင့်တူညီသူ ဂျူနို ဖြစ်သည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် သဘာဝပညာရှင် ရစ်ချတ် ဟင့်ကလေ အယ်လန် က ကရကဋ်ရာသီခွင်ကို "ရာသီခွင်တွင် အထင်ရှားဆုံးမဟုတ်သော ပုံသဏ္ဌာန်" ဟု မှတ်ယူခဲ့ပြီး၊ "လာနာရွှံ့နွံတောတွင် ဟိုင်ဒရာ (Hydra) နှင့် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်စဉ် ဟာကြူလီ၏ ခြေချောင်းများကို ညှပ်မိသောကြောင့် ကဏန်းသည် ကြေမွသွားသောအခါ ဂျူနိုက ၎င်းကို ကောင်းကင်သို့ ချီးမြှောက်ခဲ့သည်" ဟူသော ဇာတ်လမ်းဖြင့် ၎င်း၏ ဒဏ္ဍာရီက ထိုနေရာတွင် ရှိနေရခြင်းအတွက် တောင်းပန်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။
ကိုးကား Longitude of Sun, apparent geocentric ecliptic of date, interpolated to find time of crossing 0°, 30°.... Category:ဗေဒင်ရာသီခွင် သင်္ကေတများ။
thumb|အနောက်တိုင်း၌ သိဟ်ရာသီသည် ခြင်္သေ့ဖြစ်သည်။
သိဟ် (; ; , "ခြင်္သေ့" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်စကားလုံး) သည် ရာသီခွင်၏ ပဉ္စမမြောက် လက္ခဏာဖြစ်သည်။
၎င်းသည် လီယို ကြယ်စုတန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး ကရကဋ် ရာသီခွင်၏နောက်နှင့် ကန်ရာသီခွင်၏ရှေ့တွင် တည်ရှိသည်။
အစဉ်အလာ အနောက်တိုင်း ရာသီခွင်အရ လီယိုရာသီခွင်ကို ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နှင့် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်ကြား ကာလနှင့် ဆက်စပ်ထားပြီး၊ ဤလက္ခဏာသည် ကောင်းကင်လောင်ဂျီကျု၏ ၁၂၀ ဒီဂရီမှ ၁၅၀ ဒီဂရီအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
လီယိုရာသီခွင်ကို မီးဓာတ်နှင့် ဆက်စပ်ထားပြီး မိဿနှင့် ဓနု ရာသီခွင်တို့နှင့်အတူ ပါဝင်ကာ ၎င်း၏ modality မှာ fixed (တည်မြဲသော) ဖြစ်သည်။
လီယို ကြယ်စုတန်းကို ဒဏ္ဍာရီလာ နီမီယန်ခြင်္သေ့ (Nemean lion) နှင့် ဆက်စပ်ထားသည်။
ခြင်္သေ့သည် ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် အလွန်အရေးကြီးပြီး ထင်ရှားသော အမှတ်သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဂျဟန်ဂီ၏ ရွှေဒင်္ဂါးပြား၏ ကျောဘက်ရှိ လီယိုပုံ။
အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ဤကြယ်စုတန်းကို "Knem" ဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကာ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် နိုင်းမြစ်ရေကြီးသည့်အချိန်တွင် ပေါ်ထွန်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဤအဖြစ်အပျက်သည် လာမည့်နှစ်အတွက် သီးနှံများ ပေါကြွယ်ဝမည်ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ပြီး လူတို့က ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေကြီး၏ လက်ဆောင်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။
အီဂျစ်ဘုရင် တူတန်ခမန်၏ ရွှေပလ္လင်တွင် ထိုင်ခုံနှင့် ရှေ့ခြေထောက်များ ဆုံရာနေရာ၌ ခြင်္သေ့ခေါင်းများကို ပုံဖော်ထားသည့်အပြင် ခြေထောက်တစ်ချောင်းစီ၏ အဆုံးတွင် ခြေသည်းများပါသော ခြေဖဝါးများကိုလည်း ထည့်သွင်းထားရာ ၎င်းသည် အာဏာနှင့် ဘုရင့်ဂုဏ်အရှိန်အဝါကို ကိုယ်စားပြုသည်။
thumb|မအနောက်တိုင်း၌ ကန်ရာသီသည် အပျိုစင်ဖြစ်သည်။
ကန် (Virgo; သင်္ကေတ )သည် ဆဌမရာသီဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ကန်၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
ဩဂုတ်လ(၂၄)ရက်မှ စက်တင်ဘာလ(၂၂)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် ကန်ရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
thumb|အနောက်တိုင်း၌ တူရာသီသည် ရွှေချိန်ခွင်ဖြစ်သည်။
တူ (Libra; သင်္ကေတ )သည် ရာသီခွင် ဆယ့်နှစ်ခုတွင် သတ္တမမြောက်ရာသီဖြစ်သည်။
သောကြာဂြိုဟ်သည် တူ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
စက်တင်ဘာလ(၂၃)ရက်မှ အောက်တိုဘာလ(၂၃)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် တူရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
thumb|မအနောက်တိုင်း၌ ဓနုရာသီသည် အမြားနှင့်အလေးဖြစ်သည်။
ဓနု(, "Toxotes", ; သင်္ကေတ: ) သည် နဝမရာသီဖြစ်သည်။
ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် ဓနု၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
နိုဝင်ဘာလ(၂၃)ရက်မှ ဒီဇင်ဘာလ(၂၁)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် ဓနုရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
သိရှိမှုအရဓနုရာသီဖွားများသည် လူများကိုကူညီပေးရန် လူလောကသို့ရောက်ရှိလာသူများဖြစ်ကြသည်။
thumb|အနောက်တိုင်း၌ မကရရာသီသည် ဆိတ်ဖြစ်သည်။
မကာရ (Capricorn; သင်္ကေတ: )သည် ဒသမရာသီဖြစ်သည်။
စနေဂြိုဟ်သည် မကရ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
ဒီဇင်ဘာလ(၂၂)ရက်မှ ဇန်နဝါရီလ(၂၀)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် မကာရရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
ရာသီခွင်သင်္ကေတရုပ်မှာ တောင်ဆိတ်တစ်ပိုင်း ငါးတစ်ပိုင်း ရေဆိတ်ဖြစ်သည်။
မကာရရာသီခွင်ဖွားများသည် ဆယ့်နှစ်လရာသီခွင်ဖွားအနက် လောကဓံကိုအခံရဆုံးရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
မကာရ ရာသီခွင်သည် စေတန်(စနေဂြိုဟ်)စိုးမိုးသောကြောင့် အတ္တကြီးခြင်း၊ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ခြင်း၊မကောင်းသောအမှောင်ဘက်ခြမ်းကို ပိုရောက်ဖြစ်သည်။
သို့သော် မကာရရာသီဖွားများသည် သနားကြင်နာစိတ်များ မဖြစ်မနေပါရှိသည်။
thumb|မအနောက်တိုင်း၌ ကုံရာသီသည် ရေထမ်းသမားဖြစ်သည်။
ကုံ (Aquarius; , "Hydrokhoös", ; သင်္ကေတ: )သည် ဧကာဒသမရာသီဖြစ်သည်။
ယူရေနတ်ဂြိုဟ်သည် ကုံ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
ဇန်နဝါရီလ(၂၁)ရက်မှ ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၈)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် ကုံရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
thumb|မအနောက်တိုင်း၌ မိန်ရာသီသည် ငါးဖြစ်သည်။
မိန် (Pisces; , pis'eez; , "Ikhthues"; သင်္ကေတ: ) သည် ရာသီဖြစ်သည်။
နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် မိန်၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၉)ရက်မှ မတ်လ(၂၀)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် မိန်ရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
thumb|မအနောက်တိုင်း၌ ဗြိစ္ဆာရာသီသည် ကင်းမြီးကောက်ဖြစ်သည်။
ဗြိစ္ဆာ (Scorpio; , Skorpios; ; သင်္ကတ: )သည် အဌမရာသီဖြစ်သည်။
ပလူတိုသည် ဗြိစ္ဆာ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
အောက်တိုဘာလ(၂၃)ရက်မှ နိုဝင်ဘာလ(၂၂)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် ဗြိစ္ဆာရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲသည် ပုဂံမင်းလက်ထက် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့၍ ၁၈၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးသည်။
စစ်ဖြစ်ရသည့်အကြောင်းရင်း အင်္ဂလိပ် ကုန်တင်သင်္ဘော ကပ္ပတိန် ဟာရိုလူဝီနှင့် ရောဘတ်ရှက်ပတ်တို့သည် ရန်ကုန်မြစ်အတွင်း၌ ရှိနေစဉ် သင်္ဘော ပေါ်၌ လူသတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ကြသည်။
မြန့်မာရေပိုင်နက်အတွင်းတွင် ဖြစ်သည့်အတွက် ရန်ကုန်မြို့ဝန် ဦးအုပ်က ဖမ်းဆီးဒဏ်ရိုက်သည်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်တွင် မြန်မာတို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး အကျိုးဆက်အနေဖြင့် စစ်လျှော်ကြေးငွေ တစ်ကုဋေပေးရပြီး အောက်မြန်မာနိုင်ငံပါ သိမ်းယူခဲ့သည်။
စစ်မတိုင်မီအင်္ဂလိပ်တို့၏တောင်းဆိုမှုများနှင့်မြန်မာတို့၏လိုက်လျောမှုများ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒလဟိုဇီက ရေတပ်ဗိုလ်မှူးချုပ်လင်းဘတ်အား စစ်သင်္ဘောသုံးစင်းဖြင့် ရန်ကုန်သို့ စေလွှတ်၍ လျော်ကြေးငွေများပြန်ပေးရန်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ဝန် ဦးအုပ်အား ရာထူးမှဖယ်ရှားပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ပုဂံမင်းသည် ရန်ကုန်မြို့ဝန် ဦးအုပ်ကို အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ပြန်ခေါ်၍ ရွှေတောင်မြို့ဝန် ဦးမှုန်ကို ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားလိုက်သည်။
လျော်ကြေးငွေများကိုလည်း စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီး သင့်သလိုစီစဉ်ပေးရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။
စစ်ဖြစ်ပွားပုံ ရေတပ်ဗိုလ်မှူးချုပ် လင်းဘတ် စေလွှတ်လိုက်သော အရာရှိတို့သည် ရန်ကုန်မြို့ဝန် ဦးမှုန်၏ အိမ်ဝင်းအတွင်း မြင်းစီး၍ဝင်သဖြင့် အမှုထမ်းတို့ကတားဆီးရာတွင် တင်းမာမှုဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုအရာရှိတို့ကို ဦးမှုန်က ရေဝန်စစ်ကဲနှင့်သာ တွေ့ဆုံစေသဖြင့် မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ လင်းဘတ်ကို တိုင်ကြားခဲ့သည်။
လင်းဘတ်သည် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာဘုရင်ပိုင် ရေနန်းယာဉ်သာ သင်္ဘောကို ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းမှ အဓမ္မယူဆောင်သွားသည်။
မြန်မာကင်းတပ်တို့က တားဆီးရာတွင် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြန်အလှန်ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထို့နောက် လင်းဘတ်က ရန်ကုန်မြစ်၊ ပုသိမ်မြစ်၊ မုတ္တမမြစ် တို့ကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။
နှစ်ဘက်တင်းမာချိန်အင်္ဂလိပ်တို့၏ထပ်မံတောင်းဆိုမှုများ ရေတပ်ဗိုလ်မှူးချုပ်လင်းဘတ်က ရေနန်းယာဉ်သာ သင်္ဘောကို ပြန်လည်ရယူလိုပါက စစ်ပြင်ဆင်စရိတ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏နစ်နာကြေးအတွက် မြန်မာတို့က ငွေဒင်္ဂါးတစ်သန်းပေးရန်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ဝန်ဦးအုပ်အားရာထူးမှယ်ရှားပေးရန်စသည့် အချက်များကို လိုက်လျောရမည်ဟု တောင်းဆိုသည်။
စစ်ကိုတိုက်ခိုက်ပုံ ပုဂံမင်းသည် စစ်ကြောင်း လေးကြောင်းဖြန့်ကာ အင်္ဂလိပ်တို့ကို တန်ပြန်တိုက်ခဲ့သည်။
မြန်မာတို့သည် သမားရိုးကျစစ်ဆင်နည်းနှင့် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နည်းတို့ဖြင့် ပြန်လည်ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
မြေပြင်ပြစ် အမြောက်ကြီး ၁၀၀ မျှအသုံးပြုပြီး ခံကတုတ်များနှင့် ခံတပ်များကို ပိုမိုတောင့်တင်းအောင် တည်ဆောက်၍ စစ်ကိုခုခံခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် စစ်အင်အား ၈၁၀၀ ဦးခန့်၊ စစ်သင်္ဘော ၁၉ စင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးသင်္ဘော ၁၅ စင်း၊ အဝေးပြစ်အမြောက်ကြီးများ၊ ရှစ်လက်မအမြောက်မြား၊ ဟော်ဝစ်ဇာအမြောက်ကြီးများနှင့် သ‌ေင်္ဘာတင်အမြောက်မြား အသုံးပြုကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
စူးကရို့စ် မော်လီကျူး ဖွဲ့စည်းပုံ DNA ဖွဲ့စည်းပုံ ဇီဝဓာတုဗေဒ သည် သက်ရှိတို့၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ ကိုလေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ထိုဘာသာရပ်သည် ပရိုတင်း (အသားဓာတ်)၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် (ကစီဓာတ်)၊ လစ်ပစ် (အဆီဓာတ်)၊ နျူကလစ်အက်ဆစ်၊ အန်ဇိုင်းမ်နှင့် ဇီဝမော်လီကျူးများအစရှိသော ဆဲလ်၏အစိတ်အပိုင်းများ၏ တည်ဆောက်ပုံ၊ အလုပ်လုပ်ပုံတို့နှင့် ပတ်သက်သောပညာရပ်ဖြစ်သည်။
အင်ဇိုင်းမ်များသည် ပရိုတိန်းများဖြစ်ပြီး သက်ရှိအတွင်း ဓာတ်ပြုခြင်းကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ဓာတ်ပြုမှု နှုန်းကို မြှင့်တင်ပေးသည့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
အန်ဇိုင်းမ်၏ ဂုဏ်သတ္တိများမှာ ဓာတ်ပြုမှုကို အစပျိုးခြင်း၊ နှုန်းမြှင့်တင်ပေးခြင်း၊ အစပျိုးစွမ်းအင်ကို နှိမ့်ချပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
အချို့အန်ဇိုင်းမ်များမှာ ပရိုတိန်းများ မဟုတ်ပဲ ရိုင်ဘိုနျူကလစ်အက်ဆစ်များ ဖြစ်ပြီး၎င်းတို့ကို ရိုင်ဘိုဇိုင်းမ်များဟု ခေါ်သည်။
နျူကလစ်အက်ဆစ်မှာ နျူကလီရိုတိုက် ပေါ်လီမာများဖြစ်သည်။
နျူကလီရိုတိုက်များသည် သကြား၊ ဖော့စဖိတ်နှင့် နိုင်ထရိုဂျင်ဘေ့စ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
နျူကလစ်အက်ဆစ်များသည် သက်ရှိဖွဲ့စည်းရာတွင် အရေးပါသည့် အခြေခံယူနစ်များဖြစ်သည်။
မျိုးဗီဇ သင်္ကေတ နှစ်ပင်လိမ် ကြိုးတချောင်းပုံရှိသည့် DNA (ဒီအောက်ဆီရိုင်ဘိုနျူကလစ် အက်ဆစ်) သည် အတွေ့များသည့် နျူကလစ်အက်ဆစ် တမျိုးဖြစ်သည်။
DNA တွင် သက်ရှိဆဲလ်အတွင်း မည်သို့မည်ပုံ အလုပ်လုပ်ရမည်ကို လမ်းညွှန်ပေးသည့် အချက်အလက်ပေါင်း မြောက်မြားစွာပါဝင်သည်။
သက်ရှိဆဲလ်များတွင် အရေးပါသည့် ကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည့် RNA များသည်လည်း နျူကလစ်အက်ဆစ် တမျိုးဖြစ်သည်။
ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်တွင် သကြားဓာတ်နှင့် ကဆီဓာတ်များ ပါဝင်သည်။
အရိုးရှင်းဆုံး ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်မှာ ဂလူးကို့စ်၊ ဂလက်တို့စ်၊ ဖရပ်တို့စ် စသည့် မိုနိုဆက်ကရိုက် များဖြစ်သည်။
မိုနိုဆက်ကရိုက်များသည် ရေထုတ်ဓာတ်ပြုခြင်း အားဖြင့် ရှည်လျားသည့် မော်လီကျူးတခက် အဖြစ်ဆက်ကာ ပေါ်လီဆက်ကရိုက်များ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။
ပေါ်လီဆက်ကရိုက်များသည် မိုနိုဆက်ကရိုက်များကို အက်ဆီတယ်အုပ်စုများဖြင့်ဆက်ကာ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကြီးမားသည့် မော်လီကျူးများဖြစ်သည်။
ဥပမာ ကဆီ၊ ဂလိုင်ကိုဂျင်နှင့် ဆဲလူးလို့စတို့သည် ပေါ်လီဆက်ကရိုက်များ ဖြစ် ကြသည်။
ပရိုတိန်းများသည် အမီနိုအက်ဆစ် များ၏ ပေါ်လီမာများဖြစ်သည်။
သက်ရှိလောကတွင် တွေ့ရှိရသည့် အမီနိုအက်ဆစ် (၂၀ ) မျိုးရှိသည်။
အမီနိုအက်ဆစ်များ အချင်းချင်း တွဲကပ်လာချိန်တွင် ပက်တိုက်ဓာတ်စည်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အမီနိုအက်ဆစ် နှစ်ခု တွဲကပ်ခြင်းကို ဒိုင်ပက်တိုက်ဟုခေါ်ပြီး သုံးခုတွဲကို ထရိုင်ပက်တိုက်ဟု ခေါ်ကာ သုံးခုအထက်ပါဝင်က ပေါ်လီပက်တိုကဟုခေါ်သည်။
လစ်ပစ်များမှာ အဆီနှင့် ဖယောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ပြည့်ဝလစ်ပစ်များတွင် တစ်ထပ်ဓာတ်စည်းများပါဝင်ပြီး ထောပတ်ဆီတွင် တွေ့ရသည်။
ယင်းတို့သည် အခန်းအပူချိန်တွင် အခဲအခြေအနေတွင် တည်ရှိသည်။
လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားသည့် လစ်ပစ်များသည် စွမ်းအင် အရင်းအမြစ်များဖြစ်သည်။
ခန္ဓာကိုယ်မှ စွမ်းအင် အမြောက်အမြား လိုအပ်ချိန်တွင် လစ်ပစ်မော်လီကျူးများကို ဓာတ်တိုးခြင်းဖြင့် ဖြိုခွဲကာ ATP (အဒီနိုဆင်း ထရိုင်ဖော့စဖိတ်) အသွင်ဖြင့် စွမ်းအင်ထုတ်ပေးသည်။
. Category:သိပ္ပံ။
135px140px135px140px သက်ရှိတို့၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဆောင်ရွက်ချက်များအား လေ့လာသောဘာသာရပ်ကို ဇီဝဗေဒဟုခေါ်သည်။
(အပေါ်: E. coli ဘက်တီးရီးယားနှင့် ဂက်ဇယ်ဆိတ်)(အောက်: Goliath beetle နှင့် tree fern) သက်ရှိတို့၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဆောင်ရွက်ချက်များအား သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်လေ့လာသောဘာသာရပ်ကို ဇီဝဗေဒဟုခေါ်သည်။
ဗိုင်ဩလိုဂျီဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာ၍၊ အဓိပ္ပာယ်မှာ အသက် (သို့မဟုတ်) ဇီဝအကြောင်း လေ့လာဆွေးနွေးချက်ဖြစ်သည်။
ဤဝေါဟာရကို တီထွင်ခဲ့သူကား ထင်ရှားကျော်စောသော သဘာဝပညာရှင် ပြင်သစ်လူမျိုး လမတ် (၁၇၄၄-၁၈၂၉) ဖြစ်သည်။
သက်ရှိသတ္တဝါအကြောင်းကို အနည်းနှင့်အများ လေ့လာသည့် သိပ္ပံဘာသာရပ်အားလုံးကို ဇီဝဆိုင်ရာ သိပ္ပံဘာသာရပ်များဟု ခေါ်သည်။
သတ္တဗေဒ ခန္ဓာဗေဒ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဗက်တီးရီးယားဗေဒ ရုက္ခဗေဒ စသည်တို့သည် ဇီဝဆိုင်ရာ သိပ္ပံဘာသာရပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
အပင်၏ အသွင်နှင့်အလုပ်၊ ဒေါက်တာကိုကိုလေး၊ ဦးစောလွင်၊ တက္ကသိုလ်များ စာအုပ်ပြုစုထုတ်ဝေရေးကော်မတီ၊ စာစဉ်(၈၆)၊ နိဒါန်း၊ ၁၉၇၂-ခု၊ ဇွန်လ ဇီဝဗေဒ ဗိုင်ဩလိုဂျီသည် သက်ရှိအရာ သို့မဟုတ် သဇီဝတို့နှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းအကျိုးတို့ကို လေ့လာသော သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် သဇီဝဆိုရာ၌ အသက်ရှိနေ သော အရာမှန်သမျှပါဝင်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အသက်ရှင်နေသော သဇီဝများ ဝန်းရံလျက်ရှိကြသည်။
အပင်နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့သည် သဇီဝများဖြစ်ကြသည်။