kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တောင်အမေရိကတိုက်တွင် စစ်အောင်နိုင်ကြသော စပိန်လူမျိုးတို့သည် ပြည်တွင်းပိုင်းရှိ ဘော်တွင်းများမှ ဘော်ကို လာမာကုလားအုတ်တို့ပေါ်တွင် တင်၍တောင်ကြိုတောင်ကြာ့းခရီးလမ်းကြမ်းများဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေသို့ သယ်ယူခဲ့ကြလေသည်။
ထိုဝန်တင် လာမာကုလားအုတ် ်တို့ကို တိုင်းရင်းသားတို့အား ကြီးကြပ်၍ မောင်းနှင်စေ၏။
၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သည်အထိ အန်းဒီးတောင်ပေါ်တွင်ခရီးသွားလာရာ၌ လာမာတို့ကိုသာလျှင် အသုံးချခဲ့ကြလေသည်။
ယနေ့တိုင် အခြားသယ်ယူပို့ဆောင် ်ရေး နည်းများကိုအသုံးမပြုနိုင်အောင် အလှမ်းဝေးနေသော တောင်ကုန်းဒေသများတွင် ယင်းတို့ကိုသာလျှင် အသုံးချလျက်ရှိကြလေသည်။
လာမာကုလားအုတ်သည် သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်မျိုးဖြစ်၍ အချိန်ပေါင် ၁၂ဝ ကို သယ်ယူလျက် တစ်နေ့လျှင် ၁၂ မိုင်ခရီးကို သက်သက်သာသာဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်လေသည်။
ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ ထူပြောသည့် တောင်ပေါ်ခရီးကြမ်းများတွင် သွားလာနိုင်ရန်မာကျောသောခွာများရှိသည်။
လာမာကုလားအုတ်ကိုအလိုက်သိစွာဖြင့် ခိုင်းစေမည်ဆိုလျှင်သခင့်အလိုကျ ဆောင်ရွက်ပေးတတ်ကြသော်လည်း တင်နေကျဝန်ချိန်ထက် တစ်ပေါင်စနှစ်ပေါင်စ ပိုလေးလာ သည့်အခါ ကိုယ်ကို လှဲချလိုက်၍ ထိုဝန်ပိုးကို မနှုတ်မချင်းလှဲနေရာမှမထဘဲနေတတ်သော ညဉ်ဆိုးတစ်ခု ရှိလေသည်။
ခရီးသွားသည့်အခါတွင် သူ့အလိုကျ ခြေလှမ်းထက် မြန်မြန် လှမ်းစေချင်၍ မရနိုင်ချေ။
တစ်နေ့အတွက် ခရီးတော်တန်ပြီဟု အထင်ရှိလျှင် လာမာကုလားအုတ်သည် ရှေ့ကိုဆက်၍ မသွားတော့ချေ။
ဤကဲ့သို့ ပေကတ် ကတ်နေသည့်အခါ မောင်းနှင်သူက အော်ငေါက်ရိုက်နှက် ဆုံးမလိုက်လျှင် ပါးစပ်ထဲမှ အစာလုံးဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တံတွေးတို့ဖြင့်သော် လည်းကောင်း ဆုံးမသူကို ပြန်၍ ထွေးလေ့ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ။
180px|The current Dalai Lama. 250px|Lama Dance, Dharamshala, H.P., India c. 1980. ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်လျက်ရှိ ကြသော သမ္မတများနှင့် ဘုရင်အသီးအသီးတို့သည် တိုင်းပြည်၏ အုပ်ချုပ် ရေးတွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း သာသနာရေးဘက်တွင်ကား အာဏာပိုင်များ မဟုတ်ကြချေ။
ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ သာသနာပိုင်များ၊ အယူဝါဒရေးခေါင်းဆောင်များကသာ သာသနာရေးကို သီးခြားစီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိကြသည်။
တိဗက်ပြည်တွင်ကား လာမာဘုန်းကြီးများ အမြောက် အမြားရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဒလိုင်းလာမာဘုန်းကြီးသည် တစ်ချိန်သောအခါက တိဗက်ပြည်၏ နိုင်ငံရေးအချုပ်အချာ အာဏာပိုင်ဖြစ်ခဲ့ပေ သည်။
ဤသည်ကား တိဗက်ပြည်၏ ယခင်က ထူးခြားချက်ပင်ဖြစ်သည်။
တိဗက်ပြည်တွင် ကိုးကွယ်သော အယူဝါဒမှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒပင် ဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ လောနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ တို့တွင် ကိုးကွယ်သော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒမျိုးမဟုတ်၊ မဟာယာန ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဖြစ်သည်။
တိဗက်ပြည်သို့ ဗုဒ္ဓသာသနာသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၃ဝဝ ကျော်လောက်က ဆရုန်စန်ဂံပိုမင်း လက်ထက်၌ ပထမဆုံးဆိုက်ရောက်လာခဲ့လေသည်။
ထိုမင်းသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ နိပေါမင်းသမီးတစ်ပါးနှင့်တရုတ်မင်းသမီးတစ်ပါးတို့ကို မိဖုရားမြှောက်၍ စိုးစံခဲ့သည့်နောက်ပိုင်းတွင် ထိုမိဖုရားတို့၏ ညွှန်ပြမှုအစွမ်းအားဖြင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
သို့ရာတွင် ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသည် ထွန်းကားသင့်သလောက် မထွန်းကားချေ။
နောက်နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ လွန်ပြီးသောအခါ ခရီဆရုန်အိုက်ဗခန် မင်းလက်ထက်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဥဒယာနအရပ်မှ ပဒုမသမ္ဘဝအမည်ရှိ မထေရ်တစ်ပါးအား ပင့်ဆောင်ခဲ့၏။
ထိုပဒုမသမ္ဘဝ မထေရ်သည် မူလက စုန်း၊ နတ်၊ တစ္ဆေ၊ ပယောဂတို့နှင့် ရောပြွမ်းလျက်ရှိသည့် တိဗက်ပြည်သူပြည်သား အမြောက်အမြားကို ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ အဖြစ်သို့ သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့လေသည်။
သို့သော် သူ၏ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒမှာ မဟာယာနဗုဒ္ဓအယူဝါဒဖြစ်သည်။
ထိုမထေရ်သည် လာမာဂိုဏ်းကို စ၍ တည်ထောင်သည်။
လာမာမှာ တိဗက်ဘာသာဖြင့် မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်ဆို၏။
သူ၏ အယူဝါဒကို လက်ခံသူတို့မှာ ယခုတိုင် ဒေါက်ချာနီလာမာ ဘုန်းကြီးဂိုဏ်းအဖြစ်ဖြင့် ကြွင်းကျန်ရှိနေပေသည်။
ပဒုမသမ္ဘဝကြီးမှူးသော ဒေါက်ချာနီလာမာဘုန်းကြီးများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီအမည်ကို ခံယူသော်လည်း အသားစားခြင်း၊ အိမ်ရာထောင်ခြင်းနှင့် သေရည်သေရက် သောက်စားခြင်များကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ဤသို့ပြုလုပ်ရန်ကိုလည်း ပဒုမသမ္ဘဝက ဝါဒဖြန့်ခဲ့သည်။
သို့မှသာ ဘုရားလောင်းဘဝကို လျင်မြန်စွာ ရောက်နိုင်သည်ဟုလည်း ဟောပြောခဲ့လေသည်။
ကိုးရာစုနှစ်တွင် လန်ဒါမာ မင်းလက်ထက်၌ ပဒုမသမ္ဘဝ၏ အယူဝါဒကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီးသည့်နောက် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ တစ်ဖန်ပြန်လည် ထွန်း ကားလာပြန်လေသည်။
လာမာဘုန်းကြီးများ၏တန်ခိုးအာဏာများလည်း တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။
၁၁ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးသည် တိဗက်ပြည်သို့ ရောက်ရှိလာပြန်ရာ ရှေးကရှိခဲ့သော အယူဝါဒများကို ပြုပြင်၍စင်ကြယ်သော ဝါဒများကို ဟောပြော သည်ဟုဆိုသည်။
ဤသို့ဖြင့် တိဗက်ပြည်တွင် လာမာဘုန်းကြီးများ ဂိုဏ်းအမျိုးမျိုး ကွဲထွက်သွားလေသည်။
ဂိုဏ်းအမျိုးမျိုးတို့အနက် ဒေါက်ချာနီဂိုဏ်း ဖြစ်သော သကျအနွယ်လာမာ ဘုန်းကြီးတို့ကား နိုင်ငံရေးတွင် အလွန်အရေးပါအရာရောက်ကြပေသည်။
ထိုအချိန်အခါကား တိဗက်ပြည်တွင် နိုင်ငံရေးနှင့် သာသနာရေးရောထွေးကာ တိုင်းပြည်အစိတ်စိတ်အမြွာမြွာ ကွဲခဲ့ရ လေသည်။
၁၃ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ သကျနွယ်ဝင်လာမာဘုန်းကြီး ခေါင်းဆောင်တို့သည် မိမိတို့၏ဂိုဏ်းတန်ခိုးအာဏာပို၍ ကြီးမားလာရန် ရည်သန်၍ တရုတ်နိုင်ငံ၏ မွန်ဂိုဧကရာဇ် ကူဗလိုင်ခန် နှင့်မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အကူအညီကို တောင်းခံလေသည်။
ကူဗလိုင်ခန်မင်းသည် ၁၂၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သကျနွယ်ဝင် လာမာဘုန်းကြီးတို့၏ အယူဝါဒကို နှစ်သက်ရကား ယင်းတို့အထဲမှအကြီးဆုံးလာမာဘုန်းကြီး သကျပဏ္ဍိတကို နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့်တကွ သာသနာရေး အာဏာကိုပါ တစ်ပြိုင်တည်းအပ်နှင်းကာ တိဗက်ပြည်ကို အုပ်ချုပ်စေသည်။
ထိုအချိန်အခါမှစ၍ တိဗက်ပြည် လာမာဘုန်းတော်ကြီးသည် နိုင်ငံရေးအချုပ်အချာ အာဏာပိုင်ဖြစ်သည့်ပြင် သာသနာရေးတွင်လည်း အာဏာပိုင်ဖြစ်လာသည်။
တစ်ဆယ့်ငါးရာစုနှစ်တွင် ဆွန်ခါပအမည်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ဘုန်းကြီးသိက္ခာပုဒ်များကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြုပြင်ဖန်တီးခြင်းဖြင့် ဒေါက်ချာဝါ လာမာဘုန်းကြီးဂိုဏ်းကို တစ်ဖန်တည်ထောင်ပြန်လေသည်။
ဤဒေါက်ချာဝါ ဂိုဏ်းသည် ဒေါက်ချာနီဂိုဏ်းနှင့် ဆန့်ကျင်ကာ ဘုန်းကြီး သိက္ခာပုဒ်များကို များစွာ ပြုပြင်ခဲ့လေသည်။
အိမ်ရာထောင်ခြင်းကို အလျင်းခွင့်မပြုချေ။
ဤ ဂိုဏ်းသစ်မှ ဘုန်းတော်ကြီး ဆွန်ခါပ ကွယ်လွန် ပြီးသည့်နောက် တတိယ ဘုန်းတော်ကြီးမှစ၍ ဒလိုင်းလာမာဟူသော ဘွဲ့ကိုခံယူလေသည်။
ဤပထမဆုံး ဒလိုင်းလာမာဘုန်းတော်ကြီးကား ဆွန်ခါပ၏ တူတော်ပင်ဖြစ်သည်။
ဒလိုင်းလာမာဟူသောအမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာပြီးလျှင် သူ၏အဆက်အနွယ်များကို ဒလိုင်းလာမာဟု ခေါ်လာကြသည်။
ပဉ္စမဒလိုင်းလာမာ၏ခေတ်တွင် ဒလိုင်းလာမာကို အကြံဉာဏ်ပေးသည့် ပန်ချင်လာမာဟုလည်းခေါ်သော 'တာရှိလာမာ' ကိုခန့်အပ်လေရာ ဒလိုင်းလာမာမင်းဆက်နှင့်အတူ တာရှိလာမာ မင်းဆက်တို့လည်း ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
နောင်အခါတွင် လာမာဂိုဏ်းနှစ်ဂိုဏ်းကွဲခဲ့ရာ တိဗက်ပြည်သူပြည်သားများက ဒလိုင်းလာမာကို တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ ပန်ချင်လာမာကို သာသနာ ရေးအတွက်လည်းကောင်း အာဏာပိုင်များဟူ၍ခွဲခြားကာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြလေသည်။
၁၅ ရာစုနှစ် ဆွန်ခါပဘုန်းတော်ကြီး ပေါ်ပေါက်လာပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ တိဗက်ပြည်ပ 'လူဝင်စားမှု' အယူဝါဒသည် ခိုင်မြဲစွာ အမြစ်တွယ်ပြီးဖြစ်လေသည်။
ထိုအယူဝါဒမှာ အကျင့်၊ သီလ၊ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံ၍ ဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ်နိုင်ရန် ထိုက်တန်သောသူသည် လောကီလူသားတို့အား ငဲ့ညှာသောကရုဏာတော်ဖြင့်သတ္တဝါတို့အား ကူညီစောင့်ရှောက်ရန် ဘုရားအဖြစ် မခံယူဘဲ လူ့လောကသို့ ပြန်လည်ဝင်စားခြင်းဖြစ်၏။
ဒလိုင်းလာမာ တစ်ဦးပျံလွန်၍ နောက်ဆက်ခံမည့် ဒလိုင်းလာမာတစ်ဦး ထပ်မံရွေးချယ်ပုံမှာ 'လူဝင်စားပေါ်ပေါက်မှု' ပေါ်တွင် မူတည်ရွေးချယ်သဖြင့် အထူးစိတ်ဝင်စား ဖွယ်ကောင်းပေသည်။
ဒလိုင်းလာမာတစ်ဦး ပျံလွန်လျှင် ပျံလွန်ခြင်း အခြား တစ်နေရာ၌ ချက်ချင်းလူဝင်စားဖြစ်သည်ဟု တိဗက်လူမျိုးတို့က မယုံကြည် ချေ။
လူအဖြစ်သို့ပြန်လည်မယူမီ တစ်နှစ်တန်သည် နှစ်နှစ်တန်သည် စသည်ဖြင့် ကြာသည်ဟုယုံကြည်ကြသည်။
တစ်ဆယ့်သုံးဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာပျံလွန်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်၍ ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာအဖြစ် ဝင်စားရာ၌ဖြစ်ပေါ်မည့် မိမိ၏ လက္ခဏာများကို ကြိုတင်၍ အရိပ်အမြွက်မျှမိန့်ဆိုထားခဲ့လေသည်။
ခရစ် ၁၉၃၃ ခုနှစ်၌ ၁၃ ဆက်မြောက်ဒလိုင်းလာမာပျံလွန်တော်မူသောအခါ လာဆာမြို့တော်အနီး ပိုတာလာနန်းတော်ကြီးတွင် ရှေးအစဉ်အလာ ထုံးတမ်းအရ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာတော်မူစေ၍ ထိုင်လျက် တည်ရှိစေခဲ့ လေသည်။
တစ်နေ့သော နံနက်တွင် ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ်ရာ ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာ၏ ရုပ်ကလာပ်သည် အရှေ့ဘက်သို့ လှည့်နေသည်ကို တွေ့ကြရသည်ဟုဆိုသည်။
ဤသို့ဖြင့် ၁၄ ဆက်မြောက်ဖြစ်မည့် ဒလိုင်း လာမာလောင်းသည် အရှေ့အရပ်မှ ပေါ်ထွန်းလာ လိမ့်မည်ဟု နိမိတ်ဖတ်ကြတော့၏။
သို့သော် နှစ်နှစ်ခန့် ကြာသည့်တိုင်အောင် တိကျသော အတိတ်နိမိတ်များကို မတွေ့ရှိခဲ့ကြချေ။
ထိုအတောအတွင်း တိဗက်ပြည်ကို ရင်ခွင် ပိုက်အဖွဲ့က အုပ်ချုပ်နေ၏။
နောက်ဆုံး၌ ရင်ခွင်ပိုက် အဖွဲ့သည် ချိုခေါကြီး ခေါ် ရေအိုင်ကြီးသို့သွား၍ နိမိတ်ဖတ်လေသည်။
ထိုရေအိုင်ကြီးမှာ တိဗက် ပြည်တွင် အလွန်ပင်ကျော်ကြားလေသည်။
ထိုရေအိုင်ကြီးတွင် ကြည့်ပါက နောင်ဖြစ်မည့် အနာဂတ်အခြေအနေများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု တိဗက် ပြည်သူပြည်သားများက ယုံကြည်ကြလေသည်။
ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်စိုးသူသည် ဆုတောင်းပတ္တနာပြုခြင်း၊ ဝတ်ပြုခြင်း များကို ပြုပြီးသကာလ ရေအိုင်တွင်းသို့ ကြည့်သောအခါ ခေါင်မိုးတွင် ရွှေ များချထားသော သုံးထပ်ကျောင်းတစ်ခုနှင့် ထိုကျေင်းအနီးရှိ တရုတ်လယ် သမား အိမ်ကလေးတစ်လုံးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
သို့ဖြင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဒလိုင်းလာမာလောင်းအားရှာဖွေရန် အရှေ့ဘက်ဆီသို့ အဖွဲ့များ စတင်ခရီးထွက်ကြလေသည်။
ထိုအဖွဲ့များသည် ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်း လာမာမပျံလွန်မီ ကိုင်ဆောင်သုံးစွဲခဲ့သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို ယူဆောင်သွားကြသည်။
နောက်ဆုံး၌ နိမိတ်ပါအတိုင်း ရွှေရောင်များဖြင့် ဝင်းပြောင်လျက်ရှိသော သုံးထပ်ကျောင်းနှင့်အနီးရှိ တရုတ်လယ်သမား အိမ်ကလေးဆီသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။
ထိုအခါ ထုံးစံအတိုင်း အရာရှိကြီး များနှင့် နောက်လိုက်အစေခံများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အဝတ်အစားချင်း လဲလှယ်ဝတ်ကြပြီးလျှင် တဲအိမ်ကလေးအတွင်းသို့ ဝင်ကြလေသည်။
အိမ်တွင်းမှ နှစ်နှစ်သားခန့် သူငယ်ကလေးသည်ထွက်လာပြီးလျှင် အစေခံ၏အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်ထားသော သီရဘုန်းတော်ကြီးအားဆွဲကိုင်၍ သီရဘုန်းတော်ကြီး ဖြစ်ကြောင်း ပြောနိုင်သဖြင့် အဖွဲ့ဝင်များအား တအံ့တဩ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
သို့ဖြင့် ဒလိုင်းလာမာလောင်းအစစ်အမှန်ကို တွေ့ရှိပြီဟုစိတ်ချယုံကြည်စွာဖြင့် ပြန်လာခဲ့ကြသည်။
ရက်အနည်းငယ်ခန့် ကြာသောအခါ တစ်ဖန်ပြန်၍ သွားရောက် တွေ့ဆုံကြပြန်လေသည်။
ထိုအကြိမ်တွင် ယခင်အခါကကဲ့သို့ ရုပ်ဖျက်ခြင်းမရှိဘဲ မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အဝတ်အစားများနှင့်ပင် သွားရောက်တွေ့ဆုံကြသည်။
ပထမတွင် ကလေးအား စိပ်ပုတီးလေးခု ပြသ၏။
ထိုအထဲမှကလေးသည် ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာ မပျံလွန်မီက ကိုင်သုံးခဲ့သော စိပ်ပုတီးအမှန်ကို ပြသနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။
တစ်ဖန် ဗုံပေါင်းများစွာထဲမှ ယခင်ဘဝက အစေခံများအား ခေါ်ယူသည့်အခါ တီးလေ့ရှိသော ဗုံကို မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်ယူပြပြန်လေသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ယခင်ဘဝက အသုံးပြုခဲ့သော တောင်ဝှေးဟောင်းကို အများထဲမှ ရွေးထုတ်ယူပြနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ထိုနောက်ကလေးငယ်၏ ကိုယ်ပေါ်တွင် ရှာဖွေကြည့်ရှုကြ သောအခါ ပါအပ်သော ကိုယ်အင်္ဂါ အချိုးအစားနှင့် အမှတ်အသားများပါရှိသည်ကို တွေ့ရှိကြ ရလေသည်။
သို့ဖြင့် ကလေးအား တိဗက်ပြည် လာဆာမြို့တော်ရှိ ပိုတာလာနန်းတော်သို့ ဒလိုင်းလာမာအဖြစ် ဆောင်ကြဉ်း သွားကြလေသည်။
သို့သော် ကလေးငယ်တွေ့ ရှိသောဒေသမှာတရုတ်နိုင်ငံပိုင်ဒေသဖြစ်ကြောင့် တောင်းဆိုသော တရုတ်ပြည်သုံး ဒေါ်လာတစ်သိန်း ပေးခဲ့ရလေသည်။
အသက်ငါးနှစ်မျှသာ ရှိသေးသော ဒလိုင်လာမာငယ် ကလေးကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် လာဆာမြို့တော်သို့ခေါ်ဆောင်ကာ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့ဖြင့် အုပ်စိုးစေလျက် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာအဖြစ်ဖြင့်လုံးဝ အာဏာလွှဲအပ်ပေးလိုက်လေသည်။
သို့သော် တိဗက်ပြည်သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဒလိုင်းလာမာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံခဲ့ရာ၊ ယခု (၁၉၇၁ ခုနှစ်) တိုင်အောင်ပင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သည်။
လာမာဘုန်းကြီးတို့မှာ ရဟန်းသဘောထက် ပယောဂဆရာ၊ မှော် ဆရာ၊ ယဇ်ဆရာသဘောပို၍ရှိ၏။
မိမိတို့သည်လောကကို စွန့်ခွာသောဘုရားလောင်းများဟု ဆိုကြသည်။
လူအဖြစ်နှင့် အိမ်ရာထောင်နေသူတို့ကိုကား ဘုရားလောင်းဟု မယူကြချေ။
သီလရှင်တို့မှာ လူမိန်းမတို့ထက် အတန်းမြင့်လှသည် မဟုတ်ချေ။
တိဗက်ပြည်၌ လူခြောက်ယောက် (ဝါ) ရှစ်ယောက်တွင် တစ်ယောက်မှာ လာမာဘုန်းကြီးဖြစ်၏။
လာမာတို့ ဝတ်ရုံသောသင်္ကန်းမှာ အဝါ သို့မဟုတ် အနီဖြစ်၏။
အဝါရောင်ကို တိုင်းပြည်က အသိအမှတ်ပြုသော ဒေါက်ချာဝါဂိုဏ်းကြီးကသာ ဝတ်ဆင်ရ၏။
အခြားဂိုဏ်းတို့က မဝတ်ဆင်ရချေ။
ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဆလိုဗေးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အယ်လ်ပ် တောင်တန်း နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသလို မြေထဲပင်လယ်နှင့်လည်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံ တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိပြီး အေဒရီယေးတစ် ပင်လယ်နှင့် ထိစပ်နေသော ကမ်းရိုးတန်း မိုင်အနည်းငယ်မျှ လည်း ရှိသည်။
ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇,၈၂၇ မိုင် (၂၀,၂၇၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး လူဦးရေမှာ ၂.၀၅ သန်းမျှ ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
ဆော်လမွန်အိုင်းလန်း နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဆော်လမွန်ကျွန်းစုသည် အိုရှန်းနီးယားတွင် ရှိသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ ၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိပြီး ကျွန်းစုပေါင်း ၁၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သည်။
မြေနေရာအားဖြင့် ၁၀,၉၆၅ စတုရန်းမိုင် (၂၈,၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ခန့် ရှိသည်။
မြို့တော်ဖြစ်သော ဟိုနီအာရာမြို့သည် ဂွာဒယ်ကနဲလ် ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဆော်လမွန်အိုင်းလန်း သည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားရှိ နိုင်ငံများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
ဆိုမာလီယာနိုင်ငံကို တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ဆိုမာလီယာသမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုပြီး ယခင် ကွန်မြူနစ်များအုပ်ချုပ်စဉ်က ဆိုမာလီ ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
အာဖရိကဦးချိုတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ် စတင် ဖြစ်ပွားကတည်းက နိုင်ငံ၏ နေရာ အတော်များများတွင် ဗဟိုအစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု မရှိပေ။
နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်ပြုထားသော ကြားဖြတ် ဖက်ဒရယ်အစိုးရမှ နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း သေးသေးကလေးကိုသာ အုပ်ချုပ်နိုင်သည်။
ဆိုမာလီယာနိုင်ငံအား မဖြစ်မြောက်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြား သတ်မှတ်ကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင်းရဲဆုံးနှင့် အကြမ်းတမ်းဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ဆိုမာလီယာနိုင်ငံသည် အာဖရိက၏ အရှေ့ဘက်ဆုံး အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဂျီဘူတီနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ယီမင်နိုင်ငံ နှင့် အေဒင်ပင်လယ်ကွေ့ ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ အနောက်ဘက်တွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ တို့ ရှိကြသည်။
ဆိုမာလီယာနိုင်ငံသည် အာဖရိကတိုက်တွင် ကမ်းရိုးတန်း အရှည်လျားဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏ မြေပြင်အနေအထားမှာ ကုန်းမြေမြင့်များ၊ လွင်ပြင်များနှင့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။
တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပူပြင်းပြီး အချိန်မှန်တိုက်ခိုက်သော မုတ်သုံလေနှင့် ပုံမှန်မရှိသော မိုးရွာသွန်းမှုတို့ ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ တောင်ဆူဒန်သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့အာဖရိကတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
လက်ရှိမြို့တော်မှာ ဂျူဘာမြို့ ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
နောက်တွင် မြို့တော်ကို ပို၍ အလယ်ပိုင်းကျသော ရမ်စီယယ်မြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်တွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆူဒန်နိုင်ငံတို့က ဝန်းရံထားသည်။
တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံတွင် နိုင်းမြစ်ဖြူကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ကျယ်ပြန့်သော ရွှံ့နွံအိုင်ဒေသ ပါဝင်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ။
ဆူရာနမ်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဆူရာနမ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိက မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ပြင်သစ်ဂီယာနာ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ နှင့် မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
ဆူရာနမ်သည် ယခင်က ဗြိတိသျှ နှင့် ဒတ်ခ်ျတို့၏ ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး ယခင်က ဒတ်ခ်ျဂီယာနာဟု အများက သိခဲ့ကြသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ဆူရီနမ်သည် နယ်သာလန်မှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။
ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆ သောင်း ၄ထောင် (၁၆၅,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ သာ ရှိသဖြင့် ဆူရာနမ်သည် တောင်အမေရိကတွင် အငယ်ဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ အနေနှင့် ၄ သိန်း ၉ သောင်း ခန့်သာ ရှိပြီး အများစုမှာ မြို့တော် ပါရာမာရီဘိုမြို့ ရှိရာ နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဆူရာနမ်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင် အမည်မှာ တာဂျစ်ကစ္စတန်သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းတွင် ရှိသော တောင်ထူထပ်သည့် ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တို့ ရှိကြသည်။
တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ အများစုမှာ ပါရှန်းစကားပြောကြသော တာဂျစ် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ အီရန်နိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ တို့နှင့် ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း မြစ်ဖျားခံရာ တူညီကြသည်။
တစ်ချိန်က ဆမာနစ်အင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀ ရာစု အတွင်းက ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က တာဂျစ်ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
တောင်ကုန်းများက နိုင်ငံ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိကြသည်။
ကိုးကား * Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အလယ်အာရှရှိ နိုင်ငံများ။
ဆန်နီညိမ်းသည် မော်ဒန်ပန်းပုပညာရှင်၊ ပန်းချီဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဆန်နီညိမ်းကို ၁၉၄၉-ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့တွင် အဖ လက်ဝှေ့ကျော် ဦးကျားဘညိမ်း နှင့် အမိ ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်း(၈)ယောက်အနက် ဒုတိယသားကြီး ဖြစ်သည်။
၁၉၇၁-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ပန်းချီပန်းပုကျောင်းမှ ပန်းပုပညာရပ်နှင့် ကျောင်းဆင်းခဲ့ပြီး ပန်းချီပန်းပုပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ရာ ခေတ်ပြိုင် အနုပညာရပ်များနှင့် အခြေခံဒီဇိုင်း၊ အမြင်ဆိုင်ရာ အနုပညာ (Visual Art) အခြေခံများကို ဆရာဗဂျီအောင်စိုးမှ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။
၁၉၇၂-ခုနှစ်တွင် ကန်တော်ကြီး ကရဝိတ်ဖောင်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းခွင်တွင် ဆရာကြီးဦးဟန်တင်၏လက်အောက် ပန်းပုဌာနတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၆-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြန်ကြားရေးဌာန (USIS Yangon)တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ရာ ပြပွဲဌာန၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန တို့မှာ Graphic Artist အနေနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေခြင်း၊ ပြပွဲများ ခင်းကျင်း ပြသခြင်းများကို ၁၉၉၆-ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း နှစ်ဆယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀-ခုနှစ်များတွင် ပန်းချီဆရာ ပေါ်သိမ်းနှင့် တွဲ၍ ဥဒေါင်းမင်းပြခန်းကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများကို လူငယ်မျိုးဆက်သစ်များနှင့် အတူ ပန်းချီပန်းပုများကို ပြသခဲ့သည်။
ထိုကာလများတွင် စတိတ်ရှိုး ခေါ် စင်တင်ဂီတအနုပညာ ဖျော်ဖြေပွဲများအတွက် စတိတ်ဒီဇိုင်းများကို ပေါ့(ပ်)ဂီတပညာရှင်များနှင့် တွဲဖက်၍ တင်ဆက်ခဲ့သည်။
စတိတ်ဒီဇိုင်းများကို တင်ဆက်ရာမှာ ဆက်တင်၊ မီးအလင်းအမှောင်၊ ဂီတသံစဉ် ဂီတပညာရှင်များနှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည်။
ကဗျာဆရာ မြေချစ်သူ၏ ခေတ်ပြိုင်အနုပညာရပ်နှင့် ပတ်သက်သော မိတ်ဆက်စာတမ်းများကို လူငယ်ပရိသတ်များအတွက် ဖတ်ကြားပေးလေ့ရှိသည်။
၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြန်ကြားရေးဌာန၏(TV Program) အစီအစဉ်အရ မြန်မာပန်းချီဆရာများဖြစ်ကြသော ဦးတင်ဝင်း(ဗိဿနိုး)၊ ဦးမင်းဝေအောင်(New Treasure Art Gallery) တို့နှင့်အတူ အမေရိကန် မြို့ကြီးများရှိ ခေတ်ပြိုင် အနုပညာနှင့် ပြတိုက်များသို့ သွားရောက် လေ့လာခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
ခရီးသွားလုပ်ငန်း မြှင့်တင်ရေး မဂ္ဂဇင်း Enchanting Myanmar တွင် Art Director/ Photographer အဖြစ် တာဝန်ယူလျက် ရှိသည့်အပြင် မဂ္ဂဇင်းများတွင် သရုပ်ဖော်ပန်းချီ ရေးဆွဲခြင်း၊ စာအုပ်မျက်နှာဖုံးများ ရေးဆွဲခြင်း၊ အနုပညာဆောင်းပါးများကို ရေးသားခြင်း၊ ခေတ်ပြိုင် ပန်းပုပြပွဲများကို (ပြည်တွင်းပြည်ပ) ပြပွဲများတွင် ပါဝင်ပြသခြင်း ပြုလုပ်လျက် ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်သည်။
ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ အခြေခံဒီဇိုင်းနှင့် ဂရပ်ဖစ်အနုပညာ၊ (တူဒေးစာအုပ်တိုက်) ပျူဒီဇိုင်းများကပြောသော ပျူအတွေးများ ဘဝနိဂုံး ၂၀၂၁-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၊ ၂၀-ရက်နေ့၊ နေ့လယ် ၁နာရီခွဲတွင် ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါဖြင့် ဘဝတပါးသို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၇၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။
မြန်မာ့အနုပညာနှင့် မြန်မာမှု အထူးကျွမ်းကျင်သူ ပန်းပုဆန်နီညိမ်းသည် မကွယ်လွန်ခင် တစ်ရက်အလို၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့၌ "ဆန်နီညိမ်းတောင်းဆိုသည်” ဆိုသော စစ်ကောင်စီကို ရည်ညွန်းသည့်ပုံနှင့် "ရပ်ကြတော့”ဟူသော တုန်ရီချိနေသည့် လက်ရေးနှင့် စာလုံးမပီမသ ရေးသားခဲ့သည်။
တန်ဇန်းနီးယားပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံသည် အရှေ့အာဖရိကတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ နှင့် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ၊ ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ မာလဝီနိုင်ငံနှင့် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိကြသည်။
အရှေ့ဘက်ခြမ်းသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (protectorate) ဟူသည် အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုးထွက်သည်။
ယနေ့ခေတ်နိုင်ငံတကာတရားဥပဒေများနှင့်အညီ အင်အားကြီးနိုင်ငံကြီးတစ်ခုခုက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နိုင်ငံငယ်တစ်ခုခုကို သံတမန်ရေးအရလည်းကောင်း၊ စစ်ရေးအရလည်း အကာအကွယ်ပေးခြင်း။
ထိုသို့အကာအကွယ်ပေးခြင်းကြောင့် အပြန်အလှန်အားဖြင့် နိုင်ငံငယ်မှ နိုင်ငံကြီးထံသို့ သဘောတူညီထားသော တစ်စုံတစ်ရာကို ပြန်လည်ပေးဆောင်ရန် တာဝန်ရှိသည်။
ပေးဆောင်ရမည့် တာဝန်အတိုင်းအတာမှာ ၎င်းတို့ကြား ဆက်ဆံရေးအတိမ်အနက်ပေါ်မူတည်သည်။
သို့ရာတွင် ၎င်းနိုင်ငံငယ်များသည် နိုင်ငံ၏အချုပ်အခြာအာဏာကို နိုင်ငံတကာ တရားဥပဒေများအောက်တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော အတိုင်းအတာထိ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရရှိထားကြသည်။
၎င်းတို့ကို ကာကွယ်ထားသောနိုင်ငံများ (protected state) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
ဒုတိယအမျိုးအစားမှာ ၁၉ရာစုနှစ်များတွင် ဥရောပနိုင်ငံများ၏ ကိုလိုနီနယ်မြေများ ချဲ့ထွင်ကြရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံများ ဖြစ်သည်။
ကိုလိုနီအစော်‌့အရှောက်ခံနိုင်ငံများ (colonial protectorates) ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်သည်။
၎င်းတို့သည် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ကာကွယ်ထားသော သီးခြားလွတ်လပ်သည့်နိုင်ငံများ မဟုတ်ကြပေ။
နိုင်ငံတကာအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံများ (international protectorates) သည်လည်း အကာအကွယ်ပေးသော အဖွဲ့အစည်း၏လက်အောက်ခံဖြစ်သွားပြီး ၎င်းနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးဆုံးရှုံးသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယမ် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း အာဖရိကစစ်မျက်နှာတွင် ဂျာမန်အရှေ့အာဖရိကကိုလိုနီနယ်မြေ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းဖြစ်သော ရွမ်ဒါ-အူရွန်ဒီ (Ruanda-Urundi) ဒေသသည် ၁၉၁၆တွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ် နှင့် ကွန်ဂို တပ်များ၏ ကျူကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရပြီး ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည့် ၁၉၁၉ခုနှစ်အထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။
ဗာဆိုင်းစာချုပ် (Treaty of Versailles) ၏ သဘောတူညီချက်အရ ဂျာမန်အရှေ့အာဖရိက (German East Africa) ကို ဗြိတိသျှတို့ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရသော်လည်း ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံအရွယ်အစား၏ ၂ဆမျှကြီးပြီး ကွန်ဂိုနိုင်ငံ၏ ၂%ခန့်သာ ရှိသော ရွမ်ဒါ-အူရွန်ဒီ ဒေသကိုမူ ဘယ်လ်ဂျီယမ် အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ အဖြစ် ၁၉၂၄ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး (League of Nations) မှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂမှ ထပ်မံအသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
၁၉၆၂တွင် ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ နှင့် ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ ဟူ၍ လုံးဝလွတ်လပ်ရေး ရရှိသွားကြပြီးနောက်တွင် ဘယ်လိဂျီယမ်၏ ကိုလိုနီအင်ပိုင်ယာ သည်လည်း နိဂုံးချုပ်သွားတော့သည်။
ဗြိတိသျှ ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ အတွင်းမှ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံဟူသည် ဗြိတိသျှ၏ ကိုလိုနီနယ်မြေအဖြစ် တရားဝင် ကြေညာခြင်းမပြုသည်မှတစ်ပါး ဥပဒေပြုရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများသည် ဗြိတိသျှ ဘုရင်၏ လက်အောက်တွင်သာ ရှိသည်။
ဗြိတိသျှတို့တွင် အကာအကွယ်ပေးထားသောနိုင်ငံ ဟုလည်း ရှိသေးသည်။
အကာအကွယ်ပေးထားသောနိုင်ငံသည် အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံနှင့် မတူညီသည်မှာ ပြည်ပဆက်ဆံရေးတွင် ချုပ်ကိုင်ပြီး ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်း မရှိပေ။
နောက်ဆုံး ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံမှာ ဆော်လမွန်ကျွန်းများ နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၈တွင် လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးဗြိတိသျှအကာအကွယ်ပေးထားသောတိုင်းပြည်မှာ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၈၄တွင် လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံများမှာ - အမေရိကတိုက် ဘာဘေးဒိုးစ် (1627–1652) (as a proprietary colony under both William Courteen, followed by James Hay I.) ခြင်ကမ်းရိုးတန်း (1655–1860) (over Central America's Miskito Indian nation) အာရပ်ကမ္ဘာ အေဒင်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ in Yemen (1873–1967) အီဂျစ်စော်ဘွားနိုင်ငံ (1914–1922) ဗြိတိသျှပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ (1822–1971) ဘာရိန်း (1880–1971) ကူဝိတ် (1899–1961) ကာတာ (1916–1971) Trucial States, precursor of the UAE (1892–1971) ဗြိတိသျှဆိုမာလီ (1887–1960) တောင်နှင့်အရှေ့တောင်အာရှ အာဖဂန်နစ္စတန် (1879–1919) ဆစ်ကင်း (1910–1975) ဘူတန် (1910–1947) ဗြိတိသျှမြောက်ဘော်နီယို (1888–1946) ဘရူနိုင်း (1888–1984) မလာယာပြည်ထောင်စု (1948–1957) ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှမလေးပြည်နယ်များ (1895–1946) Negeri Sembilan (1888–1895) Sungai Ujong (1873–1888) Jelebu (1886–1895) Pahang (1888–1895) Perak (1874–1895) Selangor (1875–1895) ပြည်ထောင်စုတွင်မပါသောမလေးပြည်နယ်များ (1904/09-1946) Johor (1904–1946) Kedah (1909–1946) Kelantan (1909–1946) Perlis (1909–1946) Terengganu (1909–1946) မော်လ်ဒိုက် (1887–1965) ဆာရာဝတ် (1888–1946) ဆာဟာရ Bechuanaland Protectorate (1884–1966) ဗြိတိသျှအရှေ့အာဖရိကအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (1895–1920) ဂမ်ဘီယာ* (1894–1965) ကင်ညာ* (1920–1963) မြောက်ရိုဒီးရှား (1924–1964) ဂါနာ (1902–1957) ညာဆာလင်းအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (1893–1964) - known as British Central Africa until 1907 ယနေ့နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံတွင်: မြောက်နိုင်ဂျီးရီးယားအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ နှင့်တောင်နိုင်ဂျီးရီးယားအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (confirmed 5 June 1885) ဆီအာရာလီယွန်* (1896–1961) ဆွာဇီလန် (1902–1968) ယူဂန္ဓာအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (1894–1962) ဝါလ်ဗစ်ပင်လယ်အော်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (1878–1884) ဇမ်ဇီဘာ (1890–1963) အိုးရှင်းနီးယား ဗြိတိသျှဆော်လမွန်ကျွန်းများ (1893–1978) ကုတ်ကျွန်းများ (1888–1901) ဂီးလ်ဘတ်နှင့်အဲလစ်စ်ကျွန်းများ (1892–1916) Niue (1900–1901) Tokelau (1877–1916) တွန်ဂါ (1900–1970) တရုတ် ချင်မင်းဆက် Qing Dynasty လက်ထက်တွင် အောက်ပါအစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံများ ရှိခဲ့သည်။
Khanate of Kokand (1774–1798) ဂေါ်ရ်ခါးဘုရင့်နိုင်ငံ (1793–1816, by 1816 Gorkha became a protectorate of Britain) (Fu Kang'an) ငုယင်မင်းဆက် (1803–1885, by 1885 Vietnam became a French colony) Ryūkyū ဘုရင့်နိုင်ငံ (1644–1879, in 1876 the Ryūkyū Kingdom ceased all diplomatic relation with Qing China and in 1879 was abolished by Japan) ဒတ်ခ်ျ ပြင်သစ် ဂျာမန် အီတလီ ဂျပန် ပေါ်တူဂီ ရုရှား စပိန် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွဲဖက်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံများ Category:နိုင်ငံဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ။
မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာ (; ၊ ၁၉၆၉ ဇန်နဝါရီ ၃ မွေးဖွား) သည် ဂျာမန် ဖော်မြူလာ ဝမ်း မာစီဒီး ဂရန်း ပရီ အဖွဲ့မှ ပြိုင်ကား မောင်းသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဖယ်ရာရီ အဖွဲ့နှင့် ၁၁ နှစ်ကြာ ကာလာအတွင်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ၇ ကြိမ်မျှ ရခဲ့ဖူးသောကြောင့် ကျော်ကြားပြီး ဖော်မြူလာ ဝမ်း ကားမောင်းသူများတွင် အထူးချွန်ဆုံးသူဟု အားလုံးက သတ်မှတ်ကြသည်။
သူသည် ဖော်မြူလာဝမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ စံချိန်ပေါင်းများစွာ တင်ခဲ့ဖူးပြီး ၎င်းတို့တွင် ချန်ပီယံအများဆုံး ယူနိုင်မှု၊ အောင်ပွဲ အများဆုံး ရယူမှု၊ လမ်းကြောင်းတွင် အမြန်ဆုံး မောင်းနိုင်မှု၊ အတွင်းဆုံး လမ်းကြောင်း အများဆုံး ရရှိခြင်း၊ အမှတ်အများဆုံး ရရှိခြင်း၊ ပြိုင်ပွဲ ရာသီ တစ်ခုအတွင်း ပွဲအများဆုံး အောင်နိုင်ခြင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ် ရာသီတွင် သူသည် ၁၃ ပွဲ အနိုင်ရခဲ့သည်။