kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အသက် ၁၄ တွင် နာမည်ကျော် ကလဲဖွန်တိန် ဘောလုံးအကယ်ဒမီသို့ အရွေးခံသော်လည်း ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရသည်။
သူ၏ ကစားသမားဘဝကို ရိမ်းအသင်းတွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၂၄ ပွဲကစားပြီးနောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မိုနာကိုအသင်းသို့ ယူရို ၇ သန်းဖြင့် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
မိုနာကို၌ သူ၏ ပထမနှစ်ရာသီတွင် ၃၁ ပွဲပါဝင်ကစားခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ရာသီတွင် ပုံမှန်ပွဲထွက်ခွင့်ရခဲ့ပြီး မိုနာကို၏ပထမတန်း ချန်ပီယံရအောင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ချဲလ်ဆီးအသင်းသို့ ယူရို သန်း ၄၀ ဖြင့် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ်သည် ဆိုသည်မှာ မိမိအပေါ် ကောင်းကျိုးပြုခဲ့သော ကျေးဇူးရှင်ကိုပင် ကျေးဇူးကန်းတတ်သည်၊ ကျေးဇူးကို မထောက်ထားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
စွပ် ဟူသော ဝေါဟာရသည် အပြစ်တင်ခြင်း၊ စွပ်စွဲခြင်း၊ ပြစ်တင်ဝေဖန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျေးဇူးကန်းသော လူများ၏ အပြုအမူကို ဝေဖန်ရှုတ်ချခြင်းဖြစ်သည်။
လူအချို့သည် မိမိတို့အပေါ် ကောင်းကျိုးပြုခဲ့သူများကို ကျေးဇူးတင်မည့်အစား ပြန်လည်၍ ဒုက္ခပေးခြင်း၊ သစ္စာဖောက်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။
ဤအပြုအမူသည် အလွန်ယုတ်မာပြီး လူ့ကျင့်ဝတ်နှင့်လည်း ဆန့်ကျင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် ဖော်ပြသည်။
ပုံပြင်တစ်ပုဒ်တွင် ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်သည် မိမိကြောင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝလာသော အိမ်ရှင်က မိမိ၏ ဗိမာန်ဖြစ်သော ကြက်ဆူပင်ကို ထွင်း၍ တံခါးကျည်းစွပ်သောကြောင့် ကျေးဇူးရှင်ကိုပင် ကျေးစွပ်သည် ဟု ဆိုခဲ့သည်မှစ၍ ဤဆိုရိုးစကား ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ်သည်ဟူသော စကားများကို မြေဝယ်မကျ မှတ်သား ပါတော့ဟု ပြောဆိုပြီးနောက်…၊ [၁၂၈၃] ဒဂုန်၊ ၁၊ ၁၂။
ကျေးဇူးတရားကို မသိမမြင်ဘဲ ယုတ်မာချင်တဲ့သူများဟာ ကျေးဇူးရှိမှ ကျေးစွပ် ဆိုတာလို ဃဋမင်းအပေါ်မှာ ကျေးစွပ်တော့တာပေါ့၊ [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ တ။
၁၆၇။
မိတ်ဆယ်ပါးတရား ပျက်၍ ကျေးဇူးရှင်ကို ကျေးစွပ်သော အကတညု လူယုတ်မာ ဖြစ်သဖြင့် နတ်ကောင်းနတ်မြတ်များ မစောင့်၊ [၁၃၃၄] ဗညား။
ရှေးသောအခါ လူတစ်ယောက်အိမ်၌ ကြက်ဆူပင်သည် ရှိသတည်း။
ထိုအိမ်ရှင်လည်း နွားမွေး၏။
ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်လည်း အိမ်နှင့် နီး သောကြောင့် ငါနေသောသစ်ပင် မပျက်မစီး ပေသည်ဟူ၍ ထိုအိမ်ရှင်ကို မစကြည့်ရှုလေသတည်း။
မစကြည့်ရှုသောကြောင့် ထိုအိမ်ရှင်သည် စည်းစိမ်ချမ်းသာ များစွာ တိုးတက်သတည်း။
တစ်ရံရောအခါ အိမ်အနောက်၌ နွားခြံလုပ်သော် ထိုကြက်ဆူပင်ကို ထွင်း၍ တံခါးကျည်း ထည့်လျှိုသတည်း။
ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်လည်း ငါမစ၍ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရှိပါလျက် ငါ့ဗိမာန်ကို ထွင်း၍ တံခါးကျည်း စွပ်ဘိသည်။
ငါကျေးဇူးရှင်ကိုပင် ကျေး(ကျည်း)စွပ်သည်ဟူ၍ ကြက်ဆူပင်စောင့်နတ်ဆိုသော စကားကို လိုက်၍ ယခုတိုင်အောင် ကျေးဇူးရှင်ကို ကျေးစွပ်သည် ဟူ၍ ဆိုရိုးပြု သတည်း။
ထို့ကြောင့် အကြင်သူတို့သည် ကျေးဇူးပြုသောသူကို ကျေးဇူး တုံ့ဆပ်ရာသည်။
သူ့ကျေးဇူးကို မချေရာ။
ကျေးဇူးချေသောကြောင့် အကျိုးယုတ်လျက် ပျက်စီးဖူးလေသည်။
မြတ်စွာဘုရားလည်း ကတညုတာစ-သူ့ ကျေးဇူး ကို သိရခြင်းသည်လည်းကောင်းဟူ၍ ဟောတော်မူသည်။
လောကပညတ္တိ။
ကျောပူတာသာ ခံနိုင်တယ်၊ နားပူတာ မခံနိုင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကျောပူတာသာ ခံနိုင်တယ်၊ နားပူ မခံနိုင် ဆိုသည်မှာ အလုပ်ပင်ပန်းမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်သော်လည်း နားပူသည့်ဒဏ်ကို မခံနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံနိုင်ရည်အားကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။
ကျောပူတာသာ ခံနိုင်တယ် ဆိုသည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း၊ အလုပ်ကြမ်းလုပ်ခြင်း၊ အလေးအပင် မခြင်း စသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းမှုများကို ခံနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
နားပူ မခံနိုင် ဆိုသည်မှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ကို မခံနိုင်ခြင်း၊ အဆူအငေါက်ခံရခြင်း၊ အပြစ်တင်ဝေဖန်ခံရခြင်း၊ ဆူဆူညံညံ အသံများ ကြားရခြင်း စသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်များကို မခံနိုင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လူအချို့သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းမှုကို ခံနိုင်သော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ကို မခံနိုင်ကြပေ။
အထူးသဖြင့် စကားများများပြောခြင်း၊ ဆူဆူညံညံလုပ်ခြင်း၊ အပြစ်တင်ဝေဖန်ခြင်း စသည့်အရာများသည် လူအချို့အတွက် အလွန်စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဒီလောက် နားပူနားဆူခံနေရတာဟာ ဆိုက်ကားနင်းလို့ ပင်ပန်းရတာ ထက်တောင်မှ ဆိုးပါသေးတယ်၊ ကျွန်တော်က ကျောပူတာပဲ ခံချင်တယ်၊ နားပူတာ မခံချင်ဘူး။
[၁၃၃၂] မြဝတီ၊ ၁၈၊ ၃။
ကျောက်နှင့်မြင်း၊ စိုးစဉ်းသိက ထမင်းဝ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကျောက်နှင့်မြင်း၊ စိုးစဉ်းသိက ထမင်းဝ ဆိုသည်မှာ ကျောက်မျက်ရတနာအကြောင်းနှင့် မြင်းအကြောင်း အနည်းငယ်မျှ သိရုံဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်မျက်ရတနာနှင့် မြင်းများသည် တန်ဖိုးကြီးသော ပစ္စည်းများဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့အကြောင်းကို အနည်းငယ်မျှ နားလည်ပါကပင် ကုန်သွယ်ခြင်း၊ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
စိုးစဉ်း ဆိုသည်မှာ အနည်းငယ်မျှ၊ အနည်းအကျဉ်းမျှဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အသိပညာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပြီး အထူးသဖြင့် တန်ဖိုးရှိသော အရာများအကြောင်းကို သိရှိခြင်းဖြင့် အကျိုးအမြတ် ရရှိနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ကျောက်နှင့်မြင်း၊ စိုးစဉ်းသိက ထမင်းဝ ရှေးမြန်မာများက ကျောက် အကြောင်း၊ မြင်း၏အကြောင်းကို စိုးစဉ်းမျှ တတ်မြောက်နားလည်ပါက လူတို့ စားသောက်နေထိုင်ရေးကို ဖူလုံလောက်ပါသည်ဟူသော စကားရပ်ကို ထားရှိသည်။
[၁၃၃၃] ကျောက်မျက်ရတနာ။
ကျပ် စိတ် မိုက်တွင်၊ လုံးကြီးတင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကျပ် စိတ် မိုက်တွင်၊ လုံးကြီးတင် ဆိုသည်မှာ ပမာဏ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည့် ကျပ်၊ စိတ်၊ မိုက် စသည့် ဝေါဟာရများကို အတိုကောက် သင်္ကေတဖြင့် ရေးသားလိုလျှင် ဂဏန်းအပေါ်တွင် လုံးကြီးတင်၍ ရေးသားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤသည်မှာ မြန်မာစာရေးထုံးနည်းစနစ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကျပ် သည် ငွေကြေး၏ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည်။
ဥပမာ - ငွေ ၂၅ိ = ငွေနှစ်ဆယ့်ငါးကျပ်။
စိတ် သည် ပမာဏ၏ အစိတ်အပိုင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဥပမာ - ဆန် ၃ိ = ဆန်သုံးစိတ်။
မိုက် သည် အလျား၏ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြသည်။
ဥပမာ - ရွှေဖျင် ၁ိ = ရွှေဖျင်တစ်မိုက်။
လုံးကြီးတင်ခြင်းဖြင့် စာလုံးအပြည့်အစုံ ရေးသားရန် မလိုတော့ဘဲ အတိုကောက်ဖြင့် လွယ်ကူစွာ ဖော်ပြနိုင်ခြင်းကြောင့် စာရေးသားရာတွင် အချိန်ကုန်သက်သာစေသည်။
ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အိုလေ ပျိုလေ ဆိုသော စကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သစ်လေ ဆိုသည်မှာ အချို့သောအရာများသည် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်လာလေလေ ပို၍ ကောင်းမွန် တန်ဖိုးရှိလာလေလေ ဖြစ်ပြီး၊ အချို့သောအရာများမှာမူ ဟောင်းနွမ်းသွားလေလေ ပို၍ ထူးခြား ဆန်းသစ်လာသည်ဟု ထင်ရလေလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုများ၏ သဘာဝနှင့် တန်ဖိုးကို အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ကြာလေ ကောင်းလေ ဆိုသည်မှာ ဝိုင်၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ၊ အနုပညာလက်ရာများ စသည့် အရာများသည် အချိန်ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ တန်ဖိုးမြင့်တက်လာခြင်း၊ အရည်အသွေး ကောင်းမွန်လာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဟောင်းလေ သစ်လေ ဆိုသည်မှာ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများ၊ ရိုးရာအစဉ်အလာများ၊ ရှေးဟောင်းဝတ်စုံများ စသည့် အရာများသည် အချိန်ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ သမိုင်းဝင်တန်ဖိုးများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တန်ဖိုးများ ပိုမို၍ ထင်ရှားလာခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
အိုလေ ပျိုလေ ဆိုသော စကားနှင့် တွဲဖက်၍ အသုံးပြုပါက အသက်အရွယ်ကြီးလာလေလေ ပို၍ နုပျိုသည်ဟု ထင်ရခြင်း (သို့) အတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်လာခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါသည်။
အချို့က ဤဆိုရိုးစကားသည် တဏှာကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြသော စကားဟု မှတ်ယူကြသည်။
ကိုးကားချက်များ ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သစ်လေ၊ အိုလေ ပျိုလေဆိုတဲ့ စကားဟာ တဏှာကို တိုက်ရိုက်ပြောဆိုတဲ့ စကား ဖြစ်တယ်လို့ မှတ်ကြပေတော့၊ [၁၂၇၈] သာရီ၊ ပ။
ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးကတော့ အသက်ကြီးပေတဲ့ ပျက်စီးယိုယွင်းတဲ့ အိုမင်းမှု ဇရာကွေသဖြင့် ကြာလေ ကောင်းလေ၊ ဟောင်းလေ သစ်လေ ဖြစ်နေတော့ တာပဲ၊ [၁၂၉၂] ဒဂုန်၊ ၁၀၊ ၁၂၁။
လောကုတ္တရာချမ်းသာကတော့ ကြာကောင်း ဟောင်းသစ်ဆိုတဲ့ စကားလို ဘယ်တော့မှ မူမပြောင်းဘဲ အင်မတန်မှ ကောင်းတာကလား၊ [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ ဒု။
ကြားကလေသွေး ဝေးတယ်ထင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြားကလေသွေး ဝေးတယ်ထင် ဆိုသည်မှာ ချစ်သူနှစ်ဦး၏ သဘောသဘာဝအရ နှစ်ဦးကြားတွင် လေပြည်လေး တိုက်ခတ်ရုံမျှ အကွာအဝေးလေးပင် ရှိနေပါစေ ဝေးကွာလှသည်ဟု ထင်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ချစ်သူတို့၏ ခံစားချက်ကို ဖော်ပြသည်။
အလွန်ချစ်ခင်စုံမက်နေချိန်တွင် ခဏတာမျှ ဝေးကွာနေရခြင်းကိုပင် အလွန်ကြာမြင့်သည်ဟု ခံစားရတတ်သည်။
လေသွေးသည် အလွန်ပါးလွှာသော၊ အရေးမပါသော အရာတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ချစ်သူနှစ်ဦးကြားတွင် ထိုမျှလောက်သော အကွာအဝေးပင် ရှိနေပါစေ ဝေးကွာသည်ဟု ခံစားရခြင်းကို တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ ပြင်းထန်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ အဟုတ် ချစ်ပြီဆိုတော့ ကြားကလေသွေး ဝေးတယ်ထင်တတ်တယ်တဲ့၊ အကြောင်းလက်တွေ့မဟုတ်ခင်တုန်းကတော့ နည်းနည်းမှ မယုံမိဘူး။
[၁၃၀၃] တိုးတက်ရေး၊ ၈၆။
ကြီးလျှင်မှီ၊ ငယ်လျှင်ချီ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြီးလျှင်မှီ၊ ငယ်လျှင်ချီ ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ဖက်ကို ရွေးချယ်ရာတွင် မိမိထက် အသက်အရွယ်ကြီးသူကို ရွေးချယ်ပါက ထိုသူကို မှီခိုအားထားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မိမိထက် အသက်အရွယ်ငယ်သူကို ရွေးချယ်ပါက မိမိက ကြင်နာယုယ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် အသက်အရွယ်၏ ဆက်ဆံရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ကြီးလျှင်မှီ ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်ကြီးသူသည် အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်မှု၊ ဉာဏ်ပညာနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေ ပိုမိုကောင်းမွန်နိုင်သောကြောင့် ထိုသူကို မှီခိုအားထားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ငယ်လျှင်ချီ ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်ငယ်သူကို ရွေးချယ်ပါက ထိုသူကို ကြင်နာယုယ ပြုစုစောင့်ရှောက်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အသက်ငယ်သူသည် အတွေ့အကြုံ နုနယ်သေးသောကြောင့် မိမိ၏ အကူအညီနှင့် လမ်းညွှန်မှု လိုအပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အသက်တူရွယ်တူကို ရွေးချယ်ပါက နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်၍ အိမ်ထောင်ရေးကို တည်ဆောက်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ရာတွင် အသက်အရွယ်သည် အရေးပါသော အချက်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ထို့ပြင် ရှေးလူတို့စကားများကလည်း ရှိပေတယ်။
ကြီးလျှင်လည်းမရှိမှ၊ ငယ်လျှင်လည်းချီ ရမှတဲ့၊ သို့လိုအကြောင်းကြောင့် ယူမယ်ဆို ယူသင့်ပါပေတယ်။
ကြီးမှီ၊ ငယ်ချီ ဆိုတာ မင်းက ငယ်လျှင် သူက ကြီးလို့မှီရမှာ ပြောတာ ကွဲ့။
[၁၂၉၅] ကဝိတံခွန်၊ ၂၊ ၁၄။
ကြီးလျှင်မှီ ငယ်ချီ ရ၊ ရွယ်ညီမှပြုစေ၊ ဘယ်ဆမှီ သမုဆွေငယ်၊ ဥပဒေ မရေး၊ အကျိုးနှင့်အပြစ်မျှော်လျှင်၊ အချစ်တော်ပေါင်းဆုံကြသေး။
[၁၂၉၇] ဒဂုန်၊ ၁၈၆။
ကကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်တူကို လေးစား၊ ငယ်သူကို သန သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်တူကို လေးစား၊ ငယ်သူကို သနား ဆိုသည်မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အသက်အရွယ်အလိုက် မည်သို့ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို လမ်းညွှန်ပေးသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
လူမှုဆက်ဆံရေး ပြေပြစ်စေရန်နှင့် လူအချင်းချင်း လေးစားမှု၊ ချစ်ခင်မှု တည်တံ့စေရန် ရည်ရွယ်သည်။
ကြီးသူကို ရိုသေ ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်အရွယ်ကြီးသူများကို ရိုရိုသေသေ ဆက်ဆံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ယဉ်ကျေးသော စကားများဖြင့် ပြောဆိုဆက်ဆံခြင်း၊ ဦးညွှတ်ခြင်း၊ လေးလေးစားစား ပြုမူခြင်း စသည့်အပြုအမူများဖြင့် ရိုသေမှုကို ပြသနိုင်သည်။
ရွယ်တူကို လေးစား ဆိုသည်မှာ မိမိနှင့် အသက်အရွယ်တူသူများကို တန်းတူရည်တူ လေးစားစွာ ဆက်ဆံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် လေးစားမှု၊ တန်ဖိုးထားမှုဖြင့် ဆက်ဆံသင့်သည်။
ငယ်သူကို သနား ဆိုသည်မှာ မိမိထက် အသက်အရွယ်ငယ်သူများကို သနားကြင်နာစွာ ဆက်ဆံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကူညီထောက်ပံ့ပေးခြင်း၊ ဂရုစိုက်စောင့်ရှောက်ပေးခြင်း စသည့်အပြုအမူများဖြင့် သနားကြင်နာမှုကို ပြသနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အခြေခံကျသော လူမှုရေးတန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူငယ်များကို ငယ်စဉ်ကတည်းက သင်ကြားပေးလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ အောက်ကိုသနား၊ တန်းတူအားမူ၊ မြှောက်စားအမျှ၊ မယုတ်ချနှင့်၊ ထက်ကသူမှာ၊ ရိုသေရာ၏၊ [၁၂၆၆] မဃ ၁၉၇။
ကြီးသူကို ရိုသေ၊ ရွယ်တူကို လေးစား၊ ငယ်သူကို သနား၊ [၁၃၁၅] ရွှေနီ။
ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်၊ လူမှာ အစဉ်မချို သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်၊ လူမှာ အစဉ်မချို ဆိုသည်မှာ ကြံသည် သဘာဝအလျောက် အမြဲချိုမြိန်သော အရသာရှိသော်လည်း လူတို့၏ စိတ်သဘောထားမှာ အမြဲတစေ ကောင်းမွန်နေမည်မဟုတ်၊ ပြောင်းလဲတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောထား မတည်မြဲမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကြံသာ အစဉ်ချိုသည် ဆိုသည်မှာ ကြံပင်၏ သဘာဝအရသာသည် အမြဲတမ်း ချိုမြိန်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
လူမှာ အစဉ်မချို ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ စိတ်သဘောထားသည် အခြေအနေ၊ အချိန်အခါပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်ခြင်း၊ ကောင်းလိုက် ဆိုးလိုက် ဖြစ်တတ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
လူတို့သည် မိတ်ဆွေအဖြစ်မှ ရန်သူအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သကဲ့သို့ ချစ်ခင်သူများပင်လျှင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မုန်းတီးသွားနိုင်သည်ကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ မိတ်ဆွေအဖြစ်မှ ရွေ့လျောပြီး ငြိုးသူရန်ဘက်သဘောသို့ ရောက်ချင် ရောက်သွားတတ်သေးတယ်။
ကြံသာ အစဉ်ချိုသည်၊ လူမှာ အစဉ်မချိုဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားဟာလည်း…ဖော်ပြခဲ့တဲ့ နီတိဂါထာကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေ သပေါ့။
[၁၂၈၈] သူရ၊ ပ။
ကြံသာလျှင် အစဉ်ချိုမည်၊ ပုထုဇဉ်သာမန်လူစား မိန်းကလေး တစ်ဦး၏ စိတ်မှာ ကြံကဲ့သို့ အစဉ်ချိုနိုင်မည်မဟုတ်၊ [၁၃၀၃] မြဝင်း။
ကြီးသည့်အမှု ငယ်စေ၊ ငယ်သည့်အမှု ပလပ်စေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြီးသည့်အမှု ငယ်စေ၊ ငယ်သည့်အမှု ပလပ်စေ ဆိုသည်မှာ ကြီးသော အမှုကို ငယ်သော အမှု ဖြစ်အောင်၊ ငယ်သော အမှုကို ပပျောက်ကျေအေးအောင် ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အငြင်းပွားမှုများ၊ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် လိုက်နာသင့်သော နည်းလမ်းကို ညွှန်ပြသည်။
ပြဿနာသေးသေးလေးများကို ပေါ့ပေါ့ဆဆ မထားဘဲ ချက်ချင်း ဖြေရှင်းခြင်းဖြင့် ပြဿနာကြီးများ မဖြစ်ပေါ်အောင် ကာကွယ်နိုင်ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြဿနာကြီးများကိုလည်း ငယ်နိုင်သမျှ ငယ်အောင် လျှော့ချဖြေရှင်းသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပလပ်စေ ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပျောက်ကွယ်သွားစေခြင်း၊ ကျေအေးသွားစေခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ လူအများကို၊ သနားမျှော်ရှု၊ သားတူပြုလျက်၊ ကြီးမှုမကျယ်၊ ငယ်မှုပျောက်ပေ၊ သာကြည်ထွေတိ၊ [၈၇၉] ဂါထာ ၁၆။
နယ်ပြည်ထောင်ကို ငြိမ်အောင်ပြု၊ ကြီးသောအမှုကို ငယ်စေ၊ ငယ်သော အမှုကို ပလပ်ပြေငြိမ်းစေ၊ [၁၁၈၁] ဟိန်။
ကြီး စွာအမှု၊ ငယ်နုပါကြောင်း၊ ငယ်ငေါင်းသမျှ၊ ပျောက်ကြလေစေ၊ [၁၁၈၇] သီလဝ ၅၃။
ကကြိုးကြာ ရေမသောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြိုးကြာ ရေမသောက် ဆိုသည်မှာ ကြိုးကြာငှက်သည် ရေသောက်လေ့မရှိဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးကြာငှက်၏ ထူးခြားသော အမူအကျင့်ကို ဖော်ပြသည်။
အမှန်တကယ်တွင် ကြိုးကြာငှက်များသည် ရေသောက်ကြသည်။
သို့သော် အလွန်ရှားပါးသောကြောင့် ရေသောက်လေ့မရှိဟု မှတ်ယူကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်ရှားပါးသော၊ ဖြစ်ခဲသော အရာတစ်ခုကို ဖော်ပြရာတွင် သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ ကြိုးကြာမျိုးလျောက်၊ ရေမသောက်လျက်၊ [၁၁၈၉] ကုသ ၂၉၃။
ရှေးသူဟောင်းတို့လည်း ကြိုးကြာ ရေမသောက်၊ ဗျိုင်းအောက်မှာ လင်မနေ၊ သားတွေကများဟူ၍ သားငယ်တို့ကို သချီင်းပြု၍ သင်စကြကုန်သည်။
[၁၁၉၂] ဝေါလီ။
ကြိုးစားက ဘုရားဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြိုးစားက ဘုရားဖြစ် ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း ကြိုးစားအားထုတ်ပါက ဘုရားအဖြစ်ကိုပင် ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုးစားမှု၊ ဇွဲလုံ့လ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆအရ လူသားတိုင်းသည် ကိလေသာများကို ပယ်ရှားပြီး ဝိဇ္ဇာဉာဏ်ကို ရရှိပါက ဘုရားဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် မဆုတ်မနစ် ကြိုးစားအားထုတ်ပါက မည်သည့်အရာကိုမဆို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့အား မိမိတို့၏ ရည်မှန်းချက်များသို့ ရောက်ရှိရန် ကြိုးစားအားထုတ်ရန် တိုက်တွန်းအားပေးသည်။
ကိုးကားချက်များ တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းတွင် စာရွက်တိုင်း စာရွက်တိုင်း၌ ပါလာသောကြိုးစားက ဘုရားဖြစ်နိုင်၏ဟူသော စကား ကျွန်တော်၏အသည်းတွင် သံမှိုနှင့်စွဲလျက်ရှိလေ၏။
[၁၂၉၇] တိုးတက်ရေး၊ ၂၀။
မြန်မာလူမျိုးများ ပြောလေ့ပြောထရှိသော စကားမှာလည်း ကြိုးစားက ဘုရားဖြစ်ဟု လူတိုင်းလိုလိုပင် သိရှိကြပြီး၊ [၁၂၉၈] မြန်မာ့ဟိတ၊ ၁၊ ၂၇။
ကြက်မသွား မြားပါ၊ မိန်းမသွား စကားပါ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြက်မသွား မြားပါ၊ မိန်းမသွား စကားပါ ဆိုသည်မှာ မသွားသင့်သော အချိန်၊ မသွားသင့်သော နေရာသို့ သွားမိသော ကြက်များသည် သူတစ်ပါး ပစ်လိုက်သော မြားနှင့် ပါလာတတ်သကဲ့သို့ မသွားသင့်သော အချိန်၊ မသွားသင့်သော နေရာသို့ သွားမိသော မိန်းမများတွင်လည်း စကားအရှုပ်အထွေး ပါလာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အချိန်အခါနှင့် နေရာဒေသကို ထောက်ဆ၍ သွားလာသင့်ကြောင်း၊ မဆင်မခြင် သွားလာပါက အန္တရာယ်နှင့် အရှုပ်အထွေးများ ကြုံတွေ့နိုင်ကြောင်း သွန်သင်ဆုံးမထားသည်။
ကြက်မသွား မြားပါ ဆိုသည်မှာ မသွားသင့်သော နေရာသို့ သွားမိသော ကြက်သည် အမဲလိုက်သူများ၏ မြားဖြင့် ထိမှန်လာနိုင်သည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
မိန်းမသွား စကားပါ ဆိုသည်မှာ မသွားသင့်သော နေရာသို့ သွားမိသော မိန်းမများသည် ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခံရခြင်း၊ အတင်းအဖျင်း ပြောဆိုခံရခြင်း စသည့် စကားအရှုပ်အထွေးများနှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မည်သူမဆို မသင့်လျော်သော အချိန်၊ နေရာသို့ သွားရောက်ပါက တစ်နည်းတစ်ဖုံ ဒုက္ခရောက်နိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ အခါအခွင့်၊ ကြောင်းမသင့်က၊ တဖျင့်တပါး၊ လွတ်ရှောင်ရှား၍၊ မသွားကြရာ၊ သွားမိပါသော်၊ ကြက်မှာကားမြား၊ စကားမိန်းမ၊ ပါတတ်လှရှင့်၊ ရှေးကဆရာ၊ အပြစ်မှာ၏။
[၁၃၀၀-ခန့်] ဓီတရော ၁၁။
အဖသူဌေးကြီး ဓနဉ္စယက သင်ပြပြောဆိုရာတွင် ကြက်မသွား မြားပါ၊ မိန်းမသွား စကားပါ လာသည့်ရှေးရိုး အတုခိုးလျက် အကျိုးမရှိသောစကား ပြောကြား၍လည်း သူတစ်ပါးတို့၏ အပြင်မီးကို အိမ်ထဲသို့ မသွင်းနှင့်ဟု ဆိုဆုံးမခဲ့ဖူးလေသည်။
[၁၃၄၀] မြဝတီ၊ ၂၆၊ ၅။
ကြက်ကောင်းလျှင် တစ်ဖယ်၊ ချိုးကောင်းလျှင် တစ်လွယ်၊ ခါကောင်းလျှင် တစ်ထမ်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြက်ကောင်းလျှင် တစ်ဒယ်၊ ချိုးကောင်းလျှင် တစ်လွယ်၊ ခါကောင်းလျှင် တစ်ထမ်း ဆိုသည်မှာ တည်ကြက်ကောင်းလျှင် တစ်ဒယ်စာမျှသာ ရနိုင်ပြီး၊ တည်ချိုးကောင်းလျှင်လည်း တစ်လွယ်စာမျှသာ ရနိုင်ကာ၊ တည်ခါကောင်းလျှင်မူ တစ်ထမ်း တစ်ပိုး များပြားစွာ ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တည်ခြင်းအမျိုးအစားများ၏ အကျိုးအမြတ် မတူညီပုံကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် တည်ခြင်းသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ပြီး တည်ခြင်း အမျိုးအစားအလိုက် ရရှိနိုင်သော အကျိုးအမြတ်များလည်း ကွာခြားကြသည်။
ကြက်ကောင်းလျှင် တစ်ဒယ် ဆိုသည်မှာ တည်ကြက်ကောင်းလျှင် ရရှိနိုင်သော အကျိုးအမြတ်သည် အနည်းငယ်သာ ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဒယ် ဆိုသည်မှာ အနည်းငယ်သော ပမာဏကို ရည်ညွှန်းသည်။
ချိုးကောင်းလျှင် တစ်လွယ် ဆိုသည်မှာ တည်ချိုးကောင်းလျှင် ရရှိနိုင်သော အကျိုးအမြတ်သည် အလယ်အလတ်ပမာဏသာ ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လွယ် ဆိုသည်မှာ ဒယ်ထက် ပိုများသော ပမာဏကို ရည်ညွှန်းသည်။
ခါကောင်းလျှင် တစ်ထမ်း ဆိုသည်မှာ တည်ခါကောင်းလျှင် ရရှိနိုင်သော အကျိုးအမြတ်သည် အလွန်များပြားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထမ်း ဆိုသည်မှာ အလွန်များပြားသော ပမာဏကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ တည်ခြင်းအမျိုးအစားကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရရှိနိုင်သော အကျိုးအမြတ်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ကြက်ကောင်းလျှင် တစ်ဒယ်၊ ချိုးကောင်းလျှင် တစ်လွယ်၊ ခါကောင်းလျှင် တစ်ထမ်းဟုပင် တည်ကြက်၊ တည်ချိုး၊ တည်ခါများအတွက် စာဆိုရှိပါသည်။
[၁၃၂၈] မြဝတီ၊ ၁၄၊ ၁၀။
ကြက်မှာ အရိုး၊ လူမှာ အမျိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြက်မှာ အရိုး၊ လူမှာ အမျိုး ဆိုသည်မှာ ကြက်၏ အခွပ်ကောင်းခြင်း၊ မကောင်းခြင်း၊ သတ္တိရှိခြင်း၊ မရှိခြင်း စသည်တို့သည် မျိုးရိုးလိုက်သကဲ့သို့ လူတစ်ဦး၏ အကျင့်စရိုက်၊ ဗီဇနှင့် အလားအလာများသည်လည်း မျိုးရိုးလိုက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မျိုးရိုး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ကြက်မှာ အရိုး ဆိုသည်မှာ ကြက်၏ အရိုးအဆောက်အအုံ၊ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သတ္တိသည် ၎င်း၏ မျိုးရိုးဗီဇပေါ်တွင် မူတည်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
တိုက်ကြက်များတွင် မျိုးရိုးကောင်းမှသာ တိုက်ခိုက်ရေးစွမ်းရည် ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်။
လူမှာ အမျိုး ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ အကျင့်စရိုက်၊ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး၊ အလားအလာနှင့် အခြားသော လက္ခဏာများသည် ၎င်း၏ မိဘဘိုးဘွားများထံမှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇပေါ်တွင် မူတည်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မျိုးရိုးသည် လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ မိကောင်းဖခင် သားသမီးမှန်က ကလိန်းကလက် မရှိ၊ ငှက်ပျောပင်စိုက် မိလိုက်ဖပါဆိုဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကြက်မှာ အရိုး၊ လူမှာ အမျိုးဆိုဘိ သကဲ့သို့လည်းကောင်း…၊ [၁၂၆၇] စကား၊ ပ။
လူ အမျိုး၊ ကြက် အရိုး ဆိုစကားရှိသည်။
တိုက်ကြက်များမှာ မိဘ မျိုးရိုး စစ်မှန်ဖို့ ကောင်းဖို့ အရေးကြီးလှသည်။
ကြက်ဥအရောင် တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
တိမ်တောင်သဖွယ် မင်းရေးကျယ် ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြက်ဥအယောင်၊ တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ် ဆိုသည်မှာ ကြက်ဥအတွင်းမှ သန္ဓေသား၏ အမွေးအရောင် မည်သို့ဖြစ်မည်ကို ခန့်မှန်းရန် မလွယ်ကူသကဲ့သို့ကောင်းကင်ရှိ တိမ်တောင်တိမ်တိုက်များသည်လည်း မည်သည့်အသွင်သဏ္ဌာန် ဖြစ်လာမည်ကို ခန့်မှန်းရန် မလွယ်ကူပေ။
ထို့အတူ တိုင်းရေးပြည်ရေး အုပ်ချုပ်မှုအရေးကိစ္စများသည်လည်း မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲလာမည်ကို ခန့်မှန်းရန် အလွန်ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အခြေအနေများကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် မလွယ်ကူကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲသွားနိုင်သောကြောင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် အလွန်ခက်ခဲသည်။
ကြက်ဥအယောင် ဆိုသည်မှာ မဖောက်ရသေးသော ကြက်ဥအတွင်းရှိ သန္ဓေသား၏ အမွေးအရောင်ကို ကြိုတင်မသိနိုင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
တိမ်တောင်သဖွယ် ဆိုသည်မှာ ကောင်းကင်ရှိ တိမ်များသည် အချိန်နှင့်အမျှ ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲနေသောကြောင့် မည်သို့ဖြစ်လာမည်ကို ခန့်မှန်းရန် မလွယ်ကူခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
မင်းရေးကျယ် ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးကိစ္စများသည် အလွန်ရှုပ်ထွေးနက်နဲပြီး အခြေအနေများ အချိန်မရွေး ပြောင်းလဲနိုင်သောကြောင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် မလွယ်ကူခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကိုးကားချက်များ ပင်လုံးကျွတ်လျှင်၊ နီတွတ်လှတင့်၊ အပွင့်ရဲရဲ၊ ပေါက်ထဲကျေးနေ၊ သိခဲထွေဖြင့်၊ မိုးခြေတိမ်သွင်၊ ဥတွင်ကြက်ငယ်၊ လျှပ်ရောင်ဝယ်၌၊ ခြည်သွယ်သေးဖွဲ၊ ပုလဲလုံးညီ၊ သီသော်ခဲ၏၊ နက်နဲဆွေးနွေး၊ ပြည်တဲရေးကို၊ [၈၅၀_ခန့်] ပကိဏ်။
ပြည်တဲအရေး၊ ကျေးနှင့်ပေါက်ပင်၊ ချည်မျှင်ပင့်ကူ၊ နှိုင်းတူကြက်ဥ၊ တိမ်အထုကို၊ လွယ်မှုသိနိုင်၊ အပြီးတိုင်သား၊ [၈၇၀-ခန့်] ဗန္ဓ။
မင်းရေးမင်းရာ၊ အဖြာဖြာလျှင်၊ မှာမှာသမှု၊ မသာတုနှင့်၊ ကြက်ဥအယောင်၊ တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ်၍၊ မင်းဝယ်ကိစ္စ၊ ဖြစ်တတ်လှ၏။
[၈၉၇] မဂ်စိုး ၂၀။
ကြက်ဥအယောင်၊ တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ် ဆိုသည့်စကားအရ တိုင်းရေးပြည်ရေးများသည် အလွန်ပင် ရှုပ်ထွေးပွေလီ များပြားပါသည်။
[၁၂၉၄] ဒဂုန်၊ ၁၄၆။
၃၇၅။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ကြောက်တတ် ဝန်ကင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြောက်တတ် ဝန်ကင်း ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်တွေးဆ၍ ကြောက်တတ်သောသူသည် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သတိနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်မြင်နိုင်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
အန္တရာယ်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည် မကောင်းသော အရာမဟုတ်ဘဲ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် လိုအပ်သော ဗီဇတစ်ခုဖြစ်သည်။
အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သိရှိပြီး ရှောင်ရှားခြင်းဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဝန်ကင်း ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ကင်းခြင်း၊ ဘေးဥပဒ်ကင်းခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
နှိုင်းယှဉ်ချက် ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်သဘော သက်ရောက်သည်။
ကြောက်တတ် ဝန်ကင်း ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းဖြင့် အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုပြီး ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ကို မကြောက်ရွံ့ဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လုပ်ဆောင်မှသာ အခွင့်အလမ်းများ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
အခြေအနေအချိန်အခါပေါ်မူတည်၍ မည်သည့်ဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသင့်သည်ကို စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်သည်။
ကိုးကားချက်များ ကြောက်တတ်မှသာ ဝန်ကင်းမည်ဖြစ်သောကြောင့် လှည်းပေါ်သို့ မတက်ဘဲ…လှည်းအနီးမှ ခြေကျင်လိုက်ပါသွားလေသည်။
[၁၂၉၈] စာအု။
ကြောက်တတ်လျှင် ဝန်ကင်း သည်ဆိုသော ဆိုရိုးတစ်ရပ်ရှိရာ ယင်းစကား၏သဘောမှာ စင်စစ်အပြစ်ရှင်း ရန်ကင်းစေလိုခြင်းနှင့်သက်ဆိုင်သဖြင့်များစွာ အဖိုးတန်လေသည်။
[၁၃၂၀] လူအနှစ်။
၁၂၉။
ကြောက် လွဲ၊ ရဲ မင်းဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ကြောက်တတ် ဝန်ကင်း နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် မင်းဖြစ် ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ ဆိုသည်မှာ စွန့်စားရဲလျှင် ရရှိမည့် အခွင့်အလမ်းနှင့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ကြောက်ရွံ့၍ မစွန့်စားဘဲ နေပါက ထိုအခွင့်အလမ်းကို လက်လွတ်ဆုံးရှုံးမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်စားလုပ်ကိုင်မှသာ အခွင့်အလမ်းကို ရယူနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
လာဘ် ဟူသော ဝေါဟာရသည် အခွင့်အလမ်း၊ အကျိုးအမြတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
နှိုင်းယှဉ်ချက် ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည် ကြောက်တတ် ဝန်ကင်း ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ ဆိုသောစကားအရ မည်သည့်အရာကိုမျှ အမှုမထားဘဲ စွန့်စွန့်စားစား ပြုလုပ်လေ့ရှိသော သူသည် တစ်နေ့နေ့မှာ အခြေအနေပြောင်း၍ မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်ကျက်သရေကို ရရှိပိုင်နိုင်တတ်၏။
[၁၂၈၂] နီရီ။
သူငယ်ချင်းရယ်၊ ကြောက်လျှင် လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရတဲ့၊ ဘာမစွန့်ဝံ့စရာ ရှိသလဲ။
[၁၂၉၄] ဒဂုန်၊ ၁၄၇။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် မင်းဖြစ် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် လာဘ်ရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြောက် လွဲ၊ ရဲ မင်းဖြစ် ဆိုသည်မှာ စွန့်စားရဲလျှင် ရရှိမည့် အခွင့်အလမ်းနှင့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ကြောက်ရွံ့နေပါက လက်လွတ်ဆုံးရှုံးမည်။
စွန့်စားရဲလျှင်မူ မင်းအဖြစ်ကိုပင် ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ စွန့်စားလုပ်ကိုင်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
အခွင့်အလမ်းများသည် ကြောက်ရွံ့နေသူများအတွက် မရရှိနိုင်ဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်လုပ်ကိုင်သူများအတွက်သာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မင်းဖြစ် ဟူသော ဝေါဟာရသည် အောင်မြင်မှု၏ အမြင့်ဆုံးအဆင့်ကို တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အလွန်အမင်း စွန့်စားရဲပါက အလွန်ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများကို ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပုံဥပမာ ပဉ္စာဝုဓဇာတ်ကို ဤဆိုရိုးစကား၏ ပုံဥပမာအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
ဘီလူးနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့ချိန်တွင် မင်းသားသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် ဘီလူး၏ အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ရုံသာမက နောင်တွင် မင်းအဖြစ်ကိုပင် ရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကားချက်များ မယ်တော်၊ အလျင်ကြံသော် မင်းဖြစ်သည်၊ အနှေးကြံသော် သူ့ကျွန်ဖြစ်သည်။
ကြောက်သော်လွဲ၊ ရသော်မင်းဖြစ် ဟူ၍ လူတို့ဆိုရိုးစကားပြုကြသည် ဖြစ်၍…၊ [၁၂၇၉] ဓမ္မစေတီ။
မင်းသွေးမင်းမာန်ကို အင်မတန် အားကိုးကြတယ်။
ကြောက်လျှင်လွဲ၊ ရဲမင်းဖြစ် ဆိုတဲ့စကားကိုလည်း အသုံးပြုကြတာကလား။
[၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ စ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကြောက်တတ် ဝန်ကင်း ကြောက်လျှင် လာဘ်လွဲ၊ ရဲလျှင် မင်းဖြစ် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ကြိုက်မရှင်၊ ငိုက်မရှက်၊ ငတ်မရှက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ကြိုက်မရှက်၊ ငိုက်မရှက်၊ ငတ်မရှက် ဆိုသည်မှာ အလွန်ချစ်ကြိုက်သောအခါ၌ ဖြစ်စေ၊ အလွန်အိပ်ချင်၍ ငိုက်မျဉ်းသောအခါ၌ ဖြစ်စေ၊ အစာရေစာ အလွန်ဆာလောင် ငတ်မွတ်သောအခါ၌ ဖြစ်စေ မည်သူ့ကိုမျှ မရှက်နိုင်ဘဲ ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အခြေအနေတစ်ခု၏ ပြင်းထန်မှုကြောင့် လူတို့၏ အရှက်အကြောက်တရား လျော့နည်းသွားနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ကြိုက်မရှက် ဆိုသည်မှာ အလွန်ချစ်ခင်စုံမက်နေချိန်တွင် လူအများရှေ့၌ပင် မိမိ၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် ဝန်မလေးခြင်း၊ ရှက်ရွံ့ခြင်း မရှိခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ငိုက်မရှက် ဆိုသည်မှာ အလွန်အိပ်ချင်နေချိန်တွင် လူအများရှေ့၌ပင် ငိုက်မျဉ်းခြင်း၊ အိပ်ပျော်သွားခြင်းကို ရှက်ရွံ့ခြင်း မရှိခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ငတ်မရှက် ဆိုသည်မှာ အလွန်ဆာလောင်နေချိန်တွင် အစားအစာကို မက်မက်မောမော တောင်းခံခြင်း၊ စားသောက်ခြင်းကို ရှက်ရွံ့ခြင်း မရှိခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အချို့သောအခြေအနေများတွင် လူတို့သည် မိမိတို့၏ အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ဘဲ အရှက်အကြောက်တရားကိုပင် ဂရုမစိုက်နိုင်တော့ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ကဲ-ရွာသူကြီး၊ ကြိုက်မှရက်၊ ငိုက်မရှက်၊ ငတ်မရှက်တဲ့။
ကျုပ်ဖြင့် ဒီသူငယ်မလေးကို မြင်ကတည်းက ချစ်ခင်စုံမက်၍…၊ [၁၂၇၅] စံပယ်။
ဟယ်-တတ်နိုင်ပါဘူး၊ ကြိုက်မရှက်၊ ငတ်မရှက်၊ ငိုက်မရှက် မရှက်သုံးပါး တွင် ငတ်မရှက်မို့လို့အရှက်ကိုငဲ့ကွက်၍ အလှူအိမ် သွားလေဦးမှပဲ။
[၁၂၇၉] မှာ၊ ပ။