kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကညာပျိုချေ အိုမမရို့ ကမ်းထောင်းထက်က လူးကျမည် စေတနာနှင့် ပြောခပါယင့်။
” စသည်ဖြင့်ဖြစ်သည်။
လက်လံအလိုက် ယှဉ်ပြိုင်ရေးအစီအစဉ်များကို လူကြီးများက စီစဉ်ပီးရသည်။
အနိုင်ရသည့် ပြိုင်လောင်းများကို နောက်ဆုံးနိ၌ ရွှေမောင်းငွေမောင်းများနှင့် အောင်ဆုအောင်လံ ချီးမြှင့်သည်။
နောက်ဆုံး ဆုရသည့်ပြိုင်လောင်းဦးစီးက ရွှေမောင်းကိုဆွဲ၍ လှီတော်သားများက အောင်လံကိုင်ပြီး ချောင်းရိုးတလျှောက်စုံဆန်စိုင်းလျှက် ကခုန်တီးမှုတ်သီဆိုကာ ပရိသတ်အားနှုတ်ဆက်လေ့ဟိသည်။
လူထုပွဲလမ်းသဘင် လယ်သမားလုပ်သားများ၏ ပွဲလမ်းသဘင်၊ စုပေါင်းညီညွတ်လုပ်ဆောင်မှ အောင်သည့် ပွဲလမ်းသဘင်ဖြစ်သည်။
ရခိုင်ပြိုင်လောင်းပြိုင်ပွဲကို ရိုးရာမပျက် အစဉ်အမြဲကျင်းပနိုင်စီရန် တောင့်တမျှော်လင့်ကာဖြင့် နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါသည်။
(အစံမောင်) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ Category:ရခိုင်ပြည်နယ် Category:ရခိုင်ရိုးရာဓလေ့ Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
thumb ငပလီကမ်းခြေသည် သံတွဲမြို့မှ ၇ ကီလိုမီတာ (၄မိုင်)အကွာတွင် တည်ရှိသော အပန်းဖြေကမ်းခြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကမ်းခြေအလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၂ မိုင်) ရှည်လျားကာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။
ကမ်းခြေတစ်လျှောက် တည်ဆောက်ထားသော ဟိုတယ်အများအပြား၊ အပန်းဖြေစခန်းများနှင့် ဂေါက်ကွင်းများဖြင့် မြန်မာပြည်၏ အဓိက ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာ အဓိက နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
အဓိက ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းမှာ လေကြောင်း ဖြစ်၍ သံတွဲလေဆိပ် (ယခင် Sandoway လေဆိပ်) မှတဆင့် သွားရောက်နိုင်၍ မြန်မာ့လေကြောင်း၊ အဲမန္တလေး၊ ရန်ကုန် လေကြောင်းလိုင်းနှင့် အဲပုဂံ တို့မှ သံတွဲသို့ ခရီးစဉ်များ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိကြသည်။
တည်နေရာ ငပလီကမ်းခြေသည် မြန်မာပြည်အနောက်ဘက် ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲခရိုင်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်မြို့မှ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၇၅ မိုင်အကွာတွင် ရှိသည်။
သံတွဲမြို့အနောက်ဘက် ၇မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ငပလီကမ်းခြေစခန်းသည် ယခင်က ရွာကလေးဖြစ်သည်။
ငပလီဟူသော အမည်ကို ၁၈၂၆-ခုနှစ်၊ ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး ရောက်ရှိလာသော အီတလီလူမျိုးများက အီတလီနိုင်ငံ၏ မြို့တစ်ခုဖြစ်သော နာပိုလီ (Napoli)မြို့ရှိ ကမ်းခြေနှင့်တူသောကြောင့် အစွဲပြု ခေါ်ဝေါ်ရာမှ ရခိုင်ပြည်သူတို့ စကားသံဖြင့် ငပလီဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။
အီတလီစကားအရ အလွန်သာယာပြီး ရှုခင်းကောင်းလွန်းသောကြောင့် နေပလီဟု ခေါ်ကြသည်။
၂၀၁၄ တွင် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်လာရောက်ပြီးနောက်၊ ငပလီအား ရွာအဖြစ်မှ သီးခြားမြို့နယ် ငပလီမြို့နယ် အဖြစ် သံတွဲမြို့နယ်မှ ခွဲထုတ်ကာ ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ငပလီ ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ ကိုလိုနီခေတ်မှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ယခုတိုင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျော်ကြားဆဲ ခရီးသွားနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ယခင်က အစိုးရပိုင် ငပလီဟိုတယ် တစ်ခုသာ ရှိပြီး၊ ၂၀၀၈ နောက်ပိုင်းတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဟိုတယ်များစွာပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဆက်သွယ်ရေး ငပလီတွင် အော်တို အိတ်ချိန်းAuto Exchange တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေးစခန်း ရှိသည်။
၂၀၁၂ နောက်ပိုင်းတွင် ADSL အင်တာနက်လိုင်းများ ငပလီတွင်ချပေးသည်။
ငပလီဝန်းကျင်ရှိ ရွာများ လင်းသာရွာ မြပြင်ရွာ ဂျိတ္တောရွာ(ယခင်အခေါ် ဂျိတ္တော_လုံးသာ) ဇီးဖြူကုန်းရွာ ဝါးတောင်ကွင်းရွာ မဇင်ရွာ စပါးကြီးရွာ ဂေါ့ရွာ မှိုဟင်းပြင်ရွာ ငပလီကမ်းခြေအား ကမ်းခြေမြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်သောအခါ ဤကျေးရွာများသည် ငပလီမြို့၏ရပ်ကွက်များဖြစ်လာခဲ့သည်။
ငပလီကမ်းရိုးတမ်းတွင် ချိုင်များစွာရှိပြီး၊ ချိုင်တစ်ခုချင်းစီရှိရွာများကို အစွဲပြုပြီးချိုင်များ၏ အမည်ကို မှည့်ခေါ်ကြသည်။
ကမ်းခြေ ကမ်းခြေအလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၂ မိုင်) ရှည်လျားကာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်။
ရေသူမရုပ်တု လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် စာရေးဆရာကြီး ရာမညကိုကိုနိုင်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၌ ငပလီကမ်းခြေ အဏ္ဏဝါရိပ်သာရှေ့ ကျောက်ဆောင်တွင် အမြင့်ခြောက်ပေရှိ ရေသူမ (ရခိုင် ခေါ် ရီသူမ) ရုပ်တုကို လေးရက်နှင့် သုံးညတိုင်တိုင် အပင်ပန်းခံ ထုလုပ်ခဲ့သည်။
လူရည်ချွန်စခန်း မြန်မာ့လူရည်ချွန် များအတွက်လူရည်ချွန်စခန်းရှိပြီး၊ ၂၀၁၂ နောက်ပိုင်းတွင် သိမ်းဆည်းခံရကာ၊ ဟော်တယ်အဖြစ်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရသည်။
နာလန်ထစခန်း ငပလီတွင် တိုက်ပွဲတွင်ဒဏ်ရာရ၍ မသန်စွမ်းဖြစ်သော တပ်မတော်သားများအတွက် အနားယူစခန်းရှိသည်။
ယခု ဖျက်သိမ်းပြီး ဟိုတယ် တည်ဆောက်ထားသည်။
ငပလီဂေါက်ကွင်း ငပလီဂေါက်ကွင်းမှာ မြန်မာပြည်တွင် ထူးခြားသော ကမ်းရိုးတန်းကပ်လျက်ရှိ ဂေါက်ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး။
ထိန်းသိမ်းမှု ကင်းမဲ့လျက်ရှိသည်။
ငပလီ ဝန်းကျင်ရှိကျွန်းများ ငပလီအနီးတွင် ကျွန်းများစွာရှိပြီး အများအားဖြင့်လူနေထိုင်ကြသည်။
အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ပုလဲကျွန်း ခေါ် အပေါ်ရဲကျွန်း ရှိသည်။
၎င်းကျွန်းတွင် ပုလဲမွေးမြူရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သည်။
ယခု ထိုစခန်းအား ဖျက်သိမ်းပြီး ဖြစ်သည်။
ကသစ်ကျွန်းမှာ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိ။
ဒေသတွင်း လူများ၏ သားငါးရှာဖွေရာ ကျွန်းဖြစ်သည်။
သဲဖြူကျွန်း(ယခင် သဲပူကျွန်း)သည်၌ သစ်ပင်မရှိ။
သဲသောင်သာဖြစ်သည်။
ပွင့်လင်းရာသီ၌ ခရီးသွားလုပ်ငန်း အထောက်အကူပြု ‌ကျွန်းဖြစ်သည်။
ရေလှောင်တမံများ ငပလီအနီးရှိရွာများမှာ ကမ်းရိုးတမ်းအနီးတွင် ရေချိုရရန်ခက်ခဲရာ၊ ရေလှောင်တမံများကို အားထားရသည်။
အထင်ကရရေလှောင်ကန်မှာ ငှက်ပျောချောင်းဆည် ဖြစ်သည်။
ဂျိတ္တောရွာရှိ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ တည်ဆောက်ထားသော ဒေါင်းသောက်တောင်ဆည် တစ်ခုရှိသည်။
လျှပ်စစ်မီး ရရှိမှု လျှပ်စစ်မီးမှာ အစိုးရတည်ဆောက်ထားသည့် ည ၁၀နာရီထိ သံတွဲမြို့မှ တစ်ဆင့်ဖြန့်ဖြူးသည်။
၂၀၁၅ တွင် ကျောက်ဖြူမြို့မှ ဓာတ်ငွေ့သုံးတာဘိုင်ဖြင့် ၂၄နာရီ ဖြန့်ဖြူးပေးလျက် ရှိသည်။
စတင်ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းအကြောင်း ရက္ခပူရတိုင်း ဓညဝတီရခိုင်ပြည်ကြီးတွင် တူရိယာအနီဖြင့် ရှိပဝေသဏီကာလ ဒွါရာဝတီ ဝါသုဒေဝမင်းလက်ထက်ကပင် စည်တော်တီးလျှက် သုခုမအနုပညာရိုးရာကို နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် စတင်တီထွင် ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဖြစ်သည်။
ရခိုင်လူမျိုး၊ ရခိုင်ပြည်ဟု စတင်တည်ထောင်ခသော ဥတ္တရမဓူရမြို့တော်သည် သာဂရမင်း၏ ညီတော် ဥဿပရမင်းသည်(ကံသမင်း)၏ သမီးတော် (ဒေဝဂမ္ဘာ)မင်းသမီးနှင့် ထီးနန်းစိုးစံစဉ် ထူးခြားသော ဘုန်းသမ္ဘာနှင့်ပြည့်စုံသော သားတော်တကျိပ်ရို့ကိုဖွားမြင်တော်မူသည်။
၎င်းမင်းသားရို့သည် ဆင်ပြောင်ငါးစီးအားနှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြ၏။
၎င်းမင်းသားရို့မှာ ါသုဒေဝမင်း၊ ဗလဒေဝမင်း၊ သူရိယဒေဝမင်း၊ စန္ဒာဒေဝမင်း၊ အဂ္ဂိဒေဝမင်း၊ မစ္စုဒဒေဝမင်း၊ ဝရုဏ္ဏဒေဝမင်း၊ ရောဟနေယျဒေဝမင်း၊ ပဋမပဏ္ဍိတဒေဝမင်း၊ အင်္ဂုရဒေဝမင်း ဟူ၍ သားတော်တကျိပ်နှင့် သမီးတော်အဉ္ဇနဒေဝီရို့ ဖြစ်ကြသည်။
၎င်းဝါသုဒေဝညီနောင် တကျိပ်ရို့သည် ဒွါရာဝတီ(အာကာပျံဝဲမြို့သံတွဲ)ကို စောင့်ယှောက်သော မြို့စောင့်ဘီလူးမကြီးရန်အား နှိမ်နှင်းပြီးသော် သိမ်းပိုက်စိုးစံတော်မူကြလီသည်။
ထိုအချိန်ကာလကပင် ကဿပဘုရားသခင်သာသနာ ဆုပ်ကပ်ကာလဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်ကာလတွင် ဟိမဝန္တာတောကြီး တောင်ကြီးများထဲမှာ အလွန်ကျော်ဇောထင်ရှားသော (ကုဏ္ဍရ)အိုင် (သက္ကဋဂူ)တွင်းကြီးတွင် ခိုအောင်းနီသော ပုဇွန်ကြီးတကောင်သည် များစွာကြီးထွားသန်မာလျှက် လွန်စွာကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်း ကာ သူ၏လက်မ (ခြီမ) နှစ်ခုဖြင့် လာသမျှသော ရီသတ္တဝါ၊ ကုန်သတ္တဝါအပေါင်းရို့အား ညှပ်သတ်ဖြတ်လျှက် သီစီရလီသည်။
ထိုကာလမကြာမြင့်မီ ဟိမဝန္တာတောကြီးအတွင်း၌ အင်မတန်ခွန်အားဗလနှင့်ပြည့်စုံသော ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော (ဆင်ဟတ္ထိ)ကြီးတကောင်သည် ထင်ရှားပေါ်ပေါက်လာ လီသည်။
၎င်းဆင်ကြီးသည် အဆိုပါ (သက္ကဋဂူ)တွင် မင်းမူနီသော ပုဇွန်ကောင်ကြီးအား နင်းသတ်လျှက် လက်မ(ခြီမ)ကြီးနှစ်ချောင်းကို နှာမောင်းဖြင့် ချိုးဖဲ့ကာ မြစ်ထဲသို့ပစ်ချ လိုက်လီသည်။
ထိုအခါ လက်မကြီးနှစ်ချောင်းကို အသူရာမင်း ဆယ်ယူရဟိလီသဖြင့် စည်ကြက်ကာတီး ခတ်လီရာ ငြိမ့်ညောင်းသာယာဖွယ် အသံစုံဖြစ်ပေါ်လာလီသဖြင့် ထူးဆန်းစွာသော အသူရာနတ်စည်တော်ကို သိကြားမင်းက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ ယူဆောင်လားခသည်။
ကျန်သော တချောင်းသော ပုဇွန်လက်မ(ခြီမ)ကြီးသည် အစဉ်အတိုင်း ဂင်္ဂါမြစ်ဖျားက တဆင့် ပင်လယ်သို့မျောပါလာပြီးသော် လီပြင်းတိုက်ခတ်လီသောကြောင့် ဒွါရာဝတီ မြစ်ကမ်းနဖူး၌ ရီချိုးနီကြကုန်သော ဝါသုဒေဝမင်းညီနောင် တကျိပ်ရို့သည် ဆယ်ယူရဟိကြလီကုန်၏။
ထိုပုဇွန်လက်မ(ခြီမ) တက္ကဋကို စည်တော်ကြက်လျှက် နန်းတော်တွင်တီးခတ်ကြလီရာ အင်မတန်ထူးခြားအံ့ဩဖွယ်သော သံစုံတီးလျှက် ပေါ်ထွန်းလာပြီးသော် သာယာငြိမ့် ညောင်းဖွယ်သော အသံစုံလင်စွာဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာလီသဖြင့် အသံစည်တော်နှင့် ကိုက်ညီအောင် သာခြင်း အခြင်းများဖော်လျှက် သုခုမပညာပြောင်မြောက်စွာဖြင့် စပ်ဆိုကာ သီဆိုက,ကွက်ထွင်ပြီး (စည်တော်ကြီးကို စတင်တီးခတ်ကြလီသည်။
) သို့ဖြစ်လီသောကြောင့် ရခိုင်ရာဇဝင်တော်ကြီးလင်္ကာ၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။
(ရိုးညွတ်ခပ်သိမ်း ရန်စစ်ငြိမ်း၍ မုဒိမ်း၊ ဓားပြ၊ ခိုးသူစသည် လန့်ထကြောက်ညှင်း ရန်မျိုးစင်မှ သောင်းခွင်ကြော်ကြား ထိုမင်းများတို့ (ရို့) ပျော်ပါးမြူးဆန်း မြို့ရွှင်ပျံ၌ ခြွေရံမှန်ပျင်း များလူရှင် (သျှင်)နှင့် နေ(နီ)ကျင်ပေါင်းရုန်း ဇမ္ဗူလုံးကို သိမ်းကျုံးဆည်ရ အဖို့ပြု၍ တခုမကြွင်း လုပ်ခွန်သွင်းလျှက် စံခြင်းများစွာ ထိုအခါ၌ မည်သာခေါ်ထ ကုဏ္ဍရဟု အိုင်းမက်၌ဝယ် ကြောက်မက်ဖွယ်သား၊ ကြီးကျယ်သန်လှ သက္ကဇူလို(ပိုင်) ပွပွသမ္ဘာ ဖူးငုံအာသာ၊ ပွင့်လာဘုန်းဟိ ဆင်ဟတ္ထိလျှင် နင်းဘိတန်းခိုး ရှတ်ရှတ်(ယှတ်ယှတ်)ကျိုးက စွယ်ကျိုးဘိန္န မြစ်သို့ချသော် လက်မထရံ မျိုးလေထုံ၍ ကြိတ်ကြိတ်ထိုခါ အသူရာတို့(ရို့) မဟာသမုတ် လှိုင်းခတ်ဖြုတ်က ဝရမ်ရေ(ရီ)ကြောင်း ဝင်လေ(လီ)ချောင်းသော် တချောင်းအကြွယ်(ကြွီ) ဆယ်ရဲလေ(လီ)၏။
မြဲတွယ်သည်မှ ဝှန်ပေါက်ပြဲသား၊ စည်မစည်ကြီး စည်သီရိဟု ပြုပြီးကုန်မှ၊ ဝါသဝနှင့် တွေ့(တွိ့)ကြရန်မှေ နတ်စစ်မြေ(မြီ)၌ ရှုံးလေ(ယှုံးလီ)ရကား ပါယ်စွန့်သွား(လား)သား သိကြားတမူ ရလေ(လီ)ယူမှ ဟိန်းဆူကျော်ကြား အလမ္ဗဟု တွင်ထအမည် သိနားလည်လော့၊ ထိုစဉ်အမျိုး အတူကျိုး၍ ရေ(ရီ)ရိုးလယာ မျောကြရာတွင် ဂင်္ဂါမြစ်ကြောင်း ပါလေ(လီ)သျှောင်း၍ တချောင်းကိုမူ ကျွန်းဇမ္ဘူဝယ် ရိပ်ဖြူဆောင်းဆောင်း တကျိပ်ပေါင်းသား၊ မင်းဇော်ပြီးဒသ သာဒကတို့(ရို့)၊ ဒွါရာဝတီ မြို့တောင်ဆီဝယ်၊ နဒီမြယဉ် ကမြူစဉ်၌ ဝဲရေ(ရီ)ချမ်းမြိုက်၊ ဆယ်ခွာလိုက်ဝယ်၊ တန့်ရိပ်မြည်လျက် မြောက်စည်ကြက်၍၊ မပျက်တီးက၊ သံဝှန်းဖြန့်သည်၊ ဒီ(ဒေ)ကျွန်းဇမ္ဘူ လွှမ်းပတ်တည်း။
) ဟူ၍ပင်ပါဟိလီသည်။
သို့ဖြစ်ပါ၍ (စာရွီးသူအနီဖြင့်) ရခိုင်စည်တော် တီးခတ်ရန်အလို့ငှါ ခြီဆင်းရတုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရွီးစပ်တင်ပြအပ်သည်။
(ရက္ခမဏ္ဍိုင် ပြည်ရခိုင်လေ ရခိုင်ညွန့်ဖူး ကြယ်သောက်ရှူးသို့၊ ကွန့်မြူးဂုဏ်ရောင် သေလာတောင်ဆိုင်း၊ ပြိုင်းကရိုင်းတည်း၊ အုံ့မှိုင်းဝီဝီ၊ ကမ်းခြေ(ခြီ)ဒေသ၊ မဏ္ဍလဝယ် ဝံသမျိုးမှန် တန်းခိုးလျှံ၍ ဝါသုဒေဝ ဒသပါတက ညီနောင်လှတို့(ရို့)၊ ဒွါရာဝတီ၊ မြို့သင်္ဂီကို၊ စိုးစံပိုင်သ၊ ထိုစဉ်ကပင်၊ ပုဇွန်လက်မ ကုဏ္ဍဟု နာမထင်ပေါ်၊ မြတ်စည်တော်ကို၊ ရာဇာရာဇ နရိန္ဒနှင့် ဒလိန္ဒဆုံး၊ တပြုံးပြုံးရွှင်၊ မင်္ဂလာခန်း၊ ရီစင်ဖြန်း၍၊ ထုံးတမ်းစိုင်လာ၊ ခိုင်အမာလေ၊ ရိုးရာမပျက်၊ ဒေနိမ့်ထက်တိုင်၊ တမြိုင်မြိုင်ကေ၊ ရခိုင်စည်ခြင်း၊ သံသာညှင်းဖြင့် မယွင်းဇာတိ သွီးမာန်ဟိအောင်၊ ကြံဆောင်ရည်စူး၊ မြတ်စည်တော်တီး ဗျာယ်ခတ်ကေ (ဗြိန်းလေး စောင်းစောင်း ဗြိန်း။
၃)သမိုင်းဆရာကြီး ဓညဝတီ အောင်ဇေယျ ရွီးရေ “ရက္ခပူရကြေးမုံကျမ်း” (ဒုတိယအကြိမ်ပုံနှိပ်) စာအုပ်မှ ကိုးကား Category:ရခိုင်ပြည်နယ်။
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် - အပင်ငယ် မျိုးဖြစ်သည်။
အမြင့် ၂ ပေ မှ ၃ ပေ အထိ ရှိ၏။
ပင်စည် ဖြောင့်မတ်ပြီး လေးထောင့် ပုံရှိသည်။
အခက်အလက် များ နူးညံ့၍ အမွေးများ ရှိပြီး အနံ့မွှေး သည်။
ပင်စည် နှင့် အကိုင်းအခက် အစိမ်းရောင် ဖြစ်သော် လည်း တစ်ခါ တစ်ရံ သပြေ ရောင်သမ်းသည်။
မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ပင်စိမ်းဖြူ သို့မဟုတ် ဟင်းစား ပင်စိမ်း ၊ ပင်စိမ်းနက် ၊ ပင်စိမ်းညို ၊ ပင်စိမ်းကြီး ဗလရှင် စသည်ဖြင့် ပင်စိမ်း အမျိုးမျိုး ပေါက်ရောက်ပြီး ယင်းတို့၏ အာနိသင် မှာ အနည်းငယ် စီသာ ကွာခြား၏။
အရွက် - ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက် ၏။
ရွက်ထိပ်ချွန် ပြီး ရွက်ရင်း သွယ်သည်။
အလျား ၁-၃ လက်မထိ ရှည်သည်။
ရွက်နား လွှသွား ပုံရှိသည်။
ရွက်ညှာ ၁ လက်မထိ ရှည်၏။
ပင်စိမ်းပင် အပွင့် - သေးငယ်ပြီး အဖြူရောင် ရှိသည်။
အလွန် မွှေးသည်။
ပွင့်ချပ်ပေါ် တွင် အမွေးလေး များရှိသည်။
တပေါင်း ၊ တန်ခူးတွင် ပွင့်သည်။
အစေ့ - လုံးဝိုင်း ပြီး တစ်ဖက်တွင် အနည်းငယ် မောက်၍ တစ်ဖက် တွင် ပြား၏။
အရောင် မည်း၏။
အနံ့ မရှိ ၊ အရသာ ပူစပ်၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက် ၊ အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်။
အထူး သဖြင့် အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပိုမို ပေါက်ရောက်သည်။
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သော် လည်း ဟင်းစား နှင့် ဆေးအတွက် စိုက်ပျိုး ကြသည်။
အမြင့်ပေ ၃၀၀၀ အထိ စိုက်ပျိုး နိုင်သည်။
ပင်စိမ်းပင် စိုက်ပျိုးပုံ- (က)မြေပြုပြင်ခြင်း - ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ခင်းများ ပြုပြင် သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
(ခ) မျိုးစေ့ချခြင်း -တစ်တန်းနှင့် တစ်တန်း ၂ ပေမှ ၃ ပေ အထိ ခွာ၍ အလျား ၁ ပေလျှင် မျိုးစေ့ ပေါင်း ၁၂ မှ ၁၅ စေ့ အထိ ချရသည်။
မျိုးစေ့များ စိပ်မနေ စေရန် ဂရုပြု ရမည်။
(ဂ) ပြုစုဂရုစို်က်ခြင်း - ပေါင်းနှိမ်ခြင်း ၊ မြေဆွခြင်းကို လိုအပ်သလို ပြုလုပ်ရမည်။
မြေဩဇာ အထူးမလို သော်လည်း ထည့်နိုင်မည် ဆိုက ပိုမို ကောင်းမွန်သည်။
(ဃ) စုဆောင်းရယူခြင်း -စတင် ပွင့်ချိန် လောက်၌ ရိတ်သိမ်း ဖြတ်ယူပြီး အငုတ် မှ ထွက်လာသော အတက် များ သည် နောက်တစ်ကြိမ် ပွင့်လာပါက ထပ်မံ ဖြတ်ယူနိုင်သည်။
တစ်ရာသီ လျှင် ၂ ကြိမ် မှ ၃ ကြိမ် အထိ ရယူနိုင်သည်။
အညွန့် နှင့် အရွက် များကို အရိပ်ထဲ၌ အခြောက် လှန်းရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင် -မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ပင်စိမ်းသည် ပူ စပ် အရသာ ရှိ၏။
အနည်းငယ် ခါး၏။
လေနှင့် သလိပ် ကို နိုင်၏။
ရင်ကျပ် ချွဲကျပ် ၊ အစာမကြေသော အနာမျိုးကို နိုင်၏။
ပင်စိမ်း ရွက်ကို ကြိတ်ညှစ်၍ ရသော အရည်သည် ချောင်းဆိုး ရောဂါ ၊ အရေပြား ရောဂါ ၊ မစားချင် မသောက်ချင် ဖြစ်ခြင်း နှင့် အစာအိမ် ရောဂါ ကြောင့် ဗိုက်နာသော ဝေဒနာ တို့အား ပျောက်ကင်းစေသည်။
ပင်စိမ်းရွက် ကိုးကား Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
Cassia glauca Lam (ပြည်ပန်းညို) Botany Term : Cassia glauca Lam Species/Family : Caesalpiniaceae ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်-- အပင်ငယ် မျိုး ဖြစ်သည်။
အမြင့် ၁၀ ပေ ကျော် ထိ ရှိ၏။
အကိုင်း အခက် များ၍ တောက်ပြောင် သော အရောင် ရှိသည်။
၅ လက်မ ၉ လက်မ ထိ ရှည်သည်။
ရွက်မြွှာ များ ရွက်ဆိုင် ထွက်ပြီး ထိပ်ဝိုင်းသည်။
သေးငယ် သော ရွက်စွယ် ပါရှိသည်။
အပွင့်-- ကြီးသည်။
တောက်ပသော အဝါရောင် ရှိသည်။
ဝါဆို၊ ဝါခေါင်လ တွင် ပွင့်သည်။
အသီး-- သီးတောင့် ရှည်မျိုး ဖြစ်၍ ၆ လက်မ ၈ လက်မ ထိ ရှည်သည်။
ပြား၍ ပါးလှပ်ပြီး ပြောင်ချော သည်။
အစေ့ ၂၀ မှ ၃၀ ထိ ပါရှိသည်။
အသီးညှာ ထင်ရှား သည်။
တော်သလင်း မှ တန်ဆောင်မုန်း လ အတွင်း သီးသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ : ပေါက်ရောက်သည့်ဒေသ-- မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား တွင် ပေါက်ရောက် သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ--သဘာ၀ အလျောက် ပေါက် ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်-- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလို အရ ပြည်ပန်းညို သည် အေး၏။
အရသာ ဖန်ခါး၏။
ဆီးကို များစေ၍ ညောင်းကျ ရောဂါကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်သည်။
အသုံးပြုပုံ-- အရွက်--၁။
အရွက် ကြိတ်ညှစ်ရည် ကို နို့ရည် သကြားတို့နှင့် သောက်လျှင် ဆီးအောင့် ရောဂါ နှင့် ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်စေ၏။
ပြုတ်၍ ပုစွန်ခြောက် ဖြင့် သုပ်စားက လေထိုး လေအောင့် ရောဂါ၊ လေလုံး ရောဂါ၊ အဖျား ရောဂါ ၊ဆီးချို ရောဂါ၊ ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်၏။
အမှုန့် ပြု၍ စားပါက လေရောဂါ၊ အပူရောဂါ၊ ဆီးအောင့် ရောဂါ များ ပျောက်၏။
အရွက် ကို ဟင်းချို ချက်သောက် က ပိတ်ဝမ်း ရောဂါ၊ သွေးဝမ်း ရောဂါ၊ လေရောဂါ၊အစာ မကြေ ၊ သည်းခြေ ပျက် ရောဂါ များ ပျောက်၍ အားကို ဖြစ်စေ၏။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=2 ကိုးကား Category:အပင်များ Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ပုံသဏ္ဌာန် : ပုံသဏ္ဌာန်- အပင် - တစ်နှစ်ခံအပင်နှင့် နှစ်နှစ်ခံပင်နှစ်မျိုးရှိသည်။
နှာမောင်းဖြင့် နွယ်တက်သည်။
အကိုင်းများသေးသွယ်၍ အစင်းများရှိသည်။
အမွေးပါးဖုံးလွှမ်းနေသည်။
သို့မဟုတ်အမွေးမဲ့၏။
အရွက် - သုံးရွက်မြွှာပေါင်းဖြစ်၍ ရွက်လွှဲထွက်သည်။
အရွက် ၃ လက်မ ၄ လက်မ ရှည်၏။
ရွက်ညှာ ၁ လက်မခန့် ရှည်သည်။
ရွက်မြွှာများ လှံစွပ်ပုံရှိပြီး အဖျားအလွန်ချွန်၍ အောက်ခြေသို့ ရှူးသွား၏။
ရွက်နား လွှသွားဆန်၏။
အပွင့် -အဖြူရောင်သေးငယ်သည်။
အပြင်ဘက် ပွင့်ဖတ်ဝိုင်း၍ အဖျားချွန် ဘဲဥပုံ ဖြစ်သည်။
အတွင်းဘက် ပွင့်ဖတ်သည် အပြင်ဘက် ပွင့်ဖတ်ထက် ကြီးသည်။
ဝိုင်းသည်။
ပွင့်ချပ်ထိပ်ဘက် ဝိုင်း၏။
ဝတ်မှုန်ခံတိုင် အလွန်တိုသည်။
အသီး - ထောင့် ၃ ထောင့် ရှိသည်။
ထောင့်များတွင် တောင်ပံရှိသည်။
အသီးရင့်မှည့်ပါက အက်ကွဲ၏။
အစေ့ ၃ စေ့ ရှိ၍ လုံးပြီး အနက်ရောင် ရှိသည်။
အပေါ်ပိုင်းတွင် အဖြူရောင် ရှိသည်။
နှလုံးပုံ အသားပိုပါသည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင် - မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကုလားမျက်စိသည် ခါး၏။
ဆီးကို ရွှင်စေ၏ ၊ ညောင်းသော ရောဂါနှင့် သင့်၏။
သွေးကို လေးစေသည်။
ချွေးထွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါများ ၊ ဆီးရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေ၏။
မြွေဆိပ်ကို ပယ်နိုင်၏။
အစာကြေ၍ နှုတ်မြိန်စေသည်။
အားကို တိုးစေသည်။
ကုလားမျက်စိပင်သည် အသက်ရှည်ဆေးအဖြစ် အလွန် ထင်ရှား၏။
ကုလားမျက်စိအညွန်များကို ပြုတ်တို့ခြင်းဖြင့် ဆီးရွှင် ဆီးကောင်းစေသည်။
ပဉ္စငါးပါးကို သုံးခွက်တစ်ခွက်တင် ကျို၍ အအေးခံပြီး သကြားထည့်သောက်ပါက ဆီးပူ ၊ ဆီးအောင့် ၊ ဆီးနည်း ၊ အသံဝင် ၊ အဖျား ၊ အညောင်းအကိုက် ရောဂါတို့ကို ပျောက်စေ၏။
ပဉ္စငါးပါးကို ထန်းလျက်နှင့်ကျို၍ အအေးခံထားသောရေတွင် စမုန်မျိုးငါးပါးမှုန့် အဝတ်နှင့်ထုပ်စိမ်ထားပြီး ယင်းစိမ်ရေတွင် ဆားပုပ်အမှုန့်ထည့်၍ တစ်နေ့ ၃ ကြိမ်သောက်သော် ဆီးရောဂါအမျိုးမျိုး ၊ လေအောင့် အစာမကြေ ၊ မျက်စိရောဂါအမျိုးမျိုး ၊ နှလုံးရောဂါ ၊ သားအိမ်ရောဂါ ၊ဖောရောင် ညောင်းကိုက် ၊ မြင်းသရိုက်ရောဂါတို့ကို ပျောက်စေ၍ အားတိုးစေသည်။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=3 ပုံများ ကိုးကား Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ဆူးပုတ်ကြီးပင် သို့မဟုတ် ဆူးရစ်ပင်ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် 'အကေးရှား ပင်နာတာ (Acacia pennata) ' ဟု ခေါ်သည်။
မျိုးရင်းမှာ 'လီဂူမီနိုး စီအီးLeguminosae Jussieu ' ဖြစ်သည်။
ဆူးရစ်ပင်သည် ဆူးများရှိသော ချုံပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။
နွယ်၍ တက်တတ်သည်။
အရွက်အနံ့မှာပြင်း၍ ထိုအနံ့ဖြင့် ဆူးရစ်မှန်း သိသာသည်။
ဩဂုတ်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း ပွင့်သည်။
သီးတောင့်များသည် ၄ လက်မမှ ၈ လက်မအထိ ရှိသည်။
အရွက်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်။
ဆူးရစ်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်၌ တွေ့ရသည်။
ဆူးရစ်ကို ဆူးပုပ်ကြီးဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန် အပင် နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ ပင်စည်အသားမာသည်။
အခေါက်ပါးသည်။
တစ်ပင်လုံး ဆူးများရှိ၏။
အရွက် - နှစ်ခါ ငှက်မွေးရွက်ပေါင်း ဖြစ်၍ ရွက်လွှဲထွက်သည်။
ရွက်မြွှာ ၃၀-၆၀ စုံ ထိပါရှိသည်။
ရွက်မြွှာများ အလွန်သေးငယ်ပြီး ရှည်မျောမျောပုံ ရှိ၏။
ခပ်စိပ်စိပ် မျက်နှာချင်းဆိုင် ထွက်သည်။
(ရှားရွက်နှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
) ရွက်ညှာရင်း ဖောင်းပြီး ရွက်ညှာကျောဘက်တွင် ဆူးရှိ၏။
အပွင့် ပန်းပွင့်သည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် ဖြူဝါရောင် ရှိသည်။
နယုန်လမှ ဝါခေါင်လအထိ ပွင့်သည်။
အသီး အသီးတောင့် ခပ်ပြားပြား ဖြစ်ပြီး ဖြောင့်မတ်သည်။
အသီးအက်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။
အစေ့ အဝါရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်ရှိသည်။
အစေ့ ၈-၁၂ စေ့ထိ ပါသည်။
တန်ဆောင်မုန်း လမှ ပြာသိုလအတွင်း အသီး ရင့်မှည့်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ အရွက်၊ အမြစ်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်သည်။
သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သော်လည်း ခြံဝင်းများ အတွင်း၌ စားပင်အလို့ငှာ အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။
အသုံးဝင်ပုံ အာနိသင် မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဆူးပုပ်ကြီးသည် ခါး၏၊ ဖန်၏၊ သွေးဖောက်ပြန်ခြင်း၊ လေသည်းခြေနှင့် ချောင်းဆိုးရောဂါတို့ကို ပျောက်ကင်းစေ၏။
မီးယပ်ရောဂါ၌ မြွေဆိပ်နှင့်တူသော သွေးကို ကြေစေ၏။
အသုံးပြုပုံ အရွက်ကို ပြုတ်၍‌‌‌ သော်လည်းကောင်း ကြက်ဥ ဘဲဥနှင့်‌ ‌ရောနှော ကြော်၍သော်လည်းကောင်း သုံးဆောင်နိုင်သည်။
မြန်မာပြည်တွင် ပဲဟင်းချိုတွင် ထည့်၍ ချက်သည်ကိုလည်းတွေ့ရသည်။
ဆူးပုပ်ရွက်ကို စားခြင်းဖြင့် အသားမာပေါက်ခြင်းကို ပျောက်စေသည်။
အရွက်ကို စားသုံးခြင်းဖြင့် အထက်သို့ ဆန်တက်သော လေကို လည်းကောင်း၊ အောက်သို့သက်သော လေကို လည်းကောင်း ကြေစေနိုင်၏။
အစာမကြေရောဂါ၊ သွားဖုံးမှ သွေးယိုစီးခြင်း ရောဂါများ အတွက်လည်း သုံး၏။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=4 ကိုးကား Category:မိုးခေါင်ရေရှားဒဏ်ခံနိုင်သော သစ်ပင်များ Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်း အစားအစာ။
အမြောက်ဝန်သည် အမြောက်တပ်ကို ကွပ်ကဲကြီးကြပ်ရသူ ဖြစ်သည်။
မြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ရန်ပုံခွင်း အမြောက်တော်အပြင် စကြာတင် အမြောက်၊ မဟာသကြုဇေယျ အမြောက်၊ ခန်းတိုင်းရောက် အမြောက်၊ ဆူးလေကုန်း မင်္ဂလာအမြောက် အစုသား များရှိကြရာ အမြောက်ဝန်သည် အမြောက်ဗိုလ်၊ အမြောက်စာရေး စသည့် လက်အောက် အဆင့် အမှုထမ်းများနှင့် အတူ အုပ်ချုက်ကွပ်ကဲရသည်။
အမြောက်ဝန် ဦးထွန်းဖြိုး အလောင်းမင်းတရား လက်ထက် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ အမြောက်ဝန်မှာ သူရိန်ဝေရကျော်ဘွဲ့ခံ ဦးထွန်းဖြိုး ဖြစ်သည်။
၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်ဆံတော်ရှင် တပ် ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အလောင်းမင်းတရားကြီး ပြည်နန်းတော် ၌ စံနေစဉ် ပြည်မြို့သား အမြောက်မှူးဟောင်း ဦးထွန်းဖြိုး က ပြည်မြို့ အနောက်တောင်ထောင့်မှ ရန်ပုံခွင်းအမြောက်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားသည်ကို ကြားသိရသဖြင့် ခေါ်ယူ မေးမြန်းခဲ့သည်။
ထိုအခါ အမြောက်မှူး ဦးထွန်းဖြိုးက ရန်ပုံခွင်း အမြောက်ရာဇဝင် ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြောပြခဲ့၏။
သူက ဆင်ကြားရှင်လက်ထက်တွင် ပြည်မြို့မှ ဟံသာဝတီသို့ လိုက်ပါသွားရကြောင်း၊ သန်လျင်ရေဝန် ထံ၌ နေရစဉ် ရန်ပုံခွင်း အမြောက်ကို အရမံသင်္ဘောမှ သန်လျင်ရေဝန်က ငွေ ၇ ပိဿါ ၅၀ ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့ကြောင်း ယင်းနောက် သန်လျင်ရေဝန်ကို ပြည်မြို့ဝန်ရာထူး ခန့်အပ်စဉ် အမြောက်ကြီး ပြည်မြို့ သို့ရောက်လာခဲ့ကာ သူ့အား အမြောက်မှူး ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ် အမြောက်မှူးဟောင်း ဦးထွန်းဖြိုး ကို အလောင်းမင်းတရား အားရတော်မူ၍ အမြောက်ဝန် အရာခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
အမြောက်ဝန် ဦးအောင်ဘော် ၁၇၆၃ ခုနှစ် မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) နန်းတက်လာပြီးနောက် အမြောက်ဝန်ရာထူးအား နေမျိုးသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးအောင်ဘော် ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
အမြောက်ဝန် ဦးအောင်ဘော်သည် ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နေမျိုးသခင်ဦးစီးသော ၄၀ တော် သွေးသောက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့၏။
ယင်းနောက် ၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စန္ဒပူရီ (လင်းဇင်း)မှ သမီးကညာ ဆက်သလာရာ နေမျိုးသီဟသူဘွဲ့ခံ အမြောက်ဝန် ဦးအောင်ဘော် အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့၏။
မြေဒူးမင်း လက်ထက်နှောင်းပိုင်းကာလတွင် အမြောက်ဝန် ဦးအောင်ဘော်သည် အတွင်းဝန်ရာထူးကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
အမြောက်ဝန် ဦးအောင်ဘော် သည် မြေဒူးမင်း နတ်ရွာစံလုနီးအချိန်တွင် ရေနန်းတော်မှ သလွန်တော်ဆီးသို့ ရွှေ့ဆောင်ရာ၌ အနီးကပ်ပါဝင်ခဲ့၏။
၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် မြေဒူးမင်း နတ်ရွာစံလွန်သွားပြီးနောက် စဉ့်ကူးမင်းနန်း တက်လာသောအခါ ဦးအောင်ဘော် ကိုပင် အမြောက်ဝန် အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
စဉ့်ကူးမင်းနန်းတက်စ ၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် အမြောက်ဝန် နေမျိုးသီဟသူ အပါအဝင် တပ်များအား လကွန်းဖာသင်ဒေသသို့ စစ်ချီတက်စေခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား)လက်ထက်တွင် အမြောက်ဝန် ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးရွှေမော်ဓောဘုရား ထီးတော်သစ် တင်လှူရာ ၌ အမြောက်ဝန် နေမျိုးဇေယ အနော်ရထာ ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။
ယင်းနောက် ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာ မင်းသမီး အား ကွမ်းခွံ့မင်္ဂလာအခမ်းအနား ကျင်းပချိန်၌မူ အမြောက်ဝန် ရွှေတောင်သီရိစည်သူ တက်ရောက် ခဲ့သည်။
ရွှေတောင်သီရိစည်သူ သည် ၁၈၇၀ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆင်ဖြူတော် ဆိုက်ရောက်စဉ်ကလည်း ဆင်ဖြူတော် သိမ်းအခမ်းအနား သို့ တက်ရောက်ခဲ့သေး၏။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) လက်ထက် အမြောက်ဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ ဦးမှို သည် နောင် ပန်းပဲမင်းကြီးဟု ထင်ရှားလာခဲ့သူ ဖြစ်၏။
သူသည် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တက်ခဲ့ပြီး မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ မြတောင်မြို့စား ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သာယာဝတီမင်းလက်ထက် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စ ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် အမြောက်ဝန် နေမျိုးမင်းခေါင်ကျော် အား အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
မကြာမီ အမြောက်ဝန်ရာထူးကို ဦးကံအား ပေးအပ်လိုက်ပါသည်။
၁၈၄၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သာယာဝတီမင်း ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းစဉ် အမြောက်ဝန် ဝန်းသိုမြို့စား မင်းကြီးမင်းလှ မဟာမင်းထင်ဘွဲ့ခံ ဦးကံ လိုက်ပါလာခဲ့ရ၏။
အမြောက်ဝန် ဦးကံသည် ရန်ကုန်၌ ရှိနေစဉ်အတွင်း ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၌ ဆည်းလည်း တစ်လုံးလှူဒါန်းခဲ့ရာ ဆည်းလည်းပါ စာအရ လက်ဝဲဝင်းမှူး ရာထူးကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ရကြောင်း သိရှိရသည်။
ပုဂံမင်းလက်ထက် ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂) လက်ထက်တွင် အမြောက်ဝန်ရာထူးခန့်အပ် ခံရသူမှာ ဦးပါတူ ဖြစ်သည်။
အမြောက်ဝန် ဦးပါတူသည် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော မင်းတုန်းကနောင် မင်းသားများ အရေး ၌ ပုဂံမင်း၏ ဘက်တော်သားတစ်ဦးအဖြစ် မင်းသားများအား လိုက်လံ နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးရွှေဇင်အား မင်းလှသီရိမင်းထင် ဘွဲ့ဖြင့် အမြောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် မကြာမီ သံတော်ဆင့်ဦးဘီ ကို မဟာမင်းထင်မင်းခေါင် ဘွဲ့ဖြင့် အမြောက်ဝန် ရာထူးအပြောင်းလဲ ခန့်အပ်ခဲ့ပြန်၏။
ဦးဘီမှာ နောင် မြို့သစ်အတွင်းဝန်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဦးဘီအား ဆက်ခံလျက် အမြောက်ဝန်ဖြစ်လာသူမှာ ဗန်းမော်ဝန်ထောက်မင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်ကျော်စွာဘွဲ့ခံ ဦးတုတ် ဖြစ်သည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမြောက်ဝန် ဦးတုတ်အား အတွင်းဝန် ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးလိုက်ရာ အမြောက်ဝန်ဟု အမည်တွင်လာခဲ့သည်။
၁၈၆၆ ခုနှစ် မြင်ကွန်း မြင်းခုံတိုင်အရေး ဖြစ်ပွားစဉ်အခါ၌မှု အမြောက်ဝန် မဟာနော်ရထာ၏ တပ်မြေနန်းတော်မှ ရပ်တန့်ခုခံခဲ့ရသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် သီပေါမင်း (၁၈၇၈-၁၈၈၅) လက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။
အမြောက်ဝန်မှာ မင်းထင်မင်းလှကျော်ခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးခင်မောင်ကြီး ဖြစ်သည်။
အမြောက်ဝန် ဦးခင်မောင်ကြီးသည် တိုင်တားမင်းကြီး ၏ သမီး ပထိမ်းသခင် နှင့် ခင်ပွန်း တောင်ထားဝယ်ဗိုလ် ဦးတိုး တို့၏ သားကြီးဖြစ်၏။
၁၈၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စက်ပစ်ကြစဉ် အမြောက်ဝန်မဘဲမြို့စား ဦးခင်မောင်ကြီး လည်း လိုက်ပါခဲ့ရသည်။
ဤတွင် ရတနာပုံခေတ် က အမြောက် အမှုထမ်း ၇၉၅ ဦး ရှိခဲ့ရာ နှစ်စဉ် ဆောင်းဥတုသို့ ရောက်ရှိလာလျှင် မန္တလေးတောင် အရှေ့ဘက် စက်ကတုတ်သို့ သွားရောက်ကာ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများ ပြုလုပ်ကြရသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်၌ပင် မဟာမင်းလှ မင်းထင်ရာဇာဘွဲ့ခံ အမြောက်ဝန် တစ်ဦး၏ ဘွဲ့မည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရ၏။
အမြောက်ဝန်နှင့် ဇနီးတို့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ ကျမ်းစာပေထုပ် လှူဒါန်းရာတွင် ပေစာထုပ်ကြိုးပါစာအရ သိရှိရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အလားတူ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်၏ ဒိုင်ယာရီပါ အမြောက်ဝန် ဦးဘ ဆိုသူမှာလည်း သီပေါမင်းလက်ထက် နောက်ဆုံး အမြောက်ဝန် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
သူ့ကို ၃၁ ဩဂုတ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တိုင် တွေ့ရှိရဆဲ ဖြစ်သည်။
နန်းကံကျွေးဝန် သည် နန်းတော်၊ ပြာသာဒ်ဆောင်ကြီးများ၊ အဆောင်အယောင်များ ဆောက်လုပ်ပြင်ဆင် ထိန်းသိမ်းသည့်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရသူ ဖြစ်သည်။
နန်းကံကျွေးဝန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများမှာ ယခုခေတ်မြို့ပြ အင်ဂျင်နီယာ (Civil Engineer) များနှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် နန်းကံကျွေးဝန် နန်းကံကျွေးဝန် ရာထူးကို ညောင်ရမ်းခေတ် ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး လက်ထက် ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်တော်၌ အစောဆုံး တွေ့ရှိရသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ်တွင် ဘုရင့်နန်းတော်၊ အဆောင်တော်များ၊ မင်းညီမင်းသာတို့၏ စံအိမ်တော်အဆောက်အဦးများကို ဆောက်လုပ်ပေးရသူ ဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ အလောင်းမင်းတရား လက်ထက်တွင် ရတနာသိင်္ဃ မင်းနေပြည်တော် ကြီးကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ နန်းကံကျွေးဝန်အဖြစ် ခန့်ထားခံရသူ တစ်ဦးတစ်ယောက်ရှိနိုင်သည်။
သို့သော် စာပေအမှတ်အသားများ၌ မတွေ့ရပေ။
မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) လက်ထက် နန်းတက်စကာလ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ဂါမဏိတိဿ ဦးစီးသော ၅၀ သော သွေးသောက်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရာ နန်းကံကျွေးဝန် ရာဇတမန်ကျော်ထင် ၏ အမည်ပါလာသည်။
ရာဇတမန်ကျော်ထင်သည် အလောင်းမင်းတရား သို့မဟုတ် ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီးမင်း) လက်ထက် နန်းကံကျွေးဝန် ဖြစ်မည်ထင်ပါသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကုန်းဘောင်ဆတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)၌ နန်းကံကျွေး သီဟဗလ ကျော်သူအမည်ကို တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း တွေ့ရှိရ သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
သီဟဗလကျော်သူသည်လည်း လက်ဝဲရံတိုင် ဦးစီးသည့် ၅၀ တော် သွေးသောက်အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၏။
သို့ဖြစ်၍ ရာဇာတမန်ကျော်ထင် မှာ နန်းကံကျွေးဝန်ဟောင်း ဟု မှတ်ယူမိပါသည်။
နန်းကံကျွေးဝန် နှစ်ဦးတစ်ပြိုင်တည်း ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းမျိုးတော့ ဖြစ်ဟန်မတူပါ။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) (၁၇၈၂-၁၈၁၉) လက်ထက် ဘွဲ့မည် သိရှိရသူ နန်းကံကျွေးဝန် တစ်ဦးမှာ ဗလဇေယကျော် ဖြစ်သည်။
နန်းကံကျွေးဝန် ဗလဇေယျကျော်သည် ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၅ တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မိတ္ထီလာမင်းသမီး၏ ကွမ်းခွံ့မင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်၏။
စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗလဇေယကျော်အား ငွေအသပြာသုံးဆယ်ချီးမြှင့်ကြောင်း အမှတ်အသားတွေ့ရှိရာ နန်းကံကျွေးဝန် ဗလဇေယျကျော်မှာ ထိုစဉ်က နန်းကံကျွေးဝန်ဟောင်း ဖြစ်နေပြီ ဟု မှတ်ယူရသည်။
စစ်ကိုင်းမင်း နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) နန်းတက်လာပြီးနောက် ပညာရာဇကျော်အား နန်းကံကျွေးဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
၆ စက်တင်ဘာ ၁၈၁၉ တွင် နန်းကံကျွေးဝန် ပညာရာဇကျော်သည် ပန်းပုပညာရှင် ဦးအင်း၊ ဦးဘွယ် နှင့် ဦးအုန်း အပါအဝင် လူ ၅၀ အား နန်းကံကျွေးဝန်အစုသို့ သွင်းယူခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ် ထီးဆောင်းမင်္ဂလာ အခမ်းအနားတွင် နန်းကံကျွေးဝန် ပညာရာဇကျော်အား နေမျိုးနန္ဒကျော်ဘွဲ့ ပြောင်းလဲပေးအပ်ခဲ့သည်။
နန်းကံကျွေးဝန် ဦးမြတ်စံ နန်းကံကျွေးဝန် ပညာရာဇကျော်၏ ရာထူးကို နေမျိုးစည်သူဘွဲ့ခံ ဦးမြတ်စံ က ဆက်ခံခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ကာလအတွင်း ၁၃ မတ် ၁၈၂၅ တွင် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ ဦးစီးသောတပ်များ ရန်ကုန် စစ်မျက်နှာ သို့ ချီတက်လာကြစဉ် နန်းကံကျွေးဝန် နေမျိုးစည်သူဘွဲ့ခံ ဦးမြတ်စံသည်လည်း တပ်တစ်တပ် ကို အုပ်ချုပ်လျက် လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းခဲ့ရ၏။