kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဟစ်တလာ တို့ဦးစီးသည့် ၁၉၂၃ ခုနှစ် ဗီယာအဆောင် ပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် ထောင်နန်းစံရမည့် အရေးမှ စစ်မှုထမ်းသက်ကြောင့် လွတ်ခဲ့ရ၏။
သို့ရာ တွင် မကြာမြင့်မီ ဟစ်တလာ၏ဝါဒများကို မနှစ်သက်သဖြင့် ဂိုဏ်းခွဲ လိုက်၏။
အယူဝါဒဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဝင်စားကာ ဂျာမန်လူထုအား အယူဝါဒ ဆိုင်ရာတွင်စိတ်ဝင်စားကာ ဂျာမန်လူထုအား အယူဝါဒဖြင့်မျှား၍ ကမ္ဘာ ပေါ်တွင်တစ်ဖန်ခေါင်းထောင်လာနိုင်ရန် အားထုတ်လေသည်။
သူဦးစီးထုတ်ဝေသော သတင်းစာကို နာဇီတို့က မကြာခဏ ပိတ်ပင်ချုပ်ချယ်သော်လည်း နာဇီခေါင်းဆောင် ဟစ်တလာမူကား လူဒင်ဒေါ့အား သူနှင့် ဂိုဏ်းကွဲသည့်တိုင်အောင်ပင် ကြည်ညိုမြဲ ကြည်ညိုနေသည့်အလျောက် ဖီး လော့ဘွဲ့ပေးရုံမက သူ၏ အနှစ် ၇ဝ မြောက် မွေးနေ့ကိုပင် ကျင်းပပြီး ချီးကျူးခဲ့ဖူးလေသည်။
လူဒင်ဒေါ့သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ၂ဝရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ခေါင်းဆောင်များ‎။
လူနေမှု တိုးတက်လာခြင်းဟူသည်မှာ လူနေမှုအဆင့်အတန်းသည် တဖြည်းဖြည်းနှင့် တစ်ဆင်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်လာပြီးလျှင် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ရောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
သမိုင်းမ တင်မီခေတ်ကဆိုလျှင် လူသားတို့သည် သဘာဝ၏ ပြုပြင်မှု ှုအတိုင်းသာ နေထိုင်စားသောက် နေကြရသည်။
သဘာဝ အလျောက်ပေါက်သည့် သစ်ဥသစ်ဖုများ၊ အသီးအနှံများနှင့် တောတွင်းတိရစ္ဆာန်များကိုသာ ရသမျှစားသောက်၍ အသက်ရှင် နေကြရသည်။
သဘာဝဓာတ်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော လေဒဏ်၊ ရေဒဏ်၊ မီးဒဏ်နှင့် မိုးဒဏ်များကို အားကိုးရာမဲ့ဖြစ်ကာ အလူးအလိမ့် ခံကြရပြီး အသက်ပေါင်းများစွာ သေကြေပျက်စီးခဲ့ကြ ရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ သဘာဝအစားအစားများ ကုန်ခန်းသွားသည့်အခါလည်း ရှိခဲ့၏။
ထိုအခါမျိုးတွင် လူပေါင်းများစွာ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူခြင်း၊ အိမ်ရာဆောက်လုပ်ခြင်း၊ အနာဂတ်အတွက် ကြံစည်အားထုတ်ခြင်း များကို စတင်ပြုလုပ်သည့်အခါ ထိုအချိန်သည် လူနေမှုတိုးတက် ်လာခြင်း၏ အခြေခံအရိပ်အရောင်များပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေသည်။
အမေရိကန်လူမျိုး မနုဿဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် လူးဝစ် အိပ်မော်ဂန် ဆိုသူက လူ့အဖွဲ့အစည်းသမိုင်းကို (၁) ကြမ်းကြုတ်သည့်အဆင့်၊ (၂) ရိုင်းစိုင်းသည့်အဆင့်နှင့် (၃) လူနေမှု တိုးတက်သည့်အဆင့်ဟူ၍ အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် ပိုင်းခြားထား သည်။
ကြမ်းကြုတ်သည့် အောက်ဆုံးအဆင့်။
ဤအဆင့်တွင် လူတို့၌ ပစ္စည်းတန်ဆာပလာ လက်နက်နှင့် မီးဟူ၍ဘာမျှမရှိကြချေ။
မျှတသောရာသီဥတုရှိသည့်နေရာများ၌ နေထိုင်၍ ပေါက်ရောက်သောစားပင်၊အသီးအရွက်များကိုသာ စားသောက်ကြရသည်။
အနီးအနားရှိတောကြီးများ၊ ဂူများတွင် ဓားကောက်သွား ကျားများ၊ ကြံများ၊ဆင်များ၊ ဝက်ဝံများ၊ ဝံပုလွေများစသောကြမ်းကြုတ်သည့် တိရစ္ဆာန်များရှိကြ၏။
ထိုတိရစ္ဆာန်များသည် လူထက်သန်စွမ်းသဖြင့် ဘဝမြဲမှု လုံးပန်းရေးတွင် လူထက် များစွာသာပေသည်။
ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်တွင် လူများသည် အသက်အန္တရာယ်များစွာရှိရာ လုံခြုံမှုအတွက် မြင့်မားသော သစ်ပင်၏အကိုင်းများတွင်သာ ခိုလှုံနေကြရသည်။
ဤသို့နေခဲ့ရာမှ လျှပ်စစ်ပြက်ခြင်းကြောင့် တောမီးများလောင်သည်ကို တွေ့ကြရ၏။
ထိုသူတို့သည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့ကို ကိုးကွယ်သည့်နည်းတူ မီးကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြ၏။
အချို့က သစ်ပင်ရင်းရှိ မီးကြောင့် ထိုနေရာသို့ တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ မကပ်ဝံ့သည်ကို မြင်တန်ရာ၏။
သို့ဖြင့် သစ်ပင်မှ ဆင်းလာပြီး လျှင် မြေပေါ်တွင် အိမ်ဆောက်၍နေ၏။
အခြားသစ်ပင်နေ လူများလည်း ဤအခြင်းအရာကိုမြင်သည်နှင့် အလားတူ သစ်ပင်များမှဆင်း၍ နေအိမ်များဆောက်လုပ်ကြ၏။
ဤသို့ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း မီးကိုချက်ပြုတ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အမဲလိုက်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ လက်နက်များပြုလပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုလာနိုင်ကြသည်။
မီးကို အသုံးပြုလာနိုင်သည်နှင့် ကြမ်းကြုတ်သည့် အောက်ဆုံးအဆင့်မှ အလယ်ဆင့်သို့ ရောက်လာ ကြလေသည်။
ကြမ်းကြုတ်သည့် အလယ်ဆင့်တွင် မှတ်သားဖွယ်ရာကား လူတို့သည် မီးကို အသုံးပြုလာတတ်သဖြင့် ့်သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို ရှေးကကဲ့သို့ မကြောက်ကြတော့ချေ။
ဂူများမှ တိရစ္ဆာန်များကို မောင်းထုတ်ကာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြ၏။
အတော်အသင့်ကောင်းသော လက်နက်များကို ပြုလုပ်လာနိုင်ကြ၏။
တောဆင်ရိုင်းကြီးများကိုပင် ရှိသောလက်နက်များနှင့် စုပေါင်းဝိုင်းဝန်း သတ်ဖြတ်ပြီးလျှင် စားသောက်ကြ၏။
အချို့လည်း မြစ်နား၊ ချောင်းနားသို့သွားပြီးလျှင် ငါးများကို လှံနှင့်ထိုး၍ ဖမ်းယူကြ၏။
ဤခေတ်ကို ကျောက်တုံးကျောက်ပြား များနှင့် လက်နက်လုပ်ကြသောကြောင့် ကျောက်ခေတ်ဟုခေါ်သည်။
ကြမ်းကြုတ်သည့် အထက်အဆင့်သို့ရောက်သောအခါ လူသည် လေးနှင်မြားကို တီထွင်လုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။
ဤလက်နက် ်ကြောင့်တိရစ္ဆာန်များသည် လူကိုကြောက်ရွံ့လာကြ၏။
ထိုမှ ှတစ်ဆင့်ဓား၊ တံစဉ်း၊ လွှ၊ အပ် စသော ကိရိယာ တန်ဆာပလာများကိုလုပ်လာနိုင်ကြ၏။
ထိုတန်ဆာပလာများဖြင့် အရိုး၊ ဦးချိုနှင့် ဆင်စွယ်စသော ပစ္စည်းရိုင်းများမှ လက်နက်များကို ိုတီထွင်ပြုလုပ်လာနိုင်ကြပြန်သည်။
တစ်ဖန် ခွေးများကို ပထမဆုံး အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ် ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူလာတတ်ကြသည်။
ခွေများသည် အမဲလိုက်ရာတွင်သာမက မြက်စားတိရစ္ဆာန်များကို ယဉ်ပါးအောင် လေ့ကျင့်ပေးရာ၌လည်း အထောက်အကူရကြောင်း သိရှိလာကြသည်။
ရိုင်းစိုင်းသည့် အောက်ဆုံးအဆင့်။
ကြမ်းကြုတ်သည့်အဆင့်မှ ရိုင်းစိုင်းသည့် အောက်ဆုံးအဆင့် သို့ရောက်လာသည့်အခါလူသည် အိုးခွက်ဖုတ်လုပ်ခြင်း အတတ်ကို သိလာရာ အပူဒဏ်ခံနိုင်သည့် ချက်ပြုတ် ်အိုးခွက်များပြုလုပ်လာနိုင်လေသည်။
ထိုခေတ်မတိုင်မီကဆို ိုလျှင်အစားအစာများကို အစိမ်းလိုက်စားကြသည်။
အိုးခွက်များပြုလုပ်တတ်လာသည့် အချိန်မှစ၍ချက်ပြုတ် ်စားကြသည်။
မိန်းမများသည် ခြံဥယျာဉ်များပြုလုပ်၍ စားပင်သီးပင်များ စိုက်ပျိုးစပြုလာကြ၏။
အမဲလိုက်ရာမှ မိလာသော တိရစ္ဆာန်ငယ်ကလေးများကို မွေးမြူတတ် ်လာကြသည်။
ရိုင်းစိုင်းသည့် အလယ်ဆင့်သို့ ရောက်သည့် ်အခါ စိုက်ပျိုးရေးကို မိန်းမများသာမက စစ်သုံ့ပန်း ကျွန်ယောက်ျားများကပါ ပို၍လုပ်ကိုင်လာကြသည်။
နောက်တွင် မိန်းမရောယောက်ျားများပါ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးတွင် ပိုမိုလုပ်ကိုင်လာကြရာ တိရစ္ဆာန်အုပ်ကြီးများ လျင်မြန်စွာတိုးပွားလာသည်ကို တွေ့ကြရသည်။
ထိုခေတ်တွင် မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များကို ဝန်တင်ဆွဲရန် ပထမဆုံး အသုံးပြုလာကြသည်။
ထို့ပြင် နေလှန်းအုတ်များဖြင့် နေအိမ်များကို ဆောက်လုပ်နေထိုင် ်လာကြသည်။
ရိုင်းစိုင်းသည့် အထက်ဆင့်သို့ ရောက်လာသည့်အခါ လူတို့သည် သတ္တုရိုင်းများကို အရည် ်ကျိုတတ်လာပြီးလျှင် ကိရိယာတန်ဆာပလာနှင့် လက်နက်များကို ပြုလုပ်လာနိုင်ကြသည်။
ထိုတန်ဆာပလာများနှင့် သစ်တောများကိုရှင်း၍ မြို့ရွာများ တည်ထောင်ကြ၏။
မြို့ကို မြို့ရိုးနှင့် ကျုံးကာရံ၍ ဘုရင်များနေထိုင်ပြီးလျှင် မြို့ပြင်တွင် ကျွန်များနေထိုင်ကာ မြေများကိုထွန်ယက်စိုက်ပျိုးကြရသည်။
လူနေမှု တိုးတက်သည့် အောက်အဆင့်။
ရှေးအခါက အသိပညာကို ဆွေစဉ်မျိုးဆက်ယူလာရသည်မှာ မလွယ်ကူချေ။
ကြမ်းကြုတ်ခေတ်နှင့် အရိုင်းခေတ်က ထားရှိခဲ့သော နံရံဆွဲရုပ်ပုံများမှာလည်း တီထွင်လာနိုင်သည်နှင့် အသိပညာတိုးတက်လာ၏။
တစ်ဆက်မှတစ်ဆက်သို့ လွယ်ကူစွာ ယူဆောင်လာနိုင်ကြ၏။
အက္ခရာများ တီထွင်နိုင်ခြင်းသည် လူနေမှု တိုးတက်သည့်အဆင့်နှင့် ကြမ်းကြုတ်ရိုင်းစိုင်းသည့်အဆင့်တို့၏ ခြားနားသည့် အချက်ပင်တည်း။
လူနေမှုတိုးတက်လာသည့် အောက်အဆင့်သည် ဘီစီ ၅ဝဝဝ ခန့်မှ အေဒီ ၁၄ဝဝ အထိ ကြာခဲ့သည်။
ဤခေတ်တွင် ဘုရင်များသည် စစ်သုံ့ပန်း ကျေးကျွန်များကို အမြောက်အမြားဖမ်း၍ အလုပ်လုပ်ကိုင်စေသသည်။
လူနေမှု တိုးတက်သည့် အလယ်ဆင့်သို့ ရောက်လာသည့်အခါ လူတို့သည် ယမ်းမှုန့်များကို တီထွင်ပြုလုပ်လာနိုင်ကြ၏။
ယမ်းမှုန့်ဖြင့် အရိုင်းအစိုင်းများကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏။
နောက်တွင် ယမ်းမှုန့်ကြောင့် အထက်တန်းစားများတန်ခိုး လျှောကျခဲ့လေသည်။
ဤကဲ့သို့ တန်ခိုးလျှောကျခဲ့စဉ် ပုံနှိပ်စက်များကို စတင် တီထွင်လာနိုင်ခဲ့ရာ လူအများကို အသိပညာများစွာ ပေးနိုင်ခဲ့လေ သည်။
အသိပညာများစွာ ရရှိခဲ့သည့်အလျောက် အခြား နိုင်ငံများနှင့် လူများကိုရှာဖွေရန် ဆန္ဒပြင်းပြခဲ့လေသည်။
ကိုလံဗပ်သည် ကမ္ဘာသစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့၏။
သိပ္ပံပညာလည်း စတင်အခြေခံ ရရှိခဲ့ရာမှ ကော့ပါနီကပ်နှင့် ဂယ်လီလေအို စသည့်သိပ္ပံပညာရှင်များ စတင်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့လေသည်။
ဤလူနေမှုတိုးတက်သည့် အလယ်ဆင့်သည် အေဒီ ၁၄ဝဝ မှ စတင်ခဲ့ရာ အေဒီ ၁၇ဝဝ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့၍ ထိုအချိန်တွင် ဝါဂွမ်းထည်များလုပ်ကိုင်သည့် ရေနွေးငွေ့စက်များ စတင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။
လူနေမှုတိုးတက်သည့် အထက်ဆင့်သို့ရောက်သည့်အခါ လူတို့သည် ရေနွေးငွေ့၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် အနုမြူဓာတ်အား များကို အသုံးပြုလာနိုင်သဖြင့် သဘာဝကို တော်လှန်နိုင်ခဲ့သည်အလျောက် ဘာမဆို အလိုရှိသလို ဖြစ်နိုင်မလောက်ရှိခဲ့လေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေ၊ လေ၊ ကုန်းလမ်းခရီးတို့ဖြင့် အမြန်ဆုံးသွားနိုင်၏။
သိပ္ပံပညာတိုးတက်လာမှုကြောင့် လူနေမှုအဆင့်အတန်း အလွန်မြင့်လာပြီးလျှင် လူ့အသက်တမ်းလည်း ရှည်လာသည်။
အနုမြူဓာတ်အားကို နိုင်နိုင်နင်းနင်း အသုံးပြုလာနိုင်သဖြင့် သဘာဝ တော်လှန်ရေးတွင်များစွာ လုပ်ကိုင်နိုင်၏။
ယခုအခါတွင် လူနေမှုတိုးတက်ရေးသည် အဆင့်အတန်း အလွန်မြင့်လာရကား လကမ္ဘာဆီသို့ပင် သွား ရောက်နိုင်ရန် အပြိုင်အဆိုင်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြပေသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ လူသားတို့အောင်မြင်စွာ ပထမဆုံး ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။
လူပုများ လူပုများသည် လူသာမန်တို့၏ အရပ်အမောင်းကို မမီဘဲ သုံးပေကျော် လေးပေမျှသာရှိ၍ လူတမ်းစေ့ အရပ်မမြင့်သူများဖြစ်သည်။
များသောအားဖြင့် လေးပေအောက် အရပ်နိမ့်သူများကို လူပုဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
အရပ်ပုခြင်းမှာ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိလေရာ ပထမအမျိုးအစားမှာ လူ ၏မျိုးရိုးကို လိုက်၍အရပ်ပုခြင်းဖြစ်သည်။
ဥဒါဟရုဏ်အားဖြင့် အာဖရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော ပစ်ဂမီလူမျိုးသည် လေးပေခန့်မျှသော အရပ်မြင့်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပုဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။
ပစ်ဂမီလူမျိုး အာရှတိုက် အရှေ့ဖျားအရပ်နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ တောင်ပိုင်းရှိ ကျွန်းစုများ၌လည်း လူပုမျိုးများကိုတွေ့ရသည်။
နီဂရီတိုလူမျိုး ဒုတိယအမျိုးစားမှာ သဘာဝဖောက်ပြန်မှုကြောင့် အရပ်ပုခြင်းဖြစ်လေသည်။
သမိုင်းစဉ် တစ်လျှောက်တွင် လူပုကလေးများရှိခဲ့ရာ ထိုသူတို့ကိုနန်းတော်များ၌ ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းညီမင်းသားတို့က ချစ်စနိုးမွေးမြူ ထားတတ်ကြသည်။
ပထမမေရီ ဘုရင်မကြီးသည် ဂျွန်ဂျာဗစ်ဆိုသူ လူပုကလေးတစ်ယောက်ကို မွေးမြူထားခဲ့သည်။
အရပ်မှာ နှစ်ပေမျှသာမြင့်သည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ထင်ရှားသော အခြားလူပု တစ်ယောက်မှာ ဂျက်ဖရီ ဟဒ်ဆင် ဆိုသူဖြစ်သည်။
သူသည် ကိုးနှစ်သားအရွယ်တွင် ၁၈ လက်မသာ အရပ်မြင့်လေသည်။
နောင်ကြီးပြင်းလာသောအခါ ဟဒ်ဆင်၏ အရပ်မှာ သုံးပေကိုးလက်မထက်ပို၍ မမြင့်တော့ချေ။
တစ်ခါသော် ပထမ ချားဘုရင်အား ညစာစားပွဲဖြင့် ဧည့်ခံရာတွင် ဘုရင့်ရှေ့၌ တည်ခင်းထားသော အသားမုန့်ပန်းကန်ထဲမှ လူပုကလေးဟဒ်ဆင် ခုန်ထွက်ပြေးခဲ့ဖူးသည်။
ထိုအခါ ဟင်နရစ်တာ မာရီးယား မိဖုရားကြီးသည် သူ့ကိုတစ်ခါတည်း ကောက်ယူမွေးမြူခဲ့လေသည်။
ဂျက်ဖရီဟဒ်ဆင်သည် အသက် ၆၃ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်မှ အနိစ္စရောက်သွားသည်။
ဟဒ်ဆင်သည် လူတမ်းစေ့အရပ်မြင့်သူ မိဘများမှပေါက်ဖွားလာသူဖြစ်၏။
ဟင်နရစ်တာ မာရီးယားမိဖုရားကြီးတွင် ရစ်ချတ် ဂစ်ဗဆင်နှင့် အန်းခေါ် လူပုမောင်နှံစုံရှိလေသေးသည်။
သူတို့ကို သူ၏အမိန့်ဖြင့်ပေးစားထားရခြင်းဖြစ်ရာ အရပ်အမောင်းမှာ နှစ်ယောက်ပေါင်းမှ ခုနှစ်ပေ ကျော်ကျော် မြင့်လေသည်။
သူတို့တွင် သားသမီး ကိုးယောက်ထွန်းကားရာ ငါးယောက်သာ အဖတ်တင်သည်။
သို့သော် ထိုငါးယောက်စလုံးပင် လူတမ်းစေ့ အရပ်မြင့်ကြလေသည်။
အမေရိကန် လူပုချား စထရက်တန်သည် ်၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်၍ ၁၈၈၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၅ ရပ်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
သူ့အား ဗိုလ်ချုပ်ငလက်မ ခေါ်ကြလေသည်။
သူ့ကို လန်ဒန်မြို့တွင် ၁၈၄၄ ခုနှစ်၊ ၁၈၅၇ ခုနှစ်များ၌ အံ့ပွဲ တင်ပြခဲ့သည်။
စထရက်တန်၏ အရပ်မှာ ၃၁ လက်မသာ မြင့်သည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် သူ့ထက်တစ်လက်မ ပိုမြင့်သော လဗီးနီးယားဝါရင်းဆိုသူ အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့လေသည်။
မေရီဂျိန်းယန်းမင်းဆိုသူ ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံသူ ူတစ်ဦးသည် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ၃၅ လက်မမျှသာ မြင့်လေသည်။
သူ့ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်မှာ ပခုံးဆီတွင် သုံးပေ ခြောက်လက်မ၊ ခါးဆီတွင် လေးပေ သုံးလက်မ၊ ခြေထောက်ဆီတွင် နှစ်ပေမျှရှိသဖြင့် သူ့ကို ဘီလူးမ အပုကလေး ဟုခေါ်ကြသည်။
၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ်က လန်ဒန်မြို့၌ အံ့ပွဲ တင်ပြခဲ့သော တရုတ် အမျိုးသမီး ချီမားသည် ထိုစဉ်က ၄၂ နှစ်မျှ ရှိပြီးဖြစ် ်သော်လည်း ၂၅ လက်မသာ မြင့်လေသည်။
ဝိတိုရိယခေတ်က ပါလီမန်တွင် ရုံးစေအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သော ဂျော့ပရု (၁၇၇၄ - ၁၈၅၁)၏ အရပ်သည် သုံးပေ အောက်လျော့သည်။
ဗိုရူလွားစကီး(၁၇၃၉ - ၁၈၃၇) ဆိုသူ ပိုးလူမျိုး လူပုကလေး တစ်ယောက်သည် အသက် ၃ဝ အရွယ်တွင် ၃၉ လက်မမြင့်သည်။
သူ့တွင် သူ့အောက် ်ခေါင်းတစ်လုံးခန့်နိမ့်သော နှမတစ်ယောက်ရှိလေသည်။
သူသည် ရုပ်ချော၊ စာတတ်ပြီးလျှင် ဉာဏ်ရွှင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းခရိုင်အတွင် နေထိုင်ကြသော ထရုံလူပုများကို နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ထိုလူပုများမှာ အရပ်လေးပေမှ လေးပေခွဲအထိသာ မြင့်ကြသည်။
ထိုလူပုများနေထိုင်ရာဒေသမှာ အဒုံးလောင်မြစ်ဝှမ်းဖြစ်၍ ပူတာအိုမြို့မှ မချမ်းဘော့မြို့သို့၊ မချမ်းဘော့မှတစ်ဆင့် ဂေါ်လဲထု၊ ပန်းနန်းဒင်၊ အဒုံးလောင်မြစ်ဝှမ်းအထိ မော်တော်ယာဉ်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝန်တင်လားတို့ဖြင့် လည်းကောင်း ခရီးသွားရသည်။
ထိုလူပုများသည် မွန်ဂိုအဆက်အနွယ်များ ဖြစ်၍ တောင်ယာလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ရေခဲတောင်မှ မချစ်ဥနှင့် ကတိုးကို ရှာဖွေရောင်းကြသည်။
အဝတ်အစားကို လျှော်ပင်မှရသော လျှော်များဖြင့် ပြုလုပ်ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ယင်းတို့သည် ယခုအခါ လူဦးရေ ၁၁ဝ မျှလောက်သာ ရှိတော့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
thumb|ယူကေရှိ ကွန်ပျူတာ စတိုးဆိုင်တစ်ခု မိခင် ကုမ္ပဏီ ဒေဝါလီခံကြောင်း ကြေညာပြီးနောက် သတိပေးစာတမ်း ချိတ်ဆွဲထားပုံ ဒေဝါလီဟူသောစကားသည် ဟင်ဒီဘာသာ ဒီပါလီဟူသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်၍၊ မီးအစဉ် (မီးရှိနေ သည်)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မီးကိုထွန်းညှိပြီးနောက်၊ ထိုမီးကို မငြိမ်းဘဲထားခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဥပစာတင်စား၍၊ ကြွေး မြီချေးယူပြီးနောက် မပေးဆပ်ဘဲ ရှောင်လွှဲနေခြင်းကို ဒေဝါလီခံ သည်ဟု သုံးနှုန်းကြသည်။
ကြွေးမြီနှင့် မီးကိုပမာပြုရာ၌၊ ဘိုးတော်ဘုရား၏ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၅ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆန်း ၆ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်သောအမိန့်တော်တွင် 'ကြွေမြီစာရင်း မှန်သမျှ ကို အတောင်းအထုတ် မရှိစေရ၊ ချမ်းသာစေဟု အမိန့်တော် ထုတ်ပြန်၍ မီးငြိမ်းလေပြီးသည်ကို'ဟု စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ထုတ်ပြန်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် တရားရုံးများ၌ လိုက်နာနေ သော ဒေဝါလီခံခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ခရစ် ၁၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော အက်ဥပဒေကို တစ်စတစ်စ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသော ဥပဒေရပ်များဖြစ်ပေသည်။
တည်ဆဲဥပဒေနှစ်ရပ်မှာ ရန်ကုနမြို့အတွက် ခရစ် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ် ဒေဝါလီ အက်ဥပဒေဖြစ်၍၊ ရန်ကုန်မြို့မှအပဖြစ်သော ပြည် ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အခြားဒေသများအတွက် ခရစ် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဒေဝါလီ အက်ဥပဒေဖြစ်လေသည်။
ကျင့်ထုံး ကျင့်နည်းများတွင် ရန်ကုန်မြို့ဆိုင်ရာ ဥပဒေနှင့် ရန်ကုန်မြို့မှ အပ ဆိုင်ရာဥပဒေတို့၌ ခြားနားချက်များရှိကြသော်လည်း၊ မူအားဖြင့်ကား ထိုအက်ဥပဒေနှစ်ရပ်တို့၌ အရေးကြီးသော ခြား နားချက်များ မရှိကြချေ။
ရန်ကုန်မြို့သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာ နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့်ပြင်၊ ကုန်သွယ်ဖောက်ကား ထွန်းကားသောအရပ်ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ရန်ကုန်မြို့အတွက် အက်ဥပဒေတွင် ဒေဝါလီခံသောကုန်သည်များအတွက် အထူး သတ်မှတ်ချက်များပါရှိ၏။
ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့တွင် ဒေဝါလီခံ ခြင်းဥပဒေကို တရားလွှတ်တော်၏ မူလဆိုင်ရာဌာနက စီရင် သဖြင့်၊ အမြဲတမ်းပစ္စည်းထိန်း အရာရှိနှင့် ထိုအရာရှိတို့၏ဌာန များကို ခန့်ထားစေရကား၊ ဒေဝါလီခံသူများ၏ ပစ္စည်းများကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ ပိုမိုတိကျသော စည်းကမ်းများ သတ်မှတ်ထားရ လေသည်။
ဤသည်တို့၌သာလျှင် ဥပဒေတစ်ရပ်နှင့်တစ်ရပ် ထင်ထင်ရှားရှား ကွာခြားသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
အိန္ဒိယပြည်၌ ခရစ် ၁၈၂၈ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ သောအက်ဥပဒေသည် ထိုစဉ်အခါက အင်္ဂလန်ပြည်၌ အတည် ဖြစ်နေသော ခရစ် ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပါလီမန်က ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် အက်ဥပဒေကို မှီငြမ်းပြုခဲ့သည်။
ထို ၁၈၂၅ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်အက်ဥပဒေ မပြဋ္ဌာန်းမီက၊ အင်္ဂလန်ပြည်၌ အတည်ဖြစ်သော ဒေဝါလီအက်ဥပဒေများ၏ ရည်ရွယ်ချက်တို့ တွင် ကြွေးရှင်များ၏ အခွင့်အရေးကို ဦးစားပေးလျက်၊ ကြွေးမြီ မဆပ်နိုင်သော မြီစားများအား ဖိနှိပ်ချုပ်ခြယ်မှုတို့ကို ပဓာန ထားခဲ့ရာ၊ ၁၈၂၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင်မှ တစ်စတစ်စ မြီစား များ၏ သက်သာမှုကို တိုးတက်၍ အရေးပေးခဲ့သည်။
ဤသို့ လျှင် တစ်စတစ်စ ပြုပြင်ပြောင်းလဲ လာခဲ့သောကြောင့်၊ အင်္ဂလန်၊ အိန္ဒယနှင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဥပဒေတို့ သည် လက်ရှိအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
လက်ရှိ ဥပဒေများ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို အကျဉ်းအားဖြင့် ဖော်ပြရလျှင်၊ ကြွေးမြီများကို အပြေမဆပ်နိုင်သော မြီစားများအနက် ကံမ ကောင်း အကြောင်းမလှသဖြင့်၊ ထိုအခြေအနသို့ ရောက်ရသော မြီစားတို့ကို သက်သာရာရစေရန် ရည်ရွယ်သည်။
ဤရည်ရွယ် ချက်နှင့် တပြိုင်တည်းထားရှိသော အခြား ရည်ရွယ်ချက်တို့မှာ၊ မရိုးမဖြောင့် ကောက်ကျစ်သော မြီစားတို့က မိမိတို့ပိုင် ပစ္စည်းများကို မလျှို့ဝှက်နိုင်စေရန်၊ မတရား လွှဲပြောင်းခြင်း မပြုနိုင်စေရန်နှင့် မြီရှင်တို့ သာတူညီမျှ အခွင့်အရေးကို ရရှိနိုင် စေရန် ဖြစ်လေသည်။
လက်ရှိအက်ဥပဒေများ၏ ယင်းတို့၏ပင်ရင်း ၁၈၂၅ ခုနှစ် အထက်ကာလက အက်ဥပဒေများကို နှိုင်းရှည့်ကြည့်လျှင် မူအနေဖြင့် အလွန်ခြားနားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
၁၈၂၅ ခုနှစ်အထက်ကာလက မြီစားတို့ကို ဒေဝါလီခံခွင့် မပေးခဲ့ချေ။
မြီရှင်တို့ကသာ မြီစားများအား ဒေဝါလီပြုခွင့်ပေးခဲ့၏။
မြီစား တို့၏ သက်သာခွင့် အနည်းအကျဉ်းကိုသာလျှင် အသိအမှတ် ပြု၍၊ မြီရှင်တို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် မြီစားတို့အား ဖိနှိပ်ရေးကို သာ ပိုမို၍ အရေးပေးခဲ့၏။
ထိုအခါက ကုန်သည်များကိုသာ လျှင်၊ မြီရှင်တို့က ဒေဝါလီပြုခွင့်ထားရှိ၍၊ အခြား မြီစားတို့မှမူ ကြွေးမြီကို အပြီးအပိုင် မဆပ်လျှင်၊ လွတ်ငြိမ်းခွင့် မရခဲ့ချေ။
မြီရှင်တို့သည် မြီစားတို့အား ကြွေးမြီမပြေလည်သမျှ ထောင် သွင်းအကျဉ်းထားနိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ထောင်သွင်းရာ၌လည်း မြီစား များသည် မိမိတို့စရိတ်နှင့်ပင် နေထိုင်ရသည်။
အကျဉ်းထား ရာ၌လည်း နှစ် ရက် အကန့်အသတ်မရှိ၊ ကြွေးမကျေမခြင်း အသက်ထက်ဆုံး အကျဉ်းချထားနိုင်သည်။
ထိုမျှသာမကသေး ၁၈၂ဝ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီက၊ မြီစားတစ်ဦးသည် ကြွေးမြီများ မပေးဆပ်လိုသော၊ မရိုးဖြောင့်သည့်သဘောဖြင့်၊ မိမိပိုင်ပစ္စည်း များကို ရုံးတော်ရှေ့သို့ အကုန်အစင်မတင်ပြ၊ မပေး၊ မဖော် ထုတ်ခဲ့လျှင် ထိုမြီစားကို သေဒဏ်ပင်သတ်မှတ်သော အက်ဥပ ဒေရှိခဲ့ရာ ထိုအက်ဥပဒေကို ၁၈၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ ပြင်ဆင်၍၊ သေဒဏ်မှ တသက်တကျွန်းသို့ လျှော့ပေါ့ခဲ့သည်။
အက်ဥပဒေ တစ်ရပ်ကလည်း ကြွေးမြီမပေးဆပ်နိုင်သော မြီစားသည် မိမိ၏ ဖြော်ပန်မှုအတွက်ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ၊ ကံမကောင်းအကြောင်းမလှ သဖြင့်သာလျှင်၊ ကြွေးမြီကို မဆပ်ပေးနိုင်နိုင်း ဖြစ်သည်ဟု၊ ထင်ရှားအောင်မပြနိုင်လျှင်၊ ထိုမြီစားအား လူဗိုလ်ပုံအလယ်တွင် ထိပ်ခပ်လျက်၊ ၂ နာရီမျှ ထားရှိစေပြီးလျှင်၊ နားရွက်တဘက်ကို ဖြတ်စေသော ပြစ်ဒဏ်ကို သတ်မှတ်ခဲ့ဘူးသည်ကို တွေ့ရှိရပေ သည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၌ တည်ဆဲ ဒေဝါလီခံခြင်း ဥပဒေ၏ ပင်ရင်းဖြစ်သော ၁၈၂ဝ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက အင်္ဂလန်ပြည်၌ အတည်ဖြစ်ခဲ့သော အက်ဥပဒေများနှင့် အချိန် ကာလ တပြိုင်တည်းမှာပင်၊ မြန်မာဘုရင်များ၏ လက်ထက် တော်၌ တည်ဆဲဖြစ်သော အလားတူ ဥပဒေများကို နှိုင်းရှည့် ကြည့်လျှင် ခြားနားချက်များကို အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ တွေ့ရှိ ရသည်။
ရှေးမြန်မာဘုရင်များ၏ လက်ထက်၌ ဒေဝါလီခံခြင်း ဥပဒေများရှိခဲ့သည်ဟု သိရှိသူများ အလွန်ပင် နည်းပါးလှပေ သည်။
သို့အတွက် မြန်မာဘုရင်များ၏ ဥပဒေထုံးတမ်းကို သိသင့်သိထိုက်သမျှ အကျဉ်းအားဖြင့် ဤနေရာတွင် ဖော်ပြရ ပေမည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၉၁ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော အင်းဝ ဘုရင် သာလွန်မင်းတရားကြီး လက်ထက်တော်မှစ၍၊ ယခု အခေါ်အားဖြင့် ဒေဝါလီခံခြင်း တရားဥပဒေ၊ မြန်မာ ဝေါဟာရ အားဖြင့် မြီတလင်းလှည်းတရား၊ မြီးတောင်ခွဲတရားတို့၏ အရိပ်အမြွက်တို့ကို ဓမ္မသတ်စာစောင်တို့နှင့် အမိန့်တော်ပြန် တမ်းတို့တွင် တွေ့ရှိရပေသည်။
ထိုတရားများ၏ အကျယ်ကိုမူ၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခုနှစ် ရွှေဘိုမြို့၌ ထီးနန်းစိုက်တော်မူ သော အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တော်၌ ကျုံးဝန် ဘုမ္မ ဇေယျပြုစုသော မနုကျယ်ဓမ္မသတ်တွင် ရှင်းလင်း ဖော်ပြထား သည်ကို တွေ့ရ၏။
မှတ်သားသင့် မှတ်သားထိုက်သော ကိစ္စ ဖြစ်သဖြင့်၊ မနုကျယ်ဓမ္မသတ်မှ သက်ဆိုင်ရာ ကောက်နုတ်ချက် တို့ကို ပြန်လည်တင်ပြပေအံ့။
မြီတလင်းလှည်းတရား 'မြတ်သောမင်းကြီး၊ မြီတလင်းလှည်းတရားမှာ မြီအများ အင်မတန်၊ ဆွေးမျိုးဉာာတိမယ်နိုင်၊ အဆွေဉာာတိ မရှိဖြစ်လျှင်၊ မြီစားက အရှင်ကိုလျှောက်ထား၍ အရှင်မင်းဧကရာဇ်က မြီရှင် များသို့ အရင်းပေးစေ၊ ချင်းအရှင် မင်းဧကရာဇ်က ချင်းကို အရင်းအနှီးပေး၍ ကုန်စလယ်၊ သင်္ဘောသွားစေ၊ ချင်း သုံးနှစ် တိုင်မှ၊ အရှင် မင်းဧကရာဇ်က၊ အရင်းအတိုင်းသိမ်းခြင်း၊ သင်္ဂဟဝတ္ထုနှင့်ထောက်၍ ပြုစုရသေး၏။
ထိုကဲ့သို့ပြုရန် ထို မြီစား၌ အတတ်ပညာမရှိ၊ စွမ်းပကား ခွန်အားလည်း မရှိဖြစ် လျှင် ပြည်ရှင်မင်းက မြီရှင်တစ်စုတို့ကိုခေါ်၍ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ ရှေ့၊ ထိုမြီစားကို ဝတ်ဖြူဝတ်စေပြီးလျှင်၊ ရဟန်းသူတော်တို့ ပရိတ်ရွတ်စေ၍၊ ငါလည်း သင့်မယား၊ သားသမီး ယခုရှိသမျှ အသက်တွင် ဘေးမဲ့ပေးတော်မူသည်။
မင်းတို့မြီရှင်တစ်စုလည်း ချမ်းသာပေးကြ မိန့်တော်မူ၍၊ ခရုသင်းရေစင်၊ စည်တီးမှုတ်၍ အနုမောဒနာပြုခြင်းသည်၊ မြီတလင်းလှည်းမည်၏။
ထိုမြီ စား တော်လှန်၍၊ သူဌေးအရာ ရောက်သော်လည်း၊ မတောင်းရပြီ၊ ရတတ်၍ ပေးသော်လည်း မယူသင့်ပြီ၊ သံသရာအကြောင်း ရောက်လေပြီးသည်။
ဤကဲ့သို့ အခြင်းအရာကို၊ အရှင်ဧကရာဇ် မှတပါး၊ ပြုထိုက်ပြုပိုင်သူ မရှိ၊ အရှင်သာ ပြုထိုက်သတည်း။
' မြီးတောင်းခွဲတရား 'မြတ်သောမင်းကြီး၊ မြီးတောင်းခွဲဟူသည်ကား၊ မြီရှင်တကာ တို့၊ ထိုမြီစားတွင်ရှိရှိသမျှ သက်ရှိသက်မဲ့ကို ပြတ်၍၊ တစ်ဦးဦး ဝယ်ခြင်းငှာ မဝယ်သာ၊ မြီရှင်မဟုတ်၊ ရွာအုပ်သူကြီး၊ အကြီး အဓိကဖြစ်လောက် သောသူ၊ ပြည့်စုံကံတန်သောသူတို့၊ မြီစား နှင့် မြီရှင်တကာချည်းရောက်၍၊ ပြတ်ရာအဘိုးကို၊ ပေးဝယ် စေပြီးလျှင်၊ မြီနည်း၊ မြီများ၊ ဝေ၍ယူခြင်းသည် သူဆင်းရဲတို့ ကျင့်ရာသည်ဟူ၏။
ထိုကဲ့သို့ နည်းများခွဲဝေပြီးလျှင်၊ နောက် တော်လှန်၍ သူကောင်းထင်ရှားဖြစ်လည်း မြီရှင်တကာ မတောင်းရာလွတ်စေ၊ ထိုတော်လှန်သည့် မြီစားရတတ်၍၊ သံသရာ မြီပါမည်စိုးသောကြောင့်ဆပ်လျှင်၊ ဆပ်သမျှကိုပင် မြီရှင်တကာခံရ၏။
သက်ဆိုင်ရာတရားရုံးတော်၌ မြီရှင်၏ လျှောက်ထားချက်ဖြင့် ၎င်း မြီစား၏လျှောက်ထားချက်ဖြင့်၎င်း၊ မြီစားတစ်ဦးသည် ဒေဝါလီအဖြစ်သို့ ရောက်နိုင်၏။
မြီစားဖြစ်သူက မိမိသည် ကျပ်ငါးရာထက် မနည်းသော ကြွေးမြီတင်လျက်ရှိပါ၍၊ ထို ကြွေးမြီကို ပေးဆပ်နိုင်ရန် အခြေမရှိပါဟုလည်းကောင်း၊ သို့တည်းမဟုတ် မိမိအား ကြွေးရှင်တစ်ဦးဦးက လျှောက်ထားချက်အရ၊ ကြွေး မြီအတွက် အကျဉ်းခံနေရသည်ဟုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ ဒေဝါလီဖြစ်စေရန် လျှောက်ထားနိုင်သည်။
မြီရှင်တစ်ဦးကဖြစ်စေ အများပူးပေါင်း၍ဖြစ်စေ၊ မြီစားအား ဒေဝါလီဖြစ်စေရန် လျှောက်ထားနိုင်ရန် လိုအပ်သည့်အချက်တို့ မှာ လျှောက်ထားသူမြီရှင်တို့အား မြီစားက ပေးဆပ်ရန်ရှိသော ကြွေးငွေမှာ ကျပ်ငါးရာထက်မနည်းဖြစ်၍၊ ထိုကြွေးမြီ၏ ပမာဏကို အတိအကျ သတ်မှတ်ပိုင်းခြားပြီးလျှင် မြီစားသည် မြီရှင်တို့ လျှောက်လွှာတင်သွင်းသည့်နေ့မှ နောက်ပြန်ရေတွက် သော် သုံးလအတွင်း ဒေဝါလီပြုခံထိုက်သော အပြုအမူတစ်ရပ် ရပ်ကို ကျူးလွန်ခဲ့ရမည်ဖြစ်သည်။
မြီစားသည် မိမိပိုင် ပစ္စည်း အားလုံးဖြစ်စေ၊ အားလုံးထက် အနည်းငယ်လျော့၍ဖြစ်စေ၊ မိမိ ကပေးဆပ်ရန်ရှိသော ကြွေးမြီများကို မြီရှင်များအကျိုးငှာ လူ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့လျှင်၎င်း၊ သို့တည်း မဟုတ် မိမိ၏မြီရှင်တို့အား ကြွေးမြီမဆပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ် လျက်၊ မိမိပိုင်ပစ္စည်းတစ်ရပ်ရပ်ကို ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲစွာဖြင့်၊ သူတပါးသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့လျှင်၎င်း၊ သို့တည်းမဟုတ် မြီရှင် တို့အား ရှောင်ရှားလို၍၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ ထွက်ခွာသွားလျှင ်သော်လည်းကောင်း၊ သို့တည်းမဟုတ် မိမိ၏နေအိမ် အလုပ်ဌာနတို့မှ ဖဲခွာရှောင်ကြဉ်နေလျှင် သော်လည်းကောင်း၊ မြီရှင်များ မရှာဖွေ မတွေ့နိုင်စေရန် ဖုံးကွယ်၍နေလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ သို့တည်း မဟုတ် ကြွေးမြီအတွက် လူကိုဖြစ်စေ၊ ပစ္စည်းကိုဖြစ်စေ၊ ဝါးရမ်းဖမ်းခြင်း ခံရလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုမြီစားအား မြီရှင်တို့က ဒေဝါလီပြုပိုင်သော အပြုအမူကို ကျူးလွန်သည်မည်၏။
သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်ရုံးတစ်ရပ်ရပ်က ဒေဝါလီဖြစ်စေဟု သတ်မှတ်ခဲ့လျှင် မြီစား၏ သက်ရှိသက်မဲ့ ပစ္စည်းတို့ကို ပစ္စည်း ထိန်းက သိမ်းယူရ၏။
မြီစားက ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှုဖြင့် သူတပါးသို့ လွှဲပြောင်းထားသော ပစ္စည်းတို့ကိုလည်း ပစ္စည်း ထိန်းက သိမ်းယူပိုင်၏။
ဤသို့ ပစ္စည်းအရပ်ရပ်ကို သိမ်းယူ ပြီးနောက်၊ မြီရှင်တို့အား ထိုပစ္စည်းများမှ ရောင်းချရငွေဖြင့်၊ အချိုးကျ ပေးဆပ်ရသည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်နေသည့်အတွင်း မြီစားအား မြီရှင်တို့က အရေးယူပိုင်ခွင့် မရှိတော့ဘဲ၊ ယေဘုယျ အားဖြင့် ကန့်သတ်ထားသောအချိန် ကျော်လွန်သည့်အခါ၌ မြီစားသည် မိမိ၌တင်ရှိခဲ့သော ကြွေးမြီများကို မိမိ၏ပစ္စည်းတို့ နှင့် ပစ္စည်းထိန်းမှတဆင့် မြီရှင်တို့အား အပြေအလည်ပေးချေ နိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ မပေးချေနိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ လွတ်ကင်းခွင့်ကို ရုံး တော်၌ လျှောက်ထားတောင်းခံနိုင်၏။
ထိုအခါ ရုံးတော်က မြီ စား၏အပြုအမူ အလုပ်အကိုင်တို့ကို အထောက်အထားပြုလျက် လွတ်ကင်းခွင့်ကို ပေးသင့်သောအမှုဖြစ်က ပေးနိုင်၏။
သို့ တည်းမဟုတ် ရက်လဖြစ်စေ၊ စည်းကမ်းသတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ကန့် သတ်လျက်၊ ကင်းလွတ်ခွင့်ကိုပေးနိုင်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:စီးပွားရေး။
ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့မှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလုပ်ခွင်တွင် အလုပ်ဆက်လက် မလုပ်နိုင်လောက်အောင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိသောကြောင့်လည်းကောင်၊ အလုပ်လက်မဲ့ဘဝသို့ ရောက်သွားရသော ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အသက်အရွယ် အိုမင်းမစွမ်းရှိသောကြောင့်လည်း ကောင်း မိမိနှင့်တကွ မိမိအား မှီခိုအားထား နေရသူများ၏ နေထိုင်စား သောက်ရေး၊ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးတို့အတွက် ဆက်လက်မထောက်ပံ့ နိုင်သော အလုပ်သမားတို့အား အကူအညီ အထောက်အပံ့ပေးရန် အစိုးရက တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားသော အာမခံလုပ်ငန်းသည် လူမှုရေးအာမခံဖြစ် သည်။
ထိုအာမခံလုပ်ငန်းမျိုးကို ခရစ် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံက ရှေးဦးစွာတီထွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ထိုစဉ်အခါက အလုပ်တွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူနှင့် အလုပ်ဆက်လုပ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်သော လူအိုလုပ် သားများအတွက်သာ ရည်ရွယ်လျက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဂျမနီနိုင်ငံ၏ နမူနာ ကို ယူ၍ အခြားနိုင်ငံများကလည်း ထိုလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ် လူမှုရေး အာမခံစနစ်ကို ပထမဦးဆုံး အောင်မြင် စွာ တည်ထောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သောနိုင်ငံမှာ နယူးဇီလန်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
လူမှု ရေး အာမခံလုပ်ငန်းအတွက် ကုန်ကျငွေကို အထူးအမြတ်တော်ခွန် ကောက် ယူခြင်းဖြင့် ရရှိခဲ့လေသည်။
အဂ‡လန်ပြည်ပလည်း လူမှုရေး အာမခံစနစ်ကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်မူ ထိုလုပ်ငန်းကို အစိုးရ၏ သီးခြား ဌာနအဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပြီးလျှင် ထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးခဲ့လေသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၆ နှစ်မှ ၆၅ နှစ်အတွင်း ရှိသူများကို ထိုလုပ်ငန်း အတွင်း အကျုံးဝင်စေ၍၊ အခွင့်အရေးများကို ခံစားစေခဲ့သည်။
ထိုစနစ်အရ ပြည်သူပြည်သား အားလုံးတို့သည် အခမဲ့ဆေးဝါးကုသခွင့်ရခြင်း၊ အလုပ် လက်မဲ့ ဖြစ်နေချိန်၊ သို့မဟုတ် မကျန်းမာသည့်အချိန်တွင် ထောက်ပံ့ကြေးရ ခြင်း၊ အလုပ်ခွင်မှ အနားယူသောအခါ၌ အငြိမ်းစား လစာငွေများ ရရှိခြင်း စသည့် အခွင့်အရေးများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း မမာမကျန်းမှု၊ သေဆုံးမှုနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးမှုတို့ကြောင့် အားကိုးရာမဲ့ဖြစ်၍ လူမှုရေးမျှတမှုမရှိသော အလုပ်သမားများအား အကူအညီပေးရန် လူမှုဖူလုံရေး စီမံကိန်းတစ်ရပ်ကို တီထွင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုစီမံကိန်းကို ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်း၍ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့် လူမှုဖူလုံရေး အက်ဥပဒေအရ တီထွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။
လူမှုဖူလုံရေး စီမံကိန်း၏ အဓိက သဘောတရားမှာ လူ့ဘဝလမ်းစဉ်တွင် တွေ့ကြုံရင်ဆိုင်ရမည့် လူမှုအန္တရာယ် များကို တားဆီးရန် အလုပ်ရှင်၊ အလုပ်သမားများနှင့် အစိုးရတို့၏ အင်အားကိုစုပေါင်း၍ မမာမကျန်းမှု၊ မီးဖွားမှု၊ မတော်တဆ ထိထိုက်ဒဏ်ရာ ရမှု စသည်တို့ကဲ့သို့သော လူမှုအန္တရာယ်တို့နှင့် တွေ့ကြုံရင်ဆိုင်နေရသူ များအား ပြန်လည်ထောက်ပံ့ခြင်းဖြစ်၏။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ တွေ့ကြုံသူများအား ဖူလုံမှုရရှိရေးအတွက် တစ်မျိုးသားလုံး၏ ဝင်ငွေကို အာမခံစနစ်အသွင်ဖြင့် ပြန်လည်ကာ ဖြန့်ဖြူးပေးဝေခြင်းလည်းဖြစ်လေသည်။
လူမှုဖူလုံရေးး အက်ဥပဒေအရ (၁) မမာမကျန်းမှု၊ မီးဖွားမှု၊ သေ ဆုံးမှုတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အထွေထွေ အာမခံစနစ်နှင့် (၂) အလုပ်တွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် အလုပ်နှင့်စပ်ဆိုင်သည့် ရောဂါများပါ အကျုံးဝင် သော အလုပ်တွင် ထိုခက်ဒဏ်ရာရမှု အာမခံစံနစ်တို့ကို စီမံထားရှိသည်။
ထိုအာမခံစနစ် နှစ်မျိုးလုံးအရ အာမခံထားသူအားလုံးကို အခမဲ့ဆေးကုသ ပေး၍ ငွေလက်ငင်းအကျိုးခံစားခွင့်များပေးရန် စီမံထားရှိပြီးလျှင် မကျန်းမာ မှု အကျိုးခံစားခွင့်၊ မီးဖွားမှု၊ အကျိုးခံစားခွင့်၊ ဆေးရုံတက်မှု အကျိုးခံစား ခွင့်နှင့် အသုဘစရိတ်၊ ယာယီ မသန်စွမ်းမှု အကျိုးခံစားခွင့်တို့ကို အခွန် အကောက်လွတ်ထုတ်ပေးသည်။
ထိုစီမံကိန်းအတွက် ကုန်ကျစရိတ်တို့ကို အလုပ်သမား၊ အလုပ်ရှင်နှင့် နိုင်ငံအစိုးရတို့ကသုံးစွဲ၍ ပေးဆောင်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:အာမခံလုပ်ငန်း။
ပရဟိတ လုပ်ငန်း အများကောင်းကျိုးအတွက် ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ ဆောင်ရွက်သမျှ လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းမည်၏။
ရေငတ်သူကို ရေကြည်တစ်ပေါက် ပေးကမ်းမှုမှစ၍ အသင်းအပင်းဖွဲ့ကာ ဒုက္ခသည်အများကို စောင့်ရှောက်အားပေးမှု အထိ ကူညီထောက်ပံ့မှု အားလုံးသည် လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
လူမှုဝန်ထမ်း လူမှုဝန်ထမ်းဟူသော စကားတွင် ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်းဆောင်ရွက်နေကြသော စေတနာ့ဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းများ အကျုံးဝင်သည်။
အများကောင်းကျိုးအတွက် ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ ဆေင်ရွက်သမျှ လုပ်ငန်းသည် လူမှုဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းမည်၏။
ထိုလုပ်ငန်းမျိုးမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက ရှိခဲ့သော်လည်း အမည်သီးခြားပေးပြီး အသင်းဖွဲ့ကာဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
ယခုအခါ ကမ္ဘာတွင် သိပ္ပံပညာအရင်းခံ၍ စက်မှုလက်မှုပညာများ တိုးတက်ထွန်းကားလာ၏။
စက်မှုလက်မှု ထွန်းကားသည့် ဒေသတိုင်းတွင် လူဦးရေလည်း တိုးတက်များပြားလာ၏။
လူဦးရေ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ရောဂါဘေး၊ မီးဘေးစသော ပြဿနာတို့သည်လည်း ပေါ်ပေါက်လာတော့၏။