kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘေးထွက် ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် ဆီးအိမ်တွင် ကျောက်တည်ခြင်း၊ ပါးစောင်ကင်ဆာစသည့် ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
အကျိုးအနေဖြင့် ခံတွင်းရှင်းခြင်း နှင့် ဆေးလိပ်ဖြတ်ရာတွင် အစားထိုး အနေဖြင့် လွယ်ကူစွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း တို့ ရှိသည်။
ယဉ်ကျေးမှု မြန်မာနိုင်ငံ လမ်းဘေးဈေးသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမှ ကွမ်းသီးများအားညှပ်၍ ကွမ်းယာယာနေပုံ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် အရေးပါသောကွမ်း မြန်မာလူမျိုးတို့ ကျွေးမွေးဧည့်ခံ လောကဝတ်ပြုရာတွင် ကွမ်းဆေးလက်ဖက်မှာ မပါလျှင် မပြီးသလောက် ဖြစ်၏။
ဤသို့ အစဉ်အလာအားဖြင့် မြန်မာလူမျိုးတို့ မပယ်နိုင်သည့် ကွမ်းသည် မြန်မာမင်းများ လက်ထက်တော်၌ တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်မှု၊ အထူးသဖြင့် တရားစီရင်မှုတွင် ပိုမိုအရေးပါခဲ့၏။
ရာထူးဌာနန္တရ အဆင့်အတန်းကိုလည်း ကွမ်းသုံးခွင့်ကို ကြည့်၍ ခွဲခြားနိုင်၏။
ထို့ပြင် ကွမ်းပင်သည် ဆေးဖက်လည်း ဝင်သေး။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရှေးပုဂံခေတ်မတိုင်မီကပင် ကွမ်းစားခြင်း အလေ့ ရှိခဲ့ဟန်တူသည်။
တစ်ကောင်းမင်းများလက်ထက်က ကွမ်းလောင်းကြီး၊ ကွမ်းလောင်းငယ် အဆောင်အယောင်များ ရှိကြောင်းနှင့် အဆိုရှိသည်။
သက္ကရာဇ် ၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည်မိဖုရားစော စိုက်ထူသော ကူနီဘုရားကျောက်စာတွင် စာသင်တိုက်ရှိ ရဟန်းတော်များအတွက် ကွမ်းဖိုးကွမ်းသီးဖိုး အဖြစ် စပါးများ လှူဒါန်းကြောင်း ရေးထိုးခဲ့သည်။
အခြား သော ကျောက်စာများတွင်လည်း ကွမ်းစားကြောင်း အထောက် အထားများ ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ပုဂံ ခေတ်တွင် ကွမ်းကို ရှင်လူအများပင် စားသုံးနေကြ ပြီဖြစ် ကြောင်း သိသာနိုင်ပေသည်။
ထို့ပြင် ဗျတ်ဝိအား သထုံမြို့ဝန်က သတ်ဖြတ်ရာတွင် သေအောင်မသတ်နိုင်သည့်အတွက် သူ၏ချစ်သူ မအိုဇာအား ကွမ်းတရာ ရေတမှုတ် ကမ်းခိုင်းသည်ဟု ရာဇဝင်တွင် ပါရှိသည်။
ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ထိုပုဂံရာဇဝင်တွင်ပင် အမတ်ကြီးရာဇသင်္ကြံအား အိမ်ရှေ့မင်း သီဟသူက ကွမ်းသွေးဖြင့် ထွေးဘူးကြောင်း ပါရှိသည်။
ရခိုင် ရာဇဝင်၌လည်း ရခိုင်ဘုရင် မင်းထီးသည် ကွမ်းစားပြီးနောက် နန်းတော်တိုင်ကို ထုံးတို့မိသဖြင့် မိမိထုတ်ပြန်ထားသော အမိန့် အတိုင်း မိမိလက်ညှိုးကို ကိုယ်တော်တိုင် ဖြတ်ပိုင်းဘူးကြောင်း ပါရှိသည်။
ဤအကြောင်းများကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ကွမ်း ကို ဘုရင်မင်းမြတ်မှအစ သူဆင်းရဲများအထိ အမြတ်တနိုး စားသုံးခဲ့ကြကြောင်း ထင်ရှားသည်။
မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်၏ လက်ဝဲလင်္ကျာမင်းခမ်းတော်များတွင် ကွမ်းခွက်များပါရှိသည်။
မြန်မာဘုရင်များ ကွမ်းတော်တည်သည့် ထင်ရှားသော ကွမ်း ခွက်များမှာ ဟင်္သာ ရုပ်ခံ ကွမ်းခွက်၊ ကရဝိက်ရုပ်ခံကွမ်းခွက်၊ နဂါးရုပ်ခံ ကွမ်းခွက်နှင့် ခြင်္သေ့ရုပ်ခံ ကွမ်းခွက်များ ဖြစ်ကြ၏။
မြန်မာမင်း⁠မင်းလက်ထက်က လွှတ်တော်၌ ခစားရသော မှူးတော်မတ်တော်များအနက် သတ်မှတ်ထားသော ဂုဏ်ထူး ဝိသေသရှိသူများသာ ကွမ်းသွေးထွေးရန် ကွမ်းသွေးပေါက် ရရှိကြလေသည်။
ထို့ပြင် ယုံမှတ်တော်မူသောသူများအား ကွမ်းရေတော်ကိုင်ရာထူးကို ချီးမြှင့်တော်မူလေ့ရှိ၏။
တရားမမှုများတွင် တရားဖြစ်သော ပစ္စည်း၏ ၁ဝ ရာခိုင် နှုန်း ကောက်ယူသောငွေကိုလည်းကောင်း၊ ရာဇဝတ်မှုများ၌ ဒဏ်ရိုက် သောငွေကိုလည်းကောင်း၊ ကွမ်းဖိုးဟု ခေါ်လေသည်။
ထိုကွမ်းဖိုး (အခွန် တော်)ငွေများ ကောက်ခံရန် ကွမ်းဖိုးထိန်းအရာရှိများ ခန့်ထား လေသည်။
ကွမ်းဖိုးငွေများကို ဘဏ္ဍာတော်သို့ တိုက်ရိုက်ထည့် သွင်းရသည့် အခါများလည်း ရှိသည်။
မိဖုရားခေါင်ကြီးအား အသေးသုံးရန်အတွက် ပေးရသည့်အခါများလည်း ရှိလေသည်။
တရားရုံးတော်များတွင် အမှုအခင်းများ ဆုံးဖြတ်စီရင်ပြီး သည့်အခါ အမှုပြီးပြတ်သည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် ၂ ဦး ၂ ဖက် အမှုသည်များ ကွမ်းလက်ဖက်စားလေ့ရှိကြသည်။
ကွမ်းရွက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆေးအဘိဓာန်ကျမ်းတွင် ကွမ်း ရွက်သည် သလိပ်ကိုလည်းကောင်း၊ လေကိုလည်းကောင်း၊ သည်းခြေကိုလည်းကောင်း၊ သွေး ကိုလည်းကောင်း၊ ဖောက်ပြန်၍ဖြစ်သော အထူးထူးသော အနာတို့ကိုလည်းကောင်း အကြောင်းအားလျော်စွာ နိုင်၏ဟု ဆိုသည်။
ဓာတုရသကျမ်း၌ ကွမ်းရွက်သည် လေသလိပ်ကိုလည်းကောင်း၊ အပူကိုလည်းကောင်း၊ မျက်စိမှုန်သည် ကိုလည်းကောင်း၊ ငြိမ်းစေတတ်၏။
ကွမ်းပေါင်း(ပေါင်းပြီးသောကွမ်း) သည် လေကိုငြိမ်စေတတ်၏ဟု ဖော်ပြထား၏။
ထို့ကြောင့် များစွာသော မြန်မာဆေးကုထုံးများတွင် ကွမ်းရွက်နှင့် ကွမ်းရွက်ပြုတ်ရေများ ပါရှိကြသည်။
ထိုမှတစ်ပါး မြန်မာလူမျိုး တို့သည် ကွမ်းရွက်ကို မစားမီ အရင်းအဖျားများကို ဖြတ်ပယ် လေ့ရှိသည်။
ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းမှာ လောကနီတိကျမ်းတွင် 'ကွမ်းရွက်၏အရင်း၌ ဘီလူးစောင့်၏။
အဖျား၌ ကာလကဏ္ဏီ နတ်မိစ္ဆာ စောင့်၏။
အလယ်၌ ကုဝေရနတ် စောင့်၏။
ထို့ကြောင့် အရင်းနှင့် အဖျားကို ဖြတ်၍စားငြားအံ့၊ ဘုန်းကျက် သရေ တိုးပွား၏ဟု ဆိုသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
မင်္ဂလာအခမ်းအနားများနှင့် အလှူပွဲများ၌ ကွမ်းလက်ဖက် တို့ဖြင့် ဧည့်ခံကျွေးမွေးခြင်းမှာ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာ ယဉ် ကျေးမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာတို့၏ အိမ်တိုင်း၌လိုလိုပင် ကွမ်းအစ်များထားရှိကြ၍ မိမိတို့အိမ်သို့ ကြွရောက်လာသူတို့ အား ကွမ်းအစ်တည်ခင်းပေးလေ့ရှိသည်။
ရုပ်လုံးများဖော်၍ ထုလုပ်မွမ်းမံထားသော ငွေကွမ်းအစ်ကြီးများနှင့် ပန်းချီအရုပ် များဖြင့် ရေးခြယ်ထားသော သရိုးကိုင် ယွန်းထည်ကွမ်းအစ် များသည် မြန်မာလူမျိုးတို့ အမြတ်တနိုးထားသော အိမ်သုံး အဆောင်အယောင်တွင် ပါဝင်၏။
ကွမ်းကို ဖွဲ့ဆိုသော တေးကဗျာ အမျိုးမျိုးများလည်းရှိရာ လူဦးမင်းနှင့် ဖိုးသူတော်ဦးမင်းတို့ စပ်ဆိုသော အောက်ပါဒွေးချိုး ၂ ပုဒ်မှာ ထင်ရှားသော ကွမ်းဖွဲ့များ ဖြစ်ကြသဖြင့် ကွမ်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အလွယ်တကူ မှတ်သားနိုင်ပေသည်။
လူဦးမင်း၏ ကွမ်းဖွဲ့ တံတားဦးက ကွမ်းနုဝါ။
ငမြာကဆေး။
ကွမ်းသီးတောင်ငူနှင့်၊ ကိုင်းထုံးဖြူ ပြည်ရှားငယ်။
သာဝါးလို့ထွေး။
ဖိုးသူတော်ဦးမင်း၏ ကွမ်းဖွဲ့ ကွမ်းရွက်ကယ်ညှာကြွေ၊ ရေစိမ်တဲ့ဆေး။
သန်းခေါက်လှိုင်⁠လှိုင်နဲ့။
ချိုင်လိုက်မယ်ထုံးဖြူခြောက်ကယ်၊ အာပေါက်မှထွေး။
ဆဋ္ဌမတန်း မြန်မာဖတ်စာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ကွမ်းစားခြင်းထုံးစံမှာ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာ ကပင် ရှိသည်ဟု တွေးထင်ရသည်။
ကွမ်းအကြောင်းကို ဘုရား ဟောနိပါတ်တော်များတွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။
သီရိဓမ္မာ သောကမင်းကြီး၏ မိဖုရား အသန္ဓိမတ္တိသည် နန်းတော်၌ ကရဝိက်ငှက်၏ သာယာသောအသံကို ကြားရသဖြင့် အလွန်ပင် နှစ်သက်လှရကား ကရဝိက်ငှက်ကို အမှတ်တရအဖြစ်ဖြင့် ထိုငှက်သဏ္ဌာန် ရွှေကွမ်းအုပ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်းနှင့် ရွှေဘုံနိဒါန်း ကျမ်းများတွင် လာရှိသည်။
ဥရောပတိုက်မှ အရှေ့တိုင်းများသို့ ၁၃ ရာစုနှစ်က ရောက်ရှိလာသော ခရီး သည်ကြီး မာကိုပိုလို ၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း အိန္ဒိယလူမျိုးများ ကွမ်းစားလေ့ရှိ ကြောင်းနှင့် ဖော်ပြပါရှိသည်။
သီအို ပေါလ် အဲလ်ဘရက်ချ် (၁၉၂၂ခုနှစ် မတ် ၂၈ရက်မှ ၂၀၁၀ ဇူလိုင် ၂၄ရက်) သည် ဂျာမန်လူမျိုးစွန့်ဦး တီထွင်သူဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် ဖောဘ့်မဂ္ဂဇင်းက ကမ္ဘာ့၃၁ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ် (ပိုင်ဆိုင်မှု ဒေါ်လာ ၁၆.၈ ဘီလီယံ) အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။
သူသည် အဲလ်ဒီနော့ဒ် လျှော့ဈေးစူပါမားကတ်ဆိုင်ပေါင်းစု၏ ပိုင်ရှင်နှင့်စီအီးအိုလည်းဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ထရေးဒါးဂျိုး အထူးကုန်စုံဆိုင်ပေါင်းစုကို လည်းပိုင်ဆိုင်သည်။
သူ၏ညီ ကားလ် အဲလ်ဘရက်ချ်မှာမူ အဲလ်ဒီစက်ထ် လျှော့ဈေးစူပါမားကတ်ဆိုင်ပေါင်းစု၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။
ထိုဆိုင်ပေါင်းစုနှစ်ခုလုံးမှာ အစပိုင်းတွင်မိသားစုပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး ၁၉၆၀ တွင် အေးချမ်းစွာ အမွေခွဲဝေ ခဲ့သည်။
အမေရိကန်တွင် အဲလ်ဒီစက်ထ်က အဲလ်ဒီစက်ထ် ကုန်စုံဆိုင်များအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် အဲလ်ဒီစက်ထ်နှင့် ထရေးဒါးဂျိုး အထူးကုန်စုံဆိုင်ပေါင်းစုများကို ညီအစ်ကို နှစ်ဦးကပိုင်သည် ဆိုသော်လည်း သီးခြားပိုင်ရှင်များ၏ သီးခြားလုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုပုံစံနှင့် လည်ပတ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၁ခုနှစ်တွင် သီအိုသည် ၁၇ရက်ကြာပြန်ပေးဆွဲခံခဲ့ရသည်။
သူ့ကို ဂျာမန်ငွေ ရသန်း ( ဒေါ်လာ ၂သန်းခန့်) ဖြင့် ရွေးခဲ့ရသည်။
သူတို့ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်မှာ သီအိုပြန်ပေးဆွဲမခံရခင်ကပင် အိမ် ခွဲနေခဲ့ကြသည်။
သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဝ အကြောင်းများကို လည်းအနည်းအကျဉ်းသာ သိရှိကြသည်။
သီအို၏ နောက်ဆုံးဖော်ပြခံခဲ့ရသော ဓာတ်ပုံမှာ ၁၉၇၁ခုနှစ် ပြန်ပေးမှလွတ်လာပြီး နောက်ရက်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သောပုံဖြစ်သည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင်မူ ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်တွဲဓာတ်ပုံကို သတင်းစာဆရာ ဖရန့်ရုချ်က ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
၁၉၃၅ နိုဝင်ဘာ ၁ နေ့တွင် မွေးဖွားသူ ချား(လ်) ဒီ ဂါနာလ် ခို့ချ် သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၌ ဒုတိယ ဝင်ငွေ အများဆုံး လုပ်ငန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သော ခို့ချ် စက်မှု လုပ်ငန်းစု ကြီး၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အလုပ်အမှုဆောင် အရာရှိ တဦးဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ၊ ပညာရေး နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမှု ခို့ချ် သည် ကင်းဆပ်ပြည်နယ်၊ ဝီချီတာမြို့ တွင် နေထိုင်ပြီး မေရီ ရော်ဘင်ဆင် နှင့် ဖရက်ဒ် စီ ခို့ချ် တို့၏ သား ၄ ယောက် အနက် တယောက် ဖြစ်သည်။
ခို့ချ် ၏ အဘိုးဖြစ်သူသည် တက်ကဆပ်စ် အနောက်ပိုင်း သို့ ဒတ်(ခ်ျ) ဒုက္ခသည် တယောက်အဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ခို့ခ်ျ သည် မက်ဆာချူးဆက် နည်းပညာ တက္ကသိုလ် မှ အဆင့်မြင့် နည်းပညာ များကို သင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၅၇ တွင် အထွေထွေ အင်ဂျင်နီယာ ဘတ်ချလာ ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။
၁၉၅၈ တွင် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဘာသာ၌ မဟာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ တွင် ဓာတုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာဘာသာ ၌ မဟာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
အာသာ ဒီ လစ်တဲလ် ကုမ္ပဏီ (Authur D. Little, Inc) တွင် စတင် ဝင် ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၁ တွင် ဝီချီတာမြို့ သို့ပြန်လည် ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ပြီး ရော့ခ်အိုင်းလန်း ရေနံကျိုချက် သန့် စင်သည့် လုပ်ငန်းတွင် ပြန်လည် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၇ တွင် သူအဖေ၏ အလယ်အလတ် တန်းစား ရေနံလုပ်ငန်း လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သော တွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ထိုနှစ်မှာပင် သူ့အဖေကို ဂုဏ်ပြုသောအား ဖြင့် ခို့ခ်ျ စက်မှုလုပ်ငန်း (Koch Industries) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၂၀၀၆ တွင် ခို့ခ်ျ စက်မှုလုပ်ငန်း ၏ ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၉၀ ဘီလီ ယံ ရှိပြီး ခို့ချ် ပြောင်းလဲလုပ်ကိုင်ပြီးနောက်တွင် တနှစ်အမြတ်ငွေ စုစုပေါင်း ၁၈ % ရရှိခဲ့ပြီး အဆ ၂၀၀၀ ခန့်ပိုမို ကြီးထွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဈေးကွက် အခြေခံသည့် စီမံခန့်ခွဲမှု ခို့ချ် ၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သည့် နည်းဗျူဟာမှာ ဈေးကွက်ကို အခြေခံသည့် နည်းဗျူဟာ ဖြစ်ပြီး ထိုအကြောင်းကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော The Science of Success စာအုပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မမျှော်လင့်ထားသည့် ရုတ်တရက် မမြင်နိုင်သော အနှောင့်အယှက်တချို့က သူ့အားစာအုပ်များချရေးရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။
စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်စွမ်း ရှိသည့် အလုပ်သမားအသစ်များ ရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ရေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ခို့ချ်သည် နှစ် ၄၀ နီးပါး Koch Industries ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ကုမ္ပဏီ ၏ ဝင်ငွေမှာ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၇၀ မှ ဘီလီယံ ၉၀ အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်။
သူ့လက်အောက်ရှိ အလုပ်သမားများအား မိမိပိုင်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းကို စီမံခန့်ခွဲ သကဲ့သို့ လုပ်ကိုင်နိုင်ရန်အထိ “ဆုံးဖြတ်ချက်ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်”ပေးအပ်ထားကာ အလုပ်သမားများအား ပိုမိုအောင်မြင်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။
ခို့ချ် သည် အမေရိကန်အစိုးရအား ရေနံယိုစိမ့်မှု တခု အတွက် ဒဏ်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၃၀ ပေးခဲ့ရပြီး နောက်တွင် သူ၏ အလုပ်သမားများအား အဆင့်မြင့်မြင့် လုံလုံလောက်လောက် နေထိုင်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။
“တစ်ယောက်ယောက်က တမင်ကြံစည်ပြီး နှောက်ယှက် ဖျက်ဆီးမှု တစ်ခုခု ကျူးလွန်ခဲ့တယ် ဆိုရင်တော့ သူတို့ ဘဝပျက်ပြီ” ဟု The Houston Chronicle သို့ပြောကြားခဲ့သည်။
ခို့ချ် က“ ကုမ္ပဏီတော်တော်များများက ရေရှည်အောင်မြင်မှုထက် အချိန်တိုအတွင်းမှာ ရနိုင်တာကိုပဲ အာရုံစိုက်ကြ တယ်” ဟုပြောခဲ့သည်။
ခို့ချ် ၏ အမြင် ၌ “ကုမ္ပဏီများသည် သူတို့၏ ဝင်ငွေများကို ကုမ္ပဏီ ရဲ့အနာဂတ်အတွက်ပြန်ပြီးမြုပ်နှံ သင့်တယ်။
ရှယ်ယာရှင်များကလဲ ရေရှည်မှာသူတို့ရတဲ့အမြတ်တွေ ပိုပြီးများပြားလာဖို့ အတွက် အချိန်တို အတွင်းမှာ ရလာတဲ့ ရှယ်ယာအစုတွေရဲ့ အမြတ်တွေ ကို စိတ်အားထက်သန်စွာနဲ့ ပြန်ပြီး ရင်းနှီးမြုပ်နှံသင့်တယ်” လို့မြင်တယ်။
Berkshire Hathaway Company က အချိန်တိုတွင်းမှာ ရတဲ့ အောင်မြင်မှုထက် ရေရှည် အောင်မြင်မှုကို ပိုပြီး ဂရုစိုက်လုပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီတခု လို့သူကယုံကြည်တယ်။
ထိုယုံကြည်ချက်ကြောင့်ပင် အများပြည်သူပိုင် လုပ်ငန်းများအား ဆန့်ကျင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
Koch က “သူ သေမှပဲ Koch Industries လုပ်ငန်းတွေကို အများပြည်သူပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလို့ရလိမ့်မယ်” လို့ ပြောဖူးသည်။
သူသည် အများပိုင် ကုမ္ပဏီ အဖြစ်လုပ် ကိုင်ခဲ့ကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ် များအား ချီးကျူးခဲ့သည်။
“အများပိုင် ကုမ္ပဏီ အဖြစ်လုပ် ကိုင်ခဲ့ကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ကို ကျူပ် အလေးပြုတယ်။
ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကုမ္ပဏီရဲ့ ရှယ်ယာဈေး အမြဲတက်နေဖို့အတွက် ထိန်းတဲ့ နေရာမှာ ဖိအားတွေ အရမ်းများတယ်။
ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းအနေနဲ့ လုပ်ကိုင်ခွင့်ရခဲ့တာ ဘုရားသခင် ကျေးဇူးတော် ကြောင့်ပါပဲ” နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု ၁၉၇၇ မှာ EdWard H. Crane နှင့် Murray Rothbard တို့နှင့် ပူးပေါင်းပြီးတော့ Cato Institute ကို ထည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် လွတ်လပ်သော လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ ဝါဒနှင့် လွတ်လပ်သော ဈေးကွက် စီးပွားရေးစနစ် ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကို အားပေးပြီး ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်။
Mercatus Center ၏ ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲရေးအဖွဲ့ဝင် တ ယောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး George Mason University ၏ အနီးကပ် အကြံပေး အရာရှိ အဖြစ်လဲ လုပ် ကိုင်ခဲ့သည်။
George Mason University သည် အစိုးရမှ ထိန်းချုပ်သည့် စနစ်အား လျှော့ချခြင်း ကို အဓိက ပံ့ပိုးသည်။
၁၉၈၀ တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ Libertarian Party မှ ဒုတိယ သမ္မတလောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက် အရွေးခံခြင်းကို ထောက်ခံ အားပေးခဲ့သည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ခို့ချ်က “သမားရိုးကျ နိုင်ငံရေးအလုပ်က ရူပ်ထွေးတယ်။
လုပ်ငန်းတွေမှာ အကျင့်ပျက်ချစားမှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေတယ်။
ကျူပ်ကတော့ လွတ်လပ်တဲ့ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်တွေကို ပိုမို တိုးတက်လာအောင်လုပ်ဖို့ ဘဲစိတ်ဝင်စားတယ် ” ဟူ ၍ သတင်းထောက် တစ်ယောက် ကို ပြောကြား ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖွဲ့များသို့ ထောက်ပံ့ခြင်းများအပြင် Charles and David တို့သည် လစ်ဘရယ် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ ကို လည်း ထောက်ပံ့ ပေးခဲ့ကြသည်။
ရီပတ် ဘလစ်ကန် အလှူရှင်များ ၏ နှစ် နှစ်တစ်ကြိမ်ကျင်းပသည့် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေး များကိုလည်း ကြီးမှူး ကျင်းပ ပေးခဲ့သေးသည်။
ခို့ခ်ျ သည် Institute for Humane Studies မှ Charles G. Koch Summer Fellow Program သို့ ငွေကြေး ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။
2010 ဩဂုတ် တွင် နယူးယောက် စာရေးစရာ Jane Mayer မှ “ Charles Koch နှင့် David Koch တို့ဟာ ငွေကြေးပိုမို ကြွယ်ဝချမ်းသာ လာတာနဲ့အမျှ အမေရိကန် လစ်ဘရယ် နိုင်ငံရေး နဲ့ပက်သက်လို့ သဘောထားတင်းမာတဲ့ အဓိက အင်အားစုတွေ ဖြစ်လာလိမ့်မယ်” ဟု ရေးသားသည်။
ထို ဆောင်းပါးတွင် Koch ညီအစ်ကိုသည် အိုဘားမား အုပ်ချုပ်ရေး ပေါ်လစီများကို ဆန့်ကျင်သော အဖွဲ့အစည်း အင်အားစု အမျိုးမျိုးတို့ကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ထား သည်” ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။
သူ ၏ အမြင် ခို့ချ်က သူ့အမြင်ကို “ လွတ်လပ်သည့် လစ်ဘရယ် ဝါဒ သမားတစ်ဦး ” အဖြစ်ဖော် ပြ ခဲ့သည်။
National Journal သို့ သူ၏ အမြင်ကို ပြောကြားရာတွင် “ ခြုံငုံသုံးသပ်ရရင် အစိုးရရဲ့ ထိန်းချူပ်မှု ကို အတတ်နိုင်ဆုံးလျှော့ချပြီး၊ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ပိုင်ခွင့် တွေကို ပိုမိုတိုးမြှင့် ပေးခြင်းဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး လွတ်လပ်ခွင့်ကို တိုးမြင့် စေတယ်” ဟု ပါရှိသည်။
အတွေးအခေါ် ဘာသာရပ် (Philosophy) နှင့် ပက်သက်၍ ခို့ခ်ျသည် စီးပွားရေး ကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖြစ်သည့် Austrian School တည်ထောင်သူများအား လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ချီးကျူးထောပနာ ပြုတတ်သည်။
ခို့ချ် က Ludwig Von Mises လုပ်တဲ့ လူသားဆန်တဲ့ အပြုအမူ တွေကို အထူးသဘောကျပြီး၊ သူ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများ စတင်ခါစ ကာလမှာတွင်ပင် ၎င်းအတွေးအခေါ်များကို လုပ်ငန်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးချခဲ့သည်။
ခို့ခ်ျ ဘဝအား လွှမ်းမိုးနိုင်သော အခြားသူများမှာ F.A. Hayek, Michael Polanyi,[7] Joseph Schumpeter, Julian Simon, Paul Johnson, Charles Murray, Leonard Read, and F.A. Harper တို့ ဖြစ်ကြသည်။
Brian Doherty ( အရင်းရှင်စနစ်တော်လှန်ရေး အကြောင်းများ ရေးသားသော Reason မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာ ဖြစ်သူ ) အား သူအသည်းစွဲ ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့သည်။
အချိန်တိုအတွင်းမှာရတဲ့ ဝင်ငွေနဲ့ ၃ လတကြိမ် Wall Street စာရင်းမှာပါလာတာကို အရူးအမူး ဖြစ်နေရင် တော့ Fortune 500 စာရင်းမှာပါ ပြီး ကျော်ကြားတဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်လာမှာမဟုတ်ဘူး။
ခို့ခ်ျက အများပြည်သူပိုင် လုပ်ငန်းတွေဟာ “ ရှေ့နေတွေနဲ့ တရားရေးဝန်ထမ်းတွေ အတွက် စားပေါက်တွေပဲ ” ဟု သတ်မှတ် သည်။
Sarbanes–Oxley လိုမျိုး ဥပဒေ ကန့်သတ်ချက်တွေက သာလျှင် ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေ အတွက် ဝင်ငွေတိုးဖို့အလားအလာ ရှိတယ်။
Wall Street Journal ရဲ့အင်တာဗျူးဆောင်းပါးတခုမှာ Stephen Moore က “ Charles Koch က အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေးလောက က လူတွေကို အထင်သေးတယ်။
မတူညီတဲ့ အတွေးအခေါ်တွေ နဲ့အဖွဲ့အစည်း တွေကို ထောက်ပံ့ခဲ့ကြတဲ့ Warren Buffett နှင့် George Soros တို့လို ဘီလျံနာ တွေဟာ လွတ်လပ်တဲ့ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်တွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနဲ့ လုံလုံလောက်လောက် မဖော်ပြကြသေးဘူး။
“စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဟာ အိုဘားမားအစိုးရ ရဲ့ လက်ထဲမှာ ဖိနှိပ်ခံနေရတယ်။
သူ့ရဲ့ ပေါ်လစီတွေဟာ ငါတို့ရဲ့ စီးပွားရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို တဖြည်းဖြည်းချင်း ခြိမ်းခြောက်လာပြီး၊ ဈေးကွက်ထဲက ငွေတွေဟာ အစိုးရဆီကို ရွှေ့နေသလိုပဲ” လို့ ခို့ခ်ျ က ထင်မြင်သည်။
အိုဘားမားအစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေး Charles နှင့် David တို့သည် သူတို့ ၏ နိုင်ငံရေးတက်ကြွမှုကြောင့် အိုဘားမား အစိုးရ ဘက်တော်သားများ၏ ထပ်တလဲလဲ ဝေဖန် မူကို ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၃ နေ့တွင် Washington Post တွင် အိုဘားမား ၏ အကြီးတန်း အကြံပေး အရာရှိဖြစ်သူ David Axelrod က “အမေရိကန် ရဲ့ စီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဟာ ရှေ့တန်းရောက်အုပ်စုတစ်ခု အတွက်ပဲ သူတို့က လက်ယာဝါဒီ အတွေးအခေါ်တွေနဲ့ ကော်ပိုရိတ် အရေးကိစ္စတွေကို ပြောဆိုပေးမဲ့ ရီပတ်ပလစ်ကန် အမတ်လောင်းတွေကို ထောက်ခံပေးပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲတွေကို အပိုင်စီးနေကြတဲ့ သူတွေပေါ့” ဟု စွပ်စွဲ ပြောဆိုသည်။
အထက်ဖော်ပြပါ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဆောင်းပါးကို ဖော်ပြရာတွင် ကံမကောင်းလှစွာပင် ခို့ခ်ျ ညီအစ်ကိုသည် အတိတ်က စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခွင့်များ လုယက်၍ရယူထားသော အဖြစ်အပျက်များနှင့်ပါ နှိုင်းယှဉ်၍ တစ်ပါတည်း ဖော်ပြခံရသည်။
Koch Industries မှ ရှေ့နေတဦးဖြစ်သူ Mark Holden သည် အိုဘားမား ၏ ထိပ်တန်း စီးပွားရေးအကြံပေး တဦးဖြစ်သူ Austan Goolsbee ကို “ ဩဂုတ် ၂၇ တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ကုမ္ပဏီ အမြတ်ခွန် အစီရင်ခံစာတွင် Koch Industries မှ ဝင်ငွေ အမြတ်ခွန်များကို မပေးဆောင်ခဲ့” ဟု မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့မှု အတွက် စွပ်စွဲပြောကြားခဲ့သည်။
Holden က “ သူတို့ဒီလိုမျိုး မှားယွင်းပြီး ဖော်ပြတာဟာ ငါတို့ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေထဲက တစ်ခုပဲ၊ ဘာလို့ဆိုတော့ ငါတို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအတွေးအမြင်တွေကို သူတို့က ဆန့်ကျင်တယ်လေ။
” ဟု ယုံကြည်သည်။
အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော် အမတ်တယောက်ဖြစ်သူ Devin Nunes က House Ways and Means ကော်မတီမှ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူထံသို့ “ အိမ်ဖြူတော်မှ လျှို့ဝှက်အခွန် သတင်းအချက်အလက်များကို အလွဲသုံးစား လုပ်မလုပ် စုံစမ်းပေးရန် တောင်းဆိုသည့်” စာတစောင်ပေးပို့ခဲ့ပြီး အထက်လွှတ်တော် ဥပဒေပြု အမတ် Chuck Grassley က ဘ ဏ္ဍာရေး ဌာနမှ အထွေထွေ စုံစမ်း စစ်ဆေးရေးအရာရှိကို စုံစမ်းခိုင်းရန် ရီပတ်ဘလစ်ကန် ဥပဒေပြု အမတ် တဦးကို ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
ထို ဘ ဏ္ဍာရေး ဌာနမှ အထွေထွေ စုံစမ်း စစ်ဆေးရေးအရာရှိ သည် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကိစ္စရပ်များကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
“ အခု ဒီနိုင်ငံ အနှံအပြားမှာ အမေရိကန် နိုင်ငံသားတွေကို အန္တရာယ်ပေးဖို့မဟုတ်ပဲကြီးပွား တိုးတက်ဖို့အ တွက် အဓိက ဆိုပြီး အမည်ပေး တည်ထောင် ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အဖွဲ့ အစည်းတွေအများကြီးရှိတယ်။
အဲဒီ အဖွဲ့အစည်းတွေက ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းများစွာ အသုံးပြုပြီး ဒီမို ကရက်တစ် အမတ်လောင်းတွေကို ဆန့် ကျင်ဖို့ ကြေညာနေကြတယ်။
ဘယ်သူက အမေရိကန်တွေကို တကယ်ကြွယ်ဝ ချမ်းသာအောင်လုပ်မယ် ဆိုတာ အတိအကျ မသိတဲ့အတွက် သူတို့ပြောစရာမလိုဘူး။
အဲဒါက နိုင်ငံခြား အုပ်ချူပ်ခံ ကော်ပိုရေးရှင်း တခုလဲ ဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။
ရေနံ ကုမ္ပဏီ ကြီး တစ်ခုလဲ ဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။
ဒါမှမဟုတ် ဘဏ်အကြီး ကြီးတခု လဲဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။
အဲဒါကို မင်းမသိနိုင် ဘူး။
” လို့ ပြောခဲ့တယ်။
ပုဂ္ဂလိက ဘဝ 2010 Forbes ၏ အချမ်းသာဆုံး အယောက် ၄၀၀ စာရင်းအရ ခို့ချ် သည် ဒေါ်လာ ၂၁.၅ ဘီလီယံနီးပါး ပိုင်ဆိုင်သည်။
ခို့ချ် သည် သိုသိုသိပ်သိပ်နဲ့နေတတ်ပြီး အင်တာဗျူး လုပ်ခဲသည်။
သူနှင့် ဇနီး Liz တို့ ၏ အိမ်ထောင် သက်တမ်းမှာ ၃၇ နှစ်ခန့်ရှိပြီး သားသမီး ၂ ယောက်ထွန်းကားသည်။
ခို့ချ် ညီအစ်ကိုများမှာ ၁၉၈၀နှစ် များ နှင့် ၁၉၉၀ နှစ်များတွင် အချင်းချင်းတရားစွဲဆိုအမှု ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
မိုက်ကယ် အော့တိုကို ၁၉၄၃ ဧပြီ ၁၂ နေ့တွင် ပိုလန်ရှိ နာဇီ သိမ်းပိုက်ခံခဲ့ရသည့် Chelmno (Kulm) တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ဒေါ်လာ၂၄ ဘီလီယံဖိုး ရောင်းချနိုင် ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အင်တာနက်ဖြင့်အရောင်းအဝယ်လုပ်သည့် German Otto Group Company ၏ ခေါင်းဆောင်တယောက် ဖြစ်သည်။
အရင်နှစ် အင်တာနက် အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းတွင် ၃၀% နှုန်း တိုးတက်လာသောကြောင့် Otto Group အနေဖြင့် အင်တာနက် လက်လီအရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းတွင် Amazon.com ၏ နောက်တွင် ကပ်လျက် ဒုတိယနေရာကို ဆက်လက်ထိန်းထား နိုင်ခဲ့သည်။
သူတို့သည် ယခင်က Spiegel Inc ကိုပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး (မိခင်ကုမ္ပဏီမှာ Eddie Bauer ဖြစ်ပြီး Spiegel Catalog ၏ ပထမ ပိုင်ဆိုင်သူများ) ၂၀၀၃ မတ် ၁၇ နေ့တွင် အကြွေးမဆပ်နိုင်သောကြောင့် တ ရားစွဲ ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၀၅ မေ ၂၅ နေ့တွင် Spiegel Inc သည် ဒေဝါလီခံခဲ့ရပြီး ယခုအခါ Commerzbank အများဆုံး ပိုင်ဆိုင်သည့် Eddie Bauer Holdings အဖြစ် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။
Otto Group အနေဖြင့် ထို Eddie Bauer Holdings တွင် မည်သည့် ရှယ်ယာ မှ ပိုင်ဆိုင် ခြင်းမရှိပေ။
အော့တို နှင့် သူ မိသားစုသည် ကနေဒါနှင့် အမေရိကတွင် အလွန်ကြီးကျယ်၍ ခန်းနားသော အဆောက်အဦး နှင့် ခြံများကို ပိုင်ဆိုင်သည်။
ဂျာမနီရှိ Shopping Center များနှင့် Crate & Barrel ပရိဘောဂဆိုင်ခွဲတချို့ကိုပိုင်ဆိုင်သည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိမ်းသိမ်းကာကွယ်ရေး ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများလုပ်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်စစ်စစ်တယောက်အဖြစ် လူသိများသည်။
သူ၏ ကုမ္ပဏီသည် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ထိမ်းသိမ်းသည့် ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီဟု အချိန်ကြာမြင့်စွာ အမွှန်းတင်ခံရသည်။
၁၉၉၃ တွင် Michael Otto Foundation (ဂျာမန်လို-Michael Otto Stiffung) ကိုစတင်တည် ထောင် ခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပူနွေးလာသည့် ကိစ္စရပ်များကို အစုရှယ်ယာရှင်များနှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင် သည့် လုပ်ငန်းများကို အရေးကြီးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လက်ရှိ လုပ်ဆောင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
အပိုဆောင်းကြည့်ရှုစရာများ Forbes World's Richest People Otto Group Michael Otto Foundation Category:သန်းကြွယ်သူဌေးများ။
မိုက်ကယ်ဖရဲရိုး ( ၁၉၂၅ မွေး)သည် ဖရရိုးစပါး အမည်ရှိ၊ ဥရောပ အကြီးဆုံးချော့ကလက် လုပ်ငန်းကိုပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်သည်။
၎င်း လုပ်ငန်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ခန့်မှန်းခြေအမြတ် အမေရိကုန်ဒေါ်လာ ၆ ဘီလီယံရှိသည်။
မိုက်ကယ်ဖရဲရိုးသည် အီတလီ၏အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာ ဒေါ်လာ ၁၇ ဘီလီယံပိုင်ဆိုင်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် စီလီဗို ဘာလူစကိုနီကို ကျော်ဖြတ်သွားသည်။
ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်း တံဆိပ်များမှာ Nutella, Mon Chéri, Kinder Chocolate, Ferrero Rocher, Tic Tacs and Kinder Eggs တို့ဖြစ်သည်။
အပိုဆောင်းကြည့်ရှုစရာ Forbes.com: Forbes World's Richest People Category:သန်းကြွယ်သူဌေးများ။
ပျံတတ်သော အင်းဆက်ပိုးကောင်များအနက် အတောင်ရှိသော ပန်းများဟု တင်စားလေ့ရှိကြသော လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံတို့၏ ဇီဝစက်ဝန်းလည်ပတ်ပုံသည် အလွန်အံ့ဩစိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့၏ အံ့ဩဖွယ်များကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည်။
ပိုးကောင်များတွင် လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်၏။
အချို့သော ကဗျာဆရာများက လိပ်ပြာများကို “အတောင်ရှိပန်းများ” ဟုပင် တင်စား၍ စာဆိုလေ့ရှိကြသည်။
ထိုသို့စာဆိုကြခြင်းမှာ လိပ်ပြာ၏ အတောင်များသည် လွန်စွာလှပသော ပန်းများနှင့်တူခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
လိပ်ပြာ၏ အတောင်များနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအချို့တွင် မြူမှုန်များရှိသည်ကို တွေ့ရပြီးလျှင် ထိုမြူမှုန်များကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်ကြည့်လျှင် အကြေးခွံလေးများ ဖြစ်နေကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
ထိုသို့ အကြေးခွံလေးများ ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များက ယင်းကို 'လက်ပီဒေါ့တာရာ' မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
“လက်ပီဒေါ့တာရာ” ဆိုသည့် စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အကြေးခွံရှိသော တောင်ပံများဖြစ်သည်။
လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံတို့၏ ကွဲပြားသော အချက်များ လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံကို ခွဲခြားရာတွင် အကောင်းဆုံးသောနည်းလမ်းမှာ အာရုံမှင်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုကြည့်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ကြည့်လျှင် လိပ်ပြာ၏ အာရုံမှင်များမှာသေး၍ အဖျားတွင် အဖုကလေးများရှိနေသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။
ပိုးဖလံ၏ အာရုံမှင်အဖျားတွင်မူ အဖုကလေးကိုတွေ့ရမည် မဟုတ်ချေ။
ထို့ပြင် လိပ်ပြာအများစုသည် နေ့ခင်းဖက်တွင် ပျံသန်းကြပြီး ညဉ့်အချိန်တွင် အိပ်စက်ကြသည်။
ပိုးဖလံများမှာမူ လိပ်ပြာများနှင့် ဆန့်ကျင်ကာ ညဉ့်ဖက်တွင် ပျံသန်းကြ၍ နေ့ခင်းဖက်တွင် အိပ်စက်ကြလေသည်။
တစ်ဖန် လိပ်ပြာသည် နားနေသောအခါ၌ အတောင်များကို ယင်း၏ ကိုယ်ပေါ်တွင် ထောင်၍ထားလေ့ရှိပြီး ပိုးဖလံကမူ ယင်းအတောင်များကို ဖြန့်၍ထားလေ့ရှိကြလေသည်။
ထို့ပြင် လိပ်ပြာ၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် သေးသေးသွယ်သွယ်ဖြစ်၍ ပိုးဖလံ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှာမူ ကြီး၍ ဆူဖြိုးလေသည်။
ထိုမျှမကသေး ပိုးဖလံ အကောင်လောင်းကလေးများသည် အတောင်များမစုံမီတွင် ပိုးအိမ်အတွင်း၌နေကြပြီး လိပ်ပြာ အကောင်လောင်း ကလေးများမှာမူ အပေါ်ယံ အရေခွံမရှိသော ပိုးတုံးလုံးအဖြစ်ဖြင့်သာ နေကြလေသည်။
ပုံပန်းသဏ္ဌာန် လိပ်ပြာ၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အခြားပိုးကောင်များမှာကဲ့သို့ အဓိကအားဖြင့် အစိတ်အပိုင်း (၃) ပိုင်းရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ - ဦးခေါင်းပိုင်း ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း နှင့် ခန္ဓာကိုယ် အနောက်ပိုင်း တို့ဖြစ်သည်။
ဦးခေါင်းအရှေ့ဘက်တွင် အပ်ချည်မျှင်ကဲ့သို့သော အာရုံမျှင်နှစ်ခုရှိသည်။
ထိုအကြေးများကြောင့် လိပ်ပြာ ၏ အတောင်ဖျားတွင် အရောင်များရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။
ရှေ့ဘက်ရှိ အတောင် တစ်စုံသည် ယေဘုယျအားဖြင့် နောက်ဘက်ရှိအတောင်တစ်စုံထက် ကြီးလေ့ရှိသည်။
လိပ်ပြာ၏ပါးစပ်တွင် ပြွန်ရှည်တစ်ချောင်းပါရှိ၏။
ထိုပြွန်သည် အသုံးမပြုသောအခါ၌ နာရီသံပတ်ကဲ့သို့ ခွေလျက်ရှိ၏။
အသုံးပြုလိုသော အခါတွင်မူပန်းများ၏ အတွင်းဘက်ရှိ ဝတ်ရည်အိတ်များအတွင်းသို့ပင် ထိုး သွင်းနိုင်လေသည်။
ထိုနည်းဖြင့် ဝတ်ရည်ကိုစုတ်ယူလေသည်။
လိပ်ပြာတွင် မျက်စိကြီးနှစ်လုံးရှိသည်။
ထိုမျက်စိကြီးများသည် မျက်စိထပ်များဖြစ်ကြ၏။
မျက်စိထပ်များဟုခေါ်ခြင်းမှာ ယင်းတို့၌ မျက်စိ ကလေး အမြောက်အမြားရှိနေကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
အရွယ်ရောက်သည့် အခါမှသာ မျက်စိထပ်များရှိကြလေသည်။
လိပ်ပြာဖို၏ အတောင်များရှိ အချို့သော အကြေးများမှ လိပ်ပြာမများကို သွေးဆောင်နိုင်သော နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည့်ရနံ့များကို ထုတ်လွှတ်ပေးကြလေသည်။
လိပ်ပြာမျိုးစိတ်အချို့၏ လိပ်ပြာဖိုများမှ ထုတ်လွှတ်သော ရနံ့သည် အဖိုးတန်ရေမွှေးနံ့များနှင့်ပင် တူလေသည်။
လိပ်ပြာ အမ ကမူ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ရနံ့ကို မထုတ်လွှတ်နိုင်ကြချေ။
နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ရနံ့ အစား မနှစ်မြို့ဖွယ်သော အနံ့များကိုသာ ထုတ်လွှတ်လေသည်။
ထိုသို့ အနံ့ဆိုးများကို ထုတ်လွှတ်သဖြင့် ငှက်နှင့် အခြားရန်ပြုနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များက လိပ်ပြာ အမများကို မစားလိုကြဟု ယူဆကြသည်။
ဇီဝစက်ဝန်းလည်ပတ်ပုံ thumb|ဖလံဥ လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံသည် ဇီဝစက်ဝန်းလည်ရာ၌ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံများဖြစ်မလာမီ ဘဝအဆင့် (၄) ဆင့်ကိုဖြတ်ကျော်လာကြရသည်။
ထိုအဆင့်များမှာ - ဥ ဘဝ ပိုးလောင်း ဘဝ ပိုးတုံးလုံး ဘဝ အရွယ်ရောက်ပြီး လိပ်ပြာ (သို့) ပိုးဖလံ ဘဝတို့ဖြစ်သည်။
လိပ်ပြာသည် တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ အုပ်ဖွဲ့၍ဖြစ်စေ ဥများကို အုလေ့ရှိ၏။
အုသောအခါ ဥမှ ပေါက်ဖွားလာမည့် အကောင်ငယ်ကလေများ စားသောက်မည့် အပင်တွင်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ထိုအပင်၏ အနီးအနားတွင် ဖြစ်စေ အုလေ့ရှိသည်။
ဥအမြောက်အမြားမှ အနည်းငယ်မျှသော ဥများကသာ ပေါက်ဖွားကြလေသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ လိပ်ပြာ၏ ရန်သူ ပိုးကောင်ငယ်ကလေးများကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထိုရန်သူပိုးကောင်ငယ်ကလေများ က လိပ်ပြာ၏ ဥများကိုရှာပြီးလျှင် ထိုဥများအတွင်း၌ ယင်းတို့က တစ်ဖန် ဥများကို အုကြပြန်သည်။
ထိုဥကလေးများမှ အကောင်ငယ်ကလေးများ ပေါက်လာကြသောအခါတွင် လိပ်ပြာဥများကို စားသောက်ပစ်ကြသည်။
ပုရွက်ဆိတ်အချို့နှင့် ပင့်ကူများကလည်း လိပ်ပြာဥများကို စားသောက်ကြကုန်သည်။
လိပ်ပြာသည်ယင်း၏ ဥများအား အနှောင့်အယှက်များမှကင်းလွတ်ကြစေရန် ဥ အုသည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ကြံဆကြလေသည်။
အချို့ကလည်း နေရာအမျိုးမျိုးတွင် အုကြလေသည်။
လိပ်ပြာဥများသည် အရွယ်ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်အရောင်များတွင်ကွဲလွဲကြသည်။
လိပ်ပြာအချို့၏ဥများသည် ရက်အနည်းငယ်သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း၌ပေါက်ကြ၍ အချို့လိပ်ပြာများ၏ဥများကမူ လပိုင်း အထိကြာတတ်သည်။
ရာသီဥတုအေးသောဒေသများရှိ လိပ်ပြာများ၏ ဆောင်းကူးရာသီ၌ အုသောဥများသည် နွေကူးရာသီမတိုင်မီ ဥများမှ ပေါက် လေ့မရှိကြချေ။
လိပ်ပြာဥမှ ပေါက်လာသော ပေါက်ဖတ်၊ သို့မဟုတ် အကောင် လောင်းသည် လိပ်ပြာမိဘများနှင့်လုံးဝမတူချေ။
အချို့ပေါက်ဖတ်တွင် အမွေး အမှင်လုံးဝမရှိဘဲ စင်းလုံးချောအရေပြားသာရှိ၍ အချို့တွင်မူ အမွေးထူများ ရှိကြလေသည်။
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Butterfly_life_cycle_diagram_in_English.svg|alt=|thumb|လိပ်ပြာ ဘဝသံသရာလည်ပုံ လိပ်ပြာမသည် မိတ်လိုက်ပြီးမကြာမီအတွင်း၌ ဥများကို အုလေသည်။
ဥမှ ပေါက်စ ပေါက်ဖတ်သည်သေးငယ်သော်လည်း လွန်စွာဆာလောင် မွတ်သိပ်သဖြင့် လောဘတကြီးအစာစားပြီးလျှင် အလွန်လျင်မြန်စွာကြီးထွား လာလေသည်။
မကြာမီအတွင်း၌ ယင်း၏အရေပြားသည်ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြီး ထွားလာမှုဒဏ်ကို မခံနိုင်အောင်ဖြစ်လာသဖြင့် ပေါက်ပြဲသွားလေသည်။
ရုန်းကန် ရှိသော အရေပြားအသစ်ရှိသည့်ပေါက်ဖတ်သည် ယင်း၏အရေပြား ဟောင်းမှထွက်လာပြီးလျှင် တစ်ဖန်အစာများကိုစား၍ ကြီးထွားလာပြန်သည်။
ထိုသို့ အရေပြားခွာချခြင်းကို အရေလဲခြင်းဟုခေါ်သည်။
ပေါက်ဖတ်သည် အရွယ်ရောက်မလာမီ လေးငါးကြိမ် အရေပြားမျာကိုလဲရလေသည်။
ထို့ နောက်တွင် ပိုးတုံးလုံးအဖြစ်ဖြင့် ငြိမ်သက်စွာနေထိုင်ရန်အဆင်သင့် ဖြစ်လာ တော့သည်။