kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်းငှက်အား ဘူတန်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တိဗက်၊ နီပေါ၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ယူဟီးနားညို (Yuhina bakeri) သည် ငှက် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ငှက်မျက်ကွင်းဖြူမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ယင်းငှက်အား ဟိမဝန္တာ၊ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ဂုတ်နီယူဟီးနား (Whiskered Yuhina) သည် ယူဟီးနား ငှက် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ငှက်မျက်ကွင်းဖြူမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ယင်းငှက်အား နီပေါ၊ မြန်မာ၊ လာအို၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ယူဟီးနားဖင်ဝါ (Erpornis zantholeuca) သည် ငှက် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ယခင်က ယင်းငှက်အား ယူဟီးနားမျိုးစိတ်တစ်ခုအဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ဇီဝမျိုးရိုး လေ့လာဆန်းစစ်မှုရလဒ်အရ သီးခြားမျိုးစုဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ အာပေါနစ် (Erpornis) မျိုးစု၏ တစ်ခုတည်းပါဝက်သော “အာပေါနစ် ဇန်သိုလူကာ (E. zantholeuca)” အဖြစ် ခွဲထုတ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ထိုင်ဝမ်ယူဟီးနား (Taiwan Yuhina) သည် ထိုင်ဝမ်တွင်တွေ့ရှိရသော ယူဟီးနားငှက်မျိုးစိတ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
မြန်မာယူဟီးနား (Burmese Yuhina) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်မြီးရှည် (Heterophasia picaoides) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၊ ဆူမတြာကျွန်းနှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
စွေ့ခေါင်းမဲ (Heterophasia desgodinsi) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး လာအိုနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
စွေ့ကျောညို (Heterophasia gracilis) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ (Pelecaniformes) သည် အလယ်အလတ်အရွယ်အစားမှ အရွယ်အစားကြီးသော ရေနေငှက်များ၏ ငှက်မျိုးစဉ်ဖြစ်သည်။
ငါးများနှင့် အခြားရေနေသတ္တဝါများကို စားသုံးကြသည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ Category:ပင်လယ်ငှက်များ Category:ငှက်မျိုးစဉ်များ။
ပျံလွှားနှင့် အလားတူငှက်များ () ငှက်မျိုးစဉ်တွင် မျိုးရင်း ၃ ခု ပါဝင်သည်။
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၅၀ နီးပါးခန့်ပါဝင်ပြီး စာကလေးမျိုးစဉ်ပြီးပါက မူကွဲအများဆုံး ငှက်မျိုးစဉ်ဖြစ်သည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:ပျံလွှားနှင့် အလားတူငှက်များ Category:ငှက်မျိုးစဉ်များ။
သစ်တောက်ငှက်နှင့် အလားတူငှက်များ (Piciformes) ငှက်မျိုးစဉ်တွင် မျိုးရင်း ၉ ခုပါဝင်သည်။
ရှင်သန်နေဆဲ မျိုးစု ၇၁ ခုပါဝင်ပြီး မျိုးစိတ် ၄၅၀ ကျော်ခန့် ပါဝင်သည်။
သစ်တောက်ငှက်နှင့် အလားတူငှက်အများစုသည် ကြက်တူရွေးပုံစံနှင့် ဆင်တူကြပြီး အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို စားသုံးလေ့မရှိပေ။
သစ်စေ့၊ သစ်သီးများကိုသာ စားသုံးကြသည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:ငှက်မျိုးစဉ်များ။
ပိန်ညင်းနှင့် အလားတူငှက်များ (Coraciiformes) သည် ပိန်ညင်းငှက်၊ ပတူငှက်တို့ပါဝင်သော အရောင်အသွေးစုံသည့် ငှက်အုပ်စုများဖြစ်ကြသည်။
ဤငှက်အုပ်စုသည် စာကလေးမျိုးနွယ်ငှက်များနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။
မှတ်စု ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ။
ပင်လယ်ပြင်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသောငှက်များ (Procellariiformes) ငှက်မျိုးစဉ်တွင် မျိုးရင်း ၄ ခု ပါဝင်ပြီး မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၂၅ ခု ပါဝင်သည့် ပင်လယ်ငှက်များ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့ကို ကမ္ဘာအနှံ့ သမုဒ္ဒရာများတွင် တွေ့နိုင်ပြီး နယူးဇီလန်တွင် မျိုးစိတ်မူကွဲအများဆုံးဖြင့် တွေ့ရသည်။
သားပေါက်သည့်မူလအသိုက်သို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ပြန်လာလေ့ရှိကြပြီး ငှက်စုံတွဲများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် သူတို့၏ဘဝတစ်သက်တာ ပေါင်းသင်းလေ့ရှိကြသည်။
ဥ ၁ လုံးတည်းသာ ဥတတ်ကြပြီး ငှက်အဖိုနှင့်အမ နှစ်ကောင်စလုံး သားပေါက်ကို စောင့်ရှောက်ပြုစုကြသည်။
အခြားငှက်များထက် သားဖောက်ကာလ ကြာမြင့်ပြီး အပျံတတ်မြောက်ပါက မိဘစောင့်ရှောက်မှု မရှိတောပေ။
မျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများ၊ ယင်းငှက်တို့၏ ကျက်စားရာနေရာတွင် ငှက်မျိုးစိတ်သစ် ဝင်လာခြင်း အစရှိသည်တို့ကြောင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်ရန် အန္တရာယ်ရှိသည့်မျိုးစိတ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာကြသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ အစိုးရများ၊ တံငါသည်များက ယင်းငှက်တို့အပေါ်ကျရောက်သည့်အန္တရာယ်အား လျော့ချရန် သဘောတူညီချက်တစ်ခုကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
မှတ်စု ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ပြင်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသောငှက်များ ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ။
စွေ့ဖြူမဲ (Heterophasia melanoleuca) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
စွေ့မွဲ (Heterophasia pulchella) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
စွေ့ဖင်နီ (Leioptila annectens) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့အထိ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်နှုတ်သီးတိုခေါင်းမဲ (Pteruthius rufiventer) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး နီပေါနိုင်ငံမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအထိ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ငှက်နှုတ်သီးတိုခေါင်းမွဲ (Pteruthius xanthochlorus) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘူတန်နိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်နှုတ်သီးတိုနားမဲ (Pteruthius melanotis) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်နှုတ်သီးထူကြီး (Conostoma aemodium) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘူတန်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ။
ငှက်နှုတ်သီးထူမွဲ (Cholornis unicolor) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘူတန်နိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ခေါင်းမီးခိုးငှက်နှုတ်သီးထူ (Psittiparus gularis) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အင်ဒိုချိုင်းနား၊ ဟိမဝန္တာတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်နှုတ်သီးထူညို (Psittiparus bakeri) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်နှုတ်သီးထူပါးဖြူ (Paradoxornis guttaticollis) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ငှက်နှုတ်သီးထူညိုလေး (Chleuasicus atrosuperciliaris) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
thumb|ကျားသည် အာရှတိုက်၏ ကုန်းနေ တောဘုရင်များထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သည်။
thumb| ရေငန်မိကျောင်းသည် အကြီးမားဆုံးသော ရှင်သန်ဆဲ တွားသွားသတ္တဝါဖြစ်ပြီး"Saltwater Crocodile." National Geographic. Retrieved 2010-01-25. နေထိုင်ကျက်စားသော နယ်မြေ တစ်ဝှမ်းလုံးအပေါ် လွှမ်းမိုးသည့် သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်သည်။
Whiting, Frances. "Terri fights to halt croc eggs harvest." Australia Zoo. 2007-06-11. Retrieved 2010-01-25. thumb| မူလက သမုဒ္ဒရာ၏ သားရဲဦးသျှောင်အဖြစ် ငါးမန်းဖြူကြီး(အောက်ပုံ) ကို သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသော်လည်း သားသတ်ဝေလငါး(အော်ကာ)(အပေါ်ပုံ)သည် ၎င်းငါးမန်းကိုပါ အမဲလိုက်သည့် သားရဲဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။
ထိပ်တန်းသားရဲ (သို့) တောဘုရင် (ခေါ်) သားရဲ ဦးသျှောင် () ဆိုသည်မှာ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်တည်နေမှုတွင် ၎င်းတို့အား အစာအဖြစ် အမဲလိုက်စားသုံးသူ သားရဲမုဆိုးမရှိသည့် သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းတို့သည် အစာကွင်းဆက်၌ ထိပ်ဆုံးအဆင့်မှ ပါဝင်ကြသည်။
ထိပ်တန်းသားရဲ ဆိုသောအသုံးအနှုန်းကို အစာကွင်းဆက်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များ၏ ထိပ်ဆုံးနေရာ၌ တည်ရှိနေသော (သို့) ၎င်းနေရာကို ရယူထားသော တိရစ္ဆာန်များအား ရည်ညွှန်းရန် သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။
ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်ရှင်သန်ကြသော သက်ရှိများ၏ အစာကွင်းဆက် ချိတ်ဆက်မှုအဆင့်သည် တိုတောင်းလေ့ရှိကြပြီး အမြဲတမ်းလိုလိုပင် ဒုတိယစားသုံးသူများအနေဖြင့်သာ ဖြစ်တည်နေရန် ကန့်သတ်ခံရလေ့ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဝံပုလွေများသည် ၎င်းတို့၏ အစာအတွက် ကြီးမားသည့် အပင်စား တိရစ္ဆာန်များကိုသာ အမြဲတမ်းနီးပါးအမဲလိုက်ကြသည်။
ထိုအပင်စား တိရစ္ဆာန်များ၏ အစာဖြစ်သည့် အပင်များမှာ ပင်ရင်း(အစာ)ထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်သည်။
ဤထိပ်တန်းသားရဲဟူသော သဘောတရားများကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု ဇီဝဗေဒ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးချလာကြလေသည်။
သားရဲ ဦးသျှောင်များတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ၌ ရှည်လျားသောသမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့ပြီး အချိန်ကာလအားဖြင့် ပင်လယ်ပြင်တွင် Anomalocaris ကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်များ ကြီးစိုးခဲ့ကြသည့် Cambrian ခေတ်ကာလများတွင် နောက်အကျဆုံးစတင်ခဲ့လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။
လူသားများသည် တိရစ္ဆာန်များ၊ ကြက်/ငှက်များ၊ ငါးများကို အမဲလိုက်ရာ၌ ဝံပုလွေများ၊ သားရဲငှက်များ၊ တင်ကျီးငှက်များအပါအဝင် သားရဲ ဦးသျှောင် တိရစ္ဆာန်များနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ ပတ်သက်ဆက်နွယ်ခဲ့ကြသည်။
မကြာသေးမီ ကာလများမှစပြီး လူသားများသည် တောဘုရင် သားရဲ ဦးသျှောင် တိရစ္ဆာန်များကို နည်းလမ်းသစ်များဖြင့် ပြန်လည်ပတ်သက်ဆက်နွယ်လာကြသည်။
အဆိုပါလုပ်ဆောင်မှုများတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှတဆင့် ကျားငါးမန်းများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ၊ လျင့်ဇ် ကြောင်မြီးတိုများကို ၎င်းတို့၏ ဒေသရင်းနယ်မြေများသို့ ပြန်လည်ကျက်စားနိုင်စေရန် နယ်မြေဒေသသို့ ပြန်လည်မိတ်ဆက်ပေးခြင်းကဲ့သို့သော တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများမှတဆင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ အားလုံးပါဝင်သည်။
ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍများ ပတ်ဝန်းကျင် အသိုက်အဝန်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများ right|thumb| Great skua ငှက်သည် ၎င်းနေထိုင်ရာဒေသ ဝေဟင်၏ သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်ပြီး၊ အခြားပင်လယ်ငှက်များကို အစာအတွက် အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် ၎င်းငှက်များ၏ အမဲလိုက်ပြီး ရှာဖွေထားသော အစာများကို အနိုင်ကျင့်လုယက်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်သည်။
ထိပ်တန်း သားရဲတိရစ္ဆာန်များသည် သားကောင် မျိုးစိတ်များနှင့် အခြားသားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေ အချိုးအစား၊ ရေထုနှင့် ကုန်းမြေနှစ်ခုလုံး၏ ဂေဟစနစ် စသည်တို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဒေသရင်းမျိုးစိတ် မဟုတ်သော ငါးများကြောင့် မူလ ကြီးစိုးသူ ဒေသရင်း သားရဲငါးများကို ပျက်ဆီးစေတတ်ကြသည်။
တခါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော “ရေကန်/ အင်း/ အိုင်များ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး” ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ဒေသရင်းမဟုတ်သော ပါးစပ်သေး ဘေ့စ်ငါး (Small mouth bass) ကို ဖယ်ရှားလိုက်သဖြင့် ဖိနှိပ်ခံထားရသည့် ဒေသရင်း သားရဲဦးသျှောင် ငါးများ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာပြီး ၎င်းတို့၏ပင်ကိုဗီဇ အစာရွေးချယ် အမဲလိုက်မှုကြောင့် ဇီဝမျိုးကွဲ ပိုမိုကြွယ်ဝလာစေကာ အစာကွင်းဆက်၏ အာဟာရတန်ဖိုးအဆင့်ကို မြင့်တက်လာစေခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးကြောင်းသိရသည်။
သားရဲတိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်အသိုက်အဝန်းရှိ သက်ရှိများ၏ အစာကွင်းဆက်ကို အပေါ်မှ အောက်သို့ ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်ပါက ၎င်းတို့ကို ခရာကျသော မျိုးစိတ်များ () ဟု သတ်မှတ်သည်။
လူသားများသည့် အသားစားသုံးမှုဖြင့် ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးလာကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း သူတို့၏အစာများသည် အမြဲတစေလိုလိုပင် တူညီမှု-မရှိဘဲ ကွဲပြားနေတတ်ကြသောကြောင့် ထိပ်တန်းသားရဲဟု မယူဆပေ။
ဂေဟစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှု ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များသည် သားကောင်တိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေသိပ်သည်းဆကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် အခြားသေးငယ်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေကို ကန့်သတ်ခြင်းများမှ အကျိုးဆက်များဖြင့် ဂေဟစနစ်အပေါ် များစွာသက်ရောက်မှုရှိစေသည်။
၎င်းတို့သည် ဂေဟစနစ်များ လည်ပတ်မှု၊ ရောဂါဘယထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းမှု စသည်တို့၌လည်း အဓိကကျသည်။
ထိုသို့ ဂေဟစနစ်၏ အောက်ခြေအဆင့်များအထိ ကျယ်ပြန့်သောသက်ရောက်မှုဖြစ်စေခြင်းကို “အစာအာဟာရတန်ဖိုးသတ်မှတ်မှုဖြစ်စဉ်များ (Trophic Cascades)” ဟုခေါ်သည်။
အစာကွင်းဆက်၏ ထိပ်ဆုံးအဆင့်တွင်ရှိသော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ ဖယ်ရှားခံရမှုသည် မကြာခဏဆိုသလို လူသားအသိုက်အဝန်းများမှ စတင်အရင်းပြုလာကြပြီး အဆိုပါ Trophic Cascades ဖြစ်စဉ်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေလေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အစာအာဟာရ အချိုးချတန်ဖိုး (အဆင့်- ၄.၇) ရှိသော ထိပ်တန်းသားရဲများဖြစ်သည့် စပမ်းဝေလငါး အကောင်အရေအတွက်ကိုလျှော့ချခြင်းသည် အစာအာဟာရ အချိုးချတန်ဖိုး (အဆင့်- ၄) သာသာရှိသော (အခြားသားရဲများကိုပါစားသည့် သားရဲများ) ပြည်ကြီးငါးကြီးများအကောင်ရေကို တိုးလာစေသည်။
ထိုကဲ့သို့ အကျိုးသက်ရောက်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆကို “အလတ်တန်းစားသားရဲ လွတ်မြောက်မှုအယူအဆ (Mesopredator release hypothesis)” ဟုခေါ်ပြီး ထိုသို့ဖြစ်ပွားမှုမျိုးကို ကုန်းမြေနှင့် အဏ္ဏဝါဂေဟစနစ် တွဲဆက်နေရာများတွင်တွေ့နိုင်သည်။
သာဓကအားဖြင့် မြောက်အမေရိကတွင် ထိပ်တန်းသားရဲများ အရေအတွက်ကျဆင်းမှုသည် ပြီးခဲ့သည့် ရာစုနှစ် နှစ်ခုစာအတွင်း ၎င်း၏အလတ်တန်းစား သားရဲတိရစ္ဆာန် (Mesopredator) များ အကောင်ရေကို ၆၀% ခန့် တိုးပွားလာစေခဲ့သည်။
ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေး left|thumb| ဝံပုလွေ သည် သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်သည့်အပြင် အက္ခရာကျသည့် မျိုးစိတ်တိရစ္ဆာန်လည်းဖြစ်သည်။
၎င်းမှ သားကောင်များ၏ အမူအကျင့်၊ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဂေဟစနစ် စသည့်အပေါ်သို့ သက်ရောက်မှုရှိစေသည်။
ထိပ်တန်းသားရဲများသည် အခြားသားရဲများ၊ အပင်စား တိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ အပေါ်တွင် သက်ရောက်မှု စွမ်းအား ကြီးမားသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးတွင် လွန်စွာအရေးပါ၏။
လူသားများသည် ထိပ်တန်း သားရဲများစွာအား မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်သည်အထိ ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ အချို့သော ကမ္ဘာ့နေရာများတွင် ထိုသားရဲတိရစ္ဆာန်များပြန်လည် ရောက်ရှိလာကြသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် ၎င်းတို့မှာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ပိုမိုခံစားနေကြရသည်။
သာဓကအားဖြင့် ဝင်ရိုးစွန်း ဝက်ဝံသည် အစာအတွက် သားကောင်များကို အမဲလိုက်ရန် ကျယ်ပြန့်သောပင်လယ်ရေခဲပြင်များ လိုအပ်သော်လည်း ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် အာတိတ်ဒေသ ပင်လယ်ရေခဲပြင်ကိုကျဉ်းမြောင်းစေပြီး ပိုလာဝက်ဝံများအား ကုန်းမြေပေါ်သို့ ခပ်မြန်မြန် ပြောင်းရွေ့သွားစေကာ နေထိုင်ချိန်ကာလလည်း ပိုကြာမြင့်စေသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ လေ့လာ ဆန်းစစ်မှုများအရ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ယဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ မူလ သားရဲ ဦးသျှောင်ရော အက္ခရာမျိုးစိတ်ပါဖြစ်သည့် မီးခိုးရောင် ဝံပုလွေများကို ဒေသရင်း၌ ပြန်လည်ထားရှိကျက်စားစေပြီးနောက်ပိုင်း သိသာသောပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသည်။
ဝံပုလွေများ၏ အဓိက အစာ သားကောင်ဖြစ်သော အဲခ် ဆတ်ကြီးများ၏ ယခင် အမေ့လျော့ခံ စွန့်ပစ်အရေအတွက် လျော့နည်းစေခဲ့ပြီး အစာကွင်းဆက်အတွင်းသို့ ပြန်ချိတ်ဆက်မိစေခဲ့ကာ အာဟာရတန်ဖိုး မြင့်တက်လာစေခဲ့သည့်အပြင် ၎င်းတို့၏ အမူအကျင့်များပါပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် သီးနှံပင်များအား ပုံမှန်ရိတ်သိမ်းစားသောက်ခံနေရမှုမှ ကင်းလွတ်စေခဲ့ပြီး မိုးဃ်မခပင်များ၊ အက်စပန်ပင်များနှင့် သစ်ဝါဂွမ်းပင်များ ပြန်လည်ကာ ဝေဝေဆာဆာ ပေါက်ရောက်ရှင်သန်လာခဲ့သည်။
ထိုမျှမက ဘီဗာရှဉ့်ဝံ၊ ချိုပြား ဒရယ်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်များအတွက် စာကျက်မြေများလည်း ပြန်လည်ဖြစ်ထွန်းလာစေခဲ့သည်။
၎င်းထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များပြန်လည်ကျက်စားလာခြင်းသည် သားကောင်မျိုးစိတ်များအပေါ် သက်ရောက်စေရုံသာမက ဥယျာဉ်အတွင်းရှိ အားနည်းသော မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သော ဂရစ်ဇီလေ ဝက်ဝံများအပေါ်သို့လည်း သက်ရောက်စေခဲ့သည်။
ဝက်ဝံများသည် ဆောင်းခိုအိပ်စက်ရာမှ ပြန်လည်နိုးထလာချိန်တွင် လပေါင်းများစွာ အစာမစားခဲ့ရသည့်အတွက် အစာရှာဖွေရာတွင် ဝံပုလွေများ အမဲလိုက်သတ်ဖြတ်ထားသည့် သားကောင်များ၏ အကြွင်းအကျန်များကို စားသုံးရန်ရွေးချယ်နိုင်ကြစေပြီး အထူးသဖြင့် ဆောင်းဦးရာသီ၌ နောက်တဖန် ဆောင်းခိုကာလအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ကြရာတွင် ထို့သို့လုပ်ဆောင်လာကြသည်။
ဂရစ်ဇီလေ ဝက်ဝံများသည် ဆောင်းခိုကာလတွင် သားပေါက်​ကြသည်ဖြစ်ရာ၊ ထိုကဲ့သို့ အစားအစာများ ပိုမိုပေါများလာသည့်အတွက်ကြောင့် ဝက်ဝံသားပေါက်အရေအတွက်လည်း တိုးလာသည်ကိုတွေ့ရသည်။
လင်းယုန်များ၊ ကျီးများ၊ သပိတ်လွယ်ငှက်များ၊ ခွိုင်ယုတ္တီ မြေခွေးများနှင့် ဝက်ဝံနက်များအပါအဝင် အခြားမျိုးစိတ်များစွာသည်လည်း ဥယျာဉ်အတွင်း၌ ၎င်းဝံပုလွေများ အစာအတွက် အမဲလိုက်ထားကြသော သားကောင်အကြွင်းအကျန်များကို အမှီသဟဲပြု စားသောက်လေ့ရှိကြသည်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ဟု သိရသည်။
လူသားများ၏ အစာအာဟာရတန်ဖိုးအဆင့် thumb|လူသားများသည် တခါတရံတွင် အာတိတ်ဒေသ၌ ဝါးလရပ်ဖျံများကို အမဲလိုက်ခြင်းကဲ့သို့ ရှင်သန်နေထိုင်ရေးအတွက် အခြားတိရစ္ဆာန်များ၏ အသားများ၊ အမွေးများ၊ အကြောများနှင့် အရိုးများရယူသုံးစွဲရန် အမဲလိုက်ခြင်းများရှိသော်လည်း ၎င်းတို့ကို ထိပ်တန်းသားရဲအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်ကိစ္စမှာ လက်ရှိအချိန်ထိ ဆွေးနွေးငြင်းခုံကြဆဲဖြစ်သည်။
ဂေဟဗေဒပညာရှင်များသည် လူသားများမှာ အထွဋ်အထိပ်သားရဲ ဖြစ်ခြင်း/မဖြစ်ခြင်းအား ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် Sylvain Bonhommeau နှင့် အဖွဲ့သည် အစာကွန်ယက်တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ လူသားမျိုးစိတ်တိုင်း၏ အစာအာဟာရတန်ဖိုးအဆင့် (Human Trophic Level) ကို မျိုးစိတ်အလိုက် အချိုးအစားချ၍ တွက်ချက်ခဲ့ဖူးသည်။
၎င်း၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း ရလဒ်မှာ လူသားအားလုံး၏ အစာအာဟာရတန်ဖိုး ပျမ်းမျှအဆင့်မှာ ၂.၂၁ ရှိပြီး၊ ၂.၀၄ (ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ၊ အပင် အခြေခံစားသုံးမှု ၉၆.၇%)နှင့် ၂.၅၇ (အိုက်စလန်နိုင်ငံ၊ အသား/ငါး-၅၀% နှင့် အပင်-၅၀%) အကြား အမျိုးမျိုးရှိသည်ဟု သိရသည်။
ဤတန်ဖိုးများသည် အန်ချိုဗီ ငါး (သို့) ဝက် ကဲ့သို့ ထိပ်တန်းသားရဲ မဟုတ်သည့် တိရစ္ဆာန်များနှင့်သာ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Miki Ben-Dol နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက လူသားများ၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အစာအာဟာရတန်ဖိုးအဆင့် အမျိုးမျိုးအား တိရစ္ဆာန်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ကြသည်။
အစာအိမ် အချဉ်ဓာတ်တိုင်းတာသကဲ့သို့ ကိရိယာကိုအသုံးပြု၍ တိုင်းတာမှုအမျိုးမျိုးကိုပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ရလဒ်ထုတ်ပြန်မှုမှာ လူသားများသည် တစ်ချိန်က ၎င်းတို့၏ အဓိကအစားအစာဖြစ်ခဲ့သော ကြီးမားသည့် တိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကိုတုံ့ပြန်သည့် အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏အစာများကို ကွဲပြားသွားစေခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
လူသားများနှင့် ဆက်ဆံရေး thumb| ဤ ၁၄ ရာစု ပြင်သစ်ခွေး သရုပ်ဖော်ပုံတွင်ပါသကဲ့သို့ ခွေးများကို ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။
အမဲလိုက်ခြင်း လူသားများသည် နောက်ပိုင်းကာလများတွင် အိမ်မွေးခွေးများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသော ဝံပုလွေနှင့်သဏ္ဌာန်တူသည့် ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များအား နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀၀ မျှ အသုံးပြု၍ အမဲလိုက်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှသည် ခေတ်သစ် လူသားများအား နဏ္ဍသဲကို အနိုင်ရစေရန် ကူညီပေးခဲ့လိမ့်မည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်။
လူသားများသည် ခွေးများကို သားကောင်နေရာ ညွှန်ပြပေးရန် (သို့) ရရှိသည့် သားကောင်များကို ရှာဖွေရန်၊ ယူဆောင်ပေးရန်အတွက် အမဲလိုက်သော ခွေးများအဖြစ် ယနေ့တိုင် မွေးမြူ၍ အသုံးပြုပြီး အမဲလိုက်နေကြဆဲဖြစ်သည်။
လင်းယုန်များနှင့် သိမ်းငှက်များကဲ့သို့ ဝေဟင် ထိပ်တန်းသားရဲများကိုလည်း ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ အမဲလိုက်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။
ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်း left|thumb| ကျားငါးမန်းများသည် လူကြိုက်များသော ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှု ခရီးသွားလုပ်ငန်း၏ ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို ဆွဲဆောင်ရန် အသုံးပြုသော အစာကျွေးမွေးမှု များကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဂေဟစနစ်များကို ထိခိုက်လာနိုင်စေသည်။
ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှု ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေးဆိုင်ရာဆွဲဆောင်ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ထိပ်တန်းသားရဲများအပေါ်သို့ မှီခိုကြရသည်။
အကျိုးဆက်အားဖြင့် ခရီးသွားဧည့်သည်များသည် ဂေဟစနစ်ကိုဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်လေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အဆင်ပြေစွာလည်ပတ်နိုင်သော နေရာများသို့ သားကောင်များကိုဆွဲဆောင်ရန် အစားအစာများပေးခြင်း ကဲ့သို့သော ကိစ္စများသည် သားကောင် အရေအတွက်နှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဂေဟစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ကျားငါးမန်း ကဲ့သို့ မျိုးစိတ်များအား နေရာချထားခြင်းသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပင်ကိုသက်သေအထောက်အထားများဖြင့် ကောင်းစွာမသတ်မှတ်နိုင်သေးပေ။
အခြားထိခိုက်ခံခဲ့ရသော ထိပ်တန်းသားရဲများတွင် ကြောင်ကြီးမျိုးစုများနှင့် မိကျောင်းများပါဝင်သည်။
တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်ရှင်သန်စေခြင်း thumb| လျင့်ဇ် ကြောင်မြီးတိုကဲ့သို့သော သားရဲများအား ပြန်လည် ရှင်သန်ကျက်စားစေခြင်းသည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ကိုင်နေသူများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော်လည်း တောင်သူများကိုမူ ထိတ်လန့်မှု ဖြစ်စေသည်။
ဗြိတိသျှကျွန်းစုကဲ့သို့ လူဦးရေထူထပ်သော ဒေသများတွင် ဝံပုလွေ၊ ဝက်ဝံ၊ wolverine နှင့် lynx ကဲ့သို့သော ကြီးမားသည့် ဒေသရင်း သားရဲများမှာ ဒေသန္တရမျိုးသုဉ်းခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ ဒရယ်ကဲ့သို့ အပင်စား တိရစ္ဆာန် ကောင်ရေများကို နှစ်ဆခန့်တိုးပွားစေခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သော အစီအစဉ်များဖြစ်သည့် Lynx များနေထိုင်ကျက်စားစေရန် ပြန်လည်မိတ်ဆက်ခြင်းကို အင်္ဂလန်၏ နော့ဖော့ခ်၊ ကမ့်ဘရီရာ နှင့် နော်သန့်ဘာလန်း တို့တွင်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်တွင် အဘ္ဘာဒင်းရှီးရားတွင်လည်းကောင်း တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်ရှင်သန်စေခြင်း လှုပ်ရှားမှု အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
သားရဲကြီးများအား ပြန်လည်ကျက်စားစေခြင်းကို အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမှာ လယ်သမားများသည် သူတို့မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များအတွက် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုပင် ဖြစ်သည်။
Paul Lister ကဲ့သို့သော ထိန်းသိမ်းရေးသမားများက ဝံပုလွေနှင့် ဝက်ဝံများအား သီးသန့်နယ်မြေများပေါ်တွင် ခြံခတ်၍ စီမံထားသောနယ်မြေဒေသတွင် ခွင့်ပြုပေးရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။
မှတ်စုများ ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ ထိပ်တန်းသားရဲများ၏ ဂေဟစနစ် ပုံမှန်လည်ပတ်စေသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များ။
James Estes (UC Santa Cruz) ကဏ္ဍ:ဂေဟဗေဒ။
ငှက်နှုတ်သီးထူခေါင်းနီ (Sinosuthora brunnea) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ (အင်္ဂလိပ်: Myanmar Coast Guard) သည် စစ်ရေးနှင့်မသက်ဆိုင်သည့် ပင်လယ်ရေကြောင်းဥပဒေ ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်လယ်ပြင် ခရီးသွားလာရေး၊ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေး၊ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းလုပ်ငန်းများ၊ ကမ်းလွန်ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တူးဖော်ထုတ်လုပ်ရေး၊ ပင်လယ်ပြင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းစသည့် ပင်လယ်ရေကြောင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို စောင့်ကြပ်ကာကွယ်ရန်နှင့် တရားမဝင်ကျူးကျော်လာမှုများကို ဥပဒေနှင့်အညီ တားဆီးကာကွယ်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ပြင်အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ ပင်လယ်တွင်း ဒုက္ခသည်များကို ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရန်၊ ပင်လယ်တွင်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ရှေးရှုစောင့်ရွက်ရန်နှင့် မြန်မာ့ရေပိုင်နက်အတွင်းရှိ ရေပေါ်ရေအောက်လုပ်ငန်းများကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရန် တာဝန်ယူရသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက မြန်မာနိုင်ငံကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေ (မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စနစ်) သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံသမိုင်း ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ကို မဖွဲ့စည်းမီအချိန်ထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ်းခြေစောင့်တပ်မရှိသော အာရှနိုင်ငံအနည်းငယ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ပင်လယ်ပြင်လုံခြုံရေးကို ရေတပ်နှင့် ကမ်းခြေရဲတပ်ဖွဲ့တို့ကသာ တာဝန်ယူခဲ့ကြရာ ကိစ္စအဝဝကို လွှမ်းခြုံနိုင်ခြင်း မရှိသကဲ့သို့ တပ်မတော်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၏ စစ်ဆင်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးကဏ္ဍများတွင် သက်ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများ မရနိုင်ဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးက ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌ မေးခွန်းများဖြေကြားစဉ် ကမ်းခြေစောင့်တပ် ဖွဲ့စည်းရန် စီစဉ်ထားရှိကြောင်း ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်ကအရပ်သားအစိုးရ၏ စစ်ဘက်လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို အရပ်ဘက်သို့ပြောင်းလဲရေးမူများအရ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ လက်အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းထားရှိရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကမူ "နိုင်ငံတော်၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံးသည် တပ်မတော်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိရမည်"ဟု ဆိုထားသဖြင့် ကြန့်ကြာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။
ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်း ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်တွင် သန်လျင်ရှိ သီလဝါဆိပ်ကမ်း၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က တပ်တော်ဝင်အခမ်းအနား ပြုလုပ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။
ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့သည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး တပ်မတော် (ရေ)၊ ပြည်တွင်း အစိုးရဌာန၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ အခြားအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရသည့်အပြင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူးပေါ်းဆောင်ရွက်မှုကိုပါ အလေးပေးဆောင်ရွက်ရသည်။