kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြိုခေတ်နှင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ထင်ရှားလာသော ဒါရိုက်တာများမှာ အေဝမ်းဦးတင်မောင်၊ ဗြိတိသျှဘားမားဦးချန်ထွန်း၊ ဦးတင်ယု၊ ရွှေဒုံးဦးဘီအောင်၊ ရွှေညာမောင် အမည်ခံ ဦးချင်းစိန်၊ ဦးသုခ၊ ဦးမြအောင်၊ တက္ကသိုလ်ဦးဝင်းဖေ၊ ဦးချစ်ခင်၊ ဦးရွှေဘော်၊ ဦးသာဓု စသူတို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
ဇာတ်လိုက်များတွင် ကိုဘတင့်နှင့် ခင်ခင်နုစုံတွဲ၊ မောင်မောင်အေးနှင့် ခင်ခင်ကြည်တို့ စုံတွဲမှာ ရုပ်ရှင် လောက၌ နှစ်ပေါင်းများစွာ ခေတ်မတိမ်ဘဲ ထင်ရှားခဲ့ကြသည်။
ကိုဘမြင့် နှင့် ခင်မေလေးတို့ စုံတွဲကိုလည်း လူကြိုက်များခဲ့သည်။
ထိုအတူ မြန်မာအဆွေ (အေဝမ်း)ရုပ်ရှင်မှ မောင်မောင်လေး၊ ခင်ခင်အေးတို့သည်လည်း ကျော်ကြားသည့် ရုပ်ရှင်စုံတွဲများ ဖြစ်သည်။
ကိုဘချစ်၊ ကိုအေးကိုတို့သည် ကိုဘတင့်နှင့် မရှေးမနှောင်းပေါ်ထွက် နာမည်ရခဲ့သည်။
ကိုဘချစ်သည် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ကွယ်လွန်သည်အထိ လူကြီးဇာတ်လိုက်အဖြစ် ရုပ်ရှင်လောကတွင် ခေတ်စားခဲ့သေးသည်။
ကိုအေးကိုသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ရိုက်ကူးသော ပထမဆုံး မြန်မာအသံထွက် ဇာတ်ကားဖြစ်သည့် ငွေပေးလို့ မရ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသမီးခင်ခင်နု၊ ခင်ခင်ကြည်ကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားခဲ့သော ရုပ်ရှင်မင်းသမီးများမှာ ခင်မေကြီး၊ ခင်မေလေး၊ ခင်ခင်ဥ၊ ခင်ခင်အေး၊ ခင်မြရင်၊ ခင်ခင်မြင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ခင်မေကြီးသည် ဒါရိုက်တာ ရွှေရိုး၏ ကြင်စဦး၊ ဝေလွင်လွင် စသော ဇာတ်ကားများတွင် ရွှေရိုးနှင့်တွဲဖက် ပါဝင်ခဲ့ရာမှ နာမည် ရလာသည်။
အဝတ်အစား ဆန်းဆန်းပြားပြား ဝတ်ဆင်ရာ၌ ကျော်ကြားသည်။
ခင်မေလေးသည် ခင်မေကြီး ကဲ့သို့ပင် ပထမဆုံး မြန်မာအသံထွက် မင်းသမီးဖြစ်သည်။
မင်းသားချော ကိုဘမြင့်နှင့်တွဲဖက်၍ နာမည်ကျော်ကြားသည်။
ခင်ခင်ဥသည် သိုက်သမိုင်း ဇာတ်ကားများတွင် အလွမ်းမင်းသမီးအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။
နောက်ပိုင်းခေတ်တွင် ကျော်ကြားလာသူများမှာ အေဝမ်းမှ ကိုတင်မောင်(ဒါရိုက်တာမင်းသား)၊ ခင်နှင်းရီ၊ မေရှင်၊ မေမြင့်၊ ဗြိတိသျှဘားမားမှ အဆိုကျော်မင်းသားခင်မောင်ရင်၊ မေမေဝင်း၊ ခင်ခင်ရီတို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
ဒါရိုက်တာဦးတင်နွယ်နှင့်ကိုတင်မောင်တို့ ပူးပေါင်းရိုက်ကူးသော အေဝမ်းရုပ်ရှင်၏ချစ်စနိုး (၁၉၃၈) ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ကောင်များ၏ အမူအရာမှာ သဘာဝကျလှ၍ လူကြိုက် အများဆုံး ဇာတ်ကားတကား ဖြစ်ခဲ့၏။
ထိုဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ဆောင်မင်းသမီး ခင်နှင်းရီ၏ ကလေးဆန်ဆန် ဟန် အမူအရာကို ပရိသတ် အသဲစွဲကြသည်။
ထိုတင်မောင် ပထမဆုံးဇာတ်လိုက်အဖြစ် ပါဝင်၍သဘာဝကျသော အမူအရာကြောင့် ပထမတန်းဇာတ်လိုက်ကျော် ဖြစ်လာသည်။
ထိုနောက် အေဝမ်းရုပ်ရှင်၏ မြှားနတ်မောင် ဇာတ်ကားတွင် ကိုတင်မောင်သည် မေရှင်နှင့်တွဲဖက် ပါဝင်ခဲ့ရာ၊ တင်မောင် မေရှင်စုံတွဲသည်လည်း ဖက်ညီ၍ ပရိသတ် အသဲစွဲရုပ်ရှင်စုံတွဲ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
မေရှင်သည် တည်တည်ခန့်ခန့်နှင့် သဘာဝကျကျ သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ပရိသတ်သဘောကျသည်။
အေဝမ်း ရုပ်ရှင်၏ ချစ်အမျှ (၁၉၄ဝ) ဇာတ်ကားတွင်၎င်း၊ ချစ်ရေစင် (၁၉၄၁) ဇာတ်ကားတွင်၎င်း သူ၏ဟန်အမူအရာကို အထူး နှစ်ခြိုက်ကြသည်။
သူ၏သီချင်းသံများကိုလည်း အများကပင် နှစ်သက် စွဲလမ်းကြလေသည်။
ဗြိတိသျှဘားမား၏ ဗိုလ်အောင်ဒင်(၁၉၄၁)အသံထွက် ဇာတ်ကားတွင် အဆိုကျော် ဇာတ်လိုက်ခင်မောင်ရင်၏ သဘာဝကျသော အမူအရာကို ရုပ်ရှင်ပရိသတ်များ အထူး စွဲလမ်းခဲ့ကြသည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသမီး မေမေဝင်း သည် မူလက စတန့်ခေါ်အကြမ်းမင်းသားများတွင် ပါဝင်ခဲ့ရာမှ အသံထွက် ဇာတ်ကားများတွင် ပါဝင်လာရသောအခါ ကျော်ကြားလာသည်။
ခင်ခင်ရီသည် ဗြိတိသျှဘားမား၏ ဣတ္ထိယ အသံထွက် ဇာတ်ကားမှ အစပြု ၍ နာမည်ကျော်ကြားလာသည်။
စတန့်ခေါ် အကြမ်း ဇာတ်ကားများတွင် ကျော်စိုး၊ ကျော်မိုး၊ ကျော်ဟိုး၊ တင်ငွေ၊ တင်ဖေ၊ တင်ဆွေ၊ ကျော်အေး၊ ချစ်ဆွေ၊ ကျော်ညွှန့်နှင့်မြမြ (နောက် မေမေဝင်း)၊ ခင်စန်းနှင့် မေသန်း တို့မှာ အခုန်အပျံ အကျော်အလွှားတို့ဖြင့် နာမည်ကျော်သူများ ဖြစ်ကြလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက စစ်ရေးကြောင့်၎င်း၊ ဖလင်လိပ်နှင့် ရုပ်ရှင်ကရိယာ ရှားပါးမှုတို့ကြောင့်၎င်း ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူး ခြင်း လုံးဝ မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။
ပြဇာတ်များသာ ခေတ်စားခဲ့သည်။
စစ်ပြီးခေတ်၌ပင် မြန်မာရုပ်ရှင် လုပ်ငန်းကို ရုတ်တရက် ပြန်လည်မထူထောင်နိုင်ခဲ့ချေ။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ကျန် ဖလင်များနှင့် အေဝမ်းနှင့် ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတို့သည် အသံတိတ်ကားများ ပြန်လည်စတင် ရိုက်ကူးခဲ့၏။
နောက်တစ်နှစ် တွင် ပဲရောံ၊ နယူးဘားမား (အသစ်)စသော ကုမ္ပဏီများပါ အသံတိတ်ကားများ ရိုက်ကူးလာကြသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် ဖက်ဆစ်ဂျပန်ကို တော်လှန် ပြီးစ ဖြစ်၍ လူထု၏စိတ်ဓာတ်တွင် မတရား လုပ်သူကို တော်လှန်ရန် ထကြွနေသောအခါ ဖြစ်သဖြင့် ရိုက်ကူးပြသကြ သည်။
လုယက်တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ် သူတို့ကို သတိရလေအောင် ဖန်တီးပြသသော ဇာတ်ကားများ ဖြစ်သည်။
ထိုအထဲတွင် သစ်ဆန်းရုပ်ရှင်မှ စာရေးဆရာ ဦးသုခ၏ ချစ်အဏုမြူ ဇာတ်ကားဖြစ်၍ ကားကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထိုအထဲတွင် သစ်ဆန်း ရုပ်ရှင်မှ စာရေးဆရာ ဦးသုခ၏ ချစ်အဏုမြူ ဇာတ် ကားသည် ထိုးခန်း နှိပ်စက်ခန်း မပါ၊ သဘာဝကျသော အချစ်ဇာတ်ကား ဖြစ်၍ ကားကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဇာတ်မြူး များဟူ၍ ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်မှ ဖိုးပါကြီးကို အသားပေးရိုက်ထားသော ဇာတ်ကားများ ထွက်လာခဲ့လေသည်။
အေဝမ်းရုပ်ရှင်နှင့်ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတို့သည် အသံထွက်ကားများကို ကြိုးစားရိုက်ကူး လာသော်လည်း ပစ္စည်းကရိယာ မစုံလင်သောကြောင့် အသံပီသခြင်း၊ ရုပ်ရှင် ကား ကြည်လင် ပြတ်သားခြင်း မရှိလှသေးပေ။
ထိုကြောင့်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် မြန်မာရုပ်ရှင်ကားများ အဆင့်အတန်း လျော့ကျသွားသည် ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ကျော်ကြားလာသူများမှာ ကိုခင်မောင်၊ ကိုမျိုးချစ်၊ ကိုကျော်ဝင်း၊ ကိုဇေယျ၊ မောင်မောင်တာ၊ ကျော်ဆွေ၊ မြင့်အောင်၊ ဖိုးပါကြီး၊ ထွန်းဝေ၊ ရွှေဘ၊ တာညွန့်၊ မြတ်လေး၊ ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း၊ ဝင်းဦး၊ ကြည်စိုး၊ ဝင်းညွှန့်၊ ညွှန့်ဝင်း၊ မောင်ယဉ်ထွေး၊ တင်တင်မူ၊ ကြည်ကြည်ဌေး၊ မေသစ်၊ မြင့်မြင့်ခင်၊ မြင့်မြင့်ဌေး၊ မေလွင်၊ မေရီမြင့်၊ မေမြ၊ ရှယ်လီမြ၊ မေရီမြ၊ ဝါဝါဝင်းရွှေ၊ ခင်ယုမေ၊ သီသီ၊ ခင်သန်းနု၊ စံရှားတင်၊ တင်တင်အေး၊ သင်းသင်းလဲ့၊ မြတ်မွန်၊ စမ်းစမ်းအေး စသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။
အငြိမ့်မင်းသမီးများ ဖြစ်ကြသော နွဲ့နွဲ့စန်း၊ အမာစိန်၊ ရွှေမန်းရီ၊ ကျင်ကျင်မြိုင်တို့ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ဖြစ်လာကြသည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသားမင်းသမီး ဖြစ်လာကြသော အဆိုတော်များမှာ မြင့်မြင့်ရှိန်၊ ဒဂုန်ခင်၊ ဘေဘီနွဲ့၊ ကြည်ရွှင်၊ ခင်ယုမေ၊ သန်းသန်းဆင့်၊ မြကြီး၊ စိန်စိန်၊ မြင့်သီတာ၊ ချိုပြုံး၊ သန်းဖေလေး၊ အကော်ဒီယန်အုန်းကျော်၊ မာသီ၊ မောင်ကြည်တိုး၊ တွံတေးသိန်းတန်၊ မျိုးမြင့်လေး၊ ပျဉ်းမနားကိုမြင့်သူ စသူတို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ၁၆ မီလီမီတာ ဆေးရောင်စုံ ဇာတ်ကား ချစ်သွေးညီ (၁၉၄၈) ကို ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်မှ ပထမဆုံး ရိုက်ကူး ပြသခဲ့၏။
ဒါရိုက်တာ ရွှေဘော်ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှလည်း ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၁၆ မီလီမီတာ ဆေးရောင်စုံ ဇာတ်ကား မာမရှိန်းကို ဒါရိုက်တာ ဆရာခန့် ရိုက်ကူးပြသခဲ့၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီ ရွှေစင်ရုပ်ဆုများ ချီးမြှင့်ခဲ့ရာ၊ ထိုနှစ်တွင် အေဝမ်းရုပ်ရှင်မှ ဦးတင်မောင်၏ တင်မောင်၊ ကြည်ကြည်ဌေး၊ သိန်းဇော်၊ မေလွင်တို့ ပါဝင်သော ချစ်သက်ဝေအသံထွက် ဇာတ်ကားက အကယ်ဒမီ ရွှေစင်ရုပ် ပထမဆု ရရှိခဲ့သည်။
ပထမဆုံး အမျိုးသားပညာသည် အကယ်ဒမီ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ဗြိတိသျှဘားမား ဒါရိုက်တာ ရွှေဒုံးဘီအောင်၏ မာလာရီဇာတ်ကားမှ မင်းသား ကျော်ဝင်းက ရရှိသည်။
အမျိုးသမီး ပညာသည် အကယ်ဒမီဆု အတွက် ချစ်သက်ဝေမှ မင်းသမီးကြည်ကြည်ဌေးက ရရှိလေ သည်။
ကြည်ကြည်ဌေးသည် မူလက ဇာတ်မင်းသမီး ဖြစ်၍၊ ပြဇာတ်များတွင် ပါဝင်ကပြခဲ့ရာမှ နာမည်ကျော်ကြားလာ ပြီးလျှင် ချစ်သက်ဝေ အသံထွက်တွင် ပဌမဆုံးအကြိမ် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ကြည်ကြည်ဌေးက ရရှိလေသည်။
ကြည်ကြည်ဌေး သည် မူလက ဇာတ်မင်းသမီးဖြစ်၍၊ ပြဇာတ်များတွင် ပါဝင် ကပြခဲ့ရာမှ နာမည်ကျော်ကြားလာပြီးလျှင် ချစ်သက်ဝေ အသံထွက်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ရုပ်ရှင် မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်၌ ထိုပထမဆုံး ရိုက်ကူးသော ဇာတ်ကား ဖြင့်ပင် အကယ်ဒမီ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ပထမဆုံးဆွတ်ခူးခဲ့သူ ဖြစ်၍ ထူးခြားလေသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ အကယ်ဒမီ ရွှေစင်ရုပ်ဆုရ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများမှာ ချစ်သက်ဝေ (အေဝမ်း ၁၉၅၂)၊ ရတနာပုံ (အေဝမ်း ၁၉၅၃)၊ ဖိုးပြုံးချို (ရွှေဝယ်သီရိ ၁၉၅၅)၊ ဘဝသံသရာ (မန္တလေးရုပ်ရှင် ပွဲဦးထွက် အသံထွက်ကား ၁၉၅၆)ဒေါက်တာ အောင်ကျော်ဦး (ဗြိတိသျှဘားမား ၁၉၅၇) စွဲတဲ့မေတ္တာ (မြဇော်ဖလင်း ၁၉၅၉) ချစ်တော့ချစ်တယ် (စန်း သော်တာ ၁၉၅၉)၊ ရေမြေဆုံးတိုင် (မန္တလေးရုပ်ရှင် ၁၉၆ဝ)၊ ကိုယ်ပိုင်မေတ္တာ (မန္တလေးရုပ်ရှင် ၁၉၆၁)တို့ ဖြစ်သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အကယ်ဒမီရွှေစင်ရုပ်ဆုများ ချီးမြှင့်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်များအတွက် အကယ်ဒမီရွှေစင်ရုပ်ဆုရ ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားများလည်း ထွက်ပေါ်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
အကယ်ဒမီ ရွှေစဉ်ရုပ်ဆုရ ဒါရိုက်တာ ရုပ်ရှင်မင်းသား မင်းသမီးများ၊ ဓာတ်ပုံဆရာနှင့်ဇာတ်ရံများမှာ ကျော်ဝင်း (မာလာရီ-၁၉၅၂)၊ ကြည်ကြည်ဌေး (ချစ်သက်ဝေ ၁၉၅၂)၊ ကိုတင်မောင် (ရတနာပုံ ၁၉၅၃)၊ မေမြင့် (ပွဲခါညောင်ရေ ၁၉၅၃)၊ ဇာတ်ဆောင်အမေပု(မေမေ ၁၉၅၄)၊ ဒါရိုက်တာဦးသုခ (ဪမိန်းမ ၁၉၅၄)၊ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန် (ကိုယ့်ရင်သွေး ၁၉၅၅)၊ ဖိုးပါကြီး(ဖိုးပြုံးချို ၁၉၅၅)၊ မေလွင် (ချစ်မမ ၁၉၅၅)၊ ခလေးဇာတ်လိုက် ဝင်းမာအထူးဆု (ဖိုးပြုံးချို ၁၉၅၅)၊ ဒါရိုက်တာ ဦးသုခ (ဘဝသံသရာ ၁၉၅၆ ဒုတိယအကြိမ် ရရှိသည်။
ဇေယျ (ဘဝ သံသရာ ၁၉၅၆)၊ ကြည်ကြည်ဌေး (ချစ်ခွင့်မပိုင် ၁၉၅၆၊ ဒုတိယအကြိမ် ရရှိသည်။
) ဦးချစ်ဖွယ်၊ ဦးချစ် (ဓာတ်ပုံ အကယ်ဒမီဆု၊ ယမ်းငေဝေဝေ ၁၉၅၆)၊ ဒါရိုက်တာရွှေဒုံးဘီအောင် (ဒေါက်တာအောင်ကျော်ဦး ၁၉၅၇)၊ ထွန်းဝေ (ဗိုလ်မြဒင် ၁၉၅၇) မြင့်မြင့်ခင်(ချစ်ညီမ ၁၉၅၇)၊ ဓာတ်ပုံဦးထွန်းလှိုင် (မြတ်ပန်းဝတ်ရည် ၁၉၅၇)၊ ဒါရိုက်တာ ဦးချစ်ခင် (ဖြေလျော့ခွေ ၁၉၅၈၊ ဒုတိယအကြိမ် ရသည်။
) ဓာတ်ပုံ ဦးထွန်းမြင့် (စွဲတဲ့ မေတ္တာ ၁၉၅၈)၊ ဒါရိုက်တာ ဦးသာဓု (ကကြီးရေက ၁၉၅၉)၊ မြတ်မွန် (ကကြီးရေက ၁၉၅၉)၊ ဇာတ်ဆောင် ဒေါ်ခင်ညွန့် (ကကြီးရေက ၁၉၅၉)၊ ထွန်းဝေ(ကကြီးရေက၊ ချစ်တော့ချစ်တယ်၊ ဗိုလ်အောင်နိုင် ၁၉၅၉၊ ဒုတိယအကြိမ်ရရှိသည်။
) ဓာတ်ပုံဦးဘကြည် (ဗိုလ် အောင်နိုင် ၁၉၅၉)၊ မောင်သင် (ရေမြေဆုံးတိုင်၊ စိုးပါနဲ့ မေရယ်၊ ချစ်သွေးသစ္စာ ၁၉၆ဝ)၊ မေသစ် (မေတ္တာရွှေရည် ၁၉၆ဝ)၊ ဓာတ်ပုံဦးတင်ယု (မေတ္တာရွှေရည် ၁၉၆ဝ)၊ ဒါရိုက်တာဦးသာဓု (အငိုလွယ်သည် ၁၉၆ဝ၊ ဒုတိယအကြိမ် ရရှိသည်။
) ခင်ယုမေ (ကိုယ်ပိုင်မေတ္တာ ၁၉၆၁)၊ မြတ်လေး (အမုန်း၏နောက်ဝယ် ၁၉၆၁)၊ ဒါရိုက်တာ တက္ကသိုလ် ဦးဝင်းဖေ (ပြည်တန်တဲ့ကျည်ဆန် ၁၉၆၁)၊ ဓာတ်ပုံ ဦးမောင်ကလေး (ကိုယ်ပိုင်မေတ္တာ ၁၉၆၁) သီသီ(အတွေ့ ၁၉၆၂)၊ အမျိုးသားဇာတ်ရံ ဦးကျောက်လုံး (အတွေ့ ၁၉၆၂)၊ အမျိုးသမီး ဇာတ်ရံမေနွဲ့ (ရွှေရင်သိမ်းသစ် ၁၉၆၂)၊ အမျိုးသမီး ဇာတ်ရံ မေသစ် (ရွှေရင်သိမ်းသစ် ၁၉၆၂)၊ အမျိုးသားဇာတ်ရံ ဦးကျောက်လုံး (ရင်ဝယ်တသိမ့်သိမ့် ၁၉၆၄)၊ ဓာတ်ပုံဦးဘကြည် (ချိန်းမိလေသောည ၁၉၆၄)၊ ဝါဝါဝင်းရွှေ (ချစ်သမီး ၁၉၆၅)၊ အမျိုးသမီး ဇာတ်ရံတင်တင်မူ (သဲလွန်စ ၁၉၆၅)၊ အမျိုးသားဇာတ်ရံ ဦးကျောက်လုံး (ချစ်သမီး ၁၉၆၅)တို့ ဖြစ်ကြလေ သည်။
မြန်မာရုပ်ရှင်လောကတွင် ၁၉၅၆ ခုနှစ်ခန့်မှ အစပြု၍ အသံတိတ်ကားများ ပျောက်သလောက် ခေတ်ကုန် သွား၍ အသံထွက်ကားများသာ ရိုက်ကူးလာကြလေသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်၌ မင်္ဂလာညွန်ဖလင်မှ ဒါရိုက်တာ အေဝမ်းညွှန့်မောင်၏ မင်းစန္ဒဂုတ် ဇာတ်ကားကို ရီဂျင့်ရုံ၌ ပြသရာတွင် ယင်းကိုယ် တိုင် စမ်းသပ်တီထွင်လိုက်သော မင်္ဂလာဗီးရှင်းမြင်ကွယ်ကျယ် တစ်ပိုင်း ပူးတွဲပြသလေသည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ရုပ်ရှင်မှ ယင်းတို့ စမ်းသပ်သော ၁၃၂ဝ ပြည့်နှစ် သင်္ကြန်၏ ရွှေမန်းရေသဘင်သတင်းကား စီနီမာစကုတ် မြင်ကွင်းကျယ်ကို ရိုက်ကူးပြသသည်။
ထိုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့မှ စ၍ ရန်ကုန်တွင် ရုံတင်ပြသော ဆွေဗမာဖလင်၏ ရွှေတိဂုံသမိုင်း ဇာတ်ကားမှာ ဆွေဗမာ စကုတ် မြင်ကွင်းကျယ် ဖြစ်လေသည်။
ထိုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့မှ စတင်၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်၏ ၂၅ နှစ်မြောက် ငွေရတုသဘင် အောင်မြင် ချက်ဖြစ်သော ချစ်ခဲ့တာ အမှန်ပါဘဲ ဆေးရောင်စုံ အသံထွက် ဇာတ်ကားနှင့်အတူ ၁၃၂ဝ ပြည့်နှစ် ရန်ကုန်သင်္ကြန်ဆေးရောင်စုံ မြင်ကွင်းကျယ်ကို ပူးတွဲပြသသည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် မင်္ဂလာညွှန့် ဖလင်၏ အိုဘယ့်တဏှာ မင်္ဂလားဗီးရှင်း မြင်ကွင်းကျယ် ဇာတ်ကားကို စတင် ပြသခဲ့၏။
၁၉၅၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှစ၍ ရန်ကုန်တွင် ရုံတင်ခဲ့သော ဤလူ့ဘောင်တွင် ဇာတ်ကားသည် ပထမဆုံး စီနီမာစကုတ် မြင်ကွင်းကျယ် ဖြစ်သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တွင် စတင်ရုံတင်ပြသ ခဲ့သော ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်၏ သစ္စာလွင်ပြင် ဇာတ်ကားသည် ပထမဆုံး ဆေးရောင်စုံ မြင်ကွင်းကျယ် စီနီမာ စကုတ် ရန်ကုန်စကုတ် ဖြစ်လေသည်။
ထိုနောက်တွင် စီနီမာစကုတ် မြင်ကွင်းကျယ် ရိုးရိုးများ၊ ဪ လောကကဲ့သို့ တပိုင်းဆေးရောင်စုံညှပ် မြင်ကွင်းကျယ်များ ရိုက်ကူးလာကြ လေသည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာပြီးနောက် ဇူလိုင်လထဲ၌ စုန်းနတ် ကဝေ တစ္ဆေနှင့် လမ်းသရဲဆန်သော ဇာတ်ကားများ မရိုက်ကူးရန် မေတ္တာရပ် ခံလေသည်။
ရှိပြီးသား စုန်းနတ် ကဝေ တစ္ဆေဇာတ်ကားများကို ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက် နောက်ဆုံးထား၍ ပြသခွင့်ပြုပြီးလျှင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်လိုက် လေသည်။
ထို့ပြင် ရုပ်ရှင်ရိုက်မည့် ဇာတ်လမ်းများကို ရုပ်ရှင် မြှင့်တင်ရေး (ပြည်သူ့ရုပ်ရှင် အုပ်ချုပ်ရေး)သို့ တင်ပြပြီးလျှင် ခွင့်ပြုချက်ရမှ ရိုက်ခွင့်ပြုလေသည်။
ပြည်သူ့ရုပ်ရှင်(အစိုးရ) ကလည်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ရိုက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း။
ရုပ်သေးဆိုသည်မှာ ခေါင်း၊ ခြေ၊ လက် စသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းတို့ကို လှုပ်ရှား၍ လူ့သဏ္ဌာန် ဟန်အမူအရာနှင့် ကပြနိုင်စေရန် စီမံပြုလုပ်ထားသော အရုပ်များဖြင့် ခင်းကျင်းကပြခြင်းကို ခေါ်သည်။
ကမ္ဘာ့ရုပ်သေးသဘင်တွင် အကြမ်းအားဖြင့် ရုပ်သေး လေးမျိုးလေးစား ရှိလေသည်။
ယင်းတို့မှာ (၁) လက်သွင်းရုပ်သေး၊ သို့မဟုတ် လက်ရုပ်သေး၊ (၂) ခြေ၊ လက်၊ ခေါင်း၊ ခါးတို့တွင် ကြိုးအများတပ်ကာ ဒလက်တွင် ချည်ပြီး ကပြရသော ကြိုးဆွဲရုပ်သေး၊ (၃) အရုပ် တွင်းသို့ တုတ်တစ်ချောင်း လျှိုသွင်းပြီး ခြေ လက်တို့တွင် နန်းကြိုးငယ်၊ တုတ်ချောင်းငယ်တို့ တပ်ဆင်ကာ ဆွဲငင်လှုပ်ရှား ကပြရသော တုတ်ထိုးရုပ်သေး၊ (၃) ကတ်ထူပြားကို ပြုလုပ် ထားသည့် အရုပ်ကို စင်နောက်ဘက်မှ မီးထိုးပေးကာ အရိပ်ကို လှုပ်ရှားပြရသော ရုပ်သေး စသည်တို့ ဖြစ်၏။
လက်သွင်းရုပ်သေး လက်သွင်းရုပ်သေး၊ သို့မဟုတ် လက်ရုပ်သေး ဆိုသည်မှာ ခေါင်းတစ်ခုတည်းတွင်သာ သစ်သားထည့် တပ်ပြီးလျှင် ကျန် အပိုင်းတို့တွင် ပိတ်စတို့ဖြင့် ဆက်စပ်ချုပ်လုပ်ထားသည်။
အရုပ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အခေါင်းပေါက် ဖြစ်၏။
လက် သွင်းသောအခါ လက်ညှိုးက ခေါင်းပေါက်တွင်းသို့ သွင်းပြီး လျှင် လက်မနှင့် လက်ခလယ်တို့က လက်ပေါက်များအတွင်းသို့ သွင်းရသည်။
လက်သွင်းရုပ်သေးတွင် ရုပ်သေးစင်ပါသော်လည်း စင်တွင် ကြမ်းပြင်မပါချေ။
နောက်ခံကားနှင့်တကွ ရှေ့ကာကား ဖြင့်လည်း ထားရှိရသည်။
ကပြသောအခါ ရုပ်သေးရုပ်၏ အထက်ပိုင်းသာ ပေါ်နေပြီးလျှင် အရုပ်ကိုင်သူက အောက်ဘက် ကနေရသည်။
ရုပ်သေးစင်တွင် ထွန်းထားသည့် မီးသည် အရုပ် နှင့် နောက်ခံကားပေါ်သို့ တည့်တည့်ကျနေရန် လိုသည်။
ကြိုးဆွဲရုပ်သေး ကြိုးဆွဲရုပ်သေးမှာမူကား အရုပ်ကို သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ် ၍ တောက်ပြောင်သောဖဲ ကတ္တီပါစများဖြင့် ဝတ်ဆင်ပေးထား တတ်သည်။
ခြေဆစ် လက်ဆစ် ခါးဆစ် စသည်တို့တွင် ပတ္တာ ဆက် တပ်ဆင်ထားသဖြင့် အဆစ်တို့ကို လိုသလိုချိုးနိုင်သည်။
မျက်နှာခြေလက် စသည်တို့ကို ဆေးခြယ်ရသည်။
ခြေကြိုး၊ လက်ကြိုး၊ ခါးကြိုး စသည်တို့ကို ဒလက်တွင် ချည်ကာ ကျွမ်း ကျင်စွာ ကပြအသုံးတော်ခံနိုင်သည်၊ သို့သော် ကျွမ်းကျင်မှုကို လွယ်လင့်တကူ မရရှိနိုင်ပေ။
အလေ့အကျင့်များစွာ လိုသည်။
ရုပ်သေးလေးမျိုးတွင် အခက်ဆုံးအမျိုး အစားလည်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာရုပ်သေးသည် ဤကမ္ဘာ့ရုပ်သေး ဒုတိယအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။
တုတ်ထိုးရုပ်သေး တုတ်ထိုးရုပ်သေး ဆိုသည်မှာ အရုပ်အတွင်း ဇက်အထိ တုတ်ချောင်းကြီးတစ်ချောင်း လျှိုသွင်းထားသည်။
ခြေလက် အတောင်နှုတ်သီး စသည်တို့ကို တုတ်ချောင်းငယ်၊ သို့မဟုတ် နန်းချောင်းငယ်များနှင့် ဆက်သွယ်လှုပ်ရှား ကပြရသည်။
စင်မှာ လက်ထိုးရုပ်သေး ကပြသော ရုပ်သေးစင်မျိုးနှင့် အတူ တူပင် ဖြစ်၏။
အရိပ် ရုပ်သေး အရိပ် ရုပ်သေးဆိုသည်မှာ တုတ်ထိုးရုပ်သေးနှင့် အတူတူ ပင်ဖြစ်၍ ကပြပုံလောက်သာ ကွာခြားသည်။
အရုပ်တို့မှာ များ သောအားဖြင့် ကတ်ထူပြားကို ညှပ်ကာ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ် သည်။
တုတ်ကြီးတပ်ဆင်ကာ ခေါင်း ခါး ခြေလက်တို့ကို တုတ်ချောင်းငယ်၊ နန်းချောင်းငယ်တို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားပုံ တို့မှာ တုတ်ထိုး ရုပ်သေးအတိုင်း ဖြစ်၏။
ငှက်ရုပ်ဆိုလျှင် နှုတ်သီးဟပြသည်။
အတောင်ခတ်ပြသည်။
အမြီးခါပြသည်၊ ခြေ လှမ်းပြသည်။
စင်ပြင်ထားပုံမှာ ရှေ့တွင် ပိတ်ဖြူကားကြီး ချထားပြီးလျှင် ပိတ်ဖြူကားနောက် ခပ်လှမ်းလှမ်းတွင် အရုပ် ထားသည်။
အရုပ်နောက်က မီးထိုးပေးသည်။
အရိပ်ကို ပိတ်ဖြူ ကားပေါ်တွင် တွေ့မြင်ရသည်။
သမိုင်းကြောင်း ရုပ်သေးသဘင်သည် မြေထဲပင်လယ်တစ်ဝိုက်မှ အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ ရောမစသော ကမ္ဘာ့ရှေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှုများ ထွန်းကား ခဲ့စဉ်ကပင် ပေါ်ပေါက်နေပြီဟု ဆိုသည်။
ရုပ်သေးသဘင်သည် ရှေးဦးမဆွကပင် လူထုကို ဖြေဖျော်ရန်အတွက် ပွဲလမ်းသဘင်မျိုး ဖြစ်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။
အလယ်ခေတ်တွင် ဥရောပတိုက်ရှိ အီတလီ၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့တွင် ရုပ်သေးသဘင်ကို သာသနာဖက်မှ ပုဂ္ဂိုလ်များက ခရစ်တော် ဖွားတော်မူခန်းကဲ့သို့သော အယူဝါဒရေးရာ ဇာတ်လမ်း ဇာတ် ကွက်များကိုကပြရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ရာ အီတလီနိုင်ငံမှ တစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်ရှိ အခြားနိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားတန် ရာသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ရုပ်သေးပညာရပ်သည် စာဟောင်းပေဟောင်းများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၂ဝဝဝ ကျော်လောက်ကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြောင်း သိရ၏။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်လည်း ရုပ်သေးပညာရပ်သည် နှစ်ပေါင်းထိုမျှလောက်ပင် ကြာခဲ့ကြောင်း သိရပြန်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ရုပ်သေးသဘင် ယဉ်ကျေးမှုများသည် ဆူမတြာ၊ ဂျားဗား အစရှိသည့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ အပါအဝင် ကျွန်းများ၊ မလ္လာယုနှင့်ယိုးဒယားတို့ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ပြီးလျှင် ထိုနိုင်ငံများတွင် မိမိတို့ဘာသာနှင့်လူမျိုးအကြိုက်လိုက်ကာ ချဲ့ထွင်ပြင်ဆင်၍ ကပြခဲ့ကြလေသည်။
ဂျားဗားကျွန်းတွင် အထူးသဖြင့် အရိပ်ရုပ်သေးပွဲများမှာ လူကြိုက်များဆဲပင်ဖြစ်၏။
မြန်မာ့ရုပ်သေးသဘင်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၃၈-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော ငစဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် သဘင်ဝန်ရာထူးဖြင့် ထမ်းရွက်ရသူ ဦးသော်က စတင်တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ရုပ်သေးအစ၊ ကျုံးသုံးတန်နှင့် ပုဂံကဟူသော စကားအရ မြန်မာရုပ်သေးသဘင်သည် သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၈ ခုနှစ်၌ နန်းတက်သော ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်သည်ဟုလည်း ဆိုရန်ရှိသည်။
တစ်ဖန်တုံ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ တီထွင်သည်ဟုလည်း အချို့က ဆိုပြန်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုမင်းတရား အထွတ်အမြတ်သို့ ရောက်သောအခါ မရီးတော် နန်းမတော်မယ်နု၊ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အိုတို့နှင့် အလိုတူ အလိုပါဟူ၍ မြဝတီမင်းကြီးလည်း အကျဉ်းချထားခြင်း ခံရသည်။
ယင်းကဲ့သို့ အကျဉ်းချထားခံနေရစဉ်အတွင်း စိတ်ညစ်ညူးသဖြင့်၎င်း၊ ပျင်းရိငြီးငွေ့သဖြင့်၎င်း အဝတ်စုတ်များကို အရုပ်လုပ်ပြီးလျှင် ကပြစေရာမှ ရုပ်သေး ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း အချို့က ဆိုသည်။
သို့သော် သက္ကရာဇ် ၁၁၇ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် ရေးသားသော အီနောင် နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီးတွင် သရေဇာတ်ဟူ၍ရုပ်သေးအကြောင်း ဖော်ပြပါရှိသည်ကိုတွေ့ရပြီးလျှင် အင်းဝခေတ် ဒုတိယမင်းခေါင် လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၈၄၆ ခုနှစ်က ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရရေးသော ဘူရိဒတ်လင်္ကာကြီး၌၎င်း၊ သက္ကရာဇ် ၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရပင် ရေးသားသော သံဝရပျို့၌၎င်း ရုပ်သေးသဘင်သည် အင်းဝခေတ်ကပင်လျှင်ပေါ်ပေါက်နေပြီဖြစ်ကြောင်းဆိုနိုင်လေသည်။
ထိုမှတစ်ပါး သုတေသီ အချို့ကလည်း မြန်မာရုပ်သေးသည် မြန်မာ့မူပိုင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ရှေးအခါက ရုပ်သေးသဘင်ကို အမြင့်သဘင်၊ ဇာတ်ကို အနိမ့်သဘင်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီးလျှင် ဇာတ်၊ အငြိမ့်၊ ရုပ်သေး စသည့် သဘင်သုံးမျိုးတွင် ရုပ်စုံသဘင်သည် အခက်ဆုံး၊ အနက်ဆုံး၊ အရင့်ဆုံးဟူ၍ ပညာရှင်အပေါင်းတို့ မှတ်ယူခဲ့ကြပေသည်။
မြန်မာရုပ်သေးသဘင်သည် အလွန် စည်းကမ်းကလနားကြီးသော သဘင်မျိုး ဖြစ်သည်။
ရုပ်သေးကပြရန် စင်ကိုပင် ထင်သလို မဆောက်လုပ်ရပေ။
ရုပ်သေးစင် အကယ်၍ လယ်ကွက်ထဲတွင် ဆောက်သည်ဆိုပါက လယ်ကန်သင်းကို ခွ၍ မဆောက်ရဘဲ မလွှဲမရှောင်သာ၍ ဆောက်ရလျှင်လည်း လယ်ကန်သင်းကို ဖြတ်ထားရလေသည်။
ရုပ်သေးစင်သည် အမြင့်သုံးတောင်၊ မျက်နှာစာအကျယ်အဝန်း ခုနစ်ပင်ခြောက်ခန်းဖြစ်၍ ခန်းဖွင့် ငါးတောင် ရှိရသည်။
လက်ယာဘက်၊ လက်ဝဲဘက်တို့တွင် ငါးပင်လေးခန်း၊ ခန်းဖွင့် ငါးတောင်ရှိရ၍ ရုပ်သေးစင်နောက်ဖက်တွင် သုံးပင်နှစ်ခန်း၊ ခန်းဖွင့်ငါးတောင် ရှိရသည်။
ရုပ်သေးစင်ဆောက်ရာ၌ ကြသောင်း ဝါး၊ ကြခတ်ဝါးများကို မသုံးရဘဲ၊ အမိုးမှာလည်း သက်ငယ်ပျစ်ကိုသာ မိုးရ၏။
ဝါးများကို ဆက်သောအခါ တေ့ဆက်မလုပ်ရ၊ ဝါးအခေါင်းထဲသို့ အခြားဝါးတစ်လုံးသွင်း၍ မဆက်ရပေ။
ရှေ့လက်တန်းတွင် မင်းပေါက် ချန်လှပ်ထားရ၍ မင်းပေါက်သည် ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် တည့်နေရသည်။
ပွဲခင်းအတွင်းရှိ မင်းလမ်းနှင့်လည်း တည့်နေရသည်။
ပွဲခင်းအတွင်းရှိ မင်းလမ်းနှင့်လည်းတည့်နေရသည်။
မတည့်လျှင် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားတတ်သည်ဟု အယူရှိကြ၏။
မင်းပေါက်ထားရာ၌ လက်တန်းဝါးကို ခေါင်းချင်း ဆိုင်ထားရသည်။
သက်ငယ်ပျစ်များ မိုးရာတွင်လည်း အပျစ်စဉ် မှန်စေရသည်။
ရုပ်သေးစင် ဆောက်လုပ်ရာတွင်လည်း ရွာကို ကျောပေး၍ မဆောက်လုပ်ရပေ။
ရုပ်သေး ကပြရမည့် ပညာသည်များမှာ ရှေးအခါက ယောက်ျား ပညာတတ်များသာ ကပြရသည်။
မည်သည့်မိန်းမမျှ မပါဝင်ရပေ။
ထိုကြောင့်ပင် ရုပ်သေးမင်းသမီးများမှာ ယောက်ျားမင်းသမီးချည့်သာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာရုပ်သေး မြန်မာရုပ်သေးသဘင်တွင် ရုပ် ၂၈ ပါးကို အစွဲပြုပြီးလျှင် အရုပ် ၂၈ ရုပ် ပါဝင်မြဲ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ထို ၂၈ မျိုးသောအရုပ်တို့မှာ နတ်ကတော်ရုပ်၊ မြင်း၊ ဆင်၊ ကျား၊ ဆင်ထိန်း၊ ကုမ္ဘော ဘီလူး၊ ကုမ္ဘဏ်ဘီလူး၊ ကြက်တူရွေး၊ ငှက်ရုပ်၊ ဂဠုန်၊ နဂါး၊ ဇော်ဂျီ၊ သူဌေး၊ စုန်းမ၊ နတ်၊ နေရာထိုင်ခင်းအရုပ်၊ ရှင်ဘုရင်၊ ရွှေနန်းဆက်မိဖုရား၊ မင်းသားလတ်၊ မင်းသားနုရုပ်၊ မင်းသမီး၊ သံချိုလက်စွဲ၊ သံပျက်လက်စွဲ၊ မင်းကြီး သက်တော်ရှည်၊ ရွှေတိုက်ဝန်၊ ဝန်ထောက်၊ ဂုတ်ဝန်၊ (တစ်ခါတစ်ရံ) မြို့တော်ဝန်၊ ပုဏ္ဏား (တစ်ခါတစ်ရံ) ဆရာတော်ရုပ်တို့ဖြစ်သည်။
အခြားမှတ်တမ်းတစ်စောင်တွင် - နတ်ကတော်ရုပ်-၂၊ မြင်းရုပ်-၁၊ ဆင်ဖြူဆင်မည်း-၂၊ ကျားရုပ်-၁၊ မျောက်ရုပ်-၁၊ ကြက်တူရွေး-၁၊ နဂါးရုပ်-၁၊ ဘီလူးရုပ်-၂၊ ဇော်ဂျီ-၁၊ ဝန်ကြီး-၄၊ မင်းသား-၁၊ ရှင်ဘုရင်-၁၊ မင်းသမီး-၁၊ မင်းသား ကြီး မျက်နှာနီနှင့် မျက်နှာဖြူ-၂၊ ပုဏ္ဏား-၁၊ ရသေ့-၁၊ နတ်-၁၊ ဗြဟ္မာ-၁၊ အမယ်အို-၁၊ လူပြက်-၂ ဟူ၍ ဖော်ပြထားလေသည်။
ပြုလုပ်နည်း အရုပ်များ ထုလုပ်ရာတွင် လူ မြင်း နတ်ရုပ်များကို ယမနေသား၊ သစ်မဉ္ဇူသားများဖြင့် ထုလုပ်ရမည်။
ကျန်အရုပ်များကို လက်ပံ သံသတ်ပင်သားများဖြင့် ထုလုပ်အပ်သည်။
မည်သည့်အရုပ်မဆို အင်္ဂါစုံ ပါစေရမည်ဟု ဆိုသည်။
များသောအားဖြင့် ယမနေသားကို မင်းသမီးရုပ်တုရာတွင်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ရှင်ဘုရင်ရုပ်၊ မင်းသားရုပ်တို့ကို ထုလုပ်သောအခါ ဧကရာဇ်သားကို အသုံးပြုသည်။
ဝန်ကြီးရုပ်၊ လက်စွဲတော်ရုပ် စသည်တို့ကို လက်ပံသား၊ ပုန်းမဲစာသား၊ မအူသားများကို အသုံးပြုသည်။
အရုပ်၏အမြင့်မှာ တစ်ထောင့်ထွာ တစ်တောင့်တစ်မိုက်ခန့်သာ ရှိလေသည်။
အရုပ်ကို ဆေးခြယ်သောအခါ တိရစ္ဆာန်ရုပ်များကို အကောင်အထည် ပေါ်ရုံလောက်သာ ဆေးခြယ်ရန် လိုသည်။
လူရုပ်များကို ဆေးခြယ်သောအခါ အထူးဂရုပြု၍ ရှင်ဘုရင်ရုပ်၊ ဝန်ကြီးရုပ်များဆိုလျှင် ခံ့ညားတည်ကြည်အောင် ခြယ်ရသည်။
မင်းသားရုပ်၊ မင်းသမီးရုပ်၊ အပျိုတော်ရုပ်များကို လှပတင့်တယ် ရှုချင်စဖွယ် ဖြစ်အောင် ခြယ်ရသည်။
လက်စွဲတော်ရုပ် (ဝါ) လူပြက်ရုပ်တို့ကိုမူကား ကြည့်ရှုရုံမျှဖြင့် ရယ်ရွှင်စရာဖြစ်အောင် ခြယ်ရသည်။
သို့သော် များသောအားဖြင့် လူရုပ်များကို ခပ်ပြုံးပြုံး ရေးခြယ်ထားလေ့ ရှိလေသည်။
အဝင်အထွက် ကပြပုံ ရုပ်စုံထွက်သောအခါ သူ့အရုပ်နှင့် သူ့တီးကွက် သတ်မှတ်ထားချက်ရှိသည်။
ပမာအားဖြင့် ရှင်ဘုရင်ရုပ်ဆိုလျှင် ထွက်လာပြီးသော် နန်းပေါ်မှာ ထိုင်ရသည်။
ထိုနောက် ကန်တော့ခံသည်။
တီးကွက်မှာ စမုတ် ခံတီးရသည်။
နန်းတွင်းဝန်၊ ဂုတ်ဝန်၊ တပတ်ဝန်၊ ပြည်ခံဝန်(ဝါ) ခါးကြပ်ဝန်တို့ ထွက်လျှင် သပြေခံ၍ အခန်းခန်း တီးပြီးလျှင် သပြေနှင့်ပင် နန်းသို့ဝင်ရသည်။
အပျိုတော်ထွက်လျှင် ဘွဲ့ခံတီး၍ သံစုံည|ပ်ကာ မြမြ မောင်းမောင်းနှင့် သတ်၍ ဝင်ရသည်။
ဆင်ရုပ် ကျားရုပ် ထွက်လာသောအခါ သောင်းလုံးမြေလျှံကို တီးရသည်။
နဂါးရုပ်ထွက်သောအခါ ရွှေနဂါးကြီး ခြုံစရာ ဖဲကတ္တီပါ၊ ကတ္တီပါ ရှာပါအုံး၊ မိုးတောင်ကချုန်း တီး ရသည်။
ဂဠုန်ထွက်သောအခါ ဗိန်းဗောင်းကို တီးရသည်။
ဘီလူးရုပ်၊ ကျေးရုပ် ထွက်သောအခါ လွမ်းစရာသည် မြိုင်လယ်မှာတီးရသည်။
မြင်းရုပ် ထွက်လာသောအခါ ရွှေဘိုမြင်းရယ်လေး တီးရလေသည်။
ထို့ပြင် အရုပ်ထွက်ရာတွင်လည်း စည်းကမ်းများ ရှိသေးသည်။
လက်ဝဲဘက် လက်တန်းထိပ်မှ စ၍ မြင်းထွက်လျှင် လက်ယာဘက် ထီးနန်းစိုက်မည်ဟု သိရသည်။
အလယ်မင်းပေါက်မှ မြင်းစ၍ထွက်လျှင် လက်ယာဘက်တွင် တစ်ပြည်ထောင်၊ လက်ဝဲဘက်တွင် တစ်ပြည်ထောင် ထီးနန်းစိုက်မည်ဟု သိရသည်။
တစ်နည်း ပိတ်လက်တန်းရှေ့တွင် သစ်ပင်နှစ်ပင် စိုက်လျှင် နှစ်ပြည်ထောင် ထီးနန်းစိုက်မည်ဟု ပရိသတ်က သိရ၏။
နှစ်ပြည်ထောင် ထီးနန်းစိုက်သောအခါ လက်ယာဘက်တွင် နန်းတော်နန်းဆောင်ပုံချ ပြီးမှ လက်ဝဲဘက်တွင် နန်းတော်ချရသည်။
နန်းတော် နန်းဆောင်ပုံများ သလွန်တော်များကို လက်တန်းပေါ်က ကျော်၍ ချစိုက်ရသည်။
လက်တန်းဖုံးအောက်မှ ထုတ်၍ ချစိုက်ရုံး ထုံးစံမရှိပေ။
ဟိမဝန္တာခန်း ထွက်ခါနီး သစ်ပင်တို့ကို ချစိုက်သောအခါ လက်တန်းဖုံးအောက်က ထုတ်၍ ချစိုက်ရသည်။
ဟိမဝန္တာခန်း ထွက်သောအခါ မျောက်ရုပ်၊ ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီရုပ်၊ ငှက်ဂဠုန်ရုပ်များသည် ခုန်လွှား ပျံတက်နိုင်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည့်အလျောက် လက်တန်းထိပ်မှ စတင်မထွက်ရဘဲ၊ လက်တန်းပေါ်မှ ခုန်ထွက် ခုန်ဝင်ရသည်။
ဘီလူးရုပ်၊ ကျားရုပ်၊ ဆင်ရုပ်များ ထွက်သောအခါ လက်တန်းထိပ်မှ ဆွဲယူရသည်။
နဂါး၊ မိကျောင်း စသည့်ရေ၌ ကျက်စားသော တိရစ္ဆာန်အရုပ်များ ထွက်သောအခါ ဆင်ရုပ်၊ မြင်းရုပ်တို့ကဲ့သို့ မြှောက်မဆွဲရဘဲ ရုပ်စုံစင်ကြမ်းပြင်နှင့် လွတ်မထွက်သွားရန် သတိထားရလေသည်။
ရုပ်သေးကပြပုံမှာ ပထမပိုင်းတွင် ညဉ့်ဦးယံ သဘာယံပွဲဖြစ်၍ လူစုသည့်အနေနှင့် လူငယ်များအကြိုက် ဟိမဝန္တာမှ မြင်း၊ မျောက်၊ ကျား၊ ဆင်၊ ဇော်ဂျီ စသည်တို့ကို ပွဲထုတ်လေသည်။
ဤပထမပိုင်းကို ဟိမဝန္တာခန်းဟုလည်း ခေါ်သည်။
မြန်မာတို့၏ ဇာတ်သဘင် အစဉ်အလာအရ မည်သည့် ဇာတ်ကိုကပြသည်ဖြစ်စေ ပထမတိုင်းပြည် တည်ရသည်။
ကမ္ဘာရှိမှလည်း တိုင်းပြည်တည်နိုင်သဖြင့် တိုင်းပြည်မတည်ခင် ကမ္ဘာတည်ပြဖို့ လိုသည်။
ကမ္ဘာတည်ပုံ ပျက်ပုံ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒအရ ကမ္ဘာအသစ် ဖြစ်လာခါနီးတွင် ကမ္ဘာပြုမိုးကြီး ရွာ၍ ထိုအခါတွင် အာကာသတွင် ရေလောကဓာတ်ကြီး တည်လာကာ၊ ရေခြောက်သွားလျှင် မြေမျက်နှာပြင်သည် စည်မျက်နှာပြင်ကဲ့သို့ တစ်ညီတည်း ပေါ်ထွန်းလာသည်။
ထိုနောက် နေလနက္ခတ် ပေါ်လာ၍ ဥတုသမုဋ္ဌာန်ကြောင့် အနိမ့်အမြင့် ရှိလာပြီးလျှင် တောတောင်ရေမြေ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။
မြင်းမိုရ် ဟိမဝန္တာတောတောင် ရေမြေသမုဒ္ဒရာတို့ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
ထိုကြောင့် ကမ္ဘာကြီး တည်ပြသည့်အခန်းကိုထွင်ကာ လူလည်း စုရာရောက်၊ ကလေးများလည်း ဖျော်ဖြေရာ ကျစေရန် ကမ္ဘာတည် ပြီးနောက် ဟိမဝန္တာတောထဲတွင် ဘာသာဘာဝ ဟိမဝန္တာသူ၊ ဟိမဝန္တာသားတို့ ပျော်မြူးနေကြဟန်ကို ကလေးများအတွက် ပြသခြင်းဖြစ်၍ ဟိမဝန္တာခန်းဟု ခေါ်သည်။
ဦးစွာပထမ နတ်ကတော် (အပျိုတော်) ထွက်ပြီးလျှင် မြို့တော်ရှင်၊ နယ်တော်ရှင် ခေါ်သော နတ်ကြီးများကို ကန်တော့၍ ဆုမွန်ကောင်းတောင်းသော သီချင်းများ သီဆိုလျက် ဆိုင်းဝိုင်းကမူ နတ်ချင်းများကို တီးမှုတ်ပေးနေရလေသည်၊ နတ်ကတော်သည် အပျိုတော် ၁၂ ခန်းကုန်အောင် ကပြရသည်။
နတ်ကတော်ပြီးလျှင် မြင်းရုပ်ထွက်၏။
သဘောမှာ ကမ္ဘာဦးတွင် မြင်းခေါင်းသဏ္ဌာန်ရှိသော အဿဝဏီနက္ခတ် ပေါ်လာခြင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။
ထိုမြင်းရုပ်ကို ပရိသတ်ဖက်သို့ ဦးခေါင်းလှည့်ကာ ဘေးတိုက်ထွက်စေရာ မြင်းတက် ယိုးဒယားစသော တီးလုံးသွားများဖြင့် ဆိုင်းချက်က ပို့ပေးရလေသည်။
မြင်း ဝင်ပြီးသော် မျောက်၊ ကျား၊ ဆင်၊ ဇော်ဂျီ စသည်တို့ အစဉ်အလိုက် ထွက်ကြရသည်။
ထိုသို့ ပထမပိုင်းအရုပ်များကို အစဉ်အလိုက် တီးကွက်၊ အမျိုးမျိုးသော ဆိုင်းချက်ဖြင့် စံနစ်တကျ ပွဲထုတ်ပြီးနောက် ဒုတိယပိုင်းတွင်ကား တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ကို တည်ရခြင်းသဘောထင်ရှားအောင် ဘုရင်နှင့် ဝန်ကြီးများ စထုတ်ရ၏။
ထိုအခန်းမှ စ၍ ပြလိုရာ ဇာတ်ကြောင်း ဖော်ရလေသည်။
ထိုနောက် မင်းသား၊ မင်းသမီး နှစ်ပါးသွားခန်းပြီးလျှင် နောက်ဆုံး ဇာတ်လမ်းအလျောက် လွမ်းခန်းဆွေးခန်းများကို ပြသကြသည်။
ရုပ်သေးသဘင် (ဝါ) အမြင့်သဘင်များ၏ စည်းစံနစ်အတွက် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ် စစ်ကိုင်းမင်းတရားကြီးသည် အမရပူရမြို့တော်၌ စိုးစံတော်မူစဉ် ရွှေတောင်မြို့စားသဘင်ဝန် ဦးသော်၏ အမိန့်တော် ပြန် တမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်မှာ- ရုပ်သေးမှာ ၅၅ဝ နိပါတ်၊ ရာဇဝင်၊ မဟာဝင်၊ ဇင်းမယ် စသော ဇာတ်များ၊ သိုက်နှင့် ဝတ္ထုများ၊ ဘုရားသမိုင်းများကို ခင်းကျင်းပြသနိုင်၏။
ပွဲကို သုံးညဉ့်ကပြရမည်။
အစညဉ့်တွင် ရှေးဦးစွာ ဆိုင်းမှ (လေ၊ မီး၊ မိုး)ဟု သုံးကြိမ်တီးပြီးမှ နတ်မိန်းမ စ၍ ထွက်ရမည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း လက်ယာထွန်းသောကြောင့် လက်ယာဘက်မှ စ၍ ထွက်ရမည်။
ပထမ စင်တိုင်၊ ဒုတိယနယ်ရှင်တိုင်၊ တတိယ ပွဲကြည့်ပရိသတ်ကို တိုင်တည်ရမည်။
သို့တိုင်တည်ရာတွင် မင်းသားလုပ်သူ မင်းသမီးလုပ်သူ နှစ်ဦးမှတစ်ပါး အခြားလူ သီဆိုခြင်း မပြုရ။
ဆိုင်းဆရာများက တီးခွင့်ရှိသော ၃၇ ချင်း သံချပ်ကြီးများ တီးမှုတ်၍ ဆုံးလျှင် လက်ရုံးတန်းအထက်သို့ အထိအခိုက်မရှိအောင် မ၍ တင်ရမည်။
၎င်းနောက် တောသုံးထောင်ရှိသည်ကို ရည်ရွယ်၍ တောပင် သုံးပင် စိုက်ရမည်။
တောပင်မှာ ဓာတ်နံကောင်းသော သစ်ပင်မှ ယူရမည်။
နွယ် စသည်တို့ကို မယူရ။
တောပင်ကို စကြဝဠာတံတိုင်းကို ရည်ရွယ်၍ ကာရံထားသော လက်တန်းအဝတ်အောက်မှ အထက်သို့ စိုက်ထူရမည်။
ထိုနောက် နဂါး ဂဠုန် ထွက်ရမည်။
နဂါးမှာ အောက်မှ အထက်သို့၊ ဂဠုန်မှာ အထက်မှ အောက်သို့ ထွက်ပြရမည်။
ယက္ခမှာ လက်ယာ၊ ကုမ္ဘဏ် မှာ လက်ဝဲထွက်ရမည်။
မျောက်ထွက်လျှင် တောပင်ထိပ်မှ ကြောက်လန့်သည့်ပုံ ပြရမည်။
ထိုနောက် ဆင် ကျား- ဆင်မှာ လက်ဝဲ၊ ကျားဆွဲ လက်ယာ ထွက်ရမည်။
ထိုနောက် မြင်းထွက်ရမည်။
မြင်းမှာ နန်းတည်ရာဘက်သို့ မျက်နှာမူ၍ ပထမလေးဖက်၊ ဒုတိယဆင်ရံ၊ တတိယဒုန်းဟု သုံးမျိုးက ရမည်။
၎င်းနောက် နန်းရှိရာ ဘက်သို့ ဝင်ရမည်။
ထိုနောက် ဝိဇ္ဇာ ဇော်ဂျီဟူသော ဇော်ဂျီကို ပြရမည်။
ဆေးကြိတ်ဟန်၊ ဆေးကြူး ဟန်ပြ၍ လှပသော ကကွက်များဖြင့်သာ ပြရမည်။
ဇော်ဂျီမှာ အလယ်မင်းပေါက်ကသော်လည်းကောင်း၊ လက်တန်းပေါ်ကသော်လည်းကောင်း ထွက်ဝင် ကပြခွင့် ရှိသည်။
၎င်းနောက် ကပြမည့် ဇာတ်အလျောက် ထီးနန်းကို လက်ယာဘက်တွင် ချရမည်။
နန်းပြိုင်ဖြစ်မူ လက်ယာဘက်က အလျင်ချရမည်။