kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
OSI မော်ဒယ် ဆိုသည်မှာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကွန်ပြူတာ ဒီဇိုင်းအတွက် ရည်ညွှန်းကိုးကား ပြုကြသော Open System Interconnection Reference Model ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
OSI Reference Model သို့မဟုတ် OSI (၇) လွှာ မော်ဒယ်လ်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းကြသည်။
စနစ်အချင်းချင်း အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ ချိတ်ဆက်နိုင်စေရေး အတွက် ကြိုးပမ်းရာမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ရည်ညွှန်းကိုးကားသည့် မော်ဒယ်လ် တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
OSI (၇)လွှာ မော်ဒယ်လ် ကို နိုင်ငံတကာ စံနှုန်း အဖွဲ့အစည်း (ISO) မှ စတင် ဖန်တီးခဲ့သည်။
အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြောက်မြားလှစွာသော ပရိုတိုကောလ် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင် ဖြစ်တတ်သော ပြဿနာ ပေါင်းစုံကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် ဟတ်ဒ်ဝဲလ်များကို ထုတ်လုပ်သူများက ထိုမော်ဒယ်လ်ကို ၎င်းတို့၏ ထုတ်ကုန်ပစ္စည်းများ တီထွင်ဖန်တီးရာတွင် ရည်ညွှန်းကိုးကား အဖြစ် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
ထိုမော်ဒယ်လ်၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို လိုက်နာသော စနစ်များမှာ ကွဲပြားခြားနားသော ထုတ်လုပ်သူများမှ ထုတ်လုပ်သော်လည်း အတူတကွ အလုပ်လုပ် နိုင်သည်။
အသုံးချ အလွှာ (Application Layer) အီးမေးလ် နှင့် ဝက်ဘ်ဘရောက်ဆာ အစရှိသော အသုံးချ ဆော့ဖ်ဝဲလ်များတွင် အသုံးပြုကြသည်။
ဤအလွှာတွင် ပရိုတိုကောလ် အမြောက်အမြားကို လက်ရှိ အသုံးချလျက် ရှိကြသည်။
အဓိကအားဖြင့် Application တွေ လုပ်ဆောင်တဲ့ အလွှာ တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
သူက Network နဲ့Application ကြားမှာ လုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။
ဥပမာအားဖြင့် ကျွန်တော်တို့ Emailတစ်ခုပို့တယ်ဆိုရင် အဲ့ဒီ Email ကိုမြင်နေရတဲ့ User Interface ကို Application Layer က လုပ်ဆောင်ပေးတာ ဖြစ်ပြီးတော့ အဲ့ဒီ အီးမေးလ်ကို Send Buttom နှိပ်လိုက်တဲ့အချိန်ကစပြီးတော့ ဒေတာတွေအကုန်လုံးကို Presentation Layer တင်ဆက်မှုအလွှာသို့ ရောက်ရှိပြီး ထိုတင်ဆက်မှုအလွှာမှ ဆက်လက် လုပ်ဆောင် သွားမည် ဖြစ်သည်။
သူ့ဆီမှာပါဝင်တဲ့အဓိက Protocol များကတော့ ကျွန်တော်တို့ ဝဘ်ဆိုဒ်တွေကြည့်ရင်သုံးတဲ့ HTTP, HTTPS Email ပို့ရာတွင်သုံးတဲ့ SMTP , POP, IMAPတို့ပါဝင်သည်။
တင်ဆက်မှု အလွှာ (Presentation Layer) ဤအလွှာတွင် အသုံးချ အလွှာ မှရောက်ရှိလာသော ဒေတာအချက်အလက်များကို ကြည့်၍ ဖိုင်အမျိုးအစား (file format) ကိုဆုံးဖြတ်သည်။
ထို့နောက် EBCDICကုဒ် (Extended Binary Coded Decimal Interchange Code) နဲ့ ရေးသားထားခြင်းလား အက်စကီးကုဒ် ASCII - (American Standard Code for Information Interchange) ဖြင့် ရေးသားခြင်းလားဟု ဆုံးဖြတ်ပါသည်။
ထို့နောက် ဒေတာများကို ဝှက်စာ (Encryption) လုပ် မလုပ်ဆိုတဲ့ အမိန့်ကိုလည်း ကြည့်ပါသည်။
တကယ်လို့ ဝှက်စာ (Encryption) လုပ်မည်ဆိုပါက သက်ဆိုင်ရာ ဝှက်စာပြုလုပ်ခြင်းနည်းပညာ (Encryption Method)ဖြင့် ဒေတာများကို ဝှက်စာ (Encrypt) ပြုလုပ်သည်။
ထို့နောက် တင်ဆက်မှုအလွှာ၏ တာဝန်တစ်ခုဖြစ်သော နံပါတ်များကိုတန်းစီနံပါတ်များ (serialization) ပေး၍ ဒေတာများကို အဆင့်ဆင့်ဖြိုခွဲပြီး ချုံ့၍ ဆက်ရှင် အလွှာ (Session Layer) သို့ဒေတာများကို ပို့လွှတ်ပါသည်။
ဆက်ရှင် အလွှာ (Session Layer) ဆက်ရှင်အလွှာသည် အသုံးချအလွှာ(Presentation Layer) မှ ထုတ်ပိုးပေးလိုက်သော ဒေတာယူနစ်များထဲမှ ဒေတာပေးပို့မည်သူ(Source Address) နှင့် ဒေတာလက်ခံမည့်လိပ်စာ (Destination Address) ကိုကြည့်၍ ထို ပေးပို့မည့်သူ နှင့် ဒေတာ လက်ခံမည့်သူ နှစ်ဦးကြား နက်ဝက်ပေါ်တွင် ဦးစွာ Virtual Connection တစ်ခု တည်ဆောက်ပါသည်။
ထို့နောက် ဆက်သွယ်ရမည့် Transmission Rate ပေါ်မူတည်၍ အပြန်အလှန် ပေးပို့ခြင်း (Full Duplex) နှင့် တစ်ဦးတည်းမှ ပေးပို့ခြင်း (Half Duplex) ဟူသော နည်းလမ်းများထဲမှ မည်သည့်နည်းလမ်းဖြင့် ဒေတာ ပို့လွှတ်ရမည်ကို ဆုံးဖြတ်ပါသည်။
ထို့သို့ ဆက်ရှင်အလွှာသည် ကွန်ပျူတာနှစ်လုံး ဒေတာ ပေးပို့ ဆက်သွယ် နေစဉ် ကာလပတ်လုံး ကွန်နက်ရှင် တစ်ခုတည်မြဲအောင် လုပ်ဆောင်ပေးပြီး ဒေတာများကိုလည်း Synchronize လုပ်ဖြင်းဖြင့် ပေးပို့သူနှင့် လက်ခံသူကြား ဒေတာ အပြည့်အ၀ ရရှိစေရန် ကူညီပါသည်။
ဒေတာ ပေးပို့ဖလှယ်မှု ပြီးဆုံးသွားလျှင် သော်လည်ကောင်း ဒေတာပေးပို့ဖလှယ်မှု ရပ်ဆိုင်းဖို့ အမိန့်ရမည်ဆိုလျှင် သော်လည်ကောင်း ထို ဆက်ရှင်အလွှာသည် ထိုVirtual Connection ကို ပိတ်ပစ်လိုက်ပါမည်။
အကယ်၍ မတော်တဆမှု တစ်ခုခုကြောင့် ချိတ်ဆက်မှု ပြတ်တောက် ခဲ့သည်ရှိသော် Session Layer Protocol မှသိရှိပြီး ပြန်လည် ချိတ်ဆက်ရန် ကြိုးစားပါလိမ့်မယ်။
သတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်ကာလ တစ်ခုအတွင်း ပြန်လည်မချိတ်ဆက်နိုင်ခဲ့လျှင် ထို Virtual Connectionကိုပိတ်ပစ်ပြီး ချိတ်ဆက်မှု ပြတ်တောက်သွားကြောင်း Pop-up box မှတဆင့်ကြေညာပါမည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်မှု အလွှာ (Transport Layer) ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်မှုအလွှာသည် ဆက်ရှင်အလွှာမှ တည်ဆောင်ထားသော ကွန်နက်ရှင်ပေါ်သို့ ဒေတာများပို့ဆောင်ရန်တာဝန်ယူပါတသည်။
ထို့အပြင် ဒေတာများ တိတိကျကျ စီးဆင်းမှုရှိစေရန် တာဝန်ယူပါသည်။
ထို့နောက် ဒေတာပက်ကတ် (Packets) များကို Datagram သို့မဟုတ် Segment များအဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်ပါသည်။
ထို ဒေတာများကို မပို့လွှတ်မီ ဒေတာလက်ခံမည့်သူ၏ လိပ်စာ ၊ တန်းစီနံပါတ်၊ ဒေတာများ အမှားပြုပြင်ရန်(Error Recover) နံပါတ်များ ဖြစ်သော Frame Check Sequence စသည့် တန်းစီ နံပါတ်များ တပ်ပေးလိုက်သည်။
ထို့ကြောင့် ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်မှုအလွှာ မှ ပေးပို့လိုက်သော ဒေတာ Segment သို့မဟုတ် Datagram များသည် လမ်းတွင် ပျက်စီးပျောက်ဆုံးခဲ့ပါက ထို တန်းစီနံပါတ်များဖြင့် ပျောက်ဆုံးသွားသော ဒေတာများကို ထပ်မံပို့ဆောင်စေသည်။
အချက်အလက်များ လုံခြုံရေးနှင့် အရေးကြီးသည်များကို ဦးစားပေးခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း စီမံခန့်ခွဲပေးသည်။
ဖိုင်းယားဝေါ ပစ္စည်များနှင့် layer 4 switch များသည် ဤအလွှာတွင် အလုပ်လုပ်ကြသည်။
ဤအလွှာမှ ကြီးမားသော မက်ဆေ့များကို ပက်ကက် အသေးများအဖြစ် ခွဲခြမ်းပြီး ကွန်ယက် အလွှာမှ လှည့်ပတ် ပို့ဆောင်ရာတွင် အသင့်ဖြစ်စေရန် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။
TCP နှင့် UDP အစရှိသော ပရိုတိုကောလ်များသည် ဤအလွှာတွင် အလုပ်လုပ်ကြသည်။
ကွန်ယက် အလွှာ (Network Layer) ကွန်ယက်အလွှာ သည် အင်တာနက်​ ပရိုတိုကော လိပ်စာ ဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးသော အလွှာ ဖြစ်သည်။
ကွန်ယက် အတွင်း တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်သွယ်ရာတွင် အသုံးပြုသူ တစ်ဦးချင်းစီတွင် သီးသန့်ဖြစ်နေသော အိုင်ပီလိပ်စာ တစ်ခု စီရှိသည်။
ကွန်ယက် အလွှာသည် အိုင်ပီလိပ်စာ အပေါ်တွင် မူတည်၍ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်သွယ်နိုင်ရန် အကူ အညီပေးသည်။
Router များ နှင့် Layer 3 ဆွစ်ချ် များသည် ကွန်ယက်အလွှာတွင် အလုပ်လုပ်ကြသည်။
ဒေတာချိတ်ဆက်မှု အလွှာ (Data link Layer) ကွန်ယက်သို့ ချိတ်ဆက်ထားသော ကွန်ယက် အဒပ်ပတာများတွင် အသေ ရိုက်နှိပ်ထားသော မက် (MAC) လိပ်စာဟု ခေါ်သည့် လိပ်စာ တစ်ခုစီ ပါဝင်သည်။
ကွန်ယက် အဒပ်ပတာမှ တဆင့် ရောက်တာ သို့ လှမ်း၍ ချိတ်ဆက်သည့် အခါတွင် ရောက်တာသည် မက် လိပ်စာပေါ်တွင် မူတည်၍ အိုင်ပီလိပ်စာများကို ခွဲခြား သတ်မှတ်ပေးသည်။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာ (Physical Layer) ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာသည် မည်သို့သော ဝိုင်ယာကြိုးများကို အသုံးပြု၍ ချိတ်ဆက်မည်၊ မည်သည့် အရှိန်နှုန်းဖြင့် ချိတ်ဆက်မည် စသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေသော အလွှာဖြစ်သည်။
လျူရှောင်ဘို (တရုတ်အသံထွက် - လျိုရှောင်ပေါ) ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူသည် တရုတ်လူမျိုး ပညာရှင်၊ စာရေးဆရာနှင့် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
အကျဉ်းကျခံရနေစဉ် အသည်းကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်တွင် ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
သူသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ လွတ်လပ်သော တရုတ် နိုင်ငံတကာ စာရေးဆရာများအသင်း စင်တာ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်တွင် ရဲများက လျူအား တရုတ်ပညာရှင်များနှင့် စာရေးဆရာများ စုပေါင်းလက်မှတ်ရေးထိုး၍ တရုတ် အစိုးရသို့ နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲလုပ်ရန် တောင်းဆိုထားသော ပဋိညာဏ်စာတမ်း အမှတ် (၈) တွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
သူ့အား ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
သူ့အား အချုပ်အခြာ အာဏာတည်တံ့ခိုင်မြဲရေးကို ချိုးဖောက်ရန် လှုံ့ဆော်သည် ဟူ၍ စွပ်စွဲခဲ့သည်။
သူ၏ အမှုကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် သူ့အား တရားရုံးမှ ထောင်ဒဏ် ၁၁နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။
တရားရုံးမှ သူ၏ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားနိုင်မှု အခွင့်အရေးကိုလည်း ၂ နှစ်မျှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။
"刘晓波因涉嫌煽动颠覆国家政权罪被依法逮捕 " (Liu Xiaobo Formally Arrested on 'Suspicion of Inciting Subversion of State Power' Charges), China Review News, 24 June 2009. သူသည် ၂၀၁၀ အောက်တိုဘာ ၈ရက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးအတွက် အကြမ်းမဖက် လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ယခုအကြိမ်တွင် သူသည် ထောင်တွင်းသို့ စတုတ္ထ အကြိမ်မြောက် ဝင်ရောက်သော အချိန်လည်း ဖြစ်သည်။
နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု လျူရှောင်ဘိုရရှိ (BBC) ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး လျူကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဂျီလင်နယ် (吉林) ချန်ချွန်းမြို့ (長春) တွင် ပညာတတ် မိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူ၏ အဖေသည် သူ့အား ကျေးလက် နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေသည့် မွန်ဂိုလီးယား အတွင်းပိုင်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။
သူသည် အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ်တွင် ဂျီလင်နယ်ရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုတွင် အလုပ် ဝင်လုပ်ခဲ့သည်။
သူသည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဂျီလင် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး စာပေပညာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
သူသည် ဘေဂျင်း ဆရာအတတ်သင် တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။
လျူသည် ဘေဂျင်း ဆရာအတတ်သင် တက္ကသိုလ်၏ စာပေ မဟာဌာန၌ ဘွဲ့ရပြီးချိန်တွင် ကထိကအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
သူသည် ထိုနေရာတွင်ပင် ပီအိတ်ချ်ဒီ ဒေါက်တာဘွဲ့ကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၈၀ခုနှစ်များတွင် သူ၏ အရေးပါသော စာတမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည့် "ရွေးချယ်မှုများ အပေါ်ဝေဖန်ခြင်း - သုခုမနှင့် လူသားတို့၏ လွတ်လပ်မှုအကြောင်း လီဇီဟောင်းနှင့် ဆွေးနွေးခြင်း" ကြောင့် ပညာရေး နယ်ပယ်တွင် ထင်ရှား ကျော်ကြား လာခဲ့သည်။
ထိုစာတမ်းသည် ထင်ရှားသည့် တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် လီဇီဟောင်း၏ အတွေးအခေါ်များကို ဝေဖန်ထားခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်များတွင် သူသည် တရုတ်ပြည် အပြင်ဘက်ရှိ ကိုလမ်ဘီယာ တက္ကသိုလ်၊ အော့စလို တက္ကသိုလ်နှင့် ဟာဝိုင်အီ တက္ကသိုလ်တို့အတွင် ပညာရှင် အဖြစ် အလည်အပတ် ရောက်ရှိနေခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ် ထျန်းအန်းမင် စကွဲယား ဆန္ဒပြမှု ဖြစ်ပေါ်နေစဉ် သူသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ရောက်ရှိနေခဲ့သော်လည်း လှုပ်ရှားမှုတွင် ပူးပေါင်း ပါဝင်ရန် တရုတ်ပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
နောက်တွင် သူ့အား ဟောင်ကောင်နှင့် ထိုင်ဝမ် သတင်းဌာနများမှ "ထျန်းအန်းမင် စကွဲယား၏ ကျွင်းကျီ (君子; ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်သည့် ပညာတတ်) ၄ဦး" ထဲမှ တစ်ယောက် အဖြစ် ခေါ်ဝေါ်သမုတ် ခဲ့သည်။
လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုများ လျူရှောင်ဘိုသည် လူ့အခွင့်အရေးကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သူသည် တရုတ်အစိုးရအား ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ တာဝန်ယူရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
တရုတ်အစိုးရသည် သူ၏ အကြမ်းမဖက်သော နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုကြောင့် သူ့အား ရဲစခန်းသို့ ခေါ်ယူ ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး အကျဉ်းထောင်သို့ မကြာခဏ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံး အကြိမ်မှာ ၁၉၈၉ခုနှစ် တင်နမင် ရင်ပြင် ဆန္ဒပြမှု ကြောင့် ဖြစ်သည်. ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လျူရှောင်ဘိုသည် "တော်လှန်ရေးအတွက် ဝါဒဖြန့်မှုနှင့် လှုံ့ဆော်မှု" ကို ကျူးလွန်သည် ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
သို့သော်လည်း တရုတ်အစိုးရသည် သူ့အား ရာဇဝတ်သား တစ်ယောက်အနေနှင့် အပြစ်ပေးခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
၁၉၉၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သူ့အား တရုတ်ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ဝေဖန်ခြင်းကြောင့် ဝတ္တရားနှောင့်ယှက်မှုဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၃နှစ်ကျခံစေရန် အမိန့်ချခဲ့သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ရဲမှ လျူအား သူရေးသားခဲ့သည့် ဆောင်းပါးများနှင့် ပတ်သက်၍ ခေတ္တထိန်းသိမ်း ခဲ့သည်။
ထိုဆောင်းပါးများမှာ တရုတ်ပြည်ပြင်ပရှိ ဝက်ဘ်ဆာဗာများတွင် ထားရှိသော ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွင် တင်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည် ပြင်ပရှိ အဖွဲ့အစည်းများမှာ လျူ၏ လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုများကို သတိပြုမိပြီး သူ့အား ဆုများ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့မှ လျူ၏ လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ဂုဏ်ပြုသည့် အနေဖြင့် စာနယ်ဇင်း လွပ်လပ်မှုကို ကာကွယ်သူ အဖြစ် Fondation de France ဆုကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ပဋိညာဏ် စာတမ်း အမှတ် ၈ ကြောင့် အဖမ်းအဆီးခံရခြင်းနှင့် တရားစွဲခံရခြင်း ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု ဆုမရမီ အချိန် ၂၀၁၀ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ တွင် လျူကို နိုဘယ်ဆုပေးအပ်ရန် ထိုက်တန်သူ အဖြစ် အများဆုက ဝိုင်းဝန်း သတ်မှတ်ကြသည်။
ထိုသူများတွင် ဗားကလပ်ဟေဗယ်၊ ဒလိုင်းလားမား နှင့် ဒက်စမွန် တူးတူး တို့လည်း ပါဝင်သည်။
တရုတ်ပြည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောခွင့်ရ ပုဂ္ဂိုလ် မကျောင်စူ က လျူကို နိုဘယ်ဆု ပေးအပ်မည်ဆိုပါက မှားယွင်းလိမ့်မည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုဘယ်ကော်မတီ၏ အတွင်းရေးမှူး ဂျိုင်ယာ လွန်ဒီစတဒ်က ဆုချီးမြှင့်မှုတွင် တရုတ် အတိုက်အခံအင်အားစု၏ ပယောဂ မပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
တရုတ်ပြည်အတွင်းတွင် လျူအား နိုဘယ်ဆုပေးအပ်ရန် အဆိုပြုလွှာကို ဝိုင်းဝန်းလက်မှတ် ရေးထိုးကြကြောင်း နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာက ၂၀၁၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်တွင် သတင်းပို့ခဲ့သည်။
၂၀၁၀ စက်တင်ဘာ အတွင်းတွင်ပင် ချက်သမ္မတဟောင်း ဗားကလပ် ဟေဗယ် အပါအဝင် ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား နိုင်ငံ သက္ကလတ်တော်လှန်ရေးတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ် ၃ ဦးတို့က လျူအား နိုဘယ်ဆု ပေးအပ်ရန် ထိုက်တန်ကြောင်း အင်တာနေရှင်နယ် ဟီရဲ ထရီဗြွန်း သတင်းစာသို့ အိတ်ဖွင့်ပေးစာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့ပြီး ဝိုင်းဝန်းတောင်းဆိုမှုမှာ ခဏအကြာတွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။
ကိုယ်ပိုင်ဘဝ ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:နိုဘယ်ဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ Category:နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ။
တရားတစ်ဘက် ဓားတစ်လက်နှင့် တရားမျှတမှု နတ်မိမယ် ရုပ်တု ဥပဒေ(၊ ၊ )ဆိုသည်မှာ လူတို့ အချင်းချင်း ဆက်ဆံပေါင်းသင်းရာ၌ တရားမျှတခြင်း ရှိစေရန်နှင့် အကွပ်အကဲ အထိန်းအကျောင်း သဖွယ် ဖြစ်စေရန် အုပ်စိုးသူ အစိုးရတို့က သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသော စည်းကမ်းစုပင်ဖြစ်သည်။
မည်သည့်အမူအကျင့်သည် ကောင်းသည်၊ မည်သည့်အမူ အကျင့်သည် မကောင်းဟူသော အများက ယူဆ ထင်မြင်သော စည်းကမ်းချက်များကို စုပေါင်း၍ အာဏာပိုင်အစိုးရတို့က ပြည်သူအများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်တို့ကို ဥပဒေဟုခေါ်သည်။
ကမ္ဘာလောကကြီးတွင် တရားဥပဒေသာ မရှိပါက လူတို့၏နေရေးထိုင်ရေးသည် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းမည် မဟုတ်ချေ။
လုံခြုံမှု ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု များသည်လည်း ရှိတော့မည် မဟုတ်ချေ။
တရားဥပဒေသည် နိုင်ငံ တစ်ခု တည်မြဲရေးတွင် အခရာ ဖြစ်သည်။
ဥပဒေ မရှိသော နိုင်ငံတွင် တည်မြဲသော အစိုးရမရှိနိုင်ချေ။
ယဉ်ကျေးသော နိုင်ငံတိုင်းတွင် မိမိနိုင်ငံနှင့် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ဥပဒေများကို အများသဘောတူ ပြဋ္ဌာန်းထားကြသည်။
ဥပဒေကို ဖောက်ဖျက်သူများအား အထိုက်အလျောက် အပြစ်ဒဏ် ပေးကြရလေသည်။
ယဉ်ကျေးမှု မပြည့်စုံသေးမီ ရှေးခေတ်က လူများသည် မိမိတို့ နေထိုင်သော အဖွဲ့အစည်းတွင် လူအများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် စည်းကမ်းများ ဥပဒေများကို သတ်မှတ် ထားခြင်း မရှိချေ။
သို့ရာတွင် နှစ်ကာလကြာ မြင့်သော်၊ လူတို့၏နေရေးထိုင်ရေး၊ သာယာမှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှုအတွက် အိမ်နားနီးချင်းများသည် တစ်ဦး၏ အလိုကို တစ်ဦးက လေးစားရန် လိုအပ်ကြောင်းကို သိလာကြသည်။
ဤသို့အားဖြင့် ဓလေ့ထုံးစံများ ပေါ်လာ သည်။
သို့ရာတွင် ဓလေ့ထုံးစံများမှာ ပုံသေမဟုတ်၊ ရေးမှတ်ထားခြင်း လည်း မရှိ၊ ယင်းတို့ကို အမြဲတမ်းလည်း မလိုက်နာကြချေ။
ဓလေ့ထုံးစံများကို မလိုက်နာသူများအား ကဲ့ရဲ့သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း၊ အပေါင်းအသင်း အဖြစ်မှ ရပ်စဲခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်၍ မအောင်မြင်သောအခါမှသာလျှင် အုပ်ချုပ်သူ အစိုးရများက ဝင်ရောက် စွက်ဖက်၍ လူများလိုက်နာရန် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းပေးလေတော့သည်။
ယခု အခါတွင် ဥပဒေဆိုသည်မှာ လူများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန်အတွက် အာဏာပိုင်များ ပြဋ္ဌာန်းထားသော စည်းကမ်းများဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် နားလည်ကြသည်။
ဥပဒေဟု ဆိုရာ၌ ဥပဒေအမျိုးမျိုးရှိသည်ကို သတိထားသင့်သည်။
ရှေးဟောင်းရောမဥပဒေ၊ အင်္ဂလိပ်မိရိုးဖလာဥပဒေ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေ (ဝါ) အက်ဥပဒေ၊ အယူဝါဒဆိုင်ရာဥပဒေ၊ အက်ကွီတီခေါ် သာတူညီမျှ ဥပဒေ စသည်ဖြင့် ခြားနားလေသည်။
ယခု ကျွန်ုပ်တို့ လက်ထက်တိုင်အောင် တည်ရှိနေ သော ဥပဒေများထဲတွင် ရှေးအကျဆုံးသော ဥပဒေမှာ ဘီစီ ၂၁ဝဝ ခန့်တွင် နန်းစံခဲ့သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား ပြည့်ရှင် ဟမ်မူရာဘီ ပြုလုပ်ခဲ့သော ဥပဒေများဖြစ်သည်။
ဟမ်မူရာဘီဘုရင်သည် ရှေးသူဟောင်းတို့ ပြုထားခဲ့သော ဥပဒေအမျိုးမျိုးကို စုပေါင်းပြီးလျှင် မိမိဉာဏ်နှင့် ဖြည့်သွင်းသင့်သော ဥပဒေများကို ထပ်လောင်းဖြည့်သွင်း ကာ ဥပဒေသစ်ကို ပြု၏။
ဥပဒေများကို အရှည်သဖြင့် တည်တံ့ရန် ရှစ်ပေခန့် မြင့်သော ကျောက်တုံးကြီးတွင် စာကြောင်းရေပေါင် သုံးထောင့်ခြောက်ရာခန့် ထွင်းထားခဲ့၏။
ဥပဒေတွင် မုဆိုးမများ၊ မိဘမဲ့ ကလေးများ၊ ဆင်းရဲသားများကိုလည်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းမပြုနိုင်ရန် အထူးထည့်သွင်းပြုစုသည်။
လက်ထပ်ရေးဥပဒေများကိုလည်း အသေအချာ စီစဉ်၏။
မိန်းမများကို အခွင့်အရေးများစွာပေးသည်။
မိန်းမများ အား ကိုယ်ပိုင် ရောင်းဝယ်ရေးအလုပ်ကို လုပ်ခွင့်ပြုသည်။
လင်နှင့် မယား၊ ဆရာနှင့်တပည့်၊ သခင်နှင့်ကျွန်၊ မြေပိုင်ရှင်နှင့်မြေငှား စသောသူတို့၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး တာဝန်ဝတ္တရားများကို အစုံအလင်ညွှန်ကြား ထားလေသည်။
ရောမဥပဒေသည် ဥရောပ ဥပဒေစနစ် နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကျန်တစ်မျိုးမှာ အင်္ဂလိပ် ဥပဒေစနစ်ဖြစ်သည်။
ရောမလူမျိုးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည့် အားလျော်စွာ နှစ်ရှည်လများ တည်ရှိခဲ့သော ဓလေ့ထုံးစံများပေါ်တွင် အခြေခံထား၍ ဥပဒေများကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။
ရောမသမ္မတနိုင်ငံလက်ထက်တွင် ဥပဒေများ စတင်ပေါ်ပေါက်၍ ရောမ နိုင်ငံတော် ဖြစ်လာသောအခါ ထွန်းကားလာလေရာ၊ ၁၄၅၃ ခုနှစ်တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်တော့သည်။
ချို့ယွင်းသော ဥပဒေများကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ တရားစီရင်ချက်များနှင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ ဥပဒေသစ်များကို ပြုလုပ်ခြင်း များဖြင့် ရောမဥပဒေစနစ်ကို ခိုင်မြဲအောင် တည်ဆောက်ကြသည်။
ဘီစီ ၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရောမနိုင်ငံ ဓမ္မသတ် ၁၂ စောင်တွဲကို ပထမဆုံးအကြိမ် ဥပဒေများအဖြစ် စနစ်တကျ ပြုလုပ်သည်။
အေဒီ ၅၂၈-၅၃၄ ခုနှစ်များတွင် စိုးစံခဲ့သော ရောမဧကရာဇ်ဘုရင် ဂျပ်စတင်းနီးယန်း လက်ထက်တွင်ကား ရောမနိုင်ငံရှိ ဥပဒေဟူသမျှကို ညှိနှိုင်းပြုစု တည်းဖြတ်ရန် ကော်မရှင်အဖွဲ့တစ်ခု ခန့်အပ်သည်။
ထိုကော်မရှင်က ရောမနိုင်ငံ ဓမ္မသတ် ၁၂ စောင်တွဲကိုလည်းကောင်း၊ ရောမနိုင်ငံ ရှေ့နေရှေ့ရပ်၊ ခုံသမာဓိ တရားသူကြီးတို့၏ ဖြတ်ထုံး သင်္ခေပကျမ်းကို လည်းကောင်း၊ ဥပဒေလေ့လာသူ စာသင်သားတို့အတွက် ဥပဒေပေါင်းချုပ်ကို လည်းကောင်း ပြုစုစီရင်သည်။
ယင်းကျမ်းစုကို ကော်ပပ်ဂျူးရစ် စီဗီလစ်ဟုခေါ်၍ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်ပင်ဖြစ်သည်။
ယခုခေတ်မှီ နိုင်ငံတို့၏ တရားဥပဒေများမှာ ယင်းရောမဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်ကို မှီ၍ပြုသော ဥပဒေများ ဖြစ်သည်။
ယင်း၏ ထူးခြားသောဂုဏ်အင်္ဂါတစ်ရပ်မှာ နိုင်ငံအချင်းချင်း ဆက်သွယ်သော ဥပဒေစနစ် ပါရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံသမိုင်း အလယ်ခေတ်နောက်ပိုင်း ဖြစ်သောနှစ်များတွင် ရောမဥပဒေကို ဥရောပတိုက် တက္ကသိုလ် ကျောင်းများ၌ သင်ကြားပို့ချလေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်မှတစ်ပါး အနောက်ဥရောပတိုက်ရှိ လူမျိုးများ၏ ဥပဒေများမှာ ရောမဥပဒေ၏ အငွေ့အသက်မှ ကင်းလွတ်ခြင်း မရှိကြချေ။
အင်္ဂလိပ်ဥပဒေ ဥရောပတိုက် ဥပဒေစနစ်နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်သည် ယခုအခါတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံများ၌ ပျံ့နှံ့နေ လေပြီ။
အိန္ဒိယ ဥပဒေများမှလည်း အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများ၏ ပုံသွင်းခြင်းကို ခံယူခဲ့ရလေသည်။
အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်တစ်နယ်ဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ရသော မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ဥပဒေ အငွေ့အသက် မကင်း ချေ။
အင်္ဂလန်ပြည်ကို နော်မန်လူမျိုးများ ဝင်ရောက် မတိုက်ခိုက်ခင်ကပင် အင်္ဂလန်ရှိ ခရိုင်တိုင်း၊ မြို့တိုင်း၊ မြို့နယ်တိုင်းတွင် ဓလေ့ထုံးစံများပေါ်၌ အခြေခံထားသော ဥပဒေများကို ကျင့်သုံးလိုက်နာလျက် ရှိသည်။
နော်မန်လူမျိုးတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်ကား ဘုရင်မင်းမြတ်က ခန့်ထားသော တရားသူကြီးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း လှည့်လည်ကာ ဒေသဆိုင်ရာ ဥပဒေများအရ တရားစီရင်ကြသည်။
သို့ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း လူအများ နှစ်သက်ရာကို လိုက်နာသော ထုံးစံကွယ်ပျောက်၍ တရားသူကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လိုက်နာသော ထုံးစံရောက်လာသည်။
နှစ်ကာလ ကြာမြင့်သောအခါ၊ ယခင်တရားသူကြီးများ ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို နောက်တရားသူကြီးများက ပြင်ဆင်သရွေ့ ပြင်ဆင်ပြီးလျှင် ကွန်မွန်းလော ခေါ် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အများသုံးဥပဒေဟု အသိအမှတ်ပြုလေသည်။
အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်တွင် အက်ကွီတီခေါ် သာတူညီမျှ ဥပဒေဟု ဥပဒေတစ်မျိုး ရှိလေသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ရိုရိုး ဥပဒေအရ တသွေမတိမ်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ပါက မတရားမှုများဖြစ်တတ်လေသည်။
ထိုအခါ သာတူညီမျှ ဥပဒေနှင့် ညိ|နှိုင်းဆုံးဖြတ်မှ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညီမျှမှု ရရှိလေသည်။
၁၈၇၃ ခုနှစ်တိုင်အောင် အင်္ဂလိပ် အက်ကွီတီတရားဥပဒေခုံရုံးဟူ၍ သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်။
အက်ကွီတီ ခုံသမာဓိရုံးသည် ထိုစဉ်က တရားရေးဝန်ကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သည်။
အထက်ပါ ဥပဒေများအပြင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်း အတည်ပြုလိုက်သော ဥပဒေသစ်များလည်း ရှိပေသေးသည်။
အများသုံးဥပဒေများ၊ သို့မဟုတ် စီရင်ချက်များပေါ်တွင် အခြေခံထားသော ဥပဒေများကို မသုံးစွဲနိုင်သော အခြေအနေ များဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်များဖြစ်သော ပါလီမန်၊ ကွန်ဂရက် နှင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့များမှ ဥပဒေအသစ်များကို ပြဋ္ဌာန်းပေးလေသည်။
ထို့ပြင် တရားမဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်ဥပဒေ ဟူသော ဥပဒေ နှစ်မျိုးကို အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။
တရားမ ဥပဒေသည် လူများ၏ အခွင့်အရေးများကို ဖော်ပြထားသည်။
အခွင့်အရေး များကို မည်ကဲ့သို့ စောင့်ထိန်းရမည်။
ဆုံးပါးလက်လွတ်သွားပါက မည်ကဲ့သို့ ပြန်လည် ရယူရမည်ကို နည်းလမ်းပြထားသည်။
ရာဇဝတ် ဥပဒေမှာမူကား ပြည်သူ့အကျိုး၊ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်၏အကျိုးနှင့် ဆန့်ကျင်သော အပြုအမူများကို တားမြစ်သည်။
အရေးယူသည်။
ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများကို အပြစ်ပေးသည်။
အထက်ပါဥပဒေများမှာ မြို့ပြဆိုင်ရာ ဥပဒေဖြစ်ကြသည်။
စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများလည်း ရှိသေးသည်။
မာရှယ်လောခေါ် စစ်ဥပဒေမှာကား နိုင်ငံတွင် အရေးတကြီး အခြေအနေများ ပေါ်ပေါက်မှသာ အသုံးပြုရ သည်။
ပမာအားဖြင့် နိုင်ငံခြားမှ လာရောက်တိုက်ခိုက်သည့်အခါ၊ သူပုန်ထသည့်အခါ၊ ပြည်တွင်းဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများရှိသည့်အခါများတွင် စစ်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ရသည်။
ယဉ်ကျေးသော ကမ္ဘာကြီးတွင် ဥပဒေနယ်ပယ်မှာ အလွန်တရာ ကျယ်ပြန့်လှပေသည်။
အလယ်ခေတ်အတွင်း အယူဝါဒဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ဆုံးဖြတ်ရန် အယူဝါဒဆိုင်ရာဥပဒေများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
သာသနာရေးရုံးများတွင် အယူဝါဒကိစ္စများကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ကြသည်။
မကြာခဏပင် သာသနာရေးရုံးများနှင့် အစိုးရရုံးများသည် မိမိတို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားကြသည်။
အသစ် ဖွဲ့စည်း ထားသော အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဥပဒေများမှာ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း၏ သာမန်စည်းကမ်းသေဝပ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေများကို စုပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အဆိုပါ ဥပဒေများအပြင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများလည်း ရှိပေသေးသည်။
ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံသည် နိုင်ငံ၊ သို့မဟုတ် လူမျိုး၏ အခြေခံဥပဒေပင် ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ မည်ကဲ့သို့သော အစိုးရမျိုး တည်ထောင်ထားကြောင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် သိသာနိုင်လေသည်။
ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေမှာကား စင်စစ်အားဖြင့် ဥပဒေမဟုတ်ချေ။
ပါလီမန်အတွင်း အခြေအတင်ပြောဆိုကြရာတွင် လိုက်နာရန် ကျင့်ထုံးများကို စည်းကမ်းသတ်မှတ်ပေးသည့် နည်းဥပဒေများသာ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့ဆ်ယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ဥပဒေဟူသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို အခြေပြု၍ ရေးဆွဲထားသော စည်းမျဉ်းစနစ်ကို ဆိုလိုသည်။
တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် လူမှုရေး တို့ကိုလည်း နည်းအမျိုးမျိုး ဖြင့် ဖော်ဆောင်သည်။
လူအချင်းချင်းဆက်ဆံရေးအတွက်လည်း ကြားခံညှိနှိုင်းရေး စနစ်တစ်ရပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ ပြဋ္ဌာန်း၊ ရုပ်သိမ်း၊ တည်ဆဲဥပဒေများ စာရင်းချုပ်အရ ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်း ဥပဒေ ၅၆၆ ခုရှိပြီး မူရင်းဥပဒေများအနက် ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် မလိုသောတည်ဆဲဥပဒေ ၁၇၆ ခုရှိကြောင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများက စီမံ ခန့်ခွဲဆောင်ရွက်ရမည့် ဥပဒေများမှာ ၃၉၀ ရှိကြောင်း သိရသည်။
ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်းဥပဒေများမှာ- လွတ်လပ်ရေး မရမီကာလနှင့် ပါလီမန်ကာလ ၁၉၅၄ ခုနှစ်အထိ (မြန်မာနိုင်ငံဥပဒေ အတွဲ ၁ မှ ၁၃ အထိ) (၂၁၄) ခု၊ ပါလီမန် ကာလ (၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခု နှစ် မတ်လအထိ) (၅၆) ခု၊ တော်လှန်ရေး ကောင်စီကာလ (၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လမှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် မတ် လအထိ) (၇၈) ခု၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကာလ (၁၉၇၄ ခုနှစ် မတ်လ မှ ၁၇-၉-၁၉၈၈ အထိ) (၆၀) ခု၊ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကာလ (၁၈-၉-၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၄-၁၁-၁၉၉၇ ခု နှစ်အထိ) (၈၄) ခု၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ (၁၅-၁၁-၁၉၉၇ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၁၀ အထိ) (၇၄) ခုတို့ ဖြစ်သည်။
နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်နိမ္မာနရတိ (ထီ) [နိမ္မာန + ရတိ] (၁) (က) (အသုံးအဆောင်တို့ကို) ဖန်ဆင်းခြင်း၌ မွေ့လျော်ခြင်းရှိသော နတ်။
(ခ) (အလိုရှိအပ်သမျှ ရူပါရုံကို) ဖန်ဆင်း၍ မွေ့လျော်သော နတ်။
(ဂ) ပကတိစီရင်အပ်သော အာရုံထက် လွန်ကဲသော အာရုံဖြင့် မွေ့လျော်ခြင်းငှါ အလိုရှိရာအခါ၌ နှစ်သက်အပ်တိုင်းသော စည်းစိမ်တို့ကို ဖန်ဆင်း၍ မွေ့လျော်တတ်သော နတ်၊ နိမ္မာနရတိနတ်။
(၂) နိမ္မာနရတိ–ဘုံ–ပြည်။
သည် နတ်ပြည် ၆-ထပ်တို့တွင် ပဉ္စမမြောက် နတ်ပြည်ဖြစ်သည်၊ လူ့ဘုံမှ ယူဇနာ ၂၁၀၀၀၀ (၂-သိန်း, သောင်း) ကွာဝေးလေသည်။
လေးသောင်း နှစ်ထောင်သင်္ချာဆောင် လူ့ဘောင်ခြောက်ထပ်ခြား-ဟူသည်နှင့်အညီ ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံသည် ယူဇနာ (၄၂၀၀၀) လေးသောင်း, နှစ်ထောင်စီခြားသည်။
တုသိတာနတ်ဘုံ၏အထက် ယူဇနာ(၄၂၀၀၀)ကွာသော ကောင်းကင်ပြင်တွင် ယာမာနတ်ပြည်၊ တုသိတာနတ်ပြည်များနည်းတူ ပန်းဆိုင်းဆွဲသကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။
ထိုပြည်ရှိနတ်တို့သည် ပင်ကိုရှိပြီးသား စည်းစိမ်ထက် အလွန်အကဲ ခံစားလိုကြသည့်အခါ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် စိတ်တိုင်းကျဖန်ဆင်း၍ မွေ့လျော်လေ့ရှိသော နတ်များဖြစ်ကြသည်။
အောက်နတ်ပြည် ၄-ထပ်တို့၌ အမြဲထားအပ်သော ကိုယ်ပိုင်ဇနီးမောင်နှံရှိကြသော်လည်း နိမ္မာနရတိဘုံနှင့် ပရနိမ္မိတဘုံတို့၌ အမြဲမရှိ၊ ထိုနတ်တို့သည် အပိုအလွန် စည်းစိမ်ခံစားလိုမှသာ မိမိတို့လိုရာ အဆင်း၊ အသံစသည်တို့ကို ကိုယ်တိုင်ဖန်ဆင်းကြ၍ ထိုဖန်ဆင်းသော အာရုံ၌ပင် မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် နေတတ် ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ထိုနတ်တို့ကို `နိမ္မာနရတိနတ်'များဟုခေါ်ကြသည်။
(နိမ္မာန=လိုရာစည်းစိမ်ကို မိမိဘာသာ ဖန်ဆင်း၍ + ရတိ=မွေ့လျော်ကြသည့် နတ်များ၏ဘုံ) ဘုရားရှင်လက်ထက် အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၏ မိဖုရားဟောင်းဖြစ်ဘူးသော မနာပကာယိကာအမည်ရှိသော နိမ္မာနရတိနတ်သမီးသည် အရှင်အနုရုဒ္ဓါကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ လာရောက်၍ အမျိုးမျိုးဖန်ဆင်း၍ ပျော်ပါးချင်လာအောင် ရံဖန်တစ်ယောက်တည်း ရံခါအဖော်နှင့် ကာမဂုဏ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖိတ်မန်သကဲ့သို့ပြုသည်၊ မထေရ်က နောက်မလာဖို့ မိန့်ကြားပြီး မိမိ၏ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောကြားလိုက်၏။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၈။
) (၁) (က) နိမ္မာနရတီ (ဒီ၊၃၊၁၈၃) တိ ဧဝံ သယံ နိမ္မိတေ နိမ္မိတေ နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတိ။
(ဘောဂါနံ) နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတိနော။
(ခ) တေဟိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ ရူပံ မာပေတွာ အဘိရမဏတော နိမ္မာနရတီတိ စ မနာပါတိ စ ဝုစ္စန္တီတိ။
(ဂ) ပကတိ ပဋိယတ္တာ အာရမ္မဏတော အဘိရေကေန ရမိတုကာမကာလေ ယထာရုစိတေ ဘောဂေ နိမ္မိတွာ ရမန္တီတိ နိမ္မာနရတိ။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၇၅။
(မဟာနိ၊ဌ၊၁၃။
) (၂) နိမ္မာန-ရတိယာ တိဋ္ဌတိ။
အဘိ၊က၊၄၄၀။
တတော နိမ္မာနရတိံ၊ ဝသဝတ္တိပုရံ တတော။
အပ၊၂၊၁၈၈၊ ၂၂၂၊ ၂၅၄။
(သာရတ္ထ၊၃၊၂၂၁၊ မ၊ဋီ၊၂၊၂၁။
အံ၊ဋီ၊၃၊၃၀၅။
) ထိုနတ်ပြည်ကို အုပ်ချုပ်သောနတ်မင်းကား “သုနိမ္မိတနတ်မင်းကြီး” ဖြစ်သည်။
ဝိသာခါကျောင်းအမသည် နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင် သုနိမ္မိတနတ်မင်းကြီး၏ နတ်မိဖုရားဖြစ်ရသည်။
ဝိမာန-ပါ-၆၁၊ ၆၂၊ ဝိမာန-ဋ္ဌ-၁၇၂။
ထမင်းချိုး လှူရ၍ နိမ္မာနရတိ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရသော အမျိုးသမီးကလေး၊ အာစာမဒါယိကာ ဝိမာနဝတ္ထု၊ ဝိမာန-ပါ-၂၄၊ ဝိမာန-ဋ္ဌ-၉၀။
ဝိမာန-ပါ-၁၈၊ ဝိမာန-ဋ္ဌ-၆၀၊ ၆၇၊ ၇၂၊ ဤ၌ သီရိမာသည် နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်တွင်ဖြစ်ကြောင်းဖွင့်ပြထား၏ ထိုနတ်တို့၏သက်တမ်းသည် သူတို့၏အရေအတွက်အားဖြင့် နှစ်ပေါင်း (၈၀၀၀)ရှည်၍ လူသားတို့၏ နှစ်အရေအတွက်အားဖြင့် ကုဋေ(၂၃၀)နှင့် လေးသန်း ရှိ၏။
လူတို့၏ နှစ်(၈၀၀)သည် နိမ္မာနရတိနတ်ပြည်၏ တစ်ရက်ဖြစ်သည်။
မောင်ဝိဇ္ဇာ “ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း” တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ“နတ်ပြည်ရောက်လူသားတို့၏ ဘဝအတွေ့အကြုံများ” ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား Category:၃၁-ဘုံ Category:နတ်ဘုံ ခြောက်ဘုံ။
ပရိတ္တာဘာ ဘုံ အပ္ပမာဏာဘာနှင့် အာဘဿရာ ဗြဟ္မာတို့ကဲ့သို့ ကိုယ်ရောင်တောက်ပမှု မများဘဲ နည်းသော ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါရှိသော ဗြဟ္မာတို့ကို "ပရိတ္တာဘ" ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်းတို့နေထိုင်ရာဘုံကို "ပရိတ္တာဘာဘုံ" ဟုခေါ်သည်။
မောင်ဝိဇ္ဇာ “ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း” ပရိတ္တာဘာ ဗြဟ္မာတို့၏ အသက်ကား အသင်္ချေယျ ၁ ကပ်နှင့် မဟာကပ် ၁ ကပ်အားဖြင့် ၂ ကပ် ဖြစ်သတည်း။
(မဟာကပ်ဆိုသည်ကား သံဝဋအသင်္ချေယျကပ်၊ သံဝဋဌာယီအသင်္ချေယျကပ်၊ ဝိဝဋအသင်္ချေယျကပ်နှင့် ဝိဝဋဌာယီအသင်္ချေယျကပ် ဤ ၄ ကပ်ပေါင်းမှ မဟာကပ် ၁ ကပ်တည်း)ဒီပဲယင်းမြို့၊ သုံးထပ်ရွှေကျောင်းဆရာတော် သိရိသဒ္ဓမ္မာဘိလင်္ကာရထေရ်အရှင်၏ မူလမဟာဗုဒ္ဓဝင်၊ တထာဂတဥဒါနဒီပနီ(ပထမတွဲ) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ Category:၃၁-ဘုံ Category:ဗြဟ္မာဘုံ။
ပရိတ္တသုဘာ ဘုံ အောက်ဘုံများမှ ဗြဟ္မာများထက် ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ သာလွန်သော်လည်း အထက်ဗြဟ္မာများကဲ့သို့ မတောက်ပသော ဗြဟ္မာများဖြစ်သည်။
မောင်ဝိဇ္ဖာ “ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း” ပရိတ္တသုဘာဗြဟ္မာတို့၏ အသက်ကား ၁၆ ကပ်ဖြစ်သည်။
အသညသတ်ဘုံ သည် ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံနှင့် တပြင်တည်းမှာ တည်ရှိသည်။
အသညသတ်ဘုံသို့ ပဉ္စမဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ရောက်ကြသည်။
ပဉ္စမဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များဆိုသော်လည်း တခြားပဉ္စမဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မတူကြပါ။