kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စာလုံးပေါင်းနည်း စာလုံးပေါင်းနည်းမှာ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဗျည်း နှင့် သရ ကို ပေါင်းနည်းအပြင်၊ ဗျည်း ဗျည်းချင်း သံယုတ်အဖြစ်ပေါင်းခြင်း၊ နောက်ပါ ဗျည်း တွင် တံခွန်တင်၍ အသံကိုသတ်ကာ ပေါင်းခြင်းတို့လည်း ရှိပေသေးသည်။
ဥဒါဟရုဏ် ဆိုသော် “ယ-ပင့် / ရ-ရစ် / ဝ-ဆွဲ / ဟ-ထိုး” စသည်တို့မှာ ဗျည်း-ဗျည်းချင်း သံယုတ်အဖြစ်ပေါင်းခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
“က-သတ် / င-သတ် / စ-သတ် / ည-သတ် / တ-သတ် / န-သတ် / ပ-သတ် / မ-သတ် / သေးတင်” တို့မှာ အသံကိုသတ်ကာ ပေါင်းခြင်းတို့ဖြစ်ပေသည်။
ရောထွေးမှားယွင်းနိုင်သည်များ ဤသို့ စာလုံးပေါင်းခြင်း အမျိုးမျိုးရှိရာတွင် - - ပင့် / - ရစ် ပေါင်းခြင်းသည် အသံထွက်ပုံတူသဖြင့် ရောထွေးမှားယွင်းနိုင်ဖွယ် အကြောင်းများသော ပေါင်းခြင်းဖြစ်သည်။
“တ-သတ်၊ ပ-သတ်၊ န-သတ်၊ မ-သတ်” တို့ဖြင့် ပေါင်းခြင်းသည်လည်း အသံထွက်ပုံတူသဖြင့် ရောထွေးမှားယွင်းနိုင်ဖွယ် အကြောင်းများသော ပေါင်းခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ပညာရှိများ ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ ထိုကြောင့် ပျို့လင်္ကာဆရာတို့သည် မိမိတို့၏ ပျို့လင်္ကာတို့တွင် ‘အပင့်’ နှင့် ‘အရစ်’ ကို ခွဲထားပြု၍ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
အသတ် ကာရန်ကို စောင့်ရှောက်၍ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ထိုစပ်ထုံးဆိုထုံးတို့ကို လေ့လာစုဆောင်း၍ - ရွာကြီးသျှင် ဥက္ကံသမာလာ က ‘ဝဏ္ဏဗောဓနသတ် အင်း’ နှင့် ‘သတ်ညွှန်း စာစောင်’ကို ၎င်း၊ ဂဇဗလ အမတ်က ‘ဂဇဗလ သတ်ညွှန်း’ကို ၎င်း၊ တွင်းသင်းမင်းကြီး ဦးထွန်းညိုက ‘ဝိဘဇ္ဇဋ္ဌပိတ ခွဲထားနှင့် သတ်ညွှန်းသစ်’ကို ၎င်း၊ ရွှေတောင်ရာဇကျော်က ‘ကဝိလက္ခဏာ သတ်ပုံ’ကို ၎င်း၊ လက်ဝဲနော်ရထာအမတ်က ‘မြန်မာ သံယောဂဒီပနီ’ကို ၎င်း၊ မုံရွေးဆရာတော်က ‘မုံရွေးသတ်ညွှန်း’ကို ၎င်း၊ ဆရာအများက ‘သတ်ပုံ သတ်ညွှန်းခွဲထား အများ’ကို ၎င်း၊ ရေးသားပြုစုခဲ့ကြပေသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ ကဏ္ဍ:စာလုံးပေါင်း။
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကျောက်ဆည်မြို့ရှိ သီတင်းကျွတ်ဆင်ပွဲသည် အထူးထင်ရှားကျော်ကြားသည်။
နှစ်စဉ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၄)ရက်နေ့နှင့် လပြည့်နေ့များတွင် ဆင်ပွဲတော် ကျင်းပမြဲဖြစ်သည်။
ဝါး၊ စက္ကူတို့ဖြင့် ချိုးထားသော ဆင်ရုပ်အတွင်းလူဝင်၍ အပြိုင်အဆိုင် တီးမှုတ်ကခုန်ကာ လှည့်လည်ကြသည့် ပွဲတော်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဆင်ပွဲအစ ကျောက်ဆည်က ဤပွဲတော်မျိုးကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်ဆည် တစ်မြို့တည်း၌သာ ထူးခြားစွာ တွေ့နိုင်ပေသည်။
ပွဲတော်ကား လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း တစ်ရာကျော်က စခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ထို့ကြောင့် အစိုးရပြန်တန်းဝင် ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်ဆည်နယ်တွင်သာမက တစ်ပြည်လုံးပါ ပျံ့နှံ့ကျော်ကြား လူသိများခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။
ယခုခေတ် လူဝင်ကရသော ဆင်ရုပ်များဖြင့် ဆင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်း(၇၀) ကျော်ခဲ့ပြီဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။
ယခင်ကမူ ဆင်ရုပ်မုန့်တို့ဖြင့် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်ခဲ့ကြသည်။
ရွှေသာလျောင်းမြတ်စွာဘုရား၏ မုခ်လေးမုခ်တွင် သတ်မှတ်ထားသည့် ဆင်အမျိုးအစားအတိုင်း သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၄)ရက်နေ့ည၌ လှူဒါန်းပူဇော်၍ ဆွမ်းတော်ကြီးကပ် ဘုရားဝပ်တက်ကြသည်။
လပြည့်နေ့မှာ ဆွမ်းတော်တင်ပြီးသည့် ဆင်ရုပ်မုန့်များကို တောင်ပေါ်မှ တောင်အောက်သို့ ပစ်ချလေ့ရှိသည်။
မျက်မှောက်ကာလ ဆင်လှူပွဲ ကျင်းပပုံ ဆင်လှူပွဲကို နှစ်စဉ်သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့တွင်ကျင်းပကြသည်။
ဝါဝင်ပြီဆိုလျှင် မြို့နယ်အတွင်း၌ ဗေတိုပတ်၊ ဗုံညံဗုံညံ အသံတို့ကြားရမြဲ၊ ဆင်များဖြင့် ကျေးရွာရပ်ကွက်အတွင်း ဆင်းပြီး အလှူခံကြခြင်း ဖြစ်သည်။
အလှူခံရငွေဖြင့် ဗုဒ္ဓဝေယျာဝစ္စတို့ကို၎င်း၊ အလှူအတန်းစသည်ဖြင့်၎င်း အသုံးပြုကြသည်။
ရွှေသာလျောင်း စေတီတော်သည် ကျောက်ဆည်မြို့ အရှေ့ဘက်ကပ်လျက်ရှိ ရွှေသာလျောင်း တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိသည်။
တောင်ခြေမှ တောင်ထိပ်အထိ သွပ်မိုးစောင်းတန်း ပြုလုပ်ထားလေသည်။
ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အနော်ရထာမင်းကြီးသည် သီဟိုဠ်ဘုရင် (ဓာတုသေန)မင်းထံတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ လက်ဝဲအောက် စွယ်တော်မြတ်ရှိကြောင်း သိတော်မူ၍ အမတ်လိမ္မာအား ဆင်ဖြူတော်တစ်စီး လက်ဆောင်နှင့် (ဓာတုသေန)မင်းထံ စေလွှတ်တော်မူလေ၏။
အမတ်လိမ္မာသံအဖွဲ့သည် ရွက်သင်္ဘောဖြင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်သောအခါ ဆင်ဖြူတော် လက်ဆောင်ပေး၍ စွယ်တော်မြတ်ကို တောင်းယူပင့်ဆောင်ရာ ဘုရားသခင် တန်ခိုးတော်ကြောင့် စွယ်တော်မြတ်တစ်ဆူ ပင့်ယူရရှိခဲ့လေသည်။
ရှင်အရဟံလည်း မင်းကြီးအား စွယ်တော်မြတ်ကို နန်းတော်တွင်ထား၍ ကိုးကွယ်သည်ထက် သာသနာတော် ငါးထောင်တိုင်တိုင် ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့ ကိုးကွယ်စေခြင်းငှာ စေတီတည်တော်မူသင့်ကြောင်း မိန့်တော်မူ၏။
မင်းကြီးလည်း ငါသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူမည်မှန်လျှင် စွယ်တော်မြတ်တစ်ဆူ ပွားရန် ဓိဋ္ဌာန်တော်မူ၏။
စွယ်တော်လည်း တစ်ဆူပွား၍ ဆင်ဖြူတွင် တင်ပြီးသော် ကိန်းဝပ်တော်မူလိုသော အရပ်၌ ဆင်ဖြူဝပ်ရန် ဓိဋ္ဌာန်တော်မူပြီး ဆင်ဖြူကို လွှတ်၏။
ဆင်ဖြူလည်း သာလျောင်းတောင်ထက်၌ တစ်ခဏမျှ ရပ်၏။
ထိုမှ ပြက္ခရွေတောင်သို့ တက်၏။
သာလျောင်းတောင်ထိပ်ရှိ စေတီတော်မြတ်အား နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် ဘုရားပွဲတော်ပြုလုပ်စေခြင်း၊ သီတင်းကျွတ်လ၌ ရွှေဆင်၊ ငွေဆင်စသော ဆင်(၁ဝ)မျိုးတို့၏ အရုပ်တို့ကို ပြုလုပ်၍ လှူဒါန်းပူဇော်စေခြင်း၊ ဆွမ်းတော်ကြီး ကပ်လှူပွဲ၊ ဆီမီးပူဇော်ပွဲတို့ဖြင့် နှစ်စဉ် ခမ်းနားစွာ ပွဲလမ်းသဘင် ခင်းကျင်း ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
အနော်ရထာမင်းကြီးသည် စွယ်တော်တင်သော ဆင်ဖြူတော် (ဆင်မယဉ်သာ) အတွက်ကိုလည်း သတိတရ ရည်စူး၍ လှူဒါန်းအမျှပေးဝေရန် အဓိဋ္ဌာန် ထားခဲ့သည့်အတိုင်း ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်ပွဲ၊ မြသပိတ်တော်၊ မီးထွန်းပွဲနှင့်အတူ ဆင်မရုပ်တို့ဖြင့် ဆင်(၁ဝ)မျိုး လှူဒါန်းရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာသည် ကျောက်ဆည်မြို့တွင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တော်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ် ကျင်းပဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။
အဓိဋ္ဌာန် အနော်ရထာမင်းကြီးသည် သာလျောင်းတောင်နှင့် ပြတ်ခရွေတောင်တို့တွင် စေတီများတည်ပြီးနောက် အဓိဋ္ဌာန် ထားတော်မူခဲ့သည်မှာ ”ငါပြုတော်မူသော ကုသိုလ်တော်စေတီတို့အား တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ဆွမ်းဆက်ကပ်လှူဒါန်းကြစေ၊ မမေ့မလျော့ ဆွမ်းတော်ကြီး ကပ်လှူကြသောသူတို့သည် စပါးဆန်ရေ ကောက်ပဲသီးနှံ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ချမ်းသာပါစေ။
မေ့လျော့ ပေါ့ဆသူတို့သည် ဆန်ကောနှင့် ကောက်ဆွသာ ကျန်ရှိပါစေ’ ဟုတ် အဓိဋ္ဌာန်ထားတော်မူ၏။
၎င်းပြင် ရွှေသာလျောင်းစေတီတော်တွင်လည်း ငါ့အား အမျှအတန်း ပေးဝေကြသကဲ့သို့ စွယ်တော်မြတ်တင်သော ဆင်ဖြူ (ဆင်မယဉ်သာ)ကိုလည်း သတိတရ ဆင် ၁ဝ မျိုးတို့၏ အရုပ်တို့ဖြင့် ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်ပွဲတွင် ထည့်ဝင်လှူဒါန်းပြီး ဆင်ဖြူကို အမျှအတန်း ပေးဝေကြရန် အဓိဋ္ဌာန်ထားတော်မူခဲ့လေသည်။
ထို့ကြောင့် ကျောက်ဆည်မြို့တွင် အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တော်မှစ၍ ရွှေသာလျောင်းစေတီတော်မြတ်အား သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁ဝ ရက် ၁၅ ရက်နေ့များတွင် ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်ပွဲ၊ မီးထွန်းပွဲနှင့်အတူ ရွှေဆင်၊ ငွေဆင်စသော ဆင် ၁ဝ မျိုးတို့၏ အရုပ်တို့ကို လှူဒါန်းပူဇော်ရသော ဆင်လှူပွဲတော်သည် ယနေ့တိုင် အစဉ်အလာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ဆင်ချိုးသည် ရွှေသာလျောင်းဆင်လှူပွဲတော်တွင် မုန့်ဆင်ရုပ်များ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းရသော အစဉ်အလာမှ အရုပ်ဝတ်ဆင်၊ ထန်းဆင်၊ မြေနင်းဆင်တို့လည်း ပါဝင်လာကြ၏။
ဆင်လှူပွဲတွင် ဆင်ကပွဲများ၊ ဆင်ပြိုင်ပွဲများ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။
သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်မတိုင်မီ ဝါခေါင်လလောက်မှ စ၍ ကျေးရွာ ရပ်ကွက်များမှ ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ ကျေးရွာ ရပ်ကွက်ဌာနအလိုက် ဆင်လှူပွဲ၌ ပါဝင်ကပြနိုင်ရန် ဆင်ရုပ်လုပ်ပေးနိုင်သော ဆင်ချိုးသူ(ဆင်ရုပ်လုပ်သူ) ပန်းချီဆရာများထံ သွားရောက်၍ မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ဆင်ဖြူ၊ ဆင်မည်း၊ ဆင်အမျိုးမျိုးနှင့် အရွယ်အစားအမျိုးမျိုးတို့ အဖိုးစားနား သင့်အောင် ပေး၍ မှာထားကြလေသည်။
ဒိုးပတ်၊ နှဲ၊ ယကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်၊ မောင်းကြီး၊ မောင်းလေးစသည့် တီးမှုတ်မည့်သူများ၊ ဆင်ထဲ ဝင်က မည့်သူများ၊ ဆင်နှင့်အတူ က ကြမည့်သူများဖြစ်သော ရသေ့၊ ဖိုးသူတော်၊ ဆင်ဖမ်းသမား၊ ဆင်ဦးစီး၊ ဆင်ဦးစီးကတော် စသည်တို့အတွက် လိုက်ဖက်သော အဝတ်အစား၊ လက်နက်ကိရိယာများကိုလည်း ကြိုတင်ရှာဖွေစုဆောင်းထားကြလေသည်။
အကသမားအားလုံးသည် ပရိသတ်၏ မျက်စိတွင် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ဖြစ်နေရလေသည်။
ဤဒေသတွင် ဆင်ရုပ်လုပ်သည်ကို ဆင်ချိုးသည်ဟု ခေါ်၍ ဆင်ရုပ်လုပ်သူကို ဆင်ချိုးသူဟု ခေါ်ကြသည်။
ရှေးက နာမည်ကြီး ဆင်ချိုးဆရာမှာ ညောင်ခြောက်ပင်ရပ်မှ ဦးဘဧ ဖြစ်သည်။
ဦးဘဧ၏ ဆင်များတွင် နားရွက်နှစ်ဖက်၌ ဧအက္ခရာ ရေးထားသည်။
အချို့ဆရာများလည်း ချိုးပါသည်။
အချိုးအစား မကျလှ၊ နောင်အခါ စုကြီးရပ်မှ မဏ္ဍပ်ဆရာ ဦးဘသင်နှင့်သား ဦးကျော်လေးတို့ ချိုးလာသည်။
မဟာရွှေသိမ်တော် ဘုရားသမိုင်း စာအုပ်မှ ဆင်ယူ လမိုင်းတင် ဆင်ယူသည့်နေ့သို့ ရောက်သောအခါ အတီးအမှုတ်၊ အကအခုန်တို့ဖြင့် တပျော်တပါး ကခုန်ကြကာ ဆင်ချိုးသူ ပန်းချီဆရာအိမ်သို့ သွားကြ၏။
ထိုသို့ သွားရောက်ရင်းလည်း ငွေဖလားဖြင့် လမ်းကြုံရာအိမ်များသို့ တစ်အိမ်ပြီးတစ်အိမ် ကူးကာ အလှူခံသွားကြ၏။
အလှူခံခြင်းမှာလည်း ရှေးအခါက ရွှေသာလျောင်းမြတ်စွာဘုရားအား လှူဒါန်းရန် ရည်စူးပြီး အလှူခံကြသကဲ့သို့ လှူဒါန်းကြသော ကုသိုလ်ရှင်များကလည်း ရွှေသာလျောင်းမြတ်စွာဘုရားအား ရည်စူး၍ လှူဒါန်းကြခြင်းဖြစ်လေသည်။
ထိုကဲ့သို့ ကခုန်သွားသည်ကိုပင် ဆင်ယူသွားကြသည် ဟု ဆို၏။
ဆင်ပြုလုပ်သော ပန်းချီဆရာအိမ်ရှေ့တွင် ယူမည့် ဆင်ရုပ်ကို ခုံဖြင့် တင်ထား၍ ဆင်ရုပ်၏ ရှေ့တွင် ကန်တော့ပွဲနှစ်ပွဲထားရသည်။
တစ်ပွဲမှာ နယ်တော်ရှင်ဖြစ်သော ”ကိုးသိန်းရှင်’ ကို တင်မြှောက်ပသသော ပွဲဖြစ်သည်။
ကျန်တစ်ပွဲမှာ ဥတေန နတ်အား တင်မြှောက်ပသခြင်းမှာ ဥတေန နတ်သည် ဆင်များကို ပိုင်စိုးသော နတ်ဖြစ်၏။
”ဥတေ’ နတ်အား တင်မြှောက်ခြင်းသည် လမိုင်းတင်သည်၊ ပွဲပေးသည်ဟု ခေါ်သည်။
ဆင်ထိုးသည် ဆင်ရုပ်ထဲသို့ ဝင်ကမည့်သူ နှစ်ယောက်သည် ရှေ့တစ်ယောက် နောက်တစ်ယောက်ဝင်၍ ကန်တော့ပွဲများအား နတ်ဒိုးဖြင့် သုံးကြိမ်ဦးတိုက်ကန်တော့ပြီးနောက် လေးကင်း၊ အရိုင်းတီး၊ အယဉ်တီးတို့ဖြင့် အတီးအမှုတ်နှင့် လိုက်အောင် ပျော်ရွင်စွာ တီးမှုတ်ကခုန်ကြပြီးလျှင် ဆင်ကို ယူ၍ သွားကြလေသည်။
ဆင်ယူရာမှ အပြန်တွင်လည်း မြို့တွင်းသို့ လှည့်လည်၍ ဆင်အကဖြင့် အိမ်တိုင်းစေ့လှည့်လည်အလှူခံကြ၏။
အထူးသဖြင့် ခင်မင်ရင်းနှီးသော အိမ်များသို့ ကြိုတင် အကြောင်းကြားထားရာ အိမ်များသို့ ဝင်ရောက်နားနေအလှူခံကြ၏။
အိမ်ရှင်များကလည်း စားသောက်ဖွယ်ရာတို့ကို ကြိုတင်စီမံထားပြီး ဆင်အဖွဲ့သားများအား ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြလေသည်။
ဤသည်ကို ဆင်ထိုးသည်ဟု ခေါ်သည်။
ဤသို့ လှည့်လည်အလှူခံကြသည်မှာ တော်သလင်းလဆန်းမှ စ၍ အရပ်တိုင်းမှာလိုလိုပင် တွေ့ကြရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်စီးသုံးစီးဆုံ၍ အပြိုင်အဆိုင် တီးကြမှုတ်ကြ ကကြသည်မှာ ကြည့်ကြသူများဖြင့် ဆင်ပွဲငယ်တစ်ခုမျှ စည်ကားလှ၏။
ဆင်ပွဲတော်နီးလေလေ အလှူခံသူများ စည်ကားလေ ဖြစ်သည်။
ပွဲတော်နေ့ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့သည် အထူးစည်ကားဆုံးသော နေ့တစ်နေ့ဖြစ်၏။
ထို့နေ့တွင်ပင် ”မာဃ’ အရုဏ်တော်ဝတ်အသင်းမှ မြသပိတ်တော် လှည့်လည်ပွဲနှင့်အတူ ဆွမ်းတော်ကြီးလှည့်လည်ပွဲ၊ မီးထွန်းလှည့်လည်ပွဲ၊ ဆင်ကပွဲ၊ ဆင်ပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်သော နေ့ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် အမြို့မြို့၊ အရွာရွာ အရပ်ရပ်တို့မှ မြသပိတ်တော်လှည့်ပွဲနှင့် ဆင်ကပွဲ၊ ဆင်ပြိုင်ပွဲတို့ကို ကြည့်ရှုရန် လူကြီး၊ လူငယ်၊ မိန်းမယောက်ျား တို့သည် ဆင်လှည့်မည့် လမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေရာယူကြပြီးဖြစ်လေသည်။
မြသပိတ်တော်နှင့် ဆွမ်းတော်ကြီးပွဲများ ရွှေသာလျောင်းတောင်ခြေသို့ ရောက်လျှင် မြသပိတ်တော်နှင့် ဆွမ်းတော်ပွဲများ၊ ဗုံတောင်များကို ရွှေသာလျောင်းတောင်ထိပ်သို့ ယူဆောင်ပြီးကြလျှင် ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူရန် ပြင်ဆင်ထားရလေသည်။
မြသပိတ်တော် လှည့်လည်ပွဲပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ ဆင်ကပွဲသို့ ဝင်ရောက်မည့် ဆင်အဖွဲ့များသည် တာလွတ်ပေးမည်ဖြစ်သော အစိုးရဂေါပက၊ မီးသတ်၊ ရဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ”ဗဟို’မဏ္ဍပ်သို့ သွားရောက်ပြသ စာရင်းပေးကြရ၏။
ဗဟိုမဏ္ဍပ် လုံခြုံရေး တာဝန်ရှိသူများက အရက်သေစာသောက်စားခြင်း ရှိ မရှိ၊ တုတ်ဓား၊ လက်နက်ပါ မပါ၊ ဆင်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်မှ ခိုက်ရန်ဒေါသမဖြစ်ရန် တာဝန် ယူ မယူ စစ်ဆေးမေးမြန်းပြီးနောက် တာဝန်ရှိသူနှစ်ယောက်အား အထိန်းသိမ်း ထည့်ပေးပြီးလျှင် ဆင်ကပွဲသို့ ဝင်ခွင့်ပေးလေသည်။
ထိုသို့ ဆင်ကပွဲသို့ ဝင်ရောက်ကြရာတွင် ဆင်တစ်စီး တစ်စီးစီတွင် အတီးအမှုတ် ကခုန်သူများနှင့် အားပေး လိုက်ပါသူများမှာ ဆင်တစ်ဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့တွင် ၈ဝ ၁ဝဝ ထက် မနည်းပေ။
ဆင်ပွဲကြည့်ရန် လိုက်ပါလာသူများမှာလည်း ရွာလုံးကျွတ်မျှ ဖြစ်၏။
ဆင်တစ်စီးစီပင် လွတ်ပေးသော်လည်း ဆင်အစီး ၃ဝ-၄ဝ ဖြစ်လာသောအခါ ဆင်တစ်ဖွဲ့နှင့် တစ်ဖွဲ့ဆက်မိပြီး ဆင်ပွဲကြည့်သူများနှင့် ပြည့်ကြပ်ကာ ကြက်ပျံမကျ စည်ကားလှပေတော့၏။
တီးကြ မှုတ်ကြ ကကြ ခုန်ကြ နှင့် ပျော်လိုက်ကြည်သည့်ဖြစ်ခြင်း၊ ဒိုးသံ၊ လကွင်းသံ၊ ဝါးလက်ခုပ်သံတို့မှာ ရောထွေးဆူညံလျက်ရှိတော့၏။
နံနက် ၉ နာရီ ၁ဝ နာရီမှ စတင်၍ လှည့်သော ဆင်ကပွဲသည် ဆင်တစ်စီးလျှင် ဈေးကြီးကို သုံးပတ် ပတ်၍ ကပြကြရာ ညနေ ၄ နာရီခန့် ရောက်သောအခါ ဆင်များသည် ခေါင်းတစ်ခြား ကိုယ်တခြားဖြစ်၍ ပျက်ကုန်လေပြီ။
ဆင်အဖွဲ့ဝင်လူများလည်း မတီးနိုင် မကနိုင်တော့ဘဲ ညနေ ၄ နာရီကျော်ကျော်တွင် ဆင်ကပွဲကြီးလည်း ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေတော့၏။
သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၅ ရက်နေ့ ညသည် ဝါကျွတ်မီးထွန်းပွဲနှင့်လည်း တိုက်ဆိုင်နေပြန်ရာ အိမ်တိုင်းမှ မီးရောင်စုံ ထွန်းညှိကြသည်မှာလည်း လမ်းတိုင်းလိုလိုပင် ဖြစ်၏။
အရုဏ်တော်ဝတ်အသင်းများမှ ဧည့်ခံသော ဇာတ်၊ အငြိမ့်ပွဲများကြောင့်လည်း စည်ကားလှပေ၏။
ရှေးအခါက ဧည့်ခံပွဲများကို ရွှေသာလျောင်းတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် ကျင်းပရာ အသွားအလာ အသယ်ခက်ခဲသဖြင့် တောင်တော်၏ အောက်ခြေတွင်ပင် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်လေသည်။
နံနက်ရောက်လျှင် ကျေးရွာ ရပ်ကွက် အသီးသီးမှ အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားတို့သည် ဆင်လှူပွဲတွင် ပါဝင်လှူဒါန်းကြရန် ရွှေဆင်၊ ငွေဆင်နှင့် ဆင်ရုပ်များ၊ ဆွမ်းတော်ပွဲများ၊ အတီးအမှုတ်များဖြင့် ကပြဖျော်ဖြေလျက်ရှိ၏။
ထို့နောက် အစိုးရမှ ဦးစီးလျက် ဘဏ္ဍာတော်ထိန်း ဂေါပက၊ မီးသတ်၊ ပြည်သူ့ရဲတို့ပါဝင်ပြီး စနစ်တကျ အခမ်းအနားဖြင့် တက်ရောက်ကြ၏။
လမ်းတစ်လျှောက်လုံးတွင်လည်း ကုသိုလ်ရှင်များက ဇရပ်များမှ ဆီးကြို ဖိတ်ခေါ် ကျွေးမွေးကြသည်မှာ ပျော်စရာပင် ကောင်းတော့သည်။
တောင်ထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ရွှေသာလျောင်းစေတီတော်ကြီးအား လက်ယာရစ် သုံးပတ်ပတ်၍ ဆွမ်းတော်ပွဲများကို ဘုရားများရှေ့တွင် ထား၍ ဆင်ရုပ်များကို ဘုန်းတော်ကြီးများရှေ့တွင် ခုံနှင့် ချထားပြီးလျှင် အနော်ရထာမင်းကြီးနှင့် ဆင်ဖြူ (ဆင်မယဉ်သာ) ကိုပါ ရည်စူး၍ တရားနာပြီး ရေစက်သွန်းချ အမျှသုံးကြိမ် သုံးခါ ပေးခြင်း၊ သာဓု အနုမောဒနာ ပြုခြင်းတို့ဖြင့် ဆင်လှူပွဲ ပွဲတော်ကြီး ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်တော့၏။
ထိန်းသိမ်း စဉ်လာ ဤသို့ဖြင့် ရှေးရိုးစဉ်လာ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့ရာ တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကောလာ၍ ဆင်လှူပွဲတော်၏ အနှစ်သာရ ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ယဉ်ကျေးမှု တိမ်မြုပ်ကွယ်ပျောက်လျက် အမူးပွဲ၊ အရူးပွဲ၊ ပျော်ပွဲသတ်သတ်လောက်သာ သဘောသက်ရောက်ခဲ့ကြ၏။
သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် ရွှေသာလျောင်းတောင်တော်ပေါ်သို့ တက်ရောက်သူများပင် အင်မတန် နည်းပါးခဲ့လေသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ စ၍ အစိုးရဂေါပက၊ စစ်ဘက်၊ နယ်ဘက် မီးသတ်နှင့် ဌာနဆိုင်ရာတို့၏ အကူအညီဖြင့် ရှေးရိုးစဉ်လာ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းပြီးလျှင် ဆင်လှူပွဲတော်ကို စနစ်တကျကျင်းပ ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
ဆင်၏ ရိုးရာအကသာမက ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုကိုပါ ဦးစားပေးပြီးလျှင် အမှတ်ပေးဒိုင် ၃ ခု၊ အမှတ်လျှော့ဒိုင် ၃ ခုဖြင့် ဆင်၏ အလှနှင့် သဘာဝ၊ သီချင်း၊ တီးလုံးတို့၏ ငြိမ့်ညောင်း သာယာမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စည်းကမ်းရှိမှု၊ အချိန်လေးစားမှုတို့ဖြင့် ဆင်ပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ပေးလေသည်။
ဒိုင်အဖွဲ့ချုပ်မှ ဆုရသော ဆင်များကို အမှတ် အနည်းအများအလိုက် ကြေညာ၍ ဆုများကို ချီးမြှင့်လေသည်။
ထိုသို့ ကျင်းပပေးခြင်းဖြင့် တိုးတက်မှုများ ရရှိလေသည်။
ဆင်ကကြရာတွင် နတ်ဒိုးအက၊ လေးကင်းအက၊ ဗုံတောက်အက၊ အရိုင်းက၊ အယဉ်က၊ ရှမ်းအကများအပြင် ရှေးရိုးသီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ယိုးဒယားပတ်ပျိုး၊ ခေတ်သီချင်းတို့ဖြင့်လည်း လိုက်ဖက်အောင် ကတတ်ကြသည်။
အတီးအမှုတ်များမှာလည်း ရှေးအခါက ဒိုးပတ်၊ နှဲ၊ ယကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်များဖြင့်သာ တီးမှုတ်ခဲ့ကြရာမှ ယခုအခါ ခေတ်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုအရ ကြေးနောင်၊ မောင်းဆိုင်း၊ ယကွင်း၊ နှဲ၊ ပတ်ဝိုင်း၊ ပတ်မ၊ အုပ်စုံ၊ အော်ဂင် စသည်များလည်း ပါဝင်လာ၏။
အဆိုတွင်လည်း ရှေးက အမျိုးသားသာ သီဆိုကြရာမှ ယခုခေတ် အမျိုးသမီး အဆိုများ ပါဝင်လာလေသည်။
ဆင်ရုပ်များမှာလည်း ရှေးက ဆေးရေးပန်းချီ ပိတ်ခြေထောက်မှ ရွှေချည်ထိုး၊ ဖန်စီ၊ မှန်စီ၊ ကတ္တီပါခြေထောက်၊ ကျောအုပ်၊ ထိပ်အုပ်တို့ဖြင့် ရှေးက အဖိုးတစ်သိန်းထိုက်သော တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်ထားသော ပကတိဆင်များနှင့် မခြားတော့ပေ။
ဤသို့ဖြင့် ”ဆင်လှူပွဲတော်’ ကျင်းပရခြင်းအနှစ်သာရကို လူတိုင်း သဘောပေါက်ကြလေလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်မှ သာမက နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များကပါ စိတ်ပါဝင်စား လာရောက်ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်း၊ ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်သေများ ရိုက်ကူးခြင်း၊ ဆင်အဖွဲ့များကို မိမိတို့ မြို့ရွာများသို့ ဖိတ်ခေါ်၍ ကပြစေခြင်း၊ ရုပ်မြင်သံကြား၊ အစိုးရအသံလွင့်ဌာနမှလည်း ပြသ အကူအညီပေးခြင်းတို့ကြောင့် ကမ္ဘာအထိ ပျံ့နှံ့ ကျော်ကြားသော ကျောက်ဆည် ဆင်လှူပွဲတော်ဖြစ်ပါတော့သတည်း။
စိန်ဖြူ (စိန်သတ္တုဟူ၍ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ-၄တွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။
)မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)အား အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အာဆင်းနစ်(Arsenic) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဓာတုဗေဒသင်္ကေတမှာ As ဖြစ်သည်။
အဝါ၊ အနက်၊ မီးခိုးဟူသော သုံးမျိုးစပ်အရောင်ဖြစ်ပြီး ငွေရောင်သမ်းနေသော ကြွပ်ဆတ်သည့် ပုံဆောင်ခဲအနေဖြင့် တွေ့ရသည်။
သံမဏိရောင် ခပ်မွဲမွဲရှိ၍ သတ္တုကဲ့သို့ပြောင် လက်သော အခဲဖြစ်၏။
ခနောက်စိမ်းနှင့် ကြွပ်တို့ကဲ့သို့ပင် သတ္တုဟုလည်း မဆိုနိုင်၊ သတ္တုမဟုတ်ဟူ၍လည်း မဆိုနိုင်သော ကြားသတ္တုဒြဗ်စင်ဖြစ်၏။
သို့သော် သတ္တုမဟုတ်သော ဖော့စဖောရစ်နှင့် ပို၍နီးစပ်၏။
အာဆင်းနစ်ကို သယံဇာတအဖြစ်ဖြင့် ၎င်း၊ အထူးသဖြင့် ကန့်နှင့် ရောစပ်၍ တွေ့နေကျသတ္တုရိုင်းများ တွင်၎င်း တွေ့ရ၏။
အခြား ဒြပ်စင်များနှင့်လည်း အလွယ်တကူ ဓာတ်ပြုနိုင်သည်။
အပူပေးသောအခါ အလွယ်တကူ ကြက်သွန်နံ့ရသော အာဆင်းနစ် ထွိုင်အောက်ဆိုဒ်(arsenic trioxide) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
non metallic form ဓာတ်ပြုအား အလွန် နည်းသော်လည်း ပြင်းအားကောင်းသည့် အက်ဆစ်များ ထဲတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သည်။
အသုံးပြုခြင်း အခြားဓာတ်ပေါင်းများနှင့် ရောစပ်ထားသော အာဆင်းနစ်သည် အာစနစ်ချည်းသက်သက်ထက်ပို၍ အသုံးဝင်သည်။
အာဆင်းနစ် ဒြပ်ပေါင်းများကို ဖန်ထည်များ ပြုလုပ်ခြင်း၊ လေဆာရောင်ခြည် ထုတ်လွှတ်နိုင်သော semiconductor gallium arsenade ပြုလုပ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုပါသည်။
Arsine gas AsH3 သည် လွန်စွာ အဆိပ်ပြင်းသောကြောင့် အထူးဂရုပြု သုံးရသော်လည်း ၎င်းကို အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းပြုလုပ်သော စက်ရုံများတွင် အဓိက အရေးကြီးဓာတ်ငွေ့အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
အာဆင်းနစ်ဒြဗ်ပေါင်းများ သည် အမျိုးမျိုးသော အသီးပင် အရွက်ပင်များကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ပိုးမွှားများကို သတ်ရန် ပိုးသတ်ဆေး အဖြစ်ဖြင့် အလွန်အသုံးဝင်၏။
ကော့ပါး(ကြေးနီ)၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်စီဂျင်တို့နှင့် ရောစပ် ထားသော အာစနစ်ဒြဗ်ပေါင်းများကို ခြယ်ဆေးပေါင်း မြောက်မြားစွာတို့တွင် အသုံးပြုရ၏။
အနုပညာတွင် အသုံးများသော မြစိမ်းရောင်အသွေး ရှိသည့် 'ပဲရစ် ဂရင်း(copper acetoarsenite)'ခေါ် ထင်ရှားသော ခြယ်ဆေးတစ်မျိုးတွင် အာစနစ်ပါ၏။
အာဆင်းနစ် ဒြဗ်ပေါင်းများမှ အဆိပ်ငွေ့များ ထွက်မည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် နံရံကပ်စက္ကူများနှင့်အထည် များကို အာဆင်းနစ်ပါသော ဆိုးဆေးများဖြင့် အရောင်ခြယ်လေ့ ဆိုးလေ့မရှိကြချေ။
အာဆင်းနစ်ကို ခဲကျည်ဆန်များပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကအသုံး ပြုကြ၏။
ကျည်စေ့များပြုလုပ်ရာ၌ ခဲတွင် အာဆင်းနစ် အနည်းငယ်ကိုထည့်၍ ရောစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ကျည်စေ့လုံးကလေး များကို ရရှိနိုင်သည်။
ခဲချည်း သက်သက်ကို ကျို၍လောင်းယူလျှင် အလုံးကလေးများကို မရနိုင်ဘဲ၊ အမျှင်တန်းလန်းပါလာသော ခဲကလေးများကိုသာရရှိသည်။
အာဆင်းနစ်နှင့် အောက်စီဂျင် ရောစပ်ထားသော အာဆင်းနစ်အဖြူကို ဖန်လုပ်ငန်းတွင် သံကြောင့်ဖြစ်ပေါ်သော အရောင်ကိုချွတ်ရန် အသုံးများ၏။
ထို့ပြင် ကြွက်နှင့်ယင်များကိုသတ်ရန် အဆိပ်ခတ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ရောင်စုံ မီးပန်းများ ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း အသုံးပြုကြသေး၏။
အိုင်းယန်းပါကလိုရိုက် ပျော်ဝင်ရည်နှင့် မက်ဂနီဇီယာအမှုန့်များသည် အာဆင်းနစ်အဆိပ်ဖြေဆေးများဖြစ်ကြသည်။
သံတွင် အာဆင်းနစ် အနည်းငယ်ထည့်၍ ရောစပ်လိုက်သောအခါ သံအရောင်ပြောင်လက်၍လာသည်။
သဘာဝမှာတွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ အာဆင်းနစ်သည် သဘာဝတွင် အနည်းငယ်သာတွေ့ရသည်။
၎င်းသည် မြေဆီလွှာထဲတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး လေနှင့် ရေတို့မှတစ်ဆင့် နေရာအနှံ့အပြားသို့ပျံ့နှံ့ သွားသည်။
အာဆင်းနစ်သည် သေစေနိုင်သော အဆိပ်ရှိသော်လည်း တချို့သက်ရှိများအတွက် အနည်းငယ် လိုအပ်ပါသည်။
သန့်စင်သော အာဆင်းနစ် ကို သဘာဝတွင် microcrystalline အဖြစ်နှင့်သာ အနည်းအပါး တွေ့ရသည်။
၎င်းကို ဆိုက်ဘေးရီးယား၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ ရိုမေးနီးယားနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ တို့တွင်တွေ့ရသည်။
အာဆင်းနစ်ကို အများအားဖြင့် ဆာလ်ဖာနှင့် ရောစပ်ပြီး arsenopyrite (AsFeS) တွင်တွေ့ရသည်။
ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယားဘာသာပြန်ဆိုမှု ပရောဂျက်တွင် ပါဝင်သူ ကိုတင်ကျော်ဦးမှ ဘာသာပြန်ဆိုသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ ကဏ္ဍ:တပိုင်းသတ္တုများ။
အနားထောင့်တွင် ဘောင်ကွပ်ထားသော ၁၅ ရာစုက စာအုပ်။
၁၃၅ အေဒီက ဆဲလ်ဆပ်စ် စာကြည့်တိုက်သည် စာလိပ်ပေါင်း သောင်းနှစ်ထောင်ကို သိမ်းဆည်းနိုင်သည်။
ပုံနှိပ်ပြီး စာအုပ်တစ်အုပ်၏ အံ့ဩဖွယ် ရှေးအခါက ပပိုင်းရပ် ကျူရွက်များ၊ သားရေပြားပေါ်တွင် စာရေးသားကာ၊ စာအုပ်ပြုလုပ်သည်မှစကာ ပုံနှိပ်စာအုပ် ဖြစ်ပေါ်ထုတ်ဝေသည်အထိ စာအုပ်သမိုင်းသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည်။
ယခုခေတ်တွင် စာအုပ်အမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိ၏။
ထိုကဲ့သို့ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြင်းမှာ စာအုပ်ဖက်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် ကောင်းမွန်သည်ထက် ကောင်းမွန်လာအောင် ပြုပြင်ပေးနိုင်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
ပုံနှိပ်စက်မပေါ်မီက စာအုပ်များ ရှိခဲ့သော်လည်း စာအုပ်အမြောက်အမြား ထုတ်ဝေနိုင်ခြင်းမှာ စာပုံနှိပ်စက်ပေါ်တွင် တည်သည်။
စာပုံနှိပ်စက်များကို ကောင်းမွန်လာအောင် ပြုပြင်ပေးနိုင်သောကြောင့် စာအုပ်ကောင်း မြောက်မြားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
ရှေးပဝေဏီကဆိုလျှင် စာအုပ်များ မပေါ်သေးချေ။
ရှေးခေတ်လူများသည် ရွှံ့စေးပြား၊ သစ်ခေါက်၊ သားရေ၊ ပျဉ်ပြား စသော မပျက်စီးလွယ်သည့် ပစ္စည်းများပေါ်၌ စာအုပ်များကို ရေးသားကြသည်။
ကျောက်ပြားများပေါ်တွင် စာလုံးများကို ထွင်းကြသည်။
ဆင်စွယ်ပြား၊ ကြေးညိုပြား၊ ခဲပြားများပေါ်တွင် ပြည်သူ အများနှင့်ဆိုင်သော မှတ်တမ်းများကို ရေးခဲ့ကြသည်။
ယင်းတို့ကို နံဘေးတဖက်၌ တွဲထားလေ့ရှိရာ စာအုပ်ခပ်ဆင်ဆင် ဖြစ်လာ၏။
စာအုပ်၏အဓိပ္ပာယ် မည်သည့်ပုံနှိပ်စာကို "စာအုပ်"ဟု ခေါ်သနည်းဟူသော မေးခွန်းကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ အမျိုးမျိုး ဖြေဆိုထားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အိုက်စလန်ပြည်၌ စာမျက်နှာ ၁၇ ရှိလျှင် "စာအုပ်"ဟု သတ်မှတ်၍ အိုင်ယာလန်နှင့် မိုနာကိုနိုင်ငံများကမူ စာမျက်နှာ ၁၀၀ ထက်မနည်း ရှိမှ စာအုပ်ဟု သတ်မှတ်သည်။
သို့ဖြင့်ရာ စာအုပ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးမျိုး သတ်မှတ်ထားသည်ကို တွေ့ရ၏။
အိုက်စလန် ၁၇ မျက်နှာ အိုင်ယာလန်နှင့် မော်နာကို ၁၀၀ ကျော် ဒိန်းမတ် ၆၀ ကျော် အမေရိကန်နှင့် ဟန်ဂေရီ ၆၄ မျက်နှာကျော် ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား ၃၂ မျက်နှာကျော် ဗြိတိန် (အထူအပါးမပြ၊ ခြောက်ပဲနိ တန်ဖိုး ရှိရမည်။
) စာအုပ်ဟူ၍ သတ်မှတ်ရာ၌ ယင်းသို့ အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေသဖြင့် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ပညာသိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (ယူနက်စကို)က "စာအုပ်ဆိုသည်မှာ အတွင်းစာမျက်နှာ ၄၉ မျက်နှာထက်မနည်း ရှိ၍ အချိန်မှန် ထွက်ရန် မလိုသည့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော စာပေ ဖြစ်ရမည်"ဟု သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ပပိုင်းရပ် စာလိပ်များ ထိုနောက် ပပိုင်းရပ်ဟုခေါ်သော ကျူပင်တစ်မျိုးမှရသည့် အရွက်များပေါ်တွင် စာများကိုရေးသား၍ စာအုပ်သဘော ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ပပိုင်းရပ်အရွက်များကို ယခုခေတ် စာအုပ်ချုပ် သကဲ့သို့ မချုပ်ဘဲ ကော်ဖြင့်သာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပပိုင်းရပ်ရွက်များကို ယှဉ်၍ ကော်ကပ်လိုက်ရာ အလိပ်ရှည်ကြီး ဖြစ်လာသည်။
ပပိုင်းရပ်ရွက်၏ အလျားကိုလိုက်၍ အလိပ်များမှာ ပြက် ၅ လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိ ရှိသည်။
ပပိုင်းရပ်ရွက်များ၏ အရေအတွက်လိုက်၍ အလိပ်များမှ ၁၅ ပေမှ ပေ ၄ဝ အထိ ရှိသည်။
ပပိုင်းရပ်ရွက်များပေါ်တွင် တစ်ဖက်သာ စာရေးလေ့ ရှိ၏။
ပပိုင်းရပ်ရွက်များကို ဆေးခြယ်(သို့) ရွှေချထားသော တုတ်တံတစ်ချောင်း ပတ်၍ထား၏။
ထိုတုတ်တံ၏ အစွန်းနှစ်ဖက်၌ ဖုများ တပ်ထားသည်။
စာဖတ်လိုသော အခါ စာဖတ်သူသည် ညာဘက်လက်ဖြင့် ပပိုင်းရပ်အလိပ်ကိုကိုင်၍ ဖြန့်ကာဖြန့်ကာ တစ်ရွက်ပြီးတစ်ရွက် ဖတ်ပြီးလျှင် ဗယ်ဖက် လက်ဖြင့် အခြားတုတ်တံတစ်ခုပေါ်တွင် ပြန်လိပ်သွားသည်။
တစ်လိပ်လုံးကို ဖတ်ပြီးလျှင် ပြန်၍ ပထမတုတ်တံပေါ်တွင် လိပ်ထားရသည်။
ပပိုင်းရပ် စာလိပ်များမှာ ရှေးအီဂျစ်ခေတ်မှစ၍ ပေါ်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့အရှေ့တိုင်းများတွင် ပုရပိုက်နှင့် ပေစာများ အသုံးပြုခဲ့ရာ ပုရပိုက်မှာ စာအုပ်သဘောသက်ဝင်၍ ပေစာများကိုမူ ပေထုပ်ပြု၍ စာပလွေဖြင့် ရစ်ပတ်ကာ သိမ်းဆည်းထားလေ့ရှိ၏။
ရှေးဂရိနှင့် ရောမလူမျိုးများသည် ရှည်လျားသော စာမူများအတွက် ပပိုင်းရပ်စာလိပ်များကို အသုံးပြုသော်လည်း အတိုအထွာ မှတ်စရာအတွက်မူ ဖယောင်းအမည်းသုတ်ထားသော ပျဉ်ပြားကလေးများကို သုံးကြသည်။
စတိုင်းလပ်ခေါ် သံချောင်းချွန်ဖြင့် ဖယောင်းပေါ်တွင် စာလုံးများကို ရေးခြစ်ကြသည်။
ထိုစတိုင်းလပ်မှာ မြန်မာစာပေများကို ရေးသားသော ကညစ်နှင့် သဘောချင်းတူသည်။
အထက်ဖော်ပြရာပါ ပျဉ်ကလေးများကို အလျားတစ်ဖက်၌ အပေါက်များဖောက်၍ သားရေကြိုး၊ သံကွင်း စသည်ဖြင့် တွဲထားတတ်ရာ စာအုပ် သဘော ဖြစ်ပေါ်လာပြန်သည်။
ရှေးခေတ်က စာအုပ် (ဝါ) စာလိပ်များအတွက် ပပိုင်းရပ်ကို အသုံးများသော်လည်း အရေးကြီးသော စာမူများကို 'ဗယ်လမ်' ခေါ် နွားကလေးသားရေပေါ်၌ ဖြစ်စေ 'ပတ်ချမင့်'ခေါ် သိုး သို့မဟုတ် ဆိတ်သားရေဖြစ်စေ ကူးယူ၍ စာအုပ် ပြုလုပ်ထားလေ့ရှိ၏။
သိုးနှင့်ဆိတ်သားရေးတို့မှာ နွားကလေးသားရေလောက် ချောမွှတ် နူးညံ့ခြင်း မရှိပေ။
စာရေးသားရန် သားရေးမှာ နယ်ပြီးသားဖြစ်သော သားရေ မဟုတ်ချေ ရေနှင့်ဆေး၍ အမွေးများကျွတ်အောင် ထုံးနှင့် ပွတ်တိုက်၍သာ ထားသော သားရေဖြစ်သည်။
အမွေးကျွတ်သွားသောအခါ သစ်သားဘောင်တွင် ကြက်၍ သားရေကို ခြစ်သည်။
မြေဖြူမှုန့်များနှင့် လိမ်းကျံသည်။
ပြောင်လာအောင် ကျောက်ပွနှင့် ပွတ်တိုက်ပေးရသည်။
ထိုအခါမှ စာရေးသား၍ရသော 'ဗယ် လမ်'နှင့် 'ပတ်ချမင့်'ခေါ် သားရေဖြစ်လာသည်။
နွားကလေး သားရေသည် စာအုပ်ပြုလုပ်သည့် ပစ္စည်းများထဲတွင် ကြာရှည် အခံဆုံး၊ အလှပဆုံးပစ္စည်းဖြစ်လေသည်။
သို့ရာတွင် ဈေးကြီး သဖြင့် အခါတိုင်း စာအုပ်ပြုလုပ်ရာတွင် မသုံးနိုင်ပေ။
ပုံနှိပ် ရာ၌လည်း အလွယ်တကူ ကိုင်တွယ်၍ မရပေ။
နွားကလေးသားရေနှင့် သိုး၊ ဆိတ်တို့၏ သားရေများကို စာရေးရန်၊ စာအုပ်ပြုလုပ်ရန်အတွက် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့်မှစ၍ အသုံးပြုခဲ့သည်။
ခရစ်တော်ပေါ်သည့် အချိန်လောက်မှစ၍ နွားကလေးသားရေ၊ သိုးဆိတ် သားရေများကို ပပိုင်းရပ် အရွက်များအစား တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုသုံးလာကြသည်။
ခရစ်တော်ပေါ်ပြီး အနှစ် ၄၅ဝ ခန့်ကြာသောအခါ စာအုပ်များအတွက် သားရေများကိုသာ သုံးလေ့ရှိတော့၏။
သားရေချပ်များကို အရွယ်ညီအောင်ဖြတ်၍ သားရေကြိုးများဖြင့် စုစည်း ချုပ်လုပ်လိုက်သောအခါ စာအုပ်ဖြစ်လာ၏။
ရောမအင်ပိုင်ယာကြီး ပျက်စီးသွားပြီးသည့်နောက် နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်အတွင်းတွင် စာအုပ်များကို လက်ဖြင့်သာရေးသာ ချုပ်လုပ်ခဲ့ကြရသည်။
စာရေးသားရာ၌ ကျူရိုးနှင့် ငှက်တောင်များကို ကလောင်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
ပပိုင်းရပ်ပေါ်တွင် အများအားဖြင့် မီးခွက်မှိုင်းမှသော မင်ဖြင့် ရေးခဲ့၏။
သားရေများပေါ်၌လည်း ထိုမင်ဖြင့် ဆက်လက် ရေးသားကြ၏။
ထိုနောက် မင်အသစ်တစ်မျိုး ပေါ်လာ၏။
သံမှုန့်များနှင့် ဝက်သစ်ချခေါက်ဖြစ်စေ၊ ပဉ္စကာနီသီး ဖြစ်စေ၊ ရောစပ်၍ ရှရကာရည်ဖြင့် ကျိုလိုက်ရာ မင်ဖြစ်လာသည်။
မင်တွင် ထနောင်းစေးကို ထည့်ထားသဖြင့် သားရေ၌ မင်မှုန့်များ စွဲကပ်နေစေ၍ ပျက်ပြယ်ခြင်း မရှိပေ။
စာမရေးသားမီ သားရေပေါ်၌ စာများကို ရေးသားရန် မျဉ်းများကို ချွန်ထက်သော ခဲချောင်းဖြင့် သားလေ့ကြသည်။
ဥရောပ အလယ်ခေတ်တွင် စာအုပ်များကို ကူးယူရေးသား ကြသည်မှာ အများအားဖြင့် ခရစ်ယန် ဘုန်းကြီးကျောင်းများ တွင် ဖြစ်သည်။
သားရေလေးချပ်ကို ထပ်ပြီးလျှင် တစ်ခေါက် ချိုး လိုက်သောအခါ အရွက်ရှစ်ရွက်ပါ စာအုပ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်လာသည်။
စာကူးသူသည် တစ်ရွက်စီခွဲ၍ ရေးသည်။
စာမျက်နှာ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ရေးသည်။
ခေါင်းစဉ်များကို မင်နီနှင့်ရေး၍ အစစာလုံးများကို လှပစွာ ရေးထည့်သည်။
တစ်ပိုင်းပြီးတစ်ပိုင်း ရေးသားပြီးသောအခါ ပြန်လည် ဖတ်ရှု၍ အမှားများကို ပြင်ပြီး လျှင် စာအုပ်ချုပ်သူထံသို့ စာအုပ်ချုပ်ရန် စာအုပ်အပိုင်းများကို ပေးပို့ကြရသည်။
စာအုပ်ချုပ်သူသည် သားရေချပ်ခေါက်များကို ခေါက်ရိုးနားတွင်ဖေါက်၍ ကြိုးများ ဖြင့် သိပြီးလျှင် သစ်သား ပြားများကို စာအုပ်အဖုံးပြုလုပ်ရန် အပေါက်ဖေါက်ကာ တစ်ပါ တည်း ချုပ်လိုက်၏။
ထိုနောက် သစ်သားပြားများနှင့် စာအုပ်ကျောကို သားရေပြားကြီး တစ်ချပ်ဖြင့် ကော်ကပ်ရန် ဖုံးလိုက်၏။
ထိုသားရေဖုံးကို လှပအောင် သံပူထိုး၍ ခြယ်လယ်လေ့ရှိကြ၏။
ဘာသာရေး ကျမ်းစာအုပ်များကို အထူးသဖြင့် လှပအောင် ခြယ်ထားလေ့ ရှိ ကြသည်။
စာမျက်နှာတိုင်းလိုလိုပင် လှပစွာ ရောင်စုံဖြစ်စေ ရွှေမှုန့်ချ၍ဖြစ်စေ ရေးဆွဲထားသောပုံများ ပါ လေ့ရှိသည်။
အလယ်ခေတ်တွင် ဘာသာရေး ကျမ်းစာအုပ်များကိုသာ အများအပြား ရေးခဲ့သည်။
သို့သော် တရားဥပဒေ၊ ဆေးပညာ၊ သဘာဝသမိုင်း၊ ဗေဒင် စသည့် စာအုပ်စာတမ်းများကိုလည်း ရေးသားခဲ့ကြသေး၏။
အသုံးပြုသော ဘာသာမှာ လက်တင် ဘာသာ ဖြစ်သည်။
လက်ရေးနှင့် ရေးသားသော စာအုပ်များတွင် ခရစ်တော် မပေါ်ထွန်းမီခေတ်က လက်တင် လက‡ာရေးဆရာ ဗာဂျီရေး သားခဲ့သော ကဗျာလက‡ာများကို ခရစ် ၃ ရာစုနှစ်အတွင်းတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်က ကူးယူ၍ လက်ရေးစာအုပ်များ ပြုလုပ်ခဲ့ ရာ ယခုထက်တိုင် မပျောက်မပျက်သေးသော စာအုပ်များအနက် ရှေးအကျဆုံး စာအုပ်များ ဖြစ်နေသည်။
ယင်းကို ဗက်တီကင် စာကြည့်တိုက်၌ တွေ့နိုင်ပေသည်။
ခရစ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ် ကျော်လွန်သောအခါတွင် စာပေ လိုက်စားခြင်း၊ ကျမ်းပြုခြင်း ပညာသင်ကြားခြင်း စသည့် ကိစ္စ များမှာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများမှာထက် တက္ကသိုလ်များတွင် ပိုမို ထွန်းကားလာလေသည်။
ခရစ်ယန်ဘုန်းကြီးများ ရေးသားကူးယူ ချုပ်လုပ်သော စာအုပ်များအပြင် တက္ကသိုလ် အမှုထမ်းလူပုဂ္ဂိုလ် စာကူးဆရာများ ရေးကူးချုပ်လုပ်သော လက်ရေးစာအုပ်များ ပေါ်ထွက်လာလေသည်။
တက္ကသိုလ်များနှင့် တွဲဖက်၍ စာအုပ် ဌာနများ ပေါ်လာလေသည်။
ကျောင်းသားများသည် စာအုပ်ဌာန များမှ စာအုပ်များကို ငှားဖတ်ရသည်။
စာအုပ်များကို ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် အခြားသို့ ယူသွားခွင့် မရှိချေ။
တဖြည်းဖြည်း နှင့် စာအုပ်များကို အပိုင်ရောင်းချသော အလေ့အထ ပေါ်လာ လေရာ စာအုပ်ဌာနမှ စာအုပ်ဆိုင်အဖြစ်သို့ ရောက်သွားလေ သည်။