kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သူတို့သည်တောင်ပိုင်းကျေးရွာများကိုခုခံနိုင်မှုနည်းပါးပြီးအလွယ်တကူထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့သည်။
သူတို့က Lunglei မှာခိုင်ခံ့အောင်လုပ်ပြီးနောက်ထပ်လေ့လာရေးခရီးအတွက်နေရာတွေနဲ့လမ်းတွေပြင်ဆင်တယ်။
သူတို့၏တာဝန်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၈၈၉ Aprilပြီလတွင်သူတို့ပြန်လာခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၈၈၉-၉၀ ဖြစ်သော Chin-Lushai Expedition ဟုခေါ်သည့်အဓိကကင်ပိန်းသည်ချက်ချင်းပင်နောက်သို့လိုက်ခဲ့သည်။
ထပ်မံ၍ ကော်လံနှစ်ခုခွဲထားသည်။
စစ်တကောင်းကော်လံကိုဗိုလ်မှူးကြီးကထိန်းချုပ်ထားသည်။
WW Daly မှ Tregear နှင့် Cachar ကော်လံ။
စစ်တကောင်းကော်လံသည် ၁၈၈၉ ခုနှစ်အကုန်ပိုင်းတွင်ချင်းတောင်တန်းများအပါအဝင်တောင်ပိုင်းဒေသအများစုကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
၁၈၉၀ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် Cachar ကော်လံသည် Aijal (ယခု Aizawl) တွင်စခန်းချခဲ့သည်။
အကြီးအကဲများအားလုံးကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးအကြီးအကဲများကိုဖမ်းဆီးခဲ့ပြီးအိုင်ဇောလ်နှင့်လောင်လီမြို့တို့တွင်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများအဖြစ်အမြဲတမ်းခိုင်ခံ့မြဲမြံစေခဲ့သည်။
Lushai တောင်ကုန်း ၁၈၉၅ တွင်ကြေညာခြင်းဖြင့်မီဇိုတောင်တန်းများကို ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။
၁၈၉၈ တွင်မြောက်နှင့်တောင်တောင်တန်းများကို လူရှိုင်းတောင်တန်း ဒေသတွင်ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီးအိုင်ဇောလ်သည်၎င်း၏ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။
အာသံပြည်နယ်တွင်လူမျိုးစုများလွှမ်းမိုးသည့်districtရိယာတွင်ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအားစုစည်းခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် ၁၉၁၉ အိန္ဒိယအစိုးရအက်ဥပဒေအရ Lushai Hills နှင့်အတူအခြားတောင်တန်းဒေသများနှင့်အတူ "Backward Tract" အဖြစ်ကြေညာခဲ့ချိန်ကစတင်ခဲ့သည်။
Lushai တောင်တန်းများအပါအ ၀ င်လူမျိုးစုခရိုင်များကို ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် "ဖယ်ထုတ်ထားသည့်ဒေသ" အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် Lushai Hills ရှိမီဇိုများအကြားနိုင်ငံရေးနိုးထမှုပထမဆုံးနိုင်ငံရေးပါတီစတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Mizo Common People's Union ကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်Aprilပြီလ ၉ ရက်တွင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုပါတီကိုနောက်ပိုင်းတွင် Mizo Union ဟုအမည်ပြောင်းခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးနေ့နီးကပ်လာသည်နှင့်အမျှ အိန္ဒိယဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာညီလာခံ သည်လူနည်းစုများနှင့်လူမျိုးစုအဖွဲ့ဝင်များနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ကိစ္စရပ်များအတွက်အကြံပေးကော်မတီကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
Gopinath Bordoloi ၏ဥက္က chair္ဌ အဖြစ်ဆပ်ကော်မတီသည်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာညီလာခံအားအရှေ့မြောက်ရှိလူမျိုးစုရေးရာကိစ္စရပ်များအတွက်အကြံပေးရန်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မီဇိုပြည်ထောင်စုသည်လူဆိုင်းတောင်တန်းများနှင့်ကပ်လျက်ရှိ Mizo နေထိုင်ရာofရိယာအားလုံးပါ ၀ င်ရန်တောင်းဆိုသည့်ဤဆပ်ကော်မတီ၏ဆုံးဖြတ်ချက်အားတင်ပြခဲ့သည်။
သို့သော် ယူနိုက်တက်မီဇိုလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (UMFO) ဟုခေါ်သည့်ပါတီအသစ်သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်လူရှိုင်းတောင်ကုန်းများမြန်မာနိုင်ငံသို့လာရောက်ရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့်ပညာရေး မီဇိုဘိုးဘေးဘီဘင်များ၌စာအရေးအသားမရှိပါ၊ ဘာသာရေးအရသဘာဝကိုကိုးကွယ်ပြီးသဘာဝဖြစ်စဉ်များကိုကြည်ညိုလေးစားကြသည်။
လူရှိုင်းတောင်တန်းများသို့ပထမဆုံးရောက်ရှိလာသောသာသနာပြုမှာဗျာ ဝီလျံဝီလျံ (ဝီလျံဝီလျံ ) သည်ထိုအချိန်က ခါး တောင်စ် (ယခုမက်ဟ လာယာ ) တွင်အလုပ်လုပ်နေသော ဝီလျံ သာသနာပြုတစ် ဦး ဖြစ်သည်။
သို့သော်သူသာမတ်လ 1891. အတွက်တစ်ပါတ်များအတွက်စုံစမ်းအလည်အပတ်လာ ၁၈၉၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်တွင် Arthton Aborigines Mission မှတာဝန်ယူထားသော FW Savidge နှင့် JH Lorrain တို့သည် Aizawl သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဤအချက်သည်မီဇိုရမ်တွင် တရားဝင်ပညာရေး နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ၏မူလအစကိုမှတ်သားဖော်ပြခဲ့သည်။
Thingpui Huan Tlang ("Tea Graden")၊ MacDonald Hill၊ Zarkawt တွင်စခန်းချခဲ့သည်။
သူတို့ကချက်ချင်းပဲ Mizo အက္ခရာကို ရောမရေးတဲ့ အက္ခရာကိုအခြေခံပြီးဖန်တီးခဲ့တယ်။
၂ လခွဲကြာပြီးနောက် Savidge သည် ၁၈၉၄ ခုနှစ်1ပြီ ၁ ရက်တွင်ပထမဆုံးကျောင်းစတင်ခဲ့သည်။
သူတို့၏ပထမဆုံးနှင့်တစ်ခုတည်းသောကျောင်းသားများမှာ Suaka နှင့် Thangphunga တို့ဖြစ်သည်။
သူတို့သည် လုကာ နှင့် ယောဟန် ခရစ်ဝင်ကျမ်း များနှင့် တမန်တော်များ၏တမန်တော် ကျမ်းများကို ဘာသာ ပြန်၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သူတို့သည် ၁၈၉၈ တွင်ထုတ်ဝေသော Lushai ဘာသာစကား၏ Grammar နှင့်အဘိဓာန် (Dulien Dialect) ကိုလည်းပြင်ဆင်ခဲ့ပြီးမီဇိုဘာသာစကား၏အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင်လန်ဒန် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်သာသနာပြုအသင်း (BMS) သည် Lungrain နှင့် Lorrain နှင့် Savidge သို့ Lorrain နှင့် Savidge သို့ပို့ခြင်းဖြင့်နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုအရပ်မှသူတို့သည်ဘုရားကျောင်း၊ ပညာရေးနှင့်ကျန်းမာရေး ၀ န်ဆောင်မှုများကိုတိုးချဲ့ခဲ့သည်။
ဗျာ Reginald အာသာ Lorrain, ဗျာ၏ညီငယ် JH Lorrain နှင့် al ၀ ံဂေလိချာ့ချ် Maraland ကိုတည်ထောင်သူ Lushai Hills တောင်ပိုင်းအစွန်းရှိ Mara လူမျိုးများအတွက် ပထမဆုံးရှေ့ဆောင်သာသနာပြုဖြစ်သည်။
သူသည် (ယခုမီဇိုရမ်တောင်ဘက်စွန်းနှင့် ချင်းပြည်နယ် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့်ကပ်လျက်ပါဝင်သည်) Maraland သို့ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၀၇၊ စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် Serkawr (Saikao) ကျေးရွာတွင်အခြေချခဲ့သည်။
Lorrain သည်အက္ခရာများကိုတီထွင်ပြီးမာရာတွင်ကျမ်းစာနှင့်ဖတ်စာအုပ်များကိုပြင်ဆင်ခဲ့သည်။
သူ၏တာဝန်နှင့်အတူမီဇိုလူမျိုးစုများကို ev ၀ ံဂေလိဟောပြောရန်နှင့်ပညာပေးရန်မှာပြီးဆုံးခဲ့သည်။
Lushai Hills ခရိုင် Bordoloi ဆပ်ကော်မတီ၏အကြံပြုချက်အရအစိုးရမှအချို့သောကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကိုလက်ခံခဲ့ပြီး အိန္ဒိယဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ( ၆) ခုတွင်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
Lushai တောင်တန်းများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင်ပေါ်ပေါက်လာပြီး၎င်းအဖွဲ့များပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက်မီဇိုလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင်ခေါင်းဆောင်များကိုဖျက်သိမ်းစေခဲ့သည်။
သို့သော်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်သည် Mizos ၏မျှော်မှန်းချက်များကိုတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာတွေ့ဆုံခဲ့သည်။
ခရိုင်ကောင်စီနှင့် မီဇိုသမဂ္ဂကိုယ်စားလှယ်များသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင်မီဇိုကြီးစိုးသောဒေသများဖြစ်သော ထရီ ပူ ရာ နှင့် မဏိပူရ ပြည်နယ်များကိုအာသံပြည်နယ်ရှိခရိုင်ကောင်စီနှင့်ပေါင်းစည်းရန်အတွက်ပြည်နယ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေးကော်မရှင် (SRC) ကိုတောင်းပန်ခဲ့သည်။
အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များသည် SRC ၏ထောက်ခံချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ မကျေမနပ်မကျေမနပ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
သူတို့က ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင်အိုင်ဇောလ်မြို့၌တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးအရှေ့အိန္ဒိယသမဂ္ဂ (EITU) အသစ်ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးအာသံပြည်နယ်တောင်တန်းများအားလုံးပါ ၀ င်သောသီးခြားပြည်နယ်တစ်ခုတည်ဆောက်ရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်။
Mizo Union သည်ကွဲထွက်သွားပြီးခွဲထွက်အဖွဲ့သည် EITU သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ဤအချိန်တွင် UMFO သည် EITU သို့ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး Chuliha ၀ န်ကြီးဌာနမှ Hill ပြproblemsနာများကိုနားလည်ပြီး၊ EITU မှသီးခြား Hill ပြည်နယ်အတွက်ဝယ်လိုအားကိုဆက်လက်မထားရှိနိုင်ခဲ့ပေ။
Mautam အစာခေါင်းပါးသောအခါ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် Mizo တောင်ကုန်းကို Mizo သမိုင်းတွင် Mautam အငတ်ဘေးဟုလူသိများသောအငတ်ဘေးကြီးကြောင့်အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။
အငတ်ဘေးဖြစ်ပွားရခြင်း၏အကြောင်းရင်းမှာ ၀ ါးများ ပွင့်လာသောကြောင့်ကြွက်များပျံ့နှံသွားသည်။
ဒါဟာအစားအစာစတိုးဆိုင်များနှင့်ကောက်ပဲသီးနှံများအစုလိုက်အပြုံလိုက်ဖျက်ဆီးခံရ။
လူအများအပြားအစာငတ်။
သေကြရသည်။
၁၉၅၅ အစောပိုင်းတွင် Mizo ယဉ်ကျေးမှုအသင်းကို Pu Laldenga နှင့်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၆၀ မတ်လတွင်အစာခေါင်းပါးမှုကိုတိုက်ဖျက်ရန် Mizo ယဉ်ကျေးမှုအသင်းကို 'Mautam Front' ဟုပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၁၉၆၀ စက်တင်ဘာလတွင် Mizo National Famine Front (MNFF) ဟူသောအမည်ကို Society မှလက်ခံခဲ့သည်။
Mizo လူငယ်များသည်ဆန်နှင့်အခြားမရှိမဖြစ်လိုအပ်သောကုန်ပစ္စည်းများကိုအတွင်းပိုင်းကျေးရွာများသို့သယ်ယူပို့ဆောင်ရာတွင်ကူညီပေးခဲ့သော Mizo လူငယ်များသည်လူကြိုက်များလာသည်။
သောင်းကျန်းသူ ၁၉၆၁ ခုနှစ်အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်တွင် Mizo အမျိုးသားအစာခေါင်းပါးမှုရှေ့မှောက် Mizo အမျိုးသားတပ် ဦး (MNF) ကိုနိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းသစ်အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
သတ်မှတ်ထားသောရည်မှန်းချက်မှာမီဇိုရမ်၏အချုပ်အခြာအာဏာလွတ်လပ်ရေးဖြစ်သည်။
၎င်းသည်လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက် ကိုအစိုးရဆန့်ကျင် ပုန်ကန် မှုဖြင့် Aizawl၊ Lunglei၊ Chawngte, Chhimluang နှင့်အခြားနေရာများရှိအစိုးရအဆောက်အ ဦ များကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
အိုင်ဇောလ်တွင်, 5 နှင့် 6 မတ်လ 1966 ရက်တွင်၏အစိုးရ အိန္ဒိယ ၏မြို့ဗုံးကြဲ အိုင်ဇောလ် Toofani နှင့် Hunter ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များနှင့်အတူ ကဒီပထမဦးဆုံးအကြိမ်အိန္ဒိယသည်၎င်း၏နိုင်ငံသားများကြားတွင်မဆိုကြင်နာတဲ့လှုပ်ရှားမှုကိုချေမှုန်းရန်ရန်၎င်း၏လေတပ်အသုံးပြုခဲ့သည်။
“ နောက်တစ်နေ့မှာနာရီပေါင်းများစွာပိုမိုများပြားသောဗုံးပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးဒေါင်ဖူနှင့် Chhinga veng inရိယာရှိအိမ်အများစုကိုပြာထဲမှထွက်ခွာစေခဲ့သည်” ဟုအိုင်ဇောလ်ရှိအသက် ၆၂ နှစ်အရွယ် Rothangpuia ကပြန်ပြောပြသည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မီဇိုအမျိုးသားတပ် ဦး အားတရားမ ၀ င်ခြင်းနှင့်နိုင်ငံအတွက်လိုအပ်မှုတိုးလာသည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင်မီဇိုခရိုင်ကောင်စီကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ၀ န်ကြီးချုပ် အင်ဒီရာဂန္ဒီ နှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးမီဇိုရမ်အားနိုင်ငံစုံအဖြစ်သတ်မှတ်ရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင်အိန္ဒိယအစိုးရမှမီဇိုတောင်တန်းများကိုပြည်ထောင်စုနယ်မြေအဖြစ်ပြောင်းလဲရန်ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် UT ၏တရားဝင်ကြေညာချက်ကို Mizoram အမည်ဖြင့်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
မီဇိုရမ်အား ပါလီမန် တွင်အမတ်နေရာနှစ်နေရာခွဲဝေပေးခဲ့သည်၊ တစ်ခုစီကို Lok Sabha နှင့် Rajya Sabha တို့တွင်တစ်နေရာစီထားရှိသည်။
မီဇိုရမ်ပြည်နယ်မွေးဖွားခြင်း ရာဂျစ်ဂန္ဒီ ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ ၀ န်ကြီးချုပ် ရာထူး၌ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏နိုင်ငံရေးတွင် ခေတ်သစ်တစ်ခုအစပြုခဲ့သည်။
Laldenga သည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ၀ န်ကြီးချုပ်နှင့်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
နှစ် ဦး နှစ်ဖက်အကြားညှိနှိုင်းမှုစည်းမျဉ်းများကိုဖြေရှင်းခဲ့သည် ထို့ကြောင့် မီဇိုရမ်ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက် ( မီဇိုရမ်သဘောတူညီချက်၊ ၁၉၈၆၊ အခြေချရေးစာချွန်လွှာ ) ဟုတရားဝင်စာရွက်စာတမ်းကိုထို့ကြောင့်မီဇိုအမျိုးသားတပ် ဦး နှင့်ပြည်ထောင်စုအစိုးရတို့က ၁၉၈၆ ခုနှစ်ဇွန်လ ၃၀ ရက်တွင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
လက်မှတ်ရေးထိုးသူများမှာအစိုးရကိုယ်စား MNF မှ Pu Laldenga ၊ အစိုးရကိုယ်စားပြည်ထောင်စုပြည်ထဲရေး ၀ န်ကြီး RD Pradhan နှင့်မီဇိုရမ်အတွင်းရေးမှူးချုပ် Lalkhama။
မီဇိုရမ် 20 ဖေဖော်ဝါရီလ 1987 အပေါ်အိန္ဒိယဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်သို့မှသာအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုသည့်အညီတစ်ဦးလိုအပ်ချက်ခဲ့ ကြည့်ရှုပါ မီဇိုရမ်ရှိခရစ်ယာန်ဘာသာသမိုင်း မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ရှိပညာရေး ကိုးကားချက်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ။
မာရကက်ရှ်မြို့ သည် မော်ရိုကိုနိုင်ငံရှိ စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
အလယ်-အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသ မာရကက်ရှ်-ဆာဖီ၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။
အက်တလပ်တောင်ကုန်းများ၏ အနောက်ဘက် တောင်ခြေတွင် တည်ရှိသည်။
မာရကက်ရှ်မြို့သည်. တန်ဂျီယာမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် အကွာ၊ မော်ရိုကိုနိုင်ငံမြို့တော် ရာဘတ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် အကွာ၊ ကာဆာဘလန်ကာမြို့၏ တောင်ဘက် အကွာ နှင့် အဂါဒီယာမြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုဒေသတွင် ကျောက်ခေတ်သစ် ကာလကတည်းက ဘာဘာလူမျိုးများ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
မြို့တော်အား ၁၀၆၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်မိုရာဗစ် ဘုရင် ယူစွပ် အီဘင် တက်ရှ်ဖင် ၏ ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ လူမျိုးစုခေါင်းဆောင် အဘူ ဘာကာ အီဘင် အူမာ မှ အယ်မိုရာဗစ် ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ နန်းမြို့အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုမြို့သည် မော်ရိုကိုနိုင်ငံရှိ နန်းမြို့ ၄ မြို့တွင် တစ်မြို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
၁၂ ရာစုအတွင်း အယ်မိုရာဗစ်တို့သည် မက်ဒရာဆာခေါ် ကိုရ်အန်တရားစာကျောင်း များ နှင့် ဗလီများကို မာရကက်ရှ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အန်ဒါလူရှားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြသနေသည်။
၁၂၂၂-၁၂၂၃ တွင် အလီ အီဘင် ယူစွပ်မှ တည်ဆောက်ခဲ့သော တံတိုင်းနီခတ်ထားသောမြို့ နှင့် ထိုကာလအတွင်း အနီရောင်သဲကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သော အခြား အဆောက်အဦးများကြောင့် မြို့တော်အား မြို့တော်နီ ဟု တင်စား ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံရသည်။
မာရကက်ရှ်မြို့သည် အလျင်အမြန်ပင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး မာဂရပ်ဗ်ဒေသ နှင့် ဆာဟာရတောင်ပိုင်း ဒေသတို့တွင် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေး နှင့် ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာနေရာ အဖြစ် တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
​ ဂျီမား အယ်လ်-ဖာနာ သည် အာဖရိက၏ လူအများဆုံး​ စုဝေးရာ ရင်ပြင်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မြို့၏ အနေအထား ဆုတ်ယုတ်လာပြီးနောက် မြို့တော်အား ဖက်ဇ်မြို့မှ ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မာရကက်ရှ်သည် နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့ပြန်သည်။
မြို့တော်သည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ဆာဒီယန်မျိုးနွယ်စု စူလတန်များ ဖြစ်ကြသော အဘူ အက်ဘ်ဒယ်လာ အယ်လ်-ကွိမ်း နှင့် အာမက် အယ်လ်မန်ဆာ တို့ကြောင့် ပြန်လည် တောက်ပလာခဲ့ပြီး သူတို့မှ မြို့တော်အား တောက်ပထယ်ဝါသော အယ်ဘာဒီ နန်းတော် (၁၅၇၈) ကဲ့သို့သော နန်းတော်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ခဲ့ရုံသာမက ပျက်စီးနေသော အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများကိုလည်း ပြန်လည် ပြုပြင်ခဲ့သည်။
၁၇ ရာစု အတွင်းတွင် မာရကက်ရှ်တွင် မြှုပ်နှံထားသော နာယကသူတော်စင် ၇ ပါး ကြောင့် ဆူဖီ မွတ်စလင် ဘုရားဖူးများကြားတွင် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
၁၉၁၂ တွင် မော်ရိုကိုသည် ပြင်သစ်၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး သာမီ အယ်လ် ဂလာအိုရီသည် မာရကက်ရှ်၏ ပါရှာ ခေါ် နန်းရင်းဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သူသည် ထိုရာထူးအား ရယူထားခဲ့သည်မှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မော်စကိုနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီး ဘုရင်စနစ်ကို ပြန်လည်ထူထောင်သည့် ၁၉၅၆ ခုနှစ် အထိပင် ဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မာရကက်ရှ် မြို့တော်ဝန်ဖြစ်သော ဖာတီမာ ဇာရာ မန်ဆိုရီသည် မော်ရိုကိုတွင် ဒုတိယမြောက် ရွေးချယ်ခံမြို့တော်ဝန် အမျိုးသမီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မာရကက်ရှ်မြို့တွင် ဈေးသည်များ နှင့် သူတို့၏ ဈေးဆိုင်များဖြင့် ပြွတ်သိပ်နေသော တံတိုင်းကာထားသည့် မြို့ဟောင်း ရှိသည်။
​ထိုမြို့ဟောင်း နေရာသည် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းဝင် ဖြစ်သည်။
ယနေ့အချိန်တွင် ၎င်းသည် အာဖရိက၏ လူအစည်ဆုံး မြို့တော်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိက စီးပွားရေး ဌာန နှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်ရာ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား လုပ်ငန်းအား မော်ရိုကိုနိုင်ငံ ဘုရင် ဆဋ္ဌမမြောက် မိုဟာမက်မှ တိုက်တွန်း အားပေးပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်ဦးရေအား ၂ ဆတိုး၍ သန်း ၂၀ အထိ ဆွဲဆောင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။
စီးပွားရေးကျဆင်းမှုများ ရှိသော်လည်း မာရကက်ရှ်ရှိ အိမ်ခြံမြေ အဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် ဟိုတယ် တည်ဆောက်မှုများမှာ ၂၁ ရာစုတွင် သိသာထင်ရှားစွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
မာရကက်ရှ်သည် ပြင်သစ်များကြားတွင် အထူးသဖြင့် ရေပန်းစားပြီး ပြင်သစ် နာမည်ကျော် အနုပညာရှင် အတော်များများမှာ မြို့တော်တွင် ပိုင်ဆိုင်သည့် နေအိမ် အဆောက်အဦး စသည်ဖြင့်​ရှိကြသည်။
မာရကက်ရှ်တွင် ဆွတ်ခ် ဟု ခေါ်သောအကြီးဆုံး ရိုးရာဈေး ရှိပြီး ဆွတ်ခ် ၁၈ ခုတွင် ရိုးရာ ဘာဘာကော်ဇော မှစ၍ ခေတ်ပေါ် အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းများ အထိ ရောင်းချလျက် ရှိသည်။
လက်မှုလုပ်ငန်းသည် ဒေသခံ လူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်း အများစုကို အလုပ်ပေးထားပြီး သူတို့သည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများသို့ သူတို့၏ ကုန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချကြသည်။
မာရကက်ရှ်မြို့သို့ မီနာရာအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် မှတဆင့် ရောက်ရှိနိုင်သကဲ့သို့ မာရကက်ရှ် ရထား ဘူတာရုံသည် ကာဆာဘလန်ကာမြို့ နှင့် မော်ရိုကိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တို့နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။
မာရကက်ရှ်တွင် ကာဒီ အေယတ်ဒ် တက္ကသိုလ် အပါအဝင် တက္ကသိုလ် နှင့် ကျောင်းအချို့ ရှိသည်။
မော်ရိုကို ဘောလုံး ကလပ်အသင်းအချို့လည်း အခြေစိုက်လျက် ရှိသည်။
မာရကက်ရှ် လမ်းမ ပြိုင်ကားလမ်းသည် ကမ္ဘာပတ်ကား ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲ၊ အော်တိုဂျီပီ နှင့် ဖော်မြူလာတူး ကားပြိုင်ပွဲတို့ကို လက်ခံကျင်းပရာ နေရာ ဖြစ်သည်။
ဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဓမ္မသာမိ () ကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ လဲချားမြို့၊ နောင်ပန်ကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
သက်တော် ၆ နှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ လဲချားမြို့၊ မဟာစည်ရိပ်သာသီရိမင်္ဂလာအုဌ်ကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တကေသရ (ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ) ထံတွင် ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသည်။
သက်တော် ၂၀ နှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့၊ ဝေဇယန္တာကျောင်းတိုက် ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ တောင်လေးလုံးကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တနာဂသေနာဘိဝံသ (အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက) ဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မော်လမြိုင်မြို့၊ ကျိုက်သုတ်ဘုရားလမ်းနေ ဒေါ်ရီနှင့် မိသားစုတို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ဝေဇယန္တာကျောင်းတိုက် ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ပညာရေး ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ ကျင်းပသော ‘သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ’၊ ပဲခူးမြို့ သာသနာ့မဏ္ဍိုင်ပါဠိတက္ကသိုလ်၏ ‘သဒ္ဓမ္မောဒယဓမ္မာစရိယ’ နှင့် ရှမ်ပြည်နယ်၊ ပင်လုံမြို့တွင် ကျင်းပသော ရှမ်းဘာသာ ‘အဘိပါလဓမ္မာစရိယ’ စသော ဓမ္မာစရိယတန်း သုံးခုစလုံးကို သာမဏေဘဝဖြင့် နှစ်ချင်းပေါက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ပဲခူးမြို့ သာသနာ့မဏ္ဍိုင်ပါဠိတက္ကသိုလ်၏ သဒ္ဓမ္မောဒယဓမ္မာစရိယတန်းကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ပထမဆုဆွတ်ခူး အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် Buddhist and Pali University of Sri Lanka, Colombo မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (MA, Buddhism) ကို ပထမအကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဒုတိယအကြိမ် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (MA, Buddhist Philosophy) (၁၉၉၃) နှင့် တတိယအကြိမ် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (M.Phil, Research Degree) (၁၉၉၆) ကို University of Kalaniya, Colombo, Sri Lanka မှ ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် Oriental Institute, University of Oxford တွင် ‘၁၇ ရာစုမှ မျက်မှောက်ကာလအထိ မြန်မာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဘုန်းတော်ကြီးများ ပညာရေးသမိုင်းဖြစ်စဉ် _ Idealism and Pragmatism: A Study of Monastic Education in Myanmar and Thailand from the 17th Century to the Present’ ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် သုတေသနပြုစာတမ်းရေးသား၍ ပါရဂူဘွဲ့ (Doctor of Philosophy – D.Phil) ကို ရယူခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး - နိုင်ငံတကာဗုဒ္ဓနေ့အခမ်းအနားကျင်းပရေးကော်မတီ (International Council for UN Day of Vesak; ICUNDV) ကမ္ဘာ့ထေရဝါဒတက္ကသိုလ်များအသင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်များအသင်း (International Asso. of Theravada Buddhist Universities; ATBU & International Asso. of Buddhist Universities IABU) မြန်မာနိုင်ငံဗုဒ္ဓဘာသာတက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များအသင်း (Association of Myanmar Buddhist Colleges and Universities) ဥက္ကဋ္ဌ - နိုင်ငံတကာဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းပေါင်းစုံမှ ပညာရှင်များ စုပေါင်း၍ ပြုစုသည့် ‘ဘုံဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်း’ စာတမ်းပြုစုရေးကော်မတီ (Compilation Committee for the Common Buddhist Text; CCCBT) ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရှင်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးတာဝန် - ဗုဒ္ဓဘာသာပညာလေ့လာရေးဌာန၊ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ။
အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင် - ဗုဒ္ဓဘာသာပညာလေ့လာရေးဌာန၊ ဘုံဘေတက္ကသိုလ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ။
ဧည့်ပါမောက္ခ - နာလန္ဒဗုဒ္ဓဘာသာကောလိပ် (Nalanda Buddhist College) အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ။
ပြင်ပစာစစ်သူ (External Examiner) - ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်များ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် သိရိလင်္ကာနိုင်ငံ။
ဆရာတော်သည် အောက်စဖို့ဒ်ဗုဒ္ဓဝိဟာရကျောင်းတိုက်ကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တွင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှ စတင်တည်ထောင်ပြီး အပတ်စဉ်တရားစခန်းများကို ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။
စင်္ကာပူ၊ အိန္ဒိယနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ကျောင်းခွဲများတည်ထောင်ပြီး လစဉ် - နှစ်စဉ် တရားစခန်းများကို အလှည့်ကျဖွင့်လှစ်ပါသည်။
စပိန်၊ ဆားဗီးယား၊ ဟန်ဂေရီ စသော အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများတွင်လည်း နှစ်စဉ် ရက်တိုတရားစခန်းများ ပြသခြင်း၊ အဘိဓမ္မာနှင့် ပါဠိသင်တန်းများ သင်ကြားခြင်း၊ အိန္ဒိယ၊ ထိုင်း၊ စင်္ကာပူ၊ မလေးရှား၊ ကိုရီးယား၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ၊ ကနေဒါ စသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးများသို့လည်း အလျဉ်းသင့်သလို ကြွရောက်ပြီး သာသနာပြုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်တော်မူလျက် ရှိသည်။
ပြည်တွင်း သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ဓမ္မပါလကုန်းမြေရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်တွင် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ဆက်ကပ်သော ပါမောက္ခရာထူးကို လက်ခံယူလျက် သာသနာ့တာဝန်ထမ်းဆောင်တော်မူလျက်ရှိသည်။
ပါရဂူတန်း ကျမ်းစာများကို ကြီးကြပ်စစ်ဆေးပေးခြင်း၊ နိုင်ငံတကာ စာတမ်းဖတ်ပွဲများ၊ ညီလာခံများ ဦးဆောင်စုစည်းကျင်းပေးခြင်း စသည်ဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရှင်များနှင့် ပြည်တွင်းပညာရှင်များ၊ သံဃာများကို ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာ အခန်းကဏ္ဍတွင် အထူးတာဝန်ယူလေ့ရှိသည်။
ထို့အပြင် သီတဂူဆရာတော်ကြီး ဦးဆောင်ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာညီလာခံများ၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် ဦးဆောင်ကူညီသာသနာပြုလျက်ရှိသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးမြို့၊ ဘုရားဖြူရပ်ရှိ ပညာဗောဓိကုန်းမြေပေါ်တွင် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (Shan State Buddhist University, SSBU) ကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရေးကဏ္ဍကို ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်ကြီးများနည်းတူ ဗုဒ္ဓဘာသာအတွေးအခေါ်များ၊ တရားဓမ္မများအား နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီ သုတေသနပြု လေ့လာသင်ကြား ပို့ချနိုင်သည့် တက္ကသိုလ်ကြီးများ ဖြစ်ထွန်းလာစေရေး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။
ဇာတိမြေဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်၊ လဲချားမြို့နယ်၏ ပြည်သူ့ဆေးရုံ တိုးချဲ့မွမ်းမံပြင်ဆင်ခြင်း၊ ဆေးကုသရေးအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းပြီး ကျေးရွာများသို့ နယ်လှည့်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများကိုလည်း ဦးဆောင်ပြုလုပ်ပေးလျက် ရှိသည်။
ဆရာတော်မှ ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းပေးထားသော S.M.E Save the Mother Earth Group လူမှုအကျိုးပြုလူငယ်အဖွဲ့သည် အစိုးရဌာနဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၊ NGO များနှင့်အတူ ဒေသခံတိုင်းရင်းသား လူငယ်များတို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပြီး သစ်တောများ ထိန်းသိမ်းရေး၊ ပတ်ဝန်းကျင်စိမ်းလန်းစိုပြေရေးအတွက် သစ်ပင်များစိုက်ခြင်း၊ ကမ္ဘာမြေသန့်ရှင်းရေးအတွက် အမှိုက်ကောက်ခြင်း၊ ကျောင်းသားလူငယ်များအား ပညာရေးဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းများနှင့် ကျောင်းရန်ပုံငွေ ထောက်ပံ့ခြင်း အစရှိသည့် လူမှုအကျိုးပြုလုပ်ငန်းများလည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ဆရာတော်သည် အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ဘွဲ့၊ မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့၊ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့၊ ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ ဘွဲ့၊ မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ရေးသားခဲ့သည့် ကျမ်းများ အရှင်ဓမ္မသာမိ၏ ဓမ္မအမြင် (၁၉၉၄) ရှမ်းဘာသာ Dhamma Made Easy, Malaysia (1999) Mindfulness meditation Made Easy, Malaysia (1999) [Translated into Thai, Serbian, Hungarian, Spanish and Portuguese] Different Aspects of Mindfulness, Malaysia (2000) Your Queries and Dhamma Answers (2009) Kathina Practice: Historical, Social and Psychological Reflections (2010) Blessings DIY (2011) Emotional Health (in Burmese) (Yangon, 2015) တည်းဖြတ်သူ Journal of IABU Journal of ATBU Editor “Buddhist Studies Review” UK Association of Buddhist Studies Research Associate, London University (2009 – 2011) ဘာသာပြန်ခြင်း Mind-City (by the Thai sangharaja)(2009) (ထိုင်းမှ အင်္ဂလိပ်) Buddhist Psychology (by the Thai sangharaja) (2015) (ထိုင်းမှ အင်္ဂလိပ်) ပညာရပ်ဆိုင်ရာနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ Secretary General, International Council for UN Day of Vesak (ICUNDV) (2006, 2007, 2009, 2010) Member, ICUNDV (2005, 2008, 2011 - to date) Supervisor & examiner for PhD students, Mahidol University, Thailand Supervisor for PhD Students, Kelaniya University, Sri Lanka Supervisor for PhD Students, Peradeniya University, Sri Lanka Supervisor for PhD Students, Mumbai University, India Examiner, SOAS, London University, UK Chairman, Compilation Committee for the Common Buddhist Text (CCCBT) (a project of Theravada, Mahiyana and Vajirayana Scholars to compile a book of distribute to Hotel worldwide) Co-covener (with Prof. Phillip Stanley of Naropa University, USA) of Union Catalogue of Buddhist Text (UCBT) project [to produce an electronic catalogue for all Tipitaka CDs existing in Pali, Sanskrit, Chinese, Tibetan, Korean) Member, Buddhist Studies Management Committee, University of Oxford Fellow, Oxford Centre for Buddhist Studies (OCBS), University of Oxford Buddhist Chaplain, University of Oxford Member, Governing Council, Somaiya Centre for Buddhist Studies, University of Mumbai, India Professor, ITBM University, Yangon Founder, Shan State, Buddhist University, Taunggyi Initiated and promotes Pali speaking conferences internationally သီတင်းသုံးရာကျောင်းများ ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်၊ Shan State Buddhist University SSBU, ပညာဗောဓိကျောင်းလမ်း၊ ဘုရားဖြူရပ်ကွက်၊ ပန်းတင်ကျေးရွာအုပ်စု၊ ဗောဓိတောင်ကုန်း၊ တောင်ကြီးမြို့၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း အောက်စဖို့ဒ် ဗုဒ္ဓဝိဟာရ (ရန်ကုန်)၊ Oxford Buddha Vihara (Yangon); OBVY, အမှတ် (၆၈)၊ ကျောက်စိမ်းပတ်လမ်း၊ ရတနာကျွန်းရိပ်သာ၊ သုနန္ဒာရပ်ကွက်၊ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ Oxford Buddha Vihara (Singapore) 19 Novena Terrace, Novena , Singapore 307912 ကိုးကား။
ဝီစကီ တေးချော့သီချင်း () သည် ဘီလ် အန်ဒါဆန်နှင့် ဂျွန် ရန်ဒဲလ် တို့ဖွဲ့ဆိုထားသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ အမေရိကန် ကန်းထရီးအဆိုတော် ဘရက်ဒ် ပေးဇ်လီ နှင့် အဲလစ်ဆန် ခရောက်စ် တို့သီဆိုသော စုံတွဲတေးသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
ပေးဇ်လီ၏ တတိယမြောက် တေးအခွေ 'တာယာပေါ်က ရွှံ့ဗွက်များ' (Mud on the Tires) တွင် ပါဝင်ကာ ၂၀၀၄ မတ်လ ၂၉ တွင် ဖြန်ချိခဲ့သည်။
ပေးဇ်လီ၏ ဂီတလမ်းကြောင်းတွင် (၁၁)ကြိမ်မြောက် ဇယားပေါ်ရောက်ရှိခဲ့သော သီချင်းလည်းဖြစ်သည်။
ဘီလ်ဘော့ဒ် ရေပန်းစား ကန်းထရီး သီချင်း (၁၀၀) ဇယားတွင် အဆင့်သုံးအထိ ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ကန်းထရီးဂီတ တစ်နှစ်တာ အကောင်းဆုံးတေးသီချင်းဆုကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
ပလက်တီနမ် အဆင့် နှစ်ဆရရှိခဲ့သော ပေးဇ်လီ၏ သီချင်းလေးပုဒ်အနက် တစ်ပုဒ်လည်းဖြစ်သည်။
ပါဝင်မှု ဝီစကီ တေးချော့သီချင်းသည် ဘဲလဒ် (ballad) လျှပ်စစ်ဂီတသံမပါ နဂိုအတိုင်းတီးခတ်သော (acoustic) တေးတစ်ပုဒ်ဖြစ်၍ ဘီ မိုင်းနား သံစဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။
အကူးစတစ်ဂစ်တာ၊ ဒေါဘိုရာဂစ်တာ အမျိုးအစားများဖြင့် တီးခတ်ထားသည်။
ဇာတ်လမ်းအကြောင်းမှာ ရုတ်တရက် နာနာကျင်ကျင်ခွဲခွာခဲ့ရသော စုံတွဲသည် အရက်စွဲသည့် ဝေဒနာခံစားရပြီး နောက်ဆုံး အရက်ကြောင့်ပင် သေခြင်းတရားကို ကြုံတွေ့ရသည့် အကြောင်းဖြစ်၏။
ပထမအနေဖြင့် အမျိုးသားမှာ ခွဲခွာနာကျင်၍ အရက်စွဲသွားပြီး ထပ်မံ၍ ထိုအမျိုးသား သေဆုံးသဖြင့် အပြစ်မကင်းသလို ခံစားရသော အမျိုးသမီးသည် အရက်ကျေးကျွန်ဖြစ်၍ သေပွဲဆင်ရသည်။
သီချင်းစာသား၌ အမျိုးသမီးသည် အမျိုးသားကို နာကျင်ရင်ကွဲစေရန် ဖောက်ပြန်ခြင်း (သို့) ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုး ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။
ပေးဇ်လီသည် ပထမ အပိုဒ်နှင့် သံပြိုင်အပိုဒ်ကို သီဆို၍ ခရောက်စ်က ဒုတိယ အပိုဒ်နှင့် သံပြိုင်အပိုဒ်ကို ဆိုသည်။
ပထမအပိုဒ်မှာ အမျိုးသားဇာတ်ရုပ်ကို သရုပ်ဖော်၍ အမျိုးသမီးအတွက် ဒုတိယအပိုဒ်ဖြစ်သည်။
ကုန်းစံ အမည်ရှိသည်များမှာ နေရာဒေသ ကုန်းစံရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ် ကုန်းစံရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ် မြောက်ကုန်းစံရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ် ကုန်းစံ (နောက်)ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ် ကုန်းစံ (ရှေ့)ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ် ကုန်းစံရွာ၊ မိုးကုတ်မြို့နယ် ကုန်းစံရွာ၊ ကျောက်တလုံး၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်။
ကန်တော်ကြီး သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူမြို့တွင် တည်ရှိသော ကန်တစ်ကန် ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ တောင်ငူဘုရင် မင်းကြီးညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၄၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။
ထို့နောက် ပုပ်ပဲချောင်းအနီးတွင် မြဝတီအမည်ဖြင့် နန်းမြို့ တည်ကာ ယာယီနန်းဖြင့် စံမြန်းတော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ခပေါင်းချောင်းနှင့် ပေါင်းလောင်းမြစ် ဆုံရာအနီး တွင် ဒွါရာဝတီမြို့တော်ကို တည်ဆောက်ကာ ထီးနန်းစိုက်ထူ၍ အာဏာစက်ဖြန့်မိုးတော်မူသည်။
ဒွါရာဝတီမြို့တော် ရွှေနန်း တွင် ဘုရင်မင်းကြီးညိုသည် သက္ကရာဇ် ၈၇၂ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ မျှ စံမြန်းခဲ့ကာ ထိုနှစ်များအတွင်း မင်းကြီးညို၏ ဘုန်းတန်ခိုးမှာ အံ့မခန်းကြီးမားလာခဲ့သည်။
လက်နက်နိုင်ငံ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မြို့တော်သို့ မှီတင်းခိုဝင်လာသူ များ၊ ဆင်မြင်းလက်နက်များ၊ များပြားလာသောကြောင့် မြို့တော်မှာ ကျဉ်းမြောင်းလာသည်။
ဤသည်ပင်လျှင် ကေတု မတီ တောင်ငူမြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ရန် အကြောင်း ဖန်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘုရင်မင်းကြီးညိုသည် ကေတုမတီမြို့တော်သစ် တည်ရေး အတွက် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေး တော်မူသည်။
မင်းဆရာတော်ကြီးများဖြစ်သော သီဟိုဠ် ဆရာတော်၊ လောကုတ္တရာဆရာတော်၊ တောင်ညိုဦးပဥ္စင်း၊ ကျက်ဖတိုင်-မွန်ဆရာတော်တို့ထံမှ အကြံဉဏ်ချီးမြှင့်တော်မူခြင်းကိုလည်း ခံယူခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် မြို့တော်သစ်တည်ရန်နေရာကို လက်ရှိ ဒွါရာ ဝတီမြို့တော်နှင့် မနီးမဝေးနေရာ၌ ရှာကြံစေသောအခါ ဒွါရာ ဝတီမြို့အထက် ပေါင်းလောင်းမြစ်(စစ်တောင်းမြစ်)၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘူမိနက်သန် အောင်မြေမှန်အဖြစ် ပြန့် ပြူးကျယ်ဝန်းသည့် မြေနေရာတစ်ခုကို တွေ့ရသည်။
ယင်း နေရာတွင် ကေတုမတီ တောင်ငူမြို့တော်သစ်တည်ပြီး ကန်တော်ကြီး(ခေါ်) လေးကျွန်းကန်တော်(ခေါ်)ကြာအင်းကြီး ကို မြို့တော်တွင်းသို့သွင်း၍တည်ရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။
လေးကျွန်းကန်တော်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ ငှက်ပျောကျွန်း၊ အုန်းကျွန်း၊ လိမ္မော်ကျွန်း၊ စံပယ်ကျွန်းဟူသော ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း ပါဝင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ယင်းကြာအင်းကြီး တွင် ကြာမျိုးငါးပါးအစုံကိုလည်း စိုက်ပျိုးစေသည်။