kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
(၈-ပါးကို ဝိ၊၃၊၃၅၃-စသည်၌ ကြည့်။
) ကထိန်ကို ကမ္မဝါစာရွတ် ဖတ်၍ နုတ်သိမ်းခြင်း (သဟုမ္ဘာရ)သည် ကထိန်ပျက်ပြယ်ခြင်း ၈-မျိုးတွင် တစ်ခုအပါ အဝင် ဖြစ်၏၊ (အန္တရုဗ္ဘာရ-လည်း ကမ္မဝါဖြင့်ပင် နုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝိ၊နိစ္ဆယ၊ဋီ၊၁၊၃၄၁။
ပက္ကမနန္တိကာ-စသော ၇-မျိုးကား ကမ္မဝါဖြင့် နုတ်ရန်မလို၊ စီဝရ, အာဝါသပလိဗောဓ ၂-ပါးပြတ်၍ ကထိန်အာနိသင် ပျက်ပြယ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
) ကထိန်နုတ်ခြင်းဟူသည် ခင်းခြင်းအမှုကိုသာ ရုပ်သိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။
(ကထိန်သင်္ကန်း ပေးသော ဉတ်ကမ္မဝါကို နုတ်ပယ်ခြင်းကား မဟုတ်။
) ထိုသို့ နုတ်လိုက်သဖြင့် အာနိသင်များ ပျက်ပြယ်သွားကြတော့၏၊ နောက်ထပ် သံဃာအား ရည်ညွှန်း၍ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ သင်္ကန်းတို့လည်း ကျောင်းတွင်းရှိ ပုရိမဝါ ကပ်သော သံဃာသာမက ပစ္ဆိမဝါကပ်သူ, ဝါကျိုးပြတ်သူ စသော ရောက်ရောက်သမျှ သံဃာအားလုံးနှင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန် ထိုက်ကုန်၏၊ သဗ္ဗသံဃိက ဖြစ်တော့သည်၊ ကထိန် နုတ်ခွင့် ပြုတော်မူခြင်းမှာလည်း ယင်းသို့ သံဃာအားလုံး လာဘ်လာဘ မျှတစွာ ရရှိစေရန် တောင်းပန် လှူဒါန်းသူ ရှိမှသာ ကထိန်ကို နုတ်ပေးရသည်၊ တောင်းပန်စေကာမူ နောက်ရမည့် လာဘ်လာဘသည် ကထိန် အာနိသင်လာဘ်ထက် ပိုလွန် များပြားပါမှ သို့မဟုတ် ညီမျှပါမှ နုတ်ရသည်၊ နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ပြန်၍ခင်းရန် နုတ်ရသည်ကား မဟုတ်၊ သံဃာအားလုံး လာဘ်မျှစေရန်သာ ဖြစ်သည်၊ ကထိန်ဒါယကာ ၂-ဦး ပေါ်ပေါက် ရာ၌ပင် လာဘ်များသူ၏ သင်္ကန်းကိုသာ ခံယူ ခင်း၍ ကျန်တစ်ဦးအား အဆုံးအမ ဩဝါဒ ပေးကာ နှစ်သိမ့်စေရသည် (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၈၉) ဖြစ်ရာ ထပ်မံခင်းရန် နုတ်ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။
နုတ်၍ နုတ်၍ ခင်းလျှင်လည်း ထိုပုရိမဝါကပ်သော သံဃာချည်းသာ လာဘ်ရ၍ နုတ်ရကျိုးမရှိ၊ ဝိနည်းခွင့်ပြုချက်လည်း မလာရှိချေ။
(အကျယ်ကို ဝိ၊၂၊၃၇၇။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၈။
ဝိနယာလင်္ကာရ၊ဋီ၊၂၊၁၄၆-၇ နှင့် ကင်္ခါ၊ ဂဏ္ဌိ (ချောင်းကောက်မူ) ၁၈၇-၈။
ဝိသုဒ္ဓါရုံအဆုံးအဖြတ် (အပုနကထိနတ္ထာရ-ဝိနိစ္ဆယ) ၄၃-၅-တို့ ကြည့်။
) ကိုးကား Category:ရဟန်းဝိနည်းများ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ Category:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွဲတော်များ Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
အသီးနှင့်အဆီ ဆေးဖက်ဝင်သည့် ကလောပင် ကလောပင် ကလောပင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကလော ခိုပင်ဟူ၍လည်းကောင်း အမည်တွင်သည့် အပင်တစ်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမြဲစိမ်းတောများတွင်တွေ့မြင်ရသည်။
အပင်အရွယ်မှာ အလတ်စားမှ အကြီးစားအထိရှိသည်။
ကလောပင်၏ ရုက္ခှဗေဒအမည်မှာ 'တရက်တိုဂျီးနိုး ကာဇိုင်း' ဖြစ်၏။
ချေးပင်နှင့် ကလောပင်တို့၏ အသီးများသည် ဆေးဖက်ဝင်ကြသဖြင် ယင်းတို့ကို ဘယဆေး ဆိုင်များတွင် ရောင်းချကြသည်။
ကလောစေ့မှရသော ကလောဆီသည် အရေပြားရောဂါများ အထူးသဖြင့် ကုဋ္ဌနူနာ ကုသရာ၍ အသုံးဝင်သောဆေးဖက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကလောပင်၏အသားမှာ မာ၍ဖျော့တော့တော့အရောင်ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း (ကလော) Botany Term : - Species/Family : Flacourtiaceae ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် အမြဲစိမ်းလန်းသော ပင်မတ် ပင်ကြီးမျိုး ဖြစ်၏။
၅၀-၈၀ ပေ မြင်၍ လုံးပတ်၂-၄ ပေရှိ၏။
အကိုင်းများ ထိပ်ဖျား၌ စုနေ၍ အောက်သို့ တွဲလောင်းဖြာကျသည်။
အခေါက် ညိုဝါရောင် ၊ မီးခိုးရောင်ရှိ၍ အဖြူကွက်ကလေးများ ပါ ရှိသည်။
အရွက် ရွက်လွှဲထွက်သည်။
၇-၁၀ လက်မရှည်သည်။
ရွက်ပြားသားရေကဲ့သို့ ပြောင်ချောပြီး မာသည်။
ရွက်ထိပ်ချွန်သည်။
ရွက်ညှာရှည်၍ ရွက်နားလှိုင်းတွန့် ရှိသည်။
အပွင့်: သေးငယ်၍ အဝါဖျော့ရောင် ရှိသည်။
အနံ့ မရှိ ၊ တပေါင်း တန်ခူးတွင် ပွင့်သည်။
အသီး: ညိုဝါရောင်ရှိပြီး ကတ္တီပါကဲ့သို့ အမွေးနုများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
အချင်း ၃ လက်မခန့် ရှိ၍ လုံးဝိုင်းသည်။
ဝါဆိုလကုန်တွင် သီးသည်။
အစေ့: ၁ လက်မခန့် ရှိသော အစေ့များစွာ ပါရှိပြီး အသားပျော့ထဲတွင် နစ်မြှပ်နေသည်။
၎င်းအစေ့မှ ကလောဆီကို ထုတ်ယူ၍ ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးကြသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ : အခေါက် ၊ အသီး ၊ အဆီ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ : ချင်းတွင်း ၊ ကချင်ပြည်နယ် ၊ ကရင်ပြည်နယ် ၊ ပျဉ်းမနားနှင့် အမြဲစိမ်းလန်းသော သစ်တောများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ။
သဘာ၀အလျောက် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းရှိသော တောင်စောင်းများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်။
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ပူ၏ ၊ ခါးစပ်၏ ၊ အန်စေသည်။
အဆိပ်ကို ပြေစေသည်။
နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်းနှင့် အစာမကြေ လေရောဂါ တို့ကို ပျောက်စေ၏။
ရောဂါပိုးများကို နိုင်သည်။
အသုံးပြုပုံ- အခေါက် အခေါက်ကို အဖျားကျဆေး ဖော်စပ်ရာတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြု၏။
အသီး ကလောသီးကို စားပါက နူနာ ၊ အပူကြောင့်ဖြစ်သော အနာ ၊ အော့အန်သော အနာတို့ပျောက်ကင်း၍ သွေး လေ သလိပ် တို့ကိုကြေစေသည်။
အဆီ ကလောအဆီကို လိမ်းခြင်းဖြင့် နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်းကို ပျောက်စေသည်။
သွေးကို သန့်ရှင်းစေသောသတ္တိရှိ၏။
အဆီသည် ပူသဖြင့် ရောဂါပိုးမွှားများကို သေစေသည်။
ထို့ကြောင့် ကုဋ္ဌနူနာနှင့် အခြားအရေပြားရောဂါများကို ကုသရာ၌ အများဆုံးအသုံးပြုကြသည်။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=82 ကိုးကား Category:အပင်များ Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ပါရမီ ()သည် မြင့်မြတ်သူတို့၏ လုပ်ငန်း"ရွှေ" (သို့) အထပ်ထပ်ဆည်းပူးထားသော အလေ့အကျင့်Burmese Orthography, Myanmar Language Commission, 1993 ဟူ၍ အနက်ရရှိသည်။
ဤ၌ "မြင့်မြတ်သောသူ" ဆိုသည်မှာ မိမိအကျိုးအတွက် ပဓာနမထား၊ အများအကျိုးအတွက် နှင့် သံသရာမှလွတ်မြောက်စေရန် လုပ်ဆောင်ကြသောသူများကို ဆိုလိုသည်။
မိမိအကျိုးအတွက် လောကကို အသုံးချသူများမဟုတ်ဘဲ၊ လောကအကျိုးအတွက် မိမိကိုယ်ကို အသုံးချသူများ ဖြစ်ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာအရ ပါရမီဆိုသည်မှာ မြင့်မြတ်သူတို့သာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ကြသော လုပ်ငန်းများကို ဆိုလိုသည်။
ထိုပါရမီများကို ဖြည့်သော (သို့) လုပ်ဆောင်သော သူအများ၌ ဂေါတမဗုဒ္ဓသည် စံပြုထိုက်သည်။
ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့မရောက်မီ ရှေးကာလဘဝတစ်ခုဖြစ်သော သုမေဓာရသေ့ဘဝ၌ ဗျာဒိတ်ရသည်မှစ၍ နောက်ဆုံးဘဝ ဂေါတမဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ မဟာပရိနိဗ္ဗာန်စံသည်အထိ ဆောင်ရွက်ချက်များ ပါဝင်လေသည်။
ထိုသို့သော လုပ်ငန်းများသည် အမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်သော်လည်း လုပ်ငန်းသဘောသဘာဝအားဖြင့် ဆယ်မျိုးသာ ပိုင်းခြားနိုင်သည်။
"ရွှေ" ဒါန၊ သီလ မှအစပြုပြီး ဥပေက္ခာအထိ ဆယ်ခုသော လုပ်ငန်းတာဝန်များဖြစ်ကြသည်။
ပါရမီတစ်ပါးကို နောက်ထပ်သုံးမျိုး ပြန်ခွဲနိုင်သည်။
မူလ ပါရမီ (ရိုးရိုး)၊ ဥပပါရမီ (ရိုးရိုးထက် ပိုသော)၊ ပရမတ္ထပါရမီ (မြတ်သော၊ အမြတ်ဆုံးသော) ဟူ၍ တစ်ပါးကို သုံးခုထပ်မံခွဲခြားသောကြောင့် ပါရမီဆယ်ပါး၊ အကျယ်အနေဖြင့် သုံးဆယ်ဖြစ်သည်။
"မဟာ" ဝေါဟာရ ပါရမီသည် ပါဠိဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်၍ မြန်မာဘာသာစကားတွင်လည်း ထိုစကားလုံးကို မူရင်းအတိုင်းသုံးစွဲကြသည်။
တိပိဋကဆရာတော် ဦးဝိစိတ္တဿရာဘိဝံသရေးသားပြုစုသော မဟာဗုဒ္ဓဝင်၊ ပထမတွဲ၏ အနုဒီပနီအခန်းတွင် ပါရမီကို အကျယ်ရှင်းလင်းထပ်မံဖွင့်ဆိုထားသည်။
ဒါန၊ သီလ ... ဥပေက္ခာ စသည့်တရား ဆယ်ပါးကို ပါရမီခေါ်ကြောင်း၊ ဤဆယ်ပါးကို ပြုမူဆောင်ရွက်ကြသော ဘုရားလောင်းများသည် လွန်မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ် (ပရမ) ဖြစ်ကြောင်း၊ ကြားသူ မြင်သူများက ဤသူသည် "ဘုရားလောင်း" ဟူ၍ အသိဉာဏ်နှင့် အသံ နှစ်ပါးဖြစ်သည့် ပရမာနံ ဘာဝေါကို အနက်ယူ၍ ပါရမီ ဟု မည်ကြောင်း၊ ထို့အပြင် ပရမာနံ ကမ္မံကို အနက်ကောက်၍လည်း ဘုရားလောင်းကျင့်စဉ်ဖြစ်သော ဒါန၊ သီလ စသည့်ဆယ်ပါးကို ပါရမီခေါ်ဆိုကြောင်း ရှင်းလင်းဖွဲ့ဆိုထားသည်။
"မဟာ" သင်္သကရိုက်(သက္ကတ)ဘာသာတွင်မူ ပါရမီတာ ဟူ၍ သုံးနှုန်းသည်။
ယင်းပါဠိမူရင်းစကားလုံးကို လက်တင်အက္ခရာဖြင့် ဖလှယ်ပါက pāramī ဟူ၍ရပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် perfection ဆိုသော ဝေါဟာရဖြင့် ပြန်ဆိုမှုများသည်။
ဦးဟုတ်စိန်၏ ပါဠိ-မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်တွင် ပါရမီကို "ပရမ" နှင့် "ဏီ" ကိုပေါင်းစပ်ပြထား၍ အနက်ကို "အထွတ်အမြတ်၊ မြတ်သောသူ၏ အဖြစ်" ဟူ၍ ပေးထားလေသည်။
မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်-ပါဠိ အဘိဓာန်၊ ဦးဟုတ်စိန် မဟာယာန၊ ဝဇီရာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာများတွင် သက္ကတဝေါဟာရအတိုင်း ပါရမီတာ(Pāramitā) ဟူ၍ သုံးစွဲကြသည်။
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒပိဋကတ်များ၌ ပါရမီများကို အမျိုးအမည်အားဖြင့် ဆယ်မျိုးသတ်မှတ်သည်။
၎င်းတို့မှာ : ဒါန ပါရမီ = ပေးကမ်းစွန့်ကြဲလှူဒါန်းမှု (သို့) စွန့်လွှတ်ခြင်း။
သီလ ပါရမီ = ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းခြင်း။
နေက္ခမ္မ ပါရမီ = တပ်မက်မှုကင်းခြင်း။
ပညာ ပါရမီ = အမှန်တိုင်းသိခြင်း ဝီရိယ ပါရမီ = ဇွဲလုံ့လကြီးခြင်း။
ခန္တီ ပါရမီ = သည်းခံခွင့်လွှတ်ခြင်း။
သစ္စာ ပါရမီ = မှန်ကန်ခြင်း။
အဓိဋ္ဌာန ပါရမီ = ခိုင်မာသော ဆုံးဖြတ်ချက်ရှိခြင်း။
မေတ္တာ ပါရမီ= သူတစ်ပါးအကျိုးစီးပွားကို လိုလားခြင်း။
မေတ္တာထားခြင်း။
ဥပေက္ခာ ပါရမီ= ချစ်ခြင်း မုန်းခြင်း၊ ဆင်းရဲ ချမ်းသာကို ဂရုမထားဘဲ သင့်တင့်စွာ ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ပါရမီများကို ယေဘုယျအားဖြင့် "ဘုရားလောင်းကျင့်စဉ်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
မြင့်မြတ်သူတို့၏ လုပ်ငန်းစဉ် ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
ထိုသူများ၌ ကိလေသာအာသဝေါကုန်ခမ်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များသာမက၊ ထိုသို့ ကိလေသာကုန်စင်စေရန် အားထုတ်နေသော သူများကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ထိုပါရမီများကို အမြင့်ဆုံးနေရာ၌ ဆောင်ရွက်ရာတွင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားသည် စံဖြစ်၏။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကလျာဏပုထုဇဉ်အဆင့်မှနေ၍ ပစ္စေကဗုဒ္ဓအထိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များ အားလုံးသည် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား၏ ဆောင်ရွက်ချက်များ၌ ပါဝင်နေကြသည်။
ပါရမီလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် ပါရမီမြောက်ခြင်း၊ မမြောက်ခြင်းရှိသည်။
ဤတိုင်းတာမှုကို အဓိကအားဖြင့် အင်္ဂါနှစ်ရပ်အပေါ်တွင် အခြေခံနိုင်သည်။
ကရုဏာရှိခြင်းနှင့် သံသရာမှလွတ်မြောက်ရန် ရည်မှန်းချက်ရှိခြင်း ဖြစ်၏။
ပထမအင်္ဂါရပ်တွင် ကိုယ်ကျိုးကို အဓိကမထားဘဲ သူတစ်ပါး၊ အများအကျိုးအတွက် ဟူသော စိတ်စေတနာနှင့်လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။
"အတ္တသင်္ဂဟ" ဟု ခေါ်ဆိုသော မိမိကိုယ်သာ ချီးမြှောက်ခြင်းဖြင့် ငါ ကောင်းစားရေးအတွက် လုပ်ဆောင်သည်မျိုး မဟုတ်ပေ။
"လောကသင်္ဂဟ" ဟု တွင်သော လောကကို ချီးမြှောက်ခြင်းဖြင့် တစ်လောကလုံး ကောင်းစားရေးဟူသည့် စိတ်စေတနာဖြင့် လုပ်ဆောင်ပါမှ ပါရမီပြည့်မြောက်သည်။
ဤမှသာ မြင့်မြတ်သူတို့၏ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ပေမည်။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်အောင် လောကအကျိုးဆောင်သောသူသည် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ်၍၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ မဟာသာဝက ဖြစ်နိုင်စေရန် လောကကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်သူများသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ မဟာသာဝကများဖြစ်မည်။
ထို့အတူ ပကတိသာဝကအဖြစ်သို့ ရောက်အောင် လောကကောင်းကျိုးပြုသူများသည်လည်း ပကတိသာဝက ဖြစ်မည်ဖြစ်၏။
ဤသည်မှာ လောကဓမ္မ၏ အကြောင်းအကျိုးများပင်ဖြစ်သည်။
ဤသို့ အကြောင်းရှိလျှင် ဤသို့အကျိုးရမည်ဖြစ်သည်။
ပါရမီကို မြင့်မြတ်သူတို့၏ လုပ်ငန်းစဉ်၊ ကျင့်စဉ်ဟုဆိုရာ မမြင့်မြတ်သူများသည် သူတစ်ပါးက မိမိထက်သာမည်ကို စိုးရိမ်၊ မနာလို၊ ဝန်တိုဖြစ်သော်လည်း မြင့်မြတ်သူများက သူတစ်ပါး လက်ရှိအနေအထားမှ နိမ့်ကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်ကာ မိမိထက်သာသွားလျှင် ဝမ်းမြောက်၊ ချီးကျူးကြသည်။
"ရွှေ" ပါရမီများကို အမည်အားဖြင့် ဆယ်ခု သတ်မှတ်ထားရာ ဥပမာအနေဖြင့် ဒါနပါရမီ၌ "သား၊ မယား၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ စွန့်လွှတ်ပါက ဒါနပါရမီ (ရိုးရိုး)၊ မိမိကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းကို စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံပါလျှင် ဒါနဥပပါရမီ၊ အသက်ကိုပင် စတေးစွန့်လွှတ်သောအခါ ဒါနပရမတ္ထပါရမီ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
"မဟာ" မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ မဟာယာနတွင် ပါရမီ ကို ပါရမီတာ အသုံးနှုန်းဖြင့် သုံးစွဲသည်။
ဘာသာရေးရာ ပညာရှင် ဒေးလ် အက်စ် ရိုက်က မဟာယာနကျမ်းစာများတွင်လည်း ပါရမီတာ ကို ဗောဓိဉာဏ်ရရှိရန် အခြေခံကျင့်စဉ်များအဖြစ် ရည်ညွှန်းထားကြောင်းဆိုသည်။
ပါရမီတာများသည် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စံပြကျင့်စဉ်တစ်ခုဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပြည့်ဝခိုင်မာသော စံပုံရိပ်တစ်ခုကို အထောက်အပံ့ပြုရန်နှင့် ကိုယ်တိုင်ပြုစုပျိုးထောင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်ဟူ၍ ရိုက်ကပင် ထိုသို့ဖော်ပြထားသည်။
":1"> မဟာယာနကျမ်းလာ ပညာပါရမီတာသုတ္တံ (Prajñapāramitā sūtras; प्रज्ञापारमिता सूत्र) နှင့် အခြားများစွာသော မဟာယာနကျမ်းစာများ၌ ပါရမီ(ပါရမီတာ) ခြောက်ပါးကို ဖော်ပြထားသည်။
ဒါနပါရမီတာ (दान पारमिता) သီလပါရမီတာ (शील पारमिता) ခန္တီပါရမီတာ (क्षांति पारमिता) ဝီရိယပါရမီတာ (वीर्य पारमिता) ဈာန(ဈာန်) ပါရမီတာ (ध्यान पारमिता) ပညာပါရမီတာ (प्रज्ञा पारमिता) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဤစာရင်းကို ထေရဝါဒအဋ္ဌကထာရေးသူ အရှင်ဓမ္မပါလကလည်း ဖော်ပြထားမှုရှိရာ အရှင်ဓမ္မပါလက ထေရဝါဒ၏ ပါရမီဆယ်ပါး၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုကို ထုတ်ဖော်ထားသည်။
အရှင်ဓမ္မပါလအရဆိုလျှင် သစ္စာကို သီလနှင့် ပညာ ဟု ခွဲခြားဖော်ပြပြီး မေတ္တာနှင့် ဥပေက္ခာကို ဈာနဟူ၍ ဖော်ပြသည်။
အဓိဋ္ဌာန(အဓိဋ္ဌာန်) သည် ထိုခြောက်ခုအတွင်း၌ ဝင်သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
":0"> ဘိက္ခုဗောဓိက "ဤဆယ်ပါးနှင့် ခြောက်ပါး ဆက်စပ်မှုသည် ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာနဂိုဏ်များမကွဲခင် တူညီသော ဘုံတစ်ခုရှိခဲ့သည်ဆိုကြောင်း" ပြောဆိုသည်။
ဆယ်ဆင့်သုတ္တံ(Ten Stages Sutra)၌ နောက်ထပ်လေးခုကို စာရင်းပြုစုထား၏။
ဥပါယ(ဥပါယ်)ပါရမီတာ (उपाय पारमिता) ပန္နိဓါနပါရမီတာ (राणिधान पारमिता) (အဓိဋ္ဌာန်ကဲ့သို့) ဘာလပါရမီတာ (बल पारमिता) ဉာဏပါရမီတာ (ज्ञान पारमिता) မဟာရနာကုတသုတ္တံ (महारत्नकूट सूत्) တွင် ဤ၌ပါသော ပါရမီတာ လေးမျိုးကို ဖော်ပြထား၍ အမှတ် ၈ နှင့် ၉ သည် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေ၏။
တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ မှတ်စု ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဒါနဟူသည် ပါဠိစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန်၌ ဒါန၏ အဓိပ္ပါယ်များကို ဤသို့ တွေ့ရသည်။
ဒါန (န) [ဒါ+ ယု။
ရူ၊ ၅၉၇။
နီတိ၊ ဓာ၊ ၇၄၊ ၂၂၆။
ဓာတုတ္ထ။
၁၈၇။
ဒေ+ယု။
နီတိ၊ဓာ၊၈၃။
ဓာတွတ္ထ။
ဒါ+အန။
မောဂ်။
ပဉ္စိကာ၊၅၊၄၈။
ဒီယတေ ဒါနံ၊ ဒိယျတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဒါနံ။
နိရုတ္တိ၊၇၈၈။
(ဒါနမ်-သံ, ဒါဏ အဒ္ဓမာဂမီ)] (၁) ပေး-ပေးကမ်း–ခြင်း (ဒါနဥပါယ်-စသည်)၊(၁) ပေး-ပေးကမ်း-ခြင်း(ဒါနဥပါယ်-စသည်)။
ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိယာ ဒါနံ။
ဝိ၊၁၊၂၉၈။
ဆာရတ္တံ မာနတ္တဿ ဒါနံ။
ဝိ၊၄၊၁၀၅။
ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန။
ဓမ္မ၊၄၆။
ဇာ၊၁၊၃၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၇။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄။
အတ္တနော ဘဏ္ဍဿ ဒါနံ။
သာရတ္ထ၊၂၊၄၂၅။
ဒါနတောတိ အညဿ ဒါနေန။
ဝိ၊နိစ္ဆယ၊ဋီ၊၁၊၇၄၇-၈။
ဘေဒေါ ဒဏ္ဍော သာမဒါနာနျူပါယာ စတုရော ဣမေ။
ဓာန်၊၃၄၈။
(ဝိ၊၄၊၂၂၉။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၅၁။
သံ၊ဋီ၊၂၊၅၄၉။
အံ၊ဋီ၊၂၊၇၃။
) (က) လှူ-လှူဒါန်း-အလှူပေး-ခြင်း။
(က) လှူ-လှူဒါန်း-အလှူပေး-လှူခြင်း။
သာဓု ခေါ် မာရိသ ဒါနံ။
သံ၊၁၊ဝ၉။
ဒွေမာနိ ဘိက္ခဝေ ဒါနာနိ။
အံ၊၁၊၉၀။
ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ (သမစရိယဉ္စ)။
ခုဒ္ဒက၊၄။
ဣတိဝုတ်၊၂၀၅။
သုတ္တနိ၊၃၁၉။
(ဒီ၊၂၊၁၅၂။
ပေတ၊၁၅၁။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၂၊ ၇၄၊ ၂၂၆။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၉၇၊ ၁၁၆။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၂၄။
ဝိမတိ၊၂၊၇၇။
) (ခ) ပူဇော်ခြင်း။
(ခ) ပူဇော်ခြင်း။
ဒါနေ ယညဿ ဝါဝဋာ-(ပေတ၊၁၅၉) တိ မဟာယာဂသညိတဿ ယညဿ ဒါနေ ယဇနေ ဝါဝဋာ ဥဿုက္ကံ အာပန္နော။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၁၂၆။
(၆) အနက်လည်း ဆက်ကြည့်။
(ဂ) ချီးမြှောက်–ထောက်ပံ့ -ခြင်း။
(ဂ) ချီးမြှောက်-ထောက်ပံ့-ခြင်း။
(၆) အနက်ကြည့်။
(ဃ) စွန့် ကြဲခြင်း။
(ဃ) စွန့်ကြဲခြင်း။
ဒါနဿာ(ဒီ၊၂၊၁၅၂) တိ သမ္ပတ္တိပရိစ္စာဂဿ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၃။
ဒါနဿာ (ဣတိဝုတ်၊၂၀၅)တိ အန္နာဒိဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂဿ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၇၄။
(၁၅) (၁၆) (၁၇) အနက်တို့လည်း ကြည့်။
(၆) ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်၍ တရိုတသေ–ပေး–လှူ–ပူဇော်-စွန့်ကြဲ-အပ်သော (ပစ္စည်းဝတ္ထု)။
(၆) ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်၍ တရိုတသေ–ပေး–လှူ “ပူဇော်–စွန့်ကြဲ–အပ်-သော(ပစ္စည်း ဝတ္ထု)။
ဒါန(ဣတိဝုတ်၊၂၆၁)န္တိ ဒါတဗ္ဗံ၊ သဝတ္ထုကာ ဝါ စေတနာ ဒါနံ၊ သမ္ပတ္တိပရိစ္စာဂဿေတံ အဓိဝစနံ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၄။
ဒါန(သံ၊၁၊၅၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၆)န္တိ ယိဋ္ဌံ။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၅၆။
ဒါန(ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၈) န္တိ ကမ္မဖလံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒိန္နဒါနံ။
အထ ဝါ ဒါနံ နာမ ပူဇာနုဂ္ဂဟပုဗ္ဗင်္ဂမံ။
ဇာ၊ဋီ၊၆၊၃၈၅။
(စရိယာ၊၃၉၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၀၅-၆၊ ၂၆၃။
အံ၊ဋီ၊၂၊၅၈။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၆၊ ၂၈၈။
) (၇) ပေး-ပေးကမ်း-လှူဒါန်း-စွန့်ကြဲ–ကြောင်းဖြစ်သော (စေတနာ-စသည်)။
(၇) ပေး-ပေးကမ်း-လှူဒါန်း-စွန့်ကြဲကြောင်းဖြစ်သော (စေတနာ-စသည်)။
ဒါနေနာ(သံ၊၁၊၂၉)တိ ဒါနစေတနာယ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၇။
ဒါနာနီ (အံ၊၃၊၇၆)တိ စေတနာဒါနာနိ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၂။
ဒါနံ နာမ တိဝိဓံ စာဂစေတနာပိ ဝိရတိပိ ဒေယျဓမ္မောပိ။
... တတ္ထ စာဂစေတနာ “ဒေတိ ဝါ ဒေယျဓမ္မံ ဒေန္တိ ဝါ ဧတာယ ဒေယျဓမ္မ”န္တိ ဒါနံ။
ဝိရတိ အဝခဏ္ဍနဋ္ဌေန လဝနဋ္ဌေန ဝါ ဒါနံ။
သာ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဘယဘေရဝါဒိသင်္ခါတံ ဒုဿီလျစေတနံ ဒါတိ ခဏ္ဍေတိ လုနာတိ ဝါတိ ဒါနံ။
ဒေယျဓမ္မော ဒိယျတီတိ ဒါနံ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၇။
ဒါနံ နာမ ပရံ ဥဒ္ဒိဿ သုဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗိကာ အန္နာဒိဒသဒါနဝတ္ထုပရိစ္စာဂစေတနာ, တံသမ္ပယုတ္တော ဝါ အလောဘော။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၁၈။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၀။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၀၃၊ ၂၀၅။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၈၈။
မူလဋီ၊၂၊၉၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၈၂။
(၈) ဒါနပါရမီ (မြတ်သူတို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော အလှူပေးမှု)။
(၈) ဒါနပါရမီ (မြတ်သူတို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော အလှူ ပေးမှု)။
ဒါနံ သီလဉ္စ နိက္ခမံ။
ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၀၆။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၇၉။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၇။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၈။
(စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၄။
၂၀၇။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ ဒါနဝတ္ထု ၁၀-ပါး ယင်းဒါနသည် သုတ္တန်ဒေသနာ နည်းအားဖြင့်— (၁) အန္နဒါန = ထမင်းအလှူ (၂) ပါနဒါန = အဖျော်“ယမကာ” အလှူ, (၃) ဝတ္ထဒါန- အဝတ်သင်္ကန်း အလှူ (၄) ယာနဒါန = ဖိနပ်- စသော ယာဉ်အလှူ (၅) မာလာဒါန = ပန်းအလှူ (၆) ဂန္ဓဒါန = နံ့သာခဲ နံ့သာတုံး အလှူ, (၇) ဝိလေပနဒါန = နံသာပျောင်း, နံသာရည်အလှူ (၈) သေယျာဒါန = ညောင်စောင်း, အင်းပျဉ်, အိပ်ရာ, နေရာ အလှူ, (၉) အာဝသထ“ဃရ” ဒါန = ကျောင်း စရပ် အလှူ (၁၀) ပဒီပေယျဒါန = ဆီမီးထွန်းရန် ဆီ, ဆီမီးခွက်, ဆီမီးစာ ဖရောင်းတိုင် အလှူ-ဟူ၍ ၁၀-ပါး (သံ၊၂၊၂၀၅-၆။
ဣတိဝုတ်၊၂၄၀။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၈၂။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၆၊ ၁၈၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၀-၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၁။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၂၆။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၃၇-၈။
ဓာန်၊ဋီ၊၄၂၂။
သီဟိုဠ်၊ ဇာ၊ဋ္ဌ၊ဂဏ္ဌိ၊၂၊၁၇။
) ဝိနည်းအရ ဒါန, အဘိဓမ္မာအရ ဒါန ဝိနည်းဒေသနာနည်းအားဖြင့်–(၁) စီဝရဒါန = သင်္ကန်းအလှူ(၂) ပိဏ္ဍပါတဒါန =ဆွမ်းအလှူ (၃) သေနာသနဒါန= ကျောင်း, အိပ်ရာ နေရာ အလှူ (၄) ဘေသဇ္ဇဒါန = ဆေးအလှူ-ဟူ၍ ပစ္စည်း ၄-ပါး, အဘိဓမ္မာ ဒေသနာနည်းအားဖြင့်-(၁) ရူပဒါန = ရူပါရုံအလှူ (၂) သဒ္ဒဒါန = သဒ္ဒါရုံအလှူ (၃) ဂန္ဓဒါန = ဂန္ဓာရုံအလှူ (၄) ရသဒါန = ရသာရုံအလှူ (၅) ဖောဋ္ဌဗ္ဗဒါန = ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံအလှူ (၆) ဓမ္မဒါန = ဓမ္မာရုံအလှူ ဟူ၍ အာရုံ ၆-ပါး (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၀။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၃၇၈)။
အကျိုးကြီးမားသော ဒါန ယင်း-တွင် ဝိနည်းဒေသနာလာ ဒါန-သည် ကပ္ပိယဝေါဟာရ (ရဟန်းတော်တို့အားအပ်သော အခေါ်အဝေါ် အပြောအဆို အသုံးအနှုန်း)ဖြင့် သီလဝန္တပုဂ္ဂိုလ်အားသာ ရွေးချယ် လှူဖို့ရန် အထူး ခွင့်ပြုတော်မူသောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်မရွေး အလှူပေးဖို့ရန် သာမန် ခွင့်ပြုတော်မူသော သုတ္တန်နည်းလာ ဒါနထက် အကျိုးကြီးမား၏။
အဘိဓမ္မာနည်းလာ ဒါန-သည် အာရုံ ၆-ပါး၌ ပညတ်အားဖြင့် နှလုံးမသွင်းပဲ ပရမတ်အားဖြင့်သာ နှလုံးသွင်း လှူဒါန်းရသဖြင့် လွန်ကဲမွန်မြတ်သော ဒါန ဖြစ်သောကြောင့် သုတ္တန်, ဝိနည်းလာ ဒါန တို့ထက် အကျိုးကြီးမားသည်ဟု ဆရာတို့ ဆိုကြ၏။
(၁) အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်, (၂) လှူဖွယ်ဝတ္ထု (၃) စေတနာ ဤ ၃-ဖြာ စင်ကြယ် ပြည့်စုံလျှင် သုတ္တန်, ဝိနည်း, အဘိဓမ္မာ မည်သည့် ဒေသနာနည်းလာ အလှူဒါနမဆို ကြီးမားသော အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်၏ (ဓာန်၊ဋီ၊၄၂၂)။
ပါရမီ မြောက်သောဒါန ကရုဏာ, ဥပါယကောသလ္လဉာဏ်ဖြင့် ခြံရံအပ်သော ဝိဝဋ္ဋဂါမိအလှူသည်သာ ပါရမီ မြောက်သော ဒါနဖြစ်၏။
ကရုဏာ, ဥပါယကောသလ္လဉာဏ် မခြံရံပဲ ပေးလှူအပ်သော ဝဋ္ဋဂါမိအလှူမျိုးသည် ပါရမီမြောက်သော ဒါနမဟုတ် (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၅၂)။
ဒါန၏ လက္ခဏာ, ရသစသည် ယင်း သည်—အလှူဝတ္ထုပေးစွန့်ခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်း “လက္ခဏာ”ရှိ၏။
ပေးလှူအပ်သော အလှူဝတ္ထု၌ တပ်မက်လိုချင်ခြင်း “လောဘ”ကို ဖျက်ဆီးခြင်းလျှင် သာယာအပ်သော ကိစ္စ “ရသ”ရှိ၏။
ပေးလှူအပ်သော အလှူဝတ္ထု၌ မကပ်ငြိ မတွယ်တာခြင်းလျှင် ရှေးရှူ ထင်လာသော အခြင်းအရာ “အာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်”ရှိ၏။
သို့မဟုတ် ဘဝစည်းစိမ်တို့၏ ပြည့်စုံရခြင်းလျှင် အကျိုး “ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်” ရှိ၏။
စွန့်လွှတ်ပေးလှူအပ်သော အလှူဝတ္ထု ပစ္စည်းစုလျှင် နီးစွာသောအကြောင်း “ပဒဋ္ဌာန်” ရှိ၏ (စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၇၃)။
ဒါန၏ အခြားအမည်များ ဒါန-ဟူသည် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ အစီးအပွါးကို အလိုရှိခြင်း, ပူဇော်သောအားဖြင့် မိမိ ပစ္စည်းဝတ္ထုကို ယင်း-အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား စွန့်ကြဲ ပေးကမ်း, လှူဒါန်းခြင်းပင် ဖြစ်၏ (သာရတ္ထ၊၃၊၁၉၃။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၆၈။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၇။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၂၁)။
သတ္တဝါတို့အား ဘေးမဲ့ပေးခြင်း, သတ္တဝါတို့၏ အသက်, စည်းစိမ် အိုးအိမ်ကို သတ်ဖြတ် လုယက် ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း, ဘေးရန်အမျိုးမျိုးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် (စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၉၇)။
ယင်း-ဒါနသည်— ဆောက်တည်အပ်, ကျင့်အပ်သောကြောင့် “ဝတ”မည်၏ (ဇာ၊၁၊၃၀၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၀။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၃၉။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၇၃)။
ပညာရှိတို့ ပညတ်ထားအပ်သည်ဖြစ်၍ မြတ်သောအကျင့် ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း, မြတ်သူတို့၏ အကျင့်ဖြစ်သော ကြာင့်၎င်း “ဗြဟ္မစရိယ”မည်၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၀-၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၆-၈။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၂၈။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၀၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃။
သာရတ္ထ၊၁၊၃၃၂။
အံ၊ဋီ၊၂၊၂၅၅။
နီတိ၊ဓာ၊၁၄၇)။
သတ္တဝါတို့အား ဘေးမဲ့ပေးကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း အကြွင်းမဲ့ သတ္တဝါ အပေါင်းကို စောင့်ရှောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကြောင့်၎င်း “သီလ”လည်း မည်၏ (ဒီ၊ဋီ၊၁၊၃၃၄။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၃၂၄)။
ပစ္စုပ္ပန် တမလွန် နှစ်တန်သော ဘဝတို့၌ လောကီစည်းစိမ် ချမ်းသာနှင့် ဈာန် ဝိပဿနာ, မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ဟူသော လောကုတ္တရာချမ်းသာကို ပေးတတ်, ဆောင်နှင်း တတ်သောကြောင့် “နိဒါန”လည်း မည်၏။
လူစည်းစိမ်, နတ်စည်းစိမ်တို့၏ အခြေခံ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့် “မူလ”လည်း မည်၏။
သုံးဆောင်ခံစားအပ်သော နှစ်သက်ဖွယ် အာရုံတို့ကိုမှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ချမ်းသာတို့၏ တည်နေရာ ခိုင်မာသောဌာနဖြစ်သောကြောင့် “ပတိဋ္ဌာ”လည်း မည်၏။
တစ်စုံတရာ အခက်အခဲ အကြပ်အတည်းနှင့် တွေ့ကြုံ ဆုံစည်းနေသူတို့၏ အကာအကွယ် အစောင့်အရှောက် အထောက်အကူ ဖြစ်၍ မှီခိုရာ, ထောက်တည်ရာ, လားရာ, ကိုးကွယ်လည်းလျောင်းရာ ဖြစ်သောကြောင့် “တာဏ လေဏ, ဂတိ, ပရာယဏတို့လည်း မည်၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၂။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၆၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၃။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၅၅။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၄၄။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၉၂။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၆၇။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၆။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၂၁-၂)။
သတ္တဝါတို့၏ ပစ္စုပ္ပန်, တမလွန် နှစ်တန်သော ဘဝတို့၌ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် “ဒက္ခိဏာ”လည်း မည်၏ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉)။
ပူဇော်အပ်, ပူဇော်ကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် “ယည, ယာဂ”တို့လည်း မည်၏ (သုတ္တနိ၊၃၄၆။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၂)။
ဒါနဥပမာ အဖြာဖြာ ဒါန-သည် သတ္တဝါတို့၏ အားထားမှီခိုရာ ဖြစ်သောကြောင့် “သီဟာသနရာဇပလ္လင်ကြီး”နှင့်တူ၏။
ရောက်လေရာရာ ဖြစ်လေရာရာ ဘဝတိုင်းတို့၌ ထောက်တည်ရာကို ရစေတတ်သောကြောင့် “မဟာပထဝီ = မြေကြီး”နှင့်လည်း တူ၏။
သတ္တဝါတို့သည် မြဲမြံတင်းကြပ်စွာ စွဲကိုင်အပ်သော တရားဖြစ်၍ “အာလမ္ဗဏရဇ္ဇု = လက်ကသုံးကြိုးတန်း”နှင့်လည်း တူ၏။
ဒုဂ္ဂတိဘဝ ဆင်းရဲဒုက္ခအမျိုးမျိုးမှ ထုတ်ဆယ်ကယ်တင်တတ်သော တရားဖြစ်၍ “နာဝါ = လှေ သင်္ဘော”နှင့်လည်း တူ၏။
လိုချင်တပ်မက်မှု “လောဘ”, နှမြောဝန်တိုမှု “မစ္ဆရိယ”-စသော ဆန့်ကျင်ဖက် ရန်သူဘေးမှ သက်သာရာကို ရစေတတ်သော တရားဖြစ်၍ “သင်္ဂါမသူရ = စစ်မြေပြင်ရောက် စစ်သူရဲကောင်း”နှင့်လည်း တူ၏။
ဆင်းရဲနွမ်းပါး ဥစ္စာရှားပါးခြင်း၏ ဘေးရန်မှ စောင့်ရှောက်ကာကွယ်တတ်သည် ဖြစ်၍ “သုသင်္ခတနဂရ = ကောင်းစွာတည်ဆောက်အပ်သော မင်းနေပြည်မြို့တော်”နှင့်လည်း တူ၏။
နှမြောဝန်တိုမှု “မစ္ဆရိယ” ပစ္စည်းကို တပ်မက်မှု “လောဘ”, အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သတ္တဝါသင်္ခါရတို့၌ အမျက်ထွက်မှု “ဒေါသ”, သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို ငြူစူမှု “ဣဿာ”, အမြင်မှားမှု “မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ”, တွေးတော ယုံမှားမှု “ဝိစိကိစ္ဆာစသော စိတ်၏အညစ်အကြေးတို့ မလိမ်းကျံ မကပ်ငြိနိုင်သော တရားဖြစ်၍ “ပဒုမ = ပဒုမ္မာကြာပန်း”နှင့်လည်း တူ၏။
ကိလေသာ လောင်စာအမှိုက်တို့ကို လောင်မြိုက်တတ်သော တရားဖြစ်၍ “အဂ္ဂိ = မီး”နှင့်လည်း တူ၏။
သဒ္ဓါနည်းပါး၍ မစ္ဆရိယများ သူတို့ ချဉ်းကပ်နိုင်ခဲသော တရားဖြစ်၍ “အာသီဝီသ = အဆိပ်ထန်သော မြွေနှင့်လည်း တူ၏။
ယခု နောင်ခါ နှစ်ဖြာသော ဘဝတို့၌ ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်ဖွယ်ကင်း ရဲတင်းသော တရားဖြစ်၍ “သီဟ = ခြင်္သေ့မင်း”နှင့်လည်း တူ၏။
ဒါနပြုသူကို ယခုဘဝ၌ ခြွေရံသင်းပင်းနှင့် ပြည့်စုံစေ၌ နောင်တမလွန်ဘဝ၌ သူတစ်ပါးတို့ထက် ခွန်အား သာလွန် ကောင်းမွန်စေတတ်သော တရားဖြစ်၍ “ဟတ္ထိ = ဆင်ပြောင်ကြီး”နှင့်လည်း တူ၏။
ယခု နောင်ခါ နှစ်ဖြာသော ဘဝတို့၌ တိုးတက်ကြီးပွါးကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာဟု ဘုရားရှင်တို့ သမုတ်အပ်သော တရားဖြစ်၍ “သေတဥသဘ = ငွေတောင်အတူ ကိုယ်လုံးဖြူသော နွားလား ဥသဘ”နှင့်လည်း တူ၏။
ဘေးရန်ထူလှ ဒုဂ္ဂတိ ဘဝမှ ဘေးရန်ကုန်ခန်း ငြိမ်းချမ်းသာယာသော သုဂတိဘဝသို့ ပို့ဆောင်တတ်သော တရားဖြစ်၍ “ဝလာဟကအဿရာဇာ = မြင်း ပျံရတနာ”နှင့်လည်း တူ၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၂။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၅၅-၆။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၄၄-၅။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၉၂-၃။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၆၇-၈။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၆-၇။
အလှူရှင်၏ သိုမှီးသိမ်းထားအပ်သော “နိဟိတဘဏ္ဍက = ဥစ္စာဘဏ္ဍာထုပ်”နှင့်လည်း တူ၏ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၇။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၁၈)။
ပေးကမ်း, စွန့်ကြဲ လှူဒါန်းခြင်းသည် စစ်တိုက်ခြင်းနှင့် တူ၏။
လောက၌ အသက် သေရမှာကြောက်ရွံ့သောသူသည် စစ်မတိုက် ဝံ့သကဲ့သို့ မိမိပစ္စည်းဥစ္စာ ကုန်မှာ ကြောက်ရွံ့သော သူသည်လည်း မပေး မလှူနိုင်။
အသက်ကိုလည်း စောင့်ရှောက်မည်, စစ်ကို လည်းတိုက်မည်”ဟု ဆိုသောသူသည် မည်သည့်အချိန်အခါမှ စစ်မတိုက်ဖြစ်။
အသက်ကို မငဲ့ကွက်ပဲ “သေချင် သေပါလေစေ” ဟု ဆိုကာ စွန့်လွှတ်နိုင်မှသာ စစ်တိုက်နိုင်၏။
ယင်းနည်းတူ မိမိပစ္စည်း ဥစ္စာကိုလည်း စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းမည်, အလှူလည်း ပေးမည်”ဟု ဆိုသောသူသည် မည်သည့်အချိန်အခါမှ မပေးမလှူဖြစ်၊ “ပစ္စည်း ဥစ္စာကုန်သော်လည်း ကုန်ပါလေစေ”ဟု ဆိုကာ ပစ္စည်းဥစ္စာ၌ တွယ်တာကပ်ငြိမှု “အာလယ” ပြတ်မှသာ ပေးလှူနိုင်၏။
ထို့ပြင် စစ်တိုက်ရာ၌ စစ်သည် အနည်း-အများသည် လိုရင်း ပဓာန မဟုတ်ပဲ ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိ-မရှိသာ လိုရင်းပဓာနဖြစ်၏။
စစ်သည်အင်အား နည်းပါးသော်လည်း ရဲစွမ်းသတ္တိရှိလျှင် သူရဲဘော သတ္တိညံ့၍ ကြောက်ရွံ့တတ်သော ရန်သူ စစ်သည်အင်အားအများကို အနိုင်ရသကဲ့သို့ ယုံကြည်မှု “သဒ္ဓါ-စသည်တို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် အနည်းငယ်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို လှူသော်လည်း များစွာသော နှမြောဝန်တိုမူ “မစ္ဆရိယ” ရန်သူကို နင်းချေနိုင်၏၊ ယုံကြည်မှု “သဒ္ဓါ”-စသည်ကို အခြေခံ၍ လှူဒါန်းလျှင် ညောင်စေ့သဖွယ် အနည်းငယ် လှူသော်လည်း ညောင်ပင်ကြီးပမာ များစွာသော အကျိုးကို ရနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ပေးလှူခြင်းနှင့် စစ်တိုက်ခြင်း တူသည်-ဟု ဆိုရ၏ (သံ၊၁၊၂၀။
ဇာ၊၁၊၁၈၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၈။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၄၈-၉။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၀၄)၊ ညောင်စေ့လောက်လှူပြီး ညောင်ပင်လောက် အကျိုးရပုံများ နည်းနည်း လှူသော်လည်း အကျိုး များစွာ ရရာ၌— ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦးလုံးမှ အပေါ်ရုံ စုလျားတထည်သာ ရှိ၍ ယင်း အပေါ်ရုံစုလျားကို ဝိပဿီဘုရားရှင်အား လှူဖို့ရန် ညဉ့်ဦးယာမ်, သန်းကောင်ယာမ် ၂-ယာမ်တိုင်တိုင် မစ္ဆေရရန်သူကို တွန်းလှန် တိုက်ဖျက်လျက် မိုးသောက်ယာမ်ရောက်မှ အထမြောက် အောင်မြင်စွာ လှူဒါန်းနိုင်သဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ဗန္ဓုမမင်း၏ ဝတ်စုံ ၃၂-စုံကို ချီးမြှောက် ပူဇော်ခြင်းခံရသော “ဧကသာဋက” ပုဏ္ဏားဝတ္ထု (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၀-၁), ငါတို့ ဘုရားရှင်အား အပေါ် စုလျား တထည် လှူဒါန်းခြင်းကြောင့် ပသေနဒီကောသလမင်းကြီး၏ ဝတ်စုံ ၃၂-စုံကို ချီးမြှောက် ပူဇော်ခြင်းခံရသော “စူဠဧကသာဋက— ပုဏ္ဏားဝတ္ထု (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂), ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ် ၁-ပါးအား သင်္ကန်း အနားပတ် လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် မင်းဖြစ်သောအခါ၌ နတ်၌ဖြစ်သော ပုဆိုးပဒေသာ ၃၂ (အံဋ္ဌ), ၆၄(ပေတ၊ ဋ္ဌ)ပင် ပေါက်လာရသော အရှင်မဟာကဿပအလောင်း နန္ဒမင်း၏ဝတ္ထု (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၁-၅။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၆၈-၉), အရှင်သာရိပုတြာအား ပုဆိုးကြမ်းတထည် နှင့် တစ်ယောက်စာ နို့ဃနာဆွမ်းကို လှူဒါန်း ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂-ရက်တည်းနှင့်ပင် ဆွမ်းအုပ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကမ္ဗလာပုဆိုးပေါင်း၁၀၀၀ ရရှိသော တိဿသာမဏေဝတ္ထု (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၃-၆), ဘုရားရှင်အား ပန်းဂ-ဆုပ် လှူဒါန်း ပူဇော်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဆင်မြင်း-စသည် ၈-ခု စီသော ဆုလာဘ်တို့ကို ယခု မျက်မှောက် ဘဝမှာပင် ရရှိခံစားရသော “သုမန”ပန်းသည် ဝတ္ထု (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၆၊ ၃၁၀), ပဒုမုတ္တရဘုရားရှင်၏ သုဇာတာမည်သော တပည့်သာဝကအား ပုဆိုးတပိုင်း လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် လူ့စည်းစိမ်, ခံစားရပြီးလျှင် နောက်ဆုံးဘဝ၌ အလိုရှိခဲ့ပါမူ တော, တောင် အရပ်မျက်နှာ ရှိသမျှကို ခေါမပုဆိုးတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနိုင်သည်အထိ အကျိုးရရှိသော ဥပဍ္ဎဒုဿဒါယက(စူဠဝစ္ဆ)ထေရ် ဝတ္ထု(အပ၊၂၊၇၆-၇။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈-၉)တို့ကို သာဓကအဖြစ် မှတ်သားရာ၏။
များများလှူပြီ နည်းနည်း အကျိုးရပုံ များများလှူသော်လည်း အကျိုး နည်း နည်းရရာ၌—နှစ်ပေါင်းများစွာ ထမင်းရေချောင်းစီး လှူဒါန်းခဲ့သော်လည်း တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်သောအခါ ဆွမ်း ၁-ယောက်မမျှ လှူဒါန်းခဲ့သော ဣန္ဒကနတ်သားလောက် ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ မတောက်ပ-ပဲ အသက်စည်းစိမ် အခြွေအရံ-စသည်ဖြင့် အောက်တန်း ကျရသော အင်္ကုရနတ်သားဝတ္ထု (ပေတ၊၁၅၉၊ ၁၆၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၉။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၁၂၅-၈)ကို သာဓကအဖြစ် မှတ်သားရာ၏။
ဒါန ပါဝင်သော တရားစုများ ဒါနသည်–ပုညကိရိယဝတ္ထုတရား ၃-ပါး (အံ၊၃၊၇၂။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၁-၂။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၉၄-၅။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၀၆။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၃၇-၉), ပုညာဘိသင်္ခါရတရား ၃-ပါး (အဘိ၊ဝိ၊၁၄၃။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၀), သင်္ဂဟဝတ္ထုတရား ၄-ပါး (ဒီ၊၃၊၁၂၅၊ ၁၅၅-၆၊ ၁၉၃။
အံ၊၁၊၃၄၁။
ဇာ၊ ၂၊၈၁။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၀။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၁။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၉၂။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၅။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၈၁၊ ၂၅၅၊ ၃၁၉။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၃၆။
သံ၊ဋီ၊၂၊၄၂၉), ရာဇဥပါယ် တရား ၄-ပါး (ဓာန်။
ဓာန်၊ဋီ၊၃၄၈), ပုညကိရိယတရား ၁၀-ပါး (သင်္ဂဟ၊၃၄။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၇၅), ရာဇဓမ္မ-မင်းကျင့်တရား ၁၀-ပါး (ဇာ၊၂၊၉၇။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၈၊ ၃၀၀၊ ၃၉၁။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၄၀၃), ပါရမီ အကျဉ်း ၁၀-ပါး, အကျယ် ၃၀ (အပ၊၂၊၃၀၆။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၄။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၇၊ ၂၇၀။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၄၉၊ မ၊ဋီ၊၁၊၃၈။
သံ၊ဋီ၊၁၊၃၅), မင်္ဂလာတရား ၃၈-ပါး(ခုဒ္ဒက၊၃၊၄၊သုတ္တနိ၊၃၁၈-၉။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၀၄၊ ၁၃၀။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၊ ၃၇) အစုတွင် ၁-ပါး အပါအဝင် ဖြစ်၏။