kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သမ္ဗူလမိဖုရားကြီးသည် ​ယောက္ခမရှင်ရ​သေ့ကို "ဘခင်မင်းကြီး အရှင်မင်းကြီး၏ သား​တော်သည် တန်ဆာဆင်ကုန်လျက် ပဒုမာပွင့် ချပ်ကဲ့သို့​သော အ​ရေအဆင်း ဟင်္သာကဲ့သို့ သာယာ​သော အသံရှိ ကုန်​သော မိန်းမတို့ကိုသာ ကြည့်ရှုဘိ၏။
သီချင်းသံ တီးသံ မှုတ်သံတို့ကို နား​ထောင်ကာ အကျွနု်ပ်အား ​ရှေးအခါကဲ့သို့ မကျင့်ပါ" "ဘခင်မင်းကြီး လည်တွင် ​ရွှေတဘက် ဝတ်ဆင်ကာ ကာမဂုဏ်ဖြင့် အဖမ်းအဆွဲ အလွန်​ကောင်းကြ၍ တန်ဆာခပ်သိမ်းကို ဆင်မြန်းလျက် လူမိန်းမဖြစ်လင့်ကစား နတ်သမီးနှင့် တူကုန်​သော မင်းသမီးတို့ သည် ဘခင်၏သား​တော်ကို ဖျား​ယောင်းကြကုန်၏" "ဘခင်မင်းကြီး အကျွနု်ပ်ကို မ​ထေမဲ့မြင်မပြုဘဲ အကယ်၍ မြတ်နိုးတနာပြုပါအံ့။
​ရှေးအခါကဲ့သို့ ကျင်ပါအံ့။
ဤသို့ကျင့်ခဲ့​သော် အကျွနု်ပ်သည် တဖန် ​တော၌ သစ်သီးရှာမှီးကာ ​ကျွေး​မွေးပါအံ့။
အကျွနု်ပ်အား ဤ​ဗာရာဏသီ ပြည်ကြီးထက်လည်း ​တောအရပ်သည် မြတ်ပါ၏" "ဘခင်မင်းကြီး အကြင်မိန်းမသည် စီရင်အပ် များမြတ်​သောထမင်း အ​ဖျော်ရှိ​သော အိမ်ကြီး၌ ​ပြေပြစ်​သော တန်ဆာကိုဆင်လျက် ​နေရ၏။
ထိုမိန်းမတို့သည် လင်ကို​နေ့ညမပြတ် ၁။
လင်၏ ​ရှေးဦးစွာထ​လေ့ရှိခြင်း ၂။
လင်၏ ​နောက်မှ အိပ်​လေ့ရှိခြင်း ၃။
လင်အလို လိုက်၍ပြု​လေ့ရှိခြင်း ၄။
ချစ်နှစ်သက်ဖွယ် ကျင့်​လေ့ရှိခြင်း ၅။
ချစ်နှစ်သက်ဖွယ် ​ပြောဆို​လေ့ရှိခြင်း ဤအင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံ၏။
ထိုမိန်းမကို လင်သည်မချစ်အပ်။
မချစ်​သောမိန်းမအား လင်အိမ်​နေရခြင်းထက် ​သေရခြင်းသည် မြတ်လှ​ သေး၏" "ဘခင်မင်းကြီး စင်စစ်အကြင်မိန်းမသည်ဆင်းရဲ၏၊ အထီးကျန်၏၊ ကိုးကွယ်ရာမရှိ၊ ဖျာတချပ်သာအ​ဖော်ရှိ၏။
ထိုမိန်းမကို လင်သည် ချစ်မြတ်နိုး၏၊ ဤလင်ချစ်​သော မိန်းမသာ မြတ်၏။
မချစ်​သောမိန်းမ မှာ အလုံးစုံအင်္ဂါ ပြည့်စုံ​သော်လည်း မမြတ်ပါ"ဟု ဘခင်ရ​သေ့ ကြီးအား အ​ကြောင်းစုံ ​လျှောက်ထား​လေ၏။
ရှင်ရ​သေ့လည်း သား​တော်မင်းကြီးကို ​ခေါ်စေ၍ "ချစ်သား​ သောတ္ထိ​သေန သင့်မှာ နူနာ​ရောဂါနှိပ်စက်၍ ​တောသို့သွားသည်ရှိ ​သော် ဤသမ္ဗုလာကား သင်နှင့်အတူလိုက်ပါ၍ အဆင်းရဲခံကာ အရို အ​သေလုပ်​ကျွေးခြင်း သစ္စာ၏အစွမ်းဖြင့် နူနာကို​ပျောက်ကင်း စေ ခြင်း စသည်ဖြင့် သင်မင်းအဖြစ်ရရှိ​ကြောင်းကို ပြုလုပ်​ပေး သဖြင့် အလွန်​ကျေးဇူးများ​သော မိန်းမဖြစ်လျက် ​နေရာအရပ်ကိုမျှ သင်မသိ၊ မသင့်​လျော်​သောအမှုကို ပြုဘိ၏။
အ​ဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှား ခြင်းမည်သည်ကား အလွန်ယုတ်မာလှ၏"ဟု ​ပြောကြားဆုံးမ​လေ၏။
သောတ္ထိ​သေနမင်းကြီးလည်း ခမည်း​တော်ရ​သေ့ကြီး ကြွ​တော်မူ လျှင် သမ္ဗုလာမိဖုရားကြီးကို ​ခေါ်စေ၍ "အရှင်မိဖုရား ဤမျှ ​လောက်​သောကာလ ငါပြုမိ​သောအပြစ်ကို သည်းခံပါ။
အလုံးစုံ​သော စည်းစိမ်ကို ရှင်မိဖုရားအား ငါ​ပေးပါ၏"ဟု ​ပြောဆို ​တောင်းပန် ​ပြီးလျှင် အပ်နှင်း၍ "အရှင်မိဖုရားကြီး အရှင်မိဖုရားကြီး သည် အကယ်၍ များမြတ်​သော စည်းစိမ်တို့ကို ရ​သော်လည်း ငြူစူ​ စောင်း​မြောင်းလျက် ​သေခြင်းသို့ ​ရောက်ရလတံ့။
ငါနှင့်အလုံး စုံ​သော မင်းသမီးအ​ပေါင်းတို့လည်း သင်၏စကားကို လိုက်နာ ပါကုန်အံ့"ဟု အလုံးစုံ​သောစည်းစိမ်ကို အပ်နှင်းပြီးလျှင် မိမိနှင့်တကွ မင်းသမီးအလုံးစုံလည်း အပ်နှင်း​လေ၏။
ထိုအခါမှစ၍ မင်းကြီးနှင့် မိဖုရားတို့သည် သင့်တင့်ညီညွတ် ​စွာ​နေကြကုန်လျက် ဒါနစ​သောကုသိုလ်​ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်၍ ​သေလွန်​သောအခါ ကံအား​လျော်စွာ လားကြကုန်၏။
ခမည်း​တော် ​ရှင်ရ​သေ့လည်း ဈာန်အဘိညာဉ်ကို ဖြစ်​စေ၍ ဗြဟ္မာပြည်သို့ လား​လေ၏။
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ် ပစ္စုပ္ပန်နှစ်တန်​သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသ​န္ဓေဆက်စပ်​တော်မူလျက် ရဟန်းတို့ ထိုအခါ သမ္ဗူလသည် ယခုအခါမိလ္လိကာမိဖုရားကြီး ﻿ ​သောတ္ထိ​သေနသည် ​ကောသလမင်းကြီး ﻿ အဘရ​သေ့သည် ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ ဟု ဇာတ်ကို ​ပေါင်း​တော်မူသတည်း။
ကိုးကားချက်များ ၁။
ပဌမ​ကျော်ဦးကြီး​ဖေ၏ ၅၅၀နိပါတ်​တော်စကား​ပြေ အမှတ်၈ ၂။
မင်္ဂလာဘုံ​ကျော်​ညောင်ကန်ဆရာ​တော်၏ ပုံ​တော်စုံ၅၅၀ဇာတ် ​ဝတ္ထု စတုတ္တတွဲ ၃။
သမ္ဗုလာဇာတ် တိံသနိပါတ်။
ဆမ်မာရာမြို့သည် အီရတ်နိုင်ငံရှိ မြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆလာဒင် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသအတွင်း တိုင်းဂရစ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိကာ ဘဂ္ဂဒက်မြို့၏ မြောက်ဘက် ၇၈မိုင် (၁၂၅ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ် မြို့တော်၏ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေမှာ ၃၄၈,၇၀၀ ဦး ဖြစ်သည်။
၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ် အီရတ်နိုင်ငံ လူမျိုးရေး အကြမ်းဖက်မှုများအတွင်း ဆမ်မာရာမြို့သည် ဆွန်နီတြိဂံ အကြမ်းဖက်ဒေသ အတွင်း ရှိခဲ့သည်။
အလယ်ခေတ်ကာလအတွင်းတွင် ဆမ်မာရာသည် အဘာဆစ် ကယ်လီဖိတ်၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဗိသုကာနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ အမွေအနှစ်များ မူလအတိုင်း ကျန်ခဲ့သော တစ်ခုတည်းသော အစ္စလာမ် မြို့တော် ဖြစ်သည်။
UNESCO, Samarra Archaeological City, http://whc.unesco.org/en/list/276 ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ဆမ်မာရာအား ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ရှေးခေတ် ဆမ်မာရာ upright|အမျိုးသမီး ရုပ်တု၊ ဆမ်မာရာ၊ ဘီစီ ၆၀၀၀ ဘာလင်မြို့ ပါဂါးမွန် ပြတိုင်ရှိ ဆမ်မာရာ ကျောက်ခွက်။
အလယ်ခေါင်ရှိ စကြာပုံသည် ပြန်လည်ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
Stanley A. Freed, Research Pitfalls as a Result of the Restoration of Museum Specimens, Annals of the New York Academy of Sciences, Volume 376, The Research Potential of Anthropological Museum Collections pages 229–245, December 1981. ဆမ်မာရာတွင် တွေ့ရှိသည့် တရုတ်ပြည်တွင် ပြုလုပ်သော ဆန်ကိုင်း အိုးကွဲ။
အေဒီ ၉ရာစုမှ ၁၀ ရာစု အတွင်းလက်ရာ။
အစ္စလာမ် အိုးလုပ်ငန်းတွင် တရုတ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ဥပမာ။
ဗြိတိသျှ ပြတိုက် ဆမ်မာရာရှိ သမိုင်းမတင်မီကာလ အကြွင်းအကျန်များကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၄ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ဂျာမန် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင် အန့် ဟာ့ဇ်ဖဲလ်ဒ် မှ ပထမဆုံး စတင် တူးဖော်ခဲ့သည်။
ဆမ်မာရာသည် ဆမ်မာရာ ယဉ်ကျေးမှုအတွက် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ စံပြနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်မှစ၍ မှတ်စုများ၊ စာများ၊ မထုတ်ဝေရသေးသော တူးဖော်မှု အစီရင်ခံစာများ နှင့် ဓာတ်ပုံများသည် ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့ရှိ ဖရီးယား အနုပညာပြတိုက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုလောက သည် အူဘိတ်ခေတ်နှင့် အပြိုင် စည်ပင်ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး အရှေ့နားဒေသတွင် ပထမဆုံးသော မြို့ပြနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် ဘီစီ ၅,၅၀၀ မှ စတင်၍ နောက်ဆုံး ပျက်သုဉ်းသွားချိန် ဘီစီ ၃,၉၀၀ အထိ တည်ရှိခဲ့သည်။
ဆာ-မာရာတီမြို့တော် ( ဝေါလ်တာ ယဉ်ကျေးမှု ပြတိုက်ရှိ ကျောက်စာအရ ဆန်နာခါရစ်မှ ၆၉၀ ဘီစီတွင် ပြန်လည် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
) ကိုမူ ယနေ့ခေတ် ဆမ်မာရာမြို့၏ တိုင်းဂရစ်မြစ် တစ်ဖက်ကမ်းရှိ အဆီးရီးယားတို့၏ အဆီးရီးယား ခံတပ်ဒေသ အယ်လ်ဟူဝေ့ရှ် နှင့်အတူ မသဲမကွဲ ဖော်ပြလေ့ ရှိသည်။
အဆီးရီးယန်း အွန်လိုင်းမှ ဆူရီမာရတ်အား ဆမ်မာရာ၏ ခေတ်သစ်ဒေသဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဆမ်မာရာ ရှေးဟောင်းသုတေသန လေ့လာမှုအဖွဲ့မှ ဆမ်မာရာ၏ ရှေးခေတ်နာမည်များကို မှတ်သားရာတွင် ဂရိအခေါ်အဝေါအားဖြင့် ဆိုမာ၊ လက်တင်ဘာသာတွင် အေဒီ ၃၆၃ ၌ ဂျူလီယန်၏ စစ်တပ် ပြန်ဆုတ်ရာတွင် ဖော်ပြထားသော ခံတပ်အမည် ဆူမာရီ နှင့် ဆီးရီးယားမှာ ဆူမရာ အမည်ရှိ ကျေးရွာအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
လူဦးရေ များပြားလာရသည့် အကြောင်းအချက်မှာ နာရာဝမ်တူးမြောင်း၏ မြောက်ဘက် တိုးချဲ့မှု ကာတူး အယ်လ်-ကစ်စ်ရာဝီ အား ဖွင့်လှစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ တိုင်းဂရစ်မြစ်မှ ရေများကို ဆမ်မာရာသို့ ဆွဲယူပေးသည်။
သမိုင်းပညာရှင် ရာကွတ် အယ်လ်-ဟာမာဝီ ကမူ ပထမခိုစရော ဘုရင် (၅၃၁-၅၇၈) လက်ထက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။
စီမံကိန်း ပြီးစီးမှုအတွက် အထိမ်းအမှတ် မျှော်စင် (ယနေ့ခေတ် ဘာ့ဂျ် အယ်လ်-ကွာအင်) ကို ဆမ်မာရာတောင်ဘက် တောင်ပိုင်းအဝင်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်အဝင် အက်-ဒါဝါ အနီးတွင်မူ ကောင်းကင်ဘုံ ပါဝင်သော နန်းတော်နှင့် တံတိုင်းကာထားသော အမဲလိုက် ဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
(ယနေ့ခေတ် နာ အာ-ရာဆာဆီ ဖြစ်သည်။
) ဖြည့်စွက်တူးမြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သော ကာတူး အဘီ အယ်လ်ဂျန်အား အဘာဆစ် ကယ်လစ်ဘုရင် တစ်ဦး ဖြစ်သူ ဟာရွန်းအယ်လ်ရာရှစ် မှ တူးဖော်ခဲ့ပြီး စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော မြို့တော် အခင်းအကျင်း အနေနှင့် အယ်လ်မူဘာရတ် ဟုခေါ်သော ထောင့်ကျကျ အဋ္ဌဂံပုံ ဖော်ကလုပ်ခဲ့သော်လည်း ၇၉၆ ခုနှစ်တွင် မပြီးစီးမီ ရပ်တန့်ထားခဲ့သည်။
အဘာဆစ် မြို့တော် အယ်လ်-မွန်တာဆာ၏ ဒါဟမ်ငွေကြေး။
ဆမ်မာရာတွင် ၈၆၁/၈၆၂ အေဒီတွင် သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။
အေဒီ ၈၃၆ ခုနှစ်တွင် အဘာဆစ် ကယ်လစ်ဘုရင် အယ်လ်-မူတာဆင်းမှ တိုက်ဂရစ်မြစ်၏ ကမ်းပါးတွင် မြို့တော်သစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
သူသည် အလွန် များပြားကျယ်ပြန့်သော နန်းတော် အဆောက်အဦးများကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး သူ၏ အစောင့်များ နေထိုင်ရန် တန်းလျားများကို ဝိုင်းပတ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
အစောင့်များမှာ အများအားဖြင့် အာရှ အလယ်ပိုင်းမှ ခေါ်ယူထားခြင်း ဖြစ်ပြီး တာ့ခ်လူမျိုးများနှင့် ခူရာဆာနီ လူမျိုးများ နှင့် မြောက်အာဖရိကမှ ပါဝင်သည်။
သူတို့အား အမြဲလိုလို မမ်လွတ် သို့မဟုတ် ကျွန်စစ်သားများဟု ခေါ်လေ့ ရှိသော်လည်း သူတို့၏ အဆင့်မှာ အလွန်မြင့်သည်။
အချို့သော တပ်ဗိုလ်များသည် သူကောင်းမျိုး ဘွဲ့ထူးဖြစ်သော ဆိုဒီဂန် အဖြစ် ချီးမြှင့် အပ်နှင်း ခံထားရသည်။
ထိုမြို့တော်အား အယ်လ်-မူတာဝါကေး ကယ်လစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ထပ်မံတေည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းမှ ကြွယ်ဝခမ်းနားသော နန်းတော် အဆောက်အဦးများဖြစ်သော အယ်လ်-မူလ်တာဝတ်ကီလေယာ နှင့် ဆမ်မာရာရှိ မဟာဗလီကြီး နှင့် ၎င်း၏ ထင်ရှားသော ကြောင်လိမ်လှေကားပုံ ဗလီမျှော်စင် သို့မဟုတ် မာလ်ဝီယာ စသည်တို့ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သူ၏ သားဖြစ်သူ အယ်လ်မူတာ့ဇ်အတွက် သူသည် ကြီးမားသော နန်းတော် ဖြစ်သည် ဘူလ်ကူဝါရာကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ဆမ်မာရာသည် ၈၉၂ ခုနှစ်အထိ ကယ်လစ်ဘုရင်တို့ နေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် အလ်မူတာဒစ်မှ နောက်ဆုံး ဘဂ္ဂဒက်မြို့သို့ ပြန်သွားခဲ့သည်။
မြို့တော်၏ အနေအထားမှာ ကျဆင်းလာသော်လည်း ၁၀ ရာစု အစောပိုင်း အထိ ငွေကြေးတို့ကို ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာရှရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:အီရတ်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ။
သမထ (ပု) [သမု+အ+ထ။
ပစ္စနီကဓမ္မေ (အဓိကရဏာနိ) သမေတိ ဝူပသမေတီတိ သမထော။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၅။
ကင်္ခါ။
နီတိ၊ သုတ္တ၊ ၁၂၆။
ၐမထ-သံ။
သမထ-သက္ကတပိဋက။
] (၁) (ဆန့်ကျင်ဘက်နီဝရဏ တရားတို့ကို) ငြိမ်းအေးစေတတ်သော (က) စိတ္တေကဂ္ဂတာသမာဓိ။
(၁) (ဆန့်ကျင်ဘက်နီဝရဏ တရားတို့ကို) ငြိမ်းအေးစေတတ်သော (က) စိတ္တေကဂ္ဂတာသမာဓိ။
ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပစ္စနီကဓမ္မေ သမေတီတိ သမထော။
တတ္ထ သမထဝသေနာ (ပဋိသံ၊၆၂) တိ သမာဓိဝသေန။
(ခ) ဝိပဿနာသမာဓိ။
ဝိဟရန္တော စ သမထံ ပဋိပါဒေသိံ ဝီရိယသမထံ ယောဇေန္တော သဒ္ဓါ-ပညာနံ ဝိယ သမာဓိဝီရိယာနံ သမရသတံ ဥပ္ပါဒေန္တော ဈာနာဓိဋ္ဌာနံ ဝိပဿနာသမာဓိံ သမ္မာဒေသိံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေသိံ၊ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၆-၇။
(ဂ) စတုတ္ထဈာန်သမာဓိ။
သမထ (အပ၊၁၊၁၃) န္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ ဧဝ။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၄။
(ဃ) သမာပတ် ၈-ပါး၊ ကသိုဏ်းဈာန်။
သမထော (အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇) တိ ဝိပဿနာပါဒိကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော။
အံ၊ဋီ၊၃၊၈။
ယော ကောစိ ကသိဏဇ္ဈာနာဒိဘေဒေါ သမထော။
အံ၊ဋီ၊၃၊၅၉။
(င) လောကုတ္တရာသမာဓိ။
သမထသမာဓိ-ကြည့်။
(၂) (အဓိကရုဏ်း ၄-ပါးကို) ငြိမ်းအေးစေတတ်သော သမ္မုခါစသော သမထ ၇-ပါး။
(၂) (အဓိကရုဏ်း ၄-ပါးတို့ကို) ငြိမ်းအေးစေတတ်သော သမ္မုခါစသောသမထ ၇-ပါး။
အဓိကရဏံ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ ဟိ သမထာ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၃၉။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၅၃။
(၃) (ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့၏) ငြိမ်းအေးရာနိဗ္ဗာန်။
(၃) (ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့၏) ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်။
ယသ္မာ ပန သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ၊ တသ္မာ တံ “သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော”တိ ဝုစ္စတိ။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၄၂။
(၄) ငြိမ်းအေး-ငြိမ်သက်-လိမ္မာ-ယဉ်ကျေး-ခြင်း။
ယဿ ဘိက္ခုနော ဆေကေန သာရထိနာ သုဒန္တာ အဿာ ဝိယ ဆ ဣန္ဒြိယာနိ သမထံ ဒန္တဘာဝံ နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝံ ဂတာနိ။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၀။
(၅) သမထသုတ်။
သစိတ္တဉ္စ သာရိပုတ္တ၊ ဌိတိ စ သမထေန စ။
အံ၊၃၊၃၄၅။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၂ သမထ ဆိုသည်မှာ စိတ်ကိုတည်ငြိမ်အေးချမ်းစေသော သမ္မာသမာဓိအလုပ် ဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသော သမထကမ္မဋ္ဌာန်း လေးဆယ်(၄၀) ရှိသည်။
ဝိပဿနာအလုပ်ဆိုသည်မှာ ပညာစခန်း ပညာအလုပ်ဖြစ်သည်။
ထိုပညာကို ကောင်းစွာပိုင်ပိုင်သိဖို့ရန်မှာ သမထအလုပ်ဟူသော သမာဓိတည်ကြည်အောင် ရှုမှတ်မှုမှာ အရေးပါလှပါသည်။
မြတ်ဗုဒ္ဓသာသနာမှာ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဟူ၍ သိက္ခာ ကျင့်စရာ ၃ မျိုးရှိရာ ထိုသုံးမျိုးကို အစဉ်တိုင်းဖြည့်ကျင့်ကြရပါမည်။
သီလရှိမှ သမာဓိတည်နိုင်သလို သမာဓိတည်မှ ပညာ ဝိပဿနာဖြစ်နိုင်သောကြောင့် သမထအလုပ် သမာဓိအလုပ်ကို အနည်းနှင့်အများတော့ လုပ်ကို လုပ်ကြရပါမည်။
သမာဓိအဆင့် သမထအဆင့်များမှာလည်း များစွာရှိသည်။
အကျယ်ကို ဝိသုဒ္ဓ်မဂ်အဋ္ဌကထာတို့၌ ရှုမြင်နိုင်သည်။
thumb စာဏကျ (IAST: , ) အမတ် (ဘီစီ ၃ဝ၀ ဝန်းကျင်) သည် ရှေးခေတ် အိန္ဒိယသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ဗြာဟ္မဏအနွယ် ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
C. B. Narayan. Kautilya or An Exposition of his Social Ideal and Political Theory. Calcutta: Chuckervertty, 1927.သူသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအင်ပါယာဖြစ်သော မောရိယအင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်ရာတွင် စန္ဒဂုတ်ဘုရင် (ဘီစီ ၃၂၁-၂၉၈) ကို အဓိက အကြံပေးစီမံခဲ့သည့် မင်းတိုင်ပင် အမတ်ကြီးလည်းဖြစ်သည်။
"အရ်တ္ထသျှတ္တရ" [Arthashatra] အမည်ရှိသော နိုင်ငံရေးစီမံခံခွဲမှုနှင့် နိုင်ငံရေးဘောဂဗေဒကျမ်းကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် ''ကောဋိလျ" [Kauṭilya] သို့မဟုတ် ဗိသျှဏု ဂုပ္တ [Vishaṇugupta] အမတ်ကြီးမှာ စာဏကျအမတ်ကြီးပင်ဖြစ်သည် ဟု ဆိုကြ၍ ပါဠိစာပေများတွင်မူ ယင်းအမတ်ကြီး၏ အမည်ကို ဇာနက္ကအမတ်ကြီးဟု တွေ့ ရသည်။
မြန်မာစာပေတွင်မူ ယင်းအမတ်ကြီး၏ နီတိကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော သက္ကတဘာသာဂါထာများဖြင့်ရေးသားထားသည့် စာဏကျနီတိမှာ ထင်ရှားပါသည်။
မောင်ကြီး၊ လယ်တီပဏ္ဍိတ၊ ဦး။
စာဏကျနီတိကျမ်း (ပ)။
ရန်ကုန်၊ ဟံသာ၀တီစာအုပ်တိုက်၊ ၁၉၅၇။
အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်း ဗုဒ္ဓဝါဒ အစဉ်အလာမှတ်တမ်းများအရ စာဏကျ ဗြာဟ္မဏဆရာကြီးမှာ တက္ကသိုလ်ပြည်မှ ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း ဆိုထားသည်။
တစ်ခါသော် မဂဓတိုင်းနိုင်ငံအတွင်း လှည့်လည်သွားရာတွင် မဂဓတိုင်းဘုရင် မဟာနန္ဒမင်းက ဗြာဟ္မဏများကို စားသောက်ဖွယ်ရာများ လှူဒါန်းခိုက်နှင့်ကြုံရာ စာဏကျ ဗြာဟ္မဏဆရာကြီးလည်း ဝင်ရောက် အလှူခံခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် စာဏကျအမတ်ကြီးသည် ရုပ်ဆိုးလှသဖြင့် အလှူမဏ္ဍပ်၌ သူ့ ကိုမြင်တွေ့သွားသော မဟာနန္ဒမင်းက ကျက်သရေကင်းမဲ့သည်ဟု ဆိုကာ မင်းချင်းများကို ဗြာဟ္မဏအား အလှူ မဏ္ဍပ်မှ မောင်းထုတ်ခိုင်းခဲ့သည်။
မောင်းထုတ်ခံရသဖြင့် အကြီးအကျယ် အရှက်ရခဲ့သော စာဏကျ ဆရာကြီးသည် မဟာနန္ဒမင်းကို ကျိန်ဆဲခဲ့၍ အငြိုးအတေးပြုကာ နောင်အချိန်တွင် ထိုမင်းကို ဖြုတ်ချရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်သူသည် မောရိယ အနွယ်မှ ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သော စန္ဒဂုတ်သူငယ်ကလေးကို မွေးစားကာ မင်းတို့ တတ်အပ်သည့် ပညာရပ်များကို အစုံအလင်သင်ကြားပေးခဲ့သည်။
စန္ဒဂုတ်မင်းသား အရွယ်ရောက်၍ ပညာစုံလင်သည့်အခါ စစ်သည်၊ စစ်တပ်များစုဆောင်း၍ မဟာနန္ဒမင်းကို ပုန်ကန်ခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော မောရိယ အင်ပါယာကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
သံ၀ရာဘိဝံသ၊ အသျှင်။
ဗုဒ္ဓနိုင်ငံတော် (ဒုတိယတွဲ)။
တတိယအကြိမ်။
ရန်ကုန်၊ ကမ္ဘာအေး၊ ၂၀၀၈။
စာဏကျဆရာကြီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် ပတ်သက်၍ ဗြာဟ္မဏ ပုရာဏ်ကျမ်းများ၊ ဂျိန်း ဘာသာရေးကျမ်းဂန်များနှင့် အခြားမှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသော မူကွဲ အချို့ လည်းရှိသေးကြောင်း သိရသော်လည်း ယင်းဆရာကြီးသည် မောရိယမင်းဆက်ကိုတည်ထောင်သူ စန္ဒဂုတ်မင်းနှင့် သားတော် ဗိန္ဒုသာရမင်းတို့၏ အကြံပေး အမတ်ကြီးဖြစ်ခဲ့၍ မောရိမင်းဆက်ကိုတည်ထောင်ရာတွင် အရေးပါသော အမတ်ကြီးဖြစ်ခဲ့ကြောင်းကား အားလုံး သဘောတူညီကြကြောင်းတွေ့ရသည်။
စာပေလက်ရာ စာဏကျ ဗြာဟ္မဏဆရာကြီး ရေးသားခဲ့သော ကျမ်းစာများအနက် စာဏကျနီတိကျမ်းနှင့် အရ်တ္တ သျှတ္တရကျမ်းတို့မှာ ကျော်ကြားထင်ရှားသည်။
စာဏကျနီတိ ကျမ်းမှာ စန္ဒဂုတ်ဘုရင်ကို သွန်သင်ဆုံးမခဲ့သော နီတိကျမ်းဟု ဆိုကြ၍ အရ်တ္ထသျှတ္တရ နိုင်ငံရေး စီမံခံခွဲမှုကျမ်းမှာ နှောင်းခေတ် အိန္ဒိယနှင့် တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင် အာရှ ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံများ ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်မှုပေါ်တွင် ဩဇာကြီးမားခဲ့သည် ဟု သုံးသပ်ထားကြသည်။
အရ်တ္ထသျှတ္တရကျမ်းကို စာဏကျ ဆရာကြီး စတင်ပြုစုခဲ့သည်မှာ မှန်သော်လည်း ခေတ်အဆက်ဆက် ဆရာများကလည်း ဖြည့်စွက်ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ပြည့်စုံသည် ကျမ်းစာတစ်ခုအဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်ကာလကိုမူ ဘီစီ (၂) ရာစုမှ အေဒီ (၁) သိုမဟုတ် (၂) ရာစုဝန်းကျင်ဟု ယူဆထားသည်။
ယင်းနောက် ဂုပ္တခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကျမ်းစာတိမ်ကော ပျောက်ကွယ်ခဲ့၍ ယနေ့တွေ့ ရသော အရ်တ္ထသျှတ္တရကျမ်းစာမူ မှာ (၁၉) ရာစုအတွင်း ပြန်လည်တွေ့ ရှိသည့် ပေမူဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် အရ်တ္ထသျှတ္တရကျမ်းကို လူ့ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အစောဆုံး နိုင်ငံရေး သိပ္ပံကျမ်းများတွင် အပါအဝင်အဖြစ် အဖြစ်သတ်မှတ်ထားကြကာ တက္ကသိုလ်ကြီးများတွင် အထူးတလည် သင်ယူလေ့လာကြကြောင်း တွေ့ ရသည်။
Olivelle, Patrick, (trans.). King, Governance and Law in Ancient India. Oxford: Oxford University Press, 2013. အထူးသဖြင့် စာဏကျ ဆရာကြီး၏ နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ် နိုင်ငံစီမံခန့်ခွဲမှုများကို သူနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည့် ဂရိ ဒဿနပညာရှင် အရစ္စတိုတယ်၏ နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်များနှင့် ဥရောပ အလယ်ခေတ် နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်ပညာရှင် မက်ခရာဗေလိ ၏ ''မင်းသား" [The Prince] အမည်ရှိ နိုင်ငံရေးအတွေးခေါ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြကြောင်း သိရသည်။
Rao, M.V. Krishna. Studies in Kautilya. Mysore: University of Mysore, 1953.Prasad, Shiv Balak. "Practical Politics of Machiavelli and Kautilya". In International Journal of Political Science (IJPS), vol. 3, issue 1, 2017, 30-34. ISSN 2454-9452 http://dx.doi.org/10.20431/2454-9452.0301005. www.arcjournals.org ကိုးကား Category:စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သီအိုရီပညာရှင်များ။
thumb ဂျွန်လော့ (; (; ၂၉ ဩဂုတ် ၁၆၃၂ – ၂၈ အောက်တိုဘာ ၁၇၀၄) သည် ခေတ်သစ် ဒိဋ္ဌအာရုံယူသိမြင်မှု အမှန်ဝါဒ (Empiricism) နှင့် လစ်ဘရယ်ဝါဒ တို့ကို အခြေခံအုတ်မြစ်ချရာတွင် ရှေ့ဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည့် အင်္ဂလိပ်ဒဿန ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။
အချို့ ကမူ ဂျွန်လော့ကို ယနေ့ခေတ် လစ်ဘရယ် နိုင်ငံရေးဝါဒ၏ ဖခင်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
Sharma, Urmila & Sharma, S.K., Western Political Thought, Atlantic Publishers, Washington, 2006, p. 440 သူ၏ နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်များသည် ဗောလတဲယား၊ ဂျင်းဂျက် ရုဆိုး၊ စကော့ ဉာဏ်အလင်းခေတ် ဒဿနဆရာများနှင့် အမေရိကန်တော်လှန်ရေး အပေါ်တွင် များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။
သူသည် ဖရန့်စစ်ဘေကွန် စခဲ့သော လက်တွေ့ အာရုံယူသိမြင်မှုဝါဒကို တွင်ကျယ်အောင် ရှေ့ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သကဲ့သို့ လူမှုပဋိဉာဉ် အယူအဆပေါ်တွင်လည်း များစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။
ဂျွန်လော့၏ စိတ္တဗေဒသီအိုရီကို ယနေ့ခေတ်သစ်ပညာရပ် အယူအဆများဖြစ်သော တစ်ဦးချင်းစီ၏ တကိုယ်ရည်ကွဲပြားထူးခြားမှုအယူအဆနှင့် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးအယူအဆများ၏ အစ ဟုလည်းဆိုကြသည်။
ဂျွန်လော့၏ အယူအဆအရ တစ်ဦးချင်းစီ၏ ပုဂ္ဂလိက ထူးခြားမှုဆိုသည်မှာ စိတ်အစဉ်၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပေါ်မှုသာ ဟု ဆို၏။
သူ့ အယူအဆအရ စိတ်သည် မွေးဖွားစ ကာလက ဗလာကျင်းသော အခြေနေတစ်ခု သာ ဖြစ်၍ အသိပညာ ဗဟုသုတမှန်သမျှသည် တိုက်ရိုက်အာရုံယူမှတ်သားမှုမှ တဆင့်သာဖြစ်ပေါ်ရ၏ ဟု ဆိုပေသည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ဤကဲ့သို့ အယူဝါဒမျိုးကို ဒိဋ္ဌ အာရုံယူသိမြင်မှု အမှန်ဝါဒ (Empiricism) ဟုခေါ်ကြသည်။
Baird, Forrest E; Kaufmann, Walter (2008), From Plato to Derrida, Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, pp. 527–29. စာပေလက်ရာများ အောက်ပါတို့မှာ ဂျွန်လော့၏ ထင်ရှားသော ကျမ်းစာအုပ်အချို့ ဖြစ်သည်။
(1690) A Second Letter Concerning Toleration(1692) A Third Letter for Toleration (1689) Two Treatises of Government (published throughout the 18th century by London bookseller Andrew Millar by commission for Thomas Hollis) (1690) An Essay Concerning Human Understanding (1691) Some Considerations on the consequences of the Lowering of Interest and the Raising of the Value of Money (1693) Some Thoughts Concerning Education (1695) The Reasonableness of Christianity, as Delivered in the Scriptures (1695) A Vindication of the Reasonableness of Christianity ကိုးကား ကဏ္ဍ:၁၆၃၂ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၇၀၄ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား စာရေးဆရာများ။
မန္တလေးရုပ်ရှင် () သည် ၁၉၉၅ ခုတွင် ထောင်သော အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီဖြစ်ပြီး ထုတ်လုပ်သူနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ပီတာဂူဘာပိုင် မန္တလေးဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်သည်။
၁၉၉၇-၂၀၀၂ ကာလများတွင် ခြင်္သေ့မုခ် ဖျော်ဖြေရေးက ရှယ်ယာအများစုကို ဝယ်ကာ မန္တလေးရုပ်ရှင်ကို ပိုင်အောင် ကြိုးစားဖူးသည်။
ကုမ္ပဏီ၏ လာဘ်ကောင်မှာ ကျား ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ Mandalay Pictures ကိုးကား ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် ကုမ္ပဏီများ။
ဦးစံမြင့် (၁၆ မတ် ၁၉၂၈ - ၂၄ ဇူလိုင် ၂၉၂၃) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စစ်မှုထမ်းဟောင်း၊ တိရစ္ဆာန် ဆေးဘက်ဝန်ထမ်း နှင့် သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှအရာရှိအဖြစ် သရုပ်ဆောင်မှု များသောကြောင့် သခင်ကြီး ဟူသော အမည်နှင့် ပို၍ လူသိများသည်။
၎င်းသရုပ်ဆောင်မှုများထဲက မောင်မင်း..လူကလေး စကားလုံးသည် ပရိသတ်ကြား ထင်ရှားလူကြိုက်များခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် ပြည်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။
ဖခင်မှာ ဗြိတိသျှလက်အောက်ခံ ကာလတွင် မြန်မာသို့ လာရသော ဗြိတိသျှစစ်သားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ဒေါ်ပန်းသီး ဖြစ်သည်။
မွေးချင်းမောင်နှစ်မ(၆)ဦး ရှိသည်။
ဇင်ဇင် (၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၁) ရုပ်ရှင်ထဲက အင်္ဂလိပ်အရာရှိကြီး (သို့မဟုတ်) လေးစားဖွယ် စလေဒင်စံမြင့်။
Global Myanmar Media။
အသက် ၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ဆုံးပါးရာ မိသားစု ကျပ်တည်းသဖြင့် ကျောင်းမထားနိုင်ခဲ့ဘဲ အသက် ၁၂ နှစ်ရောက်မှ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလွတ်ပညာ သင်ကျောင်း၌ အခမဲ့ပညာသင်ခွင့်ရရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ကျောင်းနေခွင့် ရရှိလာခဲ့သည်။
(၇) တန်းကို ၄ နှစ်သာတက်ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်စကားသာမက ဟင်ဒီစကားလည်း ပြောနိုင်သည်။
စစ်မှုထမ်းဘဝ (၇) တန်းအောင်ပြီးနောက် အသက် ၁၈ နှစ်တွင် ဗမာ့တပ်မတော် သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
အမြောက်တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ကျသည်။
၁၉၅၂ ခုတွင် ယူဂိုဆလားဗီးယားသို့ ၇၆ မမ အမြောက် သုံးနည်း၊ထိန်းနည်းအတွက် ပညာသင် (၆) လ သွားရသည်။
ထိုအမြောက် များကို မြင်းနှင့်တင်ဆောင်ရသ ဖြင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ဆာကိုဒါမြို့၌ တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာ ထပ်သင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် တရုတ်ဖြူစစ်ဆင်ရေးများဖြစ်သော ရန်ကြီးအောင်၊ ဘုရင့်နောင်၊ လွိုင်တွန်းစခန်း၊ အောင်မေဃ စသော စစ်ဆင်ရေးတို့တွင် ပါဝင်ရသည်။
၁၉၆၀ ပြည့်တွင် ဗိုလ်ရွေးဝင်ခွင့်ရသော်လည်း သွေးနှောဖြစ်သဖြင့် အရွေးမခံရပေ။
၁၉၆၂-ခုနှစ် တွင် တပ်မှ ထွက်ခဲ့သည်။
တိရစ္ဆာန် ဆေးဘက်ဝန်ထမ်းဘဝ တပ်မှ ထွက်သည့်နောက် ရန်ကုန်မြို့ ကန်တော်လေးရပ်၌ နေသည်။
တတ်မြောက်ထားသည့် ပညာဖြင့် ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၌ တိရစ္ဆာန် ဆေးဘက်ဝန်ထမ်းအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်။
သစ်တောဝန်ကြီးဌာနမှ အကူအညီ တောင်းသဖြင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ပဲခူးရိုးမတွင် ဆင်ဖမ်းရာ၌ လိုက်ကူဖူးသည်။
ဆင်ရိုင်း ၃ ကောင် ဖမ်းပေးခဲ့သည်။
အာဇာနည်နေ့ ဗုံးကွဲသည့်အခါ တရားခံတို့အား မေ့ဆေးသေနတ်နှင့် ပစ်ဖမ်းရန် အမိန့်ရသဖြင့် ရဟတ်ယာဉ်နှင့် သွားကူရသည်။
သို့သော် ဖမ်းဆီးပြီး ဖြစ်နေသောကြောင့် လုပ်ကွက်မရခဲ့ပေ။
၁၉၈၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းကာလတွင် ဆတ်ချိုနုမှ ဆေးဖော်နိုင်ကြောင်း သုတေသနတို့ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားကာ ပညာသင်သည်။
ထိုစီမံကိန်း၌လည်း ပါဝင်ရသည်။
သရုပ်ဆောင်ဘဝ အောင်ပန်းရှိ အမြောက်တပ်၌ နေစဉ် တပ်မြင်းများကို တင်ညွန့်၊ ရွှေဘ၊ သင်းသင်းလဲ့ စသော သရုပ်ဆောင်များပါသည့် ဇာတ်ကားများအတွက် လာငှားသဖြင့် အနုပညာလောကနှင့် မစိမ်း။
တင်ညွန့်ခေါ်သဖြင့် ရန်သူကို ဘာမထီ ဇာတ်ကားတွင် စပါသည်။
တပ်မှထွက်၍ တိရစ္ဆာန် ဆေးဘက်ဝန်ထမ်း လုပ်သည့်အခါ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် ပို၍ ပါခွင့်ရလာသည်။
လူသိများသော "မောင်မင်း လူကလေး" ကို စနေမ ဇာတ်ကားတွင် ပြောရန် ဝါဝါဝင်းရွှေက သင်ပေးပြီး ပရိသတ်သဘောတွေ့သော စကားစု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရုံတင်ဇာတ်ကား ၃၄ ကားတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပါဝင်သည့် ဇာတ်ကားများ ဇာတ်ကားအမည်ရုံတင်နှစ်ဇာတ်ကောင်အမည်မှတ်ချက်ရန်သူကို ဘာမထီစနေမရဲဘော်ဆက်လုပ်သူ့ကျွန်မခံပြီ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရာ တိရစ္ဆာန် ဆေးဘက်ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ဒလ၌ အခြေချသည်။
နောက်ပိုင်း ပဲခူးမြို့၌ နေထိုင် ခဲ့သည်။
(၂၀၁၉ ဩဂုတ် ၈) ဘိုင်စကုပ်အပြင်က သခင်ကြီးရဲ့ ဝမ်းနည်းစရာကောင်းလှတဲ့ ဘဝအခြေအနေ။
လွင်ပြင်။
ဘဝနိဂုံး ဦးစံမြင့်သည် (၂၀၂၃ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်)၊ နေ့လည် (၁၂)နာရီ မိနစ်(၂၀)အချိန်ခန့်တွင် ပဲခူးမြို့ရှိ နေအိမ်၌ (၉၆)ပါးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဦးစံမြင့်သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားအများအပြားတွင် ဗြိတိသျှသခင်ကြီး၊ မျက်နှာဖြူအရာရှိကြီးများအဖြစ် ပင်တိုင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၅)နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ။
ကာဇီရန်းဂါး အမျိုးသားဥယျာဉ် သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ် ဂူလာဂတ်ခရိုင်၊ ကာဘိ အန်ဂလောင်း ခရိုင်း နှင့် နာဂါအွန်ခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသော အမျိုးသားဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှိသော ဂျိုတစ်ချောင်းတည်းရှိသည့် ကြံ့တို့၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံနေထိုင်သော ဘေးမဲ့တောသည် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် အာသံပြည်နယ်အစိုးရ သစ်တော ဦးစီးဌာန နှင့် ထင်ရှားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဆိုင်ရာ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ တို့ ပူးပေါင်းကောက်ခံခဲ့သော ကြံ့ဦးရေ စာရင်းအရ ကာဇီရန်းဂါး အမျိုးသား ဥယျာဉ်ရှိ ကြံ့အကောင်ရေ စုစုပေါင်းမှာ ၂,၄၁၃ ကောင် ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့တွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ကြံ့အကောင်ရေ ၁,၆၄၁ ကောင် (အထီး ၆၄၂ ကောင်၊ အမ ၇၉၃ ကောင် နှင့် လိင်မရှိသော အကောင် ၂၀၆ ကောင်)၊ အရွယ်ရောက်ခါစ ကြံ့ ၃၈၇ ကောင် (အထီး ၁၁၆ ကောင်၊ အမ ၁၄၉ ကောင် နှင့် လိင်မရှိသော အကောင် ၁၂၂ ကောင်) နှင့် ကြံ့အကောင်ငယ် ၃၈၅ ကောင်တို့ ပါဝင်သည်။
ကာဇီရန်းဂါးသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထိန်းသိမ်းထားသော နယ်မြေများတွင် ကျားအကောင်ရေ သိပ်သည်းမှု အများဆုံး ဒေသဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကျားထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
(ယခုအခါ ကျားကောင်ရေ သိပ်သည်းမှု အများဆုံးမှာ အာသံရှိ အိုရန်း အမျိုးသား ဥယျာဉ် ဖြစ်သည်။
) ထိုဥယျာဉ်သည် များပြားလှစွာသော အာရှဆင်များ၊ ရေကျွဲရိုင်းများ နှင့် ညွန်သမင်များ ပေါက်ဖွားကြီးပြင်းရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။
ကာဇီရန်းဂါးအား အရေးပါသော ငှက်ဒေသ အဖြစ် နိုင်ငံတကာ ငှက်ရှင်သန်မှုအဖွဲ့က ဒေသရင်း ငှက်မျိုးစိတ်များ ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသည်။
အိန္ဒိယရှိ အခြားသော ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကာဇီရန်းဂါးသည် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရာတွင် သိသာထင်ရှားသော အောင်မြင်မှုရရှိထားသည်။
ဟိမဝန္တာ အရှေ့ပိုင်း ဇီဝမျိုးကွဲ အထူးပြုဒေသ၏ အစွန်းတွင် တည်ရှိပြီး ထိုဥယျာဉ်တွင် များပြားလှစွာသော မျိုးစိတ်များ ကွဲပြားခြင်းနှင့် မြင်နိုင်ခြင်းတို့ ရှိသည်။
ကာဇီရန်းဂါးတွင် ကျယ်ပြန့်များပြားလှသော ဆင်မြက်များ၊ စိမ့်မြေများ နှင့် ထူထပ်သော အပူပိုင်း စိုစွတ် ရွက်ပြန့်တော့များ ရှိပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် အပါအဝင် အဓိက မြစ်လေးစင်းမှ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလျက် ရှိသည့်အပြင် ဥယျာဉ်အတွင်းတွင် များပြားလှသော ရေအိုင်ငယ်ကလေးများ ရှိသည်။
ကာဇီရန်းဂါးသည် အချို့သော စာအုပ်များ၊ သီချင်းများနှင့် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များ အတွက် အဓိက ကျောရိုးဖြစ်ခဲ့သည်။
ဥယျာဉ်သည် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ထိန်းသိမ်းတော အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် နှစ်တစ်ရာပြည့်ပွဲကို ကျင်းပဆင်နွှဲခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကက်လက်စ်တန် မြို့စားကတော် မေရီခရူဇုန် နှင့် သူမ၏ ခင်ပွန်းတို့အား ထိုဒေသကို ထိန်းသိမ်းရန် လှုပ်ရှားမှုကို စတင်သူများ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။
ကာဇီရန်းဂါးအား ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်ကို ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ခြေရာခံနိုင်သည်။
အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ် ကက်လက်စ်တန်မြို့စား လော့ဒ်ခရူဇုန်၏ ဇနီးဖြစ်သူ မေရီခရူဇုန် သည် ထိုဒေသသို့ အလည်အပတ် သွားရောက်ခဲ့သည်။
ထိုဒေသတွင် ထင်ရှားသော ကြံ့များကို တစ်ကောင်တစ်လေမျှ မတွေ့ရသောအခါ သူမသည် သူမ၏ ခင်ပွန်းအား ထိုဒေသရှိ မျိုးသုဉ်းလာသော မျိုးစိတ်များကို ကာကွယ်ရန် အရေးပေါ် ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် နားချခဲ့ပြီး သူမ၏ ခင်ပွန်းမှ သူတို့အား ကာကွယ်ရန် စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်တွင် ကာဇီရန်းဂါး ကာကွယ်တော အဖြစ် ပဏာမအဆိုပြုသော နေရာကို ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
နောက် ၃ နှစ်အတွင်းတွင် ဥယျာဉ်၏ အကျယ်အဝန်းအား မျှ တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး ဗြဟ္မပုတြ မြစ်ကမ်းပါး အထိ ဖြစ်သည်။
၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ကာဇီရန်းဂါးအား ကာကွယ်တော အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကာဇီရန်းဂါး အမဲလိုက်တော အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ ခုနှစ် အထိပင် ဖြစ်ကာ ထိုကာလအတွင်း အမဲလိုက်ခြင်းကို တားမြစ်သော်လည်း ဧည့်သည်များကို ဥယျာဉ်အတွင်း ဝင်ရောက်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။
၁၉၅၀ တွင် သစ်တော ထိန်းသိမ်းရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်သူ ပီ ဒီ စထရေစီမှ ကာဇီရန်းဂါး အမဲလိုက်တောအား "ကာဇီရန်းဂါး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့ဒေသ" ဟု ပြောင်းလဲ အမည်ပေးခဲ့ပြီး အမဲလိုက် ဆိုသည့် အမည်ကို ပြောင်းလဲရန် ဖြစ်သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် အာသံပြည်နယ် အစိုးရမှ ကြံ့ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ထိုဥပဒေအရ ကြံ့သတ်ဖြတ်ခြင်း အတွက် ကြီးလေးသော အပြစ်ဒဏ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၁၄ နှစ်အကြာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်အစိုးရမှ အာသံ အမျိုးသားဥယျာဉ် ဥပဒေ ၁၉၆၈ ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကာဇီရန်းဂါးအား အမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မျှ ကျယ်ဝန်းသော ဥယျာဉ်ကို ဗဟိုအစိုးရမှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁တွင် တရားဝင် အဆင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ကာဇီရန်းဂါးအား ၎င်း၏ တမူထူးခြားသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ဂရိနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ကာလမ်ဘာကာမြို့အနီးတွင် –ထာဝရဘုရား၏တောင်— အဖြစ် လူသိများသည့် အေသို့စ်တောင်ပေါ်၌ –မီတီအိုရာ— အမည်ရှိသော အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါ့ခ် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများ တည်ရှိသည်။
ရင်သပ်ရှုမောဘွယ်ကောင်းသည့် ရှေးဗိသုကာလက်ရာများကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသော အဆိုပါ ဘုရားကျောင်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ခုနှစ်ကိုမူ တိတိကျကျ သိရှိခြင်း မရှိခဲ့ကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင်များက ၁၄-ရာစုခန့်က တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။