kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကောင်းတုံကို သိမ်းပိုက်ခြင်း မပြုနိုင်သည့် အကြောင်းရင်းနှင့် တောင်ကြောင်းချီ စစ်တပ်ကြီးကို မကူ မထောက်နိုင်သည့် အကြောင်းရင်းတို့ကို ရှင်းလင်း လျှောက်တင်ကြသော်လည်း ယုတ္တိ မတန်ဟု ယူဆ၍ တရုတ် စစ်မှူးကို သံကြိုးဖြင့် တဲကာ ပီးကင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာစေသည်။
ပီကင်းတွင် တရုတ် စစ်မှူးနှင့်တကွ ၎င်း၏ မိသားစုကို ပြစ်ဒဏ် ကြီးစွာ ခတ်လေသည်။
တရုတ်ဘုရင် ချင်လုံဧကရာဇ်သည် မြန်မာတို့ကို အရှုံးပေးမည်ဆိုပါက တရုတ်ဧကရာဇ်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခါကို ကျစေသည်ဟုဆို၍ မြန်မာတို့အပေါ် မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ နောက်တကြိမ် မြန်မာနိုင်ငံကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ရန် ကြိုးစားပြန်သည်။
စတုတ္ထအကြိမ် တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ချီတက်ခြင်း အတိုင်ပင်ခံအမတ်ချုပ်ကြီး ဖူဟင်း (Chief Grand Councilor Fuheng)|alt= ၁၇၆၉ ခုနှစ် ကုန်ဆုံးလုချိန်တွင် မြန်မာတို့သည် တရုတ်တပ်ကြီး ချီတက်လာ ပြန်ချေပြီ ဟူသော သတင်းကို ရကြသည်။
ဤ အချိန်၌ တရုတ်တို့သည် နယ်စပ်တွင် ၆၀,၀၀ဝ ထက် မနည်းသော စစ်သည်များကို စုရုံးပြီး ဖြစ်လေသည်။
စစ်မှူးကြီးမှာလည်း တရုတ်ဧကရာဇ်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်သော မန်ချူး အစိုးရတို့ လွန်စွာ အားထားရသည့် မန်ချူးလူမျိုး နယ်စားကြီး ဖူဟင်း ဖြစ်လေသည်။
မူလ အစီအစဉ်၌ ဖူဟင်းသည် ဧရာဝတီမြစ်ကို ဝိုင်းမော်၌ ဖြတ်ပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ ဒေသများကို တစ်ဆင့်ပြီးတဆင့် တိုက်ခိုက်၍ ရွှေဘိုကို သိမ်းယူရန် ဖြစ်သည်။
ရွှေဘိုမှ တဆင့် အင်းဝသို့ ဆက်လက် ချီတက်ရန် ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ် အီလယ်တူ အုပ်ချုပ်သော တပ်ကြီးသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်မှ ဆင်း၍ ဖူဟင်း တပ်ကို ကူညီရန် ဖြစ်သည်။
တတိယ တရုတ်တပ်သည် မန်းဝန်းမှ ဗန်းမော်သို့ ချီတက်ရန် ဖြစ်လေသည်။
ဖူဟင်း၏ တပ်သည် ငှက်ဖျားရောဂါ ထူထပ်လှသော မိုးကောင်း နယ်မြေတွင် အလဟဿ လှည့်လည်၍ နှစ်လတိုင်တိုင် အချိန်ဖြုန်းခဲ့သည်။
မြန်မာတပ်ကြီး မိုးကောင်းနယ်သို့ ရောက်သော အခါ တရုတ်တို့သည် ဧရာဝတီ မြစ်ဘက်သို့ ပြန်၍ လှည့်ကြသည်။
ရွှေကူ မြောက်ဘက်တွင် ဖူဟင်း၏ တပ်သည် အီလယ်တူ စစ်တပ်နှင့် ပေါင်းမိသည်။
ထို့နောက် မန်းဝန်းမှ ချီလာသော တပ်နှင့် တဖန် ပေါင်းမိပြန်၍ ဗန်းမော်ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ကြသည်။
သို့သော် ဗန်းမော်သည် မြန်မာတို့ အဖို့ အရေးပါ အားထားသော စခန်းဌာန မဟုတ်ချေ။
ဗန်းမော်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တရုတ်တို့သည် မြို့တမျှ ကြီးမားလှသော ခံတပ်ကို ကောင်းတုံ အရှေ့ဘက် ၁၂ မိုင် အကွာရှိ ရွှေညောင်ပင် စခန်းတွင် တည်ဆောက်ကြသည်။
ထို့နောက် စစ်တပ်နှင့်အတူ ပါလာသော လက်သမားများကို လှေသမ္ဗန် ရာပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်စေ၍ ကောင်းတုံကို လှေတပ်ဖြင့် ဝိုင်းကြသည်။
ထို့နောက် တရုတ်တို့သည် ကြံ့ကြံ့ခိုင်စွာ အတင်းအမာ ခုခံနေသော မြန်မာတို့၏ ကောင်းတုံ ခံတပ်ကို အမြောက် လက်နက်များ စုံလင်စွာဖြင့် ရက်သတ္တပတ် ပေါင်းများစွာ အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ကြသည်။
တရုတ်တို့ အရေး နိမ့်ပြန်ခြင်း။
မြန်မာ စစ်မှူး စစ်ကဲတို့ သည် ယခင်အတိုင်း တရုတ် ရိက္ခာထောက် စစ်တပ်ကို ဖြတ်တောက်ရန် စစ်တပ်ကြီး တတပ် စေလွှတ်ပြီးနောက် တရုတ်တို့ကို ဝိုင်းညှပ်ကာ တဖြေးဖြေး ချီတက်ကြသည်။
ကောင်းတုံသို့ မြန်မာ့ ရေတပ်မှ အကူအညီ ရောက်လာပြီးနောက် တရုတ်တို့၏ လှေသမ္ပာန် များသည်လည်း မြန်မာတပ်၏ ထွင်းဖောက်ခြင်းကို ခံကြရသည်။
ထို့နောက် ရွှေညောင်ပင်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်၍ ရွှေညောင်ပင် ခံတပ်ကို မြန်မာတို့ ရသောအခါ တရုတ်တို့သည် ကောင်းတုံကို ဝန်းရံနေသော တပ်နှင့် သွားရောက် ပူးပေါင်းကြသည်။
ဤတွင် မြန်မာတို့၏ ခံတပ် အခြေ၌ တရုတ်တို့သည် အတုံးအရုံး စုပုံ ကျဆုံးကြရ လေတော့သည်။
တရုတ်တို့၏ ထွက်ပေါက် အားလုံးကိုလည်း မြန်မာများက ပိတ်ဆို့ပြီး ဖြစ်လေသည်။
ဤအချိန်တွင် တရုတ် ဧကရာဇ် ချင်းလုံသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှ တရုတ်တပ်ကြီး ပြန်လည် ဆုတ်ခွာရန် အမိန့် ချလိုက်သည်။
အမိန့်တော် ပြန်တမ်း သဝဏ်လွှာတွင် မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အပြီးတိုင် ချေမှုန်း ဖျက်ဆီးခြင်း ခံရလောက်အောင် အပြစ်ကြီးမားသော်လည်း ဘဝင်ရူးတရုတ်ဧကရာဇ်သည် မြန်မာတို့အပေါ် ကရုဏာ သက်စွာဖြင့် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ရပ်စဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြောင်း အကြောင်းကြားစေသည်။
ထိုအချိန်မှ တရုတ်စစ်မှူး စစ်ကဲတို့သည် မြန်မာတို့နှင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန် စကားဆိုလာသည်။
တရုတ်စစ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တို့ စစ်ပြေငြိမ်းစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုကြသည်။
တရုတ် စစ်တပ်ကြီးကို မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြန်လည် ဆုတ်ခွာစေပြီးလျှင် တရုတ် မြန်မာ စစ်မဖြစ်မီ အချိန်ကကဲ့သို့ ချစ်ကြည် ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံမည်ဟု တရုတ်တို့က ကတိပေးကြောင်း ရေးသား ထားလေသည်။
တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်ပြုသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ ကုန်းချော တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု တရုတ်တို့က မဟုတ်မမှန် ဆင်ခြေပေးခဲ့သည်။
တရုတ် မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်းခြင်း။
မြန်မာ စစ်မှူး စစ်ကဲ အားလုံးလိုလိုသည် တရုတ်တို့နှင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန် လိုလားခြင်း မရှိလှချေ။
သို့သော် စစ်မှူးချုပ် မဟာသီဟသူရက ဤအခါသည် မြန်မာတို့ အလိုကျ အချက်များကို အထက်စီးမှနေ၍ တောင်းဆို၍ စစ်ပြေငြိမ်းနိုင်သည့် အခါကောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တရုတ် မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုကြလေသည်။
စစ်မှူး၊စစ်ကဲများကမူ တရုတ်နယ်များကို တက်သိမ်းရန် စိတ်အားထက်သန်ခဲ့ကြသည်။
စစ်မှူးချုပ် မဟာသီဟသူရသည် အနိုင်ရနေချိန် အထက်စီးမှ စိတ်တိုင်းကျတောင်းဆိုနိုင်သည်၊ စစ်ပွဲကို ကြာကြာဆွဲထားပါက အနိုင်ဆက်ရရန် တပ်အပ်မသေချာနိုင်၊ လောဘမကြီးသင့်ဟု ယူဆ၍ စစ်ပြေငြိမ်းခဲ့သည်။
စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များမှာ အတိုချုပ် အားဖြင့် တရုတ် မြန်မာ ချစ်ကြည်စွာ ဆက်ဆံရန်၊ တရုတ်ဘက်သို့ ခိုလှုံသော ပုန်ကုန်သူစော်ဘွားများကို မြန်မာဘုရင်လက်သို့ ပြန်လည် အပ်နှင်းရန်၊ နှစ်ဖက် စစ်သုံ့ပန်းများကို ဆိုင်ရာသို့ အသီးသီး ပြန်လည် အပ်နှင်းရန်၊ မြန်မာ့ လက်အောက်ခံ မှန်သမျှကို ရှေးယခင် ထုံးတမ်းအတိုင်း ဆက်ဆံရန်နှင့်၊ နှစ်ပြည်ထောင် မင်းနှစ်ပါးတို့ ရှေးယခင် အတိုင်း လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ၊ အကြည်တော်၊ သဝဏ်လွှာ အပြန်အလှန် ကမ်းလှမ်းကြရန်၊ ဆယ်နှစ်တစ်ကြိမ် လက်ဆောင်ပဏ္ဍာများပေးပို့ရန် ဖြစ်လေသည်။
ရှေးယခင်က အတိုင်း နှစ်ပြည်ထောင် ပြန်လည် ဆက်ဆံမည် ဟူသော အချက်တွင် ရှုပ်ထွေးချက် တရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
၎င်းမှာ တရုတ် ယူဆပုံနှင့် မြန်မာ ယူဆပုံတို့ ကွဲလွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ထိုခေတ်က ဥရောပ တိုက်သားများကဲ့သို့ မြန်မာတို့သည်လည်း သတိမမူခဲ့သော အချက်တခု ရှိလေသည်။
ထိုအချက်မှာ တရုတ်များက သာလျှင် တရားဖြောင့်မှန်၍ တရုတ်နိုင်ငံသည် သာလျှင် ကမ္ဘာတွင် အရိုင်စိုင်းဆုံးသော တိုင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သောကြောင့် အခြားသော တိုင်းနိုင်ငံ မှန်သမျှကို မိမိတို့ နိုင်ငံထက် အဆင့်အတန်း မြင့် စွာထား၍ ဆက်ဆံရမည် ဟူသော တရုတ်တို့၏ သဘောထားကို သတိမူခြင်း မရှိခဲ့သော အချက် ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ စစ်မှူး စစ်ကဲတို့သည် မိမိတို့အား လှည့်ဖျားခြင်းကို ရိပ်စားမိခြင်း မရှိကြချေ။
တရုတ်များနှင့် နောင်ရင်း ညီဘွားကဲ့သို့ ဆက်ဆံကြသည်။
မိမိတို့ဘက်မှ စစ်အောင်မြင်သော စစ်မှူး စစ်ကဲများ၏ ဂုဏ်ရှိန်တက်လျက် ရှိကြသည်။
နှစ်ဖက်သော စစ်မှူးများသည် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ အပြန်အလှန် လဲလှယ်ပြီးသော အခါ တရုတ် စစ်တပ်ကြီးကို ၁၇၆၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြန်လည် ဆုတ်ခွာ စေလေသည်။
တရုတ် ဧကရာဇ် ချင်းလုံသည် တရုတ် မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်းရေ စာချုပ်ကို တရုတ်စစ်မှူး စစ်ကဲများ တင်လျှောက်တင်ချက်ကို အတိုင်း သာမန် လက်ခံခဲ့သည်။
မြန်မာတို့ ယူဆပုံနှင့် တရုတ်တို့ ယူဆပုံ ကွဲလွဲကြောင်း ထင်ရှားလာသော အခါ တရုတ်ဧကရာဇ်သည် လွန်စွာ မျက်မာန် ရှတော်မူသည်။
သို့သော် တရုတ် ဧကရာဇ်သည် မြန်မာတို့က လှည့်ဖျားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ရာဇပရိယာယ် ဆင်၍ ရာဇဣန္ဒြေ ထိန်းချုပ် ထားလေကာနောက်ဆုံးနှိက်ရူးသွား​လေသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်း မိမိထံ အကြောင်း မကြားဘဲ စစ်ပြေငြိမ်း ရမည်လောဟု ရာဇမာန် ပွားသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်း၏စိတ်ဆန္ဒသည် အင်အားတောင့်နေချိန် တရုတ်နယ်များကိုတစ်ပါတည်း သိမ်းပိုက်ရန် ဆန္ဒရှိသည်။
တာဝန်ရှိသော စစ်မှူး စစ်ကဲတို့သည် မင်း၏ အမျက်တော် ပြေစေရန် ပုန်ကုန်နေသော မဏိပူရသို့ သွားရောက် တိုက်ခိုက်ပြီးလျှင် ရွှေ၊ ငွေ၊ ဘဏ္ဍာ၊ ကျေးကျွန်၊ အမြောက်အမြား သယ်ဆောင် လာကြသည်။
မဏိပူရသို့ မြန်မာ စစ်မှူး စစ်ကဲများ စစ်ချီနေသည့် အတောအတွင်း ဆင်ဖြူရှင်သည် အမျက် မပြေနိုင်ဘဲ စစ်မှူး စစ်ကဲတို့၏ သား မယားများကိုပင် ဒဏ်ခတ်ခြင်း ပြုလေသည်။
ဆင်ဖြူရှင်နှင့် နောက် ထီးနန်းဆက်ခံသူ စဥ့်ကူးမင်းတို့သည် တရုတ် ဧကရာဇ်ထံမှ စော်ကားစွာ ရေးသားထားသော သဝဏ်လွှာများကို ရကြသည်။
သို့သော် တရုတ် ဧကရာဇ်သည် မိမိ ဂုဏ်သိက္ခာကို မထိခိုက်စေရန် ယူနန် ဘုရင်ခံ၏ အမည်ဖြင့် သဝဏ်လွှာများကို ပေးပို့လေ့ ရှိသည်။
မြန်မာတို့ကမူ မြန်မာ့ သစ္စာကို သွေဖည်သွားသော ရှမ်း စော်ဘွားများကို ပေးအပ်ခြင်း မပြုသ၍ တရုတ် သုံ့ပန်းများကို ပြန်လည် အပ်နှင်းခြင်း မပြုဘဲ သိမ်းပိုက်ထားသော တရုတ်နယ်မြေများကိုလည်း လက်လွှတ်ခြင်း မပြုချေ။
တရုတ်ချင်အင်ပါယာ အင်အားသည် လက်နက် အင်အားသည် စစ်ပွဲအပြီးတွင် တနေ့တခြား အင်အား ဆုတ်ယုတ်၍ တရုတ် ပြည်တွင်းရေးပင် ခိုင်လုံခြင်း မရှိတော့သည့် အခြေသို့ ရောက်လာ လေတော့သည်။
များစွာသော မန်ချူးစစ်သည်များကို မြန်မာကိုသိမ်းပိုက်ရန်အတွက် ဖြုန်းတီးခဲ့သော်လည်း အကျိုးအမြတ် မရရှိသည့်အပြင် ဂုဏ်သိက္ခာ အရပါ ကျဆင်းခဲ့သည်။
မကြာမြင့်မီ ဥရောပ တိုက်သားများ၏ နယ်ချဲ့ခြင်းကို အာရုံ စူးစိုက်လျက် ရှိသမျှ အင်အားကို အသုံးချ၍ နေရတော့မည် ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် တရုတ် တပ်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဤ တကြိမ် ဆုတ်ခွာ ပြီးသည့်နောက် တဖန် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မရှိတော့ချေ။
ထိုအချိန်မှ စ၍ တရုတ်တို့သည် နှစ်ပေါင်း ၂၀ဝ ကျော်တိုင်အောင် အင်အား ဆုတ်ယုတ်၍ လာခဲ့သည်။
သို့သော် ချင်းလုံမင်းသည် မြန်မာတို့ကို မကျေချမ်းသော စိတ်ဖြင့် ဗန်းမော်မှ တဆင့် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ် ပြုခြင်းကို လည်းကောင်း၊ ရေလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ် ဖောက်ကားခြင်းကို လည်းကောင်း၊ ရပ်တန့် လိုက်လေသည်။
၁၉၆၂ ခု၊ ပဌမနှိပ်၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၊ မြန်မာနှင့် အရှေ့တိုင်း ရာဇဝင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ကျော်သက် ရေးသားတဲ့ 'ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း' စာအုပ်ကနေ 'ဆင်ဖြူရှင်မင်း (၁၇၆၃ - ၁၇၇၆) အကြောင်းနဲ့ ၎င်းလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံ အခြေအနေ' အကျိုးအမြတ်ရရှိသူများ စစ်ပွဲကြောင့် အကျိုးအမြတ်ရသွားသည့် သူတို့မှာ အယုဒ္ဓယ နှင့် ဂျိုဆွန်းပြည်တို့ ဖြစ်သည်။
ချင်လုံဧကရာဇ်ငည်တို့သည် ဂျိုဆွန်း(ကိုးရီးယား)တွင် ချထားသည့် တရုတ်တပ်များကို နှုတ်၍ စစ်ပွဲကို တိုက်ခဲ့သောကြောင့် ဂျိုဆွန်းပြည် လွတ်လပ်လာသည်။
မြန်မာတို့သည်လည်း တရုတ်တို့အား တိုက်ခိုက်ရန် အယုဒ္ဓယရှိ မြန်မာတပ်များကို ပြန်လည် ခေါ်ဆောင်စေခဲ့ပြီး ထိုင်းတောင်ပိုင်း အယုဒ္ဓယပြည်အား လွတ်လပ်ရေး ပေးခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုင်းမြောက်ပိုင်း လန်နပြည်သည် မြန်မာ့လက်အောက်တွင် ဆက်ရှိနေခဲ့ရသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် စစ်ပွဲအပြီး နှစ်၂၀ခန့်အကြာ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်သည် ၎င်း၏ မြစ်တော်၃ပါးအား နှစ်ပြည်ထောင် ချစ်ကြည်ရေး အတွက် ဘိုးတော်ဘုရားထံသို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။
တန်ဆောင်မုန်းလရောက်သော် လက်ဆောင်တို့နှင့်အတူ မြစ် ၃ ပါး ပို့လိုက်ရာ မြစ်ကြီး တာကူငြင်ကို သီရိမဟာဂန္ဓရဒေဝီ၊ မြစ်လတ် ဧကူငြင်ကို သီရိမဟာပဉ္စာလဒေဝီ၊ မြစ်ငယ် သံကူငြင်ကို သီရိမဟာဂန္ဓာရစန္ဒာဒေဝီ ဘွဲ့နှင်း၍ မိဖုရားအရာ ထားသည်။
စေးကန် လိုဏ်ခေါင်း (青函トンネル Seikan Tonneru or 青函隧道 Seikan Zuidō) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရထားသွား လိုဏ်ခေါင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
၅၃.၈၅ ကီလိုမီတာ (၃၃.၄၆ မိုင်) ရှည်လျားပြီး ပင်လယ်ကြမ်းပျင်အောက်ရှိ အပိုင်းမှာ ၂၃.၃ ကီလိုမီတာ (၁၄.၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်။
သံလမ်းမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၂၄၀ မီတာ (၇၉၀ ပေ)၊ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်အောက် ၁၄၀ မီတာ (၄၆၀ ပေ) အနက်တွင် တည်ရှိသည်။
စေးကန် လိုဏ်ခေါင်းသည် ဆူဂါ့ရု ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားကာ ဟွန်ရှူးနှင့် ဟိုကိုင်ဒို ကျွန်းနှစ်ခုကို ဆက်သွယ်ပေးထားပြီး ဟိုကိုင်ဒို ရထားပို့ဆောင်ရေး ကုမ္ပဏီ၏ ကိုင်ကျိုရထားလမ်း၏ တစ်စိပ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။
စေးကန် လိုဏ်ခေါင်း၏ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ၁၉၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ကာ ၁၉၈၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အဆုံးသတ်သည်။
ကိုင်ကျိုရထားလမ်းကို ၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ် ပြေးဆွဲသည်။
ယူကေနှင့် ပြင်သစ်ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် ရေလက်ကြား လိုဏ်ခေါင်းသည် ပင်လယ်အောက်အပိုင်း ပိုမိုရှည်လျား သော်လည်း စုစုပေါင်းအလျားအရ စေးကန် လိုဏ်ခေါင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးနှင့် အနက်ဆုံး ပင်လယ်အောက် ရထားလမ်း လိုဏ်ခေါင်းဖြစ်သည်။
ဘယ်ရီလီယမ် (Beryllium) သည် alkaline earth သတ္တုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ အရောင်မှာ မီးခိုးရောင် ရှိသည်။
အက်တမ် အမှတ်မှာ ၄ ဖြစ်ပြီး Be ဆိုသော သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။
ထို သတ္တုမှာ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေနိုင်သည့် အတွက် စနစ်တကျ လေ့ကျင့် သင်ကြားထားသူ မဟုတ်ပါက မကိုင်တွယ်သင့်ပေ။
လက္ခဏာများ ယင်းကို ခရမ်းကျောက်၊ သို့မဟုတ် ဖရဲအူကျောက်နှင့် ပင်နဆိုက်ကျောက်များမှလည်း ထုတ်ယူရရှိသည်။
ဗယ်ရီကျောက်တွင်ပါဝင်သော ဘယ်ရီလီယမ်ဆားကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ခွဲခြင်းဖြင့်လည်း ဘယ်ရီလီယမ် ဒြပ်စင်ရအောင် အနည်းအကျဉ်း လုပ်ယူနိုင်သည်။
ဗယ်ရီလီယမ်သည် အလျူမီနမ် သတ္တုနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။
သို့သော်လည်း ဗယ်ရီလီယမ်အောက်ဆိုက်သည် အလျူမီနာနှင့် ကွဲပြားကြောင်း ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် လူဝီနစ်ကလတ်ဗိုးကလင်းက ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ဗယ်ရီလီယမ်ကို အရောအနှောများမှ သီးသီးသန့်သန့် ပထမဆုံး ခွဲထုတ်ခဲ့သူများမှာ ဖရီးဒရစ်ဗျူးလားနှင့် အန်တွန်းဗျူးဆီတို့ ဖြစ်၍ ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ဗယ်ရီလီယမ်သည် မာကျောသော သတ္တုများအနက် အပေါ့ပါးဆုံးဖြစ်သော်လည်း အရည်ပျော်ချိန် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။
အပူချိန် စင်တီဂရိတ် ၁၂၈၀ ဒီဂရီတွင်မှ အရည်ပျော်လေသည်။
ဗယ်ရီလီယမ်ဒြပ်စင်ကို ၁၉၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျာမနီနိုင်ငံ စက်မှု ထုတ်လုပ်ရေးတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
အများအားဖြင့် ထိုဒြပ်စင်ကို အခြားသတ္တုများနှင့် ရောစပ်အသုံးပြုကြသည်။
ကြေးနီ၊ အလျူမီနမ်၊ သံ၊ နီကယ်စသော သတ္တုများတွင် ဗယ်ရီလီယမ်ကို ရောစပ်လျှင် ပို၍မာကျော ခိုင်ခံ့ပြီးလျှင် သံချေးမတက်နိုင်သော သတ္တုစပ်များ ရရှိသည်။
ကြေးနီတွင် ဗယ်ရီလီယမ်အနည်းငယ်ရောစပ်လျှင် ကြေးနီထက် ၆ ဆခန့် ပို၍ ခိုင်မာကြောင်း တွေ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ကတ်ကျေးကဲ့သို့ဖြတ်တောက်ရန် ကရိယာများ၊ စပရင်များနှင့် လေယာဉ်တို့၏ နုနယ်သော စက်ပစ္စည်းများကို ဗယ်ရီလီယမ် သတ္တုစပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြလေသည်။
၁၉၃၀ ပြည့်ကျော် နှစ်များတွင် သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အက်တမ်ကို ဖြိုခွဲရန် နည်းအမျိုးမျိုး ရှာဖွေစပ်းကပ်ခဲ့ကြရာ ဗယ်ရီလီယမ်သည် နျူကလီးယဓာတုဗေဒနှင့် နျူကလီးယရူပဗေဒတို့၌လည်း အရေးပါသော သတ္တုဒြပ်စင်ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့ရှိလာခဲ့ကြသည်။
ဗီတာမှုန်ဖြင့် ဖြိုခွင်းသောအခါ ဗယ်ရီလီယမ်အက်တမ်တစ်ခုမှ ဟီလီယမ်အက်တမ်နှစ်ခုနှင့် နျူထရွန်တခု ကွဲထွက်လာသည်။
အယ်လ်ဖာမှုန်တခုဖြင့် တိုက်ခိုက်မိလျှင် ကာဗွန်အက်တမ်တစ်ခုနှင့် နျူထရွန်တစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဗယ်ရီလီယမ်၏ အက်တမ်အလေးချိန်မှာ ၉.၀၂ ဖြစ်၍ အက်တမ်ကိန်းမှာ ၄ ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုခြင်း X rayရောင်ခြည်သည် ဗယ်ရီလီယမ်ကို လွယ်ကူစွာ ထိုးဖောက်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် ဤဒြပ်စင်ကို X Rayပြွန်များ၏ လေလုံသော “ပြတင်းပေါက်”များ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးချသည်။
ထို့ပြင် နီယွန်မီးချောင်း၏ ဓာတ်ခေါင်း(အီလက်ထရုတ်)များ ပြုလုပ်ရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။
သို့သော် ဗယ်ရီလီယမ်ဒြပ်ပေါင်းတို့သည် လူတို့၏ အရေအပြားနှင့် အသက်ရှူအင်္ဂါစုတို့ဖြင့် ထိတွေ့မိလျှင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် နီယွန်မီးချောင်းများကို မကွဲမရှရအောင် သတိပြု၍ ကိုင်တွယ်ကြရာသည်။
ဘီရီလီယမ်(Beryllium)ကို ဘီရီလီယမ်-ကြေးနီသတ္တုစပ်(beryllium-copper alloy) ထုတ်လုပ်ရာတွင် သတ္တုစပ်ပစ္စည်း (alloying agent) အဖြစ်အသုံးပြုသည်။
၎င်းတွင် လျှပ်စစ်နှင့်အပူကူးနိုင်စွမ်းကောင်းခြင်း၊ ပေါ့ပါးပြီးတောင့်တင်းခိုင်မာကြံ့ခိုင်မှု အားကောင်းခြင်း၊ သံလိုက်ဓာတ်မရှိခြင်း ခုခံနိုင်စွမ်းရည်အားကောင်းခြင်း၊ အပူချိန်မြင့်မားမှုနှင့် ဘက်စုံမှ တည်မြဲမှုအားကောင်းမွန်ခြင်းအကျိုးကျေးဇူးတွေကြောင့် ဘီရီလီယမ်-ကြေးနီသတ္တုစပ်(beryllium-copper alloy)ကို အသုံးချမှုနယ်ပယ်အမျိုးမျိုးတွင် အသုံးပြုကြသည်။
အထူးသဖြင့် ဘီရီလီယမ်-ကြေးနီသတ္တုစပ်(beryllium-copper alloy)ကို ကာကွယ်ရေးနှင့် လေကြောင်းအာကာသ ဆိုင်ရာ လေယဉ် စက်ရုံများတွင် အသုံးချကြသည်။
ဘီရီလီယမ်(Beryllium)ကို ရောဂါများထောက်လှမ်းစစ်ဆေးရာ X-ray နယ်ပယ်(ဓာတ်မှန်)တွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
ထို့အပြင် ဘီရီလီယမ်(Beryllium)ကို ကွန်ပျူတာဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးပြုလုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ဘီရီလီယမ်(Beryllium)သည် လူသားများအတွက် ပြင်းထန်သော အကျိုးသက်ရောက် မှုပေးသော ဒြပ်စင်မဟုတ်သော်လည်း ဓာတုဆိုင်ရာအဆိပ် အများဆုံးရှိသော အဆိပ်ဒြပ်စင် (toxic element) ဟု ရှေးယခင်ကတည်းက ကျွနု်ပ်တို့ သိပြီးသားဖြစ်သည်။
၎င်းသတ္တုကို ရှူရှိုက်မိသည့်အခါ လူသားတွေအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများ ရှိစေနိုင်သည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် အဆုတ်ကိုဖျက်ဆီးပစ်ခြင်းနှင့် နမိုးနီးယား(pneumonia) ရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။
ဘီရီလီယမ်(Beryllium)နှင့်ပတ်သက်ပြီး လူသိအများဆုံး အကျိုးသက်ရောက်မှု တစ်ခုမှာ- ဘီရီလွိုက်စစ်(berylliosis)ရောဂါဖြစ်သည်။
အဆုတ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပျက်စီးမှု အန္တရာယ်ပေးနိုင်သကဲ့သို့ နှလုံးအစရှိသော တခြားအင်္ဂါများကိုပါ ဖျက်စီးစေနိုင်သော ရောဂါ ဖြစ်သည်။
အလုပ်ခွင်တွင် ဘီရီလီယမ်(Beryllium) ကိုရှူရှိုက်မိခြင်းမှ တဆင့် ဘီရီလွိုက်စစ်(berylliosis) ရောဂါကို ရရှိစေနိုင်သည်။
လူသားများတွင် ခုခံအားစနစ်အားလျော့ခြင်း ကိုယ်ခံအားနည်းခြင်းများဖြစ်နေပါက ထိုရောဂါဝင်ရောက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်ရန် အခွင့်သာဆုံးဖြစ်သည်။
(အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်လာနိုင်သည်ကို ဆိုလိုသည်။
)ဘီရီလီယမ်(Beryllium)သည် ၎င်း၏ ဓာတုဆိုင်ရာတုံ့ပြန်မှု မြင့်မားသောကြောင့် လူသားများအတွက် သွေးမတည့်သော ဓာတ်ပြုခြင်းများ(allergic reactions) လည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းမှ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြင့် ရက်ကြာကြာ ဖျားလာခြင်းမျိုးဖြစ်လာနိုင်သည်။
ထိုအခြေအနေကို ဘီရီလီယမ် နာတာရှည်ရောဂါ(Chronic Beryllium Disease(CBD)) ဟုခေါ်သည်။
ကိုယ်ခံအားနည်းခြင်း၊မောပန်းလွယ်ခြင်း နှင့် အသက်ရှူကြပ်ခြင်း တို့သည် ထိုရောဂါ၏ လက္ခဏာများပင်ဖြစ်သည်။
စီဘီဒီ (CBD) ရောဂါမှတဆင့် အစားစားချင်စိတ်မရှိခြင်း၊ အစားသောက်ပျက်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်ခန္ဒာ ပိန်လှီခြင်း စသော anorexia (ခံတွင်းပျက်ခြင်း။
(အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်သော မိန်းမများ၌) ဝမည်ကို စိုးရိမ်လွန်၍ အစားအသောက် ပျက်ခြင်းကြောင့် အန္တရာယ် ဖြစ်စေ နိုင်သည့်အထိ ကိုယ်အလေးချိန် ကျဆင်းသောရောဂါမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
)ရောဂါဖြစ်ပေါ်မှုကို ပိုတိုးဖြစ်စေပြီး လက်နှင့်ခြေများတွင် အပြာနက်နက် အရောင်ကွက်များဖြစ်ပေါ်ခြင်းများ ဖြစ်လာတတ်သည်။
တခါတရံ အစောပိုင်း စီဘီဒီ(CBD)ရောဂါ အခြေအနေတွင်ပင် အသက်ဆုံးရှုံးမှုများဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ဘီရီလွိုက်စစ်(berylliosis) ရောဂါနှင့် ဘီရီလီယမ် နာတာရှည်ရောဂါ (Chronic Beryllium Disease(CBD))များဖြစ်ပွားခြင်းအပြင် ဘီရီလီယမ်(Beryllium)သည် ကင်ဆာရောဂါတိုးပွားဖြစ်ပေါ်မှု အခွင့်လမ်းအများဆုံးဖြစ်စေပြီး ဒီအင်န်အေ (DNA) – မျိုးဆက် ပျက်သုဉ်း ဖျက်စီးပစ်နိုင်ပေသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ သဘာဝဖြစ်စဉ်များနှင့် လူသားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုရလဒ်များမှတဆင့် ဘီရီလီယမ် (Beryllium)သည် လေ၊ရေ၊နှင့်မြေဆီလွှာထဲ တွင် ဝင်ရောက် နေရာယူလျက် ရှိသည်။
သဘာဝအလျှောက်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှာ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပမာဏအနည်းငယ်မျှသာရှိသည်။
သတ္တုများထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ကျောက်မီးသွေးနှင့်အဆီများလောင်ကျွမ်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်ခြင်းများဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဘီရီလီယမ်(Beryllium)များကို ပေါင်းထည့်ပေးလျက်ရှိသည်။
ဘီရီလီယမ်(Beryllium)သည် လေထုထဲတွင် အလွန်သေးငယ်သော ဖုန်အမှုန့်များအဖြစ် တည်ရှိသည်။
ရာသီဥတုအခြေအနေများမှ မြေဆီလွှာနှင့် ကျောက်လွှာ တိုက်စားခြင်းများဖြစ်ပေါ်ကာ ရေစီးကြောင်းအတွင်း ဘီရီလီယမ်(Beryllium)များ ဝင်ရောက်နေရာယူလျက်ရှိသည်။
စက်ရုံထုတ်လုပ်လိုက်သော ဘီရီလီယမ်(Beryllium)များက လေထုတွင် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသလို ညစ်ညမ်းရေနှင့်စွန့်ပစ်လိုက်သောရေများမှလည်း ဘီရီလီယမ်(Beryllium)ကို ရေထုထဲသို့ပေါင်းစပ်ပါဝင်စေလျက်ရှိသည်။
အထူးသဖြင့် ဘီရီလီယမ်(Beryllium)သည် အနည်များအတွင်း အနည်ထိုင်လေ့ရှိသည်။
သဘာဝအားဖြင့် မြေဆီလွှာတွင် ဘီရီလီယမ်(Beryllium)ကို ဓာတုဒြပ်စင် အဖြစ် ပမာဏ အနည်းငယ်သာ တွေ့ရသော်လည်း လူသားများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် ဘီရီလီယမ်(Beryllium)တိုးပွားမှု အဆင့်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပိုတိုးလို့ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။
စာရေးဆရာမြင့်သိမ်း(Msc – Geo) DAG_ EMG ရေးသားသော ဘူမိရုက္ခဗေဒ အပိုင်း(၂) အညွှန်းပင်များ(Indicator plants) ကိုးကား Category:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ ကဏ္ဍ:အယ်ကာလိုင်း သတ္တုများ။
ဒေါက်တာတင်ရွှေ (ကလောင်အမည် ဆရာဝန်တင်ရွှေ)သည် အနာကြီးရောဂါနှင့် အပူပိုင်းဆေးပညာ အထူးကု မြန်မာဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စာရေးဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
၎င်းကို ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးပါ အမိ ဒေါ်ရှင်ရှင်တို့က မော်လမြိုင်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ပညာရေး ငယ်စဉ်က မော်လမြိုင်မြို့၊ စိန်ု့ပက်ထရစ်ကျောင်း၊ မော်လမြိုင် ဥပစာကောလိပ် တို့တွင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန် ဆေးတက္ဗသိုလ် (၁)၊ လန်ဒန် တက္ကသိုလ်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဂျွန်ဟော့ပကင်း တက္ကသိုလ်တို့တွင် အထက်တန်း ပညာများကို သင်ကြားခဲ့ရသည်။
၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ဆေးကောလိပ်၊ ရန်ကုန်မှ ဆေးပညာဘွဲ့၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်မှ ကာကွယ်ရေးနှင့် အပူပိုင်းဆေးပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ (DPTM) နှင့် လန်ဒန်တက္ကသိုလ် School of Hygiene & Tropical Medicine မှ Diploma in Clinical Medicine of Tropics (DCMT) ဘွဲ့၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ် School of Hygiene & Tropical Medicine မှပင် PhD ဘွဲ့ နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် Royal College of Physicians, Edinburgh မှ FRCP ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။
ထို့ပြင် FACTM (Australia) နှင့် DLSHTM ဘွဲ့များလည်း ချီးမြှင့်ခံရသည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ မြို့နယ်ကျန်းမာရေးအရာရှိ၊ ထီးလင်းမြို့နယ် ၁၉၆၄-၁၉၆၆ လက်ထောက်ဆရာဝန်၊ အနာကြီးရောဂါဆေးရုံ၊ မန္တလေးမြို့ ၁၉၆၆-၁၉၆၇ လက်ထောက်ဆရာဝန်၊ အနာကြီးရောဂါဆေးရုံ၊ ထောက်ကြံ့၊ မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ် ၁၉၆၇-၁၉၇၄ စီမံခန့်ခွဲရေးဆရာဝန်၊ အနာကြီးရောဂါဆေးရုံ၊ ထောက်ကြံ့၊ မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ် ၁၉၇၄-၁၉၇၉ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်၊​ အနာကြီးရောဂါထိန်းချုပ်ရေး၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ် ၁၉၇၉-၁၉၈၄ သုတေသနအရာရှိ၊ ကုသရေးသုတေသနဌာန (ငှက်ဖျား) ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန၊ ရန်ကုန် ၁၉၈၄-၁၉၈၈ ဌာနမှူး၊ ကုသရေးသုတေသနဌာန (ငှက်ဖျား) ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန၊ ရန်ကုန် ၁၉၈၉-၁၉၉၁ သုတေသနပညာရှင်နှင့် ဌာနမှူး၊ ကုသရေးသုတေသနဌာန (ငှက်ဖျား) ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန၊ ရန်ကုန် ၁၉၉၂ အသက် ၆၀ နှစ် ပြည့်သည့်အချိန်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ ရရှိထားသော ငှက်ဖျားသုတေသနရန်ပုံငွေဖြင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာနတွင် ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) တွင် ၁ဝ နှစ်ကျော် အကျိုးဆောင် ကထိက တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး မဟာသိပ္ပံ သင်တန်းသား ၁၂ ဦး၊ ပါရဂူဘွဲ့ ကျောင်းသား နှစ်ဦးတို့၏ သုတေသန စာတမ်းကြီးကြပ်သူ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
စာပေခရီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ စာပဒေသာ (ပထမ) ဆုနှင့် ၁၉၉၄ ခုနှစ်၌ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှင်သန် ထက်မြက်ရေး ကျမ်းစာပေ အတွက် နှစ်သိမ့်ဆု ချီးမြှင့် ခံရသည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဆေးသုတေသန စာတမ်း ဖတ်ပွဲတွင် အကောင်းဆုံး ပိုစတာဆု၊ ဝန်ထမ်းကောင်း ဆုများကိုလည်း ချီးမြှင့် ခံရသည်။
လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆေးပညာပေး ဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
ဆေးပညာ သုတေသန စာတမ်း ၁၈၂ စောင်ကို ပြည်တွင်း အတွက် သာမက၊ ပြည်ပသို့ပါ ရေးသား တင်သွင်းခဲ့သည်။
ဆရာ၏ 'သူရဲခြောက်သော အိမ်ကြီး'၊ 'လူနာအမှတ်'၊ 'ယောနယ်၌ ပြုစားခံရခြင်း' နှင့် 'ဆေးပညာ အထွေထွေ'ဟူသည့် ဆောင်းပါး သုံးပုဒ်ကို ကျောင်းသုံး အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့ရသည်။
ဆရာဝန် တင်ရွှေ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များသည် အကျိုးအမြတ် ရရှိသော စာအုပ်များလည်း ရှိသည်။
သို့သော် ဆရာဝန် အချိန်ပြည့် မရှိနိုင်သော ဒေသများတွင် 'စာတအုပ် ဖတ်ရှု နားလည်က ရောဂါ သက်သာနိုင်ပါစေ' ဟူသော စေတနာ ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အကျိုးအမြတ် မရရှိနိုင်မှန်း သိသော်လည်း ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များလည်း ရှိသည်။
အချို့ စာအုပ်များသည် ဝန်ထမ်းများ အသုံးပြုနိုင်ရန် သက်ဆိုင်သော ဌာနများသို့ လှူဒါန်း ခဲ့သည်တို့လည်း ရှိသည်။
ဥပမာ၊ ငှက်ဖျားရောဂါနှင့် အနာကြီးရောဂါ စာအုပ်များ ဖြစ်သည်။
လက်တွေ့ တာဝန် ထမ်းဆောင်နေသော ဝန်ထမ်းများ အတွက် အထောက်အကူ ပြုရန် ရည်ရွယ်သည်။
ဆေးကျောင်းသားများ ရန်ပုံငွေ အတွက် 'မြန်မာ့ ဆေးလောကကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သော ပညာရှင်များ' စာအုပ် နှစ်တွဲကို ပြုစု လှူဒါန်း ခဲ့သည်။
ဘာသာရေးနှင့် ပရဟိတ ဇီဝိတဒါန သံဃာ့ ဆေးရုံ၊ စလင်းကျောင်းတိုက် ကဲ့သို့သော စာသင် ကျောင်းတိုက်များတွင်လည်း လုပ်အားပေး ဆရာဝန် အဖြစ် ကုသိုလ် ပြုခဲ့သည်။
သမိဒ္ဓေါယ သုခိတာရာမ ဒေါ်ဉာဏစာရီ မြန်အောင် သီလရှင် စာသင်တိုက်တွင် ဓမ္မာရိယ ပြန့်ပွားရေး အသင်းကို စတင် တည်ထောင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
အသက်ရှိစဉ်က (၁) အသက်မသေဆုံးမီ မိမိလေ့လာတတ်မြောက်ထားသော ပညာကို မြန်မာစာပေဖြင့် ဖြန့်ဖြူးခဲ့ရန်၊ (၂) မိမိ ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်စာတမ်း အားလုံးကို စီးပွားရေးအတွက် မဟုတ်ပါက လွတ်လပ်စွာ ကူးယူအသုံးပြုခွင့်ပြုရန်၊ (၃) ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားရေးအတွက် သူ၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် မျက်လုံးကို လှူဒါန်းရန် မှာကြားခဲ့သည်။
အဖွဲ့အစည်းတာဝန်များ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း ဗဟိုကော်မတီဝင် စာပေဗိမာန် စာမူဆု ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့ဝင် မြန်မာနိုင်ငံ မူးယစ်ဆေး ဆန့်ကျင်ရေး အသင်း ဗဟိုကော်မတီဝင် ဗွီဒီယို လုပ်ငန်း ကြီးကြပ်ရေး ကော်မတီ ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ် ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နှင့် လှိုင်မြို့နယ်တို့၏ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့ နာယက ရွှေတိဂုံ စေတီတော် အထက်ပစ္စယံ တံမြက်လှည်း အသင်း၏ ရာသက်ပန် အသင်းဝင် မဟာစည် သာသနာ့ရိပ်သာ ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟ အဖွဲ့ အကျိုးတော်ဆောင် မဟာစည် ဆရာတော်၏ စာအုပ်များ၊ စီဒီသွင်းခြင်း လုပ်ငန်း အဖွဲ့ဝင် စာသင်တိုက်များစွာ၌ စေတနာ့ ဝန်ထမ်း လုပ်အားပေး ဆရာဝန် ဘဝနိဂုံး ဆရာဝန်တင်ရွှေသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်အေးသန့်နှင့်အတူ သားသမီး ၃ ဦး (ဒေါ်တင်တင်အေး၊ ဒေါ်သက်သက်ရွှေ၊ ဦးသက်လွင်ရွှေ)နှင့် မြေးနှစ်ယောက် ကျန်ခဲ့သည်။
သမီးကြီး ဒေါ်တင်တင်အေးသည် ကေအမ်ဒီကုမ္ပဏီအုပ်စုကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးသောင်းတင်နှင့်အတူ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆု ဆရာဝန်တွင်ရွှေ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မိသားစုက ဆရာဝန် တင်ရွှေ၏ စာပေသံယောဇဉ်နှင့် စာပေဝန်ဆောင်မှုစိတ်ဓာတ် အရှိန်မပျက် ဆက်လက် ပြန့်ပွားစေရန် ရည်သန်၍ ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆုကို နှစ်စဉ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ထွန်းဝေမြင့် (၁၉၅၆) - အမည်ရင်း ထွန်းဝေမြင့်။
- တောင်တွင်းကြီး ဇာတိ။
- ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်ဖွား။
- အခြေခံပညာ အထက်တန်း အောင်မြင်ပြီး ၁၉၇၅ - ၁၉၇၈ ထိ ရန်ကုန် ပန်းချီ ပန်းပုကျောင်းတွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
- ၁၉၈၅ ခုထုတ် စံပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်သော ကဗျာနှင့် ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်သော ဝတ္ထုတိုတို့မှာ ပထမဆုံး ပုံနှိပ် စာမူ ဖြစ်သည်။
- ထုတ်ဝေပြီးသော စာအုပ်များမှာ ခေတ်ပေါ်အသံကဗျာများ (၁၉၉၅)၊ တီကောင်နဲ့ စကြဝဠာ ကဗျာများ (၁၉၉၉)၊ ချစ်ခြင်း မေတ္တာတရား ကဗျာများ (၂၀၀၃) တို့ ဖြစ်သည်။
- ယခုအခါ ကဗျာ၊ ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခြင်း ပန်းချီ၊ ကာတွန်းများ ရေးဆွဲခြင်းများ ပြုလျက်ရှိသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၀၀-ပြည့်နှစ် အင်းဝခေတ် မိုးညှင်းမင်းတရားလက်ထက်ရောက်လျှင် တောင်တွင်းကြီးမြို့မှ တဘောင်တစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
အဆိုပါတဘောင်မှာ "ဘုရားရှစ်သောင်း၊ လေးထောင်ဆောင်း၍၊ ကိန်းအောင်းစံရန်၊ ဓမ္မခန်သည်၊ သံတောင်ဖြိုးမြင့်၊ စွင့်လိမ့်လေ။
အကိုက်လေးဖော်၊ မြေမှပေါ်သော်၊ ရှင်ကျော်လေးဦး၊ ခူးလိမ့်လေ။
ခူးလည်းခူးလတံ့၊ ကူးလည်းကူးလတံ့၊ မြူးလည်းမြူးလတံ့ "လို့ ဖြစ်သည်။
တဘောင်စကားအရ "အကိုက်လေးဖော်" ဆိုသည်မှာ ပေပင်အစို့အကိုက်လေးစို့ဟုဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး ပေဆိုသည်မှာ စာပေကို ဆိုလိုသည့်အတွက် စာပေကျမ်းဂန်တတ်ကျွမ်းသော ရှင်သာမဏေပုဂ္ဂိုလ်ကျော် လေးပါး ပေါ်မည့်အကြောင်း ငှက်ပစ်တောင် ဆရာတော်မှအတိတ်နိမိတ် ကောက်သည်။
မကြာမီ ထိုနှစ်တွင်ပင် တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြောက်ဘက်၊ မြို့လုလင်ရွာ၊ သတိုးထမ်းရွာ၊ မကျည်းယောင်ရွာ တို့မှာ ပေစို့ကြီး လေးစို့ မြေကြီးထဲက ပေါ်ထွက်လာ၍ မြို့သူမြို့သားများက "ပေလေးပင်၊ ရှင်လေးပါး" ပေါ်တော့မည်ဟုဆိုပြီး ဝမ်းသာအားရ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုနိမိတ် အတိုင်း ၈၁၅-ခုနှစ်အရောက်တွင် မြို့လုလင်ရွာမှ မောင်ဥက္ကာ (ရှင်ဥတ္တမကျော်) မောင်ညို (သျှင်မဟာသီလဝံသ) သတိုးထမ်းရွာမှ ရှင်အုန်းညို နှင့် မကျည်းယောင်ရွာမှ ရှင်ခေမာ ဟူ၍ ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်လေးပါးကို ပေလေးပင်၊ ရှင်လေးပါး ဟုခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပေလေးပင် ရှင်လေးပါး-ဆိုသည့် စကားသည် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းမှ တွေ့ရသော စကားဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။
ရှေးက စာတွေထဲတွင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဖော်ပြရာမှာ ပေလေးပင် ရှင်လေးပါးအကြောင်း မပါပါ။
ထင်ထင်ရှားရှား စတွေ့ရသည်မှာ ၁၉၁၁-ခုနှစ်၊ ဦးအောင်ဆိုသူ မြန်မာပညာရှိကြီး ရေးသားသော ရှင်ဥတ္တမကျော် နှင့် ခုံတော်မောင်ကျဘမ်း စကားစစ်ထိုးခန်း-ဆိုသော ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်းမှာ ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:အင်းဝခေတ် ကဏ္ဍ:မြန်မာစာပေ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
ကိုယ်ရေးအကျဉ်း အမည်ရင်း ဌေးဌေးမြင့်။
ဆင်ဖြူကျွန်းတွင် ဦးမြခင်၊ အမိ ဒေါ်လှသောင်းတို့မှ မွေးဖွားသည်။
၁၉၇၄-၇၅ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ 'တနပ်စာ' ဝတ္ထုတို၊ ၁၉၇၈ ဇွန်လထုတ် မိုးဝေ စာပေ မဂ္ဂဇင်း၌ 'အမေ ဆရာမ' ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားခဲ့သည်။
ဝတ္ထုတို စာရေးဆရာမ အဖြစ် ပို၍ ထင်ရှားသည်။
အခြား စာရေးဆရာမများနှင့် တွဲလျက် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုလတ် စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
လုံးချင်း နှစ်အုပ် ထွက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ် အနုပညာ အသင်း ပန်းချီခန်းမကို အခြေခံသည် ကံ့ကော်ရွာ ပန်းချီ အုပ်စုဝင် ဖြစ်ပြီး အချို့ပွဲများတွင် ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းအဖြစ် ၂၄ နှစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ယခုအခါ အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ကာ အိမ်ရှင်မ ဘဝတွင် နေထိုင်ပြီး စာရေးခြင်း၊ ပန်းချီဆွဲခြင်းများ လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်။