kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
GMS နိုင်ငံအချို့တွင် အဓိကရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာ တစ်ရပ်မှာ မူပိုင်ခွင့် (copyright) နှင့် အသိဉာဏ်ပစ္စည်းဆိုင်ရာဥပဒေ (intellectual property law) များမရှိသေးခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုဥပဒေ များကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းရန်အားနည်းလျှင် ယုံကြည်စိတ်ချစွာဖြင့် စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်နိုင်မှုအပေါ် ထိခိုက်စေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ထိုင်း နိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံများတွင် မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေများဖြင့် ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲတီထွင်မှုကို အကာအကွယ်ပြုထားသည်ဆိုစေ ခိုးကူးခြင်း ဖြင့် မူပိုင်ခွင့်ထိပါးမှု (paracy) နှုန်းမှာ မြင့်တက်လျက် ရှိနေဆဲဖြစ် သည်။
လက်ရှိမူပိုင်ခွင့်ဥပဒေများသည် အီးကောမတ်စ် လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် မည်သို့မျှ အထောက်အကူမပြုနိုင်တော့ပေ။
ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံသည် တိုးတက်လာသည့်နည်းပညာများနှင့်အညီ မူပိုင်ခွင့်နှင့်အခြားအိုင်စီတီ ဆိုင်ရာဥပဒေများကို ထုတ်ပြန်နိုင်ရေးအတွက် လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ် သည်။
GMS တိုင်းပြည်အများအတွင်း လူဦးအများစုသည် ကျေးလက်တွင်နေထိုင်ကြသူများဖြစ်ပြီး ဆက်သွယ်ရေးစနစ်နှင့် အခြားအိုင်စီတီဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းများရယူသုံးစွဲနိုင်မှု နည်းပါးကြ သည်။
နိုင်ငံတကာအဆင့်ဝင်ရန်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာနှင့်ဆက်ဆံ နိုင်မှုကို လမ်းဖွင့်ပေးခြင်း၊ အခွင့်အလမ်းများဖန်တီးပေးခြင်းတို့လည်း များစွာလိုသည်။
အီးကောမတ်စ်ကိုအောင်မြင်စေချင်လျှင် အောင်မြင်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းများဖန်တီးပေးနိုင်ရေးသည် အားလုံး တွင်တာဝန်ရှိသည်ဟု ရှုမြင်သုံးသပ်တတ်ရန်လည်းလိုသည်။
လာအိုနှင့် ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံများတွင် အက်တာနက် ဆိုင်ရာပေါ်လစီ များသည် သုံးသာသုံးနေကြသော်လည်း တရားဝင်နည်းလမ်းကျမှု ရှိ မရှိကိုပြန်လည်ဆန်းစစ်ရန်လိုသေးသည်။
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် လုပ်ငန်းများကိုအင်တာနက်သုံးစွဲနိုင်မှုကို အဓိကထားပြီးလုပ်ဆောင် နေသည်ဆိုစေ ကျေးလက်နေပြည်သူတို့အတွက် သုံးစွဲနိုင်ရန်အခွင့် အလမ်းများနှင့်ပတ်သက်ပြီး တိကျသည့်ပေါ်လစီမရှိပေ။
ထိုင်းနိုင်ငံ တွင် အင်တာနက်သုံးစွဲနိုင်မှုကို တစ်နိုင်ငံလုံးပျံ့နှံ့နိုင်ရေးအတွက် အစီအစဉ်ပေါင်းများစွာချမှတ်ထားသည်။
ဥပမာ Tambon Net ဆိုသည့်ပရောဂျက်သည် ကျေးလက်နေပြည်သူများ အင်တာနက် သုံးစွဲနိုင်စေရေးအတွက် အစီအစဉ်ချာလုပ်ဆောင်နေသည့် လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အီးကောမတ်စ် အနာဂတ်အလားအလာ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်တွင် အိုင်စီတီနှင့် အီးကောမတ်စ်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို လက်ခံကျင့်သုံးရန်အတွက် အစိုးရသည်အဓိက ရှေ့တန်းမှ တွန်းအားပေးသူများဖြစ်ရသည်။
ထင်သာမြင်သာသည့် သဘောထား၊ နည်းဗျူဟာ၊ စီမံချက်၊ လုပ်ဆောင်မှုများကို ထုတ်ပြန် ခြင်း၊ လိုက်နာစေခြင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းတို့ကို အစိုးရ ပိုင်းမှဦးစီးဦးဆောင်မှုပြုခြင်းဖြင့်သာ အောင်မြင်သည်ကများသည်။
GMS နိုင်ငံများရှိအစိုးရများသည် ကတိတွေအပေးများပြီး လုပ်ငန်း အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ကား နည်းပါးလှသေးသည်။
အိုင်စီတီဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကတိများသည်လိုအပ်သည်မှန်သော် လည်း master plan အမျိုးမျိုးချမှတ်ထားရုံဖြင့် အလုပ်မဖြစ်နိုင် ကြောင်းသဘောပေါက်ထားကြရမည်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်အတွင်း အိုင်စီတီဆိုင်ရာချမှတ်ထားသည့်မူဝါဒများ တွင် အီးကောမတ်စ်လုပ်ငန်းစဉ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက်ပါ master plan များချမှတ်ထားရန်လိုသည်။
ထိုလုပ်ငန်းစဉ်များ အောင်မြင်ရေးအတွက် ဌာနအသီးသီး၊ ကော်မတီအမျိုးမျိုးဖွဲ့စည်း လုပ်ဆောင်ရန်လိုသကဲ့သို့ အလုပ်မလုပ်သည့် အခွင့်အရေးသမား များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့မျိုး၊ အကျိုးမျှော်ညောင်ရေလောင်း တစ်ကိုယ်ကောင်းသမားများဖြင့်ဖွဲ့စည်းထား သည့်အဖွဲ့မျိုးမဖြစ်ရန် လည်းလိုသည်။
တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုးအပေါ် စေတနာမှန်နှင့်ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်စေရန်သဘောထားကြီးသူများ လိုအပ်လှသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံသည် သူ့ master plan ကို ၂၀၁၀ တွင်အကောင် အထည်ဖော်နိုင်မည်ဟုကြေညာထားသည်။
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကလည်း master plan ကို နိုင်ငံတော်အဆင့်အနေဖြင့် ရေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။
လာအိုနိုင်ငံသည် master plan ကို နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် စတင်ရေးဆွဲနေသည်။
ကမ္ဗောဒီးယားနှင့် မြန်မာ နိုင်ငံတို့တွင် master plan များချမှတ်ထားပြီးဖြစ်သော်လည်း အိုင်စီတီနှင့် အီးကောမတ်စ်လုပ်ငန်းစဉ်များဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် တိကျသည့် ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မှုများ အားနည်းနေသေးကြောင်းတွေ့ရသည်။
GMS နိုင်ငံများအတွင်းအစိုးရတိုင်းသည် အီးကောမတ်စ်အား အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေးစိတ်အားထက် သန်မှုရှိကြသည်ကတော့ ကျေနပ်အားရစရာနှင့် အကောင်းမြင်စရာ ဖြစ်သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အီးကောမတ်စ် ဥပဒေများကိုပြဋ္ဌာန်းပေး ထားပြီးဖြစ်သည်။
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် မကြမီပြဋ္ဌာန်းနိုင်တော့မည် ဟု မျှော်လင့်ရသည်။
ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အီးကောမတ်စ်နှင့် မူပိုင်ခွင့်မူကြမ်းများကိုရေးဆွဲပြီးကြောင်းသိရသည်။
အီးကောမတ်စ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုသည်မှာ ရေးဆွဲထားသည့်ဥပဒေကိုကိုင်ပြီး အခန်းတွင်းထိုင်နေရုံဖြင့်မပြီး၊ ဈေးကွက်အထိရောက်အောင် တင်နိုင်မှသာလျှင်ပြီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
အစိုးရပိုင်းအနေဖြင့် တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ အီးကောမတ်စ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အထောက်အကူပြုပေးရန် လိုသည်။
ပေးထားသည့်ကတိများအတိုင်းဆောင်ရွက်အကောင် အထည်ဖော်ပြီး အသိပညာကိုအခြေခံသည့်စီးပွားရေးတစ်ခုကိုမိမိတို့ နိုင်ငံတွင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်နိုင်မှသာလျှင် e-ASEAN အတွက်အဆင်သင့်ဖြစ်လိမ့်မည်။
နည်းပညာဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက်အအုံသည် မြန်မာ၊ လာအိုနှင့် ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံများတွင် အာရှ-ပစိဖိတ်နိုင်ငံအတွင်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက အတော်လေးအားနည်းနေသေးကြောင်းတွေ့ရ သည်။
နိုင်ငံအတွင်း အီးကောမတ်စ်ဖွံ့ဖြိုးရေးမှာ တွန်းအားပေးရ မည့်အနေအထားတွင်ဖြစ်နေသေးသည်။
နည်းပညာပိုင်းတွင် အားနည်းနေသေးသည်ဆိုစေ အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသအတွင်း ထိုဒေသများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နှုန်းမှာ အရှိန်အားကောင်းသည်ဟုဆိုရမည်။
အထူးသဖြင့် မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းသုံးစွဲမှုမြင့်တက်လာခြင်းအပေါ် သုံးသပ်ရ မည်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံတွင် မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းသုံးစွဲမှုနှုန်းသည် လိုင်းဖုန်း သုံးစွဲမှုနှုန်းကို ကျော်လွန်သွားပြီဖြစ်သည်။
သို့သော် နိုင်ငံအတွင်း နည်းပညာဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက်အအုံမှာ ထင်သလောက်ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုမရှိသေးပေ။
သို့ဖြစ်ရာ GMS နိုင်ငံများအတွင်း ထင်သလောက် ခုန်ပျံကျော်လွှား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သွားလိမ့်မည်ဟု ယူဆထားရန်မဖြစ်နိုင်ပေ။
GMS နိုင်ငံများအတွင်း စီးပွားရေး၊ ဒေသ ဆိုင်ရာအရေး၊ ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် လူဦးရေအနည်း အများအလိုက် ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးသည်သာလျှင် လက်ရှိအနေ အထားကို အမြန်ဆုံးခုန်ပျံကျော်လွှားပြီး တိုးတက်စေနိုင်မည့်နည်းလမ်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကမ္ဗောဒီးယားနှင့် လာအိုနိုင်ငံများတွင် ကြိုးမဲ့ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်သည် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာရနိုင်သေးသည်။
ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံတွင် မြို့တော်ဖနုန်ပင်၌ dial-up စနစ်ဖြင့်ပင် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာသုံးနိုင်သည်။
မိုဘိုင်းလ်သုံးစွဲရန်ဆိုသည်မှာ ISP ဈေးကွက်အတွင်းသို့ဝင်ပြီး broadband ဖြင့် ကြိုးမဲ့စနစ်ကို တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုနိုင်ရန်လိုပေလိမ့်မည်။
လာအိုနိုင်ငံတွင်လည်း အလားတူလုပ်ဆောင်မှုမျိုးလိုအပ်နေပေသေးသည်။
နည်းပညာဆိုင်ရာသုံးစွဲနိုင်မှုအခွင့်အလမ်းကွာခြားချက်သည် စီးပွားရေးအနေအထားကိုလည်း ကွာဟချက်များစွာဖြစ်စေသည်။
နည်းပညာဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံသည် တိုင်းပြည်တစ်ပြည်၏ GDP နှင့်လည်းဆက်စပ်နေသည်။
မြန်မာ၊ ကမ္ဗောဒီးယား၊ လာအို နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့သည် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက် အအုံ နိမ့်ကျသေးသည်ဆိုသော်လည်း ဒေသတွင်း၌ ထိုနိုင်ငံများ ထက် ဆင်းရဲတွင်းနက်သည့်နိုင်ငံများရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
အင်တာနက်၊ ကွန်ပျူတာ၊ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်တို့အနေဖြင့် အီးကောမတ်စ်ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးအတွက် အဟန့်အတားဖြစ်နေသည်ဆိုစေ အဆိုးကြီး မဟုတ်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ပုဂ္ဂလိကအခန်းကဏ္ဍနှင့် အစိုးရပိုင်းတို့၏ နည်းပညာဆိုင်ရာကြီးမားသည့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတို့တွင် အားနည်းနေ သေးသောကြောင့်သာ ထိုသို့သတ်မှတ်နေရခြင်းဖြစ်သည်။
ဥပမာ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံတွင် လိုင်းဖုန်းဖြင့် network ဆက်သွယ်နိုင်မှု သည် အလှူရှင်နိုင်ငံများကမကထပြုပေးသောကြောင့်သာတိုးတက် လာရခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အစိုးရအနေဖြင့်စိုက်ထုတ်မြှုပ်နှံနိုင်သောကြောင့် မဟုတ်ပေ။
ထို့အတူ ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးစနစ်ပိုင်းတွင်လည်း နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များကို ဝင်ရောက်လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးလိုက်သော ကြောင့်သာလျှင် ဤမျှတိုးတက်လာရခြင်းဖြစ်သည်။
ဆက်သွယ်ရေး စနစ်တွင် ဈေးကွက်စီးပွားရေးကိုအကြောင်းပြုပြီး လွတ်လပ်စွာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များပေးလိုက်သဖြင့် ဒေသဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် နေ့ချင်းညချင်းရလာပြီး အခြားနိုင်ငံများနှင့်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သည့်အနေ အထားသို့ရောက်ရှိလာခဲ့ရသည်။
အီးကောမတ်စ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးသည် အခြားသောအကြောင်း အရာများစွာနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသေးသည်။
ဥပမာ ပညာရေးဘက်တွင် ပညာတတ်နည်းပါးမှု၊ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းနည်းပါးမှု၊ အင်္ဂလိပ်စာအဖတ်အပြောတတ်သူနည်းပါးမှု၊ အိုင်စီတီဆိုင်ရာ စိတ်ပါ ဝင်စားမှုနည်းပါးခြင်းတို့သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အဟန့် အတားများဖြစ်သည်။
အစိုးရပိုင်း၊ အစိုးရမဟုတ်သည့် အပိုင်းတို့က အီးကောမတ်စ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး ကျောင်းများ၊ ကောလိပ်တက္ကသိုလ်များတွင်စတင်ကာ စည်းရုံးလှုပ်ရှားပေးနိုင်ခြင်းကလည်း အိုင်စီတီ နှင့် အီးကောမတ်စ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် များစွာအထောက်အကူ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ကျောင်းများတွင် အိုင်စီတီဆိုင်ရာဗဟုသုတများ နှင့် အင်တာနက်ဆိုင်ရာဗဟုသုတများကို ဖြန့်ပေးနိုင်ရုံမက သုံးနိုင် စေရန်အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးခြင်းသည် အခြေခံကို အခြေခိုင် အောင်လုပ်ခြင်းဟု ရှုမြင်သင့်ပါသည်။
GMS နိုင်ငံများအတွင်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ခေတ် အစားဆုံးနှင့် အများဆုံးအသုံးပြုကြသည့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဘာသာစကားဖြစ်နေသည်။
ဥပမာ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့တွင် နိုင်ငံအချင်းချင်းဆက်သွယ်ရာ၌ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို အဓိက ထားပြီးသုံးစွဲကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားရေးနိုင်ငံ အချင်းချင်းအတားအဆီးများကို ကျော်လွှားနိုင်စရာကိစ္စတစ်ခုဖြစ် နိုင်သည်။
GMS နိုင်ငံများအတွင်း အီးကောမတ်စ်အခြေခံအဆောက်အအုံ နှင့်ပတ်သက်၍ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ထိုင်းနိုင်ငံမှလွဲပြီး ကျန် ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဗောဒီးယား၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံများတွင် ကွာဟချက်ကြီးမားလွန်းသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ကွာဟချက်ဆိုသည်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက်အအုံတစ်ခုတည်းကိုကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်ခြင်မဟုတ်ပေ။
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်း အလိုက်ဝင်ငွေပမာဏ၊ စီးပွားရေးအနေအထား၊ ဥပဒေချမှတ်ခြင်းနှင့် ဥပဒေသက်ရောက်မှု၊ လူမှုရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ကြည့်ပြီး သုံးသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံသည် အီးကောမတ်စ်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများတွင် အခြား GMS နိုင်ငံများထက်စိတ်ပါဝင်စားမှုပိုများသလို အစိုးရပိုင်းမှထောက် ခံအားပေးမှု၊ ပုဂ္ဂလိကရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများတွင် အခြားနိုင်ငံများထက် အားပိုမိုကောင်းသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
နောက်တစ်ချက်မှာ နည်းပညာ ဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက်အအုံကွာဟချက်ဖြစ်သည်။
အီးကောမတ်စ် လုပ်ကြရာတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ အတွင်းအိုင်စီတီဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုက အခြားနိုင်ငံများထက်သာလွန်နေသည်။
ခရက်ဒစ်ကတ်အသုံးပြုနိုင်မှု နှင့် အွန်လိုင်းမှငွေပေးငွေယူပြုလုပ်နိုင်သည့်စနစ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အတွင်း၌အခြားနိုင်ငံများထက်စောစီးစွာ အခြေတည်နေသဖြင့်ပိုမို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သွားရခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။
အီးကောမတ်စ်လုပ်ငန်းကို အထောက်အကူပြုစေနိုင်သည့် အခြားအချက်မှာ ထောက်ပံ့ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့ဖြစ်သည်။
အွန်လိုင်းမှ မှာလိုက်သည့်ပစ္စည်းကိုဝန်ဆောင်မှုအကောင်းဆုံးပေးကာ အရောက်ပို့နိုင်သည့်စနစ်များသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင်ထွန်းကားနေပြီးဖြစ် သည်။
နိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်းများအဖြစ်သတ်မှတ်ထားချက် များကို ယုတ်သိမ်းခြင်း၊ လျှော့ပေါ့ခြင်းတို့သည်လည်း စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးသည်။
အစိုးရသည် ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို တစ်ဦးတည်းမချုပ်ကိုင်ထားပြီး ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်အတိုင်း လမ်းဖွင့်ကာကုမ္ပဏီများကို အပြိုင် အဆိုင်လုပ်စေခြင်း၏ရလဒ်မှာ ပြည်သူများ ဈေးနှုန်းသက်သာစွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း၊ အရည်အသွေးကောင်းစွာအသုံးပြုနိုင်ခြင်း၊ နိုင်ငံ တကာအဆင့်မီနည်းပညာများကိုအသုံးပြုနိုင်ခြင်းစသည့် ရလဒ် ကောင်းများကိုပေါ်ထွက်စေသည်။
GMS နိုင်ငံများအတွင်း ရှိသည့်လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်များကို ထုတ်ဖော်အသုံးပြုနိုင်ခြင်းကလည်း အရေးကြီးသည်။
ပညာတတ် များမွေးထုတ်နိုင်ခြင်း၊ ပညာရှင်များကိုချီးမြှောက်နိုင်ခြင်း၊ ထိုက်တန် စွာအလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများရှာဖွေပေးနိုင်ခြင်း၊ brain drain ကို brain gain ဖြစ်အောင်ပြန်လည်လုပ်ယူနိုင်ခြင်းတို့သည် နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် များစွာအရေးကြီးသည်။
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို မျှော်လင့် ထားလျှင် နိုင်ငံခြားမှလာရောက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလာစေမည့် မက်လုံး များပေးနိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များသည် ဥပဒေကြောင်းအရ ပြည်တွင်းဒေသတစ်ခုတွင် မည်မျှအထိသက် ရောက်မှုရှိသည်၊ ခိုင်မာသည်၊ မည်မျှအကာအကွယ်ပေးထားနိုင်သည် တို့အပေါ် သုံးသပ်လေ့ရှိသည်။
ခိုင်မာသော ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းထားပြီးမှသာလျှင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ လုပ်ချင်ကိုင်ချင် ပူးပေါင်းပါဝင်ချင်စိတ် များလာပေလိမ့်မည်။
အခြားအချက်တစ်ချက်မှာ အရေးမကြီးဟုဆိုသော်လည်း အရေးအပါဆုံးဖြစ်နိုင်သည်။
ဘာသာစကားဆိုင်ရာအခက်အခဲကို ကျော်လွှားနိုင်ရေးဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များနှင့်ဆက်ဆံရာ တွင် အများဆုံးအသုံးပြုနေကြသည့်ဘာသာစကားမှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
အီးကောမတ်စ်နှင့် အိုင်စီတီလုပ်ငန်းများ ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ချင်လျှင် ဘာသာစကားအခက်အခဲကျော်လွှားနိုင်ရေး အတွက် အလေးပေးဆောင်ရွက်မှုများပြုလုပ်သင့်ပြီဖြစ်သည်။
ကိုးကား Ref : E-commerce Infrastructure in Thailand and Its Neighboring Countries, by Veerasak Jinarat, Ph.D Category:ဘောဂဗေဒ။
right| ဖိုင်ဘာကြိုးမှ အသုံးပြုသူအကြား အကွာအဝေးပေါ် မူတည်၍ ဖိုင်ဘာမှ အခြားကွန်ယက်သို့ (FTTx) တည်ဆောက်ပုံကွဲပြားခြားနားမှုကို ပြထားသောပုံ။
ဝဲဘက်ရှိ အဆောက်အဦးမှာ တယ်လီဖုန်း အိတ်ချိန်းရုံး ဖြစ်ပြီး ယာဘက်ရှိ အဆောက်အဦးမှာ ဗဟိုရုံးမှ ပံ့ပိုးသော အဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည်။
Fiber to the Xစနစ်ဟာ ဘယ်broadband network ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့မဆို ကောင်းမွန်တဲ့အရာတစ်ခုဖြစ်ပြီးOptical fiber အသုံးပြုပါတယ်။
ဒီလိုအသုံးပြုထားတာက Last mile telecommunication တွေအတွက် သာမန်သုံးနေကျ သတ္ထုLocal loop ကို အစားထိုးနေရာ ယူလာတာဖြစ်ပါတယ်။
FTTN , FTTC,FTTB, FTTH နဲ့ FTTH စတဲ့ X တစ်လုံးကိုဖြည့်ပြီး Fiber မျိုးဆက်ကို တဖြည်းဖြည်း Configurate လုပ်ယူလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာ့နျူကလီးယားစွမ်းအင်အသုံးပြုလာမှုများသည် အလျှင် အမြန် တိုးတက်လျက်ရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။
၁၉၆၀ နှစ်ပိုင်း လောက်တွင် 1 Gigawatt (GW) ခန့်သာ အသုံးပြုနေရာမှ ၁၉၇၀ တွင် 100 GW အထိ၊ ၁၉၈၀ တွင် 300 GW အထိသုံးစွဲလာကြောင်း တွေ့ရသည်။
၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် တိုးတက်သုံးစွဲမှုနှုန်းကျဆင်း သွားသည်။
၂၀၀၅ တွင် 366 GW အထိသာသုံးစွဲကြောင်းတွေ့ရ သည်။
၁၉၇၀ ဇန်နဝါရီလတွင် ကမ္ဘာ့နျူကလီးယားစက်ရုံ သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။
၁၉၇၅ မှ ၁၉၈၀ အတွင်း အမေရိ ကန်နိုင်ငံတစ်ခုတည်းမှာပင် နျူကလီးယားဌာနပေါင်း ၆၃ ခုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ ကြောင်းတွေ့ရသည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ရေနံအကျပ်အတည်းသည် နိုင်ငံအတော်များများသို့ ဂယက်ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။
ဥပမာ ပြင်သစ် နှင့် ဂျပန်တို့တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုအတွက် ရေနံကိုသာ အဓိက အားထားနေခဲ့ရသည်။
(၃၉ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၇၃ ရာခိုင် နှုန်း)။
သို့ဖြစ်ရာ နျူကလီးယားစွမ်းအင်ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုလုပ်လာကြသည်။
ယနေ့ ပြင်သစ်နှင့်ဂျပန် တို့တွင် (၈၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း) လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ထုတ် လုပ်မှုကို နျူကလီးယားစွမ်းအင်ဖြင့် အသုံးပြုနေကြသည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နျူကလီးယားထုတ်လုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့်အဖွဲ့အစည်းများကလည်း ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပိုပြီးပြင်း ထန်လာသည်။
အထူးသဖြင့် နျူကလီးယားမတော်တဆဖြစ်မှု၊ ရေဒီယိုဓာတ်သတ္တိများယိုစိမ့်မှု၊ နျူကလီးယားစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ အန္တရာယ်၊ သယ်ယူပို့ဆောင်မှု၊ သိုလှောင်သိမ်းဆည်းမှုပြဿနာများ ကို အကြောင်းရှာပြီး ဝေဖန်တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြုလုပ်လာကြသည်။
အထူးသဖြင့် ပြည်သူများ၏အသက်အန္တရာယ်နှင့် ကျန်းမာရေးကို အကြောင်းပြကာဆန့်ကျင်လာကြသည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် Three Miles ကျွန်း၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ချာနိုဘိုင်းနျူကလီးယားစက်ရုံပေါက်ကွဲမှုတို့ကြောင့် နိုင်ငံအမြောက် အမြားတွင် နျူကလီးယားထုတ်လုပ်မှုများ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်က ရပ်ဆိုင်းရခြင်းမှာ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်ရေးတွင် အသုံးပြုမှုနည်းသေးသောကြောင့်ဟူ၍ ဘရွတ်ကင်းတက္ကသိုလ်မှ ပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။
နျူကလီးယားစွမ်းအားအသုံးပြုခြင်း Nuclear Power ဟုဆိုလိုက်လျှင် ထိုစွမ်းအင်ကို ထုတ်လုပ်ရေး ထက် ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် အပြုသဘောဖြင့် စဉ်းစားသုံးသပ် တတ်ကြသည်။
ယခုအခါ နျူကလီးယာစွမ်းအင်ကို အပူစွမ်းအင် အဖြစ်ပြောင်းလဲပြီး ရေနွေးငွေ့ထုတ်ကာ ရေနွေးငွေ့မှ လျှပ်စစ်ဓာတ် အားထုတ်လုပ်မှုကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် လူ့ဘောင်လောက အကျိုးရှိ ရေးအတွက် ကြံဆောင်ကျိုးပမ်းနေကြသည့် ခေတ်ကာလဟုဆိုနိုင် သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၏ ၁၃ မှ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို နျူကလီးယားစွမ်းအင်မှထုတ်ယူသုံးစွဲနေရသည်။
ရေတပ်သုံး သင်္ဘောကြီးပေါင်း ၁၅၀ ကျော်သည်လည်း နျူကလီး ယားစွမ်းအင်ကို အသုံးပြုပြီးမောင်းနှင်နိုင်ရန်တည်ဆောက်ထား သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စွမ်းအင် ၆ ဒသမ ၃ ရာခိုင်နှုန်းကို နျူကလီးယားစွမ်းအင်မှထုတ်ယူရရှိသည်။
ကမ္ဘာ့လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ကို နျူကလီးစွမ်းအင်မှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းထုတ်ယူသုံးစွဲခဲ့ရသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ပြင်သစ်နှင့် ဂျပန်သုံးနိုင်ငံစုစုပေါင်းမှာ နျူကလီးယားလျှပ်စစ်စွမ်းအင်ထုတ်ယူသုံးစွဲမှုပမာဏ ၅၆ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်လာသည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် IAEA ၏အစီရင်ခံ စာ၌ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၃၁ နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသည့် နျူကလီး ယားဓာတ်ပေါင်းဖို ၄၃၉ လုံးရှိသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာတွင် နျူကလီးယား လျှပ်စစ်စွမ်းအင် အထုတ်လုပ်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်မှု စုစုပေါင်း၏ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်ဟုဆိုသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို နျူကလီးယားမှထုတ်လုပ်မှုပမာဏမှာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများတွင် နျူကလီးယားလျှပ်စစ်စွမ်းအင် ထုတ်ယူသုံးစွဲမှုမှာ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
နျူကလီးယားစွမ်းအင်ဆိုင်ရာမူဝါဒများသည် ဥရောပဘုံဈေး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအတွင်း ကွဲပြားလျက် ရှိသည်။
ဩစတီးယား၊ အက်စတိုးနီးယားနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံများတွင် နျူကလီးယား စွမ်းအင်ဌာနများမထားရှိပေ။
သို့သော် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် နျူကလီး ယားစက်ရုံပေါင်း ၁၆ ရုံခန့်ဆောက်လုပ်ထားပြီး သုံးစွဲနေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးနှင့် သဘာ၀ဓာတ်ငွေ့မှ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို ဒေါ်လာ ၈၅ ဘီလီယံဖိုး ထုတ်ယူသုံးစွဲရန် လျှာထားပြီး၊ နျူကလီးယားလောင်စာစွမ်းအင်မှ ဒေါ်လာ ၁၈ ဘီလီယံဖိုးထုတ်ယူသုံးစွဲရန်ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဘက်သုံး (ဥပမာ ရေခဲပြင်ခွဲ သင်္ဘောကြီး များ) ကို နျူကလီးယားစွမ်းအင်ဖြင့် မောင်းနှင်အသုံးပြုကြသည်။
အာကာသသို့လွှတ်တင်သော ဒုံးယာဉ်အချို့တွင်လည်း နျူက လီးယားလောင်စာကန်များကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။
ဥပမာ ဆိုဗီယက်တို့၏ဒုံးပျံ RORSAT များနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ထုတ် SNAP-10A ဒုံးပျံများဖြစ်သည်။
နျူကလီးယားစွမ်းအင်ပေါ်လစီ နျူကလီးယားစွမ်းအင်ပေါ်လစီ (Nuclear Energy Policy) ဆိုသည်မှာ အမျိုးသားရေးဆိုင်ရာမူဝါဒ၊ နိုင်ငံတကာဆိုင်ရာမူဝါဒ ဖြစ်သည်။
နျူကလီးယားစွမ်းအင်အသုံးချရေး၊ သိုလှောင်ရေး၊ ထုတ်လုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ မူဝါဒများစီမံချမှတ်လုပ်ဆောင်ခြင်း ကိုခေါ်ဆိုသည်။
အစိုးရသည် နျူကလီးယားအရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတကာနှင့် သဘောတူစာချုပ်များချုပ်ဆိုရန်၊ နျူကလီးယား နည်းပညာ၊ နျူကလီးယားလျှပ်စစ်၊ နျူကလီးယားစွန့်ပစ်ပစ္စည်း နှင့် ယူရေနီယံထုတ်လုပ်မှုများအတွက် တာဝန်ယူခြင်း၊ အထောက် အပံ့ပေးခြင်းများကိုပြုလုပ်ပေးရသည်။
နျူကလီးယားစွမ်းအင်နှင့် နျူကလီးယားလက်နက်နည်း ပညာများသည် ဆက်စပ်နေသဖြင့် စစ်တပ်ကလည်းမဖြစ်မနေ ပါဝင်ပတ်သက်နေရမှုများရှိနိုင်သည်။
နိုင်ငံတကာနျူကလီးယား စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ပေါ်လစီများချမှတ်ရာတွင် နျူကလီးယား လက်နက်ပြန့်ပွားမည်ကို စိုးရိမ်သောကပွားစရာတစ်ခုအနေဖြင့် ထည့်သွင်းစဉ်းစားလေ့ရှိသည်။
ကမ္ဘာ့နျူကလီးယားရုပ်ပုံလွှာ ၁၉၈၆ နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ချာနိုဘိုင်းအနုမြူစက်ရုံပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အနုမြူဓာတ်သတ္တိကြွမှုများကို ပြည်သူတို့စိုးရိမ် ထိတ်လန့်လာခဲ့သည်။
နိုင်ငံအများအပြားတွင်း နျူကလီးယား ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းရန်အထိထည့်သွင်းစဉ်းစားလာကြသည်။
သို့သော် တိုးပွားလာသည့်လူဦးရေပြဿနာနှင့် လိုအပ်လာသည့် လောင်စာစွမ်းအင်ပြဿနာ၊ ရှားပါးလာသည့်လောင်စာ၊ ဈေးနှုန်း များကြီးမြင့်လာမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်စိမ်းလန်းရေးဖိအားပေးလာမှုတို့ ကြောင့် နျူကလီးယားကို ပြန်လည်စိတ်ဝင်စားမှုပြလာကြသည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နျူကလီးယားစက်ရုံပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံ ပေါင်း ၃၁ နိုင်ငံရှိလာသည်။
လျှပ်စစ်စွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား ရေးအတွက်လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ထုတ်နိုင်ရန် နျူကလီးယားစွမ်းအင် အကြီးအကျယ်ထူထောင်နေကြသည့်အထဲတွင် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အမေရိကန်၊ ရုရှားနှင့် ဥရောပနိုင်ငံအများအပြားပါဝင်လာသည်။
နျူကလီးယားအများဆုံးထုတ်သုံးစွဲသည့် နိုင်ငံစာရင်းတွင် အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာ့နျူကလီးယားသုံးစွဲမှုစုစုပေါင်း၏ ၂၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပြင်သစ် ၁၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဂျပန်က ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
၂၀၀၇ တွင် ကမ္ဘာအနှံ့ နျူကလီးယားလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ် သည့်စက်ရုံပေါင်း ၄၃၉ ရုံရှိသည်။
ထိုစက်ရုံများမှ ထုတ်သည့် စုစုပေါင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အားမှာ ၃၅၁ gigawatt ရှိသည်။
IAEA ၏အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၀၈ စက်တင်ဘာလတွင် နျူကလီးယား စွမ်းအင်သည် ကမ္ဘာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှု၏ ၁၂.၄ ရာခိုင် နှုန်းမှ ၁၄.၄ ရာခိုင်နှုန်း လောက်သာရှိသေးသည်။
၂၀၃၀ လောက် အထိ အခြားစွမ်းအင်ကို အဖြေရှာမရသေးပါလျှင် နျူကလီးယား ကိုသာ မှီခိုအားထားစရာအကြောင်းရှိသည်။
ကမ္ဘာ့နျူကလီးယားပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံစာရင်းတွင် အာဂျင်တီးနား၊ အာမေးနီးယား၊ ဘရာဇီးလ်၊ ဘူလ်ဂေးရီးယား၊ ကနေဒါ၊ တရုတ်၊ ချက်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အီဂျစ်၊ ဖင်လန်၊ ပြင်သစ်၊ ဟန်ဂေရီ၊ အီတလီ၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ အီရန်၊ အစ္စရေး၊ ဂျပန်၊ လစ်သူနီးယား၊ မက္ကဆီကို၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ ရိုမေးနီးယား၊ ရုရှား၊ ပါကစ္စတန်၊ ပိုလန်၊ ဆလိုဗေးကီးယား၊ ဆလိုဗေးနီးယား၊ တောင်အာ ဖရိက၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ဆွီဒင်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ တရုတ် (တိုင်ပေ)၊ ယူကရိန်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဗြိတိန်၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံများဖြစ်သည်။
ထိုနိုင်ငံများတွင် နျူကလီးယား အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖိုများဆောက်ပြီး အဏုမြူခေတ်ကို တည်ဆောက်နေကြသည်။
ဂျာမနီ၊ နယ်သာလင်၊ စပိန်နိုင်ငံများ တွင် အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖိုများရှိသော်လည်း ထပ်မံတိုးချဲ့ ထုတ် လုပ်ခြင်းမပြုတော့ဘဲ ရပ်ဆိုင်းထားကြသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယံ နိုင်ငံသည် နျူကလီးယားမထုတ်ရေးဥပဒေပြဋ္ဌာန်းထားသည့် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ဩစတီးယား၊ ဒိန်းမတ်၊ ဂရိ၊ အိုင်ယာလန်နှင့် နော်ဝေနိုင်ငံများတွင် နျူကလီးယားစက်ရုံတွေ မဆောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြပြီး၊ နျူကလီးယားခေတ်ထူထောင်ရန် အပြင်းအထန် ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်နေကြသည့် နိုင်ငံတွေစာရင်းတွင်ပါ ဝင်ကြသည်။
နိုင်ငံအလိုက်နျူကလီးယားအနေအထား အယ်လ်ဂျီးရီးယား ၁၉၅၅ ခုနှစ်ကတည်းက ဒရားရီးယားနှင့် အင်အော်ဆာရာ ဒေသများတွင် နျူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖိုများဆောက်လုပ်ပြီး သုတေသနပြုနေသည်။
၂၀၀၇ ဇန်နဝါရီတွင် ရုရှားနှင့်လည်း ကောင်း၊ ၂၀၀၇ ဇွန်လ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၈ မတ်လတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် လည်းကောင်း ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်ရန် သဘောတူလက်မှတ်များ ရေးထိုးထားသည်။
ပြင်သစ်နှင့်လည်း ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရန် ဆွေးနွေးလျက် ရှိကြောင်း သိရသည်။
အီဂျစ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် 150 MWe နှင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် 600 MWe အထိထုတ်လုပ်နိုင်ရေးအတွက် နျူကလီးယားစက်ရုံများကို တည်ဆောက်ရန် လျာထားခဲ့သည်။
NPPA (Nuclear Power Plants Authority) စီမံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ကို ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင်ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် မက်ဒီတာရေးနီးယန်းကမ်းခြေ၌ El Dabaa စက်ရုံ ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ပထမပိုင်းတွင် လျာထားချက်များကို အကောင်အထည်မဖော်နိုင်ခဲ့ရခြင်းမှာ ချာနိုဘိုင်းနျူကလီးယား ပြဿနာကြောင့်ဖြစ်သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်သည် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကိုထုတ်လုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
၁၀ နှစ်အတွင်း El Dabaa အရပ်၌ ၁၀၀၀ မီဂါဝပ် နျူကလီးယား စက်ရုံကြီးတစ်ရုံကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
စက်ရုံတန်ကြေး မှာ အမေရိကန် ၁ ဒသမ ၅ ဘီလီယံဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံခြားမှ ရင်းနှီး မြှုပ်နှံသူများ၏အထောက်အပံ့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်မတ်လတွင် အီဂျစ်သည် ရုရှားနှင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာအသုံးပြုကြရန် သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ ကြသည်။
ဂါနာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဂါနာအစိုးရသည် ရင်ဆိုင်နေရသည့် စွမ်းအင်ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းနိုင်ရေးအတွက် နျူကလီးယားစွမ်း အင်ထုတ်ထုတ်လုပ်မှုကို ပြုလုပ်တော့မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်ကတည်းက တရုတ်အဖွဲ့နှင့်ပူးပေါင်းပြီး အဏုမြူ ဆိုင်ရာ သုတေသနများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
လစ်ဗျား ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗျားနှင့် ပြင်သစ်တို့သည် အဏုမြူစွမ်း အင်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာအသုံးပြုရေး ပူးတွဲလက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။
၂၀၀၇ ဇူလိုင်တွင် ထပ်မံပြီး အလယ်အလတ်အရွယ်အစား နျူကလီး ယားစက်ရုံကို တည်ဆောက်ရန် သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုကြပြန် သည်။
မော်ရိုကို မော်ရိုကိုနိုင်ငံတွင် 2 MW Triga အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖိုတစ်ခုကို သုတေသနပြုလုပ်ရန်တည်ဆောက်ထားသည်။
အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၁၆-၂၀၁၇ တွင် Sငိင ဩကူဘမa အရပ်တွင် နျူကလီးယားစက်ရုံ တစ်ရုံကိုရုရှားနှင့် ပူးပေါင်းတည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားသည်။
အတ္တလန္တိတ်ပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ Tan-Tan အရပ်တွင် တရုတ်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး နျူကလီးယားထုတ်လုပ်ရန်အတွက် အသုံးပြုရန် ရေချိုထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံတစ်ရုံကိုလည်းစီစဉ်ထားသည်။
နိုင်ဂျီးရီးယား ၂၀၀၄ ခုနှစ်ကတည်းက တရုတ်သုတေသီများနှင့်ပူးပေါင်းပြီး Ahmabu Bello တက္ကသိုလ်တွင် နျူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖိုတည် ဆောက်ရန် သုတေသနပြုလုပ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ အဏုမြူ စွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IAEA) ၏အကူအညီဖြင့် 4000 MWe နျူကလီး ယားစွမ်းအင်ကို ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ရန်လျာထားသည်။
နိုင်ဂျီးရီးယားသည် ၂၀၁၁ တွင် စက်ရုံကိုစတင်ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ထားပြီး ၂၀၁၇ တွင်စတင်ထုတ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထား သည်။
၂၀၀၇ ဇူလိုင် ၂၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားသမ္မတ အူမာယူ ယာအဒေါကလည်း နိုင်ငံအတွင်း လျှပ်စစ်စွမ်းအင်တိုးမြှင့် ထုတ်လုပ်နိုင်ရေးအတွက် အားပေးကူညီလျက် ရှိသည်။
Italic text တောင်အာဖရိက တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသည် အာဖရိကတိုက်အတွင်း တစ်ခု တည်းသော နျူကလီးယားစက်ရုံရှိသည့်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
လျှပ်စစ် စွမ်းအင်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Eskom သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် နျူကလီးယားစွမ်းအင် 20 GW ကိုထုတ်လုပ်နိုင်သည့်စက်ရုံတစ်ရုံကို တည်ဆောက်နိုင်ရန်စီစဉ်ထားသည်။
ယခုလက်ရှိဆောက်လုပ်နေ သည့် မီဂါဝပ် ၃၃၀၀ နှင့် ၄၀၀၀ အထိထုတ်လုပ်နိုင်သည့် စက်ရုံ မှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပြီးမည်ဖြစ်သည်။
တူနီးရှား တူနီးရှားသည် 600 MWe နျူကလီးယားစက်ရုံတစ်ရုံကိုတည် ဆောက်နိုင်ရေး ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
၂၀၀၆ ဒီဇင် ဘာလတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့်ပူးပေါင်းပြီး နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာအသုံးပြုရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
နျူကလီးယား စွမ်းအင်နှင့် ရေချိုထုတ်လုပ်ရေးတို့ကိုလည်းဆောင်ရွက်ရန် စီစဉ် ထားသည်။
အာမေးနီးယား အာမေးနီးယားသည် ဆိုဗီယက်တို့ ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် VVER-440 နျူကလီးယားစက်ရုံတစ်ရုံကို Metsamor အရပ်တွင် စတင်လည်ပတ်နေပြီဖြစ်သည်။
နိုင်ငံအတွင်း လျှပ်စစ်စွမ်းအင်လို အပ်ချက်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်ပေးနေကြောင်းလည်း သိရသည်။
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် တူရကီနိုင်ငံကလည်း အထောက်အပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။
အာမေးနီးယား စွမ်းအင်ဝန်ကြီး ကလည်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ 1000 MWe စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော နျူကလီးယားစက်ရုံတစ်ရုံကို ရုရှား၊ အမေရိကန်၊ IAEA တို့၏အကူအညီဖြင့် တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်နေကြောင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံကလည်း ပဏာမစုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများပြုကာ အကူအညီပေးရန်စီစဉ်နေကြောင်း သိရသည်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံးနျူကလီးယားစက်ရုံကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်း ပရောဂျက်ပေါင်းများစွာကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်းသိရသည်။
၂၀၀၁ တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အမျိုး သားစွမ်းအင်စီမံချက်ကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၇ ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အစိုးရသည် နျူကလီးယားပါဝါဖြင့် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားရှားပါးပြတ်လပ်မှုကို အစားထိုးဆောင်ရွက်နိုင်ပြီဖြစ် ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ပက်နာအရပ်ရှိ Rooppur နျူကလီးယား စက်ရုံမှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် 700 MW မှ 1000 MW အတွင်းထုတ်လုပ် နိုင်ရန် စီစဉ်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
တရုတ် တရုတ်တွင် အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖို ၁၁ လုံးလည်ပတ်လျက် ရှိ ပြီး၊ နောက်ထပ် အလုံးပေါင်း ၂၀ ခန့်ထပ်မံဆောက်လုပ်လျက် ရှိ ကြောင်းသိရသည်။
အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖိုပေါင်း အလုံး ၁၀၀ ခန့်ထူထောင်သွားမည်ဟုဆိုသည်။
၂၀၂၀ တွင် 60 GWe ခန့်ထုတ် လုပ်ပြီး၊ ၂၀၃၀ တွင် ၁၂၀ မှ 160 GWe အထိထုတ်လုပ်ရန် စီစဉ် ထားကြောင်းသိရသည်။
ပင်လယ်ကွေ့ဒေသများ ပင်လယ်ကွေ့ဒေသများကောင်စီတွင် (ကူဝိတ်၊ ဆော်ဒီ အာရေဗျ၊ ဘာရိန်း၊ အာရပ်စော်ဘွားများနိုင်ငံ (UAE) ၊ ကာတာ နှင့် အိုမန်နိုင်ငံများပါဝင်သည်။
ထိုပူးပေါင်းကောင်စီမှာ နျူကလီးယား စွမ်းအင်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာအသုံးပြုနိုင်ရေးအတွက် စီစဉ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။
၂၀၀၇ ဖေဖော်ဝါရီတွင် IAEA နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဒေသတွင်နျူကလီးယားစွမ်းအင်အသုံးချရေး၊ ရေချို ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်စီစဉ်ထားကြောင်းသိရ သည်။
အာရပ်စော်ဘွားများနိုင်ငံအနေဖြင့် ၂၀၀၈ ဇူလိုင်လတွင် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ပေါ်လစီကို လက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၉ အောက်တို ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားနျူကလီးယားစွမ်းအင်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်။
ဥပဒေနှင့် ပေါ်လစီအရ အာရပ်စော်ဘွားနိုင်ငံ များနျူကလီးယားစွမ်းအင်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို သဘောတူ လက်ခံခဲ့ကြသည်။