kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လောကုတ္တရာ မဂ်စိတ်၊ ဖိုလ်စိတ်၌ ဖြစ်သော ဝိရတိတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အာရုံပြုသောကြောင့် သုံးပါးလုံး တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်သည် (သဟဇာတ ဖြစ်သည်)။
ယှဉ်ဖက်စိတ်: မဟာကုသိုလ်စိတ် (၈) ပါး။
ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: မဟာကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။
ဒါနပြုချိန်၊ သမထ (ပရိကမ္မ/ဥပစာရ)၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ပွားများချိန်များတွင် မပါဝင်။
ဝစီဒုစရိုက်၊ ကာယဒုစရိုက် တစ်ပါးပါးမှ တမင် ရှောင်ကြဉ်သည့် အခါ မှသာ ပါဝင်သည်။
နာနာ ဖြစ်ပုံ: ရှောင်ကြဉ်ရမည့် ဝတ္ထုအာရုံ (ဝိရမိတဗ္ဗဝတ္ထု) ကွဲပြားသောကြောင့် တစ်ခုချင်းစီသာ ဖြစ်နိုင်သည်။
သမ္မာဝါစာ - (အသက်မွေးမှု မဟုတ်သော) ဝစီဒုစရိုက် (၄) ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
သမ္မာကမ္မန္တ - (အသက်မွေးမှု မဟုတ်သော) ကာယဒုစရိုက် (၃) ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
သမ္မာအာဇီဝ - အသက်မွေးမှုနှင့် စပ်သော ဝစီ/ကာယ ဒုစရိုက် (၇) ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
နိဂုံး: လောကီ ဝိရတိ စေတသိက် (၃) ခုသည် နာနာကဒါစိ ဖြစ်သည်။
ကရုဏာ၊ မုဒိတာ (အပ္ပမညာ) ယှဉ်ဖက်စိတ်: မဟာကုသိုလ်စိတ် (၈) ပါး နှင့် ရူပ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ဈာန်ကုသိုလ်စိတ်များ (စတုက္ကနည်း)။
ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: အထက်ပါ ကုသိုလ်စိတ်/ဈာန်စိတ်များ ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။
ဒါနပြုချိန်၊ ဘုရားဂုဏ် အာရုံပြုချိန်၊ ကသိုဏ်းရှုချိန် စသည်တို့၌ မပါဝင်။
သတ္တဝါတို့ကို ကရုဏာ၊ မုဒိတာ ပွားသည့်အခါ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းသည့်အခါ၊ ဈာန်ရသည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
ကရုဏာ၏ အာရုံ = ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသော သတ္တဝါ (ဒုက္ခိတ သတ္တဝါ)။
မုဒိတာ၏ အာရုံ = ချမ်းသာသုခရှိသော သတ္တဝါ (သုခိတ သတ္တဝါ)။
နိဂုံး: ကရုဏာ၊ မုဒိတာ စေတသိက် (၂) ခုသည် နာနာကဒါစိ ဖြစ်သည်။
အခြား ကဒါစိ စေတသိက်များ (နာနာ မဟုတ်) ၄။
မာန ယှဉ်ဖက်စိတ်: ဒိဋ္ဌိနှင့်မယှဉ်သော လောဘမူစိတ် (၄) ပါး (ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်)။
ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: ထိုလောဘမူစိတ် ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။
အာရုံကို သာယာရုံသက်သက်၌ မာန မပါဝင်။
"ငါတကား" ဟု ထောင်လွှားမှု၊ မာန်မူမှု ဖြစ်သည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
နာနာ မဖြစ်ပုံ: မာနသည် တစ်ခုတည်းသော စေတသိက်ဖြစ်၍ အခြားအဖော်များနှင့် ခွဲခြားဖြစ်ရန် မရှိသဖြင့် "နာနာ" ဟု မဆိုနိုင်။
"ကဒါစိ" သာ ဖြစ်သည်။
နိဂုံး: မာနသည် ကဒါစိ စေတသိက် ဖြစ်သည်။
ထိန၊ မိဒ္ဓ ယှဉ်ဖက်စိတ်: အကုသိုလ် သသင်္ခါရိကစိတ် (၅) ပါး (တိုက်တွန်းမှု လိုသော လောဘ ၄၊ ဒေါသ ၁)။
ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: သသင်္ခါရိကစိတ် ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။
စိတ်ဓာတ် ထက်သန်မှုမရှိဘဲ ထိုင်းမှိုင်းသည့်အခါ၊ လေးလံသည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
သဟ ဖြစ်ပုံ (နာနာ မဟုတ်): ထိန (စိတ်ကို ထိုင်းမှိုင်းစေ) နှင့် မိဒ္ဓ (စေတသိက်ကို ထိုင်းမှိုင်းစေ) တို့သည် အမြဲတမ်း အတူတကွသာ ဖြစ်သည် (သဟဇာတ)။
တစ်ခုချင်း သီးခြား မဖြစ်နိုင်။
နိဂုံး: ထိန၊ မိဒ္ဓ စေတသိက် (၂) ခုသည် သဟ-ကဒါစိ စေတသိက်များ ဖြစ်ကြသည်။
(အတူတကွ ဖြစ်ပြီး တစ်ရံတစ်ခါသာ ဖြစ်သည်)။
၎င်းတို့ မပါဝင်သည့်အခါ သသင်္ခါရိကစိတ်၏ စေတသိက် အရေအတွက်သည် အသင်္ခါရိကစိတ်နှင့် တူညီသည်။
အချုပ်: နာနာကဒါစိ စေတသိက်များသည် အကြောင်းအားလျော်စွာ တစ်ရံတစ်ခါသာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါတွင်လည်း အာရုံကွဲပြားမှုကြောင့် မိမိတို့အချင်းချင်း တစ်ပြိုင်နက် မဖြစ်ဘဲ သီးခြားစီသာ ဖြစ်ပေါ်သော စေတသိက်များ ဖြစ်ကြပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နာနာ - ကဒါစိ စေတသိက်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
စိန့်ပီတာဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်ကြီး (အီတလီ: Basilica Papale di San Pietro in Vaticano) သည် ဗာတီကန်စီးတီးတွင် တည်ရှိသော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်ကြီး တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ အရေးအပါဆုံး ဘာသာရေးနယ်မြေများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။
ဤနေရာသည် ယေရှုခရစ်တော်၏ တမန်တော်များတွင် အထွတ်အမြတ်ထားခံရသော စိန့်ပီတာ၏သင်္ဂြိုဟ်ရာနေရာဟု ယုံကြည်ရသည်။
left|thumb|ရောမမြို့ ဆန့်အန်ဂျလိုရဲတိုက်မှ လှမ်းမြင်ရသော စိန့်ပီတာဘုရားကျောင်းကြီး မျက်နှာစာ စိန့်ပီတာဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်ကြီးသည် မဟာပုပ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်ကြီး (papal major basillica) အဆင့်ရှိ ကမ္ဘာ့ဘုရားရှိခိုးကျောင်းလေးခုတွင် ရောမမြို့ရှိ အာ့ခ်ဘာစီလီကာ စိန့်ဂျွန် လတ္တရန် (Archbasilica of Saint John Lateran) ပြီးလျှင် ဒုတိယအဆင့်ရှိသည်။
ထိုဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးလေးခုစလုံးသည် ရောမမြို့တွင် တည်ရှိသည်။
၎င်းသည် ရောမမြို့၏ ဘုရားဖူးဘုရားရှိခိုးကျောင်းခုနစ်ခုတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
လူအများ မှားယွင်းစွာ ယူဆနေကြသည်နှင့် မတူညီစွာ ၎င်းသည် ဘိရှော့၏ ရုံးစိုက်ရာနေရာ မဟုတ်သောကြောင့် ကက်သီဒြယ် (Cathedral) ဘုရားရှိခိုးကျောင်း မဟုတ်ပေ။
သမိုင်းကြောင်းအရ မူလဘုရားရှိခိုးကျောင်းကို ရောမဧကရာဇ် ပထမကွန်စတန်တိုင်း I ၏ အမိန့်ဖြင့် စတုတ္ထရာစုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၂ ရာစုနှစ်ကျော် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
[၄] လက်ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်ကြီးကိုမူ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၆၂၆ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ ရီနေဆွန်းနှင့် ဘားရို့ခ် ဗိသုကာလက်ရာများ၏ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။
[၃][၄] ဗိသုကာပညာရှင်များစွာ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး ထင်ရှားသူများထဲတွင် ဒိုနာတို ဘရာမန်တေ (Donato Bramante)၊ မိုက်ကယ်အန်ဂျလို (Michelangelo)၊ ကာလို မာဒါနို (Carlo Maderno) နှင့် ဂျီယန် လိုရန်ဇို ဘာနီနီ (Gian Lorenzo Bernini) တို့ ပါဝင်သည်။
[၂] မိုက်ကယ်အန်ဂျလိုသည် ၎င်း၏ ခမ်းနားကြီးကျယ်သော ခေါင်မိုးပုံစံကို အဓိကရေးဆွဲခဲ့သူဖြစ်သည်။
စိန့်ပီတာဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်ကြီးသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကြီးမားသော အတွင်းပိုင်းဧရိယာကို ပိုင်ဆိုင်သည်။
ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအတွင်း၌ ထင်ရှားကျော်ကြားသော အနုပညာလက်ရာများစွာ တည်ရှိပြီး မိုက်ကယ်အန်ဂျလို၏ "ပီယဲတာ" (Pietà) နှင့် ဘာနီနီ၏ ကြေးဝါ "ဗာလ်ဒါကီနို" (Baldacchino) တို့မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအတွက် အရေးပါသော ဘုရားဖူးရာနေရာဖြစ်ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်သော ဘာသာရေးအခမ်းအနားများ မကြာခဏ ကျင်းပပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ကဏ္ဍ:ကက်သလစ်အသင်းတော်။
မာ့ခ် ဂျိုးဇက် ကာနီ (အင်္ဂလိပ်: Mark Joseph Carney) သည် ကနေဒါနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် စီးပွားရေးပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ၂၄ ဦးမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် လစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
ထို့အပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ နီပန် (Nepean) မဲဆန္ဒနယ်မှ ပါလီမန်အမတ် (MP) လည်း ဖြစ်သည်။
ကာနီကို ဖို့တ်စမစ်ကို ၁၉၆၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်နယ်မြေများရှိ ဖို့တ်စမစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူသည် အယ်လ်ဘာတာပြည်နယ်၊ အက်ဒမန်တန်မြို့တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။
သူသည် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးဘွဲ့ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့ပြီးနောက် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့ကာ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဘွဲ့နှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ပါရဂူဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
Goldman Sachs ဘဏ်တွင် ရာထူးအမျိုးမျိုးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါဗဟိုဘဏ်သို့ ဒုတိယဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဝါရင့်တွဲဖက်ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။
ကာနီသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ ကနေဒါဗဟိုဘဏ်၏ အဋ္ဌမမြောက် ဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်းကာလအတွင်း ကနေဒါ၏ ငွေကြေးမူဝါဒအတွက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ အင်္ဂလန်ဘဏ်၏ ၁၂၀ ဦးမြောက် ဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဘရက်ဇစ် (Brexit) နှင့် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါ၏ အစောပိုင်းကာလများတွင် ဗြိတိန်ဗဟိုဘဏ်၏ တုံ့ပြန်မှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ ဘဏ္ဍာရေးတည်ငြိမ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ (Financial Stability Board) ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဗဟိုဘဏ်လုပ်ငန်းမှ ထွက်ခွာပြီးနောက် ကာနီသည် Brookfield Asset Management တွင် ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဌာနအကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် Bloomberg L.P. ၏ ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
သူသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ရာသီဥတုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်လည်း ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။
ကာနီသည် ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါကာလအတွင်း ဝန်ကြီးချုပ် ဂျက်စတင် ထရူးဒိုး၏ အကြံပေးများစွာထဲမှ တစ်ဦးအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လစ်ဘရယ်ပါတီ၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ အထူးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထရူးဒိုး နုတ်ထွက်မည်ဟု ကြေညာပြီးနောက် ကနေဒါလစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်နေရာအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး မတ်လတွင် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
လစ်ဘရယ်ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် အနိုင်ရရှိပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး မကြာမီတွင် ကာနီသည် ဘုရင်ခံချုပ်အား ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဖက်ဒရယ်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရန် အကြံပြုခဲ့ရာ လစ်ဘရယ်ပါတီသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ငယ် ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ပြီး လစ်ဘာရယ်ပါတီ၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း စတုတ္ထမြောက်ဆက်တိုက် အောင်မြင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ ကဏ္ဍ:၁၉၆၅ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:Articles with hAudio microformats။
ပုရီရမ္မခရိုင် (ထိုင်း: จังหวัดบุรีรัมย์, ရောမ: Changwat Buriram) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ခရိုင် (ချန်ဝပ်) ၇၇ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အောက်မြောက်ပိုင်း ထိုင်း သို့မဟုတ် အီဆန် (Isan) ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။
အိမ်နီးချင်း ခရိုင်များမှာ (တောင်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း) ဆကဲ (Sa Kaeo)၊ နခွန်ရတ်ချာဆီမာ (Nakhon Ratchasima)၊ ခွန်ကဲန် (Khon Kaen)၊ မဟာဆရခမ်း (Maha Sarakham) နှင့် ဆုရင် (Surin) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
"ပုရီရမ္မ" ဟူသော အမည်၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ 'ပျော်ရွှင်ခြင်းမြို့' ဟု ဖြစ်သည်။
ထိုင်းအသံထွက် - ဘူရီရမ် ပထဝီဝင် ပုရီရမ္မသည် ခိုရတ်ကုန်းပြင်မြင့်၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိပြီး ပြည်နယ်တစ်ဝိုက်တွင် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး မီးတောင်များစွာ ရှိသည်။
ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက် ကန့်သတ်ချက်သည် စမ်းခမ်းတောင်တန်းနှင့် ဒန်းဂရက်တောင်တန်းများကြား ကန့်သတ်ထားသော တောင်တန်းဒေသဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်၏ စုစုပေါင်း သစ်တောဧရိယာမှာ ၈၈၇ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၃၄၂ စတုရန်းမိုင်) သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဧရိယာ၏ ၈.၈ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ပြည်နယ်တွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောတစ်ခု ရှိသည်။
အဆိုပါ ဘေးမဲ့တောသည် အခြားတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော နှစ်ခုနှင့်အတူ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘေးမဲ့နယ်မြေများ၏ ဒေသ ၇ (နခွန်ရတ်ချသီမာ) တွင် တည်ရှိသည်။
တဖရားအမျိုးသားဥယျာဉ် (Ta Phraya National Park) သည် ၅၉၄ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၂၂၉ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။
တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော ပြည်နယ်တွင် အမျိုးသားဥယျာဉ်တစ်ခုရှိသည်။
အခြားအမျိုးသားဥယျာဉ် ၃ ခုနှင့်အတူ ပန်းခြံသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ၏ ဒေသ ၁ (ပရာချင်ဘူရီ) တွင် တည်ရှိသည်။
ဒေါင်ယိုင်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော ၊ သမိုင်း left| Buriram City Pilla သည် Prasat Phnom Rung နှင့် ဆင်တူသည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ သမိုင်းမတင်မီအချိန်ကတည်းက ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) ခေတ်ကာလအထိ ပုရီရမ္မတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန နေရာများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
ယင်းတို့တွင် ရှေးဟောင်း ခမာအင်ပါယာမှ ယဉ်ကျေးမှု အထောက်အထားများအပါအဝင် အုတ်ရဲတိုက်နှင့် ကျောက်ရဲတိုက်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ပါဝင်သည်။
မီးဖိုများ၊ အိုးခွက်များနှင့် မြေအိုးများ အပါအဝင် အရေးပါသော ရှေးဟောင်းသုတေသန ပစ္စည်းများကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့ကို ခမာခေတ် ၁၅-၁၅ ဟု သတ်မှတ်သည့် မြေထည်၊ ရှေးခမာ သို့မဟုတ် ခမာယဉ်ကျေးမှုခေတ်နှောင်းပိုင်းဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဘူရီရမ္မ၏ သမိုင်းအထောက်အထားများသည် အယုဒ္ဓယခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် တစ်ဖန်ပြန်လည် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး အယုဒ္ဓယခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ သွန်ဘူရီခေတ်အထိ ဘူရမ်မြို့အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်တစ်ထောင်ခန့်က ယနေ့ခေတ် ဘူရီရမ်ခရိုင်သည် ခမာအင်ပါယာ လက်အောက်တွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ထိုခေတ်ကာလက အပျက်အစီးများစွာ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။
မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး မီးတောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ဖနွန်ရွန်း သမိုင်းဝင်ဥယျာဉ် (Phanom Rung Historical Park) သည် အကြီးဆုံး အပျက်အစီးတည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။
ထိုနေရာ၌ တွေ့ရှိရသည့် ကမ္ပည်းစာအရ ၎င်း၏ ဒေသခံဘုရင်သည် ခမာဘုရင်၏ အခွင့်အာဏာကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
သို့သော်လည်း ထိုဒေသသည် ဝေးလံခေါင်သီပြီး လူဦးရေကျဲပါးကာ ရတနာကိုးသိမ်း (Rattanakosin) လက်ထက်အထိ ယင်းအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည့် မောင်းပဲ (Muang Pae) သည် ထိုင်းအချုပ်အခြာအာဏာကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီးနောက် ဘူရီရမ်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဘူရီရမ်ကို ထိုင်းဘုရင်ခံအုပ်ချုပ်သော ခရိုင်အဖြစ် တရားဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှု ပွဲတော်များ သင်္ကြန်ပွဲတော် နှင့် နှစ်သစ်ကူးနေ့ ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသော ဘာသာရေးနေ့များအပြင် ဘူရီရမ်တွင် နေထိုင်သူများ ကုသိုလ်ပြုခြင်း၊ ဘုရားဆင်းတုတော်များကို ရေမိုးချိုးခြင်း၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများ ရိုးရာအားကစားများဖြစ်သည့် နှင့် လွန်ဆွဲပွဲကဲ့သို့သော ဒေသဆိုင်ရာပွဲတော်များ လည်း ရှိသေးသည်။
Phutthaisong ခရိုင်ကဲ့သို့ အချို့သောဒေသများတွင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝါတွင်း နှင့် လွိုင်ကုံး အစတွင် Bang Fai ရိုးရာဒုံးပျံအက၊ Khao Phansa ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
left| ရောမ်ဘူရီပန်းခြံ (ဘူရီရမ်ခရိုင်) လူဦးရေစာရင်း ဘူရီရမ်သည် မြောက်ခမာလူမျိုး လူဦးရေ များပြားသော အရှေ့မြောက်ခရိုင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
အများစုသည် ထိုင်းဘာအများစုပြောဆိုကြသော်လည်း မကြာသေးမီက သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ၏ ၂၇.၆% သည် နေ့စဉ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းခမာ ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။
သင်္ကေတများ thumb| ခရိုင်ရုံးအသစ် ခရိုင်၏ အမှတ်တံဆိပ်တွင် ရှီဝကို ရည်စူးထားသော ခမာပုံစံ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်း ဖြစ်သည့် Phanom Rung ဘုရားကျောင်းကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။
ခမာအင်ပါယာနယ်မြေကို အယုဒ္ဓယဘုရင့်နိုင်ငံမှ ထိုင်းလူမျိုးများက ချုပ်ကိုင်ထားချိန်တွင် ၉ ရာစုမှ ၁၂ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သည်။
ယခုအခါ အပျက်အစီးများကို သမိုင်းဝင် ပန်းခြံတစ်ခုတွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
left| ခရိုင်တံဆိပ်တော်ခရိုင်၏ ပန်းပွင့်သည် အဝါရောင်ချည်ပင် ( Cochlospermum regium) ဖြစ်သည်။
ခရိုင်၏ သစ်ပင်သည် ပန်းရောင်ရေပန်း (Cassia grandis ) ဖြစ်သည်။
အာရှဖန်ပုစွန် ( Macrobrachium lanchesteri ) သည် ခရိုင်အတွင်းရှိ ရေနေသတ္တဝါဖြစ်သည်။
ခရိုင်၏ဆောင်ပုဒ်မှာ "သဲကျောက်များ ခိုအောင်းရာမြို့၊ မီးတောင်များ၊ လှပသောပိုးထည်များ၊ ကြွယ်ဝသောယဉ်ကျေးမှုနှင့် အားကစား၏အကောင်းဆုံးမြို" ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး နှစ်ဆယ့်သုံးခရိုင်မြေပုံ ခရိုင်အစိုးရ ခရိုင်ကို မြို့နယ် (အမ်ဖူး) (၂၃) ခု ခွဲခြားထားသည်။
မြို့နယ်များကို ကျေးရွာအုပ်စု (တန်ဘွန်) ၁၈၉ ခု ( တမံများ ) နှင့် ကျေးရွာပေါင်း ၂,၂၁၂ ( မူဘန်) ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။
Muang Buriram ခူးမြို့ Krasang Nang Rong Nong Ki ၊ လဟန်စိုင်း ပရာခွန်ချိုင် Ban Kruat Phuthaisong လမ်ပလိုင်းမတ် Satuek ပခမ်း နာဖိုး Nong Hong ဖလာပလာချိုင် Huai Rat Non Suwan ချန်နီ Ban Mai Chaiyaphot Non Din Daeng ဘန်ဒန် Khaen Dong Chaloem Phra Kiat ဒေသန္တရအစိုးရ 2019 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ 26 ရက်နေ့အထိ အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်- တစ်ခုသော Buriram ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ( ) နှင့် တိုင်းအတွင်းရှိ စည်ပင်သာယာ နယ် မြေ ၆၂ ခု။
Buriram၊ Chum Het နှင့် Nang Rong တို့သည် မြို့ ( thesaban mueang ) အဆင့်အတန်းရှိသည်။
နောက်ထပ် ခရိုင် စည်ပင်သာယာရေး အဖွဲ့ ၅၉ ခု မြူနီစပယ် မဟုတ်သော ဧရိယာများကို ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၁၄၆ ဖွဲ့က အုပ်ချုပ်စီမံသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး လေဆိပ်များ ဘူရီရမ်လေဆိပ်သည် ခရိုင်၏ တစ်ခုတည်းသောလေဆိပ်ဖြစ်သည်။
Nok Air နှင့် Thai AirAsia လေကြောင်းလိုင်းနှစ်ခုသည် ဒွန်မောင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (DMK) မှ ဘူရီရမ်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။
thumb| Buriram မီးရထားဘူတာရှိဘူတာရုံ ခန်းမ အဝေးပြေးလမ်းများ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး 218 : Buriram - Nang Rong အဝေးပြေးလမ်း 219 : Ban Kruat - Prakhon Chai - Buriram - Ban Dan - Satuek - Phayakkhaphum Phisai - Yang Sisurat - Na Chueak - Borabue အဝေးပြေးလမ်းမကြီး 226 : Nakhon Ratchasima - Chaloem Phra Kiat - Chakkarat - Huai Thalaeng - Lam Plai Mat - Buriram - Krasang - Surin - Sikhoraphum - Samrong Thap - Huai Thap Than - Uthumphon Phisai - Sisaket - Kanthararom - Warin Chamrap - Ubon Ratchathani အမြန်လမ်း 2074 : Buriram - Khu Muang - Phutthaisong အဝေးပြေးယာဉ် အမျိုးသားခရီးသည်တင်ရထားလမ်းစနစ်ဖြစ်သည့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ State Railway (SRT) သည် Buriram မီးရထားဘူတာရုံ တွင် ဝန်ဆောင်မှုပေးပါသည်။
SRT သည် ဘန်ကောက် နှင့် Ubon Ratchathani သို့ အကန့်အသတ်ရှိသော အမြန်ရထားများ၊ Nakhon Ratchasima သို့ ခရီးသည်ရထားများနှင့် အခြား ဝန်ဆောင်မှုများစွာကို ဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။
Transport Co., Ltd. သည် Buriram Bus Station တွင် ဘတ်စ်ကားဒိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ထားပြီး Nakhonchai Air သည် ၎င်း၏ ကားဂိတ်နှင့် ကပ်လျက်ရှိသည်။
အများသုံးယာဉ် Buriram Songthaew System (BSS) သည် မြို့အတွက် အများသူငှာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
BSS ကို လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက တည်ထောင်ခဲ့သည်။
Line 1 (Buriram Muriam Muriam Market- Khao Kradong Forest Park Line) နှင့် Line 2 (Ban Bua Line) မျဉ်းနှစ်ခုလုံးသည် ပန်းရောင်ဖြစ်သည်။
ကျန်းမာရေး Buriram ၏ အဓိက ဆေးရုံသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ဆောင်ရွက်သော Buriram ဆေးရုံ ဖြစ်သည်။
အားကစား ဘူရီရမ်ခရိုင်သည် သူ့ကိုယ်သူ အားကစားမြို့အဖြစ် မြှင့်တင်သည်။
Buriram United သည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးကလပ်ပိုင်ဘောလုံးကွင်းဖြစ်သည့် Chang Arena တွင် အိမ်ကွင်းပွဲများ ကစားသည်။
FIA အဆင့် 1 နှင့် FIM အဆင့် A ပြိုင်ကွင်း၊ Chang International Circuit သည် Chang Arena အနီးတွင်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေးပညာရေးအလုပ်အကိုင်ဝင်ငွေ95x95px100x100px100x100px100x100px60527569အိမ်ရာမိသားစုသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးပါဝင်မှု100x100pxcenter|85x85px100x100px96x96px31481732HAI 2022 တန်ဖိုး 0.6136 ရှိသော Buriram ပြည်နယ်သည်"နိမ့်"ဖြစ်ပြီးအဆင့် ၇၂ တွင်နေရာယူထားသည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ် (UNDP) သည် လူသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်း (HAI) ကို အသုံးပြု၍ အမျိုးသားအဆင့် လူသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုကို ခြေရာခံခဲ့သည်။
အမျိုးသားစီးပွားရေးနှင့် လူမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ (NESDB) သည် ဤတာဝန်ကို 2017 ခုနှစ်မှ စတင်တာဝန်ယူခဲ့ပါသည်။
ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်များ thumb| Lalisa Manoban သည် Satuek ခရိုင်တွင်မွေးဖွားသောထိုင်းရက်ပ်အဆိုတော်ဖြစ်သည်။
သူမသည် တောင်ကိုရီးယား မိန်းကလေးအဖွဲ့ Blackpink အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် လူသိများသည်။
လီဆာ () (born 1997), တောင်ကိုးရီးယား ကေပေါ့အဖွဲ့ ဘလက်ပင့်အဖွဲ့ဝင် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ။
ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Communist Party of Vietnam - CPV)[a] သည် ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သော တစ်ခုတည်းသော တရားဝင်ပါတီဖြစ်သည်။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟိုချီမင်း (Hồ Chí Minh) က တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ CPV သည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဗီယက်နမ်၏ အုပ်ချုပ်သူပါတီ ဖြစ်လာခဲ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဆိုင်ဂုံကျဆုံးပြီးနောက် တောင်ဗီယက်နမ်အစိုးရပြိုလဲချိန်တွင် ဗီယက်နမ်တစ်ခုလုံး၏ အုပ်ချုပ်သူပါတီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဗီယက်နမ် ပြည်ထောင်စုမိခင်တိုင်းပြည်တပ်ဦးနှင့် နာမည်ခံအားဖြင့် အတူယှဉ်တွဲရှိနေသော်လည်း ၎င်းသည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး နိုင်ငံတော်၊ စစ်တပ်နှင့် မီဒီယာများကို ဗဟိုထိန်းချုပ်မှု ပြုလုပ်ထားသည်။
CPV ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၄ က အာမခံထားသည်။
ဗီယက်နမ်ပြည်သူများက CPV ကို ရိုးရှင်းစွာ "ပါတီ" (Đảng) သို့မဟုတ် "ကျွန်ုပ်တို့၏ ပါတီ" (Đảng ta) ဟု ယေဘူယျအားဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ CPV ကို ရုရှား မာ့က်စ်ဝါဒီ တော်လှန်ရေးသမား ဗလာဒီမာ လီနင် (Vladimir Lenin) စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု (democratic centralism) နိယာမပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ဖွဲ့စည်းထားသည်။
CPV ၏ အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းမှာ ပါတီ၏ အမျိုးသားကွန်ဂရက် (National Congress) ဖြစ်ပြီး ဗဟိုကော်မတီကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်။
ပါတီကွန်ဂရက်များကြားကာလတွင် ဗဟိုကော်မတီသည် ပါတီဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
ပါတီကွန်ဂရက်ပြီးနောက် ဗဟိုကော်မတီက ပေါလစ်ဗျူရို (Politburo) နှင့် အတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖွဲ့ (Secretariat) ကို ရွေးချယ်ပြီး ပါတီ၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သော အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (General Secretary) ကို ခန့်အပ်သည်။
ဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးများ မရှိချိန်တွင် ပေါလစ်ဗျူရိုသည် ပါတီဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် ဗဟိုကော်မတီ သို့မဟုတ် ပါတီ၏ အမျိုးသားကွန်ဂရက်က ကြိုတင် ပြင်ဆင်ထားသော မူဝါဒများပေါ်တွင် အခြေခံ၍သာ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် စာရင်းအရ ၁၂ ကြိမ်မြောက် ပေါလစ်ဗျူရိုတွင် အဖွဲ့ဝင် ၁၉ ဦး ရှိသည်။
သဘောတရားရေးနှင့် မူဝါဒများ ပါတီသည် ၎င်းက "ဆိုရှယ်လစ် ဦးတည်ချက်ရှိသော ဈေးကွက်စီးပွားရေး" (socialist-oriented market economy) နှင့် ဟိုချီမင်းအတွေးအခေါ် (Hồ Chí Minh Thought) ကို ဦးတည်ကျင့်သုံးခြင်းကြောင့် လူသိများသည်။
CPV သည် စစ်အေးခေတ်ကာလအတွင်း ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဗီယက်နမ်တွင် စီမံကွပ်ကဲသော စီးပွားရေးစနစ် (command economy) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါင်မွိုင် (Đổi Mới) ဟုခေါ်သော စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
မာ့က်စ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒကို နာမည်ခံအားဖြင့် ဆက်လက်ကိုင်စွဲထားသော်လည်း လွတ်လပ်သောအဖွဲ့အစည်းအများစုက ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် စီးပွားရေးစနစ်ပေါင်းစုံကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ တစ်ဦးတည်းပိုင်ဆိုင်သော သဘောတရားရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တရားဝင်မှု ဆုံးရှုံးသွားပြီဟု ထောက်ပြငြင်းခုံကြသည်။
မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ပါတီသည် သီးခြားလူတန်းစားတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုခြင်းအစား စွန့်ဦးတီထွင်လုပ်ငန်းရှင်များအပါအဝင် "ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ အကျိုးစီးပွား" ကို ကိုယ်စားပြုလာခဲ့သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပါတီဝင်များကို ပုဂ္ဂလိကလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းဖြင့် နောက်ဆုံးလူတန်းစားအတားအဆီးကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
မာ့က်စ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒကို အလေးထားမှုလျှော့ချကာ ပါတီသည် ဗီယက်နမ်အမျိုးသားရေးဝါဒ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝါဒနှင့် အမေရိကန်နှင့် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးများမှ အတွေးအခေါ်များအပြင် ဟိုချီမင်း၏ ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုများကိုပါ အလေးထားလာခဲ့သည်။
CPV သည် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော ကွန်မြူနစ်နှင့် အလုပ်သမားပါတီများ၏ နိုင်ငံတကာအစည်းအဝေးတွင် ပါဝင်တက်ရောက်သည်။
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကွန်မြူနစ်ပါတီများ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီများ။
အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ ရုပ်တရား ၂၈ ပါး ရှိသည့်အနက်၊ ပင်ကိုယ်သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိဘဲ မှီခိုရာ ရုပ်အစစ် (နိပ္ဖန္နရုပ် ၁၈ ပါး) တို့၏ အခြင်းအရာ သို့မဟုတ် အခြားအကြောင်းတရားများကြောင့် သညာဝေါဟာရအားဖြင့်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ရသော ရုပ် ၁၀ မျိုးကို အနိပ္ဖန္နရုပ် သို့မဟုတ် ရုပ်အတု ဟု ခေါ်ပါသည်။
၎င်းတို့မှာ- ပရိစ္ဆေဒရုပ် (၁) ပါး အာကာသဓာတ်: ရုပ်ကလာပ် (ရုပ်အစုအဝေး အမှုန်) တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မရောယှက်ရအောင် အကြား၌ ပိုင်းခြားထားသော ဟင်းလင်းပြင် သဘောတရား ဖြစ်သည်။
ရုပ်ကလာပ်များ၏ အကြားအပေါက်ဖြစ်၍ ၎င်းတို့ကို ပိုင်းခြားပေးသောကြောင့် ပရိစ္ဆေဒရုပ်ဟု ခေါ်သည်။
ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါး ဤရုပ်နှစ်မျိုးသည် မိမိ၏ အတွင်းစိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေနိုင်သော အမူအရာများ ဖြစ်ကြသည်။
၎င်းတို့သည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များဖြစ်ပြီး သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများ၌ မရှိနိုင်ပါ။
ကာယဝိညတ် : ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မိမိ၏ စိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေခြင်း (ဥပမာ- လက်ယပ်ခေါ်ခြင်း)။
ဝစီဝိညတ် : နှုတ်မှ ထွက်သော စကားသံဖြင့် မိမိ၏ စိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေခြင်း (ဥပမာ- "လာပါ" ဟု နှုတ်ဖြင့် ခေါ်ခြင်း)။
ဝိကာရရုပ် (၅) ပါး ဤရုပ်များသည် နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ ပြောင်းလဲမှု အခြင်းအရာများ ဖြစ်ကြသည်။
ကျမ်းစာအရ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ (၃) ပါး နှင့် ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါးကို ပေါင်း၍ ဝိကာရရုပ် (၅) ပါးဟု ခေါ်သည်။
လဟုတာ: စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ ပေါ့ပါးခြင်း သဘော။
မုဒုတာ : စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ နူးညံ့ခြင်း သဘော။
ကမ္မညတာ : စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ အမှုကိစ္စ၌ ကောင်းစွာခံ့ညားခြင်း၊ သင့်လျော်ခြင်း၊ အသုံးခံခြင်း သဘော။
(ကာယဝိညတ် နှင့် ဝစီဝိညတ် တို့ကိုလည်း ဤအုပ်စု၌ ထည့်သွင်းရေတွက်ပါသည်။
) လက္ခဏရုပ် (၄) ပါး ဤရုပ်များသည် နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ ဖြစ်ခြင်း၊ တည်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း ဟူသော သဘောတရားများကို ဖော်ပြသည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။
ဥပစယ : ရုပ်အစစ်တို့၏ ဘဝတစ်ခုအတွင်း ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း သို့မဟုတ် ဣန္ဒြေများ ပြည့်စုံသည်အထိ တိုးတက်ဖြစ်ပွားလာခြင်း သဘော။
သန္တတိ : ဣန္ဒြေပြည့်စုံပြီးနောက် ရုပ်အစစ်တို့၏ ရှေးနှင့်နောက် အဆက်မပြတ် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပွားနေခြင်း သဘော။
(မှတ်ချက်: ဥပစယ နှင့် သန္တတိ နှစ်မျိုးလုံးသည် ရုပ်အစစ်တို့၏ "ဖြစ်ခြင်း" (ဥပါဒ်) သဘောကိုပင် ဝေနေယျတို့ အလိုက်ခွဲခြား ဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။
) ဇရတာ: ရုပ်အစစ်တို့၏ ရင့်ခြင်း၊ အိုခြင်း၊ ဆွေးမြေ့ခြင်း သဘော။
၎င်းသည် ရုပ်၏ "တည်" ချိန် (ဌီကာလ) ကို ဆိုလိုသည်။
အနိစ္စတာ: ရုပ်အစစ်တို့၏ ချုပ်ပျက်ခြင်း သဘော။
၎င်းသည် ရုပ်၏ "ပျက်" ချိန် (ဘင်ကာလ) ကို ဆိုလိုသည်။
ဘူတရုပ် နှင့် ဥပါဒါရုပ် ရုပ် ၂၈ ပါးတွင် ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဟူသော ဓာတ်ကြီး (၄) ပါးကို ဘူတရုပ် (သို့မဟုတ် မဟာဘုတ်) ဟု ခေါ်သည်။
၎င်းတို့သည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရုပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထို ဘူတရုပ် (၄) ပါးမှ ကြွင်းသော ရုပ် (၂၄) ပါး (အနိပ္ဖန္နရုပ် ၁၀ ပါး အပါအဝင်) ကို ဘူတရုပ်ကြီးလေးပါးကို မှီ၍ ဖြစ်ရသောကြောင့် ဥပါဒါရုပ် ဟု ခေါ်ပါသည်။
သို့ဖြစ်၍ အနိပ္ဖန္နရုပ် (၁၀) ပါးသည် ကိုယ်ပိုင်သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားတည်ရှိနေသော ရုပ်များမဟုတ်ဘဲ၊ နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အခြင်းအရာ၊ အမူအရာ၊ အပိုင်းအခြား၊ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပျက်မှု လက္ခဏာများကို ဖော်ပြရန် သညာဝေါဟာရအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ရုပ်တရားများ ဖြစ်ကြပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အနိပ္ဖန္နရုပ် = ရုပ်အတု (၁၀) မျိုး ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသည် ဝိသုဒ္ဓိ (၇) ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ မှားယွင်းသော အမြင် (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) တို့မှ စင်ကြယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကျမ်းဂန်များတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုပါသည်- ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဆို: နာမ်တရားနှင့် ရုပ်တရားတို့ကို တစ်လုံးစီ ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ပရမတ်သဘောသို့ ဆိုက်အောင် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏တတ္ထ နာမရူပါနံ ယာထာဝဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ။
သင်္ဂြိုဟ် အဆို: လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် တို့၏ အစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန-ပဒဋ္ဌာနဝသေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ။
(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း။
ယောဂီအလိုက် ကျင့်စဉ်အစ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသို့ ရောက်ရန် နာမ်ရုပ်ပိုင်းခြားမှု (နာမရူပပရိစ္ဆေဒ) ကို ပြုလုပ်ရာ၌ ယောဂီအမျိုးအစားအလိုက် စတင်ပုံ ကွဲပြားလေ့ရှိသည် (ဤကား ယေဘုယျ သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်)- သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက (သမထကို အခြေမခံဘဲ ဝိပဿနာသက်သက် အားထုတ်သူ): ယေဘုယျအားဖြင့် ရုပ်တရားမှ စတင်၍ ဝိပဿနာရှုမှတ်လေ့ရှိသည်။
သမထယာနိက (သမထကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာအားထုတ်သူ): ယေဘုယျအားဖြင့် နာမ်တရားမှ စတင်၍ ဝိပဿနာရှုမှတ်လေ့ရှိသည်။
(သို့သော် ရုပ်မှ စတင်၍လည်း ရှုမှတ်နိုင်ပါသည်။
) သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ် နာမ်မှစ၍ ရှုမှတ်ပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နည်း) မိမိရရှိထားသော ရူပဈာန် သို့မဟုတ် အရူပဈာန် (နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်မှ လွဲ၍) တစ်ခုခုသို့ ဝင်စားပြီး ထိုဈာန်မှ ထပါ။
ဈာန်အင်္ဂါများ (ဥပမာ- ဝိတက်) နှင့် ယှဉ်သော နာမ်တရားအားလုံးကို လ-ရ-ပ-ပ တို့ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းပါ။
ထိုနာမ်တရားအားလုံးသည် အာရုံသို့ ညွတ်တတ်သောကြောင့် "နာမ်" ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားပါ။
ထိုနာမ်တရားတို့၏ မှီရာကို ရှာဖွေရာ မြွေ၏ခိုအောင်းရာကို လိုက်ရှာသကဲ့သို့ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို တွေ့မြင်ပါမည်။
ထိုဟဒယဝတ္ထုရုပ်၏ မှီရာ မဟာဘုတ်ဓာတ်ကြီးလေးပါး နှင့် ၎င်းတို့ကို မှီဖြစ်သော ကြွင်းဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းပါ။
ထိုရုပ်တရားအားလုံးသည် ဖောက်ပြန်တတ်သောကြောင့် "ရုပ်" ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားပါ။
အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် "အာရုံသို့ ညွတ်တတ်သော လက္ခဏာရှိသောတရားသည် နာမ်၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော လက္ခဏာရှိသောတရားသည် ရုပ်" ဟု နာမ်ရုပ်ကို ခွဲခြား မှတ်သားပါ။
(အာနာပါနကျင့်စဉ်မှ ကူးပြောင်းသူသည်လည်း ဤနည်းအတိုင်း မိမိရရှိသော ဈာန်မှထ၍ ဈာန်နာမ်တရားများ၊ ထို့နောက် ဟဒယဝတ္ထုနှင့်တကွ ရုပ်တရားများကို သိမ်းဆည်းရမည်။
) သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ် ရုပ်မှစ၍ ရှုမှတ်ပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နည်း) ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန) မှ စတင်ပါ။
(အကျဉ်းနည်း သို့မဟုတ် အကျယ်နည်း တစ်ခုခုဖြင့် ရှုမှတ်ပါ။
) ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းပါ။
(၎င်းမှတဆင့် ရုပ်ကလာပ်များ၊ ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်းရမည်။