kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရွှေသဌေးနှင့် သေဘေး ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ အများသံဝေဂ ဖြစ်ကြစေရန် သံသရာအကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
ရွှေသဌေးနှင့် သေဘေး စီးမြစ်ရေ၊ အဏ္ဏဝါကဲ့သို့၊ ဖန်ခါခါ သံသရာဝဲမှာဖြင့်၊ နာမ်စဲလျှင် ဝိညာဉ်တွယ်လို့၊ ငရဲအပါယ်လူ့ဘုံနတ်ကယ်နှင့်၊ အမြဲမတည်ဝဲလည်တဲ့ ရဟတ်ကဲ့သို့၊ စွဲဥပါဒ်ဌိနှင့်။
သန္ဓေတည် ရေကြည်က ပျက်တတ်တဲ့၊ ခြေလက်စုံ အင်္ဂါနှင့်၊ မြင်မျက်နှာ ပေါက်လာထွက်တော့၊ ခြောက်ရက်က ရှင်သူရှင်နှင့်၊ ပုခက်တင်အရွယ်က၊ တဆယ်နှစ်ဆယ် သုံးဆယ်ထားလို့၊ လေးငါးဆယ်ခြောက် ခုနစ်နှင့်၊ အလွန်ရှစ်ပါ တရားကိုးဆယ်ထိ၊ သေမျိုးကိုမလွန်နိုင်၊ အခွန်ပိုင်ရိုးရာဘက်ကယ်က၊ ငြိုးရက်နေ့စဉ်။
ပရမတ်ကိုဖြင့်၊ မပြတ်အောင်ဆင်ခြင်၍၊ အရဟတ္တမင် ဓာတ်အသင်္ခတသို့၊ ဝင်ကြကာ ခိုလှုံမိမှ၊ ဇာတိဇရာနှင့်၊ ဗျာဓိမရဏ၊ ဝဋ်ကြမ္မာငြိမ်းတော့မှ၊ ဒွတ္တိံသာ အစအဆုံး၏၊ နိဂုံးမှာချုံးကာထားတဲ့၊ သုံးပါးပြိုင် လက္ခဏာရေးနှင့်၊ ကွာဝေးလှအများပင်၊ ရှာခင်ကြစိတ်ပုတီး။
တမျက်လွှာ စက်ကာမအိပ်ရဘူ့၊ ပရွက်ဆိပ်ကောင် ကျင်ကောင် များကဲ့သို့၊ အသွားအလာနှင့်၊ စားအစာရှာဖွေလို့၊ စပါးရာကဋေ ပတ္တမြား ရတနာရွှေငွေ ဌေးချင်ကြ၊ သေဘေး ဘယ်ခါ ရောက်မည်ဟု၊ မကြောက်နိုင် လူဗိုလ်ပါတို့၊ ဟိုမသာမှာ ငိုရှာသူအပါးက၊ မရဏာတရားဘယ်သူဟောလိမ့်၊ ရယ်မောပျော်ချင်တိုင်းနှင့်၊ သဘင်ဆိုင်းစုံ ခုန်ကာကကြ၊ မျောစရာ ဩဃာသဝတို့၊ မောဟာမှောင် ဒေါမနာသ ငယ်နှင့်၊ လောဘလောင်မီး။
အရဟတ္တမင် = အရဟတ္တမဂ္ဂတရား။
ဓာတ်အသင်္ခတ = ပြုပြင်မှုမရှိသော နိဗ္ဗာန်။
ဇာတိဇရာ = ဖြစ်ခြင်းအိုမင်းခြင်းတရား။
ဗျာဓိမရဏာ = နာဖျားခြင်း သေခြင်းတရား။
ဒွတ္တိံသာ = ၃၂ ပါးသော ကိုယ်ခန္ဓာအမှတ်စု။
ဩဃာသဝ = ယိုစီးတတ်သောတရားလေးပါး။
မောဟာ = မှောင်မိုက်သောတရား။
ဒေါမနာသ = ဒေါသ မနဿတရား။
ဒေါသနှင့် ယှဉ်သော စိတ်။
လောဘ = အလိုဆန္ဒကြီးခြင်း။
မိန်းမရှစ်ဦး ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ မောင်းထောင်ရွာရှိ ဧသံရပ်နေ ကောက်စိုက်မ ရှစ်ဦးတို့က သီချင်းဆို၍ အလှူခံရာ ရရှိသောငွေနှင့် ကြေးစည်ဝယ်၍ လှူသည့်အကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
မိန်းမရှစ်ဦး မြေပဝရံ ဧသံ၊ ရပ်တွင်မှ၊ ကံစပ်ခါ ဂဟေဆော်ကြ၊ သူငယ်ဖော်အရွယ် ကောင်းတွေမို့၊ ဆယ်ချောင်းစီ ဆလံမြှောက်ပေကြ၊ ပေါင်းရှစ်ယောက် ကောက်စိုက်သူ။
ဧချိုချို တေးဆိုလိုက်တဲ့ ကြေးပိုက်ဆံငွေ ကျပ်ပြားတို့၊ မှတ်သားကာ မယူငင်ကြနှင့်၊ ဘုရားဝင် ဝတ်တော်ထက်တော့၊ ဆော်နှက်ကာ ကြေးစည်တီးလို့၊ မကြီးလာ မမယ်တိုးက၊ သယ်ပိုးကာ ဖော်အပေါင်းငယ်နှင့်၊ အကြောင်းခံအခြေပြုပေကြ၊ ကောင်းမှုဖို့လှူ။
ဘုရားရတနာနှင့်၊ အများတကာ စားရာဖို့က၊ တချို့တဝက်ခူးလို့၊ လက်ဦးပင်၊ တင်ဝေမျှခဲ့၊ ပြည့်ဝ သီကရီနှင့်၊ ဗိရဏီ နတ်ဘုံမှာဖြစ်ပါသတဲ့၊ ကသစ်ပင် သာသည့်အောက်တွင်မှ၊ ရှစ်ယောက်ပြိုင်ဆွေလုံမီးတို့၊ ဘုံဗိမာန်ပြဿဒ်ကြီးနှင့်၊ နတ်သမီးတွေ ဖြစ်စေကြောင်းဖြင့်၊ တကောင်းတိုင် ကြေးစည် နှက်ပါလို့၊ လောင်းရေစက် အရေးယူ၊ သွေးတူတဲ့ စိတ်ကူး။
သုဒဿနာ နတ်ရွာသို့ရောက်တော့၊ ဗလချာနောက်အောင် စိတ်ပျော်ပိုက်လို့၊ ကောက်စိုက်သလို ကိုယ်တို့မကုန်းရပေဘူ့၊ ဟိုထုံးစံ ဝတိန်ဓလေ့ဟာမို့ သိမ်မွေ့စွာ မာဏဝီတို့၊ အာသာဝတီ ဆိုတဲ့ ပန်းငယ်နှင့်၊ ကိုယ်လျှမ်းအောင် ထိန်ထိန်ညီးတဲ့၊ စိန်ဘီးတင် စိန်ဆံပတ်ကဲ့ပြင်၊ နားကပ်ခွေ စိန်ရတနာနှင့်၊ နံ့ရွှေသာ ချေကာလိမ်းလို့၊ ဇာကတီ ကြာခြည်၊ စိမ်းငယ်နှင့်၊ ကမ္ဗာလာ အထည်ပေါ်တာရှည်ပျော်လို့၊ ငြိမ်းကြပါလိမ့်၊ မိန်းမရှစ်ဦး။
မြေပဝရံ = မြင့်မြတ်သောမြေ။
ဧသံ = မောင်းထောင်ရွာရှိ ရပ်ကွက်တစ်ခုအမည်။
ပြည့်ဝ = အိမ်စေမိန်းမ။
သီကရီ = ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာဖြင့်။
ဗိရဏီ = ကဿဖ ဘုရားရှင်လက်ထက်က အိမ်စေမတစ်ဦးသည် သံဃာတော်ရှစ်ပါးအား ဆွမ်းလုပ်ကျွေး၍ သေသောအခါ ဗိရဏီနတ်ဘုံတွင် နတ်သမီး ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကသစ်ပင် = တာဝတိံသာနတ်ပြည်တွင် ပေါက်သော သစ်ပင်။
ဆွေလုံမီး = လုံမအရွယ်၊ သမီးအရွယ်။
သုဒဿနာ = သိကြားမင်း စံရာမြို့။
မာဏဝီ = လုံမပျို။
အာသာဝတီ = တာဝတိံသာနတ်ပြည် စိတ္တလတာ ဥယျာဉ်တွင် ပွင့်သည့်ပန်း။
ဇာကတီ = နူးညံ့သော ကတ္တီပါသား။
ကြာချည် = ပိုးမျှင်တို့ဖြင့် ရက်လုပ်သော အထည်။
ကမ္ဗလာ = သားမွေးဖြင့် ရက်လုပ်သော အထည်။
ကျမ်းပြုယောက်ျား ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ သာယာဝတီနယ်၊ သုံးဆယ်မြို့ ကျောင်းဒကာ ဦးလူငယ်သည် ရဟန်းများနှင့်လည်း တရားဓမ္မပြောဆို ငြင်းခုံသည်၊ ဇာတ်သဘင်သည်တို့နှင့် တွေ့လျှင်လည်း ဇာတ်စကား လင်္ကာစကားတို့ကို ပြောကာ သူကပင် အနိုင်ယူတတ်သည်။
ဦးလူငယ်အကြောင်းကို ဤသံချိုကဗျာဖြင့် ဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။
ထိုအခါ နှစ်သက်၍ ဆုငွေများ ကန်တော့ခဲ့သည်။
ကျမ်းပြုယောက်ျား အလဇ္ဇီ လဇ္ဇီ တချို့ငယ်နှင့်၊ ဘယ်မြို့ ဘယ်ရွာက၊ ဘယ်ဆရာ ဘယ်လိုကျင့်လို့၊ ဘယ်သင့် ဘယ်လိုပြုရင်ဖြင့်၊ ဘယ်ကုသိုလ် ဘယ်ကိုသွားသည်ဟု၊ စကားအစုံနှင့်၊ တရားပုံ အခြေသိပေတဲ့၊ ဖျားစေတီ ဒါယကံ။
ဥပဒေလိမ္မာဟန်ကြောင့်၊ ကြိမ်ရာဒဏ်ထောင်ဒဏ်ထားနိုင်ရဲ့၊ တရားမလော်လီဘု ကော်မတီ ဝန်စုဘုန်းပေမို့၊ နှစ်လုံးဝယ်ပညာကြွယ်သော်ကကြောင့်၊ သုံးရွှေဆယ် မြေပိုင်နက်မှာ၊ ရုံးတက်ရပြန်။
ဘွဲ့ကဗျာတျာတေးနှင့်၊ စာရေးသူဟူသမျှတို့ကို၊ သူကပင် မူတင်လို့ ထုတ်နိုင်ငဲ့၊ ဘယ်ရုပ်စုံ၊ ဘယ်စင်လာခဲ့တော့၊ မယှဉ်သာ ပညာအထွဋ်ဟာမို့၊ နားဝင်သာအောင် လင်္ကာရွတ်နိုင်ရဲ့၊ ဝိုင်းကျွတ်လို့ ပေလာကန်၊ လေအာသံ မောက်ကြွား၊ အဖြာဖြာသဒ္ဓါရှိသမျှ၊ ပါဠိမြန်မာပြန်လို့၊ အဘိဓာန်ဋီကာထွင်တဲ့၊ စတုရင်္ဂါဗလံဟု၊ ရာဇဓမ် အမတ်ကြီးကဲ့သို့၊ တတ်သီး၊ ပုံပညာစူးဘိ၊ အထူးသူတယ်တဲ့၊ ဦးလူငယ် ရွှေဆယ်ရုံးတွင်မှ၊ တလုံးတောင် ရွှေမေရုကဲ့သို့၊ ရဟန်းတကာ စမ်းလှာလို့ မတုနိုင်တဲ့၊ ကျမ်းပြုယောက်ျား။
အလဇ္ဇီ = အရှက်ကင်းသူ။
လဇ္ဇီ = အရှက်ရှိသူ။
ဖျာ့းစေတီ = ဘုရားစေတီကို ကဗျာသံနှင့် ရွတ်သည့်အတိုင်း ရေးသည်။
ကော်မတီ = အဖွဲ့ဝင် (အင်္ဂလိပ်စကား)။
ပေလာကန် = ရှေးကစာရေးရာတွင် မြှုပ်ထားလိုသော နေရာတွင် ပေလာယျကန်၍ ထားလေ့ရှိသည်။
လေအာသံ = အာဘောင်အာရင်းနှင့် လေလုံးမိုးလုံး ထွားသောအသံ။
စတုရင်္ဂလ = ပင်းယခေတ် ပညာရှိကြီးတစ်ဦး၏ အမည်။
ရာဇဓံ = ရာဇဓမ္မမင်းတို့၏ ကျင့်ထုံးဥပဒေ။
ပေါရာဏစာပေးလှူပါ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ မောင်းထောင်ရွာဇာတိ ဆရာတော်သည် သုံးဆယ်မြို့ ဆင်စုရွာ၌ သီတင်းသုံးစဉ် ပေါရာဏကထာစာအုပ်ကို လျှောက်တောင်းသောအကြောင်း ဖွဲ့ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
မကြာမီပင် ၄ ကျပ်တန် ပေါရာဏကထာစာအုပ်ကို ရရှိသည်။
ပေါရာဏစာပေးလှူပါ ပျို့ကဗျာတီထွင်တဲ့၊ သီလဝင် ခင်ဆရာနှင့်၊ စဉ်အလာ ရှင်မဟာရဋ္ဌနှင့်ဖြင့်၊ အဂ္ဂထေရ် သမာဓိတို့၊ ဂိုဏ်းဂဏာနှိုင်းစရာ မရှိပါဘူ့၊ တိုင်းပြည်သိ ခုထက်တိုင်။
ဇာတ်တဆူဒတ်ဘူရိနှင့်၊ ဟတ္ထိပါလ ဂေါပါလတို့၊ ဝါဒအစုံပြွမ်းလို့၊ ဘုံခဏ်းဆောင် ပါရမီတို့၊ ဝါသနီ စာစီ၍ စပ်သူမို့၊ တပည့်တော်ကြည့်မျှော်၍ မှတ်သော်လဲ ဖော်တတ်သည် ဟူသမျှဖြင့်၊ ပေါရဏံ ဝေါဟာရတို့၊ ဇောကမပိုင်။
အဖိုးတန် သပြာငွေနှင့်၊ ညာမြေတွင် ရှာဖွေလို့ ထုတ်ချင်ငဲ့၊ စာအုပ်သည်ရောင်းသူ မတွေ့သော်ကြောင့်၊ အောက်မေ့လို့ တွေကာမှိုင်၊ ပွေဗျာလှိုင် စိတ်ညှိုး။
အိမ်နေဘုံ သိမ်နေသူတို့၊ စိန္တေတဆူ မြတ်ဘုရားကဲ့သို့၊ ဝပ်တွားကာပူဇော်တဲ့ ဆရာတော်ထိပ်တင်ဖုန်းငဲ့မှာ၊ နယ်သုံးခွင်ရာမဉ်ကျေးက၊ သူဋ္ဌေးသူကြွယ်တွေလှူကြလို့၊ လွယ်တကူလက်တော်ရှိရင်ဖြင့်၊ မသိနိုင်လွန်ခက်ခဲသည့်၊ နက်နဲစွာ ပေါရာဏတို့၊ စကားစမည် နားလည်လှချင်လို့၊ ကယ်မတော်မူနိုင်လောက်ရင်ဖြင့်၊ စာဟောင်းတစောင် မောင်းထောင်ရောက်အောင်လို့၊ တောင်းလျှောက်ရှိခိုး။
သီလဝင် = ရှင်မဟာသီလဝံသ။
ရှင်မဟာရဋ္ဌ = ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ။
အဂ္ဂထေရ် = ရှင်အဂ္ဂသာမိ။
ဒတ်ဘူရိ = ဘူရိဒတ္ထဇာတ်။
ဟတ္ထိပါလဂေါပါလ = ဟတ္ထိပါလ၊ ဂေါပါလ စသည့် ညီနောင်လေးယောက်တို့အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုသည့် စတုဓမ္မသာရပျို့။
ဘုံခဏ်း = ဘုံခဏ်းပျို့။
ပါရမီ = ပါရမီခဏ်းပျို့။
ဝါသနီ = ဝါသနာ၊ စိတ်ပါဝင်စားခြင်း။
ပေါရာဏံ = ပေါရာဏ၊ ရှေးစကား။
ဝေါဟာရ = အသုံ:တွင်သောစကား။
ရမဉ်ကျေး = ရမညတိုင်း။
လှုံနိဗ္ဗူအတူပါရအောင် ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ တောင်တွင်းကြီးမြို့ဇာတိ မြေတိုင်းစာရေး မောင်ဖိုးခ ဆိုသူသည် မောင်းထောင်တိုက်တွင်လာ၍ အလုပ်လုပ်သည်။
မောင်ဖိုးခသည် မောင်းထောင်တွင် ပဉ္ဇင်းခံအလှူပွဲကို ကျင်းပရာ မိမိသည် တစ်ကိုယ်တည်းသမား လူပျိုကြီးဖြစ်၍ အပျိုအများအပြားလာရောက်ကာ တရားနာစေရန် ဖိတ်စာရေးပေးပါဟု တောင်းပန်သဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
လှုံနိဗ္ဗူအတူပါရအောင် ပျို့ကဗျာတီထွင်တဲ့၊ မဟာသီလဝင် ဆရာအစီအစဉ် အဆက်ကယ်နှင့်၊ ရှင်အဂ္ဂါသမာဓိငဲ့ပြင်၊ အာနိသင် အရောင်ချဉ်းပေရော့၊ တောင်တွင်းကျော်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ထွက်ပေတဲ့၊ ထိုချက်ကြွေတောင်ရွှေတွင်းရယ်က၊ သတင်းဂုဏ်ဖြောင့်မှန် ရိုးသူမို့၊ အစိုးပိုင်သခင်တို့မပေတဲ့၊ ဖိုးမောင်ခ ကျွန်ုပ်မှာ။
ဟောင်းအတိတ်ကယ်က၊ မောင်းမဿရွှေထောင်ကညာနှင့်၊ ရွှေတောင်ရွာသာဘုမ္မိတွင်မှ၊ ဇာတိမြေကိုယ့်ဒေသကဲ့သို့၊ အာနိသံအဘိညာဏ် စွမ်းငယ်နှင့်၊ ဂဏန်းစဉ်ကောက်ကာတွက်ရတဲ့၊ နောက်ဆက်မွန်ခွန်တော်ရေးမို့၊ ဘော်ကြေးငွေလာဘ်လာဘတို့၊ ဒါနဟုန်ကုသိုလ်လုပ်မည်ဟု၊ မယားစာသားစာမရှုတ်သူမို့၊ အားထုတ်ရက်ပါ။
မြတ်ငါးထောင်သာသနာခေတ်တွင်မှ၊ ဒါရဇ္ဇေ အမွေခံဘို့၊ ပရေသံ သူတထူးငဲ့ကို လှူဖူးမြင် ဦးပဉ္ဇင်းသို့၊ သိမ်အတွင်းမှာ ကမ္ဗဝါညတ်ကယ်နှင့်၊ သွင်းအပ်မည့် သည်လှူဒါ ကြည်ဖြူစွာဆုတောင်း။
သုံးလူ့ရှင် ဒီပင်္ကရာသို့၊ သုမေဓာဆုပတ္တနာမှန်းတော့၊ ကြာပန်းစုံ ပုဏ္ဏရိတ်ကယ်နှင့်၊ လှုံနိဗ္ဗူအတူပါရအောင်၊ သုမိတ္တာယသော်လောင်းရယ်က၊ သူ့ဘာသာဆုလာ၍ တောင်းသတဲ့၊ ရွာမောင်းရွှေထောင်ကျေးတွင်မှ၊ ခွန်ရေးတော် ကျုပ်မောင်ခငဲ့၊ မုချပင်မသေချာဘူ့၊ ဥတ္တမတပသာ ဗုဒ္ဓဘဂဝါလောင်းကဲ့သို့၊ ဆုတောင်းသူကယ်လို့ ထွက်ခဲ့ရင်၊ ပျော်မဂ္ဂင်အတူစံရအောင်၊ အလှူခံတူတန်သေးလောက်တဲ့၊ ကြံတွေးကာ ရှေးသာဓကငယ်နှင့်၊ ဘုရားအလျာကို အားသာကျမိတော့၊ တရားဓမ္မာကို ကြားနာရအောင်ပ၊ မယားပါ သားပါကြွခဲ့ကြ၊ များစွမိတ်ပေါင်း။
မဟာသီလဝင် = မဟာသီလဝံသ။
အာနိသင် = အကျိုးကျေးဇူး။
မောင်းမိဿ = မောင်းမမဿံ၊ အမျိုးသမီးအဖော်။
ဘာဘုမ္မိ = သာယာသောမြေ။
ကိုယ့်ဒေသံ = ကိုယ့်ဒေသ၊ ကိုယ့်အရပ်။
ဒါရဇ္ဇေ = ဒါရဇ္ဇ (ပါ)၊ အမွေအနှစ်။
ပရေသံ = တပါးသူ။
ဥတ္တမတပသာ = မြတ်သောရသေ့ရဟန်း။
ရွှေလင်းရွာမှအံ့ကိုးဖြာ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ရွှေလင်းရွာ၏ အံ့ဖွယ်ကိုးပါး အကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
ရွှေလင်းရွာမှအံ့ကိုးဖြာ ရွှေလင်းမြေအံ့ဘွယ် ကိုး၊ စာထိုးကာ ရွှေမင်နှင့်၊ ကဝေရှင်နဘေ တင်လျှောက်ခဲပ၊ သပြေနှင်ပေတင် နောက်လူတို့မှာ၊ နည်းမှတ်လောက်ဖွယ်။
စံရှစ်ရာ တယောက်ထင်းတွင်မှ၊ နောင်မင်းကျော် ဖြူမဟာငဲ့ပြင်၊ တအူချာ ညီတော်ပြုံးတို့မှာ၊ နောင်ဘုန်းကံ ဂုဏ်ရှိန်ကြောင့်၊ ဥဏ္ဏဒိန် မြော်ရင်ထွက်ရ၊ ညီမျက်နှာပျော်၍ ပြုံးရင်လှ၊ ထစ်ချုန်းကာရတနာမိုး၊ ဖြိုးကျအကယ်။
ဧချိုငန်ပူရေပြွမ်းသည့်ပြင်၊ သာထန်းပင်ပဒေက၊ အင်နှစ်တွေထညံနို့၊ ပြည်စို့ကာ မကုန်ခန်းနိုင်ဘု့၊ နွေစမ်းအိုင် မထီလျှံမျှ၊ အညီမှန်ဝသန် ရောက်ပြန်တော့၊ ခန်းခြောက်ခါ ထိုသည်ဘုန်း၊ ပင်လုံးစံလျှော်ဖြူက၊ သွေးတူတူအမွှာဆင့်ပါလို့၊ မွှေးကြူကြူစကဝါပွင့်သည့်ပြင်၊ တီးသံဆင့် အသွယ်သွယ်၊ နာဘွယ်သည့် နတ်ဆိုင်း။
ဇာတ်သမ္ဘာ၊ သတ္တဝါ ရွှေဘီလူးရယ်တို့၊ နှစ်ဦးစုံကိုယ်ထင်ပြသည့်ပြင်၊ အမ္ဗအန္တရာခေါ်တဲ့၊ သရက်တော် ခက်မော်ကိုးမှာတော့၊ ခြောက်မျိုးရသာဝင်၍၊ ဇရာရှင်လျှာတင်၍ ချစ်လျှင်၊ ခန္ဓာပင် ကညာစင်ဖြစ်ရသတဲ့၊ ဤခေတ်လို ကြုံချင်စမ်းပါဘိ၊ ကျမ်းထွက်သမိုင်း။
ရင်းရိန်ရွာမှဘုရားပွဲတော် ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ မုံရွာနယ်၊ ရင်းရိန်ရွာရှိ နရပတိစည်သူမင်း တည်ထားခဲ့သော ကုသိုလ်တော်များ အကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
ရင်းရိန်ရွာမှဘုရားပွဲတော် အဏ္ဏဝါသလ္လာဝတွင်မှ၊ စန္ဒတောင် ဂီရိန္ဒာက၊ ကိန္နရာနိန္နာသို့ဆင်းခဲ့၊ ချင်းတွင်းရေနဒိန်နှင့်၊ ရင်းရွှေရိန် မြေမဟိန်ရပ်တွင်မှ၊ မဟေသိန် မြတ်စွာဓာတုယောတို့၊ မုဋ္ဌောစေတီပန်လို့၊ မြေပုဂံမှာ ဒွေနဝဒဏ် ဆောင်းသူက၊ အကြောင်းခံအခြေပြု၍၊ လောင်းစည်သူ့ကုသိုလ်တော်။
ဖောင်းပြန်မှာ အောင်လံထူလို့၊ နန္ဒမူစံယူမှတ်ရတဲ့၊ ဂူမြတ်မှာနတ်ရွာလဘို့က၊ ညာသို့ညွှန်ဝံဘိုဘက်တွင်မှ၊ ဖိုလ်မဂ်ဝင်ဥတ္တမောဩ၊ မုဋ္ဌောရှင်စေတီပြီးတော့၊ နတ်ကြီးတောင်သောင်နရမ်း၏၊ တောင်ကမ်းဘွေသေလာကြောတွင်မှ၊ မုဋ္ဌောတဆူ ဂူတလုံးငယ်က၊ ကုန်းမြင့်ထိပ်ပေါ်။
လေးတိုင်ကွာဝရရပ်တွင်မှ၊ ရတနာဓာတ်မွေဓာတုယောတို့၊ မုဋ္ဌောတည် မာရဇိန်နှင့်၊ ရွာရွှေရိန်သာတဲ့ရင်းက၊ ချင်းတွင်းမှာ ဝဲယာဆုံးရော့၊ ကိုးလုံးတိုင်ဂူတဝတွေနှင့်၊ ကိုးဌာနစိန္တကျော်၊ ရှိန်တေဇော်မညှိုး။
မြေမဟိန်ရွှေရိန်ကျေးက၊ သူဋ္ဌေးသူကြွယ်နှင့်၊ ဈေးကုန်သယ် တောင်သူရတတ်တွေတို့၊ ဆွမ်းကပ်ခါ ပုံသေတင်ကြ၊ မြတ်ရှင်ပင် ရွှေမုဌောသို့၊ ဆော်ဩကာ သဒ္ဓါဖြစ်တဲ့ အခါ၊ နှစ်စဉ်ပွဲတော်ကြီးသို့၊ ဝေးနီးရွာလာရှာပေကြ၊ နာဝါလှေကုန်သည်များနှင့်၊ စည်ကားစွာ ဘုရားရတနာဖူးကြ၊ ပထမဦးမူ စည်သူမင်းတဲ့၊ အစိန္တေရိန်ရွှေရင်းတွင်မှ၊ လင်းပွင့်တန်ခိုး။
အဏ္ဏဝါသလ္လာဝ = သလ္လာဝတီခေါ် ချင်းတွင်းမြစ်။
ဂိရိန္ဒာ = တောင်ကြီး။
နိန္ဒာ = နိမ့်သာ၊ အနိမ့်ဘက်။
ရေနဒိန် = ရေနဒီ၊ မြစ်ရေ။
မြေမဟိန် = မြေမဟီ၊ မြေမြတ်။
မဟေသိန် = မဟေသီ၊ မြတ်စွာဘုရား။
ဓာတုယော = ဓာတ်တော်မွေတော်။
နဝဒဏ် = ထီးရွက်ကိုးဆင့် ထီးရိုးကိုးဆယ်တောင်ရှိ ထီး။
ဥတ္တမော = မြတ်သောဘုရားရှင်။
မာရဇိန် = မာရ်ကိုအောင်သည့် ဘုရားရှင်။
150px|ကျောက်ထပ်ကြီးစေတီ ကျောက်ထပ်ကြီးစေတီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ရှိ ကျိုက်ထီးရိုးတောင်၏ မြောက်ဘက် နှစ်မိုင်ခွဲခန့်တွင် တည်ရှိသည်။
ကျောက်ထပ်ကြီးစေတီသို့ သွားရန် (၆၃) မိနစ်ခန့်ကြာမြင့်သည်။
ကျိုက်ထီးရိုးမှ ကျောက်ထပ်ကြီးသို့ တကူးတက ခရီးအတန်ငယ်ကြာအောင် အုပ်စုဖွဲ့ကာ ဘုရားဖူးသူများသည် သွားလေ့ရှိသည်။
သွားရာလမ်းတစ်လျောက်တွင် ပရဆေးဆိုင်များ၊ သောက်ရေသန့် / အအေးဆိုင်များ နှင့် ကျန်းမာရေးအတွက် အခပေးရေလောင်းအိမ်သာများ ရှိပေသည်။
ကျောက်ထပ်ကြီးသို့ သွားရင်း နဂါးဘုရားနှင့် ဖားဘုရားတို့ကိုလည်း ဝင်ရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်။
ကျောက်ထပ်ကြီးစေတီသည် ပေနှစ်ဆယ်ခန့်ကျယ်သော ကျောက်ဖျာကြီးများပေါ်တွင် တည်ထားသည်။
ကျောက်ဖျာကြီးပေါ်တွင် စေတီငယ်နှစ်ဆူတည်ထားသည်။
ကျောက်ထပ်ကြီးစေတီတွင် ဘုရား၌ ရွှေချရန် ရွှေဆိုင်းရောင်းသူများရှိသည်။
ရွှေဆိုင်းချမည့်သူသည် တောင်မကြီး၏ ကျောက်စွန်းတစ်ခုနှင့် စေတီတော်အား ကိုက်တစ်ရာခန့်ရှိသော ကြိမ်ကြိုးတစ်ချောင်းနှင့် သွယ်တန်းထားသည်။
ရွှေချပေးသူသည် ကြိုးပေါ်သို့ ထောက်လျက်ရှိသော လှေကားမှတက်သွားသည်။
ထို့နောက် စေတီအရောက် ကြိုးကိုလက်နှစ်ဖက်ဖြင့်လွှဲကာ မျောက်တစ်ကောင်အလား တွယ်တက်သွားသည်။
ထို့နောက် ကြိုးတန်းပေါ်တွင် ကြိုးကိုခွလျက် ထိုင်ပြီး စေတီအား လက်အုပ်ချီ ပူဇော်ပြသည်။
ထို့နောက် ကျောက်ဖျာပေါ်သို့တက်ပြီး ကြိုးဖြင့် ချိတ်ထားသော အောက်ရှိလွယ်အိတ်ထဲမှ ရွှေဆိုင်များကို စေတီအား ရွှေဆိုင်းချသည်။
ထို့နောက် စေတီကျောက်ဖျာမှ အောက်ဘက်သို့ပေ၅၀ အမြင့်ကို ဇောက်ထိုးအနေအထားဖြင့် (၄၅ ဒီဂရီ) ခန့်တိမ်းစောင်းကာ လျောထိုးဆင်းလာသည်။
လောကီအမြင်ကျမ်းဗေဒင် ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ သခွတ်တနယ်ရွာမှ ဗေဒင်ဆရာဦးစံညိမ်းက မိမိသည် ဇာတာဖွဲ့ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးရသေည်၊ ဇာတာဖွဲ့ခြင်း၏ အကျိုး၊ ဇာတာမဖွဲ့ခြင်း၏ အပြစ်ကို လူတွေက မြေးကြသဖြင့် သိရှိနိုင်ရန် ဆရာကြီးက ဖြေဆိုမစပါဟု တောင်းပန်သဖြင့် ဇာတာဖွဲ့ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
လောကီအမြင်ကျမ်းဗေဒင် တသိန်းကမ္ဘာနှင့်၊ ကိန်းဇယာ − သင်္ချေယျံက၊ ဆင်ချွေပန်ဿေန်ဇာတ်ထိ၊ ပြေကပ္ပိ ဥတ္တမောတွင်မှ၊ သုဒ္ဓေါဒနာ၏၊ ပုတ္တော ရတနာ ဗုဒ္ဓေါဘဂဝါ ဖြစ်လိမ့်၊ မဟာ သက္ကရာဇ်တော် ညွှန်းဆင်သခဲ့၊ ကောဏ္ဍညပုဏ္ဏကျော်။
ကြငှန်းပျံ နန်းစံလျက်ကယ်က၊ စန်းလဂ် စုံငယ်ဇာတာနှင့်၊ ဘယ်အခါ ဘယ်လိုဖြစ်မည်ဟု၊ ဂြိုဟ်ရှစ်ထွေဝေဘန်စိတ်သို့၊ စံနိဗ္ဗူယူဝင်စားအောင်ထိ၊ ဇာတာတော် ဗြဟ္မဏာ အကျော်တို့ထားခဲ့၊ အများလူဟူသရွေ့တို့၊ နားစေ့စေ့မြှော်။
အပြေပြေအရွာရွာကို၊ ကလေကဝါ ဇာတာမဖွဲ့သူနှင့်၊ ဇာတာဖွဲ့သူ လူနှစ်မျိုးမို့၊ အကျိုးခံဘယ်လိုရှိသည်ဟု၊ မသိမြင် မသင်ကြားရင်ဖြင့်၊ ထင်မှားဘွယ် နာမလည်မပေါက်ပေဘူ့၊ မှားမှောက်လို့ အယူချော်၊ သူမတော်လူပြိန်း။
သ္မီးရတနာ သားရတနာရှိသူတို့၊ ဇာတိအခြေသန္ဓေ ပွက်စဉ်က၊ နေထွက်သည် နေဝင်ချိန်နှင့်၊ ပြက္ခဒိန်ဗေဒင်ကျမ်းတို့၊ ကျင်ကျွမ်းကာ ဩဇာစူးသူတို့၊ စာတမ်းတင်ကာ ထန်းပင်ကအဖူးရယ်နှင့်၊ အထူးပင်အာရုံပြုရ၊ ဘုံဘူ့ပြေဇမ္ဗူဒိပ်မှာဖြင့်၊ ဖြူရိပ်လှုံသီဟာစံငဲ့ပြင်၊ ဒလိဒ္ဒ ပြည်သူများတို့၊ နှုန်းတန္တိ ထုံးစံမို့ထားကြ၊ ဘုရားရှင် ဘဂဝါအရဟော်၏၊ ဇာတာတော် ကမ္ဘာအပေါ်မှာ၊ ထွန်းရစ်အောင်၊ ဗြဟ္မာဏာအကျွမ်းဝင် ကောဏ္ဍညောက၊ ဖွားလာစဉ်၊ တပါးဆရာနှင့် မနှောပြီဘူ့၊ သားရတနာပင် ဘုရားအလျာဟုဟောရတယ်၊ လောကထွက်ကိန်း။
ကိန်းဇယာ = ၄ ဂဏန်း။
သင်္ချေယျံ = အသင်္ချေဟု ရေတွက်ရသောကိန်း။
ပြေကပ္ပိ = ကပ္ပလဝတ်နေပြည်။
ဥတ္တမော = မြတ်သော။
သုဒ္ဓေါဒနာ = သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး။
ပုတ္တောရတနာ = သားရတနာ။
ဗုဒ္ဓေါဘဂဝါ = မြတ်စွာဘုရား။
ဗြဟ္မဏာအကျော် = ပုဏ္ဏားဆရာအကျော်။
သီဟာစံ = သီဟာသနပလ္လင်တွင် စိုးစံရသူ။
ဒလိဒ္ဒံ = ဆင်းရဲသား။
ဈေးကောင်းတဲ့လယ်ယာမြေ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ၁၂၇၄၊ ၁၂၇၅၊ ၁၂၇၆ ခုနှစ်များက မောင်းထောင်နယ်တွင် မိုးကောင်းကာ စပါးရရှိကြ၏။
စပါးကောင်း၍ လယ်မြေဈေးလည်း ကောင်းသည်။
ထိုကြောင့် လယ်မြေများကို အလုအယက် ဝယ်ယူကြသောကြောင့် ယခင်က ၁၀၀ တန်လယ်သည် ၅၀၀၊ ၆၀၀ တန်သည်အထိ ဖြစ်လာသည်။
ဤကဲ့သို့ လယ်ဈေးတက်သည်ကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။
ဈေးကောင်းတဲ့လယ်ယာမြေ အမျိုးမြန်မာ ရိုးရာသားတို့၊ ဘိုးဘွားအစဉ် ဘေးဘီ ထိအောင်ဖြင့်၊ ရှေးပကတူ မေးသူမရှိကြဘူ့၊ ပေးသတိသည်နှစ်မှာ။
သဌေးနွယ် သူကြွယ်ဟောင်းတို့၊ ဘယ်ချောင်းဝင်ဘယ်မြေရိုးက၊ ငွေကိုးရာတထောင်ထိုက်သည်ဟု၊ ရှေးအစဉ် ဘေးဘင်ထိလိုက်နိုင်က၊ ကြေးပိုက်ဆံ ငွေသပြာတို့၊ ပဒေသာမြေမှာပေါက်သော်ကြောင့်၊ မွေနှောက်ကာ မထောက်မညှာစတမ်းပ၊ ရွာလမ်းတွင် လူသူသွားသမျှ၊ တူသားနောင် မောင်နှစ်မနှင့်၊ သားဘခင်မခေါ်အုံးသည့်ပြင်၊ ခင်ဘုန်းဆရာဒကာ မတွေ့ချင်ဘူ့၊ မုန်း၍စိတ်နာ။
အဘိဇ္ဈာ ဣဿာ မဖြစ်ကြနှင့်၊ ခါခေတ်တွင် ကြုံသည့်ကိန်းဟာမို့၊ အတူတူဘယ်သူမှမတိမ်းနိုင်ဘူ့၊ လူစိမ်းဘယ်သူကျက်သော်မှ၊ ငွေသပြာ စေတနာမထွက်နိုင်ဘူ့၊ မြေလက်ကိုင်အထယ်ကောင်းလို့၊ လယ်ရောင်းမည် ပေါင်မည် ပြောရင်ဖြင့် သဘောခံစိတ်ကြည်ညွတ်လို့၊ လောကွတ်နှင့် သူထက်ငါ၊ လုယက်လာလူပေါင်း။
လူ့ပြည်တွင် ခုသည်နှစ်လိုဖြင့်၊ တခေတ်ကယ် တခါကြုံကြရ၊ အသပြပုံ တောင်လိုမောက်စေတော့၊ မြေဂုဏ်လို ငွေဂုဏ် မရောက်နိုင်ဘူ့၊ စုံထောက် မျှော်ဝယော် ရင့်သူတို့၊ ခေါ်ပင့်ကာ ခွင့်သာတဲ့ အရေးဟာမို့၊ အမျိုးအဆွေအဖိုးအဖေက မေးကြ၊ မညှိုးအသရေ အကျိုးငွေက ပေါးပါဘိ၊ လေးခုနှစ်ကောင်း။
ပကတူ = ပကတူး (ပေါ)၊ ရှေးအခါ။
အဘိဇ္ဈာ = သူတစ်ပါး စည်းစိမ်ကို မိမိစည်းစိမ်ဖြစ်အောင် ကြံသောစိတ်။
ဣသာ = မနာလိုသောစိတ်။
လောကွတ် = လောကဝတ္တရား။
ဝယော် = ဝယ (ပါ)၊ အရွယ်။
သိကြားဖန်တဲ့မိုး ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ် ဝါခေါင်လတွင် စပါးများစိုက်ပျိုးပြီးနောက် မိုးခေါင်နေသဖြင့် မိုးကို မျှော်ကြသည်။
တန်ဆောင်မုန်းလရောက်သည့်အခါမှသာ မိုးရွာသည်။
ထိုနှစိမိုးလေဝသ အကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
သိကြားဖန်တဲ့မိုး သေဟသ်တွင်မှ၊ ဒွေးသတ္တာ ခေါင်မော်တင်လို့၊ ထောင်ပေါ်တွင်နှစ်ရာလွှန်းခဲ့၊ စာညွှန်းပုံဆို၍ လှစ်ရင်ဖြင့်၊ စွန်းထိုနှစ် ခုနှစ်ဆယ်။
လနယုန်ဝါဆိုက၊ မရွာလို သတ္တဝါငိုမလောက်ပ၊ အခြောက်ပင် ကိုယ်စီထောင်ကြရ၊ နောက် ဝါခေါင်တော်သလင်းတော့၊ မျှော်တွင်းကို မိုးရွာလိုက်ပေလို့၊ ပျိုးစိုက်ရတယ်။
သစ်ပင်စုံဖြစ်ချင်ရက်ဟာမို့၊ ရှစ်မျက်နှာ နယ်တလွှားပ၊ စပါးတွေမြေသို့ ပျိုးလိုက်ရင်၊ ရေအိုးတင် ရင်ခစောင်းထိ၊ ကောင်းယုတ်လတ် အသွယ်သွယ်၊ အနယ်နယ်ပတ်ကုံး။
မြက်မြေဇာ ခွေကာညှိုးအောင်ပ၊ ငွေမိုးညို သူမရွာသော်ကြောင့်၊ တူရာသီ ပူစွာလောင်ရော့၊ ဖြူခါအောင် သူငါမွဲရခြည့်၊ နွားလှည်း ရောင်းသူရောင်းနှင့်၊ နားရောင်းပေါင်သူပေါင်လို့၊ အိမ်ထောင်ဖျက်သူဖျက်ပ၊ လယ်ကွက်အပ်သူအပ်လို့၊ အောက်ရပ်သွားသူသွားပေါ့၊ နောက်ဖျားချွန်၊ တန်ဆောင်မုန်းတော့၊ နှလုံးလွန်ပူပန်လှမှ၊ ဖုံးအနှံ့ခွေကာညှိုးရာက၊ စပါးဆန်စားရန်တိုးစေဘို့၊ ပတ္တမြားတန်အောင် သကြားဖန်တဲ့မိုးပေတင့်၊ ဖိုးအထိုက်ဆုံး။
ဧသဟသ် = ဧကသဟဿ၊ တစ်ထောင်။
ဒွေးသတ္တာ = ၂ ဂဏန်း၊ ၇ ဂဏန်း။
ရေအိုးတင် = လူ၏ ခါးစောင်းမျှထိ မြင့်သော နေရာ။
ပတ်ကုံး = ပတ်ဝန်းကျင် တပြင်လုံး။
မင်းကြီးချစ်မြေး ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ဦးကျော်လှက ဆေးဆရာ ကန်ကြီးတကာ ဦးရာပေါ်သို့ ပေးသည် သံချိုကဗျာ ဖြစ်သည်။
မင်းကြီးချစ်မြေး အစိန္တေ သဗ္ဗညု၏၊ ဝေဠုဝန်ဆောက်တည်ဘိသည့်၊ မြေကြီးရှင် ဗိမ္မသာ၏၊ မြေးနေတ္တာဖြစ်ပါလျက်ကယ်နှင့်၊ ခွာထွက်ရှောင်ရာဇဂြိုဟ်က၊ တက္ကသိုလ်ဝေးနယ်သို့ သွားပလို့၊ ဆေးစာသင်ကာပြန်ကဲ့၊ တွင်နာမံဇီဝကတဲ့၊ သောနဝါ ရောဂါရသူတို့၊ လျှောခွာကြပျောက်ပါစေ။
အာဇာနည်၊ ဆရာဇီဝကကဲ့သို့၊ မိဘအစုံအဆွေမျိုးနှင့်၊ အဘိုးပါကိုယ့်ရွာပြည်ငဲ့ပြင်၊ နာမည်ကိုဖော်မပြောဘု၊ ဗိန္ဓောပါဓာတ်ဓာတုနှင့်၊ အနာအထွေထွေရှာဖွေလို့ ကုနိုင်တဲ့၊ အာနုဘော်ဆရာကြီးတွေတို့၊ ရှာမှီးကာ နည်းနာမှတ်မိအောင် ဆည်းကပ်ပေ။
ဘီးလင်းမြေကျိုက်ထိုတလျှောက်ကဲ့ပြင်၊ ဟိုအောက်ခွင်ရာမဉ်သုံက၊ ရွှေဂုဏ်မြေရွှေညာဆန်တဲ့၊ ရေကန်စေနံ ပွားသော်ကြောင့်၊ လူငှားပါ ကိုယ်တိုင်လုပ်လို့၊ အားထုတ်ချက်မပြတ်နေ၊ နတ်ပြည်ထိဂုဏ်ပြန့်မွှေး။
ဇီဝကပမာဆွယ်လောက်ကဲ့၊ နာမည်တောင်ရွာနယ်ကမသိကြဘု၊ ဘမိခင်အေးယဉ်ကျူးစက၊ အထူးရယ်သညာခေါ်တဲ့၊ ဦးရာပေါ်ဒူးတော်ရ အမျိုးပေမို့၊ အဘိုးအေဂုဏ်တေဇော်နှင့်၊ သတိုးခေါ်စည်သူဘွဲ့ပ၊ ပြည်ထီးရှင်အာဏာချုံလို့၊ ရတနာပုံအောင်လံလွှင့်လိုက်ယင်၊ နောင်နှင့်ညီနေနှစ်စင်းကဲ့သို့၊ ခြွေအရံ ရေနံတွင်းရယ်က၊ စစ်ဘုရင်ဖြစ်စဉ်နှင့်ပေးတဲ့၊ မင်းကြီးချစ်မြေး။
အစိန္တေ = မနှိုင်းယှဉ်အပ်သော ဘုရား။
သဗ္ဗညု = တရားအပေါင်းတို့ကိုသိသော ဘုရား။
နေတ္တာ = နေတ္တ၊ မျက်စိ (ဤမျက်စိနှင့် တူသောသူဟု ဆိုလိုသည်)။
သောနဝါ = ၉၆ ပါး ရောဂါ။
စေနံ = စေတနာ၊ ကာရန်ဝဲ၍ စပ်ဆိုခြင်း။
ဒူးတော်ရ = ဘုရင့်ရှေ့တော်တွင် ဒူးနေရာက ခစားခွင့်ရသည်။
ရှေးကတွက်ထုံး ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ဗေဒင်ဆရာ ဦးပတ်လယ်က အခါရွေးပုံကို ဇောင်ချမ်းပင်ဆရာတော်က မေးသဖြင့် ဖြေကြားသည်။
ဤသည်ကို ဖွဲ့ဆိုထားသည့် အခါပေးသံချို ဖြစ်သည်။
ရှေးကတွက်ထုံး လောကဓာတ်တွင်ဖြင့်၊ ပြောမှတ်ဘွယ် မူတင်ဘို့ − ဇမ္ဗူတွင် လူရှင်အပေါင်းတို့၊ ဂူမှင်တန်ဆောင်း ကျောင်းကန်စရပ်ကယ်နှင့်၊ မဏ္ဍပ်သိမ် အိမ်ဂေဟာတို့၊ သေအချာနေရာချဘို့၊ ဗြဟ္မဏော ဆရာတွေ ဟောကာပြပေတဲ့၊ ကောဠာဟလလောကညာဏ်။
နေမြင်အောင်ဗေဒင်အတတ်ကယ်တို့၊ ထူးမြတ်စွာပညာကြွယ်တဲ့၊ ဦးပတ်လယ်ဓာတ်ဘယ်ဟောင်းရယ်က၊ မပြတ်ကျောင်းတွင်ခ, ခိုရမ်းသူရို့၊ ဇောင်ချမ်းပင်ဆရာတော်က၊ နာပျော်ဘွယ် အာဘော်နှင့်မေးတော့၊ အခါပေးပုံ သဘောထိုထိုပေါက်တဲ့အောင်၊ ပြောဆိုလျှောက်ပြန်။
ပြက္ခဒိန်ရက်ချိန် အမှတ်ကယ်နှင့်၊ လက်ထပ်ရန်ဆင်ခြင်ဘို့၊ နက္ခတ်စဉ်ဆိုသရွေ့တို့၊ ထိုနေ့နံဂဟေသွင်းလို့၊ ဆွေရင်းနောင်အောင်ပ ကုလားဖြင့်၊ ပြဿဒါးပါမဟာရက် ကြမ်းစေတော့၊ အခါပျက်လမ်းမရှိမှန်၊ ကဝိညာဏ်တော်သုံး။
ဘယ်ရက်ဘယ်ရာဇာနှင့်၊ ဘယ်အခါဘယ်လိုမြတ်စေတော့၊ နက္ခတ်အလိုအုန်းညိုနှင့် တွေ့လို့၊ ထိုနေ့ပင်ခေမံသို့ ထွက်ရင်ဖြင့်၊ ရန်ခိုက်ပင် ကြဉ်ရှောင်ရမတဲ့၊ အောင်ပကုလားနှင့် ဟပ်မိရင်၊ ဆုလပ်တွေလွန်စွာခံရလိမ့်၊ ဩဘာကြွေးလို့၊ သုမင်္ဂလံဆောစွာမနှေးပ၊ ကျောင်းအိမ်ရာ၎င်းအချိန်အခါ ပေးပါတော့၊ ရှေးကတွက်ထုံး။
အမေကျော်ဒွေးတော်မလွမ်းနှင့် ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ (၁) ပါပါ၊ (၂) သူရဇ္ဇျံ၊ (၃) အမြိုတ္တ၊ (၄) ကောလီ ဟူသော ဓာတ်လေးပါးအနက် ပါပဓာတ်ကိန်းကြုံပါက ကောင်းကင်တွင် သွေးကဲ့သို့ နီရဲခြင်းဖြစ်ပြီး မင်းပြောင်းမင်းလွှဲ ဖြစ်တတ်သည်ဟု လူများ ပြောကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘုရင်မကြီး လက်ထက်တွင် ထိုနမိတ်ပြသဖြင့် မင်းပြောင်းမင်းလွှဲ မျှော်လင့်သူများအား အကျိုးအကြောင်းပြကာ ဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။
အမေကျော်ဒွေးတော်မလွမ်းနှင့် ကပ်မသမာဓာတ်ပါပတွင်မှ၊ ကာလတကြိမ်ပျက်စဉ်က၊ တိမ်တက်ခါနီလို့ရဲခဲ့၊ ဤနဲတူသွင်နီညှိမို့၊ ယခင်လိုပျက်လိမ့်အုံးမည်လို့၊ ပြည်လုံးကုန်ပြောရှာကြပေငဲ့၊ ကောလာဟလဝစနံ။
ယိုးဒယားရယ်နှင့်၊ မျိုးခြားသူဘုရင်ဖြစ်လိမ့်မတဲ့၊ ပြင်သစ်မျှော်ကာတမ်းသူနှင့်၊ ဟော်နန်းစံဉဒည်ဘွာငဲ့ပြင်၊ ရွတ်ရှားတွေလာပြီကောရယ်လို့၊ ဇွတ်သမားတွေမြန်ပြည်တကျောမှာ၊ ပြောရှာကြဆူလို့ညံ။
' နွယ်မတူဘယ်လူမျိုးသော်မှ၊ အုပ်စိုးကာနိုင်ငံချဲ့စေတော့၊ ကံမဲ့လူပျက်ပြိုယွင်းလို့၊ ကံရှိသူ ဂုဏ်ထင်လင်းပါလိမ့်၊ အရင်းဖြင့်ကံသာကံ၊ ဓမ္မခန်စီကုံး။
ကျောင်းကြီးစံမထေရ်ရှင်က၊ ခေါင်းကျင်အောင် ကျောင်းတွင်မျောက်ကိုလ၊ တချက်ပင် ရက်စဉ်ခေါက်သတဲ့၊ ထိုမျောက်ငယ်စိတ်နာသီးလို့၊ ခင်ကြီးကို သေဆုတောင်းပြန်ခဲ့၊ နောက်ကျောင်းတိုင် ဦးပဉ္ဇင်းငယက၊ မြင်ပြင်းကာ နားထင်အပ်အောင်ပ၊ နှစ်ချက်ပင်ရက်စဉ် ခေါက်ပြန်သတဲ့၊ ထိုနောက်မောင် ရှင်လာခဲ့လျှင် မြန်မကြာခန္ဓာ ကြွေမည်ကြောင့်၊ မာပါစေ မေတ္တာပို့သည့်နှယ်၊ မြို့ဥဒည်ဂန္ဓာချုပ်ပေတဲ့၊ တရုပ်တွေခွေဆံကျစ်ရယ်နှင့်၊ ပြင်သစ်လူ ဘယ်ရွတ်ရှားသော်မှ၊ တပါးဘုရင်သခင်မလိုဖြင့်၊ သနားမည်မထင်မှတ်ပါနှင့်၊ ဘိလပ်စံရှင်ဘုရင်ငဲ့ပြင်၊ မျောက်နာအသွင်၊ နောက်လာအရှင်ကိုမတကြနှင့်၊ နှစ်ချက်ဆရာပင် သက်သာလှပြီလို့ကွယ်၊ အောက်မေ့ကြအုံး။
ကောလာဟလဝစနံ = အခြေအမြစ်မရှိ ပြောကြားသော စကား။
ဓမ္မခန် = ဓမ္မခန္ဓာ၊ ဘုရားဟောတရားအစုံ။
ငေးမှိုင်ကာ ကြေးတိုင်ကို မကြောက်နှင့် ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ၁၂၇၂ ခုနှစ် ဂြိုဟ်အသွားအလာကို ကြည့်ကာ မိုးအလွန်ကောင်းမည်။
ပြောင်း၊ ပဲ၊ စပါး ပေါများမည့်အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။
ငေးမှိုင်ကာ ကြေးတိုင်ကို မကြောက်နှင့် မနုဿတ်ကယ်တို့၊ လုပ်ရပ်တွေ အလီလီနှင့်၊ တပသီဇာဓိုရ် ရတို့လို ပြာပုံချ လုံမကွဲနိုင်ဘု၊ ဂျုံ ကုလားပဲပါ ပြောင်းစပါးတို့၊ ရောင်းစားကငွေဖြစ်လှာ။
ကြေးမပါရှေးခါခေတ်ကယ်က၊ လေးငါးနှစ်စာ ကြာကြာလှောင်မှ၊ စပါးတထောင်လျှင်၊ အပြားတထောင်နှင့်၊ အဖိုးငွေရသတဲ့၊ မိုးခေါင်မှသာ။
ဇမ္ဗူတွင် လူနေများလို့၊ တခြားတနိုင်ငံက၊ ဆပါးဆန် ရှားပြန်တဲ့ အကြောင်းထင့်၊ ဆန်ပြောင်းတွေအကဲသာလို့ ရောက်ပြန်ခဲ့၊ ပဲနောက်မှာ မြောက်တာတပရင်းက၊ ယာခင်းပြင် ဝါပင်လုပ်မိရင်၊ တရုပ်တွေ ကုမ္ပဏီသူဋ္ဌေးနှင့်၊ ဆီချေးကသူထက်ငါ၊ လုယက်ကာအုံဝိုင်း။
ခုနှစ်ဆယ်နှစ်သွယ်နှစ်ကယ်က၊ နယ်ရှစ်ခွင်တောင်သူပေါင်းတို့၊ တလင်းတွင် နှစ်တင်းချင်၍ရောင်းရ၊ တပေါင်းလပို့တွဲတော့၊ တတင်းခွဲဝယ်သွားလို့၊ စပါးဆန်ရုံမှာ ကြိတ်သတဲ့၊ ငါးစိတ်ချေငွေတွေပုံခဲ့၊ နွေနယုန်မေထုန်ကူးတွင်မှ၊ မိုးဦးစွန်အလွန်ရွာသော်ကြောင့်၊ နွံနာအောင် အခွန်တခါ ကောက်လိမ့်မထင့်၊ ငေးမှိုင်ကာ ကြေးတိုင်ကိုကြောက်ကြ၊ ပေးလောက်ရုံ ဘယ်မကပါဘု၊ ဆယ်ဆတိုင်ကြွယ်လို့ဖြိုးပါလိမ့်၊ မစိုးရိမ်မပူပင်ကြနှင့်၊ ပဲခိုးကညင် ဒဂုန်ချောင်းကဲ့သို့၊ မိုးအစဉ်ရိုးဝင်မြောင်းတွေနှင့်၊ ကောင်းလိမ့်နှစ်တိုင်း။
မနုဿတ် = မသနုတ္ထ၊ လူသတ္တဝါများ။
တသပီဇာဓိုရ် = ဝိဇ္ဇာဓိုရ်၊ ဇော်ဂျီစသူတို့။
ကြေးတိုင် = လယ်ယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူတို့အား အခွန်ခွဲခန့်ကောက်သည့်ရုံး။
မြိုင်ပုလဲသို့ရှောင်ဖဲသည့်ထုံး ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ၁၂၆၁ ခုနှစ်တွင် မောင်းထောင်ရွာအနီးအနားရှိ သံဃာများ ဂိုဏ်းကွဲကြသဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။
မြိုင်ပုလဲသို့ရှောင်ဖဲသည့်ထုံး သာသနာပိုင်နှစ်ဆူထွက်ခဲ့ပေါ့၊ ဘူနက်သန် မြေခံကောင်းတဲ့၊ ရွာမောင်းရွှေထောင်ကြီးက၊ ထီးခရိုင်နိုင်ငံချုပ်လေသို့၊ ဂိုဏ်းချုပ်အုပ်ထံ၊ ကြိုးနွံကြရ၊ မျိုးဝံသ သာသနာ။
ထောင့်နှစ်ရာခြောက်ဆယ်လွှမ်းမိုးလို့၊ အစွန်းသည်တခုတွင်မှ၊ မည်သူ့မည်လိုဟု မကြည်ညိုပုဂ္ဂိုလ်များက၊ ခက်ထန်ကာ မျက်မာန်ပွားကြ၊ ဘုရားရှင်သမ္ဗုဒ္ဓေါသော်မှ၊ ပြည်ကောသမ္ဘီခရိုင်က၊ မဟောနိုင် တောမြိုင်ပုလဲသို့၊ ရညဝါ၊ ကြဉ်ကာဖဲရ၊ ထိုနဲအတူအယူပြားလို့၊ တခြားသည်၊ နှိုင်းကာမညှိနိုင်ဘု၊ ဂိုဏ်းမရှိသင်္ဃာ။
ဘယ်ရပ်ဘယ်ရွာက၊ ဘယ်ဒကာဘယ်သူလှူတော့၊ အတူတူမခံလျှင်းစို့နှင့်၊ ငပယင်းရွာစည်ပါပုဂ္ဂိုလ်ထိ၊ ရွာအုတ်ဖိုလက်ပန်သို့ရောက်ကရော့၊ အနောက်တသွယ်ပ၊ ခွတ်တနယ်တောင်နတ်ရင်းနှင့်၊ စက်လင်းပုံတောင်ရွာသစ်ထိ၊ တားမြစ်ကြကိုယ်ဆိုင်ရာ၊ ခိုင်မာလို့ ကြပ်တင်း။
မြို့ကန္နီတဝက်ဂိုဏ်းနှင့်၊ တပိုင်းတောင် ညောင်ကန်ရွာက၊ သည်ဆရာ အညှာပြုလို့၊ ဒကာတွေသဒ္ဓါနုချေတော့၊ အယုဝိညာဉ်ချုပ်ရှာတဲ့၊ ထေရ်ပုဂ္ဂိုလ်ရှင်၏ ပုတ္တလင်နယ်တောင်ပိုင်းမတော့၊ ခေါင်ဂိုဏ်းတွင်သင်္ဃာကြီးတွေဘို့၊ နာသီးပုံပွေလို့လောရော့၊ ပြည်ကောသမ္ဘီဌာနကဲ့သို့၊ သံဃာတွေကြဉ်စာငှလို့၊ ဂပြောင်းဂပြန် အပေါင်းမဆံကြရအောင်၊ ကျောင်းကအရင်း။
ဘူနက်သန် = ဘူမိနက်သန်၊ မင်္ဂလာရှိသောမြေ။
Basrelief sculpture "Research holding the torch of knowledge" (1896) by Olin Levi Warner. Library of Congress, Thomas Jefferson Building, in Washington, D.C. သုတေသန () ဆိုသည်မှာ သိုမှီးစုဆောင်း ရရှိထားသော ဗဟုသုတများစွာကို တိုးပွားစေရန်အလို့ငှာ ပြုလုပ်သည့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိ၍ စနစ်ကျသော အလုပ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
သုတေသနတွင် ပြဿနာ (သို့) အကြောင်းအရာတစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ နားလည်မှု ပိုမိုဖြစ်ပေါ်လာစေရန် သတင်းအချက်အလက်များကို စုဆောင်းခြင်း၊ စနစ်တကျ စီမံခြင်းနှင့် အသေးစိတ် လေ့လာသုံးသပ် စိစစ်ဝေဖန် ပိုင်းခြားခြင်းများ ပါဝင်သည်။
သုတေသနလုပ်ငန်းတစ်ခုသည် နယ်ပယ်တစ်ခု၌ အတိတ်ကပြုလုပ်ခဲ့သော (သုတေသန)လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ချဲ့ထွင်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
အကြောင်းအရာတစ်ရပ် (သို့) ပညာရေးအတွက် ဗဟုသုတအသိပညာများကို ပိုမို ဖွံ့ဖြိုးစေရန် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
စမ်းသပ်မှုများ၊ လုပ်ငန်းစဉ်များ၊ ကိရိယာများ၏ ကြောင်းကျိုးခိုင်လုံမှုကို စစ်ဆေးစမ်းသပ်ရန် ယခင်ပြုလုပ်ဖူးသော သုတေသနလုပ်ငန်းမှ အစိတ်အပိုင်းအချို့ (သို့) တစ်ခုလုံးကို ပုံစံတူ လုပ်ဆောင်နိုင်ပေသည်။
(သိပ္ပံပညာရပ်)အသုံးချသုတေသန (applied research) နှင့် မတူဘဲ အခြေခံသုတေသန (basic research) ၏ မူလရည်ရွယ်ချက်များမှာ လူသားတို့၏ အသိပညာများ တိုးတက်နိုင်ရေးအတွက် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ လေ့လာစူးစမ်းခြင်း၊ အနက်ထုတ်ဖော်ခြင်းနှင့် စနစ်၊ နည်းလမ်းပိုင်းဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုတို့ ဖြစ်သည်။
သုတေသနပြုရာတွင် ချဉ်ကပ်ပုံနည်းလမ်းများသည် 'အသိပညာ ဘာသာရပ်များ' (epistemologies) ပေါ်တွင်မူတည်ကာ ချဉ်းကပ်ပုံများသည် လူမှုဘာသာရပ်များ (humanities) နှင့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များကြား သော်လည်းကောင်း ထိုတူညီသော ဘာသာရပ်များအတွင်း၌သော်လည်းကောင်း လွန်စွာ ကွဲပြားနိုင်သည်။
သုတေသန ပုံစံအချို့ရှိ၏။