kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်သွေးလွှတ်ကြောများ၏ ရုန်းကန်သတ္တိနည်းလာမှုကိုအကြောင်းပြု၍ သွေးစီး မှုနှေးလာခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
သွေးတိုးအားပြင်းခြင်းအတွက် စိတ်သောကဖြစ်နေလျှင်လည်း သွေးတိုးအားသည် ရှိသင့်သည်ထက်ပို၍မြင့်တတ်ပေသည်။
အချို့သောသူများတွင် သွေးတိုးအား ပြင်းခြင်းသည် နှလုံးရပ်ခြင်း၊ လေသင်ဓုန်းထိခြင်းနှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါစသည်များဖြစ်စေပြီး လျှင်လူကိုသေစေနိုင်လေသည်။
သွေးတိုးအားနိမ့်ခြင်း၊ သို့မဟုတ်ပျော့ခြင်းသည် များသောအားဖြင့်စိုးရိမ်ရမည့်ရောဂါ မဟုတ် ချေ။
နာတာရှည်ရောဂါသည်များနှင့်နာလန်ထသူများသည် သွေးတိုးအားပျော့တတ်သော်လည်းကျန်းမာလာသည့်အခါ မူလသွေတိုးအားသို့ပြန်ရောက်နိုင်ကြသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် သွေးတိုးအားပျော့ ခြင်းသည် ကုစားရမည့်ရောဂါမဟုတ်ချေ။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစု ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစု သည်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်း၌ တည်ရှိ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဝင်ပြည်နယ် တစ်နယ်လည်းဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်ရှိမြောက်အမေရိကတိုက်မှလည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်ရှိ အာရှတိုက်မှလည်းကောင်း၊ မိုင်၂ဝဝဝ ကျော်စီကွာဝေးသည်။
အကြမ်းအားဖြင့်အနောက် လောင်ဂျီတွဒ် ၁၅၄ံ ၄ဝမိနစ်မှ ၁၆၂ံအတွင်းနှင့်မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ံ ၅၅မိနစ်မှ ၂၃ံအတွင်း တည်ရှိလေသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစုတွင် ကျွန်းပေါင်း ၂ဝကျော်ပါဝင်၍ ရေပြင်၌ပေ ၁၉ဝဝ ကျော်တန်း လျက်တည်ရှိသည်။
လူနေအိမ်ခြေရှိ၍ အကြီးမားဆုံးသောကျွန်းများမှာ ရှစ်ကျွန်းသာဖြစ်သည်။
ယင်းကျွန်းကြီးရှစ်ကျွန်း၏ အမည်နှင့်အကျယ်အဝန်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ကျွန်းအမည်၊ အရှည်၊ အကျယ်၊ အကျယ်အဝန်း ဟာဝိုင်ယီကျွန်း ၉၃ မိုင် ရ၆ မိုင် ၄ဝ၃ဝ စတုရန်းမိုင် မာအူးအီးကျွန်း ၄၈။
ရ၂၈။
အိုအာဟူးကျွန်း ၄၄။
၆ဝ၄။
ကာအူးအီးကျွန်း ၃၃။
၅၅၅။
မိုလိုကာအီးကျွန်း ၃၈။
၂၆ဝ။
လာနာအီးကျွန်း ၁၈။
၁၄၁။
နီအီးဟအူးကျွန်း ၁၈။
ရ၂။
ကာဟူးလာဝီးကျွန်း ၁၁။
ကျန်ကျွန်းများမှာ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ မစ်ဒဝေးကျွန်း၊နီးဟိုးအားကျွန်း၊ နက္ကာကျွန်း၊လေ စန်ကျွန်း၊ ကူးရေးကျွန်း၊ စသည်တို့နှင့် တောင်ဘက် ရိပယ်မိုင်းရားကျွန်းနှင့် ဂျွန်စတန်ကျွန်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
ကျွန်းကြီးရှစ်ကျွန်း၏ မြေပြင်အကျယ်အဝန်းမှာ ၆၄၃၅ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ကျန်ကျွန်းများ ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ သုံးစတုရန်းမိုင်ပင်မပြည့်ချေ။
ထို့ကြောင့်ဟဝိုင်းယန်းကျွန်း၏ စုစုပေါင်းအ ကျယ်အဝန်းသည် ၆၄၃၈ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ တောင်ငူခရိုင်နှင့် ဟံသာဝတီခရိုင်နှစ်ရပ်ပေါင်း၏ အကျယ်အဝန်းခန့်ရှိလေသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများကိုသိပ္ပံပညာရှင်များက အစုသုံးစုခွဲကြ သည်။
အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကျွန်းမကြီး ရှစ်ကျွန်း အလယ်ပိုင်းရှိ ကျောက်ဆောင် အတိဖြစ်သောကျွန်းကလေးများ၊ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ သန္တာနှင့်သဲကျွန်းများဖြစ်သည်။
ကျွန်းအားလုံးသည် သမုဒ္ဒရာပြင်ထက် ထိုးတက်လာသောမီးတောင်များ ဖြစ်သည်ဟုလည်းအယူရှိကြ၍သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများ၊ လှိုင်းတံပိုးများရိုက်ခတ်တိုက်စားသဖြင့် အချို့တောင်များသည် သန္တာကျွန်းခွေနှင့်ကျောက်ခက်တန်းများသဖွယ် သမုဒ္ဒရာရေပြင်ပေါ်တွင်ပေါလောပေါ်လျက် ရှိကြသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစုတွင်မီးတောင် ၄ဝ ခန့်ရှိသည့်အနက် မာအူးနားလိုအားနှင့်ကီလာအူးအား ခေါ်မီးရှင်တောင်နှစ်လုံးရှိသည်။
မီးတောင်နှစ်လုံးစလုံး ဟဝိုင်းအီးကျွန်းပေါ်တွင်ရှိ၍ နှစ်အနည်း ငယ်မျှသာခြားလျက် မကြာမကြာပေါက်ကွဲလေ့ရှိသည်။
ယင်းသို့မီးတောင်ပေါက်၍ ချော်ရည်များသမုဒ္ဒရာထဲစီးဆင်းခြင်းဖြင့် ကျွန်းသည်လည်း တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်ကျယ်ဝန်းလာသည်။
မာအူးနားလိုအား မီးတောင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးမီးတောင်နှင့် ထုထယ်အကြီးဆုံးတောင်ဖြစ်သည်။
ကီလာအူးလားမီးတောင်မူကား ကမ္ဘာပေါ်တွင် မီတောင်ထိပ်ဝအချိုင့်အကြီးဆုံးမီးတောင်ဖြစ်သည်။
မာအူးအီးကျွန်းပေါ်ရှိဟာလီအာကာလာမီးတောင်မှာမူ မီးသေတောင်ဖြစ်၍မီးတောင်ထိပ်ဝသည်စတုရန်းမိုင် ၂ဝကျယ်ရကားကမ္ဘာပေါ်ရှိ မီးသေတောင်များအနက်အကြီးဆုံး ထိပ်ဝချိုင့်ရှိသော မီးသေ တောင် ဖြစ်သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများသည် ပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင်အောက် ပေ ၁၅ဝဝဝမှ ပေ ၁၈ဝဝဝ အထိရှိသောအောက်ခြေတွင် မီးတောင်များအဆင့်ဆင့် ပေါက်ကွဲစတင်ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ကျွန်းမြေပြင် များသည်လည်းတောင်ထူထပ်သည်။
အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ မာအူးနားကီးအားတောင်ဖြစ်၍ ၁၃ရ၈၄ဝဝ မြင့်သည်။
မြေမျက်နှာပြင်သည် ချော်မြေဖြင့်ပြီးရကား နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ပေါကြွယ် ဝသည်။
သို့ရာတွင် ကျောက်မီးသွေးစသော ဓာတ်သတ္တုများကိုကားမတွေ့ရချေ။
မအူးနားလိုအား၊ ကီလာအူးအားနှင့် မာလီအားကာကားမီးတောင်များတစ်ဝိုက်၌ ၁ရ၃၄ဝ၅ ဧကခန့်ရှိသောမြေကို၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဟာဝိုင်ယီအမျိုးသားဥယျဉ် အဖြစ်ပြုစုပျိုးထောင်ထားလေသည်။
ကျွန်းအတော်များများ၏ကမ်းရိုးတန်းများတစ်လျှောက် တွင် သန္တာကျောက်တန်းများဖြစ်ပေါ်နေသဖြင့် ဟိုနိုလူလူနှင့်ပါးလဟာဗာမြို့များမှတစ်ပါးအခြားသင်္ဘောဆိပ်မြို့ ကောင်းကောင်းမရှိချေ။
ကမ်းရိုးတန်းနှင့်တောင်တန်းများ ကြားတွင် မြေဩဇာကောင်းသော ကမ်းမြောင်ဒေသများရှိသည်။
ယင်းဒေသများတွင်စိုက်ခင်းများ၊ မွေးမြူရေးခြံများ ပြုလုပ်ကြသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းမကြီးများသည် ဥတ္တရယာဉ်စွန်းတန်း၏တောင်ဘက်တွင်တည်ရှိသော်လည်း အရှေ့မြောက်ရာသီလေတိုက်ခတ်သောကြောင့်တစ်နှစ်ပတ်လုံး အပူချိန်သက်သာသည်။
ရာသီဥတုမျှ တသည်။
တစ်နှစ်ပတ်လုံးလည်း အသီးအနှံများကိုစိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းတွင်ကမ္ဘာပေါ်၌မိုးအများဆုံးရွာသော ဒေသလည်းရှိသည်။
ယင်းမှာ အာအူးအီးကျွန်းရှိ ဝါအာလီအာလီတောင် ဖြစ်၍ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင်မိုးရေချိန်လက်မ ၄ဝဝကျော်ရွာသည်။
တစ်ခါတစ်ရံလက်မ ၆ဝဝ ကျော်ရွာသောနှစ်များပင်ရှိခဲ့သည်။
သို့ရာတွင်ထိုတောင်နှင့် ၁၅ မိုင်သာဝေးသောဒေသတွင်မူ တစ်နှစ် လျှင်မိုးရေချိန်လက်မ ၂ဝခန့်သာရွာသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများသည် သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ ကျွန်းများ ဖြစ်သော်လည်း အခြားကျွန်းများကဲ့သို့ ဟာရီကိန်းခေါ်ခေါင်လေကြမ်း၊ တောနာဒိုခေါ် လေဆင်နှာမောင်းတို့ မည်သည့်အခါမျှကျခြင်း မရှိချေ။
မြေငလျင်မူကားလူတို့သိသာလောက်အောင် ပြင်းထန် စွာလှုပ်ခြင်းမျိုးအလွန်နည်းသော်လည်း မကြာခဏ လှုပ်တတ်သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းရှိ မြေအားလုံး၏ ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်းကိုမွေးမြူရေးအတွက်အသုံးပြုထား၍ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တောကြိုးဝိုင်းများဖြစ်သည်။
ခုနစ်ရာခိုင်နှုန်းသည် စိုက်ခင်းများဖြစ်လေသည်။
မီးတောင်များမှထွက်သော ချော်များကြောင့် မြေဩဇာကောင်းရကား ပန်းပင်များ၊ သီးပင်များ အလွန်ဖြစ်ထွန်းသည်။
တောင်စောင်းများ၌ အပူပိုင်းဒေသသစ်တောများပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်။
စန္ဒကူး၊ ကရမက်စသောအမွှေးနံ့သာပင်တို့ အများအပြားပေါက်သည်။
၁ရ၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အမွှေးနံ့သာပင်များကိုခုတ်လှဲကာတရုတ်နိုင်ငံသို့တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့ရာထိုစဉ်ကဟဝိုင်းယန်းကျွန်းများပေါ်သို့မျက်နှာဖြူ လူမျိုးများ မရောက်မီကပင်ဟာဝိုင်ယီကျွန်း၏အဓိက စိုက်ပင်ဖြစ်သောကြံပင်ကိုစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။
ကြံစိုက်ခင်းသည် လယ်ယာမြေ၏၃/၄ခန့်ရှိသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းမှတနှစ်လျှင် ကြံတန်ချိန်တစ်သန်းကျော်ထွက်သည်။
နာနတ်ပင် စိုက်ပျိုးခြင်းသည် ဟာဝိုင်ယီကျွန်း၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
မြေဧကပေါင်း ရဝဝဝဝကျော်ကိုနာနတ် ပင်စိုက်ပျိုးရာ၌စိုက်ခင်းအဖြစ်အသုံးပြု၍ တစ်နှစ်လျှင် နာနတ်သီးပေါင်း ၂၅ သန်းကျော်ထွက် သည်။
တတိယအကြီးကျယ်ဆုံး ငွေအဝင်ဆုံးလုပ်ငန်းမှာ နိုင်ငံခြားခရီးသည်များအတွက်ဧည့်ကြို လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသည်ရှုခင်းသာရုံမက ရာသီဥတု ကောင်းသဖြင့်တစ်နှစ်လျှင် နိုင်ငံခြားဧည့်သည် ခြောက်သောင်းထက်မနည်းလာရောက်လေသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများပတ်လည်ရှိ ရေပြင်တွင် လင်းပိုင်စသောရေနက်ပိုင်း၌နေသောငါးများနှင့် အရောင်အသွေးအလွန်လှပ သောငါးကလေးပေါင်းအမျိုး ၆၅ဝ ခန့်တွေ့ရသည်။
ကျွန်းများပေါ်၌အမွှေးအတောင်အရောင်အဆင်း လှပသော အပူပိုင်းဒေသငှက်မျိုးစုံကို တွေ့နိုင်သည်။
ရှေးခေတ်ဟာဝိုင်ယီတိုင်းရင်းသားများသည်ငှက်မွေးငှက်တောင် များကိုအဆင်တန်ဆာ အဖြစ်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ငှက်များကိုအမွေးအတောင်အလို့ငှာသတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် ငှက်မျိုးအတော် များများပြုန်းခဲ့ရသည်။
၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစု၏လူဦးရေသည် ရ၆၉၉၁၃ ယောက်ဖြစ်သည်။
အများစုမှာဂျပန်နှင့်ကော့ကေးရှပ်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
အိုအားဟူး ကျွန်းတောင်ဘက်ကမ်းခြေပေါ်၌တည်ရှိသောဟိုနိုလူလူမြို့သည် မြို့တော်ဖြစ်၍ ဟာဝိုင်ယီကျွန်း အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ မီလိုမြို့သည်သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးဖြစ်သည်။
ဟိုနိုလူလူမြို့သည် သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးဖြစ်သည်။
ဟိုနိုလူလူမြို့တွင်လူဦးရေ ၂၉၄၁၉၄ ယောက်ရှိ၍မီလိုမြို့တွင် ၂၅၉၆၆ ယောက်ရှိသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစုမှတိုင်းရင်းသားများသည် အသားညို၍မျက်လုံးနက်ပြီးပြူးသည်။
မျက်နှာ ပေါက်ပါးပါးလျားလျားမရှိ။
အရပ်အမောင်းမြင့်၍ အသားအရေဆူဖြိုးလေ့ရှိကြသည်။
ခရစ်နှစ် ၁ရဝဝ ကျော်ခန့်ကမျက်နှာဖြူလူမျိုးများဟာဝိုင်ယီကျွန်းများပေါ်သို့ မရောက်မီ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၃ဝဝဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
ယခုမူဟာဝိုင်ယီတိုင်းရင်းသား၁၂ဝဝဝနှင့်ဟာဝိုင်ယီသွေး စပ်သူ ၈ဝဝဝဝခန့်သာရှိတော့သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစု၌ ကြံခင်းများ အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရာ ယင်းလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရန် တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ဂျာမန်၊ ဣတာလျံ၊ ကိုးရီးယန်း၊ ဖိလစ်ပိနို၊ ရုရှစသောလူမျိုးပေါင်းစုံဝင်ရောက်လာခဲ့ရာ ယခုအခါဟာဝိုင်ယီကျွန်းသည် ကမ္ဘာ့လူမျိုးပေါင်းစုံ စုဝေးရာ ဒေသဖြစ်နေလေသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများပေါ်ရှိ လူအားလုံးလိုလိုပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားကိုပြောဆိုကြသည်။
သို့ရာတွင်ဟာဝိုင်ယီဘာသာစကားကိုပါညှပ်၍ ပြောဆိုလေ့ရှိ ကြသည်။
ဟာဝိုင်ယီအက္ခရာစဉ်တွင် အေ၊ အီး၊ အိပ်ချ၊ အိုင်၊ ကေ၊ အယ်၊ အမ်၊ အန်၊ အို၊ ပီ၊ ယူ၊ ဒဗလျူစသောအက္ခရာ ၁၂လုံးသာပါသည်။
စကားလုံးတိုင်းသရသံဖြင့်ဆုံးသည်။
မျက်နှာဖြူလူမျိုးများလာရောက်မနေထိုင်မီက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများသည်ယောက်ျားများက မာလိုခေါ်နံငယ်ကိုဝတ်၍ မိန်းမများကပါ အူးခေါ်သင်တိုင်းတိုကလေးများကိုဝတ်ဆင်ကြသည်။
ယခုမူအမျိုးသမီးများက ညဉ့်ဝတ်ရုံကဲ့သို့သော ပွပွရှည်ရှည်ဂါဝန်များကိုဝတ်၍ အမျိုးသားများက ရောင် စုံရက်လုပ်ထားသောစပို့ရှပ်အင်္ကျီကို ဗောင်းဗီအပြင်ထုတ်၍ဝတ်ကြသည်။
ယင်းသို့ဗောင်းဗီအပြင် ထုတ်ဝတ်ကြသောအင်္ကျီပုံစံကိုပင် ကျွန်ုပ်တို့မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဟာဝိုင်ယီရှပ်ဟုခေါ်တွင်လျက်ရှိ လေ သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစု၏ကူးသန်းသွားလာရေးတွင် လေကြောင်းခရီးကိုအဓိကထား၍အသုံးပြုကြသည်။
ကျွန်းတစ်ကျွန်းမှတစ်ကျွန်းသို့ကူးသန်းသွားလာရာ၌ ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်သန္တာကျောက်တန်းများကြောင့် အသွားအလာမလွယ်သဖြင့် အမြန်ဆုံး ခရီးအတွင် ဆုံးလေကြောင်းခရီးကိုပင်အသုံးပြုကြလေသည်။
ကျွန်းတွင်းသွားလာရာ၌ ကတ္တရာလမ်းမိုင် ၁,၃ဝဝ ခန့်ဖောက်လုပ်ထား၍ မော်တော်ကား၊ ထရော်လီကားတို့ကိုအသုံးပြုကြသည်။
မီးရထားလမ်းကိုမူ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်ကျော်ကျော်က အိုအားဟူးကျွန်းတွင် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့သော်လည်းယခုအခါလုံးဝအသုံးမပြုတော့ချေ။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစုသည်ပတ်ဝန်းကျင်တွင်ရှုမျှော်ခင်း လှပသဖြင့် ထိုကျွန်းသူကျွန်းသားတို့၏ အနုပညာလက်ရာများသည်လည်း လှပသည်။
လက်ရာမြောက်ကျွမ်းကျင်သောအနုပညာသည် အများအပြားလည်း ထိုကျွန်းများမှထွက်သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသူကျွန်းသားများသည် သစ်ပန်းပုထုခြင်း၊ တောင်းရက်ခြင်း၊ဖန်ထည်ပန်းဖော်ခြင်း၊တိုင်းရင်းထွက် သစ်ဖြင့်ပရိဘောဂလုပ်ခြင်း၊အထည်ပန်းဆင်ပြင်ခြင်းစသောပညာ တို့၌ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသူကျွန်းသားများ၏ ဟူလာအကသည် ကမ္ဘာကျော်သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစုတွင်ကမ္ဘာပေါ်၌ထင်ရှား၍ လူကြည်ညိုများသောအယူဝါဒတိုင်းလိုလိုသက်ဝင်ယုံကြည်သူ အနည်းနှင့်အများဆိုသလို ရှိသည့်အနက် ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်နှင့်ဗုဒ္ဓဝါဒီအများဆုံးဖြစ်သည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစု၌ ဦးစွာနေထိုင်ကြသူများသည် ခရစ်နှစ် ၅ဝဝခန့်ကစ၍ ဆမိုးဝါးကျွန်းမှ ပြောင်းရွှေ့လာရောက်နေထိုင်ကြသူများဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
ပထမဆုံးလာရောက်နေထိုင်သူမှာဟာဝိုင်ယီ လိုအားဆိုသူ ဖြစ်ကြောင်းဖြင့်ပြောကြသည်။
သူ၏အမည်ကိုယူ၍ ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများ အနက်အ ကြီးဆုံးကျွန်းကို ဟာဝိုင်ယီကျွန်းဟု မှည့်ခေါ်သည်ဟုလည်းဆိုကြလေသည်။
ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစုကို စပိန်လူမျိုးဟွန်ဂအေးတာနိုးက ခရစ်၁၅၅၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိသည်ဟု အချို့သမိုင်းဆရာတို့ကဆိုကြသည်။
သို့ရာတွင်သမိုင်းသုတေသီ အတော်များများကမူ ၁ရရ၈ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလတွင်မှ ကက်ပတိန်ဂျိမ်းကွတ်ဆိုသူ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးစူးစမ်းရှာဖွေသူက တွေ့ရှိ၍ သူ၏ကျေးဇူးရှင်ဆင်းဒဝစ်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့်ထိုကျွန်းများကို ဆင်းဒဝစ်ကျွန်း ဟူ၍ မှည့် ခေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
၁ရ၉၂ခုနှစ်တွင် ကက်ပတိန်ကွတ်၏အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျာ့ဗန်ကူး ဗားသည် ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသို့ ရောက်လာသောအခါ ထိုကျွန်း၌ပထမ ကာမီဟာမီဟာဘုရင်ကြီးမှူး အုပ်ချုပ်နေသည်။
၁ရ၉၅ ခုနှစ်တွင်ကျွန်းနှစ်ကျွန်းမှအပ ဟာဝိုင်ယီကျွန်းအားလုံးကို စုစည်းအုပ် ချုပ်နိုင်ခဲ့ရာ အစိုးရတစ်ခုတည်းအောက်သို့ စည်းလုံးရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကျွန်းနှစ်ကျွန်းပါ စုစည်းနိုင်သည်။
၁၈၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒုတိယဟာမီဟာမီဟာဘုရင်လက်ထက်၌ ဥရောပနှင့်အမေရိကတိုက်များမှ သာသနာပြုများရောက်ရှိ၍ ခရစ်ယန်အယူဝါဒပြန့်ပွားလာသည်။
၁၈၄၅ ခုနှစ်လောက်မှစ၍ တိုင်းရင်းသားများသည် သာသနာပြုများ၏ဆောင်ရွက်မှုဖြင့်စာရေးစာဖတ်အတော်အတန် တတ်မြောက်လာကြ၏။
ဒုတိယကာမီဟာမီဟာသည် ပထမကာမီဟာမီ လောက်တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရာ၌ မလိမ်မာသော်လည်း ပထမကာမီဟာမီဟာ၏ မိဖုရားတစ်ဦးက ရှေ့ဆောင်ရှေ့ရွက် အကြံဉာဏ်ကောင်းများပေးသဖြင့် တိုင်းပြည်မှာလူးလူးလဲလဲမဖြစ်လှချေ။
သို့ရာ တွင်ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသို့နိုင်ငံခြားသားများအဝင်အထွက် များလာလေလေ၊ နိုင်ငံရေးရှုပ်ထွေးလာလေလေဖြစ်လာခဲ့သည်။
အမေရိကန်တို့ကဟာဝိုင်ယီကျွန်း၌အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးခန့်ထားလာ၍ ရုရှတို့ကလည်း ရုရှပိုင်ကျွန်းအဖြစ် တောင်းဆိုလာကြသည်။
နောက်ဆုံး၌ ဒုတိယ ကာမီဟာမီဟာနှင့်မိဖုရားတို့သည် ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင်ဟာဝိုင်ယီကျွန်းအတွက် အကာအကွယ်တောင်း ဆိုရန်အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့သွားရောက်လည်ပတ်ကြသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ပင်နှစ်ဦးစလုံးကွယ်လွန်သွားလေသည်။
ဒုတိယကာမီဟာမီဟာ လွန်ပြီးနောက် ညီတော်တတိယကာမီဟာမီဟာ( ၁၈၂၄·၅၃)ကဆက်ခံ အုပ်ချုပ်သည်။
သူ့လက်ထက်တွင် ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသည် ပြင်သစ်တို့လက်တွင်းသို့ ကျရောက်မည်ကဲ့သို့ဖြစ်လာသဖြင့် ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်နှင့်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများသို့ သံတမန်များစေ လွှတ်စေ့စပ်ရာ အခက်အခဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
စတုတ္ထကာမီဟာမီဟာ ( ၁၈၅၄·၆၃) ဘုရင်လက်ထက်တွင်ဟာဝိုင်ယီကျွန်း၌ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေး စတင်၍လုပ်ကိုင်သည်။
နိုင်ငံရပ်ခြားမှ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အလုပ်သမားများ ခေါ်ယူလိုသဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများဝင်ရောက်နေထိုင် ရေးကိုအားပေးသည်။
များသောအားဖြင့်ဂျပန်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ တရုတ်စသော လူမျိုးများလာရောက်နေ ထိုင်ကြသည်။
စတုတ္ထကာမီဟာမီဟာလွန်သော် သူ၏နောင်တော်သည် ပဉ္စမကာမီဟာမီဟာဟူသောဘွဲ့ဖြင့်နန်းတက်သည်။
ထိုမင်းသည်အာဏာကိုများများသုံး၍ ပြည်သူတို့အားတင်းတင်း ကြပ်ကြပ်အုပ်ချုပ်သည်။
၁၈ရ၃ ခုနှစ်တွင်ပဉ္စမကာမီဟာမီဟာ လွန်သော်အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲဖြင့် ဟာဝိုင်ယီကျွန်းသမိုင်း၌ ပထမဆုံးရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသော လူနာလီလိုနန်း တက်သည်။
နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် လူနာလီလိုလွန်လျှင် ကာလာကာအူးအားကိုရွေးချယ်တင်မြှောက်ကြရာ ကာလာကာအူးအားသည် ၁၈၉၁ ခုနှစ်အထိနန်းစံသည်။
သူ့လက်ထက်တွင်ဟ ဝိုင်းယန်းကျွန်းထွက်သကြားများကို အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ အကောက်ခွန်လွတ်တင်သွင်းခွင့်ပြုရန် စာချုပ်ပြုလုပ်သည်။
ယင်းအခွင့်အရေးအတွက် အပြန်အလှန်အားဖြင့် ဟာဝိုင်ယီအစိုးရက အမေရိကန် အစိုးရအား ပါးလဟာဗာကို ရေတပ်စခန်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးရလေသည်။
ကာလာကာအူးအားမင်းလွန်သော်နှမတော် လီလီအူးကာလာနီ နန်းတက်သည်။
လီလီအူးကာ လာနီသည် အာဏာကိုတစ်ဦးတည်းလက်ဝယ် သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ရန် ကြိုးစားသည်။
ထိုအခါလူထုက မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင်လီလီအူးကာလာနီကို နန်းချ၍ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်ယီသမတနိုင်ငံထူထောင်လေသည်။
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများကို အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုအတွင်းသို့နယ်တစ်နယ်အဖြစ်သွတ်သွင်းသိမ်းယူ လိုက်သည်။
သို့ရာတွင် ပြည်နယ်အဖြစ်သို့ကား မရောက်ရှိသေးချေ။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဟာဝိုင်ယီကျွန်း၏ဘုရင်ခံ၊ တရားဝန်ကြီးစသည်တို့ ကိုအမေရိကန်သမတက ရွေးချယ်ခန့်ထားလေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ ရ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့သည်မည်သို့မျှစစ်မကျေညာဘဲ ဟာဝိုင်ယီကျွန်းရှိ အမေရိကန် ရေတပ်စခန်းဖြစ်သော ပါးလဟာဗာမြို့ကို ရုတ်တရက်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့်အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ရက်နေ့တွင် ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစုကိုအမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၅ဝ မြောက် ပြည်နယ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည့် ဥပဒေကြမ်းကို အမေရိကန်လွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်လေသည်။
ထိုနှစ်မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင်အမေရိကန်သမတ ဒွိုက်ဒီအိုက်ဆင်ဟောင်ဝါက ထိုဥပဒေကြမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင်တရားဝင် ကျေညာခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်များ။
သောမတ်စ် ဟာဒီ (; ၂ ဇွန် ၁၈၄၀ – ၁၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၈) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သောမတ်စ်ဟာဒီကို ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေါ ဆက်ရှိုင်ယာခရိုင် ဒေါချက်စတားမြို့အနီး၌ ဖွားမြင်သည်။
မိမိနေရပ်ရှိ စာသင်ကျောင်းတွင် အခြေခံပညာကိုသင်ကြားပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့ဘုရင့်ကောလိပ်ကျောင်း၌ ပညာဆက်သင်ခဲ့သည်။
အသက် ၁၆ အရွယ်တွင်ဗိသုကာ အတတ်ကိုသင်ကြားသည်။
ဟာဒီသည် ဗိသုကာအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်နေစဉ် မိမိ၏ပင်ကိုဝါသနာအလျောက် စာပေများကိုလည်းရေးသားခဲ့သည်။
၁၈၇၄ခုနှစ်တွင် Far from the Madding Crowdအမည်ရှိ ဝတ္ထုကို ရေးသားထုတ်ဝေပြီးနောက် ဟာဒီသည်စာပေလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့လေသည်။
သောမတ်စ်ဟာဒီသည် မိမိ၏ချက်မြုပ်ရာအရပ်ကို စွဲလန်းခင်မင်သူဖြစ်သည့်အလျောက် သူရေးသောဝတ္ထုအများတွင် ထိုဒေသရှိ သဘာဝရှုခင်းကို နောက်ခံထား၍ ရေးသားလေ့ရှိသည်။
ဒေါချက်စတားမြို့နယ်ဒေသကိုလည်း ဝက်ဆက်ဟူသော ရှေးဟောင်းအမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်။
ဟာဒီသည် တောကျေးလက်တွင်နေထိုင်သူတို့၏ သဘာဝဓလေ့ကို လည်းကောင်း၊ အရိုးခံစိတ်နေသဘောထားကိုလည်းကောင်း သဘောကျနှစ်သက်သူဖြစ်သည့်အပြင် သဘာဝကလူတို့၏ ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးကိုပြု ပြင်လျက် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်သူလည်းဖြစ်သည်။
သောမတ်စ်ဟာဒီသည် ၁၈၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၆ ခုနှစ်အထိဝတ္ထုပေါင်း ၁၄ ပုဒ်ကိုရေးပြီးနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ ကဗျာများကို စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သောဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်အပြင် ထင်ရှားသောအခြားဝတ္ထုအချို့မှာ မျက်လုံးပြာတစ်စုံ၊ တိုင်းရင်းသားအိမ်ပြန်ခန်း၊ကက်စတာဗရစ် မြို့တော်ဝန်နှင့် စိမ်းရောင်စိုသစ်ပင်အောက်တို့ဖြစ်သည်။
ဟာဒီ၏ကဗျာများတွင် ဝက်ဆက်ကဗျာများနှင့်သီ·ဒိုင်နပ်စတို့ ပါဝင်သည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင်အော်ဒါ·အော့ ·မဲ ရစ် ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
တောမတ်ဟာဒီသည် ၁၉၂၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၁ရက်နေ့တွင်ဒေါချက်စတာမြို့အနီးရှိနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
သူ၏အရိုးပြာကို လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေးရှိ စာဆိုထောင့်တွင် မြုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ် ခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား စာရေးဆရာများ။
ဟာဗားနားမြို့သည် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ ကျူးဘားသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ထိုကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးမြို့လည်းဖြစ်သည်။
ကျူးဘားကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဖက်ကမ်းခြေတွင်တည်ရှိ၍ အခြားမြို့ကြီးများနှင့် မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။
လေကြောင်းခရီးနှင့် ပင်လယ်ကြောင်းခရီးတို့အတွက် စခန်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖလော်ရီဒါပြည်နယ် ကီးဝက်မှ မိုင်၁ဝဝခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ဟာဗားနားသင်္ဘောဆိပ်သည် ဟာဗားနားပင်လယ်အော် အတွင်း၌တည်ရှိခြင်းကြောင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်ရန်အတွက် လုံခြုံသောသင်္ဘောဆိပ်ကောင်းဖြစ်သည်။
ဟာဗားနားမြို့ကို မြို့သစ်နှင့်မြို့ဟောင်းဟူ၍ ပိုင်းခြားနိုင်သည်။
ဟာဗားနားမြို့ဟောင်းသည် သင်္ဘောဆိပ်အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ထိုရပ်ကွက်၌ ရှေးကျသော အဆောက်အအုံများကို လည်းကောင်း၊ မြို့ရိုးဟောင်းနှင့် ရဲတိုက်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
လမ်းများကျဉ်းမြောင်း၍ လူနေအိမ်ခြေ ကျပ်တည်းသည်။
ဟာဗားနားမြို့သစ်မှာမူကား မြို့ဟောင်းအနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ခေတ်မီတိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းမကျယ်ကြီးများ၊ ဥယျာဉ်ပန်းခြံတို့ဖြင့် သပ်ယပ်ခမ်းနားသောမြို့ကွက်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။
အရောင်းအဝယ်စည်ကားသော ရပ်ကွက်လည်းဖြစ်သည်။
မြို့သစ်တွင် ကျူးဘား လွှတ်တော်နှင့် အစိုးရအဆောက်အအုံများ တည်ရှိသည်။
ဟာဗားနားမြို့သည် ကျူးဗားကျွန်းမှ အဓိကထွက်ကုန်များဖြစ်သော ဆေးလိပ်၊ ဆေးရွက်နှင့် သကြားတို့ကို တင်ပို့ရောင်းချရာမြို့ ဖြစ်သည်။
သကြားလုပ်ငန်း၊ ဆေးလိပ်နှင့် စီးကရက်လုပ်ငန်းတို့မှာ ကြီးကျယ်သော စက်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်၍ ဟာဗားနားဆေးပြင်းလိပ်သည် ထင်ရှား၏။
အထူးသဖြင့် သကြားအများဆုံးတင်ပို့သော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။
ဟာဗားနားမြို့သည် ကျူးဘားကျွန်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေးအတွက် ဗဟိုအချက်အချာမြို့ဖြစ်၍ ဟာဗားနားတက္ကသိုလ်နှင့် စိန်တောမတ် ကက်သလစ် တက္ကသိုလ်တို့ တည်ရာဌာနဖြစ်သည်။
စာကြည့်တိုက်နှင့် ပြတိုက်များလည်းရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ရှေးအခါက ကျူးဘားကျွန်းကို စပိန်တို့ကပိုင်၍ ၁၅၁၅ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏တောင်ဘက်ကမ်းခြေ၌ ဟာဗားနားမြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ပင်လယ်ဓားပြတို့က မြို့ကို မကြာခဏတိုက်ခိုက်ကြသောကြောင့် မြောက်ဘက်ကမ်းခြေ လက်ရှိနေရာသို့ ၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရလေသည်။
၁၇၆၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဟာဗားနားမြို့ကို တစ်နှစ်ခန့်မျှကြာအောင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ဖူးသည်။
ထိုနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဟာဗားနားဆိပ်ကမ်း၌ မိန်းအမည်ရှိ အမေရိကန်စစ်သင်္ဘောတစ်စင်းသည် ထူးဆန်းစွာပေါက်ကွဲပျက်စီးခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန် နှင့်စပိန်တို့စစ်ဖြစ်ကြလေသည်။
စစ်ပွဲအပြီးတွင်စပိန်သည် ကျူးဘားကျွန်းကိုလက်လွှတ်လိုက်ရသည်။
၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ကျူးဘားသမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ကြသောအခါ ဟာဗားနားမြို့သည် မြို့တော်ဖြစ်လာ၏။
ဟာဗားနားမြို့တွင် စပိန်တို့ကြီးစိုးစဉ်က ပင်လယ်ဓားပြတို့၏ရန်မှကာကွယ်ရန် ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ရဲတိုက်ကြီးများ၊ ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဘုရင်ခံ၏စံအိမ်စသော ရှေးခေတ်အဆောက်အအုံများနှင့် လှပတင့်တယ်သော ခေတ်မှီမြို့ကွက်ရှုခင်းများကို ကြည့်ရှုရန် နိုင်ငံခြားဧည့်သည်ပေါင်း မြောက်မြားစွာတို့သည် လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။
ကျူးဘားကျွန်းကို ပထမဦးဆုံးတွေ့ခဲ့ရသူ ခရစ္စတိုဖာကိုလံဗပ်၏ ရုပ်အလောင်းကို ဟာဗားနားမြို့ရှိ ကသီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ နှစ်တစ်ရာခန့်မျှ မြုပ်နှံထားပြီးနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင်မှ စပိန်နိုင်ငံသို့ သယ်ယူပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။
ဟာဗားနားမြို့သည် လူဦးရေ ၂၁၀၆၁၄၆ (၂၀၁၂)ယောက်ခန့် နေထိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:ကျူးဘားနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
ဟားဖရန့်ဇ (ခရစ် ၁၅၈ဝ· ၁၆၆၆) ကမ္ဘာကျော်နယ်သာလန် ပုံတူရေးပန်းချီကျော်များအနက် ဖရန့်ဇဟားလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
စင်စစ်သော်ကား ဖရန့်ဇဟားသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ပန်းချီကျော်ရမ်းဗရန့်နောက်အထင်ရှားဆုံးသော ပန်းချီကျော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူ့ကိုနယ်သာလန်နိုင်ငံ အန့်တဝပ်မြို့တွင် ၁၅၈ဝ ပြည့်၊ သို့မဟုတ် ၁၅၈၁ ခုနှစ် တွင်မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း ဟာလင်မြို့၌သာ အနေများလေသည်။
၁၆၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပန်းချီကားများ ဆွဲခဲ့သည်။
သူ့ခေတ်ကအတော်ပင် ကျော်ကြားခဲ့သော်လည်း အစဉ်သဖြင့်ငွေကြေးပြဿနာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရလေသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာသူ့တွင် သားသမီးများပြားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
သို့သော် နောက်တွင်သူ့ကို ဟာလင်မြို့သူမြို့သားများက ငွေကြေးကူညီပေးကမ်းသဖြင့် ချောင်လည်ခဲ့ရသည်။
ဖရန့်ဇဟားသည် ၁၆၆၆-ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဟားသည် အဆင့်အတန်းအမျိုးမျိုးမှ လူများ၏ ပုံတူရုပ်များကိုရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း လူစုလူဝေးနှင့် နေထိုင်ပုံများကိုရေးဆွဲရာတွင်အထူးသဖြင့်လူကြိုက် များလေသည်။
ဟားသည် ပုံတူရေးပန်းချီဆရာအဖြစ် အထူးထင်ရှားကျော်ကြားသည်ဖြစ်ရာ များသောအားဖြင့် လုပ်သားပြည်သူလူထုထဲမှလူများ၏ ပုံတူများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ခပ်ရွှင်ရွှင်ရုပ်ပုံတို့သာများသည်။
သဘာဝအလှအပဟူသည် နန်းတွင်းတွင်သာတွေ့ရသည်မဟုတ်၊တောတောင်ရေမြေနှင့်လူထုထဲတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်ကြောင်းဖော်ပြခဲ့လေသည်။
ဟား၏လက်ရာပန်းချီကားပုံပေါင်း၂၈ဝခန့် ကျန်ရှိခဲ့သည့်အနက်အထင်ရှားဆုံးမှာရယ်နေသောမြင်းသည် တော်ပန်းချီကားဖြစ်သည်။
အခြားထင်ရှားသော ပန်းချီကားများမှာလာဗိုဟီမီယန်၊ဟာလင်ကစုန်းမဟီလီဗော့ဗီ၊နှင့်စိန်အင်ဒရူး၏အရာရှိများစသည်တို့ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:ဒတ်ချ် အမျိုးသား ပန်းချီဆရာများ။
ဟားကျူးလီးသည်ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်တွင် ခွန်အားအကြီးမားဆုံးသူရဲကောင်းအဖြစ်ထင်ရှားသူဖြစ်သည်၊ ဇုနတ်မင်းကြီးနှင့်လူသားမိခင်အက်တမီးနီတို့မှဖွားမြင်သော သားဖြစ်သောကြောင့်မွေးစကတည်းကနတ်မင်း၏မိဖုရားဟီးရ၏ ငြိုငြင်ခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။
သီးရသည်ပုခက်တွင်း၌ရှိသော ဟားကျူးလီးကိုသုတ်သင်ပစ်ရန်မြွေနဂါးကြီး နှစ်ကောင်ကိုလွှတ်၍တိုက်သည်။
သို့ရာတွင် ကလေးက ထိုမြွေနဂါးနှစ်ကောင်ကိုမိမိလက်ဖြင့်ညှစ်၍သတ်ခဲ့သည်။
ဟားကျူးလီးသည် အရွယ်ရောက်လာသောအခါ လက်နက်ကိုင်စွဲသည့်အတတ်၊ ကစားခုန်စား အတတ်တို့ကို စင်းတောကိုင်ရွန်ထံမှသင်ကြားခဲ့ရသည်။
စစ်ရထား မောင်းအတတ်၊ နပန်းအတတ် အစရှိသောအတတ် အမျိုးမျိုးတို့ကိုလည်း အခြားသူရဲကောင်းကြီးများထံမှ လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့ရသည်။
ထိုနောက်ဟာကျူးလီးသည် သီးဗီးပြည်သား တို့၏ရန်သူ အော်ခိုမိနပ်ဘုရင်အာဂျီနပ်ကိုလုပ်ကြံသတ် ဖြတ်ပေးသဖြင့်သီးဗီးဘုရင်က သမီးတော်မီဂါရာနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ပေး၍ ကျေးဇူးဆပ်သည်။
ဟာကျူးလီးနှင့် ထိုမင်းသမီးတို့သည် သားသမီးများစွာထွန်းကားခဲ့သည်။
သို့ရာတွင်ဟီးယ၏လက်ချက်ကြောင့် စိတ်ဖောက်ပြန် ရူးသွပ်ပြီးလျှင် ဇနီးနှင့်သားသမီးအားလုံးကို အဆုံးစီရင်ပစ် လေသည်။
ဟားကျူးလီးသည်စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်သောအခါ မိမိပြုမိသောအပြစ်ကြောင့် စိတ်မကောင်းသဖြင့် ဒဲလဖိုင်နတ်ကွန်းသို့ သွားရောက်၍ နတ်မေးလေသည်။
နတ်ကထိုပြစ်မှုကြောင့်တိ် ရင်းဘုရင် ယူရစ်သုထံ၌ ၁၂နှစ်မျှ အစေခံရမည်ဟု ဆိုလေသည်။
ယူရစ်သုဘုရင်စေခိုင်းချက်အရ ဟာကျူးလီးသည် အလွန်ခဲယဉ်းသောအလုပ်တာဝန် ၁၂ခုကိုဆောင်ရွက်ရသည်။
ထိုကြောင့် အင်္ဂလိပ်စာပေတွင် အလွန်ခက်ခဲသောအလုပ်မျိုးကို ဟားကျူးလီး၏အလုပ်ဟု တင်စား၍ဆိုရိုးရှိသည်။
ဟားကျူးလီးပထမဦးဆုံး ဆောင်ရွက်ရသောအလုပ်မှာ နီမီယားတိုင်းပြည်တွင်ဆိုးသွမ်းလျက်ရှိသောခြင်္သေ့ကြီးကို သုတ်သင်ရခြင်းဖြစ်သည်။
သားကျူးလီးသည် မိမိ၏လက်ဖြင့်ခြင်္သေ့ကြီး၏ လည်မျိုကိုညှစ်သတ်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယဆောင်ရွက်ရသောအလုပ်မှာ ခေါင်းကိုးလုံးရှိသောဟိုင်ဒြာ ခေါ်မြွေနဂါးကြီးကို သတ်ဖြတ်ရခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုမြွေနဂါး ကြီး၏ခေါင်းတစ်လုံးကိုဖြတ်လျှင်ယင်းနေရာ၌ ခေါင်းနှစ်လုံး ထွက်ပေါ်လာသည်။
နောက်ဆုံး၌ ဟားကျူးလီးသည် ခေါင်တစ်လုံးစီ၏ လည်ပင်းကိုမီးရှို့ခြင်းဖြင့် မြွေနဂါးရန်ကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနောက်မိမိ၏ မြားများကို မြွေဆိပ်ဖြင့်လူးလေသည်။
တတိယဆောင်ရွက်ရသောအလုပ်မှာ အာကေးဒီးယားပြည်ရှိ ရွှေသမင်ကိုအရှင်ဖမ်း၍ ဘုရင့်ထံ ဆက်သရခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသမင်၏ဦးချိုများသည် ရွှေဦးချိုများ ဖြစ်၍ ခွာများသည် ကြေးခွာဖြစ်သည်။
ဟားကျူးလီးသည် ထိုသမင်ကို မိအောင်ပင်ပန်းစွာ လိုက်လံဖမ်းဆီးခဲ့ရသည်။
စတုတ္ထဆောင်ရွက်ရသောအလုပ်မှာ အာကေးဒီးယားသည် အိရီမန်သုမှ တောဝက်ရိုင်းကိုဖမ်းဆီး ပေးရခြင်းဖြစ်သည်။
ပဉ္စမဆောင်ရွက်ချက်မှာ အီးလစ်ပြည့်ရှင် ဩောဂျိယပ်၏ နွားတင်းကုပ်များကို ဆေးကြောသုတ်သင် ပေးရခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုဘုရင်တွင်နွားအကောင်ပေါင်း ၃ဝဝဝ ရှိ၍ နွားတင်းကုပ်များကိုနှစ်ပေါင်း ၃ဝမျှမဆေးမကြောဘဲ ထားသည်ဟု ဆိုသည်။
ဟားကျူးလီးသည် အဲလမိယပ်မြစ်နှင့် ပီနိယပ်မြစ်တို့ကို တင်းကုပ်များဘက်သို့လှည့်၍ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းစေခြင်းအားဖြင့် တစ်နေ့ချင်းအတွင်း ဆေးကြောပြီး လေသည်။
ဆဋ္ဌမဆောင်ရွက်ချက်မှာ စတင်ဖာလပ်ရေအိုင်တွင် ကျက်စားသော လူသားစားငှက်ဘီလူးကြီးများကို ဆိပ်လူးမြားဖြင့် ပစ်ခတ်သုတ်သင်ခြင်းဖြစ်သည်။
သတ္တမအလုပ်မှာ ကရိကျွန်းရှိနွားရူးကြီးကို ဖမ်းဆီးရခြင်း ဖြစ်သည်။
ပိုဆိုင်ဒွန်နတ်မင်းက ကရိဘုရင်မိနိုထံသို့ နွားလားတစ်ကောင်ကို ယဇ်ပူဇော်ရန်ပေးပို့ခဲ့သည်။
မိနိုဘုရင်သည်လည်း နွားလား၏ ကျန်အင်လက္ခဏာကို သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် ယဇ်ပူဇောခြင်းမပြုဘဲ မိမိအတွက် မွေးမြူထားလေသည်။
ထိုအခါ ပိုဆိုင်ဒွန်နတ်မင်းသည် အမျက်ထွက်ကာ နွားလားကြီးကို ရူးသွပ်စေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ဟားကျူးလီးအား နွားရူးကြီး၏ရန်ကို နှိမ်နင်းစေသည်။
အဋ္ဌမဆောင်ရွက်ချက်မှာ ဒိုင်အိုမီးဒီးဘုရင်၏ မြင်းမများကို ဖမ်းဆီးပေးရခြင်းဖြစ်သည်။
မြင်းမများသည် လူသားစားမြင်းများဖြစ်၍ ဟားကျူးလီးသည် ဒိုင်အိုမီးဒီးကို သတ်ပြီးလျှင် အသားကိုမြင်းတို့အားကျွေးခဲ့သည်။
နဝမဆောင်ရွက်ချက်မှာ အမ္မဇုန်တို၏ဘုရင်မ ဟစ်ပိုလိုင်တီထံမှ လှပသော ခါးစည်းကိုယူဆောင်ပေးရခြင်း ဖြစ်သည်။
အမ္မဇုန်တို့သည်ကား စစ်တိုက်ဝါသနာပါသော မိန်းမများဖြစ်ကြသည်။
ဟားကျူးလီးသည် ဘုရင်မကိုသတ်၍ ခါးစည်းကို ယူခဲ့လေသည်။
ဒသမဆောင်ရွက်ချက်မှာ ဂျားရီးယွန်နွားထီးကြီးကို ဖမ်းဆီးပေးရခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုနွားကြီးသည် ကိုယ်ခန္ဓာ သုံးခုရှိ၍ အီရစ်သီးယားကျွန်းတွင် ကျက်စားနေထိုင်သည်။
ထိုကျွန်းမှာ ဂျီဗရော်တားရေလက်ကြား အနောက်ဘက် အလွန်၌ တည်ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
ဟားကျူးလီးသည် မြေထဲပင်လယ်အနောက်ဘက်သို့ ခရီးသွားရာ၌ ဂျီဗရော်တားရေလက်ကြား တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကျောက်တုံး များကို စိုက်ထူခဲ့လေသည်။
ထိုကျောက်တုံးများကို ဟားကျူးလီးကျောက်တိုင်ဟု အမည်ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဧကာဒသမဆောင်ရွက်ချက်မှာ စက်စပရီးဒီးနတ်သမီး ညီအမလေးဖော်ထံမှ ရွှေပန်းသီးများကို ဆောင်ကြဉ်းပေးရခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုရွှေပန်းသီးများသည် မြေကြီးစောင့်နတ်သမီးက ဟီးရနတ်မိဖုရားအား လက်ဆောင်အဖြစ်ပေးခဲ့သော မင်္ဂလာလက်ဖွဲ့ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
ဟက်စပရီးဒီးနတ်သမီး လေးယောက်နှင့် မအိပ်မစက်နေသော နဂါးတစ်ကောင်က ထိုရွှေပန်းသီးများကို စောင့်ရှောက်ရသည်။
ဟားကျူးလီးသည် ဟက်စပရီးဒီးနတ်သမီးတို့၏ဖခင် အက်တလတ်၏ အကူအညီဖြင့် ပန်းသီးများကိုရရှိခဲ့သည်။
အက်တလတ် သည်ကား ကမ္ဘာကြီးကိုပခုံးထက်တွင်ထမ်းထားရသူဖြစ်သည်။
အက်တလတ်သည် ပန်းသီးများကိုသွားရောက်ယူနေစဉ် ဟားကျူးလီးအား ကမ္ဘာကြီးကိုထမ်းထားစေသည်။
သို့ရာတွင် ပန်းသီးများကိုရရှိ၍ ပြန်ရောက်လာသောအခါ ကမ္ဘာကြီးကို မထမ်းလိုတော့သဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်ဘုရင့်ထံသို့ သွားရောက် ဆက်သမည်ဆိုလေသည်။
ထိုအခါဟာကျူးလီးက ပရိယာယ် ဖြင့် မိမိပခုံးပေါ်တွင် အခုအခံထားလိုသောကြောင့် ကမ္ဘာကြီးကို ခေတ္တပြန်ယူပါဟုဆို၍ ပခုံးပြောင်း လိုက်ပြီးနောက် ပန်းသီးများကိုယူ၍ ပြန်ခဲ့လေသည်။
နောက်ဆုံးဆောင်ရွက်ချက်မှာ ဟေးဒီး ခေါ် မရဏအရပ် အဝင်ဝကိုစောင့်သော ဆာဗီးရပ်ခွေးကြီးကို ယူဆောင်ပေးရခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုခွေးကြီးတွင် ဦးခေါင်းသုံးလုံး ရှိသည်။