kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ချိန်တွင်မူ ပါတီသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံး နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း (Freedom Bloc) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ။
ဦးစော သည် ၂၁ ဦး ဦးဘဖေ နဲ့ ဆယ်သွယ်မိပြီး ဦးဘဖေ ဦးဆောင်တဲ့ ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့ ထဲပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ငါးပွင့်ဆိုင် အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ပါတယ်။
အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရပါတယ်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်မှာ ဦးစော ဟာ ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့ တဖြစ်လဲ ငါးပွင့်ဆိုင် အဖွဲ့ က ခွဲထွက်ပြီး မျိုးချစ်ပါတီ ကို တည်ထောင် ခဲ့သည်။
တို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး က ဗမာ့လက်ရုံးတပ်၊ ဒေါက်တာဘမော် ရဲ့ ဆင်းရဲသား ပါတီ က ဓားမတပ် ဖွဲ့စည်း ထားပြီး ရှိသလို ဦးစော ရဲ့ မျိုးချစ်ပါတီ ကလည်း လယ်သမား သူပုန်ကြီး ဆရာစံရဲ့ ပေါ်ထွန်း ခဲ့ ဖူးပြီး ဂဠုန်တပ် နာမည်ကို တုပယူပြီး ဂဠုန်တပ် ဆိုတာကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
ဆရာစံ ရဲ့ ဂဠုန်တပ် မျိုးနဲ့ အနှစ်သာရ ရော ပုံသဏ္ဍန်ပါ လုံးဝမတူညီဘဲ လက်ကိုင်တုတ်တပ် အဖြစ် ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂဠုန်တပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့အတွက် ဂဠုန်ဦးစော လို့လည်း ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြပါတယ်။
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးရဲ့ အကျိုးဆက်ကြောင့် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ ပြုတ်ကျပြီး ဦးပု အစိုးရ တက်လာတဲ့အခါ မျိုးချစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင် ဦးစော ဟာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နှင့် သစ်တောဝန်ကြီး ဖြစ်လာပါတယ်။
၇-၉၊ ၁၉၄၀ မှာ ဦးဘဖေ ခေါင်းဆောင်ပြီး ဦးပုအစိုးရကို အယုံအကြည် မရှိ အဆိုတင်တဲ့အခါ ဦးစောရဲ့ မျိုးချစ်ပါတီဟာ အတိုက်အခံ များနဲ့ပေါင်းလိုက်တဲ့အတွက် ဦးပုအစိုးရ ပြုတ်ကျခဲ့သည်။
ဘုရင်ခံ က ၉-၉-၁၉၄၀ မှာ ဦးစောကို အစိုးရ အဖွဲ့ခိုင်းတဲ့ အတွက် မျိုးချစ်ပါတီခေါင်းဆောင် ဦးစောက လူနည်းစု အဖွဲ့အစည်းများ ရဲ့ ထောက်ခံမှုနဲ့ ဦးစောအစိုးရ ဆိုတာ ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဦးစော ရဲ့ မျိုးချစ်ပါတီ သည် ရာထူး အာဏာ အတွက် ရည်စူး ဖွဲ့စည်း ထားတဲ့ ပါတီ ပီပီ လူထုထောက်ခံမှု မရခဲ့သလို လူထုအကျိုး ကိုလည်း ဘာတခုမှ လုပ်ဆောင်မပေးနိုင်ခဲ့ပါ။
နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ က ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် မြန်မာပြည်အား ၁၉၂၃၊ ဇန်နဝါရီ-၂ ရက်နေ့က စပြီး ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန်အတွက် နိုဝင်ဘာလတွင် ဒိုင်အာခီ ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပေးမည်ဟူသော ထုတ်ဖော်ကြေညာချက် ကြောင့် ဂျီစီဘီအေ အသင်းကြီး အတွင်း ဒိုင်အာခီ ကို လက်ခံလိုသူများနှင့် လက်မခံလိုသူများဟူ၍ (၂) ဂိုဏ်း ကွဲသွားရရာမှ ၁၉၂၂-ဇွန်-၁၇ ဂျီစီဘီအေ အထူးအစည်းအဝေး အပြီးတွင် လက်ခံလိုသူများဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည့် (၂၁) ဦးအဖွဲ့ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
၂၁ ဦးအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဦးဘဖေ၊ ဝတ်လုံ ဦးပု နဲ့ ဦးမောင်ကြီး တို့ကဦးဆောင်သည်။
၂၁ ဦးအဖွဲ့၏ကြွေးကြော်သံမှာ ဒိုင်အာခီအတွင်းဝင်ပြီး အတွင်းမှ ပူးသတ်မည်ဟူ၍ ဖြစ်သော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲဝင် ရာထူးယူရေးဘက်သို့ ဦးတည် လုံးပန်းသွားကြသည်ကိုသာ တွေ့ရသည်။
၂၁ ဦးအဖွဲ့ကို ၂၁ဦးပါတီ ဟုလည်းကောင်း ဒိုင်အဖွဲ့ ဟုလည်းကောင်း လူထုကကင်ပွန်းတပ်ပေးခကြသည်။
၁၉၂၂ ခု၊ နိုဝင်ဘာ ဒိုင်အာခီ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ဦးဘဖေ၊ ဝတ်လုံဦးပု (ရမည်းသင်း ) တို့အပါအဝင် (၂၁) ဦးအဖွဲ့ ဝင်များ ဝင်ရောက်အရွေးခံကာ ဦးဘဖေ၊ ဦးပု (ရမည်းသင်း)၊ ဦးမောင်ကြီးတို့အပါအဝင် (၂၁)ဦးအဖွဲ့က (၂၈) ဦး အရွေးခံရသည်။
ဘုရင်ခံ ဆာ ဟာကုတ် ဘတ္တလာ အစိုးရ အဖွဲ့အတွင်း ဝန်ကြီး နေရာများအပါအဝင် ရာထူးကြီးကြီး နေရာများအား လက်ခံရယူ သွားကြကာ အတွင်းမှပူးသတ်မည် ဆိုသည့်ကြွေးကြော်ထားချက်နှင့် ဆန့်ကျင်ပြီး ရာထူးနေရာ ကောင်းများရရှိရေးကိုသာ ဦးတည်လုပ်ဆောင်သွားကြသဖြင့် လူထုက ရာထူးမက်သူများအဖြစသာမြင်ခဲ့သည်။
နောင်တွင် (၂၁) ဦးအဖွဲ့ကို အမျိုးသားပါတီ ဟုအမည်ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ပြီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးပု(ရမည်းသင်း)၊ ဒုတိယဥက္ကအဖြစ် ဦးဘဖေ တို့ကဦးဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်၊ မင်းတိုင်ပင်အမတ် ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ဦးပေါ်ထွန်း ခေါင်းဆောင်သည့် ဆွာရပ်ဂျ်ပါတီ၊ သာယာဝတီ ဦးပု ခေါင်းဆောင်သည့် ဟုမ္မရူးပါတီ နှင့် ၂၁ ဦးအဖွဲ့ (အမျိုးသားပါတီ) တို့ ပူပေါင်းပြီး ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်မှာဦးဘဖေ ဖြစ်သည်။
ပါလီမန် အတွင်း အစိုးရ ၏အပြုအမူများကို မနှစ်သက်သောအမတ်များ ရာထူးလက်မဲ့ ဖြစ်သည့်အခါတွင် အစိုးရအား တရားဝင် ဆန့်ကျင်ဘက် ပြုလုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစသည်။
၂၁ဦးအဖွဲ့မှ ဦးဘဖေ၊ ဝတ်လုံဦးပု (ရမည်းသင်း)၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင် တို့ ပါဝင်သကဲ့သို့ ဟုမ္မရူးပါတီမှ သာယာဝတီ ဦးပု၊ အမျိုးသား ပါလီမန် ဖြစ်မြောက်ရေး အဖွဲ့မှ ဝတ်လုံဦးနီ၊ ဝတ်လုံဦးဘစိုး ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များအပြင် ဦးထွန်းဝင်း၊ ဦးမြဦး စသော တသီးပုဂ္ဂလများပါ ပါဝင်သည်။
ခွဲရေး-တွဲရေး ပြဿနာ ပေါ်သောအခါတွင် ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့ အတွင်း သဘောထားကွဲသွားခဲ့ပြန်သည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့က မဲဆန္ဒနယ် (၅၉) နယ်အနက် နယ် (၄၀)တို့တွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။
အထက်တွင် ဆိုပြီးသကဲ့သို့ ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့ကြီး အတွင်းမှ သဘောထားကွဲသွား ခဲ့ကြကာ ပါတီအသီးသီး အဖွဲ့အသီးသီး ဖြစ်သွားခဲ့ကြသူများအား ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့ အဖြစ် ပါဝင်ပေါင်းစည်းကြရာ တဖန် ခွဲရေး-တွဲရေးပြဿနာ ဝင်လာသောအခါ ထပ်မံ၍သဘောထား ကွဲပြားကြရ ပြန်သည်။
သာယာဝတီ ဦးပုတို့က တွဲရေး ဖြစ်သွားပြီး၊ ဦးဘဖေတို့က ခွဲရေးဖြစ်သွားသည်။
ဦးပေါ်ထွန်း တို့ကလဲ တွဲရေးသမားတွေ ဖြစ်သွားကြပါတယ်။
ခွဲရေးကို လိုလားသည့် ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့ဝင်များက ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့အမည် ဖြင့်ပင် ကရင်အမျိုးသားအသင်း၊ ဗြိတိသျှ မြန်မာအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းပြီး ခွဲရေးအသင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်မှာ ဒိုင်အာခီ ကြောင့် ဂျီစီဘီအေ အသင်းချုပ်ကြီး စတင်ကွဲခဲ့ရပြီး ၂၁ ဦးအဖွဲ့က ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး အတွင်း ဝင်သွားကြသည်။
လှိုင်ပုကျော် တို့က သပိတ်မှောက် ဂျီစီဘီအေ အဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့ ကြသည်။
အဆိုပါ လှိုင်ပုကျော်ဂျီစီဘီအေ မှ အဓိက ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည့်သာယာဝတီ ဦးပု သည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဂျီစီဘီအေ မှထပ်မံ ခွဲထွက်ပြီး ဟုမ္မရူးပါတီ ကို တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်၏ချို့ယွင်းချက် လိုအပ်ချက်များအား စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီး အစီရင်ခံစာ တင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်သည် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည် ကို လာရောက်ခဲ့သည့်အခါတွင်လည်း ဟုမ္မရူးပါတီ ကသပိတ်မှောက် ခဲ့သည်။
ဆိုင်မွန်ကော်မရှင် ၏ဦးတည်ချက်အမှန်မှာ မြန်မာပြည် ကို အိန္ဒိယ မှခွဲထုတ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရန် အတွက် ပဏာမ စုံစမ်းလေ့လာ ရန်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်သည် မြန်မာပြည်၏ခွဲရေး-တွဲရေး ပြဿနာ ကို စတင် မီးမွှေးပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ခွဲရေး-တွဲရေးတွင် ဟုမ္မရူးပါတီသည် တွဲရေးကိုထောက်ခံခဲ့သည်။
၁၉၃၁၊ နိုဝင်ဘာ လန်ဒန်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စားပွဲဝိုင်းကွန်ဖရင့် (London Round Table Conference)တွင် ဟုမ္မရူး ပါတီ ခေါင်းဆောင် သာယာဝတီဦးပု တက်ရောက်ခဲ့သည့်နည်းနတူ ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ခွဲရေး-တွဲရေးကို အကြောင်းပြုပြီး ဒိုင်အာခီ ဥပဒေပြု ကောင်စီအမတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ဟုမ္မရူးပါတီက တွဲရေးဘက်မှ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ။
၁၉၂၅ ခုနှစ် တွင် ၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေ မှ ဦးတုတ်ကြီး ခေါင်းဆောင်ပြီး သရာဇအဖွဲ့ကို ၂၁ ဦးပါတီမှ ခွဲထွက်ပြီး ထူထောင်ခဲ့သည်။
အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယ ပြည်မှ ဆွာရပ်(ဂျ်) ပါတီ (ဟုမ္မရူးပါတီ) ပုံစံမျိုးဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးတုတ်ကြီး ဆွာရပ်(ဂျ်) ပါတီဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဆွာရပ်(ဂျ်)ပါတီ (သရာဇ) အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် ဦးပေါ်ထွန်း နဲ့ ဒေါက်တာဘမော် တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး ဦးတုတ်ကြီး ကွယ်လွန် သွားသည့်နောက်တွင် ပါတီခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဦးပေါ်ထွန်း ကတာဝန်ယူခဲ့သည်။
မြန်မာပြည် ကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် (ဟုမ္မရူး) ပေးရေးကိုအဓိကထား တောင်းဆိုသည့်ပါတီအဖြစ်လူသိများခဲ့သည်။
ရွှေတောင်ကြားပါတီ (၊ Independent Party (အင်ဒီပင်းဒင့်ပါတီ) သို့မဟုတ် Progressive Party (တိုးတက်ရေးပါတီ)) သည် အင်္ဂလိပ် ကိုလိုနီ ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သော ပါတီ ဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ် အစိုးရ အလိုကျ အလိုတော်ရိ ပါတီအဖြစ် ပေါ်ထွက် လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ သူကောင်းပြုထားသော ဆာဘွဲ့ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်ကြသလို အင်္ဂလိပ် ကပြား၊ တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယ ကုန်သည်ကြီး များ၊ အစိုးရအရာရှိ ဗျူရိုကရက်ဟောင်း ကြီးများ ပင်စင်စားကြီးများနှင့် ဝတ်လုံ၊ ရှေ့နေ စသည်တို့ ပါဝင်ကြသည်။
ခရိုင် မြို့နယ် ကျေးရွာများတွင် အသင်းခွဲ ထားရှိနိုင်ခြင်း မရှိဘဲ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ အလိုကျ ရပ်တည်လှုပ်ရှားခဲ့သော ပါတီဖြစ်သည်။
ဆာ ဂျေအေ မောင်ကြီး က ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရွေးကောက်ပွဲများ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကာ အမတ်လုပ်ခြင်း၊ နယ်ချဲ့ အစိုးရ ပေးသမျှ ရာထူးကြီးများကို လက်ခံရယူပြီး လွှတ်တော် အတွင်း အင်္ဂလိပ် အကြိုက် လုပ်ငန်းများ အကောင်အထည်ဖော် ပြောဆိုလှုပ်ရှားခြင်းတို့မျှသာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် ပါတီ၏ နာမည်ကို မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့၊ အင်ဒီပင်းဒင့်ပါတီ ဟု အမည်တပ်မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။
လက်တွေ့တွင် ဟုမ္မရူး အဆင့်ကို ပီပီသသ တောင်းဆိုခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
လူထုတွင် နာမည်ကောင်းမရဘဲ ပါတီဝင် အများစုသည် ရွှေတောင်ကြား ရပ်ကွက် မှာ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်သသည့်အတွက် ရွှေတောင်ကြား ပါတီဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဆာဂျေအေ မောင်ကြီး၏ ရွှေတောင်ကြားပါတီသည် ခွဲရေး-တွဲရေးမှာ ခွဲရေး ဘက်က ရပ်တည်ခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ လန်ဒန်စားပွဲဝိုင်းကွန်ဖရင့် မှ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ တက်ရောက်ခွင့်ရ ပုဂ္ဂိုလ် ၂၄ ဦးအနက် ၂၃ ဦး တက်ရောက်ရာတွင် ရွှေတောင်ကြားပါတီမှ ဦးအောင်သင်း၊ ဦးကြင်သိန်း၊ ဆာဒီဂလင်ဗီတို့ (၃) ဦး တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၃၀ ပြည့် ဗမာပြည်ဘုရင်ခံ ဆာချားလ်စ်အင်းနစ် အင်္ဂလန် ခေတ္တ ပြန်သွားချိန်မှာ ယာယီ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ရွှေတောင်ကြား ပါတီ ခေါင်းဆောင် ဆာဂျေအေမောင်ကြီးက တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထိုကာလတွင် ဆရာစံ လယ်သမား ပုန်ကန်တော်လှန်မှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖွဲ့စည်း ပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၍ တောင်ဘက် အလယ်ပိုင်းအရှေ့ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်မှာ မစ္စစ္စပီမြစ်ကြီးကို အစွဲပြု၍ ခေါ်တွင်ထားသော အမည်ဖြစ်၏။
မစ္စစ္စပီမြစ်သည် မစ္စစ္စပီပြည်နယ်၏ အနောက်ဘက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ကာ မစ္စစ္စပီပြည်နယ်ကို အာကင်ဆောပြည်နယ်နှင့် လူဝီစီယားနားပြည်နယ်(တစ်စိတ်တစ်ဒေသ)တို့မှ ခြားထားလိုက်ပေသည်။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တင်နက်ဆီပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အလာဘားမားပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့နှင့် လူဝီစီယားနားပြည်နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၄၈,၄၃၀ စတုရန်းမိုင်ရှိ၏။
ယင်းအနက် ရေပြင်၏ ပမာဏမှာ ၂၉၆ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၏။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ ဂျက္ကဆန်မြို့ဖြစ်သည်။
အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဂရင်းဗီး၊ ဗီလော့ဆီ၊ ဂပ်လဖပို့၊ ဂရင်းဝု၊ ကိုလံဗတ်၊ လော်ရယ်၊ ဟက်တီစဗတ်၊ မယ်ရီဒီယန်၊ နတ်တချီနှင့် ဗစ်ကစဗတ်မြို့တို့ ဖြစ်၏။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်မှာ ပရေရီလွင်ပြင်မှသည် တောင်ထူထပ်သော မြေပြင်ပိုင်း၊ သဲထူထပ်သော ကမ်းရိုးတန်းမှသည် မြေစေးနှင့် လိုအက်မြေဝါများ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ထွေပြားလျက် ရှိသည်။
အချို့ နေရာများတွင် တောင်ထူထပ်သော်လည်း များသောအပိုင်းမှာ မြေပြန့်၊ သို့မဟုတ် ခပ်ပြေပြေ ဆင်းတက်သော ကုန်းမြေဖြစ်သည်။
အမြင့်ဆုံး နေရာသည် အရှေ့မြောက်ဘက် ဒေသဖြစ်၍ မြေပြန့်သည် အနောက်ဘက်မြစ်ဝှမ်းတွင်ဖြစ်၏။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်တွင် သဘာဝအပိုင်း ၈ ခုပါရှိသည်။
ယင်းတို့ကားမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၊ ကိန်း၊ သို့မဟုတ်၊ ဗလပ်တောင်ကုန်းများ၊ မြောက်ဘက် အလယ်ပိုင်း တောင်ကုန်းများ၊ ပရေရီ မြေနက်များ၊တင်နက်ဆီမြစ်ဖက် တောင်ကုန်းများ၊ ဂျက္ကဆန်ပရေရီ၊ ထင်းရှူးတော်များနှင့် ကမ်းရိုးတန်း မြက်ခင်းများဖြစ်၏။
မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ယာဇူမြစ်နှင့် မစ္စစ္စပီမြစ်နှစ်သွယ်ကြားရှိ မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်ကာ ဗစ်ကစဗတ်မြို့၏ အထက် မြောက်ဘက်တွင် မိုင် ၂ဝဝ ခန့်ကျယ်ပြန့်သည်။
အနံမှာ ပျမ်းမျှ ၆၅ မိုင် ရှိသည်။
ရေတက်ပြီးနောက် ရေကျသွားသောအခါ နုံးမြေ အနည်များ ကျန်ရစ်သောကြောင့် မြေဆီဩဇာ ကောင်းသည်။
ကမ္ဘာတွင်ဝါများစွာထွက်သော စိမ့်မြေရှိသည်။
ကိန်း၊ သို့မဟုတ် ဗလပ်တောင်ကုန်းများသည် လိုအက် မြေဝါဖြင့် ဖွဲ့ထားသည်ဖြစ်၍ ယာဇ၏မြစ်၏ လက်ဝဲဘက် ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်တွင်ဖြစ်၏။
ဤဒေသတွင် ကောက်နှံဖွံ့ဖြိုးသည်။
ရှေးအခါက ဝါတစ်ခုတည်းသာ စိုက်ပျိုးသော်လည်း ယခုအခါတွင် နွားနို့လုပ်ငန်း၊ ခြံစိုက်ခြင်း၊ ဆိုယာပဲ စိုက်ခြင်းတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အရေးပါသည်။
တောင်ဘက်အလယ်ပိုင်းမှ တောင်ဘက်သို့ သွယ်တန်းလာသော ကုန်းမြင့်ဒေသ ဖြစ်၏။
ရှေးအခါကကောက်သီး ကောက်နှံများကောင်းစွာထွက်သည်။
ဤဒေသတွင် မြစ်ကမ်းပါးကို ရေစားတတ်ရာ မြေပဲ၊ ဆိုယာပဲ၊ သစ်သီးများ စိုက်ခြင်းဖြင့် ရေစား သက်သာစေသည်။
ရှေးက ခုတ်လှဲသော တောများနေရာတွင် သစ်ပင်သစ်များ ပြန်လည် စိုက်ပျိုးသည်။
မြောက်ဘက် အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်တွင် ပရေရီမြေနက်ပိုင်းရှိသည်။
မြက်ခင်းဖြစ်၍ နွားနှင့်အခြားတိရစ္ဆာန်မွေးမြူရန်အတွက် ကောင်းသည်။
ပြောင်း၊ သစ်သီးနှင့် မြက်ပင်များသည် နုံးမြေနက်ရှိရာတွင်ဖွံ့ဖြိုးသည်။
တင်နက်ဆီမြစ်ဖက် တောင်ကုန်းသည် ပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ဘက် ထောင့်တွင်တည်ရှိ၍ ပြည်နယ်တွင် အမြင့်ဆုံးတောင်များ ဤဒေသတွင်ရှိ၏။
အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ ၈ဝ၇ ပေသာ ဖြစ်သည်။
ဂျက္ကဆန်ပရေရီဒေသသည် မြောက်ဘက် အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်၏ တောင်ဘက်တွင်တည်ရှိကာ မြေနက်များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးအတွက် ကောင်းသည်။
ဂျက္ကဆန် ပရေရီ တောင်ဘက်တွင်ကား ထင်းရှူးတောများရှိသည်။
ဤထင်းရှူးတောများမှ သစ်၊ တာရပင်ဆီ၊ ကတ္တရာစေးတို့ရရှိသည်။
စက္ကူအတွက် သစ်ပျော့ဖတ်များရရှိသည်။
ရှမ်းဆီများစွာ ထွက်သော ရပ်ကွက်ဖြစ်၏။
ထင်းရှူးတောများမှလွန်သောအခါ ကမ်းရိုးတန်းမြက်ခင်း မြေပြန့်ဖြစ်၍ ယင်းသည် မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့သို့ ထိုးထွက်နေသော ဒေသဖြစ်၏။
မက္ကဆီကိုကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်ချောင်းများမှ ရေရသည်။
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပင်လယ်အော်များ ရှိသည်။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်တွင် အရေးပါ၍ ထင်ရှားသော မြစ်များမှာ နှစ်စုကွဲလျက် ရိသည်။
တောင်ကုန်းများ၏ နောက်ဖက်ရှိ မြစ်များဖြစ်သော ယာဇူနှင့် ဗလက်မြစ်ကြီး (မြစ်နက်ကြီး)အစရှိသည်တို့ မစ္စစ္စပီမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်ကာ တောင်ကုန်းများ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ပါး(ပုလဲ) မြစ်၊ ပစ်စကာဂိုလာ၊ တွန်ဗစ်ဗီ အစရှိသောမြစ်တို့သည် မက္ကဆီကိုကွေ့တွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
ရာသီဥတုမှာ နွေတာရှည်၍ ပူပြင်းပြီးလျှင် ဆောင်းအခါ၌ အေးမြမြရှိကာ မကြာရှည်လှပေ။
မြောက်ပိုင်းတွင် ပိုအေး၍ နှင်းများလည်း ကျတတ်သည်။
သို့သော် ပင်လယ်ကွေ့တစ်လျှောက်တွင်မူ ရာသီဥတု မပြင်းထန်လှပေ။
နှင်းများ တစ်ခါတစ်ရံသာ ကျဆင်းတတ်သည်။
မိုးရေချိန်မှာ တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ လက်မ ၅ဝ မျှ ဖြစ်၏။
တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် မိုးအများဆုံးရွာသွန်းသည်။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်သည် အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး ထွန်းကားသောပြည်နယ်ဖြစ်၍ လယ်ယာထွက် ပစ္စည်းမှာ အထူးသဖြင့်ဝါဂွမ်းဖြစ်သည်။
စုစုပေါင်း ယာမြေ၏ တစ်ဝက်မှာ ဝါခင်းများဖြစ်၏။
ယင်းနောက် ဂျုံ၊ ဆိုယာပဲ၊ မြေပဲ၊ ကြံ၊ ပြောင်း၊ ဆန်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သီးနှံစသည်တို့ ဖြစ်၏။
နွားနို့ လုပ်ငန်းလည်း တွင်ကျယ်ပေသည်။
သယံဇာတ ပစ္စည်းတို့မှာ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့၊ ရေနံ၊မြေစေး၊ ဗောက်ဆိုက်၊ ထုံးကျောက်၊ သံကျောက်စသည်တို့ဖြစ်၏။
စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းတို့ကား သစ်နှင့် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂ၊ သေတ္တာ၊ စက္ကူ၊ ကတ္တရာ၊ တာရပင်ဆီ၊ ထင်းရှူးဆီစသော သစ်ထွက်ပစ္စည်းများ၊ အထည်အလိပ်၊ ခြည်ထည်၊ဝါဆီ၊ ရှမ်းဆီ၊ ဆိုယာပဲဆီ၊ မြေပဲဆီ၊ စည်သွတ်အစားအစာ စသည်တို့ဖြစ်၏။
မစ္စစ္စပီပြည်နယ်တွင် မီးရထားလမ်း မိုင်ပေါင် ဂဝဝဝ ကျော်ရှိ၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တစ်ဝှန်းလုံးနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။
ထို့ပြင် မော်တော်ကားလမ်း မိုင်ပေါင်း ၇ဝဝဝ ကျော်လည်း ရှိပေသည်။
မစ္စစ္စပီမြစ်နှင့် ယာဇူမြစ်တို့သည် အရေးပါသော မြစ်ကြောင်းများဖြစ်၍ လေကြောင်းအဆက်အသွယ်လည်းရှိသည်။
ယခုအခါတွင် မစ္စစ္စပီပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သူတို့အနက် တစ်ဝက်မျှမှာ နီးဂရိုးများ ဖြစ်၏။
လူဖြူတို့အနက် အင်္ဂလိပ်၊ စကော့နှင့် အိုင်ရစ်တို့၏ အဆက်အနွယ် များပေသည်။
နိုင်ငံခြားသားများ အနက် အများစုမှာ ကနေဒီယန်၊ ဂျာမနီ၊ ဂရိ၊ အီတာလျံ၊မက္ကဆီကန်၊ ယူဂိုဆလပ်တို့ ဖြစ်၍ တရုတ်လူမျိုး တစ်ထောင်ကျော်ရှိ၏။
စုစုပေါင်း လူဦးရေမှာ ၂,၉၈၄,၉၂၆ (၂၀၁၂ ခန့်မှန်း) ယောက်ဖြစ်၏။
သမိုင်းအရသော်ကား ခရစ် ၁၅၄ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က စပိန်လူမျိုး ဒီဆိုတိုသည် မစ္စစ္စပီနယ်မြေသို့ လာရောက်ရုံမျှသာရှိသည်။
၁၆၈၂ ခုနှစ်တွင် လာဆဲရောက်ရှိလာပြီးလျှင် ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက် မြေကို တောင်းဆိုသည်။
သို့သော် အိမ်ခြေမစိုက်ပေ။
၁၆၉၉ ခုနှစ်တွင်မှ ပြင်သစ်လူမျိုး ဒစ်ဗာဗီးခေါင်းဆောင်၍ ဗီလော့ဆီတွင် အဦးဆုံးမြို့ရွာတည်ထောင်သည်။
၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ထိုမြေသည် ပြင်သစ်တို့လက်မှ အင်္ဂလိပ်တို့ လက်သို့ ပြောင်းသွား၍ ဗြိတိသျှတို့ လက်ထက်တွင် ကြီးပွားလာသည်။
၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းဒေသမှာ စပိန်လူမျိုးတို့လက်တွင်းသို့ ရောက်သွားလေသည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် စပိန်တို့သည် မြေကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အချိန်အတော်ကြာစွာ အချင်းပွားကြသည်။
နောက်ဆုံး၌ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် စပိန်က အလျှော့ပေးလိုက်ရသည်။
နောက် ၃ နှစ် အကြာတွင် မစ္စစ္စပီသည် နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာ၍ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် သွတ်သွင်းခံရသည်။
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းနှင့်အလယ်ပိုင်းရှိ တိုင်းရင်းသားအင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့၏ မြေကို မစ္စစ္စပီပြည်နယ်တွင်းသို့ ပေးလိုက်သည်။
၁၈၃၂ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေသစ်ကို ရေးဆွဲသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားစဉ်က မစ္စစ္စပီပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။
နယ်စပ်နယ်တွင်း၌ တိုက်ပွဲများ ဖစ်ပွားခဲ့ရာ၊ ရှီလို၊ ကိုရင့်နှင့် ဗစ်ကစဗတ်မြို့တို့တွင်ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကား ထင်ရှားပေသည်။
နယ်စပ်လည်း အတော်နာပေသည်။
၁၈၇ဝ ပြည်နှစ်တွင် မစ္စစ္စပီပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုတွင်းသို့ ပြန်လည်သွတ်သွင်းလိုက်လေသည်။
မေတ္တာစာဟူသည်ကား မြန်မာစာပေတွင် လင်္ကာဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ လင်္ကာစကားပြေ နှစ်ထွေရော၍သော်လည်းကောင်း ရေးစပ်သီကုံးသော အဖွဲ့အနွဲ့တစ်မျိုး ဖြစ်၏။
အစပထမတွင် မေတ္တာစာများကို ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဂုဏ်အားဖြင့်ကြီးသော ဘုရင်စိုးမင်းတို့အား အကြောင်းတစ်ပါးပါးကြောင့် မေတ္တာရပ်ခံ၍ မေတ္တာခံယူသည့် အနေဖြင့် ရေးသောကြောင့် မေတ္တာစာဟု ခေါ်တွင်ဟန်ရှိ၏။
နောင်သော် မေတ္တာစာသည် မင်းတို့အား ဆုံးမသော ၊ မေတ္တာရပ်ခံသော စာများမဟုတ်ဘဲ ၅၂၈ သွယ် အကြောင်းပြု၍ မောင်နှင့်နှမ၊ သားနှင့်အမိ၊ ဆရာနှင့်တပည့်၊ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ကမ်းလှမ်းပေးပို့သော စာများဖြစ်လျက် မေတ္တာစာ သာမည မဟုတ်ဘဲ ဆုံးမစာသဘော သက်ဝင်လာ၏။
ဤမျှသာမကဘဲ ခေတ်ရွေ့လျောသည်နှင့်အမျှ သောင်းပြောင်းထွေလာ အကြောင်းမျိုးစုံပါသော မေတ္တာစာများကို ရေးသားကြလေသည်။
မေတ္တာစာရေးရာ၌ ထင်ရှားသော စာဆိုရှင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ ပထမအင်းဝခေတ်၌ ရှင်မဟာသီလဝံသ၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ကန်တော်မင်းကျောင်းဆရာတော်၊ ဒုတိယကုန်းဘောင်ခေတ်၌ ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၊ ရှင်ဥက္ကံသမာလာနှင့် စလေဦးပုည၊ ကင်းဝန်မင်းကြီး အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။
မေတ္တာစာတစ်ခုတွင် မေတ္တာဖွဲ့၊ စာပေးသူဖွဲ့၊ စာယူသူဖွဲ့၊ အထွေထွေဖွဲ့အားဖြင့် လေးပိုင်း ပိုင်းခြားထားသည်ဖြစ်၏။
ဤသို့ ပိုင်းခြားထားသည်တွင် စာဆိုရှင်တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဖွဲ့ပုံခြင်းမတူကြပေ။
အချို့က မေတ္တာဖွဲ့များကို ဂရုပြု၍ ခမ်းနာတင့်တယ်စွာဖွဲ့သော်လည်း၊ အချို့ကမူ အထွေထွေအကြောင်းအရာ၊ စာပေးသူ၊ စာယူသူဖွဲ့များကို အရေးထား၍ ဖွဲ့တတ်ကြပေသည်။
တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်းဆိုသလို တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တမူထူးခြားစွာဖွဲ့ဆိုတတ်ကြပေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် အင်းဝပထမမင်းခေါင်ကြီး လက်ထက် မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် အင်းဝမြို့တော်သို့ စစ်ချီတက်လာရာ၌ စကြိုသူမြတ်က ရာဇာဓိရာဇ်ထံ ပေးသွင်းသော မေတ္တာစာကို မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ဦးစွာ တွေ့ရသည်။
ထိုနောက်တွင် ဒုတိယ မင်းခေါင်လက်ထက် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ဆက်သွင်းသော မေတ္တာစာနှင့်၊ ရှင်မဟာသီလဝံသ၊ ရှင်တေဇောသာရတို့၏ မေတ္တာစာများကို တွေ့ရ၏။
ထိုမေတ္တာစာစုမှာ မေတ္တာရပ်ခံသောစာများ ဖြစ်လေသည်။
သို့သော် ယင်းပထမ အင်းဝခေတ်တွင်ပင် ပေါ်ပေါက်လာသော ကန်တော်မင်းကျောင်းဆရာတော် ပြုစုခဲ့သည့် မေတ္တာစာမှာ ဘုရင်မင်းမြတ်အား အမြော်အမြင်ကြီးမားစေရန် သတိပေးဆုံးမသော စာဖြစ်သော်လည်း အများနှင့်လည်းဆိုင်သည့် မေတ္တာစာဖြစ်ရကား အထူးပင် ထင်ရှားလှပေသည်။
အင်းဝခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော မေတ္တာစာများသည် များသောအားဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်ထံမှ မေတ္တာတော်ကို ခံယူလိုသောကြောင့် ဘုန်းကြီး ရဟန်းများက တင်သွင်းသော စာများဖြစ်ကြ၏။
ပုံစံပြရလျှင် ရှင်မဟာသီလဝံသက မိမိ၏ တူတော် သုနန္ဒသူရိယကိုဒုတိယမင်းခေါင်၏ အမျက်တော်ရှိခြင်းမှ လွတ်ကင်းချမ်းသာစေရန် ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ အသင်္ခါရိက အစချီလျက် မေတ္တာစာခွေ ၊ ဆက်သောထွေကို၊ ရေမြေသခင်၊ ရွှေနန်းရှင်သည် အလျင်မျက်တော် ပြေစေသောဝ်ဟူ၍ မေတ္တာစာကို တင်သွင်း ခဲ့ဘူးလေသည်။
ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရကလည်း အသင်္ခါရိက အစချီသော မေတ္တာစာ ၃ ပိုဒ်ကို တင်သွင်းသည်။
ထိုမေတ္တာစာများတွင် ပြည်ထဲရေးကို၊ ဆွေးနွေးထောက်၍၊ မမေ့မလျော့၊ မပေါ့မလေး၊ မနှေးမလျင်၊ မြော်မြင်အရေး၊ အတွေးအခေါ်၊ အမျှော်အတင်း၊ လုပ်ကြံပြင်းလျက် စသည်ဖြင့်တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရာ၌ ပြေပြစ်ချောမောစေရန် သတိပေးသည့် ဆုံးမစကားများကို တွေ့ရလေသည်။
သို့ဖြင့် အင်းဝခေတ် မေတ္တာစာများသည် ဘုရင်မင်းမြတ်မှ အစပြု၍ အမျိုးလေးပါးတို့ကို တရားလမ်းကြောင်းဖြင့် ဆုံးမ သွန်သင်သော စာများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသင့်လေသည်။
မေတ္တာစာ အရေးအသားသည် အင်းဝခေတ်လွန်သော် ခေတ်မှိန်သွားခဲ့သည်။
သို့သော် ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ရောက်၍ ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၊ ရှင်ဥက္ကံသမာလာနှင့် စလေဦးပုညတို့က မေတ္တာစာများကို ရေးသားကြပြန်သောအခါ မေတ္တာစာ အရေးအသားသည် ခေတ်ထ၍ လာပြန်သည်။
သို့သော် ထိုကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများသည် အင်းဝခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ချင်းမတူဘဲ ကွဲပြား ခြားနားကြ၏။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများသည် အင်းဝခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများကဲ့သို့ ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ မေတ္တာရပ်ခံ ဆက်သွင်းရေးသားသော စာများမဟုတ်ချေ။
ကျည်းကန်ရှင်ကြီး ရေးသားသော မေတ္တာစာများသည် မင်းအားဆုံးမသော စာလည်းမဟုတ်၊ မင်း၏ မေတ္တာကို ခံယူလို၍ ရေးသားသော စာလည်း မဟုတ်ဘဲ၊ ငါးရာ့ နှစ်ဆယ့် ရှစ်သွယ်သော မေတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ မောင်နှင့်နှစ်မ၊ သားနှင့် အမိ၊ တပည့်နှင့် ဆရာ၊ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကမ်းလှမ်းပေးပို့သော စာများဖြစ်သည်။
သို့သော် ထိုမေတ္တာစာများတွင် လူကြီးဖြစ်သူတို့က လူငယ်ဖြစ်သူတို့အား ဆုံးမသော ဩဝါဒစကားများလည်းပါဝင်သောကြောင့် ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာများကို ဆုံးမစာ မေတ္တာစာများဟူ၍ ခေါ်နိုင်သည်။
ကျည်းကန်ရှင်ကြီးသည် မေတ္တာစာများကို အဖွဲ့အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးသား ဖွဲ့ဆို၏။
လင်္ကာသွားဖြင့်လည်း ဖွဲ့ဆို၏။
လင်္ကာစကားပြေ နှစ်ထွေရော၍ လည်း ဖွဲ့ဆို၏။
ပိုဒ်စုံရတု စသော ရတုအထွေထွေတို့ဖြင့်လည်း ဖွဲ့ဆိုသည်။
ထိုကြောင့် ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာများမှာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိ၍ မှတ်သားနာယူရန်လည်း လွယ်လေသည်။
မေတ္တာစာများတွင် ထည့်သွင်းရေးသားသော စကားပုံ အချို့မှာ ကိုယ်တိုင်တီထွင်သော စကားပုံ အသစ်များဖြစ်လေသည်။
ထိုစကားပုံများသည် ဆုံးမစာများလည်း ဖြစ်၍ အဓိပ္ပာယ်လည်း နက်နဲသည်။
များသောအားဖြင့် ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏မေတ္တာစာများသည် ဓမ္မကြောင်းနွယ်သည်ထက် လောကကြောင်းဖက်သို့ ပိုမို နွယ်လေသည်။
ရှင်ဥက္ကံသ မာလာ၏ မေတ္တာစာများကား ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာများနှင့် ဆင်ဆင်တူလေသည်။
ဆရာသမား၊ညီဖွားနောင်မယ်၊ မျိုးနွယ်သားချင်း၊ မိတ်ဆွေရင်းတို့က ငါးရာ့ နှစ်ဆယ့် ရှစ်သွယ်သော မေတ္တာကို ပဓာနထားလျက် အကြံဉာဏ်ပေးအဖြစ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမြစ်ထာ ကောင်းရာညွှန်ကြားချင်၍သော်လည်းကောင်း ဆရာတော်အား ရေးပေးပါရန် တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးပေးသောမေတ္တာစာများဖြစ်လေသည်။
တပည့်ဖြစ်သူများအား ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ဆုံးမပဲ့ပြင်လို၍ ရေးသားသောမေတ္တာစာများလည်း ပါဝင်လေသည်။
သို့သော် ဆရာတော် ရှင်ဥက္ကံသမာလာ၏ မေတ္တာစာများသည် လောကုတ္တရာကြောင်းဖက်သို့အထူးဂရုပြုရှေးရိံးလေသည်။
ကျည်းကန်းရှင်ကြီးကဲ့သို့ စကားပုံများ၊ ရတုပိုဒ်စုံများကို ထည့်သွင်းရေးသားခြင့်မပြုသော်လည်း ငါးရာ့ငါးဆယ်နိပါတ်တော်လာ ဇာတ်ဝတ္ထု စသည်တို့ဖြင့် ရွှန်းဝေလျက်ရှိလေသည်။
စလေဦးပုည၏ မေတ္တာစာများကား သောင်းပြောင်းထွေလာ အကြောင်မျိုးစုံပါသော မေတ္တာစာများ ဖြစ်၏။
အစုစု မေတ္တာစာပုဒ်ရေပေါင်း ၆ဝ ခန့်ရှိ၍ စလေမြို့တွင် သာမဏေဘဝနှင့် အများလာရောက် တောင်းပန်ကြသည့်အတွက် ရေးပေးရသော မေတ္တာစာများဖြစ်လေသည်။
မိမိအတွက် မိမိကိုယ်တိုင် အသုံးပြုရန် ရေးသားသော မေတ္တာစာများမှာ အခြားသူများအား ရေးပေးသော မေတ္တာစာများထက် သာလွန်ကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရလေသည်။
သို့သော် ဦးပုည၏ မေတ္တာစာများသည် မင်းအား ဆုံးမပဲ့ပြင်သောစာလည်းမဟုတ်။
လူပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း ကြီးသူကို ငယ်သူကို ဆုံးမသော စာများလည်း မဟုတ်ချေ။
မောင်နှစ်မ သားအမိ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သာကြောင်းမာကြောင်း ပေးစာများနှင့် သောင်းပြောင်းထွေလာ ပဒေသာ အကြောင်းအရာများကို ရေးသားဖွဲ့နွဲ့ ထားသော စာများဖြစ်သည်။
သူ၏ မေတ္တာစာများတွင် ဘုန်းကြီးပင့်၊ ရှင်ပြု၊ ရဟန်းခံ၊ လှေအလှူခံ၊ လှေလုပ်ငှား၊ ဒေါနဆီ၊ အဂ္ဂိယတ် ၊ လက်ဖက်အစရှိသော အကြောင်းအရာ အမျိုးမျိုးတို့ကို လိုရာ အနက်လည်း ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း မုံ့တီဟင်းကဲ့သို့ ပေါ်လွင်အောင် ဖွဲ့ဆိုရေးသားခဲ့လေသည်။
ထိုအထဲတွင် ဟာသရသကိုလည်း စွက်ဖက်ရောနှောကာ စကားလုံး ပြောင်ပြောင်နှင့် ထိမိအောင် ထည့်သွင်း ရေးသားထားသေးသောကြောင့်အခြားအခြားသောမေတ္တာစာများနှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်ကို တွေ့မြင်ရပေသည်။
ဦးပုညသည် သရော်တော်တော် ပြောင်လှောင်ရေးသားသော မေတ္တာစာများကိုလည်း ရေးဖွဲ့ ဆိုလေသည်။
ထိုသို့သော မေတ္တာစာများတွင် ဦးပုညသည် စကား လုံးပိုင်ပိုင်နှင့် အနိုင်ရအောင်ပြောင်မြောက်စွာ ရေးသားဖွဲ့စပ်လေ့ ရှိပေသည်။
သူ၏ မေတ္တာစာရေးဟန်မှာကား လင်္ကာ စကားပြေ နှစ်ထွေရောသော ရေးဟန် ပင်ဖြစ်သည်။
ဦးပုညသည် မေတ္တာဖွဲ့ကို အထူးအရေးယူကာ ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိ၏။
မေတ္တာကို လနှင့်၎င်း၊ အနဝတတ်ရေနှင့်၎င်း၊ မဉ္စူသကပန်းနှင့်၎င်း နှိုင်းခိုင်းကာ စကားကြွယ်စွာ ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိခဲ့ပေသည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော မေတ္တာစာ ရေးသားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများအပြင် ရာဇောဝါဒကျမ်း ပြုစုသော မုံရွေးဆရာတော် ၊ မောင်ရွှန်း၊ ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း၊ ကျီးသဲဆရာတော် ၊ လယ်တီဆရာတော် အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများလည်း ခေတ်ကာလအလိုက်ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်။
အမျိုးသမီးများလည်း မေတ္တာစာရေးသားရာ၌ အောက်တန်းမကျခဲ့ပေ။
သို့ရာတွင် ယခုခေတ်၌ မေတ္တာစာ အရေးအသားသည် များစွာ ခေတ်မစားတော့ဘဲ တိမ်မြုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မြန်မာစာပေ။
မဇ္ဈပဒေသပြည်နယ် () သည် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၍ ရှေးဗြိတိသျှလက်ထက်က ဗဟိုစီရင်စုနှင့် ဝိဟာရ်အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်စုနှင့် ဗီရာနယ်တို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော အမည်သစ်ပင်ဖြစ်၏။
၁၉၅၆ ခုနှစ်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်များကို နယ်နိမိတ် ပြန်လည် သတ်မှတ်ပြီးသည်နောက် ယခုအခါ မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၇၁,၂၁၀ ကျော်ရှိသည်။
အမည်နာမ အဓိပ္ပါယ် မဇ္ဈပဒေသ အမည်သည် သက္ကတဘာသာစကားဖြစ်ပြီး မဇ္ဈ (အလယ်၊ ဗဟို) နှင့် ပဒေသ (ဒေသ၊ တိုင်း၊ ပြည်နယ်) ဟူ၍ အဓိပ္ပါယ်ရသောကြောင့် အပြည့်အစုံအားဖြင့် " အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်" ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်၌ နဂ္ဂပူမှ မရတ္ထာရာဇာ လွန်လေသော် ယင်းနယ်ကို ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ခံနယ်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြေညာခြင်းခံရ၏။
၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ဆောဂူးနှင့် နာဗဒ္ဒနယ်များနှင့်ပေါင်းလျက် တစ်ခုလုံးသည် အလယ်ပိုင်းနယ်စုဟုတွင်လာ၏။
၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဗီရာနယ်ကို အလယ်ပိုင်းနယ်စုတွင် သွတ်သွင်းလိုက်၏။
ဗီရာနယ်မှာ ရှေးအခါက ဟိုက်ဒရာဗတ်မှ နိုင်ဇမ် အုပ်ချုပ်ခံနယ် ဖြစ် သော်လည်း ယင်းနယ်ကို ကောင်းစွာ မထိန်းသိမ်းနိုင်သောကြောင့် ဗြိတိသျှတို့၏လက်အောက် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အုပ်ချုပ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
သို့သော်လည်း၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၌ ဗြိတိသျှနှင့် နိုင်ဇမ်(စော်ဘွား)တို့ နှစ်ဦး နှစ်ဖက် သဘောတူရေး ထိုးသော စာချုပ်အရ ဗီရာနယ်တွင် နိုင်ဇမ်၏ ဩဇာအာဏာကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ ၏။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်ခံ အုပ်ချုပ်သော နယ်ဖြစ်ပြီးလျှင် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ယခင်ကအလယ်ပိုင်း ပြည်နယ်စုနှင့် ဗီရာနယ်သည် မဇ္ဈဒေသ ပြညနယ်ဟူသော အမည်သစ်ကို ရရှိလေသည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိပြည်နယ်များကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ရာ၌ ယခု အလယ်ပိုင်း ပြည်နယ်စု၏ မြို့တော် နဂ္ဂပူမြို့သည် ဘုံဘိုင်နယ်တွင်းသို့ ပါဝင်သွား၍ မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဗိုပါမြို့ ဖြစ်လာသည်။
ယခုအခါ မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်တွင် ဘုရင်ခံအုပ်ချုပ်၍ သီးခြား လွှတ်တော်တစ်ရပ်၊ ဝန်ကြီးအဖွဲ့၊ တရားလွှတ်တော်၊ ရာထူးဝန်အဖွဲ့ စသည်တို့ရှိသည်။
အိန္ဒိယ ပြည်ထောင်စု အထက်လွှတ်တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ် ၁၆ ဦးနှင့် အောက်လွှတ်တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ်၃၆ ဦး စေလွှတ်ရသည်။
ပထဝီဝင် တည်နေရာနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် မဇ္ဈပဒေသဟူသော အမည်နှင့်အညီ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်း အချက်အချာဒေသတွင်တည်ရှိ၏။
အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဗီဟာ ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဩရိဿ၊ တောင်ဘက်အရှေ့ယွန်းယွန်းတွင် အန္ဓရဒေသ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရာဇဌာန်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဥတ္တရဒေသပြည်နယ်များဖြင့် ပတ်ရံလျက်ရှိသည်။
မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့သည် ဗိုပါမြို့ဖြစ်၏။
ဝိန္ဓိယတောင်တန်းနှင့် ဆတ်ပူရတောင်တန်းများသည် မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်တွင် အနောက်မြောက်ဘက်၌ ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်းတည်ရှိသည်။
မဟာနဒီမြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် ဤပြည်နယ်တွင်ပါဝင်သည်။
ရာသီဥတု ရာသီဥတုအားဖြင့်မူ ကုန်မြင့်၌ အပူအအေးညီမျှ၍ မြစ်ဝှမ်း၌မူ အိုက်သည်။
မိုးအသင့်အတင့် ရွာသည်။
သယံဇာတ၊ တွင်းထွက်ပစ္စည်းများနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ မဇ္ဈပဒေသပြည်နယ်မှ သံရိုင်း၊ မန်ဂနိ ၊ မဂ္ဂနီဆိုက် ၊ ဗောက်ဆိုက် ၊ ကျောက်မီး သွေးစသည်တို့ ထွက်သည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်လျက ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ နှံစားပြောင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ လူး၊ ဆပ်တို့ထွက်၏။
ဘိလတ်မြေလုပ်ငန်း သည် လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်၏။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုနှင့် လူဦးရေစာရင်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအားဖြင့် မီးရထားလမ်း ကောင်းများ၊ မော်တော်ကား လမ်းကောင်းများရှိ၏။