kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့သော် တနင်္သာရီနယ်ဘက်တွင် ဇန်နဝါရီလ စောစောပိုင်းတွင် ဥတတ်ကြသည်။
နောက်တစ်ကြိမ် အောက်တိုဘာအထိ ဥကြပြန်သည်။
လေးဥမှ ဆယ်ဥ အထိရှိသော ဥများကို မြေကြီးပေါ်ရှိ ယက်ထားသော တွင်းများတွင် ဥအုတတ်သည်။
အရောင်မှာ အဖြူမှ နီဝါရောင်အထိ ရှိတတ်သည်။
ထိုရစ်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တောင်ခြေများတွင်အတွေ့ရများပြီးလျှင် ပေ ၆ဝဝဝ အထိ မြင့်သော တောင်ကုန်းများတွင်လည်း အနည်းအကျဉ်း တွေ့ရသည်။
ဒုတိယရစ်မျိုးများကို ပေပေါင်း ၉ဝဝဝ အထိ မြင့်သော တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။
မြက်ခင်းများသို့ ထွက်ကြသည်ကို တွေ့ရခဲသည်။
ရစ်များ၏ အစာမှာ စပါး၊ ဂျုံ စသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ သစ်စေ့၊ သစ်ရွက်၊ မြက်နုအပြင် ပိုးကောင်နှင့် ပိုးပေါက်စများ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) သတ္တဗေဒအမည် thumb ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရစ်အမျိုးမျိုးရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရစ်မျိုးစိတ်သုံးမျိုးကိုတွေ့ရသည်။
၎င်းတို့မှာ ရစ်ရင်မဲ (Black Breasted Kalij Pheasant) သိပ္ပံအမည် (Gennaeus Lathami) မြန်မာငွေရောင်ရစ် (Myanmar Silver Pheasant) သိပ္ပံအမည် (Gennaeus Lathami) ယူနန်ငွေရောင်ရစ် (Yunnan Silver Pheasant) သိပ္ပံအမည် (Gennaeus Nyethemerus) အမျိုးအနွယ် ရစ်သည် Gallinae မျိုးစဉ်တွင်ပါဝင်ပြီး မျိုးရင်းမှာ Phasainidae ဖြစ်သည်။
၎င်းမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော တိရစ္ဆာန်များမှာ တောရိုင်းငှက်များဖြစ်သည့် ဒေါင်း၊ မင်းဒေါင်း၊ တောကြက်၊ ငုံး၊ တောင်ခါနှင့် ခါတို့ဖြစ်သည်။
သို့သော်မြက်ခင်းတောများ၌ နေထိုင်လေရှိသော Button Quails ခေါ် ငုံးတစ်မျိုးမှာ ၎င်းမျိုးရင်းတွင်မပါဝင်ပေ။
၎င်းမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော ငှက်တို့သည်မြေပေါ်တွင်ကျက်စားလေ့ရှိကြသည်။
ကြောက်ရွံ့သောအခါတွင် အိပ်တန်းဝင်သောအချိန်များတွင် သစ်ပင်ပေါ်၌နေလေ့ရှိသည်။
ထရာဂိုပန်ရစ် (Trangopans) မျိုးများမှတစ်ပါး မြေပေါ်၌ပင်ဥများဥကြသည်။
ပေါက်ပွားလာသောငှက်ကလေးများတွင် အမွေးနုကလေးများရှိပြီး ဥများပေါက်ပြီးလျှင် ပြီးချင်းလိုပင် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်သည်။
သိပ္ပံနည်းကျ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း ဤဇယားသည် မျိုးစိတ်များတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား မျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုယူဆချက်အရ အစဉ်လိုက်ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဓာတ်ပုံမျိုးနွယ်စု/ မျိုးဇာတ်ပါဝင်သည့် မျိုးစုများlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SnowPartridgeAtTungnathUttarakhandIndia.jpg|frameless|220x220pxLerwini Lerwa (နှင်းခါ)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blood_Pheasant_(26935101897).jpg|220x220pxIthaginini Ithaginis (ရစ်နီ)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Temminck_Tragopan.jpg|220x220pxLophophorini Tragopan (ဇာမဏီပါးပြာ၊ ဇာမဏီပါးဝါ) Tetraophasis (မိုနဲ-ခါ) Lophophorus (မိုနဲ၊ အမောက်ရှည်မိုနဲ)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E5%8B%BA%E9%B8%A1.jpg|220x220pxPucrasiini Pucrasia (koklass pheasant)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wild_turkey_eastern_us.jpg|frameless|220x220pxMeleagridini Meleagris (ကြက်ဆင်)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tetrao_urogallus_Richard_Bartz.jpg|frameless|300x300pxTetraonini Bonasa (ruffed grouse) Tetrastes (hazel grouse) Centrocercus (sage-grouse) Dendragapus (blue grouse) Tympanuchus (prairie-chickens and sharp-tailed grouse) Lagopus (ptarmigans) Falcipennis (Siberian grouse) Canachites (spruce grouse) Tetrao (capercaillies) Lyrurus (ခြေမွေးမဲ့ရစ်နက်)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rhizothera_longirostris.jpg|frameless|220x220pxRhizotherini Rhizothera (နှုတ်သီးရှည်တောင်ခါ)link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Swinhoe's_Pheasant_0673.jpg|220x220pxPhasianini Perdix (true partridges) Syrmaticus (ရစ်မင်း) Chrysolophus (ရစ်မြီးရှည်) Phasianus (ရစ်လည်စိမ်း) ရစ်ငှက်အစစ်အမှန် Catreus (cheer pheasant) Crossoptilon (eared pheasants) Lophura (မြန်မာငွေရောင်ရစ်၊ ရစ်ရင်မဲ) ရစ်ကြက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းခွဲများ။
ရောင်စုံစနိုက် သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက်၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ပုံများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ရက်ကန်းသမားငှက် Ploceus philippinus- Baya Weaver- Male in Hyderabad, India. Weaver birds and nests in western India. Rufous-tailed weaver. Ngorongoro Crater, Tanzania. Red-headed Malimbe, Uganda. Male Speke's Weaver in the Serengeti, Tanzania Village Weaver colony in The Gambia. The nests are the spherical suspended objects ကိုးကား Category:ငှက်မျိုးရင်းများ။
ချာနိုဘိုင်း နျူးကလီးယား ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၈၆ ဧပြီလ ၂၆ တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ ပရီပရတ်ရှိ ချာနိုဘိုင်း နျူးကလီးယား စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေး စက်ရုံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ယူကရိန်းသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထို အဖြစ်အပျက် သည် နျူကလီးယား စွမ်းအင် အသုံးပြုမှု သမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံးသော မတော်တဆ ဖြစ်ပျက်မှု အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။
ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုကို တားဆီးပေးမည့် အကာအကွယ် အဆောက်အဦး မရှိသည့် အတွက်ကြောင့် ပေါက်ကွဲမှုမှ ထွက်လာသည့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသည့် နျူကလီးယား အကြွင်းအကျန်များသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု အနောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဥရောပ၊ စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ ယူကေ နှင့် အမေရိကန် အရှေ့ပိုင်း တို့သို့ လွင့်စဉ်မျောပါ သွားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ ဘယ်လာရုစ် နိုင်ငံ နှင့် ရုရှားတို့မှာ နျူကလီးယား ပျံ့နှံ့မှုကို ဆိုးရွားစွာ ခံခဲ့ရသည်။
၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ လွင့်စဉ်မှုများသည် ဘယ်လာရုစ် နိုင်ငံပေါက်တွင် ကျရောက်ခဲ့သည်။
လူ ၂ သိန်းခန့်ကို နေရာမှ ဖယ်ရှားခဲ့ရပြီး မတော်တဆ ဖြစ်ပွားမှု အပြီးတွင် အခြား နေရာများတွင် နေထိုင်စေခဲ့ရသည်။
thumb|လူမနေတော့သော ပရီပရတ်ရှိ လူနေအိမ်များနှင့် ကျန်နေရစ်သေးသော သစ်ပင် ထိုမတော်တဆ ဖြစ်မှုကြောင့် ဆိုဗီယက် နျူကလီးယား စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေး လုပ်ငန်း အပေါ် စိုးရိမ်မှု တိုးမြင့်ခဲ့ပြီး အချိန်အတန်ကြာမျှ လုပ်ငန်း တိုးချဲ့ချင်း အရှိန်ကို လျှော့ချ ခဲ့ရသည်။
ဆိုဗီယက် အစိုးရ အပေါ်တွင်လည်း လျှို့ဝှက်သိပ်သည်းစွာ နေထိုင်မှု လျော့ကျရန် ဖိအားပေးခံခဲ့ရသည်။
ထိုအချိန် နောက်ပိုင်းတွင် ရုရှား၊ ယူကရိန်း နှင့် ဘယ်လာရုစ်တို့သည် သီးခြား တိုင်းပြည်များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ထိုတိုင်းပြည်များသည် နျူကလီးယား ညစ်ညမ်းမှုကို ဖယ်ရှားရန် နှင့် မတော်တဆ ဖြစ်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသည့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် စရိတ်များကို မြောက်မြားစွာ အကုန်အကျ ခံခဲ့ရသည်။
ရေဒီယို သတ္တိကြွမှုနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်သည့် အလားအလာ များပြားသည်။
သို့သော်လည်း လူပေါင်းမည်မျှသည် ချာနိုဘိုင်း မတော်တဆမှုကြောင့် ကင်ဆာ ဖြစ်ခဲ့ရသည် ဆိုသည်ကိုမူ အတိအကျ ပြောရန် ခက်ခဲသည်။
မတော်တဆ ဖြစ်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော သူများ ကင်ဆာ သို့မဟုတ် အလားတူ ရောဂါများဖြင့် သေဆုံးသည့် အခါတွင် ထို မတော်မဆမှုကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု ပြောဆိုရန်မှု ခက်ခဲသည်။
နိုင်ငံတကာ အနုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ ၏ အဆိုအရ ၅၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။
၄၇ ယောက်မှာ ထိုမတော်တဆမှုတွင် ပါဝင်သော အလုပ်သမားများ ဖြစ်ပြီး ၉ ယောက်မှာ သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာဖြင့် သေဆုံးသော ကလေးငယ်များ ဖြစ်သည်။
အစီရင်ခံစာအရ လူပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ပင် ထိုမတော်တဆမှုနှင့် ပတ်သက်သော နာတာရှည် ရောဂါများဖြင့် သေဆုံးနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။
ဂရင်းပိစ်နှင့် အခြား အဖွဲ့အစည်းများကမူ ထို ခန့်မှန်းချက်သည် မှားသည်ဟု ဆိုကြသည်။
300px|right|ဓမ္မရံကြီးဘုရား ​​စေတီပုထိုးအမှတ်=၇၁၁/၃၆၅ ဓမ္မရံကြီးဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
ဓမ္မရံကြီးဘုရား(ဘုရားအမှတ်-၇၇၁) သည် ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်တစ်ဆင့်ဂူ ဘုရားကြီးဖြစ်ပြီး အေဒီ (၁၁၆၅)တွင် နရသူမင်း (ခ) ကုလားကျမင်း အေဒီ (၁၁၆၃-၁၁၆၅) တည်ခဲ့သည်။
ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ၊ တန်ခိုး- ရွှေစည်းခုံ ဟူသော အဆိုအရ ဓမ္မရံကြီးဘုရားသည် ပုဂံဒေသတွင် ထုထည် အကြီးဆုံး ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
သမိုင်း နရသူမင်းသည် ဖခင် အလောင်းစည်သူမင်းအား သတ်မိသည့်အတွက် နောင်တရပြီး ထိုမကောင်းမှု ပြေပျောက်စေရန် ကြီးစွာသော ကောင်းမှုပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်၍ ဓမ္မရံကြီးဘုရားကို တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘွဲ့အမည်တော် ဓမ္မရံကြီးဟူသော အမည်သည် ဓမ္မရံသီ (တရားတော်၏ ထွန်းပရာ) ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဓမ္မရံကြီးဘုရားဟု အမည်တွင်သည်မှာ နရပတိစည်သူ (စည်သူ-၂) လက်ထက် ဓမ္မရံကြီးအမည်ရှိ မထေရ် ထိုဘုရားတံတိုင်း ဝင်းအတွင်း အနောက်ဘက် ထောင့်ရှိ အုတ်ကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည့်အတွက် ထိုမထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဓမ္မရံသီဘုရားဟု ခေါ်ခဲ့ကြရာမှ ကာလကြာသော် ဓမ္မရံကြီးဟု ပြောင်းလဲအမည် တွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ဗိသုကာလက်ရာများ ဓမ္မရံကြီးဘုရားတွင် အုတ်စီအုတ်နင်း ကောင်းမွန်မှုတို့ကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဘုရားအတွင်း အုတ်နံရံတွင် ဓားစီခုတ် (အုတ်များကို သရွတ်နှင့် မစိမီ ဓားဖြင့် ရွှေခုတ်ခြင်း) အုတ်စီပုံများ၊ အမိုးခုံးများတွင် သဲကျောက်များ ညှပ်စီ၍ စီထားပုံများ၊ ဘုရား၏ နံရံထောင့်များတွင် ကျင်တွယ်ပုံ ထောင့်ချုပ် ကျောက်တုံးများ၊ နံရံနှစ်ခုတွဲ ဆက်နေစေရန် ထောင့်ချုပ် ပေါင်းကူးများကို လေ့လာနိုင်သည်။
(ထိုသို့ ပြုလုပ် တည်ဆောက် ထားသောကြောင့် ငလျင်ဒဏ် အကြိမ်ကြိမ် ခံရသော်လည်း ထိခိုက် ပျက်စီးမှု နည်းပါးခဲ့သည်။
ဓမ္မရံကြီး ဘုရားအုတ်စီလက်ရာ ကောင်းမွန်သည့်အတွက် အုတ်တစ်ချပ် နှင့် တစ်ချပ်အကြား အပ်ထိုး၍ မရနိုင်အောင် စေ့စပ်သေချာသည်ဟု ပြောစမှတ် ပြုကြသည်။
ဘုရားတည်ရာတွင် နရသူမင်း ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ် စစ်ဆေးပြီး အလုပ်တာဝန် ပေါ့လျော့လျှင် အပြစ်ပေးသည့် အတွက် ပန်းရံ ဗိသုကာ တို့သည် စေ့စပ်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်နေရ၍ ဘုရားတည်၍ မပြီးနိုင်ဟု အဆိုရှိသည်။
ပန္နက်ပုံစံသည် အာနန္ဒာလိုဏ်ဂူဘုရားကြီး ပန္နက်ပုံစံနှင့် ဆင်တူသည်။
စတုရန်းပုံဖြစ်၍ လေးမျက်နှာ၌ အာရုံခံမုခ်များ ရှိသည်။
ဂရိတို့၏ ကြက်ခြေခတ်ပုံစံသဘောမျိုး ဖြစ်သည်။
အာနန္ဒာဘုရားကဲ့သို့ပင် အမိုးနှစ်ဆင့် နိမ့်လျှောရှိ၍ ပစ္စယာလေးဆင့် တက်ထားသည်။
ထိုအထက်၌ ကွမ်းတောင်နှင့် အထွက်တို့သည် ပျက်စီးလျက်ရှိသည်။
ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ ဓမ္မရံကြီး ဘုရားအလယ်မဏ္ဍိုင် ပတ်လည်၌ စင်္ကြံပတ်လမ်း နှစ်ထပ်ရှိသော်လည်း အတွင်းစင်္ကြံပတ်လမ်း တစ်ခုလုံးနှင့် အပြင်စင်္ကြံပတ်လမ်း အတွင်းမှ အတွင်းစင်္ကြံသို့ ဝင်ပေါက် အားလုံးကို အုတ်ဖြင့် အသေပိတ်ဆို့ထားသည်။
ထုထည် အင်မတန်ကြီးတဲ့ ဓမ္မရံကြီးဘုရားကတော့ နှစ်တွေကြာရှည်ခဲ့တဲ့ တိုင်အောင် အထက်စေတီနဲ့ အထွတ်ပဲ ပျက်စီးနေသေးသည်။
Paul Strachan ရေးတဲ့ Pagan, Art and Architecture of old Burma စာအုပ်တွင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ Colesworthy Grant ရေးဆွဲခဲ့သော ဓမ္မရံကြီးဘုရား၏ ပုံတစ်ခုကို ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့ရှိရသည်။
ထိုပုံတွင် တွေ့ရသည်မှာ တစိတ်တပိုင်းခန့် ကျန်ရှိနေသော ကွမ်းတောင်အထက်မှ အထွတ်ဖြစ်သည်။
ထူးခြားသည်မှာ ထိုပုံတွင် ကွမ်းတောင်အထက်တွင် အထွတ်စေတီမပါဘဲ အထွတ်ငယ် တစ်ခုသာ တွေ့ရှိရသည်။
ယခုနောက်ပိုင်းရိုက်ကူးသည့် ပုံများတွင် ယင်းအထွတ်ကို ပြိုကျသွားခဲ့ပြီဖြစ်သဖြင့် မတွေ့နိုင်တော့ပေ။
ဘုရားတည်နေစဉ် အကွပ်အညှပ် ပြင်းထန်သောကြောင့် စေ့စပ်သေချာလွန်လွန်းမှုကြောင့် မပြီးစီးနိုင်ဟု ဆိုကြသည်။
ကောင်းမှုရှင် နရသူမင်း နန်းကျချိန်တွင် အပြီးမသတ်နိုင်တော့ဘဲ၊ ဆက်မလုပ်ဖြစ်သောကြောင့် ထုထည်နှင့်မလိုက်ဖက်အောင် သေးငယ်သည့် အထွတ်သာ ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ယနေ့ တွေ့မြင်ကြရသည့် အတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။
ထုထည်ကြီးမား၍ မြင့်မားမှုကြောင့် သို့မဟုတ် ဖခင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ မင်းရှင်စော ကို သတ်ခဲ့ကာ ထီးနန်းရခဲ့ပြီးမှ ‘ကုလားကျမင်း’ဟု နာမည်တွင်ခဲ့သော နရသူမင်း၏ ကောင်းမှုကို မပြင်ဆင်ချင်သော ဆန္ဒကြောင့်ဟူ၍လား မသိရပေ။
ပြုပြင်မည့် ကုသိုလ်ရှင် မရှိသေးဘဲ ယခုခေတ်တွင် လုပ်လေ့လုပ်ထ ရှိသော ကွမ်းတောင်၏ အထက်ဆုံးတွင် ပုံစံ ဆင်တူ စေတီ သေးသေးရှည်ရှည် ထပ်ထည့်ထားခြင်း မရှိပေ။
ဂူဘုရားကြီးများထဲမှ ဤဓမ္မရံကြီးဘုရား တစ်ဆူသာ ပြုပြင်ခြင်း ကင်းလွတ်နေသေးသည်။
ပင်းတယဂူတွင်းမှ ဘုရားများ ပင်းတယရွှေဥမင် (ပင်းတယရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား)သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ပင်းတယမြို့တွင် တည်ရှိသည်။
ပင်းတယ(စွယ်တော်ပန်းအဖြူပင်ပေါသည့် မြေပြန့်လွင်ပြင်ကျယ်ကျယ်ရှိရာ အရပ်) ဂူသုံးလုံးရှိကာ အရှေ့ဘက်အပေါက်မှ ဝင်ရောက်ရသောဂူများ ဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်အကျဆုံးဂူသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေပေါင်း ၄၉၇၀ မြင့်သည်။
ပင်းတယမြို့ ၏ အမြင့်ပေမှာ ပေပေါင်း ၃၈၈၀ ဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်ဆုံး ကျသောဂူကို အရှေ့ဘက်သံပြာသာဒ်မှ တဆင့် လှေကားထစ် ၁၀၁ ထစ်တက်ပြီး ဝင်လိုက်သောအခါ ဘုရားရှင်ကိုယ်စားတော်၊ ရုပ်ပွားတော်၊ ဆင်းတုတော်တွေများပြားစွာ တွေ့ရပါမည်ဖြစ်သည်။
ဉာဏ်တော်အမြင့် အတောင်ငါးဆယ် (ခုနှစ်ဆယ့်ငါးပေ)ရှိသော ရွှေဥမင်စေတီတော်ကို ဂူအဝင်ဝ၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်းခပ်ကျကျတွင် ဖူးမြော်နိုင်သည်။
ယုံကြည်မှုသမိုင်းအရတော့ ထိုစေတီကို အသောကမင်းက တည်ထားခဲ့ပြီး အလောင်းစည်သူမင်းက ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
ဂူအဝင်မှ လိုဏ်ခေါင်းမြောက်ဘက်အဆုံးအထိ ပေ ၄၉၀ ရှည်သည်။
ပင်းတယဂူဟု ခေါ်တွင်ခြင်းမှာ ဒဏ္ဌာရီပုံပြင်အရ`ပင့်ကူရ´မှ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပင်းတယဂူ၏ တောင်ခြေတွင် ပုန်းတလုတ်ရေကန် ရှိသည်။
သန်းထွန်း သမိုင်းထဲက ဒီဇိုင်း မှီငြမ်း Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိုဏ်ဂူများ။
ကျောက်ခတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးကို Lower Palaeolithic ဟုခေါ်ပြီးကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အစောဆုံးသော ကာလအပိုင်းအခြားကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
အချိန်ကာလအားဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂သန်းခွဲခန့်က ဖြစ်ပြီး လူသားတို့ ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော လက်နက် ကိရိယာများကို စတင် အသုံးပြုလာကြောင်း အထောက်အထား တွေ့ရှိရသည့် အချိန်ကာလဟု လက်ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသနမှတ်တမ်းများတွင် မှတ်သားထားသည်။
ထိုအချိန်မှ စတင်ပြီးနောက် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃ သိန်းကျော်ခန့် အထိကာလ ကြာမြင့်သည်။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး အပြီးတွင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် (Middle Palaeolithic) ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ပိုမို၍ တိုးတက်သော လက်နက်ကိရိယာများကို တီထွင် အသုံးပြုလာသည့် အချိန်ပင် ဖြစ်သည်။
လူတို့ မီးကို အသုံးပြုလာခြင်းသည် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် သို့မဟုတ် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် ဆိုသည့်အချက်မှာမူ သုတေသီတို့ အငြင်းပွားကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။
အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံဟု တရားဝင်ခေါ်ဆိုသော အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသည် အနောက်ဥရောပတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသနှစ်ခု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့သော အိုင်ယာလန်ကျွန်း၏ ခြောက်ပုံငါးပုံမျှကို နေရာယူထားသည်။
ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သော မြောက်အိုင်ယာလန်နှင့် ကုန်းမြေနယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
အခြားနေရာများတွင်မူ အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် အိုင်းရစ်ရှ် ပင်လယ်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် စိန့်ဂျော့ခ်ရှ် ရေလက်ကြား၊ တောင်ဘက်တွင် ဆဲလ်တစ်ပင်လယ်တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
အိုင်းရစ်ရှ် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်ဂလို-အိုင်းရှစ်ရှ် စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်ကြောင့် ဗြိတိသျှ ဓနသယာယနိုင်ငံ အတွင်းတွင် လွတ်လပ်သော အိုင်းရစ်ရှ်နိုင်ငံကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသအဖြစ် ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဝက်စ်မင်စတာ ဥပဒေ နှင့် ၁၉၃၆ခုနှစ် နန်းစွန့်ခြင်း အရေးအခင်းကြောင့် အိုင်းရစ်ရှ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့သည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် အိုင်ယာလန်ကိုလုံးဝ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းအပြီးတွင် အိုင်ယာလန် ထီးနန်း၏ လက်ကျန် တာဝန်တို့ကို လုံးဝ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် နောက်ဆုံးကျန်နေသေးသော ဆက်စပ်မှု ကို ဖြတ်တောက်ပစ်ခဲ့သည်။
အိုင်ယာလန်သည် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံတွင် အစည်းအဝေးတက်ခြင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် ကတည်းက ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ဗြိတိန်မှ ၁၉၄၉ အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံ ဥပဒေဖြင့် အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။
အိုင်ယာလန်သည် ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်စဉ်အချိန်ကနှင့် လွတ်လပ်ရေး ရခါစအချိန်က ဥရောပတွင် အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ စွန့်ပစ်သူ အများအပြား ရှိခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ထိုအချိန်က အခြားနိုင်ငံ အများစုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမို၍ ဒီမိုကရေစီ ပြည့်ဝပြီး ကြွေးမှီကင်းရှင်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
၁၉၅၀ နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် နိုင်ငံ၏ အကျိုးအမြတ် ကာကွယ်ခြင်းကို ရှေးရှုသော စီးပွားရေး စနစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီ: ၁၉၇၃ တွင် ဥရောပ သမဂ္ဂ သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် စီးပွားပျက်ကပ် အပြီးနောက် စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံခြင်းနှင့် ဥပဒေ စဉ်းမျဉ်းများကို သိသာစွာ လျော့ချပစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ဆဲလ်တစ် တိုင်းဂါးကာလ ဟု ခေါ်သည့် လျင်မြန်သော စီးပွားရေး တိုးတက်သည့်ခေတ်ကာလ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၇-၂၀၁၀ စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်သည် အထိပင် ဖြစ်သည်။
အိုင်ယာလန်နိုင်ငံသည် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အရ သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အတိုးတက်ဆုံးသော နိုင်ငံများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး လူထုဖွဲ့ဖြိုးရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ပဉ္စမနေရာ ရှိသည်။
အီကော်နောမစ် အင်တဲလ်လီးဂျင့် ယူနစ်၏ နေထိုင်မှု အရည်အသွေး ညွှန်းကိန်းတွင် ပထမရှိပြီး ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ညွှန်းကိန်းတွင် ဆဋ္ဌမ နေရာ ရှိသည်။
သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်၊စီးပွားရေး လွတ်လပ်ခွင့်၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှု တို့တွင်လည်း အဆင့်မြင့်မားစွာ သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။
ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ပထဝီ နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး လူနေမှုစရိုက်လက္ခဏာ ယဉ်ကျေးမှု ကိုးကား ကဏ္ဍ:အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ။
“ပယ်လေးတန်” သည် ဘုရားရှင်၏ညီတော်အာနန္ဒာမှ ဘုရားရှင်ထံတွင် အလုပ်အကြွေးတာဝန် မယူခင် ခွင့်တောင်းခဲ့သည့် ပယ်အပ်သောဆုလေးခု နှင့် ပန်အပ်သောဆုလေးခုကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ပယ်အပ်သောဆုလေးခုမှာ (၁)အရှင်ဘုရားသည် မိမိရသော အဖိုးထိုက် သင်္ကန်းကို တပည့်တော်အား မပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ (၂) အရှင်ဘုရားသည် မိမိရရှိလာသော ဆွမ်းခဲဖွယ်ကို တပည့်တော်အားမပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ (၃) အရှင်ဘုရားသည် မိမိ ကျိန်းစက်တော်မူရာကျောင်း၌ တပည့်တော်အား အတူတကွ နေထိုင်ခွင့်ကို မပေးဘဲ နေတော်မူပါဘုရား၊ (၄) အရှင်ဘုရားအား ပင့်ဖိတ်၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းရာသို့ တပည့်တော်အား မခေါ်ဘဲ ထားတော်မူပါဘုရား ဟူ၍ ဖြစ်ပြီး၊ ပန်အပ်သောဆုလေးခု မှာ (၁) အရှင်ဘုရားသည် တပည့်တော် လက်ခံထားသော ဖိတ်ကြားရာသို့ လိုက်တော်မူပါဘုရား၊ (၂) အရှင်ဘုရားအားဖူးမျှော်ရန် အဝေးရပ်ရွာမှ ရောက်လာကြသော ပရိသတ်အား ရောက်လာသောအချိန်မှာပင် ဘုရားရှင်ထံသို့ ပို့ဆောင်ခွင့်ရလိုသည်ဘုရား၊ (၃) တပည့်တော်၌ ယုံမှားသင်္ကာ တစုံတရာ ပေါ်လာခဲ့သော် ပေါ်လာသော အချိန်မှာပင် ဘုရားရှင်ထံ ချဉ်းကပ်ခွင့် ရလိုသည်ဘုရား၊ (၄) တပည့်တော်၏ မျက်ကွယ်အရပ်တပါးတွင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော တရားဒေသနာများကို ကျောင်းပြန်ရောက်သောအခါ တပည့်တော်အား ထပ်မံဟောကြားတော်မူပါဘုရား ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ပယ်လေးတန်ဟူသော အခွင့်အရေးလေးမျိုးကို ပယ်ရခြင်းမှာ “အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင် ရရှိလာသော အဖိုးထိုက် အဖိုးတန် သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံရ၏။
ဆွမ်းကောင်းဟင်းကောင်းကို စားသောက်ရ၏။
တကျောင်းတည်းမှာ အတူနေရ၏။
ဘုရားရှင်ကို ပင့်ဖိတ်လျှင် သူပါလိုက်ပါရ၏။
ဤသို့သော အခွင့်ထူးလာဘ်ထူးကို ရသဖြင့် ဘုရားရှင်ကို သူပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်း ဖြစ်၏။
ဤလို ပြုစုလုပ်ကျွေးရသူမှာ ဘာများဝန်လေးစရာ ရှိမည်နည်း” ဟု မနာလိုသူတို့ ပြောကြားလာခြင်းမှ ရှောင်နိုင်ရန်ဖြစ်ပြီး - ပန်အပ်သောဆုလေးခု တောင်းယူရခြင်းမှာ “သဒ္ဓါထက်သန်သော အမျိုးသားများသည် ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်မရှိကြ၍ နောက်တနေ့မှာ ဘုရားရှင်နှင့်အတူ သူတို့အိမ်သို့ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြရန် ပင့်ဖိတ်တတ်ကြသည်။
ထိုဖိတ်ကြားရာသို့ အကယ်၍ ဘုရားရှင်လိုက်ပါတော်မမူပါလျှင်၊ အလိုရှိသော ခဏမှာ ပရိသတ်ကို ဘုရားဖူးပို့ခွင့် မရပါလျှင်၊ ယုံမှားသင်္ကာကင်းရှင်းရန် ချဉ်းကပ်ခွင့် မရပါလျှင် ပြောစရာဆိုစရာများ ပေါ်လာနိုင်ပြီး၊ အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင်ကို မည်သို့များ ပြုစုပါသနည်း၊ သူ့ကို ဘုရားရှင်က ဤမျှလောက်ပင် ချီးမြှောက်မှုပြုတော်မမူပါချေတကား ဟု အပြစ်တင်လာနိုင်သည်။
ထို့ပြင် ဟောကြားသော ဒေသနာတော် တခုခုနှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားရှင်မျက်ကွယ်ရာမှာ မေးလာကြသောအခါ မိမိမဖြေနိုင်ပါက ‘သင်သည် ဘုရားရှင်နောက်တော်ပါးမှ အရိပ်ပမာ လိုက်ပါခဲ့၏။
နှစ်ရှည်လများ ပြုစုလုပ်ကျွေးခဲ့၏။
သို့ပါလျက် ဤမျှလောက်ပင်မသိလေတကားဟု ဆိုလာကြပါလိမ့်မည်။
ပယ်လေးတန် အစရှိသောဆုများကို ရှင်အာနန္ဒာသည် ဘုရားရှင်အားပြုစုရာတွင် အပြစ်အနာအဆာများ ကင်းစင်၍ စိတ်နှလုံးရွှင်လန်းစွာ ပြုစုနိုင်သော အကျိုးတရားများကို မြင်သောကြောင့် တောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဘုရားရှင်မှလည်း ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။
(သုတ်မဟာဝဂ်၊ မဟာပဒါနသုတ် အဌကထာ) ညီတော်အာနန္ဒာ၏ တစ်သက်တာမှတ်တမ်း - ဝဏ္ဏသီရိ (ဒုတိယတွဲ) (ကိုးကား) Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ တောလုံငှက် (Collared Scops Owl) သည် ‘စတြစ်ဂျီ‌ဖောမီး’မျိုးစဉ် တွင်လည်းကောင်း၊ ‘စတြစ်ဂျီဒီး’မျိုးရင်းတွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကြက်ဝက်‌ခြောက်‌ကောင် အမည်ဖြင့် လူသိများသည်။
အလျား ၈ လက်မခန့်ရှိ၍ နားရွက်‌မွှေးများပါရှိသည်။
တောလုံငှက်၏ အရောင်မှာ မွဲပြာရင့်‌ရောင် သို့မဟုတ် နီညိုရောင်ဖြစ်သည်။
တောတွင်း၌ ကျက်စား‌သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
‌ မှောင်စပျိုးသည့်အခါ တောလုံငှက်သည် “ကြက်ဝက်‌ခြောက်ကောင်” ဟု ထပ်တစ်လဲလဲ အချိန်ကြာမြင့်စွာ‌အော်သည်ဟုဆိုသည်။
ထိုအသံကို တောင်‌ခြေရင်းရှိ ကျွန်း‌တောအတွင်း၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံးကြားရတတ်သည်။
သို့‌သော် မိုးရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီ၌ အသံစဉ်အတိုင်း အပြည့်အစုံ မအော်‌ချေ။
နွေရာသီ၌မူ တောလုံငှက်၏အော်သံကို ကြက်ဝက်‌ခြောက်‌ကောင်ဟု အပြည့်အစုံ အဆက်မပြတ်ကြားရသည့်ပြင်‌ နေ့အခါ၌ပင် တစ်ခါတစ်ရံ ကြားရသေး၏။
တောလုံငှက်သည် ကျွန်း‌တောများ၌သာ ကျက်စား‌လေ့ရှိသည်။
ထူထပ်စွာ‌ပေါက်‌သော အရွက်တို့၏အကြား၌ နေ့အခါ တွင် ပုန်းလျှိုးအိပ်‌နေတတ်သဖြင့် တွေ့ရခဲသည်။
ညအခါ၌သာ ထွက်လာတတ်သည်။
ယင်း၏အစာမှာ ပိုးဖလံ၊ ချေးထိုးပိုး၊ တိရစ္ဆာန်ငယ်များနှင့် ငှက်ငယ်များဖြစ်သည်။
ဖေ‌ဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ တောလုံငှက်များ သား‌ပေါက်ကြသည်။
မေလနှင့် ဇွန်လတွင် ဒုတိယအကြိမ် သား‌ပေါက်ပြန်သည်။
ဥများကို သစ်‌ခေါင်းထဲ၌ ဥအုလေ့ရှိသည်။
တစ်မြုံလျှင် ၃ ဥမှ ၄ ဥထိ ရှိတတ်သည်။
ဥသည် ခပ်လုံး⁠လုံးဖြစ်၍ ဥခွံမှာ နူးညံ့‌ချောမွတ် သည်။
တောလုံငှက်ကို အရှေ့နိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား‌တွေ့ရသည်။
အနောက်ဘက် ဟိမဝန္တာ‌တောင်အထိ ယင်းကို တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်‌တောများတွင် အမြဲ‌တွေ့ရသော ငှက်မျိုးဖြစ် သည်။
ပေ ၆၀⁠၀၀ အမြင့်ထိ နေနိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) တောလုံငှက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်။
တင်ကျီးငှက် () သည် ‌ခြေ‌ချောင်းများကြားတွင် အ‌ရေပြားရှိ သော ငှက်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။
‌ရေတွင်ငုပ်၍ ငါးများကိုအစာ အဖြစ် လိုက်လံဖမ်းဆီး စား‌သောက်တတ်သည်။
တင်ကျီးငှက် သည် ဇီဝ‌ဗေဒ အလိုအားဖြင့် ‘ဖယ်လာ ကရိုကိုရက်စီဒီး’ မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝှန်းလုံးတွင် တင်ကျီးငှက်အမျိုး မျိုးကို ‌တွေ့နိုင်သည်။
အများအားဖြင့် တင်ကျီးငှက်တို့သည် ပင်လယ်ကမ်း‌ခြေတွင် ‌နေ‌လေ့ရှိကြ‌သော်လည်း မြစ်များနှင့် အိုင် များတွင်လည်း မကြာခဏ‌တွေ့ရတတ်သည်။
ငှက်ကြီးဝံပိုနှင့် တင်ကျီးငှက်သည် နီးစပ်သည်။
တင်ကျီးငှက်ကြီးမျိုးသည် အလျားလက်မ ၃၀ မကရှည်သည်။
တင်ကျီးငှက်အားလုံးတွင် သန်မာ၍ရှည်‌သော နှုတ်သီးနှင့်‌တောင်ပံများရှိသည်။
နှုတ်သီး၏ အဖျား ‌ကောက်သည်။
အမြီးရှိအ‌မွှေးများသည် အနည်းငယ်ဖွင့် ထား‌သော ယပ်‌တောင်ကဲ့သို့ ပြန့်ကားလျက်ရှိသည်။
တင်ကျီးငှက်တို့သည် အများအားဖြင့် ‌ရေငုပ်၍ ငါးဖမ်းရာ၌ ‌ရေထဲတွင် ကြာရှည်စွာ‌နေနိုင်ကြသည်။
‌ရေကူးရာတွင် အ‌ရေ ပြားရှိသည့် ‌ခြေများကို အသုံးပြုသည်။
ပျံသန်း‌သောအခါ ‌ရေ မျက်နှာပြင်နှင့်ကပ်၍ပျံသန်းပြီးလျှင် ငါးများကို ဖမ်းယူတတ်ကြ သည်။
သို့မဟုတ်လျှင်လည်း ရေပေါ်တွင် ကိုင်းလျက်ရှိ‌သော သစ်ကိုင်း‌ပေါ်တွင်နားကာ ငါး‌ပေါ်လာမည်ကို ‌စောင့်‌မြော်‌နေ တတ်သည်။
အစာစားရာတွင် ‌လောဘတကြီး စားမျို‌လေ့ရှိ သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တင်ကျီးငှက်သည် အလျား ၃၂ လက်မခန့်ရှိ သည်။
သား‌ပေါက်ချိန်ဖြစ်‌သော စက်တင်ဘာလဆန်းမှ ဒီဇင် ဘာလလယ်အထိ ပါးနှစ်ဘက်နှင့် နံ‌ဘေးတို့တွင် အဖြူ‌ရောင်ရှိ သည်။
ထို့‌ကြောင့် တင်ကျီးငှက်ကို မှတ်မိရန် လွယ်ကူသည်။
ငှက်ငယ်များသည် ပို၍အ‌ရောင်ညိုပြီးလျှင် ‌အောက်ပိုင်းတွင် အဖြူ‌ရောင်ရှိသည်။
‌ဘေးဘက်နှင့်တစ်ခါတစ်ရံ ကိုယ်အလယ် ပိုင်းတွင် အညိုကွက်များရှိတတ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တင်ကျီးငှက်မျိုးသည် ‌ရေချိုသက်သက်တွင် သာ ကျက်စားသည့် ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
မြစ်များနှင့် အိုင်များ တွင် အုပ်ဖွဲ့ကာ‌နေကြသည်ကို မကြာခဏ ‌တွေ့ရတတ်သည်။
ပျံသန်းရာတွင် လည်ပင်းကို‌ရှေ့သို့ဆန့်ထုတ်ပြီး‌နောက် အ‌တောင် ကို မှန်မှန်ရိုက်ခတ်ကာ အ‌တော်မြန်မြန်ပျံသည်။
ပျံရာ၌ တည့် တည့်ပျံသည်။
နား‌နေသည့်အခါတွင် ဝမ်းဘဲများကဲ့သို့ ရေပေါ်၌ မနားဘဲ၊ ကမ်း‌ခြေ‌ပေါ်၌၎င်း ‌ကျောက်တုံးများ ‌ပေါ်၌၎င်း သစ်ပင်များ‌ပေါ်၌၎င်း နား‌နေ‌လေ့ရှိသည်။
ထိုကဲ့သို့ နား‌နေ ခိုက်တွင် အ‌တောင်များကိုဖြန့်၍ ‌နေလှန်း‌လေ့ရှိသည်။
ကုန်း ‌ပေါ်၌ ‌လျှောက်သွားသည့်အခါ ငှက်ကြီးဝံပိုကဲ့သို့ ကိုယ်ကို မတ်မတ်ထား၍ သွားတတ်ကြသည်။
သို့‌သော် ‌ခေတ္တမျှသာ လျင်မြန်စွာ သွားနိုင်သည်။
‌ရေကူး‌သောအခါ ‌ခေါင်းကိုမတ်မတ် ထားလျက် ကိုယ်ကိုနှစ်၍ကူးသည်။
ထိတ်လန့်သည့်အခါ၌ ကိုယ်ကို‌ ရေအောက်သို့နှစ်၍ ‌ခေါင်းနှင့်လည်တံသာ ‌ဖော်ထား သည်။
‌ရေငုပ်ကျွမ်းကျင်‌သော်လည်း ‌ရေထဲ၌ စက္ကန့် ၆၀ ထက် ပို၍ ‌နေခဲသည်။
ငါးဖမ်းအလွန် လျင်မြန်သည်။
မိသည့်အစာကို မမျိုမီ အများအားဖြင့် ရေပေါ်သို့ယူလာတတ်သည်။
အစာကို ‌ခေါင်းပိုင်းမှစ၍ မျိုချ‌လေ့ရှိသည်။
‌ရေပြင်မှထ၍ အပျံတွင် ‌တောင်ပံများကို ရိုက်ခတ်ရုံမျှမက ‌ခြေများဖြင့်လည်း ယက်ကန် ပေးကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ငှက်များ။
ဥပန်းငှက်သည် တင်ကျီးငှက်မျိုးတွင် ပါဝင်သည်။
ဥပန်းငှက်ကို အန်ဟင်ဂါ မြွေငှက်၊ အမေရိကန် ဥပန်းငှက်၊ ရေကြက်ဆင်ဟု ခေါ်ကြပြီး ရေနေပျော်ငှက် တစ်မျိုးဖြစ်ကာ အမေရိကားတိုက် ပူနွေးသောဒေသများတွင် ကျက်စားနေထိုင်ကြသည်။
အန်ဟင်ဂါဆိုသော စကားလုံးသည် ဘရာဇီးလူမျိုး၊ တူပီဘာသာစကားမှ လာပြီး မကောင်းဆိုးဝါးငှက် (သို့) မြွေငှက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုယ် အလျားမှာ သုံးပေရှိ၍ ရှည်လျား ပြီးလျှင် မြွေကဲ့သို့ တွန့်လိပ်လှုပ်ရှားနိုင်သောလည်တံရှိသည်။
နှုတ်သီးမှာ လှံနှင့်တူသည်။
ဥပန်းငှက်၏ မေး၊ လည်ချောင်းနှင့် ရင်ပတ်တို့သည် ဖြူနေသဖြင့် အခြားတင်ကြီး ငှက်များ နှင့် မမှားနိုင်ချေ။
နေထိုင်ရာ ဒေသ ဥပန်းငှက်ကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပူနွေးသော ရေတိမ်ပိုင်း ဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။
အမေရိကန် ဥပန်းငှက်ကို နေရာဒေသပေါ် မူတည်ပြီး နှစ်မျိုးခွဲခြားထားသည်။
ပထမတစ်မျိုးကို တောင်အမေရိကတိုက်၊ အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်း အရှေ့ဘက်နှင့် ထရီနီဒတ်ကျွန်း နှင့် တိုဘက်ဂိုကျွန်းများတွင် တွေ့ရှိရပြီး နောက်တစ်မျိုးကို အမေရိကန်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း၊ မက္ကဆီကို၊ ကျူးဘားနှင့် ဂရင်နာဒါနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။
ဥပန်းငှက်၏ အစောဆုံး ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းကို ဩစတြေးလျတိုက်၌ တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဥပန်းငှက်များသည် အပူချိန်နှင့် နေရောင်ခြည် ရရှိမှုအပေါ် မူတည်ပြီး တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်ဒေသများကို ပြောင်းရွေ့နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
ဆောင်းရာသီကာလများတွင် တောင်ဘက်အီကွေတာဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ပြီး နွေကာလများတွင် မြောက်ဘက်အအေးပိုင်း ဒေသများသို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ နေထိုင်ကြပြန်သည်။
ဥပန်းငှက်၏ အရွယ်အစားမှာ ခန္ဓာကိုယ်အရှည် သုံးပေခန့်ရှိပြီး တောင်ပံအလျားမှာ ၃.၇' ခန့် ရှိသည်။
အလေးချိန်အားဖြင့် ၃-ပေါင်ခန့် ရှိပြီး ဘဲခြေကဲ့သို့ အရေပြားဆက်ထားသော အဝါရောင်ခြေထောက်များ ရှိသည်။
အထီးများတွင် တောက်ပြောင်ချောမွေ့သော အမည်းနှင့် အစိမ်းရောင် တောင်ပံများ ပါရှိပြီး အမြီးမှာ အမည်းနှင့် အပြာရောင်ရှိကာ အမြီးထိပ်ဖျားတွင် အဖြူရောင်အမွှေးပါရှိသည်။
ဦးခေါင်း၏ ကျောဘက်နှင့် လည်ပင်းတွင် အညိုရောင်နှင့် ခရမ်းဖြူရောင် သန်းနေသည့် ရှည်လျားသည့် အမွှေးများရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ် အပေါ်ဘက်နှင့် တောင်ပံတို့တွင် အဖြူရောင် အစက်အပြောက် နှင့် အစင်းကြောင်းများ ပါရှိသည်။
ဥပန်းငှက် အမများသည်လည်း အထီးများနှင့် အများအားဖြင့် ဆင်တူပြီး ဦးခေါင်း လည်ပင်းနှင့် ရင်ဘတ်အထက်ပိုင်းတို့တွင်သာ မီးခိုးရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်များ ပါရှိသည်။
ဥပန်းငှက်၏အော်သံမှာ စူးရှ၍ ဖားအော်သံမျိုးဖြစ်သည်။
ရေချိုကို ကြိုက်နှစ်သက်သောငှက်ဖြစ်သဖြင့် ဥပန်းငှက်သည် ရေနက်သည့် မြစ်နှင့်ထုံးအိုင်များသို့ မကြာခဏ သွားလေ့ရှိသည်။
မြေကြီးနှင့်လည်းကောင်း၊ ရေပြင်နှင့်လည်းကောင်းး၊ ကပ်နေသောအခါများတွင် ဥပန်းငှက်သည် ကောင်းစွာ မပျံနိုင်ချေ။
အမြင့်တွင်မူ အခြား တင်ကျီးငှက် များကဲ့သို့ပင် ကောင်းစွာပျံသန်းနိုင်လေသည်။
ဥပန်းငှက်သည် ဆိုခဲ့သော မြစ်နှင့် ထုံးအိုင်မျိုးသို့ ရောက်သွား သောအခါတွင် ရေကူးနေလေ့ရှိသည်။
ရေကူး သောအခါ ကိုယ်ကို ရေတွင်နှစ်၍ ဦးခေါင်းနှင့်လည်တံ ကိုသာ ဖော်ထားလေ့ရှိသည်။
ရေကူးနေစဉ် လည်တံရှည်ကြီးကို ကောက်ကာကွေးကာ တွန့်လိမ်ကာနှင့် ဟိုဘက်သည်ဘက်လှည့်၍ ကြည့်လေ့ ရှိသည်။
ထိုသို့ လည်တံကို လှုပ်ရှားနေ စေသော အခါတွင် မြွေနှင့်လွန်စွာ တူသောကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထိုငှက်ကို စနိတ်ဗတ် (Snake Bird) ဟုခေါ်လေ့ရှိကြသည်။
ဥပန်းငှက်သည် ရေကူးနေစဉ် ရေတွင် မကြာမဏ ငုပ် လေ့ရှိသည်။