kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၂၀၀၆ ခုနှစ် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ မိမိကိုယ်တိုင် ဖြည့်သွင်းသော လူမျိုးရင်းများတွင် အများဆုံးမှာ ကနေဒီယန် ဖြစ်ပြီး (လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ ၃၂ ရာခိုင်နှုန်း) ၎င်း၏ နောက်တွင် အင်္ဂလိပ် လူမျိုး (၂၁%)၊ ပြင်သစ် ( ၁၅.၈%)၊ စကော့လူမျိုး ( ၁၅.၁%)၊ အိုင်းရစ်ရှ် (၁၃.၉%)၊ ဂျာမန် (၁၀.၂%)၊ အီတလီ (၄.၆%)၊ တရုတ် (၄.၃%)၊ ဖတ်စ်နေးရှင်း (၄.၀%)၊ ယူကရိန်း (၃.၉%) နှင့် ဒတ်ချ် ( ၃.၃%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အသိအမှတ် ပြုထားသော ဖတ်စ်နေးရှင်း အုပ်စိုးသူ နှင့် လူမျိုးစု ပေါင်း ၆၀၀ ခန့် ရှိပြီး စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၁,၁၇၂,၇၉၀ ဦး ခန့် ရှိသည်။
၂၀၀၆ တွင် ကနေဒါရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ၏ လူဦးရေ တိုးပွားနှုန်းမှာ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံး တိုးပွားနှုန်း၏ နှစ်ဆခန့်မျှ ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၄ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သည် ရှေးဦးနေထိုင်သူ အဖြစ် မိမိတို့ဘာသာ ခံယူကြသည်။
လူဦးရေ၏ အခြားသော ၁၆.၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှေးဦးနေထိုင်သူ မဟုတ်သော အခြားသော လူနည်းစု လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သိသာထင်ရှားသော လူနည်းစု လူမျိုး များမှာ တောင်အာရှသား (၄.၀%)၊ တရုတ် (၃.၉%) နှင့် လူမည်း (၂.၅%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၆ ကြားတွင် သိသာထင်ရှားသော လူနည်းစု လူမျိုးများ၏ လူဦးရေမှာ ၂၇.၂ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် အခါက လူနည်းစု လူမျိုးများမှာ ကနေဒါ လူဦးရေ ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်း အောက် ( ၃၀၀,၀၀၀ သိန်းခန့်) သာ ရှိသည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ ၅ ယောက်တွင် ၁ ယောက် (၁၉.၈%) မှာ နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြပြီး အသစ်ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်လာသူ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာရှမှ ဖြစ်ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း မှလည်း ပါဝင်သည်။
ကနေဒါသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူများ၏ အဓိက ရင်းမြစ်နိုင်ငံများမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကနေဒါ စာရင်းဇယား ဌာန၏ အဆို အရ သိသာသော လူနည်းစု လူမျိုးစုများသည် ၂၀၃၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံမျှ ဖြစ်လာနိုင်သည် ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဘာသာတရား မျိုးစုံရှိသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ အများအပြားပင် ရှိသည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်း အရ ကနေဒါနိုင်ငံသားတို့၏ ၆၇ % မှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ပြီး ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်များမှာ ၃၈.၇% အထိ ရှိပြီး အများဆုံး ဖြစ်သည်။
ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်များတွင် ယူနိုက်တက် ကနေဒါ ဘုရားကျောင်း အသင်းတော်တွင် ၆.၁ % ရှိပြီး အန်ဂလီကန် တွင် ၅.၀% ရှိကာ နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များမှာ ၁.၉% ရှိသည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်၌ ၂၃.၉% မှာ ဘာသာမဲ အဖြစ် ကြေညာကြပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်က ဘာသာမဲ့ ရာခိုင်နှုန်း ၁၆.၅% သာ ရှိသည်။
ကျန်ရှိသော ၈.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ခရစ်ယာန်မဟုတ်သော ဘာသာများကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် အစ္စလာမ် ဘာသာဝင် ၃.၂%၊ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၁.၅% ပါဝင်သည်။
ကနေဒါနိုင်ငံသား အများစုမှာ ဘာသာတရားသည် ၎င်းတို့ ရှင်သန်လှုပ်ရှား နေထိုင်ကြသော နေ့စဉ်ဘဝ၏ အရေးကြီးသော နေရာတွင် မပါဝင်ဟု ယူဆကြသော်လည်း ဘုရားသခင်ကိုမူ ယုံကြည်ကြသည်။
ဘာသာတရား ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း နှင့် နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆကြသည်။
ကနေဒါတွင် တရားဝင် နိုင်ငံတော် ဘုရားကျောင်းဟူ၍ မရှိဘဲ အစိုးရက လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်မှု ကို တရားဝင် အားပေးသည်။
ကနေဒါ လွတ်လပ်မှုနှင့် အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ချာတာ အခန်း (၁၆) နှင့် ဖက်ဒရယ် ရုံးသုံး ဘာသာစကား အက်ဥပဒေ အရ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ နှစ်မျိုးကို ရုံးသုံးဘာသာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ကနေဒါ ဖက်ဒရယ် အစိုးရသည် ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးကို တရားဝင် သုံးစွဲပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကား ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး မှ ဆောင်ရွက်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများ၊ ပါလီမန် နှင့် အခြားသော ဖက်ဒရယ် အဖွဲ့အစည်းများ အားလုံးတွင် ညီမျှသော အခြေအနေ ရှိသည်။
နိုင်ငံသားအားလုံးတွင် လုံလောက်သော အသုံးပြုသူ ရှိပါက အစိုးရ၏ ဝန်ဆောင်မှုကို အင်္ဂလိပ် သို့မဟုတ် ပြင်သစ် ဘာသာစကားဖြင့် တောင်းဆိုရန် အခွင့်အရေး ရှိပြီး အခြားသော လူနည်းစု ဘာသာစကားများကိုလည်း အခြားသော ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသများ၏ ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများတွင် အာမခံချက် ပေးထားသည်။
200px|thumb|ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ ၉၈% ခန့်မှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာ စကား နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ စကား နှစ်မျိုးစလုံးကို သော်လည်းကောင်း တစ်မျိုးမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း ပြောဆိုကြသည်။
Approximately 98% of Canadians can speak English and/or French. အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားတို့သည် လူဦးရေ ၅၉.၇% နှင့် ၂၃.၂ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီးတို့၏ ပထမ ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ၏ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ် နှစ်ဘာသာစလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကား တစ်မျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကြပြီး ၅၇.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား တစ်မျိုးတည်း၊ ၂၂.၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပြင်သစ်ဘာသာ စကား တစ်မျိုးတည်းနှင့် ၁၇.၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးကို ပြောဆိုကြသည်။
အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ပထမဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုသော လူအုပ်စုမှာ လူဦးရေ၏ ၇၃.၀ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ၂၃.၆ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ရှိကြသည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ် ပြင်သစ်ဘာသာစကား ချာတာ အရ ကွီးဗက်၏ ရုံးသုံးဘာသာ စကားကို ပြင်သစ်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်ဘာသာ စကား အသုံးပြုသော ကနေဒါနိုင်ငံသား များ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကွီးဗက်တွင် နေကြသော်လည်း အွန်တေးရီးယိုး၊ အယ်လဗားတား နှင့် မနီတိုဗာ တောင်ပိုင်းတို့တွင် သိသာထင်ရှားသော ပြင်သစ်စကားပြော လူဦးရေ ရှိသည်။
အွန်တေးရီးယိုးတွင် ကွီးဗက်ပြင်ပ၌ အများဆုံးသော ပြင်သစ်စကားပြော လူဦးရေ ရှိသည်။
နယူးဘရန်းဝစ်မှာ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား နှစ်မျိုးသုံးသော တစ်ခုတည်းသော ပြည်နယ် ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကားပြောသော လူနည်းစု အကေးဒီးယန်း ၃၃ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသည်။
အကေးဒီးယန်း လူမျိုးစုများမှာ နိုဗာစကိုးရှား၏ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ ကိပ်ဘရက်တန် ကျွန်းပေါ် နှင့် ပရင့်စ်အက်ဒွပ်ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်း နှင့် အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။
အခြားပြည်နယ်များတွင် ရုံးသုံးဘာသာစကား မသတ်မှတ်ထားပေ။
သို့သော်လည်း စာသင်ကျောင်းများ၊ တရားရုံးများနှင့် အခြားသော အစိုးရ ဌာနများတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကား အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာစကား ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။
မနီတိုဗာ၊ အွန်တေးရီးယိုး နှင့် ကွီးဗက်တို့တွင် ဒေသဆိုင်ရာ တရားဥပဒေပြု လွှတ်တော်များ၌ အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် နှစ်ဘာသာ စလုံးကို ပြောဆိုကြပြီး ဥပဒေများကိုလည်း နှစ်ဘာသာ စလုံးဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းကြသည်။
အွန်တေးရီးယိုးတွင် ပြင်သစ်ဘာသာစကားမှာ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် တစ်ခု ရှိသော်လည်း တွဲဖက်ရုံးသုံး ဘာသာစကား မဟုတ်ပေ။
ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ဘာသာစကား ၁၁ မျိုးရှိပြီး ဒေသဆိုင်ရာသုံး အမျိုးကွဲ ၆၅ မျိုးမျှ ရှိသည်။
ထိုဘာသာစကားများထဲတွင် ခရီး၊ အင်နွတ်တီတု နှင့် အိုဂျစ်ဘ်ဝေးတို့သာလျှင် ရေရှည်တည်တံနိုင်မည့် ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်သူ အများအပြား ရှိသည့် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။
အချို့သော ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့ သုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားများမှာ အနောက်မြောက်ဒေသတွင် တရားဝင် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် ရှိသည်။
အင်နွတ်တီတုသည် နူနာဗု ဒေသတွင် အဓိက ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသရှိ ရုံးသုံးဘာသာစကား ၃ ခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ကနေဒါ လူဦးရေ စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံသား ၆.၈ သန်းတို့သည် ရုံးသုံးဘာသာစကား မဟုတ်သော ဘာသာစကားကို ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။
ရုံးသုံးဘာသာစကား မဟုတ်သော ဘာသာစကားများထဲမှ ပထမဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုကြသော ဘာသာစကားများမှာ တရုတ် (အဓိကအားဖြင့် ကန်တုံဘာသာ၊ ပြောဆိုသူ ၁,၀၇၂,၅၅၅ ဦး)၊ ပန်ချာပီ ဘာသာ (၄၃၀,၇၀၅ ဦး)၊ စပိန်ဘာသာ (၄၁၀,၆၇၀ဦး))၊ ဂျာမန်ဘာသာ (၄၀၉,၂၀၀ ဦး) နှင့် အီတလီဘာသာ (၄၀၇,၄၉၀ ဦး) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။
ယဉ်ကျေးမှု thumb|ဘီလ်ရိတ်ဒ်၏ ၁၉၈၀ ခုနှစ် လက်ရာ ကျီးနက်ကြီးနှင့် ပထမလူ။
ကျီးနက်ကြီးသည် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများ၏ ထင်ရှားသော ပုံရိပ်တစ်ခု ပင် ဖြစ်သည်။
ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မှီတင်းနေထိုင်ရာ လူမျိုးစု အသီးသီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ရောနှောယှက်နွယ်ခြင်းကို အားပေးသည့် ပေါ်လစီများကို အခြေခံ ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ပေးထားသည်။
ကွီဗက်တွင်မူ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ မှာ ခိုင်မာပြီး ပြင်သစ်စကားပြောသူများက ကွီဗက်၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အင်္ဂလိပ်ကနေဒီယန် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မတူဘဲ သီးသန့်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
သို့သော်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံး အနေနှင့်မူ ကနေဒါသည် ဘာသာရေး၊ ရှေးဦးနေထိုင်သူနှင့် လူမျိုးစု ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ရောစပ် အလှဆင်ထားသော ယဉ်ကျေးမှု ပန်းချီကားကြီး တစ်ချပ်နှင့် အလားသဏ္ဍန် တူသည်။
အများပိုင် ပိုက်ဆံဖြင့် ကျန်းမာရေးထောက်ပံ့ခြင်း၊ အခွန်အခနှုန်း မြင့်မားခြင်း၊ ငွေကြေး မညီမျှမှုကို ထိန်းညှိပေးခြင်း၊ သေဒဏ်ကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု ပပျောက်ရန် အလွန်အားထုတ် လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှုကို ချုပ်ထိန်းခြင်းနှင့် လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင် ခွင့်ပြုခြင်း စသည်တို့မှာ ကနေဒါ၏ ယဉ်ကျေးမှု တန်ဖိုးများကို ညွှန်ပြနေသော အရာများပင် ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်းအရ ကနေဒါယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ် နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံရသည်။
ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့သည် ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကား၊ အနုပညာ နှင့် ဂီတ တို့မှ တစ်ဆင့် ကနေဒါ၏ ကိုယ်ပိုင် လက္ခဏာကို ဆက်လက် လွှမ်းမိုးနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။
ကနေဒါနိုင်ငံသား အများစုမှာ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်နွယ်နေသည်ကို တန်ဖိုးထားကြပြီး ကနေဒါနိုင်ငံအား နဂိုမူလကတည်းက ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်နွယ်နေရာ နေရာ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။
အမေရိကန်မှ မီဒီယာနှင့် ဖျော်ဖြေရေးတို့မှာ အင်္ဂလိပ် စကားပြောသော ကနေဒါ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် အဓိက နေရာ မရှိလျှင်ပင် လူကြိုက်များသည်ဟု ပြောနိုင်သည်။
အလားတူပင် ကနေဒါမှ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးသမားတို့မှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အောင်မြင်ကြသည်။
ကနေဒါ၏ ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အစီအစဉ်များ၊ ဥပဒေများ အပြင် ကနေဒါ အသံလွှင့်ဌာန(CBC)၊ ကနေဒါ အမျိုးသား ရုပ်ရှင် ဘုတ်အဖွဲ့(NFB) နှင့် ကနေဒါ ရေဒီယို၊ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ကော်မရှင် (CRTC) အစရှိသော အဖွဲ့အစည်းများက ဝိုင်းဝန်းပံ့ပိုးကြသည်။
left|ကနေဒါ အမျိုးသား ပန်းချီပြတိုက်တွင် စုဆောင်းထားသော ၁၉၁၆ ခုနှစ် ရေးဆွဲသည့် တွမ် သွန်မဆင် ၏ လက်ရာ ဂျက်ထင်းရူးပင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အနုပညာလောကတွင် နိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံး ပန်းချီဆရာ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြု ခြင်းခံရသော တွမ် သွန်မဆင် ကဲ့သို့သော ပန်းချီဆရာများနှင့် ခုနစ်ယောက် အဖွဲ့ ပန်းချီဆရာများမှာ ထင်ရှားသည်။
သွန်မဆင်သည် ကနေဒါ ရှုခင်းပန်းချီကားများကို ၎င်း သေဆုံးချိန် ၁၉၁၇ ခုနှစ် အသက် ၃၉ နှစ်တိုင်အောင် အလုပ်တစ်ခု အနေနှင့် ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ပန်းချီဆရာ ခုနှစ်ယောက် အဖွဲ့မှာမူ ဝိဉာဏ ဝါဒနှင့် အမျိုးသားရေး အတွက် ဦးတည်ချက်ထား ရေးဆွဲကြပြီး သူတို့၏ ခြားနားသော လက်ရာများကို ၁၉၂၀ မေလတွင် ပထမဆုံး ပြသခဲ့ကြသည်။
ခုနစ်ယောက် အဖွဲ့ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း အဖွဲ့၏ အိုင်ဒီယာများကို ဖော်ဆောင်ရာတွင် အဓိက တာဝန်ရှိသူများမှာ လောရင် ဟဲရစ်၊ အေ ဝိုင် ဂျက်ဆန်၊ အာသာ လစ်ဆမာ၊ ဂျေ အီး အိတ်ချ် မက်ဒေါ်နယ် နှင့် ဖရက်ဒရစ် ဗာလီ တို့ ၅ ဦး ဖြစ်ကြသည်။
သူတို့အား ဖရန့် ဂျွန်စတန် နှင့် စီးပွားဖြစ် ရေးဆွဲသည့် ပန်းချီဆရာ ဖြစ်သော ဖရန်ကလင် ကာမိုက်ကယ်မှ များမကြာမီ အချိန်တွင် ဝင်ရောက် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
၁၉၂၆ တွင် ပန်းချီဆရာ အေ ဂျေ ကက်ဆန်သည် အဖွဲ့တွင်းသို့ ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။
အဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေသော အခြား ထင်ရှား ပန်းချီဆရာ တစ်ဦးမှာ အယ်မလီ ကားရ် ဖြစ်ပြီး သူမမှာ ရှုခင်းပုံများနှင့် ပစိဖိတ် အနောက်မြောက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ပုံများကို ရေးဆွဲရာတွင် လူသိများသည်။
၁၉၅၀ ခုနှစ်မှစ၍ အိနွတ်တို့၏ အနုပညာ လက်ရာများကို ကနေဒါ အစိုးရမှ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်တော်များသို့ ပေးအပ်လေ့ ရှိခဲ့သည်။
ကနေဒါ ဂီတ အသိုင်းအဝိုင်းမှ နိုင်ငံတကာတွင် ကျော်ကြားသော တေးရေးဆရာများ၊ ဂီတပညာရှင်များ နှင့် တီးဝိုင်းကြီးများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံအတွင်း တေးဂီတ ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို စီအာရ်တီစီ မှ ကြီးကြပ်သည်။
ကနေဒါ အသံသွင်း အနုပညာနှင့် သိပ္ပံ အကယ်ဒမီမှ ကနေဒါ ဂီတဆု ဖြစ်သော ဂျူနိုဆုကို ပေးအပ်ပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှ စတင် ပေးအပ်ခဲ့သည်။
မျိုးချစ်သီချင်းများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၂၀၀ ခန့်ကတည်းက ရှိခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ မျိုးချစ်စိတ်မှ သီးခြား ပေါ်လွင်ထင်ရှားနေသော အမျိုးအစားကွဲ တစ်ခု ဖြစ်ကာ ပထမဆုံး လွတ်လပ်ရေး အတွက် ဥပဒေ ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှု ခြေလှမ်း မတိုင်မီ နှစ် ၅၀ ခန့်ကပင် ရှိခဲ့သည်။
အစောဆုံး ဖြစ်သော ရဲရင့်သည့် ကနေဒါနိုင်ငံသား သီချင်းကို ၁၈၁၂ တွင် ရေးသားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် သီချင်းဖြစ်သော အို ကနေဒါ ကို ကွီဗက်၏ ဘုရင်ခံ ဖြစ်သော သီအိုဒိုး ရိုဘီတိုင်းမှ စိန့်ဂျင်း နှစ်ခြင်းနေ့ အတွက် ဦးစွာ ခွင့်ပြုပေးခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ တွင် တရားဝင် နိုင်ငံတော် သီချင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဂီတသံစဉ်ကို ဖွဲ့သီသူမှာ ကယ်လီဆာ လာဗဲလ်လီ ဖြစ်ပြီး ကဗျာဆရာ နှင့် တရားသူကြီး တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သော အဒေါ့ ဘာဆေး ရူသီယာ ၏ မျိုးချစ် ကဗျာ တစ်ပုဒ်ကို အခြေခံ ရေးဖွဲ့ ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စာသားမှာ မူလက ပြင်သစ် ဘာသာဖြင့် ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၀၆ တွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
right|၂၀၁၀ ဗန်ကူးဗား ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ကနေဒါ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်း အောင်ပွဲခံနေပုံ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အားကစား လှုပ်ရှားမှု သမိုင်းမှာ ၁၇၇၀ ခုနှစ်များမှ စတင်ခဲ့သည်။
Henry Roxborough, "The Beginning of Organized Sport in Canada", Canada (1975) 2#3 pp 30–43 ကနေဒါ၏တရားဝင် နိုင်ငံတော် အားကစားနည်းများမှာ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ ကစားနည်းနှင့် လာခရော့စ် ကစားနည်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကနေဒါ၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသကြီး ရှစ်ခုထဲမှ ခုနစ်ခု ဖြစ်သော တိုရွန်တို၊ မွန်းထရီအော၊ ဗန်ကူးဗား၊ အော့တဝ၊ ကယ်လ်ဂရီ၊ အက်ဒမန်တန် နှင့် ဝင်နီပက် တို့တွင် နေရှင်နယ် ဟော်ကီ လိခ် ၏ အသင်းများ အသီးသီး ရှိကြပြီး ကွီဗက်မြို့တွင် ကွီဗက်နော်ဒစ် ဟူသော ဟော်ကီအသင်း ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ တွင် ကော်လိုရာဒိုသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။
အခြား လူကြည့်များသော အားကစားနည်းများမှာ ရေခဲပြင်တွင် ဒိုးပစ် ကစားရသော ကားလင်း အားကစားနည်း နှင့် ကနေဒါ ဘောလုံး ကစားနည်းတို့ ဖြစ်ကာ ကနေဒါ ဘောလုံးကို ကနေဒါ ဘောလုံး လိခ်တွင် ကြေးစား ကစားကြသည်။
ဂေါက်သီး၊ တင်းနစ်၊ ဘေ့စ်ဘောလ်၊ စကီး၊ ခရစ်ကက်၊ ဘော်လီဘော၊ ရက်ဂ်ဘီ ယူနီယံ၊ ဘောလုံး နှင့် ဘက်စကက်ဘော ကစားနည်းတို့ကို လူငယ်များ နှင့် အပျော်တမ်းကစားရာတွင် အများအပြား ကစားကြသော်လည်း ကြေးစားပြိုင်ပွဲများနှင့် ကလပ်အသင်းများမှာ များများစားစား မရှိပေ။
သို့သော်လည်း ကနေဒါတွင် ကြေးစား ဘေ့စ်ဘော အသင်း တိုရွန်တို ဘလူးဂျေးစ်၊ ကြေးစား ဘတ်စကက်ဘော အသင်း တိုရွန်တို ရက်ပ်တာ နှင့် အဓိက ဘောလုံးကလပ် ၃ ခု ဖြစ်သော တိုရွန်တို အက်ဖ်စီ၊ ဗန်ကူးဗား ဝှိုက်ကပ် အက်ဖ်စီ နှင့် မွန်းထရီအော အင်ပက် တို့ ရှိသည်။
ကနေဒါသည် ၁၉၀၀ ခုနှစ် အိုလံပစ် ကစားပွဲ စတင်သည့် အချိန်မှစ၍ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတိုင်း လိုလို တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ အဆင့်မြင့် အားကစားပွဲများ ဖြစ်သော ၁၉၇၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ကို မွန်းထရီအော မြို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၈ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ကစားပွဲကို ကယ်လ်ဂရီမြို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၄ ကမ္ဘာ့ ဘက်စကက်ဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၊ ၂၀၀၇ အသက် ၂၀ အောက် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲ နှင့် ၂၀၁၀ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတို့ကို ဗန်ကူးဗား မြို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာရှိ ဝစ်စလာ တို့တွင်လည်းကောင်း အိမ်ရှင်အဖြစ် အသီးသီး လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။
ကနေဒါ၏ နိုင်ငံတော် ပြယုဂ် သည် သဘာဝ၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သည်။
မေပယ်လ်ရွက်ကို ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပြယုဂ် အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှာ ၁၈ ရာစု အစောပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။
မေပယ်လ်ရွက်ကို ယခု လက်ရှိနှင့် ယခင် ကနေဒါ အလံတို့ အပြင် ကနေဒါ၏ အမှတ်တံဆိပ် တို့တွင် အသုံးပြု ထားသည်။
အခြား ထင်ရှားသော ပြယုဂ်များမှာ ဘီဗာဖျံ၊ ကနေဒါ ငန်း၊ ရေဝမ်းဘဲ၊ သရဖူ၊ တော်ဝင် ကနေဒါ မြင်းစီး ပုလိပ် နှင့် လတ်တလောတွင် တိုတန်ပိုးလ် ခေါ် ကိုယ်စားပြု အရုပ်များ ချယ်သထားရာ တိုင် နှင့် အိနွတ်ဆွတ် ရုပ်တုတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကနေဒါ နိုင်ငံသုံး ငွေအကြွေစေ့များတွင် ထို အမှတ်အသားများကို ရိုက်နှိပ်ထားပြီး တစ်ဒေါ်လာ အကြွေစေ့တွင် ရေဝမ်းဘဲ ပုံကို လည်းကောင်း၊ ၅၀ ဆင့် အကြွေစေ့တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို လည်းကောင်း၊ နစ်ကယ် အကြွေစေ့တွင် ဘီဗာဖျံ ပုံကို လည်းကောင်းရိုက်နှိပ်ထားပြီး မေပယ်လ်ရွက်ပုံ ရိုက်နှိပ်ထားသော ပဲနိစေ့ကို ၂၀၁၃ တွင် သုံးစွဲခြင်းမှ ရပ်တန့်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
ကူဗလိုင်ခန် ( ၁၂၁၆- ၁၂၉၄ ) သည် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဘက် တစ်လွှားတွင် တန်ခိုးကြီးမားခဲ့သော မွန်ဂိုဘုရင် ဂျင်ဂစ်ခန်၏ မြေးဖြစ်သည်။
ကူဗလိုင်ခန်မှာ တူလီ၏ ဒုတိယသားဖြစ်၍ ၁၂၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။
ငယ်စဉ်ကပင် နောင်တော်ဖြစ်သူ မန်ဂူ၏ လက်အောက်တွင် စစ်မှုထမ်းကာ တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းဒေသများကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့သည်။
မန်ဂူဘုရင် ကွယ်လွန်သောအခါ ၁၂၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မွန်ဂိုမင်းဆွေမင်းမျိုးတို့၏ အစည်းအဝေးကြီးက သူ့အား ခန်မင်းကြီးအဖြစ် တင်မြှောက်လိုက်ကြသည်။
ခန်မင်းကြီးမှာ လက်ရုန်းရည်၊ နှလုံးရည်နှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ်၍ ဖိုးတော် ဂျင်ဂစ်ခန်၏ ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း တရုတ်နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို သိမ်းသွင်းလိုသော ဆန္ဒပြင်းပြသည်။
ထို့ကြောင့် ဆွန်ဘုရင်တို့ ပိုင်နက်ဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းကို တစ်စတစ်စ တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် ကူဗလိုင်ခန်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ တစ်ခုလုံး၏ ဘုရင်ဖြစ်လာတော့သည်။
ခန်မင်းကြီးသည် မိမိ၏ မြို့တော်ကို ကယ်ရာကိုးရမ်းမှ တရုတ်နိုင်ငံတံတိုင်းကြီးအတွင်း ယခု ပီကင်းမြို့ နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ထိုမြို့တော်သစ်မှာ လေးထောင့်မြေကွက်ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ အဝန်း ၁၈ မိုင်ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ အလွန်ခမ်းနား ကြီးကျယ်လှသဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများကပင် အထူးချီးကျူး ရေးသားကြသည်။
ထိုမြို့တော်ကို တိုင်တူးဟု သမုတ်၍ ‘ရုံးတော်ကြီး’ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အနောက်တိုင်းသားတို့ကမူ ခန်ဗာလိ (ဝါ) ခန်မင်းကြီး၏ မြို့တော်ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဤမြို့တော်ကြီး ခမ်းနားကြီးကျယ်ပုံကို ၁၇ နှစ်တိုင်တိုင် ခန်မင်းကြီးထံတွင် အမှုထမ်းဖူးသူ ဗင်းနစ်မြို့သား မာကိုပိုလိုက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။
၁၈ ရာစုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ကဗျာဆရာကြီး ကိုးလားရစ် က ၅၄ ကြောင်းသော ကဗျာဖြင့် ချီးကျူးရေးသား ပြန်သေးသည်။
ခန်မင်းကြီးသည် မဟာယန ဗုဒ္ဓဝါဒီ တစ်ယောက် ဖြစ်သော်လည်း တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများကိုလည်း လေးစားသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများတွင် တရုတ်လူမျိုးများကို အများအပြား ခန့်ထားသည်။
၁၂၆၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်လူမျိုးများ အလေးအမြတ်ထားလေ့ရှိသော ဖိုးဖွားဗိမာန်ခေါ် ကျောင်းဆောင်ကြီးကို ယန်ချင်မြို့တွင် တည်ဆောက်လေသည်။
၁၂၇၉ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နက္ခတ်တာရာများ ကြည့်ရှုလေ့လာနိုင်ရန် နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီး တစ်ခုကို ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့သည်။
ခန်မင်းကြီးသည် တရုတ်လူမျိုးတို့ အထွတ်အမြတ်ထားသည့် ကွန်ဖြူးရှပ် ကျောင်းတော်ကြီးကို မြို့တော်သစ်ကြီးအတွင်းတွင် ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့သည့်အပြင် ကွန်ဖြူးရှပ် ဆွေတော်မျိုးတော်များအတွက် နယ် ၂ နယ်ကိုလည်း လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ထိုမှတပါး ယန်ချင်မြို့နှင့် ပင်ယန်မြို့များရှိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီး ၂ ကျောင်းကိုလည်း ခိုင်မြဲတည်တံ့အောင် ပြုပြင်ကူညီခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်အတွင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု လွယ်ကူစေရန် မြင်းပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ပါဝင်သော စာပို့စနစ်ကိုလည်းကောင်း၊ တည်းခိုရန် စခန်းပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကိုလည်းကောင်း တီထွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
မြို့တော်နှင့် ရေလမ်းဆက်သွယ်မှု လွယ်ကူစေရန် တူးမြောင်းမဟာကြီးကိုလည်း အသစ်ထပ်မံ ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ဖောက်ကားရောင်းဝယ်မှုတွင် အခက်အခဲ မရှိစေရန် ငွေစက္ကူများ ထုတ်ခဲ့သည်။
ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုများကို အထူးအားပေး ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
ပိုးထည်လုပ်ငန်းနှင့် ရွှေတောင့်လုပ်ငန်းများမှာ များစွာတိုးတက်ကောင်းမွန်လာသည်။
မင်းကြီးသည် စာပေပညာများကိုလည်း အားပေးခဲ့သည်။
တိဗက်လူမျိုး လားမားဘုန်းကြီး မတီဒဝတ်ရှားဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်အား စာပေအက္ခရာ အသစ်တီထွင်စေခဲ့သည်။
ပါရှင်းလူမျိုး ဂျာမားအာလာဒင်ဆိုသူအား ခေတ်မှီပြက္ခဒိန် ပြုလုပ်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
အခြားပညာရှင်များအားလည်း မွန်ဂိုတို့၏ သမိုင်းကို ရေးသားစေခဲ့သည်။
၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် ဝီးဝူးဝါး စာလုံးများဖြင့် စာရေးနည်းကို ပယ်ဖျက်၍ စနစ်သစ်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။
မဟာယန ဗုဒ္ဓဝါဒကိုလည်း နိုင်ငံတော် ဘာသာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
ကူဗလိုင်ခန် လက်ထက်တွင် အနောက်နိုင်ငံမှ သာသာနာပြုပုဂ္ဂိုလ် ၂ ဦး ရောက်ရှိလာသည်။
တစ်ဦးမှာ မွန်တီကော်ဗီအရပ်မှ ဂျွန်ဆိုသူဖြစ်၍ ကျန်တစ်ဦးမှာ ပေါ်ဒနိုနီအရပ်မှ အိုဒိုရစ်ဆိုသူ ဖြစ်သည်။
မင်းကြီးသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးအား လေးလေးစားစားထား၍ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုခွင့် ပေးသည့်အပြင် ဂျွန်အား ပီကင်းမြို့၏ ပထမဆုံး ဂိုဏ်းချုပ်အဖြစ် ချီးမြှင့်လေသည်။
တိဗက်နယ်တွင်မူ ဘုန်းကြီးဘုရင်စနစ်ကို တီထွင်ပေးခဲ့ရာ ယခုတိုင် ဒလိုင်လားမားခေါ် တိဗက် သာသနာပိုင်များမှာ တန်ခိုးထွားလျက်ရှိကြသည်။
၁၂၅၉ ခုနှစ်ရှိ မွန်ဂိုအင်ပါယာ ခန်မင်းကြီးမှာ ရှေးဘိုးလောင်းတော်၊ ဘေးလောင်းတော်များနည်းတူ စစ်တိုက်ခိုက်မှု၊ နိုင်ငံသိမ်းသွင်းမှုများကို လိုလားသည်။
ထိုကြောင့် တိဗက်နိုင်ငံ၊ တာကီစတန်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကိုချင်ချိုင်းနားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းများသို့ စစ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်သည်သာ များခဲ့သည်။
ဂျပန်ကျွန်းကိုမူ ရေတပ်ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။
ကူဗလိုင်ခန်၏ နိုင်ငံတော်မှာ ဘုရင်တစ်ဦးတည်းပိုင် နိုင်ငံများအနက် အကျယ်အဝန်းဆုံး နိုင်ငံတော်ဖြစ်၍ အရှေ့ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ မှ အနောက်ဘက်တွင် ပင်လယ်နက် ကျော်သည်အထိ ကျယ်ပြန့်သည့် အင်ပါယာကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရုတ်ပြေးမင်းခေါ် နရသီဟပတေ့မင်းလက်ထက် ကူဗလိုင်ခန်၏ စစ်သည်တော်များ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် နရသီဟပတေ့မင်းမှာ ပုဂံမှ ပြည်မြို့သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရလေသည်။
နရသီဟပတေ့မင်းသည် သျှင်ဒီသာပါမောက္ခ ရဟန်းတော်အား သဝဏ်လွှာနှင့် ပီကင်းမြို့ ကူဗလိုင်ခန်ဘုရင်ထံ စေလွှတ်စေ့စပ်ခဲ့ရကြောင်း၊ မင်္ဂလာစေတီကျောက်စာတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ထိုကျောက်စာတွင် ကူဗလိုင်ခန်၏ နေပြည်တော်ကို တယ်တူ (တိုင်တူး) ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ကူဗလိုင်ခန်ဘုရင်မှာ အရှေ့ဘက် နိုင်ငံများတွင်သာမက အနောက်ဥရောပ နိုင်ငံများအထိ တန်ခိုးပျံ့နှံ့ခဲ့သော မွန်ဂိုဘုရင် ဖြစ်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ယွန်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မင်းလည်း ဖြစ်သည်။
၁၂၉၄- ခုနှစ်တွင် ကံကုန်တော်မူသည်။
thumb|လူ့လောကသို့ ရောက်လာခါစ ကလေးငယ်အတွက် အန္တရာယ်ကင်း ပရိတ်များ ရွတ်ဖတ်၍ ဆုတောင်းပတ္ထနာ ပြုနေကြခြင်း ကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာ ကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာမှာ မွေးစကလေးကို ကင်ပွန်းရည်၊တရော်ရည် စသည်တို့ဖြင့် ဦးခေါင်းဆေးခြင်း အခမ်းအနားကို ခေါ်ဆိုသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် မွေးစကလေးအား ဝမ်းတွင်း ဆံပင်ရိတ်ပေးသော မင်္ဂလာပွဲဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာသည် ‘ကေသစ္ဆေဒန မင်္ဂလာ’ ဖြစ်သည်။
ကေသစ္ဆေဒန ဟူသည်မှာ ခေါင်းရိတ်ခြင်းဟု အနက်ရ၏။
သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း အလို့ငှာ ကလေး၏ ဦးခေါင်းကို တရော်ကင်ပွန်းတို့ဖြင့် ဆေးကြောသည်ကိုစွဲ၍ ကင်ပွန်းတပ်သည်ဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။
သို့ရာတွင် ယခုခေတ်၌ ထိုမင်္ဂလာ အခမ်းအနားမှာပင် နာမသမုတိ မင်္ဂလာတည်းဟူသော နာမည်ပေးခြင်း အမှုကိုလည်း တစ်ပါတည်း ဆောင်ရွက်လေသည်။
ဤမင်္ဂလာပွဲမျိုးကို တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဂရိနိုင်ငံများတွင် ရှေးပဝေဏသီအခါကပင် ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။
ယဟူဒီလူမျိုးတို့သည် မွေးကင်းစကလေးအား ဆားရည်ဖြင့် ဆေးကြောခြင်း၊ အမည်ပေးခြင်း အခမ်းအနားများကို ခရစ်တော် မပေါ်မီ အချိန်ကာလကပင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပြုလုပ်လေ့ရှိသော ကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာ အခမ်းအနားမှာ တရုတ်လူမျိုး၊ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့ ပြုလုပ်ပုံနှင့် ဆင်တူယိုးမှားပင် ဖြစ်သည်။
ဤထုံးစံဓလေ့မှာ ဟိန္ဒူလူမျိုးများထံမှ ဆင်းသက်ပြန့်ပွားလာဟန်တူသည်။
တရုတ်လူမျိုးများကမူ ဤမင်္ဂလာပွဲကို ‘ခေါင်းရိတ်ပွဲ’ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဇိနတ္ထပကာသနီကျမ်းတွင် ဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ်မင်းသားအား ဖွားမြင်ပြီးသည့်နောက် ၅ ရက်မြောက်နေ့၌ အမည်မှည့်အပ်သော အခမ်းအနားကျင်းပပုံကို ဖော်ပြထားရာ ယခုခေတ် မြန်မာလူမျိုး၊ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့ ကျင်းပပုံနှင့် များစွာတူလှသည်။
ဤအချက်ကို ထောက်ရှုခြင်းဖြင့် ကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပခြင်းမှာ အလွန်ရှေးကျသော ထုံးတမ်းစဉ်လာတစ်ရပ် ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာ ဆင်ယင်ပုံမှာ ကလေးသူငယ်ကို မွေးဖွားပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ် သို့မဟုတ် ၂ ပတ်အတွင်း နေ့ကောင်းရက်သာရွေး၍ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ချမ်းသာသူများအဖို့ ပုဏ္ဏားဆရာများကို ပင့်ဖိတ်ကာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ပုဏ္ဏားဆရာများက ဂါထာမန္တရားများကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ပြီးနောက် မင်္ဂလာပွဲကို စတင်ကျင်းပသည်။
သတ်မှတ်ထားသော နေ့ရက်တွင် မင်္ဂလာပွဲကို ဦးစီးရှေ့ဆောင်ပြုလုပ်သူက မင်္ဂလာစကားများ ပြောကြားပြီးနောက် အသင့်ပြုလုပ်ထားသော ကင်ပွန်းရည်၊ တရော်ရည်တို့ဖြင့် သူငယ်၏ ဦးခေါင်းကို ဆေးကြောပေးသည်။
အကယ်၍ ဦးခေါင်းရိတ်ရန် လိုအပ်လျှင်လည်း ဦးခေါင်းရိတ်ပြီးမှ ဆေးကြောပေးသည်။
ဖိတ်ကြားရောက်ရှိနေကြသော ပရိသတ်ထဲမှ ရင်းနှီးသော ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများကလည်း ကင်ပွန်းရည်ဖြင့် ကလေးအား စတိသုတ်လိမ်း ဆေးကြောပေးကြသည်။
ထိုနောက် သူငယ်အား သန့်ရှင်းဖြူစင်သော အဝတ်အစားသစ်များ ဝတ်ဆင်ပေးပြီးလျှင် အမွှေးနံ့သာတို့ဖြင့် ပက်ဖျန်းလိမ်းကျံပေးကြသည်။
တစ်ဖန် မင်္ဂလာပွဲကို ဦးစီးဆောင်ရွက်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကပင် သူငယ်အား သင့်လျော်သည့် အမည်နာမကို ချီးမြှင့်လေသည်။
‘အရင်းမွေး၊ အဖျားခံ၊ မှတ်ရန်ပဉ္စပွတ်။
သားသမီးရတနာ၊ မည်သညာ၊ ပြုရာလောကဝတ်’ ဆိုသော ဗေဒင်ကျမ်း ဆောင်ပုဒ်နှင့်အညီ ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြသည်။
ပုံစံအားဖြင့် တနင်္ဂနွေနေ့ မွေးဖွားသော သူငယ်ကို တနင်္ဂနွေနံ အစထား၍ တနင်္ဂနွေမှ ၅ ရက်မြောက်သော ကြာသပတေးနံကို အဖျားတွင် ထားလျက် မှည့်ခေါ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုကြောင့် တနင်္ဂနွေသား၏ အမည်ကို ‘အောင်ပွင့်’၊ ‘အောင်ပန်း’ စသည်ဖြင့် မိဘများနှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်၍ မှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်။
ကလေးအား အမည်မှည့်ပြီးနောက် ကြေးမုံပြင်ကို ကြည့်ရှုစေသည်။
ဓား၊ အပ်ါ၊ ကညစ် စသော လူသုံးပစ္စည်းများကိုလည်း စတိအဖြစ် ကိုင်တွယ်စေသည်။
ထိုနောက်တဖန် မြေကြီးပေါ်တွင် ၇ ကြိမ်မျှ ခြေထောက်ချစေ၍ သွားသည့်ဟန်ပြုစေသည်။
မင်္ဂလာပွဲသို့ ကြွရောက်လာသော ဧည့်ပရိသတ်များက သူငယ်ကျန်းမာ ချမ်းသာစေရန်၊ အသက်ရှည်ရန် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့ကြသည်။
ဖိတ်မန္တကပြုထားသည့် ဧည့်ပရိသတ်တို့အား စားသောက်ဖွယ်တို့ဖြင့် တည်ခင်းကျွေးမွေးကြသည်။
ဤမင်္ဂလာပွဲတွင် မိဘဆွေမျိုးများက ကလေးသူငယ်အား ရွှေငွေပစ္စည်း ရတနာများ လက်ဖွဲ့လေ့ရှိသည်။
ကင်ပွန်းတပ် မင်္ဂလာပွဲ ပြုလုပ်ခြင်း၏ အဓိပ္ပာယ်သဘောမှာ လောကအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ကလေးသူငယ်အား တစိမ်းသက်သက်ဘဝမှ အမည်သညာပေးကာ လူ့လောကကြီးနှင့်လည်းကောင်း၊ လူသုံးပစ္စည်းများနှင့်လည်းကောင်း၊ မိတ်ဆက်ပေးလိုက်သည့်အပြင် လူ့ဆက်ဆံမှု အဆောက်အအုံထဲ့သို့ ထည့်သွင်းမြှင့်တင်ပေးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ဤသည်တို့ကို အကြောင်းပြု၍ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အခြားလုပ်ငန်းရပ်များတွင်လည်း လုပ်ငန်းစတင်ခြင်း၊ အမည်ပေးခြင်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်လျှင် ကင်ပွန်းတပ်သည်ဟုပင် တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
ကိုင်ရိုမြို့၏ ညဘက်ရှုခင်း ကိုင်ရိုမြို့သည် ခေတ်သစ်အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ အာဖရိကတိုက်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
နိုင်းမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ထိပ်ခွဆုံ၏ အထက် ၈ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ မိုင် ၁၃၀ ကွာဝေး၍ စူးအက်မြို့မှ အနောက်ဘက်သို့ မိုင် ၈၀ ခန့်ကွာဝေးသည်။
အာဖရိကတိုက်တွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံးမြို့ဖြစ်၍ နိုင်းမြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် ၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားစွာ တည်ရှိသည်။
မြို့တစ်ပိုင်းမှာ နိုင်းမြစ်ဝှမ်း၏ နုံးတင်မြေနု ကွင်းပြင်ပေါ်တွင် ကျရောက်နေ၍ တစ်ပိုင်းမှာ မိုကက်တမ် ထုံးကျောက်တောင်များ၏ ဆင်ခြေလျှောပေါ်တွင် ကျရောက်နေသည်။
အလယ်ခေတ်အတွင်းက ကိုင်ရိုမြို့သည် ထင်ရှားခဲ့သည်။
၇ ရာစုနှစ်အတွင်းက အာရပ်လူမျိုးတို့ အီဂျစ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သောအခါ မွတ်စလင်ဗိုလ်ချုပ်သည် သူ၏ ခံတပ်အနီး နိုင်းမြစ်ကမ်းပါးတစ်နေရာတွင် မြို့တစ်မြို့ တည်ဆောက်၍ အယ်-ဖော့စတတ်မြို့ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
၁၀ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဖက်တီမိုက်ဘုရင်များက မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ အနည်းငယ်တိုးချဲ့ပြီးလျှင် အယ်-ကဟီးရား (စစ်နိုင်မြို့) ဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် မြို့သစ်တည်ခဲ့ပြန်သည်။
ထိုနေရာမှာ ယခုခေတ်သစ် ကိုင်ရိုမြို့နေရာပင် ဖြစ်လေသည်။
အယ်အက်ဇဟာပလီ ရှေးခေတ် အီဂျစ်လူမျိုးတို့၏ လက်ရာဖြစ်သော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများစွာကို ကိုင်ရိုမြို့တွင် တွေ့ရသည်။
မြို့တံခါးများ၊ ပြတိုက်၊ ရဲတိုက်နှင့် မျှော်စင်ကြီးများ၊ ပလီကြီးများမှာ မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ ဖြစ်ကြ၏။
ထို့ပြင် အီဂျစ်ဘုရင်ဟောင်းများ၏ သင်္ချိုင်းရာများဖြစ်သော ပိရမစ်အဆောက်အအုံများကို မြို့အပြင်ဘက်တွင် တွေ့ရသည်။
ကိုင်ရိုမြို့ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများတွင် အယ်အက်ဇဟာပလီနှင့် တက္ကသိုလ်လည်း ပါဝင်သည်။
မြို့၏ ခေတ်မှီရပ်ကွက်သစ်များတွင် ခေတ်သစ်အဆောက်အအုံများနှင့် လမ်းမကြီးများကို တွေ့နိုင်သည်။
ကိုင်ရိုမြို့ကို တဖြည်းဖြည်းချဲ့ထွင်လာရာ ယခုအခါ နိုင်းမြစ်လယ်ရှိ ဂျဇီးရာကျွန်းနှင့် ကိုင်ရိုမြို့ ဗဟိုရပ်ကွက်များကို တံတားကြီးများဖြင့်ပင် ဆက်သွယ်ထားရှိသည်။
မြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းတွင်ကား ပိရမစ်အဆောက်အအုံများရှိသော ဂီးဇာမြို့ တည်ရှိသည်။
ကိုင်ရိုမြို့သည် ဥရောပတိုက်နှင့် အရှေ့တိုင်းပြည်များ၏ ဗဟိုတွင် တည်ရှိ၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် အရေးပါသော မြို့ဖြစ်သည်။
အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွက်ကား ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာသဖွယ် ဖြစ်သည်။