kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဝိုင်ပရိုသည် အခြားကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ကုမ္ပဏီကြီးများဖြစ်သော Alcatel (အဲလ်ကတဲလ်)၊ Nokia (နိုကီယာ)၊ Cisco (ဆစ်စ်ကို)၊ Erricsson (အဲရစ်ခ်စ်စင်န်)နှင့် Nortel (နော်တယ်လ်) တို့နှင့် လက်တွဲအလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။
General Electric ကုမ္ပဏီနှင့် လည်းအကျိုးတူပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပရမ်ဂျီသည် Yasmeen(ရက်စ်မီးန်) နှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး သားသမီးနှစ်ဦး (Rishad-ရစ်စ်ဟက်ဒ် နှင့် Tariq-တာရစ်ဒ်) ထွန်းကားခဲ့သည်။
ရစ်စ်ဟက်ဒ်သည် Aditi (အဒီတီ) နှင့်အိမ်ထောင်ကျပြီး ယခု အိုင်တီလုပ်ငန်း၏ စီအီးအိုအဖြစ် တာဝန်ယူထားသည်။
ပရမ်ဂျီသည် ချမ်းသာသူတစ်ဦးဖြစ်စေကာမူ ငွေကြေးသုံးရာတွင် စေ့စပ်သေချာသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သူသည်ပလွှားခြင်းမရှိပဲ ခြိုးခြံချွေတာသူလည်းဖြစ်ကြောင်းကို သူစီးသော ကားဖြစ်သည့် တိုယိုတာကိုရိုလာကားက သက်သေခံလျက်ရှိသည်။
လေယာဉ်စီးလျှင် ရိုးရိုးတန်းမှ စီးခြင်း၊ ဇိမ်ခံဟိုတယ်ကြီးများတွင် မနေပဲ ကုမ္ပဏီ၏ တည်းခိုဆောင်များတွင်သာ နေထိုင်ခြင်း၊ သူ့သားမင်္ဂလာပွဲနေ့က နေ့လယ်စာကို တစ်ခါသုံးစက္ကူပန်းကန်ဖြင့် သုံးဆောင်ခဲ့ခြင်းတို့က သူ၏ရိုးရိုးနေတတ်သော စရိုက်ကို ထင်ဟပ်လျက်ရှိသည်။
ရရှိခဲ့သည့်ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များနှင့် ဆုတံဆိပ်များ ပရမ်ဂျီ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ဝိုင်ပရိုကုမ္ပဏီ အလွန်လျင်မြန်စွာတိုးတက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် Business Week (ဘစ်ဇ်နပ်စ် ဝီးခ်) မှ သူ့အား အထူးချွန်ဆုံးသောစွန့်ဦးတီထွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။
၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် Manipal Acedemy of Higher Education မှ ချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် သူ၏ ထူးချွန်သော ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ဆောင်မှုများအတွင် အိန္ဒိယ အစိုးရမှPadma Vibhushan ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော Aligarh Muslim တက္ကသိုလ်၏ ၅၈ ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားတွင် (D.Litt) ဒေါက်တာဘွဲ့ကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Connecticut ပြည်နယ်၊ Middletown ရှိ Weslayan တက္ကသိုလ်မှ ၎င်း၏ ထူးချွန်သော ပရဟိတလုပ်ငန်းများအတွက် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ကို အပ်နှင်းခဲ့သည်။
၂၀၁၀ခုနှစ် မတ်လ၉ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အချမ်းသာဆုံးသောသူတစ်ယောက် ဖြစ်လာပြီး သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု အရပ်ရပ်မှာ ဒေါ်လာ ၁၇ ဘီလီယံဖြစ်သည်။
အဇင်းမ် ပရမ်ဂျီဖောင်ဒေးရှင်း ဤဖောင်ဒေးရှင်းကို အဇင်းမ် ပရမ်ဂျီ၏ ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ပြီ ၎င်း၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ “အစိုးရနှင့် အခြားဆက်စပ် လူထုအကျိုးပြု အဖွဲ့အစည်းများနှင့်တက်ကြွစွာ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်၍ အဓိကလူမှုရေးပြဿနာများကို ထိထိမိမိကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းပြီး ထင်သာမြင်သာသော ရလဒ်များရရှိစေရေး” ဖြစ်သည်။
ဖောင်ဒေးရှင်း၏ အဓိကစီမံကိန်းမှာ “ကျောင်းပညာရေးအရည်အသွေးကို ထိရောက်စွာ မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပြီး လူထုကိုလည်းစိတ်ကျေနပ်မှုပေးနိုင်သော သင်ခန်းစာ မော်ဒယ်လ်များ ရေးသားခြင်း” ဖြစ်သည်။
ထိုစီမံကိန်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မူလတန်းပညာရေးစနစ် တသမတ်တည်း ဖြစ်စေရန်ဖြစ်သည်။
အခြေခံပညာရေးစနစ် အရည်အသွေးတိုးတက်ရေး(အထူးသဖြင့်ကျေးလက်တောရွာရှိကျောင်းများအတွက်)ကို နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် အဓိကထားလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အဇင်းမ် ပရမ်ဂျီဖောင်ဒေးရှင်းသည် နည်းပညာအသစ်အဆန်းအဖြစ် Personal ကွန်ပျူတာ တစ်လုံးထဲဖြင့် display terminal ၃ခု၊ keyboard ၃ခု၊ mouse ၃ခု ချိတ်ဆက်၍ ကွန်ပျူတာ ၃လုံးအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သော နည်းပညာကို တင်ပြခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် အိန္ဒိယကျောင်းများအတွက် ပညာရေးအထောက်အကူပြု စီဒီအသစ် ၅မျိုးကို ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။
၎င်းတို့မှာ- Friendly Animals and Journey on the Clouds (English) Swatantra Divas Fun with Chinchoo in Mathematics Khel-mel ခဲလ်မဲလ် (ဟိန္ဒူဘာသာ)၂၀၀၅ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ တွင်ဖြန့်ချိ တို့ဖြစ်သည်။
အထက်ပါ စီဒီခွေများကို စာတန်းထိုး ဘာသာစကား ၇၀ ဖြင့်ဖြန့်ချိပေးခဲ့သည်။
ယခုအခါတွင် ကာနာတကနယ်အတွက် စာတန်းထိုး ဘာသာစကား ၆၈ခု၊ အန်ဒရာပရာဒက်ရှ်နယ်အတွက် စာတန်းထိုး ဘာသာစကား ၄၂ခု၊ တမီးလ်နဒုနယ်နှင့် ပွန်ဒီချယ်ရီနယ် အတွက် စာတန်းထိုး ဘာသာစကား ၃၅ခု၊ အူရူဒူးနယ်ရှိ အလယ်တန်းအတွက် စာတန်းထိုး ဘာသာစကား ၁၈ခု၊ အိုရစ်စာနယ်အတွက် စာတန်းထိုး ဘာသာစကား ၆ခု၊ ဂူဂျာရက်နယ်အတွက် စာတန်းထိုး ဘာသာစကား ၁၄ခု၊ ပွန်ဂျက်နယ်အတွက် ၃ခုနှင့် ကီရာလနယ်အတွက် ၁ခု တို့ကို ဘာသာပြန်စာတမ်းထိုးပေးပြီး ဖြစ်သည်။
ဖောင်ဒေးရှင်းအနေဖြင့် အန်ဒရာပရာဒက်ရှ်နယ်တွင် ကောက်ယူခဲ့သော ကွန်ပျူတာနည်းပညာကို အခြေခံပြီး ကောက်ယူခဲ့သော စစ်တမ်း ( ၂၀၀၅ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ကျောင်းသားပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ထံမှ ကောက်ယူ)၊ ပညာလေ့လာသင်ယူခြင်း အာမခံအစီအစဉ် နှင့် ကာနာတာကရှိ ပေါ်လစီရေးဆွဲခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၀ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကျောင်းများတိုးတက်ရေးအတွက် ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံလှူဒါန်းရန် ကတိပြုခဲ့သည်။
ထိုသို့ပြုလုပ်ရန်အတွက် ဝိုင်ပရိုကုမ္ပဏီတွင် ၂၁၃ မီလီယံနှင့်ညီမျှသည့် သူပိုင်ဆိုင်သော ရှယ်ယာများကို အဇင်းမ် ပရမ်ဂျီဖောင်ဒေးရှင်းသို့ လွှဲပြောင်း ပေးရမည်ဖြစ်သည်။
ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းမှာ အိန္ဒိယဘီလျံနာ များကြားတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်သည်။
ခါလီဖာ မိုးမျှော်တိုက်သည် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု ဒူဘိုင်းမြို့ရှိ မိုးမျှော်တိုက်ကြီး ဖြစ်ပြီး ၈၂၈ မီတာမြင့်ကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။
ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ၂၀၀၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးသည်။
ခါလီဖာ မိုးမျှော်တိုက်ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ် အသုံးပြုသည်။
ထိုအချိန် မတိုင်မီက ဒူဘိုင်း မိုးမျှော်တိုက်ဟု လူသိများကြသည်။
ကမ္ဘာအေးစေတီမှာ ရန်ကုန်မြို့ ရေကူးရပ် သီရိမင်္ဂလာကုန်းတွင် တည်ရှိသော စေတီတော် ဖြစ်သည်။
ဘွဲ့တော်အားဖြင့် သီရိမင်္ဂလာ ကမ္ဘာအေးစေတီဟု တွင်သည်။
ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆုတောင်းအဓိဌာန်ဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု ခေါင်းဆောင်သော သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန် သီရိပျံချီဦးသန်းစိန် ပါဝင်သည့် သာသနာရေးခေါင်းဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ စုပေါင်း မတည်ကာ အရပ်ရပ်ကုသိုလ်ရှင်များ၏ အလှူငွေများဖြင့် တည်ထားသော စေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
စေတီတော်ကြီးမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ထားပြီးသော စေတီတော်များနှင့် လုံးမဝတူဘဲ ခေတ်မှီ ပိသုကာပညာအရ သံထုတ်တန်းကြီးများဖြင့် အတွင်း၌ လိုဏ်ဂူသဖွယ် ဌာပနာတိုက်ကို အုံထပ်၍ တည်ထားသည်။
စေတီတော်၏ လိုဏ်တွင်း၌ အလယ်ဌာပနာတိုက်ကိုပတ်၍ ဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ပွင့်တော်မူပြီးနှင့် ပွင့်တော်မူဆဲ ဘုရားငါးဆူတို့ကို ပူဇော်သောအားဖြင့် ဆင်းတုတော်ကြီးငါးဆူကို ကိုးကွယ်ထားသည်။
ဆင်းတုတော်တို့ မျက်နှာမူရာတွင် မုခ်ငါးမုခ်ထားရှိသည်။
ဘုရားငါးဆူတွင် တစ်ဆူတစ်ဆူ၌ ထိုဘုရားရှင်တို့ ပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိပင်များကို နောက်ခံကားဆေးခြယ်ထားသည်။
ဉာဏ်တော်မှာ ၇၈ တောင် ၂ မိုက် ဖြစ်သည်။
လိုဏ်အတွင်း ဌာပနာတိုက်ပတ်လည်အထက် အဆင့်တွင်မူ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူသော ဘုရားရှင်တို့၏ ရုပ်တုတော်များကို ထိုဘုရားရှင်တို့ ပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိပင်နှင့်တကွ ထားသည်။
မုခ်ဝများတွင်လည်း စကြာပုံတောင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ကြာပွင့်ကြာဖူးသဏ္ဌာန်များကို သာသနာတော် ရိပ်မြုံအဖြစ် ပုံဖော်ထားလေသည်။
စေတီတော်ကြီးကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ပုဂ္ဂိုလ်အများ နေ့ညမရွေး လာရောက်ဖူးမြော်ကြသည်။
သီရိမင်္ဂလာကုန်းတော်တွင် ဇရပ်၊ တန်ဆောင်း၊ ဂူ၊ ကျောင်း၊ ပြာသာဒ်များပါ တည်ထား၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရ သာသနာရေးဌာန ပိဋကတ်တော် ဘာသာပြန်ဌာနကို ကမ္ဘာအေးတန်ဆောင်း အဆောက်အအုံတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
စေတီတော်၏ ထီးတော်တင်ပွဲနှင့် ပဌမအကြိမ် ပွဲတော်ကြီးကို ၁၃၁၃ ခု တပေါင်းလတွင် ကျင်းပ၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု ကိုယ်တိုင် ထီးတော်တင်သည်။
ထီးတော်တင်ပွဲကို ၇ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပသည်။
မကြုံဘူးအောင် စည်းကားလှ၍ စေတီတော်အတွင်း ဌာပနာတိုက်တွင် ကျိန်းဝပ်သော သာသက ဓာတ်တော်များ၊ ရုပ်တုဆင်းတုတော်များကို ဖူးမြော်ခွင့်ရရှိကြသည်။
ဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် ကျင်းပလေ့ရှိ၍ အထူးပင်စည်ကားသည်။
ရှင်လူအများ ဖူးမြော်ပူဇော်နိုင်ကြရန် မန္တလေးမြို့ နန်းစဉ်ရုပ်ပွားတော်များ၊ သရေခေတ္တရာ နန်းစဉ်ရုပ်ပွားတော် ဌာပနာများ စသည့် ဓာတ်တော်၊ မွေတော်၊ ဆင်းတုတော်များကို အခါအားလျော်စွာ ကမ္ဘာအေးစေတီ၌ ထားရှိလေသည်။
ကမ္ဘာအေးစေတီတော်အနီးတွင် ဗောဓိပင်ကိုလည် စိုက်ပျိုးထားသည်။
ထိုစေတီတော်ကုန်း၌ပင် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ရန် လှိုဏ်ဂူကြီးကို ဆောက်လုပ်ရန် လျာထားစီစဉ်၍ အုတ်မြစ်ချပွဲကို ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့သည် နိုင်ငံတော်တွင်း အရပ်ရပ်နှင့် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များမှ ရှင်လူအများ လာရောက် ဖူးမြော်ကြသည်။
စေတီတော်၏ အမြင့်ဉာဏ်တော်မှာ ၇၈ တောင် ၂ မိုက်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-ခ၊ အတွဲ-၂ ရုပ်ပုံများ ကိုးကား Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ Category:ရန်ကုန်မြို့။
thumb|အံ့ဩဖွယ်ရာ ကမ္ဘာဦး တိရစ္ဆာန်ကြီး ယခုတိုးတက်လျက်ရှိသောခေတ်တွင် နိုင်ငံသမိုင်းဆရာ တို့သည် ကမ္ဘာဦးအခါက မည်သို့အခြေအနေမျိုးရှိသည် မည်သို့မည်ပုံတိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည် စသောပြဿနာ ရပ်များကို စူးစမ်းရှာဖွေလေ့လာခဲ့ကြရာ၌ သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်က တိရစ္ဆာန်ကြီးများအကြောင်းကို သိရှိလာခဲ့ကြသည် ငါးခေတ်တိမ်ကောသွားပြိးနောက် တွားသွာကောင်များခေတ်သို့ ရောက်လာသောအခါ ပဌမဆုံးတွားသွားကောင်တို့မှာ ကုန်းပေါ်၌၎င်း၊ ရေပေါ်၌၎င်း ကျက်စားသောသတ္တဝါများဖြစ်သည်။
တွားသွားကောင်များအနက် ပုံတွင် မြင်ရသည့် ဒိုင်နိုဆောကောင်ကြီးမျိုးမှာ အလွန် ကြီးမားကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ဥမှပေါက်ပွားကြသည်။
left|thumb|နယူးယော့မြို့ သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်တွင်းရှိ ရှေးဟောင်းဆင် မိသားစုတို့၏ပုံကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်လေသည်။
တွားသွားကောင်များနှင့် တခေတ်တည်းပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးဖြစ်သည်။
နို့တိုက်သတ္တဝါ များမှာ သွေးနွေးသတ္တဝါများဖြစ်၍ ကလေး မွေးပြီးလျှင်ပြုစုတတ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့ မှီတင်းနေထိုင်သော ကမ္ဘာကြီး၏ သက်တမ်းသည် မည်ရွှေ့မည်မျှ ရှိခဲ့ပြီဟု မည်သူ မျှ မခန့်နိုင်သေးချေ။
သို့ရာတွင် ကမ္ဘာတည်လာသည်မှာ နှစ်ပေါင်း သိန်း၊ သန်းမက ကြာရှည်လာပြီ ဖြစ်ကြောင်းကား ထင်ရှားပေသည်။
ယနေ့အခြေအနေမျိုးသို့ရောက်ရှိအောင် နှစ်ပေါင်းမည်မျှ၊ ခေတ်ပေါင်းမည်မျှ သဘာဝတရားက ဖန်တီး ပြုပြင်ပေးခဲ့ရသည်ကို မှန်းဆ၍သာ ကျေနပ်ရလေသည်။
ယခုခေတ်တွင် တိုးတက်နေသောခေတ်ဖြစ်၍ လူများ သည်လည်း အစစအရာရာတွင် တိုးတက်နေကြသည့်အလျောက် ရှေးက မသိဘူးသောအရာများကို သိရှိနိုင်ကြ၏။
အတတ်ပညာ အမျိုးမျိုးကို သိရှိနိုင်ကြ၏။
အတတ်ပညာ အမျိုးမျိုး ထွန်းကားနေသဖြင့်လည်း အစစအရာရာ၌ လက်တွေ့စုံစမ်း ရှာဖွေကြ၏။
သို့ဖြစ်လေရာ မိမိတို့နေထိုင်ကြသော ကမ္ဘာကြီး ၏ နောက်ကြောင်းကိုလည်း ပြန်လည်သုံးသပ်ကြ၏။
ကမ္ဘာဦး အခါက လူများမည်ကဲ့သို့ နေထိုင်ကြသည်၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်ကဲ့သို့သော အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေါ်သည်၊ မည်သို့မည်ပုံ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည် စသော ပြဿနာရပ်များကို အဖြေ ရှာကြ၏။
အထူးသဖြင့် နိုင်ငံသမိုင်းဆရာတို့သည် အကြောင်း အကျိုး အမျိုးမျိုးကို တွေးတောဆင်ခြင်၍၎င်း၊ မြေကြီးများကို တူးဖော်၍၎င်း၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ဆက်စပ်၍၎င်း၊ ကမ္ဘာနောက်ကြောင်း အခြေခံသမိုင်းကို ဆက်စပ်ကြည့်ကြ၏။
ခေတ်မီနိုင်ငံများ၌မူကား နိုင်ငံအစိုးရကိုယ်တိုင်ကပင် ငွေကြေး မြောက်မြားစွာ အကုန်အကျခံပြီးလျှင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တူးဖော်စေသည်။
တူးဖော်ရရှိသော ဝတ္တုပစ္စည်းများကိုလည်း ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ပြတိုက်ကြီးများ၌ ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းထားလေသည်။
လန်ဒန်မြို့ရှိ ပြတိုက်ကြီး၊ နယူးယော့ မြို့ရှိ သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်ကြီးများတွင် မြေအောက်မှ တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်များမှ ထွင်းယူရရှိသော အရာဝတ္တု ပစ္စည်းများကို ပကတိ အနေအထားဖြစ်အောင် ပုံသွန်း၍ ထားသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရှိနိုင်သည်။
မြေကြီးများကို တူးဖော် ရာ၌၎င်း၊ ကျောက်များကို ထွင်းသောအခါ၌၎င်း၊ ရှေးဦးကမ္ဘာ တွင် ကျက်စားခဲ့သည့် သတ္တဝါများ၏ အရိုးများ၊ အရိုးစုများကို တွေ့ရှိရပေသည်။
ထိုအရိုးများကို ဆက်ကြည့်သောအခါ ထို ခေတ်က တိရစ္ဆာန်များ၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို အကြမ်းအားဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သိန်း၊ သန်းမကသည့် အခါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဟူ၍ မရှိသေးချေ။
ထိုခေတ်ကို ကမ္ဘာဦး ခေတ် (ဝါ) သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဟု ခေါ်ဆိုကြ၏။
လူမပေါ် ပေါက်သေးသည့်ကမ္ဘာ၌ တိရစ္ဆာန်များသာ ရှေးဦးစွာ နေထိုင် ကျက်စားခဲ့ကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေကြရာမှ ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများကို တွေ့ရှိရလေသည်။
ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ကျောက်အမျိုးမျိုးကို ထုခွဲကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ဘူမိဗေဒဆရာများသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ခေတ်အသီးသီးတွင် ကျက်စားခဲ့သော သတ္တဝါများအကြောင်းကို သရုပ်နှင့်တကွ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပေသည်။
သို့ရာတွင် အတိအကျ မှန်ကန်သည် ဟု မပြောနိုင်ဘဲ အမှန်းအဆမျှသာ ဖြစ်ပေသည်။
အဘယ် ကြောင့်ဆိုသော် ရှေးခေတ် တိရစ္ဆာန်တိုင်း၏ အစအနများကို ကျောက်များ၌ မတွေ့ရဘဲ အချို့အဝက်သာ တွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုသို့ ကျောက်များ၌ ကျန်ရစ်ခဲ့သော အရိုး အဆစ်အပိုင်းများကို ပုံသွန်းဆက်စပ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ရှေးခေတ် တိရစ္ဆာန်များ၏ သဏ္ဌာန်ကို သရုပ်ဖော်ရလေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်၌ ပထမဆုံးနေထိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ရသော သက်ရှိသတ္တဝါများမှာ အသက်ရှိသည့် သာမန် အင်္ဂါစု ကလေး များသာ ဖြစ်ကြ၍ ထူးဆန်းသည်ဟု မဆိုသာချေ။
နှစ်ပေါင်း များစွာတိုင်အောင် ထိုအင်္ဂါစုကလေးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နေထိုင်ကြပြီးနောက် တိမ်ကောသွားကြ၏။
ထိုအခါ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများလည်း မရှိသေးချေ။
ထိုအခါက ရှိခဲ့သော သတ္တဝါများမှာ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများသာ ဖြစ်လေသည်။
ထိုကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများသည် ကုန်းပေါ်၌မနေကြဘဲ ရေ၌သာ ကျက်စားကြ၏။
သို့ရာတွင် ယင်းတို့အား ငါးဟု လည်း မခေါ်ဆိုနိုင်ချေ။
ထူးဆန်းသော ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေထဲ၌ ကျက်စားကြ၏။
ထိုသတ္တဝါ တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကော ပပျောက်သွားသောအခါ ကျောရိုးရှိစပြုသော သတ္တဝါများ ပေါ် လာသည်။
ပိုးမွှားများလည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုနောက် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသောအခါ ငါးခေတ်သို့ ရောက်လာလေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်၊ ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာနယ်ရှိ ကျောက်များသည် ထိုခေတ်က ငါးများအကြောင်းကို ဖော်ပြပေ သည်။
ငါးခေတ်တိမ်ကောပြီးနောက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာ သောအခါ တွားသွားကောင်ခေတ်သို့ ရောက်လာသည်။
ပထမဆုံးတွားသွားကောင်များသည် ကုန်းပေါ်၌၎င်း၊ ရေပေါ် ၌၎င်း၊ ကျက်စားသောသတ္တဝါများ ဖြစ်၏။
ယခုခေတ် တွေ့ရှိ ရသော မိကျောင်းခေါင်းတိုနှင့် ဖွတ်ပုတတ်မျိုးတို့သည် ထိုခေတ်က တွားသွားကောင်များနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
နောက်တခေတ်တွင်ကား ကမ္ဘာပေါ်၌ အလွန်ကြီးမားသော တွားသွားကောင်များ ကြီးစိုးလာသည်ကို တွေ့ရသည်။
အထူး သဖြင့် ဒိုင်နိုဆောကောင်ကြီးများ ပေါများလေသည်။
အချို့မှာ အသားစား၍ အချို့မှာ အသီးအရွက်များကိုသာ စားသည်။
ယင်းသို့အားလုံးပင် ယခုခေတ်တွားသွားကောင်များကဲ့သို့ သွေးအေးသတ္တဝါများဖြစ်၍ ဥမှ ပေါက်ပွားကြသည်။
ထိုခေတ်က တွားသွားကောင်များသည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာကြီးမားလှသည်။
အချို့မှာ အလျားပေ ၈ဝ ကျော်လေသည်။
သို့ရာတွင် အရွယ်ကြီးသလောက် ဦးနှောက် သေးငယ်၍ ဉာဏ်မရှိကြချေ။
ထိုခေတ်အတွင်းမှာပင် တွားသွား ကောင်များမှ တဖြည်းဖြည်း ငှက်များပေါ်လာသည်ကို တွေ့ရ သည်။
ပထမဦးဆုံးသော ငှက်များ၌ သွားများ ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထိုခေတ်မှာပပင် နို့တိုက်သတ္တဝါများလည်း ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
နို့တိုက်သတ္တဝါများသည် သွေးနွေး သတ္တဝါများဖြစ်၍ ကလေးမွေးပြီးလျှင် ပြုစုတတ်သည်။
တွားသွားကောင်များထက် ဉာဏ်ကောင်း၍ လျင်မြန်စွာ ပြန့်ပွား လေသည်။
ထိုအခါ ဒိုင်နိုဆောကောင်များ တိမ်ကော၍ မျိုးပြုတ်သွားလေသည်။
တစ်ခြားယူဆချက် တစ်မျိုးမှာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၆၅သန်းခန့်က ဥက္ကာခဲကြီး တစ်ခု ကမ္ဘာ ဝင်တိုက်ခဲ့ရာမှ ဒိုင်နိုဆောများ အဆိပ်သင့် မီးလောင် မျိုးသုန်းခဲ့ကြောင်း ယခုလေ့လာတွေ့ရှိသော မှတ်တမ်းများအရ သိနိူင်သည်။
ထိုခေတ်တွင် ငှက်များ၊ ပိုးမွှားများ၊ အပင်များလည်း ပေါ်လာ၍ ယနေ့ထက် တိုင် တွေ့ရှိရလေသည်။
ကမ္ဘာ့ဥတု ရာသီပြောင်းလဲ၍ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင်ကား မျောက်များနှင့် ကမ္ဘာလူဦးများ ပေါ်ပေါက်လာ၏။
ဤသို့ သက်ရှိသတ္တဝါတို့ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်နေကြသည့် အချိန်တွင် ကမ္ဘာမြေပြင်၊ ရေပြင်တို့သည်လည်း အမျိုးမျိုး ဖြစ် ပေါ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ဆိုခဲ့သော သတ္တဝါများ၏ ခေတ်အခါက ကမ္ဘာ့ပထဝီနှင့် ယခုခေတ် ကမ္ဘာ့ပထဝီတို့သည် မတူတော့ချေ။
ရေပြင်၊ မြေပြင်အသစ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်၍ အချို့ရေပြင်၊ မြေပြင်များ ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်များလည်း ရှိသည်။
သို့ရာတွင် အရွယ်အစား အကျယ်အဝန်းတို့တွင် ပြောင်းလဲသွားသော်လည်း ကမ္ဘာတည်စအခါမှ ယခုထက်တိုင် တည်ရှိနေသော အရပ်ဒေသ များလည်း ရှိပေသေးသည်။
ထိုကဲ့သို့သောဒေသများမှ ဖော်ပြခဲ့ သော ကမ္ဘာဦးတိရစ္ဆာန်ကြီးများမှာ နှစ်ပေါင်းသန်းနှင့်ချီ၍ မြေအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေခဲ့သောကြောင့် ကျောက်များ ဖြစ်နေ ကြလေသည်။
အန်တီမိုနီ (ခေါ်) ခနောက်စိမ်း စစ်စစ်သည် သာမန်အားဖြင့် ငွေကဲ့သို့ ဖြူပြာပြာအဆင်းရှိပြီးလျှင် မာ၍ ကြွပ်ဆပ်သော သတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ခနောက်စိမ်း သတ္တုသန့်သန့်မှာ များစွာအသုံးမဝင်လှပေ။
သို့သော်အခြားပစ္စည်းများနှင့် ရောစပ်၍ သတ္တုစပ်ဖြစ်လာသောအခါ စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အလွန် အသုံးဝင်လာသည်။
ဤသတ္တု၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ အရည်ကျို၍ အအေးခံလိုက်သောအခါ ပြန့်ကားလာတတ်ခြင်း ဖြစ်၏။
ဤသတ္တိရှိခြင်းကြောင့် ခနောက်စိမ်း သတ္တုစပ်သည် ပုံနှိပ်ခဲစာလုံးများ ပုံသွန်းရာတွင် ထင်ရှားပီသသောစာလုံးများကို ရရှိပေသည်။
ပုံနှိပ်စာလုံးများကို များသောအားဖြင့် ခဲနှင့် ခနောက်စိမ်း စပ်ထားသော သတ္တုစပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ အထက်ပါသတ္တုစပ်တွင် သံဖြူနှင့် ကြွပ်(ဘစ်စမတ်)တို့ကိုပါ အနည်းငယ်ထည့်၍ ရောစပ်တတ်သည်။
ထိုသတ္တုစပ်မှာ မာသည့်အတွက် ထိုသတ္တုစပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ခဲစာလုံးများကို ကြာရှည်စွာ အသုံးပြုနိုင်၏။
တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ ထွက်သမျှခနောက်စိမ်း သတ္တုရိုင်းများ အနက် ရာခိုင်နှုန်း ၈ဝ ခန့်ကို တရုတ်နိုင်ငံ ဟူနန်နယ်မှ တူးဖော်ရရှိသည်။
ပြင်သစ်၊ အာရှမိုင်းနား၊ ချက်၊ ဆလို ဗားကီးယား၊ ဘိုလီးဗီးယားနှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမှလည်း ထို သတ္တုရိုင်းကို တူးဖော်ရရှိသည်။
ခနောက်စိမ်းကို အထူးသဖြင့် စတစ်ဗနိုက်(ကန့်ဝင် ခနောက်စိမ်း)ခေါ် သတ္တုရိုင်းဖြစ်သော အန်တီမိုနီ ဆာလဖိုက်(ဒ)မှ ထုတ်ယူရရှိ၏။
ဤ စတစ်ဗနိုက် ခေါ် အန်တီမိုနီ သတ္တုရိုင်းအမဲကို ရှေးအခါက အမျိုးသမီးများသည် မျက်ခုံးနှင့် မျက်တောင်ဆိုးဆေး ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုခဲ့လေသည်။
အန်တီမိုနီအနီကို နီလွင်သော ဆီဆေးနှင့် အရောင် ဆေးများအပြင် မီးခြစ်နှင့် မီးရှူး မီးပန်းများပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုလျက် ရှိကြသည်။
စတစ်ဗနိုက်ကို ဥရောပအလယ်ပိုင်း၊ တရုတ်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် အများအပြား တူးဖော်ရရှိ၍၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော အလာစကာ၊ နီးဗားဒါး နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်များတွင်လည်း ထပ်မံတွေ့ရှိသည်။
ခနောက်စိမ်း ဓာတ်ဆားများသည် အလွန်အဆိပ်ပြင်းထန်၍၊ ထိုအဆိပ်များသည် စိန်သတ္တု (Arsenic) ပါဝင်သော ဓာတ်ဆားများရှိ အဆိပ်နှင့် ဆင်တူပေသည်။
ခနောက်စိမ်းကို ကျိုက္ခမီခရိုင်၊ မော်လမြိုင် တောင်ဘက်၊ ကလယ်ကြောင်ရွာအနီး၊ သံဖြူဇရပ် အရှေ့မြောက် ဖောင်းစိန်ရွာအနီး၊ ဇင်းကျိုက်အရှေ့ ကဒိုက်အနီး၊ သာစည်ရွှေညောင် မီးရထားလမ်း လယ်ပြင်ဒေသတစ်ဝိုက်နှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ ကဏ္ဍ:တပိုင်းသတ္တုများ။
ဈာန်ဟူသည်ကား ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏစသော အကုသိုလ်တရားများကို-လောင်တတ်-ဝိက္ခမ္ဘန အစွမ်းဖြင့် ပယ်သတ်တတ်, ကသိုဏ်းစသော ပညတ်အာရုံကို-ကြံစည်တတ်-စူးစိုက်စွာ ရှုကြည့်တတ်–သော သဘောကို ဈာန်ဟု-ခေါ်သည် (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၆။
သာရတ္ထ၊၁၊၃၆၃)။
ဈာနပစ္စည်းလည်း ကြည့်။
နီဝရဏ နီဝရဏတရားတို့ကား ခြောက်ပါး အာရုံကာမဂုဏ်ကို ခံစားလိုသော ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ၊ အမျက်ဒေါသတည်းဟူသော ဗျာပါဒနီဝရဏ၊ ငိုက်မျဉ်းထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဟူသော ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ ပူပန်ခြင်းဟူသော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏ၊ စိတ်နှစ်ခွဖြစ်ခြင်းဟူသော ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ ဟူ၍ ခြောက်ပါး အပြားရှိသတည်း။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန် ယင်း ဈာန်သည် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်-ဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊ ထိုတွင် ဥပစာရဈာန်နှင့်တကွ သမာပတ် ၈-ပါးသည် ကသိုဏ်းစသော အာရုံကို စူးစိုက်စွာ ရှုမြင် တတ်သောကြောင့် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန် မည်၏၊ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည် အနိစ္စစသော လက္ခဏာ, နိဗ္ဗာန်၏ မဖောက်မပြန်မှန်ကန်သော တထလက္ခဏာကို စူးစိုက်စွာ ရှုမြင်တတ်သောကြောင့် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်မည်၏ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၆။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၁။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၀။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၁။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၇။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၆၃။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၁၂။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၄-၅။
သာရတ္ထ၊၁၊၃၆၃။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၃၃၄။
မူလဋီ၊၁၊၁၀၂)။
ထိုတွင် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်သည် ရူပဈာန်, အရူပဈာန်ဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊ ရူပဈာန်သည် ပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်ဟု စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ၄-ပါး၊ ပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်, ပဉ္စမဈာန်-ဟု ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ၅-ပါး ရှိသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ရူပဈာန် ရူပဈာန်သည် စတုက္ကနည်းအားဖြင့် အင်္ဂါလေးပါးရှိ၍။
ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် အင်္ဂါငါးပါးရှိ၏။
ပဉ္စကနည်း၌ ဝိတက်နှင့်ဝိစာရကို တခါစီပယ်၍၊ ဒုတိယဈာန်ကို နှစ်ခုခွဲခြင်းအားဖြင့်၊ ရူပဈာန်ငါးပါးရ၏ ပထမဈာန် ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနှင့်တကွဖြစ်သော ဈာန်သည် ပထမဈာန် မည်၏။
ဝိတက်ဟူသည်မှာ စိတ်ဟုခေါ်သော နာမ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ပို့ဆောင်တတ်သော သဘောဖြစ်၏။
ဝိစာရဟူသည်မှာ အာရုံပေါ်သို့ရောက်ပြီးသောစိတ်ကို ဖွဲ့ချည်တတ်သောသဘောဖြစ်၏။
ပီတိဟူသည်မှာ အာရုံ၌နှစ်ခြိုက်စေတတ်သော သဘောဖြစ်၏။
သုခဟူသည်မှာ အာရုံ၌ ချမ်းမြေ့စေတတ်သော သဘောဖြစ်၏။
ဧကဂ္ဂတာဟူသည်မှာ အာရုံ၌ ခိုင်ခံ့စွာတည်ငြိမ်တတ်သော သဘောဖြစ်၏။
ဒုတိယဈာန် ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန် အင်္ဂါလေးပါးသော ကျန်ရှိသောဈာန်သည် ဒုတိယဈာန်မည်၏။
တတိယဈာန် ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ သုံးပါးသော ကျန်ရှိသောဈာန်သည် တတိယဈာန်မည်၏။
စတုတ္ထဈာန် သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးသာ ကျန်ရှိသော ဈာန်သည် စတုတ္ထဈာန် မည်၏။
ပဉ္စမဈာန် ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ နှစ်ပါးနှင့်တကွဖြစ်သော ဈာန်သည် ပဉ္စမဈာန်မည်၏ ဥပေက္ခာ ဟူသည်ကား ကောင်းသည်ဟု ခံစားခြင်းသဘောလည်းမဟုတ်၊ မကောင်းဟု ခံစားခြင်း သဘောလည်းမဟုတ်၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုနှစ်ဘက်သို့မကျဘဲ၊ အလယ်အလတ် ခံစားခြင်း သဘောဖြစ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) အရူပဈာန် အရူပဈာန်သည်- အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်။
ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်။
အာကိဉ္စညာ ယတနဈာန်၊ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ဟူ၍ လေးပါးအပြားရှိ၏။
အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် စတုတ္ထဈာန်တွင်ရအပ်သော ကသိုဏ်းကိုခွာ၍၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ပညတ်ကို အာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ ရအပ်သောဈာန်သည် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် မည်၏။
ရုပ်တရားကို အာရုံမပြုသောကြောင့်၎င်း၊ ပထမရအပ် ရောက်အပ်သောကြောင့်၎င်း၊ ယင်းကို ပထမာရုပ္ပဈာန်ဟူ၍ လည်း ခေါ်၏။
ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် အဆုံးမရှိသော ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်ကို စီးဖြန်းပွားများ၍ ရအပ်သောဈာန်သည် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် မည်၏။
ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်းခေါ်၏။
အာကိဉ္စညာ ယတနဈာန် အနည်းငယ်မျှအကြွင်းမရှိသော၊ ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ် ၏အဖြစ်တည်းဟူသော၊ ဘာမျှမရှိဟုအနက်ရသော၊ နတ္ထိဘော ပညတ်ကိုအာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ရသော ဈာန်သည် အာကိဉ္စညာယတနဈာန် မည်၏။
တတိယရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
နေဝသညာနာသညာယတနဈာန် သညာရှိသည်လည်းမဟုတ်၊ မရှိသည်လည်းမဟုတ်သော၊ မနာယတန ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်သော အာရုံကို အာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ရသောဈာန်သည် နေဝသညာနာ သညာယတနဈာန်မည်၏။
စတုတ္ထရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်းခေါ်၏။
ထိုဈာန်လေးပါးတို့ကို ပထမမှ ဒုတိယသို့ ဒုတိယမှ တတိယ သို့၊ တတိယမှ စတုတ္ထသို့ အဆင့်အဆင့်တက်ရာ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ဈာန်တရားကို ရစေနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းများ ပြဆိုအပ်ပြီးသော ဈာန်တရားများသည် အလွယ်နှင့်ရနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်ပေ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ပွားများ အားထုတ်မှသာလျှင် ရရှိနိုင်သော တရားမျိုး ဖြစ်ပေသည်၊ ဈာန်တရားကို ရစေနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့ကား— ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀-တို့တွင် ကာယဂတာသတိ, အာနာပါနဿတိ-ကြဉ်သော အနုဿတိ ၈-ပါး အာဟာရေပဋိကူလသညာ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်၊ ဤကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၀-ပါးတို့သည် ဥပစာရဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်။
ကြွင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၃၀-တို့သည် ဥပစာရဈာန်, အပ္ပနာဈာန် ၂-မျိုးလုံးကို ရစေနိုင်သည်(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၀၇။
သင်္ဂဟ၊၁၅၁)။
အပ္ပနာဈာန်ကို ရစေနိုင်သောကမ္မဋ္ဌာန်း ၃၀-တို့တွင်လည်း ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး, အာနာ ပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ရူပါဝစရဈာန် ၅-မျိုးလုံးကို ရစေနိုင်သည်၊ အသုဘ ၁၀-ပါး, ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ပဌမဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်၊ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာကမ္မဋ္ဌာန်း ၃-ပါးတို့သည် ရူပါဝစရပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန် ၄-မျိုးတို့ကို ရစေနိုင်သည်၊ ဥပေက္ခာကမ္မဋ္ဌာန်းသည် ရူပါဝစရ ပဉ္စမဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်၊ အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း ၄-မျိုးတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အရူပဈာန် ၄-ပါးတို့ကို ရစေနိုင်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၀၇။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ဈာန်ရအောင်အားထုတ်နည်း ဈာန်တရားသည် အလွယ်နှင့်ရနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်၊ ရူပဈာန်ကိုရလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ပထဝီကသိုဏ်းစသော ကသိုဏ်းတရားစသည်တို့ကို ပွားများအားထုတ်အပ်၏။
ဆန်ကောပမာဏရှိသော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ပြုလုပ်၍၊ ထိုကသိုဏ်းဝန်းကိုရှေ့ဝယ်ချကာ၊ ပထဝီ ပထဝီဟု သေချာစေ့ငု အဖန်ဖန်ကြည့်ရှု၍၊ မနေမနားစီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်အား အရပ်လေးမျက်နှာကြည်သမျှ ကသိုဏ်းဝန်းသာ ထင်၏။
ယင်းမှာ ရှေးဦးလုပ်ငန်းတည်းဟူသော ပရိကမ္မနိမိတ် ဖြစ်၏။
ဤသို့မျက်စိ၌ ထင်လတ်သော်၊ ပထမကသိုဏ်းဝန်းကို မကြည့်ရှုတော့ဘဲ၊ ပထဝီ ပထဝီဟု ဖန်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်း ပွားများအပ်၏။
ဤသို့ ပွားများပြန်သော်၊ ပထမကသိုဏ်းဝန်း နယ်နိမိတ်သည် ထင်မြင်၍လာသည်။
ထိုသို့စိတ်၌ထင်မြင်လာသော ပထဝီ ကသိုဏ်းဝန်းသည် စိတ်၌ရယူအပ်သော ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်မည်၏။
ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်လတ်သော်၊ စိတ်သည် ငြိမ်သက်တည်ကြည်၏။
ပရိကမ္မသမာဓိကိုရ၏။
ထိုနောက် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုစိတ်၌ထင်လာသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကိုပင်၊ ပထဝီ ပထဝီဟု တစ်ဖန်အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းလတ်သော်၊ နီဝရဏ တရားတို့သည် ကင်းကွာကုန်၏။
ကိလေးသာတို့သည် အနည်ထိုင်သောရေကဲ့သို့ ငြိမ်ဝပ်၍ကုန်၏။
စိတ်သည် အထူးကြည်လင်လာ၏။
တိမ်တိုက်မှထွက်လာသော လဝန်းကြီးကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်တွင်းမှ ပေါက်ခွဲထွက်ပေါ်၍၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆ အရာအထောင်မက အလွန်စင်ကြယ်ကြည်လင်သော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကြီးသည် ထင်ပေါ်၍လာ၏။
ထိုထင်လာသော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်(ပုံတူနိမိတ်) ဟုဆိုအပ်၏။
ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် ပထဝီ ပထဝီဟု တစ်ဖန်အထပ်ထပ်ပွားများ စီးဖြန်းလတ်သော်၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် အား ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ပထမဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ကြွင်းသောကမ္မဋ္ဌာန်းတို့တွင်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ပထမဈာန်ကို ရနိုင်၏။
ထိုကဲ့သို့ ပထမဈာန်ကိုရပြီး၍၊ ဒုတိယဈာန်ကိုအားထုတ်လိုသော်၊ ယခုရသောပထမဈာန်စိတ်သည် ဝိတက်ပါခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။
ဤဝိတက်မပါလျှင် ယခုထက်သိမ်မွေ့ရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိတက် ကိုမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့်၊ ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် ပထဝီ ပထဝီဟု စိတ်၌မှတ်လျက်၊ တစ်ဖန် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဒုတိယဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဒုတိယဈာန်မှ တတိယဈာန်သို့တက်၍ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်ပါနည်းအတိုင်း ဝိစာရကိုမပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင်၊ ပထဝီ ပထဝီ ဟု စိတ်၌မှတ်လျက်၊ တစ်ဖန် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော တတိယ ဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
အထက်ပါနည်းအတိုင်းပင်၊ ပီတိမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကို တစ်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်း ပြန်သော်၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသော စတုတ္ထဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုအတူပင်၊ သုခမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို တစ်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပြန်သော်၊ သုခသည် တစ်ဖြည်းဖြည်းသိမ်မွေ့၍သွားသောအခါ၊ ကောင်းသည်ဟုခံစားခြင်းသဘောလည်းမဟုတ်၊ မကောင်းသည်ဟု ခံစားခြင်းသဘောလည်းမဟုတ်၊ ကောင်းမှုမကောင်းမှုနှစ်ဘက်သို့ မကျသောအလယ်အလတ်ခံစား ခြင်းဥပက္ခာဝေဒနာဖြစ်လာ၍၊ ဧကဂ္ဂတာ နှင့်တကွ ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံစွာ ပဥဉ္စမဈာန်သည်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုပဉ္စဈာန်သည် ရုပ်တရား၌သာလျှင် အာရုံရှိသော ရူပဈာန်ဖြစ်၍ ညံ့ဖျင်းသေး၏။
ထိုကြောင့် ထိုမှတစ်ဆင့် သိမ်မွေ့မွန်မြတ်သော အရူပဈာန်ကို တက်လှမ်းလိုသော်၊ စတုတ္ထနည်းအားဖြင့်ရအပ်သော စတုတ္ထဈာန် ကိုတက်လှမ်းလိုသော်၊ စတုတ္ထနည်းအားဖြင့်ရအပ်သော စတုတ္ထဈာန်မှရအပ်သော ကသိုဏ်းဝန်းကိုပယ်၍၊ ကောင်းကင်ဟင်းလင်းဟု နှလုံးသွင်းကာ အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် (ပထမရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ ပထမာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီးလျှင်၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ကိုအာရုံပြုသော ဝိညာဏ်ဟု စိတ်ထဲမှတ်လျက် အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ ဝိညာဏဉ္စာ ယတနဈာန်(ဒုတိယရပ္ပဈာန်) သည်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီးလျှင်၊ ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်ကိုမရှိအောင် ပျောက်အောင် နှလုံးသွင်း၍ အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ အာကိဉ္စညာ ယတနဈာန်(တတိယာရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ တတိယာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီး လျှင်၊ တတိယာရုပ္ပဈာန်စိတ်ဝိညာဏ်ကိုပင်လျှင် သိမ်မွေ့ငြိမ် သက်၏ဟု စိတ်ကမှတ်လျက် အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်(စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်လာ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ဈာန်၏ အကျိုးတရားငါးပါး ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ဈာန်တရားတို့ကို ရရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း, ကြွင်းပုထုဇန်, သေက္ခတို့အား ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အထောက်အပံ့ အခြေခံဖြစ်ခြင်း, ဣဒ္ဓိဝိဓ-စသော အဘိညာဉ်တို့၏ အထောက်အပံ့ ဖြစ်ခြင်း, ကာမသုဂတိဘဝ, ရူပဘဝ, အရူပ ဘဝသို့ လားရောက်ရခြင်း, အနာဂါမ်ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနိုင်ခြင်းဟူသော အကျိုးတရားများကို ရရှိနိုင်သည် (အကျယ်ကို–အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၆၈-၉။
ဘေဒနီ၊ဒု၊၄၀၅၊ ၄၅၀-တို့ကြည့်)။