kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မိတ်ဆက် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၏ အသွင် (ဗိုးတေ့၊ လျှပ်စီး၊ ကြိမ်နှုန်း) စသည်တို့ကို အသွင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည့် အခါတိုင်းတွင် ပါဝါ အီလက်ထရွန်းနစ်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ထို ကွန်ဗာတာ များ၏ ပါဝါ ပမာဏမှာ မိုဘိုင်းဖုန်း များတွင် အသုံးပြုသော မီလီဝပ် အနည်းငယ်မျှသော ပမာဏမှစ၍ အိတ်ချ်ဗွီဒီစီ စနစ်များတွင် အသုံးပြုသော မီဂါဝပ် ရာပေါင်းများစွာ ရှိသော ပမာဏ အထိ တွေ့နိုင်သည်။
ပုံမှန် အီလက်ထရွန်းနစ်တွင် လျှပ်စီးကြောင်းများ နှင့် ဗိုးတေ့ တို့သည် သတင်းအချက်အလက်များကို သယ်ယူလေ့ ရှိသော်လည်း ပါဝါ အီလက်ထရွန်းနစ်တွင်မူ ပါဝါကို သယ်ဆောင်ကြသည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် ပါဝါအီလက်ထရွန်းနစ်တွင် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ပမာဏ (efficiency) သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
ပထမဆုံးသော ပါဝါ အမြင့်စား အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာမှာ မာကျူရီ အာ့ခ် ဘား များ(mercury arc valves) ဖြစ်ကြသည်။
ခေတ်သစ်စနစ်များတွင်မူ ပါဝါပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းကို ဒိုင်အုတ်၊ သိုင်ရစ်စတာ နှင့် ထရန်စစ်စတာ အစရှိသော ဆီမီးကွန်ဒပ်တာ ခလုပ် ကိရိယာ များဖြင့် ဆောက်ရွက်ကြလေ့ရှိသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်များတွင် ဆစ်ဂနယ် နှင့် အချက်အလက်များကို ထုတ်လွှတ် ကိုင်တွယ် မှုများ ပြုလုပ်ကြလေ့ ရှိသော်လည်း ပါဝါ အီလက်ထရွန်းနစ် တွင်မူ ပမာဏ အတော်များသော လျှပ်စစ်ပါဝါ များကို ကိုင်တွယ်မှု ပြုကြသည်။
အေစီမှ ဒီစီသို့ ပြောင်းလဲသော ရက်တီဖိုင်ယာသည် ပါဝါအီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများ၏ ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်ပြီး လူသုံးများ အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသော တယ်လီဗွီးရှင်းများ၊ ကွန်ပျူတာများ၊ ဘက်ထရီ အားသွင်းစက်များတွင် ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။
ပါဝါ၏ ပမာဏမှာ ဆယ်ဂဏန်းမျှရှိသော ဝပ်မှ ရာဂဏန်းမျှ ရှိသော ဝပ်အထိ ဖြစ်သည်။
စက်ရုံများတွင် ထင်ရှားသော အသုံးချမှုမှာ အရှိန်ပြောင်းလဲ မောင်းနှင်ကိရိယာ (variable speed drive ) ဖြစ်ပြီး အင်ဒပ်ရှင်း မော်တာများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
thumb|Hex dump of the Blaster worm, showing a message left for Microsoft co-founder Bill Gates by the worm's programmer ကွန်ပျူတာ ဗိုင်းရပ်စ်ဆိုသည်မှာ မိမိဘာသာ ပြန်၍ ပုံတူ ပွားနိုင်သော ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ် တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ကွန်ပျူတာ တစ်လုံးမှ အခြားတစ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။
ကွန်ပျူတာ ဗိုင်းရပ်စ်ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို အခြား မလိုလားအပ်သော အက်ဒ်ဝဲလ် နှင့် စပိုင်ဝဲလ် ကဲ့သို့ ပုံတူပွားခြင်း မပြုနိုင်သော ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်မျိုးကိုလည်း မှားယွင်းစွာ ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။
ကွန်ပျူတာ ဗိုင်းရပ်စ် အစစ်အမှန်မှာ ကွန်ပျူတာ တစ်လုံးမှ အခြား ကွန်ပျူတာ တစ်လုံးသို့ ကူးစက်နိုင်သည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ဗိုင်းရပ်စ် စွဲကပ်နေသော ကွန်ပျူတာမှ အခြားကွန်ပျူတာ တစ်လုံးသို့ ကွန်ယက် သို့မဟုတ် အင်တာနက်မှ ဖြစ်စေ၊ ကွန်ပျူတာတွင် ဖြုတ်တပ်နိုင်သော ဖလော့ပီဒစ်စ်၊ စီဒီ၊ ဒီဗွီဒီ နှင့် ယူအက်စ်ဘီ အစ ရှိသော ကြားခံပစ္စည်းတစ်ခုမှ ဖြစ်စေ ကူးစက်နိုင်သည်။
ဗိုင်းရပ်စ်များသည် ကွန်ယက်ဖိုင်စနစ် ပေါ်တွင် ရှိနေသော ဖိုင်များကို ကူးစက်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြား ကွန်ပျူတာများမှ ယူငင်သုံးစွဲနေသော ဖိုင်စနစ်ကို ကူးစက်ခြင်း အားဖြင့် အခြား ကွန်ပျူတာများသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်သော အခွင့်အလမ်းကို ပို၍ များလာစေသည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သလိုပင် ကွန်ပျူတာ ဗိုင်းရပ်စ်ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ပြန်လည်မျိုးမပွားနိုင်သော မောလ်ဝဲလ်များကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။
မောလ်ဝဲလ်များတွင် ကွန်ပျူတာ ဗိုင်းရပ်စ်များ၊ ကွန်ပျူတာ ဝမ်းများ၊ ထရိုဂျန် ဟော့စ်များ၊ ရုကစ်များ၊ စပိုင်ဝဲလ်များ၊ မရိုးသားသော ကြော်ငြာဝဲလ်များ နှင့် အခြား ဆိုးယုတ်ပြီး မလိုလားအပ်သော ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ ပါဝင်သည်။
ဗိုင်းရပ်စ်များကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် နည်းပညာ အားဖြင့် ကွဲပြားသော ကွန်ပျူတာ ဝမ်းများ ထရိုဂျန်ဟော့စ်များ စသည်တို့ဖြင့် ရောထွေးလေ့ ရှိသည်။
ကွန်ပျူတာဝမ်း များသည် ကွန်ပျူတာ စနစ်၏ လုံခြုံရေး အားနည်းချက် ကို အခွင့်အရေးယူပြီး ကွန်ယက်ပေါ်ရှိ အခြား ကွန်ပျူတာများသို့ သူ့ဘာသာ ပြန်၍ ဖြန့်ဝေလေ့ ရှိသည်။
ထရိုဂျန်ဟော့စ် ဆိုသည်မှာမူ ပုံမှန်အားဖြင့် အန္တရာယ် မရှိသည့် ပရိုဂရမ်ဟု ထင်ရသော်လည်း ဆိုးယုတ်သည့် အလုပ်များကို ကွယ်ဝှက်ထားလေ့ ရှိသော ပရိုဂရမ်မျိုးဖြစ်သည်။
ကွန်ပျူတာ ဗိုင်းရပ်စ်များ ကဲ့သို့ပင် ဝမ်း များနှင့် ထရိုဂျန်ဟော့စ်များကလည်း ကွန်ပျူတာ အတွင်းရှိ အချက်အလက်များနှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း စသည်တို့ကို လျော့ကျစေနိုင်သည်။
အချို့ ဗိုင်းရပ်စ်များ နှင့် အခြားမောဝဲလ်များ၏ လက္ခဏာများမှာ အသုံးပြုသူ အနေနှင့် သတိထားမိစေနိုင်သော်လည်း အများစုမှာ လျှို့ဝှက်စွာ စွဲကပ်နေလေ့ ရှိပြီး သူတို့ကို သတိထားမိစေနိုင်သော အလုပ်မျိုး လုပ်လေ့ လုပ်ထ မရှိပေ။
အချို့သော ဗိုင်းရပ်စ်များမှာမူ သူတို့ဘာသာ ပြန်လည် မျိုးပွားခြင်းမှ လွဲ၍ အခြား ဘာမှ လုပ်လေ့ မရှိပေ။
ထင်ရှားသော ဗိုင်းရပ်စ်များ မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝပ်ဒ် ပရိုဂရမ်မှ တဆင့် ကူးစက်သော မယ်လီဆာ ဗိုင်းရပ်စ် (Melissa Virus)၊ ကွန်ပျူတာ၏ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်ကိုပါ ဖျက်စီးပစ်သော ချာနိုဘိုင်း ဗိုင်းရပ်စ် ၊ အီးမေးလ်မှ တဆင့် ကူးစက်သော ရည်းစားစာ ဗိုင်းရပ်စ် (Love Letter Virus) စသည်တို့မှာ ထင်ရှားသော ဗိုင်းရပ်စ်များ ဖြစ်ကြသည်။
right|လော့ဟိဒ် စီ-၅ ဂယ်လက်ဆီ စစ်တပ်သုံး ကုန်တင်လေယာဉ်ကြီး ဖြစ်သော ဘိုးအင်း စီ-၁၇ အေ ဂလုပ်မာစတာ ၃ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များမှ ဘရစ်စတို ကုန်တင်လေယာဉ်တစ်စင်း thumb|ဘိုးအင်း ၇၄၇ ကုန်တင်လေယာဉ် အကြီးစား ဒရင်းမ် လစ်ဖ်တာ ကုန်တင်လေယာဉ် သို့ ကာဂိုလေယာဉ် သည် တောင်ပံပါသော လေယာဉ်ပျံမျိုးဖြစ်ပြီး ခရီးသည်များကို တင်ဆောင်ရန် မဟုတ်ဘဲ ကုန်ပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ပုံစံထုတ် တည်ဆောက်ထားသည်။
ခရီးသည်တင် လေယာဉ်များကိုလည်း ကုန်တင်လေယာဉ်အဖြစ် ပုံစံပြောင်းလဲ ပြေးဆွဲလေ့ ရှိသည်။
ထိုသို့သော လေယာဉ်များတွင် ခရီးသည်များ နှင့် ပတ်သက်သော အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများ မပါရှိတတ်ဘဲ ကုန်ပစ္စည်းများ အတင်အချ ပြုလုပ်ရန် အတွက် တံခါးပေါက် အကြီးကြီးများ တပ်ဆင်ထားလေ့ ရှိသည်။
ကုန်တင်လေယာဉ်များကို ခရီးသည်တင် လေကြောင်းလိုင်းများမှ ပြေးဆွဲလေ့ ရှိသကဲ့သို့ ကုန်တင်လေကြောင်းလိုင်းများမှလည်း သီးသန့် ပြေးဆွဲလေ့ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ ကိုယ်ပိုင် ကုန်ပစ္စည်းများ သယ်ယူပို့ဆောင်ရန် အတွက် ကုန်တင်လေယာဉ်ကို အသုံးချလေ့ ရှိသည့်အပြင် နိုင်ငံတစ်ခုစီ၏ စစ်တပ်များမှလည်း ကုန်ပစ္စည်းများကို သယ်ယူရန် အတွက် ကုန်တင်လေယာဉ် များကို အသုံးပြုတတ်သည်။
သို့သော်လည်း လေကြောင်းဖြင့် တင်ပို့သည့် ကုန်ပစ္စည်းအများစုကို ခရီးသည်တင် လေယာဉ်ပျံများ၏ ကုန်တင်ခန်းတွင် ယူအယ်လ်ဒီ ကုန်သေတ္တာများဖြင့် ထည့်သွင်း သယ်ယူလေ့ ရှိကြသည်။
alt=မြို့|မြို့ မြို့ဆိုသည်မှာ များပြားသောလူဦးရေနှင့် ကျယ်ပြန့်သော အဝိုင်းအဝန်းအတွင်း သတ်မှတ်ထားသော စံချိန်စံညွှန်းများဖြင့် တည်ဆောက်ပုံဖော်ထားသည့် လူနေမှုအသိုက်အဝန်းကို ဆိုလိုသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့်သော်ကား မြို့ဟူသည်မှာ လူအပေါင်းတို့ အတည်တကျ အိမ်ရာများဖြင့် စုစုဝေးဝေးနေထိုင်သော စီးပွားရှာဖွေ လုပ်ကိုင်စားသောက်ရာ နေရာဖြစ်၍ ပထဝီဝင်သဘောအရ၎င်း၊ နိုင်ငံရေးသဘောအရ၎င်း မြို့ဟု အသိအမှတ်ပြုထားသည့် နေရာလည်းဖြစ်၏။
သို့ဖြစ်၍ ရွာထက်ကြီးမား၍ ပိုမိုစည်းရုံးမိကာ ပိုမိုတိုးတက်ကြီးပွားလျက်ရှိသော လူစုလူဝေး ဗဟိုဌာနဖြစ်သော်လည်း မြို့ပြကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်းကား မရှိပေ။
ရှေးအခါကမူ ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်း မြို့ဟူသည်မှာ ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် မင်းညီမင်းသား မှူးမတ်များ စံမြန်းနေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့်နိုင်ငံရေးမြို့တော်များကိုသာလျှင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့၍၊ များသောအားဖြင့် မြို့ရိုးတွင်း၌ တည်ရှိတတ်သည်။
ဝိနည်းပိဋကတ်တော်လာ ပြည်ရွာအပြား မျိုး ၆ ပါး မှာ− မင်းအစိုးရတစ်ခု၏ အာဏာစက်နှံ့ရာ တိုင်းနိုင်ငံ(ရဋ္ဌ)၊ မင်းအိမ်နန်းတော်တည်ရာ နေပြည်တော် (ပူရီ)၊ အောက်ဆုံးမြို့အုပ် မြို့ပိုင်ရုံးရှိ၊ ဈေးရှိသောမြို့(နဂရ)၊ ခရိုင်ဝန်မင်းတပိုင်၊ သို့မဟုတ် တိုင်းမင်းကြီး တပိုင်ခရိုင်စု၊ ဇနပုဒ်(ဇနပဒ)၊ ဈေးရှိသောရွာကြီး(ဂါမ)၊ ဈေးမရှိသော ရွာငယ် နိဂုံး(နိဂမ) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
မြို့၏ အင်္ဂါ ၇ ပါး ပါဠိကျမ်းဂန်များ အလိုအရ မြို့၏ အင်္ဂါ ၇ ပါးရှိပေသည်။
ယင်းတို့မှာကား ပြည့်ရှင်မင်းလည်းတစ်ပါး၊ ဆုံးဖြတ်စီရင်နိုင်သော ပညာရှိအမတ်လည်းတစ်ပါး၊ ပြည်ထောင်ချင်းအဆွေခင်ပွန်း မဟာမိတ်မင်းလည်းတစ်ပါး၊ ရတနာ ၁ဝ ပါးနှင့်တစ်ကွ စပါးပျိုး ၇ပါးနှင့် ပြည့်ဝသော ကျီ၊ ကြ၊ တိက်၊ ဘဏ္ဍာများလည်းတစ်ပါး၊ ခဲယဉ်းသော မြို့ပြ ကျုံးမြောင်း၊ ပစ္စရင်လျှောက်လည်းတစ်ပါး၊ တိုင်းနိုင်ငံပိုင်နက်လည်းတစ်ပါး၊ ရဲမက်ဗိုလ်ပါလည်းတစ်ပါးဟူ၍ ဖြစ်၏။
တစ်နည်း မြို့၏အင်္ဂါ ၇ ပါးမှာကား ကောင်းစွာ စိုက်အပ်သောမတုန်မလှုပ်သော တံတိုင်းလည်းတစ်ပါး၊ နက်ကျယ်သော ကျုံးလည်းတစ်ပါး၊ ကျယ်သောသူရဲပြေးလည်းတစ်ပါး၊ များစွာသော လက်နက်လည်းတစ်ပါး၊ များစွာသော ရဲမက်ဗိုလ်ပါလည်းတစ်ပါး၊ ပညာရှိသော လိမ်မာသော တံခါးစောင့်လည်းတစ်ပါး၊ မြင့်သော မြို့တံတိုင်းလည်းတစ်ပါး၊ ဤ ၇ ပါးတို့ ဖြစ်၏။
မြို့အစာ ၄ ပါး ဤသည်အပြင် မြို့အစာ ၄ ပါးဟူ၍ သတ်မှတ်လျက်မြို့ကြီးများ၌ ထိုအခြင်းအရာ ၄ ပါးပေါများရမည်ဆိုလေသည်။
ယင်းတို့မှာကား ဆန်စပါး စားနပ်ရိက္ခာ မျိုးစေ့အစုံ၊ ဆီဦးထောပတ် ဆေးဝါးစုံ၊ မြက် ထင်း၊ ရေဟူ၍ ၄ပါးဖြစ်၏။
မြို့ အသံ ၁၀ ပါး မြို့တော် သာယာငြိမ့်ညောင်းစေသော အသံ ၁ဝ ဖြာရှိ၍ ယင်းတို့မှာကား ဆင်သံ၊ မြင်းသံ၊ ရထားသံ၊ စည်ကြီးသံ၊ မုရိုးစည်သံ၊ စောင်ငြင်းသံ၊ သီချင်းသံ၊ ခရုသင်းနှဲ ပြွေ ခရာသံ၊ ကြေးနင်း ခွက်ခွင်းသံ၊ စားကြပါ သောက်ကြပါဟူသော အသံများဖြစ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များတွင် ဆိုပေသည်။
ရှေးအခါက မြန်မာမင်းတို့သည် သိုက်တဘောင် ဗေဒင်အရ မြို့များ တည်သည်လည်း ရှိ၏။
မြို့တည်နန်းတည်မင်းဟူသောအမည်ကို ခံယူလို၍ တည်သည်လည်းရှိ၏။
ထိုစဉ်က မြို့ပြထီးနန်း တည်ထောင်သောအခါ ပိဋကတ် ဗေဒင်တတ်မြောက်သော ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိများက ရှေ့ဆောင်ရှေ့ရွက် ပြုကြလေသည်။
ပမာအားဖြင့် ဒုတိယ အင်းဝမြို့တည်ရာတွင် မွန်လူမျိုး ဗားမဲ့ဘုန်းကြီး၊ ဗားတမော့ဘုန်းကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ ယင်းတို့၏ အစီအရင်များဖြစ်သော အထဗ္ဗဏ မဟာယတြာနည်းဖြင့် တည်သည်။
အင်းဝမြို့ ပထမတည်စဉ်ကလည်း သတ္တုကြေးနီပြား အင်း ၂ မိုက် ပတ်လည်ကို မြေတွင် အင်း ၁,ဝဝဝ မြှုပ်စေ၍၊ ညောင် ၁,ဝဝဝ စိုက် သည်။
ရတနာသိင်္ဃ (ရွှေဘို)၊ တတိယ အင်းဝ၊ စတုတ္ထ အင်းဝ၊ ပထမ အမရပူရ၊ ဒုတိယ အမရပူရ၊ မန္တလေးမြို့များ တည်ရာတွင်လည်း ပညာရှိ ဘုန်းတော်ကြီးများက ရှေ့ဆောင်၍ ဆိုခဲ့သော အထဗ္ဗဏ မစာယတြာနည်းများဖြင့် မြို့များကို တည်သည်။
မြို့တည်ရရာတွင် ရေကောင်းမြေသန့်ရှိရာ နေရာ၊ ကောင်းကျိုး မင်္ဂလာနှင့် ပြည့်စုံ၍ အောင်မြေဖြစ်ကာ ရေလမ်း ကုန်းလမ်း ခရီး အသွားအလာကောင်းပြီးလျှင် အချက်အချာဖြစ်မည့် ဒေသကို ရှေးဦးစွာ အရေးတကြီး ထား၍ ရွေးချယ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းယူပြီးသောအခါ အစိုဧရက အက်ဥပဒေများဖြင့် မြို့ကို သတ်မှတ်သည်။
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်မြန်မာနိုင်ငံ မြို့ပြ အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၄ အရ နိုင်ငံအစိုးရ မင်းသည် မည်သည့် အရပ်ဒေသဆိုင်ရာ ရပ်ကွက်ကိုမဆို အဆိုပါ အက်ဥပဒေပါ ကိစ္စများ အလို့ငှာ မြို့ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာ ထုတ်ဆင့်၍ ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ရှိသည်။
သို့ဖြစ်၍ မြို့ပြဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအရ အကြောင်းအရာ၌ ဖြစ်စေ၊ ရှေ့နောက်စကား အစီအစဉ်၌ဖြစစေ၊ တစ်စုံတစ်ရာ ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲသည် မဟုတ်လျှင် မြို့ဆိုသည်မှာ ပုဒ်မ ၄ အရ အမိန့်ကြော်ငြာ တစ်စုံတစ်ရာနှင့်အညီ ဥပဒေပါကိစ္စအလို့ငှာ မြို့ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြဋ္ဌာန်းသည့် အရပ်ဒေသဆိုင်ရာ ရပ်ကွက် တစ်စုံတစ်ရာကို ဆိုလိုသည်။
ဤသို့ ပြဋ္ဌာန်းထားသော မြို့များတွင် ဒေသန္တရလိုက် အုပ်ချုပ်ရန် မြန်မာပြည်တွင်ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်အပ်သော မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေးမျာကို တီထွင်သည်။
ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရန်ကုန်၊ မော်လမြိုင်၊ ပြည်၊ ပုသိမ်၊ စစ်တွေ၊ တောင်ငူ၊ ဟင်္သတမြို့များတွင် မြူနီစီပယ်ကို ဦးစွာဖွဲ့သည်။
ဤသည်နောက် တဖြည်းဖြည်းနှင့်မြန်မာပြည်တစ်ဝှန်းလုံးသို့ မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေး ပျံ့နှံ့သွားသည်။
လူဦးရေ ၁ဝ,ဝဝဝ အထက်ရှိသော မြို့များတွင် မြူနီစီပယ်သည် အရေးပါအရာ ရောက်သည်။
၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ် မြန်မာပြည် မြူနီစီပယ် အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၂၄၇ အရမူကား နောက်ဆုံး သန်းကောင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁ဝ,ဝဝဝ အောက် လျော့နည်းပြီးလျှင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးသော ရွာသက်သက်လည်း မဟုတ်ဘဲ၊ မြို့၊ သို့မဟုတ် ဈေးရှိသော မြို့ငယ်များကို မြူနီစီပယ် သတ်မှတ်နယ်အဖြစ် ထုတ်ဆင့် ကြေညာပြီးလျှင် မြူနီစီပယ်လုပ်ငန်းများကို ထိုဒေသများတွင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
မြူနီစီပယ်များသည် မိမိတို့ဆိုင်ရာ မြို့၌ အိမ်ခွန်၊ မြေခွန်၊ ရေခွန်၊ မိလ္လာခွန်၊ မီးခွန်၊ ယာဉ်ခွန်၊ ဈေး၊ သားသတ်ရုံများမှ အခွန်အကောက်များကို ကောက်ခံပြီးလျှင် မြို့သူမြို့သားများအတွက် ဆေးရုံဆောက်လုပ် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ကျောင်းများ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ လမ်းပြင်ခြင်းစသော ပြည်သူ့လုပ်ငန်းများအပြင် မြို့ရွာသန့်ရှင်းရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် စည်းပင်ရေးတို့ကို တာဝန်ယူရသည်။
မြူနီစီပယ် အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်၍၊မြို့ကို အုပ်ချုပ်သူတို့မှာ အရပ်သူ အရပ်သားများက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသူများ ဖြစ်၏။
မြို့များတွင် လူနေများသည်နှင့်အမျှ မြို့များ၊ ကျယ်ဝန်းလာသည်။
မြို့ကြီးမှ မြို့ပြများ ဖြစ်လာသည်။
မြို့နှင့် မြို့ပြတို့ကို ခွဲခြားရာ၌ တိတိကျကျ သတ်မှတ်၍ မရ ဘဲရှိ၏။
ဂရိတ် ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိင်ငံတို့တွင် စီးတီးခေါ် မြို့ပြမှာ ဂုဏ်ပြုခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်၏။
တရားဥပဒေအားဖြင့် ထူးခြားခြင်း မရှိပေ။
ရှေးအခါ ကတည်းကပင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းရှိသော မြို့ကို မြို့ပြဟုခေါ်သည်။
သို့သော် ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း မရှိသည့် လိမြို့ကဲ့သို့ သော မြို့တို့ကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ ဂုဏ်ပြု၍ မြို့ပြဟု ခေါ်သည်။
အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတွင်လည်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံ နည်းတူဖြစ်၏။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၌ မူကား မြို့တော်ဝန်နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့ အုပ်ချုပ်သော မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကြီး ရှိသောမြို့ကို မြို့ပြဟူ၍ ခေါ်သည်။
သို့ရာတွင် မြို့တော်ဝန်များ မရှိသောမြို့ကို မြို့ပြ အဖြစ် စာရင်းသွင်းသည်လည်းရှိ၏။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် များစွာသောမြို့တို့မှာ မြို့တည်စာချုပ်များဖြင့် အသစ်တည်သော မြို့များဖြစ်ရကား မြို့တည် စာချုပ်ပေါ်တွင်လည်းများစွာ တည်ပေသေးသည်။
ရှေးပဝေဏီ ခေတ်ကာလက မြို့ပြဟူသည်မှာ အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ဆွေမျိုးစုများ စုဝေး၍ နေရာတစ်စုကို အများဆိုင်အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီးလျှင် ကိုးကွယ်မှု၊ ကာကွယ်မှု၊ လုံခြုံမှုအတွက် စုပေါင်းနေထိုင်ရာ ဖြစ်၏။
ရှေးဂရိနိုင်ငံတွင် စပါးတား၊ အက်သင်းစသောမြို့ပြများမှာ နိုင်ငံရေးအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ပြည့်စုံသောကြောင့် လူဦးရေ ၂ဝ,ဝဝဝ သာသာမျှသာ ရှိသော်လည်း နိုင်ငံငယ်များ မည်၏။
ဥရောပတိုက် အလယ်ခေတ်တွင် အီတလီ၌ ဤသို့သော နိုင်ငံငယ်များ ပေါ်ထွန်းလာပြန်သည်။
စက်မှုလက်မှု ထွန်းကား၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ကြီးကျယ်လာသည့်အလျောက် မြို့ကြီးပြကြီး များသည်ထက်များလာသည်။
စားသောက်ရေး အလို့ငှာ ကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုးရန် မလိုတော့သဖြင့် မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူ များသည်ထက်များလာသည်။
တိုးတက်သော နိုင်ငံကြီးများ အချို့တွင် လူဦးရေ ၅ဝ ရာခိုင်နှုန်းထက်မနည်း မြို့ပြများ၌ နေထိုင်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) နာမည်တစ်လုံး မြို့များ ချောက် ဂွ ဆွာ ဆော ပြည် ပေါက် ပေါင် ဖြူး မြိတ် မြိုင် မြောင် ရေး လှိုင် ဝေါ အမ်း ကိုယ်အစိတ်အပိုင်းပါ မြို့များ ကျော ဆင်ပေါင်ဝဲ ပျဉ်းမနား ပေါက်ခေါင်း ပေါင် ပေါင်းတလည် မြေဒူး မအူပင် ဝက်လက် ဝမ်းတွင်း ဟားခါး ပါဠိ မြို့များ ကရသူရိ ကေတုမတီ ကောလိယမြို့ဟောင်း စေတုတ္တရာ ဇေယျဝတီ တောင်ဥက္ကလာ ဒက္ခိဏသီရိ ပုဗ္ဗသီရိ မတ္တရာ မြောက်ဥက္ကလာ မိတ္ထီလာ မေတ္တာ နေရဉ္စရာမြို့ဟောင်း လပွတ္တာ ဝေသာလီ သက္ကလ သာကေတ သာဝတ္ထိ သုဝဏ္ဏဝတီ ဟင်္သာတ ဟံသာဝတီ အင်္ဂပူ အမရပူရ ဥတ္တရသီရိ ရေးအမှန် ဖတ်အသံ မြို့များ ကျောက်ပန်းတောင်း - ကျောက်ပဒေါင်း ငါန်းဇွန် တံတား တံတားဦး တန့်ဆည် ထားဝယ် - ဓဝယ် နွားထိုးကြီး - နထိုးဂျီး ပြည် - ပြေ ပုဂံ - ဗဂံ ပုဇွန်တောင် ပုလော - ပလော ပုလဲ ပုသိမ် - ပသိမ် ပဲခူး - ဗဂိုး ဗန်းမောက် ဗန်းမော် - ဗမော် ဘားအံ - ဖအံ မြိတ် - ဘိတ် သံလျင် - တညင် သင်္ချာပါ မြို့များ ကိုကိုးကျွန်း ကော့သောင်း ငါးသိုင်းချောင်း ညောင်လေးပင် ထန်းတပင် ဗိုလ်တထောင် ဘုရားသုံးဆူ မူဆယ် လေးမျက်နှာ သုံးခွ သုံးဆယ် အထောင် အက္ခရာပူး မြို့များ ကျောက်ကြီး ကျောင်းကုန်း ကိုကိုးကျွန်း ဂန့်ဂေါ ဆီဆိုင် တံတား တွံတေး တီးတိန် မြင်းမူ မြောင်းမြ မိုးမိတ် မိုးမောက် မေမြို့ မောက်မယ် လွိုင်လင် လောင်းလုံ ဟဲဟိုး အကောင်ပါ မြို့များ ကျိုင်းတုံ ကျိုင်းတောင်း ကျိုင်းလပ် ငသိုင်းချောင်း ငါန်းဇွန် ဆင်ပေါင်ဝဲ ဆင်ဖြူကျွန်း ဆင်ဘို ဆိပ်ဖြူ နွားထိုးကြီး ပုဇွန်တောင် ဖားကန့် ဖားဆောင်း မြင်းခြံ မြင်းလွတ် မိုင်းလား လိပ်သို လောက်ကိုင် ဝက်လက် ဟင်္သာတ ကိုးကား Category:မြို့။
ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ကာဇက်စတန် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး အလယ်အာရှ နှင့် အရှေ့ဥရောပတွင် တည်ရှိကာ အာရှ နှင့် ဥရောပ တိုက်နှစ်ခုစလုံးတွင် တည်ရှိသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် နဝမမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ နယ်မြေ ၂,၇၂၇,၃၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၁,၀၅၃,၀၀၀) သည် အနောက်ဥရောပ ထက်ပင် ပို၍ ကျယ်ပြန့်သည်။
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ ရုရှားနိုင်ငံ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံများ ဖြစ်သည်။
ကက်စပီယန်ပင်လယ်နှင့်လည်း ထိစပ်နေသည်။
မြို့တော်မှာ အက်စ်တာနာ ဖြစ်သည်။
ယခင်မြို့တော်ဖြစ်သော အာမာတီမြို့ မှ ၁၉၉၇ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့သည်။
ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ တည်ရှိရာနယ်မြေတွင် ရှေးအခါက နောမက် (ခေါ်) နေရာအတည်တကျမရှိ လှည့်လည်သွားလာနေသော လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းမှာ ၁၃ရာစု ရောက်သော် ပြောင်းလဲသွားလေသည်။
မွန်ဂိုဘုရင် ဂျင်ဂစ်ခန်က ဤဒေသကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
၁၆ရာစုအရောက်တွင် ကာဇက်လူမျိုးများသည် သီးခြားလူမျိုးစုများအဖြစ် ထင်ရှား လာပြီး ကာဇက်စတက်ပ်မြက်ခင်းပြင်ကို နယ်မြေသုံးခုအဖြစ် ပိုင်းခြား ကာ အုပ်ချုပ်လေသည်။
၁၈ရာစုအတွင်း ရုရှားလူမျိုးများသည် ကာဇက်စတက်ပ် မြက်ခင်းပြင်များကို စတင်ကျူးကျော်လာပြီး ၁၉ရာစုအလယ် ပိုင်းရောက်သော် ကာဇက်စတန်သည် ရုရှားအင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာသည်။
၁၉၃၆ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာသည်။
၁၉၉၁ခုနှစ်၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲချိန်တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိသည်။
လက်ရှိသမ္မတဖြစ်သူ နျူဆူလ်တန် နာဇာဘာယာဗ့် သည် ၁၉၉၁ခုနှစ်ကတည်း ကပင် တိုင်းပြည်၏ခေါင်းဆောင် ဖြစ်နေသည်။
လူဦးရေ ၁၇.၇သန်း ရှိသည်။
လူမျိုးပေါင်း ၁၃၁မျိုး ရှိရာ ကာဇက်၊ ရုရှား၊ ယူကရိန်း၊ ဂျာမန်၊ ဥဇဘက်၊ တာတာနှင့် ဝီဂါ လူမျိုးများ ပါဝင်သည်။
လူဦးရေ၏ ၆၃% မှာ ကာဇက်လူမျိုး များ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၇၀% က အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သည်။
၂၆% မှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော ကာဇက်လူမျိုးများ နျူဆူလ်တန် နာဇာဘာယာဗ့် (ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ) အဘ့်လိုင်ခန်း (၁၇၁၁ခုနှစ်မှ ၁၇၈၁ခုနှစ်အထိ စိုးစံသွားသော ကာဇက်ဘုရင်) ကိုးကား မှတ်ချက်များ ကိုးကားများ * Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ Category:အလယ်အာရှရှိ နိုင်ငံများ Category:သမ္မတနိုင်ငံများ Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ Category:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ။
N(; named en) သည် အခြေခံ လက်တင်အက္ခရာတွင် ၁၄ ခုမြောက်သော အက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
"N" Oxford English Dictionary, 2nd edition (1989); Merriam-Webster's Third New International Dictionary of the English Language, Unabridged (1993); "en," op. cit. ပုံစံများ၏ သမိုင်းကြောင်း အင်္ဂလိပ်အသံထွက် J ကဲ့သို့သော အသံတစ်ခုအတွက် ရပ်တည်ရန် အီဂျစ်စာလုံးတွင် မြွေကို djet ဟုအသံထွက်သည့် အီဂျစ် အရုပ်စာသင်္ကေတသည် မြွေပုံသဏ္ဌာန်အား အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
အီဂျစ်တွင် အလုပ်လုပ်သော စီမီတစ်လူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံးသော အက္ခရာကို တီထွင်ခဲ့ရာတွင် ၎င်းအရုပ်စာသင်္ကေတကို အတုယူပြီး N ကိုဖော်ပြရာတွင် ထို မြွေပုံတူကိုပင် ကိုယ်စားပြုအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အသံထွက်မှာလည်း ထိုအသံပင် ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟုလည်း ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ဖိုနီးရှန်း၊ ဟီဘရူး၊ အာရမ်မစ်နှင့် အာရေဗျ စာများ၏ အက္ခရာများအမည်မှာ /nun/ ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ "ငါး"ဖြစ်သည်ကို ထိုဘာသာအချို့တွင် တွေ့ရသည်။
ဂရိ၊ ဩရိုစကမ်၊ လက်တင်နှင့် ခေတ်သစ်ဘာသာစကားများတွင် အက္ခရာ၏ အသံတန်ဖိုးမှာ /n/အဖြစ် ရှိသည်။
အီဂျစ်အရုပ်စာသင်္ကေတ J Proto-Semitic N Phoenician N ဂရိNu ဩပ်ရုစကမ်ND64x64px64x64px64x64px64x64px လက်တင်အက္ခရာအသုံးပြုသော ဘာသာစကားအားလုံးနီးပါတွင် နာသိက သွားရင်ဗျည်း သို့ သွားရင်းဗျည်းသံ ဖြစ်သည်။
N နှင့် အသုံးများဆုံးသော တစ်သံထွက်အောင်တွဲထားသော အက္ခရာ(DIGRAPH)မှာ ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် နာသိကသွားရင်ဗျည်းအဖြစ် အမျိုးမျိုးသောဘာသာစကားများတွင် ကိုယ်စားပြုခြင်းခံရပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် နောက်ဆုံးစာလုံးအဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်ကိုတွေ့ရသည်။
အာခင်ဗျည်းအဖြစ် အသုံးပြုသည်ကို အီတာလျံနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာများတွင် တွေ့ရသည်။
ပေါ်တူဂီဘာသာစာလုံးပေါင်းတွင် ၎င်းအသံသည် (အချို့ စပိန်ဘာသာနှင့် အခြားဘာသာစကားအချို့တွင် အထူးအက္ခရာပုံစံ (Ñ)အဖြစ်သုံးသည်ကို တွေ့ရသည်)ဖြစ်သည်။
m သည် n အရှေ့ကျလျှင် n သံပျောက်ပြီး hymn ကဲ့သို့သော အသံထွက်သည်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် တွေ့ရသည်။
(damnation ကဲ့သို့သော စာလုံးပေါင်းများတွင် အသံထွက်သည်ကို တွေ့ရသည်။
) နိုင်ငံတကာ ဖိုနီးတစ်အက္ခရာတွင် အက္ခရာသေး [n] သည် နာသိကသွားရင်းဗျည်းအသံကိုယ်စားပြုသည်။
သေးငယ်သော အက္ခရာကြီး[ɴ] သည် နာသိက လျှာခင်ဗျည်းသံကိုယ်စားပြုသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် N သည် ၆ ခုမြောက် အသုံးများဆုံးသော အက္ခရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒုတိယအများဆုံးအသုံးပြုသော ဗျည်းအက္ခရာသံ တစ်ခုဖြစ်သည်။
သင်္ချာ သင်္ချာဘာသာတွင် အက္ခရာစောင်းပုံ n သည် ကိန်းရှင်ပမာဏကိုပြသော သင်္ကေတအဖြစ် အသုံးပြုပြီး အထူးသဖြင့် ကိန်းပြည်(integer) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် အက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
သည် သဘာဝကိန်းများ၏ အစုကို ရည်ညွှန်းရာတွင် မကြာဏ အသုံးပြုကြသည်။
တွက်ချက်ခြင်းအတွက် ကုဒ်များ ယူနီကုဒ်အမှတ် U+004E သည် အက္ခရာကြီး N ကို ကိုယ်စားပြုပြီး U+006Eသည် အက္ခရာသေး n အတွက် ကုဒ်အမှတ်ဖြစ်သည်။
ASCII ကုဒ်များတွင် N အကြီးအတွက်မှာ ၇၈ ဖြစ်ပြီး n အသေးအတွက်မှာ ၁၁၀ဖြစ်သည်။
သို့မဟုတ် ဘိုင်နရီ 01001110 နှင့် 01101110 တို့အဖြစ် အသီးသီရှိကြသည်။
EBCDIC ကုဒ်အမှတ်တွင် ၂၁၃ မှာ အက္ခရာအကြီးအတွက် ဖြစ်ပြီး ၁၄၉ မှာ အသေးအတွက်ဖြစ်သည်။
HTML နှင့် XML တို့အတွက် numeric character references များမှာ "N" နှင့် "n" တို့ဖြစ်ကြပြီး အကြီးနှင့် အသေးကို ကိုယ်စားပြုထားသည်။
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ကင်ညာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့ အာဖရိကရှိ အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ နိုင်ရိုဘီမြို့ ဖြစ်သည်။
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အီကွေတာပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်တွင် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ နှင့် တောင်ဘက်တွင် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်။
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၂၂၄,၄၄၅ စတုရန်းမိုင် (၅၈၁,၃၀၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လူဦးရေ ၄၄ သန်းမျှ ရှိသည်။
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်။
ထိုမှ ကုန်းတွင်း မြို့တော် ရှိရာသို့ ဝင်ရောက်သွားလျှင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပေါများသည့် ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်၏ ရာသီဥတုမျိုး သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
နိုင်ရိုဘီတွင် အေးမြသော ရာသီဥတု ရှိပြီး အမြဲတမ်း နှင်းဖုံးလွှမ်းနေသော တောင်ထွဋ် ၃ ခု ရှိသည့် ကင်ညာတောင်သို့ နီးကပ်လာသည် နှင့် အမျှ ပို၍ အေးလာသည်။
ထိုမှ ကုန်းတွင်းသို့ ဆက်လက် ဝင်ရောက်သွားလျှင် ဝိတိုရိယအိုင် အနီးတဝိုက်တွက် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော အပူပိုင်း ရာသီဥတုသို့ တဖန်ပြန်၍ ပြောင်းလဲ သွားသည်။
ထိုမှတဆင့် အနောက်ပိုင်းရှိ တောအုပ်နှင့် တောင်ထူထပ်သော နေရာတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတုသို့ တဖန် ပြောင်းလဲသွားသည်။
အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော အရှေ့မြောက် ဒေသမှာ ကန္တာရနီးပါးမျှ ဖြစ်သော ခြောက်သွေ့ရေရှား ရပ်ဝန်းဒေသ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော ရေချိုအိုင် ဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဒေသ ရေကန်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည့် ဝိတိုရိယအိုင်သည် အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယား နိုင်ငံတို့နှင့် ပိုင်နက် ဝေမျှ ထားသည်။
ကင်ညာနိုင်ငံသည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ နှင့် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံတို့နှင့် အတူ သားရိုင်းတိရစ္ဆာန် ကြည့်ရှုရန် အတွက် ထင်ရှားပြီး အရှေ့နှင့်အနောက် ဆာဗို အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ မာဆိုင်းမာရာ၊ နာကူရူးကန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ အာဘာဒဲ အမျိုးသား ဥယျာဉ် အစရှိသည့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေး ဒေသနှင့် အမျိုးသားဥယျာဉ်များကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်။
ထို့ပြင် လာမူး ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ လည်း ရှိပြီး နိုင်ငံတကာ ရွက်လှေပြိုင်ပွဲ နှစ်စဉ်ကျင်းပရာ ဖြစ်သော ကီလီဖီ ကမ်းခြေ ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကမ်းခြေများလည်း ရှိသည်။
ကင်ညာနိုင်ငံ ပါဝင်သော အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး ကာလ ကတည်းက လူသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ်တွင် အနောက်-အလယ် အာဖရိကမှ ဘန်တူ တို့၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်နိုင်ငံများ၏ နယ်နိမိတ်မှာ နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘာသာစကားများ၊ နိုင်လို-ဆာဟာရ ဘာသာစကားများ၊ အာဖရို-အေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ဆုံဆည်းရာ ဒေသ ဖြစ်သဖြင့် အာဖရိကတိုက်ကြီး၏ လူမျိုး နှင့် ဘာသာစကားတို့ ရောပြွမ်းရာ ဒေသဖြစ်သဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံရှိရာ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဥရောပသား နှင့် အာရပ်တို့ ခေတ်သစ် အစောပိုင်းကပင် မွမ်ဘာဆာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဥရောပသားတို့က ၁၉ ရာစု အစပိုင်းကပင် နိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းသို့ စူးစမ်း ရှာဖွေ ခဲ့ကြသည်။
ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာက အရှေ့အာဖရိက ပရိုတက်ထရိတ် ကို ၁၈၉၅ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၀ တွင် ကင်ညာကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ်စတင်ခဲ့သည်။
ကင်ညာ သမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ဩဂုတ်လ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ အပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ရေးဆွဲပြီးနောက် ကင်ညာသည် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ၄၇ ခု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့ပြီး ရွေးချယ်ခံ ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက အုပ်ချုပ်ကြသည်။
မြို့တော် နိုင်ရိုဘီမြို့မှာ ဒေသအတွင်း စီးပွားရေး အချက်အချာ နေရာ ဖြစ်သည်။
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ အရှေ့တောင် အာဖရိကနှင့် အလယ်အာဖရိကတွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် အားဖြင့် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်။
Ethiopia GDP purchasing power 2010: 86 billion. Imf.org. 14 September 2006.Kenya GDP purchasing power 2010: 66 Billion. Imf.org. 14 September 2006. စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှာ အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင်ကတည်းက လက်ဖက် နှင့် ကော်ဖီတို့ကို အဓိက တင်ပို့ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ဥရောပသို့ ပန်း များ တင်ပို့ရောင်းချလျက် ရှိသည်။
ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှာလည်း နိုင်ငံ၏ အဓိက စီးပွားရေး မောင်းနှင်အား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
ကင်ညာသည် အရှေ့အာဖရိက အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။
အခြားသော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ကင်ညာတွင် နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ပိုမို တည်ငြိမ်မှု ရှိသည်။
အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း နိုင်ငံ၏ အမည်မှာ ကင်ညာတောင် ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီ: နိုင်ငံ၏ထင်ရှားသော အမှတ်အသားနှင့် အာဖရိကတိုက်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မြေပုံ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၂၄,၀၈၁ မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၅၈၀,၃၆၇ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၄၇ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြ်စပြီး မာဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ နောက်မှ ကပ်၍ လိုက်သည်။
မြောက်လတ္တီကျု ၅° မှတောင်လတ္တီကျု ၅° အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၃၄° မှ ၄၂° အတွင်း တည်ရှိသည်။
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အစပြုလျှက် မြေနိမ့်ဒေသများမှာ အတွင်းပိုင်း ကုန်းမြေမြင့် အဖြစ် တဖြည်းဖြည်း မြင့်မားသွားသည်။
ကုန်းမြေမြင့်များမှာ ကင်ညာတောင်ကြား ဒေသဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး အရှေ့ပိုင်းတွင် ကောင်းမွန်သော စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိရာ ကုန်းမြေမြင့် တစ်ခု ရှိသည်။
ကင်ညာကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အာဖရိကတွင် အအောင်မြင်ဆုံးသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဒေသများ ပါဝင်သည်။
ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ကင်ညာတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သော ၁၇,၀၅၇ ပေ (၅,၁၉၉ မီတာ) အမြင့် ရှိသော ကင်ညာတောင် ပါဝင်ပြီး ရေခဲတောင်များလည်း ရှိသည်။
၁၉,၃၄၁ ပေ ( ၅,၈၉၅ မီတာ) မြင့်သော ကီလီမန်ဂျာရိုတောင်ကို ကင်ညာနိုင်ငံမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် အပူပိုင်းမှ အစပြုလျှက် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတု ရှိကာ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကန္တာရဆန်သော ရာသီဥတု ရှိသည်။
လတိုင်းတွင် နေသာပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေရာသီနှင့် ကိုက်ညီသော အဝတ်အထည်များကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။
အတွင်းပိုင်း မြင့်သော ဒေသများတွင် ညဘက် နှင့် မနက်အစောပိုင်းတွင် အေး လေ့ ရှိသည်။
မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတုမှာ မတ်၊ဧပြီလမှ မေ၊ ဇွန်လ အထိ ဖြစ်သည်။
မိုးရွာချိန် တိုတောင်းသော ရာသီဥတုမှာ အောက်တိုဘာလမှ နိုဝင်ဘာ ဒီဇင်ဘာ အထိ ဖြစ်သည်။
မိုးရွာသွန်းမှုမှာ တခါတရံ သည်းထန်ပြီး အများအားဖြင့် နေ့လယ်ပိုင်း နှင့် ညနေပိုင်းများတွင် ရွာလေ့ ရှိသည်။
မိုးရွာသွန်းသောလများတွင် အပူချိန်မှာမူ မြင့်နေမြဲ ဖြစ်တတ်သည်။
အပူဆုံး အချိန်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် မတ်လ ဖြစ်ပြီး မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတု မတိုင်မီ ဖြစ်သည်။
အအေးဆုံးမှာ ဇူလိုင်လတွင် ဖြစ်ပြီး ဩဂုတ်လ အလယ်အထိ အေးတတ်သည်။