kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သံဃနာယက လက်စွဲ၊ အပိုဒ်(၅)၊ အခန်း(၂၉) အထွေထွေကဏ္ဍ၌ သာသနာ့အလံတော် အခန်း အပိုဒ်(၃၅၅)၌ အသုံးပြုရမည့်နေ့ရက်များ သတ်မှတ်ထားသည်မှာ- (က)အခါကြီး ရက်ကြီးများ ကဆုန်လပြည့်(ဗုဒ္ဓနေ့) နယုန်လပြည့်(မဟာသမယနေ့) ဝါဆိုလပြည့်(ဓမ္မစကြာနေ့) ဝါခေါင်လပြည့်(မေတ္တာအခါတော်နေ့) တော်သလင်းလပြည့်(ဂရုဓမ္မအခါတော်နေ့) သီတင်းကျွတ်လပြည့်(အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့) တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်(သာမညဖလအခါတော်နေ့ နှင့် သံဃာတော်များနေ့) တပို့တွဲလပြည့်(ဩဝါဒ ပါတိမောက် ဓမ္မနေ့) (ခ)ပွဲတော်နှင့် အခမ်းအနားများ ဝါဆိုပွဲတော် အခမ်းအနား အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့ ကထိန်ပွဲတော် ရဟန်းခံရှင်ပြုပွဲ ဆွမ်းကြီးလောင်းလှူပွဲ စာပြန်ပွဲ နှင့် ဘွဲ့နှင်းသဘင် နိကာယစာမေးပွဲ၊ တိပိဋကစာမေးပွဲနှင့် ပူဇော်ပွဲ ခွင့်ပြုချက်ရရှိပြီသည့် တရားပွဲ ဘုရားထီးတင်ပွဲ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော် အသံမစဲ ပဋ္ဌာန်းရွတ်ဖတ် ပူဇော်ပွဲ သံဃာ့အစည်းအဝေး သံဃဝိနိစ္ဆယအဖွဲ့ စစ်ဆေး ဆုံးဖြတ်ရာဌာန ဘာသာရေး၊ သာသနာရေးနှင့် စပ်ဆိုင်သော သင်တန်းများတို့ ဖြစ်ကြသည်။
(ဂ)လွှင့်ထူ အသုံးပြုနည်း၊ အပိုဒ်(၃၅၈) အထိမ်းအမှတ်အလံအားလုံး၏ အလယ်တွင် ဖြစ်စေရမည်။
လက်ယာအစွန်းမှ အရောင်ငါးမျိုး ရောယှက်ရောင်တွင် အပြာရင့်ရောင်သည် အပေါ်တွင်လကျ်ာဘက်ရှိနေစေရမည်။
မော်တော်ယာဉ်တွင် စိုက်ထူပါက ကားကြီးများ၏ အမိုးအရှေ့ပိုင်းတွင် ဖြစ်ရမည်။
ကားငယ်များတွင် လက်ယာဘက် အရှေ့ပိုင်းတွင် ဖြစ်ရမည်။
သံဃာများကို ကြိုဆိုသည့်အခါ သံဃာပါလာသည့်အခါတွင်သာ တပ်ဆင်ရမည်ဟူ၍ ဖော်ပြ ထားသကဲ့သို့၊ (ဃ)ရှောင်ကြဉ်ရမည့်အချက်များ၊ အပိုဒ်(၃၉၅) ရဟန်းသံဃာပါသည်ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ မည်သည့်ဘုရားဖူးယာဉ်တွင်မှ မသုံးစွဲရ။
လမ်းဘေး၊ လမ်းခွ၊ ယာဉ်ဆိပ်၊ သင်္ဘောဆိပ်များတွင် မသုံးရ။
အရှင်စန္ဒောဘာသ(ရွှေဘို)ရေး `သာသနာ့အလံတော်´ http://www.centrebouddhique.net/content/view/68/31/ နိုင်ငံအလိုက်သာသနာ့အလံများ စာကိုး Category:ဘာသာရေးအလံများ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတများ။
သာဓု 160px|သာဓု မွေးသက္ကရာဇ် ၁၉၁၈ စက်တင်ဘာလ ကွယ်လွန် ၇ ဧပြီ ၁၉၉၁ အမည်ရင်း ဦးဖေသန်း နိုင်ငံ 25px မြန်မာ မိဘအမည် ဦးမြမောင် + ဒေါ်ဖွားမျှင် ကလောင် အမည်ခွဲများ စိန်ချယ်၊ ဥဩ၊ ပေါ်လွင်၊ ဘာဘူ၊ မောင်ဒါန၊ မောင်ဖေသန်း၊ မောင်သောကြာ၊ မြတ်သူ၊ ဖေသန်း၊ သခင်ဖေသန်းအလုပ်အကိုင် စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ မွေးဖွားရာဒေသ ပဲခူးမြို့ထင်ရှားကျော်ကြားမှု စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ အဖြစ် သာဓု (၁၉၁၈ - ၁၉၉၁) သည် ထင်ရှားသည့် ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ နှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် သခင်ဖေသန်း အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
သူ ဒါရိုက်တာအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သော ကကြီးရေ က ဇာတ်ကား ဖြင့် ၁၉၅၉ ခုနှစ် တွင်လည်းကောင်း၊အငိုလွယ်သည် ဇာတ်ကားဖြင့် ၁၉၆၀ ခုနှစ် တွင်လည်းကောင်း မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု(ဒါရိုက်တာဆု)များ ရရှိခဲ့သည်။
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ သာဓု ခေါ် သခင်ဖေသန်းကို အဖ ဦးမြမောင်၊ အမိ ဒေါ်ဖွားမျှင် တို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ပဲခူးမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
သာဓုသည် ရန်ကုန်ဟိုက်စကူးကျောင်းတွင် ကိုးတန်းအထိ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်။
တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်၍ ၁၃ဝဝ ပြည့် ရေနံမြေသပိတ်တွင် အသေခံဗိုလ်အဖြစ် ပါဝင်ချီတက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ - ၄၈ ခုနှစ်တွင် ပူတူတူးလေး ဆေးပေါင်ဒါလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရင်း သွေးသောက် ဦးပြည့်စုံနှင့် တွေ့ရာမှ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးတမတ်ဝတ္ထုတိုကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဒါတွေပြင် ပြုပြင်ရေးစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပဒေသာမဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
သာဓုသည် ချစ်စံနမူနာ၊ တပ်ထဲက မြတ်ကိုကို၊ အသက်၊ အတာ၊ တဇောက်ကန်း အစရှိသော လုံးချင်း ဝတ္ထု ၂ဝ ကျော်နှင့် သာဓု လူပါးဝတယ် (ကိုယ်တိုင်ရေး ဝတ္ထုဟန် ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်) နှင့် ဝတ္ထုရှည်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် ရေးသား ခဲ့သည်။
တပ်ထဲကမြတ်ကိုကို ဝတ္ထုဖြင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ထိုဝတ္ထုကို တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲအတွက် ပြဋ္ဌာန်း စာအုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ရရှိခဲ့သောဆုများ သာဓုသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကကြီးရေက ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ထိုဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာ အကယ်ဒမီ ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် "အငိုလွယ်သည်" ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာအကယ်ဒမီဆုကို ဆက်လက် ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် သာဓုသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် သခင်ဖေသန်း အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတော်က နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ဒုတိယဆင့်) ချီးမြှင့် အပ်နှင်းခြင်း ခံရသည်။
ရိုက်ကူးခဲ့သောရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ဧည့်သည်၊ အကယ်၍သာ၊ ဗိုလ်ကာတွန်း၊ အဖြေ၊ ဖက်ဆစ်ကလပ်၊ အကြင်တို့လင်မယား စသော ရုပ်ရှင်ကား ၁ဝ ကားခန့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
မိသားစု ဘဝ ဆရာမဖြစ်သူ (နောင်တွင် မူလတန်း ကျောင်းအုပ်) ဒေါ်ခင်ညို နှင့် လက်ထပ်သည်။
သားသမီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် − အာယု ဗလ (သုမောင်) ရူပ ဝဏ္ဏ (မောင်ဝဏ္ဏ) ဉာဏ်ပေါ် (မင်းလူ) သော်တာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ မြတ်မွန် နှင့် နောက်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။
မောင်သီချင်း ကိုရေးသော အာယု မှာ ဦးသာဓု နှင့် ဒေါ်မြတ်မွန် တို့၏သားဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ သာဓု အဖြစ် လူသိများခဲ့သော သခင်ဖေသန်းသည် `ကြိုး´ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးဆဲ `ဒို့ကိုယ်ကျိုး လုံးလုံးမပါ´ လုံးချင်း စာအုပ် ရေးသားဆဲ စာပေ တာဝန်၊ အနုပညာ တာဝန် ထမ်းဆောင်ဆဲ ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီး ဌာန (ရုံးချုပ်) စာတည်း အဖွဲ့မှ စုဆောင်း ပြုစုသော ‘နှစ်ဆယ် ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း’ စာအုပ်၊ ပညာရွှေတောင် စာအုပ်တိုက် (၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ပထမအကြိမ်) စဉ် အမည် ထုတ်ဝေနှစ် မှတ်ချက် ၁ချစ်စံနမူ ၁၉၄၉ ၂ချစ်ဇနီး ချစ်လင် ၁၉၅၅ ၃ချစ်တက္ကသိုလ် ၁၉၅၂ ၄ငိုမလို ရည်ယောင်ကာမဲ့မိ လှောင်ပါနဲ့ တိမ်မင်းဝဠာ ၁၉၈၁ ၅စစ်ယားအိပ်ဆောင် ၁၉၅၄ ၆ဇာတ်လမ်းပမာ ၁၉၅၄ ၇တဇောက်ကန်း ၈တပ်ထဲက မြတ်ကိုကို ၁၉၅၁စာပေဗိမာန် ဆု ၉ဒါတွေပြင် ၁၉၄၆ ၁၀ဒီမျက်နှာလေးကို ချစ်တာ ၁၉၈၅ ၁၁နောက်မယား ၁၉၅၄ ၁၂နောက်လင် ၁၉၅၃ ၁၃လင်မယားဘဝ ၁၉၅၄ ၁၄လိင် ၁၉ရဝ ၁၅လိင်နှင့် မေမေလတ် ၁၉၅၆ ၁၆သာဓု ရေးနည်း ဝတ္ထုတိုများ ၁၉၅၆ ၁၇သာဓု လူဝါးဝတယ် ၁၉၇၆ ၁၈သာဓု အင်ဆန်းစ် ၁၉၇၈ ၁၉အတာ ၁၉၅၅ ၂၀အနှစ် ၁၉၅၂ ၂၁အနှစ်၏ အနှစ် ၁၉၅၂ ၂၂အရသာ ၁၉၅ဝ ၂၃အသက် ၁၉၅၁ ၂၄အာယုနှင့် မေမေလတ် ၁၉၇၁ ၂၅အာယုနှင့် အမွေခံ ၁၉၅၆ ၂၆ဩော်…. ချစ်တာ ချစ်တာ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ။
သိပ္ပံပညာ () သည် စကြဝဠာလောက၊ (Universe)၏ အကြောင်းကို စနစ်တကျ ခန့်မှန်းမှုများ၊ ရှင်းလင်း တွက်ချက်မှုများ၊ စမ်းသပ် တီထွင်မှုများ စသည့် အသိပညာစုဆောင်းက အသုံးချသည့် လုပ်ငန်းရပ်များစွာကို ခြုံငုံညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
အရာခပ်သိမ်းမှန်သမျှကို စနစ်တကျ လက်တွေ့ ဆန်းစစ်လေ့လာသည့် ပညာတရပ်ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ လေ့လာမှုပြုလုပ်သည့် ပညာရပ်ကို မြန်မာဘာသာစကားအားဖြင့် သိပ္ပံပညာဟု ခေါ်သည်။
သိပ္ပံပညာရပ်တွင် လက်တွေ့ သက်သေပြနိုင်မှသာ မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆသည်။
ယခုလက်ရှိ အယူအဆထက် ပိုကောင်းသောအယူအဆ တွေ့ရှိချက်များ ပေါ်လာလျင်လည်း မူလအား ပယ်ဖျက်ကာ အယူအဆသစ်အား ချက်ချင်း လက်ခံနိုင်ကြသည်။
ဝေါဟာရ သိပ္ပံ သည် ပါဠိဘာသာစကား သိပ္ပမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး "လေ့ကျင့်သင်ယူရသော အတတ်ပညာ၊ စနစ်တကျလေ့လာစမ်းသပ် ဖော်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ရရှိသော အတတ်ပညာ" ဟူ၍ အနက်အဓိပ္ပာယ်ရ၏။
အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရ Science (စိုင်းယန့်စ်) ဟူသည့် စကားလုံး၏ ဇာတ်မြစ်မှာ လက်တင်စကားသံ "scientia" ဖြစ်ပြီး "သိဖွယ်/သိခြင်း" ဟု အနက်ရ၏။
ခြံငုံဖော်ပြချက် သိပ္ပံပညာ ဟူသည် သဘာဝတရား၏ ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲမှုတို့နှင့် ၎င်းတို့၏ အကြောင်းအကျိုးမှန်တို့ကို နည်းစနစ်ကျနစွာ လေ့လာအသုံးချရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်၏။
သိပ္ပံပညာသည် နည်းစံနစ်ကျန၍ခိုင်မြဲတိကျရ၏။
ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာဝတ္ထုတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော နိယာမများကို လေ့လာရှာဖွေရာမှ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သိပ္ပံပညာနယ်သည် ကျယ်ဝန်းသည်ထက် ကျယ်ဝန်းလာခြင်းသာဖြစ်သည်။
ယခုအခါတွင် ပညာရပ် ကိုင်းကဏ္ဍကွဲများ အဆင့်ဆင့်၊ အဖြာဖြာ ပါဝင်၍ ကိုင်းခွဲတစ်ခုစီသည်ပင် ကျယ်ဝန်းလှပြီ ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံပညာရပ်များတွင် ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ စသည့် ပညာရပ်များ ပါဝင်သည်။
သာဓကအားဖြင့် ရူပဗေဒ သည် ဒြပ်သား၊ စွမ်းအင်၊ စက်ကွင်း၊ အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီးများ စသည်တို့ကို သင်္ချာနှင့် လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ဘူမိဗေဒ၊ မနုဿဗေဒစသည့် သိပ္ပံပညာရပ်များလည်း ရှိသေး၏။
စက်မှုလက်မှုများ တိုးတက်လာသောအခါ သိပ္ပံပညာ၏နိယာမများကို စက်မှုလက်မှုတို့တွင် ယှဉ်တွဲအသုံးချခြင်းဖြင့် အသုံးချသိပ္ပံပညာဟူ၍ပညာသစ်တစ်ရပ် ပေါက်ဖွားလာပြန်လေသည်။
အသုံးချသိပ္ပံပညာတွင် အင်ဂျင်နီယာပညာ၊ ဆေးပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ စသည်တို့ပါဝင်သည်။
သိပ္ပံပညာတွင် အကြောင်းအရာ တခုခုကို လေ့လာရာ၌၊ ထိုအကြောင်းအရာတစ်ခုနှင့် သက်ဆိုင်သမျှသော အကျိုးအကြောင်း အချက်အလက်တို့ကို ရှေးဦးစွာ စုဆောင်း၍၊ ၎င်းတို့ကို အခြေတည် စဉ်းစားပြီးလျှင် ဆီလျော်သည်တို့ကို သိလျာချက်အဖြစ် ဆုံးဖြတ်မှတ်ယူရ၏။
ထိုသိလျာချက်ကိုမှ တစ်ဖန် အတည်ဖြစ်စေရန် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ထပ်တလဲလဲ ပြုလုပ်ပြီး ခိုင်လုံသောအကြောင်းအချက်တို့ ရရှိသောအခါတွင်မှ တိကျပြတ်သားသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သုတအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားရသည်။
ဤသို့ နည်းစံနစ်ကျမှသာ သိပ္ပံပညာအစစ် ဖြစ်လာနိုင်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) တင်းကျပ်သော ယခုခတ်အမြင်တွင် သိပ္ပံပညာသည် သိပ္ပံနည်းလမ်းတကျ ကို အခြေခံ၍ ရရှိလာသော အသိပညာနှင့် သုသေသန မှ ရလာသော အသိပညာများကို စုစည်းထားခြင်းဟု မြင်သည်။
ဤတွင် ဖော်ပြသော သိပ္ပံပညာမှာ စမ်းသပ်ချက် သိပ္ပံပညာ (experimental science) ဟုခေါ်ပြီး လူသားတို့ လိုလားချက်အတွက် အသုံးပြုသော အသုံးချ သိပ္ပံ (applied science) လဲ ရှိသေးသည်။
သိပ္ပံပညာသည် စနစ်ကျသော သုသေသနများမှ နားလည်လာသည့် အသိပညာများ ဆက်ဆက်တိုးနေသော မပြီးဆုံးနိုင်သည့် ကြိုးပမ်းမှု့ပင်ဖြစ်သည်။
တမင် ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များကို သုံး၍ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် သဘာဝ သို့မဟုတ် လူမှု ဖြစ်စဉ်များကို တိုင်းတာပြီး ရလဒ်များကို သိမ်းစည်းကာ ထပ်မံ တွက်ချက်မှုများပြုပြီး မည်သို့ကြောင့်ဖြစ်ပျက်သည်ကို သီအိုရီများ သုံး၍ ရှင်းလင်းသည်။
၎င်းတွင် အဆိုပြုချက် (hypothesis) များပါရှိပြီး၊ ၎င်းအဆိုပြုချက်ကို ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များသုံး၍ စမ်းစစ်သည်။
သိပ္ပံပညာ အခြေခံ ကိုင်းခွဲများ နှစ်ပင်လိမ် ဒီအန်အေ တည်ဆောက်ပုံ ပုံကြမ်း သိပ္ပံပညာရပ် နယ်ပယ်များကို အဓိကအားဖြင့် (ဇီဝ ဖြစ်စဉ် စသည့်) သဘာဝ ဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာသော သဘာဝသိပ္ပံ (natural sciences) နှင့် လူ့အတုံ့အမူ (behavior)များကို လေ့လာသော လူမှုရေးသိပ္ပံ (social sciences) ဟူ၍ နှစ်ခု ကွဲသည်။
၎င်းနှစ်ခုစလုံးသည် လက်တွေ့ သိပ္ပံပညာဖြစ်သောကြောင့် လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ်မှ စမ်းသပ်ခံနိုင်သော အသိပညာတွင် အခြေခံသည်။
သိပ္ပံပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသော အသုံးချ သိပ္ပံပညာများဖြစ်သည့် အင်ဂျင်နီယာ နှင့် ဆေးပညာ တို့လည်း ရှိကြသည်။
၎င်းအတွင်းမှာပင် ထပ်မံ၍ ခွဲခြားမှုများ ရှိသည်။
သိပ္ပံပညာ၏ တတိယ ကိုင်းခွဲဖြစ်သော မူရင်း သိပ္ပံပညာ ခေါ် သင်္ချာသည် သဘာဝသိပ္ပံပညာ၊ လူမှုရေးသိပ္ပံပညာ နှစ်ခုလုံးနှင့်ပင် တူညီမှုရှိသလို ကွဲပြားမှုများလည်းရှိသည်။
လက်တွေ့ သိပ္ပံပညာကဲ့သို့ ယျေဘုယကျမှုကို အခြေခံပြီး စနစ်ကြသော လေ့လာမှုများမှ ရရှိလာသော အသိပညာ ဖြစ်သည်မှာ တူညီကြသည်။
ကွာခြားချက်မှာ ဖြစ်ရပ်ကို သုံးသပ်ရာတွင် လက်တွေ့ ဖြစ်ရပ်ကို မသုံးပဲ မူလ အဆိုပြုချက် ကိုသာသုံးသည်။
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ် thumb | နေဘိုး၏ အက်တန် ပုံစံ။
များစွာသော သိပ္ပံအတွေး များကဲ့သို့ပင် အစပိုင်းတွင်ကျယ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လက်တွေ့ စမ်းသပ်မှုများဖြင့် အချို့အပိုင်းများကို ပယ်ခဲ့သည်။
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်များသည် သဘာဝ ဖြစ်ရပ်များကို ပြန်လည်ပြုလုပ်နိုင်သော (reproducible) သက္ကာရများဖြင့် ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားပြီး အသုံးဝင်သော မှန်းဆခြင်းများလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
၎င်းတို့ကို သဘာဝ ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာခြင်း၊ သို့မဟုတ် သဘာဝ ဖြစ်စဉ် ထိန်းချုပ်၍ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်၍ ဆန်းစစ်ခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းနည်းစဉ်များသည်သည် သိပ္ပံပညာ နှင့် နည်းပညာ နယ်ပယ်တို့တွင် ယထာဘူတ ကျကျ အဖြေရရန် အသုံးပြုသည်။
သင်္ချာ နာမည်ကြီး Michelson–Morley experiment မှ အချက်အလက်များ သင်္ချာသည် သိပ္ပံပညာတွင် အုတ်မြစ်၊ ဇာစ်မြစ် ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံပညာတွင် သင်္ချာ၏ အရေးပါသော အချက်မှာ 'ပုံစံ' ထုတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
လေ့လာတွေ့ရှိချက်၊ တိုင်းတာချက်များကို လေ့လာရန်တွင်လည်း သင်္ချာနည်းစဉ်များကို အသုံးပြုရန် မကြာခဏ လိုအပ်တတ်သည်။
ဂဏန်းသင်္ချာ၊ အက္ခရာသင်္ချာ၊ ဂျီဩမေတြီ နှင့် ကဲကုလပ် တို့မှာ ရူပဗေဒ တွင် အမြဲသုံးသည်။
သင်္ချာ ကိုင်းကွဲ အားလုံးလိုလိုကို သိပ္ပံပညာတွင် သုံးသည်။
သင်္ချာစစ်စစ် (Pure Mathematics) များဖြစ်သော ကိန်းများ သီအိုရီ (Number Theory) နှင့် သဏ္ဌာန်ရင်းဗေဒ (Topology) တို့ပင် အသုံးရှိသည်။
ဒဿနပညာ ဒဿနပညာ (philosophy of science) သည် သဘာဝကို အမှန်အတိုင်း နားလည်ရန်နှင့် နားလည်မှုများ မှန်မမှန် ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသည်။
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်ကို သုံး၍ပင်လျှင် သိပ္ပံပညာနှင့် သိပ္ပံပညာ မဟုတ်သည်ကို ခွဲခြားရန် ခက်ခဲသည်မှာ အသိပင်ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံပညာ နှင့် သိပ္ပံပညာမဟုတ်သည် နှစ်ခုအကြား တိတိကျကျ ခွဲခြားနိုင်ရန် မှန်ကန်သော တွေးခေါ်မှု့များ ရှိရပေမည်။
၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ များစွာသော အဆိုပြုချက်များ ရှိခဲ့ပြီး ယခုတွင် သိပ္ပံသမားများ အကြား အများအားဖြင့် သဘောတူညီမှုရှိပေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အများလက်ခံထားသည်မှာ သိပ္ပံဆိုင်ရာတွေးခေါ်မှု နှင့် သီအိုရီများသည် အခြားတစ်ယောက်မှ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ၎င်းတို့သည် အတည် ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဒဿနပညာရှင်များတွင် အတွေးများစွာရှိသည်။
လက်တွေ့သမား (Methodological naturalism) များက သိပ္ပံနည်းကျ ဆန်းစစ်ရာတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော (observable) ဖြစ်ရပ်များကို ရှင်းလင်းရာတွင် လက်တွေ့ကျကျ လေ့လာပြီး အခြားသူကလဲ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။
ထို့ကြောင့် လက်တွေ့သမားများက သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်များ၊ အာဏာရ အဖွဲ့အစည်း၏ အဆိုပြုချက်များ၊ ဘက်လိုက်သော လေ့လာမှုများကို လက်မခံပေ။
အမှန်တရားသမားများ (critical rationalism) ကမူ လေ့လာမှုများတွင် ဘက်မလိုက်အောင် လုပ်၍မရ ထို့အပြင် သဘာဝလွန်ဟုပြောသည်မှာ မည်မျှလွန်လျှင် သဘာဝမှ လွန်သည်ခေါ်မည်မှာ တိကျမှုမရှိဟု ငြင်းဆိုသည်။
ထို့ကြောင့် အမှန်တရားသမားများက မှားကြောင်း ထောက်မပြနိုင်လျှင် အမှန်ဖြစ်သည် ဆိုသည်။
အမှန်တရားသမားသည် လက်တွေ့သမားများ တွေးခေါ်သည်နိုင်ထပ် ပိုမို ကျယ်ပြန့်သော နေရာများကိုပါ လေ့လာနိုင်ပြီး တချိုန်တည်းမှာပင် အာဏာပိုင်များကို ဖီဆန်သည်။
အမှန်တရားသမားများက သိပ္ပံပညာဆိုသည်မှာ လက်တွေ့ပြနိုင်မှုထက် အမှား မပါမှုက အရေးကြီးသည်ဟု ဆိုသည်။
တိုင်းတာမှုသမားများ (instrumentalism) ကမူ တိုင်းတာမှုများသည် အမှားအမှန်ထက် ဖြစ်ရပ်များကို ကြိုတင်တွက်ချက်ရန်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
သိပ္ပံပညာ နှင့် မြန်မာ့ အမြင် မြန်မာမှုနယ်တွင် တပည့်တို့၏ဝတ္တရား၊ ဆရာတို့၏ဝတ္တရား၊ သားသမီးတို့၏ဝတ္တရား၊ မိဘတို့၏ဝတ္တရား၊ စသည်တို့ရှိရာ ဆရာဝတ် တွင် အတတ်လည်းသင် ပဲ့ပြင်ဆုံးမ သိပ္ပမချန် ဘေးရန်ဆီးကာ သင့်ရာအပ်ပို့ ဆရာတို့ ကျင့်ဖို့ဝတ်ငါးဖြာ ဟုပါရှိသည်။
ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းတို့နှင့် စွမ်းအင်တို့၏ အခြေခံသဘောသဘာဝများကို စနစ်တကျ လက်တွေ့လေ့လာဆန်းစစ်ပြီး လူတို့အသုံးချရန် အသစ်အသစ်သော ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းများ ဖန်တီးခြင်း၊ စွမ်းအင်များပြောင်းလဲထုတ်ဖော်ခြင်းနှင့် ထိုသို့ဖန်တီးထုတ်လုပ် နိုင်ရန် တိုးချဲ့လေ့လာခြင်းတို့ကို သိပ္ပံပညာ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြဟန်တူသည်။
ရုပ်ဝတ္တုအသစ်ဖန်တီးရန်တိုက်ရိုက်အထောက်အကူမပြုသောအတွေးအခေါ်၊ ယဉ်ကျေးမှု စသော ပညာတို့ကို ရှေးအခါက သိပ္ပ ဟုခေါ်ဆိုလိုဟန်မတွေ့ရပေ။
ယခုအခါတွင်မူ လူမှုရေးသိပ္ပံ စသောဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများပါ ပေါ်ပေါက်သုံးစွဲလျက်ရှိကြပြီး တိကျသေချာသောနည်းစနစ်များဖြင့် လူဘောင်ဘဝအား ကောင်းကျိုးတစ်စုံတရာပြုပေးနိုင်သည့်ပညာအားလုံးကို သိပ္ပံပညာဟု ခေါ်လိုဟန်ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ *။
Chat သင်္ကေတ ကို Smiley ဟုလည်း သိကြသည်။
အင်တာနက်အသုံးပြုဖူးသူတိုင်း Messengerများ Chat ခန်းများဖိုရမ်နှင့် Message-Boardများပေါ်တွင် :-) သဏ္ဍန်အားမြင်တွေ့ အသုံးပြုသူတွေချည်းဖြစ်သည်။
ထိုသဏ္ဍန်သည် အသုံးပြုသူ၏ စိတ်ခံစားမှုအား ရိုးရိုးရှင်းရှင်းနှင့် ထိထိမိမိဖော်ပြနိုင်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ်ရာတွင် စကားလုံးပေါင်းများစွာထက် ခရီးရောက်လှပေသည်။
သို့သော် ထိုသဏ္ဍန်လေးများ၏ သမိုင်းအား သိရှိသူမှာ လွန်စွာနည်းပါးလှသေးသည်။
တကယ်တော့ Smiley လေးများသည် လွန်ခဲ့သော ၂၅ နှစ်က တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခတစ်ဦး ၏ အိုင်ဒီယာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တီထွင်ရခြင်း အကြောင်းရင်း လွန်ခဲသော ၂၅ နှစ်အချိန်က ကွန်ပျူတာနှင့် အင်တာနက်များမှာ တက္ကသိုလ်ကြီးများ၊ သုတေသနဌာနများတွင်သာ တွင်တွင်ကျယ် အသုံးပြုနိုင်သေးသည်။
ထိုကွန်ရက်များအတွင်းတွင် Message-Board များရှိပြီး သုတေသနအချက်အလက်များ လဲလှယ်ကြရုံသာမက အခြားအရေးမကြီးသော ကျောင်းတွင်း ကျောင်းပြင်သတင်းများ၊ အစည်းအဝေးအချိန်ဇယား၊ အပျော်နောက်ပြောင်ငြင်းခုန်ကြခြင်းများပါ ရှိလေ့ရှိသည်။
သို့သော် မကြာခဏဆိုသလို နောက်ပြောင်ပြောဆိုခြင်းများအား နားလည်မှု လွဲမှားခြင်းများလည်း ဖြစ်လေ့ရှိသောကြောင့် ထိုအခက်အခဲကို ဖြေရှင်းရန် Board ကော်မတီမှ အကြံဉာဏ်များတောင်းခံတော့သည်။
အမျိုးမျိုးသောပုဂ္ဂိုလ်များမှ Emotion များ အသုံးပြုသင့်သည်ဟု ထောက်ခံကြသော်လည်း မည့်သည့်ပုံသဏ္ဍန်သုံးရန် စဉ်းစားမရဖြစ်နေကြသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ပါမောက္ခScott-Fahlman မှ :-) အား Message တွင်ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် အပျော်နောက်ပြောင်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ပြီး :-( အားအမှန်တကယ်အတည်ယူရန် အကြံပေးခဲ့သည်။
ထိုအစနစ်အား အသုံးပြုပြီးများမကြာမီပင် ဒုတိယပုံအားဝမ်းနည်းခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ သဘောမကျခြင်းအဖြစ် မှတ်ယူလာကြသည်။
အသုံးပြုမှု ကျယ်ပြန့်သွားခြင်း ထိုစနစ်သည် အခြားသော တက္ကသိုလ်ပေါင်းများစွာအထိ ပျံ့နှံ့သွားပြီး Yahoo နှင့် MSN တို့ ပေါ်လာချိန်တွင် Messenger များမှ တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းတာထိ ပျံ့နှံ့သွားတော့သည်။
ယနေ့ခေတ်အရောက်တွင် Emoticon ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်အထိ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
ပရော်ဖက်ဆာ Fahlman မှ ထိုစနစ်အား သူဦးစွာတီထွင်ခဲ့ကြောင်း စတင်ကြေညာစဉ်က မည်သူမျှ မယုံကြည်ကြ။
အေပီကဲ့သို့သော သတင်းဌာနကြီး ကိုယ်တိုင်မှလည်း ခေတ်ဦးကွန်ပျူတာဘိုးအေကြီးများအား ဆက်သွယ်စုံစမ်းစဉ်က မည်သူမျှမသိကြောင်းဝန်ခံကြသည်။
ထို့ကြောင့်ပါမောက္ခ Fahman သည် သက်သေပြရန် ဝန်ထမ်းများအကူအညီဖြင့် သူ၏အကြံပြုချက်အားပြန်လည်ရှာဖွေတော့သည်။
ထိုစဉ်က မှတ်တမ်းများအား ယနေ့ကဲ့သို့ ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် သိုလှောင်ခြင်းမဟုတ်သေးဘဲ၊ ဗီဒီယိုတိပ်ခွေများဖြင့် ကူးယူမှတ်တမ်းတင်ထား သောကြောင့် ရှာဖွေရာတွင် များစွာခက်ခဲခဲ့လေသည်။
သို့သော် နောက်ဆုံးတွင်တော့ သက်သေ Message အားရှာဖွေတွေ့ရှိကာ သက်သေထူနိုင်ခဲ့လေတော့သည်။
စက်တင်ဘာ ၁၉ရက် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ယနေ့တွင် Smiley လေးများ ၂၅ပြည့်သွားပြီဖြစ်သည်။
အကယ်၍သာ ထိုပုံသဏ္ဍန်လေးများမရှိပါက အင်တာနက်လောကတွင် ဆက်သွယ်ပြောကြားရာ၌ များစွာခြောက်သွေ့နေမည်မှာ သေချာလှသည်။
သိပ္ပံ စိုးလှ [၁၉၁၆ - ၁၉၉၆] သာယာဝတီ ခရိုင် အုတ်ဖို မြို့၌ အဖ ဦးဖိုးခင်၊ အမိ ဒေါ်ကွန်းမယ် တို့က ၁၉၁၆ ခု မေလ ၁၅ ရက် (မြန်မာ နိုင်ငံ စာပေ ဆုများတွင် ၁၆ ရက်ဟု ဖော်ပြသည်) နေ့တွင် ဖွားမြင် ခဲ့သည်။
အမည်ရင်း ဦးစိုးလှ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် နောက်ဆုံးနှစ် ဝိဇ္ဇာတန်း အထိ ပညာ သင်ယူ ခဲ့သည်။
၁၉၃၉ ခုတွင် အစိုးရ ပြန်ကြားရေး ဌာနက ထုတ်ဝေသော 'ရွှေပြည်တော်' သတင်းစာ၌ လက်ထောက် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပြန်ကြားရေး ဌာနတွင် ဘာသာပြန်သူ အဖြစ် လည်းကောင်း အမှု ထမ်းခဲ့သည်။
စစ်အတွင်းတွင် အုတ်ဖိုမြို့၌ ကုန်သည် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဂျပန် ခေတ်တွင် အုတ်ဖို မြို့နယ် အာရှ လူငယ် အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ စစ်ပြီးသော အခါ မိဘ လက်ငုတ် ဆန်စက် လုပ်ငန်းတွင် ကူညီခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း နေထိုင် လှုပ်ရှား ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ ခုတွင် စာပေဗိမာန်၌ ဝင်ရောက် အမှု ထမ်းခဲ့သည်။
စာပေ ဗိမာန် မဂ္ဂဇင်း ဌာန လက်ထောက် စာတည်း၊ တာဝန်ခံ စာတည်း၊ ပြည်သူ့ လက်စွဲ စာစဉ် စာတည်း၊ ဒုတိယ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် တိုးမြှင့် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
၁၉၆၄ - ၆၅ ခုတွင် ပြန်ကြားရေး ဌာန အင်္ဂလိပ်စာ ဖောဝပ် မဂ္ဂဇင်း တာဝန်ခံ စာတည်း အဖြစ် ခေတ္တ အမှု ထမ်းခဲ့သည်။
၁၉၇၆ ခုတွင် စာပေ ဗိမာန် တွဲဖက် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
၁၉၇၆ - ၈၈ အထိ အမျိုးသား စာပေဆု စိစစ် ရွှေးချယ်ရေး ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
လေ့လာရေးနှင့် သင်တန်း ကိစ္စ များဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ရုရှနှင့် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံ များသို့ သွားရောက် ခဲ့သည်။
အဋ္ဌမတန်း ကျောင်းသား ဘဝ ကပင် 'မြတင်ရည်းစား' ဝတ္ထုကို စတင် ရေးခဲ့သည်။
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာ သင်နေစဉ် ဂန္ဓလောက၊ အိုးဝေ၊ ဒဂုန်၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းတိုက် မဂ္ဂဇင်း များတွင် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်။
ကလောင် အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ဘာသာပြန် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသား ခဲ့ရာ ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှာ အိစလင်း (East Lynne)၊ ဘဝ သတ္တိ (The War of The World)၊ စင်ပြိုင် နှစ်ကမႝာ (The tale of Two Cities)၊ ဓားစာခံ (Victory in My Hands)၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် သတ္တိ (Profiles in Courage)၊ ဘဝအထွေထွေ (My Several Worlds by Pearl S. Buck) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပင်ကို ရေးများတွင် သိပ္ပံ စိုးလှ ဝတ္ထုတို များနှင့် ခရီးသွား ကိုယ်တွေ့ တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
'ဘဝ အထွေထွေ' ဖြင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန်ဆု ရရှိ ခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခု ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် မြို့၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
မြန်မာ နိုင်ငံ စာပေဆုများ။
စာ ၅၆ - ၅၈။
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉⁠၉၇)။
စာ ၁၈၁။
သုတ္တန်ပိဋကတ်သည် ဝေနေယျသတ္တဝါတို့၏ စရိုက် ဝါသနာကိုလိုက်၍ လူအများ သိရှိနားလည်လွယ်သော ဝေါဟာရများကို အခြေခံကာ ဟောကြားထားသော တရားတော်များဖြစ်သည်။
မိမိအကျိုးစီးပွား၊ သူတစ်ပါးအကျိုးစီးပွား၊ လောကီအကျိုးစီးပွား၊ လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွားတို့ကိုပြတတ် ပြုတတ်သောကြောင့်၎င်း၊ ဝေနေယျသတ္တဝါတို့၏ သဘောအနုအရင့်နှင့် လျော်စွာဟောတော်မူသောကြောင့် ၎င်း သုတ္တမည်၏။
၎င်းသုတ္တကိုပင် သုတ္တန္တ-သုတ္တန်ဟုခေါ်သည်။
သုတ္တန်ပိဋကတ်သည် ဝေနေယျ သတ္တဝါတို့၏ စရိုက်ဝါသနာကိုလိုက်၍ လူအများ သိရှိနားလည်လွယ်သော ဝေါဟာရများကိုအခြေခံကာ ဟောကြားထားသော တရားတော်များဖြစ်သည်။
“သုတ္တ”သည် “တမျဉ်းချည်၊ ပန်းသီတံ၊ ပန်းသီကြိုး”ဟု တိုက်ရိုက် အနက်အဓိပ္ပာယ်ရ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဓမ္မဒေသနာတို့အား ဖရိုဖရဲမဖြစ်ရအောင် သီကုံးပေးထားသော ကြိုးသဖွယ် ယူဆနိုင်သည်။
(ပါဠိဝေါဟာရ “သုတ္တ”အား သုတ်၊ သုတ္တန်၊ သုတ္တံစသဖြင့် မြန်မာမှုပြုလေ့ရှိသည်။
) သုတ္တန်ပိဋကတ်ကို ဒေသနာဘေဒစသည်ဖြင့် ဝေဖန်ရသော် အာဏာဒေသနာ၊ ဝေါဟာရဒေသနာ၊ ပရမတ္ထဒေသနာဟူ၍ ဒေသနာအပြားသုံးပါးရှိရာတွင် ဥပမာ ဥပမေယျဂါထာ စုဏ္ဏိယ ပုံဝတ္ထု သက်သေသာဓကစသည်တို့ဖြင့် သင့်သလိုစီစဉ်၍ ကြားနာသူတို့ နားလည်လွယ်မည့် စကားလုံးတွေကို သုံးစွဲ၍ အဟောများသောကြောင့် ဝေါဟာရဒေသနာမျိုးဖြစ်သည်။
ပရမတ္ထတို့ကို အကြောင်းအားလျော်စွာ ဟောကြားသည့်နေရာများရှိသော်လည်း ၎င်းတို့မှာနည်းပါးလှသဖြင့် ပရမတ္ထဒေသနာဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမပြုချေ။
ယထာ ပရာဓ သာသနာ၊ ယထာနုလောမ သာသနာ၊ ယထာ ဓမ္မ သာသနာ ဟူ၍သာသနာအပြားသုံးပါးရှိရာတွင် မည်သည့်ရောဂါဖြစ်ပေါ်လာလျှင် မည်သည့်ဆေးဖြင့် မည်ကဲ့သို့ကုစားရမည်ဟု အနာနှင့်ဆေးကိုက်အောင် ကုထုံး၊ ကုနည်းနှင့်တကွ ခြေခြေမြစ်မြစ်ဖော်ပြရေးထားသော ဆေးကျမ်းကြီးကဲ့သို့ သတ္တဝါတို့၏ အလိုစရိုက် ဝါသနာစသည့်အခြေအနေအလိုက် အခြေအနေနှင့်ဟပ်မိအောင် အံကျ ဟောကြားထားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ယထာ နုလောမ သာသနာဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
သံဝရာ သံဝရ ကထာ၊ဒိဋ္ဌိဝိနိဝေဌန ကထာ၊ နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒ ကထာဟူ၍ ကထာ အပြား သုံးပါးရှိရာ ၆၂ ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့ပပျောက်အောင် ဖြေရှင်းနည်းတို့ကိုဟောကြားရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိနိ ဝေဌကထာ မည်၏။
အဓိသီလ သိက္ခာ၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာ၊ အဓိပညာ သိက္ခာဟူ၍သိက္ခာအပြားသုံးပါးရှိရာ သမာဓိအရာဖြစ်သောကြောင့် အဓိစိတ္တ သိက္ခာမည်၏။
ဝီတိက္ကမ ပဟာန်၊ ပရိယုဋ္ဌာန ပဟာန်၊ အနုသယပဟာန်ဟူ၍ ပဟာန်အပြားသုံးပါးရှိရာ သမာဓိသည် ပရိယုဋ္ဌာန ကိလေသာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောကြောင့် ပရိယုဋ္ဌာနပဟာန်မည်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ဓမ္မစကြာသုတ်၊ အနတ္တလက္ခဏာသုတ်၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါတ်သုတ်၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်တော် များသည် သုတ္တန်ပိဋကတ် တွင် ပါဝင်ပြီး ကျမ်းအားဖြင့် သုတ္တန်(၁၉)ကျမ်း ရှိသည်။
ဝေါဟာရရင်းမြစ် သုတ္တန်ဟူသော ဝေါဟာရသည် သုတ္တန္တ ဟူသောပါဠိမှ ဆင်းသက်လာသော ပါဠိသက် ဝေါဟာရဖြစ်ပေသည်။
ယင်းဝေါဟာရကိုသုတ္တ+အန္တ ဟုပုဒ်ခွဲရသည်။
ဤ၌ အန္တသဒ္ဓါမှာ အနက်အဓိပ္ပာယ် လုံးဝမရှိ၊ ရွတ်ဆိုကောင်းရုံ စကားလှရုံသာ ဆက်တွဲထားသော ပုဒ်ဖြစ်၍ သုတ္တသဒ္ဓါ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုသာနည်း အမျိုးမျိုးဖြင့်ဉာဏ်ပထျာဖြန့်၍ အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုရေးသားခဲ့လေသည်။
ဖွင့်ဆိုပုံမှာ ၁။
မိမိအကျိုး၊ သူတစ်ပါးအကျိုး၊မျက်မှောက်အကျိုး၊ တမလွန်အကျိုး၊ လောကီအကျိုး၊ လောကုတ္တရာအကျိုး စသည်တို့ကို ပြတတ်သောကြောင့် သုတ္တမည်လေသည်။
(ဤနည်းအလိုသူစဓာတ်၊တပစ္စည်းဖြင့်ပြီးသောပုဒ်ဖြစ်လေသည်။
ဝေနေယျတို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယနှင့် လိုက်လျောညီညွတ်သော အနက် (အကြောင်းခြင်းရာ)တို့ကို ကောင်းမွန်တိကျစွာဟောကြားထားရာ ပိဋကတ်ဖြစ်သောကြောင့် သုတ္တမည်၏။
(ဤနည်းအလို သု ရှေ့ ရှိသော ဝစဓာတ်၊ တပစ္စည်းဖြင့် ရုပ်ပြီးသည်။
ကောက်ပင်သည် ဆန်၊ စပါး၊ အသီးအနှံ့တို့ကို ဖြစ်ပေါ်တိုးပွားစေသကဲ့သို့ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်သောကြောင့် သုတ္တမည်၏။
(ဤနည်းအလိုသုဓာတ်၊ တပစ္စည်း ဖြင့်ရုပ်ပြီးသည်။
မိခင်နွားမသည် မိမိ၏သားသမီးဖြစ်သည့် နွားငယ်ကလေးများအား နို့ရည်ကို ယိုချပေး၍တိုက်ကျွေးသကဲ့သို့ ဝေနေယျသတ္တဝါတို့အား အကျိုးကျေးဇူးအထူးထူးတို့ကို ယိုချပေးတတ်သောကြောင့် သုတ္တမည်၏။
(ဤနည်းအလို သူဒ ဓာတ်၊ တ ပစ္စည်းဖြင့်ရုပ်ပြီးဟန်ကိုကြံသည်။
အကျိုးစီးပွားတို့ကို ကောင်းစွာစောင့်ရှောက်ထားတတ်သောကြောင့် သုတ္တမည်၏။
(ဤနည်းအ လို သု ရှေ့ရှိသော တာဓာတ်၊ တပစ္စည်းဖြင့်ရုပ်ပြီးဟန်ကြံသည်။
လက်သမားဆရာသည် တံမျဉ်းကြိုးချ(မျဉ်းသား) ပြီးမှ ယင်းမျဉ်းကြောင်းအတိုင်း မတိမ်းမစောင်းစေဘဲ သစ်ရွေခြင်း၊ ဖြတ်တောက်ခြင်း စသည်ပြုရသည့်နည်းတူ သုတ္တန်ဒေသနာ မျဉ်းကြောင်းနှင့် မတိမ်းမစောင်းစေမူ၍ ကျင့်ကြံကြရသည် ဖြစ်ရကား လက်သမားသုံးတံမျဉ်းကြိုးနှင့် အလားတူသောကြောင့်၎င်း၊ တစ်ပွင့်စီသီးခြားနေသော ပန်းပွင့်များသည် ပန်းသီကြိုးဖြင့် သီကုံးဖွဲ့နှောင်ထားအပ်သော် ဖရိုဖရဲ ပြန့်ကြဲခြင်းမရှိသကဲ့သို့ ဘုရားရှင်ဟောကြားအပ်ခဲ့သည့် အနက်အဓိပ္ပာယ်(အကြောင်းခြင်းရာ)တို့ ဖရိုဖရဲမရှိရလေအောင် သုတ္တန်ပိဋကတ်ဖြင့် စုစည်းသီကုံးထားအပ်သည်ဖြစ်၍ ပန်းသီချည်၊ ပန်းသီကြိုးနှင့် အလားတူသောကြောင့်၎င်း သုတ္တမည်၏။
(ဤနည်းအလို သုတ္တပုဒ်၊ အ ပစ္စည်းဖြင့်ပြီးသောဥပမာ တဒ္ဓိတ်ဖြစ်သည်။
) နိကာယ် ငါးရပ် သုတ္တန်ပိဋကတ်တွင် နိကာယ တနည်း နိကာယ် (အစုအဝေးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော) ငါးရပ်ရှိသည်။
ဒီဃနိကာယ် ၃ ကျမ်း = ရှည်လျားသော ဒေသနာများ အစု။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၃ ကျမ်း = အလယ်အလတ် ဒေသနာများ အစု။
သံယုတ္တနိကာယ် ၅ ကျမ်း = တရားသဘော တူညီ၍ ယှဉ်တွဲထားသော ဒေသနာများအစု တနည်း ဟောကြားသည့် အကြောင်းအရာ၊ နာကြားသည့် ပုဂ္ဂိုလ် စသည်အားဖြင့် ဆက်စပ်မှုရှိသော သုတ်များကို အခန်းကဏ္ဍအလိုက် ခွဲခြား၍ စုစည်းထားသော အစုအဝေး၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၁၁ ကျမ်း = နံပါတ်အစဉ်အတိုင်း စီစဉ်ထားသော ဒေသနာများအစု တနည်း အကြောင်းအရာ တစ်ခုကို ဟောကြားသောသုတ်၊ အကြောင်းအရာ နှစ်ခုကို ဟောကြားသောသုတ် စသည်ဖြင့် တစ်ခုနှင့် တစ်ဆယ့်တစ်ခုအထိ အစဉ်အတိုင်း တိုး၍ စီစဉ်ထားသော သုတ်တို့၏ အစုအဝေး၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ် ၁၅ ကျမ်း = တိုသော ဒေသနာများအစု တနည်း နိကာယ်လေးရပ်တွင် မပါဝင်သော ကျမ်းများကို `ခုဒ္ဒကဂန ္ထကျမ်းငယ်´များဟု ခေါ်သည်။
ပါဝင်သောကျမ်းများ ဒီဃနိကာယ် = (၃)ကျမ်း မဇ္ဈိမနိကာယ် = (၃)ကျမ်း သံယုတ္တနိကာယ် = (၅)ကျမ်း အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် = (၁၁)ကျမ်း ခုဒ္ဒကနိကာယ် = (၁၅)ကျမ်း စုစုပေါင်း (၃၇)ကျမ်းဖြစ်သည်။
ဒီဃနိကာယ် သုံးကျမ်းမှာ (၁) သီလက္ခန္ဓဝဂ် (၂) မဟာဝဂ် (၃) ပါထေယျဝဂ် တို့ဖြစ်ကြသည်။
သီလက္ခန္ဓဝဂ် ပါဠိတော် (သုတ် ၁၃) မဟာဝဂ် ပါဠိတော် (သုတ် ၁၀) ပါထေယျဝဂ် ပါဠိတော် (သုတ် ၁၁) စုစုပေါင်း (၃၄)သုတ်ဖြစ်သည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ကျမ်းသုံးကျမ်း မှာ (၁) မူလပဏ္ဏသ (၂) မဇ္ဈိမပဏ္ဏသ (၃) ဥပရိပဏ္ဏာသတိုဖြစ်ကြသည်။
မူလပဏ္ဏာသ (သုတ် ၅၀) မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ (သုတ် ၅၀) ဥပရိပဏ္ဏသ (သုတ် ၅၂) စုစုပေါင်း (၁၅၂)သုတ်ဖြစ်သည်။
သံယုတ္တနိကာယ် ကျမ်းငါးကျမ်းပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ (၁) သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ် (၂) နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် (၃) ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် (၄) သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ် (၅) မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်တို့ပါဝင်ပြီး စုစုပေါင်း ၇၇၂ သုတ်ပါဝင်ပါတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဆယ့်တစ်ကျမ်း တွင် (၁) ဧကင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - ဧကကနိပါတ် (၂) ဒုကင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - ဒုကနိပါတ် (၃) တိကင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - တိကနိပါတ် (၄) စတုကင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - စတုက္ကနိပါတ် (၅) ပဉ္စင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - ပဉ္စကနိပါတ် (၆) ဆက္ကင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - ဆက္ကနိပါတ် (၇) သတ္တင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - သတ္တကနိပါတ် (၈) အဋ္ဌအင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - အဋ္ဌကနိပါတ် (၉) နဝင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - နဝကနိပါတ် (၁၀) ဒသင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - ဒသကနိပါတ် (၁၁) ဧကာဒသင်္ဂုတ္တရ ပါဠိတော် - ဧကာဒသကနိပါတ်တို့ပါဝင်ပါတယ်။