kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၉၁ ခုတွင် ကျောင်းကုန်းမြို့ အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်သည်။
၁၉၉၅ ခုတွင် ပုသိမ်တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာစာအဓိကဖြင့် အဝေးသင်ဘွဲ့ရသည် ​ အလုပ်အကိုင်နှင့်စာပေခရီး ကျောင်းကုန်းမြို့နယ် တာကုန်းကျေးရွာ မူလတန်းကျောင်းတွင် မူလတန်းပြဆရာမလုပ်ရင်း ဝတ္ထုတိုနှင့် လုံးချင်းဝတ္ထုများ စရေးသည်။
၁၉၉၃ ခုတွင် ဆုနွေးဦး ကလောင်အမည်ဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထုများ စရေးသော်လည်း (၁၁) အုပ်သာ ထွက်ရှိနိုင်ပြီး ၁၉၉၅ ခုတွင် ရပ်သွားသည်။
၁၉၉၇ ခုတွင် ရန်ကုန်ရောက်လာကာ ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်း၊ သတင်းထောက်၊ ဇာတ်ညွှန်းရေး၊ အယ်ဒီတာ စသဖြင့် အလုပ်စုံလုပ်ရင်း ၂၀၀၀ ပြည့်တွင် ပုညခင် ကလောင်အမည်ဖြင့် ပထမဦးဆုံးလုံးချင်းဝတ္ထု ရင်ခုန်ရဲတိုက်ကို ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် "ပုညခင်စာအုပ်တိုက်" ကို ထူထောင်ကာ ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းကိုပါ တွဲလုပ်သည်။
၂၀၀၅ မှ၂၀၀၇ အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စိတ်ပညာဌာနတွင် ဘွဲ့လွန်အသုံးချစိတ်ပညာဒီပလိုမာတန်းတွင် သင်ယူပြီးနောက် စိတ်ပညာဆိုင်ရာဝတ္ထုများကို ရေးသည်။
ယခုအချိန်အထိ လုံချင်းဝတ္ထု (၁၂၂)၊ ဝတ္ထုတို (၇၀)ကျော်၊ ခရီးသွားဆောင်းပါးနှင့် အတွေးအမြင်ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
လုံးချင်းဝတ္ထု (၁၀၀) ကျော်ကို ရုပ်ရှင် ဗီဒီယိုအဖြစ် ရိုက်ကူးခြင်းခံရသည်။
"အချစ် (သို့မဟုတ်) ဝင်္ကပါ" ဝတ္ထုကို ပြန်လည်ရိုက်ကူးသည့် "အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ်" ရုပ်ရှင်၊ "အမုန်း၏ ဆွဲငင်အား" ဝတ္ထုကိုပြန်လည်ရိုက်ကူးသည့် "စေတန်၏ကချေသည်" ရုပ်ရှင်၊ "ကျွန်မကနှင်းဆီပါမောင်"၊ "ချစ်လှစွာသောအမုန်း" ရုပ်ရှင်များမှာ အကယ်ဒမီဆုများဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။
"အနမ်းဝိုင်" နှင့် "ရက်ရက်စက်စက်မိုး" ဝတ္ထုများအတွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းကို ကိုယ်တိုင်ရေးသည်။
ဗြဟ္မဇာလသုတ် မဟာသီလခန်း၌ ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်သည် ဘုရား၏ဂုဏ်ကို အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သော သီလစောင့်ထိန်းမှု ဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်္ဂါများဖြင့် ချီးမွမ်းပြောဆို နိုင်သည်ကို အကျယ်ရှင်းပြထားသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် နတ်ရွာနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော နိမိတ် လက္ခဏာကျမ်းများဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ လောကီအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရန်အတွက်ပြုသော ပူဇော်ပသမှုအမျိုးမျိုးဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ လောကီအကျိုးစီးပွားဆိုင်ရာ အတတ်အမျိုးမျိုးဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ ကျောက်မျက် အသုံးအဆောင် လူ တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုး တို့၏ အကောင်းအဆိုးလက္ခဏာတို့ကို ဟောပြောခြင်းဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ ပြည်ထောင်မင်းတို့၏ စစ်မှုရေးရာများကို ရှေ့ဖြစ်ဟောပြောခြင်းဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ နေ လ နက္ခတ်တာရာ တို့ကိုလေ့လာကာ ရှေ့ဖြစ်ဟောပြောခြင်းဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ ရှေ့ဖြစ်ဟောအတတ် အတွက်အချက်အတတ် ကဗျာလင်္ကာအတတ်တို့ဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ဥစ္စာဓနစုဆောင်းခြင်း အစရှိသည့် အိမ်ရာထောင်မှုဆိုင်ရာကိစ္စများကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ မန္တန်စုတ်ခြင်း နတ်မေးခြင်း နတ်ပင့်ခြင်း အစရှိသည့်အတတ်တို့ဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း၊ ဗလိနတ်စာကျွေးခြင်း လောကီအစီအရင်များစီရင်ခြင်း ဆေးဝါးကုသခြင်း အစရှိသည့်အတတ်တို့ဖြင့် အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခြင်း အစရှိသော အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သော သီလစောင့်ထိန်းမှု ဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်္ဂါများဖြင့် ပြည့်စုံကြောင်း ကို ဤမဟာသီလခန်း၌ ဖော်ပြထားသည်။
ဗြဟ္မဇာလသုတ် မဟာသီလခန်း ပါဠိနှင့် မြန်မာပြန် စဉ် ပါဠိ မြန်မာပြန်၂၁။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ အင်္ဂံ နိမိတ္တံ ဥပ္ပါတံ သုပိနံ လက္ခဏံ မူသိကစ္ဆိန္နံ အဂ္ဂိဟောမံ ဒဗ္ဗိဟောမံ ထုသဟောမံ ကဏဟောမံ တဏ္ဍုလဟောမံ သပ္ပိဟောမံ တေလဟောမံ မုခဟောမံ လောဟိတဟောမံ အင်္ဂဝိဇ္ဇာ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာ ခတ္တဝိဇ္ဇာ သိဝဝိဇ္ဇာ ဘူတဝိဇ္ဇာ ဘူရိဝိဇ္ဇာ အဟိဝိဇ္ဇာ ဝိသဝိဇ္ဇာ ဝိစ္ဆိကဝိဇ္ဇာ မူသိကဝိဇ္ဇာ သကုဏဝိဇ္ဇာ ဝါယသဝိဇ္ဇာ ပက္ကဇ္ဈာနံ သရပရိတ္တာဏံ မိဂစက္ကံ ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမောတိ၊ ဣတိ ဝါ ဟိ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
ထို့ပြင်လည်း အချို့ သော အသျှင်သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ယုံကြည်၍လှူသော သုံးဆောင်ဖွယ်တို့ကို သုံးဆောင်ကြပြီးလျှင် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ် ဖြင့် အသက်မွေးကြ၏၊ ဤသည်တို့ကား အဘယ်နည်း၊ အင်္ဂကျမ်း နိမိတ်ကျမ်း ဥပ္ပါတကျမ်း အိပ်မက်ကျမ်း လက္ခဏာကျမ်း ကြွက်ကိုက်ကျမ်း မီးပူဇော်ခြင်း ယောက်မဖြင့်ပူဇော်ခြင်း ဖွဲဖြင့်ပူဇော်ခြင်း ဆန်ကွဲဖြင့်ပူဇော်ခြင်း ဆန်ဖြင့်ပူဇော်ခြင်း ထောပတ်ဖြင့်ပူဇော်ခြင်း ဆီဖြင့်ပူဇော်ခြင်း ခံတွင်းဖြင့်ပူဇော်ခြင်း သွေးဖြင့်ပူဇော်ခြင်း အင်္ဂဝိဇ္ဇာအတတ် မြေကြန်အတတ် မင်းမှုရေးရာအတတ် ဘေးငြိမ်းခြင်းကို ပြုတတ်သောအတတ် ဘုတ်တစ္ဆေအတတ် မြေအိမ်၌ သင်ယူရသောအတတ် မြွေအတတ် အဆိပ်အတတ် ကင်းမြီးကောက်အတတ် ကြွက်ခဲနာကုအတတ် ငှက်သံအတတ် ကျီးသံအတတ် အသက်ဟောအတတ် မြားလွှဲအတတ် သားမြည်သံအတတ် ဤသည်တို့တည်း၊ ရဟန်းဂေါတမသည် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့ သော ဖီလာအတတ် (ဖြင့် အသက်မွေးခြင်း) မှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ဤသို့သော်လည်း ပြောနိုင်ရာ၏။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ မဏိလက္ခဏံ ဝတ္ထလက္ခဏံ ဒဏ္ဍလက္ခဏံ သတ္ထလက္ခဏံ အသိလက္ခဏံ ဥသုလက္ခဏံ ဓနုလက္ခဏံ အာဝုဓလက္ခဏံ ဣတ္ထိလက္ခဏံ ပုရိသလက္ခဏံ ကုမာရလက္ခဏံ ကုမာရိလက္ခဏံ ဒါသလက္ခဏံ ဒါသိလက္ခဏံ ဟတ္ထိလက္ခဏံ အဿလက္ခဏံ မဟိံသလက္ခဏံ ဥသဘလက္ခဏံ ဂေါလက္ခဏံ အဇလက္ခဏံ မေဏ္ဍလက္ခဏံ ကုက္ကုဋလက္ခဏံ ဝဋ္ဋကလက္ခဏံ ဂေါဓာလက္ခဏံ ကဏ္ဏိကာလက္ခဏံ ကစ္ဆပလက္ခဏံ မိဂလက္ခဏံ ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမောတိ၊ ဣတိ ဝါ ဟိ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
ထို့ပြင်လည်း အချို့သော အသျှင်သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ယုံကြည်၍လှူသော သုံးဆောင်ဖွယ်တို့ကို သုံးဆောင်ကြပြီးလျှင် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ်ဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။
ဤသည်တို့ကား အဘယ်နည်း၊ ကျောက်မျက်လက္ခဏာ အဝတ်အထည်လက္ခဏာ တုတ်တောင်ဝှေးလက္ခဏာ ဓားလက္ခဏာ သန်လျက်လက္ခဏာ မြားလက္ခဏာ လေးလက္ခဏာ (ကြွင်းသော) လက်နက်လက္ခဏာ မိန်းမလက္ခဏာ ယောက်ျားလက္ခဏာ သတို့သားလက္ခဏာ သတို့သမီးလက္ခဏာ ကျွန်ယောက်ျားလက္ခဏာ ကျွန်မိန်းမလက္ခဏာ ဆင်လက္ခဏာ မြင်းလက္ခဏာ ကျွဲလက္ခဏာ နွားလားလက္ခဏာ နွားလက္ခဏာ ဆိတ်လက္ခဏာ သိုးလက္ခဏာ ကြက်လက္ခဏာ ငုံးလက္ခဏာ ဖွတ်လက္ခဏာ အထွတ် ‘ကဏ္ဏိကာ’ လက္ခဏာ လိပ်လက္ခဏာ သားကောင်လက္ခဏာ ဤသည်တို့တည်း။
ရဟန်းဂေါတမသည် မှားသော အသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ် (ဖြင့် အသက်မွေးခြင်း) မှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ဤသို့ သော်လည်း ပြောနိုင်ရာ၏။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ ရညံ နိယျာနံ ဘဝိဿတိ၊ ရညံ အနိယျာနံ ဘဝိဿတိ၊ အဗ္ဘန္တရာနံ ရညံ ဥပယာနံ ဘဝိဿတိ၊ ဗာဟိရာနံ ရညံ အပယာနံ ဘဝိဿတိ၊ ဗာဟိရာနံ ရညံ ဥပယာနံ ဘဝိဿတိ၊ အဗ္ဘန္တရာနံ ရညံ အပယာနံ ဘဝိဿတိ၊ အဗ္ဘန္တရာနံ ရညံ ဇယော ဘဝိဿတိ၊ ဗာဟိရာနံ ရညံ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ၊ ဗာဟိရာနံ ရညံ ဇယော ဘဝိဿတိ၊ အဗ္ဘန္တရာနံ ရညံ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ၊ ဣတိ ဣမဿ ဇယော ဘဝိဿတိ၊ ဣမဿ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမောတိ၊ ဣတိ ဝါ ဟိ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
ထို့ပြင်လည်း အချို့ သော အသျှင်သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ယုံကြည်၍လှူသော သုံးဆောင်ဖွယ်တို့ကို သုံးဆောင်ကြပြီးလျှင် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ်ဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။
ဤသည်တို့ကား အဘယ်နည်း၊ မင်းတို့ (စစ်) ထွက်လတ္တံ့၊ မင်းတို့ (စစ်) ပြန်လာလတ္တံ့၊ ပြည်တွင်းမင်းတို့ (စစ်) တက်လတ္တံ့၊ ပြည်ပမင်းတို့ (စစ်) ဆုတ်လတ္တံ့၊ ပြည်ပမင်းတို့ (စစ်) တက်လတ္တံ့၊ ပြည်တွင်းမင်းတို့ (စစ်) ဆုတ်လတ္တံ့၊ ပြည်တွင်းမင်းတို့ (စစ်) အောင်လတ္တံ့၊ ပြည်ပမင်းတို့ (စစ်) ရှုံးလတ္တံ့၊ ပြည်ပမင်းတို့ (စစ်) အောင်လတ္တံ့၊ ပြည်တွင်းမင်းတို့ (စစ်) ရှုံးလတ္တံ့။
ဤသို့ ဤမင်း (စစ်) နိုင်လတ္တံ့၊ ဤမင်း (စစ်) ရှုံးလတ္တံ့ ဟူသော အတတ်တို့တည်း။
ရဟန်းဂေါတမသည် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ် (ဖြင့်အသက်မွေးခြင်း) မှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ဤသို့သော်လည်း ပြောနိုင်ရာ၏။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ စန္ဒဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ သူရိယဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ နက္ခတ္တဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ စန္ဒိမသူရိယာနံ ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဥပ္ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ နက္ခတ္တာနံ ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ နက္ခတ္တာနံ ဥပ္ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ ဥက္ကာပါတော ဘဝိဿတိ၊ ဒိသာဍာဟော ဘဝိဿတိ၊ ဘူမိစာလော ဘဝိဿတိ၊ ဒေဝဒုဒြဘိ ဘဝိဿတိ၊ စန္ဒိမသူရိယနက္ခတ္တာနံ ဥဂ္ဂမနံ ဩဂမနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကော စန္ဒဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကော သူရိယဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကော နက္ခတ္တဂ္ဂါဟော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကံ စန္ဒိမသူရိယာနံ ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကံ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဥပ္ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကံ နက္ခတ္တာနံ ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကံ နက္ခတ္တာနံ ဥပ္ပထဂမနံ ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကော ဥက္ကာပါတော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကော ဒိသာဍာဟော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကော ဘူမိစာလော ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကော ဒေဝဒုဒြဘိ ဘဝိဿတိ၊ ဧဝံဝိပါကံ စန္ဒိမသူရိယနက္ခတ္တာနံ ဥဂ္ဂမနံ ဩဂမနံ သံကိလေသံ ဝေါဒါနံ ဘဝိဿတိ ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမောတိ၊ ဣတိ ဝါ ဟိ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
ထို့ပြင်လည်း အချို့ သော အသျှင်သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ယုံကြည်၍လှူသော သုံးဆောင်ဖွယ်တို့ကို သုံးဆောင်ကြပြီးလျှင် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့ သော ဖီလာအတတ်ဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။
ဤသည်တို့ကား အဘယ်နည်း။
လကြတ်လတ္တံ့၊ နေကြတ်လတ္တံ့၊ နက္ခတ်ကြတ်လတ္တံ့၊ လနေတို့ လမ်းမှန်သွားလတ္တံ့၊ လနေတို့ လမ်းလွဲသွားလတ္တံ့၊ နက္ခတ်တို့ လမ်းမှန်သွားလတ္တံ့၊ နက္ခတ်တို့ လမ်းလွဲသွားလတ္တံ့၊ ဥက္ကာကျလတ္တံ့၊ ကြိတ်ထွက်လတ္တံ့၊ ငလျင်လှုပ်လတ္တံ့၊ မိုးထစ်ကြိုးလတ္တံ့၊ လနေ နက္ခတ်တို့ တက်ခြင်း သက်ခြင်း မှေးမှိန်ခြင်း တောက်ပခြင်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ လကြတ်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ် လတ္တံ့၊ နေကြတ်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုး ဖြစ်လတ္တံ့၊ နက္ခတ်ကြတ်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ လနေတို့ လမ်းမှန်သွားခြင်းကြောင့်ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ လနေတို့ လမ်းလွဲသွားခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုး ဖြစ်လတ္တံ့၊ နက္ခတ်တို့လမ်းမှန်သွားခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ နက္ခတ်တို့ လမ်းလွဲ သွားခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုး ဖြစ်လတ္တံ့၊ ဥက္ကာကျခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ ကြိတ်ထွက်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ ငလျင်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ မိုးထစ်ကြိုးခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ လနေနက္ခတ်တို့ တက်ခြင်း သက်ခြင်း မှေးမှိန်ခြင်း တောက်ပခြင်းကြောင့် ဤသို့ အကျိုးဖြစ်လတ္တံ့၊ ဤသည်တို့တည်း။
ရဟန်းဂေါတမသည် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့ သော ဖီလာအတတ် (ဖြင့် အသက်မွေးခြင်း) မှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ဤသို့သော်လည်း ပြောနိုင်ရာ၏။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ သုဝုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတိ၊ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတိ၊ သုဘိက္ခံ ဘဝိဿတိ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဘဝိဿတိ၊ ခေမံ ဘဝိဿတိ၊ ဘယံ ဘဝိဿတိ၊ ရောဂေါ ဘဝိဿတိ၊ အာရောဂျံ ဘဝိဿတိ၊ မုဒ္ဒါ၊ ဂဏနာ၊ သင်္ခါနံ၊ ကာဝေယျံ၊ လောကာယတံ ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမောတိ၊ ဣတိ ဝါ ဟိ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
မိုးကောင်းလတ္တံ့၊ မိုးခေါင်လတ္တံ့၊ ၀ပြောလတ္တံ့၊ ခေါင်းပါးလတ္တံ့၊ ငြိမ်းချမ်းလတ္တံ့၊ ဘေးများလတ္တံ့၊ ရောဂါများလတ္တံ့၊ ရောဂါကင်းလတ္တံ့၊ လက်ချိုးရေခြင်းအတတ်၊ ဂဏန်းအတတ်၊ သင်္ချာအတတ်၊ ကဗျာအတတ်၊ လောကာယတကျမ်းအတတ်၊ ဤသည်တို့တည်း။
ရဟန်းဂေါတမသည် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့ သော ဖီလာအတတ် (ဖြင့်အသက်မွေးခြင်း) မှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ဤသို့သော်လည်း ပြောနိုင်ရာ၏။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ အာဝါဟနံ ဝိဝါဟနံ သံဝရဏံ ဝိဝရဏံ သံကိရဏံ ဝိကိရဏံ သုဘဂကရဏံ ဒုဗ္ဘဂကရဏံ ဝိရုဒ္ဓဂဗ္ဘကရဏံ ဇိဝှာနိဗန္ဓနံ ဟနုသံဟနနံ ဟတ္ထာဘိဇပ္ပနံ ဟနုဇပ္ပနံ ကဏ္ဏဇပ္ပနံ အာဒါသပဉှံ ကုမာရိကပဉှံ ဒေဝပဉှံ အာဒိစ္စုပဋ္ဌာနံ မဟတုပဋ္ဌာနံ အဗ္ဘုဇ္ဇလနံ သိရိဝှာယနံ ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမောတိ၊ ဣတိ ဝါ ဟိ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
ဤသည်တို့ကား အဘယ်နည်း၊ သတို့သမီးဆောင်ယူ၍ ထိမ်းမြားခြင်း သတို့သမီးပေး၍ ထိမ်းမြားခြင်း စေ့စပ်ပေးခြင်း ကွာရှင်းပေးခြင်း ဥစ္စာသိမ်းဆည်းစေခြင်း ဥစ္စာဖြန့်ဖြူးစေခြင်း ကျက်သရေတိုးစေခြင်း ကျက်သရေယုတ်စေခြင်း ကိုယ်ဝန်မတည်မြဲသည်ကို တည်မြဲစေခြင်း လျှာခိုင်စေခြင်း မေးခိုင်စေခြင်း လက်ဟန့်မန္တန်စုတ်ခြင်း နားပင်းမန္တာန်စုတ်ခြင်း မှန်၌နတ်သွင်း၍မေးခြင်း သတို့သမီး၌ နတ် သွင်း၍မေးခြင်း နတ်မေးခြင်း နေကိုလုပ်ကျွေးခြင်း ဗြဟ္မာကိုလုပ်ကျွေးခြင်း ခံတွင်းမှမီးတောက်စေခြင်း သိရိနတ်သမီးကို ပင့်ခေါ်ခြင်း ဤသည်တို့တည်း။
ရဟန်းဂေါတမသည် မှားသောအသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ် (ဖြင့် အသက်မွေးခြင်း) မှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ဤသို့ သော်လည်း ပြောနိုင်ရာ၏။
ယထာ ဝါ ပနေကေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ တေ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တိ၊ သေယျထိဒံ၊ သန္တိကမ္မံ ပဏိဓိကမ္မံ ဘူတကမ္မံ ဘူရိကမ္မံ ဝဿကမ္မံ ဝေါဿကမ္မံ ဝတ္ထုကမ္မံ ဝတ္ထုပရိကမ္မံ အာစမနံ နှာပနံ ဇုဟနံ ဝမနံ ဝိရေစနံ ဥဒ္ဓံဝိရေစနံ အဓောဝိရေစနံ သီသဝိရေစနံ ကဏ္ဏတေလံ နေတ္တတပ္ပနံ နတ္ထုကမ္မံ အဉ္ဇနံ ပစ္စဉ္ဇနံ သာလာကိယံ သလ္လကတ္တိယံ ဒါရကတိကိစ္ဆာ၊ မူလဘေသဇ္ဇာနံ အနုပ္ပဒါနံ၊ ဩသဓီနံ ပဋိမောက္ခော ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါယ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာယ မိစ္ဆာဇီဝါ ပဋိဝိရတော သမဏော ဂေါတမောတိ၊ ဣတိ ဝါ ဟိ ဘိက္ခဝေ ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
ဣဒံ ခေါ ဘိက္ခဝေ အပ္ပမတ္တကံ ဩရမတ္တကံ သီလမတ္တကံ၊ ယေန ပုထုဇ္ဇနော တထာဂတဿ ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။
ထို့ပြင်လည်း အချို့ သော အသျှင်သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ယုံကြည်၍လှူသော သုံးဆောင်ဖွယ်တို့ကို သုံးဆောင်ကြပြီးလျှင် မှားသော အသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ်ဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။
ဤသည်တို့ကား အဘယ်နည်း၊ နတ်ကိုးခြင်း တောင်းဆုပြည့်၍ နတ်ပူဇော်ခြင်း ဘုတ်တစ္ဆေအတတ်ကို လေ့ကျင့်ခြင်း မြေအိမ်၌နေ၍ သင်အပ်သောအတတ်ကို လေ့ကျင့်ခြင်း (ပဏ္ဍုက်ကို) ယောက်ျားဖြစ်စေခြင်း (ယောက်ျားကို) ပဏ္ဍုက်ဖြစ်စေခြင်း မြေကြန်အတတ်ကို လေ့ကျင့်ခြင်း ဆောက်လုပ်မည့်မြေရာ၌ အစီအရင်ပြုခြင်း ခံတွင်းဆေးခြင်း ရေချိုးစေခြင်း မီးပူဇော်ခြင်း ပျို့အန်စေခြင်း ဝမ်းသက်စေခြင်း (သလိပ်စသည့် ဒေါသတို့ကို) အထက်သို့လှန်စေခြင်း အောက်သို့ လျှောစေခြင်း ဦးခေါင်းမှ (သွေးစသော ဒေါသတို့ကို) ထွက်စေခြင်း နားဆီချက်ခြင်း မျက်စဉ်းဆီချက်ခြင်း နှာနှတ်ခြင်း (ထက်သော) မျက်စဉ်းဆေးဖော်ခြင်း အေးသောမျက်စဉ်းဆေးဖော်ခြင်း တိမ်သလာကိုဆေးကုခြင်း ခွဲစိတ်ကုသခြင်း သူငယ်နာဆေးကုခြင်း မူလဆေးတို့ကိုပေးခြင်း အနာဆေးတို့ကို (ကပ်ခြင်း) ခွါခြင်း၊ ဤသည်တို့တည်း။
ရဟန်းဂေါတမသည် မှားသော အသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဤသို့သော ဖီလာအတတ် (ဖြင့်အသက်မွေးခြင်း) မှ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ဤသို့သော်လည်း ပြောနိုင်ရာ၏။
ရဟန်းတို့ ပုထုဇဉ်သည် ဘုရား၏ဂုဏ်ကို ပြောခဲ့လျှင် ပြောနိုင်ရာသည့် အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သော နိမ့်ကျသော သီလမျှဟူသည် ဤသည်ပင်တည်း။
မဟာသီလံ နိဋ္ဌိတံ။
မဟာသီလခန်း ပြီး၏။
မှတ်စု ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ ဗြဟ္မဇာလသုတ် ဗြဟ္မဇာလသုတ် နိဒါန်း ဗြဟ္မဇာလသုတ် စူဠသီလခန်း ဗြဟ္မဇာလသုတ် မဇ္ဈိမသီလခန်း ဗြဟ္မဇာလသုတ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပြခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဒီဃနိကာယ်။
thumb|Tiki Makiʻi Tauʻa Pepe (foreground) and Tiki Manuiotaa (background) from the meʻae Iʻipona on Hiva Oa ပေါ်လီနီးရှား ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ (သို့) ပေါ်လီနီးရှားဒဏ္ဍာရီ () တွင် ပေါ်လီနီးရှား အပြင်ရပ်ဝန်းဒေသအဖြစ် သိရှိသော ပြန့်ကျဲနေသော ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်အတူ ပေါ်လီနီးရှား တြိဂံဒေသအတွင်းရှိ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာကျွန်းစုများမှ ပေါ်လီနီးရှားလူမျိုးများ၏ နှုတ်မှုရေးရာ ရိုးရာဓလေ့များပါဝင်သည်။
ပေါ်လီနီးရှားလူမျိုးများသည် ဘီစီ (၁၀၀၀) ဝန်းကျင်ခန့်က တော်န်ဂါ-ဆမိုးအား နယ်မြေတွင် ပြောကောင်းပြောဆိုနိုင်ခဲ့သည့် 'ရှေးဦး ပေါ်လီနီးရှားဘာသာစကား'အဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ပုံဖော်ထားသော ဘာသာစကားတစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာသည့် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။
ဖော်ပြချက် 150px|A sacred god figure wrapping for the war god 'Oro, made of woven dried coconut fibre (sennit), which would have protected a Polynesian god effigy (to'o), made of wood အေဒီ (၁၅)ရာစုမတိုင်ခင် ပေါ်လီနီးရှားလူမျိုးများသည် အရှေ့အရပ်ဆီသို့ ပျံ့ကားချဲ့ထွင်လာကြရာ ကွတ်ကျွန်းစု အထိရောက်လာကြသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် အခြားသော ကျွန်းစုများ ဥပမာ တဟီးတီကျွန်း (Tahiti) ၊ မားရ်ကေးဆပ်စ်ကျွန်းစု (Marquesas) များအထိ ပျံ့နှံ့ ခြေဆန့်ခဲ့ကြသည်။
ထိုသူများ၏ မျိုးဆက်များသည် တဟီးတီကျွန်းမှ ရာပါ နူအီ (အီစတာကျွန်း) ကိုရှာဖွေတွေ့ရှိကြပြီး ထို့နောက် ဟာဝါရီကျွန်းများ၊ နယူးဇီလန် တို့ကို ဆက်လက်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
နယူးဇီလန်၌ နေထိုင်အခြေချမှုများသည် အေဒီ (၁၃၀၀) ခန့်ဟူ၍ နောက်ဆုံး သုတေသနများက ဖော်ပြကြသည်။
အမျိုးမျိုးသော ပေါ်လီနီးရှားဘာသာစကားများသည် ဩစတြာနီးရှား ဘာသာစကားမိသားစု၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကာ များစွာသော ဘာသာစကားများသည် အချို့သောဘာသာစကားပြောသူများကြား ဆက်သွယ်မှုပြုရန် သဒ္ဒါ၊ ဝေါဟာရ အားဖြင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေကြသည်။
ထိုကွဲပြားသော လူမျိုးစုများကြား အရေးပါသော ယဉ်ကျေးမှုတူညီမှုများရှကြ၍ အထူးသဖြင့် လူမှုရေးရာ စီမံဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ကလေးသူငယ်ကို ကြွေးမွေးသုတ်သင်ပြုစုခြင်း၊ ဥယျာဉ်ခြံစိုက်ပျိုးခြင်း၊ အဆောက်အအုံတည်ဆောက်ခြင်း၊ ချည်မျှင်နှင့်အထည်လုပ်ငန်းများတွင်ဖြစ်ကြသည်။
ထိုသူတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများသည် အထူးအားဖြင့် တူညီမျှဝေသုံးစွဲထားသော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို ဒေသဆိုင်ရာတွင် ကိုက်ညီစေရန် ပြန်လည်ပြုပြင်ထားသော ပုံပြင်များကို ဖော်ပြထားကြသည်။
အချို့သော ကျွန်းစုများတွင် အကူအညီသည် 'ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ပင်လယ်နတ်ဘုရား' ကဲ့သို့ ကြီးမားစွာ အရေးပါအရာရောက်ကြ၏။
ကောင်းကင်နှင့် မြေကမ္ဘာ လက်ထပ်ခြင်းအကြောင်း ပုံပြင်များလည်း ရှိရာ နယူးဇီလန်ပုံစံတွင် 'ရန်ဂီနှင့် ပါပါ' (Rangi and Papa) တို့ဖြစ်၍ ထိုနှစ်ဦးပေါင်းစည်းခြင်းသည် ကမ္ဘာလောကကို ပေါ်ပေါက်စေ၍ ထိုလောကအတွင်း ရှိရှိသမျှအရာတို့သည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။
မှော်ငါးမျှားချိတ်ဖြင့် ဆွဲကာမှ ပင်လယ်ရေအောက်ထဲမှနေ၍ ပေါ်လာသော ကျွန်းများ (သို့) မိုးကောင်ကင်မှ ပစ်ချပေးလိုက်သော ကျွန်းများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများလည်းရှိကြသည်။
ပင်လယ်ခရီးစဉ်၊ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်း၊ ဖြားယောင်းသွေးဆောင်မှုများ၊ တိုက်ပွဲများ စသည့်ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များလည်းရှိကြသည်။
မောင်းယီဒဏ္ဍာရီ (Māui) နှင့် ဟီနာ (ဆီနာ) နတ်သမီးအကြောင်းသည်လည်း ကျော်ကြားသည်။
ဤသို့မျှဝေသုံးစွဲထားသော ပါးစပ်ပြော အကြောင်းအရာများအပြင် ကျွန်းတစ်ကျွန်းစီတွင် ဆိုင်ရာပိုင်ရာ နတ်လူများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သူရဲကောင်းများနှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းများလည်း ရှိကြသည်။
ထိုဇာတ်လမ်းပုံပြင်များမှာ မှတ်မိကြသော သမိုင်းဆိုင်ရာ ခိုင်မာသော အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြချက်အဖြစ် ဖြည်းဖြည်းခြင်းပြောင်းလဲသွားခဲ့ကြသည်။
များသောအားဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များသည် အမျိုးမျိုးသော ပထဝီသွင်ပြင်၊ ဂဟဗေဒသွင်ပြင်များနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိခဲ့ကြ၍ ယခုတွင် ထိုအကြောင်းအရာများသည် သဘာဝလွန် ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်ပတ်သက်၍ ဆိတ်သုဉ်းသွားသော အကြွင်းအကြံများအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။
ယေဘူယျ ကိုးကား Beckwith, Martha, Hawaiian Mythology, Yale University Press, 1940, as re-issued in 1970, University of Hawaii Press Buck, Sir Peter / Te Rangi Hiroa, Samoan Material Culture. Bishop Museum bulletin. Craig, D. Robert, Dictionary of Polynesian Mythology, 1989, Greenwood Press. Kirch, Patrick, 'On the Road of the Winds' 2000, University of California Press. Malo, David, Hawaiian Antiquities, first published in English in 1898, available as Bernice P. Bishop Museum Special Publication 2, Second Edition, 1951 ကဏ္ဍ:ပေါ်လီနီးရှားဒဏ္ဍာရီ။
စနူကာ () သည် ဒုတိယပိုင်း ဆယ့်ကိုးရာစုတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စခန်းချလျက် ရှိသော ဗြိတိသျှစစ်သားများကြား စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် ဘိလိယက် (cue sport - ကျူတံဟုခေါ်သော တုတ်ဖြင့် ထိုး၍ ကစားရသော) အားကစားနည်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အဝတ်စိမ်း (သို့) အစိမ်းရောင် သက္ကလတ်စ ခင်းထားသော ထောင့်မှန်စတုဂံခုံပေါ်တွင် ကစားရ၍ ထောင်လေးထောင့်နှင့် စတုဂံပုံ၏ အလျှားပိုရှည်သော ဘေးဘက်နှစ်ခြမ်း၏ အလယ်တွင် ကျင်း (သို့) အပေါက်များ (pockets) ရှိသည်။
ကျူတံ (cue stick) နှင့် ရောင်စုံဘောလုံး (၂၁) လုံးကို အသုံးပြု၍ ကစားသူသည် အဖြူရောင်ဘောလုံး (cue ball - တိုက်လုံး၊ ဒိုးလုံး) ကို ထိုးကာ ခုံပေါ်ရှိ ဘောလုံးများအား ကျင်းအတွင်းသို့ အစီစဉ်အတိုင်း ဝင်စေရမည်ဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖြင့် အမှတ်များ (points) ဖြည်းဖြည်းချင်းရရှိလာမည်။
အမှတ်အများဆုံးရရှိသော ကစားသမားသည် ပွဲငယ် (frame) တစ်ပွဲကို အနိုင်ရရှိသူ ဖြစ်သည်။
ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသော ပွဲငယ်အရေအတွက်ကို အနိုင်ရရှိသည့် ကစားသမားသည် ပွဲစဉ်တစ်ပွဲ (match) ကိုအနိုင်ရရှိသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တမီးလ် နာဒူပြည်နယ်၊ ဦးတည်မြို့ (Ooty) တွင် စခန်းချနေသော စစ်တပ်အရာရှိ 'ဆာ နဗီး ချိန်ဘာလင်' (၁၈၅၆-၁၉၄၄) သည် ပိရမစ်ပူးလ် (pyramid pool) နှင့် ဘလက်ပူးလ် (black pool) ကိုပေါင်းစပ်ထားသော စည်းမျဉ်းများကို (စနူကာအတွက်) တီထွင်ခဲ့သည့်နှစ် ၁၈၇၅တွင် စနူကာအားကစားသည် ၎င်း၏ အသွင်သဏ္ဌာန်ကို ရရှိလာခဲ့သည်။
'စနူကာ' (snooker - စနူးကာ) စကားလုံးသည် နှစ်ချို့ တပ်အသုံးအနှုန်းဖြစ်၍ အတွေ့အကြုံမရှိသော (သို့) ပထမနှစ်သက်တမ်းသာရှိသေးသော တပ်သားကို ခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။
ဤအားကစားမှာ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း တွင် လူကြိုက်များလာကာ 'ဘိလိယက် အသင်းနှင့် ကြီးကြပ်ကလပ်' ကို ၁၉၁၉ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ယခုအချိန်တွင် 'ကမ္ဘာ့ အဆင့်မြင့် ဘိလိယက်နှင့် စနူကာ အဖွဲ့' (World Professional Billiards and Snooker Association - WPBSA) က စီမံလျက် ရှိသည်။
ကမ္ဘာ့စနူကာ ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲများကို ၁၉၂၇မှစ၍ ယနေ့ထိတိုင် ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။
ဤအားကစားလောက အစပိုင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုက်တက်အောင် ဆောင်ရွက်ရာတွင် အဓိက ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဂျိုးဒေးဗစ်သည် ၁၉၂၇ မှ ၁၉၄၆ အထိ (၁၅)ကြိမ် ဆက်တိုက် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့သည်။
'ပေါ့ဘလက်' (Pot Black) အမည်ဖြင့် ဘီဘီစီက ရုပ်သံအစီအစဉ် ထုတ်လွှင့်ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ၌ 'ခေတ်သစ်'ကာလ စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၇၈ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ စနူကာပြိုင်ပွဲကို စတင် တိုက်ရိုက်လွှင့်ခဲ့သည်။
ဤအားကစား၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ၁၉၇၀နှစ်များတွင် ရေး ရီယာဒန် (Ray Reardon) ၊ ၁၉၈၀နှစ်များ၌ စတိဗ် ဒေးဗစ် (Steve Davis) ၊ ၁၉၉၀ နှစ်များတွင် စတီးဗန် ဟန်ဒရီ (Stephen Hendry) တို့ဖြစ်ကြ၍ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ခြောက်ကြိမ် (သို့) ခြောက်ကြိမ်ထက်ပိုမို ရရှိခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ရော်နီ အို ဆူလစ်ဗန်သည် ကမ္ဘာ့ဆုတံဆိပ်အများစုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ငါးကြိမ် ရရှိထားသည်။
ထိပ်တန်း အဆင့်မြင့် ကစားသမားများသည် ကမ္ဘာတလွှား၌ ပုံမှန်အနေဖြင့် ယှဉ်ပြိင်ကစားကြလျက် ရှိပြီး 'ကမ္ဘာ့ စနူကာ ပြိုင်ပွဲခရီးစဉ်' တွင် ပေါင်သန်းပေါင်းများစွာ ရရှိကြသည်။
ထိုပြိုင်ပွဲများ၌ ကမ္ဘာအနှံ့မှ ကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း upright|ဗြိတိသျှ တပ်အရာရှိ ဆာ နဗီးလ် ချိန်ဘာလင်၊ စနူကာကစားနည်းနှင့် စည်းမျဉ်းများကို ၁၉ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ထွင်ခဲ့သူ။
စနူကာအားကစား၏ ဇာစ်မြစ်သည် (၁၉)ရာစု ဒုတိယရာစုဝက်မှ စတင်ခဲ့သည်။
၁၈၇၀နှစ်များ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂျဘာပူရ်တွင် စခန်းချလျက် ရှိသော ဗြိတိသျှစစ်သားများကြား ဘိလိယက်အားကစားသည် ရေပန်းစားသော လုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုဖြစ်၍ ထိုအားကစားမျိုးကွဲပုံစံများကို ထိုခေတ်ကာလ၌ တီထွင်ခဲ့ကြသည်။
၁၈၇၅ တွင် အမှတ် (၁၁) ဒက်ဗန်ရှီးယား (Devonshire) တပ်ရင်း၏ စစ်တန်းလျှား စားရိပ်သာ၌ ထိုအားကစားမူကွဲတစ်ခု စတင်ပေါက်ဖွားခဲ့သည်။
ထိုမူကွဲပုံစံတွင် ကျင်းဝင်အောင် ကစားရသော ဘိလိယက်ကစားနည်း နှစ်မျိုး 'ပိရမစ်ပူးလ်း'နှင့် 'ဘလက်ပူးလ်' စည်းမျဉ်းများကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။
ပထမနည်းတွင် တြိဂံပုံစံစီထားသော အနီရောင် ဘောလုံး (၁၅)လုံးဖြင့် ကစားရကာ ဒုတိယနည်း၌ ရည်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသော ဘောလုံးများကို ကျင်းဝင်အောင်ထိုးခြင်းဖြစ်သည်။
ဤနည်းသစ်၏ ပထမဆုံးသည်းမျဉ်းများကို ဆာ နဗီးလ် ချိန်ဘာလင်က အပြီးသတ်ရေးဆွဲသည့်နှစ် ၁၈၈၄ တွင် စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
ချိန်ဘာလင်သည် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ် အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်၍ ဤအားကစားကို ဦးတည်မြို့၊ စတုံးဟောက်စ်၌ စတင် ဖွံ့ဖြိုးစေ၊ ရေပန်းစားစေသူတစ်ဦးဖြစ်ကာ 'ဘားရိုးစ်နှင့် ဝေါ့တ်စ်' လုပ်ငန်းမှ ပြုလုပ်ပေးသော 'ခုံ'ကို သင်္ဘောဖြင့် သယ်ဆောင်လာခဲ့၍ ထိုဦးတည်မြို့တွင် ကစားခဲ့ကြသည်။
စနူကာ' (snooker) သည် ပထမနှစ်ဗိုလ်လောင်းများ (သို့) အတွေ့အကြုံမရှိသော တပ်သားများကို ခေါ်ဆိုသည့် ဗန်းစကား အသုံးအနှုံးဖြစ်သည်။
သို့သော် ချိန်ဘာလင်က ထိုခုံ၌ ၎င်း၏ တပ်သားအရာရှိများနှင့် ကစားသည့်ပွဲအတွက် ထိုဝေါဟာရကို သုံးစွဲလေ့ရှိခဲ့သည်။
၁၈၈၇ တွင် စနူကာကို ဗြိတိသျှသတင်းစာ 'Sporting Life' က အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံး တိတိကျကျရည်ညွှန်းဖော်ပြခဲ့ရာမှ စတင်လူကြိုက်များမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြင့် ကစားနည်းတီထွင်ချိန်မှ (၆၃)နှစ်ခန့်အကြာ - ၁၉၃၈ မတ်လ ၁၉ တွင် ထုတ်ဝေသော 'The Field' မဂ္ဂဇင်းကို ပေးပို့သော စာတွင် ချိန်ဘာလင်သည် ဤအားကစား၏ တီထွင်သူအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
စနူကာသည် အိန္ဒိယကိုလိုနီဒေသများနှင့် ယူကေတွင် လူကြိုက်များလာသည်။
သို့ရာတွင် ကြေးရတတ်လူတန်းစားများအတွက်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။
ထို လူကြီးလူကောင်းကလပ်များ၌ ဘိလိယက်ခုံများရှိ၍ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သူများကို ဝင်ရောက် ကစားခွင့် မပေးခဲ့ချေ။
ကြီးထွားများပြားလာသော စိတ်ဝင်စားမှုကို နေရာပေးလုပ်ဆောင်နိုင်ရန် သေးငယ်သော၊ ပို၍ ပွင့်လင်းသော စနူကာသီးသန့် ကလပ်များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
၁၉၁၉ ၌ ဘိလိယက်အသင်းနှင့် ဘိလိယက်ကြီးကြပ်ဘုတ်အဖွဲ့တို့သည် 'ဘိလိယက်နှင့် ကြီးကြပ်ကလပ်' (Billiards Association and Control Club) အဖြစ် ပေါင်းစည်းဖွဲ့ခဲ့ကြကာ စနူကာအတွက် စံစည်းမျဉ်းအသစ်များသည် ပထမဆုံးအနေဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၂၇ တွင် ပထမဆုံး ကမ္ဘာ့စနူကာ ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲကို 'ဂျိုးဒေးဗစ်'က စီစဉ်ခဲ့၏။
ဒေးဗစ်သည် အင်္ဂလိပ်ဘိလိယက်နှင့် စနူကာအဆင့်မြင့် ကစားသမားဖြစ်၍ ဤအားကစားကို 'ဝါသနာအဆင့်' မှ 'အဆင့်မြင့်ကျွမ်းကျင်အဆင့်' အနေအထားသို့ ရောက်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
ဒေးဗစ်သည် ၁၉၄၆ အထိ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲတိုင်းကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင်ပင် အနားယူခဲ့သည်။
ကစားနည်းသည် ၁၉၅၀၊ ၁၉၆၀ နှစ်များ၌ ကစားနေသူများ အပြင်ရပ်ဝန်းတွင် စိတ်ဝင်စားမှု မရှိသလောက်ဖြစ်ကာ ကစားနည်း၏ အနေအထား ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။
၁၉၅၉ တွင် ဒေးဗစ်သည် 'စနူကာ ပလပ်စ်' ခေါ်သော မူကွဲအမျိုးအစားတစ်ခုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
အရောင်ဘောလုံးနှစ်လုံး ထပ်မံဖြည့်စွက်၍ လူကြိုက်များလာစေရန် ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း လူကြိုက်များစေရန် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
၁၉၆၉ ၌ 'ဒေးဗစ် အတန် ဘာရ' (ဘားရိုး) သည် 'ပေါ့ဘလက်' အမည်ဖြင့် ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်တွဲကို ဦးဆောင်ပြုလုပ်ခဲ့ကာ အစိမ်းရောင်ခုံ၊ ရောင်စုံဘောလုံးများသည် ဆေးရောင်စုံ(အဖြူ/အမည်း မဟုတ်) ရုပ်သံလွှင့်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြသထုတ်ဖော်ရန်အတွက် စံပြဖြစ်နေခြင်းနှင့်အတူ ဆေးရောင်စုံ တီဗီများ၏ အလားအလာကို ဖော်ညွှန်းရန်ဖြစ်သည်။
ထိုအစီစဉ်တွဲသည် အဆင့်အတန်းအရ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အချိန်အတော်ကြာ 'ဘီဘီစီ၂' လိုင်း၏ ဒုတိယမြောက် အအောင်မြင်ဆုံး အစီအစဉ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကစားနည်းအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများရရှိလာကာ ၁၉၇၈ ကမ္ဘာ့စနူကာ ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲကို ပထမဆုံးအနေဖြင့် ပွဲအပြည့် ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့သည်။
ယူကေ၊ အိုင်ယာလန်နှင့် ဓနသဟာရနိုင်ငံများ၌ လျင်မြန်စွာပင် အဓိကရေပန်းစားသော အားကစားဖြစ်လာခဲ့ကာ ၁၉၇၀ နှောင်းပိုင်းကာလများမှစ၍ အောင်မြင်မှုရရှိလာခဲ့သည်။
ထို့အတူ 'အဆင့်သတ်မှတ် ခရီးစဉ်ပြိုင်ပွဲ'အများစုကို ရုပ်သံလည်း လွှင့်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၅ ကမ္ဘာ့စနူကာ ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲတွင် 'ဒန်းနစ် တေလာ' နှင့် 'စတိဗ် ဒေးဗစ်'တို့၏ နောက်ဆုံးဗိုလ်လုပွဲအား ရုပ်သံမှ ကြည့်ရှုသူ (၁၈.၅)သန်းခန့် ရှိခဲ့သည်။
ယူကေတွင် ညသန်းခေါင်နောက်ပိုင်း ထုတ်လွှင့်သော အစီအစဉ်များ၌ ကြည့်ရှုသူအရေအတွက်များသော စံချိန်တစ်ရပ်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အစောပိုင်းကာလများတွင် ဆေးလိပ်၊ ဆေးရွက်ကြီးကြော်ငြာများ ပိတ်ပင်ခြင်းသည် အဆင့်မြင့် ပြိုင်ပွဲစဉ်များ၏ အရေအတွက်ကျဆင်းမှု ဖြစ်စေခဲ့သည်။
၁၉၉၉ ၌ ပြိုင်ပွဲစဉ် (၂၂)ပွဲမှ ၂၀၀၃တွင် (၁၅) ပွဲသာရှိသည် အထိကျဆင်းခဲ့၏။
သို့သော်လည်း 'လီယန် ဝမ်ဘို' ကဲ့သို့သော အရည်အသွေးရှိသော ကစားသမားပေါ်ထွန်းလာမှု၊ 'ဒင် ဂျွန်ဝေး'၊ မာကို ဖူး' ကဲ့သို့သော ပို၍ အဆင့်မြင့်သော ကစားသမားများ ထွက်ပေါ်လာမှုနှင့် အတူ အာရှတိုက်၌ ဤအားကစား၏ လူကြိုက်များမှုသည် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျား၌ လွန်စွာ မြင့်မားလာခဲ့သည်။
၂၀၀၇ တွင် ဘီဘီစီသည် စနူကာထုတ်လွှင့်မှုပေါင်း နာရီ (၄၀၀)ကျော်ရှိခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်လေးဆယ်ခန့်က (၁၄) မိနစ်သာ ရှိခဲ့သည်။