kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၄၆၂ ခုနှစ်တွင် တတိယ အိုင်ဗန်သည် ရုရှနိုင်ငံအလုံးအုပ်စိုးသော မင်းအဖြစ် နန်းတက်ပြီးသော် ၁၅၁၅ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့၏။
၁၅၃ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၈၄ ခုနှစ်စတုတ္ထအိုင်ဗန်သည် ဇာဟူသောဘွဲ့ကို ခံယူလျက် မော်စကိုမြို့ကို မြို့တော်ပြုသည်။
ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မော်စကိုမြို့သည် စစ်မြေတလင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် တာတာ လူမျိုးတို့သည် မြို့ကို မီရှို့ဖျက် ဆီးသည်။
၁၆ဝ၃ ခုနှစ်မှ ၁၆၁၃ ခုနှစ် အတွင်း မော်စကိုမြို့သည် ဆူပူတိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၇ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ပီတာ ဩ ဂရိတ်သည် စိန်ပီတာစဗတ်သို့ မြို့တော်ကို ရွှေ့ပြောင်းလိုက်သည်တွင် မော်စကိုမြို့သည် နိုင်ငံရေးအားဖြင့် အရေးမပါ လှတော့ဘဲ ရှိသော်လည်း ကုန်သွယ်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစုဝေးရာဌာန ဖြစ်လျက်ကျန်ရစ်ခဲ့ပေသည်။
၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်ဦးဆောင်သော ပြင်သစ်တပ်များ ဝင်လာရာတွင် ရုရှလူမျိုးတို့သည် မော်စကိုမြို့ကို ပြင်သစ်တို့လက်သို့မရောက်ရအောင် မီးရှို့နှင့်သဖြင့် အတော်ပင်ပျက်စီးခဲ့၏။
ပြင်သစ်တို့လည်း ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးရ၏။
၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် မော်စကိုမြို့၌ ဆူပူ ထကြွမှု တစ်ရပ် ဖြစ်ပွား၍၊အေးငြိမ်းသွားသော်လည်း၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် မော်စကိုမြို့၌ တော်လှန်မှုအရေးအခင်းများ ဖြစ်ပွားပြန်၏။
ယာယီ အစိုးရအဖွဲ့သည် မြို့ကို ခေတ္တသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဗော်လရှီဗစ်တို့အားအလျှော့ပေးလိုက်သည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်အစိုးရသည် မြို့တော်ကို မော်စကိုမြို့သို့ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းလိုက်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်တို့သည် မော်စကိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန်အားခဲကြံစည်ခဲ့၏။
သို့သော် ဆိုဗီယက်တို့က အချိန်မှီ တွန်းလှန်ဖြိုခွင်းနိုင်ခဲ့သည်။
အကြိမ် အနည်းငယ်မျှ ဂျာမန်တို့၏ ဗုံးဒဏ်ကို ခံရသည်ဆိုငြားလည်း မပြောပလောက်ပေ။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးသည့်နောက်တွင် မော်စကိုမြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကွန်မြူနစ်အဖွဲ့ဝင်တို့ကို ဦးစီးကြိုးကိုင်ရာဒေသဖြစ်လာသည်။
မော်စကိုမြို့တွင် လူဦးရေ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၅,ဝ၃၂,ဝဝဝ ခန့် ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ရုရှားနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ စိပ်ပုတီး စိပ်ပုတီး သည် ပုတီးစေ့များကို ကုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
တရားရွတ်ရန်၊ ဆုတောင်းရန်၊ မန်းမှုတ်ရန်အတွက် ထပ်ကာထပ်ကာ ရေတွက်ရန် ဘာသာအများစုက သုံး၏။
ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ရှင်တိုဘာသာ၊ အွမ်ဘန်ဒဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ဆစ်ဘာသာ၊ ဘဟာအီဘာသာနှင့် အချို့ခရစ်ယာန် ဘာသာကွဲများတွင် သုံးသည်။
နောက်ခံသမိုင်း ပုတီးသည် အစောဆုံးသုံးသည့် လူ့အဆင်တန်ဆာများအနက် တခုဖြစ်သည်။
ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ် ၁၀,၀၀၀ ခန့်က ငှက်ကုလားအုတ်အခွံဖြင့်လုပ်သော ပုတီးကို အာဖရိက၌ တွေ့ထားသည်။
Beads and bead makers: gender, material culture, and meaning by Lidia D. Sciama, Joanne Bubolz Eicher 19988 ISBN 1-85973-995-4 page 1 ရာစုနှစ်အဆက်ဆက် ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံတို့တွင် ပုတီးကို ကျောက်တုံး၊ အကြေးခွံတို့မှသည် ရွှံ့ဖြင့်လုပ်သည်ကိုပါ တွေ့ရ၏။
အင်္ဂလိပ်စကားလုံး ဘိ (bead) ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှေးအင်္ဂလိပ်စာလုံး ဘဒီး (bede) မှ လာပြီး ဆုတောင်းသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဂရိနိုင်ငံ၊ ဆန်တိုရီနီ (မြို့ဟောင်းအမည်မှာ သီရာ) မြို့နယ်၊ အက္ခရိုတီရီ သမိုင်းဝင်ရွာဟောင်းရှိ နံရံလုပ်ကျောက်တုံးအမှတ် (၃) ၌ ဝတ်ပြုသူများပုံ ဆွဲထားသော နံရံစိုဆေးရေးပန်းချီတွင် ပုတီးများဆွဲဆင်ထားသည်ကို တွေ့ရ၏။
ယင်းပန်းချီမှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၁၇ ရာစု (၁၆၁၃ ခုခန့်) က ရေးထားခြင်းတည်း။
ပုတီးအရင်းတည်ရာကို အတိအကျ မသိရ။
သို့သော် သမိုင်းအရ အစောဆုံးခြေရာကောက်နိုင်သည်မှာ အိန္ဒိယရှိ ဟိန္ဒူဘာသာမှ ဖြစ်သည်။
Bead One, Pray Too by Kimberly Winston 2008 ISBN 0-8192-2276-3 pages 4-10Linking Your Beads: The Rosary's History, Mysteries, and Prayers by Patricia Ann Kasten 2011 ISBN 1-59276-929-2 OSV Publishers pages 11-13 ဗုဒ္ဓဘာသာက ထိုအယူကို ဟိန္ဒူမှ ပွားယူ၏။
ဟိန္ဒူသူတော်စင်တဦး၏ ပုတီးဖြင့်ရုပ်တုတခုမှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက လုပ်သည်။
စာဟောင်း စိပ်ပုတီးသည် မည်သည့်အခါက စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သနည်း။
ပုတီးစိပ်ခြင်း အလေ့အကျင့်သည် မည်သည့်အခါက စတင်ထွန်းကားခဲ့သနည်း စသည်တို့မှာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော မေးခွန်းများပင်ဖြစ်၏။
မြတ်စွာဘုရားတွင် စိပ်ပုတီးရှိသလော၊ ရဟန္တာတို့သည် စိပ်ပုတီးစိပ်ကြသလော စသည်တို့ကိုလည်း ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ သိရှိလိုကြလေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် စိပ်ပုတီးအကြောင်းကို မည်သည့်ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာ များတွင်မှ မတွေ့ရပေဟု သုတေသီများဆိုကြပေသည်။
မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရဟန္တာတို့သည်လည်း စိပ်ပုတီးမစိပ်ကြပေဟု ယူဆ ကြကုန်၏။
ပိဋကတ်တော် နိကာယ်ငါးရပ်တို့တွင်လည်း မြတ်စွာဘုရားသည် စိပ်ပုတီးကိုကိုင်၍ စိပ်တော်မူကြောင်း အဆိုအလာမရှိချေ။
သုံးလူများထိပ်၊ ငါးမာရ်နှိပ်၊ စိပ်ရန်ပုတီး ရှိလိမ့်နည်းဟူသည့် စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်းလာ အမေးပုစ္ဆာကို သုံးလူများထိပ်၊ ငါးမာရ်နှိပ်၊ စိပ်ရန်ပုတီး မရှိတည်းဟူ၍ မြစ်ကွေ့ဆရာတော်က ဖြေဆိုခဲ့ဘူး၏။
ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာ တော်ဘုရားကြီး အရှင်မုနိန္ဒာဘိဓဇကလည်း မြတ်စွာဘုရားပုတီး ဆောင်ဟန် ကျမ်းဂန်မလာပုံကို မိန့်တော်မူခဲ့၏။
သို့သော် ရဟန်းသာမဏေတို့သည် ပစ္စဝေက္ခဏာလေးပုဒ်တို့တွင် တစ်ပုဒ်လျှင် တစ်ပတ်စီရအောင် ဆင်ခြင်၍ စိပ်ပုတီး စိပ်ကြပါက ဣဏပရိဘောဂမှလွတ်ခြင်း၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလလုံခြုံခြင်းအကျိုးရှိပေ၏။
ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်တော်ကို အောက်မေ့ခြင်း၊ ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပွားများခြင်းအားဖြင့် စိပ်ပုတီးကိုစိပ်လျှင် လောကုတ္တရာအကျိုးစီးပွားများစွာ ဖြစ်ထွန်းနိုင်ပေ၏။
ထိုမျှမက ဤစိပ်ပုတီးသည်ကား ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ် တော်ကို ရည်စူး၍ထားသော စိပ်ပုတီးဖြစ်ပေသည်ဟူ၍ ဆင်ခြင် ကာမျှဖြင့်ပင်လျှင် ကမ္ဘာတစ်သိန်း အပါယ်မလားနိုင်ဟု အဆို ရှိပေသည်။
စိပ်ပုတီးကို စိပ်သည်ဖြစ်စေ၊ မစိပ်သည်ဖြစ်စေ အကြင်သူသည် မိမိ၏ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်း၊ မျက်နှာ၊ အိမ်အမိုး စသည်တို့၌ စိပ်ပုတီးကိုထား၍ ကိုးကွယ်သည်ဖြစ်အံ့၊ ထိုသူ သည် ကမ္ဘာတသိန်းတိုင်တိုင် အပါယ်မလားရာဟုလည်း အဆို ရှိပေ၏။
စိပ်ပုတီးသည် စိတ်ကို စောင့်ရှောက်တတ်သော သဘောရှိ၏။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့သည် မိမိ၏စိတ်ကို တပါတည်းသော အာရုံ၌ စွဲမြဲတည်တံ့စေရန်၎င်း၊ ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းရာတွင် သတိတရား တိမ်းပါးမှု ကင်းစေလို၍၎င်း စိပ်ပုတီးကို အသုံးပြုကြလေသည်။
စိပ်ပုတီးအမျိုးမျိုး ရှိသည့်အနက် ရှေးအခါကမူ လူတို့ သည် အရိုးကမ္မဋ္ဌာန်းလည်းဖြစ်စေ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာကိုလည်း ဆင်ခြင်သတိရစေခြင်းငှာ၊ နွားရိုး၊ ကျွဲရိုး၊ ဆင်ရိုး၊ ဆင်စွယ်၊ ကျွဲချိုစသည့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ အစွယ် ဦးချိုနှင့် အရိုးတို့ကို စိပ်ပုတီးပြုလုပ်၍ ကိုင်ဆောင်ကြလေသည်။
ယခုအခါတွင်မူ များသောအားဖြင့် ကြိတ်သီး ကြိမ်သီး၊ ပေသီး၊ နံ့သာသား စသည်တို့ကို စိပ်ပုတီးပြုလုပ်၍ ကိုင်ဆောင်သုံးစွဲလေ့ရှိကြ၏။
ပယင်း၊ ဖန် စသည်တို့ကိုလည်း စိပ်ပုတီးပြုလုပ်လေ့ ရှိကြ ပေသည်။
လောကီပညာကို လိုက်စားသည့် အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ် တို့မှာကး ထန်းရွက်၊ ပေရွက်၊ မိုင်းကိုင်စက္ကူ စသည်တို့တွင် လိုအပ်သော ဂါထာမန္တန်ကို ရေးသားသွင်းနှံ၍ ပြင်ပမှ ကြိုးဖြင့် သီထိုးအပ်သော ကြိုးပုတီး၊ သစ်စေးဖြင့် သားရိုးကိုင်တိုက်သွား ထားအပ်သော သားရိုးပုတီး၊ ဆေးဝါးဖြင့် စီမံထားအပ်သော ဆေးပုတီးစသည်တို့ကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြပေသည်။
စိပ်ပုတီးကိုကိုင်ဆောင်သုံးစွဲသူတို့သည် စိပ်ပုတီးလုံးရေကို စီမံကန့်သတ်ရာတွင်လည်း မိမိတို့၏ စိတ်ဆန္ဒ နှင့်ရည်ရွယ် ချက်အလျောက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူခြားနား၊ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက် ရှိကြလေ၏။
အချို့ကား အဝေနိကဂုဏ်တော် ၁၈ ပါးကိုရည်၍ ၁၈ လုံးပါရှိသော စိပ်ပုတီးကို အသုံးပြုကြ၏။
အချို့ကား ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုးပါး၊ တရားဂုဏ်တော်ခြောက်ပါး၊ သံဃာဂုဏ်တော်ကိုးပါး၊ စုစုပေါင်း ဂုဏ်တော် ၂၄ ပါးကို ရည်၍ ၂၄ လုံးပါရှိသော စိပ်ပုတီးကို အသုံးပြုကြ၏။
အချို့ ကား ၃၂ ကောဋ္ဌာသကို ရည်၍ ၃၂ လုံးပါရှိသော စိပ်ပုတီးကို အသုံးပြုကြ၏။
အချို့မှာ မူကား ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄ဝ ကိုရည်၍ လုံးရေ ၄ဝ ပါရှိသော စိပ်ပုတီးကို အသုံးပြုကြ၏။
သို့သော် လူသုံး အများဆုံးမှာကား ၁ဝ၈ လုံးပါရှိသော စိပ်ပုတီးပင် ဖြစ်၏။
ယင်း ၁ဝ၈ လုံးကို ရည်စူးရာတွင်လည်း အချို့က မြတ်စွာဘုရား၏ ၁ဝ၈ ကွက် ခြေတော်စက် လက္ခဏာကို ရည်စူး၍၊ အချို့က လောကနည်းအားဖြင့် ဂြိုဟ်သက် ၁ဝ၈ ကိုဖြစ်စေ၊ သတ္တမိဿနက္ခတ် ၁ဝ၈ နဝင်းကိုဖြစ်စေ ရည်စူးကြ ကုန်၏။
အချို့ကမူ ဘုရားဂုဏ်တော် ၅၆ ပါး၊ တရားဂုဏ် တော် ၂၈ ပါး၊ သံဃာဂုဏ်တော် ၂၄ ပါး၊ စုစုပေါင်း ဂုဏ် တော် ၁ဝ၈ ပါးကို ရည်စူးကြလေသည်။
စိပ်ပုတီးစိပ်ရာတွင် အချို့က ပုတီးကို ထပုံသဏ္ဌာန် ကိုင်တွယ်၍ စိပ်ကြလေသည်။
ထိုသို့စိပ်ခြင်းအားဖြင့် လက်နှစ် ဘက်လုံးက ပုတီးကို ကိုင်ထားရပေရာ တစ်ကြိမ်တည်းနှင့် ပုတီးနှစ်လုံး စိပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြ သူများရှိသည်။
အချို့ ကမူ စိပ်ပုတီးကို ညာလက်တစ်ဘက်တည်းဖြင့်စိပ်၍၊ အချို့ကမူ ပူတီးကို လက်နှစ်ဘက် ဖြင့်ကိုင်ကာ အတော်အသင့် မြေ|ာက် လျက် စိပ်ကြပေသည်။
ယင်းသို့ မြေ|ာက်၍ စိပ်ခြင်းအားဖြင့် ပုတီးသည် ထမီ၊ ပုဆိုးစသည်တို့နှင့် မထိပဲ သီးခြားကင်းလွတ် ကာ သန့်စင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
စိပ်ပုတီးစိပ်ရာတွင် ပုတီးစေ့ကို လက်မနှင့် လက်ညိ|ုး ကြားတွင် ဖိည|ပ်၍ စိပ်ခြင်းကို များသောအားဖြင့် မနှစ်သက် ကြပေ။
ပုတီးစေ့ကို လက်မနှင့် လက်ခလယ်ကြားတွင် ထား၍ စိပ်ခြင်းကိုသာ နှစ်သက်ကြသူများသည်။
အကြောင်းမှာ လက်ခ လယ်သည် လက်ညိ|ုးထက်ပို၍ သန့်စင်မြင့်မြတ်သည်ဟု ယူဆ ကြသောကြောင့် ဖြစ်ပေ၏။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများသာမက ခရစ်ယန်အယူဝါဒီများ၊ အစ္စ လာမ်အယူဝါဒီများနှင့် ဟိန္ဒူအယူဝါဒီများ စသည်တို့ကလည်း စိပ်ပုတီးကို အသုံးပြုကြလေသည်။
သို့သော် ပုတီးစေ့လုံးရေနှင့် စိပ်ပုတီး ပုံသဏ္ဌာန်ခြင်းကား မတူကြပေ။
စိပ်ပုတီး အသုံးပြု ခြင်းအလေ့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီနှင့် ဟိန္ဒူအယူဝါဒီ တို့က ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက စတင်တီထွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်၏။
ခရစ်ယန်အယူဝါဒတွင် စိပ်ပုတီးကို မည်သည့်အခါက စတင် သုံးစွဲခဲ့ကြောင်းအတိအကျ မသိရပေ။
၁၂ ရာစုနှစ်တွင် စိန့် ဒိုမီနစ်ဆိုသူက စိပ်ပုတီး စိပ်ခြင်းသဘောကို ပိုမိုစနစ်ကျ အောင် ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟူ၍ကား သိရှိရလေသည်။
စိပ်ပုတီးစိပ်ရာတွင် ပုတီးစေ့တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ လက်မှ ဖြတ်သွားတိုင်း ဘုရားသခင်နှင့်ပို၍ပို၍နီးလာပြီဟူ၍ ခရစ်ယာန် အယူဝါဒီများက ယူဆကြ၏။
မည်သည့် အယူဝါဒီမဆို တစ်စုံတစ်ခုကို အာရုံစူးစိုက်နေစေရန် အတွက်၎င်း၊ စိတ်ကိုစင်ကြယ်စေရန်အတွက်၎င်း၊ စိပ်ပုတီး စိပ်ကြသည်ချည်းဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ de:Gebetsketten en:Prayer beads fi:Rukousnauha fr:Chapelet ja:数珠状の祈りの用具 nl:Gebedssnoer pl:Sznur modlitewny ru:Чётки sk:Čotky uk:Чотки zh:念珠။
စာရေးဆရာ ဒါရိုက်တာ မောင်နေမျိုး (၁၉၃၂-၂၀၁၀) မောင်နေမျိုးကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် အဖ ဦးဝင်း၊ အမိ ဒေါ်လှရင်တို့က ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးဖွားပြီး ၁ နှစ်သား အရွယ်မှစ၍ ဦးလေးဖြစ်သူ ဦးပြုံးချို - ဒေါ်သိန်းနှင့် အဒေါ် ဒေါ်အမာတို့က ပြုစုကျွေးမွေး စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။
အမည်ရင်း မောင်စိန်ညွန့် ဖြစ်သည်။
မွေးချင်း ၄ ယောက်အနက် ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စ၍ သတင်းထောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ရှေ့ဆောင်၊ ဟံသာဝတီ သတင်းစာများတွင် သတင်းများ စတင် ရေးသားခဲ့သည်။
ရှေ့ဆောင်၊ စီးပွားရေး၊ အိုးဝေ၊ သံတော်ဆင့်၊ ပြည်တော်စိုး၊ ကြေးမုံ သတင်းစာများတွင် အလုပ်သင် သတင်းထောက်၊ သတင်းထောက်၊ အယ်ဒီတာ၊ ညအယ်ဒီတာ တာဝန်များ ယူရင်း စာများရေးသားခဲ့သည်။
ထိုကာလက မဂ္ဂဇင်းခေတ် ဖြစ်သော်လည်း မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အချို့၏ စာမူ ထိန်ချန်မှု၊ ဘက်လိုက်မှုကို မခံချင်၍ လုံးချင်းလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး စာရေးဆရာ ဖြစ်လာသူ ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး လုံးချင်းဝတ္ထုမှာ ကိုတင်အောင် မစန်း စာပေမှ 'နှောင်းခဲ့ပါပြီ' (၁၉၅၃) ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် မြင်းမိုရ် စာအုပ်တိုက်၏ ပင်တိုင် စာရေးဆရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး လုံးချင်းဝတ္ထု ၁၀၀ ကျော် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထိုဝတ္ထုများအနက် 'ခယ်မ'၊ 'အပျိုကြီးမမ'၊ 'မိန်းမ'၊ 'သမီးတစ်ထောင်'၊ 'ဟိုဘက်ခြံက အပျိုဖျန်း'၊ 'မြီးကောင်ပေါက်'၊ 'ချောင်းကိုပစ်၍ မြစ်ကိုရှာ'၊ 'မိစံ' တို့မှာ ထင်ရှား အောင်မြင်သော ဝတ္ထုများ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ စ၍ ကေသီပန် မဂ္ဂဇင်း၊ နဝဒေး မဂ္ဂဇင်းများတွင် တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ လုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ ဟယ်လီစကီးမြို့၌ ကျင်းပသော လူငယ်ပွဲတော်သို့ အကယ်ဒမီ မြတ်လေး၊ စန္ဒရားချစ်ဆွေ၊ တက္ကသိုလ်မြတ်သူ၊ တေးသံရှင် ရီလေး တို့နှင့်အတူ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကြေးမုံ သတင်းစာ ရုပ်ရှင်သတင်း တာဝန်ခံ အဖြစ်မှ အနားယူခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်လောကသို့ 'ပျော်ရွှင်စရာ ရွှင်စရာ' ဇာတ်ကားဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ယင်းရုပ်ရှင်ကားမှာ ကေသီပန် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ အတွက် ပထမဆုံး ရေးသားပေးသည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်း ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်များမှာ 'မြီးကောက်ပေါက်'၊ 'ဘာလိုလို'၊ 'တမာချိုချို'၊ 'မခုတ်တတ်တဲ့ကြောင်'၊ 'ကညာပျိုနဲ့ ဇရာအို'၊ 'သမီးတစ်ကောင်'၊ 'ချောင်းကိုပစ်၍ မြစ်ကိုရှာ'၊ 'ရှင်နဲ့ ကျွန်မ'၊ 'ပဝါဖြူ'၊ 'မိုးထိအောင် လှေကားထောင်'၊ 'မိုးပေါ်က မမ'၊ 'ဟိုဘက်ခြံက အပျိုဖျန်း' တို့ ဖြစ်သည်။
'ချောင်းကိုပစ်၍ မြစ်ကိုရှာ' ရုပ်ရှင်တွင် မင်းသမီး ဝါဝါဝင်းရွှေကို ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အကယ်ဒမီဆုကို ရရှိစေခဲ့သည်။
ကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာလုပ်၍ ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများမှာ 'အချစ်ရယ် အမုန်းရယ် အပြုံးရယ်'၊ 'ချစ်ရတဲ့ သူရယ်'၊ 'ဝါသနာကို မတားနဲ့ရှင်'၊ 'ပဝါဖြူ'၊ 'မိုးထိအောင် လှေကားထောင်'၊ 'မောင်မောင်ဆိုလေ ထီးရိုးရှည်' စသည့် ဇာတ်ကားများ ဖြစ်သည်။
ဗီဒီယို ပေါ်ဦးစတွင် ဒါရိုက်တာ ဦးခင်ဇော်နှင့် တွဲဖက်၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည့် 'မမုန်းကြေး၊ မမေ့ကြေး' မှာ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံး ဗွီဒီယို ဇာတ်ကား ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကက်ဆက်၊ တိတ်ခွေဇာတ်လမ်းများ ခေတ်စားသော ကာလတွင် စာရေးဆရာ မင်းသိင်္ခ၏ 'ပုဏ္ဏားဘကွန်း'၊ 'ပရောဖက်ဆာ ဒေါက်တာဆိတ်ဖွား'၊ 'မနုစာရီ'၊ 'မြိုင်ရာဇာတာတေ'၊ 'ပုဂံသား မောင်ဘမော်' စသည့် ဝတ္ထုတို့ကို လည်းကောင်း၊ စာရေးဆရာ နွမ်ဂျာသိုင်း၏ 'ရက်ရွေးမနေပါနဲ့ ကိုကိုရယ်'၊ 'တခါတုန်းက တက္ကသိုလ်မှာ' စသည့် ဝတ္ထုတို့ကို လည်းကောင်း၊ စာရေးဆရာ ချစ်ဦးညို၏ 'လင်္ကာဒီပချစ်သူ' နှင့် 'နှင်းကေသရာချစ်တဲ့ သူရဲကောင်း' စသည့် ဝတ္ထုတို့ကို လည်းကောင်း ကက်ဆက်တိတ်ခွေ ဇာတ်လမ်းများ အဖြစ် ဖန်တီးခဲ့ရာ အောင်မြင်ကျော်ကြား လူကြိုက်များခဲ့သည်။
'ကလောင်သစ်အဖွဲ့'၊ 'စာပေလေ့လာရေးအဖွဲ့'၊ 'မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း' စသည့်တို့တွင် စာပေတာဝန်များ ယူခဲ့ပြီး စာရေးဆရာအသင်း စာဆိုတော်နေ့ ဟောပြောပွဲ ကော်မတီ အခမ်းအနားမှူး တာဝန်များ ယူခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ် စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် စာပေညီလာခံ ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင် အဖွဲ့အစည်းတွင် ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံး ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ညွှန်း အတွင်းရေးမှူးနှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင် စိန်ရတုသဘင်ပွဲ၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်သမိုင်း ပြုစုရေး တာဝန် ယူခဲ့သည်။
စာပေတွင် ဦးသိန်းဖေမြင့်၊ ဆရာဇဝန၊ အောင်လင်း၊ သတင်းစာတွင် စီးပွားရေး မြင့်ဦး၊ စိန်ခင်မောင်ရီ၊ ရုပ်ရှင်တွင် လူရွှင်တော် သန်းနွဲ့၊ ဦးခင်ဇော် (ကေသီပန်) တို့သည် ကျေးဇူးရှင်များ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် သင်တန်း၊ မြဝတီ ရုပ်သံ၊ ရုပ်ရှင်သင်တန်းနှင့် စကားဝါ ရုပ်ရှင် သင်တန်းတို့တွင် ရုပ်ရှင်သမိုင်းနှင့် ဇာတ်ညွှန်းရေးသားနည်း သင်ခန်းစာများကို ပို့ချခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ရုပ်ရှင်သမိုင်း ပြတိုက်တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တိုင်း၊ သင်္ဃကျွန်းမြို့နယ်နှင့် အရှေ့ပိုင်းခရိုင် ဆို၊ က၊ ရေး၊ တီး ပြိုင်ပွဲများတွင် ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ ၁၀ နှစ်တိုင် ဒိုင်လူကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံးတွင် အကန်တော့ခံ သက်ကြီးဆရာ တဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ကွယ်လွန်သူ အဆိုတော်၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ အကယ်ဒမီ သုမောင်အား သတိတရဖြင့် မောင်ဗလ အလွမ်းပြေ အမှတ်တရာ စာအုပ်၊ ဂန္ထဝင် ရသစုံ မဂ္ဂဇင်းတွင် လစဉ် ရေးသားခဲ့သည့် စာပေခရီး၊ နီးနီးဝေးဝေး ဆောင်းပါး ၃၃ ပုဒ်ကို စုစည်း၍ 'စာပေခရီး နီးနီးဝေးဝေး' အမည်ဖြင့် စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်နုနှင့် သမီး တဦးမှာ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သဖြင့်၊ သားတဦး၊ သမီး ၂ ဦး၊ မြေးများနှင့် အတူတကွ နေထိုင်လျက် အနုပညာ စာပေလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နေစဉ် နှလုံးရောဂါဖြင့် ၃၀၊ ၆၊ ၂၀၁၀ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မောင်နေမျိုးရဲ့ 'စာပေခရီး နီးနီးဝေးဝေး' စာအုပ်မှ ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အဖ ဦးထွန်းငွေ၊ အမိ ဒေါ်ခင်ရွှေတို့က ကညွှတ်ကွင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
အမည်ရင်းမှာ မြင့်သိန်း ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူဖြစ်သည်။
အခြေခံပညာကို ကညွှတ်ကွင်း အထက်တန်းကျောင်းတွင် သင်ယူခဲ့ပြီး အထက်တန်း ပညာကို ဒဂုံ (၂) မြို့မကျောင်း တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် သမိုင်းဘာသာဖြင့် မဟာဝိဇ္ဇာ (အထူးအောင်) အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ပုသိမ်တက္ကသိုလ်၊ စစ်တွေတက္ကသိုလ် တို့တွင် နည်းပြ၊ လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ သုတေသန လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။
အလျဉ်းသင့်သည့် အခါတိုင်း သုတေသန ဆောင်းပါးများကို သုတေသန ဂျာနယ်၊ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ရေးသားလျက် ရှိသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှာ စိတ်ကူးချိုချို အနုပညာ စာအုပ်တိုက်မှ ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေတဲ့ မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) ရဲ့ 'ပြောင်းလဲလာသော မြန်မာနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ပုံ စနစ်များ' စာအုပ်မှ ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
မြန်မာပညာရှိ ဦးအောင် [ ၁၈၄ဝ ခန့်-(?)] ဦးအောင်မှာ မုံရွာနယ် ထနောင်းတောရွာ၌ အဖ ထီးလှိုင်တိုက်စား အကြီးတော်ချုပ် ဦးပေါ်ထင်*၏ သား ဖြစ်သည်။
၁၈၄၈ ခန့်တွင် ဖွားမြင်သည်။
ငယ်မည်မှာ မောင်အောင် ဖြစ်သည်။
အမိ အမည်ကိုမူ စူးစမ်း၍ မရချေ။
thumb|မြန်မာပညာရှိ ဦးအောင် (၁၈၄ဝ ခန့်-(?) အရွယ်ရောက်သော် အလုံမြို့ အရှေ့ဘက် နှစ်ယူဇနာအကွာ မလဲသာရွာအနီး တောရဆောက်တည်သော ဝိစိတ္တာဘိလင်္ကာရ ကဝိဓဇ ဓမ္မသေနာပတိ အတုလဓိပတိ တိပိဋကဓရ သဓမ္မပါလ မဟာ ဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ သံဘို ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ႙ာယ်ပြု၍ ရဟန်းဝတ်သည်။
ဘွဲ့မှာ ရှင်ဣန္ဒာစရိယ ဖြစ်သည်။
သံဘို ဆရာတော်ကြီးထံတွင် ပညာ ဆည်းပူးသည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန် ပုဇွန်တောင် ရေကျော် ဘုရားဖြူတိုက်အုပ် ဝစ္စဝါစကဋီကာ ကျမ်းပြု အရင်နန္ဒိယာဘိဇေ၊ နာဂိန္ဒာဘိ သိရီပဝရ သဒ္ဓမ္မပါလ မဟာဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ အဘိဓမ္မတ္တသင်္ဂဟမဓု ကျမ်းပြု မိုးကောင်း ဆရာတော်ကြီး၊ သုဇာတာဘိလင်္ကာရ ကဝိဓဇ ဘွဲ့မည်ရ ဦးရန်ကုန် ဆရာတော်ကြီး၊ ကိုးထောင် (ကိုးဆောင်) ဆရာတော် ရှင်သုနန္ဒာဘိဓဇ၊ စမ်းကျဆရာတော် ရှင်ဣန္ဒကာဘိဓဇ၊ မော်လမြိုင် ကမာကျည် ဆရာတော်တို့ ထံတွင်လည်း ဆက်လက်၍ ပညာဆည်းပူးခဲ့ကြောင်း 'အယူတော်မင်္ဂလာ လျှောက်ထုံး' တွင် ဖော်ပြပါရှိသည်။
ဦးအောင် ပြုစုခဲ့သည့် မှတ်ဖွယ်မှတ်ရာ ကျမ်းများမှာ- ကဝိသေတ္တု မဉ္ဇူသာကျမ်း (ပထမတွဲ) [အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံး] (၁၉ဝ၈)၊ ကဝိသာရ မဉ္ဇူသာကျမ်း [အယူတော်မင်္ဂလာ လျှောက်ထုံး] (၁၉ဝ၉)၊ ကဝိန္ဒာဝုဓ မဉ္ဇူသာကျမ်း [သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပုံပြင်ပမျည်း စကားထုံးများ] (၁၉၁ဝ)၊ ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း [ရှင်ဥတ္တမကျော်နှင့် ခုံတော်မောင်ကျဘမ်း စကားစစ်၊ တရားစစ်ထိုးခန်း] (၁၉၁ဝ)၊ ဥပမာသမူဟ ပကိဏ္ဏကကျမ်း [စကားပုံပေါင်းချုပ်] (၁၉၁၁)၊ ဥပမာသင်္ဂဟ ဝစနက္ကမကျမ်း [၄ တွဲ] [၁၉၁၂- ၁၅ (?)] ဒလ္လီမြို့တော်ကြီး ပညာရှိ ဗိရဗလအမတ်ကြီး လျှောက်ထုံး (၁၉၁၂) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဦးအောင် စဦး ထီထွင် ပြုစုသည့် 'အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံးဖြစ်သော ကဝိသေတ္တုမဉ္ဇူသာကျမ်း' သည် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်ကျမှ စာအုပ်အဖြစ်နှင့် ထွက်လာသော်လည်း ၁၉ဝ၇ ကပင် ရေးသားပြီးဆုံးခဲ့ကြောင်း စာအုပ်နိဂုံးတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ဒီမိုင်း ၈ ချိုး၊ စာမျက်နှာ ၃၄၈ ရှိ၍ ကေနဂူမီရာအင်ဆန်းပိုင် ရတနာသီရိ ပိဋကတ် စာအုပ်ဆိုင်မှ ထုတ်ဝေသည်။
ဦးအောင်သည် ၎င်းစာအုပ်ကို ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ စသည် ရေးသားရန် ရည်ရွယ်ချက် ရှိသည်။
သို့သော်လည်း ထုတ်ဝေသူနှင့် အဆင်မပြေသောကြောင့် တအုပ်တည်းနှင့်ပင် အဆုံးသတ်လိုက်ပြီး၊ ဆက်မရေးဘဲ ရပ်ထားခဲ့သည်။
ဒုတိကမ္ဘာစစ်မဖြစ်ခင်မှ 'မြန်မာ့တာဝန်' မဂ္ဂဇင်းတွင် 'ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံး'များကို လစဉ် ဆက်လက် ရေးသားခဲ့ပြန်သည်။
မြန်မာ့တာဝန် မဂ္ဂဇင်း အတွဲနံပါတ် ၁ တွင် "အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦးလျှောက်ထုံး ကျမ်းစာအုပ်များတွင် မပါသေးသော ကြွင်းကျန်သည့် လျှောက်တင်ချက်များ" ခေါင်းစီးတပ်၍- အမရပူရ ပထမ မြို့တည် နန်းတည် ဘိုးတော်မင်းကြီး လက်ထက်၊ ရတနာပူရ စတုတ္ထ မြို့တည် နန်းတည် ဖန်နန်းရှင် မင်းတရား လက်ထက်၊ အမရပူရ ဒုတိယ မြို့တည် နန်းတည် ရွှေဘိုမင်းတရား လက်ထက်၊ မင်းသုံးဆက်တိုင် ချီးမြှင့်မြှောက်စား သူကောင်းပြုခြင်းကို ခံရသော ပညာရှိ အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦး၏ လျှောက်တင်ချက် စကားများကို ကျမ်းစာအုပ် အဖြစ်နှင့် ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလျက် ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူအများတို့ ကြည့်ရှုမှတ်သား၍ နေကြရာ၊ ထိုလျှောက်ထုံး ကျမ်းစာအုပ်များတွင် မပါ ကြွင်းကျန်လျက် ရှိနေသေးသော လျှောက်တင်ချက် စကားများကို ယင်းသည့်ကျမ်းကို ရေးသားတီထွင် ပြုစီရင်သူ မြန်မာပညာရှိ ဆရာကြီး 'ဦးအောင်' ထံမှ ရရှိပြန်ရကား၊ ထိုအမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံး စကားရပ်များကို ကျွန်ုပ်တို့ ယခု ထုတ်ဝေသည့် မြန်မာ့တာဝန် မဂ္ဂဇင်းတွင် ဤမဂ္ဂဇင်း အတွဲနံပါတ် (၁) က စ၍ ရှေ့သို့ အပတ်စဉ်မပျက် ထည့်သွင်း ဖော်ပြသွားပေလတ္တံ့ ဟူလို။
(ဤလည်း မှတ်ရန် စကားတထုံးတည်း)။
မြန်မာပညာရှိဆရာကြီး 'ဦးအောင်' ထံမှ ရသည်။
ကူးယူ ပုံနှိပ်ခြင်းကို ခွင့်မပြုပါ။
ဟူ၍ ရေးသားထားသည်။
တဆက်တည်းပင် 'မြန်မာပညာရှိ ဆရာကြီး ဦးအောင် ဓာတ်ပုံ'နှင့် အတူ "ခက်ခြင်း ၃ ပါးတွင် မရှိခြင်း၊ မသိခြင်းတို့ထက် မလုပ်ခြင်းက သာ၍ခက်သည် ဟူသော ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထားချက်" ဖော်ပြပါရှိခဲ့သည်။
ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံး စာအုပ်ကို ဦးပေါ်ဦး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၆၄ နှစ်ကြာမှ ရေးသားထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ယင်း လျှောက်ထုံးများသည် ဦးပေါ်ဦး၏ ပါးစပ်မှ အကယ်မြွက်ဟ တင်လျှောက်ချက်များ ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါမည်လော၊ သမိုင်းအချက်အလက် မှန်ကန်ပါ၏လောဟု စူးစမ်းစရာများ ပေါ်လာခဲ့သည်။
နန်းတွင်းလက်သုံး ပုရပိုက်ဖြူ မူတော်ထွက်အတိုင်း ရေးသော်လည်း နှုတ်အမှတ်အသားလည်း အများအပြား ပါဝင်သည်ဟု ဦးအောင် ကိုယ်တိုင် ပြောဆိုခဲ့ကြောင်း အမှတ်အသား ရှိသည်။
ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ မှားယွင်းချက်များ ရှိကြောင်းကိုလည်း ဝက်မစွက် ဝန်ထောက်မင်း၊ ပုဂံဝန်ထောက် ဦးတင်နှင့် ကျောက်စာဝန် မစ္စတာ ဒူရွိုင်ဆယ်တို့က ထောက်ပြခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း မြန်မာပညာရှင် အချို့က - ရာဇဝင် အချက်အလက်များ အနေနှင့် မှားသည်၊ မှန်သည်ကို အပထား၍ လောက ဓမ္မ ရာဇ တန္တီ ပဝေဏီ ထုံးဟောင်းတို့ဖြင့် ဂုဏ်မြောက်အောင် တန်ဆာဆင်လျက် ပြည်သူလူထု၏ ပါးစပ်ဖျား၌ ဦးပေါ်ဦး ဟူသော အမည်တခု ရေးပန်းစား ကျန်ရစ်အောင် ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိပေသော ဆရာကြီး ဦးအောင် အစရှိသည့် ဦးပေါ်ဦးလျှောက်ထုံး ကျမ်းပြုဆရာကြီးများအား စာပေထောင့်မှ နေ၍ ကျေးဇူးတင်ထိုက်လှသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။
၁၉ဝ၉ တွင် ထုတ်ဝေသည့် 'အယူတော်မင်္ဂလာ လျှောက်ထုံးဖြစ်သော ကဝိသာရ မဉ္ဇူသာကျမ်း' ပထမအကြိမ်ရိုက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ မှတ်တမ်း မတွေ့ဖူးပါ။
၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ လယ်တီမဏ္ဍိုင် ပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည့် စာအုပ်မှာမူ ဒီမိုင်း ၈ ချိုး၊ စာမျက်နှာ ၁၈၈ ရှိသည်။
ရန်ကုန်မြို့ ကေနာဂူမီရာသား မောင်အီဆာက ရီစစ္စရီ မူပိုင်ပြုလုပ်ပြီး ပဉ္စမအကြိမ် အုပ်ရေ ၆,ဝဝဝ ထုတ်ဝေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
"အမရပူရ ပထမမြို့နန်း ဖန်ဆင်းထောင်တည် အောင်စည်ဆော်ခတ်တော်မူသော ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းသခင် ဘဝရှင် မင်းတရားကြီး လက်ထက်တော်အခါ ခက်ဆစ်ခက်ရာ ပညာနှိုင်းတွေး သိနိုင်ဝေးသော တိုင်းရေးပြည်မှုစုစု မင်းခမ်း ရွှေနန်းဘွယ်ရာ အဖြာဖြာတို့၌ ကိစ္စကုန်စင် ဒိဋ္ဌမျက်မြင်ကဲ့သို့ တဘောင်စနည်းကောက်၍ လျှောက်တင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သော ပညာရှိမြတ် အမတ်လိမ္မာ အယူတော်မင်္ဂလာ လျှောက်ထုံး" ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။
၁၉၁ဝ တွင် ဦးအောင်သည် သင်္ဂဇာ စကားပုံ စာအုပ်ကို စဦး တီထွင် ရေးသား ထုတ်ဝေလိုက်သည်။
စာအုပ်အမည် အပြည့်အစုံမှာ 'သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပုံပြင်ပမျည်း စကားထုံးဖြစ်သော ကဝိန္နာဝုဓ မဉ္ဇူသာကျမ်း' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဒီမိုင်း ၈ ချိုး၊ စာမျက်နှာ ၂ဝ၄ ရှိ၍ ရန်ကုန်မြို့ ဧရာဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်က ရိုက်နှိပ်သည်။
ရွှေနန်းတော်ကြီးကဏ္ဍ၊ ဓမ္မဝိနိစၽယကဏ္ဍ၊ ရာမညကဏ္ဍ ဟူ၍ ခွဲခြားထားပြီး သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ကြီး မိန့်ကြားခဲ့လေဟန် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံပြင်၊ ဥပမာများကို ပြဆိုရင်း လောကကြောင်း၊ ဓမ္မကြောင်း၊ ရာဇကြောင်း ဆိုင်ရာ ဗဟုသုတ အဖြာဖြာတို့ကို ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများ၌ ထည့်သွင်း ရေးသားထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
တဖန် ၁၉၁၁ တွင် 'ဥပမာသမူဟ ပကိဏ္ဏကကျမ်း၊ စကားပုံပေါင်းချုပ်' ကို ရေးသား ထုတ်ဝေပြန်သည်။
ဒီမိုင်း ၈ ချိုး ဖြစ်၍ ပထမတွဲ စာမျက်နှာ ၃၆ဝ၊ ဒုတိယတွဲ စာမျက်နှာ ၃၂ဝ၊ တတိယတွဲနှင့် စတုတ္ထတွဲ နှစ်တွဲကို တအုပ်တည်း ပေါင်း၍ စာမျက်နှာ ၃၈၃၊ အားလုံး သုံးအုပ်ခွဲ၍ ရိုက်ထားသည်။
ဤ စာအုပ်များတွင်မူ သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ကြီး တပါးတည်းသာ မဟုတ်တော့ဘဲ အခြား တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ကြီးများ၏ စကားပုံများပါ ထည့်သွင်းထားသည်။
၁၉၁၂ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံ ပုံနှိပ်ရပြန်သည်။
ဤမျှလောက် အချိန်အတွင်းမှာပင် (၂) ကြိမ် ရိုက်နှိပ်ရခြင်းကို ထောက်ခြင်းဖြင့် လူကြိုက်များသော စာအုပ်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိနိုင်ပေသည်။
ရန်ကုန်မြို့ ဗြဟ္မာ့ဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်နှင့် မြန်မာသုခကာရီ ပုံနှိပ်တိုက်များက ရိုက်နှပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၁၂-၁၅ (?) အတွင်းတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် 'ဥပမာသင်္ဂဟ ဝစနက္ကမကျမ်း' တွင်မူ သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ကြီးနှင့် တကွ ဆရာတော်ကြီး ၁၃ ပါး၏ စကာပုံများကို ထည့်သွင်းထားသည်။
အရွယ်မှာ ဒီမိုင်း ၈ ချိုး ဖြစ်၏။
ပထမတွဲနှင့် ဒုတိယတွဲ ပေါင်းပြီး စာမျက်နှာ ၂ဝဝ တအုပ်၊ တတိယတွဲနှင့် စတုတ္ထတွဲ ပေါင်းပြီး စာမျက်နှာ ၂ဝဝ နှင့် တအုပ်၊ ၂ အုပ် ခွဲ၍ ရန်ကုန်မြို့ လောကသာရ ပုံနှိပ်တိုက်က ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
စတုတ္ထတွဲ အဆုံးတွင် "ပဉ္စမတွဲနှင့် ဆဌမတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း ထွက်ပေါ်လာခြင်း မရှိပေ။
ဤသို့ဖြင့် ဦးအောင် တဦးတည်းကပင် သင်္ဂဇာ စကားပုံ စာအုပ် ၃ မျိုး ခွဲကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူ ၃ ဦးသို့ အမည် တမျိုးစီနှင့် ရေပေးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ထို့ပြင် ၁၉၁ဝ တွင် ရေးသူ အမည်မသိသော 'သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး စကားပုံ' (၄တွဲ)၊ ၁၉၁၁ တွင် စာတော်ပြန် ဆရာသိန်း၏ 'ဥပမာ သမူဟ ဂီရက္ကမကျမ်း၊ စကားပုံပေါင်းချုပ်' တို့လည်း ထွက်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။
ရောင်းစွံသောကြောင့်သာ အလုအယက် ရေး၊ အပြိုင်အဆိုင် ထုတ်ဝေခဲ့ကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ထိုစကားပုံများမှာ သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ကြီး ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် ၂၅ နှစ်ခန့်ရှိမှ ရေးသားခြင်းဖြစ်ရာ၊ နှုတ်အမှတ်အသားများကို အထောက်အထားပြုကာ ထပ်မံချဲ့ထွင် ရေးသားကြခြင်းပင် ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု ခန့်မှန်း ယူဆကြသည်။
'ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း' နှင့် 'ဗိရဗလလျှောက်ထုံး'များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အသေးစိတ် အချက်အလက်များ မသိရှိရပါ။
'ရှင်ဥတ္တမကျော်နှင့် ခုံတော်မောင်ကျဘမ်း စကားစစ်'၊ 'တရားစစ်ထိုးခန်း ခေါ် ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း' မှာ လူကြိုက်များကြောင်း၊ ရေးသလောက် မဟုတ်၊ လုပ်ကြံသည့် စကားအပိုတွေက များနေကြောင်း မှတ်ချက်တွေ့ရသည်။
ယောအတွင်းဝန် မေးသော အမေးများကို သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ တွင် မိမိ၏ ဖခင် ထီးလှိုင်မြို့စား အကြီးတော်ချုပ် ဖြေဆိုခဲ့သော 'ကဝိန္ဒောပမ မဉ္ဇူသာကျမ်း' (ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ) ကိုလည်း ဦးအောင် ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဦးအောင်သည် မိမိကိုယ်တိုင် အမည်ခံ၍ ကျမ်းစာများ ပြုစုခဲ့သည့်နည်းတူ အခြားသူများ၏ ကျမ်းများတွင်လည်း အမည်မခံဘဲ ကူညီပြုစုခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
နဂါးဗိုလ် ထိပ်တင်ထွေး၏ ရတနာသီခ ကုန်းဘောင်မဟာရာဇဝင် အကျဉ်း နှင့် ဦးမောင်မောင်တင် (K.S.M., A.T.M.) ၏ ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ကျမ်းများတွင် ဦးအောင်၏ ပါဝင်ရေးသား ကူညီခြင်းများ ရှိကြောင်း အမှတ်အသားများ တွေ့ရသည်။
ဦးအောင်သည် လူသားတဦးပင် ဖြစ်ရာ လူမှု အရှုပ်အထွေးများ၊ မူပိုင်ခွင့် တရားတဘောင် ကိစ္စများ ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိခဲ့သည်။
သို့သော် ၂ဝ ရာစု ခေတ်ဦး မြန်မာ စာပေလောကတွင် ဦးအောင်သည် ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံးစာအုပ် တခေတ်ကို လည်းကောင်း၊ သင်္ဂဇာ စကားပုံ စာအုပ် မှတ်တိုင်သစ်ကို လည်းကောင်း စဦးတီထွင်ခဲ့သူ၊ ရိုက်မလောက် ရောင်းတိုင်းစွံအောင် ဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ရာ ဦးအောင်၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ဉာဏ်ပညာကိုမူ မှတ်တမ်း တင်ထိုက်လှပေသည်။
"…စစ်ကြီး ပြီးသောအခါ ကျွန်ုပ်တို့သည် ရန်ကုန်လာကြရာ ကျွန်ုပ်အား အမြဲကူညီသော အကြီးတော်အုပ် ထီးလှိုင်မြို့စား ဦးကရင်၏ သား မြန်မာပညာရှိ ဦးအောင် မရှိတော့ချေ" ဟူ၍ နဂါးဗိုလ် ထိပ်တင်ဒွေး၏ 'ရန်ကုန် ရာဇဝင်' (၁၉၅၄)၊ နိဒါန်းတွင် ရေးသားထားသည်။
ထို့ကြောင့် စစ်အတွင်းမှာပင် ဦးအောင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပုံ ရသည်ဟု ယူဆနိုင်မည် ထင်ပါသည်။
စာကိုး (၁) မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)၊ ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာစာပေသမိုင်း (၂ဝ၁ဝ)၊ စာ ၁၂၅-၁၂၈။
(၂) မြင့်ဆွေ၊ ကိုလိုနီခေတ် စာပေလှုပ်ရှားမှု (၁၉၇ဝ)၊ စာ ၁၁၂-၁၃၅။
(၃) တင်နိုင်တိုး၊ အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦးနှင့် သမိုင်းသုတေသန အမြင် (၂ဝဝ၆)၊ စာ ၃၁-၆၅။
(၄) လှသမိန်၊ ဂန္ထဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ် (၁၉၆၁)၊ စာ ၂၅၉-၂၆ဝ။
(၅) ရှင်စန္ဒလင်္ကာ၊ 'တည်းဖြတ်သူ (မြင့်ဆွေ)၏ ကျမ်းဦးနိဒါန်း'၊ မဏိရတနာပုံကျမ်း (၂ဝဝ၉)၊ စာ ၁၈-၁၉။
(၆) မြင့်ဆွေ၊ 'ဆရာသိန်း ၃ ဦး'၊ ငွေတာရီ (ဇူလိုင် ၁၉၇၇)၊ စာ ၄ဝ-၄၇။
(၇) သင်္ခါ၊ 'စာတတ်နှင့် စာမှတ်'၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း (နံပါတ် ၄၇)၊ စာ ၄၉။
(၈) ဦးမောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)၊ 'ဦးပေါ်ဦးနှင့် ဦးအောင်'၊ ရှုမဝ (အောက်တိုဘာ ၁၉၈၄)၊ စာ ၁၆၃-၁၆၈။
(၉) ဦးအောင်၊ 'ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထားချက်'၊ မြန်မာ့တာဝန် မဂ္ဂဇင်း (နံပါတ် ၁၊ လနှင့် ခုနှစ် မရှိ)၊ စာ ၉၁-၉၃။
] - 'အကြီးတော်အုပ် ထီးလှိုင်မြို့စား ဦးကရင်' ဟူ၍ နဂါးဗိုလ်ထပ်ဒွေး၏ 'ရန်ကုန်ရာဇဝင်' (၁၉၅၄) နိဒါန်းတွင် ပြသည်။