kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုသို့ကမ္ဘာ့ရေးရာများတွင် စိတ်ပါလက်ပါ ပါဝင်ခြင်းအားဖြင့် အမေရိကန်၏ ဩဇာကို ထူထောင်နိုင်မည့် လမ်းကို မက်ကင်လီမှ ခင်းပေးခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။
လုပ်ကြံခံရခြင်း ၁၉၀၁၊ စက်တင်ဘာလအတွင်း ခရီးလှည့်လည်ဟာ မိန့်ခွန်းများဟောပြောသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲနီးကပ်ပြီဖြစ်သော မဲဆွယ်ကာလဖြစ်သည်။
စက်တင်ဘာလ၊ ၅ရက်နေ့တွင် ဘတ်ဖလိုးမြို့တရားဟော စင်မြင့်ထက်မှ သူ၏အခွန်ဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို ဟောပြောခဲ့ပြီးနောက်တစ်ရက်တွင် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခြင်းခံရသည်။
နောက်ရှစ်ရက်အကြာ ၁၄၊ စက်တင်ဘာတွင် ကွယ်လွန်သွားရသည်။
thumb|ခအောင်းသီး ခအောင်းပင်ကို ရုက္ခဗေဒအရ Ficus hispidaဟု ခေါ်သည်။
ထိုအပင်မှာ အပင်ငယ်ကလေး ဖြစ်သည်။
ထိုအပင်၏ အသီးကို စားရသည်။
အသားကို စဉ်း၍ ဆေးရွက်ကြီးနှင့်ရောကာ ဆေးလိပ် လိပ်သောက်ကြသည်။
အသီး၊ အစေ့နှင့် အခေါက်များသည် အန်ဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။
အသီးကို အနာအုံရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ထိုအပင်မှ အမျှင်များလည်း ရသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ။
ခါ (Francolinus pintadeanus) သည် ရစ်ငှက်နှင့် မျိုးတူဖြစ်သည်။
မြန်မာများတွင် အကြီးအငယ် ရိုသေအပ်ကြောင်း သင်ခန်းစာပါသော ဆင်၊ မျောက်၊ ခါ ဝတ္ထုကို ငယ်စဉ်က ဖတ်ဘူးကြသူများသဖြင့်၊ ခါကို အမည်အားဖြင့်သော်မျှ သိသူများကြသည်။
ခါအော်သံကို ကြားဘူးကြသူများလည်း အနည်းအများ ရှိပေလိမ့်မည်။
သို့သော် ခါကို မြင်ဖူးသူ အလွန်ရှားသည်။
ခါသည် လူအမြင်ကို မခံ၊ ကြောက်ရွံ့တတ်သည်။
ခါအမျိုးမျိုး ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခါမျိုးကို ဖယ်ကာ၊ ဗားမိဖရန်ကိုလင်ဟူ၍ အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဖရန်ကိုလင်နပ် ပင်တေဒိနပ် ဖယ်ရေဟူ၍ လက်တင်ဝေါဟာရ ဖြင့်လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
မြန်မာခါသည် အလျား ၁၃ လက်မခန့် ရှိ၏။
ငှက်တောင်မှာ အကြေးကွက်ကဲ့သို့ အကွက်များရှိ၍ မီးခိုးရောင် (မွဲခြောက်ခြောက်အရောင်) ရှိသည်။
ခါအဖို၏ကိုယ်၊ လည်တိုင်၊ ရင်အုပ်နှင့် ဝမ်းဗိုက်တွင် အဖြူပြောက်များ ရှိ၍ အမ၏ လည်ပင်း၊ ရင်အုပ်နှင့် ဝမ်းဗိုက်သည် ဖြူ၍ အနက်စင်းများရှိသည်။
ခါအော်သံမှာ တက်တက်တူခါးခါးဟူသောအသံ ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ဆောင်းရာသီနံနက်ခင်းနှင့် ညနေမှောင်စပျိုးသည့် အချိန်တွင် ခါများ အသံပေးကြသည်။
ခါအော်သည့်အခါ လည်ပင်းကို အထက်သို့ဆန့်၍ အော်လေ့ရှိသည်။
ခါသည် တောနက်ရာတွင် မနေဘဲ သွေ့ခြောက်သည့်ဒေသ၌ နေသည်။
အထူးသဖြင့် လယ်ကွက်များ အနီးရှိ တောစပ်တွင် ကျက်စားသည်။
တနင်္သာရီတိုင်းမှလွဲ၍ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံးတွင် တွေ့နိုင်သော ဌာနေငှက် ဖြစ်သည်။
မိုးခေါင်ရေရှားရပ်ဝန်းတွင် အမြောက်အမြား နေကြ၍၊ ပဲ၊ မြေပဲ၊ သစ်စေ့နှင့် ပိုးမွှားများကို စားသောက်သည်။
ရာသီဥတု အဆင်သင့်ပါက ပေ ၅ဝဝဝ အမြင့်အထိရှိသော (ခြောက်သွေ့သော သစ်တောနှင့် ပြန်ပေါက်သစ်တောများ) ဒေသများတွင် ခါများနေကြသည်။
ခါသည် အအုပ်အသင်းနှင့် မနေဘဲ တစ်ကောင်တည်းဖြစ်စေ၊ အဖိုအမ စုံတွဲ၍ဖြစ်စေ သွားလာကျက်စား၏။
ပြေးလွှားသည့်အခါ အမြီးကို ထောင်ထားတတ်သည်။
ကောက်ပဲသီးနှံ၊ သစ်စေ့နှင့် ပိုးမွှားများကို စားသောက်သည်။
မတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလအတွင်းတွင် ခါကလေးများ ဥမှ ပေါက်ကြသည်။
ခါသည် မြေပေါ်တွင် ကျင်းယက်၍ အသိုက်လုပ်လေ့ရှိ၏။
တစ်မြုံလျှင် ၃ ဥမှ ၆ ဥအထိ ရှိတတ်၍ တစ်ဥလျှင် ပျမ်းမျှအလျား ၁.၃၉ လက်မနှင့် ပြက် ၁.၁၅ လက်မ ရှိသည်။
ဥအရောင်မှာ အဝါနုမှ အဝါရင့်ရောင် ဖြစ်သည်။
ခါပေါက်စကလေးများသည် ဥမှပေါက်ပြီး မကြာမီပင် ပြေးလွှားနိုင်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခါ ဆယ်မျိုးခန့် ရှိသည်ဟု အချို့က ဆိုသော်လည်း၊ အသေအချာ ခါမျိုး ခွဲခြား၍ ပြထားသည်ကို မတွေ့ရပေ။
မဟာအဓိကရ ကန်တော်မော်ကွန်းတွင်မူ ခါ ၄ -မျိုး ရှိကြောင်း ဖော်ပြထား၏။
ထိုမော်ကွန်းတွင် ဟု ဆိုထားသည်။
ခါအော်သံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟု ရာမရကန်တွင် ပါရှိသည်။
ဟု တောဖွဲ့တွင် စပ်ဆိုထားသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ငှက်ပစ်ဝါသနာပါသူတို့သည် ခါပစ်ချိန် (ဝါ) ခါပစ်ရာသီဟု သတ်မှတ်ထားသည့် လများ တွင် ခါပစ်ထွက်လေ့ရှိကြသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရအားဖြင့် ပါးထရစ်ဟုခေါ်သော ခါကို မြေပိုင်ရှင်ကြီး များ၊ နယ်ရှင်ကြီးများသည် အချိန်ကျလျှင် အပျော်အပါး ပစ်ခတ်ရန် ကျယ်ဝန်းသော ခြံ တောကြီးများကို သတ်သတ် ထားလေ့ ရှိကြ၏။
ဤသို့ အပျော်အပါး ခါပစ်ရခြင်းကို အထက်တန်းစားများ၊ သူဌေးကြီးများသည် အမြတ်တနိုး ဂုဏ်ယူကြလေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ခါ နှစ်မျိုးကို တွေ့ရသည်။
အညိုရောင်ရှိသော သာမန်ခါမျိုးနှင့် ပြင်သစ်ခါ သို့မဟုတ် ခြေထောက်နီခါမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။
အညိုရောင်ခါသည် ဗြိတိန်ကျွန်း ဇာတိ ဖြစ်သည်။
ရင်အုပ်တွင် သစ်ကျားသီးရောင် ရှိသော မြင်းခွာပုံအမှတ်ရှိသည်။
ကျန်အမွှေးအတောင်များမှာ အညိုရောင်ဖြစ်၍၊ ဦးခေါင်းမှာ သစ်ကျားသီးရောင် ထနေသည်။
မြေကြီး၌ ဝပ်နေသောအခါ ရုတ်တရက် မတွေ့နိုင်ချေ။
ထိုခါမျိုးသည် ဗြိတိန်ကျွန်းတွင် လွန်ခဲ့သောရာစုနှစ်အတွင်း၌ တိုးပွားလာသည်။
ဒုတိယအမျိုးဖြစ်သော ပြင်သစ်ခါကို ဥရောပတိုက်မှ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၈ ရာစုအတွင်း၌ ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။
ထိုခါမျိုး၏ အရောင်မှာ ဖျော့၍ အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်။
ဦးခေါင်းနှင့် ရင်အုပ်တွင် အမဲမှတ်များရှိ၍၊ လည်ပင်း ပတ်လည်၌ အဖြူရောင်ဝိုင်းလျက်ရှိသည်ကို ထူးခြားစွာတွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
အာဖရိကတိုက်၊ ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်း၊ အီရန်(ပါးရှား)နိုင်ငံ၊ တိဗက်ပြည်၊ အာရှတိုက်နှင့် တောင်နှင့်မြောက် အမေရိကတိုက်များတွင်လည်း ခါအမျိုးမျိုးရှိကြသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဒေါင်းနှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော မွန်၊ ပလောင်၊ ဝတို့နှင့် ပြောဆို သော ဘာသာစကား၌ လည်း ကောင်း၊ မျိုးရိုးဇာတိ၌လည်းကောင်း အလွန်တူညီကြသည့် ပြည်ထောင်စုအပနေ လူမျိုးတစ်မျိုးမှာ ခါစီလူမျိုး ဖြစ်သည်။
ခါစီတို့သည် မွန်၊ ပလောင်တို့ကဲ့သို့ပင် မွန်ခမာအစုခွဲဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြ၍ လူမျိုးအားဖြင့် မွန်ဂိုအနွယ်ဝင် များ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည် တွင် အနောက်ဘက် ဂါရိုတောင်များနှင့် အရှေ့ဘက် ကပီလီ မြစ်တို့ စပ်ကြားရှိ (ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိုးအများဆုံး ရွာသွန်း သော) ချယ်ရာပွန်ဂျီမြို့နှင့် ရှိလောင်မြို့တို့ကို ဗဟိုပြုသည့် ခါစီနှင့် ဂျိန်းတိယတောင်တန်း ခရိုင်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။
လူဦရေမှာ ၂ဝဝဝဝဝ ကျော်မျှ ရှိလေသည်။
အာသံပြည်ရှိ တိုင်းရင်းသားများမှာ တိဗက်မြန်မာအစုဝင် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။
သို့သော် ခါစီတို့မှာ တိဗက်မြန်မာအစုဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိသော လူမျိုးများအကြားဝယ် ထီးတည်းဖြစ်နေသော မွန်ခမာများပင် ဖြစ်လေသည်။
အာသံပြည်တွင် မွန်ခမာစကားကို ခါစီတို့သာ ယခုအခါ ပြောဆိုနေကြသော်လည်း တိဗက်မြန်မာ အစုဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူတို့နှင့် အင်ဒိုအာရီယန်လူမျိုးတို့ မရောက်မီအခါက မွန်ခမာစကားကို ပြောဆိုသူများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တောင်ဘက်ချိုတာနဂ္ဂပူကုန်းမြင့်အထိ မြောက် မြားစွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။
မွန်ခမာစကားကို ပြောသောမွန်ဒလူမျိုးများကို ယခုတိုင်အောင် ချိုတာနဂ္ဂပူ ကုန်းမြင့်၌ တွေ့ရသေး၏။
ခါစီတို့မှာ အလွန်ရှေးကျသော အယူဝါဒနှင့် ယဉ်ကျေး မှုများကို ယနေ့တိုင် လက်ခံကျင့်သုံးနေကြသည်။
သေဆုံးသူ များကို အမှတ်တရဖြစ်စေရန်သော်လည်းကောင်း၊ တိုက်ပွဲများ၊ အမဲလိုက်ခြင်းများ၊ အရေးကြီးသော ရွာအတွင်း အဖြစ်အပျက် များကို အမှတ်တရဖြစ်စေရန်လည်းကောင်း၊ ကျောက်တုံး၊ ကျောက်တိုင်ကြီးများကို စိုက်ထူထားကြ၏။
အခြားယဉ်ကျေးမှု အသစ် မည်သို့ပင် ရောက်လာစေကာမူ ခါစီတို့သည် မိမိတို့၏ မူရင်းယဉ်ကျေးမှုကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ နေလာခဲ့သူများ ဖြစ်ကြ သည်။
ဂျိန်းတိယတောင်တွင် နေကြသော ခါစီတို့ကို စင်တင်ဟု ခေါ်သည်။
ယင်းတို့မှာ ဂျိန်းတိယမဟာရာဇာ တို့၏ လက် အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
ခါစီတို့မှာ မည်သည့်အချိန်ကမှ အုပ်ချုပ်ရေးဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခုတည်း အတွင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြ သည် မရှိ။
သူတို့၏ သဘာဝသည် အစုငယ်ကလေးများ အနေဖြင့် တကွဲတပြားစီ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ကြ၏။
တစ်ခါ တစ်ရံ စွန့်စားလိုသော ခေါင်းဆောင်များ ပေါ်ပေါက်၍ နီးစပ်ရာ အစုငယ်များကို ပူးပေါင်းကာ အနည်းငယ် ကျယ်ပြန့် သော အုပ်ချုပ်မှုမျိုးကို ပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း ထိုအုပ်ချုပ်မှုမှာ မကြာမတင်ပင် ပျက်ပြားကာ အစုငယ်များအဖြစ် ထပ်မံ၍ ကွဲပြားပြန်လေသည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ခါစီတို့သည် မိမိတို့ အစုနှင့် မိမိတို့ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်၏။
အလွန်ရှေးကျသော အချိန်က အမျိုးသမီးတစ်ဦးတည်းက ခင်ပွန်းသည်အများကိုယူသော အိမ်ထောင် စံနစ်မျိုး ရှိခဲ့ဘူး ဟန်တူသည်။
ခါစီတို့၏ လူနေထိုင်မှု ဖွဲ့စည်းပုံမှာ ထူးခြား၏။
အမျိုးသမီးတို့တွင် ဘခင် ဦးစီးသည့် အိမ်ထောင်စုစံနစ်များ ရှိသော်လည်း ခါစီတို့အတွက်မူ မိခင်ဦးစီးသည့် အိမ်ထောင်စု စံနစ်သာ ရှိ၏။
ထိုစံနစ်မှာလည်း သာမန်မဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်း ဥပဒေများဖြင့် ဆီလျော်ကျနစွာ ပေါ်ပေါက်တိုးတက်လာသည့် စံနစ်ဖြစ်သည်။
မိခင်သည် အိမ်ထောင်၏ ဦးစီးသာမက အိမ်ထောင်ကို ပိုင်ဆိုင်သူလည်း ဖြစ်သည်။
အိမ်ထောင်စုကို မိခင်က စုစည်းထား၏။
အချို့ဒေသများတွင် မိခင်သာလျှင် အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများကို ပိုင်၏။
သူကသာလျှင် အမွေခွဲဝေ ပေးနိုင်သည်။
မွေးဖွားသည့်ကလေးတို့မှာ မိခင်၏ လူမျိုးစုဝင် များ ဖြစ်သည်။
ဖခင်နှင့် မသက်ဆိုင်ပေ။
ဖခင်လုပ်သူ ရှာဖွေ ရရှိသည့်ပစ္စည်းတို့သည် သူ့မိခင်၏ လူမျိုးစုအတွက် ဖြစ်သည်။
သေဆုံးလျှင်ပင် သူ၏အရိုးများကို မိခင်၏ ဆွေမျိုးများအတွက် စိုက်ထူထားသော ကျောက်တိုင် အဝိုင်းများသို့ ပို့ရသည်။
အချို့ ဒေသ၌သော်ကား လင်သည် မယားနှင့်အတူမနေ၊ အတူမစား၊ မိုးချုပ်ခါမှ ဇနီးရှိရာသို့ လာလေ့ရှိသည်။
ခါစီတို့သည် ရှေးဖိုး ဖွားစဉ်ဆက်ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများ ဖြစ်သည်။
ကွယ် လွန်သော ရှေးဆွေစဉ်မျိုးဆက်ကို အမှတ်တရဖြစ်စေရန် တောင် ကုန်း တောင်ထိပ်တို့၌ စိုက်ထူသော ကျောက်တိုင်ဝိုင်းများကို ပင်လျှင် ထိုလူစု၏ ကိုယ်စားဖြစ်သော မိန်းမအကြီးအကဲ၏ အမည်နှင့် ပညတ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
မိခင်ဦးစီးသော စံနစ်မှ ပေါက်ဖွားလာသည့် အကြီးအကဲတစ်ဦး သေဆုံးသောအခါ သူ၏နေရာကို သူ၏သားက မဆက်ခံရချေ။
သူ၏နှမ သို့မဟုတ် အမ၏သားကသာ ဆက်ခံရသည်။
အယူဝါဒရေး ဆိုင်ရာ၌လည်း မိန်းမတို့ပင် ခေါင်းဆောင်ကြ၏။
ယောက်ျား တို့မှာ နောက်လိုက်မျှသာ ဖြစ်သည်။
အိမ်စောင့်နတ်များနှင့် နာမှုသေမှုကို အစိုးရသည်ဟု ယူဆထားသော နတ်များမှာလည်း နတ်သမီးများသာ ဖြစ်သည်။
အချို့နေရာများတွင် မိန်းမတို့မှာ နယ်၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်သာမက အယူဝါဒဦးစီး ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။
ခါစီဘာသာစကားသည် ပြည့်စုံကုံလုံသော သဒ္ဒါရှိသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်၏။
၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် ချယ်ရာပွန်ဂျီမြို့၌ ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဝေလနယ်မှ ကယ်လဗင်မက်သဒစ် သာသနာပြု အဖွဲ့ အခြေစိုက်၍ ခါစီဘာသာ စကားကို လေ့လာပြီးလျှင် ရောမအက္ခရာတို့ဖြင့် ခါစီစာကို တီထွင်ပေးခဲ့၏။
ထို့နောက် သော် ခါစီသူငယ် တန်း ဖတ်စာများ၊ ခါစီ သဒ္ဒါစာအုပ်များ၊ အဘိဓာန်များ ပေါ်ပေါက်လာ၍ ၁၉ ရာစုနှစ်ကုန်လုနီးသော် ခါစီဂျာနယ် ၂ စောင်ပင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။
ယခုအခါ၌ အယူဝါဒရေးသာမက လောကီရေးဆိုင်ရာ ခါစီ စာပေအများ အပြား ပေါ်ထွက်နေပြီ ဖြစ်၏။
ခါစီတို့သည် အထက်၌ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မိဖကိုလည်း ကောင်း၊ တောတောင်ရေမြေတို့ကို ကိုယ်စားပြုသော နတ်တို့ကို လည်းကောင်း ကိုးကွယ်ကြသည်။
ထူးခြားသော အလေ့အထ တစ်ခုမှာ အရေးကြီးကိစ္စတစ်ခု ဆောင်ရွက်ရန် ပေါ်ပေါက်လျှင် ရှေ့ရေးကိုသိစေရန် ကြက်ဥကိုခွဲ၍ ရှေးဖြစ်ဟောသည့်ဓလေ့ ဖြစ် သည်။
ယခုအခါ၌ ခရစ်ယန်အယူဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူ များ ရှိနေပေပြီ။
ခါစီတို့သည် ကျန်းမာတောင့်တင်း သန်စွမ်းသူများဖြစ်၏။
လူများစုမှာ လယ်ယာဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။
စပါး၊ အာ လူး၊ လိမ္မော်၊ ကွမ်းသီးနှင့် ကွမ်းပင်များကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
အချို့မှာ ကူလီအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။
တောင်ကုန်း ထူထပ်၍ လမ်းပန်းမသာယာသောကြောင့် ပစ္စည်းများကို လူဖြင့် သာ သယ်ယူကြသည်။
အချို့မှာ လမ်းကူလီလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကြသည်။
မိမိတို့ဆင်မြန်းရန် အဝတ်အထည်ရက်လုပ်ခြင်း၊ ပျားမွေးခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်ကြ၏။
ပထမအင်္ဂလန်မြန်မာ နယ်ချဲ့စစ် မဖြစ်မီက ခါစီတို့မှာ ဗြိတိသျှတို့၏ ဩဇာခံမဟုတ်ဘဲ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြ သည်။
ထိုစစ်ပြီးသည့်နောက် ၁၈၂၆ ခုနှစ်က စ၍ ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီက ခါစီတို့၏နယ်တွင် ဝင်ရောက်ခြယ် လှယ်ခဲ့ကြ၏။
၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် စီလဟက်မှ ခါစီနယ်ကို ဖြတ်၍ ဂေါဟတ်သို့ လမ်းဖောက်ရန် မစ္စတာဒေးဗစ်စကော့ ဆိုသူ စတင်ဆောင်ရွက်ရာမှ အစပြု၍ ခါစီတို့သည် ဗြိတိသျှ တို့ကို လက်နက်ကိုင်ကာ တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ ၁၈၃၃ ခုနှစ်မှ အရှုံးနှင့် ပြီးဆုံးခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရှေးဦးစွာ ဆောင်ရွက်ရသူမှာ ဗိုလ်ကြီး လစ္စတာ ဖြစ်၏။
ခါစီနယ်တွင် နယ်ငယ်ကလေးပေါင်း ၂၅ နယ် ရှိသည်။
၁၅ နယ်မှာ စီယင်ခေါ်သော ခါစီအကြီးအကဲတို့က အုပ်ချုပ် ၏။
စီယင်တို့မှာ မိသားတစ်စုတည်းကပင် ဖြစ်သော်လည်း အများသဘောတူ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသူများ ဖြစ်၏။
နယ်တစ်နယ်မှာ နယ်ကလေးများကို စုပေါင်းထား၍ ရွေးချယ်တင် မြှောက်သော အရာရှိများက အုပ်ချုပ်ရသော နယ်ဖြစ်သည်။
ကျန်နယ် ၉ နယ်မှာလည်း အများသဘောတူ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော အကြီးအကဲတို့က အုပ်ချုပ်သော နယ်များ ဖြစ်၏။
ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည် ဆိုစေကာမူ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ သဘောတူညီချက်ရမှသာ အတည်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ ခါစီတို့မှာ လွတ်လပ် သော အိန္ဒိယ သမ္မတနိုင်ငံ၏ အာသံပြည်နယ်တွင် ငြိမ်းချမ်းသာယာစွာ နေထိုင်လျက်ရှိကြ ပေသည်။
thumb|ခါတွမ်းမြို့၏ ညမြင်ကွင်း ခါတွမ်းမြို့သည် ဆူဒန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ ဝှိုက်နိုင်း မြစ် (နိုင်းမြစ်ဖြူ)နှင့် ဗလူးနိုင်းမြစ် (နိုင်းမြစ်ပြာ)တို့ ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုမြို့နှင့် ဆက်လျက်ရှိသော အွမ်းဒါမန်ခေါ် နေရာမှာ အစ္စလမ် အယူဝါဒီများဖြစ်သော ဒါးဗစ်ရသေ့များ၏ မြို့တော်ဟောင်းနေရာ ဖြစ်သည်။
တြိဂံမြို့တော်ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ခါတွမ်းမြို့မှာ ထိုစဉ်အခါက ဗြိတိသျှစစ်သေနာပတိ လော့ကစ်ချနာ ပေးခဲ့သည့်ပုံစံအရ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည် ဆောက်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်၍၊ အလွန်လှပတင့်တယ်သော ကျောက်ဖြူ အဆောက်အအုံများ၊ အုတ်အဆောက်အအုံများ၊ ဥယျာဉ်ပန်းခြံ များဖြင့် သာယာလှသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လေသည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မွတ်စလင်အယူသည်းခေါင်းဆောင် မာဒီ တော်လှန်ထကြွစဉ်က၊ ဆူဒန်နယ်မှ ဗြိတိသျှအမျိုးသား များနှင့် အီဂျစ်တိုင်းရင်းသားများ ပြောင်းရွေ့ရေးကို စီစဉ်ပေးရန် ဗြိတိသျှစစ်ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဂေါ်ဒွန်ကို ခါတွမ်းမြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့ ၏။
သို့ရာတွင် ဂေါ်ဒွန် ဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် မာဒီခေါင်း ဆောင်သော သူပုန်များသည် အွမ်းဒါမန်မြို့ဟောင်းနေရာ၌ အခိုင်အမာတပ်စွဲပြီး၍ ခါတွမ်းမြို့မှာ အဝိုင်းခံရပြီးလျှင် ဗိုလ် ချုပ်မှူး ဂေါ်ဒွန်သည်လည်း ၁၈၈၅ ခုနှစ် ဇန်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အသတ်ခံရလေသည်။
မြို့တွင်းရှိ အဆောက် အအုံများ ကိုလည်း သောင်းကျန်းသူများက ဖျက်စီးပစ်လေသည်။
မာဒီသူပုန်များသည် အွမ်းဒါမန်ကို မြို့တော်ပြု၍ အုပ်စိုး ခဲ့ရာ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင်မှ ဗြိတိသျှစစ်သေနာပတိ လော့ကစ်ချနာ ခေါင်းဆောင်သော အင်္ဂလိုအီဂျစ်ရှင်း စစ်တပ်များက ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ခါတွမ်းမြို့မှာ အစိုးရဌာန ချုပ်တည်ရာမြို့ ဖြစ်လာပြန်သည်။
ခါတွမ်းမြို့သည် အချက်အချာ နေရာကောင်းတွင် တည်ရှိ သဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အရေးပါ အရာရောက် သည်။
တောင်ဘက်ရှိ မြို့များနှင့်လည်း မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက် သွယ်ထားသည်။
ဗြိတိန်နှင့် တောင်အာဖရိက၊ အရှေ့အာဖရိက လေကြောင်းလမ်းတွင် တည်ရှိသော လေဆိပ်တစ်ခုလည်း ဖြစ် ပေသည်။
ခါတွမ်းမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၂၇၄,၃၂၁ ဦး ခန့် ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ဆူဒန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ဆူဒန်နိုင်ငံ Category:အာဖရိကရှိ မြို့တော်များ။
နေရာတကာတွင် တွေ့ရနိုင်သော အနက်ရောင် သားရေခါးပတ် ခါးဝတ်မြဲရန် ခါးတွင်ပတ်သော တန်ဆာကို ခါးပါတ်ဟု ခေါ်သည်။
ခါးပတ်ကို နှစ်ပေါင်းများစွာက စတင်၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
မြက်ခါးပတ်၊ အဝတ်ခါးပတ်၊ ငွေခါးပတ်၊ ရွှေခါး ပတ်၊ ပိုးခါးပတ်၊ သားရေခါးပတ် စသဖြင့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်သော ခါးပါတ်များစွာ ရှိလေသည်။
ခါးပတ်များတွင် သားရေခါးပတ်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကစ၍ ယခုတိုင် သုံးစွဲကြသည်။
ယခုခေတ် ပလပ်စတစ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ပလပ်စတစ်ခါးပတ်များ ခေတ်စားလာ၏။
သို့ရာတွင် သားရေ ခါးပတ်လောက်ကား လူကြိုက်မများချေ။
သားရေတို့သည် ဈေးကြီးသောကြောင့် စစ်သားများ အတွက် ခြည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ခါးပတ်များကို သုံးကြရသည်။
စစ်သားခါးပတ်တွင် ယမ်းအိတ်နှင့် အခြားချိတ်စရာ များကို ချိတ်တွယ်၍ ထားနိုင်သည်။
အင်္ဂလန်ပြည်၌ ဆာဘွဲ့ရ နိုက်အဖြစ် သူကောင်းပြုခံရ သူများသည် မိမိတို့ ဂုဏ်ထူးနှင့်အညီ ကိုင်ဆောင်ရသော ဓားချိတ်ခါးပတ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ခါးပတ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ခါးဝတ်တန်ဆာမြဲရန်သာ မဟုတ်။
ဘင်ခရာအဖွဲ့တွင် ဘင်ချိတ်ရန်လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
အလံကိုင်များသည်လည်း လေးလံသော အလံကို သယ်ဆောင် နိုင်ရန် ခါးပတ်တွင် အလံစိုက်စရာ သားရေကွင်း တပ်ထား တတ်သည်။
ရဲနှင့် စစ်ဖက် ဆိုင်ရာ အရာရှိများ ဝတ်ဆင်သည့် ဆမ်ဗရောင်းခါးပတ်ကို ဥရောပတိုက်၌ ဖြစ်ပွားသော နှစ်သုံး ဆယ်စစ် (ခရစ် ၁၈၁၈-၄၈)အတွင်းက စတင်အသုံးပြုခဲ့ဟန် တူသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
thumb ရှေးကျသော ယဟူဒီလူမျိုးများသည် ခါးပတ်ပတ်ခြင်းမှာ သန့်ရှင်းသော ကိုယ်အင်္ဂါအထက်ပိုင်းကို အောက်ပိုင်းနှင့် ခွဲခြား ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြလေသည်။
အလယ်ခေတ် (ခရစ်နှစ် ၅ဝဝ-၁၄ဝဝ)က အနောက်နိုင်ငံများ၌ စာပေလိုက်စားသူများ သည် မင်ထည့်သည့်ချိုကိုလည်းကောင်း၊ ကုန်သည်များသည် ပိုက်ဆံအိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးများသည် သော့တွဲ ကိုလည်းကောင်း ခါးပတ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားလေ့ ရှိကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ဝတ်စားဆင်ယင်မှု။
တစ်နှစ်တွင် နေသည် အမြင်အားဖြင့် ကောင်းကင်၌ ရှိသော နက္ခတ်ခေါ် ကြယ်စု ၁၂ ခုကို ဖြတ်ကျော်သွား၍ ထိုနက္ခတ်များ တည်နေရာ နယ်နိမိတ်များကို ရာသီခွင်များအဖြစ်ဖြင့် ရှေးနက္ခတ်ဆရာများ လက်ထက်ကစ၍ သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသည်။
ရာသီခွင် တစ်ခွင်တွင် နက္ခတ်တလုံး(ကြယ်တစ်စု)ရှိ၍ အဆိုပါ ရာသီခွင်တစ်ခုစီကို ရုပ်ပုံတစ်ခုစီဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။
ထို ၁၂ ရာသီခွင်ကို နေသာမက၊ ကျန် အခြားဂြိုဟ်များလည်း ဖြတ်သန်းသွားလာကြသည်။
လက်တင်အမည်များဖြင့် ခွဲခြားထားသော ၁၂ ရာသီခွင်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်၍ ရာသီခွင်အတွင်းရှိ နက္ခတ်တို့၏ ရုပ်ပုံများကိုလည်း ယှဉ်တွဲဖော်ပြထားသည်။
အဆိုပါ လက်တင် အမည်များသည် ရှေးဂရိလူမျိုးတို့၏ အခေါ်အဝေါ်များမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်လေသည်။
№ သင်္ကေတ လောင်ဂျီတွဒ် မြန်မာအမည် လက်တင်အမည် အင်္ဂလိပ်အမည် ဂရိအမည် ဟိန္ဒူအမည် ဘေဘီလုံအခေါ်အဝေါ်MUL.APIN; Peter Whitfield, History of Astrology (2001); W. Muss-Arnolt, The Names of the Assyro-Babylonian Months and Their Regents, Journal of Biblical Literature (1892).၁ 0° မိဿ Aries The Ram (Krios) (मेष) "The Agrarian Worker", Dumuzi၂ 30°ပြိဿ Taurus The Bull (Tavros) (वृषभ) "The Steer of Heaven"၃ 60°မေထုန် Gemini The Twins (Didymoi) (मिथुन) "The Great Twins" (Castor and Pollux)၄ 90°ကရကဋ် Cancer The Crab (Karkinos) (कर्कट) "The Crayfish"၅ 120° သိဟ် Leo The Lion (Leōn) (सिंह) "The Lion"၆ 150° ကန် Virgo The Maiden (Parthenos) (कन्या) "The Furrow"; "The Furrow, the goddess Shala's ear of corn"၇ 180° တူ Libra The Scales (Zygos) (तुला) "The Scales"၈ 210° ဗြိစ္ဆာ Scorpio The Scorpion (Skorpios) (वृश्चिक) "The Scorpion"၉ 240° ဓနု Sagittarius The (Centaur) Archer (Toxotēs) (धनुष), Nedu "soldier"၁၀ 270° မကာရ Capricorn "Goat-horned" (The Sea-Goat) (Aigokerōs) (मकर) "The Goat-Fish" of Enki၁၁ 300° ကုံ Aquarius The Water-Bearer (Hydrokhoos) (कुम्भ) "The Great One", later "pitcher"၁၂ 330° မိန် Pisces The FishAmerican Heritage Dictionary of the English Language 3rd ed., s.v. "Pisces." (Ikhthyes) (मीन) "The Tail of the Swallow", later DU.NU.NU "fish-cord" ဟိန္ဒူနှင့် မြန်မာဗေဒင်ကျမ်းများအရ အေးရီးအစ ပိုက်ဆီး အဆုံးရှိသော ၁၂ ရာသီကို မိဿ၊ ပြိဿ၊ မေထုန်၊ ကြကဋ်၊ သိဟ်၊ ကန်၊ တူ၊ ဗြိစ္ဆာ၊ ဓနု၊ မကာရ၊ ကုံ၊ မိန်ဟူ၍ အစဉ် အတိုင်း ခေါ်သည်။
ပုံများမှာ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ထပ်တူဖြစ်သင့်သော်လည်း အနည်းငယ် ကွဲလွဲချက်များမှာ ဟိန္ဒူနှင့် မြန်မာ ဗေဒင်ကျမ်းများ၌ မိဿကို ဆိတ်ထီးပုံဖြင့်၎င်း၊ မေထုန်ကို ယောက်ျားတစ်ဦးနှင့် မိန်းမတစ်ဦးဘက်၍ ရပ်နေသောပုံဖြင့်၎င်း၊ မကာရကို သမင်ခေါင်းရှိသော မကန်းမည်သော ရေသတ္တဝါ ပုံဖြင့်၎င်း ပေးထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
မြန်မာစာပေရှိ ၁၂ ရာသီဆိုင်ရာ နက္ခတ်၊ တာရာ၊ ရာသီ၊ လ စသည်တို့၏ သဘောကို ဖော်ပြပါ ရာသီစက်အားဖြင့် သိမြင်နိုင်လေသည်။
ရာသီစက်တွင် နက္ခတ် ၂၇ လုံး ရှိသည့်အနက် နက္ခတ် စဉ်ကို အဿဝဏီမှ စ၍ ရေဝတီအဆုံးအထိ ရေတွက်ကြသည်။
နက္ခတ် ၂၇ လုံးသည် တာရာကိုးလုံးနှင့် တစ်ဖန် တိုက်ဆိုင် နေပြန်၍ ရာသီစက်ပုံကိုကြည့်လျှင် တာရာတလုံးသည် နက္ခတ် သုံးလုံးနှင့် တူညီနေသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
တာရာကြီးကိုးလုံးကို ကျီးတာရာ၊ ဟင်္သာတာရာ စသည်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုထား သည်။
တစ်ရာသီမှ တစ်နှစ်၏ ၁၂ ပုံ တစ်ပုံ ဖြစ်၏။
နက္ခတ် တစ်လုံးကို လေးစိတ်စိတ်၍ တစ်စိတ်ကို တစ်ပါဒ်ဟုခေါ်သည်။
နက္ခတ်နှစ်လုံးနှင့် တစ်ပါဒ်သည် တစ်ရာသီဖြစ်သည်။
တနည်းအားဖြင့် ကိုးပါဒ်သည် တစ်ရာသီဖြစ်သည်။
ရာသီစက်တွင် နှစ်ဦး ဖြစ်သော မိဿရာသီ တန်ခူးလကို စိတြလေးပါဒ်၊ သွာတိလေးပါဒ်၊ ဝိသာခါပထမတစ်ပါဒ် ပေါင်း ကိုးပါဒ်နှင့် ညိ|၍ ခွဲထားသည်။
ကျန် ရာသီများကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်း ပင် ခွဲထားသည်။
ရာသီစက်တွင် တန်ခူး၊ ကဆုန် စသော စန္ဒရမာသ မြန်မာလများနှင့် မိဿ၊ ပြိဿ စသော သူရိယ မာသရာသီများကို သိမြင်ရလွယ်အောင် တစ်မျိုးတည်း သဘော နှင့်ပင် ဖော်ပြထားသ်ည။
အမှန်အားဖြင့်ကား သူရိယ မာသနှင့် စန္ဒရမာသတို့မှာ တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ကြပေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)220x124px|alt=#|ဆယ့်နှစ်ရာသီခွင်၏သင်္ကေတများ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် တာရာကြီးကိုးလုံး နက္ခတ် ၂၇ လုံး ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ Category:ဗေဒင်။
thumb|ပြတိုက် ပြတိုက်ဆိုသည်မှာ အများပြည်သူအကျိုးငှာ ပညာပေးနိုင်သော၊ ယဉ်ကျေးမှုအရ၊ သမိုင်းကြောင်းအရ၊ အနုပညာလက်ရာမြောက်မှုအရ တန်ဖိုးရှိသော ဒြပ်ရှိနှင့်ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် လေ့လာသုတေသနပြု၍ အများပြည်သူအား စိတ်ချမ်းမြေ့စွာ လေ့လာသင်ယူနိုင်စေရန်နှင့် ပညာပေးရန်အတွက် ခင်းကျင်းပြသခြင်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန်ရည်ရွယ်၍ ဖွင့်လှစ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြတိုက်များကောင်စီ (International Council Of Museum) ကအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော ပြတိုက်အချို့မှာ လူဗာပြတိုက် (အနုပညာ၊ ပြင်သစ်) မင်နီဆိုးတာ သိပ္ပံပြတိုက် (သိပ္ပံ၊ မင်နီဆိုးတား) သဘာဝသမိုင်း ပြတိုက်(လန်ဒန်) (ရှေးဟောင်းသမိုင်း) အမျိုးသားပြတိုက် (သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ရန်ကုန်) တပ်မတော် စစ်သမိုင်းပြတိုက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းပြတိုက် အမျိုးသားပြတိုက်(နေပြည်တော်) (တည်ဆောက်ဆဲ) ပြတိုက်များ၏ သမိုင်းကြောင်းကိုပြန်ကြည့်လျှင် ၁၅ ရာစုခန့်က ဥရောပတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ၊ အလှအပပစ္စည်း၊ အဖိုးတန်ရတနာများအား စုဆောင်းပြသရာ နေရာတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
(၁၇)ရာစုတွင် အများပြည်သူအား ဖွင့်လှစ်ပြသသော အက်ရှ်မိုလီယန် ပြတိုက်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
၁၉ရာစုအစာပိုင်းကာလနှင့် စက်မှုတော်လှန်ရေးကာလ အတွင်းတွင် ပညာကို လူတိုင်းအညီအမျှသင်ယူခွင့်ရှိရမည်ဆိုသော အယူအဆများပေါ်ထွက်လာသည်နှင့် အတူ ပြတိုက်များသည် လူတိုင်းအတွက်ပညာပေးရေးဗဟိုဌာနတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပြတိုက်များအနေဖြင့်လည်း ယခင်ကပြသပစ္စည်းများကိုသာအာရုံစိုက်ရာမှ ပြည်သူလူထုအား ပညာပေးရေးဆိုသည့်အယူအဆသစ်ကို စတင်လက်ခံဆောင်ရွက်အကောင်အထည်ဖော် လာကြသည်။
အဆိုပါ အယူအဆအသစ်နှင့်အတူ နိုင်ငံအသီးသီးတွင် မိမိနိုင်ငံ၏ အခြေအနေအလိုက် ဒေသဆိုင်ရာ၊ အထိမ်းအမှတ်ဆိုင်ရာ၊ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာပြတိုက်များကို တည်ထောင်လာကြသည်။
အမျိုးသားပြတိုက်၊ ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်၊ တပ်မတော်စစ်သမိုင်း ပြတိုက်၊ သမိုင်းပြတိုက်၊ သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်၊ သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာပြတိုက်စသည့်ပြတိုက် ကြီးများမှသည် ကျေးလက်တောရွာရှိ လက်မှုပညာပြခန်းလေးများအဆုံး ပြတိုက်အားလုံး၏ တူညီသောဦးတည်ချက်မှာ ပညာပေးရေးဖြစ်လာသည်။
ထိုအယူအဆအသစ်နှင့်အတူ ပြတိုက်များ၏စီမံခန့်ခွဲမှုများသည်လည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
ပြတိုက်များ၏လူထုပညာပေးရေးအစ ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ် ပြတိုက်များကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသူများကတော့ ဥရောပနိုင်ငံများက မင်းစိုးရာဇာများဖြစ်ကြပြီး၊ (၁၈)ရာစု ရီနေးဆန့်ခေတ်တွင် ပြတိုက် လုပ်ငန်းဆိုသည်မှာ ယင်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အထူးသီးသန့် စုဆောင်းထားသော ရှားပါးပစ္စည်း များကို ပြသရန်အဖြစ်သာပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။
၁၉ ရာစုတွင် Great Exhibition 0f 1851 ပြပွဲကြီးကို ခင်းကျင်းပြသခဲ့ပြီးသည့်နောက် ပြတိုက်ဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုများသည် သီးခြား ဆောင်ရွက်နေမှုများမှသည် အများပြည်သူအား ပညာပေးရေးအတွက် အဓိကထား ဆောင်ရွက်မှုသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
အဆိုပါ ပြပွဲကြီးကို ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့သူမှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး၏ ကြင်ယာတော် အဲလ်ဘတ်မင်းသား က ဦးဆောင် ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပွဲကြီးတွင်ပြသပစ္စည်းပေါင်း ၁၀၀၀၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြသခဲ့ကာ ပြခန်း အရှည် ၁၀ မိုင်ကျော်အတွင်း ခင်းကျင်းပြသခဲ့သည်။
ပြသပစ္စည်းများမှာ ပုံနှိပ်စက်၊ စက်ဘီး၊ မီးသတ်စက်၊ ကျောက်မျက်ရတနာစီခြယ်ထားသော အင်္ကျီများ၊ ရုပ်တုများ၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စိန်ကြီး၊ အဝတ်အထည်၊ ပိုးထည်၊ ပရိဘောဂများ စသည်တို့ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
အဆိုပါ ပြပွဲကြီး ပြီးဆုံးပြီးနောက် ပြတိုက်ဆိုင်ရာအတွေးအခေါ်၊ အယူအဆတို့လည်း ပြောင်းလဲ လာခဲ့သည်။
ပြတိုက်များအနေဖြင့် မိမိပြတိုက်၏ပြသပစ္စည်းများကိုသာ အလေးထားသည့် အယူအဆမှ လာရောက်လေ့လာသူများအား ပညာပေးပြသရေးကို ပိုမိုအလေးပေး လာကြ သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ပစ္စည်းကိုအလေးပေးရာမှ လူကို အလေးပေးလာသည်ဟု ပြောနိုင်သည်။
ပြတိုက်များတွင် ပညာပေးရေးအစီအစဉ်များ ချမှတ်ရေးဆွဲလာခဲ့ကြသည်။
ပြတိုက်များနှင့်လူ့အဖွဲ့အစည်း (၂၀) ရာစုအတွင်း ပြောင်းလဲလာသော လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အတွေးအခေါ်အယူအဆ များအရ ပြတိုက်များအနေဖြင့် စိန်ခေါ်မှုများစွာတွေ့ကြုံလာခဲ့ရသည်။
စက်မှုတော်လှန်ရေး ပြီးဆုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် လူတိုင်းတစ်ပြေးညီ ပညာသင်ကြားခွင့်၊ သင်ယူနိုင်ခွင့်တို့ကို တောင်းဆိုလာကြသည်။
ပညာသင်ကြားရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း ယခင်က စာသင်ခန်း အတွင်းသင်ကြားရေးမှသည် Lifelong Learning ဟူသည့် မွေးဖွားချိန်မှစ၍ လူသားတို့၏ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွေ့ကြုံထိတွေ့ ဆက်ဆံလေ့လာသင်ယူနေရသည့် တစ်နည်းအားဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်သော ပညာသင်ယူရေးဖက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
ပြတိုက်ဆိုင်ရာ အတွေး အခေါ် အယူအဆများ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ပြတိုက်များသည် မိမိတည်ရှိရာ နယ်မြေဒေသရှိလူထုကို အကျိုးပြုစေမည့် ခင်းကျင်းပြသမှုများ၊ မိမိတို့ပြတိုက်သို့ လာရောက်လေ့လာသူ များပြားလာစေရန် အထူးအစီအစဉ်များရေးဆွဲပြီး လူထုပါ ပူးပေါင်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် ပညာပေးရေးဆိုင်ရာအစီအစဉ်များကို ချမှတ်ဆောင်ရွက် လာကြ သည်။
ပြတိုက်တစ်ခု၏ လုပ်ငန်းအောင်မြင်မှုကို ယင်းပြတိုက်သို့ လေ့လာသူမည်ရွေ့မည်မျှ ဝင်ရောက်လေ့လာကြည့်ရှုသနည်း ဆိုသည့်အချက်အပေါ် အခြေခံသတ်မှတ်လာကြသည်။
မိမိဒေသအတွင်းရှိ လူထု၏ပူးပေါင်းပါဝင်မှု ရစေမည့်အစီအစဉ်များကို ချမှတ်ရေးဆွဲပြီး ပြတိုက်များကို လူအဖွဲ့အစည်း၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးလာကြသည်။
thumb အမျိုးသမီးများ၏ ရာသီလာခြင်းသည် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ကွာခြားသည်။
အများစုသည် ၂၈ ရက်ခြား ရာသီလာတတ်ပြီး အချို့မှာ ၂၀ ရက် မှ ၄၅ ရက်ထိကြာတတ်သည်များလည်း ရှိသည်။
Left: A hormone feedback loop in a female adult. (1) follicle-stimulating hormone, (2) luteinizing hormone, (3) progesterone, (4) estradiol. Right: auxin transport from leaves to roots in Arabidopsis thaliana ဗဟုကလာပ်စည်း သက်ရှိများ၌ ပါရှိသော ဟော်မုန်း သို့မဟုတ် ကိုယ်တွင်းဓာတ်နှိုး (; "ရွေ့လျားစေသော" ဟု အနက်ရ) () ဟူသည်မှာ - ၎င်းသက်ရှိ၏ အတုံ့အမူများ (behaviors) နှင့် (သတ္တဝါများတွင်လျှင်) စိတ်ခင်းသရုပ်များ (psychology) အလိုက် ပါဝင်နှုန်ထား၊ အချိုးအစား အမျိုးမျိုးနှင့် ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည့်၊ မိမိတို့ကို ထုတ်လုပ်လိုက်ရာ နေရာမှ အင်္ဂါတွင်း၌လည်းကောင်း၊ အင်္ဂါခြားသို့လည်းကောင်း ရောက်ရှိ၍ ဆဲလ်နှိုးဆွမှု (Cell Signaling) ပြုလုပ်နိုင်သည့်၊ သက်ရှိနွယ် မော်လီကျူး အမျိုးအစားများ ဖြစ်၏။
သတ္တဝါ (လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များ)၊ အပင်၊ မှို တို့အားလုံး၏ သဘာဝပြည့် ဖွံ့ဖြိုးမှု ဖြစ်စဉ်များတွင် ဤ ဟော်မုန်း (ကိုယ်တွင်းဓာတ်နှိုး)များ လိုအပ်သည်။
"မိမိကို ထုတ်လုပ်လိုက်ရာ ကိုယ်တွင်းနေရာမှ ကွာလှမ်းသည့် အခြားနေရာများ၌ ကိုယ်တွင်းဓာတ်ပြုမှုများကို သွားရောက်နှိုးဆွနိုင်သည့် ကိုယ်တွင်းထုတ် မော်လီကျူးများ" ကို "ဟော်မုန်း (ကိုယ်တွင်းဓာတ်နှိုး)" ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုထားသဖြင့် များစွာသော အမျိုးအစားများကို စာရင်းဝင်အဖြစ် တွေ့ရသည်။
ဥပမာသာဓက သတ္တဝါတို့တွင် ခန္ဓာကိုယ် မည်သို့ မည်သည့်အချိန်တွင် ကြီးထွားရမည်ကို ဟော်မုန်းတို့က ညွန်ကြားထိန်းချုပ်သည်။
အမျိုးသမီးများ မည်သည့်အချိန်တွင် အပျိုဖော်ဝင်မည် စသည်တို့ကိုလည်း ဟော်မုန်းက ထိန်းချုပ်သည်။
မည်သည့်အချိန်တွင် သင်ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်မည်ကိုလည်း သတ်မှတ်ပေးပြီး ကျွန်တော်တို့ရဲ့ သန္ဓေတားဆေးများကို ကိုယ်ဝန်မရအောင် ပြုလုပ်ပေးသည်။
ထို့အပြင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေချိန်တွင် ရာသီမလာအောင် ပြုလုပ်ပေးပြီး ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် နိ့ထွက်စေရန် ပြုလုပ်ပေးသည်။
အမျိုးသမီး၏ မျိုးပွားမှု ကာလအပိုင်းအခြား ကုန်ဆုံးသွားသည့်နောက် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှ အက်စ်ထြိုဂျင်၊ ပရိုဂျတ်စ်ထြုန်း ဟော်မုန်းများ နည်းပါသွားပြီး ဥကြွေခြင်း၊ ရာသီလားခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ရပ်တန့်သွားသည်။
ဤသည်ကို သွေးဆုံးခြင်ဟုခေါ်သည်။
လူ၊ သတ္တဝါတို့အတွင်းရှိ ဟော်မုန်းအချို့ ဟော်မုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အချို့အင်္ဂါများမှဖြစ်လာကြသောဓာတ်ပစ္စည်းများဖြစ်၍ ခန္ဓာကိုယ်၏အခြားအစိတ်အပိုင်းများကို ပြုပြင်ပေးကြသည်။
အချို့အင်္ဂါများမှစစ်ထွက်လာကြသောဟော်မုန်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း လှည့်လည်ပြီးလျှင် ကိုယ်တွင်း ဓာတ်ပြုဖြစ်စဉ်များကို ဝင်ရောက် တိုးမြှင့်ပေး၊ ပြုပြင်ပေးနိုင်သည်။