kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဓိပ္ပာယ် “ရှေးကသမ္ဘာ၊ အရင်းပါလည်း၊ သမ္မာမကျင့်၊ ဘုန်းမပွင့်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတွင် “ရှေးကသမ္ဘာ” (ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်များ၊ ကံကောင်းခြင်းများ) “အရင်းပါလည်း” (ပါရှိနေသော်လည်း) “သမ္မာမကျင့်” (ကောင်းသော အကျင့်များကို မကျင့်ကြံပါက) “ဘုန်းမပွင့်” (ဘုန်းတန်ခိုး ထင်ပေါ်ခြင်း၊ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်း မဖြစ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ရှေးဘဝက ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယခုဘဝတွင် ကောင်းသောအကျင့်များကို မကျင့်ကြံပါက ထိုကောင်းမှုများ၏ အကျိုးကျေးဇူးကို အပြည့်အဝ ခံစားရမည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံနှင့် အကျင့် နှစ်ခုစလုံး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကံကောင်းခြင်းသည် အစပိုင်းတွင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း တိုးတက်အောင်မြင်မှု ရရှိရန်အတွက် ကောင်းသောအကျင့်များ ကျင့်ကြံရန်လည်း လိုအပ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
“ကံနှင့် အကျင့်၊ ညီသဖြင့်သာ၊ ကျိုးခွင့်ပြီး မြဲ၊ မညီလွဲက၊ ဆင်းရဲတွေ့ရုံ၊ ဘေးသာကြုံ၏” ဟူ၍ ဆက်စပ်၍ ကံနှင့် အကျင့် ညီညွတ်မှသာ ကောင်းကျိုးခံစားရမည်ဖြစ်ပြီး မညီညွတ်ပါက ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ဘေးအန္တရာယ်များ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးကသမ္ဘာ၊ အရင်းပါလည်း၊ သမ္မာမကျင့်၊ ဘုန်းမပွင့်ဘူး၊ ကံနှင့် အကျင့်၊ ညီသဖြင့်သာ၊ ကျိုးခွင့်ပြီး မြဲ၊ မညီလွဲက၊ ဆင်းရဲတွေ့ရုံ၊ ဘေးသာကြုံ၏။
" [၁၂၆၆] မဃ ၂၄၃။
ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ ဘဝတွင် အောင်မြင်စွာ နေထိုင်နိုင်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော အချက်နှစ်ချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ်မှ ဆင်းသက်လာသော “ထုံး” (ဓလေ့ထုံးစံများ၊ အစဉ်အလာများ) ကို အလွယ်တကူ “မပယ်နှင့်” (မပစ်ပယ်သင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးထုံးများသည် အတွေ့အကြုံနှင့် ပညာများစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ထိုအရာများကို လေးစားလိုက်နာသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
သို့သော် “ဟောင်းပင်ဟောင်းလည်း၊ မကောင်းသော်က စွန့်ပယ်ရ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ မကောင်းသော ရှေးထုံးများကို စွန့်ပယ်သင့်ကြောင်းကိုလည်း သတိပြုသင့်သည်။
“ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ “ဈေး” (ငွေကြေး) ကို သုံးစွဲရာတွင် “မလွယ်နှင့်” (ချင့်ချိန်သုံးစွဲသင့်သည်၊ မဖြုန်းတီးသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ငွေကြေးကို မဆင်မခြင် သုံးစွဲပါက ဆင်းရဲမွဲတေသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးအစဉ်အလာကို လေးစားလိုက်နာခြင်းနှင့် ငွေကြေးကို ချင့်ချိန်သုံးစွဲခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးထုံးကို မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးကို မလွယ်နှင့်။
ရှေးထုံးကို ပယ်လျှင် လွဲတတ်သည်၊ ဈေးသုံးလွယ်လျှင် မွဲတတ်သည်။
"မြတ်စွာဘုရားက ရှေးပညတ်ကို မပယ်ဖျက်အပ်ကြောင်းနှင့် ဟောကြား တော်မူသည့်ပြင် ရှေးထုံးလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးလည်း မလွယ်နှင့်ဆိုတဲ့ မြန်မာစကားပုံလည်း အရှိသားကလား။
" [၁၂၉၃] အာတီ၊ ဒု။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဟောင်းပင်ဟောင်းလည်း၊ မကောင်းသော်က စွန့်ပယ်ရ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
လေးရယ် အာဘူး (; :; ၁၅ မေ ၁၉၈၂ မွေးဖွား) သည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံသူ အဆိုတော်၊ ဖျော်ဖြေရေးသမား၊ စင်မြင့်အကသမား၊ မော်ဒယ်၊ မွတ်ဆလင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ဆောင်ရွက်သူနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အကျိုးဆော့၊ အကန်းမော့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် အကျိုးဆော့၊ အကန်းမော့: ကိုယ်အင်္ဂါ ချို့တဲ့သူများပင်လျှင် မိမိတို့၏ အခြေအနေကို ဂရုမစိုက်ဘဲ ပုံမှန်လူများကဲ့သို့ ပြုမူလိုကြသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လူတို့၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကိုယ်လက်အင်္ဂါ မစုံလင်သူများပင်လျှင် ရိုးရိုးလူများကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသွားလာလိုခြင်း၊ ပျော်ပါးလိုခြင်း စသည့် ဆန္ဒများ ရှိတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ သဘာဝအားဖြင့် လှုပ်ရှားလိုမှု၊ ပျော်ရွှင်လိုမှုနှင့် ဘဝကို အပြည့်အဝ ဖြတ်သန်းလိုမှုတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
အချို့နေရာများတွင် မဖြစ်နိုင်သောအရာကို အတင်းအကျပ် လုပ်ဆောင်လိုသူများအတွက် သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
လူမစွမ်းဆော့၊ ငကန်းမော့ ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမစွမ်းဆော့၊ ငကန်းမော့၊ ဆိုသော့အလား၊" [၁၁၄၆] ရာမ၊ ပ။
အကျီစားသန် ရန်ဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် အကျီစားသန် ရန်ဖြစ်: နောက်ပြောင်ကျီစားခြင်းကို အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ပါက ရန်ဖြစ်ပွားသည်အထိ ဖြစ်သွားတတ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ နောက်ပြောင်ခြင်းသည် ပျော်စရာကောင်းသော်လည်း အတိုင်းအဆလွန်သွားပါက တစ်ဖက်လူကို စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ရန်ပွဲအထိပင် ဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် လေးစားမှုရှိရန်နှင့် အတိုင်းအဆကို သိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "အကျီစားသန်က ရန်ဖြစ်တတ်သည်။
" [၁၂၅၇] ပေါဒီ။
"မောင်ရယ်…အကျီစားသန် ရန်ဖြစ်ရလိမ့်မယ်၊" [၁၃၃၈-ခန့်] ပြည်သူချစ်။
အဓိပ္ပာယ်တူ အကျီစားသန် ရန်များ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
အကောက်မတတ် အခိုးဖြစ်သည်၊ အခိုးတတ်က အကောက်ဖြစ်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် အကောက်မတတ် အခိုးဖြစ်သည်၊ အခိုးတတ်က အကောက်ဖြစ်သည်။
တစ်စုံတစ်ဦး၏ ပစ္စည်းကို ကောက်ယူရာတွင် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းကို မသိပါက ခိုးယူသည်ဟု အထင်ခံရနိုင်ပြီး၊ ခိုးယူရာတွင် လိမ္မာပါးနပ်စွာ ပြုမူပါက ကောက်ယူရုံသက်သက်ဟု အထင်ခံရနိုင်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ပြုမူဆောင်ရွက်ပုံသည် လူအများ၏ အမြင်ကို လွှမ်းမိုးနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ဦးသည် ရိုးသားသော စိတ်စေတနာဖြင့် ပစ္စည်းတစ်ခုကို ကောက်ယူသော်လည်း မသင့်လျော်သော အချိန် သို့မဟုတ် နေရာတွင် ပြုလုပ်ပါက အခြားသူများက ခိုးယူသည်ဟု ထင်မြင်နိုင်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် မရိုးသားသော စိတ်စေတနာဖြင့် ခိုးယူသူတစ်ဦးသည် လိမ္မာပါးနပ်စွာ ပြုမူပါက အပြစ်ကင်းသူတစ်ဦးကဲ့သို့ ထင်မြင်ခံရနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြုအမူ၏ အရေးပါမှုနှင့် လူအများ၏ အမြင်သည် အမှန်တရားနှင့် တူညီချင်မှ တူညီနိုင်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "အကောက်မတတ် အခိုး ဖြစ်သည်၊ အခိုးတတ်က အကောက်ဖြစ်သည်။
" [၁၂၁၁] ယု။
၁၁၀၀။
အကြီးတွင် တဏှာ၊ အပူတွင် ကိလေသာ၊ အမွှေးတွင် မေတ္တာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် အကြီးတွင် တဏှာ၊ အပူတွင် ကိလေသာ၊ အမွှေးတွင် မေတ္တာ: အစွမ်းအထက်ဆုံး သို့မဟုတ် အရေးအကြီးဆုံးအရာများမှာ တဏှာ (တပ်မက်မှု)၊ ကိလေသာ (ညစ်နွမ်းစေသော တရားများ) နှင့် မေတ္တာ (ချစ်ခြင်းမေတ္တာ) ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လူတို့၏ စိတ်သဘောထားတွင် အဓိကကျသော အရာသုံးခုကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
အကြီးတွင် တဏှာ: လူသားတို့၏ စိတ်တွင် တဏှာ (လောဘ၊ တပ်မက်မှု) သည် အလွန်အားကောင်းပြီး လွှမ်းမိုးမှုကြီးမားသည်။
အပူတွင် ကိလေသာ: ကိလေသာ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ စသည့် စိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော တရားများ) သည် စိတ်ကို ပူလောင်စေသည်။
အမွှေးတွင် မေတ္တာ: မေတ္တာတရားသည် လူတို့၏ စိတ်နှလုံးကို အေးချမ်းစေပြီး မွှေးကြိုင်သော အရာကဲ့သို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောထားတွင် တဏှာ၏ လွှမ်းမိုးမှု၊ ကိလေသာ၏ ပူလောင်မှုနှင့် မေတ္တာ၏ အေးချမ်းမှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ယောကျာ်းတို့ဓမ္မတာ အကြီးတွင် တဏှာ၊ အပူတွင် ကိလေသာ၊ အမွှေးတွင် မေတ္တာကောင်း ရှေးလူဟောင်းစကားလာ အရာရာနှိုင်းဆပလားဆို၊ ယခုကာလသားများစိတ်အရှိ အမေက ရိပ်မိလို့ ပြောတာကလား သမီးရဲ့၊" [၁၂၆၈] နော၊ ပ၊ ၁၃။
အကျယ်အကျယ် မငြိမ်းဖွယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် အကျယ်အကျယ် မငြိမ်းဖွယ်: အငြင်းပွားမှု သို့မဟုတ် ပြဿနာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ ချဲ့ထွင်ပြောဆိုပါက ပြေလည်မှုရရှိရန် ခက်ခဲသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အရေးကိစ္စတစ်ခုကို တတ်နိုင်သမျှ အတိုချုံးဆုံးဖြတ်သင့်ပြီး အကျယ်အကျယ် ဆွေးနွေးငြင်းခုံနေခြင်းသည် ပြဿနာကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အငြင်းပွားမှုတစ်ခုကို အကျယ်ချဲ့ထွင်ခြင်းဖြင့် စိတ်ဝမ်းကွဲမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပြီး ပြေလည်မှုကို ရှာဖွေရန် ပိုမိုခက်ခဲလာနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရေးကိစ္စများကို တည်ငြိမ်စွာနှင့် အကျိုးအကြောင်းဆီလျော်စွာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "အကျယ်အကျယ်၊ မငြိမ်းဖွယ်လျှင်၊ ယိုးမယ်ဖွဲ့ဖွဲ့၊ ကဲ့ရဲ့နှောင့်နှေး၊ မကောင်းဆေးဖြင့်၊ အမေးထင်ထင်၊ လိုရာငင်၍၊" [၈၅၃] ပါမီ ၁၁၀။
"အကျယ်အကျယ်၊ မငြိ်မွးဖယ်ဖြင့်၊ လူဝယ်ချောက်ချား၊ အမှုပွားအောင်၊ စကားဖဖ၊ နှုတ်ရွလျှာရွှင်၊ တငင်ငင်ဖြင့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၃၉၅။
"အကျယ်အကျယ် မငြိမ်းဖွယ်ဆိုသကဲ့သို့ ရည်ရွယ်မှန်းထားသော အကြောင်းနှင့် တစ်စုံတစ်ရာ သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိဘဲ မိမိတို့ထင်ရာကို ပြောဆိုနေခြင်းဖြင့် အရေးကိစ္စ ပြီးငြိမ်းကြလိမ့်မည်မဟုတ်။
အကျည်းတန် မှန်ကြိုက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် အကျည်းတန် မှန်ကြိုက်: ရုပ်ရည်မလှပသူများသည် မှန်ကို မကြာခဏ ကြည့်လေ့ရှိသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ရုပ်ရည်မလှပဟု မိမိကိုယ်ကို ထင်မှတ်သူများသည် မိမိ၏ ရုပ်ရည်အသွင်အပြင်ကို အခြားသူများ မည်သို့မြင်သည်ကို သိလိုစိတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်ကို အမြဲစစ်ဆေးနေလိုသောကြောင့်လည်းကောင်း မှန်ကို မကြာခဏ ကြည့်လေ့ရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ပညာနှင့် မိမိကိုယ်ကို အာရုံစိုက်မှု သဘောတရားကို ဖော်ပြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် မိမိ၏ အားနည်းချက် သို့မဟုတ် မပြည့်စုံဟု ထင်သောအရာကို အာရုံပိုစိုက်မိတတ်သည့် သဘောကိုလည်း ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဆင်းရုပ်သွင်နှင့်၊ ကိုယ်ပင်မယုံ၊ အင်မစုံသော်၊ ကြေးမုံကြည့်များ၊ ဟူသောလားသို့၊" [၈၄၆] ဘူလင် ၃၃၃။
"ရုပ်ဆိုးသူက ရုပ်ချောသူထက်ပင် မှန်ကို မြတ်နိုးစိတ်ပိုသေးသည်။
အကျည်းတန်မှန်ကြိုက်ဟူသော စကားက အထောက်အထားပြုလျက် ရှိသည်။
" [၁၃၁၅] စာဗိမာန်၊ ၂၊ ၃။
ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်” ဆိုသည်မှာ “ရှေးဖြစ်ဟောင်း” (အတိတ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အရာများ၊ ရှေးခေတ်အဖြစ်အပျက်များ) သည် “အောက်မေ့ဖွယ်” (သတိရထိုက်သော၊ တန်ဖိုးထားထိုက်သော) အရာများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အတိတ်မှ အဖြစ်အပျက်များသည် သင်ခန်းစာများ၊ အတွေ့အကြုံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် ထိုအရာများကို သတိရသင့်ကြောင်း၊ လေ့လာသင်ယူသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“ရှေးခေတ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးခေတ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်ဟူသော စကားကဲ့သို့ မြန်မာတို့ အထက်တန်းကျကျဖြင့် မျက်နှာပန်းလှခဲ့သော ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းဘဝ၌ သုခုမပညာတို့ တိုးတက် ပြန့်ပွားပုံ… တစိမ့်စိမ့် တွေးလေလေ တရေးရေး ပေါ်လေလေပင် ဖြစ်တော့၏။
" [၁၂၈၇-ခန့်] လင်ဂီ။
ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးကို ပျက်စီးစေနိုင်သော အရာသုံးမျိုးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်” ဆိုသည်မှာ “ဓဇဂ်” (ဓဇဂ္ဂသုတ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်စာပေတစ်မျိုး) ၏ အဓိပ္ပာယ်နက်နဲမှုနှင့် ခက်ခဲမှုသည် “ရှင်” (ရဟန်း သို့မဟုတ် သာမဏေ) ၏ စာပေသင်ယူလိုစိတ်ကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အလွန်ခက်ခဲသော အရာတစ်ခုသည် လေ့လာသင်ယူလိုစိတ်ကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“လူကိုဖျက် အရက်” ဆိုသည်မှာ “အရက်” (အရက်သေစာ) သည် “လူ” ၏ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုရေးဘဝကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အရက်သောက်ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို ဖော်ပြသည်။
“ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက်” ဆိုသည်မှာ “ဝါးမျက်” (ဝါးပင်၏ အဆစ်များ) သည် “ဓား” ၏ အသွားကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မာကျောသော အရာတစ်ခုသည် ထက်မြက်သော အရာတစ်ခုကိုပင် ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးကို ပျက်စီးစေနိုင်သော အရာများ၏ အန္တရာယ်ကို သတိပေးသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှင်ကိုဖျက်လျှင် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက်လျှင် အရက်ဟူသော ရှေးလူကြီး သူမတို့၏စကားပုံအရ… အရက်ထန်းရည်များကို သောက်စားယစ်မူး၍ ရူးတူးတူး မိုက်ကန်းကန်းနှင့်…၊" [၁၂၇၇] မောင်ပုံ။
"ကျုပ်တို့နှစ်ယောက်မှာ ယခုမှ ဒုက္ခကောင်းကောင်းကြီး ရောက်ကြတော့မယ်၊ ရှင်ကိုဖျက် ဓဇဂ်၊ လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက် ရှေးလူဟောင်းစကားများ တယ်ပြီးမှန်ပေတယ်။
" [၁၃၁၀] လွမ်း၊ ပ။
"လူကိုဖျက် အရက်၊ ဓားကိုဖျက် ဝါးမျက် ဟူသည့် ဆိုရိုးစကားမှာမှန်လှပေ၏။
…သေရည်သေရက် အလွန်အကျွံ သောက်စားမူးယစ်မှုကြောင့် အမှတ်မထင် မမျှော်လင့်ဘဲ ဒုက္ခနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့ကြုံရတတ်ကြောင်း…၊" [၁၃၃၂] မြဝတီ၊ ၁၈၊ ၁၁။
ရှင်ကို လှူ၊ လူကို မျှ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှင်ကို လှူ၊ လူကို မျှ” ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုလုပ်ရာတွင် ခွဲဝေပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရှင်ကို လှူ” ဆိုသည်မှာ “ရှင်” (ရဟန်းသံဃာတော်များ) အား “လှူ” (လှူဒါန်းခြင်း) ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
“လူကို မျှ” ဆိုသည်မှာ “လူ” (အခြားလူများ၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများ) အား “မျှ” (ပေးကမ်းဝေမျှခြင်း၊ စွန့်ကြဲခြင်း) ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုလုပ်ရာတွင် သံဃာတော်များကို လှူဒါန်းခြင်းနှင့် အခြားသူများကို ပေးကမ်းခြင်း နှစ်မျိုးလုံးသည် အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ပစ္စည်းဥစ္စာများကို မိမိတစ်ဦးတည်းအတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ အခြားသူများနှင့်လည်း ဝေမျှသုံးစွဲသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှင်ကို လှူ၊ လူကို မျှဆိုတဲ့စကားလို ကိုယ့်အားကိုယ့်အင်နှင့် ကိုယ့် အလုပ်ခွင်က ထွက်တဲ့ ပစ္စည်းများကို အမျိုးသားဖို့တစ်ဖြာ၊ သာသနာရေးဖို့ တချို့၊ ကိုယ့်ရင်သွေးဖို့တစ်တန် သည်လိုဝေဖန်ရလျှင် လောကမှာ လူဖြစ်ကျိုး နပ်တာပါပဲ။
" [၁၂၇၆] မြင့်၊ စ။
"မိမိတို့မျိုးစေ့များကို မြေ၌ နှံသည့်အခါ ရှင်ကို လှူမယ်၊ လူကို မျှ မယ်၊ တောင်းရင် ပေးမယ်၊ ခိုးရင် ဆဲမယ်လို့ သစ္စာမူကာ မျိုးစေ့မြှုပ်၊ မျိုးစေ့ ကြဲကြခြင်းကို လုပ်ကိုင်ကြပါကြောင်း…၊" [၁၂၇၉] နှောင်း။
ရှင်လူထွက်သစ် ဆယ့်သုံးနှစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှင်လူထွက်သစ် ဆယ့်သုံးနှစ်” ဆိုသည်မှာ ယောကျာ်းလေးများသည် ရဟန်းဘဝ (ရှင်သာမဏေ) တွင် ခဏတာ နေထိုင်ပြီးနောက် “ဆယ့်သုံးနှစ်” ခန့်အရွယ်တွင် “လူထွက်သစ်” (လူဘဝသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲခြင်း) ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ယောကျာ်းလေးများသည် ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ရဟန်းဘဝသို့ ဝင်ရောက်ကာ စာပေသင်ယူလေ့ရှိပြီး အရွယ်ရောက်ချိန်တွင် လူဘဝသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုဓလေ့ကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှင်လူထွက်သစ်၊ ဆယ့်သုံးနှစ်က၊ ချစ်တဲ့သူကို၊ အယူတခြား၊ မိထွေးများက၊ ဆီးတားဆို၊" [၉၀၀-ခန့်] အိုင်စု။
ရွှေချဉ်ပေါင်လက်ခြား ကြက်သားနှင့် မလဲပေါင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရွှေချဉ်ပေါင်လက်ခြား ကြက်သားနှင့် မလဲပေါင်” ဆိုသည်မှာ “ချဉ်ပေါင်လက်ခြား” (ချဉ်ပေါင်ဟင်းတစ်မျိုး) ၏ အရသာသည် အလွန်ကောင်းမွန်သောကြောင့် “ကြက်သား” နှင့်ပင် “မလဲပေါင်” (လဲလှယ်၍ မရနိုင်) လောက်အောင် တန်ဖိုးရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ချဉ်ပေါင်လက်ခြား၏ အရသာသည် ကြက်သားထက်ပင် ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး မတူညီသော အရသာရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ချဉ်ပေါင်လက်ခြားဟင်း၏ ထူးခြားသော အရသာကို ချီးကျူးသော စကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ရွှေချဉ်ပေါင်လက်ခြား ကြက်သားနှင့် မလဲပေါင်-ဟူ၍ပင် ကျေးလက်လူထုက ဆိုစမှတ်ပြုခဲ့ကြလောက်အောင် နာမည်ကြီးလှသော ဟင်းရွက်ဖြစ်ပါသည်။
" [၁၃၂၈] ရှေ့သို့၊ ၉၊ ၇။
ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား လူမရိုသေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား လူမရိုသေ” ဆိုသည်မှာ “ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား” (ရွှေဖြင့် မွမ်းမံထားခြင်း မရှိသော ဘုရားရုပ်တု သို့မဟုတ် စေတီ) ကို “လူမရိုသေ” (လူအများက အလေးမထား၊ ရိုသေကိုးကွယ်မှု မပြု) တတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရွှေသည် တန်ဖိုးအရှိဆုံး သတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဘုရားနှင့် သာသနာ့အဆောက်အအုံများကို ရွှေဖြင့် မွမ်းမံခြင်းသည် ရိုသေကိုးကွယ်မှု၏ အထွတ်အထိပ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ရွှေမရှိသော ဘုရားများကို အချို့သူများက အထင်သေးခြင်း သို့မဟုတ် အလေးမထားခြင်းများ ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရွှေနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
“ရွှေမရှိတဲ့ဘုရား လူမရိုသေ” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "ရွှေမရှိသောဘုရား လူမရိုသေဟူ၍ စကားပုံ တွင်ကျန်ရစ်သည်ကား ဘုရားနှင့်ရွှေ မည်မျှ ပနံသင့်ခဲ့သည့် သာဓကကို ထုတ်ဖော်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘုရားမှန်လျှင် ရွှေဝါရောင်သန်းရမည်ဟူ၍ မြန်မာတို့ နားလည်ကြသည်။
" [၁၃၂၉] မြန်မာ့မှန်စီ။
ရွှေရှိမှ မျိုးတော်ချင်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရွှေရှိမှ မျိုးတော်ချင်သည်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတွင် “ရွှေ” (ရွှေငွေဥစ္စာ၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု) ရှိမှသာ အခြားသူများက ထိုသူနှင့် “မျိုးတော်ချင်သည်” (ဆွေမျိုးတော်စပ်လိုခြင်း၊ ဆွေမျိုးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလိုခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆင်းရဲသောသူကို ဆွေမျိုးတော်စပ်လိုသူ နည်းပါးပြီး ချမ်းသာသောသူကိုမူ ဆွေမျိုးတော်စပ်လိုသူ များပြားတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ငွေကြေးဥစ္စာ၏ အရေးပါမှုနှင့် လူတို့၏ အပေါ်ယံ ဆက်ဆံရေးများကို ဝေဖန်ထောက်ပြသော စကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ရွှေရှိမှ မျိုးတော်ချင်သည်ဟူသော စကားရှိ၏။
" [၁၃၅၇] သာရောင်။
၁၆၊ ၄။
ရွှေလမင်း တောင်ကိုစောင်း စပါးဆန်ရေကောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရွှေလမင်း တောင်ကိုစောင်း စပါးဆန်ရေကောင်း” ဆိုသည်မှာ “ဆန်းစလ” (လယ်ကွင်း၏ အနေအထား) ၏ အကွေးသည် “တောင်ကိုစောင်း” (တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူ) လျှင် “စပါးဆန်ရေကောင်း” (စပါးနှင့် ဆန် အထွက်ကောင်းပြီး အရည်အသွေးလည်း ကောင်းမွန်) သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူသော လယ်ကွင်းများသည် နေရောင်ခြည်ကို ပိုမိုရရှိနိုင်သောကြောင့် စပါးစိုက်ပျိုးရန် သင့်လျော်သည်ဟု ရှေးခေတ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး အတွေ့အကြုံများအရ ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရွှေလမင်း တောင်စောင်း စပါးဈေး ဆန်ဈေးကောင်းသောအခါ၌ ချစ်တီးသူဌေးတို့သည် အစ်ကြိုကီး၊ အစ်မကြီး မိုးမွှန်ကာ ငွေကို အိမ်တိုင်ရာရောက်လာပေးကြသည်။
" [၁၃၁၅] ပင်စည်။
ဤကိုးကားချက်သည် ဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို တိုက်ရိုက်မဖော်ပြသော်လည်း စပါး၊ ဆန်နှင့် စီးပွားရေး အခြေအနေကောင်းများ ဆက်စပ်နေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဝီကီပီးဒီးယား မြန်မာဘာသာတွင် ဤဆိုရိုးစကားနှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက်အချို့ကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ၊ လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ၊ လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ စစ်မှန်သော သဘောသဘာဝကို သိရှိရန်အတွက် လိုအပ်သော နည်းလမ်းများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ” ဆိုသည်မှာ “ရွှေ” (ရွှေ၏ အရည်အသွေး) ကို သိရှိလိုပါက “ဖယောင်း” (ဖယောင်းတုံးဖြင့် မှတ်သားခြင်း) ဖြင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ်တွင် ရွှေစစ်မစစ်ကို ဖယောင်းတုံးပေါ်တွင် ပွတ်တိုက်ကြည့်ခြင်းဖြင့် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်။
“လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိ” ဆိုသည်မှာ “လူ” (လူတစ်ဦး၏ စရိုက်လက္ခဏာ) ကို သိရှိလိုပါက ထိုသူနှင့် “ပေါင်း” (ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း၊ အတူတကွ နေထိုင်ခြင်း) ခြင်းဖြင့်သာ သိရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အပေါ်ယံကြည့်ရုံဖြင့် လူတစ်ဦး၏ စရိုက်ကို အပြည့်အဝ နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ဘဲ အချိန်ယူ၍ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှသာ သိရှိနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ စစ်မှန်သော သဘောသဘာဝကို သိရှိရန်အတွက် စနစ်တကျ စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်ယူ၍ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရွှေအကြောင်း ဖယောင်းသိ၊ လူအကြောင်း ပေါင်းမှသိဆိုသော ရှေး လူကြီးတို့ မြွက်ကြားခဲ့သည့် စကားရပ်သည် နှောင်းလူတို့အတွက် အထူးလေးစားစရာ အကြောင်းတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်လေသည်။
လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့” ဆိုသည်မှာ “လာမည့်ဘေး” (မလွဲမသွေ ရောက်လာမည့် ဘေးအန္တရာယ်) ကို “ပြေးတွေ့” (ရှောင်ဖယ်မနေဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ခြင်း) ပြုလုပ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှောင်ဖယ်နေခြင်းဖြင့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မည် မဟုတ်ဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ခြင်းဖြင့်သာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရင့်မှု၊ သတ္တိနှင့် ပြဿနာကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းလိုစိတ်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
“လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင်” (လာမည့်ဘေးကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ရှားသင့်သည်) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အကြီးဆုံးသော ယူဆချက်တစ်ခုမှာ လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့ဖြစ်သည်။
" [၁၂၉၉] ခင်ကာ။
"လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့ရုံမှတစ်ပါး အခြားမရှိတော့သည်သာ။
" [၁၃၃၄] ကျွန်းဦး။
၄၇၁။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
လာမည့်ဘေး အဝေးကမြင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လာမည့်ဘေး အဝေးကမြင်” ဆိုသည်မှာ “လာမည့်ဘေး” (ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်) ကို “အဝေးကမြင်” (ကြိုတင်မြင်နိုင်အောင် ကြိုတင်တွက်ဆထားနိုင်) ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သိရှိပါက ထိုအန္တရာယ်ကို ရှောင်ရှားနိုင်မည် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်နိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၊ သတိနှင့် ဝီရိယ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
“လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့” (မလွဲမသွေ တွေ့ရမည့် ဘေးအန္တရာယ်မျိုးကို အမြန်ဆုံး ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းပါ) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "လာမည့်ဘေးကို အဝေးကမြင် မှ အသက်ရှည်ရာသည်။
" [၈၆၃] ကန်မင်း။
"လာမည့်ဘေးကို အဝေးကမြင်မှ ဆိုသကဲ့သို့ ယခုက ရှောင်ရှားမှသင့်မည်။
လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လာမည့်ဘေး အဝေးကရှောင်” ဆိုသည်မှာ “လာမည့်ဘေး” (ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်) ကို “အဝေးကရှောင်” (ကြိုတင်ရှောင်ရှားသင့်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သိရှိပါက ထိုအန္တရာယ်ကို ရှောင်ရှားနိုင်မည် သို့မဟုတ် သက်သာအောင် ပြင်ဆင်နိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လာမည့်ဘေးကို အဝေးကရှောင်မှ ကင်းငြိမ်းရာသည်။
" [၁၁၄၇-ခန့်] ဟံချုပ်။
"လာမည့်ဘေးကို အဝေးကရှောင်ဆိုတဲ့အတိုင်း ရန်သူတော်ဘေးနှင့် ဝေးလေအောင် အတောင်ဖြန့်ကာ မနီးမဝေးမှာရှိတဲ့ တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ ပျံတက်သွားရှာတယ်။
" [၁၂၈၇] သာရီ၊ မ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးဝေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးဝေး” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ စိတ်နေသဘောထားသည် ခရီးဝေးခြင်း နီးခြင်းကို မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လာလို အနီးကလေး” ဆိုသည်မှာ သွားလိုစိတ်ရှိလျှင် ခရီးမည်မျှပင် ဝေးကွာနေပါစေ နီးကပ်သည်ဟု ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“မလာလို ခရီးဝေး” ဆိုသည်မှာ မသွားလိုစိတ်ရှိလျှင် ခရီးမည်မျှပင် နီးကပ်နေပါစေ ဝေးလံသည်ဟု ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ဆန္ဒ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
လူတစ်ဦး၏ စိတ်ဆန္ဒသည် ခရီးဝေးခြင်း နီးခြင်းကိုပင် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ။
လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးကဝေး” ဟူ၍လည်း တွဲဖက်သုံးနှုန်းလေ့ရှိပြီး ချစ်ခင်မှုနှင့် မုန်းတီးမှုသည်လည်း ခရီးကို နီးဝေးစေနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။
“လာချင်အနီးကလေး၊ မလာချင်လည်း ခရီးကဝေး” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ချစ်သော်ကား သကာ၊ မုန်းသော်ကား တမာ။
လာလို အနီးကလေး၊ မလာလို ခရီးကဝေး။
"လာချင်အနီးကလေး၊ မလာချင်လည်း ခရီးကဝေး ဆိုသလို မမှာသော်လည်း မောင့်မေတ္တာဆင့်ပွားလျှင် ဆီးတားလို့မရအောင် လာဖို့ပါပဲ။
" [၁၂၇၈] တင်မြ၊ ဒု၊ ၁၉။
"မလာလိုလျှင် ခရီးဝေး၊ လာလိုလျှင် အနီးကလေးဆိုသလိုပေါ့၊ ရေနံချောင်းနှင့် ဆင်ဖြူကျွန်းနှင့် မဝေးဘူးဆိုသော်လည်း စိတ်လက် မချမ်းသာတဲ့နေရာမှာလာ၍ နေရတော့ အနီးကလေးကို ခရီးဝေးလို့ ဟောရတာပေါ့။
" [၁၂၈၂] ရင်သွေးတော်။
လူမတန် ကံချ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမတန် ကံချ” ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင်၏ “မတန်” (မစွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အခက်အခဲ သို့မဟုတ် မအောင်မြင်မှုအတွက် “ကံ” (ကံတရား) ကို အပြစ်တင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မိမိ၏ အားထုတ်မှု မရှိခြင်း သို့မဟုတ် အမှားများကို သတိမထားမိဘဲ ကံတရားကြောင့်ဟု အကြောင်းပြတတ်သူများ၏ အပြုအမူကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိ၏ လုပ်ရပ်များအတွက် တာဝန်ယူမှု မရှိခြင်းကို ဝေဖန်ထောက်ပြသည်။
“လူတန် ကံချ” (လူကိုယ်၌က ညံ့ဖျင်းသည်ကို ကံတရားအပေါ် အပြစ်ပုံချသည်) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး ထိုစကားတွင် မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုကို ပိုမိုအလေးပေးဖော်ပြသည်။
“လူမတန် ကံချ” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "ပေါ့လျော့သောသူသည် ဆင်းရဲသောအခါ ကံကို ယိုးမယ်ဖွဲ့၏။
လူ မတန်လို့ကံကို ချသော်လည်း မတန်သောသူကို ကံသည် မစခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင် သဖြင့်…၊" [၁၂၉၆] မင်တံ။
"အချို့သူတို့လည်း အတိတ်ကံကိုသာ စွဲလမ်း၍ ကံမဖန်တီးက ကြိုးစားအားထုတ် ပြုလုပ်သော်လည်း အကျိုးမပြီး အချည်းနှီးပင်ဟု ထင်တတ်ကြ၏။
ထိုကဲ့သို့သောသူတို့ကို ရည်၍ ရှေးလူကြီးသူမများသည် လူမတန်ကံကို ချဟု ဆိုကြကုန်၏။
" [၁၃၂၈] စိတ်အရသာ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် လူတန် ကံချ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ Category:မြန်မာစကားပုံများ]]။
လူမပြောဘူး ဝိုင်းပြော သိလိမ့်မည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမပြောဘူး ဝိုင်းပြော သိလိမ့်မည်” ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် “မပြောဘူး” (ထုတ်ဖော်ပြောပြရန် မလို) ဘဲ “ဝိုင်းပြော” (ပတ်ဝန်းကျင်မှ လူအများက ပြောဆိုဝေဖန်ခြင်း) ဖြင့် အကြောင်းစုံကို “သိလိမ့်မည်” (သိရှိလာလိမ့်မည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိစ္စတစ်ခု သို့မဟုတ် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုသည် လူအများကြားတွင် ပျံ့နှံ့သွားပါက ထိုအကြောင်းကို မပြောဘဲနေသော်လည်း အခြားသူများ၏ ပြောဆိုမှုများမှတစ်ဆင့် သိရှိလာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သတင်းအချက်အလက် ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် လူအများ၏ ပြောဆိုဝေဖန်မှုများ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
“ဖားစွိစွက်၊ ငါးစွိစွက်၊ ပုရွက်ပလူ၊ သူတစ်ခွန်း ငါတစ်ခွန်း၊ ရေဖြစ်မွန်းလောက်အောင်၊ ရယ်သွမ်းသွေးကတည်း၊ လေးသာ မူလရင်းဖြစ်သည်။
” ဟူ၍ ဆက်စပ်၍ အသေးအဖွဲကိစ္စလေးတစ်ခုပင် လူအများ၏ ပြောဆိုမှုကြောင့် ကြီးမားသော ကိစ္စတစ်ခုဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်းကို ပုံဥပမာဖြင့် ရှင်းပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမပြောဘူး ဝိုင်းပြော သိလိမ့်မည်၊ ဖားစွိစွက်၊ ငါးစွိစွက်၊ ပုရွက်ပလူ၊ သူတစ်ခွန်း ငါတစ်ခွန်း၊ ရေဖြစ်မွန်းလောက်အောင်၊ ရယ်သွမ်းသွေးကတည်း၊ လေးသာ မူလရင်းဖြစ်သည်။
" [၁၁၄၆] ရာမ၊ ပ။
လူမရောက် မြင်းမိုရ်တောင်၊ ခွေးမရောက် အိမ်မိုးခေါင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမရောက် မြင်းမိုရ်တောင်၊ ခွေးမရောက် အိမ်မိုးခေါင်” ဆိုသည်မှာ သက်ရှိများ၏ ရောက်ရှိနိုင်စွမ်း မတူညီသော နေရာများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူမရောက် မြင်းမိုရ်တောင်” ဆိုသည်မှာ “လူ” သာမန်အားဖြင့် “မြင်းမိုရ်တောင်” (ဗုဒ္ဓဘာသာ ယုံကြည်မှုအရ ကမ္ဘာ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသော အလွန်မြင့်မားသော တောင်) သို့ မရောက်ရှိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
မြင့်မားလွန်းသောကြောင့် လူသားများ မရောက်ရှိနိုင်သော နေရာကို ပုံဆောင်၍ ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
“ခွေးမရောက် အိမ်မိုးခေါင်” ဆိုသည်မှာ “ခွေး” သည် သာမန်အားဖြင့် “အိမ်မိုးခေါင်” (အိမ်၏ အပေါ်ဆုံး အစိတ်အပိုင်း) သို့ မရောက်ရှိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
မြင့်မားသောကြောင့် ခွေးများ မတက်ရောက်နိုင်သော နေရာကို ပုံဆောင်၍ ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မတူညီသော သက်ရှိများ၏ ရောက်ရှိနိုင်စွမ်း ကွာခြားမှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
“လူမရောက်သည်၊ အစောက်မြင့်ခေါင်၊ မြင်းမိုရ်တောင်ဟု၊ လူ့ဘောင် စကား၊ အစဉ်ထားလျက်” ဟူ၍ မြင်းမိုရ်တောင်၏ အမြင့်ကို ထပ်လောင်းဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမရောက်သည်၊ အစောက်မြင့်ခေါင်၊ မြင်းမိုရ်တောင်ဟု၊ လူ့ဘောင် စကား၊ အစဉ်ထားလျက်၊" [၁၁၄၅] သာဓိ ၈၃။
"လူမရောက် မြင်းမိုရ်တောင်၊ ခွေးမရောက် အိမ်မိုးခေါင်။
လူမသေ ငွေမရှား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမသေ ငွေမရှား” ဆိုသည်မှာ “လူမသေ” (အသက်ရှင်နေသမျှ၊ ကျန်းမာနေသမျှ) “ငွေမရှား” (ငွေကြေးဥစ္စာ ရှာဖွေရရှိနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ကျန်းမာသန်စွမ်းနေသရွေ့ ကြိုးစားရှာဖွေပါက ငွေကြေးဥစ္စာ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကျန်းမာရေးသည် ငွေကြေးဥစ္စာထက် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
အသက်ရှင်နေမှသာ ငွေကြေးကို ရှာဖွေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမသေလျှင်ငွေမရှားဆိုသော စကားကဲ့သို့ လူကျန်းမာလျှင် ဥစ္စာ မရှားပါ။
"လူမသေ ငွေမရှားပဲ၊ ကျုပ်တို့လည်း ကျန်းကျန်းမာမာကြီးတွေ လုပ်နိုင် ကိုင်နိုင် ရှာဖွေနိုင်ပါသေးတယ်။
လူမိုက်ဆွဲ၍ လူမဲပါသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမိုက်ဆွဲ၍ လူမဲပါသည်” ဆိုသည်မှာ “လူမိုက်” (မိုက်မဲသူ၊ ဉာဏ်ပညာနည်းပါးသူ) က “ဆွဲ” (ဆွဲဆောင်) သောအခါ “လူမဲ” (မဲသူ၊ မိုက်မဲသူနှင့် အဆင့်အတန်းတူသူ) သာ “ပါ” (လိုက်ပါ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိုက်မဲသောသူများသည် မိမိတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ မိုက်မဲသောသူများကိုသာ ဆွဲဆောင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါင်းအသင်း ရွေးချယ်ရာတွင် သတိထားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
မိုက်မဲသူများနှင့် ပေါင်းသင်းပါက မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မိုက်မဲသောအပြုအမူများ ပြုလုပ်မိနိုင်သည်ကို သတိပေးသည်။
ကိုးကားချက်များ "သူတို့နှစ်ယောက် လူရဲလုပ်၍ လူမိုက်ဆွဲ၍ လူမဲပါသည်ဆိုတဲ့ စကား ကဲ့သို့… ဝိဇ္ဇာက ပျာယီးပျာယာနှင့် လက်ယပ်၍ ခေါ်သည်၊ ဝိဂန္ဓလည်း ဓားများကို ချွတ်၍ အပြေးသွားပြီးလျှင်…၊" [၁၂၁၅-ခန့်] ဝံသ၊ ပ။