kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့်ကို အညီအမျှရရှိစေရမည် ဟု ပုဒ်မ (၃၄) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အခန်း (၂) နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံမှာ တိုင်းဒေသကြီး (၇) ခု၊ ပြည်နယ် (၇) ပြည်နယ်နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ ပါဝင်ကြောင်း ပုဒ်မ (၄၉) အရ သတ်မှတ်ထားသည်။
(က) ကချင်ပြည်နယ်၊ (ခ) ကယားပြည်နယ်၊ (ဂ) ကရင်ပြည်နယ်၊ (ဃ) ချင်းပြည်နယ်၊ (င) စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ (စ) တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ (ဆ) ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ (ဇ) မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ (ဈ) မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ (ည) မွန်ပြည်နယ်၊ (ဋ) ရခိုင်ပြည်နယ်၊ (ဌ) ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ (ဍ) ရှမ်းပြည်နယ်၊ (ဎ) ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး (ဏ) ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ။
နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် နေပြည်တော်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ထားရှိသည့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ကြောင်း ပုဒ်မ (၅၀) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ပုဒ်မ (၅၁) တွင်မူ နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံကို အဆင့်ဆင့် စုစည်းမှုကို သတ်မှတ်ထားသည်။
ယင်းအဆင့်ဆင့်စုစည်းပုံများ ကျေးရွာများကို ကျေးရွာအုပ်စုအဖြစ်၎င်း ၊ ရပ်ကွက်များကို မြို့ သို့မဟုတ် မြို့နယ်အဖြစ်၎င်း၊ ကျေးရွာအုပ်စုနှင့်ရပ်ကွက်များ သို့မဟုတ် မြို့များကို မြို့နယ်အဖြစ်၎င်း၊ မြို့နယ်များကို ခရိုင်အဖြစ် ၎င်း၊ ခရိုင်များကို တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အဖြစ်၎င်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ထိုဒေသအတွင်းရှိ မြို့နယ်များကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ်၎င်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတွင် ထိုတိုင်းအတွင်းရှိ မြို့နယ်များကို ခရိုင်အဖြစ် စုစည်းပြီး ယင်းခရိုင်များကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ်၎င်း၊ တိုင်းဒေသကြီးတစ်ခု သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်နယ်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရှိပါက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသနှင့် ခရိုင်များကို တိုင်းဒေသကြီးသို့မဟုတ် ပြည်နယ်အဖြစ်၎င်း၊ တိုင်းဒေသကြီးများ၊ ပြည်နယ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများကို နိုင်ငံတော် အဖြစ်၎င်း စုစည်းသည် ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
နယ်နိမိတ်ပြင်ဆင်ခြင်း နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ရေးအတွက် ရှေးဦးစွာ လွှတ်တော် (၃) ရပ်လုံးတွင် ကိုယ်စားလှယ်စုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ကျော် ထောက်ခံမဲ လိုအပ်မည်။
အကယ်၍ လွှတ်တော်တစ်ရပ်ရပ်၏ လိုအပ်သောထောက်ခံမဲ ထက်ဝက်ကျော် မရရှိလျှင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံနှင့်အထက်က ထောက်ခံမှသာ နိုင်ငံတော်နယ်နိမိတ်ကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပုဒ်မ (၅၂) တွင်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အလားတူ ပုဒ်မ (၅၃) တွင်လည်း တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်နယ်၏ နယ်နိမိတ်ကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ရေးအတွက် ရှေးဦးစွာ သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသောဆန္ဒမဲ ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ကျော် ထောက်ခံဆန္ဒမဲလိုအပ်မည်။
အကယ်၍ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် တစ်ရပ်ရပ်၏ လိုအပ်သောထောက်ခံမဲ လေးပုံသုံးပုံ မရရှိလျှင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံနှင့်အထက်က ထောက်ခံမှသာ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်နယ်နိမိတ်ကို ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပုဒ်မ (၅၃) တွင်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ကျေးရွာ၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ရပ်ကွက်၊ မြို့၊ မြို့နယ် သို့မဟုတ် ခရိုင်နယ်နိမိတ်များ ပြင်ဆင်ရန်၊ ဖွဲ့စည်းရန် သို့မဟုတ် အမည်ပြောင်းလဲရန် ပေါ်ပေါက်လျှင် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်က နိုင်ငံတော်သမ္မတထံ တင်ပြပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်း ပုဒ်မ (၅၄) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ ပုဒ်မ (၅၆) တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံများကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
(က) စစ်ကိုင်းတိုင်းရှိ လေရှီးမြို့နယ်၊ လဟယ်မြို့နယ်နှင့် နန်းယွန်းမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ( ခ ) ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ရွာငံမြို့နယ်နှင့် ပင်းတယမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ( ဂ ) ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဟိုပုန်းမြို့နယ်၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်နှင့် ပင်လောင်းမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ (ဃ) ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ နမ့်ဆန်မြို့နယ်နှင့် မန်တုံမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ( င ) ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်နှင့် လောက်ကိုင်မြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ( စ ) ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ပန်ဝိုင်မြို့နယ်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ မက်မန်းမြို့နယ်နှင့် ပန်ဆန်း(ပန်းခမ်း)မြို့နယ် ခြောက်မြို့နယ် တို့ကို ခရိုင် နှစ်ခရိုင်ဖွဲ့ပြီး ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း။
အခန်း (၃) နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲ နိုင်ငံတော် သမ္မတ နှင့် ဒုတိယ သမ္မတများသည် နိုင်ငံတော်ကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တစ်ဝန်းလုံးတွင် နိုင်ငံသား အားလုံး၏ အထွတ်အထိပ်နေရာ ရရှိကြောင်း ကို ပုဒ်မ (၅၇) နှင့် (၅၈) တွင် ဖော်ပြထားသည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများ၏ အရည်အချင်းများကို ပုဒ်မ (၅၉) တွင် ပုဒ်မခွဲ (က) မှ (ဆ) အထိ အချက် (၆) ချက်ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။
(က) နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများအပေါ် သစ္စာရှိသူ ဖြစ်ရမည်၊ (ခ) မိမိနှင့် မိမိ၏ မိဘနှစ်ပါးလုံး နိုင်ငံတော်၏ အာဏာ ပိုင်နက်အတွင်း၌ မွေးဖွားသော တိုင်းရင်းသားမှဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံသား ဖြစ်ရမည်၊ (ဂ) ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသူသည် အနည်းဆုံး အသက် ၄၅ နှစ်ပြည့်ပြီးသူ ဖြစ်ရမည်၊ (ဃ) နိုင်ငံတော်အရေးအရာများဖြစ်သော နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးစသည့် အမြင်များရှိရမည်၊ (င) သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည့် အချိန်နှင့်တစ်ဆက်တည်း အနည်းဆုံးအနှစ် ၂၀ နိုင်ငံတော်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သူဖြစ်ရမည်၊ ခြွင်းချက်။
နိုင်ငံတော်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ တရားဝင်သွားရောက်သည့် ကာလများကိုလည်း နိုင်ငံတော်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည့် ကာလအဖြစ် ထည့်သွင်းရေတွက်ရမည်။
(စ) မိမိကိုယ်တိုင်သော်လည်းကောင်း၊ မိမိ၏မိဘ တစ်ပါးပါး သော်လည်းကောင်း၊ မိမိ၏ဇနီး သို့မဟုတ် ခင်ပွန်းသော်လည်းကောင်း၊ မိမိ၏ တရားဝင် သားသမီး တစ်ဦးဦး သော်လည်းကောင်း၊ ထိုတရားဝင်သားသမီးတစ်ဦးဦး၏ ဇနီး သို့မဟုတ် ခင်ပွန်းသော်လည်းကောင်း နိုင်ငံခြားအစိုးရ၏ ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို ခံယူစောင့်ရှောက်ရိုသေသူ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားအစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သူ သို့မဟုတ် တိုင်းတစ်ပါး၏ နိုင်ငံသားဖြစ်သူများ မဖြစ်စေရ၊ ထိုသူများသည် နိုင်ငံခြားအစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သူသော်လည်းကောင်း၊ တိုင်းတစ်ပါး၏ နိုင်ငံသားသော်လည်းကောင်း ခံစားရသော အခွင့်အရေးများနှင့် ကျေးဇူးခံစားခွင့်များကို ခံစားနိုင်ခွင့်ရှိသူများ မဖြစ်စေရ၊ (ဆ) လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ၌ ရွေးကောက်တင်မြှောက် ခံပိုင်ခွင့်အတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် အရည်အချင်းများအပြင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအတွက် သီးခြားသတ်မှတ်ထားသော အရည်အချင်းများနှင့်လည်း ပြည့်စုံရမည်။
နိုင်ငံတော် သမ္မတကို သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ ဖြင့် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ သမ္မတ ရွေးချယ်ရာတွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မှ ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် များ အစုအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် မှ ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် များ အစုအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့နှင့် တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် က အမည်စာရင်း တင်သွင်းသည့် တပ်မတော်သား လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ဟူ၍ စုစုပေါင်း အစုအဖွဲ့ (၃) ဖွဲ့စည်းကာ ယင်းအစုအဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့စီက ဒုတိယသမ္မတ တစ်ဦးစီကို လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် များ ထဲမှဖြစ်စေ၊ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် မဟုတ်သူများထဲမှ ဖြစ်စေ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ထိုသုံးဦးထဲမှ ထပ်မံ၍ မဲစနစ်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတကို ရွေးချယ်ရမည် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတတို့၏ ရာထူးသက်တမ်းသည် ငါးနှစ် ဖြစ်ပြီး ရာထူးသက်တမ်း နှစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ ထမ်းဆောင်ခြင်းမပြုနိုင်ပေ။
နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတများသည် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်လျှင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဖြစ်လျှင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း အဖြစ်မှလည်းကောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်နေ့မှစ၍ နုတ်ထွက်ပြီး သို့မဟုတ် အငြိမ်းစား ယူပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် မိမိတို့ရာထူးသက်တမ်းကာလအတွင်း မိမိတို့ပါတီအဖွဲ့အစည်း၏ ပါတီလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းမပြုကြောင်း၊ တို့ကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတတစ်ဦးဦးကို အောက်ပါအချက်များဖြင့် စွပ်စွဲပြစ်တင်နိုင်‌ကြောင်းလည်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
(၁) နိုင်ငံတော်၏ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို ဖောက်ဖျက်ခြင်း၊ (၂) ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်ခြင်း၊ (၃) အကျင့်သိက္ခာပျက်ပြားခြင်း၊ (၄) ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတသို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတ၏အရည်အချင်း ပျက်ယွင်းခြင်း၊ (၅) ဥပဒေအရပေးအပ်သောတာဝန်များကို ကျေပြွန်စွာမဆောင်ရွက်ခြင်း။
စွပ်စွဲချက်ကို စစ်ဆေးသော သို့မဟုတ် စုံစမ်းစစ်ဆေးစေသောလွှတ်တော်၏ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်းဦးရေအနက် အနည်းဆုံးသုံးပုံနှစ်ပုံက ထိုစွပ်စွဲချက်သည် မှန်ကန်ပြီး စွပ်စွဲခံရသောပြစ်မှုသည် နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတအား ရာထူးတွင် ဆက်လက်ထမ်းရွက်စေရန် မသင့်ကြောင်းဆုံးဖြတ်လျှင် စွပ်စွဲခံရသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတအား ရာထူးမှ ရပ်စဲနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတ ရာထူးနေရာ လစ်လပ်လျှင် အသစ်ထပ်မံရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ရွေးချယ်ပုံ နည်းလမ်းများနှင့်တကွ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတတို့အတွက် ကတိသစ္စာပြုချက်ပုံစံကိုပါ ရေးသားပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အခန်း (၇) တပ်မတော် တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးအတွက် အဓိကအကျဆုံးသော လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သလို နိုင်ငံတော်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ အားလုံးသည် တပ်မတော်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်အား ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ အန္တရာယ်များမှ ကာကွယ်ရေးအတွက် တပ်မတော်က ဦးဆောင်ရမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးတွင် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးပါဝင်ရေးအတွက် စီမံဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများအတွက် ဘေးအန္တရာယ်များကျရောက်လာလျှင် တပ်မတော်ကကူညီဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပုဒ်မ (၃၃၇ မှ ၃၄၄ ထိ) ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန်ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပုဒ်မ (၃၄၂) တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အဆိုပြု ထောက်ခံချက်ဖြင့် ခန့်အပ်ရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အခန်း (၁၀) နိုင်ငံရေးပါတီများ နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ရပ်သည် ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုမပြိုကွဲရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာတည်တံ့ခိုင်မြဲရေးတို့ကို ဦးတည်ချက်ထားရှိရမည်ဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတော်၏ကျေးဇူးသစ္စာကို စောင့်သိရိုသေရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဤ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် တည်ဆဲဥပဒေများကို လေးစားလိုက်နာရမည်ဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် ဥပဒေနှင့်အညီ ဖွဲ့စည်းမှတ်ပုံတင်ထားရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်အတွင်း ဥပဒေနှင့်အညီ လွတ်လပ်စွာစည်းရုံးခွင့်ရှိပြီး ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း တို့ကို ပုဒ်မ (၄၀၄ မှ ၄၀၆ ထိ) တို့တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ရပ်ရပ်သည် တည်ဆဲဥပဒေအရ မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခံရလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်အား လက်နက်စွဲကိုင်၍ တော်လှန်ပုန်ကန်နေသော သောင်းကျန်းသူ အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များကို ကျူးလွန်သည်ဟု နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်သောအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်များ သို့မဟုတ် မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခံထားရသော အဖွဲ့အစည်းနှင့် တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ ဆက်သွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အားပေးကူညီလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်တစ်ခုခုမှ အစိုးရ သို့မဟုတ် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် အခြားအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခု သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဦးထံမှ ငွေကြေး၊ ပစ္စည်း၊ အခြားအထောက်အပံ့ကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ ဖြစ်စေ ရယူသုံးစွဲလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ဘာသာရေးကို နိုင်ငံရေးအတွက် အလွဲသုံးစားပြုလုပ်လျှင်သော်လည်းကောင်း နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် ရပ်တည်ပိုင်ခွင့်ရုပ်သိမ်းကာ မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းကို ပယ်ဖျက်မည် ဖြစ်သည်ဟု ပုဒ်မ (၄၀၇၊ ၄၀၈) တို့တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ထို့ပြင် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် လိုအပ်သော ဥပဒေများကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်းရမည်ဟုလည်း ပုဒ်မ (၄၀၉) တွင် ပါရှိသည်။
အခန်း (၁၂) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ရပ်ရပ်ကိုပြင်ဆင်ရန် နည်းလမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ပုဒ်မ (၄၃၃၊ ၄၃၄၊ ၄၃၅) တို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကိုပြင်ဆင်ရန် တင်သွင်းသောအဆိုကို ဥပဒေမူကြမ်းအဖြစ်ဖြင့် တင်သွင်းရမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းဥပဒေမူကြမ်းတွင် အခြားအဆိုများ မပါရှိစေရကြောင်း၊ ယင်း ဥပဒေမူကြမ်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်သွင်းရန်ဖြစ်ပြီး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်း၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းက တင်ပြလာလျှင် အဆိုပါပြင်ဆင်ချက် ဥပဒေမူကြမ်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က လက်ခံဆွေးနွေးရမည်ဖြစ်ကြောင်း တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ အခန်း (၁) ပုဒ်မ ၁ မှ ၄၈ ထိ၊ အခန်း (၂) ပုဒ်မ ၄၉ မှ ၅၆ ထိ၊ အခန်း (၃) ပုဒ်မ ၅၉၊ ၆၀၊ အခန်း (၄) ပုဒ်မ ၇၄၊ ၁၀၉၊ ၁၄၁၊ ၁၆၁၊ အခန်း (၅) ပုဒ်မ ၂၀၀၊ ၂၀၁၊ ၂၄၈၊ ၂၇၆၊ အခန်း (၆) ပုဒ်မ ၂၉၃၊ ၂၉၄၊ ၃၀၅၊ ၃၁၄၊ ၃၂၀၊ အခန်း (၁၁) ပုဒ်မ ၄၁၀ မှ ၄၃၂ ထိ၊ အခန်း (၁၂) ပုဒ်မ ၄၃၆ တို့ရှိ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ပြင်ဆင်လိုလျှင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အားလုံး၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်က ပြင်ဆင်ရန် သဘောတူလက်ခံပြီးနောက် ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပ၍ ဆန္ဒမဲ ပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူအားလုံး၏ ထက်ဝက်ကျော်ဆန္ဒမဲဖြင့်သာ ပြင်ဆင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပုဒ်မ (၄၃၁-က) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ပုဒ်မ (၄၃၆)၊ ပုဒ်မခွဲ (က) တွင်ဖော်ပြထားသည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များမှအပ အခြားပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အားလုံး၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ထောက်ခံဆန္ဒမဲဖြင့်သာ ပြင်ဆင်ရမည် ဟု ပုဒ်မ (၄၃6-ခ) တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အခန်း (၁၃) အလံ၊ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်၊ သီချင်းနှင့် မြို့တော် နိုင်ငံတော်အလံ၊ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်၊ နိုင်ငံတော်သီချင်း နှင့် မြို့တော်တို့ကို ပုဒ်မ (၄၃၇၊ ၄၃၈၊ ၄၃၉၊ ၄၄၀) တို့တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အဆိုပါပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ နိုင်ငံတော်အလံသည် ယခင်အလံနှင့် များစွာကွဲပြားသွားပြီး၊ နိုင်ငံတော်တံဆိပ်မှာမူ သိသာစွာကွဲပြားခြင်းမရှိပဲ တံဆိပ်ပါ စာတန်းသည်သာ ပြောင်းလဲထားခြင်း ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်သီချင်းမှာလည်း ယခင်အတိုင်းပင် ကမ္ဘာမ​ကျေသီချင်း ဖြစ်၍ နိုင်ငံတော် ၏ မြို့တော်မှာမူ နေပြည်တော် ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် မြန်မာ့ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ပလင့်များ မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ ရင်းမြစ်များ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး၊ မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စနစ် – ဝဘ်စာမျက်နှာအဖြစ် ဖတ်ရှုရန်။
ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး၊ မြန်မာဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စနစ် – PDF ဖိုင်အဖြစ် ရယူရန်။
အစိုးရ-မဟုတ်သော ရင်းမြစ်များ Burma Library – PDF ဖိုင်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ။
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ( သို့မဟုတ် Irrawaddy) သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
လူဦးရေအားဖြင့် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ၁၄ခုတွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူဦီးရေအထူထပ်ဆုံး တိုင်းဒေသကြီးဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ တောင်ဘက်တွင် ကပ္ပလီပင်လယ်တို့နှင့် ထိစပ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ စပါးကျီဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသော ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာပြည်၏ ဆန်စပါးအဓိကထွက်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်။
ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၁၃,၅၆၆ ကျယ်ဝန်းသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ရှေးအခါက ရာမညတိုင်းတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
မွန်သုံးရပ်ဖြစ်သော မွန်တိ၊ မွန်စ၊ မွန်ညတွင် မွန်ညဒေသ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ် ၁၈၂၄ ဩဂုတ် ၁၃ရက်ဖြင့် ထုတ်ပြန်သော ပြန်တမ်းများအရ ပဲခူးတိုင်းကို ဟံသာဝတီ၊ ဟင်္သာတနှင့် ပုသိမ်ခရိုင်ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၈၈၁တွင် ပဲခူးတိုင်းမှခွဲထုတ်၍ ဧရာဝတီတိုင်းဖြစ်လာမည့် ဧရာဝတီခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ဒီဝိဇံ(Division ခရိုင်)ဟု ဘာသာပြန်ဆိုသည်။
၁၉၄၇ အခြေခံဥပဒေအရ ဧရာဝတီတိုင်း ဒေသခရိုင်ကို ပုသိမ်၊ဟင်္သာတ၊မြောင်းမြ၊မအူပင်၊ဖျာပုံခရိုင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၌ ခရိုင် (၆)ခရိုင်၊မြို့နယ် (၂၆)မြို့နယ်၊ မြို့ (၄၅)မြို့၊ ရပ်ကွက်(၃၀၀)၊ကျေးရွာအုပ်စု (၁၉၁၄)၊ ကျေးရွာပေါင်း (၁၁၆၈၄)ရွာ ပါဝင်သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြန်မာပြည်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများမှာ လက်ျာရစ်အားဖြင့် အနောက်မြောက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တို့ဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ရှိသည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၅ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ် မှ ၁၈ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် ကြား၊ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ် မှာ ၉၆ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ် ကြားတွင်တည်ရှိသည်။
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ၁၃,၅၆၇ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး မြေပြန့် မြေကျယ်ပေါများ၍ မြစ်ချောင်းများလည်း ကွန်ချာသဖွယ် ယှက်သန်းနေ ကြသည်။
သို့သော် တိုင်းဒေသကြီး၏အနောက်ဘက်တွင် ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းအဆက်များရှိပြီး ထိုအပိုင်းတွင်ထူထပ်တောသစ်တောကြိုးဝိုင်းများရှိသည်။
သက်နုတွန့်ခေါက်တောင်တန်းများသည်ပင်လယ်ထဲထိနိမ့်ဆင်းသွားကာ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ကိုးကိုးကျွန်းမြို့နယ်တွင်ဆုံးသည်။
အပူချိန်မျှတပြီး သင့်တင့်သောရာသီဥတုအခြေအနေကိုပိုင်ဆိုင်သည်။
သို့သော်နွေရာသီတွင် အလွန်ပူအိုက်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး မြို့တော် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်မှာ ပုသိမ်မြို့ ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအား ဝန်ကြီးချုပ် အမှူးပြုသော တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။
၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးတင်မောင်ဝင်းဦးဆောင်သော ဧရာဝတီတိုင်း​ဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
တရားစီရင်ရေး ဧရာဝတီတိုင်း တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၄)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၆)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၂၆)ရုံးရှိသည်။
ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ thumb|ဧရာဝတီတိုင်း၏ခရိုင်များ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအား ခရိုင် (၈) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ပုသိမ်ခရိုင် ကျုံပျော်ခရိုင် ဟင်္သာတခရိုင် မြန်အောင်ခရိုင် မအူပင်ခရိုင် မြောင်းမြခရိုင် ဖျာပုံခရိုင် လပွတ္တာခရိုင် ခရိုင်ရှိမြို့နယ် ပုသိမ်ခရိုင်ပုသိမ်မြို့နယ် ကန်ကြီးထောင့်မြို့နယ်ငပုတောမြို့နယ်သာပေါင်းမြို့နယ်ကျုံပျော်ခရိုင်ကျုံပျော်မြို့နယ် ရေကြည်မြို့နယ်ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်ဟင်္သာတခရိုင်ဟင်္သာတမြို့နယ်ဇလွန်မြို့နယ် လေးမျက်နှာမြို့နယ်မြန်အောင်ခရိုင်မြန်အောင်မြို့နယ်ကြံခင်းမြို့နယ် အင်္ဂပူမြို့နယ်မအူပင်ခရိုင်မအူပင်မြို့နယ်ပန်းတနော်မြို့နယ် ညောင်တုန်းမြို့နယ်ဓနုဖြူမြို့နယ်မြောင်းမြခရိုင်မြောင်းမြမြို့နယ်အိမ်မဲမြို့နယ် ဝါးခယ်မမြို့နယ် ဖျာပုံခရိုင်ဖျာပုံမြို့နယ်ဘိုကလေးမြို့နယ် ကျိုက်လတ်မြို့နယ် ဒေးဒရဲမြို့နယ်လပွတ္တာခရိုင်လပွတ္တာမြို့နယ်မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ် မြို့ပေါင်း (၄၅) မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၃၀၀) ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၉၁၉) အုပ်စု၊ ရွာပေါင်း (၁၁၈၆၄) ရွာ ရှိသည်။
တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်များနှင့် နေပြည်တော်ကောင်စီအတွင်းရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ကျေးရွာအုပ်စုနှင့် ကျေးရွာဦးရေ စာရင်းချုပ်(၁၆−၁၀−၂၀၁၉) အခြား မြို့ရွာများ အိုင်သပြု ​​ ရွေးကုန် အသုတ် ဘော်မိ ဓမိ ကဒုံကနိ ခမောက်စု ကွင်းကောက် ကျိုက်လတ် ကျုံးဒါး ကျုံကဒွန်း ကျုံမငေး လူခေါင်းကျွန်း ဆကာကြီး တဂရက် မြို့ကွင်း နိဗ္ဗာန် အုန်းပင် ပသွယ် ပြင်ခရိုင် ပျဉ်ရွာ စက္ကော့ စက်ဆန်း ရှမ်းရွာ ရှောပြာ ရွှေလောင်း ရွှေမြင်တင် ရွှေတောင်မှော် ဆင်မ တောင်ကလေး ရွာသစ် သစ်ပြုတ် သုံးခွ ထူးကြီး အင်ပင် ရေလဲကလေး ဇီးချိုင် မဲဇလီကုန်း မြင်းကကုန်း ဒါးက တလုတ္ထော် သလပ်ခွာ ထန်းကုန်း လက်ပန် ကံရွာ လိန်ကုန်း ဝက်ကြီးကွင်း ကနောင် သီတာကုန်းပြင် ဘက်ရဲ ကန်ဘဲ့ ဘီတွဒ် မြင်းကဆိပ် ကျွဲတလင်း ကရင်အင်း မိုးကြိုးပစ် အိုင်မ ဖက်ကြီးကုန်း ဖိုးလိန်ကွင်း ရွှေကညင်ပင် ဇင်ပြွန်းကုန်း မြို့ချောင်း မြို့တွင်း ဟိုင်းကြီး ဖြတ်လမ်းကြီး လူဦး​ရေ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆.၁သန်းနေထိုင်ကြသည်။
အမျိုးသား ၃သန်းနှင့် အမျိုးသမီး ၃.၁သန်း ရှိသည်။
၁၉၈၃ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၄% တိုးတက်လာခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တိုင်းပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်ကာ ရန်ကုန်တိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းပြီးလျှင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးဒေသဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီတိုင်း၏ လူဦးရေ သိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၁၇၆.၅ဦးဖြစ်သည်။
တိုင်းအတွင်း လူ၁၀၀လျှင် ၈၆ဦး ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
ပုသိမ်ခရိုင်တွင် ၁.၆သန်းဖြင့် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။
မြို့နယ်အနေဖြင့် မြောင်းမြမြို့နယ်တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
ဗမာလူမျိုးနှင့် ကရင်လူမျိုးတို့ အဓိကအားဖြင့် နေထိုင်ကြသည်။
ဧရာ၀တီတိုင်းဒေသကြီးတွင် ဗမာလူမျိုးအများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကရင်လူမျိုးများသည် ဒုတိယ လူဦးရေအများဆုံး ဖြစ်သည် အခြားသော လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်ကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်။
မြန်မာဘာသာစကားသည် အဓိကဘာသာ‌စကား ဖြစ်သည်။
ပညာရေး ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွက် ဒေသကောလိပ်ကို ပုသိမ်မြို့တွင် ၁၉၇၆ ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ် ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဟင်္သာတမြို့၌ ဒေသကောလိပ်တစ်ခု ထပ်မံဖွင့်လှစ် ပေးခဲ့သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၁၉၇၉) အဆင့်မြင့် ပုသိမ်တက္ကသိုလ် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ် မအူပင်တက္ကသိုလ် နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ပုသိမ်) နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဟင်္သာတ) နည်းပညာတက္ကသိုလ် (မအူပင်) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ပုသိမ်) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ဟင်္သာတ) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (မအူပင်) ပုသိမ်ပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် မြောင်းမြပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် ဘိုကလေးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မအူပင်) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ကျိုက်လတ်) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (လပွတ္တာ) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ဝါးခယ်မ) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (သန်လျင်) မြောင်းမြစိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ပုသိမ်) အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ဟင်္သာတ) အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (မအူပင်) စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ ရွှေမုဋ္ဌောဘုရား ငွေဆောင်ကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်း ချောင်းသာကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်း မော်တင်စွန်းဘုရား ပြည်တော်ပြန်ဘုရား ပြည်လုံချမ်းသာ သာစည်ဘုရား ဟိုင်းကြီးကျွန်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မြန်မာနိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်၌ မြစ်ဖျားခံသော ဧရာဝတီမြစ်သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်သန်းကာ မြစ်ခွဲချောင်းခွဲများစွာ ယှက်ဖြာ ထွက်ပြီး ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် ကပ္ပလီ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ရေလမ်းခရီးသည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဖြစ်သည်။
မီးရထားလမ်း ဟူ၍ ကြံခင်း၊ ဟင်္သာတ၊ ပုသိမ်တစ်လမ်းတည်းသာ ရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပို၍ချောမောစေရန် ပုသိမ်အနောက် ရှောပြာချောင်းသာ ကားလမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ပုသိမ်မုံရွာကားလမ်းမကြီးသည် ထက်အောက် မြန်မာနိုင်ငံ ကူးလူးဆက်ဆံရေးနှင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတွင် အလွန်အသုံးကျ အရေးပါသည်။
တံတားများ ဗိုလ်မြတ်ထွန်းတံတား (ညောင်တုန်း) ဧရာဝတီတံတား (ညောင်တုန်း) ဒေးဒလူတံတား (ဖျာပုံ) ဒေးဒရဲတံတား ဂုံညင်းတန်းတံတား ခတ္ထိယတံတား (မအူပင်) ဒါးကတံတား (ဒါးက) ကျောင်းကုန်းတံတား မအူပင်တံတား မြောင်းမြတံတား နတ်ချောင်းတံတား (ဘိုကလေး) ငဝန်တံတား (မြို့ကွင်း) ငါးသိုင်းချောင်းတံတား ဥတိုတံတား (ချောင်းသာ) ဝါးခယ်မတံတား ရာဇူဒိုင် အမှတ်-၁ (မော်ကျွန်း) ရာဇူဒိုင် အမှတ်-၂ (မော်ကျွန်း) ပုသိမ်ကြိုးတံတား ပုသိမ်တံတား အမှတ် -၂ ကျွဲကူးကျောက်ဖျာတံတား (မြိတ်) သမုတ်တံတား (မြိတ်) ကစ္ဆပနဒီတံတား (ရခိုင်) စီးပွားရေး မြေဆီဩဇာကြွယ်ဝသော မြေနုကျွန်းပေါ်ဒေသဖြစ်၍ စပါး၊ မြေပဲ၊ ဂုန်လျှော်၊ ဆေး၊ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်၊ ပဲမျိုးစုံတို့ စိုက်ပျိုး အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။
လယ်ယာလုပ်ငန်းသည် အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ စပါးထွက်အကောင်းဆုံးသော တိုင်းဒေသကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဂုန်လျှော်အများဆုံး ထွက်သောတိုင်းလည်းဖြစ် သည်။
အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီး အထွက်နှုန်းလည်း အလွန်ကောင်းသည်။
တိုင်းအတွင်း၌ ကျွန်းနှင့် သစ်မာထုတ်လုပ်မှု အတော်အသင့်ရှိ၍ သစ်နှင့် မီးသွေး ထုတ်လုပ်နိုင်သော လမု၊ ကနစို စသော ဒီရေတောများလည်းရှိသည်။
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ နာမည်ကြီးသော အခြားလုပ်ငန်းတစ်မျိုးမှာရေထွက်ပစ္စည်း လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
မြစ်ချောင်းအင်းအိုင် အများအပြားရှိ၍ သားငါးပုစွန်ပေါပေါများများ ထွက်သဖြင့် ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ပုစွန်ခြောက်လုပ်ငန်းများလည်း အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ရေချိုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအပြင် ပင်လယ်ငါးဖမ်း လုပ်ငန်းကိုလည်း ကျယ်⁠ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ကြက်၊ ဘဲမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများလည်း ဖွံ့ဖြိုးသည်။
လပွတ္တာမြို့နယ်မှ ငါးပိ၊ငါးခြောက်၊ပုစွန်ခြောက်လုပ်ငန်းအပြင် ဆားလုပ်ငန်းကိုလည်း ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ချည်ထည်လုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူး၊ သင်ဖျာလုပ်ငန်းများလည်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ပုသိမ်မြို့မှ ပုသိမ်ထီးလုပ်ငန်းကလည်း နိုင်ငံခြားဧည့်သည်များ စိတ်ပါဝင်စားသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
မြန်အောင်ရေနံလုပ်ငန်းနှင့် ကြံခင်းဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်းတို့သည် အောင်မြင်လျက်ရှိသည်။
ပုသိမ်မြို့တွင် မှန်ပြားစက်ရုံလုပ်ငန်း တည်ဆောက်ထားသည်။
တိုင်းအတွင်း စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံ ၅၀ နီးပါးရှိရာဆန်စက် နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်များက အများစုဖြစ်သည်။
မူဝါဒလမ်းစဉ်(၇)ရပ် ကို နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီမှ ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းလမ်းစဉ်(၇)ရပ်မှာ - ၁၉၉၆ ခုနှစ်က စတင်၍ ယာယီအားဖြင့် ဆိုင်ငံ့ထားလျက်ရှိသော အမျိုးသားညီလာခံကို ပြန်လည်ကျင်းပခြင်း။
အမျိုးသားညီလာခံကြီး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီးသည့်အခါ စစ်မှန်သည့် စည်းကမ်းပြည့်ဝသော ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖြစ်ထွန်းရေးအတွက် လိုအပ်သော ဆောင်ရွက်ဖွယ်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို တဆင့်ပြီးတဆင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်း။
အမျိုးသားညီလာခံကြီးက ချမှတ်ပေးသော အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့်မှုများနှင့်အညီ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကို ရေးဆွဲခြင်း။
ဖြစ်ပေါ်လာသည့်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကိုပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲများကျင်းပ၍အတည်ပြုခြင်း။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်အရ လွှတ်တော်များဖွဲ့စည်းရေးအတွက် တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေအသစ်နှင့်အညီ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးပွဲများ ကျင်းပခြင်း။
လွှတ်တော်က ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများနှင့် လွှတ်တော်ကဖွဲ့စည်းပေးသော အစိုးရအဖွဲ့နှင့် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများဖြင့် ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်သစ် တည်ဆောက်ခြင်း။
တို့ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ( ၊ ) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ရွာငံမြို့နယ် နှင့်ပင်းတယမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အဖြစ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ပင်းတယ မြို့နယ်နှင့် ရွာငံမြို့နယ် နှစ်မြို့နယ် ပါဝင်ရာ- ရွာငံမြို့နယ်တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၈,၃၄၈ အိမ်၊ လူဦးရေ ၈၂,၅၃၂ ဦးရှိပြီး၊ ပင်းတယမြို့နယ်တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၇,၅၄၄ အိမ်၊ လူဦးရေ ၇၉,၃၀၃ ဦးရှိသည်။
ပါဝင်သော မြို့နယ်များ thumb|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ပါဝင်​သော မြို့နယ်များ ကိုးကား Category:ရှမ်းပြည်နယ် Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအပိုင်းအခြားများ။
ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ( ၊ , ) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ဂ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဟိုပုန်းမြို့နယ်၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်နှင့် ပင်လောင်းမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းထားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ မြို့နယ်များ ဆီဆိုင်မြို့ ဟိုပုံးမြို့ ပင်လောင်းမြို့ နောင်တရားမြို့ ပေါင်းလောင်းမြို့ ကိုးကား Category:ရှမ်းပြည်နယ် Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအပိုင်းအခြားများ။
ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ( ၊ ) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ဃ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ နမ့်ဆန်မြို့နယ် နှင့် မန်တုံမြို့နယ်တို့ကို ဖွဲ့စည်းထားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ဖြစ်သည်။