kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဝါးတားဂိတ် အရှုပ်တော်ပုံ ဆိုသည်မှာ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နိုင်ငံရေး အရှုပ်တော်ပုံ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဝါရှင်တန်ဒီစီ ရှိ ဒီမိုကရက်တစ် နေရှင်နယ် ကော်မတီ၏ ရုံးချုပ်အဆောက်အအုံဖြစ်သော ဝါးတားဂိတ် အဆောက်အဦးကို ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုအရှုပ်တော်ပုံကြောင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ရစ်ချက် နစ်ကဆင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သည် အထိ ဖြစ်ခဲ့ရပြီး အမေရိကန် သမ္မတများတွင် ပထမဆုံး နှင့် တစ်ဦးတည်းသော နုတ်ထွက်မှု ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် နစ်ဆစ် အစိုးရ၏ အရာရှိ အချို့တို့ ရုံးတင် တရာစွဲခံရခြင်း၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်ကြောင်း ထင်ရှားခြင်းနှင့် ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခံရခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ထိုအဖြစ်အပျက်သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်တွင် ဒီမိုကရက်တစ် နေရှင်နယ် ကော်မတီ၏ ရုံးချုပ် အဆောက်အအုံကို ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်ခဲ့သော လူ ၅ ဦးကို ဖမ်းဆီးမိရာမှ စတင်ခဲ့သည်။
အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ သူခိုးများကို ပေးသော ပိုက်ဆံကို ၁၉၇၂ ခုနှစ် သမ္မတ ပြန်လည် အရွေးခံသည့် ကော်မတီ၏ ရန်ပုံငွေများနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
သမ္မတ၏ ဝန်ထမ်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသော သက်သေအထောက်အထားများကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီးသည့်နောက်တွင် ယခင် ဝန်ထမ်းအချို့တို့က ဆီးနိတ်လွှတ်တော် ဝါးတားဂိတ် ကော်မတီတွင် အစစ်ဆေးခံစဉ် လျှို့ဝှက်ချက်တို့ကို ဖွင့်ချခဲ့သည်။
သမ္မတ နစ်ဆင်အနေနှင့် သူ၏ ရုံးခန်းထဲတွင် တိပ်ခွေဖြင့် အသံဖမ်းသည့် စနစ်ကို တပ်ဆင်ထားပြီး အခြားသူများနှင့် စကားပြောနေစဉ် အသံဖမ်းထားကြောင်း ထွက်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ထိုအသံသွင်းထားချက်များမှ သမ္မတကို ဒုက္ခ အကြီးအကျယ် ရောက်စေခဲ့ပြီး သူ့အနေနှင့် ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်မှု ကို ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်း ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
ပြင်းထန်သော တရားရုံးအမှုအခင်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အမေရိကန် တရားရုံးချုပ်မှ သမ္မတအား တိပ်ခွေများကို လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ရန် အမိန့်ချခဲ့ပြီး သမ္မတက အမိန့်အတိုင်း နောက်ဆုံးတွင် လိုက်နာခဲ့သည်။
အောက်လွှတ်တော်တွင် အစွပ်အစွဲခံရမည်မှာ သေချာသလောက်ဖြစ်ပြီ: ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိမည်မှာ သေချာသလောက် ဖြစ်သဖြင့် နစ်ကဆင်သည် သမ္မတရာထူးမှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
သူ၏ နောက်မှ သမ္မတဖြစ်သော ဂဲရက် ဖို့ဒ်က နစ်ကဆင်အား နုတ်ထွက်ပြီးနောက်တွင် အပြစ်မှ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။
တ‌စ္ဆေဟူသည် အထူးထူးအပြားပြားကို ဖန်ဆင်းနိုင်‌သော နာနာဘာဝတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ ကူးပြောင်းမှုတွင် ယုံကြည်‌သောသူတို့သည် တ‌စ္ဆေရှိသည်ကို မုချယုံ ကြည်ကြ၏။
တမလွန်ဘဝကို ယုံကြည်သူအချို့ကလည်း တ‌စ္ဆေကို မျက်မြင်ကိုယ်‌တွေ့ မဟုတ်သဖြင့် ယုံကြည်ရန် ခက်‌နေကြသည်။
တ‌စ္ဆေဟူ‌သော နာနာဘာဝမျိုးရှိ‌ကြောင်းကို ‌ပေတဝတ္ထု ပါဠိ‌တော်၊ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိ‌တော်စ‌သော ကျမ်းတို့၌ အထင်အရှားရှိသည်။
‌ဝေသာလီပြည်၌ ဘီလူးတ‌စ္ဆေတို့ ‌နှောက်ယှက်သဖြင့်၊ အာနန္ဒာမ‌ထေရ်မြတ်အား မြတ်စွာဘုရားသခင်က ရတနသုတ် ပရိတ်ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈယ်‌စေမှ ဘီလူးတ‌စ္ဆေတို့၏‌ဘေးရန် ကင်းသွားပုံကို ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ တွင်လည်းဆိုသည်။
ဝိနည်း‌တော်လာ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိ‌တော် အဒိန္နာဒါန် ဒုတိယပါရာဇိက အပိုင်းတွင် ရဟန်းတို့အား မပျက်မစီး‌သော အစိမ်းလတ်လတ်၌ ပံ့သကူ မ‌ကောက်အပ်‌ကြောင်း၊ ပညတ်‌တော်မူခဲ့သည်မှာလည်း လူ‌သေ၌ကပ်‌သော တ‌စ္ဆေကိုအ‌ကြောင်းပြု၍ ဖြစ်‌ပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
‌ရှေးသမိုင်းများ၌လည်း တိုင်းပြည်ပျက်ခါနီး‌သော်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်နတ်ရွာစံခါနီး‌သော်လည်းကောင်း တ‌စ္ဆေဘီလူးတို့ ကိုယ်ထင်ပြ‌ကြောင်းဖြင့်ဆိုကြသည်။
အ‌နောက်နိုင်ငံ စာ‌ပေများ၌လည်း တ‌စ္ဆေအ‌ကြောင်း မကြာခဏ ‌တွေ့ရှိရသည်။
တ‌စ္ဆေ၊ မှင်စာ၊ အစိမ်း၊ သရဲ၊ သဘက်၊ ဘုတ်၊ ကျတ်၊ ဥစ္စာ‌စောင့်၊ ဘီလူး၊ ရက္ခ၊ နတ်ဆိုးစသည်တို့သည် အမျိုး‌ပေါင်း များစွာရှိကုန်သည်။
သို့ရာတွင် အချို့က ‌ခြောက်လှန့်တတ်‌သော အမျိုးမှန်သမျှကို တ‌စ္ဆေဟု ‌ယေဘုယျပြု၍ ‌ခေါ်ဆိုကြသည်။
ခြိမ်း‌ခြောက်တတ်သည်ဟူ‌သော အဓိပ္ပာယ်ရသည့် တ‌ဇ္ဇေသဒ္ဒါမှ တ‌စ္ဆေဟူ‌သော အမည်ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ခြိမ်းခြောက်သည်ဟူရာ၌ ကိုယ်ထင်ပြခြင်း၊ ‌ခြောက်လှန့်ခြင်း၊ ညည်း ညူခြင်း၊ အနံ့‌ပေးခြင်း၊ ပူးဝင်ခြင်းစသည်တို့ဖြစ်သည်။
တ‌စ္ဆေ တို့သည် ကြီး‌အောင်၊ ငယ်‌အောင်၊ ဖြူ‌အောင်၊ မည်း‌အောင်၊ မြင်‌အောင်၊ ကွယ်‌ပျောက်‌အောင် ပြုနိုင်ရုံမက ‌ခွေး‌ယောင်၊ မြင်း‌ယောင်၊ အိမ်သဏ္ဌာန်၊ တိုက်သဏ္ဌာန်၊ ‌ယောက်ျားပျို အသွင်၊ မိန်းမပျိုအသွင် အ‌ထွေ‌ထွေအထူးထူးပြု၍ ပြနိုင်‌သော ကမ္မဇိဒ္ဓိတန်ခိုးရှိသဖြင့် အချို့က ယင်းတို့ကို နတ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။
တ‌စ္ဆေ‌ခြောက်သည်ဟူရာ၌ အခါခပ်သိမ်း ‌ကြောက်လန့် ‌အောင် ‌ခြောက်သည်ချည်းမဟုတ်၊ နှုတ်ဆက်လို၍ ‌ခြောက်ခြင်း၊ စား‌သောက်ချင်၍ ‌ခြောက်ခြင်း၊ သိ‌စေမြင်‌စေလို၍ ‌ခြောက်ခြင်း စသည်ဖြင့် တ‌စ္ဆေ‌ခြောက်ခြင်း ၁၂ မျိုးခန့်‌တွေ့ရသည်။
များစွာ‌သော တ‌စ္ဆေနှင့်ပတ်သက်သည့်ကျမ်းများတွင် တ‌စ္ဆေ တို့၌ ဦးထုပ်ရှိ၏။
ယင်းဦးထုပ်သည် တ‌စ္ဆေတို့၏ ခွန်အားပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆို‌လေသည်။
ဘီလူးတ‌စ္ဆေတို့သည် နှမ်းမုံ့၊ ပဲဆွမ်း၊ ငါး၊ အမဲစသည့် အစာတို့ကို ကြိုက်နှစ်သက်တတ်သည်ဖြစ်၍ အာဋာနာဋိယ သုတ်ကို ရွတ်ဖတ်အံ့‌သော ရဟန်းတို့သည် ယင်းအစာကို မစား အပ်‌ကြောင်း ဝိနယသဂင်္ဟကျမ်းတွင် ဆိုထား‌လေသည်။
တ‌စ္ဆေတို့တွင်လည်း အမျိုးမျိုးအစားစား ရှိသည်။
မိမိတို့ အာဟာရအလို့ငှာ လူတစ်ဦးတစ်‌ယောက်ကို ပူးဝင်ကာ စားရ ‌သောက်ရသောအမျိုး၊ အနံ့ခံရုံနှင့် ကိစ္စပြီး‌သောအမျိုး၊ ချက်ပြီး ‌ကြော်ပြီးကိုသာ ကြိုက်တတ်‌သောအမျိုး၊ အစိမ်းလိုက်စားမှ တင်းတိမ်‌သောအမျိုး၊ ဇရပ်အို‌ကျောင်းပျက်၌‌နေ‌သောအမျိုး၊ သုဿာန် သချုင်္ိင်း၌‌နေ‌သောအမျိုး၊ လူနားနီးနီး‌နေ‌သောအမျိုး၊ ‌တောလမ်း‌တောင်ကြား‌နေ‌သောအမျိုး၊ ဘုရားသံ တရား သံကို မကြားချင် မကြားနိုင်‌သော အစား၊ ကြားနာချင်‌သော် လည်း ကြားနာခွင့်မရသောအစား၊ ဘုရားသံတရားသံ ကြား သဖြင့် ရပ်တည်ရာမရဘဲ လွင့်စဉ်သွားရသောအစား၊ ဘုရားသံ တရားသံ ကြားနာခွင့်ကြုံခိုက် သာယာလိုက်သဖြင့် အတန်းမြင့် အဆင့်တိုးပြီး တန်ခိုးကြီး‌နေ‌သော အစားစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
တ‌စ္ဆေယုံကြည်သူတို့သည် ‌ခေါစာပစ်ခြင်း၊ စ‌လောင်းစာ ပစ်ခြင်းအမှုတို့ကိုပြု၍ မိမိတို့အား အစာအာဟာရအတွက် ပူးဝင်‌နှောင့်ယှက်ခြင်းမပြုရန် ကာကွယ်‌လေ့ရှိကြသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
ဝီလီယမ် ဂျက်ဖာဆန် ဘီလ် ကလင်တန် (၁၉၄၆ ဩဂုတ် ၁၉ ရက်မွေး) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ ၄၂ ယောက်မြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အထိ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အသက် ၄၆ နှစ် အရွယ်တွင် သမ္မတ ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် သူသည် တတိယမြောက် အငယ်ဆုံး အမေရိကန် သမ္မတဖြစ်သည်။
သူသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ အပြီးတွင် ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘေဘီဘွန်မာခေါ် စစ်အပြီးခေတ် မွေးဖွားသူများတွင် ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်သည်။
သူ၏ ဇနီး ဟီလာရီ ကလင်တန် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်မှ စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး သူတို့ နှစ်ဦးစလုံးသည် ယေးလ် ဥပဒေကျောင်းမှ ဂျူရစ် ဒေါက်တာ (J.D.) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ကြသည်။
ကိုယ့်ဂုဏ်ကိုယ်ဖော် မသူတော်ခုနစ်ပါး ဟူသည့် စကားပုံမှ လာသည်။
မိမိဂုဏ်ပုဒ်ကို ထုတ်ဖော်ဝင့်ကြွားသူသည် မသူတော်များသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုယ့်အမည်ကို ကိုယ်ဖော်ထုတ် မြည်တွန်တတ်သော တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါများကား ခုနစ်ပါးရှိသည်။
ထိုခုနစ်ပါးမှာ - တောက်တဲ့။
ဇီးကွက်။
ရွှေပြည်စိုး။
ယောက်ဖခွေးခေါ်ငှက်။
တစ်တီတူး (တီတီတွတ်)။
ဥဩငှက်။
ဘုတ်ငှက်။
တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါမှတစ်ပါး လူတို့သည် မိမိတို့၏ အမည်ဂုဏ်ပုဒ် ကို ကိုယ်တိုင်ထုတ်ဖော်ကြွားဝင့်ခြင်း၊ ကိုယ့်ဂုဏ်ကို ကိုယ်ဖော်ခြင်းတို့သည် လူတို့၏ကျင့်ဝတ် တွင် အကျုံးမဝင်၊ လူကောင်းတို့ အပြုအမှုမဟုတ်။
တိရစ္ဆာန်တို့၏အလုပ်၊ တိရစ္ဆာန်တို့၏ အမူ အကျင့်သာ ဖြစ်သည် စသည်ဖြင့် ရှုတ်ချ၍ဆိုသည်။
ထောင်လွှားတက်ကြွခြင်းမာနသဘောသို့ ရောက်သောကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ စက်ဆုပ်ကြသည်။
အမည်ကိုစွဲ၍ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း တင်စား၍ဆိုသည်။
ဂျော့ရှ်ဝေါ်လ်ကာ ဘုရှ် (၁၉၄၆ ဇူလိုင်လ ၆ရက်မွေး)သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၃ ယောက်မြောက်သမ္မတဖြစ်ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုရာထူး မတိုင်မီက သူသည် တက်ကဆပ်ပြည်နယ်၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဘုရှ်သည် ၄၁ ယောက်မြောက် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ရှ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် နှင့် ဘာဘရာဘုရှ်တို့၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ဖလော်ရီဒါ ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဟောင်း ဂျက်ဘ် ဘုရှ်၏ အစ်ကိုလည်း ဖြစ်သည်။
စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုသည်သူ၏ပထမဆုံးသက်တမ်းအပြီးရှစ်လအကြာတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဂျွန် ဖဇ်ဂရက်ဒ်ကနေဒီ (မေ ၂၉၊ ၁၉၁၇ - နိုဝင်ဘာ ၂၂၊ ၁၉၆၃) ကို များသောအားဖြင့် သူ၏ နာမည် အတိုကောက် JFK ဖြင့် ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။
သူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ ၃၅ ယောက်မြောက် သမ္မတ ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ လုပ်ကြံခံရသည့် ၁၉၆၃ ခုနှစ် အထိ သမ္မတ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း တောင်ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ ဒေသတွင် မော်တော် တော်ပီဒို သင်္ဘော ပီတီ-၁၀၉ နှင့် မော်တော် တော်ပီဒို သင်္ဘော ပီတီ-၅၉ တို့၏ ရေယာဉ်မှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးသည့်နောက်တွင် မက်ဆာချူးဆက် ၁၁ ခုမြောက် ကွန်ဂရက် ဒိစတြိတ် အတွင်းတွင် ၁၉၄၇ မှ ၁၉၅၃ အထိ ဒီမိုကရက် လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် ၁၉၅၃ မှ ၁၉၆၀ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကနေဒီသည် ဒုတိယ သမ္မတနှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် သမ္မတလောင်းဖြစ်သော ရစ်ချက် နစ်ကဆင်ကို ၁၉၆၀ သမ္မတ ရွေ:ကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
သူသည် သီအိုဒိုး ရုစဗဲ့မှ လွဲလျှင် ဒုတိယမြောက် အငယ်ဆုံး အမေရိကန် သမ္မတဖြစ်ပြီး ၂၀ ရာစု မွေးဖွားသည့် သမ္မတများတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သည်။
ကနေဒီသည် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည့် သမ္မတများတွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်ပြီး ၄၃ နှစ်တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။
ကနေဒီသည် တစ်ဦးတည်းသော ကက်သလစ် ဘာသာဝင် သမ္မတနှင့် အိုင်းရစ်ရှ်အမေရိကန် သမ္မတဖြစ်ပြီး ပူလစ်ဇာဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသော တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်ဖွားမြင်သည့် ဟီလာရီ ရော်ဒန် ကလင်တန်(Hillary Rodham Clinton)သည် အမေရိကန် သမ္မတအိုဘားမား လက်အောက်တွင် ၆၇ ဆက်မြောက် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဝန်ကြီးအဖြစ်တာဝန်မယူခင်က နယူးယောက်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု ကွန်ဂရက်အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ ဒီမိုကရက်ပါတီမှ ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။
သူ၏ ခင်ပွန်းသည်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ၄၂ ဆက်မြောက် သမ္မတဟောင်း ဘီလ် ကလင်တန်ဖြစ်ပြီး သူသည် ၁၉၉၃ မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အထိ သမ္မတကတော် အဖြစ် ရှိခဲ့သည်။
သူမကိုယ်တိုင်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ သမ္မတလောင်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ဖူးသည်။
သူသည် ရှေ့နေတဦးဖြစ်ပြီး သမ္မတကတော်အဖြစ်မှ လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်လာသူများတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သည်။
သူမတွင် မောင်ငယ်နှစ်ယောက်ရှိသည်။
ဟီလာရီကို အီလီနွိုင်းပြည်နယ်၊ ရှီကာဂိုမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ် ဝဲလ်လက်စလေကောလိပ် မိန့်ခွန်းကြောင့် တစ်နိုင်ငံလုံး ကျော်ကြားမှု ရခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုတွင် ယေးလ်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဥပဒေရေးရာနှင့် အသက်မွေးခဲ့သည်။
ကွန်ဂရက် ဥပဒေရေးရာ အဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အာကင်းဆပ် ပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဘီလ်ကလင်တန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ဟီလာရီသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အာကင်းဆပ် ကလေးသူငယ်နှင့် မိသားစု ရေးရာ အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဥပဒေရေးရာ ဝန်ဆောင်မှု ကော်ပိုရေးရှင်း၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်၌ ရို့စ်ဥပဒေရေးရာ အဖွဲ့တွင် ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ရှေ့နေ အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး ရှေ့နေစာရင်းတွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်မျှ စာရင်းသွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဘီလ်ကလင်တန် ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာပြီးနောက် အာကင်းဆပ် ပြည်နယ်၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ကတော် အဖြစ် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ် အထိ လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ အထိ လည်းကောင်း ရှိနေခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် သူမသည် အာကင်းဆပ်ပြည်နယ်၏ ပညာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများတွင် အောင်မြင်စွာ ဦးဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
သူမသည် ဝေါလ်မတ် စူပါမတ်ကတ်နှင့် အခြား ကော်ပိုရေးရှင်း အချို့၏ ဒါရိုက်တာ ဘုတ်အဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အလက်စကာပြည်နယ်သည် ဧရိယာအနေနှင့် ကြည့်မည်ဆိုလျှင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် အာတိတ် သမုဒ္ဒရာ နှင့် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ ရှိကြသည်။
ဘဲရင်း ရေလက်ကြားကို ဖြတ်ကျော်ပြီးလျှင် အနောက်ဘက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ ရှိသည်။
အလက်စကာရှိ လူဦးရေ ၆၉၈,၄၇၃ ၏ တစ်ဝက်ခန့်သည် အန်ကာရေ့ချ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသအတွင်း နေထိုင်ကြသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ အလက်စကာသည် အမေရိကန်ပြည်နယ်များတွင် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။
အလက်စကာကို ရုရှားအင်ပိုင်ယာမှ ၁၈၆၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်တွင် ဒေါ်လာ ၇.၂သန်း (ယနေ့ခေတ် ဈေးဖြင့် ၁၁၃ သန်းခန့်) ဖြင့် တစ်ဧကလျှင် ၂ဆင့်နှုန်း (၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာလျှင် ၄.၇၄ ဒေါ်လာနှုန်း) ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ အလာစကာဟု ခေါ်တွင်ခဲ့၏။
ထိုမြေသည် အုပ်ချုပ်ရေး ပြောင်းလဲမှု အဆင့်ဆင့်ကို ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် ၁၉၁၂ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်တွင် စနစ်တကျ စုစည်းထားသော နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးလျှင် ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၉ ခုမြောက် ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အလာစကာ ဆိုသည်မှာ တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားဖြစ်၍ ကြီးကျယ်သောတိုင်းပြည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။
အလာစကာ ပြည်နယ်၌ ပါဝင်သော ကျွန်းများမှာ ကိုဒိုက်ကျွန်း၊ ဗဲရင်း ပင်လယ်ထဲရှိ ကျွန်းများ၊ အလူးရှင်းကျွန်းများနှင့် ကျဉ်း မြောင်းသော ကမ်းမြောင်ဒေသနှင့် ကပ်လျက်ရှိသော ကျွန်းစု များဖြစ်၏။
ပြည်နယ်၏အကျယ် အဝန်းမှာ ၅၈၆၄၁၂ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။
ပန်ဟန်ဒယ်တောင်တန်းမှ အလူးရှင်းကျွန်းစုများအထိ ဒေသများသည် တောတောင်ထူထပ်၍ မိုးများ၏။
ပင်လယ် ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် မပူလွန်းမအေးလွန်း၊ မျှတသည့် ရာသီဥတုရှိ၍ တောင်ဆင်ခြေလျှောများတွင် သစ်တောများ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။
အလာစကာပြည်နယ် အတွင်းပိုင်း၌ ယူးကွန်းမြစ်သည် အရှေ့ဘက်မှ ဖြတ်၍ ဗဲရင်းပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်၏။
ဤအတွင်းပိုင်း၏ မြောက်နှင့်တောင် နယ်နမိတ်တွင် တောင်တန်းကြီးများရှိ၍ အထူးသဖြင့် စိမ်းလန်းစိုပြေသော သစ်တောများဖြင့် ဖုံးအုပ်နေ၏။
ဗဲရင်းပင်လယ်ဘက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော ကမ်းမြောင်ဒေသနှင့် အာတိတ်ပင်လယ် ကမ်းခြေတစ်လျှောက်ရှိ လွင်ပြင်အရပ်များ၌ကား မိုးမခပင် များမှအပ အခြားသစ်ပင်များ မပေါက်ရောက်ကြချေ။
မြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသော တောင်တန်းများသည် တောင်ပိုင်းရှိ တောင်တန်းများလောက် မမြင့်ချေ။
အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ မက်ကင် တောင်ဖြစ်၍ ပေပေါင်း ၂ဝ၄၆၄ မြင့်လေသည်။
ဤဒေသရှိ ရေခဲပြင်ကြီးများသည် အချို့နေရာများ၌ အက်ကွဲနေသဖြင့် ခရီးသွား လမ်းကြောင်းများအဖြစ် အသုံးပြုရ၏။
အလာစကာပြည် နယ်၌ စိမ့်စမ်းချောင်းမြောင်းတို့ ပေါများ၍ ရေစီးသန်သော ချောင်းများ၏ ကမ်းတစ်ဖက်တစ်ဖျက်တွင် မြင့်မားသော ထင်းရှူးပင်များကို တွေ့နိုင်၏။
ထင်းရှူးပင်ကြီးများမှာ မားမား မတ်မတ် အကိုင်းချင်းယှက်ကာ ချောင်းများကို အုပ်မိုးလျက်ရှိ ကြ၏။
ဤ ထင်းရှူးတောများနှင့် ရေစီးသန်သောချောင်းများ သည် အလာစကာပြည်နယ်ကို တစ်နေ့သောအခါ အမေရိကန် နိုင်ငံအတွက် အလွန်အဖိုးတန်သော စက္ကူများထွက်ရာဒေသ အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ ရေအားဖြင့် ရရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ် အားပေးရုံကြီးများ တည်ရှိသည့် နေရာအဖြစ်သို့လည်းကောင်း ရောက်ရှိအောင် ပို့ဆောင်ကြပေလိမ့်မည်။
ချိုင့်ဝှမ်းများရှိရာ အရပ်၌ကား မြေဩဇာကောင်းမွန်သောကြောင့် အသီးအနှံတို့ များစွာသန်စွမ်း၏။
အထူးသဖြင့် မုန်လာဥနီနှင့် ဂေါ်ဘီထုပ်ကြီး များသည် အံ့ဩလောက်အောင် ကြီးမား ထွားကြိုင်းကြလေ သည်။
သစ်တောကြီးများရှိ တိရစ္ဆာန်များသည် သားမွေး ကုန်ကူး သူများအတွက် အဖိုးတန်၍ အက်စကီမိုး လူမျိုးများ အဖို့လည်း အဝတ်တန်ဆာအလို့ငှါ များစွာ အသုံးဝင်လေသည်။
ဒရယ် ချိုပြားကြီးများ၊ သိုးရိုင်းဖြူများ၊ ဝက်ဝံညို၊ ဝက်ဝံမည်းများ၊ ပိုလာဗဲယားခေါ် ဝက်ဝံဖြူများ၊ ကဲရီဗူးခေါ် ရေခဲသမင်များ၊ တောဆိတ်ရိုင်းများ၊ ဝံပုလွေများ၊ မြောက်အမေရိကလွင်ပြင် ဝံပုလွေများနှင့် မြေခွေးအမျိုးမျိုးစသော တိရစ္ဆာန်များကား ပေါ များလှ၏။
တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်တတ် သော ငှက်များသည် နွေဦးပေါက်အချိန်တွင် အလာစကာ ပြည် နယ်သို့ အစုလိုက်လာရောက်ကြပြီးလျှင် အသိုက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ကာ နေထိုင်တတ်ကြ၏။
အချို့သော ငှက်ကလေး များမှာ ဆီးနှင်းများ အလွန်ကျဆင်းသောအခါတွင် သူတို့၏ မူလအရောင်များ ပျောက်၍ တစ်ကိုယ်လုံး ဆွတ်ဆွတ်ဖြူနေ တော့၏။
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုက်ဗီးရီးယားပြည်မှ တန်ဒြာ သမင်များကို အလာစကာပြည်နယ်သို့ ယူဆောင်လာ၍ မျိုးစပ် မွေးမြူခဲ့ကြရာ ယခုအခါ ကောင်ရေတစ်သန်းနီးပါး ခန့်ပင် ရှိ နေပေပြီ။
ထို့အပြင် သားရေလုပ်ငန်း သားမွေးလုပ်ငန်းများ အတွက် အထူးအသုံးဝင်မည့် သားကောင်များကိုလည်း ဂရုစိုက် ကာ မွေးမြူလာခဲ့ကြရာ ပြည်နယ်၏ စီးပွားရေးအခြေအနေမှာ အတော်ပင် တိုးတက် လာခဲ့လေသည်။
အလာစကာပြည်နယ်ကို ရုရှတို့လက်မှ ဝယ်စအခါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရအား အချို့က အပြစ်တင်ကြ ၏။
သို့ရာတွင် အမေရိကန်လက်အောက်သို့ ရောက်သွား၍ မကြာမြင့်မီပင် ထိုနယ်တွင် အဖိုးတန်သော တွင်းထွက်ရတနာ များကို တွေ့ရှိကြလေရာ ပြည်နယ်၏တန်ဖိုးမှာ အဆမတန် တိုးတက်လာခဲ့ပေသည်။
ရွှေတစ်ခုတည်း၏ တန်ဖိုးသည်ပင် ထိုပြည်နယ်၏ ဝယ်ရင်းဈေးထက် အဆ ငါးဆယ်ကျော်နေ လေပြီ။
မကြာသေးမီက ထွက်သမျှသော ကြေးနီ၏တန်ဖိုးမှာ လည်း ရွှေ၏တန်ဖိုးကိုပင် ကျော်လွန်သွားခဲ့၏။
ရေနံ၊ ကျောက်မီးသွေးစသော မြေအောက်ရတနာများကိုလည်း နောက် ထပ် တူးဖော်တွေ့ရှိပြန်ရာ အလာစကာ ပြည်နယ်၏တန်ဖိုးမှာ အဆုံးအစမရှိ တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။
ဓာတ်သတ္တုများထဲမှ လည်း ငွေ၊ ခဲ၊ သံဖြူ၊ ကျောက်သလင်း၊ ခနောက်စိမ်း၊ ပလက် တီနမ် စသည်တို့ကို အများအပြားပင် တွေ့ရှိကြလေသည်။
အလာစကာပြည်နယ်၏ ကျောက်တောင်ထူထပ်သော နေရာ များမှမူ စကျင်ကျောက်နှင့်ထုံးကျောက်များကို တူးဖော်ရရှိကြ ၏။
တွေ့ရှိခဲ့သော ရတနာများအနက် ရွှေနှင့်ကြေးနီသည် အများဆုံး ထွက်၏။
ထိုရတနာနှစ်ခုကြောင့်ပင် ယခင်တိမ်မြုပ် နေခဲ့သောပြည်နယ်သည် ကျော်စောထင်ရှားလာလေသည်။
သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌ အလာစကာပြည်နယ်သည် ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းထက် တံငါလုပ်ငန်းကြောင့် ပိုမိုထင်ရှားကာ အရေးပါလာ၏။
ဆူဖြိုးသော ဆာမန်ငါး၊ အသားများသည့် ပင်လယ်ဖျံကြီးများတို့သည် အလာစကာနယ်ရှိ ရေခဲမြစ်ကြီးများ ထဲ၌ လူးလာဆန်ခတ် သွားလာကျက်စားကြ၏။
ဆာမန်ငါး ကြီးများကို ဥချရန်တက်အလာတွင် ပိုက်ကြီးများချကာ ဖမ်းယူ ကြသည်။
တံငါများ ဖမ်းမိသောငါးများတွင် ဆာမန်ငါးများ သည် သုံးပုံလေးပုံခန့်ပါ၏။
၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင်ကား ငါးများကို စည်သွတ်ရောင်းချသောလုပ်ငန်းကို စတင် တည်ထောင်ကြ၏။
ငါးကြီးဆီထုတ်၍ရသော ကော့ငါး၊ ဟဲလဗတ်ငါး၊ ဝေလငါးနှင့် ဟဲရင်းငါးတို့ကိုလည်း အမြောက်အမြား ရရှိ၏။
ထိုသို့ အဖိုးတန်ငါးများ ပေါများကျက်စားသည့် ဒေသဖြစ်သဖြင့် တံငါ လုပ်ငန်းမှာ တစ်နေ့တခြား တိုးတက်ကြီးမားလာ၏။
ပရီဗီလော့ ကျွန်း၌မူ ပင်လယ်ဖျံများဖမ်းခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းဖြစ်၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ ထွက်သောပင်လယ်ဖျံ သားမွေး များအနက် ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဤကျွန်းမှ ဖြစ်လေသည်။
ရှေးအခါက ရေခဲပြင်များသာရှိသော အလာစကာပြည်နယ် သည် ယခုအခါ သစ်လုပ်ငန်း၊ သတ္တုတွင်း တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်း၊ တံငါလုပ်ငန်း၊ သားမွေးလုပ်ငန်း စသော ဝင်ငွေ ကောင်းသည့်လုပ်ငန်းအဝဝနှင့် ပြည့်စုံကြွယ်ဝလျက်ရှိသော ကြောင့် အတိုင်းတိုင်းအပြည်ပြည်မှ ကုန်သည်များသည် အလာစကာပြည်နယ်သို့ လာရောက်ကာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ကြ ၏။
သဘာဝအလျောက် လှပစွာ ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်နေသော တောတောင်မြစ်ချောင်း စိမ့်စမ်းအိုင်များနှင့် ရေခဲပြင်ကျယ် စသည့် ရှုခင်းတို့ကလည်း ခရီးသည် လူမျိုးစုံတို့အား တစ်ခါ တစ်ခေါက် လာရောက်လည်ပတ်ချင်အောင် ဖန်တီးနေပေသည်။
ပကတိအတိုင်း အရိုင်းသက်သက် ဆန်းပြားထူးထွေသည့် သယံဇာတပစ္စည်းများကလည်း သိပ္ပံပညာသည်များအား ညိ|ု့ဓာတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ဆွဲဆောင်လျက် ရှိတော့သည်။
လူများ သာမက သားငါးတိရစ္ဆာန် ကျေးငှက်များပင် နေချင့်စဖွယ် အလာစကာပြည်နယ်သည် ရေခဲမြစ်များ၊ တောင်စောင်းကြီးများ၊ တောင်ကမ်းပါးကြီးများအပြင် ပြာမှုန်မှုန် မင်းလွင်အောက်တွင် စိမ်းဖျော့ဖျော့အသွေး ဆောင်နေရာ စည်ကားစိုပြေသော သစ် တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခြုံလျက် ရှိတော့၏။
ဗဲရင်းပင်လယ်တွင်း ရှိ ပရီဗီလော့ကျွန်းစု အပါအဝင် ကျောက်ထူထပ်သော ကျွန်း ငယ်ငါးခုသည်ကား ထောင်ပေါင်းများစွာသော ပင်လယ်ဖျံများ ကျက်စားရာ ဒေသဖြစ်သည်။
နွေဦးပေါက်ရာသီတွင် ထိုဖျံများ သည် ကျောက်တုံးထူထပ်သော ဤကမ်းခြေသို့ လာရောက်ကာ သားပေါက်ကြလေသည်။
အလာစကာပြည်နယ်၏ ထွက်ကုန်များမှာ ငါးအမျိုးမျိုး၊ ရွှေ၊ ကြေးနီ၊ ငွေ၊ သားမွေး၊ သံ၊ သံမဏိ၊ စက်ကိရိယာ တန်ဆာများ၊ ရေနံ၊ နွားနို့ထွက်ပစ္စည်းများ စသည်တို့ ဖြစ်၏။
အလာစကာပြည်နယ်သည် ကမ္ဘာ့အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများ၊ အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါနိုင်ငံတို့နှင့် ကူးသန်းဆက်သွယ်ရာ လမ်းခရီးတွင် ကျရောက်နေသည်။
အလာစကာပြည်နယ်တွင် မီးရထားလမ်းများ ဖောက်လုပ်ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် များသောအားဖြင့် လေကြောင်းဖြင့်သာ ခရီးသွားလာခြင်း ပြုကြ ၏။
အလာစကာပြည်နယ်တွင် အမြဲတမ်း အခြေစိုက်နေသော လူများအပြင် သတ္တုတွင်းများ၊ မီးရထားလမ်းနှင့် စည်သွတ် လုပ်ငန်းများ၌ အလုပ်လုပ်ရန် ယာယီလာရောက်ကြသော လူပေါင်းလည်း ၂ဝဝဝဝ ခန့်ရှိလေသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် လူဖြူတို့၏ ကျောင်းပေါင်း ၁၂၉ ကျောင်း ရှိ၍၊ ကျောင်းသားပေါင်း ၆၁၈၅၃ ခန့်ရှိ၏။
တိုင်းရင်းသား ကျောင်းမှာ ၁၁၉ ကျောင်း ရှိလေသည်။
တစ်ပြည်လုံးရှိ မီးရထားလမ်းကို ဆန့်တန်းလိုက်သော် အရှည်မိုင် ၈၁၆ မိုင် မျှသာရှိသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်၏။
ဤအချက်ကို ထောက်ခြင်း အားဖြင့် အလာစကာပြည်နယ်၌ ကုန်းကြောင်းခရီးကို များစွာ အသုံးမပြုကြောင်း ထင်ရှားသည်။
အလာစကာပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဂျူးနိုးဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၃၃၃၈ (၁၉၇ဝ) ခန့် ရှိသည်။
ယင်းပြည်နယ်တွင် ရွှေတွင်း များ တွေ့စကမူ လူဦးရေ ၈ဝဝဝ ခန့်ပင် ရှိလေသည်။
ပြည် နယ်အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးမြို့မှာ လူဦးရေ ၄၆၁၃၇(၁၉၇ဝ) နေထိုင်လျက် ရှိသော အင်ခါရိတ်မြို့ဖြစ်၏။
ဒုတိယ အကြီးဆုံး မြို့မှာ ဖဲယာဗင့်ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၄၃၃၆ (၁၉၇ဝ) ရှိသည်။
ထိုမြို့တွင် စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံတစ်ခုနှင့် သတ္တုတွင်း တူးဖော်ရေး အတတ်သင်ကျောင်း ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) လူမှုစာရင်းအင်း ၂၀၂၀-ခုနှစ်တွင် အလက်စကာပြည်နယ်၏ ခန့်မှန်းခြေလူဦးရေမှာ ၇၃၄,၀၀၂ ဦး ဖြစ်သည်။
ဤပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သော လူဦးရေအနက် ထက်ဝက်ကျော်မှာ လူဖြူမျိုး ဖြစ်သည်။
ယခု‌ခေတ်သည် မိုက်ခရို အီလက်ထရွန်းနစ်‌ခေတ် ဖြစ်သည်။
မိုက်ခရိုအီလက် ထရွန်းနစ် ဆိုသည်မှာ မိုနိုလစ်သစ် အင်တီဂရိတ်တက် ဆာကစ်များ (monolithic integrated circuits)၊ အလွှာထူ ဟိုက်ဗရစ် ဆာကစ်များ (thick-film hybrid circuits)နှင့် အလွှာပါး ဟိုက်ဗရစ် ဆာကစ်မျာ;(thin-film hybrid circuits) များ၏ ဒီဇိုင်းဆွဲခြင်း၊ တည်‌ဆောက်ခြင်းနှင့် အသုံးပြုခြင်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်‌သော ဘာသာရပ်ကို ‌ခေါ်သည်။
မိုက်ခရိုအီလက်ထရွန်းနစ် ဘာသာရပ်သည် တစ်ဟုန်ထိုး တိုးတက်လျက် ရှိ‌နေသည်အမျှ အင်တီဂရိတ် တက်ဆာကစ် များ၏ အရွယ်အစားသည် ‌သေးငယ်လာပြီး စရိတ်လည်း သက်သာလာသည်။
အင်တီဂရိတ် တက်ဆာကစ်များ တိုးတက် ‌ကောင်းမွန်လာ‌စေရန် တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများကို ‌သေးငယ် နိုင်သမျှ ‌သေးငယ်‌အောင် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
ဆီလီကွန် ချစ် (chip)တစ်ခု‌ပေါ်တွင် တင်ထားနိုင်‌သော ထရန်စစ္စတာ၊ ဒိုင်အုတ်၊ လျှပ်ခံနှင့် လျှပ်သိုစသည့် ဆာကစ်အဲလိမင့်(circuit element) အ‌ရေအတွက်သည် အလွန်အမင်း တိုးတက်လျက် ရှိ‌နေသည်။
ချစ်တစ်ခုအ‌ပေါ်တွင် အဲလိမင့် ၆ဝခန့် တင်ထား ‌သော အ‌သေးစား အင်တီဂ‌ရေးရှင်း (small-scale integration)၊ အဲလိမင့်‌ပေါင်း ၂၀၀ မှ ၃၀၀ အထိ တင်ထား‌သော အလတ်စားအင်တီဂ‌ရေးရှင်း (medium-scale integration)နှင့် အဲလိမင့် ၁၀၀၀ ‌ကျော် တင်ထား‌သော အကြီးစား အင်တီဂ‌ရေးရှင်း (large-scale integration)များမှ တဆင့် အဲလိမင့် ၁၀၀၀၀ နှင့် အထက်ကို တင်ထား‌သော အလွန်ကြီး‌သော အင်တီဂ‌ရေးရှင်း (very-large-scale intergration)များအထိ လျင်မြန်စွာ တိုးတက် ‌ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ထိုထက်မက‌သော အဲလိမင့်ကို တင်ထား နိုင်သည် အလွန့်အလွန် အကြီးစား အင်တီဂ‌ရေးရှင်း (ultra- Large-scale intergration)ခေတ်သည် မ‌ဝေးလှ‌တော့ဟုပင် ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
မိုနိုလစ်သစ် အင်တီဂရိတ်တက် ဆာကစ် နည်းပညာသည် တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းဖြစ်‌သော ဆီလီကွန်‌ပေါ်တွင် လုံးလုံး လျားလျား မှီခို‌နေသည်။
ဆီလီကွန်ပုံ‌ဆောင်ခဲကို ‌ချော့ကရား စကီးနည်း (Czochralski method) ဖြင့် ထုတ်လုပ်‌လေ့ ရှိကြ သည်။
၁၄၀၀၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ အပူချိန်မြှင့်ထား‌သော အရည်‌ပျော် ဆီလီကွန်မျက်နှာပြင်‌ပေါ်တွင် ခဲတံအရွယ်ရှိ ပုံ‌ဆောင်ခဲအ‌စေ့ကို နှစ်ပြီး အထက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဆွဲတင်ယူသည်။
ဆီလီကွန်ပုံ‌ဆောင်ခဲကို ကူးသန်းဇုန်နည်း (float-zone method) ဖြင့်လည်း ထုတ်လုပ်ကြသည်။
ဆီလီကွန်ကို ကြိမ်နှုန်းမြင့်လှိုင်းဖြင့် အပိုင်းအခြားအလိုက် အပူ‌ပေးရင်း အရည်‌ပျော်သည့် ဆီလီကွန်ကို ပုံ‌ဆောင်ခဲ ဖြစ်လာ‌အောင် ပြုလုပ်သည့်နည်းပင်ဖြစ်သည်။
ရရှိလာသည့် ဆီလီကွန်အတုံးမှာ အချင်း ၁၀ စင်တီမီတာမှ ၁၅ စင်တီမီတာ၊ အလျား ၁ ဒသမ ၅ မီတာမှ ၂ မီတာ ရှိသည်။
ယင်းကို အထူ ဝ ဒသမ ၃ မှ ဝ ဒသမ ၄ မီလီမီတာရှိ ‌ဝေဖာ (wafer)များ ရရှိ‌အောင် ခွဲစိတ်ယူသည်။
ယင်း‌ဝေဖာ‌ပေါ်တွင် အင်တီဂရိတ်တက်ဆာကစ်များကို တည်‌ဆောက်ယူသည်။
အင်တီဂရိတ်တက်ဆာကစ်တစ်ခုသည် အလျားနှင့်အနံ ၁ဒသမ ၅ မီလီမီတာခန့်စီရှိ‌သော ‌လေး‌ထောင့် အရွယ်ရှိ ဆီလီကွန်ချစ် (chip)တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အချင်း ၁၀ စင်တီ မီတာမှ ၁၅ စင်တီမီတာရှိ ဆီလီကွန် ‌ဝေဖာတစ်ခုမှ အင်တီ ဂရိတ်တက် ဆာကစ်‌ပေါင်း ဆီလီကွန်‌ဝေဖာတစ်ခုမှ အင်တီ ဂရိတ်တက် ဆာကစ်‌ပေါင်း တစ်‌သောင်းခန့်ကို တစ်ကြိမ်တည်း တည်‌ဆောက်ယူနိုင်သည်။
ဤမျှ‌သေးငယ်‌သော ချစ်တစ်ခုထဲတွင် ထရန်စစ္စတာစသည့် အဲလိမင့်များကို ‌သောင်းချီပြီး တင်ထားနိုင်ရန် စီမံရသည်မှာ လွယ်ကူသည့်အလုပ် မဟုတ်‌ပေ။
ဆားကစ်ပတ်လမ်းတို့၏ လိုင်းအကျယ်မှာ ဝ ဒသမ ၅ မိုက် ခရွန်အထိ ကျဉ်း‌မြောင်းသွားနိုင်မည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ‌မျှော်မှန်းထားကြသည်။
(တစ်မိုက်ခရွန်သည် တစ်စင်တီမီတာ၏ တစ်‌သောင်းပုံ တစ်ပုံရှိသည်။
) ထို့အတွက် ယခုအချိန်အခါတွင် ကွန်ပျူတာ အ‌ထောက်အကူယူသည့် ဒီဇိုင်းစနစ် (computer-aided design system)ဖြင့် အင်တီဂရိတ်တက် ဆာကစ်များကို ထုတ်လုပ်‌နေကြသည်။
ကွန်ပျူတာ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်‌သော အင်တီဂရိတ်တက်ဆားကစ်ကို ကွန်ပျူတာက စီမံခန့်ခွဲသည့် ‌ခေတ်ဟု ‌ခေါ်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
ဆီလီကွန် ‌ဝေဖာ‌ပေါ်၌ တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများကို ဖန်တီးယူပြီး အချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်၍ အင်တီဂရိတ်တက်ဆားကစ်ကို တည်‌ဆောက်ယူသည်။
ဆီလီကွန်ဖြင့်ပြီး‌သော ‌ဝေဖာ၏ တစ် ‌နေရာ၌ မီးစုန်း၊ သို့မဟုတ် ဗိုရွန်ဒြပ်စင်အချို့ကို အပူချိန်တစ်ခု ၌ စိမ့်ဝင်‌စေသည်။
ထို့ပြင် အလူမီနီယမ်သတ္တုကို အလွှာပါး တင်ပြီး လိုအပ်‌သော ဆက်သွယ်မှုများကို ပြုလုပ်ရသည်။
အင်တီဂရိတ်တက် ဆာကစ်တစ်ခုကို တည်‌ဆောက်ရန် ‌ဝေဖာကို ပြုပြင်ရာ၌ ဖိုတိုလစ်သိုဂရပ်ဖီနှင့် ဖိုတို အက်ချင်း နည်းပညာများကို အသုံးပြုရသည်။
မျိုးကွဲဒြပ်စင် အချို့ကို စိမ့်ဝင်‌စေပြီး အလူမီနီယမ်ကို အလွှာပါးတင်မည့် ဆီလကွန် ‌ဝေဖာ၏ တစ်စိတ်တစ်‌ဒေသကို ခရမ်းလွန်အလင်းဖြင့်ထိုးပြီး ပြုပြင်‌ပြောင်းလဲ‌စေ‌သော လုပ်ငန်းကို ဖိုတိုလစ်သိုဂရပ်ဖီ(photolithography)ဟု‌ ခေါ်သည်။
ဖိုတိုလစ်သိုဂရပ်ဖီ နည်းပညာထက် ပိုမို၍ အစွမ်းထက်‌သော အီလက်ထရွန်းနစ် လစ်သိုဂရပ်ဖီ(electron beam lithography)နှင့် အိပ်က်စ် ‌ရောင်ခြည် လစ်သိုဂရပ်ဖီ(X-ray lithography) တို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။
အီလက်ထရွန်တန်း လစ်သိုဂရပ်ဖီ နည်း ပညာကို အသုံးပြုလျှင် အင်တီဂရိတ်တက်ဆာကစ်အဆင့် (pattern)ကို ဆင့်ပွားကူး‌ပေး နိုင်သည့်အဖုံး (mask)ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ထိုအဖုံးကို အသုံးပြု၍ အိပ်က်စ်‌ရောင်ခြည်၊ သို့မဟုတ် ခရမ်းလွန် ‌ရောင်ခြည်ဖြင့် ‌ဝေဖာ‌ပေါ်တွင် ဆာကစ် အဆင်များကို ‌ဖော်ယူနိုင်သည်။
အီလက်ထရွန်တန်းကိ ဝ ဒသမ ၅ မိုက်ခရွန်အရွယ်ရှိ အစက်တစ်စက်ဖြစ်‌အောင် စုဆုံစေပြီး ဆီလီကွန်မျက်နှာပြင်‌ပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အဆင်များ ‌ဖော်ယူနိုင်သည့် နည်းများလည်း ရှိသည်။
ဖိုတိုအက်ချင်းနည်းပညာ (photoetching)မှာ အဆိုပါ ဆီလီကွန်‌ဝေဖာ‌ပေါ်၌ ဖိုတိုရီဇစ်(photoresist)ကို ဖုံးအုပ်ကာ အလင်း‌ရောင်ဖြင့် ဓာတ်ပြု‌စေပြီး ဆာကစ်အဆင်များကို လိုအပ်သလို ပုံ‌ဖော်ယူ‌သောလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ လျှပ်ထုတ်မှု (discharge)ကို အ‌ခြေပြုထား‌သော ပလာစမာ အက်ချင်း (plasma etching) နည်းပညာကိုလည်း အသုံးပြု‌နေ ကြသည်။
အင်တီဂရိတ်တက် ဆာကစ်တခု ဖြစ်လာသည်အထိ လစ်သိုဂရပ်ဖီနှင့်အက်ချင်းလုပ်ငန်းကို ‌ခြောက်ကြိမ်မှ ၁၀ ကြိမ် အထိ အဖန်တလဲလဲ ပြုလုပ်ကြရသည်။
အင်တီဂရိတ်တက်ဆာကစ်တခုကို ပါဝင်‌သော ထရန်စစ္စတာ တည်‌ဆောက်ပုံ၊ အသုံးချပုံ၊ အသုံးပြုထား‌သော ပစ္စည်းတို့ကို လိုက်၍ အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သည်။
ထရန်စစ္စတာ တည် ‌ဆောက်ပုံအရ ခွဲခြားမည် ဆိုလျှင် သတ္တု-အောက်ဆိုဒ်-တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူး (metal- oxide-semiconductor) အမျိုး အစားနှင့် ဒွိပိုလာ (bipolar)အမျိုးအစားဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင် သည်။
MOS အမျိုးအစားတွင် NMOS နှင့် CMOS ဟူ၍ နှစ်မျိုး ထပ်ခွဲခြားနိုင်‌သေးသည်။
NMOS အမျိုးအစားသည် ညှပ်သိပ်မှု ပို‌ကောင်းသဖြင့် DRAM (dynamic random access memory ) အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
DRAM သည် ထရန်စစ္စတာ တစ်လုံးတည်းဖြင့် အချက်အလက်တစ်ခုကို သို‌လှောင်‌ပေးသဖြင့် အချက်အလက်ကို ဖတ်‌ပေးရင်း ‌ရေး‌ပေး နိုင်သည်။
NMOS အမျိုးအစားနှင့်စာလျှင် CMOS အမျိုးအစား သည် တုံ့ပြန်မှု ‌နှေး‌ကွေးပြီး စွမ်းအားဖြုန်းတီးမှု အလွန်နည်းသဖြင့် ဓာတ်ခဲကို ကြာရှည်အသုံးပြုနိုင်‌သော လက်ပတ်နာရီ ကဲ့သို့‌သော ကုန်ပစ္စည်းများတွင် အသုံးပြုလျက် ရှိ၏။
ဒွိပိုလာ အမျိုးအစား အင်တီဂရိတ်တက်ဆာကစ်မှာ စွမ်းအားဖြုန်းတီးမှု ကြီး‌သော်လည်း တုံ့ပြန်မှု အလွန်လျင်မြန်သည်။
ထို့အတွက် အလွန်လျင်မြန်စွာ တွက်ချက်နိုင်‌သော ကွန်ပျူတာများတွင် အသုံးပြုကြသည်။