kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လေကြောင်းလိုင်းများ လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ် လမ်းကြောင်းမြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း စစ်တွေ၊ သံတွဲ၊ ရန်ကုန် ပြည်တွင်းခရီးစဉ် ယခင်က Air Mandalay နှင့် Yangon Airways တို့ ပြေးဆွဲခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခု အခါ မြန်မာ့လေကြောင်း တစ်ခု သာပြေးဆွဲလျက် ရှိသည်။
ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ ပြဇာတ်ရုံ သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ နယူးဆောက်ဝေးပြည်နယ် ဆစ်ဒနီမြို့ ရှိ ဖျော်ဖြေရာ နေရာ အများအပြားရှိသော ဇာတ်ရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထို အဆောက်အဦးသည် ၂၀ရာစု၏ အကျော်ကြားဆုံးနှင့် ထူးခြားမှု အရှိဆုံး အဆောက်အဦး စာရင်းတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဒတ်ချ်လူမျိုး ဗိသုကာပညာရှင် ဂျွန်အတ်ဇွန်မှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ပြီး ထိုအဆောက်အဦးကို ၁၉၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်တွင် တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ဒီဇိုင်းပြိုင်ပွဲတွင် အတ်ဇွန် အား အနိုင်ရသူ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီးနောက် ထိုအကြံအစည်အား တဖြည်းဖြည်း အကောင်အထည် ဖော်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဂျိုးဆက်ဖ် ကာဟေး ဦးဆောင်သော နယူးဆောက်ဝေး အစိုးရမှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး အတ်ဇွန်းမှ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် ဦးစီးညွှန်ကြားခဲ့သည်။
အတ်ဇွန်၏ ဒီဇိုင်းအတိုင်း ဆောက်လုပ်ရန် အတွက် အစိုးရ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ကုန်ကျငွေနှင့် တည်ဆောက်ချိန် မှန်းချက်ထက် ပိုသွားခြင်း နှင့် ဗိသုကာ နုတ်ထွက်သွားခြင်း အစရှိသော နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ်အပျက်များကြောင့် စနိုးစနောင့် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ကျိုက်မရောမြို့သည် မွန်ပြည်နယ် မော်လမြိုင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သော ကျိုက်မရောမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
မွန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်၏ မော်လမြိုင်မြို့အရှေ့တောင်ဘက် အတ္တရံမြစ်ကမ်းနဖူးပေါ်၌ တည်ရှိ၍ မော်တော်ကားလမ်းအတိုင်း (၁၅)မိုင် ကွာဝေးသည်။
ကျိုက်မရောမြို့ကို အတ္ထရံမြစ်ကြောင်းမှလည်း လှေသင်္ဘောများဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။
ကျိုက်မရောမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကော့ကရိတ်မြို့နယ်နှင့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မုဒုံမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် မော်လမြိုင်နယ်နှင့် ဘားအံမြို့နယ်တို့ ရှိကြသည်။
thumb|ထိုင်တော်မူ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်၊ ကျိုက်မရော ကျိုက်မရောကို မွန်ဘာသာအားဖြင့်၊ ကျော်မရဟ်ဟု ရေး၏။
အဓိပ္ပာယ်မှာ ထင်ရှားသော ဘုရားရှိသည့်မြို့ ဖြစ်၏။
ထိုထင်ရှားသော ဘုရားကား ကျိုက်မရောမြို့ရှိ ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကြီး ဖြစ်ပြီး၊ ဆုတောင်းဝတ်ကျောင်းတော်ကြီးကို မွန်ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုက သက္ကရာဇ် ၈၁၇ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ် လပြည့်နေ့တွင် တည်ထားခဲ့သည်။
ဝတ်ကျောင်းအတွင်းရှိ ရုပ်ပွားတော်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အခြားသော ဆင်းတုတော်များနှင့်မတူဘဲ တစ်မူထူးခြားပေသည်။
ထိုဝတ်ကျောင်းတော်၏ အဝင်ဝလက်ဝဲဘက်၌ မွန်ကျောက်စာ တစ်ချပ်ရှိသည်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သင်္ကြန်နှစ်ကူးအခါတွင် ရေသဘင် ပွဲတော်နှင့် ကျိုက်မရောမြို့ ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားပွဲတော်ကို တပြိုင်တည်း ကျင်းပလေ့ရှိ၍ အလွန်စည်ကားလှပေသည်။
မြို့ပေါ်တွင် ရဲဌာန၊ စာပို့တိုက်၊ ဝတ်ကျောင်း၊ ငွေတိုက်၊ အထက်တန်းကျောင်း၊ မြေစာရင်းရုံး၊ သစ်တောဌာနနှင့် ဆေးရုံတို့ ရှိသည်။
ကျိုက်မရောမြို့နှင့် (၂၄)မိုင်ခန့်ကွာသော အတ္တရံမြစ်ကမ်း နဖူးတွင် ရေပူကျေးရွာရှိသည်။
ရေပူကန်များရှိ၍ ရေပူကျေးရွာဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်၏။
ထို့အပြင် ထုံးဖုတ်သော ထုံးကျောက်တောင်ကြီး ၁၅ လုံးခန့် ရှိသည်။
သို့ရာတွင် ကျိုက်မရောမြို့မ ပတ်ဝန်းကျင်၌သာ ထုံးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြ၍ အခြားကျေးရွာများတွင် မလုပ်ကိုင်ကြချေ။
ထုံးများကို မော်လမြိုင်မြို့မှ တစ်ဆင့်ပို့ ထုတ်ရောင်းချလေ့ရှိသည်။
ကျိုက်မရောမြို့နယ် ကျေးရွာများတွင် လှည်းဘီးအမြောက်အမြား ပြုလုပ်ကြသည်။
ရက်ကန်းလုပ်ငန်း အနည်းငယ်လည်း ရှိသည်။
ကျိုက်မရောမြို့နယ်တွင် ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း (၃၅)စု ပါဝင်၍ အကျယ်အဝန်းမှာ ဧက ၂၃⁠၃ဝ⁠ဝ ကျော် ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၉၅,၇၇၀ ခန့် ရှိ၍၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ ကရင်၊ ရှမ်း၊ တောင်သူ၊ တရုတ်၊ ကုလား၊ လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။
မွန်အမျိုးသားများမှာ လူများစု ဖြစ်သည်။
ကျိုက်မရောမြို့နယ်မှာ တောတောင်ထူထပ်၍ ကော်ဖတ်ခြံ အမြောက်အမြားရှိသည်။
လယ်ယာကိုင်းကျွန်း လုပ်ကိုင်မှုမှာ အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
ထိုနယ်မှာ မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသည့်ပြင် မကြာခဏ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ခံရသဖြင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းများ မဖွံ့ဖြိုးချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:မွန်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ။
ကသာမြို့ ကသာမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ဆောင်းရွက်နေသော ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
သင်္ဘောဆိပ်မြို့အဖြစ် အရေးပါသည့်အပြင် လမ်း၊ မီးရထားနှင့် လေယာဉ်ကြောင်းများလည်း တွေ့နိုင်သည့် လမ်းဆုံမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ကွင်းတစ်ခုရှိသော်လည်း ပုံမှန် အချိန်ဇယားအရ လေယာဉ်များ မစီးဆင်းသေးပါ။
သမိုင်းနောက်ခံ ရှေးခေတ်က ကသာကို “ကမ်းသာ” ဟု လူသိခဲ့ကြပြီး ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် “ကပ်ဆာ” ဟုလည်း ခေါ်သည်။
သမိုင်းအရ “မိုင်းသာဈေးမြို့” ဟူ၍ အဓိပ္ပါယ်ရပြီး ကဒူးရာဇဝင်တွင် “ကဆာ (ကျားမြို့)” ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
တည်နေရာနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်မှု ကသာမြို့သည် မန္တလေးမြို့၏ မြောက်ဘက် ၁၂ နာရီအကွာတွင် ရှိပြီး မီးရထားဖြင့် သွားရနိုင်သည်။
အနောက်ဘက်ရှိ မီးရထားလမ်းဆုံမြို့နယ် နဘားမှ သွားရခြင်းဖြင့် မြို့တွင် လမ်းကြောင်း အဆင်ပြေစွာ ရောက်နိုင်သည်။
နဘားမှ ကသာသို့ အရှေ့ဘက်သို့ သွားသည့် မီးရထားလမ်းခွဲလည်း ရှိသည်။
သင်္ဘောများမှတဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဖြင့် မြန်မာပြည်အတွင်း မန္တလေးသို့ သယ်ယူပို့ဆောင်နိုင်သည်။
လမ်းပေါ်ဘက်စီးရထားမောင်းများနှင့် ဘတ်စ်ကားများလည်း ရှိပြီး တိုက်ရိုက် အဆင်ပြေစွာ သွားလာနိုင်သည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရာသီဥတု ကသာမြို့သည် အပူပိုင်းရာသီဥတု (tropical savanna climate) ရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး အပူချိန်မြင့်မားသည်။
ဒီဇင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီအထိ နည်းနည်းအေးသော ဆောင်းရာသီရှိပြီး၊ နိုဝင်ဘာမှ မတ်အထိ အေးမြသော ရာသီဥတုနှင့် ဧပြီမှ အောက်တိုဘာအထိ ပူနွေးစိုစွတ်သော ရာသီဥတု တို့ကို ခံစားနိုင်သည်။
အခြားအချက်အလက်အနေနှင့်၊ ဧရာဝတီမြစ်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်သည် ရေမြင့်နှင့် မြန်ဆန်သည့် လှိုဏ်သံသွားလာမှုအတွက် အရေးပါပြီး သင်္ဘောသယ်ယူပို့ဆောင်မှုကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
မြို့အနီးတွင် တောကွင်းများ၊ ကျေးလက်ဒေသများနှင့် သဘာဝအလှများလည်း ရှိသည်။
လူမျိုးနှင့် လူမှုအခြေအနေ ကသာမြို့တွင် လူဦးရေ အများစုသည် မြန်မာများဖြစ်သော်လည်း ရှမ်း၊ ကချင်၊ ဗမာရိုးရာနှင့် အခြား အနည်းစုလူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
ယဉ်ကျေးမှုအရ တိုင်းရင်းသား ရိုးရာများနှင့် ခေတ်သစ် ဗဟုသုတ၊ လုပ်ငန်းစွမ်းရည်တို့ကို ညှိနှိုင်းထားသည်။
အနီးအနား ကျေးရွာများမှ လူမှုဖွံ့ဖြိုးမှု၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေထွက်မှုလုပ်ငန်းများက မြို့၏ စီးပွားရေးအင်အားကို ချဲ့ထွင်ပေးသည်။
စီးပွားရေး ကသာသည် ကသာခရိုင်၏ အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး အစိုးရဌာနများအများအပြား တည်ရှိသည်။
မြို့တွင် နေထိုင်သူများ အများစုသည် နိုင်ငံတဝှမ်းမှ နောက်ခံရာဇဝင်ရှိပြီး အနည်းဆုံးတစ်ဌာနတွင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးကြသည်။
အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ ငါးလုပ်ငန်းနှင့် ဘိုစားပဲ စိုက်ပျိုးခြင်းဖြစ်သည်။
ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် နီးနားရှိ မြို့နယ်များမှ တင်သွင်းမှုအပေါ် မူတည်ရသည်။
ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေ ကသာမြို့သည် George Orwell ၏ ပထမဆုံး ဝတ္ထု Burmese Days (၁၉၃၄) ၏ ဇာတ်ဝင်ခန်းနေရာအဖြစ်လူသိများသည်။
Orwell ကိုယ်တိုင် ၁၉၂၆-၂၇ တွင် ကသာမြို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ဗြိတိသျှကလပ်၊ ရဲစခန်းနှင့် ထောင်ကဲ့သို့သော နေရာများကို ဝတ္ထုတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ယနေ့တွင်လည်း အများသွားလည်နိုင်သည်။
Emma Larkin ၏ Finding George Orwell in Burma စာအုပ်တွင် ပိုမိုအသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
ကသာမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော စာရေးဆရာများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်များနှင့်လည်း ဆက်နွယ်နေပြီး ဗဟုသုတ၊ သမိုင်းနှင့် သဘာဝအလှများကို ညှိနှိုင်းထားသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ကလေးမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ ခရိုင်မြို့ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ အနောက်ဘက်အစွန်ဆုံးရှိ ခရိုင်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
မုံရွာ၊ ကန့်ဘလူဒေသများနှင့် မဟာမြိုင်တောကြီးက ခြားထားသည်။
ပုံတောင်၊ ပုံညာတောင်တန်းကြီးနှစ်ခုကလည်း မြောက်မှ တောင်သို့ တန်းလျက် ယင်းမာပင် ၊ ပေါက်၊ ပခုက္ကူဒေသများနှင့်ခြားထားပြန်သည်။
ချင်းတွင်းမြစ်သည် ခန္တီးဒေသကိုစီးဆင်းဖြတ်သန်းလာပြီး မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းကာကျွန်းလှ၊ မြေဒူး၊ သက်ကယ်ကျင်းဒေသတို့ဖြင့် ကလေးမြို့ကို ပိုင်းခြားထားသည်။
ကလေးမြို့သည် အထက်ချင်းတွင်းဒေသဖြစ်ပြိး အရှေ့ဘက် မြစ်သာမြစ် မှ အနောက်ဘက် ချင်းတောင်ခြေနှင့် ထိစပ်သည်ထိဖြစ်သည်။
(ယခင်က မြစ်သာမြစ်ဘေးရှိ ပြင်သာရွာ နှင့် တောင်အူရွာတို့ကို ယခုအခါမြို့ပေါ် ရပ်ကွက် အောင်မေတ္တာ အဖြစ်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ထားသည်။
) ယခင်က ကလေးမြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၈၉၂ ခန့်ရှိ၍ ကလေးမြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်း ၂၄ ဖာလုံရှိ၍ မြို့ပေါ်တွင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် ရပ်ကွက် ၂၀ ရှိပြီး အိမ် ခြေပေါင်း တစ်သောင်းကျော်ခန့်ရှိသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကလေးမြို့တွင် လူဦးရေ ၃၁၅၈ ခန့်နှင့် အိမ်ခြေ ၅၆၇ ခန့်ရှိသည်။
ကလေးမြို့မှာ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ အထက် တန်း ကျောင်းကိုးကျောင်းနှင့် ခေတ်မှီသော လေယာဉ်ကွင်း လည်း ရှိသဖြင့်၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် တိုးတက်စည်ကား လာသော မြို့ကလေးတစ်မြို့ ဖြစ်ပေသည်။
မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေ ၏ ၅ပုံ ၃ ပုံမှာ တောင်သူလယ်လုပ်များဖြစ်၍၊ မြို့နယ်ရှိလူထု မှာလည်း လယ်ယာလုပ်ငန်းနှင့် အသက်မွေးမြူကြသူများ ဖြစ် ကြသည်။
ကလေးမြို့နှင့် မိုင် ၂ဝခန့်အကွာတွင်သစ်ချောက် ကျောက်မီးသွေးတွင်း တစ်ခုကို တွေ့ရှိရသဖြင့်၊ နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် စတင်တူးဖော် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသည့်နောက်၊ ကလေးမြို့ အနီးတစ်ဝိုက် ကျေးရွာများသို့ ချင်းတောင်ဒေသမှ ချင်းလူမျိုးများသည်လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်မှ လူရှေ(ခေါ်) လူးဆိုင် ချင်းလူမျိုးများသည်လည်းကောင်း၊ အိမ်ထောင်စုအလိုက် တစ် သုတ်ပြီးတစ်သုတ် ဆင်းလာကြ၍ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းများ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိကြ၏။
ကလေးမြို့သည် ရှေးက ငှက်ဖျားရောဂါ ထူပြောသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သော်လည်း၊ ယခုအခါ မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ကို သုတ်သင် ပြုပြင်ထားပြီးဖြစ်ရကား ငှက်ဖျားရောဂါ မရှိ သလောက် နည်းပါးသွားပြီဟု ဆိုရပေမည်။
ကလေးမြို့တွင် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည်ဆိုသော ရွှေဘုံသာ စေတီတော် ရှိလေသည်။
ရာဇမဟာမုနိစေတီတော်မှာလည်း ထင်ရှားသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကလေးမြို့သည် ရှေးမြန်မာမင်းတို့လက်ထက်က တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အလျောက် မြို့ရိုးဟောင်း၊ ကျုံးဟောင်း အစရှိသောယိုယွင်းနေသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ယခုထက်တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။
ကလေးမြို့အား ကောဇာနှစ် ၃၂၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်း လေ့လာ သိရှိရသည်။
"ကလေး" ဟူသည်မှာ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားဘာသာစကားအရ အရောင်းအဝယ်ကောင်းသောဈေးဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
နေထိုင်ကြသူများမှာ ရှမ်းနီ(ရှမ်းဗမာ)တိုင်းရင်းသားများ၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားများ၊လူရှည် နှင့် အခြားသော မြန်မာတိုင်းရင်းသားများ နေထိုင်ကြသည်။
လယ်ယာ၊ ဥယျာဉ်ခြံမြေ၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်းလုပ်ငန်းများဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုကြသည်။
ကလေးမြို့သည် တကောင်းပြည်၏ ပထမဦးဆုံးဘုရင် အဘိရာဇာမင်းလက်ထက်ကတည်းက ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းစာအုပ်များ၌ ဖော်ပြထားသည်။
အဘိရာဇာမင်းတွင် ကံရာဇာကြီး၊ ကံရာဇာငယ် ဟူ၍ မင်းသားနှစ်ပါး ရှိခဲ့ကြသည်။
ကံရာဇာငယ်မှာ တကောင်းပြည်တွင် ထီးမွေနန်းမွေကို ဆက်ခံ စိုးစံခဲ့သည်။
ကံရာဇာကြီးမှာ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် တကောင်းမှထွက်ခွာပြီး ဧရာဝတီမြစ်အတိုင်း စုန်ဆင်းလာသည်။
သလ္လာဝတီ (ချင်းတွင်း) မြစ်နှင့် ဧရာဝတီတို့ဆုံရာ ရွာသို့ ရောက်သောအခါ သလ္လာဝတီမြစ်သို့ ဆန်တက်ခဲ့ကြသည်။
ကလေးတောင်ညိုဒေသသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ အလုံးအရင်းဖြင့် ရပ်နားအခြေပြုသည်။
ရာဇဂြိုဟ်ဟူ၍ သမုတ်တော်မူပြီး ခြောက်လတာမျှ စံတော်မူခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ယခင်က ကလေးမြို့သို့ သွားရောက်လိုပါက လေယာဉ်၊ မော်တော်ယာဉ် ၊ ရေယာဉ်တို့ဖြင့် သွားရောက်ကြရသည်။
ယခုအခါ ရထားလမ်းတစ်လမ်းတိုး၍ ဖောက်လုပ်ပေးထားသည်။
ကလေးမြို့မှ ဂန့်ဂေါအထိ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ် ဖွင့်လှစ်ပြီး ဖြစ်သည်။
ဂန့်ဂေါနှင့် ပခုက္ကူအကြား ဖောက်လုပ်ဆဲ ဖြစ်သည်။
ပုံတောင်၊ပုံညာတောင်ကြောကို ဥမင်လိုဏ်တူး၍ ရထားလမ်းဖောက်လုပ်နေသည်။
ဥမင်လိုဏ်ပြီးပါက ရထားလမ်းပြီးစီးပြီ ဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူမှ ကလေးအထိ တောက်လျှောက် သွားရောက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူမြို့မှ ကလေးမြို့အထိ စုစုပေါင်း ခရီးမိုင်(၂၀၈) မိုင်ခန့် ရှိသည်။
ကလေးမြို့မှ တမူးမြို့သို့လည်း သွားနိုင်သည့် မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။
အလားတူပင် မော်တော်ကားဖြင့် ကလေးမှ ချင်းပြည်နယ် တီးတိန်၊ ဟားခါး၊ဖလမ်းမြို့များသို့လည်း သွားရောက်နိုင်သည်။
စစ်ကိုင်း၊ မုံရွာမှ ကလေးမြို့သို့ သွားရောက်လိုပါက မဟာမြိုင်တောကို ဖြတ်၍ မော်တော်ကားဖြင့်သွားနိုင်သည်။
ချင်းတွင်းမြစ်အား ယခင်က ဇက်ရေယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ကူးရသည်။
ယခုအခု ချင်းတွင်းမြစ်ကူးတံတား(ကလေးဝ) တည်ဆောက်ထားပြီးဖြစ်သည်။
ကလေးမြို့၏ မြောက်ဘက် (၁၂)မိုင်ခန့် အကွာတွင် ဇီးချောင်းရေအားလျှပ်စစ် လုပ်ငန်းရှိသည်။
နိုင်ငံတော်ငွေကြေးများစွာ အကုန်အကျခံ ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၆)ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
ကလေးမြို့တွင် အားကစားကွင်း ၊ မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံ၊ ဘူတာရုံ၊ လေယာဉ်ကွင်းတို့ ရှိသည်။
လေယာဉ်ကွင်းမှာ ပြေးလမ်းအလျားပေ (၅၅၀ဝ) ရှိသည်။
ကလေးမြို့ရှိကလေးတက္ကသိုလ်မှာလည်း အခြားပြည်နယ်တိုင်းများမှကောလိပ်များနည်းတူ အဆင့်မီ ပညာသင်ကြားရေး၊ အဆောင်နေနိုင်ရေးတို့ကို ခေတ်ပုံစံများဖြင့် ဆောက်လုပ်ပေးထားသည်။
ကလေးမြို့တွင်းရှိ ဦးအောင်ဇေယျလမ်းဆုံတွင် သတိုးသုဓမ္မ မဟာဗန္ဓုလ၏ မြင်းစီးရုပ်တုကြီးကို စိုက်ထူထားသည်။
အဆိုပါ မြင်းစီးရုပ်တုကြီးကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ (၁၆)ရက်နေ့တွင် တည်ဆောက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ မြို့တော်ခန်းမရှေ့သို့ပြောင်းရွေ့ထားပြီးဖြစ်သည် ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
မုံရွာခရိုင် () သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မုံရွာမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သောမြို့နယ်များ thumb|မုံရွာခရိုင်မြို့နယ်များ မုံရွာခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
မုံရွာမြို့နယ် မုံရွာမြို့ ဘုတလင်မြို့နယ် ဘုတလင်မြို့ အရာတော်မြို့နယ် အရာတော်မြို့ ချောင်းဦးမြို့နယ် ချောင်းဦးမြို့ သမိုင်း​ကြောင်း ရှေးမြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်က စစ်သားများ၊ စစ်သူရဲကောင်းများ အလွန်ထွက်သဖြင့် စစ်သားခရိုင် ဟူ၍လည်ကောင်း၊ အောက်ချင်းတွင်းခရိုင် ခေါ်ဆိုပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမာခံ ဒေသကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် (၁၈၂၄-၁၈၂၆) တွင်ထင်ရှားခဲ့သော စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် အောက်ချင်းတွင်းခရိုင် အလုံတိုက်နယ် ငပယင်းရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်မှ ဒေသခံများအား ရွှေနန်းတော် လက်ဝဲဝင်း၊ လက်ယာဝင်း စသည့် ကိုယ်ရံတော် တပ်ဖွဲ့များနှင့် ဘုရင့် လှေတပ်တော်၊ ဖောင်တော် များတွင် အမှုထမ်းရန် ပုံမှန်စေလွှတ်ရကြောင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် မှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။
ယနေ့ခေတ်တွင်မူ မုံရွာခရိုင်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီး၏ အဓိက ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အချက်အချာ ဒေသကြီး ဖြစ်လျက်ရှိသည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်း​​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့သည် မုံရွာခရိုင်တွင် အ​ခြေစိုက်သည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ မုံရွာမြို့မှာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်း အဓိက အချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်ရုံမက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးများတွင်လည်း ပါဝင်ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်း​ခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ (၂၄၄,၁၄၄)ဦးရှိသည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း မုံရွာခရိုင်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းဒေသဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ် မုံရွာခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရွှေဘိုခရိုင်နှင့် စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ မကွေးတိုင်းမှ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရေဦးခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် မုံရွာခရိုင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်မှာ မြေပြန့်၊ တောင်ကုန်း၊ ချိုင့်ဝှမ်းများ ရောနှောနေသည်။
ချောင်းဦးနှင့် မုံရွာနယ်များတွင် ရေဝင်ရောက်တတ်သည့် မြေနိမ့်ပိုင်းများရှိကာ ချင်းတွင်းမြစ်ရေကြီးချိန်တွင် ထိုနေရာများသို့ ရေဝင်ရောက်တတ်ပြီး မြေဩဇာကောင်းမွန်ပါသည်။
ရေဆင်း ချင်းတွင်းမြစ်သည် ခရိုင်၏အနောက်ဘက်တွင် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းနေသည်။
ခရိုင်အတွင်း မြစ်၊ ချောင်းများ နည်းပါးပြီး စတဲချောင်း၊ ကံပြားချောင်း၊ လှည်းပြစ်ချောင်း၊ ဘူးခါးချောင်း၊ ကန်နီချောင်း တို့ စီးဆင်းနေသည်။
မူးမြစ်သည် အရာတော်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရွှေဘိုခရိုင်နှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းနေသည်။
လူဦးရေ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုံရွာခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ (၇၅၇,၃၅၈)ဦးဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် လူဦးရေ တတိယမြောက်အများဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သည်။
မုံရွာခရိုင်တွင် မြို့ပြနေလူဦးရေ (၂၄၄,၁၄၄)ဦးဖြစ်ကာ မြို့ပြနေလူဦးရေမှာ ၃၂.၂ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
မုံရွာမြို့နယ်သည် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်ကာ ချောင်းဦးမြို့နယ်သည် လူဦးရေအနည်းဆုံးဖြစ်သည်။
မုံရွာခရိုင်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
ထို့နောက် ရှမ်း၊ချင်း၊ကရင်နှင့် ကချင်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။
ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ ခရစ်ယာန်၊ အစ္စလာမ်၊ ဟိန္ဒူနှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။
ခရိုင်အတွင်း အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ၊တရုတ်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ပါကစ္စတန်နှင့် အခြားစသည့်လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
စီးပွားရေး မုံရွာခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်ပြီး စီးပွားရေးကောင်းမွန်သော ဒေသဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်နှင့်အောက်ဆုံစည်းရာလည်းဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးရေး၊ ရောင်းဝယ်ရေး၊ ကြိုးကျစ်လုပ်ငန်း၊ ထန်းခေါက်တောင်းယက်လုပ်ငန်း၊ ယက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ ချည်ထိုးလုပ်ငန်း၊ ထန်းလျက်၊ သနပ်ခါး၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ဆန်စပါး၊ ဆီထွက်သီးနှံများကို ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ ရွှေဘို အစရှိသည့် မြို့ကြီးများသို့ တင်ပို့သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မုံရွာမြို့တွင် လေယာဉ်ကွင်းရှိသည်။
ခရိုင်အတွင်း ရထားလမ်းများလည်းရှိသည်။
မုံရွာခရိုင်သည် ကုန်းကြောင်း၊ ရေကြောင်း၊ လေကြောင်းလမ်းများ ဆုံစည်းရာဒေသဖြစ်သည်။
မုံရွာမြို့နယ်မှ ချင်းတွင်းတံတား (မုံရွာ)ကိုဖြတ်၍ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းသို့လည်းကောင်း၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်မှ ဆင်ဖြူရှင်တံတားကိုဖြတ်၍ မကွေးတိုင်းသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေး-မုံရွာလမ်းမှ မန္တလေးတိုင်းသို့လည်းကောင်း လွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်သည်။
ပခုက္ကူခရိုင် () သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သော မြို့နယ်များ thumb|ပခုက္ကူခရိုင်မြို့နယ်များ ပခုက္ကူခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူမြို့နယ် ပခုက္ကူမြို့ ကမ္မမြို့ မြစ်ခြေမြို့ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ဆိပ်ဖြူမြို့ ပေါက်မြို့နယ် ပေါက်မြို့ မြိုင်မြို့နယ် မြိုင်မြို့ ရေစကြိုမြို့နယ် ရေစကြိုမြို့ သမိုင်းကြောင်း သျှရီတြိဘုဝနာနုရုဒ္ဓမဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဘွဲ့မည်ရသောရာဇဂြိုဟ်ဘုရင်ဓနုသီဟမင်းသည်တောင်လေးလုံးဝန်းရံလျက်ရှိသောပုခန်းကြီးအရပ်တွင်မဟာနာဂရအမည်ရှိတိုင်းပြည်ကိုသာသနာနှစ် ၃၆ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည်ကျော် (၄) ရက်နေ့တွင်တည်ထောင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဧရာဝဏ်ခေါ်ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းမှအနောက်ရိုးမတောင်ခြေအထိ ကျယ်ဝန်း၍ အရန်မြို့ (၅၀) ဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မင်းအစဉ်အဆက် (၇) ဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ပုဂံအင်ပါယာခေတ်မှာပုဂံဘုရင်သိန်းခိုမင်းသည်သားတော်နှစ်ပါးအားမဟာနာဂရတိုင်းကိုစေလွတ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
စည်သူမင်းသားနှင့် | ကျော်စွာမင်းသားတို့ဖြစ်သည်။
(စည်သူ ၁-အလောင်းစည်သူမင်းထက်နှစ်ပေါင်း ၁၈၀ ခန့်ပိုစောပါသည်)။
(ကျော်စွာမင်းသားပခန်းမင်းကျော်ကိုကြီးကျော်) စသဖြင့်ခေါ်တွင်သောမင်းကျော်စွာ ဦးဆောင်၍ မဟာနာဂရတိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ်ပုခန်းကြီးမြို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၆) ခုနှစ်၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၇၃၄) ခုနှစ်ဖြစ်သည်။
ပင်းယခေတ် - ပင်းယတစ်စီးရှင်သီဟသူသည်မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၇ ခုနှစ်တပေါင်းလဆန်း ၇ ရက်နေ့တွင်မြို့အကျယ်အဝန်းတာ ၅၀၀ ရှိသောပခန်းကြီးမြို့ကိုပြည်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အမတ်လက်မည်းအားကိုယ်စားအုပ်ချူပ်စေခဲ့သည်။
အင်းဝဘုရင်မင်းကြီးစွာစော်ကဲလက်ထက်တွင်ပုခန်းမြို့အားခံတပ်မြို့အဖြစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၇၄၂ ခုနှစ်ဖြစ်သည်။
အမတ်စောမည်အားခန့်ထားအုပ်ချူပ်စေခဲ့သည်။
ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သောမဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိလက်ထက်တွင်ပုခန်းကြီးမြို့ရိုးနှင့်ကျုံးတို့ကိုပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့သည်။
ညောင်ရမ်းခေတ်၊ကုန်းဘောင်ခေတ်ရတနာပုံခေတ်တိုင်အောင်အမတ်များအားခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ် - ၁၈၈၇ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ (၂၁) ရက်တွင်ပခုက္ကူမြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သည်။
၁၈၈၈ခုနှစ်ဇူလိုင် (၂၁) ရက်တွင်ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအစိုးရ၏အမိန့်ဒီဂရီ (၂၀၁) ကိုထုတ်ပြန်ကာ ပုဂံခရိုင်နှင့် ပုခန်းကြီးခရိုင်အားဖျက်သိမ်း၍ ပခုက္ကူခရိုင်ကိုတည်ထောင်စေခဲ့သည်။
ပုခန်းကြီးမြို့ကိုပုခန်းကြီးဆပ်ဒီဝီဇံ (လက်ထောက်ခရိုင်မြို့) အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ပခုက္ကူခရိုင်လက်အောက်တွင်ပခုက္ကူခရိုင် ခွဲနှင့်ပုခန်းကြီးခရိုင်ခွဲဟူ၍ ခရိုင်ခွဲနှစ်ခုပါရှိသည်။
၁၈၉၆ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူဒေသ၊ ပုံတောင်ပုံညာတောင်တန်း၊ ချင်းတောင်တန်း၊ ကာရိုတောင်တန်း၊ လူရှိုင်းတောင်တန်း၊ နာဂတောင်တန်း၊ ကချာနှင့်ဂ်ိန္းတိယတောင်တန်း၊ အက္ကပတ်တောင်တန်း၊ မဏိပူရတောင်တန်းဒေသတို့ကို စုပေါင်း၍ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသခရိုင်များပြည်နယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်း၍ ပခုက္ကူမြို့ကို ပြည်နယ်မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ပခုက္ကူမြူနီစပါယ်ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၃၀ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ (၁၀) ရက်နေ့တွင်ကျင်းပခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့်ပခုက္ကူမီးသတ်တပ်ဖွဲ့ကို ၁၉၃၁ခုနှ စ်၊ ဧပြီ (၇) ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၄၇ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့ လွတ်လပ်ရေးရလာခြင်းနှင့်အတူ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ-ပါကစ္စတန်နယ်နိမိတ်မျဉ်းဖြစ်သော မက်မဟွန်းမျဉ်းအရ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသပြည်နယ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ပခုက္ကူ တောင်တန်းဒေသပြည်နယ်၏ ၃ပုံ၂ပုံမှာ ဗြိတိသျှဗမာနိုင်ငံမှဆွဲထုတ်ကာ အိန္ဒိယဓနသဟာယနိုင်ငံတွင် ပြောင်းလဲပါဝင်လာခဲ့၍ မဏိပူရပြည်နယ်၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ တြိပူရပြည်နယ်၊ နာဂလန်းပြည်နယ်နှင့်မီဂါလာယာပြည်နယ်တို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးခေတ် - ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသကိုပခုက္ကူ၊ ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆိပ်ဖြူ၊ ရေစကြို၊ ဂန့်ဂေါ၊ ထီးလင်း၊ ဆော၊ကန်ပက်လက်၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ ဟူ၍မြို့နယ် (၁၁) ခုဖြင့် ဖဆပလအစိုးရက ၁၉၄၈တွင်အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်ဟူ၍ ခရိုင်နှစ်ခုနှင့် ပခုက္ကူစီရင်စု၊ ဆိပ်ဖြူစီရင်စု၊ ဂန့်ဂေါစီရင်စုနှင့် မင်းတပ်စီရင်စုဟူ၍စီရင်စု (၄) ခုရှိခဲ့သည်။
ပခုက္ကူမြို့ကို ၁၉၄၉ တွင်ကွန်မြူနစ်သူပုန်များကသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိအစိုးရတပ်များမှလက်လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်။
တော်လှန်ကောင်စီအစိုးရလက်ထက်တွင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသကို ဖျက်သိမ်းပြီးပခုက္ကူခရိုင်ကို မကွေးတိုင်းအတွင်း ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ပခုက္ကူမြို့မှာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း မြို့တော် ဟူ၍လည်း ထင်ရှားသည်။
ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့ကြီးများ အနက် အချက်အချာအကျဆုံး ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ ရထားရော ကားပါ ဖြတ်သန်းနိုင်မည့် ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးပြီဖြစ်သဖြင့် အရှေ့ဘက်ကမ်း ဒေသများနှင့် ပိုမို လွယ်ကူလျင်မြန်စွာ ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား နယ်နိမိတ် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ မုံရွာခရိုင်၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်နှင့် စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်းမှ မြင်းခြံခရိုင်နှင့် ညောင်ဦးခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မကွေးခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဂန့်ဂေါခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ခရိုင်၏အရှေ့ပိုင်းသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များဖြစ်သည်။
ခရိုင်၏ အချို့နေရာများတွင် တောင်ကုန်းတောင်စွယ်များ တည်ရှိသည်။
တန့်ကြည့်တောင်မှာ ထင်ရှားသည်။
ရေဆင်း ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် မန္တလေးတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချင်းတွင်းမြစ်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း စီးဆင်းနေသည်။
ရေစကြိုမြို့အနီး အောက်ပိုင်းတွင် ချင်းတွင်းမြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
ယောချောင်းနှင့် ကျောချောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။
လူဦးရေ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၁,၀၀၅,၅၄၅ ဦးဖြစ်ကာ အမျိုးသား ၄၅၁,၈၈၇ဦး၊ အမျိုးသမီး ၅၅၃,၆၅၈ဦးဖြစ်သည်။
မကွေးတိုင်းရှိ ခရိုင်(၅)ခုတွင် ဒုတိယမြောက်လူဦးရေ အများဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။
မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ ၁၃၈,၂၄၄ဦးဖြစ်ကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၃.၇ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံးကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး ပခုက္ကူခရိုင်သည် မကွေးတိုင်းအတွင်းရှိ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရှိသော ဒေသဖြစ်သည်။
ခရိုင်နေပြည်သူများသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။
သနပ်ခါးကိုလည်း စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးကြသည်။
ဆီထွက်သီးနှံများ၊ ပဲ၊ သနပ်ခါး၊ ထန်းလျက်၊ ဆီး၊ မန်ကျည်း၊ ကြက်သွန်၊ မြေပဲ၊ နှမ်း စသည်တို့ထွက်ရှိသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ပခုက္ကူခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်သောခရိုင်ဖြစ်သည်။
ပုသိမ်-မုံရွာလမ်းမကြီးနှင့် အမှတ်(၁)အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ မြန်မာနိုင်ငံအပိုင်းသည် ပခုက္ကူခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။
ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် မန္တလေးတိုင်း ညောင်ဦးခရိုင်ကိုဆက်သွယ်သည့် ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံးမြစ်ကူးတံတားကြီးဖြစ်သည်။
ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်း ပါရှိပြီး အရေးပါသော တံတားကြီးဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူရှင်တံတားမှာလည်း မကွေးတိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသည်။
ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ချောက်မြို့နှင့်ဆက်သွယ်သော အနော်ရထာတံတားလည်းရှိသည်။
ပညာရေး ၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူခရိုင်၏ အသက်(၁၅)နှစ်နှင့်အထက် စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ (၉၀.၆)ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူမြို့တွင် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် စသည်တို့တည်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေး ပခုက္ကူမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၂၀၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ ၊ ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ၊ ပေါက်မြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ မြိုင်မြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅)ရုံ တို့ တည်ရှိသည်။
ဂန့်ဂေါခရိုင် () သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဂန့်ဂေါမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သောမြို့နယ်များ thumb|ဂန့်ဂေါခရိုင်မြို့နယ်များ ဂန့်​ဂေါခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဂန့်ဂေါမြို့နယ် ဂန့်ဂေါမြို့ ကျောမြို့ ထီးလင်းမြို့နယ် ထီးလင်းမြို့ ဆောမြို့နယ် ဆောမြို့ ကျောက်ထုမြို့ သမိုင်း​ကြောင်း ဂန့်ဂေါခရိုင်သည် မကွေးတိုင်း အနောက်မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ချင်းတောင်တန်းနှင့် ပုံတောင်-ပုံညာတောင်တန်း များကြားတွင် တောင် - မြောက်သွယ်တန်းလျက် ရှိသော မြစ်သာမြစ်ဝှမ်း လွင်ပြင်ဒေသ ဖြစ်သည်။
ဂန့်ဂေါခရိုင်သည် ယောနယ်ဟု လူသိများသော ဒေသဖြစ်၍ မူလက ပခုက္ကူခရိုင်တွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဂန့်ဂေါမြို့မှာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
ဂန့်ဂေါမြို့တွင် လေယာဉ်ကွင်းလည်း ရှိပြီး၊ ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းများဖြင့်လည်း ဒေသအသီးသီးသို့ ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်သဖြင့် အချက်အချာကျသည်။
ဂန့်ဂေါမြို့မှ တဆင့် ချင်းပြည်နယ် ဟားခါးမြို့သို့ လည်းကောင်း၊ မကွေးတိုင်း ပခုက္ကူမြို့သို့လည်းကောင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း ကလေးမြို့သို့လည်းကောင်း ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်သည်။
ယခင်က ဆောမြို့တွင် ခရိုင်ရုံး စိုက်ခဲ့ပြီး ဆောခရိုင်ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ဖူးသည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား နယ်နိမိတ် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ ကလေးခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းဘူးခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ချင်းပြည်နယ်မှ ဟားခါးခရိုင်၊ မတူပီခရိုင်၊ မင်းတပ်ခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ထူထပ်ပေါများကာ သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
မြေပြန့်လွင်ပြင် အနည်းငယ်ရှိသည်။
ပေ(၂၂၀၀)မြင့်သော ပုံတောင်၊ (၃၂၅၀)ပေမြင့်သော ပုံညာ၊ (၁၉၈၈)ပေမြင့်သာ ပေါင်မင်းတောင်၊ (၂၉၀၁)ပေမြင့်သော ဒညင်းတောင်၊ (၃၄၅၆)ပေမြင့်သော ဆေးကြီးတောင်၊ (၃၈၃၂)ပေမြင့်သော မောင်တော်တောင်၊ (၃၇၄၃)ပေမြင့်သော နှမတော်တောင်၊ (၃၄၁၈)ပေမြင့်သော ခွေးခေါ်တောင်၊ (၃၂၂၃)ပေမြင့်သော နွားမတောင်၊ (၃၁၇၂)ပေမြင့်သော တောင်တော်တောင်၊ (၂၇၈၉)ပေမြင့်သော ဆင်လဲတောင်တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
ရေဆင်း မြစ်သာမြစ်သည် ခရိုင်အတွင်း တောင်မှမြောက်သို့ စီးဆင်းနေသည်။
ယောချောင်း၊ ဆောချောင်း၊ စလင်းချောင်း စသည်တို့သည် ချင်းတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းလာပြီး ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း စီးဝင်ကြသည်။
လူဦးရေ ၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂန့်ဂေါခရိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂၅၀,၈၅၈ဦးဖြစ်ကာ အမျိုးသား ၁၁၈,၈၂၅ဦး၊ အမျိုးသမီး ၁၃၂,၀၃၃ဦးဖြစ်သည်။
မကွေးတိုင်းအတွင်းရှိ ခရိုင်(၅)ခုတွင် လူဦးရေအနည်းဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။
မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ ၂၇,၉၃၄ဦးဖြစ်ကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၁.၁ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ဗမာလူမျိုးများအများဆုံးနေထိုင်ကြကာ ချင်းလူမျိုးများ ဒုတိယအများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။