kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရသေ့ကျောင်းပါမူ ထိုနန်းနှင့်အတူ ချရမည်။
၎င်းနောက် (၁) နန်းရင်းဝန်၊ (၂) တရားဝန်၊ (၃) ဝန်ထောက်တော်မင်း၊ (၄) မြို့ဝန်မင်းဟူသော အစဉ်အတိုင်း လက်ဝဲမှ ယာသို့ သိမ်မွေ့စွာ ညီလာဝင်ရမည်။
ညီလာမစုံမီ ဓမ္မသတ်၊ ရာဇသတ်၊ ဖြတ်ထုံးများကို တည်ကြည်လေးနက်သောအသံဖြင့် ဆွေးနွေး ပြောဆိုရမည်။
ထိုနောက် စမုတ်ခံကို တီး၊ ထွက်စည် ယွန်းပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဘုရင်နန်းထိုင်ပြီး ဖြစ်ရမည်။
၎င်းနောက် ညီလာခံ ပြီးလျှင် ဇာတ်ပန္နက် ရိုက်ရမည်။
မည်သည့်ဇာတ်ကို ကပြသည်ဖြစ်စေ နန်းပေါ်မှ ရှင်ဘုရင် ငိုခြင်းမပြု။
ရာဇဣန္ဒြေနှင့်သာ ပြောဆိုရမည်။
၎င်းနောက် ဇာတ်ကြောင်းကို အသင့်ဖြစ်အောင် ညွှန်း၍ လေပြေချ။
လေပြေမှာ သိုက်တဘောင် စသောလင်္ကာများ ပထမညဉ့်တွင် ရွတ်ဆိုခြင်း မပြုရ။
နောက်ညဉ့်မှသာ ရွတ်ဆိုရမည်။
ဇာတ်လမ်းအလျောက် ကပြရမည့်ပွဲမှာ မည်သည့်အခါမဆို သုံးညဉ့်ကပြရမည်။
ပြသပြောဆို သီကုံးရာတွင် သာသနာ၊ ရာဇာ၊ ဘာသာများ ကို မထိပါးစေရ၊ ပြက်လုံးများမှာ ရဟန်း ပုဏ္ဏား ကြားမကောင်းသော ပြက်ရယ်မှု မပြုရ။
လွန်ကြူးခဲ့သော သူအား ကိုယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ လက်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ လျှာကိုသော်လည်းကောင်း လှီးဖြတ်ခွင့် ရှိစေရမည်။
မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်တွင် ရုပ်သေးစင်များကို - စင်တော်ကြီး၊ စင်တော်ကလေး၊ သမီးတော်စင်၊ ဝင်းစင်ဟူ၍ ခွဲခြားထားခဲ့သည်။
စင်တော်ကြီးဆိုသည်မှာ ဘုရင်မင်းမြတ်၏အမိန့်ဖြင့်သာ တည်ထောင်ထားသော ရုပ်သေးအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
ထင်ပေါ်ကျော်ကြား ပညာသားပါပါ ကပြအသုံးတော်ခံနိုင်သော ပညာသည်များကို မြို့စားရွာစား ချီးမြှောက်တော်မူလေ့ရှိသည်။
စင်တော်ကြီးသည် ဝဲဆိုင်း၊ ယာဆိုင်းနှင့်တကွ မင်းတက်လှေကားပါရသည်။
စင်ထောင့်၌ ငှက်ပျောပင် စိုက်ခွင့် ရာဇမတ်ကာခွင့်များလည်း ရရှိသည်။
စင်တော်ကြီးတွင် ကြာယပ်နဖူးစည်း တပ်ရသည်။
သိုင်းများလည်း ရသည်။
ရုပ်စုံစင်တော်ကြီးအတွက် တစ်စင်စာ ကိရိယာ အစုံအလင်ကို ရွှေတိုက်တော်အမိန့်နှင့် ဆိုင်ရာတို့က ထုတ်ပေးရသည်။
မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်က စင်တော်ကြီးများနှင့်တကွ လက်ယာဆိုင်းတော်၊ လက်ဝဲဆိုင်းတော်တို့သည် မြို့တော်တွင်းမှာသာ ကပြတီးမှုတ်ကြရသည်။
စင်တော်ကလေးဆိုသည်မှာလည်း ဘုရင်၏အမိန့်ဖြင့် တည်ထောင်ထားသော ရုပ်သေးအဖွဲ့ပင် ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် စင်တော်ကြီးကဲ့သို့ အခွင့်အရေးများ မရရှိပေ။
သမီးတော်စင်မှာ ဘုရင့်သမီးတော်များ၏ အမိန့်ဖြင့် တည်ထောင်ထားသော ရုပ်သေးအဖွဲ့ဖြစ်၍ ဝင်းစင်မှာကား အရပ်စင်ပင် ဖြစ်သည်။
စင်တော်ကလေး၊ သမီးတော်စင်နှင့် ဝင်းစင်ခေါ် အရပ်စင်တို့မှာ စင်တော်ကြီးကဲ့သို့ အခွင့်အရေး မရကြပေ။
သို့သော် စင်တော်ကလေးနှင့် သမီးတော်စင်တို့မှာမူကား ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ချီးမြှောက်ခြင်းကို ခံရသေးသည်။
စင်တော်ကလေးနှင့် သမီးတော်စင်တို့မှာ မြို့တော်တွင်း ကပြသည်ဖြစ်စေကာမူ အမိန့်တော်ခံရတတ်သည်။
ဝင်းစင်ကလေးမှာမူကား အမိန့်တော် မခံရဘဲ ငှားသူရှိလျှင် ကပြနိုင်လေသည်။
ရုပ်သေးမင်းသား/မင်းသမီးများ အမရပူရနှင့် ရတနာပုံခေတ်တွင် ရုပ်သေးမင်းသား မင်းသမီးများအဖြစ် ကျော်ကြားခဲ့သူ အများအပြား ရှိခဲ့ရာ မင်းသားအဖြစ် ဦးသာပြော၊ ဆရာလှိုက်၊ ဦးအောင်တိုးတို့နှင့် မင်းသမီးများမှာ ဦးသာဇံ၊ ဦးချင်း တောင်၊ ဦးပါတူ၊ ဆရာမူ၊ ဆရာစံ၊ ဆရာမြှင်၊ ဆရာမြဲ၊ ဦးပန်းညိုတို့ ဖြစ်လေသည်။
သီပေါမင်း ပါတော်မူ ပြီးနောက်တွင်ကား မင်းသားဦးဖုန်းမို၊ ဦးလူထွား၊ ပုဂံသား၊ ဦးဘကျော့ (ဦးဘကျော်လည်းဟူ၏။
) ဦးရွှေစင်၊ ပုဆိုးခြုံ ဦးရွှေလုံး၊ ဓားထိုးဦးညိုမှိုင်း၊ ချွဲဦးသစ်၊ ဦးကြီးပေါင်တန်း၊ ဦးအုံးခိုင်၊ ဆရာဉာာဏ်၊ ဦးသာဖန်၊ ဦးကြွယ်ကြီး၊ ပိဋကတ်ဆရာမောင်၊ ဆရာသျှန်၊ ဦးစိန်ခို၊ စံပယ်သက်၊ ဦးဘလွန်း၊ စံပယ်တင်တို့ ဖြစ်၍ မင်းသမီးများအဖြစ် ဆရာပု၊ ဦးရှမ်းဖြူ၊ ဦးပေါက်တူး၊ ဦးပေါက်ဆိန် တို့သည် ပရိသတ်နှုတ်ဖျားတွင် တင်ရှိလောက်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပေသည်။
အထူးသဖြင့် အပြောတွင် ဦးဖူးညို၊ အဆိုတွင် ဦးပုဟု ပြောစမှတ်ရလောက်အောင်ပင် ရုပ်သေးမင်းသမီး ဦးဖူးညိုနှင့် ဦးပုတို့သည် နာမည်ရသည့်ဘက်၌ ထူးခြားလှပေသည်။
ရုပ်သေးမင်းသမီး လုပ်သူသည် ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာဟန် ဆိုသည့်အတိုင်း အသံကောင်းရန်နှင့် အပြောကောင်းရန် အရေးကြီးသည်။
ရှေးခေတ် ရုပ်သေးမင်းသား မင်းသမီးလုပ်သူများသည် အသံကောင်း၊ အပြော ကောင်းလှသဖြင့် အရုပ်ကလေးများက သရုပ်ဆောင်ကပြသည်ကိုပင် ပရိသတ်များ ငိုကြ ရယ်ကြရလေသည်။
ကမ္ဘာ့ကြိုးဆွဲရုပ်သေးတွင် သာမန်အားဖြင့် ပခုံးနှစ်ကြိုး၊ ဦးခေါင်းနှစ်ကြိုး၊ လက်နှစ်ကြိုး၊ ခြေနှစ်ကြိုး၊ ခါးတကြိုးဟူ၍ ကိုးကြိုးသာ ရှိသည်။
ယင်းတို့ကို ဒလက်တွင် စုချည်ကာ ကျွမ်းကျင်စွာ ကပြ အသုံးတော်ခံသည်။
မြန်မာရုပ်သေးတွင် ရှေးအခါက မင်းသားရုပ်မှာ ဦးခေါင်းနှစ်ကြိုး၊ ပခုံးနှစ်ကြိုး၊ ခါးတစ်ကြိုး၊ လက်မောင်းနှစ်ကြိုး၊ လက်ဖျားနှစ်ကြိုးမျှသာတပ်၍ သိမ်သိမ်မွေ့မွေ့ ယဉ်ကျေးစွာ လက်ဟန်ခြေဟန် ဦးခေါင်းဟန်လောက်သာ ကြိုးဟန်ရှိလေသည်။
မင်းသမီးမှာ ဒူးကြိုး၊ ခြေကြိုး နှစ်ခုစီ တိုးရသည်၊ ထိုသို့တိုးရခြင်းကြောင်းမှာ ဘုရင့်ရှေ့တော်တွင် အသုံးခံရသဖြင့် ကြိုးဆွဲသူက မိမိခြေဖျားပေါ်တွင် မင်းသမီးရုပ်တင်၍ ယိမ်းနွဲ့သော အမူအရာဖြစ်အောင် ခြေထိုး၍ မကရ၊ သို့အတွက် ခြေထိုးမည့်အစား ခြေကြိုးတပ်ပေးရလေသည်။
မြန်မာရုပ်သေးတွင် ကြိုးဆွဲပညာသည် တန်ဖိုးအရှိဆုံးနှင့် အခက်ဆုံး ဖြစ်သည်။
သစ်သားရုပ်များကို လူအမူအရာနှင့် ပကတိတူအောင် သဘာဝကျနိုင်သမျှကျအောင် အရုပ်ကြိုးတပ်၍ ဆွဲရသည်။
ရုပ်သေးခေတ် ကောင်းစားခဲ့စဉ်က အပျိုတော်တွင် ကြိုး ၆ဝ ထက်မနည်း ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။
၁၂၉၅ - ခုနှစ်ဆီက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဖူးသော ကြိုးဆွဲဦးဝင်းဆိုသူ၏ အရုပ်မှာ ကြိုးပေါင်း ၆ဝ ရှိ၍ ထိုအရုပ်မှာ ဒလက်ကို ကိုင်ရုံမျှနှင့် အရုပ်ကလေး လှုပ်နေသည်ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာရုပ်သေးသဘင်မှ ကဟန်အချို့ကို မြန်မာဇာတ်သဘင်သည်တို့က မှီးကာ အရုပ်ဟန်သက်သက် အက(စင်တော်မင်းသား၊ သို့မဟုတ် စင်တော်မင်းသမီးဟန်)၊ အရုပ်နှင့်လူ ပေါင်းစပ်ကဟန်၊ ယိုးဒယားမူ၊ သို့မဟုတ် ရှေးမြန်မာအကတွင် အရုပ်ဟန်ပေါင်းစပ်ထားဟန် စသည်ဖြင့် အကဟန်အမျိုးမျိုး တီထွင်ကွန့်မြူးလာကြပေသည်။
ယနေ့ မြန်မာသဘင်များတွင် ခေတ် စားနေသော စင်တော်မင်းသား၊ စင်တော်မင်းသမီး၊ အရုပ်ထိုင်၊ အရုပ်ပြေး၊ အရုပ်တက် စသည့် ကကြိုးကဟန်များမှာ ရှေးမြန်မာရုပ်သေးသဘင်၏ အမွေအနှစ်များပင် ဖြစ်ပေသည်။
ကြိုးဆွဲရာတွင် မင်းသမီးရုပ်ကို ကြိုးဆွဲ အကောင်းဆုံးက ဆွဲရသည်။
အဆွဲခက်သည်မှာ ကြိုးနည်းပြီးလျှင် ဟန်များများဆွဲရသည့် ဇော်ဂျီရုပ် ဖြစ်သည်။
ဇော်ထွက်သည့်အခါ မင်းသမီး ကြိုးဆွဲသည် ဇော်ရုပ်ကို ဆွဲရသည်။
အပျိုတော်ရုပ်ကိုလည်း ထိုသူပင် ဆွဲရသည်။
ထိုကြောင့် အပျိုတော်ထွက်ကတည်းကဖြစ်စေ၊ ဇော်ထွက်ကတည်းက ဖြစ်စေ ရုပ်သေးစင်မှ မင်းသမီးကြိုးဆွဲ ကောင်းမကောင်းကို သိနိုင်သည်။
အတော်ဆုံးလူသာ ဇော်ရုပ်ကို ဆွဲရသဖြင့် ဇော်ဆွဲဆိုလျှင် လူတော် လူမော် အဓိပ္ပာယ် ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁) Category:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု Category:မြန်မာဝေါဟာရများ။
ပြဇာတ်သည် စာပေ အရေးအသား၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သည်။
၎င်းအပြင် ဖျော်ဖြေမှုအနုပညာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပြဇာတ်သည် ဟာသ ပျက်လုံးများလည်းမကျ ဝမ်းနည်းစရာကောင်းလွန်းသော ပုံစံမျိုးလည်းမဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ကူးဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသော အနုပညာပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။
သို့သော် ၎င်း ဟာသ၊ အလွမ်းဇာတ်ကွက်တို့၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် ပြဇာတ်၌ ပါဝင်လေသည်။
မြန်မာပြဇာတ်များ၌ စကားအသုံးအနှုံးများသည် အထွတ်အညွန့်၊ အတွန့်အတက်များလှ၍ ယိုးဒယားပန်းခက်များနှင့်ပင် တူလှပေသည်ဟု ခိုင်းနှိုင်း ပြောဆိုကြသည်။
တာဝတိံသာ၊ ဝေဇယန္တာနတ်နန်းတွေ၊ မြင်းမိုရ်တောင်၊ သီတာခုနှစ်တန်၊ သတ္တရတန်တောင်၊ ဗာရဏသီပြည်၊ သိကြား၊နတ်၊ မြင်းပျံ၊ ဘီလူး၊ ဇော်ဂျီ(ဝိဇ္ဇာ)တွေ စသည်ဖြင့် စကားပြောများသည် ပျော့ပြောင်းရှည်လျားလှသည်။
ပြဇာတ်ကရန်အတွက် မင်းသားချော သတ္တိရှိရှိများ၊ မင်သမီး လှလှ သေးသေး သွယ်သွယ်လေးများ၊ စကားတတ်အောင်သွယ်အပျိုတော်မကလေးများ နှင့် လူရွှင်တော် ဟာသကျော်များပါဝင်လေသည်။
ရှေးယခင်က မြေဝိုင်း ဗုံရှည်ခေတ်မှ စ၍၊ ရုံထိုးဇာတ်ရုံခေတ်တိုင်အောင် ခင်းကျင်းပြသသော ဇာတ်ခင်းပုံ၊ ဇာတ်ကပုံမှာခမည်း တော်ထွက်၊ နတ်ကတော်ထွက်၊ ဝန်ထွက်၊ ရှင်ဘုရင်ထွက်၊တိုင်းပြည်တည်၊ ၎င်းနောက် သိကြားဖြစ်ဖြစ်၊ ဘီလူး၊ သူဌေးကြီး စသည်ဖြင့် ထွက်ကြပြီး၊ ၎င်းနောက် မင်းသားထွက်၊ မင်းသမီးထွက်၍ ၊ အက ၊ အခုန်၊ အဆို၊ လူရွှင်တော်၊ အလွမ်းအဆွေးများနှင့် စုံလင်အောင် ခင်းကျင်းပြသပြီး လူ့ဘဝ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ဖော်ပြကြသည်။
ပြဇာတ်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၀၀၀ ကျော်က ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာ ရေးသားသော မဏိခက် ဇာတ်တော်မှ စတင်၍ ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။
မဟာဆန်ချင်သူပြဇာတ်ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဦးပုည၏ ရေသည်ပြဇာတ်သည်ကား ထင်းရှားသော ပြဇာတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
my.wikipedia ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြဇာတ်သည်ကား တွင်ကျယ်မှုလျော့ပါးလာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ်သင်္ကြန်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မန္တလေးတွင် တင်ဆက်သည့် မန္တလေးသားစစ်စစ်ကြီးပါ ပြဇာတ်မှာလည်း လူကြိုက်များလှသည်။
မြန်မာပြဇာတ်များသည် ရှေးရှေးကတည်းက ရပ်ရွာဘုရားပွဲများ၌ ဗုဒ္ဓဝင်အကြောင်းရင်းများကိုလည်း ကောင်း၊ နိပါတ်ဇာတ်များကိုလည်းကောင်း ခင်းကျင်းကပြသည်မှ စ၍ဖြစ်ပေါ်လာဟန် ရှိသည်ဟု အချို့က ယူဆကြလေသည်။
တွေ့ရှိသမျှသော ပြဇာတ်တို့တွင် ရှေးအကျဆုံးဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သော မဏိကက်ပြဇာတ်ကို ဒုတိယ အင်းဝခေတ် ညောင်ရမ်းခေတ်၊ ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာရေးသား ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဒုတိယပိုင်း ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ပြဇာတ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမိန့်တော်တရပ်ကို တွေ့ရလေသည်။
ထိုအမိန့်တော်သည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင်မင်းတရားကြီး၏ တူတော် သတိုးမင်းရဲဒိဘွဲ့ခံ လင်းပင်မင်းသား၏ အမှတ်အသားတော်မှ ဖြစ်သည်။
ထိုအမိန့်တော်သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၅ဝ ခု နတ်တော်လပြည့်ကျော် တစ်ရက်နေ့ ဘုန်းတော်ကြီးလှသော အိမ်ရှေ့ဘုရား အမိန့်တော်နှင့် အယုဒ္ဓယတိုင်း ဂျွမ်းပြည်၊ ဟရိဘုဉ္ဇတိုင်း ယွန်းသံခံတို့နှင့် ညှိနှိုင်း၍ မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုစေရာ လုံးဝဥဿုံ ပြီးစီးသည်များကို နန်းတော်အိမ်တော်များနှင့် သင့်လျော်မည် ဖြစ်သောဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက်များ အလိုက် ကဗျာလင်္ကာဇာတ်ချင်းများ အပြည့်အစုံဖြစ်အောင် ရေးလိုသူတို့ တာဝန်ယူကြသည့် ဇာတ်ခဏ်းဝေပုံကျစာရင်းဘုရား၊ တီးကွက်နှင့် ဇာတ်ချင်းရေးသူများ ဘုရား။
(က) ငစဉ့်ကူးမင်း မိဖုယားဟောင်း ပဘာဝတီဘွဲ့ခံ သခင် မင်းမိ။
၎င်းမှာ အမရပူရ ပထမမြို့တည် မင်းတရား၏ သားတော် ကာမမြို့စား မင်းသားနှင့် ခမည်းတော်မင်းတရားကြီး လက်ထက် ထိမ်းမြားသည်။
(ကာ) ပဉ္စီမြို့စား မြင်းမှူးမင်းသား (ကိ) မလဲးသာရွာစား ငယ်တိုးအတွင်းဝန် မဟာနန္ဒယော်ဓာ ဦးကျီစိုး (ကီ) ဗြဲတိုက်သံဆင့် ဇေယသင်္ခယာ။
၎င်းမှာ နောက်မြဝတီမြို့စား ဝန်ကြီး ဦးစ ဇာတ် အဖွယ်အရာစကားနှင့် ကဗျာလင်္ကာရေးသူများ ဘုရား။
(ခ) မလွန်မြို့စား မင်းသား မင်းရဲနန္ဒမိတ်။
နောက်မက္ခရာမြို့စားသူ (ခါ) မိုးတာမြို့စား ဝန်ထောက်တော် နေမျိုးကျော်စွာ။
စမ္ပေယျပျို့ ရေးသူ (ခိ) အိမ်ရှေ့သံဆင့် ရွှေတိုက်စိုး နေမျိုးရာဇသူ။
ရာမရကန်ရေးသူ ဦးတိုး (ခီ) တောင်ငူမြို့စား မင်းသား သတိုးဓမ္မရာဇာ။
ပထမ ကာမမြို့စားစဉ် သခင်မင်းမိနှင့် ထိမ်းမြားသူ ဇာတ်ကွက်ဇာတ်လမ်း ရေး၍ ပြီးစီးသော ပြဇာတ်များမှာ အီနောင်၊ ရာမ၊ သင်္ခပတ္တ ပြဇာတ်မှာ တောင်ငူမြို့စား မင်းသား သတိုးဓမ္မရာဇာ တစ်ပါးတည်းရေးသည် ဘုရား။
ယင်းသည့်လေးဇာတ် အနက် သင်္ခပတ္တပြဇာတ်မှာ တောင်ငူမြို့စား မင်းသား သတိုးဓမ္မရာဇာ တပါး တည်းရေးသည်ဘုရား။
ကေသာသီရိပြဇာတ်မှာ ပဘာဝတီဘွဲ့ခံ သခင်မင်းမိတပါးတည်း ရေးသည်ဘုရား။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၅ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၄ ရက်နေ့ သညာသည် စာရေးငသာထွန်းသွင်း၊ ရွှေတိုက်ကြပ်တိုက်စိုးတို့သို့ အပ်စာရင်းဘုရား။
အထက်ပါအမိန့်တော်ကို ထောက်ရှုခြင်းဖြင့် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်မှစ၍ အီနောင်၊ ရာမ၊ သင်္ခပတ္တ၊ ကေသာသီရိနန်းတွင်းဇာတ်များ ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း ထင်ရှားသည်။
၁၈၁၉ ခုနှစ် လွန်သောအခါ၊ ထူးခြားသော ပြဇာတ်များ ပေါ်ထွက်လာလေတော့သည်။
ထိုအချိန် အထိပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးသော ပြဇာတ်များသည် ရှည်လျားလွန်းသဖြင့် ခင်းကျင်းကပြလျှင် တစ်ညဉ့်နှင့် ပြီးနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။
တညဉ့်အတွင်း၌ ဇာတ်ကွက်လည်၍ ဇာတ်ခန်းဆုံးအောင် ကပြနိုင်ရန်၊ ဒဏ္ဍာရီပြဇာတ်တိုများကို ကြံစည်တီထွင်သူကား ဘကြီးတော်လက်ထက်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပြဇာတ်ဆရာကြီး ဦးကြင်ဥဖြစ်၏။
ဦးကြင်ဥ သည် ပြဇာတ်၊ ဇာတ်လမ်းတို့ကို များသောအားဖြင့် ဆန်းပြားအောင် ကြံဆရေးသားလေ့ရှိရုံမက၊ စကားအဆန်း လက်တန်းထွင်ရာ၌လည်း များစွာကျွမ်းကျင်သည်။
ဘုရားဟောဝတ္ထုကို နောက်ခံပြု၍ရေးသား သော ဝေဿန္တရာနှင့် မဟောသဓာပြဇာတ်တို့အပြင်၊ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော ဒေဝကုမ္ဘဏ်၊ ဝင်္ကန္တ၊ ပါပဟိန်နှင့် ကာလကဏ္ဏီပြဇာတ်တို့ကို ဦးကြင်ဥရေးသားခဲ့လေသည်။
ညတွင်းချင်း အပြီးကပြနိုင် သောပြဇာတ်တို့တွင် ဦးကြင်ဥ၏ ပြဇာတ်တို့မှာ ရှေးအကျဆုံးပင် ဖြစ်တော့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်း၊ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်သည် ဝိဇယ ကာရီနန်းတွင်းဇာတ်နှင့် ဣန္ဒာဝံသနန်းတွင်းဇာတ်တို့ကို ရေးသားပြန်သည်။
ထိုနှစ်ဇာတ်၏ဇာတ်ကွက် ဇာတ်လမ်းနှင့် အရေးအသားတို့သည် အီနောင်ဇာတ်နှင့် ဆင်ဆင်တူလေသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရာကြီး လက်ထက်၌ပင် ထူးကဲစွာ ထင်ရှားသော ပြဇာတ်ဆရာကြီး စလေဦးပုည၏ ပဒုမပြဇာတ်၊ ရေသည်ပြဇာတ်၊ ဝိဇယပြဇာတ်၊ ကောသလပြဇာတ်၊ ဝေဿန္တရာပြဇာတ် စသည်တို့ ပေါ်ပေါက်လာ ပြန်သည်။
ဦးပုညသည် ဘုရားဟောဝတ္ထုများကို မှီငြမ်းပြု၍ ပြဇာတ်ရေးသား၏။
ဦးပုည၏ ပြဇာတ်များသည် ဦးကြင်ဥ၏ ပြဇာတ်များမှာကဲ့သို့ ဇာတ်ကွက်ဇာတ်လမ်း သဘောတူသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။
ဦးပုည၏ ထူးကဲချက်တို့မှာ စကားလုံး ကြွယ်ဝမှု၊ စိတ်ကို ထိခိုက်စွဲငြိအောင် ဖွဲ့ဆိုမှု၊ ရယ်ရွှင်ဖွယ်ဖြစ်အောင် ရေးသားမှု တို့ပင် ဖြစ်ကြလေသည်။
ဦးပုည အနိစ္စရောက်ပြီးသည်၏ နောက်ပိုင်းတွင် ပြဇာတ်ခေတ်သည် ဆက်လက်၍ ထွန်းကားလာ သည်ဟု ဆိုအပ်လေသည်။
ထိုခေတ်သည် ဗြိတိသျှခေတ်သို့ပင် ကူးရောက်၍ ထွန်းကားလာသည်။
သဘင် ဖက်သို့လည်းပို၍ ယိုင်လာလေသည်။
ထိုခေတ်တွင် လူသိများကြသော ဇာတ်ရေးဆရာများသည် ဆရာယော၊ ဆရာကူး၊ ဓားပိန် ဦးမောင်ကြီး၊ ပုဇွန်တောင် ဆရာခ၊ ဆင်ဖြူကျွန်း ဆရာသင်၊ ဆရာဆုသာ ဆရာလွန်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆရာယော၏ နောက်ပိုင်းတွင် ပြဇာတ်ပေါ်ထွက်လာ၏။
ထိုပြဇာတ်မှာ ဆရာယော၏ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ပြဇာတ်ဖြစ်သည်။
ဇာတ်အိမ် ဇာတ်ကွက်ဖက်၌ ချို့ယွင်းချက် များရှိသော်လည်း၊ သီချင်းနှင့် ကကွက်များကို မြိုင်ဆိုင်အောင် ထည့်သွင်းထားသဖြင့် လူကြိုက်အလွန်များခဲ့သည်။
သထုံရာဇဝင် ပြဇာတ်ပေါ်ထွက်ပြီး၍ မကြာမီအတွင်း၌ပင် ဆတိုင်မွှတ် ဆရာကူး၏ လူဝံ မောင်နှမ ပြဇာတ်မှာ ဦးကူးကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်ယူသော ပြဇာတ်ဖြစ်သည်။
ဦးကူးသည် ဘုရားဟော ဝတ္ထုတို့ကို မှီးလျှက် ဝေဿန္တရာပြဇာတ်၊ ဘူရိဒတ်ပြဇာတ်နှင့် ကာကဝလ္လိယ ပြဇာတ်တို့ကို ၁၈၇၈ ခုနှင့် ၁၈၈၁ ခုနှစ် တို့တွင် ရေးသားခဲ့သေးသည်။
ထို့ပြင် ဦးပုည၏ ရေသည်ပြဇာတ်ကိုလည်း သီချင်းများ ဖြည့်စွက်ပေးကာ ဇာတ်ကပြရန် စီမံခဲ့သေးသည်။
ထိုနောက် ဆရာဆုသာ၏ စောဖေနှင့် စောမေပြဇာတ်၊ တင်တင်နှင့် ခင်ခင် ပြဇာတ်များ ပေါ်ထွက်လာကြသည်။
ဦးပုညခေတ်နောက်ဖက်တွင် ပေါ်ထွက်လာကြသော ပြဇာတ်ဆရာတို့သည် အဆိုနှင့်အကကို အဓိက ထား၍ ခေတ်အကြိုက်လိုက်၍ ရေးသားကြလာသဖြင့်၊ ဇာတ် ကြောင်းဆင်ရာနှင့် ဇာတ်ဆောင်တို့ကို သရုပ်ဖော် ရာတွင် ညံ့ဖျင်းသွားကြသည်။
သို့ရာတွင် သီချင်းအစပ်အဟပ်ဖက်တွင် တိုးတက်ကာ အထက်တန်းကျလာကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့ နောက်ဆုံးသိမ်းပိုက်လိုက်သည့် ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှ ကျော်လွန် လာသောခေတ်တွင် ပြဇာတ်လောကသည် ဇာတ်သမား သဘင်သည်တို့၏ ကြီးစိုးခြယ်လှယ်မှုကို ခံလာရ လေသည်။
ဇာတ်သဘင်တို့တွင် အဆို၊ အကနှင့် ဇာတ်ခုံအခမ်းအနားတို့သာလျှင် အရေးကြီးသည်ဟု ယူဆ လာကြကာ ရှေးပြဇာတ်များကို သဘင်သည်တို့သည် အလျင်းဂရုမပြုကြတော့ချေ။
ရှေးပြဇာတ်များကို စာပေလိုက်စားသူများသာလျှင် စာပေအရသာ ပေါ်မှုအတွက် လေ့လာဖတ်ရှုကြလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ ရုပ်ရှင်ကားရိုက်ကူးရန် ကော်ပြားများ မရနိုင်သည့်အလျောက် ရုပ်ရှင် ကားများကို အစားထိုးသောအားဖြင့်၊ ခေတ်သစ်ပြဇာတ်များ ပေါ်ပေါက်လာ၏။
ထိုခေတ်ပြဇာတ်များသည် အကကို အရေးမပေးသော်လည်း အဆိုအပြောနှင့် ဇာတ်ခုံအခမ်းအနားတို့ကိုမူ ဇာတ်သဘင်များမှာကဲ့သို့ပင် အထူးအရေးထားလျက် ရှိကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မြန်မာ့အနုပညာ။
အင်ဂျင်ကွန်ထရိုးယူနစ် (Engine Control Unit) သို့ ပါဝါ ထရိန်း ကွန်ထရိုး မော်ဒျူး ဆိုသည်မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် ထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီ: အတွင်းလောင်အင်ဂျင်ကို လည်ပတ်ရန် အတွက် လိုအပ်သော လောင်စာဆီ ပမာဏ၊ လောင်ကျွမ်းမှု တိုင်မင် နှင့် အခြား လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို ထိန်းညှိ ဆုံးဖြတ်ပေးသော ကိရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အာရုံခံများ အင်ဂျင် ထိန်းချုပ်ယူနစ်တွင် အမျိုးမျိုးသော အာရုံခံများ တပ်ဆင်အသုံးပြုပြီး အသုံးပြုသော အာရုံခံများမှာ မန်နီဖိုး ပကတိဖိအား အာရုံခံ လေအပူချိန် အာရုံခံ လေတံခါး တည်နေရာ အာရုံခံ အင်ဂျင်အပူချိန် အာရုံခံ ယာဉ်အမြန်နှုန်းရုံခံ ယာဉ်တိမ်းစောင်းမှု အာရုံခံ ကရိုင်း တည်နေရာ အာရုံခံ အောက်ဆီဂျင် ပမာဏ အာရုံခံ ကမ္ဘာ့ လေဖိအား အာရုံခံ ကင်မ်ရှပ် တည်နေရာ အာရုံခံ လေအိတ် အာရုံခံ မီးခေါက်သံ အာရုံခံ စသည်ဖြင့် များစွာ ပါရှိပြီး ခလုတ်များသည် အာရုံခံမဟုတ်သော်လည်း ခလုတ်များကိုပါအာရုံခံ အဖြစ် Switch signal ဖန်တီး၍ အသုံးပြုပါသည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံ ၁၉၃၀ ပြည့် စက်တင်ဘာလမှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် သခင်တစုရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုနဲ့ ပေါ်ထွန်း လာခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ် က တိုးတက်တဲ့ လူငယ် ကျောင်းသားများ၊ အထက်တန်းကျောင်းက လူငယ် ကျောင်းသားများ၊ လူငယ်များ ကြီးပွားရေး အသင်း၊ စာဖတ်အသင်း၊ မီးသတ်အသင်း၊ ဆွမ်းလောင်းသင်း က နိုင်ငံရေး နဲ့ မပတ်သက်တဲ့ လူငယ်များပါ ပါဝင်နိုင်အောင် နည်းလမ်းရှာပြီး အမျိုးသားရေးကို ဦးတည် လှုပ်ရှားနိုင်မယ့် လူငယ်အသင်း တခု တည်ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ရှိ နိုင်ငံရေး ဆရာတော် ဦးနာဂိန္ဒ ရဲ့ မဏ္ဍပ်မှာ လူငယ်ပေါင်းစုံ ကျောင်းပေါင်းစုံ အစည်းအဝေးကြီး တခု ခေါ်ဆိုပြီး လူငယ် ၅၀၀၀ ခန့် တက်ရောက်တဲ့ အစည်းအဝေးကြီးကနေ အမျိုးသားရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတွေ ဆောင်ရွက်ရန်ဆိုပြီး မြန်မာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူငယ်များ အသင်း ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့မှာ− ဆရာတင့် (မြို့မကျောင်း) − ဥက္ကဋ္ဌ ကိုနု (တက္ကသိုလ်) − အတွင်းရေးမှူး ကိုခန့် (ပန်းတနော်) မြန်မာပြည်စာအုပ်သင်း − တွဲဘက်အတွင်းရေးမှူး ကိုစံသိမ်း (တက္ကသိုလ်ကျောင်း) − ငွေထိန်း မြို့မဆရာဟိန် − ပြန်ကြားရေးမှူး သခင်ဘသောင်း − အမှုဆောင် သခင်လေးမောင် − အမှုဆောင် သခင်ဗစိန် − အမှုဆောင် ကိုဘတင် − အမှုဆောင် ကိုလူထွန်း − အမှုဆောင် ကိုအုံး − အမှုဆောင် စသူများဖြစ်ကြသည်။
မြို့နယ်များစွာအထိ အသင်းခွဲတွေ ထူထောင်နိုင်လာခဲ့ပြီး ပြည်တွင်းဖြစ် အားပေးရေး၊ နိုင်ငံခြားပစ္စည်း သပိတ်မှောက်ရေး တွေကို တက်တက်ကြွကြွ ဆောင်ရွက်ရင်း နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လုပ်ငန်းတွေထဲ တိုးမြှင့်ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ဗမာပြည် ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ ကုမ္မာရီအသင်း များမှာ အမျိုးသမီးတွေ အားလုံးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ အမျိုးသမီးအသင်း တွေ မှန်သမျှကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည် ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှုခေတ် အတွင်းမှာ အမျိုးသမီး အသင်းတွေဖြစ်တဲ့ ကုမ္မာရီအသင်းတွေ အထိုက်အလျောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ပထမဦးဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်မှာ မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်း ကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၁၆ ရက်နေ့မှာ ရန်ကုန်မြို့ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တည်ထောင်သူများဖြစ်သော − ဒေါ်စု (အရေးပိုင် ဦးဘိုးသောင်း ဇနီး) - ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်ဖွားသစ် (သစ်ကုန်သည်) - အကျိုးဆောင် ဒေါ်ခင်စော ( ဦးကြူး ဇနီး) - တွဲဖက် အကျိုးဆောင် ဒေါ်လှမေ (ဒီးဒုတ် ဦးဘချို ဇနီး) - တွဲဖက် အကျိုးဆောင် ဒေါ်စောတင် (ဝတ်လုံဦးသိန်းမောင် ဇနီး) - အမှုဆောင် ဒေါ်တင် (ဦးသင်းမောင် ဇနီး) - အမှုဆောင် ဒေါ်ဌေးဌေး (ဦးဘသိန်း ဇနီး) - အမှုဆောင် ဒေါ်ငွေရင် (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင် ဒေါ်ငွေရှင် (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင် ဒေါ်မြမေ (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင် တို့နဲ့ အသင်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
ဘာသာရေးနဲ့ လူမှုရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ အမျိုးသမီးတွေလဲ ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုတွေ ပြင်းထန်လာတဲ့အခါ နိုင်ငံရေး လုပ်ငန်းတွေကိုပါ တက်တက်ကြွကြွ လုပ်ဆောင် လာခဲ့ကြသည်။
ဝိုင်အမ်ဘီအေ နဲ့တွဲဖက်ပြီး ဝံသာနု လုပ်ငန်းတွေအတွင်း တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့ကြကာ နယ်ဆန့်ကျင်ရေး တိုက်ပွဲတွေအတွင်း တတပ်တအား ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
ကုမ္မာရီ အသင်းသူတွေဟာ ပင်နီချော အင်္ကျီနဲ့ယောထမီကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး တိုင်းရင်းဖြစ်ထည်များ ဝတ်ဆင်ရေး၊ နိုင်ငံခြားအဝတ်အထည်များ သပိတ်မှောက်ရေးတွေမှာ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် အရင်းခံဖြင့် ပါဝင် လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ထင်ရှားတဲ့ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက် တခုမှာ ပလောပီနံရှိ ဆေးလိပ်ခုံမှာ ဒုက္ခရောက်နေကြတဲ့ မြန်မာအမျိုးသမီးတွေ ကို ပြန်လည် ခေါ်ယူပေးဖို့ တောင်းဆို တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြတာကြောင့် အစိုးရက အစိုးရစရိတ်နဲ့ တာဝန်ယူပြန်ခေါ် ပေးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ဝိုင်အမ်ဘီအေ ကနေ ဂျီစီဘီအေ အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပြီးနောက်တွင်လည်း ဂျီစီဘီအေနဲ့ အတူ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ပါတယ်။
ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး အစိပ်စိပ် အမြွှာမြွှာ ကွဲသွားရချိန်မှာတော့ မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်းဟာလဲ တစတစ အားနည်းမှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ။
ဒါနသုခ အသင်းသည် မြန်မာကုမ္မာရီအသင်း နဲ့ ခေတ်ပြိုင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ အမျိုးသမီးအသင်းအဖွဲ့တခုဖြစ်ပြီး မူလ စတင်စဉ်က ဘာသာရေး၊ လူမှုရေး ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ပဲ ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာဖြစ်ပေမဲ့ တစတစ နိုင်ငံရေး အထိ ပါဝင်လာခဲ့ပါတယ်။
ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါ်ကြင်အိမ် ဖြစ်ပြီး၊ အကျိုးဆောင်မှာ ဒေါ်လှခင် ဖြစ်ခဲ့ကာ ရန်ကုန်မြို့မှာ ဖွဲ့စည်းပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ကြီးပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှု တွေ တစထက် တစ အားကောင်း လာသော အခါ ဝံသာနု ကုမ္မာရီ အသင်း အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲပြီး တခြား ဝံသာနု အသင်းတွေနဲ့ လက်တွဲဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။
ဂျီစီဘီအေ ကနေ ၂၁ ဦးအဖွဲ့ ခွဲထွက်သွားသော အခါ ဝံသာနု ကုမ္မာရီ အသင်းတွေဟာ သပိတ်မှောက် ဂျီစီဘီအေ အသင်းကြီးနဲ့ တွဲပြီး၊ ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ကို မုန်းတီးကြောင်း ဖော်ပြတဲ့အနေနဲ့ လိပ်ခွံဘီး တွေကို ရိုက်ချိုးပြသ တာမျိုး ကနေ တိုင်းရင်းသား ဆိုင်တွေမှာပဲ အားပေးပြီး နိုင်ငံခြားသား ဆိုင်တွေမှ ဝယ်ယူသုံးစွဲခြင်း မပြုလုပ်ရေး လှုံ့ဆော်ကြတာမျိုးတွေအထိ ဝံသာနုစိတ်ဓာတ် ဖော်ပြတဲ့လုပ်ငန်းတွေကို နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ လုပ်ဆောင် ခဲ့ကြတဲ့အပြင် အစိုးရအမိန့်ကို အာဏာ ဖီဆန်ရာတွေမှာလဲ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ပြိုကွဲသွားပြီးနောက် ဝံသာနုကုမ္မာရီအသင်း တွေဟာလဲ တစထက်တစ ယုတ်လျော့ ပျောက်ကွယ် သွားခဲ့သည်။
ဝံသာနု လှုပ်ရှားမှုကြီး အရှိန်ရစ ပြုလာတဲ့အချိန်မှာ အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာအတွက် ရဟန်း သံဃာတော်တွေလဲ တတပ်တအား ပါဝင်နိုင်ကြဖို့ရည်ရွယ်ပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့တွေ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် (၄) ရက်နေ့မှာ ရန်ကုန်မြို့အလယ်တောရ ဆရာတော်ကြီးနဲ့ ဝေဠုဝန် ဆရာတော်၊ သာဓုဆရာတော်၊ ဗားကရာဆရာတော်၊ အလုံဇောတနာရာမ ဆရာတော်၊ သရက်တော ကျောင်းတိုက် မှန်ကင်း ဆရာတော်၊ ပြည်မြို့ ပွင့်လှသိမ်ကုန်းဆရာတော်တို့ကနေ၊ ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရန်ကုန်မှာ ဗဟိုထားတဲ့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးအပြင် မန္တလေး မှာ ဗဟိုပြုတဲ့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးလဲ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့ပါတယ်။
နောက်ပိုင်းမှာ အဲဒီသံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ကြီး (၂) ခုတို့ ပေါင်းစည်းမိကြပြီး နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မဟာသံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ဖွဲ့နိုင်တဲ့အထိ တိုးတက်ကြီးထွား လာခဲ့ပါတယ်။
သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီး မပေါ်ထွန်းမီကတည်းက အမျိုး ဘာသာ သာသနာ လှုပ်ရှားမှုအတွင်း တပါးချင်းအလိုက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့တဲ့ ဆရာတော်ကြီးတွေကတော့ ဦးဥတ္တမ၊ ဦးဝိစာရ၊ ဦးနာဂိန္ဒ၊ သာယာ၀တီ ဦးညေယျ၊ စိန်ရောင်ခြည် ဦးအာစရ၊ အာလံ ဦးလာဘ၊ အုတ်ဖိုမှန်ကျောင်းဆရာတော် ဦးအရိယဝံသ စတဲ့ရဟန်းတော် ကြီးတွေဖြစ်ကြပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ်ကြီး ပေါ်ထွန်းလာတဲ့အခါမှာလဲ ရှေ့တန်း ကနေ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။
ဝံသာနုအသင်း၊ ဝံသာနုကုမ္မာရီအသင်း တွေနဲ့အတူ ဝံသာနု သံဃာ့အသင်းကြီးဖြစ်တဲ့ ‘သံဃာ့သာမဂ္ဂီ’ အသင်းကြီးဟာလဲ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အသင်းတွေဟာ ကျေးရွာ ဝံသာနုအသင်းတွေ အပေါ်လဲ ဩဇာကြီးမားခဲ့သလို ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ထဲမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် ဆရာတော်ကြီးတွေဟာ လေးလေး မြတ်မြတ် နေရာပေးခံ ခဲ့ရပါတယ်။
သံဃာ့ ဩဇာခံ ဂျီစီဘီအေ ခေါင်းဆောင်ကြီးတွေတောင် အလျှိုအလျှို ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။
ဂျီစီဘီအေ ညီလာခံကြီး တွေမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ်ဝင် သံဃာတော်ကြီးတွေ ပါဝင် တက်ရောက် အားပေး ခဲ့ကြပါတယ်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်၊မေလ-၁၀ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်နေ့အထိ ပေါင်းတည် မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ ဂျီစီဘီအေ ကွန်ဖရင့်ကြီးမှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ သက်တော် (၈၂) နှစ်ရွယ် ဘေးမဲ့ ဆရာတော်ကြီး နဲ့ အရှင် ဦးဥတ္တမ ကိုယ်တော် အပါအဝင် သံဃာတော် (၇၀၀၀) ကျော် တက်ရောက် ခဲ့တဲ့အတွက် စုစုပေါင်း ရှင်လူပရိသတ် (၂) သိန်းကျော် တက်ရောက်တဲ့ ကွန်ဖရင့်ကြီးအဖြစ် စည်စည်ကားကား ကျင်းပ အားပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
သံဃာ့သာမဂ္ဂီ ဟာ အမျိုးသား ပညာရေးကို အားပေးခဲ့တဲ့အပြင် ပြည်တွင်းဖြစ် အားပေးရေး မှာလဲ ထိပ်က ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။
သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် ရဟန်းတော်တွေကိုယ်တိုင် ပြည်တွင်းဖြစ် ဖျင်သင်္ကန်း ပဲ ဝတ်ရုံခဲ့ကြပါတယ်။
သာသနိက အဆောက်အဦတွေအတွင်း နိုင်ငံခြားသားတွေ ဖိနပ်စီးတဲ့ကိစ္စ ကန့်ကွက်ခဲ့ရာမှာ ရှေ့ဆုံးက ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒိုင်အာခီ လက်ခံသင့် မသင့် ပြဿနာတွေ ပေါ်ပေါက် လာတဲ့ အခါမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် သံဃာတော် အများစုကြီးက လက်မခံရေး ဖက်ကနေ ပြတ်ပြတ်သားသား ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။
ဂျီစီဘီအေ အဖွဲ့ကြီး အစိပ်စိပ် အမြွှာမြွှာ ကွဲပြဲမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ အခါမှာတော့ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် သံဃာတော်ကြီးများလဲ တနွယ်ငင်တစင်ပါ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ဂျီစီဘီအေ ကြီးကျဆုံးသွားရမှု နဲ့အတူ သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီးလဲ ဩဇာကျဆင်း မှေးမှိန်သွားခဲ့ရပါတယ်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်လောက်ကဆိုရင် သံဃာ့သာမဂ္ဂီဟာ အလွန်ထင်ရှားခဲ့ပြီး အသင်းဝင်အင်အား (၁) သိန်းလောက်ရှိခဲ့တဲ့ သံဃာ့ အဖွဲ့အစည်းကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၂၇က ဝံသာနု စာစောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီဟာ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ နဲ့ ပူးပေါင်း လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေးကို ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်ဖော်ပြခဲ့သည်။
မြန်မာစာပေတွေင် သီချင်းကို ကဗျာလင်္ကာအဖွဲ့အနွဲ့ တစ်မျိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
(ကဗျာလင်္ကာ) အကြောင်းချင်းတစ်ရပ် ကို ဟဒယနှလုံးရွှင်ပြုံး ကြည်လင်စေရန်လည်းကောင်း၊ နှစ်သိမ့် ကြည်နူးစေရန်လည်းကောင်း၊ ကြေကွဲဝမ်းနည်းစေရန်လည်းကောင်း ဖွဲ့နွဲ့သီကုံးထား၍ သုံး မတြာခန့် ကြာအောင် အသံကို ရှည်ရှည် လွင်လွင် ဆွဲငင်သီကျူးအပ်သော သီချင်း၊ သို့မဟုတ် ဂီတသည် သတ္တဝါတို့၏ နားသောတသို့ ပြေးဝင် စွဲငြိစေတတ်သော သဘောရှိပြီးလျှင် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ယူကျုံးဆွဲဆောင်တတ်သော သတ္တိ တို့၏ စိတ်နှလုံးကို ဆွဲဆောင်ရာ၌ ထက်မြက်သော လက်နက် တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
(သီချင်း(ဂီတ)) မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်ခန့်ကပင် သီဆို တီးမှုတ် ကခုန်ခြင်းသည် အနုပညာ တစ်ရပ်အနေဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။
(မြန်မာဇာတ်သဘင်) ခရစ် ရှစ်ရာစုနှစ် ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးအတွက် သွားရောက်ခဲ့ သော သရေခေတ္တရာမ ပျူ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့သည်သီချင်း ၁၂ မျိုးကို သီဆိုတီးမှုတ်ကပြ ခဲ့ကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်းများအားဖြင့် ဘုရားဂုဏ်တော်ကို ချီးကျူးထားပြီးလျှင် ဈာန လာဘီ ရှင်ရသေ့ဘွဲ့၊ ဘုန်းတော်ဘွဲ့၊ စားတော်ခေါ်ခြင်းဘွဲ့၊ ပျော်တော်မူခြင်းဘွဲ့၊ အောင်တော်မူဘွဲ့၊ အင်ကြင် ပန်းဘွဲ့၊ ဥချိုး ငှက်ဘွဲ့၊ ကြိုးကြာငှက်ဘွဲ့၊ ဥဒေါင်းမင်းဘွဲ့၊ ဟင်္သာငှက်ဘွဲ့၊ ကြိုးကြာငှက်ဘွဲ့ တို့လည်း ပါဝင်သည်ဟု ဆိုထားလေသည်။
ထိုသီချင်းတို့သည် ကြိုးကြီးဘွဲ့ကြီးမျိုး ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ငါးရာစုနှစ်မှ ၁၁ရာစုနှစ်အတွင်းက စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုး ခဲ့သော မွန်တို့ဒေသ သထုံပြည်၌လည်း အဆိုအက အတီး အမှုတ် ပညာထွန်းကားကြောင်းကို တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ထိုခေတ်၏ စဉ့်ကွင်းများမှ သိရှိရသော်လည်း မည်သို့သော သီချင်းမျိုးကို စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့ကြ ကြောင်းကိုမူ မခန့်မှန်းနိုင်ပေ။
ပုဂံပြည့်ရှင်အနော်ရထာမင်းစော၏ လက်ထက်တွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို ပေါင်းစည်းခဲ့သဖြင့် ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတို့ ရောစပ်ကာ အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှုတို့ တိုးတက်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှုအတတ်သည်လည်း တိုးတက်မည် မလွဲဧကန် ဖြစ်သော်လည်း တည်တံ့ခိုင်မြဲစွာ မှတ်တမ်း တင်ထားခြင်း မပြုခဲ့သဖြင့် ပုဂံခေတ်၏ သီချင်းအမျိုးအစားကို အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ မပြနိုင်ချေ။
သရေခေတ္တရာခေတ်၊ သထုံခေတ်၊ ပုဂံခေတ်၌ သုံးခဲ့ကြသော တူရိယာပစ္စည်းတို့ကိုမူ တရုတ်မှတ်တမ်းများအရလည်းကောင်း၊ သထုံခေတ် စဉ့်ကွင်းပါရုပ်ပုံများမှလည်းကောင်း၊ ပုဂံကျောက်စာများ၊ ကူဘုရားနံရံပန်းချီများမှလည်းကောင်း သိရှိနိုင်ခဲ့ကြ ပေသည်။
ပုဂံပျက်၍ ပင်းယကောင်းစားသော ခေတ်တွင်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသော မြန်မာသီချင်းများကို အဦးဆုံး တွေ့ရ သည်။
ထိုခေတ်တွင် တျာဘွဲ့သီချင်း၊ ကာချင်း၊ စည်ချင်းများ ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားသည်။
( ကာချင်း၊ တျာချင်း-) ထိုခေတ်ကို အင်းဝခေတ်ဦးပိုင်းဟုခေါ်ဆို၍၊ ယင်းသည်မှ စပြီးလျှင် နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် အဓွန့်ရှည်သော အင်းဝခေတ် ကို တစ်လျှောက်လုံး၌ အနုပညာ အရပ်ရပ်တို့သည် တိုးတက် ခဲ့ရာ တေးဂီတ ကဗျာလင်္ကာ အရေးအသားတို့သည်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့လေသည်။
အင်းဝခေတ် နောက်ပိုင်းတွင် အချီကြီးသံ၊ အချီငယ်သံ၊ ဆရာတောင်းသံ၊ ဆရာပန်သံ၊ ဆရာညွှန့်သံ၊ အတွင်းတီးပြေသံ၊ အပြင်တီးပြေသံ၊ ဆင်ဖြူရေချသံ၊ ရွှေပလ္လ်တည်သံ၊ ဗောဓိ ညောင်ရွက်သံ၊ ဇမ္ဗူ့သပြေသီး ကြွေသံ၊ ငါးကြင်းမြီးခတ်သံ၊ ခရုသင်းသံ၊ ခွက်ခွင်းသံ၊ ဘီလူးမဝမ်းစည်သံ၊ မြစ်တွေးလန့် တွန်သံ၊ သိကြား အုပ်ဆောင်းသံ၊ သိကြားခလုတ်သံ၊ သိကြား ရေကန်တင်သံ၊ သိကြားလောပစ်သံ၊ ကင်းပတ်ငယ်သံ၊ ထုံးကိုး တံသံ၊ မျောက်မင်းအူသံ၊ မိတ္ထီလာကန်ပေါက်သံ၊ သပြေလားသံ၊ ပြုံးကာရယ်ရွှင်သံ၊ ကသာဝန်း လည်သံ၊ ပွင့်လှရွှေဝါသံ၊ နောက်မြင်းလှသံ၊ လင်္ကကုတ္ထိသံ၊ မြင်းလှစာတောင်းသံ။
မြင်း လှခွာသံ၊ တံငါမ အဲချင်းသံ၊ သိကြားမင်း ဘိသိက်မြှောက်သံ အစရှိသည့် ကြိုးသီချင်းများ၊ တျာချင်းများနှင့် သီချင်းခံများ ခေတ်စားခဲ့သည်။
အိုင်ချင်းများလည်း ထိုခေတ်၌ပင် ပေါ်ပေါက်ကြောင်း သိရသည်။