kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မူးယစ်သောက်စား ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားမှု၊ လောင်းကစားမှုတို့ကို ကာကွယ်ရန် ကတိလက်မှတ်ထိုးစေ၍ ရွာသူကြီးမှတစ်ဆင့် ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များထံ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်နှင့်လက်မှတ် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
မုဒွန်းရွာ ဆက်လက်တည်တံ့ ခဲ့ရုံမျှမက မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ အထက်တန်းကျောင်း အဆင့်ဆင့် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။
အထက်တန်း ကျောင်းအုပ်အဖြစ် မုဒွန်းဆရာတော်ကိုယ်တိုင် တာဝန်ယူ စီမံခန့်ခွဲ၍ ကျောင်းအိပ်ကျောင်းစား ဘော်ဒါ ကျောင်းသား ၅ဝ ခန့် အခမဲ့ ထောက်ပံ့ ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်သည်။
ထို့ပြင် ကျေးလက်ဆေးပေးခန်း၊ ကျေးလက် စာဖတ်ခန်းနှင့် မုဒွန်းနှင့် ဥဒေါင်းကျေးရွာ လမ်းဖောက်ရေးတို့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မုဒွန်းရွာ၌ ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်း၊ ပရိယတ္တိ စာသင်တိုက်တည်၍ လောကီ လောကုတ် စွယ်စုံသာသနာပြုသည်။
အစိုးရ ပါဠိပညာရေးအဖွဲ့ မွန်နာယက (၁၉၁၈) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ ရွှေတံဆိပ်နှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင် လက်မှတ် ဒုတိယအကြိမ် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
ဂျပန်ခေတ်တွင် သံဖြူဇရပ်မှ ဒုက္ခသည် ၃ဝဝ ကျော်ကို ကျောင်းတိုက်တွင် လက်ခံ စောင့်ရှောက်ကူညီသည်။
၁၉၄၃ ခုတွင် ဂျပန်ခေတ် ပါဠိဘာသာပညာရေး နာယကအဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
လွတ်လပ်ရေးအကြိုခေတ်တွင် မွန်မဟာ သံဃာ့အဖွဲ့ချုပ် အကျိုးတော်ဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မွန်ဘာသာဖြင့် ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာနိဿယ၊ ရူပသိဒ္ဓိ နိဿယ၊ ဆန်းနိဿယ၊ အလင်္ကာနိဿယ၊ သုတ်သီလက္ခန်နိသ သုတ်မဟာဝါနိဿယ၊ သုတ်ပါထေယျနိဿယ၊ ဝိဘင်းနိဿယ၊ ကထာ ဝတ္ထုနိဿယ၊ ပုဂ္ဂလပညတ်နိဿယ၊ သဒ္ဒါငယ် ၁၄ စောင်နိဿယ။
မြန်မာ ဘာသာဖြင့် အလင်္ကာရတ္ထဒီပနီ၊ မဂ္ဂင်္ဂဒီပနီ၊ ဥပါသကာပုစ္ဆာဝိသဇ္ဇနာကျမ်း၊ ဂိုဏ်း ၉ ဂိုဏ်း ဂါထာဗန္ဓ (မွန်ကဗျာ) စသော ကျမ်းများ ပြုစုခဲ့သည်။
မွန်နိဿယကျမ်းများကို ရန်ကုန်မြို့ ဘားနာ့(ဒ်) အခမဲ့ ပိဋကတ်တိုက် (အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်) ၌ မူပွားထားရှိသည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီး လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ မွန်စာပေ၊ မွန်ဓလေ့ လေ့လာသူ မစ္စတာရှောတိုးအား ကူညီ၍ မွန်ဓလေ့ပြတိုက်တည်ထောင်ရန် ဆော်ဩခဲ့သည်။
မွန်ရေးရာအဖွဲ့ နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ အစိုးရ ပါဠိပထမပြန်စာမေးပွဲများတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုခွင့်ရရန် ကြိုးပမ်း သည်။
ထို့ပြင် မော်လမြိုင်မြို့ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ နာယက၊ မော်လမြိုင်မြို့ ပါဠိတက္ကသိုလ်စာချတန်း စာမေးပွဲကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပါဠိပထမပြန်စာမေးပွဲ မွန်ဘာသာတာဝန်ခံ၊ ပါဠိဘာသာပညာရေးနာယက အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတအသင်း နာယက အဖွဲ့ဝင်၊ ပါဠိတက္ကသိုလ် ဗဟိုအဖွဲ့ဝင်၊ တော်ကနာဂိုဏ်းချုပ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာပြုရေး အကြံပေးအဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ရွေးချယ် တာဝန် ပေးအပ်ခံရသည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရ၏ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ပတ္တမြားဆရာတော် ရှင်ဇာဂရ၊ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ရှင်ဇနကာဘိဝံသတို့နှင့် အတူ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ အစိုးရ၏ အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌဂုရုဘွဲ့တံဆိပ် ကို ပြည်မြို့ ပွင့်လှသိမ်ကုန်းဆရာတော် အရှင်တိက္ခ၊ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ရွှေဟင်္သာတိုက်သစ်ဆရာတော် အရှင်ပဏ္ဍိတ တို့နှင့်အတူ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
သက်တော် ၁၀၄ သိက္ခာ ၈၄ ဝါအရ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက် စနေနေ့တွင် ချောင်းဆုံမြို့နယ် မုဒွန်ရွာ ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်း၌ တစ်ဘဝ တစ်ခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်းခဲ့ပါသည်။
ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက်ဆရာတော် ရှင်ကောဏ္ဍည (၁၈၈၇ - ၁၉၅၇) ပခုက္ကူစာချနည်း အစဉ်အလာအတိုင်း စာမေးပွဲဦးစားမပေး၊ ပိဋကတ်သုံးသွယ် နိကာယ်ငါးရပ် ကျမ်းပေါက်ရေးကိုသာ ဦးတည်၍ ဝိနည်းနှင့်အညီ ပရိယတ္တိစာပေပို့ချရာ ရန်ကုန်မြို့ ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက်တည် ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားပါသည်။
လွတ်လပ်ရေး ခေတ်ဦး သာသနာရေးရှေ့ဆောင် ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်ရာ နိုင်ငံတော် အစိုးရနှင့် ဗုဒ္ဓသာသနအဖွဲ့က ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်စဉ် သံဃာ့နာယက အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် လျှောက်ထားခံရသည်။
သို့သော် “ဂုဏဝုဍ္ဎိ ဝယဝုဍ္ဎိ ပြည့်စုံသော ထေရ်ကြီးတစ်ပါးကို တင်မြှောက်လျှင် ပိုကောင်းမည်၊ သံဃာ့ ကိစ္စကို သံဃာက ဆောင်ရွက်ပါလိမ့်မည်” ဟု ပြန်လည် လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ ဆက်ကပ်စဉ်ကလည်း ‘ဘွဲ့တံဆိပ်အလိုမရှိ’ဟု ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
မတတ်သာ၍ လက်ခံရသော် “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘုရားကြီး ဆရာတော်ဟု မခေါ်ဝေါ် မရေးသားရ၊ ဘုရားကြီးတိုက်ဆရာတော်ဟုသာ ရေးသားခေါ်ဝေါ်ရမည်” ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။
သံဃာ့ဝိနိစ္ဆယ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းရန် စီစဉ်ရာတွင် ဝိနည်းနှင့် မညီညွတ်သမျှကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကန့်ကွက်ခဲ့သော သတ္တိ ဗျတ္တိ ပရိယတ္တိ ဂုဏ်ဆောင် ဆရာတော်တစ်ပါးအဖြစ် မှတ်တမ်းတင် ခံရပါသည်။
ကောဏ္ဍည၊ ရှင်၊ ဘုရားကြီးဆရာတော် ၁၈၈၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဟံသာဝတီ ခရိုင် သပြေကန်မြို့နယ် (ယခု သံသလျင်ခရိုင် ခရမ်းမြို့နယ်) ညောင်ပင် ရွာ၌ ဖွားသည်။
အဖ ဦးကျောက်ဖူး အမိ ဒေါ်ရွှေရင် ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်း မောင်ကျော်လှ ဖြစ်သည်။
၆ နှစ်အရွယ်တွင် ညောင်ပင်ရွာ သုံးထပ်ကျောင်းဆရာတော် ရှင်တေဇဝန္တ (၁၈၅၆-၁၉၂၇) ထံ စတင်ပညာသင်သည်။
ရှင်တေဇဝန္တ မှာ ဖားကူးဂိုဏ်း စာချွန်တော်ရ ဂိုဏ်းထောက် ဆရာတော်ဖြစ်၍ နောင်အခါ ပုဂံတောင်တောရဆရာတော်၊ ခေမာသီဝံဆရာတော် အမည် တွင်သည်။
မောင်ကျော်လှသည် ကျောင်းသားဘဝကပင် ဉာဏ်ထက်မြက်၍ စာပေထူးချွန်သည်။
၁၄ နှစ်တွင် မိဘနှစ်ပါးက ရှင်ဒါယကာ၊ ရှင်တေဇဝန္တ က ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာပြု သာမဏေဖြစ်သည်။
ဘွဲ့ ရှင်ကောဏ္ဍည။
သာမဏေ ဝတ်ဖြင့် ပရိယတ္တိဆိုင်ရာ သဒ္ဒါကြီး၊ သင်္ဂဟ၊ သဒ္ဒါငယ်၊ ဆန်း၊ အဘိဓာန်၊ အလင်္ကာ၊ မာတိကာ၊ ဓာတုကထာတို့ကို နေ့ဝါညဝါအဖြစ် သင်ယူခဲ့သည်။
၁၉ နှစ်အရွယ် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ညောင်ပင်ရွာ သုံးထပ်ကျောင်းသိမ်၌ ရဟန်းပြုသည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ ရှင်တေဇဝန္တ ရဟန်းဒါယကာမှာ မြေပိုင်ရှင် ဦးလုံထော် ဒေါ်ညိုပု မိသားစု ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်ကောဏ္ဍည၊ ရဟန်း ၄ ဝါရသည့်တိုင် ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာတော်နှင့် စာချ ရှင်ဩဘာသ၊ ရှင်နန္ဒမေဓါ (၁၈၇၂- ၁၉၆၂)၊ ရှင်ရေဝတ (၁၈၇၃ - ၁၉၅၁) တို့ထံ ကင်္ခါ၊ ဋီကာကျော်၊ ယမိုက်၊ ပဌာန်း၊ သုံးချက်စု၊ ရာသီစုကျမ်းများ သင်ယူခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ညောင်ပင်ရွာ သုံးထပ်ကျောင်းတွင် ရဟန်းသာမဏေ ၁၀၀ ခန့်၊ ကျောင်းသား ၁ဝဝ ကျော်ရှိသည်။
ရဟန်း ၄ ဝါရ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကိုယ်တိုင် မန္တလေးမြို့ ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် စာချ ရှင်ဉာဏ (ဦးဉာဏကြီး ၁၈၄၈-၁၉၁၉) ထံ အပ်နှံ၍ ပရိယတ်စာပေ ဆက်လက်သင်ယူသည်။
ဘုရားကြီးတိုက် စာချ ရှင်ဇာဂရ (၁၈၆၇-၁၉၄၇) ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော် ရှင်အာဒိစ္စဝံသရံသီ (ဆရာတော်ဦးကြည် ၁၈၅၇ – ၁၉၁၅) တို့ထံ တစ်နှစ်နည်းခံသည်။
ထို့နောက် တောင်ငူခရိုင် ရေတာရှည်မြို့ ပုဂံတောင်တောရ တွင် သီတင်းသုံးနေသော ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ထံ ပြန်လည်သီတင်းသုံး၍ တောင်ငူမြို့ မြို့ရိုးတိုက်ဆရာတော် ရှင်တိက္ခထံ ၂ ဝါ။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်နှင့် ပခုက္ကူ၊ မဟာဝိသုတာရာမ စာချ ရှင်ပညာ (၁၈၇၈-၁၉၄၆) ၏ အစီအစဉ်ဖြင့် မဟာဝိသုတာရာမတိုက် ပြောင်းရွှေ့၍ ပိဋကတ်သုံးသွယ် နိကာယ်ငါးရုပ် သင်ယူသည်။
မဟာဝိသုတာရာမ နာယက ရေစကြိုဆရာတော် ရှင်ဂန္ထသာရ (၁၈၃၃–၁၉၁၄) ပျံလွန်၍ စာချ ရှင်ပညာ၊ ရှင်နန္ဒဝံသတို့ထံ နည်းခံသင်ယူသည်။
အထူးအားဖြင့် ရေစကြိုဆရာတော်၏ ကင်္ခါနိဿယကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရသည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိသုတာရာမ ဂဏဝါစက စာချအဖြစ် ချီးမြှင့်ခံရသည်။
ရှင်ပညာ၊ ရှင်သုန္ဒရ၊ ရှင်နန္ဒဝံသတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် တိုက်တာအုပ်ချုပ် ပရိယတ်စာပေ ပို့ချခဲ့ရာ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တိုင်ဖြစ်သည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဟာမစ်တစ်လမ်း ခြံအမှတ် ၇၁ ခေမာသီဝံစံ ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေသော ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် ပျံလွန်သည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်၏ လွှဲအပ်ချက်အရ ခေမာသီဝံစံကျောင်းတွင် တပည့်ရှင်အာစိဏ္ဏ (၁၈၉၆-၁၉၇၈) နှင့်အတူ ပရိယတ္တိစာပေ ပို့ချသည်။
စာလိုက်သံဃာ ၅၀ ခန့် ရှိသည်။
ကျောင်းဒါယကာက ခေမာသီဝံဆရာတော် မရှိသည့်နောက် ကျောင်းကို ချောင်းဦးဓမ္မာရုံဆရာတော် ရှင်ဒီပမာလာ (၁၈၇၃-၁၉၃၄) အား လှူဒါန်းလိုက်သည်။
ထို့ကြောင့် ရှင်ကောဏ္ဍညသည် ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် ပြန်၍ စာချရန်စီစဉ်သည်။
ကျောင်း ဒါယကာ၏ သဘောကို ခေမာသီဝံဆရာတော်၏ ဒါယကာတစ်ဦးဖြစ်သူ သူဌေးကြီး ဆာဖိုးသာ (၁၈၅၇ -၁၉၃၃) က မကျေနပ်၍ ရှင်ကောဏ္ဍည ကိုယ်စား တရားရုံးတွင် အမှုရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။
ရှင်ကောဏ္ဍညဘက်က ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၏ အမွေအဖြစ် တရား လမ်းကြောင်းမှန်ခဲ့သော်လည်း မူလ ခေမာသီဝံဆရာတော်အား ကျောင်း လှူဒါန်းစဉ်ကပင် တရားဝင် စာချုပ်စာတမ်းဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းမဟုတ်၍ တရားရုံးတွင် ဥပဒေအကြောင်းအရ တရားရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ရှင်ကောဏ္ဍညသည် ဗဟန်းငါးထပ်ကြီး တော်ကူးလေးပြဿဒ်ကျောင်းကို နောက်ပါ စာလိုက်သံဃာ ၅ဝ ခန့်နှင့်အတူ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ထိုမှတဖန် ဆာဖိုးသာ၏ ကုသိုလ်တော် ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားဇရပ် ပြောင်းရွှေ့ ပရိယတ္တိစာပေပို့ချသည်။
၁၉၃ဝပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် မဟာ ဗုဒ္ဓါရာမ ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်သည်။
ကျောင်းဒါယကာမှာ သူဌေးကြီး ဆာဖိုးသာ မိသားစုဖြစ်သည်။
ကျောင်း တည်စတွင် ဇရပ်ကြီးတစ်ဆောင်၊ ဆွမ်းစားကျောင်းတစ်ဆောင်မျှသာ ရှိသည်။
ပြဿဒ်သုံးဆောင်တွဲ တန်ဆောင်းကြီးကို ကာရံ၍ စာသင်သား ၁ဝဝ ခန့်ကို စာပေပို့ချသည်။
စာသင်သားများမှာ တန်ဆောင်းအတွင်း သင်ဖြူးနှစ်ချပ်လျှင် သုံးပါးကျစီ ကျပ်တည်းခဲယဉ်းစွာ သီတင်းသုံး၍ ပရိယတ္တိစာပေ သင်ယူရသည်။
သံဃာ ၁ဝဝ ခန့်ရှိသော်လည်း ဆွမ်းဆန် ထောက်ပံ့မည့် ဒါယကာ မရှိ၊ နံနက် ယာဂုနှင့် ဆား၊ နေ့ ခံဆွမ်းမျှသာ ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က စာချဆရာတော်များမှာ ရှင်ကောဏ္ဍည၊ တိုက်အုပ် ရှင်ကောသလ္လ၊ စာချ ရှင်ဇိန္ဒ၊ ရှင်အာစိဏ္ဏ၊ ရှင်စန္ဒောဘာသ ဖြစ်၍ ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် စည်းမျဉ်းအတိုင်း စာမေးပွဲ ဦးစားမပေး၊ ပိဋကတ်သုံးသွယ် နိကာယ်ငါးရပ် နှံ့စပ်အောင် ပို့ချသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဖိုးသာ၏သား ဦးညွန့်သာက ‘သာသနာ့ ဇောတိက’ အလည်ကျောင်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ရာမှ တစ်စတစ်စ ကျောင်းသစ်များ တိုးပွားလာသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သံဃာ ၃ဝဝ ကျော် ရှိလာ၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် အထင်ရှားဆုံး ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးတစ်တိုက် ဖြစ်လာသည်။
သံဃာများပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဒါယကာများ စုပေါင်း၍ ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက် ပစ္စည်းလေးပါး ထောက်ပံ့ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့သည်။
အငြိမ်းစား လွှတ်တော်စာတော်ပြန် ဦးအုန်းရွှေက အတွင်းရေးမှူး (ကပ္ပိယ ကရက) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ရှင်ကောဏ္ဍညသည် ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက်ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားလာသည်။
ပရိယတ္တိစာပေ ပို့ချမှု ထင်ရှားရုံမျှမက စာသင်တိုက်မြေနေရာ၊ ကျောင်းတိုက်များ များစွာ တိုးပွားလာရာ ထိုခေတ်နာမည်ကျော် ရှင်အာဒိစ္စဝံသက တပည့်များကို စာချစဉ် ‘အညာသိကောဏ္ဍည’ ပုဒ်ကို ကောဏ္ဍညော ကောဏ္ဍညကို အညာသိကျောင်းဆောက်ကောင်းသော လယ်သမားဆရာကြီးဟူ၍ အများကပင် သိကြပြီ’ ဟု ခနဲ့လျက် အနက်ပေးကြောင်း စကားတွင် ခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက်တွင် သံဃာငါးရာကျော်ရှိလာ၍ မြန်မာပြည်တစ်ဝှမ်းလုံး အထင်ရှားဆုံး ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးတစ်တိုက် ဖြစ်လာသည်။
ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက် ဆရာတော်သည် ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမိက ဝိနိစ္ဆယ ဌာန တာဝန်ခံ၊ တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ ဝန်ဆောင်အဖွဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ မူလဝိသောဓကအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပါဠိဩသာန ဝိသောဓက အဖွဲ့နာယက၊ နိုင်ငံတော် ပါဠိပဋ္ဌမပြန်ဌာန မဟာနာယက၊ နိုင်ငံတော် ဝိနိစ္ဆယဌာန တာဝန်ခံ၊ ဂျပန် ဓမ္မဒူတ ဝိဇ္ဇာလယဩဝါဒစရိယ၊ ရွှေတိဂုံ၊ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင် စေတီများ ဂေါပကအဖွဲ့ ဩဝါဒစရိယ၊ စေတီယင်္ဂဏ ဩဝါဒစရိယ၊ ပရိယတ္တိ သာသနနုဂ္ဂဟ ဩဝါဒစရိယအဖြစ် သာသနာရေးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ရန် စီစဉ်စဉ်က ဗုဒ္ဓသာသနအဖွဲ့က သံဃာ့ နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် လျှောက်ထားရာ ‘ဂုဏဝုဍ္ဎိ ဝယဝုဍ္ဎိ’ ပြည့်စုံ သော ထေရ်ကြီးတစ်ပါးကို တင်မြှောက်လျှင် ပိုကောင်းမည်၊ သံဃာ့ကိစ္စ ကို သံဃာက ဆောင်ရွက်ပါလိမ့်မည်’ဟု ပညာရှိသူတော်ကောင်းပီသစွာ လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ‘အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ’ ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်စဉ်က ဘွဲ့တံဆိပ်အလိုမရှိဟု ငြင်းပယ်သည်။
မတတ် သာ၍ လက်ခံရသော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘုရားကြီးဆရာတော်ဟု မခေါ်ဝေါ် မရေးသားရ၊ ဘုရားကြီးတိုက် ဆရာတော်ဟုသာ ရေးသားခေါ်ဝေါ်ရမည်’ ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။
ပါဠိတက္ကသိုလ်များ တည်ထောင်စဉ်ကလည်း ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၏ နိကာယ်ငါးရပ်ကျမ်းစုံ ပို့ချသင်ကြားမှုကို မပျက်စီးလို၍ ပါဠိတက္ကသိုလ် အမည်မခံခဲ့ချေ။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မိုးညှင်းဆရာတော် ရှင်သုမန (၁၈၇၃—၁၉၆၄) လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားကြီးကို ပြုပြင်ရန် ဦးဆောင် ခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် နှလုံးရောဂါ စွဲကပ်သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားကြီး ပြန်လည်တည် ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ချပ်သင်းသူဌေး ဦးဘတင်၊ မြူနီစီပါယ်မင်းကြီး ဦးကျော်စိန်၊ မြို့တော်ဝန်ဟောင်း ဦးမောင်မောင်၊ ကပ္ပိရကာယက ဦးအုန်းရွှ တို့နှင့်အတူ ပဲခူးမြို့ ရွှေသာလျောင်းဘုရားကြီးကို သွားရောက် ဖူးမျှော် လေ့လာပါသည်။
ပဲခူးမှအပြန် ၁၉၅၇ ခု နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နံနက် ၅:၃၀ နာရီတွင် သက်တော် ၇၁ သိက္ခာတော် ၅၂ ဝါအရ ရန်ကုန်မြို့ ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက်၌ တစ်ဘဝ တစ်ခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်းပါသည်။
အမှတ်(၄၄) ခြေလျင်တပ်ရင်း (အတိုကောက် ခလရ ၄၄) သည် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ၏ လက်အောက်ခံ မကွေးတိုင်း၊ သရက်မြို့ တွင်တည်ရှိသည်။
အမှတ် (၄၆) ခြေလျင်တပ်ရင်း (အတိုကောက် ခလရ (၄၆)) သည် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံတပ်ဖြစ်ပြီး ကချင်ပြည်နယ် ၊ ပူတာအိုခရိုင် ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့ တွင်အခြေစိုက်သည်။
အမှတ် (၄၈) ခြေလျင်တပ်ရင်း (အတိုကောက် ခလရ (၄၈)) သည် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံတပ်ဖြစ်ပြီး တနင်္သာရီတိုင်း ၊ မြိတ်မြို့ တွင်အခြေစိုက်သည်။
အမှတ်(၄၉) ခြေလျင်တပ်ရင်း (အတိုကောက် ခလရ ၄၉) သည် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ၏ လက်အောက်ခံ ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင် ၊ မိုင်းဆတ်မြို့ တွင်တည်ရှိသည်။
အမှတ် (၅၁) ခြေလျင်တပ်ရင်း (အတိုကောက် ခလရ (၅၁)) သည် အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံတပ်ဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ၊ မြန်အောင်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည်။
အမှတ် (၅) ခြေလျင်တပ်ရင်း (အတိုကောက် ခလရ (၅၂)) သည် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ခံတပ်ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင် ၊ခန္တီးမြို့ တွင် အခြေစိုက်သည်။
စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့အခြေချ(ခန္တီး) အခြေစိုက်သည်။
https://burma.irrawaddy.com/news/2023/04/26/334554.html ကိုးကား။
အိုဗဲရ်ညီ-ရွန်-အာလ်ပ်တိုင်း()သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော တိုင်း ဖြစ်သည်။
ဗဟိုမြို့တော်မှာ လီအောင် ဖြစ်သည်။
ဧရိယာသည် ၆၉,၇၁၁ km2 ဖြစ်ပြီး လူဦးရေမှာ ၇,၆၉၅,၂၆၄ ဦး(၂၀၁၂ ခုနှစ် စာရင်း) ဖြစ်သည်။
လံဂဒေါ့က်-ရူဆီယောင်(; အော့ခ်: Lengadòc-Rosselhon; ကတလန်: Llenguadoc-Rosselló)သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ တိုင်း ဖြစ်သည်။
ဗဟိုမြို့တော်မှာ မောင့်ပေလီဧ ဖြစ်သည်။
ဧရိယာသည် ၂၇,၃၇၆ km2 ဖြစ်ပြီး လူဦးရေမှာ ၂,၇၀၀,၂၆၆ ဦး(၂၀၁၂ စာရင်းအရ) ဖြစ်သည်။
ဘုရားကြီးတိုက် ဇောတိကာရုံဆရာတော် ရှင်နာရဒ (၁၈၈၈ — ၁၉၆၅) ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိ သာသနာဝင်တွင် မန္တလေးမြို့ ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက် သာသနာ့ ဇောတိကာရုံ အုတ်ကျောင်း စာချအကျော် ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှား သည်။
ရဟန်း ငါးဝါရမှ သက်တော် ၇ဝ ကျော်သည့်တိုင် ပရိယတ္တိစာပေ ပို့ချခဲ့ရာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပရိယတ္တိ စာသင်သားများ၏ မှီခိုရာ ဂန္ထဓုရဆောင် ဆရာတော်ဖြစ်သည်။
ဆရာတော် စာချပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ဆရာတော်၏ တပည့် အဘိဓာန်ကျမ်းပြု ဘာသန္တရပညာရှင် အဘယာရာမဆရာတော် ဒေါက်တာ အရှင်သီလာနန္ဒာဘိဝံသက “သာသနာ့ဇောတိကာရုံကျောင်းတိုက် စာလိုက်သံဃာ ၄ဝဝ ခန့်အကြား စာချပလ္လင် ဟု ခေါ်ဆိုရသော အဉ်းပျဉ် ထက်ဝယ် ဣန္ဒြေရစွာ ထိုင်နေတော်မူလျက် ပေရွက်များကိုကြည့်ကာ ဖတ်ကာဖြင့် အချိန်မှန် စာပေပို့ချနေသည်မှာ ဖူးတွေ့ရသူတို့အဖို့ သဒ္ဓါစိတ် ယိုဖိတ်၍မလာဘဲ မနေနိုင်အောင်ရှိတော့သည်” ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပါ သည်။
ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာအေး ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်စဉ်က နိုင်ငံရပ်ခြား ရဟန်းတော်များကိုယ်တိုင် ဆရာတော်စာချပုံကို လာရောက် လေ့လာခဲ့ ကြသည်။
စာချအကျော် ဂုဏ်ပုဒ်အပြင် အလိုနည်းခြင်း၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်း၊ သည်းခံမှုရှိခြင်း၊ အကျော်အစောကို မနှစ်သက်ခြင်းတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။
နရဒ၊ ရှင်၊ ဇောတိကာရုံ အုတ်ကျောင်းဆရာတော် ၁၈၈၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက် စနေနေ့တွင် ဖွားသည်။
မန္တလေးမြို့ ဥယျာဉ်တော်ရပ်ကွက် ဇာတိဖြစ်သည်။
အဖ မြန်မာသမားတော် ဦးအောင်သာ၊ အမိ ဒေါ်ပုံ ဖြစ်သည်။
တစ်ဦးတည်းသော သား၊ အမည် မောင်ဘိုးသန့် ဖြစ်သည်။
ငယ်ရွယ်စဉ် မိဘနှစ်ပါး အိမ်ထောင်ကွဲ၍ မိခင်နှင့်အတူ မဟာမုနိ ဘုရားအနီး ရွှေဘုန်းရှိန်ရှမ်းပွဲရပ် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။
၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် အပြင်ထပ် ပင်းသာကျောင်းဆရာတော် ရှင်တေဇထံ ပညာသင်သည်။
၁၀ နှစ်အရွယ်တွင် မိခင်က ရှင်ဒါယကာ ခံ၍ သာမဏေပြုသည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ ဒုတိယမြောက် ပင်းသာဆရာတော် ရှင်ခန္တီဓမ္မ (၁၈၇ဝ-၁၉၄၇) ဖြစ်သည်။
ရှင်ခန္တီဓမ္မမှာ စာချအကျော် ဖြစ်၍ နောင်အခါ သတ္တမမြောက် ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက်၏ သံဃ မဟာနာယက တင်မြှောက်ခံရသည်။
ဖခင်က ရှင်ဒါယကာခံ၍ မန္တလေးအရှေ့ပြင် မင်္ဂလာဥယျာဉ်အရပ်၌ ဒုတိယအကြိမ် ရှင်ဖြစ်သည်။
ရှင်သာမဏေဝတ်ဖြင့် ရှင်ခန္တီဓမ္မထံတွင် ပရိယတ္တိစာပေသင်ယူသည်။
သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ ဋီကာကျော်၊ ကင်္ခါနှင့် ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာများ သင်ယူခဲ့သည်။
ဉာဏ်ပညာထက်သန်၍ အနေ အထိုင်ကျစ်လျစ်ခြင်း၊ ဣန္ဒြေရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရှင်ခန္တီဓမ္မ၏ ချီးမြှောက်မှုခံရသည်။
ဘုရားကြီးတိုက်စာချအကျော် ရှင်ဇာဂရကြီးနှင့် ရှင်ခန္တီဓမ္မတို့ အစီအစဉ်ဖြင့် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဘုရားကြီးတိုက် ခဏ္ဍသိမ်၌ ရဟန်းဖြစ်သည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်မှာ ဘုရားကြီးတိုက် စတုတ္ထသံဃမဟာနာယက ရှင်အာစာရာဘိဝံသ (၁၈၄၄ - ၁၉၂၅) ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဒါယကာမှာ ရှမ်းပွဲရပ်ပွဲစားကြီး ဦးသဲ ဒေါ်လှိုင် မိသားစုဖြစ်သည်။
ရဟန်းဖြစ်ပြီး ဓမ္မာစရိယဆရာရင်း ပင်းသာဆရာတော်ထံတွင် ဝိနည်းငါးကျမ်း ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ အဋ္ဌသာလိနီ ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ တို့ကို ဆိုဝါဖြင့် သင်ယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ညောင်ကန်တိုက် စာချအကျော် ရှင်ဣန္ဒာဝုဓ ထံ မူလဋီကာနှင့်တွဲလျက် သမ္မောဟဝိနောဒနီကို ဆိုဝါဖြင့် သင်ယူသည်။
ရဟန်း ၅ ဝါရသည့်တိုင် စတုတ္ထဘုရားကြီး ဆရာတော် ရှင်အာစာရ၊ ဆရာတော် ဦးရန်ကုန် ခေါ် ရှင်သုဇာတာဘိဝံသ (၁၈၄၇—၁၉၀၆)၊ ရှင်ဇာဂရကြီး (၁၈၆၇—၁၉၄၇)၊ မိုးတားသာသနာပိုင် ဆရာတော် ရှင်သုဇာတ (၁၈၃ဝ-၁၉ဝ၂)၊ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော် ဦးကြည် ခေါ် ရှင်အာဒိစ္စရံသီ (၁၈၅၇—၁၉၃၅) တို့ထံ သင်ရိုးပိဋကတ် သုံးပုံကို အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာနှင့်တွဲ၍ ကုန်စင်အောင် သင်ယူခဲ့သည်။
ကဗျာ လင်္ကာ အရေးအသားကို ကဗျာနန်ဟု ထင်ရှားသော ဘုရားကြီးတိုက် စာချ ရှင်နန္ဒိယ (၁၈၆၅-၁၉၃၆) ထံ သင်ကြားခဲ့သည်။
ရဟန်း ၄ ဝါရမှစတင်၍ ဓမ္မာစရိယဆရာရင်း၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် စတင် စာပေပို့ချသည်။
ရဟန်း ၅ ဝါရတွင် စာချလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းကို ပင်တိုင်ထား၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၁ဝ ဝါရမှစ၍ နာမည်ထင်ရှားလာ သည်။
ပင်းသာကျောင်းတွင် ကျောင်းနှင့် စာလိုက်သံဃာ မမျှဖြစ်ကာ အချို့စာလိုက်သံဃာများ ကျောင်းအောက်မြေပြင်မှပင် စာလိုက်ရသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ပင်းသာကျောင်းအနီး၌ သာသနဇောတိကာရုံအုတ်ကျောင်းကို အလှူခံ၍ ပြောင်းရွှေ့စာချသည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ သကျသီဟအသင်း ခေါ် ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်း (၁၈၉၈) ၏ ဓမ္မာစရိယ မူလစာချဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခြင်းခံရသည်။
စာချရာတွင် စာမေးပွဲကို ဦးစားမပေး၊ အစဉ်အလာအတိုင်း စာပေတတ်မြောက်မှုကို အလေးထားသည်။
ဝိနည်း သုတ္တန် အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ် သုံးသွယ်ကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု ကုန်စင်အောင် ပို့ချသည်။
ပိဋကတ်သုံးပုံ တစ်ခေါက် ကုန်လျှင် ဝိနည်းမှစ၍ အစဉ်လိုက် ပြန်လည်ပို့ချသည်။
စာချဟန်မှာ ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက် ပထမဆရာတော် ရှင်ဇာဂရ (၁၈၁ဝ— ၁၈၇၄) မှ ဘုရားကြီးတိုက် စာချဆရာတော်များ အစဉ်အဆက် အသုံးပြုသော သာသနာပိုင် သဲအင်းဆရာတော် ရှင်သူရိယ (၁၇၆၃—၁၈၃၉) ၏ စာပြောနည်းဖြစ်သည်။
စာချရာတွင် အဓိက လက်စွဲပြုသော ကျမ်းများမှာ ပထမဘုရားကြီးဆရာတော် ရှင်ဇာဂရ၏ “ပါစိတျာဒိယောဇနာ” ဘုရားကြီးတိုက်စာချ ရှင်သုတဗုဒ္ဓိ၏ “ပါရာဇိကဏ်ဂဏ္ဌိသစ်” မောင်းထောင် ဆရာတော် ရှင်ဝေသဝဏ္ဏ၏ ‘သမ္ဗန္ဓစိန္တ ဂဏ္ဍီသစ်၊ ဆရာတော် ဦးရန်ကုန်၏ ဘုရားကြီးနိယံ’ တို့ဖြစ်သည်။
စာချရာတွင် အချိန်မှန်၍ ပရိတ်ရွတ်၊ ဆွမ်းစဉ်မလိုက်၊ စေတနာ သဒ္ဓါတရား အားကောင်းစွာ ထူးထူးချွန်ချွန် ပို့ချလေ့ရှိရာ သာသန ဇောတိကာရုံ တိုက်နှင့်မဆန့်၊ အချို့စာသင်သားများ လှေကားမှပင် စာလိုက် ရသည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်စဉ် နိုင်ငံခြား ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာ ရဟန်းတော်များကိုယ်တိုင် ရှင်နာရဒ စာပေပို့ချနေပုံကို လာရောက်လေ့လာကြသည်။
စာချရာ၌ စာအုပ်အစား ပေထုပ်ကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
စာပေပို့ချရုံမျှ မက ပါဠိ၊ အဌကထာ ကျမ်းစာများ ပုဒ်၊ ပါဌ်၊ အက္ခရာ မှန်ကန်သန့်ရှင်း ရေးကိုလည်း ဆောင်ရွက်၍ ကျမ်းဂန်လည်း ပြုစုသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဗုံးသံ၊ စက်သေနတ်သံများကြားမှာပင် “ဝိဂ္ဂဟနယကျမ်း”ကို စီရင် ခဲ့သည်။
ပြုစုခဲ့သောကျမ်းများမှာ ဓာတုက္ကမပါဌ်နိသျ (၁၉၄၁)၊ ဝိဂ္ဂဟနယ (၁၉၄၃)၊ အလင်္ကာအရကောက် (၁၉၅၀ ပုံနှိပ်)၊ နေတ္တိအရကောက်၊ တက်နည်းတွက်နည်း နိဿရည်းကျမ်း (၁၉၅၆ ပုံနှိပ်)။
နာမဂ္ဂဏဒီပနီကျမ်း (၁၉၅၈ ပုံနှိပ်)၊ ဝိနယာဓိကရဏဝိနိစ္ဆယ၊ ကထိနဝိနိစ္ဆယတို့ ဖြစ်သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်ထိ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ဝိနည်းဓိုရ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိကာရက၊ မူလဝိသောဓက၊ ပဋိဝိသောဓက၊ ဩသာနသောဓက အဖြစ် ပါဝင် ခဲ့သည်။
ဘုရားကြီးတိုက်မှ တာဝန်ကျသော ‘ပါဌဇာတ်ပါဠိတော်’ကို ဦးဆောင်ပြင်ဆင် သုတ်သင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူဆရာတော် ရှင်နန္ဒဝံသ (၁၈၈၂−၁၉၅၇)၊ ညောင်လေးပင်တောရတိုက်ဆရာတော် ရှင်အရိယ (၁၈၈၆ – ၁၉၅၃)၊ မဟာစည်ဆရာတော် ရှင်သောဘန (၁၉ဝ၄- ၁၉၈၂) တို့နှင့်အတူ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဇ္ဈိမဒေသ ဘုရားဖူးသွားရောက်သည်။
အိန္ဒိယမှ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) ဘုရားဖူးခရီးစဉ်ကို စာချလက်စ စာဝါ ကြာရှည်ပျက်မှာစိုးသောကြောင့် မလိုက်တော့ချေ။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ပါဠိ တက္ကသိုလ်နှင့် ဓမ္မာစရိယ အက်ဥပဒေအရ ဒက္ခိဏာရာမ ပါဠိတက္ကသိုလ် တွင် စာချကထိကရာထူး ပေါ်ပေါက်လာရာ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
ပါဠိတက္ကသိုလ် ကထိကဖြစ်လာလျှင် စာပေကျမ်းဂန်များကို ပြဋ္ဌာန်းချက်အတိုင်း ပို့ချရ၍ မိမိစေတနာရှိသလောက် ပို့ချနိုင်တော့မည် မဟုတ်ဟု အကြောင်းပြသည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရဟန်းအစ်မ ကျောင်းအစ်မများက တိုက်နှစ်လုံးနှင့် ဂိုဒေါင်မြေများကို ဆရာတော်အား ပုဂ္ဂလိကအလှူအဖြစ် လှူဒါန်းသည်ကို ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက် သံဃိကပိုင်အဖြစ် အာလယပြတ် ပြန်လည်လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ထင်ရှားကျော်ကြားသော စာချပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သော်လည်း အလိုနည်းခြင်း၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်း၊ သည်းခံမှုရှိခြင်း၊ အကျော်အစောကို မနှစ်သက်ခြင်း၊ ကိစ္စနည်းခြင်းတို့တွင် စံပြအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။
ပရိယတ္တိစာချအပြင် မဟာမုနိဘုရားကြီး ဩဝါဒါစရိယ (၁၉၄၄— ၁၉၄၆)၊ ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်း ဩဝါဒါစရိယ (၁၉၄၈-၁၉၆၅)၊ ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် အုပ်ချုပ်ရေး သမ္မုတိအဖွဲ့ဝင် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် သိမ်သမုတ် ကံဆောင်ခြင်းကိုမူ ကျန်းမာ နေပါက မငြင်းမပယ် ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။
၁၉၆၁ မှစတင်၍ ဆီးချို ရောဂါ၊ တီဘီခေါ် ချောင်းဆိုးသွေးပါရောဂါများ စွဲကပ်လာ၍ စာချ လုပ်ငန်း ရပ်နားခဲ့ရသည်။
သက်တော် ၇၈ သိက္ခာတော် ၅၈ ဝါအရ ၁၉၆၅ ခု အောက်တို ဘာလ ၁၈ ရက် တနင်္လာနေ့ နေ့လယ် ၂း၁၅ နာရီတွင် မန္တလေးမြို့ ဘုရားကြီးတိုက် သာသနဇောတိကာရုံ အုတ်ကျောင်း၌ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူပါသည်။
မြောင်းမြဆရာတော် ရှင်ဉာနာဘိဝံသ (၁၈၈၉ — ၁၉၇၅) မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိ သာသနာဝင်တွင် ဒသမမြောက် ရွှေကျင် သာသနာပိုင် မြောင်းမြဆရာတော် အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
အိန္ဒြေ ကြီးမားဝိနည်းလေးစားသည့်အရာတွင် စံပြုခံရသည်။
ရွှေကျင်စိတ် ရွှေကျင်သွေး ထက်သန်၍ ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိ ဘာသန္တရ စွယ်စုံပြည့်ဝသည်။
ပရိယတ္တိစာပေကို ငကင်းကုန်းကျောင်းဆရာတော်၊ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်၊ အဘယာရာမဆရာတော်တို့ထံ သင်ယူ၍ ဘာသန္တရ ဒေသန္တရကို သီရိလင်္ကာ၌ လေ့လာခဲ့သည်။
ပရိယတ္တိ စာပေသင်ကြားရေးတွင် ခေတ်မီ ရုံမျှမက စာမေးပွဲထက် စာတတ်မြောက်ရေး ဦးစားပေးသည်။
အထူးအားဖြင့် ဘာသာဋီကာကျမ်းပြု အမရပူရ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ရှင်ဇနကာဘိဝံသကို ကျောင်းသားအရွယ်မှ ပိဋကတ်စာပေ သင်ယူပြီးဆုံးသည့်တိုင် လမ်းညွှန်ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့ခြင်း။
အင်္ဂလန်သာသနာပြု မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံဆရာတော် ရှင်ဉာနိက၊ ပဲခူးသာသနာ့မဏ္ဍိုင်ဆရာတော် ရှင်ပညာဇောတ၊ မှော်ဘီ သာသနာ့ဝန်ဆောင် ပန်းကုံးဆရာတော် ရှင်ကုမာရ စသော ထူးချွန်ထက်မြက်သည့် တပည့်များ မွေးထုတ်ပေးခဲ့ခြင်း တို့ကြောင့် ပရိယတ္တိသာသနာတွင် စံပြဥယျာဉ်မှူးတစ်ပါးအဖြစ် ထင်ရှား သည်။
ဆရာကောင်းတပည့် တပည့်ကောင်းတို့၏ ဆရာဟု ကမ္ပည်းတင် ခံရသည်။
ဉာနာဘိဝံသ၊ ရှင်၊ မြောင်းမြဆရာတော် ၁၈၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် စစ်ကိုင်းခရိုင် မြင်းမူမြို့နယ် ဝမ်းပြည့်ရွာ၌ ဖွားသည်။
မိဘများမှာ တောင်သူမျိုးရိုး ဦးချိမ့် ဒေါ်ငွေယု ဖြစ်သည်။
မွေးချင်း ၁၂ ယောက်တွင် အထွေးဆုံး။
အမည် မောင်ဘိုးစံ။
လေးနှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ဆုံးသည်။
၅ နှစ်တွင် ဝမ်းပြည့်ရွာ သိမ်တော်ဘုန်းကြီး ရှင်ဇာဂရထံ ပညာသင်သည်။
ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ တေမိဇာတ် ကုန်သည်။
၉ နှစ်တွင် ဝမ်းပြည့်ရွာ ရှင်ပင်ရပ်သစ်ကျောင်း ရှင်မာလာထံ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင် သည်။
၁၁ နှစ်တွင် မိခင် ရှင်ဒါယကာခံ၍ ရှင်မာလာကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု သာမဏေဖြစ်သည်။
သာမဏေဘွဲ့ ရှင်ဉာနဝံသ။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာထံ နန်းကျောင်းသဒ္ဒါကြီး နိဿယ၊ ဗားကရာ သင်္ဂြိုဟ် အရကောက် သင်ယူ သည်။
သာမဏေ ၃ ဝါရတွင် မြင်းမူမြို့ လယ်ပြင်ကျောင်း ရှင်စန္ဒနှင့် ၄ ဝါရတွင် အလ္လကပ္ပရွာ အရှေ့ကျောင်းသစ် ရှင်ပညာတို့ထံ ပြောင်း၍ သဒ္ဒါ သင်္ဂြိုဟ် ဋီကာကျော် ဆက်လက်သင်ယူသည်။
ရှင်ပညာမှာ မန္တလေး တောင်ခွင်တိုက် စာချဖြစ်၍ အဘိဓမ္မာ ညဝါ နိုင်နင်းသည်။
၈ ဝါရတွင် ရဟန်းခံရန် ရဟန်းဒါယကာ ရွေးချယ်ရာ ဆရာ၏ဆန္ဒကို မလိုက်လျောဘဲ ငကင်းကုန်းကျောင်းစာသင်တိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ငကင်းကုန်း ကျောင်းမှာ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဝင်၊ ငကင်းဆရာတော် ရှင်ဒီပသည် ရွှေကျင် တိုက်မထွက်ဖြစ်၍ ဝိနည်းနိုင်၊ ဝိနည်းအလေးထားရာ ရှင်ဉာဏဝံသ အနေအထိုင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
သဒ္ဓါတရား ထက်သန်လာ၍ ဝိနည်း ဂရုပြုလာသည်။
ငကင်းစာသင်တိုက်တွင် သံဃာ ၄ဝ ခန့်ရှိသည်။
ငကင်း ဆရာတော်၊ တိုက်အုပ်ရှင်ဉာနိန္ဒ စာချ ရှင်ဉေယျတို့ထံ သဒ္ဒါကြီးကို ကစ္စာယနဝဏ္ဏနာ၊ နိဒ္ဒေသ, ဉာသတို့နှင့်တွဲ၍ သင်္ဂြိုဟ်ကို ဋီကာကျော် မဏိမဉ္ဇူတို့နှင့် တွဲဖက်သင်ယူသည်။
ဆန်း အဘိဓာန် ဝစ္စဝါစက ဝိဘတျတ္ထ နှင့် မာတိကာ၊ ဓါတုကထာ၊ ထပ်မံသင်ယူသည်။
ဝိသုဒ္ဓါရုံ သုတ်နက်ကို အာဂုံဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက် သောကြာနေ့တွင် အလ္လကပ္ပရွာ ရွှေစတီကျောင်းသိမ်၌ ရဟန်းဖြစ်သည်။
ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်ဉာနဝံသ။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ အလ္လကပ္ပရွာ အုတ်လှေကားဘုန်းကြီး (ဘုန်းကြီးဦးအို)၊ ရဟန်းဒါယကာမှာ ကိုရင်ဘဝ ကထိထားခဲ့သောအလ္လကပ္ပရွာမှ ဒေါ်မယ် ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဖြစ်ပြီး ဟံသာဝတီခရိုင် သုံးခွမြို့နယ် ဥက္ကံဘုရားကြီး ဆရာတော်ထံ ပြောင်းရွေ့ ပညာသင်ယူသည်။
ဘုရားကြီးဆရာတော် ရှင်ပဏ္ဍိစ္စမှာ ငကင်းဆရာတော်၏ ဝမ်းကွဲညီ ဖြစ်သည်။
ဥက္ကံဆရာတော် ထံတွင် ဘေဒစိန္တာ၊ ကစ္စာယနသာရ၊ ဆန်း၊ အဘိဓာန်၊ အောက်ယမိုက် ကျမ်းများ သင်ယူသည်။
ရဟန်း ဝါမရမီပင် အစိုးရ ပထမငယ်အောင်သည်။
ဘုရားကြီးတိုက်တွင် ကိုယ်တိုင်လည်း စာပေပို့ချသည်။
ဝါကျွတ်လျှင် မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ် စည်ရှင်ကျောင်း ပြောင်း၍ သကျသီဟ စာသင်တန်း ဖြေဆိုသည်။
ထိုနှစ်မှာပင် သကျသီဟ စာသင်တန်းနှင့် အစိုးရပထမလတ်တန်း အောင်မြင်သည်။
ဒုတိယဝါကို ငကင်ကုန်း ကျောင်း၌ ဝါဆိုသည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ငယ်ဆရာရင်း ဝမ်းပြည့်ရွာ ရှင်ပင်ရပ်သစ် ကျောင်းဘုန်းကြီး ရှင်မာလာ ပျံလွန်ရာ ဆရာ့အလောင်းကို ကိုယ်တိုင် ထမ်း၍ သင်္ဂြိုဟ်သည်။
တတိယဝါကို ဥက္ကံ ဘုရားကြီးတိုက်၌ ဆိုသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် သကျသီဟ စာချတန်းဖြေရန် မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ် ပြန်လည်သီတင်းသုံးသည်။
၄ ဝါတွင် အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ၊ ၅ ဝါတွင် ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ၊ ၆ ဝါတွင် သီလက္ခန် အဋ္ဌကထာ အောင်မြင်၍ သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၇ ဝါတွင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမတိုက်၌ ဆက်လက်သီတင်းသုံး၍ မဟာ ဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတော် ရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ (၁၈၃၈−၁၉၁၆) ထံ ဝိနည်း အဋ္ဌကထာ၊ အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာတို့ကို ဆိုဝါလိုက်ဝါ၊ ဆီးပင်ဆရာတော် ရှင်နာရဒါဘိဝသံသထံ ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ၊ သိက္ခာမဉ္ဇရီ၊ မုဒ္ဓဗောဓ တို့ သင်ယူသည်။
မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတော်၏ ကျမ်းဂန်အဆုံးအဖြတ်၊ တိုက်တာအုပ်ချုပ်ပုံ၊ တပည့်မွေးမြူပုံတို့ကိုလည်း နည်းခံမှတ်သားသည်။
ထို့နောက် ရွှေဘိုမြို့ မိတ္ထီလာတိုက်၌ ပဋ္ဌာန်းဆိုသည်။
ပဋ္ဌာန်းဆိုပြီး စစ်ကိုင်း ရုက္ခမူချောင်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် ပထမဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ရှင်ဥတ္တရ (၁၈၅၈—၁၉၁၉) နှင့် ချမ်းအေးဆရာတော် ရှင်သဒ္ဓမ္မ တို့၏ အမိန့်ဖြင့် ပုလိပ်မြို့ ရွှေကျင်ကျောင်းကို လက်ခံပြီး ပရိယတ္တိစာပေ ပို့ချသည်။
ပုလိပ်ကို သံဃာ ၁၅ ပါးနှင့် ကျောင်းသား မောင်ဌေးလွင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ရှင်ဇနကာဘိဝံသ) တို့ လိုက်ပါခဲ့သည်။
၁၀ ဝါရတွင် ကျန်းမာရေးနှင့် မညီညွတ်၍ စာသင်တိုက်ကို စွန့်ခဲ့သည်။
၁၁ ဝါတွင် မအူပင်မြို့နယ် စစ်ချောင်းရွာ ဂန္ဓာရုံကျောင်း၌ ဝါကပ်၍ စာပေပို့ချသည်။
ဝါကျွတ်လျှင် တပည့် ရှင်ဇနက (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ရှင်ဇနကာဘိဝံသ) ရဟန်းခံအတွက် စစ်ကိုင်းပြန်သည်။
ရဟန်းခံပွဲပြီး ပထမ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ရှင်ဥတ္တရ အမိန့်အရ ရှင်ဇနကကို စောင့်ရှောက်ရန် ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် လိုက်ပါခဲ့သည်။
ဝါတွင်းမှာပင် ကျန်းမာရေးချို့ယွင်း၍ အလ္လကပ္ပရွာ တောကျောင်းပြောင်းရွှေ့ အနားယူ သည်။
၁၃ ဝါတွင် ဥက္ကံဆရာတော်၏ အမိန့်အရ ငကင်းကုန်းကျောင်း ပြောင်းရွှေ့စာချသည်။
ထိုမှ စစ်ကိုင်း အရှေ့မှန်ကျောင်း၊ မန္တလေး မဟာ ဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၊ တောင်မြို့ ဆရာကြီးဦးအုန်းထံ ပြောင်း၍ ယမိုက် ပဋ္ဌာန်း နည်းခံသည်။
ထို့နောက် သူဌေး ဦးပန်းအုံ၏ ပင့်ဖိတ်မှုဖြင့် သထုံခရိုင် အပေါင်အနီး ကျွဲခြံရွာ၌ မဟာဂန္ဓာရုံစာသင်တိုက်တည်၍ ၂ ဝါ ပရိယတ္တိစာပေ ပို့ချသည်။
၁၇ ဝါတွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ဘုရားဖူး ကြွပြီး ၂ နှစ် ၆ လကြာ သီဟိုဠ်ဘာသာ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာများ လေ့လာ၍ ဘာသန္တရ၊ ဒေသန္တရ ဗဟုသုတ ဆည်းပူးသည်။
၁၉ ဝါရတွင် မြောင်းမြမြို့ ကျောင်းဒါယကာ ဦးစု၏ လျှောက် ထားချက်အရ သီရိလင်္ကာမှ ပြန်လာပြီး မြောင်းမြမြို့တွင် ပဇ္ဇေတာရုံ စာသင်တိုက်တည်သည်။
ပဇ္ဇောတာရုံစာသင်တိုက်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် တပည့်သံဃာ ၁၂ ပါးနှင့် စတင်အခြေချသည်။
စာချ ရှင်နန္ဒမာလာ၊ ရှင်ကုသလတို့၏ အကူအညီ၊ ဒါယကာ ဦးစု၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ဝိနည်းအလေး ထားသော စာသင်တိုက်အဖြစ် တည်ထောင်သည်။