kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မနီလာ အခြေစိုက် ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (W.H.O)၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူပီတာကိုဒင်လီ (Peter Cordingley) က 'အခုထိတော့ သူတို့ကူးစက်ခံရပုံဟာ ကြက်၊ ဒါမှမဟုတ် ဘဲတွေရဲ့မစင်တွေကတစ်ဆင့် ကူးစက်ခံရ တယ်ဆိုတာကလွဲရင် ဘာမျှ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိပ်မသိရသေးပါဘူး။
သူတို့က ကြက်တွေ၊ ဘဲတွေရဲ့ မစင်ကို ထိမိ ကိုင်မိကြတယ်။
အဲဒီလက်နဲ့ ပါးစပ်၊ ဒါမှမဟုတ် နှာခေါင်းကို တို့ထိမိပြီး ရှူသွင်းမိကြလိမ့်မယ်လို့ ယူဆရတာပါပဲ' ဟု ဆိုလေသည်။
သို့တိုင်အောင် ၂ဝဝ၄-ခုနှစ် စက်တင်ဘာလသို့ ရောက်သောအခါ ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အဆိုပါ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသော အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် သမီးဖြစ်သူ၏မိခင်သည် သမီးမှ တစ်ဆင့် ကူးစက်ပြီး သေဆုံးခဲ့ရပြန်၏။
ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးဗဟိုဌာနမှ ဒေါက်တာစကော့ဒိုဝဲလ် (Dr. Scott Dowell)က 'အဲဒီကိစ္စဟာ လူတစ်ယောက်ကတစ်ဆင့် နောက်တစ်ယောက်ဆီကို ကူးစက်တာမျိုး စတင်ဖြစ်ပွားနေပြီလို့ ထင်မြင်မိပြီး ကျုပ် အရမ်း စိတ်ပူသွားခဲ့တယ်'ဟု ဆိုလေသည်။
အကယ်၍ အဆိုပါ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် သန္ဓေပြောင်းလဲသွားပြီး အခြားတုပ်ကွေးများကဲ့သို့ နှာချေရုံ၊ ချောင်းဆိုးရုံမျှနှင့် လွယ်ကူစွာ ကူးစက်နိုင်တော့ မည်ဆိုပါက အဆိုပါ တုပ်ကွေးရောဂါသည် တောမီးလောင်သကဲ့သို့ ပျံ့နှံ့သွားတော့မည်သာ ဖြစ်ပါ၏။
သို့ရာတွင် အခြား မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ထပ်မံ၍ နေထိုင်မကောင်း ဖြစ်မလာခဲ့ကြပါ။
'အဲဒီဗိုင်းရပ်စ်ပိုးမှာ ထိထိရောက်ရောက် ကူးစက်စေနိုင်တဲ့ အရည်အချင်း မရှိသေးပါဘူး' ဟု ဒေါက်တာ ဒိုဝဲလ်က ဆိုလေသည်။
ထို့ကြောင့် H5N1 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် ကြက်ငှက်များတွင် အလွန်ကူးစက်လွယ်သော်လည်း ကြက်ငှက်များမှ လူများ သို့မဟုတ် လူသားတစ်ဦးမှ အခြားတစ်ဦးသို့ လွယ်ကူစွာ ကူးစက်နိုင်ပုံ မရသေးပါချေ။
စိုးရိမ်ပူပန်မှု မေရီလင်းပြည်နယ် ဘီသက်စ်ဒါ (Bethesda) ရှိ အမျိုးသားလုံးဆိုင်ရာ အယ်လာဂျီနှင့် ကူးစက်ရောဂါ အင်စတီကျုမှ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဒေါက်တာ အန်တိုနီအက်စ်ဖော်စီ (Dr. Anthony S. Fauci)က မျိုးစပ်ထားသော ကပြားဗိုင်းရပ်စ်ပိုး အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် နည်း လမ်းတစ်ခုကို ရှင်းပြခဲ့သည်။
'ကဲ အနာဂတ်ဖြစ်နိုင်ချေတစ်ခုကို စိတ်ကူးနဲ့ ဟောဒီလို မှန်းဆကြည့်ကြရအောင်။
ဆိုပါစို့။
ကျုပ်က H3N2 တုပ်ကွေးရောဂါပိုး ကူးစက် ခံနေရသူဖြစ်တယ်။
အဲဒီပိုးက လွန်ခဲ့တဲ့ သုံးနှစ်ကတည်းကရှိနေခဲ့တာ။
ဒီတော့ ကျုပ်ဟာ သာမန်တုပ်ကွေးရောဂါဖြစ်နေသူ ဆိုတော့ ဆိုးဆိုးရွားရွားကြီး နေထိုင်မကောင်း ဖြစ်နေတာလဲ မဟုတ်ပြန်ဘူး။
အပယိက နည်း နည်းပါးပါးလောက်ပဲ မအီမသာဖြစ်နေတာပါ။
ဒါပေမဲ့ ကျုပ်က အာရှတိုက်မှာ ရောက်နေပြန်တယ်။
အဲဒီမှာ H5N1 ဗိုင်းရပ်စ် နဲ့ ထပ်ပြီး ကူးစက်ခံရပြန်တယ်။
အဲဒီမှာတင် GENE တွေ အလဲအလှယ်ဖြစ်ပြီး ကပြားမျိုးစပ် ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုး ထပ်မံဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တယ်။
အဲဒီကပြားမျိုးစပ်ဗိုင်းရပ်စ်မှာ လူလူချင်း ကူးစက်နိုင်တဲ့ အရည်အသွေးတွေ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်တယ်' ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပျံ့နှံ့နေခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ သန္ဓေပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်စေနိုင်လေသည်။
'၁၉၅၅-ခုနှစ်ကစပြီးကြက်ငှက်တွေအတွင်း ရောဂါပြန့်ပွားမှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့တာ အကြိမ်ပေါင်း နှစ်ဒါဇင်ကျော်ခဲပြီ။
ဒါပေမဲ့ အခုလို နိုင်ငံပေါင်းကိုးနိုင်ငံမှာ ကြက်ငှက်ပေါင်းအကောင်ရေ သန်း ၁၅ဝ ကျော်သေကုန်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် သုတ်သင်ခံရတာမျိုး မဖြစ်ခဲ့ဖူးသေးဘူး'ဟု ဂျီနီဗာရှိ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တုပ်ကွေးပရိုဂရမ်မှ ဒေါက်တာ ကလော့စတိုဟာ (Dr. Klaus Stöhr) က ဆိုလေသည်။
၎င်း၏အလိုအရ H5N1 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် နို့တိုက်သတ္တဝါများအား သေဆုံးစေနိုင်လောက်သည့် ဘေးအန္တရာယ် ပိုရှိလာသလို ဘဲများကိုပါ ကူးစက်စ ပြုလာခဲ့လေပြီ။
၎င်းတို့သည် နေထိုင်မကောင်း ဖြစ်မလာကြဘဲ အခြားသတ္တဝါများထံ ကူးစက်မှန်းမသိ ကူးစက် စေနိုင်စွမ်း ရှိနေကြလေသည်။
၂ဝဝ၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင်တရုတ်ပြည်အနောက်ပိုင်း Qinghai ရေကန်၌ရှိနေကြသော (တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လေ့ရှိကြသည့်) ငှက်များအတွင်း ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ထိုဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ကနဦးက ကျွန်းငယ်ကလေးတစ်ကျွန်းပေါ်၌သာ တွေ့ရှိခဲ့ရသော်လည်း ထိုဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် လျင်မြန်စွာပျံ့နှံ့သွားခဲ့လေသည်။
မေလ ၄ ရက်နေ့သို့ ရောက်သော် တစ်ရက်လျှင် ငှက်ကောင်ရေ တစ်ရာကျော် သေဆုံးနေကြတော့သည်။
မေလ ၂ဝ ရက်နေ့သို့ ရောက်သောအခါ အခြားကျွန်းငယ်ကလေးများသို့ ကူးစက်သွားတော့သည်သာမက ငှက်ကောင်ရေ ၁၅ဝဝဝ ခန့် သေဆုံးနေကြလေပြီ။
ထိုကိစ္စအား သိရှိလိုက်ရမှုအတွက် နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ကြောက်စိတ်ဝင်စရာ ကောင်းသည့် အကြောင်းအချက်များ ပေါ်ထွက်လာသည်။
H5N1 သည် အိမ်တွင်မွေးထားသော ကြက်နှင့်ဘဲများကိုသာမက ယခု တောငှက်ရိုင်းများကို ကူးစက်နေပြီဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုငှက်များသည်နွေရာသီတွင် Qinghai ရေကန်၌ နေထိုင်လေ့ ရှိကြပြီး ဆောင်းရာသီသို့ ရောက်သောအခါ ဆောင်းခိုရန် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ဆီသို့ ပျံသန်းသွား တတ်လေ့ရှိကြသည်။
ထို့ကြောင့် H5N1 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူဦးရေ အလွန်ထူထပ်သည့် နေရာများဆီသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည့် အလားအလာများ ရှိပြန်လေသည်။
အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းသော ရောဂါပိုး ဤဗိုင်းရပ်စ်ပိုး H5N1သည် အခြားအခြားသော တုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်များနှင့် လုံးဝမတူချေ။
ကူးစက်ခံရသူ၏ အဆုတ်ထဲသို့ နက်ရှိုင်းစွာ ဝင်ရောက်ထိုးနှက်လေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် လူကိုသေစေနိုင်လောက်သည့် ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်။
ထိုဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို တိုက်ဖျက်သော Antiviral ဆေးဝါးဖြစ်သည့် oseltamivir (Tamiflu) သည် စမ်းသပ်စဉ်က အောင်မြင်မှု အလားအလာများစွာ ကောင်းမွန်ခဲ့ပါ၏။
သို့ရာတွင် ရောဂါ လက္ခဏာများအရ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရကြောင်း သိရှိရပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း ထိုကာကွယ်ဆေးကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုကာကွယ်ဆေးကို အသုံးပြုမည်ဆိုပါက ရောဂါလက္ခဏာကို လျင်မြန်စွာ သိရှိနိုင်ရန် အထူးလိုအပ်လာလေသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ဤတုပ်ကွေး ရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ ဆောင်ရွက်ရမည့် အကောင်းဆုံးလုပ်ငန်းစဉ်မှာ ရောဂါရှင်များကို ကုသရန်ထက် ကြိုတင်၍ ကာကွယ်ထားရန်ပင်ဖြစ်တော့သည်။
လွန်ခဲ့သော ဩဂုတ်လမှ စမ်းသပ်ချက်များအရ ကာကွယ်ဆေးကို တစ်လအတွင်း နှစ်ကြိမ်ခွဲ၍ ထိုးပေးခြင်းက အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ရောဂန္တရကပ်နှင့် နီးကပ်မှု လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ အတွင်းက ကမ္ဘာအနှံ့ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရောဂါကပ်ဆိုက်မှုပေါင်း ၁ဝ ကြိမ်အထိ ရှိခဲ့သည်။
အနီးစပ်ဆုံး ကပ်ဆိုက်မှုမှာ ၁၉၆၈-ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် 'ဟောင်ကောင်တုပ်ကွေး' ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် သိပ်မပြင်းထန်လှပါ။
ယခု ပူပန်သောကဖြစ်နေကြရသည့် အချက်တစ်ချက်မှာ H5N1သည် မနေမနား လှုပ်ရှားနေပုံရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ယခုနှစ် နွေဦးရာသီက တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၌ ဘဲငန်းရိုင်းများကို ထောင်နှင့်ချီ၍ သေစေခဲ့သည်။
နွေရာသီကမူ ဆိုက်ဗေးရီးယားရှိ ငှက်များအတွင်း ဤဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြန်သည်။
လွန်ခဲ့သော မေလက ဂျာဗားကျွန်း အနောက်ပိုင်းတွင် ဝက်အချို့၌ ဤဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်ခံရကြောင်း သတင်းရရှိခဲ့ပြန်သည်။
ပို၍ပင် သောကဖြစ်စရာကောင်းသည့် ကိစ္စများ၊ ဂျကာတာမြို့တော်ရှိ ကြက်ငှက်မွေးမြူရေး စခန်းအချို့မှ ကြက်များသည် နေမကောင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်မျိုး အလျဉ်းမပြဘဲ ၎င်းတို့တွင် H5N1 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ ရှိနေကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသည်ဆိုသော အချက်ပင်ဖြစ်သည်။
သေနေသောကြက်များ မရှိတော့ပါက အဆိုပါ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် မည်သည့်နေရာဆီသို့ ရွေ့လျားနေကြောင်း သိရှိနိုင်ရန် ပို၍ ခက်ခဲသွားပေလိမ့်မည်။
ရောဂန္တရကပ်၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုဝန်ထမ်းဌာန ဝန်ကြီး မိုက်ကယ် လေးဗစ်(Michael Leavitt) သည် ကက်ထရီနာ မုန်တိုင်း တိုက်ခတ်ခံခဲ့ရသော မြို့ကြီး ၁၇ မြို့၏ အပျက်အစီးများကြားထဲ၌ လျှောက်သွားနေရင်း အကယ်၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ် ၅ဝ စလုံး၌ သဘာဝဘေးဒဏ်များ ကျရောက်ခဲ့သည်ရှိသော် မည်သို့မည်ပုံ ရှိလေမည်နည်းဟု တွေးကြည့်မိခဲ့သည်။
'ရောဂန္တရ ကပ်ဘေးကြီး ဆိုက်ရောက်တယ် ဆိုတာက သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အရေးပေါ်အခြေအနေမျိုးနဲ့ အလွန် ကွဲပြားခြားနားပါတယ်။
ရောဂန္တရကပ်ဘေးဆိုက်မယ်ဆိုရင် တစ်နှစ်လောက် အချိန်ယူပြီးမှ ဖြစ်လာမှာပါ။
ပြီးတော့လဲ နေရာပေါင်း ၅ဝဝဝ လောက်မှာ တစ်ချိန်တည်းမှာလဲ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်'ဟု လေးဗစ်က ဆိုသည်။
H5N1 ရောဂါပိုးသည် နှာချေရုံ၊ ချောင်းဆိုးရုံမျှနှင့် ကူးစက်နိုင်တော့မည်ဆိုပါက ကာကွယ်ကြဖို့ ကြိုတင်၍ အချက်ပြနိုင်မည့်အချိန် သိပ်များများစားစား ရနိုင်ဖွယ်မရှိတော့ချေ။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်စဉ်လူပေါင်း သန်းတစ်ထောင်ကျော် လေကြောင်းဖြင့် ခရီးသွားလာနေကြသည်။
ထို့ကြောင့်ရောဂါ အမှန်တကယ် ဖြစ်ပွားလာသည်ဆိုပါက ထိုရောဂါသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ နာရီအနည်းငယ်အတွင်း ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွား တော့မည်သာ ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လေဆိပ်အားလုံးကို ပိတ်ပစ်လိုက်သည့်တိုင်အောင် ရောဂါပျံ့နှံ့မှုမှာ နှစ်ပတ်၊ သုံးပတ်ခန့် နောက်ကျသွားရုံမျှသာ ရှိလိမ့်မည်ဟု ကွန်ပျူတာများနှင့် ဖန်တီးကြည့်မှုမှ ဖြေပေါ်ထွက်လာသည်။
ဤရောဂါဖြစ်ပွားလာပါက လူဦးရေ ၂ သန်းမှ ၇.၄ သန်းအထိ သေဆုံးကြဖွယ်ရှိသည်။
ကိန်းဂဏန်းအမှန်မှာ ထို့ထက်ပင်ပို၍ များပြားနိုင်ဖွယ် ရှိသည်ဟု W.H.O က ဆိုသည်။
ကာကွယ်ဆေး ထုတ်လုပ်မှု တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ဆယ်နိုင်ငံထက် မပိုသော နိုင်ငံများ၌သာ မိမိနိုင်ငံအတွင်း၌ သုံးစွဲရန်အတွက် ကြက်ငှက် တုပ်ကွေးရောဂါ ကာကွယ်ဆေးများကို ထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။
သာမန် တုပ်ကွေးရောဂါ ကာကွယ်ဆေးများသည်ပင်လျှင် အကျိုးအမြတ် ရရှိရန် မလွယ်ကူလှချေ။
ထိုဆေးများ၏ သက်တမ်းမှာ တိုတောင်းလှသောကြောင့် နှစ်စဉ် သက်တမ်းကုန်သည့် ဆေးများကို စွန့်ပစ်နေကြရသဖြင့် အမေရိကန် ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီများက ထုတ်လုပ်ရန် လက်ရှောင်ခဲ့ကြလေသည်။
ယခု ဤကြက်ငှက် တုပ်ကွေးရောဂါ ကာကွယ်ဆေးကို ထုတ်လုပ်တော့မည်ဆိုပါက မိမိတို့ လိုလားသလောက် လျင်မြန်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြမည်မဟုတ်ပါ။
ကာကွယ်ဆေး ဖော်စပ်ရန် အဆင့်ပေါင်း များစွာကို ကျော်ဖြတ်ရန် ရှိနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ကာကွယ်ဆေး ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်မည့် စုစုပေါင်း ပမာဏမှာ တစ်နှစ်လျှင်သန်း ၃ဝဝ မျှသာရှိသည်။
လူ ၂ဝ လျှင် တစ်ယောက်အတွက် လုံလောက်ရုံမျှသာ ရှိသည်။
လက်ရှိ ကာကွယ်ဆေးမှာ ရောဂါဖြစ်နိုင်ချေရှိသည့် တုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုး သုံးမျိုးကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ပေါင်းစပ်ထား ခြင်းဖြစ်သည်။
ရောဂန္တရကပ် ဆိုက်ရောက်လာပြီဆိုပါက ဤဆေးဝါးလုပ်ငန်းက ရောဂန္တရကပ် နှင့်ဆိုင်သော ကာကွယ်ဆေး တစ်မျိုးတည်းကိုသာ အာရုံပြု၍ ထုတ်လုပ်သွားတော့မည်ဖြစ်သည်။
ကြက်ငှက်တုပ်ကွေး ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုး ပျံ့နှံ့မှုကို တားဆီးနည်း ရောမမြို့ရှိ ကမ္ဘာ့ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့(F.A.O) မှဒါရိုက်တာ ဒေါက်တာ ဆင်မြူရယ်ဂျပ်ဇီက 'ရောဂါပိုး ကပ်ငြိနေတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေကို သုတ်သင်ပစ်လိုက်တာဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုး ထပ်မပြန့်ပွားအောင် အကောင်းဆုံး တားဆီးတဲ့ နည်းပါပဲ'ဟုဆိုသည်။
၂ဝဝ၄-ခုနှစ် နှစ်လယ်က ယိုးဒယားနိုင်ငံသည် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဆောင်ရွက်ပေးသူ လူပေါင်း တစ်သန်းအား နယ်များသို့ ကွင်းဆင်း၍ ရောဂါဖြစ်ပွားမှု ရှိ မရှိ စစ်ဆေးစေခဲ့သည်။
အဆိုပါ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို နှိမ်နင်းရန်အတွက် ကြက်ကောင်ရေ ၃.၅ သန်းကို သုတ်သင်ပစ်ခဲ့သည်။
ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင်၂ဝဝ၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးရောဂါပိုးကြောင့် ကွယ်လွန်သူ တစ်ဦးမျှ ထွက်ပေါ်မလာတော့ချေ။
ကာကွယ်ဆေး ကာကွယ်ဆေး အသုံးပြုနိုင်သည်။
၂ဝဝ၄ ခုနှစ်အတွင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံတို့တွင် စမ်းသပ်ချက်များအရ အဆိုပါ ကာကွယ်ဆေးအား ကြွက်သားထဲသို့ ထိုးသွင်းမည့်အစား အရေပြားမှ အလွှာ ၂ ခုကြားထဲသို့ တိုက်ရိုက်ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် အင်တီဂျင်(Antigen ပဋိပစ္စည်းကို ကြွစေသောပစ္စည်း)အား အသုံးပြုရမှု နည်းပါးသွားစေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မိမိရရှိထားသော ဆေးပမာဏကို ၅ ဆအထိ တိုးမြှင့်၍ သုံးစွဲနိုင်ခွင့်ရရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ကာကွယ်နည်း ရာသီအလိုက် ဖြစ်ပွားတတ်သော သာမန်တုပ်ကွေးရောဂါ မိမိတွင် မဖြစ်ရလေအောင် ဆင်ခြင်နေထိုင်ပါ။
ဆရာဝန်က ကာကွယ်ဆေးထိုးရန် လိုအပ်သည်ဟု ညွှန်ကြားပါက မပျက်မကွက် လိုက်နာပါ။
အရေးကြီးသော အခြားအချက်တစ်ချက်မှာ H5N1 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် ရဝ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်တွင် သေဆုံးပါသည်။
ထို့ကြောင့် မိမိ စားသောက်မည့် ကြက်သားကို စနစ်တကျ ချက်ပြုတ်ပြီးမှသာ စားသုံးသင့်ပါသည်။
H5N1 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် အခြားတုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများကဲ့သို့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းနှင့် ဆိုင်သည့် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဖြစ်ပြီး လေထဲမှတစ်ဆင့်ကူးစက်နိုင်သည်။
၂ဝဝ၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကုန်အထိ လူသားများအတွက် စိုးရိမ်လောက်အောင်ကူးစက်မှုမျိုး မဖြစ်ပွားသေးပါ။
ရောဂါဖြစ်ပွားသူပေါင်း ၁ဝ၉ ဦးတွင် လူ ၅၅ ဦး သေဆုံးကြောင်းသိရသည်။
လူသားတစ်ဦးမှ အခြားတစ်ဦးသို့ ကူးစက်မှုမှာ ယိုးဒယားနိုင်ငံမှ မိခင်တစ်ဦးတည်း၌သာ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အကယ်၍ H5N1 ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် သန္ဓေ မပြောင်းဘဲ ကူးစက်မှု ပိုမိုဖြစ်ပွားလာပါက အဆိုပါ ဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါပိုးသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် နေထိုင်သူများအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ရပ်အဖြစ်ဆက်လက် တည်ရှိနေလိမ့်မည်။
အကယ်၍ ထိုဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် သန္ဓေပြောင်းလဲသွားသည်ဆိုပါက မည်သည့် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်လာသည် (ပို၍ ဆိုးရွားပြင်းထန်လာမည် သို့မဟုတ် ဆိုးရွားမှုများ လျော့နည်းသွားမည်တို့)ကို သိရှိရန် ခက်ခဲပေလိမ့်မည်။
ဤအခြေအနေ နှစ်မျိုးအနက် မည်သည့်အခြေအနေမျိုးတွင်မဆို သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ယခင်က မရှိခဲ့ ဖူးသေးသော နည်းစနစ်သစ်များ၊ လက်နက်ကိရိယာများကို ရရှိထားကြပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုနည်းစနစ်များနှင့် ရောဂန္တရကပ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပွားမလာအောင် တားဆီးပေးနိုင်လိမ့်မည်သာ ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဂျာနယ်၊ အမှတ်(၁) ၂၀၀၅၊နိုဝင်ဘာ၊၂ရက် ကျမ်းကိုး Avian Flu, How Scared Should You Be? by Claudia Cornwall. AVIAN FLU, How Scared Should We Be? by Christine Gorman. Category:ရောဂါ Category:ကူးစက်ရောဂါများ။
ရေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက်ပိုင်း မွန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံး မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ ရေးမြို့သည် မြို့ရွာဖွဲ့စည်းမှုအရ မွန်ပြည်နယ်၊ရေးခရိုင်၊ရေးမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရေးမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့မှ ကားလမ်းခရီးမိုင် ၂၈၄ မိုင်၊ မော်လမြိုင်မြို့မှ မိုင် ၉၈ ခန့်၊ထားဝယ်မြို့မှ မိုင် ၁၀၀ အကွာရှိ မွန်ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။
ရှေးယခင်က မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့ဟု လူသိများကြသည်။
ရေးမြို့နယ် သည် မွန်ပြည်နယ်တွင် အကျယ်ဝန်းဆုံးသောမြို့နယ်ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် သံဖြူဇရပ်မြို့နယ် တောင်ဘက်တွင် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ရေဖြူမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် အက်ဒမန် ပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကရင်ပြည်နယ် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်တို့တည်ရှိသည်။
ရေးမြို့မှ ထားဝယ်မြို့အထိ ရထားလမ်းရှိပြီး ကားလမ်းလည်းရှိသည်။
ထို့အပြင် ရန်ကုန်သို့ တိုက်ရိုက်ရထားဖြင့်သွားနိုင်ပြီး ပုဂ္ဂလိကကားလိုင်းများဖြင့် ခရီးသွားလာနိုင်ပြီး ဖြစ်သည်။
‌ ယခင်က လေယာဉ်ကွင်းရှိခဲ့သော်လဲ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစတင်၍ လေယာဉ်ကွင်းအားအသုံးမပြုတော့ပေ။
ရာသီဥတု ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင် အထက် ပေ ၇ဝ ရှိပြီး မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပျမ်းမျှ ပေ ၅၀၀ ကျော်မှ ပေ ၃၀၀ဝ အတွင်း တောင်တန်းကြီးများလည်း တည်ရှိသည်။
မိုးရာသီတွင် မိုးရေချိန်လက်မ များစွာ ရွာသွန်းပြီး ရာသီဥတုမှာလည်းမျှတမှုရှိသော မြို့ဖြစ်သည်။
ရေးမြို့၏ အဓိက ရေဆင်းမှာ ရေးမြစ်ဖြစ်သည်။
မိုင် ၄ဝ ခန့်ရှည်လျားပြီး မြစ်ပြင်ကျယ်မှာ ပျှမ်းမျှ ပေ ၁၀၀မှ ၃၀ဝ ခန့်အထိ ကျယ်ဝန်းသည်။
ရေးမြစ်သည် ရေးမြို့၏ အရှေ့ဘက် ထိုင်း မြန်မာ နယ်စပ်ရှိ တနင်္သာရီရိုးမတောင်ကြောမှ မြစ်ဖြားခံပြီး ရေးမြို့အနီးမှ စီးဆင်းကာ အနောက်ဘက် ပင်လယ်အနီးသို့ စီးဝင်သွားသည်။
ရေးမြစ်သည် နွေရာသီတွင် ရေအနက် ပေ ၁၈ ပေခန့်အထိသာ ရှိပြီး စက်လှေများ သွားလာနိုင်သည်။
ရေးမြို့နယ်အတွင်း အမြင့်မားဆုံးသောတောင်ထွဋ်မှာ ရေးမြို့မှ အရှေ့ဘက် ၂၅ မိုင်ခန့်အကွာ ထိုင်း မြန်မာနယ်စပ်အနီးရှိ ဆေးတောင်(အမြင့် ၄၂၅၂ပေ) ဖြစ်သည်။
ရေးမြို့ကို အရှေ့ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက် တောင်ဘက် အနောက်ဘက်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက် အရှေ့မြောက်ဘက်တို့တွင် တောင်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံနေသည်။
သမိုင်း ရေးမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသကို ရှေးပဝေသဏီက ဒေးချိုင်း ဟူသော ဒေသဟု ခေါ်တွင်ကြောင်း ရေးမြို့ဟောင်းသုသေတနစာတမ်း၌ ဖော်ပြထားသည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၇၄ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီနေပြည်တော်မှ ဓမ္မဒိန္ဒိမဟာရာဇာမင်း(ဓမ္မရာဇာမင်း)နှင့် မိဖုရား ခေမာဒေဝီတို့သည် တနင်္သာရီဒေသသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဝတီရွာတွင် မြို့သစ်တည်၍ ထီးနန်းအုပ်ချုပ်မင်းလုပ်တော်မူသည်။
မင်းနှင့် မိဖုရား နတ်ရွာစံပြီးနောက် သမီးတော် မာရဒေဝီမင်းသမီး နန်းတက်တော်မူရာ ထိုအရပ်၌ နန်းစိုက်နေထိုင်ခြင်းကို ပျော်မွေ့ခြင်းမရှိသဖြင့် မှူးကြီးမတ်ရာ၊ သေနာပတိ၊ ပုဏ္ဏားတော်များနှင့် လေ့လာတိုင်ပင်ဆွေးနွေး၍ ရေးမြို့နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းစိုက်ခဲ့၍ အဝိဇ္ဇာဇေယျပူရမြို့ဟူ၍ သမုတ်ခဲ့သည်။
မာရဒေဝီမင်းသမီး နန်းသက် ၃၅ နှစ် စိုးစံပြီး ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၉ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံခဲ့ရာ အမတ်ကြီးတိက္ခက ထီးနန်းဆက်ခံ၍ အမတ်ငယ်တစ်ဦး ထပ်မံထီးနန်းဆက်ခံပြီးနောက် ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၅၁ ခုနှစ် မင်းဆက်ပြတ်ပြီး မြို့လည်းပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၈၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထားဝယ်၊ မြိတ်၊ တနင်္သာရီကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသည့် တိုင်းတစ်ပါးတပ်များကို ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် ဓမ္မစေတီမင်းကသွားရောက် တိုက်ထုတ်ရာမှ အပြန်ခရီးတွင် ပျက်စီးဆိတ်သုဉ်းနေသော အဝိဇ္ဇာဇေယျပူရမြိုဟောင်း(ရေးမြို့ဟောင်း)ကို တွေ့ရှိသဖြင့် ရာဇသီဟဇေယျပူရမြို့အဖြစ် မြိုသစ်တည်တော်မူခဲ့သည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်းဝနေပြည်တော်မှ ရဲစက်ကျော်ခေါင်အား ရေးမြို့သို့ မြို့ဝန်အဖြစ် စေလွှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၁၁၈၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့မှုကြောင့် ရေးမြို့ကို မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ စွန့်ခွာပေးခဲ့ရသည်။
၁၃ ရာစုနှင့် ၁၄ ရာစုဟန် ရှေးဟောင်းဘုရားများကို တွေ့ရှိရသည့်အပြင် ခိုင်လုံသော သမိုင်းအထောက်အထားများကြောင့် ရှေးဟောင်း မွန်မြို့တော်အဖြစ် ယုံကြည်ကြသည်။
ရေးမြို့တွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းစေတီအချို့မှာလည်း ရှမ်းကြီး(ထိုင်း)လူမျိုးတို့၏ဟန် မကင်းသော ရှေးမွန်တို့၏လက်ရာ တည်ထားဟန်ကိုလည်း တွေ့မြင်ရသည်။
ထို့အပြင် ရှေးဟောင်း မြို့ရိုးများကလည်း သက်သေခံနေပြီး ရှေးဟောင်း ကျုံးတော်ကြီးကလည်း အထင်အရှားရှိနေချေသည်။
ယခုကျန်ရှိနေသော ကျုံးတော်ကြီး၏အစိတ်အပိုင်းကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ၂၀၁ဝ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အတွင်းတွင် ပြန်လည်တူးဖော် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့ကြသည်။
ရေးမြို့ကို မွန်ဘာသာဖြင့် “ဍုင်ရေဝ်”(မြန်မာအသံထွက် ဒိန်းရီ )ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်မှာ ယခုထက်တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာဖြင့်ပြန်ဆိုသော် အနက်ကား “စကားမြို့" ဖြစ်သည်။
ရှေးယခင် မွန်ဘုရင် မြန်မာဘုရင် လက်ထက်တွင် နန်းတွင်းမှ စေလွှတ်လိုက်သော မင်းညီမင်သားများ၊ စစ်သူကြီးများ၊ ဝန်မင်း၊အမတ်မင်းများနှင့် တနင်္သာရီနှင့် မွန် တောင်ပိုင်း လက်အောက်ခံဒေသမှ မြို့စား၊ နယ်စားများအရာရှိများကို စုံညီစွာအစည်းအဝေးပြုလုပ်ပြီး အမိန့်တော်များ ပြန်တမ်းများ ထုတ်ပြန်ကာ တိုင်းရေး ပြည်ရေး အရေးကြီးသောကိစ္စများ တိုင်ပင်ညှိနှိုင်း စကားပြောဆိုကြရာမြို့ဖြစ်သောကြောင့်ထိုသို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြဟန် ဖြစ်သည်။
အနောက်ဘက်လွန်မင်းလက်ထက်တွင်လည်း စစ်ရေးစစ်ရာအချက်အချာကျသည့် မြို့တစ်မြို့အဖြစ် သမိုင်းကြောင်းတွင် ထင်ရှားသည်။
ရှေးဟောင်းရေးမြို့သည် သာသနာတော်စည်ပင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ရေးမြို့သူ မြို့သားများသည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်း လေးစားခဲ့ကြဟန်ရှိသည်။
စေတီဘုရား၊ ကျောင်းကန်များကိုလည်း အမြောက်အမြား တည်ထားခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ယနေ့ ရေးမြို့တွင် စေတီပုထိုးများစွာတည်ရှိနေပေသည်။
လူမှုပထဝီဝင် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းအရ ရေးမြို့တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၄၁၆ ခု၊ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၉၂၄၇ စု၊ လူဦးရေ ၅၄၅၄၄ ဦး နေထိုင်ကာ ရေးမြို့နယ်တစ်ဝှမ်းလုံးတွင်မူ ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း ၃၀ အုပ်စု၊ ကျေးရွာပေါင်း ၁၃၉ ရွာ၊ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်ပေါင်း ၁၄ ခု (လမိုင်းမြို့နှင့် ခေါဇာမြို့များအပါအဝင်) အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းထားရှိကာ အိမ်ခြေ ၄၄၄၇၄ ခု၊ အိမ်ထောင်စု ၅၁၇၁၃ စု၊ မြို့နယ်ချုပ်လူဦးရေးစာရင်းမှာ ၂၇၄၆၇၃ ဦး ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
ဗမာနှင့်မွန်လူမျိုးများအများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည်။
မူစလင်၊ ခရစ်ယာန်နှင့် ဟိန္ဒူ ဘာသာဝင် အနည်းငယ် ရှိသည်။
ရေးမြို့တွင် ရပ်ကွက် အားဖြင့် ၁ဝ ရပ်ကွက်ရှိပြီး ထင်ရှားပြီး လူစည်ကားရာ ရပ်ကွက်များမှာရန်ကြီးအောင်ရပ်ကွက်၊ ရန်မျိုးအောင်ရပ်ကွက်၊ အဏ္ဏဝါနှင့် အောင်မင်္ဂလာရပ်ကွက်တို့ ဖြစ်သည်။
၁၉၆၉၊ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်တွင် ရေးမြို့တစ်မြို့လုံး မီးလောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်ပွားပြီး အားလုံးပြာပုံအတိဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မြို့ကိုမူလအနေအထားအကျယ်အဝန်းထက် ၅ဆပိုတိုးချဲ့ခဲ့ပြီး စနစ်တကျပြန်လည် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရေးမြို့သည် မြို့နယ်အဆင့် ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ‌မြို့အနီး‌၆-မိုင် ခန့်အကွာ ဘုရားတောင်ပင်လယ်ဝအပန်းဖြေစခန်း၊ ရေးမြို့မှ မိုင် ၂၀ ခန့်အကွာ ကဗျာဝ ကမ်းခြေအပန်ဖြေစခန်း၊ လမိုင်းမြို့အနီး ကော့ဒွပ် ပင်လယ်ဝအပန်းဖြေစခန်း၊ (ကျိုက်ဒေးတမော့ဗရတ်)သာသနာပြုစခန်းတို့မှာ ထင်ရှားသည်။
ရေးမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် တောင်ညိုတောင်တန်းနှင့် တနင်္သာရီရိုးမ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖာလိန်တောင်တန်းတို့ တည်ရှိသဖြင့် လေကြမ်းတိုက်ခတ်မှု၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခတ်မှုဒဏ်မှ သဘာဝအားဖြင့် အထိုက်အလျောက် ကာကွယ်ခုခံမှုကို ရရှိသည်။
သို့သော် ရေးမြို့၏တောင်ဘက်မှ စီးဆင်းသော ရေးမြစ်၏ နှစ်စဉ် (မိုးရာသီ၊ ဩဂုတ်လဝန်းကျင်၌) မြစ်ရေကြီးမှုကို အနိမ့်ပိုင်းရပ်ကွက်များအနေဖြင့် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ရေးမြို့၏သမိုင်းတလျှောက် မြစ်ရေကြီးမှုဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံးခံခဲ့ရပြီး ရေးမြစ်မှ မြစ်ရေသည် မြစ်ကမ်းပါးမှ မီတာ ၄၀၀ ခန့်အကွာအဝေးရှိသော ရွှေဆံတော်စေတီတော်၏ ခြေရင်းတိုင်အောင်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
စီးပွားရေး ရေးမြို့တွင် ရာဘာစိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့်ရေလုပ်ငန်း၊ ကွမ်းသီးခြံလုပ်ငန်း၊အခြားစားဖွယ် သီးနှံ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဆားလုပ်ငန်းတို့မှာ နာမည်ကျော် အောင်မြင်သောလုပ်ငန်းများဖြစ်ကာ အခြားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ဆားလုပ်ငန်းမှာ အခုအခါ ဆားဈေးမကောင်းသောကြောင့် တောင်သူများခေတ္တရပ်နားထားကြသည်။
ရေးမြို့မှထွက်သော ဒူးရင်းသီး၊ ဒူးရင်းယို မင်းဂွတ်သီး၊ သံပရာသီးတို့မှာ နာမည်ကြီးလှပေသည်။
နယ်စပ်ဒေသနှင့်နီးကပ်ကာ ဒေသထွက် သီးနှံများ အခြားသောကုန်များလည်းရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု အချက်အချာကျရာ ဒေသ ဖြစ်ပြီး မြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိမ်းစိုအုပ်မှိုင်းလျက်ရှိသည့် ဥယျာဉ်ခြံများ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
အစင်ကျေးရွာနှင့် ဇီးဖြူသောင်ကျေးရွာတို့တွင် ရေလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်သောအစီအရင်ခံစာတွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ တစ်ဦးချင်းဝင်ငွေအကောင်းဆုံးမြို့ဟု သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။
၂၀၁၇ - ၂၀၁၈ ဘဏ္ဍာနှစ် ရေးမြို့နယ်၏ တစ်ဦးချင်းဝင်ငွေမှာ ၂၃၇၉၉၂၆ ကျပ်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရာ မြသီတာဈေးမှာ အဓိကစည်းကားပြီး ယခင်ရွာကလေးဈေး (ယခုအောင်မင်္ဂလာရပ်ရှိ အောင်သီတာဈေး)နှင့် ဖာလဇေတဝန်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းအနီးတွင်ရှိသောကြောင့် ဖာလဈေးဟုခေါ်သော ဗိုလ်ချုပ်ဈေးတို့လည်း တည်ရှိသည်။
ထို့အပြင် ရေးမြို့ရှိ ပုဂ္ဂလိက ရွှေလုပ်ငန်းရှင်များမှ စုပေါင်းတည်ထောင်ထားသော ဝင်းသုခ ရွှေဈေးကြီးသည်လည်း ကမ်းနားလမ်း(ဘုရင့်နောင်လမ်း)တွင် တည်ရှိသည်။
ရေးမြို့တွင် အစိုးရဘဏ်များအပြင် ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးဘဏ်များလည်းရှိသည်။
ကျန်းမာရေးအတွက် ပြည်သူ့ဆေးရုံ(ကုတင်-၁၀၀)ရှိပြီး ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံ ၂ ရုံရှိသည်။
မြို့ပေါ်တွင် အထက်တန်းကျောင်း ၃ ကျောင်း ရှိပြီး အလယ်တန်းကျောင်း ၂ ကျောင်းနှင့် မူလတန်း/မူလတန်းလွန်ကျောင်း ၉ ကျောင်း ရှိသည်။
ထင်ရှားသော စေတီဘုရား၊ ကျောင်းကန်များ ရေးမြို့ရှိ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ- ရွှေဆံတော်နှင့် စကားတောင်စေတီတော် သာသနာ ၂၅၀၀ စေတီတော် ရေလယ်ဘုရား တစ်ပလ္လင်နှစ်ဆူစေတီတော် မြို့တော်ဦးစေတီတော် ကိုးနဝင်းကျိုက်ဖုစေတီ ကျိုက်ဝယ်ဂလယ်စေတီ/ ကျိုက်ဂေါခေတ္တာစေတီ/ ထန်းခြောက်ပင်ဘုရား ဝဲဂလိစေတီ ကလိန်စေ့တောင်စေတီ (ကလိန်စေ့တောင်၊ သီရိဇေယျာရပ်ကွက် ) ကျိုက်မဟာကေသာ စေတီတော် ( အဏ္ဏဝါရပ်ကွက် ) + ရေးမြို့မှ ထင်ရှားသော‌ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် ဆရာတော်သံဃာတော်များကျောင်းတိုက် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် ရပ်ကွက်နေလကမ္ဘာကျောင်းတိုက်ဘဒ္ဒန္တဥဂ္ဂါသေနသီရိဇေယျာရပ်ကွက်ရွှေကျောင်းတိုက်ဘဒ္ဒန္တမာဃိန္ဒ သီရိနန္ဒာရပ်ကွက်ပစ္ဆိမာရုံကျောင်းတိုက် ဘဒ္ဒန္တသီဟ ရန်ကြီးအောင်ရပ်ကွက်သာသနာ့ပါလရန်ကင်းကျောင်းတိုက်ဘဒ္ဒန္တခေမာစာရရန်ကြီးအောင်ရပ်ကွက်စကားတောင်ကျောင်းတိုက် ဘဒ္ဒန္တသုမန ရန်ကြီးအောင်ရပ်ကွက်ဖာလဇေတဝန်ကျောင်းတိုက် ဘဒ္ဒန္တစန္ဒသီရိနန္ဒာရပ်ကွက် မရမ်းကျောင်းတိုက် ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတ ရန်မျိုးအောင်ရပ်ကွက်ဂေါခေတ္တာကျောင်းတိုက် ဘဒ္ဒန္တပုပ္ပရမ္မ အောင်သုခရပ်ကွက်သီရိရတနာကျောင်းတိုက်ဘဒ္ဒန္တတေဇောဘာသ သီရိဇေယျာရပ်ကွက်ဖားဂလဲ့တောရ(ဘာသုခကာရီ) ဘဒ္ဒန္တဇာဂရဗုဒ္ဓိ -ဝေဘူကမ္မဌာန်းရိပ်သာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ - ရှေးဟောင်းကျုံးတော်ကြီး ရေးမြို့သည် ပ​ဒေသရာဇ်နန်းစိုက်ရာ ရှေးဟောင်မြို့ဖြစ်သဖြင့် မြို့အင်္ဂါရပ်နှင့်အညီ တည်ထားသော မြို့ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
မာရဒေဝီမင်းသမီး၏ နန်းတော်တည်ရှိရာနေရာကို ယခုတိုင် ဘုရင်မကုန်းဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ယခုအချိန်တွင်မူ နန်းတော်ရာနှင့်ပတ်သက်သည့် သမိုင်းသုတေသနအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မတွေ့ရတော့ချေ။
သို့သော် ရှေးဟောင်းရေးမြို့၏ မြို့ရိုးများ၊ မြို့ဝင်တံခါးဟောင်းနေရာများကိုမူ ရန်ကြီးအောင်ရပ်ကွက်နှင့် ရန်မျိုးအောင်ရပ်ကွက်တို့တွင် သိသိသာသာ တွေ့မြင်နိုင်ပါသေးသည်။
ရှေးဟောင်းမြို့၏ ကြွင်းကျန်သော အထင်ရှားဆုံပြယုဂ်မှာ ရန်ကြီးအောင်ရပ်ကွက်နှင့် ရန်မျိုးအောင်ရပ်ကွက်ရှိ ကျုံးဖြစ်သည်။
ကျုံး၏တည်ရှိဟန်ကား မန္တလေးမြို့အပါအဝင် ရှေးမင်းနေပြည်တော်များကဲ့သို့ မြို့ကိုပတ်လည်ဝိုင်းရံ၍ ဖောက်လုပ်ထားသော ရေပြင်သဏ္ဌာန် တည်ထားခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ စစ်မက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရေးအတွက် မြို့၏ တောင်ဘက်ရှိ ရေးမြစ်ကို သဘာဝအတားအဆီးအဖြစ် အသုံးချခဲ့ပြီး ရေးမြစ်မှ ရေကို ချောင်းငယ်များဖောက်ကာ မြို့ဟောင်း၏ မြောက်ဘက်တွင် ကျံးရေကန်တူးဖော်ကာ​ စီးဝ​င်စီးထွက်စေခဲ့သည့်ဟန်ဖြင့် တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ သဘာဝကို အသုံးချသည့် ရေသွင်းရေထုတ်နည်းပညာကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်ကပင် မြန်မာဘိုးဘွားဘီဘင်တို့ ကျွမ်းကျင်ခဲ့ကြောင်းမှာ သာဓကပင် ဖြစ်သည်။
ပါတီကောင်စီအစိုးရလက်ထက်တွင် ရှေးဟောင်းကျုံးကို မြကန်သာဟူ၍ အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ ရှေးဟောင်းကျုံးကြီး တည်တံ့ခိုင်ခန့်ရေးအတွက် အနက်ပေမြှင့်တင်ခြင်း၊ တူးဖော်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ် ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သည် မူလက တနယ်တည်းဖြစ်သော်လည်း နောင်အခါတွင် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားနှင့် တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားဟူ၍ ပြည်နယ် ၂ နယ်ဖြစ် သွားသည်။
ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် တင်နက်ဆီပြည်နယ်နှင့် ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်၊ အရှေ့ ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ရှိလေသည်။
မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်မှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၂,၇၁၂ ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေမှာ ၄,ဝ၆၁,၉၂၉ ယောက် ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ ရာလေးမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၆၅,၆၇၉ ယောက်ရှိလေသည်။
တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်မှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃၁,ဝ၅၅ ကျယ်ဝန်း၍၊ လူဦးရေ ၂,၁၁၇,ဝ၂၇ ယောက်ရှိသောကြောင့် မြောက်ဘက်ပြည်နယ်ထက် ငယ်ပြီးလျှင် လူဦးရေလည်း နည်းလေသည်။
မြို့တော်မှာ ကိုလမ္ဗီးယားမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၈၆,၉၁၄ ယောက်ရှိလေသည်။
ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များတွင် ဝါကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၏။
ကပ္ပလီလူမျိုးများလည်း အများအပြားနေထိုင်လျက်ရှိကြသဖြင့်၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအတွက် အလုပ်သမားများကို ဈေးပေါပေါနှင့် ငှားရမ်းခိုင်းစေနိုင်ကြသည်။
ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ်များ၏ ရာသီဥတုမှာ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်း၍ ဂွမ်းထည်ရက်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် အထူးပင် သင့်လျော်ပေသည်။
ထိုပြင် ရေတံခွန်ပေါများသောကြောင့် စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စရိတ် သက်သာစွာဖြင့် ရရှိနိုင်လေသည်။
ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ် ၂ နယ်လုံးတွင် ဆေးပင်များကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၏။
ဆာဝေါ်လတာရာလေးသည် ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့၏။
နောက်တစ်နှစ်တွင် ထိုနယ်၌အခြေစိုက်နေထိုင်ကြရန် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများကို စေလွှတ်လိုက်ရာ ထိုနယ်ရှိတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများက အဝင်မခံဘဲ ခုခံတိုက်ခိုက်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများမှာ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်သွားကြရလေသည်။
တစ်ဖန် ၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင် ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သို့ လာရောက်ကြသော အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်စုမှာလည်း ထူးဆန်းစွာ ပျောက်ကွယ်သွားကြပြန်၏။
ပထမ ချားဘုရင် လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများ ထိုဒေသတွင် အခြေတကျနေထိုင်နိုင်အောင် စီစဉ်ပြုလုပ်ပေးသဖြင့် ထိုနယ်ကို အင်္ဂလန်၏ကိုလိုနီနယ်တစ်ခုအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
ချား ဟူသောအမည်မှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကယ်ရိုလပ်ဖြစ်၍၊ ထိုနယ်ကို ချားဘုရင်အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ကယ်ရိုလီးနားဟူ၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။
ဒုတိယချားဘုရင်လက်ထက်သို့ရောက်သောအခါ ၁၆၆၃-ခုနှစ်တွင် ထိုနယ်ကို မှူးမတ်အချို့အား အပိုင်စားပေးသနား လိုက်သည်။
ထိုမှူးမတ်များက ကယ်ရိုလိုင်းနားနယ်ကို မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ နယ် ၂ နယ်ခွဲ ခြားလိုက်လေသည်။
တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်နှင့် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား ပြည်နယ်တို့သည် အမေရိကန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် အတော်ပင် အရေးပါခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မူရင်းပြည်နယ် ၁၃ နယ်တွင် ဤနယ် ၂ နယ်အပါအဝင်ဖြစ်၏။
၁၈၆၁- ၆၅ ခုနှစ်များအတွင်း ဖြစ်ပွားသော အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲသည် တောင်ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ်၌ရှိသော ဖို့ဆမ္မတာ ခံတပ်မြို့ ကလေးမှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့၏။
ထိုပြည်တွင်းစစ်ပွဲမှာ သမ္မတကြီး အေဘရာဟမ် လင်ကွန်းလက်ထက်တွင် ငွေဝယ်ကျွန် စနစ် ပယ်ဖျက်ရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စတင်ဖြစ်ပွားလေရာ၊ တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်သည် လင်ကွန်း၏ဝါဒကို ဆန့်ကျင် ပုန်ကန်သော တောင်ပိုင်းနယ်များဖက်တွင် စတင် သဘောကွဲလွဲ ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့၍ ပြည်ထောင်စုထဲမှ အဦးဆုံး ခွဲထွက်သော ပြည်နယ်ဖြစ်၏။