kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သင်းဝင်ပွင့်သည် ပွင့်ခါစတွင် အနံ့မရှိသော်လည်း အပွင့်ညှိုးနွမ်းချိန် သို့မဟုတ် ကြွေချိန်တွင် ညှီစို့စို့အနံ့တစ်မျိုး ထွက်ပေါ်လာပြီး ထိုအနံ့သည် ယင်ကောင်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်သောကြောင့် ယင်ကောင်များ အများအပြား လာရောက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်နေပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "သင်းဝင်ပွင့်သည် ပွင့်သစ်စ၌ အနံ့မရှိသော်လည်း အပွင့်ညှိုးနွမ်းချိန် ကြွေချိန်တို့၌ ညှီစို့စို့အနံ့ ထွက်သည်။
ထိုအနံ့ကြောင့် ယင်ကောင်များ လာရောက်ခြင်းဖြင့်သင်းဝင်လည်းပွင့် ယင်လည်းဝင့်ဟူသောစကား ဖြစ်ပေါ် လာရလေသည်။
" [၁၃၄၅] မြန်ဆေးပင်။
သစ္စာနှုတ်သီး မန္တန်ကြီး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ္စာနှုတ်သီး မန္တန်ကြီး” ဆိုသည်မှာ “သစ္စာနှုတ်သီး” (သစ္စာစကား၊ မှန်ကန်သော စကား) သည် “မန္တန်ကြီး” (အလွန်တန်ခိုးထက်မြက်သော မန္တန်) နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သစ္စာစကားသည် အလွန်တန်ခိုးထက်မြက်ပြီး အကျိုးသက်ရောက်မှု ကြီးမားကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သစ္စာရှိသော စကားကို ပြောဆိုခြင်းဖြင့် အခက်အခဲများကို ကျော်လွှားနိုင်ခြင်း၊ အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာစကား၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "အကြောင်းဖြစ်လား၊ ကြိုက်လတ်ငြားမူ၊ သိကြားကုငှာ၊ မလွတ်သာတည့်၊ သစ္စာနှုတ်သီး၊ မန္တန်ကြီးဖြင့်၊ ကျော်ချီးစေအောင်၊ အငြိမ်းဆောင်သည်၊" [၈၅၃] ပါမီ ၁၂၂။
"သစ္စာဖောက်လှန်၊ မတော်မှန်က၊ ဘေးဒဏ်ရောက်ကာ၊ ပျက်တတ်စွာ၏၊ သစ္စာနှုတ်သီး၊ မန္တန်ကြီးကား၊ သေပြီးသော်မှ၊ ရှင်ပြန်ရ၏။
" [၁၂၆၆] မဃ ၂၄၀။
"သစ္စာဝါစာဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော နှုတ်များသည် ပြောဆိုတိုင်း အောင်မြင်၍ စကားအရာတွင် သိဒိေ္ဓ ပါက်ပြီးဖြစ်လေသောကြောင့်… သစ္စာ နှုတ်သီးမန္တန်ကြီးဟူ၍ ရှေးသူတော်တို့ ပြောစမှတ်ပြုတော်မူကြကုန်၏။
သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်၊ ပုံတင်က လေး တောက ဝေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်၊ ပုံတင်က လေး တောက ဝေး” ဆိုသည်မှာ “သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်” (သစ်စေးထိုးလုပ်ငန်းတွင် ပုံတင်ကို တစ်ဖက်တွင် လွယ်၍) “ပုံတင်က လေး တောက ဝေး” (လေးလံသော ပုံတင်ကို လွယ်ကာ ဝေးလံသော တောထဲသို့ သွားရောက်လုပ်ကိုင်ရသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သစ်စေးထိုးလုပ်ငန်းသည် အလွန်ပင် ပင်ပန်းဆင်းရဲပြီး ဝေးလံခေါင်သီသော တောတောင်များထဲတွင် လေးလံသော ပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်ကာ လုပ်ကိုင်ရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ပုံတင်ဆိုသည်မှာ သစ်စေးထည့်ရန် အသုံးပြုသော ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် တောင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ်စေးထိုးလုပ်သားများ၏ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို ပေါ်လွင်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "ပုံတင်နှင့်ပတ်သက်၍ သစ်စေးပုံတင် တစ်ခွဲဝင်၊ပုံတင်က လေးတောက ဝေးဟု ဆိုရိုးရှိသည်။
" [၁၃၃၃] မြဝတီ၊ ၁၉၊ ၆။
သစ္စံ ဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့် စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ္စံဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု” ဆိုသည်မှာ “သစ္စံဓမ္မ” (သစ္စာစကား၊ မှန်ကန်သော အကျင့်တရား)၊ “ဝီရိယ” (လုံ့လဝီရိယ၊ ကြိုးစားအားထုတ်မှု) နှင့် “စာဂ” (စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ ပေးကမ်းခြင်း) ဟူသော ဂုဏ်လေးပါးသည် “ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခု” (ရန်သူကို အောင်မြင်နိုင်သော အကြောင်းတရားလေးခု) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ရန်သူကို အောင်မြင်လိုပါက သစ္စာရှိခြင်း၊ တရားသဖြင့် ပြုမူခြင်း၊ လုံ့လဝီရိယရှိခြင်းနှင့် စွန့်လွှတ်ပေးကမ်းရက်ရောခြင်း စသည့် ဂုဏ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံရန် လိုအပ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဂုဏ်လေးပါးသည် မိမိကိုယ်ကို တိုးတက်စေသည့်အပြင် ရန်သူကိုလည်း အောင်မြင်စေနိုင်သော အကြောင်းတရားများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အသေးစိတ် **သစ္စံ (သစ္စာ):** မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၊ ကတိတည်ခြင်း၊ သစ္စာရှိခြင်း။
ဓမ္မ (ဓမ္မ):** တရားသဖြင့် ပြုမူခြင်း၊ ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနှင့်အညီ နေထိုင်ခြင်း။
ဝီရိယ (ဝီရိယ):** လုံ့လဝီရိယရှိခြင်း၊ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း၊ မလျှော့သော ဇွဲရှိခြင်း။
စာဂ (စာဂ):** စွန့်လွှတ်ပေးကမ်းခြင်း၊ ရက်ရောခြင်း၊ လောဘမထားခြင်း။
ကိုးကားချက်များ "သစ္စံဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခုဖြင့်၊" [၈၉၁] သံ ၁၁၂။
"သစ္စံဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်ကြောင်း၊ ကျင့်ကောင်းလေးပါး၊ စသည်အားဖြင့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၂၂။
"ဒါကြောင့် ရှေးပညာရှိများက သစ္စာ ဓမ္မ၊ ဝီရိယနှင့်၊ စာဂဟူသည်၊ ရန်သူအောင်မှု၊ ကြောင်းလေးခုလို့ မိန့်တော်မူကြပေတာပဲ။
" [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ။
သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည်” ဆိုသည်မှာ “သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်” (တစ်ပင်တည်း ထီးထီးကျန်နေသော သစ်ပင်သည် လေပြင်းတိုက်ခတ်ခြင်းကို ပို၍ ခံရလွယ်ကူသည်) နှင့် “လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည်” (အပေါင်းအဖော်မရှိ တစ်ကိုယ်တည်းနေသူသည် အခြားသူများ၏ ရန်ပြုခြင်း၊ အနိုင်ကျင့်ခြင်းကို ပို၍ ခံရလွယ်ကူသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အားအင်နည်းပါးသူ သို့မဟုတ် အထီးကျန်ဆန်သူများသည် အင်အားကြီးသူများ၏ ဖိနှိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အနိုင်ကျင့်ခြင်းကို ခံရနိုင်ခြေ ပိုများကြောင်းကို ပုံဖော်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါင်းအဖော်များ၏ အရေးပါမှု၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အရေးပါမှုနှင့် အားနည်းသူများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် လိုအပ်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "သစ်ပင်ထီးသော် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးသော် ရန်ညှဉ်းသည်။
"သစ်ပင်ထီးလျှင် လေညှဉ်းသည်၊ လူထီးလျှင် ရန်ညှဉ်းသည် ဆိုတဲ့စကားလို မိတ်ဆွေကောင်းမထားဘဲ ကိုယ့်စွမ်းအားကိုယ်ကိုးလျှင် ရန်မျိုးနှင့် တွေ့တတ်သတဲ့။
သစ်ပင်မှာလည်း အမြစ်နှင့်၊ လူမှာလည်း အချစ်နှင့်၊ တိုင်းပြည်မှာလည်း စစ်နှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ်ပင်မှာလည်း အမြစ်နှင့်၊ လူမှာလည်း အချစ်နှင့်၊ တိုင်းပြည်မှာလည်း စစ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ သဘောတရားများနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ သဘောတရားများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“သစ်ပင်မှာလည်း အမြစ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ သစ်ပင်တစ်ပင်သည် အမြစ်မရှိဘဲ မရှင်သန်နိုင်သကဲ့သို့ အမြစ်သည် သစ်ပင်၏ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“လူမှာလည်း အချစ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ လူသားများသည်လည်း အချစ်မေတ္တာမရှိဘဲ မရှင်သန်နိုင်သကဲ့သို့ အချစ်သည် လူသားတို့၏ ဘဝအတွက် အရေးပါသော အရာတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“တိုင်းပြည်မှာလည်း စစ်နှင့်” ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည်တစ်ခုသည်လည်း စစ်မက်နှင့် ကင်းကွာ၍ မရနိုင်သကဲ့သို့ စစ်သည် တိုင်းပြည်၏ သမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သစ်ပင်အတွက် အမြစ်၊ လူသားအတွက် အချစ်၊ တိုင်းပြည်အတွက် စစ်သည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သကဲ့သို့ သက်ဆိုင်ရာတို့၏ ရပ်တည်မှုအတွက် အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝတရား၊ လူ့သဘာဝနှင့် တိုင်းပြည်၏ သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "သစ်ပင်မှာအမြစ်၊ လူမှာအချစ်၊ တိုင်းပြည်မှာစစ် အသီးသီးအသက အသက ရှိကြရလေသည်။
" [၁၃၄၁] မုံရွေးစာ။
သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်၊ လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်၊ လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင်” ဆိုသည်မှာ “သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်” (သစ်ပင်အောက်တွင် ခိုလှုံနေစဉ် သစ်ပင်ပြိုလဲပါက သေဆုံးနိုင်သည်) နှင့် “လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင်” (လူတစ်ဦးကို အောက်ကျို့ခစားခြင်းဖြင့် ထိုသူကြောင့် ဒုက္ခရောက်ခြင်း သို့မဟုတ် သေဆုံးခြင်း မဖြစ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်သည် မမျှော်လင့်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ကိုပင် ထိခိုက်စေနိုင်သော်လည်း လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရေးတွင် အောက်ကျို့ခစားခြင်းသည် အန္တရာယ်မဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် သဘာဝတရား၏ အန္တရာယ်သည် လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးထက် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“လူ့အောက်ကျို့၍ မသေ၊ တုံးပိမှ သေသည်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူသည်။
ကိုးကားချက်များ "သစ်ပင်အောက်ဝင်လျှင် သစ်ပင်အပိခံရမည်၊ လူ့အောက်ဝင်လျှင် လူအပိမခံရ၊" [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ မ။
သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်ထက် ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်က ပိုအေးသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်ထက် ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်က ပိုအေးသည်” ဆိုသည်မှာ “သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်ထက်” (သစ်ပင် သို့မဟုတ် ဝါးပင်တို့၏ အရိပ်ထက်) “ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်က ပိုအေးသည်” (ဆွေမျိုးသားချင်းများ၏ အကူအညီ၊ စောင့်ရှောက်မှု၊ ဖေးမမှုသည် ပိုမိုအေးမြသည်၊ စိတ်ချမ်းသာမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သစ်ပင်၏ အရိပ်သည် ကိုယ်ခန္ဓာကို အေးမြစေနိုင်သော်လည်း ဆွေမျိုးသားချင်းများ၏ အကူအညီ၊ စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ဖေးမမှုတို့သည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကိုပါ အေးမြစေနိုင်သောကြောင့် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဆွေမျိုးသားချင်းများ၏ အရေးပါမှု၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် အပြန်အလှန် ကူညီဖေးမမှုတို့၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဆွေမျိုးတို့၏အရိပ် မည်သည်ကား အလွန်ပင် ချမ်းအေးလှပေသည်။
" [၁၂၆၄] ဓမ္မပဒ၊ ဒု။
"ရုက္ခဿ-သစ်ပင်၏၊ ဆာယာ-အရိပ်သည်၊ သုခါဝ-ချမ်းသာသလျှင် ကတည်း၊ တတော-ထိုသစ်ပင်ရိပ် ချမ်းသာသည်ထက်၊ ဉာတိမာတာပိတု- ဆွေမျိုမိဘ၏၊ ဆာယာ-အရိပ်သည်၊ သုခါ-ချမ်းသာ၏။
" [၁၂၉၁] ဆယ့်နှစ်တွဲ။
သစ်သီးဝလံ ပန်းနှင့်မန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ်သီးဝလံ ပန်းနှင့်မန်” ဆိုသည်မှာ အပင်များ၏ အသီးအပွင့်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“သစ်သီး” ဆိုသည်မှာ “ပင်စောက်မှ သီးသော အသီး” (အပင်မှ တိုက်ရိုက်သီးသော အသီး) ကို ခေါ်သည်။
ဥပမာ - သရက်သီး၊ လိမ္မော်သီး။
“ဝလံ” ဆိုသည်မှာ “နွယ်မှ သီးသော အသီး” (နွယ်ပင်များမှ သီးသော အသီး) ကို ခေါ်သည်။
ဥပမာ - စပျစ်သီး၊ ဖရဲသီး။
“ပန်း” ဆိုသည်မှာ “ပင်စောက်မှ ပွင့်သော အပွင့်” (အပင်မှ တိုက်ရိုက်ပွင့်သော အပွင့်) ကို ခေါ်သည်။
ဥပမာ - နှင်းဆီပန်း၊ ကြာပန်း။
“မန်” ဆိုသည်မှာ “နွယ်မှ ပွင့်သော အပွင့်” (နွယ်ပင်များမှ ပွင့်သော အပွင့်) ကို ခေါ်သည်။
ဥပမာ - စံပယ်ပန်း။
ဆိုလိုသည်မှာ အသီးနှင့် အပွင့်များကို ၎င်းတို့၏ မူလပေါက်ရောက်ရာ အပင်၏ ပုံစံ (ပင်စောက် သို့မဟုတ် နွယ်) ပေါ်မူတည်၍ ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးမြန်မာတို့၏ သဘာဝကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုနှင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးသူဟောင်းတို့လည်း သစ်သီးဝလံ ပန်းနှင့်မန်ဟူ၍ ပြောထုံးဆိုထုံး ရှိသည်။
" [၁၁၇၃] သမန်။
သစ်အဖျား ဝါးအရင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သစ်အဖျား၊ ဝါးအရင်း” ဆိုသည်မှာ သစ်သားနှင့် ဝါးတို့ကို ခွဲစိတ်ရာတွင် သုံးရမည့် နည်းလမ်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“သစ်အဖျား” ဆိုသည်မှာ သစ်သားကို ခွဲစိတ်ရာတွင် “အဖျား” (အပေါ်ပိုင်း၊ အစပိုင်း) မှ စတင်ခွဲစိတ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ဝါးအရင်း” ဆိုသည်မှာ ဝါးကို ခွဲစိတ်ရာတွင် “အရင်း” (အောက်ပိုင်း၊ အခြေပိုင်း) မှ စတင်ခွဲစိတ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သစ်သားနှင့် ဝါးတို့၏ သဘာဝကွဲပြားမှုကြောင့် ခွဲစိတ်ရာတွင် မတူညီသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သစ်သားသည် အဖျားပိုင်းမှ အရင်းပိုင်းသို့ ခွဲစိတ်မှသာ ဖြောင့်တန်းစွာ ခွဲစိတ်နိုင်ပြီး ဝါးသည် အရင်းပိုင်းမှ အဖျားပိုင်းသို့ ခွဲစိတ်မှသာ လွယ်ကူစွာ ခွဲစိတ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လက်တွေ့အတွေ့အကြုံမှ ရရှိသော အသိပညာကို ဖော်ပြသည့် ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "သစ်ကိုခွဲမူ အဖျားမှ အရင်းသို့ ခွဲလာရ၏၊ ဝါးကို ခွဲသောအခါ၌မူ အရင်းမှအဖျားသို့ ခွဲသွားရ၏။
ထို့ကြောင့် သစ်အဖျား၊ ဝါးအရင်း ဟု ပြောစမှတ် ပြုခဲ့ကြကုန်၏။
သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်စံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံ” ဆိုသည်မှာ “သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ” (ဤဘဝတွင် ဤခန္ဓာကိုယ်ဖြင့်သာ အကျိုးအပြစ်များကို ခံစားရမည်) နှင့် “ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံ” (နောက်ဘဝတွင်လည်း နောက်ထပ်ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုဖြင့် အကျိုးအပြစ်များကို ခံစားရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ကံ၏ အကျိုးပေးခြင်း သဘောတရားကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤဘဝတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု မကောင်းမှုများသည် ဤဘဝ၌သာ အကျိုးပေးသည်မဟုတ်ဘဲ နောက်ဘဝများတွင်လည်း အကျိုးပေးနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ထို့ကြောင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ရန်နှင့် မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို ရှောင်ကြဉ်ရန် တိုက်တွန်းသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို “လူမိုက်လက်သုံး တံမျဉ်းထုံး” ဟု ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဤဆိုရိုးစကားကို အကြောင်းပြကာ မိုက်မဲသော အပြုအမူများကို ပြုလုပ်တတ်သူများ ရှိကြောင်းကို သတိပေးခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "မင်းတို့ ဆရာတပည့်နှစ်ကောင်ဟာ… လူမိုက်ကြီးတွေ အမှန်ဖြစ်ကြတယ်။
သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံဆိုတဲ့ စကားကို အားထားပြီးအမျိုးမျိုး ကျင့်ကြံနေထိုင်ကြတာပဲ။
" [၁၂၇၉] မြင့်၊ မ။
"သည်ဘဝ သည်ကိုယ်စံ၊ ဟိုဘဝ ဟိုကိုယ်ခံဟူသော လူမိုက်လက်သုံး တံမျဉ်းထုံးကို နှလုံးစွဲမိ အာရုံငြိလျက်၊" [၁၂၉၇] ဟံ၊ ၁။
သည်းညည်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သည်းညည်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက်” ဆိုသည်မှာ “သည်းညည်းခံ” (ဒုက္ခဝေဒနာ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ အခက်အခဲများကို စိတ်ရှည်သည်းခံနိုင်လျှင်) “နိဗ္ဗာန်ရောက်” (နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်နိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုနှင့် အခက်အခဲများကို စိတ်ရှည်သည်းခံခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကြောင်းတရားတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့က ယုံကြည်ကြသည်။
သည်းခံခြင်းသည် တရားကျင့်ကြံအားထုတ်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကိလေသာများကို ပယ်ရှားနိုင်ရန်အတွက် အရေးပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သည်းခံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး သည်းခံခြင်းဖြင့် ဝဋ်ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "သည်းညည်းခံစောက်၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်၏ ဆိုထုံးစကားကို ယူ၍ ခြင်းရာ ပြန်သည်၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေမြို့၊ ရောက်မည်သို့ဟု စပ်ဆိုလေသည်။
"လူအပေါင်းတို့ဟာလည်း… သည်းညည်းခံ နိဗ္ဗာန်ရောက်၊ ရန်ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနဲ့ဆိုတဲ့ စကားပုံများကို ထောက်ချင့်ပြီး…၊" [၁၃၁၂] မာလာ။
သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူရမည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူရမည်” ဆိုသည်မှာ “သဏ္ဌာန်လုပ်” (ပုံစံတူအောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ အသွင်အပြင်ကို တုပခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “သရုပ်တူရမည်” (အမူအရာ၊ အပြုအမူသည်လည်း ထပ်တူညီမျှ ဖြစ်ရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သရုပ်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသူတစ်ဦး၏ ပုံစံကို တုပခြင်း ပြုလုပ်ရာတွင် ပြင်ပအသွင်အပြင်သာမက အတွင်းစိတ်ခံစားချက်၊ အပြုအမူနှင့် အမူအရာများပါ တူညီစွာ ပြုမူရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သဘာဝကျကျ သရုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ပြင်ပအသွင်အပြင်နှင့် အတွင်းစိတ်တို့ ညီညွတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သရုပ်ဆောင်မှုအပြင် လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် အခြားအရာများတွင်လည်း သက်ဆိုင်နိုင်ပြီး အပေါ်ယံ ဟန်ဆောင်မှု မဟုတ်ဘဲ စစ်မှန်သော သရုပ်ဖော်မှုဖြစ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးက ဇာတ်ကွက်များမှာ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူရမည်ဆိုသည့် စကားအတိုင်း ဆင်းရဲသားလုပ်လျှင် ဆင်းရဲသားအသွင် အဝတ်နွမ်းအဝတ်စုတ်နှင့် မရွှင်သော မျက်နှာဖြင့် ထွက်ကကြသည်။
သတ္တဝါတစ်ခု ကံတစ်ခု သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သတ္တဝါတစ်ခု ကံတစ်ခု” ဆိုသည်မှာ “သတ္တဝါတစ်ခု” (သတ္တဝါတစ်ဦးစီတိုင်း) တွင် “ကံတစ်ခု” (ကိုယ်ပိုင်ကံစီမံမှုတစ်ခုစီ ရှိသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သတ္တဝါတိုင်းသည် မိမိတို့၏ ကံစီမံရာအတိုင်း အကျိုးအပြစ်များကို ခံစားကြရသည်ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးပေး သဘောတရားကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
လူတစ်ဦးစီ၏ ဘဝအတွေ့အကြုံ၊ ကံကြမ္မာသည် မိမိ၏ ယခင်ဘဝများက ပြုလုပ်ခဲ့သော ကံများ၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၏ အရေးပါမှုနှင့် ကံကို ယုံကြည်လက်ခံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
“သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မသကာ” (သတ္တဝါအားလုံးသည် ကံ၏ အမွေခံများဖြစ်ကြသည်) ဟူသော ပါဠိစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသည်။
ကိုးကားချက်များ "သတ္တဝါတစ်ခု၊ ကံတစ်ခု၊ သူ့နဖူးစာ၊ ထိုက်ရာစီမံ၊ ခင်ပွန်းစာဖန် လိမ့်မည်၊" [၁၁၄၆] ရာမ။
"သတ္တဝါတစ်ခု၊ ကံတစု်ခဟု စိတ်က အောက်မေ့၍ ကုသိုလ်ကံ အကျိုးပေး သမျှနှင့် တင်းတိမ်ကြရမည်။
"သတ္တဝါတစ်ခု၊ ကံတစု်ခဆိုတာလို ကံစီမံရာအတိုင်း ရှိပါစေတော့၊" [၁၂၇၆] မြင့်၊ ပ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မသကာ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
သတ္တဝါဖား၊ ကုန်းကျက်စား၊ မိုးများခေါင်တတ်လှ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သတ္တဝါဖား၊ ကုန်းကျက်စား၊ မိုးများခေါင်တတ်လှ” ဆိုသည်မှာ “သတ္တဝါဖား” (ဖားများသည်) “ကုန်းကျက်စား” (ကုန်းပေါ်တွင် အနေများပါက) “မိုးများခေါင်တတ်လှ” (မိုးခေါင်တတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဖားများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ရေနှင့် နီးသောနေရာတွင် နေထိုင်ကြသော်လည်း ကုန်းပေါ်တွင် အနေများပါက ပတ်ဝန်းကျင်၏ ရေဓာတ်နည်းပါးခြင်းကို ညွှန်ပြပြီး မိုးခေါင်နိုင်ခြေများကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးမြန်မာလူကြီးများ၏ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဖားများ၏ အပြုအမူနှင့် ရာသီဥတု အခြေအနေတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဖားသတ္တ ဝါကား၊ ကုန်းကျက်စား၊ မိုးများခေါင်တတ်လှ။
"ဖားသတ္တဝါကား၊ ကုန်းကျက်စား၊ မိုးများခေါင်တတ်လှ။
သတ္တဝါ လူချွတ်မှ ကျွတ်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သတ္တဝါ လူချွတ်မှ ကျွတ်သည်” ဆိုသည်မှာ “သတ္တဝါ” (ပိုးမွှား တိရစ္ဆာန်များ) သည် “လူချွတ်မှ ကျွတ်သည်” (လူသားများက သတ်ဖြတ်မှသာ တိရစ္ဆာန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အချို့သူများ၏ အယူအဆအရ တိရစ္ဆာန်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်းသည် ထိုတိရစ္ဆာန်များအား ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်စေခြင်းဖြစ်သည်ဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခြင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤအယူအဆသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအဆုံးအမဖြစ်သော သတ္တဝါများကို မသတ်ဖြတ်ရန်ဟူသော အဆုံးအမနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသူများသည် မိမိတို့၏ သတ်ဖြတ်မှုကို အကြောင်းပြရန် သို့မဟုတ် သတ်ဖြတ်မှုအတွက် အပြစ်မရှိဟု ခံစားရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မှားယွင်းသော အယူအဆဖြစ်ပြီး သတ္တဝါများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းသည် မကောင်းမှုသာဖြစ်ကြောင်းကို သတိပြုသင့်သည်။
ကိုးကားချက်များ "သတ္တဝါဆိုတာ လူကချွတ်မှကျွတ်တာလို့ဆိုပြီး သူ့လည်ပင်းကိုကြိုး တစ်ချောင်းနှင့်ချည်ပြီး သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းမှာ သွားဆွဲထားလိုက်တယ်။
" [၁၃၅၃] နက္ခတ္တ၊ ၆၄။
သဒ္ဒါကိုးခေါက် စာပြိုးပြောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဒ္ဒါကိုးခေါက် စာပြိုးပြောက်” ဆိုသည်မှာ “သဒ္ဒါကိုးခေါက်” (ပါဠိသဒ္ဒါကို ကိုးကြိမ်တိုင်အောင် လေ့လာသင်ယူထားသော်လည်း) “စာပြိုးပြောက်” (စာပေအသိအနည်းငယ်သာ တတ်မြောက်သေးသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါသည် အလွန်နက်နဲပြီး မည်မျှပင် ကြိုးစားလေ့လာစေကာမူ အချိန်တိုအတွင်း အပြည့်အဝ တတ်မြောက်ရန် မလွယ်ကူကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကြိမ်တိုင်အောင် လေ့လာသင်ယူခြင်းသည် များပြားသော အကြိမ်အရေအတွက်ဖြစ်သော်လည်း ထိုသို့ ကြိုးစားအားထုတ်ပါမှ စာပေအသိအနည်းငယ်ကိုသာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြင့် ပါဠိစာပေ၏ နက်နဲမှုကို ပေါ်လွင်စေသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေလေ့လာသင်ယူခြင်းတွင် ဇွဲရှိရှိ ကြိုးစားအားထုတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
အခြားအချက်အလက်များ ပါဠိသဒ္ဒါဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာ၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ၊ စကားလုံးများ၏ အသွင်အပြင်နှင့် ဆက်စပ်ပုံများကို လေ့လာသော ဘာသာဗေဒပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများကို လေ့လာရာတွင် ပါဠိသဒ္ဒါကို တတ်ကျွမ်းရန် အရေးကြီးသည်။
ဤအချက်အလက်သည် ဆိုရိုးစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုနားလည်စေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။
သဒ္ဒါမတတ် စာမတတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဒ္ဒါမတတ် စာမတတ်” ဆိုသည်မှာ “သဒ္ဒါမတတ်” (ပါဠိသဒ္ဒါကို မတတ်မြောက်ပါက) “စာမတတ်” (ပါဠိစာပေကို တတ်မြောက်သည်ဟု မဆိုနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိစာပေကို လေ့လာရာတွင် သဒ္ဒါသည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံး အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သဒ္ဒါကို မတတ်မြောက်ပါက ပါဠိစာပေ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ရန် မလွယ်ကူသောကြောင့် ပါဠိစာပေကို တတ်သည်ဟု မဆိုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပါဠိစာပေလေ့လာရာတွင် သဒ္ဒါ၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
“သဒ္ဒတ်မတာ သဒ္ဒါမတတ်၊ စတ်မတာ စာမတတ်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ကဝိလက္ခဏာ၊ သေချာစေ့စပ်၊ အရပ်ရပ်ပင်၊ သဒတ်မတာ၊ စတ်မတာဘူး၊" [၁၁၄၆] ရာမ။
"သဒ္ဒါမတတ် စာမတ်တ ဟူသော စကားကို ကြားဖူးထားသောကြောင့်လည်း မိမိမှာ သဒ္ဒါကို အတော်အတန် ခေါက်မိပြီဖြစ်သောကြောင့် မိမိကိုယ်ကို စာတတ်သူဟူ၍ပင် ထင်မှတ်မိပေ၏။
" [၁၂၉၁] မောင်ဝကျေး။
"သဒ္ဒတ်မတာ သဒ္ဒါမတတ်၊ စတ်မတာ စာမတတ်၊" [၁၂၉၈] ဂါဗန်။
သဒ္ဒါမနိုင် စာမကိုင်နှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဒ္ဒါမနိုင် စာမကိုင်နှင့်” ဆိုသည်မှာ “သဒ္ဒါမနိုင်” (သဒ္ဒါကို ကောင်းစွာ မတတ်မြောက်သေးပါက၊ သဒ္ဒါအခြေခံ မခိုင်လုံသေးပါက) “စာမကိုင်နှင့်” (စာပေအရေးအသားကို မကိုင်တွယ်နှင့်၊ စာပေရေးသားခြင်းကို မပြုလုပ်နှင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဘာသာစကားတစ်ခု၏ သဒ္ဒါ (grammar) ကို ကျွမ်းကျင်မှုမရှိဘဲ စာပေအဆင့်မြင့် အရေးအသားများကို ရေးသားရန် မသင့်တော်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သဒ္ဒါသည် ဘာသာစကားတစ်ခု၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး သဒ္ဒါကို ကောင်းစွာ နားမလည်ပါက စာပေအရေးအသားတွင် အမှားအယွင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘာသာစကားတစ်ခုကို လေ့လာရာတွင် သဒ္ဒါကို အလေးထားလေ့လာရန်နှင့် အခြေခံအုတ်မြစ် ခိုင်ခံ့မှသာ အဆင့်မြင့်အရေးအသားများကို လေ့လာသင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးက ဆိုရိုးစကားမှာ… သဒ္ဒါမနိုင် စာမကိုင်နှင့်…ဟူ၍ ရှိခဲ့လေသည်။
သဒ္ဒါမသန် မောဂ္ဂလာန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဒ္ဒါမသန် မောဂ္ဂလာန်” ဆိုသည်မှာ “သဒ္ဒါမသန်” (ပါဠိသဒ္ဒါကို မကျွမ်းကျင်ပါက) “မောဂ္ဂလာန်” (မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းကို လေ့လာပါ) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါကို လေ့လာရာတွင် အခက်အခဲရှိပါက မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အထောက်အကူပြုနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းသည် ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်းများတွင် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သောကြောင့် ပါဠိသဒ္ဒါကို လေ့လာလိုသူများအတွက် အထောက်အပံ့ကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပါဠိသဒ္ဒါလေ့လာရာတွင် မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
အခြားအချက်အလက်များ မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းကို အရှင်မောဂ္ဂလာန်မထေရ်က ရေးသားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤကျမ်းသည် ပါဠိဘာသာ၏ သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများကို စနစ်တကျ စုစည်းဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "သဒ္ဒါမသန်၊ မောဂ္ဂလာန်၊ ပြန်ပြန်သင်၍နာ။
" [၁၁၁၃] ကဝိသတ် ၅၇၆။
"သဒ္ဒါမသန်၊ မောဂ္ဂလာန်ကို၊ စိတ်ဉာဏ်ချင်းနင်း၊ စိန်ဖောက်ထွင်းသို့၊ မကြွင်းရစေ၊ ကြိုးပမ်းလေလော့၊" [၁၁၅၂] ဗျူပျို့ ၄။
သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း၊ ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း၊ ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်း” ဆိုသည်မှာ ပါဠိစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးကို ချီးကျူးဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း” ဆိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါအရာတွင် ရှင်မဟာကစ္စည်းသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရှင်မဟာကစ္စည်းသည် ပါဠိသဒ္ဒါကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
“ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်း” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာပေလောကတွင် ပျို့ကဗျာအရေးအသား၌ ရှင်မဟာသီလဝံသသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရှင်မဟာသီလဝံသသည် ပျို့ကဗျာများကို အများအပြား ရေးသားခဲ့သော စာဆိုတော်ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ပါဠိသဒ္ဒါနှင့် ပျို့ကဗျာအရေးအသားတွင် ထူးချွန်ထက်မြက်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးကို အသိအမှတ်ပြု ချီးကျူးခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဖော်ပြသည်။
အခြားအချက်အလက်များ ရှင်မဟာကစ္စည်းအကြောင်း ပိုမိုသိရှိလိုပါက ကစ္စည်းသဒ္ဒါကျမ်း ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။
ရှင်မဟာသီလဝံသအကြောင်း ပိုမိုသိရှိလိုပါက ရှင်မဟာသီလဝံသ ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။
ကိုးကားချက်များ "သဒ္ဒါမှာ ရှင်မဟာကစ္စည်း၊ ကဗျာမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသတည်းဟူ၍ ရှေးပညာရှင်များ ဆိုထုံးပြုကြလေသည်။
" [၁၃၀၀] စာသမိုင်း။
သဒ္ဓါပညာ၊ သမာဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဒ္ဓါပညာ၊ သမာဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညှိ” ဆိုသည်မှာ “သဒ္ဓါပညာ” (ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရားနှင့် ပညာဉာဏ်) နှင့် “သမာဝီရိ” (စိတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိနှင့် လုံ့လဝီရိယ) တို့ကို “စောင်းနှယ်ညှိ” (စောင်းကြိုးများကို ညှိသကဲ့သို့ ညီမျှအောင် ညှိနှိုင်းပေးရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဘဝတွင် အောင်မြင်မှုရရှိရန် သို့မဟုတ် တရားဓမ္မကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ရာတွင် ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရားနှင့် ပညာဉာဏ်၊ စိတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိနှင့် လုံ့လဝီရိယ စသည့် အရာလေးခုကို ညီမျှမျှတတ ရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
စောင်းကြိုးများကို ညှိနှိုင်းခြင်းဖြင့်သာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ကောင်းသော အသံကို ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ အဆိုပါ အရာလေးခုကို ညီမျှအောင် ထိန်းညှိခြင်းဖြင့်သာ ဘဝတွင် အောင်မြင်မှုနှင့် ချမ်းသာသုခကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘဝ၏ အရေးပါသော အရာများကို မျှတစွာ ထားရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ပညာရှေ့ထား၊ သဒ္ဓါအားဖြင့်၊ နှစ်ပါးညီစွာ၊ မျှစေရာ၏၊ သဒ္ဓါ ပညာ၊ သမာဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညှိ လော့၊" [၁၂၆၆] မဃ ၁၉၂။
သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာကျွံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာကျွံ” ဆိုသည်မှာ “သဒ္ဓါလွန်တော့” (သဒ္ဓါတရား လွန်ကဲသွားပါက) “တဏှာကျွံ” (တဏှာ၊ တပ်မက်မှု၊ စွဲလမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ဦးအပေါ်တွင် သဒ္ဓါတရားထားရှိခြင်းသည် ကောင်းသောအရာဖြစ်သော်လည်း ထိုသဒ္ဓါတရားသည် အတိုင်းအဆမဲ့ လွန်ကဲသွားပါက တပ်မက်စွဲလမ်းမှု၊ လိုချင်တောင့်တမှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သဒ္ဓါနှင့် တဏှာတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို အလယ်အလတ်ထားရှိရန်နှင့် စိတ်၏ ခံစားချက်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာ ဆိုတဲ့အတိုင်း လူများမှာသာ သဒ္ဓါကတဏှာ ဖြစ်တတ်တာမဟုတ်ဘူး၊" [၁၂၇၈] သာရီ၊ ဆ။
"သနားခြင်း၊ ကရုဏာရှိခြင်း၊ ညှာတာထောက်ထားခြင်းတို့ ဝင်ရောက်လာကြခြင်းကြောင့် (ကြိုက်ခြင်း)ဘဝသို့ ကူးပြောင်းကာ လာတတ်ကြ၏။
သဒ္ဓါလွန်သော် တဏှာဖြစ်ဟူသကဲ့သို့တည်း။
" [၁၂၉၂] ဒဂုန်၊ ၁၀၊ ၁၂၀။
"သဒ္ဓါလွန်က တဏှာကျွံသည်ဆိုသည့် စကားကိုလည်း ကျော်မင်းမကြားဖူးဘူး မဟုတ်၊" [၁၃၃၉] ငွေတာရီ၊ ၂၁၀။
သဒ္ဓါလွန်သော် ရာဂ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် သဒ္ဓါလွန်သော် ရာဂ: သဒ္ဓါတရား လွန်ကဲသွားပါက စွဲလမ်းတပ်မက်မှု (ရာဂ) ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သဒ္ဓါတရားသည် ကောင်းမြတ်သော စိတ်စေတနာဖြစ်သော်လည်း အတိုင်းအဆမရှိ လွန်ကဲသွားပါက တဏှာ၊ တပ်မက်မှု၊ စွဲလမ်းမှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သဒ္ဓါနှင့် ရာဂတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို အလယ်အလတ်ထားရှိရန်နှင့် မိမိ၏ စိတ်ခံစားချက်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
အခြားဆိုရိုးစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှု ဤဆိုရိုးစကားသည် အောက်ပါဆိုရိုးစကားများနှင့် အဓိပ္ပာယ် ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်သည်။
သဒ္ဓါလွန်တော့ တဏှာကျွံ ကိုးကားချက်များ "သဒ္ဓါလွန်သော် ရာဂ၊ ပညာလွန်သော် မာန၊" [၈၄၀-ခန့်] နုစာ။
သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ: (ပါဠိဘာသာ) ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော ဥစ္စာဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ရရှိပြီးသော အရာနှင့် တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်းသည် လူတစ်ဦးအတွက် အကောင်းဆုံးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လောဘတရားနည်းပါးပြီး ရောင့်ရဲတင်းတိမ်တတ်ပါက စိတ်၏ချမ်းသာမှုကို ရရှိနိုင်ပြီး ထိုချမ်းသာမှုသည် ပြင်ပစည်းစိမ်ဥစ္စာများထက် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်မှု၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး လောဘတရား၏ ဆိုးကျိုးကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ရောင့်ရဲ တင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ် ဟူသော မြန်မာဆိုရိုးစကားနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီပါသည်။
အသေးစိတ် သန္တုဋ္ဌိ: ရောင့်ရဲခြင်း၊ တင်းတိမ်ခြင်း။
ပရမံ: အမြတ်ဆုံး၊ အကောင်းဆုံး။
ဓနံ: ဥစ္စာ၊ စည်းစိမ်။
ကိုးကားချက်များ "သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ။
သန္တုဋ္ဌိ-တဏှာမျက်လုံးမကျယ်ဘဲရောင့်ရဲ လွယ်ခြင်းသည်၊ ပရမံ-အမြတ်ဆုံးအကောင်းဆုံးသော၊ ဓနံ-ဥစ္စာရတနာ အစစ်ကြီး ပေတည်း။
" [၁၂၈၇] သာရီ၊ ပ။
သန္ဓေပါ ဆရာမနိုင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် သန္ဓေပါ ဆရာမနိုင်: သန္ဓေတည်ကတည်းက ပါလာတဲ့ အကျင့်ဆိုး (သို့) စရိုက်ဆိုးကို ဘယ်သူကမှ ပြုပြင်ပေးလို့ မရနိုင်ဘူး။
ဆိုလိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတွင် ငယ်စဉ်ကတည်းက စွဲကပ်နေသော အကျင့်ဆိုး၊ စရိုက်ဆိုးများကို အရွယ်ရောက်မှ ပြုပြင်ရန် အလွန်ခက်ခဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သန္ဓေတည်ချိန်ကတည်းက ပါလာသည်ဟု ဆိုခြင်းမှာ ထိုအကျင့်ဆိုးသည် အလွန်စွဲမြဲနေပြီး ပြောင်းလဲရန် မလွယ်ကူကြောင်းကို ပိုမိုအားကောင်းစေရန် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကာလတွင် ကလေးများအား ကောင်းမွန်သော အကျင့်အပြုအမူများ ရရှိအောင် သွန်သင်ဆုံးမခြင်း၏ အရေးပါမှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ငယ်ကတည်းက ဉာဉ်ဆိုးစွဲလာရင် သန္ဓေပါ ဆရာမနိုင် ဆိုသလိုကြီးခါ မှ ပြုပြင်လို့တော့ မရဘူးပေါ့၊" [၁၃၁၀] ရွှေမှုန့်။