kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သက္ကရာဇ် အမည်များ ကျန်းယွမ် (建元 py. jiàn yuán) ၁၄၀ ဘီစီ – ၁၃၅ ဘီစီ ယွမ်ကွမ် (元光 py. yuán guāng) ၁၃၄ ဘီစီ – ၁၂၀ ဘီစီ ယွမ်ရှုအို (元朔 py. yuán shuò) ၁၂၈ ဘီစီ – ၁၂၃ ဘီစီ ယွမ်ရှို (元狩 py. yuán shòu) ၁၂၂ ဘီစီ – ၁၁၇ ဘီစီ ယွမ်တင်း (元鼎 py. yuán dĭng) ၁၁၆ ဘီစီ – ၁၁၁ ဘီစီ ယွမ်ဖန်း (元封 py. yuán fēng) ၁၁၀ ဘီစီ – ၁၀၅ ဘီစီ တိုင်ချူ (太初 py. tài chū) ၁၀၄ ဘီစီ – ၁၀၁ ဘီစီ ကျန်ဟန် (天漢 py. tiān hàn) ၁၀၀ ဘီစီ – ၉၇ ဘီစီ တိုင်ရှီ (太始 py. tài shĭ) ၉၆ ဘီစီ – ၉၃ ဘီစီ ကျန်ဟီ (征和 py. zhēng hé) ၉၂ ဘီစီ – ၈၉ ဘီစီ ဟိုယွမ် (後元 py. hòu yuán) ၈၈ ဘီစီ – ၈၇ ဘီစီ မိသားစု မိဘများ။
လျိုကျီ၊ ဧကရာဇ် ရှောင်ဂျင်း (၊ ၁၈၈ ဘီစီ – ၁၄၁ ဘီစီ) မိဖုရားခေါင်ကြီး ရှောင်ဂျင်း၊ ဝမ် မိသားစု (၊ ၁၂၆ ဘီစီ ကွယ်လွန်)၊ ကိုယ်ပိုင်အမည်မှာ ကျီး () မိဖုရားများ နှင့် သားသမီးများ။
မိဖုရားခေါင်ကြီး၊ ချန်း မိသားစု ()၊ တစ်ဝမ်းကွဲ အစ်မတော် အကြီးဆုံး မိဖုရားခေါင်ကြီး ရှောင်ဝူစီ၊ ဝေ မိသားစု (၊ ၉၁ ဘီစီ ကွယ်လွန်) လျိုဂျူ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား လီ (၊ ၁၂၈ ဘီစီ – ၉၁ ဘီစီ) မင်းသမီး တန်းလီ () မင်းသမီး ကျူးရီ (၊ ၉၁ ဘီစီ ကွယ်လွန်) မင်းသမီး ရန်ရှီ (陽石公主၊ ၉၁ ဘီစီ ကွယ်လွန်) မိဖုရားခေါင်ကြီး ရှောင်ဝူ၊ လီ မိသားစု ()၊ ကိုယ်ပိုင်အမည် ရန် () လျိုဘို၊ ချန်းရီ မင်းသား အဲအီ (၊ ၈၈ ဘီစီ ကွယ်လွန်) မိဖုရားခေါင် မယ်တော်ကြီး, ကျောက် မိသားစု(၊ ၁၁၃ ဘီစီ – ၈၈ ဘီစီ) လျိုဖုလင်း, ဧကရာဇ် ရှောင်ကျောက် (၊ ၉၄ ဘီစီ – ၇၄ ဘီစီ) ဖုရန်, ဝမ် မိသာစု (၊ ၁၂၁ ဘီစီ ကွယ်လွန်) လျိုဟုန်၊ ချီ မင်းသား ဟွိုင် (၊ ၁၂၃ ဘီစီ – ၁၁၀ ဘီစီ) သခင်မ တစ်ဦး, လီ မိသားစု () လျိုဒန်, ယန်း မင်းသား လ (၊ ၈၀ ဘီစီ ကွယ်လွန်) လျိုကျူး, ဂွမ်လင်း မင်းသား လီ (၊ ၅၄ ဘီစီ ကွယ်လွန်) အမည်မသိ မင်းသမီး အီယီ () မင်းသမီး ယီအန်း () အနုပညာသရုပ်ဖော်မှု ဧကရာဇ် ဝူ သည် ရှေးတရုတ်ပြည်၏ အကျော်ကြားဆုံး ဧကရာဇ်များတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး တရုတ် ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ အတော်များများတွင် ပါဝင်ကပြသရုပ်ဖော်ခြင်း ခံရသည်။
ဥပမာများမှာ - The Prince of Han Dynasty The Emperor in Han Dynasty Beauty's Rival in Palace The Virtuous Queen of Han တို့ ဖြစ်သည်။
ဧကရာဇ် ဝူသည် ကာရိုးလ် ဝူလင်ဆင် ၏ ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည့် Dragonkeeper နှင့် ၎င်း၏ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်သည့် Garden of the Purple Dragon နှင့် Dragon Moon တို့တွင် အဓိကကျသော ဇာတ်ကောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ယခင်က ကျွန်ဖြစ်ခဲ့သူ မိန်းကလေး နှင့် သူမ ပြုစုစောင့်ရှောက်ထားသည့် နဂါးများကို ဗဟိုပြုကာ ရေးသားထားသည့် ဝတ္ထု ၃ အုပ်လုံးသည် ဧကရာဇ် ဝူ၏ အစောပိုင်း နန်းစံနှစ်များ ကာလကို နောက်ခံပြုကာ သရုပ်ဖော်ထားပြီး သူ၏ ထာဝရရှင်သန်ခြင်း အတွက် လှုပ်ရှားမှု အတော်များများကို ပါဝင် ရေးသားထားသည်။
ထပ်မံလေ့လာလိုလျှင် ဟန်မင်းဆက်မိသားစု ဆင်းသက်ပုံ သစ်ပင် ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Ban Gu. Han Shu: Biography of Han Wudi. Birrell, Anne (1988). Popular Songs and Ballads of Han China. (London: Unwin Hyman). Hawkes, David, translator and introduction (2011 [1985]). Qu Yuan et al., The Songs of the South: An Ancient Chinese Anthology of Poems by Qu Yuan and Other Poets. London: Penguin Books. Rexroth, Kenneth (1970). Love and the Turning Year: One Hundred More Poems from the Chinese. New York: New Directions. Paludan, Ann (1998). Chronicle of the Chinese Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China. New York, New York: Thames and Hudson. Sima Guang. Zizhi Tongjian (Comprehensive Mirror to Aid in Government): Modern Chinese Edition edited by Bo Yang (Taipei, 1982–1989). Sima Qian. Shi Ji (Historical Records" or Records of the Grand Historian): Biography of Han Wudi. Watson, Burton (1971). CHINESE LYRICISM: Shih Poetry from the Second to the Twelfth Century. (New York: Columbia University Press). Wu, John C. H. (1972). The Four Seasons of Tang Poetry. Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle. Yap, Joseph P. (2009). Wars With The Xiongnu, A Translation from Zizhi tongjian. AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. . Chapters 3–7. Xun Yue. Han Ji: Category:နိုင်ငံတကာ ဘုရင်များ Category:အနောက်ပိုင်း ဟန်မင်းဆက် ဧကရာဇ်များ Category:၁၅၆ ဘီစီ မွေးဖွားမှုများ Category:၈၇ ဘီစီ ကွယ်လွန်သူများ။
မောင်ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်၊ နှမကောင်းစား မောင် အိမ်ဦးခန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မောင်ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်၊ နှမကောင်းစား မောင် အိမ်ဦးခန်း” ဆိုသည်မှာ မိသားစုအတွင်းရှိ မောင်နှမများ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
မောင်ဖြစ်သူသည် အလုပ်အကိုင်ကောင်းမွန်ပြီး ချမ်းသာကြွယ်ဝပါက နှမဖြစ်သူသည် အိမ်မှုကိစ္စများ၊ အထူးသဖြင့် မီးဖိုချောင်နှင့် သက်ဆိုင်သော အလုပ်များကိုသာ လုပ်ကိုင်ရလေ့ရှိသည်။
အပြန်အလှန်အားဖြင့် နှမဖြစ်သူသည် အလုပ်အကိုင်ကောင်းမွန်ပြီး ချမ်းသာကြွယ်ဝပါက မောင်ဖြစ်သူသည် အိမ်တွင် အေးအေးဆေးဆေး နေထိုင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ကျား၊ မတို့၏ ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ခွဲဝေထားသော အခန်းကဏ္ဍကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "မောင်ကောင်းလျှင် နှမ မီးဖိုချောင် ဆိုဘိသကဲ့သို့ စေ့စေ့ကြီး စဉ်းစားလိုက်လျှင် မောင်ဖားဆို၍ အသုံးမကျ၊" [၁၂၆၆] သန်းမေ၊ ဒု။
"မောင်ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်ဆိုတဲ့ စကားကို မှားတယ်လို့ လွှင့်ပစ်လိုက်ရတော့မှာလား။
နှမများကတော့ စိမ်းကားလေ့မရှိပါဘူး။
" [၁၂၉၀] သန်းသန်း၊ တ။
"ကိုယ့်နှမလေး ကောင်းစားနေတာမြင်ရတော့ မောင်လုပ်တဲ့လူကလည်း မျှော်လင့်ချက်တွေ ထားသဗျာ။
မောင် ကောင်းစား နှမ မီးဖိုချောင်၊ နှမကောင်းစားတော့ မောင် အိမ်ဦးခန်း ဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း ကြားဖူးပါလိမ့်မယ်။
" [၁၃၁၄-ခန့်] မသန့်။
မင်းအစ သမ္မတ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းအစ သမ္မတ” ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာဦးအစတွင် လူတို့၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သော မင်း၏ မူလအစသည် မဟာသမ္မတမင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းဂန်များတွင် ကမ္ဘာဦးအစ၌ လူတို့သည် မိမိတို့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် မဟာသမ္မတမင်းကို တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မင်းစနစ်၏ သမိုင်းကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆများနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူများသနင်း၊ မင်းကအိုစ၊ သမ္မတဟု၊ ကမ္ဘာ့တံတွာ၊ ဓမ္မတာတိုင်း၊" [၁၂၆၆] မဃ ၃၃၆။
မင်းလိုလိုက် မင်းကြိုက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းလိုလိုက် မင်းကြိုက်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦး၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း လိုက်လျောပြုမူပြောဆိုပါက မင်း၏ နှစ်သက်မြှောက်စားခြင်းကို ခံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အာဏာရှိသူများ၏ မျက်နှာသာရရှိရန်အတွက် သူတို့၏ အလိုသို့ လိုက်လျောခြင်းသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာရှိသူများ၏ သဘောထားနှင့် အပြုအမူကို ဖော်ပြသည့်အပြင် အာဏာနှင့် နီးစပ်လိုသူများ၏ အပြုအမူကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "မင်းလိုလိုက်က၊ မင်းကြို်ကတတ်စွာ၊ သဘောသာတည့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၃၆၅။
"မင်းလိုလိုက် မင်းကြိုက်ဆိုသော စကားကဲ့သို့အလိုတော်ရိ ပြုလုပ်၍ …၊" [၁၂၇၅-ခန့်] ပါးစပ်။
၂၃၂။
"ရာဇမစ္စံ ဝသံဂမေ-ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် မင်းထံစိုးကပ်၊ မင်းမှူးမတ်ဟူသော အမှုထမ်း၊ အရာထမ်းအဖြစ်ကို အလိုရှိသောသူသည် မင်းအလိုသို့ လိုက်ပါရာ၏ ဟူလို။
ထိုစကားကို အစွဲပြု၍ မင်းအလိုလိုက်က မင်းကြိုက်သည်ဟူသော စကားကို ပြောဆိုကြကုန်၏။
" [၁၂၈၉] လောဖွင့်၊ ဒု။
မင်းမှာ သစ္စာ၊ လူမှာကတိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းမှာ သစ္စာ၊ လူမှာ ကတိ” ဆိုသည်မှာ မင်းသည် မိမိ၏ ဂတိကဝတ်နှင့် တိုင်းပြည်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိရသကဲ့သို့ လူပုဂ္ဂိုလ်တိုင်းသည်လည်း မိမိ၏ ကတိစကားကို တည်ကြည်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မင်းနှင့် လူတို့၏ တာဝန်ဝတ္တရားကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
မင်းသည် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ကာကွယ်ရန် တာဝန်ရှိပြီး လူတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ ကတိစကားကို တည်ကြည်စွာ စောင့်ထိန်းရမည်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာနှင့် ကတိ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မင်းမှာသစ္စာ၊ လူမှာကတိ၊ ဆိုရိုးရှိတိုင်း၊ မြဲဘိဘယ်ခါ၊ မချွတ်ရာဘူး၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၄၀။
"မင်းမှာ သစ္စာ၊ လူမှာ ကတိ ဆိုသည့်အတိုင်း ရှင်စောပု၏ အလိုတော်ကို ဖြည့်နိုင်လျှင် ရှင်စောပုသည် ကတိအတိုင်း သစ္စာစောင့်မည်ကိုကား ယုံမှားဖွယ်ရာ မရှိပေ။
မင်းမသိ ဗြဟ္မဒတ်၊ ပြည်မသိ ဗာရာဏသီ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းမသိ ဗြဟ္မဒတ်၊ ပြည်မသိ ဗာရာဏသီ” ဆိုသည်မှာ ဇာတ်နိပါတ်တော်များကို ပြန်လည်ပြောပြရာတွင် ဇာတ်လမ်းထဲမှ မင်း၏ အမည်ကို မမှတ်မိပါက “ဗြဟ္မဒတ်” ဟုလည်းကောင်း၊ ပြည်၏ အမည်ကို မမှတ်မိပါက “ဗာရာဏသီ” ဟုလည်းကောင်း ယေဘုယျအားဖြင့် ပြောဆိုလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဗြဟ္မဒတ်မင်းနှင့် ဗာရာဏသီပြည်သည် ဇာတ်နိပါတ်တော်များတွင် အများဆုံးပါဝင်သော မင်းနှင့် ပြည်ဖြစ်သောကြောင့် မမှတ်မိပါက ထိုအမည်များကို အစားထိုးသုံးစွဲခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတ်နိပါတ်တော်များ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ဇာတ်လမ်းများကို ပြန်လည်ပြောပြရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသော အလေ့အထကိုလည်း ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "မင်းမသိတတ်၊ ဗြဟ္မဒတ်၊ ပြောမှတ်ရှေးပုံပြင်။
" [၁၁၁၃] ကဝိသတ် ၁၀၆၉။
"မြန်မာအများ ပြောစဉ်ဆိုရိုးတစ်ခု ရှိပါသည်။
ပြည်မသိ ဗာရာဏသီ၊ မင်းမသိ ဗြဟ္မဒတ်ဟူသော စကားဖြစ်ပါသည်။
ဤစကားသည် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်တော်များရှိ ဗုဒ္ဓအလောင်းတော် ဖြစ်တော်မူရာပြည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောသော စကားစဉ် ဖြစ်ပါသည်။
" [၁၃၄၇] ငါးသိ။
မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်လို့ တပြုံးပြုံး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်လို့ တပြုံးပြုံး” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာငွေကို မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းကဲ့သို့ သဘောထားကာ လွတ်လပ်စွာ သုံးစွဲခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
အာဏာရှိသူများ သို့မဟုတ် အစိုးရနှင့် နီးစပ်သူများသည် အများပြည်သူပိုင်ငွေကြေးကို မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် အလွဲသုံးစားပြုခြင်းကို ဖော်ပြရာတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသည်။
အများပိုင်ပစ္စည်းကို ကိုယ်ကျိုးအတွက် သုံးစွဲခြင်းသည် မရိုးမဖြောင့်သော အပြုအမူဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
“မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်လို့ တပြုံးပြုံး” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "မလုံလောက်တော့ ယောက်ျားကို အတင်းပူ၊ ယောက်ျားကလည်း နားငြီးမခံနိုင်တော့ မင်းဘဏ္ဍာ ကိုယ့်ဟာမှတ်ပြီး အလွဲသုံးစားလုပ်၊" [၁၃၀၂] ဂျာနယ်ကျော်၊ ၅၊ ၁၀။
မင်းပင်ကောင်းလျက် မင်းမြှောင်ဖျက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းပင်ကောင်းလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်” ဆိုသည်မှာ မင်းသည် ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်ပြီး တိုင်းပြည်အပေါ် စေတနာကောင်းရှိသော်လည်း မင်း၏ အနီးတွင်ရှိသော မင်းမြှောင် (အမှုတော်ထမ်းများ၊ အကြံပေးများ) တို့သည် ကိုယ်ကျိုးရှာခြင်း၊ လာဘ်စားခြင်း စသည့် မကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် တိုင်းပြည်၏ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အာဏာရှိသူတစ်ဦးတည်း၏ ကောင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆိုးခြင်းသည် တိုင်းပြည်အတွက် အဆုံးအဖြတ်မဟုတ်ဘဲ အာဏာပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူများ၏ အပြုအမူသည်လည်း အရေးပါကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
“မင်းကောင်းပါလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မင်းကောင်းပါလျက်၊ အမြှောင်ဖျက်သည်။
" [၉၇၀-ခန့်] ဟံချုပ်။
"ဘိုင်ဆပ်ကို မြို့ဝန်ခန့်မိတာနှင့် တူနေတာပ၊ အနှာကြောင့်မို့ ရှေးလူကြီးများက မင်းကောင်းပါလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်တယ်လို့ ဆိုကြတာပ၊" [၁၂၇၇] မောင်ပုံ။
"အမှုတော်ထမ်းနေသည့်ကာလ၌ မင်းပင်ကောင်းလျက် မင်းမြှောင်ဖျက်ခြင်းမရှိရအောင် ဘုရင်ကြီး သဘောကျသည်ဖြစ်စေ၊ မကျသည်ဖြစ်စေ အမှန်အတိုင်း ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တင်လျှောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
" [၁၃၂၁] ယောလှိုင်။
အခြားအသုံးအနှုန်း မင်းကောင်းပါလျက် မင်းမြှောင်ဖျက် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
မင်းနား တစ်ထောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းနား တစ်ထောင်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့တွင် သတင်းအချက်အလက် စုံစမ်းရန်နှင့် ထောက်လှမ်းရန်အတွက် အရပ်ရပ်သို့ စေလွှတ်ထားသော သူလျှိုများစွာ ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မင်းသည် မိမိ၏ အုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေအတွင်း ဖြစ်ပျက်နေသော အကြောင်းအရာများကို အချိန်နှင့်တပြေးညီ သိရှိနိုင်ရန် သူလျှိုများကို အသုံးပြုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မင်း၏ အာဏာနှင့် သတင်းအချက်အလက်ရယူနိုင်စွမ်းကို ဖော်ပြသည်။
မင်းသည် သူလျှိုများမှတစ်ဆင့် မည်သူမည်ဝါက မည်သို့ပြောဆိုပြုမူသည်ကို သိရှိနိုင်သောကြောင့် မင်းကို သစ္စာရှိရန်နှင့် မင်းအပေါ် မကောင်းကြံစည်မှုများကို ရှောင်ရှားရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မမှန်စကား၊ လျှပ်စာစားဟု၊ မင်းနားတစ်ထောင်၊ ကြားနှံ့ဆောင်သော်၊" [၈၉၁] သံ ၁၅၉။
"သူလျှိုယောက်ျား၊ ကိုယ်စောင့်ထား၍၊ မင်းနားတစ်ထောင်၊ ကုန်အောင်မကြွင်း၊ ပြည့်သတင်းကို၊ သားမင်းလိမ္မာ၊ မပြတ်နာရှင့်။
" [၁၂၆၆] မဃ ၂၀၂။
"မင်းတရားကြီးမှာ မင်းနားတစ်ထောင်ရှိသည်ဆိုသည်ကို သူတို့သိကြသည်။
" [၁၃၃၄] သီမဟေ။
မင်းတို့မျက်စောင်း အကြောင်းမရွေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းတို့မျက်စောင်း အကြောင်းမရွေး” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့၏ အမျက်ဒေါသ သို့မဟုတ် အပြစ်ပေးခြင်းသည် အကြောင်းပြချက် ခိုင်ခိုင်လုံလုံရှိရန် မလိုအပ်ဘဲ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်မဆို ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မင်း၏ အာဏာသည် အကန့်အသတ်မရှိ ပြင်းထန်သောကြောင့် မည်သူမျှ မင်း၏ အမျက်ဒေါသကို ရှောင်ရှားရန် မလွယ်ကူကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မင်း၏ အမျက်ဒေါသသည် မည်သည့်အချိန်တွင် မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို မသိနိုင်သောကြောင့် မင်းကို ကြောက်ရွံ့ရိုသေစွာ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မင်းတို့မျက်စောင်း အကြောင်းမရွေး ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း နဂါးမင်းတို့၏ အလျှံနှင့်တူတဲ့ မျက်စောင်းတော်များကိုလည်း ကြောက်လန့်ရပါတယ်။
" [၁၂၈၇] ထီး၊ ပ။
"တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံတဲ့ မင်းမျိုးများဟာလည်း သူတို့ကို မရိုမသေ မထီ လေးစားပြုလုပ်ရင် ဘုရင်တို့မျက်စောင်းဟာလည်း အကြောင်းမရွေးပေဘူး။
" [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ တ။
မင်းတို့ထွက် ရက်ရာဇာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းတို့ထွက် ရက်ရာဇာ” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့ ခရီးထွက်ရာတွင် ကောင်းသော ရက် (ရက်ရာဇာ) ကို ရွေးချယ်ရန် မလိုအပ်ဘဲ မင်းတို့ထွက်သောနေ့သည် မင်္ဂလာရှိသော ရက်မြတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မင်း၏ အာဏာနှင့် ဂုဏ်သရေကို ဖော်ညွှန်းသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
မင်းသည် အရာရာကို လွှမ်းမိုးနိုင်သော အာဏာရှိသူဖြစ်သောကြောင့် မင်း၏ လုပ်ဆောင်မှုများသည် မင်္ဂလာရှိပြီး ကောင်းမြတ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။
“မင်းတို့ထွက် ရက်ရာဇာ” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "မင်းတို့ထွက်ခွါ၊ ရက်ရာဇာ၊ အခါမရွေးကောင်းဆိုတဲ့ စကားလည်း အရှိသားပဲ၊" [၁၂၈၂] ရွှေပြည်၊ ပ။
မင်းတို့စကား မိုးကြိုးသွား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းတို့စကား မိုးကြိုးသွား” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတို့၏ စကားသည် မိုးကြိုးကဲ့သို့ ပြင်းထန်ပြီး တိကျပြတ်သားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မင်း၏ အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် မည်သူမျှ ချိုးဖောက်၍ မရနိုင်လောက်အောင် အာဏာစက်ရှိကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
မိုးကြိုးသည် မည်သည့်အရာကိုမဆို ဖျက်ဆီးနိုင်သကဲ့သို့ မင်း၏ စကားသည်လည်း မည်သူ့ကိုမဆို အပြစ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မင်း၏ စကားကို လေးစားလိုက်နာရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မင်းတို့စကား၊ မိုးကြိုးသွားသို့၊ မခြားမှန်စွာ၊ စံတည်ရာ၏။
" [၁၂၆၆] မဃ ၁၉၉။
"မင်းတို့စကား မိုးကြိုးသွားဆိုဘိသကဲ့သို့ ဥပဒေထုံးတမ်းရှိသည်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြရမည်။
" [၁၂၈၅] ဒွန်း။
မင်းစိုးရာဇာ၊ မျက်စရာကို၊ ဥစ္စာဆွေမျိုး၊ ဉာဏ်မကိုးနှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းစိုးရာဇာ၊ မျက်စရာကို၊ ဥစ္စာဆွေမျိုး၊ ဉာဏ်မကိုးနှင့်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦး၏ အပြစ်ဒဏ်ကို ခံရသောသူသည် ထိုအပြစ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ဥစ္စာဓန၊ ဆွေမျိုးအင်အား သို့မဟုတ် မိမိ၏ ဉာဏ်ပညာကို အားကိုး၍ မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အရာအားလုံးကို လွှမ်းမိုးနိုင်ပြီး မည်သူမျှ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြောင်းလဲရန် မတတ်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
အာဏာ၏ အစွမ်းအစနှင့် တရားဥပဒေ၏ တင်းကျပ်မှုကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘူမိပါလ၊ ရာဇိန္ဒဟု၊ နရသနင်း၊ မင်းဟူသည်၌၊ အရည်အချင်း၊ သီတင်းဥစ္စာ၊ ပညာအမျိုး၊ မကိုးသာချေ၊ ကမ်းခြေသစ်ပင်၊ ရောက်သောသွင်သို့၊ ပုံပြင်တူငြား၊ သနားသော်သာ၊ လိုရာရောက်နိုင်၊ အပြီးတိုင်ရှင့်၊" [၈၅၀-ခန့်] ပကိဏ်။
"မင်းစိုးရာဇာ၊ မျက်စရာကို၊ ဥစ္စာဆွေမျိုး၊ ဉာဏ်မကိုးနှင့်၊ ဆိုရိုးတွင်ဘိ၊ ရှေးထုံးရှိ၏၊" [၁၂၁၀] ဥမ္မာ ၈၅။
မင်းခယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းခယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင်” ဆိုသည်မှာ မင်း၏ အစေအပါး သို့မဟုတ် အမှုထမ်းဖြစ်ခြင်းကို မြစ်ကမ်းနားတွင် ပေါက်ရောက်နေသော သစ်ပင်နှင့် ခိုင်းနှိုင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
မြစ်ကမ်းနားရှိ သစ်ပင်သည် မြစ်ရေကို အမှီပြု၍ စိုပြည်လန်းဆန်းနေနိုင်သော်လည်း မြစ်ရေ၏ တိုက်စားမှုကြောင့် ပြိုလဲပျက်စီးနိုင်သကဲ့သို့ မင်း၏ အစေအပါးများသည် မင်း၏ အာဏာနှင့် ကျေးဇူးကြောင့် ကြီးပွားချမ်းသာနိုင်သော်လည်း မင်း၏ အမျက်ဒေါသ သို့မဟုတ် အပြစ်ပေးခြင်းခံရပါက အလွယ်တကူ ပျက်စီးဆုံးရှုံးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာရှိသူများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံခြင်း၏ အန္တရာယ်နှင့် မမြဲခြင်းသဘောကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘူမိပါလ၊ ရာဇိန္ဒဟု၊ နရသနင်း၊ မင်းဟူသည်၌၊ အရည်အချင်း၊ သီတင်းဥစ္စာ၊ ပညာအမျိုး၊ မကိုးသာချေ၊ ကမ်းခြေသစ်ပင်၊ ရောက်သောသွင်သို့၊ ပုံပြင်တူငြား၊ သနားတော်သာ၊ လိုရာရောက်နိုင်၊ အပြီးတိုင်ရှင့်၊" [၈၅၀-ခန့်] ပကိဏ်။
"မင်းခယောက်ျား၊ လစာစားတို့၊ ကမ်းနားသစ်ပင်၊ ပမာသွင်နှင့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၃၆၈။
"မင်းခစားယောက်ျား ကမ်းနားသစ်ပင်ဆိုတဲ့ အလုပ်မျိုးတွေ ဝါသနာ မပါဝံ့ပါဘူး ခုံမင်းကြီးရယ်။
နဖူးပွန်းအောင် ဒူးပွန်းအောင် ခစား၍ ဖားပြုပ်လို ကုပ်ကုပ်ကြီး တစ်ဝပ်တည်းဝပ်နေရတဲ့ လောကငရဲကိုလည်း မခံချင်ပါဘူး။
" [၁၂၈၂] ရွှေပြည်၊ ပ။
မင်းကို နိုင်လိုသော လက်ဆောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မင်းကို နိုင်လိုသော် လက်ဆောင်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦးဦးနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မိမိ၏ ကိစ္စတစ်ခုကို အောင်မြင်လိုပါက လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သခြင်းဖြင့် လိုရာကိစ္စပြီးမြောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာရှိသူများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် တရားမျှတမှုအပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်မဟုတ်ဘဲ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများကြောင့်လည်း လွှမ်းမိုးခံရနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အာဏာရှိသူများထံမှ အကူအညီ သို့မဟုတ် မျက်နှာသာရရှိရန်အတွက် လာဘ်ပေးခြင်းသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသော အပြုအမူတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ငွေများတရားနိုင်ဆိုခြင်းနှင့် မင်းကို နိုင်လိုသော် လက်ဆောင် ဟူသော စကားအရလည်းကောင်း၊ သမ္မတခုံကဝိက အဂတိလေးပါး မလိုက်စားဘဲ တရားနှင့်အညီ စီရင်ဆုံးဖြတ်ပေလတ္တံ့။
မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက်” ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ရှင်များ ဖြစ်လာပါက လင်နှင့်မယား နှစ်ဦးစလုံး တက်ညီလက်ညီ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ကြရမည်၊ မခိုမကတ် အလုပ်လုပ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“မောင်” ဆိုသည်မှာ လင်ယောက်ျားကို ရည်ညွှန်းပြီး “မယ်” ဆိုသည်မှာ မယားကို ရည်ညွှန်းသည်။
“တစ်ထမ်း” နှင့် “တစ်ရွက်” ဆိုသည်မှာ အလုပ်ကို ပမာပြု၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် တာဝန်ယူမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက်ဆိုသကဲသို့ အိမ်မှုကိစ္စများတွင်လည်း လင်ဖြစ်သူကပါ ကူညီဝိုင်းဝန်း လုပ်ဆောင်သင့်သည်။
" [၁၃၃၅] သင့်သုံးစိတ်။
"ကိုဥဩတို့က မောင်တစ်ထမ်း မယ်တစ်ရွက် လည်ချင်းယှက်ပြီး ရုန်းရဲတဲ့ သူတွေပဲ၊" [၁၃၄၄] ရှုမဝ၊ ၃၅၊ ၄၁၇။
မေတ္တာဆောင်လျှင် ရဲ၊ သစ္စာနှောင်လျှင် မြဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မေတ္တာဆောင်လျှင် ရဲ၊ သစ္စာနှောင်လျှင် မြဲ” ဆိုသည်မှာ မေတ္တာတရားသည် ရဲရင့်ခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး သစ္စာတရားသည် ခိုင်မြဲခြင်းကို ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အထူးသဖြင့် ချစ်သူနှစ်ဦး၏ ဆက်ဆံရေးတွင် မေတ္တာနှင့် သစ္စာသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
မေတ္တာသည် စွန့်လွှတ်စွန့်စားရဲသော သတ္တိကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး သစ္စာရှိခြင်းသည် ဆက်ဆံရေးကို တည်မြဲစေသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မေတ္တာနှင့် သစ္စာ၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မေတ္တာဆောင်လျှင် ရဲ၊ သစ္စာနှောင်လျှင် မြဲ။
မန်ကျည်းတစ်ညှို လူတစ်ကိုယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မန်ကျည်းတစ်ညှို လူတစ်ကိုယ်” ဆိုသည်မှာ မန်ကျည်းပင်၏ အကိုင်းအခက်များသည် သေးငယ်နွဲ့ညောင်းသော်လည်း အလွန်ခိုင်မာသန်စွမ်းပြီး မကျိုးမပြတ်နိုင်သော သဘောကို ဖော်ပြသည်။
“တစ်ညှို” ဆိုသည်မှာ လက်ညှိုးနှင့် လက်မကို ထိပ်ချင်းထိကပ်၍ ပြုလုပ်ထားသော စက်ဝိုင်း၏ အရွယ်အစားကို ရည်ညွှန်းသည်။
မန်ကျည်းပင်၏ သေးငယ်သော အကိုင်းအခက်ပင်လျှင် လူတစ်ယောက်၏ ဝိတ်ကို ထောက်ပံ့နိုင်လောက်အောင် ခိုင်ခံ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အပေါ်ယံအားဖြင့် သေးငယ်သည်ဟု ထင်ရသော်လည်း အတွင်းအားဖြင့် ခိုင်မာသော အရာ သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်ကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မန်ကျည်းပင်၏ အကိုင်းအခက်များသည် သေးသေးကလေး၊ နွဲ့နွဲ့ကလေး ဖြစ်သော်လည်း အင်မတန် ခိုင်မာသန်စွမ်းသည်။
မကျိုးတတ်၊ မပြတ်တတ်၊ မပဲ့တတ်သည်ကို သတိပြုမိသောအခါ မန်ကျည်းတစ်ညှို လူတစ်ကိုယ်ဟု ဆိုကြသည်။
" [၁၃၃၆] ငွေတာရီ၊ ၁၆၇။
မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား” ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးသုံးမြို့၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“မန္တလေး” သည် စကားပြောကောင်းခြင်း၊ စကားကြွယ်ဝခြင်းကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။
“ရန်ကုန်” သည် ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်ခြင်းနှင့် ဟိတ်ဟန်ထုတ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူသိများသည်။
“မော်လမြိုင်” သည် အရသာရှိသော အစားအစာများကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြို့တစ်ခုစီ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုပုံစံကို အတိုချုပ် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "မန္တလေးက စကား၊ ရန်ကုန်က အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစားဆိုတဲ့ စကားပုံဟာလည်းပဲ အပြောအဆို၊ အဝတ်အစား၊ အစားအသောက်များမှာ နာမည်ရတဲ့ လောကီယဉ်ကျေးမှုစကားပုံလို့ ဆိုရမယ်။
" [၁၃၂၃] ပုဂံဟော။
"မန္တလေး စကား၊ မော်လမြိုင် အစား ဟူ၍ ရှေးလူတို့ ပြောဆို ကြကုန်သည်။
" [၁၃၄၅] စာပေလုပ်သား၊ ၂၆။
မန္တန်တွင် သစ္စာ၊ အအေးတွင် မေတ္တာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မန္တန်တွင် သစ္စာ၊ အအေးတွင် မေတ္တာ” ဆိုသည်မှာ မန္တန် (ဂါထာ) များတွင် “သစ္စာ” သည် အစွမ်းအထက်ဆုံးဖြစ်ပြီး အေးမြသော အရာများတွင် “မေတ္တာ”သည် အအေးမြဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မန္တန်၏ အစွမ်းသည် သစ္စာစကားကို တိုင်တည်ခြင်းပေါ်တွင် မူတည်ပြီး မေတ္တာတရားသည် စိတ်နှလုံးကို အေးချမ်းစေနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာနှင့် မေတ္တာတရားတို့၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ကိုးကားချက်များ "မန္တန်တွင် သစ္စာ၊ အအေးတွင် မေတ္တာဆိုသောအတိုင်း သစ္စာတစ်လုံးကို စကားပြောတိုင်း အမြဲ သုံးစွဲသွားပါလျှင်…၊" [၁၃၃၄] မြဝတီ၊ ၂၀၊ ၁၁။
မိန်းမကား နှမ်း၊ ယောက်ျား ထန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိန်းမကား နှမ်း၊ ယောက်ျား ထန်း” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြီးထွားမှုနှင့် အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“နှမ်း”ပင်သည် စိုက်ပျိုးပြီး မကြာမီ ရင့်မှည့်လွယ်သကဲ့သို့ အမျိုးသမီးများသည်လည်း ငယ်ရွယ်စဉ်မှာပင် အရွယ်ရောက်လွယ်ပြီး အိုမင်းရင့်ရော်မှု လက္ခဏာများ စောစီးစွာ ပေါ်တတ်သည်။
“ထန်း”ပင်သည် ကြီးထွားရန် အချိန်ကြာမြင့်သကဲ့သို့ အမျိုးသားများသည်လည်း အရွယ်ရောက်ရန် အချိန်ပိုကြာပြီး အိုမင်းရင့်ရော်မှု လက္ခဏာများ နောက်ကျမှ ပေါ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့၏ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ ကွာခြားချက်ကို ရိုးရှင်းစွာ နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "မိန်းမကား နှမ်း၊ ယောက်ျား ထန်းဟူ၍ဆိုသော စကားပုံအတိုင်း မိန်းမတို့သည် အရွယ်ရောက်လွယ်၍ အိုရုပ်ပေါ်လွယ်၏။
" [၁၂၈၇] သုတ္တန်နီတိ။
မိန်းမကိုသာ တိုင်ပင်ရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိန်းမကိုသာ တိုင်ပင်ရာ” ဆိုသည်မှာ အရေးကြီးသော ကိစ္စရပ်တစ်ခုခုကို မည်သို့ ဆောင်ရွက်ရမည်ကို မသိသောအခါ သို့မဟုတ် ကြံရာမရဖြစ်နေသော အခါမျိုးတွင် မိမိ၏ ဇနီးမယားကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ်လူတို့သည် ဇနီးမယား၏ အကြံဉာဏ်ကို လေးစားတန်ဖိုးထားကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ဇနီးမယားသည် အိမ်ထောင်ဦးစီး၏ အနီးကပ်ဆုံး မိတ်ဆွေနှင့် အကြံပေးကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သောကြောင့် အရေးကြီးကိစ္စများတွင် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ယခေါင့်ကာလ၊ ရှေးမဆွ၌၊ ကိစ္စတစ်သီး၊ အရေးကြီး၍၊ မပြီးနိုင်က၊ ကြံမရသော်၊ မိန်းမကိုသာ၊ တိုင်ပင်ရာဟု၊ ပညာရှိများ၊ အစဉ်ကြားလျက်၊ ထင်ရှားမိန့်မှာ၊ ဥဒါန်းလာ၏။
" [၁၂၆၆] မဃ ၃၁၅။
ကဗျာ မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်” ဆိုသည်မှာ ရုပ်ရည်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံသော အမျိုးသမီးသည် ပန်းတစ်ပွင့်ကိုသာ ပန်ဆင်ထားသော်လည်း အလွန်တင့်တယ်လှပသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရုပ်ရည်အဆင်းသည် ပင်ကိုအလှဖြစ်ပြီး အပြင်အဆင် အနည်းငယ်ဖြင့်ပင် တင့်တယ်နိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
“မိန်းမချောပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်၊ အရုပ်ဆိုးပန်းပန် တစ်ဟင်းငံ” နှင့် “မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်၊ လူသွမ်းပန်းပန် တစ်ဟင်းငံ” ဟူ၍လည်း အဆိုအမိန့်များရှိပြီး “တစ်ဟင်းငံ” ဆိုသည်မှာ ဟင်းတစ်အိုး ချက်လောက်အောင် ပန်းများစွာ ပန်ဆင်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ရုပ်ရည်မလှပသူများသည် ပန်းများစွာ ပန်ဆင်ထားသော်လည်း မတင့်တယ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
“မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "ခေါင်းလောင်းပန်းမှာ၊ လူသွမ်းပန်းပန်၊ တစ်ဟင်းငံမို့၊ ကျွန်တန်နှင့် ကျိန်းချေ၊ ကျွန်ဖြစ်စေဟု၊" [၁၁၄၆] ရာမ၊ ပ။
"လမ်းနံဘေးတွင် ကြွေကျလျက်ရှိသော ရင်ခတ်ပန်းတစ်ပွင့်ကို ကောက်ကာပေးရင်း အင်း၊ မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်တဲ့၊ တို့ဒကာမကြီး မိန်းမကောင်း တစ်ယောက်ကပဲ၊ တစ်ပွင့်တလေပန်ရ တော်ရော့ပ၊" [၁၃၀၀] ခင်ကာ။
"ကျွန်မ တစ်ပွင့်ပဲ ပန်ပါ့မယ်။
မိန်းမကောင်းပန်းပန် တစ်ပွင့်တန်လို့ ဆိုထားသားပဲရှင့်၊" [၁၃၅၃] နက္ခတ္တ၊ ၅၅။
မိန်းမကြိုက်တော့ မျှော်လိုက်တာ၊ ယောက်ျားကြိုက်တော့ စိုက်စိုက်လာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိန်းမကြိုက်တော့ မျှော်လိုက်ကာ၊ ယောက်ျားကြိုက်တော့ စိုက်စိုက်လာ” ဆိုသည်မှာ ချစ်သူနှစ်ဦး၏ အချစ်ကို ဖော်ပြရာတွင် အမျိုးသမီးနှင့် အမျိုးသားတို့၏ အပြုအမူ ကွာခြားပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“မိန်းမ” (အမျိုးသမီး) သည် မိမိချစ်သူလာမည့်အချိန်ကို စိတ်ရှည်စွာ “မျှော်လိုက်ကာ” (စောင့်ဆိုင်းနေရုံသာ) ဖြစ်ပြီး “ယောက်ျား” (အမျိုးသား) ကမူ မိမိချစ်သူရှိရာသို့ တိုက်ရိုက် “စိုက်စိုက်လာ” (သွားရောက်တတ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ကျား၊ မ ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာအစဉ်အလာကို ထင်ဟပ်စေသည်။
အမျိုးသမီးများသည် ချစ်သူကို တိုက်ရိုက် လိုက်လံရှာဖွေခြင်းထက် စောင့်ဆိုင်းနေတတ်ပြီး အမျိုးသားများကမူ တက်ကြွစွာ ချစ်သူကို ရှာဖွေတတ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မိန်းမကြိုက်က မျှော်လိုက်ကာ၊ ယောက်ျားကြိုက်က စိုက်စိုက်လာဆိုသည့် စကားအတိုင်း မိန်းမသည် ယောက်ျားရှိရာသို့ သွားရိုးမရှိဟု မည်မျှပင် လိုက်လိုသော်လည်း မလိုက်ဘဲနေလေ၏။
" [၁၂၇၉] နာပုံ။
"ယောက်ျားပျိုကလေးတွေရှိတဲ့ အိမ်ကို အပျိုကလေးများက သွားတယ်လာတယ်ဆိုတာ လူတကာက မေးငေါ့ခံရတတ်ပါတယ် မေမေ။
ရှေးစကားပုံမှာလည်း ယောက်ျား ကြိုက်တော့ စိုက်စိုက်လာ၊ မိန်းမကြိုက်တော့ မျှော်လိုက်ကာဆိုမဟုတ်လား။
မြမြကဖြင့် စတင်ပြီး မသွားပါရစေနဲ့။
" [၁၂၉၆] ဒဂုန်၊ ၄၊ ၁၆၆။
မိန်းမတို့ဖူးစာ သေခါမှ ကုန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိန်းမတို့ဖူးစာ သေခါမှ ကုန်” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများသည် အသက်အရွယ် မည်မျှပင် ကြီးရင့်ပါစေ အိမ်ထောင်ပြုရန် အခွင့်အရေး သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ချက် ရှိနေသေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ဖူးစာ” ဆိုသည်မှာ အတိတ်ဘဝက ပါလာသော ဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်ဖက်နှင့် ဆုံတွေ့ရမည့် ကံကြမ္မာဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများ၏ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော မျှော်လင့်ချက်သည် အသက်အရွယ်ကြောင့် ကုန်ဆုံးမသွားကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မိန်းမတို့ဖူးစာ သေခါမှ ကုန်သတဲ့၊ အရွယ်ကြီးသော်လည်း မပျက်စီးဟု အတပ်မပြောနိုင်။
" [၁၂၉၇-ခန့်] မိန်း။
မိန်းမတို့ဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “မိန်းမတို့ဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးများ၏ “ဣန္ဒြေ” (အရှက်အကြောက်၊ ကိုယ်ကျင့်တရား) သည် အလွန်တန်ဖိုးကြီးမားပြီး မည်သည့် ရွှေငွေနှင့်မျှ လဲလှယ်၍ မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
အမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့၏ အရှက်အကြောက်နှင့် ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာကို အသက်နှင့် ထပ်တူ တန်ဖိုးထားကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမျိုးသမီးများ၏ ဣန္ဒြေ၏ အရေးပါမှုနှင့် တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "အမေရယ်၊ မိန်းမတို့ဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရဟု ဆိုရိုးစကားရှိပါလျက်နှင့် အရှက်ကို မငဲ့ကွက်ဘဲ သမီးကို ကတော်အရာဆက်မည်ဟု ကြံသည်မှာ မတော်ဘူး ထင်ပါတယ်။
"မိန်းမတိုဣန္ဒြေ ရွှေပေးလို့မရဘူးတဲ့ ကြားစ၊ ဣန္ဒြေပျက်စီးမှဖြင့် အခက်ကြီး ခက်တတ်တယ်။
" [၁၂၇၉] မှာ၊ ပ။
မိန်းမဖျက် ပြည်ပျက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။