kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နှစ်တရာပြည့်မီးရထား ၊ ကျောက်ပန်းတောင်း-ကြီးနီလမ်း ၊ စာ-၁၂၆ (၁၉၇၇) အရှည် (ကီလိုမီတာ)46.5အရှည် (မီတာ)28.9 နေ့ရက်လမ်းပိုင်း အစလမ်းပိုင်း အဆုံးအရှည် (မိုင်)မှတ်ချက်စတင် ဖွင့်လှစ်ခြင်း01.03.1969ကျောက်ပန်းတောင်း–ကြီးနီ24.42007ကြီးနီ–ချောက်4.5 သာစည်-မိတ္ထီလာ-မြင်းခြံ လမ်းပိုင်း သာစည်မှ မြင်းခြံလမ်းပိုင်းသည် ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းပိုင်းကို ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းစပ် မြင်းခြံမြို့ကို ဆက်သွယ်တည်ဆောက်သော လမ်းပိုင်းဖြစ်သည်။
သာစည်မှ မိတ္ထီလာအထိ လမ်းပိုင်းကို ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ခြောက်နှစ်အကြာ မြင်းခြံအထိ အပိုင်းလိုက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ပြန့်ပြူးသောလွင်ပြင်များကိုဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်ကာ မြစ်ကိုမူ ဖြတ်သန်းခြင်းမရှိပေ။
အရှည် (ကီလိုမီတာ)112.7အရှည် (မီတာ)70.0 နေ့ရက်လမ်းပိုင်း အစလမ်းပိုင်း အဆုံးအရှည် (မိုင်)မှတ်ချက်စတင် ဖွင့်လှစ်ခြင်း၁၈၉၃သာစည်–မိတ္ထီလာ14၁၈၉၉မိတ္ထီလာ–မြင်းခြံ56၂၀၀၈သာစည်–သာစည် အနောက်ခြမ်း2.9သာစည်ဘူတာအား မဖြတ်သန်းသော နေပြည်တော်-မြင်းခြံ ချိတ်ဆက်လမ်းပိုင်း ပလိပ်-မြင်းခြံ လမ်းပိုင်း မန္တလေး၏ အနောက်တောင်ဘက်ခြမ်း ပလိပ်-မြင်းခြံအား မန္တလေးမြို့မှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းပိုင်းနှင့် ဆက်သွယ်ထားသော လမ်းပိုင်းဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဂျပန်တို့သည် ပလိပ်မြို့မှ မြို့သာအထိ လမ်းပိုင်းကို ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး တံတားဦးနှင့် မြို့သာအကြားရှိ လမ်းပိုင်းကို ဂျပန်မှ ဖယ်ရှားကာ မြန်မာနှင့် ထိုင်းအကြား သေမင်းတမန် ရထားလမ်းကဲ့သို့ အခြားသော မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော လမ်းကြောင်းများ တည်ဆောက်ရန် သံလမ်းများကိုပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။
အဆိုပါ လမ်းပိုင်းကို ပြန်လည်မွမ်းမံပြီးသည်အထိ နှစ်ပေါင်း ၅၀ နီးပါး အချိန်ယူခဲ့ရသည်။
အဆိုပါလမ်းပိုင်းသည် မန္တလေးမြို့နှင့် ညောင်ဦးမြို့အား မြင်းခြံမှတဆင့် ချိတ်ဆက်ထားသော လမ်းပိုင်းလည်းဖြစ်သည်။
အရှည် (ကီလိုမီတာ)110.6အရှည် (မီတာ)68.7 နေ့ရက်လမ်းပိုင်း အစလမ်းပိုင်း အဆုံးအရှည် (မီတာ)အရှည် (ကီလိုမီတာ)မှတ်ချက်စတင် ဖွင့်လှစ်ခြင်း၁၉၃၀ပလိပ်–မြို့သာ26.843.1၀၈.၁၂.၁၉၉၂မြို့သာ–မြင်းခြံ41.967.5ပိတ်သိမ်းခြင်း၁၉၄၃တံတားဦး–မြို့သာ19.631.6အခြားလမ်းပိုင်းများတွင် အသုံးပြုရန်အတွက် ဂျပန်မှ ပိတ်သိမ်းပြန်လည် ဖွင့်လှစ်ခြင်း၁၅.၀၂.၁၉၉၁တံတားဦး–မြို့သာ19.631.6 လျာထားလမ်းပိုင်းသစ်များ ဒဂုံတက္ကသိုလ်-မိုးကြိုးပစ် လမ်းပိုင်း အရှည် (ကီလိုမီတာ)31.3အရှည် (မီတာ)19.4 ရန်ကုန်-မန္တလေး လမ်းပိုင်းနှင့် ရန်ကုန်-ပြည်လမ်းပိုင်းအား ချိက်ဆက်ဖောက်လုပ်မည့် လမ်းပိုင်းဖြစ်သည်။
ပထမအဆင့် တိုးကြောင်းကလေး-ဒဂုံတက္ကသိုလ်လမ်းပိုင်းအား ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက် စီမံကိန်းရပ်နားခဲ့သည်။
ဒဂုံတက္ကသိုလ်-မင်္ဂလာဒုံ မြို့ပတ်လမ်းပိုင်း ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်းအား ချိက်ဆက်ဖောက်လုပ်မည့် လမ်းပိုင်းဖြစ်သည်။
ပဲခူး-ခရမ်း-သုံးခွ-သန်လျင်(အုတ်ဖိုစု) လမ်းပိုင်း အရှည် (မိုင်)67.25 သုံးခွမြို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက ပဲခူး-ထားဝယ်အင်းလမ်းပိုင်းနှင့် ရထားလမ်းချိတ်ဆက်ပြီးဖြစ်သည်။
စစ်အတွင်း ပျက်စီးခံခဲ့ရကာ စစ်ပြီးနောက်ပိုင်း အဓိကလမ်းပိုင်းများကိုသာ ပြင်ဆင်ခဲ့ရ၍ ပြန်လည် မတည်ဆောက်ခဲ့ပေ၊ နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် တိုးကြောင်းကလေး-သီလဝါလမ်းပိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်မည့် လမ်းပိုင်းတည်ဆောက်ရန် လျာထားခဲ့သည်။
မုံရွာ-ကလေး-တမူး လမ်းပိုင်း အရှည် (ကီလိုမီတာ)352.9အရှည် (မီတာ)219.3 ပခုက္ကူ-ကလေး လမ်းပိုင်းကို ကလေးမြို့မြောက်ဘက် တမူးအထိ တိုးချဲ့ရန် အစိုးရက စီစဉ်ခဲ့သည်။
ယင်းက မြန်မာ့မီးရထားကွန်ရက်ကို အိန္ဒိယမီးရထားကွန်ရက်နှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်စေမည်ဖြစ်ရာ တူရကီ၊ အီရန်၊ ပါကစ္စတန်၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ထိုင်းနှင့် မလေးရှားတို့မှတစ်ဆင့် ဥရောပမှ စင်ကာပူသို့ ရထားလမ်း ချိတ်ဆက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ကလေးမြို့နှင့် ပခုက္ကူကြားရှိ မတ်စောက်သောတောင်များနှင့် လွန်းထိုးတက်ရခြင်းမှ ကင်းဝေးစေရန် လက်ရှိ ရွာတောင်-ခင်ဦး လမ်းပိုင်းတွင် မုံရွာနှင့် ဒုတိယအကြိမ် ဆက်သွယ်မှု တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် ကလေးမြို့နှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်းဖြစ်သည်။
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အဆိုပါလမ်းပိုင်းသည် မည်သည့်အခါမျှ ဆောက်လုပ်ခြင်းမပြုနိုင်ပေ။
တောင်ငူ-လွိုင်ကော် လမ်းပိုင်း အရှည် (ကီလိုမီတာ)133.7အရှည် (မီတာ)83.1 ကယားပြည်နယ် မြို့တော် လွိုင်ကော်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် သာစည်-အောင်ပန်းလမ်းပိုင်း နှင့် ချိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယခုလမ်းပိုင်းသည် ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းပိုင်း နှင့် လွိုင်ကော်မြို့ကို တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။
နေပြည်တော်(တပ်ကုန်း)-ပင်လောင်း လမ်းပိုင်း အရှည် (မိုင်)၁၀၅ ကယားပြည်နယ် မြို့တော် လွိုင်ကော်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် သာစည်-အောင်ပန်းလမ်းပိုင်း နှင့် ချိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယခုလမ်းပိုင်းသည် ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းပိုင်းအား ပင်လောင်းမြို့မှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်ပေးမည် ဖြစ်သည်။
ဆင်သေရထားလမ်းခွဲမှ တောင်ခြေအထိ တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများ ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။
ပြည်(ရွှေတံခါး)-တောင်ငူ(ကျေးတော) လမ်းပိုင်း ပဲခူးရိုးမကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်မည့် ဒုတိယမြောက် ရထားလမ်းဖြစ်ကာ ပြည်(ရွှေတံခါး) ဘူတာမှ ပေါက်ခေါင်းအထိ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း ရပ်ဆိုင်းသွားပြီး ရထားသံလမ်းများ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းသွားခဲ့သည်။
တောင်ငူ(ကျေးတော)ဘူတာဘက်မှလည်း ရထားလမ်းအူကြောင်းများ ဖောက်လုပ်ပြီးနေပြီ ဖြစ်သည် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရထားလမ်းများ။
ဒေါက်တာ စိုးဝင်းသည် လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။
စစ်မှုထမ်းခြင်း ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်းသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။
သူသည် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် အနားယူခဲ့ကာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ကျန်းမာရေးကို အနီးကပ်တာဝန်ယူခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဝန်ကြီးဘဝ ဒုတိယဝန်ကြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇/၂၀၂၂ ဖြင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၄၅/၂၀၂၃ ဖြင့် ဒေါက်တာ စိုးဝင်း အား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံး၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခံရသည်။
​ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ် ၆၁/၂၀၂၃ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ရာ ဒေါက်တာစိုးဝင်ကို လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဦးညိုစောအစိုးရတွင် လူကယ်ပြန်ဝန်ကြီး ရာထူးကို ဆက်လက် ခန့်အပ်ခံရသည်။
ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ ဖြင့် ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၊​ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်း အား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော ဇေယျာကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ မင်းအောင်လှိုင်က ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် သီရိပျံချီဘွဲ့ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။
အောက်ပါတို့သည် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဥက္ကဋ္ဌများ စာရင်း ဖြစ်သည်။
စဉ်အမည်ခန့်အပ်သူတာဝန်စတင်တာဝန်ပြီးဆုံး၁။
ဦးသိန်းစိုးသမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၃၀ မတ် ၂၀၁၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂၂။
ဦးမြသိန်းသမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃၂၉ မတ် ၂၀၁၆၃။
ဦးမျိုးညွှန့်သမ္မတ ဦးထင်ကျော်၁ ဧပြီ ၂၀၁၆၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁၄။
ဦးသန်းကျော်နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ ၁၄ မတ် ၂၀၂၂၅။
ဦးသာဌေးနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၁၄ မတ် ၂၀၂၂ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃၆။
ဦးအောင်ဇော်သိန်းနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃လက်ရှိ ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈) နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ။
မတ္တာ()ဟူသည် ရူပဗေဒအားဖြင့် တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက် တိုင်းတာနိုင်သော အခြင်းအရာများကို ဆိုလိုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အလျားဟူသည် အရာဝတ္ထုက မည်မျှ ရှည်လျားသည်ကို တိုင်းတာဖော်ပြအပ်သော မတ္တာတစ်မျိုးဖြစ်၍ အချိန်ဟူသည် အခိုက်အတန့်တစ်ခုနှင့် အခိုက်အတန့်တစ်ခု ဆက်တိုက်မဖြစ်လျှင် မည်မျှကြာအောင် ခြားပြီးမှ ဖြစ်ပျက်သည်ကို တိုင်းတာဖော်ပြအပ်သော မတ္တာဖြစ်ပေသည်။
တဖန် အလျင်ဟူသည်လည်း အရာဝတ္ထုက မည်မျှသော အချိန်အတွင်း မည်မျှသော အလျား အကွာအဝေးသို့ ပြောင်းလဲရောက်ရှိသွားသည်ကို တိုင်းတာဖော်ပြအပ်သော မတ္တာတစ်မျိုးဟူ၍ အသီးသီး ဖြစ်ကြလေသည်။
ဗက်တာမတ္တာနှင့် စကေလာမတ္တာ၏ ခြားနားချက် စကေလာ တိုင်းဖွယ် (scalar quantity) ဆိုသည်မှာ ပမာဏ (magnitude) သဘောသီးသန့်သာ ပါဝင်သော တိုင်းဖွယ်ဖြစ်ပြီး၊ ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် (vector quantity) ဆိုသည်မှာ ပမာဏသဘောရော ဦးတည်ချက်သဘောပါ ပါဝင်နေသည့် တိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အပူချိန် ဟူသည်မှာ သာမန်အားဖြင့် ဦးတည်ချက်သဘော ပါဝင်စရာ မရှိသဖြင့် ပမာဏသီးသန့်သာ ဖြစ်နေသော စကေလာတိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်။
အလျင် (velocity) သည် ဗှတ္တာတိုင်းဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် မည်မျှသော m/s ဟု ဖော်ပြရုံဖြင့် မပြည့်စုံဘဲ "မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှသော m/s သွားနှုန်းရှိနေခြင်း" ဟူသည်ကသာ အလျင် ဖြစ်မြောက်သည်။
အမြန်နှုန်း (speed) သည် အလျင်၏ ပမာဏ (magnitude) သီးသန့် ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းက စကေလာတိုင်းဖွယ် (scalar quantity) ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ကား၏ အမြန်နှုန်းပြဒိုင်ခွက်သည် ကားမည်သည့်ဘက်သို့ ကွေ့သည်ကို မဖော်ပြဘဲ သွားနှုန်းပမာဏသီးသန့်ကို ဖော်ပြသဖြင့် အမြန်နှုန် (speed) ကို ပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။
အရွေ့ (displacement) ဟူသည်မှာ ဗှတ္တာတိုင်းဖွယ်ဖြစ်သဖြင့် ဦးတည်ချက်ကို ဖော်ပြမှုပါ ပါဝင်သည်။
သွားခရီး (distance traveled) ကမူ ၎င်း၏ ပမာဏသီးသန့်ဖြစ်သည်။
ကားတစ်စီး၌ မည်မျှသော အကွာအဝေးမောင်းဖူးကြောင်း မိုင်တာကို မှတ်သားပြဆိုချက်သည် ရှေ့ဖြောင့်စွာသွားခြင်း ဟုတ်သဘော၊ ပြန်ကွေးထားခြင်း ရှိသလော စသည့် ဦးတည်ချက်သဘောတို့ မပါဝင်ဘဲ ပမာဏသီးသန့်အဖြစ်သာ သွားခရီးကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။
တိုင်းဖွယ် (quantity) အခြင်းအရာတစ်ခု၏ ပမာဏက အခြားတိုင်းဖွယ်တစ်ခုကို ပြောင်းလဲကိန်း (variable) အဖြစ် မှီခိုလျက်ရှိလျှင်၊ ထိုပြောင်းလဲကိန်း၏ အသေးနိုင်ဆုံးသော ပမာဏအပြောင်းအလဲ ပမာဏအတွက် မှီခိုသူအခြင်းအရာက မည်သို့မည်မျှ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကို ဖော်ပြသည်မှာ ပြောင်းလဲနှုန်း (derivative) ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် f(x)=2x ဟူသော ဖှန်ရှင် (function) တစ်ခုတွင် အမှီခိုခံ ပြောင်းလဲကိန်း x ၏ ၂ဆ အဖြစ် မှီခိုသူ ရလဒ်က ပေါ်ထွက်နေမည် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ပြောင်းလဲနှုန်းမှာ ကိန်းသေ 2 ဖြစ်နေမည်။
ဖှန်ရှင်များကို ဂရပ်ဖှ်ပုံ (graph) များ ဆွဲကြည့်လျှင် ထိုမျဉ်းကွေး၏ လျှောစောက် (slope) ပြောင်းတို့မှာ ထိုဖှန်ရှင်၏ ပြောင်းလဲနှုန်းများ ဖြစ်နေပေမည်။
ပြောင်းလဲနှုန်း = မှီခိုသူ၏ တမွတ်စိတ် ပြောင်းလဲမှု ÷ အမှီခိုခံ၏ တမွတ်စိတ် ပြောင်းလဲမှု ဆက်စပ် ကြည့်ရှုဖွယ် အလိုက်မြှောက်လဒ် (:en:intergral) တမွတ်စိတ်အပိုင်း (:en:infinitesimal) ကဏ္ဍ:အတိုင်းအတာ။
အခြေခံရူပဗေဒအဆင့်၌ တိုင်းဖွယ် တစ်ခုက ပမာဏ(magnitude) သဘောတရားလည်း ပါဝင်သကဲ့သို့ ဦးတည်ချက်/လားရာ (direction) သဘောလည်း ပါဝင်နေလျှင် ၎င်းတိုင်းဖွယ်သည် ဗက်တာတိုင်းဖွယ် (vector quantity) ဖြစ်သည်။
ဤတွင် ၎င်းတို့ကို မြားပုံများဖြင့် ကိုယ်စားပြု ဆွဲပြနိုင်သည်။
သာမန်အားဖြင့် မြား၏ အတုတ်အရှည် အရွယ်အစားတို့ဖြင့် ပမာဏကို ကိုယ်စားပြု၌ မြားခေါင်း လှည့်ပုံအားဖြင့် ဦးတည်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။
အဆိုပါ ဗက်တာ (vector) တို့ကို အပိုင်းခွဲ (component) များ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်လျှင် ကိုအောဒီးနိတ် ဝင်ရိုးများကိုယ်စီအတိုင်း အလျားဖြန့် တည်ရှိနေသော အပိုင်းခွဲများကို ရရှိပြီး၊ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ထိုအပိုင်းခွဲများ အတူတကွ ပေါင်းစည်းသက်ရောက်ခြင်း ရလဒ်က ၎င်းဗက်တာကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
ထဲထဲဝင်ဝင် ရူပဗေဒ၌ ဗက်တာ(vector) ဆိုသည်မှာ ဗက်တာ စပေ့စ် (vector space) အတွင်း ပါဝင်သော သင်္ချာဇာတ်ကောင် (mathematical object) များ ဖြစ်သည်။
ဤနားလည်မှုအဆင့်တွင် ဗက်တာ၏ အပိုင်းခွဲ(component) ကိန်းပမာဏတို့က မိမိရွေးချယ်ထားသော အမှတ်ချအိမ် (coordinate systme) ၏ ဖွဲ့စည်းပုံသဘာဝအလျောက် ထွက်ပေါ်နေမည် ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် (x, y,) အမှတ်ချအိမ်ဖြင့် (3, 4) အဖြစ် ဖော်ပြအပ်သော ဗက်တာသည် (r, θ) အမှတ်ချအိမ်ဖြင့်မူ (5, 0.93) ဖြစ်မည်၊ 5 သည် အလျား ပမာဏကို ဖော်ပြလျက် 0.93 သည် ရေဒီယန် ယူနစ်ဖြင့် ထောင့် အနေအထားကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။
စကေလာတိုင်းဖွယ်နှင့် ကွာခြားပုံဥပမာ ဥပမာအားဖြင့် အလျင် (velocity) သည် ဗက်တာတိုင်းဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် မည်မျှသော m/s ဟု ဖော်ပြရုံဖြင့် မပြည့်စုံဘဲ "မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှသော m/s သွားနှုန်းရှိနေခြင်း" ဟူသည်ကသာ အလျင် ဖြစ်မြောက်သည်။
အမြန်နှုန်း (speed) သည် အလျင်၏ ပမာဏ (magnitude) သီးသန့် ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းက စကေလာ တိုင်းဖွယ် (scalar quantity) ဖြစ်သည်။
အရွေ့ (displacement) ဟူသည်မှာ ဗက်တာတိုင်းဖွယ်ဖြစ်သဖြင့် ဦးတည်ချက်ကို ဖော်ပြမှုပါ ပါဝင်သည်။
ကား၏ လမ်းပေါ်လျှောက် တည်နေရာက အချိန်နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲနေ၏၊ ထို့ကြောင့် အလျင်(velocity) တခုခု ရှိနေ၏၊ အရပ်စကားနှင့်လျှင် "ရွေ့လျားနေသည်။
အလျင်ဗှတ္တာ ၏ ပမာဏရင်း ဖြစ်သော က အမြန်နှုန်း (ခေါ်) သွားနှုန်း (ခေါ်) အရှိန် ဖြစ်၏။
မြန်မာစကားတွင် "အရှိန်" နှင့် "အဟုန်" မှာ အခြေအနေများစွာ၌ ဖလှယ်နိုင်နေပြီး၊ "အရှိန် ပါရှိခြင်း" ဖြင့် "အမြန်နှုန်း (အလျင်ပမာဏ) တခုခု သိသိသာသာ ပါရှိနေခြင်း" ကို ဆိုလိုကြပြီး၊ အင်္ဂလိပ်လို acceleration ဟူသော တိုင်းဖွယ် အခြင်းအရာကမူ မြန်မာစာကျနသောရူပဗေဒ အသုံးအနှုန်းအရ အလျင်ပြောင်းနှုန်း ဖြစ်ပေမည်။
ရူပဗေဒသုံး တိုင်းဖွယ် အခြင်းအရာတမျိုး ဖြစ်သည့် သွားနှုန်း (သို့) အမြန်နှုန်း () ဟူသည်မှာ - ပမာဏနှင့်ဘက်လှည့်ချက် သဘော၂ရပ်လုံး ပါရှိသည့် အလျင်ဗှတ္တာ (velocity vector) ၏ ပမာဏ(magnitude) သီးသန့် (တပြန့်ညီသော သမားရိုးကျရပ်ဝန်းသဘောရှိသည့် ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်အတွင်း၌ တိုင်းကြောင်း ခု အဖို့လျှင်) ကို ညွှန်းဆိုခြင်း Introduction of the speed/velocity terminology by Prof. Tait, in 1882. ဖြစ်၍၊ စကေလာ တိုင်းဖွယ်တမျိုး ဖြစ်၏။
ဤရေးနည်းရှိ ညာဘက်အထပ်နား ကပ်လျက်ရှိ သည် ထပ်ညွှန်းတင်ခြင်း မဟုတ်၊ ညွှန်းကြောင်း (index) ဖြစ်၍ လားရာတိုင်းကြောင်း (parameter) အသီးသီးကို အမှတ်စဉ်ထိုး ညွှန်ပြခြင်း ဖြစ်၍၊ သို့မဟုတ် ဟူသည်မျိုး ကိန်းလုံးတလုံးချင်းက အလျင်ဗှတ္တာ၏ အပိုင်းခွဲ (component)များ အသီးသီး ဖြစ်ချေမည်။
တိုင်းကြောင်း၃ခုအတွက် ဤသို့ ဖြစ်မည်။
အလျင် (velocity) နှင့် ဤ သွားနှုန်း သို့မဟုတ် အမြန်နှုန်း (speed) တို့၏ ကမ္ဘာသုံး စံယူနစ်မှာ "m/s" (သို့) "ms-1" (meter per second) ဖြစ်၍၊ တစ်စက္ကန့်လျှင် တည်နေရာအားဖြင့် မီတာမည်မျှ ပြောင်းလဲသွားသည် ဟူသော အချိုးနှုန်းထား ဖြစ်၏။
ဦးတည်ချက် (direction) သဘောကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲ ပမာဏ (magnitude) သဘော သီးသန့်သာ ပါဝင်နေသည့် တိုင်းဖွယ်များသည် စကေလာတိုင်းဖွယ်များ ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အပူချိန် (temperature) ဒီဂရီမည်မျှ ဟူသည်တွင် ဦးတည်ချက်သဘော မလို၊ ပမာဏသီးသန့်သာ သဘောပါဝင်သော တိုင်းဖွယ် ဖြစ်နေသည်။
အလျင် (velocity)မှာမူ "မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှသော အမြန်နှုန်းဖြင့် သွားနေခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် စကေလာတိုင်းဖွယ် မဟုတ်ဘဲ ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်။
thumb|အောက်ပြင်ရှိ အဝိုင်းပြားအကျယ်အဝန်းသည် ကိန်းရှင်များ ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ထောင်လိုက်ဝင်ရိုး၌ အကျဉ်းအကျယ် ပြောင်းနေသော အနီအလျားသည် ရလဒ်တန်ဖိုးကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ကိန်းရှင် (အောက်အဝိုင်း) ပြောင်းလဲမှုအလျောက် ရလဒ်(ထောင်လိုက် အနီအလျား) လိုက်လံပြောင်းလဲနေ၏။
တိုင်းဖွယ် (quanity) အခြင်းအရာတစ်ခုသည် အခြားသော တိုင်းဖွယ်တစ်ခုခုက မှီခိုနေလျှင် ထိုအမှီခိုခံ တိုင်းဖွယ်ကို ကိန်းရှင် () ဟု ခေါ်နိုင်ပြီး မှီခိုနေသူ တိုင်းဖွယ်ကို ဖန်ရှင် ဟု ခေါ်သည်။
ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် အမှီခံကိန်းရှင်က အခြားတန်ဖိုး ဖြစ်ပါက မှီခိုသူ ဖန်ရှင်ကလည်း အခြားရလဒ်တစ်မျိုး ဖြစ်နေတတ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် စက်ဝိုင်းတစ်ခုသည် ၎င်း၏ အချင်းဝက် ရှည်လျားသည်နှင့်အမျှ လိုက်လံ ကျယ်ဝန်းနေမည်။
ထိုအခါ စက်ဝိုင်း၏ အကျယ်အဝန်း (ဧရိယာ) က ဖှန်ရှင်ဖြစ်နေပြီး အချင်းဝက်က ကိန်းရှင်ဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် စက်ဝိုင်း အကျယ်အဝန်းပမာဏသည် "အချင်းဝက်၏ ဖန်ရှင် (အချင်းဝက်ကို မှီခိုသော ရလဒ်)" ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဆက်စပ် ကိန်းသေ အကိုးအကား ကဏ္ဍ:အခြေခံ သင်္ချာ။
နှိုင်းရသီအိုရီများ၏ အချိန် နှင့် အာကာသ တိုင်းကြောင်းများ (dimensions) တို့ကို ကိုင်တွယ်ပုံအတိုင်း တွက်ချက်သည့် ရူပဗေဒကဏ္ဍများကို နှိုင်းရ ရူပဗေဒ (relativistic physics) ဟု ခေါ်နိုင်သည်။
မြန်လွန်းသော အလျင်များနှင့် ကြီးလွန်းသော ဒြပ်များကို ကိုင်တွယ်လျက် နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒ ဖြင့် တွက်ချက်၍ အဖြေမှန်နှင့် မနီးစပ်နိုင်တော့သည့်အခါ ဤရူပဗေဒမျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။
ကဏ္ဍ:နှိုင်းရသီအိုရီ။
မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ သည် ကယားပြည်နယ်၊ မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်ရှိ မယ်စဲ့မြို့နယ်အား ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ ပထမနှစ်ဝက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
တိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၁ မြန်မာ ပြည်တွင်းစစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။
တိုက်ပွဲ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက တပ်သား ၃၀ ပါ စစ်ကြောင်းတစ်ခုဖြင့် မယ်စဲ့မြို့နယ်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် တပ်မတော် စစ်သား ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ငါးဦးကို ဖမ်းဆီးရမိကာ ၁၀ ဦးမှ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။
လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။
Myanmar regime bombards villages in southeast and is intercepted by resistance near Thai border, 21 February 2023 ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက မယ်စဲ့ရှိ အခြေစိုက်စခန်းများသို့ ရိက္ခာပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။
Karenni State’s eastern Demoso Township under siege by military, 23 May 2023 ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့၊ မနက် ၅ နာရီခန့်တွင် မယ်စဲ့ရဲစခန်းနှင့် အနီးနားရှိ စစ်စခန်းများကို စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
စစ်ကောင်စီအခြေစိုက်စခန်းများအား သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက် မြို့တွင်းသို့ ဆက်လက်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရဲတပ်သား ၁၀ ဦးခန့်ရှိသည့် မြို့နယ်ရဲစခန်းကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
Resistance Groups Seize Myanmar Military Outposts, Police Station Near Thai Border, 14 June 2023 တောင်လှရွာအနီးရှိ စခန်းတွင် ၁၂၀ မမ လက်နက်ကြီးနှစ်လက်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။
အခြားစခန်းနှစ်ခုမှာ မိုင်လနွယ်ရွာအနီးနှင့် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မိုင်တိုင် ၁၄ အနီးတွင် ဖြစ်သည်။
ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KNDF) ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ၏ အဆိုအရ ရိုင်ဖယ်လက်နက် ၄၀ ခန့် သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်။
မြို့နယ်ရဲစခန်းမှူးမှာ တိုက်ပွဲတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။
Resistance forces seize weapons in coordinated attacks on junta targets in eastern Karenni State, 15 June 2023 စစ်ကောင်စီမှ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀ နာရီခန့်နှင့် ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့ မနက် ၁ နာရီခန့်တွင် လေကြောင်းပစ်ခတ်မှု ခြောက်ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
မယ်စဲ့နှင့် အနီးနားရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများမှ အရပ်သား ၃,၀၀၀ ကျော်သည် ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။
စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်တပ်များမှ မြို့တွင်းမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သော်လည်း တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် ဆက်လက်တပ်စွဲထားဆဲ ဖြစ်သည်။
ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး၏ တပ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့သည် ယခင်က စစ်ကောင်စီ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သော်လည်း မယ်စဲ့တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီအား ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
Kayah Border Guard Forces Defect to Join Fight Against Myanmar Military, 21 June 2023 တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးရမိထားသော စစ်ကောင်စီတပ်သား ခုနစ်ဦးမှာ ထိုင်းနိုင်ငံဖက်သို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့အထိ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
Seven Junta soldiers take refuge in Thailand, 19 June 2023 ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မယ်စဲ့မြို့အား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်အတွက် ဒီးမော့ဆိုရှိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ရာပေါင်းများစွာကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။
Myanmar junta reportedly sends hundreds of reinforcements in Karenni state, bordering Mae Hong Son. More refugees expected, 18 June 2023< ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီတပ်များအား မယ်စဲ့မြို့နယ်အတွင်းရှိ အခြားစစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
Karenni Joint Forces Capture Another Junta Camp in Mese Township, 23 June 2023 ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်။
right|Type 053H3 Frigateတွင် တပ်ဖြန့်ချထားသော Type 360° ရေဒါ၏ အနောက်မြင်ကွင်း Type 360° သည် Yangzhou Marine Electronic Instruments Research Institute (扬州船用电子仪器研究所)/ အမှတ် 723 Institute မှ ထုတ်လုပ်သော ဝေဟင်/မြေပြင် ရှာဖွေရေး ရေဒါတစ်ခုဖြစ်ပြီး Selenia RAN-10S / SPS – 774 ကို အခြေခံထားကြောင်း သိရသည်။
၎င်းကို Ma'anshan အတန်းအစား ဖရီးဂိတ်သင်္ဘောများကဲ့သို့သော PLAN အသစ်အများအပြားတွင် တပ်ဖြန့်ထားသည်။
ရူပဗေဒရှိ ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် တစ်ခု ဖြစ်သော အရှိန်ပြောင်းနှုန်း (သို့) အလျင်ပြောင်းနှုန်း (; ) ဟူသည် - အလျင် ဗှတ္တာ ဟူသော တိုင်းဖွယ် (အခြင်းအရာ) ၏ အချိန် နှင့် အလိုက် ပြောင်းလဲနှုန်း ဖြစ်တော့၏။
သို့ဖြင့် ရွေ့လျားမှုသဘောတရား၌၊ တည်နေရာ၏ ပြောင်းလဲနေနှုန်း က ရွေ့လျားနှုန်းဟူသည့် အလျင် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း အလျင် ကိုယ်တိုင်၏ အတိုးအလျော့ လမ်းကြောင်းဖြောင့်ခြင်းတို့ ပြောင်းလဲနေနှုန်း ကမူ ဤ အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) ဖြစ်လေ၏။
ကမ္ဘာသုံး စံယူနစ်မှာ ( အတွင်းပြောင်းလဲမည့် အရေအတွက် ပမာဏ ဟူသည်မျိုး) ဖြစ်ချေ၏။
ဒြပ်ထုတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများကို သင်္ချာနည်းကျ လေ့လာ နယ်ပယ်များတွင် အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) က အခြေခံကျ၊ အသုံးဝင်၏။
ပမာဏ(magnitude) သဘောတရားရော၊ မည်သည့်ဘကိသို့ဟူသည့် ဘက်လှည့်ဦးတည်ချက် (direction) သဘောတရားပါ ပါရှိနေ၍ ယူကလစ်ဒ် စပေစ့်တွင်း ဗှတ္တာများ ဖြစ်လေ၏။
အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) ကို တွက်ချက်နည်းမှာ ဖြစ်သည်။
ဤတွင် က အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) ဖြစ်သည်၊ က အလျင်၏ တမွတ်စိတ် ပြောင်းလဲသွားမှုပမာဏ၊ က အချိန်၏ တမွတ်စိတ် ကုန်ဆုံးမှုပမာဏ ဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုသော် အလျင် (velocity) ၏ အချိန်နှင့် အလိုက်ပြောင်းလဲနှုန်း () မှာ အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) ဖြစ်တော့သည်။
သာဓကအားဖြင့် ကားတစ်စီးက ရပ်ထားရာမှ သူရဲ့အလျင်က တဖြည်း⁠ဖြည်းချင်းမြှင့်တက်လာရာ ၅ စက္ကန့်အတွင်းမှာ ၁၀ မီတာ/စက္ကန့်ကို ရောက်သွားသည်ဟု ဆိုပါစို့။
ကနဦးအလျင်မှာ သုည ဖြစ်ရာ ၅ စက္ကန့်အတွင်း တိုးပွားသွားသော အလျင်သည် (၁၀ -၀) = ၁၀ မီတာ/စက္ကန့် ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အလျင်သည် (10ms-1/5s) = 2ms-2 နှုန်းအတိုင်းပြောင်းလဲသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထို 2ms-2 ကို ကား၏ အရှိန်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ထိုကြောင့် အလျင်ပြောင်းနှုန်းဆိုသည်မှာ အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲသွားသော အလျင်၏နှုန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်နိုင်သည်။
ပျမ်းမျှအလျင်ပြောင်းနှုန်း ပျမ်းမျှအလျင်ပြောင်းနှုန်း (average acceleration) ဆိုသည်မှာ ပြောင်းလဲသွားသော အလျင် (Δv) ကို အချိန်အပိုင်းအခြား (Δt) စားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ရုတ်ချည်း အလျင်ပြောင်းနှုန်း ရုတ်ချည်း အလျင်ပြောင်းနှုန်း (instantaneous acceleration) ဆိုသည်မှာ ပျမ်းမျှအလျင်ကို တိုတောင်းသော အချိန်အပိုင်းအခြားဖြင့် စားသော လစ်မစ်(limit) ကို ဆိုလိုသည်။
ကဲကုလပ် တွင် ထို limit ကို x မှ t သို့ ဆက်စပ်နေသော ပြောင်းလဲနှုန်း (Derivative) ဟုခေါ်သည်။
ဒီနေရာတွင် အလျင်သည် vx=dx/dt ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် အလျင်ပြောင်းနှုန်းသည်- ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။
ယူနစ် အလျင်ပြောင်းနှုန်းဆိုသည်မှာ ပြောင်းလဲသွားသောအလျင်ကို ထို အဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော အချိန်နှင့်စားခြင်းကို ဆိုသည်ဟုဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
အလျင်၏ယူနစ်သည် (L/T) ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် အလျင်ကို အချိန်နှင့်စားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် အရှိန်၏ယူနစ်မှာ (L/T2) ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် SI ယူနစ်စနစ်အတွက် အလျင်ပြောင်းနှုန်း၏ယူနစ်မှာ (meter per second squared(ms-2)) ဖြစ်သည်။
အလျင်ပြောင်းနှုန်းနှင့် အလျင်တို့၏ ဦးတည်ချက် လက္ခဏာသည် အမြဲတူနေမည်ဟုပြော၍မရပေ။
လက္ခဏာတူနေသောအချိန်၌ အရာဝတ္တု၏ ပိုမြန်လာခြင်းကို ဆိုလို၍၊ လက္ခဏာ မတူသောအချိန်၌ နှေးသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
အထူးပုံစံများ တသမတ်တည်းသော အလျင်ပြောင်းနှုန်း အရာဝတ္တု တစ်ခု၏အလျင်က တူညီတဲ့နှုန်းအတိုင်း ပြောင်းလဲနေသောအခါ၊ အလျင်ပြောင်းနှုန်းက အချိန်တိုင်း၌ တမျိုးတည်း ဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အရာဝတ္တုတစ်ခုက မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်းသွားနေမည်၊ ယင်း၏ဦးတည်ချက်က လည်းပြောင်းမသွား၊ တူညီသည့်အချိန်ပိုင်းတိုင်းမှာလည်း ယင်း၏အလျင်သည် တူညီစွာတိုးနေမည်ဆိုပါက၊ ယင်းအရာဝတ္တုမှာ တသမတ်တည်းသော အလျင်ပြောင်းနှုန်း (uniform accelration) ရှိသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထိုသို့ အလျင်ပြောင်းနှုန်း တသမတ်တည်းရှိချိန်တွင် တွက်၍ရသော ပုံသေနည်းတချို့ကို ဖော်ပြထားသည်။
where = displacement = initial velocity = final velocity = uniform acceleration = time. အကိုးအကား ကဏ္ဍ:ရွေ့လျားမှု ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ။
ကိုဩဒိနိတ်များ () ဆိုသည်မှာ ဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Coordinate System) အတွင်း၌ တည်နေရာ၊ အမှတ် အသီးသီးကို ဖော်ပြကိုယ်စားပြုနေသည့် စုံလိုက်စုံလိုက် ကိန်းလုံးတို့ ဖြစ်ပြီး၊ ကွင်းခတ်၍ ရေးလေ့ရှိ၏။
သာဓကအားဖြင့် စံတိုင်(ဝင်ရိုး) ၃ခုဖြင့် စုဖွဲ့သည့် တိုင်းကြောင်း၃ခုပါ ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်တွင် ဟု ကွင်းအတွင်း၌ အကန့်ခွဲကာ အစဉ်လိုက် ရေးကြ၏။
အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှုမှာ သတိပြု ရေးဖွယ်၊ ဖတ်ဖွယ် ဖြစ်သည်။
ဤသာဓကအတိုင်းလျှင် ကို ပထမထား၊ ကို ဒုတိယထား၊ ကို တတိယထား ရေးကြရိုး ဖြစ်၏။
တိုင်းဖွယ် အမျိုးအစားများ နေရာရပ်ဝန်းသဘော သီးသန့်နှင့် ကိုဩဒိနိတ်စနစ်များ အဖို့၊ ချအမှတ် (ကိုဩဒီးနိတ်)ပါ ကိန်းဂဏန်းများ၏ ဆိုင်ရာယူနစ်မှာ - အကွာအဝေးသဘော ဖြစ်သည့် (လက်မ၊ ပေ၊ စင်တီမီတာ၊ မီတာ စသည့်) အလျား ယူနစ်၊ သို့တည်းမဟုတ် ဦးတည်ချက်သဘော ဖြစ်သည့် (ဒီဂရီ၊ ရေဒီယန် ကဲ့သို့) ထောင့် ယူနစ် ဖြစ်နေမည်။
အချိန်ကုန်ဆုံးမှု တိုင်းကြောင်း (temperal dimension) ကိုပါ (အမှတ်ချအိမ် အတွင်း) စံတိုင် (axis) တစ်ခုအဖြစ် ထပ်ပေါင်းထည့်သော် - နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒအရမူ၊ အချိန်ဆိုင်ရာ ချအမှတ်အပိုင်းအစက (စက္ကန့်၊ မိနစ် စသည့်) အချိန်ယူနစ် ဖြစ်မည်၊ သို့သော် နှိုင်းရ ရူပဗေဒ၌၊ အချိန်ဆိုင်ရာ တာစာ (temporal component) ကို အလျားသဘော အလိုအလျောက် ပြောင်းထားသည့် စနစ်လည်း အသုံးပြုကြသဖြင့် ထိုအခါမျိုးတွင် ကြာချိန်ကို ညွှန်းသည့် ယူနစ်ကလည်း အလျားယူနစ်နှင့် ဖြစ်နေတတ်သည်။
A First Course in General Relativity by Bernard Schutz အကိုးအကား ကဏ္ဍ:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ ကဏ္ဍ:သင်္ချာ။
"ှ" ဟထိုး ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာတွင် အခြား ဗျည်းတစ်ခု၌ ဟ-ဗျည်းသံ ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဟအတွက် ဟထိုးထည့်ရန် မထူးပေ။
အခြားဗျည်းတစ်ခုကို ဟထိုးထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းမှာ ဗျည်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သွားသည်။
ဝဂ်ဗျည်းတို့အနက် ဟထိုးထည့်၍ အသံထွက် ပြောင်းလဲနိုင်သော ဗျည်းတို့မှာ င၊ ည၊ ဏ၊ န၊ မ တို့ ဖြစ်သည်။
အဝဂ်ဗျည်းတို့နှင့် ပတ်သက်လျှင်မူ အငြင်းပွားဖွယ် အချို့ ရှိသည်။
ရ၊ လ၊ ဝ တို့မှာမူ ဟထိုးထည့်၍ အသံထွက် ပြောင်းလဲသည်ဟု များသောအားဖြင့် သဘောတူကြသည်။
မြန်မာစာတွင် ဗျည်းတခုခုကို ယ-သံ အဖြစ် ယပင့်၊ ရ-သံ အဖြစ် ရရစ်၊ ဝ-သံ အဖြစ် ဝဆွဲ၊ ဟ-သံ အဖြစ် ဟထိုး ပေါင်းစပ်တွဲထည့်ထားလျှင် ၎င်းတို့မှာ ဗျည်းတွဲများ ဖြစ်သွားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပျ၊ မြ၊ တွ၊ နှ စသည့် အသံတို့သည် ဗျည်းတွဲအသံများ ဖြစ်သည်။
"ျ" ယပင့် ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာတွင် အခြား ဗျည်းတစ်ခု၌ ယ-ဗျည်းသံ ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ယအတွက် ယပင့်ထည့်ရန် မထူးပေ။
အခြားဗျည်းတစ်ခုကို ယပင့်ထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းမှာ ဗျည်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သွားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပျ၊ မြ၊ တျ၊ ဒျ တို့မှာ ယပင့်ထည့်ထားသည့် ဗျဉ်းတွဲများ ဖြစ်ကြသည်။
"ြ" ရရစ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာတွင် အခြား ဗျည်းတစ်ခု၌ ရ-ဗျည်းသံ ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ရအတွက် ရရစ်ထည့်ရန် မထူးပေ။
အခြားဗျည်းတစ်ခုကို ရရစ်ထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းမှာ ဗျည်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သွားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပြ၊ မြ စသည်တို့သည် ရရစ်ပါသော ဗျည်းတွဲများ ဖြစ်ကြသည်။
"ွ" ဝဆွဲ ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာတွင် အခြား ဗျည်းတစ်ခု၌ ဝ-ဗျည်းသံ ပေါင်းထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဝအတွက် ဝဆွဲထည့်ရန် မထူးပေ။
အခြားဗျည်းတစ်ခုကို ဝဆွဲထည့်လိုက်လျှင် ၎င်းမှာ ဗျည်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သွားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပွ၊ မွ၊ တွ၊ နွ စသည်တို့သည် ဝဆွဲပါသော ဗျည်းတွဲများ ဖြစ်ကြသည်။
ပင်လယ်အိုင်ကွန်သင်္ဘောကြီးသည်ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး အပျော်စီးသင်္ဘောကြီးဖြစ်သည်။
ဤသင်္ဘောကြီးသည်၂၀၂၄ခုနှစ်တွင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မိုင်ယာမီမြို့တွင်စတင်ထွက်ခွာမည်ဖြစ်သည်။
သရသံတစ်မျိုးတည်းကိုပင် နှုတ်ဖြင့် အသံအနိမ့်အမြင့် အဆွဲအပြတ် ကွဲပြားစွာ အသံပြုလျှင် ၎င်းမှာ တက်ကျသံ (tone) ကွဲပြားမှု ဖြစ်လေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အာ့၊ အာ၊ အား ဟူသော အသံ၃ခုသည် သရသံချင်း တူလျက် တက်ကျသံ ၃မျိုး ကွဲပြားသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ။
ဇီဝဗေဒတွင် လှုံဆော်ချက် () သည် သက်ရှိတို့အဖို့ တုံ့ပြန်ဖွယ်ရာသော ပတ်ဝန်းကျင်မှ သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်သည်။