kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မိုးဆောင်းငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
မြီးဝန်ငှက် သည် တီးတုတ်ငှက်မျိုးစုတွင် ပါဝင်သော်လည်း မထင်ရှား၍ လူသိ နည်းသည်။
မြီးဝန်ငှက်သည် စတြစ်ဂျီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒ အလို အားဖြင့် အိုတပ် ဗက်ကာမိုးနား ဟုခေါ်သည်။
မြီးဝန်ငှက်သည် အလျား ၁ဝ လက်မရှိသည်။
တီးတုတ် ဇီးကွက်မျိုးတွင် သေးငယ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
နားရွက်မွှေးများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနိုင်၏။
အမွှေးအတောင်မှာ အဝါရောင်ထနေ သော်လည်း ဦးခေါင်းနားတစ်ဝိုက်တွင် ညိုမည်းနေသည်။
ထိုငှက်၏ အသံကို မကြားရလျှင် မြီးဝန်ငှက်ရှိမှန်း သိမည်မဟုတ်ပေ။
မြီးဝန်ငှက်မျိုးကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံ များတွင် အနှံ့အပြားတွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြဲတမ်းနေထိုင်ကြ၍ သစ်တောနှင့် တောထူထပ်သော ဒေသများတွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။
ပေ ၇ဝဝဝ အမြင့် အထိ နေနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။
ရန်ကုန်မြို့အနီးအနားတစ် ဝိုက်တွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။
မြီးဝန်ငှက်သည် ညဉ့်ငှက်မျိုး ဖြစ်သည်။
ညဉ့်အခါ မှသာ စတင်လှုပ်ရှားစပြုသည်။
ညမိုးချုပ်မှ နံနက် လင်းသည်အထိ ကြိုးကြား ကြိုးကြား ဖြည်းညှင်းစွာ အော်တတ်သည်။
အသံမှာ နားထောင်ကောင်း၍ ခပ်တိုး တိုး ညည်းသံနှင့်တူသည်။
ကျွန်းတောများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။
ထိုငှက်၏ အဓိက အစာမှာ ပိုးမွှားများဖြစ်သည်။
ဇန်နဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ မြီးဝန်ငှက်များ သားပေါက်ကြသည်။
ဥများကို သစ် ခေါင်းတွင်ထား၍ သစ်ရွက်နှင် မြက်များဖြင့် ဖုံးထားတတ်သည်။
တမြုံလျှင် ဥ ၂ လုံးမှ ၅ လုံးအထိ ရှိတတ်သည်။
ဥသည် ခပ်လုံးလုံးဖြစ်၍ ဥ ခွံမှာ နူးညံ့ ချောမွတ်သည်။
ဥ အရွယ်မှာ ပျမ်းမျှအလျား ၁.၂၅ လက်မနှင့် ပြက် ၁.ဝ၅ လက်မရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်။
မြေဝပ်ငှက် (သို့) ငှက်ပျင်း (Nightjar) သည် ညဘက်တွင်အစာရှာလေ့ရှိသောငှက်ဖြစ်ပြီး အန္တာတိကတိုက်မှလွဲ၍ ကမ္ဘာအနှံ့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
ငှက်မျိုးစဉ် Caprimulgiformes တွင် ပါဝင်ပြီး အဓိကအစားအစာမှာ အင်းဆက်များဖြစ်သည်။
အသိုက်ကို မြေပြင်ပေါ်တွင် ဆောက်လေ့ရှိကြသည်။
ပုံများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြေဝပ်ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ။
Adult and immature မြစ်တွေးငှက် () (Sterna aurantia) သည် ဇင်ယော်ငှက်မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော ငှက်ဖြစ်ပြီး အီရန်နိုင်ငံ၏ ကုန်းတွင်းကျွန်းများမှ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံအထိ သားပေါက်သည့်ငှက်များဖြစ်သည်။
ဤငှက်မျိုးစိတ်သည် မတ်လမှ မေလအထိ လူသူမရောက်သော သဲသောင်ပြင်များတွင် သားပေါက်သည်။
အသိုက်များကို မြေပြင်ပေါ်တွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး စိမ်းညိုရောင်ဥများ ဥကြသည်။
မြစ်တွေးငှက်သည် ၃၈-၄၃ စင်တီမီတာရှိပြီး အပေါ်ပိုင်းတွင် မဲညိုရောင်၊ အောက်ပိုင်းတွင် အဖြူရောင်ရှိသည်။
နှုတ်သီးမှာ အဝါရောင်ဖြစ်ပြီး ခြေထောက်သည် အနီရောင်ရှိသည်။
ငှက်အဖိုနှင့်အမသည် ဆင်တူပင်ဖြစ်သည်။
မြစ်ချောင်းများရှိ ငါးများ၊ ရေနေအင်းဆက်များကို စားသုံးသည်။
မြစ်တွေးငှက်များ၏ စားကျက်များသည် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုများ၊ ယင်းတို့၏စားကျက်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်လာခြင်းတို့ကြောင့် ငှက်ကောင်ရေသည် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၇ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်အရ မြစ်တွေးငှက်ကောင်ရေ ၁၀၁ ကောင်၊ အသိုက်ပေါင်း ၂၉ သိုက်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်ခဲ့ပြီး သားပေါက်ရာသီအပြီး မျိုးပွားမှု ၄၀ရာခိုင်နှုန်းအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ငှက်ကောင်ရေ ၈၉ ကောင်၊ အသိုက် ပေါင်း ၂၃ သိုက်သာ တွေ့ရတော့သည်ဟုဆိုသည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ရီးယားငှက်ကုလားအုတ်ပု (Rhea americana) သည် မပျံသန်းနိုင်သော ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိကတိုက် ဌာနေငှက်ဖြစ်သည်။
ယင်းငှက်အား အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရုဂွေးနိုင်ငံ၊ ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
မြက်ခင်းပြင်များ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များတွင် ကျက်စားကြသည်။
အလေးချိန် ရှိပြီး ရီးယားငှက်ကုလားအုတ်ပုသည် တောင်အမေရိကတွင် အကြီးမားဆုံးငှက်ဖြစ်သည်။
သဘာဝအတိုင်း တောထဲတွင် သက်တမ်း ၁၀.၅ နှစ်ရှိကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကတိုက်မှ ငှက်ကုလားအုတ်ပုများ ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ပါရာဂွေးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဥရုဂွေးနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
အောင်စာငှက် (Rhipidura albicollis) သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသောငှက်ဖြစ်သည်။
သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ ပြခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
အာတိတ်စင်ယော် left| Sterna paradisaea ကိုးကား။
မွမ်ဘိုင်းမြို့ (/mʊmˈbaɪ/; Marathi: मुंबई, Mumbaī, IPA: [mʊmbaɪ])သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မဟာရရှ်တရာပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။
၁၉၉၅ခုနှစ်အထိ ဘုံဘေမြို့ (သို့မဟုတ်) ဘုံဘိုင်မြို့(/bɒmˈbeɪ/)ဟု တရားဝင်အမည်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ၏၂၀၁၈ခုနှစ် စာရင်းများအရ လူဦးရေ ၂၀သန်းခန့်ရှိပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ လူဦးရေ အထူထပ်အများပြားဆုံး မြို့တော်ဖြစ်သလို ကမ္ဘာ့ သတ္တမ လူဦးရေ အထူထပ်အများပြားဆုံး မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။
အိမ်နီးနားချင်းများဖြစ်သည့် နဗီမွမ်ဘိုင်း၊ သိမ် အစရှိသည့် မြို့ပြများနှင့် အတူတကွ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ အထူထပ်အများပြားဆုံး ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
မွမ်ဘိုင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး နက်ရှိုင်းသော သဘာဝ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုလည်း ရှိသည်။
မွမ်ဘိုင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြွယ်ဝဆုံးမြို့ ဖြစ်သလို အာရှတောင်ပိုင်း၊ အနောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းရှိ ဂျီဒီပီ အမြင့်မားဆုံး မြို့တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း ဘုံ​ဘေမြို့သည် မြို့တော်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည့် အလျောက် လူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်ရာ မြို့ဖြစ်၏။
အများစုမှာ ဟိန္ဒူအယူဝါဒီ အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်၏။
ထို့အပြင် ဥရောပတိုက်သားများ၊ အာရပ်ကုန်သည်များ၊ အာဖဂန်လူမျိုးများ၊ သီဟိုဠ်လူမျိုးများ၊ တိဗက်လူမျိုးများ စသည်တို့လည်း နေထိုင်ကြသည်။
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အရှေ့ပိုင်း၌ ခိုဂျာမွတ်စလင်များသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုတွင် သွက်လက်၏။
သို့သော် စက်မှုလက်မှု၊ ကုန်သွယ်မှုနှင့် အခြားအသက်မွေးမှု လုပ်ငန်းအဝဝတွင် ရှေ့တန်းမှနေ၍ အချုပ်အခြာဖြစ်လျက် ဩဇာကိတ္တိရှိသူတို့မှာ လူနည်းစုဖြစ်သော ပါရစီလူမျိုးတို့ဖြစ်၏။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် ယင်းလူမျိုးတို့ လုပ်ကိုင်ဆောင် ရွက်ချက်ကြောင့် များစွာတိုးတက်ခဲ့၏။
ဘုံ​ဘေဟူသော အမည်သည် ဟိန္ဒူနတ်မင်း သိဝ၏ ဇနီးဘန်းဘေမံဘနတ်သမီးကို မှည့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်၏။
ဘုံဘိုင်မြို့ကို ၁၃ ရာစုနှစ်အတွင်းက စတင်တည်ထောင်ခဲ့၏။
ခရစ် ၁၃၄၈ ခုနှစ်အထိ ဟိန္ဒူတို့လက်အောက်တွင် ရှိနေခဲ့၍ ထိုနှစ်တွင် ဂူဂျရတ်မှ မွတ်စလင်တို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သဖြင့် ၁၅၃၄ ခုနှစ်အထိ ဂူဂျရတ်ပိုင် နယ်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
၁၅၃၄ ခုနှစ်တွင် စူလတန်ဗဟာဒူးက ဘုံ​ဘေမြို့ကို ပေါ်တူဂယ်(​ပေါ်တူဂီ)နိုင်ငံ သို့ပေးအပ်ခဲ့၏။
ပေါ်တူဂီတို့လက်မှတစ်ဆင့် ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့လက်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
အင်္ဂလန် ပြည့်ရှင် ဒုတိယမြောက် ချားဘုရင်နှင့် ပေါ်တူဂီ မင်းသမီး ကက်သရင်းတို့စုလျားရစ်ပတ်ရာတွင် ဘုံ​ဘေမြို့ကို မင်္ဂလာလက်ဖွဲ့အဖြစ် ပေါ်တူဂယ်နိုင်ငံက ပေးလိုက်၏။
ခရစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်ဟူ၍ နှစ်နိုင်ငံ ခွဲလိုက်သောအခါ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဘုံ​ဘေမြို့သည် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံတွင် ပါဝင်လာခဲ့၏။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ယခင်ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်ကို ဂူဂျရတ်ပြည်နယ်နှင့် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်ဟူ၍ ခွဲလိုက်သောအခါ ဘုံ​ဘေမြို့သည် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး မြို့လည်းဖြစ်သည်။
မြို့တွင်း၌လည်း ထယ်ဝါ ခန့်ညားလှပသော အစိုးရ ရုံးများ၊ ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံး၊ တက္ကသိုလ် အစရှိသည့် အဆောက်အအုံများ ရှိလျက် စည်ကားလေသည်။
ခရစ် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် မဟာဘုံဘိုင် စီမံကိန်းအရ မြို့ကို တိုးချဲ့ခဲ့ရာတွင် မြို့တော်အကျယ်အဝန်းကို စတုရန်းမိုင် ၂၅ မိုင်မှ ၉၁ မိုင်ဖြစ်အောင် ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များကိုဘုံ​ဘေမြို့အတွင်း သို့သွတ်သွင်းခဲ့၏။
သို့အားဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း ၅၁ဝဝဝဝ ယောက်ခန့်ထပ်တိုးလာ၏။
ဘုံ​ဘေမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၈၃၉၂၇ဝ ဖြစ်သည်။
၁၉၆၀ပြည့်နှစ် ​မေလ ၁ရက်​နေ့တွင် ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်အား ဂူဂျာရတ်နှင့် မဟာရရှ်တရာ (မဟာရဋ္ဌ) ဟူ၍ ပြည်နယ် (၂)ခုခွဲလိုက်ရာ မြို့တော် ဘုံဘိုင်မြို့သည် မဟာရရှ်တရာပြည်နယ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်နယ်အသစ်၏ မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်အ​နေအထား အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း မြောက်ဘက်အဖျားရှိ ကျွန်းကလေးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုကျွန်းသည် အလျား ၁၁ မိုင်ရှိ၍ အနံ ၃ မိုင်ခန့်ရှိသည်။
ပုံဏ္ဌာန်မှာ လက်မနှင့် လက်ညှိုးကို အောက်ဘက်သို့ ခပ်ကွေကွေး ညွှန်ပြသော ဘယ်လက်နှင့်တူ၏။
လက်မနှင့်တူသော အနောက်ပိုင်းမှာ ပေ ၂ဝဝ ခန့်ရှိသော တောင်ကုန်းဖြစ်၍ မာလာဗာတောင်ကုန်းဟု ခေါ်တွင်လျှက် ဘုံဘိုင်မြို့ရှိ ကြေးရတတ်များ နေထိုင်ရာရပ်ကွက် ဖြစ်သဖြင့် လှပသော နေအိမ်တိုက်တာများရှိ၏။
အစွန်ဆုံးနေရာ၌ ကျယ်ဝန်းသော ဥယျာဉ်ခြံကြီး အတွင်းတွင် ဘုရင်ခံ၏ အိမ်တော်တည်ရှိ၏။
လက်ညှိုးထိပ်နှင့် တူသော နေရာတွင် မီးပြတိုက်ရှိ၍ အထက်သို့တက်လာလျှင် မြို့တွင်းသို့ရောက်၏။
ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ဖြစ်ကာ လက်ညှိုးနှင့်တူသော အပိုင်းရှိ ကမ်းရိုးတန်းနှင့် အိန္ဒိယကုန်းမတို့အကြားတွင် သဘာဝအားဖြင့် ကောင်းမွန်လှသော သင်္ဘောဆိပ်ရှိ၏။
စီးပွား​ရေး အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေတွင် ဘုံ​ဘေမြို့သင်္ဘောဆိပ်သည် အထူးကောင်း မွန်သောကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အရေးပါဆုံး ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်ရုံမကဘဲ ကမ္ဘာတွင်လည်း ထိပ်တန်း သင်္ဘောဆိပ် တစ်ခုဖြစ်၏။
ဘုံ​ဘေ သင်္ဘောဆိပ်သည် အဝ ၇ မိုင်ခန့်ကျယ်၍ အတွင်းသို့ကျဉ်းဝင်သွားကာ လုံခြုံသော ဆိပ်ကမ်းဖြစ်၏။
ဘုံ​ဘေသင်္ဘောကမ်းတွင် သင်္ဘော ကျင်းများ လည်းရှိသည်။
ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်မှပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်သည်နှင့်အညီ ပင်လယ်ကြောင်း ကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးပေသည်။
ဘုံဘိုင်မြို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တံခါးမတစ်ခု ဖြစ်ကာ ခေတ်မီတိုးတက်သော မြို့ပြကြီးတစ်ခုဖြစ် ၏။
ဘုံ​ဘေမြို့သည် ပင်လယ်ကြောင်း ကုန်သွယ်မှုဖွံ့ဖြိုး သော သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်သည်သာမက မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာမြို့လည်း ဖြစ်၏။
ထို့ကြောင့် မီးရထားဖြင့်လည်း သယ်ယူပို့ဆောင်နိုင်သဖြင့် ကုန်သွယ်မှု အထူးတလည် ကောင်းမွန်ဖွံ့ဖြိုး၏။
ဘုံ​ဘေမြို့သည် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း၏ အချက်အချာ ဒေသလည်းဖြစ်၏။
အထူးသဖြင့် ချည်ထည်လုပ်ငန်းတွင် ကျော်ကြားထင်ရှား၏။
ချည်ထည်များ ရက်လုပ်ထုတ်ဝေရုံသာမဟုတ် နိုင်ငံခြားမှ သွင်းသောချည်ထည်များကို ဖြန်ဖြူးရာ၌လည်း ဘုံ​ဘေမြို့သည် အချက်အချာ ဌာနဖြစ်သည်။
ချည်ထည်လုပ်ငန်း မှ တစ်ပါး အခြားလုပ်ငန်းများမှာ ဆေးဆိုးလုပ်ငန်း၊ သားရေးနယ်လုပ်ငန်းနှင့် ကြေးထည်၊ ငွေထည်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်၏။
ဝါရိုင်း၊ ကောက်သီးကောက်နှံများနှင့် သစ်စေ့များ စသည်တို့မှာ အဓိက ထုတ်ကုန်များဖြစ်လျက် အဓိက သွင်းကုန်များကား သတ္တု၊ စက်ကိရိယာများနှင့် အထည်အလိပ်များပင်ဖြစ်သည်။
ဥဩငှက် (Eudynamys scolopaceus) သည် မိုးဆောင်းငှက်အဖွဲ့ဝင်ငှက်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ တရုတ်၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဥဩငှက်၏ အလျားမှာ ၁၇ လက်မ ရှိ၍ မျက်စိမှာကြက်သွေးရောင်ဖြစ်သဖြင့် ထူးခြားသည်။
ပျံရာတွင် အမြီးရှည်ကြီးများနှင့် တို၍ဝိုင်းသော အတောင်များကိုမြင်နိုင်သည်။
ဥဩ၏အော်သံကို လူတိုင်းလိုပင် ကြားဖူးကြသည်။
သို့သော် ထိုငှက်ကို မြင်ဖူးသူကား နည်းသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ဥဩသည် သစ်ပင်အမြင့်ကြီးများ၏ အရွက်များအကြားတွင် ခိုအောင်းနေလေ့ရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဥဩသည် ဥယျာဉ်များတွင် အနေများသောငှက်ဖြစ်သည်။
ဥဩသံကိုကြားပြီးလျှင် နွေဥတုကျရောက်လာပြီဟု သိရသည်။
တစ်နေ့လုံးနှင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ည၌ပင် အော်လေ့ရှိသည်။
ဥဩအော်သောအချိန်သည် မိတ်လိုက်သောအချိန်ဖြစ်၍ အခြားအချိန်များတွင် ဆူညံစွာ အော်လေ့မရှိချေ။
များသောအားဖြင့် ဥဩငှက်သည် ကျီးကန်း၏အသိုက်များအတွင်း၌ ဥများကို ဥလေ့ရှိသည်။
ကျီးကန်း၏ အသိုက် တစ်သိုက်အတွင်း၌ ဥဩဥ နှစ်ဥသို့မဟုတ် သုံးဥကို တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရှစ်ဥအထိ အုထားသည်ကိုပင် တွေ့ရတတ်သည်။
ဥဩ၏ဥသည် ကျီးကန်း၏ဥနှင့် တူသော်လည်း ကျီးကန်းဥလောက် မကြီးချေ။
အမွှေးအတောင်ပေါက်ပြီးသော ဥဩငှက်ငယ်များကို ဥဩငှက်မများက အစာကျွေးသည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုအဆိုသည် လွန်စွာထူးခြားလေသည်။
ဥဩသည် ကျီးကန်းရှိရာတွင် နေလေ့ရှိသောငှက်မျိုး ဖြစ်ပုံရသည်။
တစ်ရပ်မှတစ်ရပ်သို့လည်း ပြောင်းရွှေ့ကာ နေထိုင်ပုံရသည်။
အတိအကျကား မပြောနိုင်ချေ။
ဥဩကို တနင်္သာရီတိုင်းတွင် မတ်လမှ ဇူလိုင်လ အတွင်း ပေါများစွာတွေ့ရ၍ ဩဂုတ်လမှ နိုဝင်ဘာလအတွင်း မတွေ့ရချေ။
ဒီဇင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီအတွင်း ဥဩငှက်အနည်းငယ်မျှကိုသာ တွေ့ရလေသည်။
ကမ္ဘာ့သိပ္ပံပညာရှင်များကမူ ဥဩဆိုသောအမည်သည် ဥရောပတိုက်ရှိလူသိများသော ငှက်မျိုးစိတ်အချို့၏ အော်သံကို အစွဲပြု၍ ထိုငှက်များကို ဥဩဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။
ကမ္ဘာ့အရှေ့လုံးခြမ်း အတွင်း၌ ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
ထိုငှက်များ၏အရောင်မှာ ညိုမွဲမွဲဖြစ်သည်။
ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်ရှိ ဥဩငှက်များ၏အရောင်မှာမူ လှပကြသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ဥဩငှက်သည် နွေကူးရာသီစောစောပိုင်းတွင် ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် များသောအားဖြင့် ဩဂုတ်လတွင် ထိုနိုင်ငံမှထွက်ခွာကြ၍ တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် ဆောင်းရာသီအတွင်း၌ နေထိုင်ကြသည်။
ဥဩသည် ဥကို အခြားငှက်များ၏ အသိုက်များအတွင်း၌ သွား၍ဥလေ့ရှိသည်။
ထိုဥပေါက်သောအခါ ဥဩငှက်ကလေးသည် သူ့အားကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ထားသော ငှက်၏ဥကိုဖြစ်စေ၊ ငှက်ငယ်ကလေးကိုဖြစ်စေ အသိုက်မှအောက်သို့ ချပစ်လေ့ရှိသည်။
ထိုနည်းဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးသော ငှက်ယူလာသမျှအစာကို တစ်ကောင်တည်းက စားနိုင်သဖြင့် မကြာမီအတွင်း၌ပင် ငှက်ကြီးများထက်ကြီးထွားလာလေသည်။
ဥဩငှက် မျိုးစိတ်အချို့ကသာ အသိုက်များကို ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်ကြသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် နှုတ်သီးမဲဥဩနှင့် နှုတ်သီးဝါဥဩ ဟူ၍ ဥဩငှက်နှစ်မျိုးရှိသည်။
ထိုငှက်နှစ်မျိုးလုံးပင်လွန်စွာ ကြောက်ရွံ့တတ်ကြသည်။
သို့သော် ထိုငှက်များကို သူတို့၏အော်သံများဖြင့် သိရှိနိုင်ပေသည်။
ထိုဥဩများ၏ အရွယ်မှာ ကိုယ်ထည် တစ်ပေခန့်ရှည်၍ အမြီးလည်း ရှည်ပြီးလျှင် ဝိုင်းသည်။
အခြားငှက်များနှင့် ခြားနားချက်မှာ ထိုငှက်များ၏ ခြေချောင်းနှစ်ချောင်းသည် ရှေ့ဘက်သို့ ထွက်နေကြ၍ ကျန်နှစ်ချောင်းသည် နောက်ဘက်သို့ထွက်နေကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့၌ အတော်ရှည်၍ အနည်းငယ်ကောက်သော နှုတ်သီးများရှိကြသည်။
နှုတ်သီးမဲဥဩ၏ မျက်စိပတ်ဝန်းကျင်တွင် အနီရစ်များရှိ၍ နှုတ်သီးဝါဥဩ၏အမြီးတွင် ပို၍ကြီးမားသော အဖြူမှတ်များရှိကြသည်။
ထို ဥဩငှက်များ၏ အသိုက်များသည် မသပ်ရပ်ချေ။
တစ်မြုံတွင် နှစ်ဥမှ ခုနှစ်ဥအထိ တွေ့ရတတ်သည်။
ဥ၏ အရောင်မှာ စိမ်းပြာဖြစ်သည်။
ဥဩငှက် မကြာခဏအော်လျှင် မိုးရွာလေ့ရှိသည်ဟု အများကယူဆကြသည်။
ထိုဥဩငှက်များသည် အခြားငှက်များမစားသော အမွှေးထူသည့်ခူများကို စားကြသည်။
ဥဩငှက်မျိုးစိတ် အားလုံးသည် ကူကူလီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
အညိုရောင်ငှက်ပုတီး (Chestnut Munia) (Lonchura atricapilla) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ ထိုင်ဝမ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနှင့် ဟာဝိုင်အီတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
၁၉၉၅ မတိုင်ခင်က ယင်းငှက်သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားငှက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
အော်ယောငှက် little cormorant (Microcarbo niger) Breeding in Kolkata, West Bengal, India Drying its wings in Kolkata, West Bengal, India ပြခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
စာခေါင်းကွက် (Sociable Weaver) ကိုးကား။
ဘိုးအင်း ၇၄၇ သည် ကိုယ်ထည်ဗျက်ကျယ်သော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသုံး ခရီးသည်တင် လေယာဉ် နှင့် ကုန်တင်လေယာဉ် ဖြစ်ပြီး ဂျမ်ဘိုဂျက် သို့ ကောင်းကင်၏ ဘုရင်မ (Queen of the Skies) ဆိုသော အမည်ဖြင့် အချို့က ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဘိုးအင်း ၇၄၇ သည် တစ်ကမ္ဘာလုံး နေရာတကာတွင် အလွယ်တကူ တွေ့ရှိ မှတ်မိနိုင်သော လေယာဉ်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ထည် ဗျက်ကျယ်သော လေယာဉ်များတွင် ပထမဆုံး ထုတ်လုပ်သော လေယာဉ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှိ ဘိုးအင်း၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသုံး လေယာဉ်ပျံ ဌာနခွဲမှ ထုတ်လုပ်သည်။
မူလပထမ ၇၄၇ လေယာဉ်ပျံမှာ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များက ထင်ရှားပြီး ကြီးမားသော ဘိုးအင်း ၇၀၇ ၏ နှစ်ဆခွဲမျှ ရှိသည်။
ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ၁၉၇၀ တွင် လုပ်ငန်းသုံး အနေနှင့် စတင်ပျံသန်းခဲ့ပြီးနောက် ၇၄၇ သည် ခရီးသည် အများဆုံး တင်ဆောင် နိုင်သည့် စံချိန်ကို ၃၇ နှစ်မျှ တင်နိုင်ခဲ့သည်။
အင်ဂျင် ၄လုံး တပ်ထားသော ၇၄၇ သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ထည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို နှစ်ထပ် တည်ဆောက်ထားသည်။
၎င်းသည် ခရီးသည်တင်၊ ကုန်တင် နှင့် အခြား ဗာရှင်းများဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။
ဘိုးအင်းသည် ဘုလုံးနှင့် တူသော ၇၄၇ ၏ အပေါ်ထပ်ကို ပထမတန်း ခရီးသည်များ အတွက်နှင့် ထိုင်ခုံ အပိုရရှိရန် အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး လေယာဉ်ပျံကို ထိုင်ခုံဖြုတ်၍ အရှေ့ပိုင်း ကုန်တံခါး တပ်ဆင်ရုံမျှဖြင့် ကုန်တင် လေယာဉ် အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။
ဘိုးအင်း မှာ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည့် အကြောင်းမှာ ကုမ္ပဏီ အနေနှင့် အသံထက်မြန်သော ခရီးသည်တင် လေယာဉ်များ ပေါ်ကထွက်လာမှုကို မျှော်လင့်ခဲ့ပြီး (၁၉၆၀နှစ်များ အစောပိုင်းက ထိုလေယာဉ်ပျံများ အကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
) အကယ်၍ ၇၄၇ နှင့် အခြားသော အသံလောက် မမြန်သည့် လေယာဉ်ပျံများ ခေတ်ကုန်သွားပါက ကုန်တင်လေယာဉ် အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
၇၄၇ သည် အစင်းရေ ၄၀၀ မျှ ရောင်းချပြီးချိန်တွင် ခေတ်ကုန်သွားမည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့သော်လည်း ဝေဖန်သူတို့၏ မျှော်လင့်ချက် အတိုင်း မဖြစ်ပဲ ၁၉၉၃ တွင် အစင်းရေ ၁၀၀၀ ကျော် သွားခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ဇွန်လတွင် ၁၄၁၈ စင်းမျှ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အခြား ပုံစံကွဲ အမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ရန် အော်ဒါမှာထားသည်မှာ ၁၀၉ စင်းမျှ ကျန်နေသေးသည်။
မြန်မာစံတော်ချိန် ( ) သည် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် ထပ်ပေါင်းထားသည့်အချိန်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ စံတော်ချိန် ဖြစ်သည်။
တစ်နှစ်ပတ်လုံး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း အသုံးပြုသည်။
မြန်မာစံတော်ချိန် (MMT) 97°30′E လောင်ဂျီကျူ အခြေခံဖြင့် တွက်ချက်သည်။
MFF 2002: 1 မြန်မာစံတော်ချိန်သည် နေ့အလင်းရောင် ထိန်းသိမ်းသော အချိန်ကို လိုက်နာထားခြင်း မရှိသည့်အတွက် တစ်နှစ်ပတ်လုံး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း အသုံးပြုသည်။
USNAO 2013: 262Myanmar သမိုင်းကြောင်း thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ အလံပြဘုရား (၁၈၅၅ ခုနှစ်)။
အချိန်ဘောလုံးကို ဘုရားထိပ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။
Kinns 2020: 544 ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက စံအချိန်မရှိပေ။
မြန်မာပြက္ခဒိန် စည်းမျဉ်းအရ ဒေသတစ်ခုစီသည် နေထွက်ချိန်၊ မွန်းတည့်ချိန်၊ နေဝင်ချိန်နှင့် သန်းခေါင်ယံအချိန်တို့ကို ခွဲခြားထားသည်။
(Clancy 1906:57): The Burmese calendar recognizes two types of day: astronomical and civil. The mean Burmese astronomical day is from midnight to midnight, and represents 1/30th of a synodic month or 23 hours, 37 minutes and 28.08 seconds. The civil day comprises two halves, the first half beginning at sunrise and the second half at sunset. နေ့ကို ဗဟို ဟု ခေါ်သည့် သုံးနာရီကြာ အပိုင်းရှစ်ခု သို့မဟုတ် နာရီ ဟု ခေါ်သည့် ၂၄ မိနစ်ကြာသည့် အပိုင်း ခြောက်ဆယ် ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။
ပြက္ခဒိန်တွင် မီလီစက္ကန့်အဆင့်အထိ အချိန်ယူနစ်များ ပါဝင်သော်လည်း ဗဟို နှင့် နာရီ ကို ပိုမိုလူကြိုက်များသည်။
နာရီ တစ်ခုစီတိုင်း မောင်း တစ်ချက်တီးကာ ဗဟို တစ်ခုစီတိုင်းတွင် စည် နှင့် ခေါင်းလောင်းတို့ကို တီးခတ်သည်။
Clancy 1906: 57 အမျိုးအစားအချိန်မြန်မာအမည်ဖော်ပြချက် နေ့ ၁ နာရီထိုး နေထွက်ချိန်နှင့် နေ့လယ် အကြား ၂ နာရီထိုး မွန်းတည့် ၃ နာရီထိုး မွန်းတည့်နှင့် နေဝင်ချိန် အကြား ၄ နာရီထိုး နေဝင်ချိန် ည ၁ နာရီထိုး နေဝင်ချိန်နှင့် ညလည် အကြား ၂ နာရီထိုး ညလည် ၃ နာရီထိုး ညလည်နှင့် နေထွက်ချိန် အကြား ၄ နာရီထိုး နေထွက်ချိန် အချိန်မှတ်တမ်း အမည် ကာလ UTC Offset မှတ်ချက် Rangoon Mean Time ၂ မေ ၁၈၇၇? – ၃၀ ဇွန် ၁၉၀၅ UTC+6:24:40 ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ဗြိတိသျှဘားမား အတွက် စံတော်ချိန် ဖြစ်သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။
USNI 1928: 723Kinns 2020: 545 ဗမာစံတော်ချိန် ၁ ဇူလိုင် ၁၉၀၅ – ၃၀ ဧပြီ ၁၉၄၂ UTC+6:30:00 မီးရထားနှင့် ကြေးနန်းရုံးများက ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင် သုံးစွဲခဲ့သည်။
Internet Assigned Numbers Authority (IANA) ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ဒေတာဘေ့စ်အဆိုအရ ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ရင်းမြစ်အား ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။
ဂျပန် စံတော်ချိန် ၁ မေ ၁၉၄၂ – ၂ မေ ၁၉၄၅ UTC+09:00:00 ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း သုံးစွဲသော စံတော်ချိန် မြန်မာစံတော်ချိန် ၃ မေ ၁၉၄၅ – လက်ရှိ UTC+06:30:00 ကိုးကား Category:အချိန်ဇုန်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အချိန် ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှရှိ အချိန်။
thumbnail|ကရင်စောင်းကောက် တီးနေပုံ ကရင်အမျိုးသား တူရိယာများအနက် ဖားစည်ကလွဲလျှင် ဏာဍိင် (ခေါ်) စောင်းကောက်သည် လူသိများ၍ နှစ်သက်ကြသော တူရိယာပစ္စည်းဖြစ်သည်။
စောင်းကောက်သံသည် လူတိုင်းက နှစ်သက်ကြသည်၊ အခြားသော တူရိယာများနှင့် တွဲဖက်၍ တီးခတ်ရသော်လည်း စောင်းကောက်သက်သက်ဖြင့် တီးခတ်ခြင်းကို ပို၍ နှစ်သက်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် ညအခါ တီးခတ်ရာတွင် အလွန်သာယာသော တူရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
စောင်းသံ၏ အညုအဆွဲသည် သေသူပင် ပြန်ရှင်မတတ်ရှိသည်ဟု အဆိုအမွှန်း ပြုကြသည်။
ကရင့်စောင်းကောက်တွင် ကြိုးငါးချောင်း သို့မဟုတ် ခုနှစ်ချောင်းဖြင့် တပ်လေ့ရှိသည်။
မျက်မှောက်တွင် ခေတ်သီချင်းများ တီးခတ်နိုင်ရန် ကြိုး ၁၀ ချောင်းမှ ၁၂ ချောင်းအထိ တပ်ယူကြသည်။
ရှေးအခါက စောင်းကြိုးကို ပျားဖယောင်းဖြင့် လွန်းတင်၍ ကျစ်ထားသော လျှော်မျှင်၊ ကြိုးနွယ်ပင်၊ ဝါးမျှင်၊ ပိုးချည်တို့ဖြင့် တပ်လေ့ရှိသော်လည်း မျက်မှောက်တွင် နိုင်လွန်ကြိုး၊ သံမဏိကြိုး၊ ကြေးနီကြိုးတို့ဖြင့် အသုံးပြုလာကြပေပြီ။
စောင်းကောက် ပြုလုပ်ပုံ စောင်းကောက်ကို ပြုလုပ်ရာတွင် ကိုယ်ထည်ပိုင်းနှင့်ခေါင်းပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲခြားထားလေသည်။
ကိုယ်ထည်ကို သစ်သားတစ်မျိုးနှင့် ပြုလုပ်ပြီး ခေါင်းပိုင်းကို အခြားသစ်သားတစ်မျိုးနှင့် ပြုလုပ်ယူလေ့ရှိသည်။
ကရင့်စောင်းကောက် ခေါင်းပိုင်းသည် ဗမာစောင်းကောက်ကဲ့သို့ ကွေးညွတ်ခြင်း မရှိလှချေ။
လောက်လေးကိုင်းမျှလောက်သာ ကောက်လေသည်။
အထူးသဖြင့် ကိုယ်ထည်ပိုင်းကို မာသောသစ်သားတို့ဖြင့်သာ ပြုလုပ်၍ရသည်။
စောင်းကောက်ကိုယ်ထည်ကို အလျားသုံးမိုက်၊ အနံတစ်မိုက်ခန့်ထား၍ အခေါင်းထွင်းကာ ဒရယ်သားရေ၊ ချေသားရေတို့ဖြင့် ဖုံးအုပ်ပြီး ကိုယ်ထည် ဘေးနှစ်ဖက်တွင် အပေါက်နှစ်ပေါက် ဖေါက်ထားသည်။
ယင်းအပေါက်ကို “နတ်သမီးပေါက်”ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
စောင်း၏ ခေါင်းပိုင်းကို ကိုယ်ထည်နှင့် ဆက်စပ်ယူပြီး ထိပ်ပိုင်းတွင် ကြိုးတပ်၊ ကြိုးတင်းရန် လက်တံကို ထားရှိရသည်။
စောင်းခေါင်းပိုင်းသည် သဘာ၀ကောက်နေသော သစ်သားတို့ဖြင့် အလျားခြောက်မိုက်ခန့်အရှည်ယူ၍ တပ်ဆင်ယူရသည်။
ဏာဍိင်ယူသီ့ (ခေါ်) လွမ်းအောင်ဖန်တီးစောင်း ဏာဍိင်ယူသီ့ (ခေါ်) လွမ်းအောင်ဖန်တီးစောင်းသည် အထွတ်အမြတ်ထားသော စောင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အချို့က “တော်ဝင်စောင်း”ဟူ၍ အမည်သညာ သတ်မှတ်ပေးကြသည်။
တော်ဝင်စောင်းကို အချို့က “ဏာဍိင်ကိုင်”( ဏာဍိင်ဗားကိုင်)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
ထိုစောင်းကို ပြုလုပ်ရာတွင် အစီအရင်တစ်မျိုးနှင့် လုပ်ယူရလေသည်။
ကိုယ်ထည်ကို ပိတောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ရပြီး ခေါင်းပိုင်းကို ယင်းတိုက်သားနှင့် ပြုလုပ်ယူကြသည်။
ကြိုးတပ် ကြိုးတင်းရန် လက်တံကို သစ်ဆင်စွယ်ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး တပ်ဆင်ရသည်။
ထိုစောင်းကို ပြုလုပ်ရာတွင် မပြီးမချင်း ရွာတွင်းသို့ယူဆောင်လာ၍ မရချေ။
တောထဲ၌သာ ပြုလုပ်ရပြီး မပြီးမချင်း တောထဲ၌သာ ထားခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။
စောင်းကိုပြုလုပ်ပြီး စောင်းကြိုးတပ်သောအခါ စောင်းအိုးအပေါက်တွင် ပန်းခုနှစ်မျိုး ခုနှစ်ပွင့် သွင်းရလေသည်။
စောင်း၏ အမြုတေခေါ်တပ်သော (ဏာဍိင်အပနယ့်)ကို ထည့်ရလေသည်။
ပန်းညိုခုနှစ်ပွင့်၊ စကားဝါပွင့်၊ နန်းလုံးကြိုင်၊ ဆောင်တော်ကူး၊ တရုတ်စံကား၊ စကားစိမ်းပွင့် စသည့် ခုနှစ်ပွင့်ကို ထည့်သွင်းပြီးလျှင် စောင်းကြိုးညှိကာ ထိုတောအုပ်၌ပင် သီချင်းဖြင့် သီဆိုတွဲဖက်ပြီး တီးခတ်ရလေသည်။
မန်းသင့်နောင် – ရေး အရှေ့ပိုးကရင် ကိုးကား Category:မြန်မာ့တူရိယာများ Category:ကြိုးတပ် တူရိယာများ။
စောင်းကောက်သည် ရှေးကတည်းက ရှိခဲ့သော မြန်မာ့ ကြိုးတပ်တူရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၅၆ တွင် ဂျပန်ဒါရိုက်တာ ကွန်အိချိကာဝါ က ဗမာ့စောင်း (ဘိရုမာနောတာတဲဂိုတို) - The Burmese Harp (Biruma no tategoto) အမည်ရှိသည့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အခြေခံ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
စာရေးဆရာ ရဲမြလွင်က မြန်မာ့စောင်း အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
စိန်ဗေဒါ နှင့် မြန်မာ့စောင်း ရှေးအကျဆုံး ကြိုးတပ်တူရိယာ စောင်းတူရိယာအကြောင်း သိမှတ်ဖွယ်ရာအဖြာဖြာတို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျမ်း၊ မြန်မာကျမ်းအစောင်စောင်တို့မှ ကောက် နုတ်၍ ဤစာမူတွင်ဖော်ပြထားသည်။
စောင်းကောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တူရိယာ များအနက် ရှေးအကျဆုံး တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ရှေး ပဝေသဏီလူတို့သည် အမဲလိုက်ရာတွင် လေးများတို့ကို အသုံးပြုကြသည့်အချိန်မှစ၍ စောင်း တူရိယာကို စတင်တီထွင်လာကြ သည်ဟု ကမ္ဘာ့ပန်တျာ သုတေသနပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများက ယူဆကြ သည်။
အီဂျစ်၊ ဘေဘီလုံ၊ ဆူး မား၊ ပါးရှား၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျားဗားစသော နိုင်ငံအသီးသီးတို့တွင် အလွန်ရှေးကျသော ခေတ်မှစ၍ စောင်းတူရိယာကို တီထွင်ခဲ့ကြ၏။
ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးအသီးသီးအသုံးပြုနေကြသည့် စောင်းပုံအမျိုးမျိုးကို အကြမ်းအားဖြင့် ခွဲခြားလျှင်၊ လေးကိုင်းပုံ စောင်းနှင့် တြိဂံပုံစောင်းဟူ၍ စောင်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိလေ သည်။
စောင်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ရှိသည့်အနက် လေးကိုင်းပုံ စောင်းအမျိုးအစားသည် တြိဂံပုံ စောင်းအမျိုးအစားထက် ရှေး ကျကြောင်း သိရှိရပေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လေးကိုင်းပုံသဏ္ဌာန် စောင်းကောက်အမျိုးအစားသည် ရှေးခေတ်အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ရှေး ခေတ် အိန္ဒိယတိုင်းနှင့် ရှေးခေတ် ဂျားဗားကျွန်းတို့တွင် ပေါ် ထွန်းခေတ်စားခဲ့ကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌မူယခုတိုင် စောင်းကောက်ကို မြတ်နိုးနှစ်သက်စွာ တီးလျက်ရှိကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း စောင်းကောက်များသည် ဘီစီ၃ဝဝဝ ခန့်မှစ၍ ဆူးမားပြည်နှင့် အီဂျစ်ပြည်ရှိ အရပ်ဒေသများမှစတင်၍ ပေါ်ပေါက်ထွန်းကား လာဟန်ရှိသည်။
ရှေးအကျဆုံးအီဂျစ်စောင်းမှာ ကြိုးတစ်ချောင်း သာလျှင် တပ်၍၊ စစ်တိုက်သည့်အချိန်အခါများနှင့် ရန်သူများ နောက်သို့ လိုက်သည့်အခါများတွင် တီးကြကြောင်း သိရှိရ သည်။
အိန္ဒိယတိုင်း၊ ပါဋလိပုတ်ပြည်၌ ခရစ်နှစ် ၃၃ဝ ပြည့် နှစ်တွင် နန်းတက်စိုးစံသော သမုဒြဂုတ္တမင်းလက်ထက်က သွန်းလုပ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးများပေါ်တွင် စောင်းကောက် တီးနေပုံကို တွေ့ရသည်။
ဂျားဗားကျွန်းသို့ အိန္ဒိယတိုင်းသားတို့ ၅ ရာစု နှစ်လောက်တွင် သွားရောက်နေထိုင်ကြရာ၊ စောင်းကောက် စသော တူရိယာများ ပါရှိသွားဟန်တူ၏။
ဂျားဗားကျွန်းတွင် ၈ ရာစုနှစ်ခန့်လောက်က တည်ထားခဲ့သော ဗိုးရိုဗူဒူး စေတီတော်ကြီး၏ ပစ္စယာအဆင့် ဆင့်၌ရှိသော ပန်းတမော့ ကျောက်ရုပ်များ တွင် စောင်းကောက်ပုံများကို တွေ့ရသည်။
ထိုစောင်းကောက် ပုံများ အချို့တွင် မြန်မာစောင်းကောက်များမှာကဲ့သို့ စောင်းကြိုး များကို ဘွဲ့ကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်သည်ကိုတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပုဂံမြို့၊ အာနန္ဒာဘုရားအတွင်းပိုင်း ကျောက်ရုပ်တို့တွင် စောင်းကောက်ပုံကို တွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် ပုဂံခေတ်ကတည်းက စောင်းကောက်သည် ခေတ်စားလျက်ရှိကြောင်း ထင်ရှားပေ သည်။
မှတ်တမ်း ပုဂံခေတ်အခါ၌ စောင်းတူရိယာနှင့်ယှဉ်တွဲ၍၊ ငြင်း၊ ကန့် လန့်ဖြတ်ပြွေများဖြင့် တီးမှုတ်လေ့ရှိကြောင်းလည်းသိရပေသည်။
မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး၊ မန္တလေးတိုင်း ပထမတွဲစာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၂ဝ၅၊ ရတနသိဒ္ဓိ ပထမတွဲစာအုပ် စာမျက်နှာ ၂၂၄ တွင် သုမုန္ဒရီဖြိုကြွင်းသက္ကရာဇ် ၈၉ ခုနှစ် နန်းတက်တော်မူသော ပျူစောထီးမင်း နန်းတက်ပွဲအခမ်းအနား၌ စောင်းတူရိယာတီး ကြောင်း တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပထမ တွဲ စာအုပ်စာမျက်နှာ ၂၉၂၊ ရတနသိဒ္ဓိပထမတွဲ စာအုပ်စာမျက် နှာ ၃၁၆ တွင် သက္ကရာဇ် ၄၅၄ ခုနှစ် နန်းတက်တော်မူသော အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီး ၄ ပါးတို့၏ နန်းတော် ဆောင်များ၌ မိန်းမစည်၊ မိန်းမပတ်၊ မိန်းမစောင်း၊ မိန်းမငြင်း တို့ဖြင့် မပြတ်ဖျော်ဖြေတီးကြရကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့်၊ ပုဂံခေတ် နန်းတွင်း နှင့် မင်းခမ်းမင်းနားများတွင် စောင်းတူရိယာများ တီးကြောင်း သိရှိရ၏။