kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
thumb|တေးရေးဆရာ နှင့် ဘာသာပြန်စာရေးဆရာ ညီသစ် ညီသစ်သည် မြန်မာ တေးရေးဆရာ၊ ဘာသာပြန်စာရေးဆရာ နှင့် ကဗျာဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ အမည်ရင်းမှာ ဝင်းမျိုးကျော် ဖြစ်သည်။
၁၉၇၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၄ရက်တွင် ပျဉ်းမနားမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ပျဉ်းမနားမြို့မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် ရုက္ခဗေဒ အဓိက ဖြင့် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
စာပေလှုပ်ရှားမှုများ ညီဆင်းသစ် ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန် ဝတ္ထုတိုနှင့် ဘာသာပြန် ကဗျာများကို မဂ္ဂဇင်းများတွင် စတင် ရေးသားခဲ့သည်။
ညီသစ်၊ ဝင်းမျိုးကျော်၊ ဧဒင် စသော ကလောင်အမည်များဖြင့်လည်း မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဖက်ရှင်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ အနုပညာ ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါး အမြောက်အမြားကို ရေးသားခဲ့သည်။
ဂီတ လှုပ်ရှားမှုများ အဆိုတော် လေးဖြူ၏ ပါဝါ ၅၄ စီးရီး အတွက် သီချင်းများကို ရေးသားရာမှ ဂီတလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
လေးဖြူ၊ ဝိုင်ဝိုင်း၊ အငဲ၊ သီရိကိုကို၊ ဒွေးတို့ တွက် သီချင်းများကို ရေးသားပေးခဲ့ဖူးသည်။
ထင်ရှားသော သီချင်းများမှာ အလွမ်းရဲ့ နတ်သမီး (လေးဖြူ)၊ မျက်ရည်များ၏ နောက်ကွယ် (လေးဖြူ)၊ အငြှိုးအင်အား (လေးဖြူ)၊ လတစ်စင်းကို ရူးသွပ်သူ (လေးဖြူ)၊ ရေဆန်လမ်း (ဝိုင်ဝိုင်း)၊ နှလုံးသား ရှာသူ (ဝိုင်ဝိုင်း)၊ အချစ်မဲ့နိဂုံး (ဝိုင်ဝိုင်း) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ကာလတွင် VOTE NO ဆိုသော သီချင်းကို ဖန်တီး ဖြန့်ချိခဲ့ဖူးသည်။
​ေတး​ေရး​ညီသစ္ ဘန္​ေကာက္ျမို့​တြင္ ကြယ္လြန္ | DVB အလုပ်အကိုင် ၁၉၉၇ တွင် စင်ကာပူသို့ သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ စ၍ ထိုင်းရှိ ခေတ်ပြိုင်ဂျာနယ် နှင့် ဒီဗွီဘီတို့တွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက် မနက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်၊ မာဘွန်ကရောင်း ဆေးရုံတွင် ပန်းနာရင်ကျပ် ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ရန်ကုန်မြို့တွင် သားသမီး ၂ ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသော စာအုပ်များ ဆင်းရဲသော ဖေဖေ ချမ်းသာသော ဖေဖေ အချစ်ဆိုတဲ့အရာ ဇနီးတစ်ယောက် ချစ်ရာရောက်အောင် ခင်ဗျားဒိန်ခဲကို ကျွန်တော် နေရာ ရွှေ့ခဲ့တယ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ကုန်းဘောင်ခေတ် နေဝင်ချိန်၌ အင်္ဂလိပ် တို့ကို သူ့ကျွန်မခံ စိတ်ဓာတ်ဖြင့် တော်လှန်တိုက်ခိုက် အသက်ပေးခဲ့ကြသည့် မြန်မာ့ အာဇာနည် သူရဲကောင်းများ အကြောင်းကို နောက်ခံပြု၍ ရေးဖွဲ့ထားသော ဝတ္ထုရှည်တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ဘဆွေကို လူသိများစေခဲ့သော နာမည်ကြီး ဝတ္ထုရှည် လည်းဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း မြန်မာ ပြည်သူပြည်သား များ ဖက်ဆစ်ဂျပန် တို့၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုဒဏ် ကို ခံခဲ့ရပုံများ နှင့် ဂျပန်ခေတ် တော်လှန်ရေး ကာလ အတွေ့အကြုံများ ကို ဝတ္ထုရှည် တစ်ပုဒ်အဖြစ် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ဘဆွေ ရေးသားပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အတွဲ ၄ တွဲ ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ခေတ်၏ သားကောင် စာအုပ်သည် ရန်ကုန်ဘဆွေရေးသားသော ဖ၊ ဆ၊ ပ၊ လ ခေတ်၊ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ခေတ်၊ မ.ဆ.လခေတ်၏ နိုင်ငံရေး အခြေအနေများ ကို နောက်ခံ ပြုကာ ရေးဖွဲ့ထားသော ဝတ္ထုရှည် ကြီး တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အကြိမ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။
ဤဝတ္ထုသည် စာရေးသူက သက်သက် လုပ်ကြံရေးသော လုပ်ကြံချက်လည်း မဟုတ်၊ တကယ့် အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာ လည်း မဟုတ်၊ စာရေးသူ တွေ့ရ၊ ကြားရ၊ သိရသော အကြောင်းရပ် တို့ကို စာရေးသူ စိတ်ကူးရှိသမျှ စပ်ဟပ်လျက် တကယ့် ဖြစ်ရပ် နှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူအောင် ပုံဖော် ပြလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စာရေးသူ ရန်ကုန်ဘဆွေက ဆိုထားသည်။
မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင် အပါအဝင် အရာရှိခြောက်ယောက်ကို ဖမ်းဆီးထားရာမှ လွတ်မြောက်အောင် စတင်ကြံဆောင်သည်မှ သွားရောက်ကယ်ဆယ်ခဲ့ပြီးသည်အထိ ဖြစ်ရပ်များကို ရေးသားထားသော စာအုပ်ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ မကယ်တင်နိုင်မီ ပထမဆုံး သွားရောက်ကယ်တင်ခဲ့ပြီး မအောင်မြင်ဘဲ ကျဆုံးခဲ့သော စောဘရီ၊ စောမြင့် တို့ အောင်ဆန်း သူရိယ ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ခြင်းကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် မည်မျှခက်ခဲသောအလုပ်ကို မည်သို့ကျော်လွှားကာ ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သနည်း ဆိုသည်ကို ဖတ်ရှုရမည်ဖြစ်သည်။
ဤစာအုပ်ကို ရေးသားသူ စာရေးဆရာ ရန်ကုန်ဘဆွေ သည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ စစ်မှတ်တမ်းများ၌ အင်္ဂလိပ်နှင့် ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို တော်လှန်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ရန်ကုန်မြေအောက်တော်လှန်ရေး ၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ယခုဖော်ပြသော“တိုက်ယူရသည့် မျက်ရည်တပေါက်” ဝတ္ထုသည် ချီလေသော်လည်း ဝတ္ထု၏ အဆက်ဟု စာရေးဆရာက ဆိုထားသည်။
ဤဝတ္ထုအတွင်း၌ ပါရှိသည့် အကြောင်းအရာများသည် ကိုးဆယ်ရာခိုင်နှုန်း နီးပါးဖြစ်ရပ်မှန်များကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အချို့နေရာများတွင် စစ်ရုံးချုပ်၏ ကန့်ကွက်မှုအရ နေရာလွှဲထားသည်။
ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင် အပါအဝင် အရာရှိ ခြောက်ယောက်ကို ဖမ်းဆီးထားရာ နေရာသည် ပဲခူးတိုင်း၊ တောင်ငူမြို့မှာ ကရင်ပြည်နယ်၊ သံတောင်မြို့သို့ သွားရာလမ်းရှိ ကြားနေရာတစ်ခု (ဥပမာ … ဘောဂလိရွာ)ဟု သိရသည်။
ယင်းကယ်ဆယ်ရေး စစ်ဆင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်တွင်းစစ်သမိုင်းတွင် ရဟတ်ယာဉ်ကို စပြီး အသုံးပြုသော တိုက်ပွဲဟုသိရသည်။
ကြောင်မျိုးရင်း သည် ကြောင်မိသားစုစာရင်းဝင်များဖြစ်ပြီး ကြောင်မျိုးနွယ်ဟုခေါ်ကြသည်။
Salles, L. O. (1992). Felid phylogenetics: extant taxa and skull morphology (Felidae, Aeluroidea). American Museum Novitates no. 3047. ကျမ်းကိုး * ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ။
မြန်မာပြည်တွင် မဲနယ် စက်ရုံ တည်ထောင်၍ စနစ်တကျ ချက်လုပ် ခြင်းကို သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခု (ခရစ် ၁၈၆၀) နှစ်ခန့်က မန္တလေးမြို့ တွင် စတင် လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်း ရသည်။
ထိုစဉ်က ရတနာပုံ နေပြည်တော်တွင် မဲနယ်ချက် ရုံပေါင်း ငါးရုံ ရှိခဲ့သည်။
ပထမဆုံး မဲနယ်ရုံကို နေပြည်တော်ဟောင်း ဖြစ်သည့် အမရပူရ၌ တည်ဆောက်သည်။
ပေ ၂၀ စတုရန်း အုတ်ကန်ပေါင်း ခြောက်ကန် ပါရှိသည့် ယင်း အမရပူရ မဲနယ်ချက် စက်ရုံကို ဂ(လ်)စတင်မနွတ်နှင့် အိန္ဒိယပြည် မဲနယ် စက်ရုံတွင် လုပ်ကိုင် ဖူးသူ အမေရိကန် အမျိုးသား အချို့ တို့က ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင်သည်။
ကာလကတ္တား မြို့မှ ဘင်္ဂါးလီ အလုပ်သမား တို့ကိုလည်း ခေါ်ယူ အမှုထမ်း စေသည်။
ထို့နောက် မဲနယ် လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့၍ မန္တလေး အထက် ငါးမိုင်ကွာ သရက်ကန်တွင် မဲနယ် ချက်ရုံ တခု၊ မန္တလေးတောင် အနီးတွင် တခု၊ စစ်ကိုင်းမြို့ အနောက်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့် အကွာတွင် တခု၊ နန်းမြို့တွင်း ဘုရင်မင်းမြတ် ဥယျာဉ်တော်၌ စက်ရုံငယ် တခု၊ ပေါင်း မဲနယ် ချက်ရုံ လေးခု ထပ်မံ တည်ဆောက် လုပ်ဆောင် သည်ဟု ဆိုသည်။
ယင်းသို့ တိုးချဲ့ ဖွင့်လှစ်သည့် မဲနယ် ရုံများ အနက် စစ်ကိုင်း အနောက်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ဆောက်သည် ဆိုသော စက်ရုံတွင် အုတ်ကန်ပေါင်း ၁၀၊ သရက်ကန် စက်ရုံတွင် ငါးကန်၊ မန္တလေးတောင် အနီး စက်ရုံတွင် သုံးကန် အသီးသီး ရှိသည်။
မဲနယ် လုပ်ငန်းကို ဦးစီး လုပ်ဆောင် နိုင်ရန် ရည်သန်၍ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်း ရှိစဉ် ကပင် ဘင်္ဂလားသို့ ပညာသင်များ စေလွှတ် ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ဘင်္ဂလား၌ မဲနယ်ချက် ပညာ များကို သင်ကြား ဆည်းပူး စေသူ လူငယ် များသည် ၁၈၆၈ ခုနှစ် အကုန်တွင် နေပြည်တော်သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိ လာကြသည်။
ပညာတော်သင် မောင်ရွှေမြူးဆိုသူလည်း မဲနယ် ချက်လုပ်နည်း ပညာကို ပြင်သစ်ပြည်မှ အစ အဆုံးတိုင် တတ်မြောက်လျက် ၁၈၆၈ ခုနှစ်က နပြေည်တော်သို့ ပြန်လည် ဆိုက်ရောက် ခဲ့သည်။
ရတနာပုံ မဲနယ်ချက် စက်ရုံ များတွင် အစ ပထမ၌ နိုင်ငံခြားသား အတတ် ပညာရှင်များ၊ လုပ်သား များကို ခေါ်ယူ ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင် စေခဲ့ သော်လည်း နောက်ပိုင်း တွင်မူ မဲနယ် စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ချက်လုပ်ခြင်း များကို မြန်မာ ပညာသည် များပင် ဦးစီး ကွပ်ကဲ လုပ်ဆောင် ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။
၁၈၇၂ ခု ဇူလိုင် လတွင် ဗြိတိသျှ မြန်မာ နိုင်ငံ မဟာ ဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးသည် ရတနာပုံ မဲနယ် လုပ်ငန်းကို အသေးစိတ် အစီရင် ခံရမည်ဟု နပြေည်တော်ရှိ ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်သို့ ဆင့်ဆို ခဲ့သည်။
ယင်း ဆင့်ဆိုချက် အရ ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်သည် ရတနာပုံ မဲနယ် စက်ရုံ များ၏ လုပ်ရည် လုပ်အားနှင့် တကွ မဲနယ် ချက်လုပ်နည်း လုပ်ပုံ တို့ကို ၁၈၇၂ ခု ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက် နေ့စွဲဖြင့် အစီရင်ခံစာ တင်သွင်း ခဲ့သည်။
ယင်း အစီရင်ခံစာ အရ ဖော်ပြ ရသော် ရတနာပုံ မဲနယ်ချက် လုပ်သည့် လုပ်ငန်းမှာ အကြမ်း အားဖြင့် အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်။
မဲနယ် ချက်ရုံ များကို အုတ် အင်္ဂေတ ကန်များမှာ မဲနယ် ပင်များကို ရေစိမ်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
မဲနယ် ပင်များကို အပွင့်အခက် အရွက်အမြစ်ပါ အစုံ ယင်းကန် များတွင် ရမြှေုပ်အောင် ဖိ၍ ရက် အတန်ကြာ စိမ်ထား ရသည်။
ထိုသို့ စိမ်ထား ရာ၌ ထုံး အနည်းငယ် ထည့်ရသည်။
ရေစိမ် ဝ၍ မဲနယ်ပင်များ ပုပ်ပွ ဆွေးမြည့် လာသော အခါ ဝါး၊ သို့မဟုတ် သစ်သား ယောက်မ များနှင့် ကြေမွအောင် မွှေရသည်။
ထို့နောက် အနည် ထိုင်အောင် ထား၍ အပေါ် ရကြေည် များကို ခပ်ထုတ် ပစ်လိုက်သော အခါ မဲနယ်ရည် ပျစ်ချွဲချွဲ တို့သာ ကန်ထဲ၌ ကျန်ခဲ့ တော့သည်။
ယင်းတို့ကို တဖန် အခြား အင်္ဂေတ ကန်တခု ထဲသို့ ဖောက်ချ စုပေါင်း၍ ပုံးများနှင့် ခပ်ယူ ပြီးလျှင် မဲနယ် ချက်ရန် အိုးကြီးများ ထဲသို့ လောင်းထည့် ရသည်။
ထို မဲနယ် အိုးကြီး များကို မီးပြင်း ထိုး၍ မဲနယ်ရည် ပျစ်ထန်း လာသည်ထိ ချက်ပြီးသော် အဝတ်ကြမ်း များနှင့် ရေစင်အောင် စစ်ရသည်။
ရေစစ် ပြီးသော အနှစ် တို့ကို ဘောင်ခတ် ထားသော သစ်သား သေတ္တာကြီး များတွင် ထည့်၍ ခဲသွားအောင် ကျောက်ဖိ ထားရသည်။
ထို့နောက် သင့်တော်ရုံ အတုံးငယ်များ ခွဲ၍ နေလှန်း ပြီးသော အခါ တွင်မူ မဲနယ်မှာ အသုံးပြုရန် အသင့်ပင် ဖြစ်တော့သည်။
မဲနယ်ကို နပြေည်တော်နှင့် အနီး ဝန်းကျင်ရှိ အသည် တို့က စိုက်ပျိုး ရသည်။
မိမိတို့ စိုက်ခင်း၏ သုံးပုံ တပုံကို မဲနယ်ခင်း အဖြစ် သတ်မှတ် လုပ်ဆောင် စေသည်။
မဲနယ် စက်ရုံနှင့် နီးစပ်ရာ နယ်မြေ များမှာမူ မဲနယ် စိုက်ပျိုး နိုင်သော မြေ အမျိုးအစား ဖြစ်ပါက မဲနယ်ကို အဓိက ထား၍ စိုက်ပျိုး ကြရသည်။
မဲနယ် စိုက်ပျိုး ကြသော အသည် တို့သည် ကျန် သုံးပုံ နှစ်ပုံသော လုပ်ခင်း အတွက် အခွန်တော် လွတ်ငြိမ်းသည်။
မဲနယ် မျိုးစေ့ကို ဘုရင် မင်းမြတ်က ဘင်္ဂလားမှ နှစ်စဉ် မှာထား ရယူ၍ အသည် တို့ကို ဝေငှ ထုတ်ပေး သဖြင့် ခွန်နက်ကို ဘုရင့် ကျီသို့ ပေးသွင်း ကြရသည်။
မဲနယ်ပင်ကို မိုးလများ အလွန်တွင် အခြား ကောက်ပဲ သီးနှံများ စိုက်ပျိုး သကဲ့သို့ လယ်မြေကို ထွန်ယက်၍ ပျိုးကြဲ ရသည်။
လေးလခန့် အတွင်း မဲနယ် ပင်များ နှစ်ပေခွဲခန့် ကြီးမြင့် လာကြ သည်တွင် ရိတ်သိမ်း၍ ကောက်လှိုင်းများ ကဲ့သို့ စည်းနှောင်လျက် နီးရာ မဲနယ် စက်ရုံသို့ လှည်းနှင့် တင်ဆောင် ပေးပို့ ကြရသည်။
ရတနာပုံခေတ် မဲနယ် လုပ်ငန်းမှာ အစ ပထမ၌ အတော်ပင် တွင်ကျယ် ခဲ့ဟန် တူသည်။
မြန်မာပြည်တွင် စိုက်ပျိုးရေး လုပ်သော မဲနယ်သည် ဘင်္ဂလားထွက် မဲနယ်၏ စံချိန်ကို မမီဟု ဆိုသည်။
သို့သော် ရတနာပုံ နပြေည်တော်ထွက် မဲနယ်ကို တရုတ် ကုန်သည် တို့က ရှမ်းပြည်နှင့် တရုတ် ပြည်သို့ တင်ပို့ ရောင်းချ ကြသည်။
ရတနာပုံ မဲနယ် စက်ရုံ များမှ တနှစ်လျှင် မဲနယ် ပိဿါပေါင်း ၈၀၀၀ ခန့် ထုတ်လုပ် နိုင်သည်။
တပိဿါလျှင် ငွေ ၄၀၀ ကျပ် ဈေး ပေးရသည်။
မဲနယ်ကို မည်သူ မဆို စိုက်ပျိုး ချက်လုပ် ရောင်းချခွင့် ရှိသည်။
ဤမျှ တွင်ကျယ် အောင်မြင် ခဲ့သည့် မဲနယ် လုပ်ငန်းသည် ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ပျက်စီး တိမ်းပါးလျက် ရှိနေ ပပြေီဟု ဝမ်းနည်း ဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။
ကာနယ် ဘရောင်းနှင့် အဖွဲ့တို့ ၁၈၇၃ ခု ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့ အမရပူရရှိ မဲနယ် စက်ကို သွားရောက် ကြည့်ရှု ကြစဉ်က အကျိုး မဖြစ်ထွန်းဟု ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခြင်း မပြုဘဲ လုပ်ငန်းကို ရပ်ဆိုင်း ထားသဖြင့် မဲနယ်ရုံမှာ ပျက်စီး ယိုယွင်းစပင် ပြုနေ ပပြေီဟု ဆိုသည်။
သီပေါမင်း လက်ထက် မဲနယ် စက်ရုံများ အခြေအနေ မည်ကဲ့သို့ ရှိနေ သည်ကို ဖော်ညွှန်းသည့် အထောက်အထားများ မတွေ့ ရသေး ဖြစ်သည်။
အခြားကြည့်ရန် ရတနာပုံ စက်ရုံများ ကိုးကား Category:ကုန်းဘောင်ခေတ် Category:မန္တလေး။
200px|ရတနာပုံခေတ် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများ ရတနာပုံ ဒေါင်းဒင်္ဂါး များကို မင်းတုန်းမင်း (၁၈၅၂ - ၁၈၇၈) လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ (၁၈၆၅) တွင် မန္တလေး ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံ၌ စတင် ခတ်လုပ်သည်။
နိုင်ငံတော် ခေတ်မီ တိုးတက်ရေး အတွက် တည်ထောင် လုပ်ဆောင်သော လုပ်ငန်းများ အနက် အရေးပါသော လုပ်ဆောင်ချက် တရပ် ဖြစ်၏။
အစဉ်အလာ သုံးစွဲနေခဲ့သော အတုံးအခဲ အသပြာ စနစ်ကို ဒင်္ဂါးများ သွန်းလုပ် ထုတ်ဝေ အစားထိုးခြင်းဖြင့် ရောင်းဝယ်ရေးတွင် ပဓာနကျသော ငွေကြေး စနစ်ကို ပြုပြင်ခဲ့သည်။
ဒင်္ဂါးစက်ရုံသည် နန်းမြို့တော် သစ်တပ် အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။
အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်သော တိုက်ဖြစ်၏။
ထိုအုတ်တိုက် အတွင်း ဒင်္ဂါး တန်ဖိုးနှင့် အရွယ်အစား အမျိုးမျိုး ခတ်လုပ်ရန်၊ ကျိုရာ၊ သွန်းရာ၊ ခတ်လုပ်ရာ၊ တံဆိပ်နှိပ်ရာ အခန်းကြီးငယ်များ၊ သက်ဆိုင်ရာ စက်များဖြင့် ကျကျနန ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရှိပုံကို ရွှေနန်းသုံး ဝေါဟာရ အဘိဓာန်က ဤသို့ တခမ်းတနား ဖော်ပြသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလ ရွှေနန်းတော် သစ်တပ် အတွင်း ဗဟိုရ်စင်မြောက် ဒင်္ဂါး ခတ်လုပ်စေရန် အုတ်အင်္ဂတေ တို့ဖြင့် ကြီးကျယ် ခိုင်ခံ့စွာ တည်ရှိသည့် စက်ရုံတော်ကြီးတွင် ငွေရည်ကျိုရာ တိုက်ခန်း၊၎ငွပြေားကို ညီညွတ်အောင် အဆင့်ဆင့် သံလုံးစက်ဖြင့် ကြိတ်လုပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ငွပြေားကြီးကို ဒင်္ဂါးပြား၊ ငါးမူးပြား၊ မတ်စေ့ပြား၊ မူးစေ့ပြား ဖြစ်အောင် ဖောက်စက်နှင့် ဖောက်ယူသည့် တိုက်ခန်း၊ ဖောက်ပြီး ဒင်္ဂါးကို ထောင့်ဖိရာ တိုက်ခန်း၊ ထောင့်ဖိပြီး ဒင်္ဂါးကို ပျော့ပျောင်းအောင် ထပ်မံလုပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ဒင်္ဂါး ဖြူစင် သန့်ရှင်းအောင် ဆေးရည် ဓာတ်ရည်တို့ဖြင့် ဆေးကြောသည့် တိုက်ခန်း၊၎ ဆေးကြောပြီး ဒင်္ဂါးကို ပွတ်သပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ပွတ်သပ်ပြီး ဒင်္ဂါးများကို အရုပ်ပန်းထောင့်ပိတ် ဖြစ်အောင် ရိုက်သည့် စက်ခန်း၊၎ရိုက်ပြီး ဒင်္ဂါးများကို ချိန်မှတ်ရန် ချိန်ခွင်ထားသည့် တိုက်ခန်းများ ပြည့်စုံအောင် လုပ်ဆောင်ပြီးသည်။
ဤဖော်ပြချက်သည် ဒင်္ဂါး စက်ရုံ အကြောင်းမျှ သာမက ငွေတုံး ငွေခဲမှ ငွေဒင်္ဂါး ဖြစ်လာသည် အထိ အဆင့်ဆင့် လုပ်ဆောင်ပုံကိုပါ တစေ့တစောင်း သိသာ စေသည်။
ထို့ပြင် ဤဖော်ပြချက်သည် ကင်းဝန်မင်းကြီး လန်ဒန်တွင် သွားရောက် ကြည့်ရှုခဲ့သည့် ဒင်္ဂါးစက်ရုံ အကြောင်းနှင့် တထပ်တည်း ဖြစ်၍ ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံသည် အဆင့်အတန်း မနိမ့်သော၊ ခေတ်မီသော ဒင်္ဂါးစက်ရုံ ဖြစ်မည်ဟု ကောက်ယူနိုင်မည် ထင်ပါသည်။
(လန်ဒန်သွား၊ ပ၊ ၁၅၉) ရတနာပုံ ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ၁၂၂၇ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၉ ရက် စနေနေ့ (၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၅) နံနက် ၁ ချက်တီးကျော် အချိန် အခါတော်နှင့် အမြောက်သံ သုံးချက် ကြားပြီး စတင် ခတ်လုပ်သည်။
ရွှေဒင်္ဂါး၊ ငွေဒင်္ဂါး၊ ကြေးနီပိုက်ဆံ၊ သံပိုက်ဆံ၊ ခဲပိုက်ဆံများ ခတ်လုပ်သည်။
ရွှေဒင်္ဂါးတွင် တန်ဖိုး အမြင့်ဆုံးသည် ငါးမူးပြား ဖြစ်၏။
ရွှေမတ်စေ့၊ ရွှေမူးစေ့၊ ရွှေပဲစေ့များလည်း ထုတ်သည်။
ငွေဒင်္ဂါးများကို တကျပ်သုံး ဒင်္ဂါး၊ ငါးမူးစေ့၊ မတ်စေ့၊ မူးစေ့၊ ပဲစေ့များ ထုတ်သည်။
ရွှေဒင်္ဂါး တပြားသည် ငွေဒင်္ဂါး ငါးပြားနှင့် တန်ဖိုး ညီမျှသည်။
ခဲပိုက်ဆံ အထူအပါး နှစ်မျိုး ထွက်သည်။
ခဲပိုက်ဆံ အထူ လေးပြားသည် ကြေးပိုက်ဆံ တပြားနှင့် ညီသည်။
ကြေးပိုက်ဆံ လေးပြားကို ငွေပဲစေ့နှင့် လဲလှယ်နိုင်သည်။
သံပိုက်ဆံ၊ ခဲပိုက်ဆံများ တာရှည် မခံခဲ့။
လွယ်လွယ်နှင့် ပွန်းပဲ ပျက်စီး၍ နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးမတွင် ဖြစ်သွားသည်။
ခဲပိုက်ဆံတွင် တဖက်၌ ယုန်ရုပ်၊ တဖက်တွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားသည်။
ရွှေဒင်္ဂါး၊ ငွေဒင်္ဂါးများကို တဖက်တွင် ဥဒေါင်းရုပ်၊ တဖက်တွင် စုံပန်းနွယ် ယှက်လျက် အတွင်း သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ တံဆိပ် ခတ်နှိပ်ထားသည်။
ရွှေဒင်္ဂါး၊ ငွေဒင်္ဂါးများကို တဖက်တွင် ဥဒေါင်းရုပ်၊ တဖက်တွင် စုံပန်းနွယ် ယှက်လျက် အတွင်း သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄၊ ပန်းနွယ် အပြင်တွင် ရတနာပုံ နပြေည်တော် စာတန်း ရံလျက် တံဆိပ် ခတ်နှိပ်သည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါးများသည် နိုင်ငံတော် အတွင်း အသပြာ စနစ်ကို တစ်ပြေးညီ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် ခေတ်မီ တိုးတက်ရေးကို ရှေးရှုသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်နှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရာ၌ အဆင်ပြေစေရန် အစဉ်အလာ ဆယ်လီမူး စနစ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဗြိတိသျှ မြန်မာပြည်သုံး ငွေကြေး စနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ရှစ်မူး - တကျပ်၊ ၁၆ ပဲ တကျပ်သို့ လျှော့ချ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ ဒင်္ဂါးအောက် အရည်အသွေး မလျော့ မညံ့စေရန် ယောအတွင်းဝန် ဦးဖိုးလှိုင်သည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများ မခတ်လုပ်မီ ၁၈၆၅ ခု ဇူလိုင်လကပင် ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါးစက်ရုံ စီမံအုပ်ချုပ်ပုံ စည်းမျဉ်း ဥပဒေများ၊ ငွေကို စင်အောင် ပြုလုပ်နည်း၊ ငွေဒင်္ဂါး တကျပ်တွင် သတ္တုရောသည့် စံနှုန်းနှင့် ဒင်္ဂါးစက်ရုံ ဆိုင်ရာ သိသင့် သိထိုက်သမျှ အကြောင်းအရာများကို ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါးစက်ရုံမှ ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
စက်ရုံ တည်ထောင်သည်မှ စ၍ သီပေါမင်း ပါတော်မူသည် အထိ အနှစ် ၂၀ ကာလ အတွင်း ထုတ်လုပ်သော ကျပ်သုံး ဒေါင်းဒင်္ဂါး ပြားရေသည် ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ၊ တန်ဖိုးကျပ် ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ ရှိခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စက်ရုံ တာဝန်ခံ အရာရှိတို့ တင်ပြသည့် စာရင်း အရသော် ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး၊ ငါးမူးစေ့၊ မတ်စေ့၊ မူးစေ့ စုစုပေါင်း ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် တန်ဖိုးနှင့် ပြားရေ ပမာဏသည် အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်၏။
ငွေပဲစေ့များ စာရင်း မပါ။
ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ပြားရေ ကျပ် စုစုပေါင်း ကျပ် ၁၂၂၇ မှ ၁၂၃၀ (၁၈၆၅ - ၆၈) လေးနှစ်အတွင်း၂၅,၃၆၀,ဝဝဝ၁၂၃၁ မှ ၁၂၄၀ (၁၈၆၉ - ၇၈) ၁၀ နှစ်အတွင်း ၈၀၀,ဝဝဝ ၁၂၄၁ မှ ၁၂၄၇ တန်ဆောင်မုန်း (၁၈၇၈ - နိုဝင်ဘာ ၁၈၈၅) ခြောက်နှစ်နှင့် ရှစ်လအတွင်း ၂၄၆,ဝဝဝ ကျပ်သုံး ဒင်္ဂါးပြားရေ ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ ငါးမူးစေ့ ပြားရေ စုစုပေါင်း ကျပ် ၁၂၂၇ မှ ၁၂၄၂ (၁၈၆၅ - ၈၁) ၁၆ နှစ်အတွင်း ၁,၆၀၀,ဝဝဝ ၈၀၀,ဝဝဝ ၁၂၄၃ မှ ၁၂၄၇ တန်ဆောင်မုန်း (၁၈၈၂ - နိုဝင်ဘာ ၁၈၈၅) လေးနှစ်နှင့် ရှစ်လအတွင်း ၃၇၃,ဝဝဝ ၁၈၆,၅၀၀ ငါးမူးစေ့ပေါင်း ၁,၉၇၃,ဝဝဝ ၉၈၆,၅၀၀ မတ်စေ့ ပြားရေ စုစုပေါင်း ကျပ် ၁၂၂၇ မှ ၁၂၄၂ (၁၈၆၅ - ၈၁) ၁၆ နှစ်အတွင်း ၂,၄၀၀,ဝဝဝ ၆၀၀,ဝဝဝ ၁၂၄၃ မှ ၁၂၄၇ တန်ဆောင်မုန်း (၁၈၈၂ - နိုဝင်ဘာ ၁၈၈၅) လေးနှစ်နှင့် ရှစ်လအတွင်း ၄၆၆,ဝဝဝ ၁၁၆,၅၀၀ မတ်စေ့ပေါင်း ၂,၈၆၆,ဝဝဝ ၇၁၆,၅၀၀ မူးစေ့ ပြားရေ စုစုပေါင်း ကျပ် ၁၂၂၇ မှ ၁၂၄၂ (၁၈၆၅ - ၈၁) ၁၆ နှစ်အတွင်း ၄,၈၀၀,ဝဝဝ ၆၀၀,ဝဝဝ ၁၂၄၁ မှ ၁၂၄၇ တန်ဆောင်မုန်း (၁၈၈၂ - နိုဝင်ဘာ ၁၈၈၅) လေးနှစ်နှင့် ရှစ်လအတွင်း ၃၇၃,ဝဝဝ ၄၆,၆၂၅ မူးစေ့ပေါင်း ၅၁၇,ဝဝဝ ၆၄၆,၆၂၅ စုစုပေါင်း ၂၈,၇၅၅,၆၂၅ ဒေါင်းဒင်္ဂါးနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ ဒင်္ဂါးများကို အထက် မြန်မာပြည်တွင် အခက်အခဲ မရှိ တန်ဖိုးတူ လဲလှယ် ရောင်းဝယ်ကြသည်။
နယ်စပ် ဒေသမြို့များ ဖြစ်သော သရက်မြို့နှင့် တောင်ငူတို့တွင် ပြည်သူတို့ အသုံးပြုကြရာ၌ အခက်အခဲ မရှိသော်လည်း အစိုးရ ငွေတိုက်နှင့် ဘဏ်များက ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို လက်မခံကြ။
အောက်မြန်မာပြည်တွင်လည်း ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို များလျှင် အလျော့နှင့်သာ လက်ခံ လဲလှယ် ကြသည်။
အထက် မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဒင်္ဂါး နှစ်မျိုးကို ပြဿနာ မရှိဘဲ အတန်ကြာ တန်းတူရည်တူ ဆက်လက် သုံးနကြေသည်။
သို့သော် အထက် မြန်မာပြည် အချို့ စီရင်စုများတွင် ဒေါင်းဒင်္ဂါး တန်ဖိုး အမျိုးမျိုး ဖြစ်နေသည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ချက်ချင်း ဖျက်သိမ်းလိုက်ပါက ပြည်သူတို့ အလွန် နစ်နာမည်ဟု ဆင်ခြင်သည်။
ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ ဒင်္ဂါးနှင့် လဲလှယ် ပေး၍ ရုပ်သိမ်းမည် ဆိုလျှင်လည်း အထက် မြန်မာပြည် အစိုးရ ငွေတိုက်များတွင် ဗြိတိသျှ အိနိ္ဒယ ဒင်္ဂါး အမြောက်အမြား ဖြည့်တင်း ထားရမည် ဖြစ်၍ မဖြစ်နိုင်ဟု မြင်သည်။
မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီး ဘားနဒ်က အထက် မြန်မာပြည်တွင် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို အခြေအနေ မပျက် ဆက်လက် သုံးစွဲစေသည်။
သို့သော် ၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၈၅ နေ့စွဲပါ ဆာကြူလာတွင် အောက်မြန်မာပြည် ဘဏ်များသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို လက်မခံရ။
အထက် မြန်မာပြည်တွင်မူ အစိုးရရုံးများသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို ဗြိတိသျှ အစိုးရ ဒင်္ဂါးနှင့် တန်းတူ တန်ဖိုးထား၍ လက်ခံရမည်။
စစ်ဘက် နယ်ဘက် အစိုးရ အရာထမ်း အမှုထမ်းများ လစာကို ဒေါင်းဒင်္ဂါးဖြင့် မပေးရဟု ထုတ်ပြန် ကြေညာသည်။
အထက် မြန်မာပြည်တွင် အစိုးရရုံးတော်သို့ ပေးသွင်းငွေများကို ဒေါင်းဒင်္ဂါးဖြင့် ပေးသွင်း ထမ်းဆောင်ခြင်းကို လက်ခံသော်လည်း ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ ဒင်္ဂါးဖြင့် လုံးဝ လဲလှယ် မပေးရ။
ဝင်လာသည့် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို အထက် မြန်မာပြည်တွင်ပင် ပြန်လည် သုံးပစ်ရမည်၊ အောက်မြန်မာပြည်သို့ မည်သည့် အကြောင်းကြောင့်မျှ မပို့ရဟုလည်း အရာရှိများကို တိတိကျကျ ညွှန်ကြားသည်။
လအတန်ကြာ ငွေကြေး ပြဿနာ မရှိ၊ အေးအေးချမ်းချမ်း ရောင်းဝယ် လှဲလှယ် နကြေသည်။
မနၩလေး ဈေးများတွင် ဒေါင်းဒင်္ဂါးနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ ဒင်္ဂါးတို့ကို တန်းတူရည်တူ ယှဉ်တွဲ သုံးကြသည်။
အစိုးရထံ ပေးသွင်းငွေများ အခွန်တော်များကို ဒေါင်းဒင်္ဂါးဖြင့်ပင် ပေးသွင်းနိုင်သည်။
စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်း ဌာနကလည်း ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို လက်ခံသည်။
မကြာမီပင် မလှိုင်၊ မိတ္ထီလာနှင့် အချို့ စီရင်စုများတွင် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို တမူး အလျော့နှင့်သာ လက်ခံကြောင်း သတင်း ပေါ်ထွက်လာသည်။
၁၈၈၆ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ၇က်နေ့တွင် မင်းလှနယ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိထံမှ သရက်မြို့ ငွေတိုက်သည် ဗြိတိသျှ အရာရှိများ ထံမှ ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို လက်မခံကြောင်း ကြေးနန်း ရောက်လာသည်။
သို့သော် သရက်မြို့ ငွေတိုက်ကို အပြစ်တင်ဖွယ် မရှိချေ။
အောက်မြန်မာပြည် ငွေတိုက်များသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို လက်မခံရဟု အတိအကျ ညွှန်ကြားထားချက် ရှိသည်။
ဤတွင် ပြဿနာ ရှုပ်ထွေး လာတော့သည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရ တပ်သားများသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို လွယ်လွယ် သုံးမရ၍ မကျေမနပ် ဖြစ်ကြသည်။
မသိ နားမလည်သူ ဆင်းရဲသား ပြည်သူတို့လည်း တန်ဖိုး မတူသော ငွေနှစ်မျိုးကို သုံးနေရ၍ နစ်နာကြသည်။
မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးက ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ရုပ်သိမ်း၍ အမြန်ဆုံး အရည် ကျိုသင့်သည်ဟု သဘောရသည်။
တန်ဖိုး မတူသော ငွေနှစ်မျိုးသည် ရောင်းဝယ်ရေးတွင် ခက်ခဲစေသည်၊ ငြင်းခုံမှု၊ လိမ်လည်မှု၊ မသမာမှုများ ဖြစ်စေသည်ဟု မြင်သည်။
အိန္ဒိယ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်း ဌာနချုပ်ကလည်း ဒေါင်းဒင်္ဂါးတို့သည် ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ ဒင်္ဂါးအောက် ပင်ကိုအမှန် တန်ဖိုး လျော့သည်။
ထို့ကြောင့် မန်နီအော်ဒါ ငွေလွှဲခြင်းမှ အစ စာတိုက် လုပ်ငန်းများတွင် နစ်နာ နေသည်ဟု မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးကို သတိပေးသည်။
မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးသည် မနၩလေးရှိ ဘင်္ဂလားဘဏ် ကိုယ်စားလှယ် ဂီလမ်နှင့် တိုင်ပင်၍ ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို အချိန် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ရုပ်သိမ်းရန် အထက်သို့ တင်ပြသည်။
မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးက အထက် မြန်မာပြည်တွင် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို ဗြိတိသျှ အစိုးရငွေနှင့် တန်ဖိုးတူ လဲလှယ်ခွင့် ကိုးလ၊ ၁၁/၂ ပဲ အလျော့ဖြင့် လဲလှယ်ခွင့် ၂၄ လ၊ အစိုးရ အခွန်တော် စသည် ထမ်းဆောင် ပေးသွင်းရန် တန်ဖိုးပြည့်ဖြင့် ၂၁ လ ခွင့်ပေးပြီးလျှင် ပြီးငြိမ်းမည်ဟု ထင်မြင်ကြောင်း၊ အထက် မြန်မာပြည် အစိုးရ ငွေတိုက်များတွင်သာ ပေးသွင်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ၁၈၈၉ ခု၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့ကို ဒေါင်းဒင်္ဂါး တရားဝင် အဖြစ် နောက်ဆုံးရက်ဟု သတ်မှတ်မည် ဖြစ်ကြောင်း အမိန့် ထုတ်ပြန်ရန် အိနိ္ဒယ အစိုးရထံမှ သဘောတူညီချက် တောင်းခံသည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ရုပ်သိမ်းရာ၌ အစိုးရ နစ်နာမည့် အချက်ကိုလည်း ဤသို့ တင်ပြသည်။
ကာလကတ္တားရှိ ရာဖြတ် အရာရှိက ဒေါင်းဒင်္ဂါး အချို့သည် တခုနှင့် တခု အလေးချိန်ရော မူးရည် စံချန်ပါ မတူညီကြဟု ဆိုသည်။
ရာဖြတ်၏ အဆိုအရ ဒေါင်းဒင်္ဂါး တပြား၏ အလေးချိန်သည် ၁၇၈.၇၅ ဂရိန် ရှိ၍ ဗြိတိသျှ အစိုးရ ဒင်္ဂါးအောက် ၁.၂၅ ဂရိန် လျော့သည်။
တနည်း ဆိုရသော် ငွေ ၁,ဝဝဝ တွင် ခုနစ်ကျပ် လျော့မည်။
မူးရည် စံချိန်သည် ၉၁၁.၇၅ ဂရိန်သာ ရှိသည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရငွေက ၉၁၆.၆၆ ဂရိန် ရှိ၏။
ထို့ကြောင့် အလေးချိန်နှင့် မူးရည် အလျော့တို့ကို ပေါင်းလျှင် ငွေ ၁,ဝဝဝ တွင် ၁၂ ကျပ်၊ သို့မဟုတ် ၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှုံးမည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါးပေါင်း ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ ထုတ်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းသော်လည်း များသောအားဖြင့် အစောပိုင်း ထုတ်သော ဒေါင်းဒင်္ဂါးများသည် တနည်းနည်းဖြင့် ပျောက်ပျက် သွားပြီဟု ယူဆသည်။
နောက်ပိုင်းထုတ် ဒင်္ဂါးများသည် သတ္တု အရောများသည်။
ငွေညံ့သည်။
အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဒေါင်းဒင်္ဂါး ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း (ကျပ် ၁၃,၂၀၀,ဝဝဝ) ခန့်သာ ဝင်လာမည်၊ ပြန်လည် ခတ်လုပ်နိုင်မည်ဟု မျှော်မှန်းသည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါးတို့ အလေးချိန်နှင့် မူးရည် စံချိန် လျော့သဖြင့် ၁,ဝဝဝ တွင် ၁၂ ကျပ် အရှုံး ရှိမည့်အပြင် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါးစက်ရုံသို့ ပို့ဆောင်ခ ၁ ရာခိုင်နှုန်း ကုန်ကျမည် ဖြစ်၍ ဒေါင်းဒင်္ဂါး ၁၃,၂၀၀,ဝဝဝ ကို ရုပ်သိမ်းရာ၌ အစိုးရသည် စုစုပေါင်းကျပ် ၂၉၀,၄၀၀ ရှုံးမည်ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီး တင်ပြချက်ကို သဘောမတူချေ။
ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ရုပ်သိမ်းလိုက်လျှင် အထက် မြန်မာပြည် အစိုးရ ငွေတိုက်များ၏ ငွေစာရင်းသည် သုံးမရသော ငွေများဖြင့် ပြည့်လျှံနေမည်။
ရုပ်သိမ်းလိုက်သော ဒေါင်းဒင်္ဂါးတိုင်းကို ဗြိတိသျှ အစိုးရငွေနှင့် အစားထိုးရမည် ဖြစ်၍ မလွယ်လှဟု သဘောရသည်။
ထို့ကြောင့် အထက် မြန်မာပြည်တွင် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ဆက်လက် အသုံးပြုစေမည်။
အထက် မြန်မာပြည် ငွေတိုက်များသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို ဗြိတိသျှ အစိုးရငွေနှင့် တန်းတူ ရည်တူထား၍ လက်ခံရမည်။
ဝင်လာသည့် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို စုထား၍ အလျဉ်းသင့်သလို ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါးစက်ရုံသို့ ပို့ရမည်ဟု အမိန့် ချမှတ်သည်။
ယင်းညွှန်ကြားချက်သည် ဧရာဝတီ ဖလိုတီလား ကုမ္ပဏီကို အခက် ကြုံစေသည်။
လုပ်ငန်းခွင်မှ ကောက်ခံ ရရှိသည့် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို မနၩလေး ငွေတိုက်တွင် သွင်း၍ ရန်ကုန်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရငွေ ထုတ်ယူနိုင်ရန် ငွေလွှဲလက်မှတ် ရလိုကြောင်း လျှောက်ထားသည်။
ခွင့်ပြုချက် မရချေ။
သို့သော် ဧရာဝတီ ဖလိုတီလား ကုမ္ပဏီသည် ရန်ကုန် ငွေတိုက်တွင် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကို အစိုးရဒင်္ဂါးနှင့် တန်ဖိုးတူ လဲလှယ်နိုင်ခွင့် ရသွားသည်။
ရန်ကုန်ရှိ ဘင်္ဂလားဘဏ်က ဧရာဝတီ ဖလိုတီလား ကုမ္ပဏီမှ ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို လက်ခံရန် ငြင်းဆိုသည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါးတို့သည် အလေးချိန်နှင့် ပကတိအမှန် တန်ဖိုး (စံရည်) ကွာခြားချက် ရှိသည်ဟု အကြောင်းပြသည်။
အိန္ဒိယ အစိုးရက အမိန့် အတိအကျ မချမီ ကာလအတွင်း ဧရာဝတီ ဖလိုတီလား ကုမ္ပဏီမှ ပေးသွင်းသည့် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ဗြိတိသျှ အစိုးရ ဒင်္ဂါး၏ အလေးချိန်အောက် မလျော့လျှင် တန်ဖိုးတူထား၍ လက်ခံရန်၊ အနည်းငယ် အလေးချိန် လျော့သော ဒင်္ဂါးများကို ဗြိတိသျှ အစိုးရ ဒင်္ဂါး၏ အလေးချိန်အောက် မလျော့လျှင် တန်ဖိုးတူထား၍ လက်ခံရန်၊ အနည်းငယ် အလေးချိန်လျော့သော ဒင်္ဂါးများကိုလည်း ဖြတ်ညှပ် တိုက်ပွတ် မထားလျှင် အလားတူ လက်ခံရန် ငွေတိုက်ဝန်ကြီးက ကြားဝင် ဖျန်ဖြေပေးသည်။
ယင်း အထူး အခွင့်အရေးကို ဧရာဝတီ ဖလိုတီလား ကုမ္ပဏီ တခု အတွက်သာ သတ်မှတ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ မီးရထား ဌာနသို့လည်း အလားတူ ခွင့်ပြုလိုက်သည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို ယင်းသို့ လဲလှယ် လည်ပတ် သုံးစွဲခွင့် ပြုထားလိုက်ပြီးမှ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ အစိုးရသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါး ညှပ်ပုံများကို သတိရကာ အတုများ ပေါ်ထွက်မည်ကို အထိတ်တလန့် ဖြစ်တော့သည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါး ညှပ်ပုံများ အကြောင်း စုံစမ်းမှုများ ပြု၍ စစ်သိမ်းပစ္စည်း ထုခွဲရေး ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ လက်ဖတင်နင် ကာနယ် ဘတ်ဂျင်အား မေးမြန်းသည်။
ဘတ်ဂျင်က ဤသို့ အစီရင်ခံသည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါး (ကျပ်သုံးနှင့် ငါးမူးသုံး) ညှပ်ပုံ ၇၆ ခုကို လေလံတင်ရာ စစ်ဘက် နယ်ဘက် အရာရှိများနှင့် ဥရောပ ခရီးသည် တဦးက ညှပ်ပုံလေးခု လေလံ ဆွဲယူသွားသည်။
ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ညှပ်ပုံ ၁၀ ခုစီ ပါသော သေတ္တာ ၁၅ လုံးကို အရာရှိများသို့ မေဂျာ လန်ဘတ်က ရောင်းလိုက်သည်။
ညှပ်ပုံ သေတ္တာ တလုံးကို သရက်မြို့ အရာရှိများသို့ ရောင်းလိုက်သည်။
ကျပ်စေ့နှင့် ငါးမူးစေ့ ညှပ်ပုံ ၁၅၀ ခန့်နှင့် ကြေးပိုက်ဆံ ညှပ်ပုံများကို ရုံးစာကြည့်ခန်း အတွင်း စက္ကူဖိတုံး အဖြစ် အသုံးပြု ထားသည်။
ကာနယ် ဘတ်ဂျင်၏ လက်တွင် ညှပ်ပုံ လေးခု ရှိသည်။
မဟာဝန်ရှင် မင်းကြီးက ညှပ်များကို စစ်သိမ်းပစ္စည်း ကော်မတီက အကုန် ရောင်းချပြီးသည် အထိ သူသတိ မထားလိုက်မိ၊ ပေါ့လျော့ သွားသည်ဟု ဝန်ခံသည်။
ညှပ်ပုံများ မည်မျှ ရှိခဲ့သည်၊ မည်သည့် နေရာများသို့ ရောက်သွားပြီ ဆိုသည်ကို လုံးဝ မသိနိုင်တော့ပြီ။
သို့သော် မသမာသူများ လက်တွင်းသို့ ရောက်သွားမည်ဟု မထင်ကြောင်း အစီရင်ခံသည်။
ကာနယ် ဘတ်ဂျင်ကိုလည်း ညှပ်ပုံများကို တတ်နိုင်သမျှ လိုက်လံ စုံစမ်း သိမ်းဆည်းရမည်။
ရသမျှကို ရုံးစာကြည့်ခန်းရှိ ညှပ်ပုံများနှင့် တကွ ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါး စက်ရုံသို့ ပို့ရမည်ဟု ညွှန်ကြားလိုက်သည်။
ဤသို့ဖြင့် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများသည် အထက် မြန်မာပြည်တွင် ၁၈၈၉ ခုစက်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ အထိ ဆက်လက်၍ ပုံမှန် လည်ပတ် သုံးစွဲလျက် ရှိနေခဲ့သည်။
အခွန်တော်နှင့် ကုန်သွယ်မှု ဌာန ကြေညာချက် အမှတ် ၂၁ ရက်၊ ရက်စွဲ ၂၂ မေ ၁၈၈၉ အရသော် အထက် မြန်မာပြည်တွင် ကြေးနီ ပိုက်ဆံများသည် ၃၀ စက်တင်ဘာ ၁၈၈၉ တွင် တရားဝင် ငွေကြေး အဖြစ်မှ အပြီးတိုင် ရပ်စဲရမည် ဖြစ်၏။
သို့သော် ပြည်သူတို့က အမှုမထား ဆက်လက် သုံးစွဲမြဲ သုံးစွဲ နကြေသည်။
ထို့ကြောင့် အထက် မြန်မာပြည် ငွေတိုက်များတွင် ကြေးနီ ပိုက်ဆံများကို တန်ဖိုး အပြည့်နှင့် လာရောက် လဲလှယ်နိုင်ကြောင်း ၁၈၈၉ ဇွန်လတွင် ထပ်မံ ကြေညာသည်။
ကြေးနီ ပိုက်ဆံများကား မျှော်လင့်သကဲ့သို့ ငွေတိုက်များသို့ ရောက်မလာဘဲ ဆက်လက် အသုံးပြုခွင့် တိုးပေးပါရန် လျှောက်လွှာများသာ ရောက်လာသည်။
မြင်းခြံ၊ မကွေး၊ ပခုက္ကူနှင့် မင်းဘူး အရေးပိုင် တို့ကလည်း ကြေးနီ ပိုက်ဆံများကို တရားဝင် ငွေကြေး အဖြစ်မှ ရုပ်သိမ်းသည့် အမိန့်ကြောင့် ရောင်းရေးဝယ်တာတွင် ပြည်သူတို့ အခက်အခဲ ကြုံနေရပုံများကို တောင်ပိုင်းခရိုင် (၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် မင်းဘူးခရိုင်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်သည်) ခရိုင် ဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးထံ အစီရင် ခံကြသည်။
ခရိုင် ဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးကလည်း မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးထံ အရေးပိုင်တို့၏ အစီရင်ခံစာ မိတ္တူများနှင့် အတူ အခြေအနေကို တင်ပြသည်။
မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးသည် ကြေးပိုက်ဆံများကို တရားဝင်ငွေ အဖြစ် ဆက်လက်ထားရန် လုံးဝ မလိုလား အပ်တော့ဟု ယတိပြတ် ချမှတ်သည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ ကြေးပိုက်ဆံများသည် ၃၀ စက်တင်ဘာ ၁၈၈၉ နေ့တွင် တရားဝင် ငွေကြေး အဖြစ်မှ လုံးဝ ရပ်စဲ သွားသည်။
သို့သော် မင်းဘူး၊ မင်းကင်း၊ ပဲခူး ငွေတိုက်များသို့ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၁၈၈၉ နောက်ပိုင်းတွင် ကြေးပိုက်ဆံများ ပေးသွင်းခြင်းကို မလွှဲမရှောင်သာသော အကြောင်းကြောင့်ဟု ဆို၍ အထူး အခွင့်အရေး ပေးခဲ့ရကြောင်းများလည်း တွေ့ရသည်။
ကျပ်သုံး ဒေါင်းဒင်္ဂါး၊ ငွေငါးမူးစေ၊ ငွေမတ်စေ့၊ ငွေမူးစေ့ တို့ကို အထက် မြန်မာပြည်တွင် သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီးနောက် ခုနစ်နှစ် နီးပါးခန့် ဆက်လက် သုံးစွဲ နေခဲ့ကြသည်။