kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဆယ်တန်း စာမေးပွဲကို မြန်မာ ဘာသာနှင့် ပါဠိဘာသာ တို့တွင် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ ကောလိပ် သိပ္ပံ ကျောင်းကြီးတွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားနေရာ များမကြာမီပင် အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက် လာသဖြင့် ကျောင်းမှ ထွက်ပြီးလျှင် ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် ခေတ္တခဏမျှ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၅ ခုနှစ် (အင်္ဂလိပ်သက္ကရာဇ် ၁၉၂၃ ခုနှစ်) တွင် တိုင်းရင်းသားကျောင်းများ အစိုးရ အထောက်အပံ့ ခံယူကြ၍ ပြည်သူပြည်သားနှင့် ပညာဘက်ဆိုင်ရာ အစိုးရတို့ သင့်မြတ်သည့် အခါကာလတွင် ဦးစိန်တင်သည် ကောလိပ် သိပ္ပံကျာင်းကြီးသို့ တစ်ဖန် ဝင်ရောက်၍ ဥပစာ ဝိဇ္ဇာ အောက်တန်း ကျောင်းသား (အိုင်အေ ဂျူနီယာ) အဖြစ် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်အေ အထက်တန်း စာမေးပွဲကို မြန်မာဘာသာ အတွက် ပထမဆု ရရှိသူတို့ကို ချီးမြှင့်သည့် သာဒိုးအောင် ဆုတံဆိပ်တို့ကို ရရှိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ကျောင်းအုပ်ကြီး၏ တလ (၂ဝိ/-) နှင့် ၂ နှစ် ချီးမြှင့်သည့် ဆုငွေ ရရှိခဲ့သည့် အပြင် ၂ နှစ်စေ့သော အခါ နောက်ထပ် တလ (၂၅) ကျပ်ဖြင့် အစိုးရ၏ ထောက့်ပံ့ငွေပါ ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ် ဘီအေ စာမေးပွဲတွင် မြန်မာဘာသာ၌ ပထမတန်း ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်၍ ဒယ်လီဂျမ်ရှယ်ဂျီနယ် ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ထို့နောက် ပါမောက္ခ ဦးဖေမောင်တင်၏ ကြိုးပမ်းချက်ဖြင့် မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူးတန်းသို့ ထိုနှစ်တွင် တဦးတည်းသော စာသင်သား အဖြစ် တက်ရောက် စာသင်ကြားခဲ့ရာ ပထမတန်းကို ပထမ အဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ယူနီဘာစီတီ ကောလိပ် သိပ္ပံကျောင်း၌ မြန်မာဘာသာရပ် ဆိုင်ရာ ဆရာ အဖြစ် စာသင်ရင်း အမ်အေ အတန်းကို ဆက်လက်တက်‌ရောက်ခဲ့သည်။
ဤတွင် ရှေးယခင်က ဆိုလျှင် မြန်မာဘာသာကို အထူးဘာသာ အဖြစ်သင်ကြား လေ့လာခွင့်မပြုခဲ့‌ပေ။
ဦးစိန်တင်တို့ အိုင်အေကို အောင်မြင်သည့် နှစ်မှ စ၍ ကောလိပ် သိပ္ပံ ကျောင်းကြီးများတွင် မြန်မာဘာသာကို အထူး ဘာသာရပ် အဖြစ် ပထမဦးဆုံး သင်ကြား လေ့လာခွင့် ရကြသည့် အလျောက် ဦးစိန်တင်သည် “မြန်မာ လူမျိုးမှန်လျှင် မြန်မာဘာသာ ကိုသာလျှင် ရှေးဦး ပထမ အရေးယူ၍ ဂရုပြုကာ သင်ကြား လေ့လာသင့်ပေသည်” ဟူသော နှလုံးသွင်း၍ မြန်မာဘာသာ ဂုဏ်ထူး ဘီအေတန်းတွင် အမည်စာရင်းသွင်း၍ ဝင်ရောက် သင်ကြားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဦးစိန်တင်သည် အိုင်စီအက်စ် ခေါ် အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ် ဝန်ထမ်း စာမေးပွဲကို ဝင်ရောက် ဖြေဆိုပြန်ရာ အောင်မြင် ရွေးချယ်ခြင်း ခံရသဖြင့် ၁၉၂၇ မှ ၁၉၂၉ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ် ကျူတာ ဘဝဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင်ပြီး ၅ လ အကြာတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဝန်ထမ်း အိုင်စီအက်စ် အဖြစ်ဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် ခရိုက်ချပ်ချ် ကောလိပ်တွင် ပညာ သင်ကြား ဆည်းပူးရန် စေလွှတ်ခြင်းခံရသည်။
ဦးစိန်တင်သည် ၁၉၂၉ မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်ထိ မြို့အုပ်၊ နယ်ပိုင် ဝန်ထောက်၊ အရေးပိုင်၊ ဒုတိယ အတွင်းဝန် စသည့် ရာထူးဌာန အမျိုးမျိုးဖြင့် စစ်ကိုင်း၊ မိတ္ထီလာ၊ မင်းဘူး၊ ဟင်္သာတ၊ မြောင်းမြ၊ ဇလွန်၊ ညောင်တုန်း၊ ရန်ကုန် (အင်းစိန်)၊ စလင်း၊ ကျောက်ဆည်၊ ရွှေဘို၊ မန္တလေး စသော မြို့ပေါင်း ၁၂ မြို့တို့၌ နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အိမ်ထောင်ရေး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ပြန်လာ ပြီးနောက် မော်လမြိုင်၊ ဒိုင်းဝန်ကွင်း ဆီဆုံရပ်နေ ပညာဝန်ထောက် ဦးချစ်စု၊ ဒေါ်သိန်းရင် တို့၏ ဒုတိယ သမီး မလှသန်းနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။
နှစ်ရက်ခန့်သာ ပေါင်းသင်းခဲ့ရပြီး မလှသန်းမှာ ကျန်းမာရေး မကောင်းသဖြင့် ကွယ်လွန် သွားခဲ့သည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ကျိုက်လတ်မြို့ ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးဘိုးကြီး၊ ဒေါ်ချစ်၏ သမီး မခင်မြင့်နှင့် အိမ်ထောင်ကျကာ သား တင်မောင်မြင့် (မောင်လူမွှေး)၊ သမီး တင်မေမြင့်၊ တင်ဆွေမြင့်တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။
စာပေရေးသားခြင်း စာပေဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ရာတွင် အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် တဝိုက်က သူရိယ သတင်းစာတွင် အမြဲမပြတ် ပါရှိသော မြန်မာမှု ဆောင်းပါးများကို ရေးသားသူ သိပ္ပံ ကျောင်းသား မောင်မြသွင် သည် ဦးစိန်တင်ပင် ဖြစ်သည်။
ဦးစိန်တင် မဟုတ် စသည်ဖြင့် အငြင်းပွားခဲ့ကြလေသည်။
ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂံ ဝန်ထောက်မင်း ဦးတင်က သူ၏ ကဗျာ ဗန္ဒသာရကျမ်း၊ မျက်နှာ ၅၇ တွင် "၁၉၂၈ ခုနှစ် တွင် ဘီအေတန်းမှာ မြန်မာစာဘက်က မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူး ရကြသော ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားများကို ချီးမွမ်းသော ဩဘာရတု" ၏ အောက်ခြေ မှတ်ချက်၌ "ကျွန်ုပ်သည် မောင်မြသွင်ကို မမြင်ဖူး၊ မတွေ့ဖူး ဖြစ်စေကာမူ သူရေးသော စာများတွင် မြန်မာစာများ ထွန်းကားစေရန် အားသန်ပုံ၊ မြန်မာစာဘက်တွင် အထူးစိတ်ဝင်စားပုံ နှင့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းတရား ရှေ့သွားပုံ၊ စကားအိမ် ဖွဲ့ပုံများတွင် မောင်စိန်တင်လောက် နီးနီး ချီးမွမ်း သင့်ပေသည်။
ယင်းသို့ဖြစ်၍ မောင်မြသွင်သည် မောင်စိန်တင်၏ တပည့်ရင်းသော် လည်းကောင်း၊ အဝေး တပည့်သော် လည်းကောင်း ဖြစ်တန်ရာသည် ဟူ၍ ထင်ယူပေသည်။
၎င်းပြင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာတွင် မောင်စိန်တင်နှင့် မောင်မြသွင်သည် ဆင်ခြင်ပုံ တရားချင်း မတူဘဲ ကွဲလွဲကြသည်။
မောင်မြသွင်၏ ဆုံးဖြတ်ချက် အချို့က ခလိတ ဖြစ်ရုံမက ‘မ’ တစ်လုံးကျေ ဆရာကြီးတစ်ဦး၏ တပည့်ထူး ဖြစ်ဖူးသော အချက်လည်း တကွက်တကွက် တခါတခါ ပေါ်လာ လေသတည်း။
" ဆိုလိုရင်းကား၊ “မောင်မြသွင်သည် သက္ကတ၊ မာဂဓများကို ကြိုးစားရန် အချိန်ပို၊ ငွေပို လိုသေးခြင်းပင် တည်း၊” စသည်ဖြင့် ‘မောင်မြသွင်’ နှင့် ပတ်သက်၍ ထင်မြင် ဝေဖန်ချက် ရေးသားထားပေသည်။
သို့ရာတွင် ထိုရတု၏ အစ အဖွင့်၌ မူကား ဦးစိန်တင်အား- “ခုခေတ်၊ ခုခါ၊ ခုသမယာဝယ်၊ မြန်မာစာဘက်၊ သိမ်မွေ့ချင်ကို၊ နှစ်သက်၊ ကြည်နူး၊ စိတ်ရည်စူး၍၊ ဂုဏ်ထူးယူကာ၊ ဘီအေမှာလျှင်၊ မြန်မာဘက်တွင်၊ မောင်စိန်တင်သည်၊ ပွဲဝင်မဆွ၊ ပန်းဦးရ၏။
ယင်းမှ တဖန်၊ ကြီးပွားရန်လျှင်၊ လန်ဒန် ရောက်တက်၊ အိုင်စီအက်စ်မှာ၊ သင်ဆဲသာတည့်။
” ဟူ၍ မြန်မာပညာရှိ ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင် ကိုယ်တိုင် ချီးကျူးထားရသည်။
စာနယ်ဇင်းများတွင် မြန်မာစာပေအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်မှာ ပုဒ်ရေ (၇၀) ကျော်ရှိသည်။
တင့်⁠တင့်အမည်ဖြင့် ပြဇာတ်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
သိပ္ပံမောင်ဝအမည်ဖြင့် ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ အဝေးရောက်မင်းဦးအောင်ကြီး၊ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်၊ လယ်တီ ပဏ္ဍိတဦးမောင်ကြီး၊ ဒေါက်တာဘမော် စသော အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
ခြင်းလုံး၊ ပန်းချီ၊ ရုပ်ရှင်၊ ဂီတ၊ ပြဇာတ် အကြောင်း ဆောင်းပါးများအပြင် စာအုပ်ဝေဖန်ရေး စာပေဝေဖန်ရေး ဆောင်းပါးများကိုလည်းရေးခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး thumb|ကန့်ဘလူမြို့မှ ၁၅ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ဂါးဒါးကျေးရွာ အနီးရှိ သိပ္ပံမောင်ဝ အုတ်ဂူကမ္မည်းကျောက်စာ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသည့် နေ့မှစ၍ နယ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် နယ်ပိုင်၊ အရေးပိုင် စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် အမြို့မြို့သို့ သွားရောက် လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် ရွှေဘိုတွင် ဂျပန်ဗုံးဒဏ်ကို အလူးအလဲခံခဲ့ရသည်။
နောက်ဆုံး မြစ်ကြီးနားသို့အသွား (တစ်ဆင့် အိန္ဒိယသို့ သွားရန်ကြံရွယ်)တွင် သူတို့စီးသော မီးရထားကို သက်ဆိုင်ရာတို့က ကန့်ဘလူ ဘူတာ၌တွဲဖြုတ် ထားခဲ့၍ ကန့်ဘလူတွင် သောင်တင်နေခဲ့သည်။
အရာရှိမိသားစုများဖြစ်၍ ရွှေငွေအမြောက်အမြားပါမည်ဟု တွက်ဆကာ ဓားပြ ၁ဝ⁠ဝ ခန့်က ဝိုင်းဝန်းဓားပြတိုက်ခဲ့ကြသည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် စစ်အတွင်းကာလ မသမာလူဆိုးတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် အသက်သေဆုံးရသော အခါ၌မူ စစ်ပြေးအနေနှင့် ကန့်ဘလူမြို့နှင့် ၁ဝ မိုင်ခန့်အကွာ ဂါးဒါး ဆည်ကြီးရွာတွင် ကန့်ဘလူနယ်ပိုင် ဝန်ထောက်ဟောင်း ဦးဘသန်း တို့နှင့် ဂါးဒါး ဆည်ကြီးရွာ ဗိုလ်တဲ၌ ခိုနေကြခိုက် ဖြစ်သည်။
အနိစ္စ ရောက်ရရှာသော အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ နံနက် ၅ နာရီခန့် ဝေလီဝေလင်း အချိန်တွင် ဓားပြ လူဆိုး ၁ဝဝ ခန့်တို့သည် ဦးစိန်တင်တို့ တည်းခိုနေထိုင်ရာ ဗိုလ်တဲကို အဘက်ဘက်မှ ဝိုင်း၍ သေနတ်နှင့် တရစပ် ပစ်ခတ် ကြပေသည်။
အင်အားချင်းမမျှ၍ လက်နက်ချအညံ့ခံ သော်လည်း မသိဆိုးရွားလှသော လူတသိုက်ကား အပစ်အခတ်အား မရပ်ခဲ့ကြ‌ပေ။
ဆက်လက် ပစ်ခတ်နေသည့် အထဲမှ နယ်ပိုင် ဝန်ထောက်ဟောင်း ဦးဘသန်း နှင့် ဇနီးဖြစ်သူတို့သည် ပွဲချင်းပြီး သေဆုံးခဲ့ရသည်။
အရေးပိုင်မင်း ဦးစိန်တင်လည်း ပွဲချင်းပြီး သေဆုံးခဲ့လေသည်။
ကလောင်ခွဲများ သိပ္ပံကျောင်းသားမောင်မြသွင်၊ မောင်လှမောင်၊ မောင်မောင်၊ ဦးကုသလ၊ မောင်ကကြီး၊ မောင်ယပက်လက်၊ ဦးသက္က၊ မောင်သိန်းဖေ၊ မဏိ၊ ဝတ္ထုရေးဆရာတစ်ဦး၊ အမှန်ကြိုက်သူ၊ မောင်သာမောင်၊ ဘိလပ်ပြန်၊ ခေတ်စမ်း မောင်၊ ခြင်းသမားသခင်၊ မောင်လူအေး၊ ခင်⁠ခင်ထွေး ထို့ပြင် မောင်သံချောင်း၊ တင့်တင့်၊ တင်မောင်မြင့် စသည်များဖြစ်သည်။
ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ ခေတ်စမ်းစာပေ အထွေထွေ ခေတ်စမ်းပုံပြင် (စုပေါင်း) (၁၉၃၈) ခေတ်စမ်း ပုံပြင်များ (ခ) ခေတ်စမ်း ဝတ္ထုများ ခေတ်စမ်း ရာဇဝင်ရေးရာများ စာ စာပေယဉ်ကျေးမှု ဆောင်းပါးများ စစ်အတွင်း နေ့စဉ်မှတ်တမ်း မှတ်တမ်းဝင် စာပေများ လှအုံးမယ်ဝတ္ထု (၁၉၃၃) ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ သူ့စာများကပြောခဲ့တဲ့ သိပ္ပံမောင်ဝ အကြောင်း သုံးပွင့်ဆိုင် ခေတ်စမ်းစာပေ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် (၁၉၃၈) အဟိတ်ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ကချင်ပြည်နယ်၏ ဒုတိယမြို့တော်ဖြစ်ပြီး ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည့် ဗန်းမော်သည် မြို့တော်မြစ်ကြီးနား၏ တောင်ဘက် ၁⁠၁၅ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိကာ၊ တရုတ်နယ်စပ်နှင့် မိုင် ၄၀ ခန့် ကွာဝေးသည်။
တာပိန်မြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့ဆုံရာမှ ၅၃ မိုင် ကွာဝေးပါသည်။
KIO အခြေစိုက်ရာ လိုင်ဇာမြို့သည် ဗန်းမော်နှင့် မြစ်ကြီးနားအကြား တည်ရှိကာ ဗန်းမော်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် မိုင် ၄၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းစဉ် ဗန်းမော်ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှမ်းဘာသာစကား “မန့်မော်” (မၢၼ်ႈမေႃႇ) မှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။
မန့်(Man)= ရွာ၊ မော်(Maw)=အိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် “အိုးလုပ်သောရွာ” ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
စမ္ပာနဂိုလ် မင်းဆက်ပျက်ပြီး သက္ကရာဇ် ၄၀⁠၀ ကျော်တွင် စော်ဘွား သိုဟန်ဘွားသည် ရှေးမင်းမြတ်တို့၏ မြို့နေရာတွင် မနေဝံ့၍ မြို့ဆင်ခြေဖုံးဖြစ်သော ဗန်းမော်သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ပြီး မြို့ပြ တည်ထောင်၍ အုပ်စိုးသည်။
မိုးမိတ်သမိုင်းအရ ခရစ်နှစ် ၆၈၉ တွင် စော်ဘွား စဝ်ပုတ်ဖထံ လာရောက်ပြီး စော်ဘွားဆက် တောင်းခံသည်။
မိုးမိတ်စော်ဘွားက တူတော်ကြီး ခမ်းရွက်ဖ အား ဗန်းမော်စော်ဘွား အဖြစ် အုပ်ချုပ်ရန် စေလွှတ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ဗန်းမော်မြို့တွင် စော်ဘွား၂၃ ဆက် နှစ်ပေါင်း ၃၅၀ အုပ်စိုးခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် စော်ဘွားနယ်အဖြစ်မှ ဝန်အုပ်ချုပ်သောမြို့အဖြစ်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဒေါ်ခင်သိန်း (မြန်မာစာပါမောက္ခ မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်) ၏ “ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်အမည်များ လေ့လာချက်” ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗန်းမော်မြို့ဝန်များထဲမှ ထင်ရှားသူအချို့မှာ ဦးရွှေရည်၊ စောမြတ်အောင်၊ ဦးကံ၊ ဦးစံတည်၊ ဦးရွှေအိုး၊ ဦးရွှန်း၊ ဦးသူ၊ ဦးဘိုး၊ ဦးအောင်မြတ်သူ၊ ဦးနက်ပြာ၊ ဦးတုတ်၊ ဦးပုံ၊ ဦးဖိုးအို၊ ဦးဘိုးလှ၊ ဦးမှန်း၊ ဦးလူကြီး၊ ဦးထောင်ဗိုလ် စသူတို့ဖြစ်ကြသည်။
ပညာရေး ဗန်းမော်မြို့တွင် တက္ကသိုလ် (၃) ခုရှိသည်။
ဗန်းမော်တက္ကသိုလ် ၂။
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)၃။
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်) တို့ဖြစ်သည်။
လက်ရှိဗန်းမော်မြို့ ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့တွင် တပ်မတော်အား KIA/AA/ABSDF/ဂေါ်ရခါးတပ်/KNA(B) /PDFနှင့် KPDF တို့မှ ၂၀၂၄ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်နေ့ကစလို့ ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
လက်ရှိတွင် ဗန်းမော်မြို့ခံများသည် နီးစပ်ရာမြို့နယ်များ၊ မန္တလေး၊ ပြင်ဦးလွင်၊ ရန်ကုန် နှင့် နေပြည်တော်စသည့်မြို့များသို့ စစ်ဘေးရှောင်လျက်ရှိသည်။
https://www.bbc.com/burmese/articles/cy09y192r7ro +ဗန်းမော်မြို့၏ရာသီဥတုလဇန်နဝါရီဖေဖာဝါရီမတ်ဧပရယ်မေဇွန်ဂျူလိုင်ဩဂုတ်စက်တင်ဘာအောက်တိုဘာနိုဝင်ဘာဒီဇင်ဘာနှစ်အလိုက်Record high °C (°F)30.6 (87.1)35.8 (96.4)39.0 (102.2)39.5 (103.1)41.3 (106.3)41.5 (106.7)36.5 (97.7)37.0 (98.6)38.5 (101.3)36.9 (98.4)33.6 (92.5)31.5 (88.7)41.5 (106.7)Average high °C (°F)25.6 (78.1)28.1 (82.6)31.7 (89.1)34.0 (93.2)33.9 (93.0)32.3 (90.1)31.4 (88.5)31.7 (89.1)31.9 (89.4)30.9 (87.6)28.1 (82.6)25.5 (77.9)30.4 (86.7)Average low °C (°F)10.1 (50.2)12.5 (54.5)16.0 (60.8)20.2 (68.4)23.1 (73.6)24.7 (76.5)24.8 (76.6)24.5 (76.1)23.8 (74.8)21.7 (71.1)16.5 (61.7)11.9 (53.4)19.2 (66.6)Record low °C (°F)7.0 (44.6)7.7 (45.9)9.5 (49.1)16.5 (61.7)19.0 (66.2)21.5 (70.7)22.0 (71.6)21.0 (69.8)21.2 (70.2)16.2 (61.2)10.0 (50.0)6.8 (44.2)6.8 (44.2)Average rainfall mm (inches)5.4 (0.21)14.6 (0.57)15.0 (0.59)52.6 (2.07)177.1 (6.97)344.6 (13.57)406.0 (15.98)411.8 (16.21)217.1 (8.55)129.0 (5.08)38.7 (1.52)7.3 (0.29)1,819.2 (71.62) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ။
ချိုး (K’CHO) ကို အများက ချင်း ဟူ၍ သိကြသည်။
ချိုးဘာသာစကားဖြင့် ချိုး ဟူသောစကားလုံးသည် အထက်၊ အညာ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ် ထွက်သည်။
သို့သော် ချိုး သည် မိမိကိုယ်ကို မိမိ ချိုး ဟုခေါ်သော လူမျိုးတမျိုး၏ အမည်နာမ ဖြစ်သည်။
အမည်သည် အမည်နာမသာဖြစ်၍ အဘယ်ကြောင့် ချိုး ဟုခေါ်သည်၊ မည်သည့်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်ကို မည်သူမျှ အတိအကျ မသိပေ။
ဆင်းသက်လာပုံ ယေဘုယျအားဖြင့်ခြုံကြည့်လျှင် အရှေ့တောင်အာရှနေ လူမျိုးအားလုံးသည် မွန်ဂိုလီယား၊ တိဘက်၊ တရုတ်ပြည်မှ အဆင့်ဆင့် ရွေ့လျားနေထိုင်လာကြကြောင်း၊ ယင်းနည်းတူ ချိုးလူမျိုးတို့သည်လည်း တရုတ်ပြည်မှ ဗမာပြည်၊ ယင်းမှနေ၍ ချင်းတောင်တန်းများပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေထိုင်ကြကြောင်း တွေ့ရှိရမည်။
အမျိုးအနွယ် ချိုးလူမျိုးတို့သည် တိဘက်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်၊ မြန်မာပြည်တို့သို့ တဆင့်တဆင့် ရွေ့လျားရောက်ရှိ လာကြသော တိဘက်မြန်မာအုပ်စုဝင် လူမျိုးဖြစ်သည်။
ချိုးလူမျိုးတွင် Khan Kho KChang, Tui Li KChang, Khom-ah Kheh ဟူသော မျိုးနွယ်စုကြီး (Tribe) သုံးခုရှိ၍ ယင်းမျိုးနွယ်စုကြီးများမှ အမျိုးအနွယ် (Clan) များ အမြောက်အမြား ပွားများသည်။
နေထိုင်ရာဒေသ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တောင်တန်းဒေသဖြစ်သော ချင်းပြည်နယ်တွင်- မတူပီမြို့နယ်တချို့၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်တချို့၊ မကွေးတိုင်းတွင်- ဆောမြို့နယ်၊ ထီလင်းမြို့နယ်၊ စေတုတ္တရာ မြို့နယ်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်- မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏကျွန်းမြို့နယ်၊ မင်းပြားမြို့နယ်၊ မြေပုံ မြို့နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ ရမ်းဗြဲ၊ မန်အောင်ကျွန်းများအထိ နေထိုင်ကြသည်။
မျိုးနွယ်စုအလိုက် နယ်ပါယ်သီးခြားစီ နေထိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။
ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုရှိကြသည်။
Mün, MKang, Dai, Ukpu, Ng’Gah စသည့်ဘာသာ စကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအုပ်စု နယ်ပါယ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဓလေ့ထုံးစံ ယောက်ျားနှင့်မိန်းမ အိမ်ထောင်ပြုသောအခါ၌ မိန်းမက ယောက်ျားနောက်လိုက်ရသည်။
မွေးဖွားလာသော သား၊ သမီးများသည် ဖခင်၏ အမျိုးအနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။
အမျိုးအချင်းချင်း အိမ်ထောင်ပြုခွင့်မရှိ။
သမီးပေးရသော အမျိုးကို TU ဟုခေါ်၍ သမီးယူရသောအမျိုးကို PU ဟု ခေါ်သည်၊ သင်၏ TU ဘက်အမျိုးမှ သမီးမိန်းကလေးကို သင့်အမျိုး မည်သူကမျှ ယူခွင့်မရှိ။
သင့် PU ဘက်အမျိုးကလည်း သင့်အမျိုးမှ သမီးမိန်းကလေးကို ယူခွင့်မရှိ။
နာရီ လက်တံသည် ပြောင်းပြန်လည်ခွင့် မရှိပါ။
ဤဓလေ့ထုံးစံက အမျိုးအနွယ်ကို ထိန်းသိမ်းသည်။
ပြဿနာတစုံတခုရှိ ပါက အမျိုးနှင့် ဖြေရှင်းရသည်။
လူတဦးတယောက်၏ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်းသည် အမျိုး၏ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်း ဖြစ်သည်။
လူတဦးစီကိုအမျိုးကတာဝန်ခံ၍ အမျိုးအတွက် လူတဦးစီတွင် တာဝန်ရှိသည်။
သို့ဖြစ်၍ ချိုးလူမျိုး၊ ချိုး နယ်မြေ၌ရာဇဝတ်မှု ရှားပါးသည်။
လူ့အခွင့်အရေး၊ လူ့တန်ဘိုး တူညီသည်။
ချိုးဥပဒေ ကို An eye for an eye ဥပဒေဟု ဆိုနိုင်သည်။
ယင်းကို လက်စားချေစနစ် ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ဤစနစ် ကြောင့် လူသတ်မှု ရှားပါးရကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
မြေမျက်နှာပြင် သက်လတ်မြေအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
တောင်တန်းများ၊ စမ်းချောင်းများဖြင့် သဘာဝရှုခင်း သာယာပါသည်။
ကုန်းပြင် မြေပြန့် ရှားပါးသည်။
အောက်ကျင်း(ယောနယ်ဟုလူသိများသည်)တွင် လွင်ပြင်အနည်းအကျဉ်း ရှိသည်။
အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ဝိတိုရိယခေါ် ‘ခေါနူ’တောင်ဖြစ်၍ ပေတစ်သောင်းကျော် မြင့်သည်။
အမြဲစိမ်းသစ်တော ဧရိယာ ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု တနှစ်တွင် နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်းဟူ၍ ရာသီဥတု သုံးမျိုးရှိသည်။
နွေရာသီကတိုတောင်း၍ မိုးရာသီက ပိုကြာသည်။
မိုးရေချိန်လက္မ ရာကျော်သည်။
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း တောင်တန်းဒေသ၌နေထိုင်ကြသည်နှင့်အညီ ‘ချိုး’ တို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းသည်တောင်ယာလုပ် ငန်းဖြစ်သည်။
တောင်ယာဆိုသည်မှာ တောကိုခုတ်ထွင်၊ အချိန်တန်လျှင် မီးရှို့ရှင်းလင်း၍ စိုက်ပျိုးသည့်စိုက်ခင်းဖြစ် သည်။
အောက်ကျင်းခေါ် မြေပြန့်တွင် လယ်လုပ်ငန်း လုပ်ကြသည်။
အမဲပစ် တောလိုက် ဝါသနာပါကြ၍ ‘သေနတ် ကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသောလူမျိုးများ’ ဟု အင်္ဂလိပ်တို့က မှတ်ချက်ပြုကြသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး တောင်တန်းအထပ်ထပ်၊ မြစ်ချောင်းအသွယ်သွယ်တို့ကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသည်။
မိုးတွင်းကာလ တွင် မိုးများသဖြင့် ရေကြီးခြင်း၊ တောင်ပြိုမြေပြိုခြင်းများကြောင့် သွားရေးလာရေး ပိုမိုခက်ခဲသည်။
ယခုအခါ မြို့ပြ များဖြစ်သော မတူပီ၊ မင်းတပ်၊ ထီးလင်း၊ ဆော။
ကန်ပက်လက်တို့ကိုသာကတ္တရာကားလမ်း ဆက်သွယ်နိုင်ပါသေး သည်။
တောင်ဘက် စေတုတ္တရာ၊ ငဖဲနှင့် အနောက်ဘက်ပလက်ဝနှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တို့သို့ မော်တော်ကားလမ်း မရှိသေးပေ။
သစ်တောနှင့် သယံဇာတ နအဖစစ်အစိုးရထုတ်ယူရောင်းချသော ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ပိတောက်၊ နှော၊ အင်ကြင်း၊ ထင်းရှူးအစရှိသည့် အဖိုး တန်သစ်များစာရင်းတွင် ‘ချိုး’ဒေသက အများဆုံးဖြစ်သည်။
ယခုအခါ သစ်တောများ ပြုန်းတီး၍ ဖုန်းဆိုးဖြစ်စ ပြုနေ ပြီဖြစ်သည်။
ကျောက်မျက်ရတနာများ နေရာတကာတွင်တွေ့ရှိသော်လည်း အလွန့်အလွန် နုနယ်သေးသည်ဟု ဘူမိဗေဒ ပညာရှင်များက ဆိုကြသည်။
ယခုအခါ ရေနံ အကြီးအကျယ်ထွက်ရှိရန် တာစူနေသည်။
အလားအလာ အကယ်စင်စစ် ‘ချိုး’ဒေသသည် သဘာဝရေလျှပ်စစ်နှင့် ဖွံဖြိုးစည်ပင်ရမည့် ဒေသဖြစ်သည်။
UNDP က လုပ်ပေး သောနေရာအနည်းအကျဉ်းတွင်သာ သောက်သုံးရေသွယ်ခြင်းရှိ၍ သဘာဝစမ်းချောင်းများ ခပ်ယူသုံးစွဲခြင်းသာ ရှိသေးသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသာကောင်းမွန်ပါမူ ပန်းသီး၊ လိမ္မော်၊သံပရာ စသည့် ဥယျာဉ်ခြံမြေထွက်ကုန် များဖြင့် စည်ပင်ရမည့် ဒေသဖြစ်သည်။
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (; အတိုကောက် ABFSU) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းသားအဖွဲ့အစည်းများအားလုံးအတွက် အဖွဲ့ချုပ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းသားများအခွင့်အရေးအတွက် လှုပ်ရှားနေသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။
ဗကသများအဖွဲ့ချုပ်၏ မူဝါဒ (၆)ချက် ဗကသများအဖွဲ့ချုပ် ၏ မူဝါဒ (၆)ချက်ကို ၁၉၆၀ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ညီလာခံ(ကွန်ဂရက်) မှ အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ယနေ့အထိ ဆက်လက်အတည်ပြုထားဆဲဖြစ်သည်။
(၁) အမျိုးသားရေး (၂) ဒီမိုကရေစီရေး(ဝါ)စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဆန့်ကျင် ရေး (၃) ဒီမိုကရေစီပညာရေး (၄) ငြိမ်းချမ်းရေး (၅) ကျောင်းသားထုအခွင့်အရေးကာကွယ်ရေး (၆) နိုင်ငံတကာကျောင်းသားညီညွတ်ရေး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှာဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒုတိယတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးအပြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
တကသ သည်ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ အဖြစ်သာ ဖြစ်နေသည့်အတွက် တနိုင်ငံလုံး၏ ကျောင်းသားအဖွဲ့အစည်းကြီးတခု ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိလာရေးလိုအပ်ချက်အရ “ဗကသ" ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၃၆ ခု-မေလ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပတဲ့ ပထမအကြိမ် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများကွန်ဖရင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အရ "ဗကသ" ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂမှ ကြီးမှူးကျင်းပသော စကားရည်လုပွဲတွင် ၁၉၃၅ - ၁၉၃၆ တကသဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်၊ သဘာပတိလည်းဖြစ်သူ ဦးနုက ထိုစဉ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး Mr. D.J. Sloss သည် ကျောင်းသားများ၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စများကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နေကြောင်း ကျောင်းသားများ ကျွန်စိတ်မွေးမြူမှုနှင့် ကြောက်စိတ်များကို ပယ်ဖျောက်ပစ်သင့်ကြောင်း စသဖြင့် ပြောကြားခဲ့သည်။
၁၉၃၅-၃၆ တကသ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးရာရှစ်ဖြစ်ပြီး ဦးအောင်ဆန်းမှာ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာဖြစ်သည်။
တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးနု၏ တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်များအပေါ် ဝေဖန်ပြောဆိုမှုများကြောင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားထုအကြား မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်များ ရှင်သန်ထက်မြက်လာခဲ့သည်။
ထိုစဉ်အတွင်း ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလထုတ် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၅)၊ အမှတ် (၁) တွင် ယမမင်း (Yamamin) ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးသားထားသော ငရဲခွေးကြီး လွတ်နေသည် (Hell Hound at Large) အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်တို့က ၎င်းတို့အား ပုတ်ခတ်ရေးသားထားသောဆောင်းပါးဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ ဦးအောင်ဆန်းကို ဖြေရှင်းချက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ဦးအောင်ဆန်းက ဆောင်းပါးရှင်ကျောင်းသား၏အမည်မှာ ဦးညိုမြ (ဝါ) ဦးသိန်းတင် (တကသ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ) ဟု သိသော်လည်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။
ထို့ကြောင့် ဦးအောင်ဆန်းအား တက္ကသိုလ်မှ ထုတ်ပယ်ရန် အာဏာပိုင်များက စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအတောအတွင်း ဦးနုကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး Mr. Sloss က ကျောင်းမှထုတ်ပယ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း အကြောင်းကြားစာ ပေးပို့ခဲ့သည်။
ဦးနုကျောင်းထုတ်ခံရခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျောင်းအုပ်ကြီး Mr. Sloss အား ဦးကျော်ငြိမ်းက သွားရောက်တွေ့ဆုံစေ့စပ်ခဲ့သည်။
ဦးနုအား ကျောင်းထုတ်ခဲ့သည့်အတွက် တကသ အမှုဆောင်အစည်းအဝေးမှ သပိတ်မှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားထုအတွင်း မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပြည်လုံးကျွတ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ်ကို ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၇၀ဝ ကျော်ဖြင့် စတင်လိုက်ကြသည်။
သပိတ်မှောက်ကောင်စီဝင် ၃၁ ဦးရှိခဲ့ရာ ဦးနု (နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ် Anti-Fascist People's Freedom League ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးရာရှစ်၊ ဦးအုန်း၊ ဦးသီဟန်၊ ဦးကျော်ငြိမ်း (နိုင်ငံတော် ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး၊ တရားရေးဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၊ ဖဆပလဌာနချုပ် (တည်မြဲ) ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးထွန်းတင်၊ ဦးထွန်းအုံ၊ ဦးလှဖေ (ဗိုလ်လက်ျာ)၊ ဦးဘဆက်၊ သရဲဗအေး၊ ဦးညိုထွန်း၊ ဦးညိုမြ၊ ဦးစိုးမောင်၊ ဒေါ်အမာ (လူထုဒေါ်အမာ)၊ ဒေါ်အုန်း (အမ်အေဒေါ်အုန်း)၊ ဒေါ်မမကြီး၊ ဒေါ်ခင်မြ၊ ဦးလှမောင် (ရမည်းသင်း)၊ တီကေဘွန်း၊ ဦးညွန့်၊ ဦးသန်းတင်၊ ဦးလှခင်မောင်၊ ဦးထွန်းဖေ၊ ဦးအောင်ဆန်း (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း) စသော ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ၏သပိတ်အရေး တင်းမာလျက်ရှိနေစဉ်အတွင်း ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်တွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများအစည်းအဝေးကိုခေါ်ယူကာ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (ဗကသ) အဖွဲ့ကို အောင်မြင်စွာဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် ၁၉၃၆-၃၇ ခုနှစ်မှသည် ၁၉၄၉-၅၀ ခုနှစ် အထိ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ABSU (All Burma Students Union) ဟူ၍ အမည်နာမတွင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ်မှစပြီး ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများအဖွဲ့ချုပ် ABFSU (All Burma Federation of Student Unions) ဟူ၍ အမည်နာမပြောင်းလဲခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁-၅၂ ကျောင်းသားလောကတွင် အဓိက အုပ်စု ၂ စုမှာ "သန့်ရှင်း" နှင့် "တိုးတက်" တို့ ဖြစ်သည်။
လှုပ်ရှားမှုများ ဗိုလ်အောင်ကျော် နှင့် အာဇာနည် ၁၇ ဦး ကျဆုံးခြင်း ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးအတွင်း ဗကသ၊ တကသ ဦးစီးတဲ့ ကျောင်းသား သပိတ်ကြီးဟာ အလုပ်သမား သပိတ်ကြီးနဲ့ ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်ပြီး နယ်ချဲ့သမားကို ပြတ်ပြတ်သားသား တိုက်ပွဲ ဆင်ခဲ့ပါတယ်။
အရေးတော်ပုံကြီး အတွင်း ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ဗိုလ်အောင်ကျော် သွေးမြေကျခဲ့ရသလို မန္တလေးမှာ အာဇာနည် (၁၇) ဦးကျဆုံးရတဲ့အထဲ ကျောင်းသားတွေပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
သံမဏိတပ် thumb|နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု ကာလ ၁၉၄၆-၁၉၄၇ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၊ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင်များအား ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရှေ့ မြက်ခင်းပြင်တွင် အတူတကွ တွေ့မြင်ရသော သမိုင်းဝင် ဓာတ်ပုံ ဖြစ်သည်။
၁၉၃၈ ဗကသ ရဲ့ ဦးဆောင်မှုအောက်မှာ ဗမာပြည် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်ကျောင်းများမှာ ကျောင်းသား သံမဏိတပ်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါတယ်။
နောင်ပေါ်ပေါက်လာမယ့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တွေမှာ ကျောင်းသား သံမဏိ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။
ဗကသ က ဦးဆောင်ပြီး တနိုင်ငံလုံးရဲ့ ကျောင်းတွေမှာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွေ ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့ပါတယ်။
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး နဲ့ ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြတဲ့ ဗကသ ခေါင်းဆောင်တွေကတော့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ကိုဗဟိန်း၊ ဦးဗဆွေ၊ ဦးနု၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သူရိယ ဦး သန်းမောင်၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ အာဏာရှင် လှရွှေ၊ လင်းယုန်နီ၊ လင်းယုန်မောင်မောင် ၊ ဦးရန်ဝေး၊ ဒေါက်တာ မောင်မောင်ကျော်၊ ဦးစိန်လှ စတဲ့ သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက် မှာ ဗကသ ခေါင်းဆောင် မြို့မ-ကိုသန်းကြွယ် က အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးတင်ထွဋ်(အိုင်စီအက်စ်)၊ သခင်ဝတင် နဲ့ အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင် တို့နှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ မှာ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂရဲ့ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့တယ်။
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ် လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီး ခေတ်မှာလည်း ဗကသ ကြီးဟာ တကသ ကြီးနဲ့အတူ ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ ကျောင်းသားထု တိုက်ပွဲကြီးပေါင်း များစွာကို ဆင်နွှဲခဲ့ပါတယ်။
ပြည်သူလူထုနဲ့ တသားတည်း ရပ်တည်ပြီး ပြည်သူလူထု ရဲ့ အကျိုးစီးပွား ဘက်က စဉ်ဆက်မပြတ်ရပ်တည်ခဲ့တဲ့အတွက် အုပ်စိုးသူ အစိုးရအဆက်ဆက်ရဲ့ မုန်းတီးဖိနှိပ်မှု ကိုလည်း ခံခဲ့ရပါတယ်။
ကိုကိုးကျွန်းအထိ အပို့ခံခဲ့ရတဲ့ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တွေ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရပါတယ်။
မရေတွက်နိုင်လောက်အောင် အဖမ်းအဆီးခံခဲ့ကြရပါတယ်။
တချို့ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်၊ ဗကသ ခေါင်းဆောင်တွေ တောတွင်းရောက်ကြရပါတယ်။
လွတ်လပ်ရေး ကြေညာပြီးခေတ် နောက်ပိုင်း ထင်ရှားခဲ့ကြတဲ့ ဗကသ ခေါင်းဆောင်တွေကတော့ ကိုလှဝင်း၊ ကိုဇော်ဝင်း၊ ကိုစိန်ဝင်း (သုံးခွ)၊ ကိုခင်မောင်အုန်း၊ ကိုတင်ထွန်း (ဖျာပုံ)၊ ကိုသက် (ဒေးဒရဲ)၊ ဦးတင်အေး (မြို့မ)၊ ကိုစိုးဝင်း (မန္တလေး) စတဲ့ သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
အာဏာရှင်အစိုးရ များ နှင့် ဗကသ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ အိမ်စောင့်အစိုးရ တက်လာတာကို ဗကသ ကြီးက ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့သလို၊ ၆၂ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း တော်လှန်ရေးကောင်စီ အာဏာသိမ်း စစ်အစိုးရကိုလည်း ရှေ့ဆုံးတန်းကနေ ပြတ်ပြတ် သားသား ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့ပါတယ်။
ထို့ကြောင့်လည်း ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း စစ်အစိုးရက ဗကသ၊ တကသ အပေါ် မကြေနိုင် မချမ်းနိုင် မုန်းတီး ရန်ငြိုးသိုရင်း အပြတ် နှိပ်ကွပ် ပစ်နိုင်ဘို့ အကွက်ချပြင်ဆင်ခဲ့ပါတယ်။
ဆဲဗင်းဇူလိုင် ရလဒ်အဖြစ် (၇) ရက် ဇူလိုင်အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ထွက်လာရပြီး ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်ဖြိုခွင်း ခံခဲ့ပါတယ်။
မြို့မကျောင်းသားများ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများကြွေးကြော်သံများ ကြွေးကြော်ကာ လှည့်လည် ဆန္ဒပြခဲ့ကြပါတယ်။
ဗကသ ဝင်ကျောင်းသားတွေ သွေးမြေကျကြရသလို ဗကသ ခေါင်းဆောင် တွေလည်း အဖမ်းအဆီးခံခဲ့ကြရပါတယ်။
တချို့ တောတွင်း ဆင်းသွား ရပါတော့တယ်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း စစ်အစိုးရ ဟာ ဗကသ၊ တကသ တို့ရဲ့ တရားဝင် တည်ရှိခွင့် အနေအထားကို လုံးဝ ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒိုင်းကိုယ်စီ ကိုင်ထားသော ရဲများက တန်းစီပိတ်ဆို့ပြီး ကျောင်းသားများကို နံပါတ်တုတ်နှင့် ရိုက်သူကရိုက်၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးသေနတ် ကိုင်သောရဲများက မျက်ရည်ယိုဗုံးများနှင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ပါတယ်။
ကျောင်းသားတချို့ ရင်ဘတ်သို့ထိမှန်ခဲ့၍ လဲသူလဲ ကွဲသူကွဲဖြစ်ကုန်ပါတယ်။
ကျောင်းသားများလည်း သွေးရဲရဲ သံရဲရဲဖြစ်လာပါတယ်။
စစ်သားများဟာ စစ်မြေပြင်မှ ရန်သူကို ချေမှုန်းသည့်ပမာ မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မန္တလေးဆောင်၊ ရာမညဆောင် နှင့် အဓိပတိ လမ်းမတစလျှောက်ရှိ ကျောင်းသားထုထဲသို့ အလစပ် ပစ်ခတ်ကြပါတယ်။
ပစ်ခတ်မည်ဟု မထင်မှတ်ထားသော ကျောင်းသားတော်တော်များများ ဟာမင်သက်လျက် နေရာမှာပင် အသက်ပျောက်ခဲ့ရပါတယ်။
ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဆောက်အဦး အားဇူလိုင် (၈) ရက် မနက် (၃) နာရီခွဲ (၄) နာရီ ခန့်မှာ ဖောက်ခွဲလိုက်ပါတယ်။
ထိုနေ့ည (၇) နာရီအချိန် မြန်မာ့အသံ ရေဒီယို မှ အသံလွှင့်သောအခါ'ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းက "ဓားကို ဓားခြင်း လှံကိုလှံခြင်းရင်ဆိုင်ရန်သာရှိတော့ကြောင်း" ထပ်မံ စိန်ခေါ်ခဲ့ပါတယ်။
http://burmese.assknetwork.org/knowledge-centre/letter/245-2011-07-08-00-48-28.html ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ဦးစီးတဲ့ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ စစ်အစိုးရ လက်ထက်အတွင်း ကိုကိုးကျွန်းအထိ ပို့ပြီး နှိပ်စက်ခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံရေးသမားတွေထဲမှာ အနယ်နယ် အရပ်ရပ်က ဗကသ ဝင် ကျောင်းသားတွေ၊ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်တွေ အမြောက်အမြား ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
ရှစ်လေးလုံး အတွင်း ဗကသ ၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး) အရေးတော်ပုံမှာ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျောင်းသားများက ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဦးတင်မောင်ဝင်း(ခရမ်း မြို့နယ်မဲ ဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်အား ကိုယ်စားပြုပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်)၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဒေါက်တာ သန်းငြိမ်း(ကျောက်တန်း မြို့နယ်အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်အား ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု (NDF) ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးတင်အေး (မြို့မ) နှင့် ဦးရဲထွန်း စသော ကျောင်းသားဟောင်းကြီးများ၊ မင်းကိုနိုင်၊ ကိုကိုကြီး၊ မိုးသီးဇွန် စသော ဗကသ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များ ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီး ကာလအတွင်း ၁၉၈၈၊ ဩဂုတ်လ-၂၈ ရက်နေ့မှာ ကျောင်းသား သမဂ္ဂကြီး တည်ရှိခဲ့ဖူးရာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြက်ခင်းပြင် ကွက်လပ်နေရာမှာ “ဗကသ" (ယာယီ) ကို ဂုဏ်ပြောင်ပြောင် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပါတယ်။
အရေးတော်ပုံကြီး အတွင်း ကျောင်းသားထု ထောင်ပေါင်း များစွာရဲ့ ရှေ့မှောက်မှာ တရားဝင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြတဲ့ ဗကသ (ယာယီ) ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ကတော့ “မင်းကိုနိုင်" ဖြစ်ပြီး၊ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် “မိုးသီးဇွန်" ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ တွေကတော့ ကိုကိုကြီးနဲ့ အောင်ဒင် တို့ဖြစ်ကြပါတယ်။
ကျောင်းသား ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများမှာတစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။