kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့ရာတွင် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၁၅ဝဝ လောက်အထိပေါက်အောင် လျင်မြန်လွန်းမည်ဆိုပါက လေယာဉ်ပျံကိုယ်ထည်နှင့် လေတို့၏ ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အပူချိန်သည်လေယာဉ်ပျံနှင့် လိုက်ပါသူများအား အရှင်လတ်လတ် မီးကင်သတ်လောက်အောင် ပြင်းထန်လိမ့်မည်ဟု တွက်ချက်ရပေသည်။
ဂျက်လေယာဉ်ပျံနှင့် ဆင်တူသော အခြားလေယာဉ်တစ်မျိုးမှာ ဒုံးစက်တပ်ထားသည့် ဒုံးပျံဖြစ်သည်။
ဂျက်စက်နှင့် ဒုံးစက်တို့၏ ခြားနားချက်မှာ ဂျက်စက်တွင် အောက်ဆီဂျင်ကို လေထုမှရယူ၍ ဒုံးစက်တွင်မူ အောက်စီဂျင်ဘူးကို တစ်ပါတည်းတပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဒုံးစက်သည် အောက်ဆီဂျင်ရရေးအတွက် လေထုကို အားကိုးရန် မလိုသည့်အတိုင်း လေထုအထက်ဘက် အလွန်မြင့်မားသောခရီး၌ပင် ဒုံးပျံများ ပျံသန်းနိုင်စရာအကြောင်းရှိသည်။
အသွားနှုန်းမှာလည်း ဂျက်စက်ထက် အဆပေါင်းများစွာပို၍ လျင်မြန်နိုင်စရာရှိသည်။
သို့ရာတွင် သာမန်ကိစ္စများအတွက် ထိုမျှမြင့်အောင် ပျံသန်းဖို့မလိုရကား အောက်စီဂျင်ကို သယ်ဆောင်ရသည့်အတွက် အလေးချိန်လည်းစီး၊ စရိတ်လည်းပိုကုန်သော ဒုံးပျံထက် ဂျက်လေယာဉ်ပျံ၌က ပို၍အကျိုးများပေသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံ၌ စတင်ကြံစည်ခဲ့ရာမှ တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်လာသော အခြားလေယာဉ်ပျံတစ်မျိုးမှာ ဂျိုင်ရိုပလိန်း သို့မဟုတ် ဟယ်လီကော့ပတားဟုခေါ်သော လေယာဉ်ပျံမျိုးဖြစ်သည်။
ဟယ်လီကော့ပတားသည် အခြားလေယာဉ်ပျံတို့ကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
သို့ရာတွင် လေထဲ၌ ရပ်တန့်နေနိုင်ခြင်း၊ အထက်အောက် တည့်တည့်မတ်မတ် တက်နိုင် ဆင်းနိုင်ခြင်း၊ သီးသန့်လေယာဉ်ပျံကွင်းဟူ၍ နေရာကျယ်ဝန်းစွာမလိုခြင်း စသည့်အချက်များတွင် ခြားလေယာဉ်ပျံမျိုးတို့ထက် သာလွန်ထူးခြားသည်။
ထိုလေယာဉ်ပျံမျိုးကို ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက လူပျောက်ရှာဖွေခြင်း၊ စာပို့ခြင်း၊ ဆက်သားများပို့ခြင်း၊ စစ်သင်္ဘောများပေါ်တွင်ရပ်နား၍ ဆွေးနွေးမှုများပြုခြင်း၊ ကင်းထောက်ရန် ဆင်းသက်ခြင်း စသည့်ကိစ္စများအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဟယ်လီကော့ပတားလေယာဉ်ပျံတွင် တောင်ပံများမပါဘဲ တောင်ပံများအစား လေယာဉ်ပျံကိုယ်ထည်၏ အထက်ဘက်တွင် ကြီးမားသော ပန်ကာကြီးတစ်ခု တပ်ဆင်ထား၏။
ရှေ့ကိုသွားလိုသော် လေယာဉ်ပျံဦးတွင် တပ်ထားသောပန်ကာဖြင့်သွား၍ ခေတ်မီဟယ်လီကော့ပတားများတွင် ဤရှေ့ သွားပန်ကာပင် မရှိတော့ပေ။
နောင်သော် အလွန်စည်ကားသော မြို့ကြီးပြကြီးများရှိ အလုပ်တိုက်ခေါင်မိုးပေါ်၌ ဟယ်လီကော့ပတားဖြင့် ဆင်းသက်ခြင်း၊ ပျံတက်ခြင်းများကို ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းဖြင့် လူတို့၏ သွားလာလုပ်ကိုင်ရေးအတွက် များစွာအထောက်အပံ့ဖြစ်နိုင်စရာ အကြောင်းရှိပေသည်။
အီလက်ထရွန်နစ်သိပ္ပံပညာ တိုးတက်လာချိန်မှ အစပြု၍ တီထွင်ချက်အမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့်အနက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စမ်းသပ်အသုံးပြုခဲ့သော ရေဒီယိုထိန်း လေယာဉ်ပျံမျိုးမှာ အံ့ဩလောက်သော ထူးခြားချက်ပင်ဖြစ်သည်။
ရေဒီယိုထိန်း လေယာဉ်ပျံသည် မောင်းသူမပါဘဲပျံသန်းခြင်း၊ ဂျွမ်းထိုးခြင်း၊ ဆင်းသက်ခြင်းများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် လေယာဉ်ပျံကို မြေပြင်မှနေ၍ ရေဒီယိုစက်ဖြင့် ထိန်း၍ပေးရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမနီတို့ကစတင်၍ တိုက်လေယာဉ်ပျံများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ထိရောက်ခြင်းမရှိလှချေ။
ထို့အပြင် ဂလိုက်ဒါယာဉ်ခေါ် စက်မဲ့လေယာဉ်များ ဝန်တင်လေယာဉ်ပျံများ၊ ကိုယ်လုံးမပါသော တောင်ပံလေယာဉ်ပျံများကိုလည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အောင်မြင်စွာတီထွင်အသုံးပြုနိုင်ခဲ့လေရာ အနာဂတ်ကာလတွင် မည်မျှဆန်းပြားတိုးတက်ဦးမည်ကို ယခုအခါ မခန့်မှန်း နိုင်အောင်ပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:လေယာဉ်ပျံ Category:ယာဉ် Category:လေယာဉ် __LEAD_SECTION__ ၁၉၀၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် လေယာဉ်၏ပထမဆုံးပျံသန်းမှုမှာ Wright Flyer ဖြစ်သည်။
thumb|New York JFK လေဆိပ်မှAll Nippon AirwaysBoeing 777-300ER လေယာဉ်ပျံ ( American English ) သို့မဟုတ် လေယာဉ်ပျံ( Commonwealth English )သည် အလွတ်သဘောလေယာဉ် ဖြစ်ပြီး ဂျက်အင်ဂျင်၊ပန်ကာ သို့မဟုတ် ဒုံးပျံအင်ဂျင်မှ တွန်းထုတ်သော တောင်ပံပုံသေလေယာဉ် ဖြစ်သည်။
လေယာဉ်များသည် အရွယ်အစား၊ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးစုံနှင့် တောင်ပံပုံစံများဖြင့် လာပါသည်။
လေယာဉ်များအတွက် ကျယ်ပြန့်သောအသုံးပြုမှုတွင်အပန်းဖြေမှု၊ကုန်စည်နှင့်လူများသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊စစ်ရေး၊နှင့်သုတေသနလုပ်ငန်းများ ပါဝင်သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင်စီးပွားဖြစ်လေကြောင်းသည် နှစ်စဉ်ခရီးသည်လေးဘီလီယံကျော်ကို လေယာဉ်ပျံများ ပေါ်တွင်ပို့ဆောင်ပြီးနှစ်စဉ်ကုန်စည် တန်ချိန် ကီလိုမီတာ ၂၀၀ ကျော် ပို့ဆောင်ပေး ကမ္ဘာ့ကုန်တင်သွားလာမှု၏ Measured in RTKs—an RTK is one tonne of revenue freight carried one kilometer. % အောက်သာရှိသည်။
လေယာဉ်အများစုကိုလေယာဉ်ပေါ်တွင် လေယာဉ်မှူးကပျံသန်းပေးသော်လည်းအချို့မှာ အဝေးထိန်းစနစ် သို့မဟုတ် ဒရုန်းများကဲ့သို့ ကွန်ပျူတာဖြင့် ထိန်းချုပ်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည်။
Wright ညီအစ်ကိုများသည် 1903 ခုနှစ်တွင်ပထမဆုံး လေယာဉ်ပျံကိုတီထွင်ပြီးပျံသန်းနိုင်ခဲ့ပြီး "ပထမဆုံးသော ကြာရှည်ခံပြီး ထိန်းချုပ်နိုင်သော လေထက် ပိုလေးသော ပျံသန်းမှု" အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
FAI News: 100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality posted 17 December 2003. Retrieved: 5 January 2007. ခေတ်မီလေယာဉ်၏အယူအဆ (နောက်ပိုင်းတွင် မော်ဒယ်များနှင့် အောင်မြင်သော ခရီးသည်တင်ဆောင်သည့် ဂလိုက်ဒါများ ) "Cayley, Sir George: Encyclopædia Britannica 2007". Encyclopædia Britannica Online, 25 August 2007. နှင့်ဂျာမန်လေကြောင်းရှေ့ဆောင် Otto Lilienthal တို့၏လက်ရာများကိုတီထွင်ခဲ့သည့် George Cayley ၏လက်ရာများကို 1799 ခုနှစ်မှစတင်၍ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပါသည်။
1867 နှင့် 1896 အကြားတွင်လည်း ဝေဟင်ထက် ပိုလေးသော ပျံသန်းမှုကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။
1891 ခုနှစ်တွင်Lilienthal ၏ ပျံသန်းမှုကြိုးပမ်းမှုများကို လူသားများ ပျံသန်းမှု၏ အစအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် အကန့်အသတ်ဖြင့်အသုံးပြုလာပြီးနောက်၊လေယာဉ်နည်းပညာသည် ဆက်လက် တိုးတက်လာသည်။
လေယာဉ်များသည်ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ အဓိကတိုက်ပွဲအားလုံးတွင် တည်ရှိနေပါသည်။
ပထမဆုံ ဂျက်လေယာဉ်မှာ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင်ဂျာမန် Heinkel He 178 ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး ဂျက်လေယာဉ်ဖြစ်သော de Havilland Cometကို 1952 ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံးတွင်ကျယ်စွာအောင်မြင်ခဲ့သော Boeing 707 သည် 1958 ခုနှစ်မှ 2013 ခုနှစ်အထိနှစ်ပေါင်း 50 ကျော်စီးပွားဖြစ် ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့ပါသည်။
ယဉ်ကျေးသောလူမျိုးတို့သည် တင့်တယ်လျောက်ပတ်စွာ ဝတ်ဆင်နေထိုင်မြဲရှိသည့် အတိုင်း မြန်မာလူမျိုးတို့သည်လည်း နေ့စဉ်နေထိုင်မှုတွင် အိမ်တွင်းဝတ်ဆင်ပုံ၊ ဘုရားကျောင်းကန်သွားရာတွင် လုံခြုံသေသပ်စွာ ဝတ်ဆင်ပုံ၊ ပွဲနေပွဲထိုင်များတွင် ကျော့မော့သေချာစွာ ဝတ်ဆင်ပုံ၊ မင်းခမ်း မင်းနားများတွင် အဆောင်အယောင်အပြည့်အစုံဆင်ယင်၍ ဝတ်ဆင်ပုံများဟူ၍ အခင်းအကျင်း အနေအထားအလိုက် ဝတ်စားဆင်ယင်ကြသည်။
ဝတ်ပုံစားပုံ ဤလူ့ဘုံ ရာသီအလိုက် ဌာနအလိုက် အဆင်ရွေး၍ ဝတ်တတ်သူကို ယဉ်ကျေးမှုရှိသူ ဟုဆိုရမည်။
လူမှာအဝတ် တောင်းမှာအကွပ် ဟုဆိုသည့်အတိုင်း လောက၌ အဆင်ပြေအောင် ဝတ်ပုံသင်ခန်းစာဆောင်းပါးမှ ကောက်နှုတ်ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ကူးမှတ်၍ဖော်ပြလိုက်ပါသည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အရောင်များ ပုဂံခေတ်၏မျက်စေ့ရိုင်းလှပေ၏အရောင်များမှာလိမ္မော်နှင့်အပြာ ၊ အနီနှင့်စိမ်းပြာ ၊ မရမ်းစေ့နှင့်အစိမ်း ၊ ခရမ်းနှင့်အစိမ်းနု ၊ ခရမ်းပြာနှင့်အဝါ ၊ အမဲနှင့်အပြာ (၎င်းတို့မှာ မြင်ရသူများအဖို့ မျက်စေ့ရိုင်းလှပေသည်။
) အဆင်ပြေသောအရောင်များ အဝါနှင့်အစိမ်းဝါ ၊ လိမ္မော်နှင့်အနီရဲ ၊ စိမ်းပြာနှင့်ခရမ်းပြာ ၊ ခရမ်းနုနှင့်ခရမ်းရင့် ၊ ခရမ်းရောင်ပေါ်တွင်ပန်းရောင် ၊ အညိုပေါ်တွင် လိမ္မော်ရောင် ၊ အမဲပေါ်အပြာ ၊ သစ်ရွက်စိမ်းပေါ်အဝါ။
(ဤသို့စပ်ဟပ်၍ အရောင်ပေါ်လျှင် မြင်ရသူ၏ မျက်စေ့ထဲ၌ အေးမြပြေပြစ်လှပေသည်။
) အေးရောင်နှင့်နွေးရောင်များ အစိမ်းနု ၊ အပြာ ၊ မီးခိုးရောင်တို့မှာ အေးရောင်ဖြစ်သည်။
အဝါ ၊ အနီ ၊ အညိုရင့်တို့မှာ နွေးရောင်ဖြစ်သည်။
အညိုနှင့်ခရမ်းရောင်တို့မှာ ဆိတ်ငြိမ်သောအရောင်ဖြစ်သည်။
အရောင်၏သဘောထားများ အဝါ = ပညာအလင်းရောင်နှင့် စိတ်ရွှင်ငြိမ်သက်ခြင်းကိုပြသည်။
လိမ္မော် = မီးရောင်ဖြစ်၍ ပူနွေးကြောင်းကိုပြသည်။
အနီ = သွေးရောင်ကိုမှီ၍ အရေးကြီးကြောင်းကိုပြသည်။
အပြာ = ပင်လယ်မှဖြစ်၍ မှန်ကန်ခြင်း ၊ ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းကိုပြသည်။
အစိမ်း = သစ်ပင်မှဖြစ်၍ ဘဝနှင့်ကြီးပွားတိုးတက်ခြင်းကိုပြသည်။
ခရမ်း = မင်းခမ်းမင်းနားတို့နှင့် တိတ်ဆိတ်သောဧည့်ခံမင်္ဂလာပွဲတို့ကိုပြသည်။
အဖြူ = သန့်ရှင်းဖြူစင် ၊ ငြိမ်သက်တည်တံ့ရာကိုပြသည်။
အနက် = ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းမှတ်ကိုပြသည်။
သင်၏နှစ်သက်သောအရောင်ကိုပြန်စဉ်းစားပြီးနောက် သင်၏သဘောထားကိုပြန်လည်စစ်ဆေးကြည့်ပါ။
အနီကဲ့သို့ အရေးကြီးသုတ်ပြာနေတတ်သလား။
(သို့မဟုတ်)အပြာကဲ့သို့ လောကဓံကို ကြံ့ကြံ့ခိုင်နိုင်သလား။
လိုက်ဖက်စွာဝတ်ဆင်ခြင်း ဝလျှင်ပျော့သောအထည်များကိုဝတ်ဆင်၍ ပိန်လျှင်မာထူသောအထည်များကိုဝတ်ပါ။
အရပ်ရှည်လွန်းသူတို့မှာ မတ်တတ်စင်းလုံချည်မဝတ်ရ။
ပုလွန်းသူကား ကန့်လန့်စင်းလုံချည်ကိုမဝတ်ရ။
မိုးရာသီတွင် အဝါရင့် ၊ အစိမ်းရင့် ၊ ခရမ်းစသော တောက်ပသောအရောင်အထည်များကို အသုံးပြု၍ နွေရာသီတို့၌ ဖျော့သော အစိမ်း ၊ အဝါ ၊ အပြာ ၊ လိမ္မော် စသည်တို့ကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်နိုင်သည်။
တောင်းအကွပ်၊ လူအဝတ် အပူအအေးဒဏ်ကာကွယ်ရန် ဝတ်ဆင်ကြရာမှ အလှအပဆင်ယင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်။
လူမျိုးအလိုက်၊ နေရာဒေသ အလိုက်၊ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုတို့ကွာခြားသည်။
လူတစ်မျိုးတည်းအတွက်ပင် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုသည် ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံခေတ်အမျိုးမျိုး၌ ဝတ်စားဆင်ယင်ကြပုံကိုလည်း စိတ်ပါဝင်စားဖွယ်ရာဖော်ပြထားသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ကမ္ဘာဦးလူများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုကိုစဉ်းစားလျှင် ထိုအချိန်က ချည်ငင်ခြင်းနှင့် အထည်ရက်ခြင်းများမပြုလုပ်တတ်သေးသည်ကို သတိပြုရပေမည်။
ထိုအခါက လူများသည် သူတို့၏ကိုယ်ကို ဆေးရေးခြယ်ခြင်း သို့မဟုတ် မင်ကြောင်ထိုးခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့ကြကောင်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြပေသည်။
ထို့ပြင် ငှက်များ၏အမွေးအတောင်များနှင့် ပန်းများကိုသီကာ ဝတ်ဆင်ကောင်းဝတ်ဆင်ခဲ့ကြပေလိမ့်မည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင်လည်း သူတို့သတ်ခဲ့သော ဝက်ဝံများ၏ခြေသည်း၊ လက်သည်းများကိုသီ၍ လည်းဝတ်ဆင်ကြပေမည်။
သို့မဟုတ် ရန်သူ၏ဦးခေါင်း အရေများကိုခွာယူ၍ ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြကောင်းဝတ်ဆင်ကြပေမည်။
အချို့ကလည်း သူတို့၏သွားများကို လှပအောင် တစ်မျိုးတစ်မည်ပြုပြင်ခြင်း၊ ဦးခေါင်းများကို ပြားသွားစေရန် သံပြားများဖြင့် ပြားသွားစေခြင်း၊ ခါးများကို သေးသိမ်သွားစေရန် ပြုပြင်ခြင်းများလည်း ပြုလုပ်ကြပေလိမ့်မည်။
ထို့ပြင် နှာခေါင်းများတွင် အပေါက်များဖောက်ပြီးလျှင် ကွင်းများတပ်ဆင်ခြင်း၊ နားများတွင်အပေါက်များဖောက်ပြီးလျှင် ကွင်းများတပ်ဆင်ခြင်း၊ လက်စွပ်များ၊ လက်ကောက်များ၊ လက်ကြပ်များ၊ ခြေချင်းများ ဝတ်ဆင်ခြင်းနှင့် ခါးများတွင်အစည်းများ တပ်ဆင်ခြင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ ခါးတွင်အစည်းများတပ်ဆင်ကြရာမှ မြက်ပင်များ၊ ပန်းများ သို့မဟုတ် ငှက်မွေးများကို ဆွဲထားနိုင်ခြင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပေသည်။
ထိုသို့ပြုလုပ်ရာမှ 'အတုမြင် အတတ်သင်'ဆိုသလို ခါးပိုင်းတွင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများပြုလုပ်လာနိုင်ကြလေသည်။
ထိုသို့ ခါးများတွင်ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ ပြုလုပ်လာနိုင်ကြပြီဖြစ်သော်လည်း ထိုသူများသည် သူတို့၏လည်ပင်းတွင် ပင်လယ်တိရစ္ဆာန်များ၏ အခွံများကို သီ၍ဆွဲကြရသည်လောက် စိတ်ဝင်စားပုံ မပေါ်ခဲ့ကြချေ။
ထို့ပြင် ထိုသူတို့သည် သူတို့၏ကိုယ်ပေါ်တွင် ဆေးရေးခြယ်ထားခြင်းမရှိလျှင် ယခု အခါတွင် လူများ သူတို့၏ကိုယ်၌ အဝတ်မဝတ်ဆင်ဘဲ အပြင်သို့ထွက်ကြရာတွင် စိတ်တွင်လည်း တစ်မျိုးတစ်မည်ဖြစ်ခဲ့မည်မှာမလွဲချေ။
ထိုသို့နေထိုင်လာခဲ့ကြရာမှ တစ်နေ့တွင် လူတစ်မျိုးမျိုး၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဦးက သူသတ်ခဲ့သောတိရစ္ဆာန် တစ်ကောင်ကောင်၏ အရေကို ခွာယူပြီးလျှင် လွှမ်းခြုံကာဝင်လာသည်ကိုတွေ့ကြရာမှ တိရစ္ဆာန်များ၏ အရေများကိုခွာယူကာ လွှမ်းခြုံခဲ့ကြလေသည်။
ထို့ပြင် အပူပိုင်းဒေသတွင် နေထိုင်သူဖြစ်သည့်တိုင်အောင် တညဉ့်ညဉ့်၌အေးသဖြင့် သူသတ်ခဲ့သော တိရစ္ဆာန်၏အရေကို လွှမ်းခြုံခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်ကြောင်း သိနိုင်ခဲ့လေသည်။
ရှေးလူများသည် သိုးမွှေးများ သို့မဟုတ် ဂုံလျှော်များကို ခါးတွင်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ကျေနပ်လာခဲ့ကြလေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် မကျစ်ရသေးသောသိုးမွေးများကို ညဉ့်တွင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြလေသည်၊ ထိုသို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်မှာ လူတိုင်းမဟုတ်သေးဘဲ အထက်တန်းစားပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာသူများသာဝတ်ဆင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထို့ပြင် ဦးခေါင်းတွင် ဦးခေါင်း တန်ဆာပလာဝတ်ဆင်နိုင်ခြင်းမှာလည်း အကြီးအကဲများကသာ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ထို့ကြောင့် ယောက်ျားရော မိန်းမများပါ ဆံပင်ရှည်များကို ထားခဲ့ကြလေသည်။
ထိုသို့ဝတ်ဆင်လာနိုင်ကြရာတွင် ကမ္ဘာ၌ ရာသီဥတု အမျိုမျိုးရှိသဖြင့် လူတို့သည် မိမိတို့နေထိုင်ရာဒေသ၏ ရာသီဥတုနှင့်ကိုက်ညီသောဝတ်စားဆင်ယင်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခေတ်အဆက်ဆက်အသုံးပြုခဲ့ကြသော ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများကား အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း (ရတနာပုံ မန္တလေး) ကာလမှ အထက်တန်းစားမြန်မာအမျိုးသားတဦးနှင့် အခြွေအရံတဦး သမိုင်းမတင်မီ ရှေးခေတ်ဟောင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရှေးဦးနေထိုင်ကြသော ရှေးလူဟောင်းများသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း ကုန်းပြင်မြင့်ဆီမှရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသော မွန်ဂိုလူမျိုးအဆက်အနွယ်ထဲမှဖြစ်ကြ၍ ပထမ၌ မွန်ဂိုများကဲ့သို့ သားရေထည်မျာကို ဝတ်ဆင်ကြပေလိမ့်မည်။
သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ရာသီဥတုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများက ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးလိုက်သောကြောင့် ထိုသားရေထည်အဝတ်များမှ သစ်ခေါက်လျှော်မျှင် အဝတ်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် တက်၍ လဲမှို့ကို ပြုပြင်စီမံ၍ရသော အဝတ်များကို ပြောင်းလဲဝတ်ဆင်ကြသည့် လက္ခဏာရှိပေသည်။
ထို့နောက် အထည်အဝတ်များကို မဲနယ်များဖြင့်ဆိုး၍ အသုံးပြုလာတတ်သည့် လက္ခဏာရှိပေသည်။
ဝါဂွမ်းကား ထိုခေတ်ဆီလောက်က မပေါ်ပေါက်သေးဟုယူဆကြရ၏။
အဝတ်အထည်အဖြစ်ကိုလည်း သစ်ခေါက်ကိုထုတေပြုပြင်ရာမှ လျှော်မျှင်များရရှိပြီးနောက် ယခုခေတ် အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ ကီရဂစ်လူမျိုး၊ မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော ချင်း၊ ကချင်၊ ရှမ်း၊ ကရင်တို့၏ ဂျပ်ခုတ် ရက်လုပ်နည်းမျိုးဖြင့် လွှာချင်းထည်များကိုစတင်ရက်လုပ် သုံးစွဲလာခဲ့သည့် လက္ခဏာရှိပေသည်။
တကောင်းခေတ် ထို့နောက် ကာလအတန်ကြာ၍ ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက် ဟူသော ဒုတိယအသုတ် မွန်ဂိုလွိုက်နွယ်များဝင်ရောက်လာကြသည့်အချိန်၌ကား မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကို မှတ်တမ်းတင်၍ရပြီဟုဆိုနိုင်ပေသည်။
ထိုအချိန်လောက်မှာပင် တကောင်းနေပြည်တော်လည်း ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆရပေသည်။
တကောင်းခေတ်ကို ခန့်မှန်းကြရာ၌ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းဆရာများက ခရစ်မပေါ် မီ အနှစ် ၅ဝဝ ကျော်လောက်ကစသည်ဟု ခန့်မှန်း၍ ခေတ်သစ်သမိုင်းဆရာများကမူ တရုတ်-ရောမကုန်သည်ကြီးကို အကြောင်းပြုပြီးမှ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟုယူဆကြလျက် တကောင်းခေတ်ကို အနှစ် ၁၇ဝဝ ထက်ပို၍ မမှန်းကြပေ။
ထိုတကောင်းခေတ်၌ 'ကြဲသေး'ခေါ်သော နဂါးရေကို ချုပ်လုပ်သည့်စစ်ဝတ်အင်္ကျီတစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းသည် မြန်မာ့အဝတ်အစားသမိုင်း၌ ရှေးဦးစွာမှတ်တမ်းတင်ရခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။
ထိုခေတ်က အများသုံးအဝတ်အစားမှာ အဘိရာဇာမင်းအစရှိသော သာကီဝင်မင်းများ အုပ်စိုးခဲ့ဖူးသည်ဆိုခြင်းကိုထောက်သဖြင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုဘက်သို့ များစွာနွှယ်လိမ့်မည်ဟုယူဆရပေသည်။
ထို့ပြင် ထိုခေတ်က တစ်နည်းတစ်ဖံအားဖြင့် ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့လိမ့်မည်ဟုယူဆရသော တရုတ်တို့ထံမှလည်း ရတန်သမျှရကြပေလိမ့်ဦးမည်။
ပျူခေတ် ပျူလူမျိုးတို့ခေတ်ကား တကောင်းခေတ်ပြီးလျှင် ရှေးအကျဆုံးဟုယူဆရ၍ ဟန်လင်း-သရေခေတ္တရာ သမိုင်းများကိုထောက်သော် ဘီစီ ၄ဝဝ ကျော်လောက်ကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟုဆိုရပေမည်။
မှန်နန်းရာဇဝင် စသည်တို့၌ သရေခေတ္တရာမြို့ကို သာသနာနှစ် ၁ဝ၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သည်ဆိုသောကြောင့် ထိုသာသနာနှစ်ကို ကမ္ဘာသုံးနှစ်နှင့် တွက်ယူလျှင် ဘီစီ- ၄၄၃ ခုနှင့် ညီမျှနေသည်ကိုတွေ့ရပေမည်။
သို့ရာတွင် ပြည်ပမှရသော တရုတ်မှတ်တမ်း စသည်များ၌ ပျူလူမျိုးတို့အကြောင်းကို ခရစ်နှစ် ၂ဝဝ ထက်စော၍ မတင်ပြနိုင်ကြသေးပေ။
ကမ္ဘာ့သမိုင်းဆရာများကမူကား ပျူလူမျိုးတို့ထွန်းကားချိန်ကို တရုတ်ပြည် တင်မင်းဆက်များ ထွန်းကားခဲ့ချိန် နှင့် ခေတ်ပြိုင်၍ပြကြပေသည်။
တင်မင်းဆက်ခေတ်ကား အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉ဝ၇ ခုနှစ်အထိဖြစ်ပေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် ပျူလူမျိုးတို့ခေတ်ကား ယင်းတို့၏ နေပြည်တော်ဖြစ်သော သရေခေတ္တရာပြည် ပျက်သုဉ်းသွားသည့်တိုင်အောင် တိမ်ကောသွားခြင်းမရှိသေးဘဲ ရှေးဦးပုဂံခေတ်အထိ ဆက်လာပြီးသော် ပျူတို့၏ စာပေကို ခရစ်နှစ် ၁၂ဝဝ ကျော်ဆီလောက်ထိ တွေ့ရှိခြင်းဖြင့် ဤမြန်မာ့အဝတ်အစားသမိုင်းအရာ၌ ပျူလူမျိုးတို့၏ခေတ်ကို အနော်ရထာမင်းမတိုင်မီ အေဒီ ၁ဝ၄၄ ခု ပုဂံခေတ်အထိ ပိုင်းခြားထားသင့်ပေသည်။
ဟန်လင်း ပျူတို့၏ ဝတ်ဆင်ထုံးဖွဲ့မှု ထိုပျူခေတ်၌ အထောက်အထားများကို ရှေးတကောင်းခေတ်မှာထက် ပိုမိုစုံလင်စွာတွေ့ရှိလာရခြင်းသည် ပျူလူမျိုး များအကြောင်းကို ပို၍ နီးကပ်စွာလေ့လာနိုင်ခွင့် ရရှိလာခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုရပေမည်။
ဟန်လင်းနှင့် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းများမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသောပျူရုပ်များကား ပျူခေတ်ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများအတွက် ရှေးအကျဆုံးသောအထောက်အထားများဖြစ်ပေသည်။
ဟန်လင်းမြို့ဟောင်းမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသောပျူရုပ်များတွင် ဗောင်းထုပ်နှင့် မကိုဋ်သရဖူများဆောင်းထားသော ပျူယောက်ျားပုံများနှင့် ပုဂံခေတ်တွင် တွေ့ရလတ္တံ့သော ရွှေနဖူးစည်းမျိုးနှင့် ပျူမိန်းမပုံများကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
ထိုကျောက်ပြားတွင် နားဋောင်းနှင့် ပျူပုံများ အတွေ့နည်းသေးသော်လည်း တွဲလျားကျနေသော နားပေါက်ကျယ်ကြီးများကိုတွေ့ရခြင်ဖြင့် နားဋောင်းပန်ဆင်သော အလေ့အမှန်ပင်ခေတ်စားခဲ့လိမ့်မည်ဟု တွေးဆနိုင်ပေသည်။
အဆင်တန်ဆာများမှာ လာလတ္တံ့သော ပုဂံခေတ်မှာလောက် မများတတ်သေးသော်လည်း ပုတီးသွယ်ကြီးများကိုကား ပျူ ယောက်ျား၊ မိန်းမတို့၏လည်တွင် ဆွဲလျက်တွေ့ရှိရပေသည်။
အင်္ကျီနှင့် ခါးဝတ်ထဘီကား ထင်ရှားပြတ်သားစွာမတွေ့ရပေ။
လက္ခဏာမှာ ပါးလွှာလွန်းသဖြင့် အသားမှာကပ်နေပုံရသည်။
အီရန်ကုန်သည်တစ်ဦး၏ မှတ်တမ်း၌ "ပျူနိုင်ငံတွင်း၌ အခြားဘယ်နိုင်ငံကမျှ မရက်တတ်သော အဝတ်အထည်များကိုတွေ့ရပေသည်။
ဤမျှကောင်းမွန်သော အဝတ်အထည်များကို အဝတ်အစားချုပ်လုပ်ပြီးသောအခါ အလွန်ချောမွေ့ပျော့ပျောင်းသောကြောင့် လက်စွပ်ကွင်းထဲသို့ပင် လျှိုသွင်းနိုင်ပေသည်။
ဤမျှသိမ်မွေ့ကျစ်လျစ်သော်လည်း အဝတ်အထည်များသည် ချည်ထည်များသာဖြစ်၏"ဟု ဖော်ပြထားသည်ကိုထောက်သော် ဟန်လင်းပျူများ၌ ခါးဝတ်အင်္ကျီမရှိဟု မဆိုနိုင်ပေ။
သရေခေတ္တရာ ပျူတို့၏ ဝတ်ဆင်ထုံးဖွဲ့မှု့ သရေခေတ္တရာ ပျူတို့၏ ဝတ်ဆင်ထုံးဖွဲ့ပုံမှာ ဟန်လင်း ပျူတို့၏ဝတ်ဆင်ထုံးဖွဲ့ပုံများနှင့်စာလျှင် တိုးတက်လာသည်ဟုဆိုရပေမည်။
ခါးဝတ်ထဘီနှင့် ပုဆိုးထည်များကို ရုပ်ပုံများပေါ်တွင်ထင်ရှားပြတ်သားစွာ ဖော်ပြလာကြပေသည်။
အချို့ပျူမိန်းမပုံများ၌ပါးလွှာလွန်းသော ခါးဝတ်ထဘီများဝတ်ဆင်ထားသောကြောင့် ရုပ်လုံးပေါ်လျက်ရှိသော်လည်း အချို့ပုံများ၌အတော်အတန်ထူထဲသိပ်သည်းဟန်ရှိသော ခါးဝတ်ထဘီများ ဝတ်ဆင်လျက်တွေ့ရှိရပေသည်။
ပျူယောက်ျားများအဖို့မှာလည်း ပုဂံခေတ်တွင် တွေ့ရ လတ္တံ့သော ပုဆိုးများကို ပုဂံသားများကဲ့သို့ပင် ခါးတောင်းကျိုက်ယောင်မျိုး ဝတ်ဆင်ပြီးလျှင် ခါးကြိုးဖြင့်စည်းနှောင်ထားသည်ကိုတွေ့ရပေသည်။
ထို့ပြင် အင်္ကျီယောင်ယောင် စလွယ်သိုင်းလျက် မထင်မရှားလည်းတွေ့ ရပေသေးသည်။
ထို့ပြင် ပျူယောက်ျားပုံများ၌ လက်ကောက်နှင့် နားဋောင်းကြီးများကိုလည်း ဝတ်ဆင်ထားတတ်ကြပေသေးသည်။
ဆံထုံးမှာ ယောက်ျားနှင့်မိန်းမ နှစ်ဦးစလုံးပင် တစ်ပုံစံတည်းကဲ့သို့ ဆံစအရင်းလောက်ဆီမှ တစ်စုံတစ်ခုဖြင့် ချည်နှောင်ထားသော ဆံထုံးနှင့် သျှောင်ထုံးကြီးများပင်ဖြစ်ကြသည်။
၇ရာစု သရေခေတ္တရာပျူလက်ရာ မကိုဋ်၊ စလွယ်တို့ကိုဝတ်ဆင်ထားသောမေတ္တယျဗောဓိသတ္တ။
အထူးသဖြင့် ပျူမိန်းမတို့ထုံးဖွဲ့ပုံမှာ တရုတ်မှတ်တမ်း အဆိုများနှင့် ကိုက်ညီသကဲ့သို့တွေ့ရ၏။
ခရစ်နှစ် ၂၆၅ မှ ၄၂ဝ အထိ အုပ်စိုးသွားသော တရုတ်ပြည် ဆင်းနန်းဆက်ခေတ်က မှတ်တမ်းများ၌ 'လက်ထပ်ပြီး ပျူအမျိုးသမီးများကာ ဆံပင်ကို ဦးခေါင်းပေါ်၌ရစ်ပတ်ထားပြီးလျှင် ဆံထုံးကို ငွေထည် သို့မဟုတ် ပုလဲသွယ်များဖြင့်တန်ဆာဆင်လေ့ရှိ၏''' ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။
အချို့ပျူရုပ်များတွင်ကား ဆံထုံးများအစား သံပရာခွံကိုမှောက်ထားသည်သဏ္ဌာန်နှင့်တူသော ဦးထုပ်ဝိုင်းများကို ဆောင်းထားကြပေရာ ပျူမိန်းမတို့အဖို့မှာ အထွတ်ပါသောဦးထုပ်ဝိုင်းများဖြင့် ကွဲပြားစေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံသမိုင်းဆရာများ၏ မှတ်တမ်း၌ ပျူတို့သည် ချည်လုံကွင်းကိုသာဝတ်ကြ၏။
ပိုးထည်များသည် ပိုးကောင်ကလေးများကို သတ်ဖြတ်ကာ ရက်လုပ်ရသဖြင့် သူတစ်ပါးအသက်နှင့် မလွတ်ကင်းသောကြောင့် မဝတ်ဆင်ကြဟုဆိုသည်။
ထို့ပြင် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ပန်းနွယ် ပန်းခက်များဖြင့် တပ်ဆင်ထားသည့် ဦးထုပ်၊ ပုလဲများဖြင့် စီခြယ်မြှုပ်နှံထားသည့် ဦးထုပ်များကိုလည်းဆောင်းကြ၏ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။
ပျူမိန်းမတို့မှာလည်း အရောင်အမျိုးမျိုးဆိုးထားသော ထဘီများကို ဝတ်ကြပြီးသော် အင်္ကျီအပေါ်၌လည်း ပိုးတံပက်ပါးပါးကလေးမျာကို လွှမ်းခြုံတတ်ကြ၍ လမ်းထွက်သောအခါများ၌ ယပ်တောင်များကိုင်ဆောင်တတ်ကြသည်။
မင်းမှူးမတ်ကတော်တို့မှာ ယပ်တောင်ကိုင်လေးငါးဦးပင်ပါကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဤတရုတ်မှတ်တမ်းများ ရေးမှတ်ကြသည့်အချိန်ပိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် သရေခေတ္တရာခေတ်ကုန်ဆုံးပြီးနောက် ပုဂံခေတ် အစပျိုးချိန်လောက်နှင့် လာ၍ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်နေသဖြင့် ပျူစောထီးမင်းတို့ ခေတ်တစ်ဝိုက်ဆီလောက်က ပျူများနှင့်သက်ဆိုင်နေလိမ့်မည်ဟု ယူဆနိုင်ပေသည်။
ပျူစောထီးမင်းခေတ်ကား အေဒီ ၁၆၇ မှ ၂၄၂ အထိဖြစ်သည်။
ရှေးဦးပုဂံခေတ် ထိုပျူစောထီးမင်းကား ရှေးဦးပုဂံခေတ်မင်းများတွင် ထင်ရှားကျော်စောဆုံးသောမင်းတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ထိုမင်း၏ဘွဲ့တော်သည် ပျူလူမျိုးတို့၏ အရှင်ဖြစ်ကြောင်းဖော်ပြလျက်ရှိ၍ ထိုမင်းလက်ထက်၌ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိခဲ့ကြောင်း သမိုင်းများကပြဆိုကြ၏။
ထိုမင်းလက်ထက်၌ပင် နဂါးအမတ်များကို ဂဠုန်ရန်မှကာကွယ်စေခြင်းငှာ 'ပေါင်းထုပ် ရွက်ချွန်းကျော့ကွင်းတပ်'သဏ္ဌာန်ဗောင်းထုပ်များ ဆင်ယင်ပေးသည်ဟုဆိုသည်။
ထိုဗောင်းထုပ်များမှ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ခန့်မှန်းကြည့်ရခြင်းအားဖြင့် 'ခေါင်းပေါင်းဖြူဖော့လုံး' နှင့်နီးစပ်လှသည်ဟုဆိုရပေမည်။
ထို့ပြင် သေဉ်လည်ကြောင်မင်းလက်ထက်၌ ပေါ်ပေါက်သည်ဟုယူဆရသော 'သိုးကလေ'အစချီသော ပုပ္ပါးနတ်တော်ဘွဲ့လင်္ကာတွင် 'မြိတ်လွတ်' 'စုလည်း' စသော အထုံးအဖွဲ့များ၊ 'ရထည်ဖျင်'စသောဝတ်ဆင်မှုနှင့်ဆိုင်သည့် အဝတ်အထည်မျိုးများ တွေ့ရှိရခြင်းသည်လည်း ရှေးဦးပုဂံခေတ်နှင့်သက်ဆိုင်သော မှတ်သားဖွယ်များပင်ဖြစ်ပေသည်။
ပုဂံခေတ် ခေတ်သစ်သမိုင်းဆရာများက ပုဂံခေတ်သန့်သန့်ကို သို့မဟုတ် တကယ့်ပုဂံခေတ်စစ်စစ်ကို အနော်ရထာမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၃၇၉ (အေဒီ ၁ဝ၄၄) ခုနှစ်လောက်မှစ၍ မှတ်သားကြသည်။
ထိုပုဂံခေတ်အတွင်း၌ မြန်မာတို့၏ ဝတ်ဆင်ထုံးဖွဲ့မှုများသည် ရှေးတကောင်းခေတ် ပျူခေတ်တို့ထက် အဆင့်အတန်းများစွာ တိုးတက်လာသည်ကိုတွေ့ရပေသည်။
စင်စစ် အားဖြင့် ပုဂံခေတ်ဝတ်ဆင်မှုများဟု ခေါင်းတပ်ရသော်လည်း ထိုဝတ်ဆင်မှုများသည် ရှေးတကောင်းခေတ် ပျူခေတ်ဆင်ပြင်မှုများပေါ်တွင် ခေတ်သစ်ဖြစ်သော သထုံနွယ်မွန်နှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုများကို ဖြည့်စွက်ထည့်သွင်းထားသည့် ခေတ်အမျိုးမျိုးတို့မှ ယဉ်ကျေးမှုညွန့်ပေါင်းမျှသာဖြစ်ပေသည်။
အထူးသဖြင့် ပုဂံခေတ်၏ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများမှာ ပျူနှင့်မွန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုဘက်ထက် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုဘက်သို့ ပို၍နွယ်နေသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ပုဂံခေတ်တွင် ရေးချယ်ထုလုပ်ခဲ့သည့် ဆေးရေးပန်းချီကားနှင့် မြေပုံ၊ ကျောက်ပုံ၊ စဉ့်ပုံများအပေါ်တွင် အခြေခံထား၍ ပုဂံခေတ်သူတို့၏ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများကို ဆန်းစစ်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် မျက်လုံး မျက်ခုံးကောင်းကောင်း၊ နှာတံပေါ်ပေါ်၊ နဖူးလယ် မှန်ကူကွက်နှင့် အိန္ဒိယတိုင်းသူဆန်ဆန် ဆံပင်ကိုထုံးဖွဲ့ထားပြီးလျှင် ကိုယ်ထည်နှင့် ချပ်ချပ်ရပ်ရပ်ရှိလှသည့် ခါးတို လက်ပြတ်အင်္ကျီကျပ်ကလေးများဝတ်ဆင်ကာ ဂါဝန်ရှည်ကြီးနှင့် သဏ္ဌာန်တူလှသည့် ကွင်းစွပ်အိတ်အရှုံ့ထဘီတစ်မျိုးကို ခါးကြိုးဖြင့်ရစ်ပတ်ထားသော ဝတ်ဆင်ထားပုံမျိုးကိုတွေ့ရမည်ဖြစ်၍ မည်မျှကုလားဆန်နေမည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။
ထို့ပြင် ပုတီး၊ နားဋောင်း၊ လက်ကောက်လက်ကြပ်၊ ခြေချင်းမှစ၍ တစ်ကိုယ်လုံး ဖုံးလွှမ်းဝတ်ဆင်ထားသမျှ တန်ဆာပလာတို့မှာလည်း ကုလားမူကုလားဟန်အတိုင်းပင် ဖြစ်နေလေသည်။
၁၁ရာစု ပုဂံမြို့ အပယ်ရတနာဘုရား နံရံပန်းချီမှ ကိုယ်ကျပ်အင်္ကျီနှင့် ပုဆိုဝ်/ခဆီး ဝတ်ဆင်ထားသော ဝဇီရပါဏိဗောဓိသတ္တပုံ ပုဂံခေတ်ယောက်ျားများလည်း ပုဂံခေတ်အမျိုးသမီးများကဲ့သို့ပင် ဆံပင်နောက်တွဲထုံးပြီးလျှင် နားဋောင်းကြီးများပန်ဆင်ကာ အတွင်းခံ ကိုယ်ကျပ်အင်္ကျီကိုဝတ်ဆင်၍ 'ခဆီး'ခေါ်သော ပုဂံခေတ်ပုဆိုးတစ်မျိုးကို ကုလားများကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်ထားသည်ကိုတွေ့ရမည်ဖြစ်၏။
အချို့ အထက်တန်းကျသော မင်း၊ မှူးမတ်စသည်များမှာ ဆံမုတ်ဆိတ်တို့ကို ကုလားဟန်အတိုင်းပင် ပြုပြင်ထားတတ်ကြပေသေးသည်။
ထိုအထက်တန်းကျသော မင်း၊ မှူးမတ်များသည် ရွှေခေါင်းစွပ်၊ သို့မဟုတ် မကိုဋ်သရဖူတစ်မျိုးကို ဆောင်းလေ့ရှိ၍ သင်တိုင်းဦးစွပ်၊ သို့မဟုတ် ဝတ်လုံရိုးရိုးနှင့် ဒုယင်တပ်ဝတ်လုံတစ်မျိုးကိုဝတ်ဆင်ကြပေသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၁ဝ၆ ခုနှစ်၌ ပုဂံကျန်စစ်သားမင်းသည် တရုတ်ပြည်သို့ သံတမန်များစေလွှတ်ခဲ့ဖူးသည်။
ထိုအကြောင်းကို ချွန်းဖေး၏မှတ်ချက်၌ ပုဂံမင်းနှင့်တကွသော မှူးမတ်တို့သည် ကြံ၏ဦးချိုနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော ရွှေဦးထုပ်များကိုဆောင်းကြ၏ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။
ထိုမကိုဋ်ပုံမျိုးနှင့် မင်းရုပ်တစ်ခုကို ပုဂံပုထိုးသမြား ဘုရားလိုဏ်အတွင်း၌ ရေးခြယ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။
ထို့နောက် ၁၁၇၈ ခုနှစ် မှတ်တမ်း၌ အရာရှိများနှင့်တကွ ပုဂံပြည်သူပြည်သားတို့သည် နဖူးပေါ်တွင် သျှောင်ထုံးထုံးကာ အရောင်အသွေးဝါသော ပိုးစနှင့်ရစ်ပတ်ထားတတ်ကြသည်။
တိုင်းပြည်၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သူကား ပို၍မြင့်သော ရွှေဦးထုပ်ဖြင့် ခြားနားသိသာပေသည် ဟုဖော်ပြထား၏။
ထိုမှတ်တမ်းအဆိုနှင့် နီးစပ်သော ပုဂံသားများ၏သျှောင်ထုံးပုံအချို့ကို ပုဂံဆေးရေးကားများတွင် ထင်ရှားစွာတွေ့ရပေသည်။
ထိုပုဂံခေတ်၌ အင်္ကျီဟူသော ဝေါဟာရအစား တုရင်(ဒုရင်)၊ ဖျင်၊ ဝတ်လုံဟူသောအမည်များသာ ခေတ်စားခဲ့လေသည်။
ခါးဝတ်အတွက်မှာလည်း ယောက်ျားများအဖို့ 'ခဆီး'ဟူသောစကားကို ရှေးဦးစွာတွေ့ရပြီးမှ နောက်ပိုင်းတွင် 'ပုဆိုး'အသုံးပေါ်လာပေသည်။
'ပုခြည်' ဟူသောစကားကို ဖျင်နှင့်တွဲ၍ တွေ့ရသောကြောင့် အင်္ကျီအသုံးပင်ဖြစ်ဟန်တူသည်။
လက္ခဏာမှာ ပုခြည်ဖျင်ဟူသည်မှာ ပိုးခြည်းဖြင့်ယက်လုပ်သော ပိုးအင်္ကျီဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်ပေမည်။
'ထဘီ'အသုံးမှာ ကျောက်စာများ၌ အလွန်အသုံးနည်းသေးသော် လည်း ရွှေကွန်ချာဘုရား ကျောက်စာ၌ "တုရင်ထဗီပြော"ဟု ပါလာသည်ကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ထိုထဘီဝေါဟာရမှာ ပုဂံခေတ်ကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်ပေသည်။
သို့ရာတွင် ထဘီအသုံးမှာ အင်းဝခေတ်ကျမှ တွင်ကျယ်ခေတ်စားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ထို့ပြင် ရင်ကွဲအင်္ကျီနှင့် ရှေ့ကွဲထဘီများသည် ပုဂံခေတ်၌ကောင်းစွာ ခေတ်စားခဲ့ဟန်မတူချေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပုဂံခေတ်တစ်လျှောက်လုံး၌ ထိုအဝတ်အစားမျိုးနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ပုံများ မတွေ့ရသေးသလောက်ပင်ဖြစ်ပေသည်။
သို့ရာတွင် ထိုအဝတ်အစားမျိုး အင်းဝခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ တွေ့နိုင်ပြီဖြစ်၍ ပုဂံခေတ်ဆင်ယင်မှုများသည် အင်းဝခေတ်ဆင်ယင်မှုများ၏ ရှေ့ပြေးဟူ၍ကားဆိုနိုင်ပေသည်။
ပထမရှမ်းခေတ် ပုဂံခေတ်ကို တာတာခေါ်တရုတ်တို့ ရုတ်တရက်တို့ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၆၄၈ (အေဒီ ၁၂၈၇) ခုနှစ်လောက်တွင် နိဂုံးချုပ်ကြပေသည်။
ထို့နောက် ပုဂံထီးနန်းကိုဆက်ခံကြသည့် မင်းနှစ်ဆက်သုံးဆက်မှာ ဩဇာတိက္ကမမရှိလှကြတော့ပေဘဲ ရှမ်းအနွယ်အဆက် မကင်းသူတို့က ကြိုးကိုင်အုပ်ချုပ်ကြသည်ကိုသာတွေ့ရပေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် ကျော်စွာမင်းနန်းကျပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၆၆ဝ (အေဒီ ၁၂၉၈)ပြည့်နှစ်လောက်ကစ၍ အင်းဝမတည်မီ ၇၂၆(အေဒီ ၁၃၆၄) ခုနှစ် လောက်ထိအချိန်ပိုင်းသည် ရှမ်းတို့ကြီးစိုးသောခေတ်ဖြစ်သည်။
ထိုရှမ်းခေတ်အတွင်း၌ ပုဂံခေတ်နောက်ပိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယခေတ်များလည်းပါဝင်ကြ၏။
ထိုခေတ်အတွင်းသည် ရှမ်းအနွယ်အဆက်မကင်းသူတို့က အုပ်ချုပ်လျက်ရှိကြသောကြောင့် ရှမ်းတို့၏ယဉ်ကျေးမှုများသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ် လွှမ်းမိုးတန်သမျှ လွှမ်းမိုးခဲ့မည်မှာ ယုံမှားဖွယ်မရှိချေ။
သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ်တွင် ပင်းယ၌ နန်းတက်တော်မူသော သီဟသူမင်းလက်ထက်တွင် ရေးသည်ဟု ယူဆရသော ကာချင်း သို့မဟုတ် တျာဘွဲ့တစ်ပုဒ်တွင် ' ခါးပတ်တော်မှာ ရွှေခြည်စုံ၊ မှိုင်းလုံး ရွှေဝတ်လုံ။
မလုံသာချမ်းအေးမြ၊ မိုးသောက်ထ ရောင်ဖြူလာငယ်ကို' ဟူ၍ စပ်ဆိုထား သည်ကို တွေ့ရပေရာ ယင်းမှာ ပင်းယခေတ် ဝတ်ဆင်ထုံးဖွဲ့မှုများနှင့် သက် ဆိုင်သည့် အထောက်အထားအချို့ဟု ဆိုရပေမည်။
(ထိုသီချင်းကို မြန်မာ စာညွန့်ပေါင်းကျမ်းက 'တျာဘွဲ့' ဟုပြ၍ မြန်မာစာပေသမိုင်းက' ကာချင်း ပ္ပ' ဟုပြဆိုထားသည်။
) အင်းဝခေတ် အင်းဝခေတ်ကို သတိုးမင်းဖျား နန်းတက်သည့် သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (အေ၊ဒီ၊ ၁၃၆၄)မှ ဟံသာဝတီရောက်မင်းလက်ထက် အင်းဝပျက်သည့် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ခုနှစ် (အေ၊ဒီ၊ ၁၇၅၁)အထိ ပိုင်းခြားရပေမည်။
ဤခေတ်ရှည်ကြီးထဲတွင် သိုဟန်ဘွား၏ ဒုတိယရှမ်းခေတ်နှင့် ညောင်ရမ်းခေတ်များလည်း ပါဝင်လေသည်။
ထို့ပြင် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော တောင်ငူနှင့် ရခိုင်ခေတ်များလည်း ရှိပေသေးသည်။
တောင်ငူခေတ်မှာ မြန်မာမျိုးနွယ်ဖြစ်သော မင်းများကအုပ်စိုးလျက် ရှိကြသောကြောင့် အင်းဝခေတ်နှင့်မခြားသော မြန်မာအဝတ်အစားမျိုးဟူ၍ပင် ယူဆရပေသည်။
နိုင်ငံသမိုင်းတွင် တပင်ရွှေထီး တစ်ပါးသော မွန်ဦးဆံဖြတ်၍ သမိန်တငွတ်ဟူသော မွန်ဦး ဗောင်းတော်ကို ဆောင်းတော်မူကြောင်းတွေ့ရသည်။
မွန်လူမျိုးတို့ ဆံဖြတ်ပုံမှာ ရှေ့ကဝိုင်းဖြတ်ပြီးလျှင် နောက်နားက နားရွက်မှ ဦးခေါင်းထိပ်အထိ လခြမ်းသဏ္ဌာန် ရိတ်ထားသည်ဟုဆိုသည်။
ထိုအခါက အင်းဝနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော ရခိုင်သူများ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ပုံကိုလည်း ရှင်တေဇောသာရ စသော အင်းဝခေတ် စာဆိုတော်များက ကဗျာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသောကြောင့် ရခိုင်သူများသည် ဆံပင်နောက် တွဲထုံး၍ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူသော အပေါ်ရုံများ လွှမ်းခြုံထားတတ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။
ယခုခေတ်တိုင် ရှေးမူမပျက် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ကြသည်ကို ရခိုင်ပြည်တွင် အတော်များများ တွေ့မြင်နိုင်ပေသေးသည်။
အင်းဝခေတ်သက်သက်ကား ပုဂံခေတ်အပျက်တွင် ရှမ်းခေတ်က ကာလခြားပေးလိုက်သဖြင့် ပုဂံမူနှင့်မတူသော ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု မူအသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်မှာ မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ပေသည်။
ထိုဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုမှာ ပုဂံခေတ်ကဲ့သို့ ကုလားမဆန်တော့ဘဲ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ခေတ်စားလတ္တံ့သော မြန်မာ့အဝတ်အစားမူများ၏ ရှေ့ပြေးသဖွယ် ဖြစ်သည်ကိုတွေ့ရ၏။
ခရစ်နှစ် ၁၃၉၆ ခုနှစ်၌မှတ်သားသော တရုတ်နိုင်ငံသမိုင်း မှတ်တမ်းတစ်စောင်၌ အင်းဝသား မြန်မာတို့သည် အင်္ကျီအဖြူလက်ပွများကို ဝတ်ကြသည်။
ခါးဝတ်မှာ ရှေ့မှနောက်သို့ ဖြတ်သန်းယူငင်ပြီးလျှင် ပတ်ပတ်လည်ရစ်ထားသည်။