kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ပါဝင်ပစ္စည်းများ (၁) မုန့်ဖတ် (၂) ငါးရွှေ သို့မဟုတ် ငါးလိပ်ကျောက် သို့မဟုတ် ငါးကြင်း (၃) ဆား (၄) ငါးပိ (၅) ငရုတ်ကောင်း (၆) ကြက်သွန်ဖြူ (၇) ပတဲကော (မထည့်ဘဲလည်း ချက်နိုင်သည်။
) (၈) ပဲကြော် (သို့) ငါးဖယ်ဆုပ် (၉) နံနံပင် (၁၀) ကြက်သွန်နီပါးပါးလှီး (ကြက်သွန်နီကြော်) (၁၁) အာပူလျှာပူ (ငရုတ်သီးချက်) (၁၂) မန်ကျည်းသီး/မရန်းသီး အချဉ်ရည် (သို့) ရှောက်သီး / သံပရာသီး ရခိုင်မုန့်တီချက်နည်း အထက်ပါပစ္စည်းများ အစုံအလင်ရရှိပါက ငါးရွှေ သို့မဟုတ် ငါးလိပ်ကျောက် သို့မဟုတ် ငါးကြင်း အား ရေစင်အောင်ဆေးပြီး ရေတစ်ဆူစာ ပြုတ်ပါ (သို့) ကင်ပါ။
ပြုတ်ထားသော / ကင်ထားသောငါးကို အရိုးနှင့် အရေခွံစင်အောင် ပြုလုပ်ပြီး အသားလုံးလေးများဖြစ်အောင် လက်ဖြင့်လုံးပါ။
(ငါးအသားလုံးအနည်းငယ်ကို ငရုတ်သီးချက်အတွက်ချန်ထားပါ။
) ပြီးပါက လူအနည်းအများအပေါ်လိုက်၍ အနေတော်ဒယ်အိုးဖြင့် ရေနွေးအိုးကို ပွက်ပွက်ဆူအောင်တည်ထားပါ။
ပတဲကော အပင်နှင့်အမြစ်ကို မကြေတကြေထောင်းပြီး ရေနွေးအိုးစတည်ကတည်းကထည့်ပါ။
ငရုတ်ကောင်းအား ညက်ညက်ထောင်းပါ။
ပြီးလျှင် ကြက်သွန်ဖြူကို မညက်တညက်ထောင်းပြီး ရေနွေးပွက်ပွက်ထဲသို့ ငရုတ်ကောင်းနှင့် အတူထည့်ပါ။
(ကြက်သွန်ဖြူအခွံမနွှင်ဘဲ ထည့်ပါက ပို၍မွှေးပျံ့သောရနံ့ကိုရရှိပါမည်။
) ငါးပိ အနေတော်(လိုအပ်သလို အနည်းအများ ထည့်နိုင်သည်)၊ ဆား၊ အချိုမှုန့် (သို့) ပုစွန်ခြောက်မှုန့်ကိုထည့်ပြီး အိုးအဖုံးကို ဆယ့်ငါးမိနစ်ခန့် ဖုံးအုပ်ထားပါ။
ငါးအသားတုံးလေးများကို ထည့်ပါ။
ဟင်းရည်ဆူပွက်လာသည်အထိထားပြီး အရသာအနေတော်ဖြစ်ပါက မုန့်တီဟင်းရည်အဖြစ် (ပါးပါးလှီးထားသော ကြက်သွန်နီထည့်နိုင်) နံနံပင်၊ကြက်သွန်နီကြော်၊ မုန့်ဖတ်၊ ပဲကြော် (သို့) ငါးဖယ်ဆုပ်၊ မန်ကျည်းသီးအချဉ်ရည် တို့နှင့် တွဲဖက် သုံးဆောင်နိုင်သည်။
မုန့်တီလျှာပူအာပူ သို့မဟုတ် ရခိုင်မုန့်တီသုပ် စားသုံးလိုပါက ငရုတ်သီးချက်(သို့) ငရုတ်သီးထောင်း ပြုလုပ်ပေးရပါမည်။
ရခိုင်မုန့်တီအသုပ် မုန့်ဖတ်အနည်းငယ်တွင် အာပူလျှာပူငရုတ်သီးထောင်း (သို့) အာပူလျှာပူငရုတ်သီးချက် ကို အနေတော်ထည့်ပါ။
ဆား၊ အချို့မှုန် နှင့် မန်ကျည်းမှည့်ရည် အနေတော်ထည့်ပြီး သမအောင်မွှေပြီးပါက နံနံပင်၊ ပါးပါးလှီးထားသော ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ကြော်၊ ငါးဖယ်၊ ပဲကြော် တို့နှင့် ရောစပ်စားသုံးနိုင်သည်။
(အရည်ချွဲချွဲသုပ်ထားသော ရခိုင်မုန့်တီအသုပ်ကို စားသုံးလိုပါက အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးချက် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပုံမှန်အသုပ်စားသုံးလိုပါက အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးထောင်းကို သုံးနိုင်သည်။
) အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးထောင်း ပြုလုပ်နည်း ငရုတ်သီးအစိမ်းအနည်းငယ်နှင့်အတူ ငါးပိအနည်းငယ်ကို မီးဖုတ်ပြီး၊ ငရုတ်ကောင်းအနည်းငယ်၊ ကြက်သွန်ဖြူတို့အား ခပ်ညက်ညက် ဖြစ်အောင် ရောပြီးထောင်းပါက ရခိုင်မုန့်တီအသုပ်တွင် ထည့်သွင်းစားသုံးရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော ငရုတ်သီးထောင်းကို ရရှိပြီဖြစ်သည်။
အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးချက် ပြုလုပ်နည်း အိုးအသေးတစ်လုံးထဲတွင် အာပူလျှာပူငရုတ်သီးထောင်း၊ ချန်ထားသော ငါးအသားလုံးအနည်းငယ်နှင့် မုန့်တီဟင်းရည်အနည်းငယ်ကို မပျစ်မကြဲဖြစ်အောင် ထည့်၍ တစ်ဆူစာတည်ပြီး ကျက်ပါက ငရုတ်သီးချက် ရရှိပြီဖြစ်သည်။
ငရုတ်သီးချက်ကို မုန့်တီအရည်ထဲ ထည့်၍လည်းကောင်း၊ မုန့်တီသုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ပြုလုပ်၍ စားသုံးနိုင်သည်။
ငါးမှုန့် ပြုလုပ်နည်း ငါးရွှေ၊ ငါးကြင်း ကိုယ်နှစ်သက်ရာ ငါးမှုန့်ပြုလုပ်ရန်သင့်တော်သည့် ငါးတစ်မျိုးကို ပြုတ်ပါ။
ရေဆူပါက အရေခွံနှင့် အရိုးစင်အောင်နွှင်ပြီး အသားသတ်သတ်ဖယ်ထားပါ။
ဒယ်အိုးတွင်ဆီအနည်းငယ်ထည့်ပြီး ဆီဆူပါက နနွင်းမှုန့်အနည်းငယ်ကိုထည့်မွှေပါ။
နနွင်းမှုန့်ကျက်သည့်အနံ့ရပါက အသားသတ်သတ်ဖယ်ထားသော ငါးများကိုထည့်ပါ။
ဆားအနည်းငယ် ထည့်မွှေပြီး ငါးမှုန့်လေးများကြွပ်ရွလာသည်အထိ မွှေပြီးပါက အဆင်သင့်ထည့်ပြီးစားသုံးနိုင်သော ငါးမှုန့်ကိုရပြီဖြစ်သည်။
ငါးမှုန့်ပြုလုပ်ရာတွင် ငါးရွှေ၊ ငါးကြင်း စသည့် ကိုယ်နှစ်သက်ရာငါးကို ကင်ခြင်းဖြင့်ပြုလုပ်ပါက ဟင်းရည်အနံ့သင်းသင်းကို ရရှိနိုင်သည်။
မန်ကျည်းသီးအချည်ရည် ပြုလုပ်နည်း မန်ကျည်းသီးတောင့်အစိမ်း (၂)တောင့်၊ (၃)တောင့်ခန့်ကို အခွံမခွာဘဲ ရေနွေးဆူဆူထဲတွင် ဆယ်မိနစ်ခန့်ထည့်ပြုတ်ပါ။
မန်ကျည်းသီးတောင့်များ နူးလောက်သည့်အချိန်တွင် မန်ကျည်းသီးတောင့်များကို ရေထဲမှ ဆယ်ယူပြီး ပန်းကန်လုံးတစ်ခုထဲသို့ ပြောင်းထည့်ပါ။
ထိုပန်းကန်လုံးထဲသို့ ရေနွေးသုံးပုံတစ်ပုံခန့်ထည့်ပြီး မန်ကျည်းသီးတောင့်များကို ဟင်းခပ်ဇွန်းဖြင့် လိုသလောက်ချေပေးပါ။
သင့်တော်သည့်အချဉ်အရသာ အနေတော်ရလျှင် မုန့်တီထဲ ထည့်ပြီး စားသုံးနိုင်သည်။
ငါးဖယ်ဆုပ်ကြော် /ငါးဖယ်လုံးကြော်ပြုလုပ်နည်း ရခိုင် အခေါ် ငါးညို့ (သို့မဟုတ်) ငါးဖယ်ငါးကို ရေစင်အောင်ဆေးပြီး အလယ်ကျောရိုးဘေးဘက်မှနေ၍ တစ်ဖက်တစ်ချက်ခြမ်းပြီး အလယ်ကျောရိုးကို ဖယ်ထုတ်ပါ။
ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်ရှိ အသားများကို ဇွန်းဖြင့် အရိုးလွတ်အောင် ခြစ်ပါ။
ရရှိလာသော အသားများကို ငရုတ်ဆုံထဲတွင် စေးကပ်သည်အထိနာနာထောင်းပေးပြီး ပျော့ပျောင်းစေးကပ်သည့်အနေအထားရပါက ပန်းကန်လုံးတစ်လုံးထဲတွင် ထည့်ပြီးဖယ်ထားပါ။
ချင်းအနည်းငယ်ကို သေချာညက်အောင်ထောင်းပြီး ထောင်းထားသော ငါးဖယ်အသားများတွင် ထည့်ပါ။
ဆားအနည်းငယ်၊ ကြက်သားမှုန့်အနည်းငယ်၊ နနွင်းမှုန့်အနည်းငယ် (ထည့်သည်ဆိုရုံ) ထည့်ပြီး ငါးဖယ်အသားများတွင် နှံ့သည်အထိ နယ်ပေးပါ။
နယ်ထားသော ငါးဖယ်အလုံး (သို့မဟုတ်) ငါးဖယ်ဆုပ် ကိုလက်ဖြင့် လိုသလို ပုံစံပြုလုပ်၍ ပန်းကန်ပြားပေါ်တွင် တင်ထားပါ။
ပြီးလျှင် မီးဖိုတွင် ဆီအိုးတည်ပြီး ဆီဆူပါက ငါးဖယ်လုံး (သို့) ငါးဖယ်ဆုပ်များကို ဒယ်အိုးတွင် နေရာအကျယ်ကိုလိုက်၍ လိုအပ်သလို ထည့်ကြော်ပြီးပါက မုန့်တီတွင် ထည့်သွင်းစားသုံးနိုင်သော ငါးဖယ်ဆုပ်ကြော် (သို့မဟုတ်)ငါးဖယ်လုံးကြော်ကို ရရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်။
ရခိုင်မုန့်တီနှင့် တွဲဖက်စားသုံးနိုင်သော အရာများ (၁) ပဲကြော် (၂) ငါးဖယ်ဆုပ်ကြော် (သို့မဟုတ်) ငါးဖယ်လုံးကြော် (၃) ဘူးသီးကြော်အပြား (ဘူးသီးအချောင်းသေးသေးလေးများကို မုန့်နှစ်နှင့်ရောစပ်ကာ အပြားလိုက်ကြော်ထားသော ဘူးသီးကြော်) (၄) ငါးမှုန့် (မှတ်ချက်။
ငါးမုန့်ကြော်မဟုတ်ပါ) (၅) မန်ကျည်းသီးအချဉ်ရည်။
လမ်း၌ ယဉ်ကျေးခြင်း သည် ယဉ်ကျေးမှုအရပ်ရပ်ထဲမှ တစ်ချက်အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
လမ်း၌ ယဉ်ကျေးခြင်းတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် (၁၄) မျိုးရှိသည်။
(စာမျက်နှာ ၁၈-၁၉) ထို (၁၄) မျိုးမှာ - လမ်းသွားစဉ် ကျယ်လောင်စွာ စကားမပြောရ။
(ညအချိန် လျှောက်စဉ် ကျယ်လောင်စွာ သီချင်းဆိုခြင်း မပြုရ။
) လမ်းတွင်ရပ်၍ စကားပြောလျှင် လွတ်ရာသို့ရှောင်၍ ပြောရာ၏။
လမ်းသည် လူအများသွားလာရန်ဖြစ်၏။
မိမိတို့ကြောင့် အနှောင့်အယှက် မဖြစ်အပ်ပေ။
မြို့ကြီးများတွင် လမ်းဘေးစင်္ကြမှ သွားလာခြင်း၊ အခြားကန့်သတ်နေရာများမှ သွားလာခြင်းစသော ကန့်သတ်ချက်များ ထားတတ်၏။
ကန့်သတ်သည့်အတိုင်း လိုက်နာရန် သတိပြုရာ၏။
ရဟန်းသံဃာတော်များ၊ သူအိုများ၊ မိန်းမများနှင့် ကလေးသူငယ်များကို လမ်းဖယ်၍ ပေးရာ၏။
ထီး၊ တုတ်စသည်တို့ကို ယူဆောင်သွားပါက အချွန်ကို အောက်ဘက်တို့ စိုက်ကာ ကိုင်ဆောင်ရာ၏။
လမ်းပေါ်တွင် သစ်သီးခွံများကို ပစ်မထားပါနှင့်။
မီးရှိသော ဆေးလိပ်တိုကိုလည်း လမ်းပေါ်တွင် မပစ်ပါနှင့်။
နင်းမိသူ အပူလောင်တတ်သည့်အပြင် မီးဘေးအန္တရာယ် ကြုံတွေ့နိုင်သည်။
အမှိုက်၊ စက္ကူစုတ်စသည်တို့ကို လမ်းမပေါ်တွင် တွေ့ရှိပါက ဖယ်ရှားပစ်ရာ၏။
လူကိုဒုက္ခပေးနိုင်သော ခဲ၊ ဆူး၊ ခလုတ်၊ ပုလင်းကွဲ စသည်တို့ကို လမ်းမပေါ်တွင် တွေ့ရှိပါက ဖယ်ရှားပေးရာ၏။
ဝန်လေး သယ်ဆောင်လာသူများအား မိမိက ရှောင်ဖယ်ရာ၏။
လမ်းကိုဖြတ်ကူးလျှင် မော်တော်ကား၊ ရထား၊ ဆိုင်ကယ်၊ စက်ဘီးစသည်တို့၏ အန္တရာယ်ကို သတိထား၍ ကူးရာ၏။
လမ်းတွင်တွေ့၍ နှုတ်ဆက်ရာ၌ –လက်အုပ်ကြာငုံ၊ ရင်မှာထားသည့်— လေးမြတ်စွာ ဂါရဝပြု နှုတ်ခွန်းဆက်သင့်သူကို လက်အုပ်ရင်မှာချီ၍ လည်းကောင်း၊ –ဦးညွှတ် နှုတ်ဆက်— တန်သူကို ဦးညွှတ်၍လည်းကောင်း၊ –ပြုံး၍ နှုတ်ဆက်— တန်သူကို ပြုံး၍လည်းကောင်း ပြုရာ၏။
မြို့ကြီးများတွင် အလုပ်ကိစ္စများ၍ အလျင်လိုသည်ဖြစ်သောကြောင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး စကားဖြင့် နှုတ်ဆက်ခြင်းကို သတိပြု၍ ရှောင်နိုင်သမျှ ရှောင်ရာ၏။
တစ်ဦးတစ်ယောက် မတော်တဆ ထိခိုက်မိ၍ဖြစ်စေ အခြားကိစ္စအတွက် တောင်းပန်ရန်ဖြစ်စေ ရှိခဲ့လျှင် သင့်လျော်ရာ ယဉ်ကျေးသော စကားအသုံးအနှုန်းတို့ဖြင့် ယဉ်ကျေးစွာ တောင်းပန်ရမည်။
မိမိအားတောင်းပန်လျှင်လည်း ယဉ်ကျေးစွာ ပြန်လည်ပြောဆိုရာ၏။
သစ်တောဝန် သစ်ေတာဝန်သည် ြမန်မာဘုရင်ပိုင် ကျွန်းသစ်ေတာများကို ြကီးြကပ်ကွပ်ကဲရသူ ြဖစ်ပါသည်။
ြမန်မာမင်းများလက်ထက်က သစ်ေတာေလးရပ်ဟူ၍ရှိခဲ့ရာ မိုးေကာင်းသစ်ေတာ၊ ဗန်းေမာ်သစ်ေတာ၊ ေရွှလီသစ်ေတာနှင့် မဲဇာသစ်ေတာများြဖစ်ြကသည်။
မိုးေကာင်းသစ်ေတာမှာ ယခုြမစ်ြကီးနားခရိုင်အတွင်း၊ ဗန်းေမာ်သစ်ေတာမှာ ဗန်းေမာ်စီရင်စု၊ ေရွှလီသစ်ေတာမှာ ေရွှလီြမစ်ဝှမ်းတစ်ေလျှာက်နှင့် မဲဇာသစ်ေတာမှာ မဲဇာြမစ်စီးဆင်းရာ နယ်ေြမတစ်ဖက်တစ်ချက်ေဒသများ ြဖစ်ြကသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ သစ်ေတာဝန်ရာထူးကို ကုန်းေဘာင်ေခတ်ဦးကာလကပင် စတင်ေတွ့ရှိရသည်။
ေြမဒူးမင်း( ဆင်ြဖူရှင် )လက်ထက်တွင် သစ်ေတာဝန်အြဖစ် ဥတ္တမေကျာ်စွာအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သူသည် ေနမျိုးသင်္ခယာဦးစီးေသာ ၄၀ ေတာ်ေသွးေသာက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇၆၆ - ၁၇၈၂ ) လက်ထက် သစ်ေတာဝန်အမည်ကို မသိရေပ။
ဗဒုံမင်း ( ဘိုးေတာ်ဘုရား ) ( ၁၇၈၂ - ၁၈၃၇ ) ေနမျိုးသီရိလွှမ်းေကျာ်ဘွဲ့ခံ ဦးြမတ်ရာအား သစ်ေတာဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သစ်ေတာဝန်သီရိေဒဝေကျာ်သူသည် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် မဟာမုနိဗုဒ္ဓရုပ်ပွားေတာ်ြမတ်အား ရခိုင်ေဒသမှ ပင့်ေဆာင်လာစဉ် လိုက်ပါခဲ့ရသူြဖစ်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်ေနှာင်းပိုင်းကာလက ဦးဖိုးဆိုသူ သစ်ေတာဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းခဲ့ေြကာင်း သိရှိရ၏။
အသုံစာေရးဘဝမှ သစ်ေတာဝန်အထိ ရာထူးအဆင့်ဆင့်တက်ခဲ့သူ ဦးဖိုးသည် ြမင်းေရး ၃၇ ချင်းကို ကျွမ်းကျင်သူလည်းြဖစ်ပါသည်။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် ၁၈၂၀ ြပည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျင်းပေသာ ြမင်းခင်းသဘင်ပွဲ၌ အသက် ၈၀ ေကျာ်ြပီြဖစ်ေသာ သစ်တာဝန်ေဟာင်း ဦးဖိုးပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ပါေသးသည်။
သစ်တောဝန် ဦးြမတ်ရာ စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးေတာ် ) ( ၁၈၁၉ - ၁၈၃၇ ) လက်ထက်တွင် ေနမျိုးသီရိလွှမ်းေကျာ်ဘွဲ့ခံ ဦးြမတ်ရာအား သစ်ေတာဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ၄၀ ေတာ် မှူးမတ်သမီး စာရင်းေကာက်ယူစဉ် သစ်ေတာဝန်ဦးြမတ်ရာ၏ သမီး မိဆန်ကာလည်း ပါဝင်ခဲ့၏။
ဦးြမတ်ရာသည်ြမို့ဝန် အြဖစ်ပါ တာဝန်ထမ်းရွက်ရြပီး မင်းေကျာ်ေနမျိုးဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည် ဆို၏။
သစ်တောဝန်မဟာ မင်းထင်ရာဇာ ပုဂံမင်း ( ၁၈၄၆ - ၁၈၅၂ ) လက်ထက်တွင် မဟာမင်းထင်ရာဇာအား သစ်ေတာဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သစ်ေတာဝန် မဟာမင်းထင်ရာဇာသည် အလယ်နန်းမိဖုရားအား အာေသာကရာမတိုက်အတွင်း ေကျာင်းေဆာက်လုပ်လှူဒါန်းနိုင်ေရးအတွက် သစ်ပျဉ်များကို သစ်ေတာစာေရးေနမျိုးသီဟရန်ေအာင်နှင့်အတူ စီစဉ်ေပးရသူြဖစ်ပါသည်။
မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်စ မင်းတုန်းမင်း ( ၁၈၅၃ - ၁၈၇၈ ) နန်းတက်စတွင် သစ်ေတာဝန်အြဖစ် မင်းလှမင်းထင်စည်သူအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သစ်ေတာဝန် မင်းလှမင်းထင်စည်သူသည် ၃၀ ေအာက်တိုဘာ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံြမို့သစ်တည်မည့်ေနရာကို သွားေရာက်ြကည့်ရှုြကသူများထဲ၌ တစ်ဦးအပါအဝင်ြဖစ်၏။
၂⁠၂ ေမ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ြမို့ေတာ်တံခါးများ တာဝန်ယူ လုပ်ေဆာင်ြကရာ၌ မူသစ်ေတာဝန်က အေနာက်မျက်နှာ ေတာင်ဘက်အစွန်း ေြကးမုံတံခါးကိုြကီးြကပ်လုပ်ေဆာင်ခဲ့ရသည်။
ထိုစဉ်က သစ်ေတာဝန်အား မင်းေကျာ်မင်းလှစည်သူဘွဲ့မည်ြဖင့် ေတွ့ရှိရသည်။
အမည်ရင်းမှာ ဦးေရွှတုတ် ြဖစ်ပါသည်။
သစ်တောြမို့ဝန် ဦးေရွှတုတ်သည် ေြကးမုံတံခါးကို ြကီးြကပ်တည်ေဆာက်စဉ်က မင်းေကျာ်မင်းလှစည်သူဘွဲ့ခံ သစ်ေတာဝန်ရာထူးြဖင့် အမှုထမ်းေနချိန်ြဖစ်ပါသည်။
သို့ေသာ် မြကာမီ ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၃-ခုနှစ်တွင် သူ့အား ြမို့ဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့ြပန်ကာ သစ်ေတာြမို့ဝန်ဟု အမည်တွင်ခံ၏။
မင်းတုန်းမင်း မင်းသားဘဝကပင် မင်္ဂလာအိမ်ေတာ်၌ အမှုထမ်းခဲ့သူြဖစ်ပါသည်။
ရာထူးအေြပာင်းအလဲ သစ်ေတာဝန် ဦးေရွှတုတ်အား ြမို့ဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ချိန်တွင် လစ်လပ်သွားေသာ သစ်ေတာဝန်ရာထူးကို မင်းေကျာ်သီဟရာဇာအား ခန့်အပ်ခဲ့၏။
၁ စက်တင်ဘာ ၁၈၆၇ ခုနှစ် ရက်စွဲပါဆင့်စာတွင် သစ်ေတာဝန် မင်းေကျာ်သီဟရာဇာက ရမည်းသင်းပွဲအုပ် ေရွှဇင်ေယာ်ပဲ့နင်းထံသို့ အခွန်ေတာ်ကိစ္စဆင့်ဆိုခဲ့ေြကာင်း တွေ့ရှိရ၏။
ထိုအတောအတွင်း သစ်တောဝန်ရာထူးအေြပာင်းအလဲ ရှိခဲ့ြပန်ပါသည်။
ရတနာပုံနေပြည်တော်၌ လာရောက်အမှုထမ်းနေသော ဂျာမနီနိုင်ငံသား ဒေါက်တာမာဖီးလ် ( Dr. Marfels) အား သစ်တောဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ြခင်း ြဖစ်ပါသည်။
သစ်တောအလုပ်သည် ဆေးပညာရပ်နှင့်နှီးနှယ်နေသည်ဟု ထိုခေတ်အခါက အယူအဆစွဲ ရှိြက၏။
ြဗိတိသျှတို့သိမ်းပိုက်ထားသည့် ြမန်မာနိုင်ငံေအာက်ပိုင်းေဒသတွင်လည်း ယင်းသို့ေဆးဘက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်များအား သစ်ေတာဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ေသာစကားရှိခဲ့သည်ဆိုသည်။
ဂျာမန်လူမျိုးသစ်ေတာဝန် သစ်ေတာဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ဂျာမန်လူမျိုး ေဒါက်တာ မာဖီးလ်ြဖစ်ြပီး သူ့အား ဦးမာဘီဟု ြမန်မာတို့ကသိရှိြက၏။
ေဒါက်တာ မာဖီးလ်၏ ဘွဲ့အမည်မှာ မင်းေကျာ်သိဒ္ဓိဘိသက္ကပညာြဖစ်ပါသည်။
၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် သရက်အေရးပိုင်ဘေရာင်း နေပြည်ေတာ်သို့လာေရာက်စဉ်က သစ်ေတာဝန် ေဒါက်တာမာဖီးလ်ကပင် ြကိုဆိုခဲ့ရ၏။
၆ ေမ ၁၇၈၄ ခုနှစ်ရက်စွဲပါ ေပးစာမှတ်တမ်းတစ်ေစာင်တွင် “ တရားလို အင်္ဂလိပ်ကျွန်ေတာ်မျိုး ြမီဇာ ဟာမတ်နှင့် တရားခံ ပင်သာြမို့သူြကီး ငပြားတို့ သစ်မှုကိစ္စတွင် တရားလိုြပသက်ေသ သစ်ေတာဝန်ဆရာဝန်မာဘီကို ယခုပို့လိုက်သည့် ေမးခွန်းအတိုင်း ေမးြမန်၍ ထွက်ချက်များကို ပို့ပါမည့်အေြကာင်း ”ဟူ၍ သစ်တောဝန်ဆရာဝန်အဖြစ် ဖော်ြပထားသည်။
သစ်ေတာဝန်ဦးမာဘီသည် ၁၈၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ေနှာင်းပိုင်းကာလတွင် ကွယ်လွန်သွားရာ ၁ ဇန်နဝါရိ ၁၈၇၇ ခုနှစ်၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ေြကာင်း သိရှိရ၏။
သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈၇၈ ခုနှစ် ေအာက်တိုဘာလတွင် သီေပါမင်း နန်းတက်လာြပီးေနာက် မင်းထင်မင်းလှရာဇာအား သစ်ေတာဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
သူသည် စာေရးြကီးတစ်ဦးလည်းြဖစ်ြပီး အလုပ်လုပ်ကိုင်ရာ၌ တိကျေသချာသူြဖစ်၏။
၁၅ မတ် ၁၈၇၉-ခုနှစ် ရက်စွဲပါ ညွှန့်ြကားလွှာတွင် စာေရးြကီးမင်းထင်းမင်းလှရာဇာက “ ဥပေဒထက် ပိုမို ယုတ်ေလျာ့မရှိ ေကာက်ခံရ အခွန်ေတာ်ေငွများကို ဆက်သွင်းေစရမည် ” ဟူ၍ ေဖာ်ြပပါရှိသည်။
သစ်တောဝန်ဦးနေထွန်း သီေပါမင်းလက်ထက်ေနှာသင်းပိုင်းကာလတွင် မင်းေကျာ်မင်းထင်သခင်္ယာဘွဲ့ခံ ဦးေနထွန်းအား သစ်ေတာဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ြမန်မာမင်းများလက်ထက် ေနာက်ဆုံးခန့်အပ်ခံရသူ သစ်ေတာဝန်ဟု မှတ်ယူရသည်။
သဘင်ဝန် သဘင်ဝန်သည် သဘင်အကဟူသမျှကို စိုးပိုင်းခွင့်ရှိသူ ဖြစ်ပြီး ပျို့ ၊ ကဗျာ ၊ လင်္ကာ ၊ တရားဓမ်မတ် စသည်တို့ကို ကျွမ်းကျင်တက်မြောက်ရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။
သဘင်ဝန်၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံမှာ ခါသာသိုရင်း အင်္ကျီ၊ နဖူးရွှေပြားတပ် ၊ သိုင်းနီ ၂ ချက် ၊ ဓားလွတ်ငွေအိမ် ဆင်ယင်ခွင့်ရရှိသည်။
သဘင်ဝန် ဦးပိုးဖြူ သဘင်ဝန်ရာထူးကို ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် စတင်ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံရသူ သဘင်ဝန်မှာ မင်းလှဥဇနာဘွဲ့ခံ ဦးပိုးဖြူ ဖြစ်သည်။
စတင် ခန့်အပ်စဉ်က ဒုတိယ သဘင်ဝန်ဟူသော ရာထူးလည်းရှိပြီး ဒုတိယသဘင်ဝန်အဖြစ် ပညာကျော်ဘွဲ့ခံ ပန်းခုနှစ်ရွာစား ဦးတုတ်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဗဒုံမင်းသည် ၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် မြေနန်းတော် အနောက်ဆောင်၌ သဘင်ဝန် ဦးပိုးဖြူအား သဘင်စည်းကမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏။
သဘင်ဝန် ဦးသော် စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် သဘင်ဝန်မှာ ဦးသော်ဖြစ်သည်။
သဘင်ဝန် ဦးသော်သည် ၁ မတ် ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမင်းအား အမြင့်သဘင် (ရုပ်သေး)အကြောင်းကို ရေးသားဆက်သွင်းခဲ့ရသူ ဖြစ်၏။
သဘင်ဝန် ဦးသော်သည် ရွှေတောင်မြို့စား အရာလည်း ရရှိခဲ့သည်။
သဘင်ဝန် ဦးအောင်ဘို သဘင်ဝန် ဦးအောင်ဘို၏ မင်းပေးဘွဲ့အမည်မှာ ဇော်တဗန္ဓုဖြစ်သည်။
ဦးအောင်ဘိုသည် ဦးသော်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံလျက် သဘင်ဝန်ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း မည်သည့်မင်းလက်ထက်၌ အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သည်ကို မသိရပေ။
မြေစိုက်ဇာတ်ရုံများ အမရပူရခေတ်က နန်းတွင်းဇာတ်တော်သဘင်များ ၊ ရုပ်သေးအမြင့်သဘင် ၊ နန်းတွင်းထိုင်ဆို အငြိမ့်များ ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း မြေစိုက်ဇာတ်ရုံကြီးများကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
အပေါ်အပါး အလွန်ဝါသနာပါသူ ပုဂံမင်းသည် နန်းတော်၏ အရှေ့ ၊ အနောက် ၊ တောင် ၊ မြောက်မုခ်တို့၌ ဇာတ်ရုံကြီးများ ဆောက်လုပ်ကာ သဘင်ပညာသည်များကို အလှည့်ကျ ကပြဖျော်ဖြေစေခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ရတနာပုံနန်းတွင်း၌ ဇာတ်ရုံကိုစနစ်တကျ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က နန်းတွင်းရာမဇာတ်နှင့် အီနောင်ဇာတ်တော် တို့မှာ ထင်ရှားသော ဇာတ်ကြီးများ ဖြစ်ကြ၏။
ရတနာပုံခေတ်တွင် နန်းတော်ကြီး အရှေ့ဘက်၌ ပွဲကြည့်ဆောင်များ ဇာတ်ခုံများကို ခမ်းနားစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ရာမဇာတ်တွင် သီတာဒေဝီအား ဒဿဂီရိ ခိုးယူခန်း၌ စက်ယန္တရားဖြင့် ခိုးပုံ ၊ ရသေ့ကောင်းကင်မှ ကြွလာပုံ ၊ ကျောက်ဖျာကြီးများ အလိုအလျောက် ပွင့်လာပုံ စသည်တို့ကို ခေတ်မီ စက်ကိရိယာများဖြင့် ပြုလုပ်တင်ဆက်ခဲ့သည် ဆို၏။
ပညာသည် စာရေးနှစ်ဦး မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့လက်ထက်၌ ပညာသည် စာရေးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူ ဦးဘိုးမြမှာ ယိုးဒယားအက ကောင်းသူဖြစ်ပြီး ဇနီး ဒေါ်နှင်းခက်မှာလည်း သီတာဒေဝီအဖြစ် ကပြရသူဖြစ်သည်။
ယိုးဒယားဇာတ်ကြီးအား အုပ်ချုပ်ရန် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဦးဘိုးမြအား ပညာသည် စာရေးခန့်ခဲ့ပြီး ၁၈⁠၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မောင်ဆင်ဆိုသူအား ပညာသည်စာရေးအရာ ထပ်မံ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သမီးတော်ဝန်ရာထူးမှာ ဘုရင့်သမီးတော်များအတွက် ခန့်အပ်သော ဝန်ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ ခန့်အပ်ရာ၌ သမီးတော်တိုင်းအတွက် ခန့်အပ်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ အရေးပါသော သို့မဟုတ် ဘုရင်မင်းမြတ်ဆန်ဒရှိရာ သမီးတော် တစ်ပါးချင်း အတွက်သာ ခန့်အပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ သမီးတော်သုံးပါးအတွက် စုပေါင်း၍ ဝန်တစ်ဦးသည် ခန့်အပ်ခြင်းမျိုးလည်း ရှိသည်။
မိတ္ထီလာ မင်းသမီးဝန် ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁၇၉၃ ခုနှစ်တွင် သမီးတော် မိတ်ထီလာမင်းသမီးဝန်အဖြစ် ရွှေတော်ပျံချီကို ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
ရွှေတောင်ပျံချီမှာ မူလက တောင်ဘက်တိုက်ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်နေရာမှာ ရာထူးပြောင်းရွှေ့ ခန့်အပ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
သမီးတော်သုံးပါးဝန် ဦးရန်အောင် စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးအရာနှင့် အမှုထမ်းခဲ့သူ ဦးရန်အောင်မှာ ယခင်က သမီးတော်သုံးပါးဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူး၏။
တောင်တွင်းကြီး မင်းသမီး ပုဂံမင်းသမီးနှင့် ရွှေတောင်မင်းသမီးတို့အတွက် ဦးရန်အောင်အား နေမျိုးရာဇသူဘွဲ့ဖြင့် ဝန်ခန့်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဦးရန်အောင်ကို သမီးတော် သုံးပါးဝန်ဖြစ်သဖြင့် သုံးပါးဝန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
နောင်ဝန်ကြီးဖြစ်လာသော် မင်းသုံးပါဝန်ကြီးဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြန်၏။
သတိုးမင်းကြီး မင်းမဟာဘွဲ့ခံ သုံးပါးဝန်ကြီး ဦးရန်အောင်သည် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲကာလအတွင်း ရန်ကုန်စစ်မျက်နှာ၌ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး ကမာရွတ်ခံတပ်တိုက်ပွဲတွ၍ ကျဆုံးခဲ့သည်။
သမီးတော်ဝန် တိုင်တားမင်းကြီး ဦးဖိုး သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈⁠၈၂ ခုနှစ်တွင် တိုင်တားမင်းကြီး ဦးဖိုးအား သမီးတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်၏။
တိုင်တားမင်းကြီး၏ သမီး ပတိမ်းသခင်သည် ဘုရင့်သမီးတော်များကို ထိန်းကျောင်းရသူဖြစ်ရာ မင်းကြီး ဦးဖိုးအား သမီးတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ဟန်တူသည်။
သီပေါမင်းနှင့် မိဖုရားခေါင် စုဖုရားလတ်တို့သည် ၂ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၈ တွင် နန်းတက်လာကြပြီး ၁၈ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈ ခုနှစ်၌ မဟေသီဘိသိက် ခံယူပါသည်။
ယင်းနောက် သားတော်ကလေးတစ်ပါး (အမည် ရွှေကိုယ်တော်ကြီး) ဖွားမြင်သော်လည်း ၁၇ မတ် ၁၈⁠၈ဝ တွင် ကျောက်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွား၏။
ထို့နောက် ၅ စက်တင်ဘာလ ၁၈⁠၈ဝ တွင် သမီးတော်တစ်ပါး ဖွားမြင်ပြန်ပါသည်။
၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၈⁠၈၂ ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ်မြောက် သမီးတော်ကို ဖွားမြင်ပြန်၏။
တိုင်တားမင်းကြီး ဦးဖိုးသည် အစောပိုင်းကာလ ဖွားမြင်သော ယင်းသမီးတော်ကလေးများဆိုင်ရာဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူဖြစ်၏။
တစ်နေ့ နံနက်ဆယ်နာရီခန့်တွင် မြနန်းစံကျော် နန်းတော်ပြာသာဒ်ကြီးအောက်၌ ယိုးဒယားဆိုင်း ၊ ပန်ကန်ဆိုင်း ၊ ဆင်ခိုး/ကွမ်းငုံ ၊ မယင်းတော်တို့ ထိုင်အငြိမ့်များဖြင့် ဖျော်ဖြေရာပွဲခင်းဆီသို့ ရာဇပလ်လင်မြောက်ဘက် မာရဘင်တံခါးမှ လျှောက်လာသည့် တိုင်တားမင်းကြီးအား တွေ့ကြရသည် ဆို၏။
ခေါင်းပေါင်းဖြူ ၊ သိုရင်းအင်္ကျီဖြူ ဝတ်တိုင်တားမင်းကြီးသည် သမီးတော်တစ်ပါးအား ပွေ့ချီလျက် လည်းကောင်း ၊ အခြားအထိန်းတော်များက နောက်မှ သမီးတော်တစ်ပါးကို ပွေ့ချီလျက်လည်းကောင်း ပွဲကြည့်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။
တိုင်တားမင်းကြီးသည် ကလေးအလွန်ချစ်သူဖြစ်၏။
ပွဲကြည့်ဆောင်တွင် ကလေးများနှင့်အတူ ပွဲကြည့်လေ့ရှိသည်ဆိုသည်။
သမီးတော်ဝန် ဦးရွှေမောင် သီပေါမင်းနှင့် စုဘုရားလတ်တို့မှ ဖွားမြင်သူ သမီးတော်ကလေးနှစ်ပါးမှာ ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့်ဆိုသကဲ့သို့ ကွယ်လွန်ခဲ့ကြရာ ၃ မတ် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ကျန်ရှိသော သမီးတော်ကလေးအတွက် အတွင်းဝန်စလေမြို့စား ဦးရွှေမောင်အား သမီးတော်ဝန် ရာထူးသစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
ဦးရွှေမောင်မှာ လှေသင်းဝန် အတွင်းဝန်အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပြီး သမီးတော်ကလေးမှာလည်း နောင်ပထမသမီးတော် အရှင်ထိပ်စုမြတ်ဖုရားကြီးအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
သမီးတော်ဝန် ဦးစံငြိမ်း သီပေါမင်းနှင့် စုဖုရားလတ်တို့မှ ၉ အောက်တိုဘာ ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ သမီးတော် အရှင်ထိပ်စု မြတ်ဖုရားလတ်ကို ဖွားမြင်ပြန်ပါသည်။
ယင်းသမီးတော် ကလေးဖွားမြင်ပြီးနောက် ပင်းမြို့စားအတွင်းဝန်မင်းကြီး မင်းခေါင် မဟာမင်းကျော်သူရိန်ဘွဲ့ခံ ဦးစံငြိမ်းကို သမီးတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ပြန်ပါသည်။
၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈⁠၈၅ ခုနှစ်တွင် အဂင်လိပ် မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲ၌ စစ်ကြောင်းချီတက် ရရာသမီးတော်ဝန် ဦးစံငြိမ်းလည်း လိုက်ပါစစ်မှုထမ်းခဲ့ရ၏။
၂၉ နိုဝင်ဘာ ၁၈⁠၈၅ ခုနှစ်တွင် သီပေါမင်းနှင့် စုဖုရားလတ်တို့အား ဗြိတိသျှတို့က ရန်ကုန်မှတစ်ဆင့် ရတနာဂီရိသို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားရာ ပထမ သမီးတော်နှင့် ဒုတိယသမီးတော်တို့လည်း အတူလိုက်ပါသွားကြရလေသည်။
ဝန်းကျင်ဝန်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာကို တိကျသေချာစွာ မသိရှိရပေ။
နန်းတော်ဝန်းကျင် လုံခြုံရေးတာဝန်ယူရသူ ဖြစ်မည်ထင်ပါသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် နောင်ကာလက ဝန်းကျင်မြဲ ဟူသော ရာထူးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဝန်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်လျက် ဝန်းကျင်ဝန်ဖြစ်လာဟန်ရှိ ပါသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ်က နန်းတော်ဝန်းကျင်တွင် တာဝန်ကျ အမှုထမ်း ၂၁ ဦးအား ဝန်းကျင်မြဲက အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရရာ ဝန်းကျင်ဝန်ရာထူးမှာလည်း အလားတူ ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ အလောင်းမင်းတရား (၁၇၅၂-၁၇၆၀) လက်ထပ်တွင် ဝန်းကျင်ဝန်ရာထူး ရှိနေပြီး ဖြစ်သော်လည်း မည်သူမည်ဝါဟူ၍ မသိရပေ။
အလောင်းမင်းတရား လက်ထက် သို့မဟုတ် ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး) (၁၇၆၀-၁၇၆၃)လက်ထက်တွင် ဝန်းကျင်ရာထူးရရှိခဲ့သူမှာ စည်သာမင်းကြီး ဦးစည်းစိမ်၏ တူ ဦးထွေး ဖြစ်သည်။
မြေဒူးမင်းလက်ထက် မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) နန်းတက်စတွင် နရာဇေယကျော်ထင် အား ဝန်းကျင်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့၏။
ဝန်းကျင်ဝန် အရာခန့်အပ်ခဲ့၏။
ဝန်းကျင်ဝန် နရာဇေယကျောင်ထင်သည် ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ တွင် အဘယသကြင်န် ဦးစီးသော ၅၀ တော် သွေးသောက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။
ဝန်းကျင်ဝန် နရာဇေယကျော်ထင်၏ ရာထူးကို သီရိကျော်သူက ဆက်ခံခဲ့သည်။
ဝန်းကျင်ဝန် သီရိကျော်သူ သီရိကျော်သူ သည် ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး) လက်ထက် ဘထွေးတော် တောင်ငူမင်းသား၏ သံတော်ခံ ဖြစ်သည်။
တောင်ငူမင်းသား တော်လှန်ပုန်ကန်မည့် အကြောင်း ကြိုတင်သတင်းပို့နိုင်သဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ယုံကြည်အားကိုးမှုကို ခံခဲ့ရ၏။
မြေဒူးမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းတစ်လျှောက် ဝန်းကျင်ဝန်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် သမီးဖြစ်သူ ရှင်ရွှေဥမှာလည်း မြေဒူးမင်း၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။
စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် ၁၇၈၂ ခုနှစ် နှစ်ပိုင်းတွင် ဖောင်ကားစား မောင်⁠မောင်၏ တပ်များ အင်းဝကို တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်လိုက်သောအခါ ဝန်းကျင်ဝန်မှာ စဉ့်ကိုင်သို့ ရောက်ရှိနေပါသည်။
မကြာမီ ဖောင်ကားစား၏ တပ်များ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဝန်းကျင်ဝန် ကျောက်မြောင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရ၏။
ဗဒုံမင်း လက်ထက် ၁၇၈၂ ခုနှစ် ဗဒုံမင်းနန်းတက်လာပြီးနောက် ၁၂ ဇွန် ၁၇၈၄ ခုနှစ် ဗုဒ္ဓဘိသိက် အခမ်းအနားအပြီးတွင် ဝန်းကျင်ဝန်အား နေမျိုးရန္ဒသူဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ဝန်းကျင်ဝန် ဦးပေ စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) လက်ထက်တွင် ရွှေတောင်ဇေယျသူဘွဲ့ခံ ဦးပေအား ဝန်းကျင်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။
ဦးပေသည် စစ်ကိုင်းမင်း၏ အမှုထမ်းဟောင်းဖြစ်ပြီး နောင်အတွင်းဝန် ၊ ဝန်ကြီးရာထူးများ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရ၏။
၁၈၂၆ ခုနှစ် ရန္တပိုစာချုပ် ချုပ်ဆိုစဉ် လက်ကိုင်းမြို့စား ဝန်ကြီးအဖြစ် ပါဝင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့၏။
ဝန်းကျင်ဝန် ဦးဘဲ ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂)လက်ထက် ဝန်းကျင်ဝန်မှာ စားတော်ကွမ်း ရေကိုင်လည်းဖြစ်သူ ဦးဘဲ ဖြစ်သည်။
ဦးဘဲသည် ပုဂံမင်းလက်ထက်တစ်လျှောက် ဝန်းကျင်ဝန်အရာဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ရပြီး မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာသောအခါ နေမျိုးသိင်္ခကျောင်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် တရုတ်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
နောက်ဆုံး ဝန်းကျင်ဝန် သီပေါမင်း (၁၈၇၈-၁၈⁠၈၅)လက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ ဝန်းကျင်ဝန်မှာ ဦးဖိုးတူ ဖြစ်ဟန်ရှိပါသည်။
ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်းအရ ၁၄ ဇွန် ၁၈⁠၈၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်းကျင်ဝန်ထံ သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြပါရှိပါသည်။
ရွှေနန်းတော်ပတ်လည်၌ သစ်လုံးများဖြင့် ကာရံထားသော သစ်တပ်ဝင်းကြီးရှိရာ ၎င်းဝင်းကြီးကို စောင့်ကြပ်ရသည့် ကောင်ဟန်အစုသားများအား အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူမှာ ဝင်းကောင်ဟန်ဝန်ပင် ဖြစ်သည်။
ကုန်ဘောင်ခေတ်ဦး ကာလ ဝင်းကောင်းဟန်ဝန် ရာထူးကို ကုန်ဘောင်ခေတ်ဦး ကာလကပင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ရ၏။
မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) (၁၇၆၃-၁၇⁠၇၆) လက်ထက်ခန့်အပ် ခံခဲ့ရသူ ဝင်းကောင်ဟန်ဝန်မှာ ပျံချီသီရိကျော်ထင် ဖြစ်သည်။
သူသည် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ဖြစ်ပွားသော တရုတ် မြန်မာ စစ်ပွဲ၌ ပါဝင်စစ်မှုထမ်းရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
၁၇၆၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တရုတ်တပ်များနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကိစ်စ ဆွေးနွေးသောအခါ ဝင်းကောင်ဟန်ဝန် ပျံချီသီရိကျော်ထင်လည်း ဆွေးနွေးပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။
ယင်းအခမ်းအနားသို့ တပ်ကောင်းဟန်ဝန်နှင့် ယွန်းစုကောင်ဟန်ဝန်များလည်း အစုံအညီ တက်ရောက်ခဲ့ကြ၏။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) နန်းတက်လာပြီးနောက် ဝင်းကောင်ဟန်ဝန်အဖြစ် ရွှေတောင်သီဟအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဝင်းကောင်ဟန်ဝန် ရွှေတောင်သီဟသည် ၁၈၀၆ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ဆင်ဖြူတော်သိမ်း အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်၏။
ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ဝင်းကောင်ဟန်ဝန်အဖြစ် ဆက်လက် ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရပေ။
ရွှေတောင်သီဟ၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ ဝင်းကောင်ဟန်ဝန် မဟာမင်းလှကျော်သူ ဖြစ်သည် ထင်ပါသည်။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် အမှုထမ်းဟောင်းများအား အဆောင်အရွက် အစီးအနင်းများ ပေးအပ်သောအခါ ဝင်းကောင်ဟန်ဟောင်း မဟာမင်းလှကျော်သူအား ရွှေစလွယ် ၉ သွယ် အပါအဝင် အခြား အဆင်တန်ဆာများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) (၁၈၁၉-၁၈၃၇) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ပျံချီရဲခေါင်အား ဝင်းကောင်ဟန်ဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် စစ်ကိုင်းမင်း လက်ထက် နောက်ပိုင်းတွင် ဝင်းဟောင်ဟန်ရာထူးကို ဆက်လက်ခန့်အပ်တော့ခြင်း မရှိဘဲ ကောင်ဟန်ဝန် ဖြစ်သူကသာ ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရဟန်တူ၏။
သားတော်များဆိုင်ရာဝန် သည် မြန်မာမင်းများ လက်ထက်တွင် ဘုရင့်သမီးတော်များအတွက် ဝန်ခန့်အပ်ထားရှိသကဲ့သို့ သားတော်များအတွက်လည်း သီးခြားဝန်များ ခန့်အပ်မှုရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ကာလတွင် ယင်းသို့သော သမီးတော်ဝန် ၊ သားတော်ဝန်များကို တွေ့ရှိကြရသည်။
သားတော်များအတွက် ဝန်ခန့်ရာ၌လည်း သားတော်အားလုံးအတွက် ခန့်အပ်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ ဘုရင်မင်းမြတ် နှစ်သက်မြတ်နိုးသည့် သားတော်များ ၊ နန်းရ ၊ အဆောင်ရ မိဖုရားတို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော်များအတွက်သာ ခန့်အပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ဗဒုံမင်း (၁၇၈၂-၁၈၁၉) လက်ထက်တွင် သားတော်အချို့အတွက် ဝန်များခန့်အပ်မှုရှိခဲ့ရာ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထောက်ရွှေတောင်နော်ရထာဘွဲ့ခံ ဦးရွှေမင်းကို သားတော် မိုးမိတ်မင်းသားဝန် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
အလားတူသားတော် ပုသိမ်မင်းသား၏ ဝန်အဖြစ်လည်း အတွင်းဝန် နေမျိုးဇေယကျော်သူကို ခန့်အပ်ခဲ့၏။
၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၀၇ ခုနှစ်က သူ့ကို အတွင်းဝန်အရာမှ နုတ်ပယ်ခဲ့သော်လည်း ပုသိမ်မင်းသမီးဝန်အဖြစ်မူ ဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ပြည်မင်းသားဝန် ရဲကျော်အာကာသည် ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော မိတ္ထီလာမင်းသမီး၏ ကွမ်းခွံ့ မင်္ဂလာအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဗဒုံမင်းတွင် သားတော်အများအပြားရှိရာ သက်ဆိုင်ရာဝန်လည်း အများအပြား ရှိပေလိမ့်မည်။
ပုသိမ်မင်းသားဝန် ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗိုက်ကယ်ဆိုင်း ဦးဆောင်သော ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့ အမရပူရသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
မိုက်ကယ်ဆိုင်းသည် နေပြည်တော်၌ ၉ လ ကြာနေထိုင်စဉ်အတွင်း ဗဒုံမင်း၏ သားတော် ပုသိမ်မင်းသားအား သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ပုသိမ်မင်းသား၏ အပိုင်စားနယ်မှာ ဟိုင်းကြီးကျွန်းအထိ ကျယ်ဝန်းလှသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ မိုးလေသည်းထန်သည့်အခါ ဗြိတိသျှ ကုန်စည်သင်္ဘောများ ဟိုင်းကြီးကျွန်းသို့ ဝင်ရောက်ခိုနားကြရ၏။
ထိုအခါ ပုသိမ်မင်းသား၏ နယ်ခံပုဂ္ဂိုလ်များက စောင့်ရှောက်ကြသဖြင့် ကျေးဇူးတင်ရပေသည်။
မိုက်ကယ်ဆိုင်း ဤအကြောင်းကို မင်းသားအား ဟင်ဒီဘာသာဖြင့် တင်လျှောက်ရာ မြန်မာဘုရင့်အမှုထမ်း အာမေနီယံလူမျိုး ဘာသာရှိန်က ဝါကျ တစ်ခုချင်း ဘာသာပြန်ပေး၏။
မင်းသားလေးမျာ ကြောင်အမ်းအမ်း ဖြစ်နေပြီး စကားတုံ့ပြန် ပြောဆိုရန် နှစ်ကြိမ်ခန့် ကြိုးစားခဲ့သည်။
သို့သော် နှုတ်မှ ထွက်မလာပေ။
အနီးရှိ အမှုထမ်းနှစ်ဦးက မင်းသားကလေးကို မည်သို့တုံ့ပြန် ပြောဆိုသင့်ကြောင်း အကြံပြုကြသည်။
သို့တိုင်အောင် မင်းသားကလေးက ဖြောင့်⁠ဖြောင့်တန်းတန်း ပြောဆိုစွမ်းမရှိ ဖြစ်နေ၏။
နောက်ဆုံး ပုသိမ်မင်းသားဝန်က မင်းသားကိုယ်စားကြားဝင် ပြောကြားပေးခဲ့ရသည်။
ပုဂံမင်းသားဝန် မိုက်ကယ်ဆိုင်းသည် ပုဂံမင်းသားမောင်ပေ၏ အိမ်တော်သို့လည်း သွားရောက်ခဲ့သေး၏။
ပုဂံမင်းသားမှာ ရွှင်ရွှင်ပျပျ ရှိပြီး သူ၏ဝန်များလည်း အလွန် ကြည်ညိုလေးစားဖွယ်ကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်ကြောင်း မိုက်ကယ်ဆိုင်းက ဆိုသည်။
ပုဂံမင်းသား အိမ်တော်တွင် ကြက်ကောင်လုံးကင်ဖြင့် ကျွေးမွေးပြီး အငြိမ့်သဘင်ဖြင့်လည်း ဖျော်ဖြေခဲ့ရာ၌ လူရွှင်တော်နှစ်ဦးမှာ မျက်နှာအမူအရာ အမျိုးမျိုးလုပ်ပြကြရာ အလွန်ပင် ရယ်ရွှင်ဖွယ် ကောင်းလှကြောင်း မိုက်ကယ်ဆိုင်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့၏။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) နန်းတက်စ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် မြင်စိုင်းမင်းသားဝန် ရဲခေါင်ကျော်ထင်အား နေမျိုးရဲခေါင်ကျော်ထင်ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
အလားတူ ၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်းသားဝန်အဖြစ် နေမျိုးလက်ယာကျော်ထင်ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
စကြာဝန် စစ်ကိုင်းမင်းသားနှင့် ကြင်ယာတော် ဆင်ဖြူရှင်မယ်တို့မှ ၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် သားတော် ညောင်ရမ်းမင်းသား မောင်ဖေခင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ညောင်ရမ်းမင်းသားမှာ နောင်စကြာမင်းကလေးဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။
သူ့အား စကြာမင်းသားဟု ခေါ်ဆိုကြသကဲ့သို့ နေမျိုးသခင်ယာဘွဲ့ခံ ဦးမြတ်ရာကိုလည်း စကြာမင်းသား၏ ဝန်အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။