kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဂင်္လန်နှင့် ဥ‌ရောပနိုင်ငံတို့တွင် ယခုတိုင်မြက်ခင်းပြင်ကို တင်းနစ်ကစားရန် ကွင်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုဆဲပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ နွား‌ချေးကျံ‌သော တင်းနစ်ကွင်းများကို ပြုလုပ်ကြ သည်။
အခြားနိုင်ငံတို့တွင် ‌ကျောက်နုမှုန့်၊ ရွှံ့‌စေး၊ ကတ္တရာ‌စေး တို့အပြင် ပျဉ်ပြားကိုပင်လျှင် တင်းနစ်ရိုက်ရန် ကွင်းပြင်များပြု လုပ်ရာ၌ အသုံးချကြသည်။
တင်းနစ်ကွင်းသည် အလျား ရ၈ ‌ပေ၊ အနံ ၃၆ ‌ပေရှိသည်။
အလျားလိုက် မျဉ်း‌ကြောင်းသည် ‌ဘေးမျဉ်းဖြစ်၍ အနံလိုက် မျဉ်း‌ကြောင်းသည် ‌အောက်‌ခြေမျဉ်းဖြစ်သည်။
‌ဘေးမျဉ်းမှ ၄ ‌ပေခွဲအကွာ၌ ‌ဘေးမျဉ်း နှင့်ပြိုင်၍ အတွင်းမျဉ်း‌ကြောင်း တစ်ခု ကိုဆွဲရသည်။
ထိုအတွင်းမျဉ်းမှာ တင်းနစ်ကို တစ်‌ယောက် တစ်ဘက် ကစားသည့်အခါ သတ်မှတ်သည့်စည်းဖြစ် သည်။
တင်းနစ်ကို တစ်ဘက်နှစ်‌ယောက်စီ ကစားလျှင် ‌ဘေး မျဉ်းသည် ကစားရန်အတွက် သတ်မှတ်‌သောစည်းဖြစ်သည်၊ ကွင်း၏အလယ်တွင် သုံး‌ပေမြင့်‌သောပိုက်ကို သွယ်တန်းထား သည်။
ထိုပိုက်တန်းကို ဗဟိုပြု၍ ‌အောက်‌ခြေဘက် ၂၁ ‌ပေ အကွာ၌ ‌အောက်‌ခြေမျဉ်းနှင့် မျဉ်းပြိုင်ဖြစ်‌သောမျဉ်းကို ပိုက် တန်း၏။
ထိုဘက်ဤဘက် နှစ်ဘက်စလုံး၌ ‌ရေးဆွဲရသည်။
တစ်ဖန်ကွင်း၏ အလယ်တည့်တည့်တွင် အလျားလိုက် ကန့် လန့်ဖြစ်‌သော မျဉ်းတစ်‌ကြောင်းရှိသည်။
ထိုမျဉ်းသည် ‌ဘေးမျဉ်း နှင့် ၁၈ ‌ပေကွာသည်။
ဤနည်းဖြင့် ပိုက်တန်း၏ တစ်ဘက် တချက်တွင် အကွက်‌လေးကွက်ရှိ‌လေသည်။
ထိုအကွက်တို့မှာ ‌ဘောလုံးပို့ရန် သတ်မှတ်‌သောစည်းများဖြစ်‌လေသည်။
တင်းနစ်‌ဘောလုံးသည် အချင်းအားဖြင့် ၂ လက်မခွဲရှိသည်။
‌ဘောလုံးမှာ ကြက်‌ပေါင်‌စေးနှင့်လုပ်‌သော ‌ဘောလုံးများဖြစ် သည်။
သို့‌သော် ‌ဘောလုံးအပြင်ဘက်သည် သက္ကလတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။
ဗက်တံကား အနံလိုက် အချင်းအားဖြင့် ၈ လက်မကျယ်၍၊ အလျားလိုက် အချင်းအားဖြင့် ၁၂ လက်မရှည် ၏။
ထိုဗက်တံတွင် ‌ကြောင်အူကြိုးကို ‌လေး‌ထောင့်ကွက်‌ဖော် ကာ တပ်ထားသည်။
ယခု‌ခေတ်၌ ‌ကြောင်အူကြိုးအစား၊ နိုင် လွန်ကြိုးကိုသုံးကြသည်။
ကစားနည်းမှာ ‌အောက်‌ခြေမျဉ်းပြင်ဘက်ရှိ လကျ်ာဘက် ‌ထောင့်အနီးမှ‌နေ၍ ပထမ‌ဘောလုံးပို့‌ပေးသူက ‌ဘောလုံးကို ‌ခေါင်း‌ပေါ်သို့‌မြှောက်၍ ဗက်တံဖြင့် ရိုက်ချကာ ပိုက်တန်းတစ် ဘက်တွင် ‌ဘောလုံးကိုခံယူသူထံသို့‌ရောက်‌အောင် ပို့‌ပေးရသည်။
ထိုသို့ပို့လိုက်‌သော‌ဘောလုံးသည် ပိုက်တန်းကို‌ကျော်၍ ‌ဘောလုံး ကို ခံယူသူ၏ လကျာ်ဘက်‌လေး‌ထောင့်ကွက်၌ ကျ‌စေရမည်။
‌ဘောလုံးပို့ရန်အလို့ငှာ ပို့သူသည် ပထမအကြိမ်ပို့၍ ‌နေရာမကျ လျှင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံပို့ရန်အခွင့်အ‌ရေးရှိသည်။
‌ဘောလုံး ပို့ရာ၌ မှားယွင်း‌သော် ပို့သူအမှတ် ရှုံး‌လေသည်။
‌ဘောလုံးကို ပို့ရာ၌ ပိုက်တန်းကိုမ‌ကျော်နိုင်လျှင်၎င်း၊ ‌ကျော်ပင်‌ကျော်‌စေကာ မူ ယူသူ၏ ‌လေး‌ထောင့်စည်းကွက်ထဲသို့ မကျလျှင်‌သော်လည်းကောင်း၊ ပိုက်တန်းကိုထိ၍ ယူသူ၏ ‌လေး‌ထောင့်စည်းကွက်ပြင် ဘက်သို့ ‌ရောက်လျှင်‌သော်လည်းကောင်း ‌ဘောလုံးအပို့မှားသည်ဟု စည်းကမ်းသတ် ထားသည်။
‌ဘောလုံးကိုအပို့တွင် ပိုက်တန်းကိုထိ၍ ‌လေး ‌ထောင့်စည်းကွက်ထဲကျ‌သော် ‌ဘောလုံးကို ပြန်ပို့ရန်အခွင့်အ‌ရေး ရှိသည်။
ပို့လိုက်‌သော ‌ဘောလုံးကိုယူသူက တင်းနစ်ကွင်း၏ စည်းတွင်းသို့ ပိုက်တန်း‌ကျော်‌အောင် ပြန်၍ရိုက်မပို့နိုင်‌သော် ယူသူ အမှတ်ရှုံး‌လေသည်။
အကယ်၍ ယူသူက ‌ဘောလုံးကိုပြန် ပို့ရာ၌ ပိုက်တန်းကို‌ဘောလုံးထိ‌သော် ထို‌ဘောလုံးသည် စည်း တွင်း သို့ကျ‌ရောက်ပါက မှားယွင်းသည်ဟု မယူဆရ‌ချေ။
စည်း ပြင်ဘက်သို့ကျသွားပါမူ ရှုံး‌လေသည်။
ဦးစွာ ‌ဘောလုံးပို့လိုက်‌သော အလှည့်၌ ယူသူသည် ‌ဘောလုံး‌မြေနှင့် တကြိမ်ထိပြီးမှ ပြန်၍ရိုက်ရသည်။
‌ဘောလုံးပို့ပြီး‌သော ပထမအလှည့်ကုန်လျှင် ကျန်အလှည့်များ၌ ‌ဘောလုံး‌မြေကျသည်ဖြစ်‌စေ မကျသည်ဖြစ် ‌စေ ‌ဘောလုံးပို့သူ‌ရော ယူသူပါ အလျဉ်းသင့်သလို ရိုက်နိုင် သည်။
သို့ရာတွင် ‌ဘောလုံး ‌မြေသို့ နှစ်ခါ‌တော့၍ ကျပြီးမှ ‌ဘောလုံးကိုရိုက်ရန် အခွင့်မရှိ‌ချေ။
ပထမအကြိမ် ‌ဘောလုံးပို့၍ ပို့သူနှင့်ယူသူ အပြန်အလှန်ရိုက်ပြီး‌နောက် တစ်ဦး ဦးကနိုင်‌သော် ပို့သူသည် လကျာ်ဘက်‌အောက်‌ခြေမျဉ်းမှ လက်ဝဲဘက်‌အောက်‌ခြေ မျဉ်းသို့ကူး‌ပြောင်း၍ ‌ဘောလုံးကို တစ်ဖန်ပို့‌ပေးရပြန်သည်။
ယင်းကို ပို့သူနှင့်ယူသူတို့က အပြန် အလှန်ရိုက်ကြပြန်သည်။
ဤနည်းအတိုင်းရိုက်၍ အရှုံးအနိုင် ‌ပေါ်လာ‌သောအခါ ‌နေရာကိုမူလလကျ်ာဘက်သို့ ပြန်‌ရွှေ့၍ ကစားရပြန်သည်။
ပထမနှင့် ဒုတိယအကြိမ် နိုင်မှတ်တို့သည် ၁၅ မှတ်စီဖြစ်၏။
တတိယနှင့် စတုတ္ထအကြိမ် နိုင်မှတ်တို့ကား ၁၀ မှတ်စီဖြစ်သည်။
နိုင်မှတ် ၅၀ အလျင်ရသူသည် တစ်ပွဲ၌ အနိုင်၇‌လေသည်။
သို့‌သော် တစ်ကြိမ်ကြိမ်တွင် ပို့သူနှင့်ယူသူ တို့ အမှတ် ၄၀ ချင်းတူ‌နေပါလျှင် ‌နောက်ထပ် နှစ်ကြိမ် အမှတ်သာ‌သောသူသာလျှင် အနိုင်ရသည်။
ဤသို့ အရှုံးအနိုင် ယူ‌သောပွဲ‌ပေါင်းကို သာမန်အားဖြင့် ‌ခြောက်ပွဲကစားရသည်။
ထို ‌ခြောက်ပွဲတွင် နှစ်ပွဲတိတိ အပြတ်အသတ် နိုင်မှသာလျှင် အနိုင် ရသည်မည်၏။
ဥဒါဟရုဏ်မှာ တစ်ဦးက ၆ ပွဲနိုင်စဉ် အခြား တစ်ဦးက ၅ ပွဲနိုင်ထားလျှင် နိုင်ပွဲများရာလူကို အနိုင်မ‌ပေးရ ‌သေး။
ထိုသူက ‌နောက်ထပ်တစ်ပွဲ တက်နိုင်‌သော‌ကြောင့် ရှုံးသူ ကို နှစ်ပွဲတိတိဖြင့်ဖြတ်ပြီးမှသာလျှင် ထိုသူကိုအနိုင်‌ပေးရသည်။
ဤသ‌ဘောအတိုင်း ‌ခြောက်ပွဲလျှင် တချီကျဖြင့်၊ ငါးချီကစားရ သည်။
ယင်းငါးချီအနက် သုံးချီနိုင်သူသည် ‌နောက်ဆုံး အနိုင်ရ ‌လေသည်။
ယခု‌ခေတ် ကစား‌သော တင်းနစ်ကစားနည်းကို အဂင်္လန် ပြည်တွင် ခရစ် ၁၈ရ၄ ခုနှစ်က စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုတွင် ၁၈ရ၅ ခုနှစ်က စတင်ကစားခဲ့ သည်။
နိုင်ငံအချင်းချင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲကို ၁၈ရရ ခုနှစ်တွင် အဂင်္လန်ပြည် ဝင်ဗယ်လဒန်ကစားကွင်း၌ ဦးစွာ ကျင်းပခဲ့သည်။
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒွိုက်‌ဒေးဗစ်ဆိုသူသည် နိုင်ငံချင်းချင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲတွင် အ‌ကောင်းဆုံးတင်းနစ်အဖွဲ့ဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်း ခံ၇‌သောနိုင်ငံအား ‌ဒေးဗစ်ဖလားကို ဆု‌ပေးခဲ့ရာ၊ ယခုအခါ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အစဉ်အလာအဖြစ်ဖြင့် ‌ဒေးဗစ်ဖလားပွဲကို နှစ်စဉ်နိုင်ငံအများက အလှည့်ကျ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:အားကစား။
သိမ်စ်မြစ်( )သည် အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်း၌ စီးဆင်းသော မြစ်ဖြစ်ပြီး လန်ဒန်ကို ပင်လယ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။
၎င်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သည်။
ကူးသန်းသွားလာ‌ရေး အတွက်လည်း အ‌ရေးအပါဆုံးဖြစ်သည်။
ထိုမြစ်သည် ဂ‌လော့စတာ ရှိုင်းယာနယ်၊ ‌ကော့စဝါ‌တောင်တန်း၌ မြစ်ဖျားခံ၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း‌ဒေသတွင် အ‌နောက်မှ အ‌ရှေ့သို့ ဖြတ်သန်းလျက် ‌မြောက်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဆင်းသည်။
မိုင်‌ပေါင်း ၂၀၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။
‌မြောက်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဆင်းရာမြစ်ဝတွင် လန်ဒန်မြို့တည်ရှိသည်။
မြစ်၏အကျယ်မှာ လန်ဒန်မြို့ တန်းတားကြီးအနီး၌ ကိုက်‌ပေါင်း ၂၅၀ မျှကျယ်၍၊ မြစ်ဝ၌မူ ငါးမိုင်ခွဲမျှ ကျယ်သည်။
သိမ်းမြစ်ကို ပင်လယ်မှ မိုင် ၅၀ ကွာ‌ဝေး‌သော လန်ဒန်မြို့တံတားကြီးအထိ နက်စွာတူး‌ဖော် ထား‌လေရာ ပင်လယ်ကူးသ‌င်္ဘောတို့သည် လန်ဒန်မြို့သို့ အ‌ရောက် ဝင်နိုင်သည်။
သ‌င်္ဘောဆိုက်ကပ်‌သော ‌ဒေသဖြစ်သည့် အ‌လျောက် တင်းမြစ်၏ ဝဲယာကမ်းနှစ်ဘက်တွင် သ‌င်္ဘောကျင်း များစွာတို့ ရှိကြသည်။
လန်ဒန်မြို့မှလွန်‌သော် မြစ်ဖျား တစ်‌လျှောက်အထိ တည်ရှိ‌သော သိမ်းမြစ်ကမ်း‌ခြေတစ်‌လျှောက် မှာမူ အလွန်လှပတင့်တယ်‌သော ရှုခင်းများရှိသည်။
ထို့‌ကြောင့် သိမ်းမြစ်ထဲတွင် ‌လှေပြိုင်ပွဲများ နှစ်စဉ်မပြတ် ကျင်းပ‌လေ့ရှိကြ သည်။
‌လှေပြိုင်ပွဲများကို ဟင်‌လေ၊ ကင်းစတန်၊ မိုးလဇီ၊ စတိန်းစ‌သော မြို့က‌လေးများတွင် ကျင်းပကြသည်။
နာမည် ‌ကျော် ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ် နှင့် ‌အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ် ‌လှေ ပြိုင်ပွဲများကို ပတ္တနီမှ ‌မော်တလိတ်အထိရှည်‌သော မြစ်ရိုးတွင် ကျင်းပသည်။
‌အောက်စဖို့ဒ်မြို့၌ သိမ်းမြစ်ကို အိုင်းဆစ်ဟု‌ခေါ် သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းတွင် သိမ်းမြစ်ကို တင်းမြစ်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:လန်ဒန်မြို့ရှိ မြစ်များ။
‌တောင်(山)ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ထင်ရှားစွာမြင့်တက်နေသည့် ကုန်းမြေအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကေ တု တောင်။
ဧဝရတ်တောင် ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်။
ဖြစ်ပေါ်လာရသော အကြောင်းအရင်း တောင်များ ဖြစ်‌ပေါ်လာခြင်း အ‌ကြောင်းကြီး သုံးရပ်ရှိသည်။
ကမ္ဘာ‌မြေကြီးသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်‌ပေါင်းကု‌ဋေကုဋာ အလွန် ‌ရှေးကျ‌သောအခါက အလွန်ပူရာမှ တဖြည်းဖြည်း ‌အေးလာ‌သော အခါ၌ ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံအလွှာသည် ဖိနှိပ်အား‌ကြောင့် တွန့်ရှုံ့သွားသဖြင့် ‌မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တွင် ‌ပေါင်းကူးကုန်းကြီး များသဏ္ဌာန် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာ၏။
‌အေးလာ‌သောအခါတွင်ကား ယင်းကုန်းကြီးများမှာ မာကျစ်လာခြင်း‌ကြောင့်၊ ‌တောင်များဖြစ် လာ‌လေသည်။
ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ အဲ့လပ်တောင်တန်းများသည် ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ‌သော ‌တောင်များဖြစ်၏။
အချို့‌နေရာများ၌ ကမ္ဘာ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံလွှာသည် ‌ကျောက်သားပကတိ ဖြစ်‌နေသဖြင့်၊ ‌မြေမျက်နှာပြင်မှာ ခုံး၍ မထဘဲ၊ ကွဲပြတ်၍သွားတတ်၏။
သို့ဖြစ်‌သော‌ကြောင့် မတ် ‌စောက်‌သော ‌တောင်ကြီးများဖြစ်‌ပေါ်လာပြန်သည်။
ယင်း‌တောင် မျိုးမှာ တစ်ဘက်၌ မတ်‌စောက်‌သော်လည်း အခြားတစ်ဘက်၌ ကား ခပ်‌ပြေ‌ပြေ ဆင်‌ခြေ‌လျှောရှိ‌နေတတ်၏။
တစ်ခါတစ်ရံ လည်း လွန်စွာ‌ရေစီးသန်လှ‌သော မြစ်များသည် ကုန်းပြင်မြင့်ကို တိုက်စားသွားရာတွင် တိုက်စား၍မ၇‌သော ‌ကျောက်မာများသည် ထီးတည်းကျန်ကာ မြင့်မား‌သော‌တောင်များအဖြစ် တည်ရှိ‌နေခဲ့ ကြ၏။
နယူး‌ယော့ပြည်နယ်ရှိ ကတ်စကီး‌တောင်များနှင့် မိဇူးရီ ပြည်နယ်ရှိ အိုဇတ်‌တောင်တန်းများမှာ ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ ‌သော ‌တောင်များသာတည်း။
အချို့‌သော ‌တောင်များမှာကား ‌အောက်ခံ‌မြေအတွင်းမှ ထွက်လာ‌သော ‌ချော်ပူတို့သည် ‌မြေမျက်နှာပြင်တွင် စုပုံလျက်၊ မာသွားရာမှ ဖြစ်‌ပေါ်လာသည့် ‌တောင်ပူစာများဖြစ်ကြသည်။
‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ အန်းဒီး‌တောင်တန်းများမှာ ထိုကဲ့သို့ ပင် ဖြစ်‌ပေါ်လာခဲ့သည်။
တောင်များမှ ရရှိနိုင်သည့် အရင်းအမြစ်များ ‌တောင်ထူထပ်‌သော‌ဒေသ၌ လူ‌နေအိမ်‌ခြေ ယုတ်‌လျော့နည်း ပါးတတ်၏။
အဘယ်‌ကြောင့်ဆို‌သော် ‌မြေညီနည်းပါး သဖြင့် စိုက်ပျိုးမှုအတွက် အခက်အခဲ‌တွေ့တတ်ခြင်း၊ ‌လေတင် ဘက်တွင် မိုးလွန်၍ ‌လေ‌အောက်ဘက်တွင် မိုး‌ခေါင်‌ရေရှား ဖြစ်တတ်ခြင်း စသည်တို့‌ကြောင့်ဖြစ်သည်။
သို့‌သော် ‌တောင်များ ရှိမှ မြစ်ဖျားရှိတတ်သဖြင့် မြစ်မရှိ‌သော‌ဒေသမှာ ကူးသန်း ‌ရောင်းဝယ်‌ရေး ညံ့ဖျင်းတတ်၏။
အချို့‌တောင်များတွင် အဖိုး တန် ဓာတ်သတ္တု ‌ပေါများသည့်ပြင်၊ ‌တောင်ခါးပန်း သစ်‌တော များမှလည်း လူတို့အတွက်အသုံးဝင်‌သော သစ်များရရှိ‌သော ‌ကြောင့် တစ်နည်းအားဖြင့် အကျိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်‌လေသည်။
ထို့ပြင် မြို့ကြီးများအတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား‌ပေးရန် ‌ရေစီးသန် ‌သော ‌တောင်ကျမြစ်‌ချောင်းများမှ ‌ရေအားကိုလည်း အသုံးပြုနိုင် ကြ‌သေးသည်။
အမြင့်တိုင်းတာခြင်း အိုလံပတ်စ် တောင်၊ ဂရိနိုင်ငံ ‌တောင်၏အမြင့်ကို ဗရိုမီတာ‌ခေါ် ‌လေဖိတိုင်းကရိယာဖြင့် တိုင်းထွာကြသည်လည်းရှိ၏။
တြီဂိုနို‌မေတြီနည်းဖြင့် တွက်ချက် တိုင်းထွာယူကြသည်လည်းရှိ၏။
အချို့ သိပ္ပံပါရဂူများက ‌တောင်ကိုတိုင်းရာ၌ ကမ္ဘာ၏ အလယ်ဗဟိုချက်မှ‌နေ၍ တိုင်း ထွာရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ ပင်လယ်ပြင်အထက်မှစ၍ တိုင်း ရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြ‌လေသည်။
ပင်လယ်ပြင်မှ တိုင်း‌သော အတိုင်းအတာအရဆိုပါက အာရှတိုက်ရှိ ဧဝရက်‌တောင်ထိပ် သည် ‌ပေ‌ပေါင်း ၂၉၀၂၈ ‌ပေ‌ကျော်မြင့်၍ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး‌တောင်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် ထင်ရှား‌သော ‌တောင်ကြီးများကား အာရှတိုက်ရှိ ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်း၊ ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ အယ်လ်ပ် တောင်တန်း၊ ‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ အန်းဒီး‌တောင်တန်းနှင့် ‌မြောက်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ ‌ရော့ကီး တောင်တန်း အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ‌ပေါ်ရှိ တိုက်အသီးသီးတွင် ‌တောင်စဉ်‌တောင်တန်း များစွာရှိသည့်အနက် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၊ အန်းဒီး‌တောင်နှင့် ‌ရော့ကီး‌တောင်များမှာ သက်နု‌တောင်များသာဖြစ်ကြ၍ အာဖရိက တိုက်ရှိ ‌တောင်တန်းများမှာ သက်လတ်‌တောင်များဖြစ်လျက် က‌နေဒါနိုင်ငံရှိ ‌လော်ရင်းရှန်း‌တောင်တန်းများမှာ သက်ရင့် ‌တောင်များ ဖြစ်‌လေသည်။
အသက်အကြီးဆုံး ‌တောင်များကို စ‌ကော့တလန်ပြည်တွင် ‌တွေ့ရလေသည်။
ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်းကြီးသည် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တို့ကို ပိုင်းခြားထား၏။
ပီးရနီး‌တောင်တန်းသည် စပိန်နိုင်ငံကို အခြား‌သော ဥ‌ရောပနိုင်ငံများမှ ပိုင်းခြားထား၏။
အယ်လ်ပ်တောင် တန်းကြီးသည်လည်း အီတလီနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့ကို ပိုင်းခြား ထား၏။
ထိုကဲ့သို့ပင် မြန်မာနိုင်ငံကိုလည်း ရိုးမ‌တောင်တန်း များက တံတိုင်းသဖွယ် ဝိုင်းရံကာဆီးတားသဖြင့် သဘာဝနယ် နိမိတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်‌နေ‌လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ‌နောက်ဘက် နယ်နိမိတ်တွင် ‌မြောက်ဘက် တိဗက်ပြည်မှစ၍ ‌တောင်ဘက် နီဂ‌ရေအငူအထိ တန်းဆင်းသွား ‌သော အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်းကြီးရှိသည်။
ထိုအ‌နောက်ရိုးမ ‌တောင်တန်း၌ အမြင့် ၁၂ ၅၅၃ ‌ပေခန့်ရှိ‌သော ‌နွေ‌မောက်‌တောင် ‌ခေါ် စာရာ‌မေရိ‌တောင်ထိပ်တည်ရှိသည်။
ထို‌တောင်တန်းသည် အာသံ၊ မဏိပူရ၊ လူ‌ရှေ၊ စစ်တ‌ကောင်းနယ်များနှင့် ကမ်းရိုး တမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် ‌လေးကိုင်းကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။
အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်း၏ ‌မြောက်ပိုင်းသည် ‌ပေ ၈ ဝ၀၀ ‌ကျော်မြင့်၍ ပတ်ကွိုင် သို့မဟုတ် နာဂ‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။
ချင်းပြည်နယ် သို့‌ရောက်‌သောအခါ ‌ပေ ၃ ဝ၀၀ ‌ကျော်မြင့်၍ ချင်း‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။
တစ်ဖန် ‌တောင်ဘက် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ဆင်းလာရာ ရခိုင်ရိုးမဟုတွင်၍ ‌တောင်ဘက်စွန်းတွင် ‌ပေ ၁၀၀ နှင့် ‌ပေ ၂၀၀ မျှ‌လောက်သာ မြင့်‌လေသည်။
အလယ်ရိုးမ ‌တောင်သည် ‌မြောက်ပိုင်း၌ချင်းတွင်းမြစ်နှင့်ဧရာဝတီမြစ်အကြား တွင် တည်ရှိ၏။
အလယ်ရိုးမ‌တောင်ကို မြစ်များဖြတ်စီးဆင်း ‌ကြောင့် ထို‌တောင်တန်းသည် တဆက်တည်း မတည်ဘဲ၊ ‌ရွှေ ‌တောင်တန်း၊ ဟူး‌ကောင်း‌တောင်တန်း၊ ဇီးဖြူ‌တောင်၊ မင်းဝံ ‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့် ပြတ်လျက်‌နေသည်။
ယင်းသို့‌တောင် ဘက်၌ ဧရာဝတီမြစ် ဖြတ်စီး‌သော‌နေရာတွင် ‌တောင်ဘက်သည် ပို၍ပြတ်‌နေပြီးလျှင် မြင်းခြံနယ်တွင် ‌ပေ ၄၀၀၀ ‌ကျော်မြင့်‌သော ပုပ္ပါးတောင်မှ တစ်ဖန်ပြန်၍ အစပြုပြီးလျှင် ရန်ကုန်မြို့သို့ အ‌ရောက် မိုင် ၃၀၀ ခန့်ရှည်လျားစွာ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်‌လျှော ၍ တည်ရှိသည်။
ပဲခူးနယ်သို့ ဖြတ်သန်းလာ‌သောအခါ ယင်း ‌တောင်တန်းသည် ပဲခူးရိုးမဟူ၍ တွင်‌လေသည်။
‌တောင်တန်း၏ ‌တောင်ဘက်ဆုံးတွင် ‌ရွှေတိဂုံ‌စေတီတည်ရှိ၏။
အထက်ပါ ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့အကြားရှိ ‌တောင်များတွင် ဟူး‌ကောင်း‌တောင်၌ ပယင်းထွက်သည်။
ထို့‌ကြောင့် ပယင်း တွင်းဟုထင်ရှားသည်။
ပုပ္ပား‌တောင်သည် ‌ရှေးအခါက မီး‌တောင်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်။
ပုပ္ပား‌တောင်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့ သမိုင်းတွင် ထင်ရှား‌သောအဖြစ် အပျက်များလည်း ရှိ‌လေသည်။
အ‌ရှေ့ဘက်ရိုးမသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ‌ပေ‌ပေါင်း ၃၀၀၀ မှ ၆၀၀၀ ထိမြင့်သည်။
သို့‌သော် အချို့‌နေရာတို့တွင် ‌ပေ ၈၀၀၀ ခန့်မြင့်‌သော ‌တောင်ထိပ်များရှိသည်။
‌မြောက်ပိုင်းတွင် ဂိုလံစီ‌ကောင်း‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကချင် ‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှမ်းရိုးမဟူ၍လည်းကောင်း ‌ခေါ်တွင် သည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကုန်းပြင်မြင့်သည် ကျယ်ပြန့်၍ အချို့‌နေရာတွင် ညီညာလျက် အချို့‌နေရာတွင် နက်ရှိုင်း‌သော ချိုင့်ဝှမ်းများရှိ‌လေသည်။
‌တောင်ဘက်၌ ယင်း‌တောင်တန်းသည် ကယားပြည်နယ်ကို ဖြတ်၍သွားသည်။
ထိုအခါ၌ ‌တောင်တန်း သည် ‌ပေ ၈၀၀၀ မြင့်သည်။
ယင်း၏အ‌နောက်ဘက်၌ ‌ပေါင်း ‌လောင်း‌တောင်၊ ‌တောင်ဘက်၌ ‌ကော့ကရိတ်‌တောင်၊ ‌တောင်ညို ‌တောင်၊ နွားလည်ပို့‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့်တည်ရှိသည်။
တဝင်း‌တောင်တန်းကြီးသည် သံလွင်မြစ်၏ အ‌ရှေ့ဘက်ကမ်း တွင် ‌မြောက်ဘက်မှ ‌တောင်ဘက်သို့ သံလွင်မြစ်အလိုက် တန်းလျက်စီးဆင်းလာသည်။
တနင်္သာရီ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်‌လျှောက်တွင်ကား ထို‌တောင်တန်းသည် တနင်္သာရီရိုးမ ‌တောင်ဟူ‌သော အမည်ကိုရ၍ ‌ကော့‌သောင်အထိ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:ပထဝီဝင်။
ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ ‌တောင်ခါသည် ဂယ်လီ‌ဖောမီး မျိုးစဉ်တွင်၎င်း၊ ဖာစီအာနီဒီ မျိုးရင်းတွင်၎င်း၊ ပါဒီစိုင်နီ မျိုးရင်းခွဲတွင်၎င်း ပါဝင်သည်။
‌တောင်ခါသည် အလျား ခန့် ရှိသည်။
‌မေး၊ ပါးနှင့် နားများတွင် ဖြူ‌သောအ‌ရောင်ရှိသည်။
ရင်အုပ်တွင် ညိုဝါ‌ရောင် ‌ဖျော့‌တော့‌တော့ရှိ၍ လည်ပင်း၏ တစ်ဘက်တချက်တွင် အမည်းကွက်တစ်ခုစီ ထင်းလျက်ရှိသည်။
အမြဲစိမ်းသစ်‌တောများတွင် ကျက်စားသည်။
‌လေချွန်သံမျိုးဖြင့် ခပ်တိုးတိုး မြည်တတ်သည်။
‌တောင်ခါသည် ဝါးပင်ကျဲကျဲ ‌ပေါက်‌သော တောများ၌ ဥကျင်းများပြုလုပ်၍ ဥအုတတ်သည်။
ဥကျင်းများကို ဝါးရွက်၊ မြက်တို့ဖြင့် ဖုံးထားတတ်သည်။
နယုန်လ‌လောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အနီးတစ်ဝိုက်‌ဒေသရှိ ‌တောင်ခါတို့၏ ငှက်သိုက်များ၌ ဥကျင်းတကျင်းလျှင် ဥ ၄ လုံး ရှိသည်ကို ‌တွေ့ရတတ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ အ‌ရှေ့ဘက်တစ်လွှား ‌ဖောမိုးဆားကျွန်းအထိ တောင်ဘက်တစ်လွှား မလ္လာယုကျွန်းစုအထိ ‌တောင်ခါများကို အနှံ့အပြား ‌တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးရိုးမ အ‌ရှေ့ပိုင်း‌ဒေသများ၌၎င်း၊ ‌ပေ ၄၅၀၀ မြင့်‌သော ကုန်း‌မြေပြန့်များ၌၎င်း ‌တွေ့ရတတ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်အနီး ယူနန်ပြည်နယ်တွင်လည်း ‌တောင်ခါ ကို ‌တွေ့ရသေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်ခါငှက်များ။
သတ္တဗေဒ (ပါဏဗေဒ‎) အလိုအရ ‌တောင်ငုံးသည် ‘ပစ်တီဒီး’မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ယင်းကို ‘ပစ်တာမိုလပ်စင်ဆစ်’ဟု‌ခေါ်သည်။
အလျား ၈ လက်မခန့်ရှိသည်။
ဦး‌ခေါင်း၏ အလယ်တည့်တည့်မှ လည်ကုပ်သို့ ဆင်းလာ‌သော အမည်းဆင်းတစ်ခုသည် နှုတ်သီးဘက်မှ မျက်‌စေ့များကို ဖြတ်‌ကျော်လျက်ရှိ‌သော အမည်းစင်းများနှင့် လည်ကုပ်တွင် ဆုံကြပြီးလျှင် ကော်လာသဖွယ် လည်ကုပ်ကို ရစ်ပတ်လျက်ရှိသည်။
ပျံသန်း‌နေစဉ် ‌တောင်ငုံး၌ အပြာရင့်‌ရောင်ရှိသည်ဟု ထင်ရ၏။
‌တောင်ပံတွင်ရှိ‌သော အဖြူကွက်များကိုလည်း ထင်ရှားစွာမြင်ရသည်။
နံနက်ခင်းနှင့် ည‌နေခင်းတွင် ‌တောင်ငုံးသည် သာယာစွာ ‌အော်မြည်တတ်သည်။
‌တောင်ငုံး၏‌အော်သံကို အများအားဖြင့် တစ်‌နေ့လုံး ကြားရတတ်သည်။
လသာ‌သောညအခါ၌လည်း ကြားရလေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးရိုးမရှိ တောင်ငုံးများသည် မိုးဥတုတွင် ကျွန်း‌တောများ၌ ကျက်စား‌လေ့ရှိသည်။
ထို‌တောင်ငုံးသည် အချို့တောင်ငုံးများကဲ့သို့ သစ်‌တောထူထပ်ရာ‌ဒေသတွင် မ‌နေကြချေ။
တစ်ခါတစ်ရံ ရွာနီးချုပ်စပ် ဥယျာဉ်နှင့် ယာခင်းများသို့ လာ‌ရောက်တတ်ကြသည်။
အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ ‌နေ‌လေ့မရှိ‌သော်လည်း စုရုံး‌နေကြသည်ကို မကြာခဏ ‌တွေ့ရတတ်သည်။
ပုရွက်ဆိတ်နှင့် အင်းဆက်ပိုးများကို စား‌လေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ‌တောင်ပိုင်း‌ဒေသနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင်‌နေ‌သော တောင်ငုံးများ၏ သား‌ပေါက်ချိန်မှာ ဧပြီလမှ ဩဂုတ်လထိဖြစ်သည်။
ထို‌တောင်ငုံးများသည် အသိုက်ကို ‌တောအတွင်း ချောင်းကမ်းပါးတွင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။
ယင်းတို့၏ ဥများမှာ အခြား‌တောင်ငုံးမျိုးတို့၏ ဥများထက်လှသည်။
တောင်ငုံးများကို အာဖရိကတိုက်၊ အာရှတိုက် ‌တောင်ပိုင်းနှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတို့တွင်လည်း တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၊ ပဲခူးရိုးမ၊ ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ‌တွေ့ရသည်။
သတ္တဗေဒအမည်အားဖြင့် ပစ်တာမျိုးရင်းထဲတွင် ‌ဖေရီ၊ နီပါလင်ဆစ်၊ အိုတီစီ၊ စီရူလီ၊ ဆိုင်‌အေးနီးယား စသည့် တောင်ငုံးမျိုးလည်း ပါဝင်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
တောင်ဆိတ်များသည် အလွန်မြင့်မား၍ ဆီးနှင်းခဲ‌သော ဟိမဝန္တာ‌တောင်၊ အယ်လ်ပ်တောင်တန်း၊ ‌ကော်‌ကေးဆပ်‌တောင်နှင့် ပီးရနီး‌တောင်စသည့် ‌တောင်တန်းကြီးများ‌ပေါ်တွင် ‌နေထိုင်ကြ သည်။
‌တောင်ဆိတ်အဖိုတို့၏ ဦးချိုများသည် ဓားလွယ် ‌ကောက်ကြီး ၂ ခုနှင့်တူလျက်၊ ‌ရှေ့ဘက်တွင် ‌ဖောင်းရစ်သဖွယ် အထစ်အထစ် ဖြစ်‌နေသည်။
အရှည် လက်မ ၃၀ မှ ၆၀ အထိ ရှိတတ်သည်။
အမများ၏ ဦးချိုသည်ကား ၈ လက်မခန့်သာ ရှည်‌လေသည်။
ထိုသတ္တဝါတို့သည် ‌ရေအမြဲခဲ‌နေ‌သော ‌တောင် အမြင့်ပိုင်းတွင်သာ ‌နေထိုင်‌လေ့ရှိကြလျက် အစာစားရန် သစ် ‌တောမြက်‌တောများရှိရာသို့ ညအချိန် ဆင်းလာတတ်သည်။
ထူထဲ‌သော အ‌မွေးများ‌ကြောင့် အ‌အေးဒဏ်ကိုခံနိုင်သည်။
‌ တောင်ဆိတ် အ‌မွေးမှာ အပြာနီ‌ရောင်ဖြစ်၍ ‌ဆောင်းအခါတွင် ပို၍ရှည်လာ သည်။
‌တောင်ဆိတ်တို့၏ အရပ်မှာ လက်မ ၄၀ ခန့်သာရှိ သည်။
‌ရှေ့‌ခြေများသည် ‌နောက်‌ခြေများထက်တိုသဖြင့် ‌တောင် ကိုဆင်းရန်ထက် ‌တောင်ကိုတက်ရန် ပို၍လွယ်ကူသည်။
‌တောင်ဆိတ်များသည် အုပ်လိုက်စု၍ မ‌နေတတ်ကြ‌ချေ။
ဆိတ်မများနှင့် ဆိတ်က‌လေးများသာ အနည်းငယ်စု၍ အုပ်ဖွဲ့‌နေ တတ်ကြသည်။
ဆိတ်ထီးအိုကြီးများမူကား မြင့်လှ‌သော ‌တောင် ထိပ်များတွင် တစ်‌ကောင်တည်း ကျက်စားတတ်ကြသည်။
‌တောင်ဆိတ်ဆိုသည့်အတိုင်း အလွန်မတ်‌စောက်၍ အတက်ရ ခက်‌သော ‌နေရာများတွင် တက်‌ရောက်သွားလာနိုင်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ အိမ်တွင်ယဉ်ပါး‌အောင် ‌မွေးထား‌သော ‌တောင် ဆိတ်က‌လေးများသည် အိမ်‌ခေါင်မိုး‌ပေါ်သို့ပင် တက်၍ကစား တတ်ကြသည်။
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ အဲ့လပ‌တောင်ကုန်းများရှိ ‌တောင်ဆိတ်များကို ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် နည်းပါးသွား ကာ၊ မျိုးဆက်ပြတ်လုမတတ်ရှိ‌နေ‌သော‌ကြောင့် အစိုးရတို့က မပစ်ခတ် မသတ်ဖြတ်ကြရန် ဥပ‌ဒေဖြင့် တားမြစ်ထားရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ။
ရေခဲတောင်တက်နေပုံ သားရဲတိရစ္ဆာန် ‌ပေါများရာ‌ဒေသနှင့် သားကြီးငါးကြီး ‌ပေါများရာ ‌ဒေသတို့တွင် လူတို့သည် အမဲလိုက်ခြင်း၊ ဆင် ဖမ်းခြင်း၊ ကျားပစ်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း စသည်တို့ကို အပျင်း ‌ဖြေခြင်း အလို့ငှာ‌သော်လည်းကောင်း၊ စွန့်စားခြင်းအလို့ငှာ‌သော်လည်းကောင်း၊ ကစားခုန်စားခြင်း အလို့ငှာ‌သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်‌လေ့ရှိသကဲ့သို့ ‌တောင်ထူထပ်‌သော‌ဒေသတို့၌ ‌နေထိုင်ကြ‌သော သူတို့သည် ‌တောင်တက်ခြင်းအလုပ်ကို အပျင်း‌ဖြေစွန့်စား‌သော ကစားခုန် စားပြုသည့်သ‌ဘောဖြင့် ပြုလုပ်‌လေ့ရှိကြသည်။
အမဲလိုက်ရာ၌ ‌သေနတ်သည် လက်နက်‌ကောင်း တစ်ခုဖြစ်၏။
ငါးဖမ်းရာ၌ ငါးမျှားတံသည် လက်နက်‌ကောင်းတစ်ခုဖြစ်၏။
‌တောက်တက် ခြင်း၌ကား ကျန်းမာ‌ရေးပြည့်စုံ၍ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်ခြင်းသည် အ‌ရေးပါ‌သော လက်နက်‌ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်‌လေသည်။
‌တောင်တက်ခြင်း အ‌လေ့အထကို ၁၆ ရာစုနှစ်‌လောက်ကပင် စတင်ပြုလုပ်‌နေကြ‌သော်လည်း အ‌သေအချာ မှတ်တမ်းတင်ရ ‌လောက်‌အောင် ပြုလုပ်ကြသည်ကား အနှစ် ၂၀၀ ခန့်သာရှိ ‌သေးသည်။
၁ရ၈၆ ခုနှစ်တွင် အဲ့လပ‌တောင်တန်းရှိ ‌ပေ ၁၅Ýရ၈၀ မြင့်‌သော ဗလန့်‌တောင်ထိပ်သို့ ‌ရောက်‌အောင်တက်နိုင် ခြင်းသည် ပထမဦးဆုံး မှတ်တမ်းတင်လိုက်‌သော ‌တောင်တက် ခြင်းပင်ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် ‌ခေတ်မှီစံနစ်တကျ ‌တောင် တက်ခြင်းကိုကား ၁၈၅၀ ပြည့်နှစ်ခန့်‌လောက်မှသာ စတင်‌ပေါ် ‌ပေါက်လာ‌လေသည်။
ထိုနှစ်တွင် အဲ့လပ‌တောင်ထိပ်များသို့ အင်္ဂလိပ်တောင်တက်သမားများ အ‌ရောက်တက်နိုင်ခဲ့ပြီး‌နောက် ဆက်လက်၍ ဆွစ်ဇာလန်‌တောင်ထိပ်များကို ဆွစ်လူမျိုး၊ ပြင်သစ်လူမျိုး၊ အီတာလျံလူမျိုးတို့သည် အတူတကွ တက် ‌ရောက်ခဲ့ကြ၏။
၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်းတွင် အင်္ဂလိပ်တောင်တက် သမားတို့သည် ဥ‌ရောပ‌တောင်ထိပ်များကိုသာမက ‌ကော်‌ကေး ဆပ်‌တောင်၊ ဟိမဝန္တာ‌တောင်၊ အန်းဒီး‌တောင်များကိုပင် ‌ရောက် ‌အောင်တက်ခဲ့ကြ‌လေသည်။
၂၀ ရာစုနှစ်အစတွင် အ‌မေရိက တိုက်မှ ‌တောင်တက်သမားများ ‌ပေါ်လာရာ၊ အ‌မေရိကန် ‌တောင်ထိပ်အများအပြားကို ‌ပေါက်‌ရောက်ခဲ့‌လေသည်။
ယခု အခါ၌မူကား ကမ္ဘာ‌ပေါ်ရှိ ‌တောင်တက်သမားတို့သည် ဟိမဝန္တာ ‌တောင်ရှိ ဧဝရက်‌တောင်ထိပ် (အမြင့် ၂၉Ý၁၀၀ ‌ပေ)သို့မ‌ရောက် မ‌နေအားခဲ၍ အမျိုးမျိုး ကြံစည်အားထုတ်ကြရာ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ‌မေလ ၂၉ ရက်‌နေ့တွင် အက်ဒမန်ဟစ်လာရီနှင့် တင်းဆင်း ‌နော်‌ကေးတို့သည် ‌အောင်မြင်စွာ‌ရောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းတို့ နှစ်ဦးမှာ ဗြိတိသျှတို့ဦးစီး‌သော ဧဝရက်‌တောင်တက်အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဟစ်လာရီသည် နယးဇီလန်ကျွန်းသားဖြစ်၍ တင်းဆင်းမှာမူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နီ‌ပေါနယ်သားဖြစ်သည်။
ထို ‌တောင်တက်အဖွဲ့ ‌အောင်မြင်ခြင်းကို ဂုဏ်ပြု‌သောအားဖြင့် ဟစ်လာရီသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မက သူ‌ကောင်းပြုခြင်းခံရ၍ ယခုအခါ ဆာ အက်ဒမန် ဟစ်လာရီ ဟုတွင်သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်‌နေ့တွင် ဧဝရက်မှလွဲလျှင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်‌သော ကာရာကိုရမ်‌တောင်တန်းရှိ ‌ကေ ၂ ဟု အမှတ်သညာပြုသည့် ‌တောင်ထွတ်ကို အီတလီလူမျိုး ပါ‌မောက္ခ ‌ဒေဆီယို အမှူးပြုသည့် ‌တောင်တက်အဖွဲ့က တက်‌ရောက်ခဲ့ သည်။
ထို‌တောင်ထွတ်သည် ‌ပေ‌ပေါင်း ၂၈ ၂၅၀ မြင့်သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ် ‌မေလ ၂၅ ရက်‌နေ့တွင်ကား အမြင့်ဆုံး ‌တောင် ထိပ်များတွင် တတိယဖြစ်၍ အမြင့် ၂၈ ၁၄၆ ‌ပေရှိ‌သော ကန်ချွင်းဂျွန်ဂါ‌တောင်ကို ဗြိတိသျှ‌တောင်တက်အဖွဲ့သည် ‌တောင် ထွတ်မှ ၅ ‌ပေမျှသာ‌ဝေး‌သော ‌နေရာသို့‌ရောက်ခဲ့သည်။
‌တောင် ထွတ်ကို ‌ရောက်‌အောင်မတက်ခြင်းမှာ ဆစ်ကင်အစိုးရနှင့် ကတိ ပြုထားသည့်အတိုင်း ‌တောင်ထွတ်ကို မရိုမ‌သေ ပြုမူသည့် သ‌ဘော မ‌ရောက်‌စေလို၍ဖြစ်သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ် ‌မေလ ၁၈ ရက်‌နေ့၌ကား ‌ဒေါက်တာအဂ္ဂလား အမှူးပြု‌သော ဆွစ်ဇာလန် ‌တောင်တက်အဖွဲ့သည် အမြင့်ဆုံး‌တောင်ထိပ်များတွင် စတုတ္ထ ဖြစ်‌သော အမြင့် ၂ရ ၈၀၃ ‌ပေရှိ လိုဆီ‌တောင်ထွတ်ကို တက် ‌ရောက်ခဲ့၏။
‌တောင်တက်ခြင်းကို အပျင်း‌ဖြေ ‌လေ့ကျင့်သူတို့သည် ကျန်းမာသန်စွမ်းရန် လိုအပ်သည်။
အမြင့်မှ‌နေ၍ ‌အောက်သို့ငုံ့ ကြည့်လျှင် မူးတတ်‌သောသူသည် ‌တောင်တက်၍ မဖြစ်‌ချေ။
မည်မျှပင် ကျန်းမာ‌သောသူ ဖြစ်‌စေ ကာမူ အ‌လေ့အကျင့်မရှိက မူးတတ်သည်သာဖြစ်၏။
‌လေ‌ကြောင်း၌ မည်မျှပင် မြင့်မြင့် ပျံသန်းနိုင်‌သော အ‌လေ့အကျင့်ရထားသူ ဖြစ်‌စေကာမူ ‌တောင်မြင့်မှ ငုံ့ကြည့်လိုက်လျှင် မူး‌ဝေသွားတတ်သည်။
‌တောင်တက်ခြင်း အမျိုးမျိုးရှိ၏။
‌ကျောက်‌တောင်များကို တက်ခြင်း၊ နှင်းခဲဖုံးလွှမ်း‌သော ‌တောင်များကို တက်ခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည့်အနက် အင်္ဂလန်ပြည်သားများသည် ‌ကျောက် ‌တောင်များကို အများအပြားတက် ‌လေ့ရှိကြ၏။
ဆွစ်ဇာလန် နိုင်ငံသားများသည်ကား ဆီးနှင်းဖုံးအုပ်‌နေ‌သော ‌တောင်ထိပ်များ သို့ တက်ကြသည်။
ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် ‌ကျောက်‌တောင်ထူထပ် ၍ အပျင်း‌ဖြေတက်ရန် ‌တောင်ထိပ်‌တောင်ထွတ် ‌ပေါများ‌လေ သည်။
‌ကျောက်‌တောင်တက်နည်းနှင့် ဆီးနှင်းဖုံးအုပ်‌နေ‌သော ‌တောင်တက်နည်းတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူကြ‌ချေ။
‌ကျောက်‌တောင်တက် ကျွမ်းကျင်သူသည် ဆီးနှင်းဖုံးအုပ်‌သော ‌တောင်တက်ကျွမ်းကျင်သည်ဟု မဆိုနိုင်။
‌ကျောက်‌တောင်ကို တက်ရာ၌ မြင့်မားမတ်‌စောက်‌သော ကမ်းပါးကြီးများ၊ ‌ကျောက် တုံးစွန်းကြီးများကို ခက်ခဲစွာတွယ်ကပ်၍ တက်ရသည်။
ခိုင်ခံ့ သောကြိုးများကို အားပြု၍တက်ရာတွင်လည်း တစ်စုံတစ်ရာ ချွတ်‌ချော်ခဲ့‌သော် လိမ့်ကျ၍‌သေ‌ကြေပျက်စီးဖွယ်ရာသာ ရှိ‌သော ‌ကြောင့် အထူးဂရုစိုက်ရသည်။
‌ခြေလက်မြဲရန်မှာ ‌တောင်တက် သမားများအဖို့ အလိုအပ်ဆုံး‌သော အရည်အခြင်းဖြစ်၏။
ရံဖန် ရံခါ ‌တောင်တက်သမားများသည် ထိတ်လန့်စိုးရိမ်ဖွယ်‌ကောင်း ‌လောက်‌အောင် အသက်ဆံဖျား စွန့်စားကြရ၏။
‌ကျောက်‌တောင်ကို တက်သူများသည် ‌ကျောက်‌ဆောင် ‌ကျောက်စွန်းများကို အသက်ဆံဖျားစွန့်၍ တက်ရသကဲ့သို့ ‌ရေခဲနှင်းခဲ ‌တောင်ထိပ်များကို တက်သူတို့သည်လည်း အမျိုး မျိုး‌သော ‌ဘေးအန္တရာယ် အခက်အခဲများကို ‌ကျော်လွန်‌အောင် ကြိုးစား၍တက်ကြရသည်။
‌ရေခဲ‌တောင်များ‌ပေါ်၌ ‌တွေ့ကြုံရ တတ်‌သော အန္တရာယ်နှင့် အခက်အခဲများမှာ ‌ကျောက်‌တောင်များ တက်ရာ၌ ‌တွေ့၇‌သော အန္တရာယ်အခက်အခဲများနှင့် အလားတူ ပင်ဖြစ်၏။
ရုတ်တရက် နှင်းထူထပ်စွာ ကျလာတတ်ခြင်း၊ ‌တောင်‌ပေါ်မှ အရည်‌ပျော်၍ အရှိန်ပြင်းစွာကျဆင်းလာတတ် ‌သော နှင်း‌လျောများနှင့် မ‌ရှောင်သာမတိမ်းသာ ‌တွေ့ရခြင်း တို့မှာ ‌ရေခဲနှင်းခဲ‌တောင်များသို့ တက်ကြသူတို့ ‌တွေ့ကြုံရသော ‌ကြောက်မက်ဖွယ်‌ကောင်းသည့် အန္တရာယ်များပင်ဖြစ်၏။
တစ်ခါ တစ်ရံ ထို‌ဘေးအန္တရာယ်တို့နှင့် ‌တွေ့သည့်အခါ အသက်ပင် ‌သေ‌ကြေပျက်စီးတတ်‌လေသည်။
ဆီးနှင်း‌တောင်များကို တက်ရာ၌ အ‌အေးဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်‌သောအဝတ်များ၊ ‌ခြေ‌ချော် မသွား‌စေရန် သံချွန်တပ်ဖိနပ်များ၊ ‌ပေါက်တူး ‌ပေါက်ချွန်းငယ် များ ခိုင်ခံ့‌သောကြိုးများလို၏။
အထက်‌ဖော်ပြရာပါ ‌တောင်တက်ခြင်းကို အပျင်း‌ပြေ ပြုလုပ် ကြရာမှ ပညာဗဟုသုတ၇‌သော အဖိုးတန်သည့်လုပ်ငန်းသဖွယ် လူတို့က အား‌ပေးခြင်းပြုလာကြသည်။
ဤ‌တောင်တက်သမား တို့သည် မြင့်မားလှစွာ‌သော ‌တောင်ကြီးများကို ‌ကျော်ဖြတ်၍ တိုင်းပြည် နယ်နိမိတ်များကို သတ်မှတ်‌ပေးနိုင်သည်။
အမြင့်ရှိ ‌လေထုအ‌ကြောင်း၊ ရာသီဥတုအ‌ကြောင်း စသည်ဖြင့် သိပ္ပံပညာ ဆိုင်ရာ စုံစမ်းမှုများကို ‌ဆောင်ရွက်‌ပေးနိုင်သည်။
ထို့‌ကြောင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ ဥ‌ရောပတိုက်၊ အ‌မေရိကန်နိုင်ငံ၊ က‌နေဒါ နိုင်ငံ၊ အာဖရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်၊ ဩစ‌တြေးလီးယားတိုက် စသည့် တိုင်းပြည်ကြီးများ၌ ‌တောင်တက်သမားအသင်းများ ဖွဲ့စည်း၍ ‌တောင်တက်ခြင်း ကို စံနစ်တကျ ပြုလုပ်ကြသည်။
ထို‌တောင်တက်သမားအသင်း၌ ယခင်က အမျိုးသမီးများကို ဝင်ခွင့် မပြု‌သော်လည်း ယခုအခါ အမျိုးသမီးများကိုပါ ဝင်ခွင့်ပြုလျက်ရှိ သည်။
ဤမျှသာမက အမျိုးသမီးချည်းပါဝင်သည့် သီးခြား‌တောင် တက်အသင်းများကိုပင် တည်‌ထောင်လျက်ရှိကြသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)။
ကဏ္ဍ:စွန့်စားခန်း Category:ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခန်း sv:Klättring#Alpin klättring။
တောင်တွင်းကြီးမြို့သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ‌တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
တောင်တွင်းကြီးမြို့သည် မ‌ကွေးမြို့မှ အ‌ရှေ့ဘက် (၅၁)မိုင် ကွာ‌ဝေးသည်။
‌ပေလေးပင် သျှင်လေးပါး ‌ပေါ်ထွန်း‌သောမြို့ဟု မြန်မာစာ‌ပေ‌လောကတွင် ထင်ရှား‌ကျော်‌စောသည်။
မကွေးတိုင်းအတွင်း တောင်တွင်းမြို့ရှိသကဲ့သို့ အထက်ချင်းတွင်းတွင်လည်း တောင်တွင်းအမည်တူ မြို့တစ်မြို့ ရှိသည်။
ထိုမြို့နှစ်မြို့ကို ကွဲပြားစေရန် မကွေးတိုင်းအတွင်းမှ တောင်တွင်းကို တောင်တွင်းကြီးဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ အထက်ချင်းတွင်း တောင်တွင်းကိုမူ ချောင်ကျသဖြင့် တောင်တွင်းချောင်ဟု ကုန်းဘောင်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ခွဲခြားခေါ်ခဲ့ကြသည်။
ဦးဌေးဝင်းမောင်(ရှေး-သု) ရေး၊ ကုခန်း သို့မဟုတ် ပုခန်း၊ ၂၀၁၂၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ စာ-၁၆၃ ‌တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်သည် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ‌မြေဩဇာထက်သန်‌ကောင်းမွန်‌သော လွင်ပြင်‌ဒေသများရှိ‌သော‌ကြောင့် မ‌ကွေးခရိုင်တွင် စပါးအများဆုံး ထွက်‌သောမြို့နယ်ဖြစ်သည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းအတွက် ဆည်‌မြောင်းများ တူး‌ဖော်လုပ်ကိုင်ကြရသည်။
ရှေး‌ခေတ်က ဆည်‌မြောင်းအ‌ဟောင်းများကိုလည်း ယခုတိုင်တွေ့ရှိနိုင်သည်။
တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြူနီစပယ်အဖွဲ့ကို ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှစ၍ တည်‌ထောင်ခဲ့သည်။
မြို့တည်ပုံ မြို့ကို ရပ်ကွက်ကြီး ၁၀ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
၎င်းတို့မှာ အုန်းတော-၁ ရပ်ကွက်၊ အုန်းတော-၂ ရပ်ကွက်၊ တောင်ပြင်-၁ ရပ်ကွက်၊ တောင်ပြင်-၂ ရပ်ကွက်၊ ရွှေအိုး-၁ ရပ်ကွက်၊ ရွှေအိုး-၂ ရပ်ကွက်၊ မောင်းတိုင်-၁ ရပ်ကွက်၊ မောင်းတိုင်-၂ ရပ်ကွက်၊ ရွှေကြာအင်း-၁ ရပ်ကွက်၊ ရွှေကြာအင်း-၂ ရပ်ကွက် တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြို့လည်တွင် မြို့မဈေးကြီးနှင့် လွတ်လပ်ရေးပန်းခြံ တည်ရှိသည်။
မြို့၏ အရှေ့အရပ်တွင် ရတနာပွင့်လှ ကန်တော်ကြီး တည်ရှိသည်။