kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုအသံဖြင့် တီ‌ကောင်ချင်းချင်း အဆက်အသွယ်လုပ် နိုင်သည်၊ မလုပ်နိုင်သည်ကိုမူ မသိရ‌ချေ။
တီ‌ကောင်သည် လွယ်ကူစွာ မဖယ်ရှားနိုင်‌သော မာသည့်မြေဆီလွှာအထပ်များကို စားပစ်သည်။
‌ဆွေးမြည့်‌နေသည့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ပစ္စည်းများကို စားပြီး‌နောက် ညအချိန်ကျ‌ရောက်လျှင် ‌မြေတွင်းထဲသို့ဆွဲသွင်းရန် သစ်ရွက်အစက‌လေးများကို ရှာ‌ဖွေတတ်သည်။
အစာကိုစား‌နေစဉ် ‌မြေဆီလွှာနှင့် အခြားအသုံးမကျသည့်ပစ္စည်းများသည် အစာ‌ကြောင်းမှ ထွက်လာကြပြီးလျှင်၊ ‌မြေကြီး‌ပေါ်၌ တီကျစ်စာအဖြစ်ဖြင့် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
တီ‌ကောင်သည် အများအားဖြင့် ‌နွေး၍ ‌မှောင်သည့်‌နေရာတွင် ‌နေ‌လေ့ရှိ၏။
‌နေပူရှိန်‌ကြောင့် ဖြစ်‌စေ၊ ‌လေ‌အေး‌ကြောင့်ဖြစ်‌စေ တီ‌ကောင်သည် အင်အားချည့်နဲ့လာတတ်သည်။
မိုးသက်‌လေကြမ်းကျပြီးချိန်တွင် ‌မြေကြီး‌ပေါ်နှင့် လူသွားလမ်းများ‌ပေါ်၌ တီ‌ကောင်များကို မြင်ရတတ်သည်။
ထိုသို့‌မြေ‌ပေါ်၌ မြင်ရခြင်းမှာ တီ‌ကောင်များ၏ တွင်းများသို့ ‌ရေဝင်၍ အတွင်းမှ‌လေကို မိုး‌ရေက ဖယ်ထုတ်ပစ်ခြင်း‌ကြောင့် ‌လေရရန်အတွက် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထွက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။
တီ‌ကောင်သည် ဥမှ‌ပေါက်ပွား၏။
ဥများကို မာသည့်‌နေရာများတွင် အုထားတတ်သည်။
ဥ၏အရွယ်မှာ မုန်ညင်း‌စေ့အရွယ်ခန့်ရှိသည်။
တီ‌ကောင်သည် နှစ်ပိုင်းပြတ်သွားလျှင် ‌ခေါင်းပိုင်းနှင့် အမြီးသစ်တစ်ခု ထပ်၍ ထွက်လာနိုင်သည်။
တီ‌ကောင်သည် ‌မြေတွင်းတူးသည့်အ‌လေ့‌ကြောင့် လယ်သမားများအား အလွန်ကူညီရာ‌ရောက်‌ပေသည်။
‌မြေဆီလွှာတွင် အ‌ပေါက်ငယ်က‌လေးများ ပြည့်နှက်လျက်ရှိလျှင်၊ ‌မြေကြီးအတွင်း၌ ‌လေနှင့်‌ရေ‌ငွေ့တို့ကို ပို၍သို‌လှောင်ထားနိုင်သည်။
ဤအချက်သည် ‌ကောက်ပဲသီးနှံတို့ ရှင်သန်‌စေရန် အ‌ထောက်အပံ့ပြုသည်။
ထို့ပြင် တီကျစ်စာများ‌ကြောင့် ‌မြေဆီလွှာသည် ‌မြေဩဇာကောင်းလာနိုင်သည်။
ထို‌ကြောင့် သဘာဝ ပညာရှင်ကြီး ဂီးလဗတ်ဝှိုက်က တီ‌ကောင်များသာမရှိလျှင် ‌မြေကြီးသည် ‌မြေဩဇာကင်း၍ အဖိုးမတန်ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ‌ပြောဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်‌ပေသည်။
ချားဒါဝင်ကလည်း ဥယျာဉ်‌မြေ တစ်ဧကလျှင် တီ‌ကောင်‌ပေါင်း ၅၃၀၀၀ ခန့်ရှိ၍၊ ယင်းတို့၏ကိုယ်တွင်းမှ ‌မြေဆီလွှာ ၁၀ တန်မျှသည် နှစ်တိုင်းထွက်လျက်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့‌လေသည်။
မှန်း‌ခြေအားဖြင့် ‌မြေတစ်ဧက၏ အ‌ပေါ်လွှာ၌ တီကျစ်စာ တစ်နှစ်လျှင် ၁၀ တန်မျှ ပြည့်နှက်လျက်ရှိနိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် မျိုးပေါင်းစုများ။
တီမိုရှင်းကို ဆီမျွန် ကန်စတန်တျီနဗျစ် တီမိုရှင်းကို (; , Semën Konstantinovič Timošenko; , Semen Kostiantynovych Tymoshenko) သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ ဂျာမန်နာဇီ(နတ်ဆီ)တို့၏ လက်တွင်းမှ ‌ရော့စတာမြို့ကို ကယ်တင်၍ နာမည်‌ကျော်လာ‌သော ဆိုဗီယက် ရုရှစစ်သူကြီးဖြစ်သည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗက်ဆာ‌ရေးဗျနယ်တွင် ‌တောင်သူလယ်သမားမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက် ဖွားမြင်သည်။
ခရစ် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ရုရှဇာဘုရင်၏ တပ်မ‌တော်တွင် ဝင်‌ရောက်အမှုထမ်းသည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ရုရှ‌တော်လှန်‌ရေးတပ်မ‌တော်တွင် ပါဝင်အမှုထမ်းလာခဲ့ရာ၊ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် တပ်မကြီးတတပ်ကို အုပ်ချုပ်ရသော စစ်သူ ကြီးဖြစ်လာသည်။
၁၉၂၀-၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်းတွင် တီမိုရှင်းကိုသည် ဆိုဗီယက် စစ်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်၍ စစ်ပညာကို သင်ကြားပြီးလျှင်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကြီးအတွင်း၌ ပိုလန်နိုင်ငံ (၁၉၃၉ ခုနှစ်)နှင့် ဖင်လန်နိုင်ငံ (၁၉၃၉-၄၀ ခုနှစ်)တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုသည်မှစ၍ တီမိုရှင်းကိုသည် ကာကွယ်‌ရေးဌာနဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ‌ဆောင်ရွက်ရပြီး‌နောက်၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၌ ဂျာမန်စစ်တပ်က ဆိုဗီယက် ယူနီယမ်ကို ကျူး‌ကျော်ဝင်‌ရောက်‌သောအခါ၊ တီမိုရှင်းကို၏ ဂုဏ်သတင်းသည် ပျံ့နှံ့‌ကျော်‌စောလာခဲ့သည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ရူ‌မေးနီးယားနှင့် ဗက်ဆာ‌ရေးဗျနယ်မှ ဂျာမန်နာဇီစစ်တပ်ကို ‌မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီးလျှင်၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်‌ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ နုတ်ထွက်၍ အနားယူခဲ့‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄) Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ခေါင်းဆောင်များ Category:ရုရှားနိုင်ငံ‏‎။
တီးဇယ်ပင်သည် ဆူး‌လေပင်နှင့်တူ‌သော သစ်နုပင်မျိုးဖြစ် သည်။
ဆူး‌လေပင် ရုက္ခ‌ဗေဒ အလိုအားဖြင့် တီးဇယ်ပင် မျိုး ၃ မျိုးခန့်ရှိ၍၊ ယင်းတို့သည် ‘ဒစ်ပစာ‌ကေစီအီး’မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်ကြသည်။
တီးဇယ်ပင်များသည် ဥ‌ရောပတိုက်နှင့်အာရှတိုက်‌မြောက်ပိုင်းတွင် မူလ‌ပေါက်‌ရောက်ကြသည်။
တီးဇယ်ပင်၏ အရွက်မှာ ရှည်၍ရိုးတံမပါ‌ပေ။
ပင်စည်၌ ဆူးများပါရှိသည်။
အပွင့်သည် သန်မာ‌သောပွင့်ခံ ရွက်များနှင့် ဝိုင်းလျက်ရှိသည်။
အပွင့်မှာ လတ်ဆတ်၍၊ အတွင်း၌ အ‌ခေါင်း ပါရှိသည်။
အ‌ရောင်မှာဖြူသည်။
သိုး‌မွေးထည်နှင့် အခြားအထည်မျိုးများ၌ အ‌မွေးထလာ အောင်ပြုလုပ်ရာတွင် တီးဇယ်အပွင့်‌ခြောက်များကို အသုံးပြုကြ သည်။
ထိုအပွင့်‌ခြောက်များကို ၂ ခြမ်းခွဲ၍၊ ဒလိမ့်တုံးတွင် တပ်ဆင်ပြီးလျှင် အထည်များကို ထိုဒလိမ့်တုံးဖြင့် တိုက်‌ပေးကြသည်။
ဤသို့လျှင် တီးဇယ်ပင်မှာ သိုး‌မွေးနှင့်အခြားအထည် လုပ်ငန်း၌ အသုံးဝင်‌သော‌ကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် တီးဇယ်ပင်ကို ‌ကောင်းစွာစိုက်ပျိုးယူကြသည်။
Tito 1965 ဂျိုးဇက်ဘရော်ဇ် တီးတိုး ((Josip Broz Tito; Јосип Броз Тито; ၁၈၉၂-၁၉၈၀)သည် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတနှင့် အာဏာရှင်‌ခေါင်း‌ဆောင်ကြီးဖြစ်သည်။
နာမည်အရင်းမှာ ယောစစ် ဘရော်ဇ်ဟု ‌ခေါ်သည်။
တီးတိုးဟူ‌သော အမည်ကိုမူ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံတွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ‌မြေ‌အောက်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်‌နေစဉ်က ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်‌ပေသည်။
ဇာတိအားဖြင့် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ ဇာဂရက်ဘ်မြို့(Zagreb) အနီးရှိ ကွမ်ရိုဗက်ကလန်ဂျက် ရွာသား ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ ၁၈၉၂ ခုနှစ် ‌မေလ ၂၅ ရက်‌နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
မိဖများမှာ ‌တောင်သူလယ်သမားများဖြစ်၍၊ ငယ်စဉ်က ‌ကျေးရွာစာသင်‌ကျောင်းတွင် အ‌ခြေခံပညာများကို သင်ကြားခဲ့ပြီး‌နောက် အရွယ်‌ရောက်‌သော် ပန်းပဲအလုပ်ဖြင့် အသက်‌မွေးခဲ့သည်။
တီးတိုးသည် ပထမကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ်)အတွင်းက ဩစတြီးယား ဟန်‌ဂေရီစစ်တပ်၌ စစ်သားအဖြစ် ဝင်‌ရောက်အမှုထမ်းခိုက်တွင် ၁၉၁၆ ခုနှစ်၌ စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ်ရုရှတို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကိုခံရပြီးလျှင် ရုရှနိုင်ငံသို့‌ရောက်ရှိသွားကာ ရုရှအမျိုးသမီးနှင့် လက်ထပ်၍၊ ရုရှ တပ်နီ‌တော်၌ ၁၉၂၁ ခုနှစ်အထိ စစ်မှုထမ်းခဲ့‌လေသည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ သို့ပြန်လာ၍၊ အလုပ်သမား‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ်ဖြင့် ကွန်မျူနစ် ပါတီ ‌မြေ‌အောက်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်‌နေခိုက် ၁၉၂၈ နှင့် ၁၉၃၂ ခုနှစ်အတွင်းတွင် နိုင်ငံ‌ရေး လုပ်ငန်းများ‌ကြောင့် ‌ထောင်ကျခဲ့သည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိ‌သော အမျိုးသားပါတီ အမည်ခံ ဖက်ဆစ်ဂိုဏ်းသားတို့ တိုက်ခိုက်ကြ‌သော စပိန်ပြည်တွင်းစစ်တွင် လက်ဝဲဂိုဏ်းသားများဖက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ရန် လူမျိုးစုံပါဝင်‌သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတပ်မဟာကို ပြင်သစ်ပြည် ပါရစ်မြို့၌ မိမိကိုယ်တိုင် ‌ခေါင်းဆောင်၍ ဖွဲ့စည်း‌ပေးခဲ့၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် (၁၉၃၉-၄၅ ခုနှစ်)အတွင်း၌ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ယူဂိုစလား ဗီးယားနိုင်ငံသည် ဂျာမန်နှင့် အီတလီတပ်များ လက်‌အောက်သို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့၇‌လေရာ၊ တီးတိုးသည် ‌ပြောက်ကျားတပ်များ ဖွဲ့စည်း၍၊ မိမိထက်စစ်အင်အား ပိုမိုကြီးမား‌သော ဂျာမန်နှင့် အီတလီတို့အား ‌အောင်မြင် စွာ ‌တော်လှန်နိုင်ခဲ့သည်။
ဤကဲ့သို့ နိုင်ငံအတွက် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ‌အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် တီးတိုးမှာ ကမ္ဘာ‌ကျော် ‌တော်လှန်‌ရေး‌ခေါင်း‌ဆောင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာ‌လေသည်။
ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၌ ရန်သူတို့ အ‌ရေးနိမ့်လာပြီဖြစ်သော ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် တီးတိုးသည် မိမိဦးစီး‌သော အမျိုးသား လွတ်‌မြောက်‌ရေး‌ကောင်စီကို အ‌ဝေး‌ရောက် ဘုရင့်အစိုးရအဖွဲ့နှင့် အခိုက်အတန့်အားဖြင့် ပူး‌ပေါင်းလိုက်၏။
သို့‌သော် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ‌ရွေး‌ကောက်ပွဲ၌ မိမိပါတီက အပြတ်အသတ် အနိုင်ရသောအခါ၊ ယူဂိုစလပ်ဘုရင် ဒုတိယ ပီတာ(၁၉၂၃)အား နန်းစွန့်‌စေခြင်းဖြင့် ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်း၍၊ ယူဂိုစလားဗီး ယားနိုင်ငံကို သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ‌ကြေညာခဲ့သည်။
တီးတိုးသည် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ကာကွယ်‌ရေးဝန်ကြီး ရာထူးများအပြင် ကွန်မျူနစ်ပါတီ အ‌ထွေ‌ထွေအတွင်း‌ရေးမှူးချုပ်ရာထူးများကို ထမ်း‌ဆောင်ယင်း ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ ပြန်လည်ထူ‌ထောင်‌ရေးလုပ်ငန်းများကို လူထုနည်းဖြင့် စွမ်းစွမ်းတမံ ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တီးတိုးသည် ဘုရင့်အစိုးရအဖွဲ့၏ အရံတပ်ဦးစီးဖြစ်‌သော မီးဟိုင်းလိုဗစ်နှင့် ယင်း၏ဘက်‌တော်သားတို့ကို ဖယ်ရှား၍၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။
မိမိနိုင်ငံကို ကွန်မျူနစ်ဝါဒအရ အုပ်ချုပ်ခဲ့‌သော်လည်း၊ ရုရှနှင့်မပူး‌ပေါင်းခဲ့‌ချေ။
ရုရှကလည်း တီးတိုး၏ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံကို ကွန်မင်‌ဖောင်အုပ်စုမှ ထုတ်ပယ်လိုက်‌လေသည်။
သို့ရာတွင် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံနှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့ ပြန်လည်သင့်မြတ်‌စေရန် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ‌မေလ ၂၆ ရက်‌နေ့တွင် ရုရှဝန်ကြီးချုပ် ဗူလဂါနင်နှင့် ရုရှကွန်မျူနစ်ပါတီ အတွင်း‌ရေးမှူးချုပ် ကရူး‌ရှေးတို့သည် တီးတိုးထံသွား‌ရောက်၍ ‌စေ့စပ်ခဲ့ကြသည်။
မာရှယ် တီးတိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံ‌တော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၆ ရက်‌နေ့ နံနက် ၈ နာရီ မိနစ် ၃၀ တွင် ယူဂိုစလပ် ကရုဇာစစ်သ‌င်္ဘော‘ဂလက်’ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် ‌ရောက်ရှိခဲ့သည်။
တီးတိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌‌နေထိုင်စဉ်အတွင်း ဟဲဟိုး၊ ‌တောင်ကြီး၊ ညောင်‌ရွှေ၊ အင်း‌လေး စ‌သော ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များနှင့် မေမြို့၊ မန္တ‌လေး၊ ပုဂံ၊ ‌ညောင်ဦး၊ ‌ချောက်၊ မ‌ကွေးစ‌သော မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းရှိ မြို့များသို့ လှည့်လည်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံခရီးစဉ်တစ်‌လျှောက်တွင် မာရှယ်တီးတိုးအား လူထုက သောင်း‌သောင်းဖြဖြ ကြိုဆိုဧည့်ခံကြသည်။
တီးတိုးသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ရှိစဉ်၊ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတကြီး ‌ဒေါက်တာဦးဘဦးနှင့် အမြတ်ဆုံး‌သော နိုင်ငံ‌တော်ဘွဲ့တံဆိပ်တို့ကို အလဲအလှယ်ပြုသည်။
တီးတိုးက ‌ဒေါက်တာဦးဘဦးအား ယူဂိုဆလပ်ကြယ် တံဆိပ် အပ်နှင်းသည်တွင်၊ ‌ဒေါက်တာ ဦးဘဦးက တီးတိုးအား အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မဘွဲ့ကို အပြန်အလှန်အပ်နှင်း‌လေသည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၆ ရက်‌နေ့ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အထူးဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနား၌ မာရှယ်တီးတိုးအား ဂုဏ်ထူး‌ဆောင် ဥပ‌ဒေပါရဂူဘွဲ့ အပ်နှင်းသည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၇ ရက်‌နေ့တွင် မာရှယ်တီးတိုးသည် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်း‌ရေးအတွက် ‘ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူတကွ ‌နေထိုင်‌ရေး’လမ်းစဉ်ကို ‌ထောက်ခံ‌ကြောင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ‌တော် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့်အတူ ပူးတွဲ‌ကျေညာချက် ထုတ်ပြန်ပြီးလျှင်၊ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံသို့ ပြန်‌လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ခရိုအေးရှား နိုင်ငံရေးသမားများ။
တီးတိန်မြို့ (တိမ်ညင်းမြို့။
ဒေသစကားအသံထွက်အမှန် သဲဒိမ် ဟုဖတ်ရန်၊ ရေးရန်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်ခရိုင်တွင် တည်ရှိပြီး တီးတိန်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် ဆက်စပ်‌နေ၍ ‌တောင် ဖလမ်းမြို့နယ်နှင့် ဆက်‌နေ၏။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်က လက်‌ထောက်နယ်ခြားဝန်‌ထောက် အုပ်ချုပ်‌သော နယ်ဖြစ်သည်။
ယင်းမြို့နယ်တွင် ကုကီ သို့မဟုတ် သာဒိုး၊ ဇို(Jo)၊ ကမ်‌ဟောင်၊ စုတ်‌တေးနှင့် စိယင်ချင်းလူမျိုးများ ‌နေထိုင်၏။
ကုကီချင်းမျိုးမှာ အာသံနယ်စပ်‌ဒေသတွင် အများအပြား‌နေထိုင်ကြ‌လေသည်။
တီးတိန်မြို့နယ်တွင် ရွာ‌ပေါင်း ၇၅ ရွာပါဝင်သည့်အနက် စိယင်လူမျိုးတို့‌နေထိုင်‌သော ရွာ ၅ ရွာ၊ စုတ်‌တေးလူမျိုးတို့ ‌နေထိုင်‌သောရွာ ၂၆ ရွာ၊ ကမ်‌ဟောင်လူမျိုးတို့‌နေထိုင်‌သော ရွာ ၃၃ ရွာ၊ သာဒိုးလူမျိုးတို့ ‌နေထိုင်‌သောရွာ ၁၁ ရွာရှိ‌လေသည်။
အကြီးဆုံး‌သော ရွာများမှာ တီးတိန်၊ လိုဆိုး၊ တွန်းဇံရွာ တို့ဖြစ်‌လေသည်။
တီးတိန်မြို့ကို တောင်ပိုင်မင်းမျိုး ဂွီးသဲမျိုးရိုးမှ ကျိမ်နွဲအိမ်တော်အဆက် ဒုတိမြောက်ဂွီးမာန်က ခရစ်နှစ် ၁၅၅၀ ခန့်တွင် မြို့တည်ခဲ့သည်။
Ngul Lian Zam (Guite), Mualthum Kampau Guite Hausate Tangthu (History of Guite Chiefs the Sovereign of Three Mountains Region; Amazon/CreateSpace, United States, 2018), ISBN 978-1721693559. ၁၈၂၀ ဝန်းကျင်တွင် ဆုတ်တဲမျိုးဆက် ကမ်ဟောက်က ဆက်လက်ဆက်ခံခဲ့ပြီး၊ ၁၈၉၀ နောက်ပိုင်း အိင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်တွင် လက်ထောက်နယ်ခြားဝန်ထောက်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကာလနှောင်းပိုင်းတွင် တွန်းဇံမြို့နယ်နှင့် ယခင်တပ်မတော်အစိုးလက်ထက်တွင် ကျီခါးမြို့တို့ကို မြို့နယ်ခွဲပေးခဲ့သည်။
၂၀ ရာစုအစ‌လောက်က ဤမြို့နယ်တွင်လူဦး‌ရေ ၁၆၄၃၅ ‌ယောက်မျှသာရှိ၍၊ စာ‌ရေးစာဖတ်တတ်သူ ၂၄၇ ‌ယောက်သာ ရှိခဲ့‌သော်လည်း၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်သန်‌ကောင်စာရင်းအရ လူဦး‌ရေ ၅၁၁၅၂ ‌ယောက်ရှိ၍၊ အနောက်တိုင်းခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာတော်ကြီးများ၏ ကနဦးကြိုးစားအားထုတ်မှုနှင့် လွတ်လပ်ပြီးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံမှ ‌စေလွှတ်‌သော လူထုပညာ‌ရေးမှူး၊ နှောင်းပိုင်းစေလွှတ်သော ဗုဒ္ဓသာသနာပြုအဖွဲ့ စသည်တို့၏ ‌ကျေးဇူး‌ကြောင့် ယခု အခါ စာ‌ရေးစာဖတ်တတ်သူ အ‌တော်များလာ‌လေပြီ ဖြစ်သည်။
တီးတိန်မြို့သည် ဖလမ်းမြို့နှင့် လမ်းပန်းအဆက် အသွယ်ရှိသည်။
တူကန်းငှက် (Toucan) များကို ‌တောင်အမေရိကတိုက်၊ အမေဇုံမြစ်ဝှမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် အ‌မြောက်အမြား‌တွေ့ရသည်။
ထိုငှက်၏ အဓိကထင်ရှား‌သော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းမှာ ကြီး‌သောနှုတ်သီးပင်ဖြစ်၏။
သူ၏နှုတ်သီးသည် ဦး‌ခေါင်းနှင့် အဆမတန်ကြီးမား၍၊ ကိုယ်၏အချိုးအစားနှင့် မလိုက်‌ချေ။
ထိုသို့ကြီးမား‌သော နှုတ်သီးကို သယ်ထားရသော‌ကြောင့် တူကန်းငှက်သည် သန်စွမ်းခြင်းမရှိ‌ချေ။
လျှာမှာလည်း နှုတ်သီးကဲ့သို့ပင် ထူးခြား‌လေသည်။
လျှာ၏နံ‌ဘေးတွင် အထစ်က‌လေးများရှိသည်။
လျှာပြားသည်။
တူးကန်းငှက်၏ အမြီးနှင့်ကိုယ်ဆက်‌သော‌နေရာတွင် အရိုးလုံးရှိ၍၊ အမြီးကို ‌ကျောက်ကုန်း‌ပေါ်သို့ ဆတ်ခနဲမြှင့်တင်နိုင်သည်။
တူကန်းငှက်များတွင် ထိုကဲ့သို့ ထူးခြား‌သော နှုတ်သီးနှင့်လျှာရှိရသည်မှာ သစ်သီးကို သစ်ကိုင်းများအကြားမှ ဆွတ်ခူးနိုင်ရန်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရလေသည်။
တူကန်းငှက်၏ နှုတ်သီးမှာ ကြီး‌သော်လည်း အ‌လေးချိန်‌ပေါ့သည်။
တူကန်း၏ အ‌မွှေးအ‌တောင်များသည် အစိမ်း‌ရောင် အရင့်စားဖြစ်၏။
များသောအားဖြင့် အဖြူရောင်၊ လိမ္မော်ရောင်၊ အနီနှင့် အပြာ‌ရောင်များ ‌ရောယှက်‌နေသည်ကို ‌တွေ့ရလေသည်။
စိမ်းလဲ၍ ဝါ‌နေ‌သော မျက်စိရှိသည့်အပြင်၊ မျက်ရစ်မှာ ပြာ၍ ကျယ်‌လေသည်။
မျက်လုံးပတ်လည်တွင် လိမ္မော်ရောင် အ‌ရေပြားရှိ၏။
တူကန်းငှက်များသည် ကမ္ဘာ့အ‌နောက်ဘက်လုံးခြမ်းတွင်သာ ‌နေ‌သော ငှက်များဖြစ်သည်။
အမေဇုံမြစ်ဝှမ်းတွင် အများဆုံး ကျက်စားကြ၍၊ အ‌မေရိကန်အလယ်ပိုင်းနှင့် မက္ကဆီကို နိုင်ငံများတွင် တူကန်းငှက် အမျိုးအစားအချို့ကို‌တွေ့ရ၏။
စင်စစ်အားဖြင့် တူကန်းငှက်သည် ကမ္ဘာ‌ဟောင်းတွင်ရှိ‌သော ‌အောက်ချင်းငှက်နှင့် တူ‌လေသည်။
ထိုငှက်၏ အစာမှာ ပိုးမွှားများ၊ တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် ‌ကောက်ပဲသီးနှံများဖြစ်သည်။
မကြာမကြာပင် တူကန်းငှက်တို့သည် လိမ္မော်ခြံများသို့ လာရောက်ကျက်စားတတ်ကြသဖြင့် လိမ္မော်ခြံများ ပျက်စီးကြရလေသည်။
အသိုက်ကို သစ်‌ခေါင်းများ၌ပြုလုပ်၍၊ ဥမှာ ဖြူ‌ဖွေးသည်။
အစာစား‌နေစဉ် ယင်း၏ နှုတ်သီးသည် တစ်‌ချောက်‌ချောက်မြည်လျက်ရှိသည်။
အသံမှာ စူးရှ၍ သာယာခြင်းမရှိ‌ချေ။
တူကန်းငှက်သည် အစုက‌လေးများဖွဲ့ကာ ‌နေထိုင်တတ်သည်။
ယဉ်ပါးလွယ်‌သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:တူကန်းငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:သစ်တောက်ငှက်နှင့် အလားတူငှက်များ။
ပုံပြင်တိုင်း နိခုံးကောင်းတတ်သည်။
မင်းသမီးလေးလိုလှသည့် မိန်ကလေးတစ်ဦးသည် မင်းသားလေးတစ်ပါးနှင့် မမျှော်လင့်ဘဲ တွေ့ဆုံရသည်။
အခက်အခဲတွေအမျိုးမျိုးကြားမှ လက်တွဲလိုက်ကြသည်။
သားသမီးနှစ်ယောက်ရသည်။
ဇာတ်လမ်းသည် ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် ဇာတ်သိမ်းရန်သာဖြစ်သည်။
သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ်ခန့်က ဆိုနီယာမာရီနိုဆိုသည့် မိန်းကလေးတစ်ယောက်၏ စိတ်ကူးယဉ်အိပ်မက်သည် ထက်ဝက်လောက်ပဲ မှန်ခဲ့သည်ဟုဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
အီတလီသူလေးဆိုနီယာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသား ထင်ရှားသည့်မျိုးနွယ်အသိုင်းအဝိုင်းမှ ရာဂျစ်ဂန္ဒီဆိုသူနှင့် လက်ထပ်လိုက်သည်။
သူ့နိုင်ငံ သူ့အသိုင်းအဝိုင်း၏ အရိပ်မည်းကြီးက သူမနောက်သို့ပါ လိုက်လံခြောက်လှန့်နေခဲ့သည်။
စိုးရိမ်စိတ်များ သောကများဖြင့် အိပ်မက်ဆိုးများမှ နိုးထရန်ကြိုးစားသော်လည်း ရုန်းထွက်၍မရတော့။
ရာဂျစ်ဂန္ဒီဆိုသူသည် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်လောက်ကတည်းက အိန္ဒိယနိုင်ငံကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် မိသားစုကြီး၏ မျိုးနွယ်ဝင် တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။
သူ့အဖိုးသည် ဂျဝါဟာလာနေရူးဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး သူ့မိခင်ကလည်း ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်ပိုင်း လောက်တွင် နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်ရာထူးကို လွှဲပြောင်းဆက်ခံနိုင်ခဲ့သည့် အစဉ်အလာကောင်းသော မျိုးနွယ်စုတစ်စုဖြစ်ခဲ့သည်။
ရာဂျစ်ဂန္ဒီကိုယ်တိုင် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ပိုင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ်အာဏာပြန်လည်ရရှိရေးကြိုးပမ်းနေစဉ် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံလိုက်ရသည်။
ဤသို့ဖြင့် ဆယ်စုတစ်စုခန့်ကြာသွားသည်။
ရာဂျစ်ဂန္ဒီ၏ ကွန်ဂရက်ပါတီက ရာဂျစ်၏ ကျန်ရစ်သူ မုဆိုးမလေး ဆိုနီယာကို နိုင်ငံရေးစင်တင်ရန် အမျိုးမျိုးကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။
သို့သော်ဆိုနီယာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးကို စိုးရွံ့သည်။
နောက်ပြီးတော့ သူက နိုင်ငံခြားသူတစ်ယောက်ဖြစ်နေသည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီသည် သူမကို ပါတီဥက္ကဋ္ဌရာထူးဖြင့်ထားလိုက်သည်။
ပါလီမန်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီနေရာရလာသောအခါ ဆိုနီယာကို ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးအတွက်လက်ခံရန် ဝိုင်းဝန်းတိုက်တွန်းကြသည်။
ဆိုနီယာသည် နိုင်ငံနှင့်လူမျိုးကိုစိုးရွံ့နေသည်။
ကမ္ဘာကြီးကို ရင်ဆိုင်ရန်ပါ မဝံ့မရဲဖြစ်နေသည်။
ယောက်ျားဖြစ်သူ၏ အရှိန်အဝါနှင့် မျိုးနွယ်၏အရှိန်အဝါအငွေ့အသက်တွေက သူမထံတွင် လွှမ်းမိုးနေဆဲဖြစ်သည်။
တကယ်တော့ သူမသည် နိုင်ငံခြားသူတစ်ယောက်။
သူ့ကိုလက်ခံသည်ဆိုခြင်းက သူ့ကို အမှန်တကယ်ယုံကြည်၍ လက်ခံခြင်းဖြစ်ချင်မှဖြစ်မည်။
သို့ဖြစ်ရာ သူမသည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ငြင်းဆိုလိုက်သည်။
အတိုက်အခံတွေက ထိုသို့ငြင်းဆိုလိုက်သဖြင့် သက်ပြင်းတွေ ချလိုက်ကြသည်။
အချို့ကလည်း နေရူး-ဂန္ဒီခေတ်ကုန်တော့မည်လားဟု စိုးရိမ်သောကတွေပွားနေကြသည်။
မြင်မြင်ချင်းပဲချစ်မိတယ် ဆိုနီယာမာရီနိုကို ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့ တွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ တူရိန်းမြို့ပြင်ရှိ အော်ဘာ့စ်ဆာနိုရွာလေးတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မိသားစုအစဉ်အလာ ရိုမင်ကက်သလစ် ဘာသာဝင်ဖြစ်ပြီး မိဘများဖြစ်ကြသည့် စတက်ဖနိုနှင့် ပေါ်လိုတို့သည် အလုပ်သမားလူတန်းစားများသာ ဖြစ်ကြသည်။
စတက်ဖနိုသည် အဆောက်အအုံကန်ထရိုက်တာတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး လုပ်ငန်းအလယ်အလတ်တန်းစားပိုင်ရှင်လေးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ပေါ်လိုသည် သမီးသုံးယောက်ဖြင့် အိမ်မှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်နေရသူဖြစ်သည်။
ဆိုနီယာ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင်းဘရစ်ချ်သို့ အင်္ဂလိပ်စာလေ့လာရန် ပို့လိုက်သည်။
သူ့သမီးကြီးဘဝသည် ထိုအချိန်မှစပြီး အကြီးအကျယ်ပြောင်းလဲသွားမည်ဟု သူမျှော်လင့်မထားခဲ့ပေ။
၁၉၆၅ ခုနှစ် ဆိုနီယာ အင်္ဂလန်သို့ရောက်ပြီး တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် အိန္ဒိယသား ရာဂျစ်ဂန္ဒီဆိုသူနှင့်တွေ့ကြသည်။
ရာဂျစ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်တွင် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့အတွက် လာရောက်ပညာသင်နေခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုနီယာအပြောအရ သူတို့နှစ်ယောက် မြင်မြင်ချင်း ချစ်မိသွားကြသည်ဟုဆိုသည်။
သုံးနှစ်သုံးမိုးစောင့်စားပြီး ချစ်ရေးဆို လူပျိုလှည့်ပြီးချိန်မှ ရာဂျစ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားပြီး လူသိများသည့်မိသားစုမှဖြစ်ကြောင်း သိလာခဲ့ရသည်။
ဆိုနီယာ၏မိဘများသည် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့စရိုက်ချင်း မတူညီသဖြင့် သဘောတူရန် အင်တင်တင်ဖြစ်နေကြသည်။
ဆိုနီယာကိုယ်တိုင်ကပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်နေသည့် ရာဂျစ်၏မိခင် အင်ဒီယာဂန္ဒီနှင့်တွေ့ရန် ရင်ဖိုထိတ်လန့် နေခဲ့ရသည်။
အင်ဒီယာဂန္ဒီ၏ဖခင် ဂျာဝါဟလာနေရူးသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗြိတိန်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ပြီး ကာစတွင် ပထမဦးဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အင်ဒီယာဂန္ဒီသည် ဖခင်နှင့်အနီးကပ်နေထိုင်ပြီး ဖခင်ကြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိ နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ကူညီလုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူဖြစ်သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် အင်ဒီယာဂန္ဒီသည် ဖခင်ဖြစ်သူ၏ အရိုက်အရာဖြစ်သော ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုဆက်ခံခဲ့သည်။
အင်ဒီယာဂန္ဒီကိုတွေ့ဆုံရန်ကြောက်ရွံ့နေခဲ့သည့် ဆိုနီယာသည် မကြာမီနဖူးတွေ့ဒူးတွေ့ရင်ဆိုင်ရန် အကြောင်းဖန်လာသည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ရာဂျစ်နှင့်ဆိုနီယာတို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီတွင် အခမ်းအနားမပါ အကျဉ်းရုံးကာ လက်ထပ်လိုက်ကြသည်။
ဆိုနီယာသည် ထိုနေ့က ပန်းရောင်ဆာရီကို ယောက္ခမဖြစ်သူအင်ဒီယာကိုယ်တိုင် ဝတ်ပေးခြင်းခံလိုက်ရသည်။
လက်ထပ်ပြီးနောက် ရာဂျစ်နှင့် ဆိုနီယာတို့သည် ယောက္ခမဖြစ်သူအိမ်သို့ လိုက်သွားကြသည်။
ဆိုနီယာနှင့် အင်ဒီယာတို့၏ဆက်ဆံရေးကား နက်ရှိုင်းသည်ဟုဆိုရမည်။
မကြာမီ ဆိုနီယာသည် အင်ဒီယာ၏အယုံကြည်ရဆုံး ချွေးမဖြစ်လာရုံမျှမက အိမ်တွင်ဩဇာညောင်းသူဖြစ်လာသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဆိုနီယာကိုယ်တိုင်က ဝတ်နေကျ မီနီစကတ်ကိုချွတ်လိုက်ပြီး ဆာရီကိုစွဲမြဲစွာဝတ်လိုက်ကာ အိန္ဒိယရိုးရာကို လိုက်နာသောကြောင့်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်။
ထို့ပြင် ဆိုနီယာသည် ဟင်ဒီဘာသာစကားကိုပါ လေ့လာသင်ယူနေသောကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးလောကသို့ဝင်ရန် စိတ်မပါသည့်ရာဂျစ် ဆိုနီယာတစ်ယောက် ယောက္ခမဖြစ်သူ အင်ဒီယာနှင့် တစ်ပူးတွဲတွဲ ဧည့်ခံပွဲများတက်နေချိန်တွင် ရာဂျစ်သည်နိုင်ငံရေးကိုစိတ်မဝင်စားဘဲ သူထင်ရာလျှောက်လုပ်နေသူဖြစ်သည်။
ကင်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်မှထွက်လာပြီးနောက် အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းဆီသို့လည်းခြေဦးမလှည့်။
သူဝါသနာပါသည့် လေယာဉ်မောင်းလုပ်ငန်းကိုလုပ်ရင်း အိန္ဒိယန်းအဲယားလိုင်းတွင် လေယာဉ်မောင်းရာထူးကိုရလာသည်။
မိခင်ဖြစ်သူ အင်ဒီယာထံမှ နိုင်ငံရေးအမွေကိုဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် သတင်းပြေးနေသူမှာ ရာဂျစ်၏ညီဖြစ်သူ ဆန်ဂျေးဖြစ်သည်။
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များသည် အင်ဒီယာဂန္ဒီ၏ ဘုန်းမီးနေလတောက်ပနေချိန်ဟုဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
ဆန်ဂျေးသည် ထိုအချိန်တွင် အင်ဒီယာ၏ အဓိကကျသည့် ပေါ်လစီပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူသည် ပါလီမန်အတွင်း တရားဝင်နေရာရစပြုလာသည်။
ဆန်ဂျေးတစ်ယောက် အင်ဒီယာနောက်ကိုဆက်ခံ မည့်သူဟူ၍ သတင်းပြေးနေချိန်မှာပင် လေယာဉ်ပျက်ကျပြီး အနိစ္စရောက်သွားရရှာသည်။
နိုင်ငံရေးတွင်အားထားရသည့် သားငယ်ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် အင်ဒီယာတစ်ယောက် နိုင်ငံရေး မျိုးဆက်မပြတ်ရေး အတွက် သားကြီးဖြစ်သူ ရာဂျစ်ကိုတောင်းပန်ချဉ်းကပ်ရတော့သည်။
ခင်ပွန်းသည်နိုင်ငံရေးလောက အတွင်းသို့ဝင်ရန် ပထမဦးဆုံး အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်သူမှာ ဆိုနီယာဖြစ်သည်။
သူမစိတ်ထဲတွင် နိုင်ငံရေးဟုဆိုလိုက်သည်နှင့် ဒဏ်ရာအနာတရဖြစ်မည် သို့မဟုတ် အသတ်ခံရလိမ့်မည်ဟု အလိုလိုကြိုမြင်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးသည် အစဉ်အမြဲပေါက်ကွဲလုဆဲဆဲဖြစ်နေသဖြင့် ထိုသို့ စိုးရိမ်ပူပန်နေမိခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
လင်မယားနှစ်ယောက် အပြင်းအထန်ဆွေးနွေးငြင်းခုံကြပြီးနောက် ရာဂျစ်တစ်ယောက် လေကြောင်းလိုင်းမှ အလုပ်ထွက်လိုက်သည်။
သို့သော်ဆိုနီယာ့ရင်ထဲတွင် ဘဝင်မကျနိုင်အောင်ဖြစ်နေရသေးသည်။
ခင်ပွန်းသည်၏ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတတ်နိုင်ဆုံးလိုက်လျောပြီး ဇနီးကောင်း တစ်ယောက်ဖြစ်အောင် ခံယူသွားမည်ဟုဆုံးဖြတ်ထားသဖြင့် နိုင်ငံရေးလောကအတွင်းသို့ ဝင်သွားသည့် သူမခင်ပွန်းကို လက်ပိုက်ကာ လိုက်လျော လိုက်ရသည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရာဂျစ်သည် ပါလီမန်တွင်အနိုင်ရပြီး သူ့ညီဖြစ်သူနေရာတွင် ဆက်ခံနိုင်ခဲ့သည်။
ဥတာပရာဒက်ရှ်ပြည်နယ်၊ အာမသီခရိုင်၏ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်လာသည်။
ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်ပိုင်းအိန္ဒိယတွင်နာမည်ကြီးဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ သန်း ၁၆၀ ခန့်နေထိုင်သည့် ဒေသကြီးဖြစ်သည်။
မုဆိုးမလေးဆိုနီယာ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံးသာမက ဂန္ဒီမိသားစုကြီးတစ်ခုလုံး တုန်လှုပ်စရာဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။
အပြာရောင်ကြယ်ကိစ္စနှင့်စပ်လျင်း၍ အင်ဒီယာဂန္ဒီအား သူမ၏ ကိုယ်ရံတော်နှစ်ယောက်ကပြန်ပြီး လုပ်ကြံလိုက်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ မူဆလင်၊ ဟိန္ဒူနှင့် ဆစ်ခ်မျိုးနွယ်များကြားတွင် အတော်လေး တင်းမာမှုများ ဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။
ထိုနှစ်အစောပိုင်းကပင် ဆစ်ခ်တို့သည် လက်နက်များကို သူတို့အထွတ်အမြတ်ထားရာ ရွှေကျောင်းတော်အတွင်း လျှို့ဝှက်ကာစုဆောင်းထားခဲ့ကြသည်။
အင်ဒီယာဂန္ဒီသည် ဆစ်ခ်တို့အထွတ်အမြတ်ထားရာ ရွှေကျောင်းတော်ကြီးကို ဝင်တိုက်ပြီး လက်နက်များ သိမ်းယူသဖြင့် စစ်သွေးကြွ အမြောက်အမြားကျဆုံးခဲ့ရသည်။
ထိုကိစ္စနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဆစ်ခ်တို့သည် အင်ဒီယာဂန္ဒီအပေါ် မကျေမချမ်း ဖြစ်နေကြသည်။
အင်ဒီယာ၏ကိုယ်ရံတော်နှစ်ယောက်မှာလည်း ဆစ်ခ်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး သူမနေအိမ်အတွင်းမှာပင် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ် လိုက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
အင်ဒီယာဂန္ဒီလုပ်ကြံခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် ရာဂျစ်ဂန္ဒီသည် သူ့မိခင်၏နေရာအတွက် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။
ဆိုနီယာသည် ရာဂျစ်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို လက်ခံလိုက်သည့်ကိစ္စနှင့်ပတ်သက်ပြီး လုံး၀သဘောတူခြင်းမရှိပေ။
ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို ရာထူးမှနုတ်ထွက်ရန် အမျိုးမျိုးတောင်းပန် ဖျောင်းဖျသော်လည်းမရသည့်အဆုံးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်ကတော်ဘဝဖြင့် ခင်ပွန်းသည်နောက်လိုက်ကာ သတိဝီရိယကြီးစွာဖြင့် ပါရမီဖြည့်နေရရှာသည်။
သူမကိုယ်တိုင် နယူးဒေလီရှိ အိန္ဒိယအမျိုးသားပြတိုက်ကြီးတွင် သမိုင်းပညာရှင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ရှုခင်းများကိုစုဆောင်းနေသည်။
အင်ဒီယာဂန္ဒီနှင့် ဖခင်ဂျဝါဟာလာနေရူးတို့ အပြန်အလှန်ပေးပို့ခဲ့ကြ သည့် စာများကိုလည်း တည်းဖြတ်ပေးနေရသည်။
ထိုစာများကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် များအတွင်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ဆိုနီယာသည် အောင်မြင်သည့် သမိုင်းပညာရှင်တစ်ယောက် မဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ရာဂျစ်သည် အနည်းငယ်အောင်မြင်မှုများ ရလာသည်ဟုဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
သူသည် မိခင်၏အရှိန်အဝါ လွှမ်းမိုးမှုကိုမခံလိုသဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းအုပ်ချုပ်မှုများကိုစီစဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။
ဥပမာ တရားမဝင်လက်နက်များရောင်းဝယ်မှုကို မည်သို့မျှ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
သို့ဖြစ်ရာ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရာဂျစ်သည် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခြင်းမခံရတော့ပေ။
၁၉၉၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရာဂျစ်သည် မိသားစု အမည်နှင့် အရှိန်အဝါကိုသုံးပြီး ရွေးကောက်ပွဲအတွက် လှုပ်ရှားရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
သူသည် လူထုစည်းရုံးရေးအတွက် အမြဲလှုပ်ရှားသွားလာရာတွင် အစောင့်အရှောက်များကိုလည်း သိပ်ခေါ်လေ့မရှိပေ။
မိခင်ဖြစ်သူ လုပ်ကြံခံရပြီးကတည်းက ကျည်ကာအင်္ကျီဝတ်ပြီး၊ သက်တော်စောင့်များဖြင့်သွားလာလေ့ရှိသည်။
သူသွားလာသည့်ခရီးတိုင်းတွင် ပြည်သူနှင့်တစ် သားတည်းဖြစ်ရန်နှင့် စည်းရုံးရေးအတွက်ဦးတည်ပြီး သွားလေ့ရှိသည်။
သူသတိတစ်ချက်လစ်ဟင်းသွားမှုသည် သူ့အသက် ပါသွားရလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်မထားခဲ့ပေ။
၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တမီလ်နာဒူးမြို့၌ လှည့်လည်သွားလာနေရင်း အမျိုးသမီးငယ်တစ်ယောက်၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြစ်ခြင်းကို ခံလိုက်ရသည်။
ထိုအမျိုးသမီးငယ်သည် တမီးလ်ကျားအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သီရိလင်္ကာ မြောက်ပိုင်းခွဲထွက်ရေးအတွက် လှုပ်ရှားနေကြသူများဖြစ်သည်။
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံလိုက်ရပြီးနောက် ဆိုနီယာ၏ဘဝသည် တစ်စစီကြေလုမတတ်ဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ပြီး ၆ နှစ်ခန့်တစ်ကိုယ်တည်းဧကစာကျင့်ကာ အထီးကျန်နေထိုင်ခဲ့သည်။
အိမ်ထဲမှအိမ်ပြင်သို့မထွက်၊ သားသမီးများနှင့်သာ အချိန်ကုန်နေခဲ့သည်။
ပြင်ပလောကနှင့် မဆက်ဆံတော့ရန် ဆုံးဖြတ်ပြီးချိန်မှ နှစ်ကြိမ်သာချိုးဖောက်ပြီး လူထုထဲရောက်ခဲ့သည်။
တစ်ကြိမ်မှာ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် Rajiv ဆိုသည့်စာအုပ်ထုတ်ဝေသည့်အထိန်းအမှတ်အဖြစ် လူထုထဲရောက်လာသည်။
သူမခင်ပွန်းဖြစ်သူရာဂျစ်၏ လျှပ်တစ်ပြက် ရုပ်ပုံလွှာများဟုဆိုရမည့် မမျှော်လင့်ပဲ သူမနှင့်ဆုံတွေ့ခဲ့ရသည့်ဇာတ်လမ်းများကို ပြန်လည်ရေးသား တင်ပြထားသည့်စာအုပ်ဖြစ်သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရာဂျစ်နှင့် သူမအကြောင်းအပြည့်စုံဆုံးဟုဆိုရမည့် Rajiv's World ဆိုသည့်စာအုပ်ထပ်ထွက်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကမ္ဘာအနှံ့ခြေဆန့်ကာ ထူထောင်သွားခဲ့သည့် ရန်ပုံငွေလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလုပ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။
ကွန်ဂရက်ပါတီကိုကယ်တင်ခြင်း လူတွေကိုရှောင်ဖယ်ကာ ဧကစာကျင့်သုံးနေသည့် ဆိုနီယာအား ကွန်ဂရက်ပါတီမှ သူတို့ပါတီ၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံကြသည်။
ကွန်ဂရက်ပါတီသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အင်အားကြီးသည့်ပါတီကြီးတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အင်ဒီယာဂန္ဒီ ကွယ်လွန်ပြီးသွားကတည်းက အခြေအနေယိမ်းယိုင်စပြုလာသည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပါတီ၏အရှိန်အဝါနှင့်ဩဇာ အတော်လေး ကျဆင်း လာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ အတိုက်အခံပါတီဖြစ်သည့် ဘာရာတီယဂျနတပါတီ (BJP) သည် ရှေ့တန်းသို့ရောက်လာ သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဂန္ဒီဆိုသည့်အမည်က ပြည်သူများစိတ်ထဲတွင် စွဲနေဆဲဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်ရာ ကွန်ဂရက်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်တို့ကလည်း ဆိုနီရာဂန္ဒီဟူ၍အမည်ခံယူထားသည့် တိုင်းတစ်ပါးသူကို ပွဲထုတ်ပြီး ပါတီကိုပြန်လည် အသက်သွင်းချင်နေကြသည်။
သို့သော်ဆိုနီယာက ကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းဆိုလိုက်ပြန်သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်သည် ကွန်ဂရက်ပါတီအတွက် သေရေးရှင်ရေးတမျှ အရေးကြီးသည့်ကာလဖြစ်လာ သည်။
သို့ဖြင့် ခင်ပွန်းသည်နှင့် ယောက္ခမဖြစ်သူတို့မျက်နှာကို ထောက်ထားပြီး ပါတီတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လှုပ်ရှားပေးရန် သဘောတူလိုက်လေ သည်။
ဆိုနီယာသည် နိုင်ငံရေးလောကအတွင်းသို့ဝင်သာဝင်လိုက်ရသည် နိုင်ငံရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး အတွေ့အကြုံမရှိ။
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဥပဒေပြုရေးတွင် စတင်လှုပ်ရှားပါဝင်လိုက်သည်။
နိုင်ငံအတွင်း နေရာပေါင်း ၁၄၀ ခန့်၌ ပရိသတ်များကို စည်းရုံးရေးအတွက် မိန့်ခွန်းများပြောကြားပေးရသည်။
ဟိန္ဒီလေသံနှင့် အီတလီသံဝဲဝဲဖြင့် အိန္ဒိယသားတွေကို ဖြည်းဖြည်း မှန်မှန်ပြောကြားကာ စည်းရုံးရရှာသည်။
ပြည်သူတွေ၏အမြင်တွင် ပူဆွေးလွမ်းမောဖွယ်မျက်နှာထားနှင့် မုဆိုးမလေးကိုကြည့်ပြီး သနားနေကြရော့သလားမသိ။
မဲဆန္ဒရှင်တွေကလည်း ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ အနာဂတ်အတွက် ဆိုနီယာကိုမဲပေးလျှင်ကောင်းမလား၊ နိုင်ငံ၏အနာဂတ်အတွက် တိုင်းတစ်ပါးသူလက်ထဲ နိုင်ငံကို၀ကွက်အပ် လိုက်လျှင် ကောင်းမလား ဝေဝါးစွာသံသယဖြစ်နေကြဆဲ။
သို့သော် ဆိုနီယာကြောင့် ကွန်ဂရက်ပါတီအနာဂတ်ရောင်နီကတော့ ထွန်းလင်းလာခဲ့သည်။
အတိုက်အခံပါတီများကြားတွင် ဆိုနီယာသည်ပိုပြီးထင်ရှားလာသည်။
အထူးသဖြင့် ဘီဂျေပီပါတီက သူမကိုထိတ်လန့်စရာကောင်းသည့် ပြိုင်ဘက်တစ်ဦးအနေဖြင့် မြင်လာသည်။
အတိုက်အခံတို့က ဆိုနီယာကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏နိုင်ငံရေးနှင့်ပတ်သက်ရန်အကြောင်းမရှိဟု ထောက်ပြ လာကြသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူမသည် အီတလီနိုင်ငံတွင်မွေးဖွားပြီး နိုင်ငံခြားသားဖြစ်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဆိုနီယာသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်ကတည်းက အိန္ဒိယနိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူပြီးဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။