kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လစ်လပ်အမျိုးသား လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် ၆ နေရာ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၃) စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၇) ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၇) ရှမ်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၃) ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁၀) လစ်လပ်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ် ၂ နေရာ ကဝ(၂)၊ရေကြည်(၂) ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးပါတီများ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီပါတီ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီ လားဟူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ ကိုးကန့်ဒီမိုကရေစီနှင့်ညီညွတ်ရေးပါတီ ခေတ်သစ်ပြည်သူ့ပါတီ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးမဟာမိတ်များအဖွဲ့ချုပ် မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာဒီမိုကရေစီပါတီ မြန်မာအမျိုးသားကွန်ဂရက်ပါတီ မြန်မာ့ လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီသစ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ) ပအိုဝ်း အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ကိုယ်စားလှယ်လောင််းအရေအတွက် နိုင်ငံရေးပါတီ (၁၇)ပါတီ တို့မှ နိုင်ငံရေးပါတီကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၁၆၁ ဦး နှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၈ ဦး တို့ ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြပါသည်။
ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၁၃၃ ဦး အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၂၂ ဦး တိုင်းဒေသကြီး ၆ ဦး နှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလ ၈ ဦး ဖြင့် စုစုပေါင်း ၁၆၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။
အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်လောင်းပါဝင်မှု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၂၃ ဦး အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၂ ဦး နှင့် တိုင်းလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၁ ဦး ဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။
မဲဆန္ဒရှင်ဦးရေ လစ်လပ်ပြည်သူ့လွှတ်တော်နေရာများအတွက် မဲဆန္ဒရှင် ၄၆၈၃၂၃၁ ဦး လစ်လပ်အမျိုးသားလွှတ်တော်နေရာအတွက် မဲဆန္ဒရှင် ၁၆၇၀၁၀၂ ဦး လစ်လပ် တိုင်းလွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်အတွက် မဲဆန္ဒရှင် ၁၃၃၃၃၀ ဦး မဲပေးသူအရေအတွက် လစ်လပ်ပြည်သူ့လွှတ်တော်နေရာများအတွက် မဲဆန္ဒရှင် ၃၂၈၂၄၄၂ ဦး (မဲပေးမှု - ၇၀ . ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း) လစ်လပ်အမျိုးသားလွှတ်တော်နေရာအတွက် မဲဆန္ဒရှင် ၁၀၅၄၆၁၁ ဦး (မဲပေးမှု - ၆၃ . ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း) လစ်လပ်ပြည်နယ် လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်အတွက် မဲဆန္ဒရှင် ၈၆၀၄၈ ဦး (မဲပေးမှု - ၆၄.၅၄ ရာခိုင်နှုန်း) ရွေးကောက်ပွဲမဲပေးမှုအနှစ်ချုပ် မဲဆန္ဒရှင်စုစုပေါင်း ၆၄၈၆၆၆၃ ဦး မဲလာပေးသူအရေအတွက် ၄၄၂၃၁၀၁ ဦး (၆၈.၁၉ ရာခိုင်နှုန်း) ပယ်မဲ/ပျောက်မဲ ၃၃၀၈၆၁ မဲ ခိုင်လုံမဲ ၄၀၉၂၂၄၀ မဲ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရမှု နိုင်ငံရေးပါတီ (၁၇) ပါတီ အနက် (၃) ပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ အနိုင်ရခဲ့သည်။
right|Sources of gluten. Top: High-gluten wheat flour. Right: European spelt. Bottom: Barley. Left: Rolled rye flakes. ဂလူးတန့်(ကော်၊ကစီဓာတ်) သည် လက်တင် "ဂလူးတန်" မှ " ဂလူး" ဖြစ်လာပြီး ဘာလီ၊ဂျုံ၊အမျိုးမျိုးသော အစေ့အဆန်၊ရိုင်းလ်စပါး၊စပါးနှင့်ပြောင်း မျိုးစိတ်များ မှထုတ်ယူထားသော ပရိုတင်းဓာတ် အစုအပေါင်းဖြစ်သည်။
ဂျုံညက်သား ဖြစ်သောကြောင့် ဆွဲနိုင်ဆန့်နိုင်ပြီး နဂိုမူလအတိုင်း ပြန်လုပ်နိုင်သည်၊ တခါတရံ ဝါးစရာထုတ်ကုန်အဖြစ် ထုတ်နိုင်သည်။
ဂလူးတန်သည် ဂလိုင်ဒင် နှင့် ဂလူးတန်လင် တစ်ခုစီပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး အမျိုးမျိုးသော မြက်မျိုးနွယ် အစေ့အဆန်များရှိ ကစီဓာတ်နှင့် အန်ဒိုစပန် တွင်ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည်။
ဂျုံစေ့မှ ပရိုလမင် နှင့် ဂလူးတန်လင်( ဂလိုင်ဒင်)သည် အရက်တွင် ပျော်ဝင်နိုင်ပြီး ဂလူတန်နင်သည် အက်ဆစ်ပျော့ သို့မဟုတ် အယ်ကာလီတွင်သာ ပျော်ဝင်ပြီး ပရိုတင်းဓာတ် ၈ဝရာခိုင်နူန်းစီ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ရေတွင် မပျော်ဝင်နိုင်သော်လည်း ၎င်းနှင့်ဆက်နွယ်နေသော ကစီဓာတ်အချို့ကို ရေဖြင့်ဆေးကြောသန့်စင်နိုင်သည်။
လက်ရှိတွင် ဂလူးတန်လင်သည် ပရိုတင်း အသားဓာတ် အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး စားသောက်ကုန်နှင့် အခြားသောရည်ရွယ်ချက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အသုံးပြုသည်။
alt=|လူသား ဦး ခေါင်းခွံ, သေခြင်းသင်္ကေတအဖြစ်အသုံးပြုခဲ့သည်။
သေဆုံးခြင်း (death) ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသတ္တဝါတစ်ဦး(တစ်ကောင်)၏ ဇီဝလုပ်ငန်းစဉ်များ ရပ်ဆိုင်းသွားခြင်းကို ခေါ်သည်။
သေဆုံးခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းအရာများမှာ အသက်အရွယ်အိုမင်းလာခြင်း၊ အခြားသတ္တဝါတစ်ကောင်၏ တိုက်ခိုက်၊ စားသောက်ခြင်းကို ခံရခြင်း၊ အာဟာရချို့တဲ့ခြင်း၊ ရောဂါရခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
သက်ရှိသတ္တဝါ မှန်သမျှ တစ်နေ့ သေကြရသည်။
သေဆုံးပြီး မကြာမီပင် ခန္ဓာကိုယ်သည် စတင် ပုပ်ဆွေးလေသည်။
သေဆုံးပြီးနောက် ထိုသူအတွက်ရည်စူး၍ တရားများရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန်းမှုတ်ခြင်း စသည့် နာရေးပွဲများကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။
သေဆုံးပြီးသူ၏ ကျန်ရှိသော ခန္ဓာကိုယ်ကို မြေမြုပ်ခြင်း၊ မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း စသည်ဖြင့် စွန့်ပစ်ကြလေသည်။
သေဆုံးခြင်းနှင့်သက်ဆိုင်သော ဝေါဟာရများ လူတစ်ယောက်သေဆုံးသွားသည်ကို died ဟူသော စကားလုံးအစား ပိုမိုယဉ်ကျေးသော passed away, passed on, or expired စာလုံးများဖြင့် ပြောဆိုကြသည်။
သေဆုံးသွားသောပုဂ္ဂိုလ်ကို a corpse, cadaver, a body, a set of remains, a skeleton(အရိုးစု) စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။
ယဉ်ကျေးစွာဖြင့် လူသေကို deceased ဟုခေါ်ဆိုသည်။
သေဆုံးခြင်း၏ လက္ခဏာများ အသက်ရှူရပ်သွားခြင်း နှလုံးမခုန်တော့ခြင်း Pallor mortis ရှိခြင်း (သေဆုံးပြီး ၁၅-၂၀ မိနစ်အကြာတွင် ဖြူစွတ်သွားခြင်း) Liver mortis ရှိခြင်း (ကမ္ဘာမြေကြီးဆွဲငင်အားအရ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် (လဲလျောင်းနေရင် - ကျော၊ မတ်တပ်ရပ်ရင် - ခြေထောက်) သွေးများစုနေခြင်း) Algor mortis ရှိခြင်း (သေဆုံးပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ် အေးစက်လာခြင်း) Rigor mortis ရှိခြင်း (သေဆုံးပြီးနောက် ခြေလက်များ တောင့်တင်းလာပြီး၊ လှုပ်ရှား၍မရတော့ခြင်း) ပုပ်ဆွေးခြင်း (အနံ့နံလာခြင်း) သေဆုံးခြင်းကို ဖွင့်ဆိုသတ်မှတ်ခြင်း သေဆုံးခြင်းကို အတိအကျ ဖွင့်ဆိုသတ်မှတ်ရာတွင် အခက်အခဲများရှိသည်။
ဥပမာ - ဆေးပညာတွင် ဦးနှောက်လုပ်ငန်းဆောင်တာ ရပ်ဆိုင်းသွားလျှင် (brain death) သေဆုံးသွားသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
အချို့နေရာများတွင် ဇီဝလုပ်ငန်းစဉ်များအားလုံး ရပ်ဆိုင်းသွားမှ သေဆုံးသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
အချို့ဖွင့်ဆိုချက်များက ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခု ရပ်ဆိုင်းသွားလျှင် သေဆုံးသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဥပမာ - နှလုံးခုန်ရပ်သွားခြင်း။
သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်း နည်းပညာထွန်းကားလာသည့်အတွက် CPR, Prompt defribrillation စသည်ဖြင့် နှလုံးပြန်ခုန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်လာခြင်း၊ အသက်ရှူရပ်သွားရာက ပြန်လည်ရှူလာရန် လုပ်ဆောင်နိုင်လာခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ အစားထိုးနိုင်လာခြင်း၊ နှလုံးအစားထိုးစက်များ ပေါ်လာခြင်းတို့ကြောင့် ယခင်သေဆုံးခြင်းကို ဖွင့်ဆိုချက်များ မမှန်မကန် ဖြစ်လာသည်။
ယခုအခါ ဦးနှောက်လုပ်ငန်းစဉ်များ ရပ်ဆိုင်းသွားလျှင် (brain death)၊ ဦးနှောက်အလုပ်လုပ်နေသော လျှပ်စစ်လှိုင်းများ ပုံသေ မရှိတော့ရင် သေဆုံးပြီဟု ဆရာဝန်၊ မှုခင်းဆရာဝန်တို့က သတ်မှတ်ကြသည်။
ထိုလျှပ်စစ်လလှိုင်းများကို EEG စက်ဖြင့် တိုင်းတာနိုင်သည်။
ဆေးများ၊ သွေးထဲသကြားဓာတ်နည်းခြင်း၊ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်နည်းခြင်း၊ ကိုယ်အပူချိန်လျှော့ကြခြင်းတို့ကြောင့်လဲ ထိုလျှပ်စစ်လှိုင်းများသည် ခတ္တခနပျောက်သွားပြီး သတိလစ်နေနိုင်သည့်အတွက် ဆေးပညာတွင် protocol များချမှတ်၍ သေဆုံးခြင်းကို ဆုံးဖြတ်ကြသည်။
တရားဥပဒေအရ သေဆုံးခြင်းကို သတ်မှတ်ခြင်း လက်ရှိလိုင်စင်ရှိသောဆရာဝန်မှ သေဆုံးကြောင်းထောက်ခံချက် ပေးပါက ဥပဒေအရ သေဆုံးပြီဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်သည်။
ဦးနှောက်သေဆုံးသွားကြောင်း သေချာပါက နှလုံးခုန်စက်၊ အသက်ရှူထောက်ပံ့စက် စသည်တို့ကို ရပ်ဆိုင်းပစ်ပါကလဲ အမှုမမြောက်ချေ။
မှားယွင်းဆုံးဖြတ်ချက်ချမိခြင်း ယခင်က နည်းပညာမထွန်းကားခင် သေဆုံးသွားပြီဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး၊ မြေမြုပ်ပြီးမှ အသက်ပြန်ရှင်လာသည်များ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
သေဆုံးနှုန်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ကူးစက်ရောဂါကြောင့် သေဆုံးနှုန်းမှာ အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် သေဆုံးနှုန်းအမြင့်ဆုံး ရောဂါများမှာ သွေးကြောအဆီဖုံးခြင်း (နှလုံးရောဂါ၊ လေဖြတ်ခြင်း)၊ ကင်ဆာရောဂါ၊ အဝလွန်ခြင်းနှင့် စပ်ဆက်သော ရောဂါများနှင့် အသက်အရွယ်အိုမင်းခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် နေ့စဉ် လူပေါင်း တစ်သိန်းခွဲခန့် သေဆုံးကြပြီး၊ သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့်မှာ အသက်အရွယ်အိုမင်းခြင်းနှင့် ဆက်ဆိုင်သော အကြောင်းများကြောင့်ဖြစ်သည်။
တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးသောနိုင်ငံများ၏ ၉၀% သော သေဆုံးမှုမှာ အသက်အရွယ်အိုမင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် အိမ်တွင်သေဆုံးခြင်းမှာ ရှားပါးလာပြီဖြစ်သည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် တီဘီရောဂါ၊ ငှက်ဖျားရောဂါ၊ အေအိုင်ဒီအက်စ်၊ အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းများကြောင့် သေဆုံးနှုန်းမြင့်မားသည်။
၂၀ ရာစုတွင် ဆေးလိပ်၊ ဆေးရွက်ကြီးများ သုံးစွဲမှုကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း လူပေါင်းသန်းတစ်ရာခန့် သေဆုံးကြရသည်။
၂၁ ရာစုတွင် သန်းတစ်ထောင်ထိ ဆေးလိပ်ကြောင့် သေနှုန်း မြင့်တက်လာနိုင်ကြောင်း WHO က သတိပေးထားသည်။
ရင်ခွဲစစ်ဆေးခြင်း သေဆုံးရခြင်း အကြောင်း၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိမှု ရှိမရှိကို သိလို၍ အလောင်းကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။
ရင်ခွဲစစ်ဆေးခြင်းကို မှုခင်းဆရာဝန် သို့မဟုတ် ရောဂါဗေဒဆရာဝန်က ပြုလုပ်သည်။
ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့် ပတ်သတ်၍သော်လည်ကောင်း၊ သေဆုံးရသည့်အကြောင်းရင်း မသိရှိ၍သော် လည်ကောင်း သုတေသနပြုရန်သော်လည်ကောင်း ရင်ခွဲစစ်ဆေးနိုင်သည်။
အချို့နေရာတွင် ရင်ခွဲစစ်ဆေးရန် သက်ဆိုင်ရာ အနီးစပ်ဆုံးဆွေမျိုး၏ ထောက်ခံချက် လိုအပ်ကောင်းလိုအပ်သည်။
သေဆုံးသောနေရာ ၁၉၃၀ ခုနှစ်မတိုင်မီ အများစုသည် အိမ်တွင် သေဆုံးကြသည်။
၂၁ ရာစုမှစ၍ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် ၂၀-၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ အိမ်တွင်သေဆုံးကြသည်။
နောက်ပိုင်း ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ တိုးတက်လာသဖြင့် သေဆုံးခါနီးအချိန်တွင်ပင် ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းတို့ ပို့ဆောင်ကုသကြသည်။
ဓလေ့ထုံးတမ်းများ သေဆုံးခါနီးအချိန်မှစ၍ သေဆုံးပြီးနောက်ထိ တရားစာများရွတ်ဖတ်ပေးခြင်း၊ ဂါထာများမန်းမှုတ်ခြင်း၊ ရိုးရာထုံးစံ နာရေးပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မြေမြုပ်ခြင်း၊ မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း စသည့်ပွဲများ ပြုလုပ်ပေးကြသည်။
ဓလေ့ထုံးစံ၊ ရိုးရာတို့ကို မူတည်၍ နာရေးပွဲများ ကွဲပြားသည်။
ဥပမာ တိဘက်တွင် အလောင်းကို တောင်ထိပ်တစ်နေရာတွင် ငှက်စာအဖြစ် ထားရှိခြင်းများရှိသည်။
သေဒဏ်အပြစ်ပေးခြင်း - လူသတ်မှုကျူးလွန်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အဆင့်သတင်းများ ခိုးယူခြင်း၊ နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်ခြင်း၊ စစ်မှုဥပဒေများအရလဲ သေဒဏ်အပြစ်ပေးနိုင်သည်။
အချို့နိုင်ငံများတွင် သူများမယားနှင့် ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ စအိုမှတဆင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းတို့ကြောင့်လဲ သေဒဏ်အပြစ်ပေးနိုင်သည်။
အချို့နေရာတွင် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်၊ ဖြန့်ချိခြင်း၊ လူကုန်ကူးခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြစားခြင်းတို့ကြောင့်လဲ သေဒဏ်ပေးနိုင်သည်။
စစ်မှုရေးရာများတွင် ကြောင့်ရွံ့ခြင်း၊ တာဝန်မှုရှောင်ပြေးခြင်း၊ အမိန့်နာမခံခြင်း၊ သစ္စာဖောက်ခြင်းတို့ကြောင့်လဲ သေဒဏ်ကြခံနိုင်သည်။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတ်သေခြင်း၊ ရောဂါဝေဒနာမခံစားရစေလို၍ ဆေးပေး၍ ဘဝဆုံးစေခြင်း စသည်တို့နှင့် ပတ်သတ်ပြီး ယနေ့တိုင် ငြင်းခုံမှုများ ရှိသည်။
နေရာနှင့် ဓလေ့ထုံးစံအလိုက် အယူအဆများ ကွဲပြားကြသည်။
ဥပမာ - ဂျပန်ဆာမူရိုင်းတို့၏ ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတ်သေခြင်းတို့ကို မြင့်မြတ်သည်ဟု ယူဆကြသော်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ၊ခရစ်ယာန်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် လူမျိုးတို့တွင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတ်သေခြင်းမှာ အပြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ရိုးရာအလိုက် သေဆုံးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသော Grim Reaper, Azrael, Father Time စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သေဆုံးခြင်း။
A schematic view of the human respiratory system. အသက်ရှူခြင်း (breathing) ဆိုသည်မှာ ကျောရိုးရှိခြေလေးချောင်း သတ္တဝါများတွင် လေကို အဆုတ်အတွင်း၊ အပြင် ရှူသွင်း၊ ရှူထုတ်ခြင်းကို ခေါ်သည်။
Reptiles ဟုခေါ်သော အကြေးခွံပါ သတ္တဝါများ (ဥပမာ - လိပ်၊ မိကျောင်း)၊ ဌက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများသည် အသက်ရှင်သန်၊ စွမ်းအင်ရနိုင်ရန် အောက်ဆီဂျင်ကို လိုအပ်ပေသည်။
အသက်ရှူထုတ်ရာတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့သာမက ခန္ဓာကိုယ်မှ ရေဓာတ်လဲ ဆုံးရှုံးသည်။
အသက်ရှူခြင်းဖြစ်ပေါ်ပုံ အသက်ရှူသွင်းခြင်း ရင်ခေါင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်ကို ခြားထားသော diaphragm ဟုခေါ်သည့် ကြွက်သားအလုပ်လုပ်ခြင်းကြောင့် အသက်ရှူသွင်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
အသက်ရှူသွင်းသည့်အခါ diaphragm သည် အောက်ပိုင်းသို့ နိမ့်ဆင်းသွားသည်။
ထို့ကြောင့် ရင်ခေါင်း၏ Volume မြင့်တက်လာသည်။
Boyle's Law အရ Volume နှင့် Pressure (ဖိအား) ပြောင်းပြန်အချိုးကြသည့်အတွက် ရင်ခေါင်းထဲတွင် Pressure လျော့ကျသွားသည်။
ထိုအခါ အဆုတ်တွင်းရှိလေအိတ်များ ဖိနှိပ်ခံထားရတာမှ လွတ်မြောက်သဖြင့် ဖောင်းလာသည်။
(Volume တက်လာသည်) Bolye's Law အရ Volume တက်လာသဖြင့် အဆုတ်အတွင်းရှိလေအိတ်များ၏ ဖိအားလျော့ကျသွားသည်။
ပြင်ပလေထုဖိအားအောက် လျော့ကျသွားပါက လေသည် ဖိအားများသော ပြင်ပလေထုမှ ဖိအားနည်းသော အဆုတ်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည်။
အသက်ရှူထုတ်ခြင်း Diaphragm ကြွက်သားများ အလုပ်ပြီးမြောက်ပြီး အနားယူကြသည်။
ထို့ကြောင့် diaphragm အပေါ်သို့ ပြန်တက်လာသည်။
ထို့ကြောင့် ရင်ခေါင်း၏ ပမာဏ (Volume) လျော့ကျသွားသည်။
Boyle's Law အရ Volume နည်း၍ ရင်ခေါင်း၏ Pressure တက်လာသည်။
ရင်ခေါင်းဖိအားများလာ၍ အဆုတ်တွင်းရှိ လေအိတ်များကို ဖိလေသည်။
လေအိတ်များ ဖိခြင်းခံရ၍ pressure တက်လာသည်။
အဆုတ်တွင်းရှိ လေအိတ်များ၏ ဖိအားသည် ပြင်ပလေထုဖိအားသည် ပိုများလာပါက လေသည် ဖိအားများသော အဆုတ်အတွင်းမှ ဖိအားနည်းသော ပြင်ပလေထုသို့ ထွက်သွားလေသည်။
ပုံမှန်အသက်ရှူခြင်းအတွက် diaphragm ကြွက်သားများ အလွန်အကျံအလုပ်လုပ်ရန် မလိုအပ်ပေ။
စကားပြောခြင်းသည် အသက်ရှူသွင်း၊ ရှူထုတ်ခြင်းပေါ်တွင် မူတည်သည်။
အသက်ရှူခြင်းကို ထိန်းချုပ်ခြင်း အသက်ရှူခြင်းကို စိတ်ဖြင့်သော်လည်ကောင်း၊ အသိစိတ်မပါပဲသော်လည်ကောင်း ခန္ဓာကိုယ်က ထိန်းချုပ်သည်။
စိတ်ဖြင့်ထိန်းချုပ်ခြင်း တရားထိုင်ခြင်း၊ ယောဂလေ့ကျင့်ခြင်းတို့သည် စိတ်ဖြင့်အသက်ရှူခြင်းကို ထိန်းချုပ်နည်းများဖြစ်သည်။
ရေကူးခြင်း၊ နှလုံးကျန်းမာရေးအတွက် လေ့ကျင့်ခန်းများလုပ်ခြင်း၊ အသံထွက်၊ အသံတုလေ့ကျင့်ခြင်းတို့တွင် အသက်ရှူခြင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြသည်။
အစပိုင်းတွင် စိတ်ဖြင့်ထိန်းချုပ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် သတိမမူမိတော့ချေ။
အသိစိတ်မပါပဲထိန်းချုပ်ခြင်း ခန္ဓာကိုယ်၏ လိုအပ်ချက်ကို မူတည်၍ ဦးနှောက်မှ ထိန်းချုပ်သည်။
သွေးထဲတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့များလာပါက ကာဗွန်နစ်အက်စစ်ဓာတ်ဖြစ်လာသည်။
လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရာတွင် လက်တစ်အက်စစ်များထွက်လာသည်။
ထိုအက်စစ်ဓာတ်များကြောင့် သွေးထဲရှိ pH ဓာတ်ကို ကျစေသည်။
ထိုအခါ ဦးနှောက်ကို သွားနှိုးဆော်သည်။
ဦးနှောက်မှ diaphragm ကြွက်သားများ အလုပ်လုပ်ရန် ပြန်လည်စေခိုင်းသည်။
လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရာတွင် လက်တစ်အက်စက်များ များလာ၍ သွေးထဲရှိ pH ဓာတ်ကျသည်။
ထို့ကြောင့် ဦးနှောက်ကို နှိုးဆော်သည်။
ထိုအခါ ဦးနှောက်က အသက်ရှူနှုန်းကို မြန်စေရန် ပြန်လည်စေခိုင်းသည်။
နားနေသည့်အခါ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်များ နည်းသွားသည်။
ထို့ကြောင့် ဦးနှောက်ကို နှိုးဆွမှုနည်းပြီး အသက်ရှူနှုန်း နည်းလေသည်။
ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် စုပုံလာခြင်းနှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်လျော့ခြင်းနှင့် ယှဉ်ကြည့်လျှင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်များလာခြင်းက ဦးနှောက်ကို ပိုနှိုးဆွပြီး အသက်မြန်မြန်ရှူစေခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အသက်ရှူခြင်းကို ရပ်ထားခြင်း (အသက်အောင့်ထားခြင်း) ကျန်းမာနေသော လူတစ်ယောက် အသက်ရှူခြင်းကို စိတ်ဖြင့် ရပ်ထားရန် မည်သို့မျှမဖြစ်နိုင်ချေ။
အကယ်၍ အသက်မရှူလျှင် သွေးထဲ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်များ စုပုံများပြားလာပြီး အသက်အရမ်းရှူချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အသက်ရှူကို ရှူရပေမည်။
အကယ်၍ ဤအသိစိတ်မရှိပဲ ထိန်းချုပ်ခြင်းမရှိပါက အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် အလွန်ကျဆင်းသွားပြီး မိနစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဦးနှောက်သေခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်၍ ဖြစ်သည်။
ချွင်းချက်အနေဖြင့် - ရေအေးအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေပြီး အသက်မရှူနိုင်သော်လည်း mammalian diving reflex အားဖြင့် အသက်ရှင်ကောင်း ရှင်နေနိုင်သည်။
အကယ်၍ ကျန်းမာနေသော လူတစ်ယောက် အသက်အောင့်ခြင်းကို အလွန်အကျွံကြိုးစားပါက ထိုသူ သတိလစ်ကောင်း လစ်သွားမည်။
သတိလစ်သွားချိန်တွင် ခန္ဓာကိုယ်က သူ့အလိုလို အသက်ပြန်ရှူပေလိမ့်မည်။
ထို့ကြောင့် အသက်အောင့်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို သေကြောင်းကြံရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။
အခြားအကြောင်းတစ်ခုခု - (ဥပမာ - ရေနှစ်ခြင်း) တို့ ရှိရပေမည်။
တမင်တကာ အသက်မြန်မြန်ရှူပါက သွေးထဲ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် အလွန်အကျွံလျော့နည်းသွားသည်။
ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နည်းသွားခြင်းကြောင့် သွေးကြောများ ကျဉ်းသွားခြင်း၊ Bohr's effect အရ သွေးနီဥ (ဟေမိုဂလိုဘင်)များက အောက်ဆီဂျင်ကို ခန္ဓာကိုယ်သို့ လွှတ်မပေးပဲ အတင်းပေါင်းထားခြင်း - စသည်တို့ကြောင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် အလွန်အကျွံ နည်းသွားပြီး သတိလစ်သွားခြင်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။
ထိုအခါ အောက်ဆီဂျင် မပေးပဲ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ပြန်တက်လာအောင် ကုသရသည်။
အသက်ရှူသွင်းရာတွင် ပါဝင်သော ဓာတ်ငွေ့များ အောက်ဆီဂျင်သည် မပါမဖြစ် အရေးပါသော ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သည်။
လေထုထဲတွင် နိုင်ထရိုဂျင်ဓာတ် ၇၈%၊ အောက်ဆီဂျင် ၂၁%၊ အာဂွန် ၀.၉၆%၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် ၀.၀၄%၊ ဟီလီယံ၊ ရေနှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါသည်။
ရေအောက် ဒိုင်ဗင်ထိုးသူများသည် အောက်ဆီဂျင်၊ ဟီလီယံဓာတ်များသော လေထုကို ရှူကြရသည်။
အာကာသဝတ်စုံထဲတွင် ရှိသော လေထုသည် အောက်ဆီဂျင် သက်သက်ဖြစ်သည်။
ပုံမှန်တွင် အောက်ဆီဂျင် အနည်းငယ်ကိုသာ မှီခိုနေသည့်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် အလွန်အကျွံများပါက euphoria ကဲ့သို့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်သွားတတ်သည်။
ရှူထုတ်လိုက်သည့် လေထဲတွင် ရှူသွင်းသည်ထက် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် ၄-၅% ပိုများပြီး၊ အောက်ဆီဂျင် ၄-၅% လျော့နည်းသည်။
ရေငွေ့ ၅% ခန့်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်၊ အစီတုန်း၊ မက်တနော၊ အက်တနော၊ အခြား လေတွင်ပျော်ဝင်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါရှိသည်။
အစားအသောက်၊ လေ့ကျင်းခန်းလုပ်မှု၊ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကို မူတည်ပြီး ပမာဏ ကွာခြားနိုင်သည်။
လေထုဖိအား တောင်ထိပ်ကဲ့သို့ အမြင့်နေရာတွင်ရှိသော လေထုဖိအားသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအားထက် လျော့နည်းသည်။
ထို့ကြောင့် အမြင့်ပိုင်းနေရာများတွင် သွေးထဲ အောက်ဆီဂျင်နည်းခြင်း၊ altitude sickness များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ရေအောက်တွင်ရှိသော ဓာတ်ငွေ့ဖိအားမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပိုများသည်။
ထို့ကြောင့် ဒိုင်ဗင်ထိုးသူများတွင် nitrogen narcosis, oxygen toxicity, decompression sickness စသည်တို့ ရနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ရေအောက်နက်နက် ဒိုင်ဗင်ထိုးခြင်း ရှောင်ကြည်ခြင်း၊ အထက်ပါ လက္ခာများကို လေ့လာသိရှိခြင်း၊ စနစ်တကျ ဖြည်းဖြည်း ရေပေါ်ပြန်တက်ခြင်း စသည်တို့ ပြုလုပ်သင့်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လယ်ယာမြေဥပဒေအား ၂၀၁၂ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁၊ ၁၃၇၃ ခုနှစ် တန်ခူးလဆန်း ၈ ရက် (၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်)နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း လိုက်သည်။
မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေး ဥပဒေ (၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၀။
) ၁၃၇၃ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၈ ရက် (၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်) ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် ဤဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။
အခန်း (၁) အမည်နှင့်အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက် ၁။
ဤဥပဒေကို မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေးဥပဒေဟု ခေါ်တွင် စေရမည်။
ဤဥပဒေတွင်ပါရှိသော အောက်ပါစကားရပ်များသည် ဖော်ပြပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်စေရမည် - (က) ဗဟိုကော်မတီ ဆိုသည်မှာ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေး ဗဟိုကော်မတီကို ဆိုသည်။
(ခ) ဝန်ကြီးဌာန ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနကို ဆိုသည်။
(ဂ) ဦးစီးဌာန ဆိုသည်မှာ ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်းဦးစီးဌာနကို ဆိုသည်။
(ဃ) လုပ်ငန်းအဖွဲ့ ဆိုသည်မှာ ဤဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းသော မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်း အထောက် အကူပြုအဖွဲ့ကို ဆိုသည်။
(င) မြေလွတ်၊ မြေလပ် ဆိုသည်မှာ ယခင်က သီးစားခံယူလုပ်ကိုင်လာခဲ့ပြီး အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် စွန့်လွှတ်ထားသည့် သီးစားခံယူ လုပ်ကိုင်သူ မရှိသော စိုက်ပျိုးရေး သို့မဟုတ် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နိုင်သည့်မြေနှင့် နိုင်ငံတော်က သီးသန့်လျာထား သတ်မှတ်သည့် မြေများကို ဆိုသည်။
(စ) မြေရိုင်း ဆိုသည်မှာ သစ်ပင်၊ ဝါးပင် သို့မဟုတ် ချုံနွယ်များ ပေါက်ရောက်လျက် ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ၊ ပထဝီမြေ အနေအထားအရ မြေမျက်နှာပြင် ညီညာမှုရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိသော မြေသစ်ဖြစ်သည့် မြေရိုင်းနှင့် တောရိုင်းမြေများကို ဆိုသည်။
ယင်းစကားရပ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊ ဓာတ်သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်း၊ အစိုးရက ခွင့်ပြုထားသော ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရန်အလို့ငှာ တရားဝင် ပယ်ဖျက်ပြီး ဖြစ်သည့် ကြိုးဝိုင်းသစ်တောမြေ၊ စားကျက်မြေနှင့် အင်းအိုင်မြေများလည်းပါဝင် သည်။
(ဆ) အာမခံကြေး ဆိုသည်မှာ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းလုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် ရသူက လုပ်ကိုင်မည့်၊ အသုံးပြုမည့် လုပ်ငန်းအလိုက် သတ်မှတ်ထားသော ကြိုတင်ကြေးငွေတစ်ရပ်ကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုထားသော ဘဏ်တစ်ခုခုသို့ အပ်နှံရန် သို့မဟုတ် အာမခံချက်ပေးရန် ဤဥပဒေများနှင့်အညီ သတ်မှတ်သော အခကြေးငွေကို ဆိုသည်။
(ဇ) မြေခွန် ဆိုသည်မှာ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် ရသူက လုပ်ကိုင်သည့်၊ အသုံးပြုသည့် လုပ်ငန်းအလိုက် နိုင်ငံတော်သို့ ပေးဆောင် ရန် နှုန်းထားသတ်မှတ်ချက်ကို ဤဥပဒေအရ ပြုလုပ်သော နည်းဥပဒေပါ မြေခွန် ကိုဆိုသည်။
(ဈ) နှစ်ရှည်ပင် ဆိုသည်မှာ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း စိုက်ပျိုးထားပြီး အပင် အမျိုးအစားအလိုက် နှစ်ကာလတစ်ခုတွင် အကျိုးအမြတ် ရရှိနိုင်မည့် သီးပင်၊ သစ်ပင်များကို ဆိုသည်။
(ည) ဥယျာဉ်ခြံသီးနှံ ဆိုသည်မှာ တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းသော်လည်းကောင်း၊ ရောနှော၍ သော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးထားပြီး အကြိမ်ကြိမ်ခူးဆွတ်သော်လည်း အပင်သက်တမ်းကုန်သည်အထိ ပြန်လည်စိုက်ပျိုးရန် မလိုသည့် သစ်သီးဝလံပင် များကို ဆိုသည်။
(ဋ) ရာသီသီးနှံ ဆိုသည်မှာ စိုက်ပျိုးချိန်ရာသီကာလအတွင်း စိုက်ပျိုးရိတ်သိမ်း၍ ဝင်ငွေရရှိပြီးနောက် ထပ်မံမြေပြုပြင် စိုက်ပျိုးရသည့် သီးနှံကိုဆိုသည်။
(ဌ) ဓာတ်သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်း ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့သတ္တုတွင်း ဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၊ ပုဒ်မခွဲ (ည)တွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော ဓာတ်သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်း ဆောင်ရွက် သည့်လုပ်ငန်းကို ဆိုသည်။
(ဍ) ခွင့်ပြုမိန့် ဆိုသည်မှာ ဤဥပဒေနှင့်အညီ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် လျှောက်ထားခြင့်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဗဟိုကော်မတီက လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့်ပြုသည့် အမိန့်ကို ဆိုသည်။
အခန်း (၂) မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေးဗဟိုကော်မတီဖွဲ့စည်းခြင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် - (က) နိုင်ငံတော် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်း များကို အသုံးပြု၍ စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး၊ ဓာတ်သတ္တု ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အစိုးရက ခွင့်ပြုထားသော ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်သည့် အခြား လုပ်ငန်းများကို ထိရောက်မှန်ကန်စွာ အသုံးချ စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ရန် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ကြေးတိုင်နှင့်မြေစာရင်းဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်က အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရဌာနအဖွဲ့အစည်းများမှ သင့်လျော်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အခြားသင့်လျော်သော ပုဂ္ဂိုလ်များက အဖွဲ့ဝင်များ အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်သော မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေး ဗဟိုကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းရမည်။
(ခ) ပုဒ်မခွဲ (က)အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဗဟိုကော်မတီကို လိုအပ်သလို ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။
အခန်း (၃) မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် ၄။
ဗဟိုကော်မတီသည် နိုင်ငံတော်အတွင်းရှိ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများကို အောက်ဖော်ပြပါ လုပ်ငန်းများအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့်ပြုနိုင်သည် - (က) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ (ခ) မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊ (ဂ) ဓာတ်သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်း၊ (ဃ) အစိုးရက ခွင့်ပြုထားသော ဥပဒေနှင့်ညီညွတ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းများ ၅။
နိုင်ငံတော်အတွင်းရှိ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများကို ပုဒ်မ ၄ ပါ လုပ်ငန်းများ အတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် ရရှိလိုပါက အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် သတ်မှတ်ချက်များနှင့်အညီ ဗဟိုကော်မတီသို့ လျှောက်ထားနိုင်သည် - (က) မြန်မာနိုင်ငံသားရင်းနှီးမြှပ်နှံသူများ၊ (ခ) အစိုးရဌာန၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ၊ (ဂ) ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းလွှဲပြောင်းခြင်းကို ကန့်သတ်သည့် ဥပဒေပုဒ်မ ၁၄ နှင့်အညီ ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထားသူများ၊ (ဃ) အစိုးရဌာန၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ရပ်နှင့် အကျိုးတူ ကိစ္စရပ်များအတွက် ဆောင်ရွက်မည့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှပ်နှံမှု ဥပဒေအရ ခွင့်ပြုထားသော ရင်းနှီးမြှပ်နှံ သူများ၊ ၆။
ဗဟိုကော်မတီသည် ပုဒ်မ ၅ အရ လျှောက်ထားသည့် ကိစ္စများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ - (က) သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောထား မှတ်ချက်ကို ရယူရမည်။
(ခ) ဓာတ်သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းအတွက်ဖြစ်ပါက သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာနမှ လည်းကောင်း၊ ပုဒ်မ ၄၊ ပုဒ်မခွဲ (ဃ)ပါ အခြားလုပ်ငန်းအတွက် ဖြစ်ပါက သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနမှလည်းကောင်း သဘောထား တောင်းခံရမည်။
(ဂ) ကြိုးဝိုင်းတောနှင့် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တောများဖြစ်သည့် သစ်တောနယ်မြေများကို ထိခိုက်ပျက်စီးမှုမရှိစေရေးနှင့် သဘာဝနယ်မြေများ၊ ရေဝေရေလဲဒေသများ၊ သဘာဝနယ်မြေများ၊ ရေဝေရေလဲဒေသများ၊ သဘာဝအင်းအိုင်များကို ထိန်းသိမ်း နိုင်ရေးတို့အတွက် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ သက်ဆိုင်ရာ အခြားဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရမည်။
(ဃ) နိုင်ငံတော်၏ မြေအသုံးချရေးမူဝါဒ ပီပြင်စွာဖော်ထုတ်နိုင်ရေးအတွက် လိုအပ်သော အကြံဉာဏ်များကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သို့ တင်ပြရမည်။
ဗဟိုကော်မတီသည် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုပြုလုပ်ရန် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် လျှောက်ထားသည့် လုပ်ငန်းများကို မြန်မာနိုင်ငံရင်းနှီး မြှပ်နှံမှုကော်မရှင်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
ဗဟိုကော်မတီသည် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် လျှောက်ထားသည့် လုပ်ငန်းများကို ထိရောက်မှန်ကန်စွာ အသုံးချ စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ရန် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ယင်းသို့ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့်ပေးရန် ငြင်းပယ်ခြင်းပြုနိုင်သည်။
ဗဟိုကော်မတီသည် ပုဒ်မ ၈ အရ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့် ပေးခြင်းပြုသည့်အခါ အာမခံကြေးပေးသွင်းစေပြီး ခွင့်ပြုမိန့် ထုတ်ပေးရမည်။
အခန်း(၄) မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများလုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အသုံးပြုခွင့်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သတ်မှတ်ချက်များ ၁၀။
ဗဟိုကော်မတီသည် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများကို စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ယင်းနှင့်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ခွင့်ပြုသည့်အခါ မြေဧရိယာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ - (က) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွင် - (၁) နှစ်ရှည်ပင်ဖြစ်ပါက တစ်ကြိမ်လျှင် ဧက ၅၀ဝ၀ ထက် မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
ခွင့်ပြုထားပြီးသည့်ဧက၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကို အပြည့်အဝ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပြီးဖြစ်ပါက ထပ်မံ၍ တစ်ကြိမ် လျှင် ဧက ၅၀ဝ၀ ထက် မပိုစေဘဲ စုစုပေါင်း ဧက ၅၀ဝ၀ဝ အထိ အကြိမ်ကြိမ် ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
နိုင်ငံတော်အကျိုးငှာ ခွင့်ပြုသင့်သော လုပ်ငန်းဖြစ်ပါက ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက် ဖြင့် တစ်ကြိမ်တည်းတွင် ဧက ၅၀ဝ၀ ထက်ပို၍ အမှန်တကယ် စိုက်ပျိုးနိုင်မည့် ဧကအား ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(၂) ဥယျာဉ်ခြံသီးနှံဖြစ်ပါက ဧက ၃၀ဝ၀ ထက် မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင် သည်။
(၃) စက်မှုကုန်ကြမ်း ရာသီသီးနှံဖြစ်ပါက တစ်ကြိမ်လျှင် ဧက ၅၀ဝ၀ ထက် မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
ခွင့်ပြုထားသည့်ဧကကို ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း အပြည့်အဝ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပြီး ဖြစ်ပါက ထပ်မံ၍ တစ်ကြိမ်လျှင် ဧက ၅၀ဝ၀ ထက်မပိုစေဘဲ စုစုပေါင်းဧက ၅၀ဝ၀ဝ အထိ အကြိမ်ကြိမ်ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
နိုင်ငံတော်အကျိုးအလို့ငှာ ခွင့်ပြုသင့်သောလုပ်ငန်းဖြစ်ပါက ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် တစ်ကြိမ်တည်းတွင် ဧက ၅၀ဝ၀ ထက်ပို၍ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(၄) ကျေးလက်ဒေသ တောင်သူလယ်သမားများနှင့် မိသားစု တစ်နိုင် တစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင်လိုသူများအတွက် ၅၀ ဧက ထက် မပိုသော မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းကို သက်ဆိုင်ရာဒေသ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခုက ခွင့်ပြုနိုင်ရေးအတွက် စီမံဆောင်ရွက်နိုင် သည်။
(ခ) မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတွင် - (၁) ငါး၊ ပုစွန်၊ ကဏန်း မွေးမြူရေးဖြစ်လျှင် ဧက ၁၀ဝ၀ ထက်မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(၂) တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးဖြစ်လျှင် - (ကက)ကျွဲ၊ နွား၊ မြင်း မွေးမြူရေးဖြစ်ပါက ဧက ၂၀ဝ၀ ထက်မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(ခခ) သိုး၊ ဆိတ် မွေးမြူရေးဖြစ်ပါက ဧက ၅၀ဝ ထက် မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(ဂဂ) ကြက်၊ ဝက်၊ ဘဲ၊ ငုံးမွေးမြူရေးဖြစ်ပါက ဧက ၃၀ဝ ထက် မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(၃) ပုဒ်မခွဲငယ် (၁) နှင့် (၂) တို့တွင် အကျုံးမဝင်သော မွေးမြူရေး လုပ်ငန်းဖြစ်ပါက သင့်လျော်သော ဧကကို ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(ဂ) ဓာတ်သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းတွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၊ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ညှိနှိုင်းခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(ဃ) အစိုးရကခွင့်ပြုထားသော ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းများ တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၊ သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနနှင့် ညှိနှိုင်းခွင့်ပြုနိုင်သည်။
ဗဟိုကော်မတီသည် မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများကို စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ယင်းတို့နှင့်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ခွင့်ပြုသည့်အခါ အချိန်ကာလနှင့် စပ်လျဉ်း၍ - (က) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွင် - (၁) နှစ်ရှည်ပင်နှင့် ဥယျာဉ်ခြံသီးနှံဖြစ်လျှင် စတင်ခွင့်ပြုသည့် နှစ်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ထက်မပိုစေဘဲ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
(၂) ရာသီသီးနှံဖြစ်လျှင် သတ်မှတ်သော စည်းကမ်းချက်များကို ဖောက်ဖျက်ခြင်း မရှိသရွေ့ ခွင့်ပြုရမည်။