kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤသည်ကို ရည်၍ ဆရာ ဦးမောင်ကြီး၏ တပည့်ရင်း ဖြစ်သူ လယ်တီ ဦးကောဝိဒက ရတုပိုဒ်စုံ ရေးသား ခဲ့ရာ၌ - “… ပညာမီးဆီ၊ တုမမှီသည်၊ (လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး)၊ ဂုဏ်ယူချီးလျက်၊ သီးခြား ရစ်ခွေ၊ ဘွဲ့အမ် အေတည့်။
ဆယ်ထွေမြှောက်လီ၊ တစ်ကိုမှီသား၊ သက်ဇီဝိတ၊ ချိန်ကာလတွင်၊ သုံးရာက ပေါ်၊ တစ် အကျော်ဝယ်၊ လေဆော်ပင့်ချေ၊ ကဆုန်နွေဟု၊ ဆန်းလေ လေးရက်၊ နာရီစက်ကား၊ နံနက်ပြည့်ညီ၊ ခြောက်နာရီဝယ်၊ ယာယီဖြောင့်တန်း၊ ဆုံးတိုင်ထန်းသည်၊ ၊ ဂဏန်းရေး၍ မချပြီ။
” ဟု အတိအကျပင် ဖော်ပြ ထားပေသည်။
လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး၏ ရုပ်ကလာပ် ကို ထိုလ ၁၀ရက်နေ့တွင်ပင် ကရဝိတ်ဖောင်ဖြင့် သယ်ဆောင်၍ ချင်းတွင်းမြစ်၏ သောင်ပြင်ပေါ်တွင် မီးသဂြိုဟ်တော်မူသည်။
လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ရေးသား ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းပေါင်းကား ၄ဝဝ နီးပါမျှ ရှိပေ၏။
အချို့အဝက်မျှကိုသာ ဖော်ပြရသည် ရှိသော်၊ ယမိုက် အဖြေကျမ်း၊ ပရမတ္ထ သံခိပ် ဋီကာကျမ်း၊ ပါဠိ အဘိဓာန်၊ ဝီထိမဉ္စရီ၊ ပစ္စယမဉ္စရီ၊ သဒ္ဒမဉ္စရီ စသော ပိဋကတ် ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်များ၊ နီတိမာလာ၊ နီတိမဉ္စရီ၊ သူရဿတီနီတိ၊ စာဏကျနီတိ စသော နီတိကျမ်းများ၊ ဝေဿန္တရာဂီတိ၊ စာဏကျနီတိ စသော နီတိကျမ်းများ၊ ဝေဿန္တရာဂီတိ၊ ဘဂဝါဂီတိ စသော ဂီတိ (ပါဠိ ကဗျာ) ကျမ်းများ၊ သောတမာလာ၊ ဒေသနာ မဉ္စရီ သာဓုသုန္ဒရီ စသော တရား စာအုပ်များ၊ ခင်မြင့်ကြီး၊ တင်တင်မြ၊ သန်းသန်း၊ ရွှေပြည်ကြီး စသော ဝတ္ထုများ၊ နတ်ရှင်နောင် ဝတ္ထု၊ ဗညားနွဲ့ ဝတ္ထု၊ တပင်ရွှေထီး ဝတ္ထု စသော ရာဇဝင် ဝတ္ထုကြီးများ၊ ဓမ္မစကြာ အမေး အဖြေ၊ ပဋ္ဌာန်း အမေး အဖြေ၊ အနတ္တစက္ခု စသော စာအုပ်များ၊ ထေရာဘာသာပြန်၊ ထေရီဘာသာပြန် စသော ဘာသာပြန် စာအုပ်များ ဖြစ်သတည်း။
ကျမ်းကိုး ) မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ အတွဲ ၅၊ အမှတ် ၂ လာ ဒဂုန်ဦးထွန်းမြင့်၏ 'လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး' အတ္ထုပ္ပတ္တိ။
) မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ အတွဲ ၄၊ အမှတ် ၈ လာ 'ရဝေ စိုးမင်း' ၏ 'တောခိုနေသော စာညွန့်များ' ဆောင်းပါး။
) မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း၊ အတွဲ ၄၊ အမှတ် ၁ဝ လာ မောင်ကြည်ရှင်၏ 'တောခိုနေသော စာညွန့်များ' ဆောင်းပါး။
) မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း၊ အတွဲ ၂ ၊ အမှတ် ၂ နှင့် ၃ လာ 'ငွေဥဒေါင်း' ၏ 'မြန်မာ မဂ္ဂဇင်း သမိုင်း'။
) သိပ္ပံမောင်ဝ၏ 'ခေတ်စမ်း ရာဇဝင်ရေးများ' လာ 'လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဆရာဦးမောင်ကြီး'၊ မျက်နှာ ၅၂ မှ ၆၉ အထိ။
) ကြီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်း၊ အတွဲ ၃၊ အမှတ် ၃ လာ 'မြန်မာ သတင်းစာ ဆရာများ အဖွဲ့' မှ ထုတ်ဝေသည့် 'ဝမ်းနည်းကြောင်း စာတမ်း'။
) ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့ထုတ် ၁ဝ နှစ်မြောက် 'သမာဓိ သတင်းစာ'။
] ) လယ်တီပဏ္ဍိတဦးမောင်ကြီး နှင့် လယ်တီဘိုးဘိုးကြီး စာအုပ်'။
လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ ကဗျာ့မဉ္ဇရီ - ၁၉၆၂ ခုနှစ် ကုန်းဘောင်ခေတ် သုတရတနာ ခေါ်ဆိုထိုက်သော ရှေးဟောင်း ကဗျာပေါင်းချုပ် - ၁၉၆၂ ခုနှစ် ခင်မြင့်ကြီး (ငါးတွဲ) - ၁၉၆၁ ခုနှစ် စာဏကျနီတိကျမ်း - ၁၂၉ဝ ပြည့်နှစ် စာဏကျ လမ်းညွှန်ဖတ်စာ တပင်ရွှေထီး ဝတ္ထုတော်ကြီး (၄ တွဲ) - ၁၉၅၈ ခုနှစ် တင်တင်မြ (၃ တွဲ) - ထေရာဘာသာပြန် - ၁၂၈၉ ခုနှစ် ထေရီဘာသာပြန် ထေရီဂါထာ (မြန်မာ) - ၁၂၆၉ ခုနှစ် ဒေသနာမဉ္စရီကျမ်း ယပ်လှဲတရားစာ - ၁၂၆၉ ခုနှစ် ဓမ္မကထိကစက္ခု ခေါ်ထိုက်သည့် ဒေသနာ မဉ္စရီကျမ်း - ဓမ္မစကြာ အမေးအဖြေ - ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဓမ္မဝိနယပြန်တမ်း နီတိမာလာကျမ်း - ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် နီတိမဉ္စရီကျမ်း - ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် နတ်ရှင်နောင် - ပဋ္ဌာန်းအမေးအဖြေ - ၁၉၆၃ ခုနှစ် ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်း - ၁၂၉၉ ခုနှစ် ပါဠိစကားသင်စာအုပ် ပါဠိအဘိဓာန်ချုပ် ပန်ထွာမင်းသမီး ဗညားနွဲ့ ဘဂဝါဂီတကျမ်း မဟာသတိပဋ္ဌာန်သုတ် အမေး အဖြေ မောင်သောက အိပ်မက်ဆန်း မန်လည် မဟာထေရုပ္ပတ္တိကထာ မှိုင်းဝေဝေ ယမိုက်အဖြေကျမ်း - ၁၉၅၄ ခုနှစ် ရွှေပြည်ကြီး ဝိမာနဝတ္ထု၊ (မြန်မာ) - ၁၂၉ဝ ပြည့်နှစ် ဝေဿန္တရာဂီတိကျမ်း ဝေဿန္တရာဟောစာ သကုဏ္ဍလ သာဓုသုန္ဒရီကျမ်း (၆တွဲ) သာဓုသုန္ဒရီ ယပ်လှဲတရားစာ ပေါင်းချုပ် (၁ဝ တွဲ) - ၁၉၇၆ ခုနှစ် သာသနာ့သမ္ပတ္တိဒီပနီ - ၁၉၅၃ ခုနှစ် သီရိဓမ္မအသျှင် မဟာဝိသုန္ဓရာမိက - ၁၂၆၉ ခုနှစ် သူရဿတီနီတိကျမ်း - ၁၂၈၆ ခုနှစ် သောတမာလာကျမ်း (၅ တွဲ) - သောတမာလာ ယပ်လှဲတရားစာ - ၁၂၈၆ ခုနှစ် သန်းသန်းဝတ္ထု (၄ တွဲ) - ၁၉၂၉ ခုနှစ် သမ္မာဒိဋ္ဌိဒီပနီ - ၁၉၃၂ ခုနှစ် အနတ္တလက္ခဏသုတ် အမေး အဖြေ ဥရောပ ဗုဒ္ဓဘာသာ အလင်းပြ မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာ ဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် ‘စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ’ က “လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး (၁၂၄ဝ - ၁၃ဝ၁)” အကြောင်းကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ ဆည်မြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာနထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော် လက်ထက်တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနများမှာ စီမံကိန်း ဦးစီးဌာန စိုက်ပျိုးရေး ဦးစီးဌာန စိုက်ပျိုးရေး သုတေသန ဦးစီးဌာန စက်မှုလယ်ယာ ဦးစီးဌာန ဆည်မြောင်း ဦးစီးဌာန ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်း ဦးစီးဌာန ရေအရင်းအမြစ် အသုံးချရေး ဦးစီးဌာန စက်မှုသီးနှံဖွံ့ဖြိုးရေးဌာန မြန်မာ့လယ်ယာဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် တို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအပေါ်၌သာ အထက်ကျော်ကာရီမှစ၍ ယနေ့တိုင် အားကိုးအားထားပြုနေခဲ့ရသည့်အလျောက် နိုင်ငံ၏ အဓိကဖြစ်သော စိုက်ပျိုးရေးကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရဌာနတစ်ခုအနေဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားပြီးသည့်နောက်တွင် ဆန် စပါးတိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အသီးအနှံမျိုးစုံ ပိုမိုထွက်ရှိရေး လုပ်ငန်းရပ်များတွင် လုပ်ကိုင်ရန် အရေးတကြီး လိုအပ်လာသည်ဖြစ်သောကြောင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာနကို ဌာနခွဲငါးခုထားရှိကာ ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း လုပ်ကိုင်လာခဲ့သည်။
ယင်းဌာနခွဲငါးခုတို့မှာ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနခွဲ၊ သုတေသနဌာနခွဲ၊ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ရေးဌာနခွဲ၊ စက်ယန္တရားဌာနခွဲနှင့် ရောင်းဝယ်ရေးဌာနခွဲတို့ ဖြစ်ကြ၍ ဌာနခွဲတစ်ခုတွင် အကြီးအကဲ အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးစီ ထားရှိလေသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးဌာနခွဲ။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စအဝဝတို့ကို အုပ်ချုပ်ရေးဌာခွဲမှ စီမံခန့်ခွဲ အုပ်ချုပ်သွားလေသည်။
စိုက်ပျိုးရေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စအဝဝတို့ကိုကား သက်ဆိုင်ရာဌာနခွဲအသီးသီးတို့ကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်သွားကြသည်။
သုတေသနဌာနခွဲ။
စပါးမျိုးကောင်းမျိုးသန့်ရရှိရေးအတွက် သုတေသနလုပ်ငန်းကို စစ်တွေ၊ မှော်ဘီး၊မြောင်းမြ၊ မန္တလေး၊ မုဒုံတို့တွင် လုပ်ကိုင်လာခဲ့ရာ နောက်ထပ်တွေ့ရသော စပါးမျိုးသစ်များမှာ လက်ရှိအသက်တူ စပါးများထက် အထွက်ကောင်းမွန်ကြောင်းတွေ့ခဲ့ရသည်။
ထို့ပြင် မှော်ဘီဥယျာဉ်တွင် မြန်မာစပါးမျိုးများထက် ဆန်ရည်ဆန်သားကောင်းမွန်ပြီး အထွက်သာသည့် မြန်မာ - ဂျပန်စပ်များကို တွေ့ရှိသည်မှာ အားရဖွယ်ဖြစ်သည်။
မြန်မာစပါးမျိုးထဲမှ ရသေ့စပါးမျိုးကို သုတေသနလုပ်ရာတွင် ယင်းသည် ဂျပန် စပါးမျိုးများကဲ့သို့ မြေဩဇာကို ကောင်းစွာစားသုံးနိုင်သည့်ပြင် အကျိုးရှိစွာ စားသုံးနိုင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ထို့အတူ ဝါ၊ မြေပဲ၊ ကြံ တို့ကိုလည်း သုတေသနပြုလုပ်ကြသည်။
ထိုလုပ်ငန်းများအပြင် နှမ်း၊ ပဲ၊ ပဲငပိ၊ ကုလားပဲ၊ ပြောင်းဖူး၊ ကြက်သွန်၊ ဂျုံ စသောသီးနှံတို့ မျိုးရွေးချယ်ခြင်းလုပ်ငန်း၊ ကောက်ပဲသီးနှံများအတွက် သင့်တော်မည့် မြေဩဇာမျိုးနှင့် အသုံးပြုနည်း၊ သီးထပ် သီးည|ပ်အလှည့်ကျ စိုက်ပျိုးနည်းများ၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ၏ ရောဂါနှိမ်နင်းကာကွယ်ရေး၊ သီးနှံတို့၏ ဗီဇပင်ကိုသတ္တိ ပြောင်းလဲရေး၊ မြေ၊ မြေဩဇာ၊ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ကို ဓာတ်ခွဲလေ့လာခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့သော ဆန်၊ အာလူး၊ ပဲနှင့် အခြားသီးနှံများအတွက် ရောဂါပိုးစစ်ဆေး၍ လက်မှတ်ထုတ်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းသော သီးနှံ၊ ကာဖီစေ့ပန်းပင်များတွင်ရောဂါပိုးများ ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးခြင်းစသော သုတေသနလုပ်ငန်းအရပ်ရပ်တို့ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ရေး ဌာနခွဲ။
ဤဌာနခွဲလက်အောက်တွင် စိုက်ပျိုးတိုင်း ကိုးတိုင်းခွဲ၍ တစ်တိုင်းစီတစ်တိုင်းစီ၌ တိုင်းစိုက်ပျိုးရေးဝန် တစ်ဦးစီ လုံးဝ တာဝန်ယူကာ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
သုတေသနမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှု တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ရေးကို ခေတ်နှင့်တန်းတူလိုက်နိုင်အောင် စနစ်တကျဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီက မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သော လယ်မြေဧရိယာမှာ ဧက ၁၂ သန်းရှိရာ စစ်ပြီးနောက် ဤဌာနမှ ထိုလယ်မြေ ဧရိယာအားလုံးကို မျိုးကောင်းမျိုးသန့် စပါးများဖြင့် ပြည့်ဝအောင် စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏။
အထက်ပါ သီးနှံများအပြင် ဗာဂျီနီးယားစီးကရက်ဆေး စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရေး၊ အုန်းစီမံကိန်း၊ ငါးမွေးမြူရေး၊ ကမ္ဘာ့သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရေးစသည့် စီမံကိန်းများကို ဤဌာခွဲမှ မြေယာကျေးလက်ကြီးပွားတိုးတက်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းနှင့် ပူးပေါင်းကာ အကောင်အထည်ဖော်သွားလေသည်။
စက်ယန္တရားဌာနခွဲ။
မြန်မာနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးတိုင်းပြည်ဖြစ်သည်အားလျော်စွာ ကျွဲ၊ နွားများကိုသာလုံးဝ အမှီပြု၍ စေခိုင်းခဲ့ရသည်။
သို့သော် ကမ္ဘာစစ်ကြောင့် ကျွဲနွားနည်းပါးမှုပြဿနာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် အချို့အသီးအနှံများကို စစ်မဖြစ်မီ ဧရိယာအထိ မစိုက်ပျိုးနိုင်ခဲ့ခြင်း၊ ပြည်တွင်း၌ မဖူလုံသော သီးနှံများ တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရာ၌ ဖင့်နွဲ့ ခက်ခဲလျက်ရှိခြင်း၊ တစ်ပြည်လုံးတွင် စိုက်ပျိုးနိုင်လျက် မစိုက်ပျိုးရသေးသော မြေရိုင်းဧက အများအပြား ကျန်ရှိနေသေးခြင်းများ ရှိနေပေသည်။
တစ်ဖန် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးချဲ့လာသည့်အတိုင်း တောင်သူလယ်သမားများသည် စက်မှုလုပ်ငန်းဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်းကူးပြောင်းလျက် ရှိကြသည့်အလျောက် လယ်ယာလုပ်ငန်းများအတွက် လိုအပ်သော အလုပ်သမားများ တစ်စတစ်စမလုံမလောက် ဖြစ်လာလေသည်။
အထက်ပါပြဿနာကြီးနှစ်ရပ်ကို ပိုင်နိုင်စွာဖြေရှင်းနိုင်ရန် စိုက်ပျိုးရေးဌာနက စက်မှုလယ်ယာလုပ်ငန်းဖြစ်သည့် စက်ယန္တရားဌာနခွဲကို တီထွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်၊ ထို့ကြောင့် ဤဌာနက ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ လယ်ထွန်စက် အနည်းငယ်ကိုဝယ်ယူပြီး စမ်းသပ်ခဲ့သည်။
အောင်မြင်သည့် အလျောက် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ် လယ်ထွန်စက် ၉၃ စီးနှင့် ထွန်ထယ်ကိရိယာများကို ဝယ်ယူခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၌မူ စုစုပေါင်း စက် ၁၁၇ စီးဖြင့် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည်။
ထိုကြောင့်လည်း ထို့နှစ်တွင် လယ်မြေဧကပေါင်း ၃၂ဝဝဝ အထိ စက်ဖြင့် ထွန်ယက်လုပ်ကိုင် ပေးနိုင်ခဲ့လေသည်။
နောက်ထပ် ထွန်စက်များနှင့် ထွန်ထယ်ကိရိယာများကို ဝယ်ပေးခဲ့ရာ ထွန်စက်အင်အားမှာ ၅၁၅၁ (၁၉၆၇) ဖြစ်လာသည်။
နောင်တွင် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို စက်ဖြင့် တည်ဆောက်သွားနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယူဆရသည်။
ရောင်းဝယ်ရေးဌာနခွဲ။
ဤဌာနခွဲမှ ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်းဝယ်ရေးအဖွဲ့ကိုယ်စား မျိုးကောင်း မျိုးသန့်စပါးများ ရရှိနိုင်ရန် ဝယ်ယူရသည်။
ဤသို့ ဝယ်ယူရာ၌ မျိုးသန့်စပါးများကို ပထမတန်းအစား၊ ဒုတိယတန်းအစား ခွဲခြား၍ ဝယ်ယူရသည်။
ဤဌာနခွဲ၏ အခြားတာဝန်ဝတ္တရားများမှာ သီးနှံတစ်မျိုးစီ တစ်မျိုးစီအတွက် စိုက်ဧက၊ ပြည်တွင်းအတွက် ထွက်ကုန်ဝင်ကုန်စာရင်းအင်းများ အစရှိသည့် အခြေခံအကြောင်းအရာများကို စုဆောင်းပေးရခြင်း၊ ကောက်ပဲသီးနှံရောင်း ဝယ်ရေး စာစောင်ထုတ်ဝေခြင်း၊ အလေးတင်း တောင်းများ စံထားစနစ်ထား ရှိရေး၊ သီးနှံကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစား စံထားစနစ်အားဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ။
လင်းဝေမြိုင် [၁၉၄၉ - ၂ဝဝ၂] မြင်းခြံ ခရိုင် ကျောက်ပန်းတောင်း မြို့တွင် အဖ ဦးကြည်မောင်၊ အမိ ဒေါ်နု တို့က ၁၉၄၉ ခု ဩဂုတ် ၁၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်။
မွေးချင်း ရှစ်ယောက်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်၍ အမည်ရင်းမှာ ဦးမြင့်ဦး ဖြစ်သည်။
၁၉၆၆ ခု ကျောက်ပန်းတောင်း အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ပညာ သင်နေဆဲ မှာပင် ပုဒ်မ (၅) ဖြင့် ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၇၁ တွင် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လွတ် ခဲ့သည်။
၁၉၇၅ တွင် ဒသမတန်း စာမေးပွဲကို သမိုင်း၊ အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူး များဖြင့် အောင်မြင် ခဲ့သည်။
၁၉၇၉ တွင် ရန်ကုန် ပညာရေး တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ အဓိကဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် အထိ အင်္ဂလိပ်စာ အဓိကဖြင့် နည်းပြ ဆရာ၊ ထို့နောက် လုပ်သား ပြည်သူ့ နေ့စဉ် (အင်္ဂလိပ်) သတင်းစာတွင် စာပြင်၊ ရုပ်ရှင် တေးကဗျာ (၁၉၈၈ - ၁၉၉၂)၊ စံပယ်ဖြူ (၁၉၉၂ ဇူလိုင်မှ ဒီဇင်ဘာထိ)၊ ရွှေရုပ်စုံ မဂ္ဂဇင်း (၁၉၉၃ - ၁၉၉၅) တို့တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခု ဇွန်လမှ စ၍ ကြော်ငြာနှင့် ဈေးဝယ် လမ်းညွှန် မဂ္ဂဇင်းတွင် အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ၊ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ၊ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် ကွယ်လွန်သည် အထိ တာဝန် ယူခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ် ပညာရေး တက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်းတွင် စာ စတင် ရေးခဲ့သည်။
ခေတ်ပြိုင် မဂ္ဂဇင်း များတွင် နိုင်ငံတကာ စာပေ၊ ရုပ်ရှင်၊ ဂီတ၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ အင်တာဗျူး စသည့် ဆောင်းပါးပေါင်း (၆ဝဝ) ကျော်နှင့် ဘာသာပြန် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုလတ်ပေါင်း (၂ဝဝ) ကျော်ခန့် ပြန်ဆို ရေးသား ခဲ့သည်။
ကုတ်အင်္ကျီ (၁၉၉၁ - ၁၉၉၉)၊ အလွမ်းတခြင်းနှင့် ပန်းနှင်းဆီ (၁၉၉၇)၊ တော (၁၉၉၈)၊ စစ် (၁၉၉၉)၊ အဖေနဲ့ တွေ့ချင် သတဲ့လားနှင့် နိုင်ငံတကာ ဝတ္ထုတိုများ (၁၉၉၉)၊ ဂန္ဓဝင် ဝတ္ထု - ဂန္ဓဝင် ရုပ်ရှင် (၂ဝဝ၂)၊ အိုင်းဆက်ဗာရှီဗစ်ဆင်းဂါး ဝတ္ထုတိုများ (၂ဝဝ၃) တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
ဦးမြင့်ဦး (အင်္ဂလိပ်စာ နည်းပြဟောင်း) ကလောင် အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာ စာအုပ် ၁ဝ အုပ်၊ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် ၂ အုပ် တို့ကို တည်းဖြတ် ခဲ့သည်။
၂ဝဝ၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
ဝမ်းနည်းမှတ်တမ်း၊ မင်္ဂလာ မဂ္ဂဇင်း (ဩဂုတ် ၂ဝဝ၂)။
စာ ၄၄။
လင်းဝေမြိုင်။
ကုတ်အင်္ကျီ (၂ ကြိမ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၉)။
စာ ၁၂၃ - ၁၂၄။
] ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
လင်းယုန်သစ်လွင် (၁၉၁၇-၁၉၉၃) ၁၂၇၉ - ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော်(၉)ရက်၊ ခရစ်နှစ်-၁၉၁၇-စက်တင်ဘာ(၉)တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း ညောင်တုန်းမြို့၌ အဖ-ဦးဖိုးလူ၊ အမိ-ဒေါ်နှင်းဦးတို့က ဖွားမြင်သည်။
ညောင်တုန်းမြို့၊ အစိုးရအထက်တန်း ကျောင်းတွင်-အဌမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
စစ်မဖြစ်မီက မော်လမြိုင်မြို့မှ ထုတ်ဝေသော ခေါင်း ဆောင်သတင်းစာတွင် နယ်သတင်းထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့။
၁၉၄၇ - ဟံသာဝတီနှင့် ဗမာ့ခေတ်-သတင်းစာတွင် နယ်သတင်းထောက်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့။
၁၉၄၉ - ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိပြီးလင်းယုန်သတင်းစာတွင် အလုပ်သမားသတင်းထောက်လုပ်ရာမှ လင်းယုန် သစ်လွင် ကလောင်အမည်ယူခဲ့သည်။
ထို့နောက်လင်းယုန်ဂျာနယ်၊ ပြည်တော်သစ်ဂျာနယ်၊ လူထုဂျာနယ် တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့။
ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ သည်။
၁၉၅၀ - ပြည့်နှစ်၊ စာရေးဆရာအသင်းနှစ်ပတ်လည်စာပေပြိုင်ပွဲတွင်တို့ကျေးရွာဝတ္ထုတိုဖြင့် ဝတ္ထုတိုဆုရရှိခဲ့။
၁၉၅၇ - ၅၈ - ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာအသင်း အလုပ်အမှုဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့။
၁၉၆၂ - သီတာသောင်ခြေဦးလုံးချင်းဝတ္ထုဖြင့် အနုပညာစာပေ ဝတ္ထုရှည်ဆုရရှိ။
၁၉၆၈ - ယိုးဒယား မြန်မာ မီးရထားလမ်း ကိုယ်တွေ့ချွေးတပ်မှတ်တမ်း စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေ၊ စာပ ဒေသာဆုရရှိခဲ့။
၁၉၇၁ - ဓမ္မဝိလာသ လုံးချင်းဝတ္ထုရှည်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ဆုရရှိခဲ့။
စာရေးဆရာကြီးလင်းယုန် သစ်လွင်သည် ၁၉၅၂-ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆-ခုနှစ်အထိ-လုံးချင်းစာအုပ်(၇၀)ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၉၃ - ဩဂုတ်လ(၂၁)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ထင်ရှားသောစာအုပ်အချို့ ဘုံကျွန် သေမင်းတမန်လမ်းပေါ်ဝယ် သောင်းဒီပါမြေ ဓမ္မရက္ခိတ သီတာသောင်ခြေဦး(စာပေဆုရ) ဓမ္မဝိလာသ(စာပေဆုရ) ယိုးဒယားမြန်မာမီးရထားလမ်းကိုယ်တွေ့ ချွေးတပ်မှတ်တမ်း(စာပေဆုရ) ဆားချက်မြေ ပင်လယ်တံငါ အသက်သွေးချွေးစတေး၍ ယမုံနာ(ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) +စာရေးဆရာ လင်းယုန်သစ်လွင် ရေးသားခဲ့သောစာအုပ်များစဉ်စာအုပ်အမည်ထုတ်ဝေသောခုနှစ်စာအုပ်တိုက်မှတ်ချက်၁တူပြိုင်လေကူးမယ်ပ၁၈၅၂၂သက်ဆုံးကြော့ကေခိုင်၁၉၅၃၃ဆိုက်ကားသမား၁၉၅၃၄ချစ်တုန့်မပြန်၁၉၅၄၅ဘုံကျွန်၁၉၅၄၆မေတ္တာသာလျှင်၁၉၅၅၇လက်ရွေးစင်ဝတ္ထုတိုများ၁၉၅၆၈ကရုဏာလှိုင်း၁၉၅၇၉အမွေဆိုင်ညီအစ်ကို၁၉၅၈၁၀တရားခံ၁၉၅၈၁၁လျှိ၁၉၅၉၁၂နှင်းဆီမြိုင်လူသတ်မှု၁၉၅၉၁၃ငွေရတုဂိုဏ်း၁၉၅၉၁၄ရတနာခင်နှင့်လူသတ်ဂိုဏ်း၁၉၅၉၁၅အသက်သွေးချွေး၁၉၆၀၁၆ချစ်သောမာမီ၁၉၆၀၁၇ခြေတော်တင်ခံမလေး၁၉၆၁၁၈မိုးတစ်ညဝယ်၁၉၆၁၁၉စပယ်ခြံလူသတ်မှု၁၉၆၁၂၀သီတာသောင်ခြေဦး၁၉၆၂၂၁မေတ္တာရနံ့ပြယ်လေသော်၁၉၆၂၂၂စောနန်းမွန်၁၉၆၂၂၃ဘဝဇာတ်ဆရာထံတွင်၁၉၆၂၂၄သမုဒယသံယောဇဉ်၁၉၆၂၂၅ဂလက်ဒီယေးတားဂိုဏ်း၁၉၆၂၂၆သေနတ်တစ်ချက်အသက်တစ်ချောင်း၁၉၆၂၂၇လျှို့ဝှက်ရတနာ၁၉၆၂၂၈လူသတ်ပတ္တမြား၁၉၆၂၂၉မေတ္တာပုလဲပန်း၁၉၆၂၃၀ရွှေမနိုင်ခင်လေး၁၉၆၃၃၁သွေးသောက်ဓား၁၉၆၃၃၂သိန်းထိုက်ရတနာ၁၉၆၃၃၃ချစ်ရလေမည့်မွေးရပ်မြေ၁၉၆၃၃၄မေတ္တာနှောင်ကြိုး၁၉၆၃၃၅သေမင်းတမန်လမ်းပေါ်ဝယ်၁၉၆၄၃၆သောင်းဒီပါမြေ၁၉၆၅၃၇သမုဒယနှောင်၁၉၆၅၃၈သက်စွန့်ဆံဖျား၁၉၆၅၃၉ယမုံနာတံငါဝတ္ထုတိုများ၁၉၆၅၄၀နှစ်ဦးမေတ္တာဆုံကြရာဝယ်၁၉၆၅၄၁ရတနာနဒီ၁၉၆၆၄၂ဓမင်းဆိပ်သို့ရောက်လေသော်၁၉၆၆၄၃လျှို့ဝှက်ဂေဟာ၁၉၆၇၄၄စစ်သူလျှိုဂိုဏ်း၁၉၆၇၄၅ကပ္ပဒိန်မာဒင်၁၉၆၇၄၆ယိုးဒယား-မြန်မာမီးရထားလမ်း ကိုယ်တွေ့ချွေးတပ်မှတ်တမ်း၁၉၆၈အတွဲ (၁) နှင့် (၂) သတင်း နှင့် စာနယ်ဇင်း ‌ော်ပို‌ေးရှင်း၊ အတွဲ (၃) ‌ောမင်းကြီးစာ‌ေမူလ (၃) အုပ်ကို (၂၀၀၃) တွင် စပယ်ဦးစာပေမှ ပေါင်းထုတ်သည်။
၄၇ပင်လယ်တံငါ၁၉၇၁၄၈ဓမ္မဝိလာသ၁၉၇၁၄၉ဆားချက်မြေ၁၉၇၃၅၀ပါးစပ်လိုက်လား လက်လိုက်လား၁၉၇၃၅၁အလွှာ၁၉၇၄၅၂ဓမ္မရက္ခိတ၁၉၇၄၅၃မိုးသောက်ကြယ်၁၉၇၅၅၄အနာဂတ်အတွက်မွေးဖွားခြင်း၁၉၈၄၅၅ကျွန်းပြန်စိန်တစ်ပွ့စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၅၆အိမ်‌ော်မြခင်စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၅၇ကိုဖိုးဒေါင်းစာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၅၈တို့ကျောင်းတော်သူစာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၅၉ရွာခေါင်းဆောင်စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၆၀ခွင့်လွှတ်ပါမောင်ရယ်စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၆၁သည်လယ်မြေစာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၆၂ဆောင်းလပြာသိုစာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၆၃အဖြစ်နှင့်အမှန်စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၆၄ငပိပဒေသာ၁၉၇၃၆၅လှေ၁၉၈၁၆၆မြန်မာ့အာဟာရငပိနှင့်ငန်ပြာရည်၁၉၈၆ ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
လာချိဒ်လူမျိုး (Lachik, သို့မဟုတ် Lashi) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ် အတွင်းနေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးတစ်စု ဖြစ်ပြီး လာချိဒ်များသည် လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် လာချိဒ်ဘာသာစကားကို ပြောကြသည်Bradley, David. "The Burmish Languages." In *The Sino-Tibetan Languages*, ed. Graham Thurgood & Randy J. LaPolla. Routledge, 2003.။
လာချိဒ်လူမျိုး လာချိဒ်လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားပြောအုပ်စုဝင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်သည်။
ကချင် အုပ်စုမှ မရူ၊ အဇီး အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။
ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနား တစ်ဖက်ကမ်း ဓားလွယ်ခုတ်အရပ်ရှိ ဆဒုံးမှ လောခေါင်တောင်တန်းတစ်လျှောက် ကျေးလက်ဒေသများကား အဇီး၊ လာချိဒ်နှင့် မရူလူမျိုးတို၏ စုဝေးနေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။
လာချိဒ်လူမျိုးစုတို့ သည် ဆဒုံး၊ အထက်ဖီမော်၊ ဂေါ်လမ်စသည့် နယ်များတိုင်အောင် ပျံနှံနေထိုင်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းတွင် အများဆုံး နေထိုင်ပုံရသည်။
အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်းသည် မရူ၊ လာချိဒ်နှင့် အဇီးတို့၏နေရင်းဒေသ ဖြစ်နေပေသေးသည်။
လရှီလူမျိုး မှ လာချိဒ်လူမျိုးသို့ လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားများကို လရှီလူမျိုးဟု လူသိများကြသည်။
ယခင်က လာချိဒ်လူမျိုးကို ဂျိမ်းဖော့တို့က (လရှီ)၊ လော်ဝေါ်တို့က (လချစ်)၊ ဇိုင်ဝါးတို့က (လချီး)၊ လီဆူးတို့က (အာချဖာ့) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
၁၉၇၀−ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၂)ရက်နေ့၊ ရန်ကုန်မြို့၌ ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုနေ့ အခမ်းအနားတွင် ကချင်ပြည်နယ် ဒေသပါတီရေးရာမှူး ဦးဂျီဘော့မ်ဇုန်းနှင့် ကျောင်းဆရာကြီး ဦးမဒိန်ဇုန်းခေါယိန်းတို့မှ မိမိတို့မျိုးနွယ်ကို ယနေ့မှ စတင်၍ လာချိဒ်ဟု ခေါ်စေလိုကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ နိုင်ငံတော် အစိုးရက လာချိဒ်ဟု ခေါ်တွင် အသိအမှတ်ပြုလာခဲ့သည်။
မြတ်ဝေတိုး၊ မနောမြေက လာချိဒ်တိုင်း ရင်းသား၊ စာပေဗိမာန် သမိုင်းကြောင်း လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုအချို့ မေခမြစ်အထက်ပိုင်း ချုံဒါမံဘယ်လန်(Cung Dan be Lang:)ဒေသတွင် နေထိုင်ချိန် ဘီစီ(၄)ရာစုခန့်၊ ခရစ်နှစ်(၁၅)ရာစု အစောပိုင်းတွင် ချူးဒါမ်ငယော်ဒေသမှ လာချိဒ်လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာကြသည်။
ယခု မြစ်ကြီးနားအရှေ့မြောက်ဘက် ချီဖွေမြို့နယ်နှင့် ဆော့လော်မြို့နယ် မြောက်ဘက် ထော့လန်ဒေသအတွင်း တည်ရှိသည်။
လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားများသည် နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈၈၅−ခုနှစ် တတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကျူးကျော်စစ်ကာလ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်များ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရောက်ရှိလာချိန်၊ မြန်မာပြည် အရှေ့မြောက်ဘက် လာချိဒ်မျိုးနွယ်စု အများဆုံးနေထိုင်သော မေခမြစ်တစ်လျှောက် ချန်းမော်ခုန်းဒေသသို့ တရုတ်ဇို့လိုကွမ်းနှင့် ဇိုဆိုင်းရိတို့၏ ကျူးကျော်ရန်ကိုလည်း တွန်းလှန်တိုက်ထုတ်ခဲ့သည်။
၎င်းတို့ ၂ဦးကို ချန်းမော်ခုန်းဒေသ ပဒေါ့လွင်ပြင်တွင် အသေရရှိခဲ့သောနေ့မှ တရုတ်ကျူးကျော်ရန် ငြိမ်းခဲ့သည်။
ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးအပြီး ဒုတယအကြိမ် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရေးအတွက် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် လာချိဒ် တိုင်းရင်းသား စော်ဘွားများအား ဆက်သွယ်စည်းရုံးလာခဲ့သည်။
ပင်လုံစာချုပ်ချုပ်ဆိုရာတွင်လည်း လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပင်လုံစာချုပ်တွင် လာချိဒ်ကိုယ်စားလှယ်တော် အဖြစ်− မျိုးဆက်စဉ် (၅၇) ဇောင့်လဂွေကျန်းလုတ်(ဝဏ္ဏကျော်ထင်) မျိုးဆက်စဉ် (၆၇) ဇောင့်မတောင်တိန့်ခေါဆောင် (ဝဏ္ဏကျော်ထင်) မျိုးဆက်စဉ် (၆၈) ဆရာကြီး ဆောင်ချန်းဇုန်းတို့ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
လာချိဒ်၊ အဇီးနှင့် မရူလူမျိုးတို့သည် တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး အလွန်တူကြသည့်အပြင် ဘာသာစကားမှာလည်း နီးနီးကပ်ကပ် တူကြသောကြောင့် တစ်မျိုးပြောသောစကားကို တစ်မျိုးက နားလည်ကြသည်။
လာချိဒ်စကားသည် မရူစကားမှပင် ဆင်းသက်လာသည် ဟု အချို့ပညာရှင်တို့က ဆိုကြသည်။
လာချိဒ်လူမျိုးတို့သည် မရူနှင့် အဇီးလူမျိုးတို့ထက် တရုတ်နယ်စပ်နှင့် နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်ကြသည်။
နတ်ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်သော်လည်း တရုတ်တို့၏ အယူဝါဒ ကိုလည်း လိုက်နာကျင့်သုံးလျက် ရှိသည်။
မန်းရှန်း၊ ဟရဲ၊ လွတ်ဆင်၊ ယင်ဒမ်၊ ငေါ်လန်၊ ဆီချန်စသည်ဖြင့်လည်း အစုငယ်များ ကွဲပြားနေသည်။
၁၉၃၁−ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း အရ လာချိဒ်လူမျိုး လူဦးရေမှာ ၂၂၁၃၆၂ ယောက်ခန့် ရှိလေသည်။
မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း ကိုးကားချက် Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
မဲဇာတောင်ခြေ-ချီ မဲဇာသစ်တောဖွဲ့ ရတုရေးသူ လက်ဝဲသုန္ဒရ အမတ်ကြီးမှာ ရွှေဘိုမြို့ တောင်ဘက် ခရီးလေးတိုင် အကွာ မန်ကျည်းတုံရွာတွင် ၁၀၈၅-ခုနှစ်၌ မွေးဖွားသူဖြစ်၍ ငယ်မည်မှာ မောင်မြတ်စံဖြစ်သည်။
မောင်မြတ်စံ ၇-နှစ်သား အရွယ်မှစ၍ ပညာသင်လျက် ၁၁-နှစ်သား အရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေပြုပြီး ၁၄-နှစ်သား အရွယ်တွင်လူဝတ်လဲသည်။
သာမဏေဘဝဖြစ်စဉ်ကပင် မဟော်ပျို့ကို စပ်ဆိုနိုင်သည်။
ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးသည် စဉ့်ကိုင်ကို ကေတုမတီသမုတ်၍ သတိုးမင်းခေါင်အား ကိုးသိန်းသခင်ဘွဲ့နှင်းပြီး ကေတုမတီ ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် အုပ်ချုပ်စေသောအခါ ဦးမြတ်စံသည် ကိုးသိန်းသခင် ထံတွင် စတင်ခစား အမှုထမ်းခွင့်ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉-ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ အလောင်းမင်းတရားကြီးထံတွင် ခိုလှုံပြန်သည်။
ထိုအခါ သားတော်ကြီး ဥပရာဇာထံတွင် ဦးစွာထမ်းရွက်ခွင့် ရသည်။
နောက် ညီတော်အမြင့်မြို့စား အိမ်တော်တွင် အကြီးတော်အရာ ထမ်းရွက်နေထိုင်ခွင့်ရပြန်သည်။
ထိုအခိုက် လက်ဝဲသုန္ဒရဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ဒုတိယသားတော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားလက်ထက်မှာလည်း အမြင့်မင်းအကြီးတော် အဖြစ်ဖြင့်ပင် ထမ်းရွက်ရသည်။
အမြင့်မင်း၏ လူပျိုတော် မောင်အောင်တင်နှင့် အပျိုတော် မမိတ်တို့ အရေးအခင်းတွင် ငအောင်တင်ကို အကြီးတော်လက်ဝဲသုန္ဒရအား ဘုရင်ကတောင်းခံရာ မရ၍ မဲဇာသို့အပို့ခံရသည်။
မဲဇာတောင်ခြေ-ချီရတု ဆက်သွင်းသောအခါ မဲဇာမှ ပြန်လည်ခေါ်ယူ၍ အကြီးတော်အရာကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခြင်းမပြုတော့ပဲ အမြင့်မင်းအိမ်မှာပင် ဘယရန္တမိတ်ဘွဲ့ဖြင့် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်စေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၄၃-ခုနှစ် တပို့တွဲလအတွင်း ဘိုးတော်ပဒုံမင်းကြီး မင်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူသောအခါတွင်မူ မြို့ဝန်ရာထူးဖြင့် ခန့်ထား၍ မဟာသီဟသူရဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရသည့်ပြင် တရားသူကြီး အဖြစ်လည်း ထပ်လောင်းသူကောင်းပြုခြင်းကို ခံရလေသည်။
အမတ်ကြီးသည် ၁၁၆၁-ခုလောက်တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသတည်း။
မြန်မာကဗျားရွေးချယ်ချက်နှင့် ရတုရွေးချယ်ချက် H 594_ A (ဟံသာဝတီ) လက်ဝဲသုန္ဒရ (မြန်မာ ၁ဝ၈၉ ခုဖွား) မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် လက်ဝဲသုန္ဒရဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရသော ပညာရှိစာဆိုကြီးနှစ်ဦး ပေါ် ထွန်းခဲ့သည်။
တစ်ဦး၏အမည်ရင်းမှာ ဦးမြတ်စံဖြစ်၍ ကျန်တစ်ဦး၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးမြတ်သာနေဖြစ်သည်။
နှစ်ဦးစလုံးသည် ကုန်းဘောင်ခေတ် တွင် ထင်ရှားသောစာဆိုအမတ်ကြီးများဖြစ်၍ အလောင်းမင်းတရားကြီးက ချီးမြှင့်သော လက်ဝဲသုန္ဒရဘွဲ့ကို ခံယူရသူများ ဖြစ်ကြသည်။
သို့ရာတွင် လက်ဝဲသုန္ဒရဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ထင်ရှားသူမှာ ဦးမြတ်စံဖြစ်၍ ဦးမြတ်သာနေမှာ မူ လက်ဝဲနော်ရထာဟူသော အခြားဘွဲ့တစ်ခုဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ဦးမြတ်စံကို ရွှေဘိုမြို့တောင်ဘက် ၁၄ မိုင်ဝေးသော မန်ကျည်းတုံ ရွာတွင် မြင်းစီးမျိုးရိုးရာမှ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၈၉ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။
စာပေသင်ရန် အရွယ်ရောက်သော် မိဘများက မန်ကျည်းတုံရွာ ရွှေဘုံသာ ကျောင်းဆရာတော် ရှင်ဝရသမ္ဗောဓိထံ အပ်နှံစာပေသင်ကြားစေသည်။
အသက်ခုနစ်နှစ်အရွယ်တွင် သဒ္ဒါကျမ်းဂန်ကို တစ်ဖက်ကမ်းရောက်သည်။
အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုဆရာတော်ဘုရားထံ၌ပင် သာမဏေပြုပြီး နောက် ရတနာပူရ အင်းဝမြို့တွင် ထင်ရှားသော ဒုတိယ မှန်စီဆရာတော် ဘုရားကြီးနှင့် စစ်ကိုင်းမင်းဝံတောင်ရိုးရှိ ကယေမ္ဗာဇမထေရ်တို့ထံ ခိုလှုံ၍ ပိဋကတ်သုံးပုံကို အဋ္ဌကထာဋီကာနှင့်တကွ သင်ကြားလေသည်။
သုံးဝါ မြောက်တွင် ပိဋကတ်သုံးပုံကို တစ်ဖက်ကမ်းသို့ရောက်သည်။
ကဗျာ လင်္ကာ ရတု ဧချင်း မော်ကွန်းသီကုံး နှုန်းဖွဲ့မှုကို လေ့လာသင်ကြား၍ သာမဏေ ဘဝနှင့်ရှိစဉ် အသက် ၁၃ နှစ်နှင့် လေးလအရွယ်၌ မဟော်ပျို့ကို စပ်ဆိုသည်။
စာပေတတ်မြောက်၍ တစ်ဆယ့်လေးနှစ်သားအရွယ်ရောက်လတ်သော် လူဝတ်လဲကာ အင်းဝနန်းတော်တွင်း ဝင်ထွက်သွားလာနေသည်။
သို့ ရာတွင် ငယ်ရွယ်သူဖြစ်သဖြင့် မိဘများက စိတ်မချသောကြောင့် ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးထံတွင် အမှုတော်ကို မထမ်းရွက်ခဲ့ရချေ။
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၁ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးသည် မလွန်တပ်မှူး သတိုးမင်းခေါင်ကို စဉ့်ကိုင်တွင် အစောင့်အနေထားခဲ့ပြီးလျှင် အလုံးအရင်း နှင့် မွန်တပ်တို့ကိုတွန်းလှန်သည်။
သတိုးမင်းခေါင်လည်း စဉ့်ကိုင်တပ်ကို အခိုင်အမာပြု၍နေခိုက် မွန်တပ်တို့ပြန်သွားလျှင် ဟံသာဝတီရောက် မင်း တရားကြီးသည် စဉ့်ကိုင်ကို ကေတုမတီဟုသမုတ်၍ သတိုးမင်းခေါင်အား ကိုးသိန်းသခင်ဘွဲ့နှင်းသည်။
နန်းတော်၊ လွှတ်တော်၊ ရှေ့ရုံး၊ နောက်ရုံး များကိုလည်း ဆောက်စေပြီးလျှင် ထီးပြိုင် နန်းပြိုင် အုပ်ချုပ်စေသည်။
ထို အခါတွင်မှ မောင်မြတ်စံသည် ကိုးသိန်းသခင်ထံ၌ ခစားထမ်းရွက်ခွင့်ရတော့သည်။
၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် မွန်-မြန်မာစစ်ဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်ကြီး မွန်တို့လက်သို့ ကျရောက်သောအခါ မောင်မြတ်စံသည် မိဘရပ်ထံ ပြန် လည်နေသည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီးသည် ကုန်းဘောင်ရွှေပြည်ကြီးကို သိမ်းမြန်း၍ ထီးနန်းစံတော်မူသောအခါမှ ဦးမြတ်စံသည် ရွှေမြို့တော်သို့ ရောက်လာ၍ ဥပရာဇာအိမ်ရှေ့မင်း (နောင်တော်ကြီးမင်း)ထံ၌ ခစားထမ်း ရွက်သည်။
အိမ်ရှေ့မင်း၏ လျှောက်ထားပေးချက်အရ အလောင်းမင်းတရား ကြီးက ဦးမြတ်စံအား သားတော် အမြင့်မြို့စားအိမ်တော်တွင် အကြီးတော်အရာ ခန့်အပ်တော်မူလေသည်။
အမြင့်မြို့စားထံတွင် ထမ်းရွက်ခစားဆဲမှာပင် ရွှေမြို့တော်သို့ ခေါ်တော်မူ၍ လက်ဝဲသုန္ဒရဟူသောဘွဲ့ထူးနှင့် မှူးမတ် အဖြစ်ဖြင့် ချီးကျူးမြှောက်စားကာ အဆောင်အယောင်ပါ ပေးအပ်ပြီးလျှင် မြောက်ဘက်ကိုးသင်းမြင်းမြေနှင့်တကွ ယင်းတော်ရွာကို ပေးသနားတော်မူ လေသည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံ၍ နောင်တော်ကြီးမင်း နန်းတက်သောအခါ အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်မြဲ ထမ်းရွက်သည်။
၁၁၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်းဝရွှေပြည်ကို ပြန်လည်ဖန်ဆန်းကြငှန်း ဖွင့်တော်မူသော ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားလက်ထက် ၁၁၂၆ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည်ကျော် ၂ ရက်နေ့တွင် ဥကင်တော်ကြီး ဖွင့်တော်မူကာ ဆွေတော် မျိုးတော် မှူးတော် မတ်တော်တို့အား ဘွဲ့များချီးမြှင့်သည့်အခါ၌ ယင်းလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အမြင့်မင်းသားသုသီရိ ဓမ္မရာဇာ အကြီးတော် လက်ဝဲ သုန္ဒရအမတ်အား ဘယရန္တမိတ်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့ကောင်းဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်ဘုရား တံဆိပ်နာမံတော်နှင့် မိဖရားသားတော် ညီတော် မှူးတော် မတ်တော် အမှုထမ်း အရာထမ်း ဘွဲ့စာရင်းပေမူ၌ ဖော်ပြထားလေသည်။
၁၁၂၆ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့တွင် မှူးတော် မတ်တော် သူရဲသူခက် ကျွန်တော်မျိုးအပေါင်းကို ရွေးကောက်သီးသန့်တော်မူ၍ လေးဆယ်တော် ငါးဆယ်တော် အတွင်းသွေးသောက်အပြင် သွေးသောက်ဖွဲ့တော်မူရာတွင် လက်ဝဲသုန္ဒရအမတ်ကြီးသည် ဘယရန္တမိတ်ဘွဲ့ဖြင့်အရည်တူ လူပေါင်း ၃၉ ဦးပါဝင်သော အပြင်သွေးသောက်လတ်ကို ကြီးမှူးခဲ့ရသည်။
ဆင်ဖြူရှင် မင်းတရားလက်ထက် ညီတော် အမြင့်မြို့စား၏ အိမ်တော်တွင် အကြီးတော်အရာဖြင့် ခစားထမ်းရွက်ခိုက် အမြင့်မင်းသား၏ လူပျိုတော် မောင်ထင်ကျော် (အချို့အမှတ်အသားတွင် မောင်အောင်တင်ဟု ရှိသည်။
) သည်အပျိုတော်မမိတ်နှင့် ချစ်ကြိုက်ကြ၍ နန်းတော်အနောက် တံခါး၏ အပြင်ဘက်တွင် ချိန်းချက်စကားပြောနေကြသည်ကို သွေးသောက်ကြီး နှင့် မင်းမှုထမ်းတို့သိရှိ၍ ဖမ်းကြလေရာ ငထင်ကျော် လက်လွတ်ပြေးသဖြင့် ငထင်ကျော်ကိုဖမ်းပေးရန် အမြင့်မင်းထံ တောင်းလေသည်။
အမြင့်မင်းလည်း မပေးအပ်ဘဲ နေလေသောကြောင့် မင်းသားအား အစစအရာရာ ဆုံးမသွန်သင်ရန် အပ်ထားပါလျက် အဆုံးအမ အသွန်အသင်မရှိ၍သာ ဖြစ်ရသည်ဟု အကြီးတော် လက်ဝဲသုန္ဒရအပေါ် အမျက်တော်ရှကာ နဖူး၌ စာတမ်းထိုးစေဟု မင်းတရားကြီးက အပြစ်ဒဏ်ခတ်သည်။
မျက်နှာတွင် စာတမ်းထိုးပါက တစ်သက်လုံးဖျက်မရအောင် မည်းတော့မည်ကိုစိုးရိမ်လှသဖြင့် မယားမရွဲက ချမ်းသာပေးသနားတော်မူပါရန်အကြောင်း မယ်တော်ဘုရားအဆောင်သို့ဝင်၍ တင်လျှောက်ရာတွင် စာတမ်းထိုးခြင်းမှ ချမ်းသာ ပေး၍ အညာ မဲဇာတောသို့အပို့ခံရသည်။