kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
(၄) ကိုယ်စိတ် အေးမြ ရွှင်လန်း ချမ်းသာခြင်းဟူသော သုခ။
(၅) စိတ်၏ ငြိမ်သက်တည်ကြည်ခြင်းဟူသော ဧကဂ္ဂတာ။
ဤဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးတို့လည်း အတန်ငယ် အားကောင်းထင်ရှား၍ ပေါ်လာကြကုန်၏။
ဤဈာန်အင်္ဂါတို့သာမဟုတ်၊ ဈာန်အင်္ဂါတို့နှင့် လိုက်လျောနိုင်သော ကြွင်းသော စေတသိက်တရားတို့လည်း အားကောင်းထင်ရှား၍ ပေါ်၍ လာကြကုန်၏။
ထိုအခါ သတိတရားများ အလွန်ထင်၏။
ယခုအခါမှ စ၍ အမိရင်ခွင်တွင်း နောက်ဆုံးပိတ် နို့စို့သည့်အခါကျအောင် ဤအတွင်း ပြုဖူးသမျှ အမှုကိစ္စတွေကို ယခုပြုနေရဘိသကဲ့သို့ အကုန်လုံးပြန်၍ အမှန်ရ၏။
စိတ်များလည်း အလွန်ကြီးထွား၏။
လျင်မြန်၏။
စကြဝဠာတံတိုင်းပေါ်သို့ စိတ်နှင့်ပြေးသွားလျှောက်ပတ်လိုက်လျှင် လက်တစ်ဖျစ်တစ်တွတ်အတွင်းမှာပင် ပတ်မိ၏။
အကွင်းကြီးထင်၍ လိုက်၏။
စိတ်ရှုစရာ သွားရာအရပ်မှာ မှန်ကို စိန်သွားနှင့် ခြစ်ရာ၌ကဲ့သို့ အကြောင်းထင်၍ လိုက်၏။
ဝိတက်သန်ပုံများမှာလည်း အလိုရှိရာအရပ်ကို လွှတ်လိုက်တိုင်း တန်းကနဲ ပြေးရောက်၏။
ပျော့ညွတ်ကွေးကောက်၍ မနေပြီ။
သမထလမ်း၌ ဤကဲ့သို့ ပဋိဘာဂနိမိတ် အရာဌာနသို့ ရောက်နိုင်လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုဟ်ဟု မှတ်ကြ။
တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှသာလျှင် ဤနေရာဌာနသို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်သည်။
တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုဟ်မဟုတ်လျှင် မဆိုက်ရောက်နိုင်ပြီ။
မဆိုက်ရောက်နိုင် ဆိုတယ်လို့ အားမထုတ်လို့ မဆိုက်ရောက်တာကိုလဲ မမှတ်ရ၊ အားထုတ်ပါလျက် ဆိုက်ရောက်ချိန်သင့်ပါလျက် မဆိုက်ရောက်မှသာ တိဟိတ်မဟုတ်ဟု မှတ်ရမည်။
အားထုတ်ရာမှာလည်း အချို့မှာ အနှစ် (၂၅−၃၀) ပင်ကြာမှ ဤနေရာတို့သို့ ရောက်နိုင်ကြသည်။
ဈာန်မဂ်ဖိုလ် တရားထူးတို့ကို ရရှိနိုင်ကြသည်။
ဤနေရာဌာနတို့သည် တိဟိတ်၊ ဒွိဟိတ်ခွဲသောနေရာတို့တည်း။
ဤနေရာဌာနတို့သို့ ဆိုက်ရောက်၍ တိဟိတ်မှန်ခဲ့လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အလိုဆန္ဒရှိက ဈာန်မဂ်ဖိုလ် တရားထူးကို ဧကန်မချွတ် ရနိုင်ယူနိုင်တော့သည်။
(ဤကား ပဋိဘာဂနိမိတ်ထင်ပုံ ဖြစ်သည်။
) ဈာန်အဆင့်ဆင့်တက်ခြင်း ပထမဈာန်သို့ တက်ခြင်း ဤသို့ ပဋိဘာနိမိတ်ကို ရပြီးရောက်ပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်ကို စကြာမင်းလောင်း ကိုယ်ဝန်ကို ချစ်ခင်စောင့်ရှောက်သော အမိကဲ့သို့ အလွန်ချစ်ခင်စောင့်ရှောက်လျက် မမေ့မလျော့ အထပ်ထပ်အားထုတ် ကြည့်ရှုဖန်များသောအခါ စိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း ရင့်သန်ကြီးထွားလျက် အားကောင်းလျက် ငြိမ်သက်လျက် အကြင်အခါ၌ အာရုံကို ခိုင်မြဲရာတွယ်၍ အာရုံထဲသို့ ဝင်ဘိသကဲ့သို့ဖြစ်၍ အာရုံကို စူးစိုက်၍ ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပထမဈာန်ိတ်ဟု ခေါ်သည်။
ပထမဈာန်စိတ်ဟု မှတ်။
ဤဈာန်အပ္ပနာဝီထိကျပုံမှာ − စိတ်သည် ရှေ့ဇောဝါရ အဆုံးဘဝင်ကျ၍ ဘဝင်မှ ထပြီးလျှင် ဤကသိုဏ်းပဋိဘဂနိမိတ်ကို အာရုံပြု၍ အဝဇ္ဇန်း ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ၊ ဂေါတြဘူ၊ ဈာန် − ဟု ဈာန်ဇောတစ်ကြိမ်၊ ထို့နောက် ဘဝင်ကျ၍ သွား၏။
ထို့နောက် အိပ်မက်မက်သဖြင့် နိုး၍ အိပ်မက် ကို ပြန်၍ ဆင်ခြင်သော သူကဲ့သို့ သင်ကား ဝိတက်၊ သင်ကား ဝိစာရ၊ သင်ကား ပီတိ၊ သင်ကား သုခ စသည်ဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဇောဝါရတွေ ဖြစ်ကုန်၏။
ဤဈာန်အပ္ပနာဝီထိမှာ − အာရုံ မကွဲပြားကြပြီ။
အာရုံမကွဲပြားဘဲလျက် အဘယ့်ကြောင့် ဈာန်ဇောမှန်း သိရသနည်းဆိုသော် ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ၊ ဂေါတြဘူဟူသော ဇောလေးကြိမ်တို့မှာကား ကာမတဏှာလည်း မကင်းသေး၊ မငုပ်တတ်သေးပြီ၊ ဖြစ်ကြပုံလည်း ကြပ်ကြပ်မငြိမ်သက်ကြသေးပြီ။
ဂေါတြဘူနောက်၌ဖြစ်သော ဇောတစ်ကြိမ်မှာမူကား ကာမတဏှာလည်း ကင်း၍ ပါး၍ ငုတ်၍သွား၏၊ စိတ်လုံးလည်း အလွန်ကြီးထွား၏။
ဈာန်အင်္ဂါတို့လည်း အလွန်ထင်ရှားစွာ ကြီးထွားဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။
သံမှိုကို မြုပ်အောင် ရိုက်လိုက်လျှင် လှုပ်နဲ့၍မရ ယိမ်းယိုင်ခြင်း မရှိဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်ပုံလည်း အာရုံထဲဝင်ဘိသကဲ့သို့ အလွန်ခိုင်မြဲစွာ တွယ်၍ စူးစိုက်၍ လှုပ်ရှားယိမ်းယိုင်ခြင်းမရှိ လွန်ငြိမ်သက်စွာဖြစ်၏။
ဤသို့သော အကြောင်းများကြောင့် ဈာန်ဇောမှန်း သိအပ်၏။
ဤဈာန်ဇောစေတနာကံသည် ကာမတဏှာ ကင်းခြင်းကြောင့် ကာမဘုံ၌ အကျိုးမပေးပြီ။
ကာမဘုံကို လွန်၍ ရူပဗြဟ္မာဘုံ၌ အကျိုးပေး၏။
ထို့ကြောင့် ဤဈာန်စိတ်ကို ရူပါဝစရစိတ်ဟု ခေါ်အပ်၏။
ဤကဲ့သို့ ပထမဈာန်ကို ရပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤပထမဈာန်ကို ကြပ်ကြပ်မြဲမြံခိုင်ခံ့အောင်အားကောင်းအောင် အဖန်ဖန်ဝင်စားအပ်၏။
ဝင်စားသည်ဆိုသည်ကား ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၍ ဈာန်ဇောအဖန်ဖန်ကျမှု ဖြစ်သည်။
ယခုအစအဆုံးကျသော အပ္ပနာဝီထိမှာ ဈာန်ဇော (၁) ကြိမ်သာ ကျ၏။
ထို့နောင် ဝင်စားဖန်များသောအခါ စိတ်အားသန်စွမ်း၍ (၁) ကြိမ်၊ (၂) ကြိမ်၊ (၃) ကြိမ်၊ (၄) ကြိမ် စသည်ဖြင့် စိတ်သန်သလောက် ဈာန်ဇောတွေ အသင်္ချေ မရေတွက်နိုင်အောင် များစွာပင် ကျသွား၏။
(၁) နာရီပတ်လုံး ဈာန်ဇောတွေချည်းကျ၍ ဖြစ်နေ၏။
တစ်နံနက်ပတ်လုံး၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး၊ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး စသည် ကြာအောင်ပင် ဈာန်ဇောချည်းသက်သက် ကျ၍ ဖြစ်၍နေ၏။
ဤကဲ့သို့ စိတ်ကို ဈာန်သန်စွမ်းအားကောင်းအောင် ခိုင်ခံ့အောင် ပြုပြီးလျှင် ဤပထမဈာန်ကို − (၁) သမာပဇ္ဇနဝသီ၊ (၂) အဓိဋ္ဌာနဝသီ၊ (၃) ဝုဋ္ဌာနဝသီ၊ (၄) အာဝဇ္ဇနဝသီ၊ (၅) ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ဟုဝသီဘော် (၅) ပါးတို့ဖြင့် လေ့လာနိုင်နင်းအောင် ပြုအပ်၏။
အာဝဇ္ဇနံ၊ သမာပဇ္ဇန်၊ ဓိဋ္ဌာန် ဝုဋ္ဌာန။
ပစ္စဝေက္ခဏ်၊ ဤငါးတန်၊ လျင်မြန်လိုတိုင်းရ။
ဤဈာန်အင်္ဂါကို ဆင်ခြင်သော ဇောကို အလျင်အမြန်နည်းနည်းနှင့် ပြတ်စေ၍ ဇောနောင် ဘဝင်တို့ကိုလည်း များစွာမဖြစ်စေဘဲ နည်းနည်းနှင့်ပြတ်စေ၍ အလျင်အမြန် တစ်ဖန် ဈာန်ကို ဝင်စားနိုင်မှုကို သမာပဇ္ဇနဝသီဟု ခေါ်သည်။
ဤသို့ ဝသီ ဝသီဘော် (၅) ပါးကို လှည့်ခွေပတ်၍ သိအပ်၏။
ဝသီဘော်နိုင်နင်းသော သူတကာတို့တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူသော သဗ္ဗညုတဘုရားရှင်တို့အား တန်ခိုးယမိုက်ပြဋိဟာကို ပြသောအခါ အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြုရသောအခါတို့၌ကား ပစ္စဝေက္ခဏာဇော (၄) ကြိမ်၊ (၅) ကြိမ် ဇောနောင် ဈာန်၏ အကြားဘဝင် (၂) ကြိမ်၊ (၃)ကြိမ် မျှသာ ဖြစ်ကုန်သည်။
ဤသည်လျှင် အနည်းဆုံး အနိုင်နင်းဆုံးပင် ဖြစ်သည်။
သည့်ထက်ကား နည်း၍ မဖြစ်နိင်ပေ။
ဘုရားမှ ကြွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ကား ဤမျှလောက် ဘဝင်ကို နည်းအောင် မတတ်နိုင်ကြပြီ။
ဇောဘဝင်ကို နည်းအောင် အလျင်အမန် ဖြတ်နိုင်မှု၊ ပြောင်းလဲနိုင်မှုသည် အလွန်စိတ်ထက်သန် အားကောင်းမှ အလွန်လျင်မှ ဖြစ်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် စိတ်ထက်သန်ကြီးပွားအောင် အားကောင်းအောင် ကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ကြီးအောင် တိုးပွားစေအပ်၏။
တိုးပွားစေရမည့်အခါမှာ ဤကဲ့သို့ ဈာန်ကိုရပြီးအေသာအခါကျမှလည်း တိုးပွားစေအပ်၏။
ဈာန်မရခင် ပဋိဘာဂနိမိတ်သို့ကျလျှင်လည်း တိုးပွားစေအပ်၏။
ပဋိဘာဂနိမိတ်သို့ မရောက်ခင် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အခါ၌ကား မတိုးပွားစေအပ်။
ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အခါက တိုးပွားလျှင် ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည် ကြီးပွား၍ ကားလိုက်၏။
စိတ်နိုင်အောင် မထိန်းနိုင်၊ မရှုနိုင်သဖြင့် ကျဲ၍ ကွဲ၍ ပျက်စီး၍ သွားတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကိုကား ကြီးအောင် နှလုံးမသွင်းအပ်၊ မတိုးပွားစေအပ်၊ ပဋိဘာဂနိမိတ်သို့ကျမှ ဈာန်ကိုသော်လည်း ရပြီးမှ ကြီးအောင် နှလုံးသွင်းအပ်၊ တိုးပွားစေအပ်၏။
တိုးပွားစေပုံမှာလည်း စိတ်က "ကြီးကြီး ကြီးကြီး" ဟု နှလုံးသွင်းလျှင် စိတ်ထင်တိုင်း အောက်မေ့တိုင်း ပဋိဘာဂနိမိတ် ကသိုဏ်းဝန်းကြီး၍ လိုက်သည်။
လိုက်တိုင်း တစ်ခါတည်း မကြီးစေအပ်၊ တဖြည်းဖြည်း လက် (၁) သစ်၊ (၂) သစ်၊ (၄) သစ်၊ (၈) သစ်၊ (၁) တောင်၊ (၁) လံ၊ (၁၀) လံ စသည်ဖြင့် စကြဝဠာနှင့် အပြည့်တိုင်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုထက် အလွန်သော်လည်းကောင်း တစ်စတစ်စ ကြီးပွားစေအပ်၏။
အလိုရှိလောက် စိတ်သန်သလောက် ကျယ်၍ ကြီး၍ လိုက်၏။
အောက်ဈာန်ကို ရ၍ အထက်ဈာန်ကို တက်လိုသောအခါ မိမိရပြီးသော အောက်ဈာန်ကို ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီးမှ အထက်ဈာန်ကို ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီးမှ အထက်ဈာန်ကို တက်အပ် ရအောင် ပြုအပ်၏။
ဤကဲ့သို့ မပြုဘဲ တက်လျှင် အထက်ဈာန်လည်း မရ၊ အောက်ဈာန်လည်း ပျက်၊ (၂) ပါးစုံမှ လျောကျပျက်စီးတတ်၏။
(ဤကား ပထမဈာန်သို့ တက်ပုံဖြစ်သည်။
) ဒုတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ ပထမဈာန်ကို ရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက်ဒုတိယဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် − (၁) ဤယခု ငါရသော ပထမဈာန်စိတ်သည် အောက်ကျသေး၏။
(၂) နီဝရဏ ဟူသော ရန်သူနီးသေး၏။
(၃) ဝိတက်ပါခြင်းကြောင့် အလွန်လှုပ်ရှား ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။
အားအစွမ်း ညံ့ဖျင်းသေး၏။
(၄) ဝိတက်မပါလျှင် သည့်ထက် သိမ်မွေ့ငြိမ်သက်ရာ၏။
အားအစွမ်း ကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိတက်ကို မုန်း၍ ဝိတက်မပါသော ဈာန်စိတ်ကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ဝိတက်ကို လိုသောဆန္ဒဖြင့် ထိုပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် "မြေမြေ" ဟု စိတ်ထဲကမှတ်လျက် အဖန်ဖန် ကြည့်ရှုသောအခါ စိတ်ထဲ၌ ဝိတက်သည် တဖြည်းဖြည်း သိမ်မွေ့၍ သိမ်မွေ့၍ သွားလျက် ဝိတက်ငုပ်၍ ဝိတက်မပါဘဲ ပထမဈာန်ဝီထိကျသကဲ့သို့ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟု ဈာန်အင်္ဂါ (၄) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဈာန်ဝီထိကျလာ၏။
ဤဈာန်ကို (၂) ကြိမ်မြောက် ရအပ်ဝင်စားအပ်သော ဈာန်ဖြစ်၍ ဒုတိယဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုမှတ်သားအပ်၏။
ဤဈာန်ကိုလည် ရှေးနည်းတူ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုအပ်၏။
(ဤသည်မှာ ဒုတိယဈာန်သို့ တက်ပုံဖြစ်သည်။
) တတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ ဒုတိယဈာန်ကို ရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက်တတိယဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် − (၁) ဒုတိယဈာန်စိတ်သည်လည်းအောက်ကျသေး၏။
(၂) ဝိတက်ဟူသော ရန်သူနီးသေး၏။
(၃) ဝိစာရ ပါရှိခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။
(၄) ဝိစာရမပါလျှင် သည့်ထက် သိမ်မွေ့ငြိမ်သက်ရာ၏။
အားအစွမ်းကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိစာရကို မုန်း၍ ဝိစာရမပါသော ဈာန်ကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ဝိစာရကို မပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ထိုပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ပင်လျှင် "မြေမြေ" ဟု စိတထဲကမှတ်လျက် အဖန်ဖန်ကြည့်ရှုသောအခါ ဝိစာရ တဖြည်းဖြည်း သိမ်မွေ့၍သွားလျက် ဝိစာရငုတ်၍ ဝိစာရမပါဘဲ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟု ဈာန်အင်္ဂါ (၃) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရှေ့နည်းတူ ဈာန်ဇောဝီထိ ကျလာ၏။
ဤဈာန်ကို (၃) ကြိမ်မြောက် ရအပ်ဝင်စားအပ်သော ဈာန်ဖြစ်၍ တတိယဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုမှတ်သားအပ်၏။
ဤဈာန်ကိုလည်း ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုအပ်၏။
(ဤသည်မှာ တတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ ဖြစ်သည်။
) စတုတ္ထဈာန်သို့ တက်ပုံ တတိယဈာန်ကို ရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက် စတုတ္ထဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် − (၁) တတိယဈာန်စိတ်သည်လည်း အောက်ကျသေး၏။
(၂) ဝိစာရဟူသော ရန်သူနီးသေး၏။
(၃) ပီတိသည် နှစ်သက်ခြင်း သဘောဖြစ်၍ ကာမရတိနှင့် နီးစပ်သော သဘောရှိ၏။
ကမရတိ ဟူသော ရန်သူနှင့် နီး၏။
(၄) ဤပီတိပါရှိခြင်းကြောင့် စိတ်သည် ပေါ်လွင်၏။
ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။
အားအစွမ်းလည်း ညံ့ဖျင်သေး၏။
(၅) ပီတိမပါလျှင် သည့်ထက် သိမ်မွေ့ငြိမ်သက်ရာ၏။
အားအစွမ်းလည်း ကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်လျက် ပီတိကို မုန်း၍ ပီတိမပါသော ဈာန်ကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ပီတိကို မပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ထိပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် "မြေ မြေ" ဟု စိတ်ထဲကမှတ်လျက် အဖန်ဖန်ကြည့်ရှုသောအခါ ပီတိသည် တဖြည်းဖြည်းသိမ်မွေ့၍ သိမ်မွေ့၍ သွားလျက် ပီတိငုတ်၍ ပီတိမပါဘဲ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟု ဈာန်အင်္ဂါ (၂) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရှေးနည်းနူ ဈာန်ဇောဝီထိ ကျလာ၏။
ဤဈာန်ကို (၄) ကြမ်မြောက်ရအပ်သော ဝင်စားအပ်သော ဈာန်ဖြစ်၍ စတုတ္ထဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုမှတ်သားအပ်၏။
ဤဈာန်ကိုလည်း ခို်င်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နို်င်အောင် ပြုအပ်၏။
(ဤသည်မှာ စတုတ္ထဈာန်သို့ တက်ပုံ ဖြစ်သည်။
) ပဉ္စမဈာန်သို့တက်ပုံ စတုတ္ထဈာန်ကိုရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက်ပဉ္စမဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် − (၁) စတုတ္ထဈာန်စိတ်သည်လည်း အောက်ကျသေး၏။
(၂) ပီတိဟူသော ရန်သူနီးသေး၏။
(၃) သုခသည် ကာမရတိ ကာမသုခတို့နှင့် နီးစပ်သော သဘောရှိ၏။
ကာမရတိ ကာမသုခဟူသော ရန်သူနှင့်နီး၏။
(၄) ဤသုခပါရှိခြင်းကြောင့် စိတ်သည် ပေါ်လွင်၏။
အားအစွမ်းလည်း ညံ့ဖျင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။
(၅) စိတ်ထဲ၌ အာရုံကို ကောင်းသည်ဟု ခံစားသော သုခမျိုးမဟုတ်ဘဲ အာရုံကို ကောင်းသူဟူ၍လည်းကောင်း၊ မကောင်းဘူးဟူ၍လည်းကောင်း မခံစားဘဲ အလယ်အလတ် ခံစားခြင်း ဥပေက္ခာသဘောနှင့် နေလျှင် သည့်ထက်သိမ်မွေ့ ငြိမ်သက်ရာ၏။
အားအစွမ်းလည်း ကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်လျက် သုခကို မုန်း၍ ဥပေက္ခာကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ထိုပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကို "မြေ မြေ" ဟု စိတ်ထဲကမှတ်၍ အဖန်ဖန်ကြည့်ရှုသောအခါ သုခသည် တဖြည်းဖြည်း သိမ်မွေ့၍ သိမ်မွေ့၍ သွားလျက် ကောင်းသည်ဟု ခံစားခြင်းသဘောမဟုတ်၊ မကောင်းဘူးဟ ခံစားခြင်းသဘောလည်း မဟုတ်ဘဲ ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုနှစ်ဘက်သို့ မကျဘဲအလယ်အလတ် ခံစားခြင်း ဥပေက္ခာဝေဒနာ ဖြစ်လာ၍ ဧကဂ္ဂတာနှင့်တကွ ဈာန်အင်္ဂါ (၂) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရှေးနည်းတူ ဈာန်ဇောဝီထိ ကျလာ၏။
ဤဈာန်ကို (၅) ကြိမ်မြောက် ရအပ်ဝင်စားအပ်သော ဈာန်ဖြစ်၍ ပဉ္စမဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုမှတ်သားအပ်၏။
(ဤသည်မှာ ပဉ္စမဈာန်သို့ တက်ပုံ ဖြစ်သည်။
) စတုက္ကနည်း − ပဉ္စကနည်း ပထမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်၊ စတုတ္ထဈာန်၊ ပဉ္စမဈာန် တို့ကို ရအောင်အားထုတ်ရာ၌ (၁) အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ ဈာန် (၄) ဆင့်ရှိသည်။
ဤနည်းကို ပဉ္စကနည်းဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။
(၂) အချို့သေသာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာကား ဝိတက်နှင့် ဝိစာရကို တပေါင်းတည်း တစ်ကြိမ်တည်း ပယ်ချခဲ့၍ ဈာန် (၄) ဆင့်သာ ရှိသည်။
ထိုနည်းကို စတုက္ကနည်းဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
ထိုစတုက္ကနည်း၌ တတိယဈာန်သည် ဒုတိယဈာန်ဖြစ်၏။
စတုတ္ထဈာန်သည် တတိယဈာန် ဖြစ်သည်။
ပဉ္စမဈာန်သည် စတုတ္ထဈာန် ဖြစ်သည်။
ဈာန်ကို ကသိဏခေါ်ပုံ ပထဝီကသိုဏ်းကို ကြည့်ရှုပွားများ အားထုတ်လျှင် ပဉ္စမဈာန်ကျအောင် ဈာန် (၅) ပါးလုံးကို ရနိုင်၏။
ပထဝီကသိုဏ်းကို ကြည့်ရှု၍ရသော ဈာန်တို့သည်လည်း မြေဝန်း ပထဝီကသိုဏ်းကို ကြည့်ရှု၍ ရသော ဈာန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ပထဝီကသိဏ ဟူ၍ပင် အမည်ရကုန်၏။
အထုံဝသီပါရမီနှင့် ကသိုဏ်းဝန်း ပထဝီကသိဏဈာန်ကို ရအောင် ပထဝီကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ကြည့်ရှုယူရာမှာ ရှေးအတိတ် နီးသောဘဝ ပထဝီမြေကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ရခဲ့ဘူးသော အထုံဝသီပါရမီ အဓိကာရမရှိခဲ့သောသူမှာ မြေကြီးကသိုဏ်းဝန်း အသေအချာလုပ်၍ ရှုမှပင် နိမိတ်ရနိုင်သည်။
ဈာန်ရနိုင်သည်။
ရှေးအထုံဝသီပါရမီ အဓိကာရ ရှိသောသူမှာကား မပြုမပြင်ဘဲ ပကတိမြေပြင်၊ ကောက်နယ်တလင်း၊ ထွန်ယက်ထားသော လယ်ကွက်၊ ယာကွက်၊ လယ်ခင်း၊ ယာခင်းတို့ကိုပင် "မြေ မြေ" ဟု နှလုံးသွင်း၍ ကြည့်ရှုလိုက်လျှင် ပထဝီကသိုဏ်းနိမိတ် ရနိုင်သည်။
ဈာန်တို့ကို ဖြစ်စေနို်င်သည်။
ပထဝိမြေကသိုဏ်း ပွားများအားထုတ်ပုံ ပြီး၏။
မုလအိတောင် (Mon ဘာသာမန်-ဒဵုမုဟ်လအိတ်) သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော တောင်ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် မြင့်ပြီး တောင်ထိပ်တွင် ဆံတော်ရှင် မုလအိ၊ မုလအ စေတီတော် မြတ်ကြီးများကို ဖူးတွေ့နိုင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း မဟာသက္ကရာဇ် ( ၁၁၁ )ခု ဘီစီ ( ၅၇၈ ) တွင် သုဝဏ္ဍဘူမိရဋ္ဌ သထုံဒေသကို အုပ်ချုပ်သော တိဿဓမ္မသီဟရာဇာမင်းသည် သုဓမ္မဝတီ သထုံပြည်သို့ ဘုရားရှင်ကြွရောက်တော်မူရာတွင် ကြီးကျယ်ထည်ဝါသော ပြဿဒ် ဇရပ်မဏ္ဍပ်တို့ကို တည်ဆောက်၍ ပူဇော်ကြလေသည်။
ဒေသနယ်ပယ်အသီးသီးတို့မှ ရသေ့များကလည်း ဘုရားရှင်ကြွချီရာ သုဓမ္မဝတီ သထုံပြည်သို့ ကြွချီလာကြ၍ ဘုရားရှင်အား ဦးခိုက်ပူဇော်ကြလေသည်။
ဘုရားရှင်လည်း တရားဒေသနာဟောတော်မူပြီး၍ ရသေ့အပေါင်းတို့က ဘုရားရှင်ကိုယ်စား တစုံတရာသော ဓာတ်တော် မွေတော် ဆံတော်တို့ကို ပေးသနားတော်မူပါရန် လျှောက်ထားသောအခါ ဦးခေါင်းထက်ဝယ်လက်ထိပ်တင်လျှက် ဆံတော်တို့ကို ပေးသနားတော်မူရာတွင် ကျိုက်ထီးရိုးတောင်၌ နေထိုင်သော တိရဿရသေ့၊ ဇွဲကပင်တောင်တွင်နေထိုင်သော သီဟရသေ့နည်းတူ မုလအိတောင် မူလတောင်တို့မှ နေထိုင်သော နုရဒရသေ့နှင့် ကပ္ပရသေ့တို့လည်း ဘုရားရှင်၏ ဆံတော် တစ်ဆူစီကို ကိုးကွယ်ခွင့် ရရှိကြလေသည်။
မြတ်စွာဘုရားဆံတော်ကို ကိုးကွယ်ခွင့်ရရှိသော ကပ္ပရသေ့သည် မိမိတရားအားထုတ်သောတောင်၌ အကြီးအကျယ် တင့်တယ် ကောင်းမွန်စွာဌာပနာလိုသော ဆန္ဒ ရှိသဖြင့် ကျိတ်မြို့ကိုအစိုးရသော ကလာပုမင်း နှင့် တိုင်ပင်ရာ သဘောတူညီပြီး မဟာသက္ကရာဇ် ( ၁၁၄ ) ဘီစီ ( ၅၇၈ ) နတ်တော်လတွင် အလှူအတန်း ပွဲလန်းသဘင်တို့ဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ပြုလုပ်ပြီးလျှင် ကပ္ပရသေ့ နှင့် ကလာပုမင်း ကိုယ်တိုင် ကြပ်မတ်၍ မုလအိ တောင်ထိပ်တွင် ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲ အင်္ဂတေ သရွတ်တို့ဖြင့် သုတ်လိမ်းကာ ဌာပနာတိုက်ကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။
ရွှေကြုတ်ဖြင့် ဆံတော်ကို ဌာပနာ၍ ဘုရားရှင်၏ကိုယ်ပွားရုပ်တုတော်ကိုလည်း ဌာပနာ လေ၏။
ပြီးလျှင် ကပ္ပရသေ့ရုပ်တု၊ ကုလာပုမင်းရုပ်တုတို့ကို ရွှေပန်းငွေပန်းဖြင့် ပူဇော်ပြီးကျောက်၊ သံ၊ ပတ္တမြား မြောက်မြားစွာကို ဌာပနာကြလေသည်။
ထိုသို့ ဌာပနာပြီးလျှင် တောင်ထိပ် ပြင်အကျယ်အားဖြင့် အနောက်အရပ် ၌ အတောင်လေးဆယ်တောင် နှင့် မြောက် အရပ် ၌ ၂၅ တောင် ကျယ်ဝန်းသော နေရာ၌ ဖိနပ်တောင် ၁၀ တောင်ဉာဏ်တော် ၁၅ တောင် ရှိသော ကျောက်စေတီတဆူ ကို တည်ထားကိုးကွယ်လေ၏။
ဘုရားစေတီဘွဲ့တော်နာမည်သည် ကျိုက်မုလအိဟူ၍ အမည်တွင်လေ၏။
မြန်မာဘာသာအားဖြင့် အမြဲထင်ပေါ်သောဘုရား ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မုလအိ စေတီတည်ရှိရာ တောင်ထိပ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ်၌ နယ်ခြားမင်းကြီး လက်ဖတင်နင်ဖိုက်၏ တိုင်းတာချက်အရ ပင်လယ်ရေပြင်မှတောင်ထိပ် အထိ ပေပေါင်း ၆၀၀၀ ကျော်ရှိသည်ဟု သိရှိရလေသည်။
စေတီတည်ရှိရာ ရင်ပြင်မှာ ရှေ့နောက် ပေ ၆၀ကျော်ပြီး တောင်မြောက် ၃၈ ပေသာ ကျယ်ဝန်းသည်။
မူလက မုလအိ စေတီ မှာ တစ်ဆူသာ ရှိသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် စေတီငယ်တစ်ဆူ ထပ်မံတည်ဆောက်၍ မူလအိစေတီညီနောင်ဟူ၍ အမည်တွင်သည်။
မုလအိစေတီတည်ရှိရာတောင်ထိပ်ပေါ်သို့ တက်ရောက်ရန် အလွန်ကျဉ်းမြောင်းသောချောက်ကမ်းပါး တောင်စွယ်တစ်နေရာကို ဖြတ်ကျော်ရသည်။
ထိုနေရာသည် တောင်အောက်မှလေများ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်သဖြင့် စိတ်အားငယ်နုနယ်သည့် အမျိုးသမီးတို့မှာ စေတီရှိရာတောင်ထိပ်ပေါ်သို့ မတက်ရောက် နိုင်ပဲအမျိုးသားတို့သာ တက်ရောက်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် စေတီတော်မရောက်မှီ အမြင့်ပေ ၁၀၀ ကျော်၌ အမျိုးသမီးများ ဖူးမြော်ရန်ကိုယ်စား စေတီ နှစ်ဆူကို တည်ထားပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
မုလအိစေတီတည်ရှိရာ တောင်ထိပ်သည် တောင်၊ ချောက်ကမ်းပါးယံ၌ အလွန်မတ်စောက်၍ အဆင်းခက်လှသောနေရာတွင် ဇော်ဂျီဖိုထိုးရာနေရာ တွင်းဂူကြီး ရှိလေသည်။
ခုထိတိုင် မည်သူတဦးတယောက်မျှ အရဲလွန် ၍ မဆင်းဝံ့ သေးချေ။
မိန်းမစေတီတည်ရှိရာ အောက်ဘက် တောင်ကမ်းပါးတွင် ကိုရင်ကြီးဂူ တည်ရှိလေသည်။
လွန်ခဲ့သောနှစ် ၃ ၄ ဆယ် ကိုရင်ကြီး သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ဂူ ထဲ၌ သေတ္တာ နှင့် သင်္ကန်း အပိုင်းစများကို တွေ့ရှိရသေးသည်။
ကျောက်သားအဖြစ်သာ တည်နေသည့် မုလအိတောင်ထွတ်၏ အဖြောင့်အတိုင်းသွားလျှင်အလွန်ထူဆန်းသော နတ်ဘီလူး တောင် တည်ရှိပြီးအရှေ့စူးစူး အရပ်တွင် မြန်မာ လေးတိုင် အထွာ ၈ မိုင် အကွာ၌ မုလအတောင်တော် တည်ရှိလေသည်။
မုလအိစေတီတည်၍ မုလအိတောင်အမည်တွင်သော တောင်၏ ထူးဆန်းမှု တရပ်မှာသစ်ခွပန်း မျိုးစုံ ပေါက်၍ ဆေးဖက်ဝင်သောအပင်တို့လည်း များစွာ ရှိလေသည်။
သစ်မင်း သစ်မင်းရာဇာ၊ တောင်ကလယ် ဝေးစသည်တို့မှ တောလုံးနှံ့ ပေါက်ရောက်လျှက် သဇင်နီ၊ သဇင်ဖြူ ပန်းများစွာလည်း ထူးဆန်းစွာ ပေါက်ရောက်၍ နေသည်။
ဇမိမြစ်"Map of Kayin State" Myanmar's net သည် ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်အနီး တနင်္သာရီ တောင်တန်းမှ မြစ်ဖျားခံလာသော မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။
ဇမိမြစ်သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘုရားသုံးဆူမြို့မှ အနောက်ဘက် ၉ မိုင်ခန့်အကွာ ချောင်းဆုံကျေးရွာမှ စတင်မြစ်ဖျားခံကာ ကရင်ပြည်နယ်အနောက်ပိုင်း တောင်မှမြောက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာပြီး ဝင်းရော်မြစ် နှင့် ချောင်းနှစ်ခွရွာအနီးတွင် ပေါင်းစပ်သွားကာ အတ္တရံမြစ် အဖြစ်စီးဆင်းသွားသည်။
အပလုံရွာ()သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ပြောင်မထိမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၇၇၁ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြောင်မထိမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၇၇၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၃၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ဇမိမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းနှင့် သေမင်းတမန် ရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ သတင်းများကပြောသော အပလုံ ကဏ္ဍ:ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ။
ကန်းနီရွာ()သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ကိုးမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၇၈၃ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုးမားကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၄၇၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၀၄၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ဝင်းပေါက်တောင် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသော တောင်ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် မြင့်ပြီး သေမင်းတမန် ရထားလမ်း ၏ အနီးဆုံး အရှေ့ဘက် ၆ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
, United States National Geospatial-Intelligence Agency ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ "Winpauk Taung" said"Geonames.org (cc-by)" Geonames.org]; mail updated 2016-06-01; database download downloaded 2016-10-22 Category:ကရင်ပြည်နယ် Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ။
လှာကဒါရွာ()သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ဆိပ်ကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၇၂၇ ဖြစ်သည်။
ခုံဘမ်းတောင် သည် လှာကဒါရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်ကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၉၇၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၄၀၀၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ "kata Map — Satellite Images of Kata" Maplandia World Gazetteer ကဏ္ဍ:ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ။
ထီးဖိုးနိုင်း () သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
ဝင်းရော်ဒေသရှိ ထီးဖိုးနှိုင်းရွာ လုံးခဲထောချောင်းကို ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ဆည်မြောင်းဌာနမှ ပြန်လည်တူးဖော်မှုများ လုပ် ဆောင် ကေအိုင်စီသတင်းများ ကိုးကား Category:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ။
မဏိရတနာ ဇီးဖြူကုန်း ဆံတော်ရှင် စေတီတော်မြတ် သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ခလယ် နှင့် တံခွန်တိုင်စပ်ကြား ဇီးဖြူကုန်းမည်ခေါ် ကုန်းထက်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မာန်နာဲသော(ဝင်းရော်) ၏ စာမူများမှ ကောက်နူတ် မှီငြမ်းထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း မွန်ဘာသာဖြင့် ဟုခေါ်ပြီး ဒေသခံများလည်း ကၠံင်တံင်တြိ (ကလွန် တူတလွီ့) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ထို့ပြင် တောင်ကုန်း မို့မို့၌ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသော ဇီးဖြူသီးပင်များကို အစွဲပြု၍ ကရင်ဘာသာဖြင့် (ခွတ်လွန်လာဝှါ ကလွန်) ခေါ်ကြသည်။
( ခေါဟ်လံင်လာအွာ = ဇီးဖြူကုန်း ၊ ကၠံင် = စေတီ) မဟာ သက္ကရာဇ် (၁၁၁) ခုနှစ် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသခင် ဝါတော် (၈)ဝါတွင် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ သထုံပြည်သို့ ကြွလာစဉ် စန္ဒအမည်ရသော ရသေ့ဖြူမှ ဆံတော် ငါးဆူကို တောင်းခံရရှိတော်မူသည်။
ထို ဆံတော် ငါးဆူ အနက်မှ တစ်ဆူကို ဇီးဖြူကုန်း စေတီ၌ ဌာပနာ ထည့်သွင်းကာ တည်ထားကိုးကွယ်ထားသည်။
အီရန်နိုင်ငံ၏ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း ဆိုသည်မှာ အီရန်နိုင်ငံမှ ထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များကို ဆိုလိုသည် (ပါးရှန်း-ဖှာရစီ ရုပ်ရှင်များနှင့် မမှားစေလိုပါ) တော်လှန်ရေးပြီးနောက် အချို့သော ဒါရိုက်တာများသည် အီရန်မှ အခြားနိုင်ငံများသို့ ထွက်သွားကြပြီး ရုပ်ရှင်များ ရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။
ထို့အတူ အီရန်အတွက် ထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များသည်လည်း ဖှာရစီရုပ်ရှင်ဟု ကျော်ကြားသည်။
ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ရိုက်စက် left|آبی و رابی (نخستین فیلم صامت ایرانی) ဇဖဲရွဒ်ဒီးန်ရှား လက်ထက်တွင် ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ကင်မရာ အီရန်သို့ ရောက်ရှိလာရာမှ စတင်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံးအသံနှင့် တကွရိုက်ကူးခဲ့သော ဖှာရစီရုပ်ရှင်မှာ ဒွခ်သဲရ်ရေလွရ် ဖြစ်ပြီး ၁၃၁၂ (ရှမ်စီး-အီရန်နီနေသက္ကရာဇ်)ခုနှစ်တွင် အာရ်ဒ်ရှီးရေ အီရန်နီ က ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
၁၂၇၉-ရှမ်စီး နေခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ရိုက်စက်ကြီးအီရန်သို့ရောက်ရှိပြီး ဇဖဲရွဒ်ဒီးန်ရှား၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ပထမဆုံး အီရန်ရုပ်ရှင် အစပျိုးခဲ့သည်။
ကာသူလစ်တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် စီနမာစူလီ အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ရုံကြီးကို ပထမဆုံး သဗ်ရီးဇ် မြို့တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။
အစပိုင်း ပြသမှုများရှိခဲ့သော်လည်း ၁၂၉၅(ရှမ်စီး)ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်အသစ်များကို လက်လှမ်းမမှီနိုင်သည့်အတွက် ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ၁၃၀၉ ခုနှစ်အထိ မည်သည့် အီရန်ရုပ်ရှင်မှ ရိုက်ကူးခဲ့ခြင်းမရှိပေ။
ဖှာရစီစာတန်းထိုး အနောက်တိုင်းရုပ်ရှင်များသာ ပြသခဲ့သည်။
၁၃၀၉ ခုနှစ်ထဲတွင် အဝါးန်စေအောင်ဂါနီယါးန်စ် ၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် အာဗီးဝါရာဗီး အမည်ရှိ အီရန်နီ ရုပ်ရှင်ကြီးကို စတင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ပထမဆုံးများ *ပထမဆုံး အီရန်နီ ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်သူ- မီရ်ဇာအစ်္ဗရာဟီမ်ခါန်အပ်ကာစ်ဘာရှီး(၁၂၇၉) *ပထမဆုံး အီရန်နီ ရုပ်ရှင်-ဂရာန်စီနမား(၁၃၀၅) *ပထမဆုံး အသံမပါအီရန်နီရုပ်ရှင်-အာဗီးဝါရာဗီး-အဝါးန်စေအောင်ဂါနီယါးန်စ်(၁၃၀၉) *ပထမဆုံး အသံပါအီရန်နီရုပ်ရှင်-ဒွခ်သဲရ်ရေလွရ်-အာရ်ဒ်ရှီးရ်အီရန်နီ(၁၃၁၂) *ပထမဆုံး ဖှာရစီဘာသာပြန်ရုပ်ရှင်-ဒွခ်သဲရ်ရေဖှရာရီ-အစ်္စမာအီးလ်ကူရှားန်(၁၃၂၅) *ပထမဆုံး အမျိုးသမီးဒါရိုက်တာ-ရှဟ်လာရေယာဟီ-မဲရ်ဂျာန်ဖလင်(၁၃၃၅) *ပထမဆုံးနှင့်ရှေးအကျဆုံး ဆောင်းပါး-စီသာရဲဟေစီနမာ(၁၃၃၂) *ပထမဆုံး အကယ်ဒမီရွှေတံဆိပ်ဆုရရုပ်ရှင်-သအာမေဂီလားစ်(၁၃၇၆) *ပထမဆုံး အော်စကာဆု နိုင်ငံခြားဘာသာစကားဖြင့်ရုပ်ရှင်-ဂျိုဒါယီးယေနာဒီရ်အဇ်စီမီးန်(၁၃၉၁) ပထမဆုံးအသံနှင့်ရုပ်ရှင် ၁၃၁၂(ရှမ်စီး)ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအသံနှင့်ရုပ်ရှင်ကို ဒွခ်သဲရ်ရေလွရ် အမည်ဖြင့် အာရ်ရှီးရ်ရေအီရန်နီက ဘုံဘေတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့ပြီး နောက်ထပ်ရုပ်ရှင်များ ရိုက်ကူးရန်အတွက်လည်း အကြောင်းခံဖြစ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ၁၃၁၅ မှ ၁၃၂၇ အထိ ပိတ်ဆို့ခွဲခြားမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တို့၏ ဒုက္ခများကြောင့် အီရန်နီရုပ်ရှင်များ ရပ်တန့်ခဲ့သည်။
သတိပြုသင့်သည့်အချက်မှာ ယခုချိန်အထိလည်း အီရန်နီရုပ်ရှင်များ နိုင်ငံတကာအနေအထားသို့ မရောက်သေးပါ။
အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ သဲဟ်ရာန် နှင့် အခြားမြို့ကြီးများတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်များမှာလည်း တတ်နိုင်သူအချို့၏ စွမ်းဆောင်မှုလောက်သာ ဖြစ်သည်။
တစ်ဘက်မှကြည့်မည်ဆိုလျှင်လည်း သူ၏ အီရန်နီယဉ်ကျေးမှုပညာရပ်တို့ကို အခြေခံပြီး အဗ်ဒွလ်ဟိုစိုင်္နစီးန်သာ ကရိုက်ကူးခဲ့သောရုပ်ရှင်များမှအပ ကျန်ဒါရိုက်တာများမှာ အသစ်အဆန်းဖန်တီးမှု အိုင်ဒီယာများထင်သလောက်မရှိခဲ့ပေ။
ပထမဆုံးအများသုံးရုပ်ရှင်ရုံ မီရ်ဇာအစ်္ဗရာဟီးမ်ခါးန်အပ်ကာဗါရှီး ၏စွမ်းဆောင်မှုဖြင့် (၁၂၈၃~ရှမ်စီး=၁၉၀၄~ခရစ်) တွင် ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ရုံကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။
تصاویری از اجساد سینماهای تهران در هیاهوی زندگی پایتخت، دویچه وله فارسی သို့သော် ပထမဆုံးတရားဝင် အီရန် ရုပ်ရှင်ရုံကို ၁၃၀၅-ရှမ်စီး ခုနှစ်တွင် သဲဟ်ရာန် မြို့၌ စီနမားအီရန် အမည်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ကာလများ (ရုပ်ရှင်နှင့်ပတ်သက်၍) دهه‌های بیست و سی ၁၃၂၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်မှုများသည် ရှယ်ယာနှင့် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများ၊ လူအများအကြား ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုများ ရှိလာခြင်းကြောင့် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုသို့ကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံသူတို့၏ အကျိုးအမြတ်ကို ဂရုပြုရခြင်းကတစ်ဖက် မွရ်ဒါးဒ်လ(အီရန်နီလ) ၂၈ တွင် နိုင်ငံရေးဖိနှိပ်လာမှုတို့ကတစ်ဖုံ အီရန်ရုပ်ရှင်သည် အများကြိုက်နှင့် တန်ဖိုးမဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အတူစီးမျောလာခဲ့သည်မှာ အီရန်ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးတွင် ထုံးစံတစ်ခုလိုဖြစ်နေခဲ့သည်။
အစ္စမာအီလ်ကူရှားန်စာမူအိလ်ခါချီကီယါးန်၊ ဟူရှ်နန်းဂ်ကာဝူစီ၊ ဖှရ်ခ်ဂဖှ်ဖှါရီ တို့သည် ထိုကာလကရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်သူများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့အကြားအစ္စမာအီလ်ကူရှားသည် ရုပ်ရှင်စီးပွားရေးလောကတွင် အကောင်းဆုံး ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ပြီး များသောအားဖြင့် ဖှာရစီရုပ်ရှင်ဟူသည့် အနေနှင့် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ဂန်ဂျေကာရူန်နှင့် အီရန်ရုပ်ရှင် ဆန်းသစ်အရှိန်အဟုန်ကောင်းလာပုံ ၁၃၄၄(ရှမ်စီး) ခုနှစ်တွင် ဂန်ဂျေကာရူန် ဟူသည့် ရုပ်ရှင်ပြသရာမှ ဖှာရစီရုပ်ရှင်များ အရှိန်အဟုန်ကောင်းလာခဲ့သည်။
ဤကဲ့သို့အနေအထားသည် အကြိမ်ကြိမ်ဆုံးရှုံးမှုများကို တွေ့ကြုံပြီးနောက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။
၁၃၄၈ တွင် ဂေါင်းဝါကိုင်စဲရ် ကဲ့သို့ဇာတ်ကားများ ပေါ်ထွက်ပြီးနောက် အခြေအနေသတ်မှတ်ချက်များ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး မို့ဂျ်နိုဝီးယေစီနမာယေအီရန် ဟုခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
တစ်ဖက်မှလည်း ကလေး၊ လူငယ်များအတွက် ထိန်းကျောင်းပဲ့ပြင်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများသတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းလာရာ အီရန်ရုပ်ရှင်၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာတို့ကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပုံဖော်ရန် အခွင့်ကောင်းရခဲ့သည်။
ထိုဥပဒေများနှင့်အတူ ယူနက်စကို နှင့်ပူးပေါင်းကာ အီရန်၏ ကလေး၊ လူငယ်များအတွက် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူခေါင်းစဉ်ဖြင့် နူရွဒ်ဒီးန်ဇရီးန်ကလပ် အား ဘယ်လ်ဂျီယမ် သို့ စေလွှတ်ပြီး အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်။
အရေးပါသော အကျိုးသက်ရောက်မှုတို့နှင့်အတူ ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာတို့ကို ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့ပြီး လက်တွေ့စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ကာ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူများမှာလည်း အတွေးအခေါ်၊ ထိန်းကျောင်းပဲ့ပြင်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေများနှင့်အတူ အများကြိုက် ကြမ်းတမ်းစက်ဆုပ်ဖွယ် ဇာတ်ကားများ၊ လိင်အသားပေးဇာတ်ကားများ၊ လူငယ်များအကြား အခြားသောနိုင်ငံတို့မှ အတုယူမှားနေသော ပညာမဲ့စရိုက်များကိုလည်း အတိုင်းအတာတစ်ခုထိ လျှော့နည်းသွားအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၃၅၀-၅၇ နောက်ပိုင်း အီရန်ရုပ်ရှင်ကို တစ်ဖန်ဆန်းသစ်အောင်လည်း ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
စဲဟ်ရာဗ်ရှဟီးဒ်စာလစ္စ၊ ဗဲဟ်ရာမ်ဘိုင်ဇွါယီး၊ အဘားစ်ကီယာရတ်္စသမ်မီး၊ ခွတ္စရိုစီနာယီး၊ ကာမရာန်ရှီးရ်ဒိလ်၊ ဒါရ်ယူးရှ်မဲဟ်ရ်ဂျူယီး၊ နာစီရ်သက္ကဝါယီး၊ မပ္စအူးဒ်ကိမ်ယာယီးအလီခါသေမီး၊ အမီးရ်နာဒိရ်ရီး၊ ဖှရီးဒူးန်ဂွလ်လဲဟ်၊ ဗဲဟ်မန်ဖှရ်မါးန်အာရာ၊ ခွတ္စရိုဟရီသာရှ်၊ ဖဲရ်ဝီးဇ်ကိမ်ယာဝီး ဆိုသူတို့သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာမဟုတ် အခြေခံကျသော အနေအထားတို့ကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီဆိုသည့် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အီရန်ရုပ်ရှင်အတွက် ခြေလှမ်းကောင်းများ လှမ်းနိုင်ရန် အစပြိုးပေးခဲ့သူများ ဖြစ်ကြသည်။
အီရန်နိုင်ငံ တော်လှန်ရေးနောက်ပိုင်းရုပ်ရှင်များ အီရန်နိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအပြီး ၁၃၅၆ မှ ၁၃၆၂ အထိ ဥပဒေနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အဆင်မပြေတော့သဖြင့် အီရန်ရုပ်ရှင်များ အခြေအနေမကောင်းတော့ချေ။
၁၃၆၂ ခုနှစ် အီရန်နိုင်ငံ တော်လှန်ရေး ပြီးဆုံးချိန် ၎င်းတော်လှန်ရေးရလဒ်နှင့် ကိုက်ညီသော ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ရေးဆွဲကာ ကြမ်းကြုတ်သောဇာတ်ကားများ၊ လိင်အသားပေးဇာတ်ကားများကို ရုပ်ရှင်လောကမှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
တစ်ဖက်မှလည်း အစိုးရ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိသော ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်မှုများ၊ ရှယ်ယာလုပ်ငန်းရှင်များကြောင့် (မကောင်းသောဇာတ်ကားထုတ်လုပ်မှုများအား) သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် အရောင်မှေးမှိန်စေခဲ့သည်။