kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သုည မှ ကိုး သုညမှ ကိုးအထိ ရေတွက်ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
1 စကားပြောရာတွင်မူ ဟုသာ ပြောသည်။
2 ရေးသားရာတွင် အနိမ့်သံပြေနှင့် ရေးသားသော်လည်း စကားပြောရာတွင် အမြင့်သံပြေဖြင့် ပြောကြသည်။
ဆယ်ဂဏန်းမှ ကုဋေ တစ်ဆယ်မှ တစ်ကုဋေအထိမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
1 မြန်မာဘာသာစကား 'ရာ' မှ မွေးစားထားသည်။
2 မြန်မာဘာသာစကား 'ထောင်' မှ မွေးစားထားသည်။
3 မွန်ဘာသာစကား 'လက်' မှ မွေးစားထားသည်။
. 4 မွန်ဘာသာစကား 'ကိုတ်' မှ မွေးစားထားသည်။
ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်သင်္ကေတများ ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်သင်္ကေတများအဖြစ် ပုဒ်ကလေးအစား (,)၊ ပုဒ်မအစား (.) ကို သုံးသည်။
အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဖလုံဘာသာစကား သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ တစ်သန်းကျော်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ငါးသောင်းကျော်ခန့် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော ကရင်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တောင်ပိုင်းပိုးဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ဤဘာသာစကားသည် အခြားပိုးကရင်ဘာသာစကားခွဲများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း မရှိပေ။
လဲကယ်စာ ခေါ် ကြက်ယက်စာ ကို ၁၈၃၀ မှ ၁၈၆၀ ခုနှစ်များအတွင်းကာလတွင် လဲကယ်ဘာသာကိုးကွယ်သူများက ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
ယင်းမှလွဲ၍ မြန်မာအက္ခရာမူကွဲများကို အသုံးပြုကြပြီး ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဒုက္ခသည်များက အကန့်အသတ်ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သော ထိုင်းအက္ခရာတို့ကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
ရင်းမြစ် ရှေ့ဟောင်းကရင်စာပေတွင် ရေးသားထားသော ပေရေးကရင်စာဆိုလျှင်ဖြင့် မြန်မာ၊ မွန်လူမျိုးများ ရေးသားအသုံးပြုနေကြသော၊ ပလ္လဝအက္ခရာဖြစ် ရေးသော အရေးအသားမျိုးပင် ဖြစ်သည်။
အထက်ကျော်ကာရီက သထုံနဲ့မုတ္တမဟာ သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုဒေသတွင် မွန်များ နှင့်ကရင်များဟာ ဒွေးရောရှက်တင်နေခဲ့ကြသည်။
အိန္ဒိယကကုန်သည်များသည် (၇)ရာစုနှစ် မတိုင်မီက တည်းက သထုံနဲ့မုတ္တမကို အကူးအသန်းရှိကြပြီး အိန္ဒိယကုန်သည်များ ယူဆောင်လာခဲ့ကြသော ပလ္လဝအက္ခရာ အရေးအသားကို မွန်နှင့်ကရင်က မိမိတို့ရဲ့ အသံထွက်အတိုင်း ပေါ် လွင်အောင်ရေးသားနိုင်တဲ့ စာရေးနည်းကို ရရှိကြတယ်လို့ဆိုရပါမည်။
ပလ္လဝအက္ခရာဆိုသည် အိန္ဒိယပြည်ရဲ့ ရှေးအကျဆုံး ဗြဟ္မီအက္ခရာကို ဒေသအလိုက်မူကွဲတွေ ပွားယူကြရာမှ ဂုတ္တမင်းဆက်များအုပ်စိုးချိန်တွင် ဂုတ္တအက္ခရာ၊ ကဒမ်ဗမင်းဆကအုပ်စိုးချိန်တွင် ကဒမ္ပအက္ခရာ၊ ပလ္လဝမင်းဆက်တွင် ပလ္လဝအက္ခရာရယ်လို့ မူလဗြဟ္မီအက္ခရာက ရေးပုံသားပုံပြောင်းပြောင်းပြီး ဆင်းသက်လာခဲ့တဲ့အက္ခရာပင်ဖြစ်သည်။
ဗမာပြည်တွင် သုံးနေသော အက္ခရာ၏ အရင်းအမြစ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာပင်ဖြစ်သည်။
ထိုအက္ခရာသည် အိန္ဒိယကုန်သည်များကတဆင့် မြန်မာပြည်ထဲဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
အက္ခရာသမိုင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး အထောက်အထားတွေ ရှာဖွေကြည့်ရာတွင် ရခိုင်ဘက်တွင် ဂုတ္တအက္ခရာနဲ့သက္ကဋကျောက်စာ၊ ဟန်လင်းဘက်တွင် ဂုတ္တအက္ခရာဖြစ် ပျူကျောက်စာများ တွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် ဗမာပြည်ထဲသို့ ဂုတ္တအက္ခရာဝင်ရောက်လာသော ကာလသည် ခရစ်နှစ် (၄၀၀)ထက်မစော (၆၀၀)ထက်နောက်မကျဘူးဟု သုတေသီများက ယူဆထားကြသည်။
သရေခေတ္တရာရှိ ပျူလူမျိုးတို့သည် ကဒမ္ပအက္ခရာကိုသုံးပြီး၊ သထုံနှင့် မုတ္တမဘက်ရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ပလ္လဝအက္ခရာနဲ့ ခရစ်နှစ် (၇၀၀) အချိန်မှ စတင်အသုံးပြုသည်ဟု ယူဆရခြင်းကြောင့် ထိုအချိန်က မွန်နဲ့အတူနေတဲ့ ကရင်များကလည်း အဲဒီ ခေတ်လောက်ကဘဲ ကရင်စာကို ပလ္လဝအက္ခရာနဲ့ ကရင်အသံထွက်အတိုင်းပွားပြီး သုံးနေပြီးဟု ယူဆဆုံးဖြတ်ရပါမည်။
ကျောက်စာမှတ်တမ်းများကိုကြည့်လျှင် ၁။
အနိရုဒ္ဓါ (အနော်ရထာမင်း)သည် ခရစ်နှစ် ၁၀၄၇-၇၇ တွင် ဘုရင်မှတ်တမ်းကို သက္ကဋပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးတဲ့ ရေးမှတ်ထားခြင်း။
ကျန်စစ်သား (ထီးလှိုင်ရှင်)သည် ခရစ်သက္ကရာစ် ၁၀၄၄- ၁၁၁၃ တွင် မွန်ဘာသာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း။
အလောင်းစည်သူ (၁) သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃- ၆၃ တွင် ပါဠိနဲ့မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း။
ရာဇကုမာရ် (ကျန်စစ်သားရဲ့သား) ဟာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃-မှာပါဠိ၊ မွန်၊ ပျူ၊ မြန်မာ ၄ မျိုးပါတဲ့ မြစေတီကျောက် စာကို ရေးထိုးပါသည်။
နရပတိစည်သူသည် ခရစ်သက္ကရာစ် ၁၁၇၄-၁၂၁၉ တွင် မြန်မာဘာသာနှင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
အထောက်အထားအရ ပလ္လဝအက္ခရာကို မွန်နဲ့တပြိုင်တည်း၊ သို့မဟုတ် မရှေးမနှောင်း အသုံး ပြုခဲ့သော ကရင်စာသည် ခရစ်နှစ် (၇၀၀) လောက်တွင် စာပေအရေးအသားအတတ်ပညာကို တတ်ပြီးလို့ ခန့်မှန်း ရသည်။
ခန့်မှန်းချက်အတိုင်းဆိုရင်ဖြင့် ရှေးဟောင်းကရင်စာပေဟာ နှစ်ပေါင်း (၁၀၀၀) ပင်ကျော်ပြီလို့ ဆိုသင့်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် မွန်စာနှင့် ကရင်စာသည် ဆက်နွယ်နေပါသည်။
ရှမ်းစာဟောင်းနဲ့ ပအိုဝ်စာသည်လည်း မြန်မာစာ၊ ကရင်စာ၊ မွန်စာတို့နှင့် ကွင်းဆက်များဖြစ်သည်။
မူလဗြဟ္မီအက္ခရာ၏ဩဇာသည် သီဟိုဠ်၊မြန်မာ၊ ယိုးဒယား(ထိုင်း)၊ လော၊ ကမ္ဘောဒီးယားအထိ ပြန့်နှံ့သွားသည်။
မွန်လူမျိုးတွေက ပလ္လဝအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး စာပေရေးသားသော အတတ်ပညာကို တတ်ချိန်တွင် အတူနေကြသော ကရင်များသည်လည်း မိမိတို့ဘာသာစကားအသံထွက်နှင့် ထိုအက္ခရာကိုပင် အသုံးပြုပြီး စာပေရေးသားနည်းအတတ်ပညာကို တတ်မြောက်ပြီးဖြစ်ပေသည်။
မွန်နဲ့ ကရင်တို့ရဲ့စာပေပညာတတ်ကျွမ်းချိန်သည် ခရစ်နှစ် (၇၀၀)ရာစုလောက်တွင်ဖြစ်ပြီး မြန်မာက (၁၁) ရာစုလောက်ကျမှ ဒီအက္ခရာနဲ့ပဲ မြန်မာစာကို ကောင်းကောင်းကြီး ရေးသားအသုံးပြုလာတာကို တွေ့ရသည်။
လေ့လာချက်များအရ ရှေးက ရေးသားထားခဲ့သော ကရင်စာပေအားလုံးသည် ကဗျာ၊ လင်္ကာအရေးအသားဖြစ် ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
စကားပြေနဲ့ ရေးသားထားသော ကျမ်း၊ ပေအရေးအသားမျိုး တစောင်တဖွဲ့မှ မတွေ့ရသေးသည်မှာ ထူးခြားချက်ပင် ဖြစ်သည်။
ရှေးကျတဲ့ ကရင်စာပေအရေးအသားကို လေ့လာကြည့်လျှင်လည်း မွန်ဝေါဟာရအတော်များများသုံးနှုန်း ထားသည်တွေ့ရှိရသည်။
နောက်ပိုင်းပေစာများတွင် ကြိုကြားကြိုကြား မြန်မာဝေါဟာရများထည့် သွင်းအသုံးပြုလာသည်ကို တွေ့ရသည်။
သဘောမှာ ရှေ့က မွန်ခေတ် မွန်စာ တွင်ကျယ်တဲ့ အချိန်တွင် မွန် ဝေါဟာရတွေကိုယူပြီး သုံးသလောက်သုံးကြသည်။
မြန်မာစာဂုဏ် မြင့်မားလာတဲ့အခါတွင် မြန်မာဝေါဟာရတွေကို သုံးလာတယ်ဆိုတဲ့သဘောမျိုးပင်ဖြစ်သည် ပါဠိဝေါဟာရတွေ ပါဠိပျက်တွေ သက္ကဋဝေါဟာရတွေကိုလဲ သူ့နေရာနဲ့သူ အသုံးပြုထားသည်။
ကရင်စာပေတွင် ဗျည်း (၃၆)လုံးနဲ့ သရ (၁၄)လုံးရှိရာတွင် ဗျည်း က-ခ-ဂ-ဃ-င အစရှိသော ယနေ့သုံးစွဲနေကြသော မြန်မာဗျည်း (၃၃)လုံးအပြင်၊ (ၜ။
ၯ။
ၰ) ဆိုသော ဗျည်သုံးလုံးပိုပါသည်။
သရတွင်လည်း ဗမာလက်ရှိ မြန်မာသင်ပုန်းကြီး သရထက်(၂)လုံးပိုပါသည်။
ဗျည်းနဲ့သရကို လေ့လာပြန်ရာတွင် ကရင်စာကိုရေးတဲ့အခါ မူလကရင်တို့ရဲ့အသံထွက်ကို တိကျမှန်ကန်စေဘို့ ဗျည်း (၃) လုံးနဲ့ သရ (၂) လုံးကို ထူးထူးခြားခြားထည့်သွင်းထားရတာဖြစ်တယ်ဆိုသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဗျည်းကို (၃၆)လုံးအထိ၊ သရကို (၁၄) လုံးအထိ ယူငင်သုံးထားတာကို လိုအပ်တာထက် ပိုယူထားတယ်လို့မထင်မှတ်သင့်ပါ။
ရှေးကရေးသားထားခဲ့ ကြတဲ့ပေစာတွေမှာ အဲဒီ (၃၆)လုံးဗျည်းကိုပဲ သူ့နေရာနဲ့သူ၊ သူ့ဌာန်သူ့ကရိုဏ်းနဲ့သူအံကိုက်အောင် သုံးနိုင်ပြီး လိုအပ်တဲ့ အဓိပ္ပာယ်မျိုးကို သက်ရောက်နိုင်တဲ့ စကားလုံးပေါ်ထွက်လာနိုင်လို့ဖြစ်သည်။
တချို့ပေစာတွေထဲတွင် အက္ခရာနဲ့ ရေးသားဟန်၊ သုံးနှုံးတဲ့ ဝေါဟာရ၊ ရေးသားသောအကြောင်းအ ရာတွေသည် မွန်ပေစာ၊ မြန်မာပေစာတွေနှင့် ယှဉ်ကြည့်လျှင် ရှေးကရင်စာပေရဲ့ အရေးအသားဟာ မွန်ပေ၊ ဗမာပေ နည်းတူ တခေတ်နှင့်တခေတ် ရေးပုံသားပုံမတူကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။
http://golden2009.blogspot.com/2008/09/blog-post_8069.html?m=1 ပျံ့နှံ့မှု ကရင်ပြည်နယ် နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး: ထိုင်းနယ်စပ်နှင့် ထိကပ်နေသော ဒေသတလျောက် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး: ပဲခူး နှင့် တောင်ငူမြို့နယ်များ ဒေသိယစကားများ ဘားအံ (အရှေ့ကုန်းတွင်းပိုးကရင်၊ မော်လမြိုင်) ကော့ကရိတ် (Eastern Border Pwo Karen) ထားဝယ် (တောင်ပိုင်းပိုးကရင်) မွန်ပြည်နယ် (ကျိုက်မရောမြို့နယ်) အက္ခရာ အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကားတွင် အသုံးပြုသော အက္ခရာမှာ မွန်-မြန်မာ အက္ခရာ ဖြစ်သည်။
စာလုံးများ အရှေ့ပိုးကရင် အက္ခရာများတွင် ၃၆ လုံး ပါဝင်သည်။
ကိန်းဂဏန်းများ နံပါတ် ဂဏန်းခြေ အမည် ၀ ပၠဝ်ပၠေ ၁ လ်ု လုဟ် ၂ ၮီ့ ၃ သိုင့် ၄ လီႋ ၅ ယာဲ ၆ ၰူ့ ၇ နိုဲ့ ၈ ၰိုတ် ၉ ခုဲ့ ၁၀ လ်ုဆီ့(ဆီ့) ၁၁ ဆီ့လ်ု ၁၂ ဆီ့ၮီ့ ၂၀ ၮီ့ဆီ့ ၂၁ ၮီ့ဆီ့လ်ု ၂၂ ၮီ့ဆီ့ၮီ့ ၁၀၀ လ်ုဖင်ႋ(ဖင်ႋ) ၁၀၁ လ်ုဖင်ႋလ်ု ၁ ၀၀၀ လ်ုမိုင့်(မိုင့်) ၁၀ ၀၀၀ လ်ုလာ(လာ) ၁၀၀ ၀၀၀ လ်ုသိင်ႋ(သိင်ႋ) အရှေ့ပိုးကရင် ကိန်းဂဏန်း အမှတ်အသားများကို အနာဂတ် မြန်မာယူနီကုဒ် အပိုင်းတွင် ထည့်သွင်းရန် အဆိုပြုထားသည်။
သုညဂဏန်း၊ ploh plih (ပၠဝ်ပၠေ) ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "တန်ဖိုးမရှိ" ဖြစ်သည်။
သုညဂဏန်းကို နေ့စဉ်ဘဝတွင် အသုံးမပြုဘဲ စာပေ၌သာ အများဆုံးတည်ရှိသည်။
လူအများကို သုညအပါအဝင် မြန်မာကိန်းဂဏန်းစနစ်ကိုသာ အသုံးပြုရန် သင်ကြားပေးထားသည်။
chi (ဆီ့) သည် ၁၀ ကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ chi ၏ရှေ့တွင် ၁ မှ ၉ အထိ မည်သည့်ဂဏန်းမဆို ရှိပါက "ဆယ်လီ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဥပမာ ၂၀ ကို ne chi ဟု ခေါ်သည်။
pong (ဖင်ႋ) သည် ၁၀၀ ကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ pong ၏ရှေ့တွင် ၁ မှ ၉ အထိ မည်သည့်ဂဏန်းမဆို ရှိပါက "ရာလီ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဥပမာ ၂၀၀ ကို ne pong ဟု ခေါ်သည်။
အလားတူ စည်းမျဉ်းသည် ထောင်၊ muh (မိုင့်)၊ သောင်း၊ lah (လာ)၊ နှင့် သိန်း၊ thay (သိင်ႋ) တို့အတွက်လည်း အကျုံးဝင်သည်။
အသိန်းဂဏန်း (hundred-thousands) အထက်ရှိသော ဂဏန်းများကို thay (သိင်ႋ) (တစ်သိန်း) ဖြင့် ရှေ့ဆက်၍ ဖွဲ့စည်းသည်။
ဥပမာ- တစ်သန်း ကို thay luh chi (သိင်ႋလ်ုဆီ့) ဟု ခေါ်ပြီး "တစ်သိန်းဆယ်လီ"၊ နှစ်သန်း ကို thay ne chi (သိင့်ၮီ့ဆီ့) ဟု ခေါ်ပြီး "တစ်သိန်းနှစ်ဆယ်လီ"၊ ဆယ်သန်း ကို thay luh pong (သိင်ႋလ်ုဖင်ႋ) ဟု ခေါ်ပြီး "တစ်သိန်းရာလီ"၊ တစ်ဘီလီယံ ကို thay luh lah (သိင်ႋလ်ုလာ) ဟု ခေါ်ပြီး "တစ်သိန်းသောင်းလီ" ဟု အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဒဿမကိန်းများ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသောကြောင့် အရှေ့ပိုးကရင်ဘာသာစကားသည် ထိုင်းဘာသာစကားမှ ဒဿမ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သော chut (ကရင်: ကျူဒ်, ကျူ(ဒ်); ထိုင်း: จุด; အင်္ဂလိပ်: and, dot) ကို မွေးစားအသုံးပြုသည်။
ဥပမာ၊ ၁.၀၁ ကို luh chut ploh plih luh (လ်ု ပၠဝ်ပၠေလ်ု) ဟု ခေါ်သည်။
အပိုင်းကိန်းများ အပိုင်းကိန်းများကို ပိုင်းဝေနှင့် ပိုင်းခြေတို့၏နောက်တွင် puh (ပုံႉ) ဟု ဆို၍ ဖွဲ့စည်းသည်။
ဥပမာ- သုံးပုံတစ်ပုံ (၁/၃) ကို luh puh thuh puh (လ်ုပုံသိုင့်ပုံ) ဟု ခေါ်ပြီး တစ်ပုံသုံးပုံ (၃/၁) ကို thuh puh luh puh (သိုင့်ပုံလ်ုပုံ) ဟု ခေါ်သည်။
ကရင်ဘာသာစကားကို မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၁၆၀) ပြည့် ခန့်မှစတင်ကာ ပေထက်အက္ခရာတင်ခဲ့ပြီး ကရင်စာပေ ကျမ်းပေါင်း (၁၂၀) နှင့် ကရင်ကျမ်းစာများသည် ပိဋကတ်တော်များနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအပေါ် အခြေခံရေး သားခဲ့ကြောင်းသိရသည်။
Working with the Karen people: The Karen Language right|ကရင်ဘာသာ အရေးအသား စာပေများကို အနှစ်သာရနှင့် လင်္ကာသဘောရေးနည်းမှ စကားပြောသဘောရေးနည်း သို့အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲအသုံးပြု လာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။
ကရင်စာပေကျမ်းကို ၁၈၅၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာရေးသားခဲ့ပြီး သိဒ္ဓတ္ထဝတ္ထုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
အစော ပိုင်းတွင် ကရင်စာပေကို သာသနာရေး ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြောင်းသိရသည်။
အဓိပ္ပာယ်စပ် အလင်္ကာရေးနည်း တစ်မျိုးကို အသုံးပြု သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး ၁၈၇၀ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သာသနာရေး၊ အမျိုးသားရေးနှင့် စာပေ တည်ဆောက်ရေး ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ကရင်စာပေကို ခမ်းနား ကြီးကျယ်စွာ ရေးသားခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။
Karen (Brek) Language Sample | Language Museum right|ကရင်ဘာသာ အရေးအသား ကရင်စာပေများအကြောင်း စနစ်တကျ ဖွဲ့ဆိုထားသော အလင်္ကာစပ်နည်းကို အသုံးပြုသည့် ကရင်စာပေကို ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်ကာ စက်တင်ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ကရင်စကားပြော အရေးအသားကို ၁၉၆၅ခုနှစ်တွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ကရင်ဆောင်းပါးအရေးအသားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်။
ကရင် လူမျိုးတွင် စာပေသုံးမျိုးရှိပြီး စကောကရင်စာ၊ အရှေ့ပိုင်းကရင်စာနှင့် အနောက်ပိုင်းကရင်စာတို့ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ထိုစာပေသုံးမျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြု လျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။
ကရင်စကား သုံးမျိုးတွင် စကောကရင် စကားကို ပိုးကရင်၊ ကယား၊ ပဒေါင်း၊ ပကူး၊ ဘွဲ၊ မိုးပွား၊ ပေလေခီး၊ ဂေခို၊ ဂေဘါး၊ ပရဲအစရှိသော အခြားကရင်မျိုးနွယ်များလည်း အများသုံး စာပေအဖြစ် အသုံးပြုကြ ကြောင်း သိရသည်။
ကရင်လူမျိုးတို့တွင် မူလရှေဟောင်းကရင် ရေးထုံးဖြစ်သော လီဆောဝဲ (လိတ်ဆမ်ဝှေ့) ဟု ခေါ်ဝေါ်သည့် ကြက်ယက်စာပေရှိကြောင်း လည်းသိရသည်။
ကြက်ယက်စာပေဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ မြေကြီးပေါ်တွင် စတင်ရေးသားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကြက်များ အစာစားသောအခါ ခြေဖြင့်ယက်သော သင်္ကေတကို အမှီ ပြုပြီး တီထွင် အသုံးပြုသောကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ထိုကြောင့် ကရင်လူမျိုးတို့တွင် နေထိုင်ရာ ဒေသ၊ ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာ တို့ကို လိုက်၍ အမျိုးမျိုးသော စာပေများ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေခြင်း ဖြစ်သည်။
မျက်မှောက်ကာလတွင် သုတေသီများ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ အရ ပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီး က တီထွင်ရေးသားခဲ့သော စာပေရေးနည်းများ (၉) မျိုးထိရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။
သို့သော် အချို့သော စာပေများသည် ထွန်းကားကျယ်ပြန့်၍ ထင်ရှားခြင်း မရှိပါ။
ဖော်ပြပါ လေ့လာတွေ့ရှိရသော စာပေများမှာ− ဗုဒ္ဓဘာသာ အရှေ့ပိုးကရင် စာပေ နှစ်ခြင်းဘာသာ စကောကရင် စာပေ နှစ်ခြင်းဘာသာ ပိုးကရင် စာပေ ရောမအက္ခရာ စကောကရင် စာပေ မြန်မာအက္ခရာ ကို အခြေခံသော ပိုးကရင် စာပေ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင် စာပေ ဗုဒ္ဓဘာသာ စကောကရင် စာပေ ဗရင်ဂျီဘာသာ စကောကရင် စာပေ လဲကယ်ဘာသာ လိုက်ဆန်ဝှေ့ (လိတ်ဆမ်ဝှေ့) တို့ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ အရှေ့ပိုးကရင် စာပေ ထိုစာပေသည် ဖလုံ(ပိုးကရင်) တို့က လိက်ထူ့လီ ရှေးဟောင်းစာပေ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
ယင်းစာပေကို သထုံဘုရင်၊ မနူဟာ မင်းကြီးထံပါး ခစားရသော ကရင်အမျိုးသား ပညာရှိ မွန်ဒိင် အမည်ခေါ် ဖူ့ဒိုက်ကော် က တီထွင် ရေးသားခဲ့သည်။
နှစ်ခြင်းဘာသာ စကောကရင် စာပေ အမေရိကန် သာသနာပြု ဒေါက်တာ ဂျွန်နသန်ဝိတ် က ခရစ်နှစ် ၁၈၃၂ ခုနှစ် တွင် မြန်မာ အက္ခရာ ကို မှီး၍ တီထွင် ရေးသားခဲ့သည်။
ဗျည်းအက္ခရာ (၂၅) လုံးနှင့် သရ (၉)လုံး ပါဝင်သည်။
နှစ်ခြင်းဘာသာ ပိုးကရင် စာပေ ၁၈၃၂ ခုနှစ် တွင် ဒေါက်တာ ဂျွန်နသန်ဝိတ် က ပင် ရေးသားခဲ့သည်။
ဗျည်း (၂၆) လုံးနှင့် သရ (၁၀) လုံးပါဝင်သည်။
ထိုစာရေးနည်းမှာ ခေါမ၊ ရောမ နှင့် အမျိုးအမည် မကွဲပြားသော အက္ခရာများ ပါဝင်နေသဖြင့် ဖတ်မှတ်ရာတွင် မလွယ်ကူခြင်း၊ ကရင်အများစုကလည်း မကြိုက်နှစ်သက်ခြင်း တို့ကြောင့် နှစ်မကြာမီ မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။
ရောမအက္ခရာ စကောကရင် စာပေ ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဂျွန်နသန်ဝိတ် တီထွင်ခဲ့သော စကောကရင် စာပေကို မှီး၍ ဆရာထွန်းမြက တီထွင်ရေးသားပြီး ကရင်ရေးရာ ပညာရေး အရာရှိချုပ် စောဘထွန်းတင် က စိစစ်ပြင်ဆင်သော ရေးသားနည်း ဖြစ်သည်။
ဗျည်းအက္ခရာ (၂၆) လုံးနှင့် သရ (၉) လုံး ပါဝင်သည်။
မြန်မာ အက္ခရာ ကို အခြေခံသော ပိုးကရင် စာပေ ဒေါက်တာ ဂျွန်နသန်ဝိတ် တီထွင်ခဲ့သော ပိုးကရင် စာပေ ကို ၁၈၅၂ တွင် ဒေါက်တာ အယ်လ် ဘရေတန် က မြန်မာ ဗျည်း အက္ခရာ များကို မှီးယူ၍ တီထွင်ခဲ့သည်။
ဗျည်း (၂၆) လုံးနှင့် သရ (၁၀) လုံး ပါဝင်သော်လည်း နောင်အခါတွင် ထပ်မံ ဖြည့်စွက်၍ ဗျည်း (၂၇) လုံး ရှိလာလေသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်စာပေ ကော့ကရိတ်မြို့၊ မင်္ဂလာ ဇေယုံကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးနန္ဒမာလာ က သက္ကရာဇ် ၁၂၉၁ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၃၀ တွင် ကျုံဒိုး ဓမ္မသုခကျောင်း ၌ တီထွင်ရေးသားခဲ့သည်။
ဆရာတော် တီထွင်ရေးသားသော စာသည် ပိုးကရင်၊ စကောကရင် တို့ ကရင် နှစ်မျိုးလုံး ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး မြန်မာ၊မွန်၊ ရောမ အက္ခရာ ကို မှီး၍ ရေးသားခဲ့သည်။
ဗျည်း(၃၈) လုံး နှင့် သရ (၂) လုံး ပါဝင်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ စကောကရင်စာပေ ဘားအံမြို့နယ်၊ မုက္ကဒိ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကမ်းကြီးရွာ၊ မြိုင်သာယာ ဆရာတော် ဦးသာဂရ တီထွင်ရေးသားသော နည်းဖြစ်သည်။
ပထမတန်းမှ ဆဋ္ဌမတန်း အထိ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ပြုစု၍ သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်။
ဗရင်ဂျီဘာသာ စကောကရင် စာပေ ပြင်သစ်လူမျိုး အက်ဒွပ်ကဲလ်မင်း နှင့် ဗရင်ဂျီ ဘာသာဝင် စကောကရင် အမျိုးသား ဆရာကျော်စိန် တို့က ရောမအက္ခရာ ကို အသုံးပြု၍ တီထွင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ယိုးဒယားပြည် ဘန်ကောက်မြို့တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဗျည်းအက္ခရာ (၂၀) လုံး နှင့် သရအက္ခရာ (၉) လုံး ပါဝင်သည်။
ထိုစာရေးနည်းကို ဖာပွန်ဒေသနှင့် ယိုးဒယားနယ် တို့တွင် သင်ကြားကြပြီး ယိုးဒယားနယ်တွင် ပို၍ ထွန်းကားလာကြောင်း သိရသည်။
လဲကယ်ဘာသာ လိုက်ဆန်ဝှေ့ လဲကယ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သော ပိုးကရင် တို့၏ လိုက်ဆန်ဝှေ့ ခေါ် ကြက်ယက်စာပေဖြစ်သည်။
ထိုစာပေအား သက္ကရာဇ် ၁၂၀၈ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၄၆ ခုနှစ် တွင် ကရင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး ဖူ့ကျင်သောင်လျှက် က လည်းကောင်း၊ ဘားအံမြို့နယ် ၊ နှစ်ခြားရွာ သူကြီး ဦးမောင်ထိုင် က လည်းကောင်း၊ တီထွင် ရေးသားခဲ့ကြောင်း အဆိုနှစ်ရပ်ရှိလေသည်။
ထိုစာရေးနည်းအား သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် နှစ်ခြားရွာ လဲကယ် ဘာသာဝင် ခေါင်းဆောင် ဖိမိုက်ကာလီ က ပုရပိုက်ပေါ်တွင် ပထမဆုံး အကြိမ် စတင်ရေးသားခဲ့သည်။
ဗျည်း အက္ခရာ (၂၅) လုံး နှင့် သရ အက္ခရာ (၁၂) လုံး ပါဝင်သည်။
အထက်ဖော်ပြပါ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ကရင်အမျိုးသား စာပေများ အနက် ရှေးကျသော စာရေးနည်း နှင့် မျက်မှောက်တွင် ထွန်းကားနေသော စာရေးနည်းမှာ (၃) မျိုးခန့်သာ ရှိလေသည်။
ထိုစာပေ ၃ မျိုးမှာ မျက်မှောက်တွင် ရေးသာ ပုံနိုပ်ထုတ်ဝေသော လိက်ထူ့လီ ခေါ် အရှေ့ပိုးကရင်စာပေ၊ စကော ကရင်စာပေ နှင့် အနောက်ပိုးကရင်စာ တို့ ဖြစ်သည်။
ကျန်သော စာပေအချို့တွင် သူ့ဒေသ အလျောက် ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာအလိုက် သင်ကြားခြင်းလည်း ရှိလေသည်။
ရှေးကျ၍ လူအများ သုံးစွဲထွန်းကားနေသော စာရေးနည်းများ အနက် မူလက ဖူ့ဒိုက်ကော် တီထွင်ရေးသားခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘာသာ အရှေ့ပိုးကရင်စာပေသည် ကျယ်ပြန့်စွာ လွမ်းမိုးလျက် ရှိနေသည်။
ဖူ့ဒိုက်ကော် မှ အစပြုသော စာရေးနည်း ဖြစ်သည့်အလျောက်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ အရှေ့ပိုးကရင် တို့က လိက်ထူ့လီအစ ဖူ့ဒိုက်ကော် က ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ကရင်စာပေ ရှေ့ဆောင် ဖူ့ဒိုက်ကော် ဟူ၍ လည်းကောင်း ဂုဏ်ပြုကြသည်။
စကောကရင်နှင့် ပတ်သတ်သည့်အဘိဓာန် စကောကရင် ၊ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ သုံးဘာသာ အဘိဓာန်စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ရန်ကုန်မြို့ တူဒေးစာအုပ်တိုက်က ၂၀၀၅ ခုနှစ် တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
စာအုပ်အမည်မှာ Trilingual Illustrated Dictionary (English-Myanmar-Karen) ဟူ၍ဖြစ်ပြီး ပြုစုသူများမှာ အင်္ဂလိပ်စာ ပါမောက္ခ ဦးသီဟနှင့် ဒေါ်သီတာမိုးတို့ ဖြစ်သည်။
အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတောသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အောင်မြေသာစံခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်တွင်တည်ရှိသော သမိုင်းဝင်နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
မန္တလေးမြို့၏မြောက်ဘက် မနီးမဝေးတွင်ရှိကာ သခင်မတောင်ခြေရင်းတွင် တည်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့ ထန်းတောများ အများအပြားရှိသည့်အနက် အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတောကဲ့သို့ စနစ်တကျ သမိုင်းဝင်စိုက်ပျိုးထား​သော ထန်း​တောမှာ ရှားပါးသည်။
thumb|အိမ်​ရှေ့မင်းထန်း​တောမှ ထန်းပင်များ တည်နေရာ မန္တလေးမြို့၏အရှေ့မြောက်ဘက် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
မန္တလေး-မတ္တရာလမ်းမှ အရှေ့ဘက်သို့ ၂မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။
အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတော တည်ရှိသော ရွာမှာ ထန်းဥယျာဉ်ကျေးရွာဖြစ်ပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဇီးတောရွာ၊ မင်းဂံရွာ၊ ဘုတ်ရွာနှင့်​ တောစုရွာ၊ တောင်ဘက်တွင် အင်ကျယ်ရွာ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂန္ဓမာရွာ၊ ဒဟက်တောရွာ၊ ရှေ့မြောက်ယွန်းယွန်းတွင် ကန်ပြင်ရွာ၊ ရုံးပင်ရွာ၊ ကံကြီးရွာ နှင့် မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တို့တည်ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် ကြာနီကန်ရွာ​ တို့ရှိသည်။
thumb|ထန်း​တောများသို့အဝင်ဝ သမိုင်း​ကြောင်း လက်ရှိအိမ်ရှေ့မင်းထန်းတောနေရာသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်က အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ကနောင်မင်းသားကြီး တောကစားထွက်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဤဒေသရှိ ထန်းပင်များသည် အိမ်ရှေ့စံကနောင်မင်းသားကြီးကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုးစေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ထိုနေရာသည် ပုဂံခေတ်က ရွှေဖျင်းကြီး၊ ရွှေဖျင်းငယ်ညီနောင်တို့နှင့် မရွှေဥ တို့၏ သမိုင်းကြောင်းများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။
ထန်းပင်များအပြင် သရဖီပန်းပင်များလည်း ပေါက်ရောက်နေသည်။
ထန်းတော၏အရှေ့ဘက်တွင် မန္တလေးတူးမြောင်းမကြီးရှိနေသည်။
thumb|အိမ်​ရှေ့မင်းထန်း​တောနှင့် သခင်မ​တောင် ယနေ့ခေတ်အခြေအနေ နှစ်ပေါင်း (၁၇၀)ကျော်လာပြီဖြစ်သော ဤထန်းတောကြီးသည် မူလက အပင်ပေါင်း (၆,၀၀၀)ခန့်ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုတွင်မူ နည်းပါးလာပြီဖြစ်သည်။
ထန်းပင်များမှ ထန်းသီးများ၏ အရည်အသွေးသည် ကောင်းမွန်ပြီး သကြားပါဝင်နှုန်း ၁၀ - ၁၃ အထိရှိသဖြင့် ထန်းထွက်ပစ္စည်းများပြုလုပ်ရန် ကောင်းမွန်သည်။
ထန်းပင်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပညာပေးမှုများ၊ ထွက်ကုန်များအတွက် သင်တန်းများ ပေးလျက်ရှိသည်။
ထို့အပြင် အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတောမှ ထန်းပင်များ၊ သခင်မတောင်၊ သရဖီပန်းပင်များပါဝင်သော ဤဒေသကို ယူနက်စကိုယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နိုင်ရန်အတွက်လည်း ကြိုးပမ်းနေကြသည်။
ယူနက်စကိုဥက္ကဋ္ဌ၏အဆိုအရ ထန်းပင်များကို အိမ်ရှေ့မင်းသားက ဤကဲ့သို့ စနစ်တကျစိုက်ပျိုးခဲ့ပုံမျိုးမှာ အာဆီယံနိုင်ငံများတွင် မရှိသေးဘဲ ထင်ရှားသောအမွေအနှစ်တစ်ခုဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
ထန်းသီးများ၊ ထုတ်ကုန်များနှင့်ပက်သက်၍ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ၊ ပြည်ပသို့တင်ပို့နိုင်ရေး ဆွေးနွေးမှုများလည်း ပြုလုပ်နေကာ ယူနက်စကိုအမွေအနှစ်အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခံရပါက ခရီးသွားကဏ္ဍအပြင် ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးလာနိုင်မည့်အနေအထညးတွင်ရှိနေသည်။
လက်ရှိတွင် အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတောသည် မန္တလေးမြို့၏ မြို့ပြနေထိုင်မှုမှလွတ်ကင်းပြီး ကျေးလက်သဘာဝကို ခံစားနေနိုင်သည့် နေရာတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။
အီရန်နိုင်ငံတွင် အများပိုင်မီဒီယာနှင့်ပုဂ္ဂလိကပိုင်မီဒီယာဟူ၍နှစ်မျိုးရှိပေသည်။
ထိုမီဒီယာနှစ်မျိုးလုံးသည် ဆင်ဆာအဖွဲ့အောက်၌ရှိနေကြပေသည်။
အီရန်သည်၂၀၁၆ခုနှစ်မှစ၍ စုစုပေါင်းသတင်းစာ၁၇၈မျိုး၊စာစောင်အမျိုးအစား ၈၃ မျိုးနှင့် သတင်းအချက်အလက်များပေးသော ဝဘ်ဆိုဒ်ပေါင်း၁၅၀၀၀ ဆိုဒ်နှင့် ဘလော့ဂ် ၂ သန်းရှိခဲ့သည်။
မီဒီယာများမှ ထုတ်ဝေသောစာအုပ်စာပေများကို စောင့်ကြပ်ရန်နှင့်ခွင့်ပြုချက်များထုတ်ပေးရန်အတွက် သီးသန့်စိစစ်ရေးအဖွဲ့ရှိပေသည်။
ယင်းအဖွဲ့သည် ဘာသာရေးနှင့်မကိုက်ညီသောစာပေများ၊အမျိုးသားရေးနှင့်ဆန့်ကျင်သောဂျာနယ်နှင့်ထုတ်ဝေမှုများအပြင် တိုင်းသူပြည်သားတို့အတွက် အကျိုးရုတ်စေသော စာအုပ်စာပေများသည် မည်မျှပင် ခွင့်ပြုချက်ရရှိထားပါစေ ထိုခွင့်ပြုချက်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပိုင်ခွင့်ရှိပြီး လိုအပ်သလို ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်နိုင်သည်။
အီရန်မီဒီယာများသည် အစ္စလာမ့်သွန်သင်ညွှန်ကြားချက်များအပေါ် မေးခွန်းထုတ်စောဒကတက်ပိုင်ခွင့်မရှိပါ။
(ထိုအကြောင်းအရာသည် အစိုးရ၏ညွှန်ကြားချက်အရဖြစ်သည်) အီရန်နိုင်ငံတွင် ပါရှန်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထုတ်ဝေသော သတင်းစာများမြောက်မြားစွာရှိပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့်အခြားဘာသာစကားများဖြင့်ရေးသားဖြန့်ဝေသော သတင်းစာများလည်းရှိသည်။
စာနယ်ဇင်းများကျယ်ပြန့်စွာဖြန့်ချိမှုသည် တီဟီရန်တွင်အခြေစိုက်သည်။
သတင်းစာများတွင် အပတ်စဉ်သတင်းစာနှင့် နေ့စဉ်သတင်းစာဟူ၍ရှိသည်။
၎င်းသတင်းစာအမည်များမှာ- အီရန်သတင်းစာ၊ ပီရှာလီတာသတင်းစာ၊ကိုင်ဟာန်းသတင်းစာ၊ဟမ်ရှဲဟ်ရီသတင်းစာနှင့် ရေဆာလသ်သတင်းစာ စသဖြင့်တို့ဖြစ်ပေသည်။
အီရန်သတင်းစာနှင့် အီရန်သတင်းစာနှင့် တီဟီရန်တိုင်းမ် သတင်းစာတို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်လည်းထုတ်ဝေသည်။
အီရန်တွင်အကြီးမားဆုံးသော မီဒီယာသတင်းဌာနသည် Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) အီရန်နိုင်ငံပြည်သူ့အသံလွှင့်ဌာနဖြစ်ပေသည်။
Financial Tribune သည်အဓိကအကျဆုံးသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် တင်ထားသော (အွန်လိုင်း ) စီးပွားရေးစာနယ်ဇင်းဂျာနယ်ဖြစ်ပေသည်။
Iran Front Page ( IFP News )သည်အင်္ဂလိပ်သတင်းမီဒီယာ ဝဘ်ဆိုဒ်ဖြစ်ပြီး အီရန်ပါရှန်းမီဒီယာများမှတဆင့် နောက်ဆုံးပေါ်သတင်းများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြားမှထုတ်လွှင့်သောအစီအစဉ်များလည်း အီရန်တွင်ရှိပေသည်။
ဥပမာ ဖာရ်စီဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်လွှင့်သော Kol Israel နှင့် Radio Fardaတို့ပင်ဖြစ်လေသည်။
သို့သော်ယင်းမီဒီယာများသည် ရံဖန်ရံခါ အီရန်မီဒီယာ ဂျာမေဂျမ်းနှင့်ထိပ်တိုက်တွေ့လိုကြသည်။
အီရန်အစိုးရသည် နိုင်ငံ၏စည်းမျဉ်းနှင့်မကိုက်ညီသော အစီအစဉ်ဟူသမျှကို စင်ဆာပြုလုပ်ပြီးမှ ထုတ်လွှင့်သည်။
အီရန်နိုင်ငံသား ၈၀%ကျော်တို့သည် သတင်းအချက်အလက်များကို အစိုးရ၏သတင်းဌာနများမှ ရယူကြသည်။
အီရန်တွင် ကိုယ်ပိုင်သတင်းမီဒီယာဌာနတည်ထောင်မှုသည်အလွန်နည်းပါးသွားခဲ့သည်(သို့)ခွင့်မပြုတော့ပေ။
နယ်ပယ်စည်းခြားခြင်းခံထားရမှုမရှိသော သတင်းထောက်များက အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ဂျာနယ်လီစ်များကို ကန့်သတ်မှုများပြုလုပ်မှုအများဆုံးနိုင်ငံသည် အီရန်ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ကြေညာထားလေသည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်အီရန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအလိုအရ ရှိသမျှသောအသံလွှင့်ဌာနများသည် သီးသန့်အစိုးရ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဖြစ်ရမည်နှင့် ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင်အစိုးရသည် ဂြိုဟ်တုရုပ်မြင်သံကြား၏အသုံးပြုမှုကိုပိတ်ပင်တားမြစ်လိုက်သည်။
သို့သော်ငြားလည်း အီရန်နိုင်ငံသား ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဂြိုဟ်တု ချနဲလ် များကိုကြည့်နေဆဲဖြစ်သည်။
အီရန်မီဒီယာများပါဝင်: အီရန်သတင်းအေဂျင်စီ အီရန်သတင်းစာ အီရန်ဘလော့ဂ်များ ပါးရှန်းဘာသာစကားမဂ္ဂဇင်းများ ပါးရှန်းဘာသာစကားရုပ်သံလှိုင်း(အလုံးအီရန်) ရှာဖွေရန် အီရန်ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ် အီရန်ရုပ်ရှင်ရုံ ပါးရှန်းစာပေ အီရန်ဂီတ အီရန်ဆက်သွယ်ရေးနှင့်အင်တာနက် အီရန်အစ္စလာမ့်သမ္မတနိုင်ငံအသံလွှင့်ဌာန ဆင်စာအဖွဲ့ ဆက်လက် Iranica အီရန်နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ဆက်သွယ်ရေး ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့်အစ္စလာမ့်လမ်းညွှန် အီရန်နိုင်ငံပညာရေး ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့်အစ္စလာမ့်မစ်လမ်းညွှန်မှုအီရန်တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့်အစ္စလာမ်မစ်လမ်းညွှန်မှုအီရန်-နိုင်ငံခြားမီဒီယာရုံးတရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက် -အီရန်သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလိုင်စင်အရ အထွေထွေ စာရင်းပါရှန်း(အီရန်)အင်တာနက် မှတဆင့် Gooya Gooyauk -အီရန်မီဒီယာအရင်းအမြစ်များ အီမီဒီယာ စာရင်း-မီဒီယာဆိုဒ်များနှင့်သတင်းအေဂျင်စီ Jahani -စာရင်းများ၏ဂြိုဟ်တုချန်နယ် ရ အီရန်နောက်ဆုံးရသတင်းများ -Financialtribune သတင်းစာ မီဒီယာစောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအတွက်အီရန် ဗီဒီယိုများ အီရန်မီဒီယာ-အပိုင်း၁အပိုင်း၂ အပိုင်း၃ - PressTV အီရန်၏မီဒီယာအားအနီးကပ်ကြည့်ခြင်း -PressTV သတင်း စာ -PressTV(၂၀၁၁) ၁၈ နိုင်ငံတကာစာနယ်ဇင်း အီရန် -PressTV(၂၀၁၁) အီရန်မီဒီယာစစ်ပွဲဆန့်ကျင်ရေး -PressTV(၂၀၁၂) Category:အီရန်နိုင်ငံရှိ မီဒီယာ။
ရာဖယ်လို ဆန်ဇီယို ဒါ ရာဘီနို မူကွဲများတွင် ရာဖယ်လို ဆန်တီ ၊ ရာဖယ်လို ဒါ ရာဘီနို (သို့မဟုတ်) ရာဖယ် ဆန်ဇီယို ဒါ ရာဘီနို ဟုလည်း ရှိသည်။
မိသားစုအမည် ဆန်ဇီယို သည် အီတလီ စကား ဆန်တီ ၏ လက်တင်မှုပြုခြင်း ဖြစ်သော ဆန်တီယပ် မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
သူသည် စာရွက်စာတမ်းများတွင် လက်တင်ပုံစံ ရာဖယ် ရာဘီနပ် ဟု လက်မှတ်ရေးထိုးလေ့ရှိသည်။
Gould:207 (; မတ်လ ၂၈ (သို့မဟုတ်) ဧပြီလ ၆၊ ၁၄၈၃ ဧပြီ ၆၊ ၁၅၂၀)၊Jones and Penny, နှင့် ၂၄၆။
သူသည် သူ၏ ၃၇ နှစ်မြောက် မွေးနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
အခြားသော မှတ်တမ်းများအရ သူသည် မွေးနေ့ နှင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သော နေ့ရက်သည် မဟာသောကြာနေ့တွင် ဖြစ်သည်။
ထိုအကြောင်းသည် အထက်ပါ အဖြစ်နှစ်ခုလုံး မဖြစ်နိုင်သည့်အလျောက် များစွာ ဆွေးနွေးခြင်းခံရသည်။
၊'ရာဖယ်'(, ), ဟုလည်း ​ခေါ်ကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဉာဏ်သစ်အရေးတော်ပုံ ခေတ်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော အီတလီ လူမျိုး ပန်းချီဆရာ နှင့် ဗိသုကာပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ရာဖယ်သည် အလွန်တရာ ဖန်တီးနိုင်စွမ်း ကောင်းသူဖြစ်သည်ကို သူ၏ အသက် ၃၇ နှစ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သော်လည်း အလွန်တရာ ကြီးမားလှသည့် အလုပ်လုပ်ရာ နေရာကြီးကို ဦးစီးခြင်းဖြင့် ကွယ်လွန်သည့် အခါ များပြားလှသော လုပ်ငန်းများကို ချန်ထားခဲ့သည်များကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။
သူ၏ ဖန်တီးမှုများကို ယခုအခါ ဗာတီကန် နန်းတော် တွင် ရှိသော သူ၏ အကြီးမားဆုံး ဖန်တီးမှု ဖြစ်သည့် နံရံဆေးရေးပန်းချီ ဖြစ်သည့် ရာဖယ်ခန်း တွင် တွေ့နိုင်သည်။
သူ၏ အတောက်ပဆုံး အနုပညာသည် ဗာတီကန် စတန်ဇာ ဒယ်လာ ဆက္ကနာတူရာ တွင် ရှိသည့် အေသင်ကျောင်းတော် ပင်ဖြစ်သည်။
သူ၏ ရောမမှ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် သူ၏ များပြားသော ဖန်တီးမှုတို့သည် သူ၏ ရေးဆွဲမှုများကို သူ၏ လုပ်ငန်းမှ သိသာလှသော အရည်အသွေး အားနည်းမှု တို့ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သူသည် ရိုးမား၏ ပြင်ပဒေသတို့တွင် သူ၏ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ဖြင့် လူသိများသော်လည်း သူ၏ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် အလွန်ပင် ဩဇာညောင်းခဲ့သည် ဟု ဆိုနိုင်သည်။
သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူ၏ တည်ငြိမ်အေးချမ်း၍ သဟဇာတဖြစ်သော အရည်အသွေးများရှိသည့် လက်ရာတို့သည် အမြင့်ဆုံး စံ အဖြစ် တစ်ဖန် သတ်မှတ်ခံရသော အခါ သူ၏ ပြိုင်ဖက် ဟု ဆိုနိုင်သည့် မိုက်ကယ်အိန်ဂျလို ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုသည် ၁၈ ရာစု နှင့် ၁၉ ရာစု ထိတိုင်အောင် ပိုမို တိုးတက်လာခဲ့သည်။
သူ၏ သက်မွေးမှုကို ဂျော်ဂျီယို ဗာဆာရီ ၏ အဆိုအရ သုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်။
အစောပိုင်း ယူအမ်ဘရီယာ မှ နှစ်များ ၊ ထို့နောက် ဖလောရင့် မှ အနုပညာ အစဉ်အလာတို့ကို ဆည်းပူးနေသည့် လေးနှစ်တာ (၁၅၀၄ - ၁၅၀၈) ကာလ ၊ ထို့နောက် သူ၏ ကသီတလင် နိုင်သော နောက်ဆုံး ကာလ (သို့မဟုတ်) အောင်မြင်သော ကာလ (ပုပ်ရဟန်းမင်း နှစ်ဦး နှင့် သူတို့နှင့်ပတ်သက်ရာ ပတ်သက်ကြောင်းများအတွက် ဆယ့်နှစ်နှစ်တာ အလုပ်လုပ်ပေးခဲ့ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
Vasari, pp. 208, 230 and passim. ရာဘီနို ဂျီအိုဘန်နီ ဆန်တီ၊ရာဖယ် ၏ ဖခင်။
ကောင်းကင်တမန် နှစ်ပါးမှ ဖေးမထားသော ခရစ်တော်, c.1490 အစောပိုင်းဘဝ နှင့် ဖန်တီးမှုများ thumb|ဂွီဒိုဘယ်လ်ဒို ဒါ မွန်တီဖယ်လ်ထရို, ရာဘီနို မြို့စား (၁၄၈၂-၁၅၀၈), c.1507. ဖလောရင့်မှ လွှမ်းမိုးမှုများ ရိုးမားခေတ် ဗာတီကန် "စတန်ဇီ" ကိုးကား Category:အီတလီ အမျိုးသား ပန်းချီဆရာများ။
အီရန်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံ၏ပထမအဆင့်အနေဖြင့် ပြည်နယ်များအဖြစ်ပိုင်းခြားထားသည်။
နိုင်ငံ၏ပြည်နယ်အတွင်း ရှဲဟ်ရိစ်တာန်(ပြည်နယ်အတွင်းရှိမြို့များ)များရှိပြီး ထို ရှဲဟ်ရိစ်တာန်(ပြည်နယ်အတွင်းရှိမြို့များ)အတွင်း၍ ဘခ်ရှ်(ခရိုင်)များရှိသည်။
များသောအားဖြင့် ရှဲဟ်ရိစ်တာန် တစ်ခုအတွင်း များစွာသောမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများတည်ရှိပေသည်။
တစ်ဖန် ရွာငယ်များစွာကိုစုပြီး ကျေးလက်ဒေသခရိုင်ဟူ၍လည်းဖွဲ့စည်းထားပြန်သည်။
ရှဲဟ်ရိစ်တာန်(ခရိုင်)များအတွင်း ရှဲဟ်ရိစ်တာန် တစ်ခုကို ခရိုင်များ၏ဗဟိုဌာနချုပ်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထားပေသည်။
အောက်မှာဖော်ပြတဲ့အတိုင်းအီရန်အစိုးရအဆိုအရ, မတ်လ 2016 (အီရန်ပြက္ခဒိန် 1394) ၏သကိန်းဂဏန်းများမှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ပါးရှန်း ပါးရှန်း pl. နံပါတ် ပြည်နယ်များ استان ostān استانها ostānhā ၃၁ပြည်နယ်တွင်းရှိမြို့များ شهرستان shahrestān ၄၂၉ ခရိုင် بخش bakhsh ၁၀၅၇ မြို့ شهر shahr ၁၂၄၅ ကျေးလက်ခရိုင် دهستان dehestān ၂၅၈၉ အောက်မှာဖော်ပြတဲ့အတိုင်းအီရန်အစိုးရအဆိုအရ, မတ်လ 2016 (အီရန်ပြက္ခဒိန် 1394) ၏သကိန်းဂဏန်းများမှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။