kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သုသိမသုတ်သည် သံယုတ်ပါဠိတော်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်တွင် လာရှိသော သုတ္တန်တစ်ခုဖြစ်ပြီး (သံ၊၁၊၃၄၀-၃၄၈)၊ သမထအဘိညာဉ်မရဘဲ ပညာသက်သက်ဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်နိုင်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသော အရေးကြီးသည့် သုတ္တန်တစ်ပုဒ် ဖြစ်ပါသည်။
ဤသုတ္တန်တွင် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးအတွင်းရှိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅) ပါးနှင့် အကြောင်းအကျိုးဆက် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်ပုံကို ဖော်ပြထားပါသည်။
သုတ္တန်၏ အကြောင်းခံ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ်၊ သာသနာတော်သို့ အသစ်ဝင်ရောက်လာသော အရှင်သုသိမသည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရရှိတော်မူကြပြီးဖြစ်သော ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးများထံ ချဉ်းကပ်၍ မေးမြန်းလျှောက်ထားသည်မှာ- "အရှင်ဘုရားတို့သည် ဤသို့ သိမြင်၍ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူရာ၌ လောကီဈာန်သမာပတ်များနှင့် အဘိညာဉ်အမျိုးမျိုးတို့ကို ရရှိကြပါသလော" ထိုအခါ ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးများက မိမိတို့သည် ဈာန်အဘိညာဉ်တို့ကို မရရှိဘဲ ပညာဖြင့်သာ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သည့် ပညာဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြောင်း ဖြေကြားတော်မူကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်မေးမြန်းခြင်းနှင့် ဘုရားရှင်၏ မိန့်ကြားချက် အရှင်သုသိမသည် ထိုရဟန္တာတို့၏ အဖြေကို ရှင်းလင်းစွာ နားမလည်နိုင်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်၍ ဖြစ်စဉ်ကို လျှောက်ထားသောအခါ၊ မြတ်စွာဘုရားက ရှေးဦးစွာ ဤသို့ အကျဉ်းချုပ် မိန့်တော်မူသည်- "သုသိမ၊ ရှေးဦးစွာ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာ၌ တည်သော ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် (ဝိပဿနာဉာဏ်) သည် ဖြစ်၏။
ထို့နောက်မှ နိဗ္ဗာန်ကို သိမြင်သော အရိယမဂ်ဉာဏ် သည် ဖြစ်၏။
""ပုဗ္ဗေ ခေါ သုသိမ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ။
" (သံ၊၁၊၃၄၄။
) အရှင်သုသိမက ဤအကျဉ်းနည်းကို နားမလည်သဖြင့် အကျယ်ရှင်းပြပါရန် လျှောက်ထားသောအခါ၊ မြတ်စွာဘုရားက ထပ်မံ၍ ဤသို့ မိန့်တော်မူသည်- အဓိပ္ပာယ်: "ချစ်သား သုသိမ၊ သင်သိသည်ဖြစ်စေ၊ မသိသည်ဖြစ်စေ၊ အမှန်စင်စစ်မှာမူ ရှေးဦးစွာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် (ဝိပဿနာဉာဏ်) ဖြစ်ပြီးမှ၊ နောင်မှ နိဗ္ဗာန်၌ဖြစ်သောဉာဏ် (အရိယမဂ်ဉာဏ်) သည် ဖြစ်၏။
""အာဇာနေယျာသိ ဝါ တွံ သုသိမ၊ န ဝါ တွံ အာဇာနေယျာသိ။
အထ ခေါ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ ပုဗ္ဗေ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ။
) ဋီကာ၏ ရှင်းလင်းချက်: ဤသို့ ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူခြင်းမှာ အပ္ပနာဈာန်သမာဓိ မရရှိဘဲသော်လည်း အရိယမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ် ဖြစ်နိုင်ကြောင်းကို ပြသလိုခြင်း ဖြစ်သည်။
အရိယမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သည် ဈာန်သမာဓိ၏ အကျိုးဆက် (နိရောဓသမာပတ်ကဲ့သို့)၊ အကျိုးအာနိသင် (လောကီအဘိညာဉ်ကဲ့သို့)၊ ပြီးစီးမှု (ဗြဟ္မာ့ဘုံရောက်ခြင်းကဲ့သို့) မဟုတ်ပေ။
၎င်းသည် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အကျိုးဆက်၊ အကျိုးအာနိသင်၊ ပြီးစီးမှု သာ ဖြစ်သည်။
ဤသည်မှာ သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ် (ဈာန်ကို အခြေမခံဘဲ ဝိပဿနာသက်သက်ဖြင့် ကျင့်ကြံသူ) ကို ရည်ညွှန်းတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
အရှင်သုသိမအား တရားပြသခြင်းနှင့် ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် အရှင်သုသိမအား တေပရိဝဋ္ဋဓမ္မဒေသနာ နည်းဖြင့် တရားဟောတော်မူသည်။
ခန္ဓာတစ်ပါးစီကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ တစ်ကျော့စီ မေးဖြေပြုပြီး၊ ထို့နောက် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ စသော (၁၁) မျိုးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် တည်နေသော ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ် ခန္ဓာငါးပါးကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်၍ ဝိပဿနာရှုရန် ညွှန်ကြားတော်မူသည်။
အရှင်သုသိမသည် ဘုရားရှင် ဟောကြားသည့်အတိုင်း ဉာဏ်ဖြင့်လိုက်၍ ရှုပွားသုံးသပ်ရာ ထိုတရားဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူလေသည်။
ရဟန္တာဖြစ်ပြီးနောက် အမေးအဖြေ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားက ရဟန္တာဖြစ်သွားသော အရှင်သုသိမအား ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်ကို အနုလုံ (အဖြစ်စဉ်)၊ ပဋိလုံ (အချုပ်စဉ်) နှစ်မျိုးလုံးဖြင့် မေးမြန်းတော်မူရာ၊ အရှင်သုသိမက အားလုံးကို သိမြင်ကြောင်း လျှောက်ထားသည်။
ဥပမာ- "သုသိမ၊ ဇာတိအကြောင်းခံကြောင့် ဇရာမရဏ ဖြစ်၏ဟု သိမြင်ပါသလော။
" "သိမြင်ပါသည် အရှင်ဘုရား။
" "သုသိမ၊ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သင်္ခါရတို့ ချုပ်ကုန်၏ဟု သိမြင်ပါသလော။
" ဤသို့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို အလုံးစုံ သိမြင်ပြီးနောက်၊ မြတ်စွာဘုရားက အရှင်သုသိမအား ဈာန်အဘိညာဉ်များ ရရှိခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ထပ်မံမေးမြန်းရာ၊ အရှင်သုသိမက မရရှိပါကြောင်း ဝန်ခံလျှောက်ထားသည်။
အရှင်သုသိမ၏ ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်း ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက ဤသို့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပါလျက် ဈာန်အဘိညာဉ်မရဟု ဖြေဆိုခြင်းသည် အဘယ်သို့နည်းဟု မေးမြန်းရာ၊ အရှင်သုသိမသည် တရားခိုးယူရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သော မိမိ၏ အပြစ်ကို ဝန်ချတောင်းပန် ကန်တော့လေသည်။
သုတ္တန်၏ အနှစ်ချုပ်နှင့် အရေးပါပုံ ဤသုသိမသုတ်သည် အောက်ပါအချက်များကို ထင်ရှားစေပါသည်- ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်ကို အနုလုံ ပဋိလုံအားဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းသည် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရန် အဓိကသော့ချက် ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ထိုးထွင်းသိမြင်၍ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိရာ၌ ဈာန်အဘိညာဉ်များ မရရှိဘဲ သုက္ခဝိပဿက (ပညာဝိမုတ္တ) အဖြစ်ဖြင့်လည်း ရောက်ရှိနိုင်သည်။
ဝိပဿနာဉာဏ် (ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်) သည် အရိယမဂ်ဉာဏ်၏ ရှေ့သွားဖြစ်ပြီး၊ အရိယမဂ်ဉာဏ်သည် ဝိပဿနာ၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဤသုတ္တန်သည် သမထကို အားမထုတ်နိုင်သော်လည်း ဝိပဿနာပညာကို အားထုတ်ခြင်းဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသော အားထားဖွယ်ရာ သုတ္တန်တစ်ပုဒ် ဖြစ်ပေသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - တတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သုသိမပရိဗ္ဗာဇကသုတ္တန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ယထာဘူတဉာဏ် ဆိုသည်မှာ သင်္ခါရတရား (ရုပ်နာမ်တရား) တို့၏ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း)၊ ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း)၊ အနတ္တ (အစိုးမရခြင်း) စသော မဖောက်မပြန် ဟုတ်မှန်သော သဘော (`ယထာဘူတ`) ကို ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်ပညာ ဖြစ်သည် (မဟာဋီ၊၂၊၃၈၄)။
သမ္မာဒဿနဉာဏ် နှင့် အတူတူဖြစ်ခြင်း ဤ ယထာဘူတဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာကို ကောင်းစွာ (`သမ္မာ`) သိမြင်တတ်သောကြောင့် (`ပဿတိ`) သမ္မာဒဿနဉာဏ် (မှန်ကန်သော အမြင်) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသည်။
ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်/ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် နှင့် ဆက်စပ်မှု ယထာဘူတဉာဏ်သည် အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို သိသော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် သို့မဟုတ် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။
ဥပမာ- "အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းတရား (`ပစ္စယော`)၊ သင်္ခါရတို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့်ဖြစ်သော အကျိုးတရား (`ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ`) ဖြစ်ကြသည်။
သို့သော် အဝိဇ္ဇာ ကိုယ်တိုင်ကလည်း အာသဝေါ စသော အခြားအကြောင်းတရားများကြောင့် ဖြစ်ရသော အကျိုးတရား (`ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ`) ပင် ဖြစ်သည်။
ဤသို့ အကြောင်းနှင့်အကျိုး နှစ်မျိုးလုံးသည်ပင် အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော ပစ္စယသမုပ္ပန္နတရားများသာ ဖြစ်သည်" ဟု အကြောင်းတရားကို ပိုင်းခြားသိသော ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏ (ပဋိသံ၊၅၀)။
ဤအသိသည် ယထာဘူတကျသော အသိပင် ဖြစ်သည်။
အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ကို ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ယထာဘူတဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ပုံ အနိစ္စအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း: သင်္ခါရနိမိတ် (အကြောင်းနှင့်တကွသော ခန္ဓာငါးပါး) ကို အနိစ္စဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ ထိုသင်္ခါရတို့၏ မမြဲသောသဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။
ဤအသိသည် သမ္မာဒဿန မည်၏။
ဤသို့မြင်လျှင် သင်္ခါရတို့၌ နိစ္စ၊ အနိစ္စဟူသော ယုံမှားခြင်း (`ကင်္ခါ`) ကင်းသွားသည်။
မဟာဋီကာ ရှင်းလင်းချက်: `နိမိတ္တ` ဆိုသည်မှာ ဃနသညာ (အတုံးအခဲဟု မှတ်ခြင်း) ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်သည်။
သင်္ခါရ၌ နိစ္စအဖြစ် အရိပ်အမြွက်မျှမရှိ၍ အနိစ္စဟု မြင်ခြင်းသည် ယထာဘူတ မြင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအသိသည် သမ္မာဒဿန မည်၏။
ဤအသိကို အတိတ်၊ အနာဂတ် တရားများအထိ ဆက်လက်သိမြင်နိုင်သည်။
ဒုက္ခအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း: ပဝတ္တ (ကိလေသာ၊ ကံတို့ကြောင့် အဆင့်ဆင့်ဖြစ်သော ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ) ကို ဒုက္ခဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ ၎င်း၏ ဆင်းရဲခြင်းသဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။
မဟာဋီကာ ရှင်းလင်းချက်: `ပဝတ္တ` ဆိုသည်မှာ ကံကိလေသာကြောင့် ဖြစ်သော ဝိပါက်နာမ်ရုပ်ခန္ဓာအစဉ် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဒုက္ခအဖြစ် ထင်ရှားစွာ ထင်လာသည်။
အနတ္တအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း: နိမိတ္တ (အကြောင်းခန္ဓာ) နှင့် ပဝတ္တ (အကျိုးခန္ဓာ) နှစ်မျိုးလုံးကို အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ ၎င်းတို့၏ အစိုးမရသော သဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။
ဤသို့မြင်လျှင် ခပ်သိမ်းသောတရားတို့၌ အတ္တ ရှိ၊ မရှိ ဟူသော ယုံမှားခြင်း (`ကင်္ခါ`) ကင်းသွားသည်။
ယထာဘူတဉာဏ်၊ သမ္မာဒဿန၊ ကင်္ခါဝိတရဏ တို့၏ တူညီမှု ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၌ "ယထာဘူတဉာဏ်၊ သမ္မာဒဿန၊ ကင်္ခါဝိတရဏ (ယုံမှားမှုမှ ကူးမြောက်ခြင်း) – ဤတရားသုံးပါးသည် အနက်အားဖြင့် တူ၍ သဒ္ဒါအသုံးအနှုန်းသာ ကွဲပြားသည်" (`ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ`) ဟု ဆိုထားသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အကြောင်းနှင့်တကွသော နာမ်ရုပ်တရား (နိမိတ္တ၊ ပဝတ္တ) တို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသော တစ်ခုတည်းသော ပညာကိုပင် သိပုံအခြင်းအရာကိုလိုက်၍ ယထာဘူတဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြင်ပုံအခြင်းအရာကိုလိုက်၍ သမ္မာဒဿနဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယုံမှားမှုကင်းစင်စေသော အစွမ်းကိုလိုက်၍ ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
(သစ်ပင်တစ်ပင်ကို ရုက္ခ၊ ပါဒပ၊ တရု ဟု အမည်အမျိုးမျိုး ခေါ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
) စူဠသောတာပန် အဆင့် ဤယထာဘူတဉာဏ် (ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ) နှင့် ပြည့်စုံသော ဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုရားရှင်သာသနာတော်၌ သက်သာရာရသူ (`လဒ္ဓဿာသော`)၊ ထောက်တည်ရာရသူ (`လဒ္ဓပတိဋ္ဌော`)၊ သုဂတိဘဝ လားရာမြဲသူ (`နိယတဂတိကော`) ဖြစ်၍ စူဠသောတာပန် (သောတာပန်အငယ်စား) မည်၏။
မဟာဋီကာ ရှင်းလင်းချက်: လဒ္ဓဿာသ (သက်သာရာရသူ): နာမ်ရုပ်ကို လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ပိုင်းခြားသိသော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ကြောင့် တရား၌ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှု ပီတိပါမောဇ္ဇကို ရရှိသဖြင့် သက်သာရာရသည် မည်၏။
လဒ္ဓပတိဋ္ဌ (ထောက်တည်ရာရသူ): အကြောင်းနှင့်တကွသော နာမ်ရုပ်ကိုသိသော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ကြောင့် သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ အဟေတုကဒိဋ္ဌိ၊ ဝိသမဟေတုကဒိဋ္ဌိ စသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများ ကင်းစင်၍ သာသနာတော်၌ အမြစ်တွယ်သော သဒ္ဓါတရားရှိသူ ဖြစ်သောကြောင့် ထောက်တည်ရာရသည် မည်၏။
ဤဉာဏ်အဆင့်တွင် လောကီဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့်ပင် သစ္စာလေးပါးကို သဘောအားဖြင့် သိမြင်ပြီးဖြစ်၍ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်တော့ဘဲ သောတာပန်အဆင့်သို့ ရောက်ရန် လမ်းကြောင်းပေါ်၌ တည်နေသူ ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - တတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ယထာဘူတဉာဏ် တိပိဋကအဘိဓာန်မှ ယထာဘူတဉာဏ [ယထာဘူတ+ဉာဏ] သင်္ခါရာနံ ယံ ယံ ဘူတံ အနိစ္စဘာဝါဒိ ယထာဘူတံ၊ တတ္ထ ဉာဏန္တိ ယထာဘူတဉာဏံ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၈၄။
] (၁) သဘောအားလျော်စွာ သိအပ်သော နေယျာရုံ၌ ဖြစ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။
(၂) ယထာဘူတဉာဏ်၊ ယထာဘူတကျကျ-မဖောက်မပြန်-ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း-ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ-မှန်မှန်ကန်ကန်-သဘောအားလျော်စွာ-သိတတ်သောဉာဏ်၊ (ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ သာမည သဘောလက္ခဏာ, ဝိသေသသဘောလက္ခဏာကို သိတတ်သောဉာဏ်၊ သင်္ခါရတရားတို့၏ အကြင်အကြင်ဟုတ်မှန်သော အနိစ္စတာ အစရှိသော သဘောလက္ခဏာကို သိတတ်သောဉာဏ်)။
(၁) (၂) ယထာဘူတံ ဝါ ဉာဏံ (ပဋိသံ၊၁၁၈) န္တိ ယထာဘူတံ ယထာသဘာဝံ နေယျံ။
တတ္ထ ပဝတ္တဉာဏမ္ပိ ဝိသယဝေါဟာရေန “ယထာဘူတဉာဏ”န္တိ ဝုတ္တံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇။
ယထာဘူတံ ဉာဏာယ (သုတ္တနိ၊၃၉၁)တိ အဝိပရိတဉာဏာယ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၀။
တတ္ထ တတ္ထ ယထာဘူတဉာဏံ (အံ၊၃၊၂၁၆)န္တိ တေသု တေသု ဓမ္မေသု ယထာသဘာဝဉာဏံ။
ယထာဘူတဉာဏံ (ပဋိသံ၊၂၃၉) န္တိ ဉာဏတ္ထော ဝုတ္တော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၈။
(သံ၊၁၊၂၆၈။
ပဋိသံ၊၂၅၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၉–၄၀။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၃။
) ယထာဘူတဉာဏ်၏ အမည်များ ယထာဘူတဉာဏ်၏ အမည်တို့သည်- (၁) သမ္မသနဉာဏ်။
(၂) ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်။
(၃) ဘင်္ဂဉာဏ်။
(၄) ဘယဉာဏ်။
(၅) အာဒီနဝဉာဏ်။
(၆) နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်။
(၇) မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်။
(၈) ပဋိသင်္ခါဉာဏ်။
(၉) သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်။
(၁၀) ကမ္မဿကတာဉာဏ်။
(၁၁) အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၂) ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၃) အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၄) နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၅) ဝိရာဂါနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၆) နိရောဓာနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၇) ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၈) အနိမိတ္တာနုပဿနာဉာဏ်။
(၁၉) အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာဉာဏ်။
(၂၀) သုညတာနုပဿနာဉာဏ်။
(၂၁) နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။
(၂၂) သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်။
(၂၃) သကဒါဂါမိမဂ်ဉာဏ်။
(၂၄) အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ်။
(၂၅) အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
(၂၆) သဗ္ဗညုတဉာဏ်။
(၂၇) ဌာနာဌာနဉာဏ် = အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၂၈) ဝိပါကဉာဏ် = ဆောက်တည်အပ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးကို သိ-တတ်-ကြောင်း ဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၂၉) ပဋိပဒါဉာဏ် = သုဂတိဘုံ ဒုဂ္ဂတိဘုံ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံဟု ဆိုအပ်သော အကျင့်ကို သိတတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၃၀) အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဉာဏ် = များစွာသော ဓာတ်တို့၏ အထူးထူးသော သဘောရှိသော ခန္ဓာစသော သင်္ခါရလောကကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၃၁) သတ္တာနံနာနာဓိမုတ္တိကဉာဏ် = သတ္တဝါတို့၏ အထူးထူးသော အလိုနှလုံးသွင်းရှိသည်၏ အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၃၂) ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် = တစ်ပါးသောသတ္တဝါတို့၏ သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေတို့၏ ရင့်သည်၏အဖြစ် နုသည်၏ အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၃၃) ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏ် = ဈာန် ဝိမောက္ခ သမာဓိ သမာပတ်တို့၏ ညစ်ညူးခြင်း ဖြူစင်ခြင်း ထခြင်းကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၃၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် = ရှေး၌နေဘူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(၃၅) ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် = နတ်တို့၏မျက်စိကဲ့သို့ အဝေးမှအဆင်းကို မြင်စွမ်းနိုင်သောဉာဏ်။
(၃၆) အာသဝက္ခယဉာဏ် = အရဟတ္တဖိုလ်သို့ကပ်၍ နေကြောင်းဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
(၃၇) မဟာဝဇီရဉာဏ်။
(၃၈) တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်။
(၃၉) သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။
(၄၀) မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ်။
(၄၁) ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်။
(၄၂) သမ္မာဒဿန = ဟုတ်မှန်သောဉာဏ် အမြင်ဟူ၍ အရာဌာနအားလျော်စွာ အမျိုးမျိုး ရှိပေသည်။
အမည်များ ခွဲခြားဖော်ပြချက် ထိုတွင် (၁) (ပဋိသံ၊၁၁၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇) တို့၌ သမ္မသနဉာဏ်, ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်, ဘင်္ဂဉာဏ်, ဘယဉာဏ်, အာဒီနဝဉာဏ်, နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်, ပဋိသင်္ခါဉာဏ်, သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော ဝိပဿနာဉာဏ် (၉)ပါးကို ယထာဘူတဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ထို့ပြင်- (၂) (ပဋိသံ၊၂၃၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၈) တို့၌ အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ်, ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်, အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ်, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်, ဝိရာဂါနုပဿနာဉာဏ်, နိရောဓာနုပဿနာဉာဏ်, ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာဉာဏ်, အနိမိတ္တာနုပဿနာဉာဏ်, အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာဉာဏ်, သုညတာနုပဿနာဉာဏ်ဟုဆိုအပ်သော အနုပဿနာဉာဏ် (၁၀)ပါး။
(၃) (အဘိ၊ဝိ၊၃၅၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၄။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂၈။
သံ၊ဋီ၊၂၊၅၄၁။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇) တို့၌ မဂ်ဉာဏ်(၄)ပါး။
(၄) (အံ၊၃၊၂၈၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉) တို့၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်။
(၅) (အံ၊၃၊၂၈၆-၇။
ပဋိသံ၊၃၅၆-၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၁-၆) တို့၌ ဒသဗလဉာဏ်ဟုဆိုအပ်သော- (က) ဌာနာဌာနဉာဏ် = အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(ခ) ဝိပါကဉာဏ် = ဆောက်တည်အပ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(ဂ) ပဋိပဒါဉာဏ် = သုဂတိဘုံ, ဒုဂ္ဂတိဘုံ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံတည်းဟူသော အကျင့်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(ဃ) အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဉာဏ် = များစွာသောဓာတ်တို့၏ အထူးထူးသော သဘောရှိသော ခန္ဓာစသော သင်္ခါရလောကကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(င) သတ္တာနံနာနာဓိမုတ္တိကဉာဏ် = သတ္တဝါတို့၏ အထူးထူးသော အလိုနှလုံးသွင်းခြင်းရှိသည်၏အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(စ) ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် = တစ်ပါးသောသတ္တဝါတို့၏ သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေတို့၏ ရင့်သည်အဖြစ်, နုသည်အဖြစ်ကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(ဆ) ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏ် = ဈာန်, ဝိမောက္ခ, သမာဓိ, သမာပတ်တို့၏ ညစ်ညူးခြင်း, ဖြူစင်ခြင်း, ထခြင်းကို သိ-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(ဇ) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် = ရှေး၌နေဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့-တတ်-ကြောင်းဖြစ်-သောဉာဏ်။
(ဈ) ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ် = နတ်တို့၏ မျက်စိကဲ့သို့ အဝေးမှအဆင်းကို မြင်စွမ်းနိုင်သောဉာဏ်။
(ည) အာသဝက္ခယဉာဏ် = အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ကပ်၍ နေကြောင်းဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
(၆) (ဝိ၊၅၊၂၈၀။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၁၈) တို့၌ တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်။
(၇) (သံ၊၁၊၂၆၈။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၀) တို့၌ တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ် (= နာမရူပပရိဂ္ဂဟိတဉာဏ်), ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်, သမ္မနဉာဏ်, မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏ်။
(၈) (ပဋိသံ၊၂၁။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၇) တို့၌ ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏ် = ဘယဉာဏ်။
(၉) (ပဋိသံ၊၂၅၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၉) တို့၌ ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်၊ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်၊ သမ္မာဒဿနဉာဏ် = ဟုတ်မှန်သောဉာဏ် အမြင်။
(၁၀) (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၆။
သာရတ္ထ၊၁၊၂၂၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၂၄) တို့၌ မဟာဝဇီရဉာဏ် (= အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်)။
(၁၁) (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၃၆-၇။
သံ၊ဋီ၊၁၊၂၇၃) တို့၌ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။
(၁၂) (သာရတ္ထ၊၁၊၇၅။
ဝိမတိ၊၁၊၅၄။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၈။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၉၉) တို့၌ ကမ္မဿကတာဉာဏ်။
(၁၃) (သံ၊ဋီ၊၂၊၄၆၉)၌ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်-ကို ယထာဘူတဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ယထာဘူတဉာဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် အနုလောမိကဉာဏ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်, ယထာဘူတဉာဏ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိတို့ဉာဏ်၌ သာလျှင် သက်ဝင်တည်နေကြသောကြောင့် ယင်းဉာဏ် ၂-ပါးကို ဝိဝဋ္ဋနိဿိတသုဒ္ဓသတ္တဝါ (အရိယာပုဂ္ဂိုလ်)တို့၏တည်နေရာ “အာသယ” ဟူ၍ ခေါ်ဆိုရလေသည်။
ဤယထာဘူတ ဉာဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ကို မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ ဂတိမြဲသော စူဠသောတာပန် = သောတာပန်အငယ်စားလေးဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၄၀။
) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ရန်ဒန်တန်းဂျင်းဂဝဘူတာ (嵐電天神川駅, Randen-Tenjingawa-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အုဇုမဆခိုးရူးဂျိဘူတာ (太秦広隆寺駅, Uzumasa-Koryuji-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
စင်္ကြံအမှတ် (၂) သည် လက်တွန်းလှည်းဖြင့်သွားလာသူများ အသုံးပြုနိုင်သည်။
ကပ်လျက်ဘူတာ ပြင်ပလင့်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ။
လီဂျူဟို(, ၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၁ ~ )သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ တစ်ဖြစ်လဲ နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။
ဂယောင်းမြောက် ချီလ်ဂို့ဂ်(ယခု ဒယ်ဂူမြို့ ချီလ်ဂို့ဂ်နယ်) ဇာတိဖြစ်သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ပညာရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလ ၂ ရက်နေ့မှ စတင်၍ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ယာယီ သမ္မတတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
မိသားစု ဇနီး : ဘတ်ဂ်အွန်းဂျင်း သားသမီး : သမီး ၁ ဦး ပြင်ပ လင့်ခ် KDI ပါမောက္ခ ရီဂျူဟို ကိုးကား ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ယာယီသမ္မတများ ကဏ္ဍ:ဂျောန်ဂျူ ရီနွယ်။
သမ္မုခါဝိနည်းသည် သံဃာတော်များအကြား ဖြစ်ပေါ်သော အဓိကရုဏ်း (အငြင်းပွားမှု၊ ပြဿနာ) များကို ဖြေရှင်းဆုံးဖြတ်ပေးသော နည်းလမ်း ခုနစ်ပါး (အဓိကရဏသမထ ၇ ပါး) တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပါသည်။
"သမ္မုခါ" ဆိုသည်မှာ "မျက်မှောက်၌"၊ "ရှေ့မှောက်၌" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရပြီး၊ "ဝိနည်း" ဆိုသည်မှာ "ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ ပြေငြိမ်းစေခြင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသဖြင့်၊ သမ္မုခါဝိနည်း ဆိုသည်မှာ သက်ဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သံဃာ၊ ဓမ္မ၊ ဝိနည်း တို့၏ ရှေ့မှောက်၌ အဓိကရုဏ်းကို ဖြေရှင်းပြေငြိမ်းစေခြင်း ဟု ဆိုလိုပါသည်။
ပညတ်တော်မူရခြင်း အကြောင်း သာဝတ္ထိပြည်၊ ဇေတဝန်ကျောင်း၌ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ (အမြဲ ပြဿနာရှာလေ့ရှိသော ရဟန်း ၆ ပါး ဂိုဏ်း) သည် အခြားရဟန်းများ သူတို့၏ မျက်ကွယ် (`မျက်မှောက်မဟုတ်သော`) ၌ တဇ္ဇနီယကံ (ခြိမ်းခြောက်မှုကံ)၊ နိယဿကံ (အမြဲမှီစေမှုကံ)၊ ပဗ္ဗာဇနီယကံ (နှင်ထုတ်မှုကံ)၊ ပဋိသာရဏီယကံ (တောင်းပန်စေမှုကံ)၊ ဥက္ခေပနီယကံ (သပိတ်မှောက်မှုကံ) စသော သံဃာ့ကံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ထိုအခါ အလိုနည်းသော ရဟန်းများက ကဲ့ရဲ့ကြပြီး မြတ်စွာဘုရားထံ လျှောက်ထားကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ကို စစ်ဆေးမေးမြန်းပြီးနောက် ပြင်းထန်စွာ ကဲ့ရဲ့တော်မူကာ "ရဟန်းတို့၊ မျက်မှောက်မရှိသော ရဟန်းတို့အား ဤကဲ့သို့သော သံဃာ့ကံတို့ကို မပြုအပ်၊ ပြုလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏" ဟု သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူခဲ့သည်။
ဤသည်မှာ သံဃာ့ကံတစ်ခုကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ သို့မဟုတ် အဓိကရုဏ်းတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရာ၌ သက်ဆိုင်သူများ၏ မျက်မှောက်တွင် ရှိနေရမည် ဟူသော သမ္မုခါဝိနည်း၏ အခြေခံမူကို စတင် ပညတ်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
သမ္မုခါဝိနည်း အစစ် နှင့် အတု ကျမ်းစာတွင် သမ္မုခါဝိနည်းဖြင့် အဓိကရုဏ်းကို ဖြေရှင်းရာ၌ တရားသော ဖြေရှင်းမှု (အစစ်) နှင့် မတရားသော ဖြေရှင်းမှု (အတု) ကို ခွဲခြားပြထားပါသည်- ၁။
သမ္မုခါဝိနည်း အတု (ကဏှပက္ခ - မည်းသော အပိုင်း): ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့် မညီသော အဆိုအမိန့်၊ အယူအဆ ရှိသူ (`အဓမ္မဝါဒီ`) ပုဂ္ဂိုလ်/အများ/သံဃာ က ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့် ညီသော အဆိုအမိန့်၊ အယူအဆ ရှိသူ (`ဓမ္မဝါဒီ`) ပုဂ္ဂိုလ်/အများ/သံဃာ အား "ဤသည်သာ ဓမ္မ၊ ဤသည်သာ ဝိနည်း၊ ဤသည်သာ ဘုရားအဆုံးအမ ဖြစ်သည်၊ လက်ခံပါ၊ နှစ်သက်ပါ" ဟု နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် (ကောင်းစွာ သိစေခြင်း၊ ရှုစေခြင်း၊ ညွှန်ပြခြင်း စသည်ဖြင့်) မိမိတို့၏ မမှန်သော အယူအဆကို လက်ခံလာအောင် ဖျောင်းဖျ၊ အနိုင်ယူ၊ ဖိအားပေး၍ အဓိကရုဏ်းကို ပြီးငြိမ်းစေခြင်း။
ဤသို့ ဖြေရှင်းရာ၌ ရှေ့မှောက်တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ဆုံးဖြတ်သည့် အသွင်ရှိသော်လည်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့် ဆန့်ကျင်နေသောကြောင့် သမ္မုခါဝိနည်း အတုဖြစ်ပြီး မတရားသဖြင့် ပြေငြိမ်းသည် ဟု ဆိုပါသည်။
(အဓမ္မဝါဒီ ဘက်မှ ဓမ္မဝါဒီ ဘက်ကို အနိုင်ယူသည့် ပုံစံ ၉ မျိုးလုံး ပါဝင်သည်။
သမ္မုခါဝိနည်း အစစ် (သုက္ကပက္ခ - ဖြူသော အပိုင်း): ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့် ညီသော အဆိုအမိန့်၊ အယူအဆ ရှိသူ (`ဓမ္မဝါဒီ`) ပုဂ္ဂိုလ်/အများ/သံဃာ က ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့် မညီသော အဆိုအမိန့်၊ အယူအဆ ရှိသူ (`အဓမ္မဝါဒီ`) ပုဂ္ဂိုလ်/အများ/သံဃာ အား "ဤသည်သာ ဓမ္မ၊ ဤသည်သာ ဝိနည်း၊ ဤသည်သာ ဘုရားအဆုံးအမ ဖြစ်သည်၊ လက်ခံပါ၊ နှစ်သက်ပါ" ဟု နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ညွှန်ပြရှင်းလင်း ဖျောင်းဖျ၍ မှန်ကန်သော ဓမ္မ၊ ဝိနည်းကို လက်ခံလာအောင် ဆောင်ရွက်ပြီး အဓိကရုဏ်းကို ပြီးငြိမ်းစေခြင်း။
ဤသို့ ဖြေရှင်းရာ၌ ရှေ့မှောက်တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ဆုံးဖြတ်သည့်အပြင် ဆုံးဖြတ်ချက်သည်လည်း ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့် ကိုက်ညီသောကြောင့် သမ္မုခါဝိနည်း အစစ်ဖြစ်ပြီး တရားသဖြင့် ပြေငြိမ်းသည် ဟု ဆိုပါသည်။
(ဓမ္မဝါဒီ ဘက်မှ အဓမ္မဝါဒီ ဘက်ကို ဓမ္မဖြင့် နိုင်သည့် ပုံစံ ၉ မျိုးလုံး ပါဝင်သည်။
) အနှစ်ချုပ် သမ္မုခါဝိနည်း ဆိုသည်မှာ အဓိကရုဏ်းတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရာ၌ သက်ဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ သံဃာ၊ ဓမ္မ၊ ဝိနည်း တရားတော်များ၏ ရှေ့မှောက်တွင် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်၍ မှန်ကန်သော ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့်အညီ ပြီးပြတ်အောင် ဆုံးဖြတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
မျက်ကွယ်၌ သံဃာ့ကံပြုခြင်း၊ အဓိကရုဏ်း ဆုံးဖြတ်ခြင်းတို့ကို တားမြစ်ထားပြီး၊ ရှေ့မှောက်တွင် ဆုံးဖြတ်သော်လည်း ဓမ္မ၊ ဝိနည်းနှင့် မညီညွတ်ပါက သမ္မုခါဝိနည်း အတုသာ ဖြစ်ကြောင်း ဤကျမ်းစာအရ သိရှိရပါသည်။
စူဠဝဂ္ဂပါဠိ-သမထက္ခန္ဓကံ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကံကြီး ကံငယ်များ ကဏ္ဍ:ရဟန်းဝိနည်းများ။
သတိဝိနည်းသည် သံဃာတော်များအကြား ဖြစ်ပေါ်သော အဓိကရုဏ်း (အငြင်းပွားမှု၊ ပြဿနာ) များကို ဖြေရှင်းဆုံးဖြတ်ပေးသော နည်းလမ်း ခုနစ်ပါး (အဓိကရဏသမထ ၇ ပါး) တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပါသည်။
၎င်းသည် အထူးသဖြင့် အပြစ်မရှိသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တစ်ပါးအား မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲပြစ်တင်သောအခါ ထိုအရှင်မြတ်၏ စင်ကြယ်မှုကို သံဃာတော်က တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု ကြေညာပေးသည့် ဝိနည်းကံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
"သတိ" သည် ထိုရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ (ကိလေသာမှ စင်ကြယ်၍) ပြန့်ပြောတည်ရှိနေသော သတိတရားကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ "ဝိနည်း" သည် အပြစ်မှ ကင်းစင်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပညတ်တော်မူရခြင်း အကြောင်း (အရှင်ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တ ဝတ္ထု) အရှင်ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တ: ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၊ ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးစဉ် မလ္လမင်းသား အရှင်ဒဗ္ဗသည် ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်ဖြင့်ပင် ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူခဲ့သည်။
ပြုဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့သည့်နောက် သံဃာ့အကျိုးအတွက် နေရာထိုင်ခင်း ခင်းကျင်းပေးခြင်း၊ ဆွမ်းညွှန်းခြင်း ကိစ္စများကို တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လိုကြောင်း ဘုရားရှင်ထံ လျှောက်ထားရာ ခွင့်ပြုချက် ရရှိသဖြင့် သံဃာတော်က ကမ္မဝါစာဖြင့် တရားဝင် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဆောင်ရွက်ပုံ: အရှင်ဒဗ္ဗသည် မိမိ၏ တန်ခိုးအဘိညာဉ် (အထူးသဖြင့် တေဇောကသိုဏ်း) ဖြင့် ရဟန်းတော်များအား ၎င်းတို့၏ ဝါသနာ၊ ကျွမ်းကျင်မှုအလိုက် (သုတ္တန်၊ ဝိနည်း၊ ဓမ္မကထိက၊ ဈာန်လာဘီ စသည်) သင့်လျော်သော နေရာများ စီစဉ်ပေးခြင်း၊ ဆွမ်းညွှန်းခြင်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်စွာ ဆောင်ရွက်သည်။
အခါမဲ့ ရောက်လာသော ရဟန်းများကိုပင် ဝေးလံသော ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်စသည့် နေရာများအထိ လက်ညှိုးမှ အလင်းရောင်ထွက်စေလျက် လိုက်လံပို့ဆောင် နေရာချထားပေးသည်။
ပြဿနာအစ: မေတ္တိယ နှင့် ဘူမဇက အမည်ရှိသော ရဟန်းတို့သည် ဘုန်းကံနည်းသဖြင့် အမြဲတမ်း ယုတ်ညံ့သော နေရာနှင့် ဆွမ်းကိုသာ ရရှိကြသည်။
မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခြင်း: တစ်ရက်တွင် ကလျာဏဘတ္တိက ဒါယကာ၏ အလှူ၌ မိမိတို့အား ဆွမ်းညွှန်းသည်ကို အရှင်ဒဗ္ဗက ဒါယကာအား ပြောပြခဲ့သဖြင့် ထိုဒါယကာက မိမိတို့ကို ဆန်ကွဲထမင်းဖြင့်သာ ကပ်လှူသည်ဟု အထင်လွဲကာ အရှင်ဒဗ္ဗအပေါ် အငြိုးထားကြသည်။
ထို့နောက် မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီမအား တိုက်တွန်း၍ အရှင်ဒဗ္ဗက သူမကို ပါရာဇိကကျအောင် ဖျက်ဆီးသည်ဟု မြတ်စွာဘုရားထံ မဟုတ်မမှန် လျှောက်တိုင်စေသည်။
ဘုရားရှင် စစ်ဆေးခြင်း: မြတ်စွာဘုရားသည် အရှင်ဒဗ္ဗအား မေးမြန်းရာ အရှင်ဒဗ္ဗက "မြတ်စွာဘုရား သိတော်မူသည့်အတိုင်း ဖြစ်ပါသည်" ဟု ကနဦး ဖြေကြားပြီး၊ ဘုရားရှင်က တိကျစွာ ဖြေရန် မိန့်တော်မူသောအခါ "မွေးသည့်အခါမှစ၍ အိပ်မက်ဖြင့်ပင် မေထုန်အကျင့်ကို ပြုကျင့်မိသည်ဟု မသိပါ၊ နိုးနေလျှင် ဆိုဖွယ်ရာမရှိပါ" ဟု မိမိ၏ စင်ကြယ်မှုကို လျှောက်ထားသည်။
အမှန်တရား ပေါ်ပေါက်ခြင်း: မေတ္တိယနှင့် ဘူမဇက ရဟန်းတို့က မိမိတို့ မကျေနပ်၍ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီမကို တိုက်တွန်းခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံကြသည်။
သတိဝိနည်း ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်း: ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် "ရဟန်းတို့၊ သို့ဖြစ်လျှင် သတိပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်သော (ရဟန္တာဖြစ်သော) ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တအား သတိဝိနည်းကို ပေးကြလော့" ဟု မိန့်တော်မူသည်။
သတိဝိနည်း ပေးပုံ ကမ္မဝါစာ ၁။
တောင်းဆိုခြင်း: အရှင်ဒဗ္ဗသည် သံဃာ့ထံ ချဉ်းကပ်၍ ရိုသေစွာနေပြီး "အသျှင်ဘုရားတို့၊ အကျွန်ုပ်ကို မေတ္တိယ ဘူမဇကရဟန်းတို့သည် အခြေအမြစ်မရှိသော သီလပျက်စီးခြင်းဖြင့် စွပ်စွဲကုန်၏။
သတိပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်သော ထိုအကျွန်ုပ်သည် သံဃာအား သတိဝိနည်းကို တောင်းပါ၏" ဟု (သုံးကြိမ်) တောင်းရသည်။
ဉတ်ကမ္မဝါစာ: ကျွမ်းကျင်သော ရဟန်းတစ်ပါးက သံဃာအား အကြောင်းစုံ သိစေပြီး၊ "သံဃာတော်သည် သတိပြန့်ပြောသော အရှင်ဒဗ္ဗအား သတိဝိနည်းကို ပေးတော်မူပါ" ဟု ဉတ်တင် ကမ္မဝါစာဖြင့် သံဃာ့သဘောတူညီချက် ရယူ၍ သတိဝိနည်းကို ပေးရသည်။
တရားနှင့်လျော်သော သတိဝိနည်း အင်္ဂါ (၅) ပါး သတိဝိနည်းကို တရားသဖြင့် ပေးရာရောက်ရန် အောက်ပါအင်္ဂါ (၅) ပါးနှင့် ပြည့်စုံရမည်- စွပ်စွဲခံရသော ရဟန်းသည် အမှန်တကယ် စင်ကြယ်သူ၊ အပြစ်ကင်းသူ (ရဟန္တာ) ဖြစ်ရမည်။
ထိုရဟန်းကို (မဟုတ်မမှန်) စွပ်စွဲထားခြင်း ရှိရမည်။
ထိုရဟန်းကိုယ်တိုင်က သံဃာအား သတိဝိနည်းကို တောင်းရမည်။
သံဃာတော်က (ကမ္မဝါစာဖြင့်) သတိဝိနည်းကို ပေးရမည်။
ထိုသို့ ပေးခြင်းသည် ဓမ္မ၊ ဝိနည်း နှင့်အညီ မှန်ကန်သော သဘောဖြင့် ညီညွတ်စွာ ပေးခြင်း ဖြစ်ရမည်။
အနှစ်ချုပ် သတိဝိနည်းသည် အပြစ်ကင်းစင်သော (ရဟန္တာ) ရဟန်းတစ်ပါးအား မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခံရသည့်အခါ ထိုရဟန်း၏ တောင်းဆိုမှုအရ သံဃာတော်က ၎င်း၏ စင်ကြယ်မှုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု ကြေညာပေးသည့် ဝိနည်းကံ အထူးတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။
၎င်းသည် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များအတွက်သာ သီးသန့်ဖြစ်ပြီး၊ မှန်ကန်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ အင်္ဂါရပ်များနှင့် ပြည့်စုံမှသာ တရားဝင်မည် ဖြစ်သည်။
အမူဠှဝိနည်းသည် သံဃာတော်များအကြား ဖြစ်ပေါ်သော အဓိကရုဏ်း (အငြင်းပွားမှု၊ ပြဿနာ) များကို ဖြေရှင်းဆုံးဖြတ်ပေးသော နည်းလမ်း ခုနစ်ပါး (အဓိကရဏသမထ ၇ ပါး) တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပါသည်။
"အမူဠှ" ဆိုသည်မှာ "မတွေဝေသော" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသော်လည်း၊ ဤဝိနည်း၌ အဓိပ္ပါယ်မှာ ရူးသွပ်ဖောက်ပြန်မှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသော ရဟန်းအား ထိုရူးသွပ်စဉ်က ကျူးလွန်ခဲ့သော အပြစ်များအတွက် အပြစ်မတင်တော့ဘဲ ဖြေရှင်းပေးသည့် ဝိနည်းကံ ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ရူးသွပ်စဉ်က တွေဝေမှု (`မူဠှ`) ကြောင့် ပြုမိသောအမှုဖြစ်၍၊ ယခုအခါ မတွေဝေ (`အမူဠှ`) တော့သည့် အခြေအနေကို အသိအမှတ်ပြုကာ ထိုစဉ်က အပြစ်များကို ပြန်လည် စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း မပြုတော့ရန် ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ပညတ်တော်မူရခြင်း အကြောင်း (ဂဂ္ဂရဟန်း ဝတ္ထု) ပြဿနာအစ: ဂဂ္ဂမည်သော ရဟန်းတစ်ပါးသည် ရူးသွပ် စိတ်ဖောက်ပြန်နေသဖြင့် ရဟန်းတို့ မပြုအပ်သော အမှုများ (နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်း၊ ကိုယ်ဖြင့် ပြုမူခြင်း) ကို များစွာ ကျူးလွန်မိသည်။
စောဒနာခြင်း: အခြားရဟန်းများက ထိုရူးသွပ်စဉ်က ကျူးလွန်မှုများကို အကြောင်းပြု၍ "အသျှင်သည် မည်သည့်အာပတ်သို့ ရောက်သည်ကို အောက်မေ့ပါ (ပြန်ပြောပါ)" ဟု စောဒနာကြသည်။
ဂဂ္ဂရဟန်း၏ တုံ့ပြန်မှု: ဂဂ္ဂရဟန်းက မိမိသည် ရူးသွပ်ဖောက်ပြန်စဉ်က ကျူးလွန်မိသည်မှာ မှန်သော်လည်း၊ တွေဝေနေခဲ့သောကြောင့် မည်သည့်အမှုကို ကျူးလွန်မိသည်ကို သတိမရ၊ မအောက်မေ့နိုင်ပါဟု ပြောဆိုသည်။
ဆက်လက် စောဒနာခြင်း: ထိုသို့ ပြောဆိုသော်လည်း အချို့ရဟန်းများက ဆက်လက်၍ အာပတ်ကို အောက်မေ့ရန် ဖိအားပေး စောဒနာကြသည်။
ဘုရားရှင် ကြားဝင်ခြင်း: အလိုနည်းသော ရဟန်းများက ဤအကြောင်းကို ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားရာ၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဖိအားပေး စောဒနာသော ရဟန်းများကို ကဲ့ရဲ့တော်မူပြီး၊ ရူးသွပ်ခဲ့သော ရဟန်းကို ဤသို့ မပြုသင့်ကြောင်း မိန့်ကြားကာ အမူဠှဝိနည်းကို ပေးရန် ညွှန်ကြားတော်မူသည်။
အမူဠှဝိနည်း ပေးပုံ ကမ္မဝါစာ ၁။
တောင်းဆိုခြင်း: ရူးသွပ်မှုမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသော ဂဂ္ဂရဟန်းသည် သံဃာ့ထံ ချဉ်းကပ်၍ ရိုသေစွာနေပြီး၊ မိမိရူးသွပ်စဉ်က ကျူးလွန်မိသည်ကို အကြောင်းပြု၍ အခြားရဟန်းများက စောဒနာကြောင်း၊ မိမိမှာမူ ထိုကျူးလွန်မှုများကို တွေဝေခဲ့၍ မအောက်မေ့နိုင်ကြောင်း လျှောက်ထားကာ "ထိုအကျွန်ုပ်သည် အလွန်တွေဝေခဲ့သည်ဖြစ်၍ သံဃာအား အလွန်တွေဝေသော ဝိနည်း (အမူဠှဝိနည်း) ကို တောင်းပါ၏" ဟု (သုံးကြိမ်) တောင်းရသည်။