kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ အနာဂတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ။
ဣမေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိတ္တံ။
ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဆန္ဒဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဓမ္မဒေသနာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝီရိယဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ သမာဓိဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ပညာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ ဟာနိ။
ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဒဝါ၊ နတ္ထိ ရဝါ၊ နတ္ထိ အပ္ဇုဋံ၊ နတ္ထိ ဝေဂါယိတတ္ထံ၊ နတ္ထိ အဗျာဝဋမနော၊ နတ္ထိ အပ္ပဋိသင်္ခါနုပေက္ခာ။
ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော၊ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။
သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သပရိဝါရံ သဉာတိ ဂဏံ ရက္ခတု မံ စိရံ သဒါ၊ သဗ္ဗကာမဒဒေါ စောတု မယှမေဝ စိရံသဒါ။
အာဝေဏိက ဒုက္ခ ၅-ပါး။
မိန်းမများအတွက် သီးခြားခံယူရသော ဒုက္ခငါးပါး။
(၁) အရွယ်ရောက်လျှင် ရာသီဥတုသွေး တစ်လတစ်ကြိမ် သွန်ရခြင်း၊ (၂) လင်၏နောက်သို့ လိုက်ပါသွားရခြင်း၊ (၃) လင်၏အလုပ်အကျွေးအဖြစ် ပြုလုပ်ရခြင်း၊ (၄) ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရခြင်း၊ (၅) သားဖွားရခြင်း။
အားမျိုး ၈-ပါး။
(၁) ရုဏ္ဏဗလာ ဒါရကာ - သူငယ်တို့အားကား ငိုခြင်း၊ (၂) ကောဓဗလာ မာတုဂါမာ - မိန်းမတို့အားကား အမျက်ထွက်၊ စိတ်ဆိုးငိုတတ်ခြင်း၊ (၃) အာဝုဓဗလာ စောရာ - ခိုးသူ ဓားပြတို့အားကား လက်နက်၊ (၄) ဣဿရိယဗလာ ရာဇာနော - ဘုရင်မင်းတို့အားကား အစိုးရခြင်း၊ (၅) ဥဇ္ဈတ္တိဗလာ ဗာလာ - သူမိုက်တို့အားကား မြော်မြင်လွတ်ကင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ (၆) နဇ္ဈတ္တိဗလာ ပဏ္ဍိတာ - ပညာရှိတို့အားကား မြော်မြင်ရှုစားသတိထားခြင်း၊ (၇) သဋိသင်္ခါနဗလာ ဗဟုဿုတာ - အကြားအမြင်များသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အင်အားကား အရာရာ၌ ကောင်းစွာဆင်ခြင်ခြင်း၊ (၈) ခန္တီဗလာ သမဏ ဗြာဟ္မဏ - ရသေ့ရဟန်းတို့၏အင်အားကား သည်းခံခြင်း။
ပါဠိတော်၌ အမြတ်ဆုံးသောသည်းခံခြင်း ခန္တီအားသည် ရှစ်ခုမြောက်ဖြစ်၏၊ ၎င်းကိုရည်၍ပါရမီခန်း၌ ပရမံ တပေါ်၊ ခန္တီကျော်ဟု၊ သူတော်အကျင့်၊ အားရှစ်ဆင့် ဟုစပ်ဆိုထား‌လေပြီ။
အားတော် ၁၀-ပါး၊ မြတ်ဘုရား၊ ကိုယ်အား ဉာဏ်အားရှိ။
မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါး၊ ကိုယ်တော်အား ဆယ်ပါးဟူလို၊ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါးကား - ဉာဏ်တော်အားဆယ်ပါး (၁) ဌာနာ ဌာန ကောသလ္လဉာဏ်- အရာဟုတ်သည် မဟုတ်သည်တို့ကို သိတော်မူခြင်း။
(၂) ကမ္မဝိပါကဉာဏ် - ကံ ကံ၏အကျိုးကိုသိတော်မူခြင်း။
(၃) သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါဉာဏ်- အလုံးစုံကုန်သောဘဝတို့သို့ရောက်ခြင်းအကြောင်း၌ သိတော်မူခြင်း။
(၄) အနေကဓာတု နာနာဓာတု ဉာဏ်- များသော လောကဓာတ် အထူးထူးသော လောကဓာတ် တို့ကို သိတော်မူခြင်း။
(၅) နာနာ ဓိမုတ္တိ ဉာဏ်- အထူးထူးသောအလိုတို့ကို သိတော်မူခြင်း။
(၆) ဣန္ဒြိယ ပရောပရိယတ္တိ ဉာဏ် - ဣန္ဒြေ နုရင့်ခြင်း၌သိတော်မူခြင်း။
(၇) ဈာန ဝိမောက္ခါဒိ ဉာဏ် - ဈာန် ဝိမောက္ခစသည်တို့၌ သိတော်မူခြင်း။
(၈) ပုဗ္ဗေ နိဝါသ ဉာဏ် - ရှေးကနေခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို သိတော်မူခြင်း။
(၉) ဒိဗ္ဗစက္ခု ဉာဏ် - အပိတ်အပင်အတားအဆီးမရှိ နတ်မျက်စိကဲ့သို့ ပကတိ သိမြင်တော်မူခြင်း။
(၁၀) အာသဝက္ခယ ဉာဏ် - အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်ကိုသိတော်မူခြင်း။
ဤကား ဉာဏ်တော်အားဆယ်ပါးတည်း။
(ဉာဏဝိဘင်း ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာမှာ အကျယ်ရှု) ကိုယ်တော်အား ဆယ်ပါး မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ပကတိသော အားတော်မြတ်သည် ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း ဆယ်စီးအားနှင့်အညီအမျှ ရှိတော်မူသတတ်၊ ၎င်းကိုပင် အားတော်ဆယ်ပါး ခေါ်၏။
ထို့ကြောင့် ဒသဗလော- ကိုယ်တော်အားဆယ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားဟု ဘာသာပြန်ဆိုကြလေပြီ။
မှန်၏၊ (သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓော ပန ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ ဗလံ ဓာရေတိ၊ တေနေဝ ဘဂဝါ ကာဠာဝကဟတ္ထိ ဂဏနာယ ကောဋိသဟဿဗလံ ဓာရေတိ၊ ပုရိသ ဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသ ကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ) မြတ်စွာဘုရားသည် ဆဒ္ဒန်ဆယ်စီးအားကို ဆောင်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ မြန်မာပြည် စသည်၌အသုံးပြုနေသော ဆင်မည်းခေါ် အော်မြည်တတ်သော ကာဠာဝကဆင်ပေါင်း ကုဋေတစ်ထောင်အား၊ ဗိုလ်ခြေယောက်ျား ကုဋေတစ်သောင်းအား ကိုဆောင်နိုင်သော အားတော်မြတ် ရှိသည်ဟူ၏။
(အဘိဓာန်ဋီကာမှ။
) ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း အောက်ပါဇယားတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ အားတော် ၁၀ ပါးကို တွက်ချက်ပြထားသည်။
ဆဒ္ဒန်ဆင် ၁၀ ကောင်သည် ပကတိလူ ၁၀၀၀၀၀၀၀၀၀၀၀ ယောက်နှင့် ညီမျှသည်။
ဆင် အရေအတွက် ဆဒ္ဒန်ဆင် ၁ ဥပေါသထဆင် ၁၀ ဟေမဆင် ၁၀၀ မင်္ဂလဆင် ၁၀၀၀ ဂန္ဓဆင် ၁၀,၀၀၀ ဝင်္ဂလဆင် ၁၀၀,၀၀၀ တမ္ဗဆင် ၁၀၀၀,၀၀၀ ပဏ္ဍရဆင် ၁၀,၀၀၀,၀၀၀ ဂင်္ဂေယျဆင် ၁၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ကာဠာဝကဆင် ၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ပကတိလူ ၁၀,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
အိပ်မက် မက်ခြင်း အပြား ၄-ပါး။
တစ်နည်း ၆-ပါး။
အိပ်မက်မက်ခြင်း အကြောင်း ၆-ပါး၊ သို့မဟုတ်အိပ်မက်မက်တတ်သူ ၆-ယောက်။
(၁) လေဓာတ်ပျက်၍ မက်ခြင်း၊ (၂) သည်းခြေပျက်၍မက်ခြင်း၊ (၃) သလိပ်ပျက်၍မက်ခြင်း၊ (၄) နတ်တို့ လှည့်ပတ်၍မက်ခြင်း၊ (၅) လေ့ကျက်သုံးဆောင်ဖူး၍ မက်ခြင်း၊ (၆) ပုဗ္ဗနိမိတ်ဖြစ်လတ္တံ့ကိုမြင်မက်ခြင်း။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:အိပ်မက်။
အိပ်မက် မက်တတ်သူ ၄-မျိုး။
ဝိပလ္လာသတရား ရှိနေကြသေးသော (၁) ပုထုဇဉ်၊ (၂) သောတာပန်၊ (၃) သကဒါဂါမ်၊ (၄) အနာဂါမ် ၎င်းတို့ လေးယောက်သာ မြင်မက်တတ်ကြသည်။
ဣဿရိယ ဘုန်းတော်မျိုး ၈-ပါး။
စိတ်ကို အစိုးရတော်မူခြင်း တန်ခိုး အာဏိမာစသော ဘုန်းတော် ရှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသည်ကို ခေါ်သည်။
(၁) အာဏိမာ - ကိုယ်တော်ကို အနုမြူသဖွယ် သေးငယ်အောင်ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း ဘုန်းတော်။
(၂) လင်္ဂီမာ - ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ကူးလွှားပျံသန်းနိုင်အောင် ပြုနိုင်သောဘုန်းတော်။
(၃) မဟိမာ - ကိုယ်တော်ကို အလိုရှိသလောက် ကြီးကျယ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သောဘုန်းတော်။
(၄) ပတ္တိ - ရောက်လိုရာအရပ်သို့ ချက်ချင်း ကြွရောက်နိုင်သောဘုန်းတော်။
(၅) ပါကမ္မံ - အဆင်းသဏ္ဌာန် အသွင်အပြင်အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သော ဘုန်းတော်။
(၆) ဤသိတာ - မိမိစိတ်တော်မှစ၍ လောကအားလုံးကိုပါ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်တော်မူနိုင်သောဘုန်းတော်။
(၇) ဝသိတာ- ဈာန် သမာပတ် အဘိညာဉ်တို့ကို ခဏခြင်း ဝင်စားနိုင်သော ဘုန်းတော်။
(၈) ယတ္ထ ကာမာ ဝသာယိတာ - အဓိဋ္ဌာန်တော်မူသည့်အတိုင်း မလွန်မကျူးအထူး ပြီးစေနိုင်သော ဘုန်းတော်။
ဥစ္စာမျိုး ၄-ပါး။
ခုဒ္ဒကပါဌ။
၁၈၃။
၂၈၂။
ပ-အုပ် ၂၅-၌ ဥစ္စာ ၅-မျိုး ပြသေးသည်။
လူတိုင်းသတိပြုသင့်သော ဘုရားဟောဥစ္စာ ၄-မျိုး။
(၁) ဇင်္ဂမဥစ္စာ - သက်ရှိသက်မဲ့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သော ပစ္စည်းဥစ္စာဟူသမျှသည် ဇင်္ဂမ မည်၏။
(၂) အင်္ဂသမဥစ္စာ - အဋ္ဌာရသသိပ္ပ နှုတ်အတတ် လက်အတတ်ဟူသမျှသည် မိမိသွားရာ လိုက်ပါသောကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းနှင့်တူသောကြောင့် အင်္ဂသမ မည်၏။
(၃) နိဓာန ဥစ္စာ - တော တောင် ရေ မြေ ကျောက်ဆောင် လိုဏ်ဂူနှင့်တကွ၎င်းတို့အတွင်းမှာ မြှပ်နှံထားအပ်သော ရတနာရွှေငွေဟူသမျှသည် နိဓာနမည်၏၊ ထာဝရဥစ္စာမျိုးပင်။
(၄) အနုဂါမကဥစ္စာ - ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုဟူသမျှသည်။
မိမိသွားရာ ဘဝသံသရာသို့အစဉ်လိုက်ကာ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကိုသာ ပေးလေ့ရှိသောကြောင့် အကောင်းဆုံးအမြတ်ဆုံး အထွတ်အထိပ်ဆုံးသော ဥစ္စာမည်၏။
ဥစ္စာမျိုး ၆-ပါး တစ်နည်း။
အဒိန္နာဒါန်ဖြစ်သော ဥစ္စာများ၊ ဝိနည်း ပညတ်တော်လာ။
(၁) အနိဿဋ္ဌဥစ္စာ - မိမိလက်မှ မစွန့်လွတ်သေးသောဥစ္စာ၊ (၂) အပရိစ္စတ္တဥစ္စာ - ငဲ့ကွက်စောင့်ရှောက်မှုမရှိသော်လည်း မူလထားမြဲနေရာ၌တည်၍ မစွန့်လွှတ်သေးသောဥစ္စာ၊ (၃) ရက္ခိတဥစ္စာ - အစောင့်အရှောက်ဖြင့်ထားသောဥစ္စာ၊ (၄) ဂေါပိတဥစ္စာ - သေတ္တာစသည်ဖြင့် လုံခြုံစွာထားသောဥစ္စာ၊ (၅) မမာယိတဥစ္စာ - ငါ့ဟာဟုစွဲလမ်းမြတ်နိုးနေသောဥစ္စာ၊ (၆) ပရပရိဂ္ဂဟိတဥစ္စာ- သူတစ်ပါးတို့ စောင့်ရှောက်သိမ်းဆည်းထားသောဥစ္စာ။
ဥစ္စာသယန မဟာသယနမျိုး အပြား ၂၀။
ဘုရားဟောတော်မူသည်ဖြစ်၍ ရှစ်ပါးသီလသမားများ လိုက်နာရှောင်ကြဉ်ရမည့်မြင့်သောနေရာနှင့်မြတ်သောနေရာ အပြားနှစ်ဆယ်ဟူ၏။
(၁) အာသန္ဒိ - လူတမ်းစေ့သူတို့၏ တစ်တောင့်ထွာထက်လွန်သော အခြေရှိသည့် ညောင်စောင်းအင်းပျဉ် ခုတင် အထူးများ။
(၂) ပလ္လင်္ကအခြေ၌ ခြင်္သေ့ သားရဲရုပ်တပ်သော ပလ္လင်နေရာ။
(၃) ဂေါနက - လက်လေးသစ်ထက် ကျော်လွန်သော မွေးရှည်ကော်ဇောကြီး။
(၄) စိတ္တက - အရုပ် ပန်းကွက်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်စွာ ယက်လုပ်ထားသော သားမွေးအခင်း။
(၅)ပဋိက - သားမွေးဖြင့်ပြုလုပ်အပ်သော ခင်းနှီးဖြူ။
(၆) ပဋလိက - ပန်းပြောက်ခြယ်သော သားမွေးအခင်း။
(၇) တုလိက - လဲမျိုး ၃-ပါးဖြင့် သွတ်သွင်းထားသော မွေ့ယာခင်း။
(၈) ဝိကတိက - ခြင်္သေ့ ကျား သစ် စသောအရုပ်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော သိုးမွေးခင်းနှီး။
(၉) ဥဒ္ဒလောမိ - နှစ်ဘက် အမွေးရှိသော သားမွေးခင်းနှီး။
(၁၀) ဧကန္တလောမိ - တစ်ဘက်သာ အမွေးရှိသော သားမွေးခင်းနှီး။
(၁၁) ကဋ္ဿ - ရတနာ ရွှေငွေတို့ဖြင့် ချုပ်ကပ် လိမ်းကျံထားသော ပိုးချည်ရက်အခင်း။
(၁၂) ကောသေယျ - ရတနာ ရွှေချည် ငွေချည်တို့အကြား၌ ပိုးချည်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသောခင်းနှီး။
(၁၃) ကုတ္တက - ကချေသည်မ ၁၆-ယောက်တို့ ကလောက်သော သားမွေးကော်ဇော်ကြီးမျိုး။
(၁၄) ဟတ္ထတ္ထရဏ - ကောင်းမြတ်သော ဆင်နှီးကုန်း။
(၁၅) အဿတ္ထရဏ - ကောင်းမြတ်သော မြင်းနှီးကုန်း။
(၁၆) ရထတ္ထရဏ - ရထား၌ခင်းသော နူးညံ့အိစက်သည့် ခင်းနှီး။
(၁၇) အဇိနပ္ပဝေဏိ ညောင်စောင်းပမာဏ ချုပ်လုပ်ထားသည့် သစ်နက်ရေအခင်းကြီး။
(၁၈)ကဒလိ မိဂပဝရ ပစ္စတ္ထရဏ - ဝံပိုင့်ရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် မြတ်သောခင်းနှီး။
(၁၉)သဥတ္တရစ္ဆရဒ - နီသော ဗိတာန် မျက်နှာကြက်အောက်ရှိ သားမွေးခင်းနှီး။
(၂၀) ဥဘတော လောဟိတ ကူတဓါန - ခြေအုံး ခေါင်းအုံး နှစ်ဘက်တပ်ထားသည့် အခင်းတစ်မျိုး။
ဥပါဒါန်မျိုး ၄-ပါး။
(ဖားကို မြွေဖမ်းသကဲ့သို့) မိမိနှစ်သက်ရာအာရုံကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ဘဲ ပြင်းပြင်းထန်ထန် စွဲစွဲလမ်းလမ်းယူတတ် (အာရုံပြုတတ်သော) တရား ၄-ပါး။
(၁) ကာမုပါဒါန် = ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်ကို စွဲလမ်းတတ်သော လောဘ။
(လောဘမူစိတ် ၈ ပါး၌ ရှိသော လောဘစေတသိက်)လောဘ (၂) ဒိဋ္ဌုပါဒါန် = မှားသောမြင်ခြင်းဖြင့် စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား။
သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ အတ္တဝါဒဒိဋ္ဌိ ၂ မျိုးမှတစ်ပါး ကြွင်းဒိဋ္ဌိအမျိုးမျိုး။
(လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်) (၃) သီလဗ္ဗတုပါဒါန် = ခွေးတို့၏အလေ့အကျင့်၊ နွားတို့၏အလေ့အကျင့်၊ မြင်းတို့၏အလေ့အကျင့်၊ စသည်ဖြင့် သံသရာမှစင်ကြယ်၏၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်၏ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား။
(လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်) (၄) အတ္တဝါဒုပါဒါန် = ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ငါ သူတစ်ပါး ယောက်ျား မိန်းမ စသည်ဖြင့် "အတ္တရှိ၏" ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား။
(လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်) ဘာသာဋီကာကျမ်းပြု မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဥဋ္ဌာန သမ္ပဒါမျိုး ၅-ပါး။
ပစ္စည်းဥစ္စာ တိုးပွားမှု အားထုတ်ရာက မိမိကိုယ်တိုင် အောက်ပါတရားငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံစွာ အားထုတ်ရှာဖွေရမည်။
(၁) ဥဏသမ္ပတ္တိ - ပြုလုပ်မည့်ကိစ္စ၌ အကျိုးရှိ မရှိကို စိစစ်ဝဖန်ကာ ဉာဏ်ဖြင့်ချိန်ရမည်၊ (၂) ဂတိ သမ္ပတ္တိ - ထိုကိစ္စ၌ အနေအထား အသွားအလာ အခင်းအကျင်းတို့ကို အချက်ပိုင်ရမည်၊ (၃) ဥပဓိ သမ္ပတ္တိ - ထိုပစ္စည်း၌ လှပခိုင်ခံ့ပြီးလွယ် ခေတ်မှီရေးနှင့် ပြည့်စုံစေရမည်၊ (၄) ကာလ သမ္ပတ္တိ - စောလွန်းခြင်း နောက်ကျခြင်း မရှိစရေဘဲ အချိန်သင့်ဖြစ်စေရမည်၊ (၅) ပယောဂသမ္ပတ္တိ - မုချအကျိုးရှိရမည်ဟု တစ်ခုတည်းသောဇွဲလုံ့လနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု ရှိရမည်။
ဥပက္ကိလေသ ဟူသည် ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ပွားများအားထုတ်နေသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတရား (၁၀) ပါးကို ဆိုလိုသည်။
ဤတရားများသည် အထူးသဖြင့် ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ရှုမြင်သည့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၏ နုနယ်သော အဆင့် (တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်) သို့ ရောက်ရှိသောအခါတွင် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်ဟု ကျမ်းဂန်များတွင် ဖွင့်ဆိုထားသည်။
ဤတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် တရားအားထုတ်မှု၌ တိုးတက်နေခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်သော်လည်း၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ၎င်းတို့ကို မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ဟု အထင်မှားကာ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်း နှစ်သက်မိပါက ဝိပဿနာ လမ်းကြောင်းမှန်မှ သွေဖည်သွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသောကြောင့် "ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်းများ" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပက္ကိလေသ ဖြစ်ပေါ်တတ်သူနှင့် မဖြစ်ပေါ်တတ်သူများ ဝိပဿနုပက္ကိလေသ တရား (၁၀) ပါးသည် ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံး၌ ဖြစ်ပေါ်သည်မဟုတ်ပေ။
အောက်ပါ ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးတို့၏ သန္တာန်၌ မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဟု ဆိုပါသည်။
ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ ဟိ ပဋိဝေဓပ္ပတ္တဿ အရိယသာဝကဿ စေဝ ဝိပ္ပဋိပန္နကဿ စ နိက္ခိတ္တကမ္မဋ္ဌာနဿ ကုသီတပုဂ္ဂလဿ စ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။
သမ္မာပဋိပန္နကဿ ပန ယုတ္တပယုတ္တဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ကုလပုတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝ။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၆၉။
)(မဟာဋီ၊၂၊၄၂၇-လည်းကြည့်။
အရိယာသာဝက - မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ။
ကျင့်စဉ်လွဲချော်သူ - သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကျင့်စဉ်တစ်ခုခု ချွတ်ချော်နေသူများ။
တရားအားထုတ်မှု စွန့်လွှတ်သူ - ဝိပဿနာလုပ်ငန်းကို စိတ်ဓာတ်ကျ၍ စွန့်ပယ်ထားသူများ။
ပျင်းရိသူ - သီလ စသည်နှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ပျင်းရိ၍ တရားအားမထုတ်သူများ။
ယင်းတရားများသည် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကျင့်စဉ်မှန်ပေါ်၌တည်၍ အားထုတ်မှု မပြတ်သော (သမ္မာပဋိပန္န၊ အာရဒ္ဓဝိပဿက) ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌မူ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော သဘောရှိသည်ဟု မှတ်သားပါလေ။
ဥပက္ကိလေသ (၁၀) ပါး ၁။
ဩဘာသ (အရောင်အလင်း) ရုပ်၊ နာမ်၊ အကြောင်း၊ အကျိုးတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ အဖန်တလဲလဲ ဝိပဿနာရှုသောအခါ ဉာဏ်ထက်မြက်လာသည်နှင့်အမျှ ဝိပဿနာစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်နှင့် ထိုမှဆင့်၍ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ်များတွင် ပါဝင်သည့် ဝဏ္ဏဓာတ် (အရောင်) တို့သည် အလွန်တောက်ပလာသည်။
ထိုအရောင်အလင်းသည် ယောဂီ၏ ကိုယ်တွင်း၌ သာမက ကိုယ်ပြင်ပ လောကဓာတ်တိုင်အောင်ပင် ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်။
ဝိပဿနောဘာသောတိ ဝိပဿနာစိတ္တသမုဋ္ဌိတံ သသန္တတိပတိတံ ဥတုသမုဋ္ဌာနဉ္စ ဘာသုရံ ရူပံ။
... တံ တေဿဝ ပညာယတိ၊ တေန ဖုဋ္ဌောကာသေ ရူပဂတမ္ပိ ပဿတိ...။
(မဟာဋီ၊၂၊၄၂၈-၄၂၉။
) အထင်မှားပုံ - ယောဂီသည် "ငါ့သန္တာန်၌ ယခင်က ဤသို့သော အရောင်အလင်းမျိုး မဖြစ်ပေါ်စဖူး၊ ငါ မဂ်ဖိုလ်ရပြီ" ဟု အရောင်အလင်းကိုပင် မဂ်ဖိုလ်ဟု စွဲလမ်းကာ မူလကမ္မဋ္ဌာန်းကို စွန့်၍ ထိုအရောင်အလင်းကို သာယာနေတတ်သည်။
တတ္ထ ဩဘာသောတိ ဝိပဿနောဘာသော။
တသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ယောဂါဝစရော- “န ဝတ မေ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝရူပေါ ဩဘာသော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗော၊ အဒ္ဓါ မဂ္ဂပတ္တောသ္မိ ဖလပတ္တောသ္မီ”တိ အမဂ္ဂမေဝ “မဂ္ဂေါ”တိ, အဖလမေဝ စ “ဖလ”န္တိ ဂဏှာတိ။
... သော အတ္တနော မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဩဘာသမေဝ အဿာဒေန္တော နိသီဒတိ။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၀။
) ကျော်လွှားနည်း - ထိုအရောင်အလင်းကို "ငါ့ဟာ၊ ငါ၊ ငါ၏အတ္တ" ဟု မစွဲလမ်းဘဲ၊ ၎င်းသည်လည်း စိတ္တဇဥတုဇရုပ်တရားများသာ ဖြစ်ကြောင်း၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောရှိကြောင်း ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြား၍ ဝိပဿနာရှုရမည်။
ဉာဏ (ဝိပဿနာဉာဏ်) ဤအဆင့်တွင် ယောဂီ၏ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် သိကြားမင်း၏ ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့ အလွန်ထက်မြက်စူးရှကာ သင်္ခါရတရားတို့ကို လျင်မြန်စွာ ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်စွမ်းရှိလာသည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၁။
) အထင်မှားပုံ - မိမိ၏ ထက်မြက်သောဉာဏ်ကိုပင် "ဤသည် မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်မည်" ဟု သာယာကျေနပ်ကာ တရားရှုမှတ်မှုကို ရပ်တန့်ထားတတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - ထိုဉာဏ်သည်လည်း သင်္ခါရတရားဖြစ်၍ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်တတ်သော အနိစ္စသဘော၊ ဒုက္ခသဘော၊ အတ္တမဟုတ်သော အနတ္တသဘောသာ ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ရှုမှတ်ရမည်။
ပီတိ (နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း) ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်၍ အလွန်အားကောင်းသော ပီတိ (၅) မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
ခုဒ္ဒကာပီတိ - ကြက်သီးမွေးညင်းထစေသော ပီတိအသေးစား။
ခဏိကာပီတိ - လျှပ်စီးကဲ့သို့ ခဏခဏဖြစ်သော ပီတိ။
ဩက္ကန္တိကာပီတိ - ပင်လယ်လှိုင်းကဲ့သို့ ရင်ထဲတွင် အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်သော ပီတိ။
ဥဗ္ဗေဂါပီတိ - ကိုယ်ကို မြောက်တက်စေပြီး ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်စေသော ပီတိ။
ဖရဏာပီတိ - တစ်ကိုယ်လုံးကို ပြည့်နှက်စိမ့်ဝင်သွားသော အလွန်ငြိမ်းချမ်းသည့် ပီတိ။
ဤအဆင့်တွင် အထူးသဖြင့် ဖရဏာပီတိသည် လွန်ကဲစွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၂။
) အထင်မှားပုံ - မကြုံစဖူး ခံစားရသော ထိုငြိမ်းချမ်းသည့် ပီတိကို အရိယာဖိုလ်၏ ချမ်းသာဟု အထင်မှားကာ သာယာနေတတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - ထိုပီတိသည်လည်း စိတ်နှင့်ယှဉ်သော စေတသိက်နာမ်တရားမျှသာဖြစ်၍ မမြဲသောသဘောရှိကြောင်း ဝိပဿနာရှုရမည်။
ပဿဒ္ဓိ (စေတသိက်နှင့် စိတ်၏ ငြိမ်းအေးခြင်း) กาย၏ ပူပန်ကြမ်းတမ်းမှု၊ စိတ်၏ ပူပန်ကြမ်းတမ်းမှုတို့ ကင်းစင်ပြီး အလွန်အေးငြိမ်းပေါ့ပါးနူးညံ့ကာ တရားရှုမှတ်၍ ကောင်းနေသော အခြေအနေဖြစ်သည်။
ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ အစရှိသော ယုဂဠစေတသိက် (၁၂) လုံးတို့ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
) အထင်မှားပုံ - ဤသို့ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး အလွန်ငြိမ်းအေးနေသည်ကို နိဗ္ဗာန်၏ ငြိမ်းအေးခြင်းဟု မှတ်ထင်ကာ နှစ်သက်နေတတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - ထိုငြိမ်းအေးမှုသည်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ပျက်ရမည့် သင်္ခါရတရားသာဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ရမည်။
သုခ (ချမ်းသာခြင်း) အလွန်မွန်မြတ်သော စေတသိကသုခ (စိတ်ချမ်းသာမှု) သည် တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့လျက် ဖြစ်ပေါ်နေသည်။
ထိုသုခဝေဒနာကြောင့် တစ်ကိုယ်လုံး ကြည်လင်ချမ်းမြေ့နေသည်။
) အထင်မှားပုံ - ဤထူးကဲသော ချမ်းသာကိုပင် ဖလသမာပတ်ချမ်းသာဟု စွဲယူကာ တရားရှုမှတ်မှုကို လွှတ်လိုက်တတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - ထိုသုခဝေဒနာသည်လည်း ခံစားမှု နာမ်တရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး မမြဲခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရခြင်း လက္ခဏာရှိကြောင်း ရှုပွားရမည်။
အဓိမောက္ခ (သဒ္ဓါတရား) ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာနှင့် မိမိ၏ ကျင့်စဉ်အပေါ်၌ ယခင်ကထက် အဆပေါင်းများစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါတရား) အားကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အထင်မှားပုံ - မိမိ၏ မတုန်မလှုပ်သော သဒ္ဓါတရားကို အရိယာတို့၏ အစလသဒ္ဓါ (မတုန်လှုပ်သော သဒ္ဓါ) ဟု အထင်ရောက်ကာ ကျေနပ်နေတတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - အားကောင်းသော ထိုသဒ္ဓါတရားသည်လည်း စိတ်၏ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုသာ ဖြစ်၍ ဖြစ်ပျက်သဘောကို ဆင်ခြင်ရမည်။
ပဂ္ဂဟ (ဝီရိယ) မလျော့သော၊ မတောင့်တင်းလွန်းသော၊ ညီမျှသော ဝီရိယသည် အားကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး တရားရှုမှတ်ရာ၌ မပင်ပန်းဘဲ အစဉ်တစိုက် အားထုတ်နိုင်လာသည်။
အထင်မှားပုံ - မိမိ၏ အားကောင်းသော ဝီရိယကိုပင် မဂ်၏ အင်္ဂါဖြစ်သော သမ္မာဝါယာမဟု စွဲလမ်းကာ သာယာနေတတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - ဤဝီရိယသည်လည်း ဖြစ်ဆဲနာမ်တရားစုတွင် ပါဝင်သော စေတသိက်တစ်ခုသာဖြစ်၍ ဖြစ်ပျက်သဘောကို ရှုရမည်။
ဥပဋ္ဌာန (သတိ) ကျောက်စာတိုင်ကဲ့သို့ မြဲမြံခိုင်မာသော သတိသည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ရှုမှတ်လိုသော အာရုံတိုင်းကို ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ အမှတ်ရနေသည်။
မည်သည့် ရုပ်နာမ်ကိုမဆို မလွတ်တမ်း ရှုမှတ်နိုင်စွမ်းရှိလာသည်။
) အထင်မှားပုံ - မိမိ၏ ထက်မြက်စူးရှသော သတိကို မဂ်၏ အင်္ဂါဖြစ်သော သမ္မာသတိဟု မှတ်ထင်ကာ နှစ်ခြိုက်နေတတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - ထိုသတိသည်လည်း ဖြစ်ပျက်သဘောဆောင်သော နာမ်တရားမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း လက္ခဏာရေးတင်၍ ရှုရမည်။
ဥပေက္ခာ (လျစ်လျူရှုနိုင်ခြင်း) သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်ကို အလွန်ထင်ရှားစွာ မြင်နေသောကြောင့် တရားရှုမှတ်ရာ၌ အထူးတလည် ကြောင့်ကြစိုက်စရာမလိုဘဲ အလယ်အလတ် သဘောဖြင့် လျစ်လျူရှုနိုင်စွမ်းရှိလာသည်။
ယင်းကို ဝိပဿနုပေက္ခာ ဟုခေါ်သည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၃။
) အထင်မှားပုံ - ဤသို့ အကောင်းအဆိုးမမြင်ဘဲ လျစ်လျူရှုနိုင်သည့် သဘောကို အရိယာတို့၏ ဥပေက္ခာဟု ထင်မှတ်ကာ သာယာနေတတ်သည်။
ကျော်လွှားနည်း - ဤဥပေက္ခာသည်လည်း တတြမဇ္ဈတ္တတာ စေတသိက်၏ အစွမ်းဖြစ်၍ ဖြစ်ပျက်သဘောလက္ခဏာရှိကြောင်း ဆင်ခြင်ရမည်။
နိကန္တိ (တပ်မက်နှစ်သက်ခြင်း) အထက်ပါ ဩဘာသမှ ဥပေက္ခာအထိ တရား (၉) ပါးဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဝိပဿနာဘာဝနာအပေါ်၌ သိမ်မွေ့စွာ တပ်မက်နှစ်သက်မှု (တဏှာ) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဤနိကန္တိသည် အလွန်သိမ်မွေ့သောကြောင့် ကိလေသာဖြစ်မှန်းပင် သိနိုင်ခဲသည်။
ယောဂီသည် ဝိပဿနာဘာဝနာ၌ အလွန်ပျော်မွေ့နေသည်ဟုသာ သဘောပေါက်နေတတ်သည်။
သဘောသဘာဝ - အခြား ဥပက္ကိလေသ (၉) ပါးသည် ကိလေသာ၏ တည်ရာ (ဝတ္ထု) များသာဖြစ်သော်လည်း၊ ဤနိကန္တိမှာမူ တပ်မက်မှု (လောဘ) ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သောကြောင့် ဥပက္ကိလေသ အစစ်ဖြစ်သည်။
၎င်းကို အာရုံပြု၍ နောက်ထပ် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ထပ်ဖြစ်နိုင်သေးသောကြောင့် ကိလေသာ၏ တည်ရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်ပြန်သည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၆၉-၂၇၄။
မဟာဋီ၊၂၊၄၂၇-၄၃၄- တို့မှ ကောက်နုတ်ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
) ကျော်လွှားနည်း - ထိုသိမ်မွေ့သော တပ်မက်မှုကို ထက်မြက်သော ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် "တပ်မက်နေသည်" ဟု သိမ်းဆည်းမှတ်သားကာ ၎င်း၏ ဖြစ်ပျက်ကိုပင် လက္ခဏာရေးတင်၍ ရှုပွားရမည်။
နိဂုံး ဥပက္ကိလေသ (၁၀) ပါးသည် ဝိပဿနာခရီးတွင် ကြုံတွေ့ရတတ်သော အရေးကြီးသည့် မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ မစွဲလမ်း၊ မသာယာဘဲ "ဤသည် မဂ်မဟုတ်၊ ဤသည် ဖိုလ်မဟုတ်၊ ဤသည်မှာ ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်းသာ ဖြစ်သည်" ဟု ပိုင်းခြားသိမြင်ရမည်။
ထို့နောက် ထိုဖြစ်ပေါ်လာသော ဥပက္ကိလေသတရားတို့ကိုပင် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှုခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့ကို ကျော်လွှားကာ ဝိပဿနာဉာဏ်အဆင့်ဆင့်သို့ တက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ ဥပက္ကိလေသာလောက ဥပက္ကိလေသပိုင်း အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသ (၁၈) ပါး သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်မှ ဥပက္ကိလေသတရား ၁၀-ပါး ယောဂိပါရဂူကျမ်းမှ ဥပက္ကိလေသ တရား ဆယ်ပါးကို ပြခြင်း ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း ဥပက္ကိလေသတို့ကို ပြဆိုချက် ဥပက္ကိလေသတရား (၁၁) ပါး ဩဘာသ = အရောင်အလင်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဥပါသကာ အင်္ဂါ ၅-ပါး။
ဥပါသကာသည် ၎င်းအင်္ဂါ ၅-ပါး နှင့် ပြည့်စုံရမည်။
ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်တတ်သော ဒါယကာ ယောက်ျားကို ဥပါသကာ၊ မိန်းမကို ဥပါသိကာ ခေါ်သည်။
(၁) ရတနာသုံးပါး ကံ ကံ၏အကျိုးကိုသာ ယုံကြည်ခြင်း။
(၂) ငါးပါး ရှစ်ပါး ဆယ်ပါးစသော အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း။
(၃) ကာမဂုဏ်နှင့်စပ်သော အာရုံခေါ် မြင် ကြား နံ့ တွေ့ထိမှုတို့ကို စွဲသိ၍ လောကမင်္ဂလာအယူကိုမစွဲမယူခြင်း။
(၄) မြင် ကြား နံ တွေ့ထိသော မင်္ဂလာမှုကို မယုံကြည်မူ၍ အကြောင်းဖြစ်သောကံတရားကိုသာ ယုံကြည်ခြင်း။
(၅) ဗုဒ္ဓဘုရား၏အဆုံးအမခေါ် သာသနာတော်အတွင်းကသာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုပြုလုပ်ရှာမှီးခြင်း။
သံယောဇဉ် ၅-ပါး။
ကာမဘုံဘက်နှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသောနှောင်ကြိုးငါးချောင်းဟူ၏။
(၁) ကာမရာဂ သံယောဇဉ်၊ (၂) ပဋိဃ သံယောဇဉ်၊ (၃) သီလဗ္ဗတပရာမာသ သံယောဇဉ်၊ (၄) ဒိဋ္ဌိသံယောဇဉ်၊ (၅) ဝိစိကိစ္ဆာ သံယောဇဉ်၊ ယင်း၏အကျယ် (သံယောဇဉ် (၁ဝ)ပါး)၌ ရှုပါ။
သံယောဇဉ် ၁၀-ပါးကို သုတ္တန်နည်းနှင့် အဘိဓမ္မာနည်းဟူ၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။
သတ္တဝါ အပေါင်းတို့အား ထိုထိုဘဝမှ မလွတ်ရအောင် တုပ်နှောင်ဖွဲ့ချည်ထားတတ်သော တရားဆယ်ပါး ဟူ၍ အနက်ရရှိသည်။
သုတ္တန်နည်း သုတ္တန်အရ ခွဲခြားနည်းမှာဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း ကာမရာဂ သံယောဇဉ်- ကာမတဏှာ လောဘ။
ရူပရာဂ သံယောဇဉ်- ရူပတဏှာ။
အရူပရာဂ သံယောဇဉ်- အရူပတဏှာ။
ပဋိဃ သံယောဇဉ်- ဒေါသစေတသိက်။
ဒိဋ္ဌိ သံယောဇဉ်- ဒိဋ္ဌိစေတသိက်။
မာန သံယောဇဉ်- မာနစေတသိက်။
သီလဗ္ဗတ ပရာမာသ သံယောဇဉ်- ဒိဋ္ဌိစေတသိက်။
ဝိစိကိစ္ဆာ သံယောဇဉ်- ဝိစိကိစ္ဆာစေတသိက်။
ဥဒ္ဓစ္စ သံယောဇဉ်- ဥဒ္ဓစ္စ စေတသိက်။
အဝိဇ္ဇာ သံယောဇဉ်- မောဟစေတသိက်။
ဒသယိမာနိ ဘိက္ခဝေ သံယောဇနာနိ။
ကတမာနိ ဒသ? ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ။
ကတမာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ? သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ။
ဣမာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ။
ကတမာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ? ရူပရာဂေါ အရူပရာဂေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စံ အဝိဇ္ဇာ။
ဣမာနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ။
ဣမာနိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဒသ သံယောဇနာနီတိ။
အံ၊၃၊၂၆၉-၇၀။
(ဒီ၊၃၊၁၈၁။
မ၊၂၊၉၅။
သံ၊၂၊၁၀၆-၇။
သံ၊၃၊၅၆-၇။
အံ၊၂၊၇၅။
နေတ္တိ၊၁၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၆၊ ၁၆၈။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၁။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၇။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၁။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၇၄၊ ၁၁၈။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၂။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၃၂။
မ၊ဋီ၊၂၊၆၆-၇။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၇၅။
အံ၊ဋီ၊၂၊၃၃၊ ၁၈၈)။
အဘိဓမ္မာနည်း အဘိဓမ္မာအရ ခွဲခြားနည်းမှာUniversity of Abhidhamma Level I textbook,Designation of individuals (Puggalapanna- tti) ကာမရာဂသံယောဇန ဘဝရာဂသံယောဇန ပဋိဃရာဂသံယောဇန မာနသံယောဇန ဒိဋ္ဌိသံယောဇန သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇန ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇန ဣဿာသံယောဇန မစ္ဆရိယသံယောဇန အဝိဇ္ဇာသံယောဇန တို့ဖြစ်ကြသည်။
တတ္ထ ကတမာနိ ဒသ သံယောဇနာနိ၊ ကာမရာဂသံယောဇနံ ပဋိဃသံယောဇနံ မာနသံယောဇနံ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနံ ဘဝရာဂသံယောဇနံ ဣဿာသံယောဇနံ မစ္ဆရိယသံယောဇနံ အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ၊ ဣမာနိ ဒသ သံယောဇနာနိ။
အဘိ၊ဝိ၊၄၀၅။
(ဒီ၊၂၊၂၄၀။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၄-၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၁။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၂၉။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၂၁-၂။
မ၊ဋီ၊၁၊၉၆၊ ၃၇၉။
မူလဋီ၊၁၊၁၂၁)။
သုတ္တန်နည်းနှင့်အဘိဓမ္မာနည်းတွင်ကွဲပြားသွားသည်မှာ သုတ္တန်နည်းသည် ရူပရာဂနဲ့အရူပရာဂသံယောဇနကို အဘိဓမ္မာနည်း၌ ဘဝရာဂသံယောဇနဟူ၍ ပေါင်းယူလိုက်ခြင်းဖြစ်၏။
“သံယောဇဉ်အပြား” သုတ္တန်နည်းသံယောဇဉ်, အဘိဓမ္မာနည်း သံယောဇဉ်ဟူ၍ ၂-ပါးရှိ၏။
ထိုတွင် သုတ္တန်နည်း သံယောဇဉ်သည်— သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ကာမစ္ဆန္ဒ, ဗျာပါဒ, ရူပရာဂ, အရူပရာဂ, မာန, ဥဒ္ဓစ္စ, အဝိဇ္ဇာဟူ၍ ၁၀-ပါးရှိ၏။
ထို၁၀-ပါးတို့တွင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစ ဗျာပါဒ အဆုံးရှိသော ၅-ပါးတို့ကို အောက်ဖြစ်သော ကာမဘုံဟူသောအဘို့၌ ဆည်းကပ်တတ်သောကြောင့် ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်ဟူ၍ ခေါ်သည်။
ရူပရာဂ အစ အဝိဇ္ဇာအဆုံးရှိသော ၅-ပါးတို့ကို အထက်ဖြစ်သော ရူပဘုံ, အရူပဘုံဟူသောအဘို့၌ ဆည်းကပ်တတ်သောကြောင့် ဥဒ္ဓံဘာဂိယသံယောဇဉ်ဟူ၍ ခေါ်သည်။
မ၊၂၊၉၅-၆။
ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၉။
မ၊ဋီ၊၃၊၆၆။
အံ၊ဋီ၊၂၊၃၃။
တရားကိုယ်အားဖြင့် လောဘ, ဒေါသ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, ဥဒ္ဓစ္စ, မောဟ-ဟူ၍ (၇) ပါးသာ ရသည်။
အဘိဓမ္မာနည်း သံယောဇဉ်သည် ကာမရာဂ, ပဋိဃ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ဘဝရာဂ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ, အဝိဇ္ဇာ-ဟူ၍ ၁၀ ပါးရှိ၏။
တရားကိုယ်အားဖြင့် လောဘ, ဒေါသ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ, မောဟ-ဟူ၍ (၈) ပါးသာ ရသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၀ “သံယောဇဉ်တို့ကို မဂ်ဖြင့်ပယ်ပုံ” ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ ဤ၅-ပါးကို သောတာပတ္တိမဂ် ပယ်သည်။
ရုန့်ရင်းသော ကာမရာဂ, ပဋိဃ ဤ ၂-ပါးကို သကဒါဂါမိမဂ် ပယ်သည်။
သိမ်မွေ့သော ကာမရာဂ, ပဋိဃ ဤ ၂-ပါးကို အနာဂါမိမဂ် ပယ်သည်။
မာန, ဘဝရာဂ, အဝိဇ္ဇာ ဤသုံးပါးကို အရဟတ္တမဂ် ပယ်သည်။
အဘိ၊ဓ၊၂၂၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၅။
ဤအဘိဓမ္မာနည်း သံယောဇဉ် ၁၀-ပါးကို သတ္တဝါတို့ကို ဘဝတို့၌ ယှဉ်စေတတ် နှောင်ဖွဲ့တတ်သောကြောင့် “ဘဝသံယောဇဉ် " ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။
အံ၊၂၊၃၁။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၁၅။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၀ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
thumb| မြန်မာ ဒုံမင်း(တူရိယာ) Category:ကြိုးတပ် တူရိယာများ။
စိုက်လျှင် အပင်ပေါက်နိုင်သော မျိုးကို ဗီဇဂါမ် ဟု ခေါ်သည်။
ရဟန်းသည် ထိုဗီဇဂါမ်တို့ကို ဖျက်ဆီးပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။
ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များ နေ့စဉ်ဘုဉ်းပေးနေသည့် ဆွမ်းတွင် ဗီဇဂါမ်များ ပါတတ်၏။
ထိုအခါ အပ်စပ်အောင် ဝိနည်းကံ ပြုရလေသည်။
ထိုသို့ အပ်စပ်အောင် ဝိနည်းကံ ပြုခြင်းကို ကပ္ပိခြင်း ဟု ခေါ်သည်။
ဗီဇဂါမ် (၅) မျိုး ဗီဇဂါမ် (၅) မျိုး ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ - ၁။
ပင်စည် ၂။
အမြစ်၊ ဥ ၃။
အဆစ် ၄။
အညွန့် ၅။
အစေ့အဆံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပြုလုပ်ခြင်း ဘူတဂါမ် ဗီဇဂါမ်တို့ကို ဒါယကာလုပ်သူက- (၁) လက်သည်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ (၂)အသွားထက်သော ဓား၊ လှံ၊ သံချွန် စသည်ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ (၃) မီးဖြင့် ဖြစ်စေ ဆိတ်ယူ ထိုးခုတ်ရှို့တိုက်၍ ပေးခြင်းမျိုး။
(၄) မျိုးမရလောက်အောင်နုနယ်ခြင်း။
(၅) အစေ့ကို မျိုးမပျက်ရအောင် ထုတ်နုတ်ဖယ်ရှားခြင်း။
မီးဖြင့် ကပ္ပိခြင်း၊ ဓားဖြင့် ကပ္ပိခြင်း၊ လက်သည်းဖြင့် ကပ္ပိခြင်းကို ကပ္ပိယကာရကတစ်ဦးမှ လုပ်ဆောင်ပေးရ၏။
ဓားဖြင့် ကပ္ပိမည်ဆိုပါက ကပ္ပိယသည် လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ဓားကို ကိုင်ထားကာ အသီးကို ချိန်ရွယ်ထားရမည်။
ထို့နောက် ရဟန်းမှ ကပ္ပိယံ ကရောဟိ ဟု ရွတ်ဆိုပါက ကပ္ပိယသည် ကပ္ပိယံ ဘန္တေ ဟု ရွတ်ဆိုကာ လက်မှ ဓာဖြင့် အသီးကို ထိုးဆွ (သို့) လှီးဖြတ်ရသည်။
ပန်းကန်ထဲရှိ သစ်သီးတစ်လုံးကို ကပ္ပိရုံဖြင့် အခြားသစ်သီးများကိုလည်း ကပ္ပိပြီးသာ ဖြစ်သွား၏။
မီးဖြင့် ကပ္ပိခြင်း၊ လက်သည်းဖြင့် ကပ္ပိခြင်းသည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်၏။
နံပါတ် (၄) နည်းမှာ မည်သို့မျှ ပြုစရာ မလိုဘဲ အလိုလိုသုံးဆောင်နိုင်သော အနေအထား ဖြစ်သည်။
နံပါတ် (၅) နည်းမှာ ကပ္ပိယမလိုဘဲ ရဟန်းကိုယ်တိုင် ပြုကောင်း၏။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း ဓားလက်သည်းဖြင့် ထိုးခုတ်ဆိတ်ဖြတ်ရာ၌ ထက်ပိုင်း မပြတ်ဘဲ ဓားရာ လက်သည်းရာ အပေါက်အဖြတ် ထင်ရှားလျှင် အပ်စပ်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။
ဓားဖြင့် ခုတ်သကဲ့သို့ပင် အပ်ဖြင့် ထိုးခြင်းသည်လည်း အပ်စပ်သည်ပင်။
ထိုသို့ကပ္ပိရာ၌ သစ်သီးစသော အရာဝတ္ထုက ရဟန်း၏ လက်ထဲ၌ ရှိနေမှ မဟုတ်၊ တောင်ပုံရာပုံ ပုံထားသော အကပ်မခံရသေးသည့် သစ်သီးပုံ၊ ကြံပုံ စသည် တို့ကိုလည်း ရဟန်းတစ်ပါးက မထိမကိုင်ဘဲ ကပ္ပိယံ ကရောဟိဟု ဆိုသောအခါ ကပ္ပိယကာရက-က တစပ်တည်း တည်နေသော သစ်သီးတစ်လုံး၊ ကြံတစ်ချောင်းကို ကပ္ပိယံ ဘန္တေဟု ဆို၍ ခုတ်လိုက် ထိုးလိုက်လျှင် အားလုံးသော အသီးများ အပင်များသည် တစပ်တည်း တည်ရှိနေသဖြင့် အားလုံးပင် ကပ္ပိပြီး ဖြစ်တော့၏။
တစ်ကြိမ် ကပ္ပိပြီးသော သစ်သီးများကို (အကပ်မခံရသေးလျှင်) နောက်ရက်များ၌ ထပ်မံ မကပ္ပိတော့ဘဲ အကပ်ခံ၍သာ ဘုဉ်းပေးနိုင်လေသည်။
ကပ္ပိယံ ကရောဟိ၊ ကပ္ပိယံ ဘန္တေ အဓိပ္ပာယ် ကပ္ပိယံ ကရောဟိ = ကပ္ပိယံ-ရဟန်းတော်တို့အား အပ်စပ်အောင်၊ ကရောဟိ-ပြုလော့။
ကပ္ပိယံ ဘန္တေ = ဘန္တေ-အရှင်ဘုရား၊ ကပ္ပိယံ-ရဟန်းတော်တို့အား အပ်စပ်သည်ကို၊ ကရောမိ-ပြုပါ၏ ဟူ၍ မြန်မာလို အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ပါဠိလို ဆိုတတ်အောင် လေ့ကျင့်ထားရမည်။
ရဟန်းတော်--ကပ္ပိယံ ကရောဟိ။
ကပ္ပိယ--ကပ္ပိယံ ဘန္တေ။
အကယ်၍ ပါဠိလို မဆိုတတ်ပါက မြန်မာလို လျှောက်တတ်အောင်လည်း လေ့ကျင့်ထားရမည်။
ရဟန်းတော်--ကပ္ပိစမ်း (အပ်စပ်အောင်ပြုစမ်း) ကပ္ပိယ--ကပ္ပိပါ၏အရှင်ဘုရား(အပ်စပ်အောင် ပြုပါ၏ အရှင်ဘုရား)ဟု ဆို၍ ဓား၊ လက်သည်း စသည်ဖြင့် ခုတ်လိုက် ဆိတ်လိုက်ကာ ကပ္ပိရလေသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:ရဟန်းဝိနည်းများ။
ကမ္ဘာအပြားမျိုး ၆-ပါး။
ဗုဒ္ဓဝင် အဋ္ဌကထာ ၂၂၇-၌ အကျယ်ရှု။
ဘုရားပွင့်သော ကမ္ဘာငါးပါးနှင့် ဘုရားမပွင့်သောကမ္ဘာတစ်ပါးဟူ၏။
(၁) သာရ ကမ္ဘာဘုရားတစ်ဆူသာ ပွင့်သောကမ္ဘာ၊ (၂) မဏ္ဍ ကမ္ဘာ- ဘုရားနှစ်ဆူပွင့်သောကမ္ဘာ၊ (၃) ဝရ ကမ္ဘာဘုရားသုံးဆူပွင့်သော ကမ္ဘာ၊ (၄) သာရ မဏ္ဍ ကမ္ဘာ- ဘုရား လေးဆူပွင့်သောကမ္ဘာ၊ (၅) ဘဒ္ဒကမ္ဘာ- ဘုရားငါးဆူပွင့်သောကမ္ဘာ၊ (၆) သုည ကမ္ဘာ- ဘုရားမပွင့်သောကမ္ဘာ။
ကမ္ဘာအပြားမျိုး ၆-ပါး တစ်နည်း။