kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၄၀ ခုနှစ်လယ်ပိုင်း နောက်ကျကျ အချိန်များတွင် စတင်ပျံ့နှံ့လာသော တိုက်ကွမ်ဒို ကို တီထွင်သူ ကိုရီးယားပညာရှင်များသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကရာတေးပညာကို သင်ယူလေ့ကျင့်ခဲ့သူများဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် တိုက်ကွမ်ဒို ၏ မူလရင်းမြစ်ကို ရှာဖွေကြည့်မည်ဆိုလျှင် ကရာတေး ပညာသာဖြစ်နေကြောင်းတွေ့ရှိရမည် ဖြစ်သည်။
အမေရိကသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ။
အိုကီနာဝါနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံပင်မကျွန်းတွင် ကာရာတေး ပညာသင်သွားကြသော အမေရိကန်စစ်သားများ က မိမိတို့နိုင်ငံသို့ပြန်ပြီးနောက်၊ လေ့ကျင့်ကွင်းဖွင့်က သင်ပေးခြင်းဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်။
ပထမဦးဆုံး ကရာတေးဆရာမှာ အများက “ အမေရိကန် ကရာတေးဖခင်ကြီး ” ဟုခေါ်ကြသော ရောဘတ် ထရီအတ်စ် (၁၉၂၃-၁၉၈၉)ဖြစ်သည်။
ထရီအတ်စ် သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဆော်လမွန်ကျွန်းတွင် အိုကီနာဝါကျွန်းသား ကာရာတေးပညာရှင် မိုတိုဘု ချိုးကိ ၏ တပည့်ဖြစ်သော တရုပ်လူမျိုးတစ်ယောက်ထံမှ သင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် အာရီဇိုးနားပြည်နယ် ဖီးနစ်စ် ကရာတေးလေ့ကျင့်ကွင်း ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း မည်သူက ကရာတေးကို အမေရိကသို့ ပထမဦးဆုံး မိတ်ဆက်ခဲ့သည်ကိုမူ အခြားအဆိုများလည်းရှိ၍ ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေကြဆဲဖြစ်သည်။
ဥရောပသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ။
၁၉၆၀နှစ်နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ကရာတေးပညာရှင်များ စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ရသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ Iwate Prefecture မှ ဆရာကြီး "ကာနာဇာဝါ ဟီရိုးခါ့ဇု SHIHAN Hirokazu Kanazawa" One of the most famous karate masters ကို ဂျာမဏီနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့၏ ကရာတေးနည်းပြအဖြစ်၎င်း၊ ဟီဂါ့ရှိအွန်းနာ့ မိုရိအို ကို ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၏ ကရာတေးနည်းပြအဖြစ်၎င်း အသိအမှတ်ပြုကြသည်။
ယခင်ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ တွင် ၁၉၆၀နှစ်နောက်ပိုင်း မော်စကို တက္ကသိုလ်တွင် ကရာတေးကိုအသင်းရှိခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်အစိုးရက ကရာတေးပညာအပါအဝင် အခြားကိုယ်ခံပညာများကိုပါ ရုတ်တရက် တားမြစ်ပိတ်ပင် ခဲ့သည်။
ရုရှား ကိုယ်ခံပညာဟု လူသိများသော “စမ်ဘို” sambo ကို စတင်ကစားလာခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကြီးပြိုကွဲပြီးနောက် ရုရှားနိုင်ငံတွင် ကရာတေးကို ပြန်လည်ကစားလာခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ။
၁၉၆၅ ခုနစ် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန် ကရာတေး ပညာရပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဒဂုံ ကရာတေးအသင်း၊ အဆာဟိ ကရာတေးအသင်း၊ ဟိုက်ကာရီ ကရာတေးအသင်း၊ ယူနိုက်တက် ကရာတေးအသင်း၊ အိုကီနာဝါ ကရာတေး အသင်း၊ တိုက်ဂါး ကရာတေးအသင်း၊ အိုယားမား ကရာတေးအသင်း၊ ဘားမား ကရာတေးအသင်း၊ ဂိုဂျိုးကု ကရာတေး အသင်း၊ ဂိုစိုးကု ကရာတေး အသင်း၊ အက်ဆက် ကရာတေးအသင်း၊ဟီယမ်ဒို ကရာတေးအသင်း၊ တန်ဆိုင်း ကရာတေးအသင်း၊ ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း ကရာတေးအသင်း၊ ဆိုရှိကိ ကရာတေး အသင်း စသော ကရာတေး အသင်းဖွဲ့များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှိုတိုကန် ကရာတေးစတိုင်နှင့် ကျိုရှင်ကိုင်း ကရာတေး စတိုင် တို့ကို အဓိကထားပြီး ကစားကြသည်။
တက္ကသိုလ် ကောလိပ်များ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ၊ တပ်မတော်နှင့်ရဲတပ်ဖွဲ့ တို့တွင် ကရာတေး သင်တန်းများ ပေါ် ထွန်းခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ဦးကျော်ညွန့်Asahi Karate Do Jo: ဆရာႀကီး ဦးေက်ာ္ညြန္႔၏ အမွာစာ၊ ဆရာကြီး ဦးရစ်ချတ်44th Anniversary of Asahi Traditional Karatedo Organization - Calm Hill၊ ဆရာကြီး ဦးစိုးတင့်၊ ဆရာကြီး ဦးသောင်းဒင်၊ ဗိုလ်ကြီး မိုးဟိန်း (ဗထူး)၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်သန်း၊ ဆရာ ဦးမြင့်ကြည်၊ ဆရာ ဦးစံနီ၊ ဆရာ ဦးဝင်းနိုင် (Hikari karate)၊ ဆရာ ဦးတင်ဝင်းအောင် (ခေါ်) ဆရာ ဦးဖိုးသာအောင်၊ ဆရာ ဦးစိုးဝင်း (မြန်မာနိုင်ငံ ကရာတေးဒို အဖွဲ့ချုပ် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး)၊ ဆရာ ဦးအောင်တင်စိန်၊ ဆရာ ဦးဂေးလ်မို စိုးမင်း၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်ဦး၊ ဆရာ ဦးနေဝင်း၊ ဆရာ ဦးမင်းလွင်https://es-la.facebook.com/notes/min-lwin/what-are-the-responsibilities-of-national-karate-do-federations-/942721259140810/ ၊ ဆရာ ဦးစိုးဝင်း (Hikari karate)၊ ဆရာ ဦးမြင့်ကြွယ်( မြို့မ-မြင့်ကြွယ်) ၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်မြင့် ၊ ဆရာ ဦးထွန်းရွှေမောင်၊ ဆရာ ဦးအုန်းဝင်း နှင့် ဆရာ ဦးမြင့်အောင် စသော ဆရာများသည် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြွယ် ရေးသားပြုစုခဲ့သော ကရာတေး Thesis: Kihon (基本, きほん), Kata (型 or 形), Kumite (組手) " The 3 Ks process of Karate" အား ၁၉၈၁ ခုနစ်တွင် ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (J.K.A) ၏ နည်းပြချုပ် 首席師範 , 最高師範 , 主席師範 ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား Masatoshi Nakayama (中山 正敏)ကအသိမှတ်ပြု လက်ခံခဲ့သည်။
ကရာတေးနည်းပြဆရာ/နည်းပြချုပ်အဖြစ်အသိမှတ်ပြုခဲ့သည်။
ကျိုရှင်ကိုင်း (Kyokushin) စတိုင်(Style) သည် ရှိုတိုကန် စတိုင်(Style) ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အထင်ရှားဆုံးသော ကရာတေး စတိုင်(Style) ဖြစ်သည်။
ဂျူဒိုကို မြန်မာနိုင်ငံဂျူဒိုအဖွဲ့ချုပ် Judo Federation ဖွဲ့စည်းပြီး ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ ကရာတေးကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံကရာတေးအဖွဲ့ချုပ် Karate Federation အဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြွယ် က နိုင်ငံတော်အစိုးရ သို့ စာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လ (၈) ရက်နေ့ တွင် ကြေးမုံ သတင်းစာ မှလည်းကောင်း စတင်အကြံပြုရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇွန်လ(၁၂) ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကရာတေးဒိုအဖွဲ့ချုပ် ကို နိုင်ငံတော်က တရားဝင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ Karate do (ကရာတေးဒို) တရုတ်ပြည် ဂျပန်ပြည် ကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ-ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ကရာတေးပညာ သုညတ ဝါဒ (or) Śūnyatā (or) emptiness အကြောင်း ၁ သုညတ ဝါဒ (or) Śūnyatā (or) emptiness အကြောင်း၂ Karate and Buddhism ရှောင်လင်အစ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၁ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ် အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၂ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ် အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၃ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ် True History of Bodhidharma Life ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ဂျပန်ပြည် ကရာတေးကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ- ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ က History of Karate ဆရာကြီး ဖူနာ့ကိုရှိ၊ ဂိချင်း ၏ ကရာတေးအမှန်တရား ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအမှန်တရားနှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ကြာပန်း တရားတော် Flower Sermon ကရာတေးဒို အမှန်တရား ကိုးကား http://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%A9%BA%E6%89%8B http://images.google.com/imgres?imgurl=http://kenshinjukukaratedo.com/Kenshinjuku_Karate_Do_-_Aventura_North_Miami_Beach_Shotokan_Karate_Do_files/shapeimage_2.jpg&imgrefurl=http://kenshinjukukaratedo.com/&usg=__MLTL4Zv8QN2D4fqsC5FmvS5b7Ug=&h=313&w=386&sz=49&hl=en&start=42&um=1&tbnid=vsj3W1pPIrEwbM:&tbnh=100&tbnw=123&prev=/images%3Fq%3Dkarate-do%26ndsp%3D18%26hl%3Den%26sa%3DN%26start%3D36%26um%3D1 http://ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm ကဏ္ဍ:ကရာတေး ကဏ္ဍ:နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားများ ကဏ္ဍ:ဂျပန်ကိုယ်ခံပညာများ။
နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ ကန်ပက်လက်၊ မင်းတပ်၊ မတူပီမြို့နယ်များ အတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၇၅ ဒသမ ၅ မိုင် ရှိသည်။
နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ (Protected Area) အဖြစ် သတ်မှတ်ထား၏။
နတ်မတောင်ကို ဝိတိုရိယတောင်ဟုလည်း လူသိများပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၁၀,၅၀၀ ကျော်မြင့်သည်။
နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်ကို Important Bird Area (IBA) အဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
တည်နေရာ မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၁°၂၅'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃°၄၇'၊ ကန်ပတ်က်မြို့၊မင်းတပ်မြို့၊မတူပီမြိုနယ်များအတွင်း မင်းတပ်ခရိုင်၊ ချင်းပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အဆိုပြု အမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
အကျယ်အဝန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၁၃.၅၄ ကျယ်ဝန်းသည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ဖုံးလွှမ်းထားသော သစ်တောအမျိုးအစားများမှာ အမြဲစိမ်းတော၊ ရွက်ကြွေတော၊ ထင်းရှူးတော၊ laurel and stone oak forest၊ ဝက်သစ်ချတောများ၊ ဝက်သစ်ချနှင့်တောင်ဇလပ်တောများ ဖြစ်ကြသည်။
သစ်ပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း (၈၀၈) ကျော်ရှိပြီး ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါ (၂၃)မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါ (၆၅)မျိုး၊ လိပ်ပြာ (၇၇)မျိုးရှိသည်ဟု စာရင်းဇယားများအရ သိရသည်။
နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် ရှားပါးတိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော ကျားသစ်၊ အင်းကျား၊ ဝက်ဝံ၊ တောဆိတ်၊ ချေ၊ တောဝက်၊ သင်းခွေချပ်၊ တောကြောင်၊ မျောက်လွှဲကျော်များ စသည့် နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစုံ ကျက်စားပြီး ပင်လယ်မျက်နှာပြင်ထက် အမြင့်ပေ ၈,၀၀၀ ကျော်တွင် သာတွေ့နိုင်သည့် မြန်မာ့ဒေသရင်း ငှက် မျက်ခုံးဖြူငှက်ပြာခြောက် (White Browed Nuthatch)ကို တွေ့ရှိနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောနေရာလည်းဖြစ်သည်။
နတ်မတောင်တွင် ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၈၉ မျိုးနေထိုင် စားသောက်ကြကြောင်း သိရသည်။
ခြိမ်းခြောက်နေသောအန္တရာယ်များ နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အပြင်ရော၊အတွင်းမှာပါ လူများနေထိုင်ကြရာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများနှင့် သစ်တောပျက်ဆီးမှုများ ကြုံတွေ့နေရသည်။
ဒေသခံများက တရားမဝင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုများရှိနေပြီး၊ ရွေ့ပြောင်းတောင်ယာများကြောင့် တောမီးများလောင်ကျွမ်းနေမှုကိုလည်း ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများ BirdLife Important(BLI) နှင့် Makino Botanical Garden(ဂျပန်)တို့ဟာ အမျိုးသားဥယျာဉ်အုပ်ချူပ်မှုအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်း၍ လေ့လာမှုများပြုလုပ်နေကြသည်။
ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းများ သဘာဝအခြေခံခရီးသွားလုပ်ငန်းခွင်ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး နှစ်စဉ် ခရီးသွားရာဂဏန်းကျော် လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။
တည်းခိုရန်နေရာ သုံးနေရာရှိပြီး ဒေသခံချင်းလူမျိုးများနှင့် တွေ့ဆုံနိုင်ပြီး တောင်တက်ခြင်း၊ ငှက်ကြည့်ခြင်းများပြုလုပ်နိုင်သည်။
နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများအဖို့ ဒေသတွင်းခရီးသွားလုပ်ငန်းအေဂျင်စီများနှင့် ချိတ်ဆက်၍ ခွင့်ပြုချက်တောင်းခံကာ သွားရောက်နိုင်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ရန်ကုန်မြို့-ညောင်ဦးမြို့ လေယာဉ်ဖြင့် (၁)နာရီ ညောင်ဦးမြို့-ကန်ပက်လက် ကားဖြင့်(၁၀၃)မိုင် ကြည့်ရှုလေ့လာနိုင်သောအခွင့်အလမ်းများ သဘာဝတောင်ပေါ်ဒေသရှုခင်းများ လေ့လာခံစား အပန်းဖြေ နိုင်ခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၌ တတိယအမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သည့် ပေပေါင်း (၁၀၀၁၈) ပေ မြင့်သော ဝိတိုရိယ တောင်ပေါ်သို့ ကန်ပက်လက်မြို့ဟောင်းမှ (၁၅) မိုင်ရှည် ခရီးကို ခြေလျင် တောင်တက် လေ့လာနိုင်ခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်း တွေ့ရှိနိုင်သော ကုန်းတွင်းဌာနေငှက်မျိုး (၅)မျိုး အပါအဝင်ငှက်မျိုးပေါင်း (၁၅၉) ကျော် လေ့လာတွေ့ရှိ နိုင်ခြင်း၊ အလွန်ရှားပါးသော ဇာမဏီ ငှက် ကဲ့သို့သော ငှက်အမျိုးအစားများ တွေ့ရှိနိုင်ခြင်း၊ သဘာဝတောများ အတွင်း စုံလင်ပေါများ စွာပေါက်ရောက် နေသော မြန်မာ့ သစ်ခွမျိုးများကို အခြေခံ၍ (Orchid Tour) အဖြစ် စီစဉ် ဆောင်ရွက်လေ့လာနိုင်ခြင်း၊ ဒေသခံချင်းလူမျိုးများ ၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများ၊ လူနေမှုစနစ်များ လေ့လာနိုင်ခြင်း၊ သဘာဝသစ်တောအမျိုးအစားနှင့် သစ်တောသစ်ပင်များကို ကွင်းဆင်းလေ့လာ နိုင်ခြင်း၊ တောင်ဇလပ်နီကဲ့သို့သော အပင်များလေ့လာနိုင်ခြင်း။
ကိုးကား မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကြွယ်ဝမှု၊ သစ်တောဦးစီးဌာန နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ် Report: Myanmar Protected Area (2011) Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘေးမဲ့တောများ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဥယျာဉ်များ Category:ချင်းပြည်နယ် ကဏ္ဍ:အာဆီယံအမွေအနှစ်ဥယျာဉ်များ။
right|Gutka street vendor, India ကွမ်းပေါင်းထုပ် ဆိုသည်မှာ ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် (အတုပြုလုပ်ထားသော ကွမ်းယာအစားထိုးပစ္စည်း) ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တရားမဝင်၊ မှောင်ခိုဝင်လာသော စားသောက်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
ကွမ်းပေါင်းထုပ်၏ အကျိုးအပြစ်များ ကွမ်းပေါင်းထုပ် စားသူများသည် အူပါးပြီး မစားနိုင်၊ မသောက်နိုင်ဖြစ်၍ သေဆုံးနိုင်ခြင်း၊ အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
မက်ဆာချူးဆက် ဓနသဟာယ ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့မြောက်ပိုင်း နယူးအင်္ဂလန် ဒေသတွင် ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရုဒ်အိုင်းလန်း နှင့် ကွန်နက်တစ်ကပ်ပြည်နယ် တို့က တောင်ဘက်၊ နယူးယောက်ပြည်နယ် က အနောက်ဘက်၊ ဗားမောင့်ပြည်နယ် နှင့် နယူးဟမ်ရှိုင်းယားပြည်နယ်တို့က မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိကြပြီး အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ရှိသည်။
ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေ ၆.၆ သန်း၏ အများစုမှာ ဘော့စတွန် မက်ထရိုပိုလစ်တန် နယ်မြေတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် မြို့ပြများ၊ မြို့ပြဆင်ခြေဖုံး အရပ်များနှင့် ကျေးလက်ဒေသများ ရှိပြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း၏ အများစုမှာမူ ကျေးလက်ဒေသဖြစ်သည်။
မက်ဆာချူးဆက်သည် နယူးအင်္ဂလန် ပြည်နယ် ၆ ခုတွင် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးချင်း စုစုပေါင်း ဝင်ငွေ အနေနှင့် အမေရိကန် ပြည်နယ်များတွင် တတိယ အဆင့် ရှိသည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင် စုနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ မူရင်းပြည်နယ် ၁၃ နယ်တွင် အပါအဝင်ဖြစ် ကာ နယူးအင်္ဂလန်ပြည်နယ်စုတွင် ပါဝင်သောကြောင့် အမေရိ ကန် ပြည်ထောင်စုသမိုင်းတွင် အရေးပါ အရာရောက်သည်။
ကိုးကွယ်မှု၌ လွတ်လပ်ရေးရရန်အတွက် လည်းကောင်း၊ အုပ် ချုပ်မှု၌ လွတ်လပ်ရေးရရန်အတွက် လည်းကောင်း ရှေးဦး ကိုလိုနီနယ်သားများ စတင်ကြိုးပမ်းရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်လျက်ရှိပေသည်။
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်သည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် ဗားမောင့်ပြည်နယ်နှင့် နယူးဟမ္ပရှိုင်းယား ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ တောင်ဘက် တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ ရုတ်ကျွန်း၊ ကွန်နက်တီကတ် ပြည် နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် နယူးယော့ပြည်နယ်တို့ဖြင့် ပတ်ရံ လျက်ရှိသည်။
ပြည်နယ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ တရိဂံပုံဖြစ်၏။
သို့သော် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အကွေ့အကောက်အစွန်း များ ရှိသောကြောင့် မဖြောင့်မတန်းဘဲရှိ၏။
အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၈,၂၅၇ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၏။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည် နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဗော့စန်မြို့ဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဝုစတာ၊ စပရင်းဖီး၊ ဖောရီးဗား၊ ကိမ်းဗရစ်၊ နယူးဗက်ဒဖို့၊ ဆောမာဗီးမြို့များ ဖြစ်သည်။
မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် အရှေ့ဘက်တွင် သဲထူသော မြေနိမ့်ပိုင်းရှိ၍ အနောက်ဘက်သို့ ရောက်လေလျှင် လှပသော တောင်တန်းများရှိသည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်ကို ကမ်းရိုး တန်း မြေနိမ့်ပိုင်း၊ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ၊ ကွန်နက်တီကတ်ချိုင့် ဝှမ်းနှင့် ဗတ်ရှိုင်ယာဒေသဟူ၍ သဘာဝအပိုင်းကြီး ၄ ပိုင်း ပိုင်းခြားနိုင်၏။
ကမ်းရိုးတန်းမြေနိမ့်ပိုင်းသည် အကွေ့အကောက် အဝင် အထွက်များသော အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင်ရှိ ၍ ယင်းဒေသတွင် အန်အငူ၊ ကော့ဒအငူ တို့နှင့် ဗော့စတန်၊ ပလင်းမတ်၊ ကော့ဒအငူနှင့် ဗတ်ဇတ်ပင်လယ်အော် ၄ ခုရှိ သည်။
ထို့ပြင် ဗော့စတန်၊ ဂလောက်စတာ၊ နယူးဗက်ဒဖို့မည် သော ဆိပ်ကမ်းကောင်းကြီးများလည်း ရှိသည်။
ဗော့စတန်မှ နယူးဟမ္ပရှိုင်းယားတစ်လျှောက်ရှိ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း သည် ကျောက်ဆောင်ထူထပ်၍ ကြမ်းတမ်းသည်။
ကမ်းရိုး တန်းအလွန်တွင် ကျွန်းငယ်များစွာရှိသည်။
ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ သည်ကား ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေ ၁,ဝဝဝ ကျော် မြင့်သော ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၏။
တောင်နိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ချောင်းမြောင်း များ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။
ဤဒေသတွင် ရေအိုင်များနှင့် ရေစီးသန်သော ချောင်းမြောင်းများ ရှိသောကြောင့် ရေအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူနိုင်သဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများကို တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးစေသည်။
ကွန်နက်တီကတ်ချိုင့်ဝှမ်းသည် ပြည် နယ်တွင် မြေဩဇာအကောင်းဆုံး ဒေသရှိရာ အပိုင်းဖြစ်၏။
ကွန်နက်တီကတ်မြစ်မှ ရေကိုရရှိသည်။
ထိုဒေသတွင် တောင် များသည် ခပ်ကျဲကျဲတည်ရှိသည်။
မက်ဆာချူးဆက် အနောက် ပိုင်းတွင်ရှိသော ဗတ်ရှိုင်ယာဒေသသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင် စု၏ အလှပဆုံးသောဒေသများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ရှည် လျားသော တောင်တန်းများသည် တောင်ထိပ်အထိ သစ်ပင်များ ဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။
နက်ရှိုင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းများလည်း ရှိ၍ အချို့အချို့သော ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ကြည်လင်ပြာလဲ့သော အိုင်များရှိသည်။
ယင်းဒေသတွင် ဗတ်ရှိုင်ယာတောင်များသည် မြောက်မှတောင်သို့ သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။
ဗတ်ရှိုင်ယာ တောင်များကို 'အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ဆွစ်ဇာလန်' ဟူ၍ လည်း ခေါ်ဝေါ်သမုတ်၏။
အပန်းဖြေစခန်းအဖြစ်ထင်ရှားသည်။
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်တွင်းရှိ မြစ်ချောင်း အများ အပြားမှာ ရေစီးသန်သောကြောင့် ရေအားဖြင့်လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူရာ၌ အသုံးဝင် အဖိုးတန်ပေသည်။
အရေးပါအရာ ရောက်ဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးမြစ်မှာ ကွန်နက်တီကတ်မြစ် ဖြစ်၍ မြောက်မှသည်တောင်သို့ ပြည်နယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၏။
အခြားမြစ်များမှာ မယ်ရီမက်၊ တွန်တန်၊ ဟောက်စတိုးနစ်၊ ချား အစရှိသည်တို့ဖြစ်၏။
ကော့ဒအငူ ပင်လယ်အော်နှင့် ဗတ်ဇတ် ပင်လယ်အော်တို့ကို ဆက်ထားသော ကော့ဒအငူတူးမြောင်းသည် အရေးပါသော ရေလမ်းဖြစ်၏။
ပြည်နယ် တစ်ဝှန်းလုံးတွင် အင်း၊ အိုင်ကလေးများ အနှံ့အပြားရှိ၏။
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုမှာ ဆောင်း အခါ၌ အလွန်ချမ်းအေး၍ နွေအခါ၌ ပူသည့်အခါ အလွန်ပူ သည်။
ရာသီဥတု ရုတ်ခြည်းပြောင်းလဲတတ်၏။
ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတွင် ပင်လယ်ကြောင့် အတွင်းပိုင်းထက် ဆောင်းအခါ တွင် အအေးပေါ့၍ နွေအခါတွင် အေးမြသည်။
နှစ်စဉ်မိုးရေချိန် မှာ ပျမ်းမျှလက်မ ၄ဝ ဖြစ်၏။
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်၏ သယံဇာတပစ္စည်းတို့တွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ နှမ်းဖတ်ကျောက် ဖြစ်သည်။
ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ငါးဖမ်းခြင်းသည် အရေးပါသောလုပ်ငန်းကြီး တစ်ရပ်ဖြစ်၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မက်ဆာချူးဆက် သည် ငါးနှင့် ငါးထွက်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာ၌ ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဗော့စတန်မြို့သည် ငါးစိမ်း၊ ငါးစိုရောင်းချရာ ဌာနကြီးဖြစ်၍ ဂလောက်စတာမြို့ သည် ကော့ဒငါးလုပ်ငန်း၏ အချက်အချာဌာနဖြစ်သည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်တွင် လယ်ယာခြံလုပ်ငန်းများ ကိုလည်း ရှေးကထက် တိုးတက်အောင် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏။
လယ်ယာလုပ်ငန်းထွက် ပစ္စည်းများမှာ ပြောင်း၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မေပယ်သကာရည်၊ ဆေးရွက်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ကြက် ငှက်နှင့် ကြက်ဥများ၊ နို့ထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ပန်းသီး၊ ကရန် ဗယ်ရီ၊ စထရော်ဗယ်ရီ၊ စပျစ်စသည့် သစ်သီးများ စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်တွင်ဆိပ်ကမ်းကောင်းများရှိ၍ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လွယ်ကူမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ် ဓာတ်အား အလုံအလောက် ရရှိနိုင်သောကြောင့် လည်းကောင်း စက်မှုလုပ်ငန်းအထူးထွန်းကား၏။
စက်မှုလုပ်ငန်း အချက်အချာ ဒေသများသည် ရေအားရရှိစေနိုင်သော မြစ်ကမ်းများပေါ်၌ တည်ရှိ၏။
စက်မှုလုပ်ငန်း ဒေသကြီးများမှာ ဗော့စတန်လော ရင့်၊ ဗရော့တန်၊ ဟေဗာဟီး၊ လင်း၊ ဖောရီဗား၊ လိုဝဲ၊ နယူး ဗက်ဒဖို့၊ ဝုစတာ၊ စပရင်းဖီးမြို့များဖြစ်၏။
လုပ်ငန်းကြီးများမှာ ဖိနပ်လုပ်ငန်း၊ သိုးမွေးနှင့် ချည်ထည်လုပ်ငန်းများဖြစ်၍ အခြား အရေးပါသော လုပ်ငန်းများကား ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ ဆေးဆိုးလုပ် ငန်း၊ စက်ကိရိယာလုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ နာရီလုပ် ငန်း၊ သားရေလုပ်ငန်း၊ စက္ကူနှင့် သစ်ပျော့ဖတ်လုပ်ငန်း၊ ပိုး ထည်နှင့် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂလုပ်ငန်း စသည်တို့ ဖြစ်၏။
ဤသို့ ကုန်ပစ္စည်းများလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည့်အပြင် ဆိပ် ကမ်းကောင်းများလည်း ရှိသောကြောင့် မက်ဆာချူးဆက်ပြည် နယ်သည် နိုင်ငံခြားနှင့် ကုန်သွယ်မှု ကောင်းမွန်သည်။
ဗော့စ တန်မြို့သည် နယူးအင်္ဂလန်၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းလည်းဖြစ် သည်။
ယင်းပြည်နယ်သည် စက်မှုကိရိယာတန်ဆာပလာ၊ အမဲ သား၊ ငါး၊ ချည်ထည်နှင့် သိုးမွေးထည်များ၊ ကောက်နှံများကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့သည်။
ပြည်တွင်းသို့မူ သားရေသိုးမွေး၊ လျှော်များကို တင်သွင်းသည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်တွင် မီးရထားလမ်း စုစုပေါင်း ၂,ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်။
အလွန်ကောင်း မွန်သော ကားလမ်းများလည်း ရှိသည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၅,၁၄၈,၅၇၈ ယောက် (၁၉၆ဝ) ဖြစ်သည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် သေးငယ်ကျဉ်းမြောင်း သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ပညာရေး၊ ဥပဒေရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စာပေ အနုပညာရပ်များတွင် ထူးကဲကျွမ်းကျင်သော လူရည်ချွန်များ ပေါ်ထွက်သည့် ပြည်နယ်ဖြစ်၏။
ဂျွန်အက်ဒမ် နှင့် ဂျွန်ကွင်စီအက်ဒမ် မည်သော အမေရိကန်သမ္မတ နှစ်ဦး တို့သည် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သားများ ဖြစ်ကြ၏။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် ပညာရေးတွင်ထိပ်တန်း ကျသော ပြည်နယ်ဖြစ်၏။
ပထမဆုံးကျောင်းကို ၁၆၃၅ ခုနှစ် တွင် တည်ထောင်လျက် နောက်တစ်နှစ်တွင် ယခုအခါထင်ရှား သော ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အစိုးရက ထောက်ပံ့သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရှိ ပညာသင်ကျောင်း များ၊ ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ်များအပြင် ပုဂ္ဂလိကအားဖြင့် ထောက်ပံ့ဖွင့်လှစ်ထားသော ကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ်များလည်းရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်၊ အမ္မဟတ် ကောလိပ်ကျောင်း၊ ဝီလျံကောလိပ်ကျောင်း၊ ကလတ် တက္ကသိုလ်၊ မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုပညာသင်သိပ္ပံ၊ ဟိုးလီး ခရော့ကောလိပ်ကျောင်းနှင့် တပ်ဖကောလိပ်ကျောင်း အစရှိသည် တို့ဖြစ်၏။
ဗော့စတန်မြို့ရှိ ပါကင်မျက်မမြင်ကျောင်းသည် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားလှပေသည်။
မောင့်ဟောလယုတ်၊ ရက်ဒ ကလစ်၊ စမစ်၊ ဝက်စလီ၊ ဟွီတန်၊ ဆင်မန် ကောလိပ်တို့သည် ထင်ရှားသော အမျိုးသမီးကောလိပ်ကျောင်းများ ဖြစ်၏။
မက်ဆချူးဆက်ပြည်နယ် ကမ်းခြေသို့ ခရစ်နှစ် ၁ဝဝဝ ခန့်က နော့သမန်လူမျိုးတို့ ရောက်လာကြသည်ဟုဆိုသည်။
၁၆ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဂေါစနော့သည်လည်းကောင်း၊ ၁၆၁၄ ခုနှစ် တွင် ဂျွန်စမစ်သည်လည်းကောင်း လာရောက်၍ နယ်သစ်ရှာဖွေ ကြသည်။
သို့သော် ပထမဦးစွာ အိုးအိမ်တည်ထောင်အခြေစိုက် နေထိုင်သူတို့မှာ ခရစ် ၁၆ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ပလင်းမတ်၌ ကိုလိုနီ တည်ထောင်ကြသော ပီးလဂကင်း ဖားသားတို့ ဖြစ်၏။
(ပီးလဂရင်း ဖားသား-ရှု။
) နောင်နှစ်များ မကြာမီ ဆလမ်တွင် ပျူရီတန်တစ်ခုတို့သည် ကိုလိုနီထူထောင်ကြ၏။
အခြားကိုလိုနီ များလည်း တည်ထောင်ကြ၏။
နောင်သော် ယင်းတို့အားလုံးကို စုပေါင်းပြီးသကာလ မက်ဆာချူးဆက်ဗေးကိုလိုနီဟု ခေါ်ခဲ့၏။
မက်ဆာချူးဆက်ဟူသော အမည်မှာ ပီးလဂရင်းဖားသားတို့ မရောက်မီ ယင်းဒေသ၌နေသော အင်ဒီးယန်းလူမျိုးစုကိုအစွဲပြု၍ ခေါ်သော အမည်ဖြစ်၏။
မက်ဆာချူးဆက်နယ်သည် တည်ထောင်စကတည်းက ပင် တောင့်တင်းသော အစိုးရအဖွဲ့ရှိ၍ သာသနာရေးဘက်က ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
အစိုးရနှင့် သာသနာရေးတို့သည် တစ်စု တည်း ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။
သာသနာရေးတွင် လွတ်လပ်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ကိုလိုနီနယ်ခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ ဝါဒချင်းမတူသူ တို့သည် နယ်နှင်ခံကြရ၏။
ထို့ပြင် နယ်တွင်းရှိ စခန်းများကို အင်ဒီးယန်းတို့က မကြာခဏတိုက်ခိုက်ကြသည်။
၁၆၉၂ ခုနှစ် တွင် ပလင်းမတ်ကိုလိုနီနှင့် မိန်းနယ်တို့ကို မက်ဆာချူးဆက် ဗေးကိုလိုနီနှင့် ပူးပေါင်းလိုက်သည်။
မက်ဆာချူးဆက်နယ်သည် လျင်မြန်စွာကြီးပွားတိုးတက် လာသည်။
သို့သော် အင်ဒီးယန်းနှင့် ပြင်သစ်လူမျိုးများနှင့်မူ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ရပေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ သော စက်မှုလက်မှုအရေးပုံ၏ အရှိန်သည် မက်ဆာချူးဆက် ကိုပင် ရိုက်ခတ်လာသဖြင့် ဖိနပ်၊ သံထည်၊ ဦးထုပ်၊ အထည် အလိပ်စသည်တို့ကို ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် စက်ရုံများပေါ်ထွန်း လာသည်။
သို့သော် ၁၇၆၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလန် ပြည်၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးဝါဒသည် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ တိုးတက်ရေးကို ဟန့်တားသောကြောင့် အမိနိုင်ငံမှ ခွဲထွက်ရန် အရေးကို ဤပြည်နယ်မှ စတင်ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။
မက်ဆာချူးဆက် ပြည် နယ်သည် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးကြီး၏ ခေါင်းဆောင်ကြီး များကိုလည်း မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲကြီး၏ ထင်ရှားသော အဖြစ်အပျက်များဖြစ်သည့် ဗော့စတန်တီးပါတီ၊ ဗော့စတန်လူသတ်ပွဲ၊ လက်ဆင်တန်တိုက်ပွဲ၊ ကွန်ကော့တိုက်ပွဲ နှင့် ဗန်ကာဟီးတိုက်ပွဲတို့သည် မက်ဆာချူးဆက်နယ်တွင် ဖြစ် ပွားခဲ့သည်။
၁၇၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲအတည်ပြုခဲ့သည်။
၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကြီး၏ နောက်ဆွယ်မှ လိုက်ပါလာသည့် စီးပွား ရေး ကျပ်တည်းမှုကြောင့် သူပုန်အရေးအခင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့ သည်။
သို့ရာတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများသည် ပြန်လည်၍ နာလန် ထူကာ ကြီးပွားလာပြီးလျှင် ပြည်နယ်သည် တိုးတက်လာခဲ့ သည်။
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေရေးဆွဲအတည်ပြုခဲ့စဉ်ကပင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကိုလက်မခံ ခဲ့ချေ။
သို့ဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းရင်း တစ်ခုဖြစ်သော ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ပြည်တွင်စစ်ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ မက်ဆချူးဆက်သည် ပညာရေး၌ လည်းကောင်း၊ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း၊ ကုန်သွယ်ရေး၌လည်းကောင်း ဦး ဆောင်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျေးလက်တောရွာအနီးအပါးများ၌ ကျွဲ စားကျက်၊ နွားစားကျက်ဟူ၍ သတ်မှတ်ထားသော မြက်ခင်း များကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ကျွဲစားကျက်များ ထားရှိသည့်အပြင် ကောက်ရိုး၊ ပြောင်းရိုး စသည်တို့ကိုလည်း သိုလှောင်ထားတတ် ကြသေးသည်။
ဧက ၂ဝ ခန့်ရှိသော တောင်သူတစ်ယောက် သည် မြေ ၈ ဧကခန့်ကို ဝါစိုက်၍ ၈ ဧကခန့်ကို နှမ်းစိုက်ပြီး လျှင် ကျန် ၄ ဧကကို နွားစားပြောင်း စိုက်လေ့ရှိ၏။
အချို့မြေပဲစိုက်သောသူတို့သည် မြေပဲကို မတူးဖော်မီ ပဲရိုးများ ကို ဖြတ်၍ ထိုရိုးဖြတ်များ ကို ကျွဲစာ၊ နွားစာအဖြစ် သိုလှောင် ထားတတ်ကြသည်။
ဤနည်းဖြင့် သန့်ရှင်း၍ ကောင်းသော နွားစာမြေပဲရိုးရ၏။
သို့ရာတွင် စရိတ်ကြီးသဖြင့် ယခုအခါ ဤနည်းကို အသုံးပြုသူ နည်းလေပြီ။
အများအားဖြင့်၊ ပဲရိုးကို ထွန်နှင့်တိုက်၍ ဖြတ်ကြသည်က များ၏။
ထွန်နှင့်တိုက်သော အခါ ပဲရိုးများသည် မြေကြီးနှင့် ရောထွေးနေသဖြင့် နွားစာ အတွက် ဖြတ်သောအရိုးလောက် မကောင်းလှချေ။
ဤသို့ ကျွဲစာ၊ နွားစာများကို သိုလှောင်ထားခြင်းအားဖြင့် ကျွဲနွားများ ကျွေးမွေးရန် အစာကို တစ်ရာသီနှင့် တစ်ရာသီ အဆက်မပြတ် ရရှိနိုင်ကြပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၌ မိုးဦးကျအချိန်မှစ၍ ကောက်စိုက် သည့် အချိန်အထိ ကျွဲနွားများ ကျွေးမွေးရန်အတွက် နွေရာသီ ကပင် ကောက်ရိုးများကို ကုန်းကျ၍ ရေမဝပ်နိုင်သောနေရာ များတွင် စုပုံထားတတ်ကြသည်။
မိုးတွင်းအခါ ရေလှမ်းသော ဒေသများတွင်မူ၊ စင်များ ဆောက်လုပ်၍၊ သိုလှောင်ထားတတ် ကြ၏။
ထို့ပြင် မိုးရေကြောင့် ကောက်ရိုးများ မပျက်စီးစေရန် အတွက်လည်း ကောက်ရိုးပုံများကို အမိုးမိုးပေးထားတတ်ကြ၏။
မိုးတွင်းအခါ ကန်သင်းရိုးနှင့် လယ်ကြိုလယ်ကြားတွင် ပေါက် သောမြက်များကို ရိတ်၍ ကျွဲနွားများကို ကျွေးမွေးနိုင်ကြသော် လည်း များသောအားဖြင့် လောက်လောက်ငင မကျွေးနိုင်ကြပေ။
မြေပဲဖတ်၊ နှမ်းဖတ်၊ ဝါစေ့ဖတ်၊ ဖွဲနု၊ ဆန်ကွဲ၊ ပဲမှော်တို့ ကိုလည်း၊ ကျွဲစာ၊ နွားစာအဖြစ် အသုံးပြုတတ်ကြရာ ယင်းတို့ကို လည်း သိုလှောင်ထားတတ်ကြပေသည်။
စဉ်းပြီးသားကောက်ရိုး ပြောင်းရိုးတို့နှင့်အတူ မြေပဲဖတ်၊ နှမ်းဖတ်၊ ပဲမှော် စသည် တို့ကို ရောနယ်၍ ကျွေးမွေးလျှင် ကျွဲနွားများအဖို့ အာဟာရ ဓာတ် ပို၍ဖြစ်၏။
ရှားပါးသော အချို့အရပ်များတွင် ပေအူ၊ ထန်းအူများကိုပင် ကျွဲစာ၊ နွားစာအဖြစ် ကျွေးမွေးကြရသည်။
ကျွဲစာ၊ နွားစာဖြစ်သော မြက်များကို မြက်ဝိုင်း၊ မြက်ကြား၊ ဘဲစာမြက်၊ မြက်ချို၊ ဝါးရုံမြက်၊ မြက်မှား၊ မြက်ခါး၊ မြက်လူး စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များကို သီးသန့်မွေးမြူသည့် အနောက်နိုင်ငံ များတွင်မူ ထိုတိရစ္ဆာန်တို့အတွက် အစာဖူလုံရအောင် မြက် အပြင် ပဲပင်အမျိုးမျိုးလည်း အထူးစိုက်ပျိုးထားကြသည်။
ပဲပင်များကို စိုက်ပျိုးရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ရပ်မှာ ထို တိုင်းပြည်များတွင် ဆောင်းဥတု၏အအေးဒဏ်ကို မြက်က ခံနိုင် ရည် မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကျွဲစာ နွားစာအတွက် မြက်၊ ပဲပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြရာ၌ တိရစ္ဆာန်များအတွက် လိုအပ်သည့် ပရိုတင်း အချိုဓာတ် အစ ရှိသော အာဟာရဓာတ်များ မပျက်ပြားသွားစေရန် မြက်ကို ပွင့်ချိန်တွင် ရိတ်သိမ်းကြသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ လယ်တစ်ကွင်း ထဲမှ တစ်နှစ်လျှင် ၂ ကြိမ် ၃ ကြိမ်မျှ ရိတ်သိမ်းရသည်၊ ရိတ်ပြီးသည့်မြက်ကို လယ်ကွင်းထဲတွင် ၃ ရက်ခန့် အခြောက် လှန်းထားလေ့ရှိသည်။
ထို့နောက် မြက်အခြောက် မမြန်လွန်း ရအောင် ထွန်ခြစ်များဖြင့် အစုလိုက်၊ အပုံလိုက်ပြုလုပ်၍ ရက်သတ္တတစ်ပတ်မျှ လယ်ကွင်းထဲ၌ ထားရပြန်သည်။
ပြီးမှ ကျီများသို့ မြက်ခြောက်ကို သယ်ယူသိုလှောင်ထားကြသည်။
ယခုအခါ မြက်ကို ရိတ်သိမ်း သိုလှောင်ခြင်း၊ အသယ်ရအသိုရ လွယ်ကူအောင် သိပ်သည်းစွာစည်းနှောင်ခြင်း အစရှိသော လုပ်ငန်းကိစ္စအဝဝတို့ကို စက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြရာ၊ လုပ်ငန်းမှာ ပိုမိုလွယ်ကူလာသည်။
ထို့ပြင် မြက်စိုကို မူလ အာဟာရဓာတ်များ မပျက်ပြားစေဘဲ၊ ခြောက်သွေ့လာစေနိုင် သည့် စက်ကို အသုံးပြုနိုင်ပြီ ဖြစ်၍ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် တိုးတက်လာလေသည်။
လင်းမြီးဆွဲငှက် ကို ကျွဲမြီးဆွဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ လင်းဆွဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ မီးတောင်ဖိုနက်ဟူလည်းကောင်း အမည်အမျိုး မျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
လင်းမြီးဆွဲသည် ငှက်တော်နှင့်အတူ ဒိုင်ကရူး ရီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် ဒိုင်ကရူးရပ်မာကရိုဆာကပ်(Dicrurus macrocercus) ဟုခေါ်သည်။
အလျား ၁၂ လက်မရှိသည့်အနက် အမြီးတစ်ခုတည်းကပင် ငါးလက်မခွဲရှည်သည်။
တစ်ကိုယ်လုံး သပိတ်ရောင်ထနေအောင် မည်းနက် တောက်ပြောင်နေသော အမွှေးအတောင်များနှင့် ခက်ရင်းခွကဲ့သို့ ရှည်သော အမြီးခွများကြောင့် ထိုငှက်များကို အလွယ်တကူနှင့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်။
သို့သော် ငှက်တော်နှင့် ဆင်တူရိုးမှားဖြစ် တတ်သည်။
ငှက်တော်တွင်လည်း အမြီးခွရှိ၍ အရောင်မှာမည်းနက်၏။
သို့သော် အနက်နည်းသည်။
လင်းမြီးဆွဲအမြီး၌ရှိသည့် အမွှေးကြီးများတွင် အပြင်အမွှေးများသည် အလယ်မွှေးများထက် တစ်လက်မခွဲပိုရှည်သည်။
လင်းမြီးဆွဲတို့သည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရာသီအလိုက် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်တတ်ကြသည်။
လင်းမြီးဆွဲသည် မည်းနက်တောက်ပြောင်သော အမွှေးအတောင် နှင့် ရှည်လျားသော အမြီးခွကြောင့် လှပတင့်တယ်သည်။
ကြေးနန်းကြိုး များ၊ သစ်ပင်များပေါ်၌ နားနေ၍ ကျယ်လောင်စွာ ဆူ⁠ဆူညံ⁠ညံ အော်တတ်ကြ သည်။
လင်းမြီးဆွဲသည် ကျီးကန်းမျိုးထဲကမဟုတ်သော်လည်း မိမိ၏ အသိုက်ကို ရဲရင့်စွာကာကွယ်ခြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်လိုသော စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြ ခြင်းတို့မှာ ကျီးကန်းထက်ပင် သာပေသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ကျီးကန်းတစ် ကောင်ကို လင်းမြီးဆွဲများက လိုက်လံထိုးဆိတ်နေသည်ကို တွေ့ရတတ် သည်။
ပျံသန်းရာ၌ ကျင်လည်၍ လျင်မြန်သန်စွမ်းသည်။
လင်းမြီးဆွဲကို လွင်တီးပြင်နှင့် ချုံတောများ၊ ကြေးနန်းကြိုးများတွင်တွေ့ရသည်။
သစ်ငုတ် တိုနှင့် အခြားမြင့်မားသော နေရာများတွင်နားနေရင်း လေထဲ၌ပင် ပျံသန်း နေသော ပိုးမွှားများနှင့် မြေပေါ်၌ သွားလာနေသော ပိုးမွှားများကို စောင့်၍ ဖမ်းယူစားသောက်လေ့ရှိသည်။
နားနေချိန်တွင် အမြီးကို နှိမ့်ချည် မြှင့်ချည် လုပ်နေတတ်သည်။
အစာစားနေသော ကျွဲ၊ နွားများပေါ်တွင်နား၍ ကျွဲ၊ နွား များကိုယ်ပေါ်၌ တွယ်ကပ်နေသော ပိုးမွှားများကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက် သည်။