kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စာအုပ်၏ နောက်ဆုံးစာမျက်နှာများမှာ အဓိက ဖြစ်ရပ်ရက်စွဲများ ဟူ၍ ၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ မြန်မာသမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်နိုင်တဲ့နေ့အထိ နေ့အလိုက် ထူးခြားဖြစ်စဉ်များကို ဖော်ပြပေးထားသည်။
မူရင်းဓာတ်ပုံ၊ မြေပုံများနှင့်တကွ ဖော်ပြထားပြီး ဂျပန်တို့၏ အကြံအစည်၊ ဦးစော၊ ဂျပန်စစ်ကြေညာပြီး ကျီးလန့်စာ စားကာလ၊ တော်လှန်ရေး သန္ဓတေည် မွေးဖွားခြင်း၊ ဒေါ်မန်စမစ်နှင့် ချာချီကမ်ဗာလင် မိန့်ခွန်း၊ အောင်ဆန်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း နိဂုံးစကား စသည့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ခေါင်းစဉ်ပေါင်း ၃၁ ခု ပါဝင်သည်။
နိဂုံးစကားဆိုသည့် အခန်းမှာဆိုတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။
ဒေါ်မန်စမစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြံစည်ကြိုးစားခဲ့သည်။
မောင့်ဘက်တန်လည်း သူတို့လိုပင် . . .။
မြန်မာတို့ဘက်တွင်မူ အပြိုင် အဆိုင်တွေ များစွာပေါ်ခဲ့သည်။
ဆာပေါ်ထွန်း လိုလူ၊ ဦးစောလို လူများလည်း ရှိသည်။
သို့တိုင်အောင် ကယ်တင်ရှင် ဖြစ်နိုင်ရန် အလားအလာရှိသူများကို မွေးထုတ်ပေးသည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ရပ်တည်သူမှာအောင်ဆန်းပင် ဖြစ်ပေသတည်း။
စာမျက်နှာ အချို့၏အောက်ခြေတွင် ရှင်းချက်လိုအပ်သော အင်္ဂလိပ်စာ စကားလုံးများ၊ ရှင်းလင်းချက်များကို အောက်ခြေမှတ်စုအဖြစ် ထည့်သွင်းပေးထားသည်။
စာအုပ်၏ နောက်ကျောဖုံးတွင်လည်း စာအုပ်ထဲတွင် ပါဝင်သည့် အကြောင်းအရာများကို အကျဉ်းမျှ ပုံနှိပ်ဖော်ပြပေးထားသည်။
ကိုလိုနီခေတ် က အင်္ဂလိပ် အစိုးရ ၏ I.C.S အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း အုပ်ချုပ်ရေး တရားစီရင်ရေးကိစ္စများ၌ သမာသမတ် ကျကျ အမှုထမ်းခဲ့သူ မောရစ်ကောလစ်၏ ရှမ်းပြည်နယ်သို့ ခရီးသွား အတွေ့အကြုံဖြစ်သည်။
မူရင်း စာရေးသူသည် ပင်စင်ယူပြီး ၃ နှစ်အကြာ အင်္ဂလန်၌ ရှိစဉ် အင်္ဂလိပ် လူမျိုး ရှမ်းပြည်နယ် တိုင်းမင်းကြီး၏ ဖိတ်ကြားမှုဖြင့် အင်္ဂလန်မှ ရှမ်းပြည်သို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ကာ တွေ့မြင်ခဲ့သည်များကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ မှတ်တမ်းတင် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က Zlata Filipovic ရေးသားသည့် Zlatas Diaryကို ဘာသာပြန်ဆို ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဘော့စနီးယား ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ တွင် ဇလာတာ ဆိုသူ ၁၃ နှစ် သမီးလေး ရေးသားခဲ့သည့် ဒိုင်ယာရီ မှတ်တမ်း အကြောင်းဖြစ်သည်။
ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ဆာရာယေဗိုမှာ မြို့ပျက်ကြီး ဖြစ်လာပြီး ကျီးလန့်စာ စားနေရပုံ၊ အချို့မှာ မနေရဲတော့ဘဲ မြို့ကို စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပုံ၊ စစ်၏ အနိဋ္ဌာရုံများ၊ သူ၏ သူငယ်ချင်းများ နှင့် ကွဲရပုံ၊ အချို့ သေဆုံးခဲ့ရပုံများ၊ စစ်အတွင်း အသက်ရှင် နေထိုင်ရေး အတွက် ရုန်းကန် လှုပ်ရှားခဲ့ရမှုများ အပါအဝင် စစ်အတွင်း သူ၏ ခံစားမှုများ ကို ပီပီပြင်ပြင် ဖော်ပြထားသည်။
မူရင်းစာအုပ် သည် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ပြီး တရုတ်ဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာ များသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က Stephan Cran ၏ The Red Badge of Courage ဝတ္ထုရှည် ကို ဘာသာပြန် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်စဉ်ကာလ ပြည်ထောင်စုတပ်ဘက် မှ စစ်သားလေး တစ်ယောက် ရန်သူ သေနတ်ပစ် ခံရခြင်းကြောင့် စိတ်ဓာတ် ပျက်ပြားပြီး တိုက်ပွဲမှ ထွက်ပြေးပုံ၊ ထိုသို့ ထွက်ပြေးရာမှ တိုက်ပွဲ အရေးနိမ့်မှု ကြောင့် ဆုတ်ပြေးလာသော အခြား တပ်သားများ အကြား ယောင်လည်လည် ဖြစ်ကာ ပြန်လည် တိုက်ပွဲဝင်ပုံ၊ နောက်ဆုံးတပ် ၏ အလံကို အထိမခံဘဲ ဆုပ်ကိုင်ကာ ချီတက် တိုက်ခိုက်ပုံ ကို ရေးဖွဲ့ ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စစ်၏ အနိဌာရုံများကို ဖတ်ရှုရမည် ဖြစ်သလို စာဖတ်သူများ ကို စစ်ဆန့်ကျင်ရေးစိတ်၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ကို မြတ်နိုးစိတ်များ ဝင်ရောက် လာစေမည့် စာအုပ် ဖြစ်သည်။
စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က Ernest Hemingway ၏ A Moveable Feast ကို ဘာသာပြန် ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပါရီမြို့မှ ထူးခြားသည့် နေရာဒေသများ၊ လူမျိုးစရိုက်များ၊ ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်များကို နောက်ခံထား ရေးဖွဲ့ထားသော ဝတ္ထုရှည် ကြီးဖြစ်သည်။
နှစ်ဆယ်ရာစု ၏ ဝတ္ထုတို ဘုရင်တစ်ပါး ဟု လည်းကောင်း၊ အကျွမ်းကျင်ဆုံး ဝတ္ထုတို စာရေးဆရာ ဟု လည်းကောင်း ထင်ရှားသော ဆမ်းမားဆက်မွမ် (W. Somerset Maugham) ၏ လက်ရွေးစင် ဝတ္ထုတိုများ ကို စာရေးဆရာ ကျော်အောင် က ဘာသာပြန် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေပဇ္ဇုန်၊ ပုရွက်ဆိတ်နှင့် နှံကောင်၊ အနိုင်မခံ၊ အပျော်ဆုံးလူ၊ ကဗျာဆရာကြီး၊ လူမှာကတိ၊ ကိုဆိုးပေ၊ အမာရွတ်နဲ့လူ၊ ကျောင်းစောင့်ကြီး၊ ကောင်စစ်ဝန်၊ အခါအခွင့် သင့်သော၊ ဂြိုဟ်မွှေသည့်စာ၊ စခန်းတစ်နေရာ၊ လမ်းဆုံး အစရှိသည့် ဝတ္ထုတိုများ ပါဝင် ကြသည်။
လိပ်စွန် (Hawksbill sea turtle) သည် ပင်လယ်လိပ်မျိုးဖြစ်ပြီး Cheloniidae မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။
လိပ်စွန်ကို ပါဏဗေဒအလိုအရ “အိရက်မာရှယ်လေ အင်ဘရီခေတာ (Eretmochelys imbricata)” ဟု အမည်ပေးထားသည်။
လိပ်စွန်သည် Eretmochelys မျိုးစု၏ တစ်ခုတည်းသော ရှင်သန်ကျန်ရစ်သည့် မျိုးစိတ်လည်းဖြစ်သည်။
လိပ်စွန်မျိုးစိတ်တွင် အတ္တလန္တိတ်မျိုးစိတ်ခွဲ နှင့် အင်ဒို-ပစိဖိတ်မျိုးစိတ်ခွဲဟူ၍ မျိုးစိတ်ခွဲနှစ်မျိုးရှိပြီး ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးရှိ သမုဒ္ဒရာများနှင့် ကမ်းခြေဒေသများတွင် ကျင်လည်ကျက်စားကြသည်။
လက်ရှိအချိန်တွင် လိပ်စွန်များအား မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိ ပင်လယ်လိပ်မျိုးစိတ်အဖြစ် IUCN မှ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေး အဆင့်သတ်မှတ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း သစ်တောဦးစီးဌာန မှ “လုံးဝကာကွယ်ထားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်” အဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်း၍ ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ထားသည်။
500x500px|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လိပ်စွန်ရှိရာ ဒေသများ ကိုးကား Category:ပင်လယ်လိပ်များ။
ဇင်းကြောလိပ် သည် ပင်လယ်လိပ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပင်လယ်လိပ်များ။
ကမ္ဘာလိပ် (ခေါ်) လိပ်ပုတီး (Amyda cartilaginea) သည်Turtle - Black Rayed information အခွံပျော့လိပ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဒေသ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်း၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
Das, Indraneil. 2006. A Photographic Guide to Snakes and Other Reptiles of Borneo. Ralph Curtis Books. Sanibel Island, Florida. 144 pp. . (Amyda cartilaginea, p. 135.) left|thumb|ပြတိုက်တွင် ပြသထားသည့် လိပ်တစ်ကောင်ပုံ Amyda cartilaginea (Trionyx cartilagineus) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ။
တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်အား တွေ့မြင်ရစဉ် thumb|တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ရှိ ယုန်များ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (ရန်ကုန်) တွင် နို့တိုက် သတ္တဝါ ၄၉ မျိုး ကောင်ရေ (၄၆၅) ကောင် ၊ ကျေးငှက် (၆၈) မျိုး ၊ ကောင်ရေ (၄၁၇) ကောင် ၊ တွားသွား ၁၈ မျိုး ၊ ကောင်ရေ ၁၈၃ ကောင် ၊ စုစုပေါင်း ၁၃၅ မျိုး ၊ ကောင်ရေ ၁၀၆၅ ကောင် တို့အား မွေးမြူ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ပြသလျက် ရှိသည်။
တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်(ရန်ကုန်)အား ပြည်သူများ အပန်းဖြေ အနားယူရန်နှင့် ဗဟုသုတ ရှာမှီးနိုင်ရန် ၊ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ သတ္တဗေဒ နှင့် ရုက္ခဗေဒ ဆိုင်ရာ ပညာရှာမှီးရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေရန် ၊ တောရိုင်း တိရစ္ဆာန်ကျေးငှက်များ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးအတွက် ပြည်သူလူထုအား စည်းရုံးပညာပေးရန် ၊ သုတေသန လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် နှင့် ရှားပါးသော တိရစ္ဆာန်ကျေးငှက်များအား မျိုးဆက် ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် သားပေါက်မျိုးပွားရန် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ် ပြသလျက် ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်မှာ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်က တည်‌ထောင်ထားခဲ့‌သော တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ကို မတည်‌ဆောက်မီ ၁၈၈၂ ခုနှစ်က ‌တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို ဖမ်းဆီး၍၊ ယခု ရန်ကုန်မြို့ ပြည်သူ့‌ဆေးရုံကြီး‌နေရာတွင် ပြသထားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ထို‌နေရာမှာ ဖယ်ယာပြတိုက်နှင့် သစ်ပင်ပန်းမာလ် တိုးပွား‌ရေးအသင်းတိုက် တည်ရှိရာဌာနဖြစ်သည်။
၎င်း တိရစ္ဆာန်များကို ပြည်သူလူထုမှ များပြားစွာ လာရောက် ကြည့်ရှူခဲ့ကြ၍ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြပေသည်။
၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင်မူ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး (ခရစ် ၁၈၉၁-၁၉၀၁) နန်းသက် ၂၅ နှစ်‌မြောက်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သီးခြားတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်တစ်ခု တည်‌ဆောက်ရန်အတွက် လူထုထံမှ‌ကောက်ခံရရှိ‌သော အလှူ‌ငွေ ၂၄၀,၀၀၀ ကျပ်ဖြင့် ကန်‌တော်ကြီးအနီးရှိ ‌မြေရိုင်း ၆၁ ဧကကိုရှင်းလင်း တည်ဆောက် ခဲ့သည်။
၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဖယ်ရာပြတိုက်မှ တိရစ္ဆာန်များအား တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (ရန်ကုန်) သို့ တဖြေးဖြေး ပြောင်းရွှေ့ထည့်သွင်း မွေးမြူ ပြသခဲ့သည်။
၁၉၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အသစ် ဆောက်လုပ် ပြီးသွားသော တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်အား အင်္ဂလန်ပြည် ‌ဝေလမင်းသားနှင့် ကြင်ယာ‌တော် (နတ်ရွာစံပဉ္စမ‌ဂျော့ဘုရင် (ခရစ် ၁၈၅၆-၁၉၃၆ ခုနှစ်)နှင့် ‌မေရီမိဖုရား)တို့က အခမ်းအနားဖြင့် ဖွင့်လှစ်ကာ ဝိတိုရိယဘုရင်မအထိမ်းအမှတ်ပန်းခြံနှင့် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ဟု အမည်‌ပေးခဲ့သည်။
ထိုစဉ်အခါက သီ‌ပေါမင်းတရား၏ ဆင်ဖြူ‌တော်သည်လည်း တိရစ္ဆာန် ဥယျာဉ်၌ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
ထိုဆင်ဖြူ‌တော်မှာ ခရစ် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ‌သေဆုံးသည်။
၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ဟု အမည်ပေးကာ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး ရုံး ဆောက်လုပ်ပြီး ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ (Board of Trustees )ကို ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်စေခဲ့ရာမှ လွပ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်း ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
အများ ပြည်သူများ လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် သဘာဝ သမိုင်းပြတိုက် ကို ၁၉၆၆ ခုနှစ် မေလ (၁) ရက်နေ့တွင် ကန်တော်ကြီးဟိုတယ် နေရာ၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး (၁၉၆၆-၆၇) ခုနှစ်တွင် ယခုနေရာ၌ ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းအဖွဲ့မှ ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး (၁၉၇၈) ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၁) ရက်နေ့၌ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
သဘာဝ သမိုင်းပြတိုက်တွင် နို့တိုက်သတ္တဝါနှင့် ကျေးငှက်ပြခန်း ၊ တွားသွား သတ္တဝါ နှင့် ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ များ ပြခန်း ၊ သစ်တော (ရုပ်သံ)ပြခန်း ၊ ဘူမိဗေဒ ပြခန်း ၊ ဝေလငါး အရိုးစုပြခန်း တို့အား ပြသလျက် ရှိသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ကို ကြီးကြပ်ရေး ကော်မတီ အဖြစ် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။
(၁၉၇၆) ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၁၆) ရက်နေ့တွင် လယ်ယာ နှင့် သစ်တောဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်မှ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ လွှဲပြောင်းခဲ့သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့တွင်ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်မှ လယ်ယာနှင့်သစ်တောဝန်ကြီးဌာန (ယခု ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန) လက်အောက်သို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး ပြည်သူ့လုပ်အား နေရာ ချထားရေးအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရုံးမှ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
(၁၉၈၅) ခုနှစ် ဧပြီလ (၁) ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့လုပ်အား နေရာ ချထားရေးအဖွဲ့ လက်အောက်မှ သစ်တောဦးစီးဌာန သို့ လွှဲပြောင်းခဲ့ပြန်ပါသည်။
(၂၀၀၀) ပြည့်နှစ် ဧပြီလ၌ သစ်တောထွက် ပစ္စည်း ဖက်စပ် ကော်ပိုရေးရှင်း နှင့် သစ်တောဦးစီး ဌာနတို့ စာချုပ်ချုပ်ဆို၍ စီမံအုပ်ချုပ်မှုကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းကာ ဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့မှ စ၍ သစ်တောထွက်ပစ္စည်း ဖက်စပ်ကော်ပိုရေးရှင်းမှ သစ်တော ဦးစီးဌာန လက်အောက် ပြန်လည် လွှဲပြောင်းခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ (၁) ရက်နေ့မှ စတင်၍ ထူးထရေးဒင်း ကုမ္ပဏီသို့ နှစ်ရှည်ငှားရမ်း လုပ်ကိုင်စေလျက်ရှိသည်။
ရန်ကုန်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်စည်ပင် ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးအတွက် ဥပ‌ဒေထားရှိရာ၊ ယခင်က ထိုဥပ‌ဒေကို ၁၉၀၈ ခုနှစ် ဝိတိုရိယဘုရင်မ အထိမ်းအမှတ်ဥယျာဉ် ဥပ‌ဒေဟု ‌ခေါ်၍၊ ယခုအခါ၌မူ ၁၉၅၁ ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့ တိရစ္ဆာန်နှင့် ပန်းမာလ်ဥယျာဉ် ပြင်ဆင်ချက် ဥပ‌ဒေဟု ‌ခေါ်တွင်‌လေသည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း ရန်ကုန် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် သည် ယခင် (၆၉.၂၅)ဧက ရှိပြီး ၁၉၇၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၇) ရက်နေ့တွင် ဘက်စုံကစားကွင်း အတွက် (၁၂.၃၀) ဧက ပေးခဲ့ရာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဘက်စုံကစားကွင်း ဘက်ရှိ အောက်ရေကန် နှင့် မြေတချို့ (၂.၁၂) ဧက အား ပြန်လည် သိမ်းဆည်းခဲ့ပါသော် လည်း ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ရာ၌ (၀.၉၁) ဧက ပါရှိသွားသဖြင့် ယခု (၅၈.၁၆) ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။
မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိကာ အရှေ့ဘက် တွင် အထက်ပန်းဆိုးတန်းလမ်း ၊ အနောက်ဘက်တွင် ကမ္ဘာအေး ဘုရားလမ်း ၊ တောင်ဘက်တွင် ဗိုလ်မင်းခေါင်လမ်းနှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကန်ရိပ်သာလမ်း ဝန်းရံလျက်ရှိပြီး တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ဝန်းကျင်၏ ထင်ရှားသော နေရာများမှာ ရွှေတိဂုံဘုရား ၊ ကန်တော်ကြီး ဟိုတယ် ၊ အောင်ဆန်းကွင်း နှင့် ရန်ကုန် ဘူတာကြီး ဖြစ်သည်။
တိရစ္ဆာန်များ ပိုမိုစုံလင်စွာ ထားရှိနိုင်ရန် နိုင်ငံအချင်းချင်း တိရစ္ဆာန်များ လဲလှယ်မှုများ၊ ဝယ်ယူမှုများကို ပြုလုပ်ကြရ‌လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဆောက်အအုံများ။
မြန်မာ့ကြယ်လိပ် () သည် ရှားပါးသတ္တဝါမျိုးစိတ်များထဲတွင် ပါဝင်ပြီး ပါဏဗေဒအလိုအရ ဂျီအိုချယ်လုံး ပလက်တင်‌နိုတာ(Geochelone Platynota) ဟု အနည်ပေးထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၌သာ တွေ့ရှိရသော ဒေသရင်းမျိုးစိတ် (Endemic Species) ပင် ဖြစ်သည်။
ကြယ်လိပ်များအား မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး စသည့် အပူပိုင်းခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကျက်စားလေ့ရှိသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ဒေသအလိုက် ကြယ်လိပ်၊ ဆီးချိုလိပ်၊ ပင့်ကူလိပ်၊ ပန်းလိပ်၊ ရွှေလိပ်၊ နတ်လိပ် ဟူ၍ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့်လည်း ခေါ်ဆို‌လေ့ရှိသည်။
ကြယ်လိပ်တို့သည် မှို၊ အသီးအရွက်၊ ပန်းပွင့်တို့ကိုသာမက တီကောင်၊ ခရုတို့ကိုပါ စားသောက်လေ့ရှိသည့် အစုံစား သတ္တဝါမျိုးပင်ဖြစ်သည်။
ကြယ်လိပ်သည် တောရိုင်းသဘာဝတွင် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်မှ လေးကြိမ်အထိ ဥ ဥလေ့ရှိသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် ဖော်ပြချက် left|ကျောပြင်ပေါ်မှ အလင်းရောင် ဖြာထွက်နေသည့် ကြယ်ပုံသဏ္ဌာန်အစင်းများ မြန်မာ့ကြယ်လိပ်သည် အခွံပေါ်တွင် ကြယ်မှ အလင်းရောင်ဖြာထွက်သကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အရောင်ဖြင့် အဆင်းကြောင်းများ ရှိသည်။
ထို့အပြင် အခွံ၏ ယင်း ကြယ်အလင်းဖြာထွက်ပုံ ဖြစ်နေသည့် အဆင်းကြောင်းနေရာများသည် အပြင်သို့ အကြောင်းလိုက် ခုံးထွက်နေသောကြောင့် မြင်ရသည်မှာ ကျောအခွံပေါ်တွင် ကြယ်ပုံသဏ္ဌာန် ထွင်းထားသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ဆောင်မှုများ မြန်မာ့ကြယ်လိပ်များကို IUCN မှ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
သို့ပါသော်လည်း အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]မှ စားသောက်ဆိုင် ဈေးကွက်၏ လိုအပ်ချက်မြင့်မားမှုကြောင့် တရားမဝင်ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားနေကြဆဲပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မကြာသေးမီကပြုလုပ်ခဲ့သည့် ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုတစ်ခုအရ ၎င်းတို့၏ မူရင်းဒေသများတွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ငါးဦးဖြင့် အထူးလေ့ကျင့်ထားသည့် ခွေးများ အသုံးပြု၍ နာရီပေါင်း ၄၀၀ မျှပင် ရှာဖွေခဲ့ရာ ငါးကောင်သာ ရှာတွေ့ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
၎င်းသည် CITES ၏ နောက်ဆက်တွဲ(၁)တွင် ပါရှိပြီး၊ ၎င်းကြယ်လိပ်များအား အကောင်လိုက် အရှင်ဖြစ်စေ၊ သေဆုံးပြီးသားဖြစ်စေ၊ ၎င်း၏ခနွာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် နမူနာပြုအစိတ်အပိုင်းများ (Specimens) ဖြစ်စေ ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားခြင်း၊ လက်ဝယ်ထားရှိခြင်းတို့ကို ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားသည်။
မွေးမြူရေး အစီအစဉ်များ Burmese Star Tortoises|left မျိုးသုန်းလုနီးပါး အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မြန်မာ့ကြယ်လိပ်များ ‌ပျောက်ကွယ်မသွားစေရေး အတွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကြယ်လိပ် မွေးမြူခြင်းများကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကောင်ရေ ၂၀၀ ဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လိပ်ကောင်ရေ ၁၄,၀၀၀ ထိ တိုးတက်လာခဲ့ကာ လိပ်အကောင် ၁၀၀၀ ကိုလည်း မူရင်းဒေသတောရိုင်းများသို့ ပြန်လည်ထားရှိပေးခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
Burmese star tortoise ကြယ်လိပ်များမှာ တောမီးလောင်ခြင်း၊ နေထိုင်ရာတောများ ဆုံးရှုံးခြင်း၊ နိုင်ငံတကာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းများကြောင့် အရေအတွက် နည်းလာခဲ့သည်။
သို့အတွက် ကြယ်လိပ်များကို စနစ်တကျ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကြယ်လိပ်များကို ထိန်းသိမ်းသည့် နေရာ သုံးခု ရှိသည်။
လောကနန္ဒာ ဘေးမဲ့တောဥယျာဉ် ပုဂံ ရွှေစက်တော် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော၊ မင်းဘူးမြို့နယ် နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ မင်းစုံတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော များတွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် မွေးမြူလျက်ရှိသည်။
ထို့အပြင် လက်ရှိတွင် မန္တလေးမြို့၊ ရတနာပုံတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်မှလည်း မြန်မာ့ကြယ်လိပ်များ မျိုးသုဉ်းမသွားစေရန် အကောင်ရေ တိုးလာစေရေး စောင့်ရှောက်မွေးမြူလျက်ရှိသည်ဟု သိရသည်။
Geochelone platynota -Toronto Zoo, Ontario, Canada မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ မင်းစုံတောင်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တောတွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားရာ အကောင်ရေ ၃၀၀၀-ကျော် ရှိလာပြီ ဖြစ်သည်။
ကြယ်လိပ်များကို စနစ်တကျ မွေးမြူစောင့်ရှောက်ထားပြီး ဥချိန်မှအစ စာရင်းကောက်ယူကာ ပေါက်ဖွားသည့် ခုနှစ်အလိုက် မှတ်တမ်းများ ပြုစုထားသည်။
မန္တလေးနေ့စဉ်၊ ၁.၁.၂၀၁၉၊ စာ-၁၀ ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ ကိုလံဘီယာ သိပ္ပံ၏ သုံးသပ်ချက် မြန်မာ့ကြယ်လိပ်များအတွက် ပြန်လည်စတင်မည့် နေရာများအား အကဲဖြတ်ခြင်း။
မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ အရေးပေါ် အန္တရာယ်ကြုံတွေ့နေသော မြန်မာ့ကြယ်လိပ် Geochelone platynota ၏ ဦးရေ အခြေအနေနှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိနေသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင်ပန်းမန် မျိုးစိတ်များ ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ သဘောတူစာချုပ် Category:လိပ်များ။
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင် အတွင်းတည်ရှိသော နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း သက္ကရာဇ်(၇၆၃)ခုနှစ်၊ အင်းဝပထမ မင်းကြီးစွာဆော်ကဲ လက်ထက်တွင် “နွားဓိုရ်” ရွာ အဖြစ်တည်ရှိကြောင်း၊ ရှင်ပင်သာဒွန်းဦးဘုရားမော်ကွန်းကျောက်စာအရ “နွားဓိုရ်” ဟူသည် နွား=နွား+ဓိုရ်=ဓူဝ=အလေ့အကျင့်၊ နွားများကို ထိန်းကျောင်းလေ့ကျင့်သော ရွာဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သုတေသီများကဆိုသည်။
တချို့မှလည်း နွားများဖြင့် အသက်မွေး၍ တိုးတက်ကြီးပွား သောကြောင့် နွားတိုးဟု သမုတ်ကြသည်။
ကာလရွေ့လျားလာပြီး နွားဓိုရ် - နွားတိုး မှ နွားထိုးကြီးဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၇ ခုနှစ်၊ ရှင်ပင်သာထွန်းဦးမြတ်စွာဘုရားခေါင်းလောင်းစာအရ ယူဆရသည်။
ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ၃၁-၈-၁၉၇၂ ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊ ၁၀၃/၄၉ စိတ်(၁)ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ ရပ်ကွက်(၆)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၆၄)အုပ်စုနှင့် ကျေးရွာ ပေါင်း(၁၈၆)ရွာ ပါဝင်၍ဖွဲ့စည်းထားသော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့ နှင့် မိုင်(၂၀) အကွာအဝေးတွင်တည်ရှိပြီး မြောက်လတ္တီတွဒ် (၂၁)ဒီဂရီ (၁၇)မိနစ် (၃၄)စက္ကန့် နှင့် (၂၁)ဒီဂရီ (၃၈)မိနစ် (၄၂)စက္ကန့် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် (၉၅)ဒီဂရီ (၂၇)မိနစ် (၅၄)စက္ကန့် နှင့် (၉၅)ဒီဂရီ (၅၈)မိနစ် (၃၂)စက္ကန့် အတွင်းတည်ရှိသည်။
မြေပုံအညွှန်း (L 085995) ဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်း အရှေ့နှင့်အနောက် (၃၀)မိုင် (၃)ဖာလုံ၊ တောင်နှင့်မြောက် (၂၂)မိုင် (၂)ဖာလုံ ကျယ်ဝန်းပြီး ဧရိယာ စတုရန်းမိုင် (၄၈၁၂၀) ကျယ်ဝန်းပါသည်။
ဧကအားဖြင့် (၃၀၇၉၆၈) ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ် အနောက်ဘက်တွင် မြင်းခြံမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ မြစ်သားမြို့နယ် နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ မလှိုင်မြို့နယ်နှင့် တောင်သာမြို့နယ်တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ညီညာပြန့်ပြူးမှုမရှိဘဲ ကုန်းမြင့်ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် ဆင်ခြေလျောများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့်အတွက် လှိုင်းတွန့်သဏ္ဌာန်ရှိသည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အနိမ့်ဆုံး(၄၃၇)ပေနှင့် အမြင့်ဆုံး(၁၃၀၆)ပေ ဖြစ်ပြီး မြို့တည်နေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၇၅၅)ပေ အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။
ရာသီဥတု မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မိုးခေါင်ရေရှားဒေသဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဇုံတွင် ကျရောက်သဖြင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုဖြစ်သည်။
မြို့နယ်၏ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် (၄၁)ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နှင့် အနမ့်ဆုံးအပူချိန် (၃၆.၁) ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အတွင်းရှိပြီး မိုးရွာရက်ပေါင်း (၃၂)ရက်မှ (၅၅)ရက်နှင့် မိုးရေချိန် (၂၁)လက်မမှ (၄၃)လက်မအထိ ရွာသွန်းသည်။
သစ်တောသစ်ပင်ပေါက်ရောက်မှု အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သဖြင့် ဆူးနှင့် အစေးပါသော (ရှား၊ သန်း၊ ဒဟတ်၊ ထနောင်း၊ တမာ၊ ဇီး၊ ကုက္ကို၊ မကျည်း၊ ကန္တာရ၊ နဘူး၊ ဆူးရစ်)အပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။
ရှားပါးသတ္တဝါနှင့် ထူးခြားသတ္တဝါများ ရှားပါးသတ္တဝါနှင့် ထူးခြားသတ္တဝါများအဖြစ် မင်းစုံတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တောတွင် အောက်ပါတောရိုင်းသတ္တဝါများ ရှိသည်။
နို့တိုက်သတ္တဝါများ ဂျီ ခွေးအ တောကြောင် ကြောင်ဝံပို ငှက်သတ္တဝါများ စွေ့ နဖားကြူး ကြူး အမြီးဝိုင်းငှက်များ တွားသွားသတ္တဝါများ ကြယ်လိပ် (Myanmar Star Tortoise) နှင့် ကင်းလိပ် (Yellow Tortoise ) ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများ နွားထိုးကြီးမြို့ ရှင်ပင်သာထွန်းဦးမြတ်စွာဘုရား၊ ပုဂံခေတ် ရှင်အရဟံ သိမ်သမုဒ်ခဲ့သည့် ရှင်အရဟံသိမ်များအနက်မှ မကျီးကန်သိမ်၊ တပါယ်သိမ်၊ မလည်သိမ်၊ တစိုးဒါန်းတိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတို့ ရှိသည်။
အထွေအထွေ မြင်းခြံ-မန္တလေး ကားလမ်းမနှင့် ပုဂံ-မြို့သာ-မန္တလေး မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြင်းခြံမြို့မှ အရှေ့ဘက် ၁၉ မိုင်ကွာဝေးသည်။
အဓိက စိုက်ပျိုးသီးနှံများမှာ ဝါဂွမ်း၊ ထန်းနှင့် ပဲအမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။
ခရိုင်ချင်းဆက်လမ်းမှ တစ်ဆင့် မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိနိုင်သည်။
နွားထိုးကြီးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော တန်ခိုးကြီးဘုရားဖြစ်သော ရှင်ပင်သာထွန်းဦးဘုရား ၏ ဘုရားပူဇနိယပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပို့တွဲလဆန်း (၁) ရက်နေ့မှ တန်ပို့တွဲလပြည့်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။
ပျူတပ်မြို့ (၉)မြို့ အနက်မှ ဝတီးမြို့ဟောင်း(စတီးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
)သည် နွားထိုးကြီးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် တွင် တည်ရှိသည်။
ယခုအခါ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာနမှ မြို့ဟောင်းကို ပြန်လည် တူးဖော်လျက်ရှိသည်။
အဆိုပါဒေသမှ ပျူခေတ် ရှေးဟောင်းပျူပုတီး/ချင်းပုတီး များ တူးဖော် တွေ့ရှိရသည်။
ယခုအခါ ဒေသခံပြည်သူများမှ ဆက်လက်ထုတ်လုက်လျက်ရှိကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
Enhydra fluctuans Lour (ကနဖော့) Botany Term : Enhydra fluctuans Lour Species/Family : Compositae အလွန်သေးငယ်သော အရပ်ဒေသများမှအပ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ရေချိုပိုင်း ရေစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။
ရခိုင်လူမျိုးများသည် ကနဖော့ ကို ခေါင်းရော် ဟုခေါ်ကြသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် အပင် ရေစပ် ရွှံ့နွံများကြား၌ ပေါက်သည့် ပင်ပျော့ပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အမြင့် ၁- ၂ ပေထိ ရှိ၏။
တစ်ပင်လုံး ပြောင်ချောနေသည်။
သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ အမွေးနုများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
အဆစ်များမှ ဖော့ကဲ့သို့ ပေါ့ပါးသော အဖြူရောင် အမြစ်များ ဖြာထွက်သည်။
အရွက် ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျထွက်သည်။
အရွက်များ သေးသွယ်ပြီး ငှက်တောင်ပုံ ရှိသည်။
၁ လက်မမှ ၃ လက်မထိ ရှည်သည်။
ရွက်ရင်း ကျဉ်းသွယ်သည်။
ရွက်ညှာမဲ့၍ ရွက်နားညီသည်။
သို့မဟုတ် သေးငယ်သော ခွေးသွားစိပ်များ ရှိသည်။
အပွင့် စိမ်းနုရောင်ရှိသည်။
ပွင့်ညှာမဲ့သည်။
ထိပ်ထွက်ပန်းပွင့် ဖြစ်သည်။
ပွင့်ချိန်မှာ သီတင်းကျွတ်လမှ တပေါင်းလ အထိ ဖြစ်သည်။
အသီး တစ်စေ့သီး ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ ပဉ္စငါးပါး၊ အများအားဖြင့် အရွက်ကို သုံးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ အလွန်သေးငယ်သော အရပ်ဒေသများမှအပ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ရေချိုပိုင်း ရေစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ အာနိသင် : မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကနဖော့သည် ငန်ခါး အရသာ ရှိ၏။
သည်းခြေ၊ သလိပ်ကိုနိုင်၏။
ဖောရောင်ခြင်း၊ နူနာ၊ အရေပြားရောဂါ၊ ချောင်းဆိုးရောဂါ စသည်တို့မှ ကင်းဝေး၏။
အသုံးပြုပုံ အရွက် အရွက်ကိုကြိတ်၍ ဦးခေါင်းတွင် အုံပေးခြင်းဖြင့် ဦးနှောက် ပူခြင်းကို အေးစေသည်။
အရေပြားနှင့် အကြောရောဂါများ အတွက်လည်း သုံးသည်။
အရွက်ရည်ကို နွားနို့နှင့် ဖြစ်စေ၊ ဆိတ်နို့နှင့် ဖြစ်စေ သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ဆီးပူညောင်းကျနာကို ပျောက်စေသည်။
ပဉ္စငါးပါး ကနဖော့ကို ပြုတ်၍ တို့စားခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ပြုတ်ရည်ဖြင့် ချွေးအောင်းခဲ့သော်လည်းကောင်း ဖောရောင်ခြင်း ပျောက်၏။
ကနဖော့ ပဉ္စငါးပါးရည် အနည်းငယ်မျှ သောက်သော် ကျောက်ဖြူပေါက်သောရောဂါ၊ အရေပြားရောဂါ၊ ခြင်ဆီကို တိုးသောရောဂါများ ပျောက်ကင်း၏။
ကနဖော့ရည်ကို ပျားရည်နှင့် ရောသောက်သော် ကျောက်ရောဂါ ပျောက်ကင်း၏။
ကနဖော့ တစ်ပင်လုံးအား ဆန်ဆေးရည်၊ မုန်ညင်းဆီထည့်၍ပြုတ်ပြီး ဆားအနည်းငယ် ထည့်သောက်ခြင်းဖြင့် အသည်း အားနည်း သောရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေ၏။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=84 ကိုးကား Category:အပင်များ Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
thumb|မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ဩဇာသီး အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း၌ မူလ ပေါက် ရောက်ခဲ့သော ဩဇာပင်သည် အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာအစရှိသော ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသများသို့လည်း မျိုးပြန့်ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း မျိုးပြန့်ရောက်ရှိခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် လက်မ ၆ဝ မှ ၇ဝ အတွင်းရှိ၍ ရေဆင်းကောင်းပြီးလျှင် သဲဆန်သောဂဝံကျောက်မြေမျိုးတွင် ပေ ၃ဝဝဝ အထိမြင့်သောဒေသများအထိ ပေါက်ရောက် ဖြစ်ထွန်း သည်။
အနိုနေစီးအီးမျိုးရင်း၌ပါဝင်သော ဩဇာပင်၏ရုက္ခဗေဒ အမည်သည် အနိုနာစကွာမိုဆာဖြစ်သည်။
ပင်ငယ်ပင်ပျပ်မျိုး ဖြစ်၍ အခွံချောသော ပင်လုံးပင်စည်နှင့် အကိုင်းအခက်များရှိ သည်။
အရှည်နှစ်လက်မမှ သုံးလက်မအထိရှိတတ်သော အရွက် များသည် ငှက်တောင်ကဲ့သို့ခပ်လျားလျားရှိ၍ ထိပ်ချွန်သည်။
ချေနယ်လိုက်လျှင် အနံ့တစ်မျိုးထွက်သည်။
အပွင့်တို့သည် လိင်စုံပါ၍ စိမ်းဖန့်ဖန့်အရောင်ရှိသည်။
အကိုင်းဖျား၊ သို့မဟုတ် အရွက်နှင့်ဆိုင်လျက် နေရာမှထွက်၍ တစ်ပွင့်ချင်းသော်လည်း ကောင်း၊ စုံပြိုင်၍သော်လည်းကောင်း ပွင့်ကြသည်။
အသီးသည် အချင်းနှစ်လက်မမှ လေးလက်မအထိရှိ၍ လုံးဝန်းသောသဏ္ဌာန်ရှိသည်။
ထိပ်ချွန်း သယောင်ယောင်လည်း ရှိတတ်သည်။
အသီး၏ထူခြားချက်မှာ ငါးအကြေးကွက်များနှင့် တူသော အခွံဖြစ်သည်။
ဖြူဖွေးသောအတွင်းသားသည် ပျော့ ဖတ်ဖတ်နေ၍ သေးငယ်သောအမြွာကလေးများဖြစ်သည်။
ထို အမြွာကလေးများအတွင်း၌ ညိုနက်တောက်ပြောင်သော ရှည် ဝိုင်းဝိုင်း အစေ့များရှိလေသည်။
ဩဇာပင်များကိုအစေ့ပျိုး၍လည်းကောင်း၊ အကိုင်းကို မြေထုပ်ဆွဲနည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုင်းကူးနည်းဖြင့်လည်း ကောင်း အပင်ပျိုး၍ရသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစေ့ပျိုး၍ စိုက်ခြင်းသာပြုကြသည်။
ပြည်ခရိုင်တွင် ဩဇာပင်ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတရပ် အနေဖြင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
မေမြို့ အနီးရှိ အနီးစခန်း၊ ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ သံတောင်တို့၌ လည်း ဩဇာပင်များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသည်။
ပြည်ခရိုင် အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက်ရှိ တောင်ကုန်းတောင်စွယ် များ၏ အရှေ့ဘက်တောင်စောင်းတစ်လျှောက်တွင် ဩဇာခြံများ ကို အစီအရီတွေ့ကြရသည်။
ဩဇာပင်တို့သည် နှစ်စဉ် တပေါင်းလရောက်လျှင်အရွက် များကြွေ၍ ရိုးတံကျဲကျဲဖြင့် ရှိနေတတ်သော်လည်း တန်ခူးလ ရောက်သည်နှင့် အစို့အကိုက်၊ အညွန့်အဖူးကလေးများ ထွက် ပြူစပြုလာပြီးလျှင် မကြာမီပြန်လည်၍ စိမ်းလန်းစိုပြည်လာ သည်။
ကဆုန်၊ နယုန်၌ အပွင့်များပွင့်၍ ဝါဆိုလတွင် သီးကင်းကလေးများ ထွက်သည်။
တော်သလင်းလ၊ သီတင်းကျွတ် လများတွင် ဩဇာသီးများလှိုင်လေသည်။
ဩဇာသီးသည်အမှည့် မြန်သော အသီးမျိုးဖြစ်၍ အပင်တွင် အက်ကွဲလာသည်အထိ မထားရချေ။
အထူးသဖြင့်နယ်များသို့ပို့ရန် ဩဇာသီးများကို အသီးရင့်ရင့်အနေ၌ ဆွတ်ခူးကြရသည်။
ဩဇာခြံအတွင်း အမှည့်ရောင်သမ်းလာသည့် အသီးများရှိသမျှကို အိမ်ရှိလူကုန်၊ နေကုန်သည်အထိ နိုင်အောင်ခူးကြရသည်။
သို့မဟုတ်က အက် ကွဲလာလျှင် အပင်မှပြုတ်ကျ၍ စားသုံးမရတော့ချေ။
ပြည်ခရိုင်ဩဇာသီးများကား နာမည်ကြီးလှပေသည်။
ရာသီအလိုက်ပေါ်သော သစ်သီးဝလံမျိုးဖြစ်သည့်ပြင် ချိုချို အေးအေး၊ အရသာလေးသော ပြည်ဩဇာကို အများပြည်သူတို့က ခုံခုံမင်မင်ဝယ်ယူစားသုံးကြသည်။
ဩဇာသီးတွင် ရွှေဒင်္ဂါးရောင်၊ နွယ်သာကီရောင်၊ မရမ်းရောင်ဟူ၍ အရောင်သုံးမျိုးရှိသည်။
ပြည်ခရိုင်အတွင်း တန့်ကြည့်တောင်၊ ကြက်တင်းတောင်၊ တောင်လုံးညိုတို့မှ ဩဇာအထွက်ကောင်းရာ၊ တန့်ကြည့်တောင် ဩဇာ၊ ကြက်တင်းတောင်ဩဇာစသဖြင့် ထွက်ရှိရာအရပ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်လည်းရှိသည်။
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဩဇာသီးသည်ချို၏။
ဆိမ့်၏။
အနည်းငယ်ဖွဲ့၏။
အဆီအစေးရှိ၏။
သလိပ်ကိုပွားစေ တတ်၏။
သီတဂိုဏ်းအစာမျိုးဟု ဆိုထားလေသည်။
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းများအဆိုမှာမူ ဩဇာသီးသည် နာလန်ထများအတွက် အကျိုးများလှသည်ဟု ဆိုသည်။
ဩဇာပင်နှင့်မျိုးရင်းတူ၍ မျိုးစိတ်ကွဲသောအပင်တစ်မျိုး မှာ ဒူးရင်းဩဇာဖြစ်သည်။
ရုက်ခဗေဒအမည်မှာ အနိုနာမျူရီ ကေတာဟုခေါ်သည်။
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု၌ မူလ ပေါက် ရောက်ခဲ့ရာမှ ကမ္ဘာ့ အပူပိုင်းဒေသများသို့ မျိုးပြန့်ခဲ့သည်။
အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်သော်လည်း ဩဇာပင်ထက် ပို၍ မြင့်မားကြီးထွားကြံ့ခိုင်သည်။
၃၅ ပေမှ ပေ၄ဝ ခန့်အထိ မြင့် နိုင်သည်။
မြေပြင်အမြင့် ပေ ၃ဝဝဝ အထိရှိသော အရပ်ဒေသ များတိုင်အောင် ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းသည်။
အောက်မြန်မာ နိုင်ငံ၌ အနည်းအကျဉ်းစိုက်ပျိုးကြသော်လည်း ဩဇာသီးကဲ့သို့ လူကြိုက်မများလှ၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိချေ။
အသီးတို့သည် ဩဇာသီးထက်အတော်အတန်ကြီးမား၍ ဥပုံသဏ္ဌာန်၊ အရင်းကား၍ အဖျားရှူးပုံသဏ္ဌာန်၊ အဖျားကောက် ကောက်ပုံသဏ္ဌာန်စသဖြင့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိ၍ တစ်လုံးလျှင် လေးပေါင်မှ ခြောက်ပေါင်အထိ အချိန်စီးသည်။
အစိမ်းရင့် ရောင်အသီးခွံတွင် ဆူးပျော့များရှိသည်။
နွေရာသီတွင် အသီး များ မှည့်သည်။
ဖြူဖွေး၍ ပျော့အိနေသော အတွင်းသားသည် ဩဇာသီးမှာကဲ့သို့ အမွှာကလေးများ မရှိချေ။
အစေ့နက်နက် များသည် အသားထဲ၌ နစ်မြုပ်နေကြသည်။
အရသာသည် ချိုချဉ်ချဉ်ဖြစ်၍ နှစ်သက်သူတို့က ခံတွင်းရှင်းသည်ဟု ဆိုကြ သည်။
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဒူးရင်းဩဇာသီးအမှည့်သည် အဖျားကျဆေးအတွက် ဆေးဖက်ဝင်သည်။
အရွက်ကို သန်ချဆေးနှင့် အနာအုံဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရသည်ဟုဆိုလေ သည်။
သင်္ဘောဩဇာဟုခေါ်သော ဩဇာမျိုးရင်းဝင် အပင် တစ်မျိုးလည်းရှိသေးသည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် အနိုနာရက်တီ ကျူလေတာ ဟုခေါ်သည်။
အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတို့၌ မူလပေါက်ရာက်ရာမှ ကမ္ဘာ့အပူ ပိုင်းဒေသများသို့ မျိုးပြန့်ခဲ့သည်။
ထိုအပင်မျိုးတို့သည်လည်း ပင်နိမ့်ပင်ငယ်မျိုးပင်ဖြစ် သည်။