kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စိုက်ခင်းများတွင် မျိုးဆက်ခြင်းအောင်မြင်စေရန် အုပ်ဆိုင်း မိုးကာနေသော အပင်များကိုခုတ်လှဲ၍ လင်းဖွင့်ခြင်း၊ မျိုးဆက်ပင်များသန်စွမ်းအောင် ပင်ကျပ်နှုတ်ခြင်း၊ ရှင်းလင်းခြင်း၊ နွယ်ဖြတ်ခြင်း၊ ပေါင်းခုတ်ခြင်းများကို တော၏အခြေအနေအရ ဆောင်ရွက် ပေးခြင်းဖြင့် သစ်တော စိုက်ပျိုးပြုစုတည်ထောင်မှုကိုလည်း ပြုကြရလေသည်။
သစ်တော စိုက်ပျိုးပြုစုရေး၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး တို့၌ အောင်မြင်ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်လည်းကောင်း၊ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများကို တန်ဖိုးရှိရှိနှင့် ပိုမိုထုတ်လုပ်နိုင်ရန်လည်းကောင်း သစ်တော သုတေသနဌာနဟူ၍လည်း ထားရှိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် သစ်တောများမှ သစ်များ၊ အခြားသစ်တော ထွက်ပစ္စည်းများကို ထုတ်ယူသုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း သစ်တောထိန်းသိမ်း ကာကွယ်ရေးကိုမူ မပြုခဲ့ကြပေ။
ခရစ်နှစ် ၁၇၅၂ခု အလောင်းမင်းတရားလက် ထက်တွင် ကျွန်းပင်ကို'တော်ဝင်'ပင် ဟု ကြေညာ ထိန်းသိမ်းခြင်း ပြုခဲ့၏။
သို့သော် သစ်တောများကို စံနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းခြင်းကိုမူ နောင်မင်းအဆက် ဆက်လက်ထက်တို့တွင်လည်း ပြုခဲ့ဟန်မတူချေ။
မြန်မာနှင့်ဗြိတိသျှတို့ အချင်းများကာ စစ်ပွဲသုံးကြိမ် တိုက်၍ နောက်ဆုံးတွင် မြန်မာနိုင်ငံပါ အပ်လိုက်ရသော အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းတွင် သစ်တောများ၌ သစ်ခုတ်မှု၊ သစ်ထုတ်လုပ်မှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ထားသော ဗြိတိသျှတို့၏ ဘုံဘေဘားမား သစ်ကုမ္ပဏီနှင့် မြန်မာဘုရင် အစိုးရတို့ အငြင်းပွားမှုများသည်လည်း အချက်တစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် ရခိုင်ပြည် နှင့် တနင်္သာရီကို ၁၈၂၆ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်မှစ၍ကျွန်းပင်များကိုခုတ်လှဲ ထုတ်သုံးခဲ့သည်။
ထိုအခါ ကျွန်းပင်များကို စံနစ်တကျ ခုတ်ယူခြင်းမပြုက ကျွန်းတောများပျက်စီးသည်ကို တွေ့ရှိလာကြသဖြင့် ၁၈၅၆ခုနှစ်မှ စ၍ သစ်တောများကို စည်းကမ်းတကျ အုပ်ချုပ်ရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။
အဖိုးတန်သစ်များထုတ်ယူရေး ဥပဒေကို ၁၉ဝ၂ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲခဲ့ကြလေသည်။
လူသားတို့သည် ဥပဒေဖြင့်ထိန်းသိမ်းမှုမရှိက သစ်တောများ၏အဆိုးရွားဆုံးသောရန်သူများဖြစ်ကြပေသည်။
စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ သစ်တောများကို ခုတ်လှဲခြင်းဖြင့် သစ်တောများကို ပြုန်းစေသည်သာမက တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ အခြားနည်းအမျိုးမျိုးဖြင့်လည်း သစ်တောများကို ဖျက်စီး နေကြလေသေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ထုံးနှင့်မီးသွေးဖုတ်ခြင်း၊ အိမ်သုံးထင်းခုတ်ခြင်း၊ တိရစ္ဆာန် ထိန်းကျောင်းမှု များပြားခြင်း တို့ကြောင့်လည်း သစ်တောများ ပြုန်းတီးခဲ့ရသည်။
ထုံး ဖုတ်ခြင်း၊ မီးသွေးဖုတ်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများအတွက်လည်းကောင်း၊ အိမ်သုံးအတွက်လည်းကောင်း ထင်းအမြောက်အများကိုအသုံးပြုကြရာ ထင်းရရန်အတွက် သစ်ပင်များကို စည်းကမ်းမဲ့ ထုတ်ထွင်ကြလေသည်။
နှစ် ကာလကြာမြင့်စွာ အချိန်ယူ၍ ပေါက်ရောက်ခဲ့ရသော သစ်ပင်များသည် တစ်ရက်နှစ်ရက်အတွင်း ပျက်စီးကြရသည်။
ထင်းခုတ်ယူသူတို့သည် အရွယ်မရင့်သေးသော အပင်များကိုခုတ်ခြင်း၊ အချို့အပင် များကို အမြစ်ပါတူးခြင်းပြုကြသောကြောင့် သစ်ပင်များတစ်ဖန်ပြန်ပေါက်ရန် ခဲယဉ်း သွားလေသည်။
ထိုကြောင့်ပင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်းသည် တဖြည်းဖြည်း သဲကန္တာရ ဆန်လာ၍ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထိုနည်းများကြောင့် သစ်တောများ ပြုန်းလာသည်။
သစ်တောမရှိသော် မြေဆီလွှာ တိုက်စားမှု များပြားလာသဖြင့် ဧက သိန်းသန်း မျှသော မြေများ မြေဩဇာခေါင်းပါး၍ မြေပျက်များ ဖြစ်ကုန်ရလေသည်။
ထို့ပြင် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များကို သစ်တောများအတွင်း ထိန်းကျောင်းသည့်အခါ တိရစ္ဆာန်များက သစ်ပင်အကိုင်း အခက်များကို စားခြင်း၊ အခေါက်များကို ကိုက်ဖဲ့ခြင်း၊ တိုးဝှေ့သွားခြင်းတို့ကြောင့်လည်း သစ်ပင်များ သေကြေပျက်စီးကြရလေသည်။
ယင်းသို့ လူတို့၏ မြော်ခေါ်ထောက်ထားမှု ကင်းမဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် သစ်တောများ ပျက်ပြုန်းရ သည့်ပြင်၊ တောမီးလောင်ခြင်း၊ ပိုးကျခြင်း၊ သစ်ပင်ရောဂါကျရောက်ခြင်း၊ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းထူထပ်ခြင်း တို့ကြောင့်လည်း သစ်တောများပျက်စီးကြရလေသည်။
တောမီးလောင်ခြင်းသည် သစ်တောများအကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေနိုင်သော အကြောင်းတရပ် ဖြစ်သည်။
သစ်တောအတွင်း လေတိုက်ခတ်သဖြင့် သစ်ပင်တပင်နှင့်တပင်၊ဝါးတလုံးနှင့်တလုံး ပွတ်တိုက် ရာမှ မီးပွင့်၍ မီးထတောက်ကာ တောမီးလောင်တတ်သည်။
သို့သော် ယင်းသို့သော သဘာဝကြောင့် မီးလောင်ရခြင်းမှာ နည်းပါးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် များသောအားဖြင့် သစ်တော အနီးအနားပတ်ဝန်း ကျင်တွင် နေထိုင်သူများ၏ ပေါ့ဆမှုနှင့် နွေဦးပေါက်တွင် တောင်ရာ စိုက်ပျိုးရန်အတွက် မြေယာကွက် ရရန် သစ်တောများရှင်းလင်းမီးရှို့ခြင်း၊ အမဲလိုက်ရာတွင် မီးရှို့၍ ခြောက်လှန့်ခြင်းများမှ ကူးစက် လောင်ကျွမ်းမှု များပြားလေသည်။
နွေရာသီသို့ ကူးလာလျှင် သစ်တောတွင်းမှ သစ်ပင်များ အရွက်ကြွေ၍ သစ်ပင်များသည်လည်း ခြောက်သွေ့သောအပိုင်းသို့ ကူးပြောင်းနေချိန် ဖြစ်ပေရာ မီးပွားကျရုံဖြင့်မီးလောင် နိုင်သည်။
သစ်တောများမီးလောင်လျှင် ပျိုးပင်များ၊ အပင်ပျိုများ အဖိုးတန်အရွယ်သင့် အပင်များပါ မကျန် မီးသင့်ပျက်စီးကြရာ ထိုနေရာတွင် သစ်တောများ မျိုးဆက်ပင်ပြတ်သွားနိုင်လေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တောမီးလောင်သဖြင့် တစ်နှစ်တစ်နှစ်တွင် အိမ်ခြေ ၈၆ဝဝဝခန့် ကို တည်ဆောက်နိုင်သော သစ်များ ဆုံးရှုံးရလေသည်။
ထိုကြောင့် တောမီးလောင်ခြင်းကို ကာကွယ်ငြိမ်းသတ်နိုင်ရန် ကြီးကြီး ကျယ်ကျယ် စီစဉ် ထားရှိလေသည်။
ပိုးကျခြင်းကြောင့်လည်း သစ်တောများပျက်စီးကြရာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တနှစ်လျှင် ဒေါ်လာ သန်း၁ဝဝမှ ၂ဝဝ အတွင်းရှိသော သစ်များပျက်စီးရသည်။
အချို့ပိုးများသည် အဖူးအညွန့်တို့ ကို စားသည်။
အချို့ပိုးများသည် အခေါက်နှင့် ပင်စည်ကိုလှိုက်၍စားသည်။
အချို့ပိုးများသည် ပင်စည်ကို ဝိုက်ပတ်၍စားရာ သစ်ရည်ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း ပျက်စီးသဖြင့် အပင် သေလေသည်။
သစ်ပင်ကို သင်းသတ် သကဲ့သို့ပေတည်း။
သစ်ပင်ရောဂါများကြောင့်လည်း သစ်ပင်များသေကြေသည်။
များသောအားဖြင့် သစ်ပင်များတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသော ရောဂါတစ်မျိုးမှာ မှိုစွဲခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် သစ်များအတွင်း ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ ထူထပ်လျှင် သစ်ပင်များ ရှင်သန်ကြီးထွားရေးကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေကာ သစ်တောများကို တစ်တစ်စ ပျက်စီးစေလေသည်။
လေသည် သစ်တောများ၏ ကြီးကျယ်သောရန်သူကား မဟုတ်ပေ။
လေမုန်တိုင်းဒာဏ်ကြောင့် သစ်တောတစ်ခုလုံး ကျိုးပဲ့ပျက်စီးခြင်းကို ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရသော်လည်း များသောအားဖြင့် လေပြင်းတိုက်ခတ်သဖြင့် လဲကျအမြစ်ပြုတ်ရသော အပင်များသည် မသန်စွမ်းသော အပင်အို အပင်နာများသာ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုအပင်များလဲကျသဖြင့် သစ်တောအတွင်းရှိ အခြားသစ်ပင်များမှာ အလင်းရောင်နှင့် လေကို ပိုမိုရရှိနိုင် သေးသည်။
သစ်ပင်များ၏ ကြောက်စရာရန်သူတစ်ပါးကား မိုးကြိုးဖြစ်သည်။
မိုးကြိုး ထိသောအပင်သည် ပြန်၍ မရှင်သန်နိုင်တော့ဘဲ ထိုအပင်သာလျှင် မီးလောင်သည်သာမက အခြား အပင်များကိုပါ ကူးစက် လောင်ကျွမ်းနိုင်လေသည်။
သစ်တောများသည် စပါးသီးနှံတို့ကဲ့သို့ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အသစ်အသစ် စိုက်ပျိုးပြုစုရသည်မဟုတ် ပဲ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများမှ ဆိုင်ရာတိုင်းပြည် နိုင်ငံများအတွက် နှစ်စဉ် ဝင်ငွေမှန်မှန်ရရှိနိုင်စေ သဖြင့် သစ်တောများ အလဟဿ မပြုန်းတီး မပျက်စီးရလေအောင် စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းရန် လို အပ်ပေသည်။
သစ်တောတစ်ခု ပြန်လည်ထူထောင်ရန်မှာ အနှစ် ၆ဝမှ ၁၅ဝ အထိ ရှည်ကြာ သော်လည်း ဖျက်ဆီးခုတ်လှဲရန်မှာ တစ်ရက်နှစ်ရက်မျှသာ ကြာ၍ မှားယွင်းစွာခုတ်လှဲမိပါက ဆွေစဉ်မျိုးဆက်အထိ အကျိုးယုတ်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် သစ်တောကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေးမှာ အထူးလိုအပ်လှပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:သစ်တောများ။
ယခုအခါ သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာနကို ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် ဒုတိယ ပုံမှန်အစည်းအဝေး သဘောတူညီချက်အရ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Environmental Conservation and Forestry) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းပြီးဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်း စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၂၆၁,ရ၆ဝ ရှိသည့်အနက် ၅၅.၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ သို့မဟုတ် ၁၄၅,၃ဝ၃ စတုရန်းမိုင်မှာ သစ်တောများ ဖြစ်ကြ သည်။
ယင်းတို့အနက် ၃၄,၆၈ရ စတုရန်းမိုင်မှာ သစ်တောကြိုးဝိုင်းများဖြစ်၍ ၁၁၆,ဝ၁၆ စတုရန်းမိုင်မှာ ကြိုးပြင် သစ်တောများ ဖြစ်ကြသည်။
သစ်တောများပေါ်တွင် အဓိက မှီခိုနေရသည့်အားလျော်စွာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရဝန်ကြီးဌာနတခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လေသည်။
သစ်တောများသည် တိုင်းပြည်၏ အဖိုးအနဂ္ဃထိုက်တန် သော ပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည့်ပြင် ရာသီဥတု မျှတမှန်ကန်ခြင်း၊ ရေဖူလုံအောင်ရရှိခြင်းနှင့် မြေဩဇာထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ အတွက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများ ရှိသည်။
အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ တောတောင် ထူထပ်ပေါများသော တိုင်းပြည်များတွင် သစ်တောများ ထိန်းသိမ်းခြင်း ချွတ်ယွင်းပါက အောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော မြေညီများတွင် ရေစီးကမ်းပြိုခြင်း၊ နွံများ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ မြေဩဇာ လျော့ပေါ့ခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်း စသော ဘေးအန္တရာယ်များ တွေ့ရှိတတ်သည်။
ထိုအကျိုးကျေးဇူးများအပြင် ထာဝစဉ် သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများ ရရှိရေး၊ သစ်တောများ အဓွန့်ရှည်စွာ တည်မြဲရေးနှင့် တိုးပွားရေးတို့ အတွက် စည်းကမ်းတကျ အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် ကွက်စိတ် စီမံကိန်းများ ရေးဆွဲ၍ ယင်းအတိုင်း စီမံခန့်ခွဲ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရသည်။
သစ်တောများကို တိုင်းကြီး ငါးတိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု သတ်မှတ် ပြီးလျှင် ယင်းတို့ကို တစ်ဖန် သစ်တောခရိုင် ၃၅ ခရိုင် ခွဲကာ သစ်တောမင်းကြီးချုပ်၊ သစ်တောမင်းကြီးများ၊ သစ်တောခရိုင်ဝန်များနှင့် အခြား အရာထမ်း အမှုထမ်းများက အုပ်ချုပ်သွားလေသည်။
သစ်တောအုပ်ချုပ်မှု စီမံကိန်းနှင့် သုတေသန မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်တောဌာနမှ အုပ်ချုပ် သော စတုရန်း မိုင်ပေါင်း ၁၈၅,၃ဝရ တို့အတွက် အသေးစိတ် သစ်တောအုပ်ချုပ်မှု ကွက်စိတ်များ ရေးဆွဲရသည်။
ထိုစီမံကိန်းများသည် ၁ဝ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်အတွက် ရေးဆွဲသော စီမံကိန်းများဖြစ်ရာ ကုန် ဆုံးသောအခါ သက်ဆိုင်သည့် နယ်အတွင်း စုဆောင်းရရှိသော ကိန်းဂဏန်းများ၊ ဗဟုသုတများ၊ အကြံ သစ် ဉာဏ်သစ်များနှင့် လက်ရှိ လိုလားသော အခြေအနေကိုထောက်၍ စီမံကိန်းအသစ်များကို ရေးဆွဲရသည်။
သစ်တောစိုက်ပျိုးရေး ပြည်တွင်းရှိ သစ်ပင်များ မျိုးဆက်ရေး၊ ကြီးပွားရေး၊ နမူနာစုဆောင်းရေး၊ စမ်းသပ်ရေး စသည့် လုပ်ငန်းများပြုလုပ်ရသည်။
ထိုပြင် သစ်စေ့စုဆောင်း ခြင်း၊ ပျိုးခင်းမှ သစ်ပင်ပေါက်များ ဖြန့်ဖြူးဝေငှခြင်း၊ အပူပိုင်းဒေသနှင့် သင့်တော်သော သစ်ပင်မျိုးစုံကို စမ်းသပ် စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပြည်ပသစ်ပင်များကို စမ်းသပ် စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ဘယဆေးပင်များ စုဆောင်းပေးခြင်းများကို ဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ကြရသည်။
သစ်တော ဘောဂဗေဒ ဤဌာနခွဲ၏ လုပ်ငန်းများမှာ သစ်တောထွက် ပစ္စည်း ကိန်းဂဏန်း များ စုဆောင်းခြင်း၊ နည်းသစ် လမ်းသစ်များရှာဖွေခြင်း၊ ရောင်းတန်းမဝင်သေးသော သစ်မျိုးများကို ရောင်းချနိုင်ရန် စီစဉ်ခြင်း၊ အသေးအဖွဲဖြစ်သော သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများ ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ထွက်ရန် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ကိန်းဂဏန်းများ စုဆောင်းခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ် သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။
ထိုပြင် သစ်သား နမူနာမျိုးစုံ ရရှိရေးနှင့် ယင်းတို့ မည်သို့ မည်ပုံ အသုံးဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်များနှင့်အတူ မြန်မာသံရုံများ သို့၎င်း၊ အခြားအလိုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် သုတေသန ဌာနများသို့၎င်း ဖြန့်ဖြူးရသည်။
သစ်ထုတ်လုပ်ရေး သစ်များ ပိုမိုထုတ်ယူရန် အတွက် ကျွန်းပင် သင်းသတ်ခြင်းနှင့် သစ်မာများ ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သစ်လုပ်ငန်းအဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် တစ်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ကျွန်းပင်ပေါင်းများစွာကို သင်းသတ်ခဲ့ရသည်။
ထိုပြင် ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် ထင်း၊ မီးသွေး၊ ဝါး၊ ကြိမ်၊ ချိပ်နှင့် ရှားများကိုလည်း ထုတ်ယူသည်။
အရေးကြီးသော သစ်တောလမ်းများကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး မော်တော်ယာဉ်များဖြင့် သစ်များထုတ်ယူနိုင်ရန် ကျောက်လမ်းများခင်းပေးခြင်း၊ လမ်းများမရှိသေးသည့် နေရာများတွင် အသစ်ဖေါက်လုပ်ခြင်းများကိုလည်း စီစဉ်ရသည်။
လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ဟံသာဝတီနှင့် ရန်ကုန်ခရိုင်များတွင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပင်လယ်ရေမြုပ်တောများမှထွက်သော ကနစိုထင်းကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။
ကနစိုသည် အလွန် ခိုင်ခန့်၍ သစ်အဖြစ် များစွာအသုံးပြုထိုက်သော သစ်ကောင်းတစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ထိုကြောင့် ထင်းအဖြစ်သုံးမည့်အစား သစ်အဖြစ် အသုံးပြုရန်နှင့် အခြား ရေမြုပ်သောအမျိုးများကိုလည်း ထင်းနှင့် မီးသွေးအဖြစ် အသုံးချရန် စီမံကိန်းများရှိသည်။
ထိုပြင် ဗြုခေါက်မှ သားရေနယ်ဆေး ခွဲထုတ်ယူနိုင်သေးသည်။
ရှမ်းပြည်နှင့် ချင်းဝိသေသတိုင်းတွင် ထင်းရှူးတောများ ဧရိယာ ၁၆၈၈ စတုရန်းမိုင် ခန့်ရှိရာ ထိုအပင်များမှ ထင်းရှုးဆီ ထုတ်ယူခြင်းနှင့် တာပင်တိုင်ဆီချက်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်။
အပူပိုင်းဒေသနှင့် ပုပ္ပားတောင်တစ်ဝိုက်တွင် သစ်တောများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် သစ် တောဌာန အရာရှိ အချို့ကို မြေယာကျေးလက် တိုးတက်ကြီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်းသို့ လွဲပြောင်းပေးပြီးဆောင်ရွက်စေလျက် ရှိသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြေထိန်းသိမ်းခြင်းလုပ်ငန်းကို သစ်တောအရာရှိချုပ် လက်အောက်တွင် ထားရှိပြီးလျှင် ရေစား မြေပြိုခြင်းတို့ကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကာကွယ် ဆောင်ရွက် လျက် ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ။
သစ်ပိုးဟုခေါ်သော ပိုးတစ်မျိုးကို ဥယျာဉ်ခြံ များထဲတွင် တွေ့မြင်ရတတ်သည်။
ထိုသစ်ပိုးမျိုးသည် ပိုးမွှားငယ်များ၊ ပိုးနသံကောင်များနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသော်လည်း အမှန်စင်စစ် ကရပ်စတေးဆီး မျိုးပေါင်းတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
thumb|Platyarthrus hoffmannseggii မျိုးစဉ်မှာ အိုင်ဆိုပိုဒါဖြစ်သည်။
အလျား လက်မဝက်ခန့် ရှိ၍ မွဲခြောက်ခြောက် အခွံမာဖုံးအုပ် လျက် ရှိသည်။
သစ်ပိုးများကို ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ၊ သို့မဟုတ် သစ်ဆွေးအောက်များတွင်၎င်း၊ သစ်ပုတ် သစ်ဆွေးတို့အထဲတွင်၎င်း တွေ့နိုင်သည်။
အခြား အိုက်ဆိုပိုဒါ များ ဖြစ်သော အကောင်တို့နှင့် မတူသော အချက်မှာ ထိုသစ်ပိုးမျိုးသည် ကုန်းပေါ်၌နေနိုင်၍ လေကိုရှှုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသစ်ပိုးမျိုးတွင် ခြေအစုံ ခုနစ်စုံပါရှိ၍ အားလုံးမှာ တညီတညွတ်တည်း ဖြစ်ကြသည်။
ခြေထောက်များကို အမှတ်မဲ့ ကြည့်လျှင် ကိုယ်နံဘေးမှ ထွက်နေသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း အမှန်စင်စစ် ရင်ဘတ်ဆီမှ ဖြာထွက်နေကြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
ခြေထောက်များအပြင် ခေါင်း၌ အမ္မေွးအမှင်များလည်းရှိပြီးလျှင် အမြင်သန်သော မျက်စိတစ်စုံလည်း ရှိသည်။
ဝမ်းပိုက်အာက်တွင် အပြားချပ်ကလေးများကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော အဂ‡ါတို့ ရှိသည်။
ထိုအဂ‡ါတို့ဖြင့် အသက်ရှင်နေနိုင်ရန် လေကိုရှှုကြသည်။
သစ်ပိုးအမတို့သည် ဥများကို အခြားနေရာများတွင် မည်သည့်အခါမျှ အုမချဘဲ ရင်ပတ် အောက်၌ရှိသော အိတ်ထောင့်ငယ်ထဲသို့သာ ဥထည့်ကြသည်။
ဥမှ ပေါက်လာ သည့် သစ်ပိုးအကောင် ငယ်လေးများသည် အကောင်ကြီးများ နှင့် နောက်ဆုံး ခြေအစုံတစ်စုံမပါသည့် အချက်မှလွဲ၍ သဏ္ဌာန် ချင်း တထေရာတည်းပင် တူကြသည်။
ထိုအကောင်ကလေးတို့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ရေလဲပြီးမှ ခြေထောက် ခုနစ်စုံ ပြည့်လာသည်။
သစ်ပိုးကောင်ငယ်ကလေးများ ကြီးထွားလာပုံမှာ အလွန် လျင်မြန် လှ၏။
ထိုကြောင့် ဥယျာဉ်အတွင်းရှိ သစ်ပင်တို့မှ အဆီအနှစ်များကို လျင်မြန်စွာ စားသုံးတတ်ကြသဖြင့် ထိုသစ်ပိုးတို့အား အထူးဂရုစိုက်၍ သုတ်သင်ပစ်ရန် လိုအပ်ပေသည်။
သစ်ပိုးသည် နေရောင်မကြိုက် သဖြင့် ညဉ့်အချိန်များ၌သာ ထွက်လေ့ရှိသည်။
ရိုးရိုးသစ်ပိုးအပြင် အခြား သစ်ပိုးတစ်မျိုးလည်း ရှိသေး၏။
ထိုအမျိုးသည် ပိုးနသံကောင်ကဲ့သို့ သူတို့အား ထိလိုက်လျှင် ခွေလိပ် သွားတတ်ကြသည်။
သို့သော် သူတို့ကား ပိုးနသံကောင်များ မဟုတ် ကြချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:တိရစ္ဆာန် ခန္ဓာဗေဒ။
right|thumb|Trunk base of a Coast Redwood tree in Jedediah Smith Redwoods State Park: Simpson Reed Discovery Trail, near Crescent City, California သစ်ပင်ဟူသော ဝေါဟာရတွင် အကျုံးဝင်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုကြသော အပင်များမှာ ယေဘူယျအားဖြင့် ပင်စည်တစ်ခုတည်းသာ ရှိပြီးလျှင် အနည်းဆုံး အမြင့် ၁ဝ ပေခန့် ရှိရပေသည်။
ထို့ပြင် သစ်ပင်၏ ပင်စည်မှ သစ်သား ရရှိနိုင်လေသည်။
ချုံပင်သည် ပင်စည်တစ်ခုထက် ပိုရှိပြီးလျှင် ပင်စည်မှ သစ်သားလည်း မရနိုင်ပေ။
သစ်ပင်၏ ပင်စည်တို့သည် မြေမှထွက်၍အပေါ်သို့ ထောင်ကာ မိုးသို့မျှော်၍ ပေါက်ကြသည်။
သစ်ပင်တစ်ပင်၏ ပင်စည်ပိုင်းသည် အထက်သို့ တိုး၍တိုး၍ တက်ကာ အထက်ပိုင်းရှိ ရွက်အုပ်သည် လေနှင့် နေရောင်ကို ရနိုင်သလောက်ယူသည်။
အမြစ်ပိုင်းမှာမူ မြေကြီးထဲသို့ နက်သည် ထက်နက်အောင် ဝင်ရောက်ကာ အဘက်ဘက်သို့ အမြစ်များဖြာထွက်လေသည်။
သစ်ပင်အမျိုးမျိုး အပင်လောကတွင် သစ်ပင်သည် အကြီးဆုံးသောအပင်မျိုးလည်းဖြစ်သည်။
အသက်အရှည်ဆုံး အပင်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်၌ ပေါက်ရောက်သော သစ်ပင်တို့ကား အမျိုးအမည် များပြားလှစွာ ရှိပေ သည်။
နေရာဒေသ၊ ရာသီဥတု၊ ရေမြေသဘာဝကို လိုက်၍ အပူပိုင်း ဒေသပေါက် သစ်ပင်မျိုး၊ သမပိုင်းဒေသပေါက် သစ်ပင်မျိုး၊ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသော ဒေသပေါက်သစ်ပင်မျိုး စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိလေသည်။
သို့ရာတွင် သစ်ပင်အမျိုးပေါင်း ထောင်သောင်းချီ၍ ရှိသည့် အနက် အဓိကအားဖြင့် ခွဲခြားလိုက်လျှင် အပ်ရွက်ပင်မျိုးနှင့် ရွက်ပြန့်ပင်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိလေသည်။
အပ်ရွက်ပင်မျိုးတို့ကား ထင်းရှူးမျိုးများဖြစ်ပေသည်။
သေးကျစ်ရှည်ချွန်၍ အပ်ချောင်းနှင့်တူသော ထင်းရှူးရွက်တို့သည် အလွန်အေးမြသော ဆောင်းရာသီ၏ ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီးလျှင် အရွက်ကြွေခြင်း မရှိကြချေ။
ထိုကြောင့် ထင်းရှူးတောများကို အမြဲစိမ်းတော၊ သို့မဟုတ် ရွက်မပြတ်တောဟု ခေါ်ဆိုကြ သည်။
အရွက်တို့သည် ကိုင်းများရှိ အဖုများမှလည်းကောင်း၊ အခက်များမှလည်းကောင်း တစ်ရွက်စီထွက်သည်။
အပ်ရွက်ရှိ သောသစ်ပင်များမှ ကတော့ပုံ အသီးမျိုးသီးသည်။
သစ်ပင်မှသီးသော အသီးများကို သစ်သီးဟုခေါ်ကြ၍ သစ်သီးမှအစေ့ကို သစ်စေ့ဟု ခေါ်ကြလေသည်။
သစ်စေ့များကို နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ရာ အသီးအတွင်း၌ အစေ့အိမ်ဖွဲ့၍ တည်တတ်သော အစေ့မျိုးကို မျိုးစေ့ဝှက် ဟူ၍လည်းကောင်း၊အသီးအတွင်း၌မနေဘဲ အသီးမျက်နှာပြင်သို့ ဟင်းလင်းပေါ်ထွက်နေသော အစေ့မျိုး ကို မျိုးစေ့ဖော်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခွဲခြားကြသည်။
ထင်းရှူးစေ့များသည် ဒုတိယ အမျိုးအစား၌ ပါဝင်၍ မှည့်သောအခါ အစေ့များသည် အပသို့ စဉ်ထွက်လေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် လေထဲတွင်လွင့်ပါ၍ မြေသို့ ကျရောက်သော အစေ့များသည် အပင်ပေါက်နိုင်သော် လည်း မြေသို့မကျသည့် အစေ့များသည် အစေ့ အိမ်မပါသဖြင့် ပျက်စီးကုန်လေသည်။
အပ်ရွက်ပင်မျိုးသည် အအေးဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည် ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အအေးပိုင်း ဒေသများ၌လည်းကောင်း၊ တောင်ပေါ်သစ်တောများအဖြစ်လည်းကောင်း ပေါက်ရောက်ကြသည်။
အပ်ရွက်ပင်မျိုးတို့၏ အသား၊ သို့မဟုတ် ထင်းရှူးသားတို့သည် အခြားသစ်သားများနှင့် နှိုင်းစာလျှင် အသားပွ၍ ခွဲဲစိတ် လွှတိုက်ရန် လွယ်ကူသည်။
သို့သော် အဖိုးတန် သစ်သားကိုမူ ထင်းရှူးပင်မှ မရရှိနိုင်ပေ။
ရွက်ပြန့်ပင်မျိုးတို့သည် ဆောင်းကူးရာသီတွင် အရွက်ကြွေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ အပူပိုင်း ဒေသများတွင် သစ်ပင်တို့သည် နွေရာသီ၌ အရွက်ကြွေကြသည်။
(မြန်မာနိုင်ငံ သစ်ပင်များ-လည်းရှု။
) ယင်းသို့ အရွက်ကြွေသော အပင်များ ပေါက်ရောက်ရာ ရွက်ပြန့်တောများကို ရွက်ပြတ်တောဟု ခေါ်ကြလေသည်။
ရွက်ပြန့်ပင်တို့၏ အစေ့သည် အသီးအတွင်း ၌ အစေ့အိမ်ဖြင့် လုံခြုံစွာ ဖွဲ့လျှက်တည် ရှိသဖြင့် ထိုအစေ့မျိုးကို မျိုးစေ့ဝှက်ဟု ခေါ်လေသည်။
ရွက်ပြန့်မျိုးတွင်ပါဝင်သည့် ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ယင်းမာ စသော အပင်မျိုးတို့၏ သစ်သား သည်မာကျော၍ လှပသောအကွက်များရှိသဖြင့် အိမ်တွင်းသုံးပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရန်ကောင်းသည့် အဖိုးတန် သစ်သားများ ဖြစ်ကြ ပေသည်။
လက်ပံ၊ မိုးမခနှင့် ပေါ့ပလာပင်တို့သည် ထင်းရှူးထက်ပင် အသားပွသေးသော်လည်း အရွက်ပြန့်ပြီးလျှင် မျိုးစေ့ဝှက်ပါသဖြင့် ရွက်ပြန့်ပင်မျိုးတွင် ထည့်သွင်းရလေသည်။
ထင်းရှူးမျိုးတွင်ပါဝင်သော ရွက်ကြွေပင်မျိုး ရှိသည့်နည်းတူ ရွက်ပြန့်မျိုးဖြစ်သော်လည်း အရွက်မကြွေသော အပင်မျိုးလည်းရှိလေသည်။
အပူပိုင်းဇုံဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်သည့် အချို့သော လမုမျိုးစေ့နှင့် ညောင်မျိုးစိတ်ဝင် အပင်များသည်လည်း တစ်မူ ထူးခြားပေသည်။
ထိုအပင်မျိုးတို့၏ အကိုင်းအခက်များမှ မြေသို့သက်သော အမြစ်များထွက်သည်။
ထိုမြေထောက်မြစ်များသည် တဖြည်းဖြည်းနှင့် ပင်တံလုံးများအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကြပြီးလျှင် ပင်မကြီး၏ အခြံအရံအပင်ပွားများ ဖြစ်လာကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားမြို့၏ ရုက္ခ ဗေဒဥယျာဉ်ရှိ ညောင်တစ်ထောင် အပင်ကြီးသည် ထိုနည်းအားဖြင့် ညောင်တစ်ပင်မှ ညောင်တစ်အုပ် ဖြစ်လာခြင်းပေတည်း။
အခြား ထူးထူးဆန်းဆန်း သစ်ပင်များလည်း ရှိသေးသည်။
ဩစတြေးလီးယားတိုက်တွင် ပေါက်ရောက်သော သစ်ပင်တစ်မျိုးသည် ပုလင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။
ဗောတဲပင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုဖလော်ရီဒါ ပြည်နယ်မှ သစ်ပင်တစ်မျိုးသည် ပူဖောင်းရှည်ရှည်များနှင့် တူသော အသီးများ သီးသည်။
အသီးများသီနေပုံမှာ သစ်ပင်၌ ပူဖောင်းရှည်များ ချိတ်ဆွဲ၍ အလှပြထားသည်နှင့် တူသည်။
အသီးများကိုမူ မစားရချေ။
ပျံ့နှံ့ပေါက်ရောက်ပုံ သစ်ပင်တိုင်းသည် နေရာ ဒေသမရွေး ပေါက်ရောက်ကြသည်မဟုတ်ပေ။
အပူပိုင်းဒေသ၌ ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုး၊ သမပိုင်းဒေသ၌ ပေါက်ရောက် သော အပင်မျိုး စသည်ဖြင့် ရေမြေဒေသ ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ သစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်ကြလေသည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ သဲကန္တာရ များစွာတို့၌လည်းကောင်း၊ အစဉ်အမြဲရေခဲနေသော ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများ၌လည်းကောင်း သစ်ပင်များ မပေါက်ရောက်နိုင်ချေ။
သစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်နိုင်သော ဒေသများအနက် မြောက်လတ္တီတွဒ်မျဉ်း ၇ဝ ဒီဂရီ ပတ်ဝန်းကျင် တစ်ဝိုက်တွင် ရှိကြသော အာတိတ်ဒေသများတွင် ကွန်နီဖာထင်းရှူးမျိုးတို့ ပေါက်ရောက်ကြသည်။
အမြင့် ပိုင်းသစ်တောရပ်ဝန်းတွင်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ပိုင်း တောင်ကုန်းဒေသပေါက် သစ်တောများ တွင်လည်းကောင်း၊ သမပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသပေါက် သစ်တောများတွင်လည်းကောင်း စပရူး၊ ပိုင်း၊ ဒေါက်ဂလပ်ဖား စသော ထင်းရှူးတော အမျိုးမျိုး ပါဝင်လေသည်။
ဝက်သစ်ချ၊ မေပယ်၊ အက်ရှ၊ မိုးမခ စသည့် ရွက်ပြန့်ပင်များ ပါဝင်သော ရွက်ပြတ်တောတို့ သည် မြောက်ဘက် သမပိုင်းဒေသ၌ ပေါက်ရောက်ကြသည်။
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ဒေသ များ၌ ပေါက်ရောက်သည့် အပင်များတွင်လည်း မိုးမခနှင့် ချယ်ရီဖို မျိုးစိတ်တို့ကို တွေ့ရလေသည်။
အပူပိုင်းဇုံဒေသများတွင် များသောအားဖြင့် နွေရာသီ၌ အရွက်ကြွေသော ရွက်ပြန့်ပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။
အပူပိုင်းဒေသပေါက် သစ်ပင်များအနက် ပိန္နဲ၊ အင်၊ ကညင် စသည့် ရွက်ပြန့်ပင် မျိုးတို့၏ အရွက်သည် ပိုမို ပြန့်ကားသည်။
အရွက်သေးပါကလည်း အရွက်များ ထွက်ရာဖြစ်သော ရွက်အုပ်သည် ပို၍ ထူထပ် သိပ်သည်း လေသည်။
တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း၏ အပူပိုင်းဇုံ ဒေသတွင် အာရကေး ရီးယား အုပ်စုဝင် အမြဲစိမ်း၊ သို့မဟုတ် ရွက်မပြတ်တောအချို့ ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ရလေသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်၏ အလွန်အေးမြသော တောင်ဘက်စွန်း ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ပင်စည်ကြံ့ခိုင် တိုတုတ်သော အန္တာတိတ် ဗိချမျိုး သစ်ပင်ကြီးများ အဓိကအားဖြင့် ပေါက်ရောက်လေသည်။
ကွန်နီဖား ထင်းရှူးမျိုးနှင့် အခြား မျိုးစေ့ဖော် အစေ့မျိုးရှိသော အပင်မျိုးတို့သည် အပင် လောကတွင် အပင်သက် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည်။
တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် အာရကေးရီးယားမျိုးဝင် အပင်တို့သည် တစ်ခေတ်က နေရာ ဒေသ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်ခဲ့သော မျိုးစုတစ်စု ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။
သစ်ပင်များအနက် ရှေးအကျ ဆုံးသော အပင်မျိုးသည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် ဂျင်ရိုဟု ခေါ်၍ အနောက်နိုင်ငံများတွင် 'ပျို့ကေသာ'(မေဒင်ဟဲယား)ဟုခေါ်သော သစ်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်။
ထိုအပင်မျိုး၏ မျိုးသက်သည် နှစ်ပေါင်း သန်းပေါင်းရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့လေပြီ။
သို့တိုင်အောင် ရှေး ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ၌ တွေ့ရသည့်အတိုင်း အရွက် အခက် အနေအထား စသည်တို့သည် ပုံစံ အပြောင်းအလဲ မရှိဘဲ မျိုးဆက် တည်တံ့ခဲ့သဖြင့် ထိုအပင်မျိုးတို့ကို သက်ရှိ ကျောက်ဖြစ် ရုပ်ကြွင်းများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။
မျိုးစေ့ဝှက်၍ အရွက်ပြန့်သောသစ်ပင်မျိုးတို့သည် ပို၍ ရှင်သန် ကြီးထွားလွယ်ကြပြီးလျှင် အပင်သက်အားဖြင့် အပ်ရွက်ပင်မျိုးတို့လောက် မကြာရှည်ကြချေ။
ရှေးခေတ်က ထိုအပင်မျိုးတို့သည် ယခု ခေတ်ထက်ပင် နေရာအနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
အမေရိကန် တျူးလစ်ပင်၊ ဆဆဖရက်ပင်တို့နှင့် မျိုးစိတ်တစ်ခုတည်းဖြစ်သော အပင်မျိုးကို မကြာသေးမီနှစ်များက တရုတ်နိုင်ငံ၌ တွေ့ရှိကြရာ ဤမျှမျိုးချင်းနီးစပ်ပါလျှက် ကမ္ဘာ့အရှေ့စွန်းနှင့် အနောက်စွန်းကဲ့သို့ အလှမ်းကွာဝေးလှစွာ ပျံ့နှံ့ပေါက်ရောက်ပုံ သည် ယခုတိုင် အဖြေရှာမတွေ့သေးသော ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
သစ်ပင် အမျိုးပေါ်င်း ထောင်သောင်းချီ၍ ရှိသော်လည်း တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ခွဲခြားရန် မခဲယဉ်းပေ။
ခွဲခြားကြည့်ရန် အလွယ်ဆုံးနည်းသည် ပန်းပုံစံများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပန်းပုံစံများမှာ သစ်ပင်တစ်ပင်၏ အရွက်၊ အပွင့်၊ အသီးတို့ကို စုဆောင်းပြီး လျှင် မင်နှိပ်စက္ကူကဲ့သို့သော ရေစုပ်စက္ကူများ၏အကြားတွင် ညှပ်၍ အလေးချိန်ဖြင့် ဖိနှိပ်အခြောက်ခံထားသော နမူနာ ပုံစံများဖြစ်သည်။
သစ်ပင် တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုးသည် အရွက်ချင်း မတူနိုင်ကြချေ။
ထို့ပြင် အပွင့်ချင်း အစေ့ချင်းလည်း မတူကြကြောင်း တွေ့ရ လေသည်။
အချို့က ထင်းရှူး၊ ဝက်သစ်ချကဲ့သို့သော အချို့ အပင်တို့သည် အပွင့်မပွင့်ကြဟု ထင်ကြသည်။
စင်စစ် အလွန် သေးငယ်၍ ပွင့်ဖတ်မဲ့အပွင့်များကြောင့် ထိုသို့ထင်ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ပန်းသီးပင်၊ ချယ်ရီပင်၊ မက်မွန်ပင်၊ လိမ္မော်ပင်၊ သစ်သော့ပင်တို့သည် အရသာကောင်းသော အသီးများကို သီးသည်သာမက၊ လှပသော အပွင့်များလည်း ပွင့်သည်။
အနောက်နိုင်ငံများ၌ အပွင့်လှသဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသော သစ်ပင်တစ်မျိုးမှာ တတိုင်းမွှေးပင် ဖြစ်လေသည်။
ဝက်သစ်ချ၊ ပေါ့ပလာ၊ မိုးမခနှင့် သစ်ချပွင့် တို့သည် တွဲလောင်းကျသော ကြောင်မြီးပန်းခိုင်မျိုး ပွင့်သည်။
ထိုသို့ တွဲလောင်း ပွင့်သော ကြောင့် ထိုပန်းခိုင်မျိုးကို မြင်တွေ့ရန် လွယ်ကူပေသည်။
မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်း ပန်းပွင့်ပန်းခိုင်များ၏ ဝတ်ဆံဖိုမှ ဝတ်မှုံများသည် လေဖြင့်လွင့်ပါရာမှ လည်းကောင်း၊ လိပ်ပြာ၊ ပိတုန်းစသည့် ပိုးကောင်များ၏ သယ်ဆောင်မှုကြောင့်လည်းကောင်း ဝတ်ဆန်မရှိရာသို့ ရောက်ရှိပြီးလျှင် ဝတ်မှုံ ကူးယှက်ကြကာ မျိုဆက်တည်၍ မျိုးဆက်ပေးကြလေသည်။
လေထဲတွင် လွင့်ပါလာသော ဝတ်မှုံသည် မျိုးတူသော အခြားအပင် တစ်ပင်၏ စေးကပ်ကပ်နေသည့် ဝတ်ဆံမတွင် သွား၍ကပ်သည်။
ယင်းသို့ဝတ်မှုံစပ်ယှက်ပြီးနောက်တွင် ပန်းပွင့်၏ အစေ့ အိမ်တွင် အစေ့တည်လေသည်။
အချို့သော သစ်ပင်မျိုးတွင် အစေ့အိမ်၌ အစေ့တစ်စေ့ထက် အစေ့များ များပြားစွာ သန္ဓေ တည်လေ့ရှိ၍ အစေ့အိမ်သည် အသီးအဖြစ် ကြီးထွားလာသည်။
အစေ့အိမ်တည်ခြင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်ပေါက်ဖွားရန် စတင်၍ သန္ဓေပျိုးလာခြင်းပေတည်း။
အစေ့တွင်း၌ အပင်လောင်းမှ စ၍ သန္ဓေတည်ပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်ပေသည်။
အစေ့တွင်းရှိ အပင်လောင်းဖြစ်လာမည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့သည် အလွန်သေးငယ်သည်။
သို့သော် အပင်တစ်ပင်ဖြစ်လာရန် လိုအပ်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ ပြည့်စုံသည်။
ထိုအစေ့ထဲ၌ အပ်ချည်နှင့်တူသော အမျှင်သေးသေးကလေးသည် တစ်နေ့တွင် သစ်ပင်၏ ပင်စည် ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်။
ထိုအမျှင်၏ အဖျားတစ်ခုသည် အမြစ် ဖြစ်လာမည့် အပိုင်းဖြစ်၍ အစေ့မြစ်ဟုခေါ်သည်။
အခြား အဖျားပိုင်းသည် အညွန့်ပိုင်းဖြစ်၍ အစေ့ရွက်နှင့် အငုံတို့ပါရှိရာ ထိုအပိုင်းကို အစေ့ညှောက်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ထိုအပင်လောင်းကလေးသည် စားရေရိက္ခာ အပြည့်အစုံနှင့် ထိုအစေ့တွင်း၌ တည်ရှိနေသည်ဖြစ်ရာ ယင်းသို့ တည်ရှိနေပုံသည် အထုပ်ကလေးတစ်ထုတ်ကို မိုးကာထည်ဖြင့် ထုပ်ပိုးထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပေသည်။
အသီးအဖြစ် ကြီးထွား လာသော အစေ့အိမ်သည် ရင့်လာသောအခါ မိခင်သစ်ပင်မကြီး ကို စွန့်ခွါ၍ မိမိ၏ ဘဝသစ်ခရီးကို စတင်လေသည်။
အချို့သစ်စေ့များတွင် အတောင်နှင့်တူသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများပါရှိရာ ယင်းတို့အားဖြင့် သစ်စေ့များသည် လေထဲတွင် ပျံဝဲလွင့်ပါကြသည်။
အင်၊ ကညင်သီးများတွင် ငှက်တောင်နှင့်တူသော တောင်ပံ ပါရှိသည်။
အက်ရှပင်၏ အစေ့တွင် လှော်တက်နှင့်တူသော တောင်ပံပါရှိသည်။
လက်ပံ၊ မိုးမခစေ့တွင် လေထဲ၌ လွင့်ပါနိုင်သော မွေးနုကလေးများ ရှိသည်။
ပိတောက်စေ့၊ ယင်းမာစေ့၊ ပျဉ်းမစေ့၊ ဒန့်သလွန်စေ့ တို့တွင်လည်း အတောင်နှင့်တူသော အင်္ဂါများပါရှိလေသည်။
ထိုအစေ့များသည် လေဖြင့်လွင့်ပါရာမှ မြေသို့ သက်ဆင်း ကျရောက်ပြီး သည့်နောက် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ရေမြေ ဒေသတို့တွင် အချိန်တန်သည့်အခါ၌ အစို့အညှောက်ထွက်၍ အပင်ပေါက်ကလေးများ ပေါ်ထွက်လာလေ သည်။
သစ်ပင်ရှင်သန်ရန်လိုအပ်သောအချက်များ သစ်ပင်သည် သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အကြောင်း မူ သစ်ပင်သည် အခြားသက်ရှိများနည်းတူ အသက်ရှူကြသည်။
အစာစားသည်။
တစ်နေ့တစ်ခြား ထွားကျိုင်းကြီးမားသည်။
မျိုးဆက်မပျောက်မပျက်စေရန် ပေါက်ဖွားပေးလေသည်။
အစေ့မှ အပင်ဖြစ်လာပြီးနောက်တွင် သစ်ပင်တစ်ပင် ရှင်သန်ကြီးထွားရန်အတွက် လိုအပ်သော အချက်များရှိသည်။
ယင်းအချက်များနှင့် ပြည့်စုံနိုင်အောင် အပင်၏ အစိတ်အပိုင်းများက တာဝန် အသီးသီးယူကာ ဆောင်ရွက်ကြ ရလေသည်။
လူတို့သည် အစာအာဟာရကိုမှီဝဲရမှ ကြီးထွားနိုင် သကဲ့သို့ သစ်ပင်တို့သည်လည်း မြေဩဇာကို စားသုံးရမှ ရှင်သန်နိုင်ကြရာ မြေဩဇာလိုအပ်ခြင်းသည် ပထမအချက် ဖြစ်သည်။
ဒုတိယလိုအပ်သော အချက်သည် ရေဖြစ်ရာ လူ တိရစ္ဆာန်စသည့် သက်ရှိသတ္တဝါတို့သည် ရေမသောက်ရလျှင် အသက် သေနိုင်ကြသကဲ့သို့ သစ်ပင်သည်လည်း ရေမသောက်ရ လျှင် သေနိုင်ပေသည်။
လေသည် သစ်ပင်များရှင်သန်ကြီးထွား နိုင်ရန် တတိယ လိုအပ်သော အချက်ဖြစ်သည်။
လူနှင့် တိရစ္ဆာန်သည် လေထဲတွင် ပါသော အောက်ဆီဂျင်ကို ရှူရမှသာလျှင် အသက်ရှင်နိုင်သကဲ့သို့ သစ်ပင်များသည်လည်း အောက်ဆီ ဂျင်ဓာတ် ရမှသာလျှင် အသက်ရှင်နိုင်လေသည်။
သစ်ပင်များအတွက် စတုတ္ထလို အပ်သောအချက်သည် အပူရှိန်ဖြစ်သည်။
သစ်ပင် အမျိုးအစားကို လိုက်၍ အပူရှိန် အနည်းအများ လိုအပ်သည်။
ပန်းသီးပင်၊ လိမ္မော်ပင်၊ သစ်သော့ပင်တို့သည် အပူရှိန်အနည်းငယ်သာလို၍ အေးသော အရပ်ဒေသများ၌ ပေါက်သည်။
ကျွန်း၊ ပိတောက်စသော အပင်များကား အပူရှိန်များများလို၍ အပူပိုင်းဒေသများ၌ ပေါက်လေသည်။
သစ်ပင်များအတွက်အရေးကြီးသော ပဉ္စမအချက်သည် အလင်းရောင် ဖြစ်ပေသည်။
အလင်းရောင်မရသောသစ်ပင်များ၊ သို့မဟုတ် အရိပ်အောက်တွင် ပေါက်ရသောသစ်ပင်များသည် သန်မာ ထွားကျိုင်းခြင်း မရှိပေ။
သစ်ပင်များ ရှင်သန်ရန် ဆဌမလိုအပ် သော အချက်သည် မြေဆီလွှာ အမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေသည်။
အချို့ သစ်ပင်များသည် ကျောက်စရစ်၊ ဂဝံကျောက် အစရှိသော မြေမာများ၌ ရှင်သန်၍ အချို့အပင်များသည် ရွှံ့စေးမြေ၌သာလျှင် ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းနိုင်လေသည်။
အမြစ် သစ်ပင်နှင့် လူ၊တိရစ္ဆာန်တို့၏ ခြားနားချက်မှာ သစ်ပင်သည် လူ တိရစ္ဆာန်တို့ကဲ့သို့ ရွေ့ရှား သွားလာလှုပ်ရှားမပြုနိုင်ခြင်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ မရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။