kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စုတိမျှကိုသာမြင်၍ ဥပပါတ (ပဋိသန္ဓေ)ကို မမြင်သောသူသည် ဥစ္ဆေဒအယူကို ယူတတ်သည်။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၅၄။
) တတ္ထ ကတမာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ။
ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာတိ ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။
ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော။
အယံ ဝုစ္စတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ။
အဘိ၊ဓ၊၂၅၇။
အဘိ၊ဝိ၊၃၇၃။
ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿတီတိ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ။
အယံ အတ္တာ နာမ ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိ ဘဝေ ဝါ ရူပါရူပဘဝါနံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဥစ္ဆိန္နော သုဥစ္ဆိန္နော ဟောတီတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိမုပါဒါယ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၇။
ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတီ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၅၄) တိ ပရတော ဥပ္ပတ္တိယာ အဒဿနတော “ဧတ္ထေဝါယံ သတ္တော ဥစ္ဆိန္နော၊ ဧဝမိတရေပီ” တိ စ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။
သာရတ္ထ၊၁၊၃၉၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၅၇။
သတ္တန္တရော ဥစ္ဆိန္နော၊ သတ္တန္တရော ဥပ္ပန္နောတိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၄၈။
(သံ၊၂၊၈၁။
အဘိ၊ဝိ၊၃၆၀၊ ၃၈၀။
အဘိ၊က၊၄၂၄။
ပဋိသံ၊၁၃၃၊ ၁၄၀။
နေတ္တိ၊၃၅။
ပေဋကော၊၂၈၆၊ ၂၈၄။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၊ ၃၃၊ ၇၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၊ ၇၉။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၊ ၂၃၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၂၊ ၁၁၈၊ ၄၈၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၀။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၇။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၁။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၆၊ ၉၀-၃၀၀။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၇၁။
ဝဇိရ၊၁၁။
သာရတ္ထ၊၁၊၂၂၀။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၄၅။
မ၊ဋီ၊၁၊၁၅၇။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၀၀။
မ၊ဋီ၊၃၊၂၃၀။
သံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၅၊ ၂၀၇၊ ၄၁၄။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၄၉။
အနုဋီ၊၁၊၁၂၀၊ ၁၄၀၊ ၁၇၀။
မူလဋီ၊၃၊၅၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၂၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၁၇။
)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ အပိုင်း-၁ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ၅-ပါး ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ-သည်လည်း-- (၁) မီး တောက်မီးလျှံရှိသော ဆီမီးကို “မီးတောက် မီးလျှံနှင့် အဆင်းအရောင်သည် အတူပင် ဖြစ်သည်” ဟု ရှုသကဲ့သို့ ရူပက္ခန္ဓာနှင့် ဟု ကသိုဏ်းရုပ်ကို “အတ္တ”ဟု ယူ၍ “ရူပက္ခန္ဓာ နှင့်ကသိုဏ်းရုပ်သည် ငါပင်ဖြစ်သည်၊ ငါနှင့် အတူပင်တည်း”ဟု ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၂) မီးတောက်မီးလျှံနှင့် အဆင်း အရောင်ကို အတူပြု၍ ရှူသကဲ့သို့ စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ, မနောသမ္ဖဿ-ကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို “အတ္တ” ယူ၍ “ယင်း-ဝေဒနာနှင့် ငါ အတူပင်ဖြစ်သည်”ဟု ရှုသောအားဖြင့်ယူသော (၃) ယင်း-သမ္မဿ ၆-ပါးကြောင့် ဖြစ်သော သညာကို “အတ္တ”ဟု ယူ၍ “ယင်း-သညာ နှင့်ငါ အတူပင်ဖြစ်သည်”ဟု ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၄) ယင်း-သမ္ဖဿ ၆-ပါး ကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို “အတ္တ”ဟု ယူ၍ “ယင်း-စေတနာနှင့် ငါ အတူပင် ဖြစ်သည်”ဟု ရှုသောအားဖြင့်ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၅) စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ,မနောဝိညာဉ်ကို “အတ္တ”ဟု ယူ၍ “ယင်း ဝိညာဉ်နှင့်ငါ အတူပင်ဖြစ်သည်”ဟု ရှုသောအားဖြင့်ယူသော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၅-ပါးအပြား ရှိ၏(ပဋိသံ၊၁၄၇-၉)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ သဿတဒိဋ္ဌိလည်း ကြည့်ပါ။
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (ထီ) [နိယတ + မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။
(နိယတမိတျာဒူဋိ–သံ)] (သေလွန်သည်၏အခြားမဲ့၌ ငရဲတွင် အကျိုးပေးခြင်း) မြဲသော အယူမှားအမြင်မှား၊ "မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ"အယူ။
(နတ္ထိကဝါဒ၊ အကိရိယဝါဒ၊ အဟေတုကဝါဒ ဟူသော ၃-ပါးသည် "နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ"မည်၏။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၄ မနောကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝဒမာနော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။
“ယေပိ တေ ဩက္ကလာဝယဘိညာ နတ္ထိကဝါဒါ, အကိရိယဝါဒါ, အဟေတုကဝါဒါ”တိ ဝစနတော တိသောပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော ဧကဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (ပ၊ ဧ)–မ၊ဋီ၊၂၊၂၅။
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ (တ၊ ဧ)— အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၄၂။
ဝဇိရ၊၉၁။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၆၅။
(၈၊ ဧ)—အနုဋီ၊၁၊၁၈၁။
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ (စ၊ ဗ)—နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၁၃။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၂ ယင်း၃-ပါးသည် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (စုတိ၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်ပဋိသန္ဓေကို ပေးခြင်းအားဖြင့်) မြဲသောမိစ္ဆာအယူ မည်၏။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၁။
သာရတ္ထ၊၃၊၈၇။
မ၊ဋီ၊၂၊၈၃) ယင်းအယူကို ဤကမ္ဘာတွင် ဥက္ကလာဇနပုဒ်နေ "ဝဿ"နှင့် "ဘည" အမည်ရှိသူတို့က ဦးစွာအစ ပဌမဆုံး စ၍ထွင်ကာဖြစ်စေကြ၏။
(မ၊၃၊၁၂၁၊ သံ၊၂၊၆၀။
အံ၊၁၊၃၄၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၉။
သံ၊ဋီ၊၂၊၂၂၈)။
ယင်း၃-ပါးသည် "ယုတ်မာသည်" ဟုဆိုအပ်သော မိစ္ဆာအယူအားလုံးထက် သာလွန်၍ ယုတ်မာ၏။
(ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၉၉)။
ကမ္မပထမြောက်သောကြောင့် နတ်ပြည်၊ မဂ်ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်၏။
သဂ္ဂန္တရာယ်, မဂ္ဂန္တရာယ် ဖြစ်၏။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၉။
ယင်းအယူ၏ ကိလေသန္တရာယ် ဖြစ်ပုံကိုကား (အဘိ၊ဝိ၊၃၅၅။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၃၇)-တွင်ကြည့်။
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (၃)မျိုး ယင်းတွင် အကိရိယဒိဋ္ဌိသည် အကြောင်းကံကို တားမြစ်၏။
နတ္ထိကဒိဋ္ဌိသည် အကျိုးဝိပါက်ကို တားမြစ်၏။
အဟေတုကဒိဋ္ဌိသည် ၂-မျိုးလုံးကို တားမြစ်၏။
သို့ဖြစ်၍ အကြောင်းကံကို တားမြစ်သောသူသည် အကြောင်းမရှိခဲ့သော် အကျိုးလည်း မရှိနိုင်သောကြောင့် အကျိုးဝိပါက်ကိုပါ တားမြစ်ရာရောက်၏။
အကျိုးဝိပါက်ကို တားမြစ်သော သူသည်လည်း အကျိုးမရှိခဲ့လျှင် အကြောင်းကံ၏ အကျိုးပေးနိုင်သောသတ္တိ မရှိသောကြောင့် အကြောင်းကံကိုပါ တားမြစ်ရာရောက်၏၊ တားမြစ်သည်မည်၏။
ထို့အတွက် လိုရင်းအချုပ် သရုပ်သဘောအားဖြင့် ၂-မျိုးလုံးကို တားမြစ်ရာရောက်၍ ယင်းနိယတမိစ္ဆာ အယူရှိသူသည် အဟေတုက၊ အကိရိယ၊ နတ္ထိက အယူရှိသူချည်းသာ ဖြစ်၏။
ယင်းအယူရှိသူမှာ စိတ်၏ ဧကဂ္ဂတာကျရာ ဇောဝါရဝီထိတို့ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ပြီးနောက် မိစ္ဆတ္တနိယတသို့ ရောက်မည့်ဇော ၇-ကြိမ် စောကုန်၏။
ထိုတွင် ဓမ္မသဘောအားဖြင့် ပဌမဇောမှစ၍ ဆဋ္ဌဇောတိုင်အောင် မိစ္ဆာအယူမှ ကင်းလွတ်စေရန် ကုစားနိုင်သေး၏။
သတ္တမဇော၌ကား မိစ္ဆတ္တနိယတသို့ ရောက်လေသောကြောင့် ဘုရားရှင်တို့ပင်ဖြစ်လင့်ကစား ထိုသူ့ကို ယင်းအယူမှ ကင်းလွတ်အောင် မကုစားနိုင်တော့ပေ။
ထိုသူကလည်း အရိဋ္ဌရဟန်း၊ ကဏ္ဋကသာမဏ (ဝိ၊၂၊၁၇၅၊ ၁၇၉)တို့သည် ဘုရားရှင်ကို စွပ်စွဲရာရောက်သော အယူမှ နောက်မဆုတ်ကြသကဲ့သို့ နောက်မဆုတ်တော့ပေ။
ယင်းအယူ၏ အကျိုးပေးမှုအပိုင်းအခြားကား မရှိ။
ကမ္ဘာပျက်ခဲ့သော် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ မဖြစ်ရဘဲ လောကန္တရိက်ငရဲခေါ်သော ပိဋ္ဌိစကြဝဠာ၌သာ ကျက်ရ၏ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇၂။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၂၇-၈)။
ယင်းအယူ ၃-မျိုးတွင် ၁-မျိုးကို ယူသည်ဖြစ်စေ၊ ၂-မျိုးကို ယူသည်ဖြစ်စေ၊ ၃-မျိုးလုံးကို ယူသည်ဖြစ်စေ "နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိက" (မြဲသော မိစ္ဆာအယူရှိသူ) မည်သည်ချည်းသာ ဖြစ်၏။
သဂ္ဂန္တရာယ်၊ မဂ္ဂန္တရာယ်သို့ ရောက်လေတော့၏။
ယင်း-အယူရှိရာ အတ္တဘော၏ အခြားမဲ့၌ နတ်ပြည်သို့ပင် မရောက်ထိုက်တော့ပေ။
နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ဖို့ရန်မှာကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ အဝေးကြီး ဝေးကွာလှတော့သည်။
ယင်းသတ္တဝါသည် ဝဋ္ဋခါဏုက(ဝဋ်၏ သစ်ငုတ်သဖွယ်ဖြစ်သည်) မည်၏။
ပထဝီဂေါပက(မြေစောင့်) မည်လေတော့၏။
ဤကဲ့သို့ သော သတ္တဝါမျိုးမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ဘဝမှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း မရှိနိုင်တော့ပြီ။
ယင်းအယူရှိသူသည် "တစ်ခုသော အတ္တဘော၌သာ မြဲသလော၊ သို့မဟုတ် "တစ်ပါးသော အတ္တဘော၌လည်း မြဲသလော" ဟု မေး လာခဲ့သော် "တစ်ခုသောအတ္တဘော၌သာ မြဲ၏" ဟု ဖြေရမည်။
ထို့သို့ မြဲသည်ဆိုသော်လည်း အာသေဝန(မှီဝဲခြင်း)၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဘဝတစ်ပါး၌လည်း ထိုထို နိယတမိစ္ဆာအယူကို နှစ်သက်တတ်သေး၏။
ထို့ကြောင့် ကောင်းကျိုးအမျိုးမျိုး တိုးပွါးခြင်းကိုလိုလားသော ပညာရှိအမျိုးသားသည် လျင်စွာအဆိပ်ရောက်တတ်သော မြွေပွေး၊ မြွေဟောက်ကို ဝေးဝေးကြီးက ရှောင်ရှားရာသကဲ့သို့ သူယုတ်မာ၊ လူမိုက်ကို ဝေးဝေးကြီးက ရှောင်ရှားရာ၏။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၀။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၂၇-၈။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၈-၅၀။
မ၊ဋီ၊၃၊၅၆-၇။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၂၈)။
"တိပိဋကအဘိဓာန်"တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
ဒိဋ္ဌိကို ယူပုံအခြင်းအရာ ယူကြောင်း စိတ် စေတနာ-စသည်ကို စွဲ၍ ၂-ပါးတွဲ ၃-ပါးတွဲ-စသည် တွဲလျက် ခွဲခြမ်းဝေဖန်ကာ ပိဋကတ်တော်(ပါ, ဋ္ဌ, ဋီ)တို့၌ ဟောပြဖွင့်ဆိုထားသည်။
၂-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) သတ္တဝါတို့၏ သေဆုံးမှုကိုသာ မြင်၍ ပဋိသန္ဓေနေမှုကို မမြင်သဖြင့် သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ပြတ်စဲ သွား၏ ဘာမျှမဖြစ်တော့လတ္တံ့”ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ, (၂) သတ္တဝါတို့၏ ပဋိသန္ဓေနေမှုကိုသာမြင်၍ သေဆုံးမှုကိုမမြင်သဖြင့် “သတ္တဝါအသစ်ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ် လာ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး။
ယင်း ၂-ပါးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်မရသူတို့အားသာ ဖြစ်၏။
ရလျှင် မဖြစ်၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း၏ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၂။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၀၀။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၂)။
(၁) “အတ္တ လောကသည် မြဲ၏ အမြဲ ဖြစ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = ဘဝဒိဋ္ဌိ = သဿတဒိဋ္ဌိ, (၂) “အတ္တ, လောကသည် ပြတ်စဲ၏ မဖြစ်တော့လတ္တံ့”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ = ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိအားဖြင့် = ၂-ပါး(ဒီ၊၃၊၁၇၈။
မ၊၁၊၉၄။
သံ၊၂၊၇၇။
အံ၊၁၊၈၂။
အဘိ၊ဓ၊၁၄၊ ၂၅၇။
အဘိ၊ဝိ၊၃၆၀၊ ၃၇၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၉။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၅။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁)။
(၁) “အတ္တ, လောက-သည် အဆုံး အပိုင်းအခြားရှိ၏”ဟူ၍ဖြစ်သော အယူ = အန္တဝါဒိဋ္ဌိ, (၂) “အတ္တ, လောက-သည် အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = အနန္တဝါဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး (၁) ရှေးအတိတ်ခန္ဓာအဖို့အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူ = ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ, (၂) နောက်အနာဂတ် ခန္ဓာအဖို့အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူ = အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး (အဘိ၊ဓ၊၁၄၊ ၂၅၇။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၄)။
(၁) ရှေးအခါက ယူခဲ့ဘူးသော အယူ ဟူသော = လဒ္ဓိဒိဋ္ဌိ, (၂) အတ္တ, လောက-သည် မြဲ၏-ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူသော = သဿတဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၂-ပါး (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၅)။
(၁) အကြောင်းကံ မရှိ-ဟု ဖြစ်သော အယူ = အဟေတုဒိဋ္ဌိ, (၂) မညီမညွတ်သော အကြောင်းကံကြောင့် ဖြစ်ရ၏-ဟု ဖြစ်သော အယူ = ဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၅)။
၃-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) အကြောင်းကံမရှိ-ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = အဟေတုကဒိဋ္ဌိ, (၂) ကောင်းမှု, မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုသည်မမည်, ပြုရာမရောက်-ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = အကိရိယဒိဋ္ဌိ, (၃) အကျိုးမရှိ-ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၃-ပါး (သံ၊၂၊၆၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၉)။
ယင်း ၃-ပါးအကျယ် (မ၊၂၊၆၂၇၆။
သံ၊၂၊၅၉-၆၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၁-၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၇-၈) ကြည့်။
ယင်း၃-ပါးသည် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (စုတိ၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်ပဋိသန္ဓေကို ပေးသောအားဖြင့်မြဲသော မိစ္ဆာအယူ) မည်၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၁။
မ၊ဋီ၊၂၊၈၃)။
(၁) သာယာအပ်သော သုခ သောမနဿ နှင့်ယှဉ်သောအယူ = အဿာဒဒိဋ္ဌိ, (၂) အတ္တသို့ အစဉ်လိုက်သောအယူ = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ, (၃) ချွတ်ယွင်း ဖောက်ပြန်သော အယူ = မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၃-ပါး (အံ၊၂၊၃၈၉။
အဘိ၊ဝိ၊၃၆၀၊ ၃၈၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၀)။
ယင်း ၃-ပါးတွင် အဿာဒဒိဋ္ဌိ-ကို ပယ်ဖို့ရန် အနိစ္စသညာ, အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ-ကို ပယ်ဖို့ရန် အနတ္တသညာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပယ်ဖို့ရန် မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ သို့မဟုတ် ကမ္မဿကတာဉာဏ်ကို ပွါးစေရာ၏ (အံ၊၂၊၃၈၉။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၂)။
“ခံစားမှုဝေဒနာ”နှင့်စပ်လျဉ်း၍ (၁) “သတ္တဝါဟူသမျှသည် သုခ, ဒုက္ခ, ဥပေက္ခာ ဝေဒနာတို့ကို ရှေးဘဝက ပြုခဲ့ဘူးသော ကံဟူသော အကြောင်းကြောင့်သာ ခံစားရ၏”ဟု ဖြစ်သောအယူ = ပုဗ္ဗေကတဟေတုဒိဋ္ဌိ, (၂) “အစိုးရသော ဗြဟ္မာ, ဗိဿဏိုးနတ် ဖန်ဆင်းခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ယင်း-ဝေဒနာတို့ကို ခံစားရ၏”ဟု ဖြစ်သောအယူ = ဣဿရနိမ္မာနဟေတုဒိဋ္ဌိ, (၃) “ဖြစ်စေတတ်သော “ဇနက” အကြောင်း ထောက်ပံ့ခိုင်မြဲစေတတ်သော “ဥပထမ္ဘက”အကြောင်း မရှိပဲ ယင်း-ဝေဒနာတို့ကို ခံစားရ၏”ဟု ဖြစ်သော အယူ = အဟေတုအပ္ပစ္စယဒိဋ္ဌိ-ဟူ၍ ၃-ပါး (အံ၊၁၊၁၇၄-၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၆-၇)။
အကျင့်အားဖြင့် ၃-ပါး (၁) နွား ခွေး-စသော တိရစ္ဆာန်တို့၏ အလေ့ “သီလ”ကို လေ့လာပြုကျင့်သဖြင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်၏-ဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ် သောအယူ = သီလပရာမာသဒိဋ္ဌိ, (၂) ယင်းတို့၏ အကျင့်“ဝတ”ကို ပြုကျင့်သဖြင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်၏ဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ် သောအယူ = ဝတပရာမာသဒိဋ္ဌိ, (၃) ယင်း-တို့၏ အလေ့, အကျင့် “သီလဗ္ဗတ”ကို ပြုကျင့်သဖြင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်၏-ဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ်သောအယူ = သီလဗ္ဗတပရာမာသဒိဋ္ဌိ ဟူ၍ ၃-ပါး (အဘိ၊ဓ၊၂၀၈၊ ၂၂၆၊ ၂၃၀၊ ၂၅၁-၁)။
၄-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ရပြန်၏” ဟူ၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၂) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် မဖြစ်ရတော့လတ္တံ့” ဟူ၍ ယူသောဒိဋ္ဌိ, (၃) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်ရ၏။
မဖြစ်လည်း မဖြစ်ရတော့လတ္တံ့ ဟူ၍ ယူသောဒိဋ္ဌိ, (၄) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ရသည်လည်း မဟုတ်, မဖြစ်ရသည်လည်းမဟုတ်”ဟူ၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ အားဖြင့်၄-ပါး (ဒီ၊၁၊၂၆။
အံ၊၂၊၄၄၈)။
(၁) “ချမ်းသာဆင်းရဲကို ကိုယ်တိုင်ပြု အပ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သောဒိဋ္ဌိ, (၂) “ချမ်းသာ, ဆင်းရဲကို တစ်ပါးသူသည် ပြုအပ်၏”ဟူ၍ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ, (၃) “ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ကိုယ်တိုင်လည်း ပြုအပ်၏ တစ်ပါးသူလည်း ပြုအပ်၏"ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ, (၄) “ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ကိုယ်တိုင်လည်း မပြုအပ် တစ်ပါး သူလည်း မပြုအပ်၊ အကြောင်းကင်းလျက် ဖြစ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၄-ပါး (သံ၊၁၊၂၆၁။
အဘိ၊ဝိ၊၃၆၁၊ ၃၉၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၄-၅)။
၅-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) ရူပက္ခန္ဓာကို “အတ္တ” ဟု ရှုသောဒိဋ္ဌိ, (၂) ဝေဒနာက္ခန္ဓာကို “အတ္တ” ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိ, (၃) သညာက္ခန္ဓာကို “အတ္တ” ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိ, (၄) သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို “အတ္တ ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိ, (၅) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို အတ္တ”ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၅-ပါး (ပဋိသံ၊၁၅၇။
ပေဋကော၊၂၁၁၊ ၂၅၅။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၁)။
(၁) “သေလွန်ပြီးနောက် အတ္တသည် သညာရှိ၏၊ ရောဂါမစွဲ အမြဲတည်နေ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ, (၂) “သေလွန်ပြီးနောက် အတ္တသည် သညာမရှိ၊ ရောဂါမစွဲ အမြဲတည်နေ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ, (၃) “သေလွန် ပြီးနောက် အတ္တသည် သညာရှိသည်လည်း မဟုတ်, သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်, ရောဂါ မစွဲ အမြဲတည်နေ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ, (၄) ထင်ရှားရှိသော သတ္တဝါ ဘဝမှ ကင်း ပြတ်ရ၏-ဟူ၍ဖြစ်သောဒိဋ္ဌိ, (၅) မျက်မှောက် အတ္တဘော၌ ဒုက္ခ၏ငြိမ်းအေးခြင်းကို ပြောဆိုကြောင်းဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၅-ပါး (အဘိ၊ဝိ၊၃၉၂။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၆-၇)။
၂-ပါးတွဲ ဒိဋ္ဌိ-လည်း ပြန်ကြည့်။
၆-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) “ငါ့မှာ အတ္တရှိ၏”ဟု ယူသောဒိဋ္ဌိ, (၂) “ငါ့မှာ အတ္တမရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, (၃) “သညာက္ခန္ဓာအတ္တဖြင့်သာ ကြွင်း ခန္ဓာ ၄-ပါး အတ္တကို သိ၏”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, (၄) “သညာက္ခန္ဓာအတ္တဖြင့်သာ ကြွင်းခန္ဓာ ၄-ပါး အနတ္တကို သိ၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၅) “သညာက္ခန္ဓာ အနတ္တဖြင့်သာ ကြွင်း ခန္ဓာ ၄-ပါး အတ္တကို သိ၏”ဟု ယူသောဒိဋ္ဌိ, (၆) “ပြောဆိုတတ်, သိမြင်ခံ စားတတ် ထိုထိုအာရုံ၌ ကောင်းမှုကံ, မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုးကိုသိမြင် ခံစားတတ်သော ငါ၏ အတ္တသည် မြဲမြံတည်တံ့ အရှည်ခံ့၏၊ပုတ်သင်အလား ဖောက်ပြား ပြောင်းလဲခြင်းမရှိ၊ လ, နေ, သမုဒ္ဒရာ, မြေကြီး, တောင်တို့နှင့်တူစွာ အခါခပ်သိမ်းတည်လတ္တံ့ ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၆-ပါး(မ၊၁၊၁၀။
အဘိ၊ဝိ၊၃၉၆-၇။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၃-၄။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၉၀-၁)။
၇-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) သာယာအပ်သော သုခသောမနဿ၌ ဖြစ်သော အယူဟူသော အဿာဒဒိဋ္ဌိ, (၂) အတ္ထသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ, (၃) ချွတ်ယွင်းဖောက်ပြန်စွာ ယူသော အယူ ဟူသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, (၄) ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာ ၅-ပါး အပေါင်း၌ဖြစ်သော အယူဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၅) ၂-ပါးသော သဿတ, ဥစ္ဆေဒ-ဟူသော အဖွဲ့ကိုယူသော အယူ ဟူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ, (၆) အကျိုးမဲ့၌ ယှဉ်စေတတ်သော အယူဟူသော သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ, (၇) အတ္တကို ပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော အယူဟူသော အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၇-ပါး(ပဋိသံ၊၁၅၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၂)။
၈-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ အတ္တ, လောကကို အကြောင်းပြု၍— (၁) “ယင်း-အတ္တ, လောကသည် မြဲ၏ဟု ယူသောဒိဋ္ဌိ, (၂) “မမြဲ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၃) “မြဲလည်း မြဲ၏, မမြဲလည်း မမြဲ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၄) “မြဲသည်လည်း မဟုတ်, မမြဲသည်လည်း မဟုတ်” ယူသော ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၅) “အဆုံး အပိုင်း အခြားရှိ၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၆) “အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၇) အဆုံးအပိုင်းအခြားလည်း ရှိ၏, အဆုံး အပိုင်းအခြားလည်း မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၈) “အဆုံး, အပိုင်းအခြား ရှိသည်လည်း မဟုတ် အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၈-ပါး (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၆)။
ယင်း ၈-ပါးသည်ပင် အတ္တကို “လောက” ဟု စွဲလမ်းပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သောကြောင့် “လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ”လည်း မည်၏ (ပဋိသံ၊၁၅၇)။
၉-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ—၁၆-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိတွင် ၇-ပါးတွဲ ဒိဋ္ဌိမှတစ်ပါး ကျန်ဒိဋ္ဌိများပင်ဖြစ်၏ (ပဋိသံ၊၁၃၃။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆၊ ၆၃)။
၁၀-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) “လောကသည် မြဲ၏ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၂) “လောကသည် မမြဲဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၃) “လောကသည် အပိုင်းအခြားရှိ၏”ဟုယူသောဒိဋ္ဌိ, (၄) “လောကသည် အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၅) ဇီဝနှင့် သရီရကို အတူပြု၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၆) ယင်း ၂-ပါးကိုတခြား စီပြု၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၇) “သတ္တဝါသေလွန် ပြီးနောက် ဖြစ်ရသေး၏ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၈) “သတ္တဝါသေလွန်ပြီးနောက် မဖြစ်တော့လတ္တံ့”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၉) “သတ္တဝါသေ လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်ရ၏ မဖြစ်လည်း မဖြစ်ရတော့လတ္တံ့”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၀) “သတ္တဝါသေလွန်ပြီးနောက်ဖြစ်ရသည်လည်း မဟုတ် မဖြစ်ရသည်လည်း မဟုတ် ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၁၀-ပါး (သံ၊၂၊၂၁၈-၂၂၀။
အံ၊၃၊၄၀၇၊ ၄၁၃၊ ၄၁၅။
အဘိ၊ဓ၊၂၂၂၊ ၂၂၅၊ ၂၃၀၊ ၂၃၆။
အဘိ၊ဝိ၊၄၀၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၀၂-၃။
အံ၊ဋီ၊၂၊၂၉၄-၅)။
(၁) “ပေးလှူခြင်း၏အကျိုး မရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, (၂) “ယဇ်ကြီး ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုး မရှိဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၃) “ယဇ် ငယ်ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးမရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၄) “ကောင်းမှုကံ မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုး မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၅) “ပစ္စုပ္ပန် လောက ယခုဘဝ မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၆) တမလွန်လောက နောက်ဘဝ မရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, (၇) “အမိ၌ ပြုကျင့်အပ်သော ကောင်းမှု မကောင်းမှု၏ အကျိုးမရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, (၈) “အဘ၌ ပြုကျင့်အပ်သော ကောင်းမှု မကောင်းမှု၏ အကျိုးမရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, (၉) “ဥပပတ်ပဋိသန္ဓေနေသော သတ္တဝါတို့ မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၀) “ပစ္စုပ္ပန်လောက, တမလွန်လောကကို သိသည့်အတိုင်း ဟောပြောနိုင်သော ရဟန်း ပုဏ္ဏားတို့ မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၁၀-ပါး (ဒီ၊၁၊၅၁။
ဒီ၊၃၊၂၂၀၊ ၂၄၉။
မ၊၁၊၃၅၆၊ ၃၆၂။
မ၊၂၊၆၃-၄။
မ၊၃၊၇၂၊ ၉၉၊ ၁၁၆၊ အံ၊၁၊၂၇၂-၄။
အံ၊၃၊၄၇၄၊ ၄၉၁၊ ၄၉၃၊ ၄၉၉။
အဘိ၊ဓ၊၂၄၁၊ ၂၆၃။
အဘိ၊ဝိ၊၃၈၉။
အဘိ၊ပု၊၁၂၄။
ပဋိသံ၊၁၄၆-၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၉။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၂-၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၂။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁၅-၆။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃-၄၈ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၂၅-၆။
သီ.ဋီ၊ သစ်၊၂၊၄၅-၆။
မူလဋီ၊၁၊၁၇၆)။
၁၅-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) အတ္တကို ရုပ်ရှိ၏ ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၂) အတ္တ၌ ရုပ်ကိုရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၃) ရုပ်၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၄) အတ္တကို ဝေဒနာရှိ၏ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၅) အတ္တ၌ အတ္တ၌ ဝေဒနာကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၆) ဝေဒနာ၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၇) အတ္တကို သညာရှိ၏ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၈) အတ္တ၌ သညာကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၉) သညာ၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၀) အတ္တကို သင်္ခါရရှိ၏ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၁) အတ္တ၌ သင်္ခါရတို့ကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၂) သင်္ခါရတို့၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၃) အတ္တကို ဝိညာဉ်ရှိ၏ ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၄) အတ္တ၌ ဝိညာဉ်ကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၁၅) ဝိညာဉ်၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၁၅-ပါး (ပဋိသံ၊၁၅၇။
၂-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ-လည်း ပြန်ကြည့်။
၁၆-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ (၁) သာယာအပ်သော သုခ, သောမနဿ၌ ဖြစ်သော အယူဟူသော အဿာဒဒိဋ္ဌိ, (၂) အတ္တသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ, (၃) ချွတ်ယွင်း ဖောက်ပြန်သော အယူဟူသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, (၄) ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာ ၅-ပါး အပေါင်း၌ ဖြစ်သော အယူဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၅) သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိ၍ “မြဲ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူသော သက္ကာယဝတ္ထုကသဿတဒိဋ္ဌိ, (၆) ယင်းလျှင် တည်ရာရှိ၍ “ပြတ်၏” ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူ သက္ကာယဝတ္ထုကဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ, (၇) “အဆုံး, အပိုင်းအခြား ရှိ၏”ဟု ယူခြင်းရှိသော အယူဟူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ, (၈) ရှေး အတိတ် ခန္ဓာ အဖို့ အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ, (၉) နောက်အနာဂတ်ခန္ဓာအဖို့အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ, (၁၀) အကျိုးမဲ့၌ ယှဉ်စေတတ်သော အယူဟူသော သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ, (၁၁) “ငါ” ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော အယူဟူသော “အဟ”န္တိ မာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ, (၁၂) “ငါ့ဥစ္စာ”ဟု ယူလျက် မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော အယူဟူသော “မမ” န္တိမာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ, (၁၃) အတ္တကို စွဲလမ်းပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော အယူဟူသော အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ, (၁၄) အတ္တကို လောက ဟု စွဲလမ်းပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော အယူဟူသော လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တ ဒိဋ္ဌိ, (၁၅) “မြဲ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဘဝဒိဋ္ဌိ, (၁၆) “ပြတ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူသော ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၁၆-ပါး (ပဋိသံ၊၁၃၃။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
အဿာဒဒိဋ္ဌိ (ထီ) [အဿာဒ + ဒိဋ္ဌိ] (က) သာယာကြောင်း ဖြစ်သော တဏှာနှင့် ယှဉ်သော ဒိဋ္ဌိ၊ ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ကို (ကိလေသာ ကာမဖြင့်) မှီဝဲ သုံးဆောင်ခြင်း ကိစ္စ၌ အပြစ် တစ်စုံတရာ မရှိဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆသော ဒိဋ္ဌိ။
(ခ) သာယာအပ်-သုံးဆောင်ခံစားအပ်-သော သုခ-သောမနဿ၌ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ၊ ယင်း သုခသောမနဿသည် မပြတ်မစဲ မြဲ၏ စသည်ဖြင့် မှားယွင်းစွာ ယူဆသော ဒိဋ္ဌိ။
ဣဓေကစ္စော သမဏောဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံဝါဒီ ဟောတိ ဧဝံဒိဋ္ဌီ။
နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော”တိ၊ ... အယံ ဝုစ္စတိ အဿာဒဒိဋ္ဌိ။
အဘိ၊ဝိ၊၃၈၃။
အဿာဒိဋ္ဌီတိ အဿာဒသမ္ပယုတ္တာ ဒိဋ္ဌိ။
အယံ ရူပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ ရူပဿ အဿာဒေါတိ အဘိနိဝေသပရာမာသော ဒိဋ္ဌိ ... ဝုစ္စတိ အဿာဒဒိဋ္ဌိ။
အယံ သုခသောမနဿသင်္ခါတေ အဿာဒဒိဋ္ဌိ။
(ပဋိသံ၊၁၃၃၊ ၁၅၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၂။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၃ အဿာဒဒိဋ္ဌိ ၃၅-ပါး ယင်းသည်— (၁) ရူပက္ခန္ဓာ, (၂) ဝေဒနာက္ခန္ဓာ, (၃) သညာက္ခန္ဓာ, (၄) သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, (၅) ဝိညာ ဏက္ခန္ဓာ, (၆) စက္ခုဒွါရ, (၇) သောတဒွါရ, (၈) ဃာနဒွါရ, (၉) ဇိဝှါဒွါရ, (၁၀) ကာယဒွါရ, (၁၁) မနောဒွါရ, (၁၂) ရူပါရုံ, (၁၃) သဒ္ဒါရုံ, (၁၄) ဂန္ဓာရုံ, (၁၅) ရသာရုံ, (၁၆) ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ, (၁၇) ဓမ္မာရုံ, (၁၈) စက္ခု ဝိညာဉ်, (၁၉) သောတဝိညာဉ်, (၂၀) ဃာနဝိညာဉ်, (၂၁) ဇိဝှါဝိညာဉ်, (၂၂) ကာယဝိညာဉ်, (၂၃) မနောဝိညာဉ်, (၂၄) စက္ခုသမ္ဖဿ, (၂၅) သောတသမ္မဿ, (၂၆) ဃာနသမ္မဿ, (၂၇) ဇိဝှါသမ္မဿ, (၂၈) ကာယသမ္ဖဿ, (၂၉) မနောသမ္ဖဿ, (၃၀) စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, (၃၁) သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, (၃၂) ဃာနသမ္မဿဇာ ဝေဒနာ, (၃၃) ဇိဝှါသမ္မဿဇာ ဝေဒနာ, (၃၄) ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, (၃၅) မနောသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ-ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်သော သုခ, သောမနဿသည် “ယင်း ၃၅-ပါးသော တရားတို့၏ သာယာဖွယ်သဘော ဖြစ်၏”ဟုမှားယွင်းစွာ ယူသောအားဖြင့် ၃၅-ပါး အပြားရှိ၏ (ပဋိသံ၊၁၃၄-၆။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆-၅၀)။
အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ (ထီ) [အန္တဂ္ဂါဟိကာ+ဒိဋ္ဌိ] (သဿတ ဥစ္ဆေဒ-တို့တွင် တစ်ခုခုသော-) အစွန်း-အဖို့-ကို စွဲယူတတ်-စွဲယူစေတတ်-သော အယူ၊ အန္တဂ္ဂါဟိက အယူ။
အန္တဂ္ဂါဟိကာ (ထီ) [အန္တ+ဂဟ+ဏျွ](သဿတ, ဥစ္ဆေဒ-တို့တွင် တစ်ခုခုသော-) အစွန်း-အဖို့-ကို-စွဲယူတတ်- စွဲယူစေတတ်-သော။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ။
ဝိ၊၃၊၂၅၅။
... သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ အန္တံ ဂဏှာတီတိ အန္တဂ္ဂါဟိကာ။
သာရတ္ထ၊၃၊၂၈၈။
အန္တဂ္ဂါဟိကာတိ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတဿ အန္တဿ ဂါဟိကာ။
ဝိမတိ၊၂၊၁၈၀။
ဒသ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ။
“သဿတော လော ကော”တိ အာဒိနာ ဝသေန ပန အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
(ဒသ-သရုပ်ကို ပဋိသံ၊၁၄၉-တွင် ကြည့်။
) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိဝသေန ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိစောဒနာ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၄။
“အန္တဝါ လောကော၊ အနန္တ ဝါ လောကော”တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ အန္တံ ဂဏှာတီတိ အန္တဂ္ဂါဟိကာ။
သာရတ္ထ၊၂၊၃၅၀။
သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပဟာယ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော၊ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၁။
သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ အန္တံ ဂဏှာတိ ဂါဟယတီတိ ဝါ အန္တဂ္ဂါဟိကာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။
သာရတ္ထ၊၃၊၂၄၀။
န မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ န အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော။
ဒီ၊၃၊၃၉။
အန္တဂ္ဂါဟိကာယာတိ သာယေဝ ဒိဋ္ဌိ ဥစ္ဆေဒန္တဿ ဂဟိတတ္တာ “အန္တဂ္ဂါဟိကာ”တိ ဝုစ္စတိ၊ တာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃။
အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ။
အံ၊၁၊၁၅၃၊ ၅၆၂။
အံ၊၂၊၁၁၄။
အန္တဂ္ဂါဟိကာယာတိ ဒသဝတ္ထုကာယ အန္တံ ဂဟေတွာ ဌိတဒိဋ္ဌိယာ။
အန္တဂ္ဂါဟိကာယာတိ သဿတံ ဝါ ဥစ္ဆေဒံ ဝါ ဂဟေတွာ ဌိတာယ။
ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ။
စူဠနိ၊၄၅။
(အဘိ၊ဝိ၊၃၈၁။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉-တို့လည်း ကြည့်။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၇-၈)။
သံဃကမ္မ (န) [သံဃ+ကမ္မ] သံဃာ့ကံ၊ သံဃာသည် ပြုအပ်သော-အမှုကံ။
(အပလောကနကံ, ဉတ္တိကံ, ဉတ္တိဒုတိယကံ, ဉတ္တိစတုတ္ထကံ ဟုဆိုအပ်သော သံဃာ့ကံ ၄-မျိုး။
ကင်္ခါ၊၈၅၊ ၁၀၉)။
ပဝါရဏာ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ။
ဝိ၊၁၊၂၅၀၊ ၂၅၈။
သံဃကမ္မံ ကရိဿာမိ။
သံဃကမ္မာနိ န ပဝတ္တန္တိ။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၀၊ ၂၂၅။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၈၂)။
သံဃာ့ကံ ၄-မျိုး (သံဃာ့ကံသည်-(၁) အပလောကနကံ, (၂) ဉတ္တိကံ, (၃) ဉတ္တိဒုတိယကံ, (၄) ဉတ္တိ-စတုတ္ထကံအားဖြင့် လေးပါးအပြား ရှိသည်၊ ထိုတွင် အပလောကနကံဟူသည်-သီမဋ္ဌကသံဃာကို သုတ်သင်ပြီး ဆန္ဒထိုက်သော ရဟန်းတို့၏ ဆန္ဒကို ဆောင်၍ သမဂ္ဂသံဃာ့ အလိုအားဖြင့် သုံးကြိမ်ကြားစေ (ပြောကြား)၍ ပြုအပ်သောကံတည်း။
ဉတ္တိကံဟူသည်— သီမဋ္ဌကသံဃာကိုသုတ်သင်ပြီး ဆန္ဒထိုက်သော ရဟန်းတို့၏ ဆန္ဒကိုဆောင်ကာ သမဂ္ဂသံဃာ့ အလိုအားဖြင့် ဉတ်တစ်ကြိမ်ဖြင့် ပြုအပ်သောကံတည်း။
ဉတ္တိဒုတိယကံဟူသည်-သီမဋ္ဌက သံဃာကို သုတ်သင်ပြီး ဆန္ဒထိုက်သော ရဟန်းတို့၏ ဆန္ဒကို ဆောင်ကာ သမဂ္ဂသံဃာ့အလိုအားဖြင့် ဉတ်တစ်ကြိမ်, ကမ္မဝါစာတစ်ကြိမ်အားဖြင့် ဉတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် မြောက်ရှိသော ကမ္မဝါစာဖြင့် ပြုအပ်သောကံတည်း။
ဉတ္တိစတုတ္ထကံဟူသည်— သီမဋ္ဌက သံဃာကိုသုတ်သင်ပြီး ဆန္ဒထိုက်သောရဟန်းတို့၏ ဆန္ဒကိုဆောင်ကာ သမဂ္ဂသံဃာ့အလိုအားဖြင့် ဉတ်တစ်ကြိမ်, ကမ္မဝါစာ သုံးကြိမ်အားဖြင့် ဉတ်လျှင် လေးကြိမ်မြောက်ရှိသော ကမ္မဝါစာဖြင့် ပြုအပ်သောကံတည်း။
ထိုတွင် အပလောကနကံကို ပန်ကြား၍သာ ပြုအပ်သည်၊ ဉတ္တိကံစသည်တို့၏အစွမ်းအားဖြင့်မပြုအပ်။
ဉတ္တိကံကိုလည်း ဉတ် တစ်ကြိမ် ထား၍သာလျှင် ပြုအပ်သည်၊ အပလောကနကံ စသည်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် မပြုအပ်။
ဉတ္တိဒုတိယကံသည်ကား ပန်ကြား၍ပြုအပ်သော ဉတ္တိဒုတိယကံလည်းရှိ၍ ပန်ကြား၍မပြုအပ်သော ဉတ္တိဒုတိယကံလည်း ရှိသည်။
ထိုတွင် သီမာသမ္မုတိကံ, သီမာသမူဟနနကံ, ကထိနဒါနကံ, ကထိနုဗ္ဘာရကံ, ကုဋိဝတ္ထုဒေသနာကံ, ဝိဟာရဝတ္ထုဒေသနာကံအားဖြင့် ဤခြောက်ပါးသော ကံတို့ကို ဂရုကကံများ ဖြစ်သည့်အတွက် ပန်ကြား၍ မပြုအပ်ကုန်၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာကိုကြား စေ (ဖတ်)၍သာလျှင် ပြုအပ်ကုန်သည်။
ကြွင်းသော တစ်ဆယ့်သုံးပါးသော သမ္မုတိကံ သေနာသနဂ္ဂါဟကသမ္မုတိကံ, မတကစီဝရဒါနာဒိသမ္မုတိကံတို့ကို လဟုကကံများ ဖြစ်သည့်အတွက် ပန်ကြား၍သော်လည်း ပြုအပ် ကုန်သည်၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာကို ကြားစေ (ဖတ်)၍သော်လည်း ပြုအပ်ကုန်သည်။
ဉတ္တိကံ, ဉတ္တိစတုတ္ထကံတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့်ကား မပြုအပ်သည်သာ။
ဧကစ္စေဆရာတို့သည် “ဉတ္တိစတုတ္ထကံ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြုအပ်သည်ရှိသော် ဉတ္တိ ဒုတိယကံသည် ဒဠှတရဖြစ်၍ ဉတ္တိဒုတိယကံကို ဉတ္တိစတုတ္ထကံ၏အစွမ်းအားဖြင့် ပြုအပ်သည်ဟုဆိုကြသည်။
ဤသို့ ပြုအပ်သည် ရှိသော် ကမ္မသင်္ကရ ဖြစ်သောကြောင့် မပြု အပ်” ဟု ပယ်အပ်သည်သာလျှင်တည်း၊ အကယ်၍ အက္ခရာယုတ်လျော့ခြင်း, ပုဒ်ယုတ်လျော့ခြင်း ရှိသော်လည်းကောင်း၊ မကောင်းသဖြင့် ရွတ်အပ်သော ပုဒ်ရှိသော်လည်းကောင်း ထိုအက္ခရာယုတ်လျော့မှု, ပုဒ်ယုတ် လျော့မှု, မကောင်းသဖြင့် ရွတ်ဆိုအပ်သော ပုဒ်တို့ကိုသုတ်သင်ခြင်းငှာ အဖန် တလဲလဲ (ဝါ) ထပ်ကာထပ်ကာ ရွတ်ဖတ်ကောင်းပေသည်။
ဤထပ်ကာထပ်ကာ ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် မပျက်သောကံသည် ဒဠှီကမ္မဖြစ်၍ပျက်သော ကံ၌ ကံဖြစ်၍တည်သည်။
ဉတ္တိစတုတ္ထကံကို ဉတ်တစ်ကြိမ်, ကမ္မဝါစာသုံးကြိမ် ကြားစေ (ဖတ်)၍သာလျှင် ပြုအပ်သည်၊ အပလောကနကံ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် မပြုအပ်။
(ဝိ၊၄၊၂၁၂။
ဝိ၊၅၊၃၈၀၊ ၃၈၂။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၃၉၊ ၄၀၊ ၂၄၃-၄)။
(သံဃာ့ကံနှင့်ပတ်သက်၍ သိမှတ်ဖွယ်ကို ဝိ၊၅၊၃၈၀-၁၊ ၃၈၄။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၄-၉။
၂၅၀-၆။
ကင်္ခါ၊၈၅-၆-ကြည့်။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ရဟန်းဝိနည်းများ Category:ကံကြီး ကံငယ်များ။
ကျိုတိုမရုအိ ရှိဂျောလမ်းမ (四条通, Shijō-dōri) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည့် လမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤလမ်းသည် မြို့၏ စီးပွားရေးအချက်အချာနေရာကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းလျက်တည်ရှိသည်။
“ရှိဂျော” ဟူသည့်အမည်သည် ရှေးခေတ်မြို့တော်ဖြစ်သည့် ဟဲအိအန်ခယော၏ “စတုတ္ထမြောက်ရိပ်သာလမ်း” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။
သမိုင်းကြောင်း ရှင်းခယောဂိုခုလမ်းနှင့် တန်းဂျင်းဂမြစ်အရှေ့ဘက်ဒေသတို့၏ အကြားဒေသကို ဟဲအိအန်ခယော၏ ရှိဂျောအိုးဂျိရိပ်သာနေရာဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် လမ်းကို ချဲ့ခဲ့ပြီး အဓိကကျသည့် လမ်းမတစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ရှိဂျောအနုပညာကျောင်းသည် ဤလမ်း၏ အမည်ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
လမ်းတစ်လျှောက် လမ်း၏ အရှေ့ဘက်အဆုံးတွင် ယဆခနတ်ကျောင်း၊ အနောက်ဘက်အဆုံးတွင် မဆွတ်နိုအိုနတ်ကျောင်းများ တည်ရှိသည်။
လမ်းသည် လမ်းလျှောက်သူများနှင့် ကားများဖြင့် အရှေ့ဘက်အဆုံးမှသည် ခရဆုမလမ်းအထိ စည်ကားလျှက်ရှိသည်။
ဆက်စပ်နေသည့် အထင်ကရနေရာများ ယဆခနတ်ကျောင်း အိချိရိခိ - ချယ ချူးဂန်းဂျိကျောင်းတော် မိနမိ-ဇ ပြဇာတ်ရုံ ရှိဂျောတံတား ခမိုမြစ် ရှင်းခယောဂိုခုလမ်း အုမဲနိုမိယနတ်ကျောင်း မဆွတ်အိုတံတား ခဆွတ်ရမြစ် မဆွတ်နိုအို - တိုင်းရှ ရုပ်ပုံများ ပြင်ပလင့်များ (Gion intersection, Higashioji Shijō, eastern end) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ။
သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူသည် တစ်စုံတစ်ခုသော သင်္ခါရတရားကို နိစ္စသုခ ဟု မယူဆ၊ တစ်စုံတစ်ခုသောတရားကို အတ္တဟု မယူဆ၊ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သာ ယူဆသည်။
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည် မိဘ၊ ရဟန္တာကို မသတ်၊ ဘုရားအား ပြစ်မှားလိုစိတ်ဖြင့် သွေးစိမ်း မတည်စေ၊ သံဃာကို သင်းမခွဲ၊ ဘုရားမှ တစ်ပါးသူကို ဆရာ မညွှန်း၊ ပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ်သာ ပဉ္စာနန္တရိယကံပြု၍ တစ်ပါးသူကို ဆရာဟု ညွှန်းသည်။
လောကဓာတ်(ဇာတိခေတ်)တစ်ခု၌ ဘုရား ၂-ဆူ တချိန်တည်း မပွင့်၊ တဆူတည်းသာ ပွင့်တော်မူသည်ဟု ဟောတော်မူသည်။
သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူ သောတာပန်အရိယာဖြစ်သည်၊ အမြင်ရှိသူ၊ တရားထူးရလာသူ၊ တရားထူးမြင်သူ၊ သေက္ခဉာဏ်ရှိသူ၊ ဝိဇ္ဇာရှိသူ၊ ဓမ္မလမ်းကြောင်း ရောက်သူ၊ ဖောက်ထွင်းပညာရှင်အရိယာ နိဗ္ဗာန်တံခါးပေါ် ရပ်တည်သူဟု နာမည် အမျိုးမျိုးခေါ်နိုင်သည်။
တစုံတစ်ခုသော သင်္ခါရတရား ဘုံ ၃-ပါးဆိုင်ရာ တရားတို့ကိုသာ သဿတဒိဋ္ဌိဖြင့် နိစ္စ သုခဟု ယူနိုင်သည်၊ လောကုတ္တရာဆိုင်ရာ တရားများကား ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွ အကုသိုလ်အားလုံးတို့၏ အာရုံပင် မဟုတ်ပါ၊ ရဲရဲညီးသောသံတုံးကို ခြင်ယင်များ မကပ်နိုင်သလိုသာ၊ ဒိဋ္ဌိမပါသောစိတ်ဖြင့် အရိယာများ သုခဟုကား ယူဆသေးသည်။
တစ်စုံတစ်ခုသောတရားကို အတ္တဟု မယူဆ ကသိုဏ်းစသော ပညတ်များပါအောင် သင်္ခါရမဆိုပဲ တစ်စုံတစ်ခုသောတရားဟု ဆိုသည်၊ အရိယာအတွက်၊ စတုဘူမက ပုထုဇဉ်အတွက် တေဘူမကဟု အရှုခံတရားကို ခွဲခြားပါ၊ ပုထုဇဉ်များ နိစ္စ သုခ အတ္တ ယူသမျှကို အရိယာများက အနိစ္စ, ဒုက္ခ အနာယူပြီး အစွဲဖြေသည်။