kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အိတ်ဇောစထရုတ်အဖြစ်နှင့် အတွင်းသို့ ပြန်ဝင်စ အချိန်တွင် မီးလောင်ပြီးသား ဓာတ်ငွေ့များကို တွန်းထုတ်လိုက်သည်။
ဓာတ်ငွေ့တစ်ခါပေါက်ကွဲတိုင်း၌ ပစ်စတန် နှစ်ချက်ခုတ်သဖြင့် လက်တံဝင်ရိုး တစ်ပတ်လည်သည်ဟု သိရ၏။
နှစ်ချက်ခုတ် အင်ဂျင်စက်တွင် စက်တပတ်လည်တိုင်း လုပ်အားတချက်ပါ၍ လေးချက်ခုတ်စက်တွင် စက်နှစ်ပတ်လည် မှ လုပ်အားတစ်ချက်သာပါသောကြောင့် အရွယ်ချင်း အမြန်နှုန်း ချင်းတူလျှင် နှစ်ချက်ခုတ် စက်ကလေးချက်ခုတ်စက်ထက် အားနှစ်ဆမျှကြီးရမည်ဟု ယူဆစရာအကြောင်းရှိ၏။
လက်တွေ့အားဖြင့်ကား နှစ်ချက်ခုတ်စက်များတွင် ချို့ယွင်းချက်များရှိ သဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ ထင်သည့်အတိုင်း မစွမ်းဆောင်နိုင်ပေ။
ပထမအကြောင်းရင်းမှာ လေးချက်ခုတ်စက်တွင် ဓာတ်ငွေ့ ဝင်ချိန်မှာ ဆပ်ရှင်းစထရုတ် တစ်ချိန်လုံးလုံးမှ အနည်းငယ် ကျော်လွန်သည်အထိ ဖြစ်၏။
နှစ်ချက်ခုတ်စက်တွင် ဓာတ်ငွေ့စုပ်ချိန် အနည်းငယ်သာရှိသဖြင့် လေးချက်ခုတ်စက်မှာကဲ့သို့ ဓာတ်ငွေ့များများ မဝင်နိုင်ချေ။
ဒုတိယအကြောင်းမှာ လေးချက် ခုတ်စက်တွင် မီးလောင်ပေါက်ကွဲပြီးသည့် ဓာတ်ငွေ့များကို အိပ်ဇောစထရုတ် တစ်ချိန်လုံးတွင် ထုတ်ပစ်နိုင်ခွင့်ရ၏။
နှစ်ချက်ခုတ်စက်တွင် ဓာတ်ငွေ့သစ်များသည် မီးလောင်ပြီးသား ဓာတ်ငွေ့များကို အိပ်ဇောပိုက်မှ ထွက်သွားအောင် ကူညီပေးရ သဖြင့် ယင်းဓာတ်ငွေ့သစ်များကိုယ်တိုင် ပူသွားပြီးလျှင် ပျံထွက်သွားသည်။
ထိုကြောင့် ဓာတ်ငွေ့တို့သည် လေးချက်ခုတ်စက်မှာ လောက် မသိပ်သည်းပေ။
တတိယအကြောင်းကား အိတ်ဇောအပေါက်မှ ဓာတ်ငွေ့သစ်များပါ လွတ်ထွက်သွားလေ့ ရှိသဖြင့် ဓာတ်ငွေ့အချို့ အလဟဿ ဆုံးပါးရခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။
လေးချက်ခုတ်အင်ဂျင်စက်တွင် ဓာတ်ငွေ့တစ်ခါပေါက်ကွဲတိုင်း စက်နှစ်ပတ်လည်ကြောင်း တွေ့ရပြီ။
ထိုသို့ ဓာတ်ငွေ့ ပေါက်ကွဲသောအခါ လက်တံဝင်ရိုးတွင် တပ်ဆင်ထားသော အားပေးဘီးသည် အရှိန်နှင့် လည်သွားသည်။
အားပေးဘီး၏ အရှိန်ကြောင့် စက်သည် ဓာတ်ငွေ့ နောက်တကြိမ် ပေါက်ကွဲ သည်အထိ လည်နေသည်။
ဆလင်ဒါနှစ်လုံးတပ်စက်တွင် စက်တစ်ပတ်လည်တိုင်း ဓာတ်ငွေ့တစ်ကြိမ် ပေါက်ကွဲအောင် စီစဉ် ထားသည်။
ထိုကြောင့် ဆလင်ဒါနှစ်လုံးတပ်စက်တွင် ရှိသော လုပ်အားသည် ဆလင်ဒါတစ်လုံးတပ်စက်မှာထက် ပို၍ ဆက်တိုက်ကျသဖြင့် ပိုမိုညင်သာသည်။
ဤသို့ဖြင့် ဆလင်ဒါ လေးလုံး၊ ခြောက်လုံး၊ ရှစ်လုံး၊ ၁၂ လုံး တပ်စက်များတွင် ဆလင်ဒါများလာလေ လုပ်အားမှာပို၍ ဆက်တိုက်ကျလေ ဖြစ်၏။
စက်တွင် ဓာတ်ငွေ့သွင်း ဓာတ်ငွေ့ထုတ် အဆို့ရှင်များ နှင့်တကွ ဆီပန်းကိရိယာ စသည်များကို အချက်ကျကျ အလုပ် လုပ်သွားစေရန် လက်တံဝင်ရိုးမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ် စီစဉ်ထား သည်။
စက်ခုတ်လျက်ရှိစဉ် ဆီပန်းကိရိယာ စက်၏ အစိတ်အပိုင်းများ ပူလောင်ပွန်းပဲ့သွားခြင်း မရှိစေရန် စက်ဆီကို လိုသောနေရာများသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။
အတွင်းမီးအင်ဂျင်စက်တို့သည် ပထမ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် အချိန်မှစ၍ အလွန် ခေတ်စားလာခဲ့သည်။
ယခုအခါ မြို့ကြီး ပြကြီးများတွင်သာမက သဲကန္တာရများ၊ အလွန်အေး၍ ရေခဲဖုံးနေသော အာတိတ်ဒေသ၊ လူသူ အရောက်အပေါက် အလွန်နည်းသော ကျွန်းငယ်များ၊ အလွန်နက်ရှိုင်းသော သစ်တောကြီး များ စသည့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ လူတို့၏ လုပ်ငန်းအသီးသီးမှာပင် အတွင်းမီးအင်ဂျင်စက်များသည် များစွာ အထောက်အပံ့ ပေးလျက် ရှိကြသည်။
ဤစက်မျာသည် တာရှည်ခံ၏။
ပေါ့ပါးပြီးလျှင် ခုတ်မောင်းရလွယ်ကူ၏။
အလွန် လျင်မြန်စွာလည်း ခုတ်မောင်းနိုင်သည်။
ဆောက်လုပ်ထားပုံမှာ အလွန်လွယ်ကူ ရှင်းလင်းပြီးလျှင် အသုံးပြုရာ၌ အလွန်စရိတ် သက်သာသည်။
အတွင်းမီးအင်ဂျင်စက်များဖြင့် လူတို့သည် မော်တော်ကား၊ မီးရထား၊ သင်္ဘော၊ လေယာဉ်ပျံ စသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်အမျိုးမျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။
သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ သို့မဟုတ် ဓာတ်ဆီပေါသော အရပ်ဒေသများတွင် ဒိုင်နမိုများကို အားကောင်းသော အတွင်းမီး အင်ဂျင်စက်များဖြင့် ခုတ်မောင်း၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲလျက် ရှိကြသည်။
လယ်ယာများတွင်လည်း လယ်ထွန်စက်၊ ကောက်ရိတ်စက် စသည်တို့ကို ဝန်တင် တိရစ္ဆာန်နှင့် လူများအစား အသုံးပြုနိုင်နေကြပြီ။
အဆောက်အအုံ တည်ဆောက်မှု အင်ဂျင်နီယာ အတတ်ပညာတွင်လည်း ထွင်းဖောက်စက်မှအစ အင်္ဂတေနယ် စက်အထိဖြစ်သော စက်များကို အတွင်းမီး အင်ဂျင်စက်များဖြင့် ခုတ်မောင်းနေကြပေပြီ။
အတွင်းမီး အင်ဂျင်စက်တွင် စက်ကို ခုတ်မောင်းရန်အတွက် လိုအပ်သော ဓာတ်ငွေ့ကို ဓာတ်ဆီ၊ သို့မဟုတ် အခြားဆီ တစ်မျိုးမျိုးမှ ရရှိ၍ ဆီကို အငွေ့ဖြစ်သွားအောင် ကာဗျူရက် တာခေါ် ကိရိယာက ပြုလုပ်ပေးသည်။
ကာဗျူရက်တာသည် စက်၏ အဆုတ်ပင်ဖြစ်၏။
ကာဗျူရက်တာတွင် သေးငယ်ကျဉ်းမြောင်းသော လေဝင်လမ်းကြောင်းကလေးတစ်ခု ပါရှိ၍ ထို လမ်းကြောင်းထဲသို့ ပစ်စတန်၏ စုပ်အားဖြင့် လေကို ပြင်းထန်စွာ စုပ်သွင်းသည်။
လေဝင်လမ်းကြောင်းတွင် ဓာတ်ဆီနှင့် ဖြည့်ထား၍ အရှိန်ပြင်းထန်စွာနှင့် ဝင်ရောက်လာသည့်လေက ထိုဓာတ်ဆီကို တစ်ပါတည်း သယ်ဆောင်ပြီးလျှင် ဆလင်ဒါ အတွင်းသို့ ရေမွှေးဖျန်းပုလင်းဖြင့် ဖျန်းသည့်ပမာ ဓာတ်ဆီငွေ့ အဖြစ်နှင့် ပန်းသွင်းပေးသည်။
ထိုသို့ ဖျဉ်းပေးချိန်တွင် လျှပ်စစ် ပလပ်ခေါ် မီးပွင့်ဆို့မှ မီးပွင့်သဖြင့် ဓာတ်ဆီငွေ့သည် မီးကူး ပြီးလျှင် ပေါက်ကွဲလေသည်။
အတွင်းမီးအင်ဂျင်စက်များတွင် ဓာတ်ငွေ့ရရှိရေးအတွက် ဓာတ်ဆီကို အများဆုံး အသုံးပြုကြ၏။
သို့သော် ဓာတ်ဆီအစား သာမန်အပူချိန်တွင် မီးလောင် လွယ်သောအရက်ပြန်၊ ရေနံ၊ ရေနံချေး၊ အဆက်တလင်းဓာတ်ငွေ့ ဓာတ်ငွေ့စသည်တို့ကိုလည်း စက်တွင် သင့်တော်သလို ပြုပြင်စီမံ၍ အသုံးပြုနိုင်လေသည်။
ရုဒေါ့ဒီဇယ်အမည်ရှိသော ဂျာမန်လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးက ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဒီဇယ်အင်ဂျင်ခေါ် အတွင်းမီးအင်ဂျင်စက် တစ်မျိုးကို မူပိုင်မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂျာမန်လူမျိုးတို့သည် ဤစက်မျိုးကို ရေငုပ်သင်္ဘောများတွင် တပ်ဆင်၍ အသုံးပြုခဲ့ရာ များစွာ အောင်မြင်လေသည်။
ထိုစက်သည် ဓာတ်ဆီ၊ ရေနံဆီတို့ထက် အမျိုးညံ့သော ဆီအပေါစားများကို အသုံးပြု ခုတ်မောင်းနိုင်ခြင်းကြောင့် အတွင်းမီးအင်ဂျင် စက်ထဲတွင် စရိတ်အသက်သာဆုံးဖြစ်၏။
ဒီဇယ်စက်တွင် လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုထားသော ဒီဇယ်ဆီကို ပစ်စတန်၏ ဖိအားဖြင့်ပူစေ၍ အလိုအလျောက် မီးလောင်ပေါက်ကွဲစေသဖြင့် ကာဗျူရက်တာ၊ လျှပ်စစ်ပလပ် စသည်တို့ကို အသုံးပြုရန် မလို သည့်အတိုင်း မီးဘေးအတွက် ပို၍ စိတ်ချရသည်။
ဒီဇယ်စက်တွင် လေးချက်ခုတ်နှင့် နှစ်ချက်ခုတ်စက် နှစ်မျိုးစလုံး ရှိသည်။
ရေနွေးငွေ့စက်လောက် နေရာကျယ်ပြန့်စွာ မလိုသည့်အတွက်လည်း အထူးသဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းတင်ရန် နေရာကျယ်ဝန်းစွာလိုသော ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများအဖို့ ပိုမိုသင့်တော်သည်။
ယခုအခါ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများတွင် ဒီဇယ်စက်များကို တစ်နေ့တခြား အသုံးများလာကြရာ မကြာမီပင် သင်္ဘောမှန်သမျှ၌ ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်စက်များအစား ဒီဇယ်စက်များကိုသာ တပ်ဆင်ခုတ်မောင်းလာစရာအကြောင်း ရှိပေသည်။
ဒီဇယ်စက်များဖြင့် ယခုအခါ မီးရထား၊ မော်တော်ကား၊ လျှပ်စစ်အားပေးစက်၊ ရေစုပ်စက်စသည့် စက်အမျိုးမျိုးကိုလည်း ခုတ်မောင်းလာကြရုံမက လေယာဉ်ပျံအတွက် သင့်တော်သော ဒီဇယ်စက်များကိုပင် ကြံစည်တီထွင်နိုင်ခဲ့ကြပေပြီ။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော စက်များကား ပစ်စတန်၏ ရှေ့တိုးနောက်ငယ် လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ခုတ်မောင်းသော ပြန်လှန်ခုတ် အင်ဂျင်စက်မျိုး ဖြစ်ကြ၏။
အခြားတစ်မျိုး၌မူ ဓာတ်ငွေ့ တာဗိုင်စက်နှင့် ဂျက်စက်စသည်တို့ ပါဝင်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:စက်များ Category:အင်ဂျင်။
thumb|ရွေ့လျားနိုင်သော ဘွိုင်လာ(ပိုလန်နိုင်ငံတွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
) thumb|အသေတပ်ဆင်ထားသော ဘွိုင်လာ(အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု) ဘွိုင်လာအိုးဆိုသည်မှာ အပူတိုက်ပေးခြင်း ဖြင့် အရည်တစ်ခုခုကို အငွေ့အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲ ပေးသည့် သတ္တုကျိုအိုးဖြစ်သည်။
ကျိုအိုးထဲ၌ ထည့်ထားသည့် အရည် သည် အငွေ့ဖြစ်သွားသောအခါ ကန်ထွက်လာသည်။
ကျိုအိုးမှာ အလုံပိတ်ထားသဖြင့် အဆိုပါ အငွေ့တွင် တွန်းကပ်ဖိနှိပ်နိုင် သည့် အားရှိသည်။
ထိုအငွေ့ကို ခုတ်မောင်း လည်ပတ်စေလို သော စက်သို့ပြွန်များဖြင့် သွယ်ယူပို့ဆောင်ပေးသောအခါ အငွေ့၏ ဖိအားဖြင့်စက် လည်လေသည်။
ပြဒါးစသော အခြား အရည်များကို အသုံးပြုသည့် ဘွိုင်လာမျိုးလည်း ရှိ၏။
သို့သော် ကမ္ဘာတွင် မီးရထား မီးသင်္ဘောမှစ၍ စက်ရုံအလုပ်ရုံ များ၌ ရေနွေးငွေ့စက်များကို အသုံးများရကား ဘွိုင်လာဟု ဆိုလျှင် ရေနွေး ငွေ့ကို ဖန်တီးပေးသည့် ရေနွေးငွေ့ဘွိုင်လာ ကိုသာ ယေဘုယျအားဖြင့် နားလည်ကြ ဆိုလိုကြပေသည်။
ဘွိုင်လာပြုလုပ်ထားပုံ သဘောမှာ အလုံပိတ်ထားသော အိုးတွင် ရေထည့်ထားပြီးနောက် အိုးအောက်ဘက်မှထင်းမီးသွေး စသည်ဖြင့် အပူတိုက်ပေးသည်။
ရေဆူရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေနွေးငွေ့တို့သည် အိုးအတွင်း၌ ရေမျက်နှာအထက်တွင် တွန်းကန်နိုင် ဖိနှိပ်နိုင်သောအားဖြင့် စုဝေး၍နေသည်။
ရေနွေး ငွေ့စက်ကို ခုတ်မောင်းရာ တွင် အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း အဆိုပါ ဖိအားရှိသော ရေနွေးငွေ့တို့ကို ပြွန်များဖြင့် စက်သို့ဆက်သွယ် ပို့ဆောင်ပေးရလေသည်။
ရေနွေးငွေ့၏ ဖိအားကြောင့် ဘွိုင်လာပေါက်ကွဲတတ်၏။
ထို့ကြောင့်ဘွိုင်လာ အိုးများကို သေချာခိုင်ခံ့စွာ ပြုလုပ်ပြီးနောက် အသုံးမပြုမီ အကြိမ်ကြိမ် စမ်းသပ်ရန် လိုပေသည်။
ဘွိုင်လာ၏ ဖိအားကို မျက်နှာပြင် စတုရန်း တစ်လက်မပေါ်တွင် ဖိနှိပ်နိုင်သော ပေါင်ချိန်အားဖြင့် တိုင်းတာရ၍ ဘွိုင်လာတိုင်း၌ ခံနိုင်ရည် ရှိသည့် ဖိအားကို ရေးမှတ် ဖော်ပြထားရသည်။
ဘွိုင်လာတွင် ဖိအားကို ပြသောကရိယာ တပ်ဆင်ထား၍ ဘွိုင်လာထဲ၌ ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်လောက်အောင် ဖိအားကြီးမားလာခဲ့သော်၊ ရေနွေးငွေ့သည် သူ့အလိုအလျောက် လွတ်မြောက် ထွက်သွား နိုင်စေရန်အတွက် ဘေးကင်းအဆို့ရှင် ခေါ် ရေနွေးငွေ့ ထွက်ပေါက် တစ်ခုခုကိုလည်း တပ်ဆင်ထားရလေသည်။
ရှေးဦး ရေနွေးငွေ့စက်များနှင့်အတူ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ သော ကနဦး ဘွိုလင်လာများတွင် ဘွိုင်လာ၏ ပုံမှာ လေးထောင့်သေတ္တာပုံဖြစ်၍၊ ဖိအားမှာ စတုရန်း တစ်လက်မ လျှင် ၂ ပေါင်မှ ၄ ပေါင်အထိသာ ရှိသဖြင့် အလွန် ပင်နည်း ၏။
ထိုနောက် ဂျိမ်းစဝပ်ဆိုသူ ( ၁၇၃၆-၁၈၁၉ ခုနှစ် ) တီထွင်သော ဘွိုင်လာမှာ ဖိအား ၁ဝ ပေါင်ခန့်ရှိလာသည်။
ရစ်ချတ်ထရက်ဗီလစ် ( ၁၇၇၁-၁၈၈၃ ခုနှစ် ) ဆိုသူ တီထွင် သော ဘွိုင်လာမှာ ပြောင်းလုံးပုံဖြစ်၍ အလျားလိုက် လှဲထား သည်။
ထိုဘွိုင်လာတွင် မီးဖိုကို ဘွိုင်လာအတွင်းဘက်၌ တပ်ဆင်ထား၍ ဝပ်တီထွင်သော ဘွိုင် လာထက် ဖိအား ၁ဝ ဆခန့်ပိုလာသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် တစ်မျိုးထက်တစ်မျိုး သာလွန်ကောင်းမွန်သော ဘွိုင်လာ များကို ပုဂ္ဂိုလ်အသီးအသီး က တစ်ခေတ်ပြီးတစ်ခေတ် ကြံစည်တီထွင်လာခဲ့ကြရာ ယခု သော် စတုရန်း တစ်လက် မလျှင် ဖိအား ပေါင်ချိန် ၁၂ဝဝ ရှိသော ဘွိုင်လာကြီးများပင် ပေါ်ပေါက်၍ နေပေပြီ။
ဘွိုင်လာသည် ယင်းကိုယ်တိုင် အလုပ်ကို တိုက်ရိုက် လုပ်ကိုင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ယင်းမှရရှိသော ရေနွေးငွေ့က စက် ကို ခုတ်မောင်းစေ၍၊ စက်ကသာ အလုပ်လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဘွိုင်လာ၏ စွမ်းရည်ကို ဘွိုင်လာ-မြင်းအား နှင့် တိုင်းတာကြ၍ ဘွိုင်လာမြင်း တစ်ကောင်အားမှာ ဖာရင် ဟိုက် ဒီဂရီ ၂၁၂ အပူချိန်၌ အလေးချိန် ၃၄ ၁/၂ ပေါင်ရှိ သော ရေကို တစ်နာရီအတွင်း ခြောက်သွေ့သော ရေနွေးငွေ့ အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲ ပေးနိုင်သည့် စွမ်းရည်ဖြစ်သည်။
ယခု ခေတ်ရှိ အလွန်ကြီးမားသော ဘွိုင်လာကြီးများမှာ တစ်နာရီ လျှင် ပေါင်ချိန် တစ်သန်းရှိသော ရေနွေးငွေ့ကို ထုတ်ပေးနိုင်၍ ဤစွမ်းရည်သည် ဘွိုင်လာမြင်းအား ၃၅ဝဝဝ ခန့်နှင့် ညီမျှ လေသည်။
ပြုလုပ်စီစဉ်ထားပုံနှင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ပုံစံကို လိုက်၍လည်းကောင်း၊ အသုံးပြုပုံကိုလိုက်၍ လည်းကောင်း ဘွိုင်လာများကို အမျိုးမျိုး အစားစား ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
သို့သော် ရေကိုအမြန်ဆုံး ဆူစေရန်အတွက် အပူ တိုက်ပေးရ မည့် ရေမျက်နှာပြင်ကို အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်အောင် ဖန်တီးပေး ထားကြသည့် သဘောမှာမူ အတူတူပင် ဖြစ်လေသည်။
အချို့တွင် ဘွိုင်လာထဲသို့သွင်းပေးမည့် ရေကို ဘွိုင်လာရှိ မီးဖိုနှင့်ပင် ကြိုတင် အပူတိုက်ပေး၍၊ အချို့တွင်လည်း ထိုမီးဖို နှင့်ပင် ထွက်လာသည့် ရေနွေးငွေ့ကို ထပ်မံအကူတိုက်ပေးကြ ပေသေးသည်။
ဗွိုင်လာ အမျိုးမျိုးအနက် မီးပြွန်ဘွိုင်လာ နှင့် ရေပြွန်ဘွိုင်လာမှာ ပြုလုပ်စီစဉ်ထားပုံချင်း ခြားနားလေ သည်။
မီးပြွန် ဘွိုင်လာတွင် ရေကို ဖိအားဖြင့် ထည့်ထား ပြီးနောက် မီးဖိုမှ မီးခိုးခေါင်းတိုင်သို့ဘွိုင်လာ အတွင်း ဖြတ်သန်း၍ ပြွန်ပေါင်းများစွာ တပ်ဆင်ထားသည်။
မီးဖိုမှ လေပူနှင့်ပူသော အခိုးအငွေ့တို့သည် ထိုပြွန်များမှ ဖြတ်သန်း၍ သွားခြင်းဖြင့် ရေကို အပူတိုက်ပေးကြသည်။
မီးရထားစက် ခေါင်း၌ တပ်ဆင်ရန်အတွက် ပထမ မီးပြွန် ဗွိုင်လာကို ဂျော့စတီဖင်ဆန် ဆိုသူက ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင် ခဲ့သည်။
ရေပြွန်ဘွိုင်လာ ပြုလုပ်ထားပုံ သဘောမှာ မီးပြွန် ဘွိုင်လာနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်၏။
ဤဘွိုင်လာတွင် ရေကို ပြွန်ကလေးများအတွင်းမှ စီးဖြတ်သွားလာစေ၍ မီးဖိုက ထိုပြွန်ကလေးများကို အပူတိုက်ပေးသည်။
ရေကို ပြွန် ကလေးများအတွင်း၌ ဆူစေသည့်အတွက် ရေပြွန်ဘွိုင်လာသည် အခြားဘွိုင်လာမျိုးတို့ထက် စိတ်ချရသည်ဟု ယူဆ ကြသည်။
ဤဘွိုင်လာမျိုးကို ဆာဂိုးဇွာသီ ဂါနီဆိုသူက ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်စွာ တီထွင်အသုံးချခဲ့လေ သည်။
ပြဒါးငွေ့ဗွိုင်လာ သည် ရေပြွန်ဘွိုင်လာနှင့် အတူတူလိုပင် ဖြစ်သည်။
ရေမှ ရေငွေ့ဖြစ်အောင် အပူတိုက်ပေး သကဲ့သို့ဤဘွိုင်လာတွင် ပြဒါးကို အငွေ့ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပေးသည်။
ပြဒါးငွေ့သည် တပ်ဆင်ထားသော ပြွန်ကို လျှောက်၍ လျှပ်စစ်လုပ်စက်များကို မောင်းသည့် ပြဒါးငွေ့ရဟက်စက်ကို လည်စေသည်။
ထို့နောက် ပြဒါးငွေ့သည် ရေဖြတ်သန်းသွားနေသည့် ကွန်ဒင်ဆာသို့ ရောက်သောအခါ ထိုရေများသည် ဆူ၍ အခြားပြွန် တစ်ခု ထဲသို့ရေခိုးရေငွေ့အဖြစ် ဖြတ်သွားပြီးလျှင် ရေနွေးငွေ့ ရဟတ်စက်ကို လည်စေသည်။
ယင်းရဟတ်စက်က လျှပ်စစ် လုပ်စက်ကို လည်စေပြန်သည်။
ပြဒါးငွေ့သည် ရေကိုဆူစေပြီး နောက် အငွေ့အေးကာ ပြဒါးရည် ပြန်ဖြစ်လာပြီးလျှင် ဘွိုင်လာဘက်သို့ပြန်စီးသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ပြဒါးသစ် ထပ်ဖြည့်ရန် မလိုဘဲ အငွေ့ဖြစ်လိုက် အရည်ပြန်ဖြစ်လိုက်နှင့် စက်များကို အဆက်မပြတ် လည်စေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ဘွိုင်လာဆိုသည်မှာ အဖုံးပိတ်ထားသော အိုးတစ်ခု ပမာပင်ဖြစ်ပြီး ထိုအတွင်းတွင် ရေ သို့မဟုတ် အခြားသော အရည်များကို အပူပေးရန် ပြုလုပ်ထားသော ကိရိယာ ဖြစ်သည်။
အပူပေးထားသော သို့မဟုတ် အငွေ့ပျံနေသော အရည်တို့သည် ဘွိုင်လာအတွင်းမှ ထွက်လာသည့် အခါတွင် လုပ်ဆောင်ချက် အမျိုးမျိုး အတွက် အသုံးချနိုင်သည့် အပြင် အပူပေးရန် အတွက်လည်း သုံးနိုင်သည်။
300px|ဓာတ်ဆီသုံး အင်ဂျင်တွင် အသုံးပြုသော ၄ချက်ခုတ် စက်ဝိုင်း။
ညာဘက် အပြာရောင်ခြမ်းသည် အင်တိတ်ဖြစ်ပြီး ဘယ်ဘက် အဝါရောင်ခြမ်းသည် အိတ်ဇော့ ဖြစ်သည်။
စလင်ဒါ၏ နံရံသည် ပါးလွှာပြီး အအေးခံသည့် အရည်များရှိသည်။
300px|မင်နီဆိုးတာပြည်နယ် ပြပွဲတွင် သရုပ်ပြထားသော အိုတိုအင်ဂျင် ၄ ချက်ခုတ် အင်ဂျင်ဆိုသည်မှာ အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ပစ်စတင်သည် ကွဲပြားခြားနားသော ရွေ့လျားမှု ၄ ခုကို ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ အင်တိတ် (intake) ခေါ် လောင်စာဆီကို လက်ခံယူခြင်း၊ ကွန်ပရက်ရှင်း (compression) ခေါ် လောင်စာဆီကို သိပ်သည်းအောင် ဖိနှိပ်ခြင်း၊ ပါဝါ (power) ခေါ် စွမ်းအင် ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် အိတ်ဇော့ (exhaust) ခေါ် လောင်ကျွမ်းပြီးသော ဓာတ်ငွေ့များကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ထို ၄ ချက်သည် အင်ဂျင် ကရိုင်းရှပ် နှစ်ပတ်လည်သည့် အတွင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး သာမိုဒိုင်းနမစ် စက်ဝိုင်း တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
Bendix-Technico (Stromberg) 1-barrel downdraft carburetor model BXUV-3, with nomenclature ကာဘရိုက်တာ (carburetor) ဆိုသည်မှာ အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင် အတွက် ဆီ နှင့် လေကို အချိုးကျရောစပ်ပေးသော ကိရိယာ ဖြစ်သည်။
မော်တော်ကား စက်ကရိယာ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
ဓာတ်ဆီလှောင်ကန်မှ ပို့ပေးသော ဓာတ်ဆီသည် ကာဘူရက်တာထဲတွင် အငွေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲ၍ လေနှင့်ရောစပ်သွားသည်။
၎င်းမှတစ်ဆင့် ပေါက်လောင်သော အကန့်ထဲသို့ အပ်ပေါက်များမှ သွင်းပို့၍ ပေါက်လောင်ကာ စွမ်းအင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ကာဘူရက်တာတွင် ဓာတ်ဆီလောင်စာသည် လေနှင့် သမစေရန် စီမံပြုလုပ်ထားသည်။
အလုပ်လုပ်ပုံ ကာဘရိုက်တာသည် ဘာနိုလီ စည်းမျဉ်း အတိုင်း အလုပ်လုပ်သည်။
လေသည် လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားလာသည်နှင့် အမျှ ၎င်း၏ ပွတ်တိုက်မှုဆိုင်ရာ ဖိအား လျော့နည်းသွားပြီး ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဖိအား ပိုများလာသည်။
မော်တော်ကားတွင် လီဗာကို နင်းလိုက်လျှင် ၎င်းသည် ဆီများ၏ ရွေ့လျားမှုကို တိုက်ရိုက် ထိန်းချုပ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။
၎င်းသည် ကာဘရိုက်တာ၏ ရွေ့လျားမှုကိုသာ အချက်ပေး ထိန်းချုပ်ပြီး ကာဘရိုက်တာမှ အင်ဂျင်အတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းသော လေစီးကြောင်း၏ စီးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်ပေးသည်။
ထိုရွေ့လျားမှု၏ အရှိန် နှင့် ဖိအားတို့သည် လေစီးကြောင်း အတွင်း လောင်စာဆီ ပမာဏ မည်မျှ ပါရှိသည်ကို ထိန်းချုပ်သည်။
ကာဘရိုက်တာများကို ပစ်စတင် အင်ဂျင် သုံးသော လေယာဉ်ပျံတွင် အသုံးပြုပါက အထူးပြုလုပ်ထားသော ဒီဇိုင်းများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
သို့မှသာလျှင် လေယာဉ်ပျံ ဇောက်ထိုး ပျံသည့် အချိန်တွင် လောင်စရာ ဆီမရှိခြင်းမှ အကာအကွယ် ပေးနိုင်သည်။
နောက်ပိုင်း လေယာဉ် အင်ဂျင်များတွင်မူ အစောပိုင်း ဆီထိုးသွင်းခြင်း (fuel injection) နည်းလမ်းဖြစ်သော ပရက်ရှာ ကာဘရိုက်တာများကို အသုံးပြုကြသည်။
right| အီလက်ထရုတ် တစ်ခုပါသော စပါ့ခ် ပလပ်ဂ် စပါ့ခ်ပလပ်ဂ် (spark plug) ဆိုသည်မှာ အချို့သော အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များ ၏ ဆလင်ဒါခေါင်း အတွင်းတွင် ထည့်သွင်းထားသော လျှပ်စစ်ကိရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဖိနှိပ်ထားသော လောင်စာဆီများကို လောင်ကျွမ်းရန် အတွက် မီးပွင့်များကို ထုတ်ပေးလေ့ ရှိသည်။
စပါ့ခ်ပလပ်ဂ်တွင် အပူချိန် မကူးအောင် ပြုလုပ်ထားသော အလယ်ပိုင်း အီလက်ထရုတ် ရှိပြီး ၎င်းကို အပူချိန် မကူးအောင် အသေအချာပြုလုပ်ထားသော ဝါယာကြိုးဖြင့် အပြင်ဘက်ရှိ မီးပွင့်သည် ကွိုင် သို့မဟုတ် သံလိုက် ပတ်လမ်းဖြင့် ဆက်ထားသည်။
ဓာတ်ဆီသုံးသော အင်ဂျင်များတွင် ပလပ်ဂ် ကို အသုံးပြု၍ မီးလောင်ကျွမ်းခြင်းကို စတင်ရသော်လည်း ဒီဇယ် အင်ဂျင်များတွင် ပလပ်ဂ် မပါပေ။
ဒီဇယ် အင်ဂျင်များတွင် လေကို ဖိနှိပ်ထားပြီး ၎င်းအတွင်းသို့ အပူပေးထားသော ဆီများကို စီးဆင်းဝင်ရောက်စေခြင်းဖြင့် အလိုအလျောက် လောင်ကျွမ်းစေသည်။
thumb|ဘီအမ်ဒဗလျူ မော်တော်ဆိုင်ကယ်မှ အေဘီအက်စ် အင်န်တီလော့ခ် ဘရိတ် စနစ် (anti-lock braking system) သို့မဟုတ် အေဘီအက်စ် ဆိုသည်မှာ ဘရိတ်အုပ်သည့် အချိန်တွင် ဘီးကို မလည်တော့ဘဲ ရပ်တန့် သွားခြင်း မှ တားဆီးပေးသော စနစ်ဖြစ်သည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် ချောနေသော လမ်းပေါ်တွင် ဘရိတ်အုပ်ပါက ယာဉ်ကို စလစ် ဖြစ်၍ ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားစေခြင်းမှ အကာအကွယ်ပေးထားသည်။
အင်န်တီလော့ခ် ဘရိတ်စနစ် တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် ယာဉ်ကို ပိုမို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ခြောက်သွေ့နေသော မျက်နှာပြင် ပေါ်နှင့် ချောနေသော မျက်နှာပြင်တို့တွင် ရပ်တန့်ရန် လိုအပ်သော အကွာအဝေးကို လျော့ချပေးသည်။
ကျောက်စရစ်ခဲ သို့မဟုတ် နှင်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင်မူ ရပ်တန့်ရန် လိုအပ်သည့် အကွာအဝေးပိုများစေသော်လည်း ယာဉ်အား ထိန်းချုပ်နိုင်မှုမှာ ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေသည်။
ရေနံတင်သင်္ဘော၏ ဘေးတိုက်မြင်ကွင်း ရေနံတင်သင်္ဘော ဆိုသည်မှာ ရေနံ အများအပြားကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သယ်ယူ တင်ပို့ရန် အတွက် တည်ဆောက်ထားသော ကုန်သွယ်ရေး သင်္ဘောအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
အခြေခံအားဖြင့် ရေနံတင် သင်္ဘော ၂ မျိုး ၂စား ရှိသည်။
ပထမတစ်မျိုးမှာ ရေနံစိမ်းတင်သော သင်္ဘောဖြစ်ပြီး မချက်ရသေးသော ရေနံစိမ်း အများအပြားကို ရေနံထုတ်ရာ နေရာမှ ရေနံချက် စက်ရုံသို့ ပို့ပေးရန် ဖြစ်သည်။
အခြားတစ်မျိုးမှာ ပိုမို၍ သေးငယ်သော ဆီတင်သင်္ဘော ဖြစ်ပြီး ချက်လုပ်ပြီးစီးသော ဆီများကို အသုံးချမည့် ဈေးကွက် ရှိရာသို့ သယ်ပို့ပေးသော သင်္ဘောဖြစ်သည်။
ရေနံတင်သင်္ဘောများကို အရွယ်အစား ပေါ်မူတည်၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားလေ့ ရှိသကဲ့သို့ တင်ဆောင်သည့် ပစ္စည်းပေါ်တွင် မူတည်၍လည်း အမျိုးအစား ခွဲခြားလေ့ ရှိသည်။
အရွယ်အစား ခွဲခြားမှုမှာ တန်ချိန် ထောင်ဂဏန်းမျှ ရှိသော ကုန်းတွင်းရေကြောင်း နှင့် ကမ်းရိုတန်းသွား ရေနံတင်သင်္ဘောများမှ ဧရာမ အဆမတန် ကြီးမားသော ယူအယ်လ်စီစီ (ULCCs) ဟု ခေါ်သည့် တန်ချိန် ၅ သိန်း ၅ သောင်းကျော် ရှိသော သင်္ဘောများ အထိ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသည်။
ရေနံတင်သင်္ဘောများသည် တစ်နှစ်လျှင် ရေနံတန်ချိန် ၂ ဘီလီယံကျော်မျှကို သယ်ယူပို့ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။
ပျမ်းမျှအားဖြင့် ဆီတစ်ဂါလံကို ရေနံတင် သင်္ဘောဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ခမှာ တစ်ဂါလံလျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ဆင့် သို့ ၃ ဆင့်မျှ ဖြစ်သည်။
သမာရိုးကျ မော်တော်ကား အင်ဂျင် တစ်ခုမှာ ပစ်စတင်(ထိပ်) နှင့် ကော်နက်တင်း ရော့ဒ် ရှေ့တိုးနောက်ငင် ရွေ့လျားသော ပစ်စတင် အင်ဂျင် များတွင် ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်ဆိုသည်မှာ ပစ်စတင် ကို ကရိုင်းရှပ် ဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးသော စက်ပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။
ကရိုင်းရှပ် နှင့် တွဲဆက်လိုက်သည့် အခါတွင် ၎င်းတို့သည် မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း သွားသော ရွေ့လျားမှုမှ လည်ပတ်သော ရွေ့လျားမှု အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည့် ရိုးရှင်းသော လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာစေသည်။
ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်များသည် လည်ပတ်သော ရွေ့ရှားမှုကို မျဉ်းဖြောင့် ရွေ့လျားမှု အဖြစ်လည်း ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း အားဖြင့် ဆိုလျှင် ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်များကို ထိုသို့သော လုပ်ငန်းဆောင်တာ အတွက် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ကော်နက်တင်း ရော့ဒ်သည် ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်ထားသော ကိရိယာ ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းသည် ကရိုင်းရှပ်အား တစ်ပတ်လည် စေရာတွင် စက်ဝိုင်းခြမ်း တစ်ခုစာ အကွာအဝေး အတွင်းတွင် တွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆွဲခြင်းကို ပြုလုပ်သည်။
ထို့အတွက် ပထမ စက်ဝိုင်းခြမ်း တစ်ခုစာတွင် ပစ်စတင်သည် ကရိုင်းရှပ်အား တွန်းပြီး နောက်ထပ် စက်ဝိုင်းခြမ်း တစ်ခုစာတွင် ကရိုင်းရှပ်အား ဆွဲသည်။
၂ချက်ခုတ် အင်ဂျင် အချို့တွင်မူ ကော်နက်တင်း ရော့ဒ် သည် တွန်းခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာ (Physical Layer)သည် ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်ချိတ်ဆက်ခြင်း နှင့် ပတ်သက်သော OSI မော်ဒယ်လ် တွင် ပထမဆုံး နှင့် အနိမ့်ဆုံးအလွှာဖြစ်သည်။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာတွင် ကွန်ယက်၏ အခြေခံ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်များ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ဆိုင်သော နည်းပညာများ ပါဝင်သည်။
၎င်းသည် ကွန်ယက်၏ အထက်ပိုင်း ဒေတာပို့ဆောင်ချက် များ၏ အောက်တွင် တည်ရှိနေသော အခြေခံ အကျဆုံး အလွှာဖြစ်သည်။
ဟတ်ဒ်ဝဲလ် နည်းပညာများ မြောက်မြားစွာ ရှိနေပြီး ၎င်းတို့၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများမှာ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူဘဲ ကွဲပြားခြားနားခြင်းကြောင့် OSI မော်ဒယ်လ်ထဲတွင် အရှုပ်ထွေးဆုံး အလွှာဟု ပြော၍ ရနိုင်သည်။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာသည် ဒေတာပက်ကက်များကို ပို့ဆောင်ရာတွင် ပက်ကက်အတွင်းရှိ ဘစ် တစ်ခုချင်းစီကို ကို ချိတ်ဆက်ထားသော ကြိုးများ သို့မဟုတ် ကြိုးမဲ့ ဆက်သွယ်ခြင်းများမှ မည်သို့မည်ပုံ ပို့လွှတ်မည် ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်နည်းပညာ။
ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ (Invertebrates) ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကျောရိုးဆစ်တွဲ (Vertebral Column) မပါရှိသော (သို့) အရိုးပျော့ချောင်း (Notochord) မှ ကျောရိုးဆစ်တွဲ အဖြစ်သို့ ဖွံဖြိုးပြောင်းလဲလာခြင်းမရှိသည့် တိရစ္ဆာန်များအားလုံးကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကျောရိုးဆစ်တွဲ (Vertebral Column) ဆိုသည်မှာ လူအများစု သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည် ကျောရိုးမကြီး (သို့) ငါးများ၏ ကျောရိုးဆူးတောင် အား ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ အစုအဖွဲ့တွင် မျိုးပေါင်းစုအခွဲဖြစ်သော ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါ (Vertebrata) မှလွဲ၍ ကျန်တိရစ္ဆာန် အားလုံးပါဝင်သည်။
လူအများစုနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိသော ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများမှာ အာ့သရိုပေါ့ဒ် အုပ်စုဝင်များ (အင်းဆက်များ ၊ ပင့်ကူများ၊ ခရက်စတေးရှန်းများ နှင့် မီရီယာပေါ့ဒ်များ)၊ ခရုမျိုးအုပ်စုဝင်များ ( ချီတွန်များ၊ ခရုများ၊ ကမာများ၊ ပြည်ကြီးငါးများ နှင့် ရေဘဝဲများ) အန္နဲလစ်ဒ် အုပ်စုဝင်များ (တီကောင်များနှင့် ကျွတ်များ) နှင့် နိုက်ဒဲရီးယား အုပ်စုဝင်များ (ဟိုင်ဒြာများ၊ ရေခူများ၊ ပင်လယ် အနီမိုနီ နှင့် သန္တာကောင်များ) စသည်တို့ပါဝင်သည်။
တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ် အများစုသည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ မျိုးစိတ်များဖြစ်သည် (ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည့် ခန့်မှန်း အရေအတွက် ကိန်းဂဏန်းမှာ မျိုးစိတ် စုစုပေါင်း အရေအတွက်၏ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်ဟု သိရသည်)။
ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ တက်ဆာ(Taxa) တစ်ခုတွင် ပါဝင်သော မျိုးစိတ် အရေအတွက်နှင့် မျိုးကွဲအရေအတွက် နှစ်ခုလုံးသည် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ မျိုးပေါင်းစုခွဲ တစ်ခု၌ ပါဝင်သည့် အရေအတွက်ထက်ပင် ပိုများသည်ဟု ဆိုသည်။
ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအရွယ်အစားသည် ၅၀ မိုက္ကရို (မြူ) မီတာ (၀.၀၀၂ လက်မ) အရွယ် ရိုတစ်ဖါစ် ဆိုသော အဏုဇီဝ မှသည် ၁၀ မီတာခန့် (၃၀~၃၃ လက်မ)အရွယ် ဧရာမ ပြည်ကြီးငါး အထိ အရွယ်အစားအမျိုးစုံကွဲပြားသည်။
ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါဟူ၍ပင် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုနေကြသော တူနီကတ္တာ (Tunicata) နှင့် ဆက်ဖလိုကော်ဒတ္တာ (Cephalochordata) ကဲ့သို့ အချို့သောတိရစ္ဆာန်များမှာ အခြားသော ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများထက် ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများနှင့် အမျိုးအနွယ်ပို၍နီးစပ်ကြသည်။
ထိုအချက်သည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများအား Paraphyletic အဖွဲ့များ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ၎င်းစကားလုံး အသုံးအနှုန်းသည် Taxonomy တွင် အနည်းငယ်အဓိပ္ပာယ်ပိုသည်။
ဗျုပ္ပတ် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား invertebra မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အဓိပ္ပါယ်မှာ ယျေဘူယျအားဖြင့် အဆစ်တစ်ခုမရှိခြင်း ဖြစ်ပြီး ကျောရိုးဆစ်တွဲ (သို့) ကျောရိုးဆစ်မရှိခြင်း ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။
ရှင်သန်နေဆဲ မျိုးစိတ် အရေအတွက် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများထဲ၌ မျိုးစိတ် အရေအတွက် အများဆုံးမှာ အင်းဆက်များဖြစ်ကြသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခဲ့သည့် IUCN ၏ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော မျိုးစိတ်များ၏ အနီရောင်စာရင်းတွင် ဖော်ပြထားသော ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ အဓိကအုပ်စုများအတွက် မျိုးစိတ် အရေအတွက်စာရင်းအား အောက်ပါဇယားတွင် စာရင်းပြုစုထားပါသည်။
The World Conservation Union. 2014. IUCN Red List of Threatened Species, 2014.3. Summary Statistics for Globally Threatened Species. Table 1: Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2014). ကျောရိုးမဲ့ အုပ်စုလက်တင်နာမည်ပုံဖော်ပြထားပြီး မျိုးစိတ် ခန့်မှန်း အရေအတွက်အင်းဆက်များInsectalink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_wasp_white_bg02.jpg|180x180px၁,၀၀၀,၀၀၀ပင့်ကူ၊ ကင်းမြီးကောက်၊ ကင်းခြေများArachnidalink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giant-house-spider.jpg|180x180px၁၀၂,၂၄၈ကျိချွဲသတ္တဝါMolluscalink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grapevinesnail_01.jpg|180x180px၈၅,၀၀၀အခွံမာ ရေသတ္တဝါများCrustacealink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:J_J_Wild_Pseudocarcinus_cropped.jpg|180x180px၄၇,၀၀၀သန္တာကောင်Anthozoalink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:FFS_Table_bottom.jpg|180x180px၂,၁၇၅ကတ္တီပါ ပိုးများOnychophoralink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Velvet_worm.jpg|180x180px၁၆၅မြင်းခွာကဏန်းXiphosuralink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Carcinoscorpius_rotundicauda_(mangrove_horseshoe_crab).jpg|180x180px၄အခြား ရေခူ၊ echinoderms၊ ရေမြှုပ်များ၊ အခြားပိုးများ - -၆၈,၆၅၈စုစုပေါင်း~ ၁,၃၀၀,၀၀၀ IUCN ၏ ခန့်မှန်းချက်တွင် ဖော်ပြထားမှုမှာ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ၆၆,၁၇၈ ခုဖြစ်သည်။
ထိုအရေအတွက်၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လေ့လာတွေ့ရှိဖော်ပြထားပြီး တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၅% ကျော်သည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုနေခြင်းဖြစ်သည်။
400px|အရိုးရှင်းဆုံး ဟိုက်ဒရို ကာဘွန် ဒြပ်ပေါင်း ဖြစ်သော မီသိန်း မော်လီကျူး၏ တည်ဆောက်ပုံ ဩဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ () ဆိုသည်မှာ ကာဘွန် အခြေခံ ဒြပ်ပေါင်းများ၊ ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်များ နှင့် ၎င်းတို့မှ ဆင်းသက်လာသော ဒြပ်ပေါင်းများ၏တည်ဆောက်ပုံ၊ ဂုဏ်သတ္တိ၊ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဓာတု ဆိုင်ရာ ဓာတ်ပြုပုံ နှင့် ၎င်းတို့အား ဆင်းသစစ်နည်း (synthesis) သို့မဟုတ် အခြားနည်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်ပုံတို့ကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ထိုသို့သော ဒြပ်ပေါင်းများတွင် အခြားဒြပ်စင်များ ဖြစ်သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင် နှင့် ဟေလိုဂျင် တို့သာ မက ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆီလီကွန် နှင့် ကန့် တို့လည်း ရောနှောပါဝင်နိုင်သည်။
Robert T. Morrison, Robert N. Boyd, and Robert K. Boyd, Organic Chemistry, 6th edition (Benjamin Cummings, 1992, ISBN 0-13-643669-2) - this is "Morrison and Boyd", a classic textbookJohn D. Roberts, Marjorie C. Caserio, Basic Principles of Organic Chemistry,(W. A. Benjamin, Inc. ,1964) - another classic textbookRichard F. and Sally J. Daley, Organic Chemistry, Online organic chemistry textbook. Ochem4free.info ဩဂဲနစ် ဒြပ်ပေါင်းများသည် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ အားဖြင့် အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိပြီး ထိုဒြပ်ပေါင်းများအား အသုံးချပုံမှာလည်း အလွန်ကျယ်ပြန့်သည်။
၎င်းတို့သည် ပလတ်စတစ်များ၊ ဆေးဝါးများ၊ ဓာတုလောင်စာများ၊ အစားအသောက်များ၊ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများ၊ သုတ်ဆေးများ အစရှိသည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး တို့၏ အခြေခံ သို့မဟုတ် အရေးပါသော အစိတ်ပိုင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ထို့အပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတို့တွင် ခြွင်းချက် အချို့မှလွဲ၍ အခြေခံ ဒြပ်ပေါင်း ဖြစ်သည်။
Organic သည် Organism (သက်ရှိ) ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်။
ထို့ကြောင့် ရှေးအခါက Organic Chemistry သည် သက်ရှိများတွင်ဖြစ်သော ဓာတုဒြပ်ပေါင်းများကို လေ့လာသော ဓာတုဗေဒပညာရပ် ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။
သက်ရှိများတွင်ဖြစ်သော ဒြပ်ပေါင်းများတွင် အသက်ဓာတ်တစ်မျိုး ပါဝင်နေပြီး အခြား inorganic compounds များနှင့် ဖန်တီးယူ၍မရပါဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။
၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံသား ဓာတုဗေဒပညာရှင် Fredrich wöhler သည် inorganic compound များ ဖြစ်ကြသော ammonium chloride နှင့် silver cyanate တို့ကို အပူပေးခြင်းဖြင့် လူ၏ကျင်ငယ်ရေ (urine) တွင် ပါဝင်သော ယူရီးယား (urea) ကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ သည်။
ထို့နောက် inorganic နှင့် Organic တို့အား ခွဲခြားမှုကိုပြန်လည်ဆန်းစစ်ခဲ့ကြပြီး ပိုမိုတိကျ၍ ခေတ်မီသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်းသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
Organic chemistry ဆိုသည်မှာ carbon နှင့် carbon ကြား ဓာတ်စည်း (သို့မဟုတ်) carbon နှင့် hydrogen ကြား ဓာတ်စည်း အနည်းဆုံးတစ်ခု ပါဝင်သော ကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်းများကို လေ့လာသော ဓာတုဗေဒပညာရပ် ဖြစ်သည်။
~~ဓာတုဆရာလေး ကိုးကား Category:အော်ဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ။