kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့ပြင် ပုဂံခေတ်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ တည်သည့်ခေတ်ထက်စောသည် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယိုးဒယားအကဟု ယခုအခါ ခေါ်ဆို လျက် ရှိသော မြန်မာကဟန် အချို့တို့သည် ရှေးရိုးမြန်မာအက အစစ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထိုက်လေသည်။
အင်းဝမင်းဖြစ်သော အနောက်ဘက်လွန်မင်း လက်ထက်က ပုဂံမြို့ ဓမ္မရာဇိက ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပသည့်အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုရေးသားခဲ့သော လင်္ကာ အလိုအရ ဘုရားဖူးများအနက် လုံမပျိုတို့သည် သာယာစွာ သီဆို၍ စောင်း၊ ငြင်း၊ မိကျောင်း၊ စည်းဆုပ်၊ လက်ခုပ် တီးလာကြကြောင်း၊ လုလင်ပျိုတို့ကလည်း ဗုံမောင်း၊ ပြွေ၊ နှဲ တီးမှုတ်လာကြကြောင်း သိလာလေသည်။
ထို့ကြောင့် ပုဂံမင်းများ လက်ထက်ကလည်း ဓမ္မရာဇိက ဘုရားပွဲ၌ ထိုအတိုင်း သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်ကြသည်ဟု ယူဆနိုင်လေသည်။
အင်းဝခေတ်တွင် တောကျေးလက်များ၌ နတ်ပွဲများ ကျင်းပကြောင်း၊ ထိုနတ်ပွဲများတွင် ငြင်းမှုတ်ခြင်း၊ စည်းဆုပ်တီးခြင်း၊ နတ်အကမျိုး ကခြင်းတို့ရှိကြောင်း ရာဇဝင်၌ ဆိုထားလေသည်။
ပုဂံခေတ်၌ ကျင်းပသော နတ်ပွဲများတွင် လည်း ထိုအမူအရာ အတိုင်းပင် ဖြစ်မည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
ဤသို့ဖြင့် ပျူ သဘင်ပညာ၊ မွန် သဘင်ပညာ၊ မြန်မာ သဘင်ပညာတို့သည် ပုဂံခေတ်တွင် ရောနှောပေါင်းစပ်ကာ ပုဂံခေတ်သဘင်ပညာဟူ၍ တစ်သီးတစ်ခြား ဖြစ်ပေါ်လာဟန် တူလေသည်။
ထိုသဘင်ပညာသည် ပုဂံထီးနန်း၌ လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီ ဘုရားပွဲများ၌လည်းကောင်း၊ တောကျေးလက်နတ်ပွဲနှင့် စိုက်ခင်း ပျိုးခင်းများ၌ လည်းကောင်း ထွန်းကားလျှက် ရှိမည်ဖြစ်လေသည်။
အင်းဝခေတ် ( ၁၄ ရာစုနှစ်မှ ၁၈ ရာစုနှစ်အထိ ) ပုဂံနိုင်ငံတော်ကြီးသည် ၁၃ ရာစုခေတ်တွင် မွန်ဂိုစစ်ဘုရင် ကူဗလိုင်ခန်၏ ရန်ကြောင့် ပျက်စီးရလေသည်။
ပုဂံပျက်၍ မြင်စိုင်း၊ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ အင်းဝမြို့များ ထွန်းကားလာသည်။
ထိုခေတ်တွင် ပုဂံသဘင်ပညာ၌ ရှမ်းသဘင်ပညာ ရောစပ်လာလျှက် အင်းဝသဘင်ပညာဟူ၍ တစ်သီးတစ်ခြား ဖြစ်ပေါ်လာ သည်။
အင်းဝခေတ်သည် ၁၄ ရာစုနှစ်ခန့်မှ ၁၈ ရာစုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ငါးရာကျော်မျှရှည်သည်။
ဤခေတ်တွင် မြန်မာတို့၏ စာပေအရေးအသား အနှုန်းအဖွဲ့ တိုးတက်၍ ကဗျာလင်္ကာ ထွန်းကားသည်။
တစ်ဖန် ထိုအင်းဝခေတ်တွင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူရှင် ဘုရင့်နောင် ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ယိုးဒယားကို အောင်တော်မူ၍ ယိုးဒယားမှ သဘင်သည်များကို ဟံသာဝတီသို့ ယူဆောင်ခဲ့လေသည်။
ဤနည်းဖြင့် ယိုးဒယားသဘင်ပညာသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အင်းဝခေတ်မှာ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် မော်ကွန်းထိုးရမည့် စာပေများ ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်။
နဝဒေး၊ နတ်သျှင်နောင်၊ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာတို့သည် ထင်ရှားသော စာပေပညာကျော်များဖြစ်သည်။
နဝဒေးနှင့် နတ်သျှင်နောင် တို့သည် ရတုများကို ရေးခဲ့၍ ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာသည် ကြိုးသီချင်း၊ သီချင်းခံ၊ တျာချင်း၊ နတ်သံ၊ အဲချင်း၊ နတ်ယိုင်သံနှင့် မဏိကက် ဇာတ်တို့ကို ရေးခဲ့လေသည်။
ရတု၊ ကြိုသီချင်း၊ သီချင်းခံ စသည်တို့ကို မင်းခမ်းမင်းနား၌လည်းကောင်း၊ နန်းတွင်း အငြိမ့်များ၌လည်းကောင်း သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်ဖွယ်ရာ ရှိလေသည်။
ထို့ပြင် မဏိကက် နန်းတွင်း ဇာတ်ကြီးကို နန်းတွင်း ပွဲကြည့် ဆောင်တွင် တစ်ခမ်းတစ်နား ကပြနိုင်သည်ကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် မြေဝိုင်းဇာတ် မတိုင်မီကပင် ရှိခဲ့ပြီဟု ယူဆနိုင်လေသည်။
ထင်ရှားသော အငြိမ့်တူရိယာများမှာ စောင်း၊ ငြင်း၊ နှဲ၊ ပတ်တို့ဖြစ်သည်။
အင်းဝမင်းဖြစ်သော အနောက်ဘက်လွန်မင်းသည် တောင်ငူကို အောင်တော်မူသောအခါ တောင်ငူမင်း နတ်သျှင်နောင်ထံမှ စောင်းတတ်သူ၊ ငြင်းတတ်သူ၊ နှဲတတ်သူ၊ ပတ် တတ်သူတို့ကို အင်းဝသို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။
အင်းဝခေတ်၌ ပတ်ဆိုင်း၊ကြေးဝိုင်း၊ ပတ္တလား တူရိယာမျိုးတို့ကို အသုံးပြုလာပြီဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ လက်ထက်မှစ၍ သီဆိုသီးမှုတ်ကြသော ၃၇ မင်း နတ်သံ အဲချင်းများနှင့် နတ်ပွဲများ ခင်းကျင်းပုံကို ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်၌ မှတ်တမ်း တင်ထားကြသည်တွင် သက်ဆိုင်ရာ နတ်နှင့် ဆီလျော်အောင် ပတ်ဝန်း၊ ကြေးနှဲတို့ကို တီးမှုတ်ပေးရကြောင်းပါရှိလေသည်။
တောင်ငူနတ်သျှင်နောင်၏ ထီးနန်းတွင် ထိုအခါက စောင်း၊ ငြင်း၊ နှဲ၊ ပတ်သာတို့ကို သာ အသုံးပြုနေစဉ်၊ ရခိုင်ဘက်၌ကား ပတ္တလားကိုပါ အသုံးပြုနေ ကြောင်း သိရသည်။
အင်းဝခေတ်၌ အကပညာလည်း တိုးတက်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
မဏိကက်ကဲ့သို့သော နန်းတွင်း ဇာတ်ကို ခင်းကျင်းရာ၌လည်းကောင်း၊ ၃၇ မင်းနတ်ပွဲတို့ကို ကရာ၌လည်းကောင်း ကကြိုးကဟန် အစုံအလင်ရှိရမည်ဖြစ်၍ အကပညာဘက်၌လည်း တိုးတက်ပြည့်စုံလျှက် ရှိမည်ဟု ယူဆရလေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ( ၁၈ ရာစုနှစ်မှ ၁၉ ရာစုနှစ်အထိ ) ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် အလောင်းမင်းတရားကြီးမှ သီပေါမင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော် ကြာမြင့်သောခေတ် ဖြစ်သည်။
ထိုခေတ်တွင် မြန်မာ့သဘင်ပညာသည် အထူး စည်ကားတိုးပွားလာလေသည်။
ထိုခေတ်တွင် တိုင်းတစ်ပါး သဘင်ပညာတို့ မြန်မာ့ထီးနန်းသို့ ရောက်လာ၍ ထိုပညာတို့ကို မြန်မာပညာရှိများ လေ့လာကြသည်။
မင်းတို့သည် သဘင်ပညာကို အားပေးသည်။
တီထွင်ကြံစည်တတ်သော ပညာရှိ အများအပြား ပေါ်ပေါက်လာသည်။
တိုင်းရင်းသား သဘင်ပညာချင်း ဖလှယ်ကြသည်။
၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော် ဆင်ဖြူရှင် မင်းတရားကြီးသည် ဇင်းမယ်၊ လင်းဇင်း၊ အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်တော်မူရာ ယိုးဒယား သဘင်ပညာ သည်များကိုလည်းကောင်း၊ ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ အရပ်ရပ် ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များကိုလည်းကောင်း အင်းဝသို့ ပါလာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ထိုခေတ်၌ တရုတ်နိုင်ငံမှ သံတို့ရောက်ရှိ၍ တရုတ်ဂီတသံကို မြန်မာတို့ ကြားကြရသည်။
မြန်မာ အမြောက်တပ်တွင် ဗရင်ဂျီတို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်း၍ နေပြည်တော် ရပ်ကွက်တစ်ခုခု၌ တစ်စုတစ်ဝန်း နေထိုင် ကြလေသည်။
ဗရင်ဂျီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ သီဆိုသော ဓမ္မသီချင်းသံများကို မြန်မာတို့ ကြားကြရသည်။
မြင်းတပ်သား မဏိပူရကသည်း လူမျိုးတို့၏ ဂီတသံကိုလည်း ကြားကြ ရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ကသည်းတို့ ရာမာယဏ ဇာတ်ခင်းသည်ကိုပင် မြင်ကြရမည် ဖြစ်လေသည်။
ထိုစဉ်က အင်းဝနေပြည်တော်တွင် တရုတ်များ နေထိုင်လျက် ရှိရာ တရုတ်ပွဲလမ်းသဘင် အခါများ၌ လက်လျှိုကပြ ရသော တရုတ်ရုပ်သေးပွဲများကို မြန်မာတို့ မြင် ကြရမည်ဖြစ်သည်။
ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်၌ မြဝတီဝန် ကြီး ဦးစနှင့် သဘင်ဝန် ဦးသော်တို့က ထိုလက်လျှို တရုတ်ရုပ်သေး သဘောကိုယူ၍ မြန်မာကြိုးဆွဲ ရုပ်သေးသဘင်ကို ကြံစည်တီထွင်ကြသည်ဟု အမှတ်အသား ရှိလေသည်။
ရုပ်သေး ပေါ်လာခြင်းသည် မြန်မာသဘင်ပညာ သမိုင်းတွင် အထူးတိုးတက်ချက်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
ဇာတ်သဘင် ရုပ်သေးသဘင် တိုးတက်လာသောကြောင့် ခင်းကျင်းပြသရန်အတွက် ဦးကြင်ဥ၊ ဦးပုညတို့က ပြဇာတ်များကို ပြုစုရေးသားခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာ့သဘင်ကို အားပေးသော မင်းနှစ်ပါးမှာ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး၏ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် ဘကြီးတော် ဘုရားတို့ဖြစ်သည်။
အိမ်ရှေ့မင်းသည် ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ ပါလာသော အီနောင်၊ ရာမ၊ သခသ္မပတ္တ၊ ကေသာသီရိဒဏ္ဍာရီ ဇာတ်များကို မြန်မာပြန်ဆိုစေပြီးနောက် မြန်မာတို့နှင့် သင့်လျော်သော ဇာတ်ကွက်ဇာတ်လမ်းများ၊ ကဗျာလင်္ကာ ဇာတ်ချင်းများကို ရေးစပ်ဖွဲ့ဆိုစေသည်။
ထိုသို့ ရေးသားပြုစုကြရာတွင် မိဖုရား ( ဟောင်း ) သခင်မင်းမိ၊ ပြင်စည်မင်းသား၊ မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ၊ ရာမရကန် ဦးတိုး စသောပညာရှိများ ပါဝင်ကြသည်။
ဘကြီးတော် ဘုရားသည်လည်း ခမည်းတော် အိမ်ရှေ့မင်းကဲ့သို့ပင် မြန်မာသဘင်ပညာကို အားပေးတော်မူသည်။
ခမည်းတော် အိမ်ရှေ့မင်း လက်ထက်က မပြီးမပြတ်ရှိနေသေးသော အီနောင် နန်းတွင်းဇာတ်ကို မြဝတီမင်းကြီး ဦးစအား အပြီးတိုင် ဆက်လက်ရေးသားစေသည်။
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် မင်း၏ ဆန္ဒအရ ရုပ်သေးသဘင် ပေါ်လာရသည်ဟု ဆိုသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် သဘင်ပညာ၌ တီထွင် ကြံစည်မှုများစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
အကမျိုးတွင် စာမရီပွဲ၊ ကိန္နရာဖိုမ ကပွဲ၊ အငြိမ့် မိန့်မတို့ လဲရိုက်ကပွဲ၊ မျက်လှည့်ပွဲ အစရှိသည်တို့ ထွန်းကားလျှက် ရှိလေသည်။
ဂီတအဆိုနှင့် အတီးအမှုတ်ဘက်တွင်လည်း အထူးသဖြင့် မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ၊ ပြင်စည်မင်းသား၊ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် မင်းသမီးတို့သည် ထင်ရှားလေသည်။
ထိုခေတ်၌ပင် စည်တော်သံ အတီးအက၊ ပုံကြီးသံ အတီးအက၊ အိုးစည်သံ အတီးအက၊ ဒိုးပတ်သံ အတီးအက၊ ဗြောသံ၊ အတီးအကတို့ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
ထို့နောက် လှေတော်သံ အတီးအမှုတ်၊ ဗျိုင်းတောင် အတီးအမှုတ်တို့ လည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ပုံကြီး၊ အိုးစည်၊ ဒိုးပတ်၊ ဗြော အတီးအကတို့သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် တောင်သူ လယ်သမားတို့၏ ဘဝနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်လာသော အတီးအကများ ဖြစ်တန်ရာသော်လည်း နောင်အခါ၌ ထိုအတီးအကတို့သည် ထီးသုံးနန်းသုံး ဖြစ်လာလေသည်။
ထို့ပြင် သာယာဝတီမင်း လက်ထက်၌ ထားဝယ်ဘက်မှ ဒိန်းသံ သီချင်း၊ မွန်သံ မြန်မာသီချင်း၊ ကရင်ဩသံ မြန်မာသီချင်းများ ပေါ်လာကြလေသည်။
ပြင်စည်မင်းသားကြီးသည် မွန်သံ မြန်မာသီချင်းများကို ဖွဲ့ဆို၍ ရွှေနားတော်သွင်းခဲ့လေသည်။
ဤသို့လျှင် မြန်မာသဘင်ပညာသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အထူးစည်ကား တိုးပွားလာလေသည်။
နှောင်းခေတ် နှောင်းခေတ် ဆိုသည်မှာ သီပေါမင်းလက်ထက်မှ စတင်ဖြစ်ထွန်းလာသော ခေတ်ကို ဆိုလိုသည်။
ထိုခေတ်ကို ပထမပိုင်းနှင့် ဒုတိယပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ လေ့လာသင့်လေသည်။
ထိုခေတ် ပထမပိုင်း၌ ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်သေး သဘင်တို့ ဇာတ်ခင်းကျင်းပုံ ဆန်းသစ်လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ရှေးအခါက နန်းတွင်းဇာတ်များနှင့် ပြဇာတ်များကို ဖတ်ရှု ထောက်ချင်းခြင်းအားဖြင့် ကပြရာတွင် ညဉ့်ဦးယံခန်းပြီးလျှင် ဇာတ်လမ်းဖော်၍ ကပြကြကြောင်း သိသာသည်။
ယခုတွင်မူ ညဉ့်ဦးယံခန်း ပြီးလျှင် နှစ်ပါးသွားခန်းကို ထည့်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။
နှစ်ပါးသွားခန်းတွင် လူရွှင်တော် ပါလာသည်။
နှိပ်စက်ခန်း၌ လူကြမ်း ပါလာသည်။
ထို့ကြောင့် နှစ်ပါးသွား မင်းသား မင်းသမီးများအတွက် သီချင်းသံ၊ အဆန်း၊ ကကြိုး ကကွက်အဆန်းများ ပေါ်လာရလေသည်။
ထို့ပြင် ပရိသတ် ရယ်မောရအောင် လူရွှင်တော်များ ပေါ်လာရသည်။
တစ်ဖန် နှိပ်စက်ခန်းအတွက် ဒွေးချိုး လေးဆစ် ငိုချင်းသံများလည်း ပေါ်လာရသည်။
ရုပ်သေးဘင်ဘက်တွင် ဆရာပု၊ ဦးဖူးညိုတို့သည် လည်းကောင်း၊ ဇာတ်သဘင်ဘက်တွင် မထွေးလေး၊ အောင်ဗလ၊ ဦးဘိုးစိန်၊ ဦးစိန်ကတုံးတို့သည် လည်းကောင်း၊ ထူးခြားသော သဘင်ပညာသည်များ ဖြစ်သည်။
ရှေးက ဇာတ်ခင်းကပြရာ၌ မြေဝိုင်းတွင် ပန်းပင်စိုက်၍ ထိုပန်းပင်ကို လှည့်ပတ်ကပြကြရသည်။
ထိုခေတ် ပထမပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဇာတ်ခုံထိုးခြင်း၊ ထီးကား နန်းကား တောကား တောင်ကား ဆင်ယင်ခြင်း ပေါ်လာသည်။
ဇာတ်ခုံ ဇာတ်ကားတို့ကိုစ၍ သုံးသူမှာ ရန်ကုန်မြို့ မင်းသား ဦးကျော်ဇံ ဖြစ်ကြောင်း သဘင်ဝန်ဦးနု မှတ်တမ်းအရ သိရလေသည်။
တစ်ဖန် ထိုခေတ်၌ပင် ထိုင်ဆိုအငြိမ့်မှ ထ၍ ကပြသော အငြိမ့်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်။
ထိုခေတ် မတိုင်မီက အငြိမ့်ဆိုသည်မှာ အဆိုနှင့် အတီးသက်သက် ဖြင်၍၊ နန်းတော်ထဲ၌ တေးကြီး ဘွဲ့ကြီးများ သီဆိုပြီးလျှင် စောင်းငြင်း မိကျောင်း ပတ္တလားတို့ကို တီးမှုတ်ကြရသည်။
နောင်အခါ၌ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း ရန်ကုန်မြို့၊ မော်လမြိုင်မြို့တို့တွင် အရပ်ထဲ၌လည်း ထိုင်ဆိုအငြိမ့်ဝိုင်းများရှိသည်ဟု သိရသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် သီတင်းကျွတ်လဆုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ဆရာနု ရေးသော သဘင်ဝန်မှတ်တမ်း၌ မော်လမြိုင်မြို့ မစိန်ငုံ၏ အငြိမ့်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပထမဦးစွာ ရောက်ရှိလာ၍ ပုစွန်တောင်တွင် ကပြကြောင်းဖော်ပြထားသည်။
နှောင်းခေတ် ဒုတိယပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ သဘင်ပညာသည် လှုပ်ရှားပြောင်းလဲလျှက်ပင် ရှိလေသည်။
မျက်မှောက်ခေတ် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် မြန်မာဆိုင်း၊ တေးဂီတနှင့် အကပညာတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက အထူးအရေးယူ၍ အားပေးလျှက် ရှိသည်။
ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာနထားရှိပြီးလျှင်၊ အကအဆို အတီးအမှုတ်ကျောင်းများ ဖွင့်ပေးခြင်း၊ ရှေးမြန်မာ သီချင်းကြီးများ မူကောင်းမူမှန်ရအောင် ပညာရှင်များ အဖွဲ့တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပပေးခြင်းအားဖြင့် မြန်မာတို့ သဘင်ပညာကို ကြီးပွားတိုးတက်အောင် အားပေးကူညီလျှက် ရှိလေသည်။
တစ်ဖန် ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု ပြပွဲပြိုင်ပွဲများကို နှစ်စဉ်ကျင်းပသည်ဖြစ်ရာ၊ တိုင်းရင်းသား သဘင်ပညာချင်း ဖလှယ်နိုင်ခွင့်ကိုလည်း ရလာကြပြီ ဖြစ်သည်။
မျက်မှောက်ခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အနောက်နိုင်ငံ များနှင့် ဆက်ဆံမှုများပြားလာသဖြင့် မြန်မာသဘင်၌ နိုင်ငံခြားအမူအရာများ ပါဝင်လာလေသည်။
သီဆိုတီးမှုတ်သံ၊ ကဟန်တို့တွင် အနောက်တိုင်း အသံ၊ အနောက်တိုင်း ကဟန်တို့ကို အသုံးပြုလာကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။
ပုံစံအားဖြင့် အနောက်တိုင်း ' ဗယ်လေ ' အကကို အတုယူ၍ နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသားများ ဖြစ်သော ကနက်စိန်၊ ရွှေမန်းတင်မောင်၊ စိန်အောင်မင်းတို့က အဆိုမပါ အတီးအက သက်သက်ဖြင့် ဇာတ်ကွက် သရုပ်ဖော်ကနည်းသည်လည်း မြန်မာသဘင်ပညာ၌ ဆန်းသစ်လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
ခေတ်ဟူသည် တည်ငြိမ်မနေဘဲ လှုပ်ရှားပြောင်းလဲလျှက် ရှိသည်သာဖြစ်ရာ မြန်မာသဘင်ပညာ သည်လည်း ခေတ်နှင့် လျော်အောင် လှုပ်ရှားလျှက် ပြောင်းလဲလျက် ရှိမည် ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ဖတ်ရှုရန် မြန်မာဇာတ်မင်းသားများ မြန်မာဇာတ်မင်းသမီးများ၊ ကိုးကား Category:အနုပညာ။
ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ရေး မြန်မာ- တရုတ် နယ်နိမိတ်ပြဿနာမှာ ရာဇဝင် တစ်လျှောက်တွင် အခြေအမြစ် တည်လာသော အရှုပ်အထွေးများနှင့် အပြည့်အနှက် ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
သို့သော်လည်း နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးသော အစိုးရများက ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး အခြေခံမူ ၅ ချက်ကို မျက်ခြည်မပြတ်စေဘဲ ချစ်ကြည်ရေးကို လက်ကိုင်ပြုလျက် သည်းခံမှုစိတ်၊ တရားမျှတမှုကို ရှေးရှူသောစိတ်တို့ဖြင့် ရင်ဆိုင်လာရသော ပြဿနာ အသီးသီးကို စိတ်ရှည်လက်ရှည် အကျေအလည် ဆွေးနွေးစေ့စပ်၍ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကို လေ့လာမည်ဆိုလျှင် မြန်မာတို့၏ အချုပ်အချာ အာဏာ ပျံ့နှံ့ရာနယ်သည် စိုးမိုးအုပ်ချုပ် မင်းလုပ်သော ဘုရင်ဧကရာဇ်တို့၏ နှလုံးရည်၊ လက်ရုံးရည်ကိုလိုက်၍ ကျယ်သွားသောအခါလည်းရှိသည်။
ကျဉ်းသွားသောအခါလည်းရှိသည်။
ဤသို့ဖြင့် ပိုင်နက်နယ်မြေ အကျယ်အဝန်း ပြောင်းလဲမှုများ အခါအခါ ရှိခဲ့စေကာမူလည်း အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နယ်နိမိတ်ကို အတိအကျ သတ်မှတ်ပိုင်းခြား ခြင်းကို မည်သည့်အခါကမျှ ပြုလုပ်ခြင်း မရှိခဲ့ကြချေ။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် အတိုင်းပင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက် အိမ်နီးချင်း တစ်ဦးဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်မှာလည်း သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင် မည်သည့်အခါကမျှ ပြတ်ပြတ်သားသား မရှိခဲ့ချေ။
ဤအခြေ အနေမှာ ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်သည့်အချိန်၌ တွေ့ရှိရသော အခြေအနေပင် ဖြစ်ပေ၏။
ဗြိတိသျှတို့ ကြိုးပမ်းခြင်း ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ကြေညာချက် တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ပြီးလျှင် ယခင်က သီပေါဘုရင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သော နယ်မြေများကို ဗြိတိသျှ အစိုးရပိုင် နယ်ပယ်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုက်လေသည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရက မြန်မာဘုရင်ထံမှ ဆက်ခံသိမ်းပိုက်သော နယ်မြေမှာ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ မြောက်ဘက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အဆက်ဆက် သွယ်တန်းသော တောင်ကြီး များ ဝန်းဝိုက်ထားသည့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတစ်ခုလုံးပင် ဖြစ်ပေသည်။
၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းပိုက်လိုက်ခြင်းဖြင့် ဗြိတိသျှ အချုပ်အချာ အာဏာပျံ့နှံ့ရာ နယ်ပယ်အရှေ့ဘက် နယ်နိမိတ်သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်သွားခဲ့ပေသည်။
ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရက အရှေ့ဘက် တွင် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာ ပျံ့နှံ့ရာနယ်ပယ်သည် မည်မျှကျယ်ဝန်းသည်။
သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသည် မည်သို့သော နယ်နိမိတ်ဖြင့် ပိုင်းခြားတည်ရှိသည်ဟူသော အချက်ကို မဆိုင်းမငံ့ စုံစမ်းရှာဖွေရန် လိုအင်ဆန္ဒ ပြင်းပြစွာ ရှိခဲ့ကြပေသည်။
အကြောင်းအားလျော်စွာ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တိဗက်နိုင်ငံဆိုင်ရာ စာချုပ်တစ်ခုကို ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့ ကြလေသည်။
ထိုစာချုပ်၏ အပိုဒ် ၃ တွင် မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်ကို နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့က သတ်မှတ်ရန် သဘောတူခဲ့ကြလေသည်။
ဤသည်မှာ ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တွင် မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးကိစ္စကို နိဒါန်းပျိုးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ သိမ်းပိုက်ဆက်ခံသော မြန်မာဘုရင်ပိုင် နယ်ပယ်သည် မည်သည့်နေရာဒေသအထိ ရောက်ရှိသည်ဟူသော အချက်မှာ အတိအကျ သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းရန် များစွာခက်ခဲသော ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ပြင် နှစ်နိုင်ငံစပ်ကြားရှိ မြေပြင်အနေအထားကို တိုင်းထွာမှတ်သားခြင်း မပြုရသေးသဖြင့်လည်း ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ လိုလားသည့်အတိုင်း နှစ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို သိပ္ပံနည်းကျကျ ပိုင်းခြားမှတ်သားဖော်ပြရန် ခက်ခဲလျက် ရှိပေသည်။
ထို့ကြောင့် နောက်ခြောက်နှစ် ( ခရစ် ၁၈၈၇-၁၈၉၃ ) အတွင်း၌ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့က မြန်မာဘုရင်နှင့် တရုတ် ဘုရင်တို့၏ ဩဇာအာဏာအကျယ်ပြန့်ဆုံး ရောက်ရှိရာနေရာများကို သိရှိရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ထိုနေရာဒေသတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော ဗဟုသုတများ တိုးတက်စုဆောင်း ရရှိရန်အတွက်လည်းကောင်း သုတေသနပြုခြင်း၊ လေ့လာခြင်း၊ နယ်မြေ ထောက်လှမ်းခြင်း၊ စုံစမ်းရေး အဖွဲ့များ စေလွှတ်ခြင်း အစရှိသော ကိစ္စများကို အဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြလေသည်။
ဤသို့ အားထုတ်လုပ်ကိုင်ကြခြင်းဖြင့် မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပိုင်းအခြားတို့ တည်ရှိနေပုံကို အတော်အတန် တိတိကျကျ သိရှိလာကြပြီးသည့်နောက်တွင် ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသော စာချုပ်အပိုဒ် ၃ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အကောင်အထည် ဖော်ပြပေးသော စာချုပ်တစ်ရပ်ကို ၁၈၉၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။
ဤစာချုပ်မှာ မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်ကို မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၂၅ . ၃၅၊ ရှိ မနန်းဘုံ၊ သို့မဟုတ် တောင်ထိပ်ချွန်းမှ နမ့်လမြစ်နှင့် မဲခေါင်မြစ်တို့ ဆုံရာ နေရာအထိ သတ်မှတ်ဖော်ပြလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။
တောင်ထိပ်ချွန်းမှ မြောက်ဘက်သို့ သွယ်တန်းနေသော မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အစိတ်အပိုင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍မူကား ထိုအရပ်ဒေသ၏ မြေပြင်အနေအထားနှင့် အခြေအနေများကို ပိုမိုတိကျစွာ သိရှိရသည့်အခါတွင်မှ သတ်မှတ်ရန် နှစ်ဦး နှစ်ဘက် သဘောတူကြလေသည်။
၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်တွင် သတ်မှတ်ဖော်ပြသော မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်ကြောင်းကို ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် တရုပ် အစိုးရတို့၏ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ပူးတွဲကော်မရှင် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က သုံးနှစ်အတွင်း မြေပြင်တွင် တိုင်းထွာသတ်မှတ်ရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြလေသည်။
သို့သော် ထိုကိစ္စကို မဆောင်ရွက်ကြသေးမီ ၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်ပါ အပိုဒ်တစ်ပိုဒ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ နှစ်ဘက် အငြင်းပွားလာသဖြင့် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့ ပြန်လည် ဆွေးနွေးပြောဆို ကြရပြီးလျှင် ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်ကို ပြင်ဆင်သော သဘောတူစာချုပ် တစ်ရပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။
ဤစာချုပ်အရ အင်္ဂလိပ်တို့က ဆီးမားနယ်၊ ကိုးကန်းနယ်တို့ကို ပြန်လည်ရရှိလိုက်သည့်အပြင် နမ္မဝမ် နယ်မြေကိုလည်း အငှားသဘောဖြင့် ရယူလိုက်သဖြင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်တွင် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ် ၂၅°၃၅′၊ မှ မဲခေါင်မြစ်အထိ နယ်နိမိတ်ကြောင်း သတ်မှတ်ဖော်ပြချက်ကို ပြင်ဆင်ရေးသားခဲ့ရပေသည်။
ထိုမှနောက်တွင် ၁၈၉၇ ခုနှစ် စာချုပ်၌ သတ်မှတ်ဖော်ပြသော နယ်နိမိတ်ကြောင်းကို သုံးနှစ်အတွင်း အကောင် အထည်ဖော်ရန် တရုတ်-ဗြိတိသျှ ပူးတွဲကော်မရှင် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ပူးတွဲကော်မရှင်အဖွဲ့သည် ပထမနှစ် ( ခရစ် ၁၈၉၇-၉၈ ) တွင် မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၂၅°၃၅′၊ ရှိ တောင်ထိပ်ချွန်းမှ တောင်ဘက်သို့ တာပိန်မြစ် အထိ နယ်နိမိတ် အစိတ်အပိုင်းကို နယ်နိမိတ် ကျောက်ပုံပေါင်း ၃၉ ပုံ တည်ထား၍ သတ်မှတ်ခဲ့ပြီးလျှင် ဒုတိယနှစ် ( ခရစ် ၁၈၉၈-၉၉ ) တွင် တာပိန်မြစ်မှ တောင်ဘက်သို့ နမ့်တင်မြစ်အထိ အစိတ် အပိုင်းကို နယ်နိမိတ် ကျောက်ပုံပေါင်း ၉၇ ပုံ တည်ထား၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်အပြင် နမ့်ခမြစ်မှ မဲခေါင်မြစ်အထိ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့်ဆိုင်သော နယ်နိမိတ်အစိတ်အပိုင်းကို ကျောက်ပုံပေါင်း ၆၂ ပုံ တည်ထား၍ သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။
နမ့်တင်မြစ်မှ နမ့်ခမြစ်အထိ အစိတ်အပိုင်းမှာ ဝနယ်နှင့် ဆိုင်သော နယ်နိမိတ်ကြောင်း ဖြစ်လေသည်။
ဤအစိတ်အပိုင်းကို ပူးတွဲကော်မရှင်အဖွဲ့က တတိယနှစ် (ခရစ် ၁၈၉၉-၁၉ဝဝ) တွင် တိုင်းထွာသတ်မှတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ သော်လည်း ပြီးပြတ်အောင်မြင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
၁၈၉၇ ခုနှစ် သဘောတူစာချုပ်တွင် သတ်မှတ်ဖော်ပြသော နယ်နိမိတ် အစိတ်အပိုင်းကို အထက်ပါအတိုင်း မြေပြင်တွင် သတ်မှတ်ပြီးစီးသောအခါ မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ် ၂၅°၃၅′၊ (တောင်ထိပ်ချွန်း) မှ မြောက်ဘက်ရှိ နယ်နိမိတ်ကြောင်း သတ်မှတ်ရန်ကိစ္စကို ဗြိတိသျှတို့က အာရုံပြုကြပြန်လေသည်။
အမှန်စင်စစ် ၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်ကို လက်မှတ်မထိုးမီကပင် တောင်ထိပ်ချွန်း၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ရန် ဗြိတိသျှနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့ကကြိုး စားခဲ့ကြပေသည်။
ဤဒေသတွင် သံလွင်မြစ်နှင့် မေခမြစ်များ စပ်ကြားရှိ ရေဝေတောင်တန်းကို မြန်မာ-တရုတ်တို့၏ သဘာဝနယ်နိမိတ်ဟူ၍ ဗြိတိသျှတို့ က ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ထိုအယူအဆကို တရုတ်အစိုးရက လက်ခံခြင်းမပြုခဲ့ပေ။
၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုပြီးသောအခါ နှစ်ဦးနှစ်ဘက်သော အစိုးရတို့က ထိုဒေသကို အသီးအသီး စုံစမ်းခဲ့ကြလေသည်။
အငြင်းအခုံ ဤတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ မေခ-သံလွင် ရေဝေတောင်တန်းကို နယ်နိမိတ်အဖြစ် ယူဆသော အယူအဆမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ သော်လည်း တရုတ်အစိုးရက ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်နှင့် ကန်ဖန် အပါအဝင် ရေဝေတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဒေသများကို တရုတ်တို့ကသာပိုင်ကြောင်း ပြောဆို ခဲ့ကြလေသည်။
ထို့ကြောင့် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဤဒေသကို စုံစမ်းရန် တရုတ်-ဗြိတိသျှ ပူးတွဲစုံစမ်းရေးအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို စေလွှတ်ခဲ့ကြ လေသည်။
ဗြိတိသျှနှင့် တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်များသည် တရုတ်အစိုးရ၏ ပြောဆိုချက် မှန်မမှန် သိရှိရန် ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ရွာများ၏ ရွာသူကြီးများနှင့် ရွာအကြီး အကဲများထံမှ သက်သေထွက်ချက်များ ရယူခဲ့ကြလေသည်။
ထို့နောက် ရရှိခဲ့သော သက်သေထွက်ချက်များအရ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မှာပင် ပီကင်းမြို့ရှိ ဗြိတိသျှသံအမတ်က ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ ညွှန်ကြားချက် အတိုင်း တရုတ်အစိုးရ၏ တောင်းဆိုချက်ကို တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ဖြေရှင်းသည့် အနေနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ဤဒေသအတွက် တစ်နှစ်လျှင် ကျပ်ငွေ တစ်ထောင့်ငါးရာထက်မများ ပေးရန်အဆိုပြုခဲ့လသည်။
တစ်ချက်တည်းမှာလည်း မေခ-သံလွင် ရေဝေတောင်တန်းကို နယ်နိမိတ်အဖြစ် တရုတ်အစိုးရက သဘောတူ အသိအမှတ်ပြုရန် အရေးဆိုခဲ့လေသည်။
တရုတ်အစိုးရက ဤအရေးဆိုချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့လေသည်။
ထိုအခါတွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ဤကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နောက်ထပ် ဆွေးနွေးခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဖော်ပြပါ ရေဝေတောင်တန်းအထိ နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ရန် မြန်မာပြည်ရှိ ဗြိတိသျှအစိုးရထံသို့ ညွှန်ကြားချက် ပို့လိုက်တော့မည် ဖြစ်ကြောင်း ဖြင့် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ သံအမတ်က တရုတ်အစိုးရထံသို့ အတိအလင်း ကြေညာချက် ပေးခဲ့လေသည်။
ဤသို့အကြောင်းကြားခဲ့စေကာမူလည်း ဗြိတိသျှအစိုးရက ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်အထိ မည်သို့မျှ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ဆောင်ရွက်ခြင်းမပြုဘဲ နေခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းမှ တင်ကင်နယ်၏ အကြီးအကဲ ဖြစ်သူက ဖီမော်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။
ထိုအပြုအမူကို ဗြိတိသျှ အစိုးရက ကန့်ကွက်ခဲ့ရာ တရုတ်အာဏာပိုင်များက တိုက်ခိုက်ခံရသော ဒေသသည် ဗြိတိသျှအာဏာပိုင် မဟုတ် ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ကြလေသည်။
ဤတွင် ဗြိတိသျှတို့က နယ်ခြားစစ်တပ် တစ်တပ် စေလွှတ်ပြီးလျှင် ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဖီမော်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။
ထို့နောက် ဗြီတိသျှအစိုးရနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့သည် ဤဒေသနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထပ်မံစေ့စပ် ဆွေးနွေးကြပြန်လေသည်။
မေခ-သံလွင် ရေဝေတောင်တန်း အနောက်ဘက်တွင် တရုတ်အစိုးရက ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း တောင်းဆိုသော ဒေသအားလုံးအတွက် ငွေလျော်ကြေးပေးရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရက အဆိုပြုလင့်ကစား တရုတ်အစိုးရက အလျှော့မပေးဘဲ တင်းမြဲတင်းနေသဖြင့် ၁၉၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက် နေ့တွင် ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် ရွာများကို ဗြိတိသျှ အစိုးရက သိမ်းယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသည့် အချိန်အထိ စီမံအုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။
မေခ-သံလွင် ရေဝေတောင်တန်း နယ်နိမိတ်ကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ပဋိပက္ခ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည် မြောက်ဘက်ဖျား နယ်နိမိတ်ကြောင်းကို သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ သတ်မှတ်လိုက်သော စာချုပ်မှာ ၁၉၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ၊ တရုတ်နှင့် တိဗက်အစိုးရတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသော ကွန်ဗင်ရှင်းစာချုပ်ပင် ဖြစ်လေသည်။
သုံးနိုင်ငံစာချုပ်ဟုပင် ဆိုရစေကာမူလည်း ထိုစာချုပ်ကို တရုတ်အစိုးရတို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်း မပြုဘဲ၊ ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် တိဗက်အစိုးရတို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ ကြလေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ကိုယ်စား လက်မှတ်ရေးထိုးသူမှာ အိန္ဒိယအစိုးရ၏ အတွင်းဝန် ဆာအာသာ ဟင်နရီ မက်မဟွန်း ဖြစ်၍ သူ၏အမည်ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် ယင်းစာချုပ်နှင့် ပူးတွဲသော မြေပုံတွင် သတ်မှတ်ဖော်ပြလိုက်သော မြန်မာပြည် မြောက်ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ကိုလည်း မက်မဟွန်း မျဉ်းကြောင်း ဟူ၍ ခေါ်စမှတ်ပြုခဲ့ကြလေသည်။
၁၈၉၇ ခုနှစ် စာချုပ်အရ တောင်ထိပ်ချွန်းမှ မဲချေမြစ်အထိ သွယ်တန်းသော မြန်မာ-တရုတ်နယ်နိမိတ်ကြောင်းကို မြေပြင်တွင် သတ်မှတ်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသော တရုတ်-ဗြိတိသျှ ပူးတွဲကော်မရှင် အနေနှင့် နှစ်ဘက် အငြင်းပွားမှုများကြောင့် မပြီးမပြတ် ချွင်းချန်ထားခဲ့ရသော ဝနယ် နယ်နိမိတ်ကြောင်းအတွက် ဆက်လက်ဖြေရှင်း သတ်မှတ်ရန် ကိစ္စကို ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့သည် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင်မှ ပြန်လည်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ထိုနှစ်တွင် နှစ်နိုင်ငံ အစိုးရများ အချင်းချင်းဆွေးနွေး စေ့စပ်ကြ ပြီးနောက် ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် သဘောတူညီချက်စာများ လဲလှယ် ကြပြီးလျှင် ဝနယ် နယ်နိမိတ်စုံစမ်းရေးအတွက် တရုတ်-ဗြိတိသျှ ပူးတွဲကော်မရှင်အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ကို ခန့်အပ်ခဲ့ကြလေသည်။
ထိုကော်မရှင်အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ တပ်မတော်မှ အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်သူ ကာနယ် အက်ဖအိုက်စလင်ဖြစ်၍ သူ့အား အစွဲပြုကာ ကော်မရှင်အဖွဲ့ကို အိုက်စလင် ကော်မရှင် ဟူ၍လည်း ခေါ်တွင်ခဲ့ကြလေသည်။
နှစ်ဦးနှစ်ဘက်မှ ကိုယ်စားလှယ်ကြီးများ ပါဝင်သော အဆိုပါကော်မရှင်အဖွဲ့သည် မပြီးမပြတ်ခဲ့သော ဝနယ် နယ်နိမိတ်ကြောင်းကို ၁၉၃၅-၃၆ နှင့် ၁၉၃၆-၃၇ ခုနှစ်များတွင် စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီးလျှင် ထိုအဖွဲ့၏ တွေ့ရှိချက်နှင့် ထောက်ခံချက်များ ဖော်ပြပါရှိသော အစီရင်ခံစာတစ်စောင်ကို သက်ဆိုင်ရာနှစ်နိုင်ငံ အစိုးရများထံ တင်ပြခဲ့ပေရာ ဗြိတိသျှနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့က ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အပြန်အလှန် လဲလှယ်ကြသော သဘောတူညီချက်စာများဖြင့် ဝနယ် နယ်နိမိတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသတ်မှတ် ခဲ့ကြလေသည်။
ဤသဘောတူညီချက် စာများကို ၁၉၄၁ ခုနှစ် စာချုပ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဤစာချုပ်သတ်မှတ်ဖော်ပြ သော ဝနယ်ဆိုင်ရာ မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်ကိုလည်း ၁၉၄၁ ခုနှစ် နယ်နိမိတ်ကြောင်း ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြလေသည်။
လွတ်လပ်ရေးနောက်ပိုင်း ကြိုးပမ်မှုများ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ၍၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအပိုဒ် ၂ အရ ယခင်က မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံမှတစ်ဆင့် ဗြိတိသျှအစိုးရက စီရင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော နယ်မြေအားလုံးနှင့် ကရင်နီ (ကယား) နယ်များ ပါဝင်ကြသည့် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလုံးသည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပါဝင်သောအခါ၊ ရာဇဝင်အမွေအနှစ်တစ်ခု အနေဖြင့် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ မြန်မာနိုင်ငံက ဆက်ခံရရှိလိုက်သော မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်မှ အထက်တွင် ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့သော ပုံစံနှင့် ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများမှာ စာအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြေပေါ်တွင်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သည်။
အချို့မှာ စာအားဖြင့် သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သော်လည်း မြေပေါ်တွင် သတ်မှတ်ခြင်း မပြုရသေးပေ။
အချို့မှာ စာအားဖြင့်လည်း မသတ်မှတ်ရသေး၊ မြေပေါ်၌လည်း မသတ်မှတ်ရသေးပေ။
ဤသို့အားဖြင့် မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်မှာ ပြဿနာတစ်ရပ်အဖြစ် ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရသည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်က မပြီးမပြတ်ဖြစ်ခဲ့သော မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် ပြဿနာကို လွတ်လပ်ရေးရသည့် အချိန်ကစ၍ သတိပြုမိခဲ့ပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရစအချိန်၌ တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရမှာ ချိန်ကေရှိတ် ခေါင်းဆောင်သော တရုတ်အမျိုးသား အစိုးရပင် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်က တရုတ်နိုင်ငံမှ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သော မြေပုံများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း ခပ်များများကို တရုတ်နိုင်ငံပိုင်သည်ဟု တောင်းဆိုလိုသည့် အချက်လက္ခဏာများကို တွေ့မြင်ရပေသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် တရုတ်အမျိုးသားအစိုးရက နမ္မဝမ် အငှားချနယ်မြေအတွက် မြေငှား နှစ်စဉ်ကြေး ငွေတစ်ထောင်ကို လက်မခံဘဲ ငြင်းပယ်လိုက်လေသည်။
( ၁၈၉၇ ခုနှစ် သဘောတူ စာချုပ်အရ ဗြိတိသျှ အစိုးရက တရုတ်အစိုးရထံမှ နမ္မဝမ်နယ်မြေကို အမြဲတမ်း ငှားယူရရှိ၍ တစ်နှစ်လျှင် မြေငှားခအဖြစ် ငွေတစ်ထောင်ကျ ပေးခဲ့၏။
) ဤသို့ငြင်းဆိုလိုက်ခြင်းသည် နမ္မဝမ်နယ်မြေ အမြဲတမ်း အငှားချထားရေး သဘောတူညီချက်ကို ပယ်ဖျက် လိုက်ကြောင်း အကြောင်းကြားစာ ပေးသည့်သဘောကို သက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
သို့သော် ထိုအခါက တရုတ်နိုင်ငံ၌ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားနေ၍ နောက်ဆုံးတွင် ချန်ကေရှိတ်၏ တရုတ်အမျိုးသားအစိုးရ ကျဆုံးသွားခဲ့သည့်အတွက် ထိုကိစ္စကို တရုတ်အစိုးရအနေနှင့် ဆက်လက်၍ ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။
၁၉၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တရုတ်အမျိုးသား အစိုးရ၏ နေရာသို့ တက်ရောက်သော တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရကလည်း မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်ပြဿနာ တည်ရှိနေခြင်းကို သတိပြုမိလေသည်။
သို့သော်လည်း လက်ငင်း အရေးတကြီး ဖြေရှင်းရန် ပြည်တွင်းပြဿနာ အမြောက်အမြားနှင့် ရင်ဆိုင်နေရ၍ မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် ပြဿနာကို ရုတ်တရက် အာရုံမပြုနိုင်ဘဲ ငါးနှစ်ခန့် ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ရပေသည်။
မူကြီးငါးချက် ထိုအတောအတွင်း၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတို့၏ အဆက်အသွယ်များမှာလည်း တိုးပွားလာခဲ့ပြီးလျှင် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အလည်အပတ်ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့်အတူ မြန်မာ-တရုတ် နှစ်နိုင်ငံတို့၏ အနာဂတ်ဆက်သွယ်ရေး ထိန်းသိမ်းပေးရန် အလို့ငှာ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး မူကြီး ငါးချက်ကို ပူးတွဲထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့ကြလေသည်။
ထိုမူကြီးငါးချက်သည် မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် ပြဿနာ ဖြေရှင်းရေးတွင် အဓိက အခြေခံပင် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ် (၁၉၅၄ ခုနှစ်) ဒီဇင်ဘာလမှာပင် မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် သွားရောက်ခဲ့ပြီးလျှင် တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ ချူအင်လိုင်းနှင့်အတူ ပူးတွဲ ကြေညာချက် တစောင်ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။
ထိုကြေညာချက်တွင် နှစ်နိုင်ငံနယ်နိမိက်ကိစ္စကို ရည်ညွှန်း၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြလိုက်ကြလေသည်။