kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တစ်ဖန် ခရီးအတန်ငယ် သွားမိပြန်သောအခါ ယခင် အတိုင်းပင် အကြောင်းပြသဖြင့် ယာဉ်ငယ်ကို ရပ်ပေးလေ သည်။
ထိုအခါ ရေဝတသည် ကျင်ကြီးကျင်ငယ် ထကြွခြင်းခံ နေရပြီဟု ယူဆကြပြီးလျှင် အစောင့်အရှောက်များကို တင်းကြပ် စွာ မပြုကြတော့ပေ။
နောက်ဆုံးအကြိမ်တွင် ရေဝတသည် ရှေးနည်းအတူ ပြောပြန်ရာ ယာဉ်ကို ရပ်ပေးကြရပြန်သည်။
ထိုအခါ ရေဝတသည် ဆင်းပြီးလျှင် သင်တို့ရှေ့မှ သွားနှင့်ကြ ကုန်၊ ကျွန်ုပ်ကား ဖြည်းဖြည်းသာ နောက်မှလိုက်ပါလာအံ့ဟု ဆို၍ ချုံတစ်ခုသို့ ရှေးရှု၍ ထွက်ခွာသွားလေ၏။
မိဘဆွေမျိုး များသည် ရေဝတနောက်မှ လိုက်လာလိမ့်မည်ဟု စိတ်ချယုံ ကြည်၍ ယာဉ်ကို မောင်းနှင်လျက် သွားမြဲပင် ဆက်၍သွားကြ လေသည်။
ရေဝတကား ထိုချုံကွယ်မှ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေး လျှင် ရဟန်းသုံးကျိပ်တို့နေရာသို့ ရောက်ရှိသွားသဖြင့် ရဟန်း တော်များကို ရှင်သာမဏေ ပြုပေးတော်မူကြရန် တောင်းပန် လေသည်။
ရဟန်းတော်များကလည်း ရေဝတကို အရှင်သာရိ ပုတ္တရာ၏ ညီတော်အငယ်ဆုံးမှန် မသိကြသေးသဖြင့် ရုတ်တရက် ရှင်သာမဏေ ပြုလုပ်မပေးကြသော်လည်း ရေဝတ၏ လျှောက်ထားချက်အရ ဓမ္မသေနာပတိကြီး၏ ညီတော်အငယ်ဆုံး မှန်း သိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရှင်သာမဏေ ပြုလုပ်ပေးကြလေကုန်သည်။
ဓမ္မသေနာပတိကြီး ဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိ ပုတ္တရာထံသို့လည်း သတင်းပို့ပေးတော်မူကြလေသည်။
သာရိပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်သည် ထိုသို့ ညီတော်အငယ်ဆုံး ရှင်သာမဏေဖြစ်ပြီ ဆိုသည်ကို သိသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သာမဏေကလေးအား စောင့်ရှောက်ရမည့်တာဝန် ရှိသည်က တစ်ကြောင်း၊ သာသနာတော်၌ ပျော်ပိုက်သည် မပျော်ပိုက်သည် တို့ကို သိလိုသည်ကတစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုအကြောင်းများ ကို လျှောက်ထားပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားထံ ခွင့်ပန်လေသည်။
ထိုအခါ အလုံးစုံသောအရာကို သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားက ရေဝတသာမဏေ၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းအန္တရာယ် ဖြစ်မည်ကို သိတော်မူ သဖြင့် 'သာရိပုတ္တရာ သည်းခံဦးလော့'ဟု ဆို၍ တားမြစ်တော် မူ၏။
အတန်ကြာလတ်သော် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်မြတ်က မြတ်စွာဘုရားသို့ ဒုတိယအကြိမ် ခွင့်ပန်တော်မူပြန်၏။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက 'သာရိပုတ္တရာ သည်းခံဦးလော့၊ ရေဝတထံသို့ ငါကိုယ်တော်တိုင်ပင် လိုက်တော်မူအံ့'ဟု ဆို၍ တားမြစ်တော်မူ ပြန်သည်။
ရေဝတသာမဏေလည်း ထိုရဟန်းတော်များ၏ အထံ၌ သာနေလျှင် လိုက်လံရှာဖွေသူများနှင့်တွေ့က ပြန်၍‌ခေါ်သွားကြ မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို သင်ယူကာ သပိတ် သင်္ကန်းများကို ယူပြီးလျှင် ထိုအရပ်မှ ထွက်ကြွတော်မူလေ၏။
အစဉ်သဖြင့် လူအသိနည်းသောအရပ်ကို ရှာဖွေလျက် ကြွတော် မူရာ ကြမ်းတမ်းဆိုးရွားလှသည့် ရှားတောကြီးတစ်တောသို့ ရောက်သွားလေ၏။
ထိုရှားတောကြီးသည် မြေလည်း မညီ မညွတ်၊ ဆူးငြောင့်ခလုတ်လည်း ပေါများသည်။
ဆွမ်းအတွက် လည်း ခက်ခဲသောနေရာ ဖြစ်သည်။
သို့သော် ထိုရှားတော၌ပင် ဝါဆိုတော်မူ၍ တရားကို အားထုတ်တော်မူရာ ဝါတွင်း၌ပင် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူလေသည်။
ဝါကျွတ်၍ ပဝါရဏာပြုပြီးသောအခါတွင် အရှင်သာရိ ပုတ္တရာမထေရ်က ညီတော်အထွေးဆုံးထံသို့ သွားရန် ခွင့်ပန် တော်မူပြန်ရာ 'ငါလည်းလိုက်တော်မူအံ့'ဟု မိန့်တော်မူ၍ ရဟန်း ၅ဝဝ တို့နှင့်တကွ ရေဝတသာမဏေရှိသည်ဟု ကြားရ သောအရပ်သို့ ကြွတော်မူလေသည်။
အရှင်ရေဝတသည် မြတ်စွာဘုရား သံဃာတော် ၅ဝဝ တို့ နှင့်အတူ ကြွလာတော်မူသည်ကို သိ၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ကိုလည်းကောင်း၊ ကျောင်း ၅ဝဝ တို့ကိုလည်းကောင်း၊ စင်္ကြံ ၅ဝဝ၊ နေသန့်ရာ ညဉ့်သန့်ရာ တို့ကိုလည်းကောင်း ဖန်ဆင်းတော်မူလေသည်။
မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ရှင်ရေဝတထံ၌ တစ်လမျှ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူပြီးလျှင် ပြန်ကြွသောအခါ၌ အရှင် ရေဝတသည် မြတ်စွာဘုရား ကြွတော်မူရာသို့ မလိုက်ဘဲ မြတ်စွာဘုရားနှင့် နောင်တော်ကြီး အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ် တို့ကို သင့်လျော်ရုံမျှသာ လိုက်ပို့၍ ထိုရှားတောအရပ်သို့ပင် ပြန်ကြွ၍ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
ထိုနောက် မြတ်စွာဘုရား သခင်သည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်တွင် အရိယာသံဃာတော် တို့၏ အစည်းအဝေး၌ အရှင်ရေဝတထေရ်ကို အာရညက ဧတဒဂ်အရာ၌ ထားတော်မူလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ။
ရေဝမ်းဘဲသည် အောက်ပါငှက်များထဲမှ တစ်မျိုးမျိုးကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ဝမ်းဘဲ ထန်းစေ့မှုတ်ငှက်။
ရှေးဟောင်းပုံပြင်များတွင်လည်းကောင်း၊ လူကြီးသူမများ အဆင့် ဆင့် ပြောကြားချက်အရလည်းကောင်း ရေသူမများ ရှိသည်ဟူသော စကားကို ယခုခေတ်တိုင်အောင်ပင် စွဲလမ်းယုံကြည်သူများ ရှိနေသေးသည်။
ထိုယုံကြည်ချက် အရဆိုသော် ရေသူမများ၏ ဦးခေါင်းနှင့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ လှပသောလူမိန်းမသဏ္ဌာန်ဖြစ်၍ အကြေး ထူသည့် ငါးမြီးကြီးကဲ့သို့သော အမြီးပိုင်း ပါရှိသည်။
သူတို့ သည် ပင်လယ်ထဲတွင် ကျက်စား၍ ရေပေါ်သို့ ရုတ်တရက် ပေါ် လာတတ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရေစပ်ကျောက်ဆောင်ပေါ်တွင် ထိုင်လျက်နေတတ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆိုကြ၏။
တစ်ခါ တစ်ရံတွင် လှိုင်းများအပေါ်တွင် ပေါ်ကာ၊ လက်တစ်ဘက်တွင် မှန်ကိုကိုက်လျက်၊ အခြားလက်တစ်ဘက်ဖြင့် ရွှေဘီး၊ သို့ မဟုတ် ပုလဲဘီးဖြင့် ရှည်လျားသောသူတို့၏ ဆံပင်အား ဖြီးနေသည်ကို တွေ့ရသည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
သူတို့သည် သူတို့၏ လှပသောရုပ်ရည်များဖြင့်၎င်း၊ ချိုအေးသော တေးဆိုသံများဖြင့်၎င်း လူယောက်ျားများကို သွေးဆောင်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။
မှော်ကက်ဦးထုပ် တစ်လုံးကို သူတို့၏အနီးတွင် ထားတတ်ကြပြီးလျှင် ထို ကက်ဦးထုပ်ကို သူတို့နှစ်သက်သောသူအား ဆောင်းပေး လိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုသူသည် ရေအောက်တွင် အတူနေထိုင်နိုင် သည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
ရေသူမများသာမက ရေသူအဖို များလည်း ရှိပြီးလျှင် လူမိန်းမများကို ဖမ်းဆီးကာ ပေါင်းဖက် နေထိုင်ကြသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
ပုံပြင်တစ်ခုသည် ဥရောပ တိုက် ရိုင်းမြစ်ကမ်းခြေရှိ ကျောက်ဆောင်တစ်ခုပေါ်တွင် တေး သီချင်းများ သီဆိုကာ သင်္ဘောသားများအား ဖြားယောင်းတတ် သည့် ရေသူမတစ်မျိုး ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြထားလေသည်။
အချို့ပုံပြင်များတွင်ကား ရေသူမများသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ကို စွန့်ခွာကာ လူဖြစ်၍လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ရေသူမများ ရေသူအဖိုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အနုပညာနှင့် လင်္ကာများတွင် မကြာမကြာ တွေ့ရပေသည်။
အမှန်မှာ ဖျံကဲ့သို့ သော ရေသတ္တဝါအချို့ကို ခပ်ဝေးဝေးမှ ကြည့်လျှင် လူနှင့် အနည်းငယ်တူတတ်သဖြင့် ထိုသတ္တဝါမျိုးကို ဖွဲ့နွဲ့ကာ ပြောဆို ရေးသားထားခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်တန်ရာသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု။
ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေခြင်းဟု ဆိုရာ၌ အသစ်ဖြစ်လျက် ရှိသော ရေမြေ ဒေသများကို လိုက်လံရှာဖွေခြင်းဟူ၍ မဆို လိုပေ။
သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကြီး၏ မြေ ရေ ဒေသများတွင် လူသူ မရောက်ပေါက်သေးသော ဒေသ၊ ယဉ်ကျေးပြီး လူတို့နှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ်မရှိသေးသောဒေသ အများအပြားပင် ရှိလေရာ ထိုအရပ်များကို လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ်အထက်က ရေးဆွဲခဲ့သော ကမ္ဘာ့မြေပုံတွင် မရောက်ရှိသေးဟူသည့် အမှတ်အသားဖြင့် ကွက်လပ်များအဖြစ် များစွာ တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်၏။
ယခုအခါတွင်မူ ကုန်းကြောင်း၊ သို့မဟုတ် လေကြောင်း တစ်နည်းနည်းဖြင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိကြပြီး ဖြစ်လေ သည်။
ကမ္ဘာ့မြေပုံတွင် တစ်နေ့တခြား လူမရောက်သေးသော ကွက်လပ်များ နည်းလာသည်နှင့်အမျှ ကမ္ဘာ့စီးပွား ရေးလည်း သိသိသာသာ တိုးတက်ခဲ့လေသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယခင်က ကွက်လပ်နေရာများတွင် အဖိုးထိုက်တန်သော တွင်း ထွက် ရတနာများ၊ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများနှင့် သယံဇာတ ပစ္စည်းများကို တွေ့ကြရသောကြောင့် ဖြစ်၏။
ဤသို့ အကျိုး ထူးများကို ခံစားရခြင်းမှာ ဇွဲသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသော ရေသစ် မြေသစ် ရှာသောသူများ၏ ကျေးဇူးကြောင့်ပေတည်း။
ထိုမျှသာမက ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို လေ့လာလိုက်စားသူတို့ အဖို့လည်း အဖိုးတန်သော အထောက်အထား အကိုးအကား များကို တွေ့ရလေသည်။
ထိုကြောင့် မြေသစ်များကို စူးစမ်း ရှာဖွေခြင်းသည် စီးပွားရေးနယ်သစ် ယဉ်ကျေးမှု နယ်သစ် များကို ရှာဖွေခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏။
တစ်ခါက လူသူရောက်ပေါက်ရန် ခက်ခဲသည့် အာဖရိက တောနက်ကြီးကို ဥရောပတိုက်သား လူဖြူတို့ ဖြတ်ကျော်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားခဲ့ကြ၏။
ထိုအတူပင် တောင်အမေရိက တိုက် အလယ်ပိုင်းရှိ တောနက်ကြီးများ၊ အာရှတိုက်အလယ် ပိုင်းရှိ သဲကန္တာရကြီးများကို ဖြတ်ကျော်ရန် ဇွဲလုံ့လကြီးစွာဖြင့် အားထုတ်ခဲ့ကြလေသည်။
ထိုမှတစ်ပါး ရေအမြဲခဲနေသော ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသို့ အရောက်သွားမည်ဟူသော ဇွဲနှင့် ထွက် ကြသူများထဲတွင်လည်း မရောက်မီ သေကျေပျက်စီးသူ ဦးရေ လည်း မနည်းခဲ့ပေ။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ယခုအခါတွင် အာဖရိကတိုက်အတွင်း တောင်မှ မြောက်၊ အရှေ့မှ အနောက် ထုတ်ချင်းပေါက်လမ်း များဖြင့် သွားလာနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ရာ ယခင်က လူမရောက်သော တောနက်မှ အဖိုးတန်သစ်နှင့် ကြက်ပေါင်စေးများကိုပင် အသုံး ပြုကြရပြီ ဖြစ်ရုံမက၊ ထိုဒေသများသို့ အပျော်အမဲလိုက်ရန်ပင် သွားရောက်နိုင်ကြလေပြီ။
တောင်အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ထို့အတူ လမ်းထွင်ခဲ့ကြပြီဖြစ်၏။
အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော ဂိုဗီသဲကန္တာရကြီးကိုလည်း မော်တော်ကားဖြင့် တောက်လျှောက် ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့၍ ခရစ် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ခန့်က စစ်ပွဲများအကြောင်း ရေးသားသည့် စာမူ ပေါင်း ၃ဝဝဝ ကျော်ကိုလည်း ရရှိခဲ့လေသည်။
ဝင်ရိုးစွန်းဒေသ များမှ အဖိုးတန်သားမွေးများကိုလည်း သုံးစွဲကြရပြီ ဖြစ်၏။
သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ စီးပွားရေး နယ်သစ် ယဉ်ကျေးမှုနယ်သစ်များ လိုလာခဲ့ရာ ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေခြင်းမှာလည်း ပိုမိုလိုလားအပ်သော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ် လာ၏။
စက်မှုလက်မှုနှင့် ခေတ်မီယာဉ်များတွင် သုံးရန် ဓာတ်ဆီနှင့် အခြားသတ္တုများမှာ တွေ့ရှိပြီးနေရာများတွင် ထွက် သမျှနှင့် မလုံလောက်ရကား ရေသစ် မြေသစ်များတွင် စူးစမ်း ရှာဖွေရန် လိုလာ၏။
ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေခြင်းတွင် စိတ်ပါ ဝင်စားသူများလည်း အတော်ပင် များပြားလာသည်။
ရေသစ် မြေသစ်ရှာ ခရီးထွက်သူ ဦးရေမှာလည်း များသည်ထက် များ လာကာ တစ်စုပြီးတစ်စု အဆက်မပြတ် ထွက်ခဲ့ကြလေသည်။
ထိုသို့ နယ်သစ်ရှာသမား များတွင် အမျိုးသမီးများလည်း ပါဝင်၏။
အာဖရိကတိုက်ရှိ သဲကန္တာရများတွင် ဖြတ်သန်းသွား လာခဲ့ပြီး၍ ကဗူးမြို့မှ ဆမာကန်မြို့အထိ ရေသစ်မြေသစ် ရှာ ဖွေရင်း စွန့်စားသွားခဲ့သူမှာ ရိုဇိတာဖော့ဆိုသူ အမျိုးသမီး ဖြစ် လေသည်။
လူ့သမိုင်း ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို အခြေအမြစ်နှင့်တကွ လိုက် စားလေ့လာလိုသူတို့သည်လည်း ကမ္ဘာရေမြေ အနှံ့အပြားတွင် ရှေးရှေးအခါက ရှိခဲ့သော လူနှင့် တရိစ္ဆာန်တို့၏ အကြွင်း အကျန်ဖြစ်သော အရိုးဦးခေါင်းခွံများနှင့် အခြားပစ္စည်းများကို စူးစမ်းရှာဖွေကြ၏။
ထိုသူတို့၏ ရှာဖွေစုဆောင်းချက်များကြောင့် ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား လူမျိုးပေါင်းများစွာတို့ အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာခဲ့ပုံ၊ တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး မည်သို့ ဆက်သွယ် ခဲ့ပုံကို ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိရပေသည်။
ထိုမှတစ်ပါး လွန်လေပြီး သော နှစ်ပေါင်း ကုဋေကုဋာက ဤကမ္ဘာကြီး၏ အခြေအနေ ကိုလည်း မှန်းဆသိမြင်နိုင်လောက်အောင် အထောက်အထား များစွာတို့ကို တွေ့ခဲ့ကြ၏။
လော့ကာနာဗွန်၊ အိပ်(ချ)ကာတာ၊ ဆာဖလင်းဒါး ပဲထရီ၊ ဆာ လီယိုနတ်ဝူလီ၊ ပရောဖက်ဆာ ဂါစထရန်း စသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ကမ္ပည်းကျောက်စာ သုတေသီပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့သည် အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယား၊ ပယ်လက် စတိုင် စသောယဉ်ကျေးမှု ပထမဦးဆုံး ထွန်းကားရာဒေသ များ၏ အကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ကြလေသည်။
ကုန်းပေါ်တွင် ရေသစ်မြေသစ်များကို စူးစမ်းလေ့လာသည့် နည်းတူ ရေအောက်ရှိ အခြေအနေကိုလည်း စူးစမ်း လေ့လာကြ သည်။
သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများ၏အကြောင်းနှင့်တကွ ဝေလ ငါးကြီးများ၏အကြောင်းကို မွန်နာကို မင်းသား စူးစမ်းရှာဖွေ လေ့လာခဲ့လေသည်။
ထိုနောက်တွင် ဝီလျံဆန်ဆိုသူသည် မှန် ပြတင်း ပေါက်ပါသည့် ရေလုံသတ္တုချိုင့်ဖြင့် ရေအောက်သို့ ဆင်းကာ ဆန်းကြယ်သော ကျောက်ခက်တောနှင့် ငါးခရု စသော ရေသတ္တဝါတို့၏ နေပုံ ထိုင်ပုံ ရေအောက်မြေမျက် နှာပြင် အခြေအနေတို့ကို ရုပ်ရှင်ကား ရိုက်ခဲ့လေသည်။
ဒေါက်တာဝီလျံဗီးဗီဆိုသူကလည်း ရေလုံသတ္တုချိုင့်ဖြင့် ရေ အောက် ပေ ၁ဝဝဝ နက်သော နေရာအထိ ဆင်း၍ မှန် ပြတင်းမှ ရေထဲရှိ အခြေအနေတို့ကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှသုတေသနဆိုင်ရာ ဒစ်စကာဗာရီ ၂ နှင့် ဝီလျံစကိုးစဗီ အမည်ရှိ သင်္ဘောနှစ်စင်းကို ရေကြောင်းဆိုင်ရာ ရေသစ်မြေသစ် စူးစမ်း ရှာဖွေသော လုပ်ငန်းသက်သက်အတွက် အသုံးပြုခဲ့၏။
သမုဒ္ဒရာအတိမ်အနက်ကို စူးစမ်းသည့် ကာနေဂျီ အမည်ရှိ သံ မလိုက်နိုင်သည့် သင်္ဘောမှာလည်း စူးစမ်းရှာဖွေမှုတွင် အရေးပါ အရာရောက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း။
ရေသည် လူတို့အဖို့ မရှိလျှင် မဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေကို သောက်သုံးရန်၊ ဆေးကြော ရန်၊ လျှော်ဖွပ်ရန်အတွက်သာမက စိုက်ပျိုးရန်အတွက်လည်း လို၏။
ထိုကြောင့် မြှို့ကြီးပြကြီးတိုင်း၌ ဆိုင်ရာအာဏာပိုင် တို့သည် ငွေကုန်ကြေးကျခံ၍ နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တစ်မြို့လုံး ရေရရှိအောင် စီမံကြသည်။
များသောအားဖြင့်ကား သဘာဝ အလျောက် ရေရရာရကြောင်း ဖြစ်သည့် ရေကန်ကြီး၊ ရေကန် ကြီးများမှ ရေသွယ်ပြွန်ကြီးများဖြင့် သွယ်ယူသည့်နည်းကို အသုံးပြုကြသည်သာ များသည်။
သိပ္ပံပညာ မထွန်းကားမီ ရှေးခေတ်ဘုရင်များလက်ထက်က သစ်လုံးများကို ပိုက်လုံးကဲ့သို့ ထွင်းကာ မြင့်မားသည့်အရပ်ရှိ ရေအိုင်များမှ ရေကို ထိုသစ်သားပိုက်လုံးများဖြင့် သွယ်ယူအသုံး ပြုခဲ့ကြဘူးသည်။
အချို့နေရာတွင် ရေကို ပိုက်လုံးအစား ရေ မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူသည်လည်း ရှိသည်။
ဘီစီ ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ အဆီးရီး ယားနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့တွင် ရေသွယ်ပြွန်များ ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရ၍ ထိုရေသွယ်ပြွန်များကို ပြုလုပ်သူ များမှာ ဂရိလူမျိုးတို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ရောမတို့သည် ရေသွယ်ပြွန်များပြုလုပ်ရာတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့်လူမျိုးဖြစ်၍ ရောမတို့ ကောင်းစားစဉ်က ပြုလုပ်ဖောက်သွယ်ခဲ့သော ရေ သွယ်ပြွန်အချို့ကို ယခုထက်တိုင် မပျက်မစီးဘဲ အံ့ဖွယ်တစ်ရပ် အနေဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။
ရောမတို့၏ ရေသွယ်ပြွန်များ သည် နေရာအများတွင် မြေအောက်မှ ဖြတ်လာကြသော်လည်း မြစ်နှင့် မြစ်ဝှမ်းများကို ဖြတ်ကျော်ရမည့် နေရာမျိုး၌ တံတား ကဲ့သို့ ဆောက်လုပ်ထားသော အုတ်တံတိုင်းကြီးများပေါ်မှ ကျော်ဖြတ်ဆက်သွယ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ယနေ့တိုင် ရေစီးလျက်ရှိသေးသော ရှေးရောမတို့၏ ရေသွယ်ပြွန်တစ်ခုမှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၌ ဂါးမြစ်ကို ဖြတ်၍ နင်းမြို့ကို ရေ ပေးခဲ့သောပြွန် ဖြစ်၏။
ဘီစီ ၁၈ ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့ သော ထိုရေသွယ်ပြွန်သည် ပေပေါင်း ၈ဝဝ ရှည်၍ ပေ ၁၆ဝ မြင့်သည်။
စပိန်နိုင်ငံ၌ ခရစ် ၁ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်က ဆီဂိုး ဗီးယားမြို့သို့ ၁ဝ မိုင်ခရီးမှ သွယ်ခဲ့သော ရေသွယ်ပြွန်သည် ကျောက်တံတိုင်းကြီးများပေါ်မှ ဖြတ်လာ၍ နေရာအလိုက် ၂၃ ပေမှ ၉၄ ပေအထိ မြင့်လေသည်။
ရှေးက လူတစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး၊ တစ်မြို့နှင့် တစ်မြို့ စစ်မက်ဖြစ်ပွားစဉ် အဆိုပါ ရေသွယ်ပြွန်များကို သိမ်းပိုက်ထား ခြင်းဖြင့် စစ်ကို အောင်နိုင်ခဲ့သည့်ထုံးများလည်း ရှိခဲ့ဘူးသည်။
၁၇ ရာစုနှစ် အစသို့ရောက်သောအခါ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက် လာသော သိပ္ပံပညာ၏ကျေးဇူးကြောင့် ရေလှောင်ကန်နှင့် ရေစုပ်ဘုံဘိုင်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထိုအချိန်တွင် ပါရစ်မြို့သူမြို့သားများအတွက် စိန်းမြစ်မှ ရေကို စုတ်ဘုံဘိုင်ဖြင့် တင်ပြီး သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် လည်း ၁၆ဝ၉ ခုနှစ်၌ ပထမဦးစွာ ရေလှောင်ကန်များကို စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြ၏။
ပထမနည်းမှာ ရှေးရောမလူမျိုးတို့ သုံးခဲ့သည့်အတိုင်း သဘာဝမြေဆွဲအားဖြင့် ရေကိုမြင့်ရာမှ နိမ့်ရာသို့ စီးဆင်းစေသည့်နည်း ဖြစ်သည်။
ဤနည်းတွင် မြို့နှင့် နီးနိုင်သမျှနီးသော တောင်ကုန်းဒေသ၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံး သန့်ပြန့် ကြည်လင်စွာ စီးတတ်သည့် မြစ်ချောင်းများကို ရှာဖွေ ပြီးလျှင် ရေကာတာကို ကန့်လန်ဖြတ်ဆောက်လုပ်ပေးခြင်းဖြင့် ရေလှောင်ကန်ဟုခေါ်သော လူလုပ်ရေအိုင် ဖြစ်လာအောင် ရှေးဦးစွာ စီမံပေးရသည်။
ထိုရေလှောင်ကန်မှတစ်ဆင့် ရေသွယ် ပြွန်ကြီးများဖြင့် မြို့သို့အရောက် သွယ်ယူပြီးနောက် ပိုက်လုံး ကလေးများဖြင့် တစ်ဖန် လိုရာသို့ပို့ပေးကြရလေသည်။
မြို့အနီးအနား၌ တောင်များမရှိခဲ့သော် အနီးအနားရှိ မြစ်များ၊ ကန်များ၊ သို့မဟုတ် တွင်းများမှ ရေကို ရေစုပ်စက် ဖြင့် စုတ်တင်ယူရ၏။
ထိုသို့ စုတ်တင်သောရေကို တစ်ခါ တစ်ရံ ဗဟိုရေပေးပြွန်မကြီးများထဲသို့ တိုက်ရိုက်သွင်းပေး သည်လည်း ရှိ၏။
တစ်ခါတစ်ရံ မြင့်မားစွာ ဆောက်လုပ်ထား သော စင်ကြီးများပေါ်ရှိ ရေလှောင်စည်ကြီးများထဲသို့ ပထမ ဦးစွာ ရေသွင်းပေးပြီးနောက်မှ ရေပေးပြွန်များထဲသို့ စီးဆင်း စေသည်လည်း ရှိလေသည်။
ရောမအင်ပါယာကြီး ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ရေသွယ်ပြွန် တည်ဆောက်သည့် လုပ်ငန်းသည်လည်း ကမ္ဘာ၌ ပြောပလောက် အောင် မရှိသလောက် ရပ်စဲသွားခဲ့ရာ၊ ၁၈ ရာစုအလယ် လောက်ရောက်မှ တစ်ဖန်ပြန်၍ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
ထို အချိန်တွင် သိပ္ပံပညာသည် အထိုက်အလျောက် ထွန်းကားနေပြီ ဖြစ်သဖြင့် ခေတ်သစ်စက်ကိရိယာနှင့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများကို အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်သည့် ရေသွယ်ပြွန်များ မှာ ရှေးကလောက် အကုန်အကျလည်းမများ၊ အချိန်လည်း မကြာတော့ပေ။
နယူးယော့မြို့ တစ်မြို့တည်းအတွက်ပင် ယခုအခါ ရေ လှောင်ကန် အမြောက်အမြား ရှိ၏။
အကြီးဆုံး ရေလှောင်ကန် သည် မိုင်တစ်ရာဝေးသော ကက်စတီးတောင်ပေါ်တွင် ရှိ၍ ၁၂ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။
အချို့နေရာတွင် ကျောက် တောင်ကို ထွင်းဖောက်ထားသော ရေသွယ်လိုဏ်ခေါင်းသည် အချင်း ၁၅ ပေမျှရှိ၍ သံဖြင့် သွင်းလုပ်ထားသော ရေသွယ် ပိုက်လုံးအချို့သည် အချင်းခြောက်ပေမျှ ရှိသည်။
ကာလီဖိုးနီး ယားနယ် လော့စိန်းဂျလီးမြို့သို့ ရေပေးသော ရေသွယ်ပြွန်ကြီး များကား ကမ္ဘာတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်၏။
ရေသွယ်ပြွန်နှစ်ခု ရှိသည့်အနက် ပြွန်ဟောင်းသည် ၂၃၅ မိုင်ခန့် ရှည်၍၊ ပြွန်သစ်သည် ပေ ၁၅ဝဝ မြင့်သော တောင်တစ်တောင်ကို ကျော်ဖြတ်ကာ မိုင်ပေါင်း ၂၄၂ မိုင်မျှ ဝေးကွာသော ကော်လိုရားဒိုးမြစ်မှ ရေကို သွယ်ယူထားလေသည်။
သို့ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေလှောင်ကန်များမှ ရေကို ထိုအတိုင်း သောက်သုံးကြသည်မဟုတ်ပေ။
လူတို့ကို ဥပါဒ် ပေးနိုင်သည့် ပိုးမွှားအညစ်အကြေးများမှ ကင်းစင်စေရန် ဆိုင်ရာဌာနများက ရေကို အမြဲဂရုစိုက်၍ စစ်ဆေးပြုပြင် ပေးနေရသည်။
ရေကို လိုအပ်သလို စစ်ပေးခြင်း၊ ဆေးခပ် ပေးခြင်း စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုလုပ်ပေးပြီးမှသာ လူတို့သုံးစွဲရာ နေရာသို့ ပို့ပေးခြင်း ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ရေ။
ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်း ဆိုသည်မှာ ရေလှောင်ထားသော နေရာတစ်ခုမှ ချောင်းငယ် မြောင်းငယ်တို့ဖြင့်၎င်း၊ အဝီစိတွင်းများမှ ရေစုပ်ယူ၍၎င်း လူတို့ ပြုပြင်ဖန်တီးကာ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ရာဒေသသို့ ရေပေးသွင်းခြင်းကို ခေါ်သည်။
ရေပေးသွင်းရာ၌ ရေမအိုင့်အောင် ရေလွှဲပေါက်ထားရလေသည်။
စိုက်ပျိုးပင်များအတွက် အလုံအလောက် မိုးရေရနိုင်သော ဒေသများတွင် ရေသွင်းပေးရန် မလိုချေ။
မိုးရေ လုံလောက်သည်တိုင်အောင် လိုသည့်အချိန်တွင် မိုးရေမရသော ဒေသများအတွက်လည်း စိုက်ပျိုးချိန် မိုးပါးချိန် မိုးပါးခိုက်တွင် ရေသွင်းပေးလျှင် ပို၍ အကျိုးရှိနိုင်လေသည်။
ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် မြေဩဇာထက်သန်ပါလျက် ရေလိုနေသဖြင့် အသုံးမဝင်ဖြစ်နေရသော မိုးပါး ရေရှားရပ်ဝန်းများရှိ မြေလပ်များကို စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် လူတို့ကြံစည်အားထုတ်ခဲ့ကြသည်ကို ကမ္ဘာ့သမိုင်းစဉ်တွင် အထင်အရှားတွေ့ရပေသည်။
အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ယနေ့တိုင် နွေရာသီတွင် နိုင်းမြစ်ထဲမှ ရေကို မောင်းတက်ဖြင့် ငင်ယူကာ အနီးအနားရှိ စိုက်ခင်းများသို့ ပို့ဆောင်စိုက်ပျိုးကြ၏။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဂါလန် ၃ဝ ဝင် သားရေအိတ်ကြီးများဖြင့် ရေတွင်းများမှ ရေကို ကျွဲနွားများ အကူအညီနှင့် ဆွဲငင်ယူပြီးလျှင် မြောင်းများမှတစ်ဆင့် စိုက်ပျိုးရာ လယ်ကွက်သို့ ရေသွင်းလေ့ရှိကြသည်။
ထိုအတူပင် အဆီးရီးယား၊ ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ တရုတ် စသောနိုင်ငံများတွင်လည်း မိုးပါးရေရှား ရပ်ဝန်းများ၌ ရေသွင်းစိုက်ပျိုး ခဲ့ကြလေသည်။
ခေတ်သစ်တွင်လည်း နိုင်ငံအသီးသီးမှ အစိုးရတို့သည် ငွေအမြောက်အမြား အကုန်ခံလျက် ကန်၊ ဆည်၊ တူးမြောင်း ပြုပြင်ခြင်း၊ အသစ်တူးဖော်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် ကူညီအားပေးကြလေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်းမြစ်ကို ဖြတ်ဆောက်ထားသော အက်ဆူဝမ် ဆည်တမံကြီးဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စိုက်ပျိုးရာဒေသများသို့ နွေအခါတွင် ရေလုံလောက် အောင် ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုတမံကြီးသည် ၁ ၁/၄ မိုင်မျှပင် ရှည်ပေသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဣန္ဒုမြစ်ဝှမ်း၌ တည်ဆောက်ထားသော လွိုက်ဆည်တမံကြီးကလည်း လယ်မြေဧက ရှစ်ကုဋေ ၅ဝ ခန့်ရှိလေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် မျက်နှာဖြူများ ဥရောပတိုက်မှ မရောက်မီကပင် နယူးမက္ကဆီကိုနှင့် အယ်ရီဇိုးနားပြည်နယ်များရှိ တိုင်းရင်းသားပွက်ဗလို လူမျိုးတို့သည် ဆည်မြောင်းဖောက်လုပ်ရေသွယ်ခြင်းကို တတ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏။
စပိန်လူမျိုးတို့ ရောက်လာသောအခါ တမံတုတ်နည်း၊ ရေလှောင်နည်းများ ထပ်မံသင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် လယ်ရေသွင်းလုပ်ငန်း တိုးတက်လာခဲ့၏။
ရှေးရေလွှဲချောင်းမြောင်းများကို ယနေ့တိုင် သုံးနေကြသည့်ပြင်၊ ကော်လိုရားဒိုးမြစ်၌ ဆောက်လုပ်ထားသော ဗိုလဒါတမံကြီးကဲ့သို့ ခေတ်မီရေသွင်း ဆည် တမံ အများလည်း ရှိလေသည်။
ဆန်စပါးကဲ့သို့သော သီးနှံပင်များစိုက်သော လယ်မြေများသို့ ရေအပြည့်သွင်းရသော်လည်း သစ်သီးဝလံ စိုက်ပျိုးသော ခြံဥယျာဉ်များသို့မူ အပင်ပတ်လည် ရေသွယ်မြောင်းငယ်များ အနှံ့အစပ် တူးဖော်ရေသွင်းပေးရ လေသည်။
အချို့သော အနောက်နိုင်ငံများတွင် သတ္တုပိုက်လုံး၊ အုပ်ကြွပ်ပိုက်လုံးများကို သုံး၍ မြေအောက်မှ လိုရာအရပ်သို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြ၏။
ရေမရသောနေရာသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်းထက် ရေလွှမ်းနေသော မြေနိမ့်ချိုင့်ဝှမ်း စိမ့်မြေတို့ကို ရေကာတာ၊ ရေလွှဲ ရေထုတ်မြောင်းများတူး၍ ပြုပြင်အသုံးချ စိုက်ပျိုးခြင်းက ပို၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည်။
မြေလပ်နည်းပါးသော အနောက်နိုင်ငံများတွင် စိုက်ပျိုးရန် မြေယာသစ်ရဖို့အတွက် စိမ့်မြေ၊ ပင်လယ်ကမ်းခြေ ရေတိမ်ပိုင်း၊ အင်းတိမ်၊ အိုင်တိမ်တို့ကို ရေလွှဲရေထုတ်မြောင်းများ၊ ရေစုပ်ပိုက် လုံးများ အသုံးပြု၍ ခန်းခြောက်သွားအောင် လုပ်ယူရသည်။
ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် စိုက်ခင်းသစ် ဖန်တီးရာ၌ နာမည်ကျော်ခဲ့သော ဒတ်ချလူမျိုးတို့သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ၁၈ မိုင်ရှည်သော ဆည်တမံကြီးဖြင့် မိမိတို့ နယ်သာလန်နိုင်ငံရှိ ဇိုင်ဒါဇီးခေါ် ပြည်တွင်း ပင်လယ်တိမ်ကို စိုက်ခင်းသစ်ဖြစ်အောင် အနှစ်သုံးဆယ်ကျော် ကြိုးစားကာ ဖန်တီးနိုင်ခဲ့လေသည်။
လေ ရဟတ် ၃ဝဝဝ ခန့်ရှိသဖြင့် လေရဟတ်နိုင်ငံဟုခေါ်ရခြင်းမှာလည်း မြေနိမ့်တွင် ဝပ်နေသည့်ရေကို ရေထုတ်မြောင်းသို့ ပို့ဆောင်ရာ၌ လေရဟတ်ကြီးများကို အသုံးချသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အင်္ဂလီယာနယ်မှ ရှေးကမဖြတ်သန်းနိုင်သော နွံတောကြီး ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အနှစ်တစ်ရာအတွင်း တစ်စတစ်စ ပြုပြင်ခဲ့သဖြင့် ယခု အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မြေဩဇာအထက်သန်ဆုံးနယ် ဖြစ်နေလေပြီ။
ရေသွင်းခြင်းလုပ်ငန်းတွင် လူတို့ အသင့်အတင့် အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း လုံးဝ အောင်မြင်သည်ကား မဟုတ်ပေ။
ပုံစံအားဖြင့် သဲကန္တာရတွင်းရှိ စမ်းရေ ပေါ်ထွက်ရာအရပ်ဖြစ်သော အိုအေဆစ်တွင် အသီးအနှံ ဖြစ်ထွန်းပေါက်ရောက်သည်ကို ထောက်၍ ရေရလျှင် မည်သည့်သဲကန္တရမဆို အသုံးဝင်အောင် ပြုပြင်နိုင်ကြောင်း ထင်ရှားလှပေသည်။
သို့သော်လည်း အပြောကျယ်သော ဆဟားရားသဲကန္တာရကြီးကို အသုံးချနိုင်ရန်မူ လူတို့သည် စီမံကိန်းအမျိုးမျိုးဆွဲ၍ ကြံဆနေကြဆဲဖြစ်လေသည်။
အချို့ မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်းများတွင် အဝီစိတွင်းတူးဖော်၍ ရေရယူနိုင်သဖြင့် အသီးအနှံစိုက်နိုင်လေသည်။
အီဂျစ်နှင့် တရုတ် နိုင်ငံတို့တွင် ရှေးအထက်ကျော်ကာရီကပင် ယင်းကဲ့သို့ အဝီစိတွင်းများ တူးဖော်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရေသွင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်ရေး၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးနှင့် ကြီးကြပ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ရှိသည်ဖြစ်ရာ၊ ယင်းမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဆည်မြောင်းဌာနပင် ဖြစ်လေသည်။
ဆည်မြောင်းဘက်ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာချုပ်သည် ဌာနအကြီးအကဲ ဖြစ်၍ ယင်း၏လက်အောက်တွင် တိုင်းအင်ဂျင်နီယာများ၊ ခရိုင်အင်ဂျင်နီယာများနှင့် လက်ထောက် အင်ဂျင်နီယာများမှသည် သံကြိုးဆွဲများ၊ ရေတံခါး စောင့်များအထိ ရာထမ်းမှုထမ်း အမျိုးမျိုးအစားစား ရှိလေသည်။
ပြည်ထောင်စုအစိုးရ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ ဆည်မြောင်းဌာနသည် ရေသွင်းလုပ်ငန်းများကိုသာမက ရေလွှမ်းမိုးခြင်းမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း တာဝန်ယူထားရလေသည်။
ထို့ပြင် ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် တူးဖောက်ခဲ့သော တွံတေးတူးမြောင်းနှင့် ပဲခူး-စစ်တောင်းတူးမြောင်း များကိုလည်း တာဝန်ယူခဲ့ရသည်တွင် ရေကြောင်းသွားလာရေးမှာဌာန၏ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်လာ၏။
သို့ဖြစ်၍ သဘာဝအခြေအနေများနှင့် တိုင်းပြည်သွင်ပြင်နေထားများအရ ဆည်မြောင်းဌာန၏ လုပ်ငန်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ရေသွင်းပေးခြင်းဖြစ်၍၊ အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ ရေကြောင်းသွားလာရေးနှင့် တမံတာရိုးများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ကွဲပြားနေပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အချို့သော ဆည်မြောင်းများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၉ဝဝ ကျော်လောက်ကပင် တည်ရှိခဲ့ကြ၏။
ပုဂံပြည် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်တွင် မိတ္ထီလာခရိုင်၊ကျောက်ဆည်ခရိုင်တို့၌ ဆည်မြောင်းကန်ချောင်းများ ပြုစုတူးလုပ်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတော် စည်ပင်သာယာအောင် စီမံဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံများကို နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ရွှေဘိုခရိုင်တွင် ရေသွင်းတူးမြောင်းများ အများဆုံးရှိ၏။
ရွှေဘိုမြို့မြောက်ဘက် ၂၆ မိုင်အကွာရှိ ကဘိုရွာတွင် မူးမြစ်မှ ရေများကို ရွှေဘိုတူးမြောင်းနှင့် ရေဦးတူးမြောင်းသို့ ရေသွင်းပေးသည့် ဆည်တော်ကြီး ရှိလေသည်။
(ကဘိုရေလွှဲဆည်--လည်း ရှု။
) ယင်းသည့် တူးမြောင်းနှစ်ခုအား ရေအလို့ငှာ ကိုးစား အားထားရသည့် လယ်မြေပေါင်းမှာ ဧကသုံးသိန်း သုံးသောင်း ခန့်မျှ ဖြစ်၏။
ရှေးခေတ် မြန်မာ့လက်ရာဖြစ်ခဲ့သည့် မူးတူး မြောင်းဟောင်းမှာ ယခင်က ကဘိုဆည်တော်ကြီးအထက် ၂၆ မိုင်အကွာ ကင်းရွာတွင် မူးမြစ်မှရေကို လွှဲယူလျက် တောင် ဘက်သို့ ထိုးဆင်းပြီးလျှင် ရွှေဘိုအနီး မဟာနန္ဒာကန်၌ အဆုံး သတ်လေသည်။
အထက်မြန်မာပြည်ကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပထမဆုံး တူးဖော်သည့် တူးမြောင်းမှာ မန္တလေးတူးမြောင်း ဖြစ်၏။
ချောင်းမကြီးမှ ရေများကို ထိုတူးမြောင်းတွင်းသို့ ပေးသွင်းရန်အတွက် ဆည်တော်ကြီးကို မန္တလေးအရှေ့မြောက် မိုင် ၃ဝ အကွာရှိ ဆည်တော်၌ ထားရှိ၏။
ထိုတူးမြောင်းသည် ၄၂ မိုင် ရှည်လျား၍ ဧကပေါင်း ရှစ်သောင်းခန့်မျှရှိသော လယ်ယာများကို ရေသွင်းဖြန့်ဖြူးပေးလေသည်။
ရှေးခေတ် ဟောင်း တူးမြောင်းဖြစ်သော ရွှေတစ်ချောင်းတူးမြောင်းသည် မန္တလေးတူးမြောင်းမှ ရေလွှဲယူ၏။
ယင်းကို အားထားနေရသော ဆည်ရေသောက် လယ်ယာများမှာ ဧကတစ်သောင်းငါးထောင်မျှ ရှိ၏။
ထို့ပြင် ထုံးဖိုဆည်တော် တူးမြောင်းနှင့် တောင်ကန် ရေကန်တို့ကလည်း ဧကငါးထောင်ခန့်ကို ရေသွင်းပေးသေး၏။
ကျောက်ဆည်ခရိုင်ရှိ ဆည်မြောင်းများမှာ ခရစ်နှစ် ၁ဝဝဝ ပြည့်ခန့်တွင် ရှေးမြန်မာမင်းများ တူးဖော်ခဲ့သည့် ဆည်မြောင်း များ ဖြစ်၍ ယခုအခါ များစွာသော ဆည်မြောင်းတို့ကို ခေတ်မီ စံနစ်အားဖြင့် ပြုပြင်စီမံထားပြီး ဖြစ်သည်။
ယင်းသည့် ဆည်မြောင်းများကို ရေသွင်းဖြည့်တင်းပေးရန် မြောက်ဘက်၌ ဇော်ဂျီ မြစ်ရှိ၍၊ တောင်ဘက်၌ ပန်းလောင်မြစ်ရှိသည်။
ထိုမြစ်နှစ်သွယ် သည် ကွန်ချာဖြန့်ထားသကဲ့သို့သော မြောင်းမတော်၊ မြောင်း လက်တံ မြောက်မြားစွာတို့ကို ရေဖြည့်တင်းပေးလေသည်။
ယင်းတို့ကို အမှီသဟဲပြုနေရသော လယ်ယာများမှာ ဧကပေါင်း ၁၇၆ဝဝဝ ခန့်မျှ ရှိ၏။
မိတ္ထီလာခရိုင်ရှိ အင်းရင်တူးမြောင်းနှင့် ဝမ်းတွင်း ဆည် မြောင်းများသည် လယ်ယာဧကပေါင်း ၈ဝဝဝ ခန့်ကို ရေသွင်း ပေးသည်။
မင်းဘူးခရိုင်၌ ရေသွင်းတူးမြောင်းများကို စလင်းတူး မြောင်းစု၊ မုံးတူးမြောင်းစုနှင့် မန်းတူးမြောင်းစုဟူ၍ သုံးစုခွဲထားသည်။
စလင်းတူးမြောင်းများကို ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဖောက်လုပ် ပြီးစီးခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီ နောက်ဆုံးတူးဖော်ခဲ့သော တူးမြောင်းများဟု ဆိုရပေမည်။
ဧကပေါင်း ၂၃ဝဝဝ ခန့်ကို ရေသွင်းပေး၏။
မုံးတူးမြောင်းများကိုကား မုံးချောင်းပေါ်ရှိ မဲဇလီ၌ ဆည်ကြီးတစ်ခုပြုလုပ်ပြီးလျှင် ချောင်း၏တစ်ဖက်တစ်ချက်၌ တူးမြောင်း တူးဖော်ထားလျက် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျောက် လယ်ယာ ဧကပေါင်း ၈၃ဝဝဝ ခန့်ကို ရေသွင်းပေးရန် စီမံထားသည်။
မန်းတူးမြောင်းမှာ ရှေးမြန်မာတူးမြောင်းဟောင်းကို ပြန်လည်ပြုပြင်ထားသည့် တူးမြောင်းဖြစ်၏။
ယင်းတူးမြောင်းနှင့် ယင်း၏ တူးမြောင်းခွဲ စကုတူးမြောင်းတို့သည် လယ်ယာဧက ပေါင်း ၂၂ဝဝဝ ခန့်ကို ရေသွင်းပေး၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကန်များမှ ရေပေးသွင်းခြင်းများလည်း ရှိသေး၏။
အဓိကရေကန်မှာ မိတ္ထီလာကန်ဖြစ်၍ မိတ္ထီလာ ခရိုင်၌ပင်ရှိသော ညောင်ရမ်းမင်းလှကန်သည်လည်း ထင်ရှား သည့်အပြင် အခြားရေလှောင်ကန်ငယ် လေးများလည်း နိုင်ငံ တွင်း အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။
မိတ္ထီလာကန်ကြီးကို မှီခို အားထားရသည့်ပြင် ဧကပေါင်းလေးသောင်းခန့်သော လယ်ယာ တို့သည် ဤကန်ရေကို မှီနေရ၏။
ညောင်ရမ်းမင်းလှကန်သည် လယ်ယာဧကပေါင်း နှစ်သောင်းငါးထောင်ခန့်မျှကို ရေပေးသွင်း ၏။
ရေသွင်းခြင်းကို ဆည်မြောင်းဌာနက အုပ်ချုပ်ပေးသွင်း၏။
မြောင်းမကြီး၊ မြောင်းခွဲ၊ မြောက်လက်တံ၊ ရေသွယ်မြောင်းငယ် စသဖြင့် အဆင့်ဆင့် ရေလွှတ်ပေးသွင်း၏။
လိုသမျှရေကို လယ်သမားတစ်ဦးစီက မြောင်းငယ်ကလေးများနှင့် တစ်ဆင့် သွယ်ယူရ၏။
မိုးရွာသည့်အပေါ်တွင် အမှီပြု၍ များလျှင် များ သလို၊ နည်းလျှင်နည်းသလို ရေလွှတ်ရသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ အချို့နေရာများ၌ မလိုသည့်အချိန်မျိုးတွင် ရေပိုနေသည်ကို တွေ့ရတတ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သီးနှံအမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးသည့်မြေဧက ပေါင်းမှာ ၁၉၄ဝ-၄၁ ခုနှစ်တွင် ၁၇၅ ့၆ဝ သိန်း ဖြစ်သော် လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ကြောင့် ၁၉၄၅-၄၆ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးဧက ၁ဝ၉ ့၆၉ သိန်းအထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။
စစ်ပြီး သောအခါ တောင်သူလယ်သမားများက မြေယာများကို တိုးချဲ့ လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ လွတ်လပ်ရေး ကျေညာသည့်အချိန်တွင် ဧက ၁၄ဝ ့ဝ၈ သိန်း၊ ထိုနောက် ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ်တွင် ဧက ၁၅၉ ့၇၇ သိန်း၊ ထိုနောက် ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ်မှ အစပြုကာ တော်လှန်ရေးအစိုးရ၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် မြေယာများ တိုးချဲ့ လုပ်ကိုင်လာခဲ့ရာ ၁၉၆၃-၆၄ ခုနှစ်တွင် ဧက ၁၉၆ ့၈၉ သိန်း အထိ အမြင့်ဆုံး လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၅-၆၆ ခုနှစ်တွင်မူ ဧက ၁၉၄ ့၆၁ သိန်းသာ လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။
စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင် နိုင်သည့် မြေဧရိယာထဲမှ သီးထပ်ပိုမိုစိုက်ပျိုးနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ စိုက်မြေဧရိယာ၊ သီးထပ်မြေဧရိယာတို့ကို တိုးချဲ့ လုပ်ကိုင်နိုင်စေရန် ဆည်မြောင်းများကို တိုးချဲ့ခဲ့၏။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက ဆည်ရေသောက်ဧရိယာ ၁၅ ့၆၂ သိန်း (၁၉၄ဝ-၄၁)ရှိခဲ့ရာ၊ စစ်ကြီးပြီး နောက် ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ်အထိ ဧက ၁၂ ့၆၁ သိန်းအထိ လျော့ကျခဲ့သည်။
ထိုနောက်တွင် ဆည်ရေသောက် ဧရိယာသည် တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည် တိုး တက်လာခဲ့ရာ ၁၉၆၄-၆၅ ခုနှစ်တွင် ၁၉ ့၄၁ သိန်းအထိ အမြင့်ဆုံး ရောက်ရှိခဲ့၍ ၁၉၆၅-၆၆ ခုနှစ်တွင် မိုးရေနည်းပါး သဖြင့် ၁၈ ့၆ဝ သိန်းအထိသာ ရှိခဲ့၏။