kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နိုင်ငံခြားပညာရှင်များကို ကူညီခဲ့မှုများ- သုတေသီ Pamela Gutman ၏ "Ancient Arakan" ကျမ်း ပါမောက္ခ Bernot ၏ ရခိုင်ပုံပြင် "လိပ်ကန်ဖာမ" နှင့် "ကျီးဖြူရွာ" စာတမ်းများ ပါမောက္ခ John O'Kailfor ၏ "စေတီအဆောက်အအုံနှင့် နန်းအဆောက်အအုံ" စာတမ်း ပါမောက္ခ Ono Toreru ၏ ရခိုင်စကားပြော လေယူလေသိမ်း အသံထွက်ပုံ စာတမ်းများ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပါတီနိုင်ငံရေးများ ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် ဦးဦးသာထွန်းသည် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် Arakan League for Democracy (ALD) ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို နာယကအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအတွက် ALD ၏ စည်းရုံးရေးခရီးစဉ်များတွင် တရားဟောပြောမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သူ၏ နိုင်ငံရေးခံယူချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်မှန်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် တည်ထောင်ရန်နှင့် တိုင်းရင်းသားများ တန်းတူအခွင့်အရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရရှိရန်ဖြစ်သည်။
၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ALD ပါတီအတွက် ကျောက်တော်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
စည်းရုံးရေးခရီးစဉ်တစ်ခုဖြစ်သော မင်းပြားမြို့နယ်၊ ပြားချောင်းကျေးရွာတွင် တရားဟောအပြီးနောက်ပိုင်း စစ်တွေမြို့၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အရေးပေါ်စီမံမှုအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅(ည) ဖြင့် စစ်တွေအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း ဦးဦးသာထွန်းသည် အကျဉ်းကျခံနေစဉ် ၅ လအကြာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထောင်တွင်း၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
သေဆုံးရခြင်းအကြောင်းရင်းမှာ ဦးနှောက်သွေးကြောပြတ်ရောဂါ (Cerebral Haemorrhage) ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
သူ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဇာတိမြောက်ဦးမြို့သို့ ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးဘုရားအနီးတွင် မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
ရွှေဇံအောင် (၂၀ ဇန်နဝါရီ ၁၈၇၁-၁၁ မေ ၁၉၃၂) သည် ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ ကို ပထမဦးဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုသူ ဖြစ်သည်။
အနောက်နိုင်ငံများသို့ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ အား စတင်မျိုးစေ့ချခဲ့သူ အဖြစ်လည်း ထင်ရှားသည်။
ယင်းအပြင် ဗြိတိသျှအစိုးရခေတ် တွင် မြန်မာအမျိုးသားထဲ ပထမဆုံး ယစ်မျိုးမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူလည်းဖြစ်သည်။
ဘဝဖြတ်သန်းမှု ဦးရွှေဇံအောင်ကို ၁၂၃၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလကွယ်နေ့ (၁၈၇၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့) တွင် ရခိုင်ပြည်၊ စစ်တွေမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ခရိုင်ရာဇဝတ် ဦးရွှေသားနှင့် ဒေါ်အဖြူဇံတို့၏ သားသမီး ၄ ယောက်တွင် သားအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။
ဦးရွှေဇံအောင်သည် ၁၈၈၁ ခုနှစ်မှ စ၍ စစ်တွေမြို့ရှိ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ရာ ၁၈၈၅ ခုတွင် အလယ်တန်း စကော်လားရှစ်ဆု ရသည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ရာ ၁၈၈၇ ခုတွင် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည်။
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ ဝိဇ္ဇာ (ဘီအေ) ဘွဲ့ ရသည်။
ဆရာကြီးသည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး ဌာန၌ ပညာအုပ် အဖြစ် စတင် အမှုထမ်းသည်။
ထို့နောက် မြေစာရင်း ဌာနတွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းရာ ၁၉ဝ၂ ခုတွင် မြို့အုပ်တန်း၊ ၁၉ဝရ ခုတွင် ဝန်ထောက်တန်း အဆင့်သို့ ရောက်သည်။
၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်တော်ရုံး၌ အခွန်ဝန် အဖြစ် ထမ်းရွက်စဉ် ကျူးကျော် နေထိုင်သူများကို မြေခွန်တော် စည်းကြပ်ရေး အတွက် အထူး တာဝန် ယူရသည်။
ထိုစဉ်က ဖြေရှင်း ရန် အလွန်ခက်ခဲသော ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်သည့် ကျူးကျော်နေထိုင်သူများအား နေရာချထား၍ မြီခွန်တော် စည်းကြပ်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အကြံပေးချက်များကို ဗြိတိသျှအစိုးရက အထူးနှစ်သက် လက်ခံခဲ့သည်။
သူ၏ စာအုပ်ပြာ ခေါ် အစီရင်ခံစာကို သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရအရာရှိ များက အထူးအမှီသဟဲပြု၍ ဖတ်ရှုခဲ့ကြရသည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် တွံတေးတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်ရန် အတွက် မြေသိမ်းအရာရှိ အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ တာဝန် ထမ်းဆောင်ရသည်။
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် သံလျင်မြို့၌ မြေပိုင်ဆိုင်ခွင့် ဆိုင်ရာ အထူးစုံစမ်းရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၁၄ ခုတွင် မြေဘက်ဌာန၌ ထူးချွန်စွာ ဆောင်ရွက်မှု အတွက် ဗြိတိသျှအစိုးရက ဦးရွှေဇံအောင်ကို အေ-တီ-အမ် (အမှုထမ်းကောင်း တံဆိပ်ရမင်း) ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်သည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ကျောက်တန်းမြို့၌ နယ်ပိုင် ဝန်ထောက် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရသည်။
ဟံသာဝတီ ခရိုင်ဝန် အဖြစ် နှစ်ကြိမ် ထမ်းရွက်ပြီးနောက် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ္ဍာတော် မင်းကြီး၏ အတွင်းဝန် အဖြစ် ယာယီ ထမ်းရွက်ရသည်။
ထို့နောက် သထုံ ခရိုင်ဝန် အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ကေ-အက်စ်-အမ် (ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း) ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့် ခံရသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြူနီစီပယ် အခွန်တော်များ ကောက်ခံရေး ဆိုင်ရာ စုံစမ်းမှု ကော်မတီဝင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ရသည်။
ထို့နောက် မြန်မာ အမျိုးသားထဲမှ ပထမဆုံး ယစ်မျိုး မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
ဤသို့ တာဝန် အမျိုးမျိုးကို ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး အရ အငြိမ်းစားယူသည်။
စာပေဘဝဖြတ်သန်းမှု ဦးရွှေဇံအောင်သည် အလုပ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း စာပေ ကျမ်းဂန်များကို လေ့လာ ဆည်းပူးသည်။
၁၈၉၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ဆရာတော် ဦးဂန္ဓမာ ထံ၌ အဘိဓမ္မာ တရားတော်ကို လေ့လာ သင်ယူသည်။
လယ်တီ ဆရာတော် ထံတွင်လည်း မပြတ် ဆည်းကပ်ကာ ဆည်းပူးသည်။
မြန်မာ၊ ပါဠိ၊ အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်၊ စာပေ ကျမ်းဂန်များကို လေ့လာ တတ်ကျွမ်းသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ထွန်းကားရေး အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော "ဗုဒ္ဓဝါဒ" မဂ္ဂဇင်းတွင် အဘိဓမ္မာ တရားတော် အကြောင်း ပါဝင် ရေးသားခဲ့သည်။
ထိုမဂ္ဂဇင်းကို ကြီးမှူး ထုတ်ဝေသော ရှင်အာနန္ဒာ မေတ္တေယျကို အကြောင်းပြု၍ လန်ဒန် ပါဠိ အသင်းကြီး ဥက္ကဋ္ဌ မစ္စစ်ရစ်ဒေးဗစ်နှင့် ရင်းနှီးသွားပြီး ညှိနှိုင်း တိုင်ပင်ကာ 'အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ (သဂြိုဟ်ကျမ်း)' ကို ဦးရွှေဇံအောင်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုသည်။
ယင်းအပြင် မစ္စစ် ရစ်ဒေးဗစ်နှင့် လယ်တီ ဆရာတော်တို့၏ ဗုဒ္ဓ အဘိဓမ္မာနှင့် စပ်လျဉ်းသော အမေး၊ အဖြေများကို ဦးရွှေဇံအောင်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုပေးသည်။
ဆရာကြီးသည် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟသဂြိုဟ်ကျမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပြီး မစ္စစ်ရစ်ဒေးဗစ်ထံ ပို့လိုက်ရာ ယင်းစာမူကို မစ္စစ်ရစ်ဒေးဗစ်နှင့် ဦးရွှေဇံအောင် တို့ အပြန်ပြန်အလှန်လှန် စစ်ဆေးပြင်ဆင်ပြီး ဗုဒ္ဓဝါဒမဂ္ဂဇင်း The Buddhism Magazine တွင် ဦးရွှေဇံအောင် ရေးသားသော ဆောင်းပါးကို နိဒါန်းအဖြစ်ထည့်ကာ ၁၉၁၀-ပြည့်နှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်။
စာအုပ်ထွက်လာသည်နှင့် တပြိုင်နက် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ ပညာရှိများ၏ ချီးကျူးလက်ခံခြင်း ခံရသည်။
ဦးရွှေဇံအောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများကို နိုင်ငံခြားသားများ ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ရန် ရေးသားရုံမက အနောက်နိုင်ငံ ကျမ်းတစ်ဆောင်ဖြစ်သော ပါမောက္ခ ဂျီဗန်း၏ လောဂျစ်ကျမ်းကို မှီငြမ်းပြု၍ 'တက္ကိယ နယဒီပနီ' အမည်ရှိ ယုတ္တိဗေဒ ကျမ်းကို ရေးသား ပြုစုသည်။
ဂျီဗန်း၏ ကျမ်းကို သဘောနှင့် အစီအစဉ် လောက်သာ မှီး၍ ဝေါဟာရ သုံးနှုန်းပုံ၊ ဥဒါဟရုဏ် ဆောင်ပုံတို့မှာမူ မြန်မာဆန်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်းဂျာနယ်တွင် ၁၉၁၁-ခုနှစ်မှ ၁၉၂၀-ခုနှစ်အတွင်း ဆောင်းပါးပေါင်း ၃၅-ခုကို ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည်။
ဆောင်းပါးအများစုသည် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာများသာ ဖြစ်သည်။
ဆရာကြီးသည် ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် တို့ကိုသာမက လက်ဝဲသုန္ဒရ၏ မဲဇာတောင်ခြေ ရတုကိုပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပတ်သက်၍လည်း စာအုပ် ၇-အုပ်ကို ပြုစုနိုင်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် အထက်တန်းကျသော ဆေးပညာ အတွေးအခေါ်များ ပါဝင်သော ဇရာလက္ခဏာဒိ ဒီပနီကျမ်း၊ 'ဂန်းနော့' ၏ ရူပဗေဒကျမ်းကို မြန်မာပြန်သော ရူပဒီပနီကျမ်း၊ သိုးဆောင်း ဘာသာ 'အနတ္တမီ' ကျမ်း၊ 'ဖီဇီ အော်လိုဂျီ’' ကျမ်းများကို မဟာ သတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့မှ ဒွတ္တိ သကာယ အကြောင်းများနှင့် ညှိနှိုင်း ရေးသားသော 'ကာယင်္ဂကိစ္စ သင်္ဂဟဒီပနီကျမ်း'၊ အနောက်တိုင်း မှော်ပညာ ကျမ်းတကျမ်းကို မြန်မာပြန်သော 'ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ ဒီပနီကျမ်း' တို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း 'ယမက ခေါ် ယမိုက်ကျမ်း'၊ 'ကထာဝတ္ထု ကျမ်း'၊ 'အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟကျမ်း (သဂြိုဟ်)' တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။
'လက်ဝဲသုန္ဒရ၏ မဲဇာတောင်ခြေ ရတု' ကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
နောက်ဆုံး ပြုစုသော 'လူမျိုး တစ်ရာ့တစ်ပါး' ကျမ်းမှာ ပြီးမြောက်သော်လည်း ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခြင်း မပြုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ထိုမျှမက မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီက ရိုက်ကူးသော မြတဘက် ဇာတ်ကားကိုလည်း ဦးရွှေဇံအောင်က ဇာတ်ညွှန်း ရေးသားခဲ့သည်။
ထင်ရှားစကား ၁၉၂၄-ခုနှစ် က မြန်မာနိုင်ငံ တက္ကသိုလ်ကျောင်းများ အတွက် သင်ခန်းစာများ ရွေးချယ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မတီ တွင် ပြောကြားခဲ့သော အောက်ပါ ရခိုင်ဘာသာစကားဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော မှတ်ချက် သည် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ကျွန်တော့်အနီနန့် အရှိတိုင်း အနောက်တိုင်း စာအုပ်တိကို အတော်များများ ဖတ်ပြီးပါဗျာယ်။
ကျွန်တော်ရို့ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လောကနီတိလောက် ကောင်းရေကျမ်း မတွိ့ဖူးသိမ့်ပါ၊ မြန်မာစာပီကို အထင်မသေးဖို့ လိုပါရေ ပြုစုခဲ့သည့်စာအုပ်များ ၁။
ဇရာလက္ခဏာဒိ ဒီပနီကျမ်း ၂။
တက္ကိယနယ ဒီပနီကျမ်း ၃။
ကာယင်္ဂသမ္ဘာရ ဒီပနီကျမ်း ၄။
ရူပ ဒီပနီကျမ်း ၅။
ယမကခေါ် ယမိုက်ကျမ်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) ၆။
ကထာဝတ္ထု (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) ၇။
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း(အင်္ဂလိပ်ဘာသာ) ဘဝနိဂုံး မြန်မာ - အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာစလုံးတွင် ကျွမ်းကျင် နှံ့စပ်သော ပညာရှင် ဖြစ်သည့် အလျောက် ဆရာကြီး ဦးရွှေဇံအောင်ကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်က ဒီလစ် (စာပေ ပါရဂူ) ဘွဲ့ ချီးမြှင့်သည်။
သို့သော် ဘွဲ့နှင်းသဘင် ကျင်းပရန် ၁ဝ ရက်ခန့် အလို ၁၂၉၄ ခု၊ ကဆုန်လဆန်း ၇ ရက် (၁၉၃၂ ခု၊ မေလ ၁၁ ရက်) တွင် ဆရာကြီး ဦးရွှေဇံအောင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။
ကျမ်းကိုးစာရင်း ငွေဥဒေါင်း၊ သီးခြား စာဝကဲပါ၊ စာ ၆၉ - ၇၆။
ဇေယျ၊ မြန်မာ့ မျက်ပွင့် (ရွာဓလေ့၊ လူဓလေ့)၊ စာ ၂၁၇ - ၂၂၆။
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၁၁။
စာ ၄၂၉ - ၄၃ဝ။
ဦးသာတင် (မာဃ)၊ ဆေးပညာစာပေ၊ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ မြန်မာစာပေ စာတမ်းများ၊ စာ ၄၃။
] မောင်သုတ (ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း)၊ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) (ed.) ပဉ္စမအကြိမ်၊ ၂ဝဝ၂ ဩဂုတ် ၁၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်၊ 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ'။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:ပထမ မြန်မာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
thumb|မြန်မာပညာရှိဦးဖေ နှင့် ဗန်းမော်ခင်လေးကြီး သီရိစတုရင်္ဂဗလဘွဲ့ခံ မြန်မာပညာရှိ ဦးဖေကို မန္တလေးမြို့ အောင်နန်းရိပ်သာအရပ် အဖ ဦးစနှင့် အမိ ဒေါ်လေးကြီးတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၃ ခုနှစ်၊ ဒုတိယ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် အင်္ဂါနေ့ (၂၃-၇-၁၈၆၁) မြန်မာ့စံတော်ချိန် နံနက် (၁)နာရီတွင် ဖွားမြင်လေသည်။
မိမိ ဖွားရာဇာတိနှင့် ပတ်သက်၍ မိမိပြုစုခဲ့သော ကျမ်းအချို့တွင် မိမိကိုယ်တိုင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်တို့ အနက် ဝေလမင်းသားစာပေဆုရ 'ဝရုဏပျို့' နိဂုံးမှ ထုတ်နုတ် ဖော်ပြသည် ရှိသော် - "...ရတနာပကုံ၊ ရွှေဘုံမန်းပြည်၊ ပွင့်လင်းစည်ဝယ်၊ အမည်ရောင်လန်း၊ ပြောင်ပြောင်ဆန်းသား၊ အောင်နန်း ရိပ်သာ၊ ရပ်မဟာဝယ်၊ ဖွားရာဇာတိ၊ အမှန်ရှိသား " ဟူသည့် အတိုင်း မန္တလေးမြို့ အောင်နန်းရိပ်သာ အရပ် ဖြစ်ပေသည်။
ဖခင် ဦးစ၏ မိဘများမှာ ဘိုးတော်ဘုရား၏ အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်သည်။
ဘိုးတော်ဘုရား၏ သမီးတော် ပဒုမဝတီ၏ သမီး ဒေါ်သဒ္ဒါသည် ဦးလင်းနှင့် အကြောင်းပါပြီးနောက် သားနှစ်ယောက်၊ သမီးသုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ သားအကြီးဆုံးမှာ ဦးစ ဖြစ်သည်။
အမိမှာမူ ရွှေဘိုမင်းဆက် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုရွှေဘိုမင်း၏ ခုနှစ်ရွာမိဖုရားကြီးနှင့်သော် အမေညီအစ်မ ဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တို့သည် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံရာတွင် ရွှေဘိုမြို့သို့ထွက်၍ လုပ်ကြံလေ့ရှိသည်။
ရွှေဘိုမြို့ အောင်မြေဟူသောအရပ်၌ အောင်မြေနင်း၍ စစ်သည်စုဆောင်း အောင်ကြောင်း ဩဘာ မင်္ဂလာပြုကာ ထွက်ချီ လုပ်ကြံကြသည့်အတိုင်း မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသားတို့ နောင်တော် ပုဂံမင်းကို ပုန်ကုန်ရန် ရွှေဘိုသို့ ထွက်ခွာ၍ လူသူလက်နက်စုရုံးခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ စုရုံးသောအခါ ရွှေဘိုတပ်ဖွဲ့စည်းရာမှ စ၍ အရေးတော်ပုံအောင်မြင်သည်အထိ ဦးစသည် တပ်ဗိုလ်အဖြစ် လိုက်ပါဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပုဂံမင်းကို ထီးနန်းချ၍ မင်းတုန်းမင်း အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သည့် အခါ ဦးစသည် ဆက်လက် အမှုမထမ်းတော့ဘဲ အေးဆေးစွာ နေထိုင်ခဲ့သည်။
အမှုမထမ်းသော်လည်း ယခင်က အမှုထမ်းခဲ့မှုကြောင့် မန္တလေးမြို့တည်သော အခါ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ဦးစအား အောင်နန်းရိပ်သာလမ်းရှိ အိမ်နှင့် မြေယာကို ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။
ယင်းအိမ်တွင် နေထိုင်စဉ်မှာပင် သားမောင်ဖေကို ဖွားမြင်လေသည်။
ထို့ကြောင့် ဦးဖေ ပြုစုရေးသားခဲ့သော ရာဇဝံသဇာလိနီကျမ်း ခေါ် ပုဂံရာဇဝင်သစ်၏ နိဂုံးတွင် ရတနာပုံ အမည်ရှိ သော နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ် ရှိသော ပြည်၌ အောင်နန်းရိပ်သာဟု ထင်ရှားသောအရပ်၌ ဖွားရာဇာတိရှိသော၊ သူတော်တရားကို ကျင့်လေ့ရှိသော ဦးဖေဟူသော၊ ရအပ်သောအမည်ရှိသော ကျောက်စာရာဇဝင်အရပ်ရပ်တို့ကို သိသော မြန်မာနိုင်ငံ ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီးသည် ဤရာဇဝင်ကျမ်းကို ပြုစုအပ်ပြီ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝေလမင်းသား (၁၀ဝ၀)ဆုရ ဝရုဏပျို့ နိဂုံးတွင် ရတနာပုံ၊ ရွှေဘုံမန်းပြည်။
ပွင့်လင်းစည်ဝယ်၊ အမည်ရောင်လန်း၊ ပြောင်ပြောင်ဆန်းသား ၊အောင်နန်းရိပ်သာ၊ ရင်မဟာဝယ်၊ ဖွားရာဇာတိ၊ အမှန်ရှိသား ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဦးဖေကိုယ်တိုင် သူ၏ ဇာတိချက်ကြွေမွေးရပ်မြေနှင့် သူရပ်တည်ကျင်လည်ရာ ဘဝတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့လေသည်။
ငယ်ဘဝ ဦးဖေသည် မန္တလေးမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သော်လည်း ပညာသင်ကြားသည့်အရွယ်တွင် ဖခင်၏ ဇာတိဖြစ်ရာ ရွှေဘိုရှိ ဂူကောင်းရွာကျောင်းဆရာတော် ဦးနန္ဒိယထံတွင် သဒ္ဒါ ၊ သင်္ဂြိုဟ်စသည်များ သင်ကြားခဲ့သည်။
ငယ်ရွယ်စဉ်အခါ ကာလမှစ၍ ပထမ ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရား ထံတော်၌ ပညာသင်ကြားခဲ့၍ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် သုံးဝါ ရပြီးနောက် လူထွက်သည်။
ထို့နောက် မန္တလေးမြို့ မိုးကောင်းအောက်ကျောင်း အာဇရာဘိစတု မဟာဓမ္မရာဇဓိရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ မိုးကောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့် လောကီကျမ်း အရပ်ရပ်တို့ကို လည်းကောင်း၊ အနောက်သင်္ဂဇာတိုက် သင်္ဂဇာဆရာတော်ကြီး ၏ တပည့် (မြင်ကွန်းမင်းသား၏ ဆရာ) ဦးဇာဂရထံတွင် ကဗျာစပ်နည်း ဗဟုသုတများကို လည်းကောင်း အစ်ကိုဝမ်းကွဲတော်သူ ဝန်စာရေး ဦးကြီးနှင့် အတူ သင်ကြားခဲ့ကြသည်။
ဦးဇာဂရမှာ နောင်တွင် လူဝတ်လဲ၍ သူ၏ ဇာတိဖြစ်ရာ မော်လမြိုင်တွင် ဦးရန်နှင်း အမည်ဖြင့် နေထိုင်ပြီး လက္ခဏာကျမ်းများ၊ စာပေလင်္ကာကျမ်းများရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
သာမဏေ ဘဝဖြင့် သုံးဝါမျှသာ နေခဲ့ပြီးနောက်လူထွက်ကာ ကုန်သည်အဖြစ်လုပ်ကိုင်စားသောက် နေထိုင်ရင်း စာပေဗဟုသုတများကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၃ ခုနှစ်တွင် ဦးဖေသည် အသက် ၂၀ အရွယ်တွင် ဂူကောင်းရွာ ဇာတိ လယ်သမား ဦးအုံ၏ သမီး ဒေါ်အိုနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။
အိမ်ထောင်ရေး အဆင်မပြေဘဲ စောစီးစွာ လမ်းခွဲလိုက်ကြသည်။
ဒေါ်အိုနှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပေ။
ထို့နောက် မန္တလေးမြို့တွင် ဗန်းမော်အတွင်းဝန် မင်းတုန်းဝန်၏ သမီး ဗန်းမော်ခင်လေးကြီးနှင့်ဒုတိယ အိမ်ထောင်သစ်ထူလိုက်သည်။
ဗန်းမော်ခင်လေးကြီးမှာ ခုနှစ်ရွာ မိဖုရားကြီး (မင်းတုန်းမင်း၏ မိဖုရား) နှင့် ညီမ ဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။
ဦးဖေနှင့် ဗန်းမော် ခင်လေးကြီးတို့မှ သားဖြစ်သူ ဦးတော် ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
သားဖြစ်သူ ဦးတော်သည် နောင်တွင် ရာဇဝတ်ဝန်ထောက် ဖြစ်လာပြီး ဒေါ်သန်းနှင့် အကြောင်းပါ၍ သမီးမခင်မြ ( နောင် စာရေးဆရာမကြီး ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်)ကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် သီရိစတုရင်္ဂဗလ ဦးဖေ နှင့် စာရေးဆရာမကြီး ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်တို့သည် မြေးအဘိုးတော်စပ်လေသည်။
သီပေါမင်းတရားကြီး လက်ထက် တော်သို့ ရောက်တော်မူသော အခါတွင် ဦးဖေသည် ဗိုလ်မှူး အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ၍ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ၌ ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။
ဦးဖေ၏ တပ်သည် ညောင်ဦးမြို့တွင် တပ်စွဲနေခိုက် အင်္ဂလိပ်တပ်အောက်ရှိ ကုလားတပ်ခွဲတစ်ခုနှင့် အနီးကပ် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ရာ မြန်မာတပ်မှ ဓားနှင့် ဝင်ခုတ်ပြီး ကုလား တပ်သား (၁၂) ယောက်ကျပြီးသည့်တိုင် လက်နက်လူသူ မမျှတ၍ ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၈ ရက် (ခရစ် ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်) တနင်္ဂနွေနေ့ ပါတော်မူစဉ်အခါက ဦးဖေမှာ မြန်မာတပ်တစ်တပ်နှင့် မင်းဘူးမြို့တွင် ရှိနေခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်း အင်္ဂလိပ်များ ရတနာပုံ နေပြည်တော်ကို သိမ်းပိုက် ပြီးသည့်နောက် ခုနစ်ရွာ မိဖုရားကြီးနှင့်အတူ ဦးဖေတို့ ဆွေမျိုးသားချင်းများ တစုတဝေးလုံးကို ရန်ကုန်မြို့သို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်။
ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်လျှင် ဦးဖေအား စာတော်ပြန် လွှတ်တော်ရုံးတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင် စေလေသည်။
ထိုအခါ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ စေခိုင်းချက်အရ ကျမ်းကျိန်ဆိုချက်များကို ရေးသားရသည်။
ရန်ကုန်မြို့တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ အမိန့်ဖြင့် ကုလားသစ်စက်ပိုင်ရှင် တစ်ဦး၏ အိမ်တွင် ( ယုန်ရေခဲစက်အနောက်ဘက်ရှိ ) ခုနှစ်ရွာ မိဘုရားကြီးနှင့်အတူ ဦးဖေတို့ မိသားစုများပါ နေထိုင်ကြရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၅၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂပူမြို့ အုတ်ဖို ဆရာတော် ဦးဥက္ကံသ ( ဒွါရဂိုဏ်းချုပ်ဆရာတော် ) က ရွှေတိဂုံစေတီတော် ရင်ပြင်တွင် ဖိနပ်စီးခြင်းသည် အပြစ်မရှိကြောင်း ကျမ်းစာအုပ်ထုတ်ဝေသည်။
ယင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ သာသနာရေး ဂယက်ရိုက်သွားသည်။
ထို့ကြောင့် ဗားကရာ ဆရာတော် ၊ သံယုတ်ဆရာတော် နှင့် အခြား ဆရာတော်များ၏ တိုက်တွန်း အမိန့်ပေးချက်အရ ဦးဖေသည် စေတီယင်္ဂဏ ဝိနိစ္ဆယကျမ်း ကို ရေးသားရလေသည်။
အထက်ပါကျမ်းကို ရေးသားထုတ်ဝေပြီး ၁၂၅၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည် စာတော်ပြန်ဌာန၌ စာတော်ပြန်ဝန်ထောက် ဦးထွန်းငြိမ်း ( ဦးထွန်းငြိမ်း - အင်္ဂလိပ်မြန်မာအဘိဓာန်ပြုစုသူ ) ၊ ဦးဖိုးဖြူ ( စာတော်ပြန်မြို့အုပ်) တို့အတူ စာရေးကြီးအဖြစ် ဦးဖေအား ဝင်ရောက် အမှုထမ်းစေသည်။
စာတော်ပြန်ဌာနတွင် အမှုထမ်းနေခိုက် ဇနီးသည် ဗန်းမော်ခင်လေးကြီး ကွယ်လွန်လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်တွင် ဇနီးမရှိသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့တွင် ဆက်လက်မနေထိုင်လိုသည့် အလျောက် အရှေ့တိုင်းကျောက်စာများကို လေ့လာလိုက်စားနေသူ မစ္စတာတော်စိန်ခိုနှင့် တွေ့ဆုံကျွမ်းဝင်မိပြီး ပုဂံမြို့ ကျောက်စာရုံးသို့ပြောင်းရွှေ့၍ မစ္စတာတော်စိန်ခို၏ လက်ထောက်အဖြစ်ဖြင့် ( ၁၅ ) နှစ်တိုင်တိုင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ကျောက်စာဝန်ရုံး၌ ကျောက်စာ မင်စာများကို ကူးယူရခြင်း၊ ပုဂံမြို့ရှိ ရှေးဟောင်းစေတီ ဂူကျောင်းများ စာရင်းများယူခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ရသည်။
ထို့ပြင် ကျောက်စာ၊ မှင်စာများကိုလည်း စုဆောင်း ရှာဖွေခဲ့ရသေးသည်။
မစ္စတာတော်စိန်ခို မရှိသည့်နောက်တွင်လည်း ဆက်လက်လုပ်ကိုင် ပြန်သေးကာ ထိုကျောက်စာ ဝန်ရုံးမှ အငြိမ်းစားရိက္ခာတော်ရ အဖြစ် ပင်စင်ယူသော အခါ၌မူ အသက်အားဖြင့် ( ၆၀ ) ပြည့်နေပေပြီ ဖြစ်သည်။
၁၂၇၀ ပြည့်နှစ် တွင် ပုဂံမြို့မှ မန္တလေးမြို့ ရွှေကျောင်းကျောက်စာရုံးတွင် အမှုထမ်းပြီး ၁၂၇၄ ခုနှစ် ခန့်တွင် ကျောက်စာရုံး လက်ထောက် ကြီးကြပ်ရေး ( Assistant Superintendent ) အဖြစ်မှ အနားယူခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်မှာပင် မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာပိုင် တောင်ခွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးက ဦးဖေအား သီရိစတုရင်္ဂဗလ ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
ပုဂံမြို့ ကျောက်စာရုံးတွင် အမှုထမ်းရခြင်းသည် ဦးဖေအတွက် ပုဂံမြို့နှင့် ပတ်သက်သမျှ ကို အလုံးစုံအ သေးစိတ်လေ့လာခွင့် ရခဲ့သည်။
ထိုသို့လေ့လာနိုင်ခဲ့ခြင်းကို ဦးဖေသည် ရာဇဝံသဇာလိနီကျမ်းခေါ် ပုဂံရာဇဝင်သစ်နိဒါန်းတွင် - ‘ပုဂံမြို့ဟောင်းမှာ ရုံးစိုက်ရပ်တန့်နေထိုင်၍ မူလကျောက်စာများကို အက္ခရာအတိုင်းပါအောင် ပုံနှိပ်ကူးယူ ကာလအရှည် ဖတ်ပြန် စဉ်းစားပြီးမှ ကျောက်စာစောင်ရေ ( ၁၂၀ဝ ) ကျော်တို့ကို အရင်းထား၍ မင်စာ၊ စဉ့်ကွင်း၊ စဉ့်ပုံ၊ မြေပုံ စာတို့ကို လည်းကောင်း၊ ထိုအခါ ကာလက ပြုစု စီရင်သော ကျမ်းဂန်တို့ကို လည်းကောင်း၊ မြို့ရိုးမြို့တာ ဘုရား စေတီ၊ ဥမင် ဂူလှိုဏ်၊ ရုပ်တုဆင်းတု၊ မြေပုံရုပ်၊ စဉ့်ကွန်းရုပ်၊ ဆေးရေးရုပ်၊ ကျောက်ရုပ်၊ အင်္ဂတေရုပ်တို့ကို လည်းကောင်း ကြည့်ရှုနှီးနှောသည်။
ထိုသို့ ကြည့်ရှုနှီးနှောခြင်းကြောင့် ဖြစ်ထွန်းသော အကျိုးမှာ မြို့ရိုးမြို့တာ စေတီဂူကျောင်း စသောအဆောက်အအုံတို့၏ အနေအထား စနစ်ပုံစံများကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် ထိုအခါကာလက လူတို့ လက်မှုပညာ မည်မျှလောက် တတ်ကျွမ်းသည်ကို သိရသည်။
ကျောက်စာ၊ မော်ကွန်း၊ စဉ့်ကွင်းစာ၊ မြေပုံစာ ပြုစုစီရင်သော ကျမ်းဂန်များကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် ထိုအခါကာလက သက္ကရာဇ် စွဲမှတ်ပုံ၊ လူတို့ သုံးစွဲ ပြောဆိုရေးမှတ်ကြသော အက္ခရာ ဘာသာ ဝေါဟာရ စီကုံးရေးသာပုံနှင့် တကွ ၊ သက္ကတ ၊ မာဂဓ စသော သာသနာတော်ကျမ်း၊ လောကီကျမ်း၌ မည်မျှလောက် သက်ဝင်ကျက်စား တတ်မြောက်သည်ကို သိရသည်။
စဉ့်ကွင်းရုပ်၊ ဆေးရုပ်၊ ကျောက်ရုပ်၊ အင်္ဂတေရုပ် စသည်တို့ကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် ထိုအခါကာလက မင်း၊ ပုဏ္ဏား၊ သူဌေး ၊ သူကြွယ်တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ အလေ့အထ အသုံးအဆောင်များကို သိရသည်’ ဟူ၍ ရေးသားဝန်ခံထားလေသည်။
ပုဂံမြို့၌ပင် တတိယ အိမ်ထောင်ဖက် ဒေါ် ဒေါ်ဇင် နှင့် အကြောင်းပါပြီး သား မောင်မောင်ကြီး၊ မောင်မောင်လေး နှင့် သမီး မမကြီး ၊ မမလေး ဟူ၍ သားသမီး လေးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။
ထို့နောက် မန္တလေး တက္ကသိုလ်တွင် ပါဠိ - မြန်မာ ကထိက အဖြစ်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၂၉၁ ခုနှစ်အထိ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် သေးသည်။
ဦးဖေသည် ဝရုဏ ပျို့ နိဂုံးတွင်- "သဒ္ဓါ သီလ စသည့် အပြား၊ ခုနှစ်ပါးနှင့် မခြား ပြည့်ဖြိုး၊ ကောင်းမှု ကြိုးသား၊ ကြောင်းကျိုး ချုပ်ရာ၊ သစ္စာလေးပါး၊ မျက်မှောက်ထား၍ တရားပရမေ၊ သိကြောင်း ဖွေသား၊ ဦးဖေတွင်မည်၊ ငါကုံသည်ကား၊ ဖြောင့်တည်စိတ်ထား၊ သူတစ်ပါးကို၊ တရားသိစေ့၊ ညွှန်ပြလေနှင့်" ဟု စပ်ဆိုထားသည့် အတိုင်း ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ တရားကောင်းမြတ် တည်ကြည်စွာ စောင့်စည်းသည့် ပြင် အခြားသူများကိုလည်း ဆုံးမလေ့ ရှိသည်။
အစ်ကို ဖြစ်သူ ဝန်စာရေး ဦးကြီး၏ မိန်းမများခြင်း ပတ်သက်၍ ဦးဖေသည် ‘အစ်ကိုတို့တော့ စာတော့တော်ပါရဲ့၊ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွားလည်း ထက်ပါရဲ့၊ ဒါပေမယ့် စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ မိန်းမများ ယူလွန်းတာက ခက်တယ်’ ဟု ညည်းညူလေ့ရှိသည်။
ဦးဖေ၏ အလေးအနက် အထားဆုံးမှာ ဘာသာရေးပင် ဖြစ်သည်။
ဘာသာတရားကို အထူး ကိုင်းရှိုင်းပြီး ဝိပဿနာကို မပြတ် ပွားများ အားထုတ်သည်နှင့် အညီ ကျောက်စာရုံးမှ အငြိမ်းစား ယူလိုက်သောအခါ တောင်ခွင် ဆရာတော် ဘုရားကြီးထံတွင် တရားဓမ္မဆည်းပူး အားထုတ်၍နေသည်။
ထို့နောက် ‘မြန်ပြည်တိုင်းခွင်၊ မင်းသဘင်၌ ၊ လျှောက်တင်ထမ်းရွက်၊ နေ့ရက်လွန်ခါ၊ ထို့နောက်မှာကား၊ ပညာကောလိပ်၊ စုံသိပ်ပပေါင်း၊ မန်းမြို့ကျောင်းဝယ်၊ ရင့်ညောင်းတတ်သိ၊ ရှေးရိုးရှိနှင့်၊ ပါဠိမြန်မာ၊ ကဗျာဗန္ဓ၊ သင်လိုပို့ချ၏၊ ’ ဟုကိုယ်တိုင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အတိုင်း မန္တလေးမြို့ ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပါဠိ မြန်မာစာ ဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရပြန်သည်။
( မြန်မာစာဆရာ ဦးဘအောင် နှင့် ဦးလူဖေဝင်းတို့သည် ဦးဖေ၏ အတန်းသားများ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည် ဟု ဆိုသည် ) မန္တလေး ကောလိပ် ဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် မှာပင် ဘုရားဟော ပါဠိတော်၊ ခုဒ္ဒက နိကာယ်၊ တိံသ နိပါတ်၊ ကုမ္ဘဇာတ်တော် မှ လာသည့်အတိုင်း သူရာသောက်လျှင် အပြစ်ရှိကြောင်း အထောက်အထား အကိုးအကား အပြည့်အစုံဖြင့် ဝရုဏပျို့ ကို ရေးသားခဲ့လေသည်။
ယင်းပျို့ကို ရေးသားခြင်းကြောင့် ၁၂၈၈ ခုနှစ်တွင် ဝေလမင်းသား ဆုငွေ တစ်ထောင်နှင့် ရွှေတံဆိပ်ဆုများ ရရှိလေသည်။
ပင်စင် ယူပြီးနောက် တောင်ခွင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ထံတော်တွင် အတိုင်ပင်ခံ အကူအညီ လုပ်ဆောင်ရင်း 'သီရိစတုရင်္ဂဗလ' ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရပေသည်။
ထိုကဲ့သို့ ဘွဲ့မည်ရည် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသောအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာပညာရှိ ဦးဖိုးစိန်က မိမိ စုဆောင်း ပေါင်းချုပ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ဖြူး ခဲ့ပေသော 'ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်'၊ ပထမ စာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၇၄ နှင့် ၇၅ တို့တွင် 'ဂြိဟ် ၇ လုံး ပူးခြင်းကြောင့် အထူး စိုးရိမ်ကြောင့်ကြဖွယ် မရှိသင့်ကြောင်း' သာသနာတော်ကျမ်း၊ လောကီကျမ်း တို့နှင့် ညှိနှိုင်း၍ ဦးဖေ ရေးသားဖော်ပြသော 'စာတမ်း'၏'နိဒါန်း' အနေနှင့် - "... မြန်မာ နိုင်ငံတော် နှစ်သစ်ကူး မဟာ သင်္ကြန်တက်၊ သင်္ကြန်ကျ၊ ဝါဆို၊ ဝါကပ်၊ အခါ နေ့ရက် များကို နှစ်စဉ် နိုင်ငံ အစိုးရ မင်းတို့ထံ တင်သွင်းရသော ပုဏ္ဏား ပညာရှိ၊ မြန်မာ ပညာရှိ အဖွဲ့ဝင် မြန်မာ နိုင်ငံ ဘုရင်ခံ မင်း၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် လက်မှတ်နှင့် ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရလျက် မဟာ သံဃရာဇာ သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ထံမှ ဝိဇယပူရ ပန်းယမြို့ ဆင်ဖြူ လေးစီးရှင် မင်းတရားကြီး လက်ထက် မာဂဓ အဘိဓာန် ဋီကာ ကျမ်းပြု ပညာရှိ အမတ်ကြီး ကဲ့သို့ 'သီရိ စတုရင်္ဂဗလ' ဟူသော ဘွဲ့ တံဆိပ်ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရသော မြန်မာ ပညာရှိ အငြိမ်းစား ကျောက်စာရုံး - စာရေးကြီး ဦးဖေ ... " ဟူ၍ မှတ်တမ်း တင်ထားပေသည်။
စာပေရေးသားခြင်း ထိုသို့ လေ့လာ သိရှိရသမျှကို ရာဇဝင် အစောင်စောင့်နှင့် ညှိနှိုင်း၍ မစ္စတာ တော်စိန်ခို၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဦးဖေသည် ရာဇဝံသဇာလိနီကျမ်းခေါ် ပုဂံ ရာဇဝင်သစ်ကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
အဆိုပါကျမ်းကို မန္တလေးမြို့ မြန်မာ့တာရာ ပုံနှိပ်တိုက်မှ ၁၃၁၄ ခု၊ ( ခရစ် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ) တွင် ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဦးဖေသည် မမ္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်စဉ် ညီဝမ်းကွဲ ဖြစ်သူ ဦးညွှန့် (ပြည်ကြီးမင်္ဂလာ ဦးညွန့်) မှ တစ်ဆင့် မြဝတီ မောင်ကလေး ( မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ၏ သား ) နှင့် ဆက်သွယ်မိရာမှ နန်းသူ့မယာ ပြဇာတ် စာအုပ်ကို ရေးသား ဖြစ်ခဲ့သည်။
ယင်းစာအုပ်ကို မန္တလေးမြို့ မလွန်ဈေးဟောင်း အနီးရှိ မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထို့ပြင် နန္ဒာစေတီယ ကထာစာတမ်း ၊ ဇိဏ္ဏကာဝါသ ပဋိသင်္ခရဏ စာတမ်း၊ ရွှေကူကြီးဘုန်း ကျောက်စာဂါထာ ( ၁၀ဝ ) နိဿယ၊ အလင်္ကာရတ္ထဝိဘာဝန်ကျမ်း စသည်များကိုလည်း ပုဂံကျောက်စာရုံးတွင် အမှုထမ်းနေစဉ်ပင် ရေးသားခဲ့သည်။
ဦးဖေ ရေးသား စီရင်ခဲ့သော ကျမ်းပေါင်းများစွာတို့တွင်၊ စေတီယင်္ဂဏဌာနကို ဆုံးဖြတ်ရာ ဥဒ္ဒေသ ၁၇ ဂါထာ မြန်မာ ဘာသာ နိဒ္ဒေသဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စေတီယင်္ဂဏ ဝိနိစ္ဆယျမ်း၊ ထိုကျမ်း၏ ဥဒ္ဒေသ ၁၇ ဂါထာကို ဖွင့်ဆိုသော စေတီယင်္ဂဏတ္ထ ဝိဘာဝနီ ဋီကာပါဌ်၊ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ လက်ထက် ဝိသုံဂါမ မြေပေးသည့် အရာမှာ ယုံမှား ဝိမတိ မရှိစေရန် ရေးသား ဆုံးဖြတ် အပ်သော ဝိသုံ ဝါမ ဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊ စဥ့်ကူး မင်းသား၏ ရွှေနားတော်သွင်း ဖြစ်သော ကဗျာကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုရာ ဖြစ်သော ကဗျတ္ထစန္ဒိကာကျမ်း၊ ရှေးရှေးသောအခါက ထင်ရှားသော ကျောက်စာ၊ မော်ကွန်း၊ ရာဇဝင် တို့ဖြင့် ညှိုနှိုင်း၍ သက္ကရာဇ် နန်းစံ အတ္ထုပ္ပတ္တိ များကို အစိုးရအမိန့်နှင့် ဆုံးဖြတ်ရေးသားအပ်သော 'ရာဇဝံသဇာလိနီ' မည်သော ပုဂံ ရာဇဝင် ကျမ်းသစ်၊ ပုဂံမြို့ အလောင်းစည်သူမင်း ကုသိုလ်တော် ရွှေကူကြီး ဘုရား ကျောက်စာ ဂါထာ (၁ဝဝ) နိဿယ၊ သုဗောဓာ လင်္ကာရ ကျမ်း၏ အနက် အဓိပ္ပာယ်များကို ပြဆိုရာ အလင်္ကာရတ္ထ ဝိဘာနီကျမ်း၊ စတုဓမ္မသာရ လင်္ကာပိုဒ်ဦး "ဇာတိပုည" ပိုဒ်ကို ဖြေဆိုရာ ဖြစ်သော ကျဗဝဏ္ဏနာ၊ ပါရမီ - လင်္ကာ ပညာပါရမီခန်း "မတတ်၊ လိမ္မာ" ချီပိုဒ်ကို ဖြေဆိုရာဖြစ်သော 'မတတ်, လိမ္မာ' ဖြေ စာတမ်း၊ ပုဂံမြို့ နန္ဒာဘုရား အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ပြဆိုရာ ဖြစ်သော နန္ဒစေတီယ ကာထာ၊ ပုဂံမြို့ ရှေးဘုရား ဟောင်းကြီး များကို ပြင်ဆင် သင့်ကြောင်း အစိုးရ အမိန့်နှင့် ရေးအပ်သော ဇိဏ္ဏကာ ဝါသပဋိသင်္ခရဏာ - စာတမ်း၊ ဝေလမင်းသား၏ ဆုတော်ငွေ ၁ဝဝဝိ ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသော 'ဝရုဏပျို့' အစ ရှိသည် တို့လည်း ပါဝင်သည်။
ဦးဖေသည် ကျမ်းပေါင်းများစွာ အပြင်၊ တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်း၊ မြန်မာ့အလင်း မဂ္ဂဇင်းနှင့် တာရာမဂ္ဂဇင်း တို့တွင် အခါအားလျော်စွာ ခေါင်းကြီးပိုင်းများကို ကူညီရေးပေးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် သားဖြစ်သူ ဦးတော်ရေးသော ဆယ့်နှစ်ရာသီ ဘွဲ့လူးတား အဖြေ၊ ဝန်ကတော် ခင်ခင်ညွှန့် ဝတ္ထုနှင့် အခြား စာအုပ်များကိုလည်း တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ဦးဖေသည် ဘဝတစ်သက်တာတွင် စာပေနှင့် ပတ်သက်၍ လည်းကောင်း၊ တရားဓမ္မနှင့် ပတ်သက်၍ လည်းကောင်း၊ တစ်ခုမဟုတ်တစ်ခု ပွားများ အားထုတ်နေရမှ နေတတ်သူ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အသက် ( ၆၈ နှစ် ) ခန့်တွင် မန္တလေး ကောလိပ်ကျောင်းဆရာ အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် ဂျပန်စစ်ပြေး ပြေးရင်း စစ်ကိုင်းတောင်သို့ သွားရောက် တရားအားထုတ် နေလေတော့သည်။
ထိုသို့ တရားအားထုတ်နေစဉ် အသက် ၈၂ နှစ်ခန့် အရွယ်တွင် သက္ကရာဇ် ၁၃၀၅ ခု၊ ဝါခေါင်လကွယ်နေ့ ( ခရစ် ၁၉၄၃ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ရက် ) တနဂင်နွေနေ့ တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး 'ခေမာသင်္သက' ချောင်၌ ဘဝ တစ်ပါးသို့ ပြောင်းသွား ရှာသတည်း။
မြန်မာပညာရှိ ဦးဖေသည် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်၏ အဘိုးဖြစ်သည်။
ကျမ်းကိုးစာရင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ယခုလ ၁၁ ရက်နေ့က မန္တလေးတိုင်း ကျောက်ပန်းတောင်း မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)၊ အဖွဲ့ချုပ် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးငွေထွန်း ကွယ်လွန်သွားပြီ ဖြစ်သည်။
အသက် ၇၉ နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည့် ဦးငွေထွန်းသည် ရန်ကုန် ရွှေဗဟို ဆေးရုံကြီးတွင် အသည်းရောဂါ ကုသနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒီမိုကရေစီရေး ကြိုးပမ်းဆဲ အမတ် ဦးငွေထွန်း ကွယ်လွန် ဒီဗွီဘီ၊ ၁၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂ဝဝ၈ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံ ကာလအတွင်း ကျောက်ပန်းတောင်း သပိတ် တပ်ပေါင်းစု ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် မြို့နယ် ပညာရေးမှူး တာဝန်မှ ရပ်ဆိုင်းခြင်း ခံရသည့် ဆရာကြီး ဦးငွေထွန်း၏ ဒီမိုကရေစီရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ကျောက်ပန်းတောင်း မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁) လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးဘိုဇံက ယခုကဲ့သို့ ပြောပြသည်။
"သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်ကတော့ အမှန်တရားဘက်က အမြဲ ရပ်တည်ခဲ့တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ပါ။
နောက်ပြီးတော့ ဒီမိုကရေစီ ကာလမှာလည်းပဲ တစိုက်မတ်မတ်၊ သူက ဒုက္ခိတ ဖြစ်နေတော့၊ ခြေထောက်တွေ လမ်း မလျှောက်နိုင်ဘဲနဲ့ကိုပဲ နှစ်ပေါင်း ၁၅ နှစ်လောက် နီးပါး ကျနော်တို့ အဖွဲ့ချုပ် အပေါ်မှာ သစ္စာရှိရှိနဲ့ ရပ်တည်တယ်။
နောက်ပြီးတော့ သူ့ရဲ့ စည်းရုံးရေး စွမ်းရည်ကလည်း တော်တော်ကောင်းပါတယ်။
သူ့ရဲ့ စည်းရုံးရေး စွမ်းရည်ကြောင့် ကျနော်တို့ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်မှာ၊ ဒီမိုကရေစီ စည်းရုံးရေး အားကောင်းတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တဲ့ အတွက်ကြောင့် စည်းရုံးမှုအား တော်တော်ရပါတယ်။
သဘောတရားရေး အရလည်း သူဟာ တော်တော်ဖြောင့်မတ် မှန်ကန်တဲ့ အတွက်ကြောင့် သူ့ရဲ့ ပြောကြားချက်တွေကို လာကြတဲ့ သူ့ရဲဘော်တွေ၊ ကျနော်တို့ အဖွဲ့ချုပ်က ပုဂ္ဂိုလ်တွေ၊ ပြည်သူတွေက တော်တော် လက်ခံကြပါတယ်။
တော်တော် လေးစား ချစ်ခင်ခြင်း ခံရတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးပါ။
ကျနော်တို့ အဖွဲ့ချုပ် အတွက်တော့၊ ကျောက်ပန်းတောင်း မြို့နယ် စည်းရုံးရေး အဖွဲ့မှာတော့ တော်တော် အားနည်းစရာ ဆုံးရှုံးမှုကြီး တခုတော့ ဖြစ်သွားတာပေါ့ဗျာ။