kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လောဘဖြစ်ခိုက် လောဘမူစိတ်, ဒေါသဖြစ်ခိုက် ဒေါသမူစိတ် ဖြစ်သည် စသည်ဖြင့် မှတ်ယူကာ လောဘ ဒေါသစသည်သည် စိတ်၌ မှီ၍ ဖြစ်ရကား စိတ်သည် အမြဲတည်ရှိနေသောတရားဟု ထင်မှတ်ကြကုန်၏။
သို့ဖြစ်၍ ‘နိစ္စ’ဟု ထင်မှစရာတို့တွင် စိတ်သည် ထိပ်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုရသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် စိတ်ကို သီးခြားခွဲထုတ်၍ ခန္ဓာနာမည် တပ်ရပြန်သည်။
ဆေးဆရာကြီးသည် ကျေညက်ခဲသော ဆေးမြစ်ကို ခွဲထုတ်၍ ညက်အောင်ပြုသကဲ့သို့ မြတ်စွာ ဘုရားသည် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ သိနိုင်ခဲသော ဝေဒနာ သညာ စိတ်တို့ကို သီးခြားခွဲထုတ်၍ ခန္ဓာနာမည် တပ်ရသည်။
ဆေးဆရာကြီးသည် ကျေလွယ်သော ဆေးမြစ်တို့ကို တပေါင်းတည်းကျိတ်သလို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ သိနိုင်သော ဖဿစသည့် စေတသိက် ငါးဆယ်ကို ပေါင်း၍ သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟု ခန္ဓာနာမည် တပ်ရသည်။
(ပရမတ္ထသံခိပ်ဋီကာ ဒုတိယတွဲ ၃၂၅-၃၂၈ ကောက်နုတ်ချက်) စိတ္တက္ခဏတစ်ခု အတွင်း၌ ခန္ဓာငါးပါး ခွဲပုံ စိတ် တစ်ခုနှင့် စေတသိက် ခုနှစ်ခု, သုံးဆယ့်သုံးခုစသည် ဖြစ်ကြရာတွင် စိတ်တခုတည်းကိုဝိညာဏက္ခန္ဓာ,ဝေဒနာတခုတည်းကို ဝေဒနက္ခန္ဓာ, သညာတခုတည်းကို သညာက္ခန္ဓာဟု သီခြားခွဲထုတ်၍ ကျန်စေတသိက်အားလုံးကိုတော့သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟု တပေါင်းတည်းပြုသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
လပြည့် ဆိုသည်မှာ လကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန် အဝိုင်းစက်ဆုံး အနေအထားကို ခေါ်ဆိုသည်။
မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ လသည် ၂၉ရက် တစ်လှည့် ရက်၃၀ တစ်လှည့် လပြည့်အခြေအနေသို့ရောက်သည်။
မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် လပြည့်နေ့တွင် ဥပုသ် သီတင်းသီလ ဆောက်တည်ကြသည်။
လ၏ပုံသဏ္ဌာန်ကို အရိပ်အယောင်မျှပင် မမြင်တွေ့ရသော အနေအထား မှောင်မိုက်နေ၍ ဘာမျှ မြင်နိုင်သော ညအခြေအနေကို ခေါ်ဆိုသည်။
မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ လသည် ၂၉ရက် တစ်လှည့် ရက်၃၀ တစ်လှည့် လကွယ်အခြေအနေသို့ရောက်သည်။
အာခီမီးဒီးစ် ( ; ) (ဘီစီ ) သည် ဂရိလူမျိုး သင်္ချာ ပညာရှင်၊ ရူပဗေဒ ပညာရှင်၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ တီထွင်ပညာရှင် နှင့် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။
သူသည် Hydrostatics နှင့် Statics စသော ရူပဗေဒ ပညာရပ်များကို အုတ်မြစ်ချ ပေးခဲ့သူဖြစ်ပြီး ကုတ်နိယာမ သဘောတရား ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
Seige engine နှင့် Screw pump တို့ကဲ့သို့သော ဆန်းသစ်သည့် စက်ပစ္စည်းများကို တီထွင်ခဲ့သည့် အတွက်ကြောင့်လည်း သူ့အား အင်ဂျင်နီယာ တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
ထပ်မံ တွေ့ရှိချက်များအရ အာခီမီးဒီးစ်သည် ကြေးမုံမှ အလင်းပြန်အားကို အသုံးပြပြီး တစ်ဘက်ရန်သူ၏ စစ်သင်္ဘောများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးနိုင်သည့် အတတ်ပညာကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်ဟု သိရသည်။
အာခီမီးဒီးစ်ကို လူသိများသည်မှာ သင်္ချာပညာရှင် တစ်ဦးအဖြစ် ဖြစ်သည်။
ပါရာဘိုလာ မျဉ်းကွေးတစ်ခုအောက်ရှိ ဧရိယာကို အနန္တကိန်းစဉ် ပေါင်းလာဒ်ဖြင့် ရှာဖွေတွက်ချက်နိုင်သည့် Method of Exhaustion ကို တီထွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် pi (π) ၏ တန်ဖိုးကိုလည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုတိကျအောင် တွက်ထုတ် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ဝက်အူရစ် လှည့်ခြင်း နိယာမကို သူ၏အမည်နှင့်တွဲ၍ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ထုထည်တွက်နည်း ဖော်မြူလာ အများအပြားကိုလည်း ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။
အာခီမီးဒီးစ်သည် ဆီရာကျူစ် စစ်ပွဲအတွင်း ရောမဘုရင်က သူ့အားမသတ်ဖြတ်ရန် အမိန့်ပေးထားခဲ့သော်လည်း ရောမစစ်သားတစ်ယောက်၏ သတ်ဖြတ်ခြင်းခံရကာ သေဆုံးခဲ့ရသည်။
စက်လုံးတစ်ခု၏ ထုထည်နှင့် မျက်နှာပြင် ဧရိယာတို့သည် ၎င်းနှင့် အချင်းဝက် တူညီသော ထုလုံးရှည်မှန် တစ်ခု၏ ထုထည်နှင့် မျက်နှာပြင် ဧရိယာတို့၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံ ရှိကြောင်းကို အာခီမီးဒီးစ်က သက်သေပြခဲ့သည်။
ယင်းသက်သေပြချက်သည် သင်္ချာပညာရပ်တွင် အကြီးမားဆုံးသော တိုးတက်မှုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သူ၏တွေ့ရှိချက်စာများကို အေဒီ ၃၅၀ မတိုင်ခင်အထိ စုစည်း စာအုပ်ထုတ်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
အေဒီ ၆ ရာစု ကျမှသာ သူ၏ပညာရပ်များကို လူအများသိအောင် ဖြန့်ချိနိုင်ခဲ့သည်။
ရီနေးဆွန်းခေတ် တစ်လျောက်လုံး သိပ္ပံပညာရှင် များ အပေါ်တွင် သူ၏ အယူအဆ သဘောတရားများ လွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်း ဘာလင်မြို့ ရှိ အာခီမီးဒီးစ်၏ ကြေးရုပ်တု အာခီမီးဒီးစ်၏ထုလုံးရှည်မှန်နှင့်စက်လုံး အာခီမီးဒီးစ်ကို ဘီစီ ၂၈၇ ခန့်က ရှေးဟောင်း မဂ္ဂနာဂရေစီယာပြည်လက်အောက်ခံ စစ္စလီပြည် ဆိုင်ရာကျူးစ် မြို့ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဘိုင်ဇန်တိုင်းဂရိခေတ် က သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန်ဇီဇီ ၏ မှတ်တမ်းအရ အာခီမီးဒီးစ်သည် အသက် ၇၅ နှစ်အထိ နေထိုင်သွားရကြောင်း သိရသည်။
အာခီမီးဒီးစ်သည် သူ၏ တီထွင်မှု တစ်ခုဖြစ်သော သဲနာရီ နှင့် ပတ်သက်၍ ရေးသားထားသော Sand Reckoners အမည်ရှိ စာတမ်းများတွင် သူ၏ ဖခင်အမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဖီးဒီးယပ်စ် ဟု ဖော်ပြထားသည်။
သမိုင်းပညာရှင် ပလူးတပ် ရေးသားသော ခေတ်ပြိုင်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကြီးများ စာအုပ်တွင် အာခီမီးဒီးစ်သည် ဆိုင်ရာကျူးစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဟီရိုးနှင့် ဆွေမျိုး တော်စပ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
သူငယ်ရွယ်စဉ်က အီဂျစ်ပြည် အလက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ တွင် ပညာဆည်းပူး ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
ဘီစီ ၂၁၂ တွင် အာခီမီးဒီးစ် သေဆုံးခဲ့သည်။
ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ် မားကပ်စ် ကလောဒီးယပ်စ် မာဆဲလပ်စ် က နှစ်နှစ်ကြာဝိုင်းရံ ပိတ်ဆို့ပြီးနောက် ဆိုင်ရာကျူးစ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ထိုအချိန်တွင် အာခီမီးဒီးသည် ဂျော်မက်ထရီ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်ကို စဉ်းစား အဖြေရှာနေခိုက် ဖြစ်သည်။
ရောမစစ်သားက သူ့အား ဖမ်းဆီးလိုက်ပြီး ဗိုလ်ချုပ် မာဆဲလပ်စ် နှင့် တွေ့ဆုံရန် ပြောဆိုရာ သူက သူ၏ပုစ္ဆာစဉ်းစားနေဆဲဖြစ်၍ မတွေ့လိုကြောင်း ငြင်းဆိုသည်တွင် ရောမစစ်သားက ဒေါသထွက်ကာ ဓားဖြင့် ထိုးသတ်လိုက်သည်ဟု ပလူးတပ် က ရေးသားခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ် မာဆဲလပ်စ်သည် အာခီမီးဒီးစ် သေဆုံးသွားသည့် အတွက် များစွာ နှမြောတသဖြစ်ရသည်။
အာခီမီးဒီးစ်အား ပညာရှင် တစ်ယောက်အဖြစ် သိရှိထားသောကြောင့် မသတ်ရန် ကြိုတင် အမိန့်ပေးထားခဲ့သည်။
“ငါ့စက်ဝိုင်းတွေပေါ် တက်မနင်းပါနဲ့”ဟူသော စကားကို အာခီမီးဒီးစ် နောက်ဆုံး ပြောဆိုခဲ့သည်ဟု အချို့က ယူဆကြသော်လည်း သမိုင်းပညာရှင် ပလူးတပ် ရေးသော စာအုပ်တွင်မူ မပါရှိပေ။
အာခီမီးဒီးစ်၏ ဂူဗိမ္မာန်တွင် ထုလုံးရှည်မှန်တစ်ခုအတွင်း စက်လုံးတစ်ခုကို ထည့်သွင်းထားသည့် ရုပ်တုတစ်ခုကို စိုက်ထူထားသည်။
အာခီမီးဒီးစ် သေဆုံးပြီး နှစ်ပေါင်း ၁၃၇နှစ်အကြာ ဘီစီ ၇၅တွင် ရောမခေတ် နိုင်ငံရေးသုခမိန် ဆီဇာရိုက အာခီမီးဒီးစ် အကြောင်းကြားသိရ၍ သူ၏ အုတ်ဂူအား ရှာဖွေခဲ့သည်။
ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ ဖုံးအုပ်နေသော အာခီမီးဒီးစ်၏ အုတ်ဂူကို ဆိုင်ရာကျူးစ်မြို့အနီးတွင် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်ကာ အုတ်ဂူပေါ်မှ စာသားများကို ဖတ်ရှုသွားသည်။
ဆိုင်ရာကျူးစ်စစ်ပွဲ အပြီး နှစ်ပေါင်း ၇၀ အကြာတွင် ပိုလီးဘီးယပ်စ် ရေးသားသော ဆိုင်ရာကျူးစ်စစ်ပွဲ အကြောင်း စာအုပ်တွင် အာခီမီးဒီးစ်နှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းများ ပါရှိ၍ သမိုင်းပညာရှင် ပလူးတပ် က ထပ်မံ ရေးသားနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဆိုင်ရာကျူးစ်မြို့ ကာကွယ်ရေးအတွက် စစ်ပွဲဝင် စက်ကိရိယာ လက်နက်ဆန်းများကိုလည်း အာခီမီးဒီးစ်က တီထွင်ပေးခဲ့ကြောင်း အဆိုပါ စာအုပ်တွင် ဖော်ပြပါရှိသည်။
ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများနှင့်တီထွင်မှုများ အားခီးမီးဒီးသည် မက္ကင်းနစ်ပညာ(စက်ပညာ)ကို နက်နက်နဲနဲ လိုက်စား ရေးသားခဲ့ပြီးလျှင် နည်းသစ်နည်း ဆန်းများကို ကြံစည်တီထွင်သည့်ဘက်တွင် အကျော်ကြားဆုံးသော ပညာရှိကြီးအဖြစ်ဖြင့်လည်း ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
အားအနည်းငယ် စိုက်ထုတ်ရုံမျှဖြင့် အဆမတန် ကြီးမားသော ဝန်စည်ပစ္စည်းများကို ရွှေ့ပြောင်း ချီပင့်နိုင်သည့်ကုတ်၏ စွမ်းရည်သတ္တိကို ပထမဦးစွာ သဘောပေါက်တွေ့ရှိသူမှာ အားခီးမီးဒီးဖြစ်သည်။
သူသည် ကုန်တင်ကုန်ချရာတွင် အလွန်အကျိုးများ အသုံးဝင်လျက်ရှိသော စက်သီးတွဲများကိုလည်း ကြံစည် တီထွင်ခဲ့လေသည်။
အီဂျစ်ပြည်တွင် ရေတင်ရန်အတွက် အားခီးမီးဒီး တီထွင်ပေးခဲ့သော ကိရိယာတစ်မျိုးမှာ ယခုထက်တိုင်အောင် အသုံးများလျက် ရှိပေသေးရာ အဆိုပါကိရိယာမှာ လွန်ပူပုံ ဝက်အူရစ်နှင့်သဏ္ဌာန်တူသဖြင့် အားခီးမီးဒီးဝက်အူဟူ၍ အမည်တွင်ရစ်လေသည်။
ဆာရာကျူမြို့တော် မကျဆုံးမီ ရောမစစ်သည်တော် များ သုံးနှစ်သုံးမိုးတိုင်တိုင် ကြိုးစားဝိုင်းရံထားလျက်ရှိစဉ်အချိန်အတွင်း၌လည်း အားခီးမီးဒီးသည် ရောမ စစ်သင်္ဘောများကို မှန်ဖြင့် ပြန်ဟပ်စေသော နေရောင်ခြည်ဖြင့် ထိုးပြမီးလောင်စေနိုင်သည့်နည်းကိုပင် ကြံစည်ခဲ့သေးသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
အားခီးမီးဒီးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ယနေ့တိုင် မမေ့နိုင်အောင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည့် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုမှာ ဆာရာ ကျုမြို့တော်လမ်းမတစ်လျှောက်တွင် တွေ့ပြီ တွေ့ပြီဟု ဝတ်လစ်စလစ်နှင့် အော်ဟစ်ပြေးခဲ့သည့် အဖြစ် အပျက်ပင် ဖြစ်လေသည်။
ဖြစ်ပုံမှာ အခါတစ်ပါး၌ ဆာရာကျုမြို့တော်၏ဘုရင် ဒုတိယ ဟီအာရိုသည် ရွှေပန်းထိမ်ဆရာတစ်ဦးအား လိုသမျှရွှေကို ချိန်တွယ်ထုပ်ပေးပြီး သရဖူတစ်လုံးကို အလုပ်ခိုင်းလေသည်။
သို့ရာတွင် သရဖူပြီး၍ ဘုရင်ကို ဆက်သသောအခါ ရွှေခိုး၍ သတ္တုရောထည့်လိုက်သည်ဆိုသည့် ယနံ့မကင်းစရာ စွပ်စွဲသံများ ပေါ်ထွက်လာလေသည်။
ဘုရင်လည်း အားခီးမီးဒီးကိုဆင့်ခေါ်၍ အဆိုပါ သရဖူရှိရွှေ စစ်မစစ်ကို စမ်းသပ်ရန် လွှဲအပ်လေရာ အားခီးမီးဒီးမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ ရွှေခိုးပြဿနာ ဖော်ထုတ်ရေး အတွက် နေ့ရောညဉ့်ပါ တွေးတောရင်းဖြင့်သာ အချိန်ကုန် လေတော့သည်။
တစ်နေ့သော် အားခီးမီးဒီးသည် ရေချိုးရန်အတွက် ရေချိုးခန်းသို့သွား၍ မိမိကိုယ်ကို ရေစည်ထဲသို့ နှစ်လိုက်စဉ် လျှံကျလာသောရေကိုမြင်ရာမှ မိမိပြဿနာအတွက် သဲလွန်စကို ရရှိပြီးလျှင် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဝတ်လစ်စလစ် နှင့် တွေ့ပြီ တွေ့ပြီ ဟု အော်ဟစ်ယင်း ထပြေးလေတော့သည်။
အိမ်ရောက်လျှင်ရောက်ခြင်း အားခီးမီးဒီးသည် သရဖူအပြင် သရဖူနှင့်အလေးချိန်ညီသော ရွှေတုံးကို ရေအပြည့်ထည့်ထားသော အင်တုံတွင် တစ်လှည့်စီနှစ်ကြည့်ပြီးနောက် လျှံကျသော ရေ၏ အရွယ်ပမာဏကို တိုင်းတာကြည့်သည်။
သရဖူနှင့်ရွှေတုံး မှာ အလေးချိန်ချင်းညီသဖြင့် အကယ်၍ နှစ်ခုစလုံး ရွှေချည်း သက်သက်သာဖြစ်ပါက လျှံကျလာသောရေ၏ အရွယ်ထုချင်းမှာလည်း တူညီရပေမည်။
သို့သော် သရဖူကို နှစ်စဉ် လျှံကျလာသောရေ၏အရွယ်ထုက ကြီးမားနေသည်ကို တွေ့ရလေရာ သရဖူရှိရွှေမှာ ရွှေမစစ်ပဲ တစ်ခုခုရောထားကြောင်း ထင်ရှား၍ နေလေတော့သည်။
အားခီးမီးဒီးသည် ဤကဲ့သို့ သရဖူမှ ရွှေခိုးမှုကို ဖော်ထုတ်သွားပြီးနောက် အဆိုပါပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာမှ သဘာဝစည်းတစ်ခုကို တွေ့ရှိလေသည်။
ထိုစည်းအရ ပစ္စည်းတစ်ခုသည် အရည်တစ်ခုတွင် နစ်သွားသောအခါ အလေးချိန်လျော့သွား၍ ဤလျော့သွားသော အလေးချိန်သည် ထိုပစ္စည်းအတွက် နေရာဖယ်ပေးရသော အရည်ထု၏ အလေးချိန်နှင့်တူညီသည်။
ထိုစည်းမှာ ယနေ့ထက်တိုင် အားခီးမီးဒီး၏စည်း ဟူ၍ တွင်လျက် ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) အာခီမီးဒီးစ်နှင့်သင်္ချာ ကိုးကား Category:သင်္ချာ ပညာရှင်များ Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ Category:အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များ။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ရှိခိုးဦးချရာတွင် လိုက်နာအပ်သော အပြုအမူဖြစ်သည်။
မြေပြင် သို့မဟုတ် ကြမ်းပြင်ပေါ်၌ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း ငါးမျိုးကို တည်စေလျက် ဦးခိုက်ဝပ်တွားခြင်း ကို ထိခြင်းငါးပါးဖြင့် ရှိခိုးခြင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ထိခြင်းငါးပါးကို တည်ခြင်းငါးပါးလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
မြေပြင် သို့မဟုတ်ကြမ်းပြင်ပေါ်၌ - (က) ဒူးနှစ်ဘက်တည်နေစေရမည်။
(ခ) တံတောင်ဆစ်တိုင်အောင် လက်နှစ်ဘက်ကို တည်နေစေရမည်။
(ဂ) နဖူးကိုတည်နေစေရမည်။
ဤကိုယ်အင်္ဂါ ငါးမျိုးကို အညီအညွတ်ပြု၍ ရှိခိုးမည့်ဘက်သို့ ရှေးရှုညွှတ်သောအားဖြင့် ဝပ်တွားဦးခိုက်ရမည်။
အစီအစဉ်အားဖြင့် ဖော်ပြရပါက အမျိုးသားများအနဖြေင့် - (က) ရှေးဦးစွာ ရှိခိုးမည့်ဘက်သို့ မျက်နှာမူပြီး ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ရမည်။
(ခ) လက်အုပ်ကို နဖူးအထိ မြှောက်ချီရမည်။
(ဂ) ထို့နောက် ဒူးထောက်ချလိုက်ရမည်။
(ဃ) လက်အုပ်ကို မြေပြင် ကြမ်းပြင်သို့ချ၍ လက်ဝါးဖြန့်လျက် လက်ထောက်ရမည်။
(င) တံတောင်ဆစ်နှစ်ဘက်ကို မြေပြင် ကြမ်းပြင်သို့ထိအောင် လက်ဝါးနှစ်ဘက်ကို ရှေ့သို့လျှောထုတ်ရမည်။
ထိုအခါ ဦးခေါင်းနှင့် ပခုံးသည် :အလို အလျောက် ရှေ့သို့ငိုက်သွားမည်။
(စ) နဖူးကို လက်ဖမိုးပေါ် သို့မဟုတ် ကြမ်းပြင်ပေါ်သို့ထိအောင် နှိမ့်ချပါ။
ဤသို့ဝပ်တွားဦးခိုက်ခြင်းသည် တည်ခြင်း ထိခြင်းငါးပါးဖြင့် ရှိခိုးခြင်း မည်သည်။
ဤနည်းအတိုင်း သုံးကြိမ် ရှိခိုးကြရမည်။
အမျိုးသမီးများအနဖြေင့် တည်ခြင်း (ထိခြင်း) ငါးပါးဖြင့် ရှိခိုးနည်းမှာ - (က) ရှေးဦးစွာ ရှိခိုးမည့်ဘက်သို့ မျက်နှာမူပြီး တင်ပါးလွှဲထိုင်ရမည်။
(ဂ) လက်အုပ်ကို မြေပြင် ကြမ်းပြင်သို့ချ၍ လက်ဝါးဖြန့်ရမည်။
(ဃ) တံတောင်ဆစ်နှစ်ဘက်ကို မြေပြင် ကြမ်းပြင်သို့ထိအောင် လက်ဝါးနှစ်ဘက်ကို ရှေ့သို့လျှောထုတ်ရမည်။
(င) နဖူးကို လက်ဖမိုးပေါ် သို့မဟုတ် ကြမ်းပြင်ပေါ်သို့ထိအောင် နှိမ့်ချဦးခိုက်ရမည်။
ဤနည်းအတိုင်း သုံးကြိမ် ရှိခိုးရမည်။
သီလက္ခန် ဋီကာသစ်နည်းအရ တည်ခြင်းငါးပါးဖြင့် ရှိခိုးရာ၌ တည်ရမည့် အင်္ဂါ ငါးပါးမှာ အောက်ပါအတိုင်းရေတွက်သည်။
(က) လက်ဝါးနှစ်ဘက် တည်ရှိရမည်။
(ခ) ခြေဖဝါးနှစ်ဘက် တည်ရှိရမည်။
(ဂ) တံတောင်ဆစ်နှစ်ဘက် တည်ရှိရမည်။
(ဃ) ဒူးနှစ်ဘက် တည်ရှိရမည်။
(င) နဖူး တည်ရှိရမည်။
လင်္ကာအတိုကောက်မှတ်ရန်နည်းလမ်းမှာ ခြေ၊ လက်၊ နဖူး၊ တံတောင်၊ ဒူး၊ ငါးဦး ညီညွတ်စေ။
ပရမတ္ထ (ပု) [ပရမ + အတ္ထ]သည် ပါဠိစကားတည်း။
(၁) ပရမတ်တရား၊ မဖေါက်မပြန်-(ပင်ကိုရှိရင်းအတိုင်း)မှန်ကန်-တည့်မတ်-မြင့်မြတ်-ပြဋ္ဌာန်း-သော-အနက်-သဘော (၂) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘော။
(၂) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘော။
မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ။
ပဋိသံ၊၃၇၂။
(မဟာနိ၊၂၇၈၊ ၃၅၈။
စူဠနိ၊၁၇၅၊ ၁၉၂။
) (၃) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော အကျိုးစီးပွား။
(က) အရဟတ္တဖိုလ်။
အတ္တတ္ထော ဝါ ပရတ္ထော ဝါ ဥဘယတ္ထော ဝါ ... ဝေါဒါနော ဝါ အတ္ထော ပရမတ္ထော ဝါ အတ္ထော၊ သဗ္ဗ တံ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ။
ပဋိသံ၊၃၇၅။
သင်္ခတာသင်္ခတေသု အဂ္ဂဓမ္မတ္တာ နိဗ္ဗာနံ ပရမတ္ထော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၆။
(သံ၊ဋီ၊၁၊၁၇၅။
) (ခ) လောကုတ္တရာတရား။
(ခ) လောကုတ္တရာတရား။
ပရမတ္ထ ကိံ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၃။
ပရမတ္ထေတိ လောကုတ္တရဓမ္မေ။
ကိံ ပန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဓမ္မေပိ ပရမတ္ထေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သုဏန္တာနံ။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၄။
အနတ္ထာယာတိ ပရမတ္ထပဋိက္ခေပါယ။
နိဗ္ဗာနံ ဟိ ပရမတ္ထော၊ တတော ဥတ္တရိံ အတ္ထော နတ္ထိ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၆၅။
(စူဠနိ၊၂၄၀။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၅။
) (ဂ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းအကျင့်။
(ဂ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်။
တတော မံ ဩဝဒိတွာန၊ ပရမတ္ထေ နိယောဇယိ။
ထေရီ၊၃၉၃။
ပရမတ္ထတိ ပရမေ ဥတ္တမေ အတ္ထိ၊ နိဗ္ဗာနဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ နိဗ္ဗာနေ စ။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၂၅။
(၄) မြတ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၏ ကျက်စားရာ အာရုံ။
ပရမဿ ဝါ ဉာဏဿ အတ္ထော ဂေါစရောတိ ပရမတ္ထော။
ဝိဘာဝိနီ၊၇၄။
(တိ) (၅) မဖေါက်မပြန်-မှန်ကန်-တည့်မတ်-ကောင်းမြတ်-သော သဘော ရှိသော (ဝစီသစ္စာ)။
(တိ) (၅) မဖေါက်မပြန်-မှန်ကန်-တည့်မတ်-ကောင်း မြတ်-သော သဘောရှိသော (ဝစီသစ္စာ)။
အနုဿရိတွာ သတံ ဓမ္မံ၊ ပရမတ္ထံ ဝိစိန္တယံ။
အပ၊၂၊၄၁၅။
ပရမတ္ထံ ဝိစိန္တယန္တိ တံ ခေါ ပန ပရမတ္ထ သစ္စံ အဝိပရီတသဘာဝံ ကတွာ စိန္တယန္တော။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၃၀။
(၆) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘောရှိသော (ဘိက္ခုစသည်)။
(၆) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘောရှိသော (ဘိက္ခု စသည်)။
ပရမတ္ထဘိက္ခု-ပုဒ်စသည် ကြည့်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄ အပိုင်း (၃) ပရမတ်တရား (၁) ပရမတ်တရား၊ မဖေါက်မပြန်-(ပင်ကို ရှိရင်းအတိုင်း) မှန်ကန်-တည့်မတ်-မွန်မြတ်-ပြဋ္ဌာန်း-သော-အနက်-သဘော။
မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဓမ္မ ဟောပြတော်မူရာ၌ မှန်ကန်သောတရားကို ဟောပြတော်မူသည်၊ မှားယွင်းသောတရားကို ဟောပြတော်မမူ၊ သစ္စာ ၂-မျိုး မှန်ကန်ဟူရာ၌ အမှန်သည် (၁) သမ္မုတိသစ္စာအမှန်နှင့် (၂) ပရမတ္ထသစ္စာအမှန်ဟူ၍ ၂-မျိုး ရှိလေသည်၊ ယင်းတွင် သမ္မုတိသစ္စာ အမှန်ဟူသည်မှာ... ရေ, မြေ, တော, တောင်၊ လူ, နတ်, ဗြဟ္မာ၊ ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ-အစရှိသော လောကဝေါဟာရများသည် သမ္မုတိသစ္စာအားဖြင့် အမှန်ပင် ဖြစ်သည်၊ သို့ရာတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းရှိ အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးကို တခြားစီ ခွဲစိတ်လိုက်လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော, သတ္တဝါ ဟူသော, ယောက်ျားဟူသော, မိန်းမဟူသော သမ္မုတိပညတ်သည် ကွယ်ပျောက်သွားသည်၊ ရုပ်တရား အစိတ်အပိုင်းများသာ ကျန်ရှိတော့သည်၊ ထို့ကြောင့် သမ္မုတိသစ္စာအမှန်သည် တကယ်ရှိ တကယ်မှန်သော အမှန်မဟုတ်ချေ၊ လောကသင်္ကေတ သမ္မုတိသစ္စာအားဖြင့်သာ အမှန် ဖြစ်သည်၊ ရုပ်, ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဉ်ဟူသော ခန္ဓာ ၅-ပါး တရားတို့ကား တကယ်ရှိ တကယ်မှန်သော အမှန်တရားတို့သာ ဖြစ်သည်၊ ယင်းကိုပင် ပရမတ္ထတရား ဟူ၍ ခေါ်ဆိုရပေသည်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေနေယျသတ္တဝါတို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယအားလျော်စွာ သမ္မုတိသစ္စာ, ပရမတ္ထသစ္စာ ဓမ္မကထာတို့ကို ဟောကြားတော်မူသည် (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၉။
သာရတ္ထ၊၁၊၈၉။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၁၉)။
ပရမတ္ထတရား ၄-ပါး ဂေါတမဘုရားရှင်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဝါတွင်း ၃-လ ပတ်လုံး မရပ်မနား ဟောကြားအပ်သော အဘိဓမ္မာတရားတော်သည် စကားလုံး သဒ္ဒ ပညတ်အားဖြင့်လည်းကောင်း, အနက်ဒြပ် အတ္ထပညတ်အားဖြင့်လည်းကောင်း ရေတွက်ပိုင်းခြား၍ မရနိုင်အောင် မြားမြောင်လှပေသည်၊ သို့သော်လည်း အဟုတ်အမှန်ရှိသည့် ရုပ်, နာမ်သဘာဝ ပရမတ္ထအားဖြင့်မူ စိတ်, စေတသိက်, ရုပ်, နိဗ္ဗာန် ဟူ၍ ၄-မျိုးသာလျှင် ရှိလေသည် (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊၁)။
စိတ်, စေတသိက်, ရုပ်, နိဗ္ဗာန် အရေအတွက် ယင်းတို့တွင် စိတ်သည် ဘူမိ, ဇာတိ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မ, သင်္ခါရအားဖြင့် မြှောက်ပွားလျှင် အကျဉ်း ၈၉၊ အကျယ် ၁၂၁-ပါး ရှိသော်လည်း အာရုံကို သိမှုသဘောအားဖြင့် တစ်မျိုးတစ်စားသာလျှင် ဖြစ်သည်၊ စိတ်၌မှီ၍ စိတ်ကို ခြယ်လှယ်တတ်သော စေတသိက်ကား အာရုံကို တွေ့ ထိမှု ဖဿ, ခံစားမှု ဝေဒနာ, မှတ်သားမှု သညာ, စေ့ဆော်မှု စေတနာ, တည်ကြည်မှု ဧကဂ္ဂတာ, အသက်ရှင်မှု (စောင့်ရှောက်မှု) ဇီဝိတိန္ဒြေ, နှလုံးသွင်းမှု မနသိကာရ-စသည်ဖြင့် ၅၂-ပါး ဖြစ်သည်၊ ရုပ်သည် အစစ်, အတုအားဖြင့် ၂၈-ပါးရှိသော်လည်း ရုပ်အစစ်မှာ ၁၈-ပါးသာ ဖြစ်သည်၊ နိဗ္ဗာန်သည်ကား ငြိမ်းအေးမှု သန္တိသဘောအားဖြင့် ၁-ပါးတည်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အဟုတ်အမှန်ရှိသည့် ရုပ်, နာမ်သဘာဝ ပရမတ္ထသည် ၇၂-ပါးသာ ဖြစ်သည် (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊၁၁၅)။
ယင်းပရမတ္ထကို ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂-၃)၌မူ ခန္ဓာ ၅-ပါး, အာယတန ၁၂-ပါး, ဓာတ် ၁၈-ပါး, ဣန္ဒြေ ၂၂-ပါးအားဖြင့် ၅၇-ပါး အပြားရှိ၏ဟု မိန့်ဆိုသည်။
ပရမတ်, ပညတ် ပရမတ္ထဟူသည် မျက်လှည့်ရုပ်, တံလျှပ်-စသည်ကဲ့သို့ ချွတ်ယွင်းဖေါက်ပြန် မမှန်ကန်သောအားဖြင့် ရယူအပ်သောသဘော မဟုတ်၊ စင်စစ်မှန်ကန်သော သစ္စိကဋ္ဌသဘောသာ ဖြစ်သည်၊ ယင်းသည် ကိုယ်တိုင်ဒိဋ္ဌ စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ ဟူသော ငါးဒွါရဖြင့် တွေ့ သိအပ်သော ရူပါရုံ, သဒ္ဒါရုံ, ဂန္ဓာရုံ, ရသာရုံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ နှင့် မနောဒွါရဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ သိအပ်သော ဓမ္မာရုံနှင့်တကွ အာရုံ ၆-ပါး ပရမတ္ထတရား သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။
မနောဒွါရဖြင့် တိုက်ရိုက်သိပြီးနောက် အဆင့်ဆင့်သော မနောဒွါရ ဝီထိစိတ်များဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, ငါ, သူတစ်ပါး, ယောက်ျား, မိန်းမ, ရေ, မြေ, တော, တောင်, မြစ်, သမုဒြာ-စသည်ဖြင့် သိမြင်အပ်သောအရာတို့ကား ပညတ်တရားတို့သာ ဖြစ်ပေသည်။
ယော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော၊ တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္ဆိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ၊ န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗော။
အဘိ၊က၊၁။
သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ သစ္စိကဋ္ဌောတိ မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတာကာရေန အဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဘူတဋ္ဌော။
ပရမတ္ထောတိ အနုဿဝါဒိဝသေန အဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဥတ္တမတ္ထော။
ဥဘယေနာပိ ယော “ပရတော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္ဆိကဋ္ဌပရမတ္ထေန၊ ရူပဉ္စ ဥပလဗ္ဘတီ”တိအာဒိနာ ခန္ဓာယတနဓာတုဣန္ဒြိယဝသေန သတ္တပညာသဝိဓော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ဒဿိတော၊ ယထာ သော ဘူတေန သဘာဝဋ္ဌေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ တထာ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပုစ္ဆတိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂။
အဘူတေန မဏိဥဒကာဒိအာကာရေန ဂယှမာနာ မာယာမရီစိအာဒယော အဘူတဉေယျာကာရတ္တာ အသစ္ဆိကဋ္ဌော။
ယော တထာ န ဟောတိ၊ သော သစ္ဆိကဋ္ဌောတိ ဒဿေန္တော အာဟ “မာယာ။
ဘူတဋ္ဌော”တိ။
အနုဿဝါဒိဝသေန ဂယှမာနော တထာပိ ဟောတိ အညထာပီတိ တာဒိသော ဉေယျော န ပရမတ္ထော၊ အတ္တပစ္စက္ခော ပန ပရမတ္ထောတိ ဒဿေန္တော အာဟ “အနုဿဝါ။
ဥတ္တမတ္ထော”တိ။
မူလဋီ၊၃၊၅၀။
သစ္စညေဝ သစ္စိကံ၊ သော ဧဝ အတ္ထော အဝိပရိတဿ ဉာဏဿ ဝိသယဘာဝဋ္ဌေနာတိ သစ္ဆိကဋ္ဌော။
တေနာဟ “ဘူတဋ္ဌော”တိ။
အဝိပရီတဘာဝတော ဧဝ ပရမော ပဓာနော အတ္ထောတိ ပရမတ္ထော၊ ဉာဏဿ ပစ္စက္ခဘူတော ဓမ္မာနံ အနိဒ္ဓိသိတဗ္ဗသဘာဝေါ။
တေန ဝုတ္တံ “ဥတ္တမတ္တော”တိ။
အနုဋီ၊၃၊၆၀။
တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာ၊ စတုဓာ ပရမတ္ထတော။
စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ၊ နိဗ္ဗာနမိတိ သဗ္ဗထာ။
သင်္ဂဟ၊၁။
ပရမတ္ထတော သမ္မုတိ ဌပေတွာ ပရမတ္ထသစ္စကဋ္ဌသဘာဝသင်္ခါတပရမတ္ထဝသေန အဘိဓမ္မတ္ထာ ပရမတ္ထတော စတုဓာ ဟောန္တိ။
သင်္ဂဟ၊ဋီ၊ဟောင်း။
အဘိဓမ္မတ္ထာ ပရမတ္ထတော သမ္မုတိ စတုဓာ ဌပေတွာ အဝိပရိတတ္ထဝသေန စတူဟိ ပကာရေဟိ ဌိတာတျတ္တော။
သင်္ခေပဋီကာ။
အဘိဓမ္မတ္ထာ ပရမတ္ထတော သမ္မုတိ ဌပေတွာ နိဗ္ဗတ္တိတပရမတ္ထဝသေန ... စတုဓာ စတူဟာကာရေဟိ ဌိတာတိ ယောဇနာ။
တတ္ထ ပရမော ဥတ္တမော အဝိပရီတော အတ္ထော, ပရမဿ ဝါ ဉာဏဿ အတ္ထော ဂေါစရောတိ ပရမတ္ထော။
ဥတ္တမောတိ ဧတေန ပရမသဒ္ဒဿ ပမာဏ-အတိရေကတ္ထေ နိဝတ္တေတိ။
အဝိပရီတောတိ ဧတေန ဥတ္တမဘာဝဿ ဟေတုံ ဒဿတိ။
ယသ္မာ အဝိပရီတော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဥတ္တမောတိ ဟိ အတ္ထော။
ဧဝဉ္စ ကတွာ ကထာဝတ္ထုအနုဋီကာယံ “အဝိပရီတဘာဝတော ဧဝ ပရမော ပဓာနော အတ္ထာတိ ပရမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ။
မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၁၂၃။
ပရမတ္ထောတိ ပရမတ္ထသစ္စတော။
ဒွေ ဟိ သစ္စာနိ သမ္မုတိသစ္စံ ပရမတ္ထသစ္စန္တိ။
တတ္ထ သတ္တပုဂ္ဂလအတ္တဇီဝါဒိကာ ပညတ္တိအတ္ထာ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနာယေဝ ဟောန္တိ။
... ပရမတ္ထသစ္စံ ပန ဒုဝိဓံ သဘာဝသစ္စံ အရိယသစ္စန္တိ။
ပရမတ္ထဒီပနီ၊၁၇။
ဉာဏေန အရီယတိ ဉာယတီတိ အတ္ထော၊ အဘိဓေယျော။
အဝိပရိတဝသေန အဝိပရီတတ္တာ ဝါ ပရမော ဥတ္တမော အတ္ထော ပရမတ္ထော။
အနုရဋီကာ။
(ပဋိသံ၊၃၇၂-၈-၉။
မိလိန္ဒ။
၂၆၊ ၃၀၊ ၇၅၊ ၁၆၀၊ ၂၆၀။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉။
ကင်္ခါ၊၁၂၁။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၊ ၆၈၊ ၁၄၃၊ ၁၇၃၊ ၃၁၅-၆။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၈၄-၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၄။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၊၇၊၁၄၂-၄၊ ၂၀၁၊ ၂၂၁-၂၊ ၂၆၅၊ ၃၀၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၅၆-၇၊ ၂၀၇-၈။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၊ ၂၀၊ ၁၇၈။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂-၃၊ ၇၂၊ ၁၃၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၈၊ ၂၀၀-၉၊ ၂၂၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၅၄၊ ၇၃-၄၊ ၄၀၂။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၊ ၁၄၀၊ ၂၆၈၊ ၃၄၉၊ ၃၇၃-၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၄၊ ၉၀-၄၊ ၁၂၇၊ ၁၆၄၊ ၁၇၂၊ ၃၃၉၊ ၃၇၈။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၀၊ ၁၃၉၊ ၁၄၀၊ ၁၇၁၊ ၂၅၇။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄၊ ၁၃၆-၉၊ ၁၄၁-၈၊ ၂၀၃၊ ၂၇၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၈၉၊ ၂၃၀၊ ၃၁၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၃၉၊ ၁၄၁-၄၊ ၁၅၇၊ ၂၂၈-၉။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၆၄၊ ၁၈၃-၇-၈။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၄၊ ၂၀-၁၊ ၅၃၊ ၃၅၉။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၃၊ ၅၄၊ ၇၈၊ ၁၅၆-၈၊ ၂၉၇၊ ၃၀၃။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၊ ၁၅၈၊ ၁၆၀၊ ၂၃၇၊ ၃၀၆။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇၊ ၁၅၄-၆၊ ၂၂၅၊ ၂၇၅။
ဝိမာနဋ္ဌ။
၂၀-၅၊ ၆၅၊ ၃၃၄။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၁၃၆၊ ၂၃၆။
ထေရဋ္ဌ၊၁၊၂၈၂၊ ၄၁၆၊ ၄၃၆။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၆-၇၊ ၂၈၃-၅၊ ၃၅၄။
ထေရီဋ္ဌ။
၁၂၀။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၅။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၄၉။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၁၆။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၆၂၊ ၉၈၊ ၁၃၃၊ ၁၅၀၊ ၁၉၁၊ ၂၀၀-၃၊ ၂၁၈၊ ၂၄၉။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၃၁။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၊ ၁၂၆၊ ၂၄၇။
ဝဇိရ၊၈၊ ၂၆၊ ၉၁။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၁၊ ၈၈-၉၊ ၂၀၀၊ ၃၂၄။
သာရတ္ထ၊၂၊၁၈၊ ၇၆၊ ၉၈။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၇၀-၈၊ ၂၅၁။
ဝိမတိ၊၁၊၂၁၊ ၇၂၊ ၁၅၁၊ ၂၂၈။
ဝိမတိ၊၂၊၁၁၄၊ ၁၄၆-၇။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊၄၂၊ ၆၄။
ကင်္ခါ၊ ဋီသစ်။
၂၄၆။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၅၊ ၁၅၊ ၂၆၊ ၉၇။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၂၊ ၂၆၊ ၁၀၄။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၃၈၊ ၅၁၊ ၆၉၊ ၁၉၁။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၉၃၊ ၃၃၈။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၆၆၊ ၇၉၊ ၈၉။
မ၊ဋီ၊၁၊၅၊ ၁၅၊ ၃၀၊ ၁၈၂။
မ၊ဋီ၊၂၊၃၀၊ ၈၉၊ ၉၃။
မ၊ဋီ၊၃၊၆၇၊ ၁၀၉၊ ၁၂၀။
သံ၊ဋီ၊၁၊၅၊ ၁၅၊ ၂၇၊ ၆၄။
သံ။
ဋီ၊၂၊၃၅၊ ၄၂၊ ၅၃၊ ၈၀။
အံ၊ဋီ၊၁၊၈၊ ၁၈၊ ၂၈-၉၊ ၃၅၊ ၅၀။
အံ၊ဋီ၊၂၊၄၁၊ ၇၉၊ ၉၆၊ ၁၁၄။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၃၅၊ ၁၇၆၊ ၁၉၇။
မူလဋီ၊၁၊၇၁-၂၊ ၁၀၇၊ ၁၁၅-၆၊ ၁၆၀။
မူလဋီ၊၂၊၇၊ ၃၉၊ ၉၇။
မူလဋီ၊၃၊၉၊ ၄၀၊ ၅၀-၃-၇။
အနုဋီ၊၁၊၇၊ ၁၅-၇၊ ၂၀-၅-၈၊ ၃၀၊ ၅၀။
အနုဋီ၊၂၊၄၇၊ ၅၀၊ ၆၄၊ ၈၉။
အနုဋီ၊၃၊၁၁၊ ၃၈-၉၊ ၄၀၊ ၅၀၊ ၆၀-၆-၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၆၊ ၂၅၊ ၄၈၊ ၅၀၊ ၁၀၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၅၅၊ ၁၉၆၊ ၂၁၀-၁-၂။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၉၊ ၁၄၂။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၅၊၆၊၁၄။
ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အဘိဓမ္မာ၊ ပညတ် ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာမှ ပရမတ်အကြောင်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အရှင်ဇနကာဘိဝံသသည် မြန်မာနိုင်ငံသာသနာဝင်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပြီး ကျမ်းစာများပြုစုကာ သံဃာတော်များအား ဗုဒ္ဓစာပေများ ပို့ချပေးတော်မူခဲ့သည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
“ဘာသာဋီကာ”ကျမ်းများ ပြုစုတော်မူခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀ ရာစု ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဟု သာသနာတော်နယ်တွင် ကျော်ကြားပြီး သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းက ၂၀-ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထူးခြားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ ၁၂၆၁ - ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော်(၁၄)ရက် (၁၉၀ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ-၂၇ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သရိုင်ရွာ၌ အဖ-ဦးဇောတိ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှိုင်တို့က မွေးဖွားခဲ့။
ငယ်မည်မှာ မောင်ဌေးလွင်ဖြစ်သည်။
ပညာရေး သရိုင်ရွာ ပင်းကျောင်းဆရာတော်ထံတွင် စတင်၍ပညာဆည်းပူးရာ တစ်နှစ်ခွဲအတွင်း အခြေခံသင်ရိုးကို ကောင်းစွာ ပေါက်မြောက်ခဲ့ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၆ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ရှင်သာမဏေပြုသည်။
၁၂၇၄ - အသက်(၁၂)နှစ်အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၊ ဇီးပင်ကျောင်းတိုက်၌ စာချဘုန်းကြီး (မြောင်းမြဆရာတော်လောင်း)ဥုးဉာနာဘိဝံသထံ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။
၁၂၇၅ တွင် ဒုတိယအကြိမ်ရှင်သာမဏေပြုပြီး ၂ နှစ်အကြာ အသက်(၁၅)နှစ် အရွယ်၌ ပထမငယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၂၇၈ - အသက်(၁၆)နှစ်သားတွင် ပထမလတ်တန်းအောင်၍ ဥုးဉာနာဘိဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ သာမဏေဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရှင်ဇနကအမည်ကို ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
၁၂၇၉ - ပထမကြီးတန်းအောင်သည်။
၁၂၈၀ - တပေါင်းလပြည့်တွင် ပလိပ်မြို့ ဧကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘဝသို့ရောက်သည်။
စာပေစတင်ပို့ချခြင်း ၁၂၈၁ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ် ရဟန်းဘဝတွင် သိက္ခာထပ်သည်။
ပထမကြီးတန်းအောင်ပြီးနောက်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက်တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးသည်။
စာဝါတက်ခိုက် ရဟန်း(၃)ဝါအရတွင် ပညာထက်မြက်ထူးချွန်မှုကြောင့် "ဂဏဝါစကစာချ" အဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရပြီး စာဝါချပေးသည်။
ပခုက္ကူတွင် (၄)ဝါ စာချပြီးနောက် မန္တလေးမဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်သို့ ပြန်ကြွသည်။
၁၂၈၃၊ ကဆုန်လဆန်း(၁)ရက်နေ့၌ ပခုက္ကူဆရာတော်ကြီးများ၏ ပခုက္ကူစာချ အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရသည်။
၁၂၈၇၌ ပထမကျော်တန်းအောင်မြင်သည်။
၁၂၈၉ - "ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့" ရသည်။
ထို့နောက် အဘယာရာမဆရာတော်က ခေါ်ယူသည့်အတွက် မန္တလေးအနောက်ပြင် အဘယာရာမရွှေဂူတိုက်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး စာဝါများ ပို့ချပေးခဲ့ရ၏။
ကျမ်းစာများ ပြုစုခြင်း ၁၂၉၀ ခုနှစ် ရဟန်း (၁၀) ဝါအရတွင် မိမိ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော တပို့တွဲလကွယ်နေ့၌ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင်ပြုစုသည်။
၁၂၉၃ ခု သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို ပြုစုနေစဉ် ဖခင်ဒကာကြီးနှင့် အဘယာရာမကျောင်းတိုက်မှ ဒကာကြီးတို့က တောင်းပန်သည့်အတွက် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်ကို ပြုစုပြီး ထုတ်ဝေသည်။
(ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကျမ်းစာဖြစ်သည်။
) ထို့နောက် အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်၊ အခြေပြုသဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ စသည်ဖြင့် ကျမ်းများဆက်ကာဆက်ကာ ပြုစုသည်။
သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင်ရေးသားချိန်မှ ပြီးစီးချိန်ထိ (၈)နှစ် အချိန်ယူပြုစုခဲ့ရသည်။
အဘယာရာမကျောင်းတိုက်တွင် (၁၂) နှစ်ကျော်သီတင်းသုံးစဉ် စာချခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဟူသော တာဝန်များယူရသည့်အပြင် အဘယာရာမဆရာတော်ကြီးကိုလည်း ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရသည်။
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် "ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ" အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒဿမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်။
မဟာဂန္ဓာရုံစာသင်တိုက် စည်ပင်လာခြင်း ၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ)တွင် အမရပူရ၊ တောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်။
ဆရာတော်သည် မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စနစ်တကျတည်ထောင်ပြီး စာဝါများ ပို့ချပေးခဲ့ရာ (၃၇)နှစ်အတွင်း ကျောင်းဆောင်(၁၀ဝ)ကျော်၊ သံဃာ(၅၀ဝ)ကျော်အထိ တိုးပွားလာသည်။
ထိုကာလအတွင်း ကျောင်းနေသံဃာတို့ကို နေ့စဉ် တစ်နေ့လျှင် စာ(၃)ဝါ ပို့ချပေးပြီး စာပေကျမ်းဂန်များလည်း ဆက်လက်ပြုစုသည်။
မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်တွင် ငယ်ရွယ်သော သာမဏေများ၊ ရဟန်းများကို ရွေးချယ်လက်ခံပြီး စနစ်တကျ ပြုပြင်သည်။
စည်းကမ်းချက်များကို တိတိကျကျ ချမှတ် အကောင်အထည်ဖော်သည်။
မိမိကိုယ်တိုင် ဝိနည်းနှင့်အညီ ကျင့်သုံးပြီး ကျောင်းနေသံဃာများကိုလည်း တိတိကျကျ ကျင့်သုံးလိုက်နာတတ်အောင် ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
"မည်မျှစာတတ်စေ စိတ်ကောင်းမရှိလျှင် သာသနာ့အကျိုး မဆောင်ရွက်နှိုင်" ဟု ခံယူကာ စိတ်ကောင်းရှိဖို့က ပထမ၊ ဝိနည်းလေးစားဖို့က ဒုတိယ၊ စာတတ်ဖို့က ဒဿမ-စသည်ဖြင့် အရေးပါမှု အတိုင်းအတာအလိုက် မူချ ကြပ်မတ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် စံပြကျောင်းအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
မန္တလေးပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတအသင်းကြီးအတွက် သာမဏေစာတော်ပြန်ပွဲ စည်းမျဉ်းကို ရေးဆွဲအကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်။
ကျောင်းများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ သင်ကြားပေးရေးအစီအစဉ်အရ (နိုင်ငံတော်အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်သဖြင့်) မူလတန်းများအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲသင်္ခန်းစာများ ပြုစုခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း(ဝိုင်အမ်ဘီအေ)က ဖွင့်လှစ်မည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံသင်တန်းကျောင်းများအတွက်လည်း "ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ" အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒဿမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်။
thumb|မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်မှ သံဃာ​တော်များ နံနက်ပိုင်း ​မေတ္တာပို့ကြစဉ် သာသနာရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆောင်ရွက်မှု ၁၃၁၂ ခု လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ပထမဆုံးဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူရရှိသည်။
၁၃၁၅ ခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၌ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩဝါဒါစရိယသံဃနာယက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဘာရနိတ္တာရက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိပါဠိပဋိဝိသောဓက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩသာနသောဓေယျပတ္ထပါဌကအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
၁၃၂၆ ခုတွင် မှော်ဘီသာသနာသန့်ရှင်းပြန့်ပွားရေးအစည်းအဝေး၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။
၁၃၃၇ ခု ပဲခူးမြို့၌ ကျင်းပသော ရွှေကျင်နိကာယ (၁၁) ကြိမ်မြောက် ဂိုဏ်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေးမှ တွဲဖက်သာသနာပိုင် (ရွှေကျင်နိကာယဥပဥက္ကဋ္ဌ)အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
ဆရာတော်သည် ကျမ်းပေါင်း(၆၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုခဲ့ရာ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ရူပသိဒ္ဓိဘာသာဋီကာ စသည်ဖြင့် ဘာသာဋီကာအမည်တပ်သော ကျမ်းအများအပြားပါဝင်ပြီး ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ၊ ဘာသာသွေး၊ အနာဂတ်သာသနာရေး၊ နောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓ စသည်တို့သည် ထင်ရှား၏။
ပျံလွန်တော်မူကာနီး(၂)ရက်အလိုတွင် သုတ်မဟာဝါဘာသာဋီကာကျမ်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မမူမီ (၁၃)ရက်အလိုတွင် မိမိ၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို "တစ်ဘဝသံသရာ" အမည်ဖြင့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
၁၃၃၉ ခု နတ်တော်လပြည့်ကျော်(၂)ရက် (၁၉၇၇-ဒီဇင်ဘာ-၂၇-ရက်) အင်္ဂါနေ့ညနေ ၄ နာရီ၊ ၃၀ နာရီတွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။