kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် ၁၈၈၆ ခု၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကပ္ပတိန်ရေကာ (Capatain F.D Raiker) သည် အရေးပိုင်အဖြစ် အလုံမြို့သို့ရောက်ရှိလာပြီး အရေးပိုင်ရုံးဖွင့်လှစ်ကာ ကိုလိုနီခေတ်အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားကို စတင်ခဲ့သည်။
၁၈၈၇-ခုနှစ်တွင် အရေးပိုင်ရုံးကို အလုံမြို့မှ မုံရွာမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သဖြင့် မုံရွာသည် မြို့နယ်အရေးပိုင်ရုံးစိုက်သည့်မြို့ဖြစ်လာသည်။
၁၈၈၇ ခု၊ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ မြူနီ စပါယ်အက်ဥပဒေအရ ၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် မြူနီစပါယ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ရိုးရာအလုံဘိုးတော်ကြီးနတ်ပွဲတော် thumb|အလုံဘိုးတော်ကြီး နတ်နန်း thumb နှစ်စဉ်တပေါင်းလဆုတ် ၇ ရက်နေ့မှ လကွယ်နေ့အထိ ရိုးရာအလုံဘိုးတော်ကြီးနတ်ပွဲတော်ကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။
အလုံမြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဘသူကြွယ်အား အလုံဘိုးတော်ကြီးအဖြစ် အရိုအသေပြုကိုးကွယ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
မုံရွာမြို့နယ်တွင် အစည်ကားဆုံးရိုးရာပွဲတော်ကြီး ဖြစ်သည်။
မြန်မာအင်တာနေရှင်နယ် (; mitv ဟု ရေးသား) ရုပ်သံလိုင်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်လွှင့်သည့် ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပြည်ပနိုင်ငံများမှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပကတိအခြေအနေမှန်များ သိရှိစေရန်နှင့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး ထုတ်လွှင့်ပေးနေခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့မှစ၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ MRTV-3 အမည်ဖြင့် ထုတ်လွှင့်ပေးခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှစတင်ကာ မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားသည် MRTV-3 ရုပ်သံလိုင်း အား ရွှေသံလွင်မီဒီယာကုမ္ပဏီ ဖြင့် ပူးပေါင်းပြီး MI (Myanmar International) အမည်သို့ ပြောင်းလဲထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
MITV အစီအစဉ်များကို ပြည်တွင်းပရိသတ်များအတွက် နေ့စဉ် နံနက်(၀၉:၀၀)နာရီမှ (၁၁:၀၀)နာရီထိ ထုတ်လွှင့်ပေးပြီး ပြည်ပရှိ ပရိသတ်များအတွက် (၂၄)နာရီပတ်လုံး တစ်ကြိမ်လျှင်(၆)နာရီဖြင့် တစ်ရက်လျှင်(၄)ကြိမ် ပုံမှန်ထုတ်လွှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု။
နတ်မတောင် ပုပ္ပါးတောင်မြင်ကွင်းတစ်ခု မန္တလေးတောင် ဇွဲကပင်တောင်မြင်ကွင်း ပုပ္ပါးတောင်အနီးရှိ တောင်ကလပ် အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိတောင်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။
thumb|ရသေ့ပျံဂူ ရသေ့ပျံဂူ သည် ကရင်ပြည်နယ်ရှိ သဘာဝထုံးကျောက်ဂူဖြစ်သည်။
ရသေ့ပျံဂူ ကျောက်စာ တည်နေရာ ရသေ့ပျံဂူသည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ရသေ့ပျံကျေးရွာအနီး သံလွင်မြစ်၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် (၁၁၆) ပေခန့်အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။
ဂူအတွင်းရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ ရသေ့ပျံဂူ၏ အရှေ့ဘက်နံရံနှင့် အတွင်းပိုင်းရှိ နံရံတို့တွင် အုတ်ခွက်ဗုဒ္ဓဆင်းတုများကို အမြင့် (၃) လက်မခန့်မှစ၍ (၅) ပေခန့်အထိ အရွယ်အစားမျိုးစုံ တွေ့မြင်ရသည်။
ရံသေ့ပျံဂူအတွင်းတွင် ကပ်လှူပူဇော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များသည် နေရောင်ဒဏ်ကို တိုက်ရိုက်မထိတွေ့ရသဖြင့် မူလလက်ရာအတိုင်း ဖူးမြော်နိုင်သည်။
ရုပ်တု၊ ဆင်းတု၊ အုတ်ခွက်ဘုရားများကို လေ့လာကြည့်ပါက အေဒီ (၁၇) ရာစုအတွင်း အနီးအနားရှိ ကုသိုလ်ရှင်များ၊ ဘုရားဖူးများ၏ ကုသိုလ်ပြုလှုဒါန်းခဲ့မှုများ အလွန်များပြားခဲ့သည်ကို လေ့လာသိရှိနိုင်သည်။
အမြင့် (၅) ပေခန့်ရှိ မတ်တပ်ရပ်နှင့် ထိုင်တော်မူ နံရံကပ် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး (၃) ဆူရှိပြီး ထင်ရှားသော အချက်တစ်ချက်မှာ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များတွင် မဏိတော် အထက် ဥဏှိဿမှ ထွက်ပေါ်၍ မီးလျှံသဖွယ် တက်သွားသော အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။
ဂူအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်အချို့မှာ အေဒီ (၁၃) ရာစုနှစ်ခန့်က လက်ရာဖြစ်သည်။
အချို့သော နေရများရှိ အုတ်ခွက်ဆင်းတုများမှာ သဘာဝဘေးဒဏ်နှင့် နှစ်ကာလကြာမြင့်လာသည့်အတွက် ပျောက်ဆုံးလစ်ဟာနေသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု ရသေ့ပျံဂူကို ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိုဏ်ဂူများ Category:ကရင်ပြည်နယ်။
မြန်မာအဘိဓာန်ကျမ်းတွင် ‘လွန်’ ကို ဖြတ်သန်းကျော်လွန်သည်၊ ဖီဆန်သည်၊ လိမ်ကျစ်ထားသောကြိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပြီး လွန်ဆွဲကို တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အားပြိုင်ရန် လွန်ကြိုးကို အပြိုင် ဆွဲရသည့်အတွက် အားပြိုင်ပွဲဟု ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက မိုးခေါ်လို၍ လွန်ဆွဲကစားခြင်းရှိသကဲ့သို့ အပျော်အားပြိုင်ခြင်း၊ အားစမ်းကစားခြင်းအဖြစ် လွန်ဆွဲခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။
နေပြည်တော်အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ရေးသားထားသည့် လွန်ဆွဲပွဲ အကျိုးကျေးဇူး လွန်ဆွဲခြင်းသည် အားသန်စေခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်း၍ ကျမ်းမာခြင်း၊ စိတ်ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ယုံကြည်စွဲလမ်းမှုအတွက် ကျေနပ်ခြင်း၊ ရပ်သူရွာသားခြင်း စည်းလုံးချစ်ခင်ညီညွတ်ခြင်း၊ အားကစားစိတ်ဓာတ်၊ အသင်းစိတ်ဓာတ် ရရှိခြင်းစသည့် အဓိကအကျိုးရလဒ်များ ရရှိစေသည်။
လွန်ခေါင်း လွန်ဆွဲရာတွင် လွန်ခေါင်းတစ်ဦးကို ထားရသည်။
သူ၏ အဆုံးအဖြတ်ကို နာခံကြရသည်။
လွန်ဆွဲမည့်သူများစုံလျှင် လွန်ခေါင်းလုပ်သူက လွန်ကြိုးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် နေရာယူစေကြပြီး လွန်ဆွဲခြင်းစရန် အမိန့်ပေးလိုက်သောအခါ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရပ်ကာ ကြိုးကို ကိုင်ကြသည်။
လွန်ခေါင်းက “ဆွဲ” ဟု အမိန့်ပေးလိုက်သည်နှင့် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အနိုင်မခံအရှုံးမပေးသောဇွဲဖြင့် အင်အားရှိသမျှထုတ်ကာ ဆွဲကြတော့သည်။
စည်းကမ်းများ လွန်ဆွဲပြိုင်ရာတွင် သတ်မှတ်ထားသည့် စည်းကမ်းများမှာ − (၁) လွန်သင်းတစ်သင်းတွင် လူရှစ်ယောက်စီပါဝင်ရန် (၂) လွန်ကြိုးသည် အလုံးလေးလက်မထက် မသေးသည့်ကြိုးဖြစ်ရန်နှင့် ၃၅ − ပေထက် မတိုတောင်းစေရန် (၃) ကြိုး၏ အလယ်ဗဟိုတွင် အမှတ်အသားတစ်ခု မှတ်သားရန် (သို့) မြင်သာထင်သာရှိအောင် တစ်ခုခုဖြင့် ချည်နှောင်ထားကြရန်၊ အမှတ်အသား၏ တစ်ဖက်တစ်ချက် ခြောက်ပေအကွာနေရာတွင်လည်း အမှတ်အသားတစ်ခု ပြုလုပ်ထားရန် (၄) ကြိုးပေါ်တွင် အမှတ်အသားပြုသကဲ့သို့ မြေပေါ်တွင်လည်း အမှတ်အသား (သို့) စည်းချထားရန် (၅) ပြိုင်ပွဲမစတင်မီ ကြိုးကို ဗဟိုအမှတ်အသားနှင့် မြေမှအမှတ်အသားတို့ကို တည့်တည့်တစ်ထပ်တည်းကျအောင် ထားရှိရန် (၆) ပြိုင်ပွဲဝင်များ အသင့်ရှိကြ၍ ဒိုင်က စတင်ဆွဲရန် အမိန့်မပေးခင် ကြိုးကိုင်အမိန့်ပေးရန် (၇) ကြိုးကိုင်အနေအထားတွင် မြေဗဟိုအမှတ်အသားနှင့် ကြိုးဗဟိုအမှတ်အသားတို့ မည်သည့်ဘက်သို့မှ စွန်းထွက်မနေစေဘဲ တည့်မတ်မှန်ကန်လျှင် “ဆွဲ” ဟု အမိန့်ပေးရန် (၈) တစ်သင်းနှင့်တစ်သင်း လွန်ဆွဲကြပြီး တစ်ဖက်သည် ခြောက်ပေအကွာ အမှတ်အသားမှ ဗဟိုကို ကျော်လွန်ပါလာအောင် ဆွဲနိုင်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အဆွဲခံရသောဘက်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ခြေထောက်သည် ဗဟိုအမှတ်အသားသို့ ထိလာအောင် ဆွဲနိုင်လာသည်ဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း ထိုသို့ ဆွဲနိုင်သည့်ဘက်ကို အနိုင်ပေးရန် (၉) ပြိုင်ပွဲကြီး၌ နှစ်သင်းထက်ပို၍ အသင်းအများအပြားပြိုင်လျှင် အုပ်စုခွဲ၍ ပတ်လည်ပြိုင်ကြရန် (၁၀) နှစ်သင်းတည်း (သို့) ဗိုလ်လုပွဲဆိုလျှင် သုံးကြိမ်သုံးခါခွဲစေပြီး နှစ်ကြိမ်နိုင်အသင်းက အနိုင်ရစေရန် တို့ ဖြစ်သည်။
မိုးခေါ်လွန်ဆွဲပွဲ နတ် ၃၇ ပါး ပသနည်း နှင့် တောင်ပြုံးပွဲ ရတနာ့ဂူပွဲ နတ်သမိုင်း၊ ဥတ္တရဘုမ္မာဆရာစိန်ဝင်း၊ ဇမ္ဗူဒီပစာပေ၊ ရန်ကုန်၊ ပကြိမ်၊ ဩဂုတ် ၉၃၊ မိုးခေါင်လျှင် လွန်ဆွဲပွဲများပြုလုပ်၍ မိုးခေါင်ကျော်စွာနတ်ကို ပသကြသည်။
မိုးခေါင်ကျော်စွာနတ်ကို ရိုးရာအဖြစ် ကိုးကွယ်သူနည်းပါးပြီး မိုးရွာချိန်တန်ပါလျှက် မိုးမရွာသဖြင့် စိုက်ခင်းပျိုးခင်းများ ပျက်စီးခြင်း၊ ရန်ဟန်းရှင်လူ တိရစ္ဆာန်များ ရေငတ်၍ သေဆုံးမှုများခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်းကြောင့် ရောဂါဘယထူပြောခြင်း၊ မီးလောင်မှုများပြားလာခြင်း ဖြစ်လာလျှင် မိုးခေါင်ကျောစွာနတ်ကို အရေးတကြီး ပူဇော်ပသ၍ လွန်ဆွဲပွဲများ ပြုလုပ်ပေးကြရသည်။
မိုးခေါင်ကျော်စွာနတ်ချင်း မင်းကျော်စွာ လာမည့်လမ်း ရွှေဂံသူတို့ ကြိုလှည့်စမ်း၊ ညိုရွှေပန်းကိုတဲ့ လက်မှာကိုင် ယိမ်းတို့လို့ယိုင်၊ ကွမ်းစည်ကိုင်အလယ်ကြားမှာ ပင့်သံမြှောက်သံ သည်မောင်ကြားတယ်၊ တောင်ပုပ္ပားရယ်က လာခဲ့တယ် လာခဲ့တယ်၊ သုံးဆယ်ကျော် ခုနှစ်မင်းရယ် နတ်ဆိုရင် ခေါင်းကနင်းမယ်၊ ကွင်းလေးလေး ရှောင်ကြရှားလေ။
ပူဇော်ပသပုံ လွန်ပွဲပြုလုပ်မည့် ကွင်းပြင်တစ်ခု၌ ကွင်းထိပ်တွင် အုန်းနှင့် ငှက်ပျော ၃ ဖီး၊ လက်ဖက်၊ ကွမ်းယာ၊ ပန်း၊ အမွှေးတိုင် အစဒ့အလင်ထည့်ပြီး ကန်တော့ပွဲပြင်ဆင်၍ စင်မြင့်ပေါ်တင်ကာ မိုးခေါင်ကျော်စွာကို ပင့်ရမည်။
ပင့်ရာ၌ အောက်ပါအတိုင်းပင့်ရသည်။
"မိုးတိမ်ကို ချိုးနိုင်စွမ်းရှိပေတဲ့ ၃၇မင်းထိပ်တင် သခင်ကြီး မိုးခေါင်ကျော်စွာခင်ဗျား။
" "ကျွန်တော်မျိုးများရဲ့ မြို့ရွာနယ်ပင်ဒေသတစ်ဝိုက်မှာဖြင့် သခင်ကြီးရဲ့ တားမြစ်မှုကြောင့် မိုးရွာချိန်တန်ပါလျက်နဲ့ မိုးလုံးဝမရွာသည်မှာ ကြာခဲ့ပါပြီ။
" "မိုးခေါင်တာကြောင့် စိုက်ပျိုးထားသမျှ စပါး၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ နှမ်းအပေါင်းနှင့် စားကောင်းသည့် အပင်မှန်သမျှ ရေမရ၍ သေရသည့်ကိန်း စိုက်နေပါပြီ။
" "ထို့ပြင် ကျွန်တော်တို့တစ်တွေမှာလည်း ပူလောင်ပြီး ရေငတ်သည့်ဒဏ်ကို ခံစားနေရပါပြီ။
" "အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် လယ်ယာများမှာ ကျွဲ၊ နွားတို့မှာလည်း ရေငတ်၍ အစုံစုံသော ဒက္ခဘေးနှင့် တွေ့နေရပါတယ်။
" "သို့ပါ၍ မှားတာရှိလျှင်လည်း ခွင့်လွှတ်တော်မူပါ၊ လွန်တာရှိလျှင်လည်း ဝန္ဒာမိသဘောမှာပိုက်လို့ တောရွာမြို့နယ်အသွယ်သွယ်တွင် လွန်ပွဲကြီးများ ကျင်းပပေးလျှက်ရှိပါသည်။
" "အရှင်ကြီးသခင်ကြီး ကိုယ်တော်တိုင် လွန်ခေါင်းကို စီး၍ ကျေနပ်ကြောင်းပြသပြီး ပင်လယ်မှ တက်သမျှ ရေခိုးရေငွေ့နှင့် မိုးသားတိမ်လိပ်များကို အရှင့်တန်ခိုးနဲ့ မဖယ်ရှားဘဲ စုရုံးသိမ်းဆည်း၍ ကျွန်တော်များနယ်ပယ်သို့ မိုးအဖြစ်ရွာချပေးတော်မူပါခင်ဗျား။
" "ကျွန်တော်တို့မှာ အရှင်ကြီး သခင်ကြီး သနားမှ အသက်ဆက်ရမည့်ဘဝပေမို့ အရှင့်စိတ်ကြိုက် လွန်ပွဲကြီးများ စတင်ဆွဲကြပါတော့မယ်ခင်ဗျား။
" ဤသို့ ပြောဆိုပင့်လျှောက်ပြီး ကန်တော့ပွဲကို ၃ ကြိမ်မြှောက်၍ အားလုံး သံပြိုင်အော်ကြရမည်မှာ "လွန်ခေါင်းကိုစီး၍ ပြတော်မူပါ၊ မိုးခေါင်ကျော်စွာနတ်မင်းခင်ဗျား။
" ဟုပြောဆိုပြီးမှ လွန်ပွဲကို စရသည်။
လွန်ပွဲတွင် လွန်ကြိုးမှာ အနည်းဆုံး ကျပ်လုံးရှိသည့် ကျစ်ကြိုးဖြစ်ရမည်။
ကျပ်လုံးထက်ကြီးလိုက ကြီးနိုင်သည်။
လွန်ခေါင်းသည် ဗလအကောင်းဆုံးယောက်ျားဖြစ်ရမည်။
သို့မှသာ မိုးခေါင်ကျော်စွာနတ်၏ စီးခြင်းကို ခံနိုင်ပေမည်။
လွန်ဆွဲသူများအားလုံးသည် မိုးခေါင်ကျော်စွာနတ်ကို ယုံကြည်လေးစားသူများသာဖြစ်ရမည်။
မယုံကြည်သူများ လုံးဝမပါစေရ။
လွန်ခေါင်းကို မိုးခေါင်ကျော်စွာ စီးလျှင် လွန်ပွဲပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မိုးရွာတတ်သည်။
right|350px ဤသည်မှာ အာရှတိုက်ရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေများ စာရင်းဖြစ်သည်။
ဤစာရင်းတွင် အပြည်အဝအသိအမှတ်ပြုထားသော နိုင်ငံများ၊ အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ အသိအမှတ်ပြုထားသော နိုင်ငံများ၊ အာရှနှင့် အာရှမဟုတ်သော အမှီအခိုနယ်မြေများ ပါဝင်သည်။
ဤစာရင်း၌ အသိအမှတ်ပြုအချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ ၄၉ နိုင်ငံ(အားလုံးမှာ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်)၊ အကန့်အသတ်ရှိသောလည်း တောင့်တင်းခိုင်မာသော၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြုမှုရှိသော de-facto နိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံ(ဤအထဲမှ တစ်နိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ လေ့လာသူနိုင်ငံဖြစ်)၊ အကြီးအကျယ်အသိအမှတ်ပြုမှုမရှိသည့် de-facto နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေ ၆ ခုနှင့် အခြားသော နယ်မြေများအား စာရင်းပြုစုထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဤနေရာ၌ အသိအမှတ်ပြု အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ ၄၉ နိုင်ငံထဲမှ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံသည် ဥရောပနှင့် အာဖရိကနိုင်ငံများအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော်လည်း ထိုနိုင်ငံများ၏ ပိုင်နက်အစိတ်အပိုင်းများသည် အာရှထဲတွင် တည်ရှိ၍နေသည်။
ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဧရိယာအများစုသည် အာရှတိုက်ထဲတွင် ရှိသော်ငြားလည်း မြို့တော် မော်စကိုနှင့် ဥရောပဘက်ခြမ်းရှိ များပြားသော လူဦးရေအရ ဥရောပနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ အာဖရိကတိုက်ရှိ ပထဝီဝင်ဧရိယာနှင့် လူဦးရေအရ အာဖရိနိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်ငြား အီဂျစ်သည် ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်မှာတဆင့် အာရှတိုက်အတွင်းသို့ တိုးဝင်တည်ရှိနေသည်။
အစိုးရ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို ၁၆ နိုင်ငံသော ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် Holy See တို့မှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု၍ထားသည်။
သို့သော် ထိုင်ဝမ်သည် နိုင်ငံအများစုနှင့် တရားမဝင်ဆက်ဆံရေးထူထောင်ထားပြီး de-facto အားဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအများစုမှ အသိအမှတ်ပြုထားသည်။
ဤအခြေအနေအား ပိုမိုသိရှိလိုလျှင် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေအား ဆက်လက်ဖတ်ရှုကြည့်နိုင်သည်။
Traditional Chinese: 臺灣/台灣 — 中華民國 ()ထိုင်ပေမြို့Traditional Chinese: 臺北/台北 (Táiběi) ၂၃,၀၇၁,၇၇၉ centre|100px|border|link=Flag of Palestine|alt=Flag of Palestine 150px ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ကြေညာထားသည်။
၁၃၇ နိုင်ငံသော ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှအသိအမှတ်ပြုထားသည်။
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော လေ့လာသူနိုင်ငံဖြစ်သည်။
() ဂျေရုဆလင်မြို့ (ကြေညာထား)()ရာမလာမြို့ (de facto) ()၄,၅၅၀,၀၀၀ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြုမှု အနည်းငယ် (သို့မဟုတ်) မရှိသော De-facto နိုင်ငံများ အလံ မြေပုံ မြန်မာအက္ခရာစဉ်ဖြင့် စီထားသော နိုင်ငံအမည်နှင့် တရားဝင်နိုင်ငံအမည် အခြေအနေ ဒေသတွင်း အတိုကောတ်နာမည်နှင့် တရားဝင်အမည် မြို့တော် လူဦးရေ ဧရိယာ centre|100px|border|link=Flag of Abkhazia|alt=Flag of Abkhazia 150px AbkhaziaRepublic of Abkhazia Claimed as an autonomous republic of Georgia. Recognised by five UN states. () Sukhumi / Sukhum () 250,000 centre|100px|border|link=Flag of Nagorno-Karabakh|alt=Flag of Nagorno-Karabakh150pxArtsakhRepublic of Artsakh Claimed as part of Azerbaijan. Recognised only by 3 non-UN states. () Stepanakert () 141,400 centre|100px|border|link=Flag of Northern Cyprus|alt=Flag of Northern Cyprus 150px Northern CyprusTurkish Republic of Northern Cyprus Claimed as part of the Republic of Cyprus. Recognised only by Turkey. North Nicosia 285,356 centre|100px|border|link=Flag of South Ossetia|alt=Flag of South Ossetia 150px South OssetiaRepublic of South Ossetia Claimed as part of Georgia. Recognised by five UN states. () () Tskhinvali () 70,000 အမှီအခိုနယ်မြေများနှင့် အခြားနယ်မြေများ အလံ မြေပုံ မြန်မာအက္ခရာစဉ်ဖြင့် စီထားသော နိုင်ငံအမည်နှင့် တရားဝင်နိုင်ငံအမည် အခြေအနေ ဒေသတွင်း အတိုကောတ်နာမည်နှင့် တရားဝင်အမည် မြို့တော် လူဦးရေ ဧရိယာ 150px ကိုကိုး (ကီးလင်း) ကျွန်းများကိုကိုး (ကီးလင်း) ကျွန်းများနယ်မြေ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ နယ်မြေ West Island / Bantam ၅၄၄ centre|100px|border|link=Flag of Christmas Island|alt=Flag of Christmas Island 150px ခရစ္စမတ်ကျွန်းခရစ္စမတ်ကျွန်းနယ်မြေ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ နယ်မြေ Flying Fish Cove / The Settlement ၁,၈၄၃ centre|100px|border|link=Union Flag|alt=Flag of the United Kingdom, as used in the British Indian Ocean Territory 150px ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ နယ်မြေ ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေ — ၄,၀၀၀ centre|100px|border|link=Union Flag|alt=Flag of the United Kingdom, as used in Akrotiri and Dhekelia 150px အခရိုတီရီနှင့် ဒခေးလီယာThe Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေ Episkopi Cantonment ၁၅,၇၀၀ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအတွင်းရှိ အထူးဒေသများ အလံ မြေပုံ မြန်မာအက္ခရာစဉ်ဖြင့် စီထားသော နိုင်ငံအမည်နှင့် တရားဝင်နိုင်ငံအမည် အခြေအနေ ဒေသတွင်း အတိုကောတ်နာမည်နှင့် တရားဝင်အမည် မြို့တော် လူဦးရေ ဧရိယာ centre|100px|border|link=Flag of Macau|alt=Flag of Macau 150px မကာအိုမကာအို အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တရုတ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံAs reflected in the Chinese text of the Macau emblem, the text of the Macao Basic Law , and the Macao Government Website , the full name of the territory is the Macao Special Administrative Region of the People's Republic of China. Although the conventions of "Macao Special Administrative Region", "Macao" and "Macau" can also be used. တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ မကာအို ၅၇၃,၀၀၃ centre|100px|border|link=Flag of Hong Kong|alt=Flag of Hong Kong 150px ဟောင်ကောင်ဟောင်ကောင် အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တရုတ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အစိုးရတောင်ကုန်း ၇,၁၂၂,၅၀၈ မှတ်စုများ ကိုးကား Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ၏ စာရင်းများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်နှင့်ဆက်နွယ်သော စာရင်းများ။
ရဲလှေဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်အသုံးပြုခဲ့သည့် မိကျောင်းသဏ္ဌာန်ရှိပြီး လျင်မြန်စွာလှော်ခတ်သွားလာ တိုက်ခိုက်နိုင်သည့် စစ်လှေ​ကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ရဲလှေများကို ကြီးကြပ်ကွတ်ကဲရသောသူကို ရဲလှေ(တိုက်)ဝန်ဟု ခေါ်သည်။
ရဲလှေဝန်ရာထူးကို ကုန်းဘောင်းခေတ်ဦးကာလ၌သာ တွေ့ရှိရသည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာဝေါဟာရများ။
thumb|တောင်မင်းကြီး ရုပ်ပွားတော် တောင်မင်းကြီးဘုရားသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အမရပူရမြို့ တောင်သမန်အင်းအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၈၉-ခုနှစ်တွင် တည်ထားသော တင်ပြင်ပလ္လင်ခွေ ရုပ်ပွားတော်ကြီးဖြစ်ပြီး တောင်ကြီးပမာ ကြီးမားလှသဖြင့် ဘွဲ့အမည်တော်ကို တောင်မင်းကြီးဘုရား ဟု ကြသည်။
thumb|ဘုရားတန်ဆောင်း ထိုရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ ပထမလှူဒါန်းထားသော တန်ဆောင်းကြီးမှာ မိုးဒဏ်လေဒဏ်တို့ကြောင့် ပျက်ဆီး၍ ရုပ်ပွားတော်ကြီးမှာ ကြီးမားလှသဖြင့် တန်ဆောင်းအသစ် ထပ်မံမလုပ်နိုင်သောကြောင့် မိုးရွာနေပူ ထည်းထည်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်ကို အစွဲပြု၍ နေပူခံကိုယ်တော်ကြီးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ယခုအခါ အများပြည်သူကောင်းမှုဖြင့် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းထားသည်မှာ ခန့်ညားလှသည်။
အမရပူရမြို့ရှိ ကြီးလေးဆူတို့တွင် တောင်မင်းကြီးဘုရားသည် တစ်ဆူအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဒက္ခိဏာရာမ-ဘုရားကြီး၊ ဆရာ စိုးမြတ်လင်း စုဆောင်းရေးသားသည့် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းရှိ ရတနာပုံ-မန္တလေးမြို့ နှင့် မြို့ရွာဒေသအသီးသီးတို့၌ ထင်ရှားကျော်စောတော်မူသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများသမိုင်း၊ စာ-၉၀ ကိုးကား Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb သာသနာတက္ကရာဇ် ၂၃၆-ခုနှစ်တွင် မဇ္ဈိမဒေသ ပါဋလိပုတ်ပြည့်ရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်းသည် ဘုရားအလောင်းတော် ခြင်္သေ့မင်းဘဝ ဖြစ်သည့်နေရာ၌ စေတီပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့တွင် တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်သော ရွှေဂူကြီးဘုရားကို တည်တော်မူခဲ့သည်။
အမရပူရမြို့ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရား ကြီးလေးဆူတို့တွင် ရွှေဂူကြီးဘုရားသည် တစ်ဆူအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၄၅-ခုနှစ်တွင် အမရပူရ ပထမ နန်းတည်မြို့တည် ဘိုးတော် ဗဒုံမင်းတရားသည် ရွှေဂူကြီးဘုရားကို အသစ်ထပ်မံပြုပြင်၍ ကိုးကွယ်တော်မူသည်။
ဒက္ခိဏာရာမ-ဘုရားကြီး၊ ဆရာ စိုးမြတ်လင်း စုဆောင်းရေးသားသည့် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းရှိ ရတနာပုံ-မန္တလေးမြို့ နှင့် မြို့ရွာဒေသအသီးသီးတို့၌ ထင်ရှားကျော်စောတော်မူသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများသမိုင်း၊ စာ-၉၀ ဓာတ်ပုံများ ကိုးကား Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ။
ဂမ်လန်ရာဇီ သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်နိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင်တည်ရှိသည်။
၎င်းသည် ခါကာဘိုရာဇီ အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် တည်ရှိပြီး ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်၏။
တောင်သည် မြန်မာနှင့် တိဘက်တို့ နယ်စပ်တွင် တည်ရှိပြီး အိန္ဒိယနှင့် သုံးနိုင်ငံတွေ့ဆုံရာ နေရာမှ ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။
၅.၈၈၁ ကီလိုမီတာ အမြင့်ရှိသည့် ခါကာဘိုရာဇီ သည် ဂမ်လန်ရာဇီမှ ၆.၆ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။
https://www.facebook.com/gamlang.razi.9 ဂမ်လန်ရာဇီသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆီးနှင်းများနှင့် ရေခဲများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မြေတိုင်းဦးစီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဂမ်လန်ရာဇီတောင်သည် နှမ်းဖတ်ကျောက် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
Ministry of Agri & Irra under Survey Dept. First Edition: 2008 Myanmar တက်ရောက်ခြင်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အန်ဒီ တိုင်ဆန် (၁၉၆၈–၂၀၁၅) ဦးဆောင်၍ ပထမဆုံး တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့တွင် အမေရိကန် တောင်တက်သမား ငါးဦးနှင့် Technical Climbing Club of Myanmar (TCCM) မှ မြန်မာတောင်တက်သမား နှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့သည်။
တောင်တက်အဖွဲ့ကို ထူးဖောင်ဒေးရှင်း မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။
တောင်ခြေ အခြေစိုက်စခန်းသို့ ရောက်ရှိရန် မိုးသစ်တောများနှင့် စမ်းချောင်းများစွာကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။
ရာသီဥတုကောင်းမွန်နေစဉ်မှာပင် အခြေစိုက်စခန်းသို့ ရောက်ရှိရန် နှစ်ပတ်ခန့် အချိန်ယူရသည်။
အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်နိုင် ဂမ်လန်ရာဇီ၏ အမြင့်ကို ၅,၈၇၀ ±၂ မီတာ (၁၉,၂၅၉ ပေ) ဟု တိုင်းတာထားသည်။
အမြင့်ကို ဂျီပီအက်စ် ဖြင့် အတိအကျ တိုင်းတာထားမှုအရ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။
ခါကာဘိုရာဇီတောင်၏ အမြင့်ကို ဂျီပီအက်စ်ဖြင့် မတိုင်းတာရသေးပေ။
သို့သော်လည်း ထောင်ထိပ်သို့ နောက်ဆုံးတက်ရောက်ခဲ့ခြင်းအရ ခါကာဘိုရာဇီသည် အမြင့်ဆုံးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။
တောင်တက်အဖွဲ့သည် ခါကာဘိုရာဇီတောင်၏ ၅၇၄၂ မီတာ (၁၈,၈၄၀ ပေ) အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး တောင်ထိပ်သည် နောက်ထပ် ၂၄၀ မီတာ (ပေ ၈၀၀) ခန့် ကျန်နေသေးကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။
ရှီအာမွစ်လင်(မ) သည် မွစ်လင်(မ)အသိုင်းအဝိုင်းအကြား စွန္နီမွစ်လင်(မ)ပြီးနောက်ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပေသည်။
ရှီအာမွစ်လင်(မ)တို့သည် တမန်တော်မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)နှင့် သူ၏အနွယ်တော်ဝင်အဲဟ်လေဘိုင်းသ်(အ.စ)တို့၏သွန်သင်မှုအတိုင်းလျှောက်လှမ်းကြသူများဖြစ်ပေသည်။
ထိုအဲဟ်လေဘိုင်းသ်(အ.စ)တို့သည် မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)မှတဆင့် ဖှာတေမာ(စ.အ)နှင့် အလီ(အ.စ)တို့မှဆင်းသက်လာခဲ့သည့်အတွက် ရှီအာမွစ်လင်(မ)တို့သည် တမန်တော်မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)၏ မြေးတော်များကို မိမိတို့၏ခေါင်းဆောင်၊ဦးရှောင်နှင့် လမ်းပြသူများဟု သတ်မှတ်လက်ခံခဲ့ကြလေသည်။
ရှီအာမွစ်လင်(မ)တို့အကြားတွင်လည်း စွန္နီမွစ်လင်(မ)များကဲ့သို့ ဂိုဏ်းဂဏ္ဍများအမျိုးမျိုးကွဲခဲ့လေသည်။
ထိုဂိုဏ်းဂဏ္ဍများအကြား အုပ်စု(၃)သာ နောက်လိုက်များခဲ့ပြီး ကျန်ဂိုဏ်းဂဏ္ဍများတွင်မူ နောက်လိုက်နည်းပါးလေသည်။
နိုင်ငံရေးသမိုင်းရှု့ထောင့်အရကြည့်မည်ဆိုလျှင် ရှီအာ့သမိုင်းတွင် ခေတ် အဆင့်ဆင့်ရှိခဲ့ပေသည်။
ပထမဆုံးခေတ်သည် (တမန်တော်မြတ်(ဆွ) သည် အေဒီ(၆၃၂)ခုနှစ်တွင်ကွယ်လွန်တော်မူခဲ့လေသည်။
)ထိုသို့ကွယ်လွန်တော်မူသည့်ကာလမှစတင်ခဲ့ပြီး အေဒီ (၆၈၀)ခုနှစ် ကရ်ဘလာအခင်းဖြစ်ပွားချိန်ထိ ဖြစ်လေသည်။
ထိုကာလသည် အေမာမ်အလီ(အ.စ)၊ဟစန်အိဘ်နေအလီ(အ.စ)နှင့် ဟိုစိုင်းန်အိဘ်နေအလီ(အ.စ)တို့ ၏ခေတ်ကာလများဖြစ်ပေသည်။
၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် မွစ်လင်(မ)ထုကြီးအကြား၌ ရှီအာမွစ်လင်(မ)ဟူသော ဂိုဏ်းသည် ကွဲပြားစွာပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး စွန္နီခလီဖှာများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင်ရှိခဲ့ကြလေသည်။
ထိုကာလသည် ကရ်ဘလာအခင်းဖြစ်ပွားပြီးချိန်မှ ရှီအာများအတွင်းမှ လူ(၉၀၀)ခန့်စုစည်းခဲ့မိချိန်မှစတင်ခဲ့ပြီးနောက် လူဦးရေသည်လည်း တိုးပွားလာခဲ့လေသည်။
ယင်းကာလအတွင်း ရှီအာတို့အကြားတွင် ဂိုဏ်းများအသီးသီးကွာသွားခဲ့ကြလေသည်။
ရှီအာသမိုင်းတွင် တတိယခေတ်သည် (၇၈၀-၉၇၄)ခုနှစ်တွင် မိုရိုကိုနိုင်ငံ၌ အဒ်ရီးစ်ခေတ်များအကြား ပထမဦးဆုံးရှီအာအစိုးရကို ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့လေသည်။
၎င်းနောက် အလာအဝေးဒ်ခေတ်များအကြား (၈၂၆-၉၂၈)ခုနှစ်များအတွင်း အီရန်နိုင်ငံ မာဇင်ဒရားန်(သဘဲရ်ရီစ်တာန်)ပြည်နယ်တွင် ရှီအာအုပ်ချုပ်ရေးကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
၎င်းတို့သည် ခေတ်နှစ်ဆက်တွင် အလွန်မှပင် အင်အားတောင့်တင်းသောသူများ ဖြစ်ခဲ့ကြလေသည်။
(၉၀၉)ခုနှစ်တွင် အရီကီယာဒေသ၌ ဖှာတေမီအုပ်ချုပ်ရေးပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ယင်းအုပ်ချုပ်ရေးသည် (၁၁၇၁)ခုနှစ်အထိ မိုရိုကို၊အီဂျီစ်နှင့် လဝါနသ် စသည့်နေရာဒေသအသီးသီးသို့ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး ရှီအာအုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့လေသည်။
(၉၃၀)ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်တွင် အီရန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဘီဒီးဒ်မင်းဆက်များပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၎င်းအုပ်ချုပ်ရေးသည် (၁၀၄၈)ခုနှစ်အထိ အီရန်နိုင်ငံအတွင်းတွင်သာမက အီရတ်နိုင်ငံအထိ အာဏာစိုးမိုးခဲ့လေသည်။
ထို့အပြင် ယီမန်ဒေသတွင်လည်း ရှီအာအေမာမ်များအဆက်ဆက်ရှိလာခဲ့သည်။
သို့သော် ၎င်းတို့သည် ဇိုင်ဒီယာရှီအာများဖြစ်လေသည်။
စကီဖှာမှ ကရ်ဘလာသို့ မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)သည် မက္ကာြမို့မှ မဒီနာမြို့သို့ မထွက်ခွာမီ မက္ကာမြို့တွင် မိမိတို့အကြားစည်းရုံးညီညွတ်ကြရန် မိန့်ခွန်းပြောခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ကြီးပေါ်၌ နေထိုင်ကြသော အာရဗ်တို့အကြား တစ်စုတစည်းတည်းဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။
သို့သော် အေဒီ(၆၃၂)ခုနှစ် မိုဟမ္မဒ်သခင်(ဆွ)ကွယ်လွန်တော်မူသည်နှင့်တပြိုင်နက် မွစ်လင်(မ)ထုကြီးအကြား ခေါင်းဆောင်မှုပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ကွဲလွဲမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြလေသည်။
မိုဟမ္မဒ်သခင်(ဆွ)ကွယ်လွန်သွားခဲ့ချိန်တွင် မိုဟမ္မဒ်သခင်၏ဦးရီးတော်၏သား အလီအိဘ်နေအဘီသွာလိဘ်(အ.စ)နှင့် သမီးတော်ဖှာတေမာ(စ.အ)တို့အပြင် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏သားသမီးများသည် မိုဟမ္မဒ်သခင်(ဆွ)၏ ဈာပနအခမ်းအနားအတွက် အလုပ်များနေခဲ့ချိန်ဖြစ်ပေသည်။
ထိုအချိန်တွင် တစ်ဘက်၌ မက္ကာမြို့မှ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သော မျိုးနွယ်စုတို့၏ခေါင်းဆောင်များနှင့် မဒီနာမြို့တွင်ယခင်ကတည်းမှ နေထိုခဲ့သော မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များအကြား စကီဖှာ မည်သော နေရာတွင် မည်သူကိုမျှအသိမပေးပဲ တိတ်တစိတ် ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်ပွဲ ပြုလုပ်နေခဲ့ကြလေသည်။
(သို့သော် ဂဒီးရ်-ရေ-ခွမ်ဆိုသော နေရာတွင် အလီအိဘ်နေအဘီသွာလီဘ်(အ.စ)အား မိမိနောက်ပိုင်းဆက်ခံမည့်သူ ဟူ၍ မွစ်လင်(မ)တို့အကြား အများသိအောင်ကြေညာခဲ့လေသည်။
ထိုအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ အိုမရ်သည် ထိုပထမဆုံး မင်္ဂလာစကားပြောကြားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ရှိရှိသမျှသော မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် သာဝကတို့အား အလီ(အ.စ)နှင့် သစ္စာခံရန် တမန်တော်မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)မှ မိန့်ကြားခဲ့မှုကြောင့် ထိုနေရာ၌ ၎င်းသူအားလုံးတို့သည် အလီ(အ.စ)နှင့် သစ္စာခံ(ဘိုင်အသ်)ပြုလုပ်ခဲ့ကြလေသည်။
) ၎င်းတို့၏ထိုလုပ်ရပ်သည် ဂဒီးရ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော သစ္စာခံမှုကို ချိုးဖေါက်၍ မိမိတို့သဘောဆန္ဒများအရ အစ္စလာမ့်ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်လေသည်။
ထိုသို့ဖြင့် အဘူဘက်ရ်အား ခလီဖှာ (မွစ်လင်(မ))တို့၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ရွေးချယ်လိုက်ကြလေသည်။
ထို့နောက် မိုဟမ္မဒ်သခင်(ဆွ)၏ အနွယ်တော်ဝင်တို့နှင့် ကိုယ်တော်မြတ်(ဆွ)နှင့် သူ၏အနွယ်တော်ဝင်များကို ချစ်ခင်ကြည်ညိုလေးစားသူတို့သည် ထို့သို့ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့မှုအပေါ် ( မိုဟမ္မဒ်သခင်(ဆွ)၏မှာကြားမှုကို အလေးမထားခဲ့သည့်အတွက်) စောဒကတက်ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြလေသည်။
စွန္နီတို့၏ခံယူချက်တွင် မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)သည် မည်သူကိုမျှ မိမိနောက်ဆက်ခံမည့်သူကို သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ ဟုဖြစ်သော်လည်း ရှီအာတို့အကြားခံယူထားကြသည်မှာ တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ)သည် မိမိနောက်ဆက်ခံသူသည် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းကို နေရာဒေသအသီးသီးနှင့် အနေအထားအမျိုးမျိုးတို့တွင် အကြိမ်ကြိမ် အမည်နာမတော်နှင့် တကွဖြစ်ပြခဲ့လေသည်။
ထိုသူသည်အလီ(အ.စ)ပင်ဖြစ်ပေသည်။
ယုတ်စွအဆုံး တမန်တော်မိုဟမ္မဒ်သည် မိမိ၏နောက်ဆုံးအချိန် အိပ်ယာအတွင်းလဲနေချိန်တွင် အလီ(အ.စ)သည် မိမိနောက်ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်ကြောင်း အမည်နာမတော်နှင့်တကွ သတ်မှတ်၍ မှားသွားခဲ့လေသည်။
စကီဖှာတွင် အဘူဘက်ရ်အား ခလီဖှာအဖြစ် ရွေးချယ်လိုက်သည့်နောက်ဆက်တွဲအကြောင်းအရာသည် အိုမရ်နှင့် ခါလီဒ်အိဘ်နေဝလီးဒ်တို့ဦးခေါင်မှုဖြင့် သခင်မကြီးဖှာတေမာ(စ.အ)အိမ်အား မီးရှို့၍ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည့် ပြဿနာအကြောင်းအရာပင်ဖြစ်လေသည်။
Sahih Bukhari 5.57.50မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)သည် မက္ကာမြို့မှ မဒီနာမြို့သို့ မထွက်ခွာမီ မက္ကာမြို့တွင် မိမိတို့အကြားစည်းရုံးညီညွတ်ကြရန် မိန့်ခွန်းပြောခဲ့လေသည်။
စကီဖှာတွင်အဘူဘက်ရ်အား ခလီဖှာအဖြစ် ရွေးချယ်လိုက်သည့်နောက်ဆက်တွဲအကြောင်းအရာသည် အိုမရ်နှင့် ခါလီဒ်အိဘ်နေဝလီးဒ်တို့ဦးခေါင်မှုဖြင့် သခင်မကြီးဖှာတေမာ(စ.အ)အိမ်အား မီးရှို့၍ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည့် ပြဿနာအကြောင်းအရာပင်ဖြစ်လေသည်။
ထိုပြဿနာသည် မွစ်လင်(မ)ထုအကြားနှစ်ပိုင်းကွဲသွားစေခဲ့သည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် စွန္နီနှင့်ရှီအာဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စု ဆင်းသက်လာခဲ့လေသည်။
၎င်းတို့အကြားအချို့သည် အလီ(အ,စ)၏နောက်လိုက်များဖြစ်သွားခဲ့ကြပြီး အချို့သည် အဘူဘက်ရ်၊အိုမရ်နှင့် အွစ်မာန်းနောက်လိုက်များဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။
စွန္နတို့ဘက်မှ စောဒကတက်ကြသည်မှာ အကယ်၍ အမှန်တကယ်တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ)ဘက်မှ အလီ(အ.စ)အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်ဆိုပါက အလီ(အ.စ)သည် မိမိ၏ရပိုင်ခွင့်ကို ရယူရန်အတွက် အဘယ်ကြောင့် အဘူဘက်ရ်၊အိုမရ်နှင့်အွစ်မာန်တို့အား စစ်မခင်းခဲ့ပါသနည်း ဟုဖြစ်လေသည်။
၎င်းမေးခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ရှီအာတို့ဘက်မှ ဖြေကြားထားသည်မှာ - ပထမအနေဖြင့် အလီ(အ.စ)ဘက်၌ စစ်ခင်းနိုင်ဖို့ရန် စစ်သည်အင်အား မရှိခဲ့ပါ။
ဒုတိယအနေဖြင့် အလီ(အ.စ)သည် တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ)ကြိုးပမ်း၍ တည်ဆောင်ခဲ့သော အစ္စလာမ့်အုပ်ချုပ်ရေးသည် အလွန်မှပင် သက်တမ်းအားဖြင့် နုသေးပေသည်။
ထိုသို့သောအနေအထားတွင် စစ်ခင်းမည်ဆိုပါက မကြာသေးမီမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အစ္စလာမ့်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် ပြန်လည်ပျက်စီးသွားမည်ကို မလိုလားသဖြင့် ၎င်းတို့နှင့် စစ်မခင်းခဲ့ပေဟု ဖြစ်လေသည်။
ကွဲပြားခြားနားခြင်းနှင့်ဂုဏ်ထူး ရှီအာနှင့်စွန္နီတို့သည် တမန်တော်မြတ်(ဆွ)ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးပြဿနာအပေါ်မူတည်၍ ကွဲခဲ့သော ဂိုဏ်းများဖြစ်သည်။
ရှီအာတို့၏ခံယူချက်တွင် အလီ(အ.စ)သည် ပထမခလီဖှာ ဖြစ်သည်သလို အဘူဘက်ရ်၊အိုမရ်နှင့် အွစ်မာန်းတို့သည် ရာထူးနှင့် အရိုက်အရာကို မတရားသိမ်းပိုက်လုယူထားသူများဖြစ်သည် ဟု ဆိုထားသည့်အတွက် ထို(၃)ဦးနှင့် ၎င်းတို့၏ဘက်တော်သားတို့မှ ဆင့်ပြန်ထားသော ဟဒီးစ်တိုင်းကို ရှီအာဟဒီးစ်ပညာရှင်များမှ စစ်မှန်သောဟဒီးစ်ဟူ၍ မသတ်မှတ်ကြပေ။
ထို့အတွက်ကြောင့် ရှီအာတို့အကြား စစ်မှန်ကြောင်းထောက်ခံထားသော ဟဒီးစ်တော်များသည် စွန္နီတို့အကြား စစ်မှန်သည်ဟု ထောက်ခံထားသော ဟဒီးစ်တော်များထက် နည်းပါးသည်ကိုတွေ့ရပေသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆို့သော် မြောက်မြားစွာသော ဟဒီးစ်တို့သည် ရှီအာတို့အဖို့လက်ခံနိုင်သည့်အရည်အချင်းနှင့် မပြည့်မီသောအတွက်ကြောင့်ပင်ဖြစ်လေသည်။
ရှီအာတို့သည် အထူးသဖြင့် နမားဇ်အပြင် ထိမ်းမြားမှုနှင့် စပ်ဆိုင်သော ၎င်းတို့မှ ဆင့်ပြန်ထားသော ဟဒီးစ်တော်များကို ထောက်ခံထားခြင်းမရှိချေ။
ရှီအာတို့သည် တမန်တော်မြတ်(ဆွ)နှင့် သူ၏အနွယ်တော်ဝင်များထံမှ လာရှိထားသော ဟဒီးစ်တော်များကိုသာ ဦးစားပေးကြလေသည်။