kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) ကို ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်းဖြင့် သစ္စာတရားကို သိမြင်နိုင်သည်ဟူသော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
တရားသည် အခြားဝေးလံသော နေရာတွင် ရှိသည်မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်၌ပင် တည်ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မိမိကိုယ်ကို သေချာစွာ လေ့လာဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် တရားကို တွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့ ဆိုတာလို ကိုယ့်ကိုယ်အတွင်းမှာသာလိုရင်း တရားတွေကို မနားမနေ ရှာကြရမယ်တဲ့၊ [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ စ။
ပျက်စီးပြီး နှိပ်စက်နေတဲ့ ကိုယ်ကောင်ကြီးပါကလားလို့ မိမိခန္ဓာ ကိုယ်ကြီးကိုပင် ကြောက်လာနိုင်တယ်။
အဲဒီလို ကြောက်လာမှလည်း တရားရှာကိုယ် မှာတွေ့ဆိုတဲ့ စကားနဲ့လည်း ညညွီတ်နိုင်ပါတယ်။
[၁၃၃၅] မင်္ဂလာကျယ်။
တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အရွယ်အစားကြီးမားပါက အခြားအရာတစ်ခုအတွက် အောက်ခံအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သကဲ့သို့ လူအချို့သည် အသက်အရွယ်ကြီးလာသောအခါ မာနကြီးခြင်း၊ ဆိုးသွမ်းခြင်း သို့မဟုတ် တေခြင်း (အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းခြင်း) များ ဖြစ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တူကြီးကို ပေအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သကဲ့သို့ အာဏာ သို့မဟုတ် ရာထူးကြီးသောသူများသည် မိမိတို့၏ အာဏာကို အလွဲသုံးစားပြုခြင်း သို့မဟုတ် မာနထောင်လွှားခြင်းများ ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။
တေ ဆိုသည်မှာ မာနကြီးခြင်း၊ ဆိုးသွမ်းခြင်း၊ အကျင့်စာရိတ္တ မကောင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ၊ သျှောင်ကြီးလျှင်ငိုက်၊ လူကြီးလျှင်မိုက် ဤအသုံးအနှုန်းသည် တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ ဆိုရိုးစကားကို ပိုမိုချဲ့ထွင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
သျှောင်ကြီးလျှင်ငိုက်: ဆံပင်ကို အထက်သို့ စုစည်းထားသော သျှောင်ထုံးကြီးပါက လေးလံသောကြောင့် ငိုက်ကျတတ်သည်။
လူကြီးလျှင်မိုက်: အသက်ကြီးသော လူအချို့သည် မိုက်မဲသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်။
ဤအသုံးအနှုန်းသည် အသက်အရွယ်ကြီးခြင်း သို့မဟုတ် ရာထူးကြီးခြင်းသည် ကောင်းသောအရာများသာ ဖြစ်သည်မဟုတ်ဘဲ ဆိုးကျိုးများလည်း ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ဟောင်မည့်နှယ်၊ ဟိန်းမည့်နှယ်၊ ကျယ်နိုင်သမျှအဖိုးကြီး၊ သူတစ်ထူးငြီး စေဖို့၊ တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ၊ ဥပဒေကဲ့သို့၊ ဖြစ်ချေမည့်နောင်ရေးကို၊ [၁၂၂၅-ခန့်] ပုည။
တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ၊ သျှောင်ကြီးလျှင်ငိုက်၊ လူကြီးလျှင်မိုက် ဆိုသလို ခေတ်အလိုက်ကို သတိမထားဘဲ…၊ [၁၂၇၇] မောင်ပုံ။
တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံက သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံက ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့တူရိယာများ၏ မူလအစသည် ဗြောစည်သံမှ စတင်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့ဂီတ၏ မူလအစသည် အဲချင်းသံမှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့ဂီတနှင့် တူရိယာများ၏ သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဗြောစည်သည် အရေးပါသော တူရိယာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဲချင်းသည်လည်း လူကြိုက်များသော သီချင်းအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ဂီတနှင့် တူရိယာများ၏ မူလအစကို ထိုအရာများမှ စတင်သည်ဟု တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဗြောစည်: ဗြောစည်သည် ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခဲ့သော စည်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အရေးပါသော အခမ်းအနားများ၊ ပွဲတော်များတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
အဲချင်း: အဲချင်းသည် မြန်မာ့ရိုးရာ သီချင်းအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ်ကတည်းက လူကြိုက်များခဲ့သော သီချင်းအမျိုးအစားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံမှ ဆိုသည့်အတိုင်း ဗြောများမှာ ရှေးကျသော မြန်မာ့တူရိယာများ ဖြစ်ပေသည်။
၄၂၉။
တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့် ဆိုသည်မှာ တေဇောဓာတ် (ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူဓာတ်) ၏ သဘောတရားကို ကောင်းစွာ နားမလည်ဘဲ ဆေးကုသခြင်း မပြုသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာ၏ အခြေခံအယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးမြန်မာ့ဆေးပညာတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဓာတ်လေးပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော) မျှတမှုသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် တေဇောဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပူအအေးကို ထိန်းညှိပေးသော ဓာတ်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ သဘောကို နားလည်မှသာ ဆေးကုသရာတွင် မှန်ကန်စွာ ဆေးဝါးကို အသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
တေဇောဓာတ်ကို နားမလည်ဘဲ ဆေးကုသပါက အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှ တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှ ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး တေဇောဓာတ်ကို ကောင်းစွာ နားလည်မှသာ ဆေးကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ အဇ္ဈတ္တတေဇောနှင့် ဗဟိဒ္ဓတေဇော ၂-ပါးလုံးကို အလွန် ပိုင်နိုင်စွာသိသော ဆေးသမားကြီးဖြစ်ပါမူလည်း တေဇောပိုင်မှ ဆေးကိုင်လှဆိုသည့်အတိုင်း ဆေးဝါး ပယောဂဆင်၍ သုံးနိုင်ပေသည်။
[၁၃၁၇] ဆေးဘိ။
တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်၊ ကမ္ဘာအစ တေဇောကဟု ဆိုသော ဆိုရိုးစကားများအရ…၊ [၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ ဆ၊ ပ။
တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်ဟု အဆိုရှိပါသည်။
[၁၃၃၀] မြဝတီ၊ ၁၆၊ ၁၀။
တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
တောစကား တောပျောက် ဆိုရိုးစကားလည်း ရှုပါ။
အဓိပ္ပာယ် တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ ဆိုသည်မှာ နေရာဒေသနှင့် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ပြောဆိုသင့်သော စကားများ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
မသင့်လျော်သော နေရာတွင် မသင့်လျော်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းသည် မလိုလားအပ်သော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ: တောထဲတွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုနိုင်သော စကားများကို အိမ်တွင် ပြောဆိုပါက မသင့်လျော်သော အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ: အိမ်တွင် မိသားစုအတွင်း ပြောဆိုလေ့ရှိသော စကားများကို ဘုန်းကြီးကျောင်းကဲ့သို့သော နေရာတွင် ပြောဆိုပါက မရိုမသေ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် နေရာဒေသ၊ အခြေအနေနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်ကို ထောက်ထား၍ ပြောဆိုသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
တောစကား တောပျောက် တောစကား တောပျောက် ဆိုသည်မှာ တောထဲတွင် ပြောဆိုသော စကားသည် တောနှင့်သာ သင့်လျော်ပြီး အခြားနေရာများတွင် အသုံးမဝင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်အဓိပ္ပာယ် ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ တောစကားကိုအိမသို့် မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ။
[၁၂၂၇] ကဝိဒီ။
တောစကားကိုအိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ။
၅၃၄။
တောဆူမှ မြို့ဝ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောဆူမှ မြို့ဝ ဆိုသည်မှာ ကျေးလက်တောရွာများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှသာ မြို့ပြများလည်း ဝပြောသာယာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြ၏ မှီခိုအားထားမှုကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက အခြေခံထားသောကြောင့် ကျေးလက်ဒေသများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးအတွက် အရေးပါခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း ကျေးလက်ဒေသများမှ ထွက်ရှိသော ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် လုပ်သားအင်အားသည် မြို့ပြများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်နေဆဲဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှသာ မြို့ပြများလည်း တိုးတက်သာယာမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ တောဆူမှ မြို့ဝဆိုသော စကားကဲ့သို့ တောသူတောင်သားများ ဆူဆူ ဖြိုးဖြိုး ကျန်းကျန်းမာမာနှင့် ချမ်းချမ်းသာသာရှိမှသာ မြို့သူမြို့သားတို့မှာ ဝပြောသာယာခြင်း ရှိမည်ဖြစ်ရာ…၊ [၁၂၉၈] ပြုပြင်ရေး၊ ၁၊ ၁၁။
တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက် ဆိုသည်မှာ တောမီးတစ်ကြိမ် ရှို့လိုက်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးရသော သတ္တဝါအရေအတွက်သည် မုဆိုးတစ်ဦး၏ တစ်သက်တာလုံး သတ်ဖြတ်နိုင်သော သတ္တဝါအရေအတွက်နှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တောမီး၏ ဆိုးကျိုးကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။
တောမီးသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သတ္တဝါများအတွက် အလွန်အန္တရာယ်များသည်။
မီးတစ်ကြိမ်လောင်ကျွမ်းပါက သစ်ပင်များ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များသာမက အခြားသော သက်ရှိများစွာလည်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးရသည်။
ထို့ကြောင့် တောမီးရှို့ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးသည် မုဆိုးတစ်ဦး၏ သတ်ဖြတ်မှုထက်ပင် ကြီးမားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တောမီးကို အထူးသတိထား ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက်တဲ့ လူကလေးရဲ့၊ တောမီးများ ဘယ်တော့မှ မရှို့လေနဲ့နော်။
[၁၃၂၅] တောတောင်။
တောသားရဲ ဆွဲထုတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောသားရဲ ဆွဲထုတ် ဆိုသည်မှာ တောသားများသည် အလွန်အကျွံ ရဲတင်းလာသောအခါ လူအများရှေ့တွင် ဆွဲထုတ်ခံရလောက်အောင် ပြုမူတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စည်းကမ်းမဲ့ခြင်း၊ ရိုင်းစိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် လူအများရှေ့တွင် မသင့်လျော်သော အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
တောသားများသည် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်လေ့ရှိသောကြောင့် အချို့ကိစ္စများတွင် စည်းကမ်းမဲ့တတ်ကြသည်။
ထိုသို့ စည်းကမ်းမဲ့လာပါက လူအများရှေ့တွင် ရှက်ရဖွယ်အဖြစ် ဆွဲထုတ်ခံရသည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူအများရှေ့တွင် သင့်လျော်စွာ ပြုမူနေထိုင်သင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ တောသားရဲတော့ ဆွဲထုတ်ဆိုတာ တယ်မှန်ပါလားနော်၊ ဘယ့်နှယ်ဗျ ဘအိုရဲ့၊ ပိုင်နက်ကျူးလွန်မှု ဟုတ်လား၊ [၁၃၁၇] မြဝတီ၊ ၃၊ ၁၂။
ဦးဘိုးခင်သည် တောသားရဲ ဆွဲထုတ်ဟူသော စကားအတိုင်း တင်လျှောက် လိုက်ရာ ညီလာခံတစ်ခုလုံး အံ့ဩ၍ သွားကြသည်။
[၁၃၃၂] သွေးသောက်၊ ၂၈၉။
တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလတွင် မိုးသည် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းတတ်သောကြောင့် ထမင်းဟင်း ချက်ပြုတ်ရသူများ အခက်အခဲများစွာ ကြုံတွေ့ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် ထိုအချိန်တွင် လူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝကို ဖော်ပြသည်။
တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီ၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သောကြောင့် မိုးသည် ရက်ဆက်မပြတ် ရွာသွန်းတတ်သည်။
ထိုအခါ မီးဖိုချောင်သည် စိုစွတ်နေခြင်း၊ ထင်းမီးခြောက်ရန် ခက်ခဲခြင်း စသည့် အခက်အခဲများကြောင့် ထမင်းဟင်း ချက်ပြုတ်ရသူများ ဒုက္ခရောက်ရသည်။
တိမ်ညို ဆိုသည်မှာ မိုးရွာတော့မည့် တိမ်ထူထပ်နေသော အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။
မိုးမစဲ ဆိုသည်မှာ မိုးသည် အဆက်မပြတ် ရွာသွန်းနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
တော်သလင်းလ တော်သလင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ၆ လမြောက်လဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။
ကိုးကားချက်များ တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ။
တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ။
တော်သလင်းလ မှာ မိုးရွာအားကြီးခြင်းကြောင့် ထမင်းဟင်းချက်ရသူတို့ ဒုက္ခရောက်သည် ဆိုလိုသည်။
တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီအတွင်း ကျရောက်သော်လည်း ထိုလ၏ နေရောင်ခြည်သည် အလွန်ပူပြင်းသောကြောင့် ရေထဲရှိ ပုစွန်များပင် သေလောက်သည်အထိ ပူပြင်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတု၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာကို ဖော်ပြသည်။
(ပုစွန်​ဟုဆိုရာတွင် လယ်ကန်သင်းများ၌၊ တွင်းအောင်းနေတတ်ကြသော ပုစွန်လုံးများကိုဆိုလိုသည်၊ နေကပြင်း ရေခမ်းခြောက်၍၊ တွင်းထဲကရေပူတွင်ပြုပ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည်)​တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီဖြစ်သော်လည်း မိုးရွာပြီးနောက် နေသာသောအခါ နေရောင်ခြည်သည် အလွန်ပြင်းထန်တတ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ရေထဲရှိ ပုစွန်များပင် အပူဒဏ်ကို မခံနိုင်ဘဲ သေဆုံးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော အပြောင်းအလဲများကို သတိပြုသင့်ကြောင်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ မိုးလအတွင်း၊ ရှိန်ပူပြင်းသည့်၊ တော်သလင်းနေ၊ ပုစွန်သေတည်၊့ [၁၂၆၆] မဃ ၃၂၇။
တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေဟူသော စကားအတိုင်း နေ့အချိန်၌ နေသည် အလွန် ပူပြင်းစွာ တောက်ပသဖြင့်…၊ [၁၃၀၃] မင်းခွေး။
တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုး ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလတွင် ရွာသောမိုးသည် အလွန်သည်းထန်သောကြောင့် လယ်ကန်သင်းများပင် ကျိုးပျက်သည်အထိ ရွာသွန်းတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ မိုးရွာသွန်းမှု ပြင်းထန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
တော်သလင်းလသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးအသည်းထန်ဆုံးအချိန်ဖြစ်ပြီး မိုးရေချိန် အများဆုံးလလည်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မိုးများစွာ ရွာသွန်းခြင်းကြောင့် လယ်ကန်သင်းများ ရေဖိအားကို မခံနိုင်ဘဲ ကျိုးပျက်တတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလတွင် မိုးအန္တရာယ်ကို သတိထားသင့်ကြောင်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကား တော်သလင်းမိုးရွာခဲ့သော် တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုးဟူသော ဆိုရိုးစကားကဲ့သို့ လယ်ကန်သင်းများ ကျိုးအောင် မပြတ်မစဲ တသဲသဲ ရွာနေတတ်သည်။
[၁၃၄၀] ဆယ့်နှစ်ရာသီ။
တစ်ခါတစ်ရံ မိုးကြီးတတ်သေးသည့်အတွက ်တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုးဟု ဆိုရိုးရှိခဲ့ပြန်ပေ၏။
[၁၃၄၆] ယဉ်ပဒေသာ။
ကိုးကားချက်များ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်း ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလတွင် မြစ်ရေသည် လှိုင်းလေငြိမ်သက်ပြီး အလွန်ကြည်လင်ပြန့်ပြူးနေသောကြောင့် မြစ်ပြင်တစ်ခုလုံးကို သင်ဖြူးဖျာ ခင်းထားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတုနှင့် မြစ်ရေပြင်၏ အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီကုန်ဆုံးခါနီးဖြစ်ပြီး မိုးရေများ လျော့နည်းလာသောကြောင့် မြစ်ရေများ ကြည်လင်လာပြီး လှိုင်းလေလည်း ငြိမ်သက်သွားသည်။
ထိုအခါ မြစ်ပြင်သည် အလွန်ပြန့်ပြူးနေသောကြောင့် သင်ဖြူးဖျာ ခင်းထားသကဲ့သို့ တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤအခြေအနေသည် လှေများသွားလာရန် အကောင်းဆုံးအချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ရှေးခေတ်က ထိုအချိန်တွင် လှေပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
ကိုးကားချက်များ ယမာထုန်သူးတော့တယ်၊ သင်ဖြူးငယ် မြူစင်ဝယ်၊ ရေသဘင် သာညီဖွဲ့၊ ကန်ရာသီ ကြိမ်ဆဲပေမို့၊ ခါပွဲတော်၊ [၁၁၉၀-ခန့်] ဆယ့်နှစ်ချုပ်။
ရေစီးအဟုန် မညံ့မပြင်း မြစ်တွင်းသာသောကြောင့် သစ်ဖောင်ဝါးဖောင်အများ စုန်ဆင်းသည်၊ တော်သလင်းကို မြစ်တွ င်း သင်ဖြူးခင်းဟု ရှေးသူဟောင်းတို့ ဆိုရိုးရှိသည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့ အမှတ်သညာပြုထားသည့်အတိုင်း တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ ဟူ၍ လည်းကောင်း စကားရှိသည်။
[၁၃၁၀] မြန်လ။
တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက် ဆိုသည်မှာ တော်သလင်းလသည် ကွမ်းစိုက်ပျိုးရန် အလွန်သင့်လျော်သော ရာသီဥတုဖြစ်သောကြောင့် ပျင်းရိသောသူပင် စိုက်ပျိုးပါက ကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တော်သလင်းလ၏ ရာသီဥတုသည် ကွမ်းပင်အတွက် အထူးကောင်းမွန်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တော်သလင်းလသည် မိုးရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေအစသို့ ရောက်ရှိချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ရေလည်းရရှိပြီး နေရောင်လည်း ကောင်းစွာရရှိသဖြင့် ကွမ်းပင်များ စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကွမ်းစိုက်ပျိုးရာတွင် အတွေ့အကြုံမရှိသူ သို့မဟုတ် ပျင်းရိသောသူပင် စိုက်ပျိုးပါက အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက် ဟု ဆိုရိုးစကားရှိသည့်အတိုင်း တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ်လများသည် ကွမ်းစိုက်ရန် အကောင်းဆုံး ဖြစ်၏။
[၁၃၃၀] ဥယျာဉ်၊ ဒု။
၅၉၈။
တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့် ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အခြေအနေများနှင့် ပတ်သက်၍ သတိပေးဆုံးမခြင်းဖြစ်သည်။
တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်: ဟောင်းနွမ်းဆွေးမြေ့နေသော တံတားကို ညအချိန်တွင် မမြင်မစမ်း လျှောက်မိပါက ပြိုကျခြင်း သို့မဟုတ် အပေါက်များတွင် ကျွံကျခြင်းကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့်: စကားပြောဆိုရာတွင် မဆင်မခြင်၊ မောက်မာစွာ ပြောဆိုပါက သူတစ်ပါး၏ အမျက်ဒေါသကို ခံရနိုင်ပြီး ရန်သူပင် ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော အခြေအနေများကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်ရန် အရေးကြီးကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့်၊ တံတားအို မှောင်ကို လျှောက်က ကျိုးတတ်သည်၊ စကားဆို တောင်လိုမောက် က ငြိုးတတ်သည်။
[၁၂၂၅-ခန့်] ဟံချုပ်။
စကားကျွံမည်ကို စိုးရိမ်ကြသောကြောင့်…တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လိုမမောက်နှင့် ဟူသော စကားကို အတည်ရေးသားထားခဲ့ကြပေသတည်း။
၁၆၂။
တိုးတိုးပြောတော့ ပြည်ပျက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တိုးတိုးပြောတော့ ပြည်ပျက် ဆိုသည်မှာ တီးတိုးတီးတိုး (လျှို့ဝှက်စွာ) ပြောဆိုသော စကားများသည် လူအချင်းချင်း သံသယများ ဖြစ်ပေါ်စေကာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားစေပြီး နောက်ဆုံးတွင် တိုင်းပြည်ပင် ပျက်စီးသည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောလဟာလများ၊ အတင်းအဖျင်းများနှင့် လျှို့ဝှက်ပြောဆိုမှုများ၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
လူအများကြားတွင် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုခြင်း မရှိဘဲ တီးတိုးတီးတိုး ပြောဆိုနေပါက တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အထင်အမြင်လွဲမှားမှုများ၊ သံသယများ တိုးပွားလာပြီး အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ပြောဆိုဆက်ဆံခြင်းသည် အရေးကြီးကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း တိုးတက်ကြီးပွားနေချိန် (တက်ကပ်) တွင် ပညာရေးနှင့် အသိပညာကို တန်ဖိုးထားကြပြီး စီးပွားရေး ကျဆင်းနေချိန် သို့မဟုတ် အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နေချိန် (ဆုတ်ကပ်) တွင် ဥစ္စာဓနကို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးထားမှုများသည် အခြေအနေအချိန်အခါပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တက်ကပ်: တိုင်းပြည် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း တိုးတက်ကြီးပွားနေချိန်၊ စီးပွားရေး ကောင်းမွန်နေချိန်။
ထိုအချိန်တွင် လူတို့သည် ပညာရေး၊ အသိပညာနှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှုများကို အလေးထားကြသည်။
ဆုတ်ကပ်: တိုင်းပြည် သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း စီးပွားရေး ကျဆင်းနေချိန်၊ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နေချိန်။
ထိုအချိန်တွင် လူတို့သည် မိမိတို့၏ စီးပွားဥစ္စာကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ရပ်တည်နိုင်ရန် အာရုံစိုက်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ ဆိုသော စကားအတိုင်း ဆုတ်ကပ်ကာလအခါဖြစ်၍ ဘယ်လိုပင် တတ်သိလိမ္မာ ပညာတတ်မြောက်သော်လည်း ဥစ္စာရှင်များကို လွှမ်းမိုးနိုင်ကြသည်မဟုတ်၊ [၁၂၇၈] တင်မြ၊ ပ။
တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ ဟု သူဟောင်းစကား ကြားဖူးပါသည်။
တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူး ဆိုသည်မှာ တောင်လေ (တောင်ဘက်မှ တိုက်သောလေ) တဖြူးဖြူး တိုက်ခတ်သောအခါ လှေထိုးသားများသည် ရွက်လွှင့်၍ လှေကို လွယ်ကူစွာ မောင်းနှင်နိုင်သောကြောင့် ပျော်ရွှင်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် လူတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၏ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြစ်ကြောင်းများကို အသုံးပြု၍ ကုန်သွယ်မှုနှင့် သွားလာမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။
လှေများသည် အဓိက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များဖြစ်သည်။
လှေကို ထိုး၍ သွားလာရသော လှေထိုးသားများသည် တောင်လေတိုက်ခတ်သောအခါ ရွက်လွှင့်၍ သွားလာနိုင်သောကြောင့် အပင်ပန်း သက်သာပြီး ပျော်ရွှင်ကြသည်။
မြူး ဆိုသည်မှာ ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ရွှင်လန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တောင်လေ ဖြူးဖြူးလာ၍ လှေရွက်တိုက်ရသောအခါတွင် လှေသမားများသည် နားနေခွင့်ရကြ၏။
…ဤသို့သော လူနေမှုအခြေအနေကို ဖော်ပြလို၍ လှေသမားများသည် တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူးဟူ၍လည်းကောင်း၊ လှေ အစုန် ရေရွက်တိုက်၊ လှေသမားများ အကြည်ဆိုက် ဟူ၍လည်းကောင်းစပ်ဆို သုံးစွဲခဲ့ကြပေသည်။
[၁၃၃၅] ငွေတာရီ၊ ၁၅၉။
တောင်လေသုတ်ဖြူး လတန်ခူး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောင်လေသုတ်ဖြူး လတန်ခူး ဆိုသည်မှာ တန်ခူးလတွင် တောင်ဘက်မှ လေသည် တဖြူးဖြူး တိုက်ခတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ခူးလ၏ ရာသီဥတုကို ဖော်ပြသည်။
တန်ခူးလသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နွေရာသီ၏ အစဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု ပြောင်းလဲချိန်ဖြစ်သောကြောင့် လေများ တိုက်ခတ်တတ်သည်။
သုတ်ဖြူး ဆိုသည်မှာ အေးမြသော လေသည် ညင်သာစွာ တိုက်ခတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
တန်ခူးလတွင် တောင်လေ တိုက်ခတ်ခြင်းသည် ပူပြင်းသော ရာသီဥတုကို အနည်းငယ် သက်သာစေသည်။
တန်ခူးလ တန်ခူးလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပထမလဖြစ်ပြီး မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကျရောက်သည်။
ကိုးကားချက်များ တောင်လေသုတ်ဖြူး၊ လတန်ခူးကို၊ မြူးထူးပျော်ရွှင်၊ တာသဘင်ဝယ်၊ ဆင်ယင်တုပ၊ လွရရွတည့်၊ [၁၀၈၀-ခန့်] ဆယ့်နှစ်ချုပ်။
တောင့်တဆဲခါ ပေါ်ထွက်လာ၊ သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောင့်တဆဲခါ ပေါ်ထွက်လာ၊ သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့ ဆိုသည်မှာ လူ သို့မဟုတ် သတ္တဝါတစ်ဦးသည် တစ်စုံတစ်ခုကို အချိန်အကြာကြီး မျှော်လင့်တောင့်တနေချိန်တွင် ထိုအရာသည် တကယ်တမ်း ဖြစ်ပေါ်လာပါက အလွန်ဝမ်းသာပီတိ ဖြစ်ကြရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ သဘာဝစိတ်ခံစားချက်ကို ဖော်ပြသည်။
လူသားများသည် မိမိတို့ လိုချင်သော အရာတစ်ခုကို ရရှိသောအခါ စိတ်ချမ်းသာမှု၊ ဝမ်းမြောက်မှုကို ခံစားရတတ်သည်။
အထူးသဖြင့် ကြာရှည်စွာ စောင့်ဆိုင်းခဲ့ရသော ဆန္ဒတစ်ခု ပြည့်ဝသွားပါက ပို၍ပင် ဝမ်းသာပျော်ရွှင်ကြသည်။
တောင့်တဆဲခါ ဆိုသည်မှာ အချိန်အကြာကြီး မျှော်လင့်တောင့်တနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပေါ်ထွက်လာ ဆိုသည်မှာ တကယ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါအားလုံး၏ သဘာဝသည် ထိုသို့ပင်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရိုးရှိသည်၊ သားဆိုးသမီးဆိုး ပစ်ရိုးထုံးစံမရှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရိုးရှိသည်၊ သားဆိုးသမီးဆိုး ပစ်ရိုးထုံးစံမရှိ ဆိုသည်မှာ အသုံးမဝင်တော့သော တောင်းနှင့် ပလုံးကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများကို စွန့်ပစ်နိုင်သော်လည်း မိဘများသည် မည်မျှပင် ဆိုးသွမ်းသော သားသမီးဖြစ်စေ စွန့်ပစ်လေ့မရှိဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘနှင့် သားသမီးကြားရှိ ခိုင်မြဲသော ဆက်ဆံရေးနှင့် မိဘတို့၏ မေတ္တာတရားကို ဖော်ပြသည်။
မိဘများသည် သားသမီးများအပေါ်တွင် မည်သည့်အခြေအနေမျိုးတွင်မဆို ခွင့်လွှတ်သည်းခံပြီး စောင့်ရှောက်လိုသော စိတ်ဆန္ဒ ပြင်းထန်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် သားသမီးများ မည်မျှပင် ဆိုးသွမ်းနေပါစေ စွန့်ပစ်ရန် ဝန်လေးကြသည်။
ကိုးကားချက်များ တောင်းပလုံးဆွေးရင်သာ ပစ်ရိုးထုံး ရှိပါတယ်၊ သားသမီးဆိုးလို့ ပစ်ရိုးထုံး မရှိပါဘူး။
[၁၂၉၂] ဒဂုန်၊ ၁၀၊ ၁၂၂။
ငါ့မှာ အမေဖြစ်နေတော့ တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရမယ်၊ သားဆိုးသမီးဆိုးကို ပစ်ရိုးမရှိဘူးဆိုတဲ့ စကားလိုတဖားဖားနဲ့ ရုံးတို့ဂါတ်တို့ လိုက်နေရမယ် မဟုတ်လား၊ [၁၃၀၃] ဘဝ။
တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တောင်းမှာ အကွပ်၊ လူမှာ အဝတ် ဆိုသည်မှာ အကွပ်ပါသော တောင်းသည် သေသပ်ခိုင်ခံ့သကဲ့သို့ လူသည်လည်း နေရာဒေသ၊ အခါအခွင့်နှင့် လျော်ညီသော အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်မှသာ တင့်တယ်ခန့်ညားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုနှင့် လူတို့၏ အသွင်အပြင်ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။
တောင်းသည် အကွပ်ပါမှ ခိုင်ခံ့သကဲ့သို့ လူသည်လည်း သင့်လျော်သော အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်မှသာ လူအများ၏ အထင်ကြီးလေးစားမှုကို ခံရမည်ဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် အဝတ်အစားသည် လူတစ်ဦး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကို ဖော်ညွှန်းနိုင်သော အရာတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တစ်မြို့တစ်ရွာ သွားကြမှာ။
ခါးကဟာနှင့် နေရာမကျပါဘူး။
အဝတ်အစားများလဲပါဦး။
တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ် တဲ့ဗျာ့။
တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ် ဆိုသကဲ့သို့ ယခုကဲ့သို့ သန်မာထွားကျိုင်း ခံ့ညားသော လုလင်ပျိုတစ်ယောက်သည် ကောင်းမွန်သော အဝတ်အစားကို သပ်ရပ်လှပ အချိုးကျစွာ ဝတ်ဆင်လိုက်သောအခါ များစွာ ကျက်သရေ ရှိ၍ ကြည့်မငြီး ဖြစ်ရ၏။
[၁၂၉၉] ကိုယ်တွေ့(ကျား)။
တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ ဆိုသည်မှာ မိဘဆွေမျိုး မရှိတော့သဖြင့် အထီးကျန်ဖြစ်နေသူသည် အားကိုးရာမဲ့သဖြင့် မျက်နှာငယ်နေရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အထီးကျန်ဆန်ခြင်းနှင့် အားကိုးရာမဲ့ခြင်း၏ ဝမ်းနည်းဖွယ်အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
တစ်ကောင်ကြွက် ဆိုသည်မှာ အထီးကျန်ဆန်သောသူကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကြွက်သည် အများအားဖြင့် အုပ်စုလိုက် နေထိုင်တတ်သော်လည်း တစ်ကောင်တည်း ကျန်ရစ်သော ကြွက်သည် အထီးကျန်ဆန်သကဲ့သို့ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟ မရှိသူသည်လည်း အထီးကျန်ဆန်သည်။
တစ်မျက်နှာ ဆိုသည်မှာ အားကိုးရာမဲ့သဖြင့် မျက်နှာငယ်နေရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆွေဝေးမျိုးဝေး တစ်ကောင်ကြွက်တစ်မျက်နှာ လာ၍နေရသော ကျွန်တော့်မှာ…၊ [၁၂၉၅-ခန့်] ချစ်ဝေ။
တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ အားကိုးအားထား မရှိရှာသဖြင့်…၊ [၁၃၀၂] ဂျာနယ်ကျော်၊ ၅၊ ၁၀။
တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန် ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ဦးနှင့် တစ်ကြိမ်သာ ဆက်ဆံဖူးသော်လည်း ထိုသူ၏ မကောင်းသော အပြုအမူ သို့မဟုတ် အတွေ့အကြုံကြောင့် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံဆက်ဆံလိုစိတ် လုံးဝမရှိတော့သည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မကောင်းသော အတွေ့အကြုံ သို့မဟုတ် အပြုအမူသည် လူတို့၏ ဆက်ဆံရေးအပေါ် မည်မျှအထိ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ပြသသည်။
တစ်ကြိမ်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော မကောင်းသော အတွေ့အကြုံတစ်ခုသည် နောင်တွင် ထိုသူနှင့် ထပ်မံဆက်ဆံရန် စိတ်အားလျော့နည်းစေသည်။
လန် ဆိုသည်မှာ စိတ်ပျက်ခြင်း၊ ငြီးငွေ့ခြင်း၊ ရှောင်ဖယ်လိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ထိုသို့ ကတိမတည်သဖြင့်ကား တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန်ဆိုသော စကားကဲ့သို့ နောင် မိမိအလိုရှိသောအခါ ငွေကြေးချေးငှားမည့်သူမရှိ။
[၁၂၉၅] ကဝိတံခွန်၊ ၂၊ ၁၅။
ကျေးဇူးမသိတတ်သူဟာ တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန် ဆိုတဲ့ လူစားမျိုး…၊ [၁၃၄၅] လူမင်။
တစ်ခါမယုံ ဆယ်ခါမယုံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တစ်ခါမယုံ ဆယ်ခါမယုံ ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို တစ်ကြိမ်တစ်ခါ မယုံကြည်စရာ အကြောင်းတစ်ခုခု ဖြစ်ပေါ်လာပါက နောက်နောင်တွင်လည်း ထိုသူကို အမြဲတမ်း မယုံကြည်တော့သည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ယုံကြည်မှု၏ အရေးပါပုံနှင့် တစ်ကြိမ် ပျက်စီးသွားသော ယုံကြည်မှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲပုံကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
လူတစ်ဦး၏ ယုံကြည်မှုကို ရရှိရန် အချိန်နှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု လိုအပ်သော်လည်း ထိုယုံကြည်မှုကို ဆုံးရှုံးရန်မှာ ခဏလေးပင် ဖြစ်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် ယုံကြည်မှုသည် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့ ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး (အထူးသဖြင့် ယောက်ျားများ) သည် မိန်းမတစ်ဦးကို ချစ်သည်ဟု ပြောဆိုသော်လည်း ထိုမိန်းမနှင့် ဝေးကွာသွားသောအခါ လွယ်ကူစွာ မေ့လျော့သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သဘောထား မခိုင်မြဲပုံနှင့် အချစ်၏ မတည်မြဲပုံကို ဖော်ပြသည်။
အချို့လူများသည် မျက်စိရှေ့တွင် ရှိနေချိန်တွင်သာ ဂရုစိုက်ကြပြီး ဝေးကွာသွားသောအခါ မေ့လျော့သွားတတ်ကြသည်။
တစ်ချုံကွယ် ဆိုသည်မှာ မျက်ကွယ်သို့ ရောက်သွားခြင်း၊ ဝေးကွာသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
တစ်မယ်မေ့ ဆိုသည်မှာ လွယ်ကူစွာ မေ့လျော့သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့။
[၁၂၇၅] ဆောင်းပါးချုပ်။
သတိရပါနော်၊… တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားတို့လိုလည်း မဖြစ်ပါနဲ့နော်။
တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ် မတင်းတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ် တင်းမတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ် ဆိုသည်မှာ မကောင်းသော စိတ်ထားရှိသည့် ပန်းထိမ်ဆရာသည် အပ်ထည်များမှ ရွှေကို ပန်းထိမ်အတတ်ပညာကို အသုံးချ၍ တစ်နေ့လျှင် အကြိမ်များစွာ ခိုးယူသော်လည်း လောဘဇောကြောင့် အားရတင်းတိမ်နိုင်ခြင်း မရှိဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘကြီးခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
လောဘသည် လူကို မရောင့်ရဲနိုင်အောင် ပြုလုပ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် မကောင်းမှုများ ကျူးလွန်သည်အထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
တင်းမတိမ် ဆိုသည်မှာ အားရကျေနပ်မှု မရှိခြင်း၊ ရောင့်ရဲမှု မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ညစ် ဆိုသည်မှာ မကောင်းသော စိတ်ထားရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ်၊ တင်းမတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ်။
[၁၁၁၃] ကဝိသတ် ၄၅၂။
တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ်၊ တင်းမတိမ် သည့်၊ ပန်းထိမ်လူမျိုး၊ ရတိုင်းခိုးသို့၊ [၁၂၆၆] မဃ ၃၁၁။
တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်း ဆိုသည်မှာ မိဘတစ်ဦးတည်းမှ မွေးဖွားလာသော သားသမီးများအနက် တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် အခြားသူများနှင့် မတူဘဲ ထူးခြားသော အရည်အချင်း သို့မဟုတ် အမူအကျင့်များ ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ မတူညီသော စရိုက်လက္ခဏာများကို ဖော်ပြသည်။
မိဘမျိုးရိုးတူသော်လည်း သားသမီးများသည် ပတ်ဝန်းကျင်၊ ပြုစုပျိုးထောင်မှုနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကြောင့် မတူညီသော အရည်အချင်းများနှင့် စရိုက်လက္ခဏာများ ရှိလာနိုင်သည်။
ထွန်း ဆိုသည်မှာ ထင်ရှားပေါ်လွင်ခြင်း၊ ထူးခြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်းဆိုသည့်အတိုင်း အကောင်းတွေ အများထဲမှ ဘယ်တော့မျှ ပြုတ်မနူးသည့် စုန်းပြူးသူ သားညံ့သမီးညံ့များလည်း ပါတတ်သေးသည်။