kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အရှေ့ဘက်တွင် သစ်တပ်အတွင်းမြို့ရိုး၊ လပခ စခန်းရုံးနှင့် ဒင်္ဂါးစက်ရုံ၊ အနောက်ဘက်တွင် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်၊ တောင်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် စစ်အကျဉ်းထောင်စခန်းဟောင်းတို့ တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။
ထူးခြားချက် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည် ဘဝရှင်မင်းတုန်းမင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး၏ အုတ်ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း စကြာဒေဝီမိဖုရားခေါင်ကြီးသည် သာယာဝတီမင်းကြီး၏ သမီးတော် တစ်ပင်တိုင်မင်းသမီးဖြစ်ပြီး လောကီ လောကုတ္တရာ၊ ဗေဒင်၊ နက္ခတ်ပညာများကို တတ်ကျွမ်းသည့် ပညာရှိမင်းသမီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ပုဂံမင်းလက်ထက် တိုင်းပြည်အခြေအနေဆိုးဝါးနေချိန်တွင် မင်းတုန်းမင်းအား ထီးနန်းရရှိရေးအတွက် ဗေဒင်ကိန်းခန်းအရ အကြံပေးညွှန်ကြားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီး ဘုရင်အဖြစ် ထီးနန်းရသောအခါ မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် မြှောက်စားခံရပြီး တိုင်းပြည်ရေးရာနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးကိစ္စများတွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးအား အကြံပေးရသူ၊ မင်းတုန်းမင်းကြီး ချစ်ခင်ရိုသေလေးစားရသူလည်း ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၈ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၂ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ (၁၂-၁၁-၁၈၇၆) တွင် စကြာဒေဝီမိဖုရားခေါင်ကြီး နတ်ပြည်စံသည်။
ခေါင်းတော်ကို ရွှေသား ၃၀ ရက်စီ သလွန်ပေါ်တွင် ထီးဖြူရှစ်စင်းမိုးလျက် မြေနန်းတော်ကြီး၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ဥယျာဉ်တော် ရွှေပြည်ဥယျာဉ်တော်အတွင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်သွင်း၍ သင်္ဂြိုဟ်ထားခဲ့သည်။
အမျိုးအစား အုတ်အင်္ဂတေဖြင့်တည်ဆောက်ထားသော ဘုံခုနှစ်ဆင့်ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။
လက်ရှိအခြေအနေ စကြာဒေဝီဂူပြာသာဒ်သည် ပန္နက်ခုံအမြင့်ပေါ်တွင်တည်ဆောက်ထားသည့် ဘုံခုနှစ်ဆင့်အုတ်ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။
လေးမျက်နှာတွင် မုခ်ကပ်များ တပ်ဆင်ထားပြီး စိန်တောင်များ၊ မုခ်တံကဲများဖြင့် ရတနာပုံခေတ်လက်ရာကို ပီပြင်စွာ လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။
200px|၁၂၂၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလ က ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးစက်ရုံတော် ဒင်္ဂါး ခတ်လုပ်ရန် အုတ် အင်္ဂတေ တို့ဖြင့် ကြီးကျယ် ခိုင်ခံ့သည့် စက်ရုံကြီး တစ်ခုကို နန်းတော် သစ်တပ်အတွင်း ပဟိုရ်စင် မြောက်ဘက်၌ ၁၂၂၇ ခု၊ (ခရစ် ၁၈၆၅) တန်ဆောင်မုန်းလအတွင်း ဆောက်လုပ် ပြီးပြေခဲ့သည်။
ယင်း စက်ရုံတွင် ဒင်္ဂါးခတ် လုပ်ရန် - ငွေရည် ကျိုရာ တိုက်ခန်း၊ ငွေပြားကြီး ကြိတ်ရာ တိုက်ခန်း၊၎ ကြိတ်ပြီး ငွေပြားကို ပျော့ပျောင်းအောင် ဆေးရည်ဓာတ် စိမ်ရာ တိုက်ခန်း၊၎ ငွေပြားကို ညီညွတ်အောင် အဆင့်ဆင့် သံလုံး စက်ဖြင့် ကြိတ်လုပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ငွေပြားကြီးကို ဒင်္ဂါးပြား၊ ငါးမူးပြား၊ မတ်စေ့ပြား၊ မူးစေ့ပြား ဖြစ်အောင် ဘောက်စက်နှင့် ဘောက်ယူသည့် တိုက်ခန်း၊ ဘောက်ပြီး ဒင်္ဂါးကို ထောင့်ဘိရာ တိုက်ခန်း၊ ထောင့်ဘိပြီး ဒင်္ဂါးကို ပျော့ပျောင်းအောင် ထပ်မံ လုပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ဒင်္ဂါး ဖြူစင် သန့်ရှင်းအောင် ဆေးရည် ဓာတ်ရည်တို့ဖြင့် ဆေးကြောသည့် တိုက်ခန်း၊၎ ဆေးကြောပြီး ဒင်္ဂါးကို ပွတ်သပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ပွတ်သပ်ပြီး ဒင်္ဂါးများကို အရုပ် ပန်းထောင့်ပိတ် ဖြစ်အောင် ရိုက်သည့် စက်ခန်း၊၎ ရိုက်ပြီး ဒင်္ဂါး များကို ချိန်မှတ်ရန် ချိန်ခွင်ထားသည့် တိုက်ခန်း တို့ဖြင့် ပြည့်စုံစွာ ရှိခဲ့သည်။
ဒင်္ဂါး ခတ်စက်ကို အင်္ဂလိပ် ကုန်သည်ကြီး ဝီလျံဝါလစ်က ပြင်သစ်မှ မှာထား ဝယ်ယူ ပေးသွင်း သည်ဟု ယူဆ ရသည်။
ထိုသို့ ဒင်္ဂါးစက် ဝယ်ယူ ပေးသွင်းသည့် အတွက် ဝီလျံဝါလစ်ကို တောင်ငူ သစ်တောရှိ သစ်များ ဝယ်ယူ နိုင်ခွင့် ပေးခဲ့ဟန် တူသည်။
ဒင်္ဂါးစက် တန်ဖိုးကို ဝီလျံဝါလစ် တင်ပြ တောင်းဆိုသည့် အတိုင်းပင် ငွေပေးခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း တန်ဖိုးငွေ မည်ရွေ့ မည်မျှဟု တိတိကျကျ မသိရချေ။
ထို့နောက် ၁၂၂၈ ခု၊ ကဆုန်လမှ သီတင်းကျွတ်လ (ဧပြီ၊ အောက်တိုဘာ ၁၈၆၆) အတွင်း မောင်ရွှေလှ နှင့် ဟာရီ ဆိုသူ တို့ကို ဘင်္ဂလားသို့ ငွေဒင်္ဂါး၊ ရွှေဒင်္ဂါးရိုက် တံဆိပ် ဝယ်ယူရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ၁၂၂၇ ခု၊ ဝါဆိုလ (ဇူလိုင် ၁၈၆၅) အတွင်း ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင် သည် ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါး စက်ရုံ စီမံ အုပ်ချုပ်ပုံ စည်းမျဉ်း ဥပဒေများ၊ ငွေကို စင်အောင် ပြုလုပ်နည်း၊ ငွေဒင်္ဂါး တစ်ကျပ်လျှင် သတ္တု ရောသည့် စံနှုန်းနှင့် ဒင်္ဂါး စက်ရုံနှင့် ပတ်သက်၍ သိသင့် သိထိုက် သမျှ အကြောင်းအရာ များကို ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါး စက်ရုံမှ ရယူ ပေးရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်ထံ စာရေးသား အကြောင်း ကြားခဲ့သည်။
ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံတွင် ၁၂၂၇ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၉ ရက် (၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၅)၊ စနေနေ့ နံနက် တစ်ချက်တီးကျော် အချိန် အခါတော်နှင့် ဒင်္ဂါး စတင် ခတ်လုပ် ခဲ့သည်။
ရွှေ ငွေ ကြေးနီ သံဖြူနှင့် ခဲဒင်္ဂါးများ ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ဒေါင်းတံဆိပ် ကျပ်သုံး ငွေဒင်္ဂါး များကို မင်းတုန်းမင်း နန်းတက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခု၊ ခတ်နှိပ် ထုတ်လုပ်သည်။
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒင်္ဂါးစက်ရုံ၏ လုပ်ငန်းမှာ ကောင်းစွာ အောင်မြင်လျက် ရှိပပြေီ။
ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ အစိုးရကိုယ်စားလှယ်က ဒင်္ဂါး စက်ရုံနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာဘုရင် အစိုးရကို ချီးကျူး ထိုက်ကြောင်း ဝန်ခံရမည် ဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံစာ ရေးသား ခဲ့သည်။
၁၈၇၃ ခု၊ မေလ အတွင်း ကာနယ် ဘရောင်းနှင့် အဖွဲ့တို့ ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံကို ဝင်ရောက် ကြည်ရှု့ခဲ့စဉ်က စက်ရုံ၏ ထုတ်လုပ် စွမ်းအားမှာ တနေ့လျှင် ကျပ် ၁၀,ဝဝဝ မှ ၁၅,ဝဝဝ ထိ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
စက်ရုံအတွင်း ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ် လုပ်ကိုင်ရေးကို နိုင်ငံခြားသားများ လုံးဝ မပါဘဲ မြန်မာ တို့ပင် စီမံလုပ်ဆောင်သည်။
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ် အတွင်း ဒင်္ဂါး စက်ရုံကို ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင် ရသူ အရာရှိသည် ရွှေဒင်္ဂါးများ လုပ်ဆောင်ရာတွင် မရိုးမသား၍ မှုခင်းကြီးစွာ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံထွက် ငါးကျပ်တန် ရွှေဒင်္ဂါး များသည် ၁၈၇၃ ခုနှစ်က လေးကျပ် လေးပဲထိ ဈေးကျခဲ့သည်။
တချိန်တွင်မူ နပြေည်တော် ပြင်ပ၌ တန်ဖိုး သုံးကျပ် အထိပင် လျော့ကျ ခဲ့သည်။
သီပေါမင်း ပါတော်မူသည် အထိ အနှစ် ၂၀ အတွင်း ယင်း စက်ရုံမှ ခတ်လုပ် ခဲ့သည့် ငွေဒင်္ဂါး တန်ဖိုးမှာ ခန့်မှန်းခြေ အားဖြင့် အောက်ပါ အတိုင်း ၂၈ သန်း ကျော်ခန့် ရှိသည်။
တစ်ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး …. ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ (ပြားရေ) - ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ (တန်ဖိုးကျပ်) ငါးမူးစေ့ …. ၁,၉၇၃,၃၀၀၀ (ပြားရေ) - ၉၈၆,၅၀၀ (တန်ဖိုးကျပ်) မတ်စေ့ …. ၂,၈၆၆,ဝဝဝ (ပြားရေ) - ၇၁၆,၅၀၀ (တန်ဖိုးကျပ်) မူးစေ့ …. ၅,၁၇၃,ဝဝဝ (ပြားရေ) - ၆၄၆,၆၂၅ (တန်ဖိုးကျပ်) စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၂၈,၇၅၅,၆၂၅ ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံထွက် တစ်ကျပ်သုံး ဒေါင်းတံဆိပ် ငွေဒင်္ဂါး များမှာ အိန္ဒိယသုံး ငွေဒင်္ဂါးနှင့် အလေးချိန်နှင့် အရည်အသွေးတို့ တတန်းတစားတည်း ဖြစ်စေရန် ရည်သန် လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ လုပ်ဆောင် ခြင်းဖြင့် ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး ဖြောင့်ဖြူး လွယ်ကူ စေရန် စီမံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာစက်မှုခေတ်ပြောင်းတော်လှန်ရေး၏ ပြယုဂ်ဖြစ်သော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံကို မင်းတုန်းမင်းကြီးနှင့် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်သားတို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
တည်နေရာ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေး နန်းမြို့တွင်း၌ တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်နှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတောကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် ဗဟိုရ်စင်၊ မြောက်ဘက်တွင် စစ်အကျဉ်းထောင်ဟောင်းတို့ တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ ရတနာပုံခေတ်လက်ရာဖြစ်သည်။
ထူးခြားချက် မြန်မာစက်မှုခေတ်ပြောင်းတော်လှန်ရေး၏ ပြယုဂ်ဖြစ်သည်။
ရတနာပုံခေတ် ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ညီတော် အိမ်ရှေ့စံကနောင်မင်းသား ကိုယ်တော်တိုင် ကြီးကြပ်၍ ဒင်္ဂါးခတ်လုပ်ရန် ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ရာ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၉ ရက်၊ (၁၁-၁၁-၁၈၆၅)၊ နံနက်၌ အမြောက်သုံးချက်ပစ်ဖောက်၍ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဒေါင်းဒင်္ဂါး၊ ဒေါင်းပိုက်ဆံ၊ မူးစေ့၊ မတ်စေ့၊ ပဲစေ့၊ ရွှေဒင်္ဂါးခတ်စက်ကို အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်ကြီး ဝီလျံဝါလစ်က ပြင်သစ်မှ မှာယူပေးသွင်းခဲ့သည်။
အမျိုးအစား အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် ဆောက်ထားသော အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
ခေါင်းတိုင်နှင့်တကွ အခန်း ခုနစ်ခန်းပါ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ အဆောက်အအုံဖြစ်၍ လုပ်ငန်းစဉ်အလိုက် အခန်းများ ခွဲခြားထားသည်။
လက်ရှိအခြေအနေ အဆောက်အအုံမှာ အနောက်ဘက်သို့ မျက်နှာပြုတည်ဆောက်ထားပြီး ဝင်ပေါက်ကို သံတံခါးတပ်ထားသည်။
ပုံစံမှာ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ အဆောက်အအုံဖြစ်ပြီး အလယ်တွင် ကွက်လပ်ထား၍ အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် မြင့်မားသော ခေါင်းတိုင်ပါဝင်တည်ဆောက်ထားသည်။
ရတနာပုံခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး တိုင်များတွင် ကြာပန်းများမပါရှိပဲ ဝင်္ကပါပုံဖော်ထားသည်။
အမိုးတိုင်များတွင် ဖရုံမြှောင့်အပြင် အဝင်ပေါက်များ၏ အပေါ်ခုံးပန်းများမှာ အတုမရှိကျောင်းအမွှမ်းပန်းပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။
အခန်းများမှာလည်း လုပ်ငန်းစဉ်အလိုက် ငွေအရည်ကျိုခန်း၊ သတ္ထုရောခန်း၊ ပုံနှိပ်ခန်း စသည်ဖြင့်ခွဲခြားထားသည်။
အကိုးအကား Category:ကုန်းဘောင်ခေတ် Category:မန္တလေး Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ။
ဆင်ဖြူမရှင် အုတ်ဂူပြာသာဒ် ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားကြီး၏ ဆွေတော်မျိုးတော်များက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
တည်နေရာ မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ အတွင်းမြို့ရိုးအတွင်း ရတနာပုံနန်းမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးမြိုတွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် သစ်တပ်၊ အတွင်းမြို့ရိုးနှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်စခန်းရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းတုန်မင်းကြီး အုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် ပုဂံမင်းမယ်တော်ပြာသာဒ်၊ မြောက်ဘက်တွင် လောင်းရှည်မိဖုရားပြာသာဒ် နှင့် ဒင်္ဂါးစက်ရုံတို့ ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ ရတနာပုံခေတ်နောက်ပိုင်းလက်ရာဖြစ်သည်။
ထူးခြားချက် သီပေါမင်း၏ အဂ္ဂမဟေသီမိဖုရားခေါင်ကြီး စုဖုရားလတ်၏ မယ်တော်အုတ်ဂူဖြစ်သည်။
အုတ်ဂူပြာသာဒ်၏ အရှေ့မြေပြင်တွင် ကျောက်စာရှိသည်။
သမိုင်းအကျဉ်း ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားသည် ဘကြီးတော်နှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးနန်းမတော်မယ်နုတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်း၏ ဒုတိယအဂ္ဂမဟေသီဖြစ်၍ သီပေါမင်း၏ ယောက္ခမတော်လည်းဖြစ်သည်။
စုဖုရားလတ်၏ မယ်တော်ဖြစ်ပြီး သမက်ဖြစ်သူ သီပေါမင်းနှင့် သမီးတော် စုဖုရားလတ်တို့ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုတွင် အိန္ဒိယသို့ ပါတော်မူသွားပြီးနောက် ၁၂၆၁ ခုတွင် ရန်ကုန်၊ စမ်းချောင်းအိမ်တော်​တွင် နတ်ပြည်စံလွန်တော်မူခဲ့ရာ ဆွေတော်မျိုးတော်များ၏ ဆန္ဒအရ ရတနာပုံနန်းမြို့သို့ သယ်ယူခဲ့၍ ဤနန်းတွင်း သင်္ချိုင်းတော်သို့ အလောင်းတော်ကို သင်္ဂြိုဟ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
လောင်းရှည်မိဖုရား၏ အုတ်ဂူနှင့် အနောက်ဘက်ကပ်လျက်တည်ရှိသည်။
အမျိုးအစား အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ဘုံခုနစ်ဆင့် အုတ်ပြာသာဒ်ဖြစ်ပြီး အင်္ဂတေပန်းတော့လက်ရာဖြင့် အမွှမ်းပန်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။
မြေပြင်မှ သုံးပေခန့်အမြင့်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
လက်ရှိအခြေအနေ မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ မိဖုရားဖြစ်သည်နှင့်အညီ မင်းကြီးကဲ့သို့ မြေပြင်မှ သုံးပေခန့်အမြင့် အုတ်ခုံပေါ်တွင် ဘုံခုနစ်ဆင့်ပြာသာဒ်ကို တည်ထားသည်။
ပြာသာဒ်အတွင်း၌ ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားကြီး၏ အရိုးအိုးထည့်သွင်း မြှုပ်နှံထားသည်။
အပေါ်ပိုင်းတွင် အင်္ဂတေပန်းတော့ဖြင့် အမွှမ်းပန်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။
အုတ်ဂူပြာသာဒ် အရှေ့မြေပြင်တွင် မိဖုရားကြီးအကြောင်းကျောက်စာကို အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။
အုတ်ဂူပြာသာဒ်ကို မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်၊ ပုဂံမင်းမယ်တော် ကျွန်းပြာသာဒ်တို့နှင့်အတူ အုတ်တံတိုင်း ခတ်ထားသည်။
ဝင်ပေါက်မှာ အနောက်ဘက်မျက်နှာတွင် တစ်ခုတည်းသာ ထားရှိသည်။
ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး(ဘာသာပြန် ဝတ္တု) ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး (ဘာသာပြန် ဝတ္တု) ကို ဆရာမြသန်းတင့်က အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာမ အမ်အမ်ကေး (M.M Kaye) ၏ သည်ဖားပါဗီလီယွန် (The Far Pavilions) ဝတ္တုကိုပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန် အခန်းဆက်ဝတ္တု အဖြစ် စန္နာမဂ္ဂဇင်း တွင် သုံးနှစ်လေးလကြာ ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဝတ္တု အနေဖြင့် ဘဝတက္ကသိုလ်စာပေ မှ ၁၉၈၆တွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့ ပြီး ၂၀ဝ၄ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ပထမဆုံး အကြိမ်လုံးချင်း ထုတ်ဝေခဲ့စဉ်က ဆရာမြသန်းတင့် က “ဝတ္တုကြီးသည် သမိုင်းနောက်ခံ သာမက အချစ်၊ စွန့်စားခန်း၊ လျှို့ဝှက်သဲဖို၊ စစ်နောက်ခံ နှင့် လူမှုရေး ဝတ္တု” ဟု အမှာစာ တွင်ထည့်သွင်းရေးသား ခဲ့သည်။
ဇာတ်လမ်း အကျဉ်းချုပ် ရွှေပြည်တော်မျှော်တိုင်းဝေး ဝတ္တုသည် ဗြိတိသျှခောတ် အိန္ဒိယပြည် နောက်ခံဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ ပြည်ပေါက် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်လေး တစ်ယောက် (အရှော့ (ခေါ်) အက်ရှ်တန်) နှင့် အိန္ဒိယ မဟာရာဇာ တစ်ဦး၏ အနောက်တိုင်းသွေး စပ်သော သမီးတော် (အင်ဂျူလီ) တို့ကို အဓိကဇာတ်ဆောင် အဖြစ်သရုပ်ဖော်ထားသည်။
အက်ရှ်ကို အိန္ဒိယ ပြည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် အင်္ဂလိပ်မိဘနှစ်ပါးဖြစ်သော ရုက္ခဗေဒပါမောက္ခ ဟီလာရီ (Hillary) နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဗိုလ်ကလေး၏ ညီမဖြစ်သူ အစ္စဘယ် (Isabel) တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။
အစ္စဘယ် သည် ကလေးမီးဖွားပြီး ရက်ပိုင်းတွင် သေဆုံးသွားပြီး ဟီလာရီ သည်လည်း သိပ်မကြာခင်တွင် ကာလဝမ်းရောဂါကြောင့် ဟိမဝန္တာတောထဲတွင်ဆုံးပါး လေသည်။
ကလေးကို နို့တိုက်မွေးစားမိခင် အာယားမ သီတာ အား အမျိုးများဆီသို့ပြန်ပို့ ပေးရန်မှာကြားခဲ့သည်။
သီတာသည် ကလေး၏ဆွေမျိုးများ ကို သိလည်း မသိ ဘယ်ရှာရမှန်းလည်း စိတ်မကူးတတ်သောကြောင့် ဒေလီရှိ ဟီလာရီ၏ မိတ်ဆွေ ဗိုလ်မှူးကြီး ထံသွား အကူအညီ တောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဒေလီသို့ ထွက်လာခဲ့သည်။
ဒေလီသို့ ရောက်သောအခါ အိန္ဒိယ တပ်တွင်းပုန်ကန်မူကြီးဖြစ်ပွားနေရာ အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားများက အင်ဂရေစီ(ခေါ်)အင်္ဂလိပ် သွေးပါသူများကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်နေသောကြောင့် ကလေးကို ရုပ်ဖျက်ပြီး အရှော့ဟု နာမည်ပြောင်းကာ မြောက်ပိုင်း အိန္ဒိယသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။
သီတာသည် ကာရိကုတ်ဒေသသို့ရောက်သောအခါတွင် ကလေးကိုလည်း သူနှင့်မခွဲဘဲ ထိုဒေသ၌ အခြေချရန်ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
ကာရိကုတ်မဟာရာဇာ၏ဟော်နန်း တွင်တာဝန်ထမ်းဆောင် နေစဉ် နန်းတွင်းအရှုပ်တော်ပုံကြောင့် ထွက်ပြေးခဲ့ရပြန်သည်။
ထိုသို့တိမ်းရှောင်နေစဉ် လမ်း၌ သီတာ တိမ်းပါးခဲ့သည်။
သီတာ မသေဆုံးမှီတွင် အက်ရှ်အား အကြောင်းစုံ ရှင်းပြပြီး ဟီလာရီပေးခဲ့သော စာရွှက်စာတမ်းများနှင့်ပစ္စည်းများ ကိုပေးခဲ့သည်။
ဇာတ်ကောင်များ အရှော့ (Ashok) (ခေါ်) အက်ရှ်တန် ဟီလာရီ အက္ကဘာ ပယ်လမ်-မာတင် (Ashton Hillary Akbar Pelham-Martyn) အင်ဂျူလီ (Anjuli) ရုရှီလာ (Sushila) သီတာ (Sita) ဂျိုတီ (Jhoti) ဝေါ်တာ ဟယ်မီလ်တန် (Walter Hamilton) ကိုဒါဒတ် (Koda Dak) Category:မြန်မာ ဘာသာပြန်စာအုပ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာအုပ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဝတ္ထုစာအုပ်များ။
ရတနာမိုင် (၁၉၈၉ ဩဂုတ် ၁၇ မွေးဖွား) သည် ရခိုင်လူမျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးနှင့်အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး ရတနာမိုင်ကို ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲမြို့၌ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူမသည် တစ်ချိန်က ကျော်ကြားခဲ့သည့် အမျိုးသမီးအဆိုတော် မိုင် ၏ သမီးဖြစ်သည်။
သူမသည် လသာ (၂) မှ ထူးချွန်နှင့် ဒဂုံ (၁) သို့ ပြောင်းခဲ့သည်။
လသာ (၂) ကျောင်းကနေ ထူးချွန်နဲ့ အ.ထ.က(၁)ဒဂုံကို ပြောင်းခဲ့ပါတယ်။
အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စီးတီးအက်ဖ်အမ် ၆ နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲတွင် မိခင်ဖြစ်သူ မိုင်နှင့် သီချင်းအတူဆိုကာ အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
သူမသည် တေးစီးရီး ငါးခု ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး "အလွမ်းသင့်ပန်းချီ"၊ "Good Night"၊ "သူသိစေ"၊ "ပြောသားပဲ"၊ "မမေးပါနဲ့ ရိုးရိုးလေး"၊ "လိုရာသုံး" သီချင်းများမှ ထင်ရှားသည်။
ဒါရိုက်တာ ကြည်ဖြူသျှင် ရိုက်ကူးခဲ့သော အနာဂတ်ရဲ့ ကြယ်ပွင့်လေးများအမည်ရှိ ရုပ်ရှင်တွင်လည်း ကျောင်းသူ ရတနာမိုင်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
တေးအယ်လ်ဘမ်များ မရှိလို့မဖြစ် ပ ဖ ဗ ဘ မ Good Night, Lover သူသိစေ ပြောသားပဲ Who are you ရရှိသော ဆုတံဆိပ်များ Female Singer Award of Most Requested Song (ရွှေအက်ဖ်အမ် 7th Anniversary) Female Singer Award of Most Popular Requested Song (စီးတီးအက်ဖ်အမ် 16th Anniversary) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ။
မင်းလမ်းငယ်စပ်ခါ၊ အောင်ပင်လယ် ကြာချပ်ငယ်ကြိုး မင်းလမ်းငယ်စပ်ခါ မင်းလမ်းငယ်စပ်ခါ။
လူးလာငယ် ပြန်သွား။
ရွှေပြည်မြို့ကြီးသူငယ်မှာ။
တိုးပင် တိုးမအား။
လက်ဖျားဆွတ်ခါခါတည့်လေ။
သက်ထား တူမကွာတည့်လေး။
ဘုန်းပန်းငယ် စက်ခြည်။
ရွှေပြည်တော်နှင့် မဝေး။
မေရုဓာတ်တော်။
ကျိန်းဝပ်ကယ်ပျော်။
တောင်တော်မန္တလေး။
ကြင်ရေး ကြင်ရေး မေတ္တာနှောင်။
ဆက်တိုင်းဖူးရအောင်။
ရွှေညောင်ရေနှင့် သွန်းလောင်း။
သွန်းတည့် သွန်းလောင်း။
နှင်းပေါင်း ပန်းပေါင်း-ရည်။
တည့်တည့် ည ညနေတိုင်းပင်လေတည့်။
ည ညနေတိုင်းပင်။
ဆီးနှင်းပြိုက်ကျ တောင်မြင့်စည်းစုတ်ခတ်သံကြိုး ဆီးနှင်းပြိုက်ကျ (ဆီးနှင်းပြိုက်ကျ-ချမ်းဆောင်း။
ညံ့ပျောင်းပျောင်း။
ဝတ်နံ့ငယ်လေ လှောင်းလှောင်း။
နံ့ပန်းပေါင်း။
)၂ (စက်လျောင်း စက်လျောင်း ဘုံသာခွင်။
မှေးမှိတ်ပျော်မရွှင်။
)၂ (စိတ်မှာပင်။
ထိပ်ချာတင်။
ရိပ်ခါမြင်မိ။
လိပ်ပြာမင်း။
ထူးထွေများဘိခြင်း။
)၂ (ရင်တွင်း ရင်တွင်း ပူလှတယ်။
ထင်စားယောင်မိတယ်။
)၂ (ညက်ပြာသွယ်။
စက်ရာဝယ်။
ဖက်ကာလှယ်လို့ လျောင်းလဲ။
လျောင်းလဲ။
စက်ပါသော် ပျော်သေးဘဲ။
)၂ (သံဝါကျော်။
ကြံခါမျှော်။
လျှောက်ခွင့်ဆုပန်သော်။
)၂ (ရှင်တော်မွေတော်ကိုယ်တော်ပေါင်စု။
မြတ်စွာအင်းခရုငယ်နှင့်လေး။
)၂ (သုံးလူ့ သုံးလူ့ ထွတ်ချာမှန်။
ကူကြီးမြတ်ဘုန်းလျှံ။
)၂။
(ညက်စံညက်စံ ညက်စံပြာဝင်း။
သစ္စာမတည်ယွင်းသည်နှင့်)၂ ( ထန်ပြင်း ခြောက်ရောင်ခြည်လေတည့်မှ။
လျှံလင်းမြတ်မှန်တည်။
)၂ တောင်မြင့် တောင်ဖျား။
ကန်သာအိုင်နား။
ရေယာဉ် သီတာခြားပါလို့။
ဘုရားမြတ်ဘုန်းလူ လေတည့်မှ ဘုရားမြတ်ဘုန်းလူ။
တချို့မူ၌ "လျှံလင်းတောက်လောင်ကြည်" ဟူ၍လည်းရှိသည်။
ပဟိုရ်စင် ရတနာပုံမြို့တည် နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီးတည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ပဟိုရ်စည်နှင့် မောင်းထားရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
တည်နေရာ ရတနာပုံနန်းမြို့တွင်း အောင်မြေသာစံမြိုနယ်၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်နှင့် လပခ ရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် ၂၉ လမ်းနှင့် စွယ်တော်စင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဒင်္ဂါးစက်ရုံနှင့် မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်တို့ တည်ရှိသည်။
ထူးခြားချက် ရတနာပုံခေတ် စုထိုးပြာသာဒ်လက်ရာဖြစ်သည်။
အချိန်သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် ရိုက်ခတ်သော ပဟိုရ်စည်နှင့် မောင်းထားရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
မြန်မာ့အချုပ်အခြာအဏာနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ပြယုဂ်ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း စွယ်တော်စင်နှင့် ရွေးတော်ယူတံခါး လမ်းမခြားလျက် မြောက်ဘက်ကွက်လပ်တွင် ပဟိုရ်စင်ဆောက်လုပ်ထားသည်။
လှပခိုင်ခံ့စွာ လေးထောင့်အုတ်ခုံအမြင့်ခံပြီး တိုင်ဖြူလေးလုံးထူ၍ ယင်းတိုင်ဖြူလေးလုံးပေါ်တွင် လေးတိုင်စင်နှင့် လည်ပေါ်စုထိုးပြာသာဒ်ဆောင်ငယ် တင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအပေါ်ဆောင်တွင် ပဟိုရ်စည်ကြီးနှင့် ကြေးမောင်းတွဲထားသည်။
နာရီတော်မှူးဆင့်ဆိုရာ နာခံ၍ နေ့ယံ၊ ညဦးယံ ပဟိုရ်တီးရန် ပဟိုရ်စင်အနီး အိပ်ဖန်တန်း၌ နေ့၊ ညဉ့်ဆောင်နာရီတော်တန်ဆောင်းတွင် နာရီတော်စောင့် ပုဏ္ဏားနှစ်ယောက်တို့ ဝတ်ကောင်း၊ ဝတ်သန့် ဝတ်ဆင်လျက် လျင်စွာလာရောက် အခါတော်ကြားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပုဆိုးခါးပုံထိုး၊ အင်္ကျီရှည်၊ ခေါင်းပေါင်းဖြူနှစ်စထောင်နှင့် ပဟိုရ်တီးလူနှစ်ယောက်တို့သည် ပဟိုရ်စင်ပေါ်အရောက်တက်ပြီး ခေါင်းလောင်တစ်ချက်၊ စည်တော်တစ်ချက်ဖြင့် ၁၁ချက်၊ နေ့ မွန်းတည့် ၂ ချက်တီးလျှင် ၂၂ ချက်၊ ညနေ ၃ ချက်တီးလျှင် ၃၃ ချက်၊ နေဝင် ၄ ချက်တီးလျှင် ၄၄ ချက်တီးရသည်။
ညဉ့်လေးပဟိုရ်မှာလည်း ဤနည်းအတိုင်း ၁ ချက်တီး၊ ၂ ချက်တီး၊ ၃ ချက်တီး၊ နံနက် ၄ ချက်တီးတိုင်အောင် အချက်ပေါင်း ၁၁၀ တီးရသည်။
ပဟိုရ်တီးနှစ်ယောက်တို့သည် ပဟိုရ်စင်ပေါ်ရောက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နန်းတော်ရာ နန်းတော်ဆီသို့လှည့်၍ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးရှိရာသို့ ဒူးပုဆစ်တုပ်ကာ ဦးသုံးကြိမ်ချပြီးမှ ပဟိုရ်တီးရသည်။
ပြီးလျှင် ဦးသုံးကြိမ်ချပြီး ဆင်းလာရသည်။
ပဟိုရ်တီးအမှုထမ်းငါးဦးတို့မှာ တစ်လလျှင် လစာငွေ ၅၅ ကျပ် သနားတော်မြတ်ခံရသည်။
ပုဆိုး၊ ခေါင်းပေါင်း၊ ပိတ်အုပ်များကိုလည်း တစ်လတစ်ကြိမ် မင်းတရားက ချီးမြှင့်တော်မူသည်။
အမျိုးအစား အုတ်အင်္ဂတေလေးထောင့်စပ်စပ် အဆောက်အအုံအား လှေကားဖြင့် အတွင်းမှတက်သွားပြီး အပေါ်ရှိလေးတိုင်စင် စုထိုးပြာသာဒ်အား ကျွန်းသစ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။
ရတနာပုံခေတ် အမွှမ်းပန်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။
လက်ရှိအခြေအနေ အောက်ခြေအုတ်ခုံကြီးမှာ သဘာဝဘေးဒဏ်ကြောင့် အက်ကွဲကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်း ပြုပြင်ခဲ့သော်လည်း ရှေးလက်ရာ မပျက်ပါ။
အပေါ်မှ လေးတိုင်စင် စုထိုးပြာသာဒ်နှင့် အမွှမ်းပန်းများကိုလည်း ရှေးမူလက်ရာမပျက် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းထားသဖြင့် ရတနာပုံခေတ်ဟန်အတိုင်း တွေ့နိုင်သည်။
အပေါ်ပြာသာဒ်မှ အမွှမ်းပန်းများကိုလည်း ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထုလုပ်ဖြည့်စွက် တပ်ဆင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အကိုးအကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ Category:မန္တလေး Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်။
စွယ်တော်စင် ရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီးတည်ဆာက်ခဲ့သည် တည်နေရာ မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးနန်းမြို့အတွင်း တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၊ တောင်ဘက်တွင် လပခ အရာရှိနေအိမ်များ၊ မြောက်ဘက်တွင် ၁၉ လမ်းနှင့် ပဟိုရ်စင်တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
ထူးခြားချက် မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော်နှင့် ဓာတ်တော်များ ကိန်းဝပ်ရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
သရက်ကင်း သုံးဆင့်ခံ ပြာသာဒ်မျိုးဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း သစ်တပ်ဝင်းတော်ကြီးအတွင်း ရွေးတော်ယူတံခါးတောင်ဘက်တွင် စွယ်တော်စင်ရှိသည်။
နန်းတော်ကြီးတည်ရာ အနောက်သို့မျက်နှာပြု၍ မုခ်ဦးလှေကားတို့ဖြင့် တင့်တယ်သပ်ရပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားသည်။
အုတ်အဆောက်အအုံဖြစ်၍ အချိုးအစားကျခြင်း၊ ပန်းရံ၊ ပန်းတော့တို့၏ လက်ရာမြောက် စွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကြည်နူရှုမောဖွယ်ဖြစ်သည်။
တစ်ချိန်က ဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်နှင့်တကွ ဓာတ်တော်၊ မွေတော်အပေါင်း ကိန်းအောင်းရာဖြစ်ခဲ့သဖြင့် စွယ်တော်စင်ဟု အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘုရားရှင်၏ စွယ်တော် ကိန်းဝပ်ခြင်းမရှိသောအခါ၌လည်း အခြားဓာတ်တော် မွေတော်များနှင့်အတူ တန်ခိုးကြီးနန်းစဉ်ဘုရားဆင်းတုတော်များ ကိန်းဝပ်စံပယ်ရာဖြစ်ခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကိတ္တိစီရိမေဃဝဏ္ဏမင်း အစရှိသော မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့ မြို့တော်၌ ဘုရားရှင်စွယ်တော် ဓာတ်မြတ်ကိန်းဝပ်စံပယ်စေ၍ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်ကို အတုယသူ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အမျိုးအစား စတုရန်းပုံအဆောက်အအုံ သရက်ကင်းသုံးဆင့်ခံ အုတ်ပြာသာဒ်ဖြစ်ပြီး စိန်တောင် သုံးဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံထား၍ အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။
လက်ရှိအခြေအနေ စတုရန်းပုံအမြင့်အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
အပေါ်တွင် အင်္ဂတေပန်းတော့လက်ရာ ဘုံခုနစ်ဆင့် ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။
စွယ်တော်များဖူးမြော်ရန်အတွက် တက်ရောက်ရန် သရက်ကင်းသုံးဆင့်ခံ အုတ်လှေကားပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အဆောက်အအုံအား စိန်တောင်များသုံးဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။
စွယ်တော်စင်ကို ဝန်းရံထားသော စိန်တောင်များ၏ ထောင့်တိုင်များပေါ်တွင် စကျင်ကျောက်ဖြင့် ထုလုပ်ထားသည် မနုဿီဟခြောက်ကောင် တပ်ဆင်ထားသည်။
ထိုမျှသာမက စွယ်တော်စင်အပေါ်ပိုင်ပြာသာဒ်မုခ်များတွင် မကရ်းအကောင် ၂၀ ဖြင့် ဖန်တီးထားရာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဆန်းကြယ်လှသည်။
မြေပြင်တွင် အနောက်ဘက်မျက်နှာ စိန်တောင်များ၏ အပြင်ဘက်တွင် အစောင့်အုတ်ပြာသာဒ်နှစ်ဆူရှိသည်။
လပခ ၏ အစီအစဉ်ဖြင့် ပြည်လည်မွမ်းမံထားသော်လည်း မူလလက်ရာမပျောက်သော ရတနာပုံခေတ် အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
ဘုရားရှင်၏တစ်နေ့တာလုပ်ငန်းစဉ် အကျဉ်းချုပ်မှာ ၁။
နံနက်ပိုင်း ဆွမ်းခံဆွမ်းစားခြင်း၊ ဆွမ်းအနုမောဒနာ တရားဟောခြင်း။
(က) ဆွမ်းစားပြီး နေ့စဉ်ပင် ဒုလ္လဘတရား ငါးပါးကို ခြေဆေးရင်း ဟောပြော သတိပေးပြီးနောက် ရဟန်းတို့အား ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးခြင်း။
(ခ) ထို့နောက် ဂန္ဓကုဋိသို့ ဝင်တော်မူလျှက် ရံခါ တစ်မုဟုတ်မျှ လဲလျှောင်းတော်မူ၍ တစ်ကိုယ်တည်း ကိန်းအောင်းကာ လောကဓာတ် တစ်ခုလုံးကို သိမ်းကျုံး ကြည့်တော်မူခြင်း။
(ဂ) ညနေချမ်းတွင် ကျောင်းတော်သို့ လာရောက်ဖူးမြော်သူ ဒကာ ဒကာမ တို့အား တရားဟောကြားတော်မူခြင်း။
(လိုအပ်လျှင် ရေသုံးသပ်တော်မူပြီးနောက်) ဂန္ဓကုဋိ ပရိဝုဏ် အတွင်းတွင်ပင် သီတင်းသုံးခိုက် ထိုမှ ဤမှ လာရောက် လျှောက်ထား မေးမြန်း တောင်းပန်သော ရဟန်းတို့အား ညဉ့်ဦးယံ တစ်ချိန်လုံး ဖြေဆို ဟောကြားတော် မူခြင်း။
ရဟန်း ပရိသတ်များ ပြန်ကြသောအခါ တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်မှ လာရောက်မေးမြန်းကြသော နတ်ဗြဟ္မာ အသီးသီးတို့အား ညဉ့်လယ်ယံ (သန်းခေါင်ယံ) တစ်ချိန်လုံး ဖြေဆိုဟောကြားတော်မူခြင်း။
မိုးသောက်ယံတွင် အချိန်သုံးပိုင်း ပိုင်း၍ - - - (က) တစ်ချိန် စင်္ကြံ ကြွတော်မူခြင်း၊ (ခ) ဂန္ဓကုဋိသို့ ဝင်ရောက်၍ လျှောင်းစက်တော်မူခြင်း ၊ (ဂ) လျှောင်းစက်ရာမှ ထိုင်တော်မူ၍ ကမ္ဘာလောကဓတ် တစ်ခုလုံး ချေချွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို ဉာဏ်ကွန်ရက်ဖြင့် ဖြန့်ကျက် ရှုကြည့်တော်မူခြင်း ၊ ( ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါရှိလျှင် အခြား စကြ၀ဠာသို့ပင် ကြွရောက် ဟောကြားလေ့ရှိကြောင်း မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် တွင် ဟောတော်မူ၏)။
အခြားကြည့်ရန် ဘုရားရှင်တို့၏ တူညီသောအချက် (၃၀) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဆီနည်း⁠နည်းဖြင့် ကြော်ခြင်း (Pan frying) သည် အလွန်နူးညံ့သော အစားအစာများကို ကြော်ရာတွင်အသုံးပြုသည်။
ကြော်ဒယ်တစ်လုံးတွင် ဆီပါရုံထည့်ပြီး အသား၊ ငါး (သို့) ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ထည့်ကာ ကြော်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထူထဲသော အသားများ ဆိုပါက ဆီနည်းနည်းဖြင့် ကြော်၍ မရနိုင်ပါ။
အစာများကို ဒယ်အိုးထဲတွင်ပြည့်ကျပ်နေအောင်ထည့်၍ မကြော်ရပါ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေနွေးငွေ့များမှ အရည်များသည် စိုစွတ်ပြီး ကြော်မည့်အစာ၏ မျက်နှာပြင်ကြွပ်ရွမှု ကိုပျက်စီးစေတတ်သည်။
thumb ဆီမြုပ်အောင် ကြော်ခြင်း (deep frying) သည် အစားအစာများကို ပူနေသောဆီတွင် နက်နက်မြုပ်စေ၍ ကြော်ခြင်းနည်းဖြစ်သည်။
ဒယ်အိုးတွင် ဆီပေါများစွာထည့်မှသာလျှင် ကြော်မည့် ပစ္စည်းများကောင်းစွာ နစ်မြုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ပထမဆီကို ဆူအောင်ပြု ပြီးဒယ်အိုးကို ဖိုမှချကာ ဆီကို အတန်ငယ်အေးစေပြီးမှ ကြော်မည့် ပစ္စည်းထည့်ကာ ဒယ်ကို ဖိုပေါ်ပြန်တင် ၍ နူးသည်အထိ ထားရမည်။
ပြီးမှ မီးရှိန်ကိုမြှင့်ကာ ကျက်သည်အထိ မီးပြင်းပြင်းနှင့်ကြော်ပါ။
အနံ့ပိုမိုကောင်းမွန်ကာ အားလုံးကျက်ပြီး အပေါ်ယံ ကြွပ်ရွနေပါမည်။
ကြော်ချက် ချက်ခြင်း (Fry and simmer in stock) သည် မြန်မာ့ချက်ပြုတ်နည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် အသီးအရွက်များကို စီမံချက်ပြုတ်လေ့ရှိကြသည်။
ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ ၊ ဆီသည်တို့ဖြင့် တစ်ခါတည်း အိုးထဲထည့် နူးနပ်အောင် ချက်သောနည်းကို ကြော်ချက်ချက်သည် ဟုခေါ်သည်။
ရေစပ်စပ်ဖြင့် စားရသောဟင်းမျိုးဖြစ်သည်။
ရေ အထည့်မလွန်စေရပါ။
ရေအထည့်လွန်သွားပါက ကြော်ချက်သဘောမသက်ရောက်တော့ပဲ ပြုတ်ထားသလိုဖြစ်သွားပါမည်။
thumb|ပန်းငရုပ်ပွနှင့်ကြက်သွန်ကို ဆီပူထိုးခြင်း ဆီပူထိုးခြင်း (Sautéing; သို့ , ; ပြင်သစ်ဘာသာစကား sauté မှ ဆင်းသက်) သည် ဆီ (သို့) အဆီပူပူ အနည်းငယ်မျှဖြင့် ချက်ပြုတ်စဉ်အချိန်အတွင်း ဒယ်အိုးကို လှုပ်ပေးခြင်း၊ (သို့) အစားအစာကို မကြာခဏ လှန်လှောပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခြင်းနည်း ဖြစ်သည်။
alt=A video a minute in length showing rain falling on leaves, streets and into puddles|upright=1.4|မိုးပေါက် ကျလာပုံ ကောင်းကင်ပြင်မှ ကျလာသော ရေစက်ရေပေါက်များကို မိုး (မိုးရေ)ဟုခေါ်သည်။
အရွယ်အစားအားဖြင့် ၀.၅ မီလီမီတာ ခန့်ရှိသည်။
၀.၂ မီလီမီတာ မှ ၀.၄၅ မီလီမီတာ အတွင်းရှိလျှင် မိုးဖွဲ ဟုခေါ်သည်။
မိုးရေသည် ရေသံသရာ မှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။
မိုးမုန်တိုင်း ဆိုသည်မှာ ရုတ်တရက် မိုးသည်းထန်စွာရွာပြီး ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ရေကြီးစေသော အခြေအနေကိုခေါ်သည်။
အချိန်ကြာရှည်စွာ မိုးသည်းထန်စွာရွာလာလျှင် ရေကြီးပြီး အဆောက်အအုံများပျက်စီးစေနိုင်ပြီး လူများ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သေစေနိုင်သည်။
မိုးကို ရှေးစာပေ အရေးအသားတွင် မိုဃ်းဟုလည်း ရေးကြသည်။
မိုဃ်းဟူသည် မေဃ သဒ္ဒါထောက်၍ ဃ-သတ်သည်။
မေဃ၌ ဧကိုချေ၊ မ၌ အကိုအိုပြု၊ မကို အိုသို့ကပ်၊ ဃ၌ အကိုချေ၊ တံခွန်တင်-ဝိသဇ္ဇနီထိုး-မိုဃ်း ဖြစ်၏။
မဟာဂီတအဖွင့် ခက်ဆစ်အဖြေများ၊ ဒုတိယတွဲ ပြင်ပစာမျက်နှာများ ကိုးကား Category:မိုး။
thumb တံစို့ထိုးကင်ခြင်း (Spit roasting) သည် ဝါး (သို့) သတ္တုတံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောသီတံတွင် အသား၊ ကြက်သား၊ တောကောင်သား၊ ငါး စသည်များကို ပုံမပျက်အောင် ထိုးပေး၍ မီးသွေး (သို့) ထင်း (သို့) ဓာတ်ငွေ့မီး (သို့) လျှပ်စစ်ဖြင့်ကင်ခြင်း နည်းဖြစ်သည်။
နှပ်ခြင်း (Braising) ဆိုသည်မှာ ကြော်ချက်ခြင်း၊ ပြုတ်ချက်ခြင်းနှင့် ပေါင်းခြင်းတို့ကို ရိုးရိုးပေါင်းစပ်ထားသည့် သဘောဖြစ်သည်။
အခြေခံနည်းလမ်း အသားတမျိုးမျိုးကို နှပ်မည်ဆိုလျှင် ပထမအမွှေးအကြိုင်တစ်ခုခုဖြင့် စိမ်ထားပြီး ဒုတိယဆီထည့်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ဆီအညိုရောင်ရလာပါက အရည်နှင့် အမွှေးရနံ့များမပျက်အောင် ရေအနည်းငယ်ထည့်ကာ အဖုံးအုပ်၍ ဖြည်းညင်းစွာ ချက်ပြုတ်ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာတို့က အသားငါးများကို အတုံးကြီးကြီးလှီးဖြတ် နှပ်ထားသောဟင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။
ထို့အပြင် ခရမ်းသီးကိုလည်း နှပ်ချက်ချက်လေ့ရှိတတ်ကြသည်။
ထမင်း၊ ဟင်း စသည်များကိုလည်း ချက်ပြီးနောက် မီးခဲကိုအသုံးပြုကာ အငွေ့ဖြင့် ဖြည်းညင်းစွာထား ၍ကျက်နပ်စေခြင်းကိုလည်း နှပ်သည် ဟု မြန်မာ့ချက်ပြုတ်နည်းတွင် ခေါ်တွင်သည်။
ငါးသလောက်ပေါင်း ဆိုသည်မှာလည်း ရေများများဖြင့်ပြုတ်ပြီး ရေခန်းဆီပြန် အရိုးနူးအောင်နှပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
thumb ပြုတ်ဖျောဖျောခြင်း () သည် တစ်ဝက်တစ်ပျက် ကျက်သည်အထိ ကြိုတင် ချက်ခြင်း (သို့) ပြုတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
အခြေခံနည်းလမ်း ပြုတ်မည့် ပစ္စည်းများအား ဆူနေသော ရေနွေးထဲသို့ ထည့်ကာ ပေျာ့ပြောင်းလာသည်အထိ ပြုတ်ပြီး လုံးဝ မကျက်မီ ပြန်လည် ဆယ်ယူရသည်။
နှပ်ခြင်း၊ ကင်ခြင်း သို့မဟုတ် မွှေကြော်ခြင်းဖြင့် ချက်ပြုတ်မည့် အစားအစာများအား တစ်ဝက်တစ်ပျက်ကျက်စေရန် ဤနည်းကို အသုံးပြုသည်။
ပြုတ်ဖျောဖျောခြင်းသည် ရေနွေးဖြောခြင်းကဲ့သို့သော ရေအေး သို့မဟုတ် ရေခဲအသုံးပြုကာ အအေးခံခြင်း မပါဝင်ပေ။
ဘီလူးပန်းဆွဲ ဘီလူးပန်းဆွဲဟူသည်မှာ အစွယ်ငေါ⁠ငေါပြူထွက်နေသော ဘီလူးပါးစပ်အတွင်းမှ ပုလဲပုတီးကုံးများ တွဲရရွဲကျနေသကဲ့သို့ ခြူးပန်းခြူးနွယ်များ စီရရီကျနေပုံ ပြုလုပ်ထွင်းထုရေးခြယ်ထားသော အပြောက်အမွှမ်း အဆင်အယင် ဖြစ်သည်။