kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တောင်းပလိုင်းများ၊ ဖျာယက်လုပ်ခြင်း၊ သစ်သားနှင့်ပတ်သက်သော ပစ္စည်းများကို အမျိုးသားများက ပြုလုပ်ပြီး အမျိုးသမီးများက ဝါမှ အဝတ်အထည် ဖြစ်လာသည်အထိ လုပ်ဆောင်ကြသည်။
မိသားစုအလိုက် မိမိတို့၏ အိမ်ထောင်အတွက်လိုအပ်သည့် အသုံးအဆောင်နှင့် အဝတ်အထည်များကို ထုတ်လုပ်လေ့ရှိသည်။
ရိုးရာ ယက်လုပ် ခြင်း မြိုအမျိုးသားတို့က ဝါးနှီးဖြင့် တောင်း၊ ပလိုင်းများ ကို ယက်လုပ်ကြသည်။
တောင်းများယက်လုပ်ရာတွင် အဝယ်သော တောင်း ၊ တောင်ယာ သွားသည့်အခါ စပါး၊ထမင်း ရေဗူးတို့ကို ထည့်ရန် တောင်း ငယ်တို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။
တစ်ခုစီကို နှစ်ရက်ခန့်ပြုလုပ်ရသည်။
နှီးကိုအသုံးပြု၍ ဖျာများကို တစ်ချောင်းချည်၊ချောင်းချ ၊ သုံးချောင်းချည် ၊ သုံးချောင်းလျက် ဖြင့် ယက်လုပ်ကြသည်။
အိမ်၌သုံးစွဲရန် ထရံနှင့် ကြမ်းခင်းကိုလည်းဝါးဖြင့်ပင် ယက်လုပ်ကြသည်။
ဆန်ကောကိုလည်း ဝါးဖြင့်ယက်လုပ်ကြသည်။
ဆန်ကောပုံစံမှာ တစ်ဖက်စိုက်ပုံဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ဖက်သည် တုံးတိတိဖြစ်သည်။
လုံးပတ် သေး ငယ်သောဝါးကို အဆစ်နေရာ၌ အကိုင်းနှင့်ယှဉ်တွဲ၍ဖြတ်ယူ ပြီးဝါးဖြင့်လိုအပ်သလို ပုံသွင်းလှီးဖြတ်သည့်အခါ ဝါးခွန်ကိုရရှိလေသည်။
ငရုတ်သီးထောင်းရန် ငရုတ်ဆုံအဖြစ်ဝါးကျည်ထောက်ရှိဝါးတံ ကို အသုံးပြုကြသည်။
ဝါးပင်အမြစ်ကို ဆေးတံပြုလုပ်ကြသည်။
ဝါးခြမ်းပြားကိုအသုံးပြု၍ ဒန်အိုးအဟောင်းမှဒန်ပြားများဖြင့် ပတ်လျှက်ခေါင်းဖီးသည့် ဘီးကိုပြုလုပ်ကြသည်။
တောင်းပလိုင်းယက်လုပ် ခြင်းမှအစ ဝါးနှင့်ပတ်သက်သော လုပ်ငန်းများကို"မြို"အမျိုးသားများက လူပျိုဘော်ဝင်စအချိန်မှစ၍ သင်ကြားတ်မြောက်ထားရသည်။
နေ့လယ် နေ့ခင်းအားလပ်သည့်အခါ၌ ရွာအလယ်ဇရပ်တွင် ဝိုင်းစု ထိုင်ကာတောင်းများကို ယက်လုပ်ကြသည်။
ရိုးရာသေတ္တာ ခေါ် (ခေါင်တင်မ်း)သည် ဝါးဖြင့်ယက်လုပ်ပြီးပါက ခြေထောက်လေးခု နှင့် အနားပတ်လည်ကို ကြိမ်ဖြင့် အကွပ်ဆင်ပြီး ခိုင်မာတောင့်တင့် လှပ သည် ယင်းထဲတွင် ရိုးရာပစ္စည်းများထည့်ထား၍ အိမ်ဦးခန်းတွင်ထားရသည်။
ငါးဖမ်းရန် ဗုံး(စောင်မ်) သည် လည်ပင်ငယ်ပြီး အဝ အနည်းငယ်အကျယ်ထား၍ အောက်ပိုင်းတွင် ငါးဝင်ပေါက် မှာ ဝါး ချောင်းလုံးသေး ကို ကြိမ်နှီးဖြင့် စီစီရီရီ ပြုလုပ်ပြီး အထည့်ဖက်တွင်ရှုသွားသည်။
ယင်းတို့ ယက်လုပ်သော လက်ရာ တောင်းပလိုင်းတို့မှာ လက်ရာသေသပ်ကောင်းမွန်၍ အဆင်အကွက်များဖော်ကာ လှပအောင်ပြုလုပ်ကြသည်။
ဝါးကို အ‌ရောင်ဆိုးခြင်းမပြုကြပေ။
ဝါးအတွင်းသားနှင့်အပြင်သားကို သင့်သလိုအကွက်ဖော်ယက်လုပ်ခြင်းမျိုးသာဖြစ်သည်။
မယ်ယုတောင်စွယ်ကြားမှ သွေးချင်းမောင်မယ်များ(သျှင်ထွေးယဉ်) စာမျက်မှာ-၄၁ ရိုးရာပစ္စည်း မြိုတို့တန်ဆာဆင်အသုံးပြုသော ရိုးရာပစ္စည်းများမှာ- အမျိုးသားတို့သည် နားတွင် နားကွင်းပြား(နားပက်)၊ ခေါင်းတွင်ဘီး နှင့် ဆံထိုး ၊ သန္တာပတီးကြိုး ၊ လက်ကောက်၊ လက်ကြပ် များကို အသုံးပြုကြသည်။
အမျိုးသမီးတို့သည် နားတွင် အဝကျယ် ဆုံပုံသဏ္ဌန်ရှိ နားတောင်း ၊လက်ကောက်၊ လက်ကြပ် ၊လက်စွပ် ၊ခြေချင်း ၊ ဆံညှပ်၊ ဆံထိုးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကြသည်။
ခေါင်းတွင် ဘီး ကို ခေါင်းနောက်တည့်တည့်၌ စိုက်ထိုးကြသည်။
လည်ပင်းတွင် သန္တာစေ့ပုတီး၊ ဒဂ်ါးပြားစေ့နှင့် ပုတ်စေ့ပုတီးတို့ကို ဆွဲလည်းရှိကြသည်။
ခါးတွင်လည်း စကပ်တို ကျွတ်မသွားစေရန် သန္တာစေ့ပုတ်တီး ၊ ဒဂ်ါးပြားစေ့များစွာဖြင့်ချည်နှောင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။
Mru: Hill people on the Border of Bangladesh( Braun and Lofflor, 1990). ကိုးကား ပြင်ပလင်ခ့် http://www.tribaltextiles.info/Galleries/Khumi/Mru_skirtPG.htm https://www.bangladesh.com/blog/become-acquainted-with-the-peace-loving-mru/ http://decoratingwithasianantiquetextiles.blogspot.com/2012/06/mru-woman-tubeskirt.html ကဏ္ဍ:ရိုးရာဓလေ့။
အချစ်ဖွဲ့လေညင်း သည် မြန်မာဒရမ်မာ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်ပြီး ကျော်ထက်ဇော်၊ သံသာမိုးသိမ့်၊ ခန့်သီရိဇော် ၊ ခင်သဇင် ၊ မိုက်မိုက်တို့က ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။
ကျော်ထက်ဇော်သည် အမွှာနှစ်ယောက်အဖြစ် နှစ်ကိုယ်ခွဲ သရုပ်ဆောင်ထားသည်။
ဤဇာတ်လမ်းတွဲအား MRTV-4ရုပ်သံလိုင်းမှ ည ၇ နာရီတွင် ပြသနေသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ။
SM Aslam Talukder (၁၉၆၄ ခုနှစ်64ပြီ ၁၄ ရက်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်) ကိုသူ၏ဇာတ်စင် Manna ဟုလူသိများသည်မှာဘင်္ဂလားဒေ့ရ်ှရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်နှင့်ထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်။
သူ၏ ၂၄ နှစ်တာကာလအတွင်းသူသည်ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၃၀၀ ကျော်တွင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
သူ့ကိုနောက်ဆုံးပေါ် မိုးဟေကိုhttps://www.dailyinqilab.com/article/5153/%E0%A6%86%E0%A6%9C-%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%95-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A7%AE%E0%A6%AE-%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A7%80 (သူရဲကောင်း) နှင့် Dhaliwood ရွှေမျိုးဆက်မှ Megastarhttps://www.jagonews24.com/entertainment/news/573839 ဟုခေါ်သည်။
1 National Film Awards၊ 3 Meril Prothom Alo ဆုများ၊ ကဏ္ဍ:၂၀၀၈ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:၁၉၆၄ မွေးဖွားသူများ ကိုးကား။
လက်ဖက်ရည် ( လ္ဘက်ရည် / tea drink ) ကို လက်ဖက် မှ ပြုလုပ်သည်။
လက်ဖက် အချိုခြောက်ကို ရေနွေးကရားအိုးထဲ ထည့်နှပ်ကာ အဖက်များစစ်၍သော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ဖြူဖြင့် ထည့်နှပ်ကာ ရလာသည့် အရည်ကို နို့ဆီ၊ နို့စိမ်း၊ နွားနို့ ၊မလိုင် စသည်တို့ဖြင့်ရောကာ ဖျော်ကြသည်။
မြန်မာ့ လက်ဖက်ရည်သည် မြန်မာပြည်ရှိ လူတိုင်းနီးပါးနှင့် ရင်းနှီးနေပြီးသောအရာဖြစ်သည်။
နေရာတိုင်းလိုလိုတွင် လက်ဖက်ရည်ရောင်းသော လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ရှိသည်။
လက်ဖက်ရည်ကို ချိုစိမ့်၊ ကျစိမ့်၊ ပေါ့ကျ၊ ပေါ့စိမ့် စသဖြင့် အရသာပေါင်းစပ်နည်းမျိုးစုံဖြင့် သောက်သုံးကြသည်။
လက်ဖက်ရည်နှင့်ကျန်းမာရေး လက်ဖက်ရည်အား သင့်တင့်မျှတသော ပမာဏ သောက်သုံးပါက အကျိုးအာနိသင်အနေဖြင့် ဦးနှောက် စွမ်းအင်မြင့်စေသည့်အပြင် စိတ်အာရုံစူးစိုက်မှုကိုပါ ကောင်းမွန်စေသည်။
သို့သော် လိုသည်ထက်ပို၍ သောက်သုံးလျှင်မူ လက်ဖက်ရည်တွင် ပါဝင်သော ကဖင်းဓာတ်ကြောင့် စွဲလမ်းခြင်းအပြင် ကဖင်းဓာတ်၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများပါ ရနိုင်သည်။
အိပ်ရာမဝင်ခင် ၆နာရီအတွင်း လက်ဖက်ရည်များများ သောက်တတ်သူများသည် အိပ်မပျော်ခြင်းဝေဒနာကို ခံစားရသည်။
ထို့ပြင် တချို့တွင် အိပ်ပျော်ရန်ခက်ခဲခြင်းနှင့်တကွ ကဖင်းဓာတ်ကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားခြင်း၊ ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် အစာအိမ်ဝေဒနာများကိုလည်း ခံစားရသည်။
လက်ဖက်ရည်တစ်ခွက်ကို ၃ကြိမ်မှ ၄ကြိမ် ခွဲ၍ သောက်သုံးခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ လက်ဖက်ရည်ကို ခဏတာ နှပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ လက်ဖက်ရည်သောက်မည့် ရေနွေး၏အပူချိန်ကို လျှော့၍လည်းကောင်း ကဖင်းဓာတ် ပမာဏကိုလျှော့ချ၍ ရသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:လက်ဖက်။
မကိုခင်မှ ဥကိုခင် သည် မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငှက်ဖိုသည် ငှက်မကို ခင်တွယ်မှ ဥနှင့် အသိုက်အမြုံကို ခင်တွယ်သကဲ့သို့ ယောက်ျားများသည် မိမိ၏ အိမ်သူဇနီးအပေါ် ချစ်ခင်တွယ်တာမှုရှိမှ သားသမီးများအပေါ်တွင်လည်း ချစ်ခင်တွယ်တာမှုရှိသည်။
"မကိုခင်မှ ဥကို ခင်သတဲ့။
ငါ့ကိုမုန်းရင် ကလေးကို ဒါလောက် ယုယပါ့မလား" ကဏ္ဍ:မြန်မာစကားပုံများ။
မိုင်းယာဒဏ္ဍာရီ () သည် မီဆိုအမေရိက (သို့) အလယ်ပိုင်းအမေရိက ဒဏ္ဍာရီ၏ အပိုင်းဖြစ်ကာ မိုင်းယာလူမျိုးများ၏ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များပါဝင်၏။
ထိုပုံပြင်များ၌ သဘာဝတရား၏ အားများကို လူပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခိုင်းနှိုင်းတင်စားထားသော နတ်ဘုရားများပါဝင်၍ ထိုနတ်ဘုရားများနှင့် သူရဲကောင်းများကြား အချင်းချင်းတုံပြန် ဆောင်ရွက်မှုများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍအနေဖြင့်ပါဝင်သည်။
ဟစ်(စ်)ပဲန်နစ်ခေတ် မတိုင်မီ (အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းအား စပိန်တို့မကျူးကျော်ခင်ခေတ်) က ဒဏ္ဍာရီများကို အနုပညာလက်ရာပစ္စည်းများတွင်ပါရှိသော ရုပ်ပုံ၊ သင်္ကေတများမှတစ်ဆင့် ပြန်လည်ထုတ်ဖော်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။
မိုင်းယာတို့၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်ပုံပြင်၊ ရိုးရာပုံပြင်နှင့် များစွာသော စာရိတ္တပိုင်းဆိုင်ရာ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို ဤ၌ ဒဏ္ဍာရီအဖြစ် စဉ်းစားမှုမရှိချေ။
ရင်းမြစ်များ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ရေးသားထားသော မိုင်းယာဒဏ္ဍာရီသည် (၁၆)ရာစုမှ စတင်၍ ဂွာတာမားလာ ကုန်ပြင်မြင့်များ (ဂွာတီမာလာ)မှ သမိုင်းကြောင်းရင်းမြစ်စာပေများတွင် တွေ့နိုင်သည်။
ဤမှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် အရေးပါဆုံးမှာ ပိုပိုဗူး (Popol Vuh) စာသားများဖြစ်၍ ထိုအထဲတွင် ကီးချေး လူမျိုးတို့၏ ဖန်တီးခြင်းဆိုင်ရာ ပုံပြင်များ၊ သူရဲကောင်း အမွှာညီအကို ဟူးနာပူး (Hunahpu) နှင့် ရှဘလန်ကေး (Xbalanque) တို့၏ စွန့်စားခန်း ဇာတ်လမ်းအချို့ပါဝင်သည်။
ယူကာတန်သည် (Yucatán) နောက်ထပ်အရေးကြီးသော ဒေသဖြစ်၍ ချီလန် ဘာလမ်၏ ယူးကာတက်ဘာသာစကား(Yucatec) ဖြင့် စာအုပ်များတွင် အလွန်တရာရှေးကျသော ဒဏ္ဍာရီလာစာပိုဒ်များ ပါရှိကာ ဒဏ္ဍာရီအပိုင်းအစများကို အစောပိုင်း စပိန်ကိုလိုနီတို့၏ စဉ်ဆက်ပြမှတ်တမ်းများ၊ အစီရင်ခံစာများ၊ အစောပိုင်း သာသနာပြုများ ပြုစုခဲ့သော အဘိဓာန်များ စသည်တို့၌ ပြန့်ကျဲလျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထိုအထဲ၌ အဓိကအကျဆုံးမှာ ဒီယေးဂို ဒီ လန်းဒါး၏ "ရီလသီယွန် ဒီ လ(စ်) ကိုးရှပ်စ် ဒီ ယူကာတန်" (Relación de las cosas de Yucatán) စာအုပ်ဖြစ်သည်။
၁၉-၂၀ရာစုများတွင် မနုဿဗေဒပညာရှင်များနှင့် ဒေသတွင်း ရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်လေ့လာသူများက မြောက်မြားစွာသော ပုံပြင်များကို အများအားဖြင့် စပိန် (သို့) အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးမှတ်ခဲ့ကြ၍ ရှားရှားပါးပါး မိုင်းယာဘာသာစကားနှင့် အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရသည့် စာများဖြစ်သည်။
မိုင်းယာပုံပြင်အများစုသည် သမိုင်းဖြစ်စဉ်တစ်ခု၏ အကျိုးဆက်ရလဒ်များဖြစ်ကြသည်။
အဆိုပါသမိုင်းဖြစ်စဉ်ဆိုရာ၌ စပိန်တို့၏ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်ရိုးရာဓလေ့များသည် မူရင်းရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများနှင့် အပြန်အလှန် အကျိုးပြု ဆက်စပ်လျက် ရှိသည်။
သို့သော် ထိုမူရင်းဇာတ်လမ်းပုံပြင်အချို့သည် သက်တမ်းအားဖြင့် စပိန်(တို့ကျူးကျော်သော)ခေတ်ကာလမတိုင်မီမှ ဖြစ်ကြသည်။
အရေးကြီးသော ဒဏ္ဍာရီများကို ခိုးလ် (Ch'ol) လူမျိုးများHopkins and Josserand 2016၊ ကွက်ချီ (သို့) ကက်ချီလူမျိုးများ (Kekchi)Danien 2005၊ လန်ကာဒန်လူမျိုးများ (Lacandon)Bruce1974; Boremanse 1986, 2006၊ တစို့တ်စစ်လ် (သို့) စို့တ်စစ်လ် လူမျိုးများ (Tzotzil)Gossen 1974; Laughlin 1977၊ တစူးတာဟီးလ်လူမျိုးများ (Tzutujil)Sexton 1992 နှင့် ယူးကာတက်နွယ် မိုင်းယာများBurns 1983 အတွက် နားလည်ရလွယ်ကူသော အကြောင်းအရာတချို့ကိုသာလျှင် ဖော်ပြရန် ရေးသားထုတ်ဝေပြီးဖြစ်သည်။
နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစုအစပိုင်း၌ ရိုးရာဇာတ်လမ်းပုံပြင်များအား နှုတ်မှုရေးရာလက်ဆင့်ကမ်းခြင်း တစ်ခန်းရပ်ခဲ့လေသည်။
ကိုလိုနီခေတ်အစောပိုင်းနှင့် မကြာသေးမီက အရေးကြီးသော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်အကြောင်းအရာများ မိုင်းယာတို့၏ ဇာတ်လမ်းများတွင် သဘာဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များ၏ ဇာစ်မြစ်ကို စနစ်တကျ တင်ပြထားရာ ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများနှင့် ၎င်းတို့ပတ်ဝန်ကျင်ကြား ဓလေ့ထုံးစံသဘော ပတ်သက်ဆက်နွယ်မှုများကို ကိုယ်ကျင့်တရားပိုင်းဆိုင်ရာရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သတ်မှတ်၍ တင်ပြထားလေသည်။
နည်းလမ်းတစ်သွယ်ဖြင့် အောက်ပါအရာများအကြောင်း ရှင်းလင်းချက်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည် : ကောင်းကင်မှ အရာဝတ္ထုများ (နေ၊ လ၊ ဂြိုဟ် စသဖြင့်)၊ တောတောင်ရေမြေ၊ မိုး၊ မိုးကြိုး၊ တိမ်တိုက်...၊ အရိုင်း အယဉ် တိရစ္ဆာန်များ၊ ပြောင်းဖူး၌ရှိသော အရောင်အသွေး၊ ရောဂါဘယနှင့် ပရဆေးပင်များ၊ စိုက်ပျိုးရေးသုံး ကိရိယာများ၊ ရေငွေ့ဖြင့် ရေချိုးခြင်း... စသဖြင့် ရှင်းလင်းချက်များရှိသည်။
စကြဝဠာ သဘောတရား ပိုပိုဗူး စာသားများက လောကဖန်တီးရှင် နတ်ဘုရားအုပ်စု တစ်စုသည် ကမ္ဘာမြေကို ဖန်တီးပုံနှင့် နောက်ဆက်တွဲ အကြောင်းအရာများကို ဖော်ပြထားသည်။
ချူးမေယဲဒေသမှ ချီလမ် ဘာလမ်၏ စာအုပ်က မိုးကောင်းကင်ပြိုလဲမှုနှင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုကြီးအကြောင်း၊ ထို့နောက် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရဇိ မိကျောင်းကြီးအား သုတ်သင်ခြင်း၊ ကောင်းကင်ကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်း တည့်မတ်ခြင်း၊ ကမ္ဘာ့သစ်ပင်ကြီးငါးပင် ကိုစိုက်ပျိုးကြီးထွား ထောင်မတ်ခြင်းတို့အကြောင်း ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။
Roys 1967: 98-107; Taube 1993: 69-74; Knowlton 2010: 53-85 လန်ကာဒန်လူမျိုးတို့သည် မြေအောက်ကမ္ဘာဖန်တီးခြင်းဆိုင်ရာ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကိုလည်း သိရှိခဲ့ကြ၏။
Boremanse 1986: 39-48 လူသားများအား ဖန်တီးခြင်း ပိုပိုဗူးက ဖန်တီးခြင်းဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုလေးခုနှင့်ပတ်သက်က အစီအစဉ်တစ်ခုကို ဖော်ပြထားရာ ပထမအနေဖြင့် တိရစ္ဆာန်များ၊ ဒုတိယ စွတ်စိုသော ရွှံ့စေး၊ ထို့နောက် သစ်တော၊ နောက်ဆုံးအနေဖြင့် ပြောင်းမှုန့်ညက်နှင့် ရေဖြင့်နယ်ထားသောအရာမှ ပထမဆုံးလူသားဘိုးဘေးများကို ဖန်တီးခြင်း တို့ပါဝင်သည်။
ဤဖန်တီးခြင်း၌ လန်ကာဒန်လူမျိုးများက အဓိကဆက်စပ်မျိုးနွယ်အုပ်စုကြီးများ၊ ၎င်းတို့အမြတ်တနိုးထားသော တိရစ္ဆာန်များကို ဖန်တီးခြင်းအကြောင်းအရာများ ဖြည့်စွက်ကြသည်။
Boremanse 1986: 30-38 လာ့စ် ကားစ(စ်)(Las Casas) က ၎င်း၏စာအုပ် Apologética Historia Sumaria ၌ ထိန်းသိမ်းထားသော ဗီရာပတ်ဇ်(Verapaz) ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုက လူသားများအားဖန်တီးခြင်းကို (လက်မှု)ကျွမ်းကျင်သော နတ်ဘုရားများဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ ထိုနတ်ဘုရားများသည် ပိုပိုဗူး၌ပါရှိသော မျောက်ညီအကိုများနှင့် ဆင်တူသည်။
လူသားများအားဖန်တီးခြင်းအကြောင်းအရာကို လျှပ်စီးနတ်ဘုရားများက ပြောင်းတောင်တန်း (သို့) ခွန်အားဖြည့်တောင်တန်း ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ မီဆိုအမေရိက (သို့) အလယ်ပိုင်းအမေရိက ဇာတ်ဘမ်းပုံပြင်ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသည်။
Thompson 1970: 349-354; Bierhorst 1990: 86-90 သူရဲကောင်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ: ကမ္ဘာမြေကို စီစဉ်ခြင်း ပိုပိုဗူး၌ပါဝင်သော လူသိအများဆုံး သူရဲကောင်း ဒဏ္ဍာရီမှာ မိစ္ဆာငှက်ဆိုးကြီးနှင့် 'ရောဂါ၊ သေခြင်းတရား နတ်များ ကို ခြေမှုန်းတိုက်ခိုက်သည့် သူရဲကောင်း အမွှာညီအကို ဟူးနာပူး နှင့် ရှဘလန်ကေးတို့အကြောင်းဖြစ်သည်။
အပြိုင်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သော ပြောင်းခင်းသူရဲကောင်း (နတ်)တစ်ဦးသည် မိုးကြိုး၊ လျှပ်စီး နတ်များကို ခြေမှုန်းအနိုင်ယူကာ ၎င်းတို့နှင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့သည့်အကြောင်းအရာမှာလည်း အတော်လေးအရေးပါသည်။
Foster 1945: 191-196; cf. Nicholson 1967: 61-64 လက်ရှိ ဤဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ ပျံ့နှံ့မှုသည် ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၌သာ ဖြစ်သော်လည်း အမျိုးမျိုးသော အချက်အလက်များက ဤဒဏ္ဍာရီသည် တစ်ချိန်က မိုင်းယာတို့၏ ပါးစပ်ပြောရိုးရာပုံပြင်များ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။
Chinchilla Mazariegos 2017 ဂျဲဂယူဝါကျားသစ်များ (jaguar) ကို သူရဲကောင်းဆိုင်ရာအရည်အသွေးလျော့ချခြင်းနှင့် ထိုကျားသစ်စွမ်းအား အရည်အချင်းရယူခြင်း အကြောင်းအရာများနှင့်ပတ်သက်သော အရေးကြီးသည့် ဒဏ္ဍာရီလာ အပိုင်းအစများကို တစို့တ်စစ်လ်လူမျိုးများGuiteras Holmes 1961: 182-183, 262 နှင့် ချိုမိုင်းယာလူမျိုးများ Morales Bermúdez 1999: 61-62က ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြလေသည်။
ကမ္ဘာမြေနှင့် လက်ထပ်ခြင်း ဤဒဏ္ဍာရီလာအမျိုးအစားသည် လူသားများနှင့် အမဲပစ်ခံ တိရစ္ဆာန်များ၊ ကောက်ပဲသီးနှံများကြား ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြဖွင့်ဆိုသည်။
ကက်ချီရိုးရာပုံပြင်တွင် ရှေးဦးသူရဲကောင်းဖြစ်သော ရှဘလန်ကေးသည် ကမ္ဘာမြေနတ်ဘုရားတစ်ပါး၏ သမီးတော်ကို ပိုးပန်းရန် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက်အသွသ်ပြောင်းခဲ့သည်။
ထိုစဉ် မိန်းကလေးမှာ ယက်ကန်းခတ်နေ၏။
သူရဲကောင်း၏ ထိုဇနီးသည်ကို ဘဲငန်းငှက်အသွင်၊ ပျား၊ မြွေ၊ အင်းဆက် (သို့) ပြောင်း(ဖူး) အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။
သူရဲကောင်းဖြစ်သူက အသာစီးရလျှင် နေမင်းဖြစ်သွား၍ ၎င်း၏ဇနီးသည်သည် လဖြစ်သွားသည်။
Braakhuis 2010; Danien 2004: 37-44; Thompson 1970: 363-366; စာရိတ္တပိုင်းဆိုင်ရာချဲ့ကားထားသော တစို့တ်စစ်လ်မူ၌ အမျိုးသားတစ်ဦးကို ယခင်ဇနီးသည်နှင့် ကွာရှင်းပြတ်စဲစေရန် မိုးနတ်ဘုရား၏ သမီးတော်တစ်ပါးဆုချသည်ဟု ဆိုသည်။
Guiteras Holmes 1961: 191-193 နေနှင့် လတို့၏ ဇာစ်မြစ် နေနှင့်လတို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် လက်ထပ်အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၏ အကျိုးဆက်ရလဒ်ကား အမြဲတစေမဟုတ်ချေ။
မက္ကဆီကိုတောင်ပိုင်းပြည်နယ် ချစ်ယားပါ့စ် နှင့် အနောက်ဘက် ဂွာတာမားလာ(ဂွာတီမာလာ) ကုန်းပြင်မြင့်တို့မှ ညီငယ်လေးနှင့် မနာလိုတတ်သော အကိုကြီးများ (Younger Brother and his jealous Elder Brethren) ဇာတ်လမ်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်ရှိသည်။
အသယ်ဆုံးညီငယ်မှာနေမင်းဖြစ်သွား၍ မိခင်သည် လဖြစ်သွားသည်။
အကိုကြီးများမှာ တောဝက်နှင့် အခြားတောနေ တိရစ္ဆာန်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းကြသည်။
Bierhorst 1990: 110-111 ပိုဗူးအမွှာဒဏ္ဍာရီပါ အကိုကြီးများသည် မျောက်အသွင်ဖြစ်သွား၍ ညီငယ်များမှာ နေနှင့်လဖြစ်သွားကြသည်။
မိုင်းယာဒေသ၏ အနောက်ဘက်တွင် ထိုနေနှင့်လဖြစ်သွားသော ညီအကိုများအကြောင်းသည် များစွာသောပုံပြင်များ၏ အဓိကအကောင်းအရာပိုင်းဖြစ်သည်။
ဝိနည်းတတ် ကြက်သတ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဝိနည်းတတ်သူသည် ဝိနည်းလွတ်အောင် လက်တစ်လုံးခြားရှောင်၍ ကြက်သတ်သည်ဆိုသကဲ့သို့ ဥပဒေစည်းကမ်းတတ်ကျွမ်းသူက ဥပဒေလွတ်အောင် လက်တစ်လုံးခြားရှောင်၍ အပြစ်ကျူးလွန်သည်။
မူလရင်းမြစ် "ဝိနည်းတတ်ရင် ကြက်သတ်၊ ပရိယာယ်ပိုင်ရင် နိုင်ချင်တိုင်းနိုင်လို့ ဆိုကြပေမဲ့ အတိအကျဝေဖန်ချက် ချကြည့်လိုက်လျှင် ... အကောင်းစုထဲမှာတော့ ထည့်ပြီးတွက်ချက်ဖို့ မထားထိုက်ပေဘူးပေါ့။
" (၁၃၀၈-ခန့်) ချစ်ပြိုင်။
မြိုမိသားစုကလေးငယ် နှစ်ယောက်ထမင်းစားပုံ မြိုဟူသော ‌ဝေါဟာရသည် ရခိုင်တို့ ကခေါ်သော အမည်ဖြစ်ပြီး ကုလားတို့က" မြုံ"ဟုခေါ်သည်။
မိမိကိုယ် ကိုယ် ခေါ်သောအခါ "မြူ"ဟုခေါ်သည်။
ယင်းကြောင်းပင် မြိုလူမျိုးဘာသာစကား (Mro Language)ဟူ၍ ၊ မြူဘာသာစကား(Mru Language)ဟူ၍ သုတေသနစာတမ်းများတွင်လည်းကောင်း ၊ သမိုင်းများတွင်လည်းကောင်းတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
သင်းကြီးငအောင်လာ အကြောင်း နှင့် မရာယု အကြောင်းရေးသားရာတွင်လည်း မြို (သို့)မြူ ဟုရေးသားထားသည်။
ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းညီ မင်းသား အုပ်စိုးခဲ့သည့်အကြောင်း အရာရေးသား ရာတွင် မြူမင်းဟူ၍ ၊ မြိုမင်းဟူ၍ ၊မြုံမင်းဟူ၍ရေးသားခြင်းကို ထောက်လျှင် ရခိုင် အခေါ် မြို မိမိ ကိုယ် ကိုယ် မြူ ဟုခေါ်သော လူမျိုးဖြစ်သည် ကို သမိုင်းက ထောက်ခံလျက် ရှိသည်။
မြိုတို့၏ ဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ် တိဗက်-မြန်မာ ဘာသာစကားတစ်ခုကိုပြော ဆိုသည် ဟု ဆိုကြသည်။
မြို ဘာသာစကားနှင့်ပတ်သက်၍ ပါမောက္ခလုစ်၏ ဖော်ပြချက်မှာ တစ်ခါတစ်ရံ မြိုဝေါဟာရစကားလုံးကို ဘိုးဒို နှင့် နာဂ အစုတွင်တွေ့ရှိရသည်။
သို့သော်အများအားဖြင့် ကူကီးချင်း ဘာသာစကားတွင်တွေ့ရှိသည်။
အထူးသဖြင့် ခမီ/ခူမီးဘာသာ စကားတွင်တွေ့နိုင် သည်ဟု ဆိုထားသည်။
မြိုဘာသာစကား ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာလည်း SOV, SVO, OSV, SVO ဖြစ် သည်။
SOV,ကတ္တား ၊ ကံ ၊ကြိ ယာ ဟူ၍လည်းကောင်း ၊ SVO, ကတ္တား၊ ကြိယာ ၊ ကံ ဟူ၍လည်းကောင်း ၊ OSV ,ကံ ၊ ကတ္တား ၊ကြိယာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ SOV,ကတ္တား၊ကံ ၊ ကြိယာ ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆိုနေသည် ကို တွေ့ရသည်။
စားသည် “စား”ဟူသော ကြိယာ ပုဒ်ကို ရှေ့ တွင်ထား၍ ထမင်း “ဟောင်မ်” ဟူသော နာမ်ပုဒ်ကို နောက်တွင်ထား၍ လည်းကောင်း ၊ စားပြီး “ကိစား” ဟူသော အတိတ် ကြိ ယာပုဒ်ကို ရှေ့ကထား၍ ထမင်း “ဟောင်မ်” ဟူသော နာမ်ပုဒ်ကို နောက်က ထား၍ လည်းကောင်း ပြောဆိုနေကြ ကြောင်း George Grierson,(1927) , Shafer (1967) , David Bradley and Loffler (1966) စသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဆိုထားလေသည်။
ဥပမာ (က) ငါမင်းကိုချစ်သည်။
မြို -အင် အင်န်ကေ နားခီ S O V -မင်းကိုငါချစ်သည်။
မြို -အင်န်ကေ အင် နားခီ O S V -ချစ်တယ်မင်းကိုငါ မြို -နားခီ အန် အင် V O S (ခ) သင်၏နာမည်ဘယ်သူနည်း။
မြို -အင်န် မိန့် မျှစို့ O S V (ဂ) ငါလွေလုံးကို ဝက်တစ်ကောင်ပေးခဲ့တယ်။
မြို -အင် လွေလုံး ကေ ပေး ပက်လောက် S O V (ဃ)မင်းအိမ်ပြန်ရမည်။
မြို - အင်န် မင့်ကင်မ်ကလာ ကိမ် S V O (င)ပါရိ သရက်သီးစားခဲ့တယ်။
မြို - ပါရိ စား အွေဖုံ ခါက် S V O စသည်ဖြင့်ဝါကျ တည်ဆောက်ပုံသည် တသမတ်တည့် မရှိကြောင့် အထက်ဖော်ပါ ဝါကျများကို ကြည့်၍ တွေ့ရှိနိုင်သည်။
မြန်မာ နိုင်ငံရှိ ခေတ်သစ်သုတေသန ပညာရှင်တို့မှု မြိုတို့၏ ဘာသာ စကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ရခိုင်၊ မြန်မာ၊ ခမီ တို့နှင့် ခြားနားကြောင်းဆိုထားသည်။
ကတ္တား၊ကံ ၊ ကြိယာ ဟူသော အစီအစဉ်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ ကတ္တား၊ ကြိယာ၊ ကံဟူ ၍သာ တွေ့ရ ကြောင်း အောက် ဖော်ပြပါအတိုင်းဆိုကြလေသည်။
ဥပမာ- (က) မြို - အူ - ဒေါင် မြန်မာ - ဝတ်သည် - အဝတ် (ခ) မြို - အော်င် - စာ့ - ဟော်မ်ကော်မ့် မြန်မာ - ငါ - စားသည် - ထမင်းကို (၈) မြို - တဝ - စာ့ - စာ မြန်မာ - ကြက် - စားသည် - စပါး (ဃ) မြို - အိုင် - ဟော်မ်ကော်မ် မြန်မာ - ချက်သည် - ထမင်းကို ထိုကဲ့သို့သော သဒ္ဒါ အသုံးအနှုန်းသည် တိဗက်- တရုတ် မျိုးရင်း တိဗက်-မြန်မာမျိုးနွယ်၊ တိဗက် ဟိမဝန္တာ ဘာသာစကားအုပ်စုမှ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို ရန်ကုန် တကက္ကသိုလ်၊ ကျောင်းအုပ်ကြီးဟောင်း ဦးဖေမောင်တင်ရေးသားသည့် ``ဘာသာလောကကျမ်း``တွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။
ပါမောက္ခလုစ်က`` မြိုလူမျိုးများသည် ရှေးဦးတိဗက် မြန်မာလူမျိုးများဖြစ်ဟန်ရှိပြီး အစောပိုင်း တိဗက်-မြန်မာ ဘာသာစကား ကို ပြောဆိုဟန်ရှိသည်``ဟုဆိုသည်။
ပညာရှင်ရောဘတ်ဖာကမှု ``မြိုတို့၏ ဘာသာစကားသည် ပျောက်ဆုံးနေသော တိဗက်-မြန်မာဘာသာစကားများလား``ဟုဆိုခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်၍ မြို တို့၏ ဘာသာစကားသည် တိဗက်-မြန်မာ အုပ်စုဝင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြကြောင်းလေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
``မြို``ဘာသာ စကား၌ အချိုးသော စကားလုံးများကို အဆုံးဗျည်းသံ ပီသအောင်ရွက်ရလေ့ ရှိသည်။
မြို - မြန်မာ ဒု-မ် - ဆင်းပါ ဟာ့ပ် - ဖက်ရွက် ဟော်မ် - ထမင်း ကိ-မ်း - အိမ် တာပြာသ် - တော အေ့-ပ် - တောင်း ပါ-ရ် - တောင်းအဝကျယ် အဆုံးဗျည်းသံများ ပီပီသသ မှန်ကန်အောင် မရွက်နိုင်သော အဓိပ္ပာယ်ကွဲလွဲသွားသည့် စကားလုံးများရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဥပမာ- မြို - မြန်မာ (က)ဒေါင်မ် - လှေကား ဒေါင် - လုံချည် ဒေါင်း - ညွတ်ကွင်း (ခ) ကိ-မ်းလာက် - အိမ်ထဲခန်း ကိ-န်းလာ - သိပ်ချစ်သည် အချို့သရသံများသည် မြန်မာတွင် မရှိချေ။
ဥပမာ- အော်(င်)-ငါ။
အချို့သော ``မြို``စကားများသည် ရခိုင် ၊ မြန်မာ ၊ ဘာသာစကားတို့နှင့် ရင်းမြစ်တူသယောင်တွေ့ရသည်။
မြို - ရခိုင်၊ မြန်မာ ဆာမ် - ဆံ (ပင်) နကောင် - နှာခေါင်း အူဆာ - ဆား ပေ - ပီး (ပေး) တခွီး - ခွီး (ခွေး) မြိုတို့၏ ဘာသာ စကားသည် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ဆင်တူ(အများအားဖြင့်) သော ခမီး တို့၏ ဘာသာ စကားနှင့် တစ်လုံး နှစ်လုံးများ ဆင်တူ သည်ကို တွေ့ရသည်။
ဤနေရာတွင် (Khami, Mro languages) ခမီဘာသာစကား(Khami Language)မြိုဘာသာစကား(Mro Language ) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသည်။
မြန်မာ - မြို - ခမီး မီး - မိုင် - မိုင် ရေ - တွီ - တွီ အခြေခံစကားများ ခြားနားသည် ကို တွေ့ရသည်။
မြန်မာ - မြို - ခမီး ငါ - အော်င် - ကာန့် ဦးခေါင်း - လို - အာလုကော့ ဆံပင် - ဆာမ် - အဆောင်း သွား - ယို့န် - အဖာ ခါး - ကေး - ကိန်း လ - ပလား(လမာ) - ခါမော်င် ဆား - အူဆာ - မကွမ်း စကားအသုံးနှုန်းတွင်လည်း မတူကြသည်များ ရှိသည်။
မြန်မာ - မြို - ခမီး အမည်ဘာလဲ။
ယောင့်မိနာ(မိန့်နာ)။
အယ်အပကော်ဒုံး။
ဘယ်သွားလဲ။
ယောင့်ကေ့နာ။
နဖာလိုးဒုံ။
ဘာလုပ်နေလဲ။
ယောင့်လိုနာ။
တီ်ွချာဒေ့မ်မေိတ်။
ရေကိုအမြန်ယူခဲ့ပါ။
ဥပေါလေတွီ။
တွီမဟေ့န်။
ပန်းမခူးရ။
ခန့်ခတေလေ့(ပါမ့်)။
အပက်ကယွေတ်န။
ဒေသန္တရစကား ဒေသန္တရစကားရပ် အနေနှင့် ``မြို``တိုင်းရင်းသားတို့တွင် အချင်းချင်း တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး ဘာသာစကား အနည်းငယ် ကွဲပြားသည်များရှိကြသည်။
မျိုးနွယ်ကွဲများပြားသည့်အလျောက် နေရာဒေသကို လိုက်၍ စကားပြောဆိုရာတွင် နောက်ဆာ၊ ဒိုင်မ်မြောင်၊ တင်မ်ဆာ ၊ နောက်ကော၊ ရိုင်းမာ ၊ နှင့် ဆိန်မာ ဟူ၍ (၆) အုပ်စုရှိသည်။
`` နောက်ဆာ ``အုပ်စုသည် ရခိုင်ပြည် မောင်တော ၊မေယုတောင်တန်းဒေသနှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ၊ အရှေ့ပါကစ္စတန် ၊ ဘင်ဒရိုဘင်(Bandarban) ၊ဗိုလ်မင်းထောင် (Bohmong Circle)၊အရပ်ဒေသတွင်နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။
``နောက်ကော``အုပ်စုသည် ကျောက်တော်မြို့နယ် ယိုးချောင်း အထက်ပိုင်းဒေသနှင့် ချင်းပြည်နယ် ချင်းလက်ဝ ဒေသတွင် (အနည်းငယ်) တို့တွင် နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။
``ရိုင်းမာ``နှင့် ``ဆိန်မာ ``အုပ်စုသည် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ် စိုင်းဒင်ချောင်း (စိုင်းဒင်ရေတံခွန်) အထက်ပိုင်းတစ်ဝိုက် နှင့် ထောဖျားချောင်း တစ်ဝိုက်တွင် လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။
``ဒိုင်မ်မြောင်``အုပ်စုသည် ရီးချောင်းဖျား အရပ်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြပြီး လူဦးရေအနည်းဆုံးဖြစ်သည်။
``တင်မ်ဆာ``အုပ်စုသည် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် စမ်းပတီချောင်း ဒေသတစ်ဝိုက် နေထိုင်သူများကိုခေါ်ဆိုသည်။
ယင်းတို့၏ဘာသာ စကားအနည်းငယ်ကွဲပြားမှုမှာ- မြန်မာ - အနောက်ဆာ - ရိုင်းမာ၊ ဆိန်မာ ငရုပ်သီး - အွီတိ - လိန်းကို ပရွက်ဆိတ် - တလောင်(မ်) - လောင်(မ်)စရိစာ ကြွက် - တအု - အတို - - ဒိုင်မ်မြောင် - နောက်ကော - တင်မ်ဆာ အွီတိ - လိန်ကို့ - လိန်းကို့ တလောငမ် - လောင်မ် - လောင်(မ်)စရိစာ တအူ - အတု - ဝတို အချိုးသော ဝေါဟာရတွင် အနောက်ဆာနှင့် ဒိုင်မ် မြောင် တို့က ရှေ့စကား``တ``ပါလျှင် ``ရိုင်းမာ၊ နောက်ကော၊ဆိန်မာ နှင့် တင်မ်ဆာတို့က ဖြုတ်လေ့ရှိသည်။
(ပြည့်စွပ်ထားသည်) မြန်မာ -အနောက်ဆာ၊ဒိုင်မြောင် -ရိုင်းမာ၊ တင်မ်ဆာ၊နောက်ကော၊ ဆိန်မာ ခွေး -တကွီး -ကွီး ဝက် -တပါ့ -ပါ့ ကြက် -တဝါ့ -ဝါ့ ယင် - တဝိန် -ဝိန် ခြင် - တဆင် - စာင် စကားအသုံးနှုန်းတို့၌ တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး အပြောအတူသည်ကို တွေရသည်။
ကိုးကား မယ်ယုတောင်စွယ်ကြားမှ သွေးချင်းမောင်မယ်များ(သျှင်ထွေးယဉ်) History of Burma ,1883,pg,43,45 LINGUISTIC SURVERY OF INDIA.VOL.III. TIBETO-BURMAN FAMILY PART.III.P.387. LUCE.G.H.Phase of Old Burma Ancient Arakan p.-10. ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား။
မြန်မာဘာသာတွင် ဒွါရဝတီအမည်ဖြင့် ရှေးဟောင်းမြို့ပေါင်းများစွာကိုဖော်ပြထားသည်။
အောက်ပါတို့ကို ရှူပါ။
အယုဇ္ဈပူရတိုင်း - ဒွါရဝတီမြို့ သုရဋ္ဌတိုင်း - ဒွါရာဝတီမြို့ အယုဒ္ဓယတိုင်း - ဒွါရဝတီမြို့ တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြောင် သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး တရားဝင်မျိုးနွယ်စု ၅၆ မျိုး အနက်မှတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု တရုတ်အစိုးရ မှအသိအမှတ်ပြုထားသည်။
မြောင်သည် တရုတ်စကားလုံးဖြစ်ပြီး အခြားသော မုံ၊ မှူ၊ ကျိုးရှုံ စာလုံးများအတွက် ကိုယ်ပိုင်စာလုံးပေါင်းပုံစံရှိသည်။
"မြောင်" အုပ်စုတွင်အဆိုပါမတူညီသောလူမျိုးသေချာပေါက်ဖြစ်စေမည်အကြောင်း အသံ အများစု၏အင်္ဂါဖြစ်ကြောင်းကိုသော်လည်း, ဒါမှမဟုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ဆက်စပ်သော Miao-Yao အဘိဓာန် အဆိုပါပါဝင်သောဘာသာစကားမိသားစု, အဘိဓာန် Hmong, Hmub, Xong နှင့် A-Hmao နှင့်အများစုရှယ်ယာယဉ်ကျေးမှုတူညီပြုပါ။
Miao အုပ်စုတော်တော်များများသည်သူတို့၏မိခင်ဘာသာစကားဖြင့်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်းမရှိသည့်အပြင်သမိုင်းနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအမျိုးမျိုးရှိသည်။
Miao ဟုသတ်မှတ်ထားသောအဖွဲ့များသည်၎င်းတို့သည်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်ကြောင်းပင်သဘောမတူကြပေ။
သို့သော် Hmong ကဲ့သို့သော Miao အုပ်စုများသည်စုပေါင်းအုပ်စုတစ်ခုတည်းဖြစ်သော Miao ကိုသဘောတူကြသည်။
မြောင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ ကွေ့ကျိုး ၊ ယူနန်, စီချွမ်, ဟူပေး, ဟူနန်n, ကွမ်ရှီ, Guangdong နှင့် ဟိုင်နန်ပြည်နယ်များတွင်အဓိကအားဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် မြောင်မျိုးနွယ်အုပ်စုများတွင် မုံလူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်မှအရှေ့တောင်အာရှ ( မြန်မာ (မြန်မာ)၊ ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်း၊ လာအို နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ ) သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် လာအိုကွန်မြူနစ်များသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မုံဒုက္ခသည်အမြောက်အမြား သည်အမေရိကန် ၊ ပြင်သစ် နှင့် ဩစတြေးလျ နိုင်ငံများရှိအနောက်နိုင်ငံများတွင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
အမည်ရောနှောနေသည်: မြောင် သို့မဟုတ် မုံ လူမျိုး thumb| Guizhou ၊ လန်ဒေအ် မြောင်တိုင်းရင်းသားကျေးရွာမှ မြောင်ဂီတသမားများ။
thumb| Guizhou မှ လန်ဒေအ်ရွာမှ မြောင်မိန်းကလေးများသည် ဖျော်ဖြေရန်အလှည့်ကို စောင့်ဆိုင်းနေကြသည်။
မိန်းကလေးများသည်ဖျော်ဖြေရန်အလှည့်ကိုစောင့်နေကြသည်။
thumb| ယန်ရှုအိုခရိုင်ရှိ မြောင်အမျိုးသမီးငယ်။
မြောင် ဟူသောဝေါဟာရသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ဘာသာဗေဒနှင့်ဆက်စပ်သောလူနည်းစုလူမျိုးစုအုပ်စုတစ်စုပါဝင်သည့် မင်ကျု (တိုင်းရင်းသားအုပ်စု) အဖြစ်တရားဝင်အဆင့်အတန်းရရှိခဲ့သည်။
၎င်းသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရအုပ်ချုပ်ရေးဌာနများ တည်ထောင်ခြင်းနှင့်ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရများမှကိုယ်စားလှယ်များအတွက်အမတ်နေရာများခွဲဝေပေးခြင်းအပါအ ၀ င်လူနည်းစုအုပ်စုများကိုနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏အခန်းကဏ္ဍကိုရှင်းလင်းရန်ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန်ပိုမိုကြီးမားသောအားထုတ်မှု၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
Schein, Louisa. "The Miao in contemporary China." In The Hmong in transition. Edited by Hendricks, G. L., Downing, B. T., & Deinard, A. S. Staten Island: Center for migration studies (1986): 73-85. သမိုင်းကြောင်းအရ Miao ဟူသောဝေါဟာရသည်ဟန်လူမျိုးမဟုတ်သောလူအမျိုးမျိုးနှင့်ကိုက်ညီမှုမရှိသောအသုံးအနှုန်းများဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းတရုတ်အခြေစိုက်အမည်များသည်အမျိုးမျိုးသောမှတ်တမ်းများကိုအသုံးပြုသည်။
Miao, Miao-tse, Miao-tsze, Meau, Meo, mo, Miao-tseu စသည် အရှေ့တောင်အာရှအခင်းအကျင်းတွင်တရုတ် "Miao" မှဆင်းသက်လာသောစကားလုံးများသည်ထိုဒေသတွင်နေထိုင်သောလူမျိုးကွဲများကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချသည့်သဘောသက်ရောက်ခဲ့သည်။
မင်မင်းဆက် (၁၃၆၈-၁၆၄၄) တွင်ထိုဝေါဟာရကိုပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီးထိုအချိန်ကယင်းကို "ရိုင်းစိုင်းတဲ့" ဟုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။
Nanman ၏ကွဲပြားမှုတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့်၎င်းသည်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့်မပတ်သက်သောတရုတ်တောင်ပိုင်းရှိဌာနေတိုင်းရင်းသားများကိုရည်ညွှန်းသည်။
ဤအချိန်အတောအတွင်းအကျွမ်းတဝင်မရှိသော (g Sheng) နှင့်အကျွမ်းတဝင် (u Shu) Miao ကိုညွှန်းဆိုခြင်းမှာအုပ်စုနှစ်စု၏ဝါသနာတူမှုနှင့်နိုင်ငံရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဆင့်ကိုရည်ညွှန်း။
၎င်းတို့အားခွဲခြားရန်ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်။
အဆိုပါ Qing မင်းဆက် (1644-1911) သည်အထိပိုမိုထုစပါးခွဲခြားအရေးအသားပေါ်လာပါဘူး။
ထိုအချိန်တွင်ပင်၊ မည်သည့်လူမျိုးစုအမျိုးအစားခွဲခြားမှုတွင်ပါဝင်သည်ကိုပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသည်ရှုပ်ထွေးနိုင်သည်။
နိုင်ငံရေးအရပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကိုဆန့်ကျင်သောမုံလူမျိုးများ၏သမိုင်းကြောင်းအရ Miao လူမျိုးစုများကိုဟောင်ဟူသောဝေါဟာရအရပေါင်းစည်းလိုက်ခြင်းကြောင့် Miao ဟူသောအသုံးအနှုန်းသည်ယုတ်ညံ့သောအသုံးပြုမှုကြောင့်ဖြစ်သည်။
သို့သော်မျက်မှောက်ခေတ်တရုတ်နိုင်ငံတွင်မူမိုအိုပြည်သူများနှင့် ပတ်သက်၍ ထိုအသုံးအနှုန်းကိုဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့သည်။