kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘယဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ ဘယဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံသည် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါး၊ အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ သန္တာန်နှစ်ပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော သင်္ခါရတရားအားလုံးပင် ဖြစ်သည်။
ယောဂီသည် ဤသင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကိုပင် အာရုံယူ၍ အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ၊ ရုပ်-နာမ်၊ အနိစ္စ-ဒုက္ခ-အနတ္တ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်များ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး လှည့်ပတ်ရှုပွားရမည်။
ရံခါ ရှုသောဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝိပဿနာရှုရမည်။
ဥပမာ- ရုပ်ရှု -> ရုပ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။
ထိုသို့ရှုသောဉာဏ် -> ထိုဉာဏ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။
နာမ်ရှု -> နာမ်၏အပျက် -> အနိစ္စ။
အဝိဇ္ဇာရှု -> အဝိဇ္ဇာ၏အပျက် -> အနိစ္စ။
အချုပ်အားဖြင့် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်သည် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်မှတစ်ဆင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အဆက်မပြတ် ချုပ်ပျောက်နေသော သဘောကို အာရုံစိုက်၍ ထိုသို့ အမြဲတစေ ချုပ်ငြိမ်းပျက်စီးနေရခြင်းကြောင့် သင်္ခါရတရားအားလုံးသည် အမှန်စင်စစ် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာကြီးပါတကားဟု ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်အဆင့် ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်ခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ် (အာဒီနဝဉာဏ်) သည် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်၏ နောက်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွင် အရေးပါသည့် ဉာဏ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။
ဤဉာဏ်သည် အလုံးစုံသော ဘုံဘဝ၊ ဂတိ၊ ယောနိ စသည်တို့၌ တည်ရှိသော တေဘူမက နာမ်ရုပ်သင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ်အာဒီနဝကို ရှုဆင်ခြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်သည်။
အာဒီနဝါနုပဿနာ (ထီ) [အာဒီနဝ + အနုပဿနာ] အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်၊ အလုံးစုံ သော ဘဝ, ယောနိ-စသည်(တေဘူမက နာမ် ရုပ် သင်္ခါရတရား)တို့၌ (ကြောက်ဖွယ် ဆိုး အနေအားဖြင့် ထင်မြင်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော) အပြစ်မြင်သော–အပြစ် အနာတို့ကို ရှုဆင်ခြင်တတ်သော–ဝိပဿနာဉာဏ်။
(အာဒီနဝဉာဏ-နှင့် ယှဉ်ကြည့်။
) အာဒီနဝါနုပဿနာ အဘိညေယျာ။
ပဋိသံ၊၂၁။
အာဒီနဝါနုပဿနာတိ ဘယတုပဋ္ဌာနဝသေန ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗဘဝါဒီသု အာဒီနဝဒဿနဉာဏံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၇။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၆၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၁၈။
) အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ (န) [အာဒီနဝါနု-ပသာနာ+ ဉာဏ] အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်၊ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရ တရားတို့၏ မမြဲခြင်း, ဆင်းရဲခြင်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း ဟူသော အပြစ်တို့ကို ရှုဆင်ခြင်တတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။
(အာဒီနဝါနုပဿနာ-နှင့် ယှဉ်ကြည့်)။
အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၃)တိ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စဒုက္ခဝိပရိဏာမတာသံသူစိတဿ အာဒီနဝဿ အနုပဿနာဝသေန ပဝတ္တဉာဏေ။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁။
မ၊ဋီ၊၂၊၄၇။
) အာဒီနဝဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ နှင့် သဘောသဘာဝ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်မြင်လာပြီးနောက်၊ ထိုယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်ပါအချက်တို့ကို ဆက်လက်၍ ထိုးထွင်းသိမြင်လာသည်- (၃၁) ဘုံအတွင်းရှိ သင်္ခါရတရားလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ စသည့် အကျိုးမဲ့ဆင်းရဲများမှ စောင့်ရှောက်နိုင်မည့်၊ ပုန်းအောင်းရာ၊ ပြေးသွားရာ၊ ကိုးကွယ်အားထားရာ တစ်စုံတစ်ရာမျှ မရှိကြောင်း ထင်ရှားစွာ သိမြင်လာသည်။
အလုံးစုံသော ဘုံဘဝတို့၌ဖြစ်သော သင်္ခါရတရား တစ်ခုတစ်ခု၌မျှ တောင့်တခြင်း၊ "ငါ၏အတ္တ" ဟု မှားယွင်းစွာ စွဲယူသုံးသပ်ခြင်းများ မဖြစ်တော့ပေ။
ထိုအခါ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် အပြစ်အစုအပုံကြီးအဖြစ် ထင်မြင်လာသည်။
ယင်းသို့ ထင်မြင်ပုံကို ဥပမာများဖြင့် ဤသို့ ဖော်ပြထားပါသည်- ကာမ၊ ရူပ၊ အရူပ ဟူသော ဘုံသုံးပါး တို့သည် မီးတောက်မီးလျှံကင်းသော မီးကျီးတို့ဖြင့် ပြည့်သော မီးကျီးတွင်းကြီးများ ကဲ့သို့ ထင်လာသည်။
မဟာဘုတ်ဓာတ်ကြီးလေးပါး တို့သည် ကြမ်းတမ်းသောအဆိပ်၊ လျင်မြန်သောအဆိပ်ရှိသော မြွေဆိုးကြီးများ ကဲ့သို့ ထင်လာသည်။
ခန္ဓာငါးပါး တို့သည် သန်လျက်ကိုင်စွဲ၍ အမြဲလိုက်နေသော လူသတ်သမားငါးဦး ကဲ့သို့ ထင်လာသည်။
အတွင်းအဇ္ဈတ္တိကအာယတန (၆) ပါး (မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်) တို့သည် လူသူကင်းမဲ့သော ရွာပျက်ရွာဆိုးကုန်းများ ကဲ့သို့ ထင်လာသည်။
အပြင်ဗာဟိရအာယတန (၆) ပါး (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ သဘာဝအာရုံ) တို့သည် ရွာကိုလုယက်ဖျက်ဆီးသော ခိုးသားဓားပြများ ကဲ့သို့ ထင်လာသည်။
အလုံးစုံသော ဘုံဘဝတို့ သည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသ ဟူသော မီး (၁၁) ပါး ဖြင့် အလျှံတညီးညီး တောက်လောင်နေသကဲ့သို့ ထင်လာသည်။
အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့ သည် အိုင်းအမာကဲ့သို့၊ အနာရောဂါအမျိုးမျိုးကဲ့သို့၊ မြားငြောင့်ကဲ့သို့၊ အကျိုးမဲ့ကိုဆောင်တတ်သကဲ့သို့၊ အမြဲစွဲကပ်နေသော ရောဂါဘယကဲ့သို့၊ ဒုက္ခသဘောသာရှိ၍ သာယာဖွယ်ကင်းပြီး ပျက်စီးခြင်းလျှင် အဆုံးရှိသောကြောင့် ပြည့်စုံမှုကင်းသည့် ကြီးမားသော အပြစ်အစုအပုံကြီး အဖြစ် ထင်လာသည်။
ဤသို့ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်၏ အစွမ်းဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်မြင်လာပြီးနောက်၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၌ ပြည့်စုံခြင်း၊ သာယာဖွယ်ကင်း၍ အမြဲပျက်စီးခြင်းဘေးနှင့်တကွဖြစ်သော အပြစ်အာဒီနဝကိုသာ ရှုမြင်သောအခါ အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်လာ ရှင်းလင်းချက် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ၌ အာဒီနဝဉာဏ်နှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါအချက် (၅) ချက်ကို ဒုက္ခ (ကြောက်မက်ဖွယ်၊ အပြစ်) အဖြစ် ရှုမြင်သည်ဟု ဆိုပါသည်- ဥပ္ပါဒ: ရှေးအတိတ်ကံကြောင့် ဤဘဝ၌ ဝိပါက်ခန္ဓာ (သင်္ခါရ) တို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။
ပဝတ္တ: ပဝတ္တိအခါ၌ သင်္ခါရတရားတို့၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပွားနေခြင်း။
နိမိတ္တ: သင်္ခါရတရားတို့၏ အမှတ်အသား၊ သဏ္ဌာန်၊ လက္ခဏာ။
အာယူဟန: နောင်ဘဝပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်းဖြစ်သော (အသစ်ပြုလုပ်သော) ကံ။
ပဋိသန္ဓေ: နောင်ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေတည်နေရခြင်း။
(ဂတိ၊ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဥပပတ္တိ၊ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ ဗျာဓိ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဥပါယာသ စသည်တို့မှာ ဤငါးမျိုး၏ ပရိယာယ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။
) ဤအပြစ် (၅) ပါးကို မြင်သောအခါ၊ ယင်းတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်တရား၏ အေးငြိမ်းချမ်းသာပုံကိုလည်း ဉာဏ်၌ ထင်မြင်လာသည်- အနုပ္ပါဒ: သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ခြင်းမရှိသော နိဗ္ဗာန်သည် ဘေးမရှိခြင်း။
အပ္ပဝတ္တ: ပဝတ္တမရှိသော နိဗ္ဗာန်သည် ဘေးမရှိခြင်း။
အနိမိတ္တ: သင်္ခါရနိမိတ်မရှိသော နိဗ္ဗာန်သည် ဘေးမရှိခြင်း။
အနာယူဟနာ: ကံအသစ်ပြုပြင်စုဆောင်းမှု (အာယူဟန) မရှိသော နိဗ္ဗာန်သည် ဘေးမရှိခြင်း။
အပ္ပဋိသန္ဓိ: ပဋိသန္ဓေတည်နေရခြင်း မရှိသော နိဗ္ဗာန်သည် ဘေးမရှိခြင်း။
သင်္ခါရတရားတို့၌ အပြစ်ကိုမြင်၍ ထိတ်လန့်သော ယောဂီအား ဘေးကင်းရာနိဗ္ဗာန်ကို ညွှန်ပြခြင်းဖြင့် သက်သာရာရစေရန်နှင့် မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် (လွတ်မြောက်လိုသောဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဤသို့ ဟောကြားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ်က ရှင်းပြပါသည်။
ဒုက္ခ - သာမိသ - သင်္ခါရ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ၌ "ဥပ္ပါဒေါ ဒုက္ခန္တိ ဘယတုပဋ္ဌာနေ ပညာ အာဒီနဝေ ဉာဏံ" (ဖြစ်ခြင်းဥပ္ပါဒသည် ဒုက္ခတည်း။
ဤသို့ သင်္ခါရတို့၌ ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် ထင်ခြင်း၌ဖြစ်သော ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ်မည်၏) ဟု ဟောပါသည်။
ဤ၌- ကြောက်မက်ဖွယ်ဘေးဟုဆိုအပ်သော ဥပ္ပါဒ စသည်တို့သည် အမြဲတမ်း ဒုက္ခ သာ ဖြစ်သည်။
ထိုဒုက္ခဖြစ်သော ဥပ္ပါဒ စသည်တို့သည် သာမိသ (အာမိသနှင့်တကွဖြစ်ခြင်း) လည်း ဖြစ်သည်။
အာမိသ သုံးမျိုးမှာ- ဝဋ္ဋာမိသ: ကံကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး သို့မဟုတ် ဝဋ်သုံးပါး (ကိလေသဝဋ်၊ ကမ္မဝဋ်၊ ဝိပါကဝဋ်)။
လောကာမိသ: အာရုံငါးပါးကာမဂုဏ်တရားများ (ကိလေသာတို့၏ ကျက်စားရာ)။
ကိလေသာမိသ: ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ စသော ကိလေသာတရားများ။
အာမိသနှင့်တကွဖြစ်သော ဥပ္ပါဒ စသည်တို့သည် လောကီ သင်္ခါရ မျှသာ ဖြစ်သည်။
(နိဗ္ဗာန်သည် အာမိသမကင်းသောကြောင့် ဤ၌မပါဝင်။
မဂ်ဖိုလ်တရားတို့သည် သင်္ခါရဖြစ်သော်လည်း ဤအရာ၌ လောကီသင်္ခါရကို အဓိကထားသည်။
) ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်သည် ကြောက်ဖွယ်အခြင်းအရာ (ဘယာကာရ) ကို အဓိကထားပြီး၊ အာဒီနဝဉာဏ်သည် ဒုက္ခအခြင်းအရာ (ဒုက္ခာကာရ) နှင့် အာမိသနှင့်တကွဖြစ်ခြင်းအခြင်းအရာ (သာမိသာကာရ) တို့ကို အဓိကထား၍ ဖြစ်ပေါ်သော ဉာဏ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဉာဏ် (၁၀) ပါးကို သိခြင်း အာဒီနဝဉာဏ်ကို သိသော ယောဂီသည် ဥပ္ပါဒစသော အပြစ်ရှိသည့်အာရုံ (၅) ပါး၌ဖြစ်သော အာဒီနဝဉာဏ် (၅) ပါး နှင့် အနုပ္ပါဒစသော အပြစ်ကင်းသည့်အာရုံ (၅) ပါး၌ဖြစ်သော သန္တိပဒဉာဏ် (၅) ပါး၊ ပေါင်း (၁၀) ပါးသော ဉာဏ်တို့ကို ထိုးထွင်းသိမြင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤ၌ "ဉာဏ်ကိုသိသည်" ဆိုသည်မှာ ဉာဏ်တစ်ခုက အခြားဉာဏ်တစ်ခုကို အာရုံပြု၍ သိခြင်း သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်မိမိသိခြင်းထက်၊ ထိုအာရုံ (၁၀) မျိုးအပေါ်၌ တွေဝေမှုကင်းစင်စွာ သိမြင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ရှေးဝိပဿနာဉာဏ်ကို နောက်ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ပြန်လည်ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်းကိုလည်း ဆိုနိုင်ပါသည်။
ဤသို့ အာဒီနဝဉာဏ်၊ သန္တိပဒဉာဏ်တို့၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော ယောဂီသည် အထူးထူးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့ကြောင့် မတုန်လှုပ်တော့ပေ။
အချုပ်အားဖြင့် အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ်အစုအပုံကို ထင်ရှားစွာ မြင်၍၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၌ အနည်းငယ်မျှသော နှစ်သက်စရာ၊ အားကိုးစရာမရှိကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းဖြတ်ဆင်ခြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်အဆင့် ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ် ဟူသည် "နိဗ္ဗိဒါ" (ငြီးငွေ့ခြင်း)၊ "အနုပဿနာ" (အဖန်ဖန်ရှုခြင်း) နှင့် "ဉာဏ်" (အသိပညာ) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဝေါဟာရ ဖြစ်ပါသည်။
ဤဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ သဘောသဘာဝကို ထိုးထွင်းသိမြင်လာမှုကြောင့် ထိုသင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ခြင်း၊ မမွေ့လျော်ခြင်း အခြင်းအရာဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် "နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ (န၊ ထီ) [နိဗ္ဗိဒါ+ အနုပဿန] (သင်္ခါရတို့၌)-ငြီးငွေ့-မမွေ့ လျော်-တတ်, အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော ဉာဏ်၊ (သင်္ခါရတို့၌)–ငြီးငွေ့–မမွေ့လျော်-ခြင်း အခြင်းအရာအားဖြင့် (ဖြစ်သော) အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော ဉာဏ်၊ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေန အနဘိရတိသညာယ။
နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ နိဗ္ဗိဒါ စသာ အနုပဿနာ စာတိ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ။
နိဗ္ဗိဒါယာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၇၊ ၂၈၁) တိ သင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒနာကာရေန ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၉၊ ၃၉၃။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ (ထီ၊ ပ၊ ဧ) –ပဋိသံ၊၁၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၈။
အံ၊ဋီ၊၁၊၇၄။
အံ၊ဋီ၊၂၊၃၄၂။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၅၉။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနံ (ဒု၊ဧ)—ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၀။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၁။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၁၇။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၆၄။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေန (န၊ တ၊ ဧ)– သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈။
အံ၊ဋီ၊၂၊၂၅၉။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ(ထီ၊ တ၊ ဧ)-မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၊ ၄၉။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၃၊ ၂၅၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၂။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၂၊ ၁၅၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၄၅။
စူဠနိ၊၄၊၇၂။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၄၀။
ဋီ၊၁၊၁၀၃။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၃၀။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနတော (မ၊ ဧ)–ဝိမတိ၊၁၊၂၁၃။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ (ဆ၊ ဧ)—ပဋိသံ၊၁၆၈၊ ၃၅၄၊ ၃၈၉။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေ (သ၊ ဧ)-အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၃။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ (န) [နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ + ဉာဏ] နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂။
(၂၉၊ ၁၁၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂၊ ၁၆၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၆၊ ၂၉ပ။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၉၉။
) ဤဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမ၊ ရူပ၊ အရူပ ဟူသော ဘုံသုံးပါးအတွင်း၌ တည်ရှိသော အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့ကို အပြစ်အာဒီနဝ (အပြစ်အန္တရာယ်၊ အပြစ်အစု) အားဖြင့် ရှုမြင်သုံးသပ်ပါသည်။
ထိုသို့မြင်သောကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသဘောနှင့်တကွဖြစ်သော ဘုံသုံးပါးအတွင်းရှိ သင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ ငြီးငွေ့လာ၏၊ ဆန့်ကျင်၏၊ မမွေ့လျော်တော့ပေ။
ဤသို့ မမွေ့လျော်တော့သော်လည်း၊ ထိုယောဂီသည် ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်ခြင်း၊ အနုပဿနာတို့၌ နှစ်ခြိုက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိသွားပါသည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ ဤနိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်၏ သဘောကို ဥပမာများဖြင့် ထင်ရှားအောင် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်- ရွှေဟင်္သာမင်း ဥပမာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၇) အနောတတ္တအိုင်၏ အနောက်ဘက် စိတ္တကူဋတောင်ခြေ၌ မွေ့လျော်သော ရွှေဟင်္သာမင်းသည် မစင်ကြယ်သော ဒွန်းစဏ္ဍားရွာတံခါးအနီးရှိ အိုင်ငယ်၌ မမွေ့လျော်ဘဲ အိုင်ကြီးခုနစ်အိုင်၌သာ မွေ့လျော်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူ ယောဂါဝစရဟင်္သာမင်းသည်လည်း အပြစ်မြင်အပ်ပြီးသော၊ ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိသော ဘုံသုံးပါးအတွင်းရှိ သင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ မမွေ့လျော်တော့ပေ။
စင်စစ်မှာမူ ဘာဝနာတရား၌ မွေ့လျော်ခြင်း၊ ပီတိဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် အနိစ္စာနုပဿနာ၊ ဒုက္ခာနုပဿနာ၊ အနတ္တာနုပဿနာ၊ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ၊ ဝိရာဂါနုပဿနာ၊ နိရောဓာနုပဿနာ၊ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ဟူသော ခုနစ်ပါးသော အနုပဿနာတို့၌သာလျှင် မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်နှစ်ခြိုက်၏။
ခြင်္သေ့မင်း ဥပမာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၈) ရွှေချိုင့်လှောင်အိမ်၌ အလှောင်ခံထားရသော ခြင်္သေ့မင်းသည် လှောင်အိမ်၌ မမွေ့လျော်ဘဲ ယူဇနာသုံးထောင်ကျယ်သော ဟိမဝန္တာတော၌သာ မွေ့လျော်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူ ယောဂါဝစရခြင်္သေ့မင်းသည်လည်း ကာမသုဂတိ၊ ရူပသုဂတိ၊ အရူပသုဂတိ ဟူသော သုဂတိဘုံသုံးပါး၌ပင် မမွေ့လျော်တော့ပေ။
စင်စစ်မှာမူ အနိစ္စာနုပဿနာ၊ ဒုက္ခာနုပဿနာ၊ အနတ္တာနုပဿနာ ဟူသော အနုပဿနာသုံးမျိုး၌သာလျှင် မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်နှစ်ခြိုက်၍ နေပေ၏။
ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း ဥပမာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၈) ငွေတောင်ကဲ့သို့ ကိုယ်လုံးဖြူစင်ပြီး တန်ခိုးကြီးမားကာ ကောင်းကင်၌ပျံနိုင်သော ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းသည် မြို့ပြ၏အလယ်၌ မမွေ့လျော်ဘဲ ဟိမဝန္တာ ဆဒ္ဒန်အိုင်ရှိရာ တောအရပ်၌သာ မွေ့လျော်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူ ယောဂါဝစရဆင်မင်းမြတ်သည်လည်း အလုံးစုံသော တေဘူမကသင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ မမွေ့လျော်တော့ပေ။
သင်္ခါရတရားတို့၏ နောင်အခါ ဖြစ်ခြင်းကင်းရာ၊ ဘေးမရှိရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် (အနုပ္ပါဒေါ ခေမံ) ကို နှလုံးသွင်းလျက်၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ကင်းငြိမ်းရာဖြစ်သော အမြိုက်နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကြီး (သန္တိပဒ) ၌သာလျှင် မွေ့လျော်၏။
ထိုနိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်သော၊ ကိုင်းသော၊ ရှိုင်းသော စိတ်ဓာတ်သာလျှင် ရှိနေ၏။
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်၏ အကျိုး မဟာဝိပဿနာ (၁၈) မျိုးတွင် အမှတ်စဉ် (၄) အရ၊ အနိစ္စာနုပဿနာ စသည်တို့ကြောင့် ကောင်းစွာဖြစ်ပေါ်လာသော သင်္ခါရတရားတို့ကို ငြီးငွေ့သော နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာကို ပွားစေသော ယောဂီသည် သင်္ခါရတရားတို့၌ နှစ်သက်မြတ်နိုးခြင်း နန္ဒီ တရားကို ပယ်ခွာနိုင်စွမ်းရှိသည်။
အချုပ်အားဖြင့် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်သည် သင်္ခါရလောက၏ မရေရာမှု၊ ဆင်းရဲပင်ပန်းမှု၊ အနှစ်သာရကင်းမဲ့မှုတို့ကို ထပ်တလဲလဲ ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ငြီးငွေ့မှု၊ စိတ်ပျက်မှုအသိဉာဏ်ဖြစ်သည်။
ဤသို့ ငြီးငွေ့သော်လည်း စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်းသို့ မရောက်ဘဲ၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်ရာဖြစ်သော ဝိပဿနာရှုပွားမှုနှင့် အဆုံးစွန်သော ငြိမ်းချမ်းမှုဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အလေးထား အားခဲသော အဆင့်မြင့်ဉာဏ်စဉ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
တရားကိုယ် အနက်သဘောတူသော ဉာဏ်သုံးပါး ၁။
အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့ကို ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးအဖြစ်ဖြင့် မြင်ပြီးသောကြောင့် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ် မည်ခြင်း ဖြစ်၏။
ထို သင်္ခါရတရားတို့၌ပင်လျှင် အပြစ်ကို ထင်ရှား ပြုတတ်သောကြောင့် ထင်ရှား ပြတတ်သောကြောင့် အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ် မည်ခြင်း ဖြစ်၏။
ထို သင်္ခါရတရားတို့၌သာလျှင် ငြီးငွေ့သည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ် မည် ခြင်း ဖြစ်၏။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၈။
) ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌လည်း --- ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်, အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ် ဤ ဉာဏ် သုံးမျိုးသည် အနက်သဘောအားဖြင့် တူ၏၊ သဒ္ဒါမျှသာ ထူး၏ - ဟု ဟောကြားထားတော်မူ၏။
(ပဋိသံ၊၂၅၉။
)နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ (န) [မုဉ္စိတုကမျတာ+ ဉာဏ] လွှတ်ခြင်းငှါ အလိုရှိသော သူ၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော ဉာဏ်။
မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ, ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ။
) မုဉ္စိတုံ ဣစ္ဆတီတိ မုဉ္စိတုကမျံ၊ စိတ္တံ၊ ပုဂ္ဂလော ဝါ၊ တဿ ဘာဝေါ မုဉ္စိတုကမျတာ၊ တဒေဝ ဉာဏံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၅။
(မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၅၃၅) မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ-ကြည့်။
ဟူသည် "မုဉ္စိတုကမျတာ" (လွတ်မြောက်ခြင်းငှာ အလိုရှိသော သဘော/သူ၏အဖြစ်) နှင့် "ဉာဏ်" (အသိပညာ) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဝေါဟာရ ဖြစ်ပါသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ "သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသောဉာဏ်" သို့မဟုတ် "လွှတ်ခြင်းငှာ အလိုရှိသော သူ၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော ဉာဏ်" ဖြစ်သည်။
ဤဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွင် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ် (ငြီးငွေ့သောဉာဏ်) ၏ နောက်၌ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော အရေးကြီးသည့် ဉာဏ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဉာဏ်စဉ်ဖြစ်ပေါ်ပုံ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ မမွေ့လျော်ခြင်း ဖြစ်လာသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုံသုံးပါး၌ ခဏမစဲ တသဲသဲ ပျက်စီးနေသော သင်္ခါရတရား တစ်ခုတစ်ခု၌မျှ မငြိတွယ်၊ မကပ်ငြိ၊ မဖွဲ့ချည်တော့ပေ။
သူ၏စိတ်သည် အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ခြင်းငှာသာ အလိုရှိနေတော့သည်၊ ထွက်မြောက်ခြင်းငှာသာ အလိုရှိနေတော့သည်။
ဤသို့ လွတ်မြောက်လိုသောစိတ် ပြင်းထန်လာပုံကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၈-၂၈၉) ၌ ဥပမာများစွာဖြင့် ထင်ရှားအောင် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်- ကွန်ရက်အတွင်းသို့ ရောက်နေသော ငါး၊ မြွေခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော ဖား၊ လှောင်ချိုင့်၌ ထည့်သွင်းထားအပ်သော တောကြက်၊ မြဲမြံစွာ ဖွဲ့ချည်ထားအပ်သော ကျော့ကွင်းတွင်းသို့ ကျရောက်နေသော သားသမင်၊ အလမ္ပာယ်ဆရာ၏ လက်တွင်းသို့ ရောက်နေသော မြွေ၊ ကြီးစွာသော ညွန်အိုင်တွင်းသို့ သက်ဆင်းမိသော ဆင်၊ ဂဠုန်မင်း၏ ခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော နဂါးမင်း၊ ရာဟုအသုရိန်၏ ခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော လမင်း၊ ရန်သူတို့ ဝန်းရံခံနေရသော ယောက်ျား။
ဤသတ္တဝါအားလုံးတို့သည် မိမိတို့ ကျရောက်နေသော ဘေးအန္တရာယ်၊ အနှောင်အဖွဲ့များမှ လွတ်မြောက်လိုကြသည်သာ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူပင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည်လည်း အလုံးစုံသော တေဘူမက သင်္ခါရတရားအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ခြင်းငှာသာလျှင် အလိုရှိနေတော့သည်။
ထိုအခါ ယောဂီ၏သန္တာန်၌ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုပါသည်။
ရှေးဉာဏ်များနှင့် ဆက်စပ်မှု ဘင်္ဂဉာဏ် (အပျက်ကိုရှုသောဉာဏ်) မှစ၍ ဤ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်အထိ ဉာဏ်စဉ်များသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ "အပျက်သက်သက်" ကိုသာ အာရုံယူ၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန် (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ကို တစ်လှည့်စီတင်ကာ အထပ်ထပ် ဝိပဿနာရှုနေသော ဉာဏ်များဖြစ်ကြသည်။
ကာလသုံးပါး၊ သန္တာန်နှစ်ပါး (အတွင်း၊ အပြင်) ရှိ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ရှုသောအခါ၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ ယောဂီ၏ အမြင်အပေါ်မူတည်၍ ဉာဏ်အမည်များ ကွဲပြားသွားသည်- သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေး အားဖြင့် ထင်လာလျှင် ဘယဉာဏ် (ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်)၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ် ကို ရှုမြင်ခဲ့သော် အာဒီနဝဉာဏ် (အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်)၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ ခဲ့သော် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် (နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်)၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လို ခဲ့သော် မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဟူ၍ အသီးသီး ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။
နိဂုံး မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်သည် သင်္ခါရဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ရန် ပြင်းပြသော ဆန္ဒနှင့် ယှဉ်သည့် ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်သည်။
ဤဉာဏ်သည် ယောဂီအား သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ လုံးဝဥဿုံ စိတ်ကုန်လက်နှုတ်ထားကာ လွတ်မြောက်ရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ပိုမို၍ တက်ကြွစွာ ရှေးရှုစေရန် တွန်းအားပေးသော ဉာဏ်ဖြစ်ပေသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်ခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ(န) [ပဋိသင်္ခါနပဿနာ+ဉာဏ] ပဋိသင်္ခါဉာဏ်၊ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရ တရားတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု တစ်ဖန်-စူးစမ်း-ဆင်ခြင်-၍-အဖန်ဖန်-အထပ် ထပ်-ရှူကြည့်တတ်သော ဉာဏ်။
မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ။
ပုန ပဋိသင်္ခါနာကာရေန ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၆။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၊ ၁၁၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၉၊ ၂၉၉။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၉၈။
)ဆိုသည်မှာ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သော အရေးကြီးသည့် ဉာဏ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
ဤဉာဏ်သည် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့၏ (အနိစ္စ)၊ (ဒုက္ခ)၊ (အနတ္တ) ဟူသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို တစ်ဖန်ပြန်၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်ပြီး အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမြင်သုံးသပ်တတ်သော ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုပါသည်။
ပဋိသင်္ခါဉာဏ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ဟူသော ပါဠိစကားလုံးကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ပါသည်- ပဋိသင်္ခါ: တစ်ဖန်ပြန်၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်း၊ ထပ်မံသုံးသပ်ခြင်း။
အနုပဿနာ: အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမြင်ခြင်း။
ဉာဏ: အသိဉာဏ်၊ ပညာ။
ထို့ကြောင့် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ဆိုသည်မှာ "တစ်ဖန်ပြန်၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်ပြီး အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမြင်သုံးသပ်တတ်သော ဉာဏ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရပါသည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ "မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ" ဟု ဖွင့်ဆိုထားရာ၊ သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသော ဆန္ဒနှင့် ယှဉ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်ပါသည်။
ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ နှင့် လုပ်ငန်းစဉ် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးပိုင်းဝိပဿနာဉာဏ်များဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို မြင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သော်လည်း၊ ဤဉာဏ်အဆင့်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုသင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသော ဆန္ဒပြင်းပြလာသည့်အတွက် ယင်းသင်္ခါရတရားတို့ကိုပင် လက္ခဏာရေးသုံးပါးတင်၍ တစ်ဖန် (ပုန) ပြန်လည်သုံးသပ်ရှုမြင်ပါသည်။
ဤသို့ "တစ်ဖန်" ဟု ဆိုခြင်းမှာ ရှေးကရှုခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခုအခါ ပိုမိုပြတ်သားစွာ၊ လွတ်မြောက်လိုစိတ်ဖြင့် ရှုခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။
ဤဉာဏ်ပိုင်းတွင် ယောဂီသည် အလုံးစုံသော ဘုံဘဝ၊ ယောနိ၊ ဂတိ၊ ဌီတိ၊ သတ္တာဝါသတို့၌ ဖြစ်ကုန်သော ပျက်ခြင်းသဘောရှိသည့် သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်ရန်အတွက် ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကို အာရုံပြု၍ လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပွားသုံးသပ်ပါသည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ ဤဉာဏ်ပိုင်းတွင် ရှုပွားရန် အခြင်းအရာများကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်- ၁။
အနိစ္စအခြင်းအရာ (၁၄) မျိုး: ဥပမာအားဖြင့် - သင်္ခါရတရားတို့သည် နောက်ဆုံးအဖြစ်သော ပျက်စီးခြင်း (ဘင်) ကို မလွန်ဆန်နိုင်ခြင်း (အနစ္စန္တိကတော)၊ အခိုက်အတန့်မျှသာ တည်တံ့ခြင်း (တာဝကာလိကတော)၊ ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းခြားခံရခြင်း (ဥပ္ပါဒဝယပရိစ္ဆိန္နတော)၊ ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိခြင်း (ပဘင်္ဂုတော)၊ အမြဲမရှိခြင်း (အဒ္ဓုဝတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။
ဒုက္ခအခြင်းအရာ (၂၈) မျိုး: ဥပမာအားဖြင့် - ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်းတို့ဖြင့် အဖန်ဖန် နှိပ်စက်ခံနေရခြင်း (အဘိဏှပဋိပီဠနတော)၊ သည်းခံနိုင်ခဲခြင်း (ဒုက္ခမတော)၊ ဆင်းရဲ၏တည်ရာဖြစ်ခြင်း (ဒုက္ခဝတ္ထုတော)၊ ရောဂါနှင့်တူခြင်း (ရောဂတော)၊ ဘေး၏တည်ရာဖြစ်ခြင်း (ဘယတော)၊ ဖြစ်ခြင်း-အိုခြင်း-နာခြင်း-သေခြင်း-စိုးရိမ်ခြင်း-ငိုကြွေးခြင်း-ပင်ပန်းခြင်း သဘောရှိခြင်း (ဇာတိဓမ္မတော၊ ဇရာဓမ္မတော စသည်)၊ ချမ်းသာကို ပယ်ဖျက်ခြင်း (သုခပဋိက္ခေပတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။
အသုဘအခြင်းအရာ (၉) မျိုး) (ဒုက္ခလက္ခဏာ၏ အခြံအရံအဖြစ် ရှုပါသည်): ဥပမာအားဖြင့် - မတင့်တယ်ခြင်း (အဇညတော)၊ မကောင်းသော အနံ့ရှိခြင်း (ဒုဂ္ဂန္ဓတော)၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်ခြင်း (ဇေဂုစ္ဆတော၊ ပဋိက္ကူလတော)၊ မစင်ကြယ်ခြင်း (အသုစိတော)၊ စိတ်နှလုံးကို မတိုးပွားစေခြင်း (အမနာပတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။
အနတ္တအခြင်းအရာ (၉) မျိုး: ဥပမာအားဖြင့် - မိမိနှင့်မဆိုင်သော သူစိမ်းပမာဖြစ်ခြင်း (ပရတော)၊ အနှစ်သာရကင်းမဲ့ခြင်း (ရိတ္တတော၊ တုစ္ဆတော၊ သုညတော)၊ အရှင်သခင်မရှိခြင်း (အသာမိကတော)၊ မိမိအလိုသို့မလိုက်ခြင်း (အဝသဝတ္တိတော)၊ အတ္တသဘောကို ပယ်ခြင်း (အတ္တပဋိက္ခေပတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။
ဤသို့ အခြင်းအရာအသီးသီးကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အသုဘ၊ အနတ္တဟု တစ်ခုချင်းစီ ခွဲခြားရှုပွားရပါသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်လာ ရှင်းလင်းချက် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌လည်း ဤဉာဏ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဟောကြားထားသည်မှာ- သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား သင်္ခါရနိမိတ်ကို "မမြဲ၊ အခိုက်အတန့်မျှသာ" ဟု အနိစ္စလက္ခဏာဖြင့် သိသော ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဒုက္ခဟု နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား ပဝတ္တကို ဒုက္ခလက္ခဏာဖြင့် သိသော ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား နိမိတ်နှင့် ပဝတ္တနှစ်ပါးလုံးကို အနတ္တလက္ခဏာဖြင့် သိသော ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
အဋ္ဌကထာများက ဤသိမှုနှင့် ဉာဏ်ဖြစ်မှုသည် အချိန်ကာလကွာခြားမှုမရှိ၊ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ရှင်းပြထားပါသည်။
အကျိုးကျေးဇူး ဤသို့ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ထပ်တလဲလဲ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း၏ အကျိုးကား နောင်တစ်ဖန် သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုရန်အတွက် လမ်းစကို ဖွင့်ပေးခြင်း၊ သင်္ခါရတရားတို့မှ ကောင်းစွာလွတ်မြောက်ခြင်း (မုစ္စန) တည်းဟူသော အလွတ်ကြီးလွတ်ခြင်း၏ အကြောင်းဥပါယ်ကို ပြည့်စုံစေခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ဤဉာဏ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်စသော သို့ တက်လှမ်းရန် အခြေခံလည်း ဖြစ်ပါသည်။
ဥပမာ အရှင်မဟာသီလဝံသ၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယလာ ဥပမာ၌ တံငါသည်တစ်ဦး ရေထဲမှ ရေမြွေဟောက်ကို ငါးကြီးဟုထင်မှတ်ကာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖမ်းယူပြီး ကုန်းပေါ်ရောက်မှ မြွေမှန်းသိ၍ ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သွားသကဲ့သို့၊ ယောဂီသည်လည်း ရှေးက သာယာစဖွယ်ထင်ခဲ့သော သင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ်ကို ဤဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာမြင်သောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ပြီး ၎င်းတို့မှ လွတ်မြောက်လိုစိတ် ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုပါသည်။
နိဂုံး ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ သဘောသဘာဝကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ၊ လွတ်မြောက်လိုစိတ်ဖြင့် ပြန်လည်ဆင်ခြင်သုံးသပ်သော ဉာဏ်ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာခရီးစဉ်တွင် အရေးပါသော အဆင့်တစ်ခုဖြစ်ကာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးရှုရန် တွန်းအားပေးသော ဉာဏ်ဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ (န) [ဒုက္ခာနုပဿနာ+ဉာဏ] ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်၊ ဆင်းရဲသော တေဘူမကသင်္ခါရတို့ကို အဖန်ဖန် ရှုတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၊ တေဘူမက သင်္ခါရတို့ကို ဆင်းရဲ၏-ဟု အဖန်ဖန် ရှုတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။
ဒုက္ခာနုပဿနဉာဏံ သုခတော အဘိနိဝေသာ မုစ္စတိ။
(ပဋိသံ၊၂၆၂။
) ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏေ ဥပ္ပန္နသညာ။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၉၆-၇။
) ဆိုသည်မှာ ဘုံသုံးပါး (တေဘူမက)၌ ဖြစ်ကုန်သော သင်္ခါရတရား (ရုပ်နာမ်တရား) တို့ကို "ဤတရားတို့သည် ဆင်းရဲခြင်းသဘောသာတည်း" (ဒုက္ခ) ဟု အဖန်ဖန် ရှုဆင်ခြင်တတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပါသည်။
ဤဉာဏ်သည် အနုပဿနာဉာဏ် (၇) ပါးတွင် တစ်ပါး၊(ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၆၁။
) မဟာဝိပဿနာဉာဏ် (၈) ပါး(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၆၄။
အံ၊ဋီ၊၁၊၇၄-၅။
) တွင် တစ်ပါး အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဒုက္ခာနုပဿနာ (ထီ၊ န) [ဒုက္ခ+အနုပဿနာ] (၁) ဆင်းရဲ၏-ဟု အဖန်ဖန် ရှုခြင်း။
(၂) ဆင်းရဲ၏-ဟု အဖန်ဖန် ရှုတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်၊ ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်၊ (က) ဆင်းရဲသော တေဘူမကသင်္ခါရတို့ကို အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။
(ခ) တေဘူမကသင်္ခါရတို့ကို ဆင်းရဲ၏-ဟု အဖန်ဖန် ရှုတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။
(၁) ဒုက္ခာနုပဿနာ ဘာဝိတာ လီကတာ နိဗ္ဗေဓိကပညံ ပရိပူရေတိ။
(ပဋိသံ၊၃၆၇။
) ဒုက္ခာနုပဿနာမုခေန နိဗ္ဗိန္ဒမာနော။
(ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၆၆။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၂။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၉၁။
) (၁) (၂) ဒုက္ခာနုပဿနာ အဘိညေယျာ။
(ပဋိသံ၊၁၁။
) ဒုက္ခန္တိ အနုပဿနာ၊ ဒုက္ခာနုပဿနာ။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၆။
မ၊ဋီ၊၁၊၁၃၄။
) (က), (ခ) အနိစ္စာနုပဿနာ (မ၊ဋီ၊၁၊၂၆၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၉၊ ၃၄၃) နှင့် ယှဉ်ကြည့်။
ဒုက္ခာနုပဿနာ— (ပဋိသံ၊၂၃၃၊ ၃၅၄။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၄၀၊ ၂၀၃။
) (ပ၊ ဗ)—ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၀။
ဒုက္ခာနုပဿနာနိ— (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၄၈။
) ဒုက္ခာနုပဿနံ (ဒု၊ ဧ) (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၀။
) ဒုက္ခာနုပဿနာယ (တ၊ ဧ)—(ပဋိသံ၊၃၈၉။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၆၈။
) ဒုက္ခာနုပဿနေန— (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၉၆။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၃၅၀။
) ဒုက္ခာနုပဿနာယ (ဆ၊ ဧ)—(ပဋိသံ၊၁၆၈။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၀၃။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၁၄။
) (သ၊ ဧ)—(မ၊ဋီ၊၃၊၄၁၇။
) ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်၏ အကျိုးကျေးဇူး ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌ "ဒုက္ခာနုပဿနဉာဏံ သုခတော အဘိနိဝေသာ မုစ္စတိ" ဟု လာရှိသည့်အတိုင်း၊ ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်ကို ပွားများခြင်းဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကို သုခ (ချမ်းသာ) ဟု စွဲလမ်းမှုမှ လွတ်မြောက်စေသည်။
"ဒုက္ခာနုပဿနာ ဘာဝိတာ လီကတာ နိဗ္ဗေဓိကပညံ ပရိပူရေတိ" ဟု ဆိုသည့်အတိုင်း၊ ဒုက္ခာနုပဿနာကို ပွားများခြင်းသည် ထိုးထွင်းသိတတ်သော ပညာ (နိဗ္ဗေဓိကပညာ) ကို ပြည့်စုံစေသည်။
(ဤ၌ "လီကတာ" ဟူသော စကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဆင်ခြင်ရန်ရှိသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ထိုးထွင်းဉာဏ်ကို ဖြစ်စေသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်ပါသည်။
) ဒုက္ခာနုပဿနာသည် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် (ငြီးငွေ့သောဉာဏ်) ၏ ရှေ့သွားအဖြစ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုရန် လမ်းစ ဖြစ်သည်။
ဒုက္ခဟု ရှုပုံအကျယ် (အချက် ၁၂၅ ပါး) ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ်သည် ခန္ဓာတစ်ပါးစီကို ဒုက္ခ၏ အခြင်းအရာ (၂၅) ပါးဖြင့် ရှုမြင်သုံးသပ်ရာ၊ ခန္ဓာငါးပါး၌ အခြင်းအရာပေါင်း (၁၂၅) ပါးဖြင့် ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရုပ်ခန္ဓာကို ဒုက္ခဟု ရှုသော အခြင်းအရာ (၂၅) ပါးမှာ ဥပမာအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၆-၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၄၇-၈။
) ဒုက္ခ: ဆင်းရဲခြင်း။
ရောဂ: မူလရောဂါ (ရပ်စောက်နာ) နှင့်တူခြင်း။
ဂဏ္ဍ: အိုင်းအမာ၊ အဖုအကျိတ်နှင့်တူခြင်း။
သလ္လ: မြားငြောင့်စူးဝင်နေသကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်း။
အဃ: အစီးအပွားမဲ့ကိုသာ ဆောင်တတ်သော ဆင်းရဲခြင်း။
အာဗာဓ: အခြားသော အနာရောဂါနှင့်တူခြင်း။
ဤတိ: သက်ရောက်လာသော ဘေးရန်။
ဥပဒ္ဒဝ: ရုတ်တရက် ကပ်ရောက်နှိပ်စက်တတ်သော ဘေး။
ဘယ: ကြောက်မက်ဖွယ်ဘေး။
ဥပသဂ္ဂ: ကပ်ငြိတတ်သော ဘေးရန်။
အတာဏ: ဘေးကို မကာကွယ်နိုင်၊ မစောင့်ရှောက်နိုင်ခြင်း။
အလေဏ: ပုန်းအောင်းခိုလှုံရာ မဟုတ်ခြင်း။
အသရဏ: ကိုးကွယ်ရာ မဟုတ်ခြင်း။
အာဒီနဝ: အပြစ်၊ ချို့ယွင်းချက်။
အဃမူလ: မကောင်းမှု၊ ဆင်းရဲမှု၏ အကြောင်းရင်း။
ဝဓက: သတ်ဖြတ်တတ်သော သူသတ်ယောက်ျားနှင့်တူခြင်း။
သာသဝ: အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်ခြင်း။
မာရာမိသ: မာရ်မင်း (မစ္စုမာရ်၊ ကိလေသမာရ်) တို့၏ အစာဖြစ်ခြင်း။
ဇာတိဓမ္မ: ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း သဘောရှိခြင်း။
ဇရာဓမ္မ: အိုမင်းဆွေးမြေ့ခြင်း သဘောရှိခြင်း။
ဗျာဓိဓမ္မ: ဖျားနာခြင်း သဘောရှိခြင်း။
သောကဓမ္မ: စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း သဘောရှိခြင်း။
ပရိဒေဝဓမ္မ: ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း သဘောရှိခြင်း။
ဥပါယာသဓမ္မ: ပြင်းစွာပင်ပန်းပူပန်ခြင်း သဘောရှိခြင်း။
သံကိလေသိကဓမ္မ: ညစ်ညူးခြင်း သဘောရှိခြင်း။
ဤ (၂၅) ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ရုပ်ခန္ဓာကို ရှုသကဲ့သို့ ကျန်နာမ်ခန္ဓာ (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ်) လေးပါးတို့ကိုလည်း တစ်ပါးစီလျှင် (၂၅) ပါးစီဖြင့် ရှုပွားရသည်။