kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပထမဇောကတည်းက အသံထွက်နိုင်လျှင် ဇောခုနစ်ချက်လုံး အသံခုနစ်ဆင့် ထွက်သင့်သော်လည်း ထိုသို့ မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားပီသသော အက္ခရာအသံ (ပရိဗျတ္တ အက္ခရာ) ထွက်ရန်မှာ သတ္တမဇောကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်သည် ရှေးဇောများကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်တို့၏ ထောက်ပံ့မှု (ဥပတ္ထမ္ဘန) လိုအပ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။
(ဤအချက်မှာ ဆရာများအကြား အယူအဆ အနည်းငယ်ကွဲလွဲမှု ရှိပြီး စူးစမ်းဆင်ခြင်ရန် ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူသင့်သည်။
) ဝစီဝိညတ်၏ သဘောသဘာဝ ဝစီဝိညတ်သည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်၏ ထူးခြားသော အမူအရာ (ဝိကာရ) ဖြစ်ပြီး ရုပ်အစစ် မဟုတ်ပါ။
သို့သော် ၎င်းသည် မဟာဘုတ် (၄) ပါးလုံး (ပထဝီဓာတ် အလွန်ကဲဆုံးဖြစ်သော်လည်း) ကို အမှီပြု၍ ဖြစ်သောကြောင့် ဥပါဒါရုပ် အဖြစ် သတ်မှတ်ပါသည်။
ဝစီဝိညတ်ကို သိမြင်ပုံ စကားသံ (သဒ္ဒရုပ်) ကို နားအကြည် (သောတပသာဒ) ဖြင့် ကြား၍ သောတဝိညာဏ်က အသံအာရုံ (သဒ္ဒါရုံ) အဖြစ် သိသည်။
ထိုစကားသံမှ ပေါ်လွင်သော ဝိညတ်သဘော (ရည်ရွယ်ချက်ကို အသိပေးမှု) ကိုကား သောတဝိညာဏ်က တိုက်ရိုက် မသိနိုင်။
မနောဝိညာဏ် ဖြင့်သာ ကြံစည်တွေးတော ဆင်ခြင်၍ သိနိုင်သည်။
ကာယဝိညတ်ကို သိမြင်ပုံ ဝီထိအစဉ်အတိုင်းပင် ဝစီဝိညတ်နှင့် အလိုဆန္ဒကို သိမြင်ပုံမှာလည်း ဝီထိစိတ် အစဉ်များစွာဖြင့် ဖြစ်သည်- သောတဒွါရဝီထိ - လက်ရှိ ကြားနေသော အသံကို သိသည်။
မနောဒွါရဝီထိ (တဒနုဝတ္တက) - ထိုအတိတ် အသံကို ပြန်အာရုံပြုသည်။
မနောဒွါရဝီထိ (သုဒ္ဓ) - ထိုအသံနှင့် စပ်လျဉ်းသော အမည်နာမ ပညတ်ကို အာရုံပြုသည်။
မနောဒွါရဝီထိ - ဝစီဝိညတ် (ထိုအသံကို ဖြစ်စေသော အမူအရာ၊ အခြေအနေ) ကို သိသည်။
မနောဒွါရဝီထိ - ထိုဝိညတ်ကို အခြေခံ၍ ပြောဆိုသူ၏ အလိုဆန္ဒ ကို သိသည်။
အခြားအချက်များ ကံ၏ အခန်းကဏ္ဍ: အသံကောင်းခြင်း၊ မကောင်းခြင်းသည် အတိတ်ကံ (အထူးသဖြင့် ဖရုသဝါစာမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ မေတ္တာဖြင့် ပြောဆိုခြင်း) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
ကံတရားသည် အသံဖြစ်ရာဌာနရှိ ကမ္မဇပထဝီဓာတ် (တုံး/အုန်းမောင်းသဖွယ်) ၏ အရည်အသွေးကို ဖြစ်စေသည်။
စိတ္တဇပထဝီဓာတ်သည် လက်ရိုက်နှင့်တူပြီး စိတ္တဇဝါယောဓာတ်သည် ရိုက်သောလက်နှင့် တူသည်ဟု ဥပမာပေးထားသည်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်း: ဝစီဝိညတ်ကို ၎င်းပါဝင်သော ရုပ်ကလာပ်များ (ဥပမာ - ဝစီဝိညတ္တိဒသကကလာပ်) ကို ဓာတ်ခွဲ၍ ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ စသည်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား ရှုမှတ်ရမည်။
ဤသည်မှာ သာမန်တွေးခေါ်မှုဖြင့် သိနိုင်သောအရာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တိုင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ရမည့် အရာဖြစ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များက အလေးအနက် ဆိုပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၁။
ဝစီဝိညတ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ခင်အောင်မြင့် အမည်ရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ခင်အောင်မြင့် (နိုင်ငံရေးသမား) - မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ ခင်အောင်မြင့် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) - ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေ) နှင့် ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်အောင်မြင့် (၁၉၅၈ ဖွား) သည် မြန််မာနိုင်ငံ၏ ၁၃ဦးမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေ)နှင့် ၄ဦးမြောက် ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် တပ်မတော် ၏ မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်ရပ်တည်နေသော မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းဟောင်းအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။
စစ်ဘက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း သူသည် စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အမှတ်စဥ် (၁၉) ဆင်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် လေ ၁၇၅၄ ဖြင့် တပ်မတော်(လေ) တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
တာဝန်များ အဆင့်ဆင့်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးဖြင့် စစ်ဦးစီး အရာရှိချုပ် (လေ) ဖြစ််လာသည်။
ယင်းနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေ) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မြတ်ဟိန်း ရာထူးမှ နှုတ်ထွက်ပြီး သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် အစိုးရအဖွဲ့ ၏ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ်သို့ ပြောင်းရွေ့သွားသည့်အခါ သူသည် ထိုနေရာကို ဆက်ခံသည်။
တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ၏ အထူးယုံကြည််စိတ််ချရသူတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့်သာပင် တပ်မတော် (ကြည်း) ထိပ်တန်းစစ်ဘက်အရာရှိကြီးများသာ တာဝန်ယူရလေ့ရှိသော ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ရာထူးကိုပါ သူသည် ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခွင့်ရခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂ ရက် တွင် သက်ပြည့်ပင်စင််ဖြင့် တပ်မတော် မှ အငြိမ်းစားယူသည်။
၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းကာလ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၃၀ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းဟောင်းအဖွဲ့ အထူးညီလာခံ(၂၀၂၅) တွင် ယင်းအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်တာဝန်ပေးခံရသည်။
ဦးစန္ဒန (၁၉၂၆-၁၉၉၂) သည် ကရင်ပြည်နယ်မှ ထင်ရှားသော ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ကရင်စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားရေးအတွက် အထူးကြိုးပမ်းခဲ့သူဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ဆရာတော်ကို ၁၉၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ ခု တော်သလင်းလဆန်း ၈ ရက်) တွင် ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ တောင်ကြာအင်းရွာ၌ ဦးဖိုးနေနှင့် ဒေါ်မုသိန်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မွေးချင်း ၆ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသားဖြစ်ပြီး ငယ်နာမည်မှာ စောစံတင့် (အချို့မှတ်တမ်းများတွင် "တစ်လစ်" ဟုလည်း ခေါ်ဆို) ဖြစ်သည်။
ပညာရေးကို တောင်ကြာအင်းရွာ ဆရာကြီးဦးဝင်းဖေ၏ မူလတန်းကျောင်းနှင့် ကော့ကရိတ်မြို့ရှိ ရှမ်းကြီးကုန်းကျောင်းတို့တွင် သတ္တမတန်းအထိ သင်ယူခဲ့သည်။
ရဟန်းဘဝ ၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၇ ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၅ ရက်) တွင် တောင်ကြာအင်းရွာကျောင်း၌ ဆရာတော်ဦးဇဝနကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ပရိယတ္တိစာပေများကို အောက်ပါဆရာတော်ကြီးများထံတွင် ဆည်းပူးခဲ့သည်: မော်လမြိုင်မြို့ ရတနာဘုံပျံကျောင်း - ဆရာတော်ဦးကေတုမာလာလင်္ကာရ (မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံး အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) မန္တလေးမြို့ ထီးလင်းတိုက် - ဆရာတော်ဦးဝဇိရဗုဒ္ဓိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ - ဟိန္ဒီ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိဘာသာများ (၁၉၅၉-၁၉၆၂) သာသနာ့တာဝန်များ ပညာရေး ၁၉၆၂-၁၉၇၄: မော်လမြိုင်တောင်စွန်းကျောင်းတွင် စာချဆရာအဖြစ် ၁၉၇၄-၁၉၉၂: ဘားအံမြို့ ကမော့ကစင်ရွာသစ်ကျောင်းတွင် ကရင်စာပေသင်ကြားရေး ဦးဆောင် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ၁၉၇၉: သာသနာသန့်ရှင်းတည်တံ့ရေး ဘားအံမြို့နယ်ကိုယ်စားလှယ် ၁၉၈၀: ဘားအံမြို့နယ် သံဃနာယကအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး ၁၉၈၀-၁၉၉၂: နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့နာယကအဖွဲ့ဝင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၁၉၇၉ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂျဗလ်ပူမြို့၌ ကျင်းပသော "ဗောဓိဓျာ" (ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ်ခံယူပွဲ) သို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက် စာပေလက်ရာများ ဆရာတော်သည် မန်းနဲစံ (ဘားအံ) ၊ စန္ဒန (ဘားအံ) ကလောင်အမည်များဖြင့် ကျမ်းပေါင်း ၁၁ ကျမ်းနှင့် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် ကရင်ဘာသာဖြင့် အိန္ဒိယပြည်၊ ကုသိနာရုံသမိုင်း၊ ဓမ္မပဒစကားပြေ၊ ဓမ္မစကြာနိဿယနှင့် ခက်ဆစ်အဖြေ၊ ဘိက္ခုပါတိမောက်၊ အနတ္တလက္ခဏာသုတ်စသော ကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်း မင်္ဂလသုတ်နှင့် မင်္ဂလာဇာတ်တော်၊ ကုသိနာရာ၊ သစ္စာတိုင်ဓူဝေစသော ကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့သည်။
ကရင်ဘာသာဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကုသိနာရုံသမိုင်း ဓမ္မပဒစကားပြေ ဓမ္မစကြာနိဿယနှင့် ခက်ဆစ်အဖြေ ဘိက္ခုပါတိမောက် အနတ္တလက္ခဏာသုတ် မြန်မာဘာသာဖြင့် မင်္ဂလသုတ်နှင့် မင်္ဂလာဇာတ်တော် ကုသိနာရာ သစ္စာတိုင်ဓူဝေ ကရင့်ဖားစည် ဇွဲကပင်စေတီတော်သမိုင်း ပျံလွန်တော်မူခြင်း ဆရာတော်သည် ၁၉၉၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၅၄ ခု တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်)၊ မွန်းလွဲ ၁၂:၂၀ နာရီတွင် ကမော့ကစင်ရွာသစ်ကျောင်း၌ သက်တော် ၆၆ နှစ်၊ ဝါတော် ၄၇ ဝါအရ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
အခြား ဆရာတော်၏ ကလောင်အမည်ကို အထိမ်းအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့် ၃.၁၁.၂၀၂၂ ရက်နေ့ နံနက် ၉:၀၀ နာရီအချိန်တွင် မန်းနဲစံလမ်းကို အမှတ်(၁)ရပ်ကွက်၊ ဘားအံမြို့တွင် ကျင်းပဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကရင်စာပေ ဘားအံမြို့ ကရင်ပြည်နယ် ကိုးကား Category:၁၉၂၆ မွေးဖွားသူများ Category:၁၉၉၂ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ ကဏ္ဍ:ကရင်လူမျိုး ပုဂ္ဂိုလ်များ Category:ကရင်ပြည်နယ်မှ ပုဂ္ဂိုလ်များ။
နိရှိအိုးဂျိ - ဆန်းဂျောဘူတာ (西大路三条駅, Nishiōji-Sanjōeki-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤရထားဘူတာသည် ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်းသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာတွင် စတင်ပြီး အနောက်ဘက်အရပ်ရှိ အရရှိယာမဘူတာတွင် ခရီးဆုံးသည်။
ဘူတာပုံစံ ဤဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုပါရှိပြီး အရရှိယာမသို့ သွားရောက်မည့် ရထားများအတွက် အသုံးပြုသည်။
ယာမနိုအုချိဘူတာ (山ノ内駅, Yamanouchi-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာတွင် ခရီးစတင်ပြီး အရရှိယာမတွင် ခရီးဆုံးသည့် "ရန်ဒန်းအရရှိယာမရထားလိုင်း" ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။
ဘူတာပုံစံ ဤဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။
ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားမည့်ရထားစီနင်းရန်ဖြစ်ပြီး ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသို့သွားမည့် ရထားအတွက် ဖြစ်သည်။
ကပ်လျက်ဘူတာ ပြင်ပလင့်များ ကိုးကား။
thumb|224x224px ဖာရီဖန်ဒွမ် () သည် လူ့ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးရှိသော တိရိစ္ဆာန် ဇာတ်ကောင်များကို စိတ်ဝင်စားသော ယဉ်ကျေးမှုငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၈၀ အတောအတွင်းတွင် ဤယဉ်ကျေးမှုငယ်တစ်ခုပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ရုပ်ပြကာတွန်းဖြစ်သော စတိဗ် ဂါလာစီ (Steve Gallacci) ၏ Albedo Anthropomorphics တို့ စတင်၍ တီထွင်ခဲ့ပုံပေါ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှုငယ်တစ်ခု။
သိကာမျှဖြစ်သော ဓာတ်ကို မနောဓာတ်မနောဓာတု (ထီ) [မနံ ဓာတု] သိကာမျှ ဖြစ်သော ဓာတ်၊ မနောဓာတ်။
မနောဓာတု ဥပ္ပန္နော ဟောတိ။
အဘိ၊ဓ၊၁ဝဂ။
(-သင်္ဂဟ၊၃။
) သဘာဝသုညတနိဿတ္တဋ္ဌေန မနော ယဝ ဓာတု မနောဓာတု။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃ဝ၄။
မနနမတ္တာ ဓာတု မနောဓာတု။
(-မူလဋီ၊၁။
မဏိမဉ္ဇူ၊၄,၂၂။
) ဟု ခေါ်သည်။
အဘိဓမ္မာ တရားတော်အရ မနောဓာတ် ဆိုသည်မှာ အောက်ပါ စိတ် (၃) မျိုးကို စုပေါင်း ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်- မနောဓာတ် ၃-မျိုး ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း: အာရုံ (၅) ပါး တစ်ခုခုသည် ဒွါရ (၅) ပါး တစ်ခုခု၌ ထင်လာသောအခါ ထိုအာရုံဘက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဆင်ခြင် ပြုတတ်သော စိတ်။
အဟိတ်ကုသလဝိပါက် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း: ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုး၊ ကောင်းသောအာရုံကို ပဉ္စဝိညာဏ်၏ အဆက်၌ လက်ခံသောစိတ်။
အဟိတ်အကုသလဝိပါက် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း: အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုး၊ မကောင်းသောအာရုံကို ပဉ္စဝိညာဏ်၏ အဆက်၌ လက်ခံသောစိတ်။
ဤ စိတ် (၃)မျိုးကို စုပေါင်း၍ "မနောဓာတ်" ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။
၎င်းတို့မှလွဲ၍ ကြွင်းသော စိတ်အားလုံးနီးပါးသည် (ပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀ ပါး မှ လွဲလျှင်) မနောဝိညာဏဓာတ်၌ အကျုံးဝင်ပါသည်။
မနောဓာတ် နှင့် မနောဒွါရ ပရိယာယ် (သွယ်ဝိုက်သော) အားဖြင့် ဒွါရဟု ခေါ်ဆိုခြင်း: ဘဝင်စိတ် (မနောဝိညာဏဓာတ်) အစဉ် ပြတ်သောအခါ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း (မနောဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းကို ဘဝင်မှ ဝီထိသို့ ဝင်ပေါက်တံခါး သဖွယ် ဆိုနိုင်ပါသည်။
သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း (မနောဓာတ်) ၏ အခြားမဲ့၌ သန္တီရဏ (မနောဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းကို ဝီထိ၏ နောက်ပိုင်းသို့ ထွက်ပေါက်တံခါး သဖွယ် ဆိုနိုင်ပါသည်။
ဤသို့ ဆိုခြင်းသည် တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ဘဲ သွယ်ဝိုက်၍ ခိုင်းနှိုင်း ပြောဆိုခြင်း (ပရိယာယ) သာ ဖြစ်ပါသည်။
မနောဒွါရ အစစ်၏ အဓိပ္ပာယ်များ: (က) ဘဝင်စိတ်: ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၍ဖြစ်သော ဘဝင်စိတ် (မနောအကြည်ဓာတ်) သည် မနောဒွါရ အစစ် ဖြစ်သည်။
(ခ) အာဝဇ္ဇန်းနှင့်တကွသော ဘဝင်စိတ်: မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် တကွသော ဘဝင်စိတ်ကိုလည်း မနောဒွါရဟု ခေါ်သည်။
(ဂ) ဟဒယဝတ္ထု: ဘဝင်စိတ် (မနောဒွါရ အစစ်) ၏ မှီရာဌာန ဖြစ်သောကြောင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုလည်း ဌာနကို အစွဲပြု၍ (ဌာနျူပစာရ) သို့မဟုတ် အကျိုး (ဘဝင်) ကို အစွဲပြု၍ အကြောင်း (ဟဒယ) ကို (ဖလူပစာရ) အားဖြင့် မနောဒွါရဟု တင်စား၍ ခေါ်ဆိုတတ်သည်။
(တရားရှုမှတ်ရာတွင် မနောဒွါရ၌ ရုပ်တရားများကို ရှုရန် ညွှန်ကြားသောအခါ ဤ ဟဒယဝတ္ထုကို ဆိုလိုသည်)။
မနောဓာတ် ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း အကြောင်းရင်း ဤစိတ် (၃)မျိုးကို အဘယ်ကြောင့် သီးခြား "မနောဓာတ်" (သိရုံမျှသာဖြစ်သော ဓာတ်) ဟု ခေါ်ဆိုရသနည်း။
ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း: ၎င်းသည် အာရုံသစ်ကို ရှေးဦးစွာ တစ်ကြိမ်သာ ဆင်ခြင်ရသဖြင့် နောက်စိတ်များကဲ့သို့ အကြိမ်များစွာ အာရုံယူရခြင်း၊ ထိထိရောက်ရောက် သိခြင်း မရှိပါ။
ထို့ပြင် ၎င်းသည် မိမိနှင့် မှီရာဝတ္ထု မတူသော ပဉ္စဝိညာဏ်အား အခြားမဲ့ ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုရသဖြင့် မှီရာတူ စိတ်အား ကျေးဇူးပြုသလောက် အားမကောင်းပါ။
သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း (၂)မျိုး: ၎င်းတို့သည် မိမိတို့နှင့် မှီရာဝတ္ထု မတူသော ပဉ္စဝိညာဏ်ထံမှ အခြားမဲ့ ပစ္စည်း အဖြစ် ကျေးဇူးအပြု ခံရသဖြင့် မှီရာတူ စိတ်ထံမှ ကျေးဇူးအပြု ခံရသလောက် အားမရှိပါ။
ထို့ကြောင့် ဤစိတ် (၃)မျိုးသည် အခြားစိတ်များလောက် လုပ်ငန်းဆောင်တာ မနက်နဲခြင်း၊ အားမကောင်းခြင်းတို့ကြောင့် "သိရုံမျှသာဖြစ်သော ဓာတ်" ဟူသော အနက်ဖြင့် မနောဓာတ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
နိဂုံးချုပ် မနောဓာတ်သည် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း နှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စိတ်နှစ်မျိုး ဟူသော စိတ် (၃) ခု အစုကို ခေါ်ဆိုသော အဘိဓမ္မာ ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့သည် ဝီထိစိတ် ဖြစ်စဉ်တွင် အဝင်အထွက် တံခါးပေါက်များသဖွယ် တည်ရှိသော်လည်း မနောဒွါရ အစစ်မှာ ဘဝင်စိတ် (သို့မဟုတ် အာဝဇ္ဇန်းနှင့်တကွသော ဘဝင်စိတ်) ဖြစ်သည်။
လုပ်ငန်းဆောင်တာ အားနည်းခြင်း၊ မှီရာမတူသော စိတ်များနှင့် ဆက်စပ်နေခြင်းတို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို "မနောဓာတ်" ဟု သီးခြား ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မနောဓာတ် အာဝဇ္ဇန်း ဟူသည် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
လဟုတာရုပ်သည် ဝိကာရရုပ် (၃) ပါး [လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ] တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ ကောင်းမွန်မျှတသည့်အခါ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်အစစ် (တိဇနိပ္ဖန္နရုပ်) တို့၌ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပေါ့ပါးမှု အရည်အသွေးကို ဆိုလိုသည်။
လက္ခဏာ မလေးမလံ မနှေးကန်မှု သဘော (`အဒန္ဓတာလက္ခဏာ`): စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစစ်တို့၏ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှု ကင်းပြီး ပေါ့ပါးသွက်လက်သော ပင်ကိုယ်သဘာဝလက္ခဏာ ရှိသည်။
ရသ လေးလံမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း (`ဂရုဘာဝဝိနောဒနရသာ`): ထိုအတူဖြစ် ရုပ်တရားတို့၏ လေးလံသော သဘောကို ပယ်ဖျောက်ပေးခြင်း ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။
ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာ ပြောင်းရွှေ့ဖြစ်ခြင်း (`လဟုပရိဝတ္တိတာ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ`): ထိုရုပ်တရားများ၏ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး၊ လျင်လျင်မြန်မြန် ပြောင်းရွှေ့ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း အခြင်းအရာအဖြစ် ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာသည်။
ပဒဋ္ဌာန် ပေါ့ပါးသော ထိုရုပ်များ (`လဟုရူပပဒဋ္ဌာနာ`): မိမိနှင့်အတူဖြစ်သော ပေါ့ပါးသည့် အရည်အသွေးရှိသော ရုပ်တရားများ (အထူးသဖြင့် ကောင်းမွန်သော စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များ) သည် ၎င်း၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။
ဖြစ်ပေါ်ခြင်း နှင့် မဖြစ်ပေါ်ခြင်း အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း: စိတ်ဓာတ်ကြည်လင်ခြင်း၊ ဥတုမျှတခြင်း၊ အာဟာရမျှတခြင်း စသော အကြောင်းကောင်းများကြောင့် ဓာတ်ကြီးလေးပါး မျှတသည့်အခါ ဤလဟုတာရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုအခါ ရုပ်တရားများသည် ကျန်းမာသောသူ၏ ကိုယ်လက်ကဲ့သို့ ပေါ့ပါးသွက်လက်၍ မလေးလံ မနှေးကန်တော့ပေ။
မဖြစ်ပေါ်ခြင်း: စိတ်မကြည်လင်ခြင်း၊ ဥတုမမျှတခြင်း၊ အာဟာရမမျှတခြင်းတို့ကြောင့် ဓာတ်များ (အထူးသဖြင့် အာပေါဓာတ်) ချောက်ချား ဖောက်ပြန်သောအခါ ရုပ်တရားများ လေးလံနုံးချည့်လာပြီး လဟုတာရုပ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ချေ။
ဆက်စပ်မှု: လဟုတာရုပ်သည် မုဒုတာ (နူးညံ့မှု)၊ ကမ္မညတာ (အမှု၌ ခံ့ညားမှု) တို့နှင့် အမြဲတစေ အတူတကွသာ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။
ကန့်သတ်ချက်: ဤရုပ်သည် ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်များ၊ သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများ (ဥပမာ- ဝါဂွမ်း) နှင့် ရူပဗြဟ္မာဘုံတို့၌ မရှိပါ။
ရှုမှတ်ပုံ သင့်လျော်သော စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲ၍ ရုပ်ပရမတ်များကို သိမ်းဆည်းပြီးနောက် လဟုတာရုပ်ကို ရွေးထုတ်ကာ အထက်ပါ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် လေးမျိုးဖြင့် ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။
ရူပဿ လဟုတာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
မုဒုတာရုပ်သည် ဝိကာရရုပ် အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော အနိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အတု) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတရားများ သင့်တင့်မျှတသည့်အခါ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်အစစ် (တိဇနိပ္ဖန္နရုပ်) တို့၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော နူးညံ့ပျော့ပျောင်းမှု သဘော ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ အဓိပ္ပါယ် နှင့် သဘောတရားများမှာ- ၁။
လက္ခဏာ မခက်ထန် မကြမ်းတမ်းမှု သဘော (`အထဒ္ဓတာ`): စိတ်၊ ဥတု၊ သို့မဟုတ် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်အစစ်တို့၏ မာကျောမှု၊ တောင့်တင်းမှု၊ ကြမ်းတမ်းမှု ကင်းကွာ၍ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းနေသော ပင်ကိုယ်သဘောလက္ခဏာ ဖြစ်သည်။
ရသ ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း (`ထဒ္ဓဘာဝဝိနောဒန`): ထိုရုပ်တရားတို့၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော မာကျောကြမ်းတမ်းသည့် သဘောကို ပယ်ဖျောက်ပေးခြင်း အလုပ်ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။
ပစ္စုပဋ္ဌာန် ကိုယ်မှုကိစ္စတို့၌ မဆန့်ကျင်ခြင်း (`သဗ္ဗကိရိယာသု အဝိရောဓိတာ`): ပြုလုပ်သမျှ ကိုယ်အမူအရာ၊ ကိစ္စ ဟူသမျှတို့၌ တောင့်တင်းခိုင်မာစွာ ဆန့်ကျင်ခြင်းမရှိဘဲ လိုက်လျောညီထွေ ရှိသော သဘောတရားအဖြစ် ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာသည်။
(ဥပမာ- တရားထိုင်ရာ၌ ကိုယ်ခန္ဓာ တောင့်တင်းမနေဘဲ စိတ်တိုင်းကျ သက်တောင့်သက်သာ ထိုင်နိုင်ခြင်း။
ပဒဋ္ဌာန် နူးညံ့သော ထိုရုပ်များ (`မုဒုရူပ`): မုဒုတာ၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရားမှာ ထိုနူးညံ့မှု လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံနေသော ရုပ်တရားများ ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။
(ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းနှင့်အတူဖြစ်သော လဟုတာ၊ ကမ္မညတာ နှင့် အခြား အကြောင်းတရားများလည်း ပါဝင်သည်။
) အခြား သိမှတ်ဖွယ်ရာများ မူလအကြောင်း: စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းသုံးပါးကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။
ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်တို့၌ မုဒုတာ မရှိပါ။
အတူဖြစ်မှု: လဟုတာ (ပေါ့ပါးခြင်း)၊ ကမ္မညတာ (အမှု၌ ခံ့ညားခြင်း) တို့နှင့် အမြဲတစေ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်သည်။
ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြေအနေ: စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ မျှတညီညွတ်သော အခါ၌သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။
အကြောင်းတရားများ မမျှတ၍ ဓာတ်များ ချောက်ချားလျှင် (အထူးသဖြင့် ပထဝီဓာတ် ဖောက်ပြန်လျှင်) မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဘဲ ရုပ်များ တောင့်တင်း လျော့ရဲသွားတတ်သည်။
တည်ရှိရာ: သက်ရှိသတ္တဝါ၊ အထူးသဖြင့် ကာမဘုံသားတို့၌သာ ဖြစ်သည်။
သက်မဲ့အရာဝတ္ထု နှင့် ရူပဗြဟ္မာဘုံတို့၌ မရှိပါ။
ဥပမာ: ကောင်းစွာ နယ်ထားသော သားရေသည် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
(ဤဥပမာသည် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသည့် သဘောတူညီမှုကိုသာ ပြခြင်းဖြစ်ပြီး သားရေ၌ မုဒုတာရုပ် အမှန်တကယ် ရှိသည်ဟု မဆိုလိုပါ။
) အချုပ်အားဖြင့် ရူပဿ မုဒုတာသည် စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ မျှတမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားတို့၏ နူးညံ့ပျော့ပျောင်း၍ ကိုယ်အမူအရာ ကိစ္စတို့၌ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော သဘောကို ဖော်ပြသည့် ဝိကာရရုပ် တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၃။
ရူပဿ မုဒုတာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ကမ္မညတာရုပ်သည် လဟုတာရုပ်၊ မုဒုတာရုပ်တို့နှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော ဝိကာရရုပ်သုံးမျိုးတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတရားတို့ ကောင်းမွန်မျှတသောအခါ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်အစစ် (တိဇနိပ္ဖန္နရုပ်) တို့၌ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အရည်အသွေး ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ သဘောသဘာဝ၊ အလုပ်ကိစ္စ၊ ထင်ရှားပုံ နှင့် အကြောင်းတရားတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးခွဲခြား၍ နားလည်နိုင်ပါသည်- လက္ခဏာဒိစတုက္က လက္ခဏာ: စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစစ်တို့၏ ကိုယ်အမူအရာ အမှုကိစ္စတို့၌ လိုက်လျောညီထွေစွာ ကောင်းမွန်ခံ့ညားခြင်း၊ အချိုးကျ အဆင်ပြေခြင်း၊ အသုံးခံခြင်း သဘော (`သရီရကိရိယာနုကူလကမ္မညဘာဝ`)။
ရသ: ကိုယ်အမူအရာ အမှုကိစ္စတို့၌ မခံ့ညားမှု၊ မလိုက်လျောနိုင်မှု (`အကမ္မညတာ`) ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း (`ဝိနောဒန`)။
(ဤမခံ့ညားမှုသည် အများအားဖြင့် ဝါယောဓာတ် ပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။
) ပစ္စုပဋ္ဌာန်: ရုပ်တရားတို့၏ အားမနည်းခြင်း၊ စွမ်းဆောင်နိုင်မှု၊ ခိုင်မာမှု (`အဒုဗ္ဗလဘာဝ`) အဖြစ် ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာခြင်း။
ပဒဋ္ဌာန်: အမှု၌ ခံ့ညားသော ထိုရုပ်များ (`ကမ္မညရူပ`) ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။
(ဆိုလိုသည်မှာ ဤအရည်အသွေးရှိသော ရုပ်ကို မှီ၍ ဤလက္ခဏာ ဖြစ်ပေါ်သည်။
) ဖြစ်ပေါ်ခြင်း နှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ကမ္မညတာသည် လဟုတာရုပ်၊ မုဒုတာရုပ်တို့နှင့်အတူ အမြဲတမ်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။
စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းများ မမျှတ၍ ဓာတ်ကြီးလေးပါး (အထူးသဖြင့် ဝါယောဓာတ်) ချောက်ချား ပျက်စီးနေလျှင် ကမ္မညတာရုပ် မဖြစ်နိုင်ပေ။
စိတ်ကြည်လင်ခြင်း၊ ဥတုမျှတခြင်း၊ အာဟာရမျှတခြင်းတို့ကြောင့် ဓာတ်များ ညီညွတ်မျှတနေသောအခါ ကမ္မညတာရုပ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ကမ္မညတာရုပ် ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ရုပ်တရားများသည် လှော်ပြီးသား ရွှေစင်ကဲ့သို့ ပြုလုပ်လိုရာ (ပုတီး၊ နားဍောင်း စသည်) ပြုလုပ်ရန် သင့်လျော်ခံ့ညားသကဲ့သို့၊ ကိုယ်ကာယသည်လည်း ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ စသော ကောင်းမှုကိစ္စများ ပြုလုပ်ရာ၌ လွယ်ကူစွာ လိုက်ပါဆောင်ရွက်နိုင်ပြီး တွန့်တိုဆုတ်နစ်မှု ကင်းလျက် ကောင်းမွန်ခံ့ညားသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသည်။
မှတ်ချက် ကမ္မညတာရုပ်သည် စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များ၌သာ ဖြစ်ပြီး၊ ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်၊ သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများနှင့် ရူပဗြဟ္မာဘုံတို့၌ မရှိပါ။
ရှုမှတ်လိုပါက စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ အကြောင်းများ ကောင်းမွန်နေချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော သက်ဆိုင်ရာ ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲ၍ ကမ္မညတာရုပ်ကို ရွေးထုတ်ကာ ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် တို့ကို ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၄။
ရူပဿ ကမ္မညတာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ရူပဿ ဥပစယ (ရုပ်တရားတို့၏ တိုးပွားစုပုံခြင်း) ဥပစယရုပ်အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်။
သန္တတိရုပ်လည်း ကြည့်။
ဥပစယ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က) ၁။
လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား): ဤ၌ အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုး ရှိသည်- (က) အာစယ လက္ခဏာ: ဘဝတစ်ခု၏ အစ ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ရုပ်တရားတို့ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ခြင်း သဘော။
(ခ) ဝဍ္ဎိ လက္ခဏာ: ထိုသို့ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပြီးနောက် ဣန္ဒြေများ (ဥပမာ- စက္ခုပသာဒ စသည်) ပြည့်စုံသည့်တိုင်အောင် ရုပ်တရားတို့ အထက်အထက်၌ တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း သဘော။
ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်): မဖြစ်သေးသော အနာဂတ် အစွန်းမှ ရုပ်တရားတို့ကို (ယခု ပစ္စုပ္ပန်၌) ပေါ်ပေါက် လာစေသကဲ့သို့ ဖြစ်စေခြင်း ကိစ္စ။
ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး): ဤ၌လည်း အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုး ရှိသည်- (က) နိယျာတန ပစ္စုပဋ္ဌာန: "ဤသည်တို့ကား ရုပ်တရားတို့တည်း" ဟု (ဉာဏ်၌) ဆောင်နှင်း အပ်နှင်း ပြသကဲ့သို့ ထင်ရှားလာခြင်း။
(ခ) ပရိပုဏ္ဏဘာဝ ပစ္စုပဋ္ဌာန: ရုပ်တရားတို့ ပြည့်စုံခြင်း သဘော ထင်ရှားလာခြင်း။
ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း): ဥပစယ ဖြစ်ဆဲ ရုပ်တရားများ။
အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ ဆက်စပ်မှု မူလအခြေခံ: ဤ ဥပစယ နှင့် သန္တတိ ဟူသော အခေါ်အဝေါ် နှစ်မျိုး (အချို့အဖွင့်အရ အာစယ အပါအဝင် သုံးမျိုး) သည် အခြေခံအားဖြင့် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (ဇာတိရုပ်၏ ဥပါဒ်ခဏ) ကိုပင် မတူညီသော ရှုထောင့်မှ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ပရမတ်သဘောအရ တရားကိုယ် ကွဲပြားမှု မရှိ၊ ဖြစ်ခြင်း သဘောပင် ဖြစ်သည်။
ဖြစ်ပုံ အခြင်းအရာ ကွဲပြားမှု၊ ဟောကြားခံ ပုဂ္ဂိုလ်၏ အလိုကို လိုက်၍ ခွဲခြား ဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိတော်: "ယော အာယတနာနံ အာစယော၊ သော ရူပဿ ဥပစယော။
ယော ရူပဿ ဥပစယော၊ သာ ရူပဿ သန္တတိ။
" ဟု ဟောတော်မူသည်။
အဖွင့်: ပထမဝါကျ - အာယတန (=ပရမတ်ရုပ်) တို့၏ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ခြင်း (အာစယ) သည် ရုပ်၏ ဥပစယ မည်၏။
(ဤ၌ 'ဥပ' သဒ္ဒါသည် ပဌမ = အစ အနက်ကို ဟောသည်။
) ဒုတိယဝါကျ - ရုပ်၏ (အထက်အထက်၌ တိုးပွား၍) ဖြစ်ခြင်း (ဥပစယ) သည် ရုပ်၏ သန္တတိ (အစဉ်ဆက်ဖြစ်ခြင်း) မည်၏။
(ဤ၌ 'ဥပ' သဒ္ဒါသည် ဥပရိ = အထက်/နောက်ထပ် အနက်ကို ဟောသည်။
) အဋ္ဌကထာ ဥပမာ: မြစ်ကမ်းပါးရှိ လက်ယက်တွင်း ဥပမာဖြင့် - ရေစတင် ထွက်ခြင်း = အာစယ (ရှေးဦးဖြစ်ခြင်း) ရေ တဖြည်းဖြည်း ပြည့်လာခြင်း = ဥပစယ (တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း) ရေလျှံ၍ စီးသွားခြင်း = သန္တတိ (အစဉ်ဆက်၍ ဖြစ်ခြင်း) သုံးမျိုး ခွဲခြားပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ မူလဋီကာ အလို): အာစယ: ဘဝတစ်ခု၌ ရုပ်တရားတို့ ရှေးဦးအစ ပထမဆုံး ဖြစ်ခြင်း (ပဋိသန္ဓေခဏ စသည်)။
ဥပစယ: ထို ပထမ ဖြစ်ပြီးနောက် ရုပ်များ ပြည့်စုံသည့်တိုင်အောင် (ဥပမာ- ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါ၌ စက္ခုဒသက စသည် ဖြစ်သည်အထိ) အထက်အထက်၌ တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း။
သန္တတိ: ရုပ်များ ပြည့်စုံပြီးနောက် စုတိစိတ် မတိုင်မီအထိ အဆက်မပြတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်ပွားနေခြင်း။
ဥပစယ၏ အဓိပ္ပာယ် နှစ်ခွ နှင့် ရှုကွက် ဥပစယ ဟူသော ပုဒ်၌ 'ဥပ' သဒ္ဒါသည် "ပထမ/အစ" ဟူသော အနက် နှင့် "ဥပရိ/အထက်/နောက်ထပ်" ဟူသော အနက် နှစ်မျိုးလုံးကို ဟောနိုင်သောကြောင့် ၎င်းတွင် အာစယ (အစဖြစ်ခြင်း) နှင့် ဥပစယ (တိုးပွားဖြစ်ခြင်း) နှစ်မျိုးလုံး၏ သဘော ပါဝင်နေသည်။
ထို့ကြောင့် ဥပစယကို ရှုမှတ်လိုပါက- (က) မိမိရှုလိုသော ရုပ်တရား၏ ဘဝတစ်ခုအတွင်း ပထမဆုံး ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်) ကို အာရုံယူ၍ ရှုမှတ်နိုင်သည်။
(၎င်း၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်မှာ နိယျာတန - ရုပ်ဟု သိစေခြင်း ဖြစ်သည်)။
(ခ) ထိုရုပ်တရားများ ပြည့်စုံသည့်တိုင်အောင် တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်) ကို အာရုံယူ၍ ရှုမှတ်နိုင်သည်။
(၎င်း၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်မှာ ပရိပုဏ္ဏဘာဝ - ပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်သည်)။
နိဂုံးချုပ် ရူပဿ ဥပစယ ဆိုသည်မှာ အခြေခံအားဖြင့် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်ခဏ) ကိုပင် ဆိုလိုသည်။
သို့သော် ဘဝတစ်ခုအတွင်း ဖြစ်စဉ်ကို လိုက်၍ (၁) ပထမဆုံး အစဖြစ်ခြင်း နှင့် (၂) ရုပ်အင်္ဂါ ပြည့်စုံသည်အထိ တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ကို ညွှန်းဆိုနိုင်သော ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၅။
ရူပဿ ဥပစယ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ရူပဿ သန္တတိ (ရုပ်၏ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ခြင်း) သန္တတိရုပ်အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်။
ဥပစယရုပ်လည်း ကြည့်။
ရူပဿ သန္တတိ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က) လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား): (ဣန္ဒြေများ ပြည့်စုံပြီးနောက်) ရုပ်အစစ်တို့၏ ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်ခြင်းသဘော (ပဝတ္တိလက္ခဏာ)။
ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်): ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စပ်ခြင်း (အနုပ္ပဗန္ဓနရသာ)။
ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး): ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ်ခြင်း၊ စေ့စပ်ဖွဲ့ယှက်နေသော သဘော (အနုပစ္ဆေဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ)။
ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း): ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ဖွဲ့စပ်၍ ဖြစ်နေသော ရုပ်တရားများ (အနုပ္ပဗန္ဓရူပပဒဋ္ဌာနာ)။
အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ တို့၏ ဆက်စပ်မှု သန္တတိရုပ် ကို နားလည်ရန်အတွက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အာစယ နှင့် ဥပစယ တို့ကိုလည်း သိရှိရန် လိုအပ်ပါသည်။
အာစယ : ဘဝတစ်ခု၌ ရုပ်တရားတို့၏ ရှေးဦးအစဆုံး ဖြစ်ခြင်း (ပထမုပ္ပတ္တိ၊ နိဗ္ဗတ္တိ)။
(ဥပမာ- ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဖြစ်သော ကမ္မဇကလာပ်များ၏ ဖြစ်ခြင်း)။
ဥပစယ : (အနက် ၁) အာစယ ကဲ့သို့ ရှေးဦးအစ ဖြစ်ခြင်း (ဥပ-သဒ္ဒါက ပထမ အနက်ကို ဟောသည်)။
(အနက် ၂) ထိုရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်များအပေါ်၌ အထက်အထက် တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း၊ တစ်ဘဝအတွက် ရထိုက်သမျှ ရုပ်များ (ဣန္ဒြေများ) ပြည့်စုံသည်အထိ တိုးတက်ဖြစ်ပွားခြင်း (ဝဍ္ဎိ)။
(ဥပ-သဒ္ဒါက ဥပရိ = အထက်/ထပ်ဆင့် အနက်ကို ဟောသည်)။
သန္တတိ: တစ်ဘဝအတွက် ရထိုက်သမျှ ရုပ်များ ပြည့်စုံပြီးနောက် (ဥပစယ အဆင့် ပြီးနောက်)၊ စုတိစိတ် မတိုင်မီအထိ ရုပ်တရားတို့၏ ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ဆက်စပ်၍ အထပ်ထပ် ဖြစ်နေခြင်း (ပဝတ္တိ၊ ပဗန္ဓ)။
အနှစ်ချုပ် နှင့် ဥပမာ အခြေခံအားဖြင့် ဤသုံးမျိုးလုံးသည် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်) ကိုပင် ဆိုလိုသည်။
သို့သော် ဖြစ်ပုံ အခြင်းအရာ အဆင့်ဆင့်ကို ခွဲခြားပြခြင်း ဖြစ်သည်။
လက်ယက်တွင်း ဥပမာ: ရေစတင် ထွက်ခြင်း = အာစယ ရေ တဖြည်းဖြည်း ပြည့်လာခြင်း = ဥပစယ ရေလျှံ၍ အဆက်မပြတ် စီးထွက်နေခြင်း = သန္တတိ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ အယူအဆကွဲများ: အချို့က အာစယကို ဥပစယ၌ ထည့်သွင်း၍ နှစ်မျိုး (ဥပစယ၊ သန္တတိ) သာ ပြသည် (ဥပ-သဒ္ဒါက အနက်နှစ်မျိုး ဟောနိုင်၍)။
အချို့က သုံးမျိုး (အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ) ခွဲပြသည်။
ပြည်ဆရာတော်ကြီးကမူ ရုပ်အမျိုးအစားအလိုက် ပထမဖြစ်ခြင်း (ဥပစယ) နှင့် ထပ်ဆင့်ဖြစ်ခြင်း (သန္တတိ) ဟု ခွဲပြသည်။
လက်တွေ့ ရှုမှတ်ရန်: ဤအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း လက်တွေ့ ရှုမှတ်ရာ၌ မိမိ ရှုမှတ်လိုသော ရုပ်တရား၏ (ဘဝအစ ဖြစ်စေ၊ ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်စေ) ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်) ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမြင်ပြီး ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ စသည်တို့ကို ရှုမှတ်ရန်သာ အဓိက ဖြစ်သည်။
သန္တတိကို ရှုမှတ်ပုံ ပစ္စုပ္ပန် တရားထိုင်နေဆဲ အချိန်၌ မိမိသန္တာန်တွင် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်ကလာပ်များ (ဥပမာ- စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ ရုပ်များ) ၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေမှု (ဥပါဒ်) ကို အာရုံယူ၍ ရှုမှတ်ပါ။
ထိုသို့ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေသော ရုပ်တရားတို့၏ လက္ခဏာ (ရှေ့နောက် ဆက်စပ်ဖြစ်ခြင်း)၊ ရသ (အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စပ်ခြင်း)၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (မပြတ်တမ်း ဖြစ်နေဟန် ထင်ရှားခြင်း)၊ ပဒဋ္ဌာန် (ထိုသို့ ဖြစ်နေသော ရုပ်တရားများ) ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမြင်အောင် ကြိုးစားပါ။
နိဂုံးချုပ် ရူပဿ သန္တတိ ဆိုသည်မှာ ရုပ်တရားတို့၏ ကနဦး ဖြစ်တည်မှုနှင့် တိုးပွားမှု အဆင့်များ ပြီးဆုံးပြီးနောက်၊ ဘဝတစ်လျှောက်လုံး အကြောင်းအထောက်အပံ့ ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အဆက်မပြတ် ရှေ့နောက် ဆက်စပ်၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်အစဉ်၏ သဘာဝကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်) ၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေသော အပိုင်းကို အထူးပြု ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၆။
ရူပဿ သန္တတိ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ရူပဿ ဇရတာ (ရုပ်၏ ရင့်ကျက်ခြင်း/အိုခြင်း) ဇရတာရုပ်အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်- ဇရတာ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က) လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား): ရုပ်တရားတို့၏ ရင့်ကျက်ခြင်း၊ ဟောင်းခြင်း သဘော (ရူပပရိပါကလက္ခဏာ)။