kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း ၅။
ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ခြင်း ၆။
စင်ကြယ်သန့်ရှင်းခြင်း ၇။
ကျော်ကြားထင်ရှားခြင်း ၈။
အခြွေအရံ ပေါများခြင်း ၉။
ရေငတ်ခြင်းမှ ကင်းဝေးခြင်း ၁၀။
လျင်မြန်သွက်လက်ခြင်း ကိုးကားချက်များ "ရေလှူသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဆုမတောင်းဘဲ ၎င်းအကျိုးဆယ်ပါးကို ရသည်ဟူ၏။
(က) ကိတ္တိသုဒ္ဓေါ၊ ခြွေရံပေါ၊ လျင်ဆောမွတ်သိပ်ကွာ။
(ခ) သန့်ရှင်းဆင်းလှ၊ချမ်းသာရ၊ ဗလဉာဏ်ပညာ။
(ဂ) ရေကိုလှူကြ၊ ကျိုးဆယ်ဝ၊ မုချ ရမည်သာ။
" [၁၃၁၇] သုတေသန။
၄၅၈။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရေအကျိုးဆယ်ပါး ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ရေအဆုံး ကုန်းတစ်ဝက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရေအဆုံး၊ ကုန်းတစ်ဝက်” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသော ပစ္စည်းကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော ရှေးခေတ် ဥပဒေ သို့မဟုတ် ထုံးတမ်းအစဉ်အလာကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရေအဆုံး” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသော ပစ္စည်းကို “ရေ” (ရေထဲမှ) တွင် ပြန်လည်တွေ့ရှိပါက ရှာဖွေတွေ့ရှိသူအား ပစ္စည်း၏ “အဆုံး” (တစ်ခုလုံး) ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ကုန်းတစ်ဝက်” ဆိုသည်မှာ ပျောက်ဆုံးသွားသော ပစ္စည်းကို “ကုန်း” (ကုန်းပေါ်မှ) တွင် ပြန်လည်တွေ့ရှိပါက ရှာဖွေတွေ့ရှိသူအား ပစ္စည်း၏ “တစ်ဝက်” (ထက်ဝက်) ကိုသာ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကျန်တစ်ဝက်ကို မူလပိုင်ရှင်ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ပျောက်ဆုံးပစ္စည်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော တရားမျှတမှုနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆများကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဟောသည်မှာ ရပြီ၊ ရေမှာ အဆုံး၊ ကုန်းမှာ တစ်ဝ်ကဆိုတဲ့ ဥပဒေနှင့်အညီ တစ်ဝက်ကိုဖြင့် သည်က ပိုင်ပေါ့၊" [၁၂၇၈] တင်မြ၊ ပ။
"ရက်ကန်းသည်မတစ်ဦး ရွှေအိုးတစ်အိုးတွေ့ရာမှာ မှူးမတ်များကုကန်းမှာ တစ်ဝက်၊ ရေမှာ အဆုံးဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဝက်ခွဲယူ၍ ဘုရင်ကိုဆက်ရာတွင်…၊" [၁၃၄၁] ငွေတာရီ၊ ၂၂၉။
ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာပေ၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရေးခါမကျန်” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာလုံးများကို ရေးသားသောအခါ စာလုံးအပြည့်အစုံ (အသတ်၊ အငင် အပါအဝင်) ကို “မကျန်” အောင် ရေးသားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ဖတ်ခါချန်” ဆိုသည်မှာ စာလုံးများကို ဖတ်ရှုသောအခါ အချို့သော အသတ်၊ အငင်များကို အသံထွက်တွင် “ချန်” (ချန်လှပ်) ၍ ဖတ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် “စာ” ဟု ရေးသော်လည်း အသံထွက်တွင် “ဆာ” ဟု ထွက်တတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာစာ၏ ရေးသားပုံနှင့် အသံထွက်ပုံ မတူညီမှုကို ဖော်ပြသည်။
“ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "မြန်မာ့ဘာသာ ဝေါဟာတို့တွင် ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်သော ထူးသော အသတ်အငင် အတင်တို့သည်…၊" [၁၂၄၅] လွှတ်ပုံ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အသံ” ဆိုသည်မှာ မြန်မာစာပေ၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရေးတော့အမှန်” ဆိုသည်မှာ စာလုံးများကို ရေးသားသောအခါ စာလုံးပေါင်း “အမှန်” (မှန်ကန်သော စာလုံးပေါင်း) အတိုင်း ရေးသားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ဖတ်တော့အသံ” ဆိုသည်မှာ စာလုံးများကို ဖတ်ရှုသောအခါ အချို့သော စာလုံးများ၏ အသံထွက်သည် ရေးသားထားသည့်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ “အသံ” တစ်မျိုး ပြောင်းလဲ၍ ထွက်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် “ဘယ်” ဟု ရေးသော်လည်း အသံထွက်တွင် “ဘဲ” ဟု ထွက်တတ်သည်။
“ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရေးခါအမှန် ဖတ်ခါအသံဟူသော စာဖတ်ရာ လိုက်နာရခြင်းနည်းများမှာ အောက်ပါသုံးမျိုးအတိုင်းပင်တည်း။
" [၁၂၈၅] ချုပ်ပုံ၊ မ။
၁၉၂။
"ရေးတော့အမှန် ဖတ်တော့အံသဟု ပြောရိုးရှိသည့်အတိုင်း မြန်မာစကားများမှာ ရေးတော့သတ်ပုံအမှန်အတိုင်း ရေးပြီးလျှင် ဖတ်တော့တစ်မျိုး ဖတ်ရသဖြင့်…၊" [၁၃၂၄] နဝရတ်ကိုး။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရေးခါမကျန် ဖတ်ခါချန် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ရဲသော် မသေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရဲသော် မသေ” ဆိုသည်မှာ “ရဲ” (ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိသောသူ) သည် အသက် “သေ” သော်လည်း နာမည် “မသေ” ဟု ဆိုလိုသည်။
ရဲရင့်သော လုပ်ရပ်များဖြင့် ကျော်ကြားသူများသည် သေဆုံးသွားသော်လည်း သူတို့၏ နာမည်နှင့် ဂုဏ်သတင်းသည် လူအများ၏ အမှတ်ရမှုတွင် ထာဝရ တည်ရှိနေမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရင့်မှုနှင့် သတ္တိ၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။
“ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "အသက်စွန့်ကြဲ၊ ရဲသော်မသေ၊ ဝံ့လေစေဟု၊ လူ့မြေထုံးဆို၊ မောင်ပင်ကိုလည်း၊ မြင်းမိုရ်နှလုံး၊ ရဲဆုံးခိုင်ကျည်၊ မောင့်မူနည်ကို၊" [၈၇၁] ဟင်္သာ ၄၅။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရဲသော် မသေ၊ သေသော် ငရဲမလား” ဆိုသည်မှာ “ရဲ” (ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိသောသူ) သည် အသက် “သေ” သော်လည်း နာမည် “မသေ” သည်သာမက “ငရဲမလား” (မကောင်းသော ဘဝသို့ မရောက်ရှိ) ဘဲ ကောင်းသော ဘဝသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရဲရင့်သော လုပ်ရပ်များဖြင့် ကျော်ကြားသူများသည် သေဆုံးသွားသော်လည်း သူတို့၏ ကောင်းမှုကြောင့် ကောင်းသော ဘဝသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရင့်မှု၊ သတ္တိနှင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။
“ရဲသော် မသေ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရဲဘိသောထွေ၊ သက်မသေတည်၊့ သေတုံသော်လည်း၊ အောက်ဖော်တကွဲ၊ ငရဲရပ်မြေ၊ မသက်လေတည့်၊" [၁၁၅၅] ဥတိန် ၇၅။
"ရဲသော်မသေ၊ ဆိပ်အန်မြွေသို့၊ သေလတ်တုံငြား၊ မျောက်နှစ်ပါးသို့၊ မလားငရဲ၊ ကောင်းရာမြဲလိမ့်၊" [၁၁၈၃] ပဉ္စာ ၈၁။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရဲသော် မသေ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ရိုးရိုးကျင့် မြင့်မြင့်ကြံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရိုးရိုးကျင့်၊ မြင့်မြင့်ကြံ” ဆိုသည်မှာ ဘဝတွင် တိုးတက်ကြီးပွားလိုသူများအတွက် အခြေခံကျသော အချက်နှစ်ချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရိုးရိုးကျင့်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အပြုအမူ၊ အပြောအဆိုနှင့် လုပ်ရပ်များတွင် “ရိုးရိုး” (ရိုးသားမှု၊ ဖြောင့်မတ်မှု) ရှိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“မြင့်မြင့်ကြံ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးသည် မိမိ၏ ရည်မှန်းချက်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်များတွင် “မြင့်မြင့်” (မြင့်မားသော၊ ကြီးကျယ်သော) ရည်မှန်းချက်များ ထားရှိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရိုးသားမှုနှင့် မြင့်မားသော ရည်မှန်းချက်များ ပေါင်းစပ်ပါက ဘဝတွင် တိုးတက်အောင်မြင်မှု ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ကြီးပွားချမ်းသာလိုသူဟာ ရိုးရိုးကျင့်၊ မြင့်မြင့်ကြံဖို့ပါပဲ။
" [၁၃၄၅] လူမင်။
၂၈၃။
ရိုးလွန်းတော့ အ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရိုးလွန်းတော့ အ” ဆိုသည်မှာ “ရိုးလွန်း” (အလွန်အကျွံ ရိုးသားခြင်း၊ အလွန်အကျွံ အေးဆေးခြင်း) သည် “အ” (အနုံအအ ဖြစ်ခြင်း၊ အသုံးမကျခြင်း) သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရိုးသားခြင်းသည် ကောင်းသော ဂုဏ်သတ္တိဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ ရိုးသားပါက အခြားသူများ၏ အမြတ်ထုတ်ခြင်းကို ခံရနိုင်သည် သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်ချက်များ မှန်မှန်ကန်ကန် မချနိုင်ဘဲ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် အလယ်အလတ် သို့မဟုတ် သင့်တင့်မျှတမှု ရှိသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရက်စက်မှ ကြေကွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရက်စက်မှ ကြေကွဲ” ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ဦးကို “ရက်စက်” (ရက်ရက်စက်စက် ပြောဆိုပြုမူခြင်း) ပြုလုပ်မှသာ ထိုသူသည် “ကြေကွဲ” (စိတ်နှလုံး ထိခိုက်နာကျင်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းပက်လက်ဖြစ်ခြင်း) ရပြီး နောင်တွင် ထိုအရာကို ရှောင်ကြဉ်သွားမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အချို့ကိစ္စများတွင် ပြင်းထန်သော အပြုအမူ သို့မဟုတ် အပြောအဆိုများဖြင့်သာ လူတစ်ဦးကို အမှန်တရားကို သိရှိစေနိုင်သည် သို့မဟုတ် အမှားမှ ရှောင်ရှားစေနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အချို့အခြေအနေများတွင် ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုသည် လိုအပ်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ငါ သူ့ကို ယခုထက်တိုင် မမေ့မမုန်းသော်လည်း လောကမှာ လူတစ်လုံး လုပ်ချင်တဲ့ စိတ်က ဖိနှိပ်ချိုးနှိမ်လို့ မရနိုင်အောင် ရှိလေတော့…ဟယ်-မတတ် နိုင်ပါဘူး၊ ရက်စက်မှ ကြေကွဲသတဲ့၊" [၁၂၈၂] ပီချုပ်၊ ဒု။
ရင်သွေးဟူက ချစ်မဝ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရင်သွေးဟူက ချစ်မဝ” ဆိုသည်မှာ မိဘတို့သည် မိမိတို့၏ “ရင်သွေး” (သားသမီး) ကို ချစ်မြတ်နိုးရာတွင် မည်မျှပင် ချစ်စေကာမူ “ချစ်မဝ” (တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိ၊ အမြဲတစေ ချစ်မြတ်နိုးနေဆဲ) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိဘမေတ္တာသည် အတိုင်းအဆမဲ့ ကြီးမားနက်ရှိုင်းကြောင်း၊ မည်သည့်အရာနှင့်မျှ နှိုင်းယှဉ်၍ မရနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“ရင်သွေးဟူက၊ ချစ်မဝသည်၊ လောကအားလုံး၊ သားကိုမုန်းတယ်လို့၊ ထုံးစံဘယ်မှာရှိသလဲ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရင်သွေးဟူက၊ ချစ်မဝတည့်၊ မိဘတံတွာ၊ သားတကာနှင့်၊ တစ်ရာနှစ်ကဲ၊ လည်ချင်းနွှဲလည်း၊ ရောင့်ရဲမထင်၊ စုံမက်ကြင်လျက်၊" [၈၈၅]ကိုး ၄၅။
"ရင်သွေးဟူက၊ ချစ်မဝသည်၊ လောကအားလုံး၊ သားကိုမုန်းတယ်လို့၊ ထုံးစံဘယ်မှာရှိသလဲ၊" [၁၂၂၅-ခန့်] ဝိဇယ။
ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲ မွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲ မွဲ” ဆိုသည်မှာ “ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်” (ထန်းပင်မှ ထန်းရည်ကို ထုတ်ယူနေချိန်တွင် စီးပွားရေး အဆင်ပြေချမ်းသာခြင်း) နှင့် “ရင်းထောင်လှဲ မွဲ” (ထန်းပင်မှ ထန်းရည် မထုတ်ယူချိန် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်း ရပ်နားချိန်တွင် ဆင်းရဲခြင်း) ဟူသော အခြေအနေ နှစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အချို့သော လုပ်ငန်းများ၏ သဘောသဘာဝအရ ရရှိသော ဝင်ငွေသည် အချိန်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အထူးသဖြင့် ရာသီအလိုက် လုပ်ကိုင်ရသော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆက်စပ်သော လုပ်ငန်းများတွင် ဤကဲ့သို့ အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "မောင်ကြီးတို့နယ်က ထန်းသမားတွေဟာ အရင်ကလို ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲမွဲဆိုတဲ့ စကားလို မဖြစ်ကြရတော့ဘူးပေါ့။
" [၁၃၁၅] ယမုန်။
"ရင်းထောင်ထောင် ပြောင်၊ ရင်းထောင်လှဲ မွဲ-ထန်းသမားလုပ်သားတို့၏ လက်သုံး စကားပုံတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။
" [၁၃၃၁] ထန်း။
ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ်” ဆိုသည်မှာ “ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်း” (မိမိရရှိထားသော အရာနှင့် ကျေနပ်တင်းတိမ်ခြင်း၊ လောဘမကြီးခြင်း) သည် “လူ့စည်းစိမ်” (လူ့ဘဝတွင် အကောင်းဆုံးသော ချမ်းသာမှု) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းသည် စိတ်၏ ချမ်းသာမှုကို ဖြစ်စေပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာများစွာ ရှိခြင်းထက်ပင် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသော စည်းစိမ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုနှင့် စိတ်ချမ်းသာမှု၏ တန်ဖိုးကို ဖော်ပြသည်။
“သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ” (ပါဠိဘာသာဖြင့် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံးသော စည်းစိမ်ဖြစ်သည်) ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ် ဆိုသည့်အတိုင်း သင့်ရုံမျှနှင့် ရောင့်ရဲမှုသည် စိတ်အား အနှောင့်အယှက်မပေးနိုင်သော စည်းစိမ်တစ်မျိုး ဖြစ်သောကြောင့်…၊" [၁၃၁၄] မင်မြု။
၃၃၉။
"ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လူ့စည်းစိမ် ဆိုသည့်အတိုင်း…ဖြစ်တတ်သမျှ ရတတ်သမျှနှင့် ရောင့်ရဲနိုင်လျှင် ဝမ်းနည်းစရာအကြောင်း မရှိသည့်အပြင် ရောက်လေရာရာဘဝ ဖြစ်လေရာရာအဆင့်အတန်းတို့၌ ဆင်းရဲနိုင်ဖွယ်အကြောင်း မရှိဘဲ စိတ်အေးလက်အေး နေနိုင်မည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
" [၁၃၂၉] စိတ်အရသာ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ ဓနံ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ရောင်းသူ တစ်ဆယ်၊ ဝယ်သူ ငါးကျပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရောင်းသူတစ်ဆယ်၊ ဝယ်သူငါးကျပ်” ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု၏ ဈေးနှုန်းကို ရောင်းသူက “တစ်ဆယ်” (ဈေးနှုန်းတစ်ခု) ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ဝယ်သူက “ငါးကျပ်” (ထက်ဝက်လျော့နည်းသော ဈေးနှုန်း) ဖြင့် ဈေးဆစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဈေးဝယ်ဈေးရောင်းတွင် ဈေးဆစ်ခြင်း၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
ဈေးဝယ်သူသည် ရောင်းသူ၏ မူလဈေးနှုန်းထက် လျှော့၍ ဝယ်ယူရန် ကြိုးစားလေ့ရှိပြီး ဈေးနှုန်းညှိနှိုင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ရောင်းသူ ၁ဝိ၊ ဝယ်သူ ၅ိ ဆိုတာလို အကျပ်အတည်းထဲမှာ ရက်ဆွဲလို့ မရောင်းသာဘူး။
"ရောင်းသူ တစ်ဆယ်၊ ဝယ်သူ ငါးကျပ်လို့ ဆိုရိုးစကားရှိပေတယ်။
သို့သော် ကုန်ဆိုတာ ဝယ်သူကို လိုက်လို့ အဖိုးတန်ပါကြောင်း။
" [၁၂၉၄] ဗျိုင်းနား။
ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်ကောင်တစ်ယောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်ကောင်တစ်ယောက်” ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးဖြင့် အသုံးပြုသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရည်းစားတစ်ထောင်” (ရည်းစား အများအပြား ထားရှိခြင်း) ပြီးမှ “လင်ကောင်တစ်ယောက်” (ခင်ပွန်းအဖြစ် တစ်ဦးတည်းကို ရွေးချယ်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
အချို့သော အမျိုးသမီးများသည် အိမ်ထောင်မပြုမီ အမျိုးသား အများအပြားနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ပြီးမှ မိမိနှင့် သင့်တော်သောသူကို ခင်ပွန်းအဖြစ် ရွေးချယ်လေ့ရှိသည်ကို ဖော်ပြသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆိုရိုးစကားသည် ရွေးချယ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
အပျိုဘဝတွင် “ရည်းစားတစ်ထောင်” (ရည်းစား အများအပြား ရှိနိုင်သော်လည်း) အိမ်ထောင်ပြုပြီးနောက်တွင် “လင်ကောင်တစ်ယောက်” (ခင်ပွန်း တစ်ဦးတည်းသာ ရှိရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေး၏ တစ်ခုတည်းသော သစ္စာရှိမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်တစ်ကောင်ဟု၊ လူ့ဘောင်ဆိုရိုး၊ မော်ကွန်းထိုးရှင့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၉၉။
"ကျွန်တော့်ရည်းစားဟာ ရည်းစားတစ်ထောင် လင်ကောင်တစ်ယောက်ဆိုတဲ့ သောကောရောကောအစားထဲက မဟုတ်ပါဘူး၊ အင်မတန် စောင့်စောင့် စည်းစည်းရှိတဲ့ အစားထဲကပါ၊" [၁၃၁၂] မေလေး။
"လင်ရယ်သားရယ်လို့အထင်အရှားဖြစ်လာတဲ့တစ်နေ့ မျက်နှာမပြောင်းရင် ပြီးတာပဲ၊ ရည်စားတစ်ထောင် လင်ကောင်တစ်ယောက်ဆိုတာ ရှင်နားလည်လိမ့်မယ်။
ရန်ကို မေတ္တာ၊ မင်းမှာ လက်ဆောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရန်ကို မေတ္တာ၊ မင်းမှာ လက်ဆောင်” ဆိုသည်မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အသုံးပြုနိုင်သော နည်းလမ်းနှစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရန်ကို မေတ္တာ” ဆိုသည်မှာ ရန်သူ သို့မဟုတ် ရန်ငြိုးထားသူကို အောင်မြင်လိုပါက “မေတ္တာ” (ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ စာနာထောက်ထားမှု) ဖြင့် တုံ့ပြန်ခြင်းဖြင့် ရန်ငြိုးကို ပြေပျောက်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မေတ္တာသည် ရန်ငြိုးကို အောင်နိုင်သော အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
“မင်းမှာ လက်ဆောင်” ဆိုသည်မှာ မင်း သို့မဟုတ် အာဏာရှိသူတစ်ဦး၏ နှစ်သက်မှုကို ရရှိလိုပါက “လက်ဆောင်” (လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ) ဆက်သခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ်ကာလများတွင် မင်းနှင့် အာဏာရှိသူများကို လက်ဆောင်ဆက်သခြင်းသည် သာမန်ထုံးစံတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် မတူညီသော နည်းလမ်းများ အသုံးပြုနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရန်သူကို မေတ္တာဖြင့် တုံ့ပြန်နိုင်သကဲ့သို့ အာဏာရှိသူကို လက်ဆောင်ဖြင့် ချဉ်းကပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ရန်ကိုမေတ္တာ၊ မင်းမှာလက်ဆောင်၊ ပြီးစီးအောင်၏၊ လူ့ဘောင်ရှေးက၊ ဆိုကြသော့တိုင်း” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရန်ကို အောင်စေလိုသော်မေတ္တာ၊ မငို်းက ချ စ်စေလိုသော် လက်ဆောင်၊" [၁၁၄၇-ခန့်] ဟံချုပ်။
"ရန်ကိုမေတ္တာ၊ မင်းမှာလက်ဆောင်၊ ပြီးစီးအောင်၏၊ လူ့ဘောင်ရှေးက၊ ဆိုကြသော့တိုင်း၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၀၇။
ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက မိမိအား ရန်ပြုလာပါက “ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်” (ရန်ဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခြင်း မပြုသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ရန်ကို ရန်ဖြင့် တုံ့ပြန်ခြင်းသည် ရန်ကို ပိုမိုကြီးထွားစေနိုင်သောကြောင့် မေတ္တာနှင့် သည်းခံခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သည်းခံခြင်း၊ မေတ္တာနှင့် အကြမ်းမဖက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
“နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ” (ပါဠိဘာသာဖြင့် ရန်သည် ရန်ဖြင့် မငြိမ်းနိုင်) နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များနှင့် ဓမ္မပဒမှ ဇာတ်လမ်း "သူတစ်ပါးတို့အား ရန်လိုခြင်း၊ မျက်မာန်ရှ၍ မုန်းထားခြင်းကို မပြုအပ်ကုန်။
ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်ဟူ၍ရှိသည်။
" [၁၂၆၆] သန်းမေ၊ ဒု။
"ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း တစ်ယောက်က ဒေါသထွက်တဲ့အခါ တစ်ယောက်က ပြန်လှန်ပြီး မျက်မာန်ဒေါသထားမှဖြင့်…၊" [၁၂၉၀] သန်းသန်း၊ တ။
"အမေရယ်၊ သည်းခံပါ။
ရန်ကို ရန်ချင်း မတုံ့နှင်းကောင်းပါဘူး။
သူတို့ အခွင့်သာတဲ့အခါ မောက်နိုင်သမျှ မောက်ပါစေ။
" [၁၃၀၃] မင်းခွေး။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ ယမကဝဂ်၊ ၄-ကာဠီယက္ခီနီဝတ္ထုတွင်လည်း အလားတူအကြောင်းအရာကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်းချုပ်မှာ ရှေးဘဝများတွင် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခဲ့ကြသော အမျိုးသမီးနှစ်ဦးသည် နောက်ဘဝများတွင်လည်း ရန်ငြိုးများ ဆက်လက်ထားရှိကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားက ထိုသူနှစ်ဦးအား ရန်သည် ရန်ဖြင့် မငြိမ်းနိုင်ကြောင်း၊ ရန်ကို သည်းခံခြင်းဖြင့်သာ ငြိမ်းအေးစေနိုင်ကြောင်း ဟောကြားဆုံးမတော်မူသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ရန်လိုက ရန်ပိုသည်၊ ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရန်လိုက ရန်ပိုသည်၊ ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည်” ဆိုသည်မှာ ရန်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ရန်လိုစိတ်ထားခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရန်လိုက ရန်ပိုသည်” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးအား “ရန်လို” (ရန်ငြိုးထားခြင်း၊ ရန်ပြုခြင်း) ပါက မိမိကိုယ်တိုင်လည်း “ရန်ပို” (ပိုမိုများပြားသော ရန်သူများ သို့မဟုတ် အခက်အခဲများ) နှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည်” ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးအား “ရန်မလို” (ရန်ငြိုးမထားခြင်း၊ မေတ္တာထားခြင်း) မှသာ “ရန်ပြို” (ရန်သူများ ပြိုကွဲခြင်း သို့မဟုတ် ရန်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးခြင်း) ဖြစ်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မေတ္တာနှင့် သည်းခံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ရန်ငြိုးထားခြင်းသည် ပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပြီး မေတ္တာထားခြင်းသည် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
“သည်းပွတ်မင်းပျို၊ ရန်မလိုနှင့်၊ ရန်လိုရန်ပို၊ ရန်မလိုက၊ ရန်ပြို သတတ်၊ မှန်မချွတ်တည့်” ဟူ၍လည်း တွဲဖက်အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "သည်းပွတ်မင်းပျို၊ ရန်မလိုနှင့်၊ ရန်လိုရန်ပို၊ ရန်မလိုက၊ ရန်ပြို သတတ်၊ မှန်မချွတ်တည့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၀၇။
"ရန်လိုလျှင် ရန်ပိုသည်၊ ရန်မလိုမှ ရန်ပြိုသည် ဆိုသော စကားကဲ့သို့ သူတစ်ပါးတို့အား ရန်လိုခြင်း၊ မျက်မာန်ရှ၍ မုန်းထားခြင်းကို မပြုအပ်ကုန်။
ရုပ်လက္ခဏာ လူ့ဇာတာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရုပ်လက္ခဏာ လူ့ဇာတာ” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦး၏ “လူ့ဇာတာ” (ကံကြမ္မာ၊ ဘဝအကြောင်း) ကို ထိုသူ၏ “ရုပ်လက္ခဏာ” (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လက္ခဏာများ) ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ခန့်မှန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် ယုံကြည်မှုများအရ လူတစ်ဦး၏ ရုပ်သွင်ပြင်သည် ထိုသူ၏ စရိုက်လက္ခဏာ၊ ကံကြမ္မာနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မျက်နှာပုံသဏ္ဌာန်၊ မျက်လုံးပုံစံ၊ လက်ဖဝါးမျဉ်းများ စသည်တို့ကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦး၏ အနာဂတ်ကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ရုပ်လက္ခဏာဗေဒင်၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရုပ်လက္ခဏာ လူ့ဇာတာဆိုတဲ့အတိုင်း ဗေဒင်ဆရာတွေ ဖွဲ့တဲ့ ဇာတာက မှန်ချင်မှ မှန်တာပါ။
မွေးတုန်းက ပါလာတဲ့ ရူပလက္ခဏာနှင့် အင်္ဂါနိမိတ် များဟာ အလွန်တရာ မှန်ကန်တာပဲ၊" [၁၂၈၂] ရွှေပြည်၊ ပ။
ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ ဟန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ ဟန်” ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့အနုပညာ နှစ်မျိုး၏ အဓိက အရေးပါသော အချက်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရုပ်သေးမှာ အသံ” ဆိုသည်မှာ ရုပ်သေးရုပ်များကို အသုံးပြု၍ ကပြဖျော်ဖြေသော ရုပ်သေးပွဲတွင် “အသံ” (ဇာတ်လမ်းကို ပြောပြသော အသံ၊ သီဆိုသော အသံ) သည် အဓိကအရေးပါဆုံးဖြစ်သည်။
ရုပ်သေးရုပ်များ၏ လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဇာတ်လမ်း၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပရိသတ်နားလည်စေရန် ကောင်းမွန်သော အသံသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။
“ဇာတ်မှာ ဟန်” ဆိုသည်မှာ လူကိုယ်တိုင် ပါဝင်ကပြသော ဇာတ်ပွဲတွင် “ဟန်” (ကိုယ်ဟန်အမူအရာ၊ အပြောအဆို၊ အဝတ်အစား) သည် အဓိကအရေးပါဆုံးဖြစ်သည်။
ဇာတ်ကောင်များ၏ စရိုက်လက္ခဏာနှင့် ဇာတ်လမ်း၏ အငွေ့အသက်ကို ပရိသတ်ခံစားနိုင်စေရန် ကောင်းမွန်သော ကိုယ်ဟန်အမူအရာသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့အနုပညာ နှစ်မျိုး၏ မတူညီသော အရေးပါမှုများကို ဖော်ပြသည်။
“ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ လဟူန်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရုပ်သေးမှာ အသံ၊ ဇာတ်မှာ လဟူန်ဟု ဆိုရိုးရှိသည်။
ဇာတ်မင်းသား ဇာတ်မင်းသမီး လှမှ လူကြိုက်သည်။
" [၁၃၀၉] သံဆင့်။
"ရုပ်သေး အသံ၊ ဇာတ်မှာ ဟန် ဟု မြန်မာ့သုခုမ၌ ဆိုစကားရှိ၏။
" [၁၃၃၄] ငွေတာရီ၊ ၁၄၇။
ရွေးလွန်းလျှင် မရ၊ သေးလွန်းလျှင် မလှ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရွေးလွန်းလျှင် မရ၊ သေးလွန်းလျှင် မလှ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို ရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်အကျွံ ရွေးချယ်ပါက မည်သည့်အရာကိုမျှ ရရှိနိုင်မည် မဟုတ်သကဲ့သို့ အရာတစ်ခုသည် အလွန်အကျွံ သေးငယ်ပါကလည်း မလှပတော့ဟု ဆိုလိုသည်။
“ရွေးလွန်းလျှင် မရ” ဆိုသည်မှာ ရွေးချယ်စရာများစွာရှိသည့်အခါ အလွန်အကျွံ ရွေးချယ်နေပါက နောက်ဆုံးတွင် မည်သည့်အရာကိုမျှ မရရှိဘဲ အခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“သေးလွန်းလျှင် မလှ” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အလွန်အကျွံ သေးငယ်ပါက ကြည့်ရဆိုးပြီး မလှပတော့ဟု ဆိုလိုသည်။
ရွေးချယ်ရာတွင်လည်း အလွန်အကျွံ ဇီဇာကြောင်ခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
“ရွေးလွန်းတော့ မရ၊ သေးလွန်းတော့ မလှ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရွေးလွန်းလျှင် မရ၊ သေးလွန်းလျှင် မလှတ၊ဲ့ ရှေးကပုံထား၊ လူထဲမှာနေ၊ လူဖြစ်ထွေကို၊ အကျေသားနှင့်၊" [၁၂၂၅-ခန့်] ရေ။
"ရွေးလွန်းတော့ မရ၊ သေးလွန်းတော့ မှလဆိုသည့် စကားအတိုင်း ဦးသာဒွေး နွားရွေးလွန်းသဖြင့် တော်တော်နှင့် နွားဝယ်ရမည်မဟုတ်၊" [၁၃၄၂] နွားသမား။
ရှာလျှင်ရှား၊ လွှာလျှင်ပါး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှာလျှင်ရှား၊ လွှာလျှင်ပါး” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို “ရှာ” (ရှာဖွေ) လေ “ရှား” (ရှားပါး) လေ ဖြစ်တတ်သကဲ့သို့ အရာတစ်ခုကို “လွှာ” (အခွံ သို့မဟုတ် အပေါ်ယံကို ဖယ်ရှား) လေ “ပါး” (ပါးလွှာ) လေ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ရှာလျှင်ရှား” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ ရှာဖွေလေလေ ထိုအရာသည် ပို၍ပင် ရှားပါးသွားသကဲ့သို့ ခံစားရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အကြောင်းမှာ အာရုံစိုက်လေလေ ထိုအရာ၏ မရှိခြင်းကို ပို၍ သတိထားမိလာသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
“လွှာလျှင်ပါး” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခု၏ အပေါ်ယံ သို့မဟုတ် အခွံကို ဖယ်ရှားလေလေ ထိုအရာသည် ပို၍ ပါးလွှာသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤသည်မှာ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပြီး သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "မလိုချင်တဲ့ဟာ ဖြစ်လေလေ နေရာတကာ ပေါလေလေပဲ၊ လိုချင်တာ နှင့်ကျမှဖြင့် မရနိုင်အောင် ရှားနေတာပဲ၊ ရှာလျှင်ရှား၊ လွှာလျှင်ပါးဆိုတဲ့ စကားဟာ အလွန်တရာ မှန်ပါကလား၊" [၁၂၇၈] တင်မြ၊ ဒု။
ရှေ့ကဖုံး နောက်ကပေါ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေ့က ဖုံး၊ နောက်က ပေါ်” ဆိုသည်မှာ အစပိုင်းတွင် “ဖုံး” (ဖုံးကွယ်ထားသော၊ ဖုံးအုပ်ထားသော) အရာများသည် နောက်ဆုံးတွင် “ပေါ်” (ပေါ်ထွက်လာသည်၊ ထင်ရှားလာသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
မည်မျှပင် ဖုံးကွယ်ထားပါစေ အမှန်တရားသည် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမှန်တရား၏ မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာမှုကို ဖော်ပြသည်။
မဟုတ်မမှန်သော အရာများကို ကြာရှည်စွာ ဖုံးကွယ်ထားနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ရှေ့ စံကား၊ နောက် ဖလား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေ့ စကား၊ နောက် ဖလား” ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့ဂီတတူရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သော စောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရှေ့ စကား” ဆိုသည်မှာ စောင်း၏ အရှေ့ပိုင်း (စောင်းလက်ရုံးနှင့် စောင်းအိုး ဆက်ထားသော အပိုင်း) သည် “စံကား” (စံကားရွက်) ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“နောက် ဖလား” ဆိုသည်မှာ စောင်း၏ အနောက်ပိုင်း (ပဲ့ပိုင်း) သည် “ဖလား” ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စောင်းပြုလုပ်ပုံ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်ကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "စောင်းလက်ရုံးနှင့်စောင်းအိုး ဆက်ထားသော အပိုင်းမှာ (လှေ) စံကားရွက် သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်၍ စောင်း၏ပဲ့ပိုင်းမှာ ဖလားသဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ရသည်။
ဤ သည်ကို ရည်၍ ရှေးပညာရှင်တို့က ရှေ့ စကား၊ နောက် ဖလားဟူ၍ ဆိုကြ၏။
" [၁၃၂၄] စွယ်စုံ၊ ၄။
"ရှေ့ စကား၊ နောက် ဖလားဟူသော စကားနှင့်အညီ စောင်းလက်ရုံးနှင့် စောင်းအိုးဆက်မည့်နေရာ ဦးပိုင်းတွင် စောင်းအိုးကို စံကားရွက်ပုံထွင်းပြီး စောင်းပဲ့ပိုင်း၌ ဖလားပုံသဏ္ဌာန် ထွင်းရပါသည်။
" [၁၃၃၀] စောင်းနှင့်ဘဝ။
ရှေ့နေ ပျိုစေ၊ သမား အိုစေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေ့နေ ပျိုစေ၊ သမား အိုစေ” ဆိုသည်မှာ အသက်အရွယ်သည် မတူညီသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများတွင် မတူညီသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရှေ့နေ ပျိုစေ” ဆိုသည်မှာ “ရှေ့နေ” (တရားရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်) သည် “ပျိုစေ” (ငယ်ရွယ်ပြီး သွက်လက်တက်ကြွ) သောသူ ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အကြောင်းမှာ တရားရုံးတွင် လျင်မြန်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်မှုနှင့် စွမ်းအင်အပြည့်ရှိမှုသည် အရေးကြီးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
“သမား အိုစေ” ဆိုသည်မှာ “သမား” (ဆရာဝန်) သည် “အိုစေ” (အတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်သော သက်ကြီးရွယ်အို) ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အကြောင်းမှာ ဆေးပညာတွင် အတွေ့အကြုံနှင့် ဗဟုသုတသည် အလွန်အရေးကြီးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မတူညီသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများအတွက် လိုအပ်သော အရည်အချင်းများသည် မတူညီကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“သမားအိုစေဆိုရာမှာ သက်ကျားအိုထက် သိကြားအိုခြင်းကို ယူအပ်၏” ဟူ၍ ဆက်စပ်အသုံးပြုပြီး သမားတော်သည် သက်တမ်းရင့်ရုံသာမက အသိပညာ၊ အတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်ရန်လည်း လိုအပ်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေ့နေ ပျိုစေ၊ သမား အိုစေဆိုသော စကားအရ သမားအိုစေဆိုရာမှာ သက်ကျားအိုထက် သိကြားအိုခြင်းကို ယူအပ်၏။
ရှေ့မှာ တမာ၊ နောက်မှာ ခံတက်၊ စီးပွားတက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေ့မှာ တမာ၊ နောက်မှာ ခံတက်၊ စီးပွားတက်” ဆိုသည်မှာ အိမ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် “တမာ” ပင်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် “ခံတက်” ပင် စိုက်ပျိုးပါက “စီးပွားတက်” (စီးပွားရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်ခြင်း) ဖြစ်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများ၏ သဘာဝနှင့် သဟဇာတဖြစ်သော နေထိုင်မှုပုံစံနှင့် အိမ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
တမာပင်သည် အပူဒဏ်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး ခံတက်ပင်သည် အိမ်ကို အကာအကွယ်ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့အပြင် ထိုအပင်များသည် စီးပွားရေးအရလည်း အကျိုးအမြတ်များ ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "အိမ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင်လည်း သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရန် ရှေ့မှာ တမာ၊ နောက်မှာ ခံတက်၊ စီးပွားတက်၏ဟူ၍ပင် ညွှန်ကြားခဲ့၏။
ရှေးကလူမျိုး၊ ဆိုလမ်းရိုး၊ စာခိုးမမည်ရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေးကလူမျိုး၊ ဆိုလမ်းရိုး၊ စာခိုးမမည်ရာ” ဆိုသည်မှာ “ရှေးကလူမျိုး” (ရှေးခေတ်ပညာရှိများ) ၏ “ဆိုလမ်းရိုး” (ဆိုခဲ့သော စကားများ၊ ရေးသားခဲ့သော စာများ) ကို ကောက်နုတ်ကိုးကားခြင်းသည် “စာခိုးမမည်ရာ” (စာခိုးသည်ဟု မခေါ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ်ပညာရှိများ၏ အဆိုအမိန့်များ၊ အတွေးအမြင်များသည် အများသူငါ လေ့လာသင်ယူရန်နှင့် ပြန်လည်ကိုးကားရန် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ထိုအရာများကို ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်းသည် စာခိုးမှုအဖြစ် မသတ်မှတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ်ပညာရှိများ၏ အသိပညာနှင့် အတွေ့အကြုံကို လေးစားတန်ဖိုးထားမှုနှင့် ထိုအရာများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရန် အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးကလူမျိုး၊ ဆိုလမ်းရိုး၊ စာခိုးမမည်ရာ၊" [၈၅၆] ဘူပေါင်း နိဂုံး။
ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်၊ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်၊ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတက်” ဆိုသည်မှာ ကံ၏ အကျိုးပေးမှုနှင့် ပတ်သက်သော ရှေးခေတ်နှင့် ယခုခေတ် ယုံကြည်မှု ကွာခြားချက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်” ဆိုသည်မှာ ရှေးအခါက “ဝိပါက်” (ကံ၏ အကျိုးပေးမှု) သည် “ခုနစ်ရက်” ကြာပြီးမှ အကျိုးပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မကောင်းမှု သို့မဟုတ် ကောင်းမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ပြီးနောက် အကျိုးဆက်ကို ချက်ချင်း မခံစားရဘဲ ရက်အနည်းငယ် စောင့်ဆိုင်းရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတက်” ဆိုသည်မှာ ယခုကာလတွင် “ဝိပါက်” သည် “နောက်ပိုးတက်” (ချက်ချင်း နောက်မှ လိုက်လာခြင်း၊ ထက်ကြပ်မကွာ လိုက်၍ အကျိုးပေးခြင်း) ကဲ့သို့ ချက်ချင်း အကျိုးပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မကောင်းမှု သို့မဟုတ် ကောင်းမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ပြီးနောက် အကျိုးဆက်ကို ချက်ချင်း ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကာလပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ကံ၏ အကျိုးပေးပုံလည်း ပြောင်းလဲလာသည်ဟု ယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှေးကဝိပါက် ခုနစ်ရက်၊ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတ်ကဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း ကြားဖူးကြပါလိမ့်မယ်။
" [၁၂၈၇] သာရီ၊ ဒု။
"ရတနာ့ဂူဘုရားပွဲမှာ တောင်ထားဝယ်ဗိုလ်ကလေးသည် မီးကျည်မှန်၍ သေဆုံးလေ၏။
ဤအကြောင်းကို စာတော်ဖတ်မင်းဦးအုံက ရွှေပြည်ဝန်ကြီးထံ သွား၍ ရှေးကဝိပါက် ၇ ရက်၊ ခကုာလဝိပါက် နောက်ပိုးတ်ကသည်ဆိုတာ တယ်မှန်ပေတယ်ဘုရားဟု လျှောက်ရာ…၊" [၁၂၉၃] ဝန်ကြီး။
"ထိုသို့ သူများကို သတ်ခဲ့မိ၍ ကာလဝိပါက် နောက်ပိုးတ်ကသဖြင့် ကျွန်ုပ်သားသမီးနှင့် မယားလည်းဆုံးလို့ သံဝေဂဖြစ်နေတုန်းမှာ…၊" [၁၃၁၄] ကိုယ်ကျင့်။
၄၀၅။
ရှေးကသမ္ဘာ၊ အရင်းပါသည်၊ သမ္မာမကျင့်၊ ဘုန်းမပွင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။