kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဆောက်အအုံပြောင်း အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်ခြင်း အဆောက်အအုံပြောင်း အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်ခြင်း (Structural unemployment) ဖြစ်ပွားရခြင်းမှာ အလုပ်သမားများ အနေဖြင့် လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေသော အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများနှင့် ကိုက်ညီသော အရည်အချင်း မရှိခြင်းနှင့် ၎င်းတို့တွင် ရှိထားသော အရည်အချင်းများမှာ အသုံးမဝင်တော့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် လက်နှိပ်စက် စာရေး တစ်ယောက် သည် ကွန်ပျူတာများ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာချိန်တွင် ၎င်းနှင့်ကိုက်ညီသော အလုပ်ကို ရှာမရနိုင်ခြင်း မျိုးဖြစ်သည်။
အဆောက်အအုံပြောင်း အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်ခြင်း သည် ရှင်သန် လှုပ်ရှားနေသော စီးပွားရေး အဆောက်အအုံ၏ ပြယုဂ်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
အလုပ်လက်မဲ့ သံသရာ ဖြစ်ခြင်း အလုပ်လက်မဲ့ သံသရာ ဖြစ်ခြင်း (Cyclical unemployment) သည် စီးပွားရေး ကျဆင်းချိန်တွင် အလုပ်လက်မဲ့ ဦးရေများပြားလာခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
အလုပ်လက်မဲ့များပြားခြင်း၏ အကျိုးဆက်များ အလုပ်လက်မဲ့ များပြားခြင်း၏ အကျိုးဆက်များမှာ နိုင်ငံအတွင်း ရှိသည့် အလုပ်သမားထု၏ စွမ်းအားကို အပြည့်အဝ အသုံးမချနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေသည်။
ထို့အပြင် အလုပ်လက်မဲ့ ပြဿနာမှာ အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်ပွားသူတို့အတွက် စီးပွားရေး နှင့် လူမှုရေး ထိခိုက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
Robert L. Sexton (2008). Exploring Macroeconomics. Cengage Learning. ISBN 1-4390-4049-4. ကိုးကား Category:ဘောဂဗေဒ။
ဂျော်ရွှေဝေါင် (Joshua Wong) ကို စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့ညက ဟောင်ကောင် SAR အစိုးရအဆောက်အအုံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မှုဖြင့် ဖမ်းသွားသည်။
ထိုနေရာတွင် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြရန် စုဝေးနေကြခြင်းဖြစ်သည်။
ရဲများက ဝေါင်နေထိုင်သည့် တက္ကသိုလ်အဆောင်တွင်းသို့ဝင်ကာ ရှာဖွေကြသည်။
ထို့နောက် ကွန်ပျူတာနှင့် ဖုန်းများကို သိမ်းသွားသည်။
သူ့ကို စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့မှ ရဲများက ပြန်လွှတ်ပေးလိုက်သည်။
ဂျော်ရွှေဝေါင်သည် ဟောင်ကောင် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူများကြားတွင် တောက်မည့်မီးခဲတစ်ရဲရဲ ကောင်လေး တစ်ယောက် ဖြစ်လာသည်။
သူ့ကို တရုတ်ပြည်မကြီးအစိုးရပိုင် မီဒီယာများက “အစွန်းရောက်သမားလေး” ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြသည်။
ပြောသာပြောရသည်၊ ထိုကောင်လေးမှာ ကားလိုင်စင်ပင်မရသေး။
တရုတ်ပြည်မကြီးက ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်လာရသည့် ဝေါင်ဆိုသော ကောင်လေးမှာ အသက်က ၁၇ နှစ်၊ အရိုး ဂေါက်ဂက် ပိန်သေးသေး။
အများအခေါ် မှန်ကြောင်ဟုဆိုရမည့် မျက်မှန်ထူထူတပ်ထားသည့် အူကြောင်ကြောင် ရုပ်သွင်ကို နိုင်ငံရေး လုပ်မည့် သူတစ်ယောက်ဟု လုံးဝထင်စရာ အကြောင်းမရှိ။
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်နှစ်လောက်ကတည်းက ဟောင်ကောင်တွင် ဒီမိုကရေစီထောက်ခံသည့် ဆန္ဒပြပွဲများနှင့် အစပျိုးခဲ့ သည်ဟုဆိုရမည်။
လွန်ခဲ့သည့် ၂၅ နှစ်က တိန်အန်မင် ကျောင်းသားအရေးအခင်းတွင် သွေးမြေကျခဲ့ရသည့် အဖြစ်မှာ ဟောင်ကောင် ကျောင်းသားများထံလာပြီး အရိုးတွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တရုတ်ကျောင်းသားအရေးကို ဟောင်ကောင် ကျောင်းသားများကလည်း မိမိတို့အရေးဟု သတ်မှတ်ကာ နောက်နှစ်ပေါင်း ၂၅ နှစ်ကြာမှ ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအထဲတွင် ဝေါင်ဆိုသည့် ကောင်လေးတစ်ယောက်လည်း ပါသည်။
အမှန်တော့ တရုတ်အစိုးရသည် ဟောင်ကောင်ကို မဲပေးပိုင်ခွင့် ကန့်သတ်ပြီး ကိုယ့်စိတ်ကြိုက် ကိုယ့်တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့် မပေးခြင်းကပင် ကျောင်းသားများကို ဆန္ဒပြရန်မှတစ်ပါး အခြားရွေးချယ်စရာမရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက် ချစေလိုက်သည်။
ဟောင်ကောင်သည် ယခင်က ဗြိတိန်၏ကိုလိုနီလက်အောက်ခံ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံလက်အောက်သို့ ပြန်လည် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
တရုတ်နှင့် ဗြိတိန်တို့သည် ဟောင်ကောင်ကို အဆင့်မြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးပါမည်ဆိုသော ကတိကိုပေးခဲ့သည့်အပြင် မိမိတို့နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်မည့် ခေါင်းဆောင်ကို ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုမည်ဆိုသည့် သဘောတူညီချက်များလည်း ထားခဲ့ကြသည်။
သို့သော် နောက် ၁၇ နှစ်ကြာသည်အထိ ဟောင်ကောင်တွင် ဒီမိုကရေစီဆိုသည်မှာ အရိပ်အယောင်မျှသာဖြစ်ခဲ့သည်။
နောက်ဆုံး တရုတ် အစိုးရက ဟောင်ကောင်သားများကို နောက်ခေါင်းဆောင်အား ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်ခွင့်ပြုမည်ဟု လေသံပစ်ထားသော်လည်း ဘေကျင်းကချပြသူကိုသာ ဟောင်ကောင်သား တို့က ရွေးချယ်ပေးရမလို ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ဝေါင်တစ်ယောက် နိုင်ငံရေးထဲဝင်လာရခြင်းသည် တရုတ်၏ ဟောင်ကောင်အပေါ် မရိုးသားသည့် လုပ်ဆောင် ချက်များအပေါ် အခြေခံသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
'ကျွန်တော်တို့ တိုက်ပွဲက သိပ်ပြီးကြာလိမ့်မယ်မထင်ဘူး။
တကယ်လို့ ဒီမိုကရေစီဆိုတာကို အကြာကြီး အချိန်ဆွဲပြီး တိုက်နေ ရရင်လည်း၊ တိုက်ရတာအဖတ်တင်ပြီး အောင်မြင်ဖို့နှေးလိမ့်မယ်။
တိုက်ပွဲတိုင်းမှာ နောက်ဆုံးအဆင့် ပွဲသိမ်းတိုက်ပွဲဆိုတာ ရှိတတ်တယ်။
အဲဒီအချိန်ဟာ ဘယ်လိုတိုက်ရမလဲဆိုတာ နောက်ဆုံး အဆုံးအဖြတ်ပေးရတဲ့ကာလပဲဖြစ်တယ်” အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် ရင့်ကျက်စွာပြောလိုက်သည့် ဝေါင်၏စကားကို CNN က ပုဂ္ဂိုလ်များပင် ငိုင်သွားရသည်။
နိုးကြားလာသော လူငယ်များ ဝေါင်ကို ဗလမရှိသော်လည်း ဇရှိသည့်ကောင်လေးဟု ပြောရမည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဝေါင် ၁၅ နှစ်အရွယ်လောက်တွင် ဟောင်ကောင်ရှိ အစိုးရကျောင်းများ၌ ကွန်မြူနစ်စနစ်ကိုထောက်ခံသည့် “အမျိုးသား ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ပညာရေး” ကို သင်ကြားရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
ထိုအချိန်ကတည်းက ဝေါင်သည် သူငယ်ချင်းအချို့နှင့်အတူ “Scholarism” ဆိုသည့် အုပ်စုအမည်ဖြင့် ဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်ကတည်းက တရုတ်ပြည်မကြီး၏ လွှမ်းမိုးမှုအပေါ် သူတို့ မကျေမနပ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် Scholarism အဖွဲ့၌ ပူးပေါင်းလာသူ ၁၂၀,၀၀၀ ဦးခန့်အထိရှိလာသည်။
ထိုအချိန်ကတည်းက သူတို့သည် ဟောင်ကောင်ရှိ အစိုးရရုံးချုပ်နေရာကို သိမ်းပိုက်ပြီးဆန္ဒပြကြရာ ၁၃ ဦးသည် အစာအငတ်ခံ တိုက်ပွဲဝင်ပြီးနောက် အာဏာပိုင်များက သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကို ဆက်လက်မပြဋ္ဌာန်းရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး လက်လျှော့ပေးလိုက်ကြသည်။
ထိုအချိန်ကတည်းက ဝေါင်သည် ဟောင်ကောင်ကျောင်းသားလူငယ်တို့၏ စွမ်းအားအကြောင်းကို ကောင်းစွာ လေ့လာသိရှိ ထားပြီးဖြစ်သည်။
“နောက်ငါးနှစ်လောက်အကြာမှာ ဟောင်ကောင်ကျောင်းသားတွေဟာ နိုင်ငံရေးကို မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် စိတ်ဝင်စားလာကြတာတွေ့ရတယ်။
အမျိုးသားပညာရေးပွဲမှာ အစိုးရနဲ့ တစ်ပွဲတစ်လမ်းနွှဲပြီးကတည်းက ကျောင်းသားတွေ ပိုပြီးနိုးကြားတက်ကြွလာကြတယ်။
ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရေးကို သေသေချာချာ လေ့လာခဲ့ကြပါတယ်” ဟု ဝေါင်ကဆိုသည်။
CNN က ဝေါင်ကို ဟောင်ကောင်အပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ စိုးမိုးခြိမ်းခြောက်မှုအကြောင်း မေးကြည့်သောအခါ ဝေါင်က သတင်းမီဒီယာ လွတ်လပ်ခွင့်မရှိကြောင်းပြောသည်။
ထို့ပြင် ဟောင်ကောင်ရှိ ဘေကျင်းကို ထောက်ခံ နေသူများသည် အမျိုးသားကောင်းစားရေးထက် ငါ့ဆွေငါ့အမျိုးကောင်းစားရေးကိုသာ လက်ကိုင်ထားနေကြသူ များဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြ သည်။
ထိုသို့ ဘေကျင်းကို ထောက်ခံနေသူများသာ နေရာရတတ်ကြောင်းလည်း သူက ဆိုသည်။
အသက် ၁၇ နှစ် သာရှိသေးသည် ဝေါင်က “ ဗဟိုဦးစီးချုပ်ကိုင်မှု ဘယ်လောက်ရှိတယ်ပြောပြောပါ ကျွန်တော်တို့ ဟောင်ကောင်ကိုလည်း အခြား ပြည်နယ်တွေပုံစံအတိုင်း လုပ်ပိုင်ခွင့်နဲ့ အာဏာတွေ ပေးတာပဲ လိုချင်ပါတယ်” ဟုဆိုသည်။
ဝေါင်က မဲပေးပိုင်ခွင့်ကို နိုင်ငံတကာစံအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးစေလိုသည်။
သူ့ Scholarism အဖွဲ့သည် ယခုအခါ ကျောင်းသား ပေါင်း ၃၀၀ ခန့်ရှိနေပြီ။
ဟောင်ကောင်အတွင်း ဒီမိုကရေစီအသံကို ပြည်သူ့ထံ ရောက်နိုင်စေရန် လုံလောက်သည့် အရေအတွက်လည်းဖြစ်သည်။
လူငယ်တွေဖြစ်သော်လည်း သူတို့ စိတ်ဓာတ်နှင့်ရုပ်သွင်တွေက ခိုင်မာလှသည်။
ပြီးခဲ့သည့် ဇွန်လကတည်းက Scholarism အဖွဲ့သည် ဟောင်ကောင်ရွေးကောက်ပွဲကို ပြန်လည်ပြုပြင်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ကြသည်။
ဇူလိုင်လတွင် သူတို့အုပ်စုသည် ထိုင်သပိတ်မှောက်ပြီး တရုတ်ဒုသမ္မတကို မိမိတို့နိုင်ငံ တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေမှုအား ထိပါးနှောင့်ယှက်ခြင်းမပြုရန် သတိပေးခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးတွင် ကျောင်းသားပေါင်း ၅၁၁ ဦးကို ခေတ္တထိန်းသိမ်းလိုက်ပြီး ပြန်လွှတ်ပေးလိုက်သည်။
စက်တင်ဘာလအတွင်းက ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြခြင်းကို နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ထောက်ခံမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။
ကောလိပ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲများကို သက်ညှာပေးခြင်း၊ အတန်းကျော်ပြီးတက်ရောက်ခွင့်ပြုခြင်းများအထိ ပြုလုပ် ပေးခဲ့သည်။
ဟောင်ကောင်ရှိ အင်အားတောင့်တင်းမှုအရှိဆုံး ဆရာများ သမဂ္ဂကလည်း ကျောင်းသားများအပေါ် စာနာထောက်ထားပြီး “ကျောင်းသားချည်းသက်သက် ငါတို့ဆက်လွှတ်မထားနိုင်” ဟုကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
တရုတ်ပြည်မကြီး၏ တုံ့ပြန်မှုကား ထင်မှတ်မထားလောက်အောင်ပင်။
တရုတ်နိုင်ငံတော်ပိုင် မီဒီယာက Scholarism အုပ်စုကို “အစွန်းရောက်အုပ်စု” အဖြစ်ကြေညာလိုက်သည်။
ထို့ပြင် ဝေါင်ကိုလည်း စာရွက်ပြာဟု ခေါ်သည့် စာရင်းတွင် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေသူတစ်ဦးအဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ရေး၏ အန္တရာယ်ကောင်ဟုပင် သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသည်။
ဟောင်ကောင်ကျောင်းသားများကား နောက်တွန့်မသွားပေ။
“ပြည်သူတွေက သူတို့အစိုးရကို မကြောက်တော့ဘူး။
အစိုးရက သူတို့ပြည်သူကို ကြောက်နေရပြီ” ဟုဝေါင်က ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကားဖြစ်သည့် V for Vendetta ဇာတ်ကားထဲက စကားတစ်ခွန်းကို ကိုးကားပြောနေပုံမှာ အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအတွက် သတိထားစရာဖြစ်တော့သည်။
ဂျော်ရွှေဝေါင်၏ကိုယ်ရေးအကျဉ်း တရုတ်အမျိုးသား ဟောင်ကောင်ကျောင်းသားအခွင့်ရေး လှုပ်ရှားသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသူဖြစ်သည်။
ဟောင်ကောင်ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ဖြစ်သည့် Scholarism ကို စတင်ဖွဲ့စည်း နိုင်ရေးအတွက် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်သူ၊ စတင်ထူထောင်ခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
သူသည် United Christian ကောလိပ် တွင်ပညာသင်ခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ Open University of Hong Kong တွင် ပညာဆက်လက် သင်ကြားနေသူဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကတည်းက နိုင်ငံရေးကိုစိတ်ဝင်စားသူဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဟောင်ကောင်နှင့် တရုတ်ပြည်မကြီး အမြန်မီးရထားလမ်းသပိတ်တွင် ပထမဆုံး ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က သူ့အသက်မှာ ၁၄ နှစ်သားခန့်သာရှိသေး သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလတွင် ဂျော်ရွှေဝေါင်းနှင့် အတန်းဖော်သူငယ်ချင်း အိုင်ဗန် လန်းတို့သည် Scholarism ဆိုသည့် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ကို စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။
သူ့ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်တရုတ်ပြည်မကြီးက ပြဋ္ဌာန်းသည့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ကွန်မြူနစ်ပညာရေးကို ဟောင်ကောင်ကျောင်းသားများအား သင်ပေးရမည်ဆိုသည့် သတ်မှတ်ချက် ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ပွဲဝင်ရာမှ လူသိများလာခဲ့ရသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဟောင်ကောင်ရဲများသည် ဒီမိုကရေစီထောက်ခံဆန္ဒပြသူ ၇၈ ဦးကို ဖမ်းဆီးသွား ခဲ့ရာတွင် ဝေါင်လည်းတစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။
သူတို့ကို နှစ်ရက်ခန့်ထိန်းသိမ်းထားပြီး ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစပြီး ဝေါင်ကို ဟောင်ကောင်ကျောင်းသားထုကလည်းကောင်း၊ တရုတ်အာဏာပိုင်များကလည်းကောင်း သတိပြုလာမိကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားလာချိန်တွင် မူလအိန္ဒိယလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံများ နိမ့်ပါးချိန်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယလူ့ဘောင် ယဉ်ကျေးမှုပြန်လည်ထွန်းကားလာရခြင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်လည်း များစွာဆက်စပ်နေ ကြောင်းတွေ့ရသည်။
ဥရောပတွင် ရောမအင်ပါယာအကျနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာအတက်တို့ကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာနိုင်သည်။
ဥရောပတွင် အမှောင်ခေတ်ရောင်နီသန်းလာချိန်တွင် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒများ ပျံ့နှံ့ထွန်းကားလာခဲ့သည်။
အတွေးအခေါ် ဂိုဏ်းများ၊ ပို့ချဆွေးနွေးနေကြသော စကားဝိုင်းများ အားလုံးရပ်ဆိုင်းသွားကြသည်။
နာမည်ကျော် အလက်ဇန္နားစာကြည့် တိုက်ကြီးကိုလည်း အကြမ်းဖက်ခရစ်ယာန်အုပ်စုကို ခေါင်းဆောင်လာသော ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးက ဦးဆောင်ကာ မီးရှို့ဖျက် ဆီးလိုက်သည်။
အမှောင်ခေတ်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် မွတ်ဆလင်တို့သည် ရောမအင်ပါယာကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး သူတို့၏ အာဏာစက်ကို စပိန်၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ်ပိုင်နယ်အချို့အထိ ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်။
မွတ်ဆလင်တို့သည် သူတို့အိန္ဒိယတွင် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သော ပညာရပ်များအပြင် ဂရိနှင့် ရောမစာပေအနုပညာများကို မိမိတို့သိမ်းပိုက်ထားသည့် ဒေသများတွင် လေ့လာစေခဲ့သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထိုအချိန်က ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားနေချိန်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများကို သင်ကြားပို့ချသည့်နေရာများကို ယခင်ကထက် တိုးချဲ့ပြီးဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးများသည် တောတောင်များထဲတွင် အနေများပြီး တရားထိုင်ခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဟောကြားသည့် ဒေသနာများ ကိုသင်ကြားပို့ချခြင်း၊ ဓမ္မတရားတော်များကို ဟောကြားပျံ့နှံ့စေရန် ကြံဆောင်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ရဟန်းသံဃာတော်များ၏ တရားဓမ္မနှင့် စာပေပို့ချချက်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်သူများသာမက အခြားအိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကပါ သဘောကျနှစ်ခြိုက်လာသောကြောင့် တက္ကသိုလ်အဆင့်အထိ ကျောင်းကြီးများဖွင့်ကာ စာပေသင်ကြားမှုများ ပြုလုပ်ပေးလာရကြောင်းတွေ့ရသည်။
ဗုဒ္ဓခေတ် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စာပေသင်ကြားပို့ချပေးသည့် တက္ကသိုလ်ကြီး ငါးခု ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများတွေ့ရသည်။
ယင်းတို့မှာ 1. Nalanda, 2. Vickramasila, 3. Odantapuri, 4. Jagadalala 5. Somapura တို့ဖြစ်ကြသည်။
Nalanda တက္ကသိုလ်သည် ယခင် မာဂဒတိုင်း၊ ယခု ဘီဟာပြည်နယ်တွင်ရှိသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာအစပျိုးထွန်းကားရာဒေသဖြစ် သောကြောင့် သမိုင်းဝင်ထင်ရှားသည့် ဒေသကြီးတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ဘီဟာဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (ဝိဟာရ) များစွာရှိသောအရပ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဗုဒ္ဓသက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်က နာလန္ဒာမြို့ကြီးသည် အလွန်စည်ကားသော မြို့ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။
နာလန္ဒာသည် ထင်ရှားသည့် ဗုဒ္ဓတရားထူးတရားမြတ်များ ဟောကြားရာ သရက်ဥယျာဉ်ကြီးလည်းရှိပြီး၊ ဗုဒ္ဓ၏တပည့် သာဝက ရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အာသောကမင်းတို့၏ ဇာတိမွေးရပ်မြေလည်းဖြစ်သည်။
နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်ကို အေစီ ၄၁၅-၄၅၅ ခုနှစ်အုပ်ချုပ်သည့် ဘုရင် ကုမာရ ဂုပတားကတည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
ခမ်းမဆောင် ကြီးသည် ပေပေါင်း ၃၀၀ အမြင့်ရှိပြီး ကျောင်းသားပေါင်း ၁၀၀၀၀ ခန့်တက်ရောက်ပညာသင်ကြားရာ နေရာဖြစ်သည်။
စာပေ သင်ကြားပို့ချသည့် ဆရာပေါင်း ၁၅၁၀၊ အလုပ်သမားပေါင်း ၁၅၀၀ ခန့်ရှိကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံမှ လာရောက် ပညာသင်ကြားသည့် ဘုန်းတော်ကြီး Hieun-Tsang ကမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်တွင် တိဘက်၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ဆုမတ္တရာ၊ ဂျာဗားနှင့် သီရိလင်္ကာမှ ကျောင်းသားများ လာရောက်ပညာရှာမှီးကြသည်။
နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်ကို နှုတ်မေးနှုတ်ဖြေဖြင့် စစ်ဆေးသည်။
ပါမောက္ခကြီးများ ကိုယ်တိုင် ခမ်းကြီးထဲတွင် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်။
စာပေလာရောက်သင်ကြားမည့်သူများသည် သက္ကတဘာသာတတ်မှသာ လာရောက်သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။
ပညာသင်ကြားရာတွင် ပို့ချခြင်းနည်း၊ အပြန်လှန် အချေအတင်ဝေဖန်နည်း၊ ဆွေးနွေးဝေဖန် နည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။
နေ့စဉ် ပို့ချမှုပေါင်း ၁၀၀ခန့်ကို ဆည်းပူးလေ့လာရကြောင်း Hieun-Tsang ကဆိုသည်။
Vickramasila တက္ကသိုလ်သည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းဘေးတွင် တည်ဆောက်ထားသည်။
မာဂဒတိုင်းမြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသည့် တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ယခုလက်ရှိ ယင်းနေရာကို ရှာမတွေ့တော့သော်လည်း အိန္ဒိယရှေးဟောင်းပညာရှင် ဒေါက်တာ ဘီ အက်စ် ဗာမာက ဘာဂါပါလ်ပြည်နယ်၊ ကာဟာလာဂွန်မြို့အနီးရှိ အန်တီချက်ကျေးရွာနေရာဖြစ်မည်ဟု ဖော်ထုတ်တင်ပြခဲ့ဖူး သည်။
Vickramasila တက္ကသိုလ်ကို ကမ္မပါလ ဘုန်းတော်ကြီးကတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အေစီ ၇၇၀ မှ ၈၁၀ အတွင်း အုပ်စိုးသွားသည့် ဘုရင် ဓမ္မပါလမင်း၏ ကူညီထောက်ပံ့မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘုရင်ကိုယ်တိုင် မြေများကို လှူဒါန်းပြီး အဆောက်အအုံများကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
ပင်မခမ်းမဆောင်ကြီးတစ်ဆောင်ရှိပြီး ဝိဒယဆောင်ဟု ခေါ်သည်။
ကျောင်းဝင်းအတွင်းဝင်ရန် မုခ်ဦး ခြောက်ခုရှိပြီး မုခ်ဦးတစ်ခုစီ၏ အဝင်ဝတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဆောင် တစ်ဆောင်စီရှိကာ၊ ထိုကျောင်းများတွင် စာပေသင်ကြားသည် ဆရာ ၁၅၀ ဦးစီနေထိုင်ကြသည်။
ပါမောက္ခဆရာတော် ခြောက်ပါးရှိပြီး ယင်းဆရာတော်များက ကျောင်းဝင်ခွင့်ကို စစ်ဆေးသည်။
ပါမောက္ခဆရာတော် ၁၀၈ ဦးတို့သည် အလှည့်ကျ စာပေပို့ချမှုများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။
သင်ကြားသည့် သင်ရိုးများမှာ နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
Odantapuri တက္ကသိုလ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
မာဂဒတိုင်း အတွင်း၌ပင်တည်ဆောက်ထားပြီး နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်မှ ခြောက်မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည့်အရပ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ် သည်။
ယင်းတက္ကသိုလ်ကို ထူထောင်တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ အေဒီ ၆၆၀ မှ ၇၀၅ ခုနှစ်အတွင်း အုပ်စိုးခဲ့သည့် ဂေါပါလဘုရင် ဖြစ်သည်။
တိဘက်မှကျောင်းလာတက်သော ရဟန်းတစ်ပါး၏မှတ်တမ်းအရ ထိုကျောင်းတွင် ကျောင်းသားပေါင်း ၁၂၀၀၀ ဦးခန့်ရှိသည်။
ထိုကျောင်းတော်ကြီးကို မွတ်ဆလင်တို့က ဖျက်ဆီးလိုက်သောကြောင့် ယခုအခါ အုတ်ရိုးလောက်ကိုသာ တွေ့မြင်ကြရတော့ သည်။
Somapura တက္ကသိုလ်သည် အရှေ့ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအတွင်း တည်ရှိသည်။
အေစီ ၈၁၀ မှ ၈၅၀ အတွင်း အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင် ဒေဝပါလမင်းက တည်ထောင်ပေးခဲ့သော တက္ကသိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။
ဓမ္မပါလကျောင်းဆောင်ကြီးကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများတွေ့ရသည်။
ထိုကျောင်းတော်တည်နေရာကို အပျက်အစီးအတိုင်း ပြန်လည်တွေ့ရှိရသည့် နေရာသည်ပင် စတုရန်ရန်းမိုင် တစ်မိုင်ပတ်လည်ခန့်ရှိသည်။
ကျောင်းဝင်းအတွင်းဝင်သည့် ဂိတ်ပေါက်ကြီးတစ်ခုရှိပြီး ပတ်လည်ကို မြို့ရိုးတံတိုင်းအမြင့်များဖြင့် ကာရံထားသည်။
ရဟန်းသံဃာများနေထိုင်ရန် အခန်းပေါင်း ၁၇၇ ခန်းရှိသည်။
ထို့ပြင် ကျောင်းဝင်းအတွင်း ဘုရားပုထိုးများနှင့် အခြားအိမ်အဆောက်အအုံများကိုလည်း တည်ဆောက်ထားကြောင်း တွေ့ရ သည်။
အပျက်အစီးများကြားတွင် မီးဖိုချောင်ကြီးတစ်ခုကိုတွေ့ရသည်။
အထပ်သုံးထပ်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
မွတ်ဆလင် များဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်းမခံရမီ နှစ်ပေါင်း ၇၅၀ ခန့် တည်မြဲခဲ့သည့် ကျောင်းတော်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
Jagaddala တက္ကသိုလ်သည် ၁၀၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၁၂၉ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးသွားသော ဘုရင် ရာမပါလလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်သွားသော ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်သည်။
ပါလမင်းဆက်များတည်ဆောက်သည့် အဆောက်အအုံများထဲတွင် အကြီးဆုံးဟုဆိုနိုင်သည်။
ကျောင်းတော်ကြီးအလည်တည့်တည့်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများကို သင်ကြားပို့ချသည့် ခမ်းမဆောင် ကြီးတစ်ခုရှိသည်။
နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားသည့် သင်ရိုး၊ လက်တွေ့၊ အစဉ်အလာနည်းနာများအတိုင်း ယင်းကျောင်းတွင်လည်း သင်ကြားပို့ချသည်။
တိဘက်နိုင်ငံအတွင်းသင်ကြားပို့ချရန် သက္ကတဘာသာမှ တိဘက်ဘာသာသို့ ထိုကျောင်းတော်ကြီးအတွင်း ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်သွားသည်ဟုဆိုသည်။
ဓမ္မသီလရဟန်းသည် ဤကျောင်းတွင် စာပေလာရောက်သင်ကြားစဉ် တိဘက်ဘာသာသို့ စာအုပ် ဆယ်အုပ်ပြန်ဆိုသွားသည်။
ဓမ္မသီလသည် ဤကျောင်းတွင် ၇ နှစ်ပညာဆည်းပူးသွားခဲ့သည်။
၁၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ထိုကျောင်းတော်ကြီးကိုလည်း မွတ်ဆလင် တို့က ဖျက်ဆီးသွားခဲ့သည်။
Villabhi တက္ကသိုလ်သည် နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်ကဲ့သို့ပင် နာမည်ကျော်ကြားသည်။
မိတ္တကဘုရင်သည် အနောက်အိန္ဒိယ နယ်တွင် ဝေလဘီသီယာမြို့ကို ထူထောင်စဉ်က ယင်းတက္ကသိုလ်ကိုပါ တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်သည် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည့် အဓိကတက္ကသိုလ်ကြီးဖြစ်သကဲ့သို့ Villabhi တက္ကသိုလ်သည်လည်း ဟိနာယနဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိကဖြန့်ဖြူးပေးရာ ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။
မိတ္တကဘုရင်ကြီးသည် တက္ကသိုလ်ကြီးကို အထူးအကုန်အကျခံပြီး တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
နိုင်ငံသည် ကြွယ်ဝချမ်းသာသောနိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ရာနှင်ချီပြီးရှိကာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဘုန်းတော်ကြီး ပေါင်း ၆၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။
Villabhi ကျောင်းတွင် အဆောင်ပေါင်း ရာကျော်ရှိပြီး သံဃာပေါင်း ၆၀၀၀ ခန့်စာသင်ကြား နေကြသည်။
သူတို့သည် ဟိနာယနဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်သောကြောင့် အဘိဓမ္မာကို မယုံကြည်ကြပေ။
Villabhi ကို နောက်ပိုင်းတွင် အာသောကမင်းကြီးရောက်လာပြီး ဂိုဏ်းကိုဖျက်ကာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့ သည်။
ရင်သားကင်ဆာသည် လူသားများအတွက် ရှေးအကျဆုံး ဝေဒနာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်း အီဂျစ်ခေတ် ကျူရိုးစာတစ်ခု တွင် ဟစ်ပိုကရေးတီးစ်နှင့် ဂါလင်ဆိုသည့် သမားကျော်များက ထိုအကြောင်းကို ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။
အီဂျစ်လူမျိုးတို့ သတိပြုမိခဲ့ကြသည့် ထိုရောဂါကို ပြန်တွက်စစ်ကြည့်လျှင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၅၀၀ ခန့်ကဟုဆိုရမည်။
ဘီစီ ၄၆၀ တွင် အနောက်တိုင်းဆေးပညာလောက၏ ဖခင်တစ်ဦးဟုဆိုနိုင်သည့် ဟစ်ပိုကရေးတီးစ်က ရင်သားကင်ဆာဆိုသည်မှာ သွေးရည်ကြည်နှင့် ပတ်သက်သည့် ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။
သူက လူသားသည် သွေး၊ သလိပ်၊ သည်းခြေအရည်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး သည်းခြေအရည်တွင်လည်း အဝါရောင်နှင့် အမည်းရောင်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိကြောင်း၊ ကင်ဆာဖြစ်ရခြင်းမှာ အမည်းရောင် သည်းခြေအရည်များ အထုတ်များခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရကြောင်း၊ ရင်သားကင်ဆာသည် အမည်းရောင်အရည်များ ဖွဲ့စည်းလာပြီး အလုံးတည်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။
ဟစ်ပိုကရေးတီးစ်က ကင်ဆာကို “ကာကီနို့စ်” (karkinos) ဟုခေါ်သည်။
ဂရိစကားဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ ကဏန်း ဖြစ်သည်။
အဘယ်ကြောင့်ထိုအမည်ပေးရသနည်းဆိုသော် ရောင်ကိုင်းလာသည့် ရင်သားပေါ်မှ အနာသည် ကဏန်း လက်များသဖွယ် ရင်သားပေါ်တွင်တွေ့ရှိလာနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
တစ်ချိန်က ရင်သားကင်ဆာဖြစ်လာလျှင် ကုရာနတ္ထိဆေးမရှိဟု လက်ခံထားခဲ့ကြသည်။
ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင်ပင် ထိုဝေဒနာ ခံစားရသူများအတွက် ပျောက်ကင်းစေရန် မစွမ်းဆောင်ပေးနိုင်သောကြောင့် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူတွေ များစွာရှိခဲ့သည်။
စာရင်းဇယားများအရ အစ္စရေးနိုင်ငံနှင့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများအတွင်း ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု အများဆုံးဖြစ်သည်။
အာရှသည် ထိုနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဖြစ်ပွားမှုအလွန်နည်းသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ စားသောက်နေထိုင်ပုံ စရိုက်များကွာခြားခြင်းကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။
နို့နှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများကို အစားအများဆုံးဖြစ်နေ၍လား ပြန်လည်သုံးသပ် လျက် ရှိနေကြသည်။
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်မှုကို တိုးပွားစေနိုင်သည်။
များများသောက် များများဖြစ်သည်။
ဆေးလိပ်သောက် ခြင်းကြောင့် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုနှုန်း တိုးပွားလာသည်ဟုလည်း အစီရင်ခံစာတစ်စောင်တွင် တွေ့ရသည်။
ဆေးလိပ်ကို စွဲမြဲစွာသောက်သူများ၏ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
မိခင်နို့တိုက်ကျွေးခြင်းနှင့် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု လျှော့နည်းခြင်း ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို တွေ့ရှိချက်များက အမျိုးမျိုးအဖြေ ထုတ်ကြသည်။
အချို့အစီရင်ခံစာများက ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟုပြောပြီး၊ အချို့က ဆက်စပ်မှုမရှိဟုဆိုသည်။
အစားအသောက်နှင့် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်မှုကလည်း ဆက်စပ်နေသည်။
အဆီများသောအစားအသောက်များ စားလွန်းသူများ တွင် ရင်သားကင်ဆာအဖြစ်များသည်။
အရက်သောက်ခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်းတို့ကလည်းကင်ဆာဖြစ်ပွားစေသည်။
အိုင်အိုဒင်း ဆားသုံးခြင်းဓလေ့ကလည်း ကင်ဆာနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဆက်စပ်စဉ်းစားစရာဖြစ်သည်။
ကင်ဆာဖြစ်ရခြင်းအခြားအကြောင်းများတွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုများသည့်နေရာများတွင် အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ ဓာတုဗေဒဆေးဝါး လုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခြင်း၊ ပိုးသတ်ဆေးလုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်နေသူများမှာလည်း ကင်ဆာရောဂါဖြစ်နိုင်သည်။
အမျိုးသမီးများ၏နို့အတွင်း၌ ပြွန်ချောင်းလေးများနှင့် အကျိတ်များ (ducts and glands) သည် စပျစ်သီးအခိုင်များ သဖွယ် စုစည်းတည်ရှိနေကြသည်။
ထိုပြွန်ချောင်းကလေးများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သည့် သေးငယ်သောအရွယ် အစားများဖြစ်ကြသည်။
ထိုပြွန်ချောင်းလေးများသည် အမျိုးသမီးများ ရာသီလာချိန်တွင် ပြန့်ကားသွားတတ်သည်။
ထိုကာလအတွင်း ဟော်မုန်းများကို လျှို့ဝှက်စွာဖြင့် ထုတ်ပေးနေသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထိုအချိန်တွင် နို့များမှာ တင်းလာမည် ဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ထိုပြွန်လေးများ ပုံမှန်အနေအထားသို့ ပြန်ရောက်သွားသည်။
အမျိုးသမီးများ မွေးဖွားပြီးချိန်တွင် သွေးထဲသို့ ဟော်မုန်းများစီးဝင်လာချိန်၌ အကျိတ်များကလည်း ကျယ်ပြန့်သွားပြီးနို့ကို ထွက်စေသည်။
ထိုနို့များသည် ပြွန်ချောင်းလေးများတစ်လျှောက် စီးဝင်လာပြီး နိုးသီးခေါင်းအတွင်းရောက်လာသည်။
ထိုမှ တစ်ဆင့် ကလေးက စုပ်ယူသောက်သုံးနိုင်သည်။
နို့ထွက်သည့် ပြွန်ချောင်းတစ်သျှူးလေးများသည် အလွန်နုညံ့ပြီး ဟော်မုန်းဓာတ်ပြောင်းလဲချိန်တွင် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်သည့်အနေအထားသို့ ရောက်သွားနိုင်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
ကင်ဆာဖြစ်တည်လာခြင်းသည် အမျိုးသမီးများ ဓမ္မတာလာချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည့် ဟော်မုန်းများနှင့် ဆက်စပ်နေ သည်။
ဟော်မုန်းဓာတ်ထုတ်လွှတ်မှုအကြိမ်ကြိမ်ခံစားရမှု ကြာရှည်လျှင် နာဖျားသလို မအီမသာဝေဒနာခံစားရသည်။
ထိုအချိန် တွင် အရေပြားကင်ဆာကဲ့သို့ အစက်အပြောက်လေးများ ရင်သားပေါ်တွင် စတင်ပေါ်လာတတ်သည်။
ထိုအစက်အပြောက် များသည် ရင်သားပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့ရာမှ နောက်ပိုင်းတွင် အတွင်းပိုင်းအထိ ကူးစက်လေတော့သည်။
ရင်သားကင်ဆာသည် ယနေ့ အမျိုးသမီးကြီးငယ်မဟူ ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရသည့် ဝေဒနာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပညာရှင်များ သည် အသက် ၂၀ ကျော်အရွယ် အိမ်ထောင်မရှိ (အမျိုးသားများနှင့် အတွေ့အကြုံမရှိ) သည့်အမျိုးသမီးများကို လေ့လာဆန်း စစ်ခဲ့ကြသည်။
ထို ၂၀ ကျော်အရွယ် ရင်သားကင်ဆာ ဝေဒနာရှင်များကို ကုသမှုများအမျိုးမျိုးဖြင့် စမ်းသပ်ခဲ့ရာတွင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပျောက်ကင်းမှုများရှိခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။
၂၀ ရာစုကတည်းက ရင်သားကင်ဆာကုထုံးများ နည်းလမ်းပေါင်းစုံ တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံး၊ အာထရာ ဆောင်းရိုက်သည့်ကုထုံး၊ MRI ကုထုံးများကို အသုံးပြုပြီး ကုသခဲ့ကြသည်။
ရောဂါမဖြစ်မီ ကြိုတင်ကုထုံးများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး လိုက်နာကျင့်သုံး တားဆီးခဲ့ကြသည်။
အများဆုံးကုထုံးမှာ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကင်သည့်နည်းဖြစ်သည်။
MRI ကုထုံးသည် ဈေးကြီးသဖြင့် ကုသမှုနည်းသည်။
အာထရာဆောင်းရိုက်သည့်ကုထုံးဖြင့်လည်း ကုသကြသည်။
ဈေးနည်းပြီး ထိရောက်မှုနည်းသောကြောင့် ကုသမှုခံယူခြင်း သိပ်မရှိကြပေ။
၂၀ ရာစုတွင် William Halsted ဆိုသူက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် "Radical Mastectomy" ဆိုသည့် နည်းကိုတီထွင်ပြီး ရင်သားတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည့် အကျိတ်များနှင့် ကင်ဆာဖြစ်စေသည့် ဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုဆန်းသစ်သည့်ကုထုံးသည် ၂၀ ရာစု၏ ပထမဆယ်စုနှစ်လေးစုတိုင် ခေတ်အမီဆုံး ရောဂါကုထုံးတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
ရင်သား ကင်ဆာအတွက် သက်သာသည်ဆိုသော်ငြားလည်း ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်းတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသဖြင့် လုံးဝပျောက်ကင်းပြီဟု မဆိုနိုင်သေးပေ။
ထိုကုထုံးသည် ရင်သားများ ရွဲ့စောင်းခြင်း၊ သွေးဖြူများပွားခြင်း၊ လက်မောင်းရောင်ခြင်း၊ နာကျင်ကိုက်ခဲ ခြင်းများဖြစ်နိုင်သဖြင့် အမျိုးသမီးများသည် စိတ်ကျဝေဒနာများပါ ခံစားလာရကာ အားအင်ကုန်ခမ်းပြီး နွမ်းလျပင်ပန်းသလို ဖြစ်နေတတ်သည်။
လူနာကသဘောတူညီမှုရှိလျှင် နောက်ပိုင်းတွင် ကင်ဆာဝေဒနာခံစားနေရသည့် ရင်သားကို လှီးဖြတ်ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် ကုသပေးလာကြသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် အထိရောက်ဆုံးသော ကုသမှုဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
လှီးဖြတ်ခြင်းနောက်တွင် ပလပ်စတစ်ဆာဂျင်နည်းဖြင့် အစားထိုးထည့်သွင်းမှုများကိုပါ ပြုလုပ်လာသည်အထိ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။
နောက်ပိုင်းဆေးပညာလောက တိုးတက်ထွန်းကားလာသဖြင့် ကင်ဆာဖြစ်စေသည့် ပြွန်ချောင်းနှင့် အကျိတ်များကိုသာ လဲလှယ်သည့် ကုထုံးများကိုလည်း စမ်းသပ်နေကြောင်း သိရသည်။
ရင်သားအတုကို နဂိုပုံစံမပျက်ပြန်ထည့်နိုင်သည်အထိ စွမ်းဆောင်နိုင်လာသည်။
ထို့ကြောင့် ရင်သားလှီးဖြတ်ပြီး ကုသမှုခံယူရန်ကိစ္စသည် ကြောက်လန့်စရာတစ်ခုအနေဖြင့် မမြင်ကြတော့ပေ။
ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားခြင်း ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုကြောင့် သေဆုံးရခြင်း ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အချက် ငါးချက်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်းတွေ့ရသည်။
ယင်းတို့မှာ အဝလွန်ခြင်း၊ အသီးအနှံစားသုံးမှုနည်းပါးခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်သုံးခြင်း၊ အရက်သောက်သုံးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
အမျိုးသမီးများသည် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားရန် အများဆုံးဖြစ်သည်။
ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားရခြင်းသည် မျိုးရိုးဗီဇနှင့်လည်းဆိုင်သည်။
ကုသခြင်း ရင်သားကင်ဆာအတွက် အကောင်းဆုံးကုသခြင်းမှာ ခွဲစိတ်ကုသခြင်းသာဖြစ်သည်။
ခွဲစိတ်ကုသပြီးနောက် ဓာတုကုထုံး၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးများကို ဆက်လက်ခံယူရန်လိုသည်။
စောစောသိ၊ စောစောကုသခြင်းကပိုကောင်းသည်။
အသက် ၅၀ မကျော်မီအတွင်း ကုသခြင်းသည် ပိုပြီးထိရောက်သက်သာစေနိုင်သည်။
ကာကွယ်ခြင်းသည် ကုသခြင်းထက်ပိုကောင်း သည်။
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများများလုပ်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်း၊ အရက်မသောက်ခြင်းသည် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းတွင် ထိရောက်သည့်နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။
ကင်ဆာဆိုသည်မှာ ကင်ဆာဆိုသည်မှာ ရောဂါဖြစ်ပွားစေသော ဆဲလ်အုပ်စုသည် ကြီးထွားလာပြီး၊ ပုံမှန်ဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူလိုက် သဖြင့် ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအန္တရာယ်ပေးနိုင်သော ဆဲလ်များသည် အခြားအစိတ်အပိုင်းများအတွင်း ကျူးကျော်ဝင် ရောက်ပြီး ကူးစက်ပြန့်ပွားလာနိုင်သည်။
ကင်ဆာသည် လူ့ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးတွင် ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သည်။
အဆုတ် ကင်ဆာသည် သေဆုံးမှုအများဆုံးကင်ဆာရောဂါဖြစ်သည်။
အဆုတ်ကင်ဆာနောက်တွင် အစာအိမ်ကင်ဆာ၊ အသည်းကင်ဆာ၊ အူမကြီးကင်ဆာ၊ ရင်သားကင်ဆာနှင့် သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာတို့ကြောင့် သေဆုံးမှုများလိုက်သည်။
ဒါတွေကို သိပါသလား ၁။
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆာကြောင့်သေဆုံးသူပေါင်းမှာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
ကမ္ဘာတစ်လွှား ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးရ သူပေါင်း ၇ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
ကမ္ဘာ့ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးသူစာရင်းအရ ဆေးလိပ်နှင့် ဆေးရွက်ကြီးကြောင့် သေဆုံးသူ ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
ကမ္ဘာ့ လူဦးရေ ၇၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အဆုတ်ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနေကြရသည်။
ကင်ဆာရောဂါများထဲတွင် ရင်သားကင်ဆာသည် အမျိုးသမီးများအဖြစ်အများဆုံးရောဂါဖြစ်သည်။
အမျိုးသမီး ၂၃ ရာခိုင် နှုန်းခန့်ဝေဒနာခံစားနေကြရပြီး ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သေဆုံးနေကြရသည်။
အဆုတ်ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးသူ ယောက်ျားများသည် အခြားကင်ဆာများထက် ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသာသည်။
ယောက်ျားများတွင် ဖြစ်တတ်သည့် ကင်ဆာများအနက် ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အဆုတ်ကင်ဆာဝေဒနာကို ခံစားနေကြရသည်။
၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနိုင်သူဦးရေမှာ ၁၃ ဒသမ ၁ သန်းခန့်ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
ကင်ဆာဖြစ်မှုနှုန်း ဖြစ်ပွားမှုအများဆုံးနိုင်ငံ (လူ တစ်သိန်းတွင်) အစ္စရေး = ၉၆ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း (ဝေဒနာခံစား) နယူးဇီလန် = ၈၉ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်း (ဝေဒနာခံစား) ဩစတြေးလျှ = ၈၄ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း (ဝေဒနာခံစား) အသက်ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးနိုင်ငံ (လူတစ်သိန်းတွင်) လက်ဘနွန် = ၂၆ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်း (သေဆုံး) အာမေးနီးယား = ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း (သေဆုံး) ဂျော်ဒန် = ၂၄ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်း (သေဆုံး) Category:ရောဂါ။
သူမနာမည် အပြည့်အစုံက မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင်ယာ https://www.bbc.com/burmese/burma/2015/06/150609_malala_rohingya ဖြစ်သည်။