kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့အတူ လူသားများသည်လည်း ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ စိတ်ရှည်သည်းခံမှုနှင့် တဖြည်းဖြည်း စုဆောင်းခြင်းဖြင့် ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများကို ရရှိနိုင်ကြသည်။
ခြတောင်ပို့သည် တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်ရသော အရာဖြစ်သကဲ့သို့ ပညာနှင့် ဥစ္စာကိုလည်း တဖြည်းဖြည်း စုဆောင်းရမည်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ခြပုန်းတောင်ပို့၊ ဖို့သည်ခြင်းရာ၊ လူလိမ္မာ တို့၊ ဥစ္စာ ဆည်းထွေ၊ တတ်လှစေလော့၊ [၈၆၅] လောသာ ၁၈။
ကြီးခိုင်လုံ့လ၊ ဥဿာဟဖြင့်၊ ခြနှင့်ပုံထား၊ ပျားနှင့်ပုံထောက်၊ ရေပေါက်နည်းယူ၊ [၁၁၅၅] ဥတိန် ၁၃။
ဓနဥစ္စာ၊ ပညာကုသိုလ်၊ ပွားစလိုက၊ ခြကိုပုံထား၊ ပျားကိုပုံပြု၊ ရရာစုလော့၊ [၁၂၆၆] မဃ ၃၂၁။
ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်း လုံးပယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းကြီးပယ် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းလုံးပယ် ဆိုသည်မှာ ကြက်၏ ခြေတွင် အကြေးခွံ (ခြေကြေး) သုံးဆယ်ရှိသော တိုက်ကြက်မျိုးသည် ခြေအား အလွန်ပြင်းထန်သောကြောင့် ကြက်ဝိုင်းများတွင် အခြားကြက်များက ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရန် ပယ်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်အမင်း ထူးချွန်သော သို့မဟုတ် အားကောင်းလွန်းသော အရာကို အခြားသူများက ယှဉ်ပြိုင်ရန် သို့မဟုတ် ရင်ဆိုင်ရန် ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ခြေကြေး သုံးဆယ်ရှိသော ကြက်သည် အခြားကြက်များထက် များစွာ အားသာသောကြောင့် မည်သူမျှ ယှဉ်ပြိုင်ရန် မဝံ့ရဲကြပေ။
ထို့ကြောင့် ကြက်ဝိုင်းမှ ပယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်အမင်း ထူးချွန်မှုသည် တစ်ခါတစ်ရံ အထီးကျန်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းလုံးပယ်-ထိုကြက်တွင် ခြေကြေးအဖတ် (အကြေးခွံ) သုံးဆယ်ရှိရကား ခြေပြင်းသည်။
ထို့ကြောင့် သူ့ကို ဝိုင်းမှ ဖယ်ထားရသည်သာ များ၏။
ကျွန်တော့်နားထဲ ခြေကြေး သုံးဆယ်၊ ဝိုင်းကြီးပယ် ဆိုသောစကား ကြားယောင်လာလျက် လွန်စွာမှ ဝမ်းသာသွားတော့၏။
အဓိပ္ပာယ်ကား ဤသို့ ခြေကြေးသုံးဆယ်ရှိသော ကြက်မျိုးကို ဘယ်ကြက်ကမှ ခံမတိုက်။
ဝိုင်းကြီးများကပင် ပယ်သည်ဟု ဆိုရိုးပြုကြသည်။
၂၈၈။
ခြေနှစ်ချောင်းလည်း မကယ်ရာ၊ သူ့လှေမျောလည်း မဆယ်ရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ခြေနှစ်ချောင်းလည်း မကယ်နှင့်၊ မင်းလှေ မျောလည်း မဆယ်နှင့် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် ခြေနှစ်ချောင်းလည်း မကယ်ရာ၊ သူ့လှေမျောလည်းမဆယ်ရာ ဆိုသည်မှာ အခြားသူများ၏ ပြဿနာများတွင် ဝင်ရောက်ကူညီခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်း၊ အကြောင်းမှာ နောင်တွင် မိမိကိုယ်တိုင် ပြဿနာများ ပိုမိုရှုပ်ထွေးစွာ ရင်ဆိုင်ရနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သူတစ်ပါး၏ ကိစ္စတွင် မလိုအပ်ဘဲ ဝင်ရောက်ပါဝင်ခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို ဖော်ပြသည်။
ခြေနှစ်ချောင်း ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးချင်းစီကို ရည်ညွှန်းပြီး သူ့လှေမျော ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါး၏ ပြဿနာကို ရည်ညွှန်းသည်။
လူတစ်ဦး၏ ပြဿနာသည် လှေတစ်စင်း မြောနေသကဲ့သို့ မတည်ငြိမ်ဘဲ အန္တရာယ်များသည်။
ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ဝင်ရောက်ကူညီပါက မိမိကိုယ်တိုင်ပါ ထိုအန္တရာယ်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သောကြောင့် ရှောင်ရှားသင့်သည်။
အထူးသဖြင့် မင်းလှေ မျောလည်း မဆယ်နှင့် ဟူသော အဆိုတွင် မင်း (အာဏာရှိသူ) ၏ ကိစ္စတွင် ဝင်ရောက်ပါဝင်ခြင်းသည် အလွန်အန္တရာယ်များကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ခြေနှစ်ချောင်းလည်းမကယ်နှင့်၊ မင်းလှေမျောလည်း မဆယ်နှင့်။
[၁၃၅၁] ကားပုံချုပ်။
ခြောက်တိုင်းလည်း မကြောက်နှင့်၊ မြှောက်တိုင်းလည်း မမြောက်နှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခြောက်တိုင်းလည်း မကြောက်နှင့်၊ မြှောက်တိုင်းလည်း မမြောက်နှင့် ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက ခြောက်လှန့်တိုင်းလည်း မကြောက်ရွံ့သင့်သကဲ့သို့ သူတစ်ပါးက မြှောက်ပင့် ချီးမွမ်းတိုင်းလည်း ဝမ်းသာအားရ အထင်ကြီးမသွားသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှုနှင့် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
လူတို့သည် အခြားသူများ၏ အပြောအဆိုများကြောင့် အလွယ်တကူ လွှမ်းမိုးခံရတတ်သည်။
ခြောက်လှန့်ခြင်းခံရပါက ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်သွားတတ်ပြီး မြှောက်ပင့်ခြင်းခံရပါက ဝမ်းသာအားရ အထင်ကြီးသွားတတ်သည်။
ထိုသို့ မဖြစ်စေရန် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်းရှိရမည်ဖြစ်သည်။
မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုရှိပြီး မှန်ကန်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်ရန် အရေးကြီးသည်။
ကိုးကားချက်များ အိမ်မှ ထွက်စမရှိသော အမျိုးသမီးကလေးတို့မှာ… လူပျိုစင်တို့ ခြောက်တိုင်းလည်း မကြောက်ပါနှင့်၊ မြှောက်တိုင်းလည်း မမြောက်သင့်ပေ၊ [၁၂၉၇-ခန့်] မိန်း။
စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသူကို ခြောက်လို့ ကြောက်မည် မဟုတ်။
ထို့အတူ မြှောက်လို့လည်း မြောက်မည်မဟုတ်၊ [၁၃၅၇] မြဝတီ၊ ၄၄၊ ၄။
၁၃၁။
အဓိပ္ပာယ် ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်၊ သူကြင်မှ ကိုယ်ကြင် ဆိုသည်မှာ အသွင်အပြင်ချင်း၊ အာနိသင်ထက်မြက်ပုံချင်း ဆင်တူ၍ ဂုဏ်ရည်တူကြသော ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်ကဲ့သို့ မိမိနှင့် ဂုဏ်ရည်တူသူချင်းဖြစ်၍ အောက်ကျို့စရာ မလိုဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်းတူညီမျှ ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ပြသည်။
ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်သည် ဆေးဖက်ဝင် အပင်များဖြစ်ပြီး အာနိသင်တူညီကြသည်။
ထို့အတူ လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင်လည်း ဂုဏ်ရည်တူသူချင်းဖြစ်ပါက တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အထင်သေးရန် သို့မဟုတ် အောက်ကျို့ဆက်ဆံရန် မလိုအပ်ပေ။
အပြန်အလှန် လေးစားမှုဖြင့် တန်းတူ ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် သွန်သင်ထားသည်။
သူကြင်မှ ကိုယ်ကြင် ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးက မိမိကို ရင်းရင်းနှီးနှီး ဆက်ဆံမှသာ မိမိကလည်း ရင်းရင်းနှီးနှီး တုံ့ပြန်ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ စိမ်း ဒုတ္ထာစိမ်း၊ သူစိမ်းလျှင် ငါစိမ်းချည့်၊ ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်၊ သူကြင်မှ ငါကြင်မည်၊ [၁၁၈၁] ဟိန်။
ကုသရာဇ်လည်း၊ ချစ်လျှင်ချစ်ချင်း၊ မချစ်ချင်းတည့်၊ ချင်းစိမ်းနှင့် ပင်၊ မိဿလင်သည်၊ သူကြင်ကြင်ချင်း၊ မကြင်ချင်းဟု၊ [၁၁၈၉] ကုသ ၃၁၂။
ကျွန်တော်ကလည်း ဘာလျှော့ပေးလိမ့်မလဲ၊ သူမာလျှင်မာ စိန်စောင်းပေါ၊့ ချင်းစိမ်းနှင့် မိဿလင်၊ သူကြင်မှ ကိုယ်ကြင်တော့မပေါ့၊ [၁၂၉၃] မဟာဆန်။
ငါနှင့်မတူ ငါ့ရန်သူ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငါနှင့်မတူ ငါ့ရန်သူ ဆိုသည်မှာ မိမိနှင့် အယူအဆချင်း၊ သဘောထားချင်း မတူသူကို ရန်သူသဖွယ် သတ်မှတ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ အမြင်ကျဉ်းမြောင်းမှုနှင့် သည်းခံစိတ် နည်းပါးမှုကို ဖော်ပြသည်။
လူအများစုသည် မိမိတို့နှင့် မတူညီသော အယူအဆများကို လက်မခံနိုင်ဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် သတ်မှတ်တတ်ကြသည်။
အမှန်တကယ်တွင် လူသားများသည် မတူညီသော အမြင်များနှင့် သဘောထားများ ရှိနိုင်သည်ကို နားလည်လက်ခံသင့်သည်။
မတူကွဲပြားမှုများကို လေးစားခြင်းနှင့် သည်းခံခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း တိုးတက်မှုအတွက် အရေးပါသော အခြေခံအချက်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မတူညီမှုများကို လက်ခံပြီး အပြန်အလှန် လေးစားမှုဖြင့် ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ခွေး နှာရောင်၊ ကြောင် နဖူး၊ လူ ဒူး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခွေး နှာရောင်၊ ကြောင် နဖူး၊ လူ ဒူး ဆိုသည်မှာ ရာသီဥတု အေးသောအခါတွင် ခွေး၌ နှာခေါင်းဖျား (နှာရောင်)၊ ကြောင်၌ နဖူး၊ လူ၌ ဒူးခေါင်းတို့သည် အခြားနေရာများထက် ပို၍ အေးတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အလားတူပင် မီးလှုံသောအခါ၌လည်း ထိုနေရာများသည် အခြားနေရာများထက် စော၍ ပူတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သက်ရှိသတ္တဝါများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများသည် ရာသီဥတု၏ အပြောင်းအလဲကို မတူညီစွာ တုံ့ပြန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ခွေး၏ နှာခေါင်းဖျား၊ ကြောင်၏ နဖူးနှင့် လူ၏ ဒူးခေါင်းတို့သည် သွေးလည်ပတ်မှု နည်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြား ပါးလွှာခြင်းကြောင့် အေးချိန်တွင် အေးလွယ်ပြီး ပူချိန်တွင် ပူလွယ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရိုးရှင်းသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ၂ (အနည်းငယ်ကွဲလွဲသော အဓိပ္ပာယ်) အချို့အသုံးပြုမှုများတွင် ဤဆိုရိုးစကားသည် ထိုတိရစ္ဆာန်များနှင့် လူသားတို့၏ အားနည်းချက် သို့မဟုတ် ထိခိုက်လွယ်သော အပိုင်းများကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ခွေးကို နှာခေါင်းကို ထိခိုက်ပါက အလွန်နာကျင်နိုင်သကဲ့သို့ လူကို ဒူးခေါင်းကို ထိခိုက်ပါက သွားလာရ ခက်ခဲနိုင်သည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုသည် ပထမအဓိပ္ပာယ်ကဲ့သို့ အသုံးများခြင်း မရှိပါ။
ခွေးဖိုးတစ်ထောင် ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း ဆိုသည်မှာ ကြောင်သည် ခွေးထက် အဆပေါင်းများစွာ တန်ဖိုးကြီးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ခွေးနှင့် ကြောင်တို့၏ တန်ဖိုးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။
ရှေးယခင်ကာလများတွင် ကြောင်များသည် အိမ်များတွင် ကြွက်များဖမ်းရန်အတွက် အရေးပါသကဲ့သို့ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများကိုလည်း စောင့်ရှောက်ပေးသောကြောင့် ခွေးထက် ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။
ထို့ကြောင့် ကြောင်၏ တန်ဖိုးကို မြှင့်တင်ဖော်ပြလိုသောအခါ ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း ဟု ပြောဆိုကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တန်ဖိုးနှိုင်းယှဉ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး တကယ့် ဈေးနှုန်းကို ရည်ညွှန်းခြင်းမဟုတ်ပါ။
ကိုးကားချက်များ ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုးတစ်သိန်း ဆိုတဲ့ ဒဏ္ဍာရီထဲက ကြောင်မျိုးလည်း မဖြစ်နိုင်ပါဘူးဗျာ၊ [၁၃၁၁] ရှုမဝ၊ ၃၊ ၂၈။
ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ခွေးနှင့်ကြောင်ကို များစွာ တန်ဖိုးထားတတ်ကြ၏။
ကြောင်က ခွေးထက်ပင် တန်ဖိုးရှိသည့်အလျောက် ခွေးဖိုးတစ်ထောင်၊ ကြောင်ဖိုး တစ်သိန်းပေးရမည်ဟုတင်စားပြောဆိုတတ်၏။
[၁၃၃၄] သွေးသောက်၊ ၃၁၄။
ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ် ဆိုသည်မှာ လိမ္မာသော ခွေးသည် သခင့်အနီးတွင် အမြီးကုပ်လျက် နေတတ်သကဲ့သို့ ပါးနပ်လိမ္မာသော ကျွန် (အစေခံ) သည်လည်း သင့်လျော်သော နေရာတွင် အလိုက်သိသိ ခစားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိထက် အာဏာ သို့မဟုတ် ဂုဏ်ပကာသန ကြီးသူများရှေ့တွင် ရိုသေစွာ နေထိုင်ပြုမူသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ခွေးသည် သခင့်ရှေ့တွင် အမြီးကုပ်ခြင်းဖြင့် ရိုသေမှုနှင့် နာခံမှုကို ပြသသည်။
ထို့အတူ ကျွန် (အစေခံ) သည်လည်း အလိုက်သိသိ ခစားခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ရိုသေမှုနှင့် နာခံမှုကို ပြသသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အခြေအနေကို သိရှိနားလည်ပြီး အလိုက်သင့် ပြုမူခြင်း၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ် ဆိုတာလိုပဲ ကျွန်ကောင်း ပီပီ နောက်ဆီကို ဆုတ်ပြီး ကုပ်ကုပ် ခစားကြစို့ကွယ်၊ [၁၂၇၀-ခန့်] ဝါနု၊ ပ။
ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်၊ ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ်ဟူသော စကားအတိုင်း လိမ္မာသော ကျေးကျွန်နှင့်အခြွေအရံတို့ကိုသာ ရှာဖွေရာ၏။
[၁၂၉၇] ဒဂုန်၊ ၁၇၈။
ချွေတာစုဆောင်း၊ သူဋ္ဌေးလောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ချွေတာစုဆောင်း သူဌေးလောင်း ဆိုသည်မှာ အသုံးအစွဲကို ချွေတာပြီး ငွေကြေးကို စနစ်တကျ စုဆောင်းပါက နောက်ဆုံးတွင် သူဌေးဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စနစ်တကျ စုဆောင်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ငွေကြေးကို ဖြုန်းတီးစွာ အသုံးပြုမည့်အစား လိုအပ်သည်များကိုသာ သုံးစွဲပြီး ကျန်ငွေများကို စနစ်တကျ စုဆောင်းပါက ကြာရှည်သော အချိန်တွင် များပြားသော ငွေကြေးပမာဏကို စုဆောင်းနိုင်ပြီး စီးပွားရေးအရ တိုးတက်လာနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် စည်းကမ်းရှိမှု၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ချွေတာစုဆောင်း သူဌေးလောင်း-ဆိုသည့်အတိုင်း စီးပွားရေးသမား မှန်က ချွေတာမှုကို လေးစားရမြဲ ဖြစ်ပါသည်။
၂၉၇။
ချွေတာစုဆောင်း သူဌေးလောင်းများ ပြည်ထောင်စုမြန်မာပြည်ကြီးတွင် တိုးတက်ပေါများလျက် ရှိသည်ကို အထူးပြောပြရန် မလို။
[၁၃၁၇] ချွေစုရေး။
ခြွေမှ ရံသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ခြွေမှ ရံသည် ဆိုသည်မှာ မိမိပစ္စည်းများကို ပေးကမ်းစွန့်ကြဲမှသာ မိမိကို ဝိုင်းဝန်းကူညီမည့်သူများ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပေးကမ်းခြင်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
လူတစ်ဦးသည် မိမိပစ္စည်းများကို အခြားသူများနှင့် ဝေမျှသုံးစွဲပါက ထိုသူများ၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုနှင့် ချစ်ခင်မှုကို ရရှိနိုင်သည်။
အခက်အခဲကြုံတွေ့ချိန်တွင် ထိုသူများက ပြန်လည်ကူညီကြမည်ဖြစ်သည်။
ခြွေ ဆိုသည်မှာ ပေးကမ်းခြင်း၊ ဝေမျှခြင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး ရံ ဆိုသည်မှာ ဝိုင်းဝန်းကူညီခြင်း၊ အဖော်ပြုခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ပေးကမ်းခြင်းသည် အပြန်အလှန် ကူညီဖေးမမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ အခြွေအရံ ပေါများအောင် မိမိ၏ပစ္စည်းများကို ခြွေကာ ဝေငှ မ စ ချီးမြှောက်ရမည်။
ထို့ကြောင့် ခြွေမှ ရံသည်ဟု ပြောလေ့ရှိသည်။
ပေးကမ်းခြင်းသည် အောင်စေရာ၏ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိုယ့်လက်သွားပြီးမှ သူ့လက်လာသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ခြွေမှ ရံသည် ဟူ၍လည်းကောင်း မြန်မာ့ဆိုရိုး ရှိလေသည်။
[၁၃၂၉] မိတ်ကောင်း။
၁၄၈။
ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု ဆိုသည်မှာ ဥသျှစ်သီးချင်း ထုသည့်အခါ ထုသည့် ဥသျှစ်သီးလည်း ကွဲသကဲ့သို့ အထုခံရသည့် ဥသျှစ်သီးလည်း ကွဲတတ်သည်။
ထို့အတူ သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြည် မငြိမ်မသက်ဖြစ်၍ အင်းဝပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးရခြင်းကို တင်စား၍ ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပဋိပက္ခ သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုများသည် နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဥသျှစ်သီး နှစ်လုံးကို ထုလိုက်ပါက နှစ်လုံးစလုံး ပျက်စီးသွားသကဲ့သို့ ပဋိပက္ခများတွင်လည်း ပါဝင်သူ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ်သည် အင်းဝနေပြည်တော် ပျက်စီးခဲ့သော သမိုင်းဝင် အရေးပါသည့် နှစ်တစ်နှစ်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုနှစ်ကို ရည်ညွှန်း၍ တိုင်းပြည်ပျက်စီးခြင်းကို တင်စားပြောဆိုရာတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုကြသည်။
ဂငယ်သုံးခု ဆိုသည်မှာ ၈၈၈ ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။
ဂဏန်း ၈ သည် မြန်မာအက္ခရာ ဂ နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူသောကြောင့် ဂငယ်သုံးခုဟု သုံးနှုန်းခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ရွှေနန်းကြော့ရှင် ဘုရင်နရပတိလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၈၈၈-ခုနှစ်ဝယ် ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထုဆိုတဲ့ အဂ္ဂိရတ်လင်္ကာအတိုင်း…၊ [၁၂၇၇] မောင်ပုံ။
ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု ဆိုတဲ့ သိုက်တဘောင်အရ…၊ [၁၂၈၄] မျောက်ဋီ။
ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိနော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိဇနာ ဆိုသည်မှာ လူတို့သည် ရာထူးဂုဏ်သိန်၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိသူများကိုသာ အလေးထား ဂရုစိုက်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ တန်ဖိုးထားမှုများသည် ပြင်ပ ဂုဏ်ပကာသနများအပေါ် မည်သို့ မူတည်နေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူအများစုသည် ရာထူးကြီးသူ၊ ငွေကြေးချမ်းသာသူများကို ပိုမိုအာရုံစိုက်ပြီး အလေးထားဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။
အမှန်တကယ်တွင် လူတစ်ဦး၏ တန်ဖိုးသည် ရာထူး သို့မဟုတ် စည်းစိမ်ဥစ္စာပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ပညာအရည်အချင်းနှင့် အခြားသော အတွင်းပိုင်း ဂုဏ်ရည်များပေါ်တွင်လည်း မူတည်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြင်ပ အပေါ်ယံကိုသာ ကြည့်ရှုအကဲဖြတ်ခြင်း၏ အားနည်းချက်ကို ထောက်ပြသည်။
ပါဠိအနက် ဂုဏဝန္တေ (Guṇavante) - ဂုဏ်ရှိသောသူတို့ကို ဇနာ (Janā) - လူတို့သည် ပဿန္တိ (Passanti) - မြင်ကုန်၏၊ ကြည့်ရှုကုန်၏၊ အလေးထားကုန်၏ ကိုးကားချက်များ ဂုဏဝန္တေ-ဂုဏ်ရှိသောသူတို့ကို၊ ဇနာ-လူတို့သည်၊ ပဿန္တိ-မြင် ကုန်၏။
၃၀၃။
ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိဇနာ-ဂုဏ်ရှိသူမှ လူထင်ကြသောအခါ ဖြစ်သည်။
ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ကိစ္စများမြောင် လူတို့ဘောင် နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်သည်ဘဝသည် ကိစ္စအဝဝ များပြားလှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရှင်များ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများ များပြားပုံကို ဖော်ပြသည်။
အိမ်ထောင်တစ်ခုကို ထူထောင်ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် ဇနီးမယား၊ သားသမီး၊ မိဘ စသည့် မိသားစုဝင်များ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရခြင်း၊ စားဝတ်နေရေးကို စီမံခန့်ခွဲရခြင်း၊ အိမ်မှုကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရခြင်း စသည့် ကိစ္စအဝဝတို့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။
ထို့ကြောင့် အိမ်ထောင်သည်ဘဝသည် အလွန်ပင် တာဝန်ကြီးလေးပြီး အလုပ်များသော ဘဝတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပါဠိအနက် ဃရာဝါသော (Gharāvāso) - အိမ်ထောင်သည်ဘဝ ဗဟုကိစ္စော (Bahukicco) - ကိစ္စများသော ကိုးကားချက်များ လောကီမှုဖြစ်သော လူတို့၏ကိစ္စဟူသမျှသည် ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော ဟူသော ပါဠိအရ ဗဟုကိစ္စ၊ ကမ္မကရဏတို့နှင့် မုချတွေ့ကြုံကြရသည်ကား များပြားတတ်ချေသည်။
[၁၂၉၇] ဟံ၊ ၁။
ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော ဟူသည်နှင့်အညီ အိမ်ထောင်သားမွေးနေသော ပုဂ္ဂိုလ်များအဖို့ ဇနီး၊ သားသမီး၊ မိဘတို့၏ အမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင် နေရသည့်အခိုက်…၊ [၁၃၂၉] ဝိဇ္ဇာနိဒါန်း။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိစ္စမြားမြောင် လူတို့ဘောင် နှင့် အတူတူ ဖြစ်သည်။
ဃရေ ဒုဋ္ဌော မူသိကော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဃရေ ဒုဋ္ဌော မူသိကော ဆိုသည်မှာ အိမ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော အရာသည် ကြွက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်များတွင် ကြွက်များ၏ ဖျက်ဆီးမှု အန္တရာယ်ကို ဖော်ပြသည်။
ကြွက်များသည် အိမ်များတွင် အစားအစာများကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ပစ္စည်းများကို ကိုက်ဖြတ်ခြင်း၊ ရောဂါများ သယ်ဆောင်လာခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများစွာကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် အိမ်များတွင် ကြွက်များ မရှိစေရန် သန့်ရှင်းစွာ ထားသိုရန် အရေးကြီးသည်။
ပါဠိအနက် ဃရေ (Ghare) - အိမ်၌ ဒုဋ္ဌော (Duṭṭho) - ဖျက်ဆီးတတ်သည်ကား မူသိကော (Mūsiko) - ကြွက်တည်း ကိုးကားချက်များ အိမ်ရှင်မတို့ မှတ်ရန်ကား ဃရေ-အိမ်၌၊ ဒုဋ္ဌောစ-ဖျက်ဆီးတတ်သည်ကား၊ မူသိကော-ကြွက်တည်းဟူသော နီတိကျမ်းလာ ဂါထာစကားအရ အိမ်များ၌ ဖျက်ဆီး သော ကြွက်များ မနေနိုင်အောင်…၊ [၁၂၇၅] ဆောင်းပါးချုပ်။
၂၆၄။
ဃရေ-အိမ်၌၊ ဒုဋ္ဌောစ-ဖျက်ဆီးတတ်သည်ကား၊ မူသိကော-ကြွက်တည်း၊ [၁၂၉၁] ဆယ့်နှစ်တွဲ။
ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန် ဆိုသည်မှာ ငရုတ်ပင်ကို စိုက်ပျိုးရာတွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ခြေတစ်လှမ်းစာခန့် ခွာ၍ စိုက်ရပြီး၊ ခရမ်းပင်ကို စိုက်ပျိုးရာတွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် တစ်ခုန်စာခန့် ခွာ၍ စိုက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ငရုတ်နှင့် ခရမ်းပင်များ၏ သဘာဝကြီးထွားပုံနှင့် လိုအပ်သော နေရာအကျယ်အဝန်း မတူညီမှုကို ဖော်ပြသည်။
ငရုတ်ပင်သည် ခရမ်းပင်ထက် သေးငယ်သောကြောင့် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် အနည်းငယ်သာ ခွာ၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ခရမ်းပင်သည် ငရုတ်ပင်ထက် ပိုမိုကြီးထွားပြီး အကိုင်းအခက်များ ဖြာထွက်သောကြောင့် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ပိုမိုခွာ၍ စိုက်ပျိုးမှသာ အပင်များ ကောင်းစွာ ကြီးထွားနိုင်ပြီး အသီးအထွက်လည်း ကောင်းမွန်မည်ဖြစ်သည်။
တစ်လှမ်း ဆိုသည်မှာ ခြေလှမ်းတစ်လှမ်း၏ အကွာအဝေးကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ တစ်ခုန် ဆိုသည်မှာ လူတစ်ယောက်၏ ပုံမှန် ခုန်နိုင်သော အကွာအဝေးကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤအကွာအဝေးများသည် အတိအကျမဟုတ်သော်လည်း အပင်တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် မည်မျှခွာ၍ စိုက်ပျိုးသင့်ကြောင်းကို အကြမ်းဖျင်း သဘောပေါက်စေရန် ရည်ရွယ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန်တဲ့ လူလေး။
ငရုတ်စိုက်ရင် တစ်ပင် နှင့်တစ်ပင် တစ်တောင်စီ ခွာရမယ်။
ခရမ်းကိုတော့ လေးတောင်လောက် ခွာ စိုက်ရမယ်။
ဒါမှ အပင်လည်းကြီး၊ အသီးလည်း ထွားတယ်ကွဲ့။
[၁၃၅၁] ကျေးကလေး။
ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ ဆိုသည်မှာ မာန်မာနကြီးသောသူသည် မိမိနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သူ မရှိဟု ထင်မှတ်နေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မာန်မာန၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
မာန်မာနကြီးသူသည် မိမိကိုယ်ကို အခြားသူများထက် သာလွန်သည်ဟု ထင်မှတ်သောကြောင့် အခြားသူများ၏ အကြံဉာဏ်နှင့် အကူအညီကို လျစ်လျူရှုတတ်သည်။
ထို့အပြင် မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးလွန်းသောကြောင့် တိုးတက်မှု မရှိတော့ဘဲ ရပ်တန့်သွားနိုင်သည်။
ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ ဟု ဆိုခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုသာ အဓိကထားပြီး အခြားသူများကို လျစ်လျူရှုခြင်းကို ပြသသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မာန်မာနကို ရှောင်ရှားပြီး မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ငါနှင့်ငါသာ၊ နှိုင်းစရာဟု၊ ပညာမုန်ယို၊ အရွယ်ပျိုက၊ မဆိုစလောက်၊ မာန်စောင်မြောက်၍၊ [၈၈၅] ကိုး၊ နိဂုံး ၅၇။
ဆရာလေးက ဆရာကြီးဖြစ်လာရင်တော့ မပြောနဲ့တော့၊ ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာလို့ ထင်လာတတ်ကြတယ်။
[၁၃၄၉] ရတနာမွန်၊ ၁၄၊ ၁၂။
ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အချို့နေရာတွင် အောင်စံဖြိုး ရေချိုးတော့ ဟုလည်း သုံးနှုန်းကြသည်။
အဓိပ္ပာယ် ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက် ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာ့ အယူအဆအရ နာလန်ထစ လူမမာများသည် တနင်္လာ၊ သောကြာ၊ ဗုဒ္ဓဟူးနှင့် စနေနေ့များတွင် ရေမချိုးသင့်ဘဲ တနင်္ဂနွေ၊ အင်္ဂါနှင့် ကြာသပတေးနေ့များတွင် ရေချိုးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ဗေဒင်ယုံကြည်မှုနှင့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ အယူအဆများ ရောယှက်နေသည်ကို ဖော်ပြသည်။
ငါ့ = တနင်္လာ သား = သောကြာ ရွှေ = ဗုဒ္ဓဟူး တောင် = စနေ အောင် = တနင်္ဂနွေ စံ = အင်္ဂါ ဖြိုး = ကြာသပတေး ဤသို့ အက္ခရာများနှင့် နေ့များကို ဆက်စပ်ထားခြင်းဖြင့် မှတ်သားရလွယ်ကူစေရန် ရည်ရွယ်သည်။
ယခုခေတ်တွင် ဤအယူအဆကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် လိုက်နာသူ နည်းပါးသော်လည်း ရှေးရိုးအစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းသောအားဖြင့် လူကြီးသူမများက ပြောဆိုဆုံးမလေ့ရှိကြသည်။
ကိုးကားချက်များ ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက်။
[၁၂၂၅-ခန့်] လောကီညွန့်။
ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးတော့။
[၁၃၃၆] လောကီစုံ။
ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက် သည် မြန်မာစကားပုံ နှင့် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်တစ်ခုသည်။
ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက် စကားပုံလည်းရှု။
အဓိပ္ပာယ် ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက် ဆိုသည်မှာ ရွှေနှင့်ကျောက်သည် မခွဲခွာနိုင်သော အတွဲအဖက်ဖြစ်သကဲ့သို့ ငါးပိသည်လည်း လောက် (လောက်ကောင်) နှင့် မကင်းနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု၏ မခွဲခွာနိုင်သော ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ရွှေနှင့်ကျောက်သည် သဘာဝတွင်းထွက်ပစ္စည်းများဖြစ်ပြီး အမြဲတမ်းအတူတွဲလျက် ရှိတတ်သည်။
ထို့အတူ ငါးပိသည်လည်း ငါးကို အချဉ်ဖောက်၍ ပြုလုပ်ထားသောကြောင့် လောက်ကောင်များ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေ အမြဲရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်နှင့် အရာဝတ္ထုများ၏ မလွဲမသွေ ဆက်စပ်နေမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
အချို့အရာများသည် မလိုလားအပ်သော အရာများနှင့် အတူတကွ ရှိနေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက်ဆိုပေမဲ့ တကယ်တမ်း ဒီငါးပိထဲမှာ လောက်ကျမိရင် ဒီငါးပိလှေကြီး တစ်စင်းလုံးမှာရှိနေတဲ့ ငါးပိအချိန် လေးငါးထောင်ဟာ သိပ်မကြာဘူး၊ အားလုံးကုန်တာပဲ။
[၁၃၂၇] ဆောင်းလ။
မူလရင်းမြစ် "ငါးပိနှင့် လောက်၊ ရွှေနှင့် ကျောက် ဆိုဘိသို့ လယ်သမားနှင့် မြွေဆိုးတို့မှာလည်း မကင်းနိုင်ကြရှာပေ။
" [၁၃၃၁] အိုးဝေ၊ ၁၄၊ ၁၀။
ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း ဆိုသည်မှာ ငါးများထဲတွင် ငါးကြင်းသည် အကောင်းဆုံး၊ အရသာအရှိဆုံးဟု သတ်မှတ်ခံရသကဲ့သို့ ဓားများထဲတွင်လည်း ဒီပဲယင်းမြို့နယ်မှ ထွက်ရှိသော ဓားများသည် အကောင်းဆုံး၊ အရည်အသွေး အမြတ်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ခံရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုစီ၏ အကောင်းဆုံးကို ရွေးချယ်ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။
ငါးကြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူကြိုက်များသော ငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရသာကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် လူသိများသည်။
ဒီပဲယင်းသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးယခင်ကပင် ဓားလက်နက်များ ထုတ်လုပ်ရာတွင် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုစီ၏ အကောင်းဆုံးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြလိုသောအခါ ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း ဟု ပြောဆိုကြသည်။
ကိုးကားချက်များ ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း…ငါးတွင် ငါးကြင်းသည် စံတင်လောက် သောငါးဖြစ်သကဲ့သို့ ဓားတွင်လည်း ဒီပဲယင်းက စံထားအပ်သော ဓားဖြစ်သည် ဟုမြို့နယ်သူ༏သားတို့ ဂုဏ်ယူပြောကြ၏။
[၁၃၃၈] ရှေ့သို့၊ ၂၆၊ ၅။
ငါး ငါးသလောက်။
မယား ဆံတောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငါး ငါးသလောက်၊ မယား ဆံတောက် ဆိုသည်မှာ ငါးများထဲတွင် ငါးသလောက်သည် စားသုံးရန် အလွန်အရသာရှိပြီး လူကြိုက်များသကဲ့သို့ မယားအဖြစ် ရွေးချယ်ရာတွင်လည်း ဆံတောက်ထားသော အရွယ်ရောက် ကညာပျိုကို လူအများက နှစ်သက်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အစားအစာနှင့် လူနေမှုဘဝကို ဆက်စပ်၍ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော အရာများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။
ငါးသလောက်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန်လူကြိုက်များသော ငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် မိုးရာသီတွင် အများအပြား ရရှိနိုင်သည်။
ဆံတောက်ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ်မြန်မာ အမျိုးသမီးများ၏ ဆံပင်ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ထိုခေတ်အခါက လူငယ်ကညာများတွင် ခေတ်စားခဲ့သော ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အစားအသောက်နှင့် အလှအပဆိုင်ရာ အမြင်များကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ ငါးမှာ ငါးသလောက်၊ မယားမှာ ဆံတောက်လို့ အဆိုရှိတဲ့အတိုင်း အရသာရှိတဲ့ ငါးသလောက်ကို ချက်ကာ…၊ [၁၃၁၂] မာလာ။
ငါးတွင် ငါးသလောက်သည် အဆိပ်အတောက် ပြင်း၍ စားသုံးရာတွင် အရသာ ရှိလှသည်။
သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် နောက်ကုပ်ဆံတောက်ကလေး မသိမ်းတသိမ်းကိုသာ ရာသက်ပန် ကြင်ရာအဖြစ် ရယူလိုကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ ငါး ငါးသလောက်၊ မယား ဆံတောက် တင်စားသုံးနှုန်းခဲ့ကြ၏။
[၁၃၂၅] ရှုမဝ၊ ၁၆၊ ၁၈၈။
ငါးပတ် ပုပ်ပုပ်၊ ငရုတ် စပ်စပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငါးပတ် ပုပ်ပုပ်၊ ငရုတ် စပ်စပ် ဆိုသည်မှာ အနည်းငယ် ပုပ်သိုးနေသော ငါးပတ်ကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် အပုပ်နံ့ကို ဖုံးကွယ်ရန်နှင့် အရသာကို ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ငရုတ်သီးကို အများအပြား ထည့်၍ ချက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အခြေအနေတစ်ခုကို တခြားတစ်ခုဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြုပြင်ခြင်းကို ဖော်ပြသည်။
ငါးပတ်၏ မကောင်းသော အနံ့ကို ငရုတ်သီး၏ စပ်သော အရသာဖြင့် ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ မကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုကိုလည်း တခြားနည်းလမ်းတစ်ခုဖြင့် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် တီထွင်ကြံဆနိုင်စွမ်းနှင့် အခြေအနေကို လိုက်လျောညီထွေ ပြုပြင်နိုင်စွမ်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ငရုတ်သီးများများ ထည့်၍ ချက်လျှင် ငါးပုပ်အနံ့မှာ ပြယ်၍ စပ်သည့် အရသာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသွားတတ်၏။
ထို့ကြောင့် ငါးပတ်ပုပ်ပုပ်ကို ငရုတ်စပ်စပ် ထည့်၍ ချက်ရမည်ဟု ဟင်းစပ်နည်း ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ သည် မြန်မာစကားပုံနှင့်မြန်မာဆိုရိုးစကား တစ်ခုဖြစ်သည်။
ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ-စကားပုံလည်းရှု။
အဓိပ္ပာယ် ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ ဆိုသည်မှာ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် ငါးသိုင်း (ငါးကို အချဉ်ဖောက်၍ ပြုလုပ်ထားသော အရာ) ကို သင့်ရုံသာ ထည့်သင့်ပြီး အလွန်အကျွံ ထည့်ပါက ဟင်းသီးဟင်းရွက်၏ မူလအရသာ ပျက်ပြယ်သွားတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ အသုံးပြုခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
ငါးသိုင်းသည် ဟင်းလျာများတွင် အရသာကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် အသုံးပြုသော အရာဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ ထည့်ပါက တခြားပါဝင်ပစ္စည်းများ၏ အရသာကို ဖုံးလွှမ်းသွားနိုင်သည်။
ထို့အတူ အခြားအရာများတွင်လည်း အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မူလရည်ရွယ်ချက်ကို ပျက်ပြားစေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် သင့်တင့်မျှတစွာ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့နှင့် ရောချက်ရာ၌ ငါးသိုင်းကို အသင့်အတင့်သာ ရောစပ်ရသည်။
သို့မဟုတ်လျှင် ငါး၏အရသာ လွှမ်းမိုးသွားသဖြင့် အခြား ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့၏အရသာ ပျက်ပြယ်သွားတတ်သည်။
ထို့ကြောင့်ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံဟု ဆိုရိုးရှိကြောင်း …၊" [၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ မ၊ ဒု။
မူလရင်းမြစ် "ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံဆိုတာမျိုးလို ခရာလုံး တာလုံးတွေ ဒီလောက်များတော့ ကြားရသူ နားကလောပြီး..." [၁၂၈၉] ဒဂုန်၊ ၇၊ ၁၀၇။
"ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံသတဲ့။
ဒီတော့ မပျင်းရုံကလေးရေးမှ ကောင်းမယ်။
စကားကြောရှည်ပြီး မျောနေအောင် မရေးနဲ့လို့..." [၁၂၉၂] ကဝိမှန်၊ ၄၊ ၄။
၁၇၇။
ငိုချင် အူရွှင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငိုချင် အူရွှင် ဆိုသည်မှာ ကလေးသူငယ်များသည် အလွန်အကျွံ ရယ်မောပျော်ရွှင်မြူးထူးလွန်းပါက နောက်ပိုင်းတွင် ငိုတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးများ၏ စိတ်ခံစားမှု အပြောင်းအလဲ မြန်ဆန်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ကလေးများသည် စိတ်ခံစားမှု တစ်ခုခုကို အစွန်းရောက် ခံစားရပါက ဆန့်ကျင်ဘက် စိတ်ခံစားမှုကို ချက်ချင်း ပြောင်းလဲခံစားရတတ်သည်။
အလွန်အကျွံ ပျော်ရွှင်ခြင်းသည် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ငိုခြင်းသို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကလေးများ၏ သဘာဝကို ရိုးရှင်းစွာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ငိုတစ်ခါ ရယ်တစ်လှည့် အပြုံးနှင့် မျက်ရည်ကြားတွင် ကြီးထွားလာရသော ကလေးငယ်သည် မငိုမီ ရယ်ရွှင်မြူးထူးနေသည်ကို ကြည့်၍ ကလေးငိုချင်ရွှင်ဟူသော ဆိုရိုးကို ပြုကြခြင်းဖြစ်လေသည်။
ငိုအားထက် ရယ်အားသန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ငိုအားထက် ရယ်အားသန် ဆိုသည်မှာ ဝမ်းနည်းစရာ သို့မဟုတ် စိတ်ညစ်စရာ အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့နေရချိန်တွင် ရယ်စရာ သို့မဟုတ် ရွှင်စရာ အဖြစ်အပျက်မျိုးနှင့် တပြိုင်နက်တည်း ကြုံတွေ့ရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ခံစားမှုသည် ရှုပ်ထွေးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဆန့်ကျင်ဘက် စိတ်ခံစားမှုများ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
အလွန်ဝမ်းနည်းနေချိန်တွင်ပင် ရယ်စရာအဖြစ်အပျက်ကို မြင်တွေ့ပါက ခဏတာမျှ ရယ်မောမိတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုနှင့် ဘဝ၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော အပြောင်းအလဲများကို ပုံဖော်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ မိဖုရား၏ ဝတ်လဲတော်(ထဘီ)များကို ဦးခေါင်း၌ ရစ်ပတ်ကာ ပေါင်း၍ထွက်လာကြခြင်းကို မြင်ရသဖြင့် မိခင်တို့လူစုမှာ ငိုအားထက် ရယ်အားသန်ဆိုသော စကားကဲ့သို့ အရှင်နှစ်ပါး ပါတော်မူမည့်အရေးထဲ၌ပင် ရယ်မိကြရသေးကြောင်း…၊ [၁၃၂၇] ချစ်ပန်းပွင့်။
ကျွန်တော်တို့သည် ခေတ္တနားသည့်အခါ တစ်ယောက်မျက်နှာတစ်ယောက် ကြည်ြ့ပီး ငိုအားထက် ရယ်အားသန်ရလေသည်။
ကျွန်တော်တို့၏ မျက်နှာပြင်နှင့် တစ်ကိုယ်လုံးမှာ ရွှံ့စက်များ ဖွေးဖွေးလှုပ်နေ၏။
[၁၃၂၉] စစ်ခရီးကြမ်း။