kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၎င်းသည် စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုပေါ်တွင် ခဏတာမျှသာ တည်ကြည်စေပြီး၊ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတရားများဖြင့် မလွှမ်းမိုးနိုင်အောင် ထိန်းသိမ်းပေးသည်။
ခဏိကသမာဓိ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သမာဓိအမျိုးအစား “ခဏိက” ဆိုသည်မှာ ခဏတာမျှသာ တည်ရှိခြင်းကို ဆိုလိုပြီး၊ “သမာဓိ” ဆိုသည်မှာ စိတ်စူးစိုက်မှု သို့မဟုတ် တည်ကြည်မှုဖြစ်သည်။
သမာဓိကို သမထပိုင်း၌ ခဏိက၊ ဥပစာရ၊ အပ္ပနာဟူ၍ ၃-မျိုး ခွဲခြားဖော်ပြထားသည်။
သာ ပနေသာ ပဉ္စ ဝိဓာ ပီတိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓံ ပဿဒ္ဓိံပရိပူရေတိ ကာယပဿဒ္ဓိဉ္စ စိတ္တပဿဒ္ဓိဉ္စ။
ပဿဒ္ဓိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓမ္ပိ သုခံ ပရိပူရေတိ ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ။
သုခံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တံ တိဝိဓံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ ခဏိကသမာဓိံဥပစာရသမာဓိံအပ္ပနာသမာဓိန္တိ။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၄၀။
) ဝိပဿနာသမာဓိ ၁-ခု တိုး၍ ၄-မျိုး ဆိုသည်။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၇ တိပိဋကအဘိဓာန်အတွဲ-၆ ခဏိကသမာဓိ (သမထပိုင်း, ဝိပဿနာပိုင်း)= အာရုံတစ်ခုပေါ်တွင် ခဏတာမျှ စိတ်ကို တည်ကြည်စေပြီး၊ ကာမာဝစရသမာဓိဖြစ်သည်။
ဧကောဒိဘူတာတိ ခဏိကသမာဓိနာ ဧကဂ္ဂဘူတာ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၇။
) ဥပစာရသမာဓိ= ဈာန်နှင့် နီးကပ်သော စိတ်တည်ကြည်မှု။
အပ္ပနာသမာဓိ= ဈာန်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသော စိတ်တည်ကြည်မှု။
ခဏိကသမာဓိသည် ဤသုံးမျိုးအနက် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်ပြီး၊ သမထပိုင်းတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ကာ၊ ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ကူးပြောင်းရာတွင်လည်း အရေးပါသည်။
သမထပိုင်းရှိ ခဏိကသမာဓိ သမထယာနိက= သမထ သမာဓိသုံးမျိုးရှိရာ ဥပစာရသမာဓိ၏ အနီး၌ ကပ်၍ ဖြစ်လေ့ရှိသော ပရိကမ္မသမာဓိကိုပင် ခဏိကသမာဓိဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲထားပေသည်။
) သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက= ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အာရုံယူ၍ ခဏိကသမာဓိကို ထူထောင်သည်ဟု ဋီကာဆရာတော်က ဆိုသည်။
(မဟာဋီ၊၁၊၁၅။
) ၎င်းခဏိကသမာဓိကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က သဒိသူပစာရအားဖြင့် ဥပစာရသမာဓိဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲထားပေသည်။
ဥပစာရသမာဓီတိ စ ရုဠှီဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အပ္ပနံ ဟိ ဥပေစ္စ စာရီ သမာဓိ ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာ စေတ္ထ နတ္ထိ။
(မဟာဋီ၊၁၊၄၃၆။
) ဝိပဿနာပိုင်းရှိ ခဏိကသမာဓိ ဝိပဿနာဘာဝနာတွင် ခဏိကသမာဓိသည် သင်္ခါရတရားများကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန်ဖြင့် ရှုရာတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်သည်။
သမထယာနိကလမ်း= သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပစာရ သို့မဟုတ် အပ္ပနာသမာဓိကို အခြေခံ၍ ဈာန်ဝင်စား၊ ထိုဈာန်မှထ၍ ဈာန်အင်္ဂါများနှင့် ယှဉ်ဖက်တရားများကို သိမ်းဆည်းကာ နာမ်ရုပ်ကို ဝိပဿနာရှုရာ၌ ခဏိကသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကလမ်း= ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အကျဉ်း သို့မဟုတ် အကျယ်သိမ်းဆည်း၍ ခဏိကသမာဓိကို ထူထောင်ကာ ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုးကို သိမ်းဆည်းပြီး ဝိပဿနာရှုသည်။
ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သော ခဏိကသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်သည်။
မဟာဋီကာဆရာတော်၏ မိန့်တော်မူချက် မဟာဋီကာဆရာတော်က သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် ခဏိကသမာဓိသည် လောကုတ္တရာတရားရရှိရေး၏ အခြေခံဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။
သမထယာနိကဿ ဟိ ဥပစာရပ္ပနာပ္ပဘေဒံ သမာဓိံ, ဣတရဿ ခဏိကသမာဓိံ, ဥဘယေသမ္ပိ ဝိမောက္ခမုခတ္တယံ ဝိနာ န ကဒါစိပိ လောကုတ္တရာဓိဂမော သမ္ဘဝတိ။
) လိုရင်းအချုပ် ခဏိကသမာဓိသည် - သမထပိုင်း= သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်၏ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အာရုံယူ၍ ထူထောင်သော ကာမာဝစရသမာဓိ၊ သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥပစာရနှင့် နီးကပ်သော ပရိကမ္မသမာဓိ။
ဝိပဿနာပိုင်း= ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် သင်္ခါရတရားများကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်ဖြင့် ရှုရာ၌ ဖြစ်ပေါ်သော သမာဓိ။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပထမတွဲ- ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ခဏိကသမာဓိ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
လုံခြုံမှုအဆင့်အတန်းဝင် စာရွက်စာတမ်းများ (Classified Documents) ဆိုသည်မှာ ၎င်းတွင်ပါရှိသည့် အချက်အလက်များအား အများပြည်သူထံသို့ အလွယ်တကူစီးဆင်းစေရန် မသင့်လျော်သဖြင့် ၎င်းတို့ကို လုံခြုံစွာထိန်းသိမ်းထားရန် လိုအပ်သော စာရွက်စာတမ်းများဖြစ်သည်။
စာအရွက်စာတမ်းတစ်ခုအား ၎င်းတို့ပါရှိသည့် အချက်အလက်၏ လုံခြုံစွာထိန်းသိမ်းရေးလိုအပ်မှုအခြေအနေအလျောက် လုံခြုံမှုအဆင့်အတန်းကို ‌အောက်ပါအတိုင်းငါးမျိုးခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်- ထိပ်တန်းလျှို့ဝှက် (Top Secret) လျှို့ဝှက် (Secret) အတွင်းရေး (Confidential) ကန့်သတ် (Restricted) ရိုးရိုး (Unrestricted) ကိုးကား ကဏ္ဍ:သတင်းအချက်အလက် ကဏ္ဍ:အမျိုးသား လုံခြုံရေး ကဏ္ဍ:အစိုးရ သတင်းအချက်အလက်။
စတရာ့စ်ဘူရ်(, , အာလ်ဇာ့စ်: Strossburi)သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အာလ်ဇာ့စ်တိုင်း၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ရိုင်းမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့ဖြစ်သည်။
စတရာ့စ်ဘူရ်မြို့သည် ဥရောပ၏ အရေးပါဆုံး မြို့များထဲမှ တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး၊ ဥရောပကောင်စီနှင့် ဥရောပလွတ်တော်တို့၏ ရုံးချုပ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဥရောပ၏ မြို့တော်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
thumb|ရောဟန် နန်းတော် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် သတ္တမမြောက် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ဖြစ်သော စတရာ့စ်ဘူရ်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်၏ စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော မြို့လည်း ဖြစ်သည်။
ပြင်သစ်ဘာသာစကား၏ ပထမဆုံး စာတမ်းဖြစ်သော စတရာ့စ်ဘူရ် စာတမ်းကို ရေးသားခဲ့သည့် နေရာလည်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ မြို့တော်များ။
အင်ဒိုနီးရှားရုပ်ရှင် ဆိုသည်မှာ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်ထားသော ရုပ်ရှင်များကို ဆိုလိုသည်။
အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်ဘုတ်အဖွဲ့ (Indonesian Film Board, BPI) ၏ ဥပဒေအရ အင်ဒိုနီးရှားရုပ်ရှင်များကို "အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသား သို့မဟုတ် အင်ဒိုနီးရှား ဥပဒေအဖွဲ့အစည်းမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ ပိုင်ဆိုင်ထားသော ဉာဏပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အင်ဒိုနီးရှား အရင်းအမြစ်များဖြင့် ဖန်တီးထားသော ရုပ်ရှင်များ" ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။
အင်ဒိုနီးရှားတွင် ရုပ်ရှင်လောကသည် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များ အစောပိုင်းကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များအထိ အင်ဒိုနီးရှားရှိ ရုပ်ရှင်အများစုကို နိုင်ငံခြားသား စတူဒီယိုများ၊ အထူးသဖြင့် ဥရောပနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ဖန်တီးခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ရုပ်ရှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားသို့ တင်သွင်းခဲ့သည်။
ဤရုပ်ရှင်အများစုသည် အသံတိတ် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် (documentaries) နှင့် ဇာတ်လမ်းရုပ်ရှင် (feature films) များဖြစ်ပြီး၊ ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန်မှ ထုတ်လုပ်ထားသည်။
အင်ဒိုနီးရှား၏ သဘာဝတရားနှင့် ဘဝအကြောင်း မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များစွာကို ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယ (Dutch East Indies) အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး၊ ဒတ်ချ် သို့မဟုတ် အနောက်ဥရောပ စတူဒီယိုများက ဖန်တီးခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားတွင် ပြည်တွင်းထုတ် ပထမဆုံး မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယတွင် ပထမဆုံး ပြည်တွင်းထုတ် ရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၂၆ ခုနှစ်က လူးတုန်းကဆာရိုအန်း (Loetoeng Kasaroeng) ဖြစ်ပြီး၊ ဤရုပ်ရှင်သည် အသံတိတ်ရုပ်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ကာ ဆူန္ဒါနီးစ် (Sundanese) ဒဏ္ဍာရီဖြစ်သည့် လူးတုန်းကဆာရုန်း (Lutung Kasarung) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားသည်။
၁၉၂၆ ခုနှစ်အတွင်း၊ ဘန်ဒွန်း (Bandung) မြို့တွင် အိုရီရင့်တယ် (Oriental) နှင့် အဲလီတာ (Elita) ရုပ်ရှင်ရုံနှစ်ရုံရှိခဲ့သည်။
ဂျာကာတာ (Jakarta) မြို့တွင် ပထမဆုံး ရုပ်ရှင်ရုံမှာ အယ်လ်ဟမ်ရာ (Alhamra Theatre) ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်များသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မြို့ကြီးများရှိ ရုပ်ရှင်ရုံအများစုကို လွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်များတွင် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့သည်။
ဤခေတ်အတွင်း လူငယ်မင်းသားများဖြစ်သည့် အုန်ကီ အလက်ဇန္ဒား (Onky Alexander)၊ မေရီယမ် ဘဲလီနာ (Meriam Bellina)၊ လီဒီယာ ကန်ဒူး (Lydia Kandou)၊ နိုက် အာဒီလာ (Nike Ardilla)၊ ပါရာမိသာ ရူဆာဒီ (Paramitha Rusady)၊ နှင့် ဒက်စီ ရတ်နဆာရီ (Desy Ratnasari) တို့သည် ကတာနန် ဆီ ဘွိုင်း (Catatan Si Boy) နှင့် ဘလောက် အက်မ် (Blok M) ကဲ့သို့သော ရုပ်ရှင်များဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဟောလိဝုဒ် (Hollywood) နှင့် နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်များက ရုပ်ရှင်ရုံများကို လွှမ်းမိုးလာသဖြင့် အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ နေရာနှင့် လူကြိုက်များမှုကို တဖြည်းဖြည်း ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
၁၉၉၇ အာရှ ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း (1997 Asian financial crisis) နှင့် ဆူဟာတို ပြုတ်ကျမှု (Fall of Suharto) တို့နောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ပရိသတ်များ၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို ပြန်လည်ရရှိရန် ရုန်းကန်ခဲ့ရပြီး၊ ရုပ်ရှင်အများစုသည် ဆယ်ကျော်သက် ဒရာမာ၊ အင်ဒိုနီးရှား ထိတ်လန့်ရုပ်ရှင် (horror)၊ နှင့် အရွယ်ရောက်သူများအတွက် (adult) အမျိုးအစားများတွင်သာ ရှိနေခဲ့သည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အစတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ခေတ် (Post-Suharto era) စတင်ပြီးနောက်၊ အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် လူငယ်ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူများ တိုးပွားလာမှုကြောင့် အားကောင်းလာခဲ့သည်။
လုပ်ငန်းသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်များနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြုပြင်နေစဉ်၊ အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်လောက်သည် ၎င်း၏ အမှတ်အသားကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ကာ ယခင်လူကြိုက်များမှုကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။
လက်ရှိတွင် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ ဖန်တီးမှု စီးပွားရေး၏ အလျင်မြန်ဆုံး တိုးတက်နေသော ကဏ္ဍခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားရှိ ရုပ်ရှင်ကြည့်ရှုသူ အရေအတွက်သည် ၅၂ သန်းကျော်ရှိခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပြည်တွင်းရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ရုပ်ရှင် ၂၀ ကားကို ပရိသတ် ၁ သန်းကျော် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည့် စံချိန်သစ်တစ်ခု တင်ခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဇာတ်ကားပေါင်း ၂၃၀ ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ အင်ဒိုနီးရှားတွင် ရုပ်ရှင်ပြသရန် ပိတ်ကားပေါင်း (screens) ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ၃၀၀၀ အထိ တိုးတက်လာရန် မျှော်မှန်းထားသည်။
{needs update|date=May 2022} လက်ရှိတွင် ၂၁ ဆိုင်းနီပလက်စ် (21 Cineplex) (အမေရိကန် ရုပ်ရှင်စတူဒီယိုကြီးများ၏ ရုပ်ရှင်ဖြန့်ချိမှုကို လွှမ်းမိုးထားသော PT Omega Film ပိုင်ဆိုင်သည်)၊ CGV ဆိုင်းနီမာစ် (CJ CGV) (ယခင် Blitzmegaplex)၊ နှင့် ဆိုင်းနီပိုလစ် (Cinépolis) (ယခင် Cinemaxx) တို့သည် အင်ဒိုနီးရှား၏ ရုပ်ရှင်ရုံလုပ်ငန်းကို လွှမ်းမိုးထားသည်။
သမိုင်း ကိုလိုနီခေတ် thumb| Loetoeng Kasaroeng သည် ယခုအင်ဒိုနီးရှားတွင် ပထမဆုံးထုတ်လုပ်သည့် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။
ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယတွင် ရုပ်ရှင်ပြသမှုကို ပထမဆုံး ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ထပ် နှစ်နှစ်ဆယ်အတွင်း နိုင်ငံခြားမှ ထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များ—အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ—ကို တင်သွင်းကာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း ပြသခဲ့သည်။
ပြည်တွင်း မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်မှုကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော်လည်း၊ တင်သွင်းလာသော ရုပ်ရှင်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပေ။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ (Middle East Film Co.) မှ ဦးဆောင်သော ပြည်တွင်း ဇာတ်လမ်းရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်မှုကို ကြေညာခဲ့သော်လည်း၊ ထိုအလုပ်မှာ မပြီးမြောက်ခဲ့ပေ။
အင်ဒီးစ်တွင် ပထမဆုံး ပြည်တွင်းထုတ် ရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၂၆ ခုနှစ်က လူးတုန်းကဆာရိုအန်း (Loetoeng Kasaroeng) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဒတ်ချ်လူမျိုး ဒါရိုက်တာ အယ်လ် ဟူဗယ်လ်ဒေါ့ပ် (L. Heuveldorp) မှ ရိုက်ကူးထားသော အသံတိတ်ရုပ်ရှင် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤရုပ်ရှင်သည် ဆူန္ဒါနီးစ် (Sundanese) ဒဏ္ဍာရီဖြစ်သည့် လူးတုန်းကဆာရုန်း (Lutung Kasarung) ကို အခြေခံထားပြီး၊ ဘန်ဒွန်း (Bandung) ရှိ NV Java Film Company မှ ဒေသခံသရုပ်ဆောင်များဖြင့် ဖန်တီးကာ၊ ၁၉၂၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်တွင် ဘန်ဒွန်းရှိ အဲလီတ် (Elite) နှင့် မဂျက်စတစ် (Majestic) ရုပ်ရှင်ရုံများတွင် ပထမဆုံး ပြသခဲ့သည်။
နောက်နှစ်တွင် လူးတုန်းကဆာရိုအန်း တွင် နည်းပညာရှင်နှင့် ဓာတ်ပုံဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဂျော့ချ် ခရူဂါး (George Krugers) က ၎င်း၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ပထမဆုံးရုပ်ရှင် (အင်ဒီးစ် တွင် ဒုတိယရုပ်ရှင်) ဖြစ်သည့် အူးလစ် အတ်ချီး (Eulis Atjih) ကို ထုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။
လူးတုန်းကဆာရိုအန်း ၏ အကန့်အသတ်ရှိသော ပြသမှုကြောင့် ခရူဂါးသည် ၎င်း၏ ရုပ်ရှင်ကို ကိုလိုနီ၏ ပထမဆုံးအဖြစ် ကြော်ငြာနိုင်ခဲ့သည်။
တစ်နှစ်အကြာ၊ အင်ဒိုနီးရှားတွင် ဒုတိယမြောက် ဝတ္ထုကို ရုပ်ရှင်အဖြစ် ပြန်လည်ဖန်တီးခဲ့သည့် ဆီတာနန် ဘာလူးမား ဒါရာ (Setangan Berloemoer Darah) ကို တန် ဘွန်း ဆွန် (Tan Boen Soan) မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
တရုတ်-အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုး ဒါရိုက်တာများနှင့် ထုတ်လုပ်သူများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရှန်ဟိုင်းတွင် ထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များ၏ အောင်မြင်မှုကို အခွင့်ကောင်းယူ၍၊ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် နယ်လ်ဆန် ဝမ် (Nelson Wong) မှ လီလီ ဗန် ဂျာဗာ (Lily van Java) ကို ပြီးစီးခဲ့ပြီးမှ ကိုလိုနီ၏ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ဝမ် ညီအစ်ကိုများ (Wong brothers) သည် ခဏရပ်နားခဲ့သော်လည်း၊ အခြားတရုတ်လူမျိုးများသည် ရုပ်ရှင်လောကတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ တရုတ်ပိုင် စတင်လုပ်ကိုင်သည့် ကုမ္ပဏီများစွာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် နန်စင်း ရုပ်ရှင် (Nancing Film) မှ ရီစီယာ ဘိုရိုဘိုဒူရ် (Resia Boroboedoer) (၁၉၂၈) နှင့် တန်း၏ ရုပ်ရှင် (Tan's Film) မှ ညီဒါစီမာ (Njai Dasima) (၁၉၂၉) တို့ ပါဝင်သည်။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပိုင် လုပ်ငန်းများသည် နိုင်ငံ၏ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် လွှမ်းမိုးနိုင်သော အင်အားဖြစ်လာခဲ့သည်။
စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး (Great Depression) သည် အင်ဒီးစ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးနောက်၊ ထုတ်လုပ်မှု သိသိသာသာ နှေးကွေးသွားခဲ့သည်။
ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယ အစိုးရသည် အခွန်များကို ပိုမိုကောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ရုပ်ရှင်ရုံများက လက်မှတ်များကို ဈေးနှုန်းနိမ့်ဖြင့် ရောင်းချခဲ့သဖြင့်၊ ပြည်တွင်းရုပ်ရှင်များအတွက် အနည်းငယ်သော အမြတ်အစွန်းသာ ရှိခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ကိုလိုနီရှိ ရုပ်ရှင်ရုံများသည် အဓိကအားဖြင့် ဟောလိဝုဒ် ထုတ်လုပ်ရုပ်ရှင်များကို ပြသခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းမှာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဘွန်း ရိုးစ် ဒါရီ ချိကမ်ဘန် (Boenga Roos dari Tjikembang) ဖြင့် စတင်ထွက်ရှိခဲ့သူ ဒီတန် ချန် (The Teng Chun) သည် ၁၉၃၄ နှင့် ၁၉၃၅ အစောပိုင်းတွင် ရုပ်ရှင်များ ထုတ်လွှတ်နိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော ထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၎င်း၏ ဘတ်ဂျက်နည်းသော်လည်း လူကြိုက်များသော ရုပ်ရှင်များသည် အဓိကအားဖြင့် တရုတ်ဒဏ္ဍာရီ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံပညာများမှ မှုတ်သွင်းထားပြီး၊ တရုတ်လူမျိုးများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ အက်ရှင်ဇာတ်ဝင်ခန်းများကြောင့် ဒေသခံအင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးများကြားတွင် လူကြိုက်များခဲ့သည်။
thumb| Terang Boelan အတွက် ပိုစတာ၊ Indies ၏ ကျရှုံးနေသော ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ပြန်လည်ရှင်သန်စေသည့် ရုပ်ရှင်သုံးကားထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဒေသခံထုတ်လုပ်သော၊ ကောင်းမွန်စွာ ဖန်တီးထားသည့် ရုပ်ရှင်များသည် အမြတ်အစွန်းရှိနိုင်ကြောင်း ပြသရန် ကြိုးပမ်းမှုအနေဖြင့်၊ ရုပ်ရှင်အတွေ့အကြုံ တရားဝင်မရှိသော ဒတ်ချ်သတင်းထောက် အယ်လ်ဘတ် ဘာလင်ခ် (Albert Balink) သည် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် နယ်လ်ဆန် ဝမ်နှင့် ၎င်း၏ ညီအစ်ကိုများနှင့် ပူးပေါင်း၍ ပါရေ့ (Pareh) ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ဤရုပ်ရှင်သည် ထိုခေတ်က ထုတ်လုပ်မှုအများစုထက် ၂၀ ဆ ကုန်ကျခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း၊ ဒီတန် ချန်၏ ဒါရိုက်တာပုံစံကို သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် ရိုးရာပုံစံ ဇာတ်လမ်းများကို လျော့နည်းစွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဘာလင်ခ်၏ နောက်ထပ် ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည့် တေရန် ဘိုအဲလန် (Terang Boelan) ကို နှစ်နှစ်အကြာ ထုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။
ပါရေ့ နှင့် မတူဘဲ၊ တေရန် ဘိုအဲလန် သည် ထင်ရှားသော စီးပွားရေး အောင်မြင်မှုရခဲ့ပြီး၊ နှစ်လအတွင်း စထရိတ် ဒေါ်လာ ၂၀၀,၀၀၀ (ထိုစဉ်က အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၁၄,၄၇၀ နှင့် ညီမျှ) ရရှိခဲ့သည်။
အမေရိကန် အမြင်အာရုံ မနုဿဗေဒပညာရှင် ကားလ် ဂျီ ဟိုက်ဒါ် (Karl G. Heider) ၏ အဆိုအရ၊ ဤရုပ်ရှင်နှစ်ကားသည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ အရေးအကြီးဆုံး ရုပ်ရှင်များ ဖြစ်သည်။
တေရန် ဘိုအဲလန် (Terang Boelan)၊ ဖာတိမာ (Fatima) (၁၉၃၈)၊ နှင့် အလန်-အလန် (Alang-Alang) (၁၉၃၉) တို့၏ သုံးကြိမ် အောင်မြင်မှုများသည် ပြည်တွင်းရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ပြန်လည်နိုးကြားစေခဲ့သည်။
၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ရေး အိမ်သစ် (production houses) လေးခု တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ယခင်က ပြဇာတ်အဖွဲ့များနှင့် ဆက်စပ်နေသော သရုပ်ဆောင်များသည် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်လာကာ၊ ပရိသတ်အသစ်များကို ရရှိခဲ့သည်။
ထိုရုပ်ရှင်အသစ်များ—၁၉၄၀ တွင် ၁၄ ကား နှင့် ၁၉၄၁ တွင် ၃၀—သည် တေရန် ဘိုအဲလန် မှ တည်ထောင်ထားသော ပုံစံဖြစ်သည့် သီချင်းများ၊ လှပသော ရှုခင်းများ၊ နှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် လိုက်နာခဲ့သည်။
အချို့ရုပ်ရှင်များ၊ ဥပမာ အက်စမာရာ မိုအာနီ (Asmara Moerni) ကဲ့သို့သော ရုပ်ရှင်များသည် သတင်းစာဆရာများ သို့မဟုတ် အင်ဒိုနီးရှား အမျိုးသားနိုးကြားလှုပ်ရှားမှု (nationalist movement) မှ ထင်ရှားသူများကို ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဆွဲဆောင်ကာ၊ ပြည်တွင်း ပညာတတ်လူတန်းစား (intelligentsia) ကို ဆက်သွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။
ဂျပန်ခေတ် ဒတ်ချ်ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက်၊ အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်သိမ်းပိုက်သူများ (Japanese occupiers) မှ ဝါဒဖြန့်ကိရိယာအဖြစ် သိမ်းယူခံခဲ့ရသည်။
ဂျပန်အစိုးရသည် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်မှုအားလုံးကို ချက်ချင်းရပ်တန့်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်၊ ယဉ်ကျေးမှု ဉာဏ်အလင်းပေးရေး ရုံး (Office of Cultural Enlightenment) ကို အီရှီမိုတို တိုကီချိ (Ishimoto Tokichi) ဦးဆောင်ပြီး၊ ရုပ်ရှင်ဖန်တီးရေး အဖွဲ့အစည်းအားလုံးမှ အဆောက်အဦများကို သိမ်းယူကာ၊ ၎င်းတို့ကို တစ်ခုတည်းသော စတူဒီယိုအဖြစ် စုစည်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် ဂျာကာတာရှိ ဂျပန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ (Nippon Eigasha) ၏ ဌာနခွဲဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဂျပန်လက်အောက်တွင် အင်ဒိုနီးရှားတွင် ဖန်တီးခဲ့သော ရုပ်ရှင်အများစုသည် ဂျပန်ပရိသတ်များအတွက် ထုတ်လုပ်ထားသည့် ပညာပေးရုပ်ရှင်များနှင့် သတင်းရုပ်ရှင်များ (newsreels) ဖြစ်သည်။
ဂျာကာတာ ဌာနခွဲကို ဂျပန်အင်ပါယာ၏ တောင်ဘက်အစွန်းတွင် မဟာဗျူဟာကျကျ ထားရှိခဲ့ပြီး၊ မကြာမီ သတင်းရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်ရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
တောင်ပိုင်းမှ သတင်း (News from the South) နှင့် ဂျာဗားရှိ ရုပ်ရှင်သတင်း (Berita Film di Djawa) ကဲ့သို့သော လူကြိုက်များသော သတင်းစီးရီးများ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ဂျပန်သတင်းရုပ်ရှင်များသည် အဓိကအားဖြင့် အတင်းအကျပ် အလုပ်သမား "ရိုမုရှာ" (romusha)၊ ဂျပန်ဧကရာဇ်တပ်မတော်သို့ ဆန္ဒအလျောက် စာရင်းသွင်းခြင်း၊ နှင့် အင်ဒိုနီးရှားကလေးများ၏ ဂျပန်ဘာသာစကား သင်ယူမှုကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
ဂျပန်ထောက်ပံ့သော ဒေသခံ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်မှု (သတင်းရုပ်ရှင်များမှလွဲ၍) သည် အခြေခံအားဖြင့် မဖြစ်ထွန်းခဲ့ဘဲ၊ ပြည်တွင်း ပြသမှု ဈေးကွက်မှာလည်း ငွေကြေးအရ အကျိုးအမြတ်ရရန် ဖွံ့ဖြိုးမှု မရှိခဲ့ပေ။
သို့သော်၊ ဂျပန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၏ အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို သိမ်းပိုက်မှုသည် အနောက်တိုင်းအပေါ် မဟာဗျူဟာအောင်မြင်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ အနောက်ဥရောပ အာရှနိုင်ငံတစ်ခုသည် ဟောလိဝုဒ်နှင့် ဒတ်ချ်များကို အစားထိုးနိုင်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားသည် အင်ပါယာ၏ နောက်ဆုံးလက်နက်ချသည့် နယ်မြေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဂျပန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သူများစွာသည် ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ဒတ်ချ်များထံမှ အင်ဒိုနီးရှား လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ကိုရီးယား ဒါရိုက်တာ ဟဲ ယောင်း (Hae Yeong) သို့မဟုတ် ဟီနတ်စု အဲတာရို (Hinatsu Eitaro) သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားမှ ဂျာဗားသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ဩစတြေးလျကို ခေါ်ခြင်း (Calling Australia) (၁၉၄၄) ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
ဩစတြေးလျကို ခေါ်ခြင်း ကို ဂျပန်ဧကရာဇ်တပ်မတော်မှ တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဂျပန် စစ်သုံ့ပန်းများ အကျဉ်းစခန်းများကို အပြုသဘောဆောင်သော အလင်းတွင် ပြသခဲ့ပြီး၊ အကျဉ်းသားများ အသားကင်နှင့် ဘီယာသောက်ကာ၊ ရေကူးပြီး အားကစားကစားနေပုံကို ဖော်ပြခဲ့သည်။
စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဤရုပ်ရှင်သည် အုတ်အော်သောင်းတင်းဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ နယ်သာလန် အင်ဒီးစ် ရုပ်ရှင်အဖွဲ့ (Netherlands Indies Film Unit) မှ ဂျပန် လက်ဆောင် (Nippon Presents) (၁၉၄၅) ဆိုသော ဆန့်ကျင်ရုပ်ရှင်ကို အလျင်အမြန် ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဩစတြေးလျကို ခေါ်ခြင်း မှ စစ်သုံ့ပန်းအချို့ကို အသုံးပြု၍ ထိုရုပ်ရှင်၏ အမြင်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
နှစ်ဆယ်နှစ်အကြာတွင် ဩစတြေးလျ ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူ ဂရေဟမ် ရှာလီ (Graham Shirley) သည် ကျန်ရှိနေသော အသက်ရှင်သူများကို စုစည်းကာ ဝါဒဖြန့်သုံ့ပန်းများ (Prisoners of Propaganda) (၁၉၈၇) ဆိုသော နောက်ထပ် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ အမြင်အရ နှစ်ဖက် အုပ်ချုပ်ရေးမှ အကျဉ်းသားများကို ၎င်းတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အသုံးချရန် ပူးပေါင်းကြံစည်ခဲ့ပုံကို ဖော်ပြခဲ့သည်။
စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဟဲသည် ၎င်း၏ အမည်ကို ဒေါက်တာ ဟူယုန်း (Dr. Huyung) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ အင်ဒိုနီးရှားအမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ကာ သားနှစ်ဦး ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ် မသေဆုံးမီ ရုပ်ရှင် သုံးကားကို ဒါရိုက်တာလုပ်ခဲ့သည်—ကောင်းကင်နှင့် မြေကြီးကြား (Between Sky and Earth) (၁၉၅၁)၊ ဂလဒစ် အိုလာ ရာဂါ (Gladis Olah Raga) (၁၉၅၁)၊ နှင့် ဘွန်း ရူမာ မာကန် (Bunga Rumar Makan) (၁၉၅၂)။
လွတ်လပ်ရေးရပြီး thumb| ရုပ်ရှင်ရုံဟောင်း Megaria ( 1960–80)၊ ယနေ့ ရုပ်ရှင်ရုံ Metropole XXI လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်၊ ဆူကာနို (Sukarno) အစိုးရသည် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို အမျိုးသားရေးဝါဒ (nationalism) နှင့် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး (anti-imperialism) ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်တင်သွင်းမှုများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
ဆူကာနိုကို ဆူဟာတို (Suharto) ၏ အစီအစဉ်သစ် (New Order) အစိုးရမှ ဖြုတ်ချပြီးနောက်၊ ရုပ်ရှင်များကို လူမှုစည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ဆူဟာတို၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်သော စာပေစိစစ်ရေးကုဒ်ဖြင့် ထိန်းညှိခဲ့သည်။
အနောက်ဆူမာတြာမှ ဒါရိုက်တာ အူးစမာ အက်စမိုင်လ် (Usmar Ismail) သည် ၁၉၅၀ နှင့် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ၎င်း၏ ကုမ္ပဏီ ပါဖီနီ (Perfini) မှတစ်ဆင့် အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်တွင် အဓိက သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။
ဒျာမာလူဒင် မာလစ် (Djamaluddin Malik) ၏ ပါဆာရီ ရုပ်ရှင် (Persari Film) သည် မကြာခဏ အမေရိကန် အမျိုးအစား ရုပ်ရှင်များနှင့် ဟောလိဝုဒ် စတူဒီယို စနစ်၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများကို တုပခဲ့သလို၊ လူကြိုက်များသော အိန္ဒိယရုပ်ရှင်များကို ပြန်လည်ဖန်တီးခဲ့သည်။
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေး ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးသည် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ထုတ်လုပ်မှုတွင်သာမက ဖြန့်ချိမှုတွင်ပါ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်ရုံများ မီးရှို့မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများမှ ရုပ်ရှင် သပိတ်မှောက်မှုများကြောင့် ရုပ်ရှင်ရုံများ၏ အမြတ်ငွေ သိသိသာသာ ကျဆင်းခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပထမဆုံး စူပါဟီးရိုး ရုပ်ရှင် ဆရီ အဆီး (Sri Asih) ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
ဤရုပ်ရှင်ကို တန် ဆင်း ဟွတ် (Tan Sing Hwat) မှ ဒါရိုက်တာလုပ်ခဲ့ပြီး၊ တူရီနို ဂျူနီဒီ (Turino Djunaedy) နှင့် မီမီ မာရီယာနီ (Mimi Mariani) တို့သည် ဆရီ အဆီး အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အင်ဒိုနီးရှားတွင် ရုပ်ရှင်ရုံ ၇၀၀ ရှိခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ၃၅၀ သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်သည် ၃၀ စက်တင်ဘာ လှုပ်ရှားမှု (30 September Movement) မှ များစွာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး၊ ထုတ်လုပ်ထားသော ပြည်တွင်းရုပ်ရှင်များသည် အစီအစဉ်ချိန်ကွက်များကို ဖြည့်ရန် မလုံလောက်သဖြင့် ဒေသခံ ရုပ်ရှင်ရုံပိုင်ရှင်များအတွက် အကျပ်အတည်းဖြစ်စေခဲ့သည်။
စီးပွားရေး ပျက်ကပ်ကြီးသည် တိုးတက်လာနေသော လုပ်ငန်းကို ရပ်တန့်စေခဲ့ပြီး လူများ၏ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းကို သွက်ချာပါဒဖြစ်စေခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင်၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် လူကြိုက်များသော နိုင်ငံခြား တင်သွင်းရုပ်ရှင်များကြောင့် အဓိကအားဖြင့် ရှင်သန်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ နာဂဘိုနာ (Nagabonar) (၁၉၈၇) နှင့် ကတာနန် ဆီ ဘွိုင်း (Catatan Si Boy) (၁၉၈၉) ကဲ့သို့သော အောင်မြင်သော ရုပ်ရှင်များကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ဝါးကော့ (Warkop) ၏ ဟာသရုပ်ရှင်များကို အရီဇယ် (Arizal) မှ ဒါရိုက်တာလုပ်ခဲ့ပြီး၊ အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။
လုပ်ငန်းသည် ပင်တာ-ပင်တာ ဘိုဒိုး (Pintar-pintar Bodoh) (၁၉၈၂) နှင့် မာဂျူ ကီနာ မွန်ဒူရ် ကီနာ (Maju Kena Mundur Kena) (၁၉၈၄) ကဲ့သို့သော ရုပ်ရှင်များဖြင့် ဆယ်ကျော်သက်များကြားတွင်လည်း ဆွဲဆောင်မှု ရှိခဲ့သည်။
ဤခေတ်အတွင်း သရုပ်ဆောင်များတွင် ဒက်ဒီ မိဇွါ (Deddy Mizwar)၊ အီဗာ အာနတ်ဇ် (Eva Arnaz)၊ လီဒျာ ကန်ဒူး (Lidya Kandou)၊ အုန်ကီ အလက်ဇန္ဒါး (Onky Alexander)၊ မေရီယမ် ဘဲလီနာ (Meriam Bellina)၊ ရာနို ကာနို (Rano Karno)၊ နှင့် ပါရာမိသာ ရူဆာဒီ (Paramitha Rusady) တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ချိုက် ညာ ဒီန် (Tjoet Nja' Dhien) (၁၉၈၈) ရုပ်ရှင်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ဆီထရာ ဆု (Citra Awards) ၉ ဆု ရရှိခဲ့သည်။
၎င်းသည် ကိန်းရုပ်ရှင်ပွဲတော် (Cannes Film Festival) တွင် ပြသရန် ရွေးချယ်ခံရသည့် ပထမဆုံး အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်တင်သွင်းမှုများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဟောင်ကောင်မှ ယှဉ်ပြိုင်မှုကြောင့် အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်အရေအတွက် လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။
ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်အရေအတွက်သည် ၁၉၉၀ တွင် ၁၁၅ ကားမှ ၁၉၉၃ တွင် ၃၇ ကားသို့ သိသိသာသာ ကျဆင်းခဲ့သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေအမှတ် ၈ က ထုတ်လုပ်မှုကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည့် လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး၊ ထုတ်လုပ်မှု ခွင့်ပြုချက် လိုအပ်ချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။
ဤခွင့်ပြုချက်များသည် ယခင်က ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူများ၊ ထုတ်လုပ်ရေးအိမ်များနှင့် အစိုးရအကြား ဆက်သွယ်မှုအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့်၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတစ်လျှောက် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်မှု—စီးပွားဖြစ်နှင့် လွတ်လပ်သော—ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၏ အရေအတွက်နှင့် တိကျမှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။
အတုအပ များပြားလာမှုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား၏ လူကြိုက်များမှု တိုးလာမှုတို့ကလည်း အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်လောက၏ ကျဆင်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။
မာလ်တီဗီးရှင်း ပလပ်စ် (Multivision Plus) (ရာမ် ပွန်ဂျာဘီ (Raam Punjabi) လက်အောက်တွင်) သည် ဆီနီထရွန် (sinetron) (ဆပ်ပြဇာတ်) များ ထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများစွာထဲမှ တစ်ခုကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။
ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်အများစုသည် အမြတ်အစွန်းရရန် အသုံးချထားသော၊ အရွယ်ရောက်သူများအတွက် အကြောင်းအရာများပါသော ဘတ်ဂျက်နည်း ရုပ်ရှင်များ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဘတ်ဂျက်ရုပ်ရှင်ရုံများ၊ အပြင်ဘက် ပြသမှုများ၊ ဗီဒီယိုသို့ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှတ်မှု၊ သို့မဟုတ် ရုပ်မြင်သံကြားတွင် ပြသခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားတွင် ရုပ်ရှင် ၃၃ ကား ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့အများစုတွင် အရွယ်ရောက်သူပြီးသူများအတွက် လူကြီးဆင်းရဲသားကားများ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဤအရေအတွက်သည် သိသိသာသာ ဆက်လက်ကျဆင်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းရုပ်ရှင် ၇ ကားသာ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
alt=| 1926 မှ 2017 ခုနှစ်အထိ အင်ဒိုနီးရှားတွင် ထုတ်လုပ်သည့် ဇာတ်ကားအရေအတွက် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များ ဆူဟာတိုနောက်ပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ခေတ် (Reform era) တွင်၊ လွတ်လပ်သော ရုပ်ရှင်ဖန်တီးမှုသည် အင်ဒိုနီးရှားတွင် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၏ ပြန်လည်မွေးဖွားမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ယခင်က ပိတ်ပင်ထားသော ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး၊ နှင့် အချစ်ကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကို ရုပ်ရှင်များတွင် စတင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်မှု အရေအတွက်သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၆ ကားမှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ၁၀ ကားသို့ တိုးလာခဲ့သည်။
နှစ်များ ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
ထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်များတွင် ရူဒီ ဆိုက်ဂျာဝို (Rudi Soedjarwo) မှ ဒါရိုက်တာလုပ်ထားသော အဒ အပါ ဒနန် ချင်တာ (Ada Apa Dengan Cinta?) (၂၀၀၂)၊ ရီရီ ရီဇာ (Riri Riza) မှ ဒါရိုက်တာလုပ်ထားသော အဲလီယာနာ အဲလီယာနာ (Eliana Eliana)၊ နှင့် တိုရာ ဆူဒီရို (Tora Sudiro) သရုပ်ဆောင်ထားသော အရီဆန် (Arisan!) တို့ ပါဝင်သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပထမဆုံး ကာတွန်းဇာတ်လမ်း ရုပ်ရှင် ဘျူတီ အန် ဝါရီယာ (Beauty and Warrior) နှင့် အင်ဒိုနီးရှား တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဆိုး ဟောက် ဂျီ (Soe Hok Gie) ၏ ဘဝကို အခြေခံ၍ ရီရီ ရီဇာ ဒါရိုက်တာလုပ်ထားသော ဂျီ (Gie) တို့ ထွက်ရှိခဲ့သည်။
အယတ်-အယတ် ချင်တာ (Ayat-Ayat Cinta) (၂၀၀၈) ရုပ်ရှင်ကို ဟာနုန် ဘရာမန်တ်ယို (Hanung Bramantyo) မှ ဒါရိုက်တာလုပ်ခဲ့ပြီး၊ အစ္စလာမ်ဘာသာနှင့် ခေတ်သစ် အချစ်ဇာတ်လမ်း ပေါင်းစပ်ထားသော ဇာတ်ကြောင်းကြောင့် အင်ဒိုနီးရှား ရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် မူဆလင် ပရိသတ်များကို ယခင်ကမရှိဖူးသော ပုံစံဖြင့် ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အင်ဖီနစ် ဖရိန်းဝပ် (Infinite Frameworks) မှ ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံး အရှည် ကာတွန်းရုပ်ရှင် ဆင်း တု ဒီ ဒေါင်း (Sing to the Dawn) (မာရဲ မိပ်စီ - Meraih Mimpi) ကို ထုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။
ဤရုပ်ရှင်တွင် နိုင်ငံခြားသားအချို့ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း၊ အနုပညာရှင်များနှင့် အသံသရုပ်ဆောင်များအားလုံးသည် အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး၊ အသံသရုပ်ဆောင်များအများစုမှာ ဂီတာ ဂူတာဝါ (Gita Gutawa)၊ ဆူရျာ ဆာပူထရာ (Surya Saputra)၊ နှင့် ဂျာဂျန် ဆီ နိုအာ (Jajang C. Noer) ကဲ့သို့သော နာမည်ကြီးများ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်များ ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွင်း၊ နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်များအပေါ် သက်ရောက်သော တန်ဖိုးထပ်တိုး အခွန် (VAT) သိသိသာသာ တိုးမြှင့်မှုကြောင့်၊ ရုပ်ရှင်ရုံများသည် နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်များစွာကို မရရှိနိုင်တော့ပေ။
ဤအချက်သည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအပေါ် ကြီးမားသော သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
၎င်းကြောင့် ခွင့်ပြုချက်မရှိသော ဒီဗီဒီများ ဝယ်ယူမှု တိုးလာသည်ဟု ယူဆရသည်။