kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၎င်းမှာ ခိုးယူနားထောင်သူများ နှင့် အ လယ်မှကြားဖြတ်သူတို့ တိုက်ခိုက်မှု ထံမှ သင့်လျော်သော ကာကွယ်မှုကို ပေးနိုင်ပြီး လုံ လောက်သော ဝှက်စာတွဲများ သုံးခြင်းဖြင့် ဆာဗာတရားဝင်လက်မှတ်များမှာ မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်၊ ယုံကြည်နိုင်သည်။
HTTPတွင် ရှိရင်းစွဲ ယုံကြည်မှုသည် ဘရောက်ဆာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်တွင် မူရင်း ထည့်သွင်းထားသော အဓိက တရားဝင်လက်မှတ်များအခွင့်အာဏာ ပေါ်တွင်မူတည်နေသည်။
" ((၎င်းမှာ VeriSign (ဗီရီဆိုင်း)/Microsoft (မိုက်ခရိုဆော့(ဖ်)/စသည်ဖြင့်) ပြောဆိုသော ကျွန်ုပ် မည်သူ့ကို ယုံကြည်ရမည်ကိုပြော၍ တရားဝင်လက်မှတ်တို့၏ အခွင့်အာဏာ ကို ကျွန်ုပ်ယုံ ကြည်သည် ဟူသည်" နှင့် တူနေပါသည်) ထို့ကြောင့် Website တစ်ခုသို့ HTTPS ဆက်သွယ်မှုမှာ အောက်ပါအချက်များ အားလုံး မှ တစ်ခုတည်းမှ သာလျှင် မှန်ခဲ့လျှင် ယုံကြည်နိုင်သည် - အသုံးပြုသူမှ သူတို့၏ ဘရောက်ဆာများသည် မူလထည့်သွင်းထားသော တရား ဝင်လက်မှတ်အခွင့် ပါရှိသည့် HTTPS ကို မှန်ကန်စွာ အသုံးပြုနေ သည်ဟု ယုံကြည်သည်။
အသုံးပြုသူသည် တရားဝင်လက်မှတ်အခွင့်ကို နာမည်လှည့်စားခြင်းမရှိသော တရား ဝင်ဖြစ်သော ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် များအား အာမခံရန်အတွက်သာ ယုံကြည်သည်။
ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ်မှ မှန်ကန်သော တရားဝင်လက်မှတ်တစ်ခုကို ပေးပြီး ၎င်းမှာ ယုံကြည်ရ သော အာဏာရှိသည်တို့မှ ဆိုင်းထိုးထားသည် ဟုမည်သည်။
(မမှန်ကန်သောလက်မှတ် တို့သည် browser အများစုတွင် သတိပေးချက် ပြမည်ဖြစ်သည်) တရားဝင်လက်မှတ်မှ ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ်ကို မှန်ကန်စွာ သက်သေထူသည်။
(ဥပမာ- https:// example ကို ကြည့်ရှုပြီး " ဥပမာ Inc" ဟူသော တရားဝင် လက်မှတ်အပြင် မည် သည် ကိုမှ မပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
အင်တာနက်ပေါ်တွင် ကြားဝင်မှုများသည် ယုံကြည်ရလောက်သည် သို့မဟုတ် အသုံးပြု သူမှ ပရိုတိုကော၏ code သွင်းသော အလွှာ (TLS (သို့) SSL) တို့မှာ ကြားဝင်နားထောင်သူတို့မှ ဖျက်စီးနိုင်ခြင်းမရှိဟု ယုံကြည်သည်။
Browser ပေါင်းစပ်ခြင်း မှန်ကန်မှုမရှိသော လက်မှတ် နှင့် site တစ်ခုသို့ ဆက်သွယ်သောအခါ browser အ ဟောင်းများတွင် အသုံးပြုသူအား ဆက်လက်၍ ဆက်သွယ်လိုပါသလားဟု မေးသော စာတမ်း တစ်ခုပေါ်လာမည်။
browser အသစ်များတွင် window တစ်ခုလုံးအပြည့် သတိပေးစာ တမ်း ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။
Browser အသစ်များသည် ထို site ၏ လုံခြုံရေး သတင်းအ ချက်အလက်ကို လိပ်စာဖော်ပြသည့် နေရာတွင် ထင်ရှားစွာ ပြသနေမည်ဖြစ်သည်။
တိုးချဲ့၍ တရားဝင်အောင်ပြုထားသော လက်မှတ်များသည် ဘbrowser အသစ်များ တွင် လိပ်စာဖော်ပြသည့် နေရာအား အစိမ်းရောင် ပြောင်းသွားစေမည်။
browser အများစု မှာ အသုံးပြုသူမှ code သွင်းထားသောသတင်းအချက်များနှင့် code မသွင်းထားသောအချက်တို့ ရောနှောပါဝင်နေသော site သို့ ရောက်ရှိသွားလျှင် သတိပေးချက်ဖော်ပြသည်။
200px|ဖိုင်းယား ဖောက်(စ်) (ဤနေရာတွင် ပြထား သည်) ကဲ့သို့သော Browser များစု သည် သူတို့၏ ဆက်သွယ်မှုများ လုံခြုံကြောင်း လိပ်စာဖော် ပြသည့်နေရာ တွင် ပြသည်။
တခါ တရံ အောက်ခံစာမျက်နှာ ကို အရောင်ခြယ်၍ လည်းပြသည် center|ဘရောက်ဆာအများစုသည် မမှန်ကန်သော လုံခြုံရေးလက်မှတ် များရှိနေသည့် ဆိုဒ်များ သို့ရောက်ရှိသွားလျင် သတိပေးမှုများ ပြသ သည်။
ဥပမာ ဖိုင်းယား ဖောက်(စ်) Browser အများစုသည် မမှန်ကန်သော လုံခြုံရေးလက်မှတ် များရှိနေသည့် site များ သို့ရောက်ရှိသွားလျင် သတိပေးမှုများ ပြသ သည်။
ဥပမာ firefox ရှေ့တမ်း အီလက်ထရောနစ် အသင်းအဖွဲ့ မှ "စံနမူနာပြ ကမ္ဘာတွင် တောင်းဆိုမှုတိုင်းသည် HTTPS သို့ မူလပြုလုပ်ထားသည်ဟု သူ၏ ရှုထောင့်မှဖော်ပြပြီး" firefox browser အတွက် မကြာခဏသုံးခဲ့သော website များစွာ အတွက် ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည့် အသစ်ထပ်ပေါင်းထည့်စရာ software ကို ပေးခဲ့သည်။
နည်းပညာ HTTP မှ ကွဲပြားမှုများ "http://" နှင့်စပြီး လမ်းကြောင်း ၈၀ ကိုပုံသေသုံးစွဲနေသည့် အိတ်ခ်ျတီတီပီ လိပ်စာများ နှင့် မတူညီချက်မှာ အိတ်ခ်ျတီတီပီအက်(စ်) လိပ်စာများသည် "https://" နှင့်စပြီး လမ်းကြောင်း 443 ကို ပုံသေအဖြစ် သုံးစွဲသည်။
HTTPသည် လုံခြုံမှုမရှိသည့်အပြင် အလယ်မှကြားဖြတ်သူများ နှင့် ခိုးယူ နား ထောင်သူတို့ ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံရပြီး တိုက်ခိုက်သူများမှ ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် အကောင့်နှင့် အခြား အရေးပါသော သတင်းအချက်အလက်များကို သုံးစွဲခွင့် ရသွားနိုင်သည်။
HTTPS သည် ထိုကဲ့သို့သော တိုက်ခိုက်မှုမျိုးကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် ရေးဆွဲထားပြီး ထို တိုက် ခိုက်မှုများရန်မှ လုံခြုံသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည် (ယခင် အပြစ်ဆိုစရာရှိသော SSL ပုံစံဟောင်းများ ချွင်းချက်)။
ကွန်ရက် အလွှာများ(Network layers ) HTTPသည် OSI ပုံစံ ၏ အမြင့်ဆုံးအလွှာပုံစံအဖြစ် လည်ပတ်သည်။
OSI ဟူသည် လုပ်ဆောင်ချက် အလွှာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး လုံခြုံရေးပရိုတိုကော မှ အောက်အလွှာတို့တွင် လည်ပတ်သော်လည်း HTTP သတင်းတစ်ခုကို မလွှင့် ထုတ်မီ code သွင်း၍ လက်မခံမီတွင် code ဖြည်သည်။
သေချာနားလည်အောင် ပြောရလျှင် HTTPS သည် တကွဲတပြားရှိနေသော protocol တစ်ခုမဟုတ်ပါ၊ မူရင်း HTTP ၏သုံးစွဲမှုကို code သွင်းထားသော လုံခြုံရေးအလွှာ SSL သို့မဟုတ် သယ်ယူ ပို့ဆောင်သည့်လုံခြုံရေးအလွှာ (TSL) အပေါ်တွင် ချိတ်ဆက်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆာဗာ ပြင်ဆင်ထားပုံ HTTP ဆက်သွယ်မှုများကို လက်ခံရန်server ကို ပြင်ဆင်ရန်မှာ စီမံခန့်ခွဲသူ အနေ နှင့် web server အတွက် အများသုံး စာဝှက်လက်မှတ် ကို ဖန်တီးရမည်ဖြစ်သည်။
ထို လက်မှတ်ကို web browser မှ လက်ခံမှုပြုရန် ယုံကြည်ရသော သက်သေခံ လက် မှတ် အခွင့်အာဏာပိုင် မှ လက်မှတ်ရေးထိုးရမည် ဖြစ်သည်။
အာဏာပိုင်မှ ထိုသက်သေခံ လက်မှတ်ကိုင်ဆောင်သူသည် အမှန်တကယ် လက်ခံနိုင်ဖွယ်ဖြစ်ကြောင်း တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာသည်။
web browser တို့သည် အဓိက လက်မှတ်ထုတ်ပေးသူ အာဏာပိုင် တို့၏ လက်မှတ်ရေးထိုးသက်သေပြုခြင်း တွင် သာမန်အားဖြင့် ရောက်ရှိနေလေ့ရှိပြီး ထိုမှသာ browser တို့ အနေနှင့် ထိုသက်သေခံလက်မှတ် မှန်ကန်ကြောင်းသိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
တရားဝင် သက်သေခံလက်မှတ် ရရှိပုံ တရားဝင် သက်သေခံလက်မှတ်များ ရေးထိုးထုတ်ပေးခြင်းသည် အခမဲ့သို့မဟုတ် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၃ နှင့် ဒေါ်လာ ၁၅၀၀အကြားတွင် ရှိသည်။
အဖွဲ့အစည်းများမှ သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင် တရားဝင်လက်မှတ် အခွင့်အာဏာကို ထုတ်လုပ်ကြပြီး အထူးသဖြင့် browser များသည် သူတို့ကိုယ်ပိုင် ဆိုဒ်များသို့ ရယူအသုံးပြုနိုင်ခွင့်အတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရကြောင်း ပြလိုသည်။
(ဥပမာ ကုမ္ပဏီ၏ internet ပေါ်ရှိဆိုဒ်များ သို့မဟုတ် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်များ) သူတို့ပိုင် browser များအကြား ဖြန့်ဖြူးထား သော ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာတရားဝင်လက်မှတ်များကို လက်မှတ်ရေးထိုးအတည်ပြုချက်များကို အလွယ်တကူကူးယူခြင်း ပြုကြသည်။
တစ်ဦးမှတစ်ဦး ပေးသော တရားဝင်လက်မှတ်အခွင့်အာဏာ CA လက်မှတ် ဖြစ်ပေါ် လာ သည်။
ထိန်းချုပ်ခွင့်အဖြစ် အသုံးပြုပုံ အခွင့်ရရှိသူများသာ သုံးစွဲနိုင်သော ဝက်(ဘ်)ဆာဗာ(Web server)များသို့ သုံးစွဲခွင့်ကို ကန့်သတ်ရာတွင် သုံးစွဲသူ အစစ်အမှန်ဖြစ်ကြောင်းစစ်ဆေးခြင်း အတွက် ဤစနစ်ကိုသုံးသည်။
ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် မှာ ဆိုဒ်စီမံခန့်ခွဲသူ(Web Administrator) မှ အသုံးပြုသူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သက်သေခံလက်မှတ် တစ်ခုစီကို ဖန် တီး၍ ထိုသက်သေခံလက်မှတ်သည် သူ၏browser အတွင်းသို့ ထည့်သွင်း ဖြည့်စွက် ရသည်။
သာမန်အားဖြင့် ၎င်းတွင် အခွင့်ရရှိသူ၏ နာမည်နှင့် အီးမေး(လ်)လိပ်စာပါရှိပြီး၊ ၎င်း သည် ပြန်လည်ချိတ်ဆက်သည့်အခါတိုင်း အသုံးပြုသူ မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကို အတည်ပြု ရန်အတွက် လျှို့ဝှက်ကုတ်ပင် ရိုက်ထည့်ရန်မလိုပဲ ဆာဗာမှ အလိုအလျောက် စစ်ဆေးသည်။
လျှို့ဝှက်စာလုံး ပေါက်ကြားသွားခဲ့လျှင် သက်သေခံလက်မှတ်တစ်ခု သည် သက်တမ်းမကုန်ခင်တွင် ပျက်ပြယ်သည် ဥပမာ- လျှို့ဝှက် စာလုံး ပေါက်ကြားသွားခဲ့သည့် အခါမျိုးတွင်ဖြစ်သည်။
လူသုံးများသော browser သစ် များ ဖြစ်သည့် Google Chrome ၊ Firefox ၊ Opera ၊ နှင့် Windows Vista ၏ အင်တာနက် ရှာဖွေသည့်အရာ တို့သည် online သက်သေပြု လက်မှတ် အခြေ အနေ protocol (OCSP) ကို အသုံးပြု၍ ထိုကိစ္စမျိုး ဖြစ်ပေါ်မလာစေရန် ပြုလုပ် သည်။
Browser မှ သက်သေပြုလက်မှတ်၏ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်များကို သက်သေခံလက်မှတ် အခွင့် အာဏာပိုင်ထံသို့ သို့မဟုတ် OCSP ကို ဖြတ်သန်း၍ browser ၏ ကိုယ်စား လှယ်ထံပို့၍ အခွင့်အာဏာရှိသူမှ browser အား ထိုသက်သေခံလက်မှတ်အနေနှင့် ဆက်လက်အတည်ပြုနိုင်သည်၊မပြုနိုင်သည်ကို ပြန်တုန့် ပြန်စေသည်။
ကန့်သတ်ချက်များ ဤအပိုင်းတွင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ အရည်အသွေး ကောင်းစံနှုန်းများကို တွေ့မြင်ရန် ရှင်း လင်းမှု ပြုရန်လိုလိမ့်မည်။
သင်လုပ်နိုင်လျှင် ဤ အပိုင်းကိုတိုးမြှင့်မှု ပြုလုပ်ပါ။
ပြောဆို ရန်စာမျက်နှာ တွင်အကြံပြုမှုများ ပါဝင်သည်။
(ဧပြီလ ၂၀၁၀) ဝီကီပီးဒီးယား၏ အရည်အသွေးကောင်းစံနှုန်းများ ကို တွေ့မြင်ရန် ဤအပိုင်းကို ဝီကီဖိုင်း ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
ဆီလျော်သော အတွင်းပိုင်း ချိတ်ဆက်မှု လိပ်စာများ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ကူညီပါ၊ သို့မဟုတ် ဤအပိုင်း၏ ပြင်ဆင်မှုပုံစံ ကိုတိုးမြှင့်ပါ။
(ဧပြီ ၂၀၁၀) SSL တွင် ရိုးရှင်းမှုနှင့် အပြန်အလှန်ဖြစ်မှု ဟူသည့် အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ပါဝင်သည်။
အပြန်အလှန်ဖြစ်မှုသည် ပိုမို၍လုံခြုံမှုရှိသော်လည်း သုံးစွဲသူမှ ကိုယ်ပိုင် သက်သေခံ လက် မှတ်ကို browser တွင် ထည့်သွင်း၍ သူတို့ကိုယ်တိုင်ကို အစစ်အမှန်ဖြစ်ကြောင်း စစ် ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
မည်သည့်နည်းလမ်းကိုပဲသုံးစွဲပါစေ (ရိုးရှင်းစွာ သို့မဟုတ် အပြန်အလှန်) ကာကွယ်ပေးမှု အဆင့်မှာ web browser ၏ သုံးစွဲမှု မှန်ကန်ခြင်း၊ server software နှင့် အထောက်အပံ့ပေးထားသည့် အမှန်တကယ် code သွင်းရေးသားသော သင်္ချာစနစ် တို့ပေါ် တွင် အဓိကမူတည်နေပါသည်။
HTTP လုံခြုံရေး၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက် အတွင်းရှိ စာရင်းတွင်ကြည့်ပါ။
Web crawler ကိုသုံးစွဲ၍ ညွှန်းဆိုခြင်းမှ SSL သည် site တစ် ခုလုံးကို မကာကွယ်နိုင်ပါ။
ထို့ကြောင့် အချို့သောကိစ္စများတွင် လျှို့ဝှက် code သွင်းထားသော ရင်းမြစ်များ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုးသောဖော်ပြမှု များကို ကြားဖြတ်ယူသော တောင်းဆိုမှု/တုံ့ပြန်မှု အ ရွယ်အစားကိုသာ သိရုံမျှဖြင့် ရယူမှုပြုနိုင်သည်။
ယင်းမှာ တိုက်ခိုက်သူတစ်ဦးအား code များကို ပြန်ဖြည်သည့် တိုက်ခိုက်မှု ကို သုံးခွင့်ပြုသဖြင့် အများသုံးပါဝင်မှုများ နှင့် code သွင်း သိမ်းဆည်းထားသောပါဝင်မှု များကို ရယူသုံးဆွဲခွင့် ပေးလိုက်သည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် SSL မှာ HTTP အောက်တွင် လည်ပတ်ရသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ထိုထက်မြင့်သော အဆင့်ရှိသည့် protocol များ အတွက် သိမှတ်ထားခြင်းမရှိပေ။
SSL server များသည် IP တစ်ခုချင်းစီ/ လမ်းကြောင်း ပေါင်းစပ်မှုတစ်ခုတို့အတွက် သက်သေခံလက်မှတ်တစ်ခုတည်းကိုသာ အတိ အကျ ပေးစွမ်းနိုင်သည်။
၎င်းဆိုလိုရင်းမှာ ကိစ္စအများစုတွင် HTTPS နှင့် နာမည်ကို အခြေပြုသော ပုံရိပ်ယောင်လက်ခံမှု ကိုအသုံးပြုရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။
server ကို နာ မည်ပေးဖော်ပြခြင်း ဖြင့် လက်ခံယူသူနာမည်ကို code သွင်းချိတ်ဆက်ခြင်းမပြုမီ ပို့ဆောင် ပေးသော ဖြေရှင်းမှုတစ်မျိုးရှိလာသည်။
သို့သော်လည်း brower အဟောင်းများသည် ယင်းကို အထောက်အပံ့ ပြုနိုင်ခြင်းမရှိပါ။
ထိုSNI ကို Firefox 2 ၊ Opera 8 နှင့် Window Vista ၏ အင်တာနက် ရှာဖွေသည့်အရာ ရ တို့တွင် အထောက် အပံ့ ပြုနိုင်သည်။
Mac OS X ပေါ်တွင် မိဘများထိန်းချုပ်မှု ကိုသုံးစွဲထားလျှင် HTTPS site များသည် အမြဲတမ်းခွင့်ပြုရန် စာရင်းကို သုံးစွဲခြင်းဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ ခွင့်ပြုနိုင် သည်။
တည်ဆောက်မှုပိုင်းဘက်မှကြည့်လျှင်- SSL ဆက်သွယ်မှုတစ်ခုကို SSL ဆက် သွယ်မှုကို စတင်လုပ်ဆောင်သည့် ရှေ့ဆုံးစက်မှ ထိန်းသိမ်းကိုင်တွယ်သည်။
အကြောင်း ပြချက်တစ်စုံတစ်ရာ ရှိခဲ့လျှင် (လမ်းကြောင်းလိုက်ခြင်း၊ ခြေရာခံခြင်း စသည်ဖြင့်) ထို ရှေ့ ဆုံးစက်မှ ဆာဗာအဖြစ်ဆောင်ရွက်မှု မဟုတ်ပဲ အချက်အလက်များကို ဖွင့်ဆိုချက်ဖော်ရန် ဖြစ်ပြီး သုံးစွဲသူကိုမည်သည်ဖြစ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုနိုင်သည့် သတင်းအချက်အလက် များ သို့မဟုတ် မည်သူမှချိတ်ဆက်နေသည်ကိုသိရှိရန် ဆာဗာဆောင်ရွက်မှု သက်သေခံ လက်မှတ်တို့ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို ရှာဖွေရမည်ဖြစ်သည်။
အပြန်အလှန် အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို သုံးစွဲသောSSL အတွက် SSL အပိုင်းခွဲမှုကို ဆက်သွယ်မှုကို စတင်ဆောင်ရွက်သော ပထမဆုံး ဆာဗာမှ ထိန်းသိမ်းကိုင်တွယ်သည်။
ဆက်သွယ်ထားသော ဆာဗာများ တ လျှောက် ကုတ်ထည့်သွင်းခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည့် အခြေအနေများတွင် အပိုင်းခွဲကုန်ဆုံးချိန် ကို သတ်မှတ်ပြုလုပ်ရန်မှာ လွန်စွာခက်ခဲသောအလုပ်ဖြစ်လာသည်။
အပြန်အလှန် SSL သုံးစွဲခြင်းဖြင့် လုံခြုံရေးမှာ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သော် လည်း သုံးစွဲသူဘက်တွင်မူ SSL ဆက်သွယ်မှုကို မှန်ကန်စွာ အ ဆုံးသတ်ရန် နည်းလမ်းမရှိပါ။
SSL ဆာဗာ အချိန်အပိုင်းကို သက် တမ်းကုန်ဆုံးရန်အတွက် စောင့်ရခြင်း သို့မဟုတ် သုံးစွဲသူနှင့်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း လုပ်ဆောင် မှု များကို ပိတ်ပစ်ရခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခြင်းမှလွဲ၍ သုံးစွဲသူအား ချိတ်ဆက်မှုရပ်စဲရန် အခြား နည်း မရှိပေ။
စွမ်းဆောင်ရည် အတွက်တွင် တည်ငြိမ်သော ပါဝင်မှုများသည် ကုတ်ထည့်သွင်းခြင်း မရှိ သည့် ရှေ့ပိုင်းဆာဗာ သို့မဟုတ် ခွဲခြားထားသော ဆာဗာ တို့မှ SSL မသုံးပဲ ဖြန့်ဝေမှုပြုသည်။
အကျိုးဆက်အနေနှင့် ထိုပါဝင်ချက်များမှာ အများအားဖြင့် ကာကွယ်မှု မပြုထားပေ။
မှတ်တမ်းများ ၁၉၉၄ တွင် HTTPS ပေါ်တွင် Netscape ဆက်သွယ်မှုများ ကို Netscape လမ်းညွှန်ပြမှု Web broser အတွက် တည်ဆောက်ထားသည်။
မူလကHTTPSကို SSL code ထည့်သွင်းရာတွင် အသုံး ပြုသည်။
SSL သည် နောက်တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်မှုလုံခြုံရေးအလွှာ အဖြစ်တိုးတက်လာပြီး ၂၀၀၀ခုနှစ် မေလတွင် RFC 2818 မှ သတ်မှတ်ထားသော ၎င်းမှာ လက်ရှိ HTTP၏ တရားဝင်ပုံစံဖြစ်သည်။
ရေသတ္တဝါများ၌ ခြေထောက်ပါသည်ကို အလွန်တွေ့ရခဲသည်။
များသောအားဖြင့် ခြေထောက် အတုအယောင်များသာ ပါရှိကြသည်။
ကဏန်း(ပုဇွန်လုံး) အပါအဝင် ပုစွန်မျိုးများတွင် ထူးခြားစွာ ခြေထောက် ၁၀ချောင်း ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
ယင်းတို့အနက် ၈ ချောင်းကိုသာ လမ်းလျှောက် သွားလာရန် အသုံးချ၍ ကဏန်းလက်မခေါ် ကြီးမားသန်စွမ်းသည့် ပထမအစုံကိုမူ လက်သဖွယ် အသုံးချသည်။
ထိုလက်မကြီးများသည် ၎င်းတို့အတွက် အကာအကွယ် လက်နက်လည်းဖြစ်၏။
ပုစွန်နှင့် ကဏန်းတို့၏ ကျောကုန်းမှာ အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မာကျောသော အခွံထူဖြစ်၍ ဤအခွံကြီးက သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ကာကွယ်ထားသည်။
ကိုယ်အရှေ့ပိုင်းတွင် ရင်အုပ်ကာသံချပ်သဖွယ် အကာအကွယ်ပါရှိ၍ ခြေထောက် ၁၀ ချောင်း စလုံးမှာလည်း မာကျောသော အခွံများဖြင့် အသီးသီး ဖုံးအုပ်လျက်ရှိပေသည်။
ကဏန်းသည် ရန်သူကို လက်မဖြင့် မြဲမြံစွာ ညှပ်တတ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို သတိနှင့် ကိုင်တွယ်ရာသည်၊ ကဏန်း၏ မျက်လုံးများတွင် အညှာတံပါရှိ၍ ယင်းတို့သည် ဝင်လိုက်ထွက်လိုက် လုပ်တတ်သောကြောင့် တစ်နည်းအားဖြင့် ရယ်ဖွယ်ကောင်းသည်။
သူ၏ ပါးစပ်မှာလည်း အလွန်အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းတွင် စမ်းသပ်ရန်၊ ကိုက်ဖဲ့ရန်နှင့် အစာကို ဝါးချေရန် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပေါင်းစု ပါဝင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။
ပုစွန်သည် ကရပ်စတေးစီးခေါ် အခွံမာ သတ္တဝါမျိုးပေါင်းတွင် အမြီးရှည်သော အကောင်မျိုးဖြစ်သည်။
ပုစွန်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
ယင်းတို့မှ ပုစွန်တုပ်၊ ပုစွန်ကျော့၊ ပုစွန်ဆိတ်၊ ပုစွန်ကျား၊ ကျောက်ပုစွန် နှင့် ကဏန်း ခေါ် ပုစွန်လုံး စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာစကားတွင် ကဏန်း၏ အခြားအမည်သည်လည်း ပုစွန်လုံးဖြစ်၏။
မြန်မာစာအဖွဲ့မှ ဖွင့်ဆိုထားသော ပုစွန်ဟူသည့် စာလုံး၏အဓိပ္ပာယ်မှာ မြန်မာဘာသာဖြင့် “အခွံမာ၍ ခြေများစွာရှိသော မျက်လုံးပြူးသည့်ရေသတ္တဝါတစ်မျိုး“ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် “General term for prawn, shrimp, crab, lobster, scampi, etc.” ဟူ၍လည်းကောင်း ဖြစ်လေရာ ၎င်းစာလုံးအဓိပ္ပာယ်၏ ခြုံငုံမှုသည် လူအများသိထားသော ပုစွန်များသာမက ကဏန်းများပါ အကျုံးဝင်လေသည်။
ထိုမျှသာမက မျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုတွင်လည်း ကင်းပုစွန်(Lobster)သည် အခြားပုစွန်မျိုးများထက် ကဏန်း(ပုစွန်လုံး)တို့နှင့် အမျိုးပိုနီးစပ်သည်ကို အောက်ပါမျိုးရိုးဇယား၌ တွေ့မြင်နိုင်လေသည် - မျိုးကွဲများနှင့် အမည်များ ပုစွန်တုပ် ပုစွန်တုပ်သည် နှစ်ပေထိပင် ရှည်တတ်သည်။
အချို့ ပုစွန်တုပ်ကြီးများမှာ ၃၅ ပေါင်အထိပင် အချိန်စီးတတ်သည်။
ကိုယ်ထည်သည် လုံး၍ အစိတ်အပိုင်း ၆ ခု ဆက်စပ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
ကိုယ်ပေါ်တွင် အပြာရောင်ခပ်ပြောင်ပြောင် အခွံမာ ဖုံးအုပ်နေသည်။
အမြီးမူကား ယပ်တောင်သဖွယ် ကားနေသည်။
ဦးခေါင်းထိပ်တွင် ရှည်လျားသော အမှင်အင်္ဂါ ၂ ခုရှိသည်။
ကနန်းကဲ့သို့ပင် ခြေ ၅ စုံပါ၍ ပထမအစုံကို လက်မဟုခေါ်သည်။
လက်မတစ်ဖက်မှာ ကြီး၍ တုံးသောသွားများ ပါရှိကာ ယင်းလက်မဖြင့် မိမိ၏ အစာကို ကြိတ်ချေသည်။
ကျန်လက်မတစ်ဖက်မှာ သေးငယ်၍ ချွန်ထက်သော သွားများ ပါရှိကာ အစာကို ကိုက်ဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်။
ပုစွန်တုပ်၏ ဝမ်းဗိုက်တွင် ရေကူးအင်္ဂါငယ်များ ပါရှိသည်။
ရေကူးရာတွင် ယင်းတို့ကို လှော်တက်များသဖွယ် အသုံးပြုလေသည်။
ပုစွန်တုပ်သည် တသားလျှင် ဥပေါင်း ၅,၀၀၀မှ ၁၀၀,၀၀ အထိ ဥတတ်သည်။
ယင်းဥများကို ဝမ်းဗိုက်ရှိ ရေကူးအင်္ဂါငယ်လေးများတွင် စေးကပ်သော ကော်တစ်မျိုးဖြင့် အမြဲကပ်နေအောင် သယ်ဆောင်ထားကြသည်။
၁၁ လမျှကြာသော် ဥများမှ ပုစွန်တုပ်ကလေးများ ပေါက်ဖွားလာသည်။
အများအားဖြင့် နွေကူးရာသီတွင် ဥမှပေါက်လေ့ရှိသည်။
ပေါက်စတွင် ပုစွန်တုပ်ကလေးသည် တလက်မ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံခန့် ရှည်သည်။
ဦးခေါင်းကြီး၍ အမြီးငယ်သည်။
ပုစွန်တုပ်ကလေးသည် ကိုယ်ထည် ငယ်သည်ကလွဲ၍ အရွယ်ရောက်ပြီး ပုစွန်တုပ်ကြီးနှင့် ပုံသဏ္ဌန် တထေရာတည်း တူသည်။
ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကြာသောအခါ၊ ပုစွန်တုပ်ကလေးသည် ရေအောက်သို့ ဆင်းကာ ကျက်စားလေသည်။
ထိုမှစ၍ ပုစွန်တုပ်သည် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်းကြီးလာ၍ အလေးချိန်လည်း စီးလာသည်။
ပုစွန်တုပ်သည် တသက်လုံး ဤအခွံနှင့်ချည်း နေသွားသည် မဟုတ်ချေ။
မကြာခဏ အခွံလဲသည်။
ပထမ တစ်နှစ်သားအတွင်း ၁၄ ကြိမ်မှ ၁၇ ကြိမ်အထိ အခွံလဲသည်။
နောက်ကြီးသောအခါ တနှစ် တကြိမ် လဲသည်။
ပုစွန်တုပ်သည် အခွံလဲတော့မည်ရှိသောအခါ ကနန်းကဲ့သို့ပင် လုံခြုံစိတ်ချရသော နေရာကောင်းတစ်ခုကို မရအရ ရှာဖွေစမြဲ ဖြစ်သည်။
သူ၏ ရှည်လျားသော အမှင်အင်္ဂါဖြင့် တွေ့သမျှ အပေါက်များအထဲသို့ ထိုးသွင်းစမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် သင့်တော်မည့် အပေါက်၊ သို့မဟုတ် "တွင်း"ကို ရှာဖွေသည်။
ထိုးစမ်းကြည့်သော အပေါက်ထဲတွင် မည်သည့်ဘေးအန္တရာယ်မျှ မရှိဟူ၍ စိတ်ချလောက်မှ တွင်းအောင်းခြင်းအမှုကို ပြုလေသည်။
တွင်းအောင်းယင်းပင် ပုစွန်တုပ်သည် အပြင်းအထန် တွန့်လိမ်လှုပ်ရှားကာ အရေခွံလဲရသည်။
အရေခွံလဲရသည်မှာ အခွံမာကြီးများကို ကိုယ်ပေါ်မှ ပြုတ်ထွက်သွားအောင် အပြင်းအထန်ကြိုးပမ်းရသည်ဖြစ်ရာ အားကုန်ပင်ပန်းလှသည်ဖြစ်သောကြောင့် ပုစွန်တုပ်သည် အခွံကျွတ်သည့်အခါ ခေတ္တမျှ မလှုပ်မယှက်နိုင်ဘဲ မေ့မြော၍ပင် သွားရှာတတ်သည်။
သို့သော် အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော အရေခွံ အတန်ငယ်မာလာသည်နှင့် တပြိုင်နက် အင်အားတဖန် ပြန်လည်ပြည့်ဝလာလေသည်။
အရေခွံဟောင်းကွာ၍ အခွံသစ် မာကျောလာခြင်းမရှိမီအချိန်တွင် ရန်သူတို့ကို အထူးသတိထား၍ နေကြရသည်။
ပုစွန်တုပ်သည်ရေထဲတွင် ယက်ကာယက်ကာဖြင့် လေးလေးမှန်မှန် သွားလေ့ရှိသည်။
သို့ရာတွင် တစုံတရာ အရေးကြီးသော ကိစ္စကြုံလာလျှင် ရေထဲသို့ လျင်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် နောက်ပြန် ပစ်ကူးလေ့ရှိသည်။
တစ်ခါတရံ ခပ်ကျဲကျဲသွား၍ တချက်တချက် ခုန်တတ်သေးသည်။
သွားရာနေရာ၌ တွင်းများတွေ့လျှင် သူ၏လက်မကြီးဖြင့် နှိုက်စမ်းကြည့်တတ်သည်။
ရန်သူကို တွေ့ပါက လက်မဖြင့် ညှပ်ပစ်လေသည်။
ရွှံ့နွံထူထပ်သော နေရာမျိုးတွင် ပုစွန်တုပ်ကို တွေ့ရခဲသည်။
ယင်းတို့သည် ကျောက်တောင်ထူထပ်ပေါများသော ကမ်းခြေ ရေတိမ်ရာ နေရာများကို အထူးသဖြင့် ကြိုက်နှစ်သက်တတ်သော်လည်း ရေနက်ရာ အရပ်များတွင်လည်းတွေ့ရတတ်သည်။
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဖက်ရှိ အမေရိကန်ကမ်းခြေတလျောက်တွင် တွေ့ရသော ပုစွန်တုပ်မျိုးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးမျိုး ဖြစ်သည်။
ဥရောပတိုက် ကမ်းခြေတလျောက်တွင် တွေ့ရသော ပုစွန်တုပ်မျိုးမှာမူ အမေရိကန် ပုစွန်တုပ်လောက် မကြီးချေ။
ပင်လယ်ပုစွန်တုပ်မျိုးတွင် အာဖရိကတိုက် ဂွတ်ဟုတ်အငူ ကမ်းခြေတွင် တွေ့ရသော ပုစွန်တုပ်မျိုးသည် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
နိုင်ငံအရပ်ရပ်ရှိ မြစ်ချောင်းတို့မှ ဖမ်းယူရရှိသော ရေချိုပုစွန်တုပ်တို့မှာမူ အကြီးဆုံး ၈ လက်မခန့်သာ ရှိလေသည်။
ပုစွန်ဆိတ်နှင့် ပုစွန်ကျော့များမှာမူ ပုစွန်တုပ်ကြီးများကဲ့သို့ ရေနက်ရာ ပင်လယ်တွင် မတွေ့ရဘဲ၊ ရေတိမ်၍ သဲမြေရှိရာ မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်တို့တွင်သာ အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာပင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ပုစွန်ဆိတ်နှင့် ပုစွန်ကျော့များကို အချို့က မကြီးထားသေးသော ပုစွန်တုပ်ဟု ထင်ကြသည်။
ထင်ကြသည့် အကြောင်းမှာ အမှတ်တမဲ့ကြည့်က အကြီးအသေးမှလွဲ၍ ပုံပန်းသဏ္ဌန်ချင်း တူသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
သို့ရာတွင် ယင်းတို့၌ လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားနိုင်သော အချက်အလက်များရှိသည်။
ပုစွန်ဆိတ်သည် အကြီးဆုံး ၃ လက်မထိသာကြီး၍ ပုစွန်ကျော့သည် ၅ လက်မထိ ကြီးသည်။
ယင်းတို့၏ အမြီးနှင့် ဝမ်းဗိုက်ရှိ ရေကူးအင်္ဂါများသည် အရွယ်နှင့်မမျှအောင် ကြီးသည်။
တတိယနှင့် စတုတ္ထအဆက်၌ ကိုယ်လုံးကွေး၍ ကျောခုံးနေသည်။
ဆွဲဆန့်သည်တိုင်အောင်ပင် ခပ်ခုံးခုံးဖြစ်နေသည်။
ပုစွန်ဆိတ်သည် အရောက်မွဲ၍ အညိုစက်ရှိသည်။
ပုစွန်ကျော့သည် စိမ်းပြာရောင် ရှိ၍ အညိုစက်ပါရှိသည်။
ပုစွန်ဆိတ်နှင့် ပုစွန်ကျော့ကိုလည်း တကောင်နှင့် တစ်ကောင် ခွဲခြားရန် မခဲယဉ်းချေ။
ပုစွန်ဆိတ် ဦးခေါင်းထိပ် တဖက်တချက်မှ ယုန်နားရွက်ကဲ့သို့ မပျော့လွန်၊ မမာလွန်းသော အပြား ၂ ခုထိုးထွက်၍ ယင်းအပြား ၂ ခု အနီး၌ အာရုံမှင် ၂ ခုနှင့် မျက်စိ ၂ ခုကြား၌ ခက်ရင်းခွကဲ့သို့သော အာရုံမျှင် ၂ ခုရှိသည်။
ပုစွန်ကျော့ ပုစွန်ဆိတ် ပုစွန်ဆိတ်၏ လက် ၅ စုံအနက် ပထမလက်တစ်စုံသည် ကြီး၍ ပြားပြီးလျှင်၊ အဖျားတွင် ၂ ခွဖြစ်၍ ချိတ်ကဲ့သို့ ကောက်ကောက်ကလေး ဖြစ်နေသည်။
ယင်းတို့ထက်ငယ်သော သတ္တဝါကလေးများကို ညှပ်၍ စားသောက်ကြရန်ဖြစ်သည်။
ပုစွန်ကျော့ ပုစွန်ကျော့၏ ဦးခေါင်းထိပ်မှာမူ ဆူးတောင်ကဲ့သို့ အညွန့်အတက်နှင့် အချွန်တစ်ခု ထိုးထွက်နေသည်။
အာရုံမှင် ၂ စုံစလုံးသည် သေး၍ ရှည်သည်။
ပထမနှင့် ဒုတိယလက် ၂ စုံသည် ပုစွန်တုပ်လက်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။
ပုစွန်ကျား ပုစွန်ကျားမျိုးမှာမူ ကိုယ်ထည်ပြား၍ ပုစွန်တုပ်လောက် ခေါင်းမကြီးချေ။
အပေါ်အရေခွံလည်း ပုစွန်ထုပ်လောက်မထူဘဲ အရောင်မှာ စိမ်းညိုရောင်နှင့် အဝါစင်းကျားဖြစ်သည်။
လက်နှင့် ဝမ်းဗိုက်ရှိ ရေကူးအင်္ဂါများလည်း ပို၍ ပျော့ပျောင်းနူးညံ့သည်။
အရွယ်အားဖြင် ၆ လက်မှ ၈ လက်မအထိရှိသည်။
ယင်းတို့လည်း ရေတိမ်ရာ မြစ်ချောင်းစသည်တို့၌သာ တွေ့ရသည်။
ပုစွန်ကျား ကျောက်ပုစွန် ကျောက်ပုစွန်သည် ၆ လက်မထက် ပိုကြီးခဲသည်။
အဖြူရောင်၊ ပန်းရောင်၊ လိမ္မော်ရောင်၊ အညိုရောင်၊ စိမ်းပြာနှင့် အပြာပုပ်ပုပ်အရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
ကျောက်ပုစွန်၏ အခွံမာ၍ ကြမ်းသည်။
ပုစွန်တုပ်ကဲ့သို့ပင် လက် ၅ စုံရှိသည့်အနက် ပထမတစ်စုံသည် ညှပ်၍ရသည်။
ကျန်လက် ၄ စုံဖြင့် လမ်းလျှောက်သည်။
ပုစွန်လုံး (ကဏန်း) အသုံးပြုပုံ 150px|ကျောကပုစွန် ပုစွန်အမျိုးမျိုး ကို လူတို့သည် ဟင်းလျာအလို့ငှာ ဖမ်းယူကြသည်။
အများအားဖြင့် လတ်လတ်ဆက်ဆက် ချက်ပြုတ်စားသောက်သော်လည်း အနောက်နိုင်ငံများတွင် စည်သွတ်၍ ရောင်းချကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုစွန်ဖြင့် ငါးပိလုပ်ကြသေးသည် မျှင်ခေါ် အလွန်သေးငယ်သည့် ပုစွန်ကလေးဖြင့် ပြုလုပ်သည်။
ထိုမျှင်ငါးပိသည် အလွန်ထင်ရှားသည်။
ပုစွန်ဦးခေါင်းမှ ရရှိသည့် အဆီသက်သက်ကိုလည်း ချက်၍ ဟင်းလျာတမည်အဖြစ် စားသုံးကြသည်။
ပုစွန်ပေါသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ပုစွန်ဥများကို သက်သက်ထုတ်၍ ရောင်းချကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ-၈၊ အပိုင်း-ခ ကိုးကား Category:ပင်လယ်အစားအစာ ကဏ္ဍ:ခြေဆစ်များသတ္တဝါ မျိုးစဉ်များ။
ပုဇွန်တုပ် (Crayfishes & Lobsters) သည် နှစ်ပေထိပင် ရှည်တတ်သည်။
အချို့ ပုဇွန်တုပ်ကြီးများမှာ ၃၅ ပေါင်အထိပင် အချိန်စီးတတ်သည်။
ကိုယ်ထည်သည် လုံး၍ အစိတ်အပိုင် ၆ခု ဆက်စပ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
ပုဇွန်တုပ်၏ ဝမ်းဗိုက်တွင် ရေကူးအင်္ဂါငယ်များ ပါရှိသည်။
ပုဇွန်တုပ်သည် တသားလျှင် ဥပေါင်း ၅,၀၀၀မှ ၁၀၀,၀၀ အထိ ဥတတ်သည်။
၁၁ လမျှကြာသော် ဥများမှ ပုဇွန်တုပ်ကလေးများ ပေါက်ဖွားလာသည်။
ပေါက်စတွင် ဗုန်တုပ်ကလေးသည် တလက်မ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံခန့် ရှည်သည်။
ပုဇွန်တုပ်ကလေးသည် ကိုယ်ထည် ငယ်သည်ကလွဲ၍ အရွယ်ရောက်ပြီး ပုဇွန်တုပ်ကြီးနှင့် ပုံသဏ္ဌန် တထေရာတည်း တူသည်။
ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကြာသောအခါ၊ ပုဇွန်တုပ်ကလေးသည် ရေအောက်သို့ ဆင်းကာ ကျက်စားလေသည်။
ထိုမှစ၍ ပုဇွန်တုပ်သည် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်းကြီးလာ၍ အလေးချိန်လည်း စီးလာသည်။
ပုဇွန်တုပ်သည် တသက်လုံး ဤအခွံနှင့်ချည်း နေသွားသည် မဟုတ်ချေ။
ပုဇွန်တုပ်သည် အခွံလဲတော့မည်ရှိသောအခါ ကနန်းကဲ့သို့ပင် လုံခြုံစိတ်ချရသော နေရာကောင်းတစ်ခုကို မရအရ ရှာဖွေစမြဲ ဖြစ်သည်။
တွင်းအောင်းယင်းပင် ပုဇွန်တုပ်သည် အပြင်းအထန် တွန့်လိမ်လှုပ်ရှားကာ အရေခွံလဲရသည်။
အရေခွံလဲရသည်မှာ အခွံမာကြီးများကို ကိုယ်ပေါ်မှ ပြုတ်ထွက်သွားအောင် အပြင်းအထန်ကြိုးပမ်းရသည်ဖြစ်ရာ အားကုန်ပင်ပန်းလှသည်ဖြစ်သောကြောင့် ပုဇွန်တုပ်သည် အခွံကျွတ်သည့်အခါ ခေတ္တမျှ မလှုပ်မယှက်နိုင်ဘဲ မေ့မြော၍ပင် သွားရှာတတ်သည်။
ပုဇွန်တုပ်သည်ရေထဲတွင် ယက်ကာယက်ကာဖြင့် လေးလေးမှန်မှန် သွားလေ့ရှိသည်။
ရွှံ့နွံထူထပ်သော နေရာမျိုးတွင် ပုဇွန်တုပ်ကို တွေ့ရခဲသည်။
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဖက်ရှိ အမေရိကန်ကမ်းခြေတလျောက်တွင် တွေ့ရသော ပုဇွန်တုပ်မျိုးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးမျိုး ဖြစ်သည်။
ဥရောပတိုက် ကမ်းခြေတလျောက်တွင် တွေ့ရသော ပုဇွန်တုပ်မျိုးမှာမူ အမေရိကန် ပုဇွန်တုပ်လောက် မကြီးချေ။
ပင်လယ်ပုဇွန်တုပ်မျိုးတွင် အာဖရိကတိုက် ဂွတ်ဟုတ်အငူ ကမ်းခြေတွင် တွေ့ရသော ပုဇွန်တုပ်မျိုးသည် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
နိုင်ငံအရပ်ရပ်ရှိ မြစ်ချောင်းတို့မှ ဖမ်းယူရရှိသော ရေချိုပုဇွန်တုပ်တို့မှာမူ အကြီးဆုံး ၈ လက်မခန့်သာ ရှိလေသည်။
ပုဇွန်ဆိတ်နှင့် ပုဇွန်ကျော့များမှာမူ ပုဇွန်တုပ်ကြီးများကဲ့သို့ ရေနက်ရာ ပင်လယ်တွင် မတွေ့ရဘဲ၊ ရေတိမ်၍ သဲမြေရှိရာ မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်တို့တွင်သာ အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။
ပုဇွန်ဆိတ်နှင့် ပုဇွန်ကျော့များကို အချို့က မကြီးထားသေးသော ပုဇွန်တုပ်ဟု ထင်ကြသည်။
ထင်ကြသည့်အကြောင်းမှာ အမှတ်တမဲ့ကြည့်က အကြီးအသေးမှလွဲ၍ ပုံပန်းသဏ္ဌန်ချင်း တူသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ပုဇွန်ဆိတ်သည် အကြီးဆုံး ၃ လက်မထိသာကြီး၍ ပုဇွန်ကျော့သည် ၅ လက်မထိ ကြီးသည်။
ပုဇွန်ဆိတ်သည် အရောက်မွဲ၍ အညိုစက်ရှိသည်။
ပုဇွန်ကျော့သည် စိမ်းပြာရောင် ရှိ၍ အညိုစက်ပါရှိသည်။
ပုဇွန်ဆိတ်နှင့် ပုဇွန်ကျော့ကိုလည်း တကောင်နှင့် တစ်ကောင် ခွဲခြားရန် မခဲယဉ်းချေ။
ပုဇွန်ဆိတ် ဦးခေါင်းထိပ် တဖက်တချက်မှ ယုန်နားရွက်ကဲ့သို့ မပျော့လွန်၊ မမာလွန်းသော အပြား ၂ ခုထိုးထွက်၍ ယင်းအပြား ၂ ခု အနီး၌ အာရုံမှင် ၂ ခုနှင့် မျက်စိ ၂ ခုကြား၌ ခက်ရင်းခွကဲ့သို့သော အာရုံမျှင် ၂ ခုရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ-၈၊ အပိုင်း-ခ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပုစွန်မျိုးများ။
နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များအဖွဲ့ (Reporter Without Borders) အင်တာနက်ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း အတန်းအစားခွဲခြားမှုများ *အပြာရောင်မှာ ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းမရှိသည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
အဝါရောင်မှာ ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းအချို့ရှိသည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
အနီရောင်မှာ နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့ လက်အောက်တွင် စောင့်ကြည့်ခြင်းခံရသောနိုင်ငံများကို ရည်ညွှန်းသည်။
အနက်ရောင်မှာ အင်တာနက်တွင်းနက်များ (အလွန်တင်းကျပ်စွာ ) ဆင်ဆာပြုလုပ်ထားသောနိုင်ငံများကို ရည်ညွှန်းသည်။
အင်တာနက်ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု အဆင့်သည် နိုင်ငံများကြားတွင် ကွဲပြားသည်။
ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် အများအားဖြင့် သဘောထားပျော့ပျောင်းသော ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုများ ရှိပြီး နိုင်ငံသားများအား သတင်းအချက် အလတ်များရယူရန်နှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများတွင် ပါဝင်ခွင့်ပေးခြင်း ၊ တရားမျှတသောကန့်သတ်ချက်များအချို့ရှိသော်လည်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ အာဏာရှင်အစိုးရများသည် ဇာတ်ကြောင်းကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဖိနှိပ်ရန် အင်တာနက်အသုံးပြုခွင့်အပေါ် ပြင်းထန်သောကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ်ထားသည်။
၎င်းတို့သည် ဆက်သွယ်ရေးကို ကန့်သတ်ရန်နှင့် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအတွက် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများကို တားဆီးရန် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကို ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြပြီး အထူးသဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲ သို့မဟုတ် ဆန္ဒပြပွဲများကဲ့သို့ အရေးကြီးသောဖြစ်ရပ်များအတွင်း အသုံးပြုကြသည်။
အင်တာနက် ဆင်ဆာလုပ်ခြင်း ဆိုသည်မှာ အင်တာနက်ပေါ်တွင် သတင်းအချက်အလက်များကို ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ရယူခြင်းတို့တွင် ထိန်းချုပ်ထားခြင်း သို့မဟုတ် ဖုံးဖိထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပဒေဆိုင်ရာ အကြောင်းများမှာ အင်တာနက်လိုင်းပေါ်တွင်မဟုတ်သော ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အလားတူသည်။
ခြားနားမှုတစ်ခုမှာ နိုင်ငံ စည်းခြားခြင်းများသည် အွန်လိုင်းတွင် ပို၍ ထိုးဖောက် ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။
နိုင်ငံရှိ နေထိုင်သူများအား ပိတ်ပင်ထားသော အချို့သတင်းအချက်အလက်များကို နိုင်ငံပြင်ပမှ တင်ဆက်သော ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ်များတွင် ရရှိနိုင်သည်။
အုပ်ချုပ်သူအစိုးရ တစ်ခုသည် ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ်များအပေါ် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်ခြင်းမရှိလျှင်ပင် ၎င်း၏ နိုင်ငံသားများကို ထိုသို့သော သတင်းအချက်အလက်များကို ကြည့်ရှုခြင်းမှကာကွယ်ရန် ကြိုးစားနိုင်သည်။
စစ်ထုတ်ခြင်းကို အမည်ပျက်စာရင်း တစ်ခု ကို အခြေခံ၍ ပြုလုပ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲနေနိုင်သည်။
အမည်ပျက်စာရင်းကို အသုံးပြုရာတွင် စာရင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ထုတ်ဝေမထားပေ။
စာရင်းကို လူအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အလိုအလျောက်သော်လည်းကောင်း ပြုစုနိုင်သည်။
မြောက်ကိုရီးယားကဲ့သို့သော နိုင်ငံတွင် အင်တာနက် ချိတ်ဆက်ထားသော ကွန်ပျူတာများကို လုံးလုံးလျားလျား ထိန်းချုပ်မှုပြုရာတွင် အင်တာနက်၏ အခြေခံ ဖြန့်ချိရေး နည်းပညာကြောင့် အင်တာနက်ပေါ်ရှိ သတင်းအချက်အလက်များကို လုံးလုံးလျားလျား ဆင်ဆာလုပ်နိုင်ရန် အလွန်ခက်ခဲသည် (သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိပါ)။
အမည်ဝှက်များအသုံးပြုမှုနှင့် အကာအကွယ်ရယူထားသော အချက်အလက်များပါသည့် ကွန်ပျူတာ သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာကွန်ယက် ဖြစ်သည့် data havens များ(ဥပမာ ဖရီးနက်(Freenet))တို့သည် မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆို လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုနိုင်ရန် အခွင့်အရေး ရစေသည်။
တင်ပြမှုကို ဖယ်ရှားခြင်း မခံရစေရန်နှင့် စာရေးသူ၏ မည်သည့် သတင်းအချက်အလက်မဆိုသည် ၎င်း၏ အမှန်တကယ် မည်သူမည်ဝါဖြစ်မှုနှင့် မည်သည့် အဖွဲ့အစည်းမှဖြစ်မှုသို့ ချိတ်ဆက်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ရန် နည်းပညာမှ အာမခံထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
အချို့ကိစ္စများတွင် အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းသည် လှည့်ဖြားမှု ပါဝင်နိုင်သည်။
ထိုသို့သော ဖြစ်ရပ်များတွင် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း အာဏာပိုင်များသည် ပြည်သူအများကိုမူ ဆင်ဆာပြုလုပ်မှု မပြုလုပ်ပါကြောင်း ယုံကြည်စေရန် သွေးဆောင်လျက် ပါဝင်သည့်အကြောင်းအရာများကို ပိတ်ဆို့ထားနိုင်သည်။