kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အချို့တောင်များသည် ပင်လယ်ပြင်အထက် ပေ ၁ဝဝဝခန့် မြင့်သည်။
သစ်ပင်လည်း ထူထပ်သည် ရွှံ့မီးတောင်များလည်းရှိသည်။
တောင်နီတောင်ခေါ် မြေနီတောင်တွင် အလွန်မွှေးသောမြက်နီပင်များ တစ်တောင်လုံးဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် ထူးခြားသည်။
မန်အောင်ကျွန်းတွင် ဆန်စပါးအပြင် ဆေးရွက်၊မြေပဲ၊ ကြံ၊ ပိုက်ဆံလျှော်၊ အုန်းပင်နှင့် ကွမ်းသီးပင်များလည်း စိုက်ပျိုးသည်။
မာန်အောင်၏ အထင်ရှားဆုံး ထွက်ကုန်မှာ မန်အောင်ဆေးဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) သမိုင်းအကျဉ်း မာန်အောင်မြို့သည် မြို့ဝန်ခေတ် အစပိုင်းတွင် သီးခြားမဟုတ်ဘဲ ရမ်းဗြဲမြို့ထဲတွင် ခေတ္တမျှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် မြို့ဖြစ်လာသည်။
ရခိုင်ပြည်ရှိ မြို့များ ဖြစ်ပေါ်လာပုံသမိုင်းအကျဉ်းနှင့် အထွေထွေမှတ်သားဖွယ်ရာများ အောင်လှသိန်း ပထဝီဝင်နှင် ရာသီဥတု မာန်အောင်မြို့သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်ခရိုင် မာန်အောင်ကျွန်း ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
လတ္တီကျု (၁၈)ဒီဂရီ၊ (၅၁)မိနစ် လောင်ဂျီကျု (၉၃) ဒီဂရီ၊ (၄၄) မိနစ် ရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မာန်အောင်မြို့ကို ရေကြောင်းလမ်းနှင့် လေကြောင်းလမ်းမှ သွားနိုင်သည်။
မာန်အောင်လေဆိပ်သည် မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းမှ ရန်ကုန်သို့ ပြည်တွင်းခရီးစဉ်ကို ပြေးဆွဲ‌ပေးလျက် ရှိသည်။
လူနေထိုင်မှု မာန်အောင်မြို့‌သည် ရခိုင်လူမျိုး အများစုနေထိုင်ကာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ် ကြသည်။
စီးပွားရေး မာန်အောင်မြို့‌နေလူထုသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။
အစိုးရ ဝန်ထမ်းများလည်း ရှိသည်။
ဘဏ်လုပ်ငန်း အနေဖြင့် ကမ္ဘောဇဘဏ် ရှိသည်။
ပညာရေး မာန်အောင်မြို့တွင် အစိုးရ အထက်တန်ကျောင်း ၂ ကျောင်း အမက ကျောင်း တစ်ကျောင်း (ခန့်မှန်) သည့်ရှိရသည်။
Munaung Myanmar (Burma) Google Map ကျန်းမာရေး မြို့နယ် ပြည်သူဆေးရုံ၊ မာန်အောင် Munaung Myanmar (Burma) Google Map အားကစား မာန်အောက် အားကစားကွင်းနှင့် မာန်အောင် ဖူဆယ်ကစားကွင်း တိုရှိသည်။
Munaung Myanmar (Burma) Google Map အထင်ကရနေရာများ ဦးဥတ္တမပန်ခြံ မြေနီတောင် ရန်အောင်မြင်စေတီတော်မြတ်ကြီး ဓာတ်တော်စေတီ၊ မာန်အောင်မြို့ မဟာထီးဘုရား မြို့မကျောင်းကြီး ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ သီဟထက်အောင် (ဘောလုံးသမား) နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်) မင်းသွေး သားငယ် ပြင်ပလင့်များ Maplandia.com ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ။
ဒေဝပုတ္တမာရ်ဒေဝပုတ္တမာရ (ပု) [ဒေဝပုတ္တ+မာရ] ၊ မာရ်နတ်သား။
(ယင်းသည် ကုသိုလ် တရားနှင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုရှင်တို့ကို တားမြစ်တတ်၏၊ သတ္တဝါတို့ကို အကျိုးမဲ့၌ ယှဉ်စေ၍လည်း သတ်တတ်၏။
မိမိ အလို နိုင်ငံကို လွန်မြောက်ရန် အားထုတ်သော သတ္တဝါတို့ကို သေစေတတ်၏၊ လုံ့လစွမ်းအားနည်းသူ များနှင့် ဘဝသစ်၌ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့ကိုလည်း အဖန်တလဲလဲ သေစေတတ်၏။
ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် မိမိအကျိုးစီးပွား သူတစ်ပါး အကျိုးစီးပွားတို့ကိုလည်း ချေဖျက်တတ်၏။
) မစ္စုမာရ ကိလေသမာရ ဒေဝပုတ္တမာရ သင်္ခါတာနံ (အမိတ္တာနံ) ဝသံ ဂစ္ဆတိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၆။
အံ၊ဋီ၊၂၊၃၂၄။
အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသမာရော အဘိသင်္ခါရမာရော ဒေဝပုတ္တမာရော စ ... ပရာဇိတော။
ပရာဇိတော။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၉၅။
မာရောတိ ပဉ္စမာရာ ခန္ဓမာရော အဘိသင်္ခါရမာရော မစ္စုမာရော ဒေဝပုတ္တမာရော ကိလေသမာရောတိ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၄၅။
သံကိလေသနိမိတ္တံ ဟုတွာ ဂုဏမာရဏဋ္ဌေန ဒေဝပုတ္တောဝ မာရောတိ ဒေဝပုတ္တမာရော။
သာရတ္ထ၊၁၊၃၁၀။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၊ ၄၂။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၅။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၁။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၃၃။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၆၄၊ ၂၄၀။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၇။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၊ ၇၆၊ ၉၆။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၄၀၁။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၇၄။
သာရတ္ထ၊၂၊၇၄၊ ၁၈၀။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၂။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၁၊ ၂၂၊ ၄၇၁။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၉၉။
မ၊ဋီ၊၃၊၂၅၂။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၂။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၀၆။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၅။
မူလဋီ၊၃၊၁။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၂၂၄-၆။
), မာရ်နတ် မာရ်သည် ခန္ဓမာရ် အဘိသင်္ခါရမာရ် မစ္စုမာရ် ဒေဝပုတ္တမာရ် ကိလေသမာရ်ဟု ၅-မျိုးရှိ၏။
ခန္ဓာ ၅-ပါးကို ခန္ဓမာရ် ဘဝသစ်ကို ထူထောင်နိုင်သည့် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံများကို အဘိသင်္ခါရမာရ် သေခြင်းကို မစ္စုမာရ်, မာရ်နတ်သားကို ဒေဝပုတ္တမာရ် ကိလေသတရားများကို ကိလေသမာရ်ဟု ခေါ်၏။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၂၊ ၃၁၄-၅။
ထိုမာရ် ၅-မျိုးအနက် ဒေဝပုတ္တမာရ်ဟု ခေါ်သော မာရ (ပု) [မရ+ဏ] (၁) မာရ်၊ မာရ်နတ်မာရ်နတ်သားသည် ဗုဒ္ဓနှင့် ဗုဒ္ဓသာဝကများကို တစ်သက်ပတ်လုံး အနှောင့်အယှက်ပေးခဲ့သူဖြစ်၍ သာသနလောက ဗုဒ္ဓစာပေများ၌ ထင်ရှားသည်။
မာရ်နတ်သားသည် အာနုဘော်ကြီးမား၏၊ ကာမာဝစရနတ်ပြည် ၆-ထပ်ကို အစိုးရ၏မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရသိဿရောဟု အချို့က အထင်ကြီးပြောဆိုကြသော်လည်း မာရ်နတ်သည် ဝသဝတ္တီနတ်ပြည်တစ်ထပ်ကိုပင် အုပ်ချုပ်ရသော နတ်ဘုရင်ကြီး မဟုတ်၊ ဝသဝတ္တီနတ်ပြည်၌ သူပုန်ဗိုလ် နတ်ဆိုးကြီး တစ်ယောက်အဖြစ်သာ နေရသူဖြစ်သည်။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၈။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၆၅။
တစ်ချိန်၌ မာရ်နတ်သည် ဘုရားအယောင် ဖန်ဆင်း၍ သူရမ္ဗဋ္ဌကို လှည့်စားခဲ့ဖူးသည်။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၈။
အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၅၀-၆)၌ စကားအသွားအလာ အနည်းငယ် ကွဲပြားစွာ ဆိုထား၏။
(၂) သေခြင်း။
(၁) အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ အစ္စိရပက္ကန္တေ... တေနုပသင်္ကမိ၊ ဒီ၊၂၊၈၇။
သံ၊၃၊၂၂၈။
(ဝိ၊၃၊၂၈။
မဟာနိ၊၃၈၇။
စူဠနိ၊၁၄၀။
နေတ္တိ၊၃၁။
) မာရောတိ သတ္တေ အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော မာရေတီတိ မာရော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၅။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၃။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၃၄။
သာရတ္ထ၊၃၊၂၀၀။
ဝိမတိ၊၂၊၉၄။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၁၅၃။
) (၂) မာရော ဝါ အဿာ (သံ၊၂၊၁၅၄)တိ မရဏံ ဝါ ဘဝေယျ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂။
၃၀၈။
မာရ်နတ်နေသော နေရာ မာရ်နတ်သည် ဝသဝတ္တီ နတ်မင်းကြီး အုပ်ချုပ်သော ပရနိမ္မိတ ၀သဝတ္တီ နတ်ပြည် (ကာမဂုဏ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြီးစေသောဘုံ )ရှိ နတ်ဆိုးတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
သူ့တွင် အရင်က ဗေဠုဝအမည်ရှိ နတ်စောင်း ရှိသည်။
နောင်တွင် ပဉ္စသီခနတ်သား လက်ထဲ ရောက်ရှိသွားသည်။
မာရ်နတ်မျိုးရိုး မာရ်နတ်မျိုးရိုးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ လက်ဝဲတော်ရံ တန်ခိုးတော်အရာ ဧတဒင်္ဂ ရသည့် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် ကိုယ်တော်ကြီးနှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သည်။
ဤကမ္ဘာတွင် ကကုသန်အမည်ရှိ ဘုရားတစ်ဆူ ပွင့်ခဲ့ဘူးသည်။
ထို ကကုသန်ဘုရား လက်ထက်၌ ဘုရားကို အနှောက်အယှက်ပေးသူ `ဒုဿီမာရ် နတ်´ရှိခဲ့သည်။
`ဒုဿီမာရ် နတ်´တွင် `ကာလီ´အမည်ရှိ နှမတစ်ယောက်ရှိသည်။
ထို ကာလီ က မာရ်နတ်ကို မွေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
`ဒုဿီမာရ် နတ်´သည် အခြားသူမဟုတ် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် ကိုယ်တော်ကြီး ပင်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် ကိုယ်တော်ကြီး၏ တူအရီး တော်စပ် ဘူးသည်။
သတ္တဝါ အမျိုးအစား မာရ်နတ်သည် “နတ်”ဟူသော သတ္တဝါ အမျိုးအစားမှ ဖြစ်သည်။
လူကဲ့သို့ အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေ မနေခဲ့ရ၊ ၁၆-နှစ်သားအရွယ် တခါတည်း ဘွားကနဲ ဖြစ်လာရ၏။
ဥပပတ် ပဋိသန္ဓေ ဆိုတာမျိုးဖြစ်သည်။
မိခင် ကာလီနတ်သမီးက သားသန္ဓေ လွယ်ရသော ဒုက္ခ မရှိပေ။
ဇိနာလင်္ကာရဋိကာ ကျမ်း မာရ်နတ်နိုင်ငံ “ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ နတ်ပြည်”နိုင်ငံ၊ အဓိပ္ပာယ် အပြည့်အစုံမှာ သူတစ်ပါးက ဖန်တီးစီစဉ်ပေးသော အဝတ်အစား၊ အသုံးအဆောင်၊ နေရာဗိမ္မာန် ရတနာ မှန်သမျှတွေကို မိမိအလိုကျ သုံးနိုင်၊ စားနိုင်၊ နေနိုင်၊ ဆင်မြန်းနိုင်သော နေရာကြီး ဖြစ်ပေသည်။
မိမိကုသိုလ်ကြောင့် လိုသမျှကို သူများက အဆင်သင့် စီစဉ်ပေးရသည်။
၀သဝတ္တိ နတ်ပြည်”နိုင်ငံကို ၀သဝတ္တိ နတ်မင်းကြီးက အုပ်ချုပ်သည်။
မာရ်နတ်အရည်အချင်း မာရ်နတ်၏စွမ်းရည် မာရ်နတ်အင်အား မာရ်နတ်ဝါဒ မာရ်နတ်၏ တိုက်ပွဲအဆင့် နောက်ဆုံးရှုံး ဦးကျော်လွင်(နှစ်ဖက်လှ) ရေး ဗုဒ္ဓနှင့် မာရ်နတ် အတွင်းရေး ပဋိပက္ခများ သို့သော် အချို့သော အနောက်တိုင်းမှ ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနပညာရှင်များက `မာရ်´သည် အကောင်အထည် သဘောမျိုးမဟုတ်ပဲ စွဲလမ်းစိတ်ကို အခြေပြုကာ စွန့်လွှတ်လိုသည့်စိတ်အား အနှောက်အယှက်ပေးသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံစားချက်သဘောဟုလည်း ဖွင့်ဆိုကြပေသည်။
သို့သော် မည်သို့ဆိုစေကာမူ မာရ်(သို့) မာရ်နတ် သည်မကောင်းမှုကို အားပေးသည့်သဘော၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ဖျက်ဆီးလိုသည့် သဘောရှိပေသည်။
The demons of mara. Palm leaf manuscript. Nalanda, Bihar, India Mara, his lusty daughters, and demonic army, attempting to tempt Buddha, on a 10th-century icon from Mogao Caves မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ၌ မာရ်နတ်ဟူသည် ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဘုံ၌ လူ့ပြည်တွင် နိုင်ငံအစွန်အဖျားကို ဓားမြတိုက်နေည့်မင်းသားကဲ့သို့ ဆိုးသွမ်း နေသော နတ်သားဖြစ်သည် ဟု ဆိုထားသည်။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလောင်း တောထွက်တော်မူသည်မှစ၍ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်အထိ ကိုယ်တော်မြတ်အား မာရ်န်တ်သည် မိမိတန်ခိုးဖြင့် အမျိုမျိုသော အနှောင့်အရှက် အဖျက်အဆီးများကို စွမ်းအားရှိသမျှ ပြုသော်လည်း အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ဘုရားလောင်း တောထွက်တော်မူစဉ်က ဘုရားဖြစ်မည့် အရေးကို တွေးမိတိုင်း ရန်သူပမာ စိတ်ထာသော မာရ်နတ်သည်ဘုရားလာင်း တောမထွက်ဖြစ်အောင် တားမြစ်ခဲ့၏။
သို့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
တစ်ဖန် ဘုရားလောင်းသည် ဗောဓိပင်၏ အောက်အပြင် ရွှေပလ္လင်ထက်၌ မလျော့သော လုံ့လဝီရိယဖြင့် ဘုရားအဖြစ် ကို အရယူရန် ကြိုးစားတော်မူစဉ်က မာရ်နတ်သည် ယူဇနာ တစ်ရာ့ငါးဆယ်ရှိသော ဂိရိမေခလာ ဆင်ပြောင်ကို စီးကာ နတ်စစ်သည် ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ခြံရံလျက် လက်နက်အမျိုးစုံတို့ဖြင့် ဘုရားလောင်းကို တိုက်ခိုက်လာ၏။
ဘုရားဖြစ်မည့် ဆဲဆဲ ဖြစ်သော အလောင်းတော်အား ခစားဆည်းကပ်လျက်ရှိကြသော နတ်သိကြား အပေါင်းတို့သည် မာရ်နတ်၏ ရန်ကိုခံရန် မစွမ်းနိုင်တော့ဘဲ မိမိတို့ မျက်နှာမူရာ အရပ်သို့သာ ရှေးရှူ ပြေးကြကုန်၏။
သဟမ္ပတိဗြဟ္မာကြီးသည် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ပြေးလေ၏။
ဘုရားလောင်းကား လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ဆည်းပူးခဲ့သော ဆယ်ချက်သော ပါရမီတော်ကို လက်နက်ပြုကာ မြင့်မြတ်သော နှလုံးရည်ဖြင့် တည်ငြိမ်စွာ နေလေသည်။
နောက်ဆုံး၌ မာရ်နတ်သည် စစ်ရှုံးကာထွက်ပြေးရလေသည်။
တစ်ဖန် မာရ်နတ်သည် မိမိ၏ သမီးတော်သုံးပါးဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား ဖျက်ဆီးပြန်သော်လည်း မအောင်မြင်ဘဲ အရှုံးပေးရပြန်သည်။
တစ်ဖန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် တရားတော် ဒေသနာများကို ၄၅ ဝါ ပတ်လုံး ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူပြီးသည့်နောက်တွင်မာရ်နတ်သည် မကောင်းသော နှလုံးသွင်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံဖို့ သင့်ပြီဖြစ်ကြောင်း သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လျှောက်ထားသောကြောင့် ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံပေတော့အံ့ဟု ဝန်ခံတော်မူလိုက်လေသည်။
ဤသို့လျှင် မာရ်နတ်သည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ဘုရား သာသနာတော်တွင် ရန်သူသဖွယ် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ၁. မာရ်၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အမျိုးအစားများ မာရ် ၅-ပါး= မာရ် ၅-ပါးမှာ (၁) ကိလေသမာရ် (ကိလေသာ ၁၅၀၀)၊ (၂) အဘိသင်္ခါရမာရ် (ကုသိုလ်/အကုသိုလ်ကံ)၊ (၃) ဒေဝပုတ္တမာရ် (မာရ်နတ်)၊ (၄) ခန္ဓမာရ် (ခန္ဓာငါးပါး)၊ (၅) မစ္စုမာရ် (သေခြင်း) တို့ဖြစ်သည်။
ခန္ဓ-သံ-ပါ-၁၅၄၊ ၁၅၉၊ ခန္ဓ-သံ-ဋ္ဌ-၃၀၈။
မာရသုတ်။
ဥဒါန-ဋ္ဌ-၁၉၅၊ ဥဒါန-ပါ-၁၁၆။
ဝိသုဒ္ဓိ-ပ-အုပ်-၂၀၄။
အပ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၁၁၉။
မာရဓိသုတ္တဧကာဒသက= ခန္ဓာငါးပါးကို မာရဟု ဟောထား၍ ဆန္ဒရာဂကို ပယ်ရန် ညွှန်ကြားသည်။
ခန္ဓ-သံ-ပါ-၁၆၂၊ ၁၆၄၊ ခန္ဓ-သံ-ဋ္ဌ-၃၀၉။
ပိဋကတ်လမ်းညွှန် [02/292]။
မာရိသ သုံးနှုန်းပုံ= "မာရိသာတိ ပိယဝစနံ ဂရုဝစနံ သဂါရဝ သပ္ပတိဿာ ဓိဝစန မေတံ" ဟု မာရ်ကို ချစ်ဖွယ်၊ ရိုသေဖွယ် စကားအဖြစ် သုံးသည်။
ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၉၁၊ ပဏ်-၁-ပါ-၃၁၂။
အံ-၆-ပါ-၂၉၂၊ အံ-၆-ဋ္ဌ-၁၀၆။
သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၆။
စူဠနိ-ပါ-၃၂။
သုတ္တ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၂၅၀၊ သုတ္တ-ပါ-၄၀၆။
ပိဋကတ်လမ်းညွှန် [02/246]။
မာရ်၏ အမည်များ= မာရ်နတ်ကြီးကို နမုစိ၊ ကဏှ၊ အဓိပတိ၊ အန္တဂူ၊ ပမတ္တဗန္ဓု၊ ပါပိမ၊ အန္တက စသည့် အမည်များဖြင့် ခေါ်သည်။
စူဠနိ-ပါ-၁၄၀၊ စူဠနိ-ဋ္ဌ-၃၄။
မဟာနိ-ပါ-၃၉၁၊ မဟာနိ-ဋ္ဌ-၄၀၆။
ဥဒါန-ဋ္ဌ-၃၃၃။
ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၁၄၅၊ ဒီဃ-၂-ပါ-၈၇။
သုတ္တ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၁၅။
ပိဋကတ်လမ်းညွှန် [02/243]။
၂. မာရ်နတ်ကြီး၏ နှောက်ယှက်မှုများ ၂.၁ ဘုရားရှင်အပေါ် နှောက်ယှက်မှု မာရသံယုတ္တ၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၀၄၊ ၁၁၃၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၅၅၊ ဘုရားရှင်အား အမျိုးမျိုး ခြောက်လှန့်ပုံ နှောက်ယှက်ပုံများ။
မြွေယောင် ဖန်ဆင်း၍ ခြောက်လှန့်ပုံ၊ သပ္ပသုတ်၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၀၇၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၅၈။
နွားယောင်ဖန်ဆင်း၍ သပိတ်ကိုခွဲအံ့ဟုလာပုံ၊ ပတ္တသုတ်၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၁၄၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၆၃။
လယ်သမားယောင်ဖန်ဆင်း၍ တရားပွဲ လာနှောက်ယှက်ပုံ (နတ္ထိစက္ခု၊ နတ္ထိရူပါ-စသည်ဖြင့်) ကဿကသုတ်၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၁၆၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၆၅။
သုဘသုတ်၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၀၅၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၅၇၊ သုဘ-အသုဘ အာရုံများကို ဖန်ဆင်းပြ၍ ခြောက်လှန့်ပုံ၊ ပါသာဏသုတ်၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၁၀၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၆၁၊ ဓမ္မ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၂၄၊ ဘုရားရှင်အား မင်းပြုရန်တောင်းပန်ပုံ၊ ချမ်းသာကြောင်း အကျင့်ဂါထာ။
ဓမ္မ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၉၄။
ပါရ-အပါရ ခွဲ၍ ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူပုံ။
မဟာသမယသုတ်စဉ်နှောက်ယှက်ပုံ။
ဒီဃ-၂-ပါ-၂၀၉၊ ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၂၈၇။
ဝေရဉ္ဇာပြည်တွင် ဝါဆိုတော်မူသောအခါ ဘုရားရှင်အား ဆွမ်းမရအောင် နှောက်ယှက်ထားပုံ။
ဝိ-၁-ပါ-၇၊ ဝိ-၁-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၁၄၆၊ ဓမ္မ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၆၇၊ ပီတိအစာဖြင့် နေနိုင်ကြောင်း ဟောထား၏။
မာရတဇ္ဇနီယသုတ်၊ ပဏ်-၁-ပါ-၄၀၇။
ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၁၂၊ မာရ် နတ်ကြီးက အသျှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်မထေရ်၏ ဝမ်းတွင်းဝင်၍ နှောက်ယှက်ပုံ၊ ဒူသီမာရ်နတ်အကြောင်းကို ပြန်ပြောပြပုံ၊ ကကုသန္ဓဘုရားရှင် လက်ထက်တော်တွင် လူတို့အထင်အမြင် လွဲအောင် ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီတိုအပေါ် အမျိုးမျိုး နှောက်ယှက်ခဲ့ဘူးပုံ ပြန်ဟောထား၏။
ဒူသီမာရ်နတ်ကြီး အဝီစိငရဲ၌ခံရပုံ ဟောပြခန်း၊ ထေရ-ပါ-၃၆၅၊ ထေရ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၄၉၄။
မာရယာစနကထာ၊ ဥဒါန-ပါ-၁၅၂၊ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၂၉၆၊ ဘုရားရှင်အား အဋ္ဌမသတ္တာဟကပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံရန် တောင်းပန်ခဲ့ပုံ။
ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၈၇၊ ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၁၄၅။
မာရ်နတ်ကြီးက ဗကဗြဟ္မာ၏ စကားကို လိုက်နာရန် ဘုရားရှင်အား တိုက်တွန်းပုံ၊ ပဏ်-၁-ပါ-၄၀၂၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၀၂။
သူ့နယ်မှ ဗြဟ္မာတသောင်း လွတ်ထွက်သွားသည့်အတွက် ဘုရားရှင်ကို ဒေါပွနေပုံ၊ တရားမဟောရန်လည်း တောင်းပန်ပုံ၊ ပဏ်-၁-ပါ-၄၀၆၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၁၂။
မာရ်နတ်ကြီးက ဘုရားရှင်အား ပရိနိဗ္ဗာန်စံရန် လျှောက်ထားပုံကို ဟောသော စေတိယသုတ်၊ မဟာ-သံ-ပါ-၂၂၆၊ မဟာ-သံ-ဋ္ဌ-၂၈၂၊ ဘုရားရှင် အာနန္ဒာမထေရ်အား ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးကိုပွားများ ဖန်များလျှင် အာယုကပ် ပတ်လုံး တည်နိုင်၏ဟု အရိပ်အမြွက်မျှ အမိန့်ရှိသော်လည်း နတ်ကြီး နှောက်ယှက်မှုကြောင့် ဘုရားရင်၏ အလိုတော်ကို မသိနိုင်ခဲ့ကြောင်း။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/244]܀ မာရ်နတ်ကြီး ဘုရားရှင်အပေါ်၌ အပြစ်ရှာနေသော်လည်း မတွေ့ကြောင်း၊ (ပဉ္စနိကာယ-ဘုရား အခန်း၌ ရေးခဲ့ပြီ)။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/244]܀ မာရ်နတ်ကြီး အလောင်းတော်ထံ စစ်ချီလာပုံ သုတ္တ-ပါ-၃၄၃၊ သုတ္တ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၁၉၊ မြေကြီးက သက်သေခံ၍ မာရ်စစ်သည်ကို ထွက်ပြေးကြရကြောင်း၊ သုတ္တ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၂၀။
ဗုဒ္ဓ-ဋ္ဌ-၁၀၊ ၃၃၇။
အပ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၈၅၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၈၈။
မာရ်နတ်ကြီးစစ်ရှုံးသဖြင့် စိတ်ပျက်ပျက်နှင့် မြေကြီးပေါ်တွင် ဒုတ်ချောင်းဖြင့် အကြောင်း (၁၆)ကြောင်း ရေးဆွဲနေကြောင်း ဖွင့်ပြထားပုံ၊ အကျယ်၊ အပ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၉၂။
ဇာတက-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၉၀။
သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၂၅၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၇၁၊ ဤ၌ သာမည ပြထား၏။
မာရ်နတ်ကြီး၏ သမီးသုံးယောက်တို့က ဘုရားရှင်ကို အမျိုးမျိုး ဖြားယောင်းကြပုံ၊ မာရဓီတုသုတ်၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၂၅၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၇၁။
မာရမီတုဝတ္ထု၊ ဓမ္မ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၂၆။
အပ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၉၃။
ဇာတက-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၉၁။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/244] ၂.၂ ရဟန်းတော်များအပေါ် နှောက်ယှက်မှု မာရဝတ္ထု။
ဓမ္မ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၄၈၊ အသျှင်ရာဟုလာအား ဆင်ယောင်ဖန်ဆင်း၍ ခြောက်လှန့်ပုံ။
ထေရ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၄၆၁၊ ရဟန်းယောင်ဖန်ဆင်း၍ မိန်းကလေးတယောက်၏ လက်ကိုဆွဲကိုင်ရာ ၎င်းမာရ်နတ်၏ လည်ပင်းတွင် ခွေးသေကောင်ပုတ် စွပ်ပေးလိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးလိုက်သော သာဋိမတ္တိယထေရ်။
သမ္ဗဟုလသုတ်၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၁၈။
သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၆၆၊ ရဟန်းတော်များအား ကာမဂုဏ်ခံစားကြရန် ပုဏ္ဏားအိုယောင် ဖန်ဆင်းပြီး လာ၍ တိုက်တွန်းကြည့်ပုံ၊ သို့သော် မရပါလေ။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/245] ၂.၃ ဘိက္ခုနီများအပေါ် နှောက်ယှက်မှု ဝိဇယာ ဘိက္ခုနီထံ လူပျိုလှည့်ပုံ၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၃၁၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၇၆၊ ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီထံ လာ၍ ခြောက်လှန့်ခဏ်း၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၃၂၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၇၆။
ထေရီ-ပါ-၄၀၄၊ ထေရီ-ဋ္ဌ-၂၀၅။
ဘိက္ခုနီသံယုတ္တ အကုန် ဤနည်းနှင်နှင်သာတည်း၊ သဂါထာ-သံ-ပါ-၁၂၉-မှ-၁၃၇အထိ၊ သဂါထာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၇၄-မှ ၁၇၈-အထိ။
သေလာထေရီထံ ကာမဂုဏ်ခံစားရန်လာ၍ တိုက်တွန်းပုံ၊ ထေရီ-ပါ-၃၈၆၊ ထေရီ-ဋ္ဌ-၆၆။
သောမာထေရီထံ လာ၍ ကဲ့ရဲ့ပုံ။
ထေရီ-ပါ-၃၈၆၊ ထေရီ-ဋ္ဌ-၆၈။
ခေမာထေရီထံ ကာမဂုဏ်ခံစားရန် တိုက်တွန်းပြန်ပုံ၊ ထေရီ-ပါ-၃၉၅၊ ထေရီ-ဋ္ဌ-၁၃၉၊ စာလာထေရီထံ၊ ထေရီ-ပါ-၃၉၉၊ ထေရီ-ဋ္ဌ-၁၇၀။
ဥပစာလာထေရီထံ၊ ထေရီ-ပါ-၄၀၀၊ ထေရီ-ဋ္ဌ-၁၇၂။
သီသူပစာလာထေရီ၊ ထေရီ-ပါ-၄၀၁၊ ထေရီ-ဋ္ဌ-၁၇၄။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/246]܀ ၂.၄ အသျှင်အာနန္ဒာအပေါ် နှောက်ယှက်မှု မဟာ-သံ-ပါ-၂၂၇၊ မဟာ-သံ-ဋ္ဌ-၂၈၃၊ စေတိယသုတ်၊ ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီးတွင် အရိပ် အမြွက်မိန့်တော်မူသောစကားကို မရိပ်မိ မသိစရန် မာရ်နတ်ကြီးက မေ့လျော့အောင် နှောက်ယှက်ထားပုံ၊ အံ-၈-ပါ-၁၂၉၊ အံ-၈-ဋ္ဌ-၂၄၈၊ ဘူမိစာလသုတ်။
နိမိတ္တောဘာသကထာ၊ ဒီဃ-၂-ပါ-၈၆၊ ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၁၃၉၊ ၁၄၄။
အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနသုတ်၊ ဥဒါန-ပါ-၁၅၂၊ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၂၉၅။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/245]܀ ၃. မာရ်၏ စစ်တပ်နှင့် အကြောင်းများ မာရ်စစ်သည် ၁၀-တပ်= ဝတ္ထုကာမ, ကိလေသကာမ၊ အစွန်အဖျားကျောင်း စသည် တို့၌လည်းကောင်း, မြတ်သော ကုသိုလ်တရားတို့၌ လည်းကောင်း မမွေ့လျော်ခြင်း၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း၊ တဏှာ၊ ထိနမိဒ္ဓ၊ ထိတ်လန့်,ကြောက်ခြင်း၊ အကျင့် မြတ်၌ ယုံမှားခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာ၊ တရားထူး အနည်းငယ်ရရှိ၍ မာန်တက်ခြင်း, ကျေးဇူး ဖျက်ခြင်း, ကိုယ်စိတ် ခက်ထန်မာကြောလာခြင်း၊ လာဘ်သက္ကာရ အကျော်အစော၊ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်ပင့်ခြင်း, သူတစ်ပါးကို ရှုတ်ချ, နှိမ်ခြင်း။
ဣတိ-ပါ-၂၂၂၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၁၆၄။
သုတ္တ-ပါ-၃၄၂၊ သုတ္တ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၁၇။
ထေရ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၆၀။
စူဠနိ-ပါ-၁၁၄။
မဟာနိ-ပါ-၇၃၊ မဟာနိ-ဋ္ဌ-၂၀၂။
မာရ်နှင့် စစ်တိုက်ရပုံ= ရဟန်းပြုရန်၊ တရားအားထုတ်ရန်၊ အရဟတ္တဖိုလ်ရခါတို့တွင် မာရ်နှင့် စစ်တိုက်ရပြီး၊ အောင်နိုင်ပါက နတ်များက ဂုဏ်ပြုသည်။
ဒေဝသဒ္ဒသုတ်၊ ဣတိ-ပါ-၂၄၆၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၂၃၉။
နေတ္တိ-ပါ-၇၁၊ နေတ္တိ-ဋ္ဌ-၁၄၂၊ ၁၄၅။
ခုဒ္ဒက-ဋ္ဌ-၁၃၀။
၄. မာရ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် မလွတ်မြောက်ခြင်း မာရ်နတ်မင်း၏ နိုင်ငံကို ကျော်လွန်ကြောင်း = အသေခ ဖြစ်သော သီလက္ခန္ဓ, သမာဓိက္ခန္ဓ, ပညာက္ခန္ဓနှင့် ပြည့်စုံခြင်း။
(ခုဒ္ဒက၊၂၃၀။
) မာရ်ကျော့ကွင်းမှ လွတ်ခြင်း= ဘုရားရှင်က မာရ်မှ လုံးဝကင်းလွတ်ကြောင်း ဂါထာဖြင့် မိန့်သည်။
မာရကထာ၊ ဝိ-၃-ပါ-၂၇၊ ၂၉၊ ဝိ-၃-ဋ္ဌ-၂၄၈၊ ၂၅၂။
လွတ်သူ/မလွတ်သူ ခွဲခြားပုံ= နိဝါပသုတ်တွင် မာရ်မှ လွတ်သူ၊ မလွတ်သူကို ဟောသည်။
ပဏ်-၁-ပါ-၂၀၅၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၆၅။
မာရ်နှိပ်စက်မှု မခံရသူ= ဂါထာ၊ ဓမ္မ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၄၇။
၂၇၄။
စူဠနိ-ပါ-၂၈၇၊ စူဠနိ-ဋ္ဌ-၂၈၈။
ပေဋက-ပါ-၂၁၂။
နေတ္တိ-ပါ-၇၁၊ နေတ္တိ-ဋ္ဌ-၁၄၂။
မာရဓေယျသုတ်၊ ဣတိ-ပါ-၂၃၀၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၁၉၁၊ ရဟန္တာဖြစ်မှသာ မာရ်မင်းဝိုင်နက်မှ လွတ်ကြောင်း ဟောထား၏။
ဥဒါန-ပါ-၁၃၂၊ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၂၄၆၊ သီလ-သမာဓိ-ပညာ သုံးပါးကို ကောင်းစွာ ပွါးများလျှင် မာရ်မင်းပိုင်နက်မှ လွတ်ကြောင်းဟောထားသော ဂါထာ။
စူဠနိ-ပါ-၁၄၀၊ စူဠနိ-ဋ္ဌ-၃၇၊ မာရ်မင်း၏ တပည့်မဟုတ်တော့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပြဆိုခဏ်း၊ စူဠနိ-ပါ-၁၅၁၊ စူဠနိ-ဋ္ဌ-၄၂။
သုတ္တ-ပါ-၄၄၅၊ သုတ္တ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၁၄။
ဥဒါန-ပါ-၁၂၁၊ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၂၁၆။
ဂါထာများ။
မာရသုတ်၊ မဟာ-သံ-ပါ-၈၈၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးကို ပွါးလျှင် မာရ်စစ်သည်ကို နှိမ်နင်းနိုင်ကြောင်း ဟောထား၏။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/242] မာရ်နှောက်ယှက်နိုင်သူ= မာရ်နတ်ကြီးက သတိမေ့လျော့အောင်, ရူးသွပ်အောင်စသည်ဖြင့် နှောက်ယှက်ခံရသူမှာ ဝိပ္ပလ္လာသ ၁၂-ပါးကို ကုန်စင်အောင် မပယ်နိုင်သေးသူတို့သာ ခံကြရ၏ ဟုမိန့်ဆိုထားပုံ၊ ဒီဃ-၃-ပါ-၄၇၊ ဒီဃ-၃-ဋ္ဌ-၂၇၊ ဒီဃ-၂-ဋ္ဌ-၁၄၅၊ ဝိ-၂-ပါ-၈၆။
မဟာ-သံ-ဋ္ဌ-၂၈၃၊ မဟာ-သံ-ပါ-၂၂၇။
အံ-၈-ဋ္ဌ-၂၄၇၊ ၂၄၈၊ အံ-၈-ပါ-၁၂၉။
ဥဒါန-ပါ-၂၉၅၊ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၁၅၂။
အရူပသမာပတ်ကို ဝင်စားနေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်ကို မာရ်နတ်ကြီးမသိနိုင်ကြောင်း မိန့်ဆိုထားပုံ၊ အံ-၉-ပါ-၂၃၀၊ အံ-၉-ဋ္ဌ-၂၈၂။
မာရ်နတ်ကြီးမှာ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ၊ မဟာဗြဟ္မာတို့၏ ကိုယ်တွင်ဝင်၍ မပူးကပ်ကြောင်း မိန့်ဆိုထားပုံ၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၀၂၊ ပဏ်-၁-ပါ-၄၀၂။
ဝိပဿနာအခြေခံ၍ သမာပတ်(၈)ပါးကို ဝင်စားနေသော ရဟန်း၏ စိတ်ကိုပင် မမြင်နိုင်ဟု မိန့်ဆိုထားပုံ၊ ပဏ်-၃-ဋ္ဌ-၁၁၇။
ပဏ်-၃-ပါ-၁၅၆။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/246] ၅. မာရ်နတ်ကြီး၏ သဘာဝနှင့် အခြားအကြောင်းများ မာရ်နတ်၏ ရည်ရွယ်ချက်= တရားထူးမရအောင် နှောက်ယှက်ရန် ရည်ရွယ်သည်။
သုတ္တ-ပါ-၂၈၄၊ သုတ္တ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၉။
ထေရ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၈၆။
မာရ်နတ်မင်းအစစ်= ဝသဝတ္တီဘုံ၌ နတ်မင်းဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားရှင်ကို နှောက်ယှက်သူ မဟုတ်။
ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၀၆။
မဟာနိ-ပါ-၁၃၉၊ မဟာနိ-ဋ္ဌ-၂၅၉။
ဓားပြသဖွယ် မာရ်= ပရနိမ္မိတ ဝသဝတ္တီဘုံ၌ သူပုန်ဓားပြသဖွယ် နတ်သားဖြစ်သည်။
ပဏ်-၁-ပါ-၂၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၅။
သုတ္တ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၉။
အပြစ်ရှာပုံ= ဘုရားရှင်တွင် အပြစ်ရှာသော်လည်း မတွေ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ပဉ္စနိကာယ-ဘုရား အခန်း။
ပိဋကတ်လမ်းညွှန် [02/244]။
`မာရ်´ ဟူသော ပါဠိစကား၏ အနက်မှာ `သေခြင်း´ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ပါဠိဓာတ်ကျမ်းများက `မရ ၊ ပါဏစာဂေ ၊ မရဓာတ်သည် အသက်ကို စွန့်စေခြင်း အနက်၌ ဖြစ်၏။
´ဟု ဆိုသည်။
ပါဠိအင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်များက `မာရ´ကို Death သေခြင်း ဟု ဖွင့်ဆိုကြသည်။
`မာရ၊ မာရ´ဟူသည် သေခြင်းကို ဆိုလိုပေသည်။
`မာရဓမ္မ´ဟူသည် သေခြင်းတရား ပင်ဖြစ်သည်။
ဟူ၍ ဖွင့်ပြတော်မူထားသည်။
သံယုတ္တအဋ္ဌကထာ ဒုတိယအုပ် စာမျက်နှာ(၂၄၆) သို့ဖြစ်၍ သက်ရှိသတ္တဝါများ သေခြင်း၊ သေစေခြင်းကို `မာရ...မာရ်´ဟုခေါ်ကြောင်း လက်ရင်းကျကျ မှတ်သားရသည်။
သတ္တဝါများ သေရခြင်း၏ အကြောင်း၊ သေခြင်းမကင်းရသည့် အကြောင်းများကို ရှာကြည့်သော် ငါးမျိုး တွေ့ရသည်။
ဒေဝပုတ္တ မာရ် = မာရ်နတ် ကိလေသ မာရ် = ကိလေသာဆယ်ပါး အဘိသင်္ခါရ မာရ် = ပြုပြင်စီရင်မှု ခန္ဓ မာရ် = ခန္ဓငါးပါး မစ္စု မာရ် = သေခြင်းတရား တို့ဖြစ်သည်။
(၁) ဒေဝပုတ္တ မာရ် = မာရ်နတ် မာရ် (၅)ပါးမှာ တစ်ခုတည်းသော သက်ရှိ မာရ်ဖြစ်သည်။
ကျန်သော မာရ်တို့မှာ သက်မဲ့ မာရ်များသာဖြစ်သည်။
ဒေဝပုတ္တ မာရ် = ဒေဝပုတ္တ ( နတ်သား ) + မာရ် (သေအောင် သတ်တတ်တဲ့ ) = "သေအောင် သတ်တတ်သည့် နတ်သား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
နတ်ပြည် ၆-ထပ်၏ အပေါ်ဆုံးထပ် (ပရနိမ္မိတ ၀သဝတ္တီ နတ်ပြည် - ကာမဂုဏ်ကို အလိုရှိတိုင်း ပြီးစေသော ဘုံ) မှ နတ်ဆိုးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ပရနိမ္မိတ ၀သဝတ္တီ နတ်ပြည်၏ နတ်မင်းကြီးက ၀သဝတ္တီ နတ်မင်းကြီး ဖြစ်သည်။
၃၁-ဘုံလုံးတွင် သူတန်ခိုးကြီးသည်။
ကာမဂုဏ်ဆိုသည် သတ္တဝါတွေ အတွက် မိမိကပဲ ဖန်ဆင်းပေးထားတာမျိုး အထင် ရောက်နေသူများ လည်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတွေ သံသရာမှာ ဘဝမျိုးစုံ ကျင်လည်ရင်း မိမိဖန်တီးပေးထားသည့် လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တွေကို ခံစားနေကြခြင်းကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။
ထို့ကြောင့် ကာမဂုဏ်ကို စွန့်ပယ်ရန် ရည်ရွယ်ကာ နည်းလမ်းမှန်မှန်ဖြင့် တရားဟောမည့် ဘုရားလောင်းများကို အနှောက်အယှက် ပေးလေ့ရှိသည်။
ထို့အပြင် ရဟန်းဖြစ်ဖြစ်၊ လူဖြစ်ဖြစ် တစ်စုံတစ်ယောက် သံသရာ ပြတ်ကြောင်း ကျင့်ကြံနေပြီဆိုလျှင် ကာမဂုဏ်မျိုးစုံနှင့် နှောက်ယှက် တတ်သည်။
မာရ်နတ် = "သတ်ဖြတ်သူ ၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သူ" ဟုလည်း ခေါ်နိုင်သည်။
(၂) ကိလေသမာရ် = ကိလေသာဆယ်ပါး ကိလေသာ ဟူသည် ရယူလက်ခံထားသူရဲ့ စိတ်နှလုံးကို ပူလောင်ဆင်းရဲအောင် နှိပ်စက်တတ်သည့် တရားများပင် ဖြစ်သည်။
ထိုကိလေသာရှိနေသမျှ သံသရာတွင်းမှ မလွတ်ဘဲ တဝဲလည်လည် ကျင်လည်ပြီး သေပြီးရင်းသေ နေရဦးမည်ဖြစ်သဖြင့် ကိလေသာ ကိုလည်း သတ်တတ်သည့် မာရ် ဟုပင်ခေါ်သည်။
ကိလေသာ အကျဉ်း(၁၀)ပါး ရှိသည်။
လောဘ = လိုချင်တပ်မက်ခြင်း ဒေါသ = အမျက်ထွက်ခြင်း( စိတ်ထဲမှာ တနှံ့နှံ့ဖြင့် အသားထဲဆူးဝင်သလို မျက် နေခြင်း၊ စိတ်ထဲမှာပဲ တင်းပြီး မပေါက်ကွဲသေးတဲ့ အဆင့် ၊ physically(အပြင်ပန်းအားဖြင့်) ဘာမှ မလုပ်သေးသည်ကို "ကောဓ (အမျက်)" [lac:NyD; ကောဓ အပြင်ထွက်ပေါက်ကွဲခဲ့လျှင် "ဒေါသ" ဖြစ်သည်။
(ထို့ကြောင့် ကဏ္ဍဇာတ်တော်တွင် ကဏ္ဍရသေ့ကြီးက ကောဓမဖြစ်ရပါလို၏။
ဒေါသမဖြစ်ရပါလို၏ ဟုခွဲပြီး ဆုတောင်းအဓိဌာန်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
) မောဟ = တွေဝေမိုက်မဲခြင်း( မောဟ ရဲ. သဘောကို ဗုဒ္ဓဘာသာလူငယ်တွေ ရောထွေးနေတတ်ပါတယ်။
အဝိဇ္ဇာ နဲ့ မောဟ ဘာကွာလဲ ဆိုတာမျိုး မေးရင် မသိတာ ဆိုတာ ပဲ ပြောနိုင်ကြတယ်။
ဆရာတော်ဘုရားများ ဟောတဲ့ အရှင်းဆုံးကတော့ သစ္စာ(၄)ပါး ကို မသိခြင်းဟူသည် "အဝိဇ္ဇာ"ဖြစ်သည်။
ဒိဌိနှင့် နွယ်ပါသည်။
ကိုယ်လုပ်နေတာကို သတိမကပ်ဘဲ တွေတွေဝေဝေ ငေးငေးငိုင်ငိုင်ဖြင့် လုပ်နေခြင်း ၊ ကိုယ်လုပ်နေသည့် လုပ်ရပ်ကို ကုသိုလ် ၊ အကုသိုလ်ဟုခွဲခြား မသိခြင်းမှာ…"မောဟ"ဖြစ်သည်။
သစ္စာမသိခြင်းလောက်လည်း အဆင့်မမြင့်ပါ။
သစ္စာမသိလျှင်သံသရာလည်မည်၊ မောဟများလျှင် အပယ်လားမည်။
အလှူ လှူသော်လည်း မည်ကဲ့သို့ လှူသင့်သည်ကို မသိ ၊ ဒီအလှူကဘာကုသိုလ်ရမည်ကိုလည်း မသိ ၊လှူတော့လှူနေခြင်းကို မောဟဖုံးလွှမ်းခြင်းဟု ဆိုသည်။
မောဟ၏ တွေဝေမှုမှာ Action ကရှိနေသည်။
မည်သို့ လှူပါက ကုသိုလ်ရမှန်းကိုလည်း သိသည်။
ကုသိုလ်ရအောင်လှူပြီးသောအခါမှ ဒီကောင်းမှုကြောင့် နတ်ဖြစ်ရပါလို၏ ဟုဆုတောင်းလိုက်သောအခါ အဝိဇ္ဇာပါ သွားပါပြီဖြစ်သည်။
ဒုက္ခသစ္စာကို မသိသောကြောင့် နောက်သမုဒယသစ္စာကို လိုချင်တာမျိုးဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
နောက်ဥပမာ- လူတစ်ယောက် အတိတ်ကိုတွေးမိလျှင် ဒေါသဖြစ်မည်။
ထိုကြောင့် ဘာမှ ပြန်မရတောသည့် အတိတ်ကို မတွေးပါနှင့်။
အနာဂတ်ကိုတွေးရင် လောဘ ဖြစ်မည်။
အနာဂတ်ကမရောက်သေးသောကြောင့် ဖြစ်၊ပျက်သံသရာမှာ ကြိုတင်ပြီး လောဘစိတ်မထားပါနှင့်။
ပစ္စုပ္ပန်တွင် မောဟဖြင့် မနေနှင့်ဟု ဆရာတော်များဆုံးမလေ့ရှိပါတယ်။
သတိနဲ့ ကုသိုလ်၊အကုသိုလ်ခွဲခြားနိုင်သော ပညာရှိနေခြင်းသည် မောဟကင်းခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ပညာမြင့်လာခြင်းဖြင့် သစ္စာတရားများကို သိမြင်လာလျှင် အဝိဇ္ဇာပါ ကင်းလာပါမည်။
မောဟ၏ တွေဝေမှုမှာ Action ကရှိနေပါဦးမည်။
ထိနမိဒ္ဓ ကဲ့သို့ ငိုက်နေခြင်းမျိုး တော့မဟုတ်သေးပါ။
မာန = ထောင်လွှားခြင်း(မာန ဆိုသည်မှာ မာန် ပင်ဖြစ်သည်။
မာန်တက်နေသည်။
မာနကြီးနေသည်) မာန်(မာန) (၃) မျိုး ရှိသည်။
(၁)သေဌမာန် = "ငါသာမြတ်သည်" ဟု မာန်တက်ခြင်း (၂)သဒိသမာန် = "ငါနှင့် တန်းတူသည်"ဟု မာန်တက်ခြင်း (၃)ဟိနမာန် = "ငါကား နိမ့်၏ ၊ သို့သော် မည်သူ့ကိုမျှ ဂရုစိုက်ရန် မလို"ဟု မာန်တက်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
မာန်တက်ရန် (၃) ချက်။
(၁)ဇာတိမာန် = ဇာတ်ကို စွဲ၍ မာန်တက်ခြင်း (၂)ဣဿရိယ မာန် = အစိုးရခြင်း ကို စွဲ၍ မာန်တက်ခြင်း (၃)ဂေါတ္တမာန် = အမျိုးအနွယ်ကို စွဲ၍ မာန်တက်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
ဒိဌိ ( မိစ္ဆာ ဒိဌိ ) = အယူမှားခြင်း(အားလုံး ၆၂-ပါး။
ဒါပေမယ့် ၃ ပါး ၊ နိယတ (၄) ပါး။
(၁၀)ပါး ၊ (၁၁)ပါး စသဖြင့် ဆရာတော်များက အလျဉ်းသင့်သလို ဟောပြောကြသည်။
မိစ္ဆာဒိဌိ ကိုအလုံးစုံမရှင်းတော့ဘဲ သမ္မာဒိဌိ (၅) ပါးကို ဟောပြောသည်လည်းရှိသည်။
) ဒိဌိ သည် ရှစ်ပါးသော တရားတို့ကို အမှီပြုပြီး ဖြစ်တတ်သည်။
ခန္ဓာ အဝိဇ္ဇာ ဖေဿာစ ၊ သညာတက္ကော အယောနိသော ဒုမ္ပိတ္တော၊ ပရသော ဃောသော ဒိဌိဌာနာနိ အဌဓာ …ဟူ၍ (က) ခန္ဓာ ကိုယ်နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ခ) သစ္စာ (၄) ပါး နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ဂ) အတွေ့အထိနဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ဃ) မှတ်သားမှု နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (င) အကြံအစည် နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (စ) နှလုံးသွင်းမှု နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ဆ) မိုက်မဲသူများနှင့် ပေါင်းသင်းမိ၍၎င်း ၊ (ဇ) သူတပါး၏တရားစကား နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ဒိဌိ ဖြစ်လာပါတယ်။
ဝိစိကိစ္ဆာ =တွေးတော ယုံမှားခြင်းသဘော ( သို့လော သို့လော စိတ်နှခွဖြစ်ခြင်းသဘော ) ( ဝိစိကိစ္ဆာ သည်လည်း ရှစ်ပါးသော တရားတို့အပါ်တွင် အမှီပြုပြီး ဖြစ်တတ်သည်။
(က) ဘုရားရှင်၏ ၃၂-ပါးသော လက္ခဏာတော်များ ၊ ဉာဏ်တော်များ နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ခ) သစ္စာ (၄) ပါး ၊ မဂ် ၊ဖိုလ် ၊နိဗ္ဗာန် သည် သံသရာမှ တကယ် လွတ်/မလွတ် နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ဂ) အရိယာပုဂ္ဂိလ် နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ဃ) သီလ ၊ သမာဓိ ၊ပညာ ဟူသော သိက္ခာ (၃) ပါးနဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (င) အတိတ်၌ ခန္ဓာ ၊အာယတန ဖြစ်/မဖြစ် နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (စ) အနာဂတ်၌ ခန္ဓာ ၊အာယတန ဖြစ်/မဖြစ် နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ၊ (ဆ) သံသရာ တလျှောက်လုံး ခန္ဓာ ၊အာယတန ဖြစ်/မဖြစ် နှင့် ပေါင်းသင်းမိ၍၎င်း ၊ (ဇ) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော် နဲ့ ပတ်သက်၍ ၎င်း ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်လာသည်။
ဒိဌိ နဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာ ကို ပယ်သတ်နိုင်သူဟာ သောတာပန် ပုဂ္ဂိလ်ဖြစ်ပြီဖြစ်သည်။
ထိနမိဒ္ဓ = ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ၊ ငိုက်မျဉ်းခြင်း (မြွေ ဘဝမှ ဖြစ်လာသောသူများတွင် ထိနမိဒ္ဓ များသည်ဟု ဘုရားရှင်က ပုဏ္ဏား(၄)ယောက်ကို ဥပမာပြပြီးဟောခဲ့ဖူးသည်။
) ဥဒ္ဓစ္စ = စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း။
အဟိရိက = မကောင်းမှုလုပ်ရခြင်းကို မရှက်ခြင်း။
အနောတ္တပ္ပ = မကောင်းမှုလုပ်ခြင်းကို မကြောက်ခြင်း။
၎င်းတို့မှာ ကိလေသာ ( ၁၀ ) ပါး (အပြား ၁၅၀၀ )ဖြစ်သည်။
ကိလေသာကို အမျိုးအစားအားဖြင်.လည်း ခွဲလို့ရပါသေးသည်။
ကိလေသာ (၃)မျိုး (၁) ဝိတိက္ကမ ကိလေသာ - အာရုံ (၅)ပါး ကို နှစ်သက်တွယ်တာ ၍ ကာယကံ ၊ ၀စီကံ ၊ မနောကံ တို့ဖြင့် လောဘ ၊ ဒေါသ အလျောက် ဖောက်ပြန်ကျူးလွန်စေတတ်မှု။
( သီလ စောင့်ထိန်းခြင်းဖြင့် တားဆီရန် ) (၂) ပရိယုဌာန ကိလေသာ - မနော ဒွာရ၌ ထကြွသောင်းကျန်းတတ်သည့် ကိလေသာ။
( သမထ ဘာဝနာကျင့်ကြံ ခြင်းဖြင့် တားဆီးရန် ) (၃) အနုသယ ကိလေသာ - သံသရာတလျှောက် အစဉ်ကိန်းအောင်းနေခဲ့ပြီး အခါအခွင့် သင့်သောအခါ ပေါ်ထွက်လာပြီး ဖောက်ပြန်ကျူးလွန်တတ်သော ကိလေသာ။
( ဝိပဿနာ ဘာဝနာအားထုတ် ခြင်းဖြင့် အမြစ်ဖြုတ် ပယ်သတ်ရန်) ဘုရားရှင်တို့ အောင်မြင်သော မာရ် (၅)ပါးတို့တွင် ကိလေသမာရ် သည် အဓိက ရန်သူကြီးဖြစ်သည်။
အရဟတ္တမဂ်၏ တန်ခိုးဖြင့်သာ အမြစ်ပျက် အောင်နိုင်ပါမည်။
(၃) အဘိသင်္ခါရ မာရ် = ပြုပြင်စီရင်မှု ပြုလုပ်ကျင့်ကြံ အားထုတ်ထားသော ကုသိုလ်ကံ ၊ အ ကုသိုလ်ကံ တွေကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကုသိုလ်ကံကြောင့် ကောင်းရာ သုဂတိ ရောက်မည်။
အကုသိုလ်ကံကြောင့် မကောင်းရာ ဒုဂ္ဂတိဘဝရောက်မည်။
မည်သည့်ဘဝသို့ ရောက်စေကာမူ သေရ ဦးမည်ဖြစ်သောကြောင့် ကုသိုလ်ကံ ၊ အကုသိုလ်ကံ တို့မှာလည်း တဖန်သေမည့်ဘဝကိုရအောင် ပြုလုပ်ရာ ရောက်နေသော သတ်တတ်သော ၊ သေစေတတ်သော မာရ်ပင် ဖြစ်သည်။
သင်္ခါရ တရားကို (၃) မျိုး ခွဲနိုင်သည်။
(၁) ပုညာဘိ သင်္ခါရ = မဟာကုသိုလ် ၊ ရူပကုသိုလ် စေတနာစု ၊ လူ့ဘုံ ၊ နတ်ဘုံ ၊ ရူပ ဗြဟ္မာ ဘုံရောက်ရန် ပြုပြင်သော သင်္ခါရ။
(၂) အပုညာဘိ သင်္ခါရ = အကုသိုလ်စိတ် (၁၂)ခု နှင့်ယှဉ်သော စေတနာစု ၊ အပါယ် (၄)ဘုံ အတွက် ပြုပြင်သော သင်္ခါရ။
(၃) အာနဥ္ဇာဘိ သင်္ခါရ = အရူပ ကုသိုလ် (၄)ခု နှင့် ယှဉ်သော စေတနာစု၊ အရူပ ဗြဟ္မာ ဘုံရောက်ရန် ပြုပြင်သော သင်္ခါရ။
ကုသိုလ်ကံ ၊ အကုသိုလ်ကံ ဆိုသည်မှာ လူသား (ဝါ) သတ္တဝါ၏ ကာယ၊ ဝါစာ၊ ဉာဏ လုပ်အားတို့ပင်ဖြစ်ပေသည်။
အဘိဓမ္မာ သဘောအရဆိုပါကလည်း ကံသည်စေတနာ ပဲဖြစ်သည်။