kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဩစ‌တြေးလျတိုက်ကို အ‌ရှေ့မှအ‌နောက်သို့ဖြတ်ကာ ‌တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ် စပင်ဆာ‌ကွေ့ရှိ ပို့ဩဂတ်စတာမြို့မှသည် အနောက်ဩစတြေးလျပြည်နယ်ရှိ ကယ်လဂူလီမြို့အထိ ‌ဖောက်လုပ်ထား‌သော မီးရထားလမ်းသည် သဲကန္တာရကို ဖြတ်သန်းသွား‌လေသည်။
ထို့ပြင် ပို့ဩဂတ်စတာမှ ‌မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်ရှိ အဲလစ်စပရင်း မြို့သို့‌ပေါက်‌သော မီးရထားလမ်းရှည်တသွယ်လည်းရှိသည်။
ရေကြောင်းကူးသန်းသွားလာ‌ရေးတွင် မာ‌ရေးမြစ်သည် အလွန်အသုံးဝင်‌ပေသည်။
တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ်၏ ကမ်းရိုးတန်း တစ်‌လျှောက်ကို ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် မက်သယူး ဖလင်းဒါး အမည်ရှိ ရေကြောင်းခရီးသည်တစ်ဦးက စတင်‌တွေ့ရှိ‌လေသည်။
သို့‌သော် ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် စတင်၍ အ‌ခြေစိုက်ရာ‌ဒေသအဖြစ် တည်‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်။
၁၈၅၀ ပြည့်နှစ်‌နောက်တွင် လူဦး‌ရေမှာ တဖြည်း ဖြည်း တိုးတက်လာသည်။
၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ဩစ‌တြေးလျဓနသဟာယနိုင်ငံစုတွင် ပါဝင်ခဲ့‌လေသည်။
လယ်ယာလုပ်ငန်း ထွန်းကား‌သောပြည်နယ် ဖြစ်ခဲ့‌သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများသည် နေ့ခြင်း ညခြင်းဆိုသလိုပင် တိုးတက်လာခဲ့‌လေ၏။
ထိုပြည်နယ်၏ လူဦး‌ရေမှာ ၁၉၅၅ ခုနှစ် သန်း‌ခေါင် စာရင်းအရ ၈၁၅,၅၄၉ ‌ယောက်ရှိသည်။
ဗြိတိသျှလူမျိုး၏ အဆက်အနွယ်တို့သာ များပြား‌လေသည်။
ဂျာမန်၊ စကန်ဒီ‌နေးဗီးယန်းစသည့် ဥရောပတိုက်သားများ အနည်းငယ်မျှရှိသည်။
မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ဩစ‌တြေးလျတိုက်၏ တိုင်းဦးသားတို့ နေထိုင်ကြသည်။
တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ်တွင် က‌လေးသူငယ်တိုင်းပင် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်အထိ ‌ကျောင်းများသို့ အခမဲ့တက်‌ရောက် စာ‌ပေသင်ကြားရ၏။
အက်ဒီလိတ်မြို့တွင် တက္ကသိုလ်‌ကျောင်း တစ်‌ကျောင်းရှိသည်။
ထို့ပြင် အစိုးရ သတ္တုတူး‌ဖော်‌ရေးအတတ်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းအတတ်သင်‌ကျောင်း တ‌ကျောင်းလည်းရှိ၏။
ထိုပြည်နယ်တွင် အထက်‌အောက် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပါဝင်‌သော ပါလီမန်လွှတ်‌တော်ရှိ၍ ဗြိတိသျှအစိုးရ ခန့်ထား‌သော ဘုရင်ခံသည် အမှု‌ဆောင်ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ပြည်နယ်ကို အုပ်ချုပ်‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ Category:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ။
‌တောင်အုန်းသည် ထန်းမျိုးဝင်‌သော အပင်မျိုးဖြစ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၊ ‌အောက်ပိုင်း ကုန်းမြင့်အနိမ့်ပိုင်းရှိ သစ်‌တောများ၌ ‌တောင်အုန်းကို ‌တွေ့ရသည်။
အချို့‌ဒေသများ၌ ထိုအပင်မျိုးချည်း ထူထပ်စွာ ‌ပေါက်‌ရောက်၏။
ရုက္ခ‌ဗေဒ အလိုအားဖြင့် ‌တောင်အုန်းကို ‘အာရင်ဂါးစက်ကာရီ ဖားရား’ဟု‌ခေါ်၍၊ ‘ပါမီး’မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
‌တောင်အုန်း ပင်သည် မြင့်မား‌သောအပင်မျိုးဖြစ်၏။
အပင်၏ အလယ်အူ သားကို သာဂူပြုလုပ်နိုင်၍ ‌တောင်အုန်းတစ်ပင်မှ သာဂူ ‌ပေါင်ချိန် ၁၅၀ ခန့်ထွက်သည်ဟုဆို၏။
ပင်စည် ကို ‌ရေသွယ်ပိုက်များအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။
အရွက်ရိုးတံ ရင်းရှိ အမည်း‌ရောင် ‌လျှော်မျှင်များကို ကြိုးကျစ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဝက်မှင်ဘီး ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ Category:အပင်များ။
thumb| တိုင်တားမင်းကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၄၃-ခုနှစ် နန်းတက်သော အမရပူရ ပထမမြို့တည်နန်းတည် ဘိုး‌တော်မင်းတရား လက်ထက်မှစ၍ ရခိုင်ပြည်၌ အမှုထမ်း‌သော မှူးမတ်အမျိုးအနွယ်မှ ဆင်းသက်သည်။
အဖမှာ ရခိုင်ပြည် သံတွဲဝန် မဟာမင်းကြီး‌ကျော်စွာဖြစ်သည်။
တိုင်တားမင်းကြီး၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးဘိုး ဖြစ်သည်။
‌မွေးဖွားသည့် သက္ကရာဇ်ကို မသိရချေ။
သို့‌သော် ၁၂၄၅-ခုနှစ် ပြာသိုလတွင်ကျင်းပ‌သော မြင်းခင်းသဘင်‌တော်၌ မင်းညီ၊ မင်းသား မှူးမတ်‌ သေနာပတိ တစ်ဦးမကျန် စက်သွင်းရသော်လည်း ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ ‌တောင်ခွင်မင်းကြီးနှင့် တိုင်တားမင်းကြီးတို့မှာ သက်ရွယ်ကြီးရင့်သည်ဖြစ်၍ ခွင့်လွှတ်ခြင်းခံရသည်ကို ‌ထောက်လျှင် ကင်းဝန်မင်းကြီးနှင့် တသက်တရွယ်တည်း‌လောက်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ‌လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄-ခုနှစ် နန်းတက်‌သော မန္တ‌လေးရတနာပုံ ပထမမြို့တည်နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက် နန်းတက်‌တော်မူဦးကပင် အထူးယုံကြည်သဒ္ဓါ‌သော မှူးမတ်သား‌မြေး ဖြစ်သည်နှင့်အညီ နန်း‌တော်အတွင်း လက်ဖက်ရည်တော်ရာထူးဖြင့် အပါး‌တော်တွင် မြဲစွဲထမ်းရွက်ရသည်။
ထိုနောက် စလင်း၊ ကျပင်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း၊ စကု၊ လယ်ကိုင်း ‌လေးမြို့စစ်ကဲ၊ မင်းတုန်း ‌တောင်စဉ်ခုနစ်ခရိုင်ဝန်၊ ‌တောင်ထားဝယ် ‌သေနတ်ဗိုလ် မိုင်းလုံမြို့ဝန်အဖြစ် ရာထူးအဆင့်ဆင့် တိုးတက်ထမ်းရွက်ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၀-ပြည့်နှစ်၊ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး အသည်းအသန် မကျန်းမမာ ဖြစ်‌တော်မူခိုက်၊ ထီးနန်းအ‌မွေ အရိုက်အရာဆက်ခံမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံ‌တော် မငြိမ်မသက် ဖြစ်မည့်အ‌ရေး ‌ပေါ်‌ပေါက်လာရာ၊ ကင်းဝန်မင်းကြီးစ‌သော မှူးမတ်‌သေနာပတိတို့က ငြိမ်းချမ်းသာယာစွာဖြင့် ပြီး‌မြောက်စေရန် အားထုတ်ကြိုးပမ်းကြရာ၌ တိုင်တားမင်းကြီးသည် အ‌ရေးကြီးသည့်‌နေရာမှ ပါဝင်‌ဆောင်ရွက်သည်။
ထိုနှစ်ပင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံ‌တော်မူ၍ သား‌တော် သီ‌ပေါမင်းတရား နန်းတက်‌တော်မူရာ တိုင်တားမင်းကြီးအား မဟာမင်းထင်မင်း‌ခေါင်‌ကျော်ဘွဲ့နှင့် ကုန်း‌ကြောင်းရဲမက်တို့ကို ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်ရသော သူရဲဝန်အဖြစ် ခန့်ထား‌လေသည်။
ထို‌နောက် မကြာမီ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၀-ပြည့်နှစ် ပြာသိုလတွင် မင်းကြီးမဟာမင်း‌ခေါင်ဘွဲ့နှင့် အတွင်းဝန်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
တိုင်တားမြို့ကိုလည်း စားရသည်။
ဤမှစ၍ တိုင်တားမင်းကြီးဟု အမည်တွင်‌လေသည်။
ထို‌နောက် မန္တ‌လေး‌နေပြည်‌တော်တွင် ထီရုံတစ်ရုံတည်းမ‌လောက်၍ ၁၂၄၁-ခုနှစ် ကဆုန်လတွင် ‌နေပြည်‌တော်အရပ်ရပ်တွင် ထီရုံ‌တော် (၁၀)ရုံဖွင့်လှစ်ရာ အဆိုပါ ၁၀-ဌာနအနက် တစ်ဌာနကို ထီရုံ‌တော်များကို ရုပ်သိမ်းသည်အထိ တိုင်တားမင်းကြီး ကြပ်မတ်ဖွင့်လှစ်ရသည်။
၁၂၄၄-ခုနှစ်တွင် တိုင်တားမင်းကြီးအား သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှမင်း‌ခေါင်ဘွဲ့နှင့် နိုင်ငံ‌တော်မှူးမတ်တို့တွင် အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်‌သော ဝန်ရှင်‌တော် လယ်ကိုင်းမြို့စား ‌သေနတ်ဝန်ကြီး ဝန်ရှင်‌တော် ‌တောင်ခွင်မြို့စားမင်းကြီးစသည့်ဝန်ကြီးများနှင့် တွဲဘက်၍ အဂ္ဂ‌သေနာပတိဝန်ကြီးအရာ ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။
လွှတ်‌တော်ဝန်ကြီးရာထူးနှင့် တွဲဘက်၍ သမီး‌တော်ဝန် တာဝန်ဝတ္တရားကိုလည်း ထမ်းရွက်ရသည်။
လွှတ်‌တော်ဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်‌နေစဉ် ၁၂၄၄-ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံ‌တော်စီးပွား‌ရေးအတွက် အ‌ရေးကြီး‌သော သစ်‌တောလုပ်ငန်းများတွင် အခြားဝန်ကြီးများနှင့်အတူ ပါဝင်‌ဆောင်ရွက်ရသည်။
၁၂၄၄-ခုနှစ်၊ ၁၂၄၅-ခုနှစ် များတွင် ရန်ကုန်မြို့ သစ်သူဌေး ဦးမွန်‌ထော်၊ ဦး‌ပေါက်၊ ဦးဘိုးညှင်း၊ ဦးဘိုးမြှင့်တို့နှင့် ဧရာဝတီမြစ် ဝဲယာ သစ်‌တောအချို့ကို နှစ်စဉ် အခွန်‌တော်ထမ်း‌ဆောင် ခုတ်လုပ်ခွင့်စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုရာ၌ တိုင်တားမင်းကြီး ပါဝင်ရသည်။
တိုင်တားမင်းကြီးသည် နိုင်ငံ‌တော် ရာဇဝတ်‌တော်‌ရေးရာနှင့် စစ်မက်‌ရေးရာဘက်မှ သက်ဆိုင်‌သော လက်ရုံးရည်အမှုထမ်း ဖြစ်‌သော်လည်း၊ နှလုံးရည်နှင့်ဆိုင်‌သော သာသနာ‌ရေးဘက်တွင်လည်း ‌ရေးကြီးခွင်ကျယ်ကိစ္စများ၌ ပါဝင်‌ဆောင်ရွက်‌လေ့ရှိသည်။
၁၂၄၅-ခုနှစ်၊ နယုန်လတွင် သာသနာပြုဆရာ‌တော် ကျောင်းတွင် တံဆိပ်‌တော်ရ ဆရာ‌တော် (၇၃)ပါးနှင့်အတူ သာသနာ‌ရေး သာသနာမှုများကို ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်‌ရေးဆွဲ‌သော သာသနာပြုဆရာ‌တော်အမိန့်‌တော်နှင့် ပညတ်ရန် အမိန့်‌တော် (၃၂)ချက်တို့ကို တိုင်တားမင်းကြီးက ကြပ်မတ်၍ နန်း‌တော်သို့ သွင်းရသည်။
၁၂၄၇-ခုနှစ် နင်းကြမ်းသစ်‌တော ဘုံဘိုင်ဘားမား သစ်မှုကြီး ‌ပေါ်‌ပေါက်လာရာ၊ ယင်းနှစ် ဝါ‌ခေါင်လတွင် လွှတ်တော်က စီရင်မိန့်ချမှတ်ရာတွင် တိုင်တားမင်းကြီး ပါဝင်ဆုံးဖြတ်ရသည်။
ထို‌နောက် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် စစ်မက်ဖြစ်ပွားမည်ရှိရာ မြန်မာမင်း၏ နန်း‌တော်လွှတ်‌တော်၌ အချို့က လက်နက်အင်အားချင်းမတူ၍ ‌လျှော့‌ပေးသင့်သည်။
အချို့ကမူ တင်းတင်းမာမာ ခုခံတိုက်ခိုက်သင့်သည်ဟု သ‌ဘောနှစ်ခွ ကွဲလွဲကြရာ တိုင်တားမင်းကြီးသည် အညံ့မခံ အရှုံးမ‌ပေး၊ မည်သို့ပင်ဖြစ်‌စေ ခုခံတိုက်ခိုက်သင့်သည်ဟု သ‌ဘောရသူတို့ဘက်မှ ပါဝင်၍ စစ်မက်ပြင်ဆင်‌ရေးတွင် ပါဝင်‌ဆောင်ရွက်သည်။
ထို‌နောက် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်‌ကျော်(၈) ရက်‌နေ့ အင်္ဂလိပ်များ တက်ရောက်ပြီးလျှင် သီ‌ပေါမင်းတရားအား နန်းမှချ၍ ဖမ်းယူ‌ဆောင်ကြဉ်းသွားသည်အထိ ကင်းဝန်မင်းကြီးစ‌သော မှူးမတ်‌သေနာပတိတို့နှင့်အတူ ‌ဆောင်ရွက်‌လေသည်။
ထို‌နောက် ၁၂၄၇-ခုနှစ် နတ်‌တော်လပြည့်‌ကျော် (၁၁)ရက်နေ့မှစ၍ သီ‌ပေါမင်းပိုင် မြန်မာနိုင်ငံ‌တော်ကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက သိမ်းယူ‌ကြောင်း‌ ကျေညာပြီး‌သော် ‌နေပြည်‌တော်၌ ကျန်ရစ်‌သော မြန်မာမင်း၏ မှူးမတ်များကိုပင် လွှတ်‌တော်‌ကောင်စီဖွဲ့၍ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်‌စေရာ ကင်းဝန်မင်းကြီးနှင့်အတူ တိုင်တားမင်းကြီးလည်း ‌ကောင်စီတွင် ပါဝင်‌ဆောင်ရွက်ရလေသည်။
သို့သော် မကြာမြင့်မီပင် အင်္ဂလိပ်တို့က မယုံကြည်သဖြင့် တိုင်တားမင်းကြီးအား ရုတ်တရက်ဖမ်းဆီးကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩရိဿနယ်၊ ကတ်တက်မြို့သို့ ပို့ထား‌လေသည်။
ကတ်တက်မြို့တွင် ငါးနှစ်ခန့်မျှ ‌နေရပြီး‌နောက် ၁၂၅၂-ခုနှစ်‌လောက်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက မြန်မာပြည်သို့ပြန်ပို့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အလုံရပ်၊ ဂျင်မခါနာအနီး ‌နေအိမ်တွင် ၁၂၅၈-ခုနှစ် နယုန်လပြည့်‌ကျော် ၆ ရက်၊ တနင်္ဂနွေ‌နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ‌ရောက်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ ကိုးကား Category:မြန်မာ မှူးမတ်များ။
တိုင်‌တေနီယမ်သတ္တုကို ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဝီလျံဂရက်ဂါဆိုသူက စတင်‌တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဂျာမန်လူမျိုး အမ်၊ အိပ်၊ ကလပ်ပရုပ်ဆိုသူက ရူတီး‌ခေါ် တိုင်‌တေးနီယမ်‌အောက် ဆိုက် တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းမှ ‌အောင်မြင်စွာ ထုတ်ယူရရှိ၍ ဂရိဒဏ္ဍာရီ၌ပါ‌သော ယူ‌ရေးနပ်၏သား တိုင်တန်ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် တိုင်‌တေးနီယမ်ဟု အမည်‌ပေးခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့အ‌ပေါ်ယံ ‌မြေလွှာတွင် တိုင်‌တေးနီယမ်သည် ရာခိုင်နှုန်း ဝ. ၆၅ မျှပါဝင် သည်။
ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် အ‌တွေ့ရအများဆုံး ဒြပ်စင်စာရင်းတွင် ယင်းသည် နဝမ‌မြောက် ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
အစ်လမင်နိုက်နှင့် ရူတီး တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းနှစ်မျိုးသည် တိုင်‌တေးနီယမ်သတ္တုမှ ထုတ်ယူ ရရှိ‌သော အဓိက ပစ္စည်းနှစ်မျိုးဖြစ်သည်။
သို့‌သော် တိုင်‌တေးနီဖာရပ် မက်ဂနက်တိုက်၊ တိုင်တင်းနိုက်၊ ပီ‌ရော့စ ကိုက်နှင့် အခြားတွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်များတွင်လည်း ဤသတ္တု ပါဝင်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ရုရှနိုင်ငံနှင့် ‌နော်ဝေနိုင်ငံများတွင် တိုင်‌တေနီယမ် တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းကို အနှံ့အပြား ‌တွေ့ရ သည်။
လူးရှမ်းလူမျိုး (လူး: ᦺᦑᦟᦹᧉ, /taj˧˧.lɯː˥/; ရှမ်း; တႆးလိုဝ်ႉ; ထိုင်း: ไทลื้อ; အင်္ဂလိပ်: Tai Lue) သည် တိုင်လူမျိုးစုဝင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံရှမ်းပြည်နယ်၊ လာအိုမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။
"တိုင်လူး" ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ လူးရှမ်းဘာသာစကားသည် ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သည်citation needed။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားများထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
လူးလူမျိုးသည် ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုဖြစ်၍ ကျိုင်းတုံနယ် အတွင်းပိုင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးလက်ဒေသများ၊မိုင်းယောင်းမြို့နယ် တို့တွင် နေထိုင်လေ့ရှိကြပြီး မိုင်းယောင်းမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သော လူးရှမ်းများကို တိုင်းယောင်းဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။
ကျိုင်းတုံနယ်၊ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် ဂုံလူမျိုး တို့ အနေများလေသည်။
ကျိုင်းတုံဈေးနေ့များတွင် ယင်းတို့ကိုတွေ့ရတတ်သည်။
လူးနှင့် ဂုံ(ခွန်)လူမျိုးတို့၏ စာပေအရေးအသားသည် မတူကြသော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ ထုံးစံတို့မှာ ခြားနားခြင်းများစွာမရှိလှဟုသိရသည်။
လူးလူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးဘက်မှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူများဖြစ်သည်။
ယခုတိုင် ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း လန်ဖုန်းနှင့် အခြား ခရိုင်များ၊ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်(လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား)ခေါ် ဆစ်ဆောင်ပန်းနား တို့တွင်လူးလူမျိုးများစွာ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
သမိုင်း လူးရှမ်းများ၏ အစောဆုံးအခြေချရာဒေသသည် ယနေ့တရုတ်နိုင်ငံ စစ်ဆောင်ပန္နား (Sipsongpanna) ဖြစ်သည်။
၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် လူးရှမ်းများသည် "စစ်ဆောင်ပန္နား" အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အိမ်နီးချင်း တိုင်လူမျိုးများ၊ ရှမ်း, ယွန်းလူမျိုး စသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးအပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့သည်citation needed။
၁၉ဝ၁-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးလူမျိုး ၁၆၂၂၇ ရှိ၍ ဂုံလူမျိုး ၄၁၄၇ဝ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၅၇၆၉၇ ရှိလေသည်။
၁၉၃ဝ-ခုနှစသန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ဂုံလူမျိုး ၃၁၂၃၄ ရှိ၍ လူးလူမျိုး ၃ဝဝ၃၁ ရှိရာ စုစုပေါင်း ၆၁၂၆၅ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအပတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသော လူးလူမျိုးဦးရေမှာ ထိုထက်များစွာပိုမိုလေသည်။
လူးလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ယဉ်ကျေးမှု လူးရှမ်းများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ဘာသာရေးပွဲတော်များတွင် မီးထွန်းပွဲ(လမ်ပွဲ)၊ နတ်ပြန်ပွဲတို့ ပါဝင်သည်။
လူးရှမ်းများသည် ရွာအုပ်စုလိုက် အလင်းစည်းတိုင်များတည်ဆောက်၍ ဘုရားကျောင်းများတွင် ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်သည်citation needed။
အိမ်ရာပုံစံမှာ သစ်သားနှင့် တစ်ထပ်လူနေအဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီး၊ မြေကြီးပေါ်မတိုင်ခင် သစ်တောင်ထောင်၍ အိမ်ကြီးတည်ဆောက်သည်citation needed။
ဘာသာစကား လူးရှမ်းဘာသာ (Kam Mueang Lue) သည် ခရာ-ဒိုင်မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး၊ တိုင်ခွဲစကားပေါင်းများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း အသံထွက်၊ စကားလုံးအသုံးများ၌ ခွဲခြားချက်ရှိသည်citation needed။
၎င်းဘာသာစကားကို ယင်းတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများ၊ ကဗျာနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များရေးသားရာတွင် အသုံးပြုသည်citation needed။
စာပေ လူးရှမ်းစာပေသည် တိုင်လူးအက္ခရာ (Lik Tai Lue) ဖြင့်ရေးသားပြီး၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ၊ ရိုးရာပုံပြင်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများစွာရှိသည်citation needed။
Lik Tai Lue အက္ခရာသည် မီးထွန်းပွဲများနှင့် ဘုရားကျောင်းတော်ထဲတွင် သာသနာရေး အကြောင်းအရာများကို လက်ရေးသည့်စာအုပ်များတွင် သုံးသည်citation needed။
ဝတ်စားဆင်ယဉ်ပုံ လူရှမ်းအမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာထည်တနီရောင်လုံချည်များ၊ အဆင်အပြောက်ထည်လက်အကွင်းနဲ့ အကျစ်ထည်ဖားလုံပေါ်ဝတ်လို့ ထင်ရှားသည်အမျိုးသားများက ရိုးရာတိုင်အင်္ကျီ၊ ရေပြင်အရောင်ဆံပင်အဖုံး (ခေါင်းထုပ်) ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ဝတ်စားပုံမှာ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော အမည်းရောင်အင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျားများက ဝတ်ဆင်ကြသည်။
မိန်းမများကမူ လက်ကောက်ဝတ်ကျပ်သော အင်္ကျီလက်ရှည်ကို ဝတ်၍ ခေါင်းပေါင်းပွကြီးများကို ပေါင်းတတ်သည်။
လူးလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်မှာ အထူးသဖြင့် အုတ်ကြွပ်မိုးနှင့် အုတ်အင်္ဂတေ အကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ်သော အိမ်များဖြစ်ကြသည်။
မောင်ပုဆိုးကြမ်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်၊ စာ-၁၈၃ ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ Category:ရှမ်းပြည်နယ် Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
တိုင်းဂရစ်မြစ်သည် ယင်း၏ လှပမှုနှင့် အသုံးဝင်မှုကြောင့် နာမည်ကျော်သည်။
တိုင်းဂရစ်မြစ်သည် မိုင်‌ပေါင်း ၁၁၅၀ မျှရှည်လျားသည်။
မိုဆူမြို့မှ ‌အောက်သို့ ၂၁ ရာသီပတ်လုံး သင်္ဘောများ ဆန် တက်သွားလာနိုင်၏။
အာရှတိုက်အ‌နောက်ပိုင်းရှိ ကူးဒစ္စ တန်‌တောင်တန်းများမှာ မြစ်ဖျားခံ၍ စီးဆင်းခဲ့ရာ မြစ်ညာတွင် အ‌ရှေ့ဘက်မှစီးဝင်‌သော မြစ်လက်တက်များ၏ ‌ရေလုံးအားကြီး သဖြင့် ‌ရေစီးသန်၏။
ထို‌နောက် ‌ကော်နာမြို့တွင် ယူဖ‌ရေးတီး မြစ်နှင့် ‌ပေါင်းဆုံကာ ရှက်တတယ်အာရပ်အမည်ဖြင့် ပါရှင်း ပင်လယ်‌ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်‌လေသည်။
‌ရှေး‌ခေတ်က ဗက်ဗီလုံးနှင့် အဆီးရီးယန်း အင်ပိုင်ယာနိုင်ငံကြီးများတွင် ထင်ရှား ခဲ့‌သော မြစ်ဖြစ်၍ ‌ရှေး‌ဟောင်းမြို့ကြီးများမှာ ဤမြစ်‌ပေါ်၌ တည်ရှိခဲ့၏။
ယခု‌ခေတ် မြို့ကြီးများဖြစ်‌သော ဗာဆရာ၊ ဗဂ္ဂဒက်နှင့် မိုဆူစ‌သော မြို့ကြီးများသည်လည်း ဤမြစ်ကမ်း‌ပေါ်တွင် တည် ရှိ‌လေသည်။
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းတွင် ဂျာမန်တို့က တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖ‌ရေးတီး မြစ်နှစ်သွယ်ကြားရှိ ‌မြေဩဇာ ‌ကောင်း‌သောနယ်ကို သိမ်းပိုက်ရန်ကြိုးစားသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့က ဝင်‌ရောက်သိမ်း ပိုက်ခဲ့၇‌လေသည်။
‌ရှေး‌ခေတ်မှစ၍ ယ‌နေ့တိုင် ‌အောင်ပင် ဤမြစ်မှ‌ရေကို တူး‌မြောင်းများဖြင့် သွယ်ယူ၍ ‌ကောက်ပဲသီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြ‌လေသည်။
တိုင်းပင်သည် ‌မွှေးကြိုင်သည့် ဥယျဉ်သစ်နုပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ထိုအပင်သည် ပူဒီနာအပင်မျိုးဖြစ်၏။
မျိုးစဉ်မှာ ‘လာဗီယတိ’ ဖြစ်သည်။
ဥယျဉ်များတွင်‌ပေါက်သည့် တိုင်းပင်မှာ ‘ဟိုင်းမတ်ဗာလဂါရစ်’ဖြစ်သည်။
တိုင်းပင်သည် အရွက်နှင့်ပင်စည်အတွင်း းရှိ ဆီ‌ကြောင့် ‌မွေးကြိုင်သည်။
မျိုးစိတ်တိုင်းတွင် ထိုဆီမျိုးရှိသည်။
အရွက်များသည် အလွန်‌သေးငယ်၏။
အပွင့်များသည် လည်း ‌သေးငယ်၍ အများအားဖြင့် စက်ဝိုင်းပတ်ပုံဖြင့် ပွင့်ကြသည်။
ပန်းပွင့်၏ အ‌ရောင်မှာ ခရမ်း‌ရောင်၊ အနီ‌ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူ‌ရောင်ဖြစ်သည်။
ရိုးရိုးတိုင်းပင်သည် နွယ်၍ ပေါက်‌လေ့ရှိသည်။
ထိုအပင်မျိုးသည် ‌အေးသည့်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် အလွန်‌ပေါများစွာ ‌ပေါက်သည်။
‌ရှောက်နံ့ထွက်‌သော တိုင်းပင်တစ်မျိုးလည်းရှိသည်။
ဥယျာဉ်များတွင်‌ပေါက်‌သော တိုင်းပင်မျိုးသည် ရိုးရိုးတိုင်းပင်ထက် ပို၍မြင့်သည်။
ထိုအပင်၏ မူရင်း‌ဒေသမှာ ‌မြေထဲပင်လယ်‌ဒေသဖြစ်သည်။
တိုင်း‌မော‌ခေါ် ပိုးသတ်‌ဆေးတစ်မျိုးကို တိုင်းပင်၏ အရွက် နှင့် ပင်စည်တို့မှ ရသောဆီဖြင့် လုပ်ယူသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ ကိုးကား Category:အပင်များ။
တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည်တစ်ခုအတွက် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲရန် ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်၍ အခွင့်အာဏာလွှဲအပ်ခြင်း ခံရသည့် ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော လွှတ်တော်ကို ဆိုလိုသည်။
သမိုင်းကြောင်း ပထမဆုံးအကြိမ် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်အဖြစ် ၁၇၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၇၉၁ ခုနှစ်အထိ ကျင်းပခဲ့သော ပြင်သစ် အမျိုးသား ကိုယ်စားလှယ်ညီလာခံသဘင်ကြီးကို ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်းမှာ ၁၇၉၁ ခုနှစ် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်နှင့် ကွဲပြားခြားနားစေရန်အတွက် ဖြစ်သည်။
ထိုညီလာခံသဘင်ကြီးက ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် ဥရောပနိုင်ငံအများအပြား၌လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် ဥရောပနှင့် အာရှနိုင်ငံအများအပြား၌လည်းကောင်း တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်များကို ခေါ်ယူ၍ အစည်းအဝေးများ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့၌ ချုပ်ဆိုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်အရ တိုင်းသူပြည်သားများသည် မိမိတို့၏ ကံကြမ္မာကို မိမိတို့ ဖန်တီးနိုင်ရန်အတွက် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းရမည်ဖြစ်သည့်အတိုင်း ထိုနှစ်ဧပြီလတွင် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲ စည်းမျဉ်းများ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်သို့ အရွယ်ရောက်သူတိုင်း မဲပေးနိုင်သည့်စနစ်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသားများကိုသာ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရမည်ဖြစ်သည်။
ပြည်မအတွက် ကိုယ်စားလှယ်များကို ၁၉၃၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတော် အက်ဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် မဲဆန္ဒနယ်များအတိုင်း တစ်နယ်လျှင် နှစ်ဦးကျစီ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေမှာ ကရင်လူမျိုးများအတွက် ၂၄ ဦးနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားများအတွက် ၄ ဦးအပါအဝင် စုစုပေါင်း ၂၁၀ ဦး ဖြစ်သည်။
နယ်စပ်ဒေသများအတွက် ၄၅ ဦး သတ်မှတ်ပေးခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်အတွက် ၂၆ ဦး၊ ကချင်တောင်တန်းဒေသအတွက် ၇ ဦး၊ ချင်း ၈ ဦး၊ ကရင်နီ ၂ ဦးနှင့် သံလွင်ခရိုင်အတွက် ၂ ဦးတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ညီလာခံများ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။
သို့သော် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်ညီလာခံ မကျင်းပမီ ပဏာမအနေဖြင့် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် မေလအတွင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဂျူဗလီဟော၌ ပြည်လုံးကျွတ် ညီလာခံသဘင်ကြီးတစ်ရပ်ကို ဖိတ်ခေါ်ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုညီလာခံသဘင်ကြီး၌ အချက် ၁၄ ချက် ပါဝင်သော အဆိုတစ်ရပ်ကို မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့ရာ ယင်းသည် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်က ရေးဆွဲအတည်ပြုရမည့် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေသစ်အတွက် အခြေခံပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ပထမညီလာခံ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် ပထမညီလာခံကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သခင်နုအား လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်က ရေးဆွဲရမည့် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအတွက် အခြေပြုရမည့် အချက်ကြီး ၇ ချက်ပါဝင်သော ရည်ညွှန်းပြဋ္ဌာန်းချက် အဆိုတစ်ရပ်ကို တင်သွင်းခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့ဝင် ၇၅ ဦးပါဝင်သော ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကြမ်းကော်မတီကြီးနှင့် ဆပ်ကော်မတီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် ပထမညီလာခံကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။
ဒုတိယညီလာခံ ထိုအတောအတွင်း ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်တကွ အပေါင်းအပါဝန်ကြီးများ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းခံရသဖြင့် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်ကို သခင်နုက ခေါင်းဆောင်ယူလိုက်ရသည်။
သို့ဖြစ်၍ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် ဒုတိယညီလာခံကို ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
လစ်လပ်လျက်ရှိသော လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌကြီးနေရာတွင် ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စောရွှေသိုက်အား ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုဒုတိယညီလာခံတွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကြမ်းကော်မတီက ရေးဆွဲခဲ့သော အခြေခံဥပဒေကြမ်းကို တင်ပြကာ ဂရုတစိုက် ဆွေးနွေးစဉ်းစားခဲ့ကြပြီး အခြေခံမူများကို လက်ခံလိုက်ကြသည်။
တတိယညီလာခံ ထို့နောက် တတိယညီလာခံတွင် အပြီးသတ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲတင်ပြရန် ရည်ညွှန်းချက်များနှင့်တကွ အခြေခံဥပဒေကြမ်း အချောရေးဆွဲရေးကော်မတီတစ်ရပ်သို့ အခြေခံဥပဒေကြမ်းကို လွှဲအပ်လိုက်ပြန်သည်။
တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် တတိယညီလာခံကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုညီလာခံတွင် ကရင်နီကိုယ်စားလှယ်များ ပထမဆုံးအကြိမ် တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
အခြေခံဥပဒေကြမ်း အချောရေးဆွဲရေးကော်မတီက တင်ပြသည့် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကြမ်းကိုလည်း စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တညီတညွတ်တည်း အတည်ပြုလိုက်ကြသည်။
ထို့ပြင် ထိုညီလာခံမရုပ်သိမ်းမီ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စောရွှေသိုက်အား နိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သခင်နုအား ပြည်ထောင်စု ယာယီအစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် အချုပ်အချာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သော ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၃၁ အရ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်သည် ပါလီမန်လွှတ်တော် နည်းလမ်းကျနစွာ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ပြီးသည်အထိ ယာယီပါလီမန်အဖြစ် ဆက်လက်တည်မြဲကာ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဆက်လက် ထမ်းဆောင်သွားခဲ့သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ။
တိုင်းဗားမြစ်သည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး နေထိုင်ရာ ဗာတီကန် မြို့နိုင်ငံအတွင်းမှ စီးဝင်ဖြတ်သန်းသည်။
တိုင်းဗားမြစ်သည် အီတလီနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် အ‌ရေးပါ အရာ‌ရောက်‌သော မြစ်ကြီးဖြစ်သည်။
တပ်စကန္နီပြည်နယ်ဘက်ရှိ အက်ပနိုင်း‌တောင်တွင် မြစ်ဖျားခံ၍ ‌မြေထဲပင်လယ်ထဲသို့ စီးဆင်း သည်။
၂၄၅ မိုင်ခန့်ရှည်လျား၏။
အထက်ပိုင်းတွင် ‌ရေစီးသန် ၍၊ မြစ်ဝမှ မိုင် ၁၀၀ ခန့်အထိသာ သ‌င်္ဘောများ ကူးသန်းသွား လာနိုင်သည်။
ထိုမြစ်‌ကြောင်းတစ်‌လျှောက်တွင် မြို့ကြီးအများ ရှိရာ ‌ရောမမြို့ကြီးသည် ထိုမြစ်ဝမှ ၂၁ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
‌ရှေး‌ရောမနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထိုမြစ်ကြီးမှာ အလွန်ထင်ရှား၏။
‌ရှေး‌ရောမလူမျိုးတို့သည် တိုင်းဗားမြစ်ကြီးကို မှီခိုအားထားကြရသဖြင့် ‘အဖ တိုင်းဗားမြစ်ကြီး’ဟု‌ခေါ်ဆိုကြ‌လေသည်။
‌ရှေး ‌ရောမနိုင်ငံကို ‌ရောမမြို့ကြီးမှာ မြို့‌တော်ဖြစ်၍ ထိုမြို့‌တော်ကို ရန်သူတို့ လွယ်ကူစွာဝင်‌ရောက် တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုနိုင် ‌အောင် တိုင်းဗားမြစ်ကကာဆီး‌ပေးထား‌လေသည်။
ထိုအ‌ကြောင်း နှင့်ဆက်သွယ်၍ ‌ရောမအာဇာနည်တစ်ဦး ‌ပေါ်ထွက်ခဲ့ဘူး၏။
‌ရောမနိုင်ငံတည်စ‌ခေတ်တွင် အီထရပ်စကန်လူမျိုးများကို လား‌ပေါ်စီနားအမည်ရှိ သူတစ်ဦးက ‌ခေါင်း‌ဆောင်၍ ‌ရောမနယ်များကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ချီ‌လေ၏။
ထိုအခါ ‌ရောမလူမျိုး တို့သည် ရန်သူတို့ကို အစွမ်းကုန် ခုခံကြ၇‌လေသည်။
သို့‌သော် ရန်သူအင်အားသည် တဖြည်းဖြည်း ကြီးမားလာ‌လေရာ ‌ရောမ မြို့၏တစ်ဘက်ကမ်း တိုင်းဗားမြစ်ကိုဖြတ်ကူးထား‌သော တံတား ကို ရန်သူတို့ စီးမိ‌လေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ဟို‌ရေးရှပ်အမည်ရှိ‌သော ‌ရောမလူငယ်တစ်ဦး သည် ရန်သူကို ဆီးကြိုတိုက်ခိုက်ရမည့် တာဝန်ကို ယူ‌လေ သည်။
ထို‌နောက် သူနှင့်အလားတူ သတ္တိရှိ‌သော ရဲဘက်နှစ် ဦးနှင့်တကွ တံတားကို ဖြတ်‌ကျော်လာ‌သော ရန်သူများကို တံတား‌ပေါ်မှ ဆီးကြိုတိုက်ခိုက်ရာ ရန်သူများသည် တံတားကို ‌ကျော်မတက်နိုင်ဘဲ အတုံးအရုံး ကျဆုံး‌လေ၏။
ထိုအတွင်း ‌နောက်ပိုင်းမှ တံတားကို ဖျက်ချ‌နေကြရာ တံတားကြီးမှာ ပြိုကျ လု နီးပါးရှိ၏။
ဟို‌ရေးရှပ်ကား ဒဏ်ရာ၇ရှိ‌နေ‌သော်လည်း ရန်သူကို သဲသဲမဲမဲ တိုက်ခိုက်‌လေ၏။
ထိုအခါ ‌ရောမစစ်သည် တို့က ဟို‌ရေးရှပ်တို့အား ပြန်ဆုတ်လာရန် ‌အော်‌ပြောကြ‌သော် လည်း၊ ဟို‌ရေးရှပသည် တံတားကြီး မြစ်ထဲသို့ ကျိုးကျသွား သည်အထိ တစ်ဘက်ကမ်းတွင် ကျန်ခဲ့‌လေ၏။
ထိုအခါမှ ဟို‌ရေးရှပ်သည် တိုင်းဗားမြစ်ကြီးအား တိုင် တည်၍ မြစ်ထဲသို့ ခုန်ချလိုက်‌လေသည်။
ထို‌နောက် ဟို‌ရေး ရှပ်သည် အရှိန်ပြင်းလှ‌သော ‌ရေစီးထဲမှမြစ်ကမ်းသို့ တက်လာ နိုင်‌လေရာ ‌ရောမတို့က ‌သောင်း‌သောင်းဖြဖြ ဆီးကြိုကြ‌လေသည်။
ဤသို့အားဖြင့် ‌ရောမ၏ ရန်သူများသည် ဆုတ်ခွါသွားကြရ သဖြင့် ‌ရောမမြို့‌တော်ကြီးမှာ ရန်သူတို့‌ဘေးမှ ကင်း‌ဝေးသွား‌လေ ၏။
‌ရောမအုပ်ချုပ်‌ရေးအဖွဲ့က ဟိုး‌ရေးရှပ်အား ချီးမြှင့်‌မြှောက် စား၍ ‌ရောမမြို့ကို ကယ်တင်သူအဖြစ် ‌ကျောက်ရုပ်ပင် ထုလုပ် ထားကြ‌လေသည်။
‌နောင်တွင်လည်း ဟိုး‌ရေးရှပ်၏ စွန့်စားပုံမှာ လူကြိုက်များ‌သော ပုံပြင်တစ်ခု ဖြစ်လာ‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅။
တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်သည် မန္တလေးမြို့ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင်တည်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။
ကျန်းမာ​ရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာန၊ တိုင်းရင်း​ဆေးပညာဦးစီးဌာန၏ လက်​အောက်တွင်ရှိသည်။
တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်အနီးတွင် တိုင်းရင်းဆေးရုံကြီး၊ တိုင်းရင်းဆေးပညာသိပ္ပံနှင့် တိုင်းရင်းဆေးဝါးစက်ရုံတို့လည်း တည်ရှိသည်။
သမိုင်း​ကြောင်း ပြည်‌ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ‌တော် အစိုးရသည်မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီမှ ချမှတ်ထား‌သောကျန်းမာ‌ရေးမူဝါဒများတွင် အကျုံးဝင်သည့် တိုင်းရင်း‌ဆေး သိပ္ပံကျောင်းကို မန္တ‌လေးမြို့၊ မန္တ‌လေး‌တောင်‌ခြေအနီး၌ ၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်‌နေ့တွင် စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
အကျယ် ငါးဧကရှိ ‌မြေကွက်တွင် အုပ်ချုပ်‌ရေးရုံး၊ စာသင်‌ဆောင်၊ ‌ဘော်ဒါဆောင်၊ ‌ဆေးရုံ ‌ဆောင်မှစ၍ ၁၉၆၆ ခုနှစ်ကပင် စတင်‌ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
အနည်းဆုံး ဆယ်တန်း‌အောင်ပြီးသူများကိုသာ ‌ကျောင်း သားအဖြစ် လက်ခံသည့်အပြင် ဆယ်တန်းအောင်‌သော်လည်း ဝင်ခွင့်စာ‌မေးပွဲတွင် ‌ဖြေဆို‌အောင်မြင်မှသာ လက်ခံသည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အထိ တစ်နှစ်လျှင်‌ကျောင်းသား ၃၀ မျှသာ လက်ခံနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ တစ်နှစ်လျှင် ၅၀ လက်ခံခဲ့သည်။
တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်ကို ၂၀၀၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ယခုလက်ရှိ အဆောက်အဦးမှာ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။
မြေဧက (၁၁.၄၂)ဧက ကျယ်ဝန်းကာ သန့်ရှင်း၍ စိမ်းလန်းသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည်။
သင်တန်းကာလ သင်တန်းကာလမှာ လက်‌တွေ့သင်တန်းကာလ အပါ အဝင် သုံးနှစ်နှင့် ‌ခြောက်လမျှဖြစ်သည်။
သိပ္ပံနှင့်ယှဉ်‌သော တိုင်းရင်း‌ဆေး‌လောကသို့ ဟူ‌သော ‌ကြွေး‌ကြော်သံနှင့်အညီ ပထမနှစ်၌ တိုင်းရင်း ‌ဆေးပညာအတွက် အ‌ထောက်အကူ ဖြစ်‌စေမည့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များကို သင်ကြား ‌ပေးသည်။
ဒုတိယနှစ်၊ တတိယနှစ်များတွင် တိုင်းရင်း‌ဆေးဘာ သာရပ်များကိုသာ ပဓာနထား၍ သင်ကြား‌ပေးသည်။
မြန်မာ့ရိုးရာ တိုင်းရင်း‌ဆေးပညာတွင် အချုပ်အားဖြင့် ‌လေးမျိုးရှိ‌လေသည်။
ယင်းတို့မှာ ၁။
အာယု‌ဗ္ဗေဒ‌ဆေးပညာ ၂။
ဘူတဝိဇ္ဇာ‌ဆေးပညာ ၃။
နက္ခတ်‌ဆေးပညာ ၄။
‌ဒေသနာနယ‌ဆေးပညာ များဖြစ်‌လေသည်။
ဤ‌လေးမျိုးတို့တွင် အာယု‌ဗ္ဗေဒ‌ဆေးပညာနှင့် ‌ဒေသနာ နယ ‌ဆေးပညာတို့ကိုသာ တိုင်းရင်း‌ဆေးသိပ္ပံ‌ကျောင်းတွင် သင် ကြား‌ပေးသည်။
ကျန်နှစ်မျိုးတို့ကို သင်ကြားခြင်းမပြု‌ပေ။
နတ်၊ စုန်းစသည်တို့ ဖမ်းစားလျှင် ကုသ‌သောအတတ် ပညာမျိုးကို ဘူတဝိဇ္ဇာဟု ‌ခေါ်သည်။
ပ‌ယောဂ အတတ်ပညာ၊ ‌မှော်အတတ်ပညာ စသည်တို့သည်လည်း ဤအတတ်ပညာပိုင်း တွင် အကျုံးဝင် ကြ‌လေသည်။
ဤဘူတဝိဇ္ဇာအတတ်ပညာမျိုး သည် အာယု‌ဗ္ဗေဒ ‌ဆေးပညာ၏ အပိုင်းကဏ္ဍကြီး ရှစ်မျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့‌သော်လည်း ဝိညာဉ် ‌လောကနှင့် ဆက်စပ် ‌နေသည့်အတိုင်း နိုင်ငံ‌တော်တွင် အကျိုးရှိမှုထက် အကျိုးမဲ့ ရှုပ် ‌ထွေးမှု များစွာတို့ကို ဖြစ်‌စေနိုင်‌သော‌ကြောင့် လည်း‌ကောင်း၊ လမ်းစဉ်သ‌ဘောတရားနှင့် မကိုက်ညီ‌သော‌ကြောင့် လည်း‌ကောင်း တိုင်းရင်း‌ဆေး သိပ္ပံဘာသာရပ် အဖြစ်ထည့်သွင်း သင်ကြားမှုမပြု ‌ပေ။
နက္ခတ် ‌ဆေးပညာ နက္ခတ်ပညာကို အ‌ခြေပြု၍ ‌ပေါက်ပွားလာ‌သော ပညာမျိုး ဖြစ် သည်။
‌ရှေး‌ဟောင်းနက္ခတ်ပညာအရ ဂြိုဟ်၊ နက္ခတ်တို့၏တည် ‌နေရာများ၊အကြီးအ‌သေးနှင့် အကွာအ‌ဝေး တိုင်းထွာချက်များမှစ ၍် သိပ္ပံနည်းကျပြန်လည်ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်လှ‌ပေသည်။
အဘယ့် ‌ကြောင့် ဆို‌သော်အ‌ခြေခံအကျဆုံး အချက်အလက်များမှန်ကန်တိ ကျမှသာလျှင် အခက်အလက်သဖွယ်ဖြစ်‌သော အ‌သေးစိတ် အ ချက်အလက် (အယူအဆ) များ မှန်ကန်တိကျဖွယ် ရှိနိုင်‌သော ‌ကြောင့် ဖြစ်သည်။
အာယု‌ဗ္ဗေဒ‌ဆေးပညာ တိုင်းရင်း‌ဆေးသိပ္ပံ ‌ကျောင်းသားများအား သင်ကြား‌စေ သည့် အာယု‌ဗ္ဗေဒ‌ဆေးပညာဆိုသည်မှာ ‌ဒေါသ ၃ ပါး၊ ဓာတ် ရ ပါး၊ မလ (ခေါ်အညစ်အ‌ကြေး) ကြီးငယ်တို့ကိုလည်း‌ကောင်း၊ လျှာအရသာ ၆ ပါး၊ ဝိပါက‌ခေါ် ဝမ်းမီးမီးချက်ပြီး အရသာ ၃ ပါး၊ ‌ဆေး၏ ဂုဏ် ၂၀၊ ကိစ္စ ၁၉ စသည်တို့ကိုလည်း‌ကောင်း၊ အများဆုံး အ‌ခြေခံထား‌သော ‌ဆေးပညာဖြစ်သည်။
‌လေ၊ သည်း‌ခြေ၊ သလိပ်တို့ကို ‌ဒေါသ ၃ ပါးဟု ‌ခေါ် သည်။
ရသဓာတ်၊ အ‌သွေးဓာတ်၊အသားဓာတ်၊ အဆီဓာတ်၊အရိုး ဓာတ်၊ ခြင်ဆီဓာတ်၊ သုတ်ဓာတ်တို့ကို ဓာတ်(စဉ်) ရပါးဟုသတ် မှတ်သည်။
ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်နှင့် ‌ချွေးတို့ကို မလကြီး ၃ ပါး အဖြစ်ဖြင့် လည်း‌ကောင်း၊ ‌ခြေသည်း၊ လက်သည်း၊ မျက်ရည် မျက်‌ချေး၊ နဖာ‌ချေး၊ စသည်တို့ကို မလငယ်များအဖြစ်ဖြင့်လည်း ‌ကောင်း သတ်မှတ်သည်။
ယင်း‌ဒေါသ၊ ဓာတ်၊ မလတို့‌ကြောင့် ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး သည် ကာလရှည်စွာ ဖြစ်ပွားတည်‌နေနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆ သည်။
ယင်း‌ဒေါသ၊ ဓာတ်၊ မလတို့တွင်လည်း ‌ဒေါသ ၃ပါးတို့ သည် ပိုမို၍ ပဓာနကျ ‌လေသည်။
ပိုမို၍ အရင်းကျ‌လေသည်။