kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဆော်ဒါ ဘင်တ် ဇမ်အာ (Sawdah bint Zam'ah - سودة بنت زمعة) - ခါဒီဂျာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တမန်တော် (ဆွ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော ဒုတိယမြောက် ဇနီးဖြစ်သည်။
မုဆိုးမတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အသက်အရွယ်ကြီးရင့်နေပြီဖြစ်သည်။
အာအိရှာ ဘင်တ် အဘီဘကရ် (Aisha bint Abi Bakr - عائشة بنت أبي بكر): တမန်တော် (ဆွ) ၏ အရင်းနှီးဆုံး မိတ်ဆွေ အဘူဘကရ်၏ သမီးဖြစ်သည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အရေးပါသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ဟဒီးစ်တော်များစွာကို ပြန်လည်ပြောပြခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဟဖ်ဆာ ဘင်တ် အုမရ် (Hafsa bint Umar - حفصة بنت عمر) - တမန်တော် (ဆွ) ၏ နောက်လိုက်ဖြစ်သူ အုမရ်၏ သမီးဖြစ်သည်။
ခင်ပွန်းသည် စစ်ပွဲတွင် ကျဆုံးပြီးနောက် မုဆိုးမဖြစ်နေသူဖြစ်သည်။
ဇိုင်နဗ် ဘင်တ် ခိုဇိုင်မာ (Zaynab bint Khuzaymah - زينب بنت خزيمة) - "ဆင်းရဲသားတို့၏ မိခင်" (Umm al-Masakin - أم المساكين) ဟု လူသိများပြီး၊ ရက်ရောမှုနှင့် ဆင်းရဲသားများကို ကူညီထောက်ပံ့မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်။
တမန်တော် (ဆွ) နှင့် လက်ထပ်ပြီး မကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
အွမ်စလာမာ (Umm Salamah - أم سلمة) - ခင်ပွန်းသည် အစောပိုင်း မွတ်စလင်မ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။
တမန်တော် (ဆွ) နှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အရေးပါသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဇိုင်နဗ် ဘင်တ် ဂျဟ်ရှ် (Zaynab bint Jahsh - زينب بنت جحش) - တမန်တော် (ဆွ) ၏ ဦးလေးသမီးဖြစ်သည်။
ယခင်က တမန်တော် (ဆွ) ၏ မွေးစားသားဖြစ်သူ ဇိုင်ဒ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဇိုင်ဒ်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် တမန်တော် (ဆွ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ဂျိုဝိုင်ရီယာ ဘင်တ် အလ်-ဟာရစ် (Juwayriyya bint al-Harith - جويرية بنت الحارث) - ဘနူ မွတ်စတာလစ်က် (Banu Mustaliq) မျိုးနွယ်စု ခေါင်းဆောင်၏ သမီးဖြစ်သည်။
စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် တမန်တော် (ဆွ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
အွမ် ဟဘီဘာ (Umm Habibah - أم حبيبة) - အဘူ ဆူဖီယန် (Abu Sufyan) ၏ သမီးဖြစ်ပြီး၊ အစောပိုင်း မွတ်စလင်မ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ခင်ပွန်းသည် အဘီစီနီးယား (အီသီယိုးပီးယား) သို့ ဟစ်ဂျရတ်ပြုစဉ် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဆွဖီယာ ဘင်တ် ဟိုယိုင်း (Safiyya bint Huyayy - صفية بنت حيي) - ဂျူးမျိုးနွယ်စု ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ သမီးဖြစ်သည်။
ခိုက်ဘာရ်တိုက်ပွဲ (Battle of Khaybar) တွင် စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် တမန်တော် (ဆွ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
မိုင်မူနာ ဘင်တ် အလ်-ဟာရစ် (Maymunah bint al-Harith - ميمونة بنت الحارث) - တမန်တော် (ဆွ) ၏ နောက်ဆုံးဇနီးဖြစ်သည်။
မုဆိုးမတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဟုဒိုင်ဘီယာ စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
သားသမီးများ၏ အမည်များနှင့် ဘဝအကြောင်း အကျဉ်း ဇနီးသည် ခါဒီဂျာမှ သားသမီး ၆ ဦးထွန်းကားခဲ့သည်။
သား အလ်-ကာစင်မ် (Al-Qasim - القاسم) - ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
သမီး ဇိုင်နဗ် (Zainab - زينب) - အဘူလ် အာစ် (Abul-Aas ibn al-Rabee) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ရုကိုင်းယား (Ruqayyah - رقية) - အစောပိုင်းတွင် အွတ်ဘာ အိဗ်နု အဘီ လဟဗ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ကွာရှင်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် တတိယမြောက် ကလီဖာ အွတ်စ်မာန် (Uthman ibn Affan) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
အွမ်ကူလ်သွမ် (Umm Kulthum - أم كلثوم) - ရုကိုင်းယား ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အွတ်စ်မာန်နှင့်ပင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ဖသွေမာ (Fatimah - فاطمة) - အလီ (Ali ibn Abi Talib) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အရေးပါသော အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
သူတို့၏ သားစဉ်မြေးဆက်ကို "အဲဟ်လေဘိုက်" (Ahl al-Bayt - أهل البيت) ဟုခေါ်ပြီး ရှီအာ မွတ်စလင်မ်များက အထူးလေးစားကြသည်။
အခြားဇနီးများမှ သားသမီးမထွန်းကားခဲ့ပါ။
သို့သော် မာရီယာ အလ်-ကိဗ်သီယာ (Maria al-Qibtiyya) မှ သားတစ်ယောက်ဖြစ်သည့် အီဗရာဟင်မ် (Ibrahim) ကိုမွေးဖွားခဲ့သော်လည်း ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
အိမ်ထောင်ရေးနှင့် မိသားစု ဆက်ဆံရေး တမန်တော် (ဆွ) သည် ဇနီးများအပေါ် တန်းတူညီမျှ ဆက်ဆံခဲ့ပြီး၊ တစ်ဦးချင်းစီ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့သည်။
သူသည် ဇနီးများနှင့်အတူ ရယ်မောကစားခြင်း၊ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် အိမ်မှုကိစ္စများတွင် ကူညီလုပ်ဆောင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
စံပြခင်ပွန်းနှင့် ဖခင်အဖြစ် ရှုမြင်ခံရမှု တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) သည် မွတ်စလင်မ်များအတွက် စံပြခင်ပွန်းနှင့် ဖခင်အဖြစ် ရှုမြင်ခံရသည်။
သူသည် မိသားစုကို ချစ်ခင်ကြင်နာခြင်း၊ ဂရုစိုက်ခြင်း၊ တာဝန်ယူခြင်းနှင့် ပညာပေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
မိသားစုဝင်များအပေါ် ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ဂရုစိုက်မှု တမန်တော် (ဆွ) သည် မိသားစုဝင်များအပေါ် နက်ရှိုင်းသော မေတ္တာနှင့် ဂရုစိုက်မှု ထားရှိခဲ့သည်။
သမီးဖြစ်သူ ဖှာத்திမာကို အထူးချစ်ခင်ခဲ့ပြီး "ငါ့ရင်သွေး" ဟုပင် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
သူ၏ မြေးများဖြစ်သော ဟာဆန် (Hasan) နှင့် ဟိုစိန် (Husayn) တို့ကိုလည်း အလွန်ချစ်မြတ်နိုးခဲ့သည်။
အခန်း (၁၁) - အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် တမန်တော် မုဟမ္မဒ်၏ အရေးပါမှု (Importance in Islam) တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) သည် အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ အရေးပါမှုမှာ အောက်ပါ အကြောင်းအရာများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။
နောက်ဆုံး တမန်တော် (Seal of the Prophets) အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် စေလွှတ်ခဲ့သော တမန်တော်များအနက် နောက်ဆုံးသော တမန်တော် (Seal of the Prophets - خاتم النبيين) ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်းတွင်လည်း ဤအချက်ကို အတိအလင်း ဖော်ပြထားသည်။
"မုဟမ္မဒ်သည် သင်တို့ယောက်ျားများထဲမှ မည်သူ့၏ ဖခင်မျှ မဟုတ်ပေ။
သို့ရာတွင် သူသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော် (رسول الله) ဖြစ်ပြီး နဗီတမန်တော်များ၏ အဆုံးသတ် (خاتم النبيين) ဖြစ်သည်။
အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် အရာခပ်သိမ်းကို အကြွင်းမဲ့ သိတော်မူသော အရှင်ဖြစ်သည်။
" (ကုရ်အာန် ၃၃:၄၀)ဤအချက်အရ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ပြီးနောက် မည်သည့် တမန်တော်မျှ ပေါ်ထွန်းလာမည် မဟုတ်တော့ပေ။
စံပြပုဂ္ဂိုလ် (Role Model) တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) သည် မွတ်စလင်မ်များအတွက် ဘဝကဏ္ဍတိုင်းတွင် လိုက်နာ ဆောင်ရွက်ထိုက်သော အကောင်းဆုံး စံပြပုဂ္ဂိုလ် (Role Model - أسوة حسنة) ဖြစ်သည်။
သူ၏ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ စိတ်နေသဘောထား၊ လူမှုဆက်ဆံရေး၊ ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှု၊ ခေါင်းဆောင်မှု အရည်အချင်း စသည်တို့မှာ မွတ်စလင်မ်တိုင်းအတွက် စံနမူနာများ ဖြစ်သည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်းတွင်လည်း-"အမှန်စင်စစ် သင်တို့အဖို့ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်တွင် ကောင်းမွန်လှပသော စံနမူနာများ ရှိပေသည်။
" (ကုရ်အာန် ၃၃:၂၁)ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်း၏ လက်ခံရရှိသူ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) သည် အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ကျမ်းဂန်ဖြစ်သော ကုရ်အာန်ကျမ်း (Quran) ကို ကောင်းကင်တမန် ဂျစ်ဘရာအီးလ် (Gabriel) မှတစ်ဆင့် လက်ခံရရှိသူဖြစ်သည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်းသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ နောက်ဆုံးသော ဗျာဒိတ်တော်ဖြစ်ပြီး၊ လူသားတို့အတွက် လမ်းညွှန်မှု၊ တရားဥပဒေနှင့် သွန်သင်ချက်များ ပါဝင်သည်။
ဟဒီးစ်တော်များ၏ အရင်းအမြစ် ဟဒီးစ်တော်များ (Hadith - الحديث) ဆိုသည်မှာ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ပြောကြားချက်များ၊ လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ သဘောတူညီချက်များနှင့် အခြားသော အကြောင်းအရာများကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဟဒီးစ်တော်များသည် ကုရ်အာန်ကျမ်းပြီးလျှင် အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ ဒုတိယအရေးအကြီးဆုံး အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ မွတ်စလင်မ်တို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် လမ်းညွှန်ချက်များ ပါဝင်သည်။
အစ္စလာမ့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများတွင် ပါဝင်မှု တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ အမည်နာမသည် အစ္စလာမ့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများစွာတွင် ပါဝင်သည်။
ဥပမာ- ရှဟာဒါ (Shahada - الشهادة) - အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အခြေခံ ယုံကြည်ချက်ဖြစ်သော "အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ်ရာမရှိ၊ မုဟမ္မဒ်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်သည်" ဟူသော သက်သေခံချက်တွင် တမန်တော် (ဆွ) ၏ အမည် ပါဝင်သည်။
ဆွလာသ် (Salat - صلاة) - မွတ်စလင်မ်တို့၏ နေ့စဉ်ငါးကြိမ် ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှု (Namaz) တွင် တမန်တော် (ဆွ) အပေါ် မေတ္တာပို့သခြင်း (Durud - درود) ပါဝင်သည်။
အခြားသော ပွဲတော်များနှင့် အခမ်းအနားများ - မော်လိဒ်-အာန်-နဗီ (Mawlid an-Nabi) ကဲ့သို့သော တမန်တော် (ဆွ) ၏ မွေးနေ့ အထိမ်းအမှတ်ပွဲများတွင် သူ၏ အကြောင်းအရာများကို ရွတ်ဖတ်ခြင်း၊ ဟောပြောခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။
တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) သည် အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အလွန်အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ သွန်သင်ချက်များနှင့် စံနမူနာများသည် မွတ်စလင်မ်တို့၏ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိနေသည်။
အခန်း (၁၂) - ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ (Criticisms and Controversies) တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝနှင့် သွန်သင်ချက်များသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများစွာ ရှိခဲ့သည်။
ဤဝေဖန်မှုများသည် အဓိကအားဖြင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရှုထောင့်နှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဝေဖန်မှုများ အနောက်တိုင်း ပညာရှင်များ၏ အမြင်များ အချို့သော အနောက်တိုင်း ပညာရှင်များသည် တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်ကို သမိုင်းကြောင်းရှုထောင့်မှ ဝေဖန်သုံးသပ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
၎င်းတို့သည် အစ္စလာမ့်သမိုင်း၏ အစောပိုင်းရင်းမြစ်များကို မေးခွန်းထုတ်ခြင်း၊ တမန်တော် (ဆွ) ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ခေါင်းဆောင်မှု အရည်အချင်းများကို ဝေဖန်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
သို့သော် ဤအမြင်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ လက်ခံထားသော ရှုထောင့်နှင့် များစွာ ကွဲလွဲမှုရှိသည်။
အငြင်းပွားဖွယ် အကြောင်းအရာများ (ဥပမာ - အာအိရှာနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း) တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝတွင် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အကောင်းဆုံး အကြောင်းအရာတစ်ခုမှာ အာအိရှာ (Aisha) နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။
အစ္စလာမ့် ရင်းမြစ်အချို့အရ အာအိရှာသည် တမန်တော် (ဆွ) နှင့် လက်ထပ်ချိန်တွင် အသက်ငယ်ရွယ်သေးသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဤအချက်ကို အချို့သော ဝေဖန်သူများက ကလေးသူငယ်လက်ထပ်ခြင်း (Child Marriage) အဖြစ် ရှုမြင်ကြပြီး တမန်တော် (ဆွ) ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားကို မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။
သို့သော် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင်အများစုက ဤအမြင်ကို ငြင်းဆိုကြသည်။
၎င်းတို့က ထိုခေတ်ကာလ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများအရ အာအိရှာ၏ အသက်အရွယ်သည် လက်ထပ်ရန် သင့်လျော်သော အရွယ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ထို့ပြင် အာအိရှာသည် အသိဉာဏ်ထက်မြက်ပြီး ရင့်ကျက်သော အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်း၊ တမန်တော် (ဆွ) နှင့် အိမ်ထောင်ရေးသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် လေးစားမှုတို့ကို အခြေခံကြောင်း၊ အာအိရှာသည် အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အရေးပါသော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်လာကြောင်း စသည်တို့ကို ထောက်ပြကြသည်။
ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ အခြားဘာသာဝင်များ၏ ရှုမြင်ချက်များ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ကို အခြားဘာသာဝင်များ (ဥပမာ- ခရစ်ယာန်၊ ဂျူး) က ၎င်းတို့၏ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။
သူတို့သည် တမန်တော် (ဆွ) ၏ တမန်တော်ဖြစ်မှုကို အသိအမှတ်မပြုကြဘဲ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် မှားယွင်းသော ဘာသာတရားဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာအတွင်း အမြင်ကွဲလွဲမှုများ အစ္စလာမ်ဘာသာအတွင်း၌ပင် တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) နှင့် ပတ်သက်၍ အမြင်ကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိသည်။
ဥပမာ- ရှီအာနှင့် ဆွန်နီ - ရှီအာမွတ်စလင်မ်များသည် တမန်တော် (ဆွ) ၏ သမီးတော် ဖသွေမာနှင့် ခင်ပွန်း အလီတို့မှ ဆင်းသက်လာသော "အဲဟ်လေဘိုက်" (Ahl al-Bayt) မျိုးဆက်ကိုသာ စစ်မှန်သော ခေါင်းဆောင်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။
ဆွန်နီမွတ်စလင်မ်များကမူ တမန်တော် (ဆွ) ၏ နောက်လိုက်များအားလုံးကို လေးစားကြသည်။
ဆူဖီ - ဆူဖီ (Sufism) ဟုခေါ်သော အစ္စလာမ့်အတွင်းမှ လျှို့ဝှက်နက်နဲသော အယူအဆများကို လေ့လာလိုက်စားသူများက တမန်တော် (ဆွ) ၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ အတွေ့အကြုံများကို အထူးအလေးပေးကြသည်။
ဤဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများသည် တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝနှင့် သွန်သင်ချက်များအပေါ် ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးမှ လေ့လာသုံးသပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော နားလည်မှုများ ရရှိစေရန် အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။
သို့သော် ဤအကြောင်းအရာများကို ဆွေးနွေးရာတွင် အပြန်အလှန် လေးစားမှု၊ ပွင့်လင်းမှုနှင့် အသိပညာကြွယ်ဝမှုတို့ ရှိရန် အရေးကြီးသည်။
အခန်း (၁၃) - အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတွင် ဖော်ပြမှု (Depictions in Art and Culture) တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ကို အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတွင် မည်သို့ဖော်ပြသည်ဆိုသည်မှာ အလွန်သိမ်မွေ့ပြီး အငြင်းပွားဖွယ်ရာများရှိသော ကိစ္စရပ်ဖြစ်သည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် ရုပ်တုဆင်းတု ကိုးကွယ်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည့်အတွက် တမန်တော် (ဆွ) ၏ ရုပ်ပုံကို ပုံဖော်ခြင်းသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သည်။
အစ္စလာမ် အနုပညာတွင် ဖော်ပြမှု ပုံတူ ရေးဆွဲခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် ရုပ်ပုံ၊ ရုပ်တုများ ဖန်တီးခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် တားမြစ်ထားသည်။
အထူးသဖြင့် သက်ရှိသတ္တဝါများ၏ ရုပ်ပုံများကို ရေးဆွဲခြင်းသည် ရုပ်တုကိုးကွယ်မှုနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆသောကြောင့် ရှောင်ကြဉ်ကြသည်။
ဤတားမြစ်ချက်သည် တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ရုပ်ပုံကို ပုံဖော်ခြင်းအပေါ်တွင်လည်း သက်ရောက်မှုရှိသည်။
ထို့ကြောင့် အစ္စလာမ့်အနုပညာအများစုတွင် တမန်တော် (ဆွ) ၏ မျက်နှာကို တိုက်ရိုက်သရုပ်ဖော်ခြင်း မရှိပေ။
အမည်နာမ (Calligraphy) ဖြင့် ဖော်ပြခြင်း တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ကို အစ္စလာမ့်အနုပညာတွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်မှာ သူ၏ အမည်နာမကို လှပသော လက်ရေးလက်ရာ (Calligraphy) ဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
အာရဗီဘာသာစကား၏ လှပသော အက္ခရာများကို အသုံးပြု၍ တမန်တော် (ဆွ) ၏ အမည်နာမကို ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ အထည်အလိပ်၊ ကြွေထည် စသည့် အနုပညာလက်ရာများတွင် ထည့်သွင်းရေးသားကြသည်။
အချို့သော အစ္စလာမ့်အနုပညာလက်ရာများတွင် တမန်တော် (ဆွ) ကို သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် သရုပ်ဖော်မှုများလည်း ရှိသည်။
ဥပမာ- မျက်နှာကို အဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်း - တမန်တော် (ဆွ) ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကိုသာ သရုပ်ဖော်ပြီး မျက်နှာကို အလင်းရောင် သို့မဟုတ် အဝတ်စဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်း။
မီးလျှံပုံဖြင့် ကိုယ်စားပြုခြင်း - တမန်တော် (ဆွ) ၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ အရှိန်အဝါကို ကိုယ်စားပြုရန် မီးလျှံပုံသဏ္ဌာန်ကို အသုံးပြုခြင်း။
ခြေရာပုံများ - တမန်တော် (ဆွ)၏ ခြေရာပုံများကို အသုံးပြု၍ သူ၏ တည်ရှိမှုကို ဖော်ပြခြင်း။
ရုပ်ရှင်၊ စာပေနှင့် အခြားမီဒီယာများတွင် ဖော်ပြမှု အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ရုပ်ရှင်များ (ဥပမာ - The Message) တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝအကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားသော ရုပ်ရှင်အနည်းငယ်ရှိသည်။
၎င်းတို့အနက် အကျော်ကြားဆုံးမှာ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သော The Message (အာရဗီ: Ar-Risalah - الرسالة) ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။
ဤရုပ်ရှင်တွင် တမန်တော် (ဆွ) ၏ ရုပ်ပုံကို လုံးဝမပြသဘဲ၊ သူ၏ အသံကိုသာ အသုံးပြုထားသည်။
ဤရုပ်ရှင်သည် အစ္စလာမ်လောကတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရှိသော်လည်း၊ အချို့သော မွတ်စလင်မ်များကမူ တမန်တော် (ဆွ) ကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ သရုပ်ဖော်ခြင်း မပြုလုပ်သင့်ဟု ယူဆကြသည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သော အီရန်ရုပ်ရှင် Muhammad: The Messenger of God သည်လည်း တမန်တော် (ဆွ) ၏ ငယ်ဘဝအကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တမန်တော် (ဆွ) ၏ မျက်နှာကို မပြသသော်လည်း အချို့သော ရှုထောင့်များမှ ရိုက်ကူးမှုများ ပါဝင်သောကြောင့် အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ဝတ္ထု၊ ကဗျာနှင့် အခြားအနုပညာလက်ရာများ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) အကြောင်းကို ရေးဖွဲ့ထားသော ဝတ္ထု၊ ကဗျာနှင့် အခြားအနုပညာလက်ရာများစွာ ရှိသည်။
အစ္စလာမ့်စာပေတွင် တမန်တော် (ဆွ) ၏ ဘဝဖြစ်စဉ် (Seerah)၊ သူ၏ ဂုဏ်တော်များကို ချီးကျူးထားသော ကဗျာများ (Na'at - نعت) နှင့် သူ၏ သွန်သင်ချက်များကို အခြေခံထားသော ဝတ္ထုများမှာ ထင်ရှားသည်။
အနောက်တိုင်းစာပေတွင်မူ တမန်တော် (ဆွ) အကြောင်းကို အပြုသဘောနှင့် အပျက်သဘော နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ရေးသားဖော်ပြမှုများ ရှိခဲ့သည်။
အချို့သော စာရေးဆရာများသည် တမန်တော် (ဆွ) ကို လေးစားမှုဖြင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ အချို့ကမူ ဝေဖန်မှုများ၊ စွပ်စွဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ကို အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတွင် ဖော်ပြခြင်းသည် ဘာသာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များစွာ ပါဝင်သော ရှုပ်ထွေးသည့် ကိစ္စရပ်ဖြစ်သည်။
မွတ်စလင်မ်အများစုက တမန်တော် (ဆွ) ၏ ရုပ်ပုံကို တိုက်ရိုက်သရုပ်ဖော်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ကြသော်လည်း၊ သူ၏ အကြောင်းအရာကို အနုပညာလက်ရာများမှတစ်ဆင့် ဖော်ပြခြင်းသည် သူ၏ အမွေအနှစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် သူ၏ သွန်သင်ချက်များကို ပျံ့နှံ့စေရန် အရေးပါသော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။
နိဂုံး (Conclusion) တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝနှင့် သာသနာပြုမှု အကျဉ်းချုပ် တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) သည် အေဒီ ၆ ရာစုတွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၊ မက္ကာမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ နောက်ဆုံးသော တမန်တော်အဖြစ် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့က ယုံကြည်ကြသည်။
ငယ်စဉ်ကပင် မိဘမဲ့ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဦးလေး အဘူတာလိဗ်၏ စောင့်ရှောက်မှုအောက်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး၊ "အလ်-အာမီးန်" (သစ္စာရှိသူ) ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရရှိခဲ့သည်။
အသက် ၄၀ အရွယ်တွင် ဟီရာဂူ၌ တရားအားထုတ်နေစဉ် ပထမဆုံး ဗျာဒိတ်တော်ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး အစ္စလာမ်သာသနာကို စတင်ဟောပြောခဲ့သည်။
မက္ကာတွင် ဖိနှိပ်မှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း မဒီနာမြို့သို့ ဟစ်ဂျရတ်ပြုပြီးနောက် အစ္စလာမ့်နိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
မက္ကာမြို့ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက်တွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးနီးပါး အစ္စလာမ်ဘာသာကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။
သူ၏ အမွေအနှစ်နှင့် ကမ္ဘာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ အဓိက အမွေအနှစ်များမှာ ကုရ်အာန်ကျမ်း (Quran) နှင့် ဟဒီးစ်တော်များ (Hadith) ဖြစ်သည်။
သူ၏ သွန်သင်ချက်များသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူ့အဖွဲ့အစည်းများအပေါ်တွင် ကြီးမားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာတရားဖြစ်လာပြီး၊ မွတ်စလင်မ် သန်းပေါင်းများစွာတို့သည် တမန်တော် (ဆွ) ၏ စံနမူနာကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေကြသည်။
သူ၏ သွန်သင်ချက်များသည် လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် ကြီးမားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
တစ်ဆူတည်းသော ဘုရားသခင်ကို ကိုးကွယ်ခြင်း၊ လူသားအားလုံး တန်းတူညီမျှဖြစ်ခြင်း၊ တရားမျှတမှုရှိခြင်း၊ သနားကြင်နာမှုရှိခြင်း စသည့် အခြေခံမူများသည် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင် နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။
နောက်ထပ် လေ့လာရန် အကြံပြုချက်များ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝနှင့် သွန်သင်ချက်များကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ လေ့လာလိုပါက အောက်ပါ အရင်းအမြစ်များကို ကိုးကားနိုင်ပါသည်- ကုရ်အာန်ကျမ်း (Quran) - အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ကျမ်းဂန်ဖြစ်ပြီး၊ တမန်တော် (ဆွ) ထံသို့ ကျရောက်ခဲ့သော ဗျာဒိတ်တော်များ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။
ဟဒီးစ်တော်များ (Hadith) - တမန်တော် (ဆွ) ၏ ပြောကြားချက်များ၊ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် အခြားသော အကြောင်းအရာများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသော စာပေများဖြစ်သည်။
(ဥပမာ- ဆဟီးဟ် ဘိုခါရီ - Sahih Bukhari - صحيح البخاري၊ ဆဟီးဟ် မွတ်စလင်မ် - Sahih Muslim - صحيح مسلم) တမန်တော်မြတ်၏ ဘဝဖြစ်စဉ် (Seerah) - တမန်တော် (ဆွ) ၏ ဘဝအကြောင်းကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသော စာအုပ်များ (ဥပမာ- Ar-Raheeq Al-Makhtum (The Sealed Nectar) by Safiur Rahman Mubarakpuri, Muhammad: His Life Based on the Earliest Sources by Martin Lings) အစ္စလာမ့်သမိုင်း (Islamic History) - အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အစောပိုင်းကာလ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် တမန်တော် (ဆွ) ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် သူ၏ ခေတ်ပြိုင်ကာလ အခြေအနေများကို ပိုမိုနားလည်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝနှင့် သွန်သင်ချက်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များအတွက်သာမက လောကီသားအားလုံးအတွက်ပါ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အမွေအနှစ်များဖြစ်ပြီး၊ ဆက်လက်လေ့လာဆည်းပူးသင့်သော အကြောင်းအရာများဖြစ်သည်။
ကျမ်းကိုးစာရင်း (References) ဤစာရင်းသည် တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) အကြောင်း ရေးသားထားသော ဆောင်းပါးအတွက် အသုံးပြုနိုင်မည့် အဓိက ကျမ်းကိုးစာရင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဤစာရင်းသည် ပြည့်စုံသော စာရင်းမဟုတ်သော်လည်း၊ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အရင်းအမြစ်များကို အဓိကထား ဖော်ပြထားပါသည်။
ယုံကြည်စိတ်ချရသော အစ္စလာမ့် သမိုင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်များ Ar-Raheeq Al-Makhtum (The Sealed Nectar) by Safiur Rahman Mubarakpuri တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်ကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသော ခေတ်သစ် အစ္စလာမ့်အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားပြီး တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် ဖတ်ရှုကြသည်။
Muhammad - His Life Based on the Earliest Sources by Martin Lings အစောပိုင်း အစ္စလာမ့်ရင်းမြစ်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားသော အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားပြီး အနောက်တိုင်းစာဖတ်ပရိသတ်အတွက် ရည်ရွယ်သည်။
The Life of Muhammad by Ibn Ishaq (translated by A. Guillaume) အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အစောဆုံး တမန်တော်အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
Ibn Ishaq သည် အေဒီ ၈ ရာစုတွင် စုစည်းခဲ့သော မွတ်စလင်မ် သမိုင်းပညာရှင်ဖြစ်သည်။
Muhammad - A Prophet for Our Time by Karen Armstrong ဘာသာတရားများအကြောင်း လေ့လာသူ Karen Armstrong ရေးသားသော တမန်တော် (ဆွ) ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ဖြစ်သည်။
အနောက်တိုင်းစာဖတ်ပရိသတ်အတွက် ရည်ရွယ်သည်။
When The Moon Split by Safiur Rahman Mubarakpuri အထက်ပါစာရေးဆရာ၏ နောက်ထပ် ဘဝဖြစ်စဉ် စာအုပ်ကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
The First Muslim - The Story of Muhammad by Lesley Hazleton ကုရ်အာန်ကျမ်းနှင့် ဟဒီးစ်တော်များ The Qur'an (ကုရ်အာန်ကျမ်း) အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ကျမ်းဂန်ဖြစ်သည်။
မွတ်စလင်မ်များအတွက် အဓိက ကိုးကားရာ ကျမ်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်များစွာ ရှိသည့်အနက် Abdullah Yusuf Ali, Muhammad Asad, M.A.S. Abdel Haleem တို့၏ ဘာသာပြန်များသည် ထင်ရှားသည်။
Sahih al-Bukhari (ဆဟီးဟ် ဘိုခါရီ) အစ္စလာမ်ဘာသာတွင် အယုံကြည်ရဆုံး ဟဒီးစ်တော်များ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။
Imam Bukhari က စုစည်းခဲ့သည်။
Sahih Muslim (ဆဟီးဟ် မွတ်စလင်မ်) ဒုတိယ အယုံကြည်ရဆုံး ဟဒီးစ်တော်များ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။
Imam Muslim က စုစည်းခဲ့သည်။
Sunan Abi Dawud (ဆွနန် အဘီဒါဝုဒ်) အဓိက ဟဒီးစ်တော် စုစည်းမှု ၆ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
Abu Dawud က စုစည်းခဲ့သည်။
Jami` at-Tirmidhi (ဂျာမေ့ အသ်-သရ်မီးဇီ) အဓိက ဟဒီးစ်တော် စုစည်းမှု ၆ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
At-Tirmidhi က စုစည်းခဲ့သည်။
Sunan an-Nasa'i (ဆွနန် အန်-နစီ) အဓိက ဟဒီးစ်တော် စုစည်းမှု ၆ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
An-Nasa'i က စုစည်းခဲ့သည်။
Sunan Ibn Majah အဓိက ဟဒီးစ်တော် စုစည်းမှု ၆ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
Ibn Majah က စုစည်းခဲ့သည်။
ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသန စာတမ်းများ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ဆွ) နှင့် ပတ်သက်သော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနစာတမ်းများကို JSTOR, Google Scholar, Academia.edu, MMislamic.znnt.org စသည့် ဝက်ဘ်ဆိုက်များတွင် ရှာဖွေနိုင်ပါသည်။
အဓိက သော့ချက်စကားလုံးများ (Keywords) မှာ "Prophet Muhammad," "Islam," "Islamic History," "Seerah," "Hadith," "Quran," "Early Islam" "Myanmar Islamic Program" စသည်တို့ဖြစ်သည်။
အခြားသော သက်ဆိုင်ရာ အရင်းအမြစ်များ Encyclopaedia of Islam -အစ္စလာမ်ဘာသာနှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများစွာကို လွှမ်းခြုံထားသော စွယ်စုံကျမ်းဖြစ်သည်။
The Cambridge History of Islam - အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ သမိုင်းကြောင်းကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လေ့လာထားသော စာအုပ်ဖြစ်သည်။
အွန်လိုင်းတွင် ရှာဖွေနိုင်သော ယုံကြည်စိတ်ချရသော အစ္စလာမ့်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်မျာ- (ဥပမာ- mmislamic.znnt.org, islamqa.info, aboutislam.net, al-islam.org) ကိုးကား။
thumb |စိန့်ဩဂတ်စတင်း (၃၅၄-၄၃၀) ဘဝအကျဉ်း ရောမအင်ပါယာ ပြိုပျက်ချိန်မှာ ပေါ်ထွန်းလာသည့် အကြီးကျယ်ဆုံးသော ထာ၀ရဘုရားဝါဒီ အဖြစ် ကျော်ကြားသည့် ရှင်ဩဂတ်စတင်း (St. Augustine) ကို ခရစ်နှစ် ၃၅၄၊ အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံရှိ အဓိကဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဟစ်ပို နှင့် ၄၅မိုင်ကွာဝေးသည့် တာဂါစတေး (ယခု အင်နာဗာ) တွင်ဖွားမြင်သည်။
အယူခြားရှိသူ ဖခင်နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုင်းရှိုင်းသူ မိခင်မှ ပေါက်ဖွားသူဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်က နှစ်ခြင်းမခံခဲ့ရပေ။
အရွယ်ရောက်လာသည်နှင့်အမျှ ဉာဏ်စွမ်းထက်ကြောင်းပေါ်လွင်လာပြီး ၁၆နှစ်အရောက်တွင် ပညာဆည်းပူးရန် ကာသေ့ခ်ျ သို့သွားရောက်ခဲ့သည်။
ထိုနေရာတွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး နှင့်တိတ်တဆိတ်ပေါင်းဖက်ပြီး အသိအမှတ်မပြုသည့် သားတစ်ဦးရခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
အသက်၁၉နှစ်ရောက်သော် ဒဿနိကဗေဒ ကိုလိုက်စားရန်ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် ခရစ်နှစ် ၂၄၀ ခန့်တွင် တမန်တော်မနိ၏ မနိရှေအစ်ဇမ်ဝါဒကို နှစ်သက်ပြီး မနိဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်လာသည်။
ငယ်ရွယ်သူ ဩဂတ်စတင်းအတွက် မနိဂိုဏ်းဝင်အဖြစ် ၉နှစ်ကြာနေထိုင်ပြီးနောက် ယုံကြည်မှုလျော့ရဲလာခဲ့သည်။
အသက် ၂၉နှစ်တွင် အီတလီသို့ပြောင်းရွေ့ပြီး ရောမမှ တစ်ဆင့် မီလန်ရောက်လျှင် နှုတ်မှုပညာပါမောက္ခ ဖြစ်လာသည်။
ထိုဒေသတွင် ၃ရာစုခန့်က ပလိုတိနပ် စတင်ဟောပြောသည့် ပလေတိုနစ်ဝါဒသစ်(Neo-platonism)နှင့် ကျွမ်းဝင်သွားပြန်သည်။
များမကြာမှီအချိန်အတွင်း မီလန်ဂိုဏ်းအုပ် ဘုန်းတော်ကြီး ရှင်အမ်းဘရို့စ်၏ တရားများကို နာကြားရရာမှ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ နက်နဲသည့် သဘောများကို စိတ်ဝင်စားလာပြီး အသက် ၃⁠၃နှစ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်လာသည်။
ခရစ်နှစ် ၃၈၇တွင် နှစ်ခြင်းခံပြီး မွေးရပ်မြေ တာဂါစတေး သို့ပြန်သည်။
၃၉၁တွင် ဟစ်ပိုဂိုဏ်းအုပ်၏လက်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီး ၅နှစ်အကြာ ဂိုဏ်းအုပ်ကွယ်လွန်သော် ရာထူးတိုး၍ ဟစ်ပိုဂိုဏ်းအုပ်ဖြစ်လာကာ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်သွားခဲ့သည်။
အတွေးအခေါ် နှင့် ကျမ်းစာများ ဟစ်ပိုမြို့သည် ကြီးကျယ်သည့် မြို့ကြီးမဟုတ်သော်လည်း ဩဂတ်စတင်းကြောင့် အသိများလာပြီး ဩဂတ်စတင်းမှာလည်း အလွန်ကောင်းသည့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဒဿနများကြောင့် ခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်၏ အရေးပါသည့် ခေါင်းဆောင်ပိုင်းနေရာ သို့ရောက်လာတော့သည်။
ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အတွက် လက်ရေးတိုစာရေးတစ်ဦးခန့်ထားပြီး နှုတ်ဖြင့် ကျမ်းစာအများအပြားပြုစုသွားခဲ့သည်။
ကျမ်းစာပေါင်း ၅၀⁠၀ခန့် ယနေ့တိုင်ကျန်ရစ်ပြီး ကျန်ဘာသာရေးဆရာများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် အပြန်အလှန်ပေးပို့ဆွေးနွေးသည့် စာပေါင်း ၂၀ဝကျော် ကျန်ရစ်သည်။
အဓိကကျမ်းစာနှစ်ဆောင်မှာ ဘုရားသခင်မြို့တော် နှင့် ကိုယ်တိုင်ဖြောင့်ဆိုဝန်ခံချက် တို့ဖြစ်သည်။
အသက်လေးဆယ်တွင်ရေးသည့် ကိုယ်တိုင်ဖြောင့်ဆိုဝန်ခံချက်မှာ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန်ကျော်ကြားသည်။
ရှင်ဩဂတ်စတင်း၏ ကျမ်းစာများတွင် ပါဝင်သည့် အဓိကအကြောင်းအချက်များမှာ ဘာသာခြားများနှင့် ဒဿနပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးငြင်းခုံ ချေဖျက်ချက်များဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ထို့ပြင် လူတိုင်းတွင် အာဒမ်ထံမှ အပြစ်မျိုးစေ့ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း နှင့် ထိုအပြစ်တို့မှ လွတ်ခြင်းမှာ ဘုရားသခင်သာတတ်စွမ်းနိုင်သည့် အဖြစ်ကိုချဲ့ထွင်ရှင်းပြပြန်သည်။
ထို့ကြောင့် သူ၏စာပေအရေးအသားများမှာ ခရစ်ယာန်ကျောင်းတော် အခြေခိုင်ရေးကို များစွာအထောက်အကူပေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ထိုမှမက သာမန်လူဖြစ်စေ၊အမှူးအမတ်ဖြစ်စေ၊မင်းဧကရာဇ်ဖြစ်စေ ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် ကျောင်းတော်လောက် အရေးမပါဟု တင်ပြသေးသည်။
ထိုတင်ပြချက်ကို အကြောင်းပြုပြီး နောင်ဥရောပတွင် ကျောင်းတော် နှင့် ပဒေသရာဇ်အာဏာပိုင်များ၏ အားပြိုင်မှုများ ၊ရန်စစ်များကို နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်အတွင်း အကြိမ်ကြိမ်ပင်တွေ့ရသည်။
အသက်ရှင်နေစဉ်အတွင်းမှာပင် ရောမအင်ပါယာကို မြောက်ပိုင်းမှ အလာရစ်ဦးဆောင်သည့် ဗီစီဂို့စ်များက ဖျက်ဆီးလိုက်ကြသဖြင့် ဘာသာခြားနှင့် ကြွင်းကျန်သည့် ရှေးရောမမှ ဘုရားအများအပြားကိုးကွယ်သည့် ဝါဒီများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆိုကြခြင်းကို ပယ်ချလိုသဖြင့် ရှင်ဩဂတ်စတင်း၏ ဘုရားသခင်မြို့တော် ကျမ်းပါအချက်အလက်များကို ကိုးကားကြရသည်။
ထိုကျမ်းတွင် သမိုင်း၏ဒဿနများကို ကောင်းစွာဖော်ပြထားပြီး နောင်တစ်ချိန်တွင် ဥရောပ၏ တိုးတက်မှုများကိုပါ လမ်းကြောင်းခင်းပေးသကဲ့သို့ ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
သူ၏အတွေးအခေါ်များကို ရိုမန်ကတ်သလစ်ဒနဿပညာရှင်ဖြစ်သည့် စိန့်သောမက်စ် အကွိုင်နက်စ် သာမက မာတင်လူသာ နှင့် ဂျွန်ကယ်လ်ဗင် အစရှိသည့် ပရိုတက်စတင့်ရှေ့ဆောင်တို့ကပါ နှစ်သက်လက်ခံကြသည်။
ဘဝနိဂုံး အသက် ၇၆နှစ်အရွယ် စိန့်ဩဂတ်စတင်းသည် ခရစ်နှစ်၄၃၀၊ ဟစ်ပိုတွင် ပင် ကွယ်လွန်သည်။
ဗန်ဒယ်လူမျိုးများက ဟစ်ပိုကို လအတန်ကြာဝန်းရံပြီး မြို့ကိုမီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
ကံကောင်းထောက်မစွာဖြင့် စိန့်ဩဂတ်စတင်း၏ စာကြည့်တိုက်မှာ အကောင်းပကတိ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကျော်စွာ၁၀၀-ဒေါက်တာသန်းထွန်း ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:ခရစ်ယာန် သူတော်စင်များ။
right|thumb|300x300px သမ္မာကျမ်း (အင်္ဂလိပ်: Bible) သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ၏ ကျမ်းစာဖြစ်ပြီး ဘုရားသခင်ပြောသောစကားများကို ရေးသားထားသည့်စာအုပ်လည်းဖြစ်သည်။
သမ္မာကျမ်းစာတွင် ယေရှုခရစ်တော် မဖွားမြင်ခင်က ရေးခဲ့သော ကျမ်းများကို ဓမ္မဟောင်းကျမ်း ဟုခေါ်ပြီး ခရစ်တော်မွေးဖွားပြီးနောက်ပိုင်း ရေးသားသည့်ကျမ်းများကို ဓမ္မသစ်ကျမ်း ဟုခေါ်ပါသည်။
ရေးသားခဲ့သူများမှာ တံငါသည်မှ ရှင်ဘုရင်အထိ လူအမျိုးမျိုးပါဝင်ကြပြီး ဘုရားသခင်၏ ရူပါရုံပေးခြင်းဖြင့် ရေးနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဓမ္မဟောင်းတွင် ၃၉ ကျမ်းပါရှိပြီး၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင်၂၇ ကျမ်းပါဝင်သည်။
ရိုမင်ကက်သလစ်ကျမ်းတွင် ကျမ်းပို (apocrypha) ၂၃ ကျမ်းပါရှိ၍ ဓမ္မဟောင်းကျမ်း ၄၆ ကျမ်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်း ၂၇ ကျမ်းပါရှိသည်။
ဂရိနှင့် ရုရှအောက်သိုဒေါ့ကျောင်းတော်များက ဖော်ပြပါ ကျမ်းပိုများအပြင် အခြားကျမ်းပိုများကိုလည်း လက်ခံကြသည်။
မည်သည့်အချိန်မှ စတင်ရေးသားခဲ့သည်ကို အတိအကျမသိနိုင်သော်လည်း ဂျူးလူမျိုးများ၏ မောရှေ ပညတ်တရား ၅ကျမ်းမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မောရှေ၏ ပညတ်တော် ၁၀ ပါး ကို ဘီစီ ၁၄၀၆ (မောရှေ သေဆုံးချိန်) မတိုင်မီရေးခဲ့သည်။
ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ဂျေရုဆလင်မြို့ကို ဘေဘီလုံသားများ ဖျက်ဆီးပြီးနောက် ပရောဖက် နေဟမိ နောက်ဆုံး ပြန်လည်တည်ဆောက်တဲ့အချိန် ဘီစီ ၄၃၂ အချိန်ခန့်တွင် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းစာ နောက်ဆုံးကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်း ၄၀⁠၀ ကျော် မည်သူမျှ ကျမ်းမရေးခဲ့ဘဲ ခရစ်တော်ယေရှုကို ဖွားမြင်သည့် ဘီစီ ၆ - ၅ ခန့်တွင် ဓမ္မသစ်ကျမ်းအတွက် ရေးသားရန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ခရစ်တော်ကို ကားတိုင်တင်သတ်ခဲ့သည့် အေဒီ ၃၀ နောက်ပိုင်းတွင် ဓမ္မသစ်ကျမ်းစာများကို တမန်တော်များက ရေးသားခဲ့သည်။