kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လေဘာယူနီယံ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးညွန့် ကိုယ်တိုင် နောက်ပိုင်းမှာ အောက်လွှတ်တော် လေဘာအမတ် အဖြစ် ထမ်းဆောင်ရင်း ဒိုင်အာခီလွှတ်တော်အတွင်း အဆိုသွင်းမှု မေးခွန်းထုတ်မှု ဆိုတာတွေနဲ့ပဲ အချိန် ကုန်သွားခဲ့ပါတယ်။
ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု က စတင်ဖောက်ခွဲလိုက်တဲ့ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ထောင့်သုံးရာပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာချိန်မှာ လေဘာယူနီယံဟာ စေ့စပ်ဖြန်ဖြေရေး အခန်းကနေ ပါဝင်ခဲ့ပေမဲ့ လေဘာယူနီယံရဲ့ အခန်းဟာ အလုပ်သမားထု အတွင်း နလံမထူ နိုင်လောက်အောင် လျောကျသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
အလုပ်သမားထုဘက် က ရပ်တည်ရမယ့်အစား ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ နဲ့ ပူးပေါင်း လုပ်ကိုင်ရေးဆီ တောင်းခံ အသနားခံသလို ရပ်တည်သွားခဲ့ပါတယ်။
မှတ်စု A:ဇဒိုက်ဆိုတာ အင်္ဂလိပ်စကား Strike ကို ပီပီသသ မရွတ်ဆိုနိုင်တဲ့ ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကြီးကျယ်တဲ့ Strike ဖြစ်တဲ့အတွက် “ဇဒိုက်ကြီး” လို့ ခေါ်ပါတယ်။
အဲဒီတုန်းက သပိတ် ဆိုတဲ့ ဝေါဟာရ ကို မသုံးစွဲကြသေးလို့ ဆိုပါတယ်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်-မတ်လအတွင်း မင်းတပ်နယ်၊ နှော်ချောင်းတိုက်နယ်၊ မသုံနူးရွာမှာ စတင်ဖွဲ့စည်းပါတယ်။
ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့ ကို ချင်းအမျိုးသားများ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ပြန်လည်တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်နိုင်ဘို့ ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဦးဝမ်းသူးမောင် ဖြစ်ပြီး ဦးဖေလိန်း၊ ဦးအွမ်နိန်း၊ ဦးကီယိုမန်းတို့ ဦးဆောင်ခဲ့ပါတယ်။
တို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး နဲ့ ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။
တချို့ကိုယ်တိုင် သခင် အမည် ခံယူလာကြပြီး သခင်ဝမ်းသူးမောင်၊ သခင်အောင်မင်း (ဦးဖေလိန်း)၊ သခင်အောင်ညွန့် (ဦးအွမ်နိန်း)တို့ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့က ခမညဖ အပေါ်လဲ ဖိနှိပ် နှိပ်ကွပ်မှုတွေလုပ်ခဲ့ပါတယ်။
မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့ မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့(သို့) မွန်တီ ဗီဒီယိုမြို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဥရုဂွေးနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ထိုနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
ပလိတ်မြစ်ဝ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ တောင်အမေရိကတိုက်၌ သင်္ဘောဆိပ်ကောင်းရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပေသည်။
မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့တွင် စနစ်တကျ ဖောက်လုပ်ထားသော လမ်းမကျယ်များ တစ်လျှောက်၌ သစ်ပင်များကို အစီအရီ စိုက်ပျိုးလျက် ပန်းခြံများ၊ ဥယျာဉ်များကို ကျနစွာ ပြုပြင် ထားသဖြင့် လှပတင့်တယ်သောမြို့ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။
မြို့ကွက်တစ်ပိုင်းသည် တောင်စွယ်အငူပေါ်၌လည်းကောင်း၊ ကျန်တစ်ပိုင်းသည် ကမ်းနား တစ်လျှောက်ရှိ တောင်ကုန်း ကလေးများပေါ်၌လည်းကောင်း တည်ရှိသဖြင့် သဘာဝ အလျောက် ရေဆင်းရေကျ ကောင်းသောကြောင့် ကျန်းမာ ရေးနှင့် ညီညွတ်သော မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။
မွန်တီ ဗစ်ဒီအို အမည်မှာ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့် တောင်ကုန်း မြင်ရပြီဟူ၍ ဖြစ်၏။
ကမ်းနားတစ်လျှောက်ရှိ မြို့ဟောင်းပိုင်းတွင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများရှိသည်။
မြို့သစ်ပိုင်း၌ မူကား ဥရုဂွေးတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရရုံး၊ ဇာတ်ပွဲဇာတ်ရုံ၊ အမျိုးသားပြတိုက် စသည့် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများ ရှိလေသည်။
မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့တွင် အဓိကလုပ်ငန်းမှာ အသားကို တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့သည့် လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
အခြားထွက်ကုန်များမှာ သိုးမွေး၊ သားရေနှင့် နွားနို့ ထွက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
၁၇၂၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်လူမျိုးတို့က မြို့ကို တည်ခဲ့၍ ဥရုဂွေးနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသည့် ၁၈၂၈ ခုနှစ်၌ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
လူဦးရေ ၁၁၇၃၁၁၄ ခန့် ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:တောင်အမေရိကရှိ မြို့များ Category:ဥရုဂွေးနိုင်ငံ။
ပြင်သစ် စာရေးဆရာ မွန်တက်စကျူးသည် ၁၆၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဘော်ဒိုးမြို့အနီး လာဗရီဒ်ရဲတိုက်၌ မွေးဖွားသည်။
ဇွီးလီမြို့နှင့် ဘော်ဒိုးမြို့များ၌ ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ၁၇၁၆ ခုနှစ်တွင် ဦးရီးတော်သူထံမှ ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးတို့ကို ဆက်ခံရရှိလေသည်။
ထိုနှစ်၌ပင် ဘော်ဒိုးပါလီမန်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူး၌ ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
သို့ရာတွင် မကြာမီ ထိုရာထူးမှ နုတ်ထွက်၍ စာပေလေ့လာရေးသားခြင်းကို ပြုလုပ်လေသည်။
မွန်တက်စကျူး အပါအဝင်ဖြစ်သော ထိုခေတ်က ပြင်သစ် စာရေးဆရာတစ်စုသည် လူထုနိုးကြားစေဖို့အတွက် ပညာပေးရမည်။
အမှန်တရားကို ထုတ်ဖော်တင်ပြရမည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် စာပေများကို ရေးသားခဲ့ကြသည်။
တိုင်းပြည်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို အကြမ်းမဖက်၊ အနုနည်းသက်သက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်စေ လိုသော ဆန္ဒရှိကြသည်။
သို့ရာတွင် လူထုအုံကြွမှုသည် နောက်ဆုံး၌ ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် တော်လှန်ရေး ပေါ်ပေါက်သည်အထိ ပြင်းထန်၍ လာလေသည်။
၁၇၂၁ ခုနှစ်တွင် မွန်တက်စကျူး ရေးသားထုတ်ဝေသော 'ပါရှင်း ပေးစာများ'၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် ရောက် ရှိလာသော ပါးရှင်းလူမျိုး လူကုံထံနှစ်ဦးက အချင်းချင်းထံသို့လည်းကောင်း၊ ပါးရှားပြည်ရှိ မိတ်ဆွေများထံသို့လည်းကောင်း စာရေးဟန်ဖြင့် ရေးထား၏။
ထိုခေတ် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့၏ လူနေမှုစနစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံခြားသား အမြင်ဖြင့် မြင်ရပုံကို ထိထိမိမိ ဝေဖန်ရေးသားထားလေသည်။
မွန်တက်စကျူး၏ အထင်ရှားဆုံး စာပေလက်ရာမှာ ၁၇၄၈ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသော ဥပဒေ၏ သဘောစာအုပ် ဖြစ်သည်။
ထိုစာအုပ်တွင် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော အစိုးရအုပ်ချုပ်ပုံ စနစ်အမျိုးမျိုးကို လေ့လာ၍ အစိုးရအဖွဲ့၌ အုပ်ချုပ်မှုဌာန၊ ဥပဒေပြုဌာန၊ တရားစီရင်မှုဌာနဟူ၍ သီးခြားခွဲခန့် သတ်မှတ်ထားမှ သာလျှင် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှုကို ရနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ရေးသားထား၏။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ မှာကဲ့သို့ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လက်ထဲ၌ အာဏာကို စုပုံအပ်နှင်းခြင်းသည် တရားလက်လွတ် အုပ်စိုးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ဆိုသည်။
ဌာနတစ်ခုက အခြားဌာနတစ်ခု၏ လုပ်ငန်းကို နယ်မကျွံစေရန် အတားအဆီး အကန့်အသတ်များရှိရန် လိုအပ်ကြောင်းဖြင့်လည်း မိမိ၏ နိုင်ငံရေးအခြေခံ သဘောများကို ရေးသား ဖော်ပြခဲ့လေသည်။
မွန်တက်စကျူးသည် ၁၇၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ပဲရစ်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:ပြင်သစ် စာရေးဆရာများ Category:ပြင်သစ်နိုင်ငံ။
thumb|လော့ဒ် မိုက်ကယ် ဒီ မွန်တိန်း ပြင်သစ်စာရေးဆရာ မွန်တိန်း (Montaigne) (ခရစ် ၁၅၃၃-၁၅၉၂) သည် စာပေ၌ 'အက်ဆေး'ဟု ခေါ်သော စာမွန်ရေးနည်းကို ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် စတင် တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။
မွန်တိန်းသည် စာမွန်စာပေကို ရေးရာ၌ မိမိ၏ ကိုယ်တိုင် အတွေ့အကြုံ အတွေးအခေါ် အလေ့အကျင့်တို့ အပေါ်၌တည်၍ ရေးခဲ့သဖြင့် စာပေလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလေသည်။
မွန်တိန်းသည် နက်နဲသော တွေးခေါ်ချက်များကိုလည်း စကားပြေဖွဲ့၍ ရေးခဲ့သည်။
နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာများဖြစ်သော ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယားနှင့် ဖရန်စစ် ဗေကင်တို့သည် မွန်တိန်း၏ စာမွန်စာပေများကို သေချာစွာ ဖတ်ရှုလေ့လာကြ၏။
၁၆၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျွန်ဖလိုရီအိုသည် မွန်တိန်း၏ စာမွန်များကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်တွင် စာပေဂုဏ်မြောက်သော အင်္ဂလိပ်စကားပြေ လက်ရာကောင်းအဖြစ် ထင်ရှားပေသည်။
မွန်တိန်း၏ ရှေးဦးစာပေလက်ရာမှာ ရေမွန်ဆီးဗွန်းဆိုသူရေးသည့် သဘာဝ ဗြဟဒေဝဗေဒဘာသာပြန် ဖြစ်သည်။
၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင်ထံမှ အမွေပစ္စည်းများကို ဆက်ခံ ပြီးနောက် ၁၅၈ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဆွစ်ဇာလန် နိုင်ငံ၊ အီတလီနိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံများသို့ ခရီးထွက်ခဲ့လေသည်။
မွန်တိန်းသည် ထိုအချိန်အတွင်း စာပေ အရာမြောက်သော စာမွန်များရေးခဲ့လေသည်။
မွန်တိန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗောဒိုးမြို့အနီး မွန်တိန်းရဲတိုက်တွင် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။
အသက် ခြောက်နှစ်အရွယ် မတိုင်မီ လက်တင်ဘာသာကို တတ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏။
ဗော်ဒိုးကောလိပ်ကျောင်းမှ ထွက်ပြီးနောက် ဥပဒေပညာကို ဆကလက်၍ သင်ကြားလေသည်။
၁၅၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ မွန်တိန်းသည် ဗော်ဒိုးပါလီမန် လွှတ်တော်တွင် အတိုင်ပင်ခံအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၅၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၅ ခုနှစ်အအထိ ဗော်ဒိုးမြို့တော်ဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည်။
မွန်တိန်းရေးသော စာမွန်များတွင် မိမိကိုယ်တွေ့ ခံစားချက်တို့ကို မကွယ်မထောင့်ဘဲ တင်ပြသည်သာမက ရေးဟန်ကလည်း ထူးခြားသဖြင့် ၁၇ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ်များတွင် ထင်ရှားသော ပြင်သစ် စာရေးဆရာတို့၏ စာပေလက်ရာ များတွင် မွန်တိန်း၏ အတွေးအခေါ်နှင့် ရေးဟန်တို့ကို အကဲခတ်မိနိုင်ပေသည်။
မွန်တိန်းသည် အရာခပ်သိမ်းတို့၏ အကြောင်းကို သိချင်၏။
နားလည်ချင်၏။
သို့ရာတွင် ထိုအကြောင်း အရာအားလုံးတို့ကို သိဟန်မဆောင်ဘဲ သူ၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ ငါ ဘာသိသလဲဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
မွန်တိန်း သည် ၁၅၉၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:ပြင်သစ် စာရေးဆရာများ။
မောနေပွားလူမျိုးသည် ကယား၊ ယင်းတလဲ၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဇယိမ်း အစရှိသော တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုတွင် ပါဝင်လေသည်။
ဘာသာစကား၌ ပကူးလူမျိုးတို့ကဲ့သို့ စကောကရင်တို့နှင့် နီးစပ်သည်။
လူဦးရေ ၂ဝဝဝ ကျော်မျှ သာရှိ၍ တောင်ငူခရိုင်ရှိ တောင်တန်းများပေါ်၌ နေထိုင်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ Category:ကရင်လူမျိုးစု။
မွန်သီချင်း ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေသည့် ရှေးမြန်မာ သီချင်း ဂီတဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်စုများ၌ မွန်သီချင်း များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အများ အပြား မတွေ့ရှိရဘဲ မွန်-အလေးမေ့ခေါ် တောင်ယံတောက မောလေအောင် အစချီ တောင်ယံတောလေ၊ တောင်ယံတော ကြီး မွန်သီချင်း နှစ်ပုဒ်၊ မွန်-ကြာစေ့ကောက်ခေါ် နှင်းယွန်း ဂိမ္မာန် အစချီ သီချင်း၊ စိန်ခြယ်ညီလင်း အစချီ သီချင်း၊ မွန်-သံစုံခေါ် ကောင်းကြီးသခါ အစချီ သီချင်း၊ မွန်- ဆဲ့နှစ်ခန်းခေါ် ညှင်းညှင်း အစချီ သီချင်း၊ ဗိမ္မာသားလွှဲ ချင်းခေါ် စိန်မြရံခြယ် အစချီ သီချင်းနှင့် သောင်းကျေး ဒီပတွေ အစချီ သီချင်းရှစ်ပုဒ်လောက်သာလျှင် တွေ့ရှိရ လေသည်။
အဆိုပါ မွန်သီချင်းဟူ၍ အမည်တပ်ထားသော သီချင်း ရှစ်ပုဒ်မှာ ရှေးမွန်သီချင်းအလိုက် တေးသွား များကို တိုက်ရိုက် သီကုံးစပ်ဆိုထားသော သီချင်းမျိုးများ မဟုတ်ဘဲ ယိုးဒယား သီချင်းဟူ၍ အမည်တပ်ထားသော ရှေးမြန်မာသီချင်းမျိုးများ ကဲ့သို့၊ ရှေးမွန်သီချင်းများ၏ အဆွဲအငင် အဖွဲ့အနွဲ့ လေယူ လေသိမ်း အဖြတ်အတောက် စည်းဝင်စည်းထွက် အတော သီးချက် စသည်များကိုသာလျှင် အတုယူလျက် တစ်မျိုးဘာသာ တီထွင် စပ်ဆို သီကုံးထားသည့် မြန်မာသီချင်းများသာလျှင် ဖြစ်လေသည်။
မွန်သီချင်းအမည်များ၌ အလေးမေ့နှင့် ကြာစေ့ ကောက် ဟူသော အသုံးအနှုန်းများမှာလည်း မြန်မာ စကား အခေါ်အဝေါ်များ မဟုတ်ဘဲ၊ မွန်ဘာသာ အခေါ်အဝေါ် အသုံး အနှုန်းများဟူ၍ ယူဆရသည်။
မွန်သီချင်း ရှစ်ပုဒ်၏ စပ်ဆို သီကုံးထားသော အလိုက်တေး သွားများကို လေ့လာကြည့်မည်ဆိုလျှင် ကောင်းကြီးသခါ အစချီ သီချင်းနှင့် ညှင်းညှင်း အစချီ သီချင်းနှစ်ပုဒ်မှအပ ကျန်သီချင်း ခြောက်ပုဒ်၏ အလိုက်တေးသွားများ၊ သီကုံးစပ်ဆိုပုံများမှာ တစ်ပုဒ်နှင့်တစ်ပုဒ် အနည်းငယ်ဆင်တူယိုးမှား သီကုံးစပ်ဆိုထား သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်ရုံမျှမက အလိုက်တေးသွားအားဖြင့် တူညီ သော အချို့ သီချင်းပိုဒ်များ၌ စာသားများကိုပါ တစ်ပုဒ်နှင့် တစ်ပုဒ် ဆင်တူယိုးမှား စပ်ဆိုထားသည်ကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့မြင်ရပေသည်။
ထူးထူးထွေထွေ၊ ထူးထူးငယ်များထွေထွေ၊ သောင်ငွေ ယမုန်ထဲ၊ သဲခုံတွေ-ငှက်ဖာ်စုံရွှေ (နှင်းယွန်း ဂိမ္မာန်) ထူးထူးထွေထွေ၊ စုံခြေရဂုံတော၊ ငှက်မွန်လေဖော်ချင်းနှော(ကောင်ကြီးသင်္ခါ) တိုင်းကျေးငယ် ဝေးမြေတာ၊ ပျော်တော်နိုင်ပါရေး၊ ဘွေသီဟာ ဘွေသီဟာ(စိန်ခြယ်ညီးလင်း) တိုင်းကျေးမြေတာ၊ တိုင်းကျေးငယ် ဝေးမြေတာ၊ ဖန်ရာလွန်ကြည်ကွဲ၊ ကြုံတော်ပြန်လှာ (စိန်မြရံခြယ်) သွန်းဖြိုး မန္ဒာ၊ သွန်းဖြိုးငယ် မိုးမန္ဒာ၊ တံမြွာ ရွှေစည်ကျူး၊ ထူးသံသာ၊ ထူးသံသာ (တောင်ယံတောကြီး) သွန်းဖြိုး မန္ဒာ၊ သွန်းဖြိုးငယ် မိုးမန္ဒာ၊ ဘီလာတိမ်ခြေဦး၊ စံရာဘွေ၊ မန်းညာရွှေ(သောင်းကျေးဒီပါတွေ) မွန်သီချင်း အချီပိုဒ်များ၌ အလိုက်တေးသွားအားဖြင့် အမျိုးမျိုး စပ်ဆိုကြသည်ကို တွေ့ရှိရသော်လည်း အချပိုဒ် များတွင် ညှင်းညှင်း အစချီ သီချင်းတစ်ပုဒ်မှအပ ကျန်သီချင်းများ၌ စိန်ခြယ်ညီလင်း အစချီ သီချင်းရှိ အောက်ဖော်ပြပါအလိုက်တေးသွား အချပိုဒ်မျိုးကဲ့သို့ စပ်ဆို သီကုံးကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်မှာ မွန်သီချင်း၏ ထူးခြား ချက်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
သောရာမြင့် သုံးဆင့် သံချိုညွှန်း၊ ယုန်ငွေဝန်း၊ ဖန်ခါခါဆွေးကြောင်း၊ တိမ်ခြေ ငွေနှင်းပေါင်း၊ လေပြန်လာသွန်းလောင်း၊ နန်းသူ ပူဆွေးကြောင်း၊ ဘွေသဉ်ကြာမင်းပေါင်း ငယ်လေ ခွေညှိုးပျောင်း မွန်သီချင်း ရှစ်ပုဒ်အနက် စိန်ခြယ်ညီလင်းအစချီ မွန်သီချင်း တစ်ပုဒ်သာလျှင် မြဝတီမင်းကြီး ရေးသား၍ ကျန် သီချင်းများကို ပြင်စည်မင်းသား ရေးသားခဲ့လေသည်။
( စ၊ ဦး၊ မြဝတီဝန်ကြီး။
) ( ပြင်စည်မင်းသား။
) ပြင်စည်မင်းသား ရေးသားခဲ့သော နှင်းယွန်းဂိမ္မာန် အစချီ သီချင်းနှင့် မြဝတီ မင်းကြီး ရေးသားခဲ့သော ဥက္ကလာပပြန်ခေါ် စိန်ခြယ်ညီး လင်း အစချီ သီချင်းနှစ်ပုဒ်မှာ သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုမင်းသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်အား ဖူးမျှော်ရန်အတွက် အမရပူရမှ ဥက္ကလာပခေါ် ရန်ကုန်မြို့သို့ စုန်ဆင်းလာစဉ် ရန်ကုန်မြို့၌ မွန်သီချင်းများသည် ရွှေဘိုမင်းလက်ထက် အခါလောက်မှစ၍ ထွန်းကားပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ယူဆ ရသည်။
ထိုအချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ် ရွှေဘိုမင်း နန်းမတက်မီ မွန်သီချင်းဟူ၍ တစ်သီးတစ်ခြား မပေါ်ပေါက်သေးကြောင်း အခိုင်အလုံ သိရှိရသော သာဓက တစ်ရပ်မှာ ဘိုးတော်မင်းတရား လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၆၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် အိမ်ရှေ့မင်း အမိန့်တော်အရ ရှေးအစဉ်အဆက် ပသခဲ့သည့် ၃၇ မင်းနတ် တို့ကို ပွဲကန္နားသဘင်ကျင်းပရာ၌ ပတ်၊ နှဲ၊ လင်းကွင်းများ မည်သို့ တီးမှုတ်လျက် မည်သို့ ကခုန်သည့် အချက်အလက် များကို ဆိုင်းတော်တီး ဦးမြတ်သာ၊ ဦးတရုတ်နှင့် တကွ ပန်တျာ ပညာသည်များကို စစ်ဆေးမေးမြန်း မှတ်သားစေ ပြီးလျှင် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၂ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၄ ရက်နေ့တွင် နတ်ထိန်းကြီး ပဝိဒေဝကျော်၊ ရာဇဝင်ဆရာ ဦးနုနှင့်တကွ အခြား ရာဇဝင်ပညာရှိများနှင့်အတူ တိုက်ဆိုင်၍ ၃၇ မင်းနတ်စဉ်၊ အမျိုးအမည်၊ ဆင်ယင်ပသနည်း၊ တီးမှုတ် နည်း၊ နတ်သံများကို မြဝတီမင်းကြီး မှတ်သားစုဆောင်းထား သည့် မှတ်တမ်းရှိ မွန်အမျိုးအနွယ် နတ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သုံးပန်းလှ နတ်အကြောင်းတွင် - ကြေး နှဲ ပတ်ဝန်းများက တီးမှုတ်ရသည်။
အလျင်တလိုင်း ဘာသာ နှစ်ကြိမ်တီးသည်။
နောက် မြန်မာ ဘာသာ ကွင်းတီး သည်။
သုံးခါကပြီးမှ နတ်သံပစ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သံတော်ခံ နတ်အကြောင်းတွင် - နတ်သံချလျှင် ကြေး နှဲ ပတ်ဝန်းကျင်များက တီးမှုတ်ကြ ရသည်မှာ တလိုင်းသီချင်းကို တလိုင်းတီး တီးသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မယ်တော် ရွှေစကားနတ် အကြောင်းတွင် - နတ်သံချလျှင် ပတ်က တီးရသည်မှာ တျောဒုံနှင့် တျာဒူး တွင် တလိုင်းချက်နှင့် တီးသည်။
'တီးခေါင် ပေါက်ကယ် နောက်ဆံစည်း' ပီအောင် တီးသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထီးဖြူဆောင်း မယ်တော်နတ်အကြောင်းတွင် - ကြေး နှဲ ပတ်ဝန်းများက တီးရသည်မှာ တလိုင်းချက်နှင့် တျောဒုံဖက်၍ တလိုင်းကို အထက်မယ်တော် ရွှေစကားနတ် နည်း တီးရသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုအချိန်တိုင်အောင် မွန်သီချင်းဟူ၍ တသီး တခြား ခေါ်ဝေါ်သော မြန်မာသီချင်းမျိုးများ မပေါ်ပေါက်သေး ဘဲ မွန်ဘာသာ သီချင်းအလိုက် တေးသွားအတိုင်း တိုက်ရိုက် တီးမှုတ်သည့် မွန်တီးချက်များ သာလျှင် ထွန်းကား ပေါ်ပေါက် နေသည်မှာ သိသာထင်ရှားလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၄၅ ခုနှစ်တွင် ဇေယသင်္ခယာ ရေးသားခဲ့ သော ရွှေဘုံနိဒါန်း၌လည်း မြန်မာမင်းများ၏ ဝင်စည်တော် တီးမှုတ်ရာ၌ မွန်တီးချက်နှင့် မွန်ဘာသာ တေးသွားအတိုင်း တိုက်ရိုက်တီးမှုတ်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်။
စည်ငါးလုံး၊ နှဲလေးစင်း၊ ပုံတစ်၊ စည်းစုပ်တစ်၊ စည် ချင်းမှာ သမိန်ဗြမ်း တီးသည်။
သမိန်မှာ မြန်မာပြန်လျှင် မင်း ဆိုသည်မှာ၊ ဗြမ်းမှာ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးသည် ဆို၏။
ဘုန်းတန်ခိုးကြီးသောမင်း ဆိုလိုသည်။
နှဲချင်းမှာ သီရိ ပဝရ အဂ္ဂဓမ္မရာဇာ မဟာစ္စက္ကဝေါ သမိန်ထောလွတ်တရ ဟူ၍ မှုတ်သည်။
ပါဠိ မှာ မြန်မာ တလိုင်း ယွန်းအက္ခရာ အတူတူ ပင် ဖြစ်သည်။
သမိန်ထောမှာ မင်းတရား ဆိုသည်။
လွတ်တရမှာ ဝင်တော့ ဆိုသည်။
မင်းတရား ဝင်တော်မူတော့ ဆိုသည့် စကားပင် ဖြစ်သည်။
ထိုပြင် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်မှစ၍ မွန်တို့၏ ဒေသဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းရှိ ပဲခူးမြို့နှင့် သထုံမြို့ များနှင့် ပျူတို့၏ အရပ်ဒေသဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံ အလယ် ပိုင်းရှိ သရေခေတ္တရာမြို့များမှ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း များစွာ အဆက်အသွယ်ရှိခဲ့ခြင်း၊ ကျန်စစ်သားမင်း၏ နန်းတည် ကျောက်စာ၌ ပုဂံနန်းတည် အခမ်းအနားတွင် မွန်အတီးအမှုတ် များနှင့် ပျူအတီးအမှုတ်များ ပါဝင်သည်ဟူ၍ တွေ့ရှိရခြင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃၅ ခုနှစ် မင်းရဲကျော်ထင်မင်း ဥကင်တော်ဖွင့် မဂ‡လာအခမ်းအနား ဆင်ယင်ကျင်းပရာတွင် ပါဝင်ကပြရန်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃၄ ခုနှစ် တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်နေ့ နာခံပြော့မှူးကြီး၏ လွှတ် ပြန် အမိန့်တော်၌ မြန်မာ အတီး အက - နောက် ၄ဝ ရှေ့ ၈ဝ၊ မွန် အတီးအက၊ ယိုးဒယား၊ အတီးအက နောက် ၁၅ ရှေ့ ၃ဝဟူ၍ တွေ့ရှိရခြင်း၊ အင်းဝ ခေတ်မင်းများ လက်ထက်တွင် မင်းခမ်းမင်းနား သဘင်များ ဆင်ယင်ကျင်းပကြသည့်အခါ၌ ပါဝင်တီးမှုတ်ကြသည့် မြန်မာ တူရိယာများအထဲတွင် မွန်နှဲဟုခေါ်သော နှဲတစ်မျိုး အစဉ် ထည့်သွင်း တီးမှုတ်လေ့ရှိကြောင်း ပျို့ကဗျာများ၌ တွေ့ရှိရခြင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် မုံရွေး ဆရာတော် ရေးသားခဲ့သည့် မဟာသီလဝပျို့၌ တုလောင်ငွေမောင်း၊ စည်ပန်းတောင်းက သံညောင်း ပန်းတိယား၊ အခြားခြားတည့်၊ သားများသားနည်း၊ ဂျွမ်းကျည်းယွန်းမွန်၊ အတန်တန်ကို၊ စိတ်ဉာာဏ်မှတ်ပိုက်၊ ဇာတ်စရိုက်ဖြင့်၊ သမိုက်သမျှ၊ တီးမျိုးစသား၊ ရာဇဘွယ်ရာ၊ စိတ်တောသာတိုင်း၊ အခါမလွဲ၊ ရွှေနန်းထဲတွင်၊ သဲသဲ ထိတ်ထိတ်၊ ကရဝိတ်တွန်သံ၊ ပုံနှင့်စံ၍၊ ညံညံမစဲ၊ ရွှေနန်းပွဲကို၊ ခံမြဲခံတော်မူပါလော့ ဟူ၍ တွေ့ရှိ ရခြင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားကို ဖူးမြှော်ရန်အတွက် ထွက်တော်မူလာပုံ ဆေးရေး ပုရပိုက်တစ်ဆူတွင် မြန်မာဆိုင်းဝိုင်း တူရိယာများထဲ၌ မွန် တူရိယာဖြစ်သော ကြေးကောက် တူရိယာကို တွေ့ရှိရခြင်း စသည့် အချက်အလက်များကြောင့် ထိုခေတ်အခါက မြန်မာ လူမျိုးများနှင့် မွန်လူမျိုးများတို့သည် ပန်တျာ အတီးအမှုတ် ပညာရပ်များကို တစ်ဦးထံမှ တစ်ဦး ဖလှယ်နည်း ယူ လက်ခံ တီးမှုတ် သီဆိုကြမည်မှာ ယုံမှားဖွယ် မရှိချေ။
ဧဧခြူရေးချိုက် အစချီ ယိုးဒယားဘာသာ သီချင်း တေးသွားအတိုင်း တိုက်ရိုက် စီကုံးရေးသားစပ်ဆိုခဲ့သည့် လွမ်းပိုအောင် အစချီ ယိုးဒယား သီချင်းမျိုးကဲ့သို့ ရှေး အခါက ခေတ်အစားဆုံး မွန်သီချင်းများ၏ အလိုက် တေးသွား များနှင့် အတော တီးချက်အတိုင်း နှောင်းခေတ်ဆရာတစ်ဦး မြန်မာဘာသာဖြင့် တိုက်ရိုက် စပ်ဆို သုံးခဲ့သည့် မွန်သံဟောင်း သီချင်းခေါ် တလိုင်းသံ နှိုင်းစံပယ်ခွာ အစချီ သီချင်းတစ်ပုဒ် တည်းလည်း မြန်မာ့ ပန်တျာလောကတွင် ယနေ့တိုင် ခေတ်စား လျက်ရှိပေသည်။
မွန်သီချင်းများသည် များသောအားဖြင့် အလွမ်းသံ အဆွေး သံများ ဖြစ်သဖြင့် ယနေ့ ဇာတ်သဘင်များ ကပြရာ လွမ်းခန်း ဆွေးခန်းများ၌ ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက်များနှင့် ဆီလျော်ရာ သီချင်းပိုဒ်များကို ကောက်နုတ် သီဆို တီးမှုတ်လေ့ရှိကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မြန်မာ သီချင်းအမျိုးအစားများ။
မွန်းထရီးအောမြို့(သို့) မွန်ထရီယိုမြို့ (, ; သည် ဒေသခံများ၏ အင်္ဂလိပ် အသံထွက်ဖြစ်ပြီး၊ ကနေဒါနိုင်ငံ အခြားဒေသများက (သို့မဟုတ်) ဟု အသံထွက်လေ့ရှိသည်။
သို့သော် ဗြိတိသျှနှင့် အမေရိကန် အသံထွက်မှာ သာဖြစ်သည်။
,အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတွင် Montreal ဟု acute accent ခေါ် အမှတ်အသားကို ချန်၍ (e ဟုသာ) အလွယ်ရေးတတ်သည်။
ကာလံဒေသံလိုက်၍ မူရင်း နာမည် အပြည့်အစုံအမှန်ကို သုံးဖို့လိုမှသာ (ဥပမာ Université de Montréal, Le Journal de Montréal စသည်ဖြင့်) acute accent သုံး၍ é ဖြင့် စာလုံးပေါင်းသည်။
သို့သော် အင်္ဂလိပ်ဘာသုံး မူရင်းအမည်များကိုမူ e သာသုံးသည်။
(ဥပမာ Montreal Gazette)။
ဤနည်းလမ်းမှာ ကနေဒါ စာနယ်ဇင်း စတိုင်လက်စွဲ The Canadian Press Style Book (ISBN 0-920009-32-8, at p. 234) နှင့် Globe and Mail စတိုင်လက်စွဲ The Globe and Mail Style Book (ISBN 0-7710-5685-0, at p. 249) တို့ အလေးပေးသည့် ရေးနည်းဖြစ်သည်။
ကနေဒါနိုင်ငံ အစိုးရ ရုံးသုံး စတိုင်လက်စွဲဖြစ်သည့် ကနေဒါစတိုင် The Canadian Style (ISBN 1-55002-276-8, at pp. 263–4) အရမူ အစိုးရ စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံးတွင် Montréal ဟု accent သုံး၍ ရေးရန်ဖြစ်သည်။
) သည် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးသော မြို့ဖြစ်၍ ကွီဗက်ပြည်နယ်၌ တည်ရှိ၏။
မြို့၏ အနောက်ဘက် ၌ ရှိသော မောင့်ရွိုင်ရယ်ခေါ် ကျောက်တောင်ကို အစွဲပြု၍ ထိုအမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်လေသည်။
မွန်းထရီးအောမြို့သည် စိန်လောရင့်မြစ်နှင့် အော့တဝါမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံးသည့် နေရာတွင်ရှိသော မွန်းထရီးအောကျွန်းပေါ်၌ တည်ရှိလေသည်။
ကုန်းမြေမကြီးနှင့် တံတားပေါင်း ဆယ့်သုံးခုဖြင့် ဆက်သွယ်ထား၏။
မွန်းထရီးအောမြို့ စီးပွားရေးဖက်၌လည်း ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ရေလမ်း၊ ကုန်းလမ်း၊ မီးရထားလမ်း၊ လေကြောင်းလမ်းတို့၏ လမ်းဆုံမြို့ဖြစ်လေသည်။
ကနေဒီယန် ပစိဖိတ် မီးရထားကုမ္ပဏီ တို့၏ ဌာနချုပ်ရှိရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်။
စိန်လောရင့် မြစ် ကမ်းဖက်၌ရှိသော သင်္ဘောဆိပ်သည် သမုဒ္ဒရာနှင့် မိုင် ၁ဝဝဝ နီးပါး မျှ ဝေးကွာသော်လည်း မြစ်ရေခဲသည့် ဆောင်းရာသီ တွင်းမှအပ အခြားအချိန်တွင် ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများ သည် မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်၏။
ထိုကြောင့် မွန်းထရီးအော မြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်သည့် အပြင် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ သင်္ဘောဆိပ်မြို့များအနက် နယူးယော့မှလွဲလျှင် အကြီးဆုံး သင်္ဘောဆိပ်မြို့လည်း ဖြစ် သည်။
ဂရိတ်လိတ်ခ်ဒေသနှင့်လည်း တူးမြောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိ၏။
မွန်းထရီးအောမြို့သည် စီးပွားရေးဖက်၌လည်း ကနေဒါ နိုင်ငံတွင် အချက်အချာမြို့ကြီးဖြစ်သည်။
မြို့အနီးတွင် လျှပ်စစ် ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ရေအားလုံလောက်စွာ ရရှိ သဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်း အကြီး အကျယ် ထွန်းကားရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
ထိုမြို့တွင် လုပ်သားပေါင်း ၂၂ဝဝဝဝ ခန့်မျှ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ သော စက်ရုံပေါင်း ၄၅ဝဝကျော် ရှိလေသည်။
စက်ရုံများမှ ထွက်သော ပစ္စည်းတန်ဖိုးမှာ ဒေါ်လာငွေသန်း ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် ဖြစ်၏။
စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အမဲ ဟင်းလျာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချရေးလုပ်ငန်း၊ ဖိနပ်ချုပ်လုပ်ငန်း၊ မီးရထားတွဲလုပ်ငန်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ ဂျုံကြိတ်လုပ်ငန်း၊ ဘိလပ်မြေလုပ်ပငန်း၊ သံမဏိနှင့် စက်ကရိယာလုပ်ငန်း၊ သင်္ဘောတည်ဆောက် ပြင်ဆင်ရေးလုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်း လုပ်ငန်း စသည်တို့ ပါဝင်လေသည်။
မွန်းထရီးအောမြို့သည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ များသော အားဖြင့် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့၏ လက်ထဲ၌ ရှိသည်။
သို့ရာတွင် မြို့လူဦးရေ လေးပုံသုံးပုံခန့်မှာ ပြင်သစ်လူမျိုး အဆက်အနွယ် များ ဖြစ်ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်လူမျိုး အဆက်အနွယ် များ ဖြစ်ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ နှစ်ခုစလုံးကို ပြောဆိုကြ သည်။
လူဦးရေ တစ်သန်းကျော်ရှိ၍ များသော အားဖြင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ ဖြစ်သည်။
မွန်းထရီးအောမြို့တွင် တင့်တယ် ခန့်ညားသော အယူဝါဒ ရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများစွာ ရှိလေသည်။
နော့ထရာဒန်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမျာ ပဲရစ်မြို့ရှိ နော့ထရာဒန်းဘုရားရှိခိုး ကျောင်းပုံစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်ထား၏။
စိန်ဂျိမ်းဘုရားရှိခိုး ကျောင်းမှာကား ရောမမြို့ရှိ စိန်ပီတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ပုံတူဖြစ်ပေသည်။
မွန်းထရီးအော တက္ကသိုလ်ကျောင်းသည် ပြင်သစ်ဘာသာသုံး ကနေဒါနိုင်ငံပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် မဂ္ဂီးတက္ကသိုလ်တွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ဆေးကျောင်းမှာ ကမ္ဘာကျော် ဖြစ်ပေသည်။
မွန်းထရီးအောမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ ပထမဦးဆုံး ရောက်ရှိ လာသော ဥရောပတိုက်သားမှာ ပြင်သစ်လူမျိုး ဇက်ကာတီယေး ဆိုသူဖြစ်၏။
( ကာတီယေးဂျေ။
) ၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ကာတီယေးသည် စိန်လောင်ရင့်မြစ်ကို ဆန်တက် ခဲ့ရာ ယခု မွန်းထရီးအောမြို့ တည်ရှိသည့် နေရာ၌ တိုင်းရင်းသား လူရိုင်းတို့၏ဟော့ချီဘာဂါရွာ ကလေးကိုတွေ့ရှိလေသည်။
ထိုနောက် ၁၆၂၄ ခုနှစ်တွင် ရှားဒါမေဆွန်နုဗွားဆိုသူ ခေါင်းဆောင်သော ပြင်သစ်လူမျိုးတစ်စုက ထိုရွာကို သားမွေးလဲလှယ်ရာ စခန်း အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကြလေသည်။
ခုနစ် နှစ် စစ်ပွဲ အပြီး ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်မြို့ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်အရ မွန်းထရီးအောမြို့သည် ဗြိတိသျှ လက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:ကနေဒါနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
သခင်လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ၁၉၃၆ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ တွေ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ၁၉၃၈-၃၉ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ ကာလ အတွင်းမှာတော့ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ အသီးသီးရဲ့လှုပ်ရှားမှု တွေဟာ ပိုမို ပေါ်လွင် ထင်ရှားလာခဲ့ပါတယ်။
ရန်ကုန်မြို့မှာ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ တွေ ရှိခဲ့တဲ့အပြင် နယ်မြို့တချို့မှာလဲ ဥပမာအားဖြင့် ဇလွန် ရဟန်းပျို အဖွဲ့၊ ရွှေဘို ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ တို့လို ရဟန်းပျို အဖွဲ့တွေ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်။
ရန်ကုန်မြို့ မှာ ရန်ကုန် အနောက်ပိုင်း သာသနာ့ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် ထင်ရှားခဲ့သလို မန္တလေးမြို့မှာ မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့ချုပ် ဟာလဲ ထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။
ရေနံမြေ အလုပ်သမား သပိတ်ကြီး စတင် ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ အချိန်မှာ ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်း ဆိုင်ရာ သာသနာ့ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် ကနေ နယ်ချဲ့ အရင်းရှင် ဆန့်ကျင်ရေး၊ ရေနံမြေ သပိတ် အောင်မြင်ရေး အတွက်ဆိုပြီး ရေနံမြေ ကိုယ်စားလှယ်များ အဖြစ် ရဟန်းပျိုရဲ့ ဆရာတော် ဦးပါမောက္ခ၊ ဦးကေသရနဲ့ ဦးအာစရ တို့ကို ရေနံမြေကို စေလွှတ်ခဲ့ပါတယ်။
ဦးပါမောက္ခ နဲ့ ဦးအာစရ တို့ဟာ အလုပ်သမား တွေဖက်က ပြတ်ပြတ်သားသား ရပ်တည်လှုံ့ဆော် တရားဟော ခဲ့ကြတဲ့အတွက် ဆရာတော် ဦးအာစရကို နယ်ချဲ့အစိုးရက ပုဒ်မ (၁၀၇)နဲ့ ဖမ်းဆီးအရေးယူခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေးမှာ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ကတော့ ဦးကလျာဏ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၀−၂−၁၉၃၉ နေ့မှာ မန္တလေး မြို့မှာ သံဃာ၊ ကျောင်းသား၊ လူထု စီတန်း လှည့်လည်ပွဲကြီး ကို ဦးဆောင် လှုပ်ရှားခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေး အရေးပိုင် နဲ့ ရာဇဝတ် ဝန်ကြီးတို့ ခေါင်းဆောင်တဲ့ စစ်တပ် ပုလိပ်တပ်တွေ က သေနတ် နဲ့ ပစ်ခတ် ဖြိုခွင်းတဲ့အတွက် အာဇာနည် (၁၇) ဦး သွေးမြေကျရမှုကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။
၁၇ ဦး ကျဆုံးရမှုမှာ သံဃာတော် (၇) ပါး ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၇-၂-၁၉၃၉ နေ့မှာ အာဇာနည် (၁၇) ဦး သဂြိုဟ်ဈာပနမှာ သာသနော့ ၀ပုလ္လ ရဟန်းပျို အဖွဲ့၊ မဟာ သမဂ္ဂ ရဟန်းပျို အဖွဲ့၊ ဝံသဟိတကာရီ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့၊ ဗဟို သာသနာ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့၊ ဇလွန် ရဟန်းပျိုအဖွဲ့၊ သာသနာ့ ဝိသုဒြွိ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့၊ ရွှေဘို ရဟန်းပျို အဖွဲ့နဲ့ မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်တဲ့ အဖွဲ့ (၁၃) ဖွဲ့တို့ တက်ရောက် လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။
မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးကလျာဏ နဲ့ အတူ ထင်ရှားခဲ့တဲ့ ရဟန်းပျို ခေါင်းဆောင် ဆရာတော် တွေကတော့ ရွှေမျက်မှန် ဦးဩဘာသ၊ အာဇာနည် ဦးသုမန စတဲ့ ရဟန်းတော်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ်၊ ဖဆပလ ခေတ် တွေ အတွင်းမှာလဲ “ရဟန်းပျိုအဖွဲ့” တွေ ဆက်လက် တည်ရှိပြီး လှုပ်ရှားမှု တွေရှိနေခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီ စစ်အစိုးရတက်လာပြီး ၁၉၆၄ နောက်ပိုင်းမှာတော့ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ကြီးတွေလဲ တစစ မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားရပါတော့တယ်။
ဆင်းရဲသားများ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့ အီတလီနိုင်ငံ ရောမမြို့က ဖေဘီယန် အမည်ရှိ စစ်ဗိုလ်ကြီး ရဲ့ နာမည်ကို ယူပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ ဖေဘီယန် အဖွဲ့ ဆိုတာ ပေါ်ပေါက် ခဲ့ဖူးပါတယ်။
ဗမာပြည်မှာလဲ ဆင်းရဲသား အကျိုးဆောင် (ဖေဘီယန်) အဖွဲ့ ဆိုတာ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါတယ်။
ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဒီးဒုတ် ဦးဘချို၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် ကိုနု၊ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဦးဘခိုင် တို့က ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
၁၉၃၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အမတ်တဦး ရွေးကောက်ခံ ခဲ့ရပါတယ်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ထောင့်သုံးရာပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး မှာ ဖေဘီယန် ပါတီက ခေါင်းဆောင်များလဲ ပါဝင်အားပေး ထောက်ခံခဲ့ကြပါတယ်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၈ ရက်နေ့မှာ ချောက် ရေနံမြေ ကနေ ခြေလျင် ချီတက် လာခဲ့ကြတဲ့ သပိတ်မှောက် ရေနံမြေ အလုပ်သမားတပ်ကြီး နဲ့ သထုံ၊ ပဲခူးနယ် တကြောကနေ ချီတက် လာကြတဲ့ အင်အား ထောင်ကျော်ရှိ လယ်သမား သပိတ်တပ်ကြီး ဟာ အတူဆုံကြပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင်း ဝင်ရောက် လာကြပါတယ်။
ဇန်နဝါရီ-၈ ရက်နေ့ ညနေ (၅) နာရီမှာ ရွှေတိဂုံ အနောက်ဘက်မုခ် ကွက်လပ်ကြီး အတွင်း သပိတ်ပေါင်းစုံ ညီလာခံကြီး အဖြစ် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ အစည်းအဝေးကြီး ကို ဖွင့်လှစ် ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူထုလူတန်းစား အဖွဲ့အစည်းကြီးများ ထူထောင် ဖွဲ့စည်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ရဲ့ အကျိုးဆက် တခုအဖြစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၉ ရက်နေ့ မနက်မှာ ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်ကြီးမှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမား အစည်းအဝေးကြီး ခေါ်ယူ ကျင်းပပြီး ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး ကြီးကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပါတယ်။
သခင်မြ − ဥက္ကဋ္ဌ သခင် ခင်အောင် (သာယာဝတီ)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်သန်းထွန်း− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်အောင်ဆန်း− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လှဘော်− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်တင် (သုံးဆယ်)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်သိန်းဖေ (ဝါးခယ်မ)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်စိုးမင်း (ကြို့ပင်ကောက်)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ဗသော် (ကညွတ်ကွင်း)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ကျော်လူကလေး (သံလျင်)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်လှထွန်း (ပဲခူး)− အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် သခင်ဗငြိမ်း (မအူပင်) − အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် တို့နဲ့ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၄၁-မတ်လမှာ ဒုတိယ အကြိမ် ဗမာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမား ညီလာခံကြီး ကို ပဲခူးမြို့ မှာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကြီးတခုလုံးရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သခင်မြ တာဝန် ယူရမှာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် ဗမာ နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံးကြီး ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သခင်တင် (သုံးဆယ်) ကို တာဝန်လွှဲပြောင်းပေးပါတယ်။
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး (ဗတလစ) ဟာ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကြီး ရဲ့ တောင်ပံတဖက် အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု ကာလ တလျောက်မှာ ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ အခန်းကပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ (လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခါနီး အချိန်ကစပြီး) အုပ်စိုးသူ ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ (ဗတလစ) ကြီးအဖြစ် ပုံပြောင်းသွားခဲ့ပါတယ်။
အာဏာရ ဖဆပလ အစိုးရ လက်ထက် အတွင်း အာဏာရ ဖဆပလ ကြီးရဲ့ လက်ကိုင်တုတ်အဖွဲ့ အစည်း ကြီးတခုအဖြစ် “ဗတလစ” အဖွဲ့ကြီး နာမည်ဆိုးနဲ့ကျော်စောခဲ့ပါတယ်။