kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၏ နယိနိမိတ်မှာအရှေ့ဘက်၌ ရှမ်းရိုးမတောင်ခြေ၊ အနောက်ဘက်၌ မကွေးခရိုင်မှ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် မိတ္ထီလာမြို့နယ်နှင့် သာစည်မြို့နယ် တို့ ရှိလေသည်။
မြို့နယ်တစ်ခုလုံ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၂၆၀ ကျော်ရှိ၍ ကျေးရွာအုပ်စုဒိုင် ၉၂ ဒိုင် ပါဝင်သည်။
သို့သော် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ရမည်းသင်းခရိုင် တပ်ကုန်းမြို့နယ်တစ်ခု ထပ်တိုး၍ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်မှ ကျေးရွာ ၁၅ ရွာဖွဲ့ပေးရသည်။
မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေမှာ (၁၉၄၀ပြည့်နှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ) ၁၀၄,၈၁၁ ရှိခဲ့သည်။
ပျော်ဘွယ်မြူနီစီပါယ် နယ်နိမိတ်အတွင်း ရှိ လူဦးရေမှာ (၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ) ၉၅၀၂ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုးတို့မှ လွဲလျှင် မြန်မာမွတ်ဆလင် ဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်တစ်ခုလုံးအတွင်း၌ လူမျိုးအလိုက် ဘာသာအလိုက် သီးခြားရှိနေသော ဒေသတစ်ခုမှာ ယင်းတော်ကြီးရွာ ဖြစ်ပြီးလျှင် အစ္စလာမ်အယူဝါဒီ မြန်မာမွတ်ဆလင် ၁၅၀၀ ခန့်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ပျော်ဘွယ်မြို့၏ နောက်ကြောင်းကို ပြန်လှန်လေ့လာလျှင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၄၀ က ပျော်ဘွယ်မြို့သည် မရှိသေးပေ၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နေရာသည် ထိုစဉ်က ညောင်ရမ်းမြို့အပါအဝင် အင်ကင်းဒိုင် အတွင်း၌ ရှိပြီးလျှင် ရမည်းသင်း ၅ မြို့ ဟု ခေါ်ဝေါ်သော ဝရီး၊ ဘဒ္ဒ၊ ပေါက်အိုင်၊ မြို့လှ၊ ရမည်းသင်းတို့နှင့် နယ်ချင်းစပ်နေသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
နယ်စပ်ဒေသဖြစ်သဖြင့်လည်း မင်းပြစ်စိုးဒဏ် သင့်ကြသူများ၊ မင်းမှုမင်းဒဏ်ကြောက်၍ တိမ်းရှောင်သူများ ခိုအောင်းရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီးလျှင် မကောင်းမှုကိစ္စ အများဆုံး ကျူးလွန်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည် ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၆ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၅ခုနှစ်) တွင် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ညောင်ရမ်းမင်းကလေးသည် နယ်ပုံတော်သတ်မှတ်ရေးအတွက် ညောင်ရမ်းနယ်စွန်လည်း ဖြစ်သော ထိုနေရာသို့ ရောက်လာသောအခါ ထိုဒေသ၌ မကောင်းမှုများ ပပျောက်စေလိုသဖြင့် ပျော်ဘွယ်ကောင်းသောဒေသ တစ်ခု အဖြစ် ဖန်တီးပြီးသော် မြို့သစ်တည်ရန် အမိန့်တော် ချမှတ်ခဲ့သောကြောင့် မြို့သစ် တည်ခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ပျော်ဘွယ် ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်။
မြို့သစ်တည်သူမှာ ညောင်ရမ်းမင်းသားကလေး အရွယ်မရောက်မီ ညောင်ရမ်းမြို့ကို ရင်ခွင်ပိုက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ သီရိဝတ္တဗလ ဘွဲ့ရ ဦးမှုံ ဖြစ်သည် ဟုလည်း ဆိုလေသည်၊ ထို့ကြောင့် ဥ-ဩ-ရာ-သီ၊ ပျော်ဘယ်တည်၊ လူမည်ဦးမှုံတဲ့ ဟူ၍ နံသင့်ကောက် အမှတ်အသား လင်္ကာတစ်ပုဒ်ပင် ရှိခဲ့လေသည်။
ပျော်ဘွယ်မြို့သည် မီးရထားလမ်းများ မပေါက်မီက ရှမ်းပြည်နယ်ဘက်သို့ သွားလာနိုင်သော လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်များ ရှိသဖြင့် ရှမ်းပြည် ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် အနောက်ဘက် ဧရာဝတီကမ်းခြေအထိ ဒေသတို့မှ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဖလှယ်ရာ ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် အရောင်းအဝယ် စည်ကားသော အချက်အချာမြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။
မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းများ ဖောက်လုပ်ပြီးနောက်တွင်မူ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကုန်ချင်းဖလှယ်မှု၌ ဆုတ်ယုတ်သွားသော်လည်း ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့များသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းတို့ဖြင့် ကူးသန်းသွားလာနိုင်သောကြောင့် အထက်နှင့် အောက် မြန်မာနိုင်ငံ ကုန်စည် ကူးသန်းရောင်ဝယ်မှုဘက်တွင် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
စီးပွားရေး ပျော်ဘွယ်မြို့သည် မိုးပါးရေရှားသောရပ်ဝန်းဒေသဘက်သို့ကျရောက်သဖြင့် မိုးပါးရေရှားရပ်ဝနမ်းထွက် သီးနှံများ အများဆုံးထွက်သည်။
ယင်းတို့မှာ ဆန်စပါး၊ ဝါဂွမ်း၊ ပဲအမျိုးမျိုး တို့ ဖြစ်သည်။
မိုးနည်းပါးသဖြင့် ကန်ရေ၊ ဆည်ရေတို့ဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်းကို ပြုရသည်။
ပျော်ဘွယ်မြို့၏ အရှေ့ဘက် ၈ မိုင်အကွာရှိ ဂုံမင်းဆည်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့အနီး ပျော်ဘွယ်ဆည်ဟုခေါ်သော မင်းရာမဆည်နှင့် ဝတီးကန်ဆည်တို့မှ ရေကိုသွင်းယူ၍ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးကြသည်။
ဝါဂွမ်းကို ပျော်ဘွယ်အနောက်ဘက် ၇ မိုင်ကျော်အကွာရှိ ရနောင်အရပ်၌ စိုးပျိုးသည်။
ကုလားပဲကို ကန်ရေ၊ ဆည်ရေရသော ဒေသများ၌ ဆန်စပါးနှင့်ရော၍ လည်းကောင်း၊ မရောပဲလည်းကောင်း စိုက်ပျိုးကြသည်၊ ပဲစဉ်းငုံကို ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်အတွင်း ဆည်ရေ၊ကန်ရေ မရသော ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြသည်။
thumb|​၂၀၁၃ခုနှစ်က​တွေ့ရစဉ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျော်ကြားသော ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်မှ ထွက်ကုန်များမှာမုန့်ကျွတ် အပါအဝင် ကွမ်းညှပ်၊ ကတ်ကြေး၊ ဇွန်း၊ ထယ်သွား၊ ဓားအမျိုးမျိုး စသော ကြေးထည် သံထည်များ ဖြစ်ကြသည်။
ပျော်ဘွယ်မြို့မှတောင်ဘက် ၁ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသော မင်းလမ်းနှင့် ပျော်ဘွယ်မြို့အနောက်ဘက် ၆ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ရှမ်းစုရွာများ၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မင်းလမ်းဓားမှာ နာမည်ကျော်သည်။
ပျော်ဘွယ်မြို့တောင်ဘက် သုံးမိုင်အကွာရှိသော ရွှေဓားရွာမှ ကွမ်းသည် ရှေးမြန်မာမင်း အဆက်ဆက်မှ ယခုတိုင်အောင် ကျော်ကြားလျက် ရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကူးသန်းသွားလာရေးအနေဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေး ကားလမ်း မီးရထားလမ်းများ အပြင် ရှမ်းပြည်နယ် က​လော ​အောင်ပန်း ဟဲဟိုး ​တောင်ကြီး မြို့များသို့ အမြန်လမ်းမကြီး ၂၆၂ မိုင်တိုင် မှ ဖြတ်၍သွားလာနိုင်​သော ဖြတ်လမ်းကိုလည်း​ဖောက်လုပ်ထားသည်။
ပျော်ဘွယ်မြို့မှ အနောက်ဘက် မိုင် ၄၀ ခန့်ကွာဝေးသော နတ်မောက်မြို့ သို့လည်း ကောင်း၊ အရှေ့ဘက် ၁၂မိုင်ကွာ ရွှေညောင်ပူး၊ ကျောက်ချပ် သို့လည်းကောင်း၊ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၃မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ကွင်းရွာသို့လည်းကောင်း နွေ ဆောင်း နှစ်ရာသီ သွားလာနိုင်သော ကုန်းလမ်းများ ရှိသည်။
ထင်ရှားသည့်နေရာများ မြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများမှာ မြို့အရှေ့ဘက် တစ်ဖာလုံခန့်အကွာရှိ ကေတုမတီ မင်းကြီးညို တည်ထားခဲ့သော မင်းရာမစေတီ၊ ပျော်ဘွယ်မြို့မတည်မီ ကပင် ရှိခဲ့သော ရွှေပြည်သာစေတီ၊ ပျော်ဘွယ်မြို့အနောက်မြောက်ဘက် မိတ္ထီလာသွား ကားလမ်းဘေးရှိ မြသိန်းတန်စေတီ၊ ပျော်ဘွယ်မြို့မှ ၁၄ မိုင်၊ ၁၅ မိုင် ခန့်အကွာရှိ ရှမ်းရိုးမ တောင်ခြေ တောင်တန်းများတွင် တည်ရှိသော ခွန်နန်းကြိုးစေတီ၊ သပြေတောင်စေတီ၊ ကြပ်တည်းတောင်စေတီ၊ တောင်တော်စေတီ ဇလုံးတောင်စေတီ စသည့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကြီးကျယ်စည်ကားသော ပွဲလမ်းများမှာ မြို့အနီးရှိ စေတီပုထိုးတို့၏ ဘုရားပွဲများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် ထူးထူးခြားခြား ကြီးကျယ် စည်ကားသော ပွဲတော်မှာ နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလ၌ ကျင်းပသည့် ဘုံကထိန်ပွဲတော် ဖြစ်သည်။
ပျော်ဘွယ်မြို့သည် စေတီပုထိုးများ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ ရုံး၊ ဈေးစသည်တို့ဖြင့် ဝေဝေဆာဆာ ရှိသည့်အပြင် ပြည်တော်သာခေတ်က အစိုးရ တန်းမြင့်ကျောင်း၊ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ သားဖွားဆေးရုံတို့ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
အစိုးရတိုင်းရင်း​ဆေး​ပေးခန်းနှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်သာယာ ရပ်ကွက်၌ ၁၆ ကုတင် တိုင်းရင်း​ဆေးရုံ ကိုဖွင့်လှစ်​ပေးထားသည်။
မင်းသားကြီးဆည် နှင့် မိုးကောင်းဆည်တို့ကို အစိုးရက ပြုပြင်တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် အဆောက်အအုံသည် မြို့တော်ခန်းမကြီး ဖြစ်၍ ပျော်ဘွယ်မြို့တည်သူ ဦးမှုံ၏ မြစ်တော်သူ အဘွားထိမ်း၏ ကောင်းမှု ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် မန္တ​လေး ကားလမ်းနှင့် မီးရထားလမ်းဆုံတွင် ရှိ​သော နာရီစဉ် သည်လည်း ထင်ရှား​သော ဝိ​သေသ အ​ဆောက်အအုံဖြစ်သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်က သီးသန့်စစ်ပုလိပ်တပ်ဖွဲ့၏ ဌာနချုပ်ကို ပျော်ဘွယ်မြို့၌ ထားရှိခဲ့သည်။
စစ်ပုလိပ်တပ်ဖွဲ့အတွက် မျိုးသန့်မြင်းများ မွေးမြူရာဌာနကိုလည်း မြို့၏အနီးတွင် ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ပျော်ဘွယ်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်အောက် နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ခရိုင်တို့မှ နွားကုန်သည်များအတွက် နွားဈေးအဖြစ်လည်း လူသိများ ကျော်ကြားသော မြို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၇)၊ စာမျက်နှာ (၉၅) ကိုးကား Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
ပျဉ်းမနားမြို့သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော ပျဉ်းမနားမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
ပျဉ်းမနားနယ်တွင် ပျဉ်းမနားမြို့နယ်နှင့် လယ်ဝေးမြို့နယ် တို့ ပါဝင်သည်။
ပျဉ်းမနားမြို့သည် ငလိုက်ချောင်း၏ တောင်ဘက်ကမ်း၊ ပဲခူးရိုးမ၏ မြောက်ဘက် တောင်စွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေး မော်တော်ကားလမ်းသည်လည်း ပျဉ်းမနားမြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။
မီးရထားလမ်းအားဖြင့် ပျဉ်းမနားမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့မှ ၂၂၆မိုင် ကွာဝေး၍ မန္တလေးမြို့မှ ၁၆၁ မိုင်ကွာဝေးသည်။
ရမည်းသင်းခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ ရမည်းသင်းမြို့နှင့်မူ ၄၉ မိုင်ကွာဝေးသည်။
(အဆိုပါ အကွာအဝေးများမှာ အမြန်လမ်းမှ အကွာအဝေးများဖြစ်သည်။
လမ်းဟောင်းမှမူ ရန်ကုန်မြို့မှ ၂၄၂ မိုင် ကွာဝေး၍ မန္တလေးမြို့မှ ၁၈၀ မိုင်ကွာဝေးပြီး ရမည်းသင်းခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ ရမည်းသင်းမြို့နှင့်မူ ၅၅ မိုင်ကွာဝေးသည်။
) သမိုင်းကြောင်း အခေါ်အဝေါ် တောင်ငူနေပြည်တော်ကို ကရင်ဘဆိုသူ ထီးနန်းစံခဲ့ရာ သားသမီးမပေါ်ပေါက်သဖြင့် (မဗျဉ်းမ)မည်သော ကရင်မလေးတစ်ဦး မွေးစားပြီး မင်းသမီးအဆောင်အယောင်ဖြင့် ထားခဲ့သည်။
တောင်ယာလုပ်ကိုင်သော လယ်သမားလေးတစ်ဦးနောက်သို့ ချစ်ကြိုက်လိုက်ပြေးခဲ့ရာ ကရင်ဘ၏ ဘုရင့်တပ်မတော်သားများက လိုက်လံဖမ်းဆီးသဖြင့် ယခုပျဉ်းမနား ဟောင်းဟူ၍ခေါ်တွင်သော အရပ်တွင် နားနေစဉ် ဖမ်းမိလေသည်။
(ဗျဉ်းမ)နားနေသောအရပ်ဖြစ်၍(ဗျဉ်းမနား)ဟူ၍ခေါ်တွင်လေသည်။
ကာလရှည်ကြာသော် ပျဉ်းမနားဟူ၍ခေါ်ဆိုသည်။
ပျဉ်းမနားဟူသည် ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် (ပင်မုံန) ဟူသော ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်ဟန် ရှိသည်။
ပင် - စခန်း၊ မုံ - အသီး၊ န - ဖန်ခါး၊ ထို့ကြောင့် (ပင်မုံန)သည် ဖန်ခါးသီး စခန်းဟု မှည့်ခေါ်ဟန်ရှိသည်။
ဖန်ခါးပင်များ ပေါများသည့်နေရာကို ရှမ်းဘာသာစကားအရ ပင်မုံနဟု ခေါ်ရာမှ ကာလရွေ့လျားပြီး ပင်မုံနမှ ပျင်မံန-ပျဉ်းမနားဟု ခေါ်ဝေါ်ဟန် ရှိသည်။
ယခု ပျဉ်းမနားဟူ၍ ခေါ်တွင်သောမြို့၏အမည်ရင်းမှာ ရှေးအခါက (နင်းကြမ်း)ဟု ခေါ်တွင်သည်။
မြို့မတည်မီ တောင်တွင်းကြီးနယ် လက်ခုပ်ပင် ရွာသား ဦးရွှေတုတ်သည် ငါးလိုက်ချောင်းမြောက်ဘက် ရွာကောက်သူနှင့် အိမ်ထောင်ကျနေထိုင်သည်။
ထိုအချိန်နှင့် မရှေးမနှောင်းတွင် တောင်တွင်းကြီးမှ ရောက်လာသော (သိုက်ဆရာ)ဦးကြာဥသို့ ဦးရွှေတုတ်နှင့် အပေါင်းအပါ ကိုးဦးတို့က မြို့တည်ရန် အခါပေးစာတမ်းတစ်ခုရေးပေးရန် တောင်းခံသည်။
တစ်ညအတွင်း မြို့တည်ရန် အခါပေးစာတမ်းတစ်ခုပြုစုပေးသည်။
ယင်းအခါပေးစာတမ်းအရ မြို့မတည်မီ ခုနစ်ရက်စောပြီးလျှင် ရှမ်းကန်တောင်ဘက် ဘုရားကိုးဆူတည်ရာ ဉာဏ်တော် ကိုးမိုက်စီရှိသည်။
ဘုရားတစ်ဆူလျှင် ဒါယကာကိုးယောက်စီတာဝန်ယူလျက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၆ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ဝ ရက်နေ့ နံနက် ၄ ချက်တီးအချိန်(နင်းကြမ်း)မြို့ကိုတည်ရန် ပန္နက်ရိုက်သည်။
ထိုသို့ ပန္နက်ရိုက်ပြီးလျှင် ဦးရွှေတုတ်က ရွာကိုးရွာမှ တစ်ရွာလျှင် တစ်ဦးကျစီခေါ်ယူ၍ အိုးသစ်အိမ်သစ်များ တည်ဆောက်စေသည်။
၎င်းကိုးရွာမှ အိမ်သစ်ဆောက်သူများမှာ (၁) တောင်ဝင်ရွာသားကိုရွှေသား၊ (၂) ဆိပ်နန်တုံးရွာသား ဦးပသီ၊ (၃) သပြေတန်းရွာသား ဦးရွှေပေါက်၊ (၄) ကြက်ပြေးရွာသား ဦးစံမြ၊ (၅) မီးလောင်ကုန်းရွာသား ဦးမြတ်သူ၊ (၆) ရွာကောက်ကြီးသား ဦးရန်လုံ၊ (၇)သစ်တပ်ရွာသား ဦးသာချော၊ (၈) ရွှေပေးရွာသား ဦးရန်အောင်၊ (၉) ရေပြာရွာသား ဦးရန်ကင်းတို့ဖြစ်သည်။
နယ်ကျန် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒုတိယအကြိမ် သိမ်းယူခဲ့သည်။
ကေတုမတီ ၅၅ မြို့နှင့် အောက်မြန်မာပြည်မှာ အင်္ဂလိပ်တို့ လက်အောက်ကျရောက်ခဲ့ရသည်။
အင်္ဂလိပ်မြန်မာနယ်ခြား ကျောက်တိုင်ကို ယခုရေနီဘူတာမြောက်ဘက်အနီး အင်ပင်တွင် ကျောက်တိုင် စိုက်ထူသည်။
တောင်ငူ ၅၅ မြို့အနက် ၁၂ မြို့ကို ချန်ထားပြီး ပေးအပ်သဖြင့် နယ်ကျန် ၁၂ မြို့ဟူ၍ခေါ်တွင်သည်။
၎င်းနယ်ကျန်မြို့များမှာ တောင်ညို၊ ဝါးနွယ်ကုန်း(ယခု လယ်ဝေး)၊ မင်းပြင်၊ ရန်အောင်မြင်၊ ဝက်ကမူ၊ သစ်တပ် တောင်ဝင်၊ ဇေယျသိမ် (ယခုအေလာ)၊ ရွှေမြို့၊ နင်းကြမ်း(ပျဉ်းမနား)၊ ပျဉ်းမနား (ယခုပျဉ်းမနားဟောင်း)၊ ပြကောင်း(ယခုကျည်တောင်ကန်)နှင့် ကျည်တောင့်ခေါမတို့ဖြစ်သည်။
နယ်ကျန် ၁၂ မြို့တွင် ယခုပျဉ်းမနားမြို့ဖြစ်သော (နင်းကြမ်း)မြို့သည် လူနေအိမ်ခြေအထူထပ်ဆုံး၊ လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်အကောင်းဆုံးဖြစ် ခြင်းကြောင့် (နယ်ကျန်)မြို့ဟူ၍ ခေါ်တွင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက် သမန်ဘန်းကြီးအား နယ်ကျန်မြို့ဝန်ခန့်လျက် ဦးအယ်မောင်အား မြို့သူကြီးခန့်ထားသည်ကို အထောက်အထားခိုင်လုံစွာ တွေ့ရှိရသည်။
ပျဉ်းမနားမြို့ကို မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်ကပင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က နယ်ကျန် ၊ နယ်ချန် သို့မဟုတ် နင်းကြမ်း ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
မြန်မာမင်းများလက်ထက် စစ်ချီတက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ ဆိုင်ရာနယ်စားများ အခွန်ဘဏ္ဍာတော် ကောက်ခံရာတွင်လည်းကောင်း ယခုလက်ရှိ ပျဉ်းမနားမြို့သည် တောတောင်စိမ့်စမ်း အလွန်ထူထပ်သောကြောင့် ချန်၍ ထားခဲ့သဖြင့် နယ်ကျန်၊ သို့မဟုတ် နယ်ချန် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
နင်းကြမ်း ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းမှာ ထိုစဉ်က လူအများရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရာဈေးသည် ပျဉ်းမနားမြို့မြောက်ဘက် ငလိုက်ချောင်း (ရှေးအခေါ်လက်လိုက်ချောင်း) တစ်ဘက်ကမ်းရှိ ရွာကောက်ရပ် ဖြစ်သဖြင့် ဈေးသွားသူတို့ ချောင်းဖြတ်ကူးရာတွင် လွယ်ကူစေရန် ဝါးကြမ်းခင်း၍ နင်းသွားရသောကြောင့် နင်းကြမ်းဟု အမည်တွင်ရကြောင်း ဆိုကြသည်။
ယင်းသို့ နယ်ချန်၊ နင်းကြမ်းမှ ပျဉ်းမနားဟု ဖြစ်လာရခြင်းမှာ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ အုပ်စိုးစဉ်အခါက အစိုးရကိစ္စ စာပေးစာယူပြုရာတွင် နင်းကြမ်းနှင့် မြင်းခြံမြို့ နှစ်မြို့ကို အင်္ဂလိပ်စာလုံးပေါင်းဖြင့် မကြာခဏ မှားသောကြောင့် အလုပ်များ ဖင့်နွှဲနှောင့်နှေးခြင်း မရှိစေရန် နင်းကြမ်းအမည်မှ မြို့နှင့်အနီးဆုံး ယခုလက်ရှိ ပျဉ်းမနားမြို့မှ ၅မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော လမ်းပျဉ်းမနားရွာ၊ သို့မဟုတ် ပျဉ်းမနားရွာဟောင်းအမည်ကို အစားထိုး၍ အမည်ပြောင်းလိုက်သည် ဟု ဆိုသည်။
ပထဝီ အနေအထား တည်နေရာ အကျယ်အဝန်း ပျဉ်းမနားမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ နှစ်မိုင်ပတ်လည်ခန့် ရှိသည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေး မီးရထားလမ်းသည် မြို့ကို အရှေ့နှင့် အနောက် နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည်။
အိမ်ခြေ ငါးထောင်ရှိ၍ ၁၉၅၃ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ နှစ်သောင်းကျော်ရှိသည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း ၆၀ ကျော်ရှိ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုးများ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
ဒုတိယအများဆုံးမှာ မွတ်ဆလင်များ ဖြစ်၍ တတိယ အများဆုံးမှာ တရုတ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
မြို့နယ်လူထုသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသက်မွေးကြသည်။
စပါး၊ ပြောင်း၊ နှမ်း၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ကြံ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
ကျွန်းနှင့် ပျဉ်းကတိုး သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် ကြံစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း တို့သည် ယခုအခါ ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။
တောင်ငူမြို့အနီးရှိ ဇေယျဝတီသကြားစက်ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက်တွင် ပျဉ်းမနား နယ်တစ်ဝိုက်တွင် ကြံစိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ကြ၍ ကြံအမြောက်အမြား တင်ပို့ရောင်းချသော မြို့ ဖြစ်သည်။
ပျဉ်းမနားမြို့ အရှေ့ဘက် ၅မိုင်အကွာ ပေါင်းလောင်းမြစ်အနီးတွင် ပြည်တော်သာ စီမံကိန်းအရ ဆောက်လုပ်ထားသော နိုင်ငံတော် သကြားစက်ကြီး ရှိသည်။
တစ်နေ့လျှင် ကြံတန်ချိန် ၁၅၀၀ ကြိတ်ဝါးနိုင်သည်။
ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် မီးရထား၊ မော်တော်ကား၊ နွားလှည်း၊ မြင်းလှည်း တို့ကို အသုံးပြုသည်။
(က) ပျဉ်းမနားမြို့မှ လယ်ဝေးမြို့နှင့် တောင်တွင်းကြီးမြို့တို့ကို ဖြတ်၍ ပဲခူးရိုးမကို ဖြတ်ကျော်ပြီးလျှင် အနောက်မြောက်ဘက် ၁၃၉ မိုင်အကွာတွင် ရှိသော ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့သို့ မီးရထားလမ်းတစ်လမ်း၊ (ခ) အနောက်ဘက် မိုင် ၅၀ ကျော် ကွာဝေးသော တောင်ညိုရွာသို့ မော်တော်ကားလမ်းတစ်လမ်း၊ (ဂ) အရှေ့ဘက် ၇ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ပေါင်းလောင်းမြစ်ကမ်းသို့ မော်တော်ကားလမ်း တစ်လမ်း ရှိသည်။
ထိုမော်တော်ကားလမ်းများသည် ကျွန်းနှင့် ပျဉ်းကတိုး သစ်လုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးဝင် အရေးပါသော လမ်းများ ဖြစ်သည်။
ပျဉ်းမနားမြို့ မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ခရစ်နှစ် ၁၈၈၈ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
စက်ရှင်ရုံး၊ နယ်ပိုင်ရုံး၊ တရားမရုံး စသော အဆောက်အအုံများသည် မြို့၏ အနောက်ဘက်ကုန်းမြင့် တောင်ပူစာလေးများပေါ်တွင် တည်ရှိကြသည်။
မြို့၏ အရှေ့ဘက် လယ်ယာ ကိုင်းခင်းများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်၍ မျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ညို့မှိုင်းနေသော ရှမ်းရိုးမ တေင်တန်း၏ တောင်စွယ်ဖြစ်သည့် ဆင်ဖြူတောင် နှင့် ​​လှေခွင်း​​တောင် တို့ကို ကြည်နူး လွမ်းဆွတ်ဖွယ်ရာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ဆင်ဖြူတောင်၌ ညီမ မမယ်ဖြူ လေထွင်းတောင် (ရှေးအခေါ် လှေခွင်းတောင်) ၌ အစ်မမယ်ညို နတ်ညီအစ်မ နှစ်ဦးအတွက် တည်ထားသော ဘုရားများ၌ နှစ်စဉ် တန်ခူးလတွင် ဘုရားပွဲတော်များ ကျင်းပကြသည်။
ဆင်ဖြူတောင်ခြေတွင် ကိုးခန်းဇရပ်ကြီးတည်ရှိသည်။
ပျဉ်းမနားမြို့၏တောင်ဖျား၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး တည်ထားတော်မူခဲ့သော လောကမာရဇိန်ဘုရားကြီး(မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄) ရှိသည်။
ယင်းဘုရားကြီးအနီးတွင် လက်ဝဲဝင်းတော်မှူး၊ မြင်စုကြီးဝန် နှင့် မြို့နယ်လူထုတို့က မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခုနှစ်၌ လောကရန်နှိမ်ဘုရားကြီးကို တည်ကြလေသည်။
ယင်းဘုရားကြီး၏ ခြေတော်ရင်းတွင် ၁၂၉၆ ခုနှစ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ကိုးခန်းဇရပ်ကြီးတစ်ဆောင်ရှိသည်။
ရှေးက ရှမ်းလူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ဖူး၍ ယခု ရှမ်းကျောက်တောင် ဟုခေါ်သော တောင်ကို အမှီပြုပြီးလျှင် ချိုင့်ဝှမ်းနေရာတွင် ကန်တစ်ခု ရှိရာ ရှမ်းကန် ဟုခေါ်သည်။
မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပျဉ်းမနားမြို့၏ ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ မြို့၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း၌ ရေငန်သာရသည်။
သောက်ရန်ရေချိုကို မြို့၏ အနောက်ဘက်ပိုင်း ကျောက်တောင်အရပ်မှ ရသည်။
လှေခွင်းတောင်သမိုင်း ပျဉ်းမနားမြို့တွင် နိုင်ငံတော် အထက်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း ခုနစ်ကျောင်း ရှိသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မီက အမေရိကန်သာသနာပြုဆရာကြီး ဗီ၊ စီ၊ ကေ့ အုပ်ချုပ်သော စိုက်ပျိုးရေးကျောင်းကြီးကို ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရက စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံအဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ပျဉ်းမနားမြို့၏အနောက်ဘက် နှစ်မိုင်အကွာရှိ သပြေလှ ရွာအနီးတွင် အစိုးရ ဗဟိုစိုက်ပျိုးရေးဥယျာဉ် ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၇)၊ စာမျက်နှာ (၉၉) ကိုးကား Category:နေပြည်တော် Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
အလူးရှင်းကျွန်းများသည် အလာစကာကျွန်း ဆွယ်ထိပ်မှ အနောက်ဘက်သို့ မိုင်ပေါင်း ၉ဝဝ ကျော်မျှ ထိုးထွက်သွားသော မီးတောင်ကျွန်းတန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
အလူးရှင်းကျွန်းများပေါ်ရှိ တောင်များသည် အလာစကာပြည်နယ်ရှိ တောင်တန်းများ၏ အဆက်များ ဖြစ်သည်။
အလူးရှင်းကျွန်းများသည် ဗဲရင်းပင်လယ်ကို ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာမှ ပိုင်းခြားထား၍ အလာစကာပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
ယင်းကျွန်းများတွင် ကျွန်းကြီး ၁၄ ကျွန်း၊ ကျွန်းငယ် ၅၅ ကျွန်းမျှနှင့် ကျွန်းကလေးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်သည်။
ကျွန်းများ၏ ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၄ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
အလူးရှင်းကျွန်းများသည် အာတိတ်စက်ဝိုင်း၏ တောင်ဘက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ မှ ၁ဝဝဝ အတွင်းရှိကြပြီးလျှင် အင်္ဂလန်ပြည်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့နှင့် လတ္တီတွဒ်ချင်း အတူတူ မျဉ်းပြိုင် ၅၁ ံနှင့် ၅၅ ံ အကြားတွင် ရှိကြသည်။
အလူးရှင်းကျွန်းများတွင် ရေပူစမ်းများ အမြောက်အမြားရှိသည်နှင့်အမျှ ရေအေးစမ်းများလည်း အမြောက်အမြား ရှိ၍ အချို့ကျွန်းများတွင် ရေစီးသန်သောချောင်းများရှိကြသည်။
ချုံငယ်၊ ပန်းပင်၊ မြက်ပင် နှင့် ရေညိ|ပင်စသည့် အပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသော်လည်း သစ်ပင်ကြီးများ မရှိချေ။
ရာသီဥတုမှာ အေး၍ မြူထူထပ်သည်။
ငါးဖမ်းသည့်လုပ်ငန်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းကြီးဖြစ်သည်။
သိုးမွေးမြူသည့် ဌာနကြီးများ အနည်းငယ်မျှ ရှိသည်။
ကျွန်းများ၏လူဦးရေသည် ၂ဝဝဝ မျှပင်မရှိချေ။
အလူးရှင်းကျွန်းများကို အရှေ့မှအနောက်သို့ အစုကြီးငါးစု အဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည်။
ထိုအစုကြီး များမှာ မြေခွေးကျွန်းစု၊ တောင်လေးတောင်ကျွန်းစု၊ အန်ဒရီအာနော့ ကျွန်းစု၊ ကြွက်ကျွန်းစုနှင့် အနီးကျွန်းစုများ ဖြစ်ကြသည်။
အရှေ့စွန်ဆုံးအပိုင်း၌ရှိသော ကျွန်းစုတွင် မြေခွေး အမြောက် အမြား တွေ့ရသောကြောင့် မြေခွေးကျွန်းစုဟုခေါ်သည်။
ယင်း ကျွန်းစုတွင် အရှေ့အကျဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ယူနီမက် ကျွန်း၊ အန်နာလာစကာကျွန်းနှင့် အုမ်းမနက်ကျွန်းများပါဝင် သည်။
တောင်လေးတောင်ကျွန်းစုဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ တောင်လေး တောင်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
အန်ဒရီအာနော့ ကျွန်းစုသည် အန်ဒရီယန်တော်စတစ်ဆိုသူ ရုရှလူမျိုး လှည့်လည်ရှာဖွေသူ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကြွက်ကျွန်းစု ခေါ်ရခြင်းမှာ ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါများတွင် ပါဝင်သော ကြွက် များ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အမြောက်အမြား တွေ့ရသော ကြောင့်ဖြစ်၍ အနီးကျွန်းစုသည် ရုရှနိုင်ငံနှင့်အနီးဆုံးသော ကျွန်းများဖြစ်သောကြောင့် အနီးကျွန်းအစုဟု ခေါ်သည်။
ယူနီ မက်ကျွန်းသည် အလူးရှင်းကျွန်းများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ အမြင့်ဆုံးတောင်သည်လည်း ယင်းကျွန်းပေါ်တွင်ရှိသည်။
အန်နာလာစကာကျွန်းပေါ်ရှိ အန်နာလာစကာရွာသည် အလူးရှင်းလူမျိုးတို့သည် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနကြီး ဖြစ်သည်။
အန်နာလာစကာကျွန်းသည် ကျွန်းများတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏အခြေခံ ရေတပ်စခန်းဖြစ်သော ဒပ်ချဟားဗားမြို့သည် ထိုကျွန်းပေါ်တွင် ရှိသည်။
အလူးရှင်းကျွန်းများကို ခရစ် ၁၇၂၅ ခုနှစ်က ဒိန်းမတ် လူမျိုး ဗီတူးဗဲရင်းဆိုသူက ဦးစွာပထမ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး နောက် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရက ရုရှအစိုးရထံမှ အလာစကာပြည်နယ်နှင့်အတူ ဝယ်ယူလိုက်လေ သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျပန်စစ်အာဏာပိုင်တို့သည် မြောက်အမေရိက တိုက်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် အလူးရှင်း ကျွန်းများကို ခြေကုပ်အဖြစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇွန်လက ပထမ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၄၃ ခုနှစ် မေလတွင် အမေရိကန်တို့က ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
အလူးရှင်းကျွန်းများကို ရုရှလက်တွင်းရှိစဉ်က ပင်လယ်ဖျံ ဖမ်းသည့် အခြေခံကျွန်းများ အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့လေသည်။
အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ။
အလွန်ရှေးကျသောအခါက လူများသည် အရာဝတ္ထုတို့၏ အလေးချိန်များကို တိကျစွာ မသိနိုင်ခဲ့ကြပဲ လက်ဖြင့်သာဆ၍ မည်သည့်ပစ္စည်းသည် မည်သည့်ပစ္စည်းထက် ပို၍ လေးမည်ကို ခန့်မှန်းရုံမျှသာ ခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။
နောင်များမကြာမီ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ချိန်ခွင်မောင်းတံသဘောကို ကံ အားလျော်စွာ တွေ့ရှိနားလည်လာပြီးလျှင် ရိုးရိုးချိန်ခွင်မျိုးသည် ပထမဦးဆုံး အရာဝတ္ထုတို့အား ချိန်တွယ်သည့် ကိရိယာဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ပစ္စည်းတစ်ခုကို ချိန်တွယ်ရာ၌ ထိုပစ္စည်းနှင့် ချိန်စက်ရသည့် အလေးအဖြစ် ပထမဆုံး ဂျုံစေ့များကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
ထိုဂျုံစေ့တို့ကို အသုံးပြုရာမှ ဂျုံစေ့အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ဂရိန်သည် ဂျုံစေ့တစ်စေ့ ၏ အလေးချိန်ဖြစ်ပြီးလျှင် ယခုတိုင် အင်္ဂလိပ်သုံးအလေးချိန် စနစ်များ ပါဝင်လျက်ရှိသေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရှေးကတည်းကစ၍ ယနေထက်တိုင် ရွေးစေ့များကို အသုံးပြုကြ ၏။
ရွေးစေ့များကို စိန်ရွှေရတနာများ ချိန်တွယ်ရာတွင် အထူး အသုံးပြုကြပေသည်။
အတိုင်းအတာဘက်၌ ရှေးက ယခုကဲ့သို့ ပေ၊ မီတာစသည့် စံကိန်းများဖြစ်သော ပေတံ၊ ကိုက်တံများ မရှိခဲ့ကြစေကာမူ လူ၏ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းတို့နှင့် တိုင်းတာခဲ့ကြလေသည်။
လက်ညိ|ုး တစ်ဆစ်ကို လက် တစ်ဆစ်၊ တံတောင်ဆစ်မှ လယ်ခလယ်ဖျားအထိကို တစ်တောင်၊ လက်နှစ်ဘက် ဆန့်တန်း ပြီး လက်တစ်ဖက်၏ လက်ခလယ်အဖျားမှ အခြားလက် တစ် ဖက်၏လက်ခလယ်အဖျားအထိကို တစ်လံ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ၍ ထိုအတိုင်းတို့နှင့် တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ တိုင်းတာခြင်း မျိုးမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူအသီးအသီးတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ထွားကြိုင်းပုံချင်း မတူညီကြသဖြင့် ညီညွတ်သော အတိုင်းအတာကို ရနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။
ပုံစံ အားဖြင့် အထည်ဝယ်ယူရာ၌ တန်ဖိုးချင်းအတူတူပင် ဖြစ်လင့် ကစား အရပ်မြင့်မြင့် လက်တံရှည်ရှည်နှင့်လူမှာ အခြားသူများ ထက် ပိုမိုရရှိမည်ဖြစ်၏။
သို့သော် ဤသို့သော မညီမျှမှုမျိုးမှာ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်ပွားနေနိုင်မည်မဟုတ်သဖြင့် မကြာမြင့်မီပင် စံတင်ထားရန် အကြံရလာကြပေသည်။
ရောမတို့ ကောင်းစား စဉ်ခေတ်က ရောမဧကရာဇ်ဘုရင်တို့သည် အချိန်အတွယ် အတိုင်းအတာများကို တညီတညွတ်တည်း စံတင်ပြုလုပ်ထားရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။
အိန္ဒိယနှင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းနှင့် ပြုလုပ်သည့် အတိုင်းအတာတို့ကိုမူတည်၍ ယူဇနာ ထိအောင် ကျယ်ပြန့်သော အတိုင်းအတာစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ရောမအင်ပါယာကြီး ပြိုကွဲသွားပြီးနောက် အလယ်ခေတ် တိုင်အောင် အတိုင်းအတာ အချိန်အတွယ်တို့သည် တစ်နေရာ နှင့်တစ်နေရာ မညီမညွတ်ရှိခဲ့ပြန်သည်။
သို့သော်လည်း တဖြည်းဖြည်းနှင့် စနစ်တကျ ဖြစ်သည်ထက် ဖြစ်လာခဲ့ပေ သည်။
ပုံစံအားဖြင့် ထရွိုင်းမြို့ကြီးကဲ့သို့ အရောင်းအဝယ် ဗဟို ဌာနကြီးတစ်ခုမှ ဦးစီးခေါင်းဆောင် အသုံးပြုသော အချိန် အတွယ် စနစ်တစ်ခုကို အခြားနေရာတို့တွင် လိုက်၍ အသုံး မပြုပဲ မနေနိုင်ခဲ့ကြပေ။
ထိုကြောင့် ထရွိုင်းအလေးချိန်စနစ် ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ထိုစနစ်ကို စိန်ရွှေရတနာ ချိန်စက်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
ယခုအသုံးပြုလျက်ရှိသော လက်မ၊ ပေ၊ ကိုက် အစရှိသည့် အတိုင်းအတာတို့မှာ ၁၆ ရာစုခေတ်လောက်ကမှ စတင်ခဲ့သည်။
ထိုအတိုင်းအတာတို့သည် အမှန်အားဖြင့် ရှေးအခါက ကိုယ် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းနှင့် တိုင်းတာခဲ့သော အတိုင်းအတာတို့ကို မူတည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်လက်မမှာ လက်မအတိုင်းအတာနှင့် နီးစပ်သဖြင့် လက်မဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း ဥရောပတိုက်၌ မုယောစပါးစေ့ သုံးစေ့ အလျားအတိုင်းအတာကို ခေါ်ဝေါ်သော အတိုင်းအတာဖြစ်သည်။
ပေမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖွတ် (ခြေဖဝါး)ဖြစ်၍ ခြေဖဝါး၏အလျား အတိုင်းအတာပင် ဖြစ် သည်။
ကိုက်မှာမူ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သော ပထမ ဟင်နရီသည် သူ၏နှာခေါင်း ဖျားမှ လက်မထိပ်ဖျားအထိကို ကိုက်ဟူ၍ ထွင်ပေးခဲ့သည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် မိုင်ဆိုသည်မှာလည်း လက်တင်ဘာသာဖြင့် မီလီယာ ပက်ဆူအပ်ဟုခေါ်သော ငါးပေမျှရှိသည့် ခြေလှမ်းကြီး ၁ဝဝဝ ကို ဆိုလိုသည်။
ဖာလုံ၊ ရော့ စသည်တို့မှာလည်း သက်ဆိုင်ရာ နီးစပ်ရာစကားလုံးများမှ ဆင်းသက်လာသည့် အတိုင်းများသာ ဖြစ်ကြပေသည်။
ထိုအတိုင်းအတာစနစ်တို့ဖြင့် တိုင်းတာရာတွင် အတတ်ပညာ အလိုက် အသီးအသီး နှစ်သက်သလို အသုံးပြုကြ၏။
အထည် ကုန်သည်များသည် ကိုက်၊ လက်မတို့ကိုသာ သုံးစွဲ၍ ပေကို အသုံးမပြုချေ။
လက်သမား များက ပေနှင့်လက်မကိုသာ သုံးစွဲ ၍ ကိုက်ကို အသုံးမပြုကြချေ။
အင်ဂျင်နီယာများနှင့် မြေတိုင်း ဌာနများတွင်မူ လက်မဟူ၍ အသုံးပြုလေ့မရှိ။
ပေကိုသာလျှင် ဒသမစိတ်ကာ အသုံးပြုကြလေသည်။
အလျား အတိုင်းအတာမှ တစ်ဆင့် ပွားလာသည့်အကျယ်အဝန်း အတိုင်းအတာတို့မှာ လက်မ၊ ပေတို့ကို စတုရန်းဖွဲ့၍ တွက်ယူသော အတိုင်းအတာ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုအတိုင်းအတာတို့တွင် ဧကဟူသော စကား ပိုလာသည်။
တစ်ဧကမှာ ၄၈၄ဝ စတုရန်းကိုက်နှင့်ညီမျှ၍ ဧကပေါင်း ၆၄ဝ သည် တစ် စတုရန်း မိုင်ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးနှင့်အမေရိကန်လူမျိုးတို့ ယခုအသုံးပြုလျက် ရှိသော အလေးချိန်စနစ်မှာ ထရွိုင်းအလေးချိန် စနစ်ကဲ့သို့ပင် ပေါင်ကို အဓိကမူတည်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။
ပေါင်မှာ ရောမစကား လိုင်ဗရာမှလာသည်။
အင်္ဂလိပ်ပေါင်မှာ ဂရိန် ပေါင်း ၇၆၈ဝ ရှိ၍ ထရွိုင်ပေါင်မှာ ဂရိန်ပေါင်း ၅Ý၇၆ဝ သာ ရှိလေသည်။
အလေးချိန် အတိုင်းအတာများအပြင် ထုထည်အတိုင်းအတာ ခြည်တွယ်ရာ၌လည်း အင်္ဂလိပ်စနစ်တွင် ဗွတ်ရှဲကို အဓိက မူတည်ထား၏။
ဝင်ချက်စတာဗွတ်ရှ်မှာ ၂၁၅ဝ ့၄၂ ကုဗ လက်မ ရှိ၍ မြောက် အမေရိကတိုက်တွင် အသုံးပြုကြ၏။
၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိနိုင်ငံ၌ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော အင်ပီးရီးယဲ ဗွတ်ရှဲမှာမူ ၂၂၁၈ ့၁၉၂ ကုဗလက်မ ရှိလေသည်။
ဖော်ပြခဲ့သည့်အလေးချိန်နှင့်အခြင်အတာတို့မှာ အင်္ဂလိပ်စနစ် ဖြင့် တိုင်းတာချိန်တွယ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။
အင်္ဂလိပ်စနစ်ဖြင့် တိုင်းတာချိန်တွယ်ပုံတွင် ကိန်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်သွယ်သွား သည့် ဂဏန်းတို့မှာ ရှုပ်ထွေး များပြားသဖြင့် မေ့လျော့မှားယွင်း တတ်သည့်ပြင် အရပ်ဒေသအလိုက် အလယ်ခေတ်ကကဲ့သို့ပင် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ တိုင်းတာပုံချင်း မတူညီပေ။
အင်္ဂလိပ် နှင့် အမေရိကန်တို့သည် ၅၂၈ဝ ပေ၊ သို့မဟုတ် ၁၇၆ဝ ကိုက်ကို တစ်မိုင်ဟုခေါ်ကြသော်လည်း ရုရှမိုင်မှာ ၁၁၅၅ ကိုက်၊ အီတာလျံ မိုင်မှာ ၁၆၁၄ ကိုက်၊ ဆွီဒစ်မိုင် မှာ ၁၇ဝဝ ကိုက်၊ စကော့မိုင်မှာ ၁၉၈၄ ကိုက် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက် ရှိကြလေသည်။
အလေးချိန်တွင်လည်း အင်္ဂလိပ် တန်မှာ ၂၂၄ဝ ပေါင်ရှိ၍ အမေရိကန်တန်မှာ နှစ်မျိုးရှိကာ တစ်မျိုးမှာ ပေါင် ၂ဝဝဝ ရှိပြီးလျှင် ကျန်တစ်မျိုးမှာ ပေါင် ၂၂၄ဝ ရှိသည်။
ထိုသို့သော မညီညွတ်မှုများအတွက် တွေ့ကြုံရသော အခက် အခဲတို့ကို လွန်မြောက်နိုင်ရန် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ လောက်က ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဘုရင်တစ်ပါးသည် တညီတညွတ် တည်း အသုံးပြုနိုင်ကြမည့် စနစ်တစ်ခုကို တီထွင်ရန် သိပ္ပံ ပညာရှင်ကြီးများအား ခေါ်ယူပြီးလျှင် အဖွဲ့ငယ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်း ကာ ခန့်အပ်ခဲ့လေသည်။
ထိုအဖွဲ့ငယ်တွင် တခြားနိုင်ငံတို့မှ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများအား ဖိတ်ကြားခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ် တော်လှန်ရေးကြီး ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားလာသည့်အတွက် ထို သိပ္ပံပညာရှင်များ မသွားရောက်နိုင်ကြချေ။
ပြင်သစ် သိပ္ပံ ပညာရှင်ကြီးတို့ချည်းသာလျှင် တတ်နိုင်သမျှ ကြိုးစားကြံစည် ခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် အောင်မြင် ခြင်း ပန်းတိုင်သို့ ရောက်လာ ခဲ့လေသည်။
သူတို့ ပြုလုပ်အောင်မြင်ခဲ့သည့် စနစ်မှာ တွက် ချက်ရာ၌ လွန်စွာလွယ်ကူသက်သာသည့်အပြင် အတိုင်းအတာ အလေးချိန် ထုထည်စသည့်အားလုံးသော အတိုင်းအတာ အချိန် အတွယ်တို့နှင် သက်ဆိုင်ပေသည်။
ထိုမျှ ကောင်းမွန်၍ စနစ်ကျလှသော စနစ်မျိုးဟူ၍ ယခု ထက်တိုင် ထိုစနစ်တစ်ခုသာလျှင် ရှိခဲ့သည်။
ထိုစနစ်မှာ မက်ထရစ်စနစ် ဖြစ်လေသည်။
( မက်ထရစ်စနစ်။
) ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်၌ အဓိကအားဖြင့် ဗြိတိသျှစနစ်နှင့် မက်ထရစ်စနစ်ဟူ၍ စနစ်ကြီးနှစ်မျိုးသာ သုံးစွဲလျက်ရှိကြ သည်။
ဗြိတိသျှစနစ်သုံး နိုင်ငံတို့မှာ ဗြိတိသျှအင်ပါယာနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့ဖြစ်၍ အခြားသောနိုင်ငံတို့မှာ မက်ထရစ်စနစ်ကိုသာ သုံးစွဲကြသည်။
မက်ထရစ်စနစ်မှာ သိပ္ပံနည်းကျသော စနစ်ဖြစ်သည့် အလျောက် မည်သည့် လူမျိုးမဆို သိပ္ပံပညာရှင်တိုင်း မက်ထရစ်စနစ်ကိုသာ အသုံးပြုသည်။
ထိုစနစ်နှစ်ခုအပြင် အလုပ်အကိုင် နေရာဌာနအလိုက် သုံးစွဲသော သီးခြား အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ များရှိသေး သည်။
လေးလက်မနှင့်ညီမျှသော လက်တစ်ဝါး အတိုင်း အတာကို မြင်းအရပ် တိုင်းတာရာ၌ သုံးစွဲ၏။
ရေကြောင်းဘက် တွင် ရေအနက်ကိုဖာသမ်ခေါ် တစ်လံနှင့်ညီမျှသော အတိုင်း အတာနှင့် တိုင်းတာကြသည်။
ရေယာဉ်တို့၏ အသွားနှုန်း တွက်ချက်ရာ၌ ရေမိုင်နှင့် တွက်ချက်ရ၍ ရေမိုင်တစ်မိုင်သည် ရိုးရိုးကုန်းမိုင် ၁ ့၁၅ မိုင်နှင့် ညီမျှသည်။
တစ်နာရီလျှင် သွားသော ရေမိုင်အသွားနှုန်းကို နော့ဟုခေါ် လေသည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်တို့မှာ အနောက်နိုင်ငံများမှ စတင်တီထွင် သုံးစွဲလာသော အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ များသာ ဖြစ်သည်။
ကျွနု်ပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း ရှေးအခါကစ၍ ယဉ်ကျေး သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည့်အလျောက် ရှေးကပင် ကိုယ်ပိုင် အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာများ ရှိခဲ့၏။
မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု သည် အိန္ဒိယမှဆင်းသက် လာခဲ့သည်ဖြစ်၍ အိန္ဒိယသုံးစနစ် တို့နှင့် များသောအားဖြင့် တူကြသည်။