kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဝဏ္ဏများကို ပေါင်းစပ်ခြင်း ဥပမာ - စ + ပါး = စပါး အစဗျည်းသံများ ခွဲခြားခြင်း ဥပမာ - (ခ)အသံနဲ့ စတဲ့ဟာ ဘာတွေရှိသလဲ။
အရေးအသားစနစ် မြန်မာစာအရေးအသားစနစ်သည် အက္ခရာနှင့် အခြားသင်္ကေတများ ပေါင်းစပ်ပြီး ဝဏ္ဏတစ်ခု အဖြစ် စုစည်းရေးဖွဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်ဖြစ်သဖြင့် ဝဏ္ဏတစ်ပိုင်း၊ အက္ခရာစဉ်တစ်ပိုင်း အရေးအသား (Alpha-syllabery) စနစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ စာရေးစာဖတ် အစပျိုးသင်ကြားရာတွင်၊ အက္ခရာများကိုရော ဝဏ္ဏဖွဲ့ရာတွင် အသုံးပြုရသည့် အခြားသင်္ကေတများကိုပါ မှတ်မိပြီး အသံနှင့် အက္ခရာ သင်္ကေတများ မည်သို့မည်ပုံဆက်စပ်သည်ကို သိရှိနားလည်အောင် လုပ်ပေးရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။
ဗျည်းအက္ခရာများ မြန်မာစာအရေးအသားတွင် ဗျည်းအက္ခရာဟုဆိုရာတွင် ကမှ အ အထိ (၃၃)လုံးရှိသည်ဟု မှတ်ယူကြပါသည်။
“အ” အက္ခရာသည်အသံအားဖြင့် သရသံဖြစ်သော်လည်း အက္ခရာအဖြစ်ယူရာတွင် ဗျည်းအဖြစ်သာ အစဉ်အလာအရ မှတ်ယူကြသည်ဖြစ်သဖြင့် ဗျည်း(၃၃)လုံးဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
အဆိုပါ ဗျည်း(၃၃)လုံးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ(၃၃)လုံး ကခဂဃငစဆဇဈဉဋဌဍဎဏတထဒဓနပဖဗဘမယရလဝသဟဠအ အထက်ဖော်ပြပါ ဗျည်းအက္ခရာ(၃၃)လုံးသည် မြန်မာစကားတွင် ရှိသော ဗျည်းသံ(၃၃)သံကို ကိုယ်စားပြုခြင်း မဟုတ်ပါ။
အချို့သော ဗျည်းများ ဥပမာ - ဂနှင့် ဃ၊ ဇနှင့် ဈ၊ ဒနှင့် ဓ၊ ဗနှင့် ဘတို့သည် အက္ခရာနှစ်မျိုးကွဲသော်လည်း အသံများ ဗျည်းသံတစ်ခုစီကိုသာ ကိုယ်စားပြုပါသည်။
အချို့သော ဗျည်းများ ဋ၊ ဋ္ဌ၊ ဍ၊ ဎ နှင့် ဏ တို့သည် အသုံးနည်းသော အက္ခရာများဖြစ်သည်ကို သတိပြုရပါမည်။
အလားတူပင် အချို့သော ဗျည်းသံများအတွက်မူ၊ ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဗျည်းအက္ခရာ မရှိပါ။
သို့ဖြစ်ရာ ဗျည်းသံတစ်သံ အတွက် အက္ခရာသင်္ကေတ နှစ်မျိုးတွဲသုံးပြီး ရေးသားရသည်လည်း ရှိပါသည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော နှစ်ပုံသုံးစာလုံး (Digraph) အရေးအသားများဖြစ်သော “ကျ၊ ချ၊ ယှ၊ မှ၊ လှ”တို့သည် အဆိုပါအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်ပါသည်။
အခြားသတိထားရမည့် အချက်တစ်ခုမှာ အသတ်သင်္ကေတများဖြစ်သည်။
မြန်မာစာအရေး အသားတွင် “စက်၊ တစ်၊ နတ်၊ အပ်'စသည့် စကားလုံးများကဲ့သို့ နောက်ပိတ်ဗျည်းသတ်ပြီး ရေးပုံမျိုး တွေ့ရသည့်တိုင် အသံထွက်သည့်အခါ အဆိုပါ နောက်ပိတ်ဗျည်းများကို အသံထွက်လေ့မရှိသော အချက်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အသတ်သင်္ကေတများကို သင်ရိုးတွင် နောက်ပိုင်းမှ ထည့်သွင်းသင်ကြားကြခြင်း ဖြစ်သည်။
သရအက္ခရာများ မြန်မာဘာသာစကားတွင် တက်ကျသံ၊ နှာသံ၊ သံရုပ်များကို ထည့်သွင်းခွဲခြားကြည့်ပါက သရသံ စုစုပေါင်း(၄၇)လုံးရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။
သို့ရာတွင် အရေးအသားစနစ်တွင်မူ အစဉ်အလာ အရ သရအက္ခရာများကို သတ်မှတ်ရာ၌ အခြေခံသရနှင့် သင်ရိုးသရဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားမှတ်သားလေ့ရှိသည်။
အဆိုပါနှစ်မျိုးကို အောက်ဖော်ပြပါ ဇယားများတွင် သရသင်္ကေတများနှင့် ယှဉ်တွဲဖော်ပြထားပါသည်။
သတိပြုရာမှာ သရဇယားများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အခြေခံသရများကို ဖော်ပြထားခြင်းသာဖြစ်ပြီး တက်ကျသံ၊ နှာသံနှင့် သံရပ်များအားလုံးကို ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိသေးပါ။
ထို့ပြင် အသတ်ရေးထုံးနှင့် ယှဉ်သော အသံများကိုလည်း ဖော်ပြမထားသေးသဖြင့် သရသံအားလုံးကို လွှမ်းခြုံနိုင်သော အရေးအသား မဖြစ်နိုင်သေးပါ။
သို့ဖြစ်ရာ သရသံအားလုံးနှင့် ဆိုင်သောအရေးသင်္ကေတများနှင့် ပတ်သက်၍မူ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် သရသံ(၄၇)လုံး ဇယားကို ကြည့်ရှုစေလိုပါသည်။
အခြေခံသရနှင့် သင်္ကေတပြဇယား သရအက္ခရာအအာဣဤဥဦဧအဲဩဪအိုအသံထွက်အအာအိအီအုအူအေအဲအောအော်အိုသင်္ကေတ -ာ ါိီုူ‌ေဲ‌ော ‌ေါ‌ော် ‌ေါ်ိုတွဲပုံ(ဥပမာ)ခခါခိခီခုခူခေခဲခေါခေါ်ခို သင်ရိုးသရနှင့် သင်္ကေတပြဇယား သရအက္ခရာအအာဣဤဥဦဧအဲဩဪအံအားအသံထွက်အအာအိအီအုအူအေအဲအောအော်အံအားသင်္ကေတ -ာ ါိီုူ‌ေဲ‌ော ‌ေါ‌ော် ‌ေါ်ံား ါးတွဲပုံ(ဥပမာ)ကကာကိကီကုကူကေကဲကောကော်ကံကား အခြားအရေးသင်္ကေတအမှတ်အသားများ မြန်မာဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်တွင် စာလုံးကြီး၊ စာလုံးသေး၊ ကော်မာစသည်တို့မရှိဘဲ ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြရန်အတွက် ပုဒ်ကလေး(တစ်ချောင်းပုဒ်)၊ ပုဒ်မ(နှစ်ချောင်းပုဒ်)တို့ကို အသုံးပြု ရသည်။
ပုဒ်ကလေးကို ဝါကျတစ်ခုအတွင်း အရေးပါသောပုဒ်များ မရောထွေးစေရန် ခြားရာ၌ အသုံးပြုပြီး၊ ပုဒ်မကိုမူ ဝါကျဆုံးကြောင်း ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုသည်။
အခြားသင်္ကေတများဖြစ်သော လက်သည်း ကွင်း၊ မျဉ်းစောင်း၊ မျဉ်းတို့ကို စာအုပ်တွင် တွေ့ရှိပါကလည်း ကလေးများ သတိပြုမိအောင် ရှင်းပြသင့်ပါသည်။
ဝေါဟာရများ နေ့စဉ်အသုံးများသော စကားလုံးများ ကလေးငယ်များကို စာရေးစာဖတ်သင်ကြားရာတွင် ဗျည်း၊ သရ၊ အက္ခရာများကို ခွဲခြားမသင်ကြား မီတွင် စကားလုံးအချို့ကို သင်ကြားနိုင်ပါသည်။
အချို့သော စကားလုံးများကို အမြင်ဖြင့် စွဲသွားအောင် သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် စာရေးစာဖတ် မြန်ဆန်မှန်ကန်စွာ တတ်မြောက်ရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ် ပါသည်။
ထပ်ကာထပ်ကာ မြင်ရတွေ့ရများပြီး အမြင်ဖြင့် မှတ်မိသော စကားလုံးများဖြင့် အပြင်စွဲစကားလုံး များဟုလည်း ခေါ်ပါသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် စာရေးစာဖတ်တတ်သည်ဆိုသည်မှာ စကားလုံး အားလုံးနီးပါး လောက်ကို အမြင်စွဲဖြင့် ဖတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
အမြင်စွဲဖြင့် စကားလုံးများကို မှတ်သားသိုလှောင်ပုံမှာ ကလေးတစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် မတူနိုင်ပါ။
တစ်ဦးချင်းစီ ထိတွေ့ ရင်းနှီးရသည့် စကားလုံးများအပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။
သူငယ်တန်း ဆရာများကို ကလေးများအမြင်စွဲဖြင့် ဖတ်နိုင်အောင် လုပ်ပေးသင့်ပါသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတွင် နေ့စဉ်တွေ့ ရ၊ ဖတ်ရှုရသည့် စာသားတစ်ပုဒ်အတွင်း (၅၀)%သော စကားလုံးများမှာ အသုံးအများဆုံးစကားလုံး (၁၀၀)အတွင်းတွင် ပါဝင်နေသည်ဟု ဆိုပါသည်။
အဆိုပါစကားလုံး (၁၀၀)ကို အမြင်စွဲအဖြစ် မှတ်သားမိသော ကလေးအနေဖြင့် စာရေးစာဖတ်တတ်မြောက်မှုတွင် ရှေ့သို့ ရောက်နေပြီး ဖြစ်ပါသည်။
သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာစကားတွင် အသုံးအများဆုံးသော စကားလုံးများကို ရှာဖွေပြီး အမြင်စွဲဖြင့် သင်ကြားပေးနိုင်ပါသည်။
အများဆုံးမြင်တွေ့ နေကျ အမြင်စွဲ စကားလုံးများ -ရှိတယ် -ပြီး -မ-ခင် -အဘွား -ဖြစ်တယ် -တဲ့- -ဟုတ်ကဲ့ -သမီး -လဲ -ပေမဲ့ -သူ -သား -လား -ပဲ -နင်/ငါ -စကား -မယ် -မ-ဘဲ -လုပ် -ငါး -မှာ -ရင်/လျှင် -စမ်း -ဝါး -ပါ -တော့ -တုန်း -နွား -နဲ့ -တာ -ရေး -လျှာ -မလို့ -နော် -ဖတ် -နေ -တယ် -လေ့ရှိ -ပြော -လူကလေး -ဘူး -ဆိုရင် -သွား -ကလေး -ရှိ -လိုက် -ထိုင် -အသီး -ဒါ -ဘယ်တော့ -ထ -သစ်ပင် -ပြီ -ကျွန်တော် -စား -ကျောင်း -ရဲ့ -ကျွန်မ -ကြည့် -ဘယ်/ညာ -အုန်း/ဦး -ရေ -တွက် -ထီး -ပေါ့ -အမေ -ပုံဆွဲ -ဖိနပ် -ဟင့်အင်း -အဖေ -ပျင်း -သောက် -ဆုံး -အစ်မ -ဆို -လို့ -က -အစ်ကို -မ -မလို့ -လို့ပါ -ညီလေး -မောင် -စားပွဲ -ကို -ညီမလေး -ဒေါ် -ကုလားထိုင် -ဟာ -သူငယ်တန်း -ဦး -လို့ -ဦးလေး -ဆရာမ -ဒီ/သည် -အဒေါ် -အဘိုးသူငယ်တန်း ( KINDERGARTEN ) ဘာသာစကားမှီငြမ်းပြုလမ်းညွှန် အခြေခံပညာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းနှင့် ကျောင်းသုံးစာအုပ်ကော်မတီ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ကိုးကား Category:မြန်မာဘာသာစကား။
သံဖြူဇရပ်ဘူတာ သည် မွန်ပြည်နယ် ၊ သံဖြူဇရပ်မြို့တွင် တည်ရှိကာ တနင်္သာရီ ရထားလမ်း နှင့် သေမင်းတမန် ရထားလမ်း ဆုံရာ ရထားလမ်းခွဲဘူတာဖြစ်သည်။
ဤဘူတာရုံကို 1924 ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
Mawlamyaing South – Myeik (S30) ကိုးကား Category:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဘူတာရုံများ။
italki (: ) သည် အွန်လိုင်းဘာသာစကားလေ့လာရေးပလက်ဖောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဘာသာစကားလေ့လာသူများနှင့် သင်ကြားပြသူများအကြား ဗီဒီယိုဆက်သွယ်မှုမှတဆင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။
ဤဝဘ်ဆိုက်တွင် ကျောင်းသားများသည် တစ်ဦးချင်းသင်ကြားမှုအတွက် ဆရာများကို ရှာဖွေနိုင်ခြင်း၊ သင်ကြားပြသကြသည့်ဆရာများသည်လည်း အလွတ်တန်းသင်ကြားပြသသူများအဖြစ် ဝင်ငွေများကို ရှာဖွေနိုင်သည်။
italki သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဟောင်ကောင်တွင် ရုံးစိုက်သည်။
"why it's a leading platform for online language learning," Connie Chen, Review, https://www.businessinsider.com/italki-how-to-learn-a-new-language-online, Jan 16th, 2020 ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ဆရာဆရာများမှ သင်ကြားသည့် အွန်လိုင်းဘာသာစကားသင်ခန်းစာများကို ကျောင်းသားများသည် ရွေးချယ်နိုင်သည်။
ကျောင်းသားများသည်လည်း italki ကို ဘာသာစကားဖလှယ်မှုအတွက် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Kevin Chen နှင့် Yongyue Jiang တို့သည် italki ကို အွန်လိုင်းဘာသာစကားဖလှယ်မှုပြုလုပ်နိုင်သည့် နေရာတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးခဲ့သည်။
"italki.com Free Skype VoIP and IM Language Partner Community," Freelanguage.org, https://freelanguage.org/learn/italki-com-free-skype-voip-and-im-language-partner-community, 2007အစပိုင်းတွင် ဝဘ်ဆိုက်သည် အခမဲ့လုပ်ဆောင်မှုများကို တည်ဆောက်ကာ ထောက်ပံ့ပေးသည်။
"How to Successfully Learn a New Language This Year," Benny Lewis, Lifehacker, https://lifehacker.com/5974670/how-to-successfully-learn-a-new-language-this-year/, October 1st, 2010“Secrets of Learning a language - quickly,” Benny Lewis, BBC, http://www.bbc.com/capital/story/20150225-secrets-to-learning-a-language, March 3rd, 2015 ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဆရာများအတွက် ဈေးကွက်ရှာဖွေနိုင်သည့်နေရာတစ်ခုကိုလည်း စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
ထိုနေရာတွင် ဆရာများသည် အွန်လိုင်းမှ သင်ကြားပြသပေးခြင်းဖြင့် ဝင်ငွေများကို ဖန်တီးနိုင်သည်။
“italki launches marketplace for language tutors," Camille Ricketts, VentureBeat, https://venturebeat.com/2009/03/25/italki-launches-marketplace-for-language-tutors/ , March 25th, 2009 italki ရှိ ဆရာများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ဈေးနှုန်းနှင့် အချိန်ဇယားများကို သတ်မှတ်ကြသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် italki ၌ နိုင်ငံ ၁၀၀ ကျော်တွင် အသုံးပြုသူ၃ သန်းကျော် ရှိခဲ့ပြီး သင်ကြားပြသသူသည် ၅၀၀၀ ကျော် ရှိခဲ့သည်။
“ITALKI: THE HUMAN CONNECTION, pglsinc.com, PGLS, https://pglsinc.com/2017/07/17/italki-the-human-connection/ , July 17th, 2017“italki Kevin Chen：做语言学习的“淘宝”, 陆家嘴, Sina, http://finance.sina.com.cn/money/lczx/2017-07-13/details-ifyiakwa3999680.shtml, July 13th, 2017အင်္ဂလိပ်စာသည် လေ့လာသင်ကြားမှုအများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ထိုနောက်တွင် စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ တရုတ်နှင့် ဂျပန်တို့သည် လေ့လာသင်ကြားမှုအများဆုံးအဖြစ် ရှိနေကြသည်။
ဝဘ်ဆိုက်၏ စာမျက်နှာသည် ဘာသာစကား ၁၉ မျိုးကို အသုံးပြုသူများအား ရွေးချယ်နိုင်ရန် အထောက်အပံ့ပေးထားသည်။
သင်ကြားလေ့လာသူများနှင့် သင်ကြားပြသကြသူများသည် ဘာသာစကား ၁၀၀ ကျော်ကို လေ့လာသင်ကြားနိုင်ကြသည်။
”Shanghai-based startup italki raises US$3M to help Chinese students find language tutors,” Yon Heong Tung, e27, https://e27.co/this-shanghai-based-startup-has-raised-us3m-to-help-chinese-students-find-language-tutors-20160624/, June 24th, 2016 ပြင်ပလင့်များ italki official website ကိုးကား ကဏ္ဍ:တရုတ် ဝဘ်ဆိုဒ်များ ကဏ္ဍ:ပညာရေး ဝဘ်ဆိုဒ်များ။
နရောတ္တမ မုနီနာထ သီဟနု(; ၁၉၃၆ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ရက် ~ )သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ယခင်ဘုရင် နရောတ္တမ သီဟနု၏ မိဖုရား၊ လက်ရှိဘုရင် နရောတ္တမ သီဟမုနီ၏ မယ်တော် တော်ဝင်မယ်တော်ကြီး ဖြစ်သည်။
thumb|နရောတ္တမ မုနီနာထ သီဟနု။
ပိဋကတ်တော်၌ တိဿဟူသော အမည်ဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်အစားစား ရှိသော်လည်း တိဿဟူသော အမည်ဖြင့် ရဟန်းဖြစ်ကြသူများကို ပိဋကတ်ဝတ္ထုလမ်းညွှန်၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားပါသည်။
♦ပိဋကတ်ဝတ္ထုလမ်းညွှန် (ဓမ္မဗိမာန် ပညာရှင်များ) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၁ ဤဝတ္ထု၌ တိဿသာမဏေ၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာသည် တိဿကျောင်းတိုက်ကြီး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် စိတ္တလတောင်သို့ တိဿသာမဏေနှင့် အတူကြွကာ ထိုစိတ္တလတောင်၌ လိုဏ်ကျောင်း ပြုလုပ်စေပုံ၊ တိဿသာမဏေသည် သံယုတ္တနိကာယ် ကျက်မှတ်မှု, တောင်လိုဏ်ခေါင်းသုတ်သင်မှု, တေဇောကသိုဏ်း အားထုတ်မှုတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပုံ၊ ထို့နောက် တိဿသာမဏေသည် ဥတုသပ္ပာယမျှတမှုကို ရ၍ ထိုလိုဏ်ဂူ၌ပင် ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့ပုံ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသောအခါ သူ၏ ဓာတ်တော်များကို စေတီအဖြစ် တည်ထားပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၅) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၂ ဤဝတ္ထု၌ ဤနေ့မှ (၄)ရက်လွန်လျှင် ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော့မည်ဟု သိရသဖြင့် အခြားရဟန်းတို့ ငိုယိုပူဆွေး နေကြသော်လည်း တိဿရဟန်းမှာမူ ဘုရားရှင်အား ပူဇော်ရန် အပြင်းအထန် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အားထုတ်နေသောကြောင့် ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်တော်မူခဲ့ပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၃) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၃ ဤဝတ္ထု၌ မထေရ်လောင်းလျာသည် တိဿဘုရားရှင်၏ ဗောဓိပင်အောက်၌ အရွက်ဟောင်းတို့ကို သယ်ထုတ်၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကုသိုလ်ကြောင့် လူ့ပြည်နတ်ပြည်တို့၌သာ ကျင်လည်ခဲ့ရပုံ၊ ဤဘုရားရှင်လက်ထက်တော်၌ ကပိလဝတ္ထုမြို့၌ ဘုရားဘထွေးတော်၏သား တိဿ ဖြစ်လာ၍၊ ရဟန်းပြုပြီးနောက် ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့ပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၁) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၄ ဤဝတ္ထု၌ မထေရ်လောင်းလျာသည် ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရားအား စန္ဒကူးသားဖြင့် အင်းပျဉ်ပြုလုပ်၍ လှူဒါန်းခဲ့သော ကုသိုလ်ကြောင့် လူ့ပြည်နတ်ပြည်တို့၌သာ ကျင်လည်ခဲ့ရပုံ၊ ဤဘုရားရှင် သာသနာတော်၌ ရောရုဝမြို့တွင် မင်းမျိုး၌ဖြစ်၍ သာသနာတော်သို့ ဝင်ရောက်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်သဖြင့် ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့ပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၂) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၅ ဤဝတ္ထု၌ တိဿမထေရ်အလောင်းသည် နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားတော်မူသော ပိယဒဿီဘုရားရှင်အား အင်ကြင်းပန်းခိုင်တို့ဖြင့် ခုနစ်ရက်ပူဇော်ခဲ့သော ကုသိုလ်ကြောင့် သုဂတိဘဝတို့၌သာ ကျင်လည်ခဲ့ရပုံ၊ ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တော်၌ တိဿအမည်ဖြင့် ပုဏ္ဏားဆရာကြီးဖြစ်၍ အခြံအရံလာဘ်ပေါများပုံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရသဖြင့် ကြည်ညိုကာ ရဟန်းပြု၍ ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့ပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၆) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၆ ဤဝတ္ထု၌ သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် ဗြဟ္မဏတိဿခိုးသူဘေးကြီး ဆိုက်ရောက်နေစဉ် မဟာတိပိဋကမထေရ်က မဟာရက္ခိတမထေရ်အား စတုနိကာယိကတိဿမထေရ်ထံ၌ မဟာနိဒ္ဒေသကျမ်းကို သင်ယူရန် ပြောဆိုတိုက်တွန်းပုံ၊ မဟာရက္ခိတမထေရ်က ‘‘တိဿမထေရ်သည် သီလမစင်ကြယ်သဖြင့် မသင်ယူလိုကြောင်း’’ ပြန်လည် လျှောက်ထားပုံ၊ မဟာတိပိဋကမထေရ်က ‘‘ငါသည် သင်၏ အနီး၌ ထိုင်နေပြီး စောင့်ရှောက်ပေးပါမည်၊ သင်ယူပါ’’ဟု ဆိုသဖြင့် တိဿမထေရ်ထံ၌ မဟာနိဒ္ဒေသကို သင်ယူပုံ၊ သင်ယူမှုပြီးဆုံးသောနေ့၌ တိဿမထေရ်၏ ညောင်းစောင်းအောက်၌ မိန်းမတစ်ယောက်ကို တွေ့မြင်ရပုံ၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်သော်လည်း တရားတော်ကို ချီးမြှောက်သည့်အနေဖြင့် သင်ယူသင့်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၄) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၇ ဤဝတ္ထု၌ မထေရ်လောင်းလျာသည် အသောကမင်းကြီး၏ညီ အိမ်ရှေ့မင်း ဖြစ်ခဲ့ပုံ၊ သူသည် တစ်နေ့တွင် တော၌ သားသမင်များ ပျော်မြူးနေသည်ကို တွေ့ရ၍ စားကောင်းသောက်ဖွယ်များကို သုံးဆောင်နေရသော ရဟန်းတော်များသည်လည်း အလားတူ ဖြစ်မည်ဟု မိမိ၏ အကြံကို မင်းကြီးအား လျှောက်ထားပုံ၊ မင်းကြီးက ၎င်းအား ထီးနန်း(၇)ရက်အပ်၍ ထိုရက်ကျော်လျှင် သတ်မည်ဟု ဆုံးမသည်ကို အကြောင်းပြု၍ သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုလာပုံ၊ ယောနက မဟာဓမ္မရက္ခိတ မထေရ်ထံတွင် ရဟန်းပြုခဲ့ပုံ စသောအကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၈ ဤဝတ္ထု၌ ဒေဝီလရသေ့နှင့် နာရဒရသေ့တို့ ဇရပ်တစ်ခုတွင် တည်းခိုရာ ညအခါ တံခါးပေါက်အလယ်၌ အိပ်နေသော ဒေဝီလရသေ့၏ ဆံကျစ်ကို နာရဒရသေ့က မတော်တဆ နင်းမိပုံ၊ နာရဒရသေ့က တောင်းပန်သော်လည်း ဒေဝီလရသေ့ မကျေအေးနိုင်ဘဲ ကျိန်ဆိုပုံ၊ မင်းနှင့်တကွ တိုင်းသူပြည်သားတို့က ဒေဝီလရသေ့ကို ဝိုင်းဝန်းတောင်းပန်ခိုင်းသော်လည်း မရခဲ့ပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၉ ဤဝတ္ထု၌ တိဿရဟန်းသည် သင်္ကန်းသစ်ကို ရရှိသဖြင့် လွန်စွာ နှစ်သက်အားရ ကျေနပ်လျက် ထိုသင်္ကန်းအသစ်ကို သင်္ကန်းတန်းပေါ်၌ တင်ထားစဉ် အစာမကြေရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သင်္ကန်းအသစ်အပေါ် စွဲလမ်းမှုတဏှာကြောင့် သင်္ကန်းခေါက်အတွင်း၌ သန်းကြီးတစ်ကောင် ဖြစ်ခဲ့ပုံ၊ ရဟန်းတော်များ သင်္ကန်းဝေဖန်မှု ပြုသောအခါ ‘မိမိသင်္ကန်းကို ရဟန်းတော်များ လာရောက်လုယက်နေကြသည်’ဟု အော်ဟစ်မြည်တမ်းလျက် ဟိုဟိုသည်သည် ပြေးသွားနေပုံ၊ သန်း၏ အော်မြည်သံကို ဘုရားရှင် ဒိဗ္ဗသောတဖြင့် ကြားရပြီး တိဿရဟန်း၏ သင်္ကန်းကို ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် မကိုင်ဘဲ ထားရန် မိန့်တော်မူပုံ စသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၈) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၁၀ ဤဝတ္ထု၌ သာဝတ္ထိမြို့သား တိဿသူကြွယ်သည် ငွေကုဋေလေးဆယ်ကို စွန့်၍ ရဟန်းပြုခဲ့ပုံ၊ ခယ်မက ခိုးသားငါးရာတို့အား ငွေပေး၍ မထေရ်ကို အသတ်ခိုင်းခဲ့ပုံ၊ ခိုးသူတို့ထံ တစ်ညတာ ခွင့်ပေးပါရန် တောင်းပန်ပြီး ခိုးသူတို့ ယုံကြည်စေရန် ပေါင်နှစ်ဖက်ကို ကျောက်ခဲကြီးဖြင့် ထုချိုးပုံ၊ တစ်ညလုံး ပြင်းထန်သော ဝေဒနာကို ဝိပဿနာရှုပွားရာ အရုဏ်တက်ချိန်၌ ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့ပုံ၊ ရာဂတန်းလန်းနှင့် သေရမည်ကို ကြောက်ရွံ့စက်ဆုပ်ပါကြောင်း ဥဒါန်းကျူးရင့်ပုံ စသောအကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၉) (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈) (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၆) (အံ၊ဋီ၊၁၊၈၆) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု-၁၁ ဤဝတ္ထု၌ လေဏဂိရိတောင်နေ တိဿမထေရ်သည် သာရဏီယကျင့်ဝတ် ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပုံ၊ အမြတ်ဆုံးဘဏ္ဍာပူဇော်ပွဲကို ဘုရင်မင်းမြတ် ဦးစီး၍ ကျင်းပရာ အမွန်မြတ်ဆုံး အဝတ်အထည်နှစ်ခုကို သက်ကြီးဝါကြီး မထေရ်များအား လှူဒါန်းရန် ရည်မှန်းထားပုံ၊ ထေရ်စဉ်ဝါလိုက် ပေးလှူသောအခါ ထိုအထည်နှစ်ခုတို့သည် မထေရ်ကြီးများ လက်ထဲသို့ မရောက်လာဘဲ မထေရ်ငယ်ဖြစ်သော တိဿမထေရ်သာ ရရှိပုံ၊ ဤကဲ့သို့ ရရှိခြင်းမှာ လောကုတ္တရာတရားထူး ရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ သာရဏီယကျင့်ဝတ်ကို (၁၂)နှစ် ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပုံ စသောအကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
(မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၅) (သာရတ္ထ၊ဋီ၊၃၊၄၆၂) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အခြား တိဿအမည်ရှိသော ရဟန်းတော်များ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ။
တိဿဘူတိတ္ထေရ (ပု) [တိဿဘူတိ+ထေရ] တိဿဘူတိ-အမည်ရှိသော ထေရ်သည် ပိဋကတ်တော်၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသော သီဟိုဠ်ကျွန်းသား ရဟန်းတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ယင်းသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓပူရမြို့ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌ ဂန္ထဓုရ “ကျမ်းဂန်ကို သင်ယူမှု”ဖြင့် ကြာမြင့်စွာသည် ကိလေသာကို ပယ်ခွါထားခဲ့လေရာ အခါတစ်ပါး ဆွမ်းခံဝင် ခိုက် ဝိသဘာဂ မာတုဂါမ အာရုံကို ကြည့်မိ၍ ကာမဝိတက် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် သပိတ်၌ ရပြီး ယာဂု ဆွမ်းကို နောက်လိုက် တပည့်အား စွန့်ခဲ့၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ့အထံသို့ ချဉ်းကပ်လျက် အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်းကို တောင်းယူ၍ ရဟန်းကိစ္စမပြီးလျှင် ဆရာ့အထံပြန်မရောက် နိုင်ပါ”ဟု လျှောက်ကာ ရိုသေစ္စာ ရှိခိုးဦးချ ထွက်သွားပြီးလျှင် ကိုယ်နှင့်အသက်ကို မငဲ့တော့ပဲ ရဟန်းတရားပွါးများ အားထုတ်လေရာ နံနက်မလင်းမီ ရဟန်းကိစ္စ ပြီးမြောက်၍ နောက်တစ်နေ့ သင်ယူမြဲ ကျမ်းဂန်ကို ဆက်လက် သင်ယူနိုင်သော စာသင်သား မထေရ် တစ်ပါး ဖြစ်၏ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀-၁), သီဟိုဠ်ကျွန်း ကာလကရွာ မဏ္ဍလာရာမ ကျောင်းတိုက်၌ သံဃထေရ် ဖြစ်၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁။
ယင်း ၂။
၄၂၉), B. E.-၄၅၀-တွင် ဒုတိယအကြိမ် နန်းတက်သော ဝဋ္ဋဂါမဏိ “ဝလဂမ္ဗာ” မင်း လက်ထက်၌ ထင်ရှားသော မထေရ် ဖြစ်၏ (သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာ၊ ကထာဝတ္ထု။
၁၀၀)။
တိဿဘူတိတ္ထေရော... အာဟ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၃၀။
(အံ၊ဋီ၊၁၊၈၁။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၉ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ။
တိဿ အမည်ရှိသည်များမှာတိဿ (တိ) [အနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိက။
သာရတ္ထ၊၁၊၃၄၈။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၁၃။
နီတိ၊ဓာ၊၃၇၁။
ကိတ္တိမ-နာမ်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၁။
ယာဒိစ္ဆက-နာမ်။
ကစ္စာယနဘေဒ၊ဋီ၊သစ်၊၃၈။
ရုဠှီသုဒ္ဓနာမ်။
ကစ္စာယနဘေဒ၊ဋီ၊၂၆။
နာမ်၊ ပုဒ်စစ်။
] ပုဂ္ဂိုလ်များ တိဿ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ။
တိဿူပတိဿာ ဘဝဗန္ဓနစ္ဆိဒါ။
မ၊၃၊၁၁၅။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၉ တိဿ-အဂ္ဂသာဝက၊ ဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရား၏ ဒုတိယ အဂ္ဂသာဝက တိဿ (ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၂၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၆။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၅၅။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆), ဝိပဿီ မြတ်စွာဘုရား၏ ဒုတိယအဂ္ဂသာဝက တိဿ (ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၆၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၉။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၉။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၂၈၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၉), ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ ပဌမအဂ္ဂသာဝက တိဿ (ဒီ၊၂၊၄။
ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၇၈။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၁။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၂)။
တိဿထေရ်–ရဟန်း (ဝိ၊၅၊၇။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၇။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၄။
ကင်္ခါ၊၂၄၃။
မ ဋ္ဌ၊၃၊၂၆၉။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၄။
ခုဒ္ဒသိက္ခာ။
၂၂၅)၊ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်၏ သဒ္ဓိဝိဟာရိက တပည့် တိဿ (အံ၊၂၊၂၉၂၊ ၄၅၃-၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၄), အသောကမင်း၏ ညီတော် တိဿ(ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၁၅), ဓမ္မာနုဓမ္မအကျင့် ကျင့်၍ ဘုရားရှင်၏ ချီးကျူးခံရသော ဝေသာလီမြို့သား တိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၃-၄), ဘုရားရှင်နှင့် ညီအစ်ကိုတော် အမိတာမိဖုယား၏သား ကပိလဝတ်မြို့သား တိဿ (သံ၊၂၊၈၇-၉။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅-၉။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၁-၂) ရွဲထွင်း သမား၏ ဆရာ တိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂), သင်္ကန်း၌ တပ်မက်သဖြင့် သန်းဖြစ်ရသော သာဝတ္ထိမြို့သား တိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၇-၉), သူကြွယ်၏သား တိဿ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၉၊ ၃၄၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၇၊ ၂၄၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈။
အံ၊ဋီ၊၁၊၈၆), သူကြွယ်တိဿ (မဟာဝံသ၊၂၃။
၄၅), အသုဘကမ္မိက တိဿ (အံ၊ဋီ၊၁၊၈၄) ကဋမောဒကတိဿ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁), ကလမ္ဗဒါယကတိဿ(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၇-၈။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၀၄။
), ကရဝိက တိဿ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၈၂။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၁၂) ကာကဝဏ္ဏတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၈), ကုတ္ထိကုလ မဟာတိဿ “ဗဟလမဿုတိဿ၏ ဆရာ” (မဟာဝံသ၊၃၃။
၉၆) ကောဋပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီ တိဿ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၀၊ ၄၄), ကောန္တပုတ္တတိဿ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉), ကောလဋ္ဌိက ဝိဟာရဝါသီ စတုနိကာယိကတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၄), ကောသမ္ဗီဝါသီ တိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၂), ဂဏပုတ္တတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၀။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၆။
အဋ္ဌသာ၊ ယော။
၂၀), စိတ္တလပဗ္ဗတဝါသီ တိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄), စိရဂုမ္မဝါသိက အမ္ဗခါဒက မဟာတိဿ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၀၊ ၄၄), စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၈), စေတိယပဗ္ဗတဝါသီ မဟာတိဿ (သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၊ ၁၈၈) တိဿမေတ္တေယျ ရဟန်းနှင့် လူ ဖြစ်စဉ်အခါ သူငယ်ချင်းဖြစ်ခဲ့သော တိဿ (သုတ္တနိ၊၄၀၆။
မဟာနိ၊၁၀၇။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၂၆), တေပိဋက တိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၆), ဒါရုဘဏ္ဍက မဟာတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၅), ဓမ္မပဒဘာဏက မဟာတိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၅), နာဂပဗ္ဗတဝါသီ ပဓာနိယတိဿ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၂၄) နိဂမဝါသီ “သိက”တိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၉) ပိဏ္ဍပါတဒါယက တိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၆၊ ၃၃၈။
), ပိဏ္ဍပါတိက “ယ”တိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၊ ၃၉၅-၆), ပိလောတိက တိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၃), ပုဏ္ဏဝလ္လိ“က”ဝါသီ တိဿ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၃၉), ပုနဗ္ဗသု-သူကြွယ်၏ သား တိဿ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၂), ပူတိဂတ္တတိဿ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၂-၃), ဗဟလမဿုတိဿ မဟာဝံသ၊၃၃။
၉၇), B.E. ၃၈၄-တွင် သီဟိုဠ်၌ နန်းတက်သော ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းလက်ထက်၌ ထင်ရှားသော ဗောဓိမာတု မဟာတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၆။
သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ၊ ကထာဝတ္ထု။
၁၀၀), မင်္ဂလဝါသိကုဋ္ဋ တိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၄), မာလကတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇) မိလက္ခတိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၊ ၃၈။
အံ၊ဋီ၊၁၊၈၅), B.E. ၂၁၃-တွင် ပါဋလိပုတ်မြို့၌ နန်းတက်သော ဓမ္မာသောက-မင်းလက်ထက်၌ ထင်ရှားသော မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈-၉၊ ၄၂), ဝနဝါသီ“သိက” တိဿ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၃-၄။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၃၊ ၃၃၈။
), သာကေတ တိဿ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၉), သေနဂိရိဝါသီ တိဿ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၂), B. E. ၈၁၉-တွင် နန်းတက်သော မဟာသေနမင်းကြီး ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းအပ်သော ဇေတဝန-ကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ဦးစီး နာယက ဇေတဝနဝါသီ-ဂိုဏ်းကြီးကို စတင် တည်ထောင်သူ တိဿထေရ် (မဟာဝံသ၊၃၇။
၃၂)။
သာမဏေ-ကိုရင်- တိဿ။
တိဿော သာမဏေရော။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁-၂။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၈၊ ၃၄၁-၃။
အံ၊ဋီ၊၂။
) ရသေ့တိဿ၊ တိဿရသေ့။
တိဿဿ တာပသဿ အဿမံ ပတွာ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၉။
တိဿဘုရားလောင်း။
တိဿော နာမ မဟာပုရိသော။
ဗုဒ္ဓံ၊ဋ္ဌ၊၂၆၇။
(ပုဏ္ဏားမျိုး၌ ဖြစ်သော) တိဿ လုလင်။
နိဗ္ဗတ္တိ တိဿော နာမ နာမေန။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၁။
(–၃၄၇။
) တိဿ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) - အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ရ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တတိဿ (၁၉၁၄ ဖွား) ဘုရင်များ တိဿမင်း (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၅၅။
အံ၊ဋီ၊၃၊၃၄၆။
၂၄၉)၊ ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၅), ကာကဝဏ္ဏ တိဿမင်း (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၈။
အံ၊ဋီ၊၁၊၅၁), စန္ဒမုခတိဿမင်း (ဝိ၊ သင်္ဂဟ၊ ၃၁၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၆၆။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၈၅), သဒ္ဓါတိဿမင်း (ယင်း-သည် B. E. ၄၀၇-မှ စ၍ ၁၈-နှစ်ပတ်လုံး သီဟိုဠ်၌မင်းပြု၏။
ကာကဝဏ္ဏတိဿ မင်းနှင့် ဝိဟာရမဟာဒေဝီတို့၏ သားတော် အငယ်ဖြစ်၍ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်း၏ ညီတော်ဖြစ်သည်။
၄-၁၀။
၂၄၉-လည်း ကြည့်။
အရိမေတ္တေယျ မြတ်စွာဘုရား၏ ဒုတိယ အဂ္ဂသာဝက ဖြစ်လတ္တံ့။
မဟာဝံသ၊၃၂။
၈၂), B. E. ၂၉၇-တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓ၌ နန်းတက်သော သူရတိဿမင်း (မဟာဝံသ၊၂၁။
၃-၉), သီဟိုဠ်ကျွန်း ကလျာဏီမြို့၌ မင်းပြုသော တိဿမင်း (ယင်း-သည် ဝိဟာရမဟာဒေဝီ၏ဖခင်, ဒုဋ္ဌဂါမဏိ-သဒ္ဓါတိဿ-မင်းတို့၏ ဘိုးတော်, ဥတ္တိယမင်းသား၏ အစ်ကိုတော် ဖြစ်၏။
မဟာဝံသ၊၂၂။
၁၄-၁၈), B. C, ၅၉-၅၀-တွင် ညီတော်ထုလ္လတ္ထနမင်းကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်လျက် မင်းပြုသော သဒ္ဓါတိဿ၏သားတော် အကြီးဆုံးဖြစ်သော လဇ္ဇီတိဿမင်း (ယင်း-၃၃။
၂၀), (D.P.လည်းကြည့်။
) B. E.၄၉၃-မှစ၍ ၃-နှစ်မင်းပြုသော “ခုဇ္ဇ တိဿ-ဟုလည်း သီဟိုဠ်ရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားသော” မဟာစူဠိမင်း၏ သားတော် တိဿမင်း (ယင်း-၃၄။
၁၅), ၄၉၇-လောက်တွင် ၁-နှစ် ၁-လ မင်းပြုရသော ဒါရုဘတိကတိဿမင်း (ယင်း-၃၄။
၂၂) ၅၉၅-မှစ၍ ၇-နှစ် ၈-လ ပတ်လုံး မင်းပြုသော ယသဠာလက တိဿမင်း (ယင်း-၃၅။
၄၉-၅၂), ၇၀၇-မှစ၍ ၂၈-နှစ် ပတ်လုံး မင်းပြုသော ကဏိဋ္ဌတိဿမင်း (ယင်း-၃၆။
၆-၈), ၆၈၃-မှစ၍ ၂၄-နှစ်ပတ်လုံး နန်းစံခဲ့သော ဘာတိက“ယ”တိဿမင်း (ယင်း-၃၆။
၁-၅), ၈ဝ၉-မှစ၍ ၁၀-နှစ်မင်းပြုသော ပဌမဇေဋ္ဌတိဿမင်း(ယင်း-၃၆။
၁၁၀) ၇၅-မှစ၍ ၉-နှစ်မင်းပြုသော ဒုတိယဇေဋ္ဌ တိဿမင်း (ယင်း-၃၇။
D.P.), A.C. ၂၆၉-၉၁-တွင် သီဟိုဠ်၌ နန်းတက်၍ ၂၂-နှစ် ကြာသော “နာမည်ရင်းကား တိဿ ဖြစ်၍ တရားဆုံးဖြတ်မှု “ဓမ္မဝေါဟာရ”၌ လိမ်မာ ကျွမ်းကျင်သဖြင့် ဝေါဟာရတိဿ-ဟု အမည် ရသော” ဝေါဟာရတိဿမင်း (ယင်း-၃၆။
၂၇-၈), B. E. ၇၉၀-မှစ၍ ၄-နှစ်မင်းပြု သံဃတိဿမင်း (ယင်း-၃၆။
၆၃) ၁၁၅၀-တွင် သီဟိုဠ်၌ မင်းပြုသော “အသိဂ္ဂါဟက သံဃတိဿ-ဟုလည်း သီဟိုဠ်ရာဇဝင်၌ ထင်ရှားသော” ဒုတိယ သံဃတိဿမင်း (ယင်း-၄၂။
၁), ၁၁၈၃-မှစ၍ ၁၂-နှစ်မင်းပြုသော သာသနာဖျက် ဒါဋ္ဌောပတိဿမင်း (ယင်း-၄၂။
၁၄၅)။
(၉) တိဿမင်းသား။
တိဿကုမာရ (၁)-ကြည့်။
ပဏ္ဍုကာဘယမင်း၏ဦးရီးတော် တိဿမင်းသား (မဟာဝံသ၊၁၀။
D.P.), ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း၏ သားတော် ၁၀-ယောက်တို့တွင် ၉-ယောက်မြောက်သားတော် သုဝဏ္ဏတိဿမင်းသား (ဒီပဝံသ၊ ၁၇။
၇၈)၊ (၁၀) တိဿအမတ်။
တိဿာမစ္စ-ကြည့်။
(၁၁) တိဿ-သတိုးသား။
တိဿကုမာရ (၂) ကြည့်။
(၁၂) (သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာဂါမရွာသား) ဒါရုဘဏ္ဍကမဟာတိဿ ဒါယကာ။
ဘန္တေ ဣမသ္မိံ မဟာဂါမေ ဝလ္လိယဝီထိယံ ဒါရုဘဏ္ဍကမဟာတိသော နာမ ဥပါသကော။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၇။
(–၃၉၈။
) (၁၃) တိဿသူငယ်။
တိသော နာမ ဒဟရော အတ္ထိ။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၈။
(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၅။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၇။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၂။
) (၁၄) သူကြွယ်၏သား တိဿ။
သာဝတ္ထိယံ ကိရ တိဿော နာမ ကုဋုမ္ဗိက“ယ” ပုတ္တော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၉။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈။
(၁၅) ပုရောဟိတ် သား “ဝိပဿီ မြတ်စွာဘုရား၏ ဒုတိယအဂ္ဂသာဝက ဖြစ်လတ္တံ့သော တိဿ။
အယံ ခေါ ခဏ္ဍာ စ ရာဇကုမာရော တိဿော စ ပုရောဟိတပုတ္တော။
ဒီ၊၂၊၃၄။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၉။
) (၁၆) မင်းခစား ယောက်ျား တိဿ။
တိသော နာမ သော အခဏ္ဍသီ ရက္ခတိ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၆၉။
(၁၇) အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်၏ သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပည့်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော တိဿ-မဟာ ဗြဟ္မာ-ဗြဟ္မာကြီး။
သနင်္ကုမာရော တိဿော စာ(ဒီ၊၂၊၂၀၉)တိ သနင်္ကုမာရော စ တိဿ-မဟာဗြဟ္မာ စ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၅။
တိဿော (အံ၊၂၊၄၅၃)တိ ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိက-ဗြဟ္မာ။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈-၉၊ ၃၀။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၃၄။
) (၁၈) တိဿပုဏ္ဏား။
တိဿော ဗြာဟ္မဏော...ဝန္တိ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၈။
(၃၀၉။
) အမျိုးသမီးများ တိဿာ–ထေရီမ-ရဟန်းမ။
တိဿာယ ဘိက္ခုနိယာ ဝိကပ္ပမိ။
တဿာ ဝတ္ထု တိဿာထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၁။
(ထေရီ၊၃၇၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၃။
) ကောဏ္ဍည-မြတ်စွာဘုရား၏ ပဌမ အဂ္ဂသာဝိကာ တိဿာထေရီမ (ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၂၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၇), ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်မ တိဿာ (ထေရီ၊၃၇၇), သီဟိုဠ်သာသနာဝင်တွင် ထင်ရှား ထူးကဲ ပြောင်မြောက်သော ဝိနည်းကျမ်းဂန်တတ် ထေရီမ တိဿာ (ဒီပဝံသ၊ ၁၂။
D.P.), ဂမိကအမတ်၏ သမီး ပညာရှိရဟန်းမ တိဿာ (ဒီပဝံသ၊ ၁၈။
၄၀)။
တိဿာ သာမဏေမ။
တိဿာယ သာမဏေရိယာ ဝိကပ္ပေမိ။
တိဿာ သိက္ခမာန်။
တိဿာယ သိက္ခမာနာယ ဝိကပ္ပေမိ။
(ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၁-၂။
) တိဿာ မိဖုရား၊ သီဟိုဠ်ဘုရင် စတုတ္ထကဿပ၏ သမီးတော် “ဒုတိယ ဥဒယ မင်း၏ မိဖုရား” တိဿာ (စူဠဝံသ၊ ၅၁။
D, P.) သီဟိုဠ်ဘုရင် ကဿပ၏ သမီးတော် “စတုတ္ထကဿပ၏ မိဖုရား” တိဿာ (ယင်း-၅၂။
D. P.)။
တိဿာ သီတင်းသည်မ။
တိဿာ ဥပါသိကာ။
တိဿာ သတိုးသမီးငယ်။
တိဿံ နာမ အညံ ကညံ အာနေသိ။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၇၆။
တိဿာ ပြိတ္တာမ။
အဟံ မတ္တာ တုတံ တိဿာ။
ပေတ၊၁၄၁၊ ၁၄၄။
(ပေတ၊ဋ္ဌ၊၇၇၊ ၈၀-၁။
) အဆောက်အအုံများ တိဿကျောင်းတိုက်။
တိဿာရာမံ အဂါ ထေရော။
တိဿမဟာဝိဟာရ B. E. ၆၈၃-တွင် သီဟိုဠ်၌ နန်းတက်သော ဘာတိယတိဿမင်း ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းအပ်သော ဘာတိယတိဿ ကျောင်းတိုက် (မဟာဝံသ၊၃၆။
၃), ၂၃၆-တွင် နန်းတက်သော ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း ကောင်းမှု စောလကတိဿ ကျောင်းတိုက် (ယင်း-၁၇။
၉၅), ၄၅၀-တွင် နန်းတက်သော ဝဋ္ဋဂါမဏိ မင်း၏ တိဿအမတ် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း အပ်သော ဥတ္တရတိဿကျောင်းတိုက် (ယင်း-၃၃။
၉၂), ကုလာလိတိဿ ကျောင်းတိုက်။
မဟာနာဂတိဿကျောင်းတိုက်။
(၂၀)အနက် ကြည့်။
နာဂ-ကျွန်းရှိ တိဿကျောင်းတိုက် (မဟာဝံသ၊၃၆။
D.P.), B.E. ၃၁၅, B.C. ၂၂၀-တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း ရောဟဏဇန ပုဒ် မဟာဂါမ “မာဂမ်ပူရ”၌ နန်းတက်သော ကာကဝဏ္ဏတိဿမင်း(ဒုဋ္ဌဂါမဏိ သဒ္ဓါတိဿတို့၏ဖခင်) ဝိဟာရမဟာဒေဝီတို့ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းအပ်သော တိဿကျောင်းတိုက် ကြီး “ယင်း၌ လုံးပတ် ၅၁၄, ဉာဏ်တော် အမြင့် ၁၀၀-ပေရှိ တိဿာမဟာရာမစေတီကြီး ယခုတိုင် တည်ရှိ၏” (ၐြီလံကာဗောဒ္ဓသိဒ္ဓ ဋ္ဌာန-သမိုင်း။
၂၀၄)။
တိဿစေတီ။
ကုလာလိတိဿ ကျောင်းတိုက် အတွင်းရှိ ကုလာလိတိဿ စေတီ၊ မဟာနာဂ တိဿ ကျောင်းတိုက် အတွင်းရှိ မဟာနာဂတိဿစေတီ။
ယင်း-တို့သည် B, E, ၇၅၇-တွင် သီဟိုဠ်၌ နန်းတက်သော ဝေါဟာရတိဿမင်း ထီး တင်လှူခဲ့ ဘူးသော စေတီတော်များဖြစ်၏(မဟာဝံသ၊၃၆။
၃၃-၄)။
နေရာများ ပါစီနတိဿတောင် (မိဿက-တောင် စေတိယတောင် ?)။
ပါစီနတိဿ-ပဗ္ဗတေ၊ ပါဒါသိ ဘိက္ခုသံဃဿ။
ဒီပဝံသ၊ ၂၂။
တိဿရွာ။
တိဿမဟာဂါမ တိဿ-ရေကန်-အိုင်။
တိဿဝါပီ-ကြည့်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကတ် သုံးပုံလာ ဗုဒ္ဓဝင်အရ တိဿဘုရားတိဿ (ပု) [တိ+ဿ။
စက္ခုဿ (မောဂ်၊၄၊၇၁)နှင့် ယှဉ်ကြည့်။
] သည် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရားများတွင် ၂၀ မြောက် ဘုရားဖြစ်သည်။
ကိုယ်တော်သည် အရပ်တော် အတောင် ၆၀ (၉၀ ပေ) ရှိသည်။
(က) (အမိဝမ်းမှလည်းကောင်း, လူဝတ်ကြောင်အဖြစ် မှလည်းကောင်း, ခန္ဓာ ၅-ပါးမှ၎င်း လွတ်မြောက်မှု) ၃-ကြိမ်ဖြစ်သော။
(က) တိဿဿာဟံ ဘဂဝတော (အပ၊၁၊၁၂၂) တိ တိက္ခတ္တံ ဇာတောတိ တိဿာ၊ သော မာတုဂဗ္ဘတေ, မနုဿဇာတိတော, ပဉ္စက္ခန္ဓတော စ မုတ္တော ဟုတွာ ဇာတော နိဗ္ဗတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ အတ္ထော။
(ခ) ၃-ပါးသော ဘဝ စည်းစိမ်ကို ပေးနိုင်သူဖြစ်သော။
(ဂ) ၃-ပါးသော သရဏဂုံ “ကိုးကွယ်ကြောင်း စိတ္တုပ္ပါဒ်”ဖြင့် နတ်ရွာ နိဗ္ဗာန်၌ တည်စေနိုင်သူဖြစ်သော (ဘုရား)။
(ခ) (ဂ) တိဿောပိ ဘဝသမ္ပတ္တိယော ဒဒမာနော ဇာတောတိ မာတာပိတူဟိ ကတနာမဝသေန တိဿော။
အထ ဝါ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ အဿာသေန္တော ဩဝဒန္တော ဟေတုသမ္ပန္နပုဂ္ဂလေ သဂ္ဂမောက္ခဒ္ဓယေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောတိ တိဿော။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၁။
(အပ၊၂၊၅၅၊ ၇၅၊ ၁၀၁၊ ၁၉၂။