kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သံမဏိလူသား ၂ သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပါရာမောင့်ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှ ဖြန့်ချိသည့် အမေရိကန် ကာတွန်း ရုပ်ပြ သူရဲကောင်း သံမဏိလူသားကို အဓိကထား ရိုက်ကူးသည့် သိပ္ပံခေတ်လွန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတား သည် မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်းပေါ်ရှိ တံတားတစ်စင်းဖြစ်ပြီး နောင်ချိုဘူတာအလွန် (၇)မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်၌ တည်ဆောက်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
၁၉၀၃ ခုနှစ်ရောက်မှ စတင်အသုံးပြု သည်။
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့ အခြား မီးရထားလမ်း တံတားကြီးများကဲ့သို့ မြစ်ချောင်းများကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ပေ။
ဂုတ်တွင်းခေါ် ဒေသကြီးရှိ ပေ (၃၀⁠၀)ကျော် မတ်စောက်သည့် လျှိုကြီးနှစ်ဘက်ကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဂုတ်တွင်းကြီးထိပ်၌ တည်ဆောက်ထား၍ ဂုတ်ထိပ်တံတားဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ရှမ်းဘာသာဖြင့် ငုပ်ထိပ် ဟု ခေါ်ရာမှ ဂုတ်ထိပ် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်းဆိုသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၄ ရက် တွင် မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် ၏ နောက်ဆက်တွဲသက်ရောက်မှုကြောင့် တံတားသည် မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ကျောက်မဲမြို့ဘက်အခြမ်း တံတား၏ ကမ်းကပ်ခုံ(AB 2)၊ တံတားတိုင်အမှတ်(P 16) နှင့် ကမ်းကပ်ခုံ (AB 2)နေရာတို့အကြား ပေ ၆၀ အရှည်ရှိ တံတားသံပေါင်နေရာတို့ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။
တံတားအချက်အလက်များ Gokteik viaduct in 1899 or 1900 ဂုတ်ထိပ်တံတားကြီး၏ အရှည်မှာ (၂⁠၂၆၀)ပေ ရှိသည်။
တံတားကြီး အောက်ခြေရှိ ရေမြောင်းကလေး၏ ရေမျက်နှာပြင်မှ တိုင်းတာလျှင် ပေပေါင်း (၁⁠၁၀၀)မြင့်သည်။
ထိုတံတားကို ဆောက်လုပ်ရာ၌ သံနှင့် သံမဏိတန်ချိန် ၄၃၁၁ တန်နှင့် သံမှိုပေါင်း တစ်သန်း(၁ဝ⁠ဝဝ⁠ဝဝဝ)ကို သုံးစွဲရသည်။
ပေ (၁၂၀)ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၀-ခု၊ ပေ ၆၀-ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၆-ခုတို့ဖြင့် သံမဏိတိုင်ကြီး ၁၆-တိုင်ပေါ်၌ ခဲရာခဲဆစ် တည်ဆောက်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း သီပေါနယ်တွင် ရှမ်းဘာသာဖြင့် ဟိုကွတ်ဟုခေါ်သောရွာရှိသည်။
ဗြိတိသျှတို့က ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို စီမံခန့်ခွဲသော ခရစ် ၁၈၉၈ ခုနှစ်လောက်က ထိုရွာမှ ရွာပေါင်း ၄၈ ရွာကို ကြီးမှူးရသည့် တိုက်နယ်ဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။
ထိုရွာကို မြန်မာတို့က ငုတ်ထိပ်ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဟိုကွတ်နှင့် ငုတ်ထိပ်ဟူသော အခေါ်မှာ ထိုနေရာဒေသတွင် မြစ်ချောင်းများ ငုပ်လျှိုးကွယ်ပျောက်၍ သွားသည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုရွာနားတွင် နမ်းပဆေးမြစ်သည် မြေကြီးထဲသို့ ထိုးဝင်စီးဆင်းပြီးနောက် အခြားတစ်နေရာတွင် မြစ်ကြောင်းပေါ်သည်။
ကာလရွေ့လျောလာ သောအခါ ငုပ်ထိပ်ကို ဂုတ်ထိပ်ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။
ဂုတ်ထိပ်သည် ထိုနမ်းပဆေးမြစ်ကြောင့်သာ ထင်ရှားခဲ့သည်မဟုတ်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်အားဖြင့် ဒုတိယဖြစ်သော တံတားဟူ၍ ကျော်ကြားသော ဂုတ်ထိပ်တံတားကြောင့်လည်း ပို၍ထင်ရှားသည်။
ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မန္တလေးမှ ဗန်းမော်သို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံသို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန်လည်း လိုအပ်သည်ကို တွေ့ရှိလာကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဂုတ်ထိပ်တံတားကို စတင်ဆောက်လုပ်ရန် မြန်မာပြည်အစိုးရက စီမံ လေသည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတားမှာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံ မီးရထားလမ်းရှိ နောင်ချိုဘူတာ အလွန်တွင် မီးရထားမိုင်တိုင်အမှတ် ၄၆၃/ဝ-၉ ရှိသော ကျောက်ဂူကြီးအပေါ်သို့ဖြတ်၍ တောင်ထိပ် ၂ ခုကို ဆက်သွယ်ထားသည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတားကို မြန်မာပြည်အစိုးရသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ ပင်ဆီလဗေးနီးယားနှင့် မေရီလန် တံတား ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီအား ငှါးရမ်းကာ ဆောက်လုပ်စေသည်။
ဆောက်လုပ်၍ ကုန်ကျငွေမှာ ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ် ဖြစ်သည်။
ထိုတံတားသည် နမ္မတူသတ္တုတွင်း တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်း၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အရေးပါလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးကိုလည်း များစွာ အထောက်အပံ့ပြုသည်။
ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင် မဟာမိတ်တို့၏ မြေလှန်စနစ်အရ ဂုတ်ထိပ်တံတားသည် ဖျက်ဆီးခြင်းခံရသည်။
သို့သော် သံတိုင်အမှတ် ၂ နှင့် ၅ သာ ပျက်စီးခဲ့သည်။
ထို့နောက်တစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာပေးရသော ဂျပန်တို့သည် တံတား၏ အမြင့်ဆုံးတိုင်များ သံတိုင်အမှတ် ၉၊ ၁ဝ၊ ၁၁ နှင့် ၁၂ တို့ကို အောက်ခြေမှစ၍ ဗုံးဖောက်ခွဲကာ ဖျက်ဆီးခဲ့ပြန်သည်။
ထို့ကြောင့် သံတိုင်အမှတ် ၉ မှာ အနည်းငယ် ပျက်စီးသည်။
အမှတ် ၁ဝ နှင့် ၁၂ တို့မှာ ပြို၍လဲလေသည်။
အမှတ် ၁၁ မှာမူ အောက်ခြေပြတ်သော်လည်း မလဲချေ။
ထိုတိုင်များပေါ်ရှိ ပေပေါင်း ၁၂ဝ စီရှည်သော ပေါင်းကူးသံဘောင် ၄ ခုမှာမူ မြေသို့ လျှောကျရလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်၌ ထိုတံတားကို နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများ ငှားရမ်း၍ပြင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ထိုကုမ္ပဏီများက တင်ဒါတင်သွင်းသော အဖိုးနှုန်းမှာ ကြီးလေးလှသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဌာနကပင် ဦးစီး၍ ပြင်ဆင်ခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ ပြင်ဆင်သောလုပ်ငန်း ၁၉၄၈ ခု၊ မေလက စတင်ခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းရှားပါး၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသောကြောင့် ၁၉၅၁ ခု၊ ဩဂုတ်လအတွင်း၌သာ ပြီးစီးခဲ့လေသည်။
ပြန်လည် ပြုပြင်တည်ဆောက်ရသည့် စရိတ်မှာ ၃၂ သိန်းခန့် ဖြစ်သည်။
ယင်းတံတားကို တည်ဆောက်သည့် နည်းပညာ အဆင့်မြင့်မှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်လှပမှုတို့ကြောင့် ခေတ်အဆက်ဆက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။
ယနေ့တိုင်ထိ မြန်မာပြည်၏ အမြင့်ဆုံး တံတား၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မီးရထားသံလမ်း တံတား (မြင်းခုံတံတား) ဟု မှတ်ကျောက်တင်ဆဲ ဖြစ်သည်။
တံတားဖျက်ဆီးခံရခြင်း ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)၊ နောင်ချိုမြို့နှင့် ကျောက်မဲမြို့များသို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် ဂုတ်ထိပ်တံတား၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းရှိ သံမဏိတံတားဘောင်နှင့် အုတ်နံရံဘောင်တို့အား ဆက်သွယ်ထားသည့် နေရာသည် မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။
တံတားဖျက်ဆီးခံရမှုအတွက် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသည့် မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်တို့သည် အပြန်အလှန် အပြစ်တင်စွပ်စွဲမှု ရှိသည်။
“ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့ကလည်း ဒီမနက်ပိုင်းမှ ကြားသိရပါတယ်။
သတင်းကနေတက်နေတာလည်း တွေ့ရပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့မှ ကျမတို့လည်း စုံစမ်းတာမျိုးတွေရှိပါတယ်။
ဒီမနက်ပိုင်းမှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA တည်ရှိရာ ဂုတ်ထိပ်တံတား တဝိုက်မှာဆိုရင် ဒရုန်းကနေတဆင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။
အဲဒီ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ စစ်ကောင်စီက ကျမတို့ TNLA ကို ဦးတည်ပြီးတော့မှ တိုက်ခိုက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီ တိုက်ခိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ ကျမတို့ကို ကျရောက်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲနဲ့ အဲဒီ တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့ ဒရုန်းတွေက ဒီ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ထိမှန်ပြီးမှ ‌ဖျက်ဆီးခံရတာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု တအာင်းတပ်မတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောသည်။
“တစ်နိုင်ငံလုံးက ဂုဏ်ယူရပြီး အများပြည်သူတွေသုံးစွဲနေတဲ့ ဒီတံတားကို ဖျက်ဆီးလိုက်တဲ့လုပ်ရပ်ဟာ TNLA နှင့် PDF အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူတွေက ရက်စက်ယုတ်မာမှုဖြစ်ပါတယ်။
ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်တို့အနေနှင့် ပြင်းထန်တဲ့ လက်တုန့်ပြန်မှုတွေ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားပါမယ်” ဟု အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း က သတင်းမီဒီယာများကို ပြောကြားသည်။
သာသနိကအ​ဆောက်အအုံအမှတ်=၁၅၄/၁၂၃ ကျောက်ဂူဥမင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
ဧရာဝတီမြစ်သို့ ချောင်းများစီးဆင်းရာတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ချောက်များ၊ အနိမ့်များ၊ ကမ်းပါးစောက်များ ပေါများသော ညောင်ဦးမြို့၏ အရှေ့မြောက်နေရာတွင် ဤကျောက်ဂူဥမင်သည် ကုန်းစောင်းပြတ်တစ်ခုကို အတွင်းသို့ ဥမင်ထွင်းပြီးနောက် ရှေ့အဆောင်ခန်းမကြီးတစ်ခုကို ကျောက်ဆစ် ကျောက်ချပ်များနှင့် စီပြီး ခန့်ခန့်ညားညား ပြုလုပ်ထားသည်။
ညောင်ဦးမြို့၏ အရှေ့ဘက် နှစ်မိုင်အကွာတွင် ရှိပြီး ကျောက်ဂူဥမင်လိုဏ်ကနေ ဝင်သွားလျှင် ကျန်စစ်သားဂူကို ရောက်သည်။
ရှေးစကား အစဉ်အလာပြောကြားခဲ့သော အမှတ်အသားများအရ ပုဂံ နရပတိစည်သူမင်းလက်ထက် “ပဏ္ဍိတ”အမည်ရှိသော မထေရ်မြတ်သည် မိမိ၏ သီလစင်ကြယ်ကြောင်း ဓားသွေးကျောက်နှင့် ဓားမကို ဧရာဝတီမြစ်၌ အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ချရာတွင် ကျောက်နှင့်ဓားမပါ ရေ၌ ကူးသွားသည်ဆိုသော ဥဒါန်းစကားဖြင့် ကျောက်ကူးဓားမပါဟု အမည်ပေါ်ခဲ့လေသည်။
ထိုမထေရ်မြတ်အတွက် နရပတိစည်သူ မင်းကြီးက သက္ကရာဇ် ၅၅၀တွင် ချောက်ကမ်းပါးတွင် ဥမင်တူး၍ လှူဒါန်းခဲ့ကြောင်း၊ ကျောက်ကူးသွားသည်ကို အစွဲပြု၍ ကျောက်ကူးဥမင်ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ဓားမပါသွားသဖြင့် “ဓားမပါဘုရား”ဟု မြောက်ကုန်းထိပ်တွင် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း စသဖြင့် ဖော်ပြကြလေသည်။
ကျောက်စာ ကျောက်ဂူဥမင်တွင် ယခုရှိသော ကျောက်စာ၌ “သက္ကရစ် ၅၅၀ သာသနာငါးထောင်တေည်စိမ်သောငှာ စည်သူမင်ကြီ နတ်ထမင်ရသော သ္ခိင်ထံပါပုရှာအာ လှူတပ်မူသဝ် ” အစရှိသဖြင့် သက္ကရာဇ် ၅၅၀ တွင် စည်သူမင်းကြီးသည် နတ်ထမင်းရသော သခင်ထံပါ (ဓံပါ-ဓမ်ပါလ်-ဓမ္မပါလ)၏ ဘုရားကို ကျွန် စသည်များ လှူကြောင်းနှင့် ဥဇနမင်းလက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်လှူဒါန်းကြောင်းများ ပါရှိလေသည်။
ဤအမည် ဓမ္မပါလမှ ဓမ်ပါ-ထံပါဟု အတိုခေါ်ရာမှ နောက်ဓားမပါဟူသော ပုံပြင်နှင့် ဆက်စပ်သွားဟန်တူသည်။
အထက်ပါကျောက်စာထွက် စကားကို ထောက်၍ ဤကျောက်ဂူဥမင်တွင် နရပတိစည်သူမင်းကြီး လက်ထက် အကျင့်သီလပြည့်စုံသော “သခင်ထံပါ” မထေရ် သီတင်းသုံးလျက်ရှိကြောင်း သိရလေသည်။
ဥမင်၏ လက်ရာနှင့် ကျောက်ဆင်းတု စသည်များကို ထောက်၍ကား နရပတိစည်သူ မင်းကြီးလက်ထက်ထက် စော၍ ဤအဆောက်အအုံ ရှိနေမည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။
နှစ်ပေါင်း တစ်ရာစော၍ ကျန်စစ်မင်းကြီး လက်ထက်လောက်က စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
ဦးဗိုကေ - ပုဂံသုတေသနလမ်းညွှန် သမိုင်း ကျောက်ဂူဥမင်ဘုရားကို ခရစ် (၁၁) ရာစုတွင် နရပတိစည်သူမင်း တည်ခဲ့သည်။
ကျောက်ဂူဥမင် တွင်ရှိသော ကျောက်စာအရ နရပတိ စည်သူမင်း (အေဒီ-၁၁၆၅-၁၂၁၁) လက်ထက် ကျောက်ဂူဥမင်တွင် သခင်ထံပါ (ဓံပါ- ဓမ်ပါလ်-ဓမ္မပါလ်) သီတင်းသုံးလျက် ရှိကြောင်း၊ နရပတိစည်သူ မင်းသည် အေဒီ (၁၁၈၈) တွင် သခင်ထံပါ၏ ဘုရား၌ ကျွန်များ လှူဒါန်းခဲ့သည်ဟု သိရှိရသည်။
တည်ဆောက်ပုံ ကျောက်ဂူဥမင်သည် သဲကျောက် ကမ်းပါးယံကို ထွင်း၍ အုတ်နှင့်ကျောက် ရော၍ ဥမင် တည်ဆောက် ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကျောက်ဂူဥမင် တိုက်မ မြေညီထပ်တွင် အတွင်း အပြင် ကျောက်အုတ်များဖြင့် တည်ဆောက် ထားပြီး အဆင့် သုံးဆင့်ရှိသည်။
အပေါ်ပိုင်း နှစ်ဆင့်မှာ ရိုးရိုးမြေအုတ် များဖြင့် တည်ဆောက် ထားသည်။
ဥမင်၏ မြောက်ဘက်တွင် အဝင်မုခ်၊ အာရုံခံခန်းမ ရှိပြီး မြောက်ဘက် မျက်နှာမူနေသည့် သဲကျောက်ဖြင့် ထုလုပ် ထားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ဆင်းတု ရှိသည်။
ရုပ်ပွားဆင်းတု၏ အရှေ့၊ အနောက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် စင်္ကြလမ်းများ ရှိသည်။
ဥမင်အတွင်းသို့ ဆင်းတုတော်၏ အရှေ့ အနောက် ခုံးဖြောင့် ပေါင်းကူး ဝင်ပေါက်မှ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း အတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်သည်။
ဥမင် လိုဏ်ခေါင်းအတွင်း ဝင်္ကပါသဖွယ် ထောင့်ချိုးများဖြင့် ဖောက်လုပ်ထားပြီး ဝင်္ကပါလမ်း၌ ကမ္မဌာန်း ဘာဝနာ တရား အားထုတ်ရန် အခန်းကျဉ်းများ ရှိသည်။
ဥမင်၏ အရှေ့ နှင့် မြောက်ဘက် မျက်နှာတွင် ပြတင်းပေါက်များ ရှိသည်။
ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း အတွင်း အလင်းရောင် ရရန် ရောင်လင်း ပေါက်များ ဖောက်ထားသည်။
အနုပညာလက်ရာ ကျောက်ဂူဥမင်တွင် နံရံဆေးရေးပန်းချီနှင့် ကျောက်ဆစ် ပန်းတမော့ လက်ရာများ လေ့လာနိုင်သည်။
အောက်ထပ် ခန်းမဆောင်ကြီးသည် အနည်းငယ် မှောင်သည်။
လေးဆယ့်နှစ်ပေ ကျယ်၍ နောက်ဘက်တွင် နှစ်ဆယ့်ငါးပေ ရှိသည်။
ထိုခန်းမဆောင်အတွင်း အလျား ဆယ့်ရှစ်ပေ၊ အနံ ဆယ့်နှစ်ပေ၊ အမြင့် ကိုးပေ ရှိသော ကြာပလ္လင်ထက်၌ အဝင်မုခ်ဝကို မျက်နှာမူလျက် ဘူမိဖဿမုဒြာ လက်အနေအထားဖြင့် တင်ပျဉ်ခွေထိုင်နေသော ဆင်းတုတော်ကြီး တစ်ဆူရှိသည်။
ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ ကျောက်ဂူဥမင် အတွင်းရှိ ပဓာနဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော် ကြီး ရှိသည့် ဂန္ဓကုဋီတိုက် နံရံ အောက်ပိုင်းတွင် နံရံ ဆေးရေး ပန်းချီများ ရှိသည်။
ဆင်းတုတော်ကြီးရှေ့တွင် ဂူ၏ အာရုံခံ ခန်းမကြီးကို သုံးဆယ့်နှစ်ပေ မြင့်သော ကြီးမားသော ကျောက်အုတ်စီ တိုင်မကြီး နှစ်ခုက ထောက်ထားပြီး အမိုးပေါင်းကူးဒေါက်အဖြစ် တည်ရှိသည်။
ယင်းတို့၏ အောက်ခြေ ပတ်လည်တွင် အလွန်လှပသော ကျောက်ပန်းခက်များ ထွင်းထားသည်။
ကျောက်ဂူ တိုက်မအတွင်း အရှေ့၊ အနောက်နှင့် မြောက်နံရံတွင် နံရံမုခ် ကပ်သုံးတန်း ရှိပြီး နံရံမုခ်ကပ် (၄၉)ခု ရှိသည်။
ထိုနံရံမုခ်ကပ်များတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ကျောက်ဆင်းတုများ နှင့် ဗုဒ္ဓဝင်ခန်း ဆိုင်ရာ ကျောက်ဆစ်ရုပ်တု များရှိသည်။
ဗုဒ္ဓရုပ်တုများတွင် ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒန မင်းကြီး လယ်ထွန် မင်္ဂလာပြုစဉ် ဘုရားလောင်း သိဒ္ဓတ္တ မင်းသားဇဗ္ဗူ့ သပြေပင်ရိပ်တွင် နေပုံ၊ မုစလိန္ဒာ သတ္တဟ စံနေပုံ၊ ဘုရားလောင်း ဒုက္ကရ စရိယာ ကျင့်စဉ်၊ နတ်တို့က နားရွက်မှ ဩဇာသွင်းပုံ ကျောက်ဆစ် လက်ရာများကို လေ့လာနိုင်သည်။
(အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု ပြတိုက်ရှိ ဘုရားလောင်း ဖွားတော်မူခန်း ကျောက်ဆစ်ရုပ်တုမှာ ဤ ကျောက်ဥမင်မှ ယူဆောင် ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။
) ကျောက်ဂူဥမင်၏ အဝင်မုခ် လက်ဝဲလက်ယာ ထောင့်ချိုးများတွင် အလွန်လှပသော ကျောက်ဆစ်လက်ရာ ဘီလူးရုပ်၊ မိန်းမရုပ်၊ ကြာပန်းများ အကြား ကိန္နရီ ကိန္နရာရုပ်၊ နတ်ရုပ်၊ ခြင်္သေ့၊ ကျား၊ သမင်၊ ယုန်ရုပ်များကို ကျောက်အုတ် များစီ၍ ထွင်းထု ထားသည်။
ကျိုက်ကမာစိန်စေတီသည် အနော်ရထာလမ်းနှင့် ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းထောင့် တွင်ရှိပြီး ယခုအခါ ဘုန်းကြီးကျောင်းများဖြင့် ကွယ်နေသည်။
ကျိုက်ကမာစိန်စေတီဟူသည်မှာ မွန်ဘာသာအားဖြင့် ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကျိုက်=ဘုရား၊ ကမာ=ရေကန်၊ စိန်=ဆင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။
““ဆင်ကျကန်စေတီ”” ဟု ဖွင့်ဆိုရမည်ဖြစ်၏။
ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အရှေ့တောင်ယွန်း၊ ပုဇွန်တောင်ချောင်းအနီး အရပ်၌ တည်ရှိသော စေတီတော်အား ဆင်များရေသောက် ဆင်းသက်ကြသည့် ရေကန်ကြီးရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ ““ကျိုက်ကမာစိန် ဘုရား”” ဟု ခေါ်တွင်ကြောင်း အမှတ်အသားရှိ၏။
ကျိုက်ကမာစိန် စေတီသမိုင်းသည် ဆူးလေစေတီတော်၊ ကျိုက္ကစံစေတီတော်၊ ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိပြီး သီဟဒီပမင်းကြီးသည် အရှင်ယသနှင့် အရှင်သောဏအမှူးရှိသော ရဟန္တာရှစ်ပါး ပင့်ဆောင်လာသည့် ဆံတော်၊ ဓာတ်တော်များအနက်မှ ဆံတော်ဓာတ်တစ်ဆူကို ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ်(၁၁၄၃) ခုနှစ် နန်းတက်သည့် အမရပူရနန်းစံ ဘိုးတော်မင်း၏ ငယ်ကျွန်ရင်း၊ ဦးကျော်ရွေး၊ ရန်ကုန်မြို့ဝန်ဖြစ်သောအခါ ကျိုက်ကမာစိန်စေတီအား ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြုပြင်သည်။
သို့သော် ကျိုက်ကမာစိန်စေတီသည် ထုံးဖြူဖြူ စေတီဖြစ်သဖြင့် ထုံးသင်္ကန်းရောင်ဖြူဖြူက ကြည်ညိုဖွယ်အဆင်း ဆောင်သဖြင့် ““ဘုရားဖြူစေတီ”” အဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့၏။
၁၃၀၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆုတ် ၂ ရက်တွင် ဘုရားဖြူကျောင်းတိုက် ဆရာတော်ကြီးကိုအမှူးထား၍ ဒါယိကာ၊ ဒါယိကာမ ၁၃ ဦးမှ ယနေ့ဖူးတွေ့ရသော စေတီကို ပြန်လည်ပြုပြည်တည်ထားခဲ့ကြပြီး ၁၃၁၈ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်တွင် ကြေးထီးတော် အထွဋ်တင်ခဲ့ကြသည်။
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားသည် မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက်၊ မန္တလေးတောင်ခြေအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားသည် မန္တလေးရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်ကြီးကို တည်ထောင်တော်မူသော ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်း၏ ကုသိုလ်ဖြစ်သည်။
မြို့တော်တည်ထောင်ပြီး ငါးနှစ်ခန့်အကြာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၆-ခုနှစ်၌ မတ္တရာမြို့ရှိ စကျင်တောင်မှ ရရှိသော တစ်လုံးတစ်ခဲတည်းသော စကျင်ကျောက်ကြီးကို ပုံတော်ကြမ်း ထုဆစ်စေခဲ့ပြီး မန္တလေးသို့ သယ်ဆောင်ယူကာ မင်းတရားကြီးကိုယ်တိုင် မျက်ခုံး၊ မျက်ရေးတို့ကို ရေးဆွဲလျှက် မဟာသကျမာရဇိန်ဟု ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမှာ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ နေတော် မူသည့် ရုပ်ပွားတော်ဖြစ်သည်။
သို့သော် စကျင်တောင်မှ ရသောကျောက်ကို အစွဲပြု သဖြင့် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားဟု လူအများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ် ကြသည်။
တည်နေရာ မန္တလေးမြို့ နန်းမြို့ရိုးကြီး၊ မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်၊ ဥပုတ်တော်ရက်ကွက်၊ မန္တလေးတောင်ခြေရင်း သုဓမ္မာဇရပ်များအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
ဉာဏ်တော်အမြင့် ၂၆ ပေ၊ ၆ လက်မ ဖြစ်သည်။
မန္တလေးတောင်ခြေရှိ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားမုဒ်ဦး တည်ထားပုံ ညချမ်းအချိန် ရောင်စုံမီးများဖြင့် ဖူးမြင်ရပုံ မန္တလေးမြို့မှ မြောက်ဘက် မိုင် ၂ဝ ခန့် ဝေးကွာသော စကျင်တောင်မှ ထိုရုပ်ပွားတော် ထုလုပ်မည့် ကျောက်ကို ၁၂၂၆-ခုနှစ် ဝါခေါင်လတွင် တူးဖော်ရရှိလေသည်။
ရှေးဦးစွာ ကျောက်ကို ရုပ်ပွားတော်သဏ္ဌာန် အကြမ်းဆတ် ထုလောင်းစေပြီး၊ မကွေးမြို့စားဝန်ကြီး၊ မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီးတို့ ကြီးကြပ်ပြီး စီမံဆောင် ရွက်ပါသည်။
ဤသို့ ထုစစ်ပြီး စကျင်တောင်မှနေ၍ သယ်ယူသောအခါ သမ္ဗာန်တော်ကြီး နှစ်စင်းတွဲပြီး တက်ဆောင် ထားစေပြီး ရေတက်အချိန်ကိုက် သယ်ဆောင် ပါသည်။
သယ်ဆောင်သော လမ်းတစ်လျှောက်မှာ သုဓမ္မာဆရာတော်နှင့် သံဃာတော်များက ကြိုဆိုပြီး ပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် အတီးအမှုတ် အကအခုန် တို့ဖြင့် ပွဲသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလျက် မြို့တော်သို့ စုန်ဆင်းခဲ့သည်။
မြနန်းစကြာ မီးသင်္ဘောနှင့် ဆွဲယူကာ အီကင်းရွာသို့ ရောက်သည်။
ထိုမှ ခံကုန်း ရွာမြောက်၊ ရွှေတချောင်းမြောင်းကို ချိုး၍ မြောင်းတွင်းသို့ သွင်းဆောင်ခဲ့ ပြီးနောက် ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ဖောင်ပေါ်မှ ကုန်းပေါ်ကို တင်ဖို့အတွက် ဧရာဝတီမြစ်ကနေ ရွှေတချောင်းမြောင်းထဲသို့ သမ္ဗာန်တော်ကိုသွင်းပါသည်။
ထို့နောက် စွပ်ဖားပေါ်ကိုတင်ကာ အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်ကိုယ်တော်တိုင် ကြီးကြပ်ပြီး ဒလိမ့်တုံး၊ ကြိုး၊ လွန်များဖြင့် စွတ်ဖားပေါ်တင်ကာ ပို့ဆောင်သည်။
စွပ်ဖားများကို တလိမ့်ကြိုးလွန်များနှင့် လူအင်အား (၁၂၀၀၀၀)နှင့် ဆွဲယူစေသည်။
ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ရုပ်ပွားတော် ကိန်းဝပ်အံ့သော နေရာသို့ အရောက် အစု အမှုထမ်းပေါင်း ၁၂ဝဝဝ ကျော်တို့ကို အိမ်ရှေ့မင်း၊ ဝန်ကြီးအတွင်းဝန် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များက ကြပ်မ၍ ပင့်ဆောင်စေခဲ့သည်။
ခက်ခက်ခဲခဲ(၁၃)ရက်ကြာဆွဲပြီး (၁၂၂၆)ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၁၂) ရက်မှာ ဆင်းတုတော် တည်ထားမည့် ပလ္လင်တော်ပေါ်ကို ရောက်ရှိသည်။
ဆင်းတုတော်ကို ပြီးပြေအောင် ဆက်လက် ထုစစ် တော်မူပြီး (၁၂၂၇)ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်(၇)ရက်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် နဝရတ်ကိုးပါးစီခြယ်ထားသော ရွှေစုတ်ကို ကိုင်စွဲတော်မူပြီး ရွှေမှင်နှင့် မျက်ခုံးတော်၊ မျက်ရေးတော်စသော လက္ခဏာတော်များကို ရေးသား မျက်နှာတော်ဖွင့်တော်မူပြီး ဆရာတော်သံဃာတော်များနှင့်အတူ အနေကဇာတင်တော်မူလေသည်။
မင်းမှူးမတ်တို့က ကျောက်တော်ကြီးဘုရား မဟာရံတံတိုင်း ပြင်ပတွင် ဇရပ်ပေါင်း ၃၃ ဆောင်ကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းကြသည်။
ကျောက်တော်ကြီး ရုပ်ပွားတော်ကို ကျောက်ဆစ် ပညာသည် အကျော်တို့အား ဆက်လက်၍ ထုလုပ်ချောမော စေပြီးနောက် ၁၂၂၇ ခု ကဆုန်လပြည့်ကျော် ရ ရက်နေ့တွင် အခမ်းအနားကြီးစွာဖြင့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် မျက်ရေးတော်ကို စတင်ရေးသားလျက် မျက်နှာတော် ဖွင့်လေသည်။
အရွယ်ပမာဏ ရုပ်ပွားတော်၏ အရွယ်ပမာဏမှာ ထက်ဝယ်တော်အပြန့် ၁၂ တောင်။
အဝန်း ၂၈ တောင် ၂ မိုက် ၄ သစ်။
ခါးတော် အဝန်း ၁ဝ တောင် ၂ မိုင် ၄ သစ်။
ရင်ပွင့်တော် ပခုန်းစွန်း ဝဲယာ အကျယ် ၈ တောင်။
အဝန်း အတောင် ၂ဝ။
ဦးခေါင်း တော် အဝန်း ၁၃ တောင်။
စမ္မခဏ်မှ ရောင်လျှံတော်ဖျားအထိ ဉာဏ်တော် အမြင့် ၁၇ တောင် ၁ မိုက် ၄ သစ်၊ ဖြစ်လေသည်။
အ လေးချိန် (၅၅၂၁၂၅ ) ပိဿာ တန်ချိန် (၉၀၀ )ခန့် ရှိသည်။
ထူးခြားချက် ဘုရားပရဝုဏ်အကျယ် ၄.၂၅ ဧက ရှိပြီး၊ ဘုရားပုရဝုန်အတွင်း လက်ျာတော်ရံ ရဟန္တာ ၄၀ ပါး လက်ဝဲတော်ရံ ရဟန္တာ ၄၀ ပါး စုစုပေါင်း ၈၀ ပါးကို တစ်ပါးစီ အုတ်ကျောင်းဆောင်များနှင့် တည်ထားခြင်းကို ထူးခြားစွာ ဖူးတွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)အပိုင်း(ခ) ဘက်စုံပြုပြင် မဟာသကျမာရဇိန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ဖူးမြော်ရာတွင် ပြတိုက်သို့လည်း ဝင်ရောက်လေ့လာသင့်သည်။
ပြတိုက်ထဲတွင် ထွက်တော်မူကြီး၊ ထွက်တော်မူအခမ်းအနား ရှေးပန်းချီလက်ရာကားများ ကြည့်ရှူလေ့လာနိုင်သည်။
နိပါတ်ပန်းချီဆရာကြီး ဦးစောမောင်၏ ကောသလမင်း အိပ်မက်တစ်ဆယ့်ခြောက်ချက် ပန်းချီကားများ လေ့လာကြည့်ရှူနိုင်သည်။
ဂန္ဓကုဋိတိုက်၏ အနောက်ဘက်တွင် ရှေးလက်ရာ ခြေတော်ရာနှစ်ဆူကို ဖူးမြော်နိုင်သည်။
ကျောက်သပိတ်ကြီး ကျောက်တော်ကြီးဘုရားအတွင်းရှိ ကျောက်သပိတ်ကြီး ယင်းသို့ ဘုရားထုဆစ်ပြီး ပိုနေသောကျောက်အသားစကို ကျောက်သပိတ်ကြီး တစ်လုံးရရှိရန် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ အစီအမံဖြင့် ထုဆစ်ခဲ့သည်။
ထိုကျောက်သပိတ်ကြီး၏ အရွယ်အစားမှာ အပြင်နုတ်ခမ်း ၅-ပေ ၂-လက္မ၊ အတွင်းနုတ်ခမ်း ၄-ပေ ၅-လက္မ၊ အမြင့် ၃-ပေ ၈-လက္မ၊ လုံးပတ် ၂၁-ပေ ၄-လက္မ တို့ ဖြစ်သည်။
ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲ ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်အတိုင်း သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၃ ရက်မှ လပြည့်ကျော် ၇ ရက်အထိ စည်စည်ကားကား ကျင်းပသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းမှာ အထင်ရှားဆုံး၊ အကြီးကျယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ စန္ဒာမုနိဘုရား၊ ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားများ တစ်ပေါင်းတည်း ကျင်းပသည့် ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ပွဲတော်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။
ပြည်မြန်မာ ဂျာနယ် (၂၄.၁၂.၂၀၀၉) ကိုးကား Category:မန္တလေးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ။
ကျိုက်သလ္လံစေတီတော် () သည် မွန်ပြည်နယ်၏မြို့တော် မော်လမြိုင်မြို့တွင် အကြီးဆုံးစေတီတော် ဖြစ်၍ မြို့၏အရှေ့ဘက် သံလင်တောင်စွယ်တွင် တည်ရှိသည်။
အမည်ရင်းမြစ် ကျိုက်သလ္လံစေတီတော်၏ မွန်အမည်မှာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာလို အသံထွက်မှာ ကျိုက်ဆီမ်းလန် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဘုရား၊ ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရှမ်း၊ ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ပျက်ဆီးခြင်း၊ ထွက်ပြေးခြင်း ဖြစ်သည်။
မွန်လူမျိုးများသည် ထိုင်းလူမျိုးများကို ရှမ်းဟု ခေါ်ကြသည်။
သို့ဖြစ်သောကြောင့် ဆိုသည်မှာ ရှမ်းလူမျိုးများကလိမ်လည်ပြီးထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသော ဘုရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဘုရားသမိုင်း မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ကံရာဇာကြီး၊ ကံရာဇာငယ် ညီနောင်နှစ်ပါးသည် ဘုရင်အဖြစ်ကို ရရှိရန်အတွက် စေတီတစ်ဆူကို အပြိုင်တည်ခဲ့ကြရသည်။
ကျိုက်သလ္လံ စေတီတော်သမိုင်းသည်လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။
ရှေးယခင်က မွန် နှင့် ရှမ်းလူမျိုးများသည် မကြာခဏ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။
မွန်များက ရှမ်းဒေသကို စစ်မက်ပြုလိုက်၊ ရှမ်းများက မွန်ဒေသကို စစ်မက်ပြုလိုက်နှင့် အချိန်ကာလများစွာ စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။
ထိုဒေသနှစ်ခုလုံးသည်လည်း စစ်ပွဲများကြောင့် ပျက်ဆီးခဲ့ရသည်။
တနေ့တွင် ရှမ်းများသည် မွန်ဒေသကို စစ်မက်ပြုရန်အတွက် ချီတက်လာကြသည်။
မွန်ဘုရင်သည် ပညာရှိသုခမိန်အမတ်များကို ခေါ်၍ ရှမ်းများအား မည်ကဲ့သို့ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သင့်ပုံကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်သည်။
ထို့နောက် ရှမ်းဘုရင်ထံသို့ သံအဖွဲ့အား စေလွှတ်ပြီး စစ်မက်ပြုခြင်းဖြင့် ဒေသနှစ်ခုလုံး ပျက်ဆီးဆုံးရှုံးမှုများဖြစ်ပေါ်၍ အကျိုးမရှိကြောင်း၊ ပညာရှိနည်းဖြင့်သာ ဆုံးဖြတ်သင့်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
ထို ပညာရှိနည်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ရှုံးနိမ့်သူက အနိုင်ရရှိသူ၏ဒေသကို မည်သည့်အခါမျှ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုရန် သဘောတူညီမှုရရှိခဲ့သည်။
ထိုပညာရှိနည်းမှာ - တစ်နေ့တည်းနှင့် ဘုရားတစ်ဆူကို မွန်လူမျိုးနှင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့ အပြိုင်တည်ရမည် ဖြစ်သည်။
အရင်ဆုံးပြီးအောင်တည်နိုင်သူသည် အနိုင်ရရှိမည် ဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖြင့် ကုန်းမြင့်တစ်ခု(ယခု ကျိုက်သလ္လံဘုရား ကုန်းတော်) ပေါ်တွင် မွန် နှင့် ရှမ်းတို့ စေတီအပြိုင်တည်ခဲ့ကြသည်။
မွန်လူမျိုးတို့က စေတီအမြန်ပြီးစီးရေးအတွက် ဝါးများဖြင့် စေတီတည်ကြသည်။
တစ်နေ့တည်းနှင့် တည်ပြီးသော ထိုစေတီကို ထုံးသင်္ကန်း ကပ်လှူလိုက်သောအခါ အလွန်ပင် ကြည်ညိုသပ္ပါယ်ဖွယ်ကောင်းလှသည်။
ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် စေတီတော်ကို အုတ်၊ သဲ၊ ကျောက် တို့ဖြင့် တည်ဆောက်သောကြောင့် တစ်နေ့တည်းနှင့် မပြီးပေ။
ထို့ကြောင့် ပညာရှိနည်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အရ မွန်တို့က အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ရှမ်းတို့သည်လည်း မွန်ဒေသကို မည်သည့်အခါမျှ လာရောက်ကျူးကျော်ခြင်း မပြုတော့ပေ။
ဤစေတီတော်ကြီး၏ တန်ခိုးတော်ကြောင့် မွန်ဒေသသည်လည်း စစ်မက်မဖြစ်ပွားတော့ဘဲ တိုးတက်စည်ပင်လာခဲ့သည်ဟု ပါးစပ်ရာဇဝင်သမိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေပါတော့သည်။
ဤစေတီသမိုင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အဆို ၂ မျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။
တစ်မျိုးမှာ သာသနာနှစ် ၂၃၆ တွင် ယခု မော်လမြိုင် ခေါ် ရမ္မာဝတီမြို့မှ မွန်ဘုရင်မွတ်ပိရာဇာမင်းသည် သထုံပြည်မှသွားတော် ဓာတ်တစ်ဆူ ရရှိခဲ့သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကြွရောက်နားနေတော်မူဘူးရာ နာဂဝသီတောင်လည်းခေါ် သံလင်တောင်စွယ်တွင် ဌာပနာ၍ စေတီတည်ခဲ့ကြောင်း၊ ဆံတော်ဓာတ်ကိုလည်း ဌာပနာကြောင်းနှင့် အဆိုရှိသည်။
ဘုရားတည်ရာတောင်ကို အစွဲပြု၍ စေတီကိုလည်း ကျိုက်သံလင်စေတီဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
ယခုအခါ စကား ရွေ့လျောလာသဖြင့် ကျိုက်သလ္လံ ဖြစ်လာသည်။
ရှေးအခါက ထိုစေတီတည်ထားရာ တောင်ခြေသည် ပြိုပျက်အံ့သကဲ့သို့ ရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာဖြင့် 'သံလင်'ဟု သမုတ်ခဲ့သည်။
အခြားအဆိုတစ်ရပ်မှာ ရှေးအခါက ရှမ်းစစ်သည်နှင့် မြန်မာစစ်သည်များ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် စစ်ဦးချင်းဆိုင်ကြပြီးနောက် သတိတရားရရှိကြပြီးလျှင် စစ်တိုက်ကြမည့်အစား စေတီတစ်ဆူစီတည်ကြ၍ ရှေးဦးစွာ ပြီးစီးသည့်ဖက်မှ အနိုင်ယူကြစတမ်းဟု ကတိပြုကြလေသည်။
ရှမ်းစစ်သည်တို့က အုတ်များဖြင့် တည်ရန် ပြင်ဆင်နေဆဲ၊ မြန်မာစစ်သည်တို့က ခြင်းကြားဖြင့်တည်၍ စေတီအတု ရှေးဦးစွာ ပြီးမြောက်နှင့်သောကြောင့် ထိုစေတီကို ရှမ်းတို့မြင်သဖြင့် အကယ်ထင်မှတ်ကာ အရှုံးပေး ဆုတ်ခွာသွားလေသည်။
ထိုသို့ ရှမ်းများလန်ပြေးသည်ကို အကြောင်းပြု၍ တည်စောစေတီတော်ကို 'ကျိုက်ရှမ်းလန်'ဟု ခေါ်ကြောင်း၊နောင်ကာလ ရွေ့လျောသဖြင့် 'ကျိုက်သလ္လံ'ခေါ်ကြောင်းနှင့်လည်း အဆိုရှိသည်။
စေတီတော်သမိုင်းအရ မွန်ဘုရင် မွတ်ပိရာဇာမင်း တည်စဉ်က စေတီဖိနပ်တော် အတောင် ၄ဝ၊ ဉာဏ်တော် ၅၅ တောင် ရှိလေသည်။
မွန်ဘုရင် ဝါရီရူးမင်း အပါအဝင် နောက်မင်းအဆက်ဆက်တို့ ထပ်မံပြုပြင်ကြသေးသည်။
Bird, G W (1897). Wanderings in Burma. p. 204. ထို့နောက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၄ ) ခု ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက် ယိုးဒယားသို့ ထားဝယ်ကြောင်းချီတက်ခဲ့သော စစ်သူကြီး ဗိုလ်ချုပ်မဟာနော်ရထာကတစ်ကြိမ်၊ ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်ပွဲ အတွင်းက စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓုလ၏ လက်ရုံးတစ်ဆူဖြစ် သော စကြာဝန်ကြီးက တစ်ကြိမ်၊ ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ထို ၂ ကြိမ်စလုံး၌ ထီးတင်၍မပြီးမီ မော်လမြိုင်မြို့ကြီး ပျက်စီးခဲ့ကြောင်းနှင့် ကျိုက်သလ္လံဘုရား ကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်ပွဲ အပြီး ဗြိတိသျှ လက်အောက်သို့ မော်လမြိုင်မြို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၉ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၈)ခုနှစ်တွင် မွန်လူမျိုးစစ်ကဲကြီး မောင်ထော်လေး နှင့် ဦးသီလဗုဒ္ဓိ ဆရာတော်တို့ ကြီးမှူးရှေ့ဆောင်၍ ကျိုက်သလ္လံစေတီတော်ကို ပြုပြင်တည်ဆောက်ပြန်ရာ ၁၁၉၃ ခုနှစ် ပြာသိုလတွင် ထီးတော်တင်ခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ ပြုပြင်ခဲ့ကြောင်းများကို ကျောက်စာ ရေးထိုးထားခဲ့သည်။
ထိုကျောက်စာမှာ 'ကျိုက်သန်လန်ကျောက်စာ'လည်း ခေါ် 'စစ်ကဲဦးထော်လေး ကျောက်စာ'ဟု ထင်ရှားသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄ဝ (ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈) ပြည့်နှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် သင်္ဂဇာဆရာတော် သည် ဗြိတိသျှပိုင်မော်လမြိုင်မြို့သို့ စုန်ဆင်းကြွလာတော်မူ၍ ကျိုက်သံလန်စေတီတော် တောင်ဘက် မန်ကျည်းတောကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံး ခဲ့ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၇) တွင် သင်္ဂဇာဆရာတော်ဘုရားသည်ဝါတော် ၅၂ သက်တော် ၇၂တွင် မန်ကျည်းတော ကျောင်းတိုက်၌ပင်ပျံလွန်တော်မူသည်။
ဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကြောင်းအရာ ကျောက်စာကိုလည်းထိုအခါက မော်လမြိုင် မြို့တွင် ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိသော သမာနောဝါဒအသင်းသားတို့က စရိတ်ကြေးငွေ စိုက်ထုတ်ကာ ဝဇီရာရာမ ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ကြပ်မကြည့်ရှုတော်မူလျက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ခုနှစ်ဝါဆိုလဆန်း ၁၅ ရက်နေ့၌ ကျိုက်သံလန် စေတီတော်၏ တံတိုင်းအတွင်းဝယ် ကျောက်သလင်းကို ထု၍ပြုစုရေးသားစိုက်ထူထားသည်။
ယခုအခါ ကျိုက်သလ္လံစေတီတော်၏ ဉာဏ်တော်မှာ ပေ ၁၅ဝ ရှိ၍ ဖိနပ်တော် အဝန်းမှာ ပေ ၄၅ဝ ရှိသည်။
စေတီရံ ပေါင်း ၃၄ ဆူ ရှိပေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၇ (ခရစ်နှစ် ၁၉၄၅) ခုနှစ်က ကျိုက်သလ္လံစေတီကုန်းတော် သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရာ မြို့သူမြို့သားများက ကျိုက်သလ္လံရင်ပြင်တော် ပြုပြင်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့ကာ ထပ်မံပြင်ဆင်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)True Asia Myanmar Travels & Tours: Yangon Travel Agency in Myanmar ကိုးကား Category:မော်လမြိုင်မြို့ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ Category:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ။
ကျိုက်ဝိုင်းစေတီတော်သည် ရန်ကုန်မြို့၊ သမိုင်းရပ်၊ သမိုင်းရွာ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ရှေးကဘွဲ့တော်မှာ ““ကျိုက်အဝိုင်အွတ်”” ဟုခေါ်တွင်သည်။
ငမိုးရိပ်၊ မရွှေပွင့်ဇာတ်လမ်းတွင် ငမိုးရိပ်မိကျောင်း၏ အရိုးများကို အုတ်ဂူ တည်ကာ (ကျောက်များဖြင့် ဝိုင်းရံထား၍) ““ကျောက်ဝိုင်းစေတီ”” တွင်ခဲ့သေးသည်။
နှစ်စဉ်ဘုရား ပွဲတော်ကို တပို့တွဲလတွင် ကျင်းပသည်။
ရှေးအခါ က ကျိုက်ဝိုင်းဘုရားပွဲတော်မှာ အလွန်စည်ကားကြီးကျယ်သဖြင့် နံမည်ကြီးတန်ခိုးကြီး ဘုရားတစ်ဆူပင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့။
ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားသည် ပုဂံမင်းတရား၏ ကောင်းမှုတော် ဖြစ်၍ အမရပူရမြို့မှ တောင်ဘက် ၃ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော တောင်သမန် အနောက်တောင် ရွာနှစ်ရွာအကြားတွင် တည်ရှိ၏။
မဟာသကျရံသီဟူသောဘွဲ့တော်ဖြင့် ထင်ရှား တော်မူလေသည်။
မဟာမင်းထင်စည်သူ ရေးသည့် မဟာသကျရံသီ ကျောက်တော်ကြီး ကျောက်စာအရ၊ ကျောက်တော်ကို ငစဉ့်ကူးမြို့အဝင်၊ စုံမြို့စီရင်စု စကျင်တောင်မှ ပင့်ဆောင်ပြီးလျှင်၊ ဧရာဝတီမြစ်စဉ်အတိုင်း ပင့်ဆောင်ကာ၊ ရွှေကြက်ယက် ရွှေကြက်ကျ ဘုရားနှစ်ဆူအကြား ခရီးဖြင့် ဝင်တော်မူ၍ တောင်သမန်အင်းအနီး ယခု တည်ရှိသောအရပ်သို့ ပင့်ဆောင်သည်ဟု သိရသည်။
ရုပ်ပွားတော်သီတင်းသုံးရာ စံကျောင်းတော် ဒုတိယမဟာရာဇဝင်တော်ကြီးတွင်ကား 'သက္ကရာဇ် ၁၂၁၁ ခုနှစ် နယုန်လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့ကစ၍၊ ရတနာပူရ အင်းဝမြို့တွင် မဟာသကျရံသီ ကျောက်တော်ကြီးဘုရား ကိန်းဝပ်တော်မူသည့် အုတ်ပြာသာဒ် ပြိုပျက်သည်ကို၊ ကျောက်မော်မြို့စား ဝန်ကြီး သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှသီဟသူ၊ ပန်းပဲဝန်အတွင်းဝန် သတိုးမင်းကြီးမဟာမင်းလှကျော်သူတို့ကို၊ လှေအမှုထမ်း လူ ၃ဝဝဝ ပေးအပ်၍ ပင့်ဆောင်စေရာ၊ သုံးရက်နှင့် မုတ္တမတံခါးပြင်၊ ဘုရားပင့်ဆောင်ရန် ဘောင်ပေါ်သို့ရောက်ကြောင်း လျှောက်ထား၍၊ ၎င်းနှစ်ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့တွင်၊ ဆရာတော် သံဃာတော်တို့ကို၊ သမ္ဗာန်တော်များတွင် တင်ဆောင်၍၊ ရှေ့ဦး ရှေ့ဖျား ကြွသွားနှင့်စေပြီးလျှင် ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးဘုရား၊ ဘောင်တော်လှေတော် သမ္ဗာန်တော်များနှင့် မင်းညီမင်းသား မှူးတော်မတ်တော်တို့ ခြံရံ၍ ထွက်တော်မူပြီးလျှင်၊ ဘုရားတင်ဘောင်ပြာသာဒ်ကို မီးသင်္ဘောတော်နှင့် ဆွဲစေ၍၊ ရွှေမြို့တော်တောင်မျက်နှာ၊ တောင်သမန်အနီး အထက်တည်ထားဆောက်လုပ်တော်မူသည့် အုတ်ပြာသာဒ်အတွင်း၊ ပင့်ဆောင်ကိုးကွယ်တော်မူ၏'ဟု စုံလင်စွာ ဖော်ပြမှတ်သားပါရှိလေသည်။