kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရုက္ခဗေဒ အလိုအား ဖြင့် ရိုဇေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော ယင်းအပင်သည် သစ်ပင်လတ်စားမျိုးဖြစ်၍၊ တရုတ်နိုင်ငံတွင် စတင်ပေါက် ရောက်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
အရွက်မှာ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အနားတွင် ခပ်ကျဲကျဲ အထစ်များရှိပြီးလျှင် ထိပ်ဖျားချွန်များ သည် စု၍သော်လည်းကောင်း၊ တစ်ပွင့်ချင်းသော်လည်းကောင်း ပွင့်ကြသည်။
ပန်းသည် အဖြူတွင် ပန်းရောင်သွေးစွန်းလျက် ရှိတတ်သည်။
အရွက်ညွန့်များ မထွက်မီသော်လည်းကောင်း၊ အရွက်ညွန့်များနှင့် တစ်ချိန်တည်းသော်လည်းကောင်း ထွက်ပေါ် လာတတ်သည်။
ပွင့်ဖတ်များကြွေရာမှ သီးကင်းများ ဖြစ်လာ သည်။
အသီးမှာ အရည်ရွှမ်းသော အကာသား၊ ယင်း၏အတွင်း အလွန်မာသော အစေ့ခွံနှင့် အစေ့ခွံအတွင်း၌ တစ်ခုတည်းသော အစေ့ရှိသည်။
အစေ့ခွံမှာ ချောမွတ်၍ နှခမ်းသည် ထူပြီးလျှင် အရစ်ရှိသည်။
ဘင်္ဂလားဆီးသီးပင်ကို အပူပိုင်း ဒေသ၌ အောင်မြင်စွာ စိုက်ပျိုး၍ မရရှိနိုင်ဟု ယခုအချိန်ထိ ယူဆကြသည်။
အိန္ဒိယ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ ပေတစ်သောင်းခန့်မြင့်သော တောင်ပေါ် ဒေသများ၊ တိဗက်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အီရန်နိုင်ငံ၊ အင်္ဂလန်ပြည် အစရှိသော ဒေသများတွင် အသီး စားပင်အဖြစ် အောင်မြင်စွာ စိုက်ပျိုးကြသည်။
ယင်းအပင်ကို ရေကောင်းစွာ စီးဆင်းသည့် ထုံးကျောက်နုံးမြေတွင် အောင်မြင်စွာ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ရေကောင်းစွာ စီးဆင်းသည့် ၃ ပေခန့် နက်သော သဲနုံးမြေတွင် စိုက်ပျိုးပါက အသီးကောင်းစွာ ရရှိနိုင် သည်။
မသင့်လျော်သောမြေတွင် စိုက်ပျိုးပါက ခေါင်းညွန့် ကိုက်ခြောက်ခြင်း၊ အမြစ်တွင် ကရောင်ဂေါ ခေါ် ရောဂါ ကျရောက်ခြင်းများ တွေ့ရှိသည်။
စကလာရိုတီးနီးယား ဖရက်တီဂျီနားခေါ် မှိုမျိုးကြောင့် အသီးပုပ်ခြင်း၊ စကလာ ရိုတီးနီးယား လာဇာကြောင့် ပန်းပွင့်နှင့် ကိုင်းညွန့်များ ညှိုးခြင်း ရောဂါများလည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
ပုပ်သော အသီးများကို မြေမြှုပ်ခြင်း၊ ညှိုးသောပန်း၊ အကိုင်းများကို ဖြတ်၍ မီးရှို့ဖျက်စီးခြင်းဖြင့် ထိုရောဂါများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်နိုင်သည်။
အပင်များပျိုးရန် ကိုင်းကူး၍ ပြန်လည် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ဘင်္ဂလားဆီးသီးသည် အရသာ အလွန်ကောင်း၍ အခြောက်ခံထားသော အသီးများကို ကမ္ဘာအနှံ့စားသုံးရန် တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။
အသားသာမဟုတ် အစေ့ခွံတွင်းမှ အစေ့ကလည်း အရသာဆိမ့်သဖြင့် လူတို့နှစ်သက်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၇) ကိုးကား Category:သစ်သီး။
thumb|1960–2014 အေရယ်ပင်လယ်သည် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံတွင်တည်ရှိ၍ အာရှတိုက်၌ ကက်စပီယန်ပင်လယ်မှလွဲလျှင် အကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းပင်လယ်ဖြစ်သည်။
ကက်စပီယန်ပင်လယ် အရှေ့ဘက် ၁၇၅ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်။
အေရယ်ပင်လယ်သည် အလျားမိုင် ၂၃ဝ၊ အနံ ၁၇၅ မိုင်ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် ၂၆,၁၆၆ ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။
ရှေးအခါက ထိုကုန်းတွင်းပင်လယ်သည် ယခုထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်း၍ ကက်စပီယန်ပင်လယ်နှင့် ဆက်လျက်ရှိသည်ဟု ပထဝီဝင်ဆရာတို့က ယူဆကြသည်။
အမူး(ဒါးယား) မြစ်နှင့် ဆီးရဒါးယားမြစ် နှစ်သွယ်သည် အေရယ်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။
ပင်လယ်တွင်းရှိရေသည် အနည်းငယ်ငန်သော်လည်း စတားဂျင်ငါးကဲ့သို့သော ရေချိုငါးများနေသည်။
ထိုပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် ကျောက်တောင်ကုန်းများ၊ စိမ့်မြေရပ်နှင့် စတက်လွင်ပြင်များရှိခြင်းကြောင့် လူနေအိမ်ခြေမရှိသလောက် နည်းသည်။
ပင်လယ်ရေသည် တိမ်သော်လည်း မုန်တိုင်းကျ ရောက်လေ့ ရှိတတ်သဖြင့် လှေသင်္ဘောများသွားလာရန်အတွက် မသင့်တော်ချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ပင်လယ်များ။
ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာပုံကို စွဲ၍ ရဟန်းရှစ်မျိုးရှိသည်။
ယင်းရှစ်မျိုးအနက် ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းဟူသည် ဘုရားရှင်က ဧဟိဘိက္ခု (ရဟန်း၊ လာလှည့်) ဟု ခေါ်တော်မူကာမျှဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်း ဧဟိ = သံသရာဘေးကို ပယ်ဖျောက်ရန် ဧဟိဘိက္ခု (ပု) [ဧဟိ+ဘိက္ခု။
ထီ-၌ ဧဟိ ဘိက္ခုနီ။
] ဘိက္ခု = ထိုဘေးကို ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်။
သရဏဂုံ (သို့မဟုတ်) သာသနာအတွင်းသို့ "သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်တတ်သော မြတ်ဗုဒ္ဓ၏တရားသည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကို ကြောက်သူတို့အတွက် ခိုအောင်းရာ နေရာဖြစ်ပေသည်"ဟု နှလုံးသွင်းလျက် စိတ်ဖြင့် "သရဏဂုံသုံးပါးထံ လာပါလော့ ဆည်းကပ်ပါလော့" ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ဝိမတိ၊၁၊၁၂၈။
ဧဟိ-လာပါလော့ တောင်းပန်အပ်သော ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူပါလော့။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၈၂။
ပြုအပ်သော ကောင်းမှု ရှေးဘဝက အရိယာပုဂ္ဂိုလ်အားသော်လည်းကောင်း၊ သီလဝန္တ ပုထုဇဉ်အားသော်လည်းကောင်း ပရိက္ခရာရှစ်ပါး၊ သို့မဟုတ် သပိတ်၊ သင်္ကန်းများကို လှူဒါန်းခဲ့ဖူးခြင်း၊ လှူဒါန်းသည့်အခါ ဤပရိက္ခရာ အလှူဒါနသည် နောင်အခါ၌ ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းဖြစ်ခြင်း၏ အကူအညီ အထောက်အပံ့ ဖြစ်ပါစေသတည်း ဟု ဆုတောင်းခဲ့ဖူးခြင်းဟူသော အကြောင်းအချက်များသည် ဧဟိဘိက္ခုဖြစ်နိုင်ရန် ပါရမီဆုတောင်းများ ဖြစ်သည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ မြတ်စွာဘုရား ဘုရားရှင်သည် ဧဟိဘိက္ခုဖြစ်နိုင်ရန် ဖော်ပြပါ ပါရမီ ဆုတောင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုမြင်၍ နီမြန်းသော ပံ့သကူသင်္ကန်းတော်အတွင်းမှ ရွှေကဲ့သို့အဆင်းရှိသော လကျာ်လက်တော်ကိုထုတ်၍ မြတ်သောအသံတော်ကိုမြွက်ဟလျက် ရဟန်းလာလှည့်၊ ဝဋ်ဆင်းရဲ၏အဆုံးကိုပြုခြင်းငှာ သာသနာတော်တည်းဟူသော မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်လှည့် ဟု ခေါ်ဆိုတော်မူ၏။
ဤသို့ ဘုရားရှင်က ခေါ်ဆိုတော်မူလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သက်တော်တစ်ရာ (ဝါတော်ရှစ်ဆယ်) ရရှိပြီးသော မထေရ်ကြီးကဲ့သို့ ပရိက္ခရာရှစ်ပါး အပြည့်အစုံနှင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာသည်။
ဘုရားရှင်တို့သည် ပဌမဗောဓိကာလ ရှေးဦးအစ အချိန်အခါ၌ ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းအဖြစ်ဖြင့်သာ ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ရောက်စေခဲ့သည်။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၅-၆။
သာရတ္ထ၊၂၊၅၁။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်းပေါင်းမှာ ပဉ္စဝဂ္ဂီ (၅)ပါး။
ယသ မည်သော ရဟန်း(၁)ပါး၊ ၎င်း၏သူငယ်ချင်း (၅၄)ပါး။
ဘဒ္ဒဝဂ္ဂီညီနောင် (၃၀)။
ဥရုဝေလကဿပ အမှူးရှိသော ရသေ့ (၁၀၀၀)။
အဂ္ဂသာဝကတို့နှင့်တကွ အခြံအရံ (၂၅၀)။
အင်္ဂုလိမာလ(၁)ပါးအားဖြင့် (၁၃၄၁)ပါး ရှိသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ အပိုင်း-၃ ထေရအဋ္ဌကထာ၌—ယသ ရဟန်း (၁)ပါး။
၎င်း၏သူငယ်ချင်း ဝိမလ၊ သုဗာဟု၊ ပုဏ္ဏဇိ၊ ဂဝမ္ပတိ(၄)ပါး။
ယသ၏သူငယ်ချင်း များပင်ဖြစ်ကြသော အခြားရဟန်း (၅၅)ပါး-ဟုပြဆို၍ အားလုံးပေါင်းသော် (၁၃၅၀) ရှိသည်ဟုလာသည်။
ယင်းအလို ဥရုဝေလ ကဿပ စသော ရသေ့ညီနောင် (၃)ပါး၊ အဂ္ဂသာဝက(၂)ပါးတို့ကိုသီးခြား ဖြည့်စွက် ရေတွက်ရမည်။
ထို့ပြင် အခြံအရံ(၃၀၀)ရှိသော သေလပုဏ္ဏား။
အခြံအရံ(၁၀၀၀)ရှိသော မဟာကပ္ပိနမင်း။
ခမည်းတော်သုဒ္ဓေါဒနမင်းက စေလွှတ်အပ်သော ကပိလဝတ်ပြည်သား (၁၀၀၀၀)။
အခြံအရံ (၁၆၀၀၀) ရှိသော ပါရာယနိက (ဗာဝရီ)ပုဏ္ဏား၊ ပေါင်း (၂၇၃၀၀) အစရှိသည်တို့သည်လည်း ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၆။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၃၉။
ထို့ပြင် သုနီတထေရ် (ထေရ၊၃၀၉။
) ဥဂ္ဂသေနထေရ် (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၃။
) အာမဂန္ဓပုဏ္ဏားနှင့်တပည့်ငါးရာ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၈။
) မဟာကပ္ပိနမင်းနှင့် အမတ် (၁၀၀၀) (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၅။
) မဟာကစ္စာယနထေရ် (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၆။
) အစရှိသည်တို့သည်လည်း ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းများပင် ဖြစ်ကြသည်။
ဧဟိ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခု။
ဝိ၊၁၊၂၈။
ဧဟိ ဘိက္ခူတိ ဧဟိဘိက္ခု နာမ ဘဂဝတော “ဧဟိ ဘိက္ခု”တိ ဝစနမတ္တေန ဘိက္ခုဘာဝံ ဧဟိဘိက္ခုပသမ္ပဒံ ပတ္တော။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၅။
သဗ္ဗေပိ ဧဟိဘိက္ခူ၊ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၂။
သဗ္ဗေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရာ ဧဟိ ဘိက္ခဝေါ အဟေသုံ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁ ဧဟိဘိက္ခုနီဘာဝေန ဥပသမ္ပန္နာ ပန ဘိက္ခုနိယော န သန္တိ။
တာသံ တထာ ဥပသမ္ပဒါယ အဘာဝတော။
သာရတ္ထ၊ ၃၁၁၁-၂။
ဧဟိဘိက္ခုနီ-လည်းကြည့်။
right|ဂြိုဟ်တု မှမြင်ရသော အယ်လ်ပ် တောင်တန်းပုံ အဲ့လပတောင်တန်းသည် ဥရောပတိုက်ရှိ ထင်ရှားသောတောင်တန်းများဖြစ်သည်။
ထိုတောင်တန်း ၏ ဗဟိုချက်တောင်မကြီးသည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိ၍ တောင်စွယ် တောင်တန်းများသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အီတလီနိုင်ငံ၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများ အတွင်းသို့ ထိုးဝင်လျက် ရှိသည်။
အဲ့လပတောင်တန်းများသည် မိုင် ၆၈ဝ ခန့် အလျားရှည်၍၊ အကျယ် ၇၅ မိုင် မှ မိုင် ၁၆ဝ ခန့်အထိ ရှိပြီးလျှင်၊ စက်ဝိုင်းခြမ်းပုံကဲ့သို့ ခပ်ကွေးကွေးတည်ရှိသည်။
အနောက်ဘက် တောင်စွန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ နီးစမြို့အနီးတွင်တည်ရှိ၍၊ အရှေ့ဘက်တောင်စွန်းသည် အီတလီနိုင်ငံထရိယက်စမြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
နီးစမြို့အနီးရှိတောင်တန်းကို မယ်ရီတိုင်း အဲ့လပတောင်ဟူ၍လည်းကောင်း ထရီယက်စမြို့ အနီးရှိ တောင်တန်းကို ဂျူလီယန် အဲ့လပတောင်တန်းဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။
အနောက်ပိုင်းရှိ အဲ့လပတောင်တန်းများတွင် ပေပေါင်း ၁၅၇၈၄ မြင့်၍ ဥရောတိုက်၌ အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်ဖြစ်သော မောင့်ဗလန့်တောင်ထိပ်ရှိသည်။
၄၈၀၈ မီတာ (၁၅၇၇၄ ပေ) မြင့်၍ အီတလီနိုင်ငံ နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ နယ်စပ်တွင် တည်ရှိသည်။
အခြားထင်ရှားသောတောင်ထိပ်များမှာ မင်နင်း တောင်တန်းရှိ မွန်တီရိုစာတောင်ထိပ် (၁၅၂၁၇ ပေ)နှင့် မက်တာဟွန်းတောင်ထိပ် (၁၄၇၈၂ ပေ) တို့ဖြစ် သည်။
ပေ ၁ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော အခြားတောင်ထိပ်များလည်းရှိသည်။
အင်္ဂလိပ်စာလုံး အဲ့လပ (Alps) သည် လက်တင်စာ ပြင်သစ်စာတို့မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး လက်တင်ဘာသာ အဖြူရောင် (albus) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသည်။
အဲ့လပတောင်ထိပ်တို့သည် အမြဲလိုပင် ဆီးနှင်းဖုံးလွှမ်း လျက် ရှိကြရာ၊ ရေခဲမြစ်စီးဆင်းသည့် တောင်ထိပ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
ဥရောပတိုက်ရှိ ထင်ရှားသည့်မြစ်များဖြစ်သော ရိုင်းမြစ်၊ ရုန်းမြစ်၊ ဒန်းညုမြစ်နှင့် ပိုးမြစ်တို့သည် အဲ့လပ တောင်တန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံကြသည်။
တောင်ကျရေခဲမြစ်များတွင် မောင့်ဗလန့်တောင်၏ မြောက်ဘက်တောင်စောင်းမှ စီးဆင်းသော မားဒီးဂလေ့ ရေခဲမြစ်သည် အကြီးဆုံးနှင့် အလှပဆုံးရေခဲမြစ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
အဲ့လပတောင်များပေါ်မှ အရည်ပျော်ကျလာသော ဆီးနှင်းများကြောင့် ရေတံခွန်များစွာရှိရာ၊ ထိုရေတံခွန်များမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကိုရရှိသည်။
အထူးသဖြင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရှိ မီးရထားတို့သည် ရေတံခွန်များမှရသော လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ခုတ်မောင်းသွားလာလျက် ရှိကြသည်။
ဆွစ်အဲ့လပတောင်များတွင်ရှိသော လူဂါနိုအိုင်၊ လူစန်းအိုင်၊ ဂျီနီးဗားအိုင်၊ ဇူးရစ်အိုင်တို့သည် နွေရာသီအပန်းဖြေစခန်းများ တည်ရှိရာ ရေအိုင်ကြီးများဖြစ်ကြသည်။
အီတလီနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ရှိသော ကော်မိုအိုင်၊ ဂါဒါအိုင်၊ မက်ဂျိုရီအိုင်တို့သည်လည်း ထင်ရှားသော အပန်းဖြေစခန်းများဖြစ်သည်။
အဲ့လပတောင်တန်းများတွင် နေထိုင်သူတို့သည် များသောအားဖြင့် နွား၊ သိုး၊ ဆိတ်တို့ကို မွေးမြူကြသည်။
ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုး၍၊ တောင်စောင်းများတွင် စပျစ်ဥယျာဉ် စိုက်ပျိုးကြသည်။
သို့သော် အဓိကလုပ်ငန်းမှာ ဧည့်ကြိုလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
အဲ့လပတောင်တန်းများသည် ရှုခင်း ထူးခြားသာယာလှသောကြောင့် နှစ်စဉ် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ဧည့်သည်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ လာရောက် လည်ပတ်လေ့ ရှိကြသည်။
ထို့ကြောင့်ဧည့်သည်များအတွက် ဟိုတယ်များ၊ တည်းခိုရာအိမ်ဂေဟာများကို ဖွင့်လှစ်ထားကြသည်။
ဧည့်သည်တို့သည် နွေရာသီတွင် တောင်တက်ခြင်း၊ ရေကူးခြင်း၊ လှေလှော်ခြင်း၊ ခြေလျင်ခရီးသွားခြင်း စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆောင်းရာသီတွင် ရေခဲလျောစီးခြင်း၊ စကိတ်စီးခြင်း၊ ရေခဲပြင် ကစားနည်းများကိုကစားခြင်း တို့ကိုလည်းကောင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။
ထိုတောင်တန်းများတွင် အလယ်ခေတ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ရဲတိုက်ဟောင်းများနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဂရိတ်စိန်ဗားနတ်တောင်ကြားရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် အထူးထင်ရှား၏။
ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းကို ၁ဝ ရာစုနှစ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့၍ တောင်ပေါ်ဆီးနှင်းထဲတွင် မျက်စိလည်လမ်းမှားသူခရီးသည်တို့ကို ကယ်ဆယ်ရန်အတွက် နာမည်ကျော် စိန်ဗားနတ် ခွေးလိမ်မာများကို ကျောင်း၌မွေးမြူထားကြသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားတောင်တန်းများနှင့် နှိုင်းစာလျှင် အဲ့လပတောင်တန်းများ၌ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးပင် ကောင်းမွန်သည်။
ထင်ရှားသော တောင်ကြားလမ်းများမှာ ကောလဒါဇာနေးဝါ တောင်ကြားလမ်း၊ ဆင်ပလုန်တောင်ကြားလမ်း၊ မွန့်စနီးတောင်ကြားလမ်း၊ လစ်တဲစိန်ဗားနတ်တောင်ကြားလမ်း၊ ဂရိတ်စိန်ဗားနတ်တောင်ကြားလမ်း၊ စိန်ဂေါ့တတ်တောင် ကြားလမ်း၊ဗရင်းနားတောင်ကြားလမ်းတို့ဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက ဂေါ့သစစ်သည်များသည်လည်းကောင်း၊ ဟန္နီဗောနှင့် နပိုလီယန်စသော စစ်ခေါင်းဆောင်တို့သည်လည်းကောင်း ထိုတောင်ကြား လမ်းများကို ဖြတ်ကျော်၍ ရောမနိုင်ငံတွင်းသို့စစ်ချီခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ စိန်ဂေါ့တတ်၊ ဆင်ပလုန်၊ မွန့်စနီး အစရှိသော တောင်ကြားလမ်းများတွင် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများ ဖောက်၍ မီးရထားဖြင့် ဖြတ်သန်းသွားလာလျက် ရှိကြသည်။
တောင်စောင်းများတွင် မော်တော်ကားလမ်း၊ လျှပ်စစ်မီးရထားလမ်းများကိုလည်း ဖောက်လုပ်ထားသည်။
အချို့သော တောင်ထိပ်များပေါ်သို့ ကာဗယ်ကြိုးရထားဖြင့်လည်း တက်ရောက်နိုင်ကြသည်။
၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာပက်ကတ်နှင့် လမ်းပြဂျက်ဗားလမတ်ဆိုသူတို့ နှစ်ဦးသည် မောင့်ဗလန့်တောင်ထိပ်သို့ အောင်မြင်စွာတက်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ယန်းဖရောင်း တောင်ထိပ်သို့လည်းကောင်း၊ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် မက်တာဟွန်း တောင်ထိပ်သို့လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ အဲ့လပတောင်များပေါ်သို့ စနစ်တကျ တက်ရောက်နိုင်ကြရန် ဆွစ်အယ်လပိုင်း ကလပ်၊ အီတာလျံ အယ်လပိုင်းကလပ်၊ ပြင်သစ်အယ်လပိုင်းကလပ် ဟူ၍တောင်တက်အဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ထားကြသည်။
တောင်တက်ကျွမ်းကျင်သောလမ်းပြတို့က အဖွဲ့ဝင်များကို ဦးစီးခေါင်းဆောင် ကြရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဥရောပတိုက်ရှိ တောင်တန်းများ။
အဲ့လဗမြစ်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ရိုင်းမြစ် မှလွဲလျှင် အထင်ရှားဆုံးမြစ်ဖြစ်သည်။
ထိုမြစ်သည် ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၊ ဗိုဟီးမီးယားပြည်နယ်ရှိ တောင်များတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ အနောက်မြောက်ဘက်သို့ မိုင် ၁၅ဝ ခန့်စီးဆင်း ပြီးလျှင် ဂျာမနီနိုင်ငံကိုဖြတ်လျက် မြောက်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင် သည်။
မြစ်အလျား ၇၂၅ မိုင်ရှိသည်တွင် ၅၂၅ မိုင်ခန့်အထိ သင်္ဘောများဆန်တက်သွားလာနိုင်သည်။
ကျယ်ဝန်းသောမြစ်ဝထိပ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ကြီး ဖြစ်သော ဟမ်းဗတ်မြို့တည်ရှိသည်။
အဲ့လဗမြစ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်လက်တက်များမှာ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား နိုင်ငံဘက်တွင် ဗားတာဗာမြစ်နှင့် အိုဇဲမြစ်တို့ဖြစ်၍၊ ဂျာမနီနိုင်ငံဘက်တွင် မာလဒေမြစ်၊ ဇာလေ မြစ်နှင့် ဟားဗယ်မြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုမြစ်လက်တက် များအပြင် တူးမြောင်းအားဖြင့်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ စက်မှု လက်မှု ထွန်းကားသောမြို့များနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။
အဲဲ့လဗမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ လယ်ယာနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ တည်ရှိခြင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအတွက် အရေးကြီးသော မြစ်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အဲ့လဗမြစ်သည် ဥရောပတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ခရီးလမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
အဲ့လဗမြစ်ပေါ်တွင်ဒရက်ဇဒင် မြို့၊ ဟမ်းဗတ်မြို့၊ မက်ဒိဗတ်မြို့ စသောမြို့ကြီးများ တည်ရှိ သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်၌ ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ အနောက်ဘက်မှ စစ်ချီလာသော ဗြိတိသျှတပ်၊ အမေရိကန် တပ်နှင့် အရှေ့ဘက်မှစစ်ချီလာသော ရုရှားတပ်တို့သည် အဲ့လဗမြစ်တွင် ဆုံမိကြသည်။
ထို့နောက် မြစ်အောက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်သည့်နယ်နှင့် ရုရှအုပ်ချုပ်သည့်နယ်နှစ်ခုအကြား တွင် နယ်နိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
အယ်ရစ္စ တော့ဖနီး(ဘီစီ ၄၄၆ ခန့်-၃၈၇ ခန့်)သည် ထင်ရှားသော ဂရိပြဇာတ်ရေးဆရာ ဖြစ်သည်။
သူရေးသော ပြဇာတ်များမှာ အသောပြဇာတ်များဖြစ်၍ ထိုခေတ် က အေသင်မြို့တွင် တွေ့ကြုံရသော နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေး အခြေအနေတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။
အယ်ရစ္စတော့ဖနီး ရေးခဲ့သည့် အသောပြဇာတ် ၅၄ ပုဒ်အနက် ၁၁ ပုဒ်သာ ယခု ထက်တိုင် ကျန်ရစ်လေသည်။
အယ်ရစ္စတော့ဖနီး မွေးဖွားသည့်ခုနှစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကွယ်လွန်သည့် ခုနှစ်ကိုလည်းကောင်း အသေအချာ မသိရချေ။
သူ၏ ဇာတိနေရပ်သည်လည်း အီဂျိုင်းနားကျွန်းဖြစ်မည်ဟု ထင်ရသည်။
သူ၏ အတွေးအခေါ်များသည် အလွန်ရှေးဆန်သဖြင့် ခေတ်ဆန်သမျှတို့ကို မုန်းတီးသည်။
ထို့ကြောင့် တိမ်တိုက်များ အမည်ရှိ ပြဇာတ်တွင် ဂရိပညာရှင် ဆိုကရေးတီး၏ ပညာရေးအယူအဆသစ်ကို လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။
ဖားများ အမည်ရှိပြဇာတ်တွင်လည်း အလွမ်းပြဇာတ် ဆရာ ယူရစ်ပီးဒီးကို သရော်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးတွင် အမျိုးသမီးများဝင်ရောက်ရေး၊ ဆိုရှယ်လစ်အယူအဆအစရှိသော ထိုခေတ်တိုးတက်မှုတို့ကို မကြိုက်မနှစ်သက်သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် မိမိရေးသောပြဇာတ်များ၌ အပြောင်အလှောင် အသောအရွှမ်းတို့ဖြင့် သရော်ခဲ့လေသည်။
အယ်ရစ္စတော့ဖနီးရေးသော ပြဇာတ်များသည်များသော အားဖြင့် ပါဝင်သီဆိုကပြသူတို့ သရုပ်ဆောင်သည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကိုလိုက်၍အမည်တွင်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ထင်ရှားသောပြဇာတ်အချို့၌ အမည်များမှာ နိုက်သူရဲကောင်းများ၊ တိမ်တိုက်များ၊ နကျယ်ကောင်များ၊ ငှက်များ၊ ဖားများဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ပြဇာတ်ရေးဆရာများ။
ရှေးခေတ်အခါကစ၍ ယခုခေတ်တိုင်အောင် စကားပြော ကောင်းလိုသူများ စံထားရသည့်သူမှာ ဘီစီ ၃၈၃ ခုနှစ်လောက် တွင် မွေးဖွားခဲ့သော အက်သင်းမြို့သား ဒီမော့စသီးနီး (ဘီစီ ၃၈၃-၃၂၂) ဖြစ်လေ သည်။
အစပထမတွင် စကားပြောရာ၌ အထစ်နေ၍၊ အသံမှာ ကြောင်စာစာ ဖြစ်နေသည့်ပြင်၊ ပခုံးကိုတွန့်၍ စကားပြော တတ်သဖြင့်၊ ဒီမော့စသီးနီးပြောလျှင် လူရယ်စရာဖြစ်ခဲ့ရ၏။
သို့ရာတွင် စကားပြောကောင်း တစ်ယောက် မဖြစ်မနေဟူသော မခံချင်စိတ်ဖြင့် ကြိုးစားမှုကြောင့်၊ အစဉ်အဆက် စံတင်ထား ရသော စကားပြောကောင်းပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာရလေ သည်။
ဒီမော့စသီးနီးသည် စကားပြောကောင်းဖြစ်အောင် ကြိုးစား သောအကြောင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။
ဒီမော့စသီးနီး၏ ဖခင်သည် သူငယ်စဉ်အခါကပင် သေဆုံးသွားခဲ့သဖြင့်၊ ကျန်ရစ်သော ပစ္စည်းအမြောက်အမြားကို ရင်းချာသော ဆွေမျိုးနှစ်ဦးက ဒီမော့စသီးနီး၏ အမွေထိန်းများအဖြစ် အုပ်ထိန်းခဲ့ကြ၏။
ထို ဆွေမျိုးနှစ်ဦးသည် ပစ္စည်းများကို မသမာသောနည်းဖြင့် ချယ် လှယ် သုံးဖြုန်းပစ်ကြ၍၊ ဒီမော့စသီးနီးကိုမူ ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ ထား၏။
အကြောင်းမှန် သိလာသောအခါ၊ ဒီမော့စသီးနီးသည် ထိုဆွေမျိုးနှစ်ဦးကို တရားစွဲဆိုနိုင်ရန်၊ စကားပြော ကောင်းရ မည့် ရှေ့နေတစ်ဦးအဖြစ်ရောက်အောင် အတော်ပင်ခဲယဉ်း ပင်ပန်းစွာ ကြိုပန်းရလေသည်။
ထိုကြောင့် တစ်နေ့တွင် ရည် မှန်းချက်အတိုင်း စကားပြောကောင်းလှသော ရှေ့နေတစ်ဦး အဖြစ် ရောက်ရှိလာပြီးလျှင်၊ ဆွေမျိုးများကို တရားစွဲဆိုကာ အနိုင်ယူခဲ့၏။
သို့သော် ပစ္စည်းများမှာ ကုန်လုနီးပါး ဖြစ်နေ ပြီဖြစ်၍၊ ဒီမော့စသီးနီးသည် သူ၏ပစ္စည်း အနည်းငယ်မျှကိုသာ ပြန်ရသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ရှေ့နေကြီးတစ်ဦးအဖြစ် အသက်မွေး လေရာ၊ ထင်ရှားကျော်ကြာလာလေသည်။
ထိုအလုပ်အကိုင်ဖြင့် ငွေဝင်လမ်းဖြောင့်သောကြောင့်၊ ပစ္စည်း ဥစ္စာ အတော်ပင် စုဆောင်းမိ၏။
အသက် ၄ဝ ခန့်တွင် နိုင်ငံ ရေး၌ ပါဝင်ဆောင်ရွက်လေသည်။
ထိုအချိန်၌ မြောက်ဘက်မှ မက်ဆီဒုန်ပြည်သည် အက်သင်းအစရှိသော ဂရိပြည်နယ်များကို ခြိမ်းခြောက်လာရာ၊ ဒီမော့စသီးနီးသည် မက်ဆီဒုန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ဖိလစ်၏ ကျူးကျော်လာမည့်အရေးကို ကြိုတင်ကာကွယ် တွန်းလှန်၍ မိမိတို့၏လွတ်လပ်ရေးကို စီမံဆောင်ရွက် သင့် ကြောင်းကို အကြိမ်ကြိမ်ပင် လှုံ့ဆော်သတိပေး တိုက်တွန်းလေ သည်။
ဒီမော့စသီးနီးက ဖိလစ်ဘုရင်ကိုခု ခံရန် လှုံ့ဆော်သော စကားရပ်တို့သည် ယနေ့တိုင် စကားပြောကောင်းသူတို့ စံနမူနာ ယူထိုက်သော စကားများဖြစ်လေသည်။
ပထမတွင် အက်သင်းနိုင်ငံသားတို့သည် ဒီမော့စသီးနီး၏ ဟောပြောချက်များကို ဂရုမထားကြချေ။
ထိုနောက်မှ ဒီမော့ စသီးနီး၏စကားများ မှန်ကန်ကြောင်း သိလာကြကာ၊ ဒီမော့ စသီးနီး၏ အကြံပေးချက်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြသော် လည်း၊ နောက်ကျခဲ့ချေပြီ။
ထိုကြောင့် အက်သင်းနိုင်ငံငယ်နှင့် အခြား ဂရိပြည်နယ်များမှာ ဖိလစ်၏လက်အောက်သို့ ကျ ရောက်ရလေတော့၏။
သို့သော် ဒီမော့စသီးနီး၏ ဆောင်ရွက် မှုကြောင့် အက်သင်းနိုင်ငံငယ်မှာ တန်ခိုးမှေးမှိန်ခြင်း မရှိခဲ့ချေ။
ဒီမော့စသီးနီးသည် အက်သင်းနိုင်ငံငယ် အကျိုးကို ဆက် လက်ထမ်းဆောင်လေရာ၊ အက်သင်းနိုင်ငံငယ်က သူ့အား ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ဖြင့် အားကိုးအားထား ပြုလေသည်။
ထိုကဲ့ သို့ ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဘီစီ ၃၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်သူများက ဒီမော့စသီးနီး၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်မှုများကို ထိခိုက်ပျက်ပြားအောင် ဝေဖန်ပြောဆိုလာကြသည်။
ထိုကိစ္စများ အတွက် ဖြေရှင်းချက်များပါရှိသော ဟောပြောချက်တို့သည် ယခုခေတ်အထိ အကောင်းဆုံး ဟောပြောချက်တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် စံတင်ထားရလေသည်။
ဒီမော့စသီးနီး၏ ကံကြမ္မာသည် မှေးမှိန်သည်ထက် မှေးမှိန် လာလေရာ၊ မက်ဆီဒုန်ပြည့်ရှင် ဖိလစ်ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါ၊ သားတော် အက်လက်ဇန္ဒာဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် လာဘ်ယူမှုဖြင့် စွပ်စွဲဖမ်းဆီးခြင်း ခံရလေသည်။
သို့သော် ဒီမော့စသီးနီးသည် ထောင်မှထွက်ပြေး လွတ်မြောက်၍ တိုင်း တပါးတွင် ရှောင်တိမ်း နေရလေ၏။
ဘီစီ ၃၂၃ ခုနှစ်တွင် အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါ၊ ဂရိပြည်နယ်များသည် မက်ဆီဒုန်၏ စိုးမိုးမှုကို ပုန်ကန် ခြားနားရန် ဒီမော့စသီးနီးအား အက်သင်းသို့ ပြန်လာစေ၍၊ ခေါင်းဆောင်စေသည်။
သို့ရာတွင် ဂရိတို့သည် အရေးနိမ့်၍၊ ဒီမော့စသီးနီးသည်လည်း အသက်ဘေးအတွက် ထွက်ပြေးရပြန် သည်။
နောက်ဆုံးတွင် ရန်သူလက်ချက်ဖြင့် အသေမခံဘဲ၊ ကလောင်တံထဲတွင် အသင့်ထည့်ထားသော အဆိပ်များကို မျိုချ ကာ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်လိုက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ( ) ကိုးကား Category:ရှေးခေတ် အေသင်မြို့သားများ။
အယ်ရစ္စတိုင်ဒီသည် အေသင်မြို့သား နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
စစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ရိုးသားသူတစ်ယောက် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် တရားမျှတသော အယ်ရစ္စတိုင်ဒီဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
ဘီစီ ၄၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော မာရသွန်တိုက်ပွဲ၌ ပါဝင်ခဲ့သည့် အေသင်ဗိုလ်ချုပ် ၁ဝ ဦးတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
မာရသွန်တိုက်ပွဲတွင် ဂရိတို့၏ ကြည်းတပ်စွမ်းရည်ကြောင့် ပါးရှင်းတို့ကို ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် အက်သင်း၏ ကြည်းတပ်အင်အားကို ဖြည့်တင်းရမည်ဟုယူဆသည်။
ထိုကဲ့သို့ ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးသည် အချင်းချင်း အယူအဆကွဲလွဲသည့်အခါ၌ လူထု၏အဆုံးအဖြတ်ကို ခံယူရမြဲထုံးစံရှိလေသည်။
လူထု၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ တစ်ဦးဦးသည် ပြည်နှင်ဒဏ်ကိုခံရသည်။
အေသင်မြို့သားတို့သည် ထိုခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးအနက် မိမိတို့ထုတ်ပယ်လိုသူ၏ အမည်ကို အိုးခြမ်းပဲ့ပေါ်တွင်ရေး၍ ဆန္ဒပြကြရသည်။
ဆန္ဒပြသူများထဲမှ အယ်ရစ္စတိုင်ဒီကို မမြင်ဖူး သူတစ်ယောက်သည် ထိုခေါင်းဆောင်ကြီးကိုယ်တိုင်ထံသို့လာ၍ မိမိ၏အိုးခြမ်းပဲ့ပေါ်တွင် အယ်ရစ္စတိုင်ဒီ အမည်ကို ရေးပေးရန် စေခိုင်းသည်ဟုဆိုသည်။
ထိုအခါ အယ်ရစ္စတိုင်ဒီကို မည်သည့်အတွက်ကြောင့် ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးလိုပါသနည်းဟု ဆန္ဒပေးသူအားမေးလျှင် ထိုသူက အခြားအကြောင်းဟူ၍မရှိပါ၊ တရားမျှတသူ အယ်ရစ္စတိုင်ဒီဟူသောအမည်ကို ကြားရဖန်များ သဖြင့် ငြီးငွေ့လာသောကြောင့်ဟု ပြန်ဖြေလေသည်။
ထို့ကြောင့် ဘီစီ ၄၈၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် အယ်ရစ္စတိုင်ဒီသည် ပြည်နှင်ဒဏ် ၁ဝ နှစ်ခံရသဖြင့် အက်သင်းမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။
သို့ရာတွင် ဘီစီ ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပါးရှင်းတို့သည် ဂရိနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ချီလာကြပြန်သဖြင့် အယ်ရစ္စတိုင်ဒီကို ပြည်နှင်ဒဏ်နှစ်မစေ့မီ အေသင်မြို့သို့ ပြန်ခေါ်ရသည်။
ထို့နောက် သီမစ္စတိုကလီနှင့်ပူးပေါင်း၍ ဆလာမစ် တိုက်ပွဲတွင် ပါးရှင်းရေတပ်ကို တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
နောက်တစ်နှစ်၌လည်း အယ်ရစ္စတိုင်ဒီဦးစီးသော အေသင်တပ်သည် ပလက်တီးယား တိုက်ပွဲတွင် ပါးရှင်းတို့ကိုအောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ဘီစီ ၄၇၇ ခုနှစ်တွင် ပါးရှင်းတို့၏ရန်ကို ခုခံ ကာကွယ်ရန် အေသင်မြို့က ခေါင်းဆောင်၍ ဂရိပြည်နယ်များ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းသော ဒီးလီးယန်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ဖွဲ့စည်းရာ၌ ပြည်နယ်အသီးသီးက စစ်စရိတ်မည်မျှကျခံသင့်ကြောင်း အဆုံးအဖြတ်ပေးရန် ရိုးသား၍ တရားမျှတသော အယ်ရစ္စတိုင်ဒီကိုပင် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။
အယ်ရစ္စတိုင်ဒီသည် ထင်ရှားသော နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သူကွယ်လွန်သောအခါ အေသင်အစိုးရက သင်္ဂြိုဟ်စရိတ်ကို စိုက်ထုတ်သုံးစွဲရသည်။
ကျန်ရစ်ခဲ့သော သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးနှစ်ယောက်တို့ကိုလည်း အစိုးရကကြည့်ရှုထောက်ပံ့ခဲ့ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဘီစီ ၅၃၀ မွေးဖွားသူများ Category:ဘီစီ ၄၆၈ ကွယ်လွန်သူများ။
ခရစ် ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာကျော် မင်ဒီ လေးယက်သည် ပီရီယော့ဒစ် ကလပ်စီဖီကေးယှင်း ခေါ် ဒြဗ်စင်တို့၏ အလှည့်မှန် အစုခွဲခြင်းဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ကို စီရင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မင်ဒီလေးယက်၏နည်းတွင် ဓာတုဒြပ်စင် တို့ကို အက်တမ်အလေးဆ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်အတိုင်း စီစဉ်ထား ၍ ဂုဏ်သတ္တိချင်းဆင်တူမှုကိုလိုက်ပြီးလျှင် တစ်ခုစီခွဲခြားထား လေသည်။
ပမာအားဖြင့် ဂုဏ်သတ္တိချင်းဆင်တူကြသော လစ်သီယမ်၊ ဆိုဒီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ ရူဗီဒီယမ်နှင့် ဆီဇီယမ် တို့ကို ထိုစာရင်းတွင် တသီးတခြား တစ်စုခွဲထားသည်။
ထိုအစုထဲတွင် ဆိုဒီယမ်နှင့်ပိုတက်ဆီယမ် သတ္တုနှစ်မျိုးသည် အထက်မြက်ဆုံးနှင့် အသုံးဝင်ဆုံးဖြစ်လေသည်။
ဤအစုဝင် သတ္တုများသည် အခြားဒြပ်စင်များနှင့် ပေါင်းစပ်နေတတ်သော သတ္တိရှိသည်။
လေနှင့် တွေ့သည် ဖြစ်စေ၊ ရေနှင့်တွေ့သည်ဖြစ်စေ၊ အခြားပစ္စည်းများနှင့်တွေ့သည် ဖြစ်စေ အလွယ်တကူ ပေါင်းစပ်တတ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို သတ္တုသန့်သန့်အနေဖြင့် သီးခြားတွေ့ရခဲသည်။
ဓာတ်စမ်းခန်း များတွင် အသုံးပြုရန်အတွက် ပစ္စည်းသန့်သန့်ကို အလိုရှိသော အခါ အခြားပစ္စည်းများနှင့် ရောစပ်၍မသွားစေရန် ရေနံဆီ ကဲ့သို့သော အရည်တွင်စိမ်ထားရသည်။
အယ်လကာလိုင်သတ္တု များမှများသောအားဖြင် လစ်သီယမ် ဟိုက်ဒြော့ဆိုက် LiOH ၊ ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒြော့ဆိုက် NaOH ၊ ပိုတက်ဆီယမ်ဟိုက်ဒြော့ ဆိုက် KOH စသော ဒြဗ်ပေါင်းများ အလွယ်တကူဖြစ်လာ တတ်လေသည်။
ထိုဟိုက်ဒြော့ဆိုက်များ၏ ပုံသေရေးနည်းကို ကြည့်လျှင် အယ်လကာလိုင်သတ္တုအက်တမ်ကတစ်ခု၊ အောက်စီ ဂျင်အက်တမ်ကတစ်ခုနှင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်ကတစ်ခု ပေါင်း အက်တမ်သုံးခု စုပေါင်းပါဝင်လျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။
အောက်ဆီဂျင်အက်တမ် တစ်ခုနှင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်တစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားသည်ကို ဓာတုသဘောအားဖြင့် ဟိုက်ဒြောဆဲ ရက်ဒီကယ် OH ဟုခေါ်၏။
HOHလက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ ဖော်ပြလေ့ ရှိသော ရေ H2O မှ ဟိုက်ဒြော့ဆဲရက်ဒီကယ်ကို အရနိုင်ဆုံး ဖြစ်၍ အယ်ကာလိုင်သတ္တုတို့သည် ထိုရက်ဒီကယ်နှင့် အခါ အခွင့်ရတိုင်း ပေါင်းစပ်တတ်လေသည်။
ပုံစံ 2 Na + 2 H2O = 2 NaOH + H2 2 K + 2 H2O = 2 KOH + H2 2 Li + 2 H2O = 2 LiOH + H2 အယ်ကာလိုင်သတ္တုအစုတွင် သတ္တုငါးမျိုးပါရှိသည့် အနက် ဆိုဒီယမ်ကို ရေတွင်ထည့်လိုက်သောအခါ အရည်ပျော် သွားပြီးလျှင် အသံမြည်အောင်ပင် ဆူပွက်ပြီးနောက် ဓာတ် ဖောက်ပြန်တတ်လေသည်။
ရေထက်ပေါ့သဖြင့် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နေပြီးလျှင် ရေကိုဓာတ်ကွဲစေသည်။
ပိုတက်ဆီ ယမ်၊ ရူဗီဒီယမ်နှင့် ဆီဇီယမ်တို့ကမူ ဆိုဒီယမ်ထက်ပင် ထက် မြက်လေသေးသည်။
ထိုသတ္တုများကို ရေထဲသို့ ချလိုက်သော အခါ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဓာတ်ဖောက်ပြန်ကာ ရေပေါ်မှာပင် မီးထတောက်ကြလေသည်။
ထိုအစုတွင် သတ္တိအပျော့ဆုံးကား လစ်သီယမ်ဖြစ်၍၊ ရေနှင့်တွေ့ထိရာ၌ ဓာတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း ရှိ သော်လည်း မပြင်းထန်ချေ။
ထိုသတ္တုသည် ကျန်အယ်လကာ လိုင်သတ္တုများနည်းတူ ငွေကဲ့သို့ဖြူသောအဆင်းရှိ၍ အလွန်ပျော့ သဖြင့် ဓားနှင့်ပင် ဖြတ်လှီး၍ရနိုင်သည်။
လစ်သီယမ်သည် အစိုင်အခဲအဖြစ်ဖြင့်တွေ့ရှိရသော ဒြဗ်စင်များထဲတွင် အပေါ့ဆုံး ဖြစ်၏။
မည်မျှလောက် ပေါ့သနည်းဟူမူ သာမန်အရည် အားလုံးလိုလိုတွင်ပင် ပေါလောပေါ်၍ နေနိုင်လေသည်။
အချို့ သော ဒြဗ်ရောများကို သန့်စင်အောင်လုပ်ရာ၌ ဤသတ္တုကို အသုံးပြုကြ၏။
သို့သော် ထိုသတ္တု၏ ဒြဗ်ပေါင်းများကိုမူ ဘယဆေးများဖော်စပ်ခြင်း၊ အလျူမီနီယမ် ဂဟေပြုလုပ်ခြင်း နှင့် အခြားအသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် အသုံးပြုကြလေသည်။
ဆိုဒီယမ်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဒြဗ်စင်တို့မှ အလွန် အသုံး ဝင်သည့် ဒြဗ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ ထွက်ပေါ်ရရှိသောကြောင့် ထိုဒြဗ်စင်နှစ်ခုသည် အရေးအကြီးဆုံးသော ဒြဗ်စင်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်လေသည်။
အယ်လကာလိုင်သတ္တုအစုတွင် ဆိုဒီ ယမ်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်တို့ အသုံးဝင်၍ ထင်ရှားသလောက် ရူဗီဒီယမ်နှင့်ဆီဇီယမ်တို့မှာ အသုံးမများ လူသိနည်းပါးလှသည်။
အားလုံးသော အယ်လကာလိုင်သတ္တုများသည် အလင်းရောင် ကြောင့်အနည်းအများ ပြောင်းလဲမှုရှိတတ်ကြ၍ ဆီဇီယမ်ပါသော ဒြဗ်ရောများနှင့် ဆီဇီယမ်ဒြဗ်ပေါင်းများကို ဖိုတို အီလက်ထရစ် ဆဲလ်များတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုကြလေသည်။
အယ်လကာလိုင်မြေသတ္တုများ အယ်လကာလိုင်သတ္တုများနှင့် နီးစပ်ကြသော ကယ်လ ဆီယမ်၊ စထရွန်ရှီယမ်နှင့် ဗေရီယမ်ဒြပ်စင်များကို အယ်လကာ လိုင်မြေသတ္တုများဟုခေါ်သည်။
ထိုသတ္တုများသည်လည်း အယ် လကာလိုင်သတ္တုများ ကဲ့သို့ပင် ပျော့ပျောင်းပေါ့ပါး၍ ငွေကဲ့သို့ ဖြူသောအဆင်းရှိပြီးလျှင် ရေနှင့်တွေ့ထိသောအခါ၌ ဓာတ် ဖောက်ပြန်တတ်၏။
အောက်ဆီဂျင်နှင့်တွေ့ထိသောအခါ၌လည်း လျင်မြန်စွာဓာတ်ပေါင်းစပ်၏။
ထို့ကြောင့်လည်း ထိုအယ်လကာ လိုင် မြေသတ္တုများကို သဘာဝတွင် သီးခြားသတ္တုသန့်သန့် အဖြစ်ဖြင့် မတွေ့နိုင်ချေ။
အယ်လကာလိုင်သတ္တုအစုတွင် ပါဝင် သောသတ္တုများနှင့် အယ်လကာလိုင်မြေသတ္တုအစုတွင် ပါဝင် သောသတ္တုတို့သည် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ဆင်တူကြသော်လည်း ထူးခြားသောအချက်တစ်ချက်မှာ အယ်လကာလိုင်သတ္တုများတွင် ဗေလင်စီ(ပေါင်းစည်းအား) တစ်ခုသာရှိ၍ အယ်လကာလိုင် မြေသတ္တုများတွင်မူ ဗေလင်စီနှစ်ခုရှိခြင်းဖြစ်လေသည်။
ပမာ အားဖြင့် ဆိုဒီယမ်အက်တမ်တစ်ခုသည် ကလိုရင်းအက်တမ် တစ်ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ ဆိုဒီယမ်ကလိုရိုက်ဟုခေါ်သော ဆား ရိုးရိုးမော်လီကျူတစ်ခု ဖြစ်လာ၏။
သို့သော် ကယ်လဆီယမ် အက်တမ် တစ်ခုမှာ ကယ်လဆီယမ်ကလိုရိုက် မော်လီကျူ တစ်ခု ဖြစ်လာရန်အတွက် ကလိုရင်းအက်တမ်နှစ်ခုနှင့်ပေါင်းစပ် ရလေသည်။
မင်ဒီလေးယက်၏ ဂုဏ်သတ္တိချင်းတူသော ဒြပ်စင် များကိုစုထားသော အလှည့်မှန်အစုခွဲခြင်း ဇယားတွင်ကြည့်လျှင် ရေဒီယမ်သတ္တုသည် အယ်လကာလိုင်မြေ သတ္တုများအစုတွင် ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။
သို့သော် ရေဒီယမ်၏ ရုပ်ဂုဏ် သတ္တိများမှာ ထိုအစုဝင် သတ္တုများနှင့် လားလားမျှ မတူသည့် အတွက် ထိုသတ္တုကို အဆိုပါအစုထဲတွင် မထည့်သွင်းဘဲ သီးခြား ဖော်ပြထားရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဓာတုဗေဒ။
အယ်လ်ကိုဟောဟူသော ဝေါဟာရ သည် အာရပ်စကားဖြစ်၍ ရှေးခေတ်က မျက်တောင်မွှေးနှင့် မျက်ခွံများကို အမဲဆိုးရန်အတွက် အသုံးပြုသော လက်ဆာလ ဖိုက်(ဒ)နှင့် အန်တီမိုနီဆာလဖိုက်(ဒ) တို့ကို ခေါ်လေသည်။
ယခုခေတ်၌မူ ကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်းများဖြစ်ကြသည့် အရက်နှင့် အရက်ပြန်များကို အယ်လ်ကိုဟောဟု ခေါ်ကြ၏။
အယ်လ်ကိုဟောအမျိုးအစား များစွာရှိသည့်အနက် မက်သဲအယ်လ်ကိုဟော CH3OH နှင့် အက်သဲအယ်လ်ကိုဟော C2H5OHတို့သည် များစွာအသုံးဝင်လေသည်။
မက်သဲအယ်လ်ကိုဟောသည်အရောင်ကင်းမဲ့သောအရည် ဖြစ်၍ အငွေ့ဖြစ်လွယ်ပြီးလျှင် မီးလောင်လွယ်သည်။
မက်သဲ အယ်လ်ကိုဟောကို သစ်သားမှ ချက်ယူရရှိသောကြောင့် သစ် အရက်ပြန်ဟုလည်း တစ်နည်းခေါ်သည်။
ယခုခေတ်တွင် မက်သဲ အယ်လ်ကိုဟောကို အလွန်အသုံးများလာသဖြင့် သစ်သားမှ ချက်မယူတော့ဘဲ အခြားနည်းဖြင့် အကြီးအကျယ်ဖော်ယူ ရောင်းချလျက်ရှိလေသည်။