kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဆွေမျိုးသားချင်း ကို တဖူးဝေး၊ ဇနီးမယားကို မာ(လမ်းသားမူႏ)၊ ခင်ပွန်းလင်ယောက်ျားကို ဝါꩻ(လမ်းသားခို)၊ သားသမီး ကို ပို ဟုခေါ်ကြသည်။
မယား၏ အစ်ကို မောင် ကို မက်၊ ခင်ပွန်း ၏ အစ်ကို ညီကို ဖာတန် ဖာနင်ဟုခေါ်သည်။
မယား၏ အစ်မ ညီမ ကို မွိုးတန် မွိုးနင်၊ ခင်ပွန်း ၏ အစ်မ ညီမ ကို တနေင်ဟုခေါ်သည်။
အဖေ၏ ညီကို ‘ဖာနင်’၊ အမေ၏ အစ်ကို ကို ‘ဖာတန်’ ဟုခေါ်သည်။
အမေ၏အစ်ကိုမောင်တို့ကို ‘ဖူ’(ဦးလေး) ဟုခေါ်သည်။
အဖေ၏ ညီမနှင့် အစ်မကိုလည်း ‘မွိုးနင်(မိုးနန်လ်) မွိုးတန်’ ဟုခေါ်သည်။
အမေ၏ အစ်မ ညီမ ကို ဖီ ဟုခေါ်သည်။
အမွေဆက်ခံခြင်း မိဘနှစ်ပါးကွယ်လွန်သော် ကျန်ရှိပစ္စည်းများကို သားသမီးများအား ကျားမ ကြီးငယ်မခွဲခြားဘဲ ခွဲဝေယူကြသည်။
မိဘနှင့် နောက်ဆုံးအတူနေသူက အမွေကို ပိုရထိုက်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
သားသမီးမြေးမြစ်မရှိမှသာ အနီးဆုံးဆွေမျိုးက ဆက်ခံနိုင်သည်။
မိဘ၏ နေအိမ်နှင့် မြေကွက်ကို အငယ်ဆုံးသားသမီးများအား ပေးလေ့ရှိသည်။
အမွေစား အမွေခံ မရှိဘဲ သေဆုံးသွားကြလျှင် ၎င်းတို့၏ ပစ္စည်းများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းသို့ ပေးပို့ လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။
လူပျိုအပျိုဘဝနှင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲ လူပျိုအပျိုဘဝသည် လူမျိုးတိုင်းတွင် ရှိကြသည်။
ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ တွင်လည်း လူပျိုလှည့်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။
လူငယ်များ လူပျိုလှည့်ရာတွင် မိမိရွာတွင်း၌၎င်း၊ တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ အပေါင်းအသင်းများနှင့် ဖြစ်စေ လှည့်လေ့ရှိသည်။
သူစိမ်းပြင်ပရွာ၌ အပျိုလှည့်လိုလျှင် ကာလသားခေါင်းဆောင်ထံတွင်ဖြစ်စေ၊ ရွာခံကာလသားတစ်ဦးကဖြစ်စေ လမ်းညွှန်ဦးဆောင်ပေးကြရသည်။
အိမ်ရှင်အပျိုအမျိုးသမီးအနေဖြင့် မိမိ၏အိမ် အလည်လာသော လူပျိုများအား သိသည်ဖြစ်စေ၊ မသိသည်ဖြစ်စေ၊ လက်ခံစကားပြောပြီး ရေနွေးကြမ်း၊ ကွမ်း၊ စားဘွယ်တစ်ခုခုဖြင့် ဧည့်ခံပေးရသည်။
လူပျိုလှည့် စကားပြောရန်မှာ နေအိမ်အတွင်းရှိ မီးဖိုနံဘေး၌ ဝိုင်းထိုင်၍ ပြောကြသည်က များသည်။
အချို့လည်း နေ့လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်များသို့ လှည့်လည်ကြသည်။
အမျိုးသားအနေဖြင့် အသက်(၁၆) နှစ် အရွယ်မှစ၍ လူပျိုလှည့်နိုင်ပြီး အမျိုးသမီးများအနေဖြင့် အသက်(၁၅) နှစ်တွင် အပျိုအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိကြသည်။
စိတ်နေသဘောထားများ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစား၏ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုနှင့် အခွန်အတုတ် မတရားအတင်း အဓမ္မကောက်ခံမှုများကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် ကင်းဝေးရာ တောင်ပေါ်ဒေသများတွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ပင်ကိုစရိုက်အနေဖြင့် မိမိ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် လွတ်လပ်စွာ ပရိယေသန ရှာမီးလိုမှု စိတ်ဓာတ်အပြည့်ရှိကြသည်။
ပဒေသရာဇ်စနစ် ပပျောက်ပြီး ပအိုဝ်းများ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် အတည်တကျ နေထိုင်လာကြသကဲ့သို့ မြေပြန့်ဒေသများသို့ဆင်း၍ လယ်ယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်အသက်မွေး ဝမ်းကြောင်း ပြုလာကြသည်။
ပအိုဝ်းများ၏ စိတ်နေသဘောထားများမှာ ရိုးသားမှုကို အရင်းခံကြသည်။
ပအိုဝ်းစကားပုံတစ်ခုက ‘ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်’ ဟု ဆိုပေသည်။
ပအိုဝ်းများသည် အယုတ်အလတ် အမြတ်မရွေး၊ ဆင်းရဲ ချမ်းသာမရွေး၊ တပြေးညီစွာ တန်းတူရည်တူ ဆက်ဆံကြသည်။
ဓနဂုဏ်၊ ငွေဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်မောက်ခြင်းများ မရှိသလောက် နည်းပါးကြောင်း တွေ့ရသည်။
ဘာသာစကားနှင့်စာပေ ပအိုဝ်းဘာသာစကား သည် ထိုင်း-တရုတ်အနွယ်ဝင် ကရင်မျိုးနွယ်စု တွင်ပါဝင်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ပအိုဝ်းဘာသာစကားသည် ဒေသအလိုက် မျိုးနွယ်စုအလိုက် ကွဲပြားခြားနားချက်ရှိကြသည်။
တိဗက်မြန်မာအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သော်လည်း ဝါကျတည်ဆောက်ပုံတွင် အလွန်တရာကွဲပြားခြားနားကြသည်။
ယနေ့အထိ ဘုံစကားဖြစ်သော ကွန်လုံပအိုဝ်း စကားနှင့် ကွဲပြားသော မျိုးနွယ်စုများမှာ ခြုဲင်း တတောက် တရျက်ꩻ ပထုံ တယင် ပန်နင် နှင့်ဆက်စပ်သောမျိုးနွယ်များ စသည်တို့သာ အထင်အရှားရှိသည်။
ကျန်မျိုးနွယ်စုတို့သည် ကွန်လုံ ဘာသာစကားကို သာအသုံးပြုကြသည်။
စာပေအနေနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် ထီသိမ်မူ(တောင်ကြီးမူ) ကိုအသုံးပြုရေးသားပြီး မွန်၊ ကရင် ပြည်နယ်များနှင့် ဆက်စပ်ဒေသများတွင် သထုံမူ(အလံတရာမူ) ကို အသုံးပြုကြသည်။
ပအိုဝ်းစာမူများသည် ပါဠိအက္ခရာကို အခြေခံပြီးပြန်လည်တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် အက္ခရာများသည် မြန်မာစာပေ နှင့်တူသော်လည်း ဗျည်းအသံထွက်များမတူညီပေ။
ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ထွန်းကားရာ သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံပြည်မှ ရှမ်းကုန်းမြေမြင့်သို့ ရောက်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ မျိုးစေ့ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာခဲ့ကြသည်။
ပအိုဝ်းအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။
အနည်းငယ်မျှသာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။
ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို ကျေးရွာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။
ဘုရား၊ ကျောင်းကန်၊ ဇရပ်စသော သာသနာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို မိမိချွေးနည်းစာလုပ်အားခမှ စုဆောင်းထားသော ငွေကြေးများဖြင့် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကြသည်။
ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပအိုဝ်းလူမျိုးများ သာမညဆရာတော် အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တဝိနယ ရွှေဥဒေါင်းတောင်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တကုမာရ အလံတစ်ရာဆရာတော်အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက ဘဒ္ဒန္တစန္ဒန ဘားအံ ကျောက်ကလ္လာပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ နန်းခင်ဇေယျာ - မယ်မြန်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၂၀၁၂ တင်အောင်မိုး - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဖြာႏတန်အောင်ခမ်းထီ -ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/ အသွင်ပြောင်းပအိုဝ်း ဌာနေပြည်သူ့စစ် (PNO/PNA) နာယက ဒေါ်ကြိုင်ကြိုင် - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ၏ ဇနီး ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဖြားဗွာလှဖေ (မွန်ပြည်နယ်/သထုံ) သထုံ(ဆီဆိုင်နယ်)စော်ဘွားစဝ်ခွန်ကြည် (ရှမ်းတောင်/သထုံ) ပင်လုံစာချုပ်တွင်ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးဖြူ (ရှမ်းတောင်/သထုံ(ဆီဆိုင်)နယ်)ကျော်ငြိမ်း (မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင်)၊ ရှမ်းပြည်နှင့်စော်ဘွား(ဦးထွန်းမြင့်-တောင်ကြီး) (NCA) ထိုးထားသော ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် (PNLO/PNLA) နာယက ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်ဥက္ကာ ဂီတစာဆို ခွန်သာဒွန်း ဂီတစာဆို ခွန်ပေါရန်း အဆိုတော် ခွန်သန်းထွန်း အဆိုတော် ဒိုးလုံး အဆိုတော် ခွန်ရိုင်းဟန် အဆိုတော် ခွန်ငယ်လင်း အဆိုတော် ဘီလီလမင်းအေး (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) နော်ဖောအယ်ထား (ပအိုဝ်း-ကရင်ကပြား) ထွန်းရင်လော သရုပ်ဆောင် နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း ဆက်စပ်လေ့လာရန် ဒုံးလွှတ်ခြင်း Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
thumb|ဒုံးလွှတ်ခြင်း ပအိုဝ်းတို့၏ ဒုံးလွှတ်ဓလေ့ ရှေးက မြန်မာတို့တွင် ဒုံးလွှတ်သည့် အလေ့အထ ရှိခဲ့သည်။
‌ေရှးခေတ်ကရေးဖွဲ့ခဲ့သော ဒုံးချင်းများကိုလေ့လာခြင်းဖြင့်သိရှိနိုင်သည်။
အဓိကအားဖြင့်ဘုန်းကြီးပျံပွဲများတွင် ဒုံးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့ကြသည်။
ဒုံးပစ်ပြိုင်ရာတွင် အဝေးပစ်နှင့်အမြင့်ပစ်ဟူ၍ရှိသည်။
အမြင့်သို့လွှတ်လိုပါက မိုးသို့ရွယ်ကာငြမ်းဆင်၍လွှတ်ရသည်။
ဒုံးစီးရုပ်များအဖြစ်တောက်တဲ့ရုပ်၊ တောင်သူကြီးရုပ်၊ ဖိုးသူတော်ရုပ်များပြုလုပ်ပြီး ဒုံးပျံတွင်တပ်ဆင်ကြသည်။
မိမိတို့၏ဒုံးစီးရုပ်များကို ဂုဏ်တင်သည့်သီချင်းများရေဖွဲ့ပြီးသီဆိုကြသည်။
၎င်းတို့ကို ဒုံးချင်းဟုခေါ်သည်။
ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့တွင်လည်း ဒုံးလွှတ်သည့် အလေ့အထ ရှိ၏။
အောက်မြန်မာပြည်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား ယများရော၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား များပါ `ဒုံးလွှတ်ခြင်း´ ကို ခုံမင်ကြသည်။
ဝါသနာ ပါကြသည်။
ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
ဒုံးအစ တောင်ဘက် တရုတ်နယ်ခြားအလွန် လင်းဇင်းမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်ဒေသသည် လူးလူမျိုးတို့အရပ် တစ်ဆယ့်ပနား ပင်ဖြစ်သည်။
လူး တစ်ဆယ့်ပနား ဆိုသည်မှာ လူးတို့ဒေသခရိုင် တစ်ဆယ့်နှစ် ခရိုင်ကို ဆိုလိုသည်။
လူး တစ်ဆယ့်နှစ်ပနား သည် စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၂၅၀၀ဝ ကျယ်ပြီး လူဦးရေ ၆၂၀၀၀ဝ ရှိသည့်အနက် ၃၀% မှာ `တိုင်´ လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော `တိုင်´ လူမျိုးတို့သည် မိစ္ဆာကောင်ကို အောင်ပွဲခံသည့် အနေဖြင့် နှစ်စဉ် ရေပက်ကစား ကြသည်။
ပထမနေ့တွင် လှေပြိုင်ပွဲ နှင့် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို ကျင်းပကြသည်။
`တိုင်´တို့က လှေပြိုင်ပွဲနှင့် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နံနက်အချိန်တွင် ကျင်းပကြ၏။
တိုင်တို့ ဒုံးလွတ်ပွဲ ကျင်းပရာတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးပစ်လွှတ်သည့် ဒုံးကို အဓိက ထားလေသည်။
ယခုအချိန်ထိ ဒုံးကို အမြင့်ဆုံး ပစ်လွှတ်နိုင်သူ အနည်းငယ်သာ ရှိသေးသည်ဟု မှတ်သားရပေသည်။
တရုတ်နယ်ခြားအလွန် လင်းဇင်းမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသည့် `တိုင်´လူမျိုးတို့သည် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နှစ်စဉ် ကျင်းပကြကြောင်း သိရလေသည်။
ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင်လည်း ယိုးဒယားရှမ်းတို့သည် ဒုံးလွှတ်သည့်အလေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့ကို မည်သည့်ခုနှစ် သက္ကရာဇ်က စတင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများ မတွေ့ရှိရပေ။
ယမ်းစိမ်းကို အသုံးပြုတတ် လာသည့် အချိန်လောက်က စတင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။
သက်ကြီးရွယ်အိုများ မှတစ်ဆင့် မှတ်သားရသည်မှာ ဒုံးလွတ်သည့်ဓလေ့ စတင်ခဲ့သော အချိန်သည် နှစ်ပေါင်း (၃၀၀)ခန့် ကြာခဲ့ပြီဟု ဆို၏။
ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့ စတင်ခဲ့စဉ်က အဝေးသွားအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်ပင် ဖြစ်၏။
ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးစဉ်က မိုင်းကိုင်စော်ဘွားသည် ယမ်းပိဿာချိန် (၆၀)ရှိသည့် ဒုံးကို ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တွင် လာလွှတ်ရန် ပြင်ဆင်သည်ဟု ဆို၏။
တောင်ကြီးမြို့သို့ ရောက်သောအခါ တောင်ကြီးမြို့တွင် အုပ်ချုပ်နေသည့် အင်္ဂလိပ်မင်းကြီးက “လွှတ်တာတော့ ဟုတ်ပြီ၊ ဘယ်မှာလွှတ်မှာလဲ၊ လွှတ်ဖို့နေရာ ရှိသလား´´ ဟု မေးရာ မိုင်းကိုင်စော်ဘွားက မည်သည့်ဘက်ကို ဦးတည်ရမှန်းမသိ ဖြစ်နေ၏။
အရမ်းလွှတ်လျှင် ရွာရှိရာနေရာကို ကျပါက မီးဘေးကို စိုးရိမ်ရ၍ ယမ်းပိဿာ (၆၀)ရှိသည့် ဒုံးကို မိုင်းကိုင်သို့ ပြန်ယူကာ ပြန်လွှတ်ရသည် ဟူ၏။
`ဒုံး´ ကို ရှမ်းတို့က `လုဖိုင်´ ဟုခေါ်၏။
`လု´မှာ ရှမ်းဘာသာ စကားဖြစ်ပြီး `အလုံး´ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
`ဖိုင်´မှာ `မီး´ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထို့ကြောင့် `လုဖိုင်´မှာ မြန်မာလို (မီးလုံး)ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
`ပွယ်လုဖိုင်´သည် မီးလုံးပွဲဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဒုံးကို ပအို်ဝ်းတို့ကလည်း `လုဖိုင်´ဟုပင် ခေါ်၏။
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် အခြားလူမျိုး များကမူ ဒုံးကို `မီးရှူး´ဟု လည်းကောင်း၊ `မီးကျည်´ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
ဒုံးလွှတ်ပွဲကိုလည်း `မီးရှူးပွဲ´၊ `မီးပွဲ´ဟု ခေါ်ကြသည်။
ပျံ့နှံ့ပုံ ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့သည် ပင်လောင်းမြို့နယ်တွင် ရေပန်းအစားဆုံး ဖြစ်၏။
ပင်လောင်း မြို့နယ်တွင် ဒုံးအကြီးများကို ပြုလုပ်ကြ၏။
တောင်ကြီးမြို့နယ်တွင် ဒုံးအလတ်စား လောက်ကိုသာ ပြုလုပ်ကြသည်။
ပင်လောင်းမြို့နယ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်(၅၀)ခန့်က `ပန်တုံ´ခေါ် ဒုံးကို စတင်ခဲ့ ကြသေး၏။
ထိုဒုံးကို ငြမ်းစင်ပေါ်တင်ပြီး လွှတ်ပါက ဦးတည်ထားသည့် နေရာသို့ မသွားဘဲ သွားချင်သည့် နေရာကိုသွား၏။
သွားချင်သည့် နေရာကိုသွားသဖြင့် ထိုဒုံးကို ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့က ”မေႏပန်တုံ” (ဒုံးပန်တုံ) ဟုခေါ်ကြ၏။
ဤဒုံးကိုရှို့လွှတ်ပါက ယခုခေတ် အာကာသသို့ ပစ်လွှတ်သည့် ဒုံးပျံများနှင့်ဆင်၏။
ယမ်းအားပေါ်တွင် မူတည်၍ သွား၏။
ထို့ကြောင့် ပအိုဝ်း တိုင်းရင်းသားတို့က ”ဒုံးပျံကို လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်(၅၀) ကတည်းက လုပ်ခဲ့တာ” ဟုဂုဏ်ယူ၍ ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။
ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့သည် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ မှတစ်ဆင့် အောက်မြန်မာပြည်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား များဆီသို့ ပျုံနှံ့သွားကြောင်းဖြင့် မှတ်သားရသည်။
ရှေးက ဒုံးလွှတ်ပွဲကို ရှင်ပြုပွဲများ ပြီးဆုံးသောအခါ ရှင်ပြုပွဲ ပြီးဆုံးခြင်း၏ အထိမ်း အမှတ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတု ကောင်းမွန်သာယာရေး၊ တောင်ယာထွက်သီးနှံများ အောင်မြင်ရေး၊ပိုးမွှားဖျက်ဆီးမှု ကင်းဝေးစေရေး၊ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးရေး၊ နှစ်သစ်ကူးပွဲတွင် မိမိတို့ဒါန အောင်မြင်မှု အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကို ပူဇော်ဆုတောင်းသည့် ပွဲအဖြစ် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
ယနေ့တိုင်ပင် ကျင်းပဆဲဖြစ်၏။
ဒုံးလွှတ်ပွဲသည် စည်ကားပြီး အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ လာရောက်ကြသဖြင့် ဤပွဲတွင် တစ်နယ်တစ်ရွာစီ ကွာဝေးသော ဆွေမျိုး မိတ်သင်္ဂဟများကိုလည်း ပြန်လည်ဆုံတွေ့ ကြရလေသည်။
ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နှစ်စဉ်ကျင်းပ ပြုလုပ်ကြ၏။
ရှမ်းပြည်နယ် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့သည် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နေရာအနှံ့အပြားတွင် ကျင်းပကြ၏။
ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နှစ်စဉ် နှစ်သစ်ကူးချိန် ကဆုန်၊ နယုန်လများတွင် ကျင်းပကြသည်။
ဝါဆိုလပြည့်ကျော်လျှင် ဒုံးလွှတ်ပွဲများ ကုန်လေသည်။
သို့သော် ယခုအခါတွင် တော်သလင်းလ အထိ ကျင်းပနေကြသည်ကို တွေ့ကြရသည်။
တောင်ခရိုင် ဇရပ်ကြီးမြို့တွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့သည် သင်္ကြန်အခါတွင် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
ဒုံးလွှတ်ပွဲကို စေတီပုထိုးအနီးတွင် ကျင်းပကြပြီး ရဟန်းသံဃာ များကိုလည်း ပင့်ဖိတ်ကာ ဆွမ်းကပ်ကြသည်။
လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ လှူဒါန်းပြီး တရားတော်ကို နာယူကြသည်။
လူထုပရိသတ်ကိုမူ ထမင်းထုပ်ကမ်းခြင်း၊ယာဂုထုပ် ကမ်းခြင်းဖြင့် ‘ဧည့်ခံ´ကြလေသည်။
ရှေးက ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့သည် ဒုံးကို ဝါးကျည်ထောက်များဖြင့်ပြုလုပ်ကြ၏။
နောင်တွင် သွပ်ပြားဖြင့် ပြုလုပ်လာကြ၏။
ယခုအခါမော်တော်ကား”ဂွိုင်း” သံပိုက်များဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်၊ ဒုံးလွှတ်ပြီးပါက သံပိုက်ကိုပြန်သိမ်းထားကြသည်။
အချို့ကလည်းဒုံးပြုလုပ် သည့်ဒုံးဆရာ၏ အိမ်တွင် ထားကြ၏။
ဒုံး၏ ယမ်းရောစပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို တင်ပြသွားပါမည် ..။
ဒုံးကို မည့်သည့်ယမ်းမျိုးဖြင့်မဆို ပြုလုပ်နိုင်၏။
ဒုံးပြုလုပ်ရန်အတွက် ယမ်းကို ဖာစောင်း (လွိုင်ကော်)၊ ရွာငံမှာအများဆုံး ဝယ်ယူရရှိလေသည်။
ဒုံးပြုလုပ်ရန်အတွက် ယမ်းစိမ်းကို မီးသွေးဖြင့် ရောထောင်းရသည်။
မီးသွေးမှာ သရက်ပင်၊ ရေမဲပင်၊ ဇီးပင်၊ သစ်နီတို့ကို မီးရှို့၍ရသော မီးသွေးတို့ဖြင့်သာ ရော၍ရသည်။
သရက်သားမီးသွေးဖြင့် ယမ်းကို ထောင်းပြီးမီးရှို့ပါက အခိုးမဲ၏။
ယမ်းစိမ်းနှစ်ဆ၊ မီးသွေးတစ်စရောပါက ယမ်းနှစ်လေးဟု လည်းကောင်း၊ ယမ်းစိမ်းလေးစကိုမီးသွေးမှုန့် တစ်စရောပါက၊ ယမ်းလေးလေးဟု လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
ယမ်းစိမ်းကိုးဆကို မီးသွေးမှုန့်တစ်စအထိ ရောစပ်ကြသည်။
ယမ်းစပ်သည်ကို ယမ်းဖြတ်သည်ဟု ခေါ်သည်။
ယမ်းဖြတ်(ယမ်းစပ်) မတတ်ပါက ဒုံးအကြီးသည် ဒုံးအသေးလောက်ပင် မသွားချေ။
ယမ်းစပ်ပုံ တူသော်လည်း လုပ်နည်းလုပ်ဟန် ကွာပါက ဒုံးအကြီးသည် ဒုံးအသေးလောက် မသွားချေ။
ဒုံးလုပ်ပုံအဆင့်ဆင့်ကို အောက်ပါ အချက်များကို ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
ဒုံးပြုလုပ်မည့် သံပြောင်းငယ်၏ ထိပ်ကို ပိတ်ထားရ၏။
ထိုထိပ်ပိတ်ကို ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့က ”ကတူ”ဟုခေါ်ကြ၏။
ထိပ်တွင် ရွှံ့ကောင်းကောင်းကိုနယ်ပြီး ထည့်လေ့ရှိ၏။
ဤသို့ပြုလုပ်ပြီးပါက မီးသွေးမှုန့် ရောစပ်ထားသော ယမ်းကို ဒုံးပြုလုပ်မည့် သံပြောင်းထဲသို့ ရိုက်သွင်းနိုင်ပြီဖြစ်သည်။
ယမ်းကို ရိုက်သွင်းရာတွင် ယမ်းကို ရေအနည်းငယ်ရော၍ ရိုက်သွင်းရ၏။
ရေမထည့်ပါက မီးလောင်တတ်လေသည်။
တိုင်းလျန် သို့မဟုတ် ရှမ်းနီလူမျိုး (ရှမ်းနီ: တႆးလꧥင်, /taj˧˧.lɛːŋ˥˧/; ရှမ်း: တႆးလႅင်; အင်္ဂလိပ်: Tai Laeng) သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သည့် တိုင်လူမျိုးစုတစ်စုဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကချင်ပြည်နယ်၊စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအထက်ပိုင်းဒေသများတွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိပြီး ခရာ-ဒိုင်ဘာသာစကားပြောအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။
Yoshihiro Tsubouchi, The Tai Languages of Myanmar, Journal of Southeast Asian Studies, 2019.Enfield, N. J., Languages of Mainland Southeast Asia, Cambridge University Press, 2021. မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း ကောလင်း၊ ဝန်းသို၊ ထီးချိုင့်၊ ပင်လည်ဘူး၊ အင်းတော်၊ ဗန်းမောက်၊ ကသာ၊ ကလေး၊ တမူး၊ မော်လိုက်၊ ဖောင်းပြင်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော်၊ အင်းတော်ကြီး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ ဟိုပင်၊ ဟုမ္မလင်းနှင့် သောင်သွပ်ဒေသ၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ၊ ဖားကန့်၊ စသည့်ဒေသများနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။
ရှမ်းစကားကို ပြောကြဆဲဖြစ်ပြီး၊ ယခုအခါတွင် စကားပြော တိမ်ကောစပြုလာပြီဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတော်နီးစပ်သည်။
ယခင်ကကိုယ်ပိုင်စာပေရှိခဲ့ကြပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းစသည်တို့ကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့်ရေးသားခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါတွင်လေ့လာသူမရှိသလောက်နည်းပါးလာသဖြင့် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။
လူမျိုးအားဖြင့်လည်း ရှမ်းနီဘာသာစကားကိုပြောဆိုခြင်းနည်းပါးလာသဖြင့် လူမျိုးပျောက်လုပြီဖြစ်သည်။
တောတောင်ရေမြေ အများစုမှာ ရှမ်းနာမည်များ ဖြစ်လေ့ရှိပြီး၊ ကာလရွေ့လျော၍ မြန်မာသံပေါက်နေ သောဒေသများ ဖြစ်သည်။
ထိုဒေသ ရှမ်းတို့၏ ရိုးရာ အစားအစာများမှာ ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ်၊ ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ်၊ မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ်၊ မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ်၊ မှိုချဉ် စသည့် ဒေသထွက် အစား အစာများဖြစ်သည်။
https://www.shanstategovernment.com/tine-loe-tine-lu-tine-lynn/ ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ရေလည်ဘုရားပွဲတော် ရှမ်းနီလူမျိုးများ၏ ဆင်ဖမ်းဓလေ့ ရှမ်းနီ အက္ခရာ အိမ်စောင့်နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းဓလေ့ Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
ဒိုင်းနက်လူမျိုး (သက္ကမလူမျိုး)သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်။
ဒိုင်းနက်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဒိုင်းနက်လူမျိုးသည် တိဘက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးကြီးအုပ်စုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇအရ တိဘက်လူမျိုး၊ ဗမာလူမျိုးနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် နီးစပ်သည်။
ဒိုင်းနက်လူမျိုးများ၏ ၁၉၉၅ ခုနှစ် စာရင်းများအရ လူဦးရေ ၆၀,၀၀၀ ခန့်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၈၀,၀၀၀ အထိ ရှိလာခဲ့သည်။
အသွင်အပြင်အရ ရခိုင်လူမျိုးများနှင့် ခွဲခြားရန်ခက်သော်လည်း ဒိုင်းနက်လူမျိုးများတွင် ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိကြသည်။
လူမျိုးစုအရ ဒိုင်းနက်လူမျိုးများသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ သက္ကမလူမျိုးများနှင့် နီးစပ်သည်။
ဒိုင်းနက်နှင့် သက္ကမလူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားစကားမှာ အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
ဒိုင်းနက်လူမျိုးများသည် ဒိုင်းပညာရပ်များကို တတ်ကျွမ်းသူများ ဖြစ်ခဲ့ကြ၍ ဒိုင်းနက်လူမျိုးဟု​ခေါ်တွင်​ကြောင်း သိရသည်။
မူလ ဒိုင်းတတ် မှ ဒိုင်းဒက် ဒိုင်းနက်ဟုပြောင်းလဲလာသည်။
ဒိုင်းနက်လူမျိုးတွင် မျိုးနွယ်ကွဲ ၈မျိုးရှိသည်။
ဒိုင်းနက်တို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည်။
ဒိုင်းနက်အများဆုံး ​နေထိုင်ရာ​ဒေသမှာ စစ်​တွေမြို့နယ်ပင်ဖြစ်သည်။
ဒိုင်းနက်၈ မျိုးအနက် လက်ဝဲ​ထောင်ဒိုင်းနက်များသည် ကျောက်​တော်၊ပုဏ္ဏားကျွန်း မြို့များတွင်​နေထိုင်ကြသည်။
​ မောင်ညို​ထောင် ဒိုင်းနက်တို့သည် မြောက်ဦး၊မင်းပြား၊ရ​သေ့​တောင်တို့တွင် ​နေထိုင်ကြသည်။
ဒိုင်းနက်တို့သည် ဘူးသီး​တောင်​မောင်​တော မြို့နယ်များနှင့် ​လေးမြို့​ချောင်းဖျားတွင်လည်း ​နေထိုင်ကြသည်။
ကိုးကား 1.ရခိုင်ယဉ်​ကျေးမှု ဓ​လေ့ထုံးစံများ Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ Category:ရခိုင်လူမျိုးစု ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ လူမှုအသိုက်အဝန်းများ။
သက်လူမျိုးများ သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အနည်းစုလူမျိုးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ် တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။
လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၃,၀၀၀ ဝန်းကျင်သာ ရှိသော်လည်း ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် ဘာသာစကားကိုထိန်းသိမ်းထားစဲဖြစ်သည်။
တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စုမှကဒူး၊ကနန်း၊ကချင် တို့ပါဝင် Sal အုပ်စုဝင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူများဖြစ်သည်။
သက်လူမျိုး ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းဘွား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော သက်လူမျိုးသည် တိဗက်·မြန်မာအုပ်စု ကြီး၏ ရခိုင်အုပ်စုခွဲတွင်ပါဝင်သည်။
ရခိုင်တိုင်း၏ တောင်ရိုးနယ်များဖြစ်ကြသောမေယုခရိုင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်၊ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။
အနီးအ နားရှိခမီ၊ ရခိုင်၊ ဒိုင်းနက်၊ မရမာကြီး၊ ဟိန္ဒူစသည့်လူမျိုးများနှင့်ရောနှော နေထိုင်ကြသော်လည်းများ သောအားဖြင့်သက်လူမျိုးချည်းသက်သက် သီးခြားရွာတည်၍ လည်း နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
right သက် ခေါ် အစာက်တ် ( ရခိုင်ပြည်နယ် ) ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ ရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ၂၈ လူမျိုး နွယ်စု ဆင်းသက်ပုံအရ အာသမ် မြန်မာ သက် မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။
သက်လူမျိုးတို့၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန်မှာ မြန်မာတို့နှင့် ဆင်ဆင်တူ၍ မျက်လုံးမျက်ခုံး၊ နှာတံတို့သည်ထင်ရှား ပေါ်လွင်ခြင်းမရှိလှချေ။
ဆံပင်နက်၍ အသားလတ်သည်။
အရပ်အမောင်းငါးပေနီးပါးရှိ၍ ကိုယ်ခန္ဓာအချိုးအဆက် ကြည့်ကောင်းရုံမျှဖြစ်လေသည်။
အမျိုးသားများသည် ဆံပင်ရှည်ထား၍ နားပေါက် ဖောက်လေ့ရှိသည်။
တဘက်ပုဝါပေါင်းလေ့ရှိသည်။
အခြား ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမှာ မြန်မာအမျိုးသားတို့နည်းတူဖြစ်လေသည်။
အမျိုးသမီးများသည် အင်္ကျီရင်စေ့ဝတ်လေ့ရှိသည်မှအပ မြန်မာအမျိုးသမီးများကဲ့သို့ပင် ဝတ်စားဆင်ယင်၍ မြန်မာအမျိုး သမီးများကဲ့သို့ပင်ပုတီး၊ လည်ဆွဲ၊ နာတောင်း၊ လက်ကောက် စသော လက်ဝတ်တန်ဆာများကိုဆင်ယင်ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့မသိမ်းပိုက်မီအခါက ရခိုင်ဘုရင်စိုး မင်းများ၏ အအုပ်အချုပ်ကိုခံယူခဲ့သောလူ မျိုးဖြစ်လေသည်။
သက်တို့နေထိုင်ရာဒေသသည် တောတောင်ထူထပ်၍ မိုးများသည်။
မြေညီလွင်ပြင်နည်းပါးသဖြင့် တောင်ယာ စံနစ်ဖြင့်သာစိုက်ပျိုးသော အသီးအနှံများမှာ စပါးအပြင်ငရုတ်၊ ခရမ်းစသော ဟင်းသီး ဟင်းရွက်များဖြစ်ကြ၍ စားလောက်ရုံ မျှသာ စိုက်ပျိုးကြသည်။
စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းမှလွဲလျှင် ရက်ကန်းရက်ခြင်း ကိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။
သက်တို့ဒေသမှာ ပြောပလောက်အောင်ထွက်ကုန်ပစ္စည်းမရရှိချေ။
သက်လူမျိုးတွင် သက်ဘာသာစကားရှိသော်လည်း သက်စာပေဟူ၍ကားမရှိချေ။
ယခုအခါ ဗြဟ္မီအက္ခရာပွားတစ်မျိုးကို တီထွင်အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။
မြန်မာစာပေကို အသုံးပြုကြ၍ မြန်မာစကားကိုနားလည်ပြောဆိုနိုင်သူများသည်။
အများစုသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြသည်။
သက်လူမျိုးတူရိယာဟူ၍လည်း သီးခြားမရှိ၍ မြန်မာတူရိယာတို့ကိုပင်အသုံးပြုကြလေသည်။
လက်နက်အဖြစ် ဓား၊လှံ၊ လေးမြားတို့ကိုသုံးသည်။
သက်တို့၏အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများတွင် ဝါးခြင်းတောင်း၊ ဗန်းစသည်တို့အပြင် သစ်သားခွက် မြေအိုးစသည်တို့လည်း ပါဝင်ပေသည်။
သက်တို့၏ ဓလေ့ထုံးစံများအနက် အမည်ပေးပုံမှာ မြန်မာနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။
လူကြီးမိဘများကအမည် ပေးလေ့ရှိ၍ ဗေဒင်တွက်ချက်ပြီးလျှင် မြန်မာရက်နှင့်အက္ခရာစဉ် အတိုင်းစနေသားဖြစ်လျှင်မောင်တင်၊ မောင်နိုးစသည်ဖြင့် နာမည်မှည့်ကြလေသည်။
မိန်းခလေးများကို ယော်၊ ပေ၊ မို၊ မေး ဟူသည့် အမည်တစ်ခုခုပေးတတ်သည်။
သက်လူမျိုးတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စု အုပ်စု ၂ စုရှိသည်။
ဆမာက်အုပ်စု နှင့် ဘောက်အုပ်စုဖြစ်သည်။
ယင်းတို့၏အောက်တွင် အစဉ်ငယ်များ ၉ မျိုးခန့်ရှိသည်။
တစ်လင်တစ်မယား စံနစ်ကိုလိုက်နာကျင့်သုံးကြ၍ အမျိုးအုပ်စု မတူသူအချင်းချင်းသာ လက်ထပ်လေ့ရှိကြသည်။
မောင်၏သမီးနှင့် အစ်မ၏သား လက်ထပ်သည်ကို အားပေးသည်။
သမီးမျောက်သားတော်စပ်မှ လက်ထပ်နိုင်သည်။
လက်ထပ်သည့်အခါလူကြီး မိဘများရှေ့တွင် ကြက်သားဟင်းနှင့် ထမင်းပွဲတည်ခင်းပြီးလျှင် သတို့သားက သတို့သမီးအား လက်ထပ်ခြင်းကို သဘောတူပါ၏လောဟုမေးသည်။
သတို့သမီးကသဘောတူပါကြောင်းပြောလျှင် အရက်တစ်ခွက်စီ သောက်ကြ၍ ထမင်းဟင်းကိုနှိုက်စားပြခြင်းဖြင့် လက်ထပ် မင်္ဂလာကိစ္စကိုပြီးမြောက်စေသည်။
လက်ထပ်ပွဲကို နံနက်၊ ညနေနှစ်သက်ရာအချိန်၌ သတို့သားအိမ်၌သာလျှင် ကျင်းပကြ ရ၍ လက်ထပ်ပြီးသည်နှင့် မိန်းကလေးသည် ယောက်ျားကလေးအိမ်၌ နေရစ်ရလေသည်။
လူသေလျှင် မြေမြုပ်သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိရာ မြေမြုပ်သည့်အခါ သေသူအသက်ထွက်ချိန်တွင်ဝတ် ဆင်ထားသော အဝတ်အစား ကိုပင်အလောင်း၌ ဝတ်ဆင်ပေးသည့်အပြင် အပိုတစ်စုံကိုပါ အလောင်းနှင့်အတူထည့်သွင်းမြုပ်နှံလိုက်ကြသည်။
အမွေပစ္စည်းခန်း၌ အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများနှင့် တန်းတူအခွင့်အရေး မရရှိချေ။
အိမ်ထောင်ရှင် ယောက်ျားသေဆုံးခဲ့သော်သားယောက်ျားသာလျှင် အမွေကို ဆက်ခံရ၍ ဇနီးမိန်းမသည် လည်းကောင်း၊ သမီးသည် လည်းကောင်း အမွေကိုမခံစားကြရချေ။
သားယောက်ျားမရှိလျှင် သေသူ၏ မိဘများက အမွေပစ္စည်းကို သိမ်းပိုက်လိုက် ကြလေသည်။
သက်လူမျိုးတို့သည် မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ဆန်ထမင်းနှင့်အသားဟင်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ကိုစား သောက်သည်။
တစ်နေ့ထမင်းသုံးကြိမ် (နံနက်စောစော၊ နေ့လယ်၊ညနေ)စားလေ့ရှိကြသည်။
ယင်းတို့၏ မုန့်ပဲသွားရည်စာ တို့မှာလည်းမြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ကောက်ညှင်းထုပ်၊ မုန့်ဆီကြော်၊ စသည်တို့ဖြစ်လေသည်။
သက်အမျိုးသားများသည် ထိုးကွင်းမှင်ကြောင်မထိုးကြ သော်လည်း ကြက်ရုပ်၊ ငှက်ရုပ်များကို လက်မောင်းတွင်ထိုး လေ့ရှိကြသည်။
သက်လူမျိုးများသည်မြန်မာနိုင်ငံကေတုမတီ၊ ဟံသာဝတီစသည်တို့မှ စစ်မက်ရေးကြောင့် တိမ်းရှောင်လာသူများ၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ Category:ရခိုင်လူမျိုးစု။
ဂုံလူမျိုး (သို့မဟုတ်) ဂုံရှမ်းလူမျိုး (ဂုံရှမ်း: , ; ; )သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းတွင် အများဆုံးနေထိုင်သည်။
ဂုံလူမျိုးကို ခွန်ဟုလည်း ရေးကြ၏။
ထို့ပြင် တိုင်းခင် လူမျိုးများဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဂုံလူမျိုးတို့သည် ခရာ-ဒိုင် အုပ်စုဝင် တိုင်မျိုးနွယ်ဝင်များ ဖြစ်သည်။
ဂုံရှမ်းလူမျိုး တိုင်လူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓမပွင့်မှီ ဘီစီ-၂၁၆ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှဒေသ သို့ လမ်းကြောင်း ၃ ကြောင်းခွဲ၍ ဆင်းသက်လာကြရာ ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် မဲခေါင်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်လာခဲ့၏။
ထိုလူမျိုးများတွင် ထိုင်းနှင့်ရှမ်းဟူ၍ လူမျိုး ၂ စု ကွဲလေသည်။
ထို့ပြင် တဖန်ဒေသကို လိုက်၍ ရှမ်းတို့ကို သုံးမျိုးခွဲနိုင်သေးသည်။
ယင်းတို့မှာ မြောက်ပိုင်းရှမ်း၊ အလယ်ပိုင်းရှမ်းနှင့် တောင်ပိုင်းရှမ်းတို့ ဖြစ်သည်။
ရှေးမြန်မာမင်းတို့ အခေါ်အရ အနောက်ရှမ်း၊ မြောက်ရှမ်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှမ်းတို့ ဖြစ်သည်။
ထိုရှမ်း ၃ မျိုးတွင် အလယ်ရှမ်း သို့မဟုတ် အရှေ့ရှမ်းလူမျိုးတွင် ဂုံ၊ယွန်းနှင့်လူး လူမျိုးတို့ ပါဝင်လေသည်။
အရှေ့ပိုင်းရှမ်းသည် ထိုင်းအုပ်စုတွင်ပါဝင်ပြီး မိုင်းမောလုံ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ကွဲပြား ကာ လန်နာယဉ်ကျေးမှု ဝန်းအတွင်းတွင်ရှိသည်။
မဲခေါင်မြစ်အတိုင်း စုန်ဆင်းလာခဲ့သော ယွန်းရှမ်းများသည် ၁၂ ရာစုအတွင်း ကျိုင်းဆဲင်း၊ ကျိုင်းရိုင်း၊ ကျိုင်းမိုင် တို့ကို ဗဟိုပြုပြီး လန်နာနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
အေဒီ ၁၂၄၃ တွင် ယွန်းရှမ်းတို့သည် ကျိုင်းတုံလွင်ပြင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ခေမာရဋ္ဌခေါ် ကျိုင်းတုံမြို့ ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကျိုင်းတုံဒေသ နမ့်ခင်ချောင်းဘေးတွင် နေထိုင်ကြသော သျှမ်းများဖြစ်သည်နှင့်အညီ နမ့်ခင်ချောင်းကို အစွဲပြု၍ တိုင်းခင် (ခ) ဂုံသျှမ်း ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ဂုံသျှမ်းလူမျိုးများသည် ရှမ်းကိုးပြည်ဝင် ကျိုင်းတုံမြို့တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် လူးလူမျိုးတို့ အနေများလေသည်။
ရှေးအခါက ဂုံလူမျိုးတို့နေထိုင်ရာ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ကို စန္ဒာရကွမ်း၊ ခေမာရဋ္ဌ၊တုံဂပူရိ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ခေမာရဋ္ဌတိုင်း၊ ဂုံပြည်ဟုလည်း ရေးသားလေသည်။
ကဝိလက္ခဏာသတ်ပုံကျမ်းတွင် ဟူ၍လည်းကောင်း ဟူ၍လည်းကောင်း ကျိုင်းတုံနှင့် ဂုံတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် ဟုရေးထိုးခဲ့သည်။
ခေမာရဋ္ဌ ဟူ၍လည်း အမည်ရသော ကျိုင်းတုံမြို့သည် ဂုံရှမ်းစော်ဘွား အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဂုံရှမ်းတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ဂုံလူမျိုးများသည် တိုင်လူမျိုးစု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇအရ ခရာ-ဒိုင် အုပ်စုဝင်များနှင့်နီးစပ်သူများဖြစ်သည်။
မူလရင်းမြစ်မှာ တရုတ်အရှေ့တောင်ပိုင်းနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည့် တိုင်လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။
အဖမျိုးရိုးဗီဇ Y-DNA တွင် အများစုမှာ O-M95, O-M122 (O2a, O2b) စသည့် Haplogroup များပါဝင်ပြီး၊ တရုတ်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာ၊ လာအို၊ ထိုင်း တို့တွင် တွေ့ရသည့် ခရာ-ဒိုင်၊ မွန်-ခမာ နှင့် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုများနှင့် နီးစပ်မှုကို ဖော်ပြပါသည်။
တိဗက်-ဗမာ နှင့် မွန်-ခမာ လူမျိုးစုများနှင့် အနည်းငယ် ရောနှောမှုများ ရှိသည်။
ထို ရောနှောမှုသည် သည် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်း သမိုင်းတလျှောက် အာခါ၊ ဝလူမျိုး တို့နှင့် ဆက်နွယ်မှုအဖြစ် သက်သေပြနိုင်သည်။
မိခင်မျိုးရိုးတွင်အများဆုံး Haplotype များမှာ B၊ F၊ M7 စသည်ဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင် ရှိသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် တူညီသည်။
ထို့ကြောင့် ဂုံလူမျိုးအုပ်စုသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ဘာသာစကားအရ တိုင်လူမျိုးဟု သတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း မျိုးဗီဇအနေနှင့် ပိုမိုစုပေါင်းသောနယ်မြေဧရိယာများမှ ဦးဆောင်လာသော ပေါင်းစပ်မှုများ ထင်ရှားသည်။
Kutanan, W., et al. (2018). “Contrasting maternal and paternal genetic variation of hunter-gatherer groups in Thailand.” Scientific Reports, 8, 1536. https://doi.org/10.1038/s41598-018-19989-3 ဂုံစာပေ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၆၀၅ အေဒီ-၁၂၄၃ မှစ၍ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ ခုနှစ် အေဒီ-၁၉၆၂ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စော်ဘွားဦးရေမှာ စုစုပေါင်း (၄၉)ပါးရှိသည်။
ဂုံသျှမ်း စာပေ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ရှေးယခင်ကပင် ရှိခဲ့သည်။
ဂုံသျှမ်း စာပေများသည် အိန္ဒိယပြည်သုံး ဗြဟ္မီနှင့် သင်္သကရိုက် အက္ခရာတို့မှ တဆင့် ပလ္လဝအက္ခရာအဖြစ်အသုံးပြုပြီး ခမာလူမျိုးများမှ တဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊လာအိုနိုင်ငံ၊ဇင်းမယ်(ချင်းမိုင်)၊ကျိုင်းတုံနယ် များအထိအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ထိုမှတဆင့် ဆစ်ဆောင်ပန်နား (လူးတစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား)ဒေသများ အထိ အသုံးပြုလာခဲ့သည်။
ဂုံလူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားမှာ တောင်ပိုင်း ထိုင်းဘာသာ စကားတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆို၏။
ရှမ်းစာပေအက္ခရာ အရေးအသား ၆ မျိုးရှိ၏။
ယင်းတို့တွင် လူးနှင့်ဂုံ တို့၏ စာပေအရေးအသားကို ခွဲခြား ထားလေသည်။
ထို့ကြောင့် စာပေအရေးအသားတွင် လူးနှင့် ဂုံကို မတူဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများမှာ များစွာခြားနားခြင်း မရှိလှဟု သိရသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဝနယ် ဟိုပန်၊ကွမ်းလုံ၊သိန္နီ နှင့် နမ့်ဆန် တို့တွင် လည်း ထိုစာပေ သုံးစွဲမှုကို တွေ့ရသည်။
ဂုံယဉ်ကျေးမှု ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးနှင့် ဂုံလူမျိုး စုစုပေါင်း ၁၆၂၂၇ ရှိသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ၂၂၅၈၉၄ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြ၏။
ဝတ်စား ပုံမှာရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော ရှမ်းအင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျား များက ဝတ်ဆင်ကြ၏။