kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၎င်းတို့သည် အမှုထမ်းများကို စီမံခန့်ခွဲညွှန်ကြားရပြီး သက်ဆိုင်ရာဌာနများ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ပြီးမြောက်အောင် အဆင့်ဆင့်ညွှန်ကြားဆောင်ရွက်ရသူများ ဖြစ်ကြသည်။
အရာထမ်းများသည် အမှုထမ်းများ၊ အဆင့်ငယ်အရာထမ်းများအား လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း၊ တည်ဆဲဥပဒေများနှင့်အညီ ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှရပ်စဲနိုင်သည်။
သို့ရာတွင် အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများကိုမူ ဝန်ထမ်းအဖွဲ့စည်းအကြီးအမှူးများကသာ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ဝန်ထမ်းအဖွဲ့စည်း၏ ရာထူးအမြင့်ဆုံး အရာထမ်းသည် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့စည်းအကြီးအမှူး(Head of Service Organization)ဖြစ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းထံ တိုက်ရိုက်တာဝန်ခံရသည်။
အရာထမ်းများကို ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိဟုလည်းခေါ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ၎င်းတို့၏ ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း၊ ခန့်အပ်ခြင်းတို့ကို မှတ်တမ်းတင်သည်။
ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူများ၏ မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းကိုမူ နိုင်ငံတော်ပိုင်သတင်းစာများ၌ ထင်ထင်ရှားရှားဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
အရာထမ်းများသည် ၎င်းတို့လက်ရှိထမ်းဆောင်နေသော ရာထူးအဆင့်မှ နောက်တစ်ဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခံရလျှင် အစမ်းခန့်ကာလ(Probationary period)ကို တစ်နှစ်တိတိ ပြစ်မှုပြစ်ရာမရှိဘဲ ထမ်းဆောင်ပြီးမှသာ ယင်းရာထူးအဆင့်၌ အတည်ပြုခန့်အပ်သည်။
အမှုထမ်း အမှုထမ်း ဆိုသည်မှာ ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများတွင် လုပ်ငန်းတာဝန်ပြီးမြောက်စေရန် အရာထမ်းများ၏ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်လျက် အစိုးရက ပေးအပ်ထားသည့် တာဝန်များအား ထမ်းရွက်ရသည့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဖြစ်သည်။
အမှုထမ်းများသည် အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို အမှန်တကယ်ဆောင်ရွက်ရသူများဖြစ်ကြပြီး ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများ၏ အခြေခံ ဝန်ထမ်းအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။
အမှုထမ်းများသည် အဆင့်ငယ်အမှုထမ်းကို အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမှတစ်ပါး အခြားမည်သည့် စီမံခန့်ခွဲမှုအာဏာများကို မရရှိကြပေ။
ထို့ကြောင့် အမိန့်၊ ညွှန်ကြားချက်၊ အကြောင်းကြားစာများ ထုတ်ပြန်ခွင့်မရှိသည့်အပြင် သက်ဆိုင်ရာဌာနတစ်ခုခု၌ အရာထမ်း၏ အခွင့်မရဘဲ တာဝန်ထမ်းရွက်ခွင့်မရှိပေ။
အမှုထမ်းများကို သက်ဆိုင်ရာ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် ဝန်ကြီးဌာနများ၊ အဖွဲ့အစည်းများက တိုက်ရိုက်ခေါ်ယူခန့်အပ်ခွင့်ရှိသည်။
အမှုထမ်းရာထူးတွင် အနိမ့်ဆုံး အထွေထွေလုပ်သားနှင့်ညီမျှသည့်အဆင့်မှ အမြင့်ဆုံး ပညာသည်အဆင့်များ၊ ရုံးအုပ်၊ ကြီးကြပ်ရေးမှူး အစရှိသည်တို့နှင့်ညီမျှသည့်အဆင့်အထိ ပါဝင်သည်။
ဦးစီးတာဝန် ဦးစီးတာဝန်(Staff Duty) (တစ်နည်းအားဖြင့် ရုံးလုပ်ငန်းကိုစီမံသည့်တာဝန်) ဆိုသည်မှာ ရုံး/ဌာန/အဖွဲ့အစည်းတွင် ထိုရုံး/ဌာန/အဖွဲ့အစည်း၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စနစ်တကျ ပြီးမြောက်အောင် စီမံခန့်ခွဲခြင်းဖြစ်သည်။
ရုံးလုပ်ငန်း ရုံးလုပ်ငန်း ဆိုသည်မှာ ရုံး/ဌာန/အဖွဲ့အစည်း၏ ပင်မလုပ်ငန်းများကို အထောက်အကူဖြစ်စေသည့် လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။
ပင်မလုပ်ငန်း ပင်မလုပ်ငန်း ဆိုသည်မှာ ရုံး/ဌာန/အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်အနေဖြင့် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ရသည့် အကြောင်းရင်းခံဖြစ်သော ရည်မှန်းချက်တာဝန်များကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်စေရန် ဌာနအနေဖြင့် မလွဲမသွေ ဆောင်ရွက်ရသည့် လုပ်ငန်များးဖြစ်သည်။
ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဥပဒေ ကိုးကား ကဏ္ဍ:နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲရေး။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားရုံးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်ဖြစ်သော အစိုးရဆက်ဆက်တို့၏ လက်ကိုင်ဒုတ်သဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီမှအာဏာသိမ်းခဲ့သည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ယနေ့ထိတိုင်ဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေဟုခေါ်သော စစ်တပ်ဦးဆောင်ရေးဆွဲသည့် အခြေခံဥပဒေဖြင့် အရပ်သားတစ်ပိုင်းအစိုးရမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သောကာလများမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏တရားစီရင်ရေး အထိုက်အလျောက်လွတ်လပ်ခဲ့သောကာလများ ဟုဆိုနိုင်သည်။
အဆိုပါ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကာလများအတွင်း ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များနှင့် အစိုးရဝန်ကြီးဌာနများ၏ ဆောင်ရွက်ချက်အများအပြားကို စာချွန်တော်အမိန့်များထုတ်ဆင့်၍ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖေါ်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာစစ်တပ်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့သည်။
ထိုသို့ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးချိန်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးလွတ်လပ်မှုမှာ အဆိုးရွားဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
စစ်အာဏာသိမ်းအစိုးရသည် နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာသုံးရပ်ကို စွဲကိုင်ပြီး တရားသူကြီးများကို ဖိအားပေးခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းများကို နည်းမျိုးစုံဖြင့်ပြုလုပ်ကာ အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့သော ပြည်သူပေါင်းများစွာကို ပုဒ်မအမျိုးမျိုးတပ်၍ တရားစွဲဆိုပြီး ပြင်းထန်သော ပြစ်ဒဏ်များကို ချမှတ်စေခဲ့သည်။
လူပေါင်းများစွာကိုလည်း လုံလောက်သောအထောက်အထားမရှိပါပဲလျက် ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ညှင်းပမ်းနှိပ်စက်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သောပြစ်ဒဏ်များစီရင်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
https://www.icj.org/myanmar-a-year-after-military-takeover-no-rule-of-law-or-judicial-independence/၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်များမှာ သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်များတွင် စွပ်စွဲပြစ်တင်ပြီးမှသာ ရာထူးတာဝန်မှဖယ်ရှားခွင့်ရှိမည်ဖြစ်သော်လည်း စစ်အာဏာသိမ်းအစိုးရသည် မည်သည့်အကြောင်းအရင်းမှ ပြသခြင်းမရှိပါပြလျက် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများကို ရာထူးမှဖယ်ရှားကာ ၎င်းတို့စိတ်ကြိုက် ပုဂ္ဂိုလ်များကို အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။
တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်များတွင် "တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ" များဖွဲ့စည်းပြီး ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းသည်ဟူသောခေါင်းစဉ်ဖြင့် အမှုစစ်တရားသူကြီးများအား ဖိအားပေး၍ စစ်တပ်အလိုကျ တရားစီရင်လျက်ရှိသည်။
တရားသူကြီးများနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှု ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှာ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ "နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး" ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို မထိခိုက်စေပဲ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးသောတရားရုံးဖြစ်သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအ‌ခြေခံဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ဦးရေ အနည်းဆုံး ၇ ဦးမှ ၁၁ ဦးအထိ ခန့်အပ်နိုင်သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အခန်း (၆) thumb|ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေးအား ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည့်အမိန့်စာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်စစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်စဉ်မတိုင်မီကာလက ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် ဦးထွန်းထွန်းဦးအပါအဝင် တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး (၉)ဦးရှိခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှအာဏာသိမ်းလိုက်ပြီးနောက် စစ်အစိုးရဖြစ်သော နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် အဆိုပါတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများနှင့် တရားသူကြီးချုပ်တို့ကို အပြောင်းအလဲများပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အရပ်သားအစိုးရဖြစ်သော သမ္မတဦးထင်ကျော်နှင့် သမ္မတဦးဝင်းမြင့်တို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း၍ ခန့်ထားသော တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီး (၅) ဦးအနက် (၄) ဦးကို ရာထူးမှဖယ်ရှားကာ အငြိမ်းစားစစ်တပ်အရာရှိများ၊ တရားသူကြီးဟောင်းများကို တရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ခန့်ခဲ့သည်။
thumb|အရပ်သားအစိုးရမှခန့်ထားသည့် တရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီး (၄) ဦးအား အကြောင်းပြချက်တစ်စုံတစ်ရာမပေးပဲ တာဝန်မှရပဲစဲသည့်အမိန့်စာ လက်ရှိတွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီး (၁၁) ဦးရှိပြီး တရားသူကြီးဦးမျိုးတင့်မှ လွဲ၍ ကျန်တရားသူကြီးများမှာ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဟုခေါ်သော စစ်အာဏာသိမ်းအစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
တရားသူကြီးဦးမျိုးတင့်မှာ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ အငြိမ်းစားညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ဖြစ်ပြီး သမ္မတဦးထင်ကျော်မှ ခန့်အပ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်#၂၀၁၁-၂၀၂၁ ရှေ့ပိုင်းကာလများ တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင်၏ထိပ်ဆုံးဖြစ်သော ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်နှင့် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအား အုပ်ချုပ်ရေးမဏ္ဍိုင်ဖြစ်သော နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် မည်သည့်အကြောင်းပြချက်တစ်စုံတရာမရှိပဲ ရာထူးမှ အချိန်မရွေး ဖယ်ရှားပစ်နိုင်ပြီး မည်သည့်အဖွဲ့အစည်း၏တည်ပြုချက်မှ ရယူရန်မလိုပဲ မိမိတို့လိုလားသူများအား အစားထိုးခန့်ထားနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်နေပြီး ထိုသို့လည်း ဆောင်ရွက်လျှက်ရှိသောအခြေအနေသည် တရားစီရင်ရေးလွတ်လပ်မှု မရှိသည့်အခြေအနေပင်ဖြစ်သည်။
တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်များ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တရားလွှတ်တော် (High Court) ၁၄ ကို ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် အောက်တွင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် (၇) ခုနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် (၇)ခုတို့ဖြစ်သည်။
တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အသီးသီးတွင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများဦးရေ အနည်းဆုံး ၃ ဦးမှ အများဆုံး ၇ ဦး ထိ ခန့်အပ်နိုင်ပါသည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်၊ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်တို့နှင့် ညှိနှိုင်း၍ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေပုဒ်မ ၃၁၀ နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၈ တို့အရ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပြည်နယ် သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်နိုင်ပါသည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်၊ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်တို့နှင့် ညှိနှိုင်း၍ တင်ပြလာသူအား ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၃၁၀ နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၈ တို့အရ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင်‌့ ပြည်နယ် သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ အဖြစ် ခန့်အပ်နိုင်ပါသည်။
https://www.unionsupremecourt.gov.mm/%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/eyJpdiI6InM4aVwvaWxtRE14eStQWFRGcU44OXVnPT0iLCJ2YWx1ZSI6IlE2eUxsXC9mUU5zUGNIUzR1WFNhSE5RPT0iLCJtYWMiOiJiYTlmZGQwNThmYTcyNDhiNDNlOThmOTVmNzg4MzEzZTk0ZWZlMzUwZGI5MDcyZmFkZGIxOGU5MGViMjI3MGZlIn0= သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်စဉ်နောက်ပိုင်း၌ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ်များနှင့် တရားသူကြီးများအား စိတ်တိုင်းကျ ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် ဖယ်ရှားခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များကို တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ်တရားသူကြီးချုပ်များအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်သန်းသန်းအေး ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်ခင်ဆွေထွန်းhttps://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/23383 ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးနေစိုး မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးညီညီစိုးhttps://mon.hc.gov.mm/judges ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်မြအေး ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးသန်းလွင်ဦး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်စန္ဒာသွယ် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/14124 စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးဇော်ထူး မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်မိမိမော်https://magway.hc.gov.mm/judges မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်ခင်သင်းဝေ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဦးဝင်းမြင့် တိုင်းဒေကြီးနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် (၁၄) ခုရှိသည့်အနက် တရားလွှတ်တော် (၁၂) ခုမှတရားသူကြီးများအား သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်မပါပဲ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှ အပြောင်းလဲပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ထို့ကဲ့သို့ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တရားစီရင်ရေး၏အကြီးအမှုများဖြစ်ကြသူ တရားသူကြီးများအား ခန့်အပ်ခြင်း၊ ရာထူးမှဖယ်ရှားခြင်းတို့ကို စိတ်တိုင်းကျ ပြုလုပ်နိုင်သည့်အခြေအနေမှာ တရားသူကြီးများအတွက် ရာထူးဆိုင်ရာအာမခံချက်မရှိသော အခြေအနေပင်ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်တရားရုံးများနှင့် ခရိုင်တရားရုံးများ မြို့နယ်တရားရုံးများနှင့် ခရိုင်တရားရုံးများသည် တိုင်းဒေကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်တရားလွှတ် များ၏လက်အောက်တွင်ရှိကြပြီး။
မြို့နယ်နှင့် ခရိုင်အဆင့်တရားသူကြီးများ သည် အခြားသောအစိုးရဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ထမ်းများကဲ့သို့ပင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ ရာထူးမှဖယ်ရှားခြင်း၊ အရေးယူအပြစ်ပေးခြင်းနှင့် ဒေသတစ်ခုမှ အခြားဒေသတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းများကို ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်မှ တိုက်ရိုက်ပြုလုပ်သည်။
https://www.unionsupremecourt.gov.mm/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8/eyJpdiI6InhGckJqMVFvb1JkdTdkVXpsV0NNQ1E9PSIsInZhbHVlIjoiUWxFeUZJMU8zeG9EVFBBajEzOWFZZz09IiwibWFjIjoiYmQ3MTRlOThmODJhNjRlMmEwYjY2ZTNlMjE5NjU0ZjM3YzAzMDIxZDUzYzAzMzU4YTUyMGNjYzdiODI3NDhlZiJ9 တရားသူကြီးများအား ရာထူးခန့်ထားခြင်းနှင့် ရာထူးတို့မြှင့်ပေးခြင်းတို့တွင် အခြားသောနိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ ရွေးချယ်ခန့်ထားသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များအတိုင်း ပြုလုပ်ပြီး ရာထူးမှဖယ်ရှားခြင်း၊ ဝန်ထမ်းစဉ်းမျဉ်းအရ အရေးယူခြင်းတို့တွင်လည်း ကနဦးစုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း၊ ဌာနဆိုင်ရာစုံးစမ်းစစ်ဆေးခြင်းစသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် အညီပြုလုပ်သည်။
သို့ရာတွင် တရားသူကြီးများအား ဒေသတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ပြောင်းရွှေ့ခြင်းနှင့် တရားစီရေးတာဝန်မှ စီမံအုပ်ချုပ်ရေးတာဝန် (သို့မဟုတ်) စီမံအုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်မှ တရားစီရင်ရေးတာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခြင်း ကိစ္စရပ်များ တွင်မူ တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် မည်သည့်အကြောင်းအကြောင်းပြချက် တစ်စုံတစ်ရာမှ မရှိပဲ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အဆိုပါ အပြောင်းအရွှေ့လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာအား လက်နက်တစ်ခုကဲ့သို့အသုံးပြု၍ ယင်းနှင့်သဘောမတိုက်ဆိုင်သော တရားသူကြီးများအား မြို့ကြီးပြကြီးများမှ နယ်စွန်နယ်ဖျားဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ပစ်ခြင်း၊ တရားစီရင်ရေးတာဝန်မှ အခြားသော ရုံးလုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲရသည့်တာဝန်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းများကို အစဉ်တစိုက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် တရားသူကြီးများသည် အမှုအခင်းများအား စီရင်ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ဥပဒေနှင့် အကြောင်းချင်းရာကိုသာမကပဲ တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ သဘောထားနှင့်မူဝါဒများကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားလေ့ရှိကြသည်။
မြိုနယ်နှင့် ခရိုင်တရားသူကြီးများသည် ယင်းတို့၏ ရာထူးနှင့်နေရာတည်မြဲရေး အတွက် တရားလွှတ်တော်ချုပ်အား ဆန့်ကျင်မှုမပြုနိုင်သည့်အခြေအနေတွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှ တရားသူကြီးများသည်လည်း ယင်းတို့ရာထူးတည်မြဲရေးအတွက် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအား မဆန့်ကျင်နိုင်သည့်အနေထား ဖြစ်သည့်အတွက် မြို့နယ်တရားရုံးများနှင့် ခရိုင်တရားရုံးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာအောက်မှ လွတ်မြောက်သည်ဟု ဆိုနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
တရားသူကြီးများနှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှု တရားသူကြီးများ၏လစာများ +စဉ်ရာထူးလစာနှုန်းထား (ကျပ်)လစာနှင့်ညီမျှသော အမေရိကန်ဒေါ်လာစီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာမှတ်ချက်၁။
ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်၃,၅၀၀,၀၀၀1,000 USD၂။
ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများ၂,၀၀၀,၀၀၀570 USD၃။
တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်တရားသူကြီးချုပ်များ၂,၀၀၀,၀၀၀570 USD၄။
တိုင်းဒေသကြီး (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ၁,၀၀၀,၀၀၀280 USD၅။
ခရိုင်တရားသူကြီးများနှင့် တွဲဘက်ခရိုင်တရားသူကြီးများ၃၉၁,၀၀၀111 USDသေဒဏ်၊ နှစ်အကန့်အသတ်မရှိ၊ ထောင်ဒဏ်၊ အကန့်အသတ်မရှိ ငွေဒဏ်နှစ်တိုးများခံစားရလျှင် ရရှိမည့် အမြင့်ဆုံးလစာဖြစ်ပြီး လက်ရှိခံစားနေရသော ထောက်ပံ့ကြေး ၃၀,၀၀၀ကျပ် ရရှိသည်။
မြို့နယ်တရားသူကြီးများနှင့် တွဲဖက်မြို့နယ်တရားသူကြီးများ၃၂၅,၀၀၀92 USD(၇) နှစ်အထိ ထောင်ဒဏ်၊ အကန့်အသတ်မရှိ ငွေဒဏ်နှစ်တိုးများခံစားရလျှင် ရရှိမည့် အမြင့်ဆုံးလစာဖြစ်ပြီး လက်ရှိခံစားနေရသော ထောက်ပံ့ကြေး ၃၀,၀၀၀ကျပ် ရရှိသည်။
ဒုတိယမြို့နယ်တရားသူကြီးများ၂၅၆,၀၀၀73 USD(၃) နှစ်အထိ ထောင်ဒဏ်၊ ကျပ်တစ်သိန်းထက် မပိုသော ငွေဒဏ်နှစ်တိုးများခံစားရလျှင် ရရှိမည့် အမြင့်ဆုံးလစာဖြစ်ပြီး လက်ရှိခံစားနေရသော ထောက်ပံ့ကြေး ၃၀,၀၀၀ကျပ် ရရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူနေမှုစရိတ် (Cost of Living) သည်။
အိမ်ရာ ငှားရမ်းခမပါဝင်လျှင်ပင် မိသားစု (၄) ယောက်ရှိသော အိမ်ထောင်စုအတွက် တစ်လ 1,639.1 USD (အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်ထောင်ခြောက်ရာသုံးဆယ့်ကိုး ဒသမတစ်ဒေါ်လာ) နှင့် လူတစ်ဦးချင်းအတွက် 466.9 USD (အမေရိကန်ဒေါ်လာ လေးရာခြောက်ဆယ့်ခြောက် ဒသမကိုးဒေါ်လာ)ဖြစ်ပါသည်။
https://www.numbeo.com/cost-of-living/country_result.jsp?country=Myanmar ထိုအခြေအနေတွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်သည် 1000 USD (အမေရိကန်ဒေါ်လာ တစ်ထောင်) သာရရှိပြီး သေဒဏ်နှင့် နှစ်အကန့်အသတ်မရှိထောင်ဒဏ်များ ချမှတ်နိုင်သော ခရိုင်အဆင့်တရားသူကြီးများ၏လစာသည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏တစ်လနေထိုင်မှုစရိတ်၏ ၂၅% အောက်ပင်နိမ့်ကျနေနလျှက်ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။
ဤကဲ့သို့သော လစာနှုန်းထားများသည် တရားသူကြီးများအား အဂိတရားကင်းကင်းဖြင့် အမှုအခင်းများကို စီရင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန်အတွက် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း မြင်သာလျှက်ရှိပါသည်။
အဂတိတရားမကင်းပဲ တရားစီရင်ခြင်းသည် ငွေးကြေးဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှု (Financial Independence) မရှိသောအခြေအနေပင်ဖြစ်ပါသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ။
ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ သည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်နှင့် တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်တို့ ၂၀၁၉ ဇွန်လမှ စ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်ကောင်စီ ဆန့်ကျင်နှိမ်နင်းရေးဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုထင်ရှားလာသည်။
စစ်အာဏာသိမ်း အစောပိုင်းကာလများက မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ငြိမ်သက်နေခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ တွင် ကြေညာချက်တစ်စောင်ထုတ်ကာ မဟာမိတ်အဖွဲ့ဆက်လက်ရှိနေဆဲကို သိသာစေခဲ့သည်။
မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်တွင် မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းများတွင် တိုက်ပွဲများ အဓိက ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်အဖွဲ့က ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဖြစ်ရပ်များ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန် ၂ ရက်တွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများ ပေးအပ်နိုင်ရန်အတွက် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ဖြစ်သည့် အာရက္ခတပ်တော် (AA)၊ TNLA နှင့် MNDAA တို့က အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကာလကို ဇွန် ၂ ရက်မှ ၃၀ ရက်အထိ (၃) ကြိမ်မြောက်အဖြစ် ထပ်မံသက်တမ်းတိုးလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အခြားဖတ်ရှုရန် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့ ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Treading a Rocky Path: The Ta'ang Army expands in Myanmar's Shan State – International Crisis Group Understanding the Arakan Army – Stimson Centre 'We will win': Northern Alliance doubles down – Frontier Myanmar ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ။
အိဝတ တခနောရိ(; ၁၉၈၉ခုနှစ် မတ်လ ၆ရက် ~ )သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကသမားနှင့် သရုပ်ဆောင်ဖြစ်ပြီး တတိယမြောက် J Soul Brothersနှင့် EXILE၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာစကားရှိ စကားသံများ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားတိုင်းတွင် ဗျည်းသံနှင့်သရသံဟူ၍ ပါဝင်ပါသည်။
သို့ရာတွင် ပါဝင်သည့် ဗျည်းသံနှင့် သရသံအရေအတွက်မှာ ဘာသာစကားတစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီပါ။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ဗျည်းသံ(၃၃)ခု၊ အခြေခံသရသံ(၅)ခုနှင့် သရတွဲသံ (၄)ခုပါဝင်သည်ဟု ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။
ဤနေရာတွင် ရည်ညွှန်းသည့် ဗျည်းသရဟူသော အသုံးအနှုန်းများမှာ အက္ခရာသင်္ကေတများနှင့် မဆိုင်ပါ။
စကားသံသက်သက်ကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။
ဗျည်းသံများ မြန်မာဗျည်းသံ(၃၃)မျိုးကို အသံဖြစ်ရာနေရာ(ဌာန်)နှင့် အသံဖြစ်ဟန်အလိုက် အောက်ပါ ဇယားဖြင့် ဖော်ပြထားပါသည်။
အသံဖြစ်ရာဌာန်အသံဖြစ်ဟန်နှုတ်ခမ်းသွားသွားရင်းအာခေါင် သွားရင်းအာခေါင်မာအာခေါင်ပျော့လည်စေ့ရုန်းပွင့်သံပ ဖ ဗတ ထ ဒက ခ ဂရန်းပွင့်ပွတ် တိုက်သံကျ ချ ဂျလျှာသွင်းသံလှ လပွတ်တိုက်သံသ သှ ဂစ ဆ ဇယှဟ ဟှ ဂသရတစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်းဝယနှာသံမှ မနှ နှညှ ညငှ ငခင်မင်(မောင်)(၁၉၉၀)ကို မှီးပါသည်။
အထူးသတိပြုရန်အချက်မှာ အထက်ဖော်ပြပါ အသံ(၃၃)မျိုးသည် အရေးအသားစနစ်ရှိ ဗျည်း(၃၃)လုံးကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းခြင်း မရှိသည့်အချက် ဖြစ်သည်။
အချို့သော အသံများမှာ တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်သည့် ဗျည်းအက္ခရာများရှိသော်လည်း အချို့မှာ မရှိပါ။
ဥပမာ - အာခေါင်နှင့် သွားရင်းအရပ်တို့ကို အခြေပြုပြီးဖြစ်သည့် ဗျည်းသံများဖြစ်သည့် “ကျချ၊ဂျ၊ယှ’တို့သည် ဗျည်းသံတစ်ခုစီသာ ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုမည့်ဗျည်းအက္ခရာသီးခြားမရှိသည့်အတွက် ယပင့်၊ ရရစ်များဖြင့် အစားထိုး ရေးသားပါသည်။
သို့ဖြစ်ရာ အရေးတွင် ဗျည်းတွဲပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်နေပါသည်။
စင်စစ်မှာ ဗျည်းသံတစ်သံသာ ဖြစ်သည်ကို သတိပြုရပါမည်။
အလားတူပင် နှာသံများဖြစ်သည့် “မှ၊ နှ၊ ညှ၊ ငှ’တို့သည်လည်း သံညှင်း ဗျည်းသံတစ်သံစီသာ ဖြစ်သည်။
ထိုအသံတစ်သံစီအတွက် သီးခြားဗျည်းအက္ခရာမရှိသဖြင့် ဟထိုး(ှ)ထည့်ကာ ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းတို့ကိုလည်း ဗျည်းတွဲသံဟု မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။
ပွတ်တိုက်သံများဖြစ်သော ‘သု၊ ဟှ’တို့သည်လည်း ထူးခြားပါသည်။
မြန်မာစကားရှိ ‘သတင်းစာ’ဟူသောစကားလုံး၏ အစဗျည်းသံမှာ ရိုးရိုး “သ’အသံမဟုတ်ဘဲ သံပြင်းဗျည်းသံဖြစ်သဖြင့် သင်္ကေတ ‘သှ” ကို သုံးထားခြင်းဖြစ်သည်။
‘သီးသီး’ ဟူသော စကားလုံးကို ရွတ်ဆိုကြည့်လျှင် ‘သ” သံနှစ်ခု မတူညီကြောင်း သတိထားမိမည်ထင်ပါသည်။
အလားတူပင် ‘ဟှ’ ဟူသော အသံမှာ အံ့အားသင့်သည့်အခါ ထွက်လာသည့် “ဟာ၊ ဟေ၊ ဟင်၊ ဟယ်” စသည့်အသံမျိုးကို ကိုယ်စားပြုခြင်းဖြစ်သည်။
အဆိုပါ အာမေဋိတ်အသံများသည် ရိုးရိုး ‘ဟ’အသံ မဟုတ်ကြောင်း သတိထားမိမည်ထင်ပါသည်။
အဆိုပါအသံမျိုးအတွက် သီးခြားအက္ခရာမရှိသဖြင့် ‘ဟ’ ဖြင့်သာ ရေးရသော်လည်း အသံထွက်သည့်အခါတွင်မူ သံပြင်းဗျည်းသံဖြင့် “ဟှာ၊ ဟှေ၊ ဟှင်၊ ဟှယ်'ဟုသာ အသံထွက်ရပါသည်။
သရသံများ မြန်မာဘာသာစကားသည် တက်ကျသံ (tone) ရှိသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။
အသံအနိမ့်အမြင့်အလိုက် အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ယေဘုယျအားဖြင့်- ၁။
သံတို (အနိမ့် သက်သံ) ... အ ၂။
သံရှည် (သံပြေ) ... အာ ၃။
သံလေး (အမြင့်သက်သံ)... အား ၄။
သံရပ် (အနိမ့်သက်သံရပ်) ... အတ် ဟူ၍ တက်ကျသံ လေးမျိုးခွဲကြသည်။
ထို့အပြင် မြန်မာဘာသာစကားတွင် အ သရသံကို အပြည့်မထွက်ဘဲ မတြာဝက်သံဟုခေါ်သောအသံဖြင့် ထွက်ဆိုသည့် စကားလုံးများစွာရှိသည်။
ဥပမာ - “အမေ”ဟူသော စကားလုံးရှိ ရှေ့ဆုံးမှ “အ”အသံကို “အာ့”ဟု သရသံအပြည့်မထွက်ဘဲ မတြာဝက်မျှ ကြာသော အသံဖြင့် ထွက်ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။
အဆိုပါသရများကိုမူ တက်ကျသံမဲ့ (neutral tone) သရသံဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။
မြန်မာဘာသာစကားရှိ သရသံများကို အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် တက်ကျသံ(၄)မျိုးဖြင့် ထပ်မံခွဲခြား ကြည့်လျှင် မြန်မာဘာသာစကားတွင် သရသံများ များစွာရှိသည်ဟု ပြောလျှင်လည်း ရနိုင်မည်ထင်ပါသည်။
မြန်မာဘာသာစကားရှိ သရသံများကို မူလသရ (၂၂)လုံး၊ နှာသံသရ (၁၈)လုံးနှင့် သံရပ်သရ (၇)လုံး၊ စုစုပေါင်း (၄၇)လုံးရှိသည်ကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့နိုင်ပါသည်။
မြန်မာသရသံ(၄၇)မျိုးဇယား အမျိုးအစားနိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ သင်္ကေတမူလသရ (တက်ကျသံများ)သံရပ်သရနှာသံသရမှတ်ချက်အခြေခံ သရများaအ (အာ့) အအာအားအတ်အန့်အန်အန်းသရတူ သော်လည်း ရေးထုံးကွဲရှိအအပ်အမ့်အမ်အမ်းအံ့အံiအိအီအီအစ်အင့်အင်အင်းသရတူ သော်လည်း ရေးထုံးကွဲရှိအည့်အည်အည်းအဉ့်အဉ်အဉ်းuအုအူအူးeအဲ့အယ်အဲအက်သရတူ သော်လည်း ရေးထုံးကွဲရှိအယ့်oအော့အော်အောသရတွဲများeiအေ့အေအေးအိတ်အိန့်အိန်အိန်းသရတူ သော်လည်း ရေးထုံးကွဲရှိအိပ်အိမ့်အိမ်အိမ်းouအို့အိုအိုးအုတ်အုန့်အုန်အုန်းသရတူ သော်လည်း ရေးထုံးကွဲရှိအုပ်အုမ့်အုမ်အုမ်းအုံ့အုံအုံးaiအိုက်အိုင့်အိုင်အိုင်းauအောက်အောင့်အောင်အောင်း အ = မတြာဝက် မြန်မာစာအဖွဲ့(၂၀ဝ၅)မြန်မာသဒ္ဒါကို မှီးသည်။
မြန်မာကာရန်(၆၄)ပါး စဉ်ကာရန်ကြီးကာရန်ငယ်၁။
အ - အကာရန္တာဒိအ အာ အား၂။
အိ - အိကာရန္တာဒိအိ အီ အီး၃။
အု - အုကာရန္တာဒိအု အူ အူး၄။
အေ - အေကာရန္တာဒိအေ့ အေ အေး၅။
အဲ - အဲကာရန္တာဒိအဲ အဲ့ အယ်၆။
အော - အောကာရန္တာဒိအော အော့ အော်၇။
က် - အက်ကာရန္တာဒိအက် အောက် အိုက်၈။
င် - အင်ကာရန္တာဒိအင် အင့် အင်း အောင် အောင့် အောင်း အိုင် အိုင့် အိုင်း၉။
စ် - တစ်ကာရန္တာဒိအစ်၁၀။
ဉ် - အဉ်ကာရန္တာဒိအဉ် အဉ့် အဉ်း၁၁။
ည် - အည်ကာရန္တာဒိအည် အည့် အည်း၁၂။
တ် - အတ်ကာရန္တာဒိအတ် အိတ် အုတ်၁၃။
န် - အန်ကာရန္တာဒိအန် အန့် အန်း အိန် အိန့် အိန်း အုန် အုန့် အုန်း၁၄။
ပ် - အပ်ကာရန္တာဒိအပ် အိပ် အုပ်၁၅။
မ် - အမ်ကာရန္တာဒိအမ် အမ့် အမ်း အိမ် အိမ့် အိမ်း အုမ် အုမ့် အုမ်း၁၆။
င် - အိုဝ်ကာရန္တာဒိ အိုဝ် အိုဝ့် အိုဝ်း ပါဠိသရ(၈)လုံးအအာဣဤဥဦဧဩအအာအိအီအုအူအေအောaāiīuūeo ပါဠိဗျည်း (၃၃)လုံး က ခ ဂ ဃ င k kh g gh n စ ဆ ဇ ဈ ဉ c ch j jh ñ ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ ṭ ṭh ḍ ḍh ṇ တ ထ ဒ ဓ န t th d dh n ပ ဖ ဗ ဘ မ p ph b bh m ယ ရ လ ဝ သ y r l v s ဟ ဠ အံ h ḷ ṃ ဝဏ္ဏဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သရသံ ဗျည်းသံအတွဲအစပ် သရသံ သက်သက်ဖြစ်စေ၊ သရသံနှင့် ဗျည်းပေါင်းစပ်၍ဖြစ်စေ ဖြစ်ပေါ်လာသော အသံအစိတ် အပိုင်းကို ဝဏ္ဏဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဝဏ္ဏတစ်ခု၏ အသံဖြစ်ပေါ်မှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် တစ်မတြာ (တစ်နည်းအားဖြင့် လက်ဖျစ်တစ်ချက်တီး)ကြာသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
ဥပမာ“အိမ်”ဟု အသံထွက်လျှင် သရသံတစ်ခုတည်းနှင့် ဝဏ္ဏတစ်ခုဖြစ်သည်။
“စာ”ဟုဆိုလျှင် ဗျည်းသံ (စ)နှင့် (အာ)တွဲဆက်ထားသည့် ဝဏ္ဏတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး “အိမ်စာ”ဟုဆိုလျှင် ဝဏ္ဏ(၂)ခုရှိသည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် မှတ်ယူ နိုင်ပါသည်။
မြန်မာဘာသာစကား၏ ဝဏ္ဏဖွဲ့စည်းပုံများမှာ - ၁။
သရသံသက်သက်ဝဏ္ဏ - ဥပမာ အား၊ အေး၊ အင်း၊ အိပ် ၂။
ဗျည်းသံနှင့်သရသံတွဲဝဏ္ဏ - ဥပမာ စား၊ ဆေး၊ ဆန်၊ ဆိတ် ၃။
ဗျည်းတွဲသံနှင့်သရသံတွဲဝဏ္ဏ - ဥပမာ ပျား၊ ပွဲ၊ ပြုံး၊ သွား မြန်မာဘာသာစကားတွင် အရေးပုံသဏ္ဌာန်၌ ဗျည်းတွဲဟုထင်ရသော်လည်း အသံတစ်သံသာ ထွက်သည့် အရေးအသားများရှိသည်။
ဥပမာ-ကျ၊ ချ၊ ဂျ၊ ကြ၊ ခြ၊ ဂြ ဟူသော ကဝဂ်ဗျည်းများကို ယပင့်၊ ရရစ် တွဲသည့်အခါ အသံမှာ ဗျည်းသံတစ်သံသာထွက်ရပါသည်။
ထိုအရေးအသားများကို နှစ်ပုံသုံးစာလုံး (Digraph) ဟုခေါ်ကြသည်။
အဆိုပါအရေးအသားမျိုးမှာ ကလေးများနားလည်ရန် ခက်ခဲသည့် ရှုပ်ထွေးသည့် အရေးအသားမျိုးဖြစ်သဖြင့် ကနဦးသင်ကြားရာတွင် မထည့်သွင်းသင့်ဟု အကြံပြုကြသည်။
မြန်မာဘာသာ အရေးအသားစနစ်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကဲ့သို့ အက္ခရာများကို အစဉ်အလိုက် စီရေးသည့် အရေးအသားစနစ်မဟုတ်ပါ။
ရှေ့တွင်ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ အဓိကအက္ခရာကို အခြေပြုပြီး အခြား သင်္ကေတများကို ထက်အောက် ဝဲယာပေါင်းစပ်ရေးသားသည့် ဘာသာစကားဖြစ်သဖြင့် ဝဏ္ဏတစ်လုံး ချင်း၏ရေးဖွဲ့ပုံ အရေးပါပါသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း မြန်မာစာအရေးအသားစနစ်ကို ဝဏ္ဏအရေးအသား စနစ်ဟု အချို့က ခေါ်ကြပါသည်။
သို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကလေးများအနေဖြင့် စာရေးစာဖတ် အစပျိုး သင်ယူနိုင်ရန် ဝဏ္ဏတစ်ခုချင်းစီကို ခွဲခြားနိုင်သောအသိ (Syllabic awareness) ရှိရန် အရေးကြီးသည်ဟု ဆိုပါသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် စကားလုံးအများစုမှာ ဧကဝဏ္ဏ(အလွယ်ပြောရလျှင် စကားသံတစ်ချက်) စကားလုံးများဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် အခြားဘာသာစကားများ နည်းတူ ဝဏ္ဏတစ်လုံးထက် ပိုသော စကားလုံး များလည်း များစွာရှိပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့် - ၁။
လူ၊ အိမ်၊ ကျောင်း၊ ခွေး၊ ပွဲ စသည်တို့သည် ဧကဝဏ္ဏ (အသံတစ်ချက်သာ ကြားရသည့်) စကားလုံးများ ၂။
ထမင်း၊ စာအုပ်၊ အမေ၊ အဖေ စသည်တို့သည် ဒွိဝဏ္ဏ (အသံနှစ်ချက် ကြားရသည့်) စကားလုံးများ ၃။
ဆရာ၊ ကျောင်းသား၊ ဆရာမ၊ ကုလားထိုင်၊ ကနဖော့၊ ကနုကမာ၊ ငှက်ကြီးဝန်ပို စသည် တို့တွင်မူ (အသံတစ်ချက်မက ကြားရသည့်) စကားလုံးများဖြစ်သဖြင့် ဗဟုဝဏ္ဏစကားလုံး များဟု ခေါ်ကြပါသည်။
ကလေးများအနေဖြင့်ကြားရသည့် စကားသံတစ်ခွန်းတွင် ဝဏ္ဏမည်မျှပါသည်ကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။
သို့ဖြစ်ရာ အောက်ဖော်ပြပါလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ပေးခြင်းဖြင့် ကလေးများကို အသံ သဘော၊ ဝဏ္ဏသဘောများ သိမြင်နားလည်စေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ကာရန်တူအသံများ ဖော်ထုတ်ခြင်း ဥပမာ - ကား၊ လား၊ အား၊ စား စသည်ဖြင့် ၂။
သံတူစပ်တေးကဗျာများ၊ စာပိုဒ်များရွတ်ဆိုခြင်း ဥပမာ - တစ်ပြားနှစ်ပြား၊ ပဲလင်ပြား၊ ပြားလားစက္ကူ၊ ဖလံဖြူ ထူထူထဲထဲ၊ ပိုးတောင့်တဲ ကျွဲရေသောက်၊ နွားရေသောက်။
ရွှံ့ပေါ် ရှဉ့်ပြေး၊ ရှဉ့်မွေးကို ရွှံ့မလူး။
တောင်ပေါ်က ရှမ်းကလေး လျှော်ထမ်းလို့ပြေး ရှည်တဲ့လျှော်က ရှည် ရှည် တိုတဲ့ လျှော်က တို တို။
လသာတုန်း လမ်းမက လူတွေကို လိုက်ကြည့်တာ လိပ်တွေပဲ လာနေတော့ လုဖမ်းတဲ့ လူတွေဟာ လုံးနေတာပဲ။
(ဆရာမများအနေဖြင့် ကလေးများနှင့်အတူ အထက်ပါကဲ့သို့သော အသံတူထပ်စကားမျိုးကို မိမိဖာသာ တီထွင်အသုံးပြုသင့်ပါသည်။
စကားလုံးများ၊ ဝါကျများမှ ဝဏ္ဏများကို ခွဲထုတ်ခြင်း ဥပမာ - ရထား = ရ + ထား ၄။