kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဆိုပါကနန်းမျိုးသည် ကနန်းပင်ဖြစ်သော်လည်း အခြားကနန်းမျိုးမှာကဲ့သို့ ကာ ကွယ်ရန် အခွံမာများမရှိချေ။
နူးညံ့သည့်ကိုယ်ထည်သာရှိသည်။
ထိုကြောင့် အဆိုပါကနန်းမျိုး၏ ပထမတာဝန်မှာ ခိုလှုံရန်တစ်ခု ခုကို ရှာဖွေရန်ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ယင်းသည် ရေငန်ခရုပက် ကျိကဲ့သို့သော ခရုမျိုးက စွန့်ပစ်ထားသည့် အခွံဆီသို့ ရွှေ့သွားရပေသည်။
ကနန်း အရွယ်ကြီးလာသည့်အခါတွင် ပို၍ကြီးမား သည့် အခွံရှိရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း၍ နေရပြန်သည်။
ထိုနည်းဖြင့် အကာအကွယ်ရနေသောကြောင့် ပို၍စိတ်ချစွာနှင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့သွားနေနိုင်ပေသည်။
ထိုသို့သွားနေစဉ် တစ်နေ့နေ့၌ ကျောက်ဆောင်တစ်ခုတွင် တွယ်ကပ်နေသော ပင်လယ်မှိုကောင်၏အနီးသို့ ချဉ်းကပ်တွယ် သွားမိတတ်ပေသည်။
ထိုအခါ ပင်လယ်မှိုကောင်က သူ၏ လက်သည်းဖြင့် အဆိုပါကနန်း၏ အခွံငှားပေါ်တွင် တွယ်ကပ် လိုက်လေသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ပင်လယ်မှိုကောင်သည် နေသား တကျနေထိုင်ရပြီး လျှင် ကနန်းလှည့်လည်သွားလာရာတွင် ပါသွားလေသည်။
ပင်လယ်မှိုကောင်တွင် အဆိပ်ပါသော ဦးမှင် များရှိနေသဖြင့် သူမှီခိုနေထိုင်သည့် ကနန်း၏ အနီးသို့ချဉ်းကပ် လာသည့် တိရစ္ဆာန်များအား အဆိပ်ဦးမှင်များနှင့် တုပ်သည်။
ထိုသို့ ကနန်းအား အကာအကွယ်ပေးသောကြောင့် ယင်းကို ကနန်းက တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ အစာရရရန်အတွက် လှည့်လည်ပို့ပေးသည်။
ပင်လယ်မှိုကောင်သည် တွေ့ရာတိရစ္ဆာန်ငယ် ကလေးများကိုသာ ဖမ်းယူစားသောက်နိုင်ပေသည်။
အလွန်ထူးခြားသည် အပြန်အလှန် ထောက်ပံ့မှု တစ်မျိုးကို ပရွက်ဆိတ်နှင့် ပျကောင်တို့တွင် တွေ့ရပေသေးသည်။
ပျကောင် သည် သူတို့၏ နှုတ်သီးဖြင့် အရွက်နုကလေးများထဲမှ အရည်ကို စုတ်ယူစားသောက်သည်။
ထိုပျကောင်၏ ကျောကို ပရွက် ဆိတ်က သူ၏ဦးမှင်များနှင့် ပွတ်သပ်ပေးသည်။
ထိုအခါ ပျကောင်မှ အရည်ချိုထွက်လာသည်။
ထိုအရည်ချိုသည် ပရွက် ဆိတ်အတွက် ကောင်းမွန်သော အစာအာဟာရဖြစ်ပေသည်။
ပရွက်ဆိတ်သည် ပျထံမှအရည်ချိုရရှိ၍ အပြန်အလှန် သဘောဖြင့် ပျကောင်ကို အကျိုးပြုလေသည်။
ပမာအားဖြင့် ပျကောင်ကို ရန်သူက တိုက်ခိုက်လာလျှင် ပရွက်ဆိတ်သည် ပျကောင်ထံသို့ ပြေးသွားပြီးလျှင် ထိုရန်သူ၏ ဘေးမှကာကွယ် ပေးသည်။
ပျသည် အစာနည်းသော အပင်များတွင် စားသောက်နေလျှင် ပရွက်ဆိတ်က အစာပေါများသောအပင်သို့ပို့ပေးသည်။
အပင်မှ အရွက်များကြွေချိန်တွင် ပရွက်ဆိတ်သည် ပျဥများကို သူတို့၏ အသိုက်သို့ ယူဆောင်လာ၍ ဆောင်းဥတုတစ်ခုလုံး အတွင်းတွင် စောင့်ရှောက်ပေးသည်။
နွေဦးသို့ရောက်လာသော အခါတွင် ပျကောင်ကို အစာပေါများရာ အပင်ဆီသို့ပို့ပေးသည်။
ထိုသို့အားဖြင့် ပရွက်ဆိတ်အဖို့ အာဟာရဖြစ်စေသော အရည်ချိုကို ရရှိနိုင်ပေမည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂေဟဗေဒ။
ဆင်းဟား ဆာစိတ်တျင်ဒြာပီ (ခရစ် ၁၈၆၄-၁၉၂၈) ပထမဗဲရွန်ရိုင်းပူးဖြစ်သူ စိတ်တျင်ဒြာ ပရပ်ဆာနို ဆင်း ဟားသည် ဗင်္ဂလားပြည်နယ်၊ ဗီယာဗွမ်းစီရင်စု ရိုင်းပူးရွာ၌ ၁၈၆၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဖွားမြင်သည်။
ဆင်းဟားသည် ကလကတ္တားမြို့၊ ပရက်ဆီဒင်းစီး ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီးနောက်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် လန်ဒန်မြို့ လင်ကွန်းအင်း သို့ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် သွားရောက်သင်ကြားရာ၊ ပညာ၌ထူးချွန် သဖြင့် ဆုအမျိုးမျိုးရရှိလေသည်။
၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံ တော်ရဘွဲ့ကိုရရှိ၍ ဆင်းဟားသည် အိန္ဒိယပြည်သို့ပြန် လာပြီး လျှင်၊ ကလကတ္တားမြို့ တရားလွှတ်တော်၌ ဝတ်လုံတော်ရအဖြစ် ဖြင့် အသက်မွေးသည်။
ထို့နောက် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရ အားအကြံပေးရသော အမြဲတမ်းအရာရှိဖြစ်လာ၏။
၁၉ဝ၈ ခုနှစ် တွင် ဆင်းဟား သည် အိန္ဒိယအမျိုးသားများထဲမှ ပထမဆုံး အကြိမ် ဗင်္ဂလားနယ်အစိုးရ ရှေ့နေချုပ်ကြီးအဖြစ်၎င်း၊ အိန္ဒိယ အစိုးရ အဖွဲ့ဝင်အမှုဆောင် ကောင်စီလူကြီးအဖြစ်၎င်း ခန့်အပ် ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။
ထို့နောက် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ် ဧပြီလမှ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင် ဘာလအထိ တရားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးလျှင်၊ ရာထူးမှနုတ်ထွက်ကာ ဝတ်လုံတော်ရအဖြစ် ပြန်လည်အသက် မွေးခဲ့လေသည်။
ဆင်းဟားသည် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဘုံဘိုင်မြို့၌ အိန္ဒိယ အမျိုးသားကွန်ဂရက်ညီလာခံတွင် သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က သဘာပတိမိန့်ခွန်းမြွက်ကြားရာ၌ အိန္ဒိယ ပြည်တွင် ပါလီမန်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ထူထောင်ပေးရန်အလို့ငှာ ဗြိတိသျှတို့၏ ဝါဒကို ထုတ်ပြန်ကြေညာသင့်ပြီဖြစ်ကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့၏။
ထို့နောက် ဆင်းဟားသည် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ကျင်းပခဲ့သော အင်ပီးရီးယဲစစ်ကွန်ဖရင့်အစည်း အဝေးတွင်၎င်း၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အတွင်းက အင်ပီးရီးယဲစစ်ကက်ဗိ နက်အဖွဲ့တွင်၎င်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင် ရွက်ခဲ့ရလေသည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်မှာပင် ဗင်္ဂလားပြည်နယ် ဘုရင် ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီ တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ရသေး၏။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြို့ စစ်ပြေငြိမ်းရေး ညီလာခံကြီး ကျင်းပသောအခါ၊ ဆင်းဟားသည် စစ်ကက်ဗိ နက်အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအနေဖြင့် အိန္ဒိယပြည်၏ ကိုယ်စားလှယ်တော်အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
ဆင်းဟားသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်သူ ကောင်းပြုခြင်းခံရသည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင်လည်း အိန္ဒိယအမျိုး သား ဝတ်လုံတော်ရများအား ပေးလေ့မရှိခဲ့သော ဘုရင့်အမိန့် တော်ရဝတ်လုံဂုဏ်ထူးကို ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ နှစ်ဦးတွင်ကား ဆင်းဟားသည် လွိုက်ဂျော့၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် အိန္ဒိယပြည်ဆိုင်ရာအတွင်းဝန်ကလေးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရကာ ဗဲရွန် ရိုင်းပူးဘွဲ့ဖြင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရလေ သည်။
ထို့နောက် ပရီဗီကောင်စီအဖွဲ့ဝင် လူကြီးတစ်ဦးဖြစ်လာ သည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်၌ ဆင်းဟားသည် အထက်လွှတ်တော်တွင် ၁၉၁၉ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံတော်အစိုးရ အက်ဥပဒေကို တင်သွင်း ခဲ့သည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်ကုန်ဆုံးခါနီးတွင်မူကား ဗီဟားနှင့် ဩရိဿပြည်နယ်များ၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် အိန္ဒိယအမျိုးသားများ ထဲမှ ပထမဆုံးအကြိမ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။
သို့သော် ဆင်းဟားသည် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့မှုကြောင့် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ရာထူးသက်တမ်းမစေ့မီပင် ဘုရင်ခံရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက် ရ၏။
တစ်ဖန် ၁၉၂၆ ခုနှစ်၌ ဆင်းဟားသည် ပရီဗီကောင်စီ၏ တရားရေးရာ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရ ပြန်လေသည်။
အိန္ဒိယပြည်တွင် သဘောကွဲလျက်ရှိသည်ကိုထောက်ထား၍၊ ၁၉၁၉ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံတော်အစိုးရ အက်ဥပဒေတွင် ညွှန်း ထားသည်ထက်စော၍ စုံစမ်းရေးကော်မစ်ရှင်တစ်ရပ်ဖွဲ့စည်းခြင်း ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သော်လည်း၊ ဖွဲ့စည်းရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီးသည့် နောက်တွင်ကား ဆင်းဟားသည် ဆိုင်မွန်ကော်မစ်ရှင်ကို ကောင်းမွန်စွာ ပြုစုဧည့်ခံခဲ့ပေသည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆင်းဟားသည် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ကိုလိုနီခေတ် အင်္ဂလိပ်အရာရှိများ‎။
ဆောင်တော်ကူးပန်းပင်သည် 'ကွန်ဗော်ဗျုလေစီအီး' မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်၍၊ ယင်းကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'ပိုရာနာ ပန်နီကျူ လေးတား'ဟု ခေါ်သည်။
အပင်မှာ သစ်ပင်ကြီးများကို နွယ်တက်သော ချုံပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အသီးများသီး၍အပွင့်ပွင့်သည်။
အရွက်မှာ ညောင်ရွက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍၊ ရွက်ညှာပါသည်။
အသီးမာ၍ မအက်ကွဲတတ်ချေ။
ယင်း၌ အစေ့တစ်စေ့သာ ရှိသည်။
ပန်းအရောင်မှာ ဖြူသည်။
အောက်တိုဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ပွင့်တတ်သည်။
ပန်းပွင့်ချိန်၌ သစ်ပင်ထိပ်တွင် ပန်းပွင့်များ ဝေဆာလျက်ရှိသည်။
ဆောင်တော်ကူးပန်းပင်များကို ယမုနာမြစ်အရှေ့ဘက် ပေ ၄၅ဝဝ ထိ မြင့်သော ဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ အာသံနယ်၊ ခါဆီနှင့် နာဂတောင်တန်းဒေသ၊ ဗီဟားနယ်၊ အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံတို့ တွင်လည်းကောင်း တွေ့ရသည်။
ဆောင်းအောင်းခြင်းဓလေ့(သို့မဟုတ်) ဆောင်းခိုခြင်း(Hibernation) ကမ္ဘာ၏ အအေးပိုင်းဒေသများတွင် ဆောင်းရာသီသို့ ရောက်လာလျှင် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို အအေးဒဏ်မှ ကာကွယ်စိမ့်သောငှါ၊ မြေတွင်း အသိုက်အအုံ၊ ရွှံ့ညွန် ရေအောက်၊ တောင်ကြို ချောက်ကြားစသော မိမိတို့နှင့် သင့်တော်သည့် ခိုလှုံရာဒေသများ၌ ဝင်ရောက်ခိုအောင်းကာ ဆောင်းရာသီတစ်ရာသီလုံး ပကတိမလှုပ်မရှက် အိပ်စက်နေ တတ်ကြသည်။
ဤသို့ ခိုအောင်ခြင်းကို ဆောင်းအောင်းသည်ဟု ခေါ်သည်။
ရာသီဥတု အလွန်အေးသော အရပ်များ၌ တိရစ္ဆာန် အချို့ ဆောင်းအောင်းတတ်သကဲ့သို့ အပူပိုင်းအရပ်များတွင် လည်း အစာရေစာခေါင်းပါးသော နွေရာသီ၌ တိရစ္ဆာန်အချို့ သည် ထိုနွေရာသီအတွင်းတွင် အောင်းနေတတ်ကြသည်။
ဆောင်းအောင်းသော တိရစ္ဆာန်များမှာ ဆောင်းတွင်း၌ စားရန် တာရှည်ခံမည့် သစ်စေ့၊ သစ်ဥ၊ သစ်ဖု၊ မှိုခြောက် စသည်တို့ကို ကြိုတင်ရှာဖွေ၍ စုဆောင်းမထားတတ်သော တိရစ္ဆာန်များဖြစ်ပေသည်။
ထိုကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် ဆောင်းဦးပေါက်ရာသီ၌ သီးပွင့်ကြသော သစ်သီးလေးများကို လိုသည်ထက်ပို၍ စားသောက်ထားလျက် လာမည့်ဆောင်းရာသီ အတွက် သူတို့ကိုယ်ကို အင်အားဖြည့်တင်းထားကြလေသည်။
ထိုသို့အားဖြည့်ထား၍ အဆီဖုံးနေသော တိရစ္ဆာန်များသည် ဆောင်းလရာသီ၌ အစားအစာအလျင်းမစားဘဲ ဆောင်းအောင်း နိုင်စွမ်း ရှိကြလေသည်။
တိရစ္ဆာန်များ ဆောင်းအောင်းသည့်နေရာများမှာလည်း အမျိုးမျိုးပင်ဖြစ်သည်။
ဆောင်းအောင်းသော တိရစ္ဆာန်များ အနက် ခရုများသည် အခြားသတ္တဝါများကဲ့သို့ ဆောင်းအောင်း ရန်ကျင်းရှာခြင်း၊ အသိုက်အအုံ ဆောက်လုပ်ခြင်းမရှိဘဲ၊ မိမိ တို့၏ အခွံအိမ်တွင်းသို့ ကိုယ်ကိုသွင်းနေ၍ အပေါက်ဝကို အလုံပိတ်ထားကြလေ သည်။
ကုန်းလိပ်များနှင့် ဖြူငယ်များ လည်း ဆောင်းအောင်းကြ၍ အမှိုက်ကျင်းများ၊ ထင်းပုံများ အောက်၌ ပုန်းကွယ်နေတတ်ကြသည်။
နျုကောင်၊ ကင်းလိပ်နှင့် ဖားတို့သည်မြေတွင်း၊ မြေအက်ကြောင်းများထဲ၌ ဆောင်းအောင်း ကြ၏။
အချို့ဖားများနှင့် ချောင်းမြောင်းတွင်းရှိ ငါးတို့သည် ရေနက်ရာ၌၎င်း၊ ရွံ့ညွန်ထူထပ် သောနေရာများ၌၎င်း ကိုယ်ကို နှစ်ကာ ဆောင်းအောင်းနေတတ်ကြ၏။
ရေခဲသော ဒေသရှိ ငါးများသည် ရွှံ့ထဲသို့တိုးဝင်ကာ ဆောင်းအောင်း၍ ရေခဲပျော် သောအခါမှ ထွက်လာကြလေသည်။
မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ လင်းဆွဲတစ်ကောင် ဆောင်းခိုနေပုံ ဆောင်းအောင်းတတ်သော တိရစ္ဆာန်များတွင် ငှက်များ လည်းပါဝင်၏။
မြောက်ပိုင်း အေးသောဒေသများရှိ ငှက်တို့ သည် ဆောင်းရာသီသို့ရောက်လျှင် တောင်ပိုင်းရပ်များသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြလေသည်။
အလွန်အေးသော မြောက်ပိုင်းအရပ်များတွင် ဆောင်းရာသီ၌ သက်ရင့် ပိုးကောင် မွှားကောင်များ သေကြေပျက်ဆီးကြသည် သာများ၏။
သို့သော် ထိုပိုးမွှားများ ချန်ခဲ့သောဥများ၊ ပိုး လောင်းကောင်များမှာ နွေဦးပေါက်ရာသီသို့ရောက်လျှင် မျိုး ဆက်ရန် ပေါက်ပွားလာကြပြန်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် သက်ရင့်ပိုးမွှားများတွင် ဆောင်းအောင်းတတ်သော ဓလေ့နည်း သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ဥဒါဟရုဏ်ပြရသော် နေသာသဖြင့် ပူနွေးသော ဆောင်းရာသီနေ့များ၌ လိပ်ပြာများ ပျံသန်း နေသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။
ပျားကောင်များသည် လည်း ဆောင်းရာသီအတွင်း အအေးဓာတ် လျော့ပါးသည့် နေ့များတွင် ပျားအုံ၌အောင်းနေရာမှ ထွက်လာတတ်ကြလေ သည်။
မြောက်ပိုင်းဒေသများ၌ရှိသော တိရစ္ဆာန်များကို အကြမ်း အားဖြင့် နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲခြားနိုင်လေသည်။
ပထမ အမျိုးအစား တွင် ဆောင်းရာသီ၌ အစာရေစာ ရှာဖွေစားသောက်နိုင်သော တိရစ္ဆာန်များပါဝင်သည်။
ဒုတိယအမျိုးအစားတွင် ဆောင်းရာသီ ၌ အစာရေစာ ပြတ်လပ်နေသည့် တိရစ္ဆာန်များ ပါဝင်လေ သည်။
ဒုတိယအမျိုး ၌ပါဝင်သော တိရစ္ဆာန်များသည် ဆောင်း တွင်း၌ အစာရေစာအငတ်ခံလျက် ခိုအောင်းနေခြင်းအားဖြင့် သာလျှင် အသက်မသေဘဲ ရှိနေနိုင်ကြလေသည်။
အချို့ခြေ လေးချောင်း တိရစ္ဆာန်များမှာကား ထိုကဲ့သို့ အစာရေစာ အငတ် ခံ၍ မြေတွင်းအသိုက်အအုံများ၌ ဆောင်းအောင်းနေယင်း အသက် ဆုံးရှုံးသွားတတ်လေသည်။
ဝက်ဝံမဲများ မိသားစုအလိုက် ဆောင်းခိုနေခြင်း တိရစ္ဆန်များ ဆောင်းအောင်းသည့်အခါ၌ သာမန်အချိန် အခါများတွင် အိပ်စက်နေသကဲ့သို့ အိပ်စက်ကာနေကြသည်၊ မနေကြသည်ကို ယခုတိုင်အတိအကျအသိရသေးပေ၊ သို့သော် အိပ်ရိုးအိပ်စဉ်အတိုင်း အိပ်ကြသည်ဟူ၍ ထင်စရာရှိလေသည်။
ခြားနားချက်မှာ မလှုပ်မရှက်နှင့် ကြာရှည်စွာအိပ်နေကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ဆောင်းအောင်းကြသော တိရစ္ဆာန်များ၌ ရှဉ့်ကဲ့သို့ အအိပ်ဆတ်သော တိရစ္ဆာန်များလည်း ရှိကြသည်။
အအေးဒဏ်သက်သာသည့် နေ့များတွင် ရှဉ့်ကလေးများသည် အပြင်သို့ ထွက်၍အစာရှာလေ့ရှိကြည်။
ရာသီပြန်၍ အေးလာ သည့်အခါ အသိုက်အတွင်းသို့ ပြန်ဝင်အိပ်ကြလေသည်။
မြွေများ၊ တီကောင်များမှာလည်း ဆောင်းအောင်းသော တိရစ္ဆာန် များဖြစ်လေသည်။
ဝက်ဝံဖြူများတွင်ကားအမများသည် ဆောင်းရာသီ တစ်ခု လုံး၌ ဆောင်းအောင်းကာနေတတ်ကြသော်လည်း အထီးများမှာမူနေ့ညမရှောင် အစာရှာထွက်နေလေ့ရှိသည်။
ဤသို့လျှင်တိရစ္ဆာန်များ ဆောင်းအောင်းခြင်း အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:တိရစ္ဆာန် တို့၏ သဘာဝ။
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဇူးရစ်မြို့မှ ၁၉၃၇ တွင် ထုတ်လုပ်သော ဆိုင်ကလိုထရွန် ဆိုင်ကလိုထရွန်ဆိုသည်မှာ အက်တမ်ကိုဖြိုခွင်းရာ၌ အသုံး ပြုသော စက်ဖြစ်သည်။
ဆိုင်ကလိုထရွန်ကိုပထမဆုံးဆောက် လုပ်ခဲ့သူမှာကာလီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှအားနက်လောရင့်ဆို သူ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးဖြစ်သည်၊ဆိုင်ကလိုထရွန်သည်အက်တမ် ၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကြသောပရိုတွန်း၊ ဒျူတာရွန်နှင့် အယ်လဖာမှုန့်(နျူထရွန်း) စသည်တို့ကို လျှပ်စစ်သံလိုက် ပိုစွန်းနှစ်ခုကြားရှိ ပလာနယ်ဖြစသောသံလိုက်စက်ကွင်းတွင် လည်ပတ်စေ၍ အရှိန်လျင်မြန်သည်ထက်လျင်မြန်လာအောင် ပြုလုပ်ပေးသည်။
ဆိုင်ကလိုထရွန်တွင် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများမှာ အင်္ဂလပ် အက္ခရာ ီ ပုံရှိသော အခေါင်းရှိသည့် ချပ်ပြားခြမ်းနှစ်ခြမ်းဖြစ် သည်။
ဤချပ်ပြားခြမ်းတို့ကို 'ဒီ'ဟု ခေါ်သည်။
ဤ'ဒီ'ချပ်ပြား ခြမ်းတို့အတွင်း၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိသော အက်တမ် အမှုန်များကို အလွန်မြန်သော အလျင်ဖြင့် သွားစေသည်။
ထိုအမှုန်များသည် သံလိုက်နယ်၏ အရှိန်ကြောင့် 'ဒီ'ချပ်ပြားများအတွင်းတွင် စက်ဝိုင်းပုံလမ်း အတိုင်း လှည့်ပတ်သွားကြသည်။
ချပ်ပြားနှစ်ခု ကို ဗို့အားထောင်ပေါင်းများစွာ ခြားနားခြင်းရှိစေရန် အနည်း ငယ်မျှသာ ခွာထားသည်၊ ခွာထားသည့်နေရာတွင် အက်တမ်း အမှုန်များ ဖြတ်သန်းသွားသည့်အခါတိုင်း အက်တမ်အမှုန်တို့ တွင် အလျင်တိုးလာစေရန် ဗို့ခြားနားမှုကို မကြာခဏပြောင်း ပေးသည်။
အက်တမ်အမှုန်တို့ ၏ အလျင်တိုးလာသောအခါ ထိုအမှုန်များလှည့်ပတ်သွားရာစက်ဝိုင်း၏ အချင်းသည်လည်း ကြီးလာသည်။
အက်တမ်ကိုဖြိုခွင်းရန် အသင့်ဖြစ်နေသောအချိန် တွင် အမှုန်တို့၏ အလျင်သည် တစ်စက္ကန့်လျှင် မိုင် ၂ဝဝဝဝ မျှရှိသည်။
ဤအလျင်ကား ရိုင်ဖယ်ကျည်ဆန်၏ အလျင်ထက် အဆပေါင်း ၃၅ဝဝဝ မျှပိုမြန်သည်။
အက်တမ်ကို ဆိုင်ကလိုထရွန်ဖြင့် ဖြိုခွင်းရာတွင် ဖြိုခွင်းခံ ရသောဒြဗ်စင်တစ်ခု၏ အက်တမ်များသည် အခြားဒြဗ်စင်တစ်ခု ၏ အက်တမ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ဖြိုခွင်းခံရသော ဒြဗ်စင်မှ အက်တမ်တို့သည် ရေဒီယမ်သတ္တိနှင့် ပြည့်စုံလာကြ၍ ရေဒီယမ်ကဲ့သို့ပင် ရောင်ခြည်များလွှတ်ကြ သည်။
ဖြိုခွင်းခံရသော အက်တမ်တို့မှ ထွက်လာသောအမှုန်အချို့သည် နျူးထရွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုနျူးထရွန်းများကို အခြားအက်တမ်များ ဖြိုခွင်း ရာ၌ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သည်။
အကြောင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။
နျူးထရွန်းတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်မရှိချေ။
ထို့ကြောင့် အက်တမ်၏ နျူးကလီး ယပ်ပတ်လည်၌ရှိသည့် အလွန်အားကောင်းသော လျှပ်စစ်နယ်သည် ထိုနျူးထရွန်း၏အလျင်ကို နှေးသွားအောင် မလုပ်နိုင်ချေ။
အရှိန်ပြင်းသော နျူးထရွန်း၏အလျင်ကို အက် တမ်ဖြိုခွင်းရာ၌ အသုံးချ၍ရသည်။
ဒြဗ်စင်တစ်ခုသည် မည်သည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်ဟူသော အချက်မှာ နျူးကလီးယပ်တွင်ရှိသော ပရိုတွန်း၏ အရေအတွက် ပေါ်၌ အကြောင်းပြုလျက်ရှိသည်။
ဤပရိုတွန်း၏အရေအတွက် အလိုက် နျူးကလီးယပ်ပတ်လည်၌ လှည့်ပတ်သွားနေသော အီလက်ထရွန် အရေအတွက်သည်လည်း ပြောင်းလဲသည်။
ရူပ ဗေဒပညာရှင်တို့သည် ဒြဗ်စင်တစ်ခုကို ထိုဒြဗ်စင်ထက် အက် တမ်နံပါတ်ကြီးသော ဒြဗ်စင်သို့ ပြာင်းယူလိုလျှင် နျူးကလီးယပ် ထဲသို့ ပရိုတွန်း သို့မဟုတ် ဓာတ်ဖိုအစုများကို ပေါင်းထည့်ပေး သည်။
နျူးကလီးယပ်၏ အက်တမ်နံပါတ်ကို လျော့ပစ်လိုသော အခါ၌မူကား ဓာတ်ဖိုများကို ထုတ်ပစ်သည်။
ခဲပုပ်နျူးကလီး ယပ်မှ ပရိုတွန်းသုံးခုထုတ်ပစ်ခြင်းဖြင့် ခဲပုပ်ကို ရွှေဖြစ်အောင် လုပ်ယူနိုင်သည်။
ဤသို့ သာမန်သတ္တုများမှ ရွှေပြုလုပ်ယူနည်း ကို အဂ္ဂိယတ်ဆရာများသည် ရှေးအခါကပင် ကြံဆခဲ့ကြလေ သည်။
ဆိုင်ကလိုထရွန်စက်သည် အလွန်ကြီးမားသော စက်ဖြစ် သည်။
ထိုစက်တွင် အားကောင်းသော သံလိုက်စက်ကွင်းများကို အလွန်ကြီးသော လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြင့် ပြုလုပ်ယူကြ၏။
တစ်ခါ တစ်ရံ ဤသံလိုက်များသည် တန်ချိန် ၂၂ဝ အထိပင်အလေးချိန် စီးကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:သိပ္ပံ။
ဆိုင်ဖွန် အိမ်တွင်း ဘီယာချက်ရာတွင် သုံးသော ဆိုင်ဖွန် ဆိုင်ဖွန်သည် ရေသွယ်ယူသောပြွန်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ရကောက် ပြွန်ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် မော်တော်ကားသမား တိုင်းလိုလိုပင် မော်တော်ကားရှိဓာတ်ဆီလှောင်သောကန်ထဲမှ ဓာတ်ဆီကို အလွယ်တကူ ထုတ်ယူလိုသောအခါ၌ ဤပြွန်မျိုးကို လက်တွေ့အသုံးချလေ့ရှိသည်။
မော်တော်ကားသမားများ ပြုလေ့ ပြုထရှိသောနည်းမှာ အရွယ်တော် ရော်ဗာပိုက်လုံးတစ်လုံးကို ယူပြီးလျှင် ထိုပိုက်လုံး၏ အစတစ်ဖက်ကို ဓာတ်ဆီတိုင်ကီ အတွင်းရှိ ဓာတ်ဆီအောက်သို့ မြုပ်နေအောင်ထိုးထည့်၍ ကျန်အစတစ်ဖက်မှ ပါးစပ်ဖြင့် ဓာတ်ဆီကို စုတ်သွင်းသည်။
ပိုက်လုံးထဲသို့ ဓာတ်ဆီလိုက်သောအခါတွငထိုအစကို အောက် သို့ ခပ်နိမ့်နိမ့်နှိမ့် ပေးလိုက်သောအခါတိုင်ကီထဲရှိဓာတ်ဆီ သည် အဆက်မပြတ်စီးထွက်လာလေသည်။
ထိုဓာတ်ဆီကို ကြိုက်ရာ ပုံး သို့မဟုတ် ပုလင်းတို့ဖြင့် ခံယူရသည်။
ဓာတ်ဆီ ကို ဤကဲ့သို့ပါးစပ်ဖြင့်စုတ်မယူဘဲအခြားတစ်နည်းဖြင့်လည်း ယူနိုင်ပေသည်။
ထိုနည်းအရ၊ ရှေးဦးစွာရော်ဗာပိုက်လုံးထဲသို့ ဓာတ်ဆီအပြည့်သွင်းရမည်။
ထိုနောက်ပိုက်ထိပ်ဝနှစ်ခုလုံးကို ခေတ္တလက်ဖြင့်ပိတ်၍ပိုက်လုံးတစကိုတိုင်ကီထဲသို့နှစ်ပြီးလျှင် ကျန်အစကိုဓာတ်ဆီလှောင်ကန်ရှိဓာတ်ဆီမျက်နှာပြင်ထက် နိမ့်အောင်နှိမ့်၍ချထားရမည်။
ထို့နောက်ပိုက်လုံးနှစ်ဖက်စလုံး ပိတ်ထားသည်ကို ဖွင့်ပေးလိုက်လျှင်ဓာတ်ဆီလှောင်ကန်ထဲမှ ဓာတ်ဆီများသည် တောက်လျှောက် စီးဆင်းလာလိမ့်မည်။
ဓာတ်ဆီနှင့်တကွအရည်မှန်သမျှကို ဤနည်းဖြင့် ဖွဲထုတ်ယူရာတွင် အသုံးပြုသော မည်သည့် ပြွန်မျိုးကိုမဆို ဆိုင်ဖွန်ပြွန်ဟူ၍ခေါ်လေသည်။
ရေစီးအားဖြင့်စက်လည်သည့် ရှေးကတီထွင်သော နာရီမျိုး တွင် ဆိုင်ဖွန်ပြွန်၏ဆောင်ရွက်တတ်ပုံသဘောမူကို အသုံးချ ခဲ့ဘူးကြောင်းသိရသည်၊တောင်ကမူနှင့်ချိုင့်ဝှမ်းများကို ကျော် ဖြတ်ဆက်သွယ်ထားသည့်အချို့သောရေသွယ်ပြွန်များမှာလည်း တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုင်ဖွန်ပြွန်အကြီးစားများပင်ဖြစ်လေသည်။
ဆိုင်ဖွန်၏ သဘောမှာ ဆိုင်ဖွန်၌ တိုသည့်အပိုင်းနှင့် ရှည် သည့်အပိုင်းနှစ်ခုရှိရာ၊ထိုအပိုင်းနှစ်ခုလုံးရှိ အရည်ကိုကမ္ဘာ့ဆွဲ အားကဆွဲချသည်။
သို့ရာတွင်ဆိုင်ဖွန်တိုသည့်အပိုင်းတွင် အရည်သည်အပေါ်သို့တက်ပြီးလျှင်ရှည့်သည့်အပိုင်းတွင် အောက်သို့စီးဆင်းသည်။
အရည်သည် ဤကဲ့သို့စီးဆင်းနိုင်သည် မှာ လေ၏ ဖိအားကြောင့်၎င်း၊ ဆိုင်ဖွန်၏ တိုသည့်အပိုင်းတွင်း ရှိအရည်နှင့် ရှည်သည့်အပိုင်းအတွင်းရှိအရည်တို့၏ အလေးချိန် ခြားနားခြင်းကြောင့်၎င်း ဖြစ်သည်။
ဆိုင်ဖွန်၏ ရှည်သည့် အပိုင်းရှိအပေါက်မှ အရည်စီးဆင်းချိန်တွင် ဆိုင်ဖွန်၏ထိပ်ပိုင်း တွင် ပလာနယ်ဖြစ်ပေါ်၏။
ထိုအခါ တိုသည့်အပိုင်းတွင်းရှိ အရည်သည် လေ၏ ဖိအားကြောင့် တက်လာပြီးလျှင် ထိုပလာ နယ်ကို ဖြည့်ပေးလိုက်သဖြင့် ရှည်သည့်အပိုင်းဖက်ရှိအပေါက်မှ အရည်သည် အလျင်အပြတ်စီးဆင်းလာသည်။
အကယ်၍ အရည်စီးဆင်းလာသည့်အပေါက်ကိုသာ တစ်ဖက်ရှိအပေါက်နှင့် တစ်ပြေးတည်းဖြစ်သည်အထိ မြှင့်တင်လိုက်လျှင် အရည်စီးဆင်း ခြင်း ရပ်စဲသွားပေမည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းသည် အရည်တက်ရ သည့်အကွာအဝေးနှင့် အရည်ဆင်းရသည့်အကွာအဝေးချင်း တူနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဆိုင်ဖွန်သည် လေ၏ဖိအားပေါ်တွင် အခြေတည်နေသဖြင့် ရေကို မည်သည့်အခါမှ ၃၄ ပေထက်ပို၍တက်အောင် ဆွဲတင် နိုင်ခြင်းမရှိပေ။
(လေထုဖိအားသည် ၃၄ ပေမျှမြင့်သော ရေထု ၏အလေးချိန်နှင့်ညီမျှသည်။
)မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဓာတုဗေဒ။
thumb|ဗစ်စကောင့် ဆာ ဂျွန် ဆိုင်မွန် ဗြိတိသျှခေတ် မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရန်ကိစ္စတွင် အမည်ထင်ရှားခဲ့သော ဆာ ဂျွန် ဆိုင်မွန်သည် ၁၈၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင်မန်ချက်စတာမြို့၌ ဖွားမြင်၍၊သူ၏အမည်အပြည့်အစုံမှာဂျွန် အောစဗရွတ် ဆိုင်မွန်ဖြစ်လေသည်။
ငယ်စဉ်က အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်ယူပြီးနောက်၊၁၈၉၉ ခုနှစ်မှစ၍ဝတ်လုံတော်ရအဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးသည်။
နောင်သောအခါ လစ်ဗရယ်ပါတီဝင်အဖြစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေးကိုလိုက်စားခဲ့ရာ၊၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်၏ အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာလေသည်။
ပါလီမန်သို့ အကြိမ်ကြိမ်အဖန်ဖန် အရွေးခံခဲ့ရသည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပါလီမန်အဖွဲ့ဝင် ဥပဒေအရာရှိချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ်၊ ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်း ပြုခြင်းခံရသည်။
၁၉၁၃ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတော်ရှေ့နေချုပ်ဖြစ်လာသည်၊ ၁၉၁၅-၁၆ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ပြည်ထဲရေးဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ အရွယ်ရောက်သူယောကျာ်းတိုင်း စစ်မှုထမ်းရမည်ဟူသောစနစ်ကို မထောက်ခံနိုင်သောကြောင့်၊ ရာထူးမှနုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲ၌ ရှုံးနိမ့်ပြီးလျှင်၊ ၁၉၂၂ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါမှ ပြန်လည်အရွေးခံရသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ပါလီမန်အမတ် အဖြစ်ဖြင့် အစဉ်တစိုက် ဆောင်ရွက်လာခဲ့ရာ၊ ၁၉၂၇-၃ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း၌ အိန္ဒိယပြည်အား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပေးရန်ကိစ္စနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပါလီမန် မှ ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သော စုံစမ်းရေးကော်မစ်ရှင်အဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုအစီရင်ခံစာသည် ဆိုင်မွန်ကော်မစ်ရှင် အစီရင်ခံစာဟု အမည်တွင်လေသည်။
ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်မှာ အိန္ဒိယဗဟိုအစိုးရ၏ ပြည်နယ်တနယ်မျှသာဖြစ်လေရာ၊ ဆိုင်မွန်ကော် မစ်ရှင်အစီရင်ခံစာတွင် မြန်မာပြည်အုပ်ချုပ်ရေးလည်း အကျုံးဝင်လေသည်။
မြန်မာပြည်ရှိ တိုင်းရင်းသားတို့၏ အယူအဆ၌ကား ဆိုင်မွန်ကော်မစ်ရှင် အစီရင်ခံစာတွင် ပါရှိသော အုပ်ချုပ်ရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအတွက် လျာထားချက်များသည် မြန်မာတို့၏ အာသီသနှင့် မကိုက်ညီဟု ယူဆကြလသည်။
စုံစမ်းရေးကော်မစ်ရှင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် အိန္ဒိယ၌ ရှိစဉ်၊ ဝတ်လုံလိုက်ခြင်း ဆက်လက်မပြုတော့ဟု ကြေညာခဲ့၏။
ဝတ်လုံလိုက်စဉ်က ဝင်ငွေတစ်နှစ်လျှင် စတာလင်ပေါင်ပေါင်း ၅ဝဝဝဝ မျှရှိသည်။
ဆာဂျွန်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားရေးဌာနဝန်ကြီး ဖြစ်လာလေသည်။
ယင်းဝန် ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ်အထိဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၃၅-၃၇ ခုနှစ်အတွင်း၌မူ ပြည်ထဲရေးဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍၊ ၁၉၃၇-၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်းတွင် ဘဏ္ဍာရေးဌာနဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချိန်ဗာလိန်နှင့်အတူ ဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရလေသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်မှစ၍ သူသည် လစ်ဗရယ်နေရှင်နယ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ဖြင့်ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုင်းကောင့်ခေါ် မှူးမတ်ငယ်အဖြစ် သူ ကောင်းပြုခြင်းခံရ၍၊ ဗြိတိသျှပါလီမန် အထက်လွှတ်တော်တွင် ပါဝင်ကာ၊ ယင်းလွှတ်တော်၏သဘာပတိ(လော့ချန်စယ်လာ) အဖြစ်ဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
ယင်းအထက် လွှတ်တော်သည် ဗြိတိသျှနိုင်ငံ၏ အမြင့်မားဆုံးသောအယူခံတရားရုံးလည်းဖြစ်သဖြင့်၊အထက်လွှတ်တော်သဘာပတိမှာ နိုင်ငံတော်တရားဝန်ကြီးချုပ်ဟူ၍လည်းမည်ပေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရပြုတ်ကျသောအခါ၊အထက်လွှတ်တော်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဖြင့် ဆက်လက်နေခဲ့၏။
ဗိုင်းကောင့်ဆိုင်မွန် သည် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၁ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ဟိုက်ဒရိုဆိုင်ယနစ်၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ပရပ်ဆစ်အက်ဆက် HCN ဟုခေါ်သော ဓာတ်၏ ဓာတ်ဆားများဖြစ်ကြသော ဆိုင်ယာနိုက် တို့သည် အလွန်အသုံးဝင်သော်လည်း အလွန်တစ်ရာ အဆိပ်ပြင်း၏။
အထူးသဖြင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဆိုင်ယနိုက် KCN နှင့် ဆိုဒီယမ် ဆိုင်ယနိုက် NaCN တို့သည် အဆိပ်ပြင်းသည်။
အဝတ်စ တစ်စတွင် ပိုတက်ဆီယမ် ဆိုင်ယနိုက် အနည်းငယ်မျှကိုဆွတ်၍၊ နကျယ်အိတ် အပေါက်တစ်ခု၌ ဆို့ထားလိုက်လျှင် အိမ်အတွင်းရှိ နကျယ်ကောင်နှင့်တကွ အပြင်ဘက်မှ အိမ်သို့ပြန်လာသော နကျယ်ကောင်များပါ သေကုန်ကြ၏။
ထို့ကြောင့် အထက်ပါအက်ဆစ်နှင့် ဓာတ်ဆားများကို လက်အိတ် လက်ဖုံး မပါဘဲ၊ လက်ချည်းသက်သက်ဖြင့် မကိုင်မတွယ်ရချေ။
ဆိုဒီယမ်ဆိုင်ယနိုက်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ် ဆိုင်ယနိုက်ပျော်ဝင်ရည်တို့တွင် ရွှေသည် အလွယ်တကူပျော်နိုင်သောကြောင့် ဆိုင်ယနိုက်ကို ရွှေအရိုင်းတုံးများမှ ရွှေသန့်ထုတ်ယူရာ၌ များစွာအသုံးပြုကြသည်။
ရွှေနှင့် ငွေပျော်ဝင်နေသော ဆိုင်ယနိုက် ပျော်ဝင်ရည်ကိုလည်း ဓာတ်ရည်စိမ်ရာ၌ များစွာအသုံးပြုကြ၏။
ပိုတက်ဆီယမ်ဆိုင်ယနိုက်နှင့် အိုင်းယန်းဆိုင်ယနိုက်ဓာတ်ဆားနှစ်မျိုးပေါင်းဖြစ်သော ပိုတက်ဆီယမ် ဖယ်ရို ဆိုင်ယနိုက် K4Fe (CN)6 နှင့် ပိုတက်ဆီယမ် ဖယ်ရီ ဆိုင်ယနိုက် 2K3Fe(CN)6 တို့သည် ဆေးဆိုးလုပ်ငန်းများတွင် အလွန်အသုံးဝင်၏။
ဟိုက်ဒရိုဆိုင်ယနစ်အက်ဆစ်ရည်သည် အလွန်အဆိပ်ပြင်းထန်၏။
ချယ်ရီသီး၊ ဆီးသီး၊ မက်မုံသီး စသော သစ်သီးများ၏ အစေ့တွင်းရှိ အဆန်တွင် ဤအက်ဆစ်သည် အခြားပစ္စည်းများနှင့်ရော၍ပါတတ်၏။
ထို့ကြောင့် သစ်သီးစေ့တို့၏ အဆန်များကို မစားသင့်ချေ။
ဟိုက်ဒရိုဆိုင်ယနစ် ဓာတ်ငွေ့ကိုမူ အိမ်၊ သင်္ဘော၊ ကုန်လှောင်ရုံကြီးများနှင့် ကုန်အမျိုးမျိုးတို့ကို ပိုးမွှားကင်းအောင် မှိုင်းတိုက်ပေးရာ၌ အသုံးပြုကြလသည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ။
ဆိုင်းဆရာအဖြစ်သို့ ရောက်လိုသူ တစ်ယောက်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါမှစ၍၊ ဆည်းကပ်ဖွယ် အားကိုးလောက်သော ပညာရှင်ဆိုင်းဆရာကြီးထံ၌ နှစ်ရှည်လများ တပည့်ခံပြီးလျှင်၊ ဆိုင်းသမားအဖြစ်မှ ပတ်တီး လက်ထောက်၊ ပတ်တီးခေါင်းဆောင်အဖြစ်သို့ တစ်စစ တိုးတက်ရောက်ရှိသည့်တိုင်အောင် အထူးဝိရိယစိုက်၍ ပညာဆည်းပူးပါမှ ဆိုင်းဆရာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပေသည်။
ဤကဲ့သို့သော ဇွဲဝိရိယဖြင့် အားခဲလေ့လာကာ ကြိုးစားခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုင်းလောကတွင် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့ကြသော ဆိုင်းဆရာများသည် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များလက်ထက်မှစ၍ ယနေ့တိုင်အောင်ပင် အသီးသီး ပေါ်ထွက်ခဲ့ကြလေသည်။
သို့ရာတွင်အချို့သော ဆိုင်းဆရာအဆက်အနွယ်တို့သည် ရိုးရာဖြစ်သော ဆိုင်းပညာကို ဆက်ခံလိုက်စားခြင်းနည်းပါးသဖြင့်တစ်ကြောင်း၊ မင်းအစိုးရပံ့ပိုးမှုနည်းလာသည့်ကြောင့် တစ်ကြောင်း တစ်ဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်တိမ်ကောသွားကြရ၏။
အချို့သော ဆိုင်းဆရာကြီးများ၏ သားမြေးတို့သည်ကား ဆိုင်းပညာကိုစွန့်၍ ဇာတ်သဘင်ပညာဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။
အချို့မှာမူ ရိုးရာဆိုင်းပညာကို လိုက်စားပါသော်လည်း မိဘဘိုးဘွားများကဲ့သို့ ထူးချွန်ကျော်ကြားခြင်း မရှိကြချေ။
ဤသို့အားဖြင့် တစ်ခါက မန္တလေးနေပြည်တော်ဝယ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့ကြကုန်သော ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ခဲ့ကြသည့် ဆရာအုန်း၊ ဆရာလတ်တို့၏ အဆက် အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလောကတွင် တိမ်ကောခဲ့ကြရပေသည်။
ဦးရောင်နီမျိုးဆက် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးရောင်နီသည် နန်းသုံးဆိုင်းတော် ဆရာကြီးအဖြစ်ချီးမြှောက်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
ဦးရောင်နီသည် ကနောင်မြို့သားဇာတိဖြစ်သည်၊ ယင်း၏ သားနှစ်ယောက်ဖြစ်သော ဦးရွှေလွှာနှင့် ဦးရွှေအိမ်တို့သည်၎င်း၊ မြေးများဖြစ်သူ ဦးရွှေလွှာ ၏သား ဆရာစိုးနှင့် ဦးရွှေအိမ်၏သား ဦးရေချမ်းတို့သည်၎င်း၊ မြစ်ဖြစ်သူ ဆရာစိုး၏သား မောင်ငယ်သည်၎င်း၊ ဦးရောင်နီ၏ အမွေအနှစ်ကို ဆက်ခံကာ ဆိုင်းဆရာများဖြစ်လာကြသည်။
ယခုအခါ ဆရာစိုးနှင့် သားမောင်ငယ်တို့သည် ရန်ကုန်မြို့ မင်းမနိုင်ကွက်သစ်၌ အတူနေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။
မောင်ငယ်သည် ယနေ့တိုင်အောင် ဆိုင်းပညာဖြင့် အသက်မွေးလျက်ရှိပေသည်။
ဆရာဖေမျိုးဆက် ဆရာ‌‌‌‌ဖေ သီပေါမင်းလက်ထက် ပါတော်မမူမီလေးနှစ်ခန့်တွင် လက်ဝဲဆိုင်းမှ လက်ျာဆိုင်းတော်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခန့် ထားခြင်းခံရသူမှာ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာဖေဖြစ်သည်။
ဆရာဖေသည် မန္တလေးမြို့ မဟာမုနိဘုရားကြီးအနီး အရှေ့ရွာသစ်သားဖြစ်သည်။
အရွယ်ရောက်သော် အရှေ့ရွာသစ်သူ ဒေါ်သစ်နှင့် အကြောင်းပါ၍၊ နောင်အခါ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလောကတွင် ဆရာစိမ့်ဟူ၍ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမည့် သားတစ်ယောက်ထွန်းကားသည်။
ဒေါ်သစ်ကွယ်လွန်သော် ဆရာဖေသည် မိကျောင်း တူရိယာကို တီးတတ်သော နန်းတွင်အပျိုတော် မမလေးနှင့် အိမ်ထောင်ဆက်ပြန်ရာ သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးနှစ်ယောက် ထွန်းကားသည်။
သားဖြစ်သူမှာ နောင်အခါ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလောကတွင် ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါဟု ကျော်ကြားမည့် ဦးမောင်ကလေးဖြစ်သည်။
သမီးကြီး ဒေါ်သီကား မိကျောင်းတီးပညာ၌ ကျွမ်းကျင်၍၊ သမီးငယ်မယ်လှိုင်သည် နောင်အခါ နည်မည် ကျော် အငြိမ့်မင်းသမီး ယိုးဒယားမငွေလှိုင်ဟု ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့သည်။
ရွာစားကြီးဆရာဖေသည် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် သိုင်းအလံလေးချက်၊ 'ဘွဲ့ဖြူ'စိန်ဆိုင်းဝိုင်းတစ်စုံနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအထက်တွင် တပ်ဆင်ရန် ဖန်ပဒိုင်းများကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ထို့နောက် သီပေါမင်းက ဆရာဖေအား နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့ပေးအပ်၍၊ ပလိပ်မြို့အနီးရှိ ဆီဆုံရွာ ၁ဝ ရွာကိုစားစေ ခဲ့သည်။
နန်းတွင်းသုံး ဆိုင်းဆရာများကို ရွာစားဟု ‌ခေါ်ကြခြင်းမှာ အမှန်တကယ်ပင် အပိုင်စားရသည့် ရွာများမှ အခွန်အတုတ် စားရသည့် ရွာစားများ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်း အစဉ်အလာတခု ဖြစ်သွားပြီး ဆိုင်းဆရာ၊ ပတ်ဝိုင်းဆရာ ဟူသမျှကို ရွာစားဟု ဂုဏ်တင် ခေါ်ဝေါ်သည့် အလေ့အထ ဖြစ်လာပုံရသည်။
ဆရာဖေ မှာ ဆီဆုံဆယ်ရွာ စားရသည့်အပြင် မန္တလေးမြို့ရှိ ယခုအမျိုးသားကျောင်းဝင်းတည်ရာ မြေကွက်ကြီး၌ နေထိုင်ခွင့်ပေးသည်။
ထိုနေရာကို ဆရာဖေနှင့် တပည့်သားမြေးတို့ နေထိုင်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍ ရှေးအခါကပင် 'ဆိုင်းဝင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြလေသည်။
ဆရာ‌ပေ နှင့် ဦးဘစံ ရွာစားကြီးဆရာဖေ၏ တပည့်ဖြစ်သူ အမရပူရမြို့သား ဆရာပေသည်လည်း ဆိုင်းရာဇဝင်၌ ထင်ရှားသူ ဖြစ်သည်။
ရွာစားကြီးဆရာဖေသည် ရွှေနန်းတော်တွင်း၌ အသုံးတော်ခံခဲ့ စဉ်အခါများက တပည့်ကြီးဆရာပေအား မိမိနှင့်အတူလိုက်ပါစေခဲ့သည်။
ဆရာပေသည် ဆရာဖေ၏ သားများဖြစ်ကြသော ဆရာစိမ့်နှင့် ဦးမောင်ကလေး(စိန်ဗေဒါ)တို့ကို ငယ်ရွယ်စဉ်အခါက ယင်းတို့၏ ဖခင်ကြီးဆရာဖေနှင့်အတူ ဆိုင်းအတတ် ကို အထူးဝါယမစိုက်ထုတ်ကာ သင်ကြားပေးခဲ့သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
သို့သော် ဆရာပေသည် ဆရာဖေ၏သားကြီး ဆရာစိမ့် ဆိုင်းခွဲ၍ ထောင်ပြီးသည့်နောက်မှသာလျှင် ဆိုင်းခွဲ၍ထောင်ခွင့်ကိုရရှိခဲ့လေသည်။
ဆိုင်းအတတ်ကို သင်ကြားရာတွင် တင်းတိမ်ခြင်း မရှိသော ဆရာပေသည် ယင်းသို့ ဆရာရွာစားကြီး ဆရာဖေနှင့်ခွဲခွာခဲ့သော် လည်း၊ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံအား သူနှင့်အတူ လိုက်ပါနေထိုင်ရန် ပန်ကြားခေါ်ခဲ့၏။
ထို့အပြင် ဆရာပေသည် မုံရွာခရိုင် အရာတော်မြို့မှ နှဲဆရာကြီးဦးရွှေဖောင်၏သား မန္တလေးမြို့ ဂုဏ်တန်ရပ်နေ နှဲဆရာဦးမှင်ကိုပါအတူခေါ်၍ မန္တလေးမြို့မှ ပြည်မြို့သို့ စုန်ဆင်းခဲ့သည်။
နှဲဆရာဦးမှင်ကား ယခုအခါ နိုင်ငံတော်ဆိုင်းအဖွဲ့ဦးစီးခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလျက်ရှိသူ အလင်္ကာကျော်စွာဦးဟံပ ၏ ဖခင်တည်း။
ထိုအခါမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံမြေလတ်ပိုင်းတွင် ဆိုင်းပညာ တိုးတက်ပြန့်ပွားခဲ့ရာ ဆိုင်းလောက၌ မန္တလေးမြို့မှ လွဲလျှင် ပြည်မြို့သည် အချက်အချာ ဌာနတစ်ခုဟု ဆိုနိုင်တော့လေသည်။
ပြည်မြို့၌ ဆရာပေ နှင့် ဆရာကြီးဦးကျော်ဇံတို့၏ သတင်းသည် လွန်စွာကျော်ကြားသည့်အလျောက် တပည့်တပန်းများလည်း လွန်စွာပေါများလေသည်။
ယင်းသည့်တပည့်များအနက် နှဲဆရာဦးမှင်၏သား ဦးဟန်ပ၊ ယင်း၏ညီ ဦးလှဖေနှင့် ဆရာပေ၏သား ဦးဘစံတို့လည်း ပါဝင်လေသည်။
ဆရာပေ၏သား ဦးဘစံနှင့် ဦးလှဖေတို့သည် ဆိုင်းအတတ် ပညာ၌ နာမည်ကျော်ပြီးမှ ကွယ်လွန်ခဲ့ ကြလေသည်။