kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဆင်ခြင်မဲ့၍ အမှတ်တမဲ့ စားမိခဲ့လျှင် ကပ္ပိယအသားပင် ဖြစ်သော်လည်း ဝတ် ပျက်မှုအတွက် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ န ဘိက္ခဝေ အပဋိဝေက္ခိတွာ မံသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ယော ပရိဘုဉ္ဇေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ —ဟု ပါဠိတော်၌ လာ၏၊ [ရဟန်းတို့ ...မဆင်ခြင်မူ၍ အသားကို မစားအပ်၊ အကြင်ရဟန်းသည် စားငြားအံ့၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊၊] ဤ အသားသည် အပဋိဝေက္ခိတအသား မည်၏၊ မစားအပ်သော အသား ၁၁-ပါး ဖြစ်၏၊ အစွန်းသုံးပါး သီတင်းသုံးဖော်ငါးယောက်တို့တွင် တစ်ယောက်ယောက် ကို ရည်၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းရန် သတ်အပ်သည်မှန်က ထိုအသားကို သီတင်းသုံး ဖော်ငါးဦးလုံး မစားအပ်ပြီ။
သီတင်းသုံးဖော် တစ်ယောက်ယောက်ဖို့ သတ်သည်ဟု မြင်၍ သိခြင်း၊ ကြား၍ သိခြင်း၊ ယုံမှားသင်္ကာမကင်း ရှိခြင်း၊ ဤကား အစွန်းသုံးပါးတည်း။
ထိုအစွန်းသုံးပါးတွင် တစ်ပါးပါးရှိခဲ့သော် ထိုအသားကို မစားအပ်။
အစွန်းသုံးပါး ကင်းရှင်းမှ စားအပ်သည်။
ဤအာပတ်ကား သစိတ္တကအာပတ်တည်း။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အကပ္ပိယ အသားမျိုး ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
အသုဘ ၁၀-ပါး။
မတင့်မတယ် ရွံစဖွယ်ဖြစ်သော နိမိတ်အာရုံ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆယ်ပါးဟူ၏။
(၁) ဥဒ္ဓုမာတက − ဖူးဖူးရောင်ထ မလှရုပ်သွင် အမြင်ဆိုးဝါးသောအကောင်ပုပ် (သေသည်မှအထက် ၂ ရက် ၃ ရက် ကူးသဖြင့် ဖူးဖူးရောင်ပုတ်၊ စက်ဆုပ်ဘွယ်ရာ၊ မသာလောင်း) (၂) ဝိနီလက − ဖောက်ပြန်ညိုပုပ် စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်ကောင်းသော အကောင်ပုပ် (အသားများရာ၌နီ၊ ပြည်စုရာ၌ဖြူ၊ အဖြူအနီရောလျှက် ညိုမဲပုတ်၍ စက်ဆုပ်ဘွယ်ရာ မသာလောင်း) (၃) ဝိပုဗ္ဗက − ယိုစီးလိမ်းကျံသော ပြည်ပုပ်တို့ဖြင့် စက်ဆုပ်ဖွယ်အကောင်ပုပ် (ပြည်တစိုစို၊ ပေါက်ကွဲယိုလျက် စက်ဆုတ်ဘွယ်ရာ မသာလောင်း) (၄) ဝိစ္ဆိဒ္ဒက − နှစ်ပိုင်းပြတ်နေသော စက်ဆုပ်ဖွယ် အကောင်ပုပ် (အထက်ပိုင်း အောက်ပိုင်း အဖြတ်ခံထားရသည့် စက်ဆုတ်ဘွယ်ရာ မသာလောင်း) (၅) ဝိက္ခာယိတက − အထူးထူးအပြားပြား ကျီး၊ ခွေးတို့စား၍ စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အကောင်ပုပ် (ခွေး၊ လင်းတ၊ ကျီး အသီးသီးတို့ နည်းမျိုးစုံပြား ဖုံဖုံအားဖြင့် ခဲစားအပ်လျက် စက်ဆုပ်ဘွယ်ရာ မသာလောင်း) (၆) ဝိက္ခိတ္တက − အထူးထူးအပိုင်းပိုင်းအားဖြင့် ပြစ်လွှင့်ချထားအပ်သော စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အကောင်ပုပ် (လက်၊ ခြေ၊ ခေါင်း၊ ကိုယ် ဖရိုဖရဲဖြင့် လွှင့်ပစ်ထားသော မသာလောင်း) (၇) ဟတဝိက္ခိတ္တက − လက်နက်ဖြင့် ပိုင်းဖြတ်အပ် ပစ်လွှင့်အပ်သော စက်ဆုပ်ဖွယ်အကောင်ပုပ် (ဒါးလှံစသည့် လက်နက်တို့ဖြင့် အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာနေအောင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံထားရသည့် မသာလောင်း) (၈) လောဟိတက − သွေးအလိမ်းလိမ်း ပေကျံစက်ဆုပ်အပ်သော အကောင်ပုပ် (သွေးများယိုထွက် တကိုယ်လုံးသွေးများဖြင့် လိမ်းကျံနေသော မသာလောင်း) (၉) ပုဠုဝက − ပိုးလောက်ပြည့်လျှံ အော့အန်ဖွယ်ဖြစ်သော အကောင်ပုပ် (၁၀) အဋ္ဌိက − စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာအရိုးစုသာဖြစ်သော အကောင်ပုပ်။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ် (အရှင်ဇနကာဘိဝံသ) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
အာဇာနည်များ၊ မျိုး ၆-ပါး။
မကြောက်မရွံ့ မတွန့်မဆုတ်ဘဲ ကြောင်းကျိုးဟုတ်မှန်ကိုဝေဖန်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ၆-မျိုး၊ (၁) သီဟ - ခြင်္သေ့ အာဇာနည်မျိုး၊ (၂) ဟတ္တာဇာနေယျ - ဆင် အာဇာနည်မျိုး၊ (၃) အဿာဇာနေယျ - မြင်း အာဇာနည်မျိုး၊ (၄) ဥသဘာဇာနေယျ - နွားလားအာဇာနည်မျိုး၊ (၅) ပုရိသာ ဇာနေယျ - ယောက်ျားအာဇာနည်မျိုး၊ (၆) ခီဏာသဝ - ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်။
နံပါတ် ၆၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကိလေသာကင်းစင်သောကြောင့် မရွံ့မကြောက် ရဲရင့်ကြ၏။
ကျန် ၅-ယောက်တို့အား အတ္တဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ လွန်ကဲ အားကြီးသောကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းကြကုန်၏ဟုမှတ်ရာသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်္ကေတ အာဇီဝဋ္ဌမက သီလဆိုသည်မှာ ကောင်းသော အသက်မွေးမှုဖြင့် ပတ်သက်သော သီလဖြစ်သည်။
စားဝတ်နေရေး ပစ္စည်းရှာဖွေမှု လုပ်ကိုင်မှု ဟူသမျှကို 'အာဇီဝ = အသက်မွေးမှု'ဟု ခေါ်သည်။
မတရားနည်းဖြင့် ပစ္စည်းဥစ္စာရှာဖွေ အသက်မွေးမှုကို မိစ္ဆာဇီဝဟု ခေါ်သည်။
ထိုမှ ရှောင်ကြဉ်ကာ တရားသဖြင့် ပစ္စည်းဥစ္စာရအောင် ရှာဖွေ အသက်မွေးမှုကို သမ္မာအာဇီဝ ဟု ခေါ်သည်။
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း(အာဇီဝ) စင်ကြည်ဖို့ နည်းလမ်းများနှင့် စင်ကြယ်ခြင်း၏အကျိုးများကို မြတ်စွာဘုရား အထူး ဟောတော်မူထားသည်ဖြစ်၍ ဤ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလကို လုံခြုံအောင် စောင့်ထိန်းသင့်သည်။
အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ တောင်းပုံ အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ၊ အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ။
ဒုတိယမ္ပိ အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ၊ အနဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ။
တတိယမ္ပိ အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ၊ အနဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ။
ဘန္တေ - အရှင်ဘုရား၊ အဟံ - တပည့်တော်(တပည့်တော်မ)သည်၊ တိသရဏေန - သရဏဂုံ သုံးပါးနှင့်။
သဟ -တကွ၊ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ - အာဇီဝဋ္ဌမကသီလတည်းဟူသော၊ ဓမ္မံ - သိက္ခာပုဒ်ကို၊ ယာစာမိ - တောင်းပါ၏။
(ဒုတိယမ္ပိ - နှစ်ကြိမ်မြောက်လည်း၊ တတိယမ္ပိ - သုံးကြိမ်မြောက်လည်း -စသည်ဆိုမြဲ။
) အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ ယူပုံ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံသမာဒိယာမိ။
မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
သူရာမေရယ မဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
ပိသုဏဝါစာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
ဖရုသဝါစာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
သမ္ဖပ္ပလာပဝါစာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
မိစ္ဆာဇီဝါ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
ကာယဒုစရိုက်(၃)ပါး၊ ဝစီဒုစရိုက်(၄)ပါး၊ ဤ(၇)ပါး လုံခြုံလျှင် မိစ္ဆာဇီဝမှ ရှောင်ကြဉ်ပြီး ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် မြဲရာသံပတ် ဆိုသကဲ့သို့ ရှေးသိက္ခာပုဒ်များဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ဖွယ်ရာများ သာ၍ ခိုင်မြဲအောင် - လက်နက် ကုန်ကူးခြင်း လူ ကုန်ကူးခြင်း အသား ကုန်ကူးခြင်း အရက်သေစာ မူးယစ်ဆေးဝါး ကုန်ကူးခြင်း အဆိပ် ကုန်ကူးခြင်း ဟူသော ဥပါသကာများ မပြုကောင်းသော ကုန်သွယ်မှု ငါးမျိုးစသော မိစ္ဆာဇီဝများ အားလုံး မကျန်ရလေအောင် (၉)ခုမြောက် သိက္ခာပုဒ်အဖြစ် အထူးသတ်မှတ်၍ ဆောက်တည်ရသည်။
ဤသီလကို ဆောက်တည်ရာ၌ သံဃာတော်ထံမှာ တောင်းနေစရာလည်းမလို၊ မိမိတို့ဘာသာ ဆောက်တည်ပါ၏ ဆိုလျှင်လည်း ပြီးသည်။
မဆိုဘဲ ကြဉ်ရှောင်လျှင်လည်း ပြီးသည်။
တစ်ခါ ခံယူ ဆောက်တည်ထားလျှင် မကျူးလွန်သမျှ ကာလပတ်လုံး မပျက်ပြီ။
ကျူးလွန်မိပြန်လျှင်လည်း ကျူးလွန်မိသော သိက္ခာပုဒ်ကို သာ ထပ်၍ ဆောက်တည်ဖွယ် မရှိပြီ။
ထပ်၍ဆောက်တည်သော်လည်း အပြစ်မရှိ။
ခိုင်မြဲစေရခြင်း အကျိုးရှိ၏။
တစ်နေ့တစ်ခါ နေ့တိုင်းဆောက်တည်ပါလျှင်လည်း ကောင်း၏။
ဤအာဇီဝဋ္ဌမကသီလသည် ငါးပါးသီလကဲ့သို့ နိစ္စသီလမျိုး ဖြစ်၏။
ဥပုသ်နေ့မှာမှ ဆောက်တည်ရသော သီလမျိုး မဟုတ်ဟုလည်း မိန့်ဆိုတော်မူသည်။
လယ်တီဒီပနီပေါင်းချုပ်(ပထမတွဲ) နှာ ၁၉၆ / ၁၉၈ ပိသုဏဝါစာ သူနှစ်ယောက်တို့ ညီညွတ်နေရာ တစ်ယောက်အပြစ်ကို တစ်ယောက်ထံ ပြောကြားခြင်းဖြင့် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အချစ်ပြယ်၍ ညီညွတ်မှု ကွဲပြားသွားတတ်သည်။
ထိုသို့သော ကုန်းတိုက်စကား ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရသည်။
ပိသုဏဝါစာ ဖြစ်ရန် အင်္ဂါ(၅)ပါး ညီညွတ်သူနှစ်ဦးရှိခြင်း ကွဲပြားစေလိုသော စိတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကို ချစ်စေလိုသော စိတ်ရှိခြင်း ကွဲပြားအောင် လုံ့လပြု အားထုတ်ခြင်း ထိုသို့ ပြောသည်ကို သူနှစ်ဦးတို့ နားလည်ခြင်း ကွဲပြားကြခြင်း ပိသုဏဝါစာ၏ အပြစ်ဆိုးကျိုးများ မိတ်ဆွေနှစ်ယောက် ညီညွတ်မှုကို ကွဲပြားအောင် ကုန်းတိုက်သောသူသည် သေသည်၏အခြားမဲ့၌ အပါယ်လေးပါး၌ ဆင်းရဲကြီးစွာ ခံရသည်။
အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် လူလာဖြစ်သော်လည်း အောက်ပါဆိုးကျိုးများကိုခံစားရသည်။
(ရှောင်ကြဉ်၍ ရရှိသော ကောင်းကျိုးများကို အပြန်နည်းအားဖြင့် မှတ်ယူပါ။
) အဆွေခင်ပွန်း ချစ်ကျွမ်းဝင်သူတို့နှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားရခြင်း၊ သူတပါးလုံ့လကြောင့် သေကျေပျက်စီးရခြင်း၊ အခြွေအရံ မဲ့ရခြင်း၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ သက်ဝင်ယုံကြည်မှု သဒ္ဒါတရားမရှိခြင်း၊ မိတ်ဆွေ အပေါင်းအသင်း မတည်မြဲခြင်း၊ လူအများ အမုန်းခံရခြင်း၊ စိတ်ဓာတ် ညစ်ညမ်းခြင်း။
ဖရုသဝါစာ မကြားဝံ့ မနာသာ အယုတ်တမာ ဆဲဆိုမှု၊ ကျွဲခတ်၍ သေပါစေ၊ ကားတိုက်၍ သေပါစေ၊ လောင်မီးကျပါစေ၊ မိုးကြိုးခပါစေ၊ ယုတ်ညံ့သော အင်္ဂါနှင့် တိုင်းပြီး ပြောဆိုခြင်း ကျိန်ဆဲခြင်းတို့သည် ဖရုသဝါစာ မည်ပါသည်။
တရားကိုယ်အားဖြင့် ဆဲဆိုလိုသော စေတနာသည် ဖရုသဝါစာမည်ပါသည်။
"ဖရုသဝါစာ၌ နုတ်ထွက်ကြမ်းသည်ဖြစ်စေ၊ ချိုသာသည်ဖြစ်စေ စေတနာကြမ်းကိုသာ အကြမ်းဟု ဆိုရပါမည်။
ထို့ကြောင့် မိဘတို့က သားသမီးတို့ကို ကျိန်ဆဲရာ၌ ဖရုသဝါစာမဖြစ်၊ ဘုရင်မင်းမြတ်တို့သည် လူတစ်ယောက်ကို သတ်စေရာ၌ "ချမ်းသာစွာ အိပ်ပါစေ"ဟု ဆိုလိုက်သည်။
စကားအရာ ချိုသာသော်လည်း ဖရုသဝါစာထိုက်သည်။
ဖရုသဝါစာ မြောက်ရန် အင်္ဂါ (၁) အဆဲခံရသူ ရှိခြင်း (၂) အမျက်ထွက် စိတ်ဆိုးခြင်း (၃) ဆဲရေးခြင်း ဖရုသဝါစာ အပြစ်များ ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ဆိုသောသူသည် သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်လေးပါး၌ ဆင်းရဲစွာ ခံစားရသည်။
အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် လူ့ဘဝရောက်သောအခါတွင်လည်း အောက်ပါ ဆိုးကျိုးများ ခံစားရသည် - မနှစ်သက်သော အသံကို ကြားရခြင်း အများ အမုန်းခံရခြင်း ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ခံရခြင်း ဆင်းဆင်းရဲရဲ နေထိုင်ရခြင်း သာယာနာပျော်ဖွယ်သော အသံ မရှိခြင်း အလုံးစုံသော အသံအင်္ဂါ ပျက်ဆီးခြင်း (ဆွံ့အခြင်း)။
ဖရုသဝါစာ ရှောင်ကြဉ်ရကျိုး မကြားဝံ့ မနာသာ ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြစ်လေရာဘဝတိုင်း၌ အောက်ပါ ကောင်းကျိုးများကို ခံစားရသည် - လူ သတ္တဝါများ၏ ချစ်ခင်မှု ခံရခြင်း လူ သတ္တဝါများ၏ စိတ်နှလုံးကို နှစ်သက်စေနိုင်ခြင်း ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း သာယာနာပျော်ဖွယ်သော စကားရှိခြင်း လူအများ ချီးမွမ်းခံရခြင်း အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော အသံနှင့် ပြည့်စုံရခြင်း။
သမ္ဖပ္ပလာပ စီးပွားချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးတတ်သော စကား အနက်အဓိပ္ပာယ်မရှိ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ဆိုကြောင်းဖြစ်သော စေတနာသည် သမ္ဖပ္ပလာပမည်ပါသည်။
ယင်းစကားနှင့် ပတ်သက်၍ ပရမတ္ထစက္ခုကျမ်း၌ ဒီပဲယင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးက - "အနက်ဆံကင်းဆိုသည်မှာ ရာမမင်း၏ သီတာဒေဝီမိဖုရားကို ခေါင်းဆယ်လုံးရှိ ဘီလူးမင်းခိုးယူသည်။
ရွှေယုန်နှင့် ရွှေကျား သက်ကယ်ရိတ်သွားကြသည်။
ဤသို့ စသည့် ရှေ့က မဖြစ်ဘူး, မရှိဘူးသည်ကို ဖြစ်ဖူးရှိဖူးသကဲ့သို့ သူတပါး ရာဂပွားရန်, ဒေါသပွားရန်၊ မောဟပွားရန် ကြံဖန်ပြောဆိုသော စကားဟူသမျှ စပါးဖျင်းကဲ့သို့ အနက်ဆံ မပါသည်ကို ဆိုသည်။
သူ့ကို ဆုံးမရာ တရားဓမ္မဟောပြောရာ၌ ထင်လွယ်အောင် ဥပမာ ပုံပြ၍ ထည့်သွင်း ပြောဆိုရာတို့၌ သမ္ဖပ္ပလာပ မဖြစ်" ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။
သမ္ဖပ္ပလာပဖြစ်ရန် အင်္ဂါ(၃)ပါး (၁) အနက်ဆံကင်း ပြိန်ဖျင်းသောစကားကို ဆိုလိုသော စိတ်ရှိခြင်း၊ (၂) ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ဆိုခြင်း၊ (၃) သူတပါး ယုံကြည်ခြင်း။
သမ္ဖပ္ပလာပ၏ မကောင်းဆိုးကျိုး စီးပွားချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးတတ်သော စကား၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်မရှိ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုသောသူသည် ခန္ဓာပျက်သည်၏အခြားမဲ့၌ အပါယ်လေးပါး၌ ဆင်းရဲကြီးစွာ ခံစားရသည်။
အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် လူ့ဘဝရောက်သည့်အခါတွင်လည်း အောက်ပါ ဆိုးကျိုးများ ခံစားရသည် - မိမိပြောဆိုသော စကားကို သူတပါး မယုံကြည်ခြင်း မိမိကို လူအများ မုန်းတီးခြင်း လူအများက မိမိကို အလေးမထားခြင်း အများ ယုံကြည်ဖွယ်ဖြစ်အောင် မပြောတတ်ခြင်း လာဘ်လာဘ နည်းပါးခြင်း ဘုန်းတန်ခိုး အရှိန်အစော် အာနုဘော် နည်းပါးခြင်း ပညာ သေးသိမ် မှေးမှိန်ခြင်း။
ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်(အထက်တန်းအဆင့်)၊ သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ခရစ် - ၁၉၉၇၊ နှာ - ၃၁၉ - ၃၂၅ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု။
“အာပတ္တိ”ဟူသောပါဠိကို “အာပတ်”ဟု ခေါ်၏၊ “ရဟန်းများ ရောက်ထိုက်သောအပြစ်, (တနည်း)-အပြစ်သင့်ခြင်း = အပြစ်ရောက် ခြင်းဟု ဆိုလို၏၊ ထိုအာပတ်သည် ပါရာဇိက, သံဃာဒိသေသ်, ထုလ္လစ္စဉ်း, ပါစိတ်, ပါဋိဒေသနီယ, ဒုက္ကဋ်, ဒုဗ္ဘာသိတ၊ ဤသို့အားဖြင့် ၇-မျိုးရှိသည်။
ပါရာဇိက ဤအာပတ်သို့ရောက်သော(ဤအာပတ်သင့်သော)ရဟန်းသည် သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးရတော့၏၊ “လူဖြစ်ရှုံးသူ”ဟု ဆိုရလောက်အောင် ဖေါက်ပြန်ပျက်စီးနေသူသည် လူရာမဝင်တော့သကဲ့သို့ ထိုအတူ ရဟန်းအဖြစ် ဆုံးရှုံးလောက်အောင် ပါရာဇိက အာပတ်သင့်နေသူသည် ရဟန်းအရာ မဝင်တော့ချေ၊ ရဟန်းကောင်းတို့က ထိုသူနှင့် အပေါင်းအသင်း မလုပ်ကြရတော့ပြီ၊ ထို့ကြောင့် ဤအာပတ်သည် ကျူးလွန်သော ရဟန်းကို သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးစေတတ်သောကြောင့် “ပါရာဇိကအာပတ်”မည်၏၊ [ပရာဇေတိ = သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးစေတတ်၏၊ ဣတိ = ထိုကြောင့်၊ ပါရာဇိကာ = ပါရာဇိက မည်၏။
] မှတ်ချက် “အပေါင်းအသင်းမလုပ်”ဟူသည်ကား ရဟန်းခံစသော ကိစ္စကြီးငယ်ဟူသမျှ၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ရဟန်းတပါးအရေအတွက်အဖြစ်ဖြင့် ထည့်သွင်း၍ မပါဝင်စေရ၊ ပါရာဇိက ကျရောက်နေသော ရဟန်းယုတ်မှန်း သိလျက် ထိုသူနှင့် ကံကြီး ကံငယ်လည်း မပြုကြ၊ မသိ၍ပါနေစေကာမူ ထိုကံကို ပြီးစေနိုင်လောက်သော အခြားသံဃာများ အပြည့်အစုံပါမှ ထိုကံထမြောက် အောင်မြင်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ရဟန်းခံကိစ္စကဲ့သို့သော ကံကြီးများ၌ ပြည့်စုံသင့်သော သံဃာထက် ပိုမိုများပြားအောင်လည်း ကြိုးစားရ၏၊ အကြားအကြား၌ ရဟန်းမစစ်သူတွေ ပါဝင်နေပြန်လျှင် ထိုသူ့အတွက် ရဟန်းကောင်းချင်း ၂-တောင့်ထွာထက် ဝေးကွာနေမည်စိုး၍လည်း အချင်းချင်းနီးကပ်နိုင်သမျှ နီးကပ်အောင် ထိုင်ကြရလေသည်။
၂-တောင့်ထွာ အရပ်ကို “ဟတ္ထပါသ် = လက်လှမ်းမှီအရပ်”ဟု ခေါ်၏။
သံဃာ့ကံပြုရာ၌ ရဟန်းအစစ်ချင်းချင်း ဟတ္ထပါသ် ဆက်စပ်နေစေရသည်၊ ဟတ္ထပါသ်တိုင်းရာမှာလည်း တဘက်ရဟန်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး ကိုယ်အင်္ဂါနှင့် မိမိ၏အနီးဆုံး ကိုယ်အင်္ဂါကို တိုင်းရသည်။
သံဃာဒိသေသ် “သံဃာဒိသေသ”ဟူသောပါဠိကို “သံဃာဒိသေသ်” ဟုခေါ်၏၊ [သံဃ+အာဒိ+သေသ။
] ဤအာပတ်သင့်သော ရဟန်းသည် အာပတ်ပြေပျောက်အောင် ပြုရာ၌ အခြားအာပတ်များကဲ့သို့ တပါးထံမှာ ဖြေ၍မဖြစ်၊ သံဃာတော်များထံ ပရိဝါသ်တောင်း၍ ပရိဝါသ်နေရ၏၊ ထို့နောက် သံဃာ့ထံမှာပင် မာနတ်တောင်း၍ မာနတ်ကျင့်ရ၏၊ တချို့မှာ ပရိဝါသ်နေရင်း သံဃာဒိသေသ် အာပတ်ထပ်သင့်ပြန်သဖြင့် အရင်းအစ ပြန်၍ကျင့်ရ၏၊ ထိုသို့အရင်းအစသို့ပြန်၍ ငင်ရမှုကို “မူလာယပဋိကဿန” ဟုခေါ်၏၊ ထိုကံကိုလည်း သံဃာကပင်ပြုရ၏။
ထို့နောက်မှ သံဃာ့အထံ ခွင့်တောင်း၍ အဗ္ဘာန်သွင်းစေရ၏၊ ပရိဝါသ်, မာနတ်ကျင့်မှုသည် ဒဏ်ထမ်းခြင်းနှင့်တူ၏၊ ထိုသို့ ဒဏ်ခံနေရခိုက်၌ သံဃာကအပြင် ထုတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပါရိဝါသ်မာနတ်ကျင့်ပြီးသောအခါ သံဃာကကျေနပ်၍ သံဃာအတွင်းသို့ သွင်းမှုကို – “အဗ္ဘာန်သွင်း”ဟု ခေါ်သည်။
ဤသို့လျင် ဤအာပတ်အတွက် အစဆုံး၌ ပရိဝါသ်ပေးမှု, အစမှ ကြွင်းသော အလယ်၌မာနတ်ပေးမှု, အဆုံး၌ အဗ္ဘာန်သွင်းမှုများဝယ် သံဃာနှင့် ကင်းရကား (သံဃာပါမှ ကံအထမြောက်ရကား) “သံဃော+အာဒိ-သေသေသု ဣစ္ဆိတဗ္ဗော အဿ”ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြု၍ သံဃာဒိသေသ”ဟုအမည်ရလေသည်။
အဿ = ဤအာပတ် အပေါင်း အတွက်၊ အာဒိသေသေသု = အစ အဆုံး ပရိဝါသ်ပေးကံ, အစမှကြွင်းသော အလယ်အဆုံး မာနတ်ပေးစသောကံတို့၌၊ သံဃော = သံဃာကို၊ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော = လိုလားထိုက်၏၊ ဣတိ = ထို့ကြောင့်၊ သံဃာဒိသေသော = သံဃာဒိသေသမည်၏။
ထုလ္လစ္စဉ်း “ထူလစ္စယ”ဟူသော ပါဠိကို “ထုလ္လစ္စဉ်း”ဟု ခေါ်၏၊ (ထူလ+အစ္စယ။
)ပါရာဇိကအာပတ်သင့်သူသည် ရဟန်းအဖြစ်ကို စွန့်လွှတ်မှ (လူအဖြစ်နှင့်ဖြစ်စေ သာမဏေအဖြစ်နှင့်ဖြစ်စေနေမှ) စင်ကြယ်၏၊ သံဃာဒိသေသ် အာပတ်သင့်သော ရဟန်းသည် ပရိဝါသ်မာနတ်ကျင့်၍ အဗ္ဘာန် သွင်းပြီးမှ စင်ကြယ်၏၊ ထုလ္လစ္စဉ်းစသော အောက်အာပတ် ၅-ပါးတွင် တပါးပါးသင့်သော ရဟန်းကား အခြားရဟန်းတပါးအထံ (၂-ပါး၃-ပါးနှင့် သံဃာ့အထံလည်း ဖြစ်နိုင်၏) “တပည့်တော်မှာ မည်သည့် အာပတ်သင့်ပါဟု ပြောရုံမျှဖြင့် စင်ကြယ်၏၊ ဤသို့ ပြောခြင်းကို “ဒေသနာ = ပြောခြင်း, ဒေသနာကြားခြင်း”ဟု ခေါ်ကြ၏။
ထိုသို့ ဒေသနာပြောရုံမျှဖြင့် စင်ကြယ်သော အာပတ် ၅ဖုံတို့တွင်ကား ဤထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ်သည် အချို့ အရုံ့အရင်း အကြမ်းထန်းဆုံး အပြစ်တည်း၊ ထိုကြောင့် “ထူလော-ရုံ့ရင်းကြမ်းထန်းသော-အစ္စယော-အပြစ်တည်း”ဟု သော ဝိဂြိုဟ်အရ “ထုလ္လစ္စယ”ဟု အမည်ရလေသည်။
[သဒ္ဒါနည်းအရ“ထူ”၌ ရဿပြု။
ဤစကားအစဉ်ဖြင့် “သံဃာဒိသေသ် အာပတ်”ကို “ဝုဋ္ဌာနဂါမ် အာပတ်”ဟု၎င်း, ထုလ္လစ္စဉ်းစသော အောက်အာပတ်ငါးဖုံကို “ဒေသနာဂါမ်အာပတ်ဟု၎င်း ဝိနည်းအခေါ် မှတ်ခဲ့ပါဦး။
[ဝုဋ္ဌာန = ပရိဝါသ်စသည်ကျင့်မှ ထမြောက်ခြင်းသို့+ ဂါမိနီ (ဂါမ်)− ရောက်စေနိုင်သော အာပတ်၊ ဒေသနာ = အချင်းချင်းပြောပြရုံဖြင့်၊ ဂါမိနီ(ဂါမ်) = စင်ကြယ်ခြင်းသို့ရောက် စေနိုင်သော အာပတ်။
] ပါစိတ် “ပါစိတ္တိယ”ဟူသော ပါဠိကို “ပါစိတ်”ဟု ခေါ်၏၊ [စိတ္တ+ပါတိယ။
]လွန်ကျူးလိုသောစိတ်ဖြင့် ဤအာပတ်သင့်သောအခါ ကုသိုလ်စိတ်များ မရှိတော့ရကား ဤအာပတ်သည် ကုသိုလ်စိတ်ကိုကျစေ (ပျောက်စေ ပျက်စေ)သည်မည်၏၊ ထို့ကြောင့် စိတ္တံ-ကုသိုလ်စိတ်ကို+ပါတေတိ-ကျစေ တတ်၏”ဟူသော ဝိဂြိုဟ်နှင့် အညီ “ပါစိတ္တိယ”ဟု အမည်ကို ဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
[ “စိတ္တပါတိယ”ဟု မူလပုဒ်ရင်းရှိသော်လည်း “ပါတိယ”မှ (တ)ကိုချေ, ပါနှင့်စိတ္တကို နောက်ပြန်စေ၍ “ပါစိတ္တိယ” ဟု ပြီးစေရသည်။
] ၁။
နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်၊ ၂။
သုဒ္ဓပါစိတ်၊ ၃။
ဘေဒနကပါစိတ်၊ ၄။
ဥဒ္ဓါလနကပါစိတ်၊ ၅။
ဆေဒနကပါစိတ် စသည်ဖြင့် ပါစိတ်အာပတ်များကို ခွဲခြားမှတ်သား သင့်သည်။
ပါဋိဒေသနီ “ပါဋိဒေသနီယ” ဟူသောပါဠိကို “ပါဋိဒေသနီ” ဟု ခေါ်နေကြ၏၊ အခြားအာပတ်များကို ဒေသနာပြောသလို မပြောရဘဲ “ဂါရယှံ အာဝုသော ဓမ္မံ အာပဇ္ဇိံ အသပ္ပါယံ ပါဋိဒေသနီယံ၊ တံပဋိဒေသေမိ”စသည်ဖြင့် သီးခြား ဒေသနာပြောရသောကြောင့် “ပဋိ(ပိသုံ)သီးခြား၊ ဒေသေတဗ္ဗာ-ပြောလိုက်၏”ဟူသောဝိဂြိုဟ်နှင့်အညီ “ပဋိဒေသနီယ”ဟုဖြစ်၏၊ ထိုနောက်မှ “ပဋိဒေသနီယံ ယေဝ ပါဋိဒေသနီယံ”ဟု သွတ္ထတဒ္ဓိတ်ဆင့် ရသည်။
ဒုက္ကဋ် “ဒုက္ကတ”ဟူသောပါဠိကို “ဒုက္ကဋ်” ဟုခေါ်၏၊ [ဒူ×ကတ။
] လိမ်၍ပြောခြင်း, ဆဲခြင်း, ရန်တိုက်ပေးခြင်းစသော မကောင်းမှု အငယ်များကို “ဒုဋ္ဌ-မကောင်းသဖြင့်။
တနည်း, ဝိရူပံ—ဖေါက်ဖေါက် ပြန်ပြန်x ကတံ-ပြုအပ်၏”ဟူသော ဝိဂြိုဟ်နှင့်အညီ “ဒုက္ကဋ”ဟု ခေါ်ရ၏၊ ထိုမကောင်းမှုကြောင့် သင့်ရောက်အပ်သော အာပတ်ကိုလည်း(အကြောင်းအမှု၏အမည်ကို အကျိုးအာပတ်ပေါ် တင်စား၍ ကာရဏူပစာရအားဖြင့်) ဒုက္ကဋဟု ပင် ခေါ်ရတော့သည်၊ [ဈာန်မရဘဲ ဈာန်ရ၏ဟု ပြောခြင်းစသော အကြီး အကျယ် လိမ်မှုများကိုမူ ပါရာဇိက အာပတ် စသည်ဖြင့် ကြီးလေးသော အပြစ်များဟု ပညတ်တော်မူသည်။
ဒုဗ္ဘာသီ “ဒုဗ္ဘာသိတ”ဟူသောပါဠိကို “ဒုဗ္ဘာသီ”ဟု ခေါ်နေကြ၏။
[ဒု-မကောင်းသဖြင့်+ဘာသိတ-ပြောဆိုအပ်သောစကား။
] စိတ်ဆိုး၍ ဆဲခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ, ပြောင်လှောင်လိုသဖြင့် အမျိုးနှင့်စပ်၍ဖြစ်စေ, အတတ်ပညာနှင့်စပ်၍ဖြစ်စေ “ဟေး.. စဏ္ဍာလကြီး လာပြီကွ-ပညာရှိကြီးပြော ပါလိမ့်မယ်”စသည်ဖြင့် ပြောဆိုအပ်သောစကားကို “ဒုဗ္ဘာသိတ”ဟု ခေါ်၏၊ ထိုစကားကြောင့် သင့်ရောက်အပ်သော အာပတ်ကိုလည်း(ဥပစာတင် စား၍ “ဒုဗ္ဘာသိတ အာပတ်”ဟု မိန့်တော်မူအပ်လေသည်။
အဆင့်ဆင့် အပြစ်ကြီးပုံ ဤအာပတ် ၇ ဖုံတို့တွင် ဒုဗ္ဘာသိတထက် ဒုက္ကဋ်သည် အပြစ်ကြီးလေး၏၊ ဒုက္ကဋ်ထက် ပါဋိဒေသနီ, ပါဋိဒေသနီထက် ပါစိတ်, ပါစိတ်ထက် ထုလ္လစ္စဉ်းသည် အစဉ်အတိုင်း အပြစ်ကြီးလေး၏၊ သံဃာဒိသေသ်ကား ထုလ္လစ္စဉ်းထက် အပြစ်ကြီးသောကြောင့် သံဃာ့အထံ၌သာ ထိုအပြစ်ကို ဖြေရသည်၊ ပါရာဇိကအာပတ်သည်ကား ရိုးရိုးဖြေရုံနှင့် မပြေနိုင်တော့ရကား ရဟန်းအဖြစ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်မှသာ ထိုအပြစ် ကျေလေတော့၏၊ ကိုးကား Category:ရဟန်းဝိနည်းများ။
ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်နည်း၌ အာပေါဓာတ်လွန်ကဲသော အာပေါကောဋ္ဌာသ အ‌ကြောင်းကို ‌ဖော်ပြထားပါသည်။
အာပေါဓာတ်လွန်ကဲသော အာပေါကောဋ္ဌာသ (၁၂)မျိုးကို ဆက္က (၂)ခုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည်။
ပထဝီကောဋ္ဌာသကိုလည်း ဖတ်ပါ။
မေဒ ဆက္က ၁။
ပိတ္တံ = သည်းခြေ = ၅၃ ၂။
သေမှံ = သလိပ် = ၅၃ ၃။
ပုဗ္ဗော = ပြည် = ၈ ၄။
လောဟိတံ = သွေး = ၅၃ ၅။
သေဒေါ = ချွေး = ၁၆ ၆။
မေဒေါ = အဆီခဲ = ၅၃ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် မုတ္တဆက္က ၇။
အဿု = မျက်ရည် = ၁၆ ၈။
ဝသာ = ဆီကြည် = ၅၃ ၉။
ခေဠော = တံတွေး = ၁၆ ၁၀။
သိင်္ဃာနိကာ = နှပ် = ၁၆ ၁၁။
လသိကာ = အစေး = ၅၃ ၁၂။
မုတ္တံ = ကျင်ငယ် = ၈ ကောဋ္ဌာသအချို့၏ ထူးခြားချက် သည်းခြေ= ဗဒ္ဓသည်းခြေ (အအိမ်သည်းခြေ) သည် အသည်းနှင့် နှလုံးအကြားတွင် တည်ရှိပြီး၊ အဗဒ္ဓသည်းခြေ (အရည်သည်းခြေ) သည် တစ်ကိုယ်လုံး၌ အနှံ့အပြားရှိသည်။
အရည်သည်းခြေမှာ ခါးသောအရသာရှိသော အရည်ဓာတ်ဖြစ်ပြီး၊ အာပေါဓာတ်လွန်ကဲသော ရုပ်ကလာပ်များ၏ အပေါင်းအစုဖြစ်သည်။
နှစ်မျိုးလုံး၌ ရုပ် (၅၃) မျိုးစီ ရှိသည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊ ၁၊ ၂၅၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ ၂၊ ၂၂၃)။
ပြည်= ဝက်ခြံ၊ အနာစိမ်းစသည့် အနာဒွါရများ၌သာ တည်ရှိပြီး၊ တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၈) မျိုးသာ ရှိသည်။
သွေး= သန္နိစိတလောဟိတ (အသည်း၊ နှလုံး၊ အူပတ်ဝန်းကျင်၌ အိုင်နေသော သွေး) နှင့် သံသရဏလောဟိတ (အကြောအတွင်း၌ တစ်ကိုယ်လုံး လည်ပတ်နေသော သွေး) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပြီး၊ တစ်မျိုးစီ၌ ရုပ် (၅၃) မျိုးစီ ရှိသည်။
ချွေး= စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇဩဇဋ္ဌမကရုပ်နှင့် တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇဩဇဋ္ဌမကရုပ်များဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၁၆) မျိုးရှိသည်။
မျက်ရည်= စိတ်ကြောင့်လည်းဖြစ်၊ တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်လည်းဖြစ်ပြီး၊ စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ်၊ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၁၆) မျိုးရှိသည်။
ဆီကြည်= လက်ဆီ၊ ခြေဆီ၊ မျက်နှာဆီစသည်ဖြစ်ပြီး၊ ရုပ် (၅၃) မျိုးရှိသည်။
တံတွေး - နှပ်= စိတ်ကြောင့်လည်းဖြစ်၊ ဥတုကြောင့်လည်းဖြစ်ပြီး၊ စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ်၊ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၁၆) မျိုးစီ ရှိသည်။
အစေး= တံတောင်ဆစ်၊ ဒူးဆစ်စသည့် အရိုးအဆစ်များ၌ စက်ဆီကဲ့သို့ ချွဲပျစ်သော အဆီဖြစ်ပြီး၊ ရုပ် (၅၃) မျိုးရှိသည်။
ကျင်ငယ်= တေဇောဓာတ် (ဥတု) ကြောင့်ဖြစ်သော ဥတုဇရုပ်ဖြစ်သဖြင့် ရုပ် (၈) မျိုးသာ ရှိသည်။
ရှုပုံ စနစ်များ ဤကောဋ္ဌာသများကို ရှုရန်၊ မိမိရှုလိုသော ကောဋ္ဌာသ (ဥပမာ- သွေး၊ သည်းခြေ) ကို ဦးစွာ ဉာဏ်ရောင်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်၍၊ ထိုကောဋ္ဌာသကို မြင်တွေ့ပြီးသောအခါ ဓာတ်ကြီး (၄)ပါး ကို မြင်အောင် ရှုပါ။
ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များ တွေ့သောအခါ၊ ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်ပရမတ်တရား (၅၃၊ ၁၆၊ ၈) မျိုးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ သိမ်းဆည်းပါ။
သည်းခြေ၊ သွေးတို့၌ နှစ်မျိုးစီရှိသဖြင့်၊ နှစ်မျိုးလုံး၌ ရုပ် (၅၃) မျိုးစီကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ရှုပြီး သိမ်းဆည်းပါ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်ရှုပွားနည်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အာယတနဟူသည် စက္ခာယတန, သောတာယတန-စသောတရား (စိတ်စေတသိက်တရားတို့၏ မိမိ မိမိတို့ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကိစ္စကို ကြိုးစား အားထုတ် ပြုလုပ်ကြရာဖြစ်သော တရား၊ စိတ် စေတသိက်တရားတို့ကိုချဲ့ထွင်တတ်သော တရား၊ ရှည်လျားစွာသော သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သောတရား၊ စိတ် စေတသိက် တရားတို့၏–နေရာဌာန–ရောပြွမ်းတည်မှီရာဌာန-စုဝေးပေါင်းဆုံရာဌာန-ဖြစ်ပေါ်ရာဒေသ-အကြောင်း-ဖြစ်သောတရားကို ဆိုလိုသည်။
အာယတန (န) [အာ+ယတ+ယု။
အာယ+ တခု+အ။
အာယတ+နီ+အ] (၁) အာယတနတရား၊ (၂) နေရာဌာန။
(၃) ရောပြွမ်း တည်မှီရာဌာန။
(၄) စုဝေးပေါင်းဆုံရာဌာန။
(၅) ဖြစ်ပေါ်–ပေါက်ဖွား—ရာဒေသ။
(၆) တည်ရာမှီရာ။
(၇) အကြောင်း။
(၈)စေတီ၊ နတ်ကွန်း၊ ဘုရားကျောင်း။
(၉) ပညတ်မျှ၊ ပုဒ်ပြည့်ကာမျှ၊ ပဒပူရဏ။
(၁ဝ) ဖြစ်ခြင်း။
(၁၁) အာတယနမည်သော ငါး။
အာယတနဒွါရလည်း ကြည့်။
အာယတန (၁၂) ပါး စာရင်း နှင့် တရားကိုယ်များ အာယတန (၁၂) ပါးကို အတွင်း အာယတန (၆) ပါး နှင့် အပြင် အာယတန (၆) ပါး ဟူ၍ နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားပါသည်- အတွင်း အာယတန (၆) ပါး (ဒွါရ - တံခါးများ): စက္ခာယတန: စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်ဓာတ်) သောတာယတန: သောတပသာဒ (နားအကြည်ဓာတ်) ဃာနာယတန: ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ်) ဇိဝှါယတန: ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်ဓာတ်) ကာယာယတန: ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်ဓာတ်) မနာယတန: လောကီစိတ် (၈၁) ပါး (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အရ လောကီ ဝိညာဏဓာတ် ၇ ပါး - ပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀၊ မနောဓာတ် ၃၊ မနောဝိညာဏဓာတ် ၆၈ ပါး) အပြင် အာယတန (၆) ပါး (အာရုံ - အာရမ္မဏ): ရူပါယတန: ရူပါရုံ (အဆင်း) သဒ္ဒါယတန: သဒ္ဒါရုံ (အသံ) ဂန္ဓာယတန: ဂန္ဓာရုံ (အနံ့) ရသာယတန: ရသာရုံ (အရသာ) ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ - ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောဓာတ်) ဓမ္မာယတန: စေတသိက် (၅၂) ပါး၊ သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး (ပသာဒရုပ် ၅ ပါး၊ ဂေါစရရုပ် ၇ ပါး၊ ဘာဝရုပ် ၂ ပါး၊ ဟဒယရုပ် ၁ ပါး၊ ဇီဝိတရုပ် ၁ ပါး ဟု ရေတွက်လျှင် ၁၆ ပါး မဟုတ်သော်လည်း အဘိဓမ္မာနည်းအရ ပသာဒရုပ် ၅ ပါးနှင့် ဘာဝရုပ် ၂ ပါး မှ လွဲသော သုခုမရုပ် ၁၆ ပါး)၊ (မှတ်ချက်- နိဗ္ဗာန် နှင့် ပညတ် တို့သည် ဓမ္မာရုံ ဖြစ်သော်လည်း ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဖြစ်သော ဤအာယတနပိုင်း၌ ထည့်မရေ) အာယတန အမည်ရခြင်း (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်) အာယတန ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ အဓိပ္ပာယ် (၃) မျိုး ရှိသည်- အာယတနတော (အားထုတ်ရာဖြစ်ခြင်း): စိတ်၊ စေတသိက်တို့သည် မိမိတို့၏ ကိစ္စများကို (သက်ဆိုင်ရာ အာယတနကို မှီ၍) အားထုတ်ရာ၊ ဖြစ်ပွားရာ ဖြစ်သောကြောင့်။
(ဥပမာ- စက္ခာယတနနှင့် ရူပါယတနကို အကြောင်းပြု၍ စက္ခုဝိညာဏ် စသော စိတ်စေတသိက်များ ဖြစ်ပွား အလုပ်လုပ်ကြရသည်။
) အာယာနံ တနနတော (ချဲ့ထွင်တတ်ခြင်း): မိမိတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၊ စေတသိက် (အာယ) တို့ကို ကျယ်ပြန့်အောင် ချဲ့ထွင်တတ်သောကြောင့်။
(ဥပမာ- ကောင်းသော အာရုံကြောင့် ပြုံးခြင်း၊ မကောင်းသော အာရုံကြောင့် မဲ့ခြင်း၊ ကုသိုလ်/အကုသိုလ် ပွားများခြင်း၊ ဝိပဿနာဉာဏ် တိုးပွားခြင်း စသည်ဖြင့် စိတ်အစဉ်ကို ချဲ့ထွင်ပေးသည်။
) အာယတဿ စ နယနတော (ရှည်လျားသော ဆင်းရဲကို ဆောင်ခြင်း): အဆုံးမထင် ရှည်လျားသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ ဒုက္ခကို (ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့်) ရှည်သည်ထက် ရှည်အောင် ဆောင်ယူတတ်သောကြောင့်။
အာယတန (၁၂) ပါး ခွဲခြား ဟောကြားရခြင်း ပရမတ်တရား အားလုံးသည် မိမိသဘောကို ဆောင်သည့်အတွက် "ဓမ္မ" ချည်း ဖြစ်သော်လည်း "ဓမ္မာယတန" ဟု တစ်ခုတည်း မဟောဘဲ (၁၂) ပါး ခွဲခြား ဟောရခြင်းမှာ ဝိညာဏ် (၆) ပါး (မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ် စသည်) တစ်ခုစီ ဖြစ်ပေါ်လာရန် လိုအပ်သော ဒွါရ (တံခါး) နှင့် အာရုံ (အာရမ္မဏ) တို့ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိစေလိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဒွါရ-အာရုံ ဆက်သွယ်မှု: စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> စက္ခာယတန (ဒွါရ) + ရူပါယတန (အာရုံ) သောတဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> သောတာယတန (ဒွါရ) + သဒ္ဒါယတန (အာရုံ) ဃာနဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ဃာနာယတန (ဒွါရ) + ဂန္ဓာယတန (အာရုံ) ဇိဝှါဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ဇိဝှါယတန (ဒွါရ) + ရသာယတန (အာရုံ) ကာယဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ကာယာယတန (ဒွါရ) + ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန (အာရုံ) မနောဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> မနာယတန (ဒွါရ = ဘဝင်စိတ်) + ဓမ္မာယတန (အာရုံ) မနာယတန နှင့် ဓမ္မာယတန အထူးရှင်းလင်းချက် မနာယတန: လောကီစိတ် အားလုံးကို ဆိုလိုသော်လည်း၊ မနောဒွါရ (စိတ်တံခါး) အဖြစ် အလုပ်လုပ်ရာ၌မူ ဘဝင်္ဂစလန သို့မဟုတ် ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ ဟုခေါ်သော ဘဝင်စိတ် ကိုသာ အဓိကအားဖြင့် မနာယတန (မနောဒွါရ) ဟု ကောက်ယူရသည်။
(ဘဝင်စိတ်သည် မနာယတန၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်)။
ဓမ္မာယတန: မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံများဖြစ်ကြသော စေတသိက် (၅၂) ပါး နှင့် သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ အာရုံများ မဟုတ်ပေ။
(ပသာဒရုပ် ၅ ပါးသည် အခြား အာယတန အမည်ရပြီးဖြစ်၍၊ စိတ်သည် မနာယတန အမည်ရပြီး ဖြစ်၍ ဓမ္မာယတန၌ မပါဝင်။
နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ်တို့သည် ဝိပဿနာ အရှုခံ၌ အဓိက မဟုတ်၍ ချန်လှပ်ထားသည်။
) ဟဒယဝတ္ထု: ဝိပဿနာရှုရာ၌ အရေးပါသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် သုခုမရုပ် (၁၆) ပါးတွင် ပါဝင်သဖြင့် ဓမ္မာယတန ၌ အကျုံးဝင်သည်။
ဓာတ် (၁၈) ပါး နှင့် ဆက်သွယ်မှု ဤ အာယတန (၁၂) ပါး (ဒွါရ ၆ ပါး + အာရုံ ၆ ပါး) ကို ၎င်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိညာဏ် (၆) ပါး နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ဓာတ် (၁၈) ပါး ဖြစ်လာသည်။
ဤသည်မှာလည်း ဝိညာဏ်ဖြစ်စဉ်ကို ပိုင်းခြားစိတ်ဖြာသော နည်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အာယတန (၁၂) ပါး အာယတန (၁၂) ပါးနည်းအားဖြင့် ရုပ်-နာမ် သိမ်းဆည်းပုံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အာလိန် ၅-ဆင့် သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်။
၂၁၈။
ဓမ္မပဒ။
၁၇၇ မရိုးစည်လုံးသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ အလယ်ပူ အထက်ရှုးနေသော မြင်းမိုရ်တောင်ကြီး၌ အပြင်ဆင်ဝင် တောင်ခါးပန်းစွန်း ငါးဆင့်ရှိကုန်၏၊ ၎င်းကိုပင် အာလိန်ငါးဆင့်ဟု ခေါ်ဆိုသည်မှတ်။
ထိုအာလိန်ငါးဆင့်တို့သည် တစ်ဆင့်တစ်ဆင့်၌ အထု၏လည်းကောင်း၊ အပြင်၏လည်းကောင်း အတိုင်းအရှည်ပမာဏအားဖြင့် ယူဇနာ ငါးထောင်စီ အသီးသီးရှိကုန်၏။
မြင်းမိုရ်တောင်၏ ရေပေါ် ယူဇနာရှစ်သောင်းလေးထောင်တွင် အောက်ထက်ဝက်ဖြစ်သော ယူဇနာ လေးသောင်းနှစ်ထောင်ကို ငါးစုပြုသော် အောက်ဆုံးအစုသည် ပဌမအာလိန်မည်၏။
(၁)ပဌမအာလိန်သည် ရေ အထက်ပေါ်နေသည်ကား ထက်ဝက် ရေအောက်နစ်နေသည်ကား ထက်ဝက်ဖြစ်၏၊ ထိုပဌမအာလိန်၌ နဂါးမင်းတို့နေ၏။
(၂) ထိုအထက် ဒုတိယ အာလိန်ကား လက်ပံပင်တောကြီးအတိဖြစ်၍ ဂဠုန်မင်းတို့ နေကြကုန်၏။
(၃)ထို့အထက် တတိယအာလိန်ကား ဂုမ္ဘဏ်တို့ နေရာဖြစ်၏။
(၄)ထို့အထက် စတုတ္ထအာလိန်ကား ဘီလူးရက္ခိုသ်တို့၏ နေရာဖြစ်၏။
(၅)ထို့အထက် ပဉ္စမအာလိန်ကား မြင်းမိုရ်တောင်၏ခါး ယုဂန္ဓိုရ်တောင်၏ထိပ်နှင့် ညီမျှ၍ “ဓတရဋ္ဌ၊ ဝိရူဠက၊ ဝိရူပက္ခ၊ ကုဝေရ” အမည်ရသော နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့၏ နေရာ စတုမဟာရာဇ်နတ်ပြည်ပင်ဖြစ်လေ၏။
လောက၌ ယူဇနပေါင်း (၈၄၀၀၀) မြင့်မားသော မေရုရာဇာ မြင်းမိုရ်တောင်ကား အမှန်ရှိ၏။
သို့သော် လူသားများကား အနန္တတန်ခိုးရှင် သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသခင်နှင့် စကြာရတနာမင်းမြတ်တို့- ပွင့်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာသော ကာလမျိုး၌သာ တွေ့မြင်ကြရကြောင်း၊ ရှေးသူဟောင်း ပိဋကပညာကျော် ဆရာတော်ကြီးများ ပြောကြားတော်မူကြသည်ကို မှတ်သားရဖူး၏။
ကျမ်းစာသာဓကများကိုတော့ မသိရဖူးချေ။
အာဝေဏိက ဂုဏ်တော် ၁၈-ပါး။
ဘုရားရှင်အတွက် သက်သက်သီးခြား ဂုဏ်တော် ၁၈-ပါး။
(၁) အတိတ်အဖို့၌ ဉာဏ်တော်၏ အပိတ် အပင်အတားအဆီးမရှိခြင်း၊ (၂) အနာဂတ်အဖို့၌ ဉာဏ်တော်၏ အပိတ် အပင်အတားအဆီးမရှိခြင်း၊ (၃) ပစ္စုပ္ပန်အဖို့၌ ဉာဏ်တော်၏ အပိတ် အပင်အတားအဆီးမရှိခြင်း၊ (၄) ကာယကံမှု အလုံးစုံ၌ ဉာဏ်တော်သာလျှင် ရှေ့သွားရှိခြင်း၊ ဉာဏ်တော်သို့သာ အစဉ်လိုက်ခြင်း၊ (၅) ဝစီကံမှုတို့၌လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ (၆) မနောကံအမှုတို့၌လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ (၇) အလိုဆန္ဒတော်၏ယုတ်လျော့အားနည်းမှုမရှိခြင်း၊ (၈) အားထုတ်မှုဝီရိယ၏လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ (၉) သမာဓိတော်၏လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ (၁၀) ပညာတော်အရာကလည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ (၁၁) တရားဟောရာကလည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ (၁၂) ဝိမုတ္တိတရား အဖို့၌လည်း၎င်းအတိုင်းပင်၊ (၁၃) ပြက်ရယ်ပြုမှု မြူးထူးမှု မရှိခြင်း၊ (၁၄) ချွတ်ချော်တိမ်းပါးမှုမရှိခြင်း၊ (၁၅) ဉာဏ်တော်နှင့် မတွေ့ထိသော အရာဟူ၍မရှိခြင်း၊ (၁၆) အဆောတလျင်ပြုရသည်၏အဖြစ်မျိုး မရှိခြင်း၊ (၁၇) ကြောင့်ကြမဲ့စိတ်မျိုး မရှိခြင်း၊ (၁၈) ပညာဉာဏ် မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ခြင်း ပြုလေ့မရှိ။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း ပါဠိအနက် နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓါနံ ဇီဝိတဿ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယောကာတုံ။
ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗညုတဉာဏဿ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။
ဗုဒ္ဓါနံ အဘိဟဋာနံ စတုနံ ပစ္စယာနံ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။
ဗုဒ္ဓါနံ အသီတိယာနုဗျဉ္ဇနာနံ ဗျာမပ္ပဘာယ ဝါ န သက္ကာကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။
ဣမေသံ စတုန္န့ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံတထာ မေ ဟောတု။