kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မိုးလေဝသနှင့်ဇလ‌ဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနသည် ဌာနတွင်းသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ပို့ချ ပေးသည့် နည်းတူ ပြင်ပဌာနများဖြစ်သော အောက်ဖော်ပြပါ ဌာန/သင်တန်းများတွင် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ပို့ချ ပေးခြင်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးပါသည် - နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ် တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် မြန်မာနိုင်ငံလေကြောင်းနှင့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ် မြန်မာနိုင်ငံရေကြောင်းပညာတက္ကသိုလ် မြန်မာနိုင်ငံကုန်သွယ်ရေကြောင်းကောလိပ် တပ်မတော်မိုးလေဝသတိုင်းတာရေးတပ် လေကြောင်းထိန်းသင်တန်း လေယာဉ်မှူးကြီးလိုင်စင်သင်တန်း သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးသင်တန်းများ နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး မိုးလေဝသနှင့်ဇလ‌ဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနအနေဖြင့် လက်တွဲပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - World Meteorological Organization – WMO WMO Regional Association II – WMO/RAII National Meteorological and Hydrological Services – NMHSs (WMO members) United Nations Framework Convention on Climate Change – UNFCCC Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC WMO/ESCAP Panel on Tropical Cyclone – PTC International Hydrological Programme – IHP United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific – UNESCAP United Nations Development Programme – UNDP Asia Center for Air Pollution Research - ACAP Acid Deposition Monitoring Network in East Asia – EANET Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation – BIMSTEC Asian Disaster Preparedness Center – ADPC GEWEX Asian Monsoon Experiment ASEAN Secretariat Office ASEAN Specialized Meteorological Center – ASMC World Seismic Safely Initiative – WSSI China Meteorological Administration – CMA China Earthquake Administration – CEA Japan International Cooperation Agency – JICA Thailand International Cooperation Agency – TICA Korea International Cooperation Agency – KOICA Regional Integrated Multi-Hazard Early Warning System – RIMES Indian National Centre for Ocean Information Services – INCOIS Japan Meteorological Agency – JMA Pacific Tsunami Warning Center – PTWC Indian Ocean Tsunami Warning Center – IOTWC United Nations Economic, Science and Cultural Organization – UNESCO Intergovernmental Oceanographic Commission – IOC Japan Aerospace Exploration Agency – JAXA Department of Alternative Energy Development and Efficiency – DEDE Ministry of Information, Communication and Technology, Thailand United States Agency for International Development – USAID United Nations Environment Programme – UNEP Indian Institute of Technology – IIT Institute of Observational Research for Global Change, Japan Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology Mekong River Commission – MRC International Centre for Integrated Mountain Development – ICIMOD ASEAN Sub-Committee on Meteorology and Geophysics – ASCMG Intergovernmental Coordination Group for the Indian Ocean Tsunami Warning and Mitigation System – ICG/ IOTWS Asian Disaster Reduction Center – ADRC Greater Mekong Subregion – GMS ဘက်စုံသဘာဝဘေးကြိုတင်သတိပေးစနစ်ထူထောင်ခြင်း မုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ခြင်း၊ ရေကြီးခြင်း၊ မြေငလျင်တုန်လှုပ်ခြင်း၊ မုန်တိုင်းဒီရေဝင်ရောက်ခြင်း၊ ဆူနာမီလှိုင်း ဝင်ရောက်ခြင်း စသည့် သဘာဝဘေးများအတွက် ကြိုတင်သတိပေးခန့်မှန်းချက် များကို အချိန်မီထုတ်ပြန် ပေးနိုင်ရန်အတွက် ဘက်စုံ သဘာဝဘေးကြိုတင်သတိပေးဗဟိုဌာနကို နေပြည်တော်တွင် ထူထောင် ထားရှိသည်။
အဆိုပါ ဗဟိုဌာနတွင် တာဝန်ကျဝန်ထမ်းအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးလျက် ၂၄ နာရီ အချိန်ပြည့် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ကြရသည်။
တာဝန်ကျ ဝန်ထမ်းများသည် ဖြစ်ပေါ်သည့် သဘာဝဘေးများအတွက် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ထံ ချက်ခြင်း အစီရင်ခံတင်ပြ၍ ဝန်ကြီးဌာန၊ အထက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများသို့ အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ အစီရင်ခံတင်ပြခြင်း သက်ဆိုင်ရာ ဌာန/လုပ်ငန်းများ၊ ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းများ၊ မြန်မာ့အသံ/ ရုပ်မြင်သံကြား တို့သို့ အချိန်မီပေးပို့ရောက်ရှိရေးကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။
မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနသည် အမျိုးသားသဘာဝဘေး ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရေးကော်မတီ၏ လမ်းညွှန်မှုကို ခံယူလျက် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော သဘာဝဘေးအမျိုးမျိုးတို့အတွက် ကြိုတင်သတိပေးချက် များ၊ ခန့်မှန်းချက်/အခြေအနေသတင်းများကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ထုတ်ပြန်ပေးလျက်ရှိသည်။
သဘာဝဘေးကြိုတင်ကာကွယ်ရေးနှင့် လျော့ပါးစေရေးဆောင်ရွက်ရာတွင် သတိပေးချက်များ အချိန်မီထုတ်ပြန်နိုင်ရေးသည် အဓိကအရေးပါသည့်အတွက် ခန့်မှန်းချက်ထုတ်ပြန်သည့် ခေတ်မီ နည်းစနစ်များအသုံးပြုခြင်း၊ ဂြိုဟ်တုတိမ်ပုံဖမ်းစက်များတပ်ဆင်အသုံးပြုခြင်း၊ ခေတ်မီ တိုင်းတာ ရေးကိရိယာများ တိုးချဲ့တပ်ဆင်ခြင်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအမျိုးသားမိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ဌာန များနှင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်လျက် ဒေသဆိုင်ရာ ခန့်မှန်းချက်များ လက်ခံရရှိခြင်း၊ ခန့်မှန်းရေး ဆိုင်ရာ သခင်င်္ချာပုံစံများဖြင့်တွက်ချက်ထုတ်ပြန်သည့်နည်းပညာများ သင်ယူလေ့လာအသုံးချခြင်းဖြင့် ဌာန၏လုပ်ငန်းများ တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ထုတ်ပြန်သည့် ခန့်မှန်းချက်များ/ သတိပေးချက်များကို အစီရင်ခံတင်ပြခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာဒေသများသို့ အချိန်မီပေးပို့ရောက်ရှိစေ ခြင်း၊ ပြည်သူများသိရှိစေရန် ထုတ်လွှင့်ပေးခြင်းတို့သည်လည်း သဘာဝဘေးကြိုတင်ကာကွယ်ရေး နှင့် လျော့ပါးစေရေးအတွက် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေရာ ဆက်သွယ်ရေးစနစ် ကောင်းမွန်စေရေးကို ဌာနအစီအစဉ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သက်ဆိုင်ရာဌာနများနှင့် ဆက်သွယ်ညှိနှိုင်း ၍လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ထားရှိသည်။
သတိပေးချက်/ခန့်မှန်းချက်များကို အလိုအလျောက် ဖြေကြားသည့်စနစ်နှင့် သတင်းတိုဖြင့် ပေးပို့ခြင်းစနစ်တို့ကိုလည်း ဌာန အစီအစဉ်ဖြင့် ထူထောင် ထားရှိလျက် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ပါသည်။
ဆက်သွယ်နိုင်သည့် လိပ်စာ အလိုအလျောက်ဖြေကြားစက် - +၉၅-၆၇-၄၁၁၂၅၂ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ *။
မောင်ဆုရှင် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဦးမျိုးသန့်ဖြစ်သည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း မြောင်းမြမြို့၌ အဖ ဦးချစ်ဖေ၊ အမိဒေါ်စိန်မြင့်တို့မှ မွေးဖွားသည်။
ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ သတင်းစာပညာဒီပလိုမာဘွဲ့များ ရရှိသည်။
မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းပညာကို မြောင်းမြမြို့၊ အထက်တန်းပညာကို ရန်ကုန်မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းနှင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရရှိသည်။
စာပေရေးသားခြင်း ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ရိုထရီကလပ်မှ ကျင်းပသော စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲဆုရ "နိုင်ငံသားကောင်းတာဝန်" စာစီစာကုံးကို ဟံသာဝတီ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အထူးထုတ် သတင်းစာ၌ "မျိုးသန့်" ဟူသည့်ကလောင်အမည်ဖြင့် စတင်ဖော်ပြခံရကာ ကလောင်သွေးခဲ့သည်။
၁၉၄၉ခုနှစ်တွင် "မောင်ဖြူနွဲ့"ဟူသည့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ဟံသာဝတီမဂ္ဂဇင်းကဏ္ဍ၌ကဗျာများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ "မောင်ဆုရှင်" ကလောင်အမည်ဖြင့် ရူမဝ၊ သင့်ဘဝ၊ စာပေဗိမာန် စသည့်မဂ္ဂဇင်းများတွင် စာပေများ စတင်ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၅၅ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး "မျက်မှောက်ကမ္ဘာ့ရေးရာ" အခန်းများကို ရူမဝမဂ္ဂဇင်းတွင်ရေးသားခဲ့သည်မှာ ရူမဝမဂ္ဂဇင်းရပ်နားသည့်အထိ ပင် ဖြစ်သည်။
အခြားကလောင်ခွဲများမှာ အောင်သူ၊ ဦးဘခန့်၊ ဝင်းသန့် စသည့်တို့ဖြစ်သည်။
မြတ်ဘုရားရွှေတိဂုံ၊ နီသောလင်းယုန်၊ အင်္ဂလိပ်- မြန်မာ စစ်ပွဲခေတ် ကိုယ်တွေ့များ၊ စိတ်နုပျို ကိုယ်ကျန်းမာ၊ မြို့ပြခံစားမှု စာမွန်များ၊ ၂၀ ရာစုသုတကမ္ဘာ၊ ကမ္ဘာမြေကြွေမှာစိုးသူများ နှင့် ၂၁ ရာစု လူမှုဝေါဟာရများ ( ၆ ) တွဲ။
အသေးအမွှား အရေးမထားဖို့ နည်းလမ်း ( ၁၀ဝ )၊ မိုးကောင်းကင်ကို မော့ကြည့်ခြင်း၊ စာရေးသူ့လက်စွဲ၊ အကောင်းမြင်စိတ်စွမ်းအား၊ ပျော်ရွှင်သုခ တစ်ဘဝ၊ နေ့စဉ် စိတ်ချမ်းသာဖို့ နည်းလမ်းကိုးသွယ် စသည့် စာအုပ်များနှင့် စာပေဗိမာန် စာအုပ်များ အပါအဝင် ပင်ကိုရေးနှင့် ဘာသာပြန်လုံးချင်းစာအုပ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ခရီးသွားစာပေစာတမ်း၊ ဂန္ထဝင် စာပေစာတမ်း၊ ဘာသာပြန်စာပေစာတမ်း အပါအဝင် မြန်မာစာပေဆိုင်ရာ စာတမ်းပေါင်း ၂၀ ကျော်နှင့် နိုင်ငံတကာစာတမ်းဖတ်ပွဲများတွင် မြန်မာစာပေဆိုင်ရာ စာတမ်းပေါင်း ၁၀ ခုကျော်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြုစုဖတ်ကြားခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာပေတာဝန်များဖြင့် အမေရိကန်၊ ရုရှား၊ ဂျပန်၊ ဂျာမနီ၊ ဟောင်ကောင်၊ မလေးရှား၊ ဘရူနိုင်း၊ စင်္ကာပူ၊ အိန္ဒိယ၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အင်္ဂလန်၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံများသို့သွားရောက်ခဲ့သည်။
စာပေဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ချက်များ အမျိုးသားစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတိ အဖွဲ့ဝင်၊ စာပေဗိမာန်စာမူဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ ပခုက္ကူဦးအုံးဖေစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီဆု အကဲဖြတ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်တာဝန်များ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန စာပေဗိမာန်က ကြီးမှူးသည့် သုတဘဏ်စာတမ်းဖတ်ပွဲ၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း နှီးနှောဖလှယ်ပွဲများကို စီစဉ်ကျင်းပခြင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့အတွက် ဦးထင်ကြီး ဒီဂျစ်တယ်ရည်ညွှန်းစာကြည့်တိုက် ထူထောင်ပေးခြင်း၊ ကုလသမဂ္ဂလက်အောက်ခံ WIPO, ACCU အဖွဲ့တို့နှင့် ဆက်သွယ်ပူးပေါင်း၍ စာပေမူပိုင်ခွင့် ဗဟုသုတ တိုးပွားရေး နှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ၊ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများကို စီစဉ်ဆောင်ရွက် ကျင်းပပေးခြင်း စသည့် စာပေဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
စာပေစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ချက်များ ၁၉၆၆ မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်ထိ စာပေလုပ်သားအဖွဲ့ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးနှင့် အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၈၉ မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၉၄ မှ ၁၉၉၉ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှ ကွယ်လွန်ချိန်ထိ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟိုအမှုဆောင်ကော်မတီဝင် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ် မြို့မကျောင်း၏ ၇၅နှစ်ပြည့် စိန်ရတုကို အထက ၂ ဒဂုံ၊ အထက ၃ ဒဂုံ တွင် ကျင်းပခဲ့ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
အခြားလုပ်ငန်းများ နိုင်ငံတော်နှင့်ဝန်ကြီးဌာနမှ တာဝန်ပေးသည့် လုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် ၁၉၉၃မှ ၂၀၀၇ခုနှစ်အထိ အမျိုးသားညီလာခံကျင်းပရေးလုပ်ငန်းကော်မတီ သဘာပတိအဖွဲ့ဝင်၊ အမျိုးသားညီလာခံသမိုင်းပြုစုရေးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်၊ ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်ကောင်စီဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးရေးရာလုပ်ငန်း ကော်မတီ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေး အသင်းတို့တွင် မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေရေး အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် စသည့်တာဝန်များ၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ကြီးမှူးကျင်းပသည့် စာပေပြိုင်ပွဲများ၊ မြန်မာအသံတွင် ၁၉၆၀ ပြည့်ခန့်မှစ၍ "သိပ္ပံပညာ သိကောင်းစရာကဏ္ဍ" နှင့် သုတပဟေဠိကဏ္ဍများ၊ ၂၁ရာစု လူမှုဝေါဟာရများ မိတ်ဆက်ကဏ္ဍတို့တွင် အသံလွှင့်ခဲ့ပြီး ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး၊ သုတစွယ်စုံစာပေဆု စိစစ်ရွေးချယ်ရေးဥက္ကဋ္ဌ၊ ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆုစိစစ်ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ ယူနက်စကို အာရှ-ပစိဖိတ် ယဉ်ကျေးမှုဌာန(ACCU)တွင် မြန်မာနိုင်ငံစာပေဆိုင်ရာ သတင်းဆက်သွယ်ရေးမှူးဖြစ်သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးတွင် အကြံပေးအရာရှိ၊ ကျွမ်းကျင်သူတာဝန်များ ထမ်းဆောင်နေဆဲတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး မောင်ဆုရှင်သည် မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိရာမှအသက် ၇၇ နှစ်အရွယ် တွင် အဆုတ်အအေးမိ ရောဂါဖြင့် ၃ ရက်ခန့် ရောဂါခံစားနေရရာမှ ရွှေဂုံတိုင်အထူးကု ဆေးကုခန်းတွင် တက်ရောက်ကုသနေရင်း ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁ နာရီ ၂၀ မိနစ်ခန့် တွင်ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သွားသည်။
ကြွင်းကျန်သော ရုပ်ကလာပ်ကို ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင်ရေဝေးသုသာန်၌ မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
မောင်ဆုရှင် ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ ကဏှာဇာလီ ကာယချမ်းသာ (ကလာရာအင်ဂရန်) ကုဋေငါးဆယ် ခရစ်တော်၏ ဘဝ - ၁၉၆၃ ခုနှစ် ခြေရာပျောက် ဂုဏ် စာနယ်ဇင်းဟူသည် (သိန်းတန်၊ မောင်ပေါ်ထွန်း တို့နှင့် တွဲ၍) စာအုပ် ဟူသည် (မောင်ပေါ်ထွန်းနှင့် တွဲ၍) စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ စိတ်နုပျို ကိုယ်ကျန်းမာ စုံထောက် ဦးရန်ပြေ တီထွင်မှုများ သမိုင်း (ပထမတွဲ) - ၁၉၇၅ ခုနှစ် တီထွင်မှုများ သမိုင်း (ဒုတိယတွဲ) - ၁၉၇၅ ခုနှစ် တပြန်တလှည့် တရပ်တမြေ ဒဂုန်နေ့စဉ် နီသော လင်းယုန် (စတုန်း + အာဗင်) - ၁၉၇၆ ခုနှစ် ပါရမီ ပင်လယ်ပြာနှင့် တံငါအို - ၁၉၇၄ ခုနှစ် (ဟဲမင်းဝေ၊ အားနက်စ်) မြို့ပြခံစားမှု စာမွန်များ မြတ်ဘုရား ရွှေတိဂုံ - ၁၉၇၂ ခုနှစ် ရာမာကရစ်ရှနာ ကိုယ်တော်၏ အာဘော် - ၁၉၆၃ ခုနှစ် ရှရီရာမာကရစ္စနာ ကိုယ်တော်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်း - ၁၉၅၉ ခုနှစ် အနိုင်မခံ (စီးယားစ်၊ ကတ်သရင်းအိုးရန်း) - ၁၉၆၃ ခုနှစ် အသက်ရှည်ရာ အနာမဲ့ကြောင်း - ၁၉၆၃ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲခေတ် ကိုယ်တွေ့များ - ၁၉၆၉ ခုနှစ် အင်ဂျင်နီယာ စွမ်းရည် - ၁၉၅၈ ခုနှစ် ၂၁ ရာစု လူမှုဝေါဟာရများ - ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် ရရှိခဲ့သော ဆုများ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆု ( သုတပဒေသာဆု ) ကို တီထွင်မှုများသမိုင်း စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားစာပေဆု ( ဘာသာပြန်ဆု ) ကို ပင်လယ်ပြာနှင့် တံငါအို စာအုပ်နှင့်လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။
ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်တွင်း ရှုခင်း ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ် (မူလအမည် အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်) သည် ၁၇၇ ဟက်တာ ကျယ်ဝန်းပြီး မန္တလေးမြို့မှ ၄၄ မိုင် (၆၉ ကီလိုမီတာ) အကွာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ၃၆၀၅ ပေ (မီတာ ၁၀၀၀) အမြင့်ရှိ ပြင်ဦးလွင်မြို့ (မေမြို့) တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်း ယင်းဥယျာဉ်အား ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ သစ်တောဦးစီးအရာရှိ အဲလက်စ်ရော်ဂျာ (Alex Roger) က မေမြို့ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် အဖြစ် ဦးစွာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မူလဥယျဉ်မှာ ဧက ၃၀ (၁၂၀၀၀၀ စတုရန်းမီတာ) ကျယ်ဝန်းပြီး အပျော်တန်း ဥယျာဉ်မှူး လေဒီ ရှားလက်ခပ်ဖ် (Charlotte Wheeler Cuffe) ၏ အကူအညီဖြင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ကျူဂါးဒင်းဥယျာဉ် ခေါ် Kew တော်ဝင် ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်ကို အတုယူကာ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရမှ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းသည့် ဥယျာဉ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာနမှ “ ဘေးမဲ့သစ်တော” အဖြစ် ရေးဆွဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေသည် ယင်းဥယျာဉ်အား “ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်” အဖြစ် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
အပင်နှင့် ပန်းမန်များ ဥယျာဉ် ဝင်ပေါက်အနီးရှိ ပန်းခင်း thumb|ကန်တော်ကြီးရှိ Takin တာကင် ခေါ် သားမင်း ကန်တော်ကြီး ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်တွင် အပင်မျိုးစိတ် ဒေသခံမူလ (ပြည်တွင်း) မျိုးစိတ် ၅၁၄ မျိုးနှင့် ပြည်ပမျိုးစိတ် ၇၄ မျိုး၊ ဝါးမျိုးစိတ် ၇၅ မျိုး၊ croton မျိုးစိတ် ၇၅ မျိုး ရှိသည်။
မူလမျိုးစိတ် သစ်ခွ မျိုး ၃၀၀ အနက် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၇၈ မျိုးမှာ ၁၉၄၂ ခုနှစ်ကတည်းက စုဆောင်းခဲ့သည့် မျိုးစိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။
နှင်းဆီ မျိုးစိတ် ၂၅ မျိုးနှင့် နှင်းပန်း မျိုးစိတ် ၆ မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
တိုင်းရင်း ဆေးဖက်ဝင် အပင်များကိုလည်း ယင်းဥယျာဉ်အတွင်း၌ စိုက်ပျိုးထားသည်။
. အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်အား သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဦးစီးလျက်ရှိသည်။
ဥယျဉ်၏ ဘေးမဲ့တော စည်းဝိုင်းမှာ ၄၂ ဧက ရှိသည်။
တာကင် ခေါ် သားမင်း၊ ရွှေသမင်၊ ကြယ်လိပ်၊ ဒေါင်း၊ ရစ်၊ ငန်းအ ၊ ငန်းနက်၊ မန်ဒါရင်ဘဲ အပါအဝင် မျိုးသုဉ်းလုနီး သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်အချို့ကိုလည်း ဥယျာဉ်အတွင်း၌ မွေးမြူထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ကန်တော်ကြီး ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်သည် ယူကေ (ဗြိတိန်) အခြေစိုက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပူးပေါင်းကာ သဘာဝအလိုက် ပေါက်ရောက်သည့် ဒေသခံ သစ်ခွမျိုးစိတ်များကို ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။
ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်သည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ အသွားများသည့် နေရာတခုလည်း ဖြစ်သည်။
အခမ်းအနား thumb|၂၀၀၆ ခုနှစ် ပန်းမန်ပွဲတော် ကန်တော်ကြီး ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်၏ စိန်ရတု အခမ်းအနားကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။
ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်များအတွင်း ကန်တော်ကြီး ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်အား တိုးချဲ့ခဲ့ရာမှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် လက်ရှိ အတိုင်းအတာအထိ ကျယ်ဝန်းလာသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ စ၍ နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလ ရောက်တိုင်း ပန်းမန်ပွဲတော်ကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ၅ ရက်တာကြာမြင့်သည့် ပွဲတော်တွင် ပြည်တွင်း ပန်းမျိုးစိတ် ၁၆ မျိုး၊ ပြည်ပ မျိုးစိတ် ၇၀ မျိုးပါဝင်သည့် ပန်းပေါင်း ၇ သန်းကျော်ကို ခင်းကျင်းပြသခဲ့သည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ သွားရောက် လည်ပတ်သူ ဦးရေ ၄ သိန်းခန့် ရှိခဲ့သည်။
ပြတိုက်များ အပန်းဖြေအနားယူ လေ့လာသူတို့ ဗဟုသုတ ရရှိစေရန်နှင့် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားရန်အတွက် လိပ်ပြာပြတိုက်၊ အင်ကြင်းပြတိုက်နှင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း ပြတိုက်တို့ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
လိပ်ပြာပြတိုက်တွင် လိပ်ပြာကောင်ရေ သုံးသောင်းကို ပုံးပေါင်း ၂၈၀ ဖြင့် ပြသထားသည်။
အင်ကြင်းပြတိုက်တွင် သဘာဝအင်ကြင်း၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများအပြင် သီးခြား အမျိုး ၂၀၀ နီးပါးရှိ နိုင်ငံခြား နည်းပညာများဖြင့် အရောင်တင်ထားသည့် အင်ကြင်းကျောက် အရောင်မျိုးစုံကို ပြသထားသည်။
၆ လက်မမှ ၁၅ ပေ အတွင်းရှိ အင်ကြင်းကျောက် အရောင်အသွေးမျိုးစုံကို သွားရောက်လေ့လာသူအပေါင်း ကြည့်ရှုခံစားနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် အထူးပြကွက်အနေဖြင့် ထန်းကျောက်အမျိုး ၅၀ ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထန်းပင်ပေါများသည့်အတွက် ထန်းပင်မှဖြစ်သည့် အင်ကြင်းကျောက်များကို ပြသထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းကဲ့သို့မျိုး နိုင်ငံတကာမှာပင် ပြသဖူးခြင်းမရှိကြောင်း သိရသည်။
အဆိုပါ အင်ကြင်းကျောက် ပြတိုက်တွင် အင်ကြင်းကျောက် အရောင်တင်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို ပြသထားသည်။
အင်ကြင်းကျောက်မှ ထုတ်လုပ်သည့် ပုတီး၊ လက်ကောက်၊ နားကပ်၊ နားဆွဲ၊ သော့ချိတ်၊ ဆွဲပြားနှင့် ပန်းချီကားများကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းပြတိုက်တွင် သတ္တဝါ ၁၅ မျိုး၏ ကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်းများကို ပြသထားသည်။
ဦးစားပေးအနေဖြင့် ၇ ပေရှိ ဆင်စွယ်အစုံလိုက်နှင့် အစိတ်အပိုင်းမျိုးစုံကို ပြသထားရာ လာရောက်လေ့လာသူများ သတ္တဝါ တစ်ကောင်ချင်းစီ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အသေးစိတ် လေ့လာခွင့် ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်ည်။
ထို့အပြင် မိကျောင်းနှင့် ကမ္ဘာဦးလိပ် အမျိုးအစား ၂ မျိုး သို့မဟုတ် ၃ မျိုးကို ပြသထားသလို ဆင်၊ မိကျောင်း၊ လိပ်၊ ရေမြင်း၊ ကြံ့၊ ဝက်၊ နွား၊ အသားစား သတ္တဝါ စသည့် သတ္တဝါများ၏ ဦးခေါင်း၊ သွား၊ ချို စသည့် အစိတ်အပိုင်းများကိုလည်း ကြည့်ရှုလေ့လာနိုင်သည်။
လိပ်၊ ကဏန်း၊ ရေအောက် သတ္တဝါအချို့တို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကိုလည်း အကောင်လိုက် ပြထားသည်ဟု သိရသည်။
သတ္တဝါများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများအပြင် သစ်ပင်ကဖြစ်သည့် ရုပ်ကြွင်းများ၊ အမြစ်များ၊ အခေါက်များ၊ ကျောက်ပိုးများကိုပါ ပြသထားသည်။
ယင်းပြတိုက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် တွေ့ရှိရသည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကိုသာ ပြသထားသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ထုတ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ (၁၉၁၄)ခုနှစ်တွင် မေမြို့ (ပြင်ဦးလွင်)၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် သဘာ၀အလျောက် ဒေသခံ သစ်မျိုးများ စုံလင်စွာ ပေါက်ရောက်သော ယခုနေရာ၌ ဥယျာဉ် တည်ထောင်ရန် မြေနေရာ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
(၁၉၁၅)ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများ “Forest products of Burma”စာအုပ်ပြုစုသူ Mr.Charls alex rodger သည် မြေတိုင်းခြင်း ၊ မြေပုံထုတ်ခြင်း၊ နယ်နမိတ် သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် မျိုးရင်းတူအပင်များ စိုက်ရန် Family plot များ စတင်ခွဲခြား သတ်မှတ်ခြင်း တို့အား ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး (၁၉၁၇)ခုနှစ်တွင် ရုက္ခဗေဒပညာရှင် Mr.Lady Charlotte wheeler cuffe သည် အပင်များ၏ သွင်ပြင် လက္ခဏာကို ရှုချင့်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ကန် ၊မြက်ခင်း၊ ဥယျာဉ် တို့အား ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဥယျာဉ်အားစတင်တည်ထောင်စဉ်က ဧက(၃၀)သာရှိပြီး တည်ထောင်ကုန်ကျစရိတ်အား (၁၉၂၀) ခုနှစ်တွင် သစ်တော ဌာနရန်ပုံငွေမှ ပြန်လည် ကျခံစေခဲ့သည်။
ဥယျာဉ်ပထမဆုံး ကြီးကြပ်ရေးမှူးမှာ Mr.r.e.copper ဖြစ်ပြီး ၎င်းအနေဖြင့် ဥယျာဉ်အပြင် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးရှိ အစိုးရအိမ်တော်များနှင့် ဥယျာဉ်များကိုပါ ထိန်းသိမ်းရသူဖြစ်သည်။
ယင်းနောက်တွင် ဥတ္တရတိုင်း သစ်တောမင်းကြီးမှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
(၁၉၂၄)ခုနှစ် သစ်တောဥပဒေနှင့်အညီ “မေမြို့ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်ကြိုးဝိုင်း” အဖြစ် ကြေညာခဲ့စဉ် ထိုအချိန်၌ ဥယျာဉ်အကျယ်အဝန်း (၂၄၀)ဧက ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
(၁၉၈၄)ခုနှစ်တွင် ဥယျာဉ်အား Mr.e.H.Dickmann က တာဝန်ယူ ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ပြီး (၁၉၄၉)တွင် သစ်တောဝန်ထောက်ဦးစုမှ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
(၁၉၅၀)ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်း ၊ပြည်ပမှ သစ်မျိုးများကို ဥယျာဉ်တွင်း ဖြည့်စွက်စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်င်ငံ၌ “ကမ္ဘာ့သစ်ပင်ပွဲတော်များနေ့” ကို စတင် ကျင်းပလာခဲ့ရာ ၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာ့သစ်ပင်ပွဲတော်များနေ့ အခမ်းအနားကို ဥယျာဉ်အတွင်း ကျင်းပခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ စ၍ သစ်ပင်တောအုပ်ငယ်များ၊ သစ်မျိုးစုံစိုက်ကွက်များ ၊ ဥယျာဉ်အမျိုးမျိုးနှင့် မြေယာရှုခင်း တို့ကို တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ ဥယျာဉ်အကျယ်အဝန်း (၄၃၆.၉၆)ဧက ရှိသည်။
၂၀၀၀ ခုနှစ် ၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၅)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ လက်ထက် နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲများ၏ လမ်းညွှန်မှာကြားချက်အရ အဆင့်မြင့် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများအား ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသား ကန်တော်ကြီး ဥယျာဉ်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး အသွင်သဏ္ဍန်နှင့် အနှစ်သာရအပိုင်းများ တိုးတက်ရေးအတွက် ခေတ်မှီဒီဇိုင်းများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသဖြင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ (၁) ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကန်တော်ကြီး ဥယျာဉ်အတွင်း အရောင်အသွေးစုံ လိပ်ပြာပေါင်း ၃၀,၀၀၀ ကျော်ကို မှန်ပုံး ၂၈၀ ဖြင့် ပြသထားသော လိပ်ပြာပြတိုက် ၊ သစ်အမျိုးပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်သည့် အင်ကြင်းပြတိုက် ၊သတ္တဝါ ၁၅မျိုး၏ ကိုယ်ပွားအစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းပြတိုက် တို့အား ဖွင့်လှစ်ပြသထားခဲ့သည်။
အမျိုးသားကန်တော်ကြီး ဥယျာဉ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအခြေစိုက် Botanic gardens conservation international (BGC)မှ အသိအမှတ်ပြုသော ဥယျာဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဥယျာဉ်အတွင်း ပြည်တွင်းသစ်မာ (၅၁၄) မျိုး၊ ပြည်ပသစ်မျိုး (၇၅)မျိုး ၊ဝါး(၇၅)မျိုး ၊ ရွက်လှပင် (၇၅)မျိုး ၊ဘယဆေးပင် (၄၁၀)မျိုးနှင့် သစ်ခွမျိုးစိတ် (၂၇၀) မျိုးတို့အား ပြုစုပျိုးထောင်ပြသလျက် ရှိသည်။
အမျိုးသားကန်တော်ကြီး ဥယျာဉ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ ပြည်တွင်းပြည်ပဧည့်သည်များ အပန်းဖြေရန် (Recreation) သစ်တောသစ်ပင်နှင့် သဘာ၀ဝန်းကျင်၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးကြီးပုံကို ပြည်သူလူထုအများစုက သဘောပေါက် တန်ဖိုးထားတတ်စေရန် (Education) ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များ ၊ပန်းဝါသနာရှင်များ၊သုတေသနပြုသူများအတွက် အသုံးပြုအားထားရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်စေရန် (Natural Laboratory) မျိုးသုဉ်းရန် အန္တရာယ်ရှိသည့် အပင်နှင့် သစ်မျိုးပန်းမျိုးများ မျိုးမပျောက်စေရန် ပြုစုထိန်းသိမ်းရန် (Conservation of Rare & Endangered Species ) ပြည်တွင်း ပြည်ပ သဘာ၀ အခြေခံ ခရီးသွားဧည့်သည်များ အတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော အပန်းလည်းပြေ ဗဟုသုတလည်း ဖြန့်‌ဝေပေးသော အထင်ကရ နေရာ ဖြစ်စေရန် (Promotion of Ecotourism) နိုင်ငံဂုဏ်ဆောင် နိုင်ငံတကာ ကျော်ကြားသော ဂုဏ်ယူဖွယ်နေရာတစ်ခုအဖြစ် ပြသရန် (National Symbol) တို့ဖြစ်သည်။
ရုပ်ပုံများ ကျမ်းကိုး Category:ပြင်ဦးလွင်မြို့ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဥယျာဉ်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘေးမဲ့တောများ။
ထိုင်ပေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာ ပြပွဲ（Taipei International Information Technology Show၊ အတိုကောက်အားဖြင့် Computex Taipei）ကို ထိုင်ဝမ် (အာအိုစီ) စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေး ဦးစီးဌာနနှင့် ထိုင်ပေမြို့နယ်အစိုးရတို့မှ ကြီးကြပ်ညွှန်ကြားကာ ထိုင်ဝမ် ပြည်ပကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီနှင့် ထိုင်ပေ ကွန်ပျူတာ လုပ်ငန်းရှင်များ အသင်းတို့က ပူးပေါင်းကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြပွဲတရပ်ဖြစ်သည်။
ကွန်ပျူတက်ထိုင်ပေကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ထိုင်ပေမြို့ ကွန်ပျူတာပြပွဲဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အမည်များ COMPUTEX ဟု ကင်မွန်းတပ်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး စင်တာ အဆောက်အဦး စတင်ဖွင့်လှစ် အသုံးပြုပြီးနောက် ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ကွန်ပြူတက်ထိုင်ပေအား ယင်းစင်တာတွင် အတည်တကျ ကျင်းပလာခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်၌ ကွန်ပျူတက်သည် အာရှတွင် အတိုင်းအတာ အကြီးမားဆုံ ကွန်ပျူတာ ပြပွဲဖြစ်လာသည်။
ပြပွဲအတိုင်းအတာ တနှစ်ထက်တစ်နှစ် ကြီးမားလာသည့်အလျောက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၌ ကွန်ပြူတက်သည် ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယအကြီးမားဆုံးသော ပြပွဲဖြစ်လာသည်။
ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်（臺灣桃園國際機場 Taiwan Taoyuan International Airport, IATA အဖွဲ့အစည်းမှ သတ်မှတ်ထားသည့် သင်္ကေတ TPE）အား ထိုင်ဝမ်တွင် အတိုကောက်အားဖြင့် ထောင်ယွမ်လေဆိပ် သို့ ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ် မတိုင်မှီတွင် အသုံးပြုသည့်အမည်မှာ ချန်ကေရှိတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်။
ထောင်ယွမ်လေဆိပ်သည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဒေသရှိ ထောင်ယွမ်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုင်ဝမ် (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အာအိုစီ)၏ မြို့တော် ထိုင်ပေမြို့နှင့် ၄၀ ကီလိုမီတာ ကွာဝေးသည်။
ထောင်ယွမ်လေဆိပ်သည် ထိုင်ဝမ်ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် ၃ ခုအနက် အကြီးဆုံးနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် ဝင်ထွက်သွားလာမှု အများဆုံး လေဆိပ်လည်းဖြစ်သည်။
ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ထိုင်ပေမြို့တွင်း အသုံးပြုနေသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ထိုင်ပေစုန်းဆန်းလေဆိပ်၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကြီးလုံမြစ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် လူနေအိမ်ခြေများ ရှိသောကြောင့် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ များပြားလာသည့် ခရီးသည်ဦးရေများအတွက် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် မြေကွက်လပ်မရှိ တော့ပေ။
ထို့အပြင် လေယာဉ်ပြေးလမ်းမှာလည်း တစ်လမ်းတည်းသား ရှိသည့်အတွက် လေဆိပ်အသစ် ဆောက်လုပ်ရန်နှင့် အနာဂတ်တွင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် သင့်တော်မည့် မြေနေရာကို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်လာသည်။
ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ထိုင်ဝမ်အစိုးရမှ မြို့တော်ထိုင်ပေနှင့် အနီးဆုံးလဲဖြစ် မြေကွက်လပ် ကျယ်ကျယ်ဝန်းဝန်းလည်း ရှိသည့် ထောင်ယွမ်ခရိုင်တွင် လေဆိပ်အသစ် တည်ဆောက်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းကြီး ၁၀ ရပ်အတွင်း အရေးပါသည့် စီမံကိန်းတရပ်အဖြစ် ထည့်သွင်း အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။
。 အမည်ရင်းမြစ် ၁၉၇၉ ခုနှစ် ထောင်ယွမ်လေဆိပ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက် မူလ ထိုင်ပေမြို့တွင်းရှိ ထိုင်ပေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်အား အစားထိုး အသုံးပြုသည့် အဓိက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်လာသောကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့အစည်းတွင် စာရင်းသွင်းထားသည့် သင်္ကေတမှာ မူလ သင်္ကေတ TPE ကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရီးသည်တင် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့အစည်း (ICAO) ၏ သင်္ကေတမှာမူ RCTP ဖြစ်သည်။
ဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းကြီး ၁၀ ရပ်အား အကောင်အထည်ဖော်သည့် ကာလအတွင်း ၎င်းလေဆိပ်အား မူလက ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဟု အမည်ပေးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။
သို့သော် လေဆိပ်မဖွင့်မှီ ၁၀ ရက်အလို ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးများရုံး စည်းဝေးပွဲ၌ အာအိုစီ သမ္မတဟောင်း ချန်ကေရှိတ်（蔣介石）အား အထိန်းအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် “ချန်ကေရှိတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်”(中正國際機場)အဖြစ် အမည်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
(中正 ကျုံးကျန့်မှာ ချန်ကေရှိတ်၏ အမည်ရင်းဖြစ်သည်)' အင်္ဂလိပ်အမည်မှာမူ Chiang Kai-Shek International Airport ဖြစ်သည်။
ပြည်သူများအကြားတွင် အင်္ဂလိပ်အမည်၏ အတိုကောက် CKS အား အသုံးများကြသည်။
သို့သော် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထိုစဉ်အခါက ဒီမိုကရက်တစ်တိုးတက်ရေးပါတီဝင် သမ္မတ ချန်ဆွေပြန်မှ ဝန်ကြီးများရုံးအား လေဆိပ်အမည် ပြောင်းရေး မပြောင်းရေး ဆွေးနွေးကြရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးများရုံးမှ မူလ ချန်ကေရှိတ်လေဆိပ်အစား “ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်” အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုခဲ့သည်။
ကျမ်းကိုး Category:ထိုင်ဝမ်ရှိ လေဆိပ်များ Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်။
သမ္မတအိမ်တော်သည် ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်တွင် ထိုင်ဝမ်ဘုရင်ခံ၏ ရုံးတော်ဖြစ်သည်။
သမ္မတအိမ်တော်၏ ဝေဟင်မှမြင်ကွင်း သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာကြိမ်ဆိုပွဲ ကျင်းပသည့် ကျဲ့စို့ခန်းမ သမ္မတအိမ်တော် အဆောက်အဦးသည် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (အာအိုစီ) သမ္မတ ရုံးတက်ရာ ဌာနဖြစ်သည်။
ယင်းအဆောက်အဦးအား ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ် (၁၈၉၅-၁၉၄၅) တွင် ဂျပန်ဗိသုကာပညာရှင် အုဟဲအိဂျိ နာဂနိုက ပုံစံရေးဆွဲခဲ့သည်။
မူလက ထိုင်ဝမ်ဘုရင်ခံ၏ ရုံးတော်အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း မဟာမိတ်တပ်တို့၏ ဗုံးကျဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။
စစ်ကြီးပြီးနောက် ထိုင်ဝမ်ပြည်နယ်မှူး ချန်ယိက ပြန်လည် ပြုပြင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ကွန်မင်တန်အစိုးရ တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲတွင် ရှုံးနှိမ့်ကာ ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဆောက်အဦးအား သမ္မတအိမ်တော်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ယနေ့အထိတိုင် ဖြစ်သည်။