kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မိလ္လာမှုန့် ထည့်ပြီးလျှင် သံအိမ်တွင် ထည့်၍ မီးပြင်းထိုးရ၏။
ထိုအခါ အရည်ဝင်၍ မိလ္လာမြုပ်ပြီး ဖြစ်လေသည်။
ထိုနောက်မြုပ်ရာများကို ချော အောင် တံစင်း၊ ကော်ဖတ်၊ မီးသွေးမှုန့်နှင့် အဆင့်ဆင့် တိုက် ပွတ်၍ နောက်ဆုံးတွင် ငွေထည်ကို အရောင်တင်သကဲ့သို့ အရောင်တင်ရသည်။
ငွေထည်ပုံများ ခေတ်အသီးသီး၌ ထွန်းကားခဲ့သော မြန်မာ့ငွေထည်လက်ရာများကို နမူနာမျှ ဖော်ပြလိုပေသည်။
ဤအကြောင်းရပ်နှင့် တွဲ၍ ပုံပေါင်း ၁၁ ပုံ ဖော်ပြထားသည်။
ယင်းတို့အနက် ပုံအမှတ် ၁ မှာ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း ခင်ဘားကုန်းမှ တူးဖော်တွေ့ရှိသော ဗောဓိပင် ပေါက်နေ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် ငွေခေါင်းပွကြုတ်ဖြစ်သည်။
ဘေးပတ် လည်တွင် တင်ပလ္လင်ခွေ ဘုရားရုပ်ပွားတော် ရုပ်ကြွ လေးဆူထုလုပ်ထားသည်။
ဘုရားရုပ်ပွားတော် လေးဆူ၏ အကြားတွင် မတ်ရပ် ရဟန္တာများကို ရုပ်ကြွများ ပြုလုပ်လျက် ဘုရားဘွဲ့မည်များနှင့် ရဟန္တာဘွဲ့မည်များကို ပျူအက္ခရာဖြင့် ကမ္ပည်းထိုး ရေးထားသည်။
ဗောဓိပင်မှာ ပင်စည်တစ်ပိုင်းသာ ကျန်ရစ်သည်။
အကိုင်းအခက်များ ကြွေကျပျောက်ပျက်ကုန်ပြီ ဖြစ်၏။
ယင်းဗောဓိပင် ငွေကြုတ်မှာ သရေခေတ္တရာခေတ် လောက်က ပြုလုပ်သော လက်ရာဟု ယူဆရ၏။
ပုံအမှတ် ၂ မှာ ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုအတွင်းက လက်ရာများ ဖြစ်၏။
ထိုပုံပါဖလားများကို အမှတ်စဉ်ပေးထားသည်။
အမှတ် (၁)နှင့် (၂) ဖလားများသည် ပုံတွင်ပါသော ဖလားများအားလုံး အနက် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည်။
ထိုရှေးကျသော ဖလားနှစ်လုံး သည် ခရစ် ၁၇ဝဝ နှင့် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်အတွင်းက လုပ်ကိုင်ခဲ့ သည့် ဖလားများနှင့် လက်ရာချင်း စံနစ်ချင်း တူသည်။
ရုပ်ပုံ ပန်းပုံကောင်းစွာ မပေါ်သော်လည်း နှစ်မီးဖော်မှ ယခုကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် လုပ်ကိုင်၍ ရနိုင်ရန် ရှိသည်။
အမှတ် (၃)၊ (၄)၊ (၅) ဖလားများမှာ ခရစ် ၁၈ဝဝ နှင့် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်အကြား လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ခန့်လောက်က လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရ၏။
ထိုဖလားများတွင် ရုပ်ပုံပန်းပုံများမှာ ပို၍ ပေါ် သော်လည်း တမီးတည်းဖော်သောကြောင့် အလွန်ကြမ်း၏။
အဆင်အပြင်မှာ အလွန်ကောင်းသည်။
အမှတ် (၆) နှင့် (၇) ဖလားများမှာ တစ်ခေတ်တည်းလုပ် ဖလားများဖြစ်၏။
တစ်ဆဲ့နှစ်ရာသီရုပ်များကို ထုလုပ်လျက် မြန်မာဘုရင်မင်းတို့ ဦးခေါင်းဆေးလျှော် သင်္ကြန်တော်ခေါ်သည့် အခါမျိုးတွင် သုံးသော ဖလားစနစ်ပုံမျိုးများ ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်က အကောင်းဆုံးသောဖလား ဖြစ်ဟန်တူသည်။
ပုံအမှတ် ၃ မှာ ဇာပေါက်ဖလားဖြစ်၏။
ထိုဇာပေါက်ဖလား ကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်လောက်က ရန်ကုန်မြို့မှ ဦးရွှေရုံဆိုသူက စနစ် ထုတ် ထုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုဇာပေါက်ဖလားမှာ ထုလုပ်သမျှသော ဇာပေါက်ဖလားများအနက် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏။
ပန်းပုံမှာ သဇင်နွယ်၊ ကုလားပန်း၊ ခြူးတက် သုံးမျိုးရောစပ်သော ပန်းပုံ ဖြစ်သည်။
ပန်းတစ်မျိုးတည်းနှင့် ရိုး၍မနေရန် ပန်း အမျိုးမျိုး ရောစပ်၍ ထုလုပ်နိုင်သော ပညာကို မြန်မာငွေပန်းထိမ်တို့သည် များစွာ နှစ်သက်ကြလေသည်။
ဖလားအောက်ပန်းမှာ မှော်လှည့် ၍ ရစ်သောပန်း ဖြစ်သည်။
ထိုပညာရှင် ဦးရွှေရုံမှာ ဗြိတိသျှ ခေတ် ဘုရင့်အင်ဂျင်နီယာတပ်အတွက် ထူးဆန်း ကောင်းမွန် သော အထည်တစ်ခုကို ထုလုပ်ပြီးနောက် မကြာမီ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စရောက်လေသည်။
ပုံအမှတ် ၄ မှာ ၁၈၈၅ ခုနှစ်လောက်က ဦးဘိုးသက်ဆိုသူ လုပ်သော ငွေဆွမ်းအုပ်ပုံ ဖြစ်၏။
ဆွမ်းအုပ်ကို စေတီပုံမျိုး ပြုလုပ်ထားသည်။
ဤပုံဆွမ်းအုပ်မျိုးမှာ မြန်မာဘုရင်တို့ ဘုရား ဆွမ်းတော်တင်ရန်သုံးသော ပုံမျိုးဖြစ်လေသည်။
မြန်မာငွေထည် လုပ်ငန်းတွင် ပညာစွမ်းကိုပြနိုင်သော လက်ရာကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပုံအမှတ် ၅ မှာ ၂ဝ ရာစုနှစ်အစလောက်တွင် ရွှေတံဆိပ် တော်ရ ပညာရှင် ဦးရင်မောင် ထုလုပ်သော ငွေဒေါင်းပေါင် (ငွေလင်ပန်းငယ်) ဖြစ်သည်။
ပုံအမှတ် ၆ မှာ ငွေထုံးဗူးနှင့် ငွေဖလားဖြစ်၍ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ပြည်နယ် အနုပညာပြိုင်ပွဲတွင် ဆုရ သောလက်ရာ ဖြစ်သည်။
ထိုပစ္စည်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ရန်ကုန်မြို့ ပညာရှင်တို့၏ စေ့စပ်သေချာမှုကို ပြလေသည်။
ငွေထုံးဗူး တွင် ဖော်ထားသော သေးငယ်လှသည့် ရုပ်ပုံပန်းပုံများကို အခြား ဒေသမှ ပညာရှင်များပင် တတ်နိုင်စွမ်း မရှိအောင် အသေးစိတ် သေသပ်လှ၏။
ပုံအမှတ် ၇ သည် နယူးဒေလီမြို့တွင် ထိုခေတ်က ကျင်းပ သော ပြပွဲ၌ မြန်မာပြည်မှပေးပို့သော မြန်မာငွေထည် လက်ရာ များ ဖြစ်၏။
ထိုငွေထည်များမှာ ရာမဇာတ်မှ ဇာတ်ကောင်များ ဖြစ်သည်။
အောက်ဆုံးတန်းရှိ လက်ဝဲအစွန်ပုံမှာ ရာမရုပ်ဖြစ်၍ လက်ယာအစွန်ရှိ ငွေထည်ရုပ်မှာ သီတာရုပ်ဖြစ်သည်။
အလယ် ရုပ်သည် ရာမ၏အကြံပေး ဝါမီကီ ဖြစ်သည်။
အလယ်တန်းရှိ လကျာ်ဖက်ရုပ်မှာ သိန်းခိုပြည့်ရှင်ဒဿဂီရိဘီလူးရုပ်ဖြစ်၏။
လက်ဝဲရုပ်မှာ ဒဿဂီရိ၏ နှမဂမ္ဘီရုပ် ဖြစ်သည်။
ထိပ်ဆုံးပုံမှာ ဟနုမာန်မျောက်မင်းရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။
ငွေထည်ရုပ် အသီးသီးမှာ ဟန်မူရာ အသက်ပါ၍ လက်ရာကောင်းသည်ဟု ဆိုရ ပေမည်။
ပုံအမှတ် ၈ မှာ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှ ဦးကြင် လုပ်သော ငွေဖလားပုံ ဖြစ်၏။
ဦးကြင်မှာ သရက်မြှို့လက်ရာ ဖြစ်သော ငွေထည်ပညာကို တတ်မြောက်သူ ဖြစ်ပေသည်။
ထိုခေတ်က လက်ရာကောင်းငွေထည် ဖြစ်သည်။
ပုံအမှတ် ၉ မှာ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုရသော ဦးရွှေဝ ထုလုပ်သည့် ငွေထည်ပစ္စည်းပုံ ဖြစ်သည်။
ယင်း၏ ပန်းပုံ၊ အရုပ်ပုံများသည် ပညာရှင်၏ လက်စွမ်းကို ဖော်ပြလျက် ရှိသည်။
ပုံအမှတ် ၁ဝ မှာ ငွေထည်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေထည်လုပ်ငန်း၌ အကျုံးဝင်သော မိလ္လာထည်ကို ပြသည်။
ငွေအိမ်စွပ် ဓားမြေ|ာင် များသည် နယူးဒေလီမြို့ပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ်ရ ဆရာများ၏ တပည့်တို့ကို တောင်ငူနှင့် ရွှေကျင်မြို့များတွင် လုပ်သော လက်ရာများ ဖြစ်သည်။
အလယ်မှဓားကို ပဲခူးမြို့မှ ဦးဘိုးဇင် လုပ်၏။
ထိုဓားမြှောင်ရိုးမှာ ဆယ်စွယ်ရိုးဖြစ်၍ ဓားအိမ်မှာ သစ်သားအိမ်ဖြစ်၏။
ဓားအိမ်ကို ငွေဖြင့်ခွေ၍ မိလ္လာလုပ်ငန်း လက်ရာကောင်းကို အစွမ်းပြထားလေသည်။
ပုံအမှတ် ၁၁ မှာ ၁၉ ရာစုမှ ၂ဝ ရာစုအကူးတွင် ထင်ရှား ခဲ့သော မြန်မာငွေထည်ပညာရှင်များ၏ပုံ ဖြစ်သည်။
ထိုပညာ ရှင်များမှာ လက်ဝဲမှ လက်ယာသို့ အစဉ်အတိုင်းအားဖြင့် ဦးရင်မောင်(နယူးဒေလီမြို့ ရွှေတံဆိပ်ရ)၊ ဦးသူလှိုင်၊ဦးဘိုးကျော် (နယူးဒေလီမြို့ ကြေးတံဆိပ်ရ)၊ ဦးဘိုးမြင့်၊ ဦးဘိုးသက် (ဂျေပူးမြို့ ရွှေတံဆိပ်နှင့် ကာလကတ္တားမြို့ ငွေတံဆိပ်ရ)၊ ဦးဘိုးခင် (ဒေလီမြို့ ငွေတံဆိပ်ရ)၊ ဦးရွှေဝနှင့် ဦးဘိုးဇင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:အနုပညာ Category:လက်မှုပညာ။
ကုန်ချင်းဖလှယ်ရာမှ တိုးတက်တီထွင်မှုတရပ် ခရုခွံများ၊ သတ္တုစများ၊ စက္ကူများ အစရှိသော ပစ္စည်းများကို ငွေအသပြာအဖြစ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
ယခုတိုင်လည်း အချို့ ဒေသ များ၌ သုံးစွဲနေဆဲ ဖြစ်သည်။
စင်စစ်အားဖြင့် ငွေအသပြာ ဆိုသည်မှာ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် သို့မဟုတ် ပစ္စည်းချင်း ဖလှယ်ရာမှ တိုးတက်လာသော တီထွင်မှုတရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
ငွေအသပြာဆိုသည်မှာ လက်ရှိသုံးစွဲနေသော ငွေစက္ကူများ၊ ကျပ်ဒင်္ဂါး၊ ပြား ၅ဝ ပြား၊ ၂၅ ပြား၊ ၁ဝ ပြား၊ ၅ ပြား၊ ၁ ပြားစေ့ သတ္တုပြားများကို ဆိုလိုသည်။
ငွေအသပြာကို အသုံးပြုရခြင်း အကြောင်းများကို အောက် တွင် ဖော်ပြထားသည်။
လူတို့ ကုန်များရောင်းဝယ်ရာ၌ လွယ်ကူစေရန် ဖြစ်သည်။
ပမာအားဖြင့် ဦးဖြူသည် နွား ၂ ကောင်ကို ရောင်းလို၏။
ဦးဖြူကလည်း စောင် ၃ ထည်၊ ငါးပိ ၅ ပိဿာ၊ ခဲတံ ၃ ချောင်း၊ ပလာစာအုပ် ၆ အုပ် ဝယ်လို၏။
ဦးဖြူသည် နွား ၂ ကောင်ကို ငွေ ၂ဝဝ ကျပ် နှင့်ရောင်း၍ ငွေစက္ကူ ၂ဝဝိ ဖိုး လက်ခံ ယူလိုက်၏။
ထိုနောက်မှ သူရသောငွေဖြင့် ငါးပိ ၅ ပိဿာ (ငွေ ၁၅ကျပ်ဖိုး)၊ ခဲတံ ၃ ချောင်း (၇၅ ပြားဖိုး)နှင့် ပလာစာအုပ် ၆ အုပ် (၁ိ ပြား ၅ဝ ဖိုး)တို့ကို ဆိုင်များတွင် ဝယ်ယူနိုင်တော့၏။
ငွေအသပြာသာမရှိလျှင် ဦးဖြူအတွက် ရောင်းဝယ်ရေးမှာ လွယ်ကူမည် မဟုတ်ချေ။
နွားနှင့်ခဲတံ၊ နွားနှင့် ပလာစာအုပ်လဲလှယ်ရန်လည်း လွယ်ကူသည်မဟုတ်။
ငွေအသပြာကို လက်ခံ အသုံးပြုကြသဖြင့် ပစ္စည်းများ၏ တန်ဖိုးကို အလွယ်တကူ မှတ်သားနှိုင်းယှဉ်နိုင်၏။
ပမာအား ဖြင့် ခြည်ပုဆိုးတစ်ထည် ၁၂ိ၊ ပိုးပုဆိုးတထည် ၃ဝိ၊ စက်ဘီး တစ်စီးအညံ့စား ၁ဝဝိ၊ အလတ်စား ၁၅ဝိနှင့် အကောင်းဆုံး အစား ၂၅ဝိ ဟူ၍ ပစ္စည်းတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး တန်ဖိုးကွာခြား ခြင်းကို တန်ဖိုးအလိုက် ဝယ်ယူရသော ငွေအသပြာချင်း နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် အတိအကျ သိရပေသည်။
ငွေအသပြာ အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပစ္စည်းဥစ္စာစုခြင်း၌ လွယ် ကူ၏။
ပမာအားဖြင့် မြေဝယ်၍ဖြစ်စေ၊ နွားဝယ်၍ဖြစ်စေ၊ ဥစ္စာ စုကြ၏။
သို့တည်းမဟုတ်က ငွေအသပြာအဖြစ်နှင့်လည်း စုထားနိုင်၏။
ငွေစက္ကူ၊ ငွေဒင်္ဂါးများအဖြစ်နှင့် ငွေစုထားရာ၌ ၁ နှစ်၊ ၂ နှစ် စသည်ဖြင့် အချိန်ကြာမြင့်သွားသော်လည်း သာမန်အားဖြင့် စုဆောင်းငွေ တန်ဖိုးလျော့မသွားဟုဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်ရာ စုဆောင်းခြင်း၌ လွယ်ကူလေသည်။
လူတစ်ယောက်က တစ်ယောက်ကို ချေးငှားထောက်ပံ့ခြင်း၌ ငွေအသပြာဖြင့် ချေးငှားသဖြင့် အချိန်ကြာမြင့်မှ ပြန်ပေးသော် လည်း မူလချေးငွေတန်ဖိုးကို မယုတ်လျော့စေဘဲ တွက်ယူ နိုင်၏။
ပမာအားဖြင့် ငွေ ၅ဝဝိ ချေးယူ၍ တစ်နှစ်ကြာသော် ငွေ ၅ဝဝိ ပြန်ဆပ်ရမည်ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ငွေအသပြာဆိုရာ၌ အမှန်အားဖြင့် အစိုးရ အသိအမှတ်ပြု ငွေစက္ကူ၊ ငွေဒင်္ဂါး၊ သတ္တုပြားကလေးများသာမဟုတ်၊ ယင်းတို့ အစားအသုံးပြုသော ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်များကထုတ် ပေးနေသည့် ချက်လက်မှတ်၊ ငွေလွှဲစာချုပ် အစရှိသည်များ လည်း ပါဝင်လေသည်။
ရှေးပဝေဏီကဆိုလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေး၌ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခု လဲလှယ်ကြရ၏။
နွား တစ်ကောင်နှင့် ဆိတ် ၂ ကောင် သို့မဟုတ် ငါးပိတစ်ပိဿာနှင့် ဝါ တစ်ပိဿာ၊ သို့မဟုတ် ဆား ၂ ပိဿာနှင့် ဝါ တစ်ပိဿာ အစရှိသည်များ ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ရောင်းဝယ်ရေး တိုး တက်လာသည့်အလျောက် ငွေတုံး၊ ရွှေတုံး၊ ငွေခဲ၊ ရွှေခဲများကို ဖြတ်တောက် ချိန်တွယ်၍ ငွေအသပြာအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။
အချို့တိုင်းပြည်များတွင် ခရုခွံ၊ ဆေးရွက်၊ သားရေပြား၊ ဆား၊ ဆန်၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ စွန်ပလွံသီး၊ ဆင်စွယ်၊ သံ၊ ခဲ စသည်များကို ဒေသအလိုက် အသုံးပြုကြသည်။
သို့ရာတွင် ရွှေတုံးငွေတုံးများကို ပိုမို၍ အသုံးပြုလာကြ၏။
အကြောင်းမှာ ရွှေတုံးငွေတုံးများမှာ လွယ်ကူစွာ သိနိုင်၏။
မှတ်ကျောက်တင်၍ စစ်ဆေးနိုင်၏။
ချိန်တွယ် ခွဲစိတ်နိုင်၏။
မီးတင်ထု၍ ပုံသွန်းနိုင်၏။
ရာသီဥတု၊ ကာလအချိန်အတွက် ယုတ်လျော့ပျက်စီးခြင်း မဖြစ်နိုင်။
ထို့ပြင် ရွှေနှင့် ငွေတို့မှာ လွန်စွာ မပေါများလှသဖြင့် တိုင်းပြည်အသီးသီး၌ တန်ဖိုးထား ၍ အသုံးပြုကြသည်။
ရွှေနှင့် ငွေတို့ကို ပထမ၌ အချိန်အတွယ် အားဖြင့်သာ အသုံးပြု၍ အုပ်ချုပ်မှု တိုးတက်သောနိုင်ငံများ၌ နိုင်ငံတော်အစိုးရတို့က ရွှေဒင်္ဂါးများကို ပုံသွန်း၍ လူထုအား ငွေအသပြာအဖြစ် အသုံးပြုစေ၏။
အသေးအဖွဲ့ အသုံးပြုရန်၊ ရောင်းဝယ်ရန်အတွက် ကြေးနီ၊ ကြေးဝါ၊ ခဲ၊ ဘော် အစရှိသည့် ဈေးပေါသော သတ္တုပစ္စည်းများကို သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရများက ပုံသွန်း ထုတ်ဝေလေ့ရှိ၏။
ကမ္ဘာပေါ်၌ ရောင်းဝယ်ရေးသည် တိုးတက်လာသည့် အလျောက် ရွှေငွေအတွက် မလုံမလောက်ဖြစ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော် အစိုးရအသီးသီးတို့က ငွေစက္ကူများ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေရတော့၏။
ထိုငွေစက္ကူများ၏တန်ဖိုးကို ထုတ်ဝေသော သက်ဆိုင်ရာအစိုးရ တို့က အာမခံရ၏။
ငွေစက္ကူများကို လိုသည်ထက် ပိုမိုထုတ်ဝေ ပါလျှင် ထိုငွေစက္ကူ၏တန်ဖိုး အထူးယုတ်လျော့သွားတတ်ခြင်း ကို ၁၉၁၅-၁၈ ခုနှစ်က ဂျာမန်ငွေ စက္ကူများ တန်ဖိုးမရှိဖြစ်ရ ခြင်း၊ ၁၉၂၄-၄၅ ခုနှစ်က ဂျပန်ငွေစက္ကူများ တန်ဖိုးမရှိ ဖြစ်ရ ခြင်းတို့က သက်သေခံလျက်ရှိပေသည်။
သို့ရာတွင် ကုန်သွယ်ရေး ကိစ္စများလျှင် များသလို၊ နည်းလျှင် နည်းသလို နိုင်ငံအစိုးရက အာမခံ၍ ငွေစက္ကူ ရိုက်နှိပ်ဝေငှပါက တိုင်းပြည်အတွက် များစွာ အကျိုးရှိနိုင်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:ငွေကြေး။
ငှက်ကုလားသည် လည်ပင်းနက်သော ငှက်ကျားမျိုး ဖြစ် သည်။
ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'ဇီနော်ရင်းခပ် အေရှ တီကပ် အေရှတီကပ်' ဖြစ်သည်။
အလျား ၅၂ လက်မရှိ၏။
ဦးခေါင်း၊ လည်တိုင်နှင့် အမွေး အတောင်တို့၏ အရောင်မှာ နက်၏။
ကိုယ်ပေါ်၌ အဖြူရောင် အကွက်များရှိသည်။
ပျံသည့်အခါတွင် အဖြူနှင့် အနက်ရောင် နှစ်မျိုးစလုံးကို ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။
စ၍ ပျံချိန်တွင် တောင်ပံကို မှန်မှန်ခတ်ရိုက်လျက် ပျံသည်။
အရှိန်ရသောအခါ တွင် လေဟုန်စီးကာ ပျံသန်းသည်။
ငှက်ကုလားသည် အအုပ်အသင်းနှင့် နေလေ့မရှိချေ။
တစ်ကောင်တည်း ဖြစ်စေ၊ စုံတွဲဖြစ်စေသာ နေလေ့ရှိသည်။
သစ်ပင်ထိပ်ဖျား၊ မြစ်ကမ်းနား၊ ရေအိုင်၏ အနီးအနားတို့၌ ၂ ကောင်တွဲ၍ နေတတ်သည့်အလေ့မှာ အခြားမျိုးတူငှက်များနှင့် မတူသော ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။
ငှက်ကုလားသည် ငါး၊ ဖား၊ တီကောင်၊ ကနန်းနှင့် ခရုတို့ ကို စားသည်။
အသိုက်ကို သစ်ပင်ထက်၌ ပြုလုပ်တတ်သည်။
တစ်မြုံလျှင် ၃ မှမှ ၅ ဥအထိ ရှိတတ်သော်လည်း ၄ ဥကိုသာ အတွေ့ရများသည်။
ဥ၏ အရောင်သည် ပထမတွင် ဖြူဖွေး နေသော်လည်း နောက်တွင် တဖြည်းဖြည်း ညိုမည်း၍ လာသည်။
ငှက်အကောင်ကြီးသည့်အလျောက် ဥ၏အရွယ်မှာလည်း ပျမ်းမျှအလျား ၂ ဒသမ ၉ဝ လက်မနှင့် ၂ ဒသမ ၁ဝ လက်မ ရှိသည်။
ဒီဇင်ဘာလနှင့် ဇန်နဝါရီလများတွင် သားပေါက် တတ်သည်။
ငှက်ကုလားသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံများမှ ဩစတြေးလျတိုက်အထိ ပျံနှံ့စွာနေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်ကုလားကို ယင်းနှင့် ရာသီဥတုသင့်လျော်သော ဒေသများ၌ တွေ့ရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နယူးဂီနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ။
အီးမျူး ခေါ် ငှက်ကုလားအုတ်ပု emu () (Dromaius novaehollandiae) မျိုးမှာ ဩစတြေးလျတိုက် ပင်ရင်းဇာတိဖြစ်သည်။
ငှက်ကုလားအုတ်မျိုးကဲ့သို့ မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင်သာ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။
ဤငှက်မျိုး၏ ငှက်မွှေးငှက်တောင်သည် အခြားငှက်မွှေးငှက်တောင်များကဲ့သို့ အဆင်းအရောင် တောက်ပြောင်ခြင်း မရှိပေ။
ငှက်ကုလားအုပ်ကလွဲလျှင် ဤငှက်မှာ အထွားအကျိုင်း ငှက်မျိုးဖြစ်လေသည်။
အရပ် ၅ ပေခန့်မြင့်၍ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်မှာ ငှက်ကုလား အုပ်ထက် အနည်းငယ်မျှ သေးငယ်သည်။
လွင်ပြင်ကျယ်ကြီးများနှင့် မြေပြန့်တောများထဲတွင် ကျက်စားတတ်သည်။
ငှက်ကုလားအုပ်ပုသည် သားပိုက်ကောင်များနှင့်ပင် ပြိုင်၍ပြေးနိုင်သည်။
မြေပေါ်တွင်ဖြစ်မူ ငှက်ကုလားအုပ်ပုကို မြင်းများပင်မှီအောင် လိုက်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။
ခြေကုန်လက်ပမ်းကျ၍ မပြေးနိုင်သောအခါမှသာ ဖမ်းမိနိုင်သည်။
ဖမ်းဆီးသည့် အခါ၌လည်း အနီးသို့ ရုတ်တရက် မကပ်နိုင်ပေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သန်မာလှသော ခြေထောက်များဖြင့် ချဉ်းကပ်လာသူကို အပြင်းအထန် ကန်ကျောက်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကန်ကျောက်ရာတွင် နွားဆိုးကြီးများကဲ့သို့ နံဘေးနှင့်အနောက်ဘက်သို့သာ ကန်ကျောက်တတ်သည်။
ငှက်ကုလားအုပ်များ အရှေ့ကို ကန်ကျောက်ဘိသကဲ့သို့ မကန်ကျောက်နိုင်ချေ။
ငှက်ကုလားအုပ်၏ အစာမှာ အထူးသဖြင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အသီးအပွင့်နှင့် သစ်ဥသစ်ဖုတို့သာ ဖြစ်သည်။
ငှက်အရိုင်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သော်လည်း ငှက်ကုလားအုပ်ပုကို ယဉ် ပါးအောင် သွန်သင်ပေး၍ ရနိုင်သည်။
ဥများကို သဲမြေထဲတွင်သာ ဥအုလေ့ရှိပြီး ဥအရွယ်အစားမှာ ငှက်ကုလားအုပ်၏ ဥ၏အရွယ်နှင့် အတူတူလောက်ပင် ရှိသည်။
အရောင်မှာ အစိမ်း သို့မဟုတ် ပြာမှိုင်းမှိုင်း ဖြစ်သည်။
တစ်ကြိမ်လျှင် ဥပေါင်း ၉ ဥမှ ၁၃ ဥအထိ အုတတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မပျံသန်းနိုင်သော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတိုက်မှ ငှက်ကုလားအုတ်ပုများ။
ငှက်ကြီးဒုံးစပ် သည် ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင် ဖြစ်သည်။
ခြေတံနှင့် နှုတ်သီးရှည်၍ အကြည့်ရ အလွန် ဆိုးသောငှက်မျိုးဖြစ်၏။
ရပ်နေသောအခါ ၅ ပေခန့်မြင့်၍ အတောင်များကို ဖြန့်ကာ တိုင်းတာလျှင် တစ်ဖက်များမှ တစ်ဖက်ဖျားသို့ ၁၄ ပေမျှ ရှိတတ်သည်။
ငှက်ကြီးဒုံးစပ်သည် ငါးများ၊ ဖားများ၊ မြွေများမှအစ ပုပ်ရိ နေသော အသေကောင်များကို စားသောက်တတ်၏။
ထိုသို့ အပုပ်အစပ်များကို ရှင်းလင်းပေးတတ်သဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အစိုးရတို့သည် ထိုငှက်များအား မသတ်ဖြတ်ရန် ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ပေးထားလေသည်။
ငှက်ကြီးဒုံးစပ်များကို အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသည်။
အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၌ တွေ့ရသော ငှက်ကြီးဒုံးစပ်မျိုးကို ပါဏဗေဒ အမည်အားဖြင့် 'လက်တိုတိုင်လပ် ဒျူဗီယပ်'ဟု ခေါ်သည်။
ဂျာဗားကျွန်း၌ တွေ့ရသောအမျိုးကို 'လက်တို တိုင်လပ် ဂျာဗန် နစ်ကပ်'ဟု ခေါ်သည်။
ယင်းကို မြန်မာတို့က ဒုံးမြီးကွက်ဟု ခေါ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ။
ငှက်ကြီးဝန်ပို သည် ကိုယ်ပုံပန်း အချိုးအစား မကျသောငှက် ဖြစ်သည်။
နှုတ်သီးမှာ သာမန်ငှက်၏ နှုတ်သီးနှင့် မတူဘဲ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်နှင့် မလိုက်အောင်ပင် ရှည်လျား၏။
အဖျား၌ အတန်ငယ်ကောက်နေ၏။
ခြေထောက်များမှာ တိုသော်လည်း ဘဲခြေကဲ့သို့ ခြေဖဝါးများ ပါရှိသည်။
ဤငှက်မျိုးကို သမပိုင်းဒေသများတွင်၎င်း၊ အပူပိုင်းဒေသ များတွင်၎င်း တွေ့ရသည်။
ငှက်ကြီးဝံပိုမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁ဝ မျိုး ခန့် ရှိ၏။
ငှက်ကြီးဝံပို အကြီးစားမှာ အရပ်အမြင့် ၅ ပေ ကျော်ကျော် ၆ ပေခန့်ရှိပြီး အတောင်ဖြန့်လိုက်သောအခါ အလျား ၁ဝ ပေမျှ ရှိသည်။
သာမန်ငှက်ကြီးဝံပိုမျိုးကို ဥရောပတိုက်တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက် များ တွင်လည်း တွေ့ရသည်။
ယင်း၏ ပါဏဗေဒ အမည်မှာ 'ပယ်လီကင်နပ် အိုနိုကရိုတဲလပ်' ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများတွင် တွေ့ရသော ဝံပိုမျိုးမှာ 'ပယ်လီ ကင်နပ် ဖိလစ်ပင်ဆစ်'မျိုး ဖြစ်သည်။
ငှက်ကြီးဝံပိုတို့သည် မြစ်နှင့် ရေအိုင်ကမ်းပါး အနီးအနား တွင် အစုလိုက် အအုပ်လိုက်နေတတ်ကြသည်။
အပေါင်း အသင်းနှင့် အစုအအုပ်ဖွဲ့၍ နေတတ်ရုံသာမကသေးဘဲ အစာရှာ ရာတွင်လည်း အတူတူစုရုံး၍ တပျော်တပါးကြီး အစာရှာ ထွက် လေ့ရှိသည်။
ဥသည့်အခါတွင် တစ်ခါဥလျှင် ၂ ဥမှ ၃ ဥ အထိသာ အုတတ်သည်။
ဥများမှာ အများအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။
ဩစတြေလျတိုက်တွင် ငှက်ကြီးဝံပိုမျိုး တစ်မျိုး တည်းသာ ရှိသော်လည်း အမေရိကတိုက်တွင်ကား ဤငှက်မျိုး ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝံပိုများ။
ဧပရယ်လ်ဖူးလ်နေ့ (April Fools' Day) ကို ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် အောလ်ဖူးလ်နေ့ (All Fools' Day) ဟု ခေါ်လေ့ ရှိသည်။
ဧပြီလ ၁ရက်နေ့သည် အစိုးရ ရုံးပိတ်ရက် သို့ အထိမ်းအမှတ်ရက် မဟုတ်သော်လည်း ထိုနေ့တွင် လူတိုင်းလိုလိုသည် ဟာသများ ရယ်စရာများကို ပြုလုပ်လေ့ ရှိကြသည်။
ထိုနေ့တွင် ရယ်စရာ အပြုအမူများ၊ မဟုတ်တမ်းတရား ကောလဟာလများ နှင့် အခြား တကယ်ဟု ထင်ရလောက်သည့် အဖြစ်အပျက်များကို ပုံသဏ္ဌန် အမျိုးမျိုးဖြင့် သူငယ်ချင်းများ၊ မိသားစုဝင်များ၊ ဆရာများ၊ အိမ်နီးချင်းများနှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကို နောက်ပြောင်လေ့ ရှိကြသည်။
ထုံးစံအားဖြင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၊ ယူကေ၊ ဩစတေးလျနိုင်ငံ နှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့တွင် နေ့လယ်မွန်းတည့်ချိန်ထိသာ နောက်ပြောင်လေ့ ရှိကြပြီး နေမွန်းတည့်ကျော်သွားပြီးမှ နောက်ပြောင်သူကို ဧပရယ်လ်ဖူးလ် ဟု ခေါ်ကြသည်။
အခြားနေရာများ ဖြစ်ကြသော တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံ၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့တွင်မူ တနေကုန် ဟာသ လုပ်လေ့ ရှိကြသည်။
ဧပြီလ ၁ရက် နေ့နှင့် ရူးသွပ်ခြင်းကို တွဲဖက်တွေ့ရသော ပထမဆုံး မှတ်တမ်းမှာ ချော်လ်စာ (Chaucer) ၏ ကန်တာဘူရီဇာတ်လမ်းများ (Canterbury Tales) (၁၃၉၂) တွင် ဖြစ်သည်။
thumb|ဟာမစ် နားနေရာမှ တွေ့ရသော ဂရင်းကင်ညွန် ဂရင်းကင်ညွန်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရီဇိုးနားပြည်နယ်ရှိ ချောက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကော်လိုရာဒိုမြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဂရင်းကင်ညွန်ချောက်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ၁၅ ခုမြောက် အမျိုးသားဥယျာဉ် ဖြစ်သော ဂရင်းကင်ညွန် အမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
အမေရိကန်သမ္မတ သီအိုဒိုး ရုစဗဲ့ ဂရင်းကင်ညွန်ဒေသကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် အဓိက တိုက်တွန်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး သူကိုယ်တိုင် ထိုဒေသသို့ အမဲလိုက်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရန် အတွက် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ရောက်ခဲ့သည်။
ဂရင်းကင်ညွန် ဒေသသည် သဘာဝလောက၏ အံ့ဖွယ်တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။
ထားဝယ်ကောလိပ်သည် တနင်္သာရီတိုင်း၏ တိုင်းမြို့တော်ဖြစ်သော ထားဝယ်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။
ထားဝယ်ကောလိပ်၏ မြေဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ ၂၈.၀၂ ဧကခန့် ရှိသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မော်ရိုး ကရင်သာသနာပြုကျောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူပိုင်သိမ်းလိုက်စဉ်ကာလ၌ အမှတ် (၄) အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ် မေလ (၂၃) ရက်နေ့၌ ဤကျောင်းကို တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကောလိပ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။
ဒေသကောလိပ်များကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့် ပညာရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်သို့ လွှဲပြောင်းသည့်အခါ (၁၉၈၀) ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ထားဝယ်ကောလိပ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၆ - ၇၇ တွင် ပထမနှစ် သင်တန်း တစ်တန်းတည်းကိုသာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။
ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်သင်တန်းများကို (၁၉၇၇ - ၇၈) မှ (၁၉၉၁ - ၉၂) ထိ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၃ ပညာသင်နှစ်၌ တတိယနှစ်သင်တန်းတွင် ရူပဗေဒနှင့် သင်္ချာ ဘာသာရပ်နှစ်ခုကို စတင်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။
(၁၉၉၃ - ၉၄) ပညာသင်နှစ်မှ စပြီး တတိယနှစ်သင်တန်းတွင် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံအထူးပြုဘာသာရပ်များကို သင်ကြားနိုင်ခဲ့သည်။
ထားဝယ်ကောလိပ်တွင် စာကြည့်တိုက်တစ်ခုရှိပြီး တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကောလိပ်ဖွင့်လှစ်စဉ်ကပင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိခဲ့သည်။
ယင်းစာကြည့်တိုက်တွင် (၁၅ - ၉ - ၉၅) ရက်နေ့ စာရင်းအရ စာအုပ်အမျိုးအစားပေါင်းစုံ (၈၁၂၀) အုပ်ရှိပြီး၊ စာနယ်ဇင်း စုစုပေါင်း (၅၃၄၅) အုပ်ရှိသည်။
ထားဝယ်ကောလိပ်ကို အုပ်ချူပ်ခဲ့သည့် ပထမဦးဆုံး ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဒေါက်တာသိန်းလွင် ဖြစ်သည်။
ယင်းထားဝယ်ကောလိပ်ကို (၂၀၀၀) ခုနှစ်မှ စပြီး ထားဝယ်ပညာရေးကောလိပ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ရှန်ကျန်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ Deep Drains ဖြစ်သည်။
နက်သော ရေမြောင်းများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ရှန်ကျန်းသည် ဟောင်ကောင်ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်၌ ကပ်လျက်ရှိသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တံခါးဖွင့်ဝါဒကြောင့် တံငါရွာငယ်လေးရှန်ကျန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အောင်မြင်မှု အရှိဆုံး အထူးစီးပွားရေးဇုန်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားလာသည်။
စင်စစ် ရှန်ကျန်းသည် တရုတ်ပြည်၏ ပထမဆုံးသော အထူးစီးပွားရေးဇုန်လည်း ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ ရှန်ကျန်းတွင် နိုင်ငံခြားမှ တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တန်ဖိုးပမာဏ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၀ ဘီလီယံ (တစ်ဘီလီယံလျှင် သန်း ၁၀၀၀) ကျော် ရှိနေပြီဖြစ်၏။
နိုင်ငံတကာ သတင်းများက ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးမှု အမြန်ဆုံးသော မြို့များတွင် ရှန်ကျန်းမြို့လည်း ပါဝင်သည်ဟု ရေးသားလာကြသည်။
ရှန်ကျန်းသည် အဆင့်မြင့် နည်းပညာကုမ္ပဏီများစွာ၏ ဗဟိုရုံးများ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ဟောင်ကောင်နှင့် ရှန်ဟိုင်းပြီးလျှင် ရှန်ကျန်းသည် ကွန်တိန်နာ တင်ပို့မှု၌ တတိယနေရာယူထားသောမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ရှန်ကျန်းသည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော ဟောင်ကောင်နှင့် နီးသည်။
ထိုစဉ်က တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခေါင်းဆောင် တိန့်ရှောင်ဖိန်က ရှန်ကျန်းအား အထူးစီးပွားရေးဇုန် အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အကောင်အထည်ဖော်ရန် လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။
အထူးစီးပွားရေးဇုန် (SEZ) ဟု စတင်ခဲ့စဉ်က တရုတ်နိုင်ငံ၏ စရိုက်လက္ခဏာများရှိသော ဆိုရှယ်လစ်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဈေးကွက် အရင်းရှင်စနစ်ကို ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်မည့် စမ်းသပ်ဒေသအဖြစ် တီထွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဟောင်ကောင်နှင့် ရှန်ကျန်းသည် နီးသည်။
ယဉ်ကျေးမှု (Culture) ချင်းလည်း တူသည်။
ထို့ကြောင့် ဟောင်ကောင်သို့ ရောက်သွားမည့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု (Foreign Direct Investment, FDI) များကို ရှန်ကျန်းသို့ လာရောက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြစေရန် ဆွဲဆောင်လိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ရှန်ကျန်းနှင့် ပတ်သက်သည့် တီထွင်စမ်းသပ်ခဲ့သည့် အထူးစီးပွားရေးဇုန်ဆိုင်ရာ သဘောတရားမှာ အောင်မြင်ခဲ့ရာ နောင်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတံခါးများကို တစ်ပေါက်ပြီးတစ်ပေါက် ဆက်တိုက်ဖွင့်ပေးရုံမျှသာမက တရုတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလုံး၏ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ရေးအတွက်ပါ များစွာ အထောက်အကူ ပြုနိုင်ခဲ့သည်။
ရှန်ကျန်းအထူးစီးပွားရေးဇုန်၏ အောင်မြင်မှုကြောင့် ရှန်ကျန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ ပုလဲမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် အကြီးမားဆုံးသော မြို့တော်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာရုံသာမက တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမြို့တော် တစ်ခု၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စက်မှုကုန်ထုတ် အခြေစိုက်ဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာသည်။
ရှန်ကျန်းသည် ယခင်က ကွမ်တုန် (Guangdong) ပြည်နယ်၏ မြို့တစ်မြို့ သာဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ရှန်ကျန်း အထူးစီးပွားရေးဇုန်၏ အောင်မြင်မှုကြောင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပြည်နယ်အဆင့်ဖြင့် စီးပွားရေးအုပ်ချူပ်ခွင့်ရသော မြို့တစ်မြို့ အဖြစ် ရှန်ကျန်းကို အဆင့်တိုးမြင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၏ အထူးစီးပွားရေးဇုန် ငါးခုတွင် ရှန်ကျန်းသည် ပထမဦးဆုံး အထူးစီးပွားရေးဇုန်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသော ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ရှန်ကျန်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အောင်မြင်မှု၏ ပြယုဂ်လည်းဖြစ်သည်။
ပထဝီ ရှန်ကျန်းတွင် လမ်းကျယ်ကြီးများ၊ မိုးမျှော်တိုက်များ၊ သန့်ရှင်းသပ်ရပ်သော ရုံးများ၊ စက်ရုံများကို တွေ့နိုင်သည်။
စင်စစ် ရှန်ကျန်းသည် တောင်ကုန်းပေါများရာ တံငါရွာတစ်ခုဘဝမှ အစပြုခဲ့သည်။
ရှန်ကျန်း၏ စည်ပင်သာယာနယ်နမိတ် ဧရိယာမှာ ၇၉၀ စတုရန်းမိုင်ရှိသည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်း အရ ရှန်ကျန်း၏လူဦးရေမှာ ၈ သန်း ၆ သိန်းကျော်ရှိသည်။
ထိုလူဦးရေ အနက် နှစ်သန်းကျော်မှာ အမြဲတမ်း နေထိုင်သူများဖြစ်ရာ ရွှေ့ပြောင်းလူဦးရေ ၆ သန်းမျှ ရှိသည့် စက်မှုစီးပွားရေး မြို့တစ်မြို့၏ အပြောင်းအလဲ မြန်ဆန်မှုကို ခန့်မှန်းကြည့်နိုင်သည်။
ရှန်ကျန်းမြို့တွင် တောင်ပေါ်ဒေသ သုံးခု ခန့်ရှိသည်။
ထိုဒေသများမှ တက်ကြည့်လျှင် တစ်မြို့လုံးကို အပေါ်စီးမှ လှပစွာ ခံစားကြည့်ရှုနိုင်သည်။
သို့သော် ရှန်ကျန်း၌ ရှိသမျှ တောင်များကို တစ်တောင်ပြီး တစ်တောင် ဖြိုချကာ လူနေတိုက် အိမ်ခြေသစ်များ လျင်မြန်စွာ တည်ဆောက်နေရာ တောင်ပေါ်နေရာများလည်း မကြာမီ ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်ခြေ ရှိသည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ ရက်နေ့တွင် ရှန်ကျန်း အထူးစီးပွားရေးဇုန်၏ ဧရိယာသည် မူလ အထူးစီးပွားရေးဇုန်ဧရိယာထက် ၅ ဆ ပိုကျယ် လာခဲ့သည်။
ရှန်ကျန်းရှိ ယန်တီယန် (Yantion) သည် ကွန်တိန်နာများ တင်ပို့ရာ ရေနက်ဆိပ်ကမ်း မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ စတုတ္ထအကြီးဆုံး ကွန်တိန်နာ ဆိပ်ကမ်းလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုမြို့က Logistics Support လုပ်ငန်းအတွက် ထင်ရှားသည်။
လူဦးရေ အခြေအနေ ရှန်ကျန်းကို အထူးစီးပွားရေးဇုန်ဟု သတ်မှတ်ပြီးကတည်းက ရှန်ကျန်း၏ လူဦးရေမှာ အဆမတန် တိုးပွားလာခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ရှန်ကျန်း၌ လူဦးရေ ၁၄ သန်းခန့် ရှိသည်ဟု သိရသည်။
သို့သော် ရှန်ကျန်းဒေသခံများက သူတို့ ဒေသရှိ လူဦးရေမှာ ၁၄ သန်းမက ရှိနိုင်သည်ဟု ဆို၏။
လူဦးရေ တစ်ဟုတ်ထိုး တိုးတက်မှုနှင့် အညီ ပြဿနာတစ်ခုပါ တစ်ပါတည်း ပူးတွဲပါလာသည်။
ထိုပြဿနာမှာ ResidencyPermit ဟု အင်္ဂလိပ်လို ခေါ်ပြီး တရုတ်လို Hukou ဟု ခေါ်သည့် နေထိုင်ခွင့် ပါမစ်ကိစ္စဖြစ်သည်။
ရှန်ကျန်းတွင် နေထိုင်ခွင့် ပါမစ်မရှိဘဲ နေထိုင်သူ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသည်။
ရှန်ကျန်းက အထူးစီးပွားရေးဇုန်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ ဒေသအနှံ့က လူများ ရှန်ကျန်းသို့ လာရောက် အလုပ်လုပ်ကြသည်။
ထိုအခါ ဒေသခံတို့အတွက် အရည်အချင်းမရှိလျှင် ပြိုင်၍ မရနိုင်တော့။
ကောက်ယူထားသော စစ်တမ်းများအရ ရှန်ကျန်းမြို့သားများသည် အသက် ၃၀ အောက် ဖြစ်၏။
ရှန်ကျန်းမြို့သားများ၏ ၈.၄၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၁ နှစ်မှ ၁၄ နှစ်အတွင်းရှိကြသည်။
အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၅၉ နှစ်အတွင်း လူဦးရေမှာ ၈၈.၄၁ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
လူဦရေ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၂၀ မှ ၂၄ နှစ်အတွင်း ရှိကာ လူဦးရေ၏ ၁.၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၆၅ နှစ် အထက်၌ ရှိကြသည်။
ရှန်ကျန်း၌ အလုပ်လုပ်နေသူများကို ကြည့်လျှင် အစွန်းတရားနှစ်ခုကို တွေ့ရသည်။
တစ်ဖက်၌ အဆင့်မြင့် ပညာတတ် လုပ်သား များစွာရှိပြီး အခြားတစ်ဖက်၌ ပညာရည်ချို့တဲ့သော ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများစွာကို တွေ့ရ၏။
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇွန်လ စာရင်းများ အရ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဒေါက်တာ၊ ပါရဂူ Ph.D ဘွဲ့ရများ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှန်ကျန်း၌ အလုပ်လုပ်နေကြသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရှန်ကျန်းအထူးစီးပွားရေးဇုန်၏ စုစုပေါင်း ထုတ်လုပ်မှု တန်ဖိုးမှာ ယွမ်ငွေဘီလီယံပေါင်း ၈၂၀.၁ ဘီလီယံ ရှိခဲ့သည်။
ထိုကာလ ရှန်ကျန်းနေ ပြည်သူတစ်ဦး၏ တစ်နှစ်ပျမ်းမျှ ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၃၅၈၁ ဒေါ်လာ ဖြစ်သည်။
ရှန်ကျန်း အထူးစီးပွားရေးဇုန် ဒေသ၏ ကဏ္ဍအလိုက် ထုတ်လုပ်မှု အချိုးအစားကို လယ်ယာ၊ စက်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍအဖြစ် ခွဲ၍ ကြည့်ပါက ၀.၁ : ၄၆.၇ : ၅၃.၂ ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ရှန်ကျန်း၌ လယ်ယာကဏ္ဍ၏ ထုတ်လုပ်မှုမှာ တစ်ရာခိုင်နှုန်းပင် မရှိဘဲ ဝန်ဆောင်မှုမှာ အများဆုံးဖြစ်နေသည်။
၁၉၉၀ ခုနှစ်များအတွင်းက ရှန်ကျန်း၌ တစ်ရက်လျှင် မိုးမျှော်တိုက်ကြီးတစ်လုံး ပေါ်ထွန်းလာပြီး သုံးရက်လျှင် လမ်းမကျယ်ကြီး တစ်လမ်းဆောက်လုပ် ပြီးစီးသည်ဟု ဆိုစမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။
ရှန်ကျန်းမြို့၌ မီတာ ၂၀၀ အထက်မြင့် မိုးထိတိုက်ပေါင်း ၁၃ ခု ရှိသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့် နည်းပညာ ကုမ္ပဏီများအနက် နာမည်ကြီး ကုမ္ပဏီများဖြစ်သည့် BYD, Dingoo, G’ Five, Hasee, Huawei, JXD, Konka, Netac, Skyworth , Tencent နှင့် ZTE အစရှိသည့် ကုမ္ပဏီအားလုံးသည် ရှန်ကျန်းဒေသ၌ ရုံးချူပ်များ ထားရှိ ဆောင်ရွက်နေကြသည်။
ရှန်ကျန်းဒေသသည် စီးပွားရေးအရ ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးမှာ တရုတ်နိုင်ငံတွင်း၌ စတုတ္ထနေရာ၌ ရှိသည်။
ပေကျင်း၊ ရှန်ဟိုင်းနှင့် ကွမ်ကျိုးဒေသများက မြို့အလိုက် ထုတ်လုပ်မှု၌ ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယ နေရာများကို ရယူထားကြသည်။
သို့သော် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရှန်ကျန်းမြို့သားတစ်ဦး၏ တစ်နှစ် ပျမ်းမျှဝင်ငွေမှာ ယွမ်ငွေ ၉၂၇၇၁ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃၅၈၁) ဖြစ်ရာ တရုတ်နိုင်ငံမြို့ကြီးများ အနက် အချမ်းသာဆုံး ဝင်ငွေရသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
China expands Shenzhen special economic zone Xinhua News Agency 2 June 2010 ၁-၇-၂၀၁၀ တွင် ရှန်ကျန်းအထူးစီးပွားရေးဇုန်၏ ဧရိယာ နယ်နမိတ်ကို ၁၅၃ စတုရန်းမိုင်မှ ၇၅၄ စတုရန်းမိုင်သို့ ပြင်ဆင် သတ်မှတ်ခဲ့သလို ရှန်ကျန်းဒေသတွင်းသို့ ဝင်ခွင့်ဗီဇာ ကန့်သတ်ချက်များကိုလည်း လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့သည်။
စတော့အိတ်ချိန်း ရှန်ကျန်း၌ စတော့ရှယ်ယာ အရောင်းအဝယ်လုပ်သော စတော့အိတ်ချိန်း (Shenzen Stock Exchange, Szse) ရှိသည်။
Szse တွင် စာရင်းဝင် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၅၄၀၊ မှတ်ပုံတင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူပေါင်း ၃၅ သန်းနှင့် စတော့အိတ်ချိန်း အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း ၁၇၇ ဦးရှိသည်။