kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့နောက် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ပျော်ဘွယ်မြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ( ၁၀ ) တန်း အောင်မြင်သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားပြီး ၁၉၃၈ ခုတွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ( B.A ) ရရှိခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းလောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
သူရိယသတင်းစာ သတင်းထောက်၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် စစ်ကိုင်းကျောင်းဆောင် သဟာယအဖွဲ့က ထုတ်ဝေသော စစ်ကိုင်းဂုဏ်ရည် မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့ နောက်တိုးတက်ရေး၊ နဂါးနီ၊ အိုးဝေ၊ ဘားမားဂျာနယ်တို့တွင် ဆောင်းပါးများကို ရေးသားရင်း ဆယ်သန်းသတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်၏ ပထမဆုံး စာအုပ်ဖြစ်သော ‘လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ’ အမည်ကို နဂါးနီစာအုပ်အသင်းက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်း၌ အမျိုးသားကျောင်းဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လျက် ၁၉၄၀ ပြည့်ကာလ အတွင်း ‘ရောင်နီ’ ၊ ‘ထောင်ထွက်ကြီး’ စသည့် ဝတ္ထုများကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်သည် တော်စတွိုင်း၏ ဝတ္ထုများကိုလည်း ဘာသာပြန်သည်။
‘ထူးတဲ့ကိုး’ ၊ ‘နည်း ၁၀၈’၊ ‘နည်း ၉၉’ စသည့် ကျမ်းများကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
ဦးအာဏ ကလောင်အမည်နှင့် ‘သင့်ဘဝခရီးစဉ်’ အမည်ရှိ စာအုပ်ကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဦးဆုမြိုင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း နတ်မောက်မြို့တွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆယ်တန်းကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် နတ်မောက်မြို့၌ပင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတော် တိုးမြှင့်ကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ ထိုကျောင်း၌ပင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နတ်မောက်မြို့ အရှေ့ပိုင်း ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်။
ဦးဆုမြိုင်သည် နတ်မောက်မြို့ ဒီပင်္ကာရာ ကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးဥတ္တရ ၏ ခမည်းတော်လည်း ဖြစ်သည်။
ဦးဆုမြိုင်သည် ၁၉၈၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ( ၂၆ ) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် မကွေးမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်သန်းတင်နှင့် သားတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
ဆင်မြီးဆွဲမြို့သည် ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရုံးဂါတ်(ရဲဌာန) နှင့် ဈေးရှိသည်။
ပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာပေါင်း (၆၀) ကျော်ရှိသည်။
လယ်ယာ လုပ်ကိုင်ကြသော လယ်သမားများ ဖြစ်သည်။
ပြည်မြို့ မှ မီးရထားနှင့် ထွက်လာလျှင် ရှေးဦးစွာ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာ မှော်ဇာမြို့ကို တွေ့ရမည်။
ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ (၈) မိုင်ခန့်တွင် ဆင်မြီးဆွဲမြို့ ရှိပေသည်။
သရေခေတ္တရာ ပျူရှင်ဘုရင်များ ခေတ်က ဆင်အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာဖြစ်၍ ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်မြီးဆွဲမြို့၊ ဆင်များလေ့ကျင့်ရာ ဆင်တိုက်ကုန်းနေရာတို့ကို အထင်အရှားတွေ့ရသည်။
ဆင်ခေါင်းရွာသည် ဆင်အမှုထမ်းအကြီးအကဲတို့ နေရာဖြစ်၍ ဆင်မြီးဆွဲမှာ ဆင်၏ နောက်ဆွယ်မှ ဝန်းရံလိုက်ပါရသော အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာ ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ စာပေထူးချွန်သူများ ကိုလိုနီ ခေတ်က ကျောင်းသုံး ရုံးသုံး ပြုခဲ့ရသည့် ကဝိမျက်မှန် သတ်ပုံကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သူ ဦးကျော်ထွန်းမှာ မူလတန်းကျောင်း ဆရာဖြစ်၍ ရွှေတောင်မြို့ ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်ဖြစ်သည်။
ဆင်မြီးဆွဲရွာမှ ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်။
ကိုလိုနီခေတ်မှလွတ်လပ်ရေး ခေတ်အထိ စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဖြစ်သူ ဆရာဦးဉာဏသည်လည်း ဆင်မြီးဆွဲဇာတိဖြစ်၍ မြို့သစ်တန်းနေ ကျောင်းဆရာကြီး ဦးလူမှန်နှင့် တူဝရီးတော်စပ်သည်။
စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ သုတေသနပညာရှင် ဖြစ်သူ နန်းညွန့်ဆွေသည်လည်း ဆင်မြီးဆွဲမြို့ အနောက်ဘက် ရပ်သာရွာ ဦးသက်၊ ဒေါ်ရွှေဆိုင်တို့မှ ဖွားမြင်၍ ငယ်မည် ဦးအောင်သိန်း ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေး ပုဂ္ဂိုလ်များ သခင်ဝတင်သည် ဆင်မြီးဆွဲဇာတိဖြစ်၍ ၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ပြည်ခရိုင် ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးဖွဲ့သောအခါ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်။
စစ်ပြီးခေတ် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးတွင် အမှုဆောင်ဖြစ်လာ၍ ပင်လုံညီလာခံ ပြုလုပ်စဉ်က ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးမှ စေလွှတ်သည့် မြန်မာအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။
ဖဆပလ အစိုးရခေတ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် နောင်တွင် နိုင်ငံရေး မှ ထွက်၍ နားလိုက်သည်။
မော်ကွန်းဝင် ပထမ ဆင့်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့် ရခဲ့သည်။
တို့ဗမာ အစည်းအရုံး သမိုင်းပြုစုရေး အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။
သခင်ထွန်းခင် ( ဗိုလ်မြင့်ဆွေ ) သည် ပြည်ခရိုင် သဲကုန်းမြို့နယ် သရက်တပင်ရွာဇာတိ ဖြစ်၍ ပြည်ခရိုင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး ဖွဲ့သောအခါ အမှုဆောင်အဖြစ် ပါဝင်လာသည်။
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုတီးကုန်းမြို့ သခင်ထွန်းအုပ်တို့ အဖွဲ့နှင့် အတူ ဂျပန်ပြည်သို့ ထွက်သွားသည့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်။
တပ်မှ အငြိမ်းစားယူ၍ တော်လှန်ရေး အစိုးရခေတ်တွင် နားနေသည်။
မော်ကွန်းဝင် ပထမအဆင့်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ပထမ ဆင့် ရသည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၃၊ ဇန်နဝါရီ (၂၃) တွင် နှလုံးရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန် သွားလေသည်။
ဆင်မြီး ဆွဲမြို့၌ သခင်သန်းဦး၊ သခင်အိ၊ သခင်လှအုံး၊ သခင်ဥ၊ သခင်စိန်မောင်၊ သခင်စံနွဲ့တို့သည် နိုင်ငံရေးတွင် ထင်ရှားကြသည်။
ဆင်မြီး ဆွဲမြို့တွင် ရှေးခေတ် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး တည်ခဲ့သည့် အိုင်ဘုရားရှိသည့် အိုင်ကျောင်း၊ ဥသျှစ်ပင်ကျောင်း၊ ညောင်ပင်ကြီးကျောင်း၊ မြင်းနီကျောင်းတို့သည် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးများဖြစ်၍ ထင်ရှားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ Category:ပြည်ခရိုင်။
နောက်တော်ပါမြင်းဝန် နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်သည် မြင်းတပ်အစုသားများအနက် နောက်တော်ပါ မြင်းတပ်စုကို အုပ်ချုပ်ကွက်ကဲရသူ ဖြစ်သည်။
နောက်တော်ပါ မြင်းအစုသားများသည် ခါးနောက်ဘက်၌ မြင်းရုပ်တံခွန်စိုက်ပုံ သဏ္ဌာန်ကို စုတ်ဆေးဖြင့် ရေးထိုးထားကြရ၏။
နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်၏ လက်အောက်တွင် နောက်တော်ပါ မြင်းစာရေးတစ်ဦးကိုလည်း ခန့်ထားပေးပြီး ၎င်းတို့နှစ်ဦးက နောက်တော်ပါ မြင်းတပ်စစ်သည်များကို ထိန်းသိမ်းကြီးကြပ်ရ၏။
ဦးပါရောက် ကုန်း ဘောင်ခေတ်ဦး အစောပိုင်းကာလတွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ကြသည့် နောက်တော်ပါမြင်းဝန်များအနက် အမည်သိရှိရသူမှာ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးပါရောက်ဖြစ်သည်။
ဦးပါရောက်မှာ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း)(၁၇၈၂-၁၈၁၉) လက်ထက် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်ဖြစ်၏။
သူသည် မြဝတီမင်းကြီး ဦးစနှင့် ညီရင်းအစ်ကိုကဲ့သို့ ခင်မင်ရင်းနှီးသူလည်း ဖြစ်သည်။
မြဝတီမင်းကြီးသည် စစ်ြေမြပင်သို့ ရောက်ရှိစဉ်အတွင်း ၂၃ ဧပြီ ၁၈၀၅ ခုနှစ်၌ ကသည်းမြို့ (မဏိပူရ)မှ နြေပည်တော်ရှိ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးပါရောက်ထံ 'တောင်နှင့်တောမှာလ'အစချီတမ်းချင်းကို ရေးသီဖွဲ့ဆိုပေးပို့ခဲ့၏။
တစ်ကြိမ်တွင် နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးပါရောက်က မြဝတီမင်းကြီးဦးစအား ကိုယ်တော်ရေးသမျှ သီချင်းများ အဆီအနှစ်နှင့် ပြည့်စုံပါပေသည်။
ကိုယ်တော်ကို ရှိခိုးထိုက်လှပေသည်ဟု ချီးမွမ်းပြောဆိုရာ မြဝတီမင်းကြီးက 'နောက်တောပါ မြင်းနာဝန်ပြောက်၊ စောပါရောက်ညိ၊ ရန်တင်းငယ်ပြေ၊ နောင်ကြီး ဆွေစစ်မြေမှူးကို၊ ဖူးထိုက်စွာဘိ' ဟူ၍ ဒွေးချိုးတစ်ပုဒ်ဖြင့် ရေးစပ်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
နောက်တော်ပါမြင်းဝန် ဦးပါရောက်မှာ ၁၈၃၇ ခုနှစ် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စတွင် မြဝတီမင်းကြီးနှင့်အတူ အကျဉ်းချထားခံခဲ့ရ၏။
နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် အပြောင်းအလဲ ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်လာသောအခါ မဟာမင်းလှ ကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးတုတ်ကြီးကို နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးတုတ်ကြီးမှာ ဝန်ထောက်အရာနှင့် ပူးတွဲတာဝန် ထမ်းဆောင်ရြခင်းဖြစ်သည်။
၎င်းဦးတုတ်ကြီးမှာ နောင်မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင်၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်းနန်းတက်လာသောအခါ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်မှာ မင်းကြီးမဟာမင်းလှ သီရိဘွဲ့ခံ ဦးရွှေမောင် ဖြစ်၏။
မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် မင်း တုန်းမင်း (၁၈၅၃-၁၈၇၈) လက်ထက် အစောပိုင်းကာလတွင် နောင်တော်ပါ မြင်းဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ မင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးပို ဖြစ်သည်။
သူသည် ၂၂ မေ ၁၈၅၉ တွင် မန္တလေးမြို့တော် နန်းမြို့၏ တံခါးများ ဆောက်လုပ်ရာ၌ မြောက်ဘက် မျက်နှာ အနောက်စွန်းရှိ စည်သာတံခါးကို တာဝန်ယူ ဆောက်လုပ်ရသူဖြစ်၏။
မင်းတုန်းမင်း၏ အနောက်နန်းမတော် ပင်းတလဲထိပ်ခေါင်တင်နှင့် ယင်းခဲထိပ်ခေါင်တင်တို့၏ ဦးရီးတော်ဖြစ်၏။
ဦးပိုအား ဆက်ခံခဲ့သူ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်မှာ ဦးအုန်းခိုင် ဖြစ်၏။
သို့သော် နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးအုန်းခိုင်မှာ ရေရှည်အမှုထမ်းရွက်ခွင့် မရခဲ့ပေ။
၈ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရား၏ မယ်တော်ကြီးနှင့် နန်းမတော်ကြီးတို့နှစ်ပါး သာသနာပြုဆရာတော်၏ ဈာပနသို့ သွားရောက်ဖူးမြော်ရန် မြင်းရထားများနောက်ကျနေမှုဖြင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။
နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးအုန်းခိုင်နှင့်အတူ စာရေးကြီး ဦးကြယ်ပင် အဆစ်ပါသွား၏။
နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးဘားကြီး ၁၈၇၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် မင်းထင်ရာဇာသခင်္ယာဘွဲ့ခံ ဦးဘားကြီးအား နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးဘားကြီးမှာ ၁၈၆၆ ခုနှစ် မြင်ကွန်း မြင်းခုံတိုင် အရေး၌ ကျဆုံးခဲ့သူ ကင်းဝန်ဦးမာလိန်၏ သားဖြစ်သည်။
နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဖြစ်လာပြီးနောက် ဦးဘားကြီးသည် စည်ရှည်မြို့ကိုလည်း မြို့စားအရာ ရရှိခဲ့သည်။
၁၈၇၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့ လာရောက်စဉ် နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးဘားကြီးလည်း စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရ၏။
ထို့ပြင် ၂၈ မေ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံမြို့တော်ကြီး လုံခြုံရေးအတွက် နယ်မြေ ၁၂ ရပ် သတ်မှတ်ကာ တာဝန်ခွဲဝေရာ၌လည်း နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးဘားကြီးသည် ရွှေတချောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်ကို ပိုက်ကျိုး၊ အနောက်ဘက်ကို မြေမြို့ရိုးအထိ တာဝန်ယူ ခဲ့ရသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် ဦးဘားကြီး နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ်က နောက်တော်ပါ မြင်းအမှုထမ်း ၁၁၈ ဦးရှိခဲ့ပြီး လစာငွေ ၁၉၂၀ ကျပ် သုံးစွဲကုန်ကျကြောင်း သိရှိရသည်။
ဦးဘားကြီးသည် ကိုလိုနီခေတ်ဦး ကာလ ၁၃ ဇွန် ၁၈၉၅ တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။
နောက်တော်ပါမြင်းဝန်, ဦးပါရောက်, နောက်တော်ပါ မြင်းဝန် ဦးဘားကြီး, Category:မြန်မာ မှူးမတ်များ။
ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်ညို သည် ဦးဘိုးလှ၊ ဒေါ်အေးမယ်တို့၏ ပဉ္စမမြောက်သားဖြစ်သည်။
မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်းမှ (၁၀)တန်းအောင်ပြီး မန္တလေးဥပစာကောလိပ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားသည်။
ဥပစာတန်းအောင်သောအခါ (B.O.C) College of Engineering ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းတက်သည်။
၁၉၃၆ ၌ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်များတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ အားကြိုးမာန်တက် ထိထိ ရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၌ ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် ဘီအိုင်အေ (ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်) သို့ ဝင်သည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး၊ မြေအောက်တော်လှန်ရေးတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ တာဝန်ယူရသည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်းသောအခါ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသော ဘီဒီအေ (ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်) တွင်ဆက်လက်အမှုထမ်းသည်။
ဂျပန်တော်လှန် ရေးမစမီ တပ်ရင်း (၁၀၃) ဖွဲ့နိုင်သေးသော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် လေယာဉ်ပစ် အမြောက်ကြီးတပ်များ၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အထူးအမိန့်စာအရ ရန်ကုန်မြို့တပ်များနှင့် နယ်အသီးသီးရှိတပ်များ ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ခွာသည့်အချိန်မှ တော်လှန်ရေး စသည့် ၁၉၄၅ခု၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့တွင်းမှ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် တော်လှန်ရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသည်။
တော်လှန်ရေးပြီးသောအခါ ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်။
စစ်ရုံးတွင် အမြောက်နှင့် သံချပ်ကာတပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန နှင့် J.V.C တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ရင်း စီးပွားရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘီအီးစီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ပတ် ရထားလမ်းဖောက်၍ မြို့ပတ်ရထားများ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
ကြယ်ငါးပွင့်သင်္ဘောကော်ပိုရေးရှင်း စတင်တည်ထောင်သော ဘုတ်အဖွဲ့တွင် ပါ၍ တတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကို ဗိုလ်မှူးကြီးဘာသာ(ရေတပ်) နှင့်အတူ ကြပ်မတ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအချိန် ၌ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကြီးလည်း ပြင်ဆင်မှုပြီးစီးသွား၍ ထိုနှစ်အတွင်း ၌ပင် သံတမန်များကို ဖိတ်၍ တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်အဖြစ် ဟိုတယ်ကြီးကို ဖွင့်ခဲ့သည်။
စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးကို အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် အပြင်းအထန် အခြေချခဲ့၍ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြီးစီးအောင် ဆောက်လုပ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် မော်ကွန်းဝင်ပထမအဆင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် စည်သူ ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ထို့ပြင် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၉၉၊ ဩဂုတ်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မန္တလေးမဂ္ဂဇင်း ၁၉၉၁ ခု၊ စာ-၁၁ Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ‎။
“ညောင်ဦးကမ်းပါးပြို၊ စမ္ပာယ်နဂိုရ်က နွားမ ကြီးပေါင်ကျိုး” ဟူသော စကားပုံသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ပျံ့နှံ့နေသော စကားပုံဖြစ်၍ မဆီမဆိုင်သော ဖြစ်ရပ်တို့၌ ခိုင်းနှိုင်းကြသော မြန်မာစကားပုံဖြစ်သည်။
ဤစကားပုံတွင် ပါဝင်သော ညောင်ဦးဆိုသည်မှာ ခေတ်ဦး မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ပုဂံမြို့အနီး၌ တည်ရှိသော ညောင်ဦးမြို့ကို ဆိုလို၍ ‘စမ္ပာယ်နဂိုရ်’ ဆိုသည်ကား ဧရာဝတီမြစ်ထက်ပိုင်း သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်အတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ မထင်ရှားသော ရွာတစ်ရွာမျှသာ ဖြစ်နေသည်။
ရွာငယ်တစ်ရွာဖြစ်ရုံမျှသာမကသေး ‘စမ္ပာယ်နဂိုရ်’ နှင့် ‘စမ္ပာနဂိုရ်’ ပင်လျင် တစ်ဌာနတည်းဟု ယူဆရသူများ ရှိပေသည်။
မန္တလေးမြို့မှ ဧရာဝတီမြစ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်ခဲ့ပါလျင် ခရီးမိုင်ပေါင်း (၉၂) မိုင်အကွာတွင် ဧရာဝတီ မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့ဟောင်းကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။
မူလက စမ္ပာယ်နဂိုရ်သည် အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသောမြို့ဖြစ်၍ ယနေ့အထိ မြို့ရိုးအစအနများကို မြင်တွေ့နိုင်သေးသည်။
ရှေးအခါက ဧရာဝတီမြစ်သည် စမ္ပာယ်နဂိုရ်၏ အရှေ့ဘက်မှ စီးဆင်း၍ ယနေ့ ‘မဲဇာ’ ဟု ခေါ်သော မလည်မြစ်သည်ကား စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့၏ အနောက်ဘက်မှ စီးဆင်းသည်။
ထို့ကြောင့် စမ္ပာယ်နဂိုရ် ကုန်းမြေသည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် မဲဇာမြစ်တို့ အြကား၌ တည်ရှိသည်။
ထိုစဉ်ကာလက ဧရာဝတီမြစ်သည် စမ္ပာယ်နဂိုရ် အောက်ကျောက်အိုးဌာနတွင် ထွက်၍ မဲဇာမြစ်သည်ကား မလည်မြို့အရပ်တွင် ဆန်ထွက်၍ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ပူးပေါင်းသည်။
နောင်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရေသည် တကောင်းမြို့ဦးကို တိုက်စား၍ တုံငယ်အရပ်တွင် မဲဇာမြစ်နှင့် ပူးပေါင်းကြသည်။
တကောင်းမြို့အရှေ့ဘက်မှ စီးဆင်းသော ဧရာဝတီမြစ်လမ်းသည်လည်း ပိတ်သွားသည်။
ထို့ကြောင့် တကောင်းမြို့၊ စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့တို့သည် မူလက ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း၌ ဖြစ်ပြီး ယနေ့ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းသို့ အလိုအလျောက် ရောက်သွားလေသည်။
ယခုအခါ စမ္ပာယ်နဂိုရ်သည် အိမ်ခြေ (၄၀၀) ခန့် ရှိသော ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်နေသော်လည်း သီပေါမင်းပါတော်မူပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်ခေတ်ဦး အထိ မြို့ပိုင်အုပ်ချုပ်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုမြို့အုပ်များ အနက် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်က စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့ အုပ် ဦးပေါသည် ကဗျာအရေးအသားကောင်းမွန်သောကြောင့် ထင်ရှားသည်။
အောက်ပါ လေးချိုးကဗျာသည် စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့အုပ် ဦးပေါရေးသော မန္တလေးမိုးဘွဲ့ဖြစ်သည်။
မန္တလေးမိုးဘွဲ့ ကြိုင်ပျံ့ရှား၊ မြသားငယ်တည့်ဂီရိနောင်။
လေလွင့်တိုင်း၊ ထုံလှိုင်းမှန်ပြေနှင့်၊ ပန်းယက်ခြွေ ဝါရွှေတင့်၊ ငါးငွေမင့်တောင်။
ငိုက်သိုင်းရီမှောင်၊ ညီနောင်ကြီးတောင်နှစ်လုံး၊ ရေမီးငယ်လျံ၊ မွေဓာတ်ကယ် တည်ထောင်စံတဲ့၊ မန်းနက်သန် ရက်မာန်ငဲ့ငယ်၊ ခိုးကွင်ကဲ့မှုန်း။
သမိုင်းကြောင်း စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့ ကို စတင်တည်ထောင်သောမင်း ကား သုမုန္ဒရီ သက္ကရာဇ် ၁၁၇ ခုနှစ် နန်းတက်၍ ၁၃၂ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံသော မိုးမိတ်ဟော်နန်းရှင် စောခန်းသောင် ဖြစ်သည်။
စောခန်းသောင်သည် သက္ကရာဇ် ၁၃၀ ပြည့်နှစ် ( ခရစ် ၇၆၈ ခုနှစ် ) ဆိန်စန်းဆိုင် ခေါ် မင်းတိုင်ပင် အမတ်ကြီးနှင့် တိုင်ပင်၍ မိုးမိတ်မြို့လုံခြုံရေးအတွက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် မလည်မြစ်တို့ အကြား၌ ( စံ - ပါနန့်ကျို ) ဟူသော ရှမ်းအမည်ဖြင့် ခံတပ်မြို့ တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှမ်းဝေါဟာရ၏ မြန်မာအဓိပ္ပာယ်ကား စံ - အနီးအပါး၊ ပါနန့်ကျို - များသော ရေရှိသောမြစ်ကြီးဟု ဆိုလို၍ ‘မြစ်ကြီး၏ အနီး၌ တည်သောမြို့ ’ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထို ‘စံပါနန့်ကျို’ ကိုပင် မြန်မာများက ‘စမ္ပာယ်နဂိုရ်’ ဟု ခေါ်ဝေါ်နြေကြခင်း ဖြစ်သည်။
မိုးမိတ်ဟောနန်းရှင် စောခန်းသောင်သည် စမ္ပာယ်နဂိုရ် မြို့ကို တည်ပြီးနောက် ကိုယ်တိုင်ကြွရောက်၍ ခြောက်လ ကြာအောင် နေထိုင်သွားသည်။
မိုး မိတ်ဟော်နန်းရှင် စောခန်းသောင်လက်ထက်တွင် ရှမ်းတို့၏ တန်ခိုးသည် အာဏာပြန့်ကျက်၍ ဧရာဝတီမြစ်၏ အထက်ပိုင်းကို စိုးအုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း သက္ကရာဇ် ၃၇၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၀၁၇ ခုနှစ် ) အနော်ရထာမင်းစော နန်းတက်လာသောအခါ ရှမ်းနှင့် မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေး ဖြစ်ပွား၍ ဧရာဝတီ မြစ်အထက်ပိုင်းနှင့် တောင်ဘက်ကိုးခရိုင်ကို ရှမ်းတို့က အနော်ရထာမင်းအား မေတ္တာဖြင့် အပ်နှင်းခဲ့သည်ဟု ‘ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်း’ စာမျက်နှာ (၂၅)၌ ဖော်ပြထားသည်။
သက္ကရာဇ် ၃၉၅ ခု၊ တပေါင်းလဆန်း (၁၂) ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် မောတိုင်း၊ တမ္ဗဒီပတိုင်း နှစ်ဖက်စပ်ကြား ရှမ်းယွန်းတို့ မရောစပ်စိမ့်သောငှာ ကောင်းစင် ကောင်းတုံမှ စ၍ တပ်မြို့ပေါင်း (၄၃) မြို့တို့ကို အနော်ရထာမင်း စော တည်ထားရာတွင် စမ္ပာယ်နဂိုရ်သည် တပ်မြို့တစ်မြို့အြဖစ် ပါဝင်သည်။
အနော်ရထာမင်း ပြုပြင်ထားသော စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့သည် နှစ်ကာလ ရှည်ကြာဩဖင့် ပျက်စီးနေလေရာ သက္ကရာဇ် ၇၄၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၃၄၈ ခုနှစ် ) တွင် မိုးမိတ်ဟော်နန်းကို စံမြန်းတော်မူသော မိုးမိတ်စော်ဘွား သိုဝ်စိန်ဘွားက တတိယအြကိမ် ထပ်မံ ပြုပြင်ပြန်သည်။
ထိုမိုးမိတ်စော်ဘွားသိုဝ်စိန်ဘွားကား ရှမ်းစစ်စစ်မဟုတ်ပါ။
ရှမ်း - မြန်မာ ဖြစ်သည်။
ထိုခေတ် ထိုကာလတွင် မြန်မာမင်းတို့၏ တန်ခိုးအာဏာများ နည်းပါး၍ မိုးမိတ်၏ တန်ခိုးအာဏာသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင် လွန်စွာ ကျယ်ပြန့်ပါသည်။
တောင်ဘက်တွင် ကျောက်ဆည်နယ်အထိ မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်အထိ အရှေ့ဘက်တွင် ဇင်းမယ် အထိ အနောက်ဘက်တွင် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းအထိ အာဏာပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင်မြန်မာ တို့နှင့် မူကား စစ်ဖြစ်ပွားခြင်း မရှိပါ။
တစ်မြေတည်းနေ တစ်ရေတည်းသောက် အမျိုးတူ အနွယ်တူ သွေးတူသားတူ လူမျိုးချစ် ဖြစ်၍ အဝ (အင်းဝ) ဘုရင်မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏ သမီးတော်နှင့် မိုးမိတ်ဟော်နန်းရှင် သိုဝ်တိုင်းဘွား ( သက္ကရာဇ် ၇၃၀ - ၇၄၆ ) တို့ လက်ဆက်၍ နှစ်ပြည့်တစ်ပြည် မဟာမိတ် ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
မိုးမိတ်ဟော်နန်းရှင် သိုဝ်စိန်ဘွားကား သိုဝ်တိုင်းဘွားနှင့် မင်းကြီးစွာ စော်ကဲ ၏ သမီးတို့မှ ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်။
သိုဝ်စိန်ဘွားသည် ကောဇာသက္ကရာဇ် ၇၅၂ ခု၊ ကဆုန်လဆန်း (၅) ရက်၊ ( အင်္ဂါနေ့ နံနက် တစ်ချက်တီးကျော် သုံးမောင်းတွင် မြို့အဝန် (၃၄၅) တာ၊ တံခါး (၆) ခု၊ မြို့ရိုးအရပ် (၁၇ ) တောင်၊ မြို့ရိုးအုတ်မြစ် (၂) တောင်၊ ပြအိုး (၄) လုံး၊ တန်ဆောင်း (၄) ခု၊ ကျုံးအနက် (၁၅) တောင်၊ မြို့ရိုးနှင့် ကျုံးအကွာ တာ (၂၀)၊ ကျုံးအကျယ် (၂၅) တောင်ရှိသော စမ္ပာယ်နဂိုရ်မြို့ကို အုတ်အင်္ဂတေတို့ဖြင့် ထပ်မံပြုပြင်ခဲ့သည်။
စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းသည် ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်းပါ မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
ခံတပ်မြို့တစ်ခုဖြစ်ဟန် လက္ခဏာရှိသည်။
မြို့ဟောင်း၏အရှေ့ဘက်မြို့ရိုးအပိုင်းတွင်သာ မြို့ရိုး များကို အပီပြင်ဆုံးတွေ့ရသည်။
စစ်တောင်းသည် ကုန်းခေါင်ခေါင် တောင်ကမူတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း အပ်သည့်မြို့ဟောင်းဖြစ်သဖြင့် ရိုးရိုးမြို့ထက် ခံတပ်မြို့အသွင်ဆောင်သည်။
တည်နေရာ စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၂၇.၅ မိနစ်နှင့် လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၃၅မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်မီးရထားလမ်းဟောင်းသည် စစ်တောင်း မြို့ဟောင်းကိုဖြတ်၍သွားသည်။
ယခင်စစ်အတွင်းက ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးခံရသည့် စစ်တောင်းတံတား ကြီးသည် စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းထိပ်နှင့် ဆက်သည့်တံတားပင်ဖြစ်သည်။
ယခုစစ်ပြီးခေတ်၌ စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးမှာ တံတားဟောင်းထက် မြောက်ဘက်ပို၍ ကျစွာတည်ဆောက်ခဲ့ သဖြင့် ရထားလမ်းလည်း စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းကို ဖြတ်၍မသွားတော့ပေ။
မြို့အကျယ်ရှေ့ နောက်မီတာ ၈၀ဝ ကျော်ခန့်နှင့် တောင်မြောက်မီတာ ၅၀ဝခန့်ရှိပေသည်။
မြို့ရိုးတစ်ပတ်လုံး၏ အလျားမှာ ၂၃၇၅ မီတာ (၂ကီလိုမီတာနှင့် မီတာ ၃၇၅ခန့်)ရှိသည်။
တောင်နှင့်မြောက်အကျဉ်း ဆုံးနေရာတွင် ၃၇၅မီတာခန့်ရှိလေသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် စစ်တောင်းမြို့ဟောင်းသည် ကုန်းမြင့်တောင်ကမူကို အမှီပြု၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထားသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် ခံတပ်မြို့တစ်မြို့၏ အသွင်အပြင်သာရှိသည်။
မြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာလည်း ကုန်းမြင့်တောင်ကမူ၏ အနေအထားအရ ကွေးဝိုင်းကွေ့ဝိုက်သည့်ပုံပင်ဖြစ်နေပေသည်။
ဤသို့ ကွေးဝိုင်းမှုသည် မြေမျက်နှာပြင်အနေအထားအရ တည်ဆောက်ရခြင်းဖြစ်သဖြင့် အလွန်ရှေး ကျသည်။
စောသည်ဟုဆိုရန်ခက်ပေသည်။
စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကုန်းကမူ တစ်ခုကို ငုံ၍တည်ဖွဲ့ထားသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကုန်းပေါ်၌ စေတီကြီးတစ်ဆူရှိ၏။
ဤဘုရားကြီးမှာ စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း အတွင်းရှိအဓိကရဘုရားကြီးပင်ဖြစ်ချေသည်။
ပွန်းတီးမှု မြို့ရိုးသည် မြို့ဟောင်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင်သာ ပီပြင်ထင်ရှားရှိသည်။
ကျန်အပိုင်း များထင်ရှားမှု မရှိလှ။
ပွန်းတီးမှုရှိသင့်သလောက်ရှိခဲ့သည်။
အရှေ့ဘက်မြို့ရိုး၏ အနေအထား နှင့် တည်ဆောက်မှုကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ရေကျုံးဖြင့်ဖွဲ့စည်းအပ်သော မြို့ရိုးမဟုတ်ဘဲ ချောက်ကျုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည့် မြို့ဖြစ်ကြောင်းကောက်ချက်ချနိုင်ပေသည်။
https://www.facebook.com/notes/maung-maung-than/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%81%BF%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B3%E1%82%95%E1%80%B1%E1%80%9F%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8/284856421542124 ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ Category:ရှေးဟောင်းသုတေသန။
ဒေါ်စီစီဝင်း(ခရစ် ၁၉၃၀ - ) ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ (၃၀) ရက် (၁၂၉၂ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၆ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် အောင်လံမြို့၌ အဘ ဦးဘဝင်း (အငြိမ်းစားတိုင်းပညာဝန်)၊ အမိဒေါ်ကျင်ရှိန်တို့မှ မွေးဖွားသော သမီးဦး ဖြစ်သည်။
၁၉၄၁ ခုတွင် အောင်လံမြို့ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အလယ်တန်းကျောင်းမှ ပဉ္စမတန်း အောင်မြင်ခဲ့၍ ဆဋ္ဌမတန်း အထိ မအူပင်မြို့ အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်းတွင် ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးသည်။
၁၉၄၆ ခုတွင် နဝမတန်းသားများသည် အထက်တန်း ကျောင်းထွက် လက်မှတ်ရ စာမေးပွဲ (H.S.F) နှင့် တန်းမြင့်ကျောင်း ထွက် စာမေးပွဲ (S.L.C) ကို တစ်ပြိုင်တည်း ဖြေဆိုခွင့် ရှိသဖြင့် မအူပင် တန်းမြင့်ကျောင်းမှပင် နှစ်တန်း စလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာကောလိပ်၌ အထက်တန်း ပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူးသည်။
၁၉၅၁ ခုတွင် လက်ထောက် ကထိက အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့် ထားခြင်း ခံရပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်၌ပင် မြန်မာစာ ကထိက အဖြစ် တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၆၇ ခုတွင် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပုသိမ်ကောလိပ် ပညာရေးတက္ကသိုလ် နှင့် မကွေးကောလိပ်တို့ကို အလှည့်ကျ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းပြီး ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
thumbnail|ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် ဒေါ်နှင်းမြ ( ၁၈၈၇-၁၉၇၄ ) ဒေါ်နှင်းမြ (၁၈၈၇-၁၉၇၄) သည် မြန်မာ့ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် ဖြစ်သည်။
ဒေါ်နှင်းမြကို ကျိုက်မရော အပိုင် ထပ်ကေးရွာ၌ ၁၈၈၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ( ၁၀ ) ရက်၊ စနေနေ့တွင် မော်လမြိုင် ဒိုင်းဝန်ကွင်းနေ အမျိုးဘာသာသာသနာကို ပြုစုအားပေး စောင့်ရှောက်ခဲ့သော မွန်သစ်ကုန်သည် သူဋ္ဌေးကြီး ဦးသာညှင်းနှင့် အမိ ဒေါ်ရင်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မွေးချင်းခြောက်ဦး အနက် ပဉ္စမမြောက် သမီး ဖြစ်သည်။
ဒေါ်နှင်းမြသည် ဝံသာနုဂျီစီဘီအေ သမ္မတ ဦးချစ်လှိုင်၏ နှမအရင်း ဖြစ်သည်။
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသာညှင်းသည် သားသုံးယောက် အား အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်း၌ ပညာဆည်းပူးစေလျက် သားအကြီးဆုံး ဦးဦးဘော်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ဝတ်လုံဘွဲ့ယူရန် စေလွှတ်ပြီး သားလတ် ဦးချစ်လှိုင်နှင့် သားငယ် ဦးမြတ်ငြိမ်တို့အား မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘွဲ့ယူပြီး အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ကာ ဝတ်လုံဘွဲ့ယူစေသော်လည်း သမီးတို့ကိုမူ အိမ်၌ ပင် ကျောင်းများကဲ့သို့ နံနက်ချိန်၊ မွန်းလွဲချိန် မှ ညနေချိန်အထိ အသက် ( ၂၀ )တိုင်အောင် အရေး၊ အဖတ်၊ အတွက်တို့ကို အခြေခံမှ စပြီး မြန်မာစာပေ ကျမ်းဂန် ဇာတ်ကြီး ( ၁၀ ) ဘွဲ့၊ သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်၊ ဗေဒင် စသည်တို့ကို တတ်ကျွမ်းသည် အထိ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဒေါ်နှင်းမြသည် ပျဉ်းမနား စက်သူဌေး ဦးဖေအောင် နှင့် အိမ်ထောင်ကျ၍ သမီး မမြသန်း၊ ဗိုလ်စိန်တင်နှင့် မောင်ငွေတင် တို့ကို ထွန်းကားခဲ့သည်။
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးဖေအောင်သည် မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၍ မော်လမြိုင်မြို့မှ မင်းတိုင်ပင် အမတ် ဖြစ်ခဲ့သည့်နည်းတူ သားသမီးတို့မှာလည်း မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရင့်သန်သူများ ဖြစ်ကြသည်။
ဒေါ်နှင်းမြသည် စီးပွားရေး အမြင်ကျယ်သည့် အပြင် နိုင်ငံခြား ဓနရှင်များနှင့်လည်း အပြိုင်အဆိုင် လုပ်၍ မြန်မာ့စီးပွားရေး ကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးစားလုပ်ကိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
သူကိုယ်တိုင်လည်း မော်လမြိုင် ကျားတံတား ဆန်စက် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။
ခင်ပွန်းသည် ဦးခင်အောင် နှင့်အတူ ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ကာ စပါးကို အကြီးအကျယ်ဝယ်ယူပြီး ဂျာမနီ နိုင်ငံနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ရောင်းချခဲ့သည်။
သတ္တုတွင်း မိုင်းများ ဖြစ်သော သထုံနယ် ဇင်းကျိုက်တောင်ရှိ ရန်ကြီးအောင် သတ္တုမိုင်းနှင့် လှိုင်းဘွဲ့နယ် ဒေါနတောင်ခြေရှိ ပြည်စိုးမိုင်းအပြင် မြိတ်ခရိုင်မှ ဘုတ်ပြင်းမိုင်း တို့ကိုလည်း ဒေါ်နှင်းမြကိုယ်တိုင် ဦးစီးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ထိုမိုင်းများမှ ထွက်သော သံနှင့် ဝူလ်ဖရမ်တို့ကို ဟယ်ဖရင်စမစ် အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီမှ တဆင့် အနောက်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့သည်။
တိုင်းပြည်နှင့် အမျိုး ဘာသာ သာသနာကို ချစ်မြတ်နိုးသော စိတ်ဖြင့် အစ်ကိုကြီး ဝံသာနု ခေါင်းဆောင် ဦးချစ်လှိုင်နှင့် အတူ နိုင်ငံရေးကို ငွေအား၊ လူအားနှင့် ကိုယ်ပင်ပန်း စိတ်ပင်ပန်း ခံကာ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများကို နိုင်ငံချစ်စိတ်နှင့် စည်းရုံးညီညွတ်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
အဘက်ဘက်က ငွေကြေး ပြည့်စုံပြီး ဖြစ်၍ အေးအေး စားနိုင်သော်လည်း မနေခဲ့ဘဲ နိုင်ငံရေးကို ဇောက်ချ၍ လုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ် ဥပဒေပြုကောင်စီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမျိုးသမီးများ အမတ်ရွေးနိုင်ခွင့် ရှိလာသောအခါ ဒေါ်နှင်းမြသည် မော်လမြိုင်မှ တွဲရေး အမတ်လောင်းအဖြစ် နှင့် အရွေးခံခဲ့ရ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး မင်းတိုင်ပင် အမတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒေါ်နှင်းမြသည် မင်းတိုင်ပင်အမတ်ဘဝတွင် မြန်မာအမျိုးသမီးများ မျက်စိပွင့်စေရန် စည်းရုံးဟောပြော လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည့်အပြင် သဿမေဓ အခွန်မပေးရန်၊ အသက် ( ၁၈ ) နှစ် ပြည့်သော အမျိုးသမီးတိုင်း မဲဆန္ဒပေးနိုင်ခွင့် ရရန် စသော ဥပဒေတို့ကို အဆိုသွင်းခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဒေါ်နှင်းမြသည် ဆရာတော်ဦးဥတ္တမအား အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ထောင်ဒဏ်ပေးလိုက်သောအခါ ဒေါ်နှင်းမြတို့ ဝံသာနုအမျိုးသမီးများ စည်းဝေးကြပြီးလျင် နိုင်ငံခြား ကုန်များကို သပိတ်မှောက်၍ တိုင်းရင်းဖြစ် ပင်နီ နှင့် ထဘီများကို ဝတ်ဆင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၅ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် ဂျပန်စစ်ပြီး၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဖဆပလတည်ထောင်သည့်အခါ ဒေါ်နှင်းမြသည် မိမိတိုက်မှာပင် ဖဆပလ ဖွင့်လှစ်စေပြီး အမြဲ အစည်းအဝေး ပြုလုပ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဒေါ်နှင်းမြအား အထူး ခင်မင်၍ ရင်းရင်းနှီးနှီးအရေးတယူ အလည်လာတိုင်း တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
ဘိလပ်သို့ ဗိုလ်ချုပ်တို့ လွတ်လပ်ရေး တောင်းဆိုဖို့ သွားသည့်အခါ ဒေါ်နှင်းမြသည် ကြိုးစားပမ်းစား လှည့်လည် အလှူခံ၍ ဟောပြောကောက်ခံ စုဆောင်းပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကျဆုံးသွားပြီးနောက် ဖဆပလ အမတ်လောင်း ရွေးသောအခါ ဒေါ်နှင်းမြကို စာရင်းမှ ချန်လှပ်ခဲ့သော်လည်း ဒေါ်နှင်းမြကား သဘောထားကြီးစွာဖြင့် ဝိုင်းဝန်းကူညီမြဲ ကူညီခဲ့သည်။
ဒေါ်နှင်းမြသည် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ဦးစီး ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသည့် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့ ၌လည်း ပါဝင်၍ အကြံဉာဏ်များ တင်ပြခဲ့သည်။
ထို့နောက် လောကုတ္တရာဘက်သို့ ကူးပြောင်း၍ အလှူဒါနနှင့် တရားဘာဝနာကို အချိန်ပြည့်ဆောင်ရွက် ရင်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ( ၂၈ ) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၊ အသက် ( ၈၇ ) နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
စောမုံညှင်း၊ မြန်မာအမျိုးသမီး၊ ရန်ကုန်၊တင်ရွှေစာပေ၊ ဒုကြိမ်၊ ၁၉၉၉၊ စာ ၆၇ - ၇၂။
နှင်းဝေ ၊တက္ကသိုလ် သာယာဝတီခရိုင် လက်ပံတန်းမြို့၌ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ( ၈ ) ရက်နေ့ အဖ ဦးဘီစီဘရူးဝါး၊ အမိ ဒေါ်ရှင်တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
အမည်ရင်း ဦးတင်ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
ထို့ပြင် R.A ( မှတ်ပုံတင်ရှေ့နေ ) စာမေးပွဲကိုလည်း ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ ကလောင်အမည်ဖြင့် ပြက္ခဒိန်ပေါင်းချုပ် ( ၁၂၁၇ - ၁၃၄၇ ) အပါအဝင် လုံးချင်းစာအုပ် ( ၃၅) အုပ်၊ ဝတ္ထုတို ( ၈၀ ) ၊ ကဗျာ ( ၅၀ ) နှင့် ဆောင်းပါး ( ၁၀၀ )ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ကျောင်းသင် ခန်းစာ ပို့ချချက်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
စာဆိုသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလယ်တန်းကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်မာအေး ( အလက ( ၇ ) လှိုင် ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ကြည့်မြင့်တိုင် မြို့နယ် ထီးတန်းအိမ်ရာ တိုက် ၆၆/၇၂၊ အခန်း ( ၂၀၇) တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ယခုအခါ မြန်မာစာဌာန ကထိက အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းများ၌ မြန်မာစာဆရာအဖြစ် သင်ကြားပို့ချလျက် စာပေများကို ဆက်လက်ပြုစုရေးသားလျက် ရှိသည်။
တွေ့ဆုံမေးမြန်းချက် ( ၁၇- ၁၀ -၉၈ ) ကျမ်းကိုးစာရင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
စာရေးဆရာ ဇင်မော် စာရေးဆရာ ဇင်မော်ကို ၁၉၅၄ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ လ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးစိုးလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ငွေကြင် တို့မှ ဝေါမြို့နယ် နောင် ပတ္တရာကျေးရွာတွင် စတုတ္ထတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။