kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၃၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆-ချည်း။
(ဝိဘာဝိနီ၊၈၃။
မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၁၉၂။
) (၁၆) ၂-ပါးသော-အပြား-အဖွဲ့-အားဖြင့်-တူးဖြို-ဖျက်ဆီး–တတ်သော။
(၁၆) ၂-ပါးသော-အပြား-အဖို့-အားဖြင့်–တူးဖြို–ဖျက်ဆီး–တတ်သော။
ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခံ၊ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိဝသေန ဝါ ဒွိဓာ ခဏ (န)တီတိပိ ဒုက္ခံ။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၉။
သာရတ္တ၊၃၊၁၃၆။
(၁၇) ဆင်းရဲသဖြင့် သည်းခံအပ်သော၊ သည်းခံခြင်းငှါ ခဲယဉ်းသော၊ သည်းခံနိုင်ခဲသော။
ဒုက္ခာန (ဝိ၊၂၊၁၇၀။
အံ၊၁၊၁၅၁။
အံ၊၂၊၁၄၄)န္တိ ဒုက္ခမာနံ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၈။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၀။
ဒုက္ခာဟီ-(ဥဒါန၊ ၉၂)တိ ဒုက္ခမာဟိ။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၀၄။
ဒုခါ (ထေရီ၊၄၁၇) ဒုက္ခမဋ္ဌေန။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၅၀။
(–ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၄။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၂၀။
သံ၊ဋီ၊၂၊၂၅၉။
) (၂၁)အနက်လည်း ကြည့်။
(၁၈) ပြုနိုင်ခဲသော သည်းခံရခြင်း ရှိသော။
ဒုက္ကရော ခမော ဧတာသန္တိ ဒုက္ခာ။
ပါစိတ်၊ ယော၊၁၊၈ဝ။
ဒုက္ကရံ ခမနမေတ္ထ ဒုက္ခ။
ဓာန်၊ဋီ၊၈၉။
(၁၉) ခါးစပ်သော၊ ခါးစပ်သော အရသာနှင့် တူသော။
ဒုက္ခဝိပါက (တိ) (၇) ကြည့်။
(၂၀) ကဲ့ရဲ့-စက်ဆုပ်–အပ်သည်ဖြစ်၍ အချည်းနှီးသော၊ (ကောင်းကင် ကဲ့သို့) အချည်းနှီးဖြစ်၍ ~ ကဲ့ရဲ့-စက်ဆုပ်-အပ်သော။
(၂၀) ကဲ့ရဲ့-စက်ဆုပ်-အပ်သည်ဖြစ်၍ အချည်းနှီးသော၊ (ကောင်းကင်ကဲ့သို့ အချည်းနှီး ဖြစ်၍-ကဲ့ရဲ–စက်ဆုပ်–အပ်သော။
ဒုဣတိ အယံသဒ္ဒါကုစ္ဆိတေ ဒိဿတိ။
ကုစ္ဆိတံ ဟိ ပုတ္တံ ဒုပု(ပ္ပု) တ္တောတိ ဝဒန္တိ။
ခံ သဒ္ဓေါပန တုစ္ဆေ။
တုစ္ဆံ ဟိ အာကာသံ “ခ” န္တိ ဝုစ္စတိ။
ဣဒဥ္စ ပဌမသစ္စံ ကုစ္ဆိတံ အနေကုပဒ္ဒဝါဓိဋ္ဌာနတော၊ တုစ္ဆံ ဗာလဇနပရိကပ္ပိတဓုဝသုဘသုခတ္တဘာဝဝိရဟိတတော။
တသ္မာ ကုစ္ဆိတတ္တာ တုစ္ဆတ္တာ စ “ဒုက္ခ” န္တိ ဝုစ္စတိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၂၅။
ကုစ္ဆိတံ ခံ ဒုက္ခံ၊ ဂါရယှံ ဟုတွာ အသာရန္တိ အတ္ထော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၉၁။
(ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၈၁။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၆။
) (၂၁) ကြောက်ဖွယ်အာရုံ–ဘေး–ရှိသော။
(၂၁) ကြောက်ဖွယ်အာရုံ-ရှိသော။
သဗ္ဗမေဝ စ တံ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန။
ဒုက္ခဋ္ဌ (၃) , (၄)-လည်း ကြည့်။
(၂၂) မနှစ်သက်အပ်သော။
ဒုဿဟတာယ အပ္ပတီတတာယ စ ဒုခံ။
ထေရဋ္ဌ၊၂၊၂၇၇။
(၂၃) မသာယာအပ်သော၊ သာယာဖွယ်မရှိသော။
(၂၃) မသာယာအပ်သော၊ သာယာ ဖွယ်မရှိသော။
ဒုက္ခက္ခမ (၂)-ကြည့်။
ဒုက္ခော—ဒီ၊၂၊၂၄၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၃။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၃၄၇။
ဒုက္ခံ (န၊ ပ၊ ဧ)—ဝိ၊၃၊ ၂၆၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၀။
မ၊ဋီ၊၂၊၉၂၊ ၁၂၇။
ဒုက္ခေ(သိ-ကို ဧ-ပြု။
မောဂ်၊၂၊၁၁၀။
နီတိ၊သုတ္တ၊၂၇၇)—ဒီ၊၁၊၅၃။
သံ၊၂၊၁၇၃။
ဒုက္ခာ (ထီ၊ ပ၊ ဧ)—သံ၊၁၊၃၈၀၊ ၃၈၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၊ ၈၄။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၈၅။
(ပု၊ ပ၊ ဗ)—အံ၊၁၊၂၈၉။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၄၅၆။
ဒုက္ခာနိ(န၊ ပ၊ ဗ) —ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၅။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၉၇။
ဒုက္ခာ (ထီ၊ ပ၊ ဗ)—နေတ္တိ၊၂၈။
မိလိန္ဒ၊၁၃၆၊ ၁၅၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃။
ဒုက္ခ—အဘိ၊က၊၂၃၄၊ ၂၉၁။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၆၂။
အံ၊ဋီ၊၃၊၃၃။
ဒုက္ခာ(ထီ၊ ဒု၊ ဗ)—မ၊၃၊၃၊၅၊ ဒုက္ခေန-မဟာနိ၊၃၁၉။
ဇ၁၊၁၊၂၁၇။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၅။
မ၊ဋီ၊၂၊၅၀။
ဒုက္ခာယ (ထီ၊ တ၊ ဧ)—နေတ္တိ၊၉၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၉။
ဒုက္ခေဟိ—မ၊ဋီ၊၁၊၄၇။
ဒုက္ခာဟိ—ဥဒါန၊ ၉၂။
ဒုက္ခာယ (စ၊ ဧ)—ဝိ၊၁၊၁၄၅။
အံ၊၃၊၄၁၄။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၁၉၂။
အနုဋီ၊၁၊၂၃။
ဒုက္ခာ(မ၊ ဧ) သံ၊၁၊၁၃၊ ၂၁၂။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၂၉။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၉။
ဒုက္ခသ္မာ -မ၊၁၊၉၄။
မိလိန္ဒ၊ ၇၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၅၀၊ ဒုက္ခတော-“ပဋိသံ၊၅၁၊ ၅၅။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၄၂။
သာရတ္ထ၊၁၊၇။
ဒုက္ခေဟိ—အံ၊၃၊၃၇၇။
ထေရီ၊၄၀၃။
ဒုက္ခဿ—အဘိ၊ ပု။
စူဠနိ၊၉။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၂၆။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၉။
ဒုက္ခာနံ -ဝိ၊၂၊၁၇၀၊ ၄၂၄။
အံ၊၂၊၁၂၇။
ဝိ၊ သင်္ဂဟ၊ ၄၂၇။
ဒုက္ခေ—သံ၊၃၊၈။
နေတ္တိ၊၇၊ ၆၄။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၊ ၂၆၄။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၅၄။
ဒုက္ခသ္မိံ-မ၊ဋီ၊၁၊၃၄၇။
ဒုက္ခေသု— ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၈၄။
မ၊ဋီ၊၁၊၃၃၄။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၅၃။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ ဒုက္ခ၏ လက္ခဏာစသည် ယင်း-ဒုက္ခသည်— ပြင်းထန်စွာ ပူပန်စေခြင်း, သည်းခံနိုင်ခဲခြင်း, ဆင်းရဲမှု၏ တည်ရာ အကြောင်းဖြစ်ခြင်း, ချမ်းသာမှုကို ပယ်စွန့်ခြင်း သဘောပင် ဖြစ်၏ (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၈၄)။
အနိဋ္ဌာရုံ “အနိဋ္ဌ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ”ကို ခံစားခြင်း သဘော လက္ခဏာရှိ၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၂၃)။
ယင်း-ဒုက္ခဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ တဏှာ “တဏှာဆန္ဒ” (သံ၊၂၊၃၀၇၊ ၅၁၁-၂) ဥပဓိ ၁၀-ပါး (သုတ္တနိ၊၃၀၄-၅။
စူဠနိ၊၆၈-၉။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၈။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၇)ဖြစ်၏။
ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြောင်းတရားကား အရိယမဂ် “မဂ္ဂသစ္စာ” ဖြစ်၏ (သုတ္တနိ၊၃၀၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၈-၉)။
ဒုက္ခကို ကြောက်လျှင် မျက်မှောက် မျက်ကွယ် မကောင်းမှု မပြုရ, ရှောင်ကြဉ်ရမည် (ဥဒါန၊၁၃၇။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၆၇-၇)။
ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်အောင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဆင်ခြင်သုံးသပ် ပွါးများရာ၏ (သံ၊၁၊၃၀၈-၃၁၁)။
ယင်း-ဒုက္ခသည်–သံသရာ၏ မပြတ်ဖြစ်ခြင်းသဘောအားဖြင့် ၁-ပါးသာ အဖို့ရှိ၏၊ နာမ်-ရုပ်-အားဖြင့် ၂-ပါး, ကာမ-ရူပ အရူပ-ဟူသော ဥပပတ္တိဘဝအားဖြင့်၃-ပါး, ကဗဠီကာရ-ဖဿ-မနောသဉ္စေတနာ-ဝိညာဏ ဟူသော အာဟာရအားဖြင့် ၄-ပါး, ရုပ်-ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဉ်ဟူသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာအားဖြင့် ၅-ပါးရှိ၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၄၄)။
မိန်းမများသာ သီးခြား ခံစားရသော “အာဝေဏိက” ဒုက္ခ (၁) အသက်အရွယ် ငယ်စဉ်ကပင် လင့်အိမ်သို့ လိုက်သွား ရခြင်း ဆင်းရဲ, (၂) တလလျှင် တစ်ကြိမ်ကျ ဥတု “ရာသီသွေး” လာရခြင်း ဆင်းရဲ, (၃) ကိုယ်ဝန်လွယ်ရခြင်း ဆင်းရဲ, (၄) သားဖွား ရခြင်းဆင်းရဲ, (၅) လင်ယောက်ျား၏အလုပ် အကျွေး ဖြစ်ရခြင်း ဆင်းရဲအားဖြင့် ၅-ပါး ရှိ၏ (သံ၊၂၊၄၃၆-၇)။
ဒုက္ခ ၂-ပါး (၁) ကိုယ်၌ဖြစ်သော “ဝိပါက်” ဆင်းရဲ = ကာယိက “ဝိပါက” ဒုက္ခ, (၂) စိတ်၌ ဖြစ်သော “ဝိပါက်”ဆင်းရဲ = စေတသိက “ဝိပါက” ဒုက္ခ-အားဖြင့် ၂-ပါး (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅။
(၁) ရှာမှီးရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = ပရိယေဋ္ဌိမူလကဒုက္ခ, (၂) ပဋိသန္ဓေနေရ ခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = ပဋိသန္ဓိမူလကဒုက္ခ-အားဖြင့် ၂-ပါး (သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၆)။
ဒုက္ခ ၃-ပါး (၁) ဒုက္ခစစ်အဖြစ်ဖြင့် “ကိုယ်, စိတ်၌ ဖြစ်သော ဒုက္ခဝေဒနာ”ဟူသော = ဒုက္ခ ဒုက္ခ, (၂) ပြုပြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆင်းရဲခြင်း “ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့် တေဘူမကသင်္ခါရ”ဟူသော = သင်္ခါရဒုက္ခ, (၃) ဖောက်ပြန်စေအပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆင်းရဲ ခြင်း“သုခဝေဒနာ”ဟူသော = ဝိပရိဏာမဒုက္ခ-အားဖြင့် ၃-ပါး (ဒီ၊၃၊၁၈၁။
သံ၊၂၊၄၅၃။
မူလဋီ၊၃၊၁၃၄။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၆၂။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၇)။
ဒုက္ခ ၇-ပါး (၁) ဒုက္ခ ဒုက္ခ, (၂) ဝိပရိဏာမဒုက္ခ, (၃) သင်္ခါရဒုက္ခ, (၄) ဖုံးလွှမ်းအပ် “မထင်ရှားသော ဆင်းရဲ = ပဋိစ္ဆန္န “အပါကဋ” ဒုက္ခ, (၅) မဖုံးလွှမ်းအပ် “ထင်ရှား”သော ဆင်းရဲ = အပ္ပဋိစ္ဆန္န “ပါကဋ”ဒုက္ခ, (၆) မိမိသဘောကို လွှတ်၍ အပြား အထူးဖြင့် ဒုက္ခ-ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်သော ဆင်းရဲ = ပရိယာယဒုက္ခ, (၇) ပရိယာယ်မဟုတ် မုချဖြစ်သော ဆင်းရဲ = နိပ္ပရိယာယဒုက္ခ-ဟူ၍ ၇-ပါး (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၂-၃။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၆၀။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၇၂)။
(၁) အမိဝမ်းတိုက်သို့ သက်ဝင်ရခြင်းလျှင် အကြောင်း ရင်းရှိသောဆင်းရဲ = ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကဒုက္ခ, (၂) ကိုယ်ဝန်ကို ဆောင်ရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = ဂဗ္ဘပရိဟရဏမူလကဒုက္ခ, (၃) ကိုယ်ဝန်ပျက်ခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = ဂဗ္ဘဝိပတ္တိမူလကဒုက္ခ, (၄) ဖွားရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = ဝိဇာယနမူလကဒုက္ခ, (၅) အမိဝမ်းမှ အပြင်ဖက်သို့ ထွက်ရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = ဗဟိနိက္ခမနမူလကဒုက္ခ, (၆) မိမိ လုံ့လလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = အတ္တူပက္ကမမူလကဒုက္ခ, (၇) သူတစ်ပါးလုံ့လလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = ပရူပက္ကမမူလကဒုက္ခ-ဟူ၍ ၇-ပါး (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၀-၁။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၃-၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၃၀-၁။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၆၁)။
ဒုက္ခ ၁၂-ပါး (၁) ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ဆင်းရဲ = ဇာတိဒုက္ခ, (၂) အိုရခြင်းဆင်းရဲ = ဇရာဒုက္ခ, (၃) သေရခြင်းဆင်းရဲ = မရဏဒုက္ခ, (၄) ဖျားနာ ရခြင်းဆင်းရဲ = ဗျာဓိဒုက္ခ, သို့မဟုတ် စိုးရိမ် ပူဆွေးခြင်း ငိုကြွေး မြည်တမ်းခြင်း, ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း, စိတ်ဆင်းရဲခြင်း, ပြင်းစွာပင် ပန်းခြင်း ဆင်းရဲ = သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဒုက္ခ, (၅) မုန်းသော သတ္တဝါ သင်္ခါရတို့နှင့် အတူနေရခြင်းဆင်းရဲ = အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂဒုက္ခ, (၆) ချစ်သော သတ္တဝါ, သင်္ခါရတို့နှင့် အတူမနေ ခွဲနေရခြင်း ဆင်းရဲ = ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂဒုက္ခ, (၇) လိုချင်တာမရခြင်း ဆင်းရဲ = ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခ, (၈) , (၉) , (၁၀) (၁၁), (၁၂) ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ၅-ပါးနှင့် စပ်သော ဆင်းရဲ = ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓဒုက္ခ-ဟူ၍ ၁၂-ပါး (ဝိ၊၃၊၁၄-၅။
ဒီ၊၂၊၂၄၃။
ပဋိသံ၊၃၃၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၂၇-၉)။
စူဠနိ၊၆၇။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၅၁-၂)။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဒုက္ခသစ္စာ ဒုက္ခလက္ခဏာ ဒုက္ခလက္ခဏာ ဒုက္ခလက္ခဏာ (၂၅) ချက် ကိုးကား Category:ဝိပဿနာ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ။
ဓမ္မ ဆိုသည်မှာ "သဘာဝံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော" မိမိတို့၏ သဘောကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓမ္မ မည်သည်။
မိမိတို့၏ သဘောဆိုသည်မှာ ဖဿ၏ တွေ့ထိခြင်း၊ ဝေဒနာ၏ ခံစားခြင်း၊ ပထဝီ၏ ခက်မာခြင်း၊ အာပေါ၏ ဖွဲ့စည်းခြင်း စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။
ဤအသီးသီးသော သဘောသည် သဘာဝလက္ခဏာမည်၏။
ထိုမှတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ခြင်း၊ ရင့်ခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း စသည့်သဘောများသည် တရားရှိသမျှတို့နှင့် ဆက်ဆံသောကြောင့် သာမညလက္ခဏာမည်၏။
(ဤသို့ သဘာဝလက္ခဏာ၊ သာမညလက္ခဏာကို ဆောင်သောတရားကို ဓမ္မ ဟူ၍ ဆိုသည်။
) လောဘ စသော ဟိတ်ခြောက်ပါးတရားတို့သည် မိမိတို့၏ အကြောင်းမူလအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းတည်းဟူသော ဟေတုပစ္စယသတ္တိကို ဆောင်ကုန်၏။
ဟေတုပစ္စည်း၏ အကျိုးဖြစ်သော တရားတို့သည် ဟိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတည်းဟူသော ပစ္စယုပ္ပန်သဘောကို ဆောင်ကြကုန်၏။
ဤသို့ စသည်ဖြင့် အလုံးစုံသော တရားတို့သည် မိမိတို့၏ သဘောသဘာဝကိုသာ အသီးသီးဆောင်ရွက်တတ်ကြကုန်၏။
ဤအရာ၌ သုတ္တန်ပိဋကတ်၊ အဘိဓမ္မပိဋကတ်တို့၌ ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော တရားဟူသမျှတို့ကို ဓမ္မဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။
ထိုမှတစ်ပါး ဝိနည်းဒေသနာတော်၌ ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်သော သီလက္ခန္ဓဓမ္မတို့ကိုလည်း ဤအရာ၌ ဓမ္မဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။
စင်စစ်အားဖြင့် တရားကိုယ်ကောက်ယူလိုက်သည်ရှိသော် ဝိနည်းတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော တရားတို့သည်လည်း အဘိဓမ္မာဓမ္မတို့သာ ဖြစ်သည်။
ဓမ္မနိယာမ ဤလောက၌ မည်သည့်အရာမျိုးမဆို အကြောင်းအားလျော်စွာ အကျိုးဖြစ်ပေါ်မှု အလုံးစုံသည် ဓမ္မနိယာမ မည်၏။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာ၌ အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သည်၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်သည် ဆိုရာမှာလည်း ဓမ္မနိယာမပင် ဖြစ်သည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာ၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းတော်ကြီးများသည် သက်သက်အားဖြင့် ဓမ္မနိယာမကို ပြသော ဒေသနာတော်ကြီးများ ဖြစ်သည်။
သစ္စာလေးပါး၌ သမုဒယကြောင့် ဒုက္ခဖြစ်သည်။
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကြောင့် ဒုက္ခချုပ်သည်ဟူ၍ ဟောတော်မူသော သစ္စာဒေသနာတော်သည်လည်း ဓမ္မနိယာမဒေသနာတော်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်လက်၍ ဓမ္မနိယာမကို ဟောကြားသော ဒေသနာတို့တွင် ပဋ္ဌာန်းဒေသနာသည် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်အောင် အသိမ်မွေ့ဆုံးသော ဒေသနာတော်ကြီး ဖြစ်သည်။
ဤဓမ္မနိယာမကို အချို့သော ဒေသနာတော်တို့၌ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဓမ္မနိယာမတာ ဟူ၍လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်။
ဓမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ်အဖုံဖုံ ဓမ္မ (ပု၊ န) [ဓရ+ရမ္မ။
၅၃၁။
ကမ္မဂ္ဂဟဏတော ဘာဝကမ္မေသု တေတ္ထ ဝေဒိယော။
အကတ္တရိပိ ဟောတီတိ၊ ကာရကေ ရမ္မပစ္စယော။
ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ သတ္တေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော၊ ဓရတိ တေနာတိ ဝါ ဓမ္မော။
နီတိ၊ သုတ္တ၊ ၁၁၁၃။
ကတ္တရိယေဝ ဘဝတီတိ သင်္ကံ အပနေတုံ ဘာဝကမ္မေသူတိ ဧတ္ထ ရမ္မပစ္စယန္တံ ကမ္မဂ္ဂဟဏံ နိဒဿိတံ။
တေန ဝုတ္တံ “အကတ္တရိပိ ကာရကေ ဟောတေဝါ”တိ ဝုတ္တံ။
ရူ၊ဋီ၊၅၈၉။
ဓု = ဓူ+ရမ္မ။
ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဓုနာတိ ကမ္မေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ ဓမ္မောတိ ဓူဓာတုဝသေနပိ နိဗ္ဗစနံ ဝဒန္တိ။
နီတိ၊ဓာ၊၃၃၇။
ဓရ+မ။
၁၃၆။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၁။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၂။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၊ ၁၃၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၁။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၆၁။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၄၊ ၂၁၂။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၅၊ ၁၆။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၂၊ ၃၄၆။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၄၁။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၃၂၊ ၁၃၃။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၇၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၇၁။
ဓာန်၊ဋီ၊၇၇၄-စသည်တို့၌ ဓမ္မပုဒ်၏ ဝစနတ္ထ, ပုဒ်ပြီးပုံ, ဟောနိုင်သော အနက်များ အသီးအသီး လာရှိကုန်၏။
) (ဓမီ-သံ၊ ဓမ္မ-ပြာ, အဒ္ဓမာဂဓီ။
)] တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ (၁) သဘော၊ (က) ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသောသဘော။
(က) = ဘဝနံ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနတာ ဘာဝေါ၊ သဟ ဘာဝေနာတိ သဘာဝါ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၄၇။
(ခ) မဖောက်မပြန် မှန်ကန်-သောသဘော။
ဓမ္မာတိ သဘာဝါ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၈၄။
(ခ) သဘာဝေါ အဝိပရီတတ္ထော။
ဓာန်၊ဋီ၊၇၈၄။
ဓမ္မေနာ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၈)တိ ယထာဘူတ-သဘာဝေန။
ဇာ၊ဋီ၊၁၂။
၄၆၈။
ဓမ္မဂုဏ(ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၃၃၁), ဓမ္မာဘိလာပ (အဋ္ဌသာ၊ ယော။
၂၆)တို့လည်း ကြည့်။
(၂) ပရိယတ်၊ (သင်ယူအပ်သော ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ သုတ္တန်)။
ဓမ္မဿာ(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၈)တိ ပရိယတ္တိဓမ္မဿ။
သာရတ္ထ၊၁၊၃၂၄။
(= ပရိယတ္တိ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗာ ဝိနယာဘိဓမ္မသုတ္တန္တာ။
ဓာန်၊ဋီ၊၇၈၄)။
(၃) ပညာ၊ ဓမ္မောတိ ပညာ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၄။
(၄) (က) အသင့်၊ ယုတ္တိ၊ သင့်လျော်သော အကြောင်း။
ဓမ္မေနာတိ ဉာယေန။
(ခ) မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်။
= သပဋိပဒါ ဝါ ဟိ မဂ္ဂါဒယော။
(၅) သစ္စာ ၄-ပါးတရား။
ဓမ္မောတိ စတုသစ္စဓမ္မော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၅။
ဓမ္မစက္ခု (အဋ္ဌသာ၊ ယော။
၁၅၆ လည်းကြည့်။
(၆) ပကတိ၊ မူလ၊ ပင်ကို သဘော။
ဓမ္မော ဟိ ပဌမုပ္ပတ္တိဝသေန ပကတိ နာမ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇။
(၇) ဘုန်း၊ ကုသိုလ်၊ ကောင်းမှု။
ဓမ္မာနီ (ပေတ၊၁၉၁) တိ...ပုည ကမ္မေ။
ဓမ္မကိစ္စန္တိ ပုညကရဏီယံ။
ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ပုညဝါစကော။
ပါစိတ်၊ ယော၊ ၁၅၇။
ပုညံ ဓမ္မမနိတ္ထိယံ။
ဓာန်၊၈၅။
(၈) (က) သိအပ်သော–သိစရာရှိသမျှ–တရား။
ဓမ္မံ စညာသီတိ သဗ္ဗဉ္ဇ ဉေယျဓမ္မံ အညာသိ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၅။
(ခ) သင်္ခါရ ဝိကာရ လက္ခဏ နိဗ္ဗာန် ပညတ်-ဟူသော ဉေယျဓံ တရား ၅-ပါး။
= ဉေ ယျေ သင်္ခါရ-ဝိကာရ လက္ခဏ နိဗ္ဗာန ပညတ္တိဝသေန ပဉ္စ ဝိဓေ ဉေ ယျေ။
(၉) ဂုဏ်၊ ဂုဏ်တော်၊ ကျေးဇူးတော်။
ဓမ္မေဟီတိ ဗုဒ္ဓ ဂုဏေဟိ။
မ၊ဋီ၊၃၊၂၆၀။
(၁၀) အစဉ် အလာ၊ အကျင့်။
ဓမ္မော နာမ ပဝေဏီအာဂတံ စာရိတ္တံ။
မ၊ဋီ၊၁၊၅၀။
(၁၁) တည်ကြည်ခြင်း၊ သမာဓိ။
ဓမ္မောတိ သမာဓိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၂။
(၁၂) ကုသိုလ် ကမ္မပထတရား ၁၀-ပါး။
ဓမ္မန္တိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ။
(၁၃) အာပတ်။
ဓမ္မာတိ အာပတ္တိယော။
ကင်္ခါ၊၁၀၄။
(၁၄) အကြောင်း၊ ကာရဏ။
ဓမ္မေနာတိ ယုတ္တေနေဝ ကာရဏေန။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၁၁၇။
ဓမ္မေနာ-(ဇာ၊၁၊၂၅၇)တိ သမေန ကာရဏေန။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၀၅။
ဓမ္မေနာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထော။
ဇာ၊ဋီ၊၁၃။
၄၇၄။
(၁၅) သိက္ခာပုဒ်။
ဓမ္မာတိ သိက္ခာပဒါနိ။
ပါတိ၊ ပဒတ္ထ။
၁၅၆။
(၁၆) တရားတော်၊ ဒေသနာ။
ဓမ္မန္တိဒေသနာ။
(၁၇) အကြောင်း၊ ဟိတ်။
ဓမ္မောတိ ဟေတု။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၇၃။
(၁၈) တရားစွဲဆိုမှု၊ အငြင်းပွါးမှု၊ တရားတွေ့မှု။
ဓမ္မံ စရန္တော (ဝိ၊နိစ္ဆယ၊ ၁၅၁-၂)တိ အဍ္ဍံ ကရောန္တော။
ယင်းဋီ။
(၁၉)တရားကျမ်းဂန်။
ဓမ္မဿ ကောဝိ ဒေါတိ တဒတ္ထဇောတကေ ဂန္ထေ ကုသလော။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၉။
(၂၀) အစဉ်အလာ။
သာဓူနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဓမ္မံ ပဝေဏိံ အနု အနု ကမန္တော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၈၃။
(၂၁) (က) အာရုံ။
ဓမ္မာတိ အာရမ္မဏံ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅။
(ခ) ဓမ္မာရုံ။
ဓမ္မာ(သံ၊၂၊၂၃၇)တိ တေဘူမကဓမ္မာရမ္မဏံ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂။
ဓမ္မ-(ရူ။
၂၉၂)န္တိ ဓမ္မာရမ္မဏံ။
ယင်း-ဋီ။
ဓမ္မာရမ္မဏ-လည်း ကြည့်။
(၂၂) မှားယွင်းသော အယူ၊ အယူမှား။
ဓမ္မာ(သုတ္တနိ၊၄၀၁)တိ ဒိဋ္ဌိယော။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၇။
(၂၃) ပရမတ္ထ-တရားတို့ကို-ဆောင်တတ်-မှတ်တတ်—အမှတ်အသား။
တတ္ထ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာတိအာဒိနာ တေ အတ္ထေ ယာထာဝတော ဓာရဏတော ဥပဓာရဏတော ဓမ္မော၊ သညာ။
သံ၊ဋီ၊၁၊၃၂၇။
(၂၄) (က) ကာမဝိတက် အစရှိသော အကြံအစည် ဝိတက် ၃-ပါး။
(ခ) ကာမ ဝိတက် အစရှိသော အကြံအစည် ဝိတက်ကြီး ၉-ပါး။
ဓမ္မေတိ တေယေဝ ကာမဝိတက္ကာဒယော သဗ္ဗေပိ ဝါ နဝ မဟာဝိတက္ကေ။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၅။
(၂၅) တရားဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ တရား ဆုံးဖြတ်မှု။
ဓမ္မံ စရန္တောတိ ဘိက္ခု သံဃေ ဝါ ရာဇကုလေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယံ ကရောန္တော။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၅။
(၂၆) (က) (ပစ္စုပ္ပန်)အတ္တဘော။
(ခ) အတ္တဘော၏တည်ရာ-ဖြစ်ရာ-အခါ။
(က) (ခ) ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၆။
(ခ) ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေသဝိပါကော (သံ၊၁၊၃၁) တိ တသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တဘဝနေ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ ဧသ ဝိပါကော။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၅။
ဒိဋ္ဌိ ဓမ္မေတိ ပစ္စက္ခေ အတ္တဘာဝေ။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၉၇။
(၂၇) စဉ်းတီတုံး။
ဓမ္မဂဏ္ဌိကာ (၁)-ကြည့်။
(၂၈) သဲ၊ သဲသောင်ပြင်။
ဖိယာရိတ္တံဝ ဓမ္မနီ (သံ၊၁၊၁၀၄)တိ ဓမ္မံ ဝုစ္စတိ ဝဏ္ဏု။
သံ၊ဋီ၊၁၊၂၀၂။
(၂၉) (က) တန်ခိုး၊ အာနုဘော်။
(ခ) ပြီးစီးခြင်း။
(ဂ) ကြီးပွါး-ပြည့်စုံ-ခြင်း။
စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟီတိ စတူဟိ အစ္ဆရိယသဘာဝဘူတာဟိ ဣဒ္ဓီဟိ။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၂၉။
(၃၀) ဟုတ်မှန်-ထင်ရှား-သော ဝတ္ထု။
ဓမ္မောတိ ဘူတံ ဝတ္ထု။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၅။
ဓမ္မေနာတိ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၇။
(၃၁) ပညတ်ခြင်း (သိစေခြင်း)။
ဓမ္မ-သဒ္ဓေါ...ပညတ္တိဓမ္မာ နိရုတ္တိဓမ္မာ အဓိဝစနဓမ္မာတိအာဒီသု ပညတ္တိယံ။
(၃၂) ဖောက်ပြန်ခြင်း (ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘော)။
ဓမ္မသဒ္ဒေါ.....ဇာတိဓမ္မာ ဇရာဓမ္မာ မရဏဓမ္မာတိအာဒီသု ဝိကာရေ၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇။
(၃၃) ဝိနည်းကံ (ရဟန်း သံဃာတို့ ဝိနည်းဥပဒေအလျောက် ပြုအပ်သောအမှု)။
ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ ဓမ္မော နာမာတိ ယထာဓမ္မံ ကရဏတော ဓမ္မော နာမ။
သာရတ္ထ၊၃၊၄၂၁။
(၃၄) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်-စသည် ရေးသားထားသည့်ပေ (ကြေးပြား, ရွှေပြား, ငွေပြား, စာအုပ်-စသည်)။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိလိခိတပေါတ္ထကံ နိဒဟိတွာ ကတံ ပန ဓမ္မစေတိယံ နာမ။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၇၂။
(၃၅) အတိုင်းအရှည် ရှိသော-အတိုင်းအရှည်ကို သိ၍ ပြောဆိုအပ်သော-စကား။
မတ္တာဝစနံ ဟိ ဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၅၄။
(၃၆) နှိုင်းယှဉ်ကြောင်း ဥပမာနဝတ္ထု (ဂုဏ် ဝိသေသန အပဓာန)။
ဓရတိ ဥပမေယျံ ပါကဋံ ဘဝတိ ဧတေနာတိ ဓမ္မော၊ ဓရဓာတု ရမ္မပစ္စယော၊ ဥပမာနဝတ္ထု။
စိန္တာ၊ မဟာ၊ဋီ၊၁၅။
(၃၇) လေး။
ဒဠှဓမ္မ-ကြည့်။
(၃၈) သုတ္တန် ပိဋက။
(၃၉) သုတ္တန်ပိဋက (နှင့်) အဘိဓမ္မာပိဋက။
ဓမ္မောတိ သုတ္တန္တပိဋကံ။
... အထ ဝါ၊ သုတ္တန္တပိဋကမ္ပိ အဘိဓမ္မပိဋကမ္ပိ ဓမ္မော ဧဝ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၉၁။
(၄၀) ပါဠိ။
ဓမ္မောတိ ပါဠိ။
မ၊ဋီ၊၂၊၃၉။
(ဝိ၊၂၊၂၆၈။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈။
ဝိ၊နိစ္ဆယ၊ဋီ၊၁၊၉၀၃။
) (၄၁) (က) လောကုတ္တရာ ၉-ပါးတရား။
ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော။
မ၊၁၊၅၇။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၀။
(ခ) ဗောဓိပက္ခိယ တရား။
ဓမ္မာ (ဝိ၊၃၊၂)တိ... ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၆။
(ဂ) သတိပဋ္ဌာန်တရား။
ဓမ္မာပိ မံ နပ္ပဋိဘန္တီတိ သတိပဋ္ဌာနဓမ္မာ မယှံ ပါကဋာ န ဟောန္တိ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၇။
(ဃ) ပါရမီတရား။
ဣမေ ဓမ္မေတိ ပါရမိဓမ္မေ။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉။
(င) ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရား၊ ဓမ္မာတိ ကုသလာကုသလဓမ္မာ။
မ၊ဋီ၊၁၊၁၄၆။
(စ) သုစရိုက်တရား။
ဓမ္မော (ထေရ၊၂၇၂) တိ လောကိယလောကုတ္တရော သုစရိတဓမ္မော။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇။
(ဆ) နိဗ္ဗာန် ပရမတ်တရား။
ဓမ္မန္တိ ဝါ ပရမတ္ထဓမ္မံ၊ နိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော။
(င) မင်းကျင့်တရား။
ဓမ္မော (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၃)တိ ရာဇဓမ္မောတိ လောကိကာ ဝဒန္တိ။
ဓမ္မေတိ ဒသဝိဓေ ရာဇဓမ္မေ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၂၉။
(နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၇၆။
ဝိ၊နိစ္ဆယ၊ဋီ၊၂၃၁၈၂။
) (ဈ) ၅-ပါးသီလတရား။
ဓမ္မေနာတိ...ပဉ္စသီလဓမ္မေန။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၃။
(ည) အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလတရား။
ဓမ္မန္တိ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ သီလဓမ္မံ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၆။
(ဋ) သရဏဂုံတရား။
တေနေဝ သရဏဂမနသင်္ခါတေ ဓမ္မေ ဌိတဘာဝေန။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈။
(ဌ) ဆုံးဖြတ်ကြောင်းတရား။
ဓမ္မေ နာတိ ဝိနိစ္ဆယဓမ္မေန။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၂။
(ဍ) လောကဓံတရား ၈-ပါး။
ဓမ္မန္တိ အဋ္ဌဝိဓလောကဓမ္မံ။
(ဎ) ဩဝါဒအနုသာသနီ တရား။
ဓမ္မေနာတိ ဩဝါဒအနုသာသနိဓမ္မေန။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၃၄။
(ဏ) ပရိယတ်တရား။
ဓမ္မာ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈) တိ ပရိယတ္တိဓမ္မာ။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၆၂။
မ၊ဋီ၊၁၊၃၃။
(တ) ပဋိပတ်တရား။
ဓမ္မာ(ဣတိဝုတ်၊၂၆၅)တိ ပဋိပတ္တိဓမ္မ၊၃၊ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၁၀။
ဓမ္မေ ဌိတာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၇၆။
(ထ) ပဋိဝေဓတရား။
ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော၊ ယဒတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ သော ပဗ္ဗဇိတေန အဓိဂန္တဗ္ဗော ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈၀။
(ဒ) ပရိယတ်(နှင့်)ပဋိဝေဓ တရား။
ဓမ္မေ (ဒီ၊၃၊၁၉၈။
မ၊၁၊၁၄၅)တိ ပရိယတ္တိဓမ္မေ စ ပဋိဝေဓဓမ္မေ စ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇၂။
(ဓ) ပဋိပတ်နှင့် ပဋိဝေဓ တရား။
သဒ္ဓမ္မေ(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၅၁)တိ ပဋိပတ္တိ-သဒ္ဓမ္မေ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မေ စ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၈၅။
(န) ပရိယတ်, ပဋိပတ်, ပဋိဝေဓ တရား။
ဓမ္မော (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈)တိ ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓ သင်္ခါတော တိဝိဓာပိ သဒ္ဓမ္မော။
သာရတ္ထ၊၂၊၁၀၂။
(ပ) သောတာပတ္တိမဂ်တရား။
ဓမ္မဿာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၂၁။
(ဖ) အရဟတ္တမဂ် တရား။
ဓမ္မဿာနုဓမ္မန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဓမ္မော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ။
(ဗ) အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ်တရား။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၂။
ဓမ္မော ရဟဒေါတိ...အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဓမ္မော ပန မယှံ ရဟဒေါ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၇။
ဓမ္မနာဝါလည်း ကြည့်။
(ဘ) မဂ် ၄-ပါး ဖိုလ် ၄-ပါး တရား၊ မဂ်ဖိုလ်တရား။
ဓမ္မံ ဝိညာတုန္တိ မဂ္ဂဖလဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ။
(မ) ဝိပဿနာဉာဏ်။
ဓမ္မသောတော နိဗ္ဗာဟတီတိ သူရံ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနံ ဝိပဿနာဉာဏံ နိဗ္ဗဟတိ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂၄။
(ယ) ပါရမီတော်ကို စိစစ် ဆင်ခြင်ကြောင်း တရား။
ဓမ္မတေဇေနာတိ ပါရမိပဝိစယဉာဏတေဇေန။
(ရ) ပစ္စက္ခဉာဏ် (ကိုယ်တွေ့ဉာဏ်)။
ဓမ္မော ပစ္စက္ခဉာဏန္တိ အာဟ ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿာတိ။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၁။
(လ) သဗ္ဗညုတဉာဏ်။
ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မန္တိ ဣဓ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဓမ္မော နာမ။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၆။
(ဝ) စုံစမ်း–ဆင်ခြင်–စိစစ်-တတ်သော ဉာဏ်။
ဓမ္မောတိ ဝိစာရုဏပညာ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၇။
(သ) နာယူတတ်သော ဉာဏ်။
သုဿုသံ လဘတေ ပညန္တိ ဧတ္ထ သုဿုသပညာနာမေန ဝုတ္တော ဓမ္မော။
(ဟ) ဆွမ်းခံ–အကျင့်–ဝတ်။
ဓမ္မန္တိ အနေသနံ ပဟာယ သပဒါနံ စရန္တော တမေဝ ဘိက္ခာ-စရိယဓမ္မံ။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၆၊ ၁၀၇။
(ဠ) စကြာမင်း ကျင့်ဝတ်။
ဓမ္မေနေဝ ဒသဝိဓေန စက္ကဝတ္တိဝတ္တေန ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၈။
(အံ၊ဋီ၊၂၊၈၁။
) (အံ) မိတ်ဆွေ ကျင့်ဝတ်။
သစေ တံ ဓမ္မန္တိ သစေ ဧတံ မိတ္တဓမ္မံ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၆၉။
(၄၂) ဘုရား။
ဓမ္မော ဝါ ဘဂဝါ ဓမ္မ ဘူတော၊ ဓမ္မကာယော၊ ဓမ္မဿာမိ၊ တဿ ဓမ္မာ ဝိနယော၊ ..... ဓမ္မဝိနယော။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၄၅။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၂၇။
) (၄၃) ဘုရား, တရား, သံဃာ (ရတနာ ၃-ပါး)။
ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမ္မန္နာဂတော။
ဓမ္မေ ပသာဒဂ္ဂဟဏေန သတ္တရိ, သံဃေ စ ပသာဒေါ ဂဟိတောယေဝ ဟောတီတိ ဓမ္မေ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တော တဒဝိနာဘာဝတော။
မ၊ဋီ၊၁၊၂၉၇။
(၄၄) ကိလေသာနည်းပါးသော ဝေနေယျ သတ္တဝါ။
ဓမ္မံ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကံ ဝိနေတီတိ ဓမ္မဝိနယော။
(၄၅) ကောင်းမှုပြုသူ။
ဓမ္မဂဏ, ဓမ္မရက္ခိတ-တို့ကြည့်။
(၄၆) တရားကျင့်သူ။
ဓမ္မစာရီသု စ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ။
သာရတ္ထ၊၂၊၃၂၇။
(၄၇) ဆရာတစ်ပါးကို ရည်ရွယ်၍ ရှင်, ရဟန်းပြုသူ။
(၄၈) တစ်ခုသောဂိုဏ်း၌ အကျုံးဝင်သူ။
ဧကံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဝါ ဧကဂဏပရိယာပန္နေဟိ ဝါ ရက္ခိတာ ဓမ္မရက္ခိတာ နာမ။
ဝိ၊နိစ္ဆယ၊ဋီ၊၁၊၃၆၈ (တိ) (၄၉) တရားရှိသော တရားမှ ဓမ္မ မကင်းကွာသော။
ဓမ္မေနာတိ ဓမ္မတော အနပေတေန။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၀၉။
မ၊ဋီ၊၁၊၂၃၉။
ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မော။
မ၊ဋီ၊၃၊၁၆၈။
(၅၀) ဓမ္မ အမည်ရှိသော၊ (က) ဘုန်းတော်။
ဘဂဝန္တု(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၅)-ကြည့်။
(ခ) နတ်သား။
ဓမ္မော နာမ မဟာယက္ခောတိ နာမေန ဓမ္မော နာမ မဟာနုဘာဝေါ ဒေဝပုတ္တော။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၅၇။
(ဂ) ဘီလူး။
တဒါ ဗောဓိသတ္တောပိ ယက္ခော အဟောသိ ဓမ္မောနာမ။
မိလိန္ဒ၊၂၀၀။
(ဃ) ပြာသာဒ်။
ဧဟိ တွံ သမ္မ ဝိဿကမ္မ၊ ရညော မဟာသုဒဿနဿ နိဝေသနံ မာပေဟိ ဓမ္မံ နာမ ပါသာဒံ။
ဒီ၊၂၊၁၄၈။
(င) ဝဂ်။
(အံ၊၁၊၈၁)-ကြည့်။
(စ) သုတ်။
(အံ၊၃၊၄၈၃)-ကြည့်။
(ဆ) ဇာတ်။
ဓမ္မဒေဝပုတ္တဇာတက (ဇာ၊၁၊၂၂၉) ကြည့်။
(ဇ) သဒ္ဒါ။
ဓမ္မော သဘာဝေ ပရိယတ္တိပညာ-ဉာယေသု။
ဓာန်၊၇၈၄။
(၅၁) ဓမ္မာမည်သော၊ (က) ရေကန်။
ဓမ္မံ နာမ ပေါက္ခရဏိံ မာပေယျ။
ဒီ၊၂၊၁၅၀။
(ခ) ထေရီမ။
ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ၊ အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ။
ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၅၄။
(ဂ) အမျိုးသမီး။
ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ၊ သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ။
အပ၊၂၊၂၃၇။
ဓမ္မ, အဓမ္မ သမ္မာမဂ္ဂင် ၈-ပါး, သမ္မာဉာဏ်, သမ္မာဝိမုတ္တိ-ဟူသော ၁၀-ပါးသည် ဓမ္မ၊ မိစ္ဆာမဂ္ဂင် ၈-ပါး, မိစ္ဆာဉာဏ်, မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ဟူသော ၁၀-ပါးသည် အဓမ္မ (အံ၊၃၊၄၃၇။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၆)။
သုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် ဓမ္မ, ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် အဓမ္မ (အံ၊၃၊၄၆၄-၄၇၀)။
ဓမ္မ, အနုဓမ္မ အရဟတ္တမဂ်သည် ဓမ္မ, အောက်မဂ် ၃-ပါး, အောက်ဖိုလ် ၃-ပါးသည် အနုဓမ္မ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၂)။
နိဗ္ဗာန်သည် ဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်သည် အနုဓမ္မ (မ၊၂၊၁၇၉။
မ၊ဋီ၊၃၊၁၀၇)။
အရူပဈာန်သည် ဓမ္မ, ရူပဈာန်သည် အနုဓမ္မ။
ဝိပါက်ဈာန်သည် ဓမ္မ, ကုသိုလ် ဈာန်သည် အနုဓမ္မ (မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၁၀)။
မဂ်, ဖိုလ် နိဗ္ဗာန့်သည် ဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန် မရမီ ကျင့်အပ်သော သီလ သမထ ဝိပဿနာသည် အနုဓမ္မ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၉။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၇၊ ၂၀၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၊ ၇၁၊ ၂၄၆။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၀၊ ၂၅၂၊ ၃၂၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၂၊ ၁၈၄၊ ၂၄၈)။
ဥက္ခေပနီယကံသည် ဓမ္မ, ဩသာရဏကံ နှင့် နောက်ထပ် ပြုအပ်သောကံသည် အနုဓမ္မ (ဝိ၊၂၊၁၈၀။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၉။
ကင်္ခါ၊၂၄၉။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊ ၄၁၂)။
အနက်သည် ဓမ္မ, ပါဠိသည် အနုဓမ္မ(သုတ္တနိ၊၃၅၇။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၉)။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည် ဓမ္မ, လူ အပေါင်းအား ဟောကြားခြင်းသည် အနုဓမ္မ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၆)။
ပြောဆိုပြီးစကားသည် ဓမ္မ, ပြောဆိုပြီးကို ထပ်မံပြောဆိုခြင်းသည် အနုဓမ္မ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၂။
အံ၊ဋီ၊၂၊၁၂၉)။
ဘုရားရှင်ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတော်သည် ဓမ္မ, ယင်းအားလျော်သော တရားတော်သည် အနုဓမ္မ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၈။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၂။
သံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၈)။
ဘုရားရှင်၏ အစွန်း ၃-ပါးမှ လွတ်သော အသားကို သုံးဆောင်တော်မူခြင်းဟူသော အကြောင်းသည် ဓမ္မ, ယင်း အကြောင်းကို နောက်ထပ် လူအများ ပြောကြားခြင်းသည် အနုဓမ္မ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂)။
အကြောင်းကိုစွဲ၍ အကျိုးဖြစ်ခြင်းသည် ဒုက္ခပင် ဖြစ်သည်ဟု ဘုရားရှင်ဟောတော်မူခြင်းသည် ဓမ္မ, ယင်းအကြောင်းကို ပြောကြား ခြင်းသည် အနုဓမ္မ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၂)။
ဓမ္မ, အဘိဓမ္မ သုတ္တန်ပိဋကသည် ဓမ္မ, အဘိဓမ္မာ ပိဋကသည် အဘိဓမ္မ၊ သုတ္တန် ပိဋက နှင့် အဘိဓမ္မာပိဋကသည် ဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်သည် အဘိဓမ္မ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၉၁)။
ဣန္ဒြိယသံဝရဓမ္မ, မဂ္ဂဓမ္မ ဣန္ဒြိယသံဝရ ပြဓာန်းသော သီလအားလုံးသည် ဣန္ဒြိယသံဝရဓမ္မ, မဂ်တရားသည် မဂ္ဂဓမ္မ (နေတ္တိ၊၃၉။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၈)။
သံခိတ္တဓမ္မ, ဝိတ္ထာရဓမ္မ အကျဉ်းဟောအပ်သော တရားသည် သံခိတ္တဓမ္မ, အကျယ် ဟောအပ်သောတရားသည် ဝိတ္ထာရဓမ္မ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁)။
နိပ္ပရိယာယဓမ္မ, ပရိယာယဓမ္မ လောကုတ္တရာ တရား ၉-ပါးသည် နိပ္ပရိယာယဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တ၍ ဒါနသီလဘာဝနာပြုမှုသည် ပရိယာယဓမ္မ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၂။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၀၆)။
အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်း ၅-ပါးသည် ဓမ္မ, (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၀)မည်၏။
ဓမ္မနှင့်စပ်၍ အခြားသိမှတ်ဖွယ် ပါ, ဋ္ဌ, ဋီ-တို့ ကြည့်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ။
မိုးစက်ဝိုင် (၁၉၈၈-ခုနှစ်၊ မေလ (၂၀)ရက်၊ ရန်ကုန်မြို့ဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလှမယ်ကိုယ်စားပြု မယ်စကြဝဠာ မြန်မာဆုကို ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင်ရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
သူမသည် မော်စကိုမြို့၊ ရုရှားနိုင်ငံတွင်ကျင်းပမည့် မယ်စကြဝဠာ ၂၀၁၃ ပြိုင်ပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဖြစ်သည်။
၁၉၆၁-ခုနှစ် မယ်စကြဝဠာ ပြိုင်ပွဲပြီးကတည်းက အခုအချိန်အထိ ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းမရှိပဲ မိုးစက်ဝိုင်သည် ယခု ၂၀၁၃-ခုနှစ် မယ်စကြဝဠာ ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဦးဆုံး မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် အမျိုးသမီးဖြစ်သည်။
အရင် မယ်စကြဝဠာနောက်ဆုံးပြိုင်ပွဲတွင် ဗမာဟူသောအမည်ဖြင့် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာမှ သူမသည် ယခု မြန်မာဆိုသောနာမည်ဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။
ဘဝအစောပိုင်း မိုးစက်ဝိုင်သည် ၁၉၈၈-ခုနှစ်၊ မေလ (၂၀)ရက်၊ ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူမသည် ဒဂုံ တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာမေဂျာဖြစ် ကျောင်းပြီးခဲ့သည်။
ထို့နောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကာလီဖိုးနီးယား လူတရန် တက္ကသိုလ်မှ စီးပွားစီမံပညာဖြင့် ပညာရေးဆက်ခဲ့၍ စီးပွားစီမံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ပြိုင်ပွဲများ ၂၀၀၉-ခုနှစ်တွင် မိုးစက်ဝိုင်သည် တရုတ်အမည်(ရန်ရှင်းရုန့် - 楊鑫榮)ဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ဒေသသတင်းစာဖြစ်သော ရွှေဇာမဏီမှ ဦးစီးကျင်းပသော တရုတ် - မြန်မာ အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ဒုတိယဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
မယ်စကာဝဠာ မြန်မာ ၂၀၁၃ မိုးစက်ဝိုင်သည် ၂၀၁၃-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃)ရက်၊ အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ၊ ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသော မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ ၂၀၁၃ ပြိုင်ပွဲကြီးကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ထိုပြိုင်ပွဲကို Hello Madam မီဒီယာအဖွဲ့မှ ဦးစီး၍ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုပြိုင်ပွဲသည် ၁၉၆၁-ခုနှစ် ကတည်းက ကျင်းပခြင်းမရှိ၍ ယခုအချိန်မှ ပြန်လည်ကျင်းပသော ပထမဦးဆုံးသော ပြိုင်ပွဲကြီး ဖြစ်သည်။
သူမသည် အသားရေအလှဆုံးဆုနှင့် အကျော်ကြားဆုံးဆုကို အင်တာနက်နှင့် SMS မတ်ဆေ့ဂျ်မှ မဲအများဆုံးရရှိခဲ့သည်။
သူမသည် မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ ၂၀၁၃ ပြိုင်ပွဲကြီး အပြီးတွင် မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ ၂၀၁၃ဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။
အငြင်းပွားမှု တရုတ်နိုင်ငံ သတင်းစာတွင် မိုးစက်ဝိုင်၏ တရုတ် - မြန်မာ အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်မှုကို ကြေညာပြီးနောက် အချို့သော မြန်မာမီဒီယာများက သူမ၏ မျိုးရိုးနဲ့ ပတ်သတ်၍ မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်လူမျိုးတစ်ယောက်မှ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု အလှမယ်အနေဖြင့် ယှဉ်ပြိုင်သင့်မသင့်ကို မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ ၂၀၁၃ ပြိုင်ပွဲကြီးကို ဦးစီး၍ကျင်းပသော Hello Madam မီဒီယာအဖွဲ့မှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရသူ တစ်ဦးမှ သူမသည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။
ပြီးတော့ သူမ၏ မိဘများမှာ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ နမ့်ခမ်းမြို့ ဇာတိဖြစ်၍ ရှမ်း - ဗမာ လူမျိုးများဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ရှင်းလင်းခဲ့သည်။
ဝေါ်ငုရင်ဂီယက်(စာလုံးပေါင်းမမှန်)ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြထားသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗော့ငွီးအန်းဇပ်(ဗီယက်နမ်: Võ Nguyên Giáp)သည် ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန်တို့ကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည့် ထင်ရှားသော ဗီယက်နမ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၀၂ နှစ် အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
သူ့ကို ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား ပိုင်နက်အတွင်းရှိ ကွမ်းဘင်း (Quang Binh) ပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းမှ လယ်သမားမိသားစုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် မြေအောက်တော်လှန်ရေး လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့တစ်ခုသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဟိုချီမင်း ဦးဆောင်သည့် အင်ဒိုချိုင်းနား ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဗီယက်နမ်ကို ဂျပန်များ မကျူးကျော်မီ ဟိုချီမင်းနှင့်အတူ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် တိမ်းရှောင်နေစဉ်ကာလအတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗော့ငွိအန်ဇပ်သည် စစ်တပ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော ဂျပန်များကို ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နွှဲရန်အတွက် အင်ဒိုချိုင်းနားသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဒိန်ဖန်ဖူး (Dien Bien Phu) တိုက်ပွဲ၌ ပြင်သစ်တပ်ဖွဲ့များကို အောင်မြင်စွာ ဦးဆောင်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့ရာ ဒေသတွင်း ပြင်သစ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှု အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။
တောင်ဗီယက်နမ်တပ်ဖွဲ့များကို ကူညီနေသည့် အမေရိကန်တပ်များကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ၁၉၆၈ ခုနှစ် တက် (Tet) စစ်ဆင်ရေးကို မြောက်ဗီယက်နမ်တို့ ပြုလုပ်ခဲ့စဉ်က ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝေါ် ငုရင် ဗော့ငွိအန်ဇပ်သည် မြောက်ဗီယက်နမ်၏ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များ ဗီယက်နမ်မှ ဆုတ်ခွာရေးတွင် ထိုစစ်ဆင်ရေးမှာ အဓိကကျသည့် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဟု ဆိုကြသည်။