kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လောင်စာသည် စက်ရုံလုပ်ငန်းများ၌ လွန်စွာအရေးကြီးသော အသက်သွေးခဲတစ်ခု ဖြစ်သည့်အလျောက် လောင်စာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ဖြစ်ပေါ်သော ကြီးကျယ်သည့်အကြောင်းအရာများကို နိုင်ငံသမိုင်းများ၌ တွေ့ရှိရလေသည်။
ယခုအခါ၌ အများသူငှာသုံးစွဲလျက် ရှိသော ပစ္စည်းများ၌ လောင်စာလွတ်ကင်းပြီး ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် ပစ္စည်းများမရှိသလောက် ရှားပါးလှပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဇီဝစွမ်းအင် လှုပ်ရှားသွားလာမှုအတွက် စွမ်းအင်ရရှိစေရန် လူတို့သည် အစားအစာကို အမြဲတမ်းစားသောက်၍ ဖြည့်တင်းပေးနေကြရသည်။
အစာ၌ပါရှိသော ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဓာတ်သည် အသက်ရှူရာတွင် အဆုတ်တွင်းသို့ဝင်လာသော အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့၏ အကူအညီဖြင့် လောင်ကျွမ်း၍ အပူစွမ်းအင်ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထိုအပူစွမ်းအင်ကို ကျွန်ုပ်တို့၏ ကြွက်သားများနှင့် နာဗ်ကြောများက ရရှိ၍ လှုပ်ရှားထကြွခြင်းဖြစ်ပေါ်သည်။
ထို့အတူ စက်ကြီးများ၊ မီးဖိုကြီးများစသည်တို့တွင် အပူစွမ်းအင်ကို လောင်စာများဖြင့် ဖြည့်တင်းပေးကြရလေသည်။
လောင်စာများတွင် ကာဗွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်ကြ၍ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဆားလဖာ(ကန့်)တို့လည်း အနည်းအကျဉ်း ပါဝင်ကြသည်။
တခါတရံ ဖော့(စ်ဖ်)ရပ်စ် (မီးစုန်းဓာတ်)၊ အောက်ဆီဂျင် နှင့် ပူးပေါင်းကာ အောက်ဆိုဒ်ဖြစ်လွယ်သည့် မဂ္ဂနီစီယမ်၊ အလူမီနီယမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒြပ်စင်များကိုလည်း လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
လောင်စာများ လောင်ကျွမ်းသောအခါ လောင်စာထဲ၌ပါရှိသော ကာဗွန်ဓာတ်သည် အောက်ဆိုဒ်အဖြစ်ပြောင်းလဲ၍ အပူကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ဆက်စပ် ကြည့်ရှုဖွယ် ဇီဝလောင်စာ အင်ဂျင် ကိုးကား Category:စွမ်းအင်။
ကကတိုး ကကတိုးငါးသည် နှုတ်ခမ်းမွေးပါသော ငွေရောင်တောက်သည့် ရေချိုငါးငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
တနည်းအားဖြင့် ငါးနုသန်း ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
Part of Speech ( ဝါစင်္က−၉ပါး) တွင် − အများသုံးနာမ် (common noun) ဖြစ်သည်။
လောင်းကြက်မြို့သည် ရှေးရခိုင်ပြည် ဘုရင်များ မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် ထီးနန်းစိုက်ထူစိုးစံတော်မူခဲ့ဖူးသော မြို့တော်ဟောင်း တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ယင်းမြို့သည် စစ်တွေခရိုင် မြို့ဟောင်းမြို့(မြောက်ဦးမြို့) အနီးလေးမြို့ မြစ်ကမ်းအနောက်ဘက် လောင်းကြက်ချောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ယခုအခါ ပျက်စီးသွားပြီဖြစ်ရကား အစအနလောက်သာရှိတော့သည်။
သမိုင်းကြောင်း သက္ကရာဇ် ၄၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပဉ္စာမင်းဆက်၏ ၁၂ ဆက်ဖြစ်သော မင်းဘီလူးအား သင်္ခယာအမတ်(ဝရောင်ငှက်)က လုပ်ကြံ၍ မင်းပြု၏။
မင်းဘီလူး၏သားတော် မင်းရဲဘယသည် မိဖုရားနှင့်တကွ ပုဂံ သို့ခိုဝင်ရာ ကျန်စစ်သားမင်းက ကောင်းစွာပြုစုစောင့်ရှောက်ထားသဖြင့် ၂၅ နှစ်မျှကြာခဲ့လေသည်။
မင်းရဲဘယ၏ မိဖုရားတွင် နောင်ရခိုင်ရာဇဝင်တွင် လက်ယာမင်းနန် ဟုတွင်သော မင်းသားတစ်ပါးကို ဖွားမြင်ခဲ့၏။
ကျန်စစ်သား၏မြေးတော် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် လက်ယာမင်းနန်အား ရခိုင်ထီးနန်းကို စိုးစံစေလိုတော်မူရကား အလုံးအရင်းကြီးစွာဖြင့် ရခိုင်ပြည်သို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ သင်္ခယာအမတ်၏ မြေးတော် မင်းပတိ(မင်းဝတီး)က ကြံ့ကြံ့ခံသော်လည်း အောင်မြင်သဖြင့် လက်ယာမင်းနန်းကို ထီးနန်းအပ်နှင်းခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် လက်ယာမင်းနန်သည် လောင်းကြက်မြို့ကို မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် သက္ကရာဇ် ၄၆၅ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး စတင်တည်ထောင်သည်။
သို့ရာတွင် မြို့တည်၍ နှစ်မလည်မီ ပျက်စီးဆုတ်ယုတ်သဖြင့် ယင်းမြို့ကို စွန့်၍ မြောက်ဘက်ချောင်းကိုကူးပြီးလျှင် လေးမြို့မြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ပရိန်မြို့ဟုသမုတ်ကာ မြို့နန်းတည်သည်။
ထိုပရိန်မြို့တွင် လက်ယာမင်းနန်နှင့် သားတော်၊ မြေးတော်တို့သည် သက္ကရာဇ် ၅ဝ၄ ခုနှစ်တိုင်အောင်စိုးစံခဲ့လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၆၁၃ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၂ ရက် စနေနေ့တွင် အလောမာဖြူမင်းသည် လောင်းကြက်မြို့ကို မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် အသစ်တစ်ဖန်တည်ထောင်၍ စိုးစံတော်မူခဲ့ရာ ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၆ ဆက် ဣန္ဒသူမင်းအထိနှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်ကျော် မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့ပြန်လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဘုရင် ထောရာကြီး(ဣန္ဒသူ)သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ထိပါးလာသည်နှင့် မင်းခေါင်ဘုရင်၏ သားတော် မင်းရဲကျော်စွာက ရခိုင်ပြည်ကို အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ပြီးလျှင် မင်းခေါင်း၏သားမတ်တော် အနော်ရထာစောကို လောင်းကြက်မြို့တွင် နန်းတင်ခဲ့လေသည်။
ထောရာကြီး၏သား နရမိတ်လှသည် ရခိုင်မှပြေး၍ ဟံသာဝတီ ရာဇာဓိရာဇ်ထံသို့ ခိုဝင်လာသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၈ ခုနှစ်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် ရခိုင်ကိုတိုက်၍ အနော်ရထာစောကို သတ်ပြီးလျှင် နရမိတ်လှအား လောင်းကြက်မြို့တွင် နန်းတင်ခဲ့သည်။
နရမိတ်လှကား မင်းစောမွန်ဟုလည်းတွင်သည်။
သက္ကရာဇ် ၇၇၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမင်းခေါင် သားတော်မင်းရဲကျော်စွာသည် ဟံသာဝတီမှလှည့်၍ ရခိုင်ကိုတက်ပြန်ရာ နရမိတ်လှ (မင်းစောမွန်) စစ်ရှုံး၍ အနောက်ဘင်္ဂလားသို့ အနှစ် ၂ဝ ခန့်တိမ်းရှောင်၍နေခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရခိုင်တွင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော ညီတော် နရနုမင်းလည်း နောင်တော်နရမိတ်လှရှိရာသို့ လူစေလွှတ်၍ချီပင့်ရာ သက္ကရာဇ် ၇၉၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်သို့ပြန်ရောက်၍ လောင်းကြက်ထီးနန်းကို စိုးစံတော်မူပြန်၍ မင်းစောမွန်ကြီးအမည်ကို ခံယူတော်မူလေသည်။
လောင်းကြက်မြို့သည် ရန်သူများအဘက်ဘက်မှ နှိပ်စက်ဖျက်ဆီးခြင်း ခံရသောကြောင့် မြို့အနေအားဖြင့် မကောင်းဟုယူဆကာ မင်းစောမွန်သည် လောင်းကြက်မြို့မှပြောင်း၍ မြို့ဟောင်းမြို့(မြောက်ဦးမြို့)ကို သက္ကရာဇ် ၇၉၂ ခုနှစ်တွင်တည်သည်။
သို့သော် ထိုနှစ်မှာပင် မင်းစောမွန် နတ်ရွာစံလေသည်။
သို့ဖြင့် လောင်းကြက်မြို့သည် မင်းနေပြည်တော်မြို့အဖြစ် နှစ် ပေါင်း ၂ဝဝ နီးပါးခန့် တည်တံ့လာခဲ့သည်။
မြို့ဟောင်းမြို့ကို မင်းနေပြည်တော် သတ်မှတ်ပြီးသည့်နောက်တွင် လောင်ကြက်မြို့သည် တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကောလာခဲ့ရာမှ နောက်ဆုံး ပျက်စီးခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ‎။
300px|A typical front loading consumer autoreverse hi-fi cassette deck from the late 1980s (Sony TC-RX55), featuring full electronic transport, Dolby B and C noise reduction, and HXPro dynamic headroom expansion ကက်ဆက်သည် တိတ်ခွေထည့်၍အသံသွင်းနိုင် ဖွင့်နိုင်သောစက် ဖြစ်သည်။
ကက်ကင်းဓာတ်ဆိုသည် ဗေဒင်သဘောအရ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော နံဓာတ် ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ဗေဒင် Title: ကက်ကင်း/ကပ်ကင်း ကက်ကင်း [အသံထွက် အမှန်အရ ရေးသားရမည် ဆိုလျှင်မူ(ကပ်ကင်း)ဟု ရ၏။
] ကပ်ကင်း ၏ မူလ အဓိပ္ပါယ် မှာ [ ("ကပ်" = သက်ရှိ၊သက်မဲ့ ဖြစ်သည့် ကမ္ဘာမြေ လောကရှိ အရာခပ်သိမ်း ဟူသမျှ တို့ကို ပျက်စီးစေတတ်သော အကြောင်း ၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှု ဟု အဓိပ္ပါယ် ရသည်။
) ("ကင်း" = ထိ၊တွေ့ ဆက်ဆံမှု မရှိခြင်း ဟု အဓိပ္ပါယ် ရသည်။
) ပျက်စီးစေတတ်သော အကြောင်းတို့ကို ထိ၊တွေ့ ဆက်ဆံမှု မဖြစ်စေခြင်း ဟု အဓိပ္ပါယ် ရသည်။
] ပျက်စီးစေတတ်သော အကြောင်းတို့ကို ထိ၊တွေ့ ဆက်ဆံမှု မဖြစ်စေရန် ဓာတ် ဂုဏ်သတ္တိအား ပြုပြင်စီစဉ် ဖန်တီးဖြစ်တည်စေခြင်း(ဖြစ်တန်စွမ်း တို့ကို ပြောင်းပြန် လှည်အောင် တန်ပြန် တိုက်ခိုက်ခြင်း) ဟု အဓိပ္ပါယ် ရသည်။
သာဓက ပြဆိုရသော်။
ညအချိန်တွင် အိပ်မရဖြစ်၍ နေ့အချိန်တွင်သာ အိပ်မိနေခြင်း ကို ပြောင်းပြန် လှည်အောင် တန်ပြန်ခြင်း(ကပ်ကင်းရိုက်)လိုလျှင် အိပ်သည့်နေရာအား ပြောင်းပြန်လှည့်၍ တစ်ညတာ အိပ်ရပါမည်။
ထိုသို့ ခေါင်းရင်းပိုင်း နှင့် ခြေရင်းပိုင်း ပြောင်းပြန် လှည့်အိပ်မှု ပြုလုပ်မှုသည် ဓာတ်ဂုဏ်သတ္တိ ကို ပြန်ပြောင်း လည်စေခြင်း ဖြစ်သည့်အကြောင်းကြောင့် ညအချိန်တွင် အိပ်၍ပြန်ရခြင်း ဖြစ်သည့် အကျိုးထူးကို ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။
ဤ မြေ၊ ဤ ကမ္ဘာ၊ ဤ လောက ကိုဖြစ်တည်လှည့်ပတ်စေနိုင်သော (ပထဝီဓာတ်=မြေဓာတ်)၊ (တေဇောဓာတ်=မီးဓာတ်)၊ (အာပေါဓာတ်=လေဓာတ်)၊ (ဝါရောဓာတ်=ရေဓာတ်) စသော ဓာတ်လေးမျိုးတို့၏ အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြင့် ဓာတ်ဂုဏ်သတ္တိ ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည့် ဥတုရာသီကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
လောင်းဗတ် လူမျိုးတို့သည်ကား ခရစ် ၅၆၈ ခုနှစ်ခန့်က ဥရောပတိုက် အီတလီပြည်တွင်းသို့ ပိုးမြစ်ဝှမ်းမြောက်ဘက် အရပ်မှ နောက်ဆုံးချင်းနင်းဝင်ရောက်လာသော ဂျာမန်အနွယ် လူရိုင်းများ ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ဝင်ရောက်လာသော အချိန်မှာဧကရာဇ် ဂျပ်စတင်းနီးယန်း သည် အရှေ့ဂေါ့သလူမျိုးတို့အား နှင်ထုတ်ပြီးနောက် ၁၅ နှစ်အတွင်း ဖြစ် လေသည်။
အီတလီကျွန်းဆွယ်ရှိ ရောမမြို့တော်ကဲ့သို့ အခိုင်အခန့်ကာကွယ် ထားသော မြို့များမှအပ အခြားမြို့ရွာတို့သည် လောင်းဗတ်တို့လက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့လေသည်။
သို့သော် လောင်းဗတ်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့သိမ်းပိုက် ထားသောဒေသများကို တစ်အုပ်တစ်ချုပ်တည်းအေက်တွင် အညီအညွတ် ထိန်းသိမ်း၍ မထားနိုင်သဖြင့် အီတလီကျွန်းဆွယ်တွင် သူတစ်လူ ငါတစ် မင်းနှင့် နယ်စားချင်းအပြိုင်အဆိုင်အုပ်စိုးလျက်ရှိလေသည်။
လောင်းဗတ်လူမျိုးတို့သည် ပိုးမြစ်ဝှမ်းကို နှစ်ပေါင်း၂ဝဝ ကျော်မျှ သိမ်းပိုက်အုပ်စိုးထားလေသည်။
သို့သော် ၇၇၃ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်နိုင်ငံဘုရင် ရှားလမိန်းသည် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ တောင်းဆိုချက်အရ လောင်းဗတ်နယ်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လေသည်။
၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်း သည် ရှားလမိန်းအား ရောမဧကရာဇ်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်လေသည်။
ရှားလမိန်းသည် လောင်းဗတ်သံသရဖူကိုဆောင်းလျက် ဘိသိက်ခံလေသည်။
ထိုသံသရဖူတွင် ရွှေသားအောက်၌ သံခွေတစ်ခုရှိ၏။
ထိုသံခွေသည် ခရစ် တော်ကို လက်ဝါးကပ်တိုင်၌ တင်ရိုက်ခဲ့စဉ်က အသုံးပြုခဲ့သော သံမှို တစ်ချောင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်ဟုဆို၏။
ထိုကြောင့် သံသရဖူဟုတွင် လေသည်။
ရှားလမိန်း၏ နိုင်ငံတော်ကြီး ယိုယွင်းပျက်စီးပြီးသည့် နောက် တွင် လောင်းဗတ်လူမျိုးတို့သည် အီတလီကျွန်းဆွယ်ရှိ အခြားသောလူမျိုး များနှင့် တဖြည်းဖြည်း သွေးနှောသွားလေသည်။
သို့ရာတွင် အီတလီ ကျွန်းဆွယ်မြောက်ပိုင်းတွင် မြေဩဇာထက်သန်သော ပိုးမြစ်ဝှမ်းကိုမူကား လောင်းဗတ်လူမျိုးကိုအစွဲပြု၍ လောင်ဗာဒီအရပ်ဟု ယနေ့တိုင် ခေါ်တွင် လျက်ရှိသည်။
ယင်းကဲ့သို့ တောင်ပိုင်းလက်တင်လူမျိုးနှင့် မြောက်ပိုင်းတျူ တန်လူမျိုးတို့ သွေးနှောရောစပ်၍ ပေါ်ပေါက်လာသော လူမျိုးသစ်သည် လုံးလဝီရိယရှိသော လူမျိုးဖြစ်သဖြင့် ၁၃ ရာစုနှစ်မှ ၁၆ ရာစုနှစ်တိုင် စီးပွားအရှာကောင်းသော ကုန်သည်ကြီးများနှင့်ငွေချေးစားသူများအဖြစ်ဖြင့် သမိုင်းတွင်ထင်ရှားလေသည်။
ထိုသူတို့သည် လန်ဒန်မြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဥရောပတိုက်ရှိ မြို့ကြီးများသို့လည်းကောင်း အမြောက်အမြား သွားရောက် နေထိုင်ကြလေ၏။
သို့ဖြစ်၍ အဲ့လပတောင်တန်းမြောက်ဘက်တွင် အီတာလျံ လူမျိုးများကို လောင်းဗတ်အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ကြလေသည်။
နောက်ဆုံး၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ချစ်တီးယားလူမျိုးဆိုလျှင် ငွေချေးစားသူများဟု အသိ အမှတ်ပြုထားကြသည့်နည်းတူ ထိုအခါကလည်း ငွေချေးစားသူများကို လောင်းဗတ်လူမျိုးဟူ၍ အသိအမှတ်ပြုခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် ထိုငွေချေးစားသူများ နေထိုင်ခဲ့ဘူးသောလမ်းကို လောင်းဗတ်လမ်းဟူ၍ပင် အမည်မှည့်ထားကြလေသည်။
လောင်းရှည်မြို့သည် ယောနယ်အတွင်းတွင် ပါဝင်သည်။
လောင်းလုံးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင် လောင်းလုံးမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၏။
မြို့နယ်မှာ ထားဝယ်မြစ်ဝကျယ်နှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ ကပ္ပလီပင်လယ်အကြားရှိ ကျွန်းဆွယ်အပိုင်းအပါအဝင်ဖြစ်သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
ထားဝယ်မြစ်ဝနှင့် မိုင် ၂၀ သာ ကွာသည်။
လောင်းလုံး မြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၃ဒီဂရီ ၂၃မိနစ်မှ ၁၄ဒီဂရီ ၈မိနစ် ၃၀ စက္ကန့် နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၈ဒီဂရီ ၃မိနစ် ၃၀ စက္ကန့်မှ ၉၈ဒီဂရီ ၁၃မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ (၃၅၅.၉၂)စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပါသည်။
အရှေ့မှအနောက်သို့ (၁၂)မိုင် ရှိပြီး တောင်မှ မြောက်သို့ (၄၄)မိုင် ရှည်လျားပါသည်။
အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန(၂၀၁၉)။
ထားဝယ်ခရိုင်၊-လောင်းလုံးမြို့နယ်၏-ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်။
ပထဝီဝင်အနေအထား လောင်းလုံးမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ထားဝယ်မြစ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ကပ္ပလီပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မြန်မာ့ပင်လယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရေဖြူမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
လောင်းလုံးမြို့နယ်သည် မြေညီရပ်ဝန်းမဟုတ်ဘဲ တောင်ကုန်း ချိုင့်ဝှမ်းများအတွင်း မြစ်ချောင်းဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက် ရှိသည်။
မြို့နယ်အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တောင်တန်းမှာ မြောက်မှတောင်သို့ ကာဆီးလျက်ရှိသည်။
ထင်ရှားသော တောင်တန်းများမှာ မြင့်မိုရ်လက် ခတ်တောင်၊ တောမိုးတောင်၊ ရန်ကင်းတောင်၊ ကြည့်မျှော်တောင် တို့ဖြစ်သည်။
လောင်းလုံးမြို့နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသည့် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ပြီး မြစ်ချောင်းများသည် အနောက်မှအရှေ့သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။
ထင်ရှားသောမြစ်(သို့မဟုတ်)ချောင်းမှာထားဝယ်မြစ်ဖြစ်ပြီး ထားဝယ်မြို့နယ် မှ လောင်းလုံးမြို့နယ်အကြားဖြတ်၍ မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းပါသည်။
ထားဝယ်မြစ်မှာ နွေရာသီတွင် ရေအနက် သာမန်ခန့်သာရှိ၍ သင်္ဘော စက်လှေများ သွားလာနိုင်သည်။
လောင်းလုံးမြို့နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်ပျမ်းမျှအမြင့် (၁၅၀)ပေအထက်တွင် တည်ရှိသည်။
အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ မြင့်မိုရ်လက်ခတ်တောင်ဖြစ်၍ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၂၂၉၈၀)ပေအမြင့်တွင် ရှိသည်။
သဘာဝပေါက်ပင်များ လောင်းလုံးမြို့နယ်အတွင်း ပေါက်ရောက်သည့် သဘာဝပေါက်ပင် များမှာ သင်္ကန်းပင်အနည်းငယ် ပေါက်ရောက်ပါသည်။
တောင်တမာ၊ ဘင်ဂပင်များ ပေါက်ရောက်ပါသည်။
တောသရက်၊ တောင်ပိန္နဲ၊ ရင်းခတ်၊ ဖန်ခါး၊ သပြေ၊ သစ်အယ်ပင်များ ပေါက်ရောက်ပါသည်။
ဝါးဘိုးဝါး၊ သိုက်ဝါးများလည်း ပေါက်ရောက်ပါသည်။
ရှားပါးဆေးဖက်ဝင်အပင်များ ဖြစ်သည့် ဥတစ်လုံးဂမုန်း၊ မီးကွင်းဂမုန်း၊ ပုလဲ၊ ကြောင်ပန်း၊ နနွင်း၊ ကင်းမြီးကောက်၊ တောင်ဇီးဖြူပင်များ ပေါက်ရောက်ပါသည်။
စီးပွားရေး နေထိုင်ကြသောလူများ၏ အဓိကအလုပ်အကိုင်မှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းဖြစ်၏။
ကညင်ဆီဖြင့်ပြုလုပ်သော ကညင်တိုင်ခေါ် မီးတိုင်များကို အများအပြားလုပ်ကြသည်။
ဖျာကြမ်းများကိုလည်းရက်လုပ်၏။
လောင်းလုံးမြို့နယ် စစ်ပြဲရွာတွင်ဆားချက်သည်။
အခြားအရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ တံငါလုပ်ငန်းဖြစ်လေသည်။
ရာဘာခြံများနှင့် ဆီအုန်းခြံများကိုလည်း နေရာအနံ့၌တွေ့နိုင်သည်။
သဘာဝကမ်းခြေ အများအပြားရှိသည့် အပြင် ရှင်ကိုးရှင်စာရင်းဝင် ရှင်မော်တောင်ဘုရား၊ ရှင်ဇလွန်စေတီတော်နှင့် ရှင်တောက်ထိန်ဘုရားတို့သည် လောင်းလုံးမြို့နယ်အတွင်း၌ရှိသဖြင့် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်လာကြသည်။
လူဦးရေ လောင်းလုံးသည် ထားဝယ်လူမျိုးသီးခြားနေထိုင်သောမြို့ဟုဆိုနိုင်ပါသည်။
တခြားလူမျိုးများရောရှက်မှုအလွန်နဲပါး၍ ၁၉၀၁ ခုက လူဦးရေ ၁၄၆၁ ဦးသာ နေထိုင်သည့် ကျေးရွာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၃၃၄ ယောက် ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေစုစုပေါင်းမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၁၈,၃၁၇ ယောက်ဖြစ်ပြီး၊ လောင်းလုံးဒေသ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန ၂၀၁၉-စက်တင်ဘာလကုန် စာရင်းအရ ၁၄၈,၄၅၄ယောက် ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ် လောင်းလုံးဇာတိ ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး(လေးသွန်းခံရွာ) ပန်းပုဆရာကြီး ဦးဟန်တင်(ညင်းမော်ရွာ) မောင်မွန်နွယ်(ရွှေဝယ်) မီးပုံးပျံဦးကျော်ရင် သူရမချစ်ပို အမျိုးသမီး ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
ဂရိသမိုင်းတွင် ရှေးကျသောဘုရင်များနှင့် နိုင်ငံပြု သုခမိန်တို့၏ အကြောင်းများ၌ နတ်များနှင့် သူရဲကောင်းများ ရောထွေး၍ ပါရှိတတ်လေရာ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အကြောင်းကို တိကျမှန်ကန်စွာ သိနိုင်ရန်ခဲယဉ်းပေသည်။
သို့ဖြစ်၍ စပါးတားနိုင်ငံကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဥပဒေပြုပုဂ္ဂိုလ် လိုင်ကားဂတ်အကြောင်းကိုလည်း သမိုင်းဆရာတို့ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ပြောဆိုလျက်ရှိကြလေသည်။
ရှေးဟောင်း သမိုင်းအရ လိုင်ကားဂတ်သည် ဘီစီ ၈ဝဝ ခန့်က စပါးတားမင်းမျိုးထဲမှစ၍ ထီးနန်းကိုပင် ဆက်ခံစိုးစံနိုင်သူဖြစ်သည်ဟုဆို၏။
နောင်တော်ဘုရင်ကွယ်လွန်သည့်အခါ မရီးတော်က လိုင်ကားဂတ်အား နန်း ညွန့်နန်းလျာဖြစ်သည့် လိုင်ကားဂတ်၏ တူတော်လေးကို ဖျက်ဆီး၍ အတူ တကွနန်းတက်ရန် အကြံပေးလေ၏။
သို့သော် လိုင်းကားဂတ်သည် မရီး တော်၏ အကြံကိုပယ်၍ တူတော်ချာရီလာယပ်ကို မင်းမြေ|ာက်လေသည်။
တူတော်မှာ ကလေးအရွယ်လူမမယ်ဖြစ်ရာ လိုင်ကားဂတ်သည် ရင်ခွင်ပိုက် ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် စပါးတားနိုင်ငံကို အုပ်စိုးလေသည်။
ထိုနောက် အခြားသောနိုင်ငံများတွင်အုပ်ချုပ်နည်းများကို လေ့လာ ဆည်းပူးရန် စပါးတားနိုင်ငံမှထွက်ခွာခဲ့လေသည်။
နှစ်ပေါင်းများစွာကြာ ပြီးနောက် စပါးတားနိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်လာသည့်အခါ နိုင်ငံတွင်း၌ ကစဉ့် ကလျားကွဲပြားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။
ထိုအခါ လိုင်ကားဂတ် သည် နိုင်ငံကို တိုင်းပြည် ခေါင်းဆောင်များနှင့်တိုင်ပင်၍ အုပ်ချုပ်မှုအခြေခံ ဥပဒေသစ်များကို ရေးဆွဲလေသည်။
လိုင်ကားဂတ်သည် နိုင်ငံသားတို့မြေယာအညီအမျှ ရရှိရေး၊ ရွှေနှင့်ငွေကို ငွေကြေးအဖြစ်မသုံးစွဲဘဲ သံကိုအစားထိုး၍သုံးစွဲရေး၊ စစ်ပညာ ကို စနစ်တကျ သင်ကြားရေးနှင့်ပညာရေးတို့ကို ဥပဒေပြု၍ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်နာ စေသည်။
ယင်းသို့အားဖြင့် ဂရိပြည်တွင် စပါးတားနိုင်ငံသည် စစ်ရေးစစ်ရာ ဘက်၌ အထက်တန်းကျသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာလေ၏။
လိုင်ကားဂတ်သည် မိမိပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေရပ်များသည် စပါးတားနိုင်ငံတည်တံ့ခိုင်မြဲရန် ဖြစ်မည်မဖြစ်မည်ကို ဒဲလဖိုင်နတ်ကွန်းတွင် မေးမြန်းကြရာ နိုင်ငံ၏အကျိုးဖြစ်စေမည်ဟု သိရှိရလေသည်။
ထိုအခါ သူပြန်မရောက်မီတွင် အဆိုပါ အခြေခံဥပဒေများကို တသွေမတိမ်း လိုက်နာ ပါမည်ဟု နိုင်ငံသားတို့ထံမှ ကတိကိုတောင်းခံပြီးနောက် စပါးတားနိုင်ငံမှ တစ်ဖန် ထွက်ခွာသွားလေ၏။
နိုင်ငံသားတို့ ထာဝစဉ်အမြဲ ကတိတည်လျက် ရှိနေစေရန် လိုင်းကားဂတ်သည် စပါတားနိုင်ငံသို့ လုံးဝပြန်မလာတော့ချေ။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ရှေးဟောင်းခေတ်အခါက ဥပဒေပြုပုဂ္ဂိုလ် ကျော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဓမ္မသတ်ဆရာကြီးမနုနှင့်လည်း ကောင်း၊ ဗက်ဗီလုံးနိုင်ငံမှ ဟမ္မူရာဗီမင်းနှင့်လည်းကောင်း၊ ဟီဗရူးလူမျိုးထဲ မှ မောရှေနှင့်လည်းကောင်း၊ အက်သင်းနိုင်ငံမှ ဆိုလွန်နှင့်လည်းကောင်း နှိုင်းယှဉ်ထိုက်သူဖြစ်သည်။
ဂရိလူမျိုး သမိုင်းဆရာပလူးတပ်က လိုင်းကား ဂတ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအတိုင်းရေးသားခဲ့လေသည်။
တစ်ခါက လိုင်းကားဂတ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေရပ်များကို မနှစ်သက်သူ စပါးတားနိုင်ငံသားတစ်စုတို့သည် ဥပဒေပြုပုဂ္ဂိုလ်အား နောက် မှလိုက်၍ ပြောင်လှောင်ပြက်ရယ်ပြုကြသည့်ပြင် ခဲများဖြင့်ပေါက်ကြလေ၏။
လိုင်ကားဂတ်လည်း လူအုပ်လိုက်၍ မမှီနိုင်အောင် ပြေးပါသော်လည်း အပြေးသန်သည့်လူရွယ်တစ်ယောက်သည် သူ့အားမီလာလေ၏။
နောက်သို့ လှည့်အကြည့်တွင်ထိုသူငယ်သည် သူ၏မျက်လုံးတစ်ဖက်ကို လက်ထဲ၌ ပါလာသည့်တုတ်ဖြင့် ထိုးဖောက်လိုက်လေသည်။
ဝေဒနာကြောင့် ဆက် လက်၍မပြေးနိုင်တော့ချေ။
သို့သော် သူသည် ဝေဒနာမခံစားရဟန်ဖြင့် လူအုပ်ကို စောင့်ဆိုင်းနေလေ၏။
လူများလည်း အနားသို့ရောက်လာသော အခါ မိမိတို့၏ရိုင်းစိုင်းသော အပြုအမူကိုရှက်၍ သနားစိတ် ပေါက်လာကြ သည့်အတိုင်း လိုင်းကားဂတ်အား သူ၏နေအိမ်သို့ ပြန်ပို့ကြလေသည်။
လက်ရောက်ကျူးလွန်သည့် သူငယ်ကိုလည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးထံ အပ်လိုက်လေ ၏။
လိုင်းကားဂတ်သည် မိမိအားလက်ရောက်ကျူးလွန်သော သူငယ်အား လက်စားချေခြင်းမပြုဘဲ မိမိအိမ်၌ပင် အတူတကွနေရန် ခွင့်ပြုထားလေ သည်။
ထိုသူငယ်သည် ရှေးက မိမိအလွန်မုန်းတီးခဲ့သူ၏ မြင့်မြတ်သော စိတ်သဘောထားကို သိရှိလာသည့်အခါ အလွန်ပင် ဝတ္တရားကျေပြွန်သော တပည့်ကောင်း တစ်ယောက်ဖြစ်လာသည့်ပြင် ဥပဒေကိုရိုသေသော စပါး တားနိုင်ငံသားကောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်လာလေသည်။
လိုင်ဇိုလူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။
ပထမ ပုံနှပ်စက်ပေါ်ပေါက်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့်ကြာသည့်တိုင်အောင် စာစီသမားသည် ပုံနှိပ်စာလုံးများကို တစ်လုံး ချင်းသာ စီပေးရသဖြင့် အချိန်များစွာကုန်ခဲ့ရ၏။
သို့သော် နောင်အခါ ပုံနှိပ်စာလုံးများကို လက်အစား စက်နှင့်လျင်မြန်သေသပ်စွာ စီပေးနိုင်သော စက်မျိုး ပေါ်ပေါက်လာပြီးလျှင် ကမ္ဘာအနှံ့မှာပင် ယခုအခါ အများအစား အသုံးချလျက်ရှိပေပြီ။
လိုင်နိုတိုက်နှင့် မိုနိုတိုက်ဟူ၍ စက်နှစ်မျိုးရှိရာတွင် အထူးသဖြင့် ခေတ်မီသတင်းစာ တိုက်ကြီးများ၌ လိုင်နိုတိုက်ကို အသုံးပြုကြ သည်။
လိုင်နိုတိုက်တွင် လက်နှိပ်စက်မှာကဲ့သို့ အက္ခရာနှိပ်သော ခလုတ် များပါရှိ၍ အလိုရှိသောစာများကို တစ်ကြောင်းချင်း စီပေးနိုင်သည်။
စာကြောင်း ကို အဂ‡လိပ်လိုလိုင်းဟု ခေါ်သဖြင့် စာတစ်ကြောင်းချင်းစီနိုင်သော ဤစက်ကို လိုင်နိုတိုက်ဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံကြီးများရှိ အချို့သောသတင်းစာတိုက်ကြီးများတွင် လိုင်နို တိုက်ပေါင်း လေးငါးဆယ်ထက်မနည်း အသုံးပြုလျက်ရှိ၍ အချို့စက်များ တွင် မိန်းမများပင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နေ သည်ကို တွေ့ရလေသည်။
လိုင်နိုတိုက်စက်ရှိစာလုံးများကို ပြောင်းလဲပေးခြင်းဖြင့် အခြားဘာသာစာပေများကို လည်း စီနိုင်လေသည်။
လိုင်နိုတိုက်ကို စတင်တီထွင်သူမှာ အော့တမားမာဂင်သေလာ ဖြစ်သည်။
သူသည် အစက နာရီပြလုပ်သူတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့၍ အသက် ၁၈ နှစ် အရွယ်၌ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။
လိုင်နိုစက်ဖြင့် စာစီရန်လွယ်ကူသလောက် လိုင်နိုတိုက်စက် အတွင်း၌ အစိတ်အပိုင်းများကို အလွန်ရှုပ်ထွေးစွာ တပ်ဆင်ထားသည်။
ထိုကြောင့် ထိုစက် ဖြစ်မြောက်အောင် အလွန်ခက်ခဲစွာ ကြံစည်ကြိုးစား ခဲ့ကြောင်းသိနိုင်ပေသည်။
မာဂင်သေလာသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ တစ်ပင် တစ်ပန်းကြံစည် စိတ်ကူးရပြီး နောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်သို့ရောက်မှ စာစီနိုင်သည့် စက်တစ်လုံးကို တီထွင်နိုင် သောအခြေသို့ ရောက်ခဲ့ပေသည်။
သူ၏စက်ကိုတစ်ဖန် နောက်နှစ်များတွင် အခြားသိပ္ပံပညာရှင်များက ကောင်းသည်ထက်ကောင်းအောင် တဖြည်းဖြည်း ထပ်မံပြုပြင်လာခဲ့ရာ ယခုအခါ လိုင်နိုတိုက်ကို ကမ္ဘာတွင်မရှိမဖြစ်သည့် စက်တစ်ခုအနေဖြင့် အသိအမှတ်ပြု၍နေကြရပေပြီ၊ ယခုခေတ် လိုင်နိုတိုက် ဖြင့် တစ်နာရီလျှင် ပုံနှိပ်စာလုံးပေါင်း ၁၂ဝဝ မျှ စီနိုင်လေသည်။
လိုင်နိုတိုက်၏ အပေါ်ဘက်၌ မေးထရစ်ခေါ် စာလုံးပုံစံများထားရှိ သော မဂ္ဂဇင်းဟု ခေါ်သည့် အိမ်တစ်ခုရှိသည် အလိုရှိသော အက္ခရာအလိုက် လက်နှိပ်ခလုတ်ကို နှိပ်လိုက်သောအခါ ထိုမဂ္ဂဇင်း အိမ်ထဲမှ စာလုံးပုံစံသည် စက်၏ အောက်ဘက်သို့ ဆင်းလာသည်။
စာတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံးကြားတွင် ခံသော ကြားခံတုံးကလေးများကိုလည်း လက်နှိပ် ခလုတ်ဖြင့် ထည့်ပေးနိုင်သည်။
စာတစ်ကြောင်းပြည့်၍ ခလုတ်ကိုနှိပ်ပေးသောအခါ အဆိုပါ စာတစ် တန်းလုံးသည် ထိုစက်မှာပင် တပ်ဆင်ထားသည့်ပုံသွန်း စက်ထဲသို့ ရောက်သွားသည်။
ထိုအခါ ပုံသွန်းစက်ကစာ လုံးပုံများထင်နေသော စာတစ်ကြောင်း စာမျှလောက်ကို တစ်ခဏအတွင်း ပုံသွန်းပြုလုပ်ပေးသည်။
ထိုစာတစ်တန်းစာရှိသော စာလုံးပုံ ဘလောက်ကို အခြားကိရိယာများက အထူအပါးညီအောင် ညိ|ပေးပြီးသောအခါ စာစီခွက်ထဲသို့ရောက်လာပြန်သည်။
အက္ခရာ တစ်လုံးနှင်တစ်လုံးကြားတွင်ဖြစ်စေ၊ စာတစ်လုံးနှင့် တစ်လုံးကြားတွင်ဖြစ်စေ ကြားခံတုံးကလေးများထည့် ပေးရသည့် အလုပ်မှာ လက်နှင့်စာစီရာမှာကဲ့သို့ မလွယ်ကူပေ။
စာတစ်ကြောင်းပြည့်အောင် အံ ကိုက်ဖြစ်သော ကြားခံတုံးထည့်ပေးသည့် နည်းကို ဂျွန်အာရော့ဂျား ဆိုသူ အမေရိကန်လူမျိုးတစ်ဦးက တီထွင်နိုင်ခဲ့၍ သူ၏နည်းတွင် အောက်ဘက်ထူ၍ အထက်သို့ရှူးသွားသော သံမဏိပြားကလေးများကို လိုသောကြားနေရာတွင် ရိုက်သွင်းပေးလေသည်။
လိုင်နိုတိုက်စက်မှ စာတစ်ကြောင်းစီ ပုံသွန်းပြီးထွက်လာသော စာတန်းဘလောက်များကို တစ်ဖန် စာမျက်နှာအရွယ်အလိုက် ဖောင်သွင်းပေး၍ ပုံနှိပ်စက်တွင် တပ်ဆင်ရိုက်နှိပ်ရလေသည်။
စာတစ်ကြောင်းစီ ပုံသွန်းရာ၌ ပုံသွန်းသောသတ္တုကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် အရည်ကျိုထား၍ စာတစ် တန်းစီပုံသွန်းပြီးတိုင်း စာလုံးပုံစံနှင့် ကြားခံတုံးများကို ရှိရင်းစွဲနေရာများသို့ အလိုအလျောက်ပြန်ရောက်အောင် စက်တွင်ဖန်တီးထားခြင်းမှာလည်း အလွန် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော ကြံစည်ချက်ပင်ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ရုံးသုံးပစ္စည်း။
လိုင်ယာငှက်ဆိုသည်မှာ မဲန်နူရီဒေး (Menuridae) မျိုးရင်းမှ မဲန်နူရာ (Menura) မျိုးစုဝင် မြေကြီးပေါ်တွင်နေသော ဩစတြေးလျတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် ငှက်မျိုးစိတ်နှစ်ခုမှ မည်သည့်ငှက်ကိုမဆို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
မဲန်နူရာ နိုဗီဟော်လန်ဒီး (Menura novaehollandiae) နှင့် မဲန်နူရာ အယ်လ်ဘာတီ (Menura alberti) ဟူ၍ လက်ရှိမျိုးစိတ်နှစ်ခု ရှိသည်။
တည်ရှိဆဲ မျိုးစိတ်နှစ်ခု ပုံ သိပ္ပံအမည် အရပ်သုံးအမည် ဖော်ပြချက် တွေ့ရှိရသည့်ဒေသများ120px မဲန်နူရာ နိုဗီဟော်လန်ဒီး (Menura novaehollandiae) ထိပ်တန်းလိုင်ယာငှက် (Superb lyrebird)၊ အက်ဘရင့်ဂျင်နယ်ဘာသာစကားတွင် weringerong၊ woorail သို့မဟုတ် bulln-bullnဟုလည်းခေါ်သည်။
တတ်သောငှက်များတွင် ကမ္ဘာ့အရွယ်အကြီးဆုံး တေးဆိုငှက်မျိုးများမှ တစ်မျိုး၊ ချဲ့ကားထုတ်နိုင်သောအမြီးနှင့် အသံတုပြုရာ၌ ထိပ်တန်းဖြစ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည့် ငှက်။
ဩစတြေးလျတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်း (ဝိတိုရိယ ပြည်နယ် တောင်ပိုင်းမှ ကွင်းစလန်ပြည်နယ် အရှေ့တောင်ပိုင်းထိ)120px မဲန်နူရာ အယ်လ်ဘာတီ (Menura alberti) အယ်လ်ဘာ့တ်လိုင်ယာငှက် (Albert's lyrebird) ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သော အယ်လ်ဘာ့တ်မင်းသားအား ဂုဏ်ပြုမည့်ဆိုထားသော အမည် နယူးဆောက်ဝေးပြည်နယ်နှင့် ကွင်းစလန်ပြည်နယ်တို့အကြား အမည်ရလာပုံ ဩစတြေးလျတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် လိုင်ယာငှက်သည် အသွင်အားဖြင့် ထူးခြားလှသောငှက်ဖြစ်သည်။
ခေါင်းပိုင်းနှင့် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်မှာ အခြားငှက်များနှင့် မခြားနားလှသော်လည်း အမြီးမှာ မည်သည့်ငှက်မြီးနှင့်မျှ မတူချေ။
သူ၏အမြီးသည် အနောက်နိုင်ငံ ရှေးစောင်းများ(Lyre)နှင့် တူသဖြင့် လိုင်ယာငှက်ဟု အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်လေသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ 'စောင်းသဏ္ဌာန်အမြီးရှိသော ငှက်' ဟုဖြစ်ပေသည်။
ညိုမည်းသောအရောင်တွင် အစိမ်းမှတ်များဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက် ရှိသည်။
အမြီးအတောင်များသည် နှစ်ပေခန့်ရှည်၍ ဥဒေါင်း၏ အမြီးကဲ့သို့ နောက်တွင် တွဲကျလျက် ရှိသည်။
အမြီးကိုထောင်၍ ဖြန့်လိုက်သောအခါ အနောက်တိုင်းစာပေတွင် ထင်ရှားသော 'အပိုလို' ၏ စောင်းနှင့် သဏ္ဌာန်တူလေသည်။
ထိုအမြီးကြောင့်လျှင် ထင်ရှားသောငှက်မျိုး ဖြစ်လာလေသည်။
ထူးခြားချက်မှာ ငှက်ဖို၏အမြီးသာ စောင်းနှင့်သဏ္ဌာန်တူခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဖော်ပြချက် လိုင်ယာငှက်သည် တေးဆိုတတ်သောငှက်များတွင် အရွယ်အကြီးဆုံး ငှက်မျိုး ဖြစ်သည်။
အသံမှာ နူးညံ့ပျော့ပြောင်းသည်။
အခြားငှက်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ သီချင်းများကိုလည်း အတုခိုး၍ ဆိုတတ်သည်ဟုဆိုသည်။
မိတ်လိုက်ချိန်များ၌ ငှက်ဖိုသည် ငှက်မအားချစ်ရေးဆို သောအခါများတွင် သူ၏စောင်းသဏ္ဌာန်အမြီးကို တောင်ပူစာကလေးပေါ်မှနေ၍ အလှပြနေတတ် လေသည်။
လိုင်ယာငှက်သည် အသိုက်ကို မြေကြီးပေါ် သစ်ပင်ရင်းတွင်ဖြစ်စေ၊ ကျောက်ဆောင်ရင်းတွင်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
အသိုက်ပြုလုပ်ရာတွင် သန်မာသော သစ်မြစ်များကို ရက်ထား၍ ဘေးပတ်လည်တွင် အမွှေးအတောင်များဖြင့် ကာရံထားသည်။
အသိုက်၏အနားပတ်လည်တွင် တုတ်ချောင်းများ၊ ရေညှိများနှင့် သစ်ရွက်များကိုစုပုံထားပြီးလျှင် ဘေးပေါက် တစ်ခုဖောက်ထား၏။
အသိုက်ထဲတွင်ကား တစ်ခုတည်းသောဥကိုသာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ငှက်ငယ်သည် သုံးလေးနှစ်ကြာမှ အမွေးအတောင်စုံလေသည်။
လိုင်ယာငှက်သည် ကြောက်ရွံ့တတ်၍ အနှောင့်အယှက်တွေ့သောအခါ ထူထပ်သော သစ်ပင်များအောက်သို့ ထွက်ပြေးလေ့ရှိသည်။
အပြေး လျင်မြန်၏။
ကောင်းစွာပျံသန်းနိုင်သော ငှက်များမဟုတ်သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင်သာ သစ်ပင်ထက်၌ နေကြသည်။
စားသောက်သောအစာမှာ ပိုးမွှားများနှင့် ခရုများဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျတိုက် နယူးဆောက်ဝေး၊ ကွင်းစလန်တောင်ပိုင်းနှင့် ဝိတိုရိယပြည်နယ်များတွင် လိုင်ယာငှက်မျိုးကို တွေ့နိုင်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ။
thumb|ဂျိုးဇက် လစ်စတာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်ခန့်လောက်ကဆိုလျှင် လူတစ်ယောက်သည် ခြေလက် အင်္ဂါတစ်ခုခု မတော်တဆကျိုးပဲ့သွားရုံမျှနှင့် သူ၏အသက်ဘေးမှာ အလွန် စိုးရိမ်ဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ရပေသည်။
သို့သော် ယခုအခါတွင်မူ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်သည် တော်ရုံခြေကျိုးကာမျှဖြင့် သေသွားရသည်ဆိုလျှင် ရယ်စရာသာ ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။
ထိုစဉ်က ခွဲစိတ်ရသည့်ရောဂါနှင့် သေဆုံးကြရသူများ မှာ များသောအားဖြင့် ဒဏ်ရာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ခွဲစိတ်သည့် ဆရာဝန်၏ ဓားမှအဆိပ်အတောက်ဖြစ်ကာ သေဆုံးကြရခြင်းသာဖြစ်လေသည်။
ယခုအခါတွင် ဤသို့အဆိပ်အတောက်ဖြစ်ခြင်းမှ လုံးဝကင်းလွတ်ခဲ့ပြီဖြစ်၍ ခွဲစိတ်ကုသခြင်းကို အထူးအဆန်းဟူ၍ပင် အမှတ်မထားကြတော့ချေ။
ခွဲစိတ်ကုသရေးတွင် ဤမျှလောက် တိုးတက်လာခဲ့ခြင်းမှာ ဂျိုးဇက်လစ်စတာ(ခရစ် ၁၈၂၇ - ၁၉၁၂) အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဆေးပညာပါရဂူကြီး၏ကျေးဇူးကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။
လစ်စတာသည် ၁၈၂၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် အက်ဆက်နယ် အပ်ပတန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
သူသည် ဆေးပညာကို သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့ပြီးနောက် သူ၏တစ်သက်တာအတွင်း ဂလပ်စဂိုးတက္ကသိုလ်၊ အက်ဒင်ဗာရာတက္ကသိုလ်နှင့် နောက်ဆုံးလန်ဒန်မြို့ ဘုရင့်ကောလိပ်ကျောင်းတို့တွင် ခွဲစိတ်ကုသမှုပညာဆိုင်ရာ ပါမောက္ခအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေ သည်။
လစ်စတာသည် ဆေးပညာကိုဆည်းပူးနေစဉ်အတွင်း ခွဲစိတ်ကုသခြင်းခံကြရသောလူနာတို့၏ သနားစဖွယ် အသက်ဆုံးရှုံးကြခြင်းကို မကြာခဏ တွေ့ရလေသည်။
ထိုကြောင့် ခွဲစိတ်ကုသရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်ရောဂါတို့ကို အရင်းအမြစ်တိုင်အောင် စုံစမ်းလေ့လာရှာဖွေကြည့်လေသည်။
၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သော ပါးစတားဆိုသူသည် မိုက္ကရိုစကုပ်ဖြင့်သာမြင်နိုင်သည့် ရောဂါပိုးမွှားတို့အကြောင်းကို တွေ့ရှိလေသည်။
လစ်စတာသည်လည်း ပါးစတား၏ အယူအဆကိုအခြေခံပြုကာ ထိုရောဂါပိုးမွှားများ ကာကွယ်ရန်ဆေးကိုကြိုးစားကြံစည်ခဲ့ရာ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် ကာဗောလစ် အက်ဆစ်ကို တွေ့ရှိသည်။
ထိုကာဗောလစ်အက်ဆစ်ဖြင့် ပိုးမွှားတို့ကိုသတ်နိုင်ခဲ့ရာ ခွဲစိတ်ကုသခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘေးဥပါဒ်တို့ကို ကင်းလွတ်စေနိုင်ခဲ့လေသည်။
လစ်စတာတွေ့ရှိခဲ့သည့် ကာဗောလစ်အက်ဆစ်မှာ အလွန်စပ်သောကြောင့် လူနာတို့ ကြောက်ရွံ့ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ မစပ်မနာစေရန် စီမံနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
လစ်စတာသည် ခွဲထားသောအနာကို တိရစ္ဆာန်အူကြိုးဖြင့် စတင်ချုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် အနာခွဲကြောင်းရာကို ပြန်လည်စေ့စပ်စေနိုင်ခဲ့လေသည်။
အသက်ပေါင်းများစွာကို ကယ်ဆယ်ခဲ့သော သူ၏ တွေရှိမှုများ ကြောင့် လစ်စတာသည် လော့ဘွဲ့ခြီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည့်ပြင် တော်ဝင် အသင်းကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးစသည်တို့ဖြင့်လည်း ချီးမြေ|ာက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။
သူသည် ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ဆေးပညာရှင်များ။
thumb|လစ်စဘွန်းမြို့ မြင်ကွင်းများ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဗာစကိုဒဂါးမားသည် ဥရောပ တိုက်မှနေ၍ ရွက်သင်္ဘောဖြင့် အာဖရိကတိုက်ကို လှည့်ပတ်ကာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့သွားရာဖြစ်သော ရေလမ်းခရီးကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်ကို လူတိုင်းပင် သိရှိကြပေသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်စတင်ခရီးထွက်ရာမြို့ကား လစ္စဗွန်မြို့ပင်ဖြစ်၏။
စပိန်လူမျိုးတို့ ပထမအယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မကို အန်တု၍ အင်္ဂလန်ပြည်ကို သိမ်းယူရန်အာမာဒါခေါ်ရေတပ်ကြီးနှင့် ချီတက်စဉ်ကလည်း လစ္စဗွန်မြို့မှပင် စတင်ချီတက်ခဲ့ကြသည်။