kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြေပဲကို စိုက်ပျိုးပြီး၍ ၇ ရက်မှ ၁ဝ ရက်အတွင်း အပင်ငယ်များ ပေါက်လာကြသည် ၅ သီတင်း ၆ သီတင်း အတွင်း၌ အပွင့်များ ပွင့်ကြသည်။
ထိုအပွင့်များမှာ သေးငယ်၍ ဝါသော အရောင်အဆင်းရှိလျက် စားတော်ပဲပွင့်များကဲသို့ လိပ်ပြာနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူသည်။
အချိန်၍ အပွင့်များ ကြွေကျသွားသောအခါ ပွင့်တံများ ရှည်ထွက်လာသည်။
ထိုပွင့်တံများသည် မြေကြီးရှိရာ အောက်ဘက်သို့ ထိုးဝင်သွားပြီးနောက် ပွင့်တံ၏ ချွန်ထက်သော အဖျားများသည် အသီးအနှံအဖြစ်ဖြင့် ကြီးပွားလာကြသည်။
မြေပဲပင်သည် စိုက်ပျိုးပြီးနောက် ၅ လမှ ၇ လခန့် ကြာလျှင် အသီးများ ရင့်မှည့်၍ လာသည်။
အပင်များရှိ အရွက်များ ခြောက်သွေ့၍ လာသောအခါမြေပဲသိမ်းရန် အချိန်တန်ပြီ ဖြစ်၏။
တစ်ဧကလျှင် မြေပဲတင်းပေါင် ၃ဝ မှ ၄ဝ အထိ ထွက်လေသည်။
မြေပဲကို ဆီအတွက် အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။
သို့ရာတွင် အချို့ကိုမူ သရေစာအဖြစ်ဖြင့် မြေပဲ အစေ့အတိုင်း လူတို့စား သုံးကြသေးသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် မြေပဲထောပတ်ခေါ် မြေပဲဆီမှ ပြုလုပ်သော ထောပတ်ကို ဟင်းချက်ရာ၌ အသုံးပြုကြ သည်။
မြေပဲမှော်များသည် ကျွဲစာ နွားစာအဖြစ် သုံးရန် အလွန်ကောင်း သည်။
မြေပဲဆီကို အမျိုးမျိုး အသုံးပြုနိုင်သောကြောင့် အမြောက် အမြားစိုက်ပျိုးကြသည်။
မြေပဲရိုးတံနှင့် အမြစ်များသည်ပင် မြေဩဇာအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။
မြေပဲတွင် ပရိုတင်း၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်နှင့် အဆီများစွာ ပါရှိသဖြင့် အခြားမုန့်ပဲသရေစာများနှင့် အစာများတွင်ထည့်သွင်းသုံးစွဲနိုင်သော အဖိုးတန် အစာတစ်ခုဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော ပဲတောင့်ရှည်များ ကဏ္ဍ:သီးနှံများ ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အခွံမာသီးများနှင့် အစေ့များ။
မြေပုံမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြေပုံမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
မြေပုံမြို့သည် ဟန်းတား ပင်လယ်အော်ကမ်းခြေရှိ ကျွန်းကလေး တစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ကျောက်ဖြူမြို့မှ ရေကြောင်းဖြင့် ၆၅မိုင်ဝေး၍ စစ်တွေမြို့မှ မိုင် ၆ဝ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၈၆၆ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ ကျေးရွာပေါင်း( ၅၇)ရွာ ပါဝင်သည်။
မြေပုံမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေအများစုမှ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် များဖြစ်ကြပြီး နတ်ကိုးကွယ်သော ချင်းလူမျိုးလည်း ပြောက်တိ ပြောက်ကျားနေထိုင်သည်။
၂၀၁၈ မြောက်ဦးခရိုင် မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန အရ မြေပုံမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၂,၁၀၀ ယောက် ဖြစ်သည်။
မြေပုံမြို့နယ်သည် မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် တောင်ကုန်းထူထပ်သည်။
ထိုကြောင့်လူနေကျဲသည်။
မြေပြန့်ပိုင်းတွင်မြစ်ငယ်ချောင်းငယ်များ ပေါများ၍ ရေလမ်းခရီး အဆက်အသွယ် ကောင်းမွန်သည်။
မြေပုံမြို့နယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးသူများလည်းရှိသည်။
များသောအားဖြင့်မူကား ငါးဖမ်းခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အာရက္ခတပ်တော်က မြေပုံမြို့အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
မြေဖြူ (ထုံးကျောက်ဖြူ) သည် များသောအားဖြင့် အဖြူရောင်ရှိသော ထုံးကျောက်တစ်မျိုးဖြစ်၍၊ ဓာတုဗေဒ အလိုအရ ကယ်လဆီယမ် ကာဗွန်နိတ် ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ ပါဝင်တတ်သည်။
မွဲပြာရောင် သန်းနေသော မြေဖြူများလည်းရှိ၏။
ထုံးကျောက်တစ်မမျိုး ဖြစ်သော် လည်း အပျော့စား ဖြစ်သဖြင့် ကျစ်လျစ်ခြင်း မရှိဘဲ ပွသော သဘော ရှိ၍ ညက်ညောသည်။
ချေမွ ထားသော မြေဖြူကိုလက်ဖြင့် ကိုင် ်ကြည့်လျှင် လက်တွင်စွန်းထင်တတ်သည်။
ယခု ကျွနု်ပ်တို့ သုံးစွဲ လျက်ရှိသော မြေဖြူများမှာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ကျက်စားလာခဲ့ကြသော ဖော်ရာမင်နိဖာရာ ခေါ် ရေသတ္တဝါကလေးတို့၏ အခွံများမှ ဖြစ်လာသည့်ပစ္စည်းပင်ဖြစ် သည်။
အဆိုပါ သတ္တဝါကလေးများသည် အရွယ်အားဖြင့် အလွန်သေးငယ် ်သောကြောင့် မိုက္ကရိုစကုပ်ခေါ် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်မှသာ တစ်ကောင်ချင်း မြင်နိုင်သည်။
အသက်ရှင်လျက်ရှိစဉ်က ဤသတ္တဝါကလေးတို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်နားတွင်ကပ်၍ အုပ်သင်းဖွဲ့ကာ နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
သို့သော် သေဆုံးသွားသော အခါ ယင်းတို့၏ အခွံများသည် ရေအောက်သို့ အနည်ထိုင်ဆင်းသွား သည်။
ဤနည်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း များပြားစုပုံလာရာမှ ကာလကြာ ညောင်းသော် အထက်မှ ရေထု၏ ဖိအားအလေးကြောင့် ယင်းတို့၏ အခွံများသည် ကြေမွပြီးလျှင် အစိုင်အခဲအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကာ မြေဖြူဖြစ်လာသည်။
ပထမတွင် မြေဖြူသည် ရေအောက်မှာပင်နစ် မြုပ်၍ တည်ရှိ၏။
နှစ်ပရိစ္ဆေဒများစွာ ကြာပြီးမှ၊ ရေခန်းခြောက်ခြင်း၊ ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မီးတောက်ပေါက်ကွဲခြင်း စသော အကြောင်းများ ကြောင့် ရေပေါ်သို့ ကုန်းသစ်အဖြစ်ဖြင့် တဖြည်းဖြည်းပေါ်ထွန်းလာ သည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ မြေဖြူတောင် မြေဖြူကမ်းပါးများမှာ ဤ နည်းအတိုင် ပေါ်ပေါက်လာကြခြင်းပင်ဖြစ်လေသည်။
ထိုသတ္တဝါ ကလေးများသည် ယခုတိုင်အောင် အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဇုန်ရှိ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများ၌ မျိုးမသုန်းသေးဘဲ ပေါက်ပွားလျက်ရှိကြ၏။
ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ အောက်မ ရွှံ့နွံများကို တူးဖော်၍ စစ်ဆေးကြည့် လျှင်၊ယင်းတို့၏ အခွံများကို ကောင်းစွာတွေ့နိုင်သည်။
ထိုအခွံများ သည် အချိန်တန်သော် အထက်ပါအတိုင်း မြေဖြူဖြစ်လာပြီးနောက် နှောင်းခေတ်လူများ တူးဖော်အသုံးချနိုင်အောင် ရေပေါ်သို့ ပေါ်ထက်လာဖွယ်ရ အကြောင်းရှိလေသည်။
မြေဖြူသည် လူတို့အဖို့ အမျိုးမျိုး အသုံးဝင်သည်။
မြေဖြူကို ခဲအောင ် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကျောင်းများတွင် အသုံးပြုသည့် မြေဖြူတောင့်များ နှင့် အရုပ်ရေးရန် ဆေးတောင့်များကိုရသည်။
မဖောက်ထုံး၊ အင်္ဂတေ၊ ဘိလပ်မြေ၊ သွားတိုက်ဆေး၊ ခြယ်ဆေး၊ ပလာစတာ၊ မြေဩဇာ၊ ပတ္တီး(ထေးစေး)နှင့် အရောင်တင်ဆေးမှုန့်များကို မြေဖြူမှပြုလုပ်ကြရ သည်။
မြေဖြူကို ရာဗာကြက်ပေါင်းစေးဖြင့်ပြုလုပ်သော အထည် ပစ္စည်းများတွင်လည်း အသုံးပြုရ၍၊ သန့်စင်သောမြေဖြူကိုမူ ဆေးဖက်တွင် အသုံးချရလေသည်။
မြေဖြူကို အဂ၅လန်နှင့် ပြင်သစ် ်နိုင်ငံများတွင် အမြောက်အမြားတွေ့ရ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ အတော်အသင့်များပြားစွာ တွေ့ရသည်။
တစ်နှစ်လျှင် အဂ‡လန် တစ်နိုင်ငံတည်းမှ မြေဖြူတန်ချိန် ၅ သန်းနီးပါး ထွက်၏။
ထိုအနက် အထူးသဖြင့် ကင့်နယ်မှ ထွက်သည့် မြေဖြူမှာအကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မြေဖြူ။
မြေမျက်နှာပြင်ပထဝီဝင် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မျက်နှာပြင်သည် စည်မျက်နှာပြင်ကဲ့သို့ ညီညာချောမွတ်နေသည် မဟုတ်ဘဲ၊ တောင်၊ တောငြာ်း၊ မြစ်ဝှမ်း၊ကုန်းမြင့်၊ လွင်ပြင် စသည်တို့ဖြင့် အတက်အဆင်း၊ အဟိုက်အမောက်၊ အဖုအထစ်တို့ဖြင့် အတက်အဆင်း၊ အဟိုက် အမောက်၊ အဖုအထစ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက်ရှိ၏။
ထိုအတူ တိုက်ကြီးတစ် တိုက်၏ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းသည်လည်း စက္ကူသားကို ဓားဖြင့်လှီးဖြတ်ဖြတ်ထား သကဲ့သို့ တိတိညီညာည် မဟုတ်ဘဲ ပင်လယ်ကွေ့၊ ပင်လယ်အော်၊ ကျွန်းဆွယ်၊ အငူ၊ ကျွန်းဆက်စသည်တို့ဖြင့် အဖျားကိုလျှောက်ကာ ခြကိုက်၍ထားသော အဝတ်စတစ်စကဲ့သို့ အလိမ်အတွန့် အကွေ့အကောက်တို့ဖြင့် ပြည့်လျက်ရှိပေသည်။
မြေမျက်နှာပြင် ပထဝီသည် သဘာဝအကြောင်းတရားများကြောင့် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာ သွင်ပြင် ပြောင်းလဲပုံကို လေ့လာသောပာာရပ်ဖြစ်သည်။
ဤပညာရပ် ကျွန်ုပ်တို့ သည် ရေနှင့် လေတို့က ကမ္ဘာကြီး၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကို မည်သို့မည်ပုံ ပြုပြင် ်ပြောင်းလဲကြောင်းလေ့လာကြရသည်။
ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပြောင်းလဲလာပုံကို သုံးမျိုးသုံးစားခွဲခြားနိုင်၏။
ယင်းတို့မှာ (၁) ကမ္ဘာမြေကြီးအမြဲ အထက်အောက် လှုပ်ရှားနေသဖြင့် ဖြစပေါ်လာသော ပြောင်းလဲချက်များ၊ (၂) မီးတောင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်လှုပ်ရှားမှုမှ အပြောင်းအလဲများ၊ (၃) ရေ၊ မြေ၊ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲ စသည်တို့ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သဖြင့် ့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြောင်းလဲချက်တို့ ဖြစ်လေသည်။
မြေကြီးလှုပ်ရှားသဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ခုနှင့် ထောင့်မှန်ကျသည့် အရပ်တစ်ခု တွင် မြစ်၌ သဲသောင်များ ထွန်းသကဲ့သို့ ရေအောက်မြေများ တဖြည်းဖြည်း မြင့် ့်တက်လာခဲ့လျှင် ကျွန်းဆွယ် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။
ထိုအတူ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်ခုသည် ပင်လယ်ရေပြင်အောက်သို့ နစ်မြုပ်သွားခဲ့လျှင် ချိုင့်ဝှမ်းအောက်ပိုင်းသို့ ပင်လယ်ရေဝင်၍ ပင်လယ်အော် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။
ဤနည်းဖြင့် ကျွန်းဆွယ်များဖြစ်လာခြင်း ပင်လယ်အော်များ ဖြ်စလာခြင်းတို့မှာ ပထမအကြောင်းအချက် ဖြစ်သော မြေကြီးလှုပ်ရှားခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည်။
သမုဒ္ဒရာအောက်၌ မီးတောင်လှုပ်ရှားသကဲ့သို့ လှုပ်ရှားခြင်းမျိုးဖြစ်၍ တဖြည်းဖြည်း မြေကြီးကြွတက်လာပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ ကျွန်းဖြစ်ပေါ် လာတတ်၏။
ဤသို့ ကျွန်းဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမှာ ဒုတိယအချက်နှင့် သက်ဆိုင်သည်။
မြစ်သည် ကုန်းမှ မြေဆီလွှာများ၊ သဲများ၊ ကျောက်စရစ်များ၊ အမှိုက်သရိုက်များကို ပယ်လယ်သို့ သယ်ယူသွား၏။
ထိုအခါကုန်းမှာ တဖြည်းဖြည်းရေစား၍ ပင်လယ် အောက်ရှိ မြေပြင်သည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာ၏။
ထိုအတူ ရေခဲမြစ်များ သည်လည်းပူသောရာသီ၌ အရည်ပျော်၍ စီးဆင်းကြရာ၊ မြစ်ညာရှိ အရာဝတ္ထုများ ကို မိမိတို့စီးဆင်းသည့်နေရာသို့ သယ်ယူခဲ့ကြ၏။
ယင်းတို့သည်အချို့နေရာ၌ ကုန်းကို တိုက်စားခဲ့၍ အချို့နေရာ၌ ကုန်းကို မြင့်တက်စေ၏။
ဤနည်းအားဖြင့် မြေမျက်နှာပြင် မညီမညာဖြစ်လာခြင်းသည် တတိယအချက်နှင့် သက်ဆိုင်သည်။
ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ကို လွင်ပြင်၊ ကုန်းမြေမြင့်၊ တောင်တန်းဟူ၍ အကြမ်းဖျင်း ၃ ပိုင်း ပိုင်းခြားထားသည်။
တိုက်ကြီးများတွင် အများအားဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းရိုး တန်း တလျှောက်၌ ကမ်းရိုးတ်း လွင်ပြင်များ ရှိတတ်သေးရာ၊ အတွင်းကျသော လွင်ပြင်များမှာထိုကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်များထက် မြင့်တတ်ကြလေသည်။
လွင်ပြင်များမှာ လူတို့အတွက် အဖိုးအထိုက်တန်ဆုံးဖြစ်၏။
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် အများဆုံးသော ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် လွင်ပြင်များ၌ နေထိုင်ကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဥရောပတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်းစု၊ မြောက်အမေရိက အလယ်ပိုင်း၊ ရုရှနိုင်ငံတို့မှာ လူနေအိမ်ခြေများ အထူးထပ်ဆုံး ဖြစ်၍ ယင်းတို့သည်ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ကြီးများပင် ဖြစ်သည်။
လူများသည် ကျယ်ပြန့်သောနေရာ၊ သွားလမ်းလာလမ်း ကောင်းသော နေရာများကိုနှစ်သက် ကြသည့် အတိုင်း လွင်ပြင်များ၌ လူဦးရေ ထူထပ်ရလေသည်။
လွင်ပြင်များ ကောင်းကျိုးပေးသလောက် တောင်များသည် ဆန့်ကျင်ဖက် အကျိုး များကို ဖြစ်ထွန်းစေ၏။
ခရီးသွားရန်ခက်ခဲစေ၏။
လူတစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး ခွဲခြား၍ ထား၏။
ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကိ ပိတ်ပင်တားဆီးထား၏။
လွင်ပြင်များတွင် သစ်ပင်ဟူ၍ ပြောပလောက်အောင် မရှိသော မြက်ခင်းလွင်ပြင် ်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။
ယင်းတို့မှာ အလွန်ဆုံး ကျွဲအုပ် နွားအုပ် သိုးအုပ် ်များကျောင်းရန်လောက်သာ အသုံးဝင်၏။
အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ တောင်ဘက်တန် ဒာခေါ် လွင်ပြင်ကြီးများ၊ ဥရောပတိုက်နှင့်အာရှတိုက်ရှိ စတက်ခေါ်လွင်ပြင်ကြီးများ၊ တောင်အမေရိကတိုက်မှ လျာနိုခေါ် မြက်ကွင်းပြင်ကြီး၊မြောက် အမေရိကတိုက်မှ ပရေရီခေါ် လွင်ပြင်များ၊ တောင်အမေရကတိုက်တောင်ပိုင်း၊ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံရှိ ပမ်းပပ်ခေါ် လွင်ပြင်များနှင့်အာဖရိကတိုက် ဆဗားနားခေါ် လွင်ပြင်များသည် နေရာ ပြန့်ပြောကျယ်ဝန်းသလောက် လူတို့အသုံးမပြုနိုင်သော နေရာများဖြစ်၏။
သို့ဖြစ်၍လွင်ပြင်များသည် ရေမြေ ဥတု ကောင်းမွန် ညီညွှတ်မှသာ အဖိုးထိုက်တန် ်၏။
ကုန်းမြေမြင့်ဆိုသည်မှာ အနီးအပါးရှိ လွင်ပြင်များထက် မြင့်၍ တောင်များလောက် လည်း မမြင့်သော နေရာကို ဆိုလိုသည်။
အချို့ လွင်ပြင်များမှာ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်ထက် ပေ ၅ဝဝ၊ ၆ဝဝ ခန့်သာ မြင့် သော်လည်း အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မြေပြင်နှင့် နှိုင်းစာသော်ကုန်းမြေမြင့်ဟူ၍ပင် ခေါ်ရ၏။
သို့ဖြစ်၍ လွင်ပြင်မှာ မည်မျှလောက် မြင့်ရမည်၊ ကုန်းမြေမြင့်မှာ လည် ်မျှလောက် မြင့်ရမည် စသည်ဖြင့်အမြင့်အတိုင်းအထွာကို အတိအကျ ကန့်သတ် ထားချက် မရှိချေ။
ကုန်မြေမြင့်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမှာ မြေကြီးသည် ပတ်လည် ဝိုင်းလျက်ရှိသော မြေပြင်ထက် အတန်ငယ် ကြွတက်လာခြင်းကြောင့်သော်လည်း ကောင်း၊ ဘေးပတ်လည်ရှိ မြေများ ပြိုဆင်းသွားသောကြောင့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။
တစ်ခါတစ်ရံလည်း မီးတောင်တစ်ခုမှ ချော်ရည်များသည် ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ပေါ်၌ ညီညာစွာကျရောက်ပြီးလျှင် နှစ်ပရိစ္ဆေဒ ကြာမြင့် သောအခါ ကုန်းမြေမြင့် ဖြစ်လာတတ်လေသည်။
တောင်မျာမှာမူ ကမ္ဘာကြီး၏ အပေါ်ယံ မြေလွှာများ လိပ်တက်လာခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ မြေကြီး၏ အတွင်းရှိမြေသားများ ကြွတက်လာခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ မီးတောင်များ ပေါက်ကွဲခြင်းကြောင် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။
ရေသည် မြင့်ရာမှ နိမ့်ရာသို့ စီးဆင်းသည့်အတိုင်း ထိုလွင်ပြင်များ၊ တောင်များ၊ ကုန်းမြေမြင့်များ၌ ချောင်းကြီး၊ မြောင်းကြီး၊မြစ်ကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေ၍ ယင်းတို့ ထက်နိမ့်သောနေရာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်၏။
ထိုမြစ်ကြီး ချောင်းကြီးများသည် ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများဖြစ်ပေါ်စေ၍ မြေများကို တဖြည်းဖြည်း တိုက်စားသွားရာ ချိုင့်ဝှမ်း များ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အကြားတွင် မြေမြင့်များဖြစ်၍ ကျန်ရစ်ခဲ့၏။
ဤသို့ဖြင့် ထိုမြေမြင့်များမှာ တောင်ရိုးတန်းကဲ့သို့လည်းကောာင်း၊ တောင်းကုန်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဤသို့ တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ ရေစီးခြင်းအား ဖြင့်လည်း တောင်များပေါ်ပေါက်လာရလေသည်။
လေနှင့် ရေများတိုက်ခတ်စားသွားခြင်းအားဖြင့် တောင်တစ်ခု၏ မျက်နှာပြင်သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲတတ်ပေရာ၊ ရေစားလေလေ ချိုင့်ဝှမ်းရာအရပ်တို့မှာ နိမ့်ရှိုင်းလေလေဖြစ်ပြီးလျှင်၊ မြစ်ဝှမ်းနှင့် တောင်ကြားများနက်လေလေ၊ တောင်တန်း များ၊ တောင်ကုန်းများမှာ မြင့်လေလေ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။
မြစ်ဝှမ်းများသည် အမြဲကျယ်သည်ထက် ကျယ်လာလျက်ရှိ၏။
ကမ်းပါးများသည် ရေအဟုန်ကြောင့် ပြိုကျ၏။
မူလကမြင့်နေသောကမ်းပါးသည် မိုးရွာသောအခါ ရေစား၍ နိမ့်သွားတတ်၏။
မြေကြီးသည် ရေစိုသောအခါ အလိုလိုလေးလာ၍ ပြိုကျတတ်၏။
မြစ်ဝှမ်း နက်ရှိုင်းလာခြင်း၊ကျယ်လာခြင်းဟု နှစ်မျိုးရှိရာ နက်ရှိုင်း လာခြင်းက ကျယ်လာခြင်းထက် မြန်လျှင်၊ ရှိုကြီးများ၊ ချောက်ကြီးများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပေသည်။
မြစ်ကြီးများသည်လည်း ပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် နီးလာသောအခါ အတန်ငယ် ရေစီး တန့်သွား၍ အနည်ထိုင်ကာ နုံးတင်မြေများဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏။
ထိုနေရာများကို မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဟု ခေါ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ အစရှိသောဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများကဲ့သို့သော ဒေသများသည် ကောက်ပဲ သီးနှံများ အထူးဖြစ်ထွန်းသည့် ဒေသများဖြစ်ပေသည်။
မြစ် ကြီး ချောင်းကြီးများ၌ အနည်ထိုင်ခြင်း၊ မြေမှုန့်ကျောက်မှုန့်များကို တောင်များပေါ် မှ ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်လျှင် မပြောပ လောက်ဟု မှတ်ထင်ရသော်လည်း စူးစမ်းရှာဖွေသူများ၏ တွက်ချက် ခန့်မှန်းခြေ အရ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိမက္ကဆီကိုပ်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သော မစ်စစ်စပီမြစ် ်ကြီးသည် တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် သန်းပေါင်း ၄ဝ မျှသော အပေါ်ယံ မြေဆီလွှာ များကို သမုဒ္ဒရာထဲသို့ သယ်ဆောင်လာသည်။
သမုဒ္ဒရာအောက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင်၌လည်း လွင်ပြင်၊ ကုန်းမြင့်၊ တောင်နှင့် ချိုင့် ဝှမ်းကြီးများရှိ၏။
သမုဒ္ဒရာအောက် မြေမျက်နှာပြင်ကို ပြုပြင်ဖန်တီးပေးသော အရာကား အများအားဖြင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုဖြစ်၏။
ရေနှင့်လေတို့သည် ကုန်းပေါ်မှာကဲ့သို့ ပင်လယ်အောက်ရှိ မြေပြင်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလြပေးနိုင်သော အစွမ်းမရှိကြချေ။
သို့ဖြစ်၍ ပင်လယ်အောက်မြေပြင်သည် တိုက်ကြီးများ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် စာသော် ကုန်းမြင့်ချိုင့်ဝှမ်းနည်းပါးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်ပေ သည်။
မြေလူးငှက်မျိုးတွင် ပါဝင်သော ငှက်မျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိ၍ ယင်းတို့အားလုံးသည် တာဒိဒီး (Turdidae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။
များသောအားဖြင့် မြေလူးငှက်ဟု သိမ်းကျုံးခေါ်ဝေါ်ကြသော်လည်း အမည်ထူးသော ငှက်အစားစားရှိကြသည်။
မြေလူးငှက်မျိုးမှန်မှာ တာဒိနီး မျိုးရင်းခွဲတွင် ပါဝင်၍ အခြားမြေလူးငှက်မျိုးနှင့်မတူဘဲ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် အနည်းငယ်ကြီးသည်။
မြေလူးငှက်သည် ဆောင်းရာသီးတွင် အအုပ်အသင်းနှင့် နေကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြေလူးငှက်များသည် များသောအားဖြင့် တစ်နေရာတည်းတွင် အမြဲတမ်းမနေဘဲ ဒေသပြောင်းရွှေ့နေတတ်ကြသည်။
သစ်သီးနှင့် ပိုးမွှားများကို စားသောက်ကြသည်။
မြေလူးငှက်သည် မြေကြီးပေါ်၌သာ ကျက်စားလေ့ရှိ၏။
ခြေတံရှည်သောကြောင့် ခုန်ဆွခုန်ဆွနှင့် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်စွာ သွားနိုင်ကြသည်။
မြေလူးငှက်များကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရှိရကာ၊ အရွယ်အစားနှင့် အသွေးအရောင်မှာ အမျိုးမျိုးကွဲပြားကြသည်။
အလျား ၇ လက်မမှ ၁၁ လက်မအထိ အရွယ်အစားစား ဖြစ်၏။
အချို့သည် သာယာနာပျော်ဖွယ်ကောင်းအောင် လေချွန်တတ်၏။
အချို့သည် ချိုအေးသာယာစွာလည်း မြည်ကြွေးတတ်သည်။
မြေလူးငှက်မျိုးမှန်၏ အရောင်မှာ တရောင်တည်းဖြစ်သော်လည်း များသောအားဖြင့် ရင်အုပ်တွင် အပြောက်အစက်ကလေးများ ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှား၍ လူသိများသော မြေလူးငှက်တစ်မျိုးမှာ ငှက်သူခိုးဖြစ်သည်။
ဗိုလ်တဲနှင့် အခြားအဆောက်အအုံများ၏ ခေါင်းမိုးတွင် နားလေ့ရှိသောကြောင့် ဗိုလ်တဲငှက်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
မြေဝပ်ငှက်မျိုးသည် ကက်ပရီမာလ ဂျီဖောမီးမျိုးစဉ်တွင် ကက်ပရီ မာလဂျီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်၍ အာတိတ်နှင့် အန္တာတိတ်ဒေသများနှင့် နယူးဇီလန် ကျွန်းအပါအဝင် ကျွန်းအများအပြားတို့မှ လွဲ၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးလိုလို၌ တွေ့ရ၏။
မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်နိုင်ငံတို့တွင် သာတွေ့ရ၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ကက်ပရီမာလဂပ် အေရှာတီကပ် (Caprimulgus asiaticus) ဟုခေါ်သည့် မြေဝပ်ငှက်ကို ငှက်ပျင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
အလျား ၉ လက်မရှိ၍ အရောင် မှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။
တောက် - တောက် - တောက် ဟူသောအသံမျိုးဖြင့် အော်တတ်သည်။
မြေဝပ်ငှက်သည် တောနက်မှာထက် သီးနှံစိုက်လယ်တော ယာတောနှင့် ခြောက်သွေ့ ရှင်းလင်းသော တောများတွင် ပို၍ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။
နွေရာသီ၌ မြို့ရွာအနီးအနာတွင် ထိုငှက်တို့ ၏ အော်သံကို ကြားရတတ်သည်။
မြေဝှပ်ငှက်များ သားပေါက်ချိန်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအတွင်း ဖြစ်သည်။
တစ်ကြိမ်လျှင် နှစ်ဥသာ အ၍ ဥမှာသေး ငယ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူကား ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော အလယ်ပိုင်း၌သာ ကျက်စားကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းလွင် ပြင်များသို့ ဆောင်းတွင်းဧည့်သည်အဖြစ်နှင့် ရောက်လာတတ်ကြ သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီ တောင်ပိုင်းတို့ တွင်လုံးဝမတွေ့ရချေ။
မြေဝပ်၊ တောင်ဒေါင်း စသော မြေဝပ်ငှက်မျိုးသည် ပေါ်လွင်ထင်ရှား သော ငှက်များ မဟုတ်သဖြင့် ယင်းတို့ အကြောင်းကို သိသူ အလွန်နည်းလှသည်။
ထိုငှက်မျိုးသည် အတောင်နှင့် အမြီး ရှည်သည်။
မှောင်စပျိုးသည်နှင့် တပြိုင်နက် သစ်ပင်များအနီးအ နား၌ ပိုးမွှားကို ရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။
စရိုက်အားဖြင့် ညဉ့်၌ သာ ကျက်စား၍ နေ့အခါတွင် မျက်စိကို မှိတ်ကာ မြေကြီးပေါ် တွင် ဝပ်နား၍နေတတ်၏။
မြေဝပ်ငှက်မျိုးတွင် ကြီးမားသော ပါးစပ်နှင့် ကြည်လင်တောက်ပ စူးရှသော မျက်လုံးများရှိ၏။
ညဉ့်အခါ မော်တော်ကား လမ်းမလယ်တွင် ဝပ်နေတတ်သဖြင့် မော်တော်ကားမီးရောင်တွင် ယင်းတို့၏ မျက်လုံးများသည် ဝင်းဝင်းတောက်ပြောင်လျက်ရှိ၏။
မြေဝှပ်ငှက်မျိုးသည် သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် နားသောအခါ အခြားငှက် များကဲ့သို့ ကန့်လန့်ဖြတ် ခြေတောက်ဖြင့် မနားဘဲ သစ်ကိုင်း၏ အလျားအလိုက် ရင်အုပ်ဖြင့် ဝပ်၍ နားလေ့ရှိသည်။
မြေဝပ်ငှက်မျိုး တွင် တောင်ဒေါင်းငှက်သည် အရွယ်ပိုကြီးသည့်အပြင် အော်သံ လည်း ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးကို ခွဲခြား၍ သိသာနိုင်လေသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် တွေ့ရသော မြေဝပ်ငှက်မျိုးကို ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ကက်ပရီမာလဂပ် ယူရိုပီးယပ် ဟုခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြေဝပ်ငှက်များ။
မြေဩဇာ ကျဲဖြန့်စက်တစ်စီးကို လယ်ယာပြပွဲတွင် တွေ့ရစဉ် အပင်များ ကြီးပွားဖြစ်ထွန်းရန် မြေဆီလွှာတွင် ဓာတ်ပစ္စည်းများ အနည်းဆုံး တဆယ့်သုံးမျိုးလိုပေသည်။
လေနှင့် ရေကောင်းစွာ ရရှိသော သာမန်မြေမျိုးတွင် ဓာတ်ပစ္စည်း ဆယ်မျိုးကို အပင်များအတွက် လုံလောက်အောင် ရရှိနိုင်သည်။
သို့ရာတွင်ကျန်ဓာတ်ပစ္စည်း သုံးမျိုးဖြစ်သည့် နိုက်ထရိုဂျင်၊ ပိုတက်ဆီယမ်နှင့် ဖော့စဖောရပ် ဓာတ်များမှာမူ အချို့မြေမျိုးတွင် ချို့တဲ့နေသည့်ပြင် အသီးအနှံပင်များက စုတ်ယူသုံးစွဲလိုက်သဖြင့် မြေဆီ၌ လျင်မြန်စွာ ကုန်ခန်းသွားတတ်လေသည်။
ပုံစံအားဖြင့် ဂျုံစပါးအချိန်တစ်တန်ထွက်သည့် လယ်မြေမှ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ၄၇ ပေါင်ခန့်၊ ဖော့စဖောရပ်ဓာတ် ၁၈ ပေါင်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဓာတ် ၁၂ ပေါင်ခန့်မျှ ယုတ်လျော့သွားကြောင်း သိရသည်။
မြေဆီလွှာတွင် အပင်များ၏ လိုရင်း ဓာတ်ပစ္စည်းတစ်ခုခု ချို့တဲ့နေလျှင်ဖြစ်စေ၊ အသီးအနှံပင်များကိုလယ်မြေ၌ ဆက်ကာဆက်ကာ စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ထိုဓာတ်ပစ္စည်း ဩဇာများ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ယုတ်လျော့ကုန်ခန်း သွားသည့်အခါဖြစ်စေ အသီးထွက်မှာ တဖြည်းဖြည်း ညံ့ဖျင်းလာဖွယ်ရာရှိလေသည်။
ထို့ကြောင့် လယ်မြေများမှ အသီးအနှံအထွက် ပိုမို ကောင်းမွန်လာစေရန်၊ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များမှ ဖြစ်သော မြေဩဇာကိုဖြစ်စေ မြေဆီလွှာတွင် ထပ်လောင်း ဖြည့်စွက်ပေးရလေသည်။
ဗက်တီးရီးယားများက ထိုမြေဩဇာများကို အပင်၏ အစာဖြစ်အောင် ပြောင်းပေးလိုက်မှသာ အပင်များသည် ထိုအစာကို စားသုံးမှီဝဲနိုင်ကြသည်။
အပင်များကြီးပွားဖြစ်ထွန်းရန် အလိုဆုံး ဓာတ်ပစ္စည်းမှာ နိုက်ထရိုဂျင်ပင်ဖြစ်သည်။
မြေဆီလွှာ၌လည်း ဤနိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် မကြာခဏလိုလျက် ရှိတတ်သည်။
သို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အပင်များ အထူးလိုသည့် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို အပင်များ စားသုံးနိုင်လာရန် ဗက်တီးရီးယားများက နိုက်ထရိတ်ဓာတ်နှင့် အခြားနိုက်ထရိုဂျင် ဒြဗ်ပေါင်းများ အဖြစ်သို့ ပြောင်းပေးလိုက်ကြသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ချီလီနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်လိုနေသော လယ်မြေများအတွက် မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးချနိုင်သော ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်ဓာတ်ပါသည့်မြေမျိုးရှိလေသည်။
နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ပါရှိသော အခြားမြေဩဇာများမှာ အမ်မိုနီယမ် ဆာလဖိတ်နှင့် လူတို့ ဖော်စပ်ယူသော ကယ်လဆီယမ် နိုက်ထရိတ်နှင့် ကယ်လဆီယမ် ဆိုင်ယနီမိုက်တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြင်းသေ၊ နွားသေ၊ ခွေးသေ အစရှိသည့် တိရစ္ဆာန်ကောင်တို့၏ အသားမှုန့်၊ ငါးမှုန့်နှင့် ဝါစေ့ဖတ်စသည်တို့သည်လည်း ဩဇာရှိသော၊ ခွေးသေ အစရှိသည့် တိရစ္ဆာန်ကောင်တို့၏ အသားမှုန့်၊ ငါးမှုန့်နှင့် ဝါစေ့ဖတ်စသည်တို့သည်လည် ဩဇာရှိဝတ္ထုမှရသော မြေဩဇာများဖြစ်ကြသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပထမကမ္ဘာစစ်သည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင်ရှိသော တိုင်းပြည်များတွင် မြေဩဇာအမျိုးမျိုး တီထွင်ကြဖို့မျက်စိဖွင့်ပေးသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ယင်းကဲ့သို့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းတွင် လယ်မြေများ သိမ်ဖျင်းမသွားစေရန် မြေဩဇာကျွေးလျက် ပြုပြင်ပေးရကြောင်းကို ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာကြသည့်အလျောက် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို ပုံသေကားချ သတ်မှတ်ကာ ဓာတ်မြေဩဇာအမျိုးမျိုးကို ဖော်စပ်၍ အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ် ကြသည်။
အပင်၏ အစာဖြစ်သော ပိုတက်ဆီယမ်နိုက်ထရိတ် ဓာတ်မြေဩဇာမျိုးကို မြေဩဇာ ပြုပြင်ရေးတွင် တနေ့တခြား အသုံးများလာကြသည်။
သို့ရာတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ချို့တဲ့နေသော မြေဆီလွှာတွင် ဓာတ်မြေဩဇာ လိုနေသည့်ဓာတ်ကို ဖြည့်စွမ်းနိုင်သည်ထက် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့မှ ဖြစသော မြေဩဇာမျာကို ကျွေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ လူဆန်ပဲပင်မျိုးများကို စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ပိုမို၍ ဖြည့်စွက်ပေးနိုင်သည်။
အခြားအသီးအနှံပင်နှင့်မတူ လူဆန်ပဲပင်များသည် မြေဆီလွှာတွင်းရှိ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို မကုန်ခန်းစေသည်သာမက ထပ်လောင်း၍ပင် ဖြည့်တင်းပေးနိုင်လေသည်။
ကျွဲ နွားတိရစ္ဆာန်စား တောပဲပင်နှင့် အခြားပဲပင်မျိုးများသည်လည်း ထိုလူဆန်ပဲပင်ကဲ့သို့နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ဖြည့်စွမ်းပေးနိုင်ကြသည်။
ဥရောပတိုက်ရှိ ဂျာမနီနိုင်ငံ အယ်လဆက်နယ်၊ အိန္ဒိယ၊ အီဂျစ်နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံများတွင်သာမန် မြေတို့၌ လိုနေသော ပိုတက်ဓာတ်ပါသည့် မြေဆီမှုန့်များကို မြေတွင်းများ တူးဖော်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်ကြသည်။
ဖော့စဖိတ်ဓာတ်လိုနေသည့်မြေမျိုးတွင် ထိုဓာတ်မျိုး ပေါင်းစပ်ပါဝင်လျက်ရှိသော ကျောက်မှုန့်များ၊ တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုးမှုန့်များနှင့် သံရည်ကျိုရာတွင်ဖြစ်ပေါ်လာသော ချော်တုံးချော်ခဲတို့၏ အမှုန့်များကို မြေဩဇာ အဖြစ်ဖြင့် ကျွေးပေးရသည်။
မြေကို ပြုပြင်ရာ၌ အသုံးချကြသော အခြားမြေဩဇာ တစ်မျိုးမှာ တောင်အမေရိကတိုက် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေနှင့် ထိုသမုဒ္ဒရာ တွင်းရှိ ကျွန်းစုများ၌ အသိုက်အအုံပြုကာ နေကြသော ပင်းဂွင်းခေါ် ပင်လယ်ငှက်တစ်မျိုး၏ ချေးဖြစ်သည်။
ထိုမြေဩဇာကိုဂွာနိုဟု ခေါ်သည်။
ဤဂွာနိုမြေဩဇာတွင် ဖော့စဖိတ်ဇာတ်ပါရှိရာ မြေကို ပြုပြင်ရန် အထူးသင့်လျော်၏။
တခါက ထိုငှက်ချေးများကို လိုက်လံစုသိမ်း၍ စီးပွားရှာသူတို့သည် အတော်ပင် ကျေးဇူးဖြစ်ထွန်းခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ၌မူ ထိုဂွာနိုမြေဩဇာများကို လိုသလောက်မရနိုင်တော့ချေ။
တခါတရံ တောင်သူလယ်သမားတို့သည် ကျောက်မီးသွေးပြာ၊ သစ်ကိုင်းသစ်ခက် သစ်သားတို့မှဖြစ်သော ပြာစသည့် ပြာမြေဩဇာကိုလည်းကောင်း၊ ထုံးကျောက်မှုန့်များ၊ ယောက်သွားခွံ၊ ပုစွန်ထုပ်ခွံတို့၏ အမှုန့်များကို လည်းကောင်း၊ မြေစေးနှင့်ထုံးကျောက်ရောစပ်ထားသည့် မြေဆီတစ်မျိုးကိုလည်းကောင်း၊ အမှိုက်သရိုက်နှင့် ရေပုပ်ရေစပ်များကိုလည်းကောင်း မြေဩဇာအဖြစ်ဖြင့် အသုံးချကြသည်။
တောင်သူလယ်သမားတို့သည် မိမိတို့ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသော လယ်မြေများကို အသီးအနှံ အထွက်ကောင်းသည်ထက် ကောင်းလာအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရာ၌ ကူညီအားပေးလိုသော ဆန္ဒအလျောက် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးရေးထွန်းကားသည့် တိုင်းနိုင်ငံတို့၏ အစိုးရများသည် ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ဖော်စပ်ထားသော မြေဩဇာများကို ဈေးနှုန်းချိုသာစွာဖြင့် လယ်ယာ၊ ခြံမြေလုပ်ကိုင်သူတို့အားဖြန့်ချိရောင်းချလျက်ရှိကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မြေဩဇာများ။
မြေအောက်မီးရထားဆိုသည်ကား မြေအောက်လိုဏ်ခေါင်းကြီးများ အထဲတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့် ခုတ်မောင်းနေသော မီးရထားများဖြစ်သည်။
မြေအောက် မီးရထားသည် တက္ကစိ၊ ထရော်လီ၊ ဓာတ်ရထားစသော အခြားလူစီးယာဉ်များနှင့်စာလျှင် ဈေးအသက်သာဆုံး၊ ခရီးအသေချာဆုံး၊ အမြန်ဆုံးယာဉ်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုင်းကြီးပြည်ကြီးများ၏ မြို့ကြီးပြကြီးများသည် လူဦးရေ အလွန်ထူထပ်သဖြင့် ကူးသန်းသွားလာရေး၌ အလွန်ပင် အခက်အခဲ တွေ့ကြရ၏။
ထိုကြောင့် မြို့ရှိ လူဦးရေအလိုက် ကူးသန်းသွားလာရေး၌ လွယ်ကူစေရန် ပြည်ပိုင် အစိုးရတို့သည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို အနည်းနည်း အဖုံဖုံပြုလုပ်ပေးကြရ၏။
ယင်းသို့သော မြို့ကြီးများတွင် အချိန်သည် အလွန်အဖိုးတန်လေရာ မြို့သူမြို့သား အလုပ်သမား လူထုအဖို့ ကျယ်ဝန်းလှသော မြို့ကြီး၏ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သွားလာနိုင်ရေးမှာ လူဦးရေထူထပ်သော မြို့ကြီးများ၌ အလွန်ပင် အချိန်ကြန့်ကြာ၍ အခက်အခဲတွေ့ကြရလေသည်။
ထိုကြောင့် လျင်မြန်၍ စရိတ်ကုန်သက်သာသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နည်းလမ်းများကိ ထိုကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများ၌ အလွန်ပင် လိုအပ်လှပေသည်။
ယင်းသို့သော မြို့ကြီးများ ၌ မီးရထား၊ ဓာတ်ရထား၊ ထရော်လီ၊ ဘတ်စကားများနှင့်ပင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ မလုံလောက်သေးချေ။
ထိုကြောင့် မြေပြင်ပေါ်တွင် သာမက မြေအောက်တွင်ပါ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် လမ်းကြောင်းများ တီထွင်လာ ရာမှ မြေအောက်မီးရထားများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်။
ထိုမြေအောက် မီးရထားများကို သုံးသည့်စံနစ်မှာ လန်ဒန်မြို့တွင် ပထမဆုံး စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
၁၈၆၃-ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့တော်တွင်း အတွက် စတင်ဖွင့်လှစ် အသုံးပြုခဲ့၍ ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များအတွက် စတင်ဖွင့်လှစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဦးစွာ၌ မြေအောက် မီးရထားမျာ မောင်းနှင်ရန် ရေနွေးငွေ့ အားကို ပင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ထိုအခါက မီးရထားများသည်ကျဉ်းကျပ်သည့်ပြင် ရေနွေးငွေ့သုံးသည့်အတွက် မီးရထားလမ်း လိုဏ်ခေါင်းသည် မီးခိုးများဖြင့် အသက်ရှူကျပ်ကာ ၊ မီးရထားစီးများသည်လည်း အလွန်ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ကြရ၏။
မြေအောက်ဖြစ်နေသဖြင့် သန့်ရှင်းသော လေဝင်လေထွက် ကောင်းကောင်းရရန် အရေးကြီးရာ၊ ဆိုခဲ့သော စံနစ်ကို တာရှည်သုံးသွားရန် မဖြစ်သဖြင့် တိုးတက်ပြုပြင်ရလေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် မြေအောက် မီးရထားများသည်လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် မောင်းနှင်သည့် ရထားများဖြစ်လာကာ၊ မြေအောက်လိုဏ်ခေါင်းတွင် လေဝင်လေထွက်ပေါက် လုံလောက်စွာထားပေးရ၏။
ထိုမီးရထားလမ်းများ ဆောက်လုပ်ပုံမှာလည်း နှစ်မျိုးရှိသည်။
ပထမနည်းမှာ လမ်းမကြီးများကို တူးဖော်ထုတ်ပစ်ပြီးလျှင် မြေအောက်ထဲတွင် နက်လှသော မြောင်းကြီးများ တူးပြီးနောက် မီးရထားလမ်းများ ပြုလုပ်၏။
ထိုနောက်မှ အပေါ်မှ လမ်းမကြီးများကို ပြန်ခင်းလေသည်။
ထိုကဲ့သို့သော မြေအောက် မီးရထားလမ်းမျိုးမှာ လေးထောင့် ရှည်လျားလျားဖြစ်၏။
ထိုသို့သော မီးရထားလမ်းမျိုး နှစ်ခုဖြတ်ကျော်သည့် လမ်းဆုံများတွင် တစ်လမ်းကို အခြားတစ်လမ်းထက် မြေအောက်နက်နက်တွင် ဖောက်လုပ်ထားရလေသည်။
အခြားတစ်နည်းမှာကား မြေအောက်လိုရှိသည့်အနက်တွင် ပြွန်ခေါင်းသဖွယ် လိုဏ်ခေါင်းကြီးများကို ဖောက်လုပ်ခြင်ဖြစ်၏။
ထိုနည်းမှာ မြေပြင်ပေါ်မှ လမ်းများကို ဖျက်ရခြင်းမရှိချေ။
ထိုမီးရထားလမ်းများသည်ကား လုံးဝန်းသော သဏ္ဌာန်ရှိကြ၍ လိုဏ်ခေါင်းနံရံများသည် သံပြွန်ခေါင်းကြီးများဖြစ်ကြ၏။
လန်ဒန်မြေအောက်မီးရထားသည် အစတွင် ဆိုခဲ့သော ပထမစံနစ်ကိုသုံးခဲ့၏။
သို့သော်နောင်အခါတွင်ကား ဒုတိယစံနစ်ကို သုံခဲ့ရာ ယခုအခါ လန်ဒန်မြေအောက် မီးရထားများကို လန်ဒန်ပြွန်ခေါင်းများ ဟုပင် ခေါ်ဆိုကြသည်။
နယူးယော့မြို့ရှိ မြေအောက် မီးရထားလမ်းများကား ယခုထက်တိုင် ပထမစံနစ်အတိုင်း ပြုလုပ်ထားသည့် လမ်းမျိုးကို သုံးလျက်ပင်ရှိ၏။
လန်ဒန်မြေအောက် မီးရထားမျိုးသည် ရန်ကုန်နှင့် ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်သွား အချို့သော ဒီဇယ်မီးရထားများကဲ့သို့ ရထားခေါင်းတွဲသည် နောက်ကလူစီးတွဲများနှင့် တစ်ပုံစံတည်းပင်ဖြစ်သည်။
ခေါင်းတွဲရှေ့ဆုံးပိုင်း၌ ဓာတ်အားဖွင့်ပိတ်သော ခလုတ်များပါသည့် ၃ ပေကျယ်အခန်းကလေးတစ်ခန်းပါသည်။
ထိုအခန်း၌ မောင်းသူဝင်၍ ခလုတ်ဖွင့်ကာ မောင်းနှင်ရသည်။
ခေါင်းတွဲ၏ ကျန်အပိုင်း၌မူ လူစီးတွဲအတိုင်း ထိုင်ခုံများရှိသည်။
ရထား နောက်ဆုံးတွဲသည် ဂတ်တွဲဖြစ်သည်။
ဂတ်တွဲဆိုသော်လည်း ဂါတ်ဗိုလ်၏အခန်း ၃ ပေ ကျယ်ကလေးမှအပ ကျန်နေရာများသည် လူစီးတွဲအတိုင်းပင် ထိုင်ခုံများ ရှိသည်။
ဂါတ်ဗိုလ်က လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ခလုတ်နှိပ်၍ ရထား တစ်ခုလုံးမှ တွဲတံခါးမျာကို ဖွင့်ပေးပိတ်ပေးရသည်။
တံခါးပိတ်ပြီးသော် ခေါင်းတွဲကို ခလုတ်နှိပ်ကာ အချက်ပေးလျှင်၊ ခေါင်းတွဲမောင်းသူက မောင်းထွက်သွားတော့သည်။
မြေအောက် မီးရထားသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၄ဝ မျှ ခုတ်မောင်းသည်။
တစ်နာရီလျှင် ၁ဝ စက္ကန့်မှ ၁၅ စက္ကန့်လောက် သာရပ်သည်။
ရုံးတက်ရုံးဆင်းချိန်တွင် တစ်မိနစ်တစ်စင်းမျှ ရှိလျက် အခြားအချိန်များတွင် ၃ မိနစ်မှ ၅မိနစ် တစ်စင်းရှိတတ်သည်။
မြေအောက်မီးရထား ဘူတာရုံတိုင်းတွင် ဘူတာအမည်ကို မှန်ဆိုင်းဘုတ်ဖြင့် ရေးထားသည်။
ဆိုင်းဘုတ်ရှိရာ အပေါက်မှမြေအောက်သို့ လှေခါးတိုကလေး တစ်စင်းနှစ်စင်းနှင့်ဆင်းသွားလျှင် လက်မှတ်ရုံသို့ရောက်၍ လက်မှတ်ဝယ်ရသည်။
လက်မှတ်ရုံများ အပြင်ပိုက်ဆံထည့်လိုက်လျှင် မိမိအလိုရှိသည့် ရထားလက်မှတ် အလိုအလျောက် အထဲမှ ထွက်ပေါ်လာသော စက်များလည်း ရှိသည်။