kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးပညာဘွဲ့နှင့် ဝါဏိဇ္ဇဘွဲ့ဟူ၍ ပထမဆင့် ဘွဲ့နှစ်မျိုးပေးအပ်သည်။
ထိုပထမအဆင့်ဘွဲ့များ အတွက် သင်တန်းကာလမှာ လေးနှစ်ဖြစ်၏။
ဒုတိယအဆင့် ဘွဲ့များအဖြစ် မဟာစီးပွားရေးပညာဘွဲ့၊ မဟာဝါဏိဇ္ဇဘွဲ့တို့ကို ပေးအပ်နိုင်ရေးအတွက် သင်ကြားပေးလျက် ရှိ၏။
ထို့အပြင် စီမံအုပ်ချုပ်မှုပညာ ဒီပလိုမာ၊ စာရင်းအင်းပညာ ဒီပလိုမာနှင့် စီးပွားရေးစီမံကိန်းပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့လွန်သင်တန်းများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက်ရှိရာ ယင်းသည့် သင်တန်းများမှာ နှစ်နှစ်သင်တန်းများ ဖြစ်လေသည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ပညာရေးစံနစ်သစ် စတင် အကောင်အထည်ဖော်သည့် အချိန်မှစ၍ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် လက်အောက်ရှိ ပညာရေးမဟာဌာနသည် အသက်မွေးဝမ်း ကျောင်းပညာ သင်ကြားပေးရာ ပညာရေးတက္ကသိုလ်ဟု သီးခြားဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ပညာရေးတက္ကသိုလ်ကို ယခင် ဆရာဖြစ်သင် ကောလိပ်တည်ရှိရာ ဌာန၌ပင် ဖွင့်လှစ်ထား၏။
ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် စံနစ်သစ်ပညာရေးဝိဇ္ဇာ(ဘီအီးဒီ) ဘွဲ့ ငါးနှစ်သင်တန်းနှင့် ပညာရေးဒီပလိုမာဘွဲ့၊ စံနစ်ဟောင်းဖြင့် ဝိဇ္ဇာပညာရေး(ဘီအေအီးဒီ) ဘွဲ့နှင့် ပညာရေးဝိဇ္ဇာ(ဘီအီးဒီ) ဘွဲ့ သင်တန်းများကို သင်ကြားပို့ချပေးလျက်ရှိ၏။
ထို့အပြင် အနည်း ဆုံး နှစ်နှစ်ကြာမည့် ပညာရေးမဟာဝိဇ္ဇာ(အမ်အီးဒီ) ဘွဲ့လွန် သင်တန်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားရန် ရည်ရွယ်ချက် ရှိလေသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘွဲ့ဒီဂရီ ပေးအပ်နိုင်သော တိရစ္ဆာန်ဆေးကု ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံကို အင်းစိန်မြို့၌ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေးဌာနက စတင်ဖွင့်လှစ် ပေးခဲ့သည်။
ဥပစာသိပ္ပံ အောင်မြင်ပြီးသူများကို ထိုသိပ္ပံကျောင်း တွင် လေးနှစ်သင်ကြားပေးပြီး ဘီအက်စ်စီ(တိရစ္ဆာန်ဆေးကု) ဘွဲ့ ကို ပေးအပ်ခဲ့လေ သည်။
စံနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ပညာရေးအရ ၁၉၆၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ စ၍ ထိုတိရစ္ဆာန် ဆေးကုဝိဇ္ဇာသိပ္ပံသည် ပညာရေးဌာနအောက်တွင် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူ ရေးနှင့် ဆေးကုသရေးတက္ကသိုလ် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
တိရစ္ဆာန် မွေးမြူရေးနှင့် ဆေးကုသရေးတက္ကသိုလ်သည် ဘီဗီအက်စ် (တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာ) ဘွဲ့အတွက် ခြောက်နှစ်သင်တန်းအဖြစ် သင်ကြားပို့ချပေးလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category: ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ Category: ရန်ကုန်မြို့။
ရုန်းမြစ်သည် ဥရောပတိုက် ယဉ်ကျေးမှုခေတ်ဆန်းချိန်မှ စ၍ တောင်ဘက် မြေထဲပင်လယ်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ဖြတ်ပြီး လျှင် မြောက်ပင်လယ်သို့ ပေါက်သော ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လမ်းကြောင်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ရှေးအခါက မြေထဲပင်လယ်ဘက် မှ ကုန်သည်တို့သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံမှ သံဖြူကို ဤလမ်းကြောင်း ဖြင့် သယ်ယူခဲ့ကြ၏။
ရောမလူမျိုးတို့သည် စစ်မှုရေးရာအတွက် ရုန်းမြစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
အလယ်ခေတ်က ဆာရဆင် စစ်သားနှင့် ကရူးဆိတ်စစ်သားတို့သည် ရုန်းမြစ်ကြောင်းဖြင့် ချီတက်ခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ ရုန်းမြစ်သည် ရိုင်းမြစ်၊ စိန်းမြစ်၊ လွှားမြစ်တို့နှင့်၎င်း၊ မာဆေးမြို့နှင့်၎င်း တူးမြောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသောကြောင့် ဥရောပတိုက်တွင် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်သော ရေလမ်းခရီး ဖြစ်သည်။
ရုန်းမြစ်သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ပေပေါင်း ၆ဝဝဝ ခန့်မြင့်သော အဲ့လပတောင်ပေး ရုန်းရေခဲမြစ်၌ မြစ်ဖျား ခံ၍ အရှိန်ပြင်းစွာ စီးဆင်းလာပြီးလျှင် ဂျီနီးဗားအိုင်ထဲသို့ ဝင် သည်။
ဂျီနီးဗားအိုင်ကို ဖြတ်၍ အနောက်တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် စီးထွက်လာရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ လီယွန်မြို့တွင် မြစ်ကြောင်းသည် တောင်ဘက်သို့ ရုတ်တရက် ပြောင်းသွားသည်။
ထိုနောက် မာဆေးမြို့အနီးတွင် မြေထဲပင်လယ်သို့ မြစ်နှာမြွာ ခွဲ၍ စီးဝင် လေသည်။
ရုန်းမြစ်သည် မိုင် ၅ဝဝ ကျော်ခန့် ရှည်၍ မိုင် ၃၅ဝ အထိ သင်္ဘောကြီးများ ဆန်တက်နိုင်၏။
ထင်ရှားသော မြစ် လက်တက်များမှာ ဆုန်းမြစ်၊ အီဇာမြစ်နှင့် ဒူးရန့်မြစ်များ ဖြစ်သည်။
လီယွန်မြို့နှင့် ပင်လယ်အကြား မြစ်ကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံး၌ စပျစ်ခြံများရှိ၏။
လက်ဝဲဘက်ကမ်း တစ်လျှောက်၌လည်း ဗီယင်း၊ ဗားလန်း၊ အက်ဗီညွန်၊ အားလ အစရှိသော သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် မြို့များ တည်ရှိသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နှင့် ဆွစ်ဇာလန်နယ်စပ်၌ ပေ ၃ဝဝ မြင့်သော ရေကာတာကြီးကို စတင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့ရသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်မှ တစ်ဖန် ဆက်လက်၍ ဆောက်လုပ်သည်တွင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၌ ပြီးလေသည်။
ရပ်စောက်မြို့နယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ သော နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် မြစ်ငယ်(ဝါ) နမ္မတူမြစ်က နယ်နိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပိုင်းခြားလျက် သီပေါ နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မိုင်းကိုင်းနယ်နှင့် လဲချားနယ်၊ တောင် ဘက်တွင် ညောင်ရွှေနယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရွာငံနယ်နှင့် ဘော်နယ်တို့ အသီးသီး တည်ရှိကြသည်။
ရပ်စောက်နယ် အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၃၆၅ စတုရန်းမိုင်ရှိသည်။
ကျေးရွာ အုပ်စု ပေါင်း ၃၇၅ အုပ်စုရှိ၍ လူဦးရေ ၄ဝ,၄၇ဝ ယောက်ခန့်ရှိသည်။
ရပ်စောက်နယ်သည် တောင်ထူထပ်၍ တောင်နှင့် မြောက် တန်းလျက်ရှိသော တောင်တန်းများအကြားတွင် ကျယ်ပြန့်သော ချိုင့်ဝှမ်းများ ရှိသည်။
ထင်ရှားသော မြစ်များမှာ ဇော်ဂျီမြစ်နှင့် နမ့်လန်မြစ်တို့ ဖြစ်သည်။
နမ့်လန်နှင့် ယင်း၏ လက်တက်ဖြစ် သော နမ့်အက်မြစ်တို့သည် နယ်၏ အရှေ့မြောက်ထောင့်စွန်း တွင် နမ္မတူမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်လေသည်။
ကျွန်းတောများကို ပေ ၃ဝဝဝ အောက်နိမ့်သော နယ် မြောက်ပိုင်း၌သာ တွေ့ရှိရသည်။
တောင်မြင့်ပိုင်းများတွင် ထင်း ရှူးတောနှင့် ဝက်သစ်ချတောများ ရှိသည်။
ရပ်စောက်မြို့ ဒေသ တွင် မိုးရေချိန် လက်မ ၅ဝ ခန့်ရှိ၍ တောင်မြင့်ပိုင်းဒေသ တို့တွင် ထိုထက် ပိုများသည်။
ရပ်စောက်နယ်သည် ရှေးယခင်က ညောင်ရွှေနယ်ထဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ၌ မြို့စားအုပ်ချုပ်ရ သော သီးခြားနယ်ဖြစ်လာလေသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် ရပ်စောက်နယ်ကို လဲချား စော်ဘွားလက် အောက်ခံအဖြစ်ထား၍ အမတ်များက စော်ဘွားကိုယ်စားနယ်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် ညောင်ရွှေစော်ဘွား ၏ မြေးတော်သူ စပ်ဝိုင်းသည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ခွင့်ပြု တော်မူချက်အရ စော်ဘွားဘွဲ့ခံ၍ ရပ်စောက်နယ်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ လေသည်။
ထိုသို့အားဖြင့် စော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ဆာ လက်ထက် သို့တိုင်အောင် စော်ဘွားအဆက်ဆက်တို့က နယ်ရှင်အဖြစ် အုပ် ချုပ်လာခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် စော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ဆာသည် လည်း အခြားနယ်ရှင် စော်ဘွားများနည်းတူ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မိမိနယ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရလက်ထဲသို့ လွှဲအပ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ် ရာ ယခုအခါ ရပ်စောက်နယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးခရိုင်တွင်ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေ သည်။
ရပ်စောက်နယ်တွင် ဆန်စပါး၊ နှမ်း၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ လိမ္မော်၊ သနပ်ဖက်ပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။
သနပ်ဖက်ကို မြန်မာပြည်မ သို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
ရပ်စောက်နယ်တွင် ရှမ်းတောင်သူ (ပအိုဝ်းလူမျိုး)၊ တောင်ရိုး၊ ဓနုနှင့် ပလောင်လူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသည်။
ရပ်စောက်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ရပ်စောက်မြို့သည် ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ယခင် နယ်ရှင်စော်ဘွားကြီး၏ ဟော်နန်းတည်ရာ တောင်ကုန်းပတ်လည်၌ မြို့ကွက်တည်ထား သည်။
ရပ်စောက်မြို့ မြောက်ဘက်တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် ဗထူး တပ်မြို့ တည်ရှိလေသည်။
ဗထူးတပ်မြို့ကို ယခင် နမ့်တူရွာ ပျက်နေရာတွင် တည်ထားသည်။
လွယ်ဂုံချောင်းနှင့် ပိန်း ချောင်းတို့ စုပေါင်း၍ စီးဆင်းလာသော နမ့်ဟူချောင်းသည် တပ်မြို့အလယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးလျှင် ဇော်ဂျီမြစ်ထဲသို့ စီးဆင်းလာလေသည်။
တပ်မြို့ကွက်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာ ပြင်ထက် ပေ ၃ဝ၅ဝ မြင့်သော တောင်ကုန်းဒေသ ဖြစ်သည်။
ဗထူးတပ်မြို့ကို ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်။
thumb|ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ် ရပ်ဆဲ၊ ဗာထရန်(ခရစ် ၁၈၇၂ ဖွား) အားဘွဲ့ခံ ရပ်ဆဲ၏ အမည်အပြည့်အစုံမှာ ဗာထရန် အာသာဝီလျံရပ်ဆဲ ဖြစ်သည်။
ရပ်ဆဲသည် အင်္ဂလန်ပြည်၏ နိုင်ငံရေးလောက၌ ထင်ရှားသောမျိုးရိုး ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ် သော်လည်း သင်္ချာပညာနှင့် ဒဿနိကဗေဒ ပညာဘက်တွင် ထူးချွန်သူအဖြစ် နာမည်ထင်ရှားသည်။
၁၈၇၂ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဝေလနယ် ထရဲလက်မြို့၌ ဖွားမြင်၍ ကိမ်း ဗရစ်တက္ကသိုလ်၊ ထရင်နီတီကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာသင် ကြားခဲ့သည်။
ထိုတက္ကသိုလ်တွင်ပင် ကထိကအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ ရာ ၁၉၁၆ ခုနှစ်၌ သူ၏ငြိမ်းချမ်းရေး အယူအဆများကြောင့် နုတ်ထွက်ရလေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားနေစဉ် အစိုးရ ဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်သော အယူအဆများကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသဖြင့် ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခံရသည်။
ထောင်ထဲ၌ သင်္ချာဒဿနိက ဗေဒ အခြေပြကျမ်းကို ရေးခဲ့သည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၂၁ ခုနှစ်အထိ တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်း တက္ကသိုလ်တွင် ဒဿနိကဗေဒပညာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချခဲ့ သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံ လော့အိန်းဂျလီးမြို့ရှိ ကာလီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်၌လည်း ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အားဘွဲ့ကို ဆက်ခံရရှိ၏။
အားရပ်ဆဲသည် စဉ်းစားဆင်ခြင်ဖွယ်ရာများ ပါဝင်သော အတွေးအခေါ် နက်နဲသည့် စာပေများကို ပြုစု ရေးသားသူ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ် ဆုကို ရရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များ Category:သင်္ချာ ပညာရှင်များ။
အေဘီစီဒီ၊ ကကြီး ကခွေးတို့ကဲ့သို့သော ယခုခေတ်သုံး အသံထွက်အက္ခရာများ မပေါ်မီ ရှေးခေတ်က လူတို့သည် မိမိ တို့ စိတ်ထဲ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကြောင်းအချက်တို့ကို ရေးသားဖော်ပြလိုသောအခါ ရုပ်ပုံများဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ကြ သည်။
ပမာဆိုသော် လူဟု ဆိုလိုလျှင် လူရုပ်ကို၎င်း၊ နေဟု ဆိုလိုလျှင် နေရုပ်ကို၎င်း၊ လဟု ဆိုလိုလျှင် လရုပ်ကို၎င်း ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။
ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံနှင့် သင်္ချိုင်းဂူများတွင် ရုပ်စုံစာများကို ထုထွင်း ခဲ့ကြသည်။
ထိုကဲ့သို့ အီဂျစ်တို့ ရေးဆွဲထုထွင်းခဲ့သော ရုပ်ပုံစာ အမှတ်အသားကို ဂရိတို့က ဟိုင်ယာရိုဂလစ်ဟု အမည်မှည့်ခေါ် ကြသည်။
ရှေးအမေရိကန် ရင်အင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့သည်လည်း ရုပ်ပုံစာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။
အစအဦးတွင် အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ ဆိုလိုသော အရာဝတ္ထုနှင့် အကြောင်းအရာများကို ရုပ်ပုံဆွဲ၍ တိုက်ရိုက် ဖော်ပြကြ၏။
ထိုနောက် ရုပ်ပုံစာလုံး၏ အသံထွက်ကိုယူ၍ စာလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး ပေါင်းစပ်ကာ အသံထွက်စကားလုံး များကို ရေးဆွဲလာကြသည်။
နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် အသံထွက် အက္ခရာစာလုံးများကို ရေးဆွဲသည်အထိ တိုးတက်ခဲ့လေသည်။
ရုပ်ပုံစာကို တတ်ကျွမ်းသူများမှာ ရှေးခေတ်အီဂျစ်ဘုန်းကြီးများ ဖြစ်၏။
ထိုအခါက များသောအားဖြင့် အထိမ်းအမှတ် ကျောက် တုံး၊ ကျောက်ပြားများပေါ်၌ ရုပ်ပုံစာကို စူးဆောက်တို့ဖြင့် ထုထွင်းလေ့ရှိကြသည်။
ရုပ်ပုံစာရေးသားပုံမှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြား သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ လက်ဝဲဘက်မှ လက်ယာဘက်သို့လည်း ရေး၏။
သို့သော် များသောအားဖြင့် လက်ယာဘက်မှ လက်ဝဲ ဘက်သို့၎င်း၊ အထက်မှ အောက်သို့၎င်း ရေးလေ့ရှိကြသည်။
အီဂျစ်တို့သည် စာရေးအတတ်ပျံ့နှံ့လာသောအခါ ကျောက် တုံး၊ ကျောက်ပြားထက် အရေးရလွယ်ကူသော အရာဝတ္ထုကို ကြံဆ ရှာဖွေကြရာ ပပိုင်းရပ်ခေါ် ကျူပင်တစ်မျိုးကို တွေ့ကြ လေသည်။
ကျူရိုးကို ကလောင်တံအဖြစ်၎င်း၊ ကျပ်ခိုးကို ရေ နှင့် ရော၍ မင်အဖြစ်၎င်း အသုံးပြု၍ ပပိုင်းရပ်ကျူချပ်ပေါ်တွင် ရုပ်ပုံစာကို ရေးသားခဲ့ကြသည်။
ပပိုင်းရပ်ပင် ယဟူဒီနှင့် ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့က အီဂျစ်တို့၏ ရုပ်ပုံစာမူကို အတုယူ၍ မိမိတို့၏ အက္ခရာများကို တီထွင်ကြသည်။
ထိုမှ တစ်ဆင့် ဂရိအက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဂရိအက္ခရာမှ တစ်ဆင့် ရောမအက္ခရာသည်၎င်း၊ ရောမအက္ခရာမှ လက်ရှိ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာသည်၎င်း အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ရောမခေတ် ကျဆုံးချိန် အေဒီ ၅ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်သို့ ရောက်သောအခါ နှစ်ပေါင်း ၃၅ဝဝ မျှ သုံးစွဲလာခဲ့သော အီဂျစ်ရုပ်ပုံစာမှာ တိမ်ကောသွားလေတော့သည်။
ထိုနောက် ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်၏ စစ်တပ်မှ စစ်ဗိုလ်တစ်ဦးက နိုင်းမြစ်ဝရှိ ရိုဇက်တာခေါ် ရှေးဟောင်းမြို့အနီး၌ ကျောက်တုံး တစ်တုံးကို တွေ့ရှိ လေသည်။
ထိုကျောက်တုံးပေါ်တွင် အီဂျစ် တို့၏ ရုပ်ပုံစာရေးနည်းဖြင့်၎င်း၊ ဒီမိုတစ်ခေါ် ရှေးအီဂျစ်စာ ရေးနည်း ဖြင့်၎င်း၊ ဂရိဘာသာဖြင့်၎င်း ဘာသာသုံးမျိုးဖြင့် ရေးသားထားသည်။
၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး ဖရန်ဆွာရှ် ပိုးလီယွန်ဆိုသူသည် ဂရိဘာသာဖြင့်၎င်း ဘာသာသုံးမျိုးဖြင့် ရေးထားသည်။
၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး ဖရန်ဆွာရှမ်ပိုး လီယန်ဆိုသူသည် ဂရိဘာသာစကားကို မူတည်၍ ထိုကျောက် တုံးပေါ်ရှိ အီဂျစ်တို့၏ ရုပ်ပုံစာတစ်ပိုဒ်လုံးကို အနက်ပြန်ခဲ့လေ သည်။
ရိုဇက်တာ ကျောက်စာ ယခုအခါ အီဂျစ်ရုပ်ပုံစာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သဒ္ဒါစကား အဘိဓာန်စာအုပ်များ ရိုက်နှိပ်ထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် လူမျိုး ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားကို လေ့လာတတ်ကျွမ်းသူတို့အဖို့ အီဂျစ် တို့၏ ရှေးဟောင်းစာပေများကို ဖတ်ရှုရန် မခဲယဉ်းတော့ချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:အရုပ်စာများ။
ရုပ်လုံးထုဆရာ၏ အလုပ်သည် စိတ်ကူးဉာဏ်ကို ရွံ့၊ သစ်၊ ကျောက်၊ သတ္တုတို့ဖြင့် အကောင်အထည် ဖြစ်အောင်ဖော်သော အနုပညာရပ် ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ကြသည်။
ဤအနုပညာ၏ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် လူတို့၏ အမွန်မြတ်ဆုံးသော အတွေးအခေါ်နှင့် မျှော်ကိုးချက်များကို သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
ရုပ်လုံးထု အတတ် ရုပ်လုံးထု အတတ်နှင့် ပန်းချီဆေးရေးအတတ်တို့သည် အလွန်ရှေးကျသော လူတို့၏ အနုပညာအတတ်များ ဖြစ်သည်။
ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်အထက်က ထုလုပ်ခဲ့သော ရုပ်လုံးထုအတတ်သည် အခြားသော အနုပညာရပ်များ ကဲ့သို့ပင် လူတို့၏စိတ်ကူးဉာာဏ်ကို အကောင်အထည် ပေါ်လာအောင် ဖော်ပြသော အနုပညာရပ် ဖြစ်၏။
ပန်းချီဆေးရေးနှင့် ပုံဆွဲအတတ်တို့တွင် ရုပ်ပုံကို အလျား၊ အနံဖြင့်သာ ဖော်ပြနိုင်၏။
ရုပ်လုံးထုအတတ်တွင်ကား အလျားနှင့် အနံကိုသာမက၊ ရုပ်ပုံ၏ ထုထည်ကိုပင် သရုပ်ဖော်နိုင်သည်။
ထိုကြောင့် အချို့ရုပ်လုံးများကို လေးဖက်လေးတန်မှ မြင်နိုင်သည်။
ရုပ်လုံးထု အတတ်သည် ကျောက်၊ ကျောက်ဖြူ၊ ရွံ့စေး၊ သစ်သား၊ ဆင်စွယ်၊ ကြေးဝါ စသည်တို့ကို ခုတ်ထွင်းထုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် အရာဝတ္ထု တစ်ခုခုကိုဖြစ်စေ၊ စိတ်ကူးဉာဏ်ကိုဖြစ်စေ ရုပ်လုံးဖော်သည့်အတတ် ဖြစ်သည်။
နောက်ခံမျက်နှာပြင်နှင့် တစ်စပ်တည်း ရုပ်လုံးဖော်ရာ၌ မျက်နှာပြင်အောက်သို့ နိမ့်၍ ထုလုပ်သည်လည်း ရှိ၏။
မျက်နှာ ပြင်အထက်သို့ ကြွ၍ ထုလုပ်သည်လည်း ရှိ၏။
အချို့သော ရုပ်လုံးတို့သည် တည်ငြိမ်သည့် အသွင်ကို ဆောင်၍ အချို့တို့ မှာ လှုပ်ရှားသည့်အသွင်ကို ဆောင်သည်။
ရုပ်လုံး ရုပ်တုများကို သစ်သားဖြင့်၎င်း၊ ကျောက်ဖြင့်၎င်း၊ ရွံ့စေးဖြင့်၎င်း၊ အရည်ကြို၍ရသော သတ္တုဖြင့်၎င်း ပြုလုပ်ကြ သည်။
ထိုရုပ်တု ရုပ်လုံးများကို နေရာဌာနအမျိုးမျိုးတွင် တွေ့ မြင်ကြရလေသည်။
ပုံတူရုပ်လုံးများ၊ အထိမ်းအမှတ် ရုပ်လုံး များ၊ ဗိသုကာရုပ်လုံးများ၊ ဥယျာဉ်တွင်း၌ အလှထားသည့် ရုပ်လုံးများအပြင် လှပဆန်းကျယ်၍ စိတ်ကူးယဉ်သက်သက်ဖြစ် သော သုခုမလက်ရာပြ ရုပ်လုံးများကို အများပင် မြင်ဖူးကြပေမည်။
ထိုရုပ်လုံးရုပ်တုများကို အသုံးနှင့် ဆီလျော်အောင် အမျိုး အစားခွဲထား၏။
ပုံတူရုပ်လုံးများမှာ များသောအားဖြင့် လူတစ်စုံ တစ်ယောက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ခေါင်းပိုင်း၊ သို့မဟုတ် ကိုယ် တစ်ဝက်မျှ ထုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပုံတူရုပ်လုံးများ ထုလုပ်ခြင်းသည် အနောက်နိုင်ငံများတွင် အထူးခေတ်စားခဲ့သည်။
ယခုခေတ် လူများသည် ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းဖြင့် အမှတ်အသားထားရှိကြသကဲ့သို့ ရှေးအခါကလည်း ပုံတူရုပ်လုံးများ ထုလုပ် ခြင်းဖြင့် အမှတ်တရ ပစ္စည်းများကို ထားရှိခဲ့ကြလေသည်။
ရုပ်တုဆရာကြီးများသည် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏ ပုံတူရုပ်လုံးများကိုသော်လည်းကောင်း၊ မှတ်သားဖွယ် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုခု၏ ရုပ်လုံးများကိုသော်လည်းကောင်း ထုလုပ်ထားခဲ့လေ့ရှိကြသည်။
ထိုကဲ့သို့သော ရုပ်လုံးမျိုးကို အထိမ်းအမှတ်ရုပ်လုံးဟူ၍ ခေါ်နိုင်သည်။
ထိုမှတစ်ပါး ဗိသုကာရုပ်လုံးဟူ၍ ရှိသေးသည်။
ထို ရုပ်လုံးမှာ အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်သည့်အခါ အလှအပဖြစ်စေရန် တန်ဆာဆင်ကာ ထွင်းထု စီမံပြုလုပ်ထားသော ရုပ်လုံးများပင် ဖြစ်သည်။
ထိုရုပ်လုံးမျိုးကို အယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများတွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်။
ရှေးဟောင်း အီဂျစ်နှင့် ဂရိအဆောက်အအုံကြီးများတွင်လည်း အလားတူ ရုပ်လုံးများကို တွေ့ရလေသည်။
ပန်းဥယျာဉ်များထဲ၌ ရုပ်တုရုပ်လုံးများကို ရံဖန် ရံခါ တွေ့ရတတ်သည်။
ဤရုပ်တုရုပ်လုံးမျိုးမှာ တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ဘဲ လူရုပ်၊ ငှက်ရုပ်၊ နတ်ရုပ်တို့မှ စ၍ အနုပညာမြောက်သော လှပသည့် ရုပ်တုရုပ်လုံးဟူသရွေ့ ထားရှိတတ်ကြသည်။
အချို့သော ပန်းဥယျာဉ်များတွင် ရှေးခေတ်က ထုလုပ်ခဲ့သော ကျောက်ရုပ်များကို ယခုတိုင် တွေ့ရသည်။
လောကတွင် အကယ်စင်စစ် မရှိသော်လည်း လူတို့၏ အာရုံတွင် ထင်မြင်နေသော ပုံသဏ္ဌာန်များကိုလည်း ရုပ်လုံးထွင်းထု ထားရှိတတ်ကြသည်။
အဆိုပါ ရုပ်လုံးမျိုးမှာ မြန်မာ အနုပညာတွင် တွေ့ရှိနိုင်သော မနုဿီဟရုပ်၊ ပဉ္စရူပရုပ် အစရှိသည့် ရုပ်လုံးမျိုး ဖြစ်ပေသည်။
အထက်ပါ အမျိုးအစားများအနက် လက်ရာအထူးပြောင်မြောက်၍ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို လျောက်ပတ်စွာ အသုံးပြု နိုင်သော လက်ရာများကို အမွှမ်းတင်ရုပ်လုံးများဟု ခေါ်လေသည်။
အမွှမ်းတင် ရုပ်လုံးများမှာ ထုလုပ်စဉ်က မည်သည့် နေရာ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင် သုံးရန်ဟု မရည်ရွယ်ဘဲ ထုလုပ်၍ ပြီးမြောက်သောအခါ နေရာတိုင်း၌ သုံးနိုင်လောက် အောင် လက်ရာကောင်းမွန်လှပသည့် ရုပ်လုံးများ ဖြစ်ကြပေသည်။
ရုပ်လုံးဖော် အတတ်သည် မည်သည့်ခေတ်က မည်သို့ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း လူတို့တွင်ရှိသော ရှေးအကျဆုံး အနုပညာဖြစ်ကြောင်းကိုကား သိရပေသည်။
လူသည် ကလေးဘဝကတည်းကပင် မိမိတွေ့မြင်ရသော အရာဝတ္ထုတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ရွံ့စေးများဖြင့် တူအောင် ပြုလုပ်ပြီးလျှင် ကစားတတ်သည်။
ထိုကြောင့် ပန်းပုပညာသည် အဆိုပါ လူတို့၏ အတုခိုးတတ်သော ညာဉ်မှ တစ်စ တစ်စ ပေါက်ဖွားတိုးတက်လာသည်ဟု ယူဆရပေသည်။
ရုပ်လုံးထု ပုံများသည် ပန်းချီကားကဲ့သို့ ပျက်စီးလွယ်သော အနုပညာလက်ရာ မဟုတ်သဖြင့် လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ကို ပိုမိုပြည်စုံစွာ ကာလကြာရှည် ထုတ်ဖော်နိုင်ပေသည်။
ရှေးအခါက ရုပ်လုံးထုဆရာတို့သည် ကျောက်ဖြူတုံးကို ဖြစ်စေ၊ သစ်သားတုံးကိုဖြစ်စေ ခုတ်ထွင်းခြင်း အားဖြင့် အလိုရှိသော ရုပ်လုံးပုံ ဖော်ယူကြ၏။
မိမိစိတ်ကူးရသောပုံကို တစ်ခါတည်းဖြင့် ခုတ်ထွင်းထုလုပ် မရသောအခါ၌ ပုံစံငယ်ကို ပထမဦးစွာ အတိအကျ ပြုလုပ်ပြီးမှ လိုရာပုံကြီးကို ဆက်လက် လုပ်ကိုင်သည်။
ယခုအခါ ရုပ်လုံးထုဆရာတို့သည် ပန်းချီဆရာကဲ့သို့ ပုံကြမ်းကို ဦးစွာရေးဆွဲကြ၏။
ထိုနောက် ဖရောင်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ရွံ့စေးဖြင့်ဖြစ်စေ ထိုပုံကြမ်းနှင့်တူသော ရုပ်ပုံငယ်ပုံစံကို ပြုလုပ်သည်။
တစ်ဖန် ပုံစံငယ်မှတစ်ဆင့် အလိုရှိရာအရွယ် အစား ပုံတူကို ရွံ့စေးဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။
ထိုပုံစံကို ပလပ်စတာအော့ပဲရ်နှင့် မံပြီးလျှင် ခြောက်သွေ့သောအခါ ပလပ်စတစ် သွန်းပုံကို ချွတ်၍ ပုံလောင်းယူသည်၊ ပမာအားဖြင့် ရုပ်လုံးကို ကျောက်ဖြူသားဖြင့် ထုလုပ်မည်ဆိုလျှင် ထိုလောင်းပြီး ပုံစံ အတိုင်း ကျောက်ကို ခုတ်ထွင်းထုလုပ်ရလေသည်။
ပုံစံအတိုင်း အတိအကျ ရရှိနိုင်ရန်အတွက် လိုအပ်သော စက်ကိရိယာဖြင့် ကျောက်တုံးကို တိုင်းတာမှတ်သားပြီးမှ ခုတ်ထွင်းရသည်။
ကြေးဝါရုပ်လုံး ထုလုပ်ရာ၌ သွန်းပုံထဲသို့ အရည်ကျိုထားသော ကြေးဝါကို လောင်းထည့်သည်။
အီဂျစ် အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် သေသူ၏ ဝိညာဉ်မဆုံးနိုင်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် လူတစ်ယောက် သေဆုံးလျှင် သေဆုံးသူ၏ အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် ရုပ်တုကလေးများကို အလောင်း နှင့်အတူ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လေ့ ရှိကြသည်။
ဂူသင်္ချိုင်းများကို ဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် ဂူနံရံများတွင် အရုပ်များကိုလည်း ထုလုပ် ထားကြသည်။
ဂူနံရံပေါ်တွင် ရုပ်လုံးနှိမ့်၊ ရုပ်လုံးကြွ များကို ထုလုပ်ကြသည်။
ရုပ်အလောင်းများကိုလည်း မပုပ်မသိုးရအောင် စီမံ၍ ခေါင်းထဲ၌ထည့်ပြီးလျှင် ခေါင်းပေါ်တွင် ရုပ်လုံးများ ထွင်းထုထားသည်။
ဖဲရိုးဘုရင်များ၏ ပုံတူများကိုလည်း အလွန်မာကျောသော ကျောက်ဖြူဖြင့် ထွင်းလုပ်ထားကြသည်။
အီဂျစ်ရုပ်တုများသည် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် လူနှင့်တူသော် လည်း ဟန်အမူအရာတို့မှာ အသက်မဝင်လှချေ။
ဂီးဇာအရပ်မှ စဖင့်ရုပ်ကဲ့သို့ ကြီးမားသော ရုပ်လုံးများကို ထုလုပ်လေ့ ရှိကြ သည်။
မက်ဆိုပိုတေးမီးယား အီဂျစ်နိုင်ငံမှာကဲ့သို့ပင် ဗက်ဗီလုံးနှင့် အဆီးရီးယားနိုင်ငံ များတွင်လည်း ရုပ်လုံး ထုပညာ ထွန်းကားခဲ့သည်။
အဆိုပါ နိုင်ငံများတွင် ရုပ်လုံးထုပညာ အဆင့်အတန်းသည် အီဂျစ်နိုင်ငံ မှာထက် အတန်ငယ်ပို၍မြင့်လာသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
အဘယ် ကြောင့်ဆိုသော် ဗက်ဗီလုံးနှင့်အဆီးရီးယားရုပ်လုံးများမှာ ကိုယ် အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများ ထင်ရှားပီသ၍ အသက်ရှိသကဲ့သို့ ထင်ရအောင် ကြွကြွရွရွ ဖြစ်နေသည်၊ အဆီးရီးယန်းလူမျိုး တို့သည် ရုပ်လုံးထုလုပ်ရာ၌ ကျောက်တုံးကျောက်ပြားများကို သာမက ရွံ့စေးနှင့် အင်္ဂတေကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။
အဆောက်အအုံနံရံများတွင် စစ်သူရဲကောင်းများ၊ စစ်တပ် ချီတက်ဟန်များ၊ တိုက်ပွဲများ၊ ခြင်္သေ့ရုပ်များကို ထုလုပ်ကြ လေသည်။
ဂရိ ဂရိလူမျိုးများသည် အနုပညာရပ်များတွင် အလွန်မျက်စိ ယဉ်၍ အချိုးအစားကျနမှု၊ သဘာဝကျမှုတို့ကို အလွန်လေးစား သူများ ဖြစ်ကြသည်။
ဂရိနိုင်ငံသည် ပကတိအသွင်အပြင်အား ဖြင့် ကျောက်တောင်ထူထပ်သော နိုင်ငံဖြစ်ရကား ရုပ်လုံးများ ထွင်းထုရန်နှင့် အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ရန် ကျောက် ကို လိုသလောက် ရနိုင်သဖြင့် ဂရိတို့သည် ကျောက်ဆစ် အတတ်၌ အခြားသောနိုင်ငံများထက် ပိုမိုတိုးတက်နိုင်ကြလေ သည်၊ ဂရိတို့သည် ရုပ်လုံးထုအတတ်တွင် အီဂျစ်အစရှိသော မြေထဲပင်လယ်တစ်ဝိုက်ရှိ နိုင်ငံများ၏ ရှေးကျသောနည်းစံနစ် များကို လိုက်နာအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်နည်း စံနစ်များကိုမူကား ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ် ၆ဝဝ ခန့်တွင်မှသာ စတင်အသုံးပြုလာကြလေသည်၊ ဂရိရုပ်တုပညာ အဆင့်အတန်း သည် ဘီစီ ၄ဝဝ ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။
ဤခေတ်ကို အက်သင်းမြို့ အုပ်ချုပ်ရေးခေါင်းဆောင် ပဲရီးကလီး အား အစွဲပြု၍ ပဲရိးကလီးခေတ်ဟူ၍လည်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြ သည်။
( ဂရိအနုပညာ--။
) ရောမ ရောမတို့က ဂရိနိုင်ငံကို စိုးမိုးလာသောအခါ ဂရိအနုပညာ သည် မှေးမှိန်ခဲ့လေသည်။
ဂရိတို့ ထုသွန်းလုပ်ထားသော ကျောက်ရုပ်နှင့် ကြေးရုပ်ပေါင်းများစွာတို့မှာလည်း ရောမတို့က ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ ရောမနိုင်ငံအပြန်တွင် ယူဆောင် သွားခြင်းကြောင့်၎င်း ဂရိနိုင်ငံ၌ ကွယ်ပျောက်လုမတတ် ဖြစ်ခဲ့ လေသည်။
ဂရိအနုပညာသည်များမှာလည်း ရောမလူမျိုးများ၏ လက်ခစားများအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားကြတော့သည်။
ရောမလူမျိုးတို့သည် စီးပွားရေးနှင့် စစ်မက်ရေးရာတွင် ထွန်းပေါက်သူများ ဖြစ်ကြသည်။
အနုပညာဘက်တွင်ကား ကိုယ်ပိုင်အစွမ်းအစဟူ၍ မရှိသလောက် ခေါင်းပါးသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် ရောမအနုပညာမှာ ဂရိတို့ထံမှ ရရှိသော ပညာ သာလျှင် ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် ပုံတူလူရုပ်လုံးများ ထုလုပ်ရာတွင် ကား ရောမအနုပညာသည်များသည် သူမတူအောင် လက်စွမ်း ထက်လှပေသည်၊ ထိုခေတ်က လက်ရာများကို သာလွန်သော လက်ရာဟူ၍ ယနေ့တိုင် မတွေ့ရှိရသေးချေ။
( ရောမပန်းချီနှင့် ရုပ်လုံးထုအတတ်--။
) အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဥရောပတိုက်တွင် ရုပ်လုံးထုအနုပညာသည် ခရစ်ယန်အယူ ဝါဒနှင့်အတူ ထွန်းကားတိုးတက် လာသကဲ့သို့ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တွင်လည်း ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ထွန်းကားလာသောအခါ ကျောက်ဆစ် အတတ်၊ ဗိသုကာအတတ် စသည့် အနုပညာရပ်များ တိုးတက် လာပေသည်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ရုပ်ပွားတော် ဆင်းတု တော်များကို ကျောက်သားများဖြင့်၎င်း၊ သစ်သားပေါ်တွင်၎င်း ထုလုပ်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။
ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ် နိပါတ်တော် တို့ကိုလည်း စေတီတံတိုင်း နံရံ စသည်တို့တွင် ထုလုပ်ဖော်ပြ ထားကြသည်။
သို့ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့ ယခု ဖူးမြင်နေရသော မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ရုပ်ပွားတော် ဆင်းတုတော်များ ကဲ့သို့ သော ရုပ်လုံး များမှာမူကား မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန် တော်မူပြီးနောက် အနှစ်ရာပေါင်းများစွာ ကြာရှိမှသာ စတင်ပေါ် ပေါက်လာခဲ့သည်။
အကောင်းဆုံးနှင့် အသပ္ပါယ်ဆုံး ရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်များသည် ခရစ်နှစ် ၃၂ဝ ခုလောက်တွင် ပေါ် ပေါက်ခဲ့သည်။
ကျောက်ဆစ်ဆရာနှင့် ပန်းပုဆရာတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ၏ ရုပ်တုတော်များကို အနေအထားအမျိုးမျိုးဖြင့် ရှေးဂရိတို့၏ နတ်ရုပ်များကဲ့သို့ ထွင်းထုသွန်းလုပ်ကြသည်။
ရုပ်တုတော် ကိုး ကွယ်ခြင်း အလေ့အထသည် အရှေ့ဘက် အာရှနိုင်ငံများ ဖြစ် သော မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ တရုတ်၊ ဂျပန် အစရှိသည့် နိုင်ငံ များသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့လေသည်။
( အိန္ဒိယအနုပညာနှင့် စာပေ။
) မြန်မာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် မှေးမှိန်၍ သွားသည့် အခါ၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်စထက်တစ်စ တိုးတက်ထွန်းကား လာခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးများသည် မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ကိုယ်စားဖြစ်သော စေတီပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းတုများ ကို အများအပြား တည်ဆောက်ကြခြင်းဖြင့် သာသနာတော်ကို ပြုစုကြသည်။
ရှေးခေတ်မြန်မာတို့တည်ခဲ့သော အဆောက်အအုံနှင့် ရုပ်တုဆင်းတုများမှာ လက်ဦးအစတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံနှင့် ရုပ်ပွားတော်များကို နမူနာယူကာ တည် ဆောက်ထုလုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း နောင်အခါ၌ကား မြန်မာနည်း စစ်စစ်ဖြင့် တည်ဆောက်လာကြသည်။
မြန်မာတို့သည် ကျောက် ဆစ်အတတ်၊ ပန်းပုအတတ်၊ ပန်းတဉ်းအတတ်များကို ကောင်းစွာ ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်ကြပေသည်။
မြန်မာအနုပညာ တရုတ်နိုင်ငံ တရုတ်အနုပညာတွင် ရုပ်လုံးဖော်အတတ်သည် အထူးပင် အရေးပါ အရာရောက်သော အတတ်ပညာ ဖြစ်သည်။
တရုတ် တို့သည် ရွံ့စေးဖြင့်၎င်း၊ ကြေးဖြင့်၎င်း၊ ရွှေ ငွေတို့ဖြင့်၎င်း၊ သစ်သားဖြင့်၎င်း ရုပ်လုံးများ ထွင်းထု သွန်းလုပ်နိုင်ကြသည်။
ကျောက်စိမ်းတုံးကြီးများကို အထူးနှစ်သက်ကြသည်။
တရုတ်တို့ ထုလုပ်လေ့ရှိသော ရုပ်လုံးများမှာ စိတ်ကူးယဉ် အနုပညာလက် ရာပြ ဖြစ်သော နဂါးရုပ်ကြီးများ၊ နတ်ရုပ်များ၊ အလှအပ ငှက် ရုပ်များပင် ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒီ ရဟန်းသံဃာတို့သည် ဗုဒ္ဓရုပ် ပွားတော်ကို အရွယ်အစား ထွင်းထု သွန်းလုပ်ကာ ကိုးကွယ်ကြ လေသည်။
ဆီဆာဗန်ဖိုလီဗောင် (Sisavang Phoulivong) သို့မဟုတ် ဆီဆာဗန်ဗောင် (Sisavangvong) (၁၄ ဇူလိုင် ၁၈၈၅ - ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉) သည် ၁၉၀၄ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၈ရက်နေ့မှ သူသေဆုံးသည့် ‌၁၉၅၉ အောက်တိုဘာလ ၂၀ရက်နေ့အထိ အစောပိုင်းကာလတွင် လွမ်ပရာဘွမ်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လာအိုဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ငယ်ရွယ်စဉ်ဘဝ Sisavang Vong on Laotian Postage Stamp (1951) ဆီဆာဗန်ဗောင်ကို ၁၈၈၅ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ရက်နေ့တွင် လွမ်ပရာဘွမ် မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ခမည်းတော်မှာ လွမ်ပရာဘွမ်ဘုရင် ဇာကာရိန်း (Zakarine) ဖြစ်ပြီး မယ်တော်မှာ မိဖုရားကြီး သွန်စီ (Thongsy) ဖြစ်သည်။
ဆိုင်ဂုံမြို့ Lycée Chasseloup-Laubat နှင့် ပါရီမြို့ École Nationale de la France d'Outre-Mer တို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
သူသည် ပလေးဘွိုင်ဘုရင်ဟု လူသိများကျော်ကြားသည်။
သူ့တွင် မိဖုရား (၁၅)ပါးရှိပြီး သားသမီး ၅၀ အထိ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မိဖုရားများအနက် ၂ယောက်မှာ သူနှင့် အဖေတူ အမေကွဲ ညီမများဖြစ်ပြီး တစ်ယောက်မှာ သူ၏ တူမဖြစ်သည်။
သူ၏ သားသမီး ၁၄ယောက်မှာ မဲခေါင်မြစ်အတွင်း သင်္ဘောမှောက်ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။
laos2 မိဖုရားများ Princess Kamuni (1885–1915), daughter of Prince Ko and Princess Duangbadani Khamphane (1896–1983), his half sister by his father's wife Mom La; they had no children Khamla, a commoner Khamboua, a commoner Khamtip, a commoner Princess Khamtouan of Luang Prabang, his half sister (one son) Princess Kamaduni of the Vang Hnaxxs family Mom Khamphoui, a commoner Princess Indrakama, a daughter of Prince Jayasena, Prince Sri Dibudinha and his wife, Pong Princess Kamuni Princess Khamphoui, the daughter of his half-brother Chansy (1900–1984), a commoner လာအိုဘုရင်ဘဝ ၁၉၀၄ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ရက်နေ့တွင် သူ့ဖခင် လွမ်ပရာဘွမ်ဘုရင် သေဆုံးပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က လွမ်ပရာဘွမ်သည် ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားနယ်မြေအတွင်းမှ ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၀၄ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ရက်နေ့တွင် လွမ်ပရာဘွမ် နန်းတော်၌ ထီးနန်း ဘိသိက်ခံပြီး ၁၉၀၅ခုနှစ် မတ်လ ၄ရက်နေ့တွင် မကိုဋ်ဆောင်းခဲ့သည်။
ပြင်သစ်တို့က ခေတ်မီနန်းတော်ကြီး တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
သူ၏ အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း ပြည်နယ်များကို စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် ဟိုဖန် (Houaphan) ပြည်နယ်၊ ၁၉၄၂တွင် ဟိုခုန် (Houakhong) ပြည်နယ်၊ ရှန်ခုန် (Xiangkhoang) ပြည်နယ် နှင့် ဗီယင်ကျန်း (Vientiane) ပြည်နယ်၊ ၁၉၄၆တွင် ချမ်ပါဆက် (Champassak) ပြည်နယ်နှင့် ဆေဗိုရီ (Sayboury) ပြည်နယ် တို့ကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်။
သူသည် လာအိုတွင် ပြင်သစ်အုပ်စိုးမှုကို တစ်သက်လုံးထောက်ခံသွားခဲ့သည်။
၁၉၄၅တွင် လာအိုအမျိုးသားရေးဝါဒီများ ပူးပေါင်းဆေင်ရွက်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပြီးနောက် သူအား လာအိုဘုရင်အဖြစ်မှ ဖယ်ရှားကာ လာအိုပြည်ကို လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၄၆တွင် ပြင်သစ်တို့က လာအိုပြည်ကို ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့ပြီး သူ့အား လာအိုဘုရင်အဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၄တွင် သူ၏အုပ်စိုးမှု ရွှေရတုပွဲကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုင်းဘုရင် ဘူမိဗလအတုလျတေဇ က ၂၀၀၁ခုနှစ်တွင် စံချိန်မချိုးမီ အချိန်ထိ သူသည် ထိုစဉ်က အာရှတွင် အုပ်စိုးခဲ့သော နန်းသက် အရှည်ဆုံး ဘုရင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
သူသည် မကျန်းမမာဖြစ်လာသောအခါ အိမ်ရှေ့မင်းသား သားတော် ဆာဗန်ဗဿနာ (Savang Vatthana) ကို ထီးနန်းမွေ ပေးခဲ့သည်။
၁၉၅၉တွင် သူသေဆုံးပြီးနောက် သူ့သားမှ ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။
KING OF LAOS DIES IN PALACE' AT 74; Ruler in Southeast Asi, Since 1905... - Free Preview - The New York Times သူ့အား ၁၉၆၁ တွင် ဝပ်သက်လွမ် (Wat That Luang) တွင် ဈာပနအခမ်းအနားဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
၁၂ မီတာရှည်ပြီး မြင်း ၇ကောင်ကသော အသုဘရထားဖြင့် ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံကိုယ်စား ထိုင်းမင်းသား ဗန္နုဗန္ဒု (Bhanubandhu) တက်ရောက်ခဲ့သည်။
သူ့အားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဆီဆာဗန်ဗောင်တက္ကသိုလ် (Sisavangvong University) အမည်ပေးခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၅ခုနှစ် ကွန်မြူနစ်တို့အာဏာရလာသောအခါ နာမည်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
သူသည် ပြင်သစ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကွန်မြူနစ်တို့တက်လာသော်လည်း လွမ်ပရာဘွမ်နှင့် ဗီယင်ကျန်းတို့တွင် သူ၏ ရုပ်တုများမှာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
ရုပ်တု ၂ခုလုံးက ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ သည် ပြည်သူတို့၏ အထက်တွင် ရှိသည်ဟု ဖော်ညွှန်းနေသည်။