kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြန်မာနိုင်ငံရေးခရီးနှင့်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ရန်ကုန်၊ ပုဂံစာအုပ်တိုက်၊ ၁၉၆၉) စာ- ၂၄၃ D. Hugh Tinker. Burma : The Struggle for Independence, 1944- 1948. p.339-340. E. မြန်မာနိုင်ငံ စစ်သမိုင်း ပြတိုက် နှင့် တပ်မတော် မော်ကွန်းတိုက်၊ တပ်မတော် သမိုင်း(တတိယတွဲ) ၁၉၄၅- ၁၉၄၈ (ရန်ကုန်၊ သတင်း နှင့် စာနယ်ဇင်း လုပ်ငန်း၊ ၁၉၉၅) စာ ၁၂ F. မြန်မာ့သမိုင်း ဖြစ်ရပ်မှန်များ ပြုစုရေး အဖွဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး ၁၉၅၈-၁၉၆၂၊ ပထမတွဲ (ရန်ကုန်၊ တက္ကသိုလ်များ ပုံနိုပ်တိုက်၊ ၁၉၉၁) စာ ၁၂၉ G. ရန်ကုန်သတင်းစာ (၄ ဖေ ၁၉၆၁ ) စာ -၁၉ H. မြန်မာ့သမိုင်း ဖြစ်ရပ်မှန်များ ပြုစုရေး အဖွဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး ၁၉၅၈-၁၉၆၂၊ တတိယတွဲ (ရန်ကုန်၊ တက္ကသိုလ်များ ပုံနိုပ်တိုက်၊ ၁၉၉၁) စာ ၂၁၈ I. ရွှေဉဩ၊ တစ်ချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး များ (ရန်ကုန်၊ ရွှေသိမ်သား ပန်းချီနှင့်စာပေ၊ ၁၉၈၆) စာ ၁၆၄-၁၆၇။
အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ ဦးဝင်းမောင် (ခ) မန်းဝင်းမောင် သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်သမ္မတဖြစ်သည်။
၁၉၅၇-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃-ရက် မှ ၁၉၆၂-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂-ရက်ထိ သမ္မတတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ ၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ပုသိမ်ခရိုင် ကျုံပျော်မြို့နယ် လှည်းဆိပ်ရွာ၌ ဖွားမြင်သည်။
အဖ ဦးရွှေရင်၊ အမိ ဒေါ်သာယာ ဖြစ်သည်။
ဖခင်မှာ ပညာအုပ် ဖြစ်သည်။
ကရင် တိုင်းရင်းသား ဖြစ်၍ နိုင်ငံရေးလောကတွင် မန်းဝင်းမောင်ဟု လူသိများ ထင်ရှားခဲ့သည်။
ပညာသင်ဘဝ ငယ်စဉ်က လှည်းဆိပ်ရွာတွင် ပညာသင်ကြားပြီး ပုသိမ်မြို့၊ မွန်−ကရင် အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ဂျဒ်ဆင် ကောလိပ်တွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၊ ဂျဒ်ဆင်ကောလိပ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ ၁၉၃၇-၄ဝ တွင် ဗမာ့ရေနံကုမ္ပဏီ (သန်လျင် ဘီအိုစီ) စာရင်းဌာန ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်း၊ အတွင်းဝန်ရုံး အစိုးရဝန်ထမ်း အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မေမြို့ ဗိုလ်သင်တန်း တက်၍ ၁၉၄၁-၄၂ တွင် အရာခံဗိုလ် အဖြစ် စစ်ဘက်၌ တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် စစ်တပ်များ အိန္ဒိယသို့ အောင်မြင်စွာ ဆုတ်ခွာရာ၌ အိန္ဒိယသို့ မလိုက်ဘဲ မြန်မာပြည်၌ နေခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် ထင်ရှားသည့်ဖြစ်ရပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာမိတ်အကူအညီဖြင့် ပြည်တွင်းတော်လှန်ရေးသမားများနှင့် ဆက်သွယ်ရန် လေထီးဖြင့် ဆင်းသက်လာသည့်တပ်သားများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် လေထီးသမ္မတ ဟုလည်း တင်စားခေါ်ကြသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၆၂-၆၇ ခုနှစ်အထိ ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းအကြံပေးအဖွဲ့ဝင် ၃၃ ဦးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၉ ရက် ၉ လ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဦးနုပါဝင်သော စင်ပြိုင်အစိုးရဖွဲ့စည်းရာတွင် သမ္မတအဖြစ် စာရင်း၌ ပါရှိခဲ့သည်။
ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း သမ္မတမန်းဝင်းမောင်သည် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်ခဲ့သော အဂ္ဂမဟာ သရေစည်သူ၊ အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မဘွဲ့များအပြင် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်)၊ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ဘွဲ့တံဆိပ်များ ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၉-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂)ရက်နေ့တွင် ယိုးဒယားဘုရင်၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့တံဆိပ်၊ ၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကြယ်တံဆိပ် (ဒုတိယဆင့်) တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ပြည်ပခရီးများ ၁၉၅၇-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၅)ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဆေးဝါး ကုသရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသို့ လေ့လာရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၉-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တရုတ် နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
မိသားစု မန်းဝင်းမောင်သည် ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့နေ ဦးစံလှ၊ ဒေါ်ဒွေးတို့၏ သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်မြမေနှင့် လက်ထပ်၍ သားသမီး(၆)ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်သည် ၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၄)ရက်နေ့၊ အသက်(၇၃)နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်မြမေနှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ပြခန်း ကိုးကား Category:လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ။
နေဝင်းအမည်ရှိသည်များမှာ ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း - ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်၊ စစ်ဗိုလ်၊ ဘောလုံးသမား တက္ကသိုလ် နေဝင်း - ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အပါးတော်မြဲ၊ စာရေးဆရာ နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) - မြန်မာနိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် သမ္မတ နေဝင်း၊ ဒေါက်တာ - မဖြိုးဖြိုးအောင်၏ဖခင်၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ ဆရာဝန် နေဝင်း (သီချင်းရေးဆရာ) - တေးရေးဆရာ နေဝင်း (အဆိုတော်) - အဆိုတော် အခြား နေဝင်းမောင် (ဒေါက်တာ) - အယ်ဒီတာ ၊ ထုတ်ဝေသူ ၊ စာရေးဆရာ ၊ ဂျာနယ်လစ် နေဝင်းမြင့် - အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ ရာဇာနေဝင်း - သရုပ်ဆောင် ဟေမာနေဝင်း - အမျိုးသမီး အဆိုတော်။
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း)၊ သီရိပျံချီ၊ မဟာသရေစည်သူ ဦးအေးကိုသည် ဦးစိန်လွင်နောက် တက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယာယီသမ္မတ ဖြစ်သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၅ ရက်မှ ၂၇ ရက်ထိ (၂)ရက်သာ လစ်လပ်နေသော သမ္မတတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လိုက်ရသူ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ဦးအေးကိုအား ၁၉၂၁-ခု၊ စက်တင်ဘာ (၁၉)ရက်နေ့ တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပုသိမ်မြို့ အဖ ဦးဘိုးညွန့် + ဒေါ်ငွေဆိုင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ပုသိမ်ခရိုင်၊ ကျုံပျော်မြို့၊ နေရှင်နယ် အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆယ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၃၉-ခုနှစ်တွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အမှုဆောင်အဖြစ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနထုတ် ခေတ်ရေစီးထဲက ပုဂ္ဂိုလ်များ စာအုပ်မှ စစ်မှုထမ်းခြင်း ဦးအေးကိုသည် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ထိ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ မြန်မာဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၇.၇.၁၉၈၈ တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၆-ခု၊ စက်တင်ဘာ (၂၆)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၈၆)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။
Hot New ဂျာနယ်၊ အမှတ်(၉)၊ အတွဲ(၁) စက်တင်ဘာ(၁၇)ရက် ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း သီရိပျံချီ ဘွဲ့ရ တပ်မတော် အရာရှိကြီးဖြစ်သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးကျော်ထင်အား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့ဖြစ်သော မဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။
အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ) - နိုင်ငံတော်သမ္မတ မောင်မောင်၊ဗိုလ်မှူးချုပ်(ဟောင်း) - စာရေးဆရာ မောင်မောင်၊ ဖောင်းကားစား - ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာဘုရင် စင်ယော်မောင်မောင် - ဒါရိုက်တာ အဉ္ဇလီမောင်မောင် - တေးရေးဆရာ လင်းယုန်မောင်မောင် - စာရေးဆရာ ကာတွန်းမောင်မောင် - ကာတွန်းဆရာ။
အသင်း၏ တံဆိပ် ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း () သည် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီမှ ၁၉၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ထူထောင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ နေပြည်တော်တွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ဗဟိုအသင်း ၁ သင်း၊ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း အသင်းများ ၁၇ သင်း၊ ခရိုင်အသင်းများ ၆၆ သင်း၊ မြို့နယ်အသင်းများ ၃၂၀ သင်းပါဝင်ကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းအရ အသင်းဝင် ၅၂သန်းခန့်ရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ယင်းပါတီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ဌေးဦးဖြစ်သည်။
အသင်း၏ တံဆိပ် အစိမ်းခံစတုဂံ (အလျား ၂လက်မ၊ အနံ ၃လက်မ) တွင် အနီခံဒိုင်းပါရှိပြီး ဒိုင်း၏ ဘေးပတ်လည်၌ ရွှေဝါရောင် သပြေရွက်များ ပါရှိသည်။
ဒိုင်းအတွင်း၌ ခြင်္သေ့ထိုင်နေပုံကို မြန်မာ့ရိုးရာကောက်ကြောင်းဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။
ဒိုင်းပုံ၏ ထိပ်တည့်တည့်တွင် အဖြူရောင် ကြယ်တစ်လုံးပါရှိသည်။
ဒိုင်းပုံ၏အောက်ဘက် အနီရောင်ထဲတွင် အသင်း၏ ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော (စိတ်ဓာတ်၊ စည်းကမ်း၊ ကြံ့ခိုင်၊ စည်းလုံး) ကို အဖြူရောင်ဖြင့် ရေးသားထားသည်။
အသင်းအလံ အလံ၏ အရွယ်အစားမှာ အလျား ၁၀ပေ အနံ ၆ ပေရှိသော အစိမ်းရောင်တွင် လက်ဝဲဘက် အပေါ်ထောင့်၌ အနီရောင် အခန်းရှိသည်။
ထိုအခန်း၏ အရွယ်မှာ အလျား ၄ပေ၊ အနံ ၃ပေဖြစ်သည်။
ထိုအနီရောင်အခန်း၏ အလယ်တည့်တည့်တွင် အမြင့် ၁ပေ၊ ၈လက်မရှိသော ငါးထောင့်ကြယ်ဖြူတစ်လုံးရှိသည်။
အစိမ်းရောင်၏ သဘောမှာ အေးချမ်းသာယာခြင်းဖြစ်သည်။
အနီရောင်၏ သဘောမှာ ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ကြယ်ဖြူတစ်လုံး၏ သဘောမှာ တစ်လုံးတစ်စည်းတည်းရှိသော ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော်ဖြစ်ခြင်း၊ ကြယ်တို့၏ ဂုဏ်ထူးဝိသေသဖြစ်သော ကိုယ်ပိုင်အလင်းရှိခြင်း၊ မိမိခရီးလမ်းကို ဖြောင့်တန်းစွာ သွားလေ့ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ။
နီကိုလပ် အော်တိုသည် ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်တွေ့အသုံးဝင်သော ဓာတ်ငွေ့မော်တာအင်ဂျင်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး အင်ဂျင်ဒီဇိုင်းလောကတွင် အရေးအပါဆုံးသော သမိုင်းမှတ်တိုင်ကို စိုက်ထူနိုင်သူဖြစ်သည်။
အော်တိုဆိုင်ကယ်အင်ဂျင်ဟူ၍ သူ့ကိုဂုဏ်ပြု အမည်ပေးထားသော လေးလုံးထိုးအင်ဂျင်စက်ကို နီကိုလပ် အော်တို တီထွင်ပြီးနောက် ယင်းအင်ဂျင်ကို မော်တော်ဆိုင်ကယ်တွင် တပ်ဆင်ပေးလိုက်သည်။
နီကိုလပ်အော်တိုကို ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟိုးဟော်စင်၌ ၁၈၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်။
သူ၏ ပထမဆုံး အလုပ်မှာ လက်ဖက်ရည်၊ ကော်ဖီနှင့် သကြားတို့ကို လှည့်လည်ရောင်းချသည့် အလုပ်ဖြစ်သည်။
ယင်းနောက် မကြာမီပင် ထိုခေတ်က နည်းပညာသစ်များကို သူစိတ်ဝင်စားပြီး စူးစမ်းလေ့လာရာမှ လေးလုံးထိုးအင်ဂျင် တီထွင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သကြားစက်ရုံပိုင်ရှင် ယူဂျင်းလန်ဂင်နှင့်အတူ ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး အင်ဂျင်ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ အင်န်အေအော်တိုနှင့်စီကို ထူထောင်သည်။
၁၈၆၇ ခုနှစ် ပါရီကမ္ဘာ့ပြပွဲတွင် သူတို့နှစ်ဦး ရွှေတံဆိပ်ဆု ရရှိခဲ့သည်။
၁၈၇၆ ခုနှစ် မေလတွင် နီကိုလပ် အော်တိုက လေးလုံးထိုးအင်ဂျင်ကို အောင်မြင်စွာ တီထွင်ခဲ့သည်။
နီကိုလပ် အော်တိုသည် ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက်တွင် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ်၌ ကိုလုံးမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ဒီဇင်ဘာ ၆ ရက်နေ့ထုတ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ ကိုးကား။
ချင်နိုင်ငံသည် ဘီစီ ၂၂၁ မှ ၂၀၆ အထိ ကြာမြင့်ပြီး ချင်ဒေသ (ယခုရှန်ရှီးဒေသ) ကို အစွဲပြု၍ ချင်မင်းဆက်ဟု အမည်တွင်သည်။
ချင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်ခဲ့သည့် ရှစ်ဟွမ်တီ့သည် တရုတ်ပြည်၏ ပထမဦးဆုံးသော ဧကရာဇ်အဖြစ် လူသိများသည်။
ချင်မင်းဆက်မှစ၍ ဟွမ်တိ (ဧကရာဇ်) ဟူသည့် တရုတ်ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
စစ်ပြိုင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စစ်အင်အား တောင့်တင်းသည့် ချင်ပြည်သည် အနီးတဝိုက်မှ ဟန် (韓)၊ ကျောက် (趙)၊ ဝေ့ (魏)၊ ချူ (楚)၊ ရန့် (燕)၊ ချီ (齊) စသည့် ၆ ပြည်ထောင်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် တရုတ်ပြည်အတွင်း နှစ် ၅၀၀ ကျော်ကြာမြင့်သည့် ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် အခြေအနေကို အဆုံးသတ်စေကာ ပထမဦးဆုံးသော တရုတ်အင်ပါယာကြီး ဖြစ်လာသည်။
ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ - အေဒီ ၂၂၀) သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် ပထမဦးဆုံးသော ချင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ပေါက် ကြီးစိုးခဲ့သည့် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။
နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော် ကြာမြင့်သည့် ဟန်မင်းဆက်ကို သာမန်လူတန်းစားဖြစ်သည့် လျိုပန်း(劉邦) က တည်ထောင်ခဲ့ကာ တရုတ်သမိုင်းတွင် အထွန်းကားဆုံး မင်းဆက်တစ်ဆက်အဖြစ် နောင်လာ နောက်သားများက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။
ခေါင်းပေါင်းဝါအရေးတော်ပုံ(Yellow Turban Rebellion)မှအစပြုကာ ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။
ယနေ့ထိတိုင် တရုတ်လူမျိုးကို ဟန်လူမျိုး၊ တရုတ်စာလုံးကို ဟန်စာလုံးဟု ပြောစမတ်ပြုလျက်ရှိသည်။
မဟာရှင်း(大淸) အတိုကောက် ရှင်း(淸)သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် နောက်ဆုံး ပေါင်းစည်းသော မင်းဆက်ဖြစ်သည်။
၁၆၄၄ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၆၄၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ တရုတ်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် တရုတ်နိုင်ငံကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
ချင်းမင်းဆက်ဟာ ရှင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေးကြီး မဖြစ်ပေါ်မည်အထိ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ တည်တံ့ခဲ့သောမင်းဆက်ဖြစ်သည်။
တရုတ်သမိုင်းရာဇဝင်တွင် ရှင်းမင်းဆက်သည် မင်မင်းဆက်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းမင်းဆက်ကို တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ဆက်ခံခဲ့သည်။
ချင်းမင်းဆက်၏ ခေတ်သစ် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးပေါင်းစုံ အခြေနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
၎င်းသည် တရုတ်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်ပြီး ၁၇၉၀ခုနှစ်တွင် နယ်မြေအကျယ်အဝန်းအရ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးဆုံးအင်ပါယာဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၀၇ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသား၄၂၆သန်းကျော်ဖြင့် ထိုအချိန်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။
Marshall Broomhall (1907). The Chinese Empire: A General and Missionary Survey, Volumes 678–679. Morgan at Scott. pp. 2–3. အိုက်ရှင်းကြွယ်‌လော် ၏ အိမ်တော်ခေါင်းဆောင်နှင့်မင်မင်းဆက်၏လက်အောက်ခံသားThe Cambridge History of China: Volume 9, The Ch'ing Empire to 1800, Part 1, by Willard J. Peterson, p. 29Rowe (2009), pp. 14–15. နူအာဟာချီသည် ဂျာချန်မျိုးနွယ်စုများ (နောက်ပိုင်း မန်ချူး ဟုလူသိများသည်) ကိုပေါင်းစည်းပြီး ၁၆၁၆ခုနှစ်တွင် ဒုတိယချင်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မင်မင်းဆက်၏အုပ်စိုးမှုကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
သူ့သား ဟုန်တိုင်ဂျိုင်ကို ၁၆၃၆တွင် မဟာချင်း၏ဧကရာဇ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
မင်ထိန်းချုပ်မှု ပြိုကွဲသွားသောအခါ လယ်သမားသူပုန်များသည် မင်မြို့တော် ပေကျင်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း မင်ဗိုလ်ချုပ်သည် ချင်းစစ်တပ်အား ရှန်ဟိုင်းလမ်းကို ဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး သူပုန်များကို အနိုင်စေယူကာ မြို့တော်ကိုသိမ်းယူပြီး ၁၆၄၄ခုနှစ်တွင် ဧကရာဇ်ရှန်ဇီနှင့် သူ၏မင်းသားဘုရင်ခံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အစိုးရကိုတာဝန်ယူစေခဲ့သည်။
ဒုတိယမင်အစိုးရနှင့် ပဒေသရာဇ်သုံးပါးတို့၏ ပုန်ကန်မှုတို့သည် မင်-ရှင်းစစ်ပွဲကို ၁၆၈၃ခုနှစ်အထိ နှောင့်နှေးစေခဲ့သည်။
မန်ချူဧကရာဇ်ပီပီ ဧကရာဇ်ကန်ဇီ (၁၆၆၁-၁၇၂၂) သည် ကွန်ဖြူးရှပ်မင်းမြတ်၏ အခန်းကဏ္ဍကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ (တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာအပါအဝင်) ကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။
ပညာသင်ဆု၊ လူဦးရေနှင့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို အားပေးသည်။
"Kang Hsi Emperor". Retrieved 23 February 2024.Deng, Kent (2015). China's Population Expansion and Its Causes during the Qing Period, 1644–1911 (PDF). p. 1. Retrieved 22 March 2024. ဟန်အရာရှိများသည် မန်ချူးအရာရှိများနှင့်အပြိုင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။
တိဗက်၊ မွန်ဂိုလီးယား နှင့် ရှင်ကျန်းတို့ အပါအဝင် အာရှအတွင်းပိုင်းကို ထိန်းချုပ်ချဲ့ထွင်ပြီး ကိုရီးယားနှင့် ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့ အစွန်းအဖျားနိုင်ငံများထက် သာလွန်ကောင်းမွန်ကြောင်း အခိုင်အမာပြောဆိုရာတွင် တရုတ်၏မြစ်လက်တက်စနစ်၏ စံနှုန်းများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:ယွမ်မင်းဆက် Category:တရုတ်သမိုင်းရှိ မင်းဆက်များ။
{{Infobox militant organization|name=ကရင်နီပြည် ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် Karenni People's Liberation Army|native_name=KPLA|native_name_lang=my|flag=200px|caption=ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုကိုခံယူသည်။
|image=100px|active=–, |split=ကရင်နီတပ်မတော်|leaders=*ရဲဘော်ညာမောင်မဲ (ရဲဘော်စန္ဒာ) (ရဲဘော်မန်းသက်ဖော)|ideology=*လူမျိုးစုံသွေးစည်းညီညွတ်ရေး ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီရေး ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေး|headquarters=ပန်ကန်းရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|area=ကရင်နီပြည်မြန်မာ-ထိုင်း နယ်စပ်|partof=* ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|allies= State allies: တပ်မတော် (၂၀၀၉-၂၀၂၃) Non-state allies:‌ဒေသတွင်းမဟာမိတ်များ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ 4K မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့: ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် ကရင်နီ တပ်မတော် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ကယန်းပြည်သစ်ပါတီ ကယန်းပြည်သစ်တပ်မတော် ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ကရင်နီအမျိုးသားငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကရင်နီအမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ ‌အခြားမဟာမိတ်များ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (၁၉၈၉ မတိုင်မီထိ) ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (၂၀၂၃-လက်ရှိ) ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော် အာရက္ခတပ်တော် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော် ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ|opponents= State opponents: မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (၁၉၇၈-၁၉၈၈ အထိ) နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (၁၉၈၈-၁၉၉၄) နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (၂၀၂၃-လက်ရှိ) တပ်မတော် (၁၉၇၈-၁၉၉၄)(၂၀၂၃-လက်ရှိ)Non-state opponents: ကရင်နီ တပ်မတော် (၂၀၂၃ အထိ)|battles= မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ် မယ်စဲ့တိုက်ပွဲ ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး|website=|slogan=ပြည်သူ့အကျိုးဆောင်ကြ|military_leader=ရဲဘော်ထွန်းကျော်|political_leader=ရဲဘော်ရွှေဝါ}}ကရင်နီပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး - ကလလတ (; KNPLF) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ကရင်နီအမျိုးသား တိုးတက်ရေးပါတီ (KNPP) ထံမှ ခွဲထွက်လာသောအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကာလအတွင်း ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ-ဗကပ(CPB) နှင့်နီးစပ်ခဲ့သည်။
KNPLF သည် ကရင်နီဒေသ၏ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးကဏ္ဍများတွင် အရေးပါသော တာဝန်ယူလာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် လက်ရှိတွင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး တိုက်ပွဲများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသည်။
မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် ကလလတ သည် ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်၊ ကရင်နီ တပ်မတော်၊ ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တို့နှင့်အတူ စစ်ကောင်စီအား တရားဝင် စစ်ကြေညာခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး - ကလလတ (KNPLF''') သည် ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကရင်နီအမျိုးသား တိုးတက်ရေးပါတီ (KNPP) ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး သီးခြားရပ်တည်ခဲ့သည့် တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။
KNPP သည် ၎င်း၏ ကိုယ်စားလှယ်များကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ-ဗကပ (CBP) ထံသို့ လေ့လာရေး လွှတ်ခဲ့ရာ ထိုအဖွဲ့များ ပြန်လာချိန်တွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒဘက်သို့ ယိမ်းသွားသည်ဟူ၍ နိုင်ငံရေးအယူဝါဒဆိုင်ရာ ပြဿနာဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုအခြေအနေများကြောင့် ဗကပထံ သွားခဲ့သည့် ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သည့် အဖွဲ့က KNPP ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး ကလလတ-KNPLF အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထူထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က KNPP မှ ကရင်နီအမျိုးသားရေးခေါင်းဆောင်များသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒအပေါ် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်မှုကြီးမားခဲ့သည်။
ခွဲထွက်ပြီးနောက်တွင် KNPP နှင့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ကလလတသည် ဗကပ၏ မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်လာပြီး ဗကပထံမှလည်း စစ်ရေးဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့များ ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် KNPP နှင့် ကလလတတို့ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး နှစ်ဖက်ခေါင်းဆောင်များ ဆွေးနွေးခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ကလလတအနေနှင့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို စွန့်လွတ်ရန် KNPP က အဆိုပြုခဲ့ပြီး ကလလတဘက်ကလည်း ၎င်းတို့သည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒစွဲကိုင်ခြင်းမရှိဘဲ လူမျိုးပေါင်းစုံပြည်သူတို့၏ ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီရေးအတွက်သာ တိုက်ပွဲဝင်နေသည်ဟူ၍ အစဉ်တစိုက်ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခဲ့သည်။
ကလလတ၏ အဆိုအရ ၎င်းတို့သည် အလုပ်သမားလူတန်းစား၏တပ်ဦး ကွန်မြူနစ်ပါတီမဟုတ်၊ လူမျိုးတမျိုးတည်းကို ကိုယ်စားပြုသည့် လူမျိုးရေးပါတီလည်းမဟုတ်၊ လူမျိုး‌ပေါင်းစုံပြည်သူများ၏ ဒီမိုကရေစီရေး၊ ငြိမ်းချမ်း‌ရေး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်တို့အတွက် ရည်မှန်းကာဖွဲ့စည်း‌ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဟု ဆိုသည်။
၁၉၈၉ တွင် ကလလတသည် ၎င်း၏ မဟာမိတ် ကယန်းပြည်သစ်ပါတီ (KNLP)၊ ရှမ်းပြည်လူမျိုးပေါင်းစုံပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့-ရလလဖ (SNPLO) တို့နှင့် စုစည်း၍ လူမျိုးပေါင်းစုံပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီတပ်ဦး (လပဒတ) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဗကပ၏ လမ်းညွန်မှုကိုခံယူခဲ့သည်။
ဗကပ ပြိုကွဲသွားသည့်နောက် လပဒ.တ အဖွဲ့ဝင်များ အထောက်အပံ့ရရှိမှု ပြတ်တောက် သွားခဲ့ရာ ကြီးမားသည့် မဟာမိတ်ပြိုကျမှုနှင့် စစ်တပ်၏ ဖြတ်လေးဖြတ်စစ်ဆင်ရေးကို တပြိုင်တည်းရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် KNPP နှင့် ကလလတ တို့သည် အမျိုးသားပြန်လည်ညီညွတ်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးခဲ့သေးသည်။
သို့သော်တိုးတက်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်နေသည့်ကြားမှ အချင်းချင်းလုပ်ကြံမှုများ ရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ် မေ ၉ ရက်တွင် ကလလတသည် စစ်အစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်တွင် ကလလတ၏ ချေမှုန်း‌ရေးတပ်ရင်း နှစ်ရင်းဖြစ်သော တပ်ရင်း(၄၈၇၈) နှင့် တပ်ရင်း(၇၈၉၄) သည် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအ‌ခြေခံဥပ‌ဒေနှင့် နဝတ စစ်အစိုးရ၏ဖိအားပေးမှုအရ အမှတ်-၁၀၀၄ နှင့် အမှတ်-၁၀၀၅ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်။
၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် လှုပ်ရှားမှုများ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှု ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ကလလတ-KNPLF သည် ၎င်း၏ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သော "စစ်သုံးစစ် တိုက်ဖျက်ရေး" မူဝါဒဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
- စစ်အာဏာရှင်စနစ် တိုက်ဖျက်ရေး စစ်အုပ်စု တိုက်ဖျက်ရေး စစ်ဗျူရိုကရက်စနစ်တိုက်ဖျက်ရေး KNPLF သည် ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးလမ်းညွှန်ချက်အဖြစ် "ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီ" ကို သတ်မှတ်ထားသည်။
ထို့အပြင် ကရင်နီဒေသရှိ တခြားတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်သုံးစစ် တိုက်ဖျက်ရေးတိုက်ပွဲများကို ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။
တိုက်ပွဲပြန်ဝင်မှု ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုကို လက်မခံနိုင်ကြောင်း ကလလတက သဘောထားထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ဘော်လခဲ)၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ဖားဆောင်း) နှင့် ကရင်နီ တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစု (KRU) တို့ကို စစ်သင်တန်းပေးခြင်း၊ ရိက္ခာနှင့် လက်နက် ထောက်ပံ့ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဗဟိုကော်မတီဝင်တဦးဖြစ်သည့် ဦးချစ်ထွန်းသည်လည်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနတွင် စတင်ဖွဲ့စည်းချိန်မှစ၍ ယခုအထိ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူထားသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် ဖရူဆိုမြို့နယ်၊ မိုဆိုကျေးရွာတွင် စစ်ဘေးရှောင်လာသည့် ဒုက္ခသည် ၃၀ ကျော်ကို စစ်ကောင်စီ၏ ခမရ-၁၀၈ က ဖမ်းဆီးထားသည်ကို ပြန်လွှတ်ပေးရန် သွားညှိနှိုင်းခဲ့သည့် ကလလတ တပ်ဖွဲ့ဝင် လေးဦးနှင့် ဒုက္ခသည်များကို စစ်ကောင်စီဘက်က သတ်ဖြတ်၍ မီးရှို့ခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်း ကရင်နီခုခံတော်လှန်ရေးတပ်များ၏ မယ်စဲ့မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် ကလလတ ၏ အမှတ်-၁၀၀၄ နှင့် ၁၀၀၅ နယ်ခြားစောင့်တပ်များပါ ပူးပေါင်း၍ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ကလလတ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်များသည် စစ်ကောင်စီကို ပထမဆုံး ပြန်ပုန်ကန်၍ ခုခံတော်လှန်ရေးဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းသည့် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ကလလတသည် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြန်ရပ်တည်ပြီး တပ်ဖွဲ့ ကိုလည်း တပ်ရင်း (၈) ရင်း ဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော် (; အတိုကောက် NDA-K)၊ တရားဝင်အမည် ကချင် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီးနောက် ပြည်သူ့စစ်အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့ကာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် တရားဝင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
Global Security – Kachin သမိုင်းကြောင်း ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော် (NDA-K) ကို ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (ကေအိုင်အို) အရာရှိဟောင်းများဖြစ်သော ဇခုန်တိမ်ယန်း၊ Layawk Zelum နှင့် Ying Zelum တို့က ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် အစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီခဲ့ကာ တပ်မတော်အောက်တွင် အထူးဒေသတပ်ဖွဲ့အနေဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အစိုးရထံမှ အသုံးစရိတ်၊ ရိက္ခာနှင့် ထောက်ပံ့ပစ္စည်းများ ရရှိခဲ့သည်။
တပ်ဖွဲ့ဝင် ၆၀၀ ကို မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် လစာများ ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပထမဆုံး ပြောင်းလဲခဲ့သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ဖြစ်လာသည်။
၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲသို့ ဝင်ရောက်ရန် အဖွဲ့ဝင်အချို့မှာ ကချင်ပြည်နယ် တိုးတက်ရေးပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် NDA-K ၏ အမှတ် ၁၀၀၂ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်းကို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပန်ဝါမြို့ကို NDA-K ထံမှ ကေအိုင်အေက ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကန်ပိုက်တီမြို့အနီးရှိ NDA-K ၏ အမှတ် ၁၀၀၃ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်းကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ အမှတ် ၁၀၀၁ တပ်ရင်းသာ ကျန်ရှိတော့သည်။
https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kachin-resistance-attacks-another-stronghold-of-pro-junta-forces.html"KIA captures junta Border Guard Force battalion near Kanpiketi" the Irrawaddy via Instagram အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် NDA-K ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဇခုန်တိန်ယိမ်း၏ ပန်ဝါမြို့နေအိမ်ကို ကေအိုင်အေက ချိတ်ပိတ်ခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ ၃၂ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်ကေနှင့် ပီဒီအက်ဖ်တို့သည် မြစ်ကြီးနားခရိုင် ဖီမော်အနီးရှိ လက်ကျန် အမှတ် ၁၀၀၁ နယ်ခြားစောင့်တပ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
KIA Seizes Final Border Force HQ Despite Chinese Pressure နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကန်ပိုက်တီမြို့ကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ (; အတိုကောက် BGF) သည် တပ်မတော်၏ လက်အောက်ခံ တပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်ပြီး အပစ်ရပ်တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ပါဝင်ပြီး တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၏ လက်အောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အစိုးရက ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ဦးတည်၍ အစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းကို အဆုံးသတ်ရန် ရည်ရွယ်ပြီး နယ်ခြားစောင့်တပ်များကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေသစ်ကြောင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် မဖြစ်မနေ အသွင်ကူးပြောင်းရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။
နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့စည်းခြင်းအား အစိုးရက ကြေညာပြီးနောက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအားလုံးကို နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လနောက်ဆုံးထား၍ ကူးပြောင်းရန် အချိန်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း အချိန်သတ်မှတ်ချက်အား ၂၀၁၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ငါးကြိမ်တိုင် ရွေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲမြင့်ဦးဆောင်ကာ ကိုးကန့်၊ ရှမ်းနှင့် ဝ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး တပ်မတော်၏ လက်အောက်ခံ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဖွဲ့စည်းရန် အစီအစဉ်များကို ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်လေးဖွဲ့ဖြစ်သော ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော်၊ ကချင်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ကေအိုင်အေ တပ်မဟာ-၄)၊ ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော်နှင့် ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်/တပ်မတော် တို့သည် နယ်ခြားစောင့်တပ်များအဖြစ် ကူးပြောင်းရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့် နယ်ခြားစောင့်တပ်အသစ်များသည် ကိုးကန့်ဒေသ၊ လောက်ကိုင်တွင် စုစည်းကာ နယ်ခြားစောင့်တပ်များအဖြစ် ကူးပြောင်းရန် ငြင်းဆိုသော မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (အမ်အန်ဒီအေအေ) ထံမှ မြို့အားပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ ၂၀၁၀ တွင် ဒီကေဘီအေ၏ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော စောချစ်သူသည် နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ကူးပြောင်းရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။
ကရင်ဘီဂျီအက်ဖ် ခွဲထွက်ခြင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်မှ ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြသော ဗိုလ်မှူးကြီးစောချစ်သူနှင့် ဗိုလ်မှူးစောမုတ်သုန်၊ ဗိုလ်မှူးစောတင်ဝင်းတို့အား နုတ်ထွက်ရန် တပ်မတော်က ဖိအားပေးခဲ့သည်။
ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် နယ်ခြားစောင့်တပ် တပ်နယ် ၄ အမှတ် ၁၀၂၂ တပ်နယ်မှူး ဗိုလ်မှူးစောမုတ်သုန်သည် တပ်ရင်း ၁၃ ခု၊ အရာရှိ ၇၇ ဦးနှင့် တပ်မမှူး ၁၃ ဦးနှင့်အတူ နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့သည်။
အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဖိအားပေးမှုများရှိသော်လည်း နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင် ၇၀၀၀ ကျော်တို့သည် နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း ဗိုလ်မှူးကြီး စောချစ်သူက နုတ်ထွက်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် စောချစ်သူက ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းနှင့် ဆွေးနွေးကာ ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်အနေဖြင့် တပ်မတော်ထံမှ လစာနှင့် အထောက်အပံ့များ မယူတော့ဘဲ သီးခြားရပ်တည်မည်ဟု မီဒီယာများအား ပြောကြားခဲ့သည်။
မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ကရင်နယ်ြခားစောင့်တပ်သည် "ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်"အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ နယ်ြခားစောင့်တပ်နှင့် ပတ်သက်၍ အစိုးရအနေဖြင့် တရားဝင်လမ်းညွှန်ချက်များ ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိသော်ပေ။
2008 Constitution of Myanmar p. 5, 79, and 155 အောက်ပါတို့သည် တပ်မတော်က နယ်ခြားစောင့်တပ်များ လိုက်နာရမည်များကို သတ်မှတ်ထားသည်များ ဖြစ်သည်။
နယ်ြခားစောင့်တပ်များသည် အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်ထားသော နေရာတွင်သာ ဆောင်ရွက်ရမည်။
နယ်ြခားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင်များအားလုံးကို တပ်မတော်ရှိ စစ်သားများတန်းတူ လစာပေးအပ်ထားသည်။
အရာရှိ အဆင့် ၁၈ ဦး၊ အခြားအဆင့် ၃၀၈ ဦးပါဝင်သော နယ်ခြားစောင့်တပ်တွင် တပ်မှူးမှာ အပစ်ရပ်အဖွဲ့မှ ဖြစ်သော်လည်း မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးအဆင့်ရှိ အရာရှိ တဦး၊ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ရှိသူ ၂ ဦးနှင့် အခြားအဆင့်ရှိသူ ၂၇ ဦးတို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းရမည်။
အရေးပါသော အုပ်ချုပ်ရေးရာထူးများကို တပ်မတော်မှသာ ရယူသည်။
နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့များ စာရင်း လက်ရှိ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့များ အမည် သက်တမ်း ကူးပြောင်းရက်စွဲ ဌာနချုပ် မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်တပ် အမှတ်စဉ် မှတ်ချက် ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော် ၁၉၈၉-၂၀၀၉ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၉ ပန်ဝါမြို့ ၁၀၀၁-၁၀၀၃ ကေအိုင်အို၏ ကွန်မြူနစ်ဂိုဏ်းအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။
ကချင်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ၁၉၉၀-၂၀၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၀ ကောင်းခါး M12-M19 ကေအိုင်အေ၏ တပ်မဟာ-၄ အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။
လားဟူဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး ?-၂၀၁၀ ၃၀ မတ် ၂၀၁၀/၁၈ မေ ၂၀၁၀ မိုင်းတုံမြို့ ၁၀၀၇-၁၀၀၉ ဘီဂျီအက်ဖ် တပ်ရင်း ၁၀၀၈ တွင် လားဟူတပ်အပြင် ဂျာကူနီပြည်သူ့စစ်လည်း ပါဝင်သည်။