kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် နောက်ဆုံးအကြိမ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နှင့် ဒီမိုကရေစီကြားကာလ အနည်းငယ်တွင် စစ်တပ်မှ ခေါင်းဆောင်များ ဆက်တိုက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (စစ်တပ်က ခန့်အပ်ထားသော ကောင်စီက ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်) ကို စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေသော ၂၀၁၄ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းသူများမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံမှာ အခုအချိန်အထိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မပေါင်း နှစ်ဆယ် ရှိနေပါပြီ။
တလျှောက်လုံးမှာ အစိုးရရဲ့ အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံက အတူတူပါပဲ။
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိုးရသည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင်ဟူ၍ မဏ္ဍိုင်သုံးရပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အစိုးရစနစ်သည် Westminster စနစ် ၏ ပုံစံအတိုင်းဖြစ်သည်။
အစိုးရ၏ ဌာနခွဲအားလုံးသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဘန်ကောက်တွင် စုစည်းထားသည်။
ဘုရင်စနစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်မင်းမြတ် မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ (ရာမ ၁၀) သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက်တွင် ခမည်းတော် ဘူမိဗလအတုလျတေဇ (ရာမ ၉ ဘုရင်) နတ်ရွာစံပြီးနောက် ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ တာဝန်များကို ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဗြဲတိုက်ကောင်စီမှ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသည်။
left| ရာမ ၁၀ ဘုရင်သည်၂၀၁၆ခုနှစ်ကတည်းက နန်းတက်ခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်အချုပ်အခြာအာဏာသည် ပြည်သူ့လက်ထဲတွင်ရှိသော်လည်း ဘုရင်မှ ထိုင်းအစိုးရ၏ အစိတ်အပိုင်းသုံးရပ်မှတစ်ဆင့် ထိုအာဏာများကို ကျင့်သုံးမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်အား အာဏာအလွန်နည်းပါးစွာ ပေးထားသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အထိမ်းအမှတ်နှင့် သဏ္ဌာန်ဆောင်သူအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအနေဖြင့် သူ့တွင် အာဏာအချို့ရှိပြီး အစိုးရလုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန် အခန်းကဏ္ဍတစ်ရပ်ရှိသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်သည် ထိုင်းတပ်မတော်၏ ခေါင်းဆောင်လည်းဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်ရမည့်အပြင် နိုင်ငံတွင်းရှိ ဘာသာတရားအားလုံး၏ ကာကွယ်သူလည်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ဘုရင်တွင် အိမ်ရှေ့စံခန့်အပ်ခြင်း၊ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခြင်းနှင့် ဘုရင်ခံသဘောတူညီချက်စသည့် ရိုးရာအာဏာအချို့ကိုလည်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။
လက်ရှိဘုရင်မင်းမြတ်သည် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် ရာမ ၁ ဘုရင်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်စိုးသည့် မင်းဆက် စကြီမင်းသားမျိုးနွယ်၏ ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။
ဘုရင်ဘူမိဗလအတုလျတေဇလက်ထက်တွင် မင်းမျိုးမင်းနွယ်နှင့် တော်ဝင်မိသားစု၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အထွတ်အထိပ်ရောက်ခဲ့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အရေးပါသော လေးစားမှုကို ဆက်လက်ရရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
ရာမ ၉ ဘုရင်မှာ လူကြိုက်များပြီး ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ဩဇာအာဏာရှိသူဖြစ်ကာ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းများကို ဖြေရှင်းရန် အချိန်အခါအားလျော်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဘုရင်၏ တရားဝင်နေထိုင်ရာနေရာမှာ တော်ဝင်နန်းတော်ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိဘုရင်မှာ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ ဒူဆစ်နန်းတော်ဝင်ရှိ အမ္ဗရဌာနနန်းတော်ဆောင်တွင် အဓိကနေထိုင်သည်။
ဘုရင်၏ အိမ်ထောင်စုကို တော်ဝင်အိမ်ထောင်စုဗျူရိုမှ စီမံခန့်ခွဲပြီး ဘဏ္ဍာရေးကို တော်ဝင်ပိုင်ဆိုင်မှုဗျူရိုမှ စီမံခန့်ခွဲသော်လည်း ဤရုံးများကို ဘုရင်မင်းမြတ်၏ တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးရန် လုပ်ဆောင်နေသည်။
ထီးနန်းအမွေဆက်ခံမည့်သူမှာ မင်းသားဒီပင်္ကရရံသိဇောတ ဖြစ်သော်လည်း မင်းသားအား အနာဂတ်တွင် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် ခန့်အပ်မည်လားဆိုသည်မှာ ဘုရင်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်။
ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ၁၉၂၄ ခုနှစ် နန်းတွင်းဆက်ခံရေး ဥပဒေအရ ဘုရင်ဝဇီရာဝုဓမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
နန်းတွင်းဥပဒေသည် အမျိုးသားများသာ အမွေဆက်ခံခွင့်ရှိပြီး အဖမှ သားသို့သာ အမွေဆက်ခံခွင့်ရှိသည့် အမျိုးသားမျဉ်းဆက်စံနစ်ကို လိုက်နာသည်။
သို့သော် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ထိုင်းဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ချက်အရ မင်းသမီးတစ်ဦးအား ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်ပြုထားသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး right| ထိုင်းအစိုးရအိမ်တော် ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် ထိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ရုံးများ ဝန်ကြီးချုပ် 1932 ခုနှစ်မှစ၍ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိုးရ အကြီးအကဲ သည် အများအားဖြင့် အကြီးဆုံး ပါတီ သို့မဟုတ် ပါလီမန် အောက်လွှတ်တော် တွင် အကြီးဆုံး ညွန့်ပေါင်း ပါတီ ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေနှင့်အညီ ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် ရွေးကောက်ပွဲဖြင့် ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည် ( BE2560 ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လာမည့် ၅ နှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်ကို လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးမှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရမည်)၊ ထို့နောက် ဘုရင်က တရားဝင် ခန့်အပ်သည်။
အစိုးရအဖွဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကက်ဘိနက် သို့မဟုတ် ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးများကောင်စီသည် နိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီး ၃၅ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကောင်စီ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ၏ ပင်မကဏ္ဍကို တွက်ချက်ထားသော အစိုးရဝန်ကြီးဌာန 20 ရှိပါသည်။
အစိုးရအဖွဲ့သည် အစိုးရ၏ မူဝါဒများ ချမှတ်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် တာဝန်ရှိသည်။
ကက်ဘိနက်အဖွဲ့ဝင်များသည် အခြားနိုင်ငံများတွင်ကဲ့သို့ အောက်လွှတ်တော်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ရန် မလိုအပ်ဘဲ အများစုမှာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ရုံးများသည် ထိုင်းအစိုးရအိမ်တော်အား သိမ်းပိုက်ထားသည်။
ဥပဒေပြုရေး right| Sappaya-Sapasathan သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော် အစည်းအဝေးနေရာဖြစ်သည်။
အမျိုးသားလွှတ်တော် (National Assembly) ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် ထိုင်းအစိုးရ၏ ဥပဒေပြုရေးမဏ္ဍိုင် ဖြစ်သည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး "ယာယီ" ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အာနန္ဒသမာဂမ်ပလ္လင်ခန်းမ၌ ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် အထက်လွှတ်တော် (วุฒิสภา) နှင့် အောက်လွှတ်တော် (สภาผู้แทนราษฎร) ဟူ၍ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နှစ်ဖက်လွှတ်တော်စနစ် ဖြစ်သည်။
ဥပဒေပြုရေးမဏ္ဍိုင်၏ လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံမှာ နောက်ဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများနှင့်အညီ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကို သပ္ပါယသဘာဌာန အဆောက်အဦတွင် ကျင်းပသည်။
အထက်လွှတ်တော် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အထက်လွှတ်တော်ကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်းအရ စစ်တပ်နှင့် အထက်တန်းလွှာတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။
လက်ရှိအထက်လွှတ်တော်တွင် အဖွဲ့ဝင် ဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀ ရှိသည်။
ရွေးကောက်ခံအဖွဲ့ဝင်: ခရိုင် ၇၆ ခု နှင့် ဘန်ကောက်မြို့တော်တို့မှ ပြည်နယ်/မြို့တော် တစ်ခုလျှင် တစ်ဦးနှုန်းဖြင့် ၇၇ ဦးကို မဲဆန္ဒရှင်များက တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။
ရွေးချယ်ခံအဖွဲ့ဝင်: ကျန် ၇၃ ဦးကို အထက်လွှတ်တော် ရွေးချယ်ရေးကော်မရှင်မှ ရွေးချယ်သည်။
ဤကော်မရှင်ကို ရွေးကောက်ခံနှင့် ခန့်အပ်ခံ အရာရှိများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အောက်လွှတ်တော် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အောက်လွှတ်တော်သည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်ကတည်းက ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး ထိုင်းအစိုးရ၏ အဓိက ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ဖြစ်သည်။
လက်ရှိအောက်လွှတ်တော်တွင် အဖွဲ့ဝင် ဦးရေ ၅၀၀ ပါဝင်သည်။
မဲဆန္ဒနယ်အလိုက် ကိုယ်စားလှယ်: အဖွဲ့ဝင် ၄၀၀ ကို တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မဲဆန္ဒနယ်များမှ မဲအများဆုံးရရှိသူစနစ်ဖြင့် တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်။
အချိုးကျ ကိုယ်စားလှယ်: ကျန်အဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ကို ပါတီစာရင်း (party-list) စနစ်ဖြင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြုမှုအရ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။
ဤအဖွဲ့ဝင်များကို မဲဆန္ဒနယ်အလိုက် ရရှိသော မဲများ၏ စုစုပေါင်း အရေအတွက်အပေါ် မူတည်၍ နိုင်ငံရေးပါတီများမှ ရရှိသည်။
မဲဆန္ဒရှင်များသည် မဲဆန္ဒနယ် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအတွက် တစ်မဲနှင့် ၎င်းတို့၏ မဲဆန္ဒနယ်ရှိ ပါတီတစ်ခုအတွက် တစ်မဲ စုစုပေါင်း မဲနှစ်မဲ ပေးရသောစနစ်ဖြစ်သည်။
တရားစီရင်ရေး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးစနစ်တွင် စစ်ခုံရုံး (၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်မှ စတင်၍ အာဏာတိုးချဲ့ခဲ့သည့်)၊ တရားစီရင်ရေးစနစ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးတရားရုံးစနစ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ တရားရုံးတို့ ပါဝင်သည်။
တရားရုံးများ တရားရုံးများသည် ထိုင်းတရားစီရင်ရေးစနစ်၏ အကြီးဆုံးဌာနခွဲဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် တရားရုံးများကို ပထမတန်းတရားရုံး၊ အယူခံတရားရုံးနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတရားလွှတ်တော်ချုပ်ဟူ၍ အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးတရားရုံးများ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာတရားရုံးစနစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာတရားရုံးများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတရားရုံးချုပ်ဟူ၍ အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တရားရုံးစနစ်ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖန်တီးခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးတရားရုံးသည် ပုဂ္ဂလိက နိုင်ငံသားများနှင့် နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် ၎င်း၏ အင်္ဂါများကြားတွင် အဓိကအားဖြင့် ကြားနာသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေခုံရုံး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ တရားရုံးသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေနှင့် ပတ်သက်သည့် ကိစ္စရပ်များကို ဖြေရှင်းရန် အထက်တရားရုံးအဖြစ် တစ်ခုတည်းကိုသာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်းသည် ကြီးမားသောအာဏာနှင့် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို စုဆောင်းခဲ့ပြီး လမ်းတစ်လျှောက်တွင် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းများ အတွင်း နိုင်ငံရေး ပိတ်ဆို့မှုများနှင့် လူမှုရေး မငြိမ်သက်မှုများကို ဖြေရှင်းပေးသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ တရားရုံး၏ အာဏာကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။
တရားရေးစနစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးစနစ်သည် ထိုင်းရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် အနောက်တိုင်းဥပဒေများကို ရောနှောထားသည်။
အနောက်တိုင်းမှ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ဥပဒေများကို မကြာခဏ အလွဲသုံးစားလုပ်ပြီး ဖောက်ပြန်နေပါသည်။
ရိုးရာ "ထိုင်း" ဥပဒေများသည် ခမာအင်ပါယာ မှ အသုံးပြုသည့် ဟိန္ဒူ-ပုဏ္ဏားဥပဒေများ၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။
ထိုင်းတရားစီရင်ရေးစနစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု မရှိပါ။
ဆဲဆိုခြင်းနှင့် အသရေဖျက်ခြင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာ နှိပ်စက်မှုများမဟုတ်ဘဲ ရာဇဝတ်မှုဖြစ်သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေးစနစ်သည် မူးယစ်ဆေးဝါးလက်ဝယ်ထားရှိမှု သို့မဟုတ် မှောင်ခိုရောင်းချမှုကဲ့သို့သော ရာဇဝတ်မှုများကြောင့် ထောင်ဒဏ်တစ်သက် သို့မဟုတ် သေဒဏ်အထိ ပြစ်ဒဏ်များချမှတ်ခံရလေ့ရှိပြီး အကြမ်းဖက်မှုနှင့် အိမ်ထောင်ရေးဖောက်ပြန်မှုကဲ့သို့သော ရာဇဝတ်မှုများကဲ့သို့သော ရာဇဝတ်မှုများအတွက် သက်ညှာသောပြစ်ဒဏ်များ ချမှတ်ခံရလေ့ရှိသည်။
မွတ်ဆလင်အများစုနေထိုင်သည့် ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနယ်စပ်ပြည်နယ်များတွင် ခရိုင်အစ္စလာမ်မစ်ကော်မတီများသည် တရားစီရင်မှု၊ မိသားစု၊ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ကွာရှင်းမှုကိစ္စများတွင် ကန့်သတ်စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ဒေသန္တရအစိုးရ ထိုင်းနိုင်ငံကို ခရိုင် ၇၆ ခု ( ကျန်ဝတ် ) ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။
ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ခရိုင်အားလုံးအတွက် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများကို ခန့်အပ်သည်။
ပိုကြီးသော ဘန်ကောက်မြို့ကြီးသည် ခရိုင်တစ်ခုနှင့် တူညီသောအဆင့်တွင် အထူးအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဖြစ်သော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို လူကြိုက်များပြီး ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည်။
အခြား ဖတ်ရှုရန် ထိုင်းအစိုးရအဖွဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဘန်ကောက်မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (BMA) ထိုင်းအစိုးရ၏ လွတ်လပ်သော အေဂျင်စီများ ထိုင်းအစိုးရအေဂျင်စီများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:အာရှအစိုးရများ ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး။
right|thumb| ကျောက်ဖရားမြစ်ကမ်းနားရှိ မဟာနန်းတော်ဝင်း။
ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ်၏ ပင်မင်နန်းစံရာ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ စကြီမင်းဆက် ၏ တော်ဝင်နန်းတော်ရာများတွင် တော်ဝင်မဟာနန်းတော် ဗြရာဇဝင်း အပါအဝင် ပင်မနန်းတော်ဆောင် ၁၉ ခုနှင့် တော်ဝင်မိသားစုဝင်များက အသုံးပြုနေသော အိမ်တော်ရာများ ပါဝင်ပါသည်။
​ တော်ဝင်အိမ်ထာင်စုဗျူရိုသည် လက်ရှိ တော်ဝင်နန်းတော် အများအပြားကို စီမံကွပ်ကဲသည်။
ရှေးခေတ်က သမိုင်းဝင် ဘုံဗိမာန်များသည် အယုဒ္ဓယနှင့် သုခိုထိုင်းတို့၏ အပျက်အစီးများတွင် အဓိကတည်ရှိသည်။
ဤစာမျက်နှာတွင် နေထိုင်မှုအမျိုးအစားအလိုက် စီစဉ်ပေးသည့် လက်ရှိနှင့် ယခင်တော်ဝင်အိမ်ရာများကို စာရင်းပြုစုထားသည်။
လက်ရှိ တော်ဝင်အိမ်ရာများ thumb| မဟာနန်းတော်ဝင်းရှိ စကြီမဟာပြာသာဒ်ပလ္လင်ခန်းမ။
မဟာတော်ဝင်နန်းတော် (Grand Palace) ဘန်ကောက်မြို့- ဘုရင်ကြီး၏ အဓိက တရားဝင်နေထိုင်ရာ၊ ဝတ်ဖရာကဲ တော်ဝင်ဝတ်ကျောင်း၏ တည်နေရာလည်းဖြစ်သည်။
အခြားသော တော်ဝင်နန်းတော်များ thumb|The Bang Pa-in Palace at Ayutthaya. Bang Pa-in တော်ဝင်နန်းတော် အယုဒ္ဓယ (၁၇ ရာစု၊ ၁၈၇၂-၈၉) - ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ရံဖန်ရံခါ နေအိမ်၊ အများအားဖြင့် အများသူငှာ ကြည့်ရှုနိုင်ရန်အတွက် ဖွင့်ထားသည်။
thumb| Dusit နန်းတော် အတွင်းရှိ ဝိမန်မဲစံအိ ဒူဆစ်နန်းတော် ခေါ် တုသိတနန်းတော်ဝင်းများ ဘန်ကောက် (၁၈၉၇-၁၉၀၁) - ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း က မဟာနန်းတော်အတွက် အစားထိုး စံအိမ်တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဝိမန်မဲစံအိမ်တော် (Vimanmek Mansion) (၁၉၀၃) - ဒူဆစ်နန်းတော်ဝင်း၏ ရှေးအကျဆုံး လူနေအဆောက်အအုံ၊ ယခုအခါ ပြတိုက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေပြီဖြစ်သည်။
အဘိသေကတုသိတပလ္လင်ခန်းမ (၁၉၀၄) - ဧည့်ခံပွဲနှင့် ပွဲလမ်းသဘင်နေရာအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ထိုင်းလက်မှုပြတိုက်ကို ထားရှိထားပါသည်။
အမ္ဗရသဌာန် စံအိမ်တော်ခန်းမ (Amphorn Sathan Residential Hall) (၁၉၀၆) - လက်ရှိတွင် ရာမ ၁၀ ဘုရင် အသုံးပြုသော ပင်မစံအိမ်တော် ဖြစ်သည်။
​ အာနန္ဒသမာဂမ်ပလ္လင်ခန်းမ (၁၉၀၈) ကို ပရိသတ်ခန်းနှင့် ပလ္လင်ခန်းမအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၂ မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံပါလီမန် အစည်းအဝေးနေရာအဖြစ်လည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။
တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
စိတြလတာနန်းဆောင် (1913) - 1957-2016 ခုနှစ်မှ ဘုရင်ဘူမိဗလအတုလျတေဇ ၏ အဓိက နေအိမ်ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် မယ်တော်ဘုရင်မကြီး သီရိခေတ်၏ စံအိမ် ဖြစ်သည်။
နန်းဆောင်များ သပဒုမ္မာနန်းဆောင် (Sa Pathum Palace) - ဘန်ကောက်မြို့ (၁၉၁၆) – လက်ရှိတွင် မင်းသမီး Maha Chakri Sirindhorn ၏ နေအိမ်ဖြစ်သည်။
ဆူခိုထိုင်နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၁၈) - အိမ်ရှေ့စံမင်းသား၊ ဘုရင် ပရာဂျဒီပရော့ နှင့် မိဖုရား ရမ်ဘိုင်ဘာနီ တို့၏အိမ်ဟောင်း၊ ဘုရင် ဗာဂျီရာလောင်ကွန်း ၏နေအိမ်။
လက်ရှိတွင် မင်းသမီး Bajrakitiyabha နှင့် Princess Sirivannavari Nariratana တို့၏ နေအိမ်ဖြစ်သည်။
ကလိုင်ကန်ဝင်နန်းတော် ပရာချုပ်ဂီရီခဏ္ဍခရိုင် (1926) – ဘုရင် Prajadhipok မှ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း၊ ကွယ်လွန်သူ ဘုရင်ဘူမိဘော အဒူလျာဒက်အတွက် အဓိက နွေရာသီ နေအိမ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရွန်ရူဒီနန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၅၇) - ကွယ်လွန်သူ မင်းသမီး Bejaratana ၏ နေအိမ်ဟောင်း။
ဖူပိန်နန်းတော် ချင်းမိုင် (၁၉၆၂) – ဘုရင်၏ ဆောင်းရာသီ နေအိမ်၊ တော်ဝင်မိသားစု သီတင်းသုံးခြင်း မရှိသောအခါ လူအများအား ဖွင့်လှစ်ပေးသည်။
သက်ဆင်ရာဇနိဝေသ်နန်းတော် နာရသီဝပ် (၁၉၇၂) - ဘုရင်ကြီးနေထိုင်ရာ တောင်ပိုင်း။
ဖူဖန်နန်းတော်ဆောင် Sakon Nakhon (1975) - ဘုရင်၏အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်းပြည်။
စကြီဘောင်ကော့နန်းတော် Pathum Thani (1982) - မင်းသမီး Chulabhorn Walailak ၏နေအိမ်။
ဒွိုင်တုံတော်စံအိမ် ချင်းရိုင် (၁၉၈၇) - ကွယ်လွန်သူ မင်းသမီး မိခင် Srinagarindra ၏ နေအိမ်ဟောင်း။
လဲဒစ်နန်းတော်ဆောင် ဘန်ကောက် (၁၉၈၀) - ကွယ်လွန်သူ မင်းသမီး ဂါလီယာနီ ကိုးကွယ် သည့် နေအိမ်ဟောင်း။
ခေါင်ခိုတော်ဝင်နန်းတော်ဆောင် Phetchabun (1985) - ကွယ်လွန်သူဘုရင် Bhumibol Adulyadej ၏ ယာယီနေထိုင်ရာနေရာ။
Rattanakosin ခေတ်က တော်ဝင်အိမ်ဟောင်းများ တော်ဝင်နန်းဆောင်များ thumb| ယခင်က အရှေ့နန်းဆောင်၏ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ခန်းမ။
thumb| ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း ၏ ယခင်က နေထိုင်ရာ ဗညားထိုင်နန်းဆောင်။
thumb| စနမ်ချန်ဒရာနန်းတော် ၊ ယခင်က ဘုရင် ဝဇီရာဝုဒ် ၏ နေထိုင်ရာနေရာဖြစ်သည်။
thumb| Suan Pakkad နန်းတော်သည် မင်းသား Chumbhotbongs Paribatra ၏ အဓိကအိမ်ဖြစ်သည်။
Tha Phra နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၇၈၂) - မင်းသား Chetsadabodin ( Rama III ) နှင့် Prince Narisara Nuvadtivongs တို့၏ နေအိမ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ယခု Silpakorn University ၏ ပင်မကျောင်းဝင်းဖြစ်သည်။
Burapha Phirom နန်းတော် ဘန်ကောက် - မင်းသား Bhanurangsi Savangwongse ၏နေအိမ်အဖြစ် 1875 ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး နန်းတော်သည် ဖြိုဖျက်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်း၏ယခင်မြေကွက်သည် ယခုအခါ Wang Burapha ဟုလူသိများသော စီးပွားရေးနယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်။
Dara Phirom နန်းတော် ချင်းမိုင်- ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မင်းသမီး Dara Rasmi ၏ နေအိမ်၊ ယခုအခါ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မှ စီမံခန့်ခွဲသည့် ပြတိုက်ဖြစ်သည်။
Windsor နန်းတော် ဘန်ကောက် - အိမ်ရှေ့မင်းသား ဗာဂျီရွန်ဟီစ် ၏ နေအိမ်အဖြစ် ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
မင်းသား ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နန်းတော်သည် ချူလာလောင်ကွန်း တက္ကသိုလ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၎င်း၏ ယခင်နေရာသည် ယခုအခါ အမျိုးသားအားကစားကွင်း ၏ နေရာဖြစ်သည်။
Bang Khun Phrom နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၈၉၉) – မင်းသား Paribatra Sukhumbandhu ၏နေအိမ်ဟောင်း၊ အခု ထိုင်းဘဏ်ပြတိုက်။
Suan Sunandha Palace (Sunandha Garden) ဗန်ကောက် - ယခင်က Dusit နန်းတော်၏ အစိတ်အပိုင်း၊ ယခု Suan Sunandha Rajabhat University ၏ ကျောင်းဝင်း။
Paruskavan နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၀၄-၀၅) – မင်းသား Chakrabongse Bhuvanath ၏ နေအိမ်ဟောင်း၊ ယခုအခါ မြို့တော်ရဲဗျူရို နှင့် အမျိုးသား ထောက်လှမ်းရေး အေဂျင်စီတို့၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။
Ladawan နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၀၆) – မင်းသား Yugala Dighambara ၏ နေအိမ်ဟောင်း၊ ယခု Crown Property Bureau ၏ ဆိုက်ဖြစ်သည်။
Thewet Palace ဘန်ကောက် - မင်းသား Kitiyakara Voralaksana နှင့် သူ၏သားမြေးများ နေထိုင်ရာ။
Chakrabongse နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၀၉-၁၉၁၀) - မင်းသား Chakrabongse Bhuvanath ၏နေအိမ်ဟောင်း၊ ယခုအခါ ပုဂ္ဂလိကအပန်းဖြေစခန်းဖြစ်သော Chakrabongse Villas နှင့် Green World Foundation နှင့် River Books တို့၏ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။
Chan Kasem နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၀၉-၁၁) - ထိုအချိန်က အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဝဇီရာဝုဒ်၏ နေအိမ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မင်းသားသည် နန်းတော်မပြီးမီတွင် ဖခင်၏ ဆက်ခံခဲ့သည်။
အခုက ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ရဲ့ နေရာပါ။
Varadis နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၁၁) – မင်းသား Damrong Rajanubhab ၏ နေအိမ်ဟောင်း၊ အခု ပြတိုက်တစ်ခု။
Plai Nern နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၁၄) – မင်းသား Narisara Nuvadtivongs ၏ နေအိမ်ဟောင်း၊ အခု ပြတိုက်တစ်ခု။
Thewawet Palace ဘန်ကောက် (၁၉၁၄) – မင်းသား ဒေဝှေ့ ဗာရောပကန် ၏ နေအိမ်ဟောင်း၊ ယခုအခါ ထိုင်းဘဏ်၏ ပြတိုက်ဖြစ်သည်။
မဟာဝိဇ္ဇာနန်းတော် Phetchaburi (1923-24) – ဘုရင် Vajiravudh ၏ နွေရာသီ နေအိမ်၊ ယခုအခါ နယ်ခြားစောင့်ရဲများ ပိုင်ဆိုင်ပြီး ပြည်သူကို အမှုဖွင့်ထားသည်။
Suan Pakkad နန်းတော် ဘန်ကောက် (၁၉၅၂) – မင်းသား Chumbhotbongs Paribatra ၏နေအိမ်ဟောင်း၊ အခု ပြတိုက်တစ်ခု။
သမိုင်းဝင် (Rattanakosin မတိုင်မီ) တော်ဝင်နန်းဆောင်များ thumb| Phra Racha Wang Derm သည် ယခင်က Thonburi ဘုရင် Taksin ၏နန်းတော်ဖြစ်သည်။
Sukhothai တော်ဝင်နန်းတော် (၁၃ ရာစုမှ ၁၅ ရာစု) Sukhothai - ယခု Sukhothai သမိုင်းဝင်ပန်းခြံ ၏အစိတ်အပိုင်း အယုဒ္ဓယနန်းတော် (၁၄ ရာစုမှ ၁၈ ရာစု)၊ အယုဒ္ဓယ - ယခု အယုဒ္ဓယ သမိုင်းဝင် ဥယျာဉ် ၏ အစိတ်အပိုင်း အယုဒ္ဓယနန်းတော် လောလောဆယ် Chan Kasem အမျိုးသားပြတိုက်ကို ဆောက်ထားတယ်။
အယုဒ္ဓယ၏နောက်ဘက်နန်းတော် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားတယ်။
ချမ်းနန်းတော် Phitsanulok (၁၅ ရာစု) Narai နန်းတော် (Phra Narai Ratchaniwet) Lopburi (1666) - ယခုအခါ ပြတိုက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
Phra Racha Wang Derm (သွန်ဘူရီနန်းတော်) ဘန်ကောက် (၁၇၆၈) - တက်ဆင် ဘုရင်နှင့် ရာမ ၂ (မင်းသားအဖြစ်) တော်ဝင်နန်းတော်၊ ယခုအခါ ထိုင်းဘုရင့်ရေတပ်ဌာနချုပ်တည်ရှိရာနေရာ။
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ။
Holy See (လက်တင်: Sancta Sedes) (သို့) သန့်စင်မြင့်မြတ်သော ကက်သလစ်ဂိုဏ်းအုပ်သာသနာနယ် (သို့) ဟောလီစီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ကြီးကြပ်မှု အောက်ရှိသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဟောလီစီသည် ဗာတီကန်မြို့ပြနိုင်ငံ (Vatican City State) နှင့် ကွဲပြားသည်။
ဟောလီစီသည် ကက်သလစ်ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ဗာတီကန်မြို့သည် ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံကို ဗာတီကန်မြို့ပြနိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) Vatican City State ဟု တရားဝင် ခေါ်ဆိုပါသည်။
ဟောလီစီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးရုံးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဗာတီကန်မြို့၏ အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
အခေါ်အဝေါ် Holy See သည် လက်တင်ဘာသာ 'Sancta Sedes' မှ ဆင်းသက်လာပြီး အဓိပ္ပါယ်မှာ 'သန့်ရှင်းသော နေရာထိုင်ခင်း' ဖြစ်သည်။
အခြားအမည်ကွဲများဖြစ်သော ရောမသာသနာနယ် (See of Rome)၊ Petrine See (စိန့်ပီတာသာသနာနယ်)၊ တမန်တော်များ သာသနာနယ် (Apostolic See) လို့လည်း လူသိများသည်။
See" (ဆီး) သည် "Diocese" (သာသနာနယ်) နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီသော စကားလုံးဖြစ်သည်။
၎င်းကို "ထိုင်ခုံနေရာ" (သို့မဟုတ်) "အာဏာစက်ဗဟို" အဖြစ် နားလည်နိုင်ပြီး၊ သာသနာနယ်တစ်ခုစီတွင် သာသနာပိုင် ဘိရှော့ (သို့) ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် တစ်ပါးက ဦးဆောင်လေ့ရှိသည်။
ကက်သလစ်နှင့် အင်္ဂလီကန်သာသနာတို့တွင် အသုံးအနှုန်းအနည်းငယ်ကွဲပြားသော်လည်း အခြေခံသဘောတရား ဆင်တူပါသည်။
နောက်ခံသမိုင်း ကက်သလစ်သာသာနနှင့် ဗာတီကန်မြို့ပြနိုင်ငံ၏ ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။
ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် ရောမမြို့၏ ဂိုဏ်းချုပ်သာသာနာ ဆရာတော်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဦးဆောင်သည်။
နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ Holy See သည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသည့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်၊ သီးခြားရပ်တည်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကက်သလစ်သာသနာ သမိုင်းအစဉ်အလာများအရ Holy See ကို အေဒီပထမရာစုတည်းတွင် စိန့်ပီတာနှင့် စိန့်ပေါလ်)တို့က တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
Holy See သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအတွက် အပြည့်အစုံသဟေတဖြစ်စေသည့် ဗဟိုနေရာ ဖြစ်လာသည်။
Holy See ၏ ဗဟိုရုံးချုပ်သည် ဗာတီကန်မြို့ပြအတွင်း၌ တည်ရှိပြီး၊ “ထူးခြားသီးခြားအုပ်ချုပ်ခွင့်” အာဏာအရ ဗာတီကန်မြို့ကိုလည်း စီမံခန့်ခွဲသည်။
ဗာတီကန်မြို့သည် ရောမမြို့က ပတ်ပတ်လည် ဝန်းရံထားသော လွတ်လပ်သည့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ မြို့ပြနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖြစ်သည်။
ရောမန်ကူရာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအခွင့်အာဏာကို ကျင့်သုံးသည့် ဗျူရိုကရက်တစ်ယန္တရားကို Roman Curia (ရောမန်ကူရာ) ဟု ခေါ်သည်။
Roman Curia တွင် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားများဖြစ်သော အစိုးရအဖွဲ့ရုံးများ၊ ဝန်ကြီးဌာနများ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာဌာနများ ပါဝင်သည်။
Roman Curia အားဖြင့် Holy See (ဗာတီကန်မြို့ပြနိုင်ငံအစိုးရ) သည် နေ့စဉ်အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဘာသာရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။
ရောမန်ကူရာကို ဝန်ကြီးချုပ်နှင့်တူသည့်ရာထူးဖြစ်သော Cardinal Secretary of State (ကာဒီနယ်အမတ်အတွင်းရေးမှူး) က ဦးဆောင်သည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးရွေးကောက်ပွဲများကိုတော့ ကာဒီနယ်အမတ်များ၏အဖွဲ့မှ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ဝီကီပီးဒီးယားတွင် တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကွဲပြားမှုရှိသော စာမျက်နှာများ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:အီတလီဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:လက်တင်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ဥရောပ အစိုးရများ ကဏ္ဍ:ကက်သလစ်အသင်းတော်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအခွင့်အာဏာကို ကျင့်သုံးသည့် ဗျူရိုကရက်တစ်ယန္တရားကို Roman Curia (ရောမန်ကူရာ) ဟု ခေါ်သည်။
ကဏ္ဍ:ဗာတီကန်စီးတီး။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး (လက်တင်: papa) သည် ရောမမြို့၏ ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် (Bishop of Rome) ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ကက်သလစ်အသင်းတော်များ၏ နာယကဆရာတော်လည်း ဖြစ်သည်။
သူသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသောပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၊ ရောမပုပ်ရဟန်းမင်း၊ သို့မဟုတ် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဟုလည်း လူသိများသည်။
အေဒီ ၈ ရာစုမှ ၁၈၇၀ ခုနှစ်အထိ၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် Papal States ခေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်းမြို့ပြနိုင်ငံများ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် အချုပ်အခြာအာဏာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပိုမိုသေးငယ်သော ဗာတီကန်မြို့ပြနိုင်ငံ၏ ဦးသျှောင် ဖြစ်သည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဩဇာအာဏာအခြေခံမူ (Papal Primacy) ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ အဆိုအရ ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ဩဇာအာဏာသည် စိန့်ပေတရု၏ ဆက်ခံသူအဖြစ်မှ အခြေတည်သည်။
ဤအယူအဆကို ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အထွတ်အထိပ်ဩဇာ (Papal Primacy) ဟုခေါ်ပြီး ကက်သလစ်သီအိုလိုဂျီ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမ္မာကျမ်းစာဆိုင်ရာ အထောက်အထား မဿဲခရစ်ဝင်ကျမ်း ၁၆:၁၈-၁၉ တွင် ယေရှုခရစ်တော်က ရှင်ပေတရုအား: "ငါ၏ အသင်းတော်ကို ဤကျောက်ပေါ်တည်ဆောက်မည်" "ကောင်းကင်နိုင်ငံတော်၏သော့များ သင့်အားငါပေးမည်" "မည်သည့်အရာကိုမဆို မြေပေါ်၌ ချည်နှောင်ခြင်း (သို့) ဖြေခြင်းသည် ကောင်းကင်၌လည်း ချည်နှောင်/ဖြေလိမ့်မည်" ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ကက်သလစ်ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ရောမမြို့သာသာနယ် (episcopal see of Rome) ကို ပထမရာစုတွင် စိန့်ပေတရုနှင့် စိန့်ပေါလ်တို့က တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံးသောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူ့သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ရှေးခေတ်ပုပ်ရဟန်းမင်းများသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ပြန့်ပွားအောင် ကူညီခဲ့ပြီး အယူဝါဒဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်။
အလယ်ခေတ်တွင် ၎င်းတို့သည် အနောက်ဥရောပ၌ ဩဇာကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့ကာ ခရစ်ယာန်ဘုရင်များအကြား ခုံသမာဓိလူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ခေတ်သစ်ပုပ်ရဟန်းမင်းများသည် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းပေါင်းစုံညီညွတ်ရေး (ecumenism)၊ ဘာသာပေါင်းစုံဆွေးနွေးပွဲများ၊ ပရဟိတလုပ်ငန်းများနှင့် လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးတို့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာဖွံ့ဖြိုးမှု အချိန်နှင့်အမျှ ပုပ်ရဟန်းမင်းသည် ဘာသာရေးနှင့် လောကီအာဏာ ပိုမိုရရှိလာခဲ့ပြီး၊ တစ်ချိန်က နယ်မြေအုပ်ချုပ်သူများနှင့်ပင် အာဏာပြိုင်ခဲ့ရသည်။
သို့သော် မကြာသေးမီ ရာစုနှစ်များအတွင်း ၎င်း၏ လောကီအာဏာ လျော့နည်းလာကာ ယခုအခါ ဘာသာရေးကိစ္စများကိုသာ အဓိကဦးစားပေးလာသည်။
[၁] ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အာဏာ တိုးမြင့်လာမှု ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းသည် "ယုံမှားသံသယဖြစ်ဖွယ်မရှိသော ဩဇာအာဏာ" (Papal Infallibility) ကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။
ဤအယူအဆအရ ပုပ်ရဟန်းမင်းသည် "စိန့်ပေတရု၏ ပလ္လင်မှ" (ex cathedra) ယုံကြည်ချက်နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ထုတ်ပြန်သောအခါ ဘုရားသခင်၏ ဉာဏ်တော်ဖြင့် ကာကွယ်ထားသဖြင့် ယုံမှားသံသယဖြစ်ဖွယ် မရှိနိုင်ဟု ယူဆကြသည်။
ကမ္ဘာ့ဩဇာအရှိဆုံး ခေါင်းဆောင်များထဲမှ တစ်ဦး ပုပ်ရဟန်းမင်းသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် ၁.၃ ဘီလီယံ၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်ရုံသာမက၊ သံတမန်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍများတွင်ပါ ကြီးမားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။
ထို့အပြင် ကက်သလစ်အသင်းတော်သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အစိုးရမဟုတ်သော ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကွန်ရက်များကို ဦးဆောင်နေသဖြင့် ၎င်း၏ လူမှုရေးဩဇာလည်း ကျယ်ပြန့်သည်။
သန့်စ်မြင့်မြတ်သောဂိုဏ်းချုပ်သာသာနာနယ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဦးဆောင်သော သာသနာနယ်မြေကို ရောမသာသနာနယ် (သို့မဟုတ်) သန့်စင်မြင့်မြတ်သော ဂိုဏ်းချုပ်သာသနာနယ် (Holy See) ဟုခေါ်ပြီး၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် Sancta Sedes ("သန့်စင်မြင့်မြတ်သော သာသာနာ့ပလ္လင်") ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤစကားလုံးသည် လက်တင် sede ("ပလ္လင်") မှ ဆင်းသက်လာကာ အထူးသဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသူ၏ အာဏာစက်နှင့် ဌာနချုပ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ သာသနာ့ဖွဲ့စည်းပုံ သာသနာပိုင်ဆရာတော်များ (ဂိုဏ်းအုပ်များ) တွင် ကက်သီဒြယ် (လက်တင် - cathedra / ပလ္လင်) ရှိသော ဘုရားကျောင်းတစ်ခုစီ ရှိသည်။
ရောမမြို့၏ ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် (Bishop of Rome) ဖြစ်သော ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည်လည်း ကက်သီဒြယ်ဘုရားကျောင်း (ပလ္လင်) တစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်သည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ပလ္လင်သည် Lateran Basilica (အရပ်အခေါ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ကက်သီဒြယ်ဘုရားကျောင်း) တွင် တည်ရှိသည်။
ဤဘုရားကျောင်း၏ အဓိကအရေးပါမှုမှာ ရောမမြို့၏ ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် (ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး) ၏ ပလ္လင် (cathedra) ကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ဗာတီကန်မြို့ရှိ စိန့်ပီတာဘုရားကျောင်း (St. Peter’s Basilica) ၌ အများအားဖြင့် နေထိုင်လေ့ရှိသောကြောင့် Lateran Basilica တွင် သူ့ကို မကြာခဏ မတွေ့ရပေ။
ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ရုံးသည် ဗာတီကန်စီးတီးအတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ယင်းမှာ သီးခြားလွတ်လပ်သောနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် လတာရန်စာချုပ်အရ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဤစာချုပ်သည် ဖက်ဆစ်အီတလီအစိုးရနှင့် ဟောလီစီတို့အကြား သဘောတူညီမှုတစ်ခု ဖြစ်ကာ ဗာတီကန်အား အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
ဟောလီစီသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အောက်ပါတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိသည်။
ကုလသမဂ္ဂတွင် အမြဲတမ်းလေ့လာသူအဆင့်အတန်း နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ ကျော်နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသဘောတူညီချက်များတွင် ပါဝင်ခြင်း။
သမိုင်း ပုပ်နာမည် ဆင်းသက်လာပုံ "ပုပ် - Pope" ဟုခေါ်သောအမည်သည် အရှေးဂရိဘာသာစကား páppas မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ၎င်းသည် "ဖခင်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။
ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အစောပိုင်းတွင်၊ အထူးသဖြင့် အရှေ့တိုင်းကက်သလစ်၌ ဤစကားလုံးကို ဘိရှော့ဆရာတော်များနှင့် အကြီးတန်းဓမ္မဆရာတော်များ အားလုံးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အနောက်တိုင်းကက်သလစ်၌ ဤအမည်ကို ရောမမြို့၏ ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် (Bishop of Rome) ရာထူးအတွက် သီးသန့်အသုံးပြုလာခဲ့ပြီး၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို ၁ (အေဒီ ၄၄၀–၄၆၁) လက်ထက်တွင် ထင်ရှားလာသည်။
ဤ ဘွဲ့နာမတော် သီးသန့်အသုံးပြုမှုသည် ၁၁ ရာစုတွင် တရားဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
"ပုပ်" ဟုခေါ်သော ဘွဲ့နာမကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သည်ဟု သိရှိရသောသူမှာ အလက်ဇန္ဒြားမြို့၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆာင်ကြီး ဟီးရာကလပ် (အေဒီ ၂၃၂–၂၄၈) (Heraclas of Alexandria) ဖြစ်သည်။