kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်းမြို့တော်သစ်မှာ ဖိလစ်ပိုင် ဓနသဟာယနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်သော လူးဝစ်မန်းနွယ်ကေဆွန်းကို ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်ဖြစ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) မှတ်ချက်များ ကိုးကား Category:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ။
ဂျကာတာမြို့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်ပြီး ယခင်က ဘာတေးဗီးယားမြို့ ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဂျားဗားကျွန်း ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ၂၅၅ စတုရန်းမိုင် (၆၆၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်း အရ လူဦးရေ ၉,၅၈၀,၀၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ဂျကာတာမြို့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေး ဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒသမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
အစိမ်းရောင်အဆင်းရှိသည့် ပုစဉ်းရင်ကွဲတစ်ကောင် ပုစဉ်းရင်ကွဲ (Cicada) များသည် သေးငယ်ပြီး အလွန်ဆူညံသော အော်မြည်သံများကို ပေးတတ်သည်။
၎င်းတို့သည် ထရူးဘက်(True Bug) ဟုခေါ်သည့် အင်းဆက်အမျိုးစားတွင် ပါဝင်သည်။
ဆူညံသော အော်သံမှာ အဖိုကောင်သည် တမ်ဘယ်(tymbals) ဟုခေါ်သည့် တုန်ခါနေသောဘောင်လေးများအား အသုံးပြုပြီး ဆူညံသံပြုလုပ်ကာ အမကောင်ကို ခေါ်ငင်သည်။
အမကောင်သည် ယင်းဆူညံသံကို ကြားနိုင်သော်လည်း မပြုလုပ်နိုင်ချေ။
သို့သော် ယင်းအသံကြားသည်နှင့် အမကောင်လေးသည် အဖိုကောင်အား လိုက်လံ ရှာဖွေမည်ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ၎င်းတို့နှစ်ဦး မျိုးဆက်ပွားရန်ကြိုပမ်းပြီး အမကောင်သည် ၎င်း၏တောင်ပံကို အသုံးပြုကာ သစ်ပင် အကိုင်းအဆက်များကို လိုင်းတန်း အကြောင်းကလေးများ ပြုလုပ်ပြီး ဥများကို ထိုနေရာတွင် ဥမည်ဖြစ်သည်။
အရွယ်ရောက်ပြီးသော ပုစဉ်းရင်ကွဲတစ်ကောင်သည် မကိုက်တတ်သည့်အပြင် အစာလည်း မစားချေ။
ပုံမှန်အားဖြင့် ၎င်းတို့သည် အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် အမည်းရောင် အဆင်း ရှိကြသည်။
ပုစဉ်းရင်ကွဲကောင်းကလေးများကို စား၍ရနိုင်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် စားသုံးကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များ ကဏ္ဍ:အင်းဆက်များ။
ဒိုင်စပရိုဆီယမ် () သည် တောက်ပ သောငွေရောင် ရှိသည့် သတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဓာတုဗေဒ သင်္ကေတမှာ Dy ဖြစ်သည်။
၎င်းသတ္တုသည် အောက်ဆီဂျင်နှင့် နှေးကွေးစွာ ဓာတ်ပြုနိုင်သော်လည်း အခန်းအပူချိန်ရှိ လေထုထဲတွင် ဓာတ်ပြုခြင်းမဖြစ်ပဲ တည်ငြိမ်နေတတ်သည်။
ရေအေးနှင့် ဓာတ်ပြုပြီး အက်ဆစ်များ အတွင်း လျင်မြန်စွာ ပျော်ဝင်သည်။
တောက်ပ၍ အရောင်များစွာရှိသော ဆားဖြစ်နိုင်သည်။
ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium) ၏ ဝိသေသလက္ခဏာ များသည် ညစ်ညမ်းမှုများ အနေဖြင့် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်စေနိုင်သည်။
အသုံပြုမှုများ ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium)ကို နျူကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် အပူဒဏ်ခံနိုင်သော ကြွေထည်ပစ္စည်းများ နှင့် ပေါင်းစပ်ပြုရာတွင် လည်းကောင်း၊ အပူဒဏ် ခံနိုင်သော သတ္တု အဖြစ်လည်းကောင်း၊ လေဆာ ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ နျူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖိုတွင် Control Rods အပိုင်းတွင် လည်းကောင်း၊ ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပြုခြင်းများ လေ့လာရာတွင် အနီအောက်ရောင်ခြည် ထုတ်ပေးသော အရင်းအမြစ် အဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။
အခြား အသုံးပြုမှု အနေဖြင့် ရေဒီယို သတ္တုကြွခြင်းအပိုင်းတွင် ရေဒီယို ဓာတ်ရောင်ခြည် ထိသင့်မှုကို တိုင်းတာသော Dosimeters များတွင်သုံးသည်။
အကူပစ္စည်းအဖြစ် အခြားသတ္တုများရောစပ်ရာတွင် ပါဝင်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးသော ဒိုင်စပရိုဆီယမ် ဆာလဖိတ် သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium)သည် သံဖြူထက် နှစ်ဆ ပိုမို ပေါများသော Lanthanide ဒြပ်စင်များ ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းကို များစွာသော သဘာဝသတ္တု အရင်းအမြစ် များတွင် တွေ့ရသော်လည်း သီခြား လွတ်လပ်စွာ မတွေ့ရှိရပါ။
Dy အဓိက ပါဝင်သော သတ္တုရိုင်းများမှာ Monazite နှင့် Bastnasite တို့ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့ Dy ထုတ်လုပ်သန့်စင်မှု နှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် တန် ၁၀၀ ခန့်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium)သည် ဇီဝဗေဒ အခန်းကဏ္ဍ တွင် ပါဝင်မှု မရှိပါ။
ပျော်ဝင် နိုင်သော ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium) ဆားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ရောက်ရှိပါက အနည်းငယ် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်နိုင်သည်။
ပျော်ဝင်နိုင်ခြင်းမရှိသော ဆားများမှာမူ အဆိပ်အတောက် မရှိပါ။
အဆိပ်အတောက် သင့်မှု ပမာဏကို ကြွက်များတွင် စမ်းသပ်တွက်ချက်မှုအရ Dy ပမာဏ ၅၀၀ ဂရမ်နှင့် အထက်သည် လူတစ်ယောက်၏ အသက်ကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။
အရိုးရှင်းဆုံးသော ဒိုင်စပရိုဆီယမ်တစ်တုံး ပတ်ဝန်းကျင်သက်ရောက်မှုများ ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium) သည် အပင်များနှင့် သတ္တဝါများကို ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မည်သည့် ထိခိုက်မှုမှ မဖြစ်စေပါ။
Redirect မင်းရောင်၊ ဗိုလ် (မြို့လုလင်သူကြီး)။
ဒပ်ဗလင်မြို့သည် အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ လိန်စတာ ခရိုင်အတွင်း တည်ရှိပြီး လစ်ဖေးမြစ်၏ မြစ်ဝတွင် တည်ရှိသည်။
ဒပ်ဗလင်ဆိုသော အမည်မှာ အိုင်ယာလန် ဘာသာစကားဖြင့် အနက်ရောင်ရေကန်ဟူသော စာလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၁.၂ သန်းခန့် ရှိပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမျှ ရှိသည်။
ဓာတ်ပုံပြခန်း မှတ်စု ကိုးကား Category:ဥရောပရှိ မြို့များ။
thumb|250px အဘာဒင်းမြို့သည် စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ၂၅ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၂ သိန်း ၁ သောင်း ၄၀၀ ခန့် ရှိသည်။
အဗာဒင်းမြို့သည် စကော့တလန်ပြည် အရှေ့ မြောက်ကမ်းခြေပေါ်တွင် တည်ရှိသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး တစ်မြို့ ဖြစ်၍ အက်ဒင်ဗာရာမြို့မှ ၉၈ မိုင်၊ လန်ဒန်မြို့မှ ၅၂၈ မိုင်ကွာဝေး သည်။
အဗာဒင်းမြို့သည် ဒွန်းမြစ်နှင့်ဒီးမြစ်တို့ အကြားတွင် ရှိသည်ဟု အကြမ်းအားဖြင့် ပြောဆိုကြသည်။
သို့ရာတွင် မြို့၏ စည်ကားရာရပ်ကွက်တို့မှာ ဒီးမြစ်၏မြောက်ဘက် ဒီးမြစ်ဝအနီးတွင် ရှိပေသည်။
အဗာဒင်းမြို့သည် အလွန်ရှေးကျသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ခရစ် ၇ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က တည်တောင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ သည်။
သို့သော် ၁၁၇၉ ခုနှစ်တွင်မှ မြို့အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ကြေညာခဲ့လေသည်။
အဗာဒင်းမြို့မှာ အဗာဒင်းခရိုင်၏ မြို့တော် ဖြစ်ပြီးလျှင် ယခုအခါ စကော့တလန်ပြည်တွင် တတိယ အကြီး ဆုံးမြို့ ဖြစ်လေသည်။
အဗာဒင်းမြို့အနီး ရုဗစ်လောအရပ်နှင့် ဒွန်းမြစ်ဝှမ်းတို့မှ နှမ်းဖတ်ကျောက် အများအပြား တူးဖော် ရရှိသဖြင့် မြို့ပေါ်ရှိ အဆောက်အအုံများစွာတို့ကို နှမ်းဖတ် ကျောက်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ရုံမက ယင်းသည့် နှမ်းဖတ် ကျောက်များကို လန်ဒန်စသော မြို့ကြီးများသို့လည်း တင်ပို့ ရောင်းချရသေးသည်။
မြို့မှာ စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားသည့်ပြင် ကျောက် သားဖြင့်ပြီးသော အိုးအိမ်တိုက်တာများကြောင့် သန့်ရှင်းလှပေ သည်။
မိုးရွာပြီးစ အချိန်များတွင် ကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ် ထားသော အဆောက်အအုံကြီးများမှာ ငွေသားကဲ့သို့ ဖြူဖွေး နေပေတော့သည်။
ထို့ကြောင့် ဤမြို့ကို ပင်လယ်အနီးက ငွေမြို့တော်ကြီး ဟုပင် ခေါ်ကြသေးသည်။
အဗာဒင်းမြို့အနီး၌ ဆာမန်ငါးနှင့် အခြားပင်လယ်ငါးများကို လည်း ရရှိသည်။
နှမ်းဖတ်ကျောက်၊ ငါးစိမ်း၊ ငါးဆားနယ်၊ သိုးမွေးနှင့်သားရေများကို ပြည်တွင်းပြည်ပများသို့ တင်ပို့ရောင်း ချသည်။
မြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ သစ်လုပ်ငန်း၊ ဘီး လုပ်ငန်းနှင့် အခြားအထည်လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြ သည်။
မြို့နယ်တွင် ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသဖြင့် ဤမြို့ကို ဖူလုံသော မြို့ဟုလည်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
အဗာဒင်းတက္ကသိုလ်သည် ဗြိတိန်ကျွန်းတွင် ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။
၁၄၉၄ ခုနှစ်တွင် အဗာဒင်း တက္ကသိုလ် ကို ဘုရင့်ကောလိပ်အမည်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မာရစ်ရှယ် ကောလိပ်ကျောင်းကိုကား ၁၅၉၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သည်။
၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ယင်းကောလိပ်နှစ်ခုကို ပူးပေါင်း၍ တက္ကသိုလ်တစ်ခုတည်းအဖြစ် တည်ထောင်လိုက် သည်။
မာရစ်ရှယ်ကောလိပ်ကျောင်းကို နှမ်းဖတ်ကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားရာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ် ထားသော အဆောက်အအုံကြီးများအနက် ဤ အဆောက်အအုံ မှာ အလှပဆုံးဖြစ်လေသည်။
အဗာဒင်းမြို့ပေါ်ရှိ သဒ္ဒါကျောင်းခေါ် အထက်တန်းကျောင်းမှာလည်း ၁၂၆၂ ခုနှစ်ကစ၍ တည်ထောင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အဗာဒင်းမြို့မှာ အနောက်ဘက်ရှိ စကော့တလန်ကုန်းမြင့် ဒေသနှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ မြေနိမ့်ပိုင်းတို့အကြားတွင် ရှိရ ကား ကုန်စည်ကူးသန်းမှု ထွန်းကားရာ အချက်အချာ နေရာ လည်း ဖြစ်ပေသည်။
အဗာဒင်းမြို့၏ အကြီးအကျယ်ဆုံးသော ထွက်ကုန်မှာ ငါး ပင်ဖြစ်သည်။
သင်္ဘောဆိပ်များတွင် ငါးဖမ်း သင်္ဘောများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်သာမက ဤမြို့၌ ငါးလုပ်ငန်းသုတေသနဌာန များတွင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိလေသည်။
အဗာဒင်းမြို့လယ်ကို ယူနီယန်လမ်းမကြီး ဖြတ်သွားသည်။
မြို့တော်ခန်းမကြီး၊ ဈေးသစ်ကြီး၊ အနုပညာပြတိုက်၊ စစ်မော် ကွန်းကျောက်တိုင်၊ ဈေးရှေ့မော်ကွန်းတိုင်နှင့် စိန်မတ်ချာဘုရား ရှိခိုးကျောင်းတို့မှာ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများ ဖြစ်ကြ သည်။
မြို့နှင့် ငါးမိုင်ခန့်အကွာတွင် လေဆိပ်တစ်ခုရှိသည်။
အဗာဒင်းမြို့သည် ဗြိတိန်ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်အပိုင်းတွင် ရှိသော်လည်း နွေရာသီ၌ ညဉ့် ၁ဝ နာရီကျော် အထိ နေရောင် ကို တွေ့မြင်ရလေသည်။
လန်ဒန်မြို့ထက် တစ်နာရီ ၁၅ မိနစ် ခန့် နေကို ပို၍မြင်ရသည်။
တစ်နှစ်အတွင်း နာရီပေါင်း ၁၄၁၁ နာရီမျှ နေကို မြင်ရလေသည်။
ထိုကြောင့် နွေရာသီ၌ အထူး လှပသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လေသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်မှာလည်း တောပန်း တောင်ပန်းများဖြင့် ဝေဆာတင့်တယ်လှပေသည်။
ကောင်းလှရကား နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ခရီးသည်များ လာရောက် လည်ပတ်လေ့ရှိကြသည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေစာရင်းအရ အဗာဒင်းမြို့၌ လူဦးရေ ၁၈၁၇၈၅ ယောက်ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ မြို့များ။
thumb|250px ဘွေနို့စ်အိုင်းရဲ့စ်()သည် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။
တောင်အမေရိက အရှေ့တောင်ပိုင်း လာပလာတာမြစ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၌ တည်ရှိသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိကရှိ အကြီးဆုံး မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ခိုင်ထူး (၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၆ – ၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၇) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
တေးရေးဆရာ မောင်သစ်မင်း၏ တေးမြုံငှက် အမည်ရှိသည့် တေးသီချင်းကို အဆိုတော် ခိုင်ထူးမှ သီဆိုခဲ့သည်။
မိသားစု ခိုင်ထူးကို ဖခင်ဦးသာထို (စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခငြိမ်း) နှင့် မိခင် ဒေါ်တင်မြင့်မြင့်တို့ မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့က ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် သားလတ် ဖြစ်သည်။
ဦးခိုင်ထူးသည် ပထမဆုံး ဒေါက်တာမေကျော့ခိုင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။
၈၈ အရေးအခင်းတွင် ဒေါက်တာမေကျော့ခိုင်သည် နိုင်ငံရေးလုပ်ခဲ့သည့်အတွက် ထိုင်းနယ်စပ်မှတဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးခိုလှုံခဲ့ရာမှ ခိုင်ထူးနှင့်အလှမ်းကွာပြီး ကွဲကွာခဲ့ရသည်။
ယင်းနောက် ကချင်အမျိုးသမီး မီးဂိုင်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကာ ဂွမ်ဆန်လဖိုင် အမည်ရှိ သားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဒေါ်စောနွယ်နွယ်ထွန်းနှင့် ထပ်မံ အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၉ ရက်နေ့တွင် အဆိုတော် ခိုင်ထူးသည် ပန်ကရိယကင်ဆာရောဂါဖြင့် ပါရမီဆေးရုံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၆၁) နှစ် ရှိပြီဖြစ်ပြီး ဇနီးသည်၊ သား တစ်ဦး နဲ့ သမီး ဖြစ်သူတို့ ကျန်ရစ်သည်။
သီဆိုခဲ့သောတေးစုများ https://www.youtube.com/@KhineHtoo/playlists Khine Htoo Official Artist Youtube Channel တေးမြုံငှက် (၁၉၇၉) အဉ္စလီ (၁၉၈၀) သီချင်းတစ်ပုဒ် ပန်းတစ်ဆုပ် (၁၉၈၀) မိုးရဲရင် ဆောင်းရဲရမယ် (၁၉၈၁) ဆို (၁၉၈၂) မကျေနပ်ဘူး၊ သိလား (၁၉၈၃) မကောင်းလည်းကိုယ် ကောင်းလည်းကိုယ် (၁၉၈၅) အစောဆုံးပြန်ခဲ့၊ နှင်းသက်သက်ဝေ (၁၉၈၇) ရွှေလည်တိုင် (၁၉၈၉) ထားရစ်ခက်နေခဲ့တော့မယ် (၁၉၉၀) (စိုးလွင်လွင် နှင့် တွဲဖက်၍) ၃၉ (၁၉၉၂) ကမ်းလက်သင့်ရာ (၁၉၉၄) တွဲဖက်ချွေး (၁၉၉၅) အမုန်းဆုပန်မယ့်လူသား (၁၉၉၆) ခိုင်ထူးရဲ့ ခိုင်ထူး - ၁ (၁၉၉၇) ခိုင်ထူးရဲ့ ခိုင်ထူး - ၂ (၁၉၉၈) ရသ (၁၉၉၈) (စိုင်းထီးဆိုင် နှင့် တွဲဖက်၍) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ။
တေးမြုံငှက် ဟု အမည်ရသည့် လုံးချင်းဝတ္ထုကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် မောင်သစ်မင်းက အသက် ၂၄ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့ အထိမ်းအမှတ်အနေဖြင့် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တေးမြုံငှက် လုံးချင်းဝတ္ထုသည် ဂီတလောကကို နောက်ခံပြုရေးသားထားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
ယင်းလုံးချင်းဝတ္ထုသည် စတူဒီယိုခေတ်ဦးကာလအတွင်း ကြိုးစားလှုပ်ရှားနေကြသည့် တေးရေးဆရာတို့၏ သရုပ်မှန်ဘဝနှင့် တေးမြုံငှက် ရေးသားသူ ကိုယ်တိုင်၏ အနုပညာသမားဘဝ ဖြတ်သန်းရသည့် အခြေအနေများကို သရုပ်ဖော်ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။
တေးမြုံငှက် လုံးချင်းဝတ္ထုနှင့်တေးသီချင်းသည် မောင်သစ်မင်း၏ အောင်မြင်ထင်ရှားသော အနုပညာလက်ရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မောင်သစ်မင်းကို တေးမြုံငှက်ဟု ဂီတနှင့်စာပေအသိုင်းအဝန်းတွင် တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ဟူစတန်မြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တက္ကဆပ်ပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စတုတ္ထမြောက် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၅၉၉.၆ စတုရန်းမိုင် (၁,၅၅၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ပေါ်တွင် လူဦးရေ ၂.၁၆ သန်း မှီတင်းနေထိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ဟူစတန်သည် ဟဲရစ်ကောင်တီ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်ပြီး ဟူစတန်၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဧရိယာမှာ လူဦးရေ ၆ သန်းကျော်ဖြင့် အမေရိကန်၏ ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
ဟူစတန်မြို့ကို ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၃၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက် တွင် မြို့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဆမ် ဟူစတန်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသူမှာ တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တည်ထောင်ရာ နေရာ၏ အရှေ့ဘက် ၂၅မိုင် (၄၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် ဖြ်စပွားခဲ့သော ဆန်ဂျာစင်တို တိုက်ပွဲကို ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့သူလည်း ဖြ်စသည်။
အလျင်အမြန် တိုးတက်လာသော ဆိပ်ကမ်း နှင့် မီးရထားလုပ်ငန်းအပြင် ၁၉၀၁ ခုနှစ် ရေနံရှာဖွေ တွေ့ရှိမှုကြောင့် လူဦးရေမှာ အစဉ်တစိုက် တိုးပွားလာခဲ့သည်။
၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ကမ္ဘာအကြီးဆုံး ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု နှင့် သုတေသန ဌာနဖြစ်သော တက္ကဆပ် ဆေးပညာ စင်တာကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နာဆာ၏အစီအစဉ်များကို ထိန်းချုပ်ရာ ဒေသဖြစ်သော ဂျွန်ဆင်အာကာသ စင်တာလည်း တည်ရှိလာခဲ့သည်။
thumb|325px ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်ရှိ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားကောင်တီ ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ဒယ်လာဝဲလ်မြစ် နှင့် စကူးကဲလ်မြစ် ကမ်းတလျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။
နယူးယောက်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၈၀မိုင် (၁၃၀ ကီလိုမီတာ) ခန့် အကွာတွင် ရှိသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၅၂၆,၀၀၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့သည် ဒယ်လာဝဲလ်တောင်ကြားတွင် စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး အချက်အချာ ဌာနတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
အာချန်လူမျိုး သို့မဟုတ် မိုင်းသာလူမျိုး () သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားကိုပြောဆိုကြသူများဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးတွင်လည်းတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသော တိုင်းရင်းသား ၅၆ အုပ်စုတွင်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အာချန်လူမျိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုင်းသာလူမျိုး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ငေါ့ချမ်းလူမျိုးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
အာချန် လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာမိသားစု၏ လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင် လူမျိုးစုများတွင်ပါဝင်ကြသည်Bradley, David. "The Lolo-Burmese Languages." In *The Sino-Tibetan Languages*, edited by Graham Thurgood and Randy J. LaPolla, Routledge, 2003, pp. 202–220.။
သို့သော်လည်း မူရင်းစာအရေးအသားစနစ် မရှိဘဲ တရုတ်အက္ခရာကို ရံဖန်ရံခါ အသုံးပြု၍ ရေးသားသည်။
အာချန်လူမျိုး အများစုသည် တိုင်းလူဘာသာစကားကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်။
တိုင်းဆာ မိုင်းသာလူမျိုးကို အချို့က တႆးသႃ ရှမ်းတရုတ်(ဝါ)တိုင်းဆာသျှမ်း(ဝါ)ပန်းပဲသျှမ်း(ဝါ)အာချန်သျှမ်း ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ်းခမ်းနယ်တွင် ၎င်းတို့ကို ရှမ်းတရုတ် ဟုခေါ်ကြ၍ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းနယ်များတွင်မူ သျှမ်းမိုင်းသာဟုခေါ်ကြသည်။
သျှမ်းမိုင်းသာ (ရှမ်းတရုတ်) တို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် နှစ်နယ်စလုံးတွင် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊နမ်းခမ်းနှင့် ကျိုင်းတုံဒေသတို့ ၄နေရာခွဲ၍ တွေ့ရသည်။
ရှမ်းပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်း နမ်းခမ်းနယ်၊ တရုတ်-မြန်မာ နယ်ခြားကျောက်တိုင်အမှတ် (၄၂) အနီး ရွှေလီမြစ် ဝဲယာ ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ကျေးရွာတို့ကား မိုင်းသာ တို့ အများဆုံး အခြေစိုက်ရာအရပ်များဖြစ်ကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်နယ်အတွင်း၌လည်း နေထိုင်ကြသည်။
သျှမ်းမိုင်းသာတွင် မျိုးနွယ်စု ၅ခုပါဝင်သည်။
တီမွန်း ၂။
တန်ကျိန်း ၃။
တာပေါင်းထုံ(ပဒေါင်ကား) ၄။
အာချန်(တာအချန်) ၅။
လုရှီးအာချန် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ထိုမျိုးနွယ်စု ၅ခုတို့သည် တစ်စုနှင့် တစ်စု ဘာသာစကား ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ မတူညီကြပေ။
တီမွန်းမျိုးနွယ်စု၊ တန်ကျိန်းမျိုးနွယ်စု၊ တာပေါင်းထုံမျိုးနွယ်စုတို့သည် တစ်စုနှင့်တစ်ခု ဘာသာစကား၊ယဉ်ကျေးမှုများ နီးစပ်မှုရှိပြီး သျှာမ်းလူမျိုး ပို၍ဆန်ကြသည်။
အာချန်(တာအချန်)နှင့် လုရှီးအချန်သည် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး နီးစပ်မှုရှိပြီး အထက်ပါမျိုးနွယ်စု၃ခုနှင့် များစွာ ကွဲပြားသည်။
၁၉၃၁ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၉,၁၈၃ ဖြစ်လေသည်။
ဘာသာစကား အာချန်ဘာသာသည် လိုလို-ဗမာ ဘာသာစုအတွင်းတွင် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဗမာဘာသာနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်Ethnologue, "Achang". SIL International. Retrieved 2025-09-28.။
မိုင်းသာအမျိုးသမီးတို့၏ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုမှာ ဦးခေါင်းတွင် စစ်ကြိုခေတ်က မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဆံထုံးကြီးကြီးထုံးထားဘိသကဲ့သို့ အဝတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။
၁၉၅၈ခုနစ် အိမ်၏ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်ပေါ်ရှိ အငြင်းပွားခဲ့ရသော ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ကန်ဖန် ရွာ၃ရွာသည် ထိုမိုင်းသာရှမ်းတို့ နေထိုင်သော ရွာများပင် ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေးသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန် စာအုပ်မှ 阿昌之乡，张志品Achang ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင် ဝိုင်အမ်ဘီ သခင်တင် ပုဂံဝန်ထောက် ဦးတင် မြန်မာ့အလင်း ဦးတင် ရကန် ဦးတင် မြန်မာညွန့် ဦးတင် စည်သူ ဦးတင် ဒဂုန် ဆရာတင် သဟာယ ဆရာတင် ယောဂီ ဦးတင် Category:သံတူကြောင်းကွဲ။
ခင်မောင် ဆိုသည်မှာ ရုပ်ရှင်မင်းသား ခင်မောင် စန္ဒရားအေဝမ်း ခင်မောင် ပန်းချီဆရာ ဦးခင်မောင်(ဘဏ်) သူကြီးဂေဇက် ဦးခင်မောင် ကို ဆိုလိုပါသည်။
ကျော်ရင် ဆိုသည်မှာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ် ပုပ္ပါး ဦးကျော်ရင် လူစွန့်စား မီးပုံးပျံ ဦးကျော်ရင် နိုင်ငံရေးသမား လေထီး ဦးကျော်ရင် ကို ဆိုလိုသည်။
ချန်ထွန်း ဆိုသည်မှာ သံအမတ်ဟောင်း သခင်ချန်ထွန်း တရားဝန်ကြီး ဆဋ္ဌသံဂါ နာတင် ဦးချန်ထွန်း ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်း ဦးချန်ထွန်း (ရခိုင်) ကို ရည်ညွန်းခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် မြန်မာအမျိုးသားတိုင်း၏ မိဘ၊ညီအကို ဆွေမျိုးသားချင်းများသာမက တနိုင်ငံလုံး က ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း သမိုင်းဝင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်တွင် ညီအကို တော်သူ ၂ ဦးပါဝင်ခဲ့ရာ ထူးသည်ဟု မဆိုသာပေ။
အကို မှာ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်စောအောင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး ဗိုလ်စောနောင် ခေါ် သခင်သစ်ကို ၁၉၂၀ စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ် ရှမ်းစုရပ် နေ ဦးဘိုးညွန့်+ဒေါ်ရွှေမှတ် တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
သားချင်း ၆ ယောက် အနက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်ပြီး စတုတ္ထမြောက် သားချင်း အကို သခင်ငွေမှာလည်း ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်စောအောင် ဖြစ်သည်။
မောင်သစ်သည် ဦးစံလှ အလွတ် ပညာသင်ကျောင်း မှ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ၂ ဘာသာ သတ္တမ တန်း စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ပြီး မိဘများ၏ ကျောက်လုပ်ငန်းကို ကူညီလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
တို့ဗမာအစည်းအရုံး သို့ ဝင်ခြင်း မောင်သစ် ၁၅ နှစ်ခန့် ၁၉၃၄ က အကိုများဖြစ်သော သခင်အောင်တင် နှင့် သခင်ငွေ မှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဝင်များ ဖြစ်ကြသဖြင့် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော သခင်ဗစိန်၊ သခင်ထွန်းအုပ် နှင့် သခင်ချစ်တင် တို့နှင့် ဆက်သွယ်မိလေသည်။
ကမာရွတ် တို့ဗမာအစည်းအရုံး သည် နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် များစွာအောင်မြင်သည့် အလျောက် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသော သခင်ကျော်စိန် (ဗိုလ်မိုးညို)၊ သခင်ငွေ (ဗိုလ်စောအောင်)၊ သခင်သစ် (ဗိုလ်စောနောင်) တို့ အပြင် အခြားနိုင်ငံခေါင်းဆောင်များကိုလည်း မွေးထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ကမာရွတ် တို့ဗမာအစည်းအရုံး သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို များစွာ အားပေးကူညီခဲ့သည်။
သခင်ဗစိန်၊ သခင်သိန်းဖေ စသော တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှ သခင်ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်လာကြသူတို့သည် ကမာရွတ် တို့ဗမာအစည်းအရုံး နှင့် ဆက်သွယ်၍ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြလေသည်။
ပထမအကြိမ် ဂျပန်ခရီးစဉ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်သို့သွားရန် သခင်သစ်သည် သခင်ငွေ၊ သခင်ကျော်စိန် တို့နှင့် အတူ ကမာရွတ် တို့ဗမာအစည်းအရုံး မှ ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။
သူတို့အား တို့ဗမာအစည်းအရုံး မှ ယိုးဒယား နိုင်ငံမှတဆင့် ဂျပန် သို့သွားရန် တာဝန် ပေးအပ်လေသည်။
သခင်သစ်နှင့် သခင်ကျော်စိန် တို့သည် ရန်ကုန် ဘူတာကြီးမှ တဆင့် မော်လမြိုင်သို့ သွား၍ ထိုမှတဆင့် ကျုံဒိုးရွာ၊ ထို့နောက် ကော့ကရိတ်မြို့သို့ အဆင့်ဆင့် သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။
ကျုံဒိုးတွင် တညအိပ်ပြီး မြဝတီသို့ ခရီးဆက်ကြသည်။
မြဝတီ တွင် မိတ်ဆွေ ကိုခွေးဆိုသူ၏ အိမ်တွင် တည်းခိုစဉ် ပုလိပ်ဖက်မှ လာရောက်စုံစမ်း သည်ဟု ပြောသဖြင့် သောင်ရင်းမြစ်ကို ခက်ခဲစွာ ကူးဖြတ်ပြီး မြစ်ကမ်းမှ ၄ မိုင် ကွာသော ယိုးဒယား နိုင်ငံ မဲဆောက်သို့ အခက်အခဲများမှ သွားရောက် ခဲ့လေသည်။
မဲဆောက်ရောက်ပြီး ရန်ကုန်မြို့မှ လိုက်ပို့သော သခင်စံသိန်း ပြန်သွားလေရာ နှစ်ဦးတည်းသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကြိုတင် ချိန်းထားသော ဂျပန်သံရုံးမှ သူလျှိုဂျပန် ကို ရှာမတွေ့၍ ၎င်းဂျပန်နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသော မစ္စတာ အမ်းဖိုး ထံသို့သာ သွားရောက်ခဲ့သည်။
ယိုးဒယား အချုပ်မှ မြန်မာပြည်သို့ အကူအညီ တောင်းသော်လည်း အမ်းဖိုးမှာ ကြောက်လန့်ပြီး ယိုးဒယား ရဲ လက်သို့ အပ်လိုက်ခြင်းခံရသည်။
သခင်သစ်နှင့် သခင်ကျော်စိန် တို့ကို အချုပ်ခန်းတွင် ၄၈ နာရီ ချုပ်နှောင် ထားပြီး မြို့မတရားရုံးသို့ တရားစွဲဆို တင်ပို့ခဲ့၍ တရားရုံး က မြန်မာပြည် နယ်စပ်သို့ ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခြင်း ခံရပြန်သည်။
သို့ဖြင့် အပြန်ခရီးတွင် ပုလိပ်နှင့် စုံထောက်များ အတန်တန် စစ်ဆေးနေသည့် ကြားမှ ရန်ကုန်သို့ ဘေးမသီ ရန်မခ ဘဲ ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပေသည်။
ပြန်ရောက်ပြီးနောက် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ခေါင်းဆောင်များထံ အဖြစ်အပျက်များကို သတင်းပို့ခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ပုလိပ်များမှာ သတင်းရ၍ နောက်မှ ခြေရာခံလိုက်သဖြင့် ကမာရွတ် ဥယျာဉ်ခြံများတွင် တလှည့်စီ ပုန်းနေခဲ့သည်။
ဟိုက်နန်သို့ရောက်ပြီ တလခန့် ကြာသွားသောအခါ ဂျပန်သို့သွားရန် အစီအစဉ် အသစ် ပေါ်ပြီး ရန်ကုန် ဂျပန်သံရုံး နှင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံး တို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်ဖြင့် သခင်ထွန်းအုပ် နှင့် သခင်ရှုမောင် ခေါင်းဆောင်လျက် မျိုးချစ်လူငယ် ၁၁ ဦးတို့သည် ဂျပန် ကုန်တင်သင်္ဘော ကောရီရိုမရူး နှင့် ၁၉၄၁ ဇူလိုင် တွင် ဂျပန်သို့ ထွက်ခွာနှိင်ခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့မှာ နောက်ဆုံးအသုတ်ပင် ဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည် ရှန်ဟဲမြို့သို့ ရောက်၍ တဖက်ကမ်းတွင် ရှိသော ဂျပန် ရေတပ်စခန်းမှ ဗိုလ်မှူးကြီးတဦး က မော်တော်ဘုတ် ဖြင့် စခန်းသို့ လျှို့ဝှက်စွာ ခေါ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး စခန်းတွင် ၂ ရက် အနားယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် စခန်းမှ ၄ မိုင်အကွာရှိ လေယာဉ်ကွင်း မှ ဂျပန်လေယာဉ်ဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ ကျူရှူကျွန်း ဂျပန်ရေတပ်အခြေခံစခန်းကြီး သို့ အောင်မြင်စွာ ထွက်ခွာနိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုမှ တဆင့် ဖူကူအိုကာ၊ ထိုမှ ဟာကိုနေ ခေါ် တောင်ပေါ် အနားယူ စခန်း၊ ထိုမှ တိုကျိုမြို့သို့ ပြန်လာပြီး နောက်ဆုံးစခန်းဖြစ်သော စစ်ပညာသင်ကြားပေးမည့် ဟိုက်နန်ကျွန်းသို့ ခရီး ဆက်ကြပြန်သည်။
သိုင်နန်ကျွန်းနှင့် ထိုင်ဝမ်ကျွန်း တွင် စစ်ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။
တပ်သားသစ် ၁၀၀၀ ထို့နောက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်တွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ခံယူပြီး စစ်သားစုဆောင်းရေး တာဝန်ယူခဲ့သည်။
တပ်သားသစ် ၁၀၀၀ ကျော် စုဆောင်းနိုင်ခဲ့သည့်အတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ဂျပန်စစ် အရာရှိကြီးများ၏ ချီးကျူးခြင်းခဲ့ရသည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် စစ်ဌာနချုပ် နှင့် မော်လမြိုင်စစ်ကြောင်း ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ချီတက်ကာ ဗြိတိသျှတပ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ကျရာတာဝန် ဘီအိုင်အေ တွင် ဗိုလ်မှူးအဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၂ တွင် ဘီအိုင်အေ ဖျက်သိမ်း၍ ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် ဘီဒီအေ ဖွဲ့စည်းသော အခါ ဘီဒီအေ တပ်ရင်း ၄ တပ်ခွဲ ၁ တွင် ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်စစ်ဝန်ကြီးရုံးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
ဖက်စစ်တော်လှန်ရေးကာလ က ရှေ့တန်းစစ်ဌာနချုပ်တွင် တပ်ခွဲမှူးတာဝန်ဖြင့် ဖက်စစ်ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဆုတံဆိပ်များ ၂၇ မတ် ၁၉၅၉ တွင် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု တွင် ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေး အတွက် သက်စွန့်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) တံဆိပ်ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဘဝနိဂုံး ၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၆ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
thumb|အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယား ဆင်ကလဲယားအပ္ပတန်ဗီးလ (ခရစ် ၁၈၇၈ -၁၉၆၈) နိုင်ငံကျော်အမေရိကန်စာရေးဆရာ အပ္ပတန်ဗီးလ ဆင်ကလဲယားကို ၁၈၇၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဘော်လတီမိုးမြို့၌ မွေးဖွား၏။
နယူးယောက်မြို့ကောလိပ်ကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားပြီးလျှင်၊၁၉ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုကိုလမ္ဗီးယားတက္ကသိုလ်မှ ရယူခဲ့လေသည်။
အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယားသည် စာရေးဆရာအဖြစ်ဖြင့်သာ ထင်ရှားသည်မဟုတ်၊ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူ အနေဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ထိုဝါဒကိုပြန့်ပွားအောင်ပြုစု သော နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ်ဖြင်လည်း ကျော်ဇောထင်ရှားသည်။
၁၉ဝ၂ ခုနှစ်၌ ဆင်ကလဲယားသည် အမေရိကန်ရှိ ဆိုရှယ်လစ် ပါတီနှင့် ဆက်သွယ်ပြီးလျှင်၊ ထိုပါတီ၏ ကူညီအားပေးချက် အရ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်၌ ရှီကာဂိုမြို့ရှိ အမဲသားထုတ်လုပ်ရေးလုပ် ငန်း အခြေအနေများကို လေ့လာခဲ့သည်။
သူမြင်ခဲ့သိခဲ့နားလည် ခဲ့သော အခြင်းအရာများကို ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် 'တော'ဝတ္ထုကြီး ၌ ဇာတ်ကွက်ဇာတ်လမ်းဆင်ကာ ရေးသားဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ထိုဝတ္ထုသည် ကမ္ဘာ ကျော်ဝတ္ထုဖြစ်လာသည်။
ထိုဝတ္ထု၌ စက်ရုံအလုပ်သမားများ၏ ဘဝအခြေအနေ နိမ့်ကျပုံများနှင့် တကွ ယင်းတို့၏ လူတမ်းစေ့နေထိုင်ရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ထင်မြင်ချက်များကိုပါ ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားသည်။
ထိုဝတ္ထု ထွက်ပေါ်လာသောအခါ ဝတ္ထုပါ အချက်အလက်တို့သည် တကယ့်အဖြစ်အပျက်နှင့် လွန်စွာနီးစပ် သောကြောင့် သားသတ်ရုံလုပ်ငန်းအခြေအနေနှင့် စည်သွတ်စား စရာအကြောင်းများကို သက်ဆိုင်ရာအစိုးရတို့က မစုံစမ်းဘဲ မနေနိုင်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယားကိုယ်တိုင်က လည်း နိုင်ငံရေးတွင် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေ ခိုက်ဖြစ်ရာ အစိုးရတို့သည် စုံစမ်းခြင်းများ အပြီးတွင် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် သန့်ရှင်းသော အစားအစာအက်ဥပဒေကို လွှတ်တော်၌ တင်သွင်းရလေသည်။
ထိုဥပဒေလည်း အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယားသည် 'ရေနံ' ဝတ္ထုကို ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။
ယင်းဝတ္ထုသည် 'တော'ဝတ္ထု ကြီးကဲ့သို့ပင် ကမ္ဘာကျော်ကြားသည်။
ထိုဝတ္ထု၌ အရင်းရှင်တို့ ၏သဘာဝကို ထုတ်ဖော်ပြသသည်။
ထို့နောက်၌ကား အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယားသည် အရင်းရှင်စနစ်အောက်၌ရှိသော သာသနာ ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၊ သတင်းစာလောက၊ ပညာသင် ကြားရေးစနစ်၊ အနုပညာရပ်များနှင့်တကွ လူထုတစ်ရပ်လုံးသည် မည်ကဲ့သို့သော အခြေ၌တည်နေသည်ကို ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍၊ ဝတ္ထုပေါင်းမြောက်မြားစွာကို ရေးလေသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယားသည် လန္နီ ဗတ်ဟူသော ဇာတ်ဆောင်သူကို မဏ္ဍိုင်ပြု၍၊ ၁၉၁၃ ခုနှစ်မှ သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးသည့်ခေတ်အထိ ဖြစ်ပျက်သမျှ သော သမိုင်းခြင်းရာတို့ကို ဝတ္ထုစာအုပ် ၁ဝ အုပ်ဖြင့် မှတ် တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ထိုသမိုင်းဝတ္ထုအနက် ဟင်္သာကိုးသောင်း ဇာတ်ခင်း၍၊ အချင်းချင်း သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးနေသော လူတို့၏ ခြင်းရာကို ဖော်ပြသည့် 'နဂါးစွယ်'ခေါ် ဝတ္ထု(၁၉၄၂)မှာ 'ပူလစ်ဇာဆု'ကို ဆွတ်ခူးခဲ့လေသည်။
နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်သူအနေဖြင့် အပ္ပတန် ဆင်ကလဲ ယားသည် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်၌ 'စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဒီမိုကရေစီ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အစည်းအရုံး'၏ ရှေ့ပြေးအဖွဲ့အစည်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်၌လည်း ကော်လိုရားဒိုး ကျောက်မီးသွေး သပိတ်ကိစ္စတွင် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ပါဝင် ဆင်နွဲခဲ့သည်။
ထိုအကြောင်းကို အခြေခံ၍ 'ကျောက်မီးသွေး ဘုရင်'ခေါ် ဝတ္ထုကြီးကို ၁၉၁၇ ခုနှစ်၌ ရေးသားခဲ့သေးသည်။
ဆင်ကလဲယားသည် ပြည်သူတို့၏ လွတ်လပ်ခွင့်အတွက်လည်း အရေးဆိုခဲ့၍၊ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းကာလီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၌ အမေရိကန်ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေးသမဂ္ဂခွဲကို တည် ထောင်ခဲ့သည်။
အပ္ပတန် ဆင်ကလဲယားသည် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် တွင်၎င်း၊ ၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင်၎င်း ဆိုရှယ်လစ်အဖြစ်ဖြင့်အောက် လွှတ်တော်အမတ်အတွက် ယှဉ်ပြိုင်အရွေးခံခဲ့သည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်၌လည်း အထက်လွှတ်တော်အမတ်အတွက် အရွေးခံခဲ့ သည်။
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင်တစ် ကြိမ် ကာလီဖိုးနီးယားနယ် ဘုရင်ခံရာထူးအတွက်လည်း အရွေးခံသည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ကာလီဖိုးနီးယားနယ်၌ ဆင်းရဲခြင်းကို ငြိမ်းစေရန်ဟူသော ကြွေးကြော်သံဖြင့် ကာလီ ဖိုးနီးယားဘုရင်ခံရာထူးအတွက် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏နာမည် တင်သွင်းထောက်ခံခြင်းကို ခံယူခဲ့ရ၏။
သို့သော် မည်သည့် အခါမျှ ရွေးကောက်ခြင်း မခံခဲ့ရရှာချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:အမေရိကန် စာရေးဆရာများ။
မဟီဒေါလ်တက္ကသိုလ် (အင်္ဂလိပ်: Mahidol University, ထိုင်း: มหาวิทยาลัยมหิดล, ထိုင်းအသံထွက်: မဟာဝီထယာလိုင် မဟီဒွန်, ပါဠိပြန်: မဟာဝိဇ္ဇာအာလယ မဟီတလ) သည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည်သူ့သုတေသနတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ်ကို ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် သီရိရတ်ဆေးရုံကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးသိပ္ပံတက္ကသိုလ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် ပြည်သူ့တက္ကသိုလ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။