kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တရုတ်ဖြူကျူးကျော်မှု၊ ပြည်တွင်းစစ်နှင့်ဖက်ဒရယ်ကိစ္စဆွေးနွေးခဲ့သဖြင့်၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းဦးဆောင်သော မြန်မာစစ်တပ်၏ ဖြုတ်ချခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။
နယ်နမိတ် ၁၉၄၈ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်သည် လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
၁၉၄၈ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တိဘက်နိုင်ငံ(၁၉၅၁အထိ)၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားကိုလိုနီ(၁၉၅၄အထိ)၊ လာအိုနိုင်ငံ(၁၉၅၄မှစ၍)နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်ထောင်စု(သို့မဟုတ်)တစ်ပြည်ထောင် ပါလီမန်သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရမှ အာဏာအားလုံးအား ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှလက်ထက်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော တိုင်း၇တိုင်းနှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးမှ ဖွဲ့စည်းသော ပြည်နယ်၅ခုရှိခဲ့သည်။
တိုင်းများမှာ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်း၊ မကွေးတိုင်း၊ ရခိုင်တိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ ဧရာဝတီတိုင်းနင့် တနင်္သာရီတိုင်းတို့ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းအား ကချင်ပြည်နယ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မကွေးတိုင်း အနောက်မြောက်ပိုင်းအား ချင်းဝိသေသတိုင်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းအား ကရင်ပြည်နယ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်စုတောင်ဘက်အစွန်အဖျားရှိ နယ်မြေများအား ကယားပြည်နယ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်စုအား ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ၁၂ခုရှိခဲ့သည်။
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းများသည် အတူတူပင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးကို မြန်မာအစိုးရမှ ဝန်ကြီးများခန့်၍ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ရန်ကုန်မြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် နိုင်ငံကို ပထမဆုံးအုပ်ချုပ်သည့်ပါတီမှာ ဖဆပလပါတီဖြစ်သည်။
ထိုဖဆပလအစိုးရသည် မြန်မာလူမျိုးရေးဝါဒီအစိုးရဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာလူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားအချို့နှင့် ကွန်မြူနစ်များက မကျေနပ်ကြပေ။
ထို့ကြောင့်ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)၊ အလံဖြူကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPB)၊ အလံနီ ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ (PVO) စသည်တို့ မြန်မာလူမျိုးရေးဝါဒီအစိုးရအား ပုန်ကန်ရာမှ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားလေသည်။
ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ ကွန်မြူနစ်တို့ထကြွခြင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးပုန်ကန်ခဲ့ကြသူများမှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီဖြစ်သည်။
၁၉၄၆ တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဂိုဏ်းဂဏစိတ်ပြင်းထန်လာခြင်း၊ ဖဆပလ၏စည်းကမ်းများကို ကျူးလွန်ဖောက်ဖျက်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ထိုကွန်မြူနစ်ပါတီမှာ ကိုယ်တိုင်တိုက်ပွဲဝင်၍ လွတ်လပ်ရေးရယူလိုသော သခင်စိုးဦးဆောင်သည့် အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ဖဆပလနှင့်ပူးပေါင်းလိုသော သခင်သန်းထွန်းဦးဆောင်သည့် အလံဖြူကွန်မြူနစ်ပါတီဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။
အလံနီများက ၁၉၄၆ တွင် စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။
အလံဖြူများသည် ဖဆပလနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လိုရာမှ ၁၉၄၈ တွင် ကျင်းပသော ကွန်မြူနစ်ညီလာခံကြီးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းစဉ်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့် အလံဖြူများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို အယုံအကြည်မရှိဖြစ်ခဲ့ကြရာ စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။
ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့ ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့တွင်လည်း သဘောထားကွဲလွဲမှုကြောင့် ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။
ရဲဘော်ဝါများသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုအဆိုပြုသော လက်ဝဲညီညွတ်ရေးမူ ၁၅ ချက်အနက် ၁၄ ချက်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။
ရဲဘော်ဖြူများကမူ တောခိုကွန်မြူနစ်များကို ပြန်လည်စေ့စပ်ပြီးမှသာ လက်ဝဲညီညွတ်ရေးမူကို ရရှိနိုင်မည်ဟုယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
ရဲဘော်ဖြူများကို ဗိုလ်လရောင်နှင့် ဗိုလ်ဖိုးကွန်းတို့ခေါင်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ရဲဘော်ဝါကို ဗိုလ်မှူးအောင်နှင့် ဗိုလ်စိန်မှန်တို့က ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။
ရဲဘော်ဖြူတို့သည် ၁၉၄၈ ဇူလိုင် ၂၉ တွင် စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။
ကရင်ပဋိပက္ခ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကရင်တိုင်းရင်းသားလေးသိန်းတို့သည် ကရင်ပြည်နယ်ကိုဖွဲ့စည်းပေးရန် တောင်းဆိုဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။
ကွန်မြူနစ်များထကြွလာသည်နှင့် အချို့သောကရင်များသည် ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (KNDO) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
KNDO အဖွဲ့ကိုဖွဲ့စည်းခြင်း၊ ဖဆပလအစိုးရမှ ကရင်တို့အား အယုံအကြည်နည်းခြင်းတို့ကြောင့် ကရင်နှင့်ဗမာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာလာခဲ့သည်။
ထိုတင်းမာမှုများကို လျော့ကျစေရန်အတွက် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုကိုယ်တိုင်ဦးစီး၍ ကရင်–မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးပွဲများ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။
ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့သည် ပုန်ကန်မှုများကို နှိမ်နှင်းရာ၌အစိုးရအား ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီတွင် ဦးနုနှင့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ခေါင်းဆောင် စောဘဦးကြီးတို့သည် ပြည်တွင်း၌ဖြစ်လျက်ရှိသော သောင်းကျန်းမှုများကိုရပ်‌ဆိုင်းရန် ဧရာဝတီဒေသ၌ ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် စစ်ဦးစီးချုပ်ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းသည် ကွန်မြူနစ်များအားတိုက်ထုတ်ရန် တွံတွေးတူးမြောင်းဒေသအား သိမ်းပိုက်‌စေခဲ့သည်။
လူမျိုးရေးတင်းမာမှုများကြောင့် မြန်မာ့သတင်းများသည်ထိုဖြစ်ရပ်ကို ကရင်တို့ထကြွကြသည် ဟူ၍မှတ်ယူခဲ့ကြသဖြင့် ကရင်-မြန်မာဆက်ဆံရေးမှာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။
KNDO သည် ရန်ကုန်မြို့မြောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့ကမကျေနပ်သဖြင့် ကိုယ်တိုင်လက်နက်စွဲကိုင်၍ ကရင်တို့အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ကရင်ဗိုလ်မှူးကြီးမင်းမောင်သည် စောဘဦးကြီးအား KNU နှင့် ဦးနုအစိုးရတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရပ်ဆိုင်းစေခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၂၇ တွင် တောင်ငူမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပုသိမ်မြို့၊ ဖြူးမြို့ စသောဒေသများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ထိုအကြောင်းကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် တပ်မတော်ရှိ ကရင်လူမျိုးများအား ဖြုတ်ချခဲ့သည်။
စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းနေရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ရာထူးမှအနားယူခံရသော ကရင်စစ်သားတို့သည် KNDO သို့ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၃၁ တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးသည် မြန်မာအစိုးရအား စစ်ကြေညာခဲ့သည်။
အခြားသောင်းကျန်းမှုများ တနင်္သာရီတိုင်းမြောက်ပိုင်း တွင်လည်း မွန်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (MNDO) ပေါ်ပေါက်လာ၍ ထပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။
ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့သည်လည်း ထကြွခဲ့ကြသည်။
ရခိုင်တိုင်းတွင် "မူဂျာဟစ်" သူပုန်များပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။
ထိုမူဂျာဟစ်အဖွဲ့သည် ရခိုင်၏မယူကျွန်းဆွယ်ဒေသကို အရှေ့ပါကစ္စတန်ဒေသအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ့တပ်မတော်မှလည်း တပ်သားအချို့ လက်နက်များယူ၍ တောခိုခဲ့ကြသည်လည်းရှိခဲ့သည်။
ထိုပုန်ကန်သူများကို စုပေါင်း၍ "ရောင်စုံသူပုန်များ" ဟူ၍ခေါ်ဆိုကြသည်။
သို့သော် ထိုအင်အားစုတို့မှာ တစ်သီးတစ်ခြားပုန်ကန်ကြခြင်း၊ တောင်တန်းဒေသမှ တိုင်းရင်းသားအချို့ အစိုးရဘက်မှ ပါဝင်ကူညီပေးခြင်းတို့ကြောင့် ပဋိပက္ခအရှိန်အဟုန်များ လျော့ကျခဲ့သည်။
ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှု တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၌ ကွန်မြူနစ်နှင့် ကူမင်တန်တို့သည် ပြည်တွင်းစစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွန်မြူနစ်တို့မှ အနိုင်ရခဲ့ရာ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ကူမင်တန်အစိုးရသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ အဆင့်ဆင့်တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။
၁၉၅၀ တွင် ယူနန်နယ်ရှိကူမင်တန်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ကူမင်တန်တပ်များသည်ဦးစွာ ကျိုင်းတုံ၌အခြေချခဲ့ပြီး အင်အားစုစောင်းခဲ့သည်။
၁၉၅၀ မတ်လတွင် ကျိုင်းတုံနှင့် တာချီလိတ်မြို့များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
မြန်မာအစိုးရမှကူမင်တန်တို့အား လက်နက်ချရန်သို့မဟုတ် မြန်မာ့နယ်မြေမှထွက်ခွာရန် ရာဇသံ‌ပေးခဲ့သည်။
ကူမင်တန်တို့သည် ထိုရာဇသံကိုလက်မခံဘဲ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ မြန်မာ့တပ်မတော်သည် စတင်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၃ မတ်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည်ကုလသမဂ္ဂ၌ ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှုပြဿနာကို အထောက်အထားများဖြင့် တင်ပြခဲ့သည်။
လပေါင်းများစွာ ဆွေးနွှေးမှုများအပြီးတွင် ကူမင်တန်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံမှတပ်ဆုတ်ပေးရန် သဘောတူခဲ့သည်။
၁၉၅၄ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကူမင်တန် ၆၀၀၀ မျှသာကျန်ရှိခဲ့သည်။
ဖဆပလနှစ်ခြမ်းကွဲခြင်း ၁၉၅၈ တွင် ဝန်ကြီးချူပ်ဦးနုသည် သောင်းကျန်းသူများအား လက်နက်ချစေနိုင်ခဲ့သော်လည်း ဖဆပလအတွင်း၌ မပြေလည်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ဇူလိုင်လတွင် ဦးနုနှင့် ဦးတင်တို့ခေါင်းဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလနှင့် ဦးဗဆွေနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ ခေါင်းဆောင်သော တည်မြဲဖဆပလဟူ၍ နှစ်ဖွဲ့ကွဲခဲ့သည်။
အစိုးရကိုကြိုးကိုင်နိုင်ရန် ထိုနှစ်ဖွဲ့လုံးကယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။
သန့်ရှင်းဖဆပလသည် လိုက်လျောမှုတစ်ရပ်အနေဖြင့် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုအား "no confidence" ခေါ် နိုင်ငံတော်ကိုအုပ်ချုပ်ရန် အယုံအကြည်မရှိကြောင်းအဆိုကို တည်မြဲဖဆပလမှ အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်။
ပါလီမန်အထူးအစည်းအဝေးပွဲ၌ မဲပေးဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြရာ သန့်ရှင်းဖဆပလသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု (ပမညတ) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဆက်လက်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ဦးနုအစိုးရနှင့် ပမညတတို့၏ သဘောတူညီမှုကိုအသုံးချ၍ ကွန်မြူနစ်သောင်းကျန်းသူများသည် အလင်းဝင်ဟန်ပြု၍ နိုင်ငံရေးလောကအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာမည်ကို တည်မြဲဖဆပလ အမတ်များနှင့် တပ်မတော်သမားများက စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၅၈ ဩဂုတ်တွင်ဦးနုသည် ထိုသို့နိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများကြောင့် ရသုံးခန့်မှန်းခြေစာရင်းကို လွှတ်တော်မခေါ်ယူတော့ဘဲ အရေးပေါ်အာဏာဖြင့် အတည်ပြုလိုက်သည်။
ထိုအကြောင်းကြောင့် တည်မြဲအမတ်များက ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်သည်ဟုဆိုကာ ထိုသို့အတည်ပြုခြင်းကို ဆန့်ကျင်ရုံသာမက တပ်မတော်ကိုပါ အာဏာသိမ်းယူရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
ဦးနုသည် နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူရန် အစီအစဉ်ကို သိရှိခဲ့ရသောအခါ ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီးနှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်မောင်မောင်တို့ လာရောက်တွေ့ဆုံကြသောအခါတွင် ကမ်းလှမ်းမှုတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုကမ်းလှမ်းမှုမှာ နိုင်ငံတော်အာဏာကို မသိမ်းယူသင့်‌ကြောင်း၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ခန့်‌ပေးမည်ဖြစ်‌ကြောင်းနှင့် အစိုးရအသစ်ကို သန့်ရှင်းဖဆပလ အဖွဲ့ဝင်များမပါဝင်ဘဲ ဖွဲ့စည်းနိုင်ကြောင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဗိုလ်နေဝင်းသည်လည်း ထိုကမ်းလှမ်းမှုကို လက်ခံခဲ့သည့်အလျှောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် ပါလီမန်အထူးအစည်းအဝေးပွဲ ခေါ်ယူခဲ့၍ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းခဲ့ရသည်။
အိမ်စောင့်အစိုးရ ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာ ၂၈ မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် အာဏာရရှိခဲ့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရကိုဖွဲ့စည်းပြီး စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအစိုးရအဖွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်မှ အနားယူပြီးဖြစ်သော အရာရှိ ၁၄ ဦးပါဝင်သည်။
အိမ်စောင့်အစိုးရသည် နိုင်ငံကိုအတင်းအကျပ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။
ပမညတနှင့် သန့်ရှင်းဖဆပလတို့ကို ဖိနှိပ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ကွန်မြူနစ်တို့အား ထောက်ခံသူဟုဆိုသူ လူအယောက် ၄၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ၁၅၃ ယောက်ကို ကိုကိုးကျွန်းနှင့် ကပ္ပလီပင်လယ်များသို့ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်တထောင်၊ ကြေးမုံနှင့် ရန်ကုန်နေ့စဉ် သတင်းစာတိုက်များကို ပိတ်ချခဲ့သည်။
ထိုသို့ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ၁၉၅၈ စက်တင်ဘာ ၃၀ တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည် အိမ့်စောင့်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပါလီမန်အမတ် မဟုတ်သောသူများသည် ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ကို ၆ လ အထိသာထမ်းဆောင်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ၁၉၅၉ ဖေဖော်ဝါရီတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ဥပဒေပုဒ်မ ၁၁၆ ကို ပြင်ဆင်လိုခဲ့သည်။
ထိုအဆိုကို အများပြည်သူများက ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသော်လည်း ပါလီမန်အတွင်း၌ တည်မြဲဖဆပလမှ အမတ်ဦး‌ရေများသဖြင့် ထိုပုဒ်မ ၁၁၆ ကို ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ သက်တမ်းကိုတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ဧပြီလတွင် ဒီမိုကရေစီဝါဒနှင့် ညီညွတ်စေရေးကိုအကြောင်းပြု၍ ရှမ်းနှင့် ကယားစော်ဘွားများအား ငွေကြေးပေး၍ အာဏာစွန့်စေခြင်းဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်အား မြန်မာအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ သွတ်သွင်းစေခဲ့သည်။
၁၉၆၀ တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပေးခဲ့ရာ ဦးနုဦးဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလမှာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
တရားမျှတသောရွေးကောက်ပွဲ ဟုဆိုသော်လည်း တပ်မတော်သည် တည်မြဲဖဆပလဘက်မှ မဲဆွယ်မှုများရှိခဲ့သည်။
ပထစအစိုးရ ၁၉၆၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သန့်ရှင်းဖဆပလမှ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ပါတီအမည်ကို "ပြည်ထောင်စုပါတီ" (ပထစ) ဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲကာလ၌ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တို့ကို ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ကတိပေးခဲ့သည်။
ပထစအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်သစ်များကို ချမှတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ပါတီအတွင်း၌ "ဦး၊ ဗိုလ်၊ သခင်" အုပ်စုကွဲအားပြိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့်အတွက် ဘာသာခြားများကကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအကြောင်းကြောင့်လည်း ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့က စတင်ပုန်ကန်ကြွခဲ့သည်။
သမ္မတဟောင်း ညောင်‌ရွှေစော်ဘွား စဝ်ရွှေသိုက်ဦးဆောင်၍ ရှမ်းပြည်ဖက်ဒရယ်မူရရှိရေးအတွက် စတင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။
၁၉၆၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ(ကောင်စီ)ကဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရန် အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်။
ဇွန်လတွင်လည်း တောင်ကြီးမြို့၌ ညီလာခံတစ်ရပ်ကျင်းပခဲ့ရာ တိုင်းရင်းသားများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုညီလာခံတွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် အာဏာတူပေးရေး၊ ပြည်မကို ပြည်နယ်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းပေးရေး၊ ပြည်နယ်များအာဏာပိုမိုရရှိရေး စသည်တို့ကိုတောင်းဆိုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် ၁၉၆၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်မှစ၍ ဖက်ဒရယ်မူအတွက် ဖက်ဒရယ်နှီးနှောဖလှယ်ပွဲကို ကျင်းပပေးခဲ့သည်။
မတ်လ ၁ ရက်နေ့ ထိုနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၌ ဖက်ဒရယ်မူမရပါက ပြည်ထောင်စုမှ နုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းအမှားများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
တစ်ချိန်တည်းတွင် ဗိုလ်နေဝင်းမှ အကျင့်ပျက်အရာရှိများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်နေပြီဖြစ်သည်။
အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရခြင်း ဖက်ဒရယ်မူအကြောင်း ဆွေးနွှေးနေခိုက် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်နေဝင်းဦးစီးသော မြန်မာ့တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတော်မတည်ငြိမ်မှုကို အကြောင်းပြုပြီး စစ်အာဏာသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၊ သမ္မတဟောင်းစဝ်ရွှေသိုက်စသော နိုင်ငံရေးသမားများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းလိုခြင်းကြောင့် တာဝန်ယူရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
၁၉၄၇ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအား ဖျက်သိမ်းခဲ့သည့်အပြင် သမ္မတနိုင်ငံအား ယာယီဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် တော်လှန်ရေးကောင်စီကိုဖွဲ့စည်းပြီး စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်နေဝင်းသည် နိုင်ငံအား အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် ၂၆နှစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၈ ကာလများတွင် အစိုးရယန္တရားစနစ်ကို ဗြိတိသျှခေတ်စနစ်များမှ ရယူကျင့်သုံးခဲ့သည်။
လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်းစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။
ပြည်ထောင်စုပါလီမန်ကို အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော လူမျိုးစုလွှတ်တော်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ပါလီမန်သမ္မတစနစ် (Parliamentary Republic) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်တို့ကို ထားရှိထားသည်။
ရွေးကောက်ပွဲများကို လေးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ကျင်းပသည်။
အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးသူတိုင်းမဲပေးနိုင်၍ အသက် ၂၁ နှစ်ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အမတ်အဖြစ်ရွေးကောက်ခံခွင့်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ပြီးလျှင် အုပ်ချုပ်မည့်အစိုးရသစ်ကို တင်မြှောက်ရန်အတွက် ၁၉၄၇ တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့သည်။
လွှတ်တော်နှစ်ရပ် တွဲဖက်အစည်းအဝေးပြုလုပ်၍ နိုင်ငံတော်သမ္မတကို ရွေးချယ်ရသည်။
စဝ်ရွှေသိုက်၊ ဒေါက်တာဘဦးနှင့် မန်းဝင်းမောင်တို့သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
သမ္မတရာထူးသက်တမ်းမှာ ၅ နှစ်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ကို ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ရွေးချယ်ပြီး သမ္မတကခန့်ရသည်။
ဦးနုသည် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၈ အထိ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးနုအနားယူခဲ့သော ၁၉၅၆ ဇွန်မှ ၁၉၅၇ မတ်အထိကာလတွင် ဦးဗဆွေက ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖွဲ့ဝင်များကို မူရင်းရှိခဲ့သည့် ၃၀ ဦးမှ ၁၄ ဦးအထိလျှော့ချခဲ့သည်။
ဗဟိုလုံခြုံရေးဦးစီးအဖွဲ့၊ ဆုချီးမြှင့်ရေးအကြံပေးအဖွဲ့၊ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ရာထူးတိုးမြှင့်ရေးနှင့် ရွှေ့ပြောင်းရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖွဲ့၊ နိုင်ငံတော်ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ စသည်တို့ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထို့အပြင် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများမဟုတ်သော ကြံ့ခိုင်ရေးအဖွဲ့များကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ပထစအစိုးရသည်လည်း အိမ်စောင့်အစိုးရပုံစံကို နမူနာယူ၍ ဝန်ကြီးတစ်ဦးက ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုထက်ပို၍ တာဝန်ယူစေခဲ့ရာ ဝန်ကြီးချုပ် ၁၃ ဦးသာရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၂ တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါ ပါလီမန်ကိုဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီကသာလျှင် အာဏာရပ်အားလုံးကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
အခြားဖတ်ရှုရန် ကိုလိုနီခေတ် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ကရင်ပဋိပက္ခ ၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ် မှတ်စု ကိုးကားချက် ရင်းမြစ်စာအုပ်များ Aung-thwin, M. and M. Aung-Thwin, A History of Myanmar since ancient times. Traditions and Transformations. Reaktion Books: London, 2013. Callahan, M., Making Enemies. War and State Building in Burma. United States of America: Cornell University Press, 2003. ကဏ္ဍ: မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ: ၁၉၄၈ တည်ထောင်ခဲ့သောနိုင်ငံများ။
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ခွဲများဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (ပစက) ခုနစ်ခုနှင့် တိုင်းဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (တစက) ခုနစ်ခု ရှိသည်။
စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ကောင်စီဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ယခင် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များကဲ့သို့ပင် သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများသည် သက်ဆိုင်ရာ ကောင်စီများ၏ အတွင်းရေးမှူးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့မှစ၍ ပြည်နယ်/တိုင်း စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​ဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များကို တာဝန်မှ ရပ်စဲခဲ့သည်။
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များအား ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ၎င်းကောင်စီ၏ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ကောင်စီခွဲများအနေဖြင့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ယခင် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ရုံးများသည် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီရုံးများဖြစ်လာသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အခွင့်အာဏာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် (၁၆/၂၀၂၁) ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁)စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌဥက္ကဋ္ဌ(၂)တပ်မတော်အရာရှိကြီး (၁) ဦးအဖွဲ့ဝင်(၃)ဒေသကိုယ်စားပြုသူ (၁) ဦး သို့မဟုတ် (၂) ဦးအဖွဲ့ဝင်(၄)တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာနဦးစီးမှူးအဖွဲ့ဝင်(၅)တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးအဖွဲ့ဝင်(၆)တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအတွင်းရေးမှူး ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ကောင်စီများ၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ယခင် နအဖလက်ထက်ကကဲ့သို့ တပ်မတော်စစ်တိုင်းမှူးများကို ခန့်အပ်ခြင်းမပြုဘဲ တပ်မတော်နှင့် နီးစပ်သော အခြား ပြင်ပပုဂ္ဂိုလ်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ယခင် နအဖအစိုးရလက်ထက်တွင် သက်ဆိုင်ရာ စစ်တိုင်းမှူးများသည် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်း အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီများ၏ ဥက္ကဋ္ဌများဖြစ်ကြသည်။
စဉ်အမည်တိုင်း/ပြည်နယ်၁ဦးခက်ထိန်နန် ကချင်၂ဦးခင်မောင်ဦးကယား၃စောမြင့်ဦးကရင်၄တဲရင့်စ်စမွိုင်းနီခွဲ (၃.၂.၂၀၂၁ - ၁၁.၂.၂၀၂၁) ဦးငွန်ဆန်းအောင်ချင်း၅ဦးမောင်မောင်လင်း (၃.၂.၂၀၂၁ - ၁.၈.၂၀၂၁)စစ်ကိုင်း ၆ဦးတင်အောင် (၃.၂.၂၀၂၁ - ၁.၈.၂၀၂၁)တနင်္သာရီ ၇ဦးမျိုးဆွေဝင်း ပဲခူး၈ဦးတင့်လွင် မကွေး၉ဦးမောင်ကို မန္တလေး၁၀ဒေါက်တာတင်ဌေး မွန်၁၁ဒေါက်တာအောင်ကျော်မင်း ရခိုင်၁၂ဦးလှစိုး ရန်ကုန်၁၃ဒေါက်တာကျော်ထွန်း ရှမ်း၁၄ဦးရဲမြင့် (၃.၂.၂၀၂၁ - ၁.၈.၂၀၂၁)ဧရာဝတီ ကောင်စီဝင်များ ကချင်ပြည်နယ် ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်လင်းအောင် ဦးမျိုးဆွေ ဦးတိန့်ဆောင် ကယားပြည်နယ် ဗိုလ်မှူးကြီး မြင့်ဝေ ဦးပေါလူချမ်း ဒေါ်စူးမြာယဉ်ယဉ်လေး ကရင်ပြည်နယ် ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးမင်းနောင် စောခင်မောင်မြင့် ဦးဇော်ဝင်း ချင်းပြည်နယ် ဗိုလ်မှူးကြီး ဟန်ဝင်းအောင် ဦးငွန်းဆွန်းအောင် (၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁) ဦးဂိုဆွင်းခိုင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး ဦးမောင်ကြီး ဒေါ်ရီရီသန်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဇေယျ ဦးမောင်ကြီး ဦးခင်မောင်မြင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး လှမျိုးရွှေ ဦးဌေးလွင်ဦး ဦးတင်ဦး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းဦး ဒေါက်တာစန်းလှိုင် ဦးစိုင်းမြင့်အေး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ကျော်မင်း ဦးမျိုးအောင် ဦးသိန်းဌေး မွန်ပြည်နယ် ဗိုလ်မှူးကြီး နေထွဋ်ဦး ဦးဇော်လင်းထွန်း ဦးအောင်ကြည်သိန်း ရခိုင်ပြည်နယ် ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသန်း ဦးစံရွှေမောင် ဦးသန်းထွန်း ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် ဦးအောင်သန်းဦး ဦးဇော်ဝင်း ရှမ်းပြည်နယ် ဗိုလ်မှူးကြီး လှဦး ဦးခွန်သိန်းမောင် ဦးစိုင်းလိတ် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာလှိုင် ဦးတင်အေး ဦးအုန်းမြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အိမ်စောင့်အစိုးကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်းမှုကို "တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့" များအဖြစ် အမိန်အမှတ် ၁၅၃/၂၀၂၁ အားဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ။
ပုလိယန်ကုလမ်ဘူတာ ( Puḷiyaṅkuḷam toṭaruntu nilaiyam, ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ပုလိယမ်ကုလမ်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြောက်ပိုင်းလမ်းပေါ်ရှိ မီးရထားဘူတာတစ်ခုဖြစ်ကာ မြောက်ပိုင်းနှင့် ကိုလံဘိုမြို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။
လူသိများသည့် Yarl Devi မီးရထားဝန်ဆောင်မှုသည် ဤဘူတာကို ဖြတ်သန်းမောင်းနှင်သည်။
ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားနေသည့်အတွက် ၁၉၉၀ မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်ကြားကာလတွင် ဤရထားဘူတာသည် အလုပ်လုပ်ဆောင်မှု မရှိပေ။
မြောက်ပိုင်းလမ်းပေါ်ရှိ အိုမန်သိုင်ဘူတာနှင့် ကိလိနော့ချိဘူတာကြား လမ်းပိုင်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
ပုနနိုင်ဘူတာ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ပုနနိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သီရိလင်္ကာမီးရထား၊ ပြည်နယ်ပိုင်မီးရထားလုပ်ဆောင်ရေးက လုပ်ဆောင်သည်။
ဘူတာသည် ဘတ်တိကလိုအာရထားလိုင်းရှိ ဘူတာတစ်ခုဖြစ်ကာ ဘတ်တိကလိုအာခရိုင်နှင့် ကိုလံဘိုမြို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။
ပွတ်တလမ်ဘူတာ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းစီရင်စု၊ ပွတ်တလမ်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သီရိလင်္ကာမီးရထားက ဘူတာကို လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။
ဘူတာသည် ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာမှ ၁၃၅ ကီလိုမီတာ (၈၄ မိုင်) အကွာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂.၀၄ မီတာ (၆.၇ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။
အနောက်မြောက်ရထားလမ်း၏ မူလခရီးဆုံဂဘူတာဖြစ်သည်။
ဘူတာကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဘန်ဂဒီနိယမှ ပွတ်တလမ်သို့ ရထားလမ်းကြောင်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာတွင် ရထားလမ်းများသည် နည်းဗျူဟာပိုင်းအရ ထောက်ပံ့ရေးလုပ်ဆောင်ရာတွင် အရေးကြီးသည့်အပိုင်းမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် ရထားလိုင်းကို ရထားဘူတာအသစ်များစွာဖြင့် ပြန်လည်တပ်ဆင်ခဲ့သည်။
မြို့၏ အလယ်ဗဟိုမှ အရှေ့တောင်ဘက် ၁.၆ ကီလိုမီတာ (၀.၉၉ မိုင်) အကွာတွင် ဘူတာအသစ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဘူတာအဟောင်းကို အသုံးပြုမှု မရှိတော့ပေ။
ဘုရင်မအိမ် သည် ဂျက်ဖနာမြို့ရှိ သီရိလင်္ကာသမ္မ၏ တရားဝင်အိမ်တော်ဖြစ်သည်။
ကိုလိုနီခေတ်ကာလက အစိုးရ၏ အိမ်တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
သီရိလင်္ကာသည့် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမဖြစ်မီက သီရိလင်္ကာအစိုးရဗိုလ်ကြီး၏ နေအိမ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဂျက်ဖနာသို့ လည်ပတ်သည့်အခါများတွင် ဤအိမ်ကို သမ္မတ William Gopallawa နှင့် J. R. Jayewardene တို့သည် အသုံးပြုကြသည်။
၁၇ ရာစုတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကိုလိုနီတပ်သားများ၏ ခံတပ်အကြီးအကဲ၏ နေအိမ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
သီရိလင်္ကာပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သည့်အခါတွင် အဆောက်အဦသည် ကြီးမားစွာပျက်စီးခဲ့ပြီး ယခုအချိန်တွင် ပြင်ဆင်လျက်ရှိသည်။
ပြင်ပလင့်များ Conservation and Development of the Ancient Fort in Jaffna Rise of ruins from ravages of war ကိုးကား ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ။
ဘုရင်မအိမ် သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ နုဝရအဲလိယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အိမ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သီရိလင်္ကာသမ္မတ၏ ခရီးသွားလာသည့်အခါ နေထိုင်သည့် အိမ်ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ။
ရဒဲလာဘူတာ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် အဓိကလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည့် ၆၂ ခုမြောက်ဘူတာဖြစ်သည်။
ကိုလံဘိုမှ ၂၀၃.၁၆ ကီလိုမီတာ (၁၂၆.၂၄ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
Podi Menike and Udarata Menike စသည့်အမြန်ရထားများအပါအဝင် ရထားများအားလုံးကို ဤဘူတာ၌ အလုပ်လုပ်ဆောင်ပေးလျက်ရှိသည်။
ရယ်ကုလိတံတား သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းရှိ တံတားတစ်စင်းဖြစ်သည်။
တံတားကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
တံတားသည် ၁၇၅ မီတာ (၅၇၄ ပေ) ရှည်သည်။
ရူပီ ၅၇၁ သန်း (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ သန်း) ကုန်ကျခဲ့သည်။
ပြင်သစ်ဖွံ့ဖြိုးရေးအေဂျင်စီ၏ ထရင်ကွန်မလီးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစီမံကိန်းနှင့် သီရိလင်္ကာအစိုးရ၏ ကိလက်ကုဗစန်သမ် (အရှေ့ပိုင်းဖွံ့ဖြိုးရေး) ပရိုဂရမ်တို့၏ အသေးစားချေးငွေဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်။
တံတားသည် A15 ဘတ်တိကလိုအာ - ထရန်ကွန်မလီးလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြစ်ကို ဖြတ်သန်းကာ ဤတံတားကို ဖောက်လုပ်လိုက်သဖြင့် ယခင်က ဖယ်ရီလှေဖြင့် ဖြတ်သန်းရမှုကို ဖယ်ရှားပစ်နိုင်ခဲ့သည်။
ရမ်ဘက်ကနဘူတာ (, ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဆဘရဂမုဝစီရင်စုနယ်၊ ကီဂယ်လီခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သီရင်လင်္ကာမီးရထားက လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၆.၈၂ မီတာ (၃၈၃.၃ ပေ) တွင် တည်ရှိကာ ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာမှာ ၁၁၄ ကီလိုမီတာ (၇၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ကိုလံဘို - ကန်ဒီ ရထားလမ်းကြောင်းတွင် ဤဘူတာသည် အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာ၏ အစနေရာဖြစ်သည်။
အတက်တစ်ခုသည် ၄၃၀ မီတာ (၁၄၁၀ ပေ) ကျော် ၂၁ ကီလိုမီတာ (၁၃ မိုင်) ရှိသည်။
အဆင့်ဆင့်တက်သည့်နေရာသည် ၁ ခုနှတွင် ၄၄ slope ရှိသည်။
မျဉ်းကွေးသည် အချင်းဝက်အားဖြင့် ၂၀၁ မီတာ (၆၅၉ ပေ) ရှိသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ကိုလံဘိုမှ ရမ်ဘက်ကနဘူတာသို့ လမ်းနှစ်လမ်းပါဝင်သည့် ရထားလ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
၁၇၄၀ ခုနှစ် လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ တံတားတစ်စင်းသည် ရေစီး၌မျောပါသွားရာ တစ်လမ်းသွားရထားလမ်းအဖြစ်သို့ လျှော့ချခဲ့သည်။
အနီးရှိ ပင်နဝလဆင်ဂေဟာသို့ သွားလာလည်ပတ်သူ များပြားလာသည့်အတွက် ၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် ရထားလမ်းကို နှစ်လမ်းသွားအဖြစ် ပြန်လည်ထားရှိခဲ့သည်။
ရစ်မွန့်ရဲတိုက် သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကလုတရမြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည့် အက်ဝါဒီယန်ရဲတိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၁၉၀၀ နှင့် ၁၉၁၀ အကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဤရဲတိုက်သည် Mudaliyar Don Arthur de Silva Wijesinghe Siriwardena ၏ တည်းခိုရာအိမ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
လက်ရှိအချိန်တွင် အဆောက်အဦကို အများပြည်သူက ပိုင်ဆိုင်လျက် ရှိပြီး ပြည်သူများအတွက် ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။
ကလုတရမြို့မှ ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) အကွာရှိ တောင်ကုန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
၎င်းသည် ပလတိုတာရှိ ကလုဂန်ဂမြစ်နှင့် ချိတ်ဆက်နေသည်။
ကလုတရ - ပလတိုတာလမ်းဘေးရှိ ၄၂ ဧက (၁၇ ဟက်တာ) ရှိသည့် မြေပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း thumb|Mudaliyar Don Arthur de Silva Wijesinghe Siriwardena photographed 22 December 1919 ပြင်ပလင့်များ Department of Public Trustee ကိုးကား။
ရှန်ဂရီလာကိုလံဘို သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ကြယ်ငါးပွင့်ဟိုတယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဝမ်းဂယ်လီဖေ့စီမံကိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရှန်ဂရီလာဟိုတယ်များက ပိုင်ဆိုင်သည်။
အဆောက်အဦသည် စစ်တပ်ဌာနချုပ်အဟောင်းနေရာတွင် တည်ရှိသည်။
ကျွန်းပေါ်ရှိ ဒုတိယရှန်ဂရီလာဟိုတယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာတစ်လွှားရှိ ၁၀၁ ခုမြောက် ရှန်ဂရီလာဟိုတယ်လည်း ဖြစ်သည်။
ဟိုတယ်ကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
အခန်း ၅၀၀ ပါဝင်ပြီး ထိုအခန်းများသည် ဧည့်သည် ၂၀၀၀ ဝင်ဆံ့သည့် အခန်းများ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် အီစတာဆန်းဒေးဗုံးကွဲမှု ၂၀၁၉ ခုနှစ် အီစတာဆန်းဒေးဗုံးပေါက်ကွဲမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် နေရာသုံးခုသည် ဤဟိုတယ်သည် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အခြားနှစ်ခုမှာ ကင်းဘာရီဟိုတယ်နှင့် စင်နမွန်ဂရန့်ဟိုတယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သီရိလင်္ကာရှိ လူသိများထင်ရှားသူ Shantha Mayadunne နှင့် သူမ၏ သမီးတို့သည် သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။
သီရိလင်္ကာခရစ်ကတ်ကစားသမား Hasitha Boyagoda ဟိုတယ်တွင် မနက်စာစားနေသည့်အချိန်တွင် ဗုံးသည် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။
သူသည် ဒဏ်ရာအနည်းငယ်ဖြင့် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။