kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဂျာမန်ဒဿနပညာရှင် ကန့် (Kant) ၏ အဆိုအရ "ဘာသာတရားဟူသည် သွေဖည်၍မရသော၊ မမှိတ်မသုန် လက်ခံကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်သော ဥပဒေတရားများကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို နာလည်လက်ခံမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်" ဟူလို။
ခြားနားချက် ကျွန်ုပ်တို့၏ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ဘာသာတရား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာဖွင့်ဆိုနိုင်ရကား ဘာသာတရားဟူသည် စာရိတ္တကျင့်ဝတ်နှင့် တွေးခေါ်မြော်မြင်မှုဆိုင်ရာ ဆုံးမဩဝါဒများ၏ သိုအောင်းခိုမှီးရာ ပဓာနကိုယ်ထည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကဲ့သို့သော အဆုံးအမများကို ယုံကြည်မှုသဒ္ဓါတရားဖြင့် လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် ဗုဒ္ဓ၏အဆုံးအမကို ဘာသာတရားဟု ခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ်နိုင်ပေရာသည်။
သို့ရာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ယခင်ပြဆိုခဲ့သော အထွေထွေယေဘုယျ ဖွင့်ဆိုချက်များနှင့်ကား တိတိပပ မကိုက်ညီလှချေ။
အကြောင်းမူကား ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အခြားသော ဘာသာအယူဝါဒများနှင့် များစွာသော ခံယူချက်တို့တွင် တူညီမှု မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
Buddhism As A Religion by K Sri Dhamananda ထိုဘာသာအုပ်စု(၇)မျိုးတို့တွင် (၁) ဟိန္ဒူဘာသာ၏ အယူဝါဒ ဗြာဟ္မဏတို့ ဟောကြားထားအပ်သော “ဝေဒကျမ်းစာ”လာ အဆိုအမိန့်များကို လက်ခံလိုက်နာ ကျင့်သုံး၏။
သက်ရှိ၊ သက်မဲ့အရာအားလုံး ဖန်ဆင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်ဆိုသော “ဖန်ဆင်းရှင် မဟာဗြဟ္မာ” ထာ၀ရ ဘုရားသခင်ကို ယုံကြည် သတ်မှတ် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်၏။
(၂) ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူဝါဒများ ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓသားတော်တို့ ဟောကြားအပ်သော “ပိဋကတ်ကျမ်းစာ”လာ အဆို အမိန့်များကို လိုက်နာ ကျင့်သုံး၏။
ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာရတနာသုံးပါးကို အသိအမှတ်ပြုဆည်းကပ်ကိုးကွယ်၏။
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ရာ နာထဟု သုံးနှုန်းပါသည်။
နာထော (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁)တိ လောကပဋိသရဏော၊ လောကသာမီ၊ လောကနာယကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။
သာရဋ္ဌ၊၁၊၈။
(ဝိမတိ၊၁၊၂။
) ပတိဋ္ဌတ္ထော နာထသဒ္ဒေါ။
အံ၊ဋီ၊၃၊၃၁၈။
ဖန်ဆင်းရှင် ထာ၀ရ ဘုရား GOD ကို မကိုးကွယ်ပါ။
မယုံကြည်ပါ။
ဖန်ဆင်းရှင် အတ္တနှင့် အဖန်ဆင်းခံ အတ္တ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ လေ့လာနိင်ပါသည်။
သို့ရာတွင် “မိမိသည်သာ မိမိ၏ ဖန်ဆင်းရှင်” ဟု အလေးအနက်ယုံကြည်၏။
အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော စကားတော်အရဖြစ်သည်။
မိမိခန္ဓာကိုယ် (လောကီ လောကုတ္တရာတရား)သည်သာ မိမိရဲ့ ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်သည်။
အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော။
ဓမ္မ၊၃၇၊ ၆၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁။
နာထောတိ ပတိဋ္ဌာ။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၄။
နာထောတိ အဒဿယော ပတိဋ္ဌာ။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၈၀။
ကော ပနေတ္ထ အတ္တာ နာမ လောကိယ-လောကုတ္တရော ဓမ္မော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊ နာထ(ကိုးကွယ်ရာ)တရား ၁၀-ပါးအရလည်း မိမိ၏ ကိုယ့်ကျင့်သီလ၊ လုံ့လဝီရိယ, ရိုင်းပင်ကူညီမှု, အကြားအမြင်ဗဟုသုတ, သတိ, သမာဓိ, ပညာစသည်များကို အားကိုးကြကြောင်း တွေ့ရသည်။
(၃) ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အယူဝါဒမှာ ဘုရားသခင်၏သားတော် သခင်ယေရှုခရစ်တော်နှင့် ယင်း၏ သာဝကတို့ ဟောကြားထားအပ်သော “သမ္မာကျမ်းစာ” လာ အဆိုအမိန့်များကို လက်ခံ၊ လိုက်နာကျင့်သုံး၏။
သက်ရှိသက်မဲ့အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်ဆိုသော “ဖန်ဆင်းရှင် ယေဟိုးဝါး” ထာ၀ရ ဘုရားသခင်ကို ယုံကြည်သတ်မှတ် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်၏။
(၄) အစ္စလာမ်ဘာသာ၏အယူဝါဒမှာ တမန်တော်မိုဟာမ္မဒ် ရရှိခဲ့သော ဝဟီ ကောင်းကင်ကျ ဗျာဒိတ်တော် “ကုရ်အာန်ကျမ်းစာ” လာ အဆို အမိန့်များကို လက်ခံ လိုက်နာ ကျင့်သုံး၏။
သက်ရှိ၊ သက်မဲ့အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်ဆိုသော “ အလ္လာဟ်” ထာ၀ရ ဘုရားသခင် ဖန်ဆင်းရှင်ကို ယုံကြည် သတ်မှတ် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်၏။
အစ္စလာမ်ဘာသာ ဝင်များက There is No God But ALLAH. and Muhammad is the messenger of ALLAH. အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ်ရာ ဘုရားမရှိ။
တမန်တော် မိုဟာမ္မဒ်သခင်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ နောက်ဆုံးစေလွှတ်သော တမန်တော်ကြီးဖြစ်သည် ဟုသက်ဝင်ယုံကြည်ကြ၏။
အရဗီဝေါဟာရ "အလ္လာလ်"သည် "သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော၊ အတုမရှိသော၊ ပြိုင်ဖက်ကင်းသော" ဟူသော အနက်များပါဝင်သည်။
အဂ်လိပ် ဝေါဟာရ "God" နှင့် ၎င်း၏ဝေါဟာရ အနွယ်ဝင် စကားလုံးများနှင့် အဓိပ္ပာယ်ကွားခြားပါသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာ အရ "ကိုးကွယ်ရာအရှင်" ဟူသော အတိကျဆုံးသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို စူရာဟ် အိခ်လာဆ် (ကုရ်အာန်ကဏ္ဍ အမှတ် ၁၁၂)ရှိ အာယသ်တော်(၄)ခုက အတိအကျဖွင့်ဆိုထားသည်။
(၁) အို−နဗီတမန်တော် အသင်သည် ပြောကြားပါလေ။
ဘာသာကြီး(၄)မျိုးတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာတစ်ခုသည်သာ “မိမိမှတပါး အခြားဖန်ဆင်းရှင် ထာ၀ရဘုရား(God) မရှိ” ဟု အတိအလင်းငြင်းဆို၏။
ကြွင်းဘာသာကြီး(၃)မျိုးကား “အတ္တဝါဒ” များချည်းဖြစ်၍ “မိမိမှတပါး အခြားဖန်ဆင်းရှင် ထာ၀ရဘုရားသခင်(God) ရှိ၏” ဟု လက်ခံ၏။
ဗုဒ္ဓဘာသာတစ်ခုတည်းကသာ တိရစ္ဆာန်လည်ချောင်းသွေးဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းကို “မကောင်းမှု အကုသိုလ်အလုပ်” ဟု အတိအလင်းရှုတ်ချ၏။
ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကား ဓမ္မဟောင်းကျမ်း တွင် တိရစ္ဆာန်လည်ချောင်းသွေးဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းကိုလက်ခံ လိုက်နာ ကျင့်သုံး၏။
ခရစ်တော် မွေးဖွားပြီးနောက်ပိုင်း ရေးသားသည့်ကျမ်းများဓမ္မသစ်ကျမ်း တွင် ချီးလည်းမချီးမွမ်း၊ ရှုတ်လည်းမရှုတ်ချချေ။
ဟိန္ဒူဘာသာ က တိရစ္ဆာန်လည်ချောင်းသွေးဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ခြင်းကို “ကောင်းမှုကုသိုလ်အလုပ်” ဟု ချီးမွမ်း၏။
(၅) ဘာသာငယ်လေးများတွင် (က) ဂျိမ်းဘာသာ၏ အယူဝါဒမှာ မဟာဝီရနှင့် ယင်း၏သာ၀ကများ ဟောကြားထားအပ်သော “အဟိံသ” ကျမ်းစာလာ အဆို အမိန့်များကို လက်ခံ လိုက်နာ ကျင့်သုံး၏။
ဂျိမ်းဘုရား မဟာဝီရကို သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ အဖြစ် ယုံကြည် သတ်မှတ် ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်၏။
(ခ) ဆစ်ဘာသာ၏အယူဝါဒမှာ ဂုရုနာနတ်က ပြုပြင်ဟောကြားထားသော “ဝေဒကျမ်းစာ”လာ အဆိုအမိန့်များကို လက်ခံလိုက်နာ ကျင့်သုံး၏။
ဟိန္ဒူဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်၍ သက်ရှိသက်မဲ့အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းနိုင်စွမ်းရှိသည်ဆိုသော “ဖန်ဆင်းရှင်မဟာဗြဟ္မာ” ထာ၀ရ ဘုရားသခင်ကိုပင် ယုံကြည်သတ်မှတ် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်၏။
အမှာ။
အခြားဘာသာ ငယ်လေးများ၏ အကြောင်းကိုကား အသေးစိတ် မမှတ်မိတော့၍ မောင်အံ့(မဟာဝိဇ္ဇာ) ရေးသားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ရေးသားသော (၂၅၀၀) ခရီး စာအုပ်တွင် ဖတ်ရှုလေ့လာ မှတ်သားကြပါဟု အကြံပြုပါ ရစေ။
(၆) နတ်တင်၊ နတ်ပသ၏ အယူဝါဒမှာ ပါးစပ်ရာဇဝင်ဆရာတို့အစဉ်အဆက်ပြောကြားလေ့ရှိသော ဒဏ္ဏာရီပုံပြင်လာ နတ်သမိုင်း ဆိုင်ရာအဆို အမိန့်များကို လက်ခံ လိုက်နာ ကျင့် သုံး၏။
နတ်ဒေဝတာ အမျိုးမျိုးကို အားကိုးရာ အစစ်ကယ်တင်ရှင်များအဖြစ် ယုံကြည် သတ်မှတ်ကိုးကွယ်၏၊။
(ရ) ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒမှာ အစဉ်အလာ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံတွေ ကို စိတ်ကုန်လာလို့ ၊ ဘာသာစွဲကြီးတဲ့ ဘာသာရှိတွေ ကို အော့ နှလုံးနာလို့ ဒါမှမဟုတ် ဘာသာရေး အဆောက်အအုံတွေ နဲ့ ဝေးရာမှာနေပီး သဘာဝကပေးတဲ့ လူသားရဲ့ ဘ၀ ရသကို ကိုယ်ဘာသာကိုယ် အပြည့် အ၀ခံစားကြည့် ချင်လို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဘာသာစွဲမရှိသူ တွေ ဟာ လွတ်လပ်စွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ဝေဖန်တွေးခေါ်ချင်သူတွေ သာဖြစ်တယ်။
လူ့ အသိဉာဏ် တိုးတက်ပွင့်လင်းမှု ကို ရှေးရှုလိုသူတွေ ဖြစ်တယ်။
လူ့ ဦးနှောက်နဲ့ နှလုံးသား ကို ဘာနဲ့ မှ ချုပ်နှောင်မထားလိုသူတွေ ဖြစ်တယ်။
ဘာသာမဲ့ ပေမယ့် ဉာဏ်ပညာ နဲ့ မေတ္တာတရား မမဲ့ ပါ။
ဘာသာစွဲမရှိသူ တွေ ဟာ လူ့ ဂုဏ်သိက္ခာ နဲ့ လူ့ လွတ်လပ်ခြင်းသဘောတွေ ကို တန်ဖိုးထား သူ တွေသာဖြစ်တယ်။
အစဉ်အလာ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံတွေကို လူ့ အတိတ်သမိုင်းရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေ အဖြစ် တန်ဖိုးထားပေမယ့် လူ လူချင်း စောင့် စည်းအပ်တဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေထက် ပိုပြီး တန်းဖိုးရှိတယ် လို့ တော့ မရှုမြင်ပါ။
လက်တွေ့ အသုံးဝင်မှု အကျိုးရှိမှု နဲ့ အလျှော် ဖြစ်တယ့် လူ့ အသိဉာဏ် အကန့် အသတ်ရဲ့ ဘောင်ထဲမှာပဲ ရှိတဲ့ အယူအဆတွေ အမှန်တရားတွေကို လက်ခံကျင့် သုံးနေသူတွေ သာဖြစ်ပါတယ်။
ဘာသာမဲ့ အမျိုးအစားများ များစွာရှိသည်။
ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ...အောင်ကျော်မိုး ...(မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာမဲ့များအဖွဲ့ http://www.facebook.com/groups/irreligions.myanmar ရည်ညွှန်းကိုးကား 9.ကမ္ဘာ့အဓိကဘာသာတရားများ နှင့် ကိုးကွယ်ရာအရှင်အယူအဆ (ဒေါက်တာလှလှဝင်း) Category:ဘာသာရေး ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှု ကဏ္ဍ:ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဘဝ။
ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒသည် လူသားတို့ဘဝအတွေ့အကြုံများ၏ ပြဿနာများနှင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ဖြစ်တည်မှု၊ တွေးခေါ်မှု၊ ခံစားမှုနှင့် လုပ်ဆောင်မှုတို့အပေါ် အခြေခံထားသည့် အတွေးအခေါ်အယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒီတွေးခေါ်သူများသည် လူသားဖြစ်တည်မှု၏ အဓိပ္ပာယ်၊ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် တန်ဖိုးများနှင့်ဆက်စပ်သည့်ပြဿနာများ ကို မကြာခဏရှာဖွေလေ့ရှိသည်။
ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒကို ဖြစ်တည်မှုဝါဒ၊ ဘဝဖြစ်တည်ခြင်းဝါဒ ဟုလဲခေါ်ဆိုကြသည်။
ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒ၏ အခြေခံသဘောတရားမှာ "ဖြစ်တည်မှုသည် အနှစ်သာရထက် အရင်ဖြစ်ပေါ်သည်" ပင်ဖြစ်သည်။
ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒကို ဘာသာရေးဖြစ်တည်မှုဝါဒနှင့် ဘာသာမဲ့ဖြစ်တည်မှုဝါဒဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။
အစပျိုးပုံ ဖြစ်တည်မှုဝါဒဟာ ယန်းပေါဆာ့တ်(Jean-Paul Sartre ပြင်သစ်တွေးခေါ်ပညာရှင် ၁၉၀၅-၁၉၈၀) ရဲ့ ကျမ်းတွေမှာ ထင်ထင်ရှားရှားလမ်းကြောင်းပေါ်လာပေမယ့် ကဲကီးဂတ် (Kierkegaard ဒိန်းမတ်တွေးခေါ်ပညာရှင် ၁၈၁၃-၁၈၅၅) နဲ့ နစ်ရှေး (Nietzsche ဂျာမန်တွေးခေါ်ပညာရှင် ၁၈၄၄-၁၉၀ဝ) တို့ရဲ့ အတွေးအခေါ်မှာ မြစ်ဖျားခံပါတယ်။
ဒီရှေးဦးတွေးခေါ်ပညာရှင်တွေက ဖြစ်တည်မှုဝါဒလို့ တိုက်ရိုက် မသုံးခဲ့ပေမယ့် အခြေခံသဘောတရားကတော့ တူပါတယ်။
ဖြစ်တည်မှုဝါဒကို အလွယ်ဆုံးပြောရရင်တော့ `လူတစ်ဦးချင်းဟာ သူ့ဘဝအဓိပ္ပာယ်နဲ့သူ ဖြစ်တည်တယ်´ (individual human beings create the meanings of their own lives) လို့ ခံယူတာပါပဲ။
ရှင်းသလိုလိုနဲ့ ရှုပ်တယ်လို့ ထင်စရာရှိပါတယ်။
ကျနော်တွေးသလိုပြောရရင်တော့ `လူတိုင်းဟာ သူ့ဘဝမှာသူ ဇာတ်လိုက်ပဲ´ လို့ ဆိုချင်ပါတယ်။
ဇာတ်ပို့လုပ်နေရတာ မဟုတ်ပါဘူး။
သမတက သူ့ဟာနဲ့သူ အရေးကြီးသလို ပျာတာကလည်း သူ့ဘဝအဓိပ္ပာယ်၊ သူ့ရှင်သန်မှုနဲ့သူ (သီးခြား) အရေးပါနေတာပါပဲ။
စည်းအပြင်ကလူ စည်းအပြင်ကလူဆို (The Outsider) ဝတ္ထုထဲမှာ ဇာတ်ကောင်က သူ့အမေအသုဘမှာ မငိုပါဘူး။
လူတွေက အမေသေတာတောင် မငိုဘူး၊ လူစိတ်မရှိဘူးဆိုပြီး ယိုးစွပ်ပါတယ်။
နောက်ဆုံး လူသတ်မှုနဲ့ စွဲချက်တင်ခံရရာမှာ အဲဒီလို ကောက်ချက်တွေတွန်းအားနဲ့ သေဒဏ်ပေးလိုက်တဲ့အထိ ဖြစ်သွားပါတယ်။
ကိုယ့်ဘဝကိုယ် ပြဋ္ဌာန်းခွင့်မရှိဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ပိုင်းဖြတ် သတ်မှတ်ပေးလိုက်မှုအောက်မှာ ဘဝအဓိပ္ပာယ်မဲ့နေပုံကို ထင်ဟပ်ထားတာပါ။
`ကျနော်ကဘာသာမဲ့´လို့ ပြောလိုက်ရင် လူတွေက ခေါင်းခါခါ လက်ခါခါနဲ့ လက်မခံချင်ကြပါဘူး။
ဘာဖြစ်လဲဗျာ၊ ကိုယ့်ဖာသာ ဘယ်ဘာသာမှ မယူဘဲနေတာ၊ ဥပဒေကျူးလွန်နေတာ သူများနစ်နာအောင် လုပ်နေတာမှ မဟုတ်ပဲ။
လူဖြစ်လာရင် ဘာသာတစ်ခုခုယူရမယ်လို့ ဘယ်လိုအချက်ကများ တရာသေပြဋ္ဌာန်းနိုင်မှာပါလိမ့် ?။
ဖြစ်တည်မှုနှင့် အနှစ်သာရ ဖြစ်တည်မှုဝါဒရဲ့ အဓိက အဆိုပြုချက်ကတော့ `ဖြစ်တည်မှုဟာ အနှစ်သာရထက် အရင်ကျတယ်´ (existence precedes essence) ဆိုတာပါ။
လူသားအဖြစ် ဖြစ်တည်နေမှုဟာ လူသားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်၊ ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်ပေးခြင်းဆိုတဲ့ အပေါ်ယံသကာလောင်းမှုတွေထက် ပိုပြီး အခြေခံကျတယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ဒီသဘောတရားဟာ ဆင်ခြင်တုံတရားဝါဒ (Rationalism) ၊ ဆင်ခြင်မှု (rational consciousness) သက်သက်ကို အားပြုတဲ့ ဒေးကား (Descartes ပြင်သစ်တွေးခေါ်ပညာရှင် ၁၅၉၆-၁၆၅၀) စတဲ့ အနောက်တိုင်းက အစဉ်အလာ ဆင်ခြင်မှု ဒဿနသမားတွေကနေ လမ်းခွဲထွက်လိုက်ပါတယ်။
ဆာ့တ်ရဲ့ ဖြင်တည်မှုဝါဒဟာ အဲဒီကာလ ပြင်သစ်ရဲ့ အခြေအနေကြောင့်ဖြစ်တယ်လို့ ကောက်ချက်ဆွဲခြင်းဟာ လက်ခံဖို့ရှိပေမယ့် ဒီတချက်တည်းကြောင့် ဒီဝါဒမျိုးပေါ်တာပါလို့ ဆိုချင်တယ်ဆိုရင်တော့ ကောက်ချက် တိမ်လွန်းတယ်လို့ ပြောရမှာပါပဲ။
မြကန်သာ မြကန်သာ တောင်ကျချောင်းတေး၊ ရေဝင်ပြေးလှည့်၊ ရေအေးကြည်စွာ၊ ကန်ပိုင်မာလျက်၊ ကြာပေါင်းထုံထုံ၊ ငှက်မျိုးစုံသည် ... ဝတိံသာက– နန္ဒာလော။
တူစွဟုတ္တာ။
Emerald Lake “Emerald Lake fed by a mountain stream, The waters enters running, And circle cool and clear, Within unbreachable banks, Water lilies are fragrant And all types of birds abound. This is so like Nanda that is in the Heavens, is this perhaps the self-same Nanda Lake?” Translated by U Win Pe (Mya Zin) Pleasant Emerald Lake Pleasant Emerald Lake Fed by a brook from the hill cascades. Cool and clear is its water, With a strong intact dyke thither. Fragrant lotus flowers abound. Hark! Is it the Lake Nanda Of the Celestial Realm Tavatimsa? Yae, looks like it. Translated by Dr. Khin Maung Nyunt Notes This linka was about a natural lake known as “Mya Kan” (Emerald Lake) which lies at the foot of a range of hills called Tu-yin Taung Tan about seven miles south of Bagan. It is now silting and due to deforestation it is drying up. But it must have been a very pleasant lake with a lush vegetation and wildlife in the heyday of Bagan, as suggested by its description in the linka. (from An Outline History of Myanmar Literature by Dr. Khin Maung Nyunt, p 12-13) Category:ပုဂံခေတ် Category:မြန်မာ ကဗျာများ။
အမျိုးသားစုစည်းမှုသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် စီးပွားရေးနှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်သော အကြောင်းတရားများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှု (National Unity) နှင့် အမျိုးသားစုစည်းမှု (National Integratoin) ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်သည် များစွာ ကွာခြားသည်။
ခေါင်းဆောင်မှုအတွင်း၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် ပြည်သူလူထုအတွင်း နှင့် ပြည်သူလူထုအချင်းချင်းအတွင်း အပြန်အလှန် နားလည်လက်ခံမှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှုတို့ အားနည်းခြင်းနှင့် ပြည်သူ တို့၏ လူမှုရေးစည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှု အားနည်းခြင်းတို့သည်လည်း အမျိုးသားစုစည်းမှုအားနည်းခြင်း၏ သဘော လက္ခဏာများအဖြစ်ရှိနေပေသည်။
ယင်းသို့ အမျိုးသားစုစည်းမှုအားနည်းခြင်းသည် ယင်းနိုင်ငံများကို မဖွံ့ဖြိုးမတိုးတက် အောင် တားဆီးထားသည့် အဓိကအကြောင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ဟု လေ့လာသူများက သုံးသပ်ဖော်ပြခဲ့သည်။
အမျိုးသားစုစည်းမှုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအခြေအနေထက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအခြေအနေနှင့် ပိုမိုသက်ဆိုင်ပေသည်။
နိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ စည်းလုံးညီညွတ်နေခြင်းသည် တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ သဘောထား အယူအဆနှင့် အတွေးအမြင်များ ညီညွတ်နေခြင်းကို ဖော်ပြသည့်အခြင်းအရာပင်ဖြစ်သည်။
ထို့အတူ ခေါင်းဆောင်မှု အတွင်း ညီညွတ်မှု၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် ပြည်သူအကြားညီညွတ်မှုနှင့် ပြည်သူအချင်းချင်းတို့၏ ညီညွတ်မှုများသည်လည်း အပြန်အလှန် နားလည်မှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှုဟူသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြင်းအရာများပင်ဖြစ်ပေသည်။
ပြည်သူတို့၏ တရားဥပဒေကို ရိုသေလေးစားမှုနှင့် လူမှုရေး စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှုတို့မှာလည်း လူတို့၏ သဘောထားပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများပင်ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ အချို့ပညာရှင်များက အမျိုးသားစုစည်းမှုကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စုစည်းမှု (Emotional Integration) ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
အမျိုးသားစုစည်းမှုဟုဆိုရာတွင် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင်အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော အခြေအနေများကို တစ်လုံးတစ်စည်းတည်းသဘောဖြစ်အောင် စုစည်းခြင်း၊ တစ်နည်းအားဖြင့် သေးငယ်သော လူ့အဖွဲ့ အစည်းများကို ခေတ်မီနိုင်ငံတစ်ခု၏ ဥပဓိရုပ်ပေါ်လွင်သော အနေအထားမျိုးသို့ရောက်အောင် စုစည်းတည်ဆောက်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏အချုပ်အချာအာဏာသည် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ လွှမ်းခြုံပျံ့နှံ့မှုအားနည်းပါက အစိုးရ၏အာဏာသည် ထိရောက် ထက်မြက်မည်မဟုတ်ပေ။
ထိုအခါ ပြည်သူလူထုအတွင်း တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးမှာလည်း အားနည်းလာမည် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုသို့သော အခြေအနေရှိလာပါက ပြည်သူတစ်ဦးချင်း၏ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှုများသည် တရားဥပဒေ ဘောင်အတွင်းမှ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နေသည်ထက် တစ်ဦးချင်း၏စိတ်ဆန္ဒနှင့် အကျိုးစီးပွားပေါ်တွင်သာ အခြေခံ လှုပ်ရှားနေခြင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
ထို့အတူ ခေါင်းဆောင်သူအချင်းချင်း၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် ပြည်သူလူထု၊ ပြည်သူ လူထုအချင်းချင်း စသူတို့ အပြန်အလှန်နားလည်မှုနှင့် လက်ခံအသိအမှတ်ပြုမှုများ အားနည်းပါက အချင်းချင်း ပြဿနာ များကို ဖြေရှင်းရင်းဖြင့် အချိန်ကုန်ပြီး မည်သည့်အမျိုးသားရေးလုပ်ငန်းတာဝန်ကိုမျှ ပြီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
အမျိုးသားစုစည်းမှုအားကောင်းသော နိုင်ငံတစ်ခုသည် သိပ်သည်းကျစ်လျစ်ပြီး တစ်လုံးတစ်စည်းတည်းသဘော ကို ဆောင်ယူနေသဖြင့် တည်ငြိမ်ခန့်ညားသော ဥပဓိရုပ် ပေါ်လွင်ထင်ရှားနေတတ်ပေသည်။
သိပ်သည်းခြင်းသည် ကျစ်လျစ်မှုကိုဖြစ်စေပြီး ကျစ်လျစ်မှုက ခိုင်မာအားကောင်းမှုကို ဖြစ်စေပြန်ရာ ယင်းသို့သော နိုင်ငံများ၏ အတွင်းအား များသည် ပြည့်ဖြိုးနေတတ်သည်ဟုဆိုပေသည်။
အတွင်းအားများ ပြည့်ဖြိုးနေသည့် နိုင်ငံတစ်ခုသည် မည်သည့် အခက်အခဲကိုမဆို ကျော်လွှားနိုင်ပြီး မည်သည့်အမျိုးသားရေးတာဝန်ကိုမဆို ပြီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက် နိုင်ပေသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ယင်းနိုင်ငံမျိုးသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် အလားအလာကောင်းသည့်နိုင်ငံမျိုးပင်ဖြစ်ပေသည်။
စိုးတင်ဝင်း(ဘဏ်)၏ '''နိုင်ငံများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများစာအုပ် ရည်ညွှန်းကိုးကား ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးရေး ကဏ္ဍ:နိုင်ငံများ။
Redirect ရွှေနှင့်ယိုးမှားပန်းစကား။
ပါဠိဘာသာ ကမ္မကမ္မ (န) [ကရ+မ္မ။
ကရီယတီတိ ကမ္မံ။
၅၈၉။
] မှ ဆင်းသက်လာသည်။
ပြုမူခြင်း၊ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အမှုဆောင်ခြင်း ကံ၊ အမှုကိစ္စကိုဆိုလိုသည်။
မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုသည် ကံအဓိပ္ပာယ်ကို လွဲမှားစွာ ကောက်ယူနားလည်ကြသည်လည်း ရှိသည်။
ကံ(လုပ်ရပ်)ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးရာ အကြောင်းက စေတနာစေတနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ ဝဒါမိ။
ဖြစ်သည်ဟု ဗုဒ္ဓကမူ ဆို၏။
အဓိပ္ပါယ်များ (၁) ကံ (ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံ, ဝိနည်းကံ)။
(၁) ကံ (ကုသိုလ်အကုသိုလ်ကံ, ဝိနည်း ကံ)။
ဣတိ ခေါ အာနန္ဒ ကမ္မံ ခေတ္တံ။
အံ၊၁၊၂၂၄။
(ဒီ၊၁၊၂၆။
မ၊၂၊၄၀၈။
မ၊၃၊၇။
သံ၊၁၊၃၅။
ဥဒါန၊ ၁၃၆။
သုတ္တနိ၊၃၂၇၊ ၃၂၈။
ဝိမာန၊၁၀၇။
ပေတ၊၁၆၃။
ထေရ၊၂၅၀၊ ၃၃၅။
အပ၊၁၊၅၊ ၂၂၇၈။
ဇာ၊၁၊၁၇၃၊ ၂၄၄။
နေတ္တိ၊၈၁၊ ၈၂။
မိလိန္ဒ၊၄၆။
) ကမ္မံ ခေတ္တန္တိ ကုသလာကုသလကမ္မံ ဝိရူဟနဋ္ဌာနဋ္ဌေန ခေတ္တံ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၄။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၇။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၈။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၇၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၄၉။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၆၅။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၅၊ ၆၉။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၁၁၅၊ ၂၈၈။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၈။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၆။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၄။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၄၊ ၂၅၄။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၅။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၇၆။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၉၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၇၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၇၊၁၂၈၊ ၁၂၉။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၆၅၊ ၁၈၇၊ ၂၆၀။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၄၀၄။
အနုဋီ၊၃၊၈ဝ။
) စတ္တာရိ ကမ္မာနိ။
ဝိ၊၅၊၃၈၂။
(၂) ပရိကံ (သမထဘာဝနာ ဝိပဿနာဘာဝနာ စီးဖြန်းပွါးများခြင်း)။
(၂) ပရိကံ သမထဘာဝနာ, ဝိပဿနာဘာဝနာ စီး ဖြန်းပွါးများခြင်း)။
ဝိပဿနာယ ကမ္မံ။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၇၅။
ကမ္ပန္တိ ပရိကမ္မံ။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၃၅။
(၃) အားထုတ်ခြင်း၊ လုံ့လ။
(၃) အားထုတ်ခြင်း၊ လုံ့လ၊ သကမိတ္တဿ ကမ္မေနာ (ဇာ၊၁၊၂၈၂)တိ သကဿ မိတ္တဿ ပရက္ကမေန။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၉၆။
(၄) အမှုကိစ္စ၊ အလုပ်။
န ကမ္မာ ခီယန္တိ။
ဝိ၊၄၊၃၃၇။
(ဝိ၊၂၊၈။
မ၊၂၊၄၁၂။
ဇာ၊၁၊၁၅၄၊ ၂၄၄။
) န ကမ္မာရာမာ ဘဝိဿန္တိ။
ဒီ၊၂၊၆၆။
ကမ္မန္တိ ဣတိကာတဗ္ဗကမ္မံ ဝုစ္စတိ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၈။
(မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၁။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၉၆။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၂။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊ ၃၄၇။
မ၊ဋီ၊၃၊၂၀၃။
) (၅) ကမ္မဝါစာ။
(၅) ကမ္မဝါစာ။
ကမ္မပါဒက-ကြည့်။
(၆) ကမ္မကာရက။
ကမ္မသံယောဂ-ကြည့်။
(၇) ကြိယာ။
ကမ္မပ္ပဝစနီယ-ကြည့်။
(တိ)(၈) ပြုတတ်သော၊ (တိ) (၈) ပြုတတ်သော။
ကမ္မကတ (၁) ကြည့်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ အရကောက် အမျိုးမျိုး ကမ္မသည် သာမညသဒ္ဒါ ဖြစ်သော်လည်း အရာဌာနအားလျော်စွာ အရကောက်ကွဲပြား ခြားနားသည်၊ ကမ္မံ ဝိဇ္ဇာ စ ဓမ္မော စ(သံ၊၁၊၃၁။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄)၌ မဂ်စေတနာကို, ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ (ပဋ္ဌာန၊၁၊၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၄၉)၌ စတုဘူမကကုသိုလ် အကုသိုလ် စေတနာကို, စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော (ပဋ္ဌာန၊၁၊၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၄၉)၌ စတုဘူမကကုသိုလ် အကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာစေတနာကို, ကဿကော ကမ္မုနာ ဟောတိ (မ၊၂၊၄၁၂။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၁)၌ လယ်ထွန်ခြင်းဟူသော အလုပ်ကိစ္စကို ပြီးစေတတ်သော စေတနာကို, သုခဥ္စ ကမ္မံ အနုဘောမိ အတ္တနာ (ဝိမာန၊၃၅။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၁၁၅)၌ ကံ၏အကျိုးကို, ဂဏာ ကမ္မဉ္စ ပဉ္စမံ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၀၀)၌ အသစ်ပေါ်လာသောအမှုကို, သကမိတ္တဿ ကမ္မေန (ဇာ၊၁၊၂၈၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၉၅-၆)၌ လုံ့လဝီရိယကို, အတ္တနော ကမ္မကုဗ္ဗာနံ (ဓမ္မ၊၄၅။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၈။
)၌ သိက္ခာ သုံးပါးကို, မမ ကမ္မေဟိ နိဗ္ဗတ္တံ (ဝိမာန၊၆၁။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၁၇၅)၌ ကမ္မနိမိတ်ကို, ကမ္မံ ဝိဇ္ဇဉ္ဆ ဓမ္မဉ္စ (ဇာ၊၂၊၁၇၁။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၇၃)၌ ကုသိုလ် ကမ္မပထ ၁၀-ပါးကို, ကမ္မံ တဿ ပရာယနံ (သံ၊၁၊၃၅၊ မ၊၁၊၁၀၁)၌ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံကို, လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ (အံ၊၁၊၁၃၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၃၊ ၂၃၂)၌ ဝဋ္ဋဂါမိကံကို, အလောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ (အံ၊၁၊၂၆၈။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၂)၌ ဝိဝဋ္ဋဂါမိကံကို, စတ္တာရိ ကမ္မာနိ အပလောကနကမ္မံ (ဝိ၊၅၊၃၈၀)၌ ဝိနည်းကံကို, မူလာယ ပဋိကဿတိ ဓမ္မိကေန ကမ္မန အကုပ္ပေန ဌာနာရဟေန (ဝိ၊၄၊၁၇၄-၅)၌ ကမ္မဝါစာကို ကမ္မ-အရကောက်ရသည်။
ဤသို့ အရာဌာနအားလျော်စွာ တရားကိုယ် အရကောက် ကွဲပြား ခြားနား၏။
ကံ နှစ်မျိုး ထိုကံသည် (၁) သကကံ = ကိုယ်ပိုင်ဖြစ်သောကံ။
(၂) နောသကကံ = ကိုယ်ပိုင် မဟုတ်သော ကံဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။
ထိုတွင် အကျိုးမဲ့ကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း, အကျိုးစီးပွားကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့်၎င်း, ကုသိုလ်ကံသည် သကကံမည်၏၊ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း, အကျိုးစီးပွားမဲ့ကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့်၎င်း အကုသိုလ်ကံသည် (ကိုယ်တိုင် ပြုသည်ဖြစ်စေ သူတစ်ပါးပြုသည်ဖြစ်စေ) နောသကကံ မည်၏။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၃၃။
) ကံ (၃)မျိုး ၁။
ကိုယ်ဖြင့် ပြုလုပ်မှု ကာယကံ၊ ၂။
နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုမှု ဝစီကံ၊ ၃။
စိတ်ဖြင့် ကြံစည်မှု မနောကံ ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။
ကံ ကံ၏အကျိုး ဖြစ်၏။
ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်ဝေါဟာရ အဘိဓာန် ကံအမျိုးမျိုး (ကမ္မဘေဒ) ချိန်ကွဲကျိုးဖန် ကံသုံးမျိုး ကမ္မနိယာမအရ ကောင်းသောကံသည် ကောင်းသောအကျိုးကို ပေး၏။
မကောင်းသော ကံသည် မကောင်းသော အကျိုးကို ပေး၏။
မည်သည့်အချိန်တွင် အကျိုးပေးမည်ကို ကြိုတင်မသိရှိရသော်လည်း နိယာမအတိုင်း အကျိုးပေးမည်က သေချာ၏။
အကျိုးပေးမည့် အချိန်ကို လိုက်၍ ကံလေးမျိုး ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ - ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ လက်ရှိဘဝ တစ်ချိန်ချိန်တွင် အကျိုးပေးတတ်၏။
မျက်မှောက်ဘဝမှာပင် အကျိုးကို ခံစားစေနိုင်သောအကျိုးရှိသည့် ကံဖြစ်၏။
အောက်ပါ အချက်လေးခုနှင့် ပြည့်စုံပါသော ဒါနကုသိုလ်ကံသည် ခုနစ်ရက်အတွင်း အကျိုးပေး၏။
စေတနာ စင်ကြယ်ထက်သန်ခြင်း။
တရားသဖြင့် ရရှိထားသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုဖြစ်ခြင်း။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အနာဂါမ် သို့မဟုတ် ရဟန္တာ ဖြစ်ခြင်း။
နိရောဓသမာပတ်မှ ထပြီးခါစဖြစ်ခြင်း။
ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် အကျိုးမပေး။
နောက်ဘဝမှ အကျိုးပေး၏။
နောက်ဘဝမှ အကျိုးပေးမည့်ကံ ဖြစ်သည်။
အပရာပရိယဝေဒနီယကံ လက်ရှိ ဘဝ၌လည်း အကျိုးမပေး။
နောက်ဘဝ၌လည်း အကျိုးမပေးနိုင်ပေ။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အကျိုးပေးရန် ရင့်ကျက်သော အချိန်ကာလကို စောင့်နေရ၏။
တတိယဘဝမှ စ၍ နိဗ္ဗာန်မရောက်မချင်း ရင့်ကျက်သည့် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ကံပိုင်ရှင်ကို အကျိုးပေး၏။
အဟောသိကံ အချို့သော ကံတို့သည် ရင့်ကျက်ချိန် မရဘဲ ပျက်စီးရသည့် ကံ ဖြစ်၏။
မိမိထက် ဆန့်ကျင်ဘက် ကံများက အလဲထိုးအနိုင်ယူလိုက်သောကြောင့် ပျက်စီးသွားရသော ကံများဖြစ်သည်။
မရင့်ကျက်သေးသော ကံတို့သည် ဖျက်ဆီးခံရပါက သက်ဆိုင်ရာ အကျိုးတရားကို မပေးနိုင်တော့ပေ။
အပွင့်သာပွင့်သော်လည်း အသီးအဖြစ်သို့ မရောက်နိုင်သော ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
ကံကိစ္စ (၄) မျိုး အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်မှာ စေတနာကံ၏ အကျိုးပေးသည့် အချိန်ကာလနှင့် ပတ်သက်သည်များ ဖြစ်သည်။
ကံသည် ဆောက်ရွက်ချက် အနေဖြင့်လည်း လေးမျိုးကွဲပြား၏။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၆။
ဝိဘာဝိနီ၊ ၁၆၉။
ပရမတ္ထဒီပနီ။
) ဇနကကံ အကျိုးတစ်ရပ်ကို ကိုယ်တိုင် ဖြစ်ပေါ်စေသည့်ကံ ဖြစ်၏။
စိတ်၊ ရုပ် တို့ကို ထိုက်သင့်သလို ဖြစ်ပေါ်စေသည့်ကံသည် ဇနကကံ ဖြစ်၏။
ဥပတ္ထမ္ဘကကံ မိမိကိုယ်တိုင် အကျိုးကို မဖြစ်စေဘဲ အခြားသောကံများ အကျိုးပေးစေရန် ကူညီသောကံ ဖြစ်၏။
ကုသိုလ်ကံသည် အခြားသော ကုသိုလ်ကံ အားကောင်းလာစေရန် ကူညီ၏။
အကုသိုလ်ကံသည် အခြားသော အကုသိုလ်ကံများ ရင့်သန်လာစေရန် ကူညီထောက်ပံ့၏။
ဥပပီဠကကံ အချို့ကုသိုလ်ကံသည် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးမပေးအောင် ဟန့်တား၏။
အချို့အကုသိုလ်ကံသည် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးမပေးအောင် နှောင့်ယှက်ဟန့်တား၏။
ထိုကဲ့သို့ ဆန့်ကျင်ဘက်ကံကို နှိပ်စက်ဟန့်တားသည့်ကံနှစ်မျိုးသည် ဥပပီဠကကံ ဖြစ်၏။
ဥပစ္ဆေဒကကံ အားကြီးသော ကုသိုလ်ကံသည် အကုသိုလ်ကံများကို ဖျက်ဆီး၏။
အားကြီးသော အကုသိုလ်ကံသည် ကုသိုလ်ကံများကို ဖျက်ဆီး၏။
ထိုကဲ့သို့ ကံများကို ဖျက်ဆီးသောကံသည် ဥပစ္ဆေဒကကံ ဖြစ်၏။
အလှည့်ကျတာဝန်ယူသော ကံ(၄)မျိုး လာမည့်ဘဝတွင် အလှည့်ကျအကျိုးပေးမှုနှင့် စပ်လျဉ်းကာ “ကံ” သည် လေးမျိုးခွဲသည်။
ဂရုကကံ မိဘကို သတ်ခြင်းကဲ့သို့သော “ပဉ္စာနန္တရိယကံ”၊ ဈာန်ရခြင်းကဲ့သို့သော “မဟဂ္ဂုတ်ကံ” တို့သည် မည်သည့်ကံကိုမျှ အခွင့်မပေးဘဲ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ပဋိသန္ဓေကို အကျိုးပေးသည်။
“ဂရုကကံ” သည် အင်အားစွမ်းရည် ကြီးသောကံဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အာသန္နကံ ကြီးလေးသောကံမရှိသူတို့တွင် သေခါနီးတွင် ပြုလုပ်သော၊ ပေါ်လာသော ကံက ဘဝအသစ်၌ အကျိုးပေး၏။
ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေ၏။
ထိုကံသည် “အာသန္နကံ” ဖြစ်၏။
အာစိဏ္ဏကံ သေခါနီး၌ ထူးထူးခြားခြား အာသန္နကံ မရှိခဲ့သော် တစ်ဘဝလုံး ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ကံတစ်မျိုးမျိုးသည် ဝင်လာပြီး ဘဝအသစ်ကို အကျိုးပေး၏။
ထိုကံသည် “အာစိဏ္ဏကံ” ဖြစ်၏။
ကဋတ္တာကံ အထက်ပါကံသုံးမျိုးလုံးမှ လွတ်သောကံကို “ကဋတ္တာကံ” (ပြုကာမတ္တဖြစ်ကာမတ္တကံ) ဟုခေါ်၏။
အထက်ပါကံသုံးမျိုး အကျိုးပေးခွင့်မကြုံပါက ကဋတ္တာကံများ အကျိုးပေးကြသည်။
ထိုကံလေးမျိုးတို့တွင် ဂရုကကံသည် ကျန်ကံသုံးမျိုးတို့၏ ရှေးဦးစွာ အကျိုးပေးသည်၊ ဂရုကကံမရှိသော် အာသန္နကံ အကျိုးပေးသည်၊ အာသန္နကံ မရှိသော် အာစိဏ္ဏကံ အကျိုးပေးသည်၊ ထိုအာစိဏ္ဏကံမရှိသော် ကဋတ္တာကံအကျိုးပေးသည်။
(ဝိဘာဝိနီ၊၁၇၀။
) ဂရုကကံသည် ကျန်ကံသုံးပါးတို့၏ ရှေးဦးစွာ အကျိုးပေးသည်၊ ဂရုကကံမရှိသော် အာစိဏ္ဏကံ အကျိုးပေးသည်၊ အာစိဏ္ဏကံ မရှိသော် အာသန္နကံအကျိုးပေးသည်၊ အာသန္နကံမရှိသော် ကဋတ္တာကံ အကျိုးပေးသည်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၇၇။
အံ၊ဋီ၊၂၊၁၀၂။
) အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၄-၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၆-တို့၌ (၁) ယဂ္ဂရုကကံ, (၂) ယဗ္ဗဟုလကံ, (၃) ယဒါသန္နကံ (၄) ကဋတ္တာကံဟု လာသည်။
ယဂ္ဂရုကကံဟူသည် ဂရုကကံပင်ဖြစ်သည်။
ယဗ္ဗဟုလကံ ဟူသည် အာစိဏ္ဏကံပင် ဖြစ်သည်။
ယဒါသန္နကံ ဟူသည် အာသန္နကံပင် ဖြစ်သည်။
ဤကံလေးပါး၏ ရှေ့နောက် စီစဉ်ပုံမှာလည်း မြတ်စွာဘုရား၏ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏ်အရာသာ ဖြစ်သည်၊ သာဝကတို့၏ ဉာဏ်အရာ မဟုတ်။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၇၉။
)ထို့ကြောင့် အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၆-တို့၌ ရှေ့နောက်တမျိုး စီစဉ်၍ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၌ တမျိုးစီစဉ်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ အကျိုးပေးရာဘုံ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကံ (၄)မျိုး (၁) အကုသိုလ်ကံ (၂)ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံ (၃) ရူပါဝစရကုသိုလ်ကံ (၄) အရူပါဝစရကုသိုလ်ကံဟု လေးမျိုးရှိ၏။
နွားအကျင့်ကျင့်သော ကောလိယ၏သား ပုဏ္ဏအား ဘုရားရှင် ဟောကြားသော ကံတရား ၄ မျိုး ကုက္ကုရဝတိကသုတ်၌ အဖြူကံ အမည်းကံ စသည်ဖြင့် ကံ (၄)မျိုးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
မည်းသောကံ, မည်းသော အကျိုးရှိသော ကံ၊ ၂။
ဖြူသောကံ, ဖြူသော အကျိုးရှိသော ကံ၊ ၃။
အမည်းအဖြူရောသော ကံ, အမည်းအဖြူရောသော အကျိုးရှိသော ကံ၊ ၄။
မမည်း မဖြူသော ကံ, မမည်းမဖြူအကျိုးရှိသော ကံ။
(မ၊၂၊၅၂။
) (မ၊မြန်၊၂။
)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန် ကံ ၁၂ ပါး (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်နည်း) ၁။
အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး၍ အတိတ်ဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးပြီးသော ကံ၊ ၂။
အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး အတိတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့်မရသော ကံ၊ ၃။
အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး၍ ယခု ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့်ရသော ကံ၊ ၄။
အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ ကြိုးစား အားထုတ်ခဲ့ပြီး၍ ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် မရရှိသော ကံ၊ ၅။
အဟောသိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး အနာဂတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် ရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊ ၆။
အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ ကြိုးစား အားထုတ်ခဲ့ပြီး၍ အနာဂတ်ဘဝ အကျိုးပေးခွင့် မရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊ ၇။
အတ္ထိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော = ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ် အားထုတ်ပြီးလျှင် ယခုဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးခွင့် ရရှိသော ကံ၊ ၈။
အတ္ထိကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော = ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်အားထုတ်ပြီးလျှင် ယခုဘဝ ၌ပင် အကျိုးပေးခွင့် မရရှိသော ကံ၊ ၉။
အတ္ထိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = ယခု ဘဝ၌ ပြုလုပ်အားထုတ်ပြီးလျှင် နောင်အနာဂတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် ရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊ ၁၀။
အတ္ထိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်အားထုတ်ပြီး နောင်အနာဂတ် ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် မရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊ ၁၁။
ဘဝိဿတိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အနာဂတ်ဘဝ၌ ပြုလုပ် အားထုတ်လတ္တံ့ဖြစ်၍ အနာဂတ်ဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးလတ္တံ့ဖြစ်သော ကံ၊ ၁၂။
ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အနာဂတ်ဘဝ၌ ပြုလုပ် အားထုတ် လတ္တံ့ဖြစ်၍ အနာဂတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် မရရှိ လတ္တံ့သော ကံ။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၃။
) ကံ ၁၆ ပါး (အဘိဓမ္မာနည်း) ၁။
ဂတိသမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊ ၂။
ဥပဓိသမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊ ၃။
ကာလသမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊ ၄။
ပယောဂ သမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊ ၅။
ဂတိဝိပတ္တိကို အကြောင်း ပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော အကုသိုလ်ကံ၊ ၆။
ဥပဓိဝိပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေး တတ်သော အကုသိုလ်ကံ၊ ၇။
ကာလဝိပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော အကုသိုလ်ကံ၊ ၈။
ပယောဂဝိပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော အကုသိုလ်ကံ၊ ၉။
ဂတိဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊ ၁၀။
ဥပဓိဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊ ၁၁။
ကာလဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊ ၁၂။
ပယောဂဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊ ၁၃။
ဂတိသမ္ပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကံ၊ ၁၄။
ဥပဓိ သမ္ပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကံ၊ ၁၅။
ကာလသမ္ပတ္တိကို အကြောင်း ပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကံ၊ ၁၆။
ပယောဂ သမ္ပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေး တတ်သော ကုသိုလ်ကံ။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၁။