kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဝိစိကိစ္ဆာ = (၁) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားစစ် ဘုရားမှန်, (၂) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်၏ တရားစစ် တရားမှန်, (၃) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်၏ အရိယသာဝက သံဃာစစ် သံဃာမှန်, (၄) သီလကျင့်စဉ် သမာဓိကျင့်စဉ် ပညာကျင့်စဉ်ဟူသော သိက္ခာသုံးပါး, (၅) သံသရာ၏ ရှေ့အစွန်းဟူသော အတိတ်ဘဝ = အတိတ်ခန္ဓာ, (၆) သံသရာ၏ နောက်အစွန်းဟူသော အနာဂတ်ဘဝ = အနာဂတ်ခန္ဓာ, (၇) သံသရာ၏ ရှေ့အစွန်း နောက်အစွန်းဟူသော အတိတ်+အနာဂတ်ဘဝ = အတိတ် အနာဂတ်ခန္ဓာ နှစ်မျိုးလုံး, (၈) ကြောင်း-ကျိုး-ဆက်နွယ်မှု = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရား,မှတ်ချက်---- ကံ-ကံ၏အကျိုးတရားအပေါ်၌ သံသယရှိခြင်းများသည်လည်း ဤကြောင်း-ကျိုး-ဆက်နွယ်မှု = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရား၌ သံသယရှိမှုတွင် အကျုံးဝင်လျက်ရှိပေသည်။
ဤ (၈)ဌာနတို့၌ ယုံမှားသံသယရှိခြင်းသဘော။
(အဘိ၊၁၊၂၀၈။
) သောဘဏစေတသိက် = အကောင်းစေတသိက် (၂၅) သောဘဏ စေတသိက် (၂၅) လုံးမှာ – (က) သောဘဏသာဓာရဏစေတသိက် = သောဘဏ အမည်ရသော အကောင်းစိတ်အားလုံးနှင့် ဆက်ဆံသော အမြဲယှဉ်တွဲ၍ဖြစ်သော စေတသိက် (၁၉)လုံး, ( ခ ) ဝိရတိ စေတသိက် (၃)လုံး, ( ဂ ) အပ္ပမညာ စေတသိက် ( ၂ )လုံး, (ဃ) ပညိန္ဒြေ စေတသိက် (၁)လုံး, အားလုံးပေါင်းသော် (၂၅)လုံး ဖြစ်သည်။
သောဘဏသာဓာရဏစေတသိက် (၁၉) လုံး ၁။
သဒ္ဓါ = (ဝိစိကိစ္ဆာ၌ ဖော်ပြထားသော ရှစ်ဌာနတို့၌) ယုံမှု + ကြည်မှုသဘော၊ ယုံကြည်ခြင်းသဘော သက်ဝင်တည်နေခြင်းသဘော၊မှတ်ချက်---- ဤကား ခြုံငုံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
နေရာဌာနသို့ လိုက်၍ ခွဲခြားယူတတ်ဖို့ လိုပေသည်။
ဘုရားဂုဏ်ကို အာရုံယူရာ၌ ဘုရားဂုဏ်၌ ယုံကြည်မှု, ၂။
တရားဂုဏ်ကို အာရုံယူရာ၌ တရားဂုဏ်ကို ယုံကြည်မှု, ၃။
သံဃာ့ဂုဏ်ကို အာရုံယူရာ၌ သံဃာ့ဂုဏ်ကို ယုံကြည်မှု, ၄။
သီလပိုင်း၌ သီလသိက္ခာ သီလကျင့်စဉ်ကို ယုံကြည်မှု, သမာဓိပိုင်း၌ ဈာန်သမာဓိသိက္ခာ = သမာဓိကျင့်စဉ်ကို ယုံကြည်မှု, ပညာပိုင်း၌ ရုပ်နာမ်ပရမတ်တို့၏ သဘာဝမှန်ကို ထွင်းဖောက်သိသည့် ပညာသိက္ခာ = ပညာကျင့်စဉ်၌ ယုံကြည်မှု, သစ္စာ လေးပါးကို ထိုးထွင်းသိအောင် ကျင့်ရသည့် ပညာသိက္ခာ = ပညာကျင့်စဉ်၌ ယုံကြည်မှု, ၅။
အတိတ်ကို ရှုရာ၌ အတိတ်ခန္ဓာတို့၌ တကယ်ထင်ရှားရှိသည်ဟု ယုံကြည်မှု, ၆။
အနာဂတ်ကို ရှုရာ၌ အနာဂတ်ခန္ဓာတို့၌ တကယ်ထင်ရှားရှိသည်ဟု ယုံကြည်မှု, ၇။
အတိတ်+အနာဂတ် နှစ်မျိုးလုံးကို ရှုရာ၌ အတိတ်+အနာဂတ် ခန္ဓာ နှစ်မျိုးလုံး၌ တကယ်ထင်ရှားရှိသည်ဟု ယုံကြည်မှု, ၈။
ကြောင်း-ကျိုး-ဆက်နွယ်မှု = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့ကို ရှုရာ၌ ကြောင်း-ကျိုး-ဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘောတရားတို့၌ ယုံကြည်မှု၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အရှုခံအာရုံသို့ လိုက်၍ ယုံကြည်မှုများ ကွဲပြားပုံကို သဘောပေါက်ပါလေ။
သတိ = (သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး စသော) သတိ၏တည်ရာ အာရုံ၌ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ဗူးတောင်းကဲ့သို့ မပေါ်စေဘဲ ကျောက်ဖျာကဲ့သို့ နစ်မြုပ်စေခြင်းသဘော၊ = အာရုံ၌ စိတ်ခိုင်မြဲခြင်းသဘော၊ = အာရုံကို မမေ့ပျောက်ခြင်းသဘော၊ ၃။
ဟိရိ = (က) မကောင်းမှု အကုသိုလ်တရား, (ခ) ဒုစရိုက်တရားမှ ရှက်ခြင်းသဘော၊ ၄။
ဩတ္တပ္ပ = (က) မကောင်းမှု အကုသိုလ်တရား, (ခ) ဒုစရိုက်တရားမှ ကြောက်ခြင်းသဘော၊ ၅။
အလောဘ = လောကီအာရုံ၌ စိတ်မကပ်ငြိခြင်း မတပ်မက်ခြင်းသဘော၊ = ငါ့ဟာဟု မစွဲယူခြင်းသဘော၊ ၆။
အဒေါသ = အာရုံပေါ်၌ စိတ်မခက်ထန် မကြမ်းတမ်းခြင်းသဘော၊ = မဖျက်ဆီးလိုခြင်းသဘော၊ ၇။
တတြမဇ္ဈတ္တတာ = (စိတ်တက်ကြွ မြင့်မောက်မှု မာန, စိတ်တွန့်ဆုတ်မှု ထိန + မိဒ္ဓ ဤ တရားနှစ်မျိုးဘက်သို့ စိတ်ကို မရောက်စေဘဲ စိတ်+စေတသိက်တို့ကို မိမိတို့ ကိစ္စ၌ အပိုအလွန် မရှိစေရအောင်) အာရုံ၌ စိတ်ကို အလယ်အလတ်ထားခြင်းသဘော၊ = အာရုံကို အညီအမျှ လျစ်လျူရှုခြင်းသဘော၊ ၈။
ကာယပဿဒ္ဓိ = စေတသိက်တို့ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော၊ ၉။
စိတ္တပဿဒ္ဓိ = စိတ်ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော၊ ၁၀။
ကာယလဟုတာ = စေတသိက်တို့ လျင်မြန် ပေါ့ပါးခြင်းသဘော၊ ၁၁။
စိတ္တလဟုတာ = စိတ်လျင်မြန် ပေါ့ပါးခြင်းသဘော၊ ၁၂။
ကာယမုဒုတာ = စေတသိက်တို့ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းခြင်းသဘော၊ ၁၃။
စိတ္တမုဒုတာ = စိတ်နူးညံ့ပျော့ပျောင်းခြင်းသဘော၊ ၁၄။
ကာယကမ္မညတာ = ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် ထိုထို ကောင်းမှု၌ စေတသိက်တို့ ခံ့ညားခြင်းသဘော၊ = အချိုးကျ အဆင်ပြေခြင်းသဘော၊ (ဘာဝနာမှုဖြစ်လျှင် ရှုလို့ အချိုးကျ အဆင်ပြေခြင်းသဘော။
) ၁၅။
စိတ္တကမ္မညတာ = ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် ထိုထို ကောင်းမှု၌ စိတ်ခံ့ညားခြင်းသဘော၊ = အချိုးကျ အဆင်ပြေခြင်းသဘော၊ (ဘာဝနာမှုဖြစ်လျှင် ရှုလို့ အချိုးကျ အဆင်ပြေခြင်းသဘော၊) ၁၆။
ကာယပါဂုညတာ = ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် ထိုထိုကောင်းမှု၌ စေတသိက်တို့ ပြွမ်းတီး (= ပွန်းတီး) လေ့လာနိုင်နင်းခြင်းသဘော၊ = ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းသဘော၊ = ကိလေသာ အနာကင်းခြင်းသဘော၊ ၁၇။
စိတ္တပါဂုညတာ = ဒါန သီလ ဘာဝနာ စသည့် ထိုထိုကောင်းမှု၌ စိတ် ပြွမ်းတီး (= ပွန်းတီး) လေ့လာ နိုင်နင်းခြင်းသဘော၊ = ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းသဘော၊ = ကိလေသာ အနာကင်းခြင်းသဘော၊ ၁၈။
ကာယုဇုကတာ = စေတသိက်တို့ ဖြောင့်မတ်ခြင်းသဘော၊ = မာယာ သာဌေယျ အကွေ့အကောက် ကင်းခြင်းသဘော၊ ၁၉။
စိတ္တုဇုကတာ = စိတ်ဖြောင့်မတ်ခြင်းသဘော၊ = မာယာ သာဌေယျ အကွေ့အကောက် ကင်းခြင်းသဘော။
မာယာနှင့် သာဌေယျ ထင်ရှားရှိသော အပြစ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်းသဘောကား မာယာတည်း။
ထင်ရှားမရှိသော ဂုဏ်ကို ထုတ်ဖော် ချီးမွမ်းခြင်း = ထင်ရှားပြခြင်းသဘောကား သာဌေယျတည်း။
သန္တဒေါသပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ။
အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနလက္ခဏံ သာဌေယျံ။
(မဟာဋီ၊၁၊၈၄။
) အသန္တဂုဏပကာသနလက္ခဏံ သာဌေယျံ။
(မဟာဋီ၊၁၊၁၂၈။
) ဝိရတိ စေတသိက် (၃) လုံး ၁။
သမ္မာဝါစာ = အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် မစပ်ဆိုင်သော ဝစီဒုစရိုက် (၄)ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသဘော၊ = ဝစီဒုစရိုက်ကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော၊ ၂။
သမ္မာကမ္မန္တ = အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် မစပ်ဆိုင်သော ကာယဒုစရိုက် (၃)ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသဘော၊ = ကာယဒုစရိုက်ကို မလွန်ကျူးခြင်းသဘော၊ ၃။
သမ္မာအာဇီဝ = အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စပ်ဆိုင်သော ဝစီဒုစရိုက် (၄)ပါး, ကာယဒုစရိုက် (၃)ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းသဘော၊ = အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စပ်ဆိုင်သော ကာယဒုစရိုက် ဝစီဒုစရိုက်ကို မလွန်ကျူးခြင်း သဘော။
အပ္ပမညာ စေတသိက် (၂) လုံး ၁။
ကရုဏာ = ဒုက္ခိတ သတ္တဝါကို အာရုံပြု၍ သနား ကြင်နာခြင်းသဘော၊ = ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ကယ်တင်လိုခြင်းသဘော၊ ၂။
မုဒိတာ = သုခိတ သတ္တဝါကို အာရုံပြု၍ ကြည်သာ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသဘော၊ = သူ့စည်းစိမ်ကို မငြူစူခြင်းသဘော၊ ပညိန္ဒြေ စေတသိက် (၁) လုံး ၁။
ပညိန္ဒြေ = ပညာ = ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏ သဘောမှန်ကို ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းသဘော၊ = သစ္စာ (၄)ပါး အမှန်တရားကို ထွင်းဖောက် သိမြင်ခြင်းသဘော။
ဉာဏ်ဟုလည်းကောင်း, အမောဟဟုလည်းကောင်း, သမ္မာဒိဋ္ဌိဟုလည်းကောင်း, ဓမ္မဝိစယဟုလည်းကောင်း ခေါ်သော ပညာကိုပင် သစ္စာ (၄)ပါးကို သိမှုကိစ္စ၌ အစိုးတရဖြစ်သောကြောင့် ပညိန္ဒြေဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။
ဤတွင် အကောင်း သောဘဏစေတသိက် (၂၅)လုံး ပြီး၏၊ ကိုးကား Category:ဝိပဿနာCategory:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ ရုပ်တရားများကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော အဓိက အကြောင်းတရား (သမုဋ္ဌာန) (၄) ပါး ရှိပါသည်- ကံ: ရှေးဘဝများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှု (ကုသိုလ်ကံ) နှင့် မကောင်းမှု (အကုသိုလ်ကံ) တို့၏ စေတနာ အဟုန်များ ဖြစ်သည်။
ဤကံတရားသည် အကျိုးပေးသည့်အခါ ရုပ်တရားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
စိတ်: ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ဖြစ်ဆဲဖြစ်သော စိတ် နှင့် ယှဉ်ဖက် စေတသိက် များ ဖြစ်သည်။
အချို့သော စိတ်များသည် ရုပ်တရားများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော စွမ်းရည်ရှိသည်။
ဥတု: တေဇောဓာတ်ခေါ် မီးဓာတ် ဖြစ်သည်။
၎င်းတွင် အအေးဓာတ် (သီတတေဇော) နှင့် အပူဓာတ် (ဥဏှတေဇော) ဟူ၍ နှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်သည်။
ဥတုသည် သက်ရှိရော သက်မဲ့၌ပါ ရုပ်တရားများကို အစဉ် ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အာဟာရ: အာဟာရဓာတ်ဖြစ်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် ဩဇာခေါ် အာဟာရ အဆီအနှစ်ကို ဆိုလိုသည်။
၎င်းတွင် ပဋိသန္ဓေအခါမှစ၍ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ရှိသော ဩဇာ (အဇ္ဈတ္တဩဇာ) နှင့် အပြင်မှ စားသုံးမျိုချအပ်သော အစာအာဟာရတို့မှ ရရှိသော ဩဇာ (ဗဟိဒ္ဓဩဇာ) ဟူ၍ ပါဝင်သည်။
ရုပ် (၂၈) ပါးနှင့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းများ ရုပ်တရား (၂၈) ပါးသည် ဤအကြောင်းတရား (၄) ပါးမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြရာ၊ အချို့ရုပ်များသည် အကြောင်းတစ်ပါးတည်းကြောင့်သာ ဖြစ်ပြီး၊ အချို့မှာ အကြောင်းများစွာကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်- ကံကြောင့်သာ ဖြစ်သောရုပ် (၉) ပါး: ဝတ္ထုရုပ် (၆) ပါး (စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယ၊ ဟဒယဝတ္ထု) ဘာဝရုပ် (၂) ပါး (ဣတ္ထိဘာဝ၊ ပုမ္ဘာဝ) ဇီဝိတရုပ် (၁) ပါး (ရုပ်သက်တမ်းကို စောင့်ရှောက်သော ဇီဝိတိန္ဒြေ) စိတ်ကြောင့်သာ ဖြစ်သောရုပ် (၂) ပါး: ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါး (ကာယဝိညတ်၊ ဝစီဝိညတ်) စိတ်ကြောင့် သို့မဟုတ် ဥတုကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် (၁) ပါး: သဒ္ဒါရုံ (အသံ) (ဥပမာ - စကားပြောသံသည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ မိုးချုန်းသံသည် ဥတုကြောင့် ဖြစ်သည်) စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သောရုပ် (၃) ပါး: ဝိကာရရုပ် (၃) ပါး (လဟုတာ - ပေါ့ပါးမှု၊ မုဒုတာ - နူးညံ့မှု၊ ကမ္မညတာ - ပြုပြင်လွယ်မှု) အကြောင်း (၄) ပါးလုံးကြောင့် ဖြစ်နိုင်သောရုပ် (၁၁) ပါး: မဟာဘုတ် (၄) ပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော) ပသာဒရုပ်မှအပ ကျန် အရုံ (၄) ပါး (ရူပါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဩဇာ/အာဟာရရုပ်) အာကာသဓာတ် (ရုပ်ကလာပ်တို့ကြားရှိ ဟင်းလင်းပြင်) ဥပစယရုပ် (ရုပ်၏ စတင်ဖြစ်ပွားမှု) သန္တတိရုပ် (ရုပ်၏ အစဉ်ဆက်ဖြစ်မှု) ဤရုပ် (၁၁) ပါးသည် ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစု (ကလာပ်)၊ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ကလာပ်၊ ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ကလာပ်၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ကလာပ်များအားလုံးတွင် အခြေခံအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။
လက္ခဏာရုပ် (၂) ပါး ဇရတာရုပ် (ရုပ်၏ ရင့်ရော်ခြင်း/အိုခြင်း) နှင့် အနိစ္စတာရုပ် (ရုပ်၏ ပျက်စီးခြင်း/မမြဲခြင်း) တို့သည် အကြောင်းတရား (၄) ပါးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း မဟုတ်ပါ။
၎င်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီးသော ရုပ်တရားအားလုံး၏ မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရသော သဘာဝ လက္ခဏာများ သာ ဖြစ်ကြသည်။
၎င်းတို့ကို "နကုတောစိသမုဋ္ဌာန" (မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်မျှ မဖြစ်သော) ဟု ခေါ်သည်။
ရုပ်ကလာပ် - ရုပ်အစုများ ရုပ်တရားများသည် တစ်ခုချင်းစီ သီးခြားဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ခွဲခြား၍မရသော အစုအဖွဲ့ (ကလာပ်) များအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။
ဖြစ်ကြောင်း သမုဋ္ဌာန်ကိုလိုက်၍ ရုပ်ကလာပ် (၄) မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်- ၁။
ကမ္မဇ ရုပ်ကလာပ် (၉) မျိုး: ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကလာပ်များ။
စက္ခုဒသက၊ သောတဒသက၊ ဃာနဒသက၊ ဇိဝှါဒသက၊ ကာယဒသက၊ ဣတ္ထိဘာဝဒသက၊ ပုမ္ဘာဝဒသက၊ ဟဒယဝတ္ထုဒသက၊ ဇီဝိတနဝက။
(ဒသက=၁၀ခုစု၊ နဝက=၉ခုစု) ၂။
စိတ္တဇ ရုပ်ကလာပ် (၈) မျိုး: စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ကလာပ်များ။
သုဒ္ဓဋ္ဌက၊ ကာယဝိညတ္တိနဝက၊ လဟုတာဒေကဒသက၊ ကာယဝိညတ္တိလဟုတာဒိဒွါဒသက၊ ဝစီဝိညတ္တိဒသက၊ ဝစီဝိညတ္တိသဒ္ဒလဟုတာဒိတေရသက၊ (အဿာသပဿာသ) သဒ္ဒနဝက၊ (အဿာသပဿာသ) သဒ္ဒလဟုတာဒိဒွါဒသက။
(ဝင်သက်ထွက်သက်ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အရ စိတ္တဇအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။
ဥတုဇ ရုပ်ကလာပ် (၄) မျိုး: ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ကလာပ်များ။
သုဒ္ဓဋ္ဌက၊ သဒ္ဒနဝက၊ လဟုတာဒေကဒသက၊ သဒ္ဒလဟုတာဒိဒွါဒသက။
(သက်ရှိ၊ သက်မဲ့ နှစ်မျိုးလုံး၌ ဖြစ်နိုင်သည်။
အာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ် (၂) မျိုး: အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ကလာပ်များ။
သုဒ္ဓဋ္ဌက၊ လဟုတာဒေကဒသက။
(သက်ရှိသတ္တဝါတို့၌သာ ဖြစ်သည်။
) ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်မှု ရုပ်တရားများကို ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း သမုဋ္ဌာန်များနှင့်တကွ ကွဲကွဲပြားပြား ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်းသည် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် (အထူးသဖြင့် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်) နှင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (အမြင်စင်ကြယ်မှု) အတွက် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း ကျမ်းဂန်များက ညွှန်ပြပါသည်။
ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် အခြေခံရုပ်အစစ်များ (မဟာဘုတ်၊ ပသာဒ၊ ဝိသယ၊ ဘာဝ၊ ဟဒယ၊ ဇီဝိတ၊ အာဟာရ) ကို အဓိကထား ရှုမှတ်ရသည်။
ဝိညတ်ရုပ်၊ ဝိကာရရုပ်၊ အာကာသဓာတ်၊ လက္ခဏာရုပ်များမှာ ရုပ်အစစ်များ၏ အမူအရာ၊ အပိုင်းအခြား၊ သဘောလက္ခဏာများ ဖြစ်သဖြင့် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း၌ ခွဲခြားသိမ်းဆည်းရသော်လည်း၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးသပ်ရာ၌ အဓိက အာရုံများ မဟုတ်ကြပါ။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစားများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
လက် ၁၁ ချောင်းဘုရားများသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ မြေထူးမြို့ဟောင်း၏ အရှေ့မြောက်အရပ်ရှိ ရှေးဟောင်းကူနီဘုရား ဂန္ဓကုဋိတိုက်အတွင်း ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူသော ရုပ်ပွားတော်များ ဖြစ်ကာ၊ ၎င်း ရှေးဟောင်းရုပ်ပွားတော်အားလုံးတွင် ညာလက်တော် ၅ ချောင်း၊ ဘယ်လက်တော် ၆ ချောင်း စုစုပေါင်း ၁၁ ချောင်း အသီးသီး ရှိနေကြသည်။
ရုပ်ပွားတော်များမှာ အသားဖြင့် ထုလုပ်သောဘုရား၊ အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် ထုလုပ်သော ဘုရား စသည်ဖြင့် အမျိုးအစားချင်း မတူသော်လည်း လက်တော် ၁၁ ချောင်း ရှိသည့် အရာတွင်မူ တစ်ညီတည်းပင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ။
ကျောက်မြင်းကြီးလေးကောင်သည် ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ မန်လည်ရွာရှိ မန်လည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူရာ မန်လည်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ယခင်က ကျောက်မြင်းကြီးလေးကောင်မှာ အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက် အရပ်လေးမျက်နှာသို့ မျက်နှာမူပြီး ထုလုပ်ထား၍ ပါးစပ်ရာဇဝင်များအရ ကျောက်ဆစ်ဆရာသည် လေးကောင်စလုံးကို တထေရာတည်း တူစေရန် ထုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ထုလုပ်ရာ၌ ခေါင်းသည် အလွန် မမော့၊ ပါးစပ်သည် အလွန် မဟဟု ဆိုသည်။
သို့သော် ကျေးဇူးရှင် မန်လည်ဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူသော ၁၂၈၂၊ တော်သလင်းလဆန်း ၁၃ ရက် နံနက် တချက်ခွဲတီး အချိန်၌ ကြောက်ခမန်းလိလိ မြင်းဟီသံများကို ကြားလိုက်ရပြီး၊ နောက်တနေ့တွင် မြင်ကြရသည်မှာ တကောင်နှင့် တကောင် အနေအထား မတူတော့သည့်အပြင် ပါးစပ်များ ပို၍ ဟလာ၊ ခေါင်းများ ပို၍ မော့လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
သို့သော် ထို မန်လည်ရွာ၌ ယနေ့ထက်ထိ မြင်း တကောင် တမြီးမှ မရှိချေ။
သစ်ကွင်းသည် သစ်တောအတွင်း သစ်ပင်၏ အကိုင်းအခက်များမှ နေ၍ သဘာဝအလျောက် ဝလုံးသဏ္ဌာန် မပြတ်မတောက် မကျိုးမပဲ့ဘဲ ဖြစ်တည်လာသော အဝိုင်းကွင်းကြီး ဖြစ်ပြီး၊ ရခဲသည်။
တခါတရံ တောကြီးထဲရှိ သစ်ပင်ကြီးများကို ခုတ်လှဲသည့်အခါ ရရှိတတ်ပြီး၊ နေ့ခုတ်ခြင်း ဖြစ်က အပူဓာတ် ပါလာပြီး၊ ညခုတ်လျှင် အအေးဓာတ် ရသည်။
သစ်ကွင်းဆောင်လျှင် မီးနှင့် သူခိုးကွင်းသည်ဟု ယူဆပြီး၊ ကွင်းဆိုသည့်အတိုင်း လာဘ်ပါ ကွင်းတတ်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကာ မိမိအိမ်ပေါ် အပူ မရောက်လာစေရန် ခြံထိပ်တွင် သံကောက်နှင့် ချိတ်တွယ်ထားကြလေ့ ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ Category:သစ်တော ထုတ်ကုန်များ Category:သစ်ပင် ဆောင်းပါးတိုများ။
နဂါးဖရုံပင်သည် မူလအောက်က ရိုးရိုးသာမန် ဖရုံပင်သာ ဖြစ်သော်လည်း အထက်ပိုင်း ရောက်သော် အညွန့် မရောက်မီ တစ်တောင်ခန့်အလို၌ မြွေဟောက်ပါးပျဉ်းကဲ့သို့ ပြားပြား ဖြစ်ပြီး၊ ဖရုံညွန့်များသည် နဂါးအမောက်ကဲ့သို့ တွန့်လိမ်ကောက်ကွေးလာသည့် ဖရုံပင် ဖြစ်သည်။
မစိုက်အပ်ပေ။
မှတ်တမ်းအရ ရွာတရွာတွင် ဖရုံပင် တပင်မှ နဂါးဖရုံအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားရာ ပိုင်ရှင်က နှမြော၍ မနုတ်ပစ်ဘဲ ထားရာ နဂါးဖရုံပင် ထိပ်တည့်တည့်တွင် ရှိနေသော ရေမခမ်းတတ်သော အနက် ၁၂ တောင် အုတ်စီ ရေတွင်းသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းခန်းခြောက်သွားသည်ဟု တွေ့ရှိရသည်။
ဖရုံနဂါးဟုလည်း အမည်တွင်သည်။
ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဇီဝိတ၊ မနသိကာရ စသည်အားဖြင့် သဗ္ဗစိတ္တက (၇) ပါး ရှိ၏။
ဖဿ ဖဿဆိုသည်မှာ တွေ့ထိခြင်း ဖြစ်သည်။
တွေ့ထိခြင်းဆိုသည်မှာ ဣဋ္ဌရသ၊ အနိဋ္ဌရသ ပေါ်ထွက်စေရန် အာရုံကို ကြိတ်နှိပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုဖဿသည် အာရုံ၏ ရသကို ထုတ်ဖော်သော တရားဖြစ်ပေ၍ ခပ်သိမ်းသော စေတသိက် နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပွားရန် အမှုရင်း ဖြစ်၏။
ရသမပေါ်ခဲ့လျှင် အာရုံဟူသမျှသည် အသုံးကျမည်မဟုတ်ပေ။
ဝေဒနာ ဝေဒနာဆိုသည်မှာ ထိုရသကို ခံစားမှုဖြစ်သည်။
ခပ်သိမ်းသောသတ္တဝါတို့သည် ဤခံစားမှု၌ ခေါင်းစိုက်၍ နေကြသည်။
နစ်မြုပ်၍ နေကြကုန်သည်။
သညာ သညာဆိုသည်မှာ အမှတ်ပြုမှု ဖြစ်သည်။
ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် အမျိုးလိုက်၊ အရိုးလိုက် အမှတ်မျိုး၊ အမှတ်မိ စုံလင်ကာ ဤသညာဖြင့်ပင် အလိမ္မာပြည့်စုံလုံလောက် ရှိနေကြသည်။
စေတနာ စေတနာ ဆိုသည်မှာ စေ့ဆော်မှု ဖြစ်သည်။
နာမ်တရားတို့ကို အမှုကိစ္စ၌ ညီညာဖြဖြ ထကြွကြစေရန် နှိုးဆော်မှု၊ စီရင်ကြီးကြပ်မှု ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် လောကမှာ ထိုထိုအရေးကိစ္စတို့၌ နှိုးဆော်သူ၊ စီရင်ကြီးကြပ်သူကိုသာ အရေးကိစ္စ၏ အရှင်ပြုခေါ်ဆိုကြစမြဲ ဖြစ်၏။
ဘယ်အရေးကြီးကိစ္စကို ဘယ်သူလုပ်သည်၊ ဘယ်သူအမှုသည် ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြရိုး ဖြစ်၏။
ထို့အတူ ဓမ္မမှာလည်း ထိုထိုကာယကံကိစ္စ၊ ဝစီကံကိစ္စ၊ မနောကံကိစ္စတို့၌ နှိုးဆော်သူ၊ စီရင်ကြီးကြပ်သူဖြစ်ပေထသော ဤစေတနာကိုသာ အရှင်ပြု၍ စေတနာကိုသာ အမှုသည်ပြု၍ စေတနာကိုသာ ကံဟူ၍ ဆိုရသည်။
လောက၌ ခပ်သိမ်းသော ဥစ္စာအစီးအပွား၊ ပညာအစီးအပွားတို့သည် ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် ကြောင့်ကြစိုက်ထုတ် ပြုလုပ်ပြီးစီကြသော ကာယကံမှု၊ ဝစီကံမှု၊ မနောကံမှုမှ ဖြစ်ပွားကြသကဲ့သို့ ထို့အတူ သေလွန်သည်မှနောက်ကာလ၌ အသစ် အသစ်သော ဘဝအစီးအပွားတို့သည်လည်း ရှေးရှေးဘဝတို့က ကြောင့်ကြစိုက်ထုတ် ပြုလုပ်ပြီးစီးခဲ့ကြသော ဤစေတနာဟူသော ကာယကံမှု၊ ဝစီကံမှု၊ မနောကံမှုတို့မှ ဖြစ်ပွားကြကုန်၏။
မြေ၊ ရေ၊ တော၊ တောင်၊ သစ်ပင်၊ နွယ်၊ မြက် အစဉ်အဆက်တို့သည် ဥတုဟူသော မီးဓာတ်မှ ဖြစ်ပွားကြကုန်သည်ဖြစ်၍ မီးဓာတ်သည် သားမြေးတို့ချည်း ဖြစ်ကြကုန်သကဲ့သို့ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအစဉ်အဆက်တို့သည် ဤစေတနာဟူသော ကံဓာတ်မှ ဖြစ်ပွားကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ကံဓာတ်၏သားမြေးတို့ချည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။
ဧကဂ္ဂတာ ဧကဂ္ဂတာ ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သမာဓိလည်း ခေါ်၏။
ဈာန်အဘိညာဏ်သမာပတ်တို့၏ အကြီးအချုပ် ဖြစ်ပေသည်။
ဇီဝိတ ဇီဝိတ ဆိုသည်မှာ နာမ်တရားတို့၏ အသက်ဖြစ်သည်။
နာမ်အစဉ်၏ ကာလမြင့်ရှည် တည်နေမှု၌ အကြီးအချုပ် ဖြစ်သည်။
မနသိကာရ မနသိကာရ ဆိုသည်မှာ နှလုံးသွင်းမှု ဖြစ်သည်။
အလိုရှိရာအာရုံကို စိတ်၌ အဖန်ဖန်ဆောင်သွင်းပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤ (၇) ပါးတို့သည် အလုံးစုံသော စိတ်တို့၌ အမြဲယှဉ်သည်ဖြစ်၍ သဗ္ဗစိတ္တက စေတသိက် မည်၏။
သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စုတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ မေ ၃၁ ထိအရ၊ ယင်းမြို့တွင် ခန့်မှန်းခြေအနီးစပ်ဆုံး လူဦးရေ ၇၄၁၅၀၊ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၃၁၁၂၀ နှင့် လူဦးရေ သိပ်သည်းဆ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၀၄၂.၆၈ ယောက်နှုန်း ရှိသည်။
ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၂၄.၃၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။
မြို့ကို ၁၉၇၇ နိုဝင်ဘာ ၁ တွင် တည်ထောင်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊ မီလန်ရွာတွင် စာချုပ်ဖြင့် ပူးပေါင်းဆက်ဆံနေသော အမွှာညီအစ်မ မြို့တစ်မြို့ ရှိသည်။
အိဝရှိမိဇု ဟချိမန်း နတ်ကွန်းသည် ထိုယဝတတွင် တည်ရှိသည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ Yawata City official website (ဂျပန်) Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ။
right|thumb|Usa Shrine, dedicated to Hachiman ဂျပန်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်မှုတွင် ဟချိမန်း သည် ဓားလှံလေးမြားနှင့် စစ်ပွဲတို့အတွက် သဗ္ဗန္ဓနတ် ဖြစ်သည်။
. ရှင်တိုဝါဒနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ နှစ်မျိုးစလုံးမှ ဓာတ်ကြီးများကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စစ်နတ်ဘုရားဟု မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်တတ်ကြသော်လည်း သူ့ကို စစ်သည်တော်များ၏ အစောင့်အရှောက်နတ် (tutelary god) အဖြစ်လည်း ပြင်ခေါ်လေ့ ရှိသည်က များသည်။
၎င်းသည် ဂျပန်ပြည်၏ ကြိုတင်သိမြင်နိုင်သော အစောင့်အရှောက် တပါး ဖြစ်ပြီး၊ ဂျပန်လူမျိုးများနှင့် နန်းတွင်းကအစ၊ ဂင်ဂျိဟု ခေါ်သော မိနမိုတို မျိုးနွယ်စုနှင့် ဆာမူရိုင်း အများစုက ကိုးကွယ်ကြသည်။
စာအရ တိကျစွာ ပြန်ဆိုရမည် ဆိုပါက အောင်လံရှစ်ချောင်းနတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ နတ်တပိုင်း အင်ပါယာ ရှင်သခင် အိုးဂျင်း မွေးဖွားလာသည့် နိမိတ်ကို ပြသော ကောင်းကင်ဘုံမှ အလံ ရှစ်ချောင်းကို ညွှန်းဆိုသည်။
သူ၏ အစောင့်ငှက်နှင့် ဆက်သားမှာ ခို ဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ်ကာလကပင် ဟချိမန်း (အောင်လံရှစ်ချောင်းနတ်)ကို လယ်သမားများက လယ်နတ်အဖြစ် ပူဇော်ကြပြီး၊ တံငါသည်များက သူတို့၏ ပိုက်ကွန်များထဲသို့ ငါးများစွာ ဖြည့်တင်းပေးမည်ဟု ယုံကြည်မှုဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသည်။
ရှင်တိုတွင်၊ ဘုံခေတ် (Common Era) ၃ ရာစု မှ ၄ ရာစုထိ ဧကရီမကြီး ဂျင်းငူး၏ သားတော် ဧကရာဇ် အိုးဂျင်းအဖြစ် သူ့ကို ဒဏ္ဍာရီ၌ သတ်မှတ်ထားသည်။
သဗ္ဗန္ဓပေါင်းခြင်း thumb|A scroll depicting kami Hachiman dressed as a Buddhist monk ဂျပန်ပြည်သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောက်ရှိလာပြီးသည့်နောက်တွင် ဟချိမန်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူဝါဒဖြစ်သော ဘုရားဇာတ်သို့ သွင်းခြင်း ခံရပြီး နတ်တပိုင်း ဘုရားတပိုင်း ပေါင်းစပ်နတ်ဟု ခေါ်သော သဗ္ဗန္ဓနတ် တပါး ဖြစ်လာသည်။
အေဒီ ၈ ရာစုတွင်မူ အယူဝါဒမျိုးစုံ ရောယှက်ကိုးကွယ်သော ဂျပန် ဗုဒ္ဓဘာသာ-ရှင်တိုဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ဟချိမန်းဗောဓိသတ္တဘုရားလောင်းဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဆာမူရိုင်းတို့ကိုးကွယ်ခြင်း ဧကရာဇ် အိုးဂျင်းသည် မိနမိုတိုမျိုးနွယ်စု၏ ဘိုးဘေး ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဟချိမန်းသည် မိနမိုတို ဆာမူရိုင်းမျိုးနွယ်စု ၏ အစောင့်အရှောက် နတ် ဖြစ်လာသည်။
ကျိုတိုမြို့၊ အိဝရှိမိဇုနတ်ကွန်းတွင် အရွယ်ရောက်လာသော မိနမိုတို ယိုရှိအိအဲက "ဟချိမန်း တရိုး ယိုရှိအိအဲ" ဟူသော အမည်ကို ခံယူပြီး၊ စစ်တပ်တွင်း ခေါင်းဆောင် တယောက် အနေဖြင့် ဩဇာအာဏာ ကြီးထွားလာကာ၊ အသက်ရှင်သမျှ ကာလပတ်လုံး စံပြ ဆာမူရိုင်းအဖြစ် လေးစား ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံရသည်။
မိနမိုတို နော ယိုရိတိုမိုသည် ရှိုးဂန်း(ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်) ဖြစ်လာကာ၊ ကာမာကုရ ဗိုလ်ချုပ်အုပ်စုကို တည်ထောင်ပြီးနောက်၊ ဟချိမန်းနတ်သည် ရှိုးဂန်းများ အာဏာရရန် ကိုးကွယ်ခံ အပူဇော်ခံရလောက်အောင် တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။
ထို့ကြောင့် ဟချိမန်းနတ်ကွန်းသည် နိုင်ငံရေးအလှည့်အပြောင်း အရှုပ်အထွေးအတွက် စံနမူနာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အလယ်ခေတ်တွင် ဟချိမန်းသည် ဆာမူရိုင်းတို့တင်မက လယ်သမားများပါ ကိုးကွယ်လာကြပြီး၊ ဂျပန်တပြည်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။
အဘယ်မျှထိ တန်ခိုးထွားခဲ့သနည်းဟူမူ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ဟချိမန်းကို ရည်ညွှန်းထားသော ရှင်တိုနတ်ကွန်းပေါင်း ၂၅၀၀၀ ဂျပန်တွင် ရှိကာ၊ အရေအတွက်အားဖြင့် ဒုတိယ လိုက်သူမှာ အိနရိနတ်ကွန်းများ ဖြစ်သည်။
အိုးအိတခရိုင်၊ အုဆမြို့ရှိ အုဆနတ်ကွန်းသည် အဆိုပါ နတ်ကွန်းများအားလုံး၏ နတ်ကွန်းချုပ် ဖြစ်ပြီး၊ အိဝရှိမိဇု ဟချိမန်းနတ်ကွန်း၊ ဟကိုဇခိနတ်ကွန်း နှင့် တျုရုငအိုခ ဟချိမန်းနတ်ကွန်း တို့အပါအဝင် နတ်ကွန်းများသည် သူ့ကို ဦးတည်သော နတ်ကွန်းအားလုံးထဲတွင် အရေးပါဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ဟချိမန်း ရင်ထိုးတံဆိပ်မှာ မိတျုဒိုမိုအဲ mitsudomoeဒီဇိုင်းနှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ လက်ယာ သို့မဟုတ် လက်ဝဲဘက်သို့ ဝဲလှည့်နေသော စက်ဝိုင်းပုံစံ ဝဲခနှောက် သို့မဟုတ် လေပွေဝဲ ဖြစ်သည်။
ဆာမူရိုင်းမျိုးနွယ်စု အများအပြားသည် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားအဖြစ် ၎င်းရင်ထိုးကို အသုံးပြုပြီး၊ ရှေးရှေးက မိနမိုတိုတို့၏ မဟာရန်သူတော်ကြီး တိုင်းရမျိုးနွယ်စုမှ ဧကရာဇ် ခန်းမုကို မခန့်လေးစားသော အဓိပ္ပာယ်လည်း ဆောင်လေသည်။
ဆက်စပ် Hachiman shrine Minamoto no Yoriyoshi Minamoto no Yorinobu Kamikaze (typhoon) ကိုးကား ထပ်ညွှန်း Hachiman - Ancient History Encyclopedia Category:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း Category:ရှင်တိုဘာသာ။
ဝိတက္က၊ ဝိစာရ၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ၊ ဆန္ဒ၊ အဓိမောက္ခ စသည့်ခြောက်ပါးတို့သည် အလုံးစုံသော စိတ်တို့မယှဉ်၊ အချို့အချို့သော စိတ်တို့၌သာ ယှဉ်သည်ဖြစ်၍ ပကိဏ်းစေတသိက် မည်သည်။
သဗ္ဗစိတ္တက ခုနစ်ပါး ပေါင်းသည်ရှိသော် တစ်ဆယ့်သုံးပါး ဖြစ်၏။
ဤတစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့သည် ကောင်း၊ မကောင်း နှစ်ဖက်ရောယှက်ခြင်းကြောင့် ဝိမိဿက မည်ကုန်၏။
စိတ်သည်လည်း ကောင်း၊ မကောင်း နှစ်ဖက်နှင့် ရောယှက်သည်သာ ဖြစ်၏။
ဝိတက် ဝိတက်ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ ထွေထွေပြားပြား အကြံပွားခြင်း ဖြစ်သည်။
သင်္ကပ္ပဟုလည်း ခေါ်၏။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဟူ၍ (၂) မျိုး ရှိသည်။
ဝိစာရ ဝိစာရ ဆိုသည်မှာ အာရုံ၏ စိတ်၏ တရစ်ဝဲဝဲနေခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝီရိယ ဝီရိယ ဆိုသည်မှာ အမှုကိစ္စတို့၌ စိတ်၏ အထအကြွ ပေါ့ပါးခြင်း ဖြစ်သည်။
သမ္မာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ နှစ်ပါးရှိ၏။
ပီတိ ပီတိ ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
စိတ်လုံးကြီးထွားခြင်း ဖြစ်သည်။
စိတ်၏ ရွှင်လန်းတက်ကြွ တဟုန်တည်း မြောက်ကြွခြင်း ဖြစ်သည်။
ဆန္ဒ ဆန္ဒ ဆိုသည်မှာ အလိုရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
သွားလိုသည်၊ လာလိုသည်၊ ပြောလိုသည် အစရှိသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။
အဓိမောက္ခ အဓိမောက္ခ ဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ ကျွတ်လွတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ သည်လိုလား ဟိုလိုလားဟူ၍ နှစ်ခွမရှိ၊ အငြိအတွယ်မှ စိတ်၏ ကျွတ်လွတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အကုသိုလ်စေတသိက်သည် (၁၄) ပါး ရှိ၏။
ဤအကုသိုလ်စေတသိက်တို့သည် မကောင်းမှုမျိုး စင်စစ်ဖြစ်၍ ပါပဇာတိ မည်၏။
အကုသလဓမ္မအစစ် မည်၏။
လောဘ လောဘဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ စိတ်၏ ငြိတွယ်စေကပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤလောဘကို တဏှာလည်း ခေါ်၏။
အဘိဇ္ဈာလည်း ခေါ်၏။
ကာမလည်း ခေါ်၏။
ရာဂလည်း ခေါ်၏။
ဒေါသ ဒေါသဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ စိတ်၏ ကြမ်းတမ်းစွာ ထိခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤဒေါသကို ပဋယလည်း ခေါ်၏။
ဗျာပါဒလည်း ခေါ်၏။
မောဟ မောဟဆိုသည်မှာ တရားဓမ္မအရာ၌ အလွန်မသိခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤမောဟကို အဝိဇ္ဇာလည်း ခေါ်၏။
အညာဏလည်း ခေါ်၏။
အဒဿနလည်း ခေါ်၏။
ဤလောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တရား(၃)ပါးသည် အလုံးစုံသော အကုသလပါပဓမ္မတို့၏ အရင်းအမြစ် အခြေခံဖြစ်သောကြောင့် အကုသလမူလတရား (၃) ပါးမည်၏။
ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဆိုသည်မှာ တရားဓမ္မအရာ၌ အမြင်းမှားခြင်း ဖြစ်သည်။
အယူမှားခြင်း ဖြစ်သည်။
အနိစ္စကို နိစ္စဟုယူခြင်း၊ ဒုက္ခကို သုခဟုယူခြင်း၊ အနတ္တကို အတ္တဟုယူခြင်း၊ ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံကို ပယ်ခြင်း၊ ကံ ကံ၏အကျိုးကို ပယ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
မာန မာနဆိုသည်မှာ အထင်မှားခြင်း ဖြစ်သည်။
ငါမဟုတ်သော နာမ်ရုပ်ကို ငါဟုထင်ခြင်း၊ ထိုငါကိုပင် အမျိုးကိုစွဲ၍ ယုတ်သည်၊ မြတ်သည်ဟု ထင်ခြင်း၊ အနွယ်ကို စွဲ၍ ယုတ်သည်၊ မြတ်သည်ဟု ထင်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ဣဿာ ဣသာဆိုသည်မှာ ငြူစူခြင်း ဖြစ်သည်။
သူတစ်ပါးကောင်းစားသည်ကို မနာလိုခြင်း၊ ဝမ်းမမြောက်နိုင်ခြင်း၊ မချီးမွမ်းနိုင်ခြင်း၊ အကောင်းမပြောနိုင်ခြင်း၊ မကောင်းပြောရန်ကိုသာ ရှာကြံခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မစ္ဆရိယ မစ္ဆရိယဆိုသည်မှာ ဝန်တိုခြင်း ဖြစ်သည်။
မိမိကောင်းစားသည်ကို သူတစ်ပါးအား မမျှတလိုခြင်း၊ ဝန်တိုခြင်း၊ နှမြောခြင်း၊ စေးနဲခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ကုက္ကုစ္စ ကုက္ကုစ္စဆိုသည်မှာ နောင်တဖန် ပူပန်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကျွန်လွန်ပြီးသောအခါမှ ငါမေ့ခဲ့မိလေခြင်း၊ ငါမိုက်ခဲ့မိလေခြင်း၊ ငါမှားခဲ့မိလေခြင်းဟု တအုံနွေးနွေး ပူဆွေးခြင်း ဖြစ်သည်။
လောက၌ အမှား (၂) ပါး ရှိ၏။
ဒုစရိုက်မှုကို ပြုခြင်းသည်လည်း အမှားတစ်ပါး၊ သုစရိုက်မှုကို မပြုခြင်းသည်လည်း အမှားတစ်ပါး ဖြစ်ကြသည်။
နောင်တဖြစ်ရခြင်းတွင်လည်း အမှား (၂) ပါးရှိ၏။
ဒုစရိုက်မှုကို ငါပြုခဲ့မိလေခြင်းဟု နောင်တဖြစ်ခြင်း တစ်ပါး၊ ဒါန၊ သီလ စသော သုစရိုက်မှုကို ငါမပြုခဲ့လေခြင်းဟု နောင်တဖြစ်ခြင်းတစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
လောက၌ လူမိုက်နောက်မှ အကြံရဟုဆိုကြသော အမေ့အမိုက်မှား နှစ်ပါးရှိကြသည့်အတွက် ကုက္ကုစ္စဟု ဆိုအပ်သော နောင်တပူပန်မှု နှစ်ပါးရှိ၏။
အဟိရိက အဟိရိကဆိုသည်မှာ အရှက်မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
မကောင်းမှုဒုစရိုက်ကို ပြုခွင့်ဆိုက်ခဲ့သော် မိမိ၌ အမိုက်မှု ငြိစွန်းညစ်နွမ်း၊ လူးလဲချေတော့မည်ဟူ၍လည်း စိုးရွံ့ခြင်းမရှိ၊ လူသိမည်၊ နတ်သိမည်လည်း မရှက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အနေတ္တပ္ပ အနေတ္တပ္ပဆိုသည်မှာ အကြောက်မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
နောက်၌ ငါမိုက်ခဲ့မိလေခြင်း၊ ငါမှားခဲ့မိလေခြင်းဟူ၍ မိမိကိုယ်မိမိ စွပ်စွဲဆဲရေးခြင်းဟူသော အတ္တနုဝါဒဘေး သင့်ရောက်မည်ကိုလည်း မကြောက်၊ လူသူတော်ကောင်း၊ နတ်သူတော်ကောင်းတို့၏ ကဲ့ရဲ့ခြင်းဟူသော ပရာနုဝါဒဘေး သင့်ရောက်မည်ကိုလည်း မကြောက်၊ အပါယ်ဘေးသင့်မည်ကိုလည်း မကြောက်မရွံ့ မထိတ်မလန့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥဒ္ဓစ္စ ဥဒ္ဓစ္စဆိုသည်မှာ အာရုံတစ်ခုခု၌ စိတ်၏ ရပ်တည်မှု မရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိန ထိနဆိုသည်မှာ စိတ်၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်။
အာရုံကို သိလိုရာ၌ မပွင့်မလင်း မှေးမှိန်ခြင်း ဖြစ်သည်။
မိဒ္ဓ မိဒ္ဓဆိုသည်မှာ စေတသိက်တို့၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်။
အာရုံကို တွေ့မှု၊ ခံစားမှု စသည်တို့၌ မပွင့်မလင်း မှေးမှိန်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝိစိကိစ္ဆာ ဝိစိကိစ္ဆာဆိုသည်မှာ ယုံကြည်ထိုက်သည်၌ မယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကုသိုလ်စေတသိက် သည် (၂၅) ပါးရှိ၏။
၎င်း (၂၅) ပါးတို့မှာ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ၊ သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဟီရိ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ တတြမဇ္ဈတ္တာ၊ ကာယပဿဒ္ဓိ၊ ကာယလဟုတာ၊ စိတ္တလဟုတာ၊ ကာယမုဒုတာ၊ စိတ္တမုဒုတာ၊ ကာယကမ္မညတာ၊ စိတ္တကမ္မညတာ၊ ကာယပါဂုညတာ၊ စိတ္တပါဂုညတာ၊ ကာယုဇုကထာ၊ စိတ္တုဇုကထာ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
(၁) အလောဘ အလောဘဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ အငြိအတွယ်မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤအလောဘကို နေက္ခမာတ်လည်း ခေါ်၏။
အနဘိဇ္ဈာလည်း ခေါ်၏။
(၂) အဒေါသ အဒေါသဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ စိတ်ညွတ်နူးခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤအဒေါသကို အဗျာပါဒလည်း ခေါ်၏။
မေတ္တာလည်း ခေါ်၏။
(၃) အမောဟ အမောဟဆိုသည်မှာ အမှန်ကိုသိခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤအမောဟကို ဉာဏ်လည်း ခေါ်၏။
ပညာလည်း ခေါ်၏။
ဝိဇ္ဇာလည်း ခေါ်၏။
သမ္မာဒိဋ္ဌိလည်း ခေါ်၏။
ဤတရားသုံးပါးတို့သည် အလုံးစုံသော ကလျာဏဓမ္မတို့၏ အရင်းအမြစ်အခြေခံ ဖြစ်သောကြောင့် ကလျာဏမူလ တရားသုံးပါး မည်ကုန်၏။
(၄) သဒ္ဓါ သဒ္ဓါဆိုသည်မှာ ယုံကြည်ထိုက်သော အမှန်တရားကို ယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤသဒ္ဓါကို ပသာဒလည်း ခေါ်သည်။
အဓိမောက္ခလည်း ခေါ်သည်။
(၅) သတိ သတိဆိုသည်မှာ ကောင်းမြတ်သောအရာတို့၌ မမေ့မလျော့ မပျောက်မကွယ်နိုင်ရန် အဖန်ဖန် အာရုံပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
သရဏလည်း ခေါ်၏။
ဥပဋ္ဌာနလည်း ခေါ်၏။
(၆) ဟီရိ ဟီရိဆိုသည်မှာ ရှက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှက်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ရှက်သဖြင့် မကောင်းမှုသို့ မတိုးဝံ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
(၇) ဩတ္တပ္ပ ဩတ္တပ္ပဆိုသည်မှာ ကြောက်ခြင်း၊ လန့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အတဝာနုဝါဒဘေး၊ ပရာနုဝါဒဘေး၊ အပါယ်ဘေးတို့မှ ကြောက်လန့်သဖြင့် မကောင်းမှုသို့ မတိုးဝံ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
(၈) တတြမဇ္ဈတ္တာ တတြမဇ္ဈတ္တာဆိုသည်မှာ ထိုထိုအာရုံ၌ ငြိတွယ်ခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ခြင်း အစွန်းတို့မှ ကင်းလွတ်သဖြင့် လျစ်လျူအနေ၌ တည်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤတတြမဇ္ဈတ္တာကို ဗြဟ္မဝိဟာရအရာ၌ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရ ခေါ်၏။
ဗောဇ္ဈင်္ဂအရာ၌ ဥပေက္ခာသဗ္ဗောဇ္ဈင် ခေါ်၏။
(၉) ကာယပဿဒ္ဓိ ကာယပဿဒ္ဓိဆိုသည်မှာ စေတသိက်အပေါင်းဟူသော နာမကာယ၏ ငြိမ်းချမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။
(၁၀) စိတ္တပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိဆိုသည်မှာ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။
ငြိမ်းချမ်းခြင်း ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်မှုတို့၌ မငြိမ်းချမ်းခြင်းကို ပြုတတ်ကုန်သော ပါပဓမ္မတို့နှင့် မယှဉ်သဖြင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ ကြည်လင်ချမ်းမြေ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
(၁၁) ကာယလဟုတာ ကာယလဟုတာဆိုသည်မှာ နာမကာယ၏ ပေါ့ပါးခြင်း ဖြစ်သည်။
(၁၂) စိတ္တလဟုတာ စိတ္တလဟုတာဆိုသည်မှာ စိတ်၏ ပေါ့ပါးခြင်း ဖြစ်သည်။
ပေါ့ပါးခြင်း ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်မှုတို့၌ လေးလံခြင်းကို ပြုတတ်ကုန်သော ပါပဓမ္မနှင့် မယှဉ်သဖြင့် သမ္ပတရားတို့၏ ပေါ့ပါးခြင်း ဖြစ်သည်။
(၁၃) ကာယမုဒုတာ ကာယမုဒုတာဆိုသည်မှာ နာမကာယ၏ နူးညံ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
(၁၄) စိတ္တမုဒုတာ စိတ္တမုဒုတာဆိုသည်မှာ စိတ်၏ နူးညံ့ခြင်း ဖြစ်သည်။