kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်း၊ လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းပျောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်း၊ လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းပျောက်” ဆိုသည်မှာ “လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်း” (မိုက်မဲသူ တစ်သောင်း၏ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်မှုများ) သည် “လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းပျောက်” (ပညာရှိ သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာရှိသူ တစ်ဦး၏ ချီးမွမ်းမှုဖြင့် ပျောက်ကွယ်သွားနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မိုက်မဲသူများ၏ ဝေဖန်ပြစ်တင်မှုများသည် အရေးမပါဘဲ ပညာရှိ သို့မဟုတ် လေးစားထိုက်သူတစ်ဦး၏ ချီးမွမ်းမှုသည် အလွန်တန်ဖိုးရှိပြီး ထိုဝေဖန်မှုများကိုပင် ဖုံးလွှမ်းသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရှိသူများ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် ချီးမွမ်းမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမိုက်တစ်သောင်း၊ ကဲ့ရဲ့ရှောင်းမချည်း၊ လူကောင်းတစ်ယောက်၊ ချီးမွမ်းသင့်လောက်ပြီမို့၊" [၁၂၂၀] နေကန် ၉၄။
"လူမိုက်တစ်သောင်း ကဲ့ရဲ့ရှောင်းလည်း လူကောင်းတစ်ယောက် ချီးမွမ်းလျှင်ပျောက်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ပညာရှိများ ချီးမွမ်းလျှင် ဝမ်းမြောက်စရာ ပေါ့နော်၊" [၁၂၉၃] အာတီ၊ ဒု။
လူမိုက်နှင့်ငွေ အတူမနေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမိုက်နှင့်ငွေ အတူမနေ” ဆိုသည်မှာ “လူမိုက်” (မိုက်မဲသူ၊ ဉာဏ်ပညာနည်းပါးသူ) နှင့် “ငွေ” (ငွေကြေးဥစ္စာ) သည် “အတူမနေ” (တစ်စုတည်း၊ တစ်နေရာတည်းတွင် အမြဲမရှိနိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မိုက်မဲသောသူများသည် ငွေကြေးဥစ္စာကို ကောင်းစွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်စွမ်း မရှိသောကြောင့် ကြာရှည်စွာ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု မရှိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
ငွေကြေးကို မဆင်မခြင် သုံးစွဲခြင်း၊ မှားယွင်းသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော မိုက်မဲသော လုပ်ရပ်များကြောင့် ငွေကြေးဥစ္စာ ဆုံးရှုံးတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဉာဏ်ပညာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်” ဆိုသည်မှာ “လူမင်း” (ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော မင်း) ၏ “ဘုန်းကြီး” (ဘုန်းတန်ခိုး အလွန်ကြီးမား) လျှင် “နတ်မင်း” (နတ်များ) ပင် “မနေနိုင်” (နေ၍ မဖြစ်နိုင်၊ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းရသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားသော မင်းကို နတ်များပင် ရိုသေကိုင်းရှိုင်းရပြီး မစကူညီရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ၏ ဩဇာအာဏာ ကြီးမားပုံကို ဖော်ပြသည်။
“လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေနိုင်ဟူဘိသကဲ့သို့ ရှင်စောပု ဘုန်းတန်ခိုးကြောင့် နတ်သိကြားများက ဆက်သော ထမင်းထုပ်ပင် ဖြစ်လိမ့်မည်တကားဟု…၊" [၁၂၇၉] ဓမ္မစေတီ။
လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ၊ နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ၊ နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို အလွန်အကျွံ ပြုလုပ်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ” ဆိုသည်မှာ “လူ” သည် “မြူးလျှင်” (အလွန်အကျွံ ပျော်ရွှင်မြူးထူးခြင်း၊ စည်းလွတ်ဝါးလွတ် ပြုမူခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “ဒဏ်ရ” (အပြစ်ဒဏ် ခံရခြင်း၊ အခက်အခဲနှင့် ရင်ဆိုင်ရခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အလွန်အကျွံ ပျော်ပါးခြင်းသည် ပြဿနာများ၊ အန္တရာယ်များနှင့် ဦးတည်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ” ဆိုသည်မှာ “နွား” သည် “မြူးလျှင်” (အလွန်အကျွံ ခုန်ပေါက်ခြင်း၊ ရုန်းကန်ခြင်း) ပြုလုပ်ပါက “ထွန်ရ” (လယ်ထွန်ရန် အသုံးပြုခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
နွားကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် အလုပ်လုပ်ခိုင်းရန် ထွန်တုံးတပ်ခြင်းဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် အလွန်အကျွံ မပြုလုပ်သင့်ကြောင်း၊ သင့်တင့်မျှတစွာ ပြုမူသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“ပျော်လွန်းလျှင်နတ်မဲ၊ မော်လွန်းလျှင် အရပ်ဆဲ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားများနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး အလွန်အကျွံ ပျော်ပါးခြင်းနှင့် မာန်မာနထောင်လွှားခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရ၊ နွားမြူးလျှင် ထွန်ရ ဆိုတဲ့စကား၊ ပျော်လွန်းလျှင်နတ်မဲ၊ မော်လွန်းလျှင် အရပ်ဆဲဆိုတဲ့ စကားပုံများလည်း ရှိပေတယ်။
သတိတရား ကြွယ်ကြွယ်နှင့် ဣန္ဒြေသည် လုပ်ဦးမှပဲ။
" [၁၂၇၆] မြင့်၊ တ။
"လူမြူးလျှင် ဒဏ်ရဆိုသောစကားအတိုင်း ပျော်ရွှင်မြူးထူးလွန်းလျှင်လည်း ဒဏ်တစ်မျိုးရတတ်၏။
ထို့ကြောင့် ပွဲလမ်းသဘင်ပျော်ရွှင်လိုက်စားမှုကို ပျက်စီးကြောင်းဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူပေသတည်း။
လူမှာအကျင့် ပန်းမှာအပွင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမှာ အကျင့်၊ ပန်းမှာ အပွင့်” ဆိုသည်မှာ လူနှင့် ပန်းတို့၏ တန်ဖိုးကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူမှာ အကျင့်” ဆိုသည်မှာ “လူ” ၏ တန်ဖိုးသည် “အကျင့်” (ကိုယ်ကျင့်တရား၊ အပြုအမူ) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတစ်ဦး၏ တန်ဖိုးကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်ထက် ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် အပြုအမူသည် ပိုမိုအရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“ပန်းမှာ အပွင့်” ဆိုသည်မှာ “ပန်း” ၏ တန်ဖိုးသည် “အပွင့်” (ပန်းပွင့်၏ အလှ) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပန်းတစ်ပွင့်၏ အလှသည် ပန်းပွင့်၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင်အဆင်းနှင့် အနံ့တို့ပေါ်တွင် မူတည်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူနှင့် ပန်းတို့၏ တန်ဖိုးကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် လူသားများအတွက် ကိုယ်ကျင့်တရား၏ အရေးပါမှုကို ပိုမိုထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမှာ အကျင့်၊ ပန်းမှာ အပွင့်ဆိုသည့်စကားနှင့်အညီ… အမျိုးသမီးများအကြောင်း…ဖွဲ့ဆိုသော စာများတွင် မပါလျှင်မပြီးသည့် အမျိုးသမီးကြီးများမှာ အမရာ၊ကိန္နရီ၊ မဒ္ဒီ၊ သမ္ဘူလတို့ ဖြစ်လေသည်။
လူယုံသတ် သေတတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူယုံသတ် သေတတ်” ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ “လူယုံ” (အလွန်ယုံကြည်ရသောသူ၊ အနီးကပ်ဆုံးသူ) က “သတ်” (လုပ်ကြံခြင်း၊ သစ္စာဖောက်ခြင်း) ပါက “သေတတ်” (အလွန်အမင်း ထိခိုက်နစ်နာခြင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပြင်ပရန်သူထက် မိမိ၏ အနီးကပ်ဆုံးသူက သစ္စာဖောက်ခြင်းသည် ပိုမိုထိရောက်ပြီး ပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ယုံကြည်မှုကို အလွဲသုံးစားပြုခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူယုံသတ် သေတတ်” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "အကြင်ရင်းသူ၊ အတွင်းလူတို့၊ ရန်မူထွက်သော်၊ ကိုယ်သက်လုံးစုံ၊ ကြံတိုင်းကုံ၏၊ လူယုံသတ်က၊ သေတတ်စွရှင့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၁၈။
"လူယုံသတ်လျှင်သေတတ်၏ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း လူယုံက သတ်မှဖြင့် … ဒုက္ခတွေ့ကြရတယ်။
လူရိုးဆိုတာ သင်္ချိုင်းမှာသာရှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူရိုးဆိုတာ သင်္ချိုင်းမှာသာရှိ” ဆိုသည်မှာ လောကတွင် “လူရိုး” (အလွန်ရိုးသားဖြောင့်မတ်သောသူ) သည် “သင်္ချိုင်းမှာသာရှိ” (သေလွန်သောသူများတွင်သာ ရှိတော့သည်၊ ယခုခေတ်တွင် မရှိတော့) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ယခုခေတ်ကာလတွင် အလွန်ရိုးသားဖြောင့်မတ်သောသူကို ရှာဖွေရန် ခက်ခဲကြောင်း၊ လူအများစုသည် တစ်နည်းမဟုတ်တစ်နည်း မရိုးသားမှုများ ရှိနေကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူတို့၏ သစ္စာမဲ့မှုနှင့် ရိုးသားမှုရှားပါးလာခြင်းကို ဝေဖန်ထောက်ပြသော စကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လူရိုး သင်္ချိုင်းမှာ…ဆိုသော စကားများသည် မရိုးသားသူ၊ မရိုးသားလိုသူ၊ မရိုးဖြောင့်သောလုပ်ငန်းနှင့် အသက်မွေးသူတို့၏ လက်သုံးစကားများဖြစ်ကြ၍…၊" [၁၃၀၉] လက်ပြန်ရေး။
"လူရိူးမည်သည် သင်္ချိုင်းတွင်သာ ရှိစမြဲသော ဤသို့သော ခေတ်မျိုးတွင် ဘယ်သူကိုမျှ မယုံကြရ…၊" [၁၃၁၁-ခန့်] မှုံ။
လူလိုမှ နတ်လို၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူလိုမှ နတ်လို၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ” ဆိုသည်မှာ ကောင်းသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိလိုပါက မည်သို့ ပြုမူနေထိုင်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူလိုမှ နတ်လို” ဆိုသည်မှာ “နတ်” (နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှု) ကို ရရှိလိုပါက ဦးစွာ “လူ” (လူအများ) က “လို” (နှစ်သက်ချစ်ခင်) အောင် ပြုမူနေထိုင်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူအများ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုကို ရရှိမှသာ နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုကို ရရှိနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ” ဆိုသည်မှာ “ဂြိုဟ်” (ဂြိုဟ်များ၏ မစမှု၊ ကံကောင်းခြင်း) ကို ရရှိလိုပါက “နတ်” (နတ်များ) က “လို” (နှစ်သက်) အောင် ပြုမူနေထိုင်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုကို ရရှိမှသာ ဂြိုဟ်များ၏ မစမှုကို ရရှိနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိရန်အတွက် လူအများ၏ ချစ်ခင်လေးစားမှုနှင့် နတ်များ၏ စောင့်ရှောက်မှုသည် အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူအများအပေါ် ကောင်းမွန်စွာ ဆက်ဆံခြင်းဖြင့် ကောင်းသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“လူကြည်ညို နတ်ကြည်ညိုမှ စန်းဂြိုဟ်ပွင့်လင်း၍ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်နိုင်တာကလား” ဟူ၍ လူနှင့် နတ်များ၏ ချစ်ခင်မှုသည် ကံကောင်းခြင်းနှင့် ချမ်းသာခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ရှင်းပြသည်။
“စိတ် စေတနာကောင်း ရှိမှသာ လူခပ်သိမ်းတို့ လိုလားကြ၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ရနိုင်မည်” ဟူ၍လည်း စိတ်စေတနာကောင်းမွန်မှသာ လူအများ၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်း ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူလိုမှ နတ်လို၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မ ဆိုတဲ့ စကားပုံအတိုင်း လူကြည်ညို နတ်ကြည်ညိုမှ စန်းဂြိုဟ်ပွင့်လင်း၍ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်နိုင်တာကလား။
"လူလိုမှ နတ်လိုသည်၊ နတ်လိုမှ ဂြိုဟ်မမည်ဟု ဆိုကြကုန်၏။
စိတ် စေတနာကောင်း ရှိမှသာ လူခပ်သိမ်းတို့ လိုလားကြ၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ရနိုင်မည်။
လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး၊ လူရမ်းကားသား ရမ်းကား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး၊ လူမိုက်သား ရမ်းကား” ဆိုသည်မှာ မိဘ၏ စရိုက်သည် သားသမီးများအပေါ် မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး” ဆိုသည်မှာ “လူလိမ္မာ” (လိမ္မာသော မိဘ) ၏ “သား” (သားသမီး) သည် “ယဉ်ပါး” (ယဉ်ကျေးလိမ္မာ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လိမ္မာသော မိဘများသည် သားသမီးများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆုံးမသွန်သင်တတ်သောကြောင့် သားသမီးများလည်း ယဉ်ကျေးလိမ္မာကြသည်။
“လူမိုက်သား ရမ်းကား” ဆိုသည်မှာ “လူမိုက်” (မိုက်မဲသော မိဘ) ၏ “သား” (သားသမီး) သည် “ရမ်းကား” (ရိုင်းစိုင်းခြင်း၊ မယဉ်ကျေးခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိုက်မဲသော မိဘများသည် သားသမီးများကို ကောင်းမွန်စွာ မဆုံးမတတ်သောကြောင့် သားသမီးများလည်း ရိုင်းစိုင်းတတ်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိဘ၏ အပြုအမူနှင့် သွန်သင်ဆုံးမမှုသည် သားသမီးများ၏ စရိုက်ကို ပုံဖော်ရာတွင် အလွန်အရေးပါကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူလိမ္မာသား ယဉ်ပါး၊ လူမိုက်သား ရမ်းကားဟူသော စကားအရ ယဉ်ကျေးခြင်းကို အပြင်အမူအရာ အပြောအဆိုမှာသာ ထားလေ့ရှိကြ၏။
" [၁၂၇၅-ခန့်] ကယ့်လူ။
"သားသမီးတို့၏ လက်ဦးဆရာကား မိဘနှစ်ပါးတို့ပင်တည်း။
ထို့ကြောင့် လူလိမ္မာသားကား ယဉ်ပါး၏။
လူမိုက်သားကား ရမ်းကား၏ဟု ရှေးသူဟောင်းစကားတို့ ရှိလေသည်။
လူလှတော့ ညှင်းခ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူလှတော့ ညှင်းခ” ဆိုသည်မှာ “လူလှ” (ရုပ်ရည်လှပသောသူ) တွင် “ညှင်းခ” (အရေပြားပေါ်တွင် အဖြူကွက်များ သို့မဟုတ် အပြောက်များ ပေါ်လာတတ်သော အရေပြားရောဂါတစ်မျိုး) ဖြစ်တတ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုလိုသည်။
ရုပ်ရည်လှပသောသူများသည် အခြားသူများထက် ညှင်းရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သို့သော် ဤသည်မှာ ယေဘုယျအယူအဆတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အမြဲတမ်း မှန်ကန်သောအရာမဟုတ်ပါ။
ရုပ်ရည်လှပသူတိုင်း ညှင်းရောဂါဖြစ်မည်ဟု မဆိုလိုပါ။
ကိုးကားချက်များ "တချို့ကတော့ လူလှလို့ညှင်းခတယ်လို့ ဆိုပေမဲ့ တချို့ကတော့အနူ ဆယ်ပါး တစ်ပါးပါဝင်တယ်လို့ ဆိုကြတယ်ဗျ၊" [၁၃၅၅] နက္ခတ္တ၊ ၈၉။
ဤကိုးကားချက်တွင် ညှင်းရောဂါသည် အနူရောဂါ ဆယ်ပါးတွင် တစ်ပါးအဖြစ် ပါဝင်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။
လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်” ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးကို မည်မျှပင် “ယုံ” (ယုံကြည်) စိတ်ချရပါစေ “ကုန်” (ကုန်ပစ္စည်း) ကို “အကြွေးမပေးနှင့်” (ငွေနောက်မှ ပေးချေရန်အတွက် မရောင်းချသင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတစ်ဦးကို ယုံကြည်သော်လည်း ငွေကြေးကိစ္စတွင် မရေရာမှုများ ရှိနိုင်သောကြောင့် ကုန်ပစ္စည်းကို အကြွေးဖြင့် ရောင်းချခြင်းသည် စီးပွားရေးအရ အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အကြွေးပေးလိုက်ပါက ငွေပြန်မရခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စောင့်ဆိုင်းရခြင်းများ ကြုံတွေ့နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် သတိထားသင့်သော အချက်တစ်ခုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်ဆိုသော စကားအရ အကယ်၍ လူကို ယုံကြည်ရင်းရှိသော်လည်း မိမိ ရောင်းချသော ကုန်များကို အကြွေးမပေးလိုက်နှင့်၊ ပေးလိုက်လျှင် ဆုံးပါးတတ်သည်။
" [၁၂၇၅] စာဏကျ၊ ပ၊ ၃၁။
"လူကို ယုံသော်လည်း ကုန်ကို အကြွေးမပေးနှင့်ဆိုတဲ့ စကားနှင့်အညီ မိမိ ကုန်စည်ပစ္စည်းများကို ယုံလောက်ပြီထင်မှတ်၍ အကြွေးမပေးလေနှင့်၊" [၁၂၇၆] မြင့်၊ ပ။
လူကို အမျိုး၊ မြင်းကို ဇက်ကြိုး၊ လှေကို ထိုးဝါး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူကို အမျိုး၊ မြင်းကို ဇက်ကြိုး၊ လှေကို ထိုးဝါး” ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် သက်ရှိများကို ထိန်းချုပ်ရန် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းများကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူကို အမျိုး” ဆိုသည်မှာ “လူ” များကို “အမျိုး” (အမျိုးအနွယ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ လူမှုရေးစည်းမျဉ်းများ) ဖြင့် ထိန်းချုပ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတို့သည် လူမှုရေးစည်းမျဉ်းများ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများနှင့် မိမိတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထောက်ထား၍ အပြုအမူများကို ထိန်းသိမ်းပြုမူကြသည်။
“မြင်းကို ဇက်ကြိုး” ဆိုသည်မှာ “မြင်း” ကို “ဇက်ကြိုး” (မြင်း၏ လည်ပင်းတွင် ချည်ထားသော ကြိုး) ဖြင့် ထိန်းချုပ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဇက်ကြိုးသည် မြင်းကို လိုရာခရီးသို့ ပို့ဆောင်ရန်နှင့် ထိန်းချုပ်ရန် အသုံးပြုသော ကိရိယာဖြစ်သည်။
“လှေကို ထိုးဝါး” ဆိုသည်မှာ “လှေ” ကို “ထိုးဝါး” (လှေကို ရွေ့လျားစေရန် အသုံးပြုသော ဝါးလုံး) ဖြင့် ထိန်းချုပ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုးဝါးသည် လှေကို လိုရာသို့ ရွေ့လျားစေရန်နှင့် ဦးတည်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းရန် အသုံးပြုသော ကိရိယာဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် သက်ရှိတစ်ခုစီကို ထိန်းချုပ်ရန် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းများ ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူကို လူမှုရေးစည်းမျဉ်းများဖြင့် ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ မြင်းကို ဇက်ကြိုးဖြင့် လှေကို ထိုးဝါးဖြင့် ထိန်းချုပ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူကို အမျိုး၊ မြင်းကို ဇက်ကြိုး၊ လှေကို ထိုးဝါး။
" [၁၂၅၇] ပေါဒီ၊ ဒု။
လူကြမ်းလျှင် နတ်ကြမ်းမခံနိုင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူကြမ်းလျှင် နတ်ကြမ်းမခံနိုင်” ဆိုသည်မှာ “လူကြမ်း” (အလွန်ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ် သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခွန်အားရှိသူ) နှင့် တွေ့ဆုံသောအခါ “နတ်ကြမ်း” (အစွမ်းထက်သော နတ် သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်) ပင်လျှင် “မခံနိုင်” (ခုခံနိုင်စွမ်းမရှိ၊ အလျှော့ပေးရ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူသား၏ ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ် သို့မဟုတ် ခွန်အားသည် နတ် သို့မဟုတ် ဝိညာဉ်များထက်ပင် သာလွန်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသား၏ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား၏ စွမ်းအားကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
“လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေပိုင်” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး လူသား၏ လောကတွင် နတ်များပင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်စွမ်း မရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမင်းဘုန်းကြီး နတ်မင်းမနေပိုင်ဆိုသလိုလည်းကောင်း၊ လူကြမ်း နတ်ကြမ်းမခံနိုင်ဆိုသလိုလည်းကောင်း ထိုခင်ခင်ညွန့်ကို ပူးသည်ဆိုသော ပခန်းနတ်သည်…ဝါးခနဲ သမ်းပြီးလျှင် ကပျာကယာ ထွက်သွားလေ၏။
" [၁၂၇၇] မောင်ပုံ။
လူတူမရှား နာမည်တူမရှား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူတူမရှား နာမည်တူမရှား” ဆိုသည်မှာ လူ့လောကတွင် “လူတူမရှား” (ရုပ်ရည်ချင်း တူညီသောသူများ မရှားပါး) သကဲ့သို့ “နာမည်တူမရှား” (နာမည်ချင်း တူညီသောသူများလည်း မရှားပါး) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လူအများအပြားရှိသော လူ့လောကတွင် ရုပ်ရည်ချင်း တူညီသောသူများ သို့မဟုတ် နာမည်ချင်း တူညီသောသူများ ရှိနိုင်သည်မှာ သဘာဝကျသော အရာဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ထူးဆန်းသော အရာမဟုတ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "သူ့အသိထဲက ထင်လို့ ကြည့်တာပေါ့၊ လူတူမရှား နာမည်တူမရှား အဆိုရှိသားပဲ၊" [၁၃၁၁-ခန့်] ပုန်လောင်း။
"လူတူမရှား နာမည်တူမရှားဆိုသလို နာမည်ချင်း တူတာဟာ ဘာထူးဆန်း လို့လဲ၊" [၁၃၁၉] ဂွမ်းပုံ။
လူတစ်ကိုယ် ထင်တစ်လုံး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူတစ်ကိုယ် ထင်တစ်လုံး” ဆိုသည်မှာ လူတိုင်း “တစ်ကိုယ်” လျှင် “ထင်တစ်လုံး” (မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးသော စိတ်) ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတိုင်းသည် မိမိကိုယ်ကို အခြားသူများထက် ပိုမိုထူးချွန်သည် သို့မဟုတ် ပိုမိုကောင်းမွန်သည်ဟု ထင်မြင်တတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ သဘာဝကို ထင်ဟပ်စေသော စကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ငါစိတ်သည် မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးသော လူတစ်ကိုယ် ထင်တစ်လုံး စိတ်ဖြစ်ရာ…၊" [၁၂၉၀-ခန့်] ထူး။
"လူတစ်ကိုယ် ထင်တစ်လုံး ဆိုတာလို ကိုယ့်ကိုယ်တော့ တော်တော် အထင်ကြီးကြတာမျိုးပဲ၊" [၁၂၉၀] သန်းသန်း၊ ပ။
လူတစ်ကိုယ် အကြိုက်တစ်မျိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူတစ်ကိုယ် အကြိုက်တစ်မျိုး” ဆိုသည်မှာ လူ “တစ်ကိုယ်” လျှင် “အကြိုက်တစ်မျိုး” (မတူညီသော အကြိုက်များ) ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးသည် နှစ်သက်သော အရာများ၊ ခံစားလိုသော အရာများ၊ ရွေးချယ်လိုသော အရာများ မတူညီနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူ့သဘာဝ၏ မတူကွဲပြားမှုကို ထင်ဟပ်စေသော စကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လူတစ်ကိုယ်အကြိုက်တစ်မျိုးစီတော့ ဖြစ်သည်။
အချို့က နွားနုနွားငယ်ကို သဘောကျသည်။
…အချို့ကမူ နွားကြီးနွားရင့်ကို ကြိုက်ကြသည်။
" [၁၃၄၂] နွားသမား။
လူတစ်ခု ပူမှုဆယ်ကုဋေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူတစ်ခု ပူမှုဆယ်ကုဋေ” ဆိုသည်မှာ လူ “တစ်ခု” (တစ်ဦးတစ်ယောက်စီ) တွင် “ပူမှုဆယ်ကုဋေ” (အလွန်များပြားသော ပူပင်သောကများ) ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတိုင်းသည် မိမိတို့၏ ဘဝတွင် မတူညီသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ၊ ဖိစီးမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတို့၏ ဘုံသဘောတရားကို ထင်ဟပ်စေသော စကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လူတစ်ခု ပူမှုဆယ်ကုဋေဆိုတဲ့ စကားကို လူတိုင်း ကြားဖူးပေမှာပဲ။
" [၁၂၇၅-ခန့်] ကီညွှန်။
"လူတစ်ခု ပူမှုက ဆယ်ကုဋေ ဟူသော စကား ရှိ၏။
" [၁၂၇၇] လူတစ်လုံး။
လူတစ်လူ အပူတစ်မျိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူတစ်လူ အပူတစ်မျိုး” ဆိုသည်မှာ လူ “တစ်လူ” (တစ်ဦးတစ်ယောက်စီ) တွင် “အပူတစ်မျိုး” (မတူညီသော ပူပင်သောကများ) ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတိုင်းသည် မိမိတို့၏ ဘဝအခြေအနေ၊ ရင်ဆိုင်နေရသော အခက်အခဲများပေါ်မူတည်၍ မတူညီသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး၏ အတွေ့အကြုံနှင့် စိတ်ခံစားမှုများ မတူညီနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
“လူတစ်ကိုယ် ပူမှုဆယ်ကုဋေ” (လူတိုင်းကိုယ်စီ၌ ပူပင်သောက မြောက်မြားစွာ ရှိသည်) ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူတစ်လူ အပူတစ်မျိုးစီဆိုတဲ့အတိုင်း လူမှန်သမျှမှာ ဒုက္ခကိုယ်စီ ရှိကြစမြဲပေပေါ့၊" [၁၂၇၈] သာရီ၊ မ။
လူတန် ကံချ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူတန် ကံချ” ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင်၏ အားနည်းချက် သို့မဟုတ် မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အခက်အခဲ သို့မဟုတ် မအောင်မြင်မှုအတွက် “ကံ” (ကံတရား) ကို အပြစ်တင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
“လူမတန် ကံချ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး ထိုစကားတွင် မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုကို ပိုမိုအလေးပေးဖော်ပြသည်။
“လူတန် ကံချ” စကားပုံလည်းရှု။
ကိုးကားချက်များ "လူတန် ကံချဟူသောစကားအတိုင်း လူလုပ်ပုံနေရာမကျတိုင်း ကံတရားအပေါ်မှာ စုပုံထားတတ်သည်ကို…၊" [၁၂၉၇] ဟံ၊ ၁။
"လူတန်ကံကကို ချ ဆိုဘိသကဲ့သို့ ရှေးဘဝကံကို ချ ဖို့၊ အပြစ်ဖို့ဖို့မဟုတ်၊ လူတန်၍၊ လူညံ့၍ ကောင်းသော ဉာဏ်နှင့်မယှဉ်မိ၊ ယှဉ်မိတုံသော်လည်း ယခုပြုသော ကံသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဆက်ဆံရသော အကြောင်းတို့နှင့် အားမတန် သောကြောင့် အကျိုးမပေးကြ။
" [၁၃၁၃] ဒေါင်းဖတ်စာ၊ ဆ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှရန် လူမတန် ကံချ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ Category:မြန်မာစကားပုံများ။
လူပု စိတ်တို၊ ခွေးပု ရန်လို သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူပု စိတ်တို၊ ခွေးပု ရန်လို” ဆိုသည်မှာ အရပ် “ပု” သော “လူ” သည် “စိတ်တို” (ဒေါသကြီး) တတ်သကဲ့သို့ အရပ် “ပု” သော “ခွေး” သည်လည်း “ရန်လို” (ရန်ပြုလိုစိတ်ရှိ) တတ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရပ်ပုခြင်းနှင့် စိတ်နေသဘောထားကို ဆက်စပ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သော်လည်း အမြဲတမ်း မှန်ကန်သောအရာမဟုတ်ပါ။
လူတိုင်း သို့မဟုတ် ခွေးတိုင်းသည် အရပ်ပုရုံဖြင့် စိတ်တိုခြင်း သို့မဟုတ် ရန်လိုခြင်း မရှိပါ။
ဤသည်မှာ လူအများကြားတွင် ပြောဆိုနေကြသော ယေဘုယျအမြင်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လူပု စိတ်တို၊ ခွေးပု ရန်လို။
" [၁၂၉၈] ခွေးဋီ။
လူပုံက ပတ်ကလားနဲ့၊ နတ်စကားထွက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူပုံက ပတ်ကလားနဲ့ နတ်စကားထွက်” ဆိုသည်မှာ အသွင်အပြင်အားဖြင့် “ပတ်ကလား” (ရူးသွပ်သူ၊ သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အသွင်အပြင်ရှိသူ) နှင့် တူသောသူတစ်ဦးထံမှ “နတ်စကားထွက်” (အလွန်ထူးဆန်းသော သို့မဟုတ် ကြီးကျယ်သော စကားများ ထွက်ပေါ်လာခြင်း) ကို ဆိုလိုသည်။
အသွင်အပြင် သို့မဟုတ် အခြေအနေနှင့် မကိုက်ညီသော စကားများ ပြောဆိုခြင်းကို ထောက်ပြသော စကားဖြစ်သည်။
ပုံပန်းသဏ္ဌာန် ရိုးရိုးကျကျ သို့မဟုတ် ရူးသွပ်ပုံပေါက်နေသူတစ်ဦးထံမှ အလွန်လေးနက်သော သို့မဟုတ် ထူးခြားသော စကားများ ထွက်ပေါ်လာသည့်အခါ ဤစကားကို သုံးလေ့ရှိသည်။
သို့သော် ဝီကီပီးဒီးယား မြန်မာဘာသာတွင် ဤဆိုရိုးစကားနှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက်အချို့ကို တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။
လူပျင်းလုံ့လ တစ်ခဏ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူပျင်းလုံ့လ တစ်ခဏ” ဆိုသည်မှာ “လူပျင်း” (ပျင်းရိသောသူ) ၏ “လုံ့လ” (ကြိုးစားအားထုတ်မှု) သည် “တစ်ခဏ” (ခဏတာမျှသာ) ကြာရှည်ခံသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပျင်းရိသောသူများသည် အစပိုင်းတွင် အနည်းငယ် ကြိုးစားအားထုတ်သော်လည်း ကြာရှည် ဆက်လက်ကြိုးစားရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိသောကြောင့် မကြာမီ အားထုတ်မှု ရပ်တန့်သွားတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပျင်းရိခြင်း၏ ဆိုးကျိုးနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူပျင်းလုံ့လ၊ တစ်ခဏမျှ၊ ရွရွရိုးရိုး၊ အားမကြိုးဘဲ၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၆၇။
"လူပျင်းလုံးလ တစခ်ဏဆိုတာလည်း လွန်စွာ မှန်တာပဲနော်၊ ဘာကြောင့်လည်းဆိုတော့ လူပျင်းလူပေါ့တွေ လုပ်ကိုင်တဲ့အလုပ်ကိစ္စမျိုးဟာ အပြီးသတ်ရိုးထုံးစံ မရှိဘူး၊" [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ တ။
လူပြော မသန်၊ လူသန် မပြော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူပြော မသန်၊ လူသန် မပြော” ဆိုသည်မှာ “လူပြော” (စကားများများ ပြောသောသူ၊ ကြွားဝါသောသူ) သည် “မသန်” (လက်တွေ့ အလုပ်ကို ကောင်းစွာ မလုပ်ဆောင်နိုင်) သကဲ့သို့ “လူသန်” (အလုပ်ကို ကောင်းစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်သူ) သည် “မပြော” (စကားများများ မပြော၊ မကြွားဝါ) တတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အပြောကြီးသောသူများသည် လက်တွေ့တွင် ထင်သလောက် မစွမ်းဆောင်နိုင်ဘဲ အလုပ်ကို ကြိုးကြိုးစားစား တကယ်လုပ်သောသူများသည် စကားနည်းတတ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြပြီး အပြောကြီးခြင်းကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "တကြုံးဝါးဝါး ပြောပသည်နှင့် မညီ၊ ပွဲရှိလျှင်မူကား တခြားဖြစ်ခဲ့သည် ဟူလိုသော်-ဤသို့သော အကြောင်းကို ရည်၍ ရှေးသူကြီးတို့သည် လူပြောမသန်၊ လူသန် မပြောဟူ၍ ဆိုကုန်သတည်း။
" [၉၈၁] ယသ၊ ပ။
"လူပြော မသန်၊ လူသန် မပြောတဲ့။
တယ်ကြီးမကြွားဝါဘဲနှင့် ဝမ်းထဲက သိပ်ပြီး တတ်တဲ့လူမှ ကျုပ်က လိုတာ။
" [၁၂၉၁] ကဝိမှန်၊ ၃၊ ၉။
လူဖြောင့် စိတ်တို၊ လူချို စိတ်ကောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူဖြောင့် စိတ်တို၊ လူချို စိတ်ကောက်” ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ စရိုက်လက္ခဏာနှစ်မျိုးကို ယှဉ်တွဲဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူဖြောင့် စိတ်တို” ဆိုသည်မှာ “လူဖြောင့်” (ဖြောင့်မတ်သောသူ၊ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုပြုမူတတ်သူ) သည် “စိတ်တို” (ဒေါသအလျင်အမြန် ထွက်တတ်) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဖြောင့်မတ်သောသူများသည် မိမိတို့၏ ခံစားချက်ကို ဖုံးကွယ်မထားဘဲ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဖော်ထုတ်ပြောဆိုတတ်သောကြောင့် စိတ်တိုသည်ဟု ထင်ရခြင်းဖြစ်သည်။
“လူချို စိတ်ကောက်” ဆိုသည်မှာ “လူချို” (စကားချိုသာစွာ ပြောဆိုတတ်သူ) သည် “စိတ်ကောက်” (ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသော စိတ်ထားရှိ) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
စကားချိုသာစွာ ပြောဆိုခြင်းဖြင့် မိမိ၏ အတွင်းစိတ်ဆန္ဒကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်သောကြောင့် ကောက်ကျစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ အပေါ်ယံ အပြုအမူနှင့် အတွင်းစိတ်သဘောထား မတူညီနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“သည်နှစ်ယောက်တွင်၊ ချိုကောက်ကို မပေါင်းနှင့်၊ တိုဖြောင့်ကို ပေါင်းရမည်” ဟူ၍ ဆက်လက်ပြီး ကောက်ကျစ်သောသူထက် ဖြောင့်မတ်သောသူနှင့် ပေါင်းသင်းသင့်ကြောင်းကို အကြံပြုသည်။
“ကောက်ချင်တဲ့လူဟာ ဘယ်အခါမဆို နှုတ်လျှာချိုတာပဲ” ဟူ၍လည်း ကောက်ကျစ်သူများသည် အမြဲလိုလို စကားချိုသာတတ်ကြောင်းကို ထပ်လောင်းဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူဖြောင့် စိတ်တို၊လူချိုစိတ်ကောက်၊ သည်နှစ်ယောက်တွင်၊ ချိုကောက်ကို မပေါင်းနှင့်၊ တိုဖြောင့်ကို ပေါင်းရမည်။
" [၁၁၅၂-ခန့်] ဟံချုပ်။
"စကားဆိုရိုးတောင်ရှိတယ် မဟုတ်ပါလား၊ လူဖြောင့် စိတ်တို၊ လူချို စိတ်ကောက်တဲ့၊ ကောက်ချင်တဲ့လူဟာ ဘယ်အခါမဆို နှုတ်လျှာချိုတာပဲ။
" [၁၂၇၈] တင်မြ၊ ပ။
လူမစွမ်းကို ချီးမွမ်းလေလေ ဖျင်းလေလေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူမစွမ်းကို ချီးမွမ်းလေလေ ဖျင်းလေလေ” ဆိုသည်မှာ “လူမစွမ်း” (အရည်အချင်း မရှိသူ၊ ဉာဏ်ပညာ နည်းပါးသူ) ကို “ချီးမွမ်းလေလေ” (အလွန်အကျွံ ချီးကျူးလေလေ) “ဖျင်းလေလေ” (အရည်အချင်း ပိုမိုညံ့ဖျင်းလာလေလေ) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အရည်အချင်း မရှိသူကို အလွန်အကျွံ ချီးကျူးပါက မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးလာပြီး တိုးတက်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်မှု လျော့နည်းသွားတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် အရည်အချင်း ပိုမို ညံ့ဖျင်းလာနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ချီးမွမ်းခြင်းကို သင့်တင့်မျှတစွာ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းနှင့် လူတစ်ဦး၏ တိုးတက်မှုအတွက် မှန်ကန်သော တုံ့ပြန်မှု (feedback) ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
“လူမစွမ်းကို ချီးမွမ်းလေလေ ရိလေလေ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူမစွမ်းကို ချီးမွမ်းလေလေ ရိလေလေဟူ၍ ပညာရှိတို့ ဆိုဖူးသည်။
လူမစွမ်းဆိုရာ၌ မလိမ္မာ မိုက်မဲ၍ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုးကို မသိသောသူကို ဆိုသည်။
" [၁၁၀၄-ခန့်] ကန်မင်းဖြေ။
"ရှေးသူတော်ကောင်းတို့လည်း လူမစွမ်းကို ချီးမွမ်းလေလေ ဖျင်းလေလေဟူ၍ ဆိုစကုန်သည်။
…ထိုလူမိုက်ကို ချီးမွမ်းချေလျှင် အကောင်းမှတ်၍ မကောင်းမှုကို ပြုကျင့်လေသော် ချီးမွမ်းသသူပင် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ရာ ကျချေသည်။
လူသာငယ် လူငယ်ဟုတ်ကြီး၊ လူသာကြီး လူကြီပေါသော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူသာငယ် လူငယ်ဟုတ်ကြီး၊ လူသာကြီး လူကြီးပေါသော” ဆိုသည်မှာ အသက်အရွယ်သည် ဉာဏ်ပညာနှင့် အမြဲတမ်း တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်မှု မရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လူသာငယ် လူငယ်ဟုတ်ကြီး” ဆိုသည်မှာ “လူသာငယ်” (အသက်ငယ်ရွယ်သူ) သည် “လူငယ်ဟုတ်ကြီး” (ငယ်ရွယ်သော်လည်း ဉာဏ်ပညာနှင့် အတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်သူ) ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“လူသာကြီး လူကြီးပေါသော” ဆိုသည်မှာ “လူသာကြီး” (အသက်ကြီးရွယ်သူ) သည် “လူကြီးပေါသော” (အသက်ကြီးသော်လည်း ဉာဏ်ပညာနှင့် အတွေ့အကြုံ နည်းပါးသူ) ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အသက်အရွယ်သည် ဉာဏ်ပညာနှင့် အတွေ့အကြုံကို အာမခံနိုင်ခြင်း မရှိဘဲ အချို့လူငယ်များသည် အသက်ကြီးသူများထက် ပိုမို ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်နိုင်သကဲ့သို့ အချို့အသက်ကြီးသူများသည်လည်း ဉာဏ်ပညာ အတွေ့အကြုံ နည်းပါးနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူသာငယ်သည်လူငယ်ဟုတ်ကြီး၊ လူသာကြီး လူကြီးပေါသော၊ ငါ မင်းလို့ကော၊ လော၍တက်ကရော့မည်၊" [၁၁၄၆] ရာမ၊ ပ။
"ပညာအရာမှာ ငယ်သော ကြီးသော တွေးတောဖို့မရှိပါ။
လူသာငယ် လူငယ် ဟုတ်တုတ်၊ လူသာကြီး လူကြီးပေါသောဆိုတဲ့ စကားက ရှိပါတယ်။
" [၁၂၆၈] နော၊ ဒု။
လူသာ ပဓာန သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူသာပဓာန” ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အရာထက်မဆို “လူ” သာ “ပဓာန” (အဓိက၊ အရေးအကြီးဆုံး) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူသားများသည် အရာခပ်သိမ်း၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီး အရာရာကို လူသားများအတွက် ရည်ရွယ်၍ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူသားများ၏ အခွင့်အရေး၊ လိုအပ်ချက်နှင့် သုခချမ်းသာကို အလေးထားသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူ့ဘောင်၏ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် လူသာ ပဓာနဟူသောဆောင်ပုဒ်ကို လက်သုံးပြုရမည်။
" [၁၃၂၆] အညမည။
လူအစ ဗြဟ္မာက သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူအစ ဗြဟ္မာက” ဆိုသည်မှာ “လူ” ၏ “အစ” (အစပိုင်း၊ မူလအစ) သည် “ဗြဟ္မာက” (ဗြဟ္မာကြီးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာတို့၏ ယုံကြည်မှုအရ လူသားများသည် ဗြဟ္မာကြီးများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတို့၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ဗြဟ္မာများနှင့် ဆက်စပ်ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူ့ရွာအဟို၊ ပြောမှတ်ဆိုသား၊ လူကိုအစ၊ ဗြဟ္မာကတည့်၊" [၁၂၆၆] မဃ ၃၃၆။
လူ့အလိုကို ဝါးနှင့်ဝါသာ လိုက်နိုင်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူ့အလိုကို ဝါးနှင့်ဝါသာလိုက်နိုင်သည်” ဆိုသည်မှာ “ဝါး” (ဝါးပင်) သည် “လူ့အလို” (လူသားတို့၏ လိုအပ်ချက်များ) ကို “ဝါသာလိုက်နိုင်သည်” (အများဆုံး ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဝါးပင်သည် လူသားတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ လိုအပ်ချက်အများစုကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဝါးကို အိမ်ဆောက်ခြင်း၊ ပရိဘောဂလုပ်ခြင်း၊ စားစရာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း အစရှိသည်တို့အတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဝါးပင်၏ အသုံးဝင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။