kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကော်နန်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ချုပ်၏ လက်စကာဆေးပညာဆုကို ဆွတ်ခူးသည်။
ထို့ပြင် ရစ်ချတ်နှင့် ဖော့စမန်းတို့နှင့်အတူ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဆေးပညာနှင့် ဇီဝကမ္မ ဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ရရှိသည်။
နှလုံးရောဂါကုထုံး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ပြင်သစ်နိုင်ငံဖွား အမေရိကန် ဆေးပညာရှင် အန်ဒရေးဖရက်ဒရစ် ကော်နန်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ဂရိတ်ဘာရင်တန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ဆေးပညာရှင်များ Category:နိုဘယ်ဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ။
ကြက်ပေါင်စေးပင်မှ အစေးများ စုဆောင်းယူပုံ။
ရာဘာသည် ယနေ့ခေတ် လူသုံးကုန် ပစ္စည်းများတွင် အသုံးပြုလာသော အရာဖြစ်သည်။
ရာဘာကို ရာဘာပင်မှ ရရှိသော ကြက်ပေါင်စေးအား ခဲအောင်ပြုလုပ်၍ ရရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ရာဘာကို ရာဘာခြံများဖြင့် စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးလာကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရာဘာ အဓိက ထွက်ရှိရာ ဒေသများမှာ တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသကြီး နှင့် မွန်ပြည်နယ်တို့ ဖြစ်သည်။
အဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် အံ့ဖွယ်သစ်စေး ကော်ဖတ်၏အာနိသင်ကို သိရှိသည်မှာနှစ်ပေါင်း ၁ဝဝကျော် မျှသာရှိသေးသော်လည်း ယခုအခါတွင် အမျိုးပေါင်း ၃ဝဝဝဝ ထက် မနည်းသောပစ္စည်းတို့တွင် ယင်းကို အသုံးပြုထားလျက် ရှိ၏။
မည်သို့သောစွမ်းအင်ထူးကြောင့် ကော်ဖတ် လုပ်ငန်း အရေးပါ အရာရောက်ရပုံကို ဤအကြောင်းရပ်တွင် ဖြေရှင်းထားလေသည်။
ကော်ဖတ် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၅ဝ ခန့်က ကမ္ဘာသစ်ကို တွေ့ရှိခဲ့သူ ကိုလံဗပ်သည် ဒုတိယအကြိမ် အမေရိကတိုက်သို့ ပြန်ရောက်စဉ်၊ တိုင်းရင်းသား အင်ဒီးယန်းလူမျိုးအချို့ မြေကြီး ပေါ်၌ ခုန်နိုင်သော အနက်ရောင် ဘောလုံးများနှင့်ကစားနေ သည်ကို တွေ့ရ၏။
ယခင်က မြေပေါ်တွင် ခုန်နိုင်သော အရာ ဝတ္ထုမျိုးကို မမြင်ဘူးသောကြောင့် အလွန် အံ့အားသင့်သွား သည့်အတိုင်း အဆိုပါ ဘောလုံးအချို့ကို အထူးအဆန်း အဖြစ် ဖြင့် ပြသရန် စပိန်နိုင်ငံသို့ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုဘောလုံးများ၌ မည်သည့်ပစ္စည်းမျိုး ပါရှိသည်ကိုလည်း ကောင်း၊ ထိုပစ္စည်းသည် နောင်တစ်နေ့တွင် ဤကမ္ဘာ၌ အလွန် အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ကိုလည်းကောင်း တွေးတောမိဟန် မတူချေ။
ကိုလံဗပ်လက်ထက်က ဥရောပတိုက် သားတို့သည် အင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့၏ခေါ်ပုံအတိုင်း အဆိုပါ ပစ္စည်းကို 'ကူးချု'ဟု ခေါ်ခဲ့ကြရာ ယခုထက်တိုင် အချို့သော ဘာသာစကားရပ်များ၌ ထိုအတိုင်း ခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိပေသေး သည်။
သို့ရာတွင် နောင်နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ နီးပါး လွန်မြောက်၍ ၁၇၇ဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သိပ္ပံ ကဝိကြီး ဂျိုးဇက်ပရီးစလေးသည် ထိုပစ္စည်းကို ခဲဖျက်(ရာဘာ) အဖြစ် ကောင်းစွာအသုံးပြုနိုင်ကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် ရာဘာဟု ပင် လွယ်ကူစွာ အမည်ပေးလိုက်သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားအရ ရာဗာဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့ကြ လေသည်။
ရာဗာကို မြန်မာတို့က ကော်ဖတ်(ကြက်ပေါင်စေး) ဟုသိ၍ ရော်ဘာဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ကော်ဖတ်သည် ကမ္ဘာတွင် အထူးဆန်းဆုံး ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်၏။
ရှိရှိသမျှ ပစ္စည်းများအနက် ကော်ဖတ်သည် ရုန်းကန် သတ္တိ အများဆုံးရှိ၍ ရေမတင်နိုင်သည်ပြင် လျှပ်စစ်ကိုလည်း တားဆီးကာကွယ်နိုင်သည်။
ပြင်းထန်သောဓာတ်ပစ္စည်း အချို့၏ ဒဏ်ကိုလည်း ကောင်းစွာခံနိုင်သည်။
အခြားပစ္စည်းများနှင့် ရောနှောကာ အမျိုးမျိုး စီမံပေးခြင်းဖြင့် ကော်ဖတ်မှ လူသုံး ပစ္စည်း အမြောက်အမြားပြုလုပ်နိုင်ရာ ယနေ့အထိ ပစ္စည်းအမျိုး ပေါင်း ၃ဝ,ဝဝဝ ထက်မနည်း ပြုလုပ်နိုင်ပြီဟု သိရသည်။
ခဲဖျက်၊ ဖိနပ်အောက်ခံခုံ၊ မိုးရေခံဖိနပ်၊ ရေခံဦးထုပ်၊ ဘောလုံး၊ ဂေါက်သီး၊ တင်းနစ်ဘောလုံး၊ တာယာ၊ ကျွတ်၊ ဖေါင်တိန်၊ ဘီး၊ တယ်လီဖုန်းစကားပြောခွက်၊ ဓာတ်ကာပစ္စည်း၊ မီးသတ် ပိုက်လုံး၊ ရော်ဘာဗူးဆို့၊ လက်အိတ်၊ ဓာတ်ငွေ့ကာမျက်နှာဖုံး၊ ကစားစရာရော်ဘာပူဖေါင်း၊ ဓာတ်အိမ်ပျံ၊ စက်ပတ်ကြိုး၊ ကြမ်း ခင်းရော်ဘာပြား စသည်တို့ကို ကော်ဖတ်မှ ပြုလုပ်ရရှိသော ပစ္စည်းများအနက် အချို့အဝက်မျှသာ ရှိသေး၏။
ဤကမ္ဘာတွင် ကော်ဖတ် မရှိလျှင် မည်သို့ ဖြစ်မည်နည်း။
ကော်ဖတ်မရှိလျှင် အဆိုပါ အသုံးအဆောင်ကရိယာများကို မည်သည့် ပစ္စည်းနှင့်မျှ အစားထိုး၍ ပြုလုပ်နိုင်မည်မထင်ချေ။
တစ်နည်းဆိုရသော် ကော်ဖတ်မရှိခဲ့သော် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေမှုထိုင်မှုနှင့်တကွ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းအသွယ်သွယ်ကို အလွန်အမင်း ထိခိုက်မည်ဖြစ်၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ တိုးတက်မှုအဝဝသည်လည်း အကြီးအကျယ် ဆုတ်ဆိုင်း ရပ်တန့်သွားဖွယ်ရာ အကြောင်း ရှိပေသည်။
ဤမျှလောက် ကော်ဖတ်အသုံးဝင်ခြင်းမှာ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး နှင့် ပေါင်းစပ်နိုင်ခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ပေါင်းစပ် ပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းများသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဂုဏ်သတ္တိချင်း ဆန့်ကျင်ဖက် ဖြစ်နေတတ်သည်မှာလည်း ထူးဆန်း၏။
ကော်ဖတ်သည် သာမန်အားဖြင့် မူလအရွယ်ထက် ၁ဝဆ မျှ စန့်ထွက်နိုင်ရာမှ အနည်းငယ်မျှ စန့်ထွက်ခြင်း မရှိအောင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ စီမံပေးနိုင်သည်။
ပျော့ပျောင်းသော ကော်ဖတ်ကို အနည်းငယ်မျှ ကွေးကောက်၍ မရနိုင်သော ပစ္စည်းဖြစ်အောင် လည်း ပြောင်းယူနိုင်သည်။
ရေ၊ လေ၊ အပူနှင့် လျှပ်စစ်စသည် တို့ကို တားဆီးကာကွယ်နိုင်သော ကော်ဖတ်မှ ရေနှင့် လေကို အဝင်ခံနိုင်သည်ပစ္စည်း၊ အပူနှင့် လျှပ်စစ်လိုက်သည့် ပစ္စည်းများ ဖြစ်အောင်လည်း ပြုပြင်ယူနိုင်သည်။
ကော်ဖတ်ဖြင့် ပြုလုပ် ထားသော ဖိနပ်အောက်ခံခုံမှာ အပွန်းအပဲ့ဒဏ်ကို ခံနိုင်အောင် မာကျောသော်လည်း ခဲဖျက်မှာမူ အလွယ်တကူနှင့် ပွန်းပဲ့သွား အောင် ပြုပြင်ထားသောပစ္စည်း ဖြစ်လေသည်။
စက်ရုံသို့ ရောက်ရှိလာသော ကော်ဖတ်စိမ်းသည် ဂေါက်သီး၊ မော်တော်ကားတာယာ စသည်တို့ကို အခြေအနေချင်းတူဖို့ ဝေးစွ ခဲဖျက်နှင့်ပင် လုံးဝမတူချေ။
အရိုင်းဘဝတွင်ရှိသော ကော်ဖတ်သည် အေးလွန်းလျှင် ကြွပ်ဆတ်၍၊ ပူလာလျှင်လည်း အရည်ပျော် စေးကပ်ကာ ကော်ဖတ်နံ့ထွက်တတ်သောကြောင့် ကောင်းစွာ အသုံးမချနိုင်ပေ။
ကော်ဖတ်ကို ကိုလံဗပ် တွေ့ခဲ့ သည်မှာ အချိန်အလွန်ကြာမြင့်ပြီဖြစ်သော်လည်း ကော်ဖတ်ကို အနည်းနည်း အဖုံဖုံ အသုံးချနိုင်ခဲ့သည့်ကာလမှာ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ မျှလောက်သာ ရှိပေသေးသည်။
ရှေးဦးစွာ ၁၉ ရာစုနှစ် အစလောက်တွင် ကော်ဖတ်ဖိနပ်၊ ကော်ဖတ် ပိုက်လုံး၊ လေ သွင်းထားသော ကော်ဖတ်ဘောလုံး၊ ကော်ဖတ်ခံထားသော မိုးကာအင်္ကျီ စသည်တို့ စတင် ပေါ်ပေါက်လာကြ သည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်ရောင်းချသူများအနက် အက်ဒင်ဗါရာမြို့မှ စကော့လူမျိုး ချားမက္ကင်တော့မှာ ထင်ရှားသူတစ်ဦး ဖြစ်၏။
thumb|rightရာဘာ ဘွတ်ဖိနပ် ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် မက္ကင်တော့သည် ကော်ဖတ်ဖြင့် မိုးကာအင်္ကျီ ပြုလုပ်သည့် နည်းတစ်နည်းကို မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ သည်။
ထိုနည်းအရ ကော်ဖတ်ကို ကျောက်မီးသွေး ကတ္တရာမှ ရသော နက်ဖသား ကတ္တရာတွင် ပထမအရည်ဖျော်၍ ထို ပျော်ဝင်ရည်ကို ကျောက်ပြားပေါ်၌ဖြန့်ကာ အအေးခံခြင်းဖြင့် ပါးလွှာသော ကော်ဖတ်များရအောင် ပြုလုပ်သည်။
ထိုနောက် ကော်ဖတ်ချပ်ကို အဝတ်နှစ်ထပ်ကြားတွင် သွင်း၍ ချုပ်ပြီးလျှင် မိုးကာအင်္ကျီ ပြုလုပ်ယူသည်။
ထိုကြောင့် ယနေ့ ထက်တိုင် အောင် သူ၏အမည်ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် မိုးကာအင်္ကျီကို 'မက္ကင် တော့' ဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်လျက် ရှိကြပေသည်။
သို့ရာတွင် မိုးကာနှင့်တကွ အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သော ပစ္စည်းများတွင် ကော်ဖတ်စိမ်းကို တစ်နည်းတစ်လမ်းပြုပြင်၍ အသုံးချထားခြင်း မျှသာ ဖြစ်သည့်အတွက် အပူအအေးဒဏ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဓာတ် ပစ္စည်းများ၏ဒဏ်ကိုလည်းကောင်း ခံနိုင်ရည်မရှိပေ။
၁၈၃၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါမှ ကော်ဖတ်ကို တကယ်တမ်း လက်တွေ့ ကျေနပ်လောက်အောင် ပြုပြင်စီရင်နိုင်သည့်နည်းကို တွေ့ရှိရ၍၊ ထိုနည်းကို စတင်တွေ့ရှိသူကား ချားဂွတ်ယီးယားခေါ် ကမ္ဘာ ကျော် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးပင် ဖြစ်၏။
ဂွတ်ယီးယားသည် အမေရိကန် လူမျိုး ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်၍ ကော်ဖတ်ကို လက်တွေ့အသုံးချ နိုင်အောင် ၁ဝ နှစ်တိုင်တိုင် အမျိုးမျိုး စမ်းသပ် လာခဲ့ရာမှ၊ တစ်နေ့တွင် ထိုနည်းကို အမှတ်မထင် မမြှော်လင့်ဘဲ ကံအား လျော်စွာ တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ထိုနေ့တွင် ဂွတ်ယီးယားသည် ကော်ဖတ်ကို ကန့်နှင့် ရော၍ စမ်းသပ်စဉ် ကော်ဖတ်နှင့် ကန့်ရောထားသည့် ပစ္စည်းအနည်းငယ်သည် မီးဖိုပေါ်သို့ မတော်တဆ ကျသွားသည်။
ထိုပစ္စည်းကို မီးဖိုထဲမှ ထုတ်၍ အမှတ်မဲ့ပင် စစ်ဆေးကြည့်ရာ၊ မိမိအလိုရှိသည့်အတိုင်း အပူအအေးနှင့် အက်ဆစ်တို့၏ဒဏ်ကို ကောင်းစွာခံနိုင်ရည် ရှိသည့်အပြင် စေးကပ်ခြင်း အလျင်းမရှိဘဲ ရုန်းကန် သတ္တိ နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည့် ပစ္စည်းဖြစ်နေကြောင်းကို အံ့ဩစွာ တွေ့ရ လေတော့သည်။
ဂရိနှင့် ရောမ ထုံးဟောင်းပုံပြင်များတွင် ဗာလကန်ခေါ် မီးနတ်သားတစ်ပါးရှိရာ ထိုနတ်သားကို အစွဲ ပြု၍ ထိုကဲ့သို့ ကော်ဖတ်ကို ကန့်နှင့်ရောပြီး အပူဓာတ်ဖြင့် စီမံပေးသည့်နည်းကို ဂွတ်ယီးယားက 'ဗာကကန်နိုက်ဇင်း'ဟု အမည်ပေးခဲ့လေသည်။
ဤနည်းမှာ ကော်ဖတ်သမိုင်းတွင် အရေးအကြီးဆုံးသော တွေ့ရှိမှုကြီးပင် ဖြစ်တော့၏။
ဤနည်းကိုသာ မတွေ့ရှိသေးပါက မရေတွက်နိုင်အောင် ပေါများသော ယခုခေတ်သုံး ကော်ဖတ်နှင့် ပြုလုပ်ရသည့် ပစ္စည်းများလည်း ပေါ်ပေါက်နိုင်ဦးမည် မဟုတ်ချေ။
ဤနည်းတွင် ကန့်အပြင် အခြားပစ္စည်းများကို လိုသလို ရောစပ် ပေးနိုင်ပေသည်။
သို့သော် ကန့်မှာ အဓိကလိုအပ်သော ပစ္စည်း ဖြစ်၍ ပြုလုပ်ရရှိသော ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၏ ဂုဏ်တို့သည် ရောစပ်ထားသော ကန့်အနည်းအများပေါ်တွင် တည်ရှိပေသည်။
ယခုအခါ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာပင် ကော်ဖတ်ဖြင့် အသုံး အဆောင်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်လျက်ရှိရာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတစ်ခုတည်းမှ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှထွက်သော ပစ္စည်းများအနက် ၄ ပုံ ၃ ပုံနီးပါး ထွက်သည်ဟု သိရသည်။
ကော်ဖတ်သည် သစ်ပင်၊ နွယ်ပင်များမှရသော အစေးတစ်မျိုး ဖြစ်၍ ယင်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရပ်ဒေသအလိုက် ကြက် ပေါင်စေးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ကော်ဖတ်စေးထုတ်ယူနိုင်သော အပင်မှာ ကမ္ဘာတွင် မျိုးပေါင်း ၁,ဝဝဝ ကျော်မျှရှိ၍ ကော်ဖတ်စေး အနည်း အကျဉ်းသာထွက်သော အပင်များကို ထည့်သွင်းရေတွက်လျှင် အပင်မျိုးပေါင်း ၁ဝ,ဝဝဝ ပင် ကျော်ပေဦးမည်။
သို့သော် ယခုအခါ ကော်ဖတ်စေးကို အများဆုံး ထုတ်ယူလျက်ရှိသည့် အပင်မျိုးကား ဟီးဗီယခေါ် အပင် မျိုးဖြစ်သည်။
ဤအပင် သည် တောင်အမေရိက တိုက်၊ အထူးသဖြင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ အမေဇုန်မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် သဘာဝအလျှောက် ပေါက် ရောက်သော အပင်မျိုးဖြစ်၏။
ထိုအပင်မျိုးမှရသော ကော်ဖတ်ကို ရှေးဦးစွာ ဘရာဇီးနိုင်ငံ ပါရာမြို့မှ ရရှိသည့် အတွက် ယနေ့တိုင်အောင် ပါရာကော်ဖတ် ဟု ခေါ်တွင်လျက် ရှိသည်။
လက်ဦးတွင် ကော်ဖတ်၏ အသုံးဝင်တန်ဖိုးရှိပုံကို သိလာ သည့်အတိုင်း မိမိတို့ တိုင်းပြည်မှ ကော်ဖတ်မျိုး နိုင်ငံခြားတိုင်း တစ်ပါးသို့ ရောက်မသွားနိုင်စေရန် ဘရာဇီးနိုင်ငံက အမျိုးမျိုး ကြိုးစား၍ နှစ်ပေါင်း အတော်ကြာအောင် ကျပ်တည်းစွာ စောင့်ရှောက် ကာကွယ်သေး၏။
သို့သော် ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတစ်ဦးသည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ ကော်ဖတ်တောများမှ ကော်ဖတ်မျိုးစေ့များကို တိတ်တဆိတ် အောင်မြင်စွာ ထုတ်ယူ နိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုမျိုးစေ့များကို လန်ဒန်မြို့အနီးရှိ ကျူးဂါးဒင် ဥယျာဉ်၌ ရှေးဦးစွာ စိုက်ပျိုး၍ ထိုမှတစ်ဆင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ပို့ဆောင်စိုက်ပျိုးလေသည်။
ထိုနောက် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ဆူမတြားကျွန်း၊ ဂျားဗါးကျွန်း စသော ကမ္ဘာအရှေ့ပိုင်းဒေသ များတွင်လည်း စိုက်ပျိုးခဲ့ရာ များစွာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်စဉ် ထွက်လျက်ရှိသည့် ကော်ဖတ် အနက် ရာခိုင်နှုန်း ၉ဝ ခန့်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်နှင့် ဒတ်ချ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများမှ ရရှိသည်။
ဘရာဇီး နိုင်ငံနှင့်တကွ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ လိုက်ဗီးရီးယားနိုင်ငံ နှင့် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းတို့မှ ကော်ဖတ်ထွက်သော်လည်း အထက်ပါ ဒေသများနှင့်စာသော် အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သည်။
ကော်ဖတ်ပင်မှ ရရှိသော အစေးအားလုံးသည် ကော်ဖတ် မဟုတ်ချေ။
နို့ကဲ့သို့ ဖြူသော အရည်ဖြစ်၍ ယင်းကို နို့စေးဟု ခေါ်သည်။
ထိုအရည်ထဲတွင် ကော်ဖတ်သည် သာမန်မျက်စိနှင့် မမြင်နိုင်အောင် သေးငယ်သော အလုံးကလေးများအဖြစ် တွဲ လောင်းခိုလျက်ရှိသည်။
ကော်ဖတ်စေးတွင် ကော်ဖတ်အပြင် သကြား၊ ဓာတ်ဆား၊ ပရိုတင်း၊ သစ်စေး (ရက်ဇင်)နှင့် ရေတို့လည်း အလိုအလျောက် ပါဝင်၏။
ထိုကြောင့် နို့စေးမှာ သူ့ချည်းသက်သက် အသုံးမဝင်သေးဘဲ ယင်းမှ ကော်ဖတ်ကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် သီးခြားခွဲထုတ်ယူရသည်။
များသောအားဖြင့် နို့စေးတွင် အက်ဆီတစ်အက်ဆစ်ကို ရောထည့်ကာ ကော်ဖတ်ကို တစုတည်းခဲ၍ ပေါ်တက်လာစေသော နည်းကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။
အထက်တနေရာတွင် ကော်ဖတ်ကို အပင်အမျိုးမျိုးမှ ရနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီ။
သို့သော် အခြားအပင်မျိုးမှရသော နို့စေးသည် ဟီးဗီယမျိုးနှင့်စာလျှင် ကော်ဖတ်အပါနည်း၍ အမျိုး လည်း ညံ့ကြသည်။
ဟီးဗီးယမျိုးမှရသော နို့စေး၌ ကော်ဖတ် ၉ဝ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကျော် ပါဝင်၍ ထိုကော်ဖတ်မှာ ယနေ့ အထိ ကမ္ဘာတွင် မျိုးအသန့်ဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။
ဟီးဗီယမျိုးဖြစ်သော ကော်ဖတ်ပင်တို့သည် ရ၅ ပေမှ ပေ ၁ဝဝ အထိ မြင့်ပြီးလျှင် လုံးပတ် ၁ဝ ပေမှ ၁၂ ပေအထိရှိ တတ်သည်။
အပင် ၅ နှစ်သားအရွယ်လောက်သို့ ရောက်သော အခါ ကော်ဖတ်စေးကို စတင် ထုတ်ယူနိုင်ပေပြီ။
သို့သော် ထိုကော်ဖတ်စေးမျိုးသည် အများအားဖြင့် ညံ့သေး၍ ထိုထက် အသက်ကြီးလာမှ အကောင်းဆုံးအစေးကို ရရှိတတ်သည်။
ကော်ဖတ်စေးထုတ်ယူပုံမှာ ပင်စည်တွင် မြေမှ ၄ ပေ ၅ ပေ ခန့်မြင့်သော နေရာ၌ ဓားကောက်ကလေးတမျိုးဖြင့် အခေါက် ကို နို့စေးစီးဆင်းနိုင်အောင် ခပ်စောင်းစောင်း ခြစ်ပေးရ၏။
အချို့က ဘယ်မှညာသို့ဖြစ်စေ၊ ညာမှဘယ်သို့ဖြစ်စေ တစ်ကြောင်း တည်းခြစ်ပေး၍ အချို့ကမူ ဗယ်ညာနှစ်ကြောင်း ခြစ်ကာ ထို ခြစ်ကြောင်းနှစ်ခုကို အလယ်ရှိ အထက်မှ အောက်သို့ ခြစ်ထား သော ခြစ်ကြောင်း၌ လာဆုံစေသည်။
သို့သော် ခြစ်ကြောင်း တိမ်လွန်းလျှင် အစေးကောင်းစွာမထွက်ဘဲနေတတ်၍ နက်လွန်း ပြန်ကလည်း နူးညံ့သောအတွင်းသားကို ဒဏ်ဖြစ်စေသည့် အတွက် အပင်သေဆုံးသွားတတ်သဖြင့် ခြစ်ကြောင်းဖော်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သူများကိုယ်တိုင် သတိကြီးစွာရှိဖို့ လိုပေသည်။
ခြစ်ကြောင်းအဆုံးတွင် သတ္တုရေတန်လျှောက်မှ စီးကျလာသော နို့စေးကို အောက်ဘက်မှ ခွက်ငယ်ဖြင့် ခံယူရသည်။
အချို့ဒေသ တွင် ထိုသို့စီးကျလာသော နို့စေးခဲ၍ မသွားစေရန် ခွက်ထဲ၌ အမ်မိုးနီးယား၊ ဆိုဒါ စသော ဓာတ်ပစ္စည်းအနည်းငယ်ကို ထည့်ပေးထားလေ့ရှိသည်။
ထိုသို့ ခြစ်ရာတွင် နေ့ဆက် ဖြစ်စေ၊ တစ်နေ့ခြားဖြစ်စေ နံနက်စောစောအချိန်၌ ခြစ်ကြောင်း အဟောင်း ပေါ်တွင် ထပ်၍ ခြစ်ပေးရသည်။
ထိုကြောင့် ခြစ် ကြောင်းများသည် တစ်နေ့ပြီးတစ်နေ့ အောက်ဘက်သို့ တရွေ့ရွေ့ နိမ့်ဆင်းလာသည်။
ခြစ်ကြောင်းများ ရွေ့ဆင်းလာသည်နှင့် အမျှ အပေါ်ဘက်ရှိ ခြစ်ပြီးသားနေရာတွင် နောင်အခါ ထပ်၍ခြစ်နိုင် အောင် အသားသစ်သည် တဖြည်းဖြည်း တက်လာပြန်သည်။
အရွယ်ရောက်ပြီးသော ကော်ဖတ်ပင်တစ်ပင်မှ တစ်နှစ်လျှင် နို့စေး ၆ ပေါင်ထက်မနည်း ထွက်တတ်သည်ဟု သိရသည်။
ကော်ဖတ်ခြံ အလုပ်သမားများ နောက်တစ်ဆင့် လုပ်ရသည့် အလုပ်မှာ ခံယူထားသော ခွက်ငယ်များမှ နို့စေးများကို လိုက်လံသိမ်းဆည်းရခြင်းဖြစ်၏။
ဤနို့စေးများကို ခွက်ကြီး ထဲသို့ ပြောင်းထည့်ရ၍ တစ်နေရာတွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အက်ဆီတစ်အက်ဆစ်ကို အချိုးကျ ထည့်ပေးရ၏။
ထိုအခါ နာရီအနည်းငယ်အတွင်းမှာပင် ကော်ဖတ်သည် ပေါင်းစည်း စုခဲ၍ အပြားလိုက် အပေါ်သို့ ပေါ်တက်လာလေသည်။
ဤကော်ဖတ်ပြားများကို ဆယ်၍ ဒလိမ့်များဖြင့် ပြားချပ် သွားအောင် ဖိညှစ်ပေးခြင်း၊ ဆေးကြောပေးခြင်း၊ နေပူ မီးပူ တို့ဖြင့် အခြောက်ခံပေးခြင်း စသော အဆင့်များကို လွန်မြောက် ပြီးသောအခါ ကော်ဖတ်မှာ နိုင်ငံခြားသို့ဖြစ်စေ၊ စက်ရုံကြီး များသို့ဖြစ်စေ ပို့ဆောင်ရောင်းချရန်အတွက် အသင့်ဖြစ်လေ တော့သည်။
နို့စေးမှ ကော်ဖတ်ထုတ်ယူသည့် အခြားနည်းများ လည်း ရှိသေးသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကော်ဖတ်အသုံးအများဆုံး လုပ်ငန်းကား တိုင်ယာနှင့် ကျွတ်လုပ်ငန်းပင်ဖြစ်သည်။
မော်တော်ကားများ ခေတ်မစားသေးမီ အချိန်က ကမ္ဘာတစ်ဝှန်းလုံးတွင် တစ်နှစ်လျှင် ကော်ဖတ်တန်ချိန် ၉ဝ,ဝဝဝ ခန့်လောက်ကိုသာ သုံးစွဲခဲ့ ကြ၏။
သို့သော် ယခုအခါ တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန်ပေါင်း သန်း နှင့်ချီ၍ အသုံးပြုလျက်ရှိကြရုံမက တစ်နေ့တခြားလည်း အသုံးပိုလာဆဲ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရပေသည်။
ကော်ဖတ်အထည် ဟောင်းများကိုလည်း ပြန်လည် ပြုပြင်၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဤသို့အသုံးမပြုပါကလည်း ကျွန်ုပ်တို့သည် ကော်ဖတ်ကို အသုံးလိုသလောက် ရရှိနိုင်ကြမည် မဟုတ်ချေ။
ကော်ဖတ် အထည်ဟောင်းများကို ပြန်လည် အသုံးပြုသောအခါ ထို အထည်များတွင် ပါဝင်သော ကန့်နှင့်တကွ အခြားမလိုလား အပ်သည့် ပစ္စည်းများကို ရှေးဦးစွာ ဖယ်ရှားပစ်ရ၏။
သို့သော် ကော်ဖတ်အစစ် (အသစ်)ကဲ့သို့ကား ကော်ဖတ်ဟောင်းကို နေရာတိုင်းတွင်သုံးရန် မသင့်တော်ပေ။
ကော်ဖတ်အကြောင်းရေးရာတွင် သဘာဝကော်ဖတ်ကိုတု၍ ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် လူတို့ချက်လုပ်ကြသော ဓာတ်ချက်ကော် ဖတ်အကြောင်းကို မဖော်ပြလျှင် ပြည့်စုံမည် မဟုတ်ချေ။
ဓာတ်ချက်ကော်ဖတ်များမှာ အမှန်စင်စစ် သဘာဝကော်ဖတ်နှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီအသုံးပြုနိုင်အောင် လူတို့ကြံစည်ချက်လုပ်ကြ သော ကော်ဖတ်တုများပင် ဖြစ်သည်။
ကော်ဖတ်တုများကို ကြံစည်ချက်လုပ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးများ အတွင်း သဘာဝကော်ဖတ်ထွက်သော နိုင်ငံများနှင့် အဆက် ပြတ်ရသည့်အတွက်ပင် ဖြစ်၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်နိုင်ငံတွင် ဗျူနာဟုခေါ် သော ကော်ဖတ်တုများကို စမ်းသပ် လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဗျူနာကော်ဖတ်တုတွင် အခြေခံဓာတ်ပစ္စည်းများမှာ ဗျူတာဒိုင် အင်း ဖြစ်၏။
ယင်းကို ဂျာမန်တို့သည် ထုံးကျောက်နှင့် ကျောက်မီးသွေးကို ပေါင်းစပ်ပေးပြီးနောက် အဆင့်ဆင့် ထုတ် ယူကြရ၏။
ယခုအခါ၌မူ အယ်လကိုဟော သို့မဟုတ် ရေနံမှ လည်း ထုတ်ယူလျက် ရှိကြသည်။
သို့သော် ဗျူတာဒိုင်အင်း တစ်ခုတည်းမှ ချက်လုပ်ရရှိသော ကော်ဖတ်မှာ ကျေနပ် လောက်အောင် မကောင်းမွန်သေးပေ။
ဗျူတာဒိုင်အင်းတွင် အက်သဲဗင်ဇင်းမှ ရရှိနိုင်သော စတိုင်ရင်းခေါ် ဓာတ် ပစ္စည်းကို ထပ်မံပေါင်းစပ်ပေးမှ ယခင်ကထက်ကောင်းသော ကော်ဖတ်တု မျိုးကို ရလာသည်။
သို့ရာတွင် ဤဓာတ်ပစ္စည်း နှစ်ခု ပေါင်း စပ်ဓာတ်ပြောင်းကာ ကော်ဖတ်တုဖြစ်လာစေရန် အခြား ကက်တလစ် (ဓာတ်ကူ)တစ်ခုကိုလည်း ထည့်ပေး ရသေး၍ ထိုသို့ ထည့်ပေးရသော ကက်တလစ်ကိုမူ ဂျာမန်တို့က လျှို့ဝှက်ထားခဲ့ ကြ၏။
ယခုသော် ဆိုဒီယမ်ကို ကက်တလစ်အဖြစ်နှင့် အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရပေပြီ။
ဗျူတာဒိုင်အင်းနှင့် စတိုင်ရင်းတို့ ပေါင်းစပ်မှုမှ ရရှိသော ကော်ဖတ်တုကို ဗျူနာ-အက်(စ) ဟုခေါ်၏။
ဗျူတာဒိုင်အင်းကို စတိုင်ရင်းအစား အကရီလို နိုက်ထရီးနှင့် ပေါင်းစပ်ပေးခြင်းဖြင့် ရရှိသော ကော်ဖတ်တုမှာမူ ဗျူနာ-အင် ဟုတွင်၍ ဤကော် ဖတ်တုမျိုးကိုလည်း ဂျာမနီနိုင်ငံကပင် လက်ဦး ကြံစည်ခဲ့ လေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသွားသောအခါ သဘာဝကော်ဖတ်များကို ပြန်လည် ရရှိကြသဖြင့် ကော်ဖတ်တု ချက်လုပ်သည့်လုပ်ငန်း မှာ ကုန်ကျသည့်စရိတ်နှင့် မမျှသည့်အတွက် တိမ်မြှုပ် ကွယ်ပျောက်သလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ကော်ဖတ်အကြီးအကျယ်ထွက်ရာ အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစုများ ဂျပန်လက်သို့ ကျရောက်နေသည့် အချိန်မှစ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဗျူနာကော်ဖတ်ချက်နည်းကို မူတည်၍ ကော်ဖတ်တုချက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများ ပြန်လည် ထွန်းကားလာပြန်သည်။
ဗျူနာကော်ဖတ်များအပြင် နီယိုပရင်း ကော်ဖတ်၊ လစ်ဗာတီ ကော်ဖတ်၊ ဗျူတဲကော်ဖတ်၊ သိုင်အိုကော ကော်ဖတ် စသော အခြားဓာတ်ချက်ကော်ဖတ်များလည်း အမျိုးမျိုးဖြစ်ထွန်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့၏။
ဤကော်ဖတ်တုများသည် တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး ဂုဏ်သတ္တိချင်း မတူသည့်အတွက် ဂုဏ်သတ္တိအလိုက် သင့်တော်သလို အသုံးချရပေသည်။
သဘာဝကော်ဖတ်ကိုမူ မည်သည့် ကော်ဖတ်တုမျိုးမှ နေရာတိုင်းတွင် မမှီနိုင်ချေ။
သို့သော် အချို့နေရာတွင် အချို့သော ကော်ဖတ်တုက သဘာဝကော်ဖတ်ထက် သာသည်ကိုလည်း တွေ့ရ၏။
ကော်ဖတ်တုလုပ်ငန်း၏ အနာဂတ်အရေးမှာ ကုန်ကျမည့် စရိတ်ပေါ်တွင် တည်လျက်ရှိရာ ဤကိစ္စ၌ ကျွမ်းကျင်သူပါရဂူ များကပင် ကော်ဖတ်တုကို သဘာဝကော်ဖတ်ကဲ့သို့ စရိတ် အကုန်အကျ သက်သာစွာနှင့် ချက်လုပ်နိုင်ရမည်ဟု ယုံကြည် လျက် ရှိကြသည်။
အားလုံးကိုခြုံကြည့်လျှင် ကော်ဖတ်တုချက် လုပ်သည့် လုပ်ငန်းသည် နောင်အခါ အလွန်ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာနိုင်ဖွယ်ရာ အကြောင်းများစွာ ရှိပေ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:သဘာဝ ပစ္စည်းများ ကဏ္ဍ:ရာဘာ။
thumb|အပွင့် ပွင့်နေသော စောင်းလျားပင် စောင်းလျားပင်သည် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၏။
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'အဗားဟိုးအား ကရမ် ဗိုလာ'ဖြစ်၏။
အရွက်များသည် ရွက်ခြားပေါက်ကြသည်။
ပန်းပွင့်ကလေး များသည် ငယ်၍ ညီညာသည်။
အရောင်မှာ ခရမ်းရောင်နု ဖြစ်သည်။
အသီးအရောင်မှာ ပယင်းရောင်ရင့်ဖြစ်သည်။
အသီး ၌ စောင်းများပါရှိရာ ပိုင်းဖြတ်ကြည့်က ကြယ်ပုံသဏ္ဌာန် ပေါ် သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ကြယ်သစ်သီး (star fruit) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
စောင်းလျားပင်ကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ စနစ်တကျ စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုချေ။
ဥယျာဉ်တွင် အပင်ပေါက်ကလေးများ ပေါက်ကြသော်လည်း၊ အနည်းအကျဉ်းမျှသာ အောင်မြင်သည်။
ဒပ်ချ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် စောင်းလျားပင်ကို မျိုးပွားရာ၌ တစ်နှစ်သားအရွယ်အပင်ကလေးများမှ ကိုင်းဖြတ်ဆက်ခြင်း၊ မျက်ကွင်းလှီး၍ စိုက်ပျိုးခြင်းတို့ဖြင့် မျိုးပွားယူကြသည်။
အသီးများမှည့်လာသောအခါ ဟင်းသီးဟင်းရွက်အဖြစ် ငပိနှင့် စားလေ့ရှိကြသည်။
ထို့ပြင် သနပ်လုပ်၍ လည်းစားကြ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ။
စစ်စလီသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့ရသော ဝမ်းဘဲအမျိုးမျိုးအနက် တစ်မျိုးဖြစ်၏။
သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အမည်မှာ 'ဒင်ဒရိုစိုင်နာ ဂျာဗန်နိကား' ဖြစ်သည်။
စစ်စလီကို အရှေ့တိုင်းဒေသများတွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။
ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများအပြားတွေ့ရသော်လည်း ဖမ်းယူသတ်ဖြတ်ကြသောကြောင့် ယခုအခါ နည်းပါးလျက်ရှိ၏။
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်သူများပြားသော်လည်း အလွန်ပေါများစွာကျန်ရှိနေသေးသည်။
မိုးရာသီတွင် စစ်စလီကို ပို၍တွေ့ရသည်။
စစ်စလီ၏ အလျားမှာ ၁၇ လက်မရှိသည်။
အတောင်သည်ဝိုင်း၍ တစ်ကိုယ်လုံးမှာ အညိုရောင်လွှမ်းနေသည်။
ပျံသန်းရာတွင် မမြန်လှသော်လည်း တောင်ပံကိုအားစိုက်၍ ရိုက်ခတ်တတ်သည်။
စစ်စလီသည် အနီးအနား၌ သစ်ပင်ထူထပ်သော ရေအိုင်များတွင် ကျက်စားသည်။
ဖိုမတွဲ၍ဖြစ်စေ၊ အအုပ်အသင်းနှင့်ဖြစ်စေ နေတတ်သည်။
ရေကူးရာတွင် လျင်မြန်၍ ရေငုပ်ကျင်လည်သည်။
ခရု၊ ပက်ကျိများနှင့် အသီးအရွက်များကို စားတတ်သည်။
ရေတိမ်၌ အစာရှာဖွေစဉ် ဦးခေါင်းနှင့် လည်တိုင်ကို ဆန့်ထားတတ်သည်။
ကုန်းပေါ်၌မူ တည့်တည့်မတ်မတ်နေတတ်သည်။
ပျံသန်းနေစဉ် လေချွန်တတ်သည်။
စစ်စလီသည် ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း သားပေါက်သည်။
အများအားဖြင့် အသိုက်ကို မြေပြင်မှပေ ၂ဝ ခန့်မြင့်သော နေရာတွင်ပြုလုပ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ မြေပေါ်တွင် အသိုက်လုပ်သည်။
ကျီးသိုက်ဟောင်းများ၊ သစ်ပင်ခေါင်းများ၌လည်း အသိုက်လုပ်လေ့ရှိတတ်သည်။
တစ်မြုံလျှင် ၈ ဥမှ ၁ဝ ဥအထိရှိသည်။
ဥမှာ ဖြူဖွေးသည်။
စစ်စလီကြီး သာမန်စစ်စလီထက်ကြီးသော စစ်စလီကြီးမျိုးလည်းရှိသည်။
စစ်စလီကြီး၏ သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အမည်မှာ 'ဒင်ဒရို စိုင်နာ ဗိုင်ကာလာ' ဖြစ်သည်။
စစ်စလီကြီးကို အမေရိကတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း၊ အာဖရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာနှင့် သီဟိုဠ် နိုင်ငံများတွင် တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဧရာဝတီမြစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းများ၌ အမြဲနေ၍ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်တွင်လည်း တွေ့ရတတ်သည်။
အလျားလက်မ ၂ဝ ရှိသည်။
ခေါင်း၊ နှုတ်သီးနှင့် ခြေထောက်များ ကြီးမားသောကြောင့် အချိုးအစား မပြေပြစ်လှချေ။
တစ်ကိုယ်လုံး၏အရောင်မှာ သစ်ကျားခွံရောင် ပင်ဖြစ်သော်လည်း၊ ကိုယ်အထက်ပိုင်းသည်နက်၍ သစ်ကျားခွံရောင် အစင်းများရှိသည်။
တောင်ပံနက်၍ အမြီးဖြူသည်။
ပျံသန်းရာတွင် သန်မာ၍ လျင်မြန်သည်။
လူကိုကြောက်ရွံ့တတ်သဖြင့် ရွာအနီးရှိ ရေအိုင်၊ ချောင်းမြောင်းများသို့ လာလေ့မရှိချေ။
အလေ့အကျင့်မှာ သာမန် စစ်စလီနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ပျံသန်းနေစဉ် စူးရှစွာ လေချွန်တတ်သည်။
ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း သားပေါက်သည်။
အသိုက်မှာ စစ်စလီ၏ အသိုက်နှင့်တူသည်။
တစ်မြုံလျှင် ၆ ဥမှ ၈ ဥအထိရှိသည်။
ဥခွံရောင်မှာ ဖြူဖွေး၍ ချောမွတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) စစ္စလီငှက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ။
thumb| Vanellus spinosus စစ်တစ်လိုင်းငှက် (Vanellus duvaucelii) ကို ချောင်းတလိုင်းဟူ၍လည်းခေါ်သည်။
ထိုငှက်သည် တစ်တီတူးနှင့်အတူ 'ဗင်နယ် လင်နေး' မျိုးရင်းခွဲတွင်ပါဝင်သည်။
ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'ဟော့ လော့တာရပ်စပိုင်နိုဆပ် ဒျူဗိုး ဆဲလီ' ဖြစ်သည်။
အလျား ၁၂ လက်မရှိ၏။
တောင်ပံတွင် ထူးထူးဆန်းဆန်း အတက်ပါရှိသည်။
ထိုအတက် ကို နားနေခိုက်တွင် မတွေ့မြင်ရချေ။
မည်ကဲ့သို့ အသုံးချမှန်းလည်း မသိရသေးချေ။
စစ်တလိုင်း၏ အသံမှာ တစ်တီတူး၏ အော်သံနှင့်တူသော် လည်း တစ်တီတူးအသံလောက် မစူးရှပေ။
စစ်တလိုင်းသည် သဲထူထပ်သော မြစ်ကမ်းပါးတွင် ကျက်စား၏။
မြစ်ရေကြီးသောအခါတွင် ဥယျဉ်နှင့် မြက်ခင်းပြင်များသို့ ရွေ့ပြောင်း၍ နေ၏။
ရေကူးကျင်လျင်၏။
ယင်းကိုတောတွင်းရှိ ချောင်းများတွင်တွေ့ရသည်။
စစ်တလိုင်းငှက်ကလေးများသည် နွေရာသီတွင်ပေါက်ကြသည်။
အသိုက်ကို ကမ်းစပ်သဲမြေတွင်၎င်း၊ ကျောက်စရစ်အကြားတွင်၎င်း၊ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
တစ်မြုံလျှင် ၃ ဥမှ ၄ ဥအထိရှိ၏။
ဥမှာ တစ်တီတူး ဥနှင့် တူသော်လည်း အနည်းငယ် ပိုရှည်၍၊ အညိုရောက်များသည်။
ထိုငှက်မျိုးကို အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားနိုင်ငံများတွင်တွေ့ရ၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြစ်ချောင်းများ၌ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ တောင်များပေါ်၌ တွေ့ရသည်။
မေမြို့ရှိ ရေကန်များ၌လည်း တွေ့ရတတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ။
စစ်ပင်သည် 'လီဂူမီနိုးစီး'မျိုးစဉ်တွင်၎င်း၊ 'မိုင်မိုစီ'မျိုးစဉ် ခွဲတွင်၎င်း ပါဝင်သည်။
ယင်းကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'အယ်လ ဗစ်ဇိယာ ပရိုစာရာ' (Albizia procera) ဟု ခေါ်သည်။
အမြင့်ပေ ၈ဝရှိ၍၊ ပင်စည် ရှည်လျားသည်။
ပင်စည်ကိုင်းနေသည်ကို အများအားဖြင့်တွေ့ရ သည်။
အပင်၏ အမြင့်ပိုင်းတွင် အကိုင်းအလက်များ ဖြာထွက် သည်။
အရွက်များ အုပ်အုပ်ဆိုင်းဆိုင်း မရှိချေ။
နွေရာသီတွင် အရွက်များကြွေသည်။
အရွက်မှာ ငှက်မွေးကဲ့သို့သော ရွက်ဆိုင် များ နှစ်ထပ်ရှိ၍၊ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် နှစ်ခါငှက်မွေးရွက် ပေါင်းဟု ခေါ်သည်။
ထိုအရွက်တွင် ငှက်မွေးပုံ ရွက်ငယ်သုံးစုံ မှ လေးစုံထိပါရှိသည်။
အပွင့်အရောင်မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်သော် လည်း၊ အဝါရောင်သန်း နေသည်။
အပွင့်ငယ်၍ အခိုင်လိုက်ပွင့် သည်။
အသီးမှာ သီးတောင့်မျိုး ဖြစ်၍ အညိုရောင်ရှိသည်။
အလျား ၄ လက်မ မှ ၆ လက်မထိရှိ၍ အနံ ၁/၂ လက်မမှ ၉/၁ဝလက်မ ထိရှိသည်။
အခေါက်မှာ ချောမွှတ်၍ အဝါနုရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင်သန်းလျက်ရှိသည်။
အကာမှာထူ၍ ခပ်ဖြူဖြူ အရောင်ရှိသည်။
အညိုရောင်အနှစ်တွင် အရေး ကြောင်းများ ပါရှိသည်။
အိမ်ဆောက်လုပ်ရာတွင် စစ်ပင်၏ အနှစ်ကို အိမ်တိုင်အဖြစ်အသုံးပြု လေ့ရှိသည်။
ထို့ပြင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးကရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ယင်းကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
စစ်ပင်သည် ရင့်သန်လွယ်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်၊ ကုက္ကိုပင်ထက်ပင် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာတတ်သည်။
သို့သော် အရွက်များအုပ်အုပ် ဆိုင်းဆိုင်းမရှိသဖြင့် ကုက္ကိုပင် လောက်အရိပ်မကောင်းလှချေ။
စစ်ပင်သားသည် ဆန်ထောင်း မောင်းပြုလုပ်ရန်အတွက် ကောင်း သည်။
စစ်ပင်ကို ကုက္ကိုပင်ကဲ့ သို့ မျိုးစေ့မှ၎င်း၊ အကိုင်းများကို ဖြတ်၍၎င်း၊ မျိုးပွားယူနိုင် သည်။
စစ်ပင်ကို နုံးမြေပေါများရာ ချောင်းကမ်းပါးများ၌ အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။
စိမ့်ပေါသော နေရာများ၌လည်း တွေ့ရ တတ်သည်။
ဟိမဝန္တာတောင်အနိမ့်ပိုင်း တွင် စစ်ပင်ကို တွေ့ရသည့် အပြင် ယမုနာမြစ်ဝှမ်းအရှေ့ဘက်မှ အာသံပြည်နယ်၊ ဗင်္ဂလား၊ ချိုတာနဂ္ဂပူ၊ အိန္ဒိယကျွန်ဆွယ်၊ မြန်မာ နိုင်ငံ၊ ကပ္ပလီကျွန်းတိုင် အောင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အာသံပြည် နယ်တွင် စစ်ပင်များသည် ထန်းတော၊ အုန်းတောကဲ့သို့ စုရုံး၍ ပေါက်လျက် တွေ့ရှိရသည်။
thumb|(ဝဲမှယာ) ဘုရင်၊ ရထား၊ဘုရင်မ၊နယ်၊မြင်း၊ဘစ်ရှော့ ထိုးထွင်းဉာဏ်ချင်း ယှဉ်ပြိုင်ကစားရာ၌ ရှေးအကျဆုံးဖြစ်၍၊ ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် ကစားလျက်ရှိသော ကစားနည်းမှာ စစ်တုရင်ထိုးခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာစစ်တုရင်တွင် တပ်ဆင်ပုံက အစ အရေးကြီး၍၊ တပ်ဆင်နည်းလွဲလျှင် ရှုံးရန်သေချာပေသည်။
သိုးဆောင်းတို့၏ စစ်တုရင်ကစားနည်းကိုလည်း ဤ ဆောင်ပါး၌ ဖော်ပြထားသည်။
မြန်မာ့ ရိုးရာ စစ်ဘုရင်ကစားခြင်း သမိုင်း ယခုအခါ စစ်ဘုရင်ဟုခေါ်ဝေါ်နေကြသော ကစားနည်းမှာ ပင်းယခေတ်တွင် ထွန်းကားနေပြီဟု ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများရှိသည်။
ထို့ပြင် ပုဂံခေတ်၌လည်းရှိနေပြီဟု ယူဆနိုင်ဖွယ်အကြောင်းလည်းရှိ၏။
သို့သော် ထိုအချိန်အခါများက စစ်ဘုရင်ဟု ခေါ် မခေါ်ကို တိကျသေချာ စွာမသိရချေ။
စစ် ဘုရင်ဟူသော အရေးအသားကိုမူ ပင်းယစတုရင်္ဂဗလအမတ်ကြီး ပြုစုသော အဘိဓာန်ဋီကာပါဌ်တွင် 'ဒေသန္တရရေဟိ စတုရင်္ဂ ဝေဿဝပဌိကာယံ ပါသက ဇူတမပိဝတ္တတေ'ဟူ၍ တွေ့ရသည်။
ယင်းသို့ စတုရင်ဟူသောရေးထုံးများကိုမူ မောင်းထောင်ဆရာတော်၏ ဋီကာနိဿယတွင် 'စတုရင်္ဂဿ၊ စတုရင်၏'ဟုလည်းကောင်း၊ မန်လည်ဆရာတော်၏ မဃဒေဝလင်္ရာသစ်တွင် 'လေးပါးသေ နင်၊ စတုရင်ဖြင့်'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မုံရွေး ဆရာတော်၏ ကုသပျို့တွင် 'ခြောက်ဆဲ့လေးအင်၊ စတုရင်၌'ဟုလည်းကောင်း၊ အသီးအသီးတွေ့ရှိရ၏။
ဟင်ဒီ စကားတွင် 'စတုရံဂ'၊ ပသျှူးစကားတွင် 'စတုရ်'ဟူ သော ရေးပုံတို့သည် စတုရင်ဟူသော အရေးအသားနှင့် နီးစပ် သော အရေးအသားများဖြစ်၏။
ထိုကစားနည်းကို 'စစ်တုရင်'ဟူ၍ ရေးသားကြသည်ကို လည်း အများအပြားတွေ့ရ၏။
ရှင်ထွေးညို၏ ပြည်စုန်မော် ကွန်းတွင် 'လေးပါးစစ်အင်၊ စစ်တုရင်၌'ဟုလည်းကောင်း၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌ သာရ၏ ဘူရိဒတ်လင်္ကာကြီးတွင် 'လေးပါးစုံအင်၊ စစ်တုရင် ဖြင့်' ဟုလည်းကောင်း၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ပုံတောင်နိုင်မော်ကွန်းတွင် 'ခြောက်ဆဲ့လေးခွင်၊ စစ်တုရင်၌၊ မြင်းဆင်နယ်ကပ်၊ စစ်ချက် ထပ်သို့'ဟုလည်းကောင်း၊ ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ၏ နေမိမဂ္ဃစိုးခဏ်းပျို့တွင် 'တစ်ယောက်တစ်ပြန်၊ ကြွေအန်လက်ပစ်၊ တကျစ်လည်းဆင်၊ စစ်တုရင်နှင့်'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နဝဒေကြီးဆို မနောဟရီပျို့တွင် 'လေး ပါးစုံအင်၊ စစ်တုရင်နှင့်၊ မြင်းဆင်ခြေသည်၊ ရံစည်မကွေ၊ ချီတုံ လေသော်'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တရုတ်မြို့စား သင်္ခယာရေး မဟာဥပရာဇာ ဧချင်းတွင် 'မင်းတို့ထားရိုး၊ အဘိုးခဲညို၊ ရှည်တိုစုံစေ့၊ ကြွေ့ ကြွေ့တစ်သွန်၊ ကြွေအန်စစ်တုရင်၊ စကြာပြင်နှင့် ပျော်ရွှင်စေ ကြောင်း' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'စစ်တုရင်'ဟူသော အရေးအသားများ ကိုတွေ့ရလေသည်။
ယင်းသို့ စတုရင်၊ စစ်တုရင်ဟု အရေးအသားရှိသော ထိုကစားနည်းကို အရပ်ခေါ်အားဖြင့် 'စစ်ဘုရင်'ဟူ၍ ယခုအခါ ခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိကြသည်။
အလောင်ဘုရား လက်ထက်တွင် ရေး သားထားသည်ဟု ထင်မှတ်ရသော မနုကျယ်ဓမ္မသတ်တွင်၎င်း၊ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၏ ဣန္ဒာဝံသနန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီးတွင် ၎င်း၊ ၁၂၆၆ ခုနှစ်လောက်တွင် ထုတ်ပြန်သော ဓမ္မဝိနယအမိန့် တော်ပြန်တမ်းတွင်၎င်း၊ 'စစ်တုရင်'ဟူသော အသုံးကိုတွေ့ရ သည်။