kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လုံးရေသင်္ချာ အဆင်းသဏ္ဌာန်ကို ကျမ်းအချို့ က အောက်ပါအတိုင်း ပြဆိုပါသည်။
သေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း (၈) လုံး၊ သဏ္ဌာန်မပါ ပေါတ္တရသာဒိကျမ်း (၄) လုံး၊ ပန်းကုံး သဏ္ဌာန် ဂြဟသျှန္တီကျမ်း (၄) လုံး၊ မင်းကောဝန်း သဏ္ဌာန် လဃုသင်္ဂြဟကျမ်း (၄) လုံး၊ တုရိုင်တိုင် သဏ္ဌာန် အာကာသသျှတ္တရကျမ်း(၁၄) လုံး၊ တွင်းဝန်းသဏ္ဌာန် သိင်္ဃဗောဓကျမ်း (၄) လုံး၊ အဆင်း သဏ္ဌာန်မပါ ကပ္ပဝဏ္ဏနာကျမ်း (၁၂) လုံး၊ ပတ်ဆိုင်းဝန်း သဏ္ဌာန် ပုရပိုက်ဖြူတော် (၁၄) လုံး၊ ကျွဲဦးခေါင်း သဏ္ဌာန် ဝိသာခါနက္ခတ်ကို သက္ကာနီမည်သော သိကြားမင်းမယား သုဇိတာ အစိုးရကြောင်း ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းက ဆိုပါသည်။
နက္ခတ်တာရာသိမှတ်စရာ အာကာသသျှတ္တရကျမ်း၊ အရှင်အာလောက (မုံရွာ) ကိုးကား Category:မြန်မာ့ရိုးရာ နက္ခတ်များ။
မြန်မာနက္ခတ်ကျမ်းများအရ ကောင်းကင်တွင် နက္ခတ် ၂၇ လုံးရှိသည်။
မြတ်စွာ ဘုရားလက်ထက် မတိုင်မီက အဘိဇိဟူသော နက္ခတ်တစ်လုံးပါ နက္ခတ် ၂၈ လုံးရှိခဲ့၍၊ နောင်တွင် အဘိဇိ နက္ခတ် ပျောက်ကွယ်သဖြင့်၊ နက္ခတ် ၂၇ လုံးသာ ကျန်သည်။
နက္ခတ် ၂၇ မှာ- အဿဝဏီနက္ခတ် ဘရဏီနက္ခတ် ကြတ္တိကာနက္ခတ် ရောဟဏီနက္ခတ် မိဂသီနက္ခတ် အဒြနက္ခတ် ပုဏ္ဏဖုသျှုနက္ခတ် ဖုသျှနက္ခတ် အသလိဿနက္ခတ် မာဃနက္ခတ် ပြုဗ္ဗာဘရဂုဏ္ဏီနက္ခတ် ဥတ္တရာဘရဂုဏ္ဏီနက္ခတ် ဟဿဒနက္ခတ် စိတြနက္ခတ် သွာတိနက္ခတ် ဝိသာခါနက္ခတ် အနုရာဓနက္ခတ် ဇေဋ္ဌနက္ခတ် မူလနက္ခတ် ပြုဗ္ဗာသဠ်နက္ခတ် ဥတ္တရာသဠ်နက္ခတ် သရဝဏ်နက္ခတ် ဓနသိဒ္ဓနက္ခတ် သတ္တဘိသျှနက္ခတ် ပြုဗ္ဗာပုရပိုက်နက္ခတ် ဥတ္တရာပုရပိုက်နက္ခတ် ရေဝတီနက္ခတ်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ထိုနက္ခတ် ၂၇ လုံးနှင့် စပ်လျဉ်း၍၊ နက္ခတ်လုံးရေနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တို့မှာ တစ်ကျမ်းနှင့် တစ်ကျမ်း မတူညီသော်လည်း၊ အများအသိအမှတ်ပြုသော လုံးရေနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တို့ကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
thumb|27 Burmese Constellations ကျီးတာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ အဿဝဏီနက္ခတ်မှာ မြင်းခေါင်းသဏ္ဌာန် ခြောက်လုံးရှိ၍၊ တူရာသီစန်းယှဉ် နက္ခတ်ဖြစ်သည်။
အဿိ မည်သောနတ် အစိုးရသည်။
ဘရဏီနက္ခတ်မှာ ခုံလောက်သဏ္ဌာန် ၃ လုံး၊ ဗီရဏီနတ်သမီး၏ ဘုံဗိမာန်ဖြစ်သည် ဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ယမမင်း အစိုးရကြောင်းလည်း ဆိုသည်။
ကြတ္တိကာ နက္ခတ်မှာ ကြယ်ငယ်စု သဏ္ဌာန် ၇ လုံးရှိသည်။
ဖျောက်ဆိပ်ကြယ်ဟုလည်းကောင်း၊ သူခိုးနက္ခတ် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။
ယင်းနက္ခတ်ကို မီးနတ်မင်း အစိုးရကြောင်း ဆို၏။
ဤနက္ခတ်သုံးလုံးသည် ကျီးတာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏။
ဟင်္သာတာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ ရောဟဏီ နက္ခတ်မှာ ငါးကြင်းသဏ္ဌာန် ၁ဝ လုံးရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ဗြဟ္မာနတ် အစိုးရကြောင်းဆိုသည်။
မိဂသီ နက္ခတ်မှာ လိပ်ခေါင်းသဏ္ဌာန် ၃ လုံးရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို သသီ အမည်ရှိသော လနတ်သား စောင့်ကြောင်းဆိုသည်။
အဒြနက္ခတ်မှာ လိပ်လက်သဏ္ဌာန် ၁ လုံး ရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ပရိမိသွာနတ်မင်း အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
အထက်ပါ နက္ခတ်သုံးလုံးကား ဟင်္သာတာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏။
ပုစွန်တာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ ပုဏ္ဏဖုသျှုနက္ခတ်မှာ အဖန်တလဲလဲ မိုးကို ရွာစေတတ် သောကြောင့် ထိုသို့ ခေါ်သည်။
လုံးရေ ၅ လုံးရှိ၍၊ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ သင်္ဘောသဏ္ဌာန် ဖြစ်၏။
ထိုနက္ခတ်ကို အဒိတိ နတ်သမီးအစိုးရကြောင့် ဆိုသည်။
ဖုသျှနက္ခတ်မှာ ကျွေးမွေးခြင်း၊ ပွားများခြင်းအနက်ကို စွဲ၍၊ ဖုဿ၊ ဖုသျှဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
နက္ခတ်လုံးရေ ၁ဝ လုံး ရှိ၍၊ ငှက်ချေးခံသဏ္ဌာန်ကို ဖြစ်၏။
ထိုနက္ခတ်ကို ဇီဝဂြိုဟ် နတ်မင်းအစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
အသလိဿ နက္ခတ်မှာ ခက်ရင်းသဏ္ဌာန် ၄ လုံးရှိ၏။
ထိုနက္ခတ်ကို ဖဏိမည်သော မြွေနတ်မင်းအစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ဤနက္ခတ်သုံးလုံးကား ပုစွန်တာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏။
ချိန်တာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ မာဃနက္ခတ်မှာ သံကောက်သဏ္ဌာန် ၄ လုံးရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ပီတရာနတ်မင်း အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ပြုဗ္ဗာဘရဂုဏ္ဏီ နက္ခတ်မှာ ဥတ္တရာဘရဂုဏ္ဏီနက္ခတ်နှင့် ပေါင်း၍၊ ညောင်စောင်းသဏ္ဌာန် ၄ လုံးရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ယောနိနတ် အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ဥတ္တရာဘရဂုဏ္ဏီနက္ခတ်မှာ ပြုဗ္ဗာဘရဂုဏ္ဏီနက္ခတ်နှင့် ပေါင်း၍၊ ညောင်စောင်းသဏ္ဌာန် ၄ လုံးရှိကြောင်း ဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို အယမနတ် အစိုးရကြောင်းလည် ဆိုသည်။
ဤနက္ခတ် သုံးလုံးကား ချိန်တာရာနှင့် ယှဉ်၍သွား၏။
ဆံကျင်တာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ ဟဿဒနက္ခတ်မှာ လက်ဝါးနှင့်တူ၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
လက်ငါးချောင်း သဏ္ဌာန် ၅ လုံးရှိကြောင်း ဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို နေနတ်မင်း အစိုးရကြောင်းလည်း ဆိုသည်။
စိတြနက္ခတ်မှာ ပုလဲသဏ္ဌာန် ၁ လုံးရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို တဗ္ဗနတ် အစိုးရသည်ဟု ဆိုသည်။
သွာတိ နက္ခတ်မှာ ကသစ်ပွင့် သဏ္ဌာန် ၂ လုံးရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ပဝနမည်သော လေနတ်မင်း အစိုးရသည်ဟု ဆိုသည်။
ယင်းနက္ခတ် သုံးလုံးကား ဆံကျင်တာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏။
တံငါတာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ ဝိသာခါ နက္ခတ်မှာ ပတ်ဆိုင်းဝိုင်းသဏ္ဌာန် ၁၄ လုံး ရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို သက္ကာနီမည်သော သိကြား မိဖုရား သုဇိတာ အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
အနုရာဓ နက္ခတ်မှာ နဂါးလည်ဆစ်သဏ္ဌာန် ၁၅ လုံး ရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို မိတ္တမည်သော နတ်အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ဇေဋ္ဌနက္ခတ်မှာ နဂါးချက်မဟု ခေါ်၍၊ ၅ လုံးရှိ၏။
ထိုနက္ခတ်ကို သိကြားမင်း အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ဤနက္ခတ်သုံးလုံးကား တံငါတာရာနှင့် ယှဉ်၍သွား၏။
ဆင်တာရာနှင့်နေ ယှဉ်သော နက္ခတ်များ မူလနက္ခတ်မှာ ၄ လုံး ရှိ၍၊ နဂါးအမြီးဟု ခေါ်သည်။
ထိုနက္ခတ်ကို နိရတိ ရက္ခိုသ် အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ပြုဗ္ဗာသဠ် နက္ခတ်မှာ ဥတ္တရာသဠ် နက္ခတ်နှင့် ပေါင်း၍၊ ဆင်မလှမ်းဟန် ၄ လုံး ရှိကြောင်း ဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို တောယရေနတ် အစိုးရကြောင်းလည်း ဆိုသည်။
ဥတ္တရာသဠ်နက္ခတ်မှာ ပြုဗ္ဗာသဠ်နက္ခတ်နှင့် ပေါင်း၍၊ ဆင်မလှမ်းဟန် ၄ လုံး ရှိကြောင်း ဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို အဿိဒေဝနတ် အစိုးရကြောင်းလည်း ဆိုသည်။
ဤနက္ခတ်သုံးလုံးကား ဆင်တာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏။
မြင်းတာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ သရဝဏ်နက္ခတ်မှာ မြားသဏ္ဌာန် (ဝါ) မောင်ရင်ဆိုင်းထမ်း သဏ္ဌာန် သုံးလုံးတန်းလျက် ရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ဟရိ မည်သော ပိဿနိုးနတ်မင်း အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ဓနသိဒ္ဓနက္ခတ်မှာ အင်ကြင်းသီးသဏ္ဌာန် ၄ လုံးရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ဝသုနတ်မင်း အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
သတ္တဘိသျနက္ခတ်မှာ ဆုံကြီးသဏ္ဌာန် ၆ လုံး ရှိသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ဝရုဏနတ်မင်း အစိုးရကြောင်း ဆိုသည်။
ယင်းနက္ခတ်သုံးလုံးကား မြင်းတာရာနှင့် ယှဉ်၍သွားလေသည်။
ဗျိုင်းတာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ ပြုဗ္ဗပုရပိုက်နက္ခတ်မှာ နွားခြေ နွားလက်နှင့် တူ၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဥတ္တရာ ပုရပိုက်နက္ခတ်နှင့် ပေါင်း၍၊ အင်းပျဉ် သဏ္ဌာန် ၄ လုံးရှိသည်ဟုဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို အဇဒေဝနတ်မင်း အစိုးရကြောင်းလည်း ဆိုသည်။
ဥတ္တရာပုရပိုက်နက္ခတ်မှာ ပြုဗ္ဗာပုရပိုက်နက္ခတ်နှင့် ပေါင်း၍၊ အင်းပျဉ်သဏ္ဌာန် ၄ လုံးရှိကြောင်း ဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်ကို အဟိပြနနတ်မင်း သို့မဟုတ်၊ အဟိဗုဓနတ်မင်း အစိုးကြောင်း လည်း ဆိုသည်။
ရေဝတီနက္ခတ်မှာ မြှုံးသဏ္ဌာန် ၉ လုံးရှိကြောင်း ဆိုသည်။
ထိုနက္ခတ်မှာ အဿဝဏီမှစ၍ ရေသော် ၂၇ လုံးမြောက် နောက်ဆုံး နက္ခတ်ဖြစ်သည်။
ထိုနက္ခတ်ကို ပုမာနတ်အစိုးရ ကြောင်းဆိုသည်။
ဤနက္ခတ် သုံးလုံးကား ဗျိုင်းတာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏။
နက္ခတ် ၂၇ လုံးတို့သည် ရာသီစက်လှည့်၍၊ အစဉ်အတိုင်း တစ်ရာသီမှ တစ်ရာသီသို့ ကူးဝင်ကြရာ၊ တစ်ရာသီလျှင် ၂ လုံး တစ်ပါဒ်အားဖြင့်၊ ၁၂ ရာသီတွင် နက္ခတ်စက်တစ်ပတ်လည်မိ၍၊ တစ်နှစ်ဟု ခေါ်သည်။
၁၂ ရာသီ စန်းယှဉ်နက္ခတ်များမှာ ရာသီ အလိုက် ၁၂ လုံးရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ( ) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗေဒင်။
ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မ(ခရစ် ၁၈၈ဝ - ၁၉၆၂) ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့သောဘုရင်မကြီးဖြစ်သည်။
၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် တတိယဝီလျံဘုရင် ကွယ်လွန်သဖြင့် ထီးနန်း အရိုက်အရာကိုဆက်ခံရရှိသည်။
သို့ရာတွင် အရွယ်မရောက်သေးသော ကြောင့် အစဦး၌ မယ်တော်ကရင်ခွင်ပိုက်အဖြစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဝီလယ်မင်းနားသည် အရွယ်ရောက်လာသဖြင့် ဘိသိက်ခံ၍ နန်း တက်အုပ်စိုးသည်။
ဝီလယ်မင်းနားသည် ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ တွင် ဟိတ်မြို့တော်၌ဖွားမြင်၍ အမည်အပြည့်အစုံမှာ ဝီလယ်မင်းနား ဟယ် လီနာပေါလင်းမာရီယာ ဖြစ်သည်။
နန်းတော်၌ပင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉ဝ၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် မက္ကလင်မတ်ရှဗေရင်း နယ်စား ဟင်နရီနှင့်ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။
၁၉ဝ၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့ တွင်တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဂျူးလီးယန္နား မင်းသမီးကို ဖွားမြင်ခဲ့ သည်။
ဘုရင်မကြီးသည် အနေအထိုင်ရိုးသား၍ နိုင်ငံ၏အုပ်ချုပ်မှု အခြေ ခံစည်းမျဉ်းကို တိကျစွာလိုက်နာကျင့်သုံးသူဖြစ်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း က နယ်သာလန်နိုင်ငံကို ကြားနေနိုင်ငံအဖြစ်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
ဘုရင်မကြီး သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ၌လည်း ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်ရန် ကြိုး စားခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် မေလ၌ ဂျာမန်တပ်များသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကြရုံမက၊ ဘုရင်မကြီးကိုပင် ဖမ်းဆီးရန်ကြံစည်ကြသည်။
ထိုကြောင့် ဘုရင်မကြီးနှင့်တစ်ကွ အစိုးရအဖွဲ့ တို့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရလေသည်။
နယ်သာ လန် စစ်ပြေးအစိုးရသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဂျာမန်တပ်များ ကိုလည်းကောင်း၊ ဂျပန်တပ်များကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက်ရာ၌ ကူညီခဲ့ သည့်အပြင် ဒပ်ချလူမျိုးတို့ စိတ်ဓာတ်မကျဆင်းရန်အတွက်ကိုလည်း ထိန်း သိမ်းပေးခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလတွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံသည် ရန်သူ၏ လက် အောက်မှ လွတ်မြောက်သောအခါ ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မသည် မိမိ၏ နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ဘုရင်မကြီးသည် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့ လာသဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် သမီးတော် ဂျူးလိးယန္နားမင်းသမီးအား ထီးနန်းကိုလွှဲအပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် နိုဝင် ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်။
ဝီလျံဘုရင်များ (ဂျာမန်) ဝီလျံအမည်ခံ ပရပ်ရှား ဘုရင်များအနက် ဟိုင်အင်ဆောလန်းမင်းဆက်၌ အပါအဝင်ဖြစ်သော ဘုရင်နှစ်ပါးတို့သည် ဂျာမန်ဧကရာဇ် ဘွဲ့ကိုလည်း ခံယူခဲ့ကြသည်။
ပထမ ဝီလျံဘုရင်(ခရစ် ၁၇၉၇-၁၈၈၈) ဂျာမန်ဧကရာဇ်ဘွဲ့ကို ပထမဦးဆုံးခံယူခဲ့သော ပထမဝီလျံသည် ပရပ်ရှားဘုရင် တတိယဖရက်ဒရစ် ဝီလျံ၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်သည်။
၁၇၉၇ ခုနှစ်မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဘာလင်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။
ငယ်စဉ်ကတည်းက စစ်တပ်တွင် ဝင်ရောက်အမှု ထမ်းခဲ့ရာ ၁၈၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၁၅ ခုနှစ် များ၌ နပိုလီယန်နှင့်ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲတွင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် နာမည်ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန်လေသော်နောင်တော်က စတုတ္ထဖရက်ဒရစ်ဝီလျံဘွဲ့ခံ၍ နန်းတက်ခဲ့သည်။
နောင်တော်ဘုရင်တွင် သား ထောက် သမီးခံ မရှိသဖြင့် ဝီလျံမင်းသားသည် နန်းညွန့်နန်းလျာ ဖြစ်လာ လေသည်။
၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ပရပ်ရှားနိုင်ငံ၌ တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားလာရာ ဝီလျံမင်းသားသည် အခြေခံစည်းမျဉ်းဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးကို မထောက်ခံနိုင် သဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။
သို့ရာတွင် နောက် တစ်နှစ်၌ ပရပ်ရှားနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ၍ တော်လှန်ရေးတပ်ကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။
၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ဖရက်ဒရစ်ဝီလျံဘုရင်သည် စိတ်မနှံ့ ဖြစ်လာ သောကြောင့် ဝီလျံမင်းသားက နိုင်ငံကို ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်စိုးခဲ့ရလေသည်။
၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် နောင်တော်ကွယ်လွန်သောအခါ ပထမဝီလျံဘုရင်အဖြစ် ပရပ်ရှားထီးနန်းကိုဆက်ခံအုပ်စိုးသည်။
ပထမ ဝီလျံဘုရင်သည် ပရပ်ရှားစစ်တပ်ကို တိုးချဲ့ပြုပြင်ရာ၌ ပါလီမန်လွှတ်တော်နှင့် သဘောကွဲလွဲခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဖွန်ဗစ်စမတ်ဆိုသူ ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ခန့်၍ နိုင်ငံကိုအုပ်ချုပ်စေသည်။
ထိုကြောင့် ၁၈၆၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဗစ်စမတ်ကသာလျှင် ပရပ်ရှား နိုင်ငံရေးကို စီမံ ခန့်ခွဲခဲ့လေ သည်။
ဗစ်စမတ်သည် ပရပ်ရှားနိုင်ငံကခေါင်းဆောင်၍ ဂျာမန်နိုင်ငံ အားလုံး သွေးစည်းပူးပေါင်းရေးကို မရမနေအားထုတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ် သည်။
ထိုရည်ရွယ်ချက်အောင်မြင်ရန်အတွက် ပါလီမန်လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
စစ်ပွဲသုံးပွဲလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပရပ်ရှားနိုင်ငံသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သဖြင့် နယ်ပယ်အချို့ကို ရရှိခဲ့လေသည်။
တစ်ဖန် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ် လေသည်။
ထိုစစ်ပွဲ၌လည်းပရပ်ရှားက စစ်နိုင်သဖြင့် ဂျာမန်နိုင်ငံတို့၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာသည်။
သို့ဖြစ်၍ ဗစ်စမတ်သည် မြောက်ပိုင်းဂျာမန် နိုင်ငံများသမဂ္ဂကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်ဘုရင် တတိယနပိုလီယန်သည် ဂျာမန်နိုင်ငံများ ပေါင်း စည်းမိကြခြင်းအားဖြင့် ဥရောပတိုက်တွင် မိမိ၏ အာဏာကျဆင်းမည့်ဘေး ကို စိုးရိမ်လာလေသည်။
ဗစ်စမတ်ကလည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် မုချစစ်ဖြစ် ရဦးမည်ဟုသိသည်။
၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် စပိန်ထီးနန်းဆက်ခံရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့ အငြင်းပွားခဲ့ကြလေသည်။
ထို့ကြောင့် ၁၈၇ဝ - ၇၁ ခုနှစ်တွင် နှစ်နိုင်ငံတို့ စစ်ကြေညာတိုက်ခိုက်ကြ ရာ၌ ပြင်သစ်တို့ စစ်ရေးနိမ့်၍ ပါရစ်မြို့သည်လည်း ဂျာမန်တို့လက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
ထိုသို့အားဖြင့် ဂျာမန်နိုင်ငံပြည်နယ်အားလုံးပေါင်းစည်းခဲ့ ကြပြီးလျှင် ၁၈၇၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ပထမ ဝီလျံဘုရင် သည် ပါရစ်မြို့အနီးရှိ ဗာဆေးမြို့၌ ဂျာမန်ဧကရာဇ်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့လေသည်။
( ဗစ်စမတ်ယဖွန် -။
) ပထမ ဝီလျံဘုရင်သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဗစ်စမတ်ကို စိတ်ချယုံကြည် သဖြင့် ဂျာမန်အင်ပိုင်ယာ အုပ်ချုပ်ရေးကို လွှဲအပ်ထားသည်။
ပထမဦးဆုံး ဂျာမန်ဧကရာဇ် ဝီလျံသည် ၁၈၈၈ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ဘာလင် မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ဒုတိယ ဝီလျံဘုရင်(ခရစ် ၁၈၅၉ - ၁၉၄၁) ဒုတိယဝီလျံဘုရင် သည် ဂျာမန်ဧကရာဇ် တတိယဖရက်ဒရစ်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ၏ အကြီးဆုံးသမီးတော်တို့၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၅၉ ခုနှစ် ဇန်န ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဘာလင်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ပထမဝီလျံဘုရင် ကွယ်လွန်လျှင် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရက်ဒရစ်သည် တတိယ ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ဂျာမန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးလေသည်။
သို့ ရာတွင် ထိုနှစ်မတ်လမှဇွန်လအထိသာ နန်းစည်းစိမ်ကို ခံစားပြီးနောက်ကွယ် လွန်ခဲ့ရာ ဝီလျံသည် ဒုတိယ ကိုင်ဇာဝီလျံဘွဲ့ကို ခံယူ၍ နန်းတက်ခဲ့သည်။
ဝီလျံဘုရင်သည် နိုင်ငံကိုအုပ်စိုးရာ၌ ဘုရင်အမည်ခံမျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်လိုသည်။
ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဗစ်စမတ်နှင့် မသင့်မြတ် ချေ။
သို့ဖြစ်၍ ၁၈၉ဝ ပြည်နှစ်တွင်ဝီလျံဘုရင်သည် ဗစ်စမတ်ကို ဝန်ကြီး ချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ပယ်ပြီးလျှင် သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်ကဲ့သို့ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ် ခဲ့လေသည်။
ဝီလျံဘုရင်၏လက်ထက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံသည် စီးပွားရေးတိုး တက်ခဲ့သည်။
စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံအဖြစ်မှ စက်မှုလက်မှုထွန်းကားသော နိုင်ငံ အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲလာသည်။
ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချရန် ဈေး ကွက်ရှာရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
သို့ ရာတွင် ဝီလျံဘုရင်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံကို ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းနိုင်ငံအဖြစ် သို့ရောက်အောင် ဆောင်ရွက်ရာ၌ အာဏာတန်ခိုးကိုရှေးရှု၍ ဆောင်ရွက် သဖြင့် နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်ဆံမှုတို့တွင် အမှားမှားအယွင်းယွင်းဖြစ်ခဲ့ရလေ သည်။
ဂျာမန်ကြည်းတပ်ကိုသာမက ရေတပ်ကိုလည်း အင်အားကြီးမားလာ အောင် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည်လည်း ထိပ်တန်း ရောက်လာသော ဂျာမန်ရေတပ်အင်အားကို ထိတ်လန့်လာလေသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဥရောပတိုက်တွင် ပထမ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။
ကိုင်ဇာဝီလျံသည်ထိုစစ်ပွဲတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံကအနိုင်ရမည်ဟု ယုံကြည်သဖြင့် သုံးနိုင်ငံမဟာမိတ်ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်နှင့်ရုရှတို့ကို ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်အင်အားဖြင့် တိုက်ခိုက်လေသည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလဆန်း၌ဂျာမနီပြည်တွင်းပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားလာသည်သာမက ဂျာမန်ရေတပ်ကလည်း ထကြွပုန်ကန်ခဲ့သဖြင့် ဒုတိယ ဝီလျံဘုရင်သည် ထီးနန်းကိုစွန့်၍ဟော်လန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။
နန်းကျဘုရင်ဝီလျံ ယူးထရက်မြို့အနီးရှိ ဒွန်းရဲတိုက်တွင် နေထိုင် ခဲ့ရာ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ကိုင်ဇာဝီလျံ၏ ကြင်ယာတော်သည် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စ ရောက်၍ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ရဲစုမင်းသမီး ဟာမင်းဆိုသူနှင့်တစ်ဖန် လက် ထပ်ခဲ့သည်။
ပထမ ကြင်ယာတော်ဖြင့် သားခြောက်ယောက်နှင့် သမီး တစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဝီလျံဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်) အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ဝီလျံဘွဲ့ခံ ဘုရင်လေး ပါး အုပ်စိုးခဲ့ကြဖူးသည်။
၁ဝ၆၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးသော နော်မန်ဘုရင်ဝီလျံ - သ - ကွန်ကာရာသည် ပထမဦးဆုံး ဝီလျံဘုရင်ဖြစ်သည်။
ပထမဝီလျံဘုရင်(ခရစ် ၁ဝ၂၇ - ၁ဝ၈၇) ဝီလျံ - သ - ကွန်ကာရာဟု အမည်တွင်သော ပထမဝီလျံ ဘုရင်သည်အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးသည့် ပထမဆုံးနော်မန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။
နော်မန်ဒီနယ်စား ရောဗတ် ၏ သားတော်ဖြစ်၍ အသက်ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် နော်မန်ဒီနယ်စားအဖြစ် ဆက်ခံခဲ့ရသည်။
အင်္ဂလန်ဘုရင် အက်ဒွပ်-သ-ကွန်ဖက်ဆားနှင့်လည်း တူဝ ရီး တော်စပ်သည်။
အရွယ်ရောက်သော် မိမိနယ်တွင်းရှိ သူကောင်းမျိုးတို့၏ ထကြွပုန်ကန်မှုကို အပြီးအပိုင်နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တန်ခိုး အာဏာကြီးသော နယ်စားကြီးအဖြစ် ထင်ရှားလေသည်။
၁ဝ၅၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ အလည်ရောက်ရှိခဲ့စဉ် ဦးရီး တော်က ဝီလျံအား ထီးနန်းဆက်ခံစေမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ကြောင်းဆိုသည်။
အက်ဒွပ် ဘုရင်တွင် သားထောက်သမီးခံ ဟူ၍မရှိချေ။
အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ယောက်ဖတော် ဟဲရိုးကလည်း ဝီလျံ၏ကျေးဇူးခံဖြစ်ခဲ့ရ၍ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်း ဆက်ခံရရှိရေး၌ ကူညီမည်ဟု ကတိပေးခဲ့ဘူးလေသည်။
သို့ရာတွင် ၁ဝ၆၆ ခုနှစ်၌ အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်သောအခါ ဟဲရိုးက ထီးနန်းကိုဆက်ခံ အုပ်စိုးလေသည်။
ထိုကြောင့် ၁ဝ၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဝီလျံ သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ စစ်သည်အလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်ခဲ့လေသည်။
နော် မန်တို့သည် ဆပ်ဆက်ကမ်းခြေပေါ်သို့ တက်ရောက်၍တပ်စွဲကြသည်။
အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းတွင် နော့သမန်းလူမျိုးတို့၏ရန်ကို နှိမ်နင်းလျက်ရှိသော ဟဲရိုးဘုရင်သည်လည်း တောင်ဘက်ကမ်းခြေသို့ လှည့်ဆင်းခဲ့ရသည်။
အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နော်မန်တပ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တပ်တို့သည် ဟေးစတင်းအရပ်၌ တွေ့ဆုံတိုက်ခိုက်ကြရာ ဟဲရိုးဘုရင် ကျဆုံး၍ အင်္ဂလိပ် တို့အရေးနိမ့်လေသည်။
( ဟဲရိုးဘုရင်။
ဟေးစတင်းတိုက်ပွဲ -။
) ဝီလျံသည် ၁ဝ၆၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝက်စမင်စတာအက်ဗေး၌ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင်အဖြစ် ဘိသိတ်ခံသည်။
သို့ရာ တွင် အညံ့မခံသောအင်္ဂလိပ်သူကောင်းမျိုးတို့ကို ငါးနှစ်ကြာမျှ တိုက်ခိုက်နှိမ် နင်းပြီးခါမှ တစ်နိုင်ငံလုံးကို အုပ်ထိန်းနိုင်လေသည်။
ဝီလျံဘုရင်သည် မိမိကိုခုခံသူမှန်သမျှကို ပြင်းထန်စွာနှိပ်ကွပ်သည့်အပြင် ယင်းတို့ပိုင် မြေယာ များကိုလည်း သိမ်းယူသည်။
မိမိအားသစ္စာခံသူတို့ကိုသာ ထိုမြေယာများကို ပြန်လည်ချပေးသည်။
မြေငှားလုပ်သူတို့ကလည်း ဘုရင်၏ သစ္စာတော်ကို သာခံယူရသည်။
ထိုသို့အားဖြင့် ဘုရင်၏အာဏာကို ခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။
ဝီလျံဘုရင်သည် ရှိရင်းဖြစ်သော အင်္ဂလိုဆက္ကဆန်တရားဥပဒေနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာတို့အနက် အချို့ကိုသာ ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ခဲ့သောကြောင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံယူရရှိလေသည်။
ဘုရင် ကြီး၏ ထင်ရှားသော ဆောင်ရွက်ချက်တစ်ရပ်မှာ ဒွမ်းစဒေးစစ်တမ်းကို တီထွင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
၁ဝ၈၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ တစ်လျှောက်၌ ဓနပစ္စည်းအင်အား အရပ်ရပ်တို့အတွက် စစ်တမ်းကောက်ယူစေခဲ့သည်။
ထိုကဲ့သို့ ကောက်ယူရရှိသောစာရင်းကို ဒွမ်းစဒေး စစ်တမ်းခေါ် စာအုပ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ဝီလျံဘုရင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို သက်ဦးဆံပိုင်စံနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုရသော်လည်း ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးကို ထိရောက်စွာ ထိန်း သိမ်းနိုင်သော နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်သာမက စစ်ရေးစစ်ရာ၌လည်း ထူးချွန်သူဖြစ်ပေသည်။
၁ဝ၈၇ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ စစ်ဖြစ်ရသောအခါ ဝီလျံဘုရင်သည် ပြင်သစ်ပိုင် မန်တေမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
သို့ရာတွင်ဝီလျံဘုရင်သည် မြင်းပေါ်မှလိမ့်ကျသောကြောင့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ရာ၊ ၁ဝ၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ရူးအန်းမြို့၌ အနိစ္စရောက် လေသည်။
သူ၏ရုပ်အလောင်းကို ကန်းမြို့တွင် မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။
ဝီလျံဘုရင်သည် မကွယ်လွန်မီကတည်းက မိမိသားတို့အား အမွေ ခွဲဝေပေးခဲ့သည်။
သားအကြီးဆုံးရောဗတ်အား နော်မန်ဒီနယ်ကိုလည်း ကောင်း၊ ဒုတိယသားဝီလျံအား အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုလည်းကောင်း၊ အငယ်ဆုံး သားဟင်နရီအား ငွေသားပေါင်ချိန် ၅ဝဝဝ ကိုလည်းကောင်း ပေးခဲ့လေ သည်။
ဒုတိယဝီလျံဘုရင်(ခရစ် ၁ဝ၅၆ - ၁⁠၁ဝဝ) ဒုတိယဝီလျံဘုရင်သည် ပထမဝီလျံဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁ဝ၈၇ ခုနှစ်မှ ၁⁠၁ဝဝ ပြည့်နှစ်အထိအုပ်စိုးခဲ့သည်။
ဝီလျံရူးဖပ် ဟူ၍လည်းအမည်တွင်သည်။
ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံအုပ်စိုးသောအခါ သားတော် အကြီးဖြစ်သူ နော်မန်ဒီနယ်စားရောဗတ်ကို အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင်အဖြစ် နန်းတင် လိုသော နောမန်မှူးမတ်တို့က ထကြွပုန်ကန်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဝီလျံသည် အင်္ဂလိပ်တို့၏အကူအညီဖြင့် ထိုပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယဝီလျံဘုရင်သည် တိုင်းသူပြည်သားတို့အပေါ်တွင် ကတိမ တည်ချေ။
လောဘရမ္မက်လည်းကြီးသည်။
ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည်။
ထို့ ကြောင့် ပြည်သူလူထုက မလိုမုန်းတီးကြသည်။
ခရစ်ယန် သံဃာတို့နှင့်ဆိုင် သော ရာထူးများ၌ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်၍ ကိုယ်ကျိုးရှာသူ ဖြစ်သဖြင့် သံဃာ အဖွဲ့နှင့်လည်း မသင့်မြတ်ချေ။
၁ဝ၈၉ ခုနှစ်တွင် ကန်တာဗာရီ ဂိုဏ်းချုပ်ကြီး ကွယ်လွန်သောအခါ ဂိုဏ်းချုပ်သစ်တစ်ဦးကို မခန့်ဘဲ ထိုရာထူးအတွက်ရရှိသော အခွန်ဘဏ္ဍာများကို သုံးစွဲသည်။
၁ဝ၉၃ ခုနှစ် တွင် အသည်းအသန် ဖျားနာသဖြင့် သေရအံ့ဟုထင်လျက် နော်မန်ဒီက ဘုန်းတော်ကြီး အင်ဆမ်ကို ကန်တာဗာရီဂိုဏ်းချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဝီလျံဘုရင်သည် ဂိုဏ်းချုပ်အဆောင်အယောင်ကို ပုပ်ရဟန်း မင်းက အပ်နှင်းရသည့် အစဉ်အလာကိုပယ်၍ မိမိကသာ အပ်နှင်းလိုသည်။
ထို့ကြောင့် ဂိုဏ်းချုပ်ကြီးနှင့် ဘုရင်တို့ သဘောကွဲလွဲလာခဲ့ကြရာ နောက် ဆုံး၌ ဂိုဏ်းချုပ်ကြီး အင်ဆမ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားလေသည်။
နော်မန်ဒီနယ်စားရောဗတ်သည် ပထမကရူးဆိတ်စစ်ပွဲ ဆင်နွှဲရန် အတွက် ဝီလျံဘုရင်ထံမှ ငွေအမြောက်အမြားချေးယူခဲ့ရသည်။
ထိုသို့အားဖြင့် နော်မန်ဒီနယ်သည် နောင်အခါတွင် ဝီလျံဘုရင်၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရလေသည်။
ဝီလျံဘုရင်သည် စကော့တလန်ပြည်၌လည်း သဇြာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
ဒုတိယ ဝီလျံဘုရင်သည် ၁⁠၁ဝဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဟမ္ပရှိုင်ယာခရိုင်၊ နယူးဖောက်ရက်၌ တောကစားထွက်နေခိုက် မြှားသင့်၍ ကွယ်လွန်လေသည်။
ထိုကဲ့သို့ မြှားသင့်ရခြင်းမှာ မတော်တဆ ပင်ဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် တမင်သက်သက်လုပ်ကြံခြင်း ဖြစ်သည်ဟူ၍ကား အတိအကျ မသိနိုင်ချေ။
ဘုရင်နှင့်အတူ တောကစားလိုက်ပါခဲ့သော ဝေါ် လာတာ တိုင်ရယ်ဆိုသူ၏လက်ချက်ပင် ဖြစ်တန်ရာသည်ဟူ၍ ထင်ကြသည်။
ဝီလျံဘုရင်၏ ရုပ်အလောင်းကို ဝင်ချက်စတာမြို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။
ညီတော်ဟင်နရီက အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးလေသည်။
တတိယ ဝီလျံဘုရင်(ခရစ် ၁၆၅ဝ - ၁၇ဝ၂) တတိယဝီလျံဘုရင်သည် အောရိန်းမင်းသား ဒုတိယဝီလျံနှင့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမချားဘုရင်၏သမီးတော် မေရီတို့၏ သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁၆၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၇ဝ၂ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။
၁၆၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ ဟိတ်မြို့တော်၌ ဖွားမြင်သည်။
၁၆၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၄ ဆက်မြောက် လူဝီသည် နယ်သာလန်ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ဒပ်ချ်တို့က ဝီလျံကို ခေါင်းဆောင် မြှောက်၍ ပြင်သစ်ရန်ကို ကာကွယ်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဒပ်ချ်တို့ဘက်က အကြိမ်ကြိမ် အရေးနိမ့်ခဲ့သည်။
ဝီလျံသည် ဥရောပတိုက်ရှိ ဩစတြီးယား၊ စပိန် စသောနိုင်ငံတို့နှင့်ပူးပေါင်း၍ ပြင်သစ်တို့ကို ခုခံမြဲ ခုခံလျက်ရှိသည်။
၁၆၇၇ ခုနှစ်တွင် နောင်အခါ၌ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးရသော ဒုတိယ ဂျိမ်းဘုရင်၏ သမီးတော် မေရီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ထိုသို့အားဖြင့် ဝီလျံ ဘက်တွင် မဟာမိတ်အင်အား တောင့်တင်းလာသောကြောင့် ၁၆၇၈ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဒုတိယ ဂျိမ်းဘုရင်သည် သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်ဖြင့် အုပ်စိုးသည်သာမက ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်လည်း ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ပြည်တွင်း၌ ဆူပူထကြွမှုများ ဖြစ်ပေါ်လေသည်။
ဝီလျံသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်ဖြစ်၍ ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင်လည်းဖြစ်သည်။
မေရီမင်းသမီးလည်း အင်္ဂလိပ်ထီး နန်းကို ဆက်ခံထိုက်သူဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်မှူးမတ်တို့နှင့် သံဃာ အဖွဲ့ဝင်တို့က ဒုတိယဂျိမ်းဘုရင်၏ လက်အောက်မှ ကယ်တင်ရန် ဝီလျံကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။
၁၆၈၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဝီလျံသည် တပ်သား ၁၄ဝ⁠ဝဝ နှင့်အတူ ဒက်ဗန်ရှိုင်ယာခရိုင်၊ တော်ဗေးအရပ်သို့ ဆိုက်ရောက်လာ သည်။
ဂျိမ်းဘုရင်လည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ထွက်ပြေးလေသည်။
ထိုသို့ အားဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် သွေးမြေမကျတော်လှန်ရေး ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး နောက် ၁၆၈၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့၌ ဝီလျံနှင့် မေရီတို့အား ဘုရင်နှင့်မိဖုရားအရာသို့ တင်မြေ|ာက်ကြသည်။
နန်းကျဘုရင်ဂျိမ်းသည် ပြင်သစ်တို့၏အကူအညီဖြင့် အိုင်ယာလန်ပြည်ဘက်မှနေ၍ ထီးနန်းကို ပြန် လည်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားသေးသည်။
သို့ရာတွင် ဝီလျံသည် ဂျိမ်း၏ တပ်များကို ဗွိုင်းတိုက်ပွဲ၌ အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းခဲ့ရာ အိုင်ယာလန်ပြည် သည် ၁၆၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အညံ့ခံခဲ့လေသည်။
တတိယဝီလျံဘုရင်သည် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ထိန်းသိမ်းနိုင် သော ဘုရင်ဖြစ်၍ ထိုမင်း၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ စည်းမျဉ်း သတ်အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေး ထွန်းကားခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ပြည်သူလူထုက သူ့ကို မကြည်ညိုလှချေ။
သူသည် ဥရောပတိုက်တွင် ပြင်သစ်တို့၏ ဠသဇာ လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ဖြိုဖျက်ရန် အမြဲကြံစည် အားထုတ်လျက်ရှိသည်။
၁၇ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံဘုရင်သည် ပြင်သစ်ရန်ကို ချိုးနှိမ်ရန်အတွက် ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများပါဝင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် တတိယ ဝီလျံဘုရင်သည် မြင်းပေါ်က လိမ့်ကျသောဒဏ်ဖြင့် ၁၇ဝ၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ဂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မိဖုရားမေရီသည် ၁၆၉၄ ခုနှစ်ကပင် ကွယ်လွန်ပြီးဖြစ်၍ ညီမတော် အန်းမင်းသမီးက အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံသိမ်းပိုက်လေသည်။
စတုတ္ထ ဝီလျံဘုရင်(ခရစ် ၁၇၆၅ - ၁၈၃၇) စတုတ္ထဝီလျံဘုရင် သည် တတိယ ဂျော့ဘုရင်၏ တတိယသားတော်ဖြစ်၍ ၁၇၆၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့ ဗတ်ကင်ဟမ်နန်းတော်၌ ဖွားမြင် သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၃၇ ခုနှစ်အထိ ခုနစ်နှစ် မျှသာ အုပ်စိုးခဲ့သည်။
၁၇၇၉ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်ရေတပ်၌ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်။
ရေတပ်တွင် ၁၁ နှစ်မျှ အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသောကြောင့် ဝီလျံဘုရင်ကို သင်္ဘောသားဘုရင် ဟူ၍ ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ကလဲရင့်မြို့စားဘွဲ့ကို ရရှိသည်။
၁၇၉ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ကခြေသည်မ မစ္စစ်ဂျော်ဒန်ဆိုသူနှင့်အတူ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့သည်။
၁၈၁၈ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံသည် ဆက္ကဆ မိုင်းနင် ဂန်နယ်စား၏ သမီးအက်ဒီလိတ်နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်။
၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ယော့မြို့စားမင်းသား ကွယ်လွန်သောအခါ အင်္ဂလန်ထီးနန်း အတွက် နန်းလျာဖြစ်လာသည်။
တစ်ဖန် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နောင်တော် စတုတ္ထ ဂျော့ဘုရင်ကွယ်လွန်သော် ဝီလျံသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံ အုပ်စိုးရလေသည်။
ထိုအခါ ဝီလျံဘုရင်သည် အသက် ၆၅ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၏။
စတုတ္ထ ဝီလျံ လက်ထက်တွင် ထင်ရှားသော ဆောင်ရွက်ချက်မှာ ၁၈၃၂ ခုနှစ် ပါလီမန်ပြုပြင်ရေး အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဝီလျံဘုရင်သည် ၁၈၃၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်၍ တူမတော် ဝိတိုရိယမင်းသမီးက ထီးနန်းကိုဆက်ခံခဲ့လေသည်။
ဩရိန်းမင်းသား ဝီလျံ သ ဆိုင်းလင့် (English: William the Silent; Dutch: Willem de Zwijger) သည် ဒပ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံ (နယ်သလန်) ကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးရာကိစ္စ၌ ချင့်ချိန်တိုင်းထွာ၍ ပြောဆိုတတ်သောကြောင့် ဝီလျံ သ ဆိုင်းလင့်ဟု အမည်တွင်သည်။
နက်စိုးမြို့စား၏ သားဖြစ်၍ ၁၅၃၃- ခုနှစ်တွင် ဒီလင်ဗတ် ရဲတိုက် (Dillenburg Castle) ၌ ဖွားမြင်သည်။
ဝီလျံသည် ရောမဧကရာဇ် ပဉ္စမချားဘုရင်၏ နန်းတော်တွင် ကြီး ပြင်းလာခဲ့သူဖြစ်သည့်အပြင် ဘုရင်ကြီး၏ မြှောက်စားခြင်းကိုလည်း ခံရ သည်။
မိဘတို့သည် ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဘုရင် ကြီး၏ အလိုဆန္ဒအရ သူသည် ရောမကက်သလစ် ဂိုဏ်းသို့ကူးပြောင်း ခဲ့သည်။
၁၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဩရိန်းမင်းသားဘွဲ့ကို ဆက်ခံရရှိသည်။
၁၅၅၅- ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်ရှိ စစ်တပ်တို့၏ တပ်မှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ထိုနှစ်၌ပင် ချားဘုရင်ကြီးသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ အုပ်ချုပ်မှုကို သားတော် ဒုတိယ ဖိလစ်အား လွှဲအပ်ခဲ့သည်။
တစ်ဖန် ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်သည် စပိန်ထီးနန်းကိုလည်း ခမည်းတော်ထံမှ ဆက်ခံရရှိလေသည်။
ထိုအခါက နယ်သာလန်နိုင်ငံသည် စပိန်ဘုရင်၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ဘုရင်က ဝီလျံကို ဟော်လန်၊ ဇီလန်နှင့် ယူးထရက်တို့ အတွက် ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဖိလစ်ဘုရင်၏ စစ်ဗိုလ်ချုပ် အာလဗာမြို့စားသည် ဒပ်ချ်အမျိုးသားတို့ကို နှိပ်စက်ညှင်းပန်းသဖြင့် ဝီလျံသည် ဂျာမနီပြည်၊ ဒီလင်ဗတ်မြို့သို့ သွားရောက်၍ စပိန်အစိုးရကို တော်လှန်ရန် စီစဉ်လေသည်။
ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းသို့လည်း ကူးပြောင်းခဲ့သည်။
အစအဦးတွင် ဝီလျံခေါင်းဆောင်သော ဒပ်ချ်တော်လှန်ရေးသည် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။
သို့ရာတွင် ဝီလျံသည် ဇွဲသန်သန်ဖြင့် တော်လှန်ရေးကို ဆက်လက်ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ၁၅၈၁ ခုနှစ်၌ နယ်သာလန်မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်ခုနစ်နယ်တို့သည် စပိန်၏ ကြီးစိုးမှုအောက်မှ လွတ်မြောက်၍ ဒပ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
ထိုသို့အားဖြင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံဟူ၍ သီခြားနိုင်ငံ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယ ဖိလစ်ဘုရင်ကလည်း ဝီလျံကို ဖမ်းဆီးပေးနိုင်သူအား ဆုငွေချီးမြှင့်မည်ဟူ၍ ကြေညာထားသည်။
ဝီလျံသည် ဒက်ဖရိုင်တွင် နေထိုင်စဉ် ၁၅၈၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ဝ ရက်နေ့၌ ဗာလသာဇာ ဂျဲရတ် ဆိုသူ လူသတ်သမားတစ်ဦး၏ လုပ်ကြံခြင်းကိုခံရ၍ အနိစ္စရောက်လေသည်။
ဝီလျံသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးနှင့် စည်းလုံးညီညွတ် ရေးကို အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် ဒပ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဖခင်ဟု ဥဒါန်း တွင်ရစ်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ Category:နယ်သာလန်နိုင်ငံ။
ဂျိမ်းဝု (James Wolfe) သည် ကနေဒါပြည် ကွီဗက်မြို့တိုက်ပွဲတွင် ပြင်သစ်တပ်ကို အနိုင်ရခဲ့ရသဖြင့် ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် ထိုစစ်ပွဲကိုအောင်သဖြင့် ကနေဒါတစ်ပြည်လုံးကို သိမ်းယူရရှိခဲ့သည်။
ဂျိမ်းဝုသည် ၁၇၂၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင့်နယ်ရှိ ဝက်စတာဟမ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ဖလန်းဒါးနယ်နှင့် စကော့တလန်ပြည်ဘက်၌ ဦးစွာစစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်။
ဂျိမ်းဝုသည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် သေးသွယ်၍ ကျမ်းမာရေး၌ ချူချာသူတစ်ယောက် ဖြစ်သော်လည်း စစ်ပညာကို စေ့စပ်သေချာစွာ လေ့လာခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် စစ်ဖက်ရာထူး အဆင့်ဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။