kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘဝနိဂုံး အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အခြေချနေထိုင်သော စစ်ငြိမ်း‌အေးသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ (၁) ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဦးသုခသည် ါဏ္ဌ ရှိတစ်မျက်နှာုဘ လြးု0့ြြြြြ။
ပန်းချီဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဦးသုခကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်နှစ်တို့က မွေးဖွားသည်။
ဦးဘဉာဏ်၊ ဦးဘဇော်၊ ဦးသက်ဝင်း၊ ဦးမောင်မောင်မြ၊ ဦးငွေကိုင်၊ ဦးဘဂျမ်း၊ ဦးစံဝင်းတို့ထံမှ ပန်းချီပညာကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။
၁၉၄ဝ ခုနှစ်တွင် အစိုးရ ဟိုက်စကူး ၁ဝ တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် ပြန်ကြားရေးမှ ဦးစီး ကျင်းပသော ပန်းချီဆရာဖြစ် စာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၃ဝ မှ ၁၉၄၁ ထိ ဘားမားအတ်ကလပ် အသင်းဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာများတွင် ပုံနှိပ် ပန်းချီဆရာ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ရုပ်ပြ ဇာတ်လမ်းတိုများလည်း ရေးဆွဲခဲ့သည်။
၁၉၆၃ မှ ၁၉၈၁ ထိ ရန်ကုန် ပန်းချီ ပန်းပုကျောင်း နည်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံများသို့ ပန်းချီပညာ လေ့လာရေး သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၁ မှ ၁၉၈၃ ထိ ရန်ကုန် ပန်းချီ ပန်းပုကျောင်း၊ ကျောင်းအုပ်ကြီး တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တာဝန်များမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသို့ အာဆီယံ ပန်းချီပြပွဲ၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကွပ်ကဲစီမံသူ (Country Organizer) အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာလမ်ပူသို့ အာဆီယံ ပန်းချီပြပွဲ၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကွပ်ကဲစီမံသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် တကိုယ်တော် ပန်းချီပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။
ဦးသုခသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်၊ ညနေ ၅ နာရီခန့်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
Perfect မဂ္ဂဇင်းမှာ 'သားတပည့် မောင်ခင်လှ (ခ) ဝသုန်' ရေးသားတဲ့ 'သားများဖ' ရုပ်ပုံလွှာ ဆောင်းပါးနဲ့ ဂျာနယ်တစောင်မှာ ဖော်ပြပါရှိခဲ့တဲ့ 'မြန်မာ့ ပန်းချီလောကမှ ထင်ရှားသော ပန်းချီဆရာကြီး ဦးသုခ ကွယ်လွန်' တဲ့ သတင်းတို့မှနေ မြန်မာ့ ပန်းချီလောကနှင့် ပန်းချီဆရာများ အကြား ဩဇာကြီးမားသူ "ပန်းချီဆရာကြီး ဦးသုခ (၁၉၁၈-၂၀၀၇)" ရဲ့ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း ကိုးကား Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ။
thumb|ဦးနန်းဝေ၏ တက္ကသိုလ် ပန်းချီကား တကား (အပေါ်)၊ ဦးနန်းဝေ ပန်းချီ ရေးဆွဲနေစဉ် (ဝဲ) နှင့် ပန်းချီ ဦးနန်းဝေနှင့် မိခင် ဒေါ်သန်း (ယာ)၊။
(ဓာတ်ပုံ - မိုးမခ) ဆီဆေး ဆရာကြီး ဦးနန်းဝေကို ၁၂၉၅ ခု၊ နတ်တော်လဆန်း ၇ ရက်၊ မွန်းလွဲ ၁ နာရီခန့်မှာ ခရမ်းမြို့နယ် မြို့လှရွာမှာ အဖ ဦးသွင်၊ အမိ ဒေါ်သန်းတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်း ၄ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်၏။
ပန်းချီပညာကို ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝါသနာကြီးခဲ့ပြီး ခရမ်းမြို့တွင် အထက်တန်းပညာသင်ယူရင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ အထက်တန်းကျောင်း (ခရမ်း) မှ ရေဆေးပန်းချီဆရာ ဆရာပု (ခေါ်) ပန်းချီနည်းပြ ဦးဘလှိုင်၏ အကူအညီဖြင့် ပန်းချီကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာဖြစ်သူ ဦးမောင်မောင်ရီနှင့် တွေ့ဆုံကာ ဝါသနာပါလှသော ပန်းချီပညာအား စတင်ရင်းနှီးခွင့် ရခဲ့သည်။
အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝ၌ နိုင်ငံတော်က ပြုလုပ်သည့် ပြိုင်ပွဲများတွင် ၃ နှစ် ဆက်တိုက်ဆုများ ရရှိခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကာလတဝိုက်တွင် ဆရာဦးဘဉာဏ်သည် မြင်ဆရာ ဖြစ်ခဲ့၏။
အခြား မြင်ဆရာများမှာ ဆရာ ဦးဘကြည်နှင့် ဆရာ ဦးဘရင်လေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဆရာသည် အောက်ဒိုးထွက်၍ ရေးဆွဲခြင်းကို နှစ်သက်သည်။
တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ သုတေသနဌာနတွင် ဆရာဖြစ်ခဲ့သည်။
အင်းလျားကန်နှင့် တက္ကသိုလ်တဝိုက် မြင်ကွင်းများကို ပန်းချီကား ရေးဆွဲလေ့ ရှိရာမှ သူ့ကိုယ်သူ 'အင်းလျားနဲ့ ပန်းချီဆရာ ဖြစ်လာတာ' ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။
၁၉၅၂ တွင် ပထမဦးဆုံး တကိုယ်တော် ပြပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အုပ်စုလိုက် ပြပွဲများအား ၂ နှစ် တကြိမ်ခန့် ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
ဆရာသည် ၁၉၆၅ ခု စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်မှ စတင်ကာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်ဌာနနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးတို့တွင် ပန်းချီဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆရာ၏ ပန်းချီကားများတွင် အနီရောင်ကဲသော အသွေးကို တွေ့ရလေ့ရှိပြီး မြန်မာမှုကောက်ကြောင်းပန်းချီကိုလည်း နိုင်နင်းသူ ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ်အတွင်း၌ ပန်းချီပြပွဲများ၊ ပန်းချီအင်အားစုများ ပေါ်ထွက်လာစေရန် များစွာဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တကသအဆောက်အဦ ဗုံးခွဲခံရစဉ်က ဆရာ့၏ ပန်းချီကားတွေ အများအပြား ပါဝင်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြ၏။
ထိုအဖြစ်အပျက်ကြောင့် ဆရာသည် ပန်းချီရေးခြင်းကို ကာလတခုအထိ မဆောင်ရွက်ခဲ့ဘဲ စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။
စာရေးဆရာအောင်ပြည့်ရဲ့ 'ပြိုမှာလေလား မိုးရဲ့' လုံးချင်း ဝတ္ထုသည် ဆရာ ဦးနန်းဝေ၏ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဘဝ ဖြတ်သန်းမှု တစိတ်တဒေသကို ရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြ၏။
ဆရာသည် ဆီဆေးဓားချက် ပိုင်နိုင်စွာနှင့် ရှုမျှော်ခင်းပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သလို ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင်၊ ဆရာ မင်းသုဝဏ် စသည့် ဆရာများ၏ ပုံတူပန်းချီကားများကိုလည်း ပြောင်မြောက်စွာ ရေးဆွဲနိုင်သူ ဖြစ်သည်။
မြန်မာပန်းချီလောကမှာ ဆီဆေး ဓားချက်ရေးနည်းကို ပိုင်နိုင် ကျွမ်းကျင်စွာ ရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီ ဆရာကြီး ဦးနန်းဝေ (အသက် ၈၃ နှစ်)သည် ၂၀၀၈ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက် ကြာသပတေးနေ့ ညနေ ၃:၂၅ က အမှတ် ၁၂၊ စံရိပ်ငြိမ် ၅ လမ်းရှိ ညီမဖြစ်သူ ဒေါက်တာ ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင်ရဲ့ နေအိမ်၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဆရာသည် ခရမ်းမြို့တွင် နေထိုင်ရာမှ ညီမဖြစ်သူထံ ဆေးလာကုရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆရာသည် တကိုယ်ရည်ဘဝဖြင့် အနုပညာကို ဖက်တွယ်ရင်း နေထိုင်ခဲ့သည်။
ဆရာ၏ ဈာပနအား ဒီဇင်ဘာ ၂၀၊ ၂၀၀၈ စနေနေ့ နံနက် ၁၁ နာရီအချိန်တွင် ထိန်ပင်သုဿန်၌ မီးသဂြိုဟ် ပြီးစီးခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့က မိုးမခ မြန်မာပိုင်း [moemaka.com/index.php?option=com_content&task=view&id=2989&Itemid=1] ကွန်ရက် စာမျက်နှာမှာ လွှင့်တင်ထားတဲ့ 'တာရာဝေယံ' ရဲ့ 'ကွယ်လွန်သွားတဲ့ ပန်းချီ ဦးနန်းဝေသို့ အမှတ်ရသမျှ' ကိုးကား Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ။
thumb|ကိုမောင်မောင်သိုက်လက်ရာ စံတိုး၏ပုံ မြန်မာပန်းချီဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ပန်းချီစံတိုး အား ၁၉၄၁ နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ဘီးလင်းမြို့ တောင်စွန်း ပေါက်တော ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးဘိုးစီ၊ အမိ ဒေါ်စောရွှေတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
၂၀၀၂ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၊ ညနေ ၃:၄၅ မှာ ရန်ကုန်မြို့ ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်။
ဇနီး ဒေါ်ခင်လှမြင့်နှင့် သား နှစ်ဦး၊ သမီး တဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
(မောင်ဖေငယ်)လွမ်းသူ့စံတိုး စာအုပ်မှ ကိုးကား Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ။
နိုင်ငံအများစု၏ နိုင်ငံတော်အလံပြ ကမ္ဘာ့မြေပုံ နိုင်ငံတော်အလံသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်အလံကို ယင်းနိုင်ငံ အစိုးရမှ လွှင့်ထူလေ့ရှိသလို ယင်းနိုင်ငံသားများမှလည်း လွှင့်ထူနိုင်သည်။
စာသင်ကျောင်းများ၊ အစိုးရရုံးများ၊ တရားရုံးများ ကဲ့သို့သော ပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးများတွင် နိုင်ငံတော်အလံကို လွှင့်ထူထားလေ့ရှိသည်။
အချို့နိုင်ငံများတွင် သတ်မှတ်ထားသည့် နေ့ရက်များတွင် စစ်ဖက်မဟုတ်သည့် အဆောက်အဦးများတွင်သာ လွှင့်ထူကြသည်။
နိုင်ငံတော်အလံတွင် ကုန်းမြေပေါ်တွင် လွှင့်ထူသည့် အလံ ၃ မျိုးနှင့် ပင်လယ်ရေပြင်တွင် အသုံးပြုသည့် အလံ ၃ မျိုးရှိသည်။
သို့သော်လည်း အချို့နိုင်ငံများတွင် အလံအားလုံးအတွက် ဒီဇိုင်းပုံစံ တစ်မျိုးတည်းကိုသာ အသုံးပြုသည်။
ကုန်းမြေပေါ်တွင် လွှင့်ထူသည့်အလံ ကုန်းမြေပေါ်တွင် လွှင့်ထူသည့်အလံတွင် အရပ်ဖက်သုံးအလံ၊ အစိုးရသုံးအလံနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ ဟူ၍ ၃ မျိုးခွဲခြားထားသည်။
အစိုးရသုံးအလံကို အစိုးရရုံးများက တရားဝင် အသုံးပြုကြပြီး အရပ်ဖက်သုံးအလံကို အစိုးရနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိရှိ မရှိရှိ မည်သူမဆို လွှင့်ထူနိုင်သည်။
စစ်ဖက်သုံးအလံမှာမူ ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်၊ လေတပ် စသည့် စစ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများမှ အသုံးပြုသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ယူနိုက်တစ်ကင်းဒမ်း (ဗြိတိန်) စသည့် နိုင်ငံများတွင် ထိုရည်ရွယ်ချက် သုံးရပ်စလုံးအတွက် အလံတစ်မျိုးတည်းကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။
သို့သော်လည်း အချို့နိုင်ငံ အတော်များများတွင် အထူးသဖြင့် လက်တင် အမေရိက နိုင်ငံများတွင် အစိုးရသုံးအလံနှင့် အရပ်ဖက်သုံး အလံတို့အကြား သိသိသာသာ ကွဲပြားမှု ရှိသည်။
များသောအားဖြင့် အရပ်ဖက်သုံး အလံများသည် အစိုးရသုံးအလံထက် ပိုမိုရိုးစင်းသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အစိုးရသုံးအလံတွင် နိုင်ငံတော် အမှတ်တံဆိပ် ပါရှိပြီး အရပ်ဖက်သုံးအလံတွင် မပါပေ။
နိုင်ငံအနည်းငယ်တွင်သာ အစိုးရသုံးအလံနှင့် မတူသည့် စစ်ဖက်သုံးအလံကို အသုံးပြုသည်။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့သည် သတိပြုမည့်လောက်သည့် သာဓကများဖြစ်သည်။
မြောက်ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အမြှီးနှစ်ခွပါ အလံများကို စစ်ဖက်သုံးအလံနှင့် သင်္ဘောသုံးအလံများအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် စစ်ဖက်သုံးအလံ မရှိပါ။
စစ်ကြေညာသည့်အခါတွင်သာ အနီရောင်ကို အပေါ်ဘက်ထားပြီး ဇောက်ထိုးလွှင့်ထူသည်။
သာမန်အချိန်တွင် အပြာရောင်ကို အပေါ်ဘက်ထားကာ လွှင့်ထူသည်။
သင်္ဘောသုံးအလံ thumb|ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သင်္ဘောသုံးအလံ သင်္ဘောသုံးအလံတွင်လည်း အလားတူ အရပ်ဖက်သုံး၊ အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးဟူ၍ ၃ မျိုးရှိသည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါ စသည့်နိုင်ငံများတွင် သင်္ဘောသုံးအလံများသည် နိုင်ငံတော်အလံနှင့် တထေရာတည်းဖြစ်သည်။
ယူကေနှင့် ဂျပန်စသည့် နိုင်ငံများတွင် သီးခြား သင်္ဘောသုံးအလံများ ရှိသည်။
နိုင်ငံ အများစုတွင် အစိုးရသုံး သင်္ဘောအလံဟူ၍ သီးသန့်မရှိပေ။
သို့သော် ယူကေတွင်မူ အနီရောင်အလံကို အရပ်ဖက်သင်္ဘောများတွင် အသုံးပြုသည်။
ရေတပ်၏ သင်္ဘောသုံးအလံမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အပြာရောင်အလံကို စစ်ဖက်မဟုတ်သည့် အစိုးရပိုင် သင်္ဘောများတွင် လွှင့်တင်လေ့ရှိသည်။
အလံတိုင်များ thumb|ကမ္ဘာပေါ်တွင်စတုတ္တအမြင့်ဆုံးအလံတိုင်တွင် မြောက်ကိုရီးယားအလံအားတွေ့ရစဉ်။
ဤအလံတိုင်သည် အမြင့် ပန်မွန်ဂျုံကျေးရွာအနီးရှိ မြောက်ကိုရီးယား နှင့် တောင်ကိုရီးယား နယ်စပ်တွင် တည်ရှိသည်။
thumb|ဘုရင့်​နောင်​ကုန်း​မြေ(​ကော့သောင်းမြို့)တွင် လွှင့်ထူထား​သောမြန်မာနိုင်ငံအလံအား​တွေ့ရစဉ် ဒေါင်လိုက်အလံပုံစံများ အခြားဖတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလံများ နိုင်ငံတော်အလံများ၏အလံအချိုးအစားများစာရင်း စစ်ဖက်သုံးအလံ ကိုးကား ကဏ္ဍ: နိုင်ငံတော်အလံများ။
ငလုံးလက်ဖယ်သည် ပုပ္ပါး အရပ်သား ဖြစ်ပြီး နွားအရှဉ်း သုံးဆယ်ကို ထွန်၌တပ်၍ ထွန်ရေးမှန်အောင်၊ တက်ချည် ဆင်းချည်၊ အနှံ့ထွန် နိုင်သည် ဟု ဆိုကြသည်။
နောင်တွင် ပုဂံ အနော်ရထာမင်းက ခေါ်ယူ‌ေမြှာက်စားခဲ့ပြီး စစ်သူကြီး အဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ငထွေရူး မြင်းမူ အရပ်သား ထန်းတက်သမား ဖြစ်သည်။
ထန်းပင် အပင် တစ်ထောင်ကို တက်ခါဆင်း ခါလှီးသည်မှာ တစ်နံနက်အချိန်မီ ပြီးသည်ဟူ၏။
နောင်တွင် ပုဂံ အနော်ရထာမင်းက ခေါ်ယူ‌‌ေမြှာက်စားခဲ့ပြီး စစ်သူကြီး အဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ညောင်ဦးဖီးသည် ညောင်ဦးအရပ်သား ဖြစ်ပြီး ညောင်ဦးကမ်းပါးက ပြေးဆင်း၍ ဧရာဝတီ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ လက်ပစ်ကူးသည်၊ နောက်တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်သော် ခြေမထောက်ခဲ့ဘဲ ပြန်၍ ကူးလာနိုင်သည့် အပြင် ကမ်းထိပ် သို့ပြေးတက် နိုင်သေးသည် ဟု ဆိုကြသည်။
250 px|လက်မှတ် thumb|မိုးဇတ်ငယ်စဉ်က ဝိုလ်ဖ်ဂံ အာမာဒေဥစ် မိုဇာတ်() သို့မဟုတ် ဝူဖ်ဂန် အာမေဒဲယုစ် မိုးဇတ်()သည် ဩစတြီးယန်း လူမျိုးဖြစ ဂီတပါရဂူ ဆရာတစ်ဆူအဖြစ် ယခုတိုင် ထင်ရှားလေသည်။
၃၅ နှစ်တာမျှသာ နေရသော သူ၏ တိုတောင်းလှသည့် ဘဝသက်တမ်းတွင် ဂီတလောကဝယ် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့၍ ဂီတနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အဘက်ဘက်တွင် ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်း၏။
ရှေးစန္ဒရား၊ တယောတို့ကို ငယ်စဉ် ကတည်းကပင် တီးတတ်လျက် အသက် ၅ နှစ် အရွယ်ကပင် သီချင်းများကို သီကုံးခဲ့၏။
မိုဇတ်သည် ဂီတပါရမီ အလွန်ထူးချွန်ရကား၊ တေးသံမျိုးစုံ သီချင်းပေါင်း ၆ဝဝ ကျော်စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
မိုဇတ်သည် ဂီတအသိုက်အအုံမှ ပေါက်ဖွားလာ၍ ဂီတလောကတွင်ပင် ကျင်လည်ပျော်မွေ့၏။
ဩစတြီးယား ပြည်တွင်းရှိ ဆာ့ဇဗူးနယ်တွင် ၁၇၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့၌ မွေးဖွားသည်။
သူ၏ဖခင်မှာ လီယိုပို မိုဇတ်အမည် တွင်၍ ဆာ့ဇဗူးဘုရားရှိခိုးကျောင်း ဓမ္မတီးဝိုင်း နည်းပြ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်၏။
လီယိုပိုမိုဇတ်သည် သားငယ်ဝုဖဂန်နှင့် ဝုဖ်ဂန်းထက် ၅ နှစ်ကြီးသော သမီးကြီး မရီးယာအန္နာ တို့အား ဂီတပညာကို ကိုယ်တိုင် ကြပ်မတ် သင်ကြားပေး လေသည်။
သင်ပေးသည့်အလျောက်လည်း ဂီတပါရမီ အခြေခံ ကောင်းသော မောင်နှမ နှစ်ယောက်စလုံးပင် အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် လက်ခံသင်ယူနိုင်စွမ်းရှိ၏။
မိုဇတ်သည် ၄ နှစ်သားအရွယ်မှစ၍ ဤသို့ ဂီတသင်ခန်းစာများကို စတင် သင်ယူခဲ့ပြီးလျှင် နေ့စဉ် တစ်နာရီလေ့ကျင့်ခဲ့ရာ အသက် ၅ နှစ် အရွယ်တွင် သီချင်းတီးလုံးများကို တီထွင်၍ သီချင်းများ ရေးစပ်နေခဲ့ပြီဖြစ်၏။
ဖခင်ဖြစ်သူက သားဖြစ်သူ တီထွင် ဖွဲ့စပ်သော တီးလုံးများကို ဂီတသင်္ကေတဖြင့် ရေးမှတ်ပေး၏။
မိုဇတ် ၆ နှစ်အရွယ်ရှိလျှင် ဖခင်လီယိုပိုသည် ဥရောပတိုက်ရှိ မြို့တော်ကြီးများသို့လှည့်လည်၍ တီးမှုတ် ဖြေဖျော်ရာတွင် မိုဇတ်အားလိုက်ပါစေခဲ့၏။
မိုဇတ်အပြင် သူ၏ အစ်မလည်းပါခဲ့ရာ၊ မောင်နှမနှစ်ယောက် အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် တီးမှုတ်ဖြေဖျော်သည်ကို ပရိသတ်အပေါင်းက အံ့ဩချီးကျူးကြရ၏။
မိုဇတ်သားအဖတစ်စုသည် ဗီယင်းနား၊ ပါရီ၊ လန်ဒန်အစရှိသော ဥရောပတိုက်ရှိမြို့တော်ကြီးများမှ ထီးဆောင်းမင်းများနှင့် နိုင်ငံထိပ်သီး ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ရှေ့မှောက်တွင် ဖြေဖျော်အသုံးတော်ခံလေရာ အားလုံးပင်သဘော ကျနှစ်ခြိုက်ကြ၏။
ပါရစ်မြို့တွင် အဦးဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည့် တယောအတွက် သံရှည်တီးလုံးများကို စပ်ဖွဲ့ခဲ့၏။
အင်္ဂလန် ပြည်တွင် ၃ နှစ်တာမျှ နေထိုင်လျက်ရှိစဉ် တယောအတွက် သံရှည်တီးလုံး ၆ ပုဒ်နှင့် အဦးဆုံး ညှိသံတီးလုံးကို ဖွဲ့စပ် ခဲ့သည်။
ဇာတိရပ်ဌာန်သို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဩစတြီးယန်း ဧကရာဇ်မင်းက သူ့အား အော်ပရာခေါ် သံစုံတီးလုံးကို စပ်၍ တီးဝိုင်းကို ခေါင်းဆောင် ရန် အမိန့်ပေး၏။
ထိုနှစ်တွင်ပင် ဆာ့ဇဗူးဂိုဏ်းချုပ်က သူ့အား ဂုဏ်းထူးဆောင် ဇာတ်ဆရာအဖြစ် ခန့်အပ်၏။
များမကြာမီ မိုဇတ်သည် ဖခင်နှင့်အတူ အီတလီပြည်သို့ သွားရောက်၍ ထိုဒေသမှ ဂီတကိုလေ့လာယင်း မိမိ၏ လက်စွမ်းကို ပြလေရာ နားသောတဆင်သူအပေါင်းတို့ အံ့၍ မဆုံးနိုင်အောင်ရှိတော့၏။
တစ်ကြိမ်တစ်ခါသာ ကြားဘူးသော တီးလုံးကို ပြန်လည်၍ ကောက်ယူဖော်ထုတ်ကာတီးနိုင်သဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းက အထူးသဘောကျနှစ်ခြိုက်သောကြောင့် မိုဇတ်အား အထွတ် အထိပ် ပုဂ္ဂိုလ်များကိုသာ ပေးသည့် ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးမြှင့်လေ ၏။
အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် မီလန်မြို့၌ သူသီကုံးနှုံး ဖွဲ့သည်ဂီတကို ပရိသတ်က အထူးသဘောတွေ့ရကား ညဉ့် ပေါင်း ၂ဝ မျှ ဆက်တိုက် အသုံးတော်ခံရသောဟူ၏။
ဆာ့ဇဗူးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီးသည့် နောက်ပိုင်း ဖြစ်သော ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် မိုဇတ်သည် ဂိုဏ်းချုပ်နှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်ကာ ရာထူးမှ ရုတ်တရက် ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရ၏။
ယင်းသည့်နောက်တွင် မိုဇတ်သည် ဗီယင်းနားတွင် နေထိုင်၏။
၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် မိုဇတ်သည် အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သူ ကွန်စတန့် ဗေးဗာနှင့် လက်ထပ်၏။
မိုဇတ်သည် စန္ဒရားဝိဇ္ဇာ၊ ဂီတစာဆိုရှင်၊ ဂီတပညာ သင် ဆရာအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားသလောက် စီးပွားရေးတွင် အကျိုး မပေးပေ။
သူသည် အိုးအိမ်ခွဲသည့် အချိန်မှစ၍ အစဉ် ပင် ဆင်းရဲနွမ်းပါးကာ တင်ရှိသော ကြွေးမြီများကို အနိုင်နိုင် ဆပ်နေရ၏။
သူ၏ဇနီးသည်မှာလည်း အိမ်ထောင်ကို ဦးမစီးနိုင်သည့်အပြင် အသုံးအစွဲလည်း ကြီးသောကြောင့် မိုဇတ်တို့မိသားစုမှာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးလှ၏။
သို့ဖြစ်၍ မိုဇတ် သည် အလွန်ကောင်းမွန်သည့် သီချင်းများကို ရေးစပ်ဖွဲ့နွဲ့ကာ ဇာတ်များကို ဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း အခြားသူများသာလျှင် အကျိုးရှိပြီးလျှင် မိမိမှာမူ မွဲမြဲမွဲလျက်ပင် ရှိနေခဲ့သည်။
ဤသို့ ၉ နှစ်မျှ တစ်ပင်တစ်ပန်းကြိုးစား၍ လုပ်ကိုင်ရသောကြောင့် အားအင်ချည့်နဲ့ကာ ကျန်းမာရေး ချွတ်ယွင်းလာခဲ့လေသည်။
၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် မိုဇတ်သည် မိမိ၏ ကျန်းမာရေး အခြေမကောင်းဘဲရှိနေသည့် ကြားကပင် သူ၏လက်စွမ်းပြ သီချင်းကြီး ၃ ပုဒ်ကို ဖွဲ့စပ်ခဲ့ရသောကြောင့် အခြေအနေ ပို၍ဆိုးလာခဲ့၏။
၂ ပုဒ်မှာ အော်ပရာ တေးဂီတများဖြစ်၍ ကျန်တစ်ပုဒ်မှာ သူ၏ အပြောင်မြောက်ဆုံး လက်ရာဖြစ်သည့် ' ရီကိယမ်'ခေါ် အသုဘ ငိုချင်းရှည်ဖြစ်၏။
ဤငိုချင်းရှည်ကို မိုဇတ်သည် အမည်မသိ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက လာရောက်၍ မှူးမတ် ကြီး တစ်ဦး၏ အသုဘတွင် သီဆိုရန်အတွက် ရေးစပ်ပေးရန် တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးစပ်ရခြင်း ဖြစ်၏။
ဤအသုဘ ငိုချင်းရှည်ကို ရေးစပ်နေစဉ်ပင် မိုဇတ်သည် မိမိရေးစပ်နေသော သီချင်းမှာ မိမိအသုဘတွင် သီဆိုရန် ဖြစ်သည်ဟု အစွဲရှိလာ လေ၏။
သီချင်းရေးသား၍ မပြီးဆုံးမီပင် မိုဇတ်လည်း တိုက်ဖတ်ဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
ထိုသီချင်းကို သူ၏ တပည့်ဖြစ်သူ ဖရန်စ် ဇေဗား စူစ်မေယာ(Franz Xaver Süssmayr) အပြီးသတ်ရေးစပ်ခဲ့၏။
မိုဇတ်သည် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သင်္ဂြိုဟ်စရိတ်မျှပင်မရှိသောကြောင့် သာမန် သူဆင်းရဲသင်းချိုင်းတွင်သာ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လိုက်ရသည့်ပြင်၊ သူ၏ မြေပုံကိုလည်း အတိအကျ မှတ်သားထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
နောင် နှစ်ပေါင်း အတော်ကြာမှ ဗီယင်းနားမြို့သားများသည် မိုဇတ်အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တစ်ခုကို မြေပုံလွတ်တစ်ခု ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြ၏။
မိုဇတ်၏ လက်ရာတေးဂီတပေါင်း ၆ဝဝ ကျော် အနက် ထင်ရှားသည်တို့မှာ 'အီဒိုမီနီးယို'(၁၇၈၁)၊ 'ဖီဂေးရို၏ ထိမ်းမြားပွဲ' (၁၇၈၆)၊ 'ဒွန်ဂျိုဗန္နီး'(၁၇၈၇)၊ 'နတ်ပြွေ'(၁၇၉၁)၊ 'ဂျူပီတာ'နှင့် အဆုံးမသတ်သော 'အသုဘငိုချင်းရှည်' အစရှိ သည်တို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ဝူဖ်ဂန် အမာဒျု မိုးဇက် (Wolfgang Amadeus Mozart) သည် ဩစတီးယန်းလူမျိုး သီချင်းရေးဆရာ နှင့် စန္ဒရား ဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
လူအများစုက သူ့အား အချိန်တိုင်း အတွက် အကောင်းဆုံး ဂီတဖန်တီးသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
မိုးဇက်အား ၁၇၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်တွင် ဆာ့ဇ်ဘဂ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူသည် သူ၏ တိုတောင်းသော သက်တမ်း တစ်လျှောက်တွင် သီချင်း အပုဒ် ၆၀၀ ကျော်ကို ရေးသားခဲ့ပြီး ဒွန်ဂျီယိုဗန်နီ (Don Giovanni) နှင့် မှော်ပလွေ (The Magic Flute) ဟူသော အော်ပရာ ၂ ပုဒ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။
သူ၏ ပထမဆုံး လက်ရာမှာ a minuet ဆိုသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ပြီး အသက် ၄ နှစ် အရွယ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နောက်ဆုံး လက်ရာမှာ Requiem ဖြစ်ပြီး မပြီးဆုံးမီတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မိုးဇက်သည် စန္ဒရားကို ငယ်စဉ်ကပင် တီးတတ်ခဲ့ပြီး သူသည် ထင်ရှားသော သီချင်းရေး ဆရာ တစ်ယောက် အဖြစ်သာ မက ထင်ရှားသော စန္ဒရားဆရာ တစ်ယောက် အဖြစ်လည်း လူသိများခဲ့သည်။
သူသည် ၁၇၉၁၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက် မနက် ၁နာရီခန့်တွင် အဆစ်အမြစ် ကိုက်ခဲ့သည့် အဖျားရောဂါဖြင့် ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်လူများသည် ရှေးခေတ်လူများ စားသောက်ခဲ့ကြရသည့် အစားအစာမျိုးကိုသာ ဆက်လက် စားသောက်နေကြရလျှင် အမှန်မုချ အော့အန်ကြမည် ဖြစ်၏။
ရှေးခေတ်လူများသည် ရှေးခေတ် အလျောက် မည်သည့်ပစ္စည်းကိုမျှ တီထွင်ဆန်းသစ်နိုင်ကြခြင်းမရှိသေးသောကြောင့် ရသမျှ အသီးအနှံများ၊ သစ်ဥသစ်ဖု၊ သစ်မြစ်များနှင့် သားငယ် ငါးငယ် များကို အစိမ်းလိုက် စားခဲ့ကြရလေသည်။
ထိုလူများသည် သားငါး တိရစ္ဆာန်များကိုရလျှင် ပျော်ရွှင်စွာ စားသောက်ကြပြီး ကံမကောင်းအကြောင်းမလှသောကြောင့် မရကြလျှင်လည်း အငတ်ခံကာ နေခဲ့ကြရသည်။
ရှေးခေတ်လူများ သာမက ယနေ့​ခေတ် လူများပင်လျှင် အစာ၏ အာဟာရဓာတ်ကို လူတိုင်းစေ့ အပြည့်အဝ မရကြချေ။
မော်တော်ကားတွင် ဓာတ်ဆီသည် အလွန်အရေးကြီးသကဲ့သို့ လူတို့၏ အစားအစာ၌လည်း အာဟာရဓာတ်သည် အလွန် အရေးကြီး၏။
ဓာတ်ဆီသာမရှိလျှင် မည်မျှပင်ကောင်း သည့် မော်တော်ကားပင် ဖြစ်လင့်ကစား သွားနိုင်မည် မဟုတ် သကဲ့သို့ အာဟာရဓာတ် မရှိသည့်အစာကို စားသောက်ရသည့် လူတစ်ဦး သည်လည်း အလုပ်တစ်ခုကို လုပ်နိုင်ကိုင်နိုင် ကြံစည်နိုင်မည်မဟုတ်တော့ချေ။
အစားအစာများတွင် လိုအပ် သည့် အာဟာရဓာတ်များ နည်းပါးခဲ့လျှင် ခန္ဓာကိုယ် အစိတ် အပိုင်း များတွင်လည်း အာဟာရဓာတ် ခေါင်းပါးမည် ဖြစ်သဖြင့် လုပ်ရမည့် အလုပ်များကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြတော့မည်မဟုတ်ချေ။
လက်ရုံးရည်နှင့် နှလုံးရည်ကို ကောင်းစွာ စွမ်းဆောင်နိုင်ရေး အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးပြင်း၍ အလေးချိန်တိုးလာ စေရန်အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ ပျက်စီးယိုယွင်းလျက်ရှိ သော ကိုယ်ကို ပြန်လည် ဖြည့်တင်းပေးရန်အတွက်သော်လည်း ကောင်း၊ ကျန်းမာမှု ရရှိရေးအတွက်သော်လည်းကောင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် မျှတလုံလောက်သော အစား အစာကို များစွာ လိုအပ်လှပေသည်။
အစားအစာကို လိုသည် ထက် ပို၍စားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ နည်း၍စားလျှင်သော် လည်းကောင်း မမျှတသဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားတတ်သည်။
မကြာ သေးမီကမှ အစားအစာနှင့် စပ်လျဉ်းသော အကြောင်းအရာ များကို ဘာသာရပ်တစ်ခုအနေနှင့် သင်ကြားလိုက်စားလာခဲ့ကြ လေသည်။
ထိုဘာသာရပ်သည် ခန္ဓာဗေဒပညာရပ်များတွင် အလွန်အရေးပါအရာရောက်သည်။
ယခုအခါ ထိုအစားအစာ ဘာသာရပ်ကို အာဟာရဓာတ်ပညာဟူ၍ ခေါ်တွင်လေသည်။
ထိုအာဟာရဓာတ်ပညာ တိုးတက်အောင်မြင်ရေးအတွက် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တစ်ဦးတည်း တစ်ဖွဲ့တည်း မဟုတ်ပဲ အစိုးရများနှင့် ပူးပေါင်းကြပြီးလျှင် မည်သည့်အစား အစာ များတွင် မည်သည့် အာဟာရဓာတ် ပါ၍ မည်သို့ အကျိုးရှိ ကြောင်းကို စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့ကြသည်။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂမှ ကြီးမှူးသော အာဟာရဓာတ် စုံစမ်းရေးအဖွဲ့သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ပင် လာရောက် စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံ အသီးအသီးမှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ကြ၍ မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဖြင် လိုအပ်သည့် ကိစ္စအဝဝတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအဖွဲ့၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ အစားအစာ မြောက်မြားစွာ ထွက်မှုအတွက် ဂရုမပြုမူ၍ ထွက်သည့်အစားအစာများတွင် လိုအပ်သည့် အာဟာရဓာတ်များ ပြည့်စုံမှု မပြည့်စုံမှုကိုသာလျှင် စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ဖြစ်လေသည်။
အစားအစာများကို စားသုံးရာတွင် စားသုံသူများ၏ အသက်အရွယ်၊ ရာသီဥတု၊ အလုပ်အကိုင်တို့ကို လိုက်၍ ချင့်ချိန် စား သောက်ကြမှသာလျှင် အာဟာရဓာတ် ဖြစ်ပြီး ကျန်းမာသန်စွမ်းကြပေမည်။
အာဟာရဓာတ်နည်းပါး၍ မမျှတသော အစားအစာများကိုသာ မှီဝဲ သုံးဆောင်သောသူများသည် ရောဂါ ဝေဒနာ ဖိစီးနှိပ်စက်ခြင်း ခံရကြောင်း ထိုဆေးပညာရပ်ဖြင့် စုံစမ်းသိရှိခဲ့ကြသည်။
အာဟာရဓာတ် ပြည့်စုံသည်၊ မပြည့်စုံသည်ကို စုံစမ်းကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများမှာ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများနှင့် ပါမောက္ခ ကြီးများဖြစ်ကြသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ စုံစမ်းရှာဖွေချက်အရ လူ၏ခန္ဓာကိုယ်သည် ပရိုတင်းဓာတ် တစ်ခုတည်းကိုသာလျှင် လိုအပ်သည်မဟုတ်၊ သကြားဓာတ်၊ ကစီဓာတ်၊ ထုံးဓာတ်၊ သံဓာတ်၊ ဖှော့စ်ဖှရပ်စ် ဓာတ်၊ ကလိုရီးန်ဓာတ်၊ မဂ္ဂနီးဆီယမ် ဓာတ်၊ ဆာလ်ဖှာ(ကန့်)ဓာတ်နှင့် အခြားသတ္တုဓာတ်များလည်း လိုအပ်ပေသည်။
ထို့ပြင် စားသောက်သည့် အစားအစာများတွင် ဗီတာမင်များလည်း ပါဝင်ရမည်ဖြစ်၏။
လူများ စားသောက်လျက်ရှိသည့် အချို့သော အစာများသည် အပူနှင့် စွမ်းအင်ကို ဖြစ်စေ၏။
အချို့သည် သွေးသားများကို ဖြစ်စေပြီးလျှင် အချို့သည် အခြားလိုအပ်သည့်ပစ္စည်းများကို ဖြစ်စေသည်။
ထိုကြောင့် အာဟာရဓာတ်ပါသောအစာများကို စားသောက်သူများသည် ကျန်းမာသန်စွမ်းစွာဖြင့် အလုပ်အကိုင် အကြံ အစည်များကို ပြီးမြောက်သည်တိုင်အောင် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်သွားနိုင်ကြသည်။
ဓာတုဗေဒပညာရှင်များသည် မိမိ တို့၏နည်းဖြင့် စုံစမ်းရှာဖွေခဲ့ကြရာ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း များတွင် အာဟာရဓာတ် မည်မျှလိုကြောင်းကို ပြောနိုင်ကြ သည်။
ထိုအာဟာရဓာတ်ကို လုံလောက်အောင် မပေးနိုင်လျှင် မည်သို့သောရောဂါ စွဲကပ်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း ပြောနိုင်ကြသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများသည် အစားအစာများတွင် ပါဝင် သည့် အာဟာရဓာတ်များကို ငါးမျိုး ပိုင်းထားကြသည်။
ထို ငါးမျိုးမှာ (၁) အဆီမော်လီကျူးများ၊ (၂) ပရိုတီးန် မော်လီကျူးများ၊ (၃) သကြားနွယ်မော်လီကျူးများ၊ (၄) သတ္တုအမှုန်များ၊ (၅) ဗှစ်တမင်များ ဖြစ်ကြသည်။
အဆီဓာတ်၊ ပရိုတင်းဓာတ်၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် ဓာတ်တို့သည် စွမ်းအင်နှင့် အပူဓာတ်ကို ဖြစ်စေသည်။
ပရိုတင်းနှင့် သတ္တု ဓာတ်များသည် ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ကြီးထွားစေသည့်ပြင် ကိုယ် ခန္ဓာ၌ ဖြစ်သော အာဟာရချို့ယွင်းချက်များကိုလည်း ဖြည့်စွက် ပြုပြင် ပေးကြလေသည်။
သတ္တုဓာတ်နှင့် ဗီတာမင်ဓာတ် တို့သည် ခန္ဓာ ကိုယ်တွင်း၌ ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုများ မှန်မှန်ဖြစ်နိုင်အောင် အကူ အညီ ပေးကြသည်။
သတ္တုဓာတ်နှင့် ဗီတာမင်ဓာတ်တို့ အကူ အညီ ပေးကြသကဲ့သို့ ရေကလည်း အကူအညီပေးသေးသည်။
ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပို၍ လှုပ်ရှားလေလေ အပူဓာတ်ကို ပို၍ လိုလေလေ ဖြစ်၏။
အရွယ်နှင့် အချိုးကျ အစာကို စားရာတွင် ကလေးသည် လူကြီးထက် ပို၍စားနိုင် သည်။
အလုပ်ကို ပိုလုပ်သော လူကြီး တစ်ဦးသည် လှုပ်ရှားမှု နည်းသည့် အခြားလူကြီး တစ်ဦးထက်ပို၍ အစာကို စားနိုင် သည်။
ထို့ပြင် ခန္ဓာကိုယ် ထွားကြိုင်းသူသည် မိမိခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားစေရာတွင် စွမ်းအင်ကို ပို၍ အသုံးပြုသောကြောင့် ခန္ဓာကိုယ် ငယ်သူထက် ပို၍စားသည်။
ရာသီဥတု အေးသော တိုင်းပြည်များတွင် နေထိုင်သည့် လူများသည် အပူဓာတ်ကို အထူးလိုအပ်သောကြောင့် အပူ ဓာတ်ကို ဖြစ်စေသည့်အစာများကို ပို၍စားကြရသည်။
အပူကို ဖြစ်စေသည့် အစားအစာများမှာ အဆီပင် ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် အေးသည့်တိုင်းပြည်များတွင် နေထိုင်သူများသည် ပူသည့် တိုင်း ပြည်များ၌ နေထိုင်သူ များထက် အဆီကိုပို၍ စားသုံးပေးကြ ရသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အလေးချိန်များကို ပေါင်ဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိကြသကဲ့သို့ အပူကိုလည်း ကယ်လိုရီဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိကြသည်။
ကယ်လိုရီဆိုသည်မှာ တစ်ဂရမ် အလေးချိန်ရှိသည့် ရေကို တစ်ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် အပူချိန် မြှင့်တင်ပေးနိုင်သော အပူအတိုင်းအဆပင် ဖြစ်သည်။
ရှစ်နှစ်ရွယ်မျှရှိသည့် ကလေးတယောက်သည် တစ်နေ့လျှင် အပူကယ်လိုရီ ၁၅ဝဝမျှလို၍ ကျောင်းသားရွယ် ကလေး တယောက်သည် တစ်နေ့လျှင် အပူ ကယ်လိုရီ ၄ဝဝဝ မျှ လိုပြီးလျှင် လူကြီးတယောက်မှာကား တစ်နေ့လျှင် အပူ ကယ်လိုရီ ၃၅ဝဝ လောက်သာ လိုမည်ဟု မှန်းဆထားသည်။
လူများ စားသောက်ကြသည့် အစားအစားများမှ အပူ အမျိုးမျိုးကို ရနိုင်သည်။
ဆီနှင့်ဝက်ဆီများသည် မီးလောင် လွယ်ကြောင်းကို လူတိုင်းပင် သိကြ၏။
ထိုကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်း ရာတွင် အလွန်ပူသည့် မီးတောက်ကို ဖြစ်စေသည်။
ထိုနည်း အတူ လူများ စားသောက်လိုက်ကြသည့် ထောပတ်နှင့် ဆီများ သည်လည်း လူ၏ ကိုယ်အတွင်းသို့ ရောက်သွားသောအခါတွင် အပူကယ်လိုရီ မြောက်မြားစွာကို ဖြစ်စေသည်။
အစားအစာ များတွင် အဆီများသည် အပူကို အများဆုံး ဖြစ်စေသည့် အစာများပင် ဖြစ်သည်။
ဆီကို အသားနှင့် ဟင်းသီး ဟင်းရွက် များမှ ရနိုင်သည်။
ထောပတ်၊ မလိုင်၊ ဝက်ဆီများသည် အသားများမှရသည့် အဆီများ ဖြစ်ကြ၍ သံလွင်ဆီနှင့် ကိုကိုး ထောပတ်များသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များမှရသည့် အဆီများ ဖြစ်ကြသည်။
လူများသည် အဆီများကို အပူနှင့် စွမ်းအင်အတွက် လက်ငင်းလိုသည်ထက်ပို၍ စားလိုက်သောအခါ ပိုသည့် အဆီ များသည် ကိုယ်တွင်း၌ အဆီအဖြစ်ဖြင့် အရေပြား အောက်တွင် သိုလှောင်၍ ရှိကြသည်။
အစားအစာများ မစားသောက်ကြ ရသည့်အခါများတွင် ထိုအဆီများ သိုလှောင် ရှိနေခြင်းကြောင့် အသက်ရှင်၍ နေနိုင်ကြသည်။
ရှေးခေတ်လူများသည် အစား အစာများကို အချိန်မှန်မှန် မစားခဲ့ကြရချေ။
အစားအစာ ပေါများသည့်အခါ ဖောဖောစားကြရ၍ ရှာဖွေမရသည့်အခါ အငတ်ခံနေခဲ့ကြရလေသည်။
မည်သို့ပင် အကြိမ်ကြိမ် အစာ ငတ်နေရငြားလည်း မသေပဲ အသက်ရှင်လျက် ရှိနေ နိုင်ခြင်း အကြောင်းမှာ ဖောဖော စားရသည့်အခါ ကိုယ်တွင်း၌ စုဆောင်း သိုမှီးထားသော အဆီများကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်များ ဖြစ်ကြသည့် သကြားနှင့် ကစီများ သည်လည်း အပူကို ဖြစ်စေသော အစာများ ဖြစ်ကြသည်။
ကြွက်သားများ လှုပ်ရှားမှုအတွက် သကြားသည် အဆီထက်ပို၍ အပူဓာတ်ပေးနိုင်သည်။
သို့ရာတွင် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် တစ်ပေါင် လျှင် အပူကယ်လိုရီပေါင်း ၁၈၂ဝ မျှသာ ပါဝင်၍ အဆီတစ် ပေါင်လျှင် အပူကယ်လီရီပေါင်း ၄ဝ၈ဝ မျှ ပါဝင်လေသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်များတွင် ပါရှိသည့် အပူဓာတ်သည် အဆီတွင် ပါရှိသည့် အပူဓာတ် တစ်ဝက် အောက်ပင် နည်းသေးသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်သည် သကြားနှင့် ကစီတို့ကို လက်ခံနိုင်သလောက် အဆီကို လက်မခံနိုင်ကြောင်း သတိမူအပ်ပေသည်။
ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် များတွင် ပေါင်မုန့်၊ အာလူး၊ အသီးအနှံနှင့် ဟင်းရွက်ဟင်းသီး များ ပါဝင်သည်။
ပရိုတင်းဓာတ်များဖြစ်သော ဥနှင့် အဆီနည်းပါးသည့် အသားတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အပူဓာတ်များကို ပေးပြီးလျှင် အထူးသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ တစ်ရှူးများကို ချို့ယွင်းနေက ပြုပြင်ပေး၍ အားနည်းနေက ဖြည့်တင်းပေးသည်။
ခန္ဓာကိုယ် ကြီးထွား သန်မာလာစေရန် ပရိုတင်းဓာတ်ပါသော အစာများကို အစဉ် စားပေးနိုင်ရန် လိုလေသည်။
ကြွက်သားများ ကြီးထွား စေလိုလျှင် ပရိုတင်းဓာတ်ပါသည့် အစားများကို စာပေးရပေ မည်။
ဤသို့ မစားလျှင် ကြွက်သားများ ကြီးထွားလာနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။
ကြီးထွားပြန်လျှင်လည်း သန်မာမည် မဟုတ်ချေ။
ပရိုတင်းဓာတ်များကို အသားများနှင့် ဟင်းရွက်ဟင်းသီးများမှ ရနိုင်သော်လည်း အာဟာရဓာတ် ပါဝင်ရာ၌ အတိုင်းအဆ အားဖြင့် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး မတူကြချေ။
အသားများတွင် ပရိုတင်းဓာတ် ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ပါဝင်၏။
နွားနို့၊ ဥ၊ ငါး၊ ခရု၊ ကမာနှင့် ကျောက်ပုဇွန်ထုပ် ကဲ့သို့သော အခွံရှိသည့် ရေသတ္တဝါများ၊ ဒိန်ခဲ၊ ခွံမာသီး၊ ပဲတောင့်၊ စားတော်ပဲနှင့် ကောက်နှံများတွင်လည်း ပရိုတင်းဓာတ် အမြောက်အမြား ပါဝင်သည်။
လူများ နေ့စဉ် မှီဝဲစားသောက်လျက်ရှိသော အစာများတွင် သတ္တုဓာတ် အမြောက်အမြား ပါဝင်လျက်ရှိ သောကြောင့် ခန္ဓာ ကိုယ်တွင် လိုနေသည့် သတ္တုဓာတ်များကို စားသည့် အစားများ ရနိုင်လေသည်။
သို့ရာတွင် အရေးကြီးသည့် သတ္တုဓာတ်နှစ်မျိုး သည် အစာတိုင်း၌ မပါတတ်သဖြင့် ထိုသတ္တုဓာတ်မျိုးပါစေရန် ဂရုပြုသင့်ပေသည်။
ထိုနှစ်မျိုးအနက် တစ်မျိုးမှာ ကယ်လဆီ ယမ်ခေါ် ထုံးဓာတ်ဖြစ်၍ ထိုဓာတ်လိုသလောက်မရလျှင် အရိုး များ သေးသိမ် ချည့်နဲပြီးလျှင် အချိုးအစားပင်မကျ ဖြစ်တတ် ချေသည်။
သွားများလည်းမကောင်း ဖြစ်တတ်သည့်ပြင် သွေး အားလည်း နည်းတတ်သည်။
ထိုကယ်လဆီယမ်ဓာတ်ကို နို့မှ အကောင်းဆုံး ရရှိနိုင်သည်။
ကလေးတစ်ယောက်သည် တစ်နေ့ လျှင် ၅ဝ ဝင် တစ်ပုလင်းမျှသာ နို့ကို စားသုံးပေးရန် လိုအပ် ၏။
လူကြီးများသည် အခြားသောအစာများ၏ အာဟာရဓာတ် ကို ကြည့်၍ တစ်နေ့လျှင် နို့အစိတ်သားခန့်အထိ လိုမည်ဖြစ် သည်။
အခြားသော အစာများထက် ဥ၏ အနှစ်နှင့် ဒိန်ခဲများတွင် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ်ပို၍ ပါဝင်သည်။
အချို့သော ဟင်းရွက် ဟင်းသီးများတွင် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ် အနည်းငယ်ပါ၍ အသားများတွင် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ် နည်းလှ၏။
ထိုကြောင့် မာသောအရိုးများနှင့် ခိုင်သော သွားများ ရရှိနိုင်စေရန် နို့ပါ သော အစားအစာ များကို စားအပ်လှပေသည်။
သံဓာတ်သည်လည်း ကြီးထွားသန်မာ၍ ကျန်းမာလာစေရန် အရေးကြီးသည့် သတ္တုဓာတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သံဓာတ်နည်းလျှင် သွေးအားလည်း နည်းနိုငါသဖြင့် အားအင်မရှိသောကြောင့် ခန္ဓာ ကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ လိုအပ် သော အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ကို ပို့ ဆောင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။
ထိုအခါ သွေးအား လျော့သည့် ရောဂါဖြစ် ပေါ်လာနိုင်ပြီးလျှင် အင်အားယုတ်လျော့ သွားတတ်သည်။