kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဇာတ်လမ်း ဖခင်မှာလေသင်တုန်းဖြတ်ဝေဒနာခံစားနေရပြီး၊ မိမိချစ်သူကောင်မလေးထံမှ ထားရစ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် သက်လတ်ပိုင်းစိတ်ဒုက္ခခံစားနေရသူ အသက် ၅၀ အရွယ် မင်္ဂလာဆောင်ဓာတ်ပုံဆရာ ခိုစတျာအကြောင်းဖြစ်သည်။
သရုပ်ဆောင်များ ခိုစတျာအဖြစ် ခိုစတျန်တန် မိုခ်နာခ်ျ ခတျာအဖြစ် ကတ်တရီနာမိုလ်ချန်နိုဗာ ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ကဏ္ဍ:ယူကရိန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:၂၀၁၇ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:ယူကရိန်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား စတင်ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဤကျူးကျော်မှုသည် ၂၀၁၄ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ရက်နေ့မှ စတင်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော ရုရှား - ယူကရိန်း စစ်ပွဲ၏ အမြင့်မားဆုံးသော အခြေအနေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ရက်နေ့တွင် ရုရှားတပ်ဖွဲ့များ ဒွန်းဘက်စ်ဒေသသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ရက်နေ့တွင် ရုရှားအောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော ဖက်ဒရေးရှင်းကောင်စီက သမ္မတ ဗလာဒီမီယာပူတင်အား နိုင်ငံပြင်ပတွင် စစ်အင်အားအသုံးပြုခွင့် ပေးအပ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ရက် အရှေ့ဥရောပစံတော်ချိန် (UTC+02:00) နံနက် (၅:၀၀) တွင် ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်က ယူကရိန်းနိုင်ငံအရှေ့ခြမ်းတွင် အထူးစစ်ဆင်ရေးတစ်ရပ် လုပ်ဆောင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ကြေညာပြီး မိနစ်ပိုင်းအကြာတွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံမြို့တော် ကီးယက်မြို့အပါအဝင် ယူကရိန်းနိုင်ငံအတွင်း ပေါက်ကွဲမှုများ စတင်ခဲ့သည်။
ယူကရိန်းနယ်ခြားစောင့်တပ်က ရုရှားနှင့် ဘီလာရုဇ် နယ်စပ်ရှိ ၎င်း၏ နယ်ခြားစောင့်စခန်းများ တိုက်ခိုက်ခံနေရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ထို့နောက် (၂)နာရီ အကြာတွင် ရုရှားမြေပြင်တပ်ဖွဲ့များသည် ယူကရိန်းနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
ယူကရိန်းသမ္မတ ဗလော်ဒီမာယာ ဇလင်းစကီးက နိုင်ငံကို အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာခဲ့ကာ ရုရှားနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။
ကျူးကျော်မှုစတင်ပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဗြိတိန် အပါအဝင် နိုင်ငံများနှင့်၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ နေတိုးအဖွဲ့ အပါအဝင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ရုရှား၏ ကျူးကျော်မှုကို ရှုတ်ချခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းများ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ရုရှားအား ကျူး​ကျော်မှုအတွက် ပြန်လည် အ​ရေးယူရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။
နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ရုရှားနှင့် ယူကရိန်းတို့သည် ဥရောပတိုက်၏ အစိတ်အပိုင်းနိုင်ငံများဖြစ်ကြကာ ရုရှားသည် ဥရောပ၏ အကျယ်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ကာ ယူကရိန်းသည် ဒုတိယအကျယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
ယူကရိန်းသည် ယခင်က ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ဝင် သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းနှစ်နိုင်ငံသည် လူဦးရေ သန်း (၁၀၀) ခန့် ကွာခြားမှုရှိသည်။
၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် ယူကရိန်း၌ ရုရှားတို့ လိုလားသည့် သမ္မတ ဖြုတ်ချခံခဲ့ရပြီးနောက် ခရိုင်းမီးယား ဒေသအရေးမှစ၍ ရုရှားနိုင်ငံနှင့် ယူကရိန်းနိုင်ငံတို့ တင်းမာမှု စတင်ခဲ့ကြသည်။
ယူကရိန်းသည် ဥရောပသမဂ္ဂနှင့် နေတိုးတပ်ဖွဲ့တို့ဘက်သို့ ပိုမို၍ နီးစပ်လာခဲ့သည်။
ထိုအခြေအနေအား ရုရှားဘက်မှ မနှစ်မြို့လာခဲ့ပေ။
ယူကရိန်းနိုင်ငံက ​နေတိုးအဖွဲ့သို့ ဝင်​ရောက်ခြင်းသည် ရုရှားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလုံခြုံ​ရေးကို ထိခိုက်သည်ဟု ရုရှားနိုင်ငံက ခိုင်မာစွာ ယူဆထားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ယူကရိန်းအ​ရှေ့ပိုင်း ဒွန်ဘက်စ်​ဒေသရှိ ဒွန်းညက်စ်​ဒေသနှင့် လုဟန့်စ်​​ဒေသများတွင်ရှိ​နေ​သော ရုရှားနွယ်ဝင် ခွဲထွက်​ရေးသမားများကို ရုရှားက ​ကျော​ထောက်​နောက်ခံပြု​ပေးခဲ့သည်။
thumb|ခွဲထွက်​ရေးသမားများက လွတ်လပ်​သောသမ္မတနိုင်ငံများအဖြစ် ​ကြေညာခဲ့သည့် ဒွန်းဘတ်စ်​ဒေသ (Donbas)​မြေပုံ ၂၀၂၁ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှစ၍ ရုရှားနိုင်ငံမှတပ်ဖွဲ့ တစ်သိန်းကျော်ကို ယူကရိန်းနယ်စပ်အနီး ချထားခဲ့သည်။
၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အချို့အား ပြန်ရုပ်သိမ်းမည်ဟု ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်ကပြောကြားခဲ့သည်။
သို့သော် ရုပ်သိမ်းခြင်းမရှိဟု နေတိုးအဖွဲ့နှင့် ယူကရိန်းမှ ပြောကြားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံနှင့် ခရိုင်းမီးယားဒေသတို့တွင်လည်း ရုရှားတပ်များ ရှိနေခဲ့သည်။
ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်၊ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ရုရှားတပ်ဖွဲ့များ ရှိနေခဲ့သည်။
အ​နောက်နိုင်ငံများက ရုရှားသည် ကျူး​ကျော်စစ်စရန် ပြင်​နေ​ကြောင်း ​ပြောခဲ့​သော်လည်း ရုရှားက ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
ယူကရိန်း၏ ခွဲထွက်​ရေးသမားများထိန်းချုပ်ထားသည့် နယ်​မြေနှစ်ခုကိုလည်း လွတ်လပ်​သောသမ္မတနိုင်ငံများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု​ကြောင်းကို ရုရှားသမ္မတက လက်မှတ်​ရေးထိုးထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
သံတမန်နည်းအရ​ဖြေရှင်းခြင်း အ​ခြေအ​နေတင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာချိန်တွင် ဥ​ရောပနိုင်ငံများနှင့် အ​မေရိကန်ပြည်​ထောင်စုတို့က ရုရှားနှင့် သံတမန်နည်းအရ ​ဆွေး​နွေးမှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
သို့​သော် ​အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့​ပေ။
အ​မေရိကန်နိုင်ငံက ​နေတိုးအဖွဲ့သို့ ယူကရိန်းကို ​ပေးမဝင်ရန်ဟူ​သော ရုရှား၏ ​တောင်းဆိုချက်များကို ပယ်ချခဲ့ကာ ရုရှားအား ဒဏ်ခတ်အ​ရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အ​မေရိကန်ပြည်​ထောင်စု နိုင်ငံခြား​ရေးဝန်ကြီး အန်တိုနီ ဘလင်ကန်က ရုရှားအ​နေဖြင့် ၎င်း၏တပ်များကို ယူကရိန်းနယ်စပ်အား ဖြတ်ခိုင်းလိုက်ပါက ​နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များရှိလာမည်ဟု ​ပြောခဲ့သည်။
ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ စသည့်နိုင်ငံများကလည်း ရုရှားအား ကျူး​ကျော်မှုမလုပ်​ဆောင်ရန်နှင့် ယူကရိန်းအား ​ထောက်ပံ့သွားမည်ဟု ​​ပြောကြားခဲ့သည်။
ဗြိတိန်ကာကွယ်​ရေးဝန်ကြီးက ရုရှားသည် ​နေတိုးအားယိုးမယ်ဖွဲ့၍ ယူကရိန်းကို ကျူး​ကျော်ရန် ပြင်ဆင်​နေ​ကြောင်း ​ပြောကြားခဲ့သည်။
ကျူး​ကျော်မှုဖြစ်စဉ် အောက်ပါအချိန်များသည် အ​ရှေ့ဥ​ရောပစံ​တော်ချိန် (UTC+02:00) အချိန်များဖြစ်သည်။
thumb|ကျူး​ကျော်မှုဖြစ်စဉ်ပြ အန်နီ​မေးရှင်း ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ အနောက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဗြိတိန်တို့အပါအဝင် အနောက်မဟာမိတ်အုပ်စုများက ရပ်တည်နေကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံကမူ အခြေအနေကို အသေးစိတ်စောင့်ကြည့်နေပြီး ပက်သက်သည့်နိုင်ငံများအားလုံး ထိန်းသိမ်းစွာ လုပ်ကိုင်ကြရန် ပြောကြားခဲ့သည်။
ရုရှားနိုင်ငံမှ တပ်များသည် အိမ်နီးချင်း ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံတွင်လည်း တပ်စွဲထားကြပြီး ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံကမူ ၎င်းတို့၏တပ်များ တိုက်ပွဲတွင် မပါဝင်သေးကြောင်းနှင့် လိုအပ်ပါက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပေးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ရက်နေ့တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ အရှေ့ဖျားရှိ နိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သော ခါကိဗ်မြို့အတွင်းသို့ ရုရှားတင့်ကားများ ဝင်ရောက်နေပြီဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် မြို့​တော် ကီးယက်မြို့ အပြင်ဘက်အထိ ရုရှားတပ်ဖွဲ့များ ​ရောက်ရှိ​နေသည်။
ယူကရိန်းသမ္မတက ရုရှား၏ ကျူးကျော်မှုကို ရင်ဆိုင်နေရသဖြင့် လက်နက်လိုချင်သူ မည်သူ့ကိုမဆို လက်နက်ထုတ်ပေးမည်ဟု ပြောကြားထားသည်။
ယူကရိန်းနိုင်ငံက ရုရှားနိုင်ငံအား သံတမန်အဆက်အသွယ် ဖြတ်​​တောက်ခဲ့သည်။
ယူကရိန်းနိုင်ငံအတွင်းမှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအ​ဆောက်အအုံများ၊ ​လေ​ကြောင်းကာကွယ်​ရေးနှင့် ​လေတပ်များကို အဓိကထား တိုက်ခိုက်​နေ​ကြောင်း ရုရှားဘက်မှ ​ပြောကြားထားသည်။
ယူကရိန်းမြို့များကို တိုက်ခိုက်​နေသည်ဟူ​သော အချက်ကိုမူ ငြင်းဆန်ထားသည်။
၂၄ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ ၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ရက်နေ့နံနက်တွင် ရုရှားတပ်ဖွဲ့များသည် ယူကရိန်းနိုင်ငံအား စတင်ကျူးကျော်ခဲ့ကြသည်။
ထိုနေ့နံနက် ဒေသစံတော်ချိန် (၆)နာရီတွင် ယူကရိန်း၌ စစ်ရေးလုပ်ဆောင်ချက်များ ပြုလုပ်ပြီဖြစ်ကြောင်းကို ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်က နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံမှနေ၍ ကြေညာခဲ့သည်။
၎င်း၏ကြေညာချက်တွင် ယူကရိန်းအား နေတိုးအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခြင်းမှ တားမြစ်ရန်နင့် မော်စကိုမြို့တော်၏ လုံခြုံရေးအာမခံချက်ပေးဖို့ ရုရှား၏ တောင်းဆိုချက်များအား အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများက လျစ်လျူရှုခဲ့သည်ဟု ပါဝင်ခဲ့သည်။
ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်က ရုပ်သံမှ​နေ၍ ​ကြေညာမှုပြုလုပ်​နေစဉ်(အင်္ဂလိပ်နှင့် ရုရှားစာတန်းထိုးများ ရနိုင်သည်။
) သမ္မတပူတင်၏​ကြေညာမှုအပြီးတွင် ယူကရိန်းမြို့​တော် ကီးယက်မြို့အပါအဝင် ခါကိဗ်မြို့၊ အိုဒက်ဆာမြို့၊ မာရီယူပိုလ်မြို့များ၌ ​ပေါက်ကွဲမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။
တိကျမှုရှိ​သော လက်နက်များဖြင့် ယူကရိန်းစစ်ဘက်အ​ခြေခံအ​ဆောက်အဦးများ၊ ​လေ​ကြောင်းရန်ကာကွယ်​ရေးများ၊ စစ်​လေယာဉ်များကို ပစ်ခတ်ခဲ့​​ကြောင်း ရုရှားကာကွယ်​ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ​ကြေညာခဲ့သည်။
လူ​နေမြို့များကို တိုက်ခိုက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အရပ်သားလူထုကို အန္တရာယ်မရှိ​စေရဟု ရုရှားဘက်မှ ကတိပြုခဲ့သည်။
သို့​သော် လူ​နေတိုက်ခန်းများလည်း ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပြီး အရပ်သား​သေ​ဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။
ယူကရိန်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတစ်လျှောက် မြေပြင်ကျူးကျော်ခံနေရပြီး အမြောက်မြားဖြင့် အပစ်ခံနေရကြောင်း ယူကရိန်းနယ်ခြားစောင့်တပ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များကလည်း ပြန်လည်ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။
ရုရှားတိုက်​လေယာဉ် ​ခြောက်စီးနှင့် ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီးကို ပစ်ချခဲ့​ကြောင်း ယူကရိန်းဘက်က ​ကြေညာခဲ့သည်။
ယူကရိန်းကာကွယ်​ရေးဝန်ကြီးက အရပ်သားအားလုံးကို တိုက်ပွဲတွင်ပါဝင်ရန်နှင့် နယ်​မြေကာကွယ်​ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့်အတူ စာရင်းသွင်းရန် မှာကြားခဲ့သည်။
thumb|ယူကရိန်းနိုင်ငံမြို့​တော်ကီးယက်မြို့ကို ​တွေ့ရစဉ် ရုရှားတပ်ဖွဲ့များသည် ​ယူကရိန်း​​တောင်ပိုင်း​ဒေသများသို့ ခရိုင်းမီးယား​ဒေသမှ​နေ၍ ဝင်​ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
ရုရှားမှ တိုက်ခိုက်​​သော ဒုံးကျည်များသည် မြို့​တော်ကီးယက်အပြင်ဘက်ရှိ ​လေဆိပ်တစ်ခုတွင် ရပ်နားထားသည့် ယူကရိန်းတိုက်​လေယာဉ်များကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ယူကရိန်းအ​နောက်ပိုင်းရှိ လစ်ဗီမြို့နှင့် မြို့​တော် ကီးယက်မြို့တို့တွင် ​လေ​ကြောင်းသတိ​ပေးဥဩများ ဆွဲခဲ့ပြီး​နောက် ပြည်သူများသည် ​မြေ​အောက်ရထားဘူတာများနှင့် ခို​အောင်းစရာ​နေရာများတွင် ခို​နေခဲ့ကြသည်။
အချို့သည် မြို့များမှ တိမ်း​ရှောင်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။
၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (၁:၂၄) – ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ရက်နေ့ ယူကရိန်းဒေသစံတော်ချိန် နံနက် (၁:၂၄) တွင် ယူကရိန်းသမ္မတ ဗလော်ဒီမာယာ ဇလင်းစကီးက ယူကရိန်းစစ်တပ်ကို အပြည့်အဝဖွဲ့စည်းရန် ကြေညာခဲ့သည်။
အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၆၀ အတွင်း အမျိုးသားများ နိုင်ငံအတွင်းမှ ထွက်ခွာခြင်းကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
(၃:၂၇) – ယူကရိန်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ ချာနီဟစ်(Chernihiv) ဒေသတွင် ရုရှားဘက်မှ ကပ္ပတိန်နှင့် တပ်ကြပ်ကြီးတို့ ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့များထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။
(၅:၁၄) – ယူကရိန်းနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း Zaporizhzhia ပြည်နယ်၊ Prymors'kyi Posad ကျေးရွာရှိ ယူကရိန်းနယ်ခြားစောင့်တပ်အား ရုရှားတပ်ဖွဲ့များမှ ဒုံးကျည်ဖြင့်ပစ်ခတ်ရာ ယူကရိန်းဘက်မှ ထိခိုက်မှုများရှိခဲ့သည်။
(၅:၄၀) – ယူကရိန်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဆူမိုင်းခရိုင်သို့ ရုရှားတပ်များ ရောက်ရှိလာပြီး နံနက် (၇:၃၀) (UTC +3) တွင် ထိုပြည်နယ်ရှိ Okhtyrka မြို့အနီး၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။
(၆:၂၅) – ရုရှားစစ်တပ်မှ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ဒွန်းဘတ်စ်ဒေသ Starobilsk ရှိ ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းတစ်ခု ပြတ်တောက်ခဲ့သည်။
(၆:၄၆) – ယူကရိန်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ရီးဗ်နဲ (Rivne) ပြည်နယ်မြို့တော် ရီးဗ်နဲမြို့ရှိ ရီးဗ်နဲအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်သို့ ရုရှားဒုံးကျည်းများ ကျရောက်ပြီး အသေးစားထိခိုက်ခဲ့သည်။
(၆:၄၇) – မြို့တော်ကီးယက်မြို့အနီးရှိ တံတားတစ်ခုကို ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့များက ဖျက်စီးခဲ့ကာ ရုရှားတင့်ကားများ လာရောက်ခြင်းကို တားဆီးထားသည်။
(၈:၁၅) – ယူကရိန်းနိုင်ငံ​တောင်ပိုင်းရှိ ခါဆွန်ပြည်နယ်၏မြို့​တော် ခါဆွန်မြို့ (Kherson) သို့ ရုရှားတပ်ဖွဲ့များ ​ရောက်ရှိလာသည်။
(၈:၃၄) – ယူကရိန်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ ချာနီဟစ်မြို့ (Chernihiv) တွင် ရုရှားတပ်ဖွဲ့များကို ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့များက တွန်းလှန်ကာ လက်နက်နှင့် စာရွက်စာတမ်းများကို သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။
(၈:၄၃) – ရုရှားတပ်ဖွဲ့များသည် ​​မြောက်ခရိုင်းမင်းတူး​မြောင်းကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုတူး​မြောင်းမှာ ၂၀၁၄ခုနှစ်မှစ၍ ခရိုင်းမီးယား​ဒေသသို့ ​ရေ​ပေး​ဝေခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
(၉:၀၁) – လုဟန့်စ်​ဒေသရှိ Starobilskတွင် မြစ်ကိုဖြတ်သန်း​နေ​သော ရုရှားတပ်ဖွဲ့ကို ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့များမှ ​တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ရုရှားတပ်ဖွဲ့များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။
(၁၀:၃၀) – ရုရှားတပ်ဖွဲ့များသည် ယူကရိန်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ မယ်လီတိုပိုးမြို့ (Melitopol) သို့ ရောက်ရှိကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထို့နောက် မယ်လီတိုပိုးမြို့ ခေါင်းဆောင်များက လက်နက်ချခဲ့ရာ ထိုမြို့သည် ရုရှား၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
(၁၄:၂၅) – ရုရှားကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ၎င်းတို့သည် ယူကရိန်းတောင်ပိုင်းရှိ ချာနီဟစ်ဗ်မြို့ (Chernihiv) ကို ဝိုင်း၍ပိတ်ဆို့ထားကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဗြိတိန်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ရုရှားတို့အနေဖြင့် ချာနီဟစ်ဗ်ကို သိမ်းယူရန်မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ ထိုအစား မြို့တော် ကီးယက်မြို့သို့ ချီတက်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
၂၅ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက နိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်း ဆူမိုင်းပြည်နယ်ရှိ မူကြိုကျောင်းနှင့် မိဘမဲ့ကျောင်းတို့ကို ရုရှားတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုအချက်များကို စုစည်း၍ နယ်သာလန်နိုင်ငံ သည်ဟိဂ်မြို့ရှိ နိုင်ငံတကာတရားရုံးတွင် တရားစွဲသွားမည်ဟုလည်း တွစ်တာလူမှုကွန်ယက်မှတစ်ဆင့် ပြောကြားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းနိုင်ငံသမ္မတ၏ မိန့်ခွန်းအရ ယူကရိန်းဘက်မှ အရာရှိ (၁၀)ဦး၊ ပြည်သူပြည်သားများအပါအဝင် (၁၃၇)ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး (၃၁၆)ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။
သမ္မတနှင့်အဖွဲ့သည် မြို့တော်ကီယက်မြို့ကို စွန့်ခွာသွားပြီဆိုသော သတင်းများကိုလည်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး သူနှင့် သူ့လူများ မြို့တော်တွင် ဆက်ရှိနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
မြို့​တော်ကီးယက်မြို့အထိ ရုရှားတပ်များ ​ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
အသက် (၆၀)အထက်များလည်း စစ်မှုထမ်းနိုင်​ကြောင်း ယူကရိန်းကာကွယ်​ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ​ပြောကြားခဲ့သည်။
ရုရှားတပ်များသည် မြို့​တော်​မြောက်ဘက်ရှိ အိုဘိုလွန်အရပ်တွင် တပ်စွဲထားနိုင်​ကြောင်း သတင်းများက ​ဖော်ပြကြသည်။
ရုရှားတင့်ကားများဟု ယူဆရသည့်တင့်ကားများကို ထိုအရပ်တွင် ​တွေ့ရ​ကြောင်း လူမှုကွန်ယက်များမှတစ်ဆင့် ရုပ်သံများ ​တွေ့ကြရသည်။
ထိုအရပ်သည် ယူကရိန်းလွှတ်​တော်အ​ဆောက်အအုံအပါအဝင် မြို့လယ်နှင့် ၉ ကီလိုမီတာသာ ကွာ​ဝေး​တော့သည်။
ယူကရိန်းအစိုးရက ပြည်သူပြည်သားများအား မိုလိုတော့ကော့တေး များ ပြုလုပ်ထားကြရန်လည်း တိုက်တွန်းထားသည်။
ရုရှားနိုင်ငံအ​နောက်ပိုင်းရှိ မီလစ်ရိုဗို ​လေတပ်စခန်း (Millerovo) အား ယူကရိန်းဘက်မှ ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ရာ ရုရှား​​လေယာဉ်များ ပျက်စီးခဲ့သည်။
၂၆ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (၀၀:၀၀) – မြို့တော် ကီးယက်မြို့တောင်ဘက်ရှိ General Prosecutor's Office Vasylkiv မြို့အနီးတွင် ကြီးမားသော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းဘက်က ယူကရိန်းတိုက်လေယာဉ် ဆူခွိုင်း - ၂၇ သည် လေထီးများ သယ်ဆောင်လာသော ရုရှားထောက်ပို့လေယာဉ် II - 76 အား Vasylkiv မြို့အနီးတွင် ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ယခုအချိန်အထိ ထိုကိစ္စနှင့် ပက်သက်သည့် ဓာတ်ပုံ၊ ဗွီဒီယိုမှတ်တမ်းများ ထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိသေးပေ။
(၃:၀၀) – မြို့တော်ကီးယက်အနီး မိနစ် (၃၀)အတွင်း ပေါက်ကွဲမှု (၄၈) ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ယူကရိန်းတပ်ဖွဲကြ ထိုပစ်ခတ်မှုများသည် မြို့တော်ကီးယက်မြို့အနီး Troieshchyna ရှိ CHP-6 ဓာတ်အားပေယစက်ရုံမှလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဘီဘီစီသတင်းဌာနက ထိုတိုက်ခိုက်မှုသည် မြို့တော်ကီးယက်အား လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြတ်တောက်ရန် ရည်ရွယ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ကီးယက်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်အနီးနှင့် Shevchenkivskyi ခရိုင်တို့တွင် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာမှ တုံ့ပြန်မှုများ နိုင်ငံများ – ရုရှား၏ ကျူး​ကျော်မှုအ​ပေါ်တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံရှိ အ​ခြေအ​နေများကို အနီးကပ်​စောင့်ကြည့်​နေသည်ဟုသာ တရုတ်နိုင်ငံခြား​ရေး ဝန်ကြီးဌာနက ​ပြောကြားခဲ့သည်။
အ​ခြေအ​နေ​တွေ ဆက်လက်ဆိုးရွားမလာ​အောင် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံများအ​နေဖြင့် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း လုပ်​ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
– ကျူးကျော်မှုမစမီတွင် ဗြိတိန်က ရုရှားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များနှင့် ဘဏ်များကို အရေးယူပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ဘောရစ်ဂျွန်ဆင်က ဗြိတိန်ရှိ ဘဏ်များတွင် ရုရှားများ ငွေအပ်နိုင်မှု ပမာဏကို လျှော့ချမည်ဟု ပြောခဲ့ပြီး လူနှင့်အဖွဲ့အစည်း ၁၀၀ကျော်ကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်မှုများ ထိန်းသိမ်းမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ရုရှားလေကြောင်းလိုင်း အဲရိဖလုတ်ကိုလည်း ဆင်းသက်ခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ရုရှားအား ကူညီနေသည့် ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံကိုလည်း ပိတ်ပင်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။
– နယူးဇီလန်နိုင်ငံသည် ရုရှားအစိုးရအရာရှိများကို ခရီးသွားခွင့်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
ရုရှားစစ်တပ်နှင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များအား ကုန်ပစ္စည်းတင်ပို့မှုကိုလည်း ရပ်ဆိုင်းထားကာ နှစ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကိုလည်း ဆိုင်းငံ့ထားသည်။
ရုရှားသံအမတ်အား နယူးဇီလန်အတွင်းမှ နှင်ထုတ်ရန်လည်း စဉ်းစားနေကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ်မှ ပြောကြားထားသည်။
အဖွဲ့အစည်းများ ကုလသမဂ္ဂ – ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဂူတာရက်စ်က ရုရှားသမ္မတ ပူတင်အား စစ်ပွဲကို ရပ်တန့်ရန် တိုက်ရိုက်တောင်းဆိုခဲ့သည်။
သူ၏သက်တမ်းတွင် ဝမ်းနည်းစရာအကောင်းဆုံးနေ့ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ရုရှား၏ ကျူးကျော်မှုကို ရှုတ်ချရန်အတွက် ကုလသမဂ္ဂ၏ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် မဲခွဲကြရာ ကိုးနိုင်ငံက ထောက်ခံပြီး တရုတ်၊ အိန္ဒိယနှင့် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုတို့က ကြားနေကာ ရုရှားနိုင်ငံက ဗီတိုအာဏာဖြင့် ပယ်ချခဲ့သည်။
ဥ​ရောပသမဂ္ဂ – ဥရောပသမဂ္ဂ (အီးယူ) သည် ကျူးကျော်မှုမစတင်မီကပင် ရုရှားမှ လူပုဂ္ဂိုလ် (၂၇)ဦးနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။
ဥရောပသမဂ္ဂနှင့် ယူကရိန်းခွဲထွက်ဒေသ ၂ခုအကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုမပြုလုပ်နိုင်ရန်လည်း တားမြစ်ခဲ့သည်။
ရုရှားအောက်လွှတ်တော်အမတ် (၃၅၁) ဦးအားလည်း ပစ်မှတ်ထား၍ အရေးယူပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။
ကျူးကျော်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် အီးယူက ရုရှားအား ဘဏ္ဍာရေး၊ စွမ်းအင်၊ သယ်ယူပ်ု့ဆောင်ရေးနှင့် ရုရှားအထက်တန်းလွှာများပါး ပြည်ဝင်ခွင့်ပိတ်ပင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုပိတ်ပင်မှုတွင် ရုရှားမှ အီးယူထံ ဓာတ်ငွေ့တင်သွင်းမှု မပါဝင်ပေ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စစ်ပွဲများ ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ယူကရိန်းနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံ ပါဝင်သောစစ်ပွဲများ ကဏ္ဍ:ယူကရိန်းနိုင်ငံ ပါဝင်သောစစ်ပွဲများ ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံ၏ ကျူးကျော်မှုများ ကဏ္ဍ:ရုရှား–ယူကရိန်းစစ်ပွဲ ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ခုနှစ် စစ်ပွဲများ။
အိန္ဒိယသည် သမိုင်းခေတ်မတိုင်မီ အနှစ်ထောင်ပေါင်း များစွာကပင် လူနေအဆက်မပြတ်ခဲ့၍ အလွန်ရှေးကျလှသည့် ကာလက ပေါ်ထွန်းခဲ့သော တိုင်းပြည်ကြီးတစ်ပြည်ဖြစ်သည်။
ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၌ပါဝင်သော အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း၌ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့်က ထွန်းကားခဲ့သော အိန္ဒိယရှေးခေတ် ယဉ်ကျေးမှုများထက်ပင် ပိုမိုအဆင့်အတန်းမြင့်၍ ပိုမိုကြွယ်ဝသည်ဟုဆိုနိုင်သော အထောက်အထားများတွေ့ရသည်။
ဘီစီ ၁၅ဝဝခန့်တွင် အာရိယန်လူမျိုးများသည် ခိုက်ဗာ တောင်ကြားလမ်းမှ ဒလကြမ်းဝင်ရောက်လာ၍ လုယက်တိုက် ခိုက် ဖျက်ဆီးမှုများကြောင့် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှုကြီး ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်ဟု အချို့ကယူဆကြသည်။
အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းတွင်ရှိနေ ကြသော တိုင်းရင်းသား ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် ထိုဒေသမှ ထွက်ပြေးခဲ့ကြ၍ အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းသို့ အနှံ့ အပြားရောက်သွားကြသည်။
ထို့နောက်တွင် နှစ်ပေါင်းထောင်နှင့် ချီသော ကာလအပိုင်းအခြားအတွင်း၌ အာရိယန်တို့သည် ယင်း တို့၏ဘုန်းလက်ရုံးကို တဖြည်းဖြည်းချဲ့ခဲ့ရာ တစ်စတစ်စ နယ် ကျယ်ပြန့်လာ၍ ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းအထိ ရောက်လာကြပြီးလျှင် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း တစ်ခွင်တစ်ပြင်လုံးကို လွှမ်းမိုးကြီးစိုးခဲ့ကြ လေသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်းခေတ်သည် ဘီစီခြောက်ရာစုက စတင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် အာရိယန်တို့သည် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းတို့၌ တိုင်းကြီး ၁၆ တိုင်းတည်ထောင်ကာ ဘုန်းမီးနေလ ထွန်းပနေကြသည်။
ဘီစီငါးရာစုမှ လေးရာစု အတွင်း အီရန်ဘုရင် ဒရိယတ်သည် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ မိမိ၏တပ်များကို ချီတက်တိုက်ခိုက်စေခဲ့သော်လည်း ထိုဒေသကို ကြာရှည်တည်တံ့စွာ သိမ်းပိုက်မထားနိုင်ခဲ့ချေ။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမိုင်းတင်ခေတ်ဦးဖြစ်သော ခြောက်ရာစု အလယ်ခန့်တွင် ဂေါတမဘုရားသခင်သည် ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းရှိ မဇ္ဈိမ ဒေသ၌ ပွင့်တော်မူ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာ စတင်ပွင့်လင်းခဲ့သည်။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင် လက်ထက်၌ပင် ဂျိန်းအယူဝါဒ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓသာသနာ ရောင်ဝါထွန်းလင်းခဲ့သော်လည်း အရိုးစွဲ၍ အမြစ်တွယ်နေပြီဖြစ်သော ဗြဟ္မဏအယူဝါဒသည် လုံးဝပပျောက်သွားခြင်းမရှိပေ။
နောင်အခါ ဗြဟ္မဏအယူဝါဒီ မင်းများ တန်ခိုးကြီးလာ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာ မှေးမှိန်ခဲ့ရလေသည်။
ဘီစီ ၃၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းသို့ ဂရိဧကရာဇ် မဟာ အလက်ဇန္ဒား၏တပ်များ ချီတက် တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်ခဲ့သည်။
ဂရိတို့ ထိုဒေသ စိုးမိုးနေစဉ်ကာလအတွင်း ဂရိ ယဉ်ကျေးမှုသည် တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် အကျိုး များစွာ သက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
မဟာအလက်ဇန္ဒား ၏ တာဝန်ပေးချက်အရ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ရသော ဂရိတပ်မှူးတပ်ဗိုလ်များ သည် ထိုဒေသကို နှစ်ကာလရှည်မြင့်စွာ မသိမ်းပိုက်ထားနိုင်ကြ ချေ။
စန္ဒဂုတ္တမောရိယမင်းသည် ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းမှ တိုင်းများကိုပါ သိမ်းသွင်းပြီးလျှင် ကျယ်ပြန့်သော မောရိယနိုင်ငံတော်ကြီးကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
မောရိယမင်းဆက်မှ မင်းတစ်ပါးဖြစ်သော သီရိဓမ္မာသောကမင်းသည် အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံးကို သိမ်းပိုက် ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုမင်းသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီအဖြစ် ကူး ပြောင်းပြီးနောက်တွင် စစ်မက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကို မပြုဘဲ ဗုဒ္ဓ သာသနာကို လွန်စွာချီးမြှောက်ခဲ့သော သာသနာပြုမင်းတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
အသောကမင်းကို ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက် တွင်မူ နိုင်ငံတော်သည် အကွဲကွဲအပြားပြား ပြန်၍ဖြစ်ပြန်သည်။
ထိုအခါ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းမှ ဆီသီယန်၊ အာရပ်၊ ဂရိနှင့် ဗက်တြိယန်လူမျိုးတို့သည် နိုင်ငံတော်အတွင်း သို့ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးကြပြန်သည်။
ဆီသီယန် လူမျိုးတို့သည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၌စိုးမိုးခဲ့ကြ၍ ထိုလူမျိုးဖြစ် သော ကနိသျှကမင်း(အေဒီတစ်ရာစု) သည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတစ်ဦး ဖြစ်လာပြီးလျှင် ဗုဒ္ဓသာသနာကိုအလွန်ချီးမြှင့်သည်။
အသောက မင်းကဲ့သို့ပင် သာသနာပြန့်ပွားထွန်းကားရန် ဆောင်ရွက်၍ သာသနာစင်ကြယ်သန့်ရှင်းစေရန် သင်္ဂါယနာတင်ခြင်းကိုလည်း ပြုခဲ့ပေသည်။
ထို့နောက်တွင် မဂဓတိုင်းမှ ဗြဟ္မဏဝါဒီ ဂုတ္တမင်းများ ထင်ရှားလာသည်။
ထိုမင်းတို့သည် မိမိတို့နိုင်ငံတော်ကို ကျယ် ပြန့်အောင် စစ်မက်ရေးရာဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အိန္ဒိယမြောက် ပိုင်းတစ်ခွင်ကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်သာမက အာဖဂနိ စတန် တစ်စိတ်တစ်ဒေသနှင့် တောင်ဘက်ဝိန္ဒိယတောင်တန်း အထိ နယ်ချဲ့နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ဂုတ္တမင်းများခေတ်တွင် နိုင်ငံ အတွင်း လွန်စွာသာယာဝပြောခဲ့သည်။
စာပေစသောယဉ်ကျေးမှု အနုပညာများ အလွန်ဖွံ့ဖြိုး၍ လှပခန့်ညားသောအဆောက်အအုံ များ၊ စည်ကားသော မြို့ပြကြီးငယ်များ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
မြောက်ပိုင်းတွင် ဂုတ္တမင်းများ၏ နိုင်ငံတော်သည် ကျက်သရေအမျိုးမျိုးဖြင့် တင့်တယ်သာယာနေစဉ် တောင်ပိုင်း၌ လည်း အန္ဓရ၊ ပလ္လဝါနှင့် အခြားဟိန္ဒူမင်းဆက်များ စိုးစံသော ပြည်ထောင်များသည်လည်း သာယာတိုးတက်လျက် ရှိနေကြ သည်။
ဗြဟ္မဏအယူဝါဒီမင်းများစိုးစံသော ပြည်ထောင်များသည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း၌ ရှေးမဆွကပင် ရှိနေခဲ့သော်လည်း ငါးရာစု နောက်ပိုင်းတွင်မှ ထင်ရှားထွန်းကားလာသည်။
အိန္ဒိယတောင် ပိုင်းသားများသည် ရေကြောင်းကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်ကြ၍ ရေခြားမြေခြား၌ နယ်သစ် ပြည်သစ်ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြပြီးလျှင် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ထိုင်း (ယိုးဒယား)၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မြန်မာ စသည့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုကို ပြန့်ပွားကြီးထွားစေခဲ့လေသည်။
ဟိန္ဒူရာဇပုတ္တ မင်းညီမင်းသားတို့သည် အေဒီ ၈ဝဝ မှ ၁ဝဝဝ ခန့်အထိ တန်ခိုးကြီးမားနေခဲ့ကြ သည်။
ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်အချို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တိုင်အောင် တန်ခိုးအရှိန်အဝါ ရှိနေကြသေးသည်။
အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် အေဒီခုနစ်ရာစုမှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ဟိန္ဒူမင်းများသည် အညီအညွတ် အစည်းအလုံးမရှိဖြစ် နေသည်။
စန္ဒဂုတ္တမင်း၊ အသောကမင်းတို့ကဲ့သို့ နိုင်ငံကို တစ်လုံးတစ်စည်း သိမ်းရုံးအုပ်ချုပ်နိုင်သော အာဇာနည်မင်းများ လည်း မပေါ်ထွက်ခဲ့ချေ။
ထိုအခါ မျိုးခြား၊ အယူဝါဒခြားဖြစ် သော အာရပ်၊ အာဖဂန်နှင့် မွန်ဂိုတို့သည် နိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင် ရောက်စိုးမိုးကြသည်။
ပထမတွင် အာရပ်တို့သည် စီးပွား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အစ္စလာမ်အယူဝါဒ ပြန့်ပွားရေးအတွက် ဝင် ရောက်စိုးမိုးကြသည်။
တိုင်းရင်းသားတို့က ပုန်ကန်သည့်အခါ ပြန်ထွက်သွားကြသည်။
သို့သော် ဇာတ်စနစ်မရှိသော အစ္စလာမ် အယူဝါဒသည် အိန္ဒိယမြေ၌ အမြစ်တွယ်စပြုလေသည်။
အာရပ်တို့ထွက်သွားပြီးနောက် အာဖဂန်တို့သည် အိန္ဒိ ယမြောက်ပိုင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာဝင်ရောက် နှောင့်ယှက်ကြ သော်လည်း ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိမ်းပိုက်ခြင်းမပြုချေ။
၁၁ ရာစုနှစ် တွင် အာဖဂန်ဘုရင်မာမွတ်သည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို တစ် စိတ်တစ်ဒေသ အုပ်စိုးသည်။
ထိုမင်းသည် စစ်အတတ် ကျွမ်း ကျင်၍ အစ္စလာမ်အယူဝါဒ ပြန့်ပွားရေးကိုလည်း ဆောင်ရွက် သည်။
ထိုမင်းလွန်သော် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းသည် အခြေအနေ ကစင့်ကလျား ဖြစ်ပြန်လေသည်။
သို့သော် ယခုပန်ဂျပ်နှင့် သိန္ဒုပြည်နယ်တို့တွင် အစ္စလာမ်အယူဝါဒသည် ခြေကုတ်ရခဲ့လေသည်။
တစ်ဆယ့်နှစ်ရာစုနှစ်တွင် အာဖဂန်တို့သည် ဝင်ရောက် လာပြန်၍ နောက်ဆုံးတွင် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ကိုပါ ယင်းတို့သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။
မြောက်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်း အိန္ဒိယပြည်နယ်ကြီးများကို စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သော အာဖဂန်မင်းကား ရှဟတ်ဥဒင်ဂုရီ ဖြစ်သည်။
ထိုမင်း၏ အဆက်အနွယ်တို့သည် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်အတွင်း အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသအချို့ကိုအုပ်စိုးခဲ့ကြ၍ အစ္စလာမ်အယူဝါဒနှင့် ယဉ်ကျေးမှု တို့ကို ပြန့်ပွားစေခဲ့ကြသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း ၌ ဟိန္ဒူနှင့် မွတ်စလင်မင်းတို့ ထီးပြိုင် နန်းပြိုင် စိုးစံနေကြ၍ တစ်ပြည်ထောင်နှင့် တစ်ပြည်ထောင်လည်း စစ်ခင်းနေကြရာ၊ ဝါးအစည်းပြေသကဲ့သို့ ရှိနေကြသဖြင့် ၁၆ ရာစုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသော မွန်ဂို (မဂို) များလက်အောက်သို့ ဝပ်စင်းကြရလေတော့သည်။
အာရှအလယ်ပိုင်းသား မဂို(မွန်ဂို) တို့သည် ၁၃ ရာစု နှစ် ဂျင်ဂစ်ခန်မင်း လက်ထက်မှစ၍ အိန္ဒိယကို အကြိမ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ကြာရှည်အုပ်စိုးရန် မရည်ရွယ် သဖြင့် လုယက်ဖျက်ဆီးရုံမျှသာ ပြုခဲ့ကြသည်။
၁၄ ရာစုနှစ် တွင် ဒေလီမြို့အထိဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော မဂိုမင်း တမာလိန်သည်လည်း ထိုနည်းအတူပင် လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်း သာပြုခဲ့သည်။
၁၆ ရာစုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသော မဂိုမင်း ဗေဗာမှာမူ သိမ်းပိုက်မိသမျှသော ပြည်ထောင်ကြီးငယ် များကို စုစည်းပြီးလျှင် အိန္ဒိယ၌ မဂိုနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်၍ စိုးစံလေသည်။
အိန္ဒိယ၌စိုးစံသော မဂိုမင်းဆက်များအနက် ဗေဗာမင်း ၏မြေးတော် အက္ကဗာသည် အထူးချွန်ဆုံးဖြစ်သည်။
မဂိုမင်း ဆက်များသည်လည်း အစ္စလာမ်ဝါဒီများဖြစ်ကြ၍ ထိုအယူဝါဒ ပြန့်ပွားရေးကို အားပေးခဲ့ကြသဖြင့် မွတ်စလင်ယဉ်ကျေးမှုများ ထွန်းကားခဲ့လေသည်။
မဂိုနိုင်ငံတော်ကြီးသည် အက္ကဗာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ် သော အော်ရမ်ဇစ်လက်ထက်၌ အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့၍ ထိုမင်း လက်ထက်မှစတင်ပြီးလျှင် နိုင်ငံတော်ကြီး ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။
ထိုမင်းသည် အစ္စလာမ်အယူဝါဒီ မဟုတ်သူတို့အား အလွန် နှိပ်ကွပ်သဖြင့် ပန်ဂျပ်မှဆစ်လူမျိုးများ ပုန်ကန်ကြသည်။
အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းမှ မာရတ္ထလူမျိုးများလည်း ထကြွကြသည်။
ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်ကြီး အင်အားဆုတ်ယုတ်လာရာ အော်ရမ် ဇစ်၏နောက် စိုးစံကြသော မဂိုမင်းများသည် ဒေလီမြို့တော် တစ်ဝိုက်၌သာ တန်ခိုးအာဏာရှိကြလေတော့သည်။
ထိုအချိန် တွင် အီရန်နိုင်ငံသည် အင်အားတောင့်တင်းလာ၍ အီရန်ဘုရင် နာဒါရှားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို တိုက်ခိုက်လာပြန်သည်။
တစ်နိုင်ငံလုံးသည် ကစင့်ကလျားရှိနေ၍ ပြည်ထောင် အများ အပြားသည် ထီးပြိုင် နန်းပြိုင် ဖြစ်နေကြသည်။
ထိုကာလ၌ အိန္ဒိယကမ်းရိုးတန်း နေရာကောင်းများ၌ ခြေကုတ်ရနေခဲ့သော အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ပေါ်တူဂီတို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို တဖြည်း ဖြည်း ဝါးမျိုစပြုလေပြီ။
ဗက်စကိုဒါဂါးမသည် ဗာလဗာကမ်းရိုးတန်းရှိ ကလီ ကတ်၌ ခြေချသည်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ အတွင်း ဥရောပ နိုင်ငံကြီးများသည် ကြွယ်ဝသောအိန္ဒိယအား ကုန်သွယ်ရေး အကြောင်းပြုပြီးလျှင် သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် အပြိုင်ကြိုးပမ်းလာကြ သည်။
ယင်းတို့အနက် ဗြိတိသျှသည် စားကျက်လုဘက် အခြား ဥရောပနိုင်ငံသားများအား ကတုံးပေါ်ထိပ်ကွက်နိုင်ကာ မဂို၊ မာရတ္ထစသော အခြားအိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား မင်းညီမင်းသားများ ကို နှိမ်နင်းသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ကြွယ်ဝသော မြစ်ဝှမ်းဒေသကြီးများနှင့် ကမ်း ရိုးတန်းလွင်ပြင်ဒေသများကို အပိုင်စီးမိထားလေပြီ။
ကျန်အစိတ် အပိုင်းတို့သည် မဟာရာဇာစော်ဘွားများနှင့် ပဒေသရာဇ်မင်းညီ မင်းသားများ၏ လက်အောက်ခံများဖြစ်ကြသော်လည်း စင်စစ် ဗြိတိသျှတို့၏ သွယ်ဝိုက်သော ဩဇာခံများ ဖြစ်ကြလေသည်။
ဗြိတိသျှတို့လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ အိန္ဒိယမျိုးချစ်တစ်စုသည် နိုင်ငံခြားသား စိုးမိုးမှုအောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် အင်အားစုခဲ့ကြသည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနေရှင်နယ်ကွန်ဂရက်ခေါ် အိန္ဒိယအမျိုးသားအစည်းအရုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
မဟတ္တမဂန္ဓီသည် အမျိုးသားလှုပ်ရှားမှု များ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာသည်။
လက်နက်မစွဲကိုင်ဘဲ အနု နည်းဖြင့် ဗြိတိသျှအစိုးရအား ဆန့်ကျင်ရေးလမ်းစဉ်ကိုသာ ဂန္ဓီမဟတ္တမ ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
အနုနည်းလမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးလင့်ကစားအမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုများ ပို၍ပို၍ပြင်းထန်လာ သည်။
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးတောင်းဆိုသံများ ပိုမိုကျယ်လောင် လာသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အိန္ဒိယအမျိုးသားတို့ သည် မဟာမိတ်တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးတောင်းဆိုမှုများ ပို၍ပြင်းပြလာလေသည်။
ကို်ယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး၊ လွတ်လပ်ရေးအတွက် လှုပ်ရှား တောင်းဆိုမှုများ ပြင်းထန်လာသဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အိန္ဒိယကိုလက်လွှတ်ရလေတော့ သည်။
မဟာမက်အလီဂျင်းနား ခေါင်းဆောင်သော မွတ်စလင် အမျိုးသားများ၏ ဆူပူတောင်းဆိုမှုကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရက အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်ဟူ၍ နှစ်နိုင်ငံခွဲခြား ဖွဲ့စည်းပေးလိုက်ပြီး သည့်နောက်တွင် ဟိန္ဒူ-မွတ်စလင်အဓိကရုဏ်းများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေခဲ့သေးသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရအုပ်ချုပ်ရေး ရုပ်သိမ်း သွားပြီးနောက်တွင် အိန္ဒိယသည် ဒိုမီနီယံအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို အခိုက်အတန့်အားဖြင့် လက်ခံထား၍ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ရေးဆွဲ ပြီးစီးသောအခါ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့၌ အိန္ဒိယသည် ဗြိတိသျှဓနသဟာရအဖွဲ့ဝင် အချုပ်အချာအာဏာ ပိုင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့လေသည်။