kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အထက်နိုင်ငံထွက် ပဲ၊ ပြောင်း၊ နှမ်း၊ ဆီ၊ ဆေး၊ ဝါဂွမ်း၊ ထန်းလျက်၊ ရေနံတို့ကို အောင်ပြည်သို့ ပို့၍၊ အောက်ပြည်ထွက် ဆန်စပါး၊ငပိ၊ ငခြောက်တို့ကို အထက်နိုင်ငံသို့ ပို့ဆောင်ကြသည်။
မင်းတုန်းမင်းသည်လည်း ရတနာကိုးပါးစီခြယ်သော ထီးတော်နှင့် ရွှေဆိုင်းများကို ရွှေတိဂုံစေတီအား လှူဒါန်းသည်။
၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း လွန်သောအခါ အလယ်နန်း မိဖုရား ဆင်ဖြူမရှင်နှင့် မှူးမတ်အချို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ သားတော်ကြီးများကို ကျော်၍ သီပေါမင်းသားငယ်ကို နန်းတင်ကြ၏။
တိုင်းရေး ပြည်ရေး ရှုပ်ထွေးလာ၏။
အောက်မြန်မာပြည်ပိုင် အင်္ဂလိပ် အစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်ကဲ့သို့ မသင့်မြတ်ချေ။
တိုင်းရေး ပြည်ရေးစီးပွားကုန်သွယ်ရေး စာချုပ်များကို ပြင်သစ်တို့နှင့် ချုပ်ဆိုသည်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က မကျေမနပ်ဖြစ်၏။
မြန်မာတို့ အပေါ်တွင် ပြင်သစ်အစိုးရ၏ ဩဇာအာဏာ လွှမ်းမိုးမည်ကို စိုးရိမ်သော အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူရန် ပြင်ဆင်လျက်ရှိ၏။
ဘုံဘိုင်ဘားမားကုမ္ပဏီ သစ်လုပ်ငန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာတို့က ဒဏ်ရိုက်သည်ကိုအကြောင်းပြုလျက် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြေထဲမြို့နယ်စပ်ကို ကျော်၍ စက်အမြောက်တင် သင်္ဘောတပ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့သို့ချီပြီးလျှင် သီပေါမင်းနှင့် မိဖုရား စုဖုရားလက်တို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးကြ၏။
၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းသည် အင်္ဂလိပ်ပိုင်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာကြ၏။
မြန်မာတို့က အားကိုးသော ပြင်သစ်အစိုးရသည် မည်သည့် အကူအညီမျှ မပေးနိုင်ချေ။
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာပြည် တဝှန်းလုံးသည် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ၏ တစ်စိတ် တစ်ဒေသဖြစ်လာ၏။
မြန်မာပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း၍ အုပ်ချုပ်၏။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် မြန်မာတို့လည်း ဥပဒေဖြင့် အရာရှိအုပ်ချုပ်ပုံကို စ၍ နှစ်သက်လာကြသည်။
ဆန်အရောင်းအဝယ်၊ သစ်အလုပ်စသော စီးပွားရေး အလုပ်အကိုင် တိုးတက်ကြီးကျယ်လာရာ၊ ကူးသန်း ရောင်းဝယ်မှုကို နိုင်ငံခြားသားတို့က အုပ်ချုပ်လျက် ရှိသောကြောင့် မြန်မာတို့ အကျိုးခံစားသင့်သလောက် မခံစားကြရချေ။
စီးပွားရေးအလုပ်အကိုင် အရောင်းအဝယ် အသယ် အပို့ တိုးတက်လာသောအခါ မြို့များသည် တိုးတက်စည်ကားလာကြ၏။
အစိုးရသည်လည်း အခွန်ငွေ ပို၍ရသဖြင့် ဆေးရုံများ၊ ကျန်းမာရေးဌာနများ၊ စာသင် ကျောင်းများနှင့် ကောလိပ်ကို ဖွင့်ပေးသည်။
သို့ရာတွင် တောင်သူလယ်သမားဖြစ်ကြသော မြန်မာတို့ကား ဆင်းရဲ လျက်ပင်ရှိကြ၏။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရာ၌ လိုအပ်သော ကျွဲ၊ နွားနှင့် လယ်လုပ် ပစ္စည်းများကို ဝယ်ရန် နိုင်ငံခြား အရင်းရှင်များထံမှ ငွေချေးကြရ၏။
ငွေတိုးကလည်း များ၊ စပါးဈေးကလည်း မကောင်းသဖြင့် ကြွေးမဆပ်နိုင်၍ လက်ရှိ လယ်ယာများကို အရင်းရှင်များအား ပေးဆပ် လိုက်ကြရ၏။
သို့ဖြစ်၍ အချို့သော လယ်သမားတို့သည် အင်္ဂလိပ် အစိုးရကို ပုန်ကန်ကြ၏။
မြန်မာတို့သည် ဥပဒေဖြင့် အုပ်ချုပ်ပုံကို နှစ်သက်လက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထိုအုပ်ချုပ်ပုံအားဖြင့် အင်္ဂလိပ် အစိုးရသာ တန်ခိုးကြီး၍ နိုင်ငံခြား အရင်းရှင်များသာ ကြီးပွားနေကြသည်ကို သိမြင်လာကြသောအခါ မကျေမနပ် ဖြစ်ကြ၏။
ထိုအင်္ဂလိပ်ကြိုက် ဥပဒေအစား မြန်မာကြိုက် ဥပဒေမျိုးကို ရအောင်အားထုတ်ရန် ကြံစည်ကြ၏။
၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်က ရုရှကို စစ်ပွဲ၌ အနိုင်ရသည်မှစ၍ မြန်မာတို့၏ စိတ်၌ ငုပ်နေသော အမျိုးသား စိတ်ဓာတ်သည် ပြန်၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။
၁၉ဝ၈ ခုနှစ်လောက်တွင် မြန်မာတို့သည် ဝိုင်၊ အမ်၊ စီ၊ အေခေါ် ခရစ်ယာန် လူငယ်များအသင်းကို အတုယူ၍ ဝိုင်.အမ်.ဘီ.အေ ခေါ်ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်းကို တည်ထောင် ကြသည်။
အယူဝါဒရေးကို ရည်ရွယ်၍ဖွဲ့သော ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ အသင်းသည် နိုင်ငံရေး လုပ်ငန်းကို လေ့လာလိုက်စား၏။
ခေါင်းဆောင်အချို့သည် သတင်း စာတိုက်များကို ထောင်ကြ၏။
သတင်းစာများ၌ ရေးသူက ရေး၊ နယ်ထွက်၍ ဟောသူက ဟောနှင့် အလုပ်များကြ၏။
ဤသို့ ရေးကြ ဟောကြသော တရားကို ဝံသာနုတရား ဟုခေါ်၏။
မကြာမီအတွင်း ဝံသာနုစိတ်ဓာတ် တက်ကြွလာသော မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဂျီ.စီ.ဘီ.အေ အသင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာ၏။
ထိုနောက် မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားများ၏ အကျိုးဖြစ်မည့် ဥပဒေမျိုးကို အစိုးရထံ၌ တောင်းကြ၏။
ထို့ပြင်ဟုမ္မရူးခေါ် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကိုလည်း တောင်းကြ၏။
အစိုးရသည် ဝံသာနုခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်သည်။
အစိုးရကဖိနှိပ်လေလေ၊ ဝသာနု စိတ်ဓာတ်က တက်ကြွလေလေ ဖြစ်ရာ၊ အင်္ဂလိပ် အစိုးရသည် ဒိုင်အာခီခေါ် နှစ်ဘက်စပ် အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို ပေး၏။
အမျိုးသား စိတ်ဓာတ်ကို တက် ကြွစေသော သူတို့တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ပါဝင်ကြ၏။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်သောအခါ ကျောင်းသားများသည် သပိတ်မှောက်ကြ၏။
ထိုသပိတ်သည် ကျောင်းအားလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွား၍ အမျိုးသားကျောင်းများ အနှံ့အပြားပေါ် ပေါက်လာကြ၏။
ထိုအမျိုးသားကျောင်းတို့သည် အမျိုးသား စိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုခိုင်မြဲအောင် ပြုစုပျိုး ထောင်ပေးကြ၏။
အမျိုးသားတက္ကသိုလ်ကား ကြာရှည်စွာ မတည်တံ့ချေ။
တိုင်းသူ ပြည်သားတို့သည် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို မနှစ်သက်ဘဲ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို တောင်းကြသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင် သခင်ခေါင်းဆောင်များသည် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှုကို ရမှသာလျှင် လိုအပ်သော ဥပဒေကို ရမည်ဖြစ်၍ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပြင်းထန်စွာ ဆောင်ရွက်ရမည်ဟူသော ဝါဒကို လှည့်လည် ဟောပြောရာ တိုင်းသူပြည်သား၏ စိတ်ဓာတ်တို့သည် တက်ကြွလာကြ၏။
ပြောဟောသူအများကိုလည်း အစိုးရက ဖိနှိပ်၏။
၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထုတ်လိုက်သဖြင့် မြန်မာပြည်သည် သီးသန့်တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်လာ၏။
အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ၉၈ ဌာနအနက် ၉၁ ဌာနကို တိုင်းသူပြည်သားတို့က ရွေးချယ် တင်မြေ|ာက်သော ကိုယ်စားလှယ် အမတ်တို့ အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသဖြင့် ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်သည်။
ပါလီမန်စနစ်အရ အထက်လွတ်တော်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ဟူ၍ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်သည်။
သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တိုက်ခိုက် သိမ်းယူခြင်းကို မမေ့နိုင်သော မြန်မာတို့သည် လုံးဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အတွက်သာ ဆူပူနေကြ၏။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးစ၍ ဖြစ်ရာ၊ ဂျပန်သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသရှိ အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်ပိုင် နယ်များကို တိုက်မည်ကို သိသော တို့ဗမာအစည်းအရုံး ခေါင်းဆောင်များသည် ဂျပန်၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံမှ လွတ်လပ်ရေးကို ယူမည်ဟု ကြံစည်ကြ၏။
ထိုကြံစည်ချက်အတိုင်း သခင်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော ရဲဘောသုံးကျိပ် တို့သည် မြန်မာပြည်မှ တိတ်တဆိတ်ထွက်ကာ ဂျပန် နိုင်ငံသို့သွား၍ စစ်အတတ်သင်ကြ၏။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် သခင်အေင်ဆန်း၏ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်သည် ဂျပန်စစ်တပ်နှင့်အတူ မြန်မာပြည် တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်လာသည်။
အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များသည် မခုခံနိုင်သဖြင့် ရန်ကုန်မှ ပြည်သို့၊ ထိုနောက် မန္တလေးသို့၊ ထိုနောက် မြစ်ကြီးနားသို့ဆုတ်၍ မေလတွင် မဏိပူရကိုဖြတ်၍ အိန္ဒိယသို့ဝင်ကြသည်။
မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံသည်လည်း ဆင်းမလားမြို့၌ စစ်ပြေး အစိုးရရုံးစိုက်သည်။
ဖက်ဆစ်ဆန်သော ဂျပန်အစိုးရသည် မြန်မာပြည်ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အဝင်အထိ အုပ်ချုပ်၏။
အစ၌သော် မြန်မာတို့သည် ဂျပန်တို့အား ကိုးစားခဲ့ကြ၏။
သို့ရာတွင် ဂျပန်တို့ပေးသော လွတ်လပ်ရေးသည် လွတ်လပ်ရေး အတုမျှသာ ဖြစ်သည ်ကို သိလာကြသောအခါ မြန်မာလူငယ် ခေါင်းဆောင်တို့သည် ဂျပန်၏ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် စိုင်းပြင်းကြ၏။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ဗမာ့တပ်မတော်နှင့် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်တို့သည် ဖက်ဆစ် ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်နှင့် တိတ်တဆိတ် ဆက်သွယ်ကြ၏။
ထိုနောက် ဖ.တ.ပ.လ ခေါ် ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လကစ၍ ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်သည်။
ထိုတော်လှန်မှုကြောင့် ထိုနှစ်၌ပင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များသည် မြန်မာပြည်သို့ လွယ်ကူစွာ ပြန်ဝင်ပြီးလျှင် ဂျပန် စစ်တပ်များကို အောင်မြင်နိုင်ကြ၏။
မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ သည်လည်း မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်၍ ပြန်လည် အုပ်ချုပ်ရေးကို စီမံသည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလည်း စစ်တပ်မှ ထွက်၍ ဖ ဆ ပ လ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်၏။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဖ၊ ဆ၊ ပ၊ လ ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာလူထုသည် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွတ်တော် ခေါ်ရေး၊ အချုပ်အချာအာဏာပိုင် လုံးဝ လွတ်လပ်ရေးစသော အဆိုများကို အတည်ပြုကြ၏။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ခေါင်းဆောင်သော ပြည်မဒေသနှင့် တောင်တန်း ဒေသတို့၏ အင်အားကို မခံနိုင်သဖြင့် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ခေါင်းဆောင်နှင့်တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်တို့အား အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အပ်ရလေသည်။
ထိုကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကြီးမှူးသော ဖ၊ဆ၊ပ၊လ အစိုးရသည် ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဆွေးနွေး လိုသဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပြီးနောက် ပြည်သူများက ရွေးကောက်လိုက်သော ကိုယ်စားလှယ်အမတ်များ ပါဝင်သည့် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်ကို ကျင်းပသည်။
ထိုနောက် အများသဘောတူ ဆုံးဖြတ်သော ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲကြ၏။
ထိုအတော အတွင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ခေါင်းဆောင်၊ တောင်တန်းဒေသခေါင်းဆောင် အချို့တို့သည် လူမသမာ တို့၏ လက်ချက်ဖြင့် အသတ်ခံကြရသည်။
သို့ရာတွင် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော သခင်နုသည် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို အောင်မြင်စွာ ရေးဆွဲ၏။
ထိုနောက် မြန်မာ ခေါင်းဆောင်များသည် အက်တလီ ခေါင်းဆောင်သော ဗြိတိသျှ အစိုးရအဖွဲ့နှင့် သွားရောက် စေ့စပ်ကာ သဘောတူ စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာတိုင်းသူပြည်သူသား များသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သည် လုံးဝ လွတ်လပ်သော အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံဖြစ်ပြီဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
ကော်မရှင်ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်သည်။
ပြည့်စုံခေတ်မီ၍ သိပ္ပံနည်းကျသော မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကို ပြုစုရန်၊ ပြုစုရာ၌ စီးပွားရေးစနစ်ကို အခြေပြုသော လူနေမှု ဖွဲ့စည်းပုံစနစ်နှင့် လူမှုရေး ပြောင်းလဲလာပုံတို့ကို အလေးပေး၍ ရေးသား ပြုစုရန်၊ ပစ္စက္ခမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းအတွက် အထောက်အထားအချက်အလက်များကို စုဆောင်းသိုမှီးရန်ဟူ၍ ရည်ရွယ်ချက် နှစ်ခုရှိသည်။
ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကာ အောက်ပါတို့ဖြစ်ကြသည်။
စည်သူ ဦးကောင်း (အချိန်ပြည့်)၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ။
စည်သူ ဦးကောင်း (အချိန်ပိုင်)၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ဇူလိုင်လမှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့အထိ။
ဒေါက်တာထင်အောင် (အချိန်ပိုင်း)၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အထိ။
သီရိပျံချီ ဦးသိန်းဟန် (အချိန်ပိုင်း)၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ။
ဦးဖေမောင်တင် (အချိန်ပြည့်)၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ၁၉၆၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ။
ဒေါက်တာကျော်သက် (အချိန်ပိုင်း)၊ ယနေ့အထိ။
ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များကား စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်၊ ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် (၁ဝ)ဦး၊ ယခု ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် (၁၁)ဦးတို့ဖြစ်သည်။
အမှုထမ်းရာထမ်းများမှာ စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်၊ ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင်(၈)ဦး၊ ယခု ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် (၃၆) ဦးတို့ ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်မှု ဌာနစု သုတေသန ဌာနစု ဂီတသုတေသနဌာနစု မော်ကွန်းဌာနစုဟူ၍ ဌာနစုလေးခုရှိသည်။
ယခင်က ဆပ်ကော်မရှင် ငါးခုရှိသည်။
ယခုတစ်ခုသာရှိသည်။
မှီငြမ်း အထောက်အထားများကို စုဆောင်းခြင်း၊ စုဆောင်းပြီး အထောက်အထားများကို စိစစ်လျက် အချက်အလက်များ ထုတ်နုတ်ခြင်း၊ ထိုအချက်အလက်များကို ညှိုနှိုင်းလျက် သမိုင်းရေးသားခြင်းဟူ၍ သမိုင်း ရေးသားရေးအတွက် လုပ်ငန်း အဆင့်သုံးဆင့်ရှိသည်။
မှီငြမ်း အထောက်အထားများကို စုဆောင်းခြင်းတွင် အောက်ပါ လုပ်ငန်းစဉ်လေးခု ပါဝင်သည်။
တိမ်မြုပ်နေသော အထောက်အထားများကို ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ သိပြီးသော အထောက်အထားများကို စုဆောင်ရယူခြင်း၊ တစ်ကွဲတစ်ပြား ဖြစ်နေသော အထောက်အထားများကို စုဆောင်းဆက်စပ်ခြင်း၊ ထိုသို့ စုဆောင်းရာတွင် ခေတ်အလိုက် အမျိုးအစား ကွဲပြားနေသော အထောက်အထားများကို ဆီလျော်သော နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ရှာဖွေစုဆောင်းခြင်း။
ကျောက်စာကူး အမှုထမ်းတို့သည် ရက်ပေါင်း ၁၇ဝဝ ကြာမျှ ၇၂ ကြိမ်ခရီးထွက်ပြီး၍ ကျောက်စာတိုင်ပေါင်း၃၅၉၄ကို မင်လှိမ့် ကူးယူရာ၊ ရွက်ရေပေါင်း ၁၂ဝ၄၉ ရွက်စုဆောင်းခဲ့ကြသည်။
ရှေးဟောင်းမင်စာသည် ကျောက်စာကဲ့သို့ အလားတူ အရေးကြီးသည်။
ပုဂံခေတ်မှ ကုန်းဘောင်ခေတ်အထိ အသုံးဝင်သည်။
ရှေးဟောင်း ဘုရားပုထိုး စေတီအဆောက်အအုံတို့၏ အတွင်းနံရံများပေါ်၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ရှေးဟောင်းမင်စာ ဓာတ်ပုံပေါင်း ၇၆၄ ပုံရိုက်ကူးပြီးပြီ။
ရှေးဟောင်း မင်စာကူး ရွက်ရေပေါင်း ၂၅၅၈ ကူးယူပြီးပြီ။
ရှေးက ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်ကျမ်းများသည် မင်းများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ အကြောင်းကိုသာ ကျယ်ပြန့်စွာ ဖော်ပြထားသည်။
ထိုကြောင့် သမိုင်း၊ အရေးတော်ပုံ၊ မော်ကွန်း၊ ဧချင်း၊ စစ်တမ်း၊ အိုင်ချင်း၊ ပျို့၊ ဘွဲ့၊ ရတု၊ လူးတား၊ မေတ္တာစာ၊ ဆုံးမစာစသည်များကို လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။
စာမူစာတမ်း ၇၈ ခုကို မိုက္ကရိုဖလင် ရိုက်ကူးပြီးပြီ။
စာမူစာတမ်း ၁၉၂ ခုကို စာမျက်နှာ ၈၃၅၇ ကူးယူပြီးပြီ။
မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းနှင့် စပ်ဆိုင်သော တရုတ်ရာဇဝင်ကျမ်းများနှင့် မှတ်တမ်းများ စုစုပေါင်း ၄၄၈၅ ခုကို စုဆောင်းပြီးပြီ။
ရှေးဟောင်း သုတေသန အထောက်အထားများသည် စာဖြင့် ရေးသားထားသော အထောက်အထားများထက် စိတ်ချရသည်။
ယင်းတို့သည် ရှေးဟောင်း ဘုရားပုထိုး စေတီများ၊ ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ၊ ရှေးဟောင်း အနုပညာ လက်ရာပစ္စည်းများ၊ ရှေးဟောင်း လူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုအထောက်အထားများကို ခရီးထွက်၍လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနနှင့် နယ်ဌာနခွဲများ၌ လည်းကောင်း လေ့လာရသည်။
နိုင်ငံအတွင်း သမိုင်းဆိုင်ရာဒေသ ၆၁ ခုသို့ ၇၂ ကြိမ်၊ နိုင်ငံအပ သမိုင်းဆရာ ဒေသ ၁၈ ခုသို့ ၁၄ ကြိမ်၊ ကွင်းဆင်းသုတေသန ခရီးထွက်၍ ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့သည်။
ထိုခရီးများနှင့် အောက်ပါတို့ကို စုဆောင်းရရှိခဲ့သည်။
ဆွဲပုံနှင့် ဓာတ်ပုံပေါင်း ၄၆ဝဝ ခန့်၊ ဓာတ်ပုံဖလင် ကွက်ပေါင်း ၁၂ဝဝ ခန့်၊ မိုက္ကရိုဖလင်အလိပ်ပေါင်း ၅၉၈၊ မိုက္ကရိုဖလင် အကွက်ပေါင်း (၂ဝ၉၃ဝဝ)၊ ရှေးဟောင်း မြို့ပြအဆောက်အအုံပုံစံ ၄၄၊ မြေပုံနှင့် မြေပုံဓာတ်ပုံပေါင်း ၇၅၇၊ အဖြူအမဲနှင့် ရောင်စုံ ဆလိုက်ပေါင်း ၄ဝဝ၊ ဆေးရေး ပန်းချီကောက်ကြောင်း ပုံပေါင်း ၁၁၆၊ ကူးယူပြီး ဓာတ်ပုံပေါင်း ၂၉၁၆။
အထောက်အထား စာအုပ်စာတမ်းများကို စာရင်းပြု၍ လည်းကောင်း၊ အသေးစိတ် လေ့လာမှတ်စုထုတ်၍ လည်းကောင်းကပ်ပြားတင်ရသည်။
တင်ပြီး ကပ်ပြားပေါင်း ၅၈၃၉ဝ ခုဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း တရုတ်ဘာသာပြန်တစ်ဦးကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှစတင်ခန့်ထား၍ လည်းကောင်း၊ ရှမ်းဘာသာပြန်တစ်ဦးကို ပုတ်ပြတ်စနစ်ဖြင့် ငှားရမ်း၍လည်းကောင်း ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ရာ အောက်ပါအတိုင်း ပြီးစီးသည်။
တရုတ်စာမူပေါင်း ၃၅ ခုကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုရာ၊ လက်နှိပ်စက် စာမျက်နှာပေါင်း ၁၇ဝဝ။
ယင်းစာမူများမှ မှတ်စုကပ်ပြားထုတ်ရာ ကပ်ပြား ပေါင်း ၃ဝ၂၈၊ ရှမ်းပုရပိုက် ၆၄၂ မျက်နှာကို မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုပြီး၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ဗြိတိသျှခေတ်ကျမ်းပြု အရာရှိများက မြန်မာမှတ်တမ်း ၁၁ ခုကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုပြီး။
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးစု ဘာသာစကား သုတေသန လုပ်ငန်း၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် သမိုင်းအလျင် ခေတ်၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ လူမျိုးစုများ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများ ရောယှက်ခဲ့ပုံ၊ ဆက်သွယ်ပုံနှင့် ယင်းတို့မှရရှိသော သမိုင်းအထောက်အထားများကို ရယူရန်ဖြစ်သည်။
အချို့လူမျိုးစုတို့၏ စကားများမှာ ကွယ်ပျောက်လုနီးပြီဖြစ်၍ လျင်မြန်စွာ လေ့လာစူးစမ်းရန် လိုသည်။
သုတေသနစာတမ်းနှင့် ကျမ်းများ ရေးသားခြင်း ပြုစုထုတ်ဝေပြီးသော သုတေသန စာစောင် စာတမ်းနှင့် ကျမ်းများကား အောက်ပါတို့တည်း။
သမိုင်းတံခွန် အတွဲ(၁)၊ အမှတ်(၁) သမိုင်းတံခွန် အတွဲ(၁)၊ အမှတ်(၂) သမိုင်းတံခွန် အတွဲ(၂)၊ (ရိုက်နှိပ်ဆဲ) သမိုင်းတံခွန် အတွဲ(၃)(ပုံနှိပ်တိုက်သို့ အပ်နှံပြီး) ရှေးခေတ်ဟောင်း မြန်မာနိုင်ငံကျမ်း (ရိုက်နှိပ်ဆဲ) လောကထိပ်ပန် စလင်းမင်း မောင်ပေါင်းချောင် ဧချင်း မြန်မာန္ထအင်္ဂလိပြက္ခဒိန် (အေဒီ ၁၇ဝဝ မှ ၁၈၂ဝ) ဗင်္ဂလားသွား မှတ်တမ်း (ရိုက်နှိပ်ဆဲ) ရတနာသိမြို့ထွက် ရဲတင်းမော်ကွန်း (ရိုက်နှိပ်ဆဲ) မှတ်တမ်းစဉ် (၁)၊ (ရိုက်နှိပ်ဆဲ) အလောင်းမင်းတရားကြီး အမိန့်တော် (ပုံနှိပ်တိုက်သို့ အပ်နှံရန် အဆင်သင့်) င်္မိမဒေသ အရေးတော်ပုံ (ပုံနှိပ်တိုက်သို့ အပ်နှံရန် အဆင်သင့်) ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်၊ သမိုင်းတံခွန်၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသန အသင်း ဂျာနယ်တို့တွင် ထည့်သွင်းပြီးနှင့် ထည့်သွင်းရန်ပေးပို့ပြီးသော သုတေသန ဆောင်းပါးပေါင်း ၄ဝ ခန့်။
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း အခြေပြကျမ်းငယ် ခေတ်မီပြည့်စုံသိပ္ပံနည်းကျသော မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကျမ်းကြီးကို ပြုစုရေးသားရေးတွင် ကာလအတန်ကြာ အချိန်ယူ၍ စေ့စပ်သေချာစွာ ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု မူလကတည်းက ယူဆခဲ့သည်။
လုပ်ငန်း အတွေ့အကြုံများအရလည်း အောက်ပါအချက်တို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
သမိုင်းအထောက်အထားများမှာ အလွန်မြောက်မြားလှသဖြင့် ဆက်လက် ရှာဖွေရန် လိုနေသေးခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ သုတေသန အဆင့်အတန်းမီ သမိုင်းဆိုင်ရာ ကျမ်းစဉ်များကို အခါအားလျော်စွာ တည်းဖြတ်ရန်နှင့် ပြုစုရန် လိုအပ်ခြင်း၊ သမိုင်း အထောက်အထားများကို ဆက်လက်ရှာဖွေ စုဆောင်းသွား၍၊ ပြုစုပြီး သမိုင်းကျမ်းစဉ်များကိုလည်း ပြန်လည်ဖြည့်စွက် ပြင်ဆင်သွားရန် လိုမည်ဖြစ်ခြင်း။
ထိုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းစဉ်မှ မြန်မာ့ လူနေမှုစနစ်ဖြစ်သော စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအချက် အလက်များကို အဓိကထား၍ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း အခြေပြကျမ်းငယ်ကို ပြုစုဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
မော်ကွန်းဌာနလုပ်ငန်း နိုင်ငံတော် မော်ကွန်းဌာန တည်ထောင်၍ အခြေစိုက်ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သဖြင့် အောက်ပါလုပ်ငန်း အစီအစဉ်များကို ချမှတ်ထားသည်။
အစိုးရဌာနအသီးအသီးတွင် မှတ်တမ်းများကို မည်သို့ ထိန်းသိမ်း သိုမှီးနေသည်ကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းရန်၊ ထိုသို့ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်း၌ ကော်မရှင်နှင့် အစိုးရဌာနများတို့ ညှိုနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန်၊ လိုအပ်သော ဥပဒေများကို ရေးဆွဲတင်ပြ ပြဋ္ဌာန်းရန်၊ နိုင်ငံတော်မော်ကွန်းဌာန တည်ထောင်ရေးအတွက် စီမံကိန်း ရေးဆွဲရန်။
သို့သော် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် တကယ်တမ်းမဆောင်ရွက်နိုင်သေးချေ။
ထိုကြောင့် မော်ကွန်းဌာနစုသည် သမိုင်းပြုစုသည့် လုပ်ငန်းတွင် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိနေသည်။
အထောက်အထားများ စုဆောင်းရေး လုပ်ငန်းတွင် ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ထိုအထောက်အထားများကို စနစ်တကျ စီစဉ်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ကော်မရှင်တွင်း ပုဂ္ဂိုလ်များအား အစီအစဉ်ဖြင့် ငှားရမ်းထုတ်ပေးခြင်း၊ မော်ကွန်းဌာနစုသည် အောက်ပါတို့ကို စုဆောင်း သိုမှီးခဲ့သည်။
တရုတ်အထောက်အထား ၄၄၈၅ ခုနှင့် ယိုးဒယားအထောက်အထား ၅၄ ခု အပါအဝင် စာအုပ်စာတမ်းပေါင်း ၈ဝ၆၄ခု၊ မဂ္ဂဇင်း စာအုပ်ပေါင်း ၇၁၉၊ သတင်းစာ လစဉ်အုပ်တွဲပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်၊ ပြည်ပသုတေသန စာစောင် စတမ်း ၅ဝဝ ခန့်၊ အစိုးရ ဌာနခွဲငါးခုမှ လစဉ် အစီရင်ခံစာများ၊ အထက်ဖော်ပြပါ ကျောက်စာ၊ မင်စာ၊ စာပေအထောက်အထား၊ တရုတ်အထောက်အထား၊ သုတေသန ခရီးမှ ရှာဖွေရသော အထောက်အထား၊ ကပ်ပြား၊ ဘာသာပြန်၊ သာဘာစကားတို့ကို စုဆောင်း သိုမှီးထားပြီးဖြစ်သည်။
မော်ကွန်းလုပ်ငန်း တိုးချဲ့စီစဉ်ချက်နှင့် မျှော်မှန်းချက် လုပ်အားနှင့် လုပ်ဆောင်ခွင့် အာဏာများကို မရရှိခဲ့၍ အစိုးရမှတ်တမ်းများ ထိန်းသိမ်းရေး မော်ကွန်းလုပ်ငန်း စစ်စစ်ကို ထိရောက်စွာ စတင် မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သေးချေ။
နိုင်ငံ၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း မော်ကွန်းကို စီရင်ပြုစုခြင်း၊ ထိုမှတ်တမ်း မော်ကွန်း၏ အညွှန်းများကို ပြုစုခြင်း၊ နိုင်ငံတော် မော်ကွန်းဌာန တည်ထောင်ရေးအတွက် မေးခွန်းလွှာများ ရေးဆွဲလျက် စုံစမ်းထောက်လှမ်းခြင်း၊ စီမံကိန်းနှင့် ဥပဒေကြမ်းအမိန့်များ ရေးဆွဲတင်ပြခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရန် အစီအစဉ်ရှိသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတော်မော်ကွန်းကို တည်ထောင်ရန် မျှော်မှန်းသည်။
ဂီတသုတေသနလုပ်ငန်း ကော်မရှင်၏ မူလလုပ်ငန်းများတွင် ဖြည့်စွက်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်၊ ဂီတသုတေသနဌာနစု တစ်ခုကို ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလမှ စတင်ထားရှိခဲ့သည်။
အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များကို ချမှတ်၍ ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်လူကြီး သီရိပျံချီ ဦးသိန်းဟန်ကို ကြီးကြပ်သည် ရှေးသီးချင်းကြီးများနှင့် သက်ဆိုင်သော ရာဇဝင်အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာများကို စုံစမ်းရှာဖွေရေးသားရန်၊ ထိုသီချင်းကြီးများကို ရေးသားခဲ့ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အထုပ္ပတ္တိများကို စုံစမ်းရှာဖွေ ရေးသားရန်၊ ထိုသီချင်းကြီး များနှင့် သက်ဆိုင်သောခေတ်၏ အခြေအနေ အကြောင်းများကို လည်းကောင်း၊ ပေ၊ ပုရပိုက်၊ အမှတ်အသား စသည်တို့ကို လည်းကောင်း စုံစမ်း ရှာဖွေ၍ ရေးသားရန်နှင့် ရေးကူးရန်၊ ထိုသီချင်းကြီးများ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို စုံလင်နိုင်သမျှ စုံလင်စွာ စုံစမ်း ရှာဖွေ ရေးသားရန်၊ သုတေသန ပြုပြီးသောအခါ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန်။
ဂီတသုတေသနမှူးသည် သုတေသန စာတမ်း ၅ဝ ကျော်ကိုပြုစုပြီးပြီ။
အောက်တွင် အနည်းငယ်ဖော်ပြသည်။
ကြောက်ဖွယ် ဘုန်းတန်ကြိုးအဖြေ၊ မူးတော်ခေါ် တူးမြောင်းတော်ကြီး၊ အလောင်း မင်းတရားကြီး ဘုရားဖြစ်မည့် တဘောင်များ၊ သင်ရိုးကြိုး ငါးပုဒ်၊ စိန်ကြယ် လင်းညီး ရောင်နွယ် မွန်သံ သီချင်းအဖြေ၊ ဘုရင်မ ရှင်စောပု၏ ရာဇဝင်အကျဉ်း၊ စိန်ကြယ်လင်းညီး မွန်သီချင်း၊ မြဝတီမင်းကြီး စာမူ၊ အမျက်ကျောက်ရတနာ၊ နန္ဒယော်ဓာကို ဝန်ကြီးခန့် ပြန်တမ်း အမိန့်တော်၊ (သက္ကရာဇ် ၉၉၉ ခုနှစ်) အောင်ပင်လယ် (ကန်တော်) ကြိုးစာတမ်း၊ ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက် ကုန်သည် ဦးနု ဗင်္ဂလားသွား နေ့စဉ်မှတ်တမ်း၊ အလောင်းဘုရား မူးမြစ်တော် ဆည်ပုံ (မြေပုံ)၊ ကင်းဝန်မင်းကြီး အဖွဲ့အိန္ဒိယနှင့် ဥရောပသွား ခရီးစဉ် ဆောင်းပါး ရကန်လင်္ကာများ၊ သက္ကရာဇ် ၉၉၆ ခု၊ သာလွန်မင်းတရား အမိန့်တော်၊ (ဝင်းအဆောင် စသည့်အမိန့်)၊ မိုးည|င်းမင်းတရား၊ ရှစ်ဌာနကင်းစာရင်း၊ ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် နိုင်ငံတော် လေးမျက်နှာ တာဝန်ခံ စည်းကြပ်သော ရဲမက်တော် စာရင်း၊ အစု အငန်း တိုက်စု မြို့စု ရာဇဝင်အမိန့်တော်တမ်း၊ မင်းကြိး ပဒေသရာဇာ၏ အစုအငန်းဘွဲ့ စာတမ်း၊ လူမျိုး ၁ဝ၁ ပါး ရေတွက်ပုံ၊ မှုထမ်းဖွဲ့ပုံ၊ လက်နက်၊ စည်းကမ်းများ၊ ဂီတသံများကို သုတေသနပြုထားသော ဂီတဝါဒီတ စာတမ်း၊ လယ်ထွန်မင်္ဂလာ စာတမ်း။
လက်ထောက် ဂီတသုတေသနမှူးသည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့စသည့် ရှေးသီချင်း ကြီးပေါင်း ၂ဝ ကျော်ကို အသံသွင်းပြီးပြီ။
အချို့သော သီချင်းကြီးတို့ကို မူကွဲအမျိုးမျိုးနှင့် တိုက်ဆိုင်လေ့လာပြီးလျှင် ဥယျောဇဉ် အဓိပ္ပာယ်ရှင်းတမ်း၊ အသံ၊ စည်း၊ ဝါးနှင့်တကွ အသံသွင်းခြင်း စသည်တို့ ပြုခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် တော်ဝင်မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင် သမိုင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက် ဦးစီးဌာန မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ။
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း () သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အသင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ "မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ယင်း၏ ကျောခိုင်းနံစပ် နိုင်ငံများ၏ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာ၊ သိပ္ပံပညာ၊ စာပေ ပညာစသည်တို့ကို လေ့လာစုံစမ်း ရှာဖွေရန်နှင့် အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် စပ်လျဉ်းသော သုတေသန လုပ်ငန်းများကို အားပေးရန်" ဖြစ်သည်။
အသင်းကို ၁၉၁၀ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်တွင် အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံ အရာရှိ မစ္စတာ ဂျေ၊ အက်(စ) ဖာနီဗယ်၊ ပါမောက္ခ ဂျေ အေ စတီးဝပ် (J A Stewart)၊ ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်လု(စ) (G.H. Luce)၊ ပါမောက္ခ ဦးဖေမောင်တင် တို့က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အသင်းကြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ် ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ် (၁၉၁၁–၁၉၇၇) တွင် အတွဲ ၅၉ တွဲ၊ ဂျာနယ် ၁၃၆ စောင်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ပြီး ဆောင်းပါးပေါင်း ၁၃၀၀ ကျော် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျာနယ်ထုတ်ဝေမှုသည် အစိုးရလက်အောက်ခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
နှစ် ငါးဆယ်မြောက်အထိမ်းအမှတ် (ရန်ကုန်: မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း၊ ၁၉၆၀–၆၁၊ နှစ်တွဲ) ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ပထမတွဲတွင် အသင်း၏ နှစ် ၅၀ ပြည့် ညီလာခံတွင် ဖတ်ကြားခဲ့သည့် စာတမ်းများ ပါဝင်ပြီး ဒုတိယတွဲသည် ၅၂၄ မျက်နှာရှိကာ ယခင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ဂျာနယ်များမှ လက်ရွေးစင်ဆောင်းပါးများကို ပြန်လည်ပုံနှိပ်ထည့်သွင်းထားသည်။
အသင်းကြီးသည် သုတေသနဂျာနယ်များအပြင် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ၊ လက်ရေးမူစာပေများနှင့် ကျောင်းသုံးပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း အသင်းတည်ထောင်သည့်အခမ်းအနားကို ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက် ၌ ကျင်းပရာ၊ မြန်မာပြည် ဒုန္ထဘုရင်ခံ ဟားဗက် သာကယ်ဝှိုက်က သဘာပတိ ပြုလုပ်၍ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးမေအောင်က အသင်းပဏာမမိန့်ခွန်းကို မြွက်ကြားခဲ့သည်။
အသင်း၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌကား မစ္စတာ အိပ်(ချ)၊ အယ် အေး ဖြစ်၍၊ အသင်းတည်ထောင်စတွင် အဖွဲ့ဝင် ဦးရေ ၂၃၅ ဦး ရှိလေသည်။
အသင်း၏ အရပ်ရပ် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အသင်းအရာရှိ ၁၅ ဦးနှင့် အခြားအဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့ပါဝင်သော အမှုဆောင်အဖွဲ့က ကွပ်ကဲဆောင်ရွက်လေသည်။
အမှုဆောင်အဖွဲ့သည် သာမန်အားဖြင့် တစ်နှစ်လေးကြိမ် တွေ့ဆုံစည်းဝေးကာ၊ ကြားကာလတွင် စီမံမှုအဖွဲ့ငယ်က အသင်း၏လုပ်ငန်းများကို ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်လေသည်။
ပုဂ္ဂိုလ် ၁၅ ဦးပါဝင်သော အထွေထွေ ကော်မတီအဖွဲ့က အသင်း၏ ဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အဆုံးအဖြတ်ပေးလေသည်။
အသင်း၏ ၁၉၉၆ ခုနှစ် အဖွဲ့ဝင်ဦးရေမှာ ၁,ဝ၃၉ ဦးဖြစ်၏။
အသင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် သုတေသန ပြုရေးပင်ဖြစ်ရာ အသင်းသားများ သုတေသန ပြုလုပ် ရှာဖွေတွေ့ရှိ ထားချက် စာတမ်းများကို ဖတ်ကြားနိုင်ရန် တစ်နှစ်လျှင်လေးကြိမ်မှ ခြောက်ကြိမ်အထိ အစည်းအဝေး ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။
နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလတွင်လည်း လေးရက်ကြာမျှ သုတေသနညီလာခံ ကျင်းပပြုလုပ်ကာ၊ အရပ်ရပ် သုတေသနစာတမ်းများ ၁ဝ စောင်မှာ ၁၅ စောင်အထိ ဖတ်ကြားကြလေသည်။
ယင်းစာတမ်းများကို မြန်မာနိုင်ငံသုတေသန အသင်းဂျာနယ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်။
ဂျာနယ်ကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့၍၊ ဂျာနယ်၏ ပထမဆုံး စာတည်းမှာ ကျောက်စာဝန် မစ္စတာစီ၊ ဒူရွားဇဲဖြစ်၏။
သုတေသနဂျာ နယ်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းတွင်မှ တစ်ပါး မပြတ်မလပ်ပင် ထွက်ပေါ်ခဲ့ရာ အုပ်တွဲပေါင်း ၄၅ တွဲအထိပင် ရောက်ရှိပြီဖြစ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကျောခိုင်းနံစပ် နိုင်ငံများဆိုင်ရာ စာပေဆောင်းပါး၊ ဘာသာစကားဆောင်ပါး၊ ရာဇဝင်သမိုင်း ဆောင်းပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး အထုပ္ပတ္တိ၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ဘူမိဗေဒ၊ ပထဝီဝင်၊ ရုက္ခဗေဒ၊ ပါဏဗေဒ၊ မနုဗေဒ စသော ပညာရပ်အသီးအသီးနှင့် စပ်ဆိုင်သည့် ဆောင်းပါး၊ စာအုပ် ဝေဖန်ချက် စသည့် အဖိုးတန် သုတေသန ဆောင်းပါး စာတမ်းများ ပါရှိခဲ့လေသည်။
စစ်ကြိုခေတ်က ထုတ်ဝေခဲ့သော ဂျာနယ်များမှာ စစ်ဘေး စစ်ဒဏ်ကြောင့် အလွန် ရှားပါးလျက်ရှိပေရာ၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အသင်းအနှစ် ၅ဝ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆောင်းပါးကောင်းများကို ထုတ်နုတ် စုပေါင်းကာ နှစ် ၅ဝ စာစဉ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့၏။
သုတေသနဂျာနယ်နှင့်မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း တွင်ပါဝင်သော ပညာရှင်များမှာ- မစ္စတာ ဂျီ၊ အို ဗလက်ဒင်၊ မစ္စတာ စီ၊ ဒူရွားဇဲ၊ မစ္စတာ ဂျေ၊ အက်(စ)ဖာနီဗယ်၊ ပါမောက္ခ ဒီ၊ ဂျီ၊ အီ ဟော၊ မစ္စတာ အာ၊ ဟာလီဒေး၊ မစ္စတာ ဂျီ၊ အီ ဟာဗေး၊ ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်လု(စ)၊ ပါမောက္ခ အက်(ဖ)၊ ဂျေမက်ဂစ်၊ ပါမောက္ခ ဗီ၊ အာပန်း၊ ပါမောက္ခ အယ်၊ ဒီစတမ့်၊ ပါမောက္ခ ဂျေ၊ အေ စတီဝပ်၊ မစ္စတာဟားဘတ်အီးလ် စသော အနောက်တိုင်းသား ပညာရှင် အများအပြား နှင့်၊ မြန်မာပညာရှင်များထဲမှလည်း ဦးကောင်း၊အရေးပိုင်မင်းဦးကျော်ထွန်း၊"အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ" ဘွဲ့ရ ဒေါက်တာဆရာလင်း၊ ပါမောက္ခဦးဖေမောင်တင်၊ ရခိုင်ပညာရှိဦးရွှေစံဘု၊ ကျောက်စာဝန် မစ္စတာတော်စိန်ခို၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆရာပွား၊ မှော်ဘီဆရာသိန်ကြီး၊ မြန်မာပညာရှိ ကျောက်စာဝန်ဦးဖေ၊ ပေါရာဏအဘိဓာန်ကျမ်းပြု အမျိုးသားပညာရေးဝန် ဦးဖိုးကျား၊ "သဒ္ဒါဘုရားပါရဂူ"ဟု တင်စားခြင်းခံရသော "ဝဇီရဗုဒ္ဓိ"ဘွဲ့ခံ ပညာအုပ်မင်းဦးဖိုးစိန်၊ ကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်းပြု ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင်၊ ဦးဘသိန်း၊ဦးဘကျား၊"မြန်မာလေခမူလဝိဘာဝိနီ"မည်သော မြန်မာ အဘိဓာန်ကျမ်းပြု ဆရာဘီ၊ ဟံသာဝတီဦးဘရင်၊ ဦးဂုဏ်ဘဏ်၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ သုတေသနမှူးဦးအောင်သိန်း(နန်းညွန့်ဆွေ)၊ ပျူစာအားပထမဦးဆုံးရေးသားဖတ်နိုင်သူ စိုက်ပျိုးရေးဝန်သီရိပျံချီဦးသာမြတ်၊ "ငါးပိ"၏အာဟာရတန်ဖိုးကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဓာတုဗေဒဝန်ဦးချစ်သောင်း၊ ဂီတပညာရှင်ဦးခင်ဇော်(K)၊ ဆရာလွန်း၊ မွန်ပညာရှင် အသျှင်ဝါယမ၊ အဘိဓမ္မာပညာရှင်ဦးရွှေဇံအောင်၊ ဧချင်းဟောင်း(၁၂)စောင်ကိုတည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့ သူ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဦးမေအောင်၊ ရူပဗေဒပညာရှင် ဦးသိန်း၊ ရူပဗေဒပညာရှင် ဦးဘိုးစော၊ ပါဠိသက်ဝေါဟာရအဘိဓာန်ကျမ်းပြု ဒဂုန်ဦးထွန်းမြင့်၊ ပုန်းမကြည်(ပုဗ္ဗကြယ်)ကိုလေ့လာခဲ့ သူ ကျောက်စာဝန်ဦးမြ၊ မြန်မာလ(၁၂)လများကိုလေ့လာခဲ့သူ ကျောက်စာဝန်ဦးလူဖေဝင်း၊ ဦးခင်(ဆာမောင်ခင်)၊ "သုတေသနအဘိဓာန်များမှတ်စု"ကျမ်းပြု ဒေါက်တာရီရီ၊ အကြီးတန်းသုတေသနမှူး သမိုင်းပညာရှင်မကြန်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခဦးဧ မောင်၊ "မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်"ကျမ်းပြု စာတော်ပြန်ဝန်ထောက်ဦးထွန်းငြိမ်း၊ မြန်မာစာပါမောက္ခဦးမောင်မောင်ကြီး၊ ဘောဂဗေဒပါမောက္ခ ဒေါက်တာထွန်းဝေ၊ မွန်ပညာရှိနိုင်ပန်းလှ၊ "သတ်ပုံအဘိဓာန်မိတ်လင်စုံ"ကျမ်းပြု သတ်ပုံပညာရှင် ဦးအုန်းရွှေ၊ "တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအဘိဓာန်"ကျမ်းပြုဒေါက်တာဘဟန်၊ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလှဘေ၊ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာအေးလှိုင်၊ "လောကုပ္ပတ္တိပကာသနီ ကျမ်း နှင့် လောကသာရဆုံးမစာပျို့အဖြေကျမ်း"ပြုစုသူ ဦးဘိုးဖြူ၊ သမိုင်းပညာရှင် ဗိုလ်မှူးဘရှင်၊ စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဦးသော်ကောင်း၊ စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် ဦးသန်းထွတ်(တိုက်စိုး)၊ "မြန်မာစကားအဖွင့်ကျမ်း (၃)တွဲ"ပြုစုသူ ကျောက်စာဝန်ဦးဖိုးလတ်၊ပါမောက္ခ ဒေါက်တာထင်အောင်၊ သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊"တက္ကသိုလ် မြန်မာအဘိဓာန်"ပြုစုသူ ဦး ဝန်(မင်းသုဝဏ်)၊ဦးသိန်းဟန်(ဇော်ဂျီ)၊ ဒေါက်တာခင်မောင်ကြည်၊ ဦးထင်ကြီး(တက္ကသိုလ်ထင်ကြီး)၊ ဦးတင်ဧ(တင်အေး-ရှမ်းပြည်)၊ ဒေါက်တာညီညီ၊ ဒေါ်ခင်ခင်စု၊စာရေးဆရာကုသ၊ မြန်မာစာပါမောက္ခဦးချမ်းမြ(မြကေတု) စသော ပညာရှင်အများအပြား ပါဝင်ထမ်းဆောင်/ရေးသားခဲ့ကြသည်။
ထုတ်ဝေမှုများ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းသည် ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေသည့်အပြင် ရှေးဟောင်းစာပေတို့ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့၏။