kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်းသည်ပင် သူတန်ခိုးအာဏာ ကျဆုံးရခြင်း၏ အကြောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။
ကက်သလစ်ဂိုဏ်း အကြီးအကဲများ၊ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များ၊ နိုင်ငံရေး အတိုက်အခံ ဂိုဏ်းသားများနှင့် မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ပီရွန် အာဏာရှင်အဖြစ် အုပ်စိုးလာသည်ကို သည်းမခံနိုင်တော့ပဲ ၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင် တော်လှန်ပုန်ကုန်ခဲ့ကြရာ ပီရွန်သည်ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သမ္မတရာထူးကိုစွန့်၍ တိုင်းတစ်ပါးသို့ ရှောင်သွားရလေသည်။
ထိုနောက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပီဒရို ယူဂျင်နီယို အာရမ်ဗူရူသည် သမ္မတ ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လွန်ခဲ့သော တစ်ဆဲ့နှစ်နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခဲ့ရာတွင် ဒေါက်တာ အာတျူရို ဖရွန်ဒီဇီ သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရသည်။
သို့သော် စစ်ခေါင်းဆောင်များ၊ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီများနှင့် ဒေါက်တာ ဖရွန်ဒီဇီကို ထောက်ခံသည့် ပီရွန်ဂိုဏ်သားတို့ မသင့်မတင့်ဖြစ်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ဘက်မှ သွေးမြေမကျပဲ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြန်၏။
ထိုနောက် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခဲ့ရာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ အာတျူရီရို အီလီယာ သမ္မတ အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။
၁၉၆၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အဖွဲ့ဝင်သုံးဦးပါ စစ်အာဏာပိုင်အဖွဲ့က ဒေါက်တာ အီလီယာကို ဖြုတ်ချပြီး နောက်အငြိမ်းစား ယူထားသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကာလို့ အွန်ဂါနီယာကို သမ္မတ တင်ခဲ့၏။
စစ်အာဏာပိုင်အဖွဲ့က ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့၍ လက်ဝဲအင်အားစုများကို ချိုးနှိမ်ရန်အတွက် နိုင်ငံရေးပါတီ အားလုံးကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့၏။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားများက ကော်ဒိုဗါနှင့် အခြားမြို့ကြီးများတွင် ရဲအဖွဲ့ဝင်များနှင့် စစ်တပ်များကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စစ်ခေါင်းဆောင်များသည် သမ္မတ အွန်ဂါနီယာကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြန်၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရောဗတ်တို အမ်လက်ဗင်စတန်သည် သမ္မတအဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အယ်လက်ဂျန်ဒရိုလာ ရုစက သမ္မတအဖြစ် လွှဲပြောင်း ဆက်ခံခဲ့ပြီးနောက် အရပ်သား အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် ပြန်လည် အုပ်ချုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့၏။
၁၉၇၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ပီရွန်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဟက်တာ ဂျေ ကမ်ပိုရာ သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်။
သူသည် ထိုနှစ်မေလတွင် သမ္မတရာထူး၌ စတင်ထမ်းရွက်ပြီးနောက် တိုင်းတစ်ပါးသို့ ၁၈ နှစ်ကြာမျှ သွားရောက်ရှောင်တိမ်းနေထိုင်ခဲ့ရသော အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ပီရွန်သည် ထိုနှစ် ဇွန်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံသို့ ပြန်လာနေထိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် သမ္မတ ကမ်ပိုရာသည် တိုင်းပြည်ငြိမ်ဝပ်အောင် မအုပ်ချုပ်နိုင်ရကား အလုပ်သမားသမဂ္ဂများနှင့် ပီရွန်ဂိုဏ်းဝင် စစ်ခေါင်းဆောင်များ၏ အကြပ်ကိုင်မှုကြောင့် ထိုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် နုတ်ထွက် လိုက်ရသည်။
စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ရာ၌ ပီရွန်သည် သမ္မတအဖြစ် ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်။
သို့သော် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် သမ္မတပီရွန် နာမကျန်းဖြစ်၍ ကွယ်လွန်သွားရာ သူနှင့်အတူ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသော မစ္စက်အဇ္ဇဗဲလိတာပီရွန်က သမ္မတ အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့လေသည်။
အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံသည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီးလျှင် သမ္မတကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက် တင်မြှောက် ကြရသည်။
ကွန်ဂရက်တွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်နှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်များ ပါဝင်လေသည်။
ပြည်နယ်များတွင် သီးခြား ဒေသန္တရ အစိုးရအဖွဲ့များ ရှိကြပြီးလျှင် ယင်းတို့၌ ပြည်တွင်းရေးရာ ကိစ္စများ အတွက် အာဏာ အပြည့်အဝ ရှိကြသည်။
အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၏ ပညာရေးစနစ်မှာ အခမဲ့ပညာရေး စနစ်ဖြစ်ပြီးလျှင် ခြောက်နှစ်မှ ၁၄နှစ်အရွယ် ကလေးများအဖို့ ပညာမသင်လို၍ မနေရချေ။
အမျိုးသား တက္ကသိုလ်ကျောင်း စုစုပေါင်း ရှစ်ကျောင်းရှိသည့်အနက် ဗွေနို့ဆိုင်းရက်မြို့ရှိ တက္ကသိုလ်မှာ အဓိကဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) Notes ကိုးကား Category:တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:စပိန်စကားပြော နိုင်ငံများနှင့်နယ်မြေဒေသများ။
ပီရူးနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ပီရူးသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိကတိုက်၏ အနောက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် အီကွေဒေါနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ချီလီနိုင်ငံနှင့် အနောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာတို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
ပီရူးသည် တစ်ခါက အင်က အင်ပါယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ လတွင် ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း အော်လန်တာဟူမာလာကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက် ခဲ့ကြသည်။
ပီရူးသည် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုရှိလာသော်လည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု မပပျောက်သေးပေ။
ပီရူးနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး မြောက်ချီကို ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အင်ကာ အင်ပါယာ တည်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်။
၁၆ ရာစုနှစ်တွင် စပိန် အင်ပါယာ လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့သည်။
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများ၊ ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်းများ၊ စီးပွားရေး ကမောက်ကမ စသည့် အခြေအနေ အမျိုးမျိုးကို ရင်ဆိုင်ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။
မှတ်ချက် ကိုးကား Category:ပီရူးနိုင်ငံ Category:တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ။
ရှင်ဥတ္တရဇီဝ (၅ အောက်တိုဘာ ၁၁၉၁ ကွယ်လွန် (ခန့်မှန်း)) သည် ပုဂံခေတ် ၁၁၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၁၉၁ ခုနှစ်အထိ နရသူ၊ နရသိင်္ခ၊ နရပတိစည်သူ ဘုရင်များလက်ထက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
Harvey 1925: 55–56 ကိုးကား။
ရှင်ပန့်သကူ သည် ပုဂံခေတ်မှ ထင်ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ဂျပန်တို့ ရေးဆွဲထားသည့် မာကွမ်းစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးနေစဉ် ပန်းချီကား။
မာကွမ်းစာချုပ်သည် မန်ချူးအစိုးရနှင့် ဂျပန်အင်ပါယာတို့ ၁၈၉၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့ ဂျပန်နိုင်ငံ ရှီမိုနို စဲအိကိတွင် ရေးထိုးခဲ့သည့် စာချုပ်ဖြစ်သည်။
ဂျပန်တို့က ရှီမိုနို စဲအိကိ စာချုပ်ဟု ခေါ်သည်။
မာကွမ်းစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက် တရုတ်နှင့် ဂျပန်အကြား ကျာဝူစစ်ပွဲ (ပထမတရုတ်ဂျပန်စစ်ပွဲ) ကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို ၁၈၉၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ မှ ဧပြီ ၁၇ အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။
နောက်ခံသမိုင်း တရုတ်နှင့် ဂျပန် နှစ်ဘက် ကိုယ်စားလှယ်များ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆွေးနွေးခဲ့ရာ ရှီမိုနို စဲအိကိမြို့ရှိ ရွှန်းပန်းရို ဂေဟာ။
၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၌ တုန်းရွှယ်တန် အရေးအခင်းဖြစ်ပွားရာ ကိုရီးယား၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ချင်းမင်းဆက်က စစ်တပ်စေလွှတ်ကာ တရုတ်-ဂျပန် ထျဲန်းကျင်းစာချုပ်အရ ဂျပန်တို့ကို အသိပေးခဲ့သည်။
ယင်းအဖြစ်အပျက် အဆုံးသတ်ပြီးနောက် ဂျပန်တို့က တပ်ဆုတ်ရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး ကိုရီးယားတွင် တပ်စွဲထားသည့် မန်ချူးတပ်ကို ရှောင်တခင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
မန်ချူးအစိုးရမှ ဂျပန်အား စစ်ကြေညာခဲ့သည်။
ထိုနှစ်သည် တရုတ်သက္ကရာဇ်အရ ကျာဝူနှစ် ဖြစ်သောကြောင့် တရုတ်သမိုင်းတွင် ကျာဝူစစ်ပွဲဟု အမည်တွင်သည်။
ဤစစ်ပွဲတွင် တရုတ်တို့ စစ်ရုံးပြီး ထိုင်ဝမ်အား စစ်လျော်ကြေးအဖြစ် ဂျပန်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
စာချုပ်ပါ အကြောင်းအရာ ကိုရီးယားသည် အချုပ်အခြာ အာဏာ သီးခြားလွတ်လပ်သည့် နိုင်ငံအဖြစ် တရုတ်က အသိအမှတ်ပြုသည်။
ကိုရီးယားမှ တရုတ်သို့ အခမ်းအနားများ၊ လက်ဆောင်ပဏ္ဍာများ ဆက်သမှု လုံးဝရပ်ဆိုင်းရမည်။
တရုတ်က လျောင်တုန်းကျွန်းဆွယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ ဖုန်ဟူကျွန်းစုပေါ်ရှိ မြို့များ၊ စစ်ရေး အဆောက်အဦးများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို ဂျပန်အား လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ရမည်။
နှစ်ဘက်မှ အရာရှိများ စေလွှတ်ကာ နယ်နမိတ် ရေးဆွဲပြီး ထိုနယ်နမိတ်များသို့ သွားရောက် စစ်ဆေးကာ အသိအမှတ် ပြုရမည်။
တရုတ်မှ ဂျပန်အား ငွေသား လျန် (၃၇ ဂရမ်နီးပါး) သန်း ၂၀၀ (ဂျပန်ငွေ သန်း ၃၀၀) စစ်လျော်ကြေး ပေးရမည်။
လွှဲအပ်ဒေသနေ ပြည်သူများသည် မိမိပိုင် ပစ္စည်းဥစ္စာများအား လွတ်လပ်စွာ ရောင်းချကာ ပြောင်းရွှေ့နိုင်သည်။
စာချုပ် အတည်ဖြစ်ပြီး ၂ နှစ်ကြာပြီးနောက် ထိုဒေသများတွင် နေထိုင်သူများအား ဂျပန်နိုင်ငံသားအဖြစ် သတ်မှတ်မည်။
တရုတ်မှ ဂျပန်တို့ကို ဆားရှိ၊ ချုန်ချင့်၊ စူးကျိုး၊ ဟန်ကျိုး စသည့်မြို့များ၌ ကုန်သွယ်ခွင့်ပေးပြီး ဂျပန်အား အခွင့်ထူးခံ နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ် ပြုရမည်။
တရုတ်၏ ကုန်သွယ်ခွင့်ပြု မြို့များတွင် ဂျပန်ကောင်စစ်ဝန်ရုံးများ ထားရှိခွင့်၊ စက်ရုံများ ဆောက်လုပ်ခွင့်နှင့် စက်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး တင်သွင်းခွင့်ပြုရမည်။
တရုတ်မြေပေါ်ရှိ ဂျပန်တပ်များ ၃ လအတွင်း ဆုတ်ခွာပေးရမည်။
တရုတ်က ဂျပန်ကို ရှန်းတုန်းပြည်နယ် ဝေးဟိုင်ဝေ့တွင် တပ်စွဲခွင့် ပြုရမည်။
စစ်လျော်ကြေးငွေ ပြည့်ပြည့်တင်းတင်း မပေးပါက ဂျပန်တို့ တပ်ဆုတ်မည်မဟုတ်။
တရုတ်သည် ဂျပန်သုံ့ပန်းများအား ညှင်းပန်းခြင်း၊ ပစ်ဒဏ်ပေးခြင်း မပြုရ။
ဂျပန်တပ်အား ကူညီသူ တရုတ်လူမျိုးများအားလည်း ပစ်ဒဏ်မပေးရ။
စာချုပ်အတည်ဖြစ်ချိန်မှစ စစ်ပွဲရပ်ဆိုင်းသည်။
အကျိုးဆက် အနောက် အင်အားစုများ စွက်ဖက်ခြင်း မာကွမ်းစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး ၆ ရက်အတွင်း တရုတ်ပြည်၏ ဆိပ်ကမ်းအချို့ကို နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ခွင့် ပြုခဲ့ခြင်းကို တရုတ်ပြည်တွင် မူလက ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု များပြားသည့် ရုရှ၊ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီတို့က ဝင်ရောက် စွက်ဖက်လာသည်။
၎င်းတို့က ထိုစဉ်က အနောက်တိုင်းသားများ အာသာဟုခေါ်သည့် လွီရွှင့်ဆိပ်ကမ်း ဂျပန်လက်အောက် ကျရောက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်၍ ဂျပန်တို့ လျောင်တုန်းကျွန်းဆွယ်မှ နောက်ဆုတ်ပေးရန် တောင်းဆိုကြသည်။
စစ်ရေးခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် ၁၈၉၅ နိုဝင်ဘာတွင် ဂျပန်တို့က လျောင်တုန်းကျွန်းဆွယ်ကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူ လိုက်သည်။
တဆက်တည်းတွင် တရုတ်တို့ထံ စစ်လျော်ကြေး လျန် သန်း ၃၀ ထပ်တိုးပေးရန် တောင်းဆိုသည်။
လအနည်းငယ်အတွင်း ရုရှတို့သည် လျောင်တုန်းကျွန်းဆွယ်တွင် မန်ချူးအစိုးရ ကန့်ကွက်သည့် ကြားမှာပင် ဟာပင်းမှ အာသာဆိပ်ကမ်းသို့ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်သည်။
နောက်ဆုံးတွင် မျက်နှာမပျက်ရလေအောင် ရုရှတို့က လျောင်တုန်းဒေသကို ငှားရမ်းဖို့ သဘောတူလိုက်သည်။
၂ နှစ်တာ ကာလအတွင်း ဗြိတိသျှ၊ ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်တို့သည် စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးအရ အင်အားနည်းနေသည့် တရုတ်အပေါ် အခွင့်ကောင်းယူခဲ့ပြီး တရုတ်ရှိ အရေးပါသည့် ဒေသများကို ထိန်းချုပ်လာသည်။
ဤသို့သော ကြီးနိုင်ငယ်ညှဉ်းအဖြစ်ကို နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းက လက်ပိုက်ကြည့်ခဲ့တာ ဂျပန်တို့၏ မျက်စိရှေ့မှာပင် ဖြစ်သည်။
ဤသင်ခန်းစာကို ကြည့်၍ ဂျပန်တို့သည် စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စစ်ရေးအပိုင်းတွင် ခေတ်မှီတိုးတက်သည့် နိုင်ငံဖြစ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ဆယ်စုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသည့် ရုရှ ဂျပန်စစ်ပွဲတွင် ဂျပန်တို့၏ အင်အားကို အထင်းသား တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ဂျပန်သမိုင်းတွင် သမိုင်းမတင်မှီခေတ်မှစ၍ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာသည့် ခေတ်နီးသမိုင်းအထိ ဂျပန်ကျွန်းနှင့် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းများ ပါဝင်သည်။
ဂျပန်ကို မှတ်တမ်းအဖြစ် ပထမဦးဆုံး ပထမရာစုနှစ်အတွင်း ရေးသားပြုစုသည့် ‘၂၄ သမိုင်း’ခေါ် တရုတ်သမိုင်းကျမ်းတွင် အကျဉ်းချုံး ဖော်ပြထားသည်။
သို့သော်လည်း ဂျပန်ကျွန်းပေါ်တွင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးပိုင်းမှစ၍ လူများ နေထိုင်လျက် ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း သက်သေ အထောက်အထားများ ရှိသည်။
Global archaeological evidence for proboscidean overkill , Todd Surovell et al., Proceedings of the National Academy of Sciences, 2005 နောက်ဆုံး ရေခဲခေတ်အပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀၀ ခန့်တွင် ဂျပန်ကျွန်းစုပေါ်၌ လူသားများ ကျက်စားနေထိုင်သည့် ခြေရာများကို တွေ့ရှိရသည်။
ပထမဦးဆုံး သိရှိရသည့် မြေထည်ပစ္စည်းများမှာ ဂျိုမွန်ခေတ်မှ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းမတင်မှီခေတ် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း 200px|ရှိနနိုမြို့အနီး တူးဖော်ရရှိသည့် ဘီစီ ၃၀၀၀၀ ခန့်က ကျောက်ပုဆိန် ဂျပန်ကျောက်ခေတ်ဟောင်းသည် ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ကိရိယာ တန်ဆာပလာများ အစောဆုံး တွေ့ရှိရသည့် ဘီစီ ၁၀၀၀၀၀ မှ ၃၀၀၀၀ ခန့်အထိ ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးရေခဲခေတ် ဘီစီ ၁၂၀၀၀ ခန့်တွင် အဆုံးသတ်သည်။
ဘီစီ ၃၄၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်းဒေသမှ ဓားငယ်သဏ္ဌာန် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းများ ဂျပန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဒေသတဝန်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ အသုံးပြုလာသည်။
သို့သော်လည်း ဘီစီ ၂၀၀၀၀ ခန့်တွင် ဆိုက်ဘေးရီးယားမှ ကျောက်ဓားပါးဟုခေါ်သည့် ကျောက်ထည်ပစ္စည်းသစ် ရောက်ရှိလာကာ ဂျပန်အရှေ့ပိုင်းဒေသတွင် တွင်ကျယ်လာသည်။
ကာလတစ်ခုအတွင်း ဤပစ္စည်းနှစ်မျိုးစလုံးကို တပြိုင်နက်တည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဘီစီ ၁၅၀၀၀ ခန့်တွင် ဓားငယ်သဏ္ဌာန် ကျောက်ထည်ပစ္စည်း အလျင်အမြန် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။
ရေခဲခေတ် အဆုံးသတ်ပြီးနောက် ရာသီဥတုပူနွေးလာပြီး လူသားများ၏ စားဝတ်နေရေး ကြီးကြီးမားမား ပြောင်းလဲကာ အိုကီနာဝါ ကျွန်းစုမှလွှဲ၍ ကျန်ဒေသများတွင် ကျောက်ခေတ်လယ် ဂျိုမွန်ခေတ်အတွင်း စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
Japanese Palaeolithic Period , Charles T. Keally ဂျိုမွန်ခေတ် 200px|ဂျိုမွန်ခေတ်လယ်မှ မြေအိုး (3000–2000 BC) ဂျိုမွန်ခေတ်သည် ဘီစီ ၁၄၀၀၀ မှ ၃၀၀ ခန့်အထိ ကြာမြင့်သည်။
ဂျိုမွန် ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ ပထမဦးဆုံး အတည်တကျ နေထိုင်မှုများသည် ဘီစီ ၁၄၀၀၀ ခန့်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ဂျိုမွန်ယဉ်ကျေးမှု၏ ထူးခြားချက်မှာ ထိုခေတ်အခါက လူများသည် အမဲလိုက်ခြင်း၊ တဲများဆောက်လုပ်ခြင်း၊ တွင်းအောင်းနေထိုင်ခြင်းနှင့် ကနဦးအဆင့် စိုက်ပျိုးခြင်းများကို တတ်မြောက်နေပြီ ဖြစ်သည်။
ထိုခေတ်က လူများသည် ယက္ကန်းမယက်တတ်သေးပေ။
သားရေဖြင့် ချုပ်လုပ်သည့် အဝတ်အထည်များကို ဝတ်ဆင် ကြသည်။
ဂျိုမွန်လူများသည် ဖွတ်မြီးကြိုးများ၊ သစ်ကိုင်းသစ်ခက်များဖြင့် ပန်းခတ်သည့် မြေအိုးများကို စတင်လုပ်ဆောင် တတ်ပြီဖြစ်သည်။
ဤမြေထည်များသည် ရှေးအကျဆုံး မြေထည်များ ဖြစ်နိုင်သည်။
ယင်းမြေထည်များနှင့်အတူ တွေ့ရှိရသည့် ဓားမြှောင်များ၊ ကျောက်စိမ်းများ၊ ကမာခွံများဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ခေါင်းဘီးများနှင့် အခြား အိမ်သုံးပစ္စည်းများသည် ဘီစီ ၁၁၀၀၀ ခန့်ကဖြစ်နိုင်သည်။
"The earliest known pottery comes from Japan, and is dated to about 10,600 BC. China and Indo-China follow shortly afterward" ("Past Worlds" The Times Atlas of Archeology. p. 100, 1995). Alternatively, the Metropolitan Museum of Art's Timeline of Art History notes "Carbon-14 testing of the earliest known shards has yielded a production date of about 10,500 BC, but because this date falls outside the known chronology of pottery development elsewhere in the world, such an early date is not generally accepted". . Calibrated radiocarbon measures of carbonized material from pottery artifacts: Fukui Cave and (Kamaki & Serizawa 1967), Kamikuroiwa rock shelter 12, 165 +/-350 years BP in Shikoku (Esaka et al. 1967), from "Prehistoric Japan", Keiji Imamura, p46. ဒိုကုခေါ် မြေထည် ပန်းကွက်များကိုလည်း တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။
ယင်းအိမ်သုံးပစ္စည်းများသည် အိုကီနာဝါအထိ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ ဖောက်ကားလျက် ရှိနေပြီဟု ယူဆနိုင်သည်။
ဒီအန်အေ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ ယခု ဟိုကိုင်ဒိုတွင် နေထိုင်သည့် အိုင်နုတိုင်းရင်းသားများသည် ဂျိုမွန်လူများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် ၁၃ ရာစုမှ ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်း တည်ရှိခဲ့သည့် ကြီးမားကျယ်ပျံ့သော အင်ပါယာကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။
အာရှအလယ်ပိုင်းဒေသမှ အစပြုကာ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်မှ အရှေ့ဥရောပအထိ ကျယ်ပျံ့ကာ မြောက်ဘက်တွင် ဆိုက်ဗေးရီးယား၊ တောင်ဘက်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသများ ပါဝင်သည်။
ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာကြီးဖြစ်သည်။
Morgan. The Mongols. p. 5. အလျား မိုင် ၆၀၀၀ ခန့်ရှည်ပြီး ဧရိယာမှာ စတုန်ရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၂.၇၄၁ သန်းခန့် ရှိသည်။
ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာ၏ ၂၂ % ရှိပြီး လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ခန့် ရှိသည်။
မွန်ဂိုခေါင်းဆောင် ဂျင်ဂစ်ခန်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးများနှင့် တာခစ်လူမျိုးများသည် ယနေ့ မွန်ဂိုလီးယားဒေသတွင် စုပေါင်းစည်းလုံးလာပြီး ၁၂၀၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာအဖြစ် စတင်ပေါ်ထွန်းလာသည်။
ဂျင်ဂစ်ခန်နှင့် နောက်မျိုးဆက်များသည် မွန်ဂိုတပ်သားများကို အရပ်ရပ်သို့ စေလွှတ်တိုက်ခိုက်ကာ နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ခြင်းကြောင့် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီး အရှိန်အဟုန်နှင့် ကြီးထွားလာသည်။
Jared Diamond - Guns, Germs, and Steel, p.367Historical Dictionary of the Mongol World Empire, by Paul D. BuellThe Mongols and Russia, by George VernadskyThe Delhi Sultanate: A political and military history, by Peter M. Jackson,The Mongol World Empire, 1206-1370, by John Andrew BoyleThe History of China, by David Curtis Wright, p. 84The Early Civilization of China, by Yong Yap Cotterell, Arthur Cotterell, p. 223Genghis Khan and the making of the modern world by Jack WeatherfordMongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260-1281 by Reuven Amitai-Preiss မွန်ဂိုလက်ထက်တွင် ဥရောပနှင့် အာရှတစ်လွှား နည်းပညာအသစ်များ၊ ကုန်စည်များနှင့် သဘောတရားအသစ်များကို ဖြန့်ဖြူးဖလှယ်လာကြသည်။
၁၂၆၀ ခုနှစ်တွင် ကူဗလိုင်နှင့် အရိဘိုကဲ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး ထီးနန်းဆက်ခံနိုင်ရေးအတွက် အားပြိုင်ကြရာ သွေးကွဲမှုများ ရှိလာသည်။
Michael Biran, Qaidu and the Rise of the Independent Mongol State in Central Asia. The Curzon Press, 1997, ISBN 0-7007-0631-3 ကူဗလိုင်က အောင်မြင်စွာ နန်းတက်နိုင်ခဲ့ပြီး ယွမ်မင်းဆက် စတင်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း သွေးကွဲမှုက အဆုံးမသတ်ခဲ့ပေ။
ကူဗလိုင်ခန်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးမှ နယ်မြေ ၄ ခုခွဲထွက်သွားသည်။
The Cambridge History of China: Alien Regimes and Border States, p413 ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ဟန့်တရုတ်လူမျိုး ကျူးယွမ်ကျန်းက ယွမ်မင်းဆက်ကို တွန်းလှန်ကာ မင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်လိုက်ချိန်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးလည်း ပြိုကွဲသွားရသည်။
right|တရုတ် မြောက်ဆုန့်မင်းဆက်မှ ကြွေခရား (၁၀ ရာစု) ကြွေထည်ပစ္စည်းသည် မြေစေးများကို ပုံသွင်းကာ အပူချိန် ၁၂၀၀ မှ ၁၄၀၀ °C ဖြင့် မီးဖုတ်ပြီးနောက် ရရှိသည့် လူသုံးပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
ကြွေထည်အပေါ်ယံရှိ ကြွေသားများ၏ အရောင်သည် ကြွေရည်အတွင်း ပါဝင်သည့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ အပူချိန်ကိုလိုက်၍ ကွဲပြားသည့် ဓာတ်ပြုမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကြွေသားများသည် မာကျောပြီး ရေမစိမ့်ဝင်နိုင်ဘဲ အပူဒဏ်ခံနိုင်သည်။
ကြွေသားများသည် အများအားဖြင့် ဖြူဆွတ်ပြီး အလင်းဖောက်နိုင်သည်။
ကြွေဖြင့် အိုး၊ ခွက်၊ ပန်းကန်များအပြင် အလှဆင်ပစ္စည်းများလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။
လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ကြွေထည်များကို လူကုံထံများက အဖိုးတန် ပစ္စည်းများအဖြစ် စုဆောင်းလေ့ရှိသည်။
လျှပ်စစ်လျှောက်ကူးမှုကို ခုခံနိုင်စွမ်းကောင်းသောကြောင့် ယနေ့တွင် လျှပ်ခံပစ္စည်းများအဖြစ်လည်း တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးချနေပြီ ဖြစ်သည်။
သွားစိုက်လုပ်ငန်းတွင်လည်း သွားအတုများအဖြစ်လည်းကောင်း သွားဖာရာတွင် ဖြည့်သွင်းပစ္စည်းအဖြစ် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။
ကာလံ ဒေသံ အဂ္ဃံ ဓနံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ပစ္စည်းတန်ဖိုးကို အချိန်အခါ၊ နေရာဒေသလိုက်၍ ဆုံးဖြတ်ရသကဲ့သို့ အချို့သော လူမှုကိစ္စများကိုလည်း အချိန်အခါ၊ နေရာဒေသအလိုက် ဆောင်ရွက်ကြရသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ကိစ္စရပ်တစ်ခုကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် အချိန်အခါနှင့် နေရာဒေသ၏ အရေးပါမှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
(ကာလံ - အချိန်အခါ၊ ဒေသံ - နေရာဒေသ၊ အဂ္ဃံ - တန်ဖိုး၊ ဓနံ - ပစ္စည်းဥစ္စာ။
) ကိုးကား ကာလံဒေသံ၊ အဂ္ဃံဓန၊ ရှေးကထုံးမှီး၊ ယူသီးဝတ္ထု၊ [၁၁၅၅] ဥတိန် ၁၃၆။
နည်းအဖြာဖြာ၊ အရာရာကို၊ ပညာဝေဖန်၍၊ ကာလံ ဒေသံ၊ အဂ္ဃံ ဓနံ၊ ပရိဘောဂံ၊ ဤငါးတန်တွင်၊ ဆုတ်ရန်သည်တစ်မျိုး၊ တိုးတန်သည်အနီး၊ အသီးသီးပင်၊ [၁၁၉၄] ဇော ၁၄၂။
ဖြစ်ချိန်ဖြစ်ရာ၊ တန်ဖိုးပါနှင့်၊ ဥစ္စာဟောင်းသစ်၊ စိစစ်ထုံးစံ၊ ကုံလောက် ငံအောင်၊ ကာလံ ဒေသံ၊ အဂ္ဃံ ဓန၊ နည်းပြစဉ်လာ၊ မဟာပဒေသလေးပါး၊ သတိထားလော့၊ [၁၂၆၆] မဃ ၃၉၅။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဂမုန်းပင်အမျိုးအစား အများအပြား ရှိသည့်အနက် ရှင်သီဝလိဂမုန်းဟု ခေါ်တွင်နေသော Mauna Loa ကို မြန်မာလူမျိုးများက မြတ်မြတ်နိုးနိုး စိုက်ပျိုးထားရှိကြသည်။
ရှင်သီဝလိဂမုန်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Spathiphyllum wallisii ဖြစ်ပြီး၊ peace lily၊ closet lily ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
လူသိများသော အမည်မှာ Mauna Loa ဖြစ်ပြီး၊ အလင်းရောင် အနည်းငယ် ရှိရုံမျှနှင့် ရှင်သန်နိုင်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။
နေရောင်ခြည်ထိတွေ့ ရရှိဖို့ မလွယ်ကူသော ဟိုတယ် ဧည့်ခန်းမကြီးများ၊ စူပါမားကက်များနှင့် အဆောက်အဦး အကြီးကြီးအတွင်းမှာ ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်ကြီးထွားနိုင်သည်။
မူလဇာတိ ရှင်သီဝလိဂမုန်း၏ မူလဇာတိနေရာသည် ဟာဝိုင်ယီဒေသမှ တောင်တန်းများဖြစ်သော Mountains of Mauna Loa နေရာဒေသဖြစ်သည်။
အရွက်များသည် တောက်ပသော အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိပြီး လှပသည်။
ရှင်သီဝလိဂမုန်း အပွင့်သည် အဖြူရောင်ရှိပြီး အနံ့အနည်းငယ် (သင်းသင်းလေး) မွှေးသည်။
အစိမ်းရောင် ရိုးတံဖြောင့်ဖြောင့် အပေါ်တွင် အဖြူရောင်အပွင့် ငွားငွားစွင့်စွင့် ပွင့်နေသည်မှာ အင်မတန် ကြည့်ကောင်းပါသည်။
အစိမ်းနှင့် အဖြူ ဆန့်ကျင်ဘက်အရောင်နှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းထားသော ပန်းပွင့်၏ အလှသည် ပန်းချီဆန်လှပါသည်။
စိုက်ပျိုးပုံ thumb|ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင် အိမ်ခန်းတွင်း မည်သည့်နေရာမှာမဆို လှပနေတဲ့ ပန်းပင်ဖြစ်ပါတယ်။
ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်ဟာ စိုက်ထားပြီးလျှင် အထွေအထူးပြုစုပျိုးထောင်ဂရုစိုက်နေစရာမလိုအပ်သလို ရေအများကြီးလောင်းပေးဘို့လည်း မလိုအပ်ပါဘူး။
မြေဆီလွှာကို ရေအနည်းငယ်စိုစွတ်စေရုံမျှဖြင့်သာ စိုက်ပျိုးနိုင်ပါတယ်။
အပွင့်များများပွင့်စေလိုလျှင် အပင်ကိုပူနွေးစွတ်စိုသောနေရာမျိုးမှာ စိုက်ပျိုးထားရှိရပါမယ်။
ပူအိုက်တဲ့နေရာ ဒေသမျိုးမှာ အပွင့်များများပွင့်တတ်ပါတယ်။
ရေများများလောင်းမိလျှင် အခြားအိမ်တွင်းပန်းပင်များကဲ့သို့ အပင်သေသွားပါလိမ့်မယ်။
ပန်းအိုးအတွင်း မြေကြီးခြောက်သွေ့စပြုမှသာ တစ်ခါရေလောင်းပေးရံမျှဖြင့် လုံလောက်ပါတယ်။
စိုထိုင်းပြီးရေစီးကောင်းတဲ့ မြေဆီလွှာအနေအထားမျိုးက ရှင်သီဝလိဂမုန်းအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။
အိမ်ခန်းအတွင်းမှာ ပန်းအိုးနှင့်အလှဆင်ပြီးထားတော့မယ်ဆိုလျှင် တံခါးပေါက်ဘေးနားမှာထားလျှင် အသင့်တော်ဆုံးပါပဲ။
နွေးပြီးစိုထိုင်းတဲ့နေရာမျိုးဟာ ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်အတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။
ပန်းပင်ကြီးထွားလာပြီး ပန်းအိုးထဲမှာ အမြစ်တွေကျလာပြီဆိုလျှင် ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ပန်းအိုးအတွက်ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ပေးဖို့ လိုအပ်လာပါတယ်။
အမြစ်များ ကြပ်သိပ်နေမယ်ဆိုရင် ပန်းပင် ကြီးထွားမှုကို နှောင့်နှေးစေပြီး နောက်ဆုံးမှာ အပင်ဟာ ကျုံလှီပြီး သေသွားမှာ တတ်ပါတယ်။
ရှင်သီဝလိဂမုန်းကို စိုက်တော့မယ်ဆိုရင် အပင်ကိုကောင်းစွာ ရေဆေး ရေလောင်းပေးလျှင် အမြစ်နှင့်မြေဆီလွှာတို့ ကောင်းစွာတွယ်ကပ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အိုးပြောင်းစိုက်တော့မယ်ဆိုရင် အပင်ဘေးပတ်ပတ်လည်မှာ မြေကြီးကိုဖြေးညှင်းစွာ ဖြည့်ပေးတာကောင်းပါတယ်။
မြေကြီးကို ပြည့်ကြပ်သိပ်နေအောင်ဖြည့်တာဟာ အမြစ်ဆီကို လေရောက်စေခြင်းကို အဟန့်အတားဖြစ်စေတာကြောင့် မြေကြီးမွမွလေးတွေကို အသုံးပြုတာအကောင်းဆုံးပါပဲ။
ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်ဟာ အပင်ပွားလွယ်တဲ့ ပန်းပင်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။
အမြစ်များကြီးထွားပြိး နောက်ထပ်အပင်သစ်တစ်ပင်ကို ဖြစ်စေနိုင်သလို ပန်းပွင့်ရဲ့ ဝန်မှုန်တံ ကြီးထွားရင့်မှည့်လာပြီး မျိုးစေ့များမှလည်း အပင်သစ်ဖြစ်စေပါတယ်။
အလင်းရောင်အများကြီးလည်းမလို၊ ရေလည်းအများကြီး လောင်းစရာမလိုဘဲ အိမ်ခန်းတွင်းမှာ စိမ်းစိုကာ လှပပြီး ပန်းချီဆန်တဲ့ မွှေးရနံ့သင်းသော အပွင့်ဖြူဖြူလေးတွေ ပွင့်တဲ့ ရှင်သီဝလိဂမုန်းပင်ကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးမယ်ဆိုရင် မိမိအိမ်ခန်း၊ ရုံးခန်း အတွင်းမှာ လှပနေရုံတင်မကဘဲ လာဘ်လာဘလည်း တိုးပွားစေတယ်လို့ မြန်မာလူမျိုးများက အယူရှိကြပါတယ်။
ခင်ညွန့် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) ခင်ညွန့်၊ ဒေါ် (ယုဝတီ) သခင်ခင်ညွန့် Category:သံတူကြောင်းကွဲ။
ဂျူး ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခုဖြစ်နိုင်သည်။
ဂျူးဘာသာ ဂျူး (စာရေးဆရာမ)။
စိုးဝင်း အမည်ရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ စိုးဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး - မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း စိုးဝင်း၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး - လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေဆဲ တပ်မတော် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် မဟာဆန္ဒြကုမာရစိုးဝင်း - မြန်မာသံအမတ်ဟောင်းနှင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်သည့်သူ စိုးဝင်း (ဝန်ကြီး) - စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဟောင်း စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ) - လူကယ်ပြန်ဝန်ကြီး၊ အားကစား/လူငယ် ဒုဝန်ကြီး​ဟောင်း Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ။
ကျိုက္ခမီရေလယ်ဘုရားမှ ဇော်ဂျီရုပ်များ ဇော်ဂျီဆိုသည်မှာ ပါဠိ သက္ကတနွယ်- ဟိန္ဒီစကားလုံး ဇောဂီ(ယောဂီ) မှ ဆင်းသက်လာပုံရသည်။
` စက္ခု သင်္ဃာ အရိယာနှင့် ဆရာပုဏ္ဏား ဇော်ဂီအားလည်း´ ဟူ၍ ဓမ္မပါလပျို့တွင် တွေ့ရှိရလေသည်။
`ပုဏ္ဏားဇော်ဂီ တပသီနှိုက်´ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေဟင်္သာမင်းပျို့တွင် `ရပ်ရှစ်ပါးမှ ပုဏ္ဏားဇော်ဂီ´ဟူ၍လည်းကောင်း သံဝရပျို့တွင် ဇော်ဂျီတို့ အကြောင်းအဖွဲ့များ တွေ့နိုင်ပေသည်။
အချို့ပညာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များက ဇော်ဂျီနှင့် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တို့သည် တစ်ဘာသာစီ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ဝိဇ္ဇာဓိုရ်သော ဇော်ဂျီသည် တစ်ကိုယ်မှ အများဖြစ်နိုင်၏။
ကွယ်ပျောက်နိုင်၏။
တိုင်းခြားအရပ်ကို ရောက်နိုင်၏။
မြေလျှိုးမိုးပျံ နိုင်၏။
ကောင်းကင်ဝယ် ငှက်ကဲ့သို့ ပျံနိုင်၏။
`လ´ကိုလည်းကောင်း၊ `နေ´ကိုလည်းကောင်း လက်ဖြင့် သုံးသပ်နိုင်၏ ဟူ၍ သမန္တစက္ခုဒီပနီကျမ်းတွင် တွေ့ရသည်။
ဇော်ဂျီသည် ဓာတ်လုံးနှင့် ဆေးတောင်ဝှေး အကူအညီဖြင့် မြေလျှိုး၍ မိုးပျံနိုင်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။
မြေလျှိုးမိုးပျံနိုင်သော လူသား အတတ်ပညာရှင်တစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပေသည်။
ဆုတောင်းခန်းပျို့တွင် `တရိသုလိ၊ ဇော်ဂီပုဏ္ဏား၊ သုံးစွဲထားသား၊ သစ်သားသုံးခွ၊ တိဒဏ္ဍနှင့်´ ဟု ပါရှိပုံကို ထောက်လျှင် ဇော်ဂျီတောင်ဝှေး သည် ယနေ့တွေ့နေရသကဲ့သို့ စင်းလုံးချောမဟုတ်ဘဲ သုံးခွလှံ တောင်ဝှေးမျိုး ဖြစ်တန်ရာသည်။
ဇော်ဂျီတွင် မုတ်ဆိတ်မွှေး လည်းရှိသည်။
ဇော်ဂျီတွင် ထူးခြားသည့် အချက်တစ်ချက်ရှိသည်မှာ ဇော်ဂျီတွင် အမဟူ၍ မရှိဘဲ ဇော်ဂျီအထီးများသာ ရှိခြင်းဖြစ်ပေသည်။
စံထွန်းအောင်၏ (ပြည်ထောင်စု ကျေးလက်ပျော်ရွှင်မှုများ) စာအုပ်မှ ဇော်ဂျီ ဆိုသည့်ပုဒ်သည် ယောဂီပုဒ်မှ ဆင်းသက်လာသည်။
(သဒ္ဒါမှာ ဂဝယော ပုဒ်မှနေ ဂဝဇော ဖြစ်လာသကဲ့သို့ ဒေါဓဿစသုတ် အဖွင့်အရ ယကို ဇ ပြုသည်။
) ယောဂီမှ ဇောဂီ ဖြစ်လာသည်။
ယောဂီ ဆိုသော ပါဠိစကားလုံးကို သက္ကတ အသံပျက်နှင့် မြန်မာများက ဇော်ဂျီဟု ဖတ်လိုက်ကြသည်။
ယောဂတရား အားထုတ်နေသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ယောဂတရား ဆိုသည်မှာ သမထတရား၊ ဈာန်တရား သမာဓိတရားဖြစ်သည်။
ယောဂအကျင့် ကျင့်နေသူ မှန်သမျှကို ယောဂီ ခေါ်ရသလို ဇော်ဂျီ လို့လဲ ခေါ်နိုင်သည်။
ဇော်ဂီတို့၏လုပ်ငန်းသည် တစ်စိတ်တစ်ဝက်အားဖြင့် ပုဏ္ဏားတို့၏ လုပ်ငန်းနှင့်တူပေသည်။
ဆုတောင်းခန်းပျို့တွင် ပါရှိသည့်စကားတို့အရ ဇော်ဂီတို့သည် ဗေဒင်ဟောကြ သည်။
လက္ခဏာဖတ်ကြသည်။
မြေကြန် အတတ်ကို နားလည် ကြသည်။
နေသွား လသွား၊ နေကြတ် လကြတ်၊ ဂြိုဟ်နေ ဂြိုဟ်ရပ်၊ အတိတ် နိမိတ်၊ တံဘောင်စံနည်းတို့ကိုလည်း လေ့လာကျွမ်းကျင်ကြသည်။
ထို့ပြင်လည်း သုဝဏ္ဏသျှံသစ္စာခန်ပျို့တွင် 'သဏ္ဌာန်ရွှေလှော်၊ ရှင်လှကျော်ကို၊ သက်တော်ဝင်ကြောင်း၊ နတ်များပေါင်း၍၊ နှုတ်ကောင်းတညီ၊ ဇော်ဂျီအတတ်၊ နတ်မန္တရား၊ နတ်ဆေးဝါးဖြင့်၊ ယောက်ျားအိပ်ပျော်၊ နိုးဘိသော်သို့၊ နုဘော်ပြင်းဝှန်၊ တန်ခိုးထန်ဘိ' ဟုစပ်ထားသည့် အရဆိုသော် ဇော်ဂျီတို့သည် အသက်သွင်းသောအတတ်ကို တတ်သည်ဟူ၏။
ဇော်ဂျီတို့၏ အဆင်းသဏ္ဌာန်ကိုသော်ကား ပန်းချီ ပန်းပုလက်ရာတို့တွင်လည်းကောင်း၊ ဇာတ်စင်ရုပ်သေးစင်တို့တွင်လည်းကောင်း ယနေ့တိုင်တွေ့ရပေသေးသည်။
ထိုအဆင်းသဏ္ဌာန်တို့ မူမှန်ပုံကိုလည်း ဇော်ဂျီဦးထုပ်ပင်၊ ဇော်ဂျီ မုတ်ဆိတ်ပင်၊ ဇော်ဂျီတောင်ဝှေးပင်၊ ဇော်ဂျီရောင် ဇော်ဂျီသွေးဆိုသော ဝေါဟာရတို့က ထောက်ခံထားကြပေသည်။
ဇော်ဂျီတောင်ဝှေးဆိုရာ၌ ဆုတောင်းခန်းပျို့တွင် 'တရိသူလီ၊ ဇော်ဂီပုဏ္ဏား၊ သုံးစွဲထားသား၊ သစ်သားသုံးခွ၊ တိဒဏ္ဍနှင့်'ဟု စပ်ထားသည်ကိုထောက်သော်၊ တစ်ခါတစ်ရံ ဇော်ဂျီတို့သည် တရိသူလီခေါ် အသွားသုံးခွလှံတံကိုလည်း ကိုင်စွဲတတ်ကြောင်း သိရပေသည်။
'တပသီတို့မှာဇော်ဂီအဝင်ဖြစ်သည်။
မိမိတို့စွဲသော တိဒဏ္ဍသစ်ကို ရေဖြင့် စိမ်၍ သစ္စာမူစေ'ဟူသော မနုကျယ်ဓမ္မသတ်လာ စကားကို ထောက်၍လည်း သိရပေသေးသည်။
နှောင်းစာတို့တွင်ကား ဇော်ဂျီကို ဝိဇ္ဇာဓိုရ်နှင့် မကွဲမပြား ရေးကြလေသည်။
သထုံပြည်တွင် သူရဲကောင်း ကုလားညီနောင်တို့ ဖုတ်ကင်စားသည်မှာ 'ဝိဇ္ဇာဓိုရ် ဇော်ဂျီကောင်'ဖြစ်ကြောင်းကို ဦးကုလားရာဇဝင်တွင် ဆိုထားလေသည်။
ထိုဇော်ဂျီတို့သည် ဃောရမည်သော မန္တန်၊ ဂန္ဓာရီ မည်သောမန္တန်၊ ထိုနှင်လျော်သော ဂုဋ္ဌိကာမည်သောဆေး၊ ဤမန္တန်ဆေးနှစ်ပါးစုံတတ်မှ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်အဖြစ် ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ရောက်သည်။
ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ဖြစ်လျှင် များစွာသောတန်ဖိုးဖန်ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေအပ်၏။
တစ်ယောက် တည်းလျက်လည်း များစွာသော ကိုယ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏။
အများဖြစ်လျက်လည်း တစ်ယောက်တည်းဖြစ်စေနိုင်၏။
ထင်ရှားသော ကိုယ်ရှိသောအဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကွယ်ပျောက်သော ကိုယ်ရှိသောအဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ တိုက်ခြားရာအရပ်သို့လည်းကောင်း၊ တံတိုင်း ခြားရာ အရပ်သို့လည်းကောင်း၊ တောင်ခြားဆီးရာအရပ်သို့လည်းကောင်း ကောင်းကင်ပြင်ကဲ့သို့ မငြိမရှောက်သွားနိုင်၏။
မြေအပြင်၌လည်း ရေ၌ ကဲ့သို့ ငုပ်ခြင်း ပေါ်ခြင်းကိုပြုနိုင်၏။
ရေ၌သော်လည်း မြေပြင်၌ကဲ့သို့ မပက်စေဘဲသွားနိုင်၏။
ကောင်းကင်ပြင်၌လည်း ထက်ဝယ်ပလ္လင်ဖြင့် အတောင်ရှိသော ငှက်ကဲ့သို့ ပျံနိုင်၏။
တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးသော လဝန်းကိုလည်းကောင်း၊ နေဝန်းကိုလည်းကောင်း လက်ဖြင့် သုံးသပ်နိုင်၏။
ဆုပ်နယ်နိုင်၏။
ဗြဟ္မာပြည်တိုင်အောင်သော်လည်း ကိုယ်ဖြင့်အလိုသို့ပါစေနိုင်၏ စသည်ဖြင့် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ဇော်ဂျီတို့ သတ္တိကို သမန္တစက္ခုဒီပနီကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားလျက်ရှိပေသည်။
မြန်မာရာဇဝင်တလျောက်တွင် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ဇော်ဂျီတို့အကြောင်းကိုမကြာခဏဖတ်ရသည်။
သရေခေတ္တရာပြည်တွင် ဒွတ္တပေါင် မင်းကြီးထံ၌ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်နှစ်ယောက်ခစားဘူးကြောင်း၊ သထုံပြည် တွင်ဝိဇ္ဇာဓိုရ်အသေကောင်ကို ဆရာတော် တောမှရခဲ့ဘူးကြောင်း၊ ရခိုင်ပြည် တောင်ကြီးတစ်ခုတွင် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တစ်ဦးသည် ရေဗူးကိုမြစ်သို့ အလိုလိုသွားစေ၍ ရေယူစေဘူးကြောင်း၊ အင်းဝဘုရင် တရဖျားမင်းသည် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်လုလင်ကို မြင်ဘူးကြောင်း၊ ဘုရင့် နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက် ဟံသာဝတီ ကျုံးတူးသောကာလ မြေထဲ၌ အောင်းနေသော ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ကို တွေ့ရဘူးကြောင်းတို့မှာ ထင်ရှားသော အတ္ထုပ္ပတ်တို့ ဖြစ်ကြပေသည်။
ဇော်ဂျီအကြောင်းကို ကုန်းဘောင်ခေတ် ပြဇာတ်ဆရာများကလည်း ဖွဲ့ဆိုခဲ့သေးသည်။
ဦးကြင်ဥက 'ငါ ဖေဂျီသနစ်ကို၊ ဋီကာဖြစ် လောင်းတော့မည်။