kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရဟန်းဒါယကာ များမှာ ပန်းတောင်းမြို့၊ ကြခတ်ရပ်နေ ဦးညိုကြီး+ဒေါ်အုန်းခိုင် သမီး ဒေါ်ဝါရုံ တို့ဖြစ်သည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ အုတ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးအရိယဝံသ ဖြစ်သည်။
ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးနောက် ဝါတွင်းကာလအုတ်ကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးပြီးနောက် ၁၂၅၆ ခုနှစ် နတ္တော်လပြည့်ကျော် ၈ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် လက်ပံလှသို့ စာသင်ကြွသည်။
လက်ပံလှသို့ စာသင်သွားသော အခါ ဦးနန္ဒမာလာ ကဘွဲ့တော်ကို ဦးဝါသဝ ဟုပြောင်းစေခဲ့သည်။
ရဟန်း ဦးဝါသဝ သည် လက်ပံလှတွင်နေ၍ တစ်လခန့်ကြာလျှင် ပန်းတောင်းသို့ ပြန်ကြွလာသည်။
အကြောင်းမူ စာကောင်းစွာမသင်ရ၍ ပြန်လာခြင်းပင်။
ယင်းသို့ပြန်လာပြီးနောက် လက်ပံတန်းမြို့၊ မီးလောင်ကုန်း ပထမ ဗောဓိဝန်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦးမေဓာထံတွင် အဘိဓမ္မာဘက်ဆိုင်ရာ ဝိနည်းဘက်ဆိုင်ရာ၊ အာစေရမုဋ္ဌိ ဟူသော ဆရာလက်သုံး ထုံးနည်း ဥပဒေသတို့နှင့်တကွ မှတ်သားနာယူခဲ့ရသည်။
သုတ္တန်အဋ္ဌကထာကြီးများကို ဆုံးခန်းတိုင် မသင်ရပေ။
လက်ပံတန်း၌ စာပေသင်ယူတော်မူနေစဉ် မယ်တော်မကျန်းမာကြောင်း သံကြိုးစာရသဖြင့် ဝါပန်ကာ ခေတ္တပြန်လာသည် ရောဂါဝေဒနာခံစားနေရသော မယ်တော်ကြီးက သားရဟန်းကြွရောက်လာသည်ကို မသိပေ။
ဆရာတော်သည် မယ်တော်ကြီးအား ဘုရားဆေးဖြင့်ဟကယ်တင်ပေအံ့ဟု သဘောရကာ ဗောဇ္ဈင်ပရိတ်၊ သီဟိုဠ်ဆရာတော် စီရင်အပ်သော “တေနသစ္စဝဇ္ဇေန သောတ္ထိ ဟောတုသဗ္ဗဒါ”ဂါထာနှင့် အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီးစီစဉ်အပ်သော “စိရံ ကာယောဋ္ဌိတော ဟောတု၊ သမ္ပတ္ထိဝါပိ သဗ္ဗဒါ” စသော ဂါထာ၊ မိမိပဋိဘာန်ဖြင့် စီမံအပ်သော “ဗောဇ္ဈင်္ဂပရိတ္တံ၊ တံရက္ခတု”ဟူသော သစ္စာပတ္ထနာမှုကို စူးစိုက် တည်ငြိမ်စွာ ရွတ်ဖတ်တော်မူသည်။
ထိုအခါ မယ်တော်ကြီးသည်သတိရလာ၍ ဦးခေါင်းငဲ့စောင်းကာ သားတော်ရဟန်းကို ကြည့်လေသည်။
ဆရာတော်က မယ်တော်ကြီးအား ဝေဒနာ ကိုစွဲ၍ ဒေါမနဿမဖြစ်စေရန် မိမိပြုခဲ့ဘူးသော ကောင်းမှုကံကိုသာ အထပ်ထပ် အောက်မေ့ဖွားများရန် ဟောကြားတော်မူသည်။
နေ့စဉ်ပင် မယ်တော်ကြီးအနီး၌ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်လေရာ ဝေဒနာသက်သာလာ၍ လက်ပံတန်းသို့ပြန်ကြွသည်။
လက်ပံတန်းမြို့ မီးလောင်းကုန်းရွာ ပထမဗောဓိဝန်ကျောင်းတိုက်၌ ၃ နှစ်မျှ သင်ကြားပြီးနောက် မြန်အောင်မြို့ ဂူကိုးလုံးကျောင်းတိုက်ဆရာတော် အရှင်နန္ဒိယထံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဂူကိုးလုံးဆရာတော်ကြီးမှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သဖြင့် စာပေပို့ချမှု ကောင်းစွာမပြုနိုင်သည့်အပြင် ပန်းတောင်းဆရာတော်ကိုယ်၌ကပင် အနာနှစ်လုံးသုံးလုံးပေါက်ပြီး ကျန်းမာရေးကြောင့် လင်းလွန်ပင်ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြန်ရာ လိုအင်မပြည့်သဖြင့် လက်ပံလှကျေးရွာ အဇိနာရာမကျောင်းသို့ ၁၂၉၅ ခုနှစ်တွင်ပြန်လည် ရောက်ရှိသည်။
လက်ပံလှတွင် သီတင်းသုံးစဉ်ကာလအတွင်း လိုအပ်သော ပရိယတ္တိ ကျမ်းစာများ၊ သဒ္ဒါနည်းနာများ၊ လုပ်ထုံးဖြတ်ထုံးစသည့် အာစေရမုဋ္ဌိများကို ဆည်းပူးပြီး အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ကူညီခဲ့ရသည်။
အုတ်ဖိုဆရာတော် ဘုရားကြီထံမှ လက္ခဏစိတြတ္ထယောဇနာ ခေါ် သဒ္ဒါသုတ်နက်ကို ညဝါအဖြစ် လိုက်နာသင်ယူသည်။
စပ်ရာစပ်ရာဌာနတို့၌ ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာကျမ်းဂန်အဆို လိုအပ်သောအဓိပ္ပါယ်ဆန်းကြယ်သော အဆုံးအဖြတ် မှတ်သားဖွယ်ရာ အာစေရမုဋ္ဌိ၊ အတိသုခုမ၊ ဝိနိစ္ဆယတို့ကို အုတ်ဖိုဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ မိန့်ဟတော်မူချက်များကို ကြားနာရသည်။
အင်္ဂပူဆရာတော် ဘုရားကြီးထံ၌ကား လိုအပ်သော ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ကျမ်းဂန်များ ကစ္စာယနသာရ စသော သဒ္ဒါဗျာကရုဏ်းဆိုင်ရာကျမ်းများ ဖွဲ့သီခြင်းဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကိုရရှိသည်။
၁၂၅၉ ခုနှစ်အထိ လက်ပံလှတွင် စာပေသင်ယူတော်မူသည်။
၁၂၆၄ ခုနှစ် မွေးရပ်သို့ပြန်စဉ် ပန်းတောင်းမြို့ ဘုရားပေါ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ တိုက်တွန်းချက်အရ မုံရွာမြို့ ဓမ္မာရုံတိုက်၊ ရွှေကျင်နိကာယဝင် ဦးပဒုမထံ၌ ခေတ္တမျှ စာလိုက်ခဲ့သည်။
နာမပရာမဋ္ဌ အဆုံးအဖြတ်ကို သေချာစွာ ကူးယူခဲ့လေသည်။
မန္တလေး၌မူ ရက်အနည်းငယ်မျှနေပြီး ဗဟုသုတ ရယူဆည်းပူးခဲ့သည်။
မုံရွာမှပြန်လာပြီး လက်ပံလှသို့သာကြွတော်မူသည်။
၁၂၆၇ ခုနှစ်တွင် ပန်းတောင်းမြို့ ကြခတ်ရပ်နေ ဦးမြတ်ရာ၊ ဦးချက်ကြီး၊ ဦးသာဇံ နှင့် ဦးရွှေမှိန်တို့လေးဦးသည် လက်ပံလှသို့သွားရောက်ပြီးလျှင် အင်္ဂပူ ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ၊ လျှောက်ထား တောင်းပန်ကြလေသည်။
ဒါယကာ လေးဦးတို့က “ပန်းတောင်းဆရာတော် အရှင်ဝါသဝ ကို ချီးမြှောက်ပါရန် မချီးမြှောက်ပါက ကြခတ်ရပ်နှစ်ပိုင်းကွဲ၍ အရှင်ဘုရားတို့ အလိုရှိအပ်သော ဒွါရဝန္ဒနာသာသနာတော်လည်း ညှိုးမှိန်ကာ မစည်ကားဘဲ ရှိပါလိမ့်မည်” ဆရာတော်လေးအား ချီးမြှောက်ပါမူ ပန်းတောင်းနယ်မြေတဝန်း ဒွါရဝန္ဒနာ ဓမ္မက္ခန္ဓာသာသနာ ပွားစီးအားကြီးဖွယ်ရာ ရှိပါသည်ဘုရား”ဟုလျှောက်ထားလေသည်။
ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားသည် အရှေ့ပိုင်းအနောက်ပိုင်း ဒါယကာတို့ မညီညွတ်သောအခြေအနေတွင် သားချင်းတော်စပ်သူတို့က မနေစေလိုကြောင်း၊ လက်ပံလှ၌ပင် သီတင်းသုံးကာ ဆရာသမားများအား လုပ်ကျွေးပြုစုရင်း ပဋိယတ် ပဋိပတ်တို့ကို ကိုယ်တိုင်သောက်စို့ရင်း တဘက်မှလည်း ရဟန်းငယ်နှင့် သာမဏေတို့ကို စာပေသင်ကြားပို့ချခြင်းအားဖြင့် သာသနာပြုလိုကြောင်း လျှောက်ထားလေသည်။
ထိုအခါ အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးက “ရှုပ်ပစေ၊ ရှုပ်ပစေ မင်းလိုလူက အရှုပ်ထဲမှာမှ ပိုပြီးအရည်အချင်း သိသာတယ် အရည်အချင်းရှိသူဟာ အရှုပ်ကိုမကြောက်နဲ့ အရှုပ်ကြီးလေ အရည်အချင်းရှိသူရဲ့ သတ္တိ ထွက်လာလေပဲ။
ဒီလိုအရည်အချင်းနဲ့ ကိုယ်တွင်းသတ္တိ အခြေပြုတိုးတက် ကြီးမြင့်လာခြင်းက အရှည်တည်တံ့တယ် ပိုပြီးအရှိန်အစော်ရှိတယ်။
ဩဇာအာဏာစူးရှတယ်။
ဒါကြောင့် ရှုပ်သမျှဟာ ငါ့တပည့်အရည်အချင်းပြဖို့ စစ်တလင်းဖြစ်တယ်။
မင်း လိုက်သွား မင်းကိုယုံတယ်၊ မင်းလိုက်မှ ပန်းတောင်းနယ်မြေမှာ ဒွါရဝန္ဒနာ သာသနာထွန်းကား အရှည်တည်တံ့စည်ပင်မယ်”ဟု မိန့်တော်မူသည်။
၁၂၆၇ ခုနှစ် ပြာသိုလတွင် ပန်းတောင်းမြို့ ကြခတ်ရပ်၌ ဆုတောင်းပြည့် ကျောင်းသစ်တိုက်အာရာမ်ကို ခံယူတော်မူသည်။
စာသင်တိုက်အဖြစ်ထူထောင်ကာ စာပေပရိယတ္တိ ပို့ချသည်။
ပရိယတ္တိသင်ကြားရေး၌ ပထမဦးစွာ ကစ္စည်းသဒ္ဒါ ကျမ်း ကျေစေပြီးမှ အဘိဓမ္မာကျမ်းစာတို့ကိုသင်စေသည်။
ကိုယ်တော်တိုင် ကစ္စည်းသဒ္ဒါကို အခြေပြုမှစ၍ပို့ချသည်။
အတော်ကျွမ်းကျင်မှ တိုက်အုပ် ဆရာတော်ကို လွှဲပြောင်းပို့ချစေသည်။
ထူးချွန်သူ စာသင်သားများကို အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာဝိနည်းအဋ္ဌကထာများကို ကိုယ်တော်တိုင် ပို့ချတော်မူပြန်သည်။
ကစ္စာယန၊ ဘေဒစိန္တာ၊ ရူပသိဒ္ဓိ စသည်တို့ကို သီးသန့်ပို့ချခြင်း၊ နည်းပါးသည်။
အဋ္ဌကထာကြီးများသင်ကြားပို့ချရာ၌ ယင်းကစ္စာယန၊ ဘေဒစိန္တာ၊ ရူပသိဒ္ဓိလာ အဓိပ္ပါယ်တို့ကို ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကဏ္ဍအလိုက်ထည့်သွင်းရှင်းပြ ဖွင့်ဆိုနှံ့စပ်စွာ ပို့ချတော်မူလေသည်။
ပုဒ်စစ်၊ သဒ္ဒါစစ်၊ သံဝဏ္ဏနာ၊ နည်း၊ ဥပစာတို့ကို ကြေကြေညက်ညက် နှုတ်တတ်ဖြစ်စေလျက်၊ ယင်းတို့ကို အခြေခံကာ သဒ္ဒါကျမ်းငယ်စသည့် ကျမ်းလာ အဓိပ္ပါယ်တို့ကို သွတ်သွင်းခါ သဘောပေါက် စာတတ်ဖြစ်အောင် ဝါတွင်းကာလပတ်လုံး စာဝါမပျက်ပို့ချတော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တရားဟောပြောသည့်အခါများတွင်လည်း ကြားနာသူ စိတ်နှလုံးကြည်နူးခြင်းဖြစ်ပြီး တရားသဘောပေါက်အောင် ဟောသည်။
ဆရာများပေးသည့်နည်း၌တည်၍ အာကာသဂင်္ဂါမှ လျော့ကျသော ရေသည်အစဉ်မပြတ်သကဲ့သို့ မပြတ်သောစကားကို ဖြစ်စေလျက်ဟောကြားသည့် ဓမ္မကထိက၏စကားသည်သာ အနုပ္ပဗန္ဓမည်၏ ဆိုသကဲ့သို့ပင် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏တရားသည် အနုပ္ပဗန္ဓပင် ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဒွါရဝန္ဒနာ သာသနာထွန်းကား ပြန့်ပွားရေးတွင် ဝီရိယလုံ့လပြု ကြိုးပမ်းအားထုတ်တော်မူသည်။
ကျမ်းပေါင်းများစွာလည်း ရေးသားပြုစုတော်မူသည်။
၁၂၉၅ ခုနှစ်ပြာသိုလ၌ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် ဆက်ကပ် လှူဒါန်းသော “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ”ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရရှိသည်။
၁၃၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌသံဂီတိ ဩဝါဒါစရိယ သံဃနာယကဘွဲ့ကို ခံယူရရှိသည်။
“ဓမ္မိဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရ နိကာယဂိုဏ်း”၏ ပဉ္စမမြောက် သာသနာပိုင်ဖြစ်တော်မူသော အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဝနတ်ထံပျံလွန် တော်မူသောအခါ - ၁။
၁၂၂၈ ခုနှစ် ကဆုန်လတွင်ဖွားမြင်သော ဟင်္သာတခရိုင် မဲဇလီကုန်းမြို့ ကြံတောဆရာတော်။
၁၂၂၉ ခုနှစ် တော်သလင်းလတွင် ဖွားမြင်သော သာယာဝတီခရိုင် သာရဝေါတိုက်နယ် ရွာကလေးဆရာတော်။
၁၂၃၁ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လတွင် ဖွားမြင်တော်မူသော သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးဖြူကုန်းမြို့၊ လုလင်ကျော် ဆရာတော်။
ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးလေးပါးတို့သည် မဟာနာယကတွင် သိက္ခာတော်ကြီးရင့်သော မထေရ်ကြီများဖြစ်ကြ၍ ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း ဆဋ္ဌမမြောက်မဟာနာယက သံဃရာဇာ သာသနာပိုင်များဖြစ်ကြလေသည်။
မဟာနာယက သံဃရာဇာလေးပါးတို့အနက် ပန်းတောင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပဓာန မဟာနာယကအရာ၌ တည်တော်မူရပေသည်။
၁၃၀၅ ခုနှစ် ဝါဆိုလတွင် ရွာကလေးဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် လည်းကောင်း၊ ၁၃၀၇ ခုနှစ် ပြာသိုလတွင် ကြံတောဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် လည်းကောင်း၊ ၁၃၁၆ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလတွင် လုလင်ကျော် ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည်လည်းကောင်း၊ အသီးသီးခန္ဓာချုပ်ငြိမ်းရုပ်သိမ်းပျံလွန်တော်မူ ကြလေသည်။
ထိုအခါ ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တစ်ပါးတည်းသော ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ ဆဋ္ဌမမြောက်မဟာနာယက သံဃရာဇာသာသနာပိုင်ဖြစ်တော်မူလေသည်။
၁၃၀၆ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၀ ရက် ဟင်္သာတ, အင်္ဂပူ ဒွါရအမည်ရှိကုန်သော ဒွါရတို့သည် ကျေးဇူးရှင်အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့်ချင်းဖြစ်ပါလျက် နှစ် ၃၀ မျှ တစ်သီးတစ်ခြား ရပ်တည်နေရာမှ ပြန်လည်စည်းရုံးရန် အခွင့်သာသည်ဖြစ်၍ မဲဇလီကုန်းမြို့ တောင်ဖက် ကန်ဆည်ရွာ ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ သံဃာ့အစည်းအဝေးကျင်းပလျက် နိကာယသမောဓာန ပြုတော်မူလေသည်။
ထိုအစည်းအဝေးကြီးကား အောင်မြင်တော်မူသည်။
ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရာကြီးသည် ဒွါရဝါဒီဖြစ်သော သမ္မတ ဒေါက်တာဦးဘဦး ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်သည့် ဆရာတော်ဖြစ်သည်။
ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် အုတ်ဖိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီး တို့နည်းတူ ဒေသအများအပြားသို့ လှည့်လည်သီတင်းသုံး စာပေပို့ချသည့်အပြင် တပည့် သံဃာတော်များအားလည်း သင့်လျော်ရာ ဒေသများသို့သွားရောက် သီတင်းသုံးသာသနာပြု စေလွတ်တော်မူသည်။
၁၃၁၇ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၃၊ ၁၄၊ ၁၅ ရက်များတွင် ကျင်းပသော ဒွါရဝါဒီနှစ်တစ်ရာပြည့် မဟာသဘင်အစည်းအဝေး၌ သံဃမဟာနာယက သဘာပတိအဖြစ်အုပ်ချုပ်တော်မူသည်။
ထိုအစည်းအဝေးကြီးသို့ မူလဒွါရ မဟာဒွါရ၊ နန်ဦးမဟာဒွါရ နိကာယဝင်များ၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဒွါရဝါဒီများ ကံမမြို့နယ်မှ ဒွါရဝါဒီများ ပါဝင်တက်ရောက်ကြသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတကြီး ဒေါက်တာဦးဘဦး နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ချုပ်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်တရားသူကြီးချုပ် အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ ဦးသိမ်းမောင်၊ သမ္မတအတွင်းဝန် သီရိပျံချီ ဦးပါချီနှင့် တာဝန်ရှိသူတို့ တက်ရောက်ကြသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တပို့တွဲလပြည့် နေ့လယ် ၁၁ နာရီအချိန်တွင် ကျင်းပအပ်သော ဒွါရဝါဒီ နိကာယနှစ်တစ်ရာပြည့် ကျောက်တိုင်ပန္နက်တင် မင်္ဂလာသဘင်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်သည်။
ကျေးဇူးရှင် ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဒွါရဝါဒီ နှစ်တစ်ရာပြည့် မဟာသဘင်သံဃာ့အစည်းအဝေး နောက်ဆုံးနေ့၌ နိဂုံးချုပ် ဩဝါဒအဖြစ် (၁) နိကာယဝင် အရှင်သူမြတ်တို့သည် ဒွါရဝါဒီ ပီသစွာနေထိုင်ကြရန်။
(၂) ဗုဒ္ဓနုဿတိ အာရုံထုံမွှမ်းကြရန်။
(၃) အပ္ပမာဒတရားလက်ကိုင်ထား၍ သတိဓမ္မ ပြည့်စုံကြရန် ဟောကြားတော်မူပါသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၂ဝ ပြည့်နှစ် ကဆုန်လဆန်း ၂ မြန်မာနှစ်ဆန်း ၂ရက်နေ့ နာရီပြန် ၂ ချက်တီးအချိန်၌ စုတိကမ္မဇရုပ်ချုပ်ငြိမ်း စံလွန်တော်မူသည်။
ကန်တွင်းဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလာမလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ သတ္တမမြောက် သာသနာပိုင် ပြည်မြို့ (၁၃၂၀-၁၃၂၁) ပြည်မြို့ ကန်တွင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ဟင်္သာတမြို့နယ် သံပရာကိုင်းရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပန်းတောင်းမြို့သို့ရောက်ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၂၆၉ခုနှစ်တွင် ပန်းတောင်းမြို့ ဆုတောင်းပြည့်ကျောင်းသစ်တိုက် ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးအားဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။
ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်သုဘာသိတ ဖြစ်သည်။
ပန်းတောင်းမြို့သို့ရောက်ပြီးမှ ရဟန်းတက်ခြင်းပင်။
ကန်တွင်းဆရာတော်သည် ငယ်စဉ်ကပင် လုံ့လဝီရိယ ကြီးမားတော်မူသည်။
ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အားကိုးပြုရသော တပည့်တစ်ပါးပင်ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၇၅ ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၆ ရက်နေ့၌ ပြည်မြို့ ဆုတောင်းပြည့်တိုက်ကို တည်ထောင်၍ စာသင်တိုက်ဖွင့်လှစ်ရန် ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးက စေလွှတ်ရာ အခြံအရံများနှင့်တကွ ကြွရောက်တော်မူသည်။
၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် လမ်းမတော် မြန်မာ့ကျက်သရေဆောင် ကုမ္ပဏီ ဦးလှဘူး+ ဒေါ်ညွန့် တို့က ကျောင်းတိုက်အတွင်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော ဝေနယိကရုမ်အုတ်ကျောင်းသစ်ကို အလှူခံသည်။
ပြည်မြို့၊ မူရေပင်အရပ်တွင် ဦးမိုး+ဒေါ်စို ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် လယ်လုပ်၍ ငွေကြေးစုဆောင်းမှုပြုကာ ကျောင်းကြီးတစ်ဆောင် လှူဒါန်းရန် အာသီသ ပြင်းပြသည့်အလျောက် ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်ကာ ချွေတာ စုဆောင်းမှု ကောင်းမွန်သောကြောင့် ကျောင်းကြီးတစ်ဆောင် ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းနိုင်လောက်သည့် ပစ္စည်းဥစ္စာစုမိလေသည်။
ထိုအခါ ဦးမိုးသည် မည်သည့် မြို့ရွာ၊ မည်သည့်ကျောင်းတိုက်၌ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းရန် သင့်ပါမည်နည်းဟု ပြည်မြို့မှအစပြုကာ မန္တလေးမြို့တိုင် ရှာဖွေရာ မိမိနှစ်သက်သော ကျောင်းတိုက်၊ မိမိကြည်ညိုသော ရဟန်းသံဃာတို့ကို မတွေ့ရချေ။
တစ်နေ့သော် ဦးမိုးသည် ပြည်မြို့ကန်တွင်းဆုတောင်းပြည့် ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။
ထိုအချိန်တွင် ကန်တွင်းဆရာတော် ဦးသုဘာသိတသည် စာဝါအတွက် ခေါင်းလောင်း တီးချိန်တည်း။
ခေါင်းလောင်းသံစဲလျှင် ကျောင်းအသီးသီးမှ ရဟန်းသံဃာတို့သည် သင်္ကန်းကို ပရိမဏ္ဍလအစ ညီစွာဝတ်ရုံလျက် ကျမ်းစာအုပ်ကို ရင်မှာပိုက်ကာ တည်ငြိမ်သော အိန္ဒြေဖြင့် ဆရာတော်၏ကျောင်းသို့ ကြွသွားကြသည်ကို မြင်ရသဖြင့် ကြည်ညိုခြင်းများစွာ ဖြစ်ရလေသည်။
ထိုအခါ ဦးမိုးသည် ရဟန်းသံဃာတော်တို့နောက်မှ လိုက်သွား၍ ကြည့်ရှုပြန်ရာ အစီအရီ ညီညာစွာရှိနေသော သံဃာစီးဖိနပ်များကို တအံ့တဩတွေ့ရလေသည် ဆရာတော်ကိုလည်း လှမ်းမျှော်ဖူးတွေ့ရလေသည်။
စာအဓိပ္ပါယ်ရှင်းလင်း ပြသသည်ကိုလည်း ကြည်ညိုစွာကြားနာရသည်။
ငြိမ်သက်စွာ စာနာ, စာလိုက်နေကြသော ရဟန်းများကိုလည်း ဖူးတွေ့ရသည်ဖြစ်၍ တစ်သက်တာဝယ် မတွေ့ဘူးသော အတိဣဋ္ဌာရုံကို တွေ့ကြုံဖူးမြင်ရသဖြင့် ကြက်သီးမွှေးညှင်းထမျှ သဒ္ဓါတရားဖြစ်ပွား တတ်ကြွ၍ ဤကျောင်းတိုက်၌ပင် ကျောင်းဆောက်လုပ် လှူဒါန်းတော့မည်ဟု ဆုံးဖြတ်မိလေတော့သည်။
ကျောင်းမှ အိမ်သို့ပြန်ရောက်လျှင် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်စိုအား မိမိဖူးမြင်ခဲ့ရသည့် အတွေ့အကြုံများကို ပြောပြသည်။
နောက်တစ်နေ့၌ ဇနီးသည်ကိုခေါ်၍ နှစ်ဦးသားသွားရောက်ဖူးမြှော်သည်။
ဤသို့ ၃-၄ ရက် ဖူးမြင်စုံစမ်းပြီးမှ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းလေသည်။
ကျောင်းဒကာ ဦးမိုးသည် ကျောင်းအမ ဒေါ်စို မကျန်းမာစဉ်မှာပင် လယ်မြေအချို့ကို ကန်တွင်းဆရာတော်ဘုရားအား လှူဒါန်းလေသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဒွါရဝါဒီ မဟာနိကာယဝန်ဆောင်ဖြစ်သည်။
သက်တော် ၅၁ နှစ်အရွယ် ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ရရှိတော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ကာယဗလ ပါးလျသော်လည်း လုံ့လဝီရိယအရာ၌ အထူးထက်သန်တော်မူသည့် အလျောက် ပညာတတ်တပည့်များ ပေါ်ထွက်လာသည်အထိ စာပေပရိယတ္တိသင်ကြားပို့ချတော်မူသည်။
သာသနာတော်အတွက် အကျိုးများသော ကျမ်းဂန်များကိုလည်း ရေးသားပြုစု တော်မူသည်။
သက္ကတအရာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသည်။
၁၃၁၆ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း (၁၃)ရက်မှ စတင်ကျင်းပမည် ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင်ပွဲကြီး၌ ပြည်ခရိုင်မှ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ တံဆိပ်တော်ရ ရဟန်းနှစ်ပါးဖြစ်သော ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် ပြည်ကန်တွင်း ဆရာတော်တို့ ပင့်ဖိတ်ခံရသည်။
ထိုပွဲကြီးတွင် ကြွရောက်လာကြကုန်သော သံဃာတော်အားလုံး တပေါင်းတည်း သိမ်သမုတ်မှု၊ ဥပုသ်ပြုမှု၊ ရွတ်ဆိုမှုတို့သည် ဖြည့်စွက်လာသော အချက် ၃ ချက်သည် မိမိတို့၏ နိကာယစည်းမျဉ်းနှင့် မညီညွတ်သောကြောင့် ထိုအမှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပြုရေး ဒွါရဝါဒီတို့မှ တောင်းဆိုရာ ယင်းသုံးချက် ပါဝင်နိုင်လျှင်တက်ပါ။
မပါဝင်နိုင်လျှင်မတတ်ပါနှင့်ဟု ပင့်ဖိတ်ရေးအဖွဲ့ကပြန်ကြားသည်။
ထိုအခါ မူလဒွါရ ပဓာနအမှုဆောင်ဖြစ်သော ကန်တွင်းဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် မဟာဒွါရ အမှုဆောင်များဖြစ်သော ဟင်္သာတမြို့ သပြေပင် ဆရာတော်၊ လယ်တီဆရာတော်တို့နှင့် ညှိနှိုင်းကာ မတက်ရောက်ရန်ဆုံးဖြတ် သည်။
ထိုအခါ အစိုးရအဖွဲ့သည် ၁၃၁၆ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၁၂ရက်နေ့ ညတွင် ရေဒီယိုမှနေ၍ ဒွါရဝါဒီဂိုဏ်း၏ တောင်းဆိုချက်များကို လိုက်လျောပါကြောင်း ဒွါရဝါဒီဆရာတော်၊ သံဃာတော်တို့သည် ဆဋ္ဌသံဂါယနာ ဖွင့်ပွဲသဘင် သို့ ကြွရောက်ပါမည့်အကြောင်း ကြေညာပင့်လျှောက်လေသည်။
ပြည်မြို့ရှိ သာသနာရေးအရာရှိတို့သည် ကဆုန်လဆန်း (၁၃)ရက်နေ့ နံနက်ကပင်လာရောက်ပြီး အစိုးရ၏လိုက်လျောချက်နှင့်ပင့်လျှောက်မှုတို့ကို ကန်တွင်း ဆရာတော်အားလျှောက်ထားသည်။
ထိုသို့လျှောက်ထားမှုကြောင့် ဆရာတော် ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့ ရှိ ဒွါရဝါဒီအမှုဆောင် ဆရာတော်များထံသို့လည်းကောင်း၊ ပန်းတောင်းနယ်ရှိ ဘာဏကအဖွဲ့ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း၊ မင်းလှ မြို့နယ် ဘာဏကအဖွဲ့ဝင်များထံသို့လည်းကောင်း အကြောင်းကြားလေသည်။
ထို့နောက် ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့်အတူ ကဆုန်လပြည့် ကျော်(၁)ရက်နေ့တွင် ပင့်ဆောင်ရန်ရောက်ရှိနေသော ကားများဖြင့် ဆဋ္ဌသံဂါယနာ ပွဲသဘင်သို့ကြွသည်။
ထိုအကြောင်းများကို မူလဒွါရပဓာန အမှုဆောင်ဖြစ်တော်မူသောကန်တွင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပါဠိဂါထာ ရစနာ ၅-ပုဒ်ဖြင့် အကျဉ်းချုပ် မှတ်တမ်းပြုတော်မူခဲ့သည်။
ကန်တွင်းတိုက်မှ ဆင့်ပွားသာသနာပြုကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ပြည်မြို့ ဂန္ဓမာတောရ၌ ဦးဉာဏာဓိပတိ။
မအူပင်မြို့၊ ထန်းပင်ကွေ့ ကျောင်း၌ ဦးဇောတိဒတ္တ။
ဟင်္သာတခရိုင်၊ မဲဇလီကုန်းမြို့ ဆုတောင်းပြည်တိုက်၌ ဦးနန္ဒမာလာ။
ရွှေတောင်မြို့ သီရိဝိသုတာရုံ လှိုင်မြရှင်ကျောင်းတိုက်၌ ဦးဝေဒိယက။
ဘားအံ့ တရုပ်လှရွာ အထက်ကျောင်းကြီး၌ ဦးဝေဒိဿရ။
မင်းလှမြို့တွင်း ဆုတောင်းပြည့် ကျောင်းတိုက်၌ ဦးဉာဏဓာရ၊ ငါးသိုင်းချောင်းမြို့ ဆုတောင်းပြည့်ကျောင်းတိုက်၌ ဦးနိရင်္ဂဏ။
ရန်ကုန်မြို့ဝင်ဒါမီယာ- ၂၂ ဗြဟ္မနိမ္မိတာရံ ကျောင်းတိုက်၌ ဦးသဟမ္ပတိ။
ပုသိမ်ရာမညမြို့သစ် ဆုတောင်းပြည့်ကျောင်းသစ်၌ ဦးဓမ္မာဓိကတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် ဓမ္မဝိနယာနုလောမမူလဒွါရ နိကာယဂိုဏ်း၏ သတ္တမမြောက်သာသနာပိုင်အဖြစ် ၁၃၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၃၂၁ ခုနှစ်ထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက်တော် ၇၁ နှစ် အရွယ် ၁၃၂၁ ခုနှစ်ဦးတွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
ရှားခဲဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလောမမူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ အဋ္ဌမမြောက်သာသနာပိုင် (၁၃၃၈-၁၃၄၃) သတ္တမမြောက်သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသော ပြည်မြို့ကန်တွင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူသည့် ၁၃၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြောက်မှုမရှိသေးဘဲ ၁၃၂၁ ခုနှစ်မှ ၁၃၃၈ ခုနှစ် အထိကာလတွင် တွဲဘက်ဒုတိယသာသနာပိုင်များဖြစ်တော်မူကြသော ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းမဟာရာဇိကာရုံဆရာတော် ဦးဓီရုက္ကဋ္ဌ၊ ကြည့်မြင်တိုင် ကိုးထပ်ကြီး ဆရာတော်၊ စစ်ကွင်းဓမ္မာရုံဆရာတော် ဦးဣန္ဒက၊ ဘားအံမြို့ ရဲကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးဂုဏုတ္တရ၊ အင်္ဂပူမြို့ ဓမ္မသုခဆရာတော်၊ မအူပင်မြို့ ဒီပဲယင်း ဆရာတော်၊ ရေကြည်မြို့ ဒီပါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့က ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်းကို ညှိနှိုင်းအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။
၁၃၃၈ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ဟင်္သာတမြို့နယ် ရှားခဲကျေးရွာမှ ရှားခဲဆရာတော် ဦးဂဏစီရ အား မူလဒွါရဂိုဏ်းသံဃာတော်များက ညှိနှိုင်းဆုံးဖြတ်၍ အဋ္ဌမမြောက် သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဟင်္သာတခရိုင်၊ ဇလွန်မြို့နယ်၊ ဆင်လမ်းရွာအနီး ရှမ်းစုကျေးရွာတွင် ခမည်းတော်ဦးအောင်သင်း၊ မယ်တော် ဒေါ်နုတို့က ၁၂၅၇ ခုနှစ် တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ကျောင်းသားအရွယ်တွင် ရွာရှိဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားသည်။
၁၃ နှစ်သား အရွယ်တွင် သာမဏေဘဝသို့ ရောက်၍ သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ် အခြေခံမှ စတင်သင်ယူသည်။
၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီး ဘွဲ့တော် ဦးဂဏစီရ ဖြစ်သည်။
ဇလွန်မြို့ မဟာနာဂဝံသတိုက်သို့ စာပေပရိယတ္တိ သင်ယူရန် ရောက်ရှိတော်မူသည်။
ထို့နောက် ဟင်္သာတမြို့ နှင့် ၆ မိုင်အကွာ ရှားခဲကျေးရွာ၌ နိမ္မိတာရုံကျောင်းတွင် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံး၍ စာပေပရိယတ္တိပို့ချကာ သာသနာပြန့်ပွားရေးကို အားထုတ်ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
၁၃၃၈ ခုနှစ်တွင် ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ အဋ္ဌမမြောက် သာသနာပိုင်အဖြစ် မူလဒွါရဂိုဏ်းစည်ပင်တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်တော်မူရင်း သက်တော် (၈၈)နှစ်၊ သိက္ခာတော် (၆၆)ဝါအရ ၁၃၄၅ ခုနှစ်တွင် ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူသည်။
၁၃၄၂ ခုနှစ်တွင်အသက်အရွယ်ကြီး ရင့်တော်မူသည့်အပြင် ဆီးရောဂါပါ စတင်ခံစားလာရသဖြင့် ၁၃၄၃ ခုနှစ်တွင် သာသနာပိုင်အဖြစ်ရှိနေသော်လည်း လုပ်ငန်းတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ရန် မစွမ်းသာသဖြင့် မဲဇလီကုန်းဆရာတော်အား တာဝန်ပေးခဲ့သည်။
၁၃၄၅ ခုနှစ်တွင် ဆီးရောဂါ ကုသမှုကိုခံယူရန် ဟင်္သာတမြို့ ချမ်းသာကြီးကျောင်းတိုက်တွင် သွားရောက်သီတင်းသုံး ဆေးကုသမှုခံယူနေစဉ်ကာလ၌ပင် ယင်းကျောင်းတိုက်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
မဲဇလီကုန်းဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလာမမူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း နဝမမြောက် သာသနာပိုင် (၁၃၄၅-၁၃၆၁) မဲဇလီကုန်းဆရာတော်လောင်းလျာကို ကန်ထောင့်ရွာတွင် ခမည်းတော် ဦးမြတ်အေး၊ မယ်တော်ဒေါ်သစ်တို့မှ ၁၂၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
မဲဇလီကုန်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပြည်မြို့ ကန်တွင်းဆုတောင်းပြည့်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသုဘာသိတ တပည့်ဖြစ်သည်။
ဟင်္သာတခရိုင်၊ အင်္ဂပူမြို့နယ်၊ မဲဇလီကုန်းမြို့၊ ဆုတောင်းပြည့်တိုက်ရှိ တပည့်ရဟန်း သာမဏေများကို စာပေပရိယတ္တိဓမ္မကို မပြတ်ပို့ချသည်။
မဲဇလီကုန်းဆုတောင်းပြည့် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်နန္ဒမာလာဖြစ်သည်။
ဆရာတော်သည် စာပေ ပရိယတ္တိ၌ မာနကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ကျေးဇူးရှင် ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး မိမိကျောင်းတိုက်၌ လာရောက်သီတင်းသုံး နေထိုင်စဉ် ရိုသေဝပ်တွား ကျိုးနွံစွာဖြင့် လိုအပ်သော စာပေများကို လေ့လာသင်ယူလေ့ရှိသည်။
ကျေးဇူးရှင် ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးကလည်း အုတ်ဖိုဆရာတော်၊ အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့၏အထံမှ ရအပ်သော နိသျည်းတို့ကို နည်းရအောင် ပို့ချပေးသနားတော်မူသည်။
အဋ္ဌမမြောက် သာသနာပိုင်ဖြစ်တော်မူသော ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဟင်္သာတ ရှားခဲဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် ၁၃၄၅ “ဓမ္မဝိနယာနုလောမ မူလဒွါရ နိကာယ" ဂိုဏ်းကြီး၏ နဝမမြောက်သာသနာပိုင် ဖြစ်လာသည်။
သာသနာတော်ပြန့်ပွားစည်ပင်ရေး ဒွါရဝန္ဒနာ သာသနာတိုးတက် စည်ပင်ရေးတို့ကို လုံ့လဝီရိယစိုက်ထုတ်စွမ်းတော်မူသမျှ ကြိုးပမ်းအားထုတ်တော်မူပါသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၆၁ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၁၂ ရက်နေ့တွင် ခန္ဓာဝန်ချုပ်ငြိမ်းကာ ဘဝနတ်ထံသို့ စံမြန်းတော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ခရစ်နှစ် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ကောဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယက အဖွဲ့တွင် ဓမ္မဝိနယာ နုလောမ မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း ဦးစီးနာယက သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသော မဲဇလီကုန်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် နိုင်ငံတော်ဩဝါဒါ စရိယဆရာတော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
ရွှေတောင်ဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလောမမူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း ဒဿမမြောက်သာသနာပိုင် (၁၃၆၁-၁၃၆၈) မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ ဒဿမမြောက်သာသနာပိုင်မှာ ပဲခူးတိုင်း၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့ယွန်းတန်းရပ် စက္ကပဇ္ဇောတာရုံ ပန်းတောင်းကျောင်းသစ် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တစက္ကာဝုဓ မဟာထေရ်မြတ်ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်လောင်းလျာကို ပဲခူးတိုင်း၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့၊ တပ်ကုန်းရပ် ၊ ခမည်းတော် ဦးစံမှူး မယ်တော် ဒေါ်ရွှေသစ်တို့မှ ၁၂၆၈ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
မွေးချင်း ၇ ယောက် အနက် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သည်။
၉ နှစ်သားအရွယ်တွင် ပဉ္စမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
အစိုးရမူလတန်းကျောင်း ပျက်စီးသွားသဖြင့် မိဘများက ပညာဆက်လက် သင်ကြားစေလိုသောဆန္ဒဖြင့် ပန်းတောင်းမြို့မ ဆုတောင်းပြည့် ကျောင်းသစ်တိုက်၊ မူလဒွါရ သာသနနိကာယ ဆဋ္ဌမမြောက် သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသော ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးထံအပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားစေရာ မင်္ဂလသုတ် ပရိတ်ကြီး ဝတ်တက် ဝတ်ကပ်၊ ဆုံးမစာ၊ သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ် စာငယ်များကို သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။
၁၂၈၃ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၇ ရက် စနေနေ့တွင် ပန်းတောင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မယ်တော် ခမည်းတော် ဆွေမျိုးမိသားစု တို့၏ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့မှုဖြင့် သာမဏေပြုရာ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်စက္ကာဝုဓ ဖြစ်သည်။
၁၂၈၇ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁ ရက်နေ့ နံနက် ၉နာရီအချိန်တွင် မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ ပဉ္စမမြောက်သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသော အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီး အမှူးပြုသော ဂိုဏ်းသံဃာတော်အပါး ၃၀ ကျော် စုဝေးကြွရောက်ချီးမြှောက်တော်မူ၍ အင်္ဂပူဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရဟန်းဘဝသို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်။
ရဟန်း၊ ဒါယကာ၊ ဒါယကာမများမှာ အရီးတော် ဥပသိကာ ဒါယိကာမကြီး ဒေါ်ရွှေပုံနှင့် နောင်တော်. ဒါယကာ ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးချစ်တီးနှင့် ဒါယကာမ ဒေါ်ကြာပဲ တို့ဖြစ်ကြသည်။
ရဟန်းအဖြစ်တွင် သုတ္တန်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာ နေ့ဝါ ညဝါ သင်ရိုး ပဋိပတ်စာပေများကို သင်ယူတော်မူခဲ့ပြီး၊ ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးတန်း ထိ လေ့လာအားထုတ်တော်မူခဲ့သော်လည်း ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပထမလတ်တန်းထိသာ အောင်မြင်တော်မူခဲ့သည်။
၁၂၉၅ ခုနှစ်တွင် ပန်းတောင်းဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒအရ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်မြို့၌ သိမ်တောင်ဆုတောင်းပြည့်တိုက်သစ်ကို ထူထောင်ကာ နှစ်ဝါနှစ်နှစ် အားသစ်ကြိုးပမ်း သာသနာဝန်ထမ်း စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။
ထိုမှပန်းတောင်းမြို့သို့ ပြန်လည်၍ နောက်တစ်နှစ်တွင် ပညာဗဟုသုတ ရှာရန် ဆရာတော်ကြီးထံခွင့်ပန်၍ ပခုက္ကူမြို့ ပခုက္ကူ အရှေ့တိုက်ခေါ် မဟာဝိဇယာရာမကျောင်းတိုက်၌ ၆လကြာမျှ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာများကို လေ့လာမှတ်သားသင်ယူခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့သို့မူ ဒေသန္တရ ဗဟုသုတရရုံမျှသာ နေထိုင် ခဲ့ရသည်။
ထိုသို့နေထိုင်ခဲ့ရခြင်းမှာ ကျေးဇူးရှင် ပန်းတောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မိန့်မှာချက်အရ ပန်းတောင်းမြို့သို့ ပြန်လည်ကြွရောက်တော်မူခဲ့ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ယင်းနောက် ရွှေညောင်ပင်ကျောင်း၌ ကျောင်းထိုင်နာယကအဖြစ် နေတော်မူ၍ စာပေသင်ကြားမှု ပြုသည်။
ထိုမှတဖန် ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့ ရဲကျောင်းတိုက်တွင် ဂျပန်တက်လာသောနှစ်အထိ တပည့်တပန်းများကို စာပေပို့ချကား သာသနာရေးကိစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်နေထိုင်ခဲ့သည်။
၁၃၀၈ ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၁၂ရက်နေ့တွင် ရွှေတောင်မြို့ ယွန်းတန်းရပ်တွင် စက္ကပဇ္ဇောတာရုံ ပန်းတောင်းကျောင်းသစ်တိုက်ကို တည်ထောင်၍ ပဋိယတ်၊ ပဋိပတ် နှစ်ရပ်သောဓုရသာသနာအလုပ်ကို အားထုတ်နေထိုင်ခဲ့သည်။
ရွှေတောင်မြို့တွင် ယခင်ဆရာအဆက်ဆက် ဒွါရသာသနာပြန့်ပွားရေးကို ကြိုးပမ်းတော် မူကြသော်လည်း အရှင်စက္ကာဝုဆရာတော်ဘုရား လက်ထက်လောက် ထွန်းပြန့်မှု မရှိခဲ့ချေ။
ဆရာအရှင်၏ လက်ထက်မှသာ ဒွါရသာသနာ ရွှေတောင်တွင် ထွန်းပလာခဲ့သည်။
၁၃၆၁ ခုနှစ်တွင် မူလဒွါရမဟာနိကာယဂိုဏ်း၏ ဒဿမမြောက် သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသည်။
၁၃၆ဝ ပြည့်နှစ် ပြာသိုလပြည့်နေ့တွင် အဂ္ဂမဟာ သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇဘွဲ့တံဆိပ်တော် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
သာသနာ တာဝန်များအဖြစ် ပဲခူးတိုင်းသံဃနာယကအဖွဲ့ (မူလဒွါရ) ဥက္ကဋ္ဌ၊ နဝမအကြိမ်မြောက် သာသနာပိုင်ဖြစ်တော်မူသော မဲဇလီကုန်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ လက်ထက်တွင် တွဲဖက်ဒုတိယသာသနာပိုင် နိုင်ငံတော် ဩဝါဒါစရိယအဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။
သက်တော် ၁၀၀ အတွင်း ချင်းနင်းဝင်ရောက်သည့် ၁၃၆၈ ခုနှစ်မှာပင် ဘဝနတ်ထံစံလွန်တော်မူသည်။
ထုံးကြီးတောင်ကျောင်းဆရာတော် ဓမ္မဝိနယာနုလောမမူလဒွါရ နိကာယဂိုဏ်း ဧကာဒဿမမြောက်သာသနာပိုင် (၁၃၆၉ - ၁၃၇၇) ရွှေတောင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး စံလွန်တော်မူသောအခါ မကွေးတိုင်း သရက်ခရိုင် ကံမမြို့နယ် ထုံးကြီးတောင်ကျောင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၆၉ ခုနှစ်တွင် မူလဒွါရနိကာယဂိုဏ်း၏ ဧကာဒဿမမြောက် သာသနာပိုင်အဖြစ် ဂိုဏ်းဝင်သံဃာတော်များက တင်မြှောက်ခြင်းကိုခံရသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးကို မကွေးတိုင်း၊ သရက်ခရိုင်ကံမမြို့နယ် တောင်စကိုင်းရွာ၌ ခမည်းတော်ဦးဘိုးကြူး မယ်တော်ဒေါ်ပန်းစိန် တို့မှ ၁၂၇၄ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁၀ ရက် တနင်္လာနေ့ ညဉ့်သန်းခေါင်ကျော် ၂ နာရီ ၁၅ မိနစ်အချိန်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ခုနှစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ရွာဦးကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိဇယ အရှင်သူမြတ်ထံ ပညာသင်ရန် အပ်နှံခဲ့သည်။
သဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်ထိသင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။
၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မိဘများက သာမဏေပြုပေးသည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ ရွာဦးကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိဇယဖြစ်သည်။
သာမဏေဘွဲ့မှာ ရှင်ကောဝိဒ ဖြစ်သည်။
သာမဏေနှစ်ဝါအရတွင် ပိဋကတ် ဗေဒင် ဆေးကျမ်း ဓာတ်ကျမ်း တတ်ကျွမ်းထင်ရှားသော ကံမမြို့ သုံးထပ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးကုသလထံ ပညာသင်ကြားရန် ပို့ပေးခဲ့သဖြင့် ၁၅ နှစ်သားအရွယ်လောက်တွင် ဗေဒင်လက်ရိုး သံဒိဋ္ဌ မဟာရန္တသင်္ကြန်လက်ရိုး သင်္ကြန်စာများပါ ထုတ်နိုင်သည့်အပြင် ဒသာ အမျိုးမျိုးနှင့် အာယုဒသာ နေသရ လသရ သယောဒယစသော ဗေဒင်ကျမ်းကြီးများကိုပင် တတ်မြောက်ခဲ့သည်။
ထိုမှတဖန် ရန်ကုန်မြို့ ကြည့်မြင်တိုင် စလင်း ကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦးရေဝတထံ နေ့ဝါညဝါ စာပေများနှင့် အစီအစဉ် ကဗျာရေးနည်းများပါ သင်ကြားခဲ့သည်။
၁၂၉၃ ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်နေ့ နံနက် ၈ နာရီအချိန်တွင် တောင်စကိုင်းရွာ ဥဒကုက္ခေပရေသိမ်၌ တောင်စကိုင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိဇယ မဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ရဟန်းတက်ခဲ့ပါသည်။
ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်ကောဝိဒပင်ဖြစ်ပါသည်။
ရဟန်းဖြစ်သည့်နှစ်မှာပင် မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် ခင်မကန်တိုက် သိမ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးအရိယ ဦးကဝိန္ဒ၊ ဦးတိလောကနှင့် သူဌေးကျောင်း ဆရာတော်များထံ စာလိုက် စာတက် ခဲ့ပါသည်။
ဆန်း အလင်္ကာ အဘိဓာန် ဋီကာကျော် ကင်္ခါ အဋ္ဌသာလိနီကျမ်းများနှင့်တကွ ဆိုဝါဖြင့် ဝိနည်းငါးကျမ်းပေါက်မြောက်၍ ပထမငယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပါသည်။
အားလပ်ချိန်များတွင် အင်္ဂလိပ်စာပေကိုလည်း လေ့လာလိုက်စားခဲ့ပါသည်။
မန္တလေးမြို့၌ လေးဝါမျှ နေထိုင်ကာ စာပေပရိယတ္တိလေ့လာသင်ယူ ခဲ့ပါသည်။
၎င်းနောက် ရဟန်း ငါးဝါအရတွင် ရန်ကုန်မြို့ သို့ စုန်ဆင်း၍ ဆရာရင်း ဦးရေဝတထံ၌ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ဋီကာနှစ်ကျမ်း အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာကြီး နှစ်ကျမ်းနှင့် ဘေဒစိန္တာ သဒ္ဒါငယ် ဋီကာ အဘိဓာန်မှစ၍ ယမိုက်ပဋ္ဌာန်း ညဝါကျမ်းကြီးများပါသင်ယူပြီး ပထမလတ်အောင် ပထမကြီးတန်းထိ ဝင်ရောက် ဖြေဆိုခဲ့ပါသည်။
၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မွေးရပ်သို့ပြန်ကြွလာပြီ ကြွင်းကျန်သော အဋ္ဌကထာ ဋီကာစာပေများ ကြည့်ရှုလေ့လာလျက် စာသင်သားများအား စာဝါများ ပို့ချပေးခဲ့ပါသည်။
၁၃၀၃ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဦးပညာနှင့် စာချဆရာတော်ကြီးများထံ နည်းခံလေ့လာပြီး စာလိုက်ခဲ့ပါသည်။
၁၃ဝ၇ ခုနှစ် တပိုတွဲလပြည့်ကျော် ၄ ရက်နေ့တွင် ဒါယကာ ဒါယကာမ များ၏ ပင့်ဆောင်မှုအရ ကံမမြို့ မြောက်ဘက် နှစ်မိုင်အကွာ ထုံးကြီးကျေးရွာ တောင်ကျောင်း၌ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးအဖြစ် ယနေ့တိုင် နေထိုင်သီတင်းသုံးလျက် ရှိပါသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အမြဲမပြတ် အားထုတ်ပွားများပါသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဘဝပါရမီအလျောက် ပါရမီကုသိုလ်ဖြစ်စေခြင်းငှာ တရားဓမ္မများကိုလည်း အမြဲဟောပြောလျက် ရှိသည်။