kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးများတွင် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော်လည်း ထိုဆက်ဆံရေး၏ တန်ဖိုးကို ဝေးကွာမှသာ သိရှိလာတတ်ကြသည်။
"ကျက်ကျက်" ဆိုသည်မှာ အနည်းငယ် စကားများရန်ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး "သက်သက်" ဆိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်တမ်းတခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ “နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက်ဆိုသော စကားကဲ့သို့ နှင်းနုနှင့် ဝေးလာခဲ့ခါမှ ကျွန်တော်သည် ကောင်မလေးအပေါ် ပိုပြီး သတိရမိ၊ အောက်မေ့ မိ၊… တမ်းတမိခဲ့သောကြောင့်…၊” [၁၃၁၆] မြဝတီ၊၂၊ ၁၁။
"လင်နှင့်မယား ပြဿနာပေါ်တယ်ဆိုတာ အတူတူနေချိန်များလို့ ဖြစ်ရတာ… အတူနေရချိန်နည်းရင် လင်နဲ့မယား တာဝန်ကျေရုံ ပြောဆိုဆက်ဆံရတော့ ပိုခိုင်မြဲနိုင်တယ်၊ နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက် သဘောပေါ့၊" [၁၃၃၉] ငွေတာရီ၊ ၂၁၁။
နီးလျက်နဲ့ဝေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နီးလျက်နဲ့ဝေး ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အနီးအနားတွင် ရှိနေသော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဝေးကွာနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
အချင်းချင်း ဆက်ဆံရေး မပြေလည်ခြင်း၊ စိတ်သဘောထား ကွဲလွဲနေခြင်း၊ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်နေခြင်း စသည့် အခြေအနေများတွင် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုသည်။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နီးကပ်မှုသည် စစ်မှန်သော ရင်းနှီးမှုကို အာမမခံနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ “မောင်တင့်နှင့်မယ်မြင့်တို့သည် ကိုယ်ချင်းကွဲ၍ စိတ်မကွဲဘဲ နီးလျက်နှင့်ဝေး၊ ဝေးလျက်နှင့်နီးဟူသော စကားအရ… နှောင်ဖွဲ့လျက်သာရှိ နေသောကြောင့်…၊” [၁၂၇၇] ဘီအေ။
“ဘဟာဒူးနှင့်အမြတို့လည်း တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် နီးလျက်နဲ့ဝေး နေကြပြီ၊” [၁၃၁၉] ထောင်သား။
နုရာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
(အနု ငါးရာ၊ ရင့်မာ တစ်ကျိပ်-ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
) အဓိပ္ပာယ် နုမှာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ် ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းအလျာ (ဗောဓိသတ္တ) သည် ဘုရားမဖြစ်မီ ကျင်လည်ခဲ့ရသော ဘဝများတွင် ပါရမီ အားနည်းသေးသည့် ဘဝပေါင်းမှာ ငါးရာသုံးဆယ့်ခုနစ်ဘဝ (အချို့ကျမ်းများတွင် ငါးရာဟုဆိုသည်) ရှိပြီး၊ ပါရမီ ရင့်ကျက်သော ဘဝပေါင်းမှာ ဆယ်ဘဝ (ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့) ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သော ဘုရားအလောင်း၏ ဘဝအဆက်ဆက် ကျင်လည်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ပါရမီဖြည့်ကျင့်စဉ်တွင် အစပိုင်း၌ အားနည်းသေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် တဖြည်းဖြည်း ရင့်ကျက်လာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ “အလှူရေစက် လက်နှင့်မကွာ အနု ငါးရာ၊ ရင့်မာ တစ်ကျိပ် နောင်လာ ရှစ်သောင်း ဘုရားလောင်းကဲ့သို့ ပြု ကောင်းသော ထုံးစံဥပဒေရှိ၏။
” [၁၂၁၈] မင်သာ။
“၅၃၇-ဇာတ်တို့မှာ ဘုရားလောင်း(ဗောဓိသတ္တ)အဖြစ် နုသေးသည့် ဘဝများနှင့် ပတ်သက်နေပြီး နောက်ဆုံးဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ကား ဘုရားဖြစ်ခါနီး ရင့်နေပြီဖြစ်သည့်ဘုရားလောင်းဘဝများနှင့်သက်ဆိုင်နေသည်။
ယင်းအဓိပ္ပာယ်ကို ပေါ်လွင်အောင် နုမှာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ် ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
” [၁၃၃၆] ဇာတ်ငါး။
နိဒါန်း။
နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက် ဆိုသည်မှာ ရိုသေလေးစားထိုက်သူများ (ဥပမာ- မိဘ၊ ဆရာ၊ သက်ကြီးဝါကြီး) နှင့် အတူရှိနေချိန်တွင် သူတို့အား ဦးစားပေးပြီး နောက်မှ လိုက်နေထိုင်ရမည်။
စကားပြောဆိုရာတွင်လည်း မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချ၍ ပြောဆိုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေးစည်းမျဉ်းများနှင့် ရိုသေလေးစားမှု၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။
လူကြီးသူမများကို ရိုသေလေးစားခြင်းသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက်၊ စားသော်အတန်၊ ပေးသော် အလွန်၊ စကားမွန်ကိုမှတ်ကုန်မင်း၊” [၈၆၃] ကန်မင်း။
“နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက်၊ စားသောက်အတန်၊ သည်းခံခြင်း လည်းကြီးစေ၊” [၁၁၅၂-ခန့်] ကျည်း။
နေဝင်မီးလက် စီးပွားတက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နေဝင်မီးလက် စီးပွားတက် ဆိုသည်မှာ နေဝင်ချိန်တွင် မီးထွန်းလေ့ရှိသောအိမ်သည် စီးပွားရေး တိုးတက်ကြီးပွားတတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ရှေးယခင်က လျှပ်စစ်မီး မပေါ်မီအချိန်တွင် နေဝင်ချိန်၌ မီးထွန်းခြင်းသည် အိမ်၏ လှုပ်ရှားမှု၊ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှု မရပ်တန့်သေးကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် လုံ့လဝီရိယရှိရှိ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စီးပွားတိုးတက်နိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ညအချိန်အထိ လုပ်ငန်းကိစ္စများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခြင်းသည် စီးပွားတိုးတက်စေသည့် အကြောင်းတစ်ခုဟု ရှုမြင်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ “အလင်းရောင်မရှိတော့သည်ကို မြင်ပါလျက် မီးထွန်းရမည်ကိုမေ့လျော့နေသည်။
…နေဝင်မီးလက် စီပွားတက်ဟူသောစကားအရ နေဝင်လျှင် မီးထွန်း နေကျ၊ မီးရောင်လင်းလာမှ သတိရသည်။
” [၁၃၃၅] ငွေတာရီ၊ ၁၅၅၊ ၁၃၆။
နေ့ကိုလို ဝါဆို၊ ညကိုလို ပြာသို သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နေ့ကိုလို ဝါဆို၊ ညကိုလို ပြာသို ဆိုသည်မှာ မြန်မာလများတွင် ဝါဆိုလသည် နေ့တာ အရှည်ဆုံးလဖြစ်ပြီး ပြာသိုလသည် ညတာ အရှည်ဆုံးလဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတု၏ သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။
ဝါဆိုလသည် နွေရာသီနှင့် မိုးရာသီအကူးအပြောင်းတွင် ကျရောက်ပြီး နေအရှည်ဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။
ပြာသိုလသည် ဆောင်းရာသီတွင် ကျရောက်ပြီး ညအရှည်ဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ဝါဆိုလသည် နေ့တာအရှည်ဆုံး ဖြစ်၏၊ သို့ဖြစ်၍ နေ့ကိုလို ဝါဆို ပြာသိုလသို့ ရောက်သောအခါမှာကား ညနာရီ-၃၆၊ နေ့နာရီ-၂၄ သာရှိ၍ ၎င်းလသည် ညတာအရှည်ဆုံးလ ဖြစ်၏။
သို့ဖြစ်၍ ညကိုလို ပြာသို ဟူ၍ ဆိုထုံး ပြုကြလေသည်။
” [၁၃၁၃ ]ဒေါင်းဖတ်စာ၊ ဆ။
“နေ့မှာ ဝါဆို၊ ညမှာ ပြာသို ဆိုရိုးရှိခဲ့သည့်အတိုင်း ဝါဆိုလသည် နေ့တာအရှည်ဆုံးလဖြစ်၍ ပြာသိုလသည် ညတာအရှည်ဆုံးလ ဖြစ်သည်။
” [၁၃၃၀-ခန့်] ဝတ်ဆံ၊ ၅။
နေ့ပူလို့ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နေ့ပူလို့ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း ဆိုသည်မှာ တပေါင်းလသည် နေ့အခါတွင် အလွန်ပူပြင်းပြီး ညအခါတွင် အလွန်အေးမြသော ရာသီဥတုကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တပေါင်းလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ နောက်ဆုံးလဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။
ထိုအချိန်သည် ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးကာ နွေရာသီသို့ ကူးပြောင်းစအချိန်ဖြစ်သောကြောင့် နေ့ဘက်တွင် နေပူရှိန်ပြင်းထန်ပြီး ညဘက်တွင် အေးမြသော ရာသီဥတုကို ခံစားရသည်။
"သရမ်း" ဆိုသည်မှာ သာယာလှပခြင်း၊ ရာသီဥတုကောင်းမွန်ခြင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ “ရှေးသူဟောင်းတို့လည်း ေ့နကိုပူ၍ ညကချိုမ်းသည်၊ တပေါင်းလ လသရမ်း ဆိုစကုန်သည်။
” [၁၁၉၂] ဝေါလီ။
“နွေဦးပေါက်ခါနီးမို့ နေ့ပူလို့ ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း ဖြစ်ရရှာ သည်။
” [၁၃၁၀] မြန်မှု။
၃၅၃။
နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့် ဆိုသည်မှာ တိတ်တဆိတ် စကားပြောဆို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရာတွင် နေ့အချိန်၌ မိမိတို့၏ နောက်ဘက်တွင် မည်သူမျှ ရှိမနေကြောင်း သတိပြုသင့်ပြီး ညအချိန်၌ မိမိတို့၏ အောက်ဘက်တွင် မည်သူမျှ ရှိမနေကြောင်း သတိပြုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အခြားသူများက ချောင်းမြောင်းနားထောင်နေနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လုံခြုံရေးနှင့် သတိဝီရိယရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့် ဆိုသည့်အတိုင်း … နောက်သို့ပြန်၍ လှည့်ကြည့်မိပါမူ နံရံပေါက်၌ တောက်ပငြိမ်သက်စွာ ချောင်းမြောင်း၍ ကြည့်ရှုနေသော မျက်လုံးကလေးနှစ်လုံးကို…၊” [၁၂၈၈] ရွှေဓားဗိုလ်။
“နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့်ဆိုတဲ့ စကားလို ခင်တို့နှစ်ယောက် စကားပြောတုန်းက တတိုင်းမွှေးရုံအောက်ကို ငုံ့မကြည့် လိုက်မိတာ မှားတာပဲနော်။
” [၁၃၁၃] စာဆို၊ ဒု။
၈၆၃။
နေ့မြင် ညပျောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နေ့မြင် ညပျောက် ဆိုသည်မှာ နေ့အချိန်တွင် ကျန်းမာစွာ၊ အကောင်းပကတိ ရှိနေသူပင် ညတွင်းချင်း ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားနိုင်သကဲ့သို့ သေခြင်းတရားသည် အလွန်မြန်ဆန်ပြီး မမျှော်လင့်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သေခြင်းတရား၏ မမြဲခြင်းသဘောကို ထင်ရှားစေသည်။
လူတို့၏ အသက်သည် မမြဲသောကြောင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ယခုခေတ်ကြီး မှာ ရှေ့မြင်နောက်ရောက်၊ နေ့မြင်ညပျောက်ဆိုတာလို အိုဘေးကြီး၊ နာဘေးကြီး၊ သေဘေးကြီးတွေက… တကယ့်ကို လန့်စရာ ထိတ်စရာကြီးတွေ ဖြစ်နေကြတယ် မဟုတ်လား၊” [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ စ။
“စစ်အတွင်းတုန်းက ဗုံးကြဲလို့ နေ့မြင်ညပျောက်တွေသားတွေ့ခဲ့တယ် မဟုတ်လား၊” [၁၃၁၂] သုံးရွေ့။
နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘော ဆိုသည်မှာ ကျန်းမာရေးအတွက် နံနက်အချိန်တွင် ငှက်ပျောသီး စားသင့်ပြီး ညအချိန်တွင် သင်္ဘောသီး စားသင့်သည်ဟု အကြံပြုသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အစားအစာနှင့် ကျန်းမာရေး ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
နံနက်တွင် ငှက်ပျောသီးစားခြင်းသည် အားအင်ကို တိုးပွားစေပြီး တစ်နေ့တာ လှုပ်ရှားမှုအတွက် လိုအပ်သော စွမ်းအင်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
ညတွင် သင်္ဘောသီးစားခြင်းသည် အစာခြေစနစ်ကို ကောင်းမွန်စေပြီး ဝမ်းမှန်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ “ရှေးမြန်မာ လူကြီးသူမများ အနေနှင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက် တတ်မှု… ဆိုရိုးဆောင်ပုဒ်ကလေးများအနက် နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘောဟူသော အသိပညာပေး စကားကလေးလည်း အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။
” [၁၃၅၆] ငွေတာရီ၊ ၄၀၈။
ငှက်ပျောသီးတင် ပါဝင်သောဓာတ်များ Carbohydrates(ကစီဓာတ်) 22.84 g Sugars(သကြားဓာတ်) 12.23 g Dietary fiber(အမျှင်ဓာတ်) 2.6 g Fat(အဆီဓာတ်) 0.33 g Protein(ပရိုတင်းဓာတ်) 1.09 g Thiamine (B1) (3%) 0.031 mg Riboflavin (B2) (6%) 0.073 mg Niacin (B3) (4%) 0.665 mg Pantothenic acid (B5) (7%) 0.334 mg Vitamin B6 (31%) 0.4mg Folate (B9) (5%) 20 μg Choline (2%) 9.8 mg Vitamin C (10%) 8.7 mg Minerals Iron (2%) 0.26 mg Magnesium (8%) 27 mg Manganese (13%) 0.27 mg Phosphorus (3%) 22 mg Potassium (8%) 358mg Sodium (0%) 1 mg Zinc (2%) 0.15 mg ရေဓာတ် 75mg ( >70%) ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော ဆိုသည်မှာ နောက်ပစ်ရေးစာလုံး (နောက်မှ ပစ်သော စာလုံး) နှင့် ညသတ်ရေးစာလုံး (ညဖြင့် အဆုံးသတ်သော စာလုံး) တို့သည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် တူညီကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေလေ့လာသူများအတွက် အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ်စာပေများတွင် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ အနည်းငယ်ကွဲလွဲမှုများ ရှိနိုင်ပြီး ထိုသို့ကွဲလွဲမှုများရှိသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်မှာ တူညီနိုင်ကြောင်းကို ရှင်းပြသည်။
ကိုးကားချက်များ “ကျည်နဲးကျည်နူတိ ကြာနှေးသည်။
စဲးတန်းတိသောင် ဣဒါနိပိ။
စည်းတန်း ဣတိစ ဘာသန္တိ။
နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော။
” [၁၂၁၀-ခန့်] ပေါဋီ။
“ရှေးလူများကား ရဲစားဟူ၍ ရေးလေ့ပြုသည်မှာ နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော ဟူသော ပေါရာဏကထာဋီကာဆရာတို့စကားနှင့်အညီ ရဲ-ရည်း ကို ညီမျှသည်။
” [၁၂၇၅] ဆောင်းပါးချုပ်။
နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော ဆိုသည်မှာ နောက်ပစ်ရေးစာလုံး (နောက်မှ ပစ်သော စာလုံး) နှင့် ယသတ်ရေးစာလုံး (ယ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော စာလုံး) တို့သည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် တူညီကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာစာပေများတွင် စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံ အနည်းငယ် ကွဲလွဲမှုများ ရှိတတ်ပြီး ထိုသို့ ကွဲလွဲမှုများ ရှိသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်မှာ တူညီနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ရှင်းပြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် "စယ်" နှင့် "စဲ" ဟူသော စာလုံးနှစ်လုံးသည် အသံထွက် အနည်းငယ် ကွဲပြားသော်လည်း အဓိပ္ပာယ် တူညီကြသည်။
ထို့ကြောင့် ရှေးစာပေများကို လေ့လာရာတွင် ယင်းကဲ့သို့ ကွဲလွဲမှုများကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်။
ကိုးကားချက်များ “ပညာရှိတို့သည် စယ်တိသဒ္ဒဿ-စယ်ဟူသော သဒ္ဒါ၏… ယခုအခါ၌ စဲတိ၊ စဲဟူ၍၊ ဘာသန္တိ-ဆိုကုန်၏။
ကသ္မာ-အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူကား နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော-နောက်ပစ်နှင့် ယသတ်တူလေသောကြောင့်တည်း၊” [၁၂၁၄] ပေါဋီ။
နိုင်လျှင်ကာ ရန်၊ ရှုံး ပူပန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နိုင်လျှင်ကား ရန်၊ ရှုံး ပူပန် ဆိုသည်မှာ လောင်းကစားကဲ့သို့သော ပြိုင်ဆိုင်မှုများတွင် မိမိဘက်မှ အနိုင်ရရှိပါက ရှုံးနိမ့်သူများ၏ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းကို ခံရနိုင်ပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရှုံးနိမ့်ပါက စိတ်သောက ဝေဒနာ ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောင်းကစား၏ ဆိုးကျိုးများကို ထင်ရှားစေသည်။
လောင်းကစားသည် မည်သူ့ကိုမျှ အမှန်တကယ် အကျိုးမပြုနိုင်ဘဲ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ရနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နိုင်လျှင်ကား ရန်၊ ရှုံးပူပန် ဆိုသော စကားအတိုင်း လောင်းတမ်း ကစားခြင်းဖြင့် အနိုင်ရပြန်သောအခါ ရှုံးသူက ရန်ပြုတတ်ကုန်၏၊ ရှုံးပြန်လျှင် စိတ်နှလုံး ပူပန်ရ၏။
” [၁၂၈၇] သုတ္တန်နီတိ။
နည်းအမျှ များအဝ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
နည်းအမျှ များအဝ - စကားပုံလည်းရှုပါ။
အဓိပ္ပာယ် နည်းအမျှ များအဝ ဆိုသည်မှာ စားစရာများများရှိလျှင် အားလုံးဝဝလင်လင် စားသောက်နိုင်ကြပြီး စားစရာနည်းပါးလျှင်မူ မျှတစွာ ဝေငှစားသောက်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှု၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။
အခက်အခဲကာလများတွင် အချင်းချင်း ကူညီဖေးမရမည်၊ ရှိတာလေးနှင့် မျှဝေခံစားရမည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “ဘာတရားသလဲ။
ဆွေမျိုးဆိုပြီး တကယ်ဆိုလျှင် အေးအတူပူအမျှပေါ့။
နည်းအမျှ များအဝဆိုဟုတ်သေးရဲ့၊” [၁၂၉၆] ဂန္ထ၊ ၂၁၊ ၁၂၁။
“တစ်ယောက်တည်း စားလေ့မရှိဘဲနည်းအမျှ များအဝ ဟူသော စကားအတိုင်း ဝေငှစားသောက်လေ့ရှိကြ၍…၊” [၁၃၁၈] စာဗိမာန်၊ ၅၁။
နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ် ဆိုသည်မှာ နတ်တော်လသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မိုးသည်းထန်စွာ မရွာသွန်းဘဲ ဆင်ခြေရာများပင် တိမ်မြုပ်သွားရုံမျှသာ ရွာသွန်းသော "ဆင်ရာတိမ်မိုး" ဟုခေါ်သည့် ရာသီမိုး ရွာလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
နတ်တော်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ နဝမလဖြစ်ပြီး နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ကျရောက်သည်။
ထိုအချိန်သည် မိုးကုန်၍ ဆောင်းအကူးအပြောင်းကာလ ဖြစ်သောကြောင့် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း မရှိတော့ဘဲ အနည်းငယ်သာ ရွာလေ့ရှိသည်။
ဆင်ခြေရာပင် တိမ်မြုပ်သည်ဆိုခြင်းမှာ မိုးအနည်းငယ်သာ ရွာသော်လည်း မြေပြင်ကို စိုစွတ်စေပြီး ဖုန်မှုန့်များ ကင်းစင်စေကြောင်းကို တင်စား၍ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် နတ်တော်လတွင် မိုးရွာသွန်းမှုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အလွန်အကျွံ မများကြောင်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နတ်ပန်းဝေမြိုင်၊ သဇင်လှိုင်က၊ ဖြိုင်ဖြိုင်မကြဲ၊ စွတ်ရုံဖွဲသို့၊ သွန်းမြဲကန်မှာ၊ ဆင်ရာတိမ်မိုး၊ ခေါ်ကြရိုးတည့်၊ …၊ တောင်လိမ်မြောက်ကွေ့၊ မိုးသားရွေ့လျက်၊” [၁၁၁၉-ခန့်] ဝဲ ၂၂။
“ရာသီဓနု၊ တွက်စုငါးသောင်း၊ သိန်းပေါင်းနှစ်လီ၊ ရာသီရွှင်ရွှင်၊ ဆင်ရာတိမ်မိုး၊ ရွာရိုးမက၊ သွန်းချလေ၊” [၁၁၄၄] ဆယ့်နှစ်ချုပ်။
“နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ်၊ နတ်အိမ်မြှောက်ချီး၊ မုန့်ဓားလှီး။
နတ်တော်လအခါ ဆင်ခြေရာ၊ မြင်းခြေရာ တိမ်မြုပ်အောင် မိုးရွာသောကြောင့် အဖျားအနာ များ၍ နတ်များကိုသော်မှ ဆီကြော်မုန့်များအစား ဓားလှီးမုန့်နှင့် တင်ရသည်ဆိုလိုသည်။
” [၁၂၈၅] ချုပ်ပုံ၊ ဒု။
နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္ထံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္တံ ဆိုသည်မှာ “အတတ်ပညာနှင့်တူသော မိတ်ဆွေသည် မရှိ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အတတ်ပညာသည် လူတစ်ဦးအတွက် အကောင်းဆုံး မိတ်ဆွေကဲ့သို့ အကျိုးပြုနိုင်စွမ်းရှိသည်။
အတတ်ပညာကို တတ်မြောက်ထားခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ ဘဝကို တိုးတက်အောင် တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိစေနိုင်သောကြောင့် အတတ်ပညာသည် အဖိုးတန်ဆုံး မိတ်ဆွေပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဝိဇ္ဇာသမံ (Vijjasamaṃ): အတတ်နှင့်တူသော မိတ္တံ (Mittaṃ): အဆွေခင်ပွန်းမည်သည် နတ္ထိ (Natthi): မရှိ ကိုးကားချက်များ "နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္တံ" [၁၂၉၁] ဆယ့်နှစ်တွဲ။
နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ ဆိုသည်မှာ လူနှစ်ဦးသည် ဖူးစာပါလာပါက မည်သူကပင် တားဆီးဖျက်ဆီးစေကာမူ ထိုဖူးစာကို မဖျက်ဆီးနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံကြမ္မာနှင့် ဖူးစာကို ယုံကြည်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
လူတို့၏ ဆုံတွေ့မှု၊ ပေါင်းဖက်မှုများသည် ကံကြမ္မာ၏ စီမံမှုအောက်တွင် ရှိပြီး လူတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ပြောင်းလဲ၍ မရနိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
"နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ" ဆိုသည်မှာ ကံကြမ္မာက ဖန်တီးပေးသော ဖူးစာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ “နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ ဆိုတာလို ကျွန်မတို့ဖူးစာရေးတာက မောင်မောင်နှင့်အကျိုးပေးစေဖို့ ရှေးကပင် စီမံရင်းမို့…၊” [၁၂၇၆]မြင့်၊တ။
“မည်သို့ပင် သေချာစွာ စပ်ဟပ်ထားငြားလည်း န်တရေးသည့်ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ ဆိုသော စကားပုံကလေးကဲ့သို့ နဖူးစာမပါလျှင်လည်း… ကွဲပြားတတ်သေး၏။
” [၁၃၁၄] စာဗိမာန်၊ ၁၊ ၇။
၁၂၄။
နွားကောင်းမကောင်း ချောင်းတက်ကျမှသိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နွားကောင်းမကောင်း ချောင်းတက်ကျမှသိ” ဆိုသည်မှာ ခိုင်းနွားတစ်ကောင်၏ စွမ်းရည်နှင့် ခွန်အားကို စမ်းသပ်လိုလျှင် ချောင်းကမ်းပါးကဲ့သို့သော မတ်စောက်သည့် နေရာကို တက်ခိုင်းကြည့်မှသာ သိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရိုးရိုးမြေပြန့်တွင် လျှောက်သွားနေချိန်၌ နွား၏ စွမ်းအားကို အကဲဖြတ်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း အခက်အခဲနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင်မှ အစွမ်းအစ အမှန်ကို သိမြင်နိုင်သောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
လူများ၏ အရည်အချင်း၊ စွမ်းရည်ကိုလည်း အခက်အခဲ အကျပ်အတည်းများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့မှသာ သိရှိနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ “နွား ကောင်းမကောင်းဆိုတာ ချောင်းအတက်ကျမှိသတာပါပဲဗျာ၊” [၁၃၄၂] နွားသမား။
နွားရှိသသူ နွားကြောင့်ပူ၊ သားရှိသသူ သားကြောင့်ပူ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နွားရှိသသူ နွားကြောင့်ပူ၊ သားရှိသသူ သားကြောင့်ပူ” ဆိုသည်မှာ နွားများကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူသည် နွားများ၏ အစာရေ၊ ကျန်းမာရေးနှင့် အခြားအရေးကိစ္စများကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်ရသကဲ့သို့ သားသမီးများကို ပိုင်ဆိုင်ထားသူသည်လည်း သားသမီးများ၏ အရေးကိစ္စအ၀၀ကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့်အတူ တာဝန်နှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ပါလာတတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူတို့သည် မိမိတို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများ သို့မဟုတ် ချစ်ခင်ရသူများအတွက် သဘာဝအားဖြင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိတတ်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားဖြင့် ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ “များလှအချိ၊ လူ့လောကိ၌၊ နွားရှိသသူ၊ နွားကြောင့်ပူသို့၊ ဤသူမခြား၊ ပုံအလားဖြင့်၊ သားရှိသသူ၊ သားကြောင့်ပူ၏။
” [၁၂၆၆] မဃ ၁၅၈။
“ပုတ္တိမာ-သည်၊ ပုတ္တေဟိ-သားတို့ဖြင့်၊ သောစတိ-စိုးရိမ်၏၊ ဂေါမာ-သည်၊ ဂေါဟိ-နွားတို့ဖြင့်၊ တထေဝ- ထို့အတူသာလျှင်၊ သောစတိ-စိုးရိမ်၏။
” [၁၃၂၆] သသံနိ၊ ပ။
နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း” ဆိုသည်မှာ နွေရာသီတွင် ထနောင်းပင်သည် အရိပ်အာဝါသ ကောင်းမွန်စွာ ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် မန်ကျည်းပင်သည် အရိပ်အာဝါသ ကောင်းမွန်စွာ ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ထနောင်းပင်သည် နွေရာသီတွင် အရွက်အုပ်အုံ ထူထပ်စွာ ရှိပြီး အရိပ်ကောင်းသောကြောင့် အပူဒဏ်ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။
မန်ကျည်းပင်သည် ဆောင်းရာသီတွင် အရွက်များ ကျဲပါးသွားသော်လည်း အကိုင်းအခက်များ ဖြာထွက်နေခြင်းကြောင့် နေရောင်ခြည်ကို ကာကွယ်ပေးပြီး နွေးထွေးမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သစ်ပင်များ၏ သဘာဝကို ဆက်စပ်ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “အညာတစ်ခွင် ရောက်ကြလျှင်တော့ အဝေးက မြင်ရတဲ့ထနောင်းပင်ကို အကြောင်းထင်အောင် အကဲခတ်ကြပါတော့၊ မလွဲတမ်းမှတ်ရန် နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း ပါပဲရှင်၊” [၁၃၂၃] တိုင်းရင်းမေ၊ ၁၂၊ ၁၄။
“မန်ကျည်းတို့၊ ထနောင်းတို့၊ တမာတို့ဆိုတာကလည်း… အရိပ်ကတန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင် ရှိပါတယ်။
နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်းလို့ ဆိုရိုးရှိသမှုတ်လား၊” [၁၃၅၃] မန္တလေးသား။
နွယ်မြက်သစ်ပင် ဆေးဖက်ဝင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နွယ်မြက်သစ်ပင် ဆေးဖက်ဝင်” ဆိုသည်မှာ သဘာဝတွင် ပေါက်ရောက်သော နွယ်ပင်၊ မြက်ပင်၊ သစ်ပင် အားလုံးနီးပါးသည် တစ်နည်းမဟုတ်တစ်နည်း ဆေးဖက်ဝင်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဆေးပညာနှင့် သဘာဝကုထုံးများတွင် သစ်ပင်၊ အပင်များ၏ အသုံးပြုမှုသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝပစ္စည်းများ၏ အကျိုးကျေးဇူးကို အလေးထားဖော်ပြပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ “စကားသစ္စာ၊ မှန်သောခါကား၊ ဩဇာလေးနက်၊ ပေါ်ဆီတက်၍၊ နွယ်မြက်သစ်ပင်၊ ဆေးဖက်ဝင်၏၊” [၈၅၃] ပါမီ ၁၂၃။
“ကတိသစ္စာ၊ တည်သောခါမူ၊ ဩဇာလေးနက်၊ ပေါ်ဆီတက်၍၊ နွယ်မြက်သစ်ပင်၊ ဆေးဖက်ဝင်၏ဟူ၍ ရှေးပညာရှိတို့ စပ်ဆိုထားခဲ့သည့်အတိုင်းသစ္စာ ရှိလျှင် သစ်ပင်တို့သည်ပင်လျှင် အဆီဩဇာ တက်ရလေသေး၏။
” [၁၂၇၅] စာဏကျ၊ ပ။
“ကတိသစ္စာ၊ မှန်သောခါ၊ သစ္စာ လေးနက်၊ ပေါ်သစ်ထွက်၊ နွယ်မြက်သစ်ပင်၊ ဆေးဖက်ဝင်ဟူသော ရှေးပေါရာဏစကားမှာလည်း ဤသို့ မှန်ကန်သောအရာဌာန သစ္စာပုဗ္ဗင်္ဂမမျိုးကို ရည်၍ ဆိုခဲ့ပေတာပဲ။
” [၁၂၉၇] ဒေတိ။
နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး” ဆိုသည်မှာ စိတ်သဘောထား ကောင်းလွန်းခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို လိုက်လျောလွန်းခြင်းသည် မိမိအပေါ်တွင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများ ပိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဝန်ကြီးသည် တိုင်းပြည်၏ အရေးကိစ္စများကို စီမံခန့်ခွဲရသူဖြစ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ရာတွင် တင်းတင်းမာမာ ဆုံးဖြတ်ရမည့် အချိန်များလည်း ရှိသည်။
အကယ်၍ စိတ်ကောင်းလွန်းပါက မသင့်လျော်သော လိုက်လျောမှုများ ပြုလုပ်မိပြီး မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် တိုင်းပြည်အတွက်ပါ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ကောင်းမွန်သော စိတ်ထားရှိခြင်းသည် ကောင်းသော်လည်း အခြေအနေအချိန်အခါကို ကြည့်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီးဆိုသော စကား၊ အားနာလျှင် အားပါဆိုသော စကားကဲ့သို့ အစွမ်းသတ္တိတုံးစွာနှင့် အညံ့ခံ၍ နေပြန်ပါလျှင်လည်း သူတစ်ပါးတို့ ဖိစီးခြင်းများကို ခံရတတ်၏။
” [၁၂၈၄] စာဏကျ၊ တ။
၁၉၅။
“နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီးဆိုသော ရှေးပေါရာဏစကားကဲ့သို့… သဒ္ဓါတရားကောင်းကြသော မြန်မာအမျိုးဇာတ်မှာ အကျပ်အတည်းကြုံခြင်းတည်းဟူသော တာဝန်ကြီးနှင့် တစ်နေ့တခြား ဖိစီး၍…၊” [၁၂၉၁] နီမာ၊ ပ။
နှဲချောလျှင် တယော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှဲချောလျှင် တယော” ဆိုသည်မှာ နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံကောင်းမွန် ချောမွေ့ပါက တယောသံနှင့်ပင် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တူရိယာနှစ်မျိုး၏ အသံကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
နှဲနှင့်တယောသည် မြန်မာ့ဂီတတွင် အသုံးပြုသော တူရိယာများဖြစ်ကြပြီး အသံနေအထား အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသည်။
နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံသည် အထစ်အငေါ့မရှိ ချောမွေ့ညင်သာပါက တယောသံကဲ့သို့ သာယာနာပျော်ဖွယ်ကောင်းသည်ဟု တင်စားပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် နှဲမှုတ်ကျွမ်းကျင်မှုကို ချီးကျူးရာတွင်လည်း သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ “နှဲချောလျှင် တယောဆိုသကဲ့သို့ အလွန်တော်သူများ နှဲမှုတ်လျှင် တယောလိုပင် သာယာ၏။
” [၁၃၄၈] မြန်တူရိယာ။
“တယောထိုးသောအခါ တယောကြိုးပေါ်မှ နှိပ်သော လက်ချောင်းကလေးသည် တရွေ့ရွေ့ ပွတ်ကာ ရွေ့လျားကာ တစ်သံမှ အခြားတစ်သံသို့ ရောက်အောင် အထစ်အငေါ့မရှိ ချောမောပြေပြစ်စွာ အသံကို ပို့နိုင်သကဲ့သို့ နှဲသည်လည်း ထိုနည်းတူ မှုတ်နိုင်စွမ်း ရှိပေသည်။
ထို့ကြောင့် နှဲချောလျှင် တယောဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြခြင်း ဖြစ်သည်။
” [၁၃၅၄] မြန်မာ့နှဲ။
နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန်” ဆိုသည်မှာ နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံ၏ ကောင်းမွန်မှု၊ သာယာမှုသည် အဓိကအရေးပါသကဲ့သို့ ပတ်ဝိုင်းတီးမှုတ်ရာတွင် တီးခတ်သူ၏ ကိုယ်နေဟန်ထားနှင့် လက်ဟန်အမူအရာများ၏ သပ်ရပ်လှပမှုသည် အဓိကအရေးပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့ဂီတတွင် အသုံးပြုသော တူရိယာနှစ်မျိုး၏ တီးခတ်မှုအပေါ် မူတည်၍ အရေးပါသော အချက်များကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
နှဲမှုတ်ရာတွင် အသံကောင်းမှသာ နားထောင်သူကို ဆွဲဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ ပတ်ဝိုင်းတီးရာတွင်လည်း ဟန်အမူအရာ သပ်ရပ်မှသာ ကြည့်ရှုသူကို ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် တူရိယာတစ်ခုစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် အရေးပါမှုကို ထင်ရှားစေသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန်ဟူသော စကားကဲ့သို့ မောင်သာထွန်း၏ ကိုယ်နေဟန်ထားနှင့် လက်ဟန် ကောင်းသည်ကို မြင်တွေ့ရသောသူအပေါင်းက…ဟန်ပဟူသော အမည်ကို ပရိသတ်များက ကင်ပွန်းတပ်ခဲ့ကြောင်း…၊” [၁၃၂၄] တူရိယာ။
နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန်၊ သုခမိန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်-နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန် သုခမိန်” ဆိုသည်မှာ ပညာရှိ သုခမိန်များသည် မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချိန်ဆပြီးမှ လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“သုခမိန်” ဆိုသည်မှာ ပညာရှိ၊ အတတ်ပညာရှင်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရှိတို့၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
ပညာရှိသူများသည် အလျင်စလို ဆုံးဖြတ်ချက်များ မချမှတ်ဘဲ အကြောင်းအရာတစ်ခု၏ ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုး၊ အကျိုးအပြစ်များကို သေချာစွာ ချိန်ဆသုံးသပ်ပြီးမှ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆင်ခြင်တုံတရား၏ အရေးပါမှုကို သွန်သင်သည်။
“ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန်” ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန်၊ သုခမိန် ဆိုတဲ့အတိုင်း နှိုင်းချိန်ဆင်ခြင်တတ်သော ပညာရှိသူတော်ကောင်းများ ရှိခဲ့ပါလျှင်…၊” [၁၂၇၈] သာရီ၊ ဆ။
“ထိုအစည်းအဝေးမှာ ကျောင်းသားများနှင့်ဆရာကြီးတို့ နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန် သုခမိန်ဟူသော စကားအတိုင်း ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး၍…၊” [၁၃၀၂] ဂျာနယ်ကျော်၊ ၇၊ ၈။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ချင့်ချင့်ချိန်ချိန် သုခမိန် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
နှစ်ဆယ်ကျော် အစိတ်အပိုင်း၊ အရွယ်တော်တစ်ဆိတ်ဟိုင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှစ်ဆယ်ကျော်အစိတ်ပိုင်း အရွယ်တော်တစ်ဆိတ်ဟိုင်း” ဆိုသည်မှာ မိန်းကလေးများသည် အသက်နှစ်ဆယ်ကျော် နှစ်ဆယ့်ငါးနှစ်ခန့်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အိမ်ထောင်ပြုရန် သင့်လျော်သော အရွယ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီဟု ဆိုလိုသည်။
“ဟိုင်း” ဟူသော စကားလုံးသည် အချိန်အခါ ရောက်ရှိလာပြီ၊ သင့်လျော်သော အချိန်သို့ ချဉ်းကပ်လာပြီဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
ယခင်က မိန်းကလေးများသည် အသက်ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုလေ့ရှိကြပြီး အသက်နှစ်ဆယ်ကျော်အရွယ်သည် အိမ်ထောင်ပြုရန် သင့်လျော်သော အရွယ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
ယခုခေတ်တွင်မူ လူမှုရေးအခြေအနေများ ပြောင်းလဲလာမှုနှင့်အတူ အိမ်ထောင်ပြုသည့် အသက်အရွယ်သည်လည်း ပြောင်းလဲလာပြီဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နှစ်ဆယ်ကျော်အစိတ် ပိုင်းဆိုတော့ အရွယ်တော် တစ်ဆိတ်ဟိုင်းလာပြီ မဟုတ်လား၊…ဒီဘက်ခေတ်မှာ မိန်းကလေးတွေဟာ အပျိုစင်ဘဝနဲ့ အသက် နှစ်ဆယ်ပြည့်အောင်နေကြတဲ့လူက တော်တော်ကလေး နည်းလာပြီ၊” [၁၃၃၃] မြဝတီ၊ ၁၉၊ ၆။
နှုတ်ကတော့ ပျားသကာ၊ စိတ်ကတော့ ခါးတမာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“အပြောကတော့ ပျားသကာ၊ မနောကတော့ ခါးတမာ။
အပြောကတော့ ပျားသကာ၊ သဘောကတော့ ခါးတမာ” ဟူ၍လည်း အဆိုများ ရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှုတ်ကတော့ ပျားသကာ၊ စိတ်ကတော့ ခါးတမာ” ဆိုသည်မှာ စကားပြောဆိုရာတွင် အလွန်ချိုသာပြီး နားထောင်သူ စိတ်ချမ်းသာစေသော်လည်း စိတ်အတွင်း၌မူ ဆိုးရွားသော စိတ်ထား၊ မကောင်းသော ရည်ရွယ်ချက်များ ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပျားရည်သည် အလွန်ချိုမြိန်ပြီး တမာသည် အလွန်ခါးသောကြောင့် ဤဥပမာကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတစ်ဦး၏ အပေါ်ယံအပြုအမူနှင့် စိတ်အတွင်း၌ ရှိသော စိတ်ထား မတူညီနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူတစ်ဦး၏ စကားကိုသာ ကြည့်၍ မဆုံးဖြတ်ဘဲ အတွင်းစိတ်ကိုလည်း သတိပြုသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “အပြောက ပျားသကာ၊ သဘောက ခါးတမာဟု စကားအလာ ပမာ မှီးကြပေတော့၊” [၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ။
“ထိုကဲ့သို့သော ဝမ်းတွင်းကောက်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ရည်၍ အပြောက ပျား သကာ၊ မနောက ခါးတမာ ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြ၏။
” [၁၃၂၈] စိတ်အရသာ။
နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာ၊ လက်ကြီးလျှင် သူလာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“နှုတ်ချိုလျှင် သူချစ်သည်၊ လက်တိုလျှင် သူပစ်” ဟူ၍လည်း ဆိုထုံးရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာ၊ လက်ကြီးလျှင် သူလာ” ဆိုသည်မှာ မောက်မာစွာ ပြောဆိုခြင်း၊ လေလုံးထွားထွား ပြောဆိုခြင်းများ ပြုလုပ်ပါက မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းများက စွန့်ခွာသွားတတ်ပြီး၊ ရက်ရောစွာ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲတတ်ပါက မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းများက မိမိထံ ချဉ်းကပ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် စကားပြောဆိုမှုနှင့် ပေးကမ်းရက်ရောမှုတို့၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသည်။
မာနကြီးသော စကားများ၊ မောက်မာသော အပြုအမူများသည် လူအများ၏ မုန်းတီးမှုကို ခံရစေနိုင်ပြီး ရက်ရောသော အပြုအမူသည် လူအများ၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိစေနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ “နှုတ်ချိုလျှင် သူချစ်သည်၊ လက်တိုလျှင် သူပစ်သည်။
နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာသည်၊ လက်ကြီးလျှင်သူလာသည်ဟူ၍လည်း ဆိုထုံးရှိသည်။
” [၁၁၅၂-ခန့်] ကျည်း။
“ချိုချဉ်သစ်သီး၊ ငယ်ကြီးဝေငှ၊ ပျူငှာပြ၍၊ ရှင်ကပြုပါ၊ လက်ကြီးခါလျှင်၊ လာသူမငြီး၊ နှုတ်ကြီးခါလျှင်၊ သူခွာလေမြဲ၊” [၁၁၈၇] သီလဝ ၅၃။
နှုတ်ကြောင့်သေ၊ လက်ကြောင့်ကြေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “နှုတ်ကြောင့်သေ၊ လက်ကြောင့်ကြေ” ဆိုသည်မှာ ကိုယ်လက်အင်္ဂါများကို မစောင့်စည်းခြင်းကြောင့် အနာတရ ဒဏ်ရာရရုံသာ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း နှုတ်ကို မစောင့်စည်းဘဲ မကောင်းသော စကားများ ပြောဆိုခြင်းကြောင့်မူ သေကျေပျက်စီးသည်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
စကားတစ်ခွန်း၏ အစွမ်းအစသည် လက်ရောက်မှုထက်ပင် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။