kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သူ၏ မိခင်သည် စန္ဒရားတီး သင်ကြားပြသသည့် အလုပ်ဖြင့် မိသားစုကို ထောက်ပံကာ သူ၏ ဖခင်သည် အိမ်အလုပ်များ၊ မီးဖိုချောင်အလုပ်၊ အိမ်သန့်ရှင်းရေးအလုပ်များအပြင် ပုံဆွဲလေ့ ရှိသည်။
အဖွားလုပ်သူက ပေါလ်ကလီးအား ပန်ချီဆွဲခြင်းကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။
သူ့သည် တယောကို ကျွမ်းကျင်စွာ ထိုးနိုင်လျက် တေးဂီတဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်ကျောင်းပြုမည်ဟု စဉ်းစားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ထိုခေတ်က Bern သံစုံတီးဝိုင်းတွင်လည်း မကြာခဏဆိုသလို ပါဝင် တီးခတ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် သူ၏ ကျွမ်းကျင် အနုစိတ်သော ရှု့မျှော်ခင်း ပုံ ရေးဆွဲနိုင်မှုများကြောင့် သူ၏ မိဘများက ပန်းချီအသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုလုပ်ခြင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လိမ့်မည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးတွင် တေးဂီတအစား တွန့်ဆုတ် တွန့်ဆုတ်ဖြင့် ပန်းချီပညာကို သင်ယူခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ၁၉၀၀-ခုနှစ်တွင် မြူနစ် အကယ်ဒမီကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ၁၉၀၁-၁၉၀၂-ခုနှစ် အီတလီသို့ အလည်အပတ်သွားစဉ် အစောဆုံး ခရစ်ယာန် အနုပညာများ(Early Christian Art) နှင့် ရှေးဟောင်း ဘင့်ဇ(န်)တင်း (Byzantine art) အနုပညာအပေါ် စိတ်ပါဝင်စားခဲ့သည်။
သူသည် ရေဆေးပညာရှင်၊ အခြား ဝတ္ထုမျက်နှာပြင်များ အပေါ်တွင် ရေးသူလည်း ဖြစ်ကာ မော်ဒန် အနုပညာ မျိုးစေ့ချသူများထဲမှ တစ်ယောက် အပါအဝင်လည်း ဖြစ်ပေသည်။
မည်သည့် အနုပညာ အဖွဲ့အစည်း လုပ်ရှားမှုများ တွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိပဲ၊ သူ၏ ပန်းချီကားများသည် စိတ်ကူးဉာဏ် ကွန့်မြူးခြင်းများ၊ အိပ်မက်များ၊ သရုပ်လွန် ပုံဝတ္ထုများ ဖြင့် ဖန်တီးထားလေ့ရှိသည်။
သူ၏ အစောဆုံးလက်ရာများသည် ခဲဖြင့် ရေးဆွဲသော ရှု့မျှော်ခင်း တောင်ကုန်း ပုံစံများ ဖြစ်ကာ Impressionism ၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိနေခဲ့သည်။
ထိုစဉ်အခါ က Transcendentalism အယူအဆသည် လည်း လွမ်းမိုးခဲ့သည်။
Transcendentalism ဆိုသည်မှာ ၁၉၁၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်လောက်က Der Blaue Reiter (The Blue Rider) ကဲ့သို့သော အုပ်စုကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော Expressionist ပန်းချီပညာရှင်များက ယေဘုယျ သဘောအားဖြင့် စိတ်ဝင်စားသော အတွေးအခေါ် ပုံစံတရပ်ဖြစ်သည်။
ဘောင်းဟောက်စ် (Bauhaus) မှ အတွေးအမြင် နှင့် ကျင့်သုံးမှုတို့၏ အတွင်းကျကျ တွေးခေါ်ပုံမျိုးတို့လည်းဖြစ်ကာ အယူအဆထက် အမှန်တရားအား ထပ်မှန်၍ ဆွဲဆန့် မရနိုင်တော့သည့် ပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။
ဘောင်းဟောက်စ် ဆိုသည်မှာ ထိုခေတ် ထိုအခါက လူအများအားလုံးက Expressionism အယူအဆနောက်သို့ တကောက်ကောက် လိုက်နေကြသည်ကို ဆန့်ကျင်သည့် စဉ်းစားတွေးခေါ်ပုံမျိုးကို ကိုယ်စားပြုသည့် ဂျာမနီမှ လက်မှုပညာ နှင့် အနုပညာ ပေါင်းစပ်ထားသော ကျောင်းဖြစ်သည်။
ထိုကျောင်းကို Walter Gropius က ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဂျာမန် ဘာသာ စကားအရ တည်ဆောက်ရန် နှင့် အိမ် ဆိုသော ဝေါဟာရနှစ်ကို ပေါင်းစပ်ကာ ဘောင်းဟောက်စ် ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
ထိုကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သော Walter Gropius ကိုယ်တိုင်သည် အဆောက်အဦး ပုံစံများ ရေးဆွဲသူ တစ်ယောက်ဖြစ်ကာ၊ ကျောင်းနာမည်သည်လည်း အဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ရန်ဟု ပေးထားသော်လည်း ထိုကျောင်း စတင်တည်ထောင်ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ နောင်နှစ်ပေါင်းတော်တော်ကြာသည် အထိ ထိုကျောင်းတွင် အဆောက်အဦးပုံစံရေးဆွဲသည့် သတ်သတ်မှတ်မှတ် ဋ္ဌာနမရှိခဲ့ပါ။
ယနေ့ခေတ် အဆောက်အဦး ပုံစံများ၊ တည်ဆောက်ပုံများ သည် ဘောင်းဟောက်စ် ကျောင်းမှ ရေးဆွဲလေ့ရှိသော အဆောက်အဦး ပုံစံ များ၏ အငွေ့အသက်များ သက်ရောက်နေလေ့ရှိသည်။
Kandinsky သည် ဘောင်းဟောက်စ် တွင် ကျောင်းဆရာဖြစ်နေချိန်တွင် ဆွစ် လူမျိုး ပေါလ်ကလီး သည်လည်း ထို ကျောင်းမှာပင် ကျောင်းဆရာလုပ်နေသည်။
ကလီး ကိုယ်တိုင်သည် Theosophist မဟုတ်ပေမယ့် Kandinsky ကဲ့သို့ ဂျာမနီတွင် လောကနိယာမ သဘောတရားများကို စံထားရေးဆွဲကြလေ့ရှိသည့် ပန်းချီမူကို စိတ်ရော ကိုယ်ပါ နှစ်မြုတ်ထားကာ ပန်းချီဆွဲ နေလေသူဖြစ်လေသည်။
ထိုစဉ် အခါက ဘောင်းဟောက်စ် ကျောင်းတွင် ကလီး သည် ကျောင်းသင်ခန်းစာများ သင်ကြားပို့ချ နေချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သော "The Thinking Eye" စာအုပ်သည် သူ၏ လောကနိယာမတရား ဘာသာရပ်အပေါ်တွင် ရူးသွတ် စွဲလန်းနေသည့် ကာလ အပိုင်းအခြား ကို သရုပ်ဖော်ထားလေသည်။
ထိုစာအုပ်သည် ရှိခဲ့သမျှ နည်းစနစ်ကျနလှသော ဒီဇိုင်းပုံစံ လက်စွဲစာအုပ်များ ထဲမှ အလွန်တရာ အသေးစိတ်လွန်းလှသော စာအုပ် တစ်အုပ်ဖြစ်ကာ Kandinsky နှင့် အပြိုင် ဝိညာဉ်အခြေအနေလောက များကို ဖော်ကျူးလျက် ၎င်းတို့ကို မျက်စေ့ဖြင့်ကြည့်မြင်နိုင်သော အနုပညာ ယူဆချက်များပါဝင်သည်။
ကလီး သည် ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးအား စံနမူနာ ပုံစံ တစ်ခု အဖြစ် ကြည့်လေ့ရှိကာ ကမ္ဘာကြီးသည် နေစကြဝဠာ အချိန်ဖန်တီးမှုအရ ရွှေ့လျားနေရသော စက်ယန္တရားဆန်ဆန် ဝိညာဉ်လောက အမှန်တရားကို သရုပ်ပြသည့် ဆွစ်ဘုရားသခင် ဟုမြင်ထားသည်။
သူ၏ ကလေးငယ်ကဲ့သို့ စိတ်ကူယဉ်ဆန်ခြင်းများမှာ အကယ်၍ ကမ္ဘာကြီးသည် နောက်ဆုံးအချိန်ဟု မရှိခဲ့ဘူး ဆိုလျှင် ၎င်းကို အလွတ်လပ်ဆုံးသော စိတ်ကူးဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုကာ သူကိုယ်တိုင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
Kandinsky ကဲ့သို့ပင် ကလီး သည် အရိုးရှင်းဆုံးသော ကနဦးမှ ပုံစံများကို တန်ဖိုးထားခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အနုပညာကို တန်ဖိုးထားသည်။
ကလေးသူငယ်များ၏ အတွင်းစိတ်သဏ္ဌာန် လွတ်လပ်မှုဖြင့် သင်္ကေတ များဖန်တီးနိုင်မှုကို အားကျလေ့ရှိကာ ကလေးများ၏ အပြစ်ကင်းစင်မှုနှင့် အနုပညာဖန်တီးမှု လမ်းကြောင်းကို လေးစားလေ့ရှိသည်။
"စာဖတ်သူများ မရီပါနှင့်၊ ကလေးများမှာ အနုပညာ ဖန်တီးမှု အရည်းအချင်းရှိသည်။
သူတို့မှာ ဉာဏ်ပညာ အမြော်အမြင်များ ရှိနေပါသည်။
သူတို့ဟာ အကူအညီကင်းမဲ့လေ၊ ကျွန်ုပ်တို့ အတွက် နမူနာထား လေ့လာစရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြောပြနေလေ ဖြစ်သည်" ဟု သူ၏ "In his desire to paint" ထဲတွင် ရေးထားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် "အသစ်မွေးဖွားလာသည့် ကလေးငယ်များ ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ ဥရောပအကြောင်း လုံးဝဥဿုံ မသိကြသေးပါ" ဟုလည်း ရေးသားခဲ့သည့် အတွက် ကလီး သည် လုံးလုံးလျားလျား ဥရောပတိုက်သား လူမျိုးပုံစံ ဖြစ်လေသည်။
သူ၏ ပန်းချီကားများသည် များပြားလှသော ယဉ်ကျေးမှု အကြောင်းအရာလေးများ၊ အောင်ပွဲရ ဒိုင်းဆုသေးသေးလေးများကို ယူဆောင်လာခြင်း၊ ရုက္ခဗေဓ၊ နက္ခဗေဓ၊ ရူပဗေဓ၊ စိတ္တဗေဓ ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များမှ အမှတ်အသားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။
တေးဂီတသည်လည်း သူအပေါ်တွင် တော်တော်လွှမ်းမိုးခဲ့လေ သေးသည်။
သူသည် ၁၈-ရာစုအတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ပန်းချီပုံစံ တစ်မျိုးဖြစ်သော တည်ရှိနေသည့် ဝတ္ထုကို အခြားအရာများဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည့်ပုံစံကို နှစ်သက်လေ့ရှိကာ ထိုပုံစံမျိုးကို အရောင်များနှင့်အရောင်ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြာထွက်သွားခြင်း၊ ထိုအရောင်များ အဖန်တလဲလဲ ထပ်မံ ဖန်တီးခြင်း၊ ထိုဖန်တီးခြင်းဖြင့် အရောင်များ ပြောင်းလဲသွားသည့် ပုံစံများအသွင်သို့ တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲ ယူနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။
သူ၏ ပန်းချီကားများသည် အရောင်ကာလာများ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ထပ်ဆင့်ထားပုံ၊ အရောင်ကားချပ်များ ယပ်တောင်သဏ္ဌာန် ဖြန့်ကျက်ထားပုံ၊ အရောင် အစိတ်အပိုင်းများ အစရှိသည်ဖြင့် အချိန်ကာလတစ်ခုကို သက်ငြိမ်သဘော ရရှိအောင် ကြိုးပမ်းထားလေ့ရှိသည်။
သောတအာရုံများကို စက္ခုအာရုံ များ အသွင်ဖြင့် ရနိုင်စေရန်၊ ဟန်ချက်ညီညီ ပွင့်အာလာသည့် မြင်ကွင်းများ၊ အဖန်တလဲလဲ ထပ်မံဖြစ်ခြင်း၊ သဘာဝတရား၏ အပင်၊ အပွင့်တို့ ၏ ပွင့်အား အသွင်ပြောင်းခြင်းများ ပေါင်းစပ် ရေးဆွဲလေ့ရှိသည်။
သူတွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော အချစ် စိတ်ကူးစိတ်သန်းများရှိကာ သဘာဝကို သေချာခံစားပြီးမှ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။
ကလီး ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းတလျောက်တွင် ပုံသဏ္ဌာန်များ၊ ကိုယ်စားပြုသည့် သင်္ကေတများကို ရှာဖွေခဲ့ကာ၊ ထိုအရာများက သူ ဝိညာဉ်ပုံရိပ်ယောင်များအား မြင်နိုင်အောင်လုပ် နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။
သူသည် အနုပညာနှင့် စာရေးသားခြင်းကြားတွင် ထူးခြားစွာ ခြားနားခြင်းကို ရှောင်ရှားလျက်၊ သူ၏ ပန်းချီကား အများစုသည် စာရေးသားသည် ပုံစံမျိုးများ ဖြစ်နေတတ်သည်။
သူ၏ ပန်းချီကားများတွင် သင်္ကေတများ၊ မျှားပုံစံများ၊ ပေါလောမျောနေသော စကားလုံးများ၊ မှားနေသော လမ်းပြအညွှန်းများ၊ စကားဆက် စာလုံးများ၊ တေဂီတ သင်္ကေတများ၊ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ၏ ပုံစံများ၊ သစ်ရွက်များ၏ ရွက်လွှာကြောများမှ အစ တူနီရှား(Tunisia) ဆည်ရေမြောင်း ပုံစံများ အထိ ပါဝင်သည်။
ထို့ပြင် သူ့ပန်ချီကားများသည် ခံစားချက် တစ်ခုခုပေးရန်အတွက် ကြိုးစားရေးဆွဲထားသည့် ပုံစံမဟုတ်ပဲ၊ ၎င်း၏ ပန်ချီကား ကိုယ်၌ ရှင်းလင်းသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပုံရိပ် ပေါ်နေလေ့ရှိသည်။
အကယ်၍ ကလီး သည် အခြားပန်းချီနည်းစနစ်ပုံစံချပေးသူများကဲ့သို့ မဟုတ်ခဲ့လျှင် တောင်မှ သူသည် သူ၏မူကို ချပေးနိုင်ရန် ဆက်လက်ကြိုးစားနေအုံးမည်သာ။
အလွန်သေးငယ်သော ပန်းချီအရွယ်အစားများကို ရေးဆွဲသူတစ်ယောက်ကဲ့သို့ သဘာဝ၏ ပြောင်းလဲ တိုက်စားမှုများကို တိကျသောရှု့ထောင့်မှနေ၍ ပုံဖော်ချင်သူတစ်ယောက် လည်းဖြစ်သည်။
သဘာဝနှင့် နီးစပ်သွားခြင်း မဟုတ်ပဲ သဘာဝတရားကို တရှိုက်မက်မက် အာရုံဖြင့် စောင့်ကြည့်နေတတ်သည့် သဘောဖြစ်သည်။
အနီးအဝေး သဘောတရားပေါ် ပြန်ထန်သောစိတ်ကူးဆန်းသစ်မှု၊ အနုစိတ် ချယ်မှုန်းမှုများ နှင့် နေစကြဝဠာ၏ မြင်ကွင်းကျယ်ရှုထောင့်များကို လက်ခံရေးဆွဲလေ့ရှိသော သူပေတည်း။
တဖက်တွင် လနှင့် တောင်တန်းများ၊ ထင်းရှုးပင်စည် မည်းမည်းထောင်ထောင်များ၊ ပင်လယ်ပြင်ကဲသို့ မျက်နှာပြင် ရောင်ပြန်ဟတ်နေတတ်သည့် ပုံရိပ်များကို တစ်ခုအပေါ် တစ်ခုထပ်လျက် ရှိတတ်ကာ အခြားတဖက်တွင် အလွန်မြင့်မားသော အနုစိတ်အရောင်သိပ်သည်းမှုများ၊ အနီးကပ် ဓာတ်ပုံပညာများဖြင့်သာဖန်တီးနိုင်သော ပုံရိပ်အုပ်စု သေးသေးကလေးများကို တီထွင်ရေးဆွဲထားလေ့ရှိသည်။
ကလီး ၏ သစ်ပင်များကို ပြန်ပြောင်း အရောင်ချယ်မှုများသည် ထိုစဉ်အခါက တချိန်တည်းလိုလိုပင် ဂျာမန်သိပ္ပံဓာတ်ပုံပညာရှင်များ ဖန်တီးနေသော သေးငယ်သော ရေမွှားပင်လေးများ၊ သစ်စေ့များ၊ အလွန်သေးငယ်သော ရေညှိမှော်ရုံ တို့၏ ပုံရိပ်များဖြင့် သိသိသာသာ ဆက်စပ်နေတတ်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အိပ်မက်ဆိုး များကြားတွင် ထာဝရ ပျောက်ဆုံးသွားမှုများအကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်ကာ ရုန်းကန်းလှုပ်ရှားနေကြရသော လူ့အဖွဲ့အစည်း ၏ သင်္ကေတပြရုပ် ကို အနုပညာအဖြစ် ပြန်လည်ပြသဖို့ ကြိုးစားခဲ့သူ ပါပဲလေ။
Maung Ba Kaung: ေပါလ္ကလီး ပြခန်း ကိုးကား Category:ဆွစ်ဇာလန် အမျိုးသား ပန်းချီဆရာများ။
ပေါရာဏ ဆိုသည်မှာ အသုံးနည်းကာ ပျောက်ကွယ်သွားသော စကားလုံးများကို ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝေါဟာရ ဖြစ်လာပုံ အဋ္ဌာရဿ (၁၈) ရပ်ပါ ပုရဏာ (ပါဠိ − စကားဟောင်း အတတ်) မှ ဆင်းသက်လာသည့် ပါဠိပျက် ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။
ပေါရာဏနှင့် ဆက်စပ်သော စာအုပ်များ ပေါရာဏကထာ လင်္ကာ ရှင်မဟာသီလဝံသ ပြုစုသည်။
ဒုတိယ ဘုရင်မင်းခေါင်နှင့် ရွှေနန်းကြော့ရှင်တို့ လက်ထက်တွင် စီရင်သည်။
နောက်ပေါ်သည့် ပေါရာဏကထာ လင်္ကာနှင့် ကွဲပြားစေရန် နှောင်းလူတို့က လင်္ကာဟောင်းဟု ခေါ်ကြသည်။
တွင်းသင်း ပေါရာဏကထာ တွင်းသင်းဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညိုက သက္ကရာဇ် ၁၁၅၆ ခုတွင် စီရင်သည်။
ပေါရာဏကထာ လင်္ကာ နှောင်းဆရာတို့ စီရင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
လင်္ကာနှင့်ပင် ရေးသည်။
ပေါရာဏကထာ ဆရာတော် ဦးမဏိက သက္ကရာဇ် ၁၁၉၇ ခုတွင် ပါဠိဘာသာနှင့် စီရင်သည်။
ပေါရာဏကထာ ပါဋ္ဌ် မောင်းထောင်ဆရာတော်က မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် စီရင်သည်။
ပါဠိဘာသာနှင့် ဖြစ်သော်လည်း နိသယ ပါသည်။
ပေါရာဏကထာ ဋီကာ မောင်းထောင်ဆရာတော်၏ စာကို အကျယ်ဖွင့်၍ စီရင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပါဠိဘာသာနှင့် ဖြစ်သည်။
ပါရမီခန်းပျို့ အဖြေချုပ်နှင့် ပကိဏ္ဏက ပေါရာဏကထာ ကင်းဝန်မင်းကြီးက သက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုတွင် စီရင်သည်။
စကားပြေနှင့် ဖြစ်သည်။
ပျို့ကဗျာ ခက်ဆစ်ကောံနှုတ်ချက် ရန်ကုန် လွှတ်စာရေးကြီး ဦးစံဘ ရေး၍ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၅ ခုတွင် ပုံနှိပ်သည်။
စကားပြေနှင့် ဖြစ်သည့်အပြင် အက္ခရာတူ စုထားသဖြင့် အရှာ လွယ်သည်။
ပေါရာဏ မူလကထာ အဘိဓာန် ပါဠိဆရာ ဦးဖြေက သက္ကရာဇ် ၁၂၅၄ ခုတွင် စီရင်သည်။
အဓိပ္ပာယ်သာမက ဥဒါဟရုဏ်များပါ ပြသထားသည်။
ပေါရာဏ အဘိဓာန် ဦးဖေမောင်တင်က မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်းအတွက် ရေးရာ ၁၉၁၅ ခု၊ ဩဂုတ်လထုတ် ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြခံရသည်။
ပေါရာဏ အဘိဓာန် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ ခုတွင် ဦးဖိုးကျားရေးပြီး မြန်မာ့ဂုဏ်ရည် စာအုပ်ဌာနမှ ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။
ပေါရာဏစကားလုံးများ ရှင်လိင်ပြန်= ရဟန်းလူထွက်သည်။
ဥပါ= တစ္ဆေ၊ မြေဖုတ်ဘီလူး။
ရဝေ= နန်းတော်။
လက်ပန်း=လက်ဖြင့်ရေးသားသောကျမ်းစာ စုလည်း=ဦးစွန်းကိုကြက်တောင်စည်း၍ထုံးသောဆံထုံး ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
thumb|ကရင် အမျိုးသား တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြ စောဘိုမြ သည် ကရင်လူမျိုး အမျိုးသား တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်ကြီး ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးအဆင့် အထိရရှိသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြသည် ဖာပွန်ခရိုင် ကျောက်ကြီးမြို့နယ် ထီးမူးခီး ကျေးရွာမှာ အဖ စောဂယ် နှင့် အမိ နော်ဒါးဆဲ တို့က ၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့မှာ မွေးဖွား ခဲ့သည်။
မွေးချင်း မောင်နှမ ၁၂ ယောက် ရှိသည့်အနက် ၁ဝ ယောက်မြောက်သား ဖြစ်သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှာ ဆရာမ နော်လားဖိုးနှင့် လက်ထပ်ပြီး စောနေကော်၊ စောနယ်ဒါးမြ၊ နော်အဲလစ်၊ မိစိုး၊ မော်တူးလူး၊ စောနေစိုးမြ၊ နော်ဂျဲ စတဲ့ သားသမီး ၇ ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
ကရင့် တော်လှန်ရေး စတင်ချိန် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ကတည်းက ပါဝင် လာခဲ့တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြဟာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကို ၅၇ နှစ် နီးပါး ဆင်နွှဲခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဟန်ပန် ကင်းရှင်းပြီး ကိုယ့်ယုံကြည်ချက်ကို ရိုးရိုးသားသား ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ တိုင်းရင်း တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးအဖြစ် တိုင်းရင်းသားနဲ့ ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့အစည်းတွေက လူတွေက လက်ခံထားသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်မှ ၂ဝဝဝ ပြည်နှစ် အထိ ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (KNU) ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက် နေစဉ် အတွင်း KNU စစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်ကိုလည်း ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
၂ဝဝဝ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ကေအဲန်ယူ (၁၂) ကြိမ်မြောက် ပါတီ ကွန်ဂရက် မှာတော့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြဟာ ဒုဥက္ကဋ္ဌနဲ့ ကာကွယ်ရေးရာ ဌာနကြီးမှူး အဖြစ် ပြန်လည် ရွေးကောက် တင်မြောက် ခံရသည်။
မိခင် KNU အဖွဲ့အစည်း တာဝန်များ အပြင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ တပ်ပေါင်းစု (NDF) မှာ ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ် အထိ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် ယူခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ကောင်စီ (NCUB) နဲ့ မြန်မာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ် အဖွဲ့ချုပ် (DAB) စတဲ့ အဖွဲ့အစည်း တွေမှာလည်း ၁၉၉၁ မှ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ် အထိ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့ပါတယ်။
၂ဝဝ၆ ခုနှစ် (ကွယ်လွန်ချိန်) အထိ နာယကကြီး အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သလို KNU ကာကွယ်ရေး ဌာနကြီးမှူး တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင် သွားခဲ့သည်။
ကရင့် တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြဟာ ၂ဝဝ၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့ မနက် ၂ နာရီ အချိန်က မဲဆောက်မြို့ ဖာဝေါ့ ပုဂ္ဂလိက ဆေးရုံကြီးမှာ ဆီးချို၊ နှလုံး စတဲ့ ရောဂါများဖြင့် ကွယ်လွန် သွားခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြဟာ ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အသက် ၇၉ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြ ကွယ်လွန်ချိန်မှာ ဇနီးနဲ့ သားသမီး ၇ ဦး စလုံး ကျန်ရစ် ခဲ့သည်။
၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြ ဦးဆောင်တဲ့ အဖွဲ့ဝင် ၂ဝ ဦး ပါတဲ့ KNU ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဟာ ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချူပ် အဖြစ် တာဝန် ယူနေတဲ့ ထောက်လှမ်းရေး အကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့် ငြိမ်းချမ်း ရေးအတွက် ဆွေးနွေးဖို့ ရန်ကုန်မြို့ကို ရောက်ရှိ လာသည်။
ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့ မှာတော့ ယာယီ အပစ်အခတ် ရပ်စဲ ထားကြရန် နှစ်ဖက် အကြား နားလည်မှု ရရှိခဲ့သည်။
၂ဝဝ၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြ နာမကျန်း ဖြစ်နေချိန်မှာ နအဖ အစိုးရက ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြန်မာ သံရုံး ကနေ တဆင့် ရန်ကုန်မှာ လာရောက် ဆေးကုသဖို့ ဖိတ်ခေါ် ကမ်းလှမ်း ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြက လက်မခံ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြ ၏ ဖြတ်သန်းမှုကို ကွယ်လွန်သူ KNU အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဟောင်း ပဒိုမန်းရှာလားဖန်းက ဗိုလ်ချုပ်မြ (သို့) တော်လှန်ရေးမုန်တိုင်းအတွင်းမှ သစ်တစ်ပင် ဆောင်းပါးကို ရေးသားခဲ့သည်။
ရည်ညွှန်း။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောဘိုမြ ဖြတ်သန်းခဲ့သော တော်လှန်ရေး ဘဝခရီး၊ ဗွီအိုအေ - အမေရိကန် အသံ၊ မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ် (Voice of America, Burmese Section)။
စောရန်နောင် [၁၉၁၁ - ၁၉၃၅] ဧရာဝတီတိုင်း လေးမျက်နှာ မြို့တွင် အဖ ဦးစစ်ကြူ၊ အမိ ဒေါ်လှိုင် တို့က ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက် ဗုဒ္ဓဟူး နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဦးစောမောင်မောင် ဖြစ်သည်။
ငါးနှစ်သား အရွယ် ကပင် လေးမျက်နှာမြို့ အမေရိကန် သာသနာပြု ကျောင်းတွင် စတင် ပညာ သင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ ကူရှင် ဟိုက်စကူး ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာ သင်ယူသည်။
ကူရှင် ကျောင်းဆရာ ဘနာဂျီ ထံတွင် ခုနစ်တန်း အောင်ပြီးနောက် အစိုးရ ဟိုက်စကူး ကျောင်းသို့ ပြောင်းခဲ့ ပြန်သည်။
အသက် တဆယ့်ခြောက်နှစ် အရွယ်တွင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲ အောင်မြင်သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက် ပညာ သင်ယူသည်။
၁၉၃ဝ - ၃၁ တွင် ဥပစာတန်း အောင်မြင် ခဲ့သည်။
တဖန် မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူး ဝိဇ္ဇာတန်းတွင် ပါမောက္ခ ဦးဖေမောင်တင်၊ ဆရာကြီး ဦးပွား၊ ဆရာကြီး ဦးလင်း၊ ပါဠိ - မြန်မာ ကထိက ဦးလူဖေဝင်းတို့ ထံမှောက်၌ မြန်မာ ကဗျာ လင်္ကာ၊ ကျောက်စာ၊ မွန်စာ၊ ရာဇဝင် သမိုင်း ပညာများ ဆည်းပူး ခဲ့သည်။
၁၉၃၃ - ၃၄ တွင် မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ဝိဇ္ဇာတန်းကို အောင်မြင် ခဲ့သည်။
မဟာ ဝိဇ္ဇာတန်းတွင် ဆက်လက် ပညာ သင်ကြားရင်း မြန်မာစာ နည်းပြ ဆရာ အဖြစ်လည်း အမှု ထမ်းသည်။
ကျောင်းသား ဘဝ ကပင် မြန်မာ ကဗျာ များကို စီကုံး ရေးသားလေ့ ရှိသည်။
တက္ကသိုလ် ကျောင်းတိုက် မဂ္ဂဇင်း၊ ခေတ်စမ်း ကဗျာ [ပထမတွဲ] (၁၉၃၄) နှင့် မြန်မာ မဂ္ဂဇင်း များတွင် ကဗျာများ ရေးခဲ့သည်။
"သူ၏ ကဗျာ များသည် စိတ်ကူး စိတ်သန်းနှင့် ပြည့်စုံ၍ စကားအရာ တွင်လည်း အလွန် သိမ်မွေ့ လှသည်။
သူ၏ မယ်ဘွဲ့ မောင်ဘွဲ့ ရတုများသည် ငယ်ရွယ် သေးသူ၏ လက်ရာပင် ဖြစ်သော်လည်း အထူး နှစ်သက်ဖွယ် ကောင်းလှ ပေသည်။
..... သုတိသာအောင် ရေးသားရာ တွင်လည်း ...... အလွန် စွမ်းလှ ပေသည်။
နောက်ဆုံး ရေးသားသော ကဗျာ များတွင် ..... ကဗျာဉာဏ် သည် တိုးတက် လာသည်။
..... နေ့စဉ် နေ့တိုင်း တွေ့ရ၊ ကြုံရ၊ မြင်ရ ကြားရသော အဖြစ်အပျက် များကို သုံးသပ် ဆင်ခြင် ထားသော ဉာဏ်မျိုး ဖြစ်သည်" ဟူ၍ ဇော်ဂျီက ရေးခဲ့သည်။
ကဗျာများ သာမက ဝတ္ထုတို များလည်း ရေးခဲ့သည်။
"မပြောလိုက်ပါနဲ့ သားရယ်" နှင့် "ထောင်ထွက်" ဝတ္ထုတို နှစ်ပုဒ်မှာ အထူး ကောင်းမွန် လှသည်ဟု မှတ်ချက် ပေးခဲ့ ကြသည်။
"စာဖွဲ့သော အကြောင်းအရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍၊ ခေတ်စမ်း စာပေ လောကတွင် လောက ဘဝမှန် အကြောင်းကို ကြံစည် အားထုတ် သူက တချို့၊ စိတ်ကူးယဉ် ဘက်သို့ ယိမ်းနွဲ့ ကြံစည်သူက တချို့ ဟူ၍ နှစ်မျိုး နှစ်စားသော စာရေး ဆရာတို့ ထွန်းကား ခဲ့သည်ဟု ယူဆ နိုင်လေသည်။
" ထိုနှစ်မျိုး နှစ်စားသော စာရေးဆရာ တို့သည် မိမိ တို့၏ လက်စွမ်းဖြင့် ခေတ်စမ်း စာပေ လောကကို တန်ဆာ ဆင်ခဲ့ သည်ချည်း ဖြစ်လေသည်။
..... စောရန်နောင်၏ စာကို စိတ်ကူး ယဉ်ဘက်သို့ ယိမ်းနွဲ့ ကြံစည် လိုသော အုပ်စု၌ ထည့်သွင်း နိုင်လေသည်" ဟု မြဝတီ စာတည်း အဖွဲ့က ထောက်ပြသည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၉၃၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ ည ၈ နာရီချိန် အသက် (၂၅) နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
"နောင်ခေတ် မြန်မာ စာပေ အတွက် အထူး မျှော်လင့်ဖွယ်ရာ သားကောင်း ရတနာ တပါး" ဆုံးရှုံး ရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ် (၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်) စာညွှန်း ဇော်ဂျီ။
ကွယ်လွန်သူ - ဦးစောမောင်မောင်၊ ဂန္ဈလောက (ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၅)။
စာ ၅၃၈ - ၅၄ဝ။
ဂန္ဈလောကခေတ်၊ မြဝတီ (စက်တင်ဘာ ၁၉၅၃)။
စာ ၃ဝ၄ - ၃ဝရ။
ဓာတ်ပုံဟောင်း၊ ငွေတာရီ (ဇူလိုင် ၁၉၆၁)။
စာ ၂၈။
ဦးဖေမောင်တင် (တည်းဖြတ် အုပ်ချုပ်သူ)။
ခေတ်စမ်း ကဗျာများ၊ ပထမတွဲ။
တကြိမ်၊ ၁၉၃၄။
(နိဒါန်း)။
၎င်းဘုရားရှင်ရေဝတ (ပု) [ရေဝ+အတ။
(ရာ+ ဝန္တု+ဤ=) ရေဝတီ+ဏ။
ရေဝတီနက္ခတ္တေန ဇာတတ္တာ ရေဝတော။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၄။
ရေဝတ၊ ရဲဝတ-သံ။
ရေဝယ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။
(၁) ရေဝတဘုရား။
သုမနဿ အပရေ၊ ရေဝတော နာမ နာယကော။
ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၃၁။
တဒါ ရေဝတော နာမ သတ္ထာ ဥဒပါဒိ။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၉၂။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၄။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂)။
သည် သုဓညဝတီပြည် ဝိပုလမင်းကြီးနှင့် ဝိပုလာမိဖုရားကြီးတို့မှ မွေးဖွားသော သားရတနာဖြစ်သည်။
အနှစ်(၆၀၀) တို့ပတ်လုံး သုဒဿန ရတနဂ္ဃိ, အာဝေဠ-ဟူသော ရွှေနန်းသုံးဆောင်၌ သုဒဿနာ မိဖုရား အမှူးရှိသော မောင်းမအပေါင်း (၃၃၀၀၀)ခြံရံလျက် မင်းစည်းစိမ်ကို ခံစားစဉ် နိမိတ်ကြီး ၄-ပါးကို မြင်၍ အာဇာနည် မြင်း ကသောရထားယာဉ်ဖြင့် အင်္ဂါ ၄-ပါး ၄-ပါး ရှိသော စစ်တပ်ခြံရံကာ တောထွက်တော်မူသည်။
အလောင်းတော်မင်းသားသည် ဗြဟ္မာမင်း လှူဒါန်းအပ်သော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံ၍ ရဟန်းယောကျ်ား ၁-ကုဋေ ခြံရံကာ ၇-လပတ်လုံး ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူသည်။
ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ သာဓုဒေဝီ သေဋ္ဌေးသမီးလှူအပ်သော ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးတော်မူပြီးလျှင် မဟာဗောဓိ ကံ့ကော်ပင် ရင်းဝယ် (၅၃) တောင် ပမာဏ ရှိသော-အပရာဇိတပလ္လင်ထက်၌ ဘုရား ဖြစ်တော်မူသည်။
ဗြဟ္မာမင်းကြီးတောင်းပန်သောကြောင့် ဝရုဏာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၌ ရဟန်းတော် ၁-ကုဋေနှင့် နတ် လူ ဗြဟ္မာတို့အား ဓမ္မစကြာတရားကို ဟောတော်မူသည်။
ထိုတရားပွဲကြီး၌ ၁-ကုဋေသော ရဟန်းတော်တို့ အရဟတ္တဖိုလ်တည်ကြသည်။
အောက်မဂ် အောက်ဖိုလ်တည်သော သူတို့ကား ဤရွေ့ ဤမျှဟု အပိုင်းအခြားမရှိ များလှကုန်၏။
ထို့နောက် ဥတ္တရမြို့၌ အရိန္ဒမ မင်းကြီးအား အလွန်ဆန်းကြယ်သော တရားဒေသနာကို ဟောတော်မူရာ ထိုတရားပွဲကြီး၌ ကုဋေတစ်ထောင်သော နတ် လူတို့ သစ္စာ ၄-ပါးတရားကို သိမြင်ကာ အကျွတ်တရား ရကြသည်။
ထို့နောက် ဥတ္တရအမည်ရှိသော နိဂုံး၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ၇-ရက်ပတ်လုံး နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူပြီး နိရောဓ သမာပတ်မှ ထတော်မူသည့်အခါ နိဂုံးသူ နိဂုံးသားတို့အား နိရောဓသမာပတ်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဟောတော်မူရာ ကုဋေတစ်ရာသော နတ်လူတို့ အရဟတ္တဖိုလ်တည်ကုန်၏။
ဤသို့တရားပွဲကြီး ၃-ကြိမ်ဖြစ်၏။
သာဝက အစည်းဝေးကြီးလည်း ၃-ကြိမ်ရှိရာ ပဌမ အကြိမ် သုဓညဝတီမြို့၌ ဧဟိဘိက္ခုရဟန်း အဖြစ်ဖြင့် ရဟန်းပြုကြကုန်သော များပြားသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့အား ပါတိမောက် ပြတော်မူ၍ တစ်ဖန် ဒုတိယ အကြိမ် မေခလမြို့၌ ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် ရဟန်းပြုကြကုန်သော ကုဋေတစ်သိန်းသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့အား ပါတိမောက်ပြတော်မူ၏။
တစ်ဖန် တတိယအကြိမ် ပညာအရာ ဧတဒဂ်ရ လက်ျာရံ အဂ္ဂသာဝကဖြစ်သောဝရုဏ မထေရ် မကျန်းမာစဉ် လူနာမေးလာကြသော လူ အပေါင်းအား လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ပိုင်းခြား ဖော်ပြတတ်သော တရားစကားကို ဟောကြားတော်မူ၍ ကုဋေတစ်သိန်းသော ရဟန်း ယောက်ျားတို့ကို ဧဟိဘိက္ခု ပြုပေးပြီးလျှင် အရဟတ္တဖိုလ် တည်စေကာ ပါတိမောက်ပြတော်မူ၏။
ဤသို့ သာဝက အစည်းအဝေးကြီးလည်း ၃-ကြိမ်ပင်ဖြစ်၏။
ရေဝတဘုရားလောင်း၏ အဂ္ဂဒေဝီ မဟေသီ မိဖုရားကား သုဒဿနာ မိဖုရားကြီးဖြစ်၍ သားတော်မှာ ဝရုဏ မင်းသား ဖြစ်လေသည်။
ထီးနန်းစိုးစံသည့် နှစ်ပေါင်းမှာ နှစ်ပေါင်း (၆၀၀၀)ဖြစ်သည်။
နိမိတ်ကြီး ၄-ပါးကိုမြင်၍ တောထွက်တော်မူသော ယာဉ်မှာ အာဇာနည်မြင်းကသည့် ရထားယာဉ်ဖြစ်၍ ၇-လကြာ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူရသည်။
အဂ္ဂသာဝက ၂-ပါးမှာ ဝရုဏမထေရ်နှင့် ဗြဟ္မဒေဝမထေရ်တို့ဖြစ်ကြ၍ အလုပ်အကျွေးမှာ သမ္ဘဝမထေရ် ဖြစ်လေသည်။
အဂ္ဂသာဝိကာ ၂-ပါးမှာ-ဘဒ္ဒါထေရီမနှင့် သုဘဒ္ဒါ ထေရီမတို့ ဖြစ်ကြ၍ ပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိပင်ကား ကံ့ကော်ပင် ဖြစ်လေသည်။
မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယကာတို့မှာ ပဒုမသေဋ္ဌေးနှင့် ကုဉ္ဇရသေဋ္ဌေးတို့ ဖြစ်ကြ၍ မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယိကာမတို့မှာ သိရိမာနှင့် ယသဝတီတို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
အရပ်တော်မှာ အတောင် (၈၀)မြင့်တော်မူ၍ ကိုယ်တော်မှ ထွက်သော ရောင်ခြည်တော်သည် နေ့ရောညဉ့်ပါ ၁-ယူဇနာတိုင်တိုင် ပြန့်နှံ့၏။
အသက်တော်မှာ အနှစ် (၆၀၀၀၀)တမ်း ဖြစ်၏။
(ဗုဒ္ဓဝံ၊ ၃၃၁-၄။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၉၂-၈။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ ၈။
ရေဝတ-ဘုရားရှိခိုး+ဆုတောင်းဂါထာ ရေဏုစ္ဆန္နေ ဝိရောစန္တံ၊ ရေကစ္ဆိန္နံ ဝိနာယကံ။
ရေဝဒံ ဝရဒံ ဝန္ဒေ၊ သော မေ ဒေတု ဇိနော ဇယံ။
ရေဝတဗုဒ္ဓဝင်ကို ကြည့်ပါ။
ရေဝတဘုရားရှင်ကို ကြည့်ပါ။
thumb|ရွှေဘိုမြို့ဝင် ဆိုင်းဘုတ် ရွှေဘိုမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အတွင်းရှိ မြို့ဖြစ်ပြီး မြန်မာတို့၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ၊ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ စတင်ရာဒေသ အဖြစ်ကျော်ကြားပေသည်။
ရွှေဘိုခရိုင်နှင့် ရွှေဘိုမြို့နယ်များ၏ ရုံးစိုက်မြို့လည်းဖြစ်သည်။
ရွှေဘိုမြို့ သမိုင်း သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ရွှေဘိုမြို့သည် မြန်မာမင်းများ၏ လက်အောက်ခံ မုဆိုးဘိုအမည်ရှိသော ကျေးရွာလေးအနေဖြင့်သာ ရှိခဲ့သည်။
မူလက အင်းဝလက်အောက်ခံအဖြစ်ရှိနေခဲ့ပြီး ဘုရင့်နောင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း သိမ်းသွင်းစဉ်ကလည်း လက်အောက်ခံအဖြစ် ပြန်လည်ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ညောင်ရမ်းမင်းဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် မုဆိုးဘိုရွာသူကြီး ဦးအောင်ဇေယျသည် အလောင်းဘုရားဘွဲ့ဖြင့် မွန်(တလိုင်း)တို့ကို တွန်းလှန်ကာ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ချိန်မှစကာ ရွှေဘို ဟူသော အမည်ဖြင့်မြို့တော် ဖြစ်လာသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ရွှေဘိုမြို့နေရာတွင် ရတနာသိင်္ဃ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥဩအော်မြည် ကုန်းဘောင်တည် ဆိုသောစကားအရ ရွှေဘိုမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ( ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၅၃-၅၄) ခုနှစ် ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ကြာသပတေး နေ့ အဝင် ညဉ့် ၃ ချက်တီးကျော် ငါးနာရီပါဒ်ပြည့် ၁၁ ဗီဇနာ၊ ပြန်ပြည့်၊ ခရာပြည့်၊ ပြုဗ္ဗာဘဒြပိုဒ် နက္ခတ်၊ တစ်ပါဒ်မွန်းတည့်ပြိဿတွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျသည်တွင် မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ယခင်က မုဆိုးဖို အမည်ရှိရွာတစ်ရွာဖြစ်သည်။
အလောင်းဘုရားက အင်းဝပျက်ခါနီးတွင် အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင် ၄၆ရွာကို စုစည်းကာ ထန်းလုံးခံတပ်ကိုတည်ဆောက်ပြီး ဟံသာဝတီကို တွန်းလှန်ကာ တတိယမြန်မာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မုဆိုးဖိုကိုလည်း ရတနာသိင်္ခဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
ရန်သူအပေါင်းတို့အား အောင်နိုင်သည်ကို အစွဲပြု၍ ရန်ကြီးအောင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
မြို့အနီးတွင်ရှိသော ကုန်းဘောင်အားအစွဲပြု၍လည်း ကုန်းဘောင်ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
အလောင်းဘုရားသည် သံလျှင်ကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် တိုက်ခိုက်၍ မရသောကြောင့် လက်ရွှေးစင် ရဲဘော် ၉၀ ကျော်ကို တိတ်တဆိတ် ဝင်ရောက်စီးနင်းစေ၏။
ထိုရဲဘော်တို့သည် ရွှေဘိုသား ဟူ၍ ငြာသံပေးကာဝင်ရောက်ကြလေ၏။
ထိုအခါမှစ၍ ရွှေဘိုဟုခေါ်ဆိုကြလေသည်။
ရွှေဘိုမြို့၏ မူလအမည်မှာ မုဆိုးဘိုဖြစ်သည်။
ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး (မြန်မာ ၄၇၄-၅၂၉)သည် တိုင်းခန်း လှည့်လည်စဉ်က ထိုဒေသသို့ ရောက်သောအခါ မြေဒူးမြို့ တည်ရာအနီး မြင်းခွာတောင်၌ စေတီပုထိုးများကို တည်တော်မူခဲ့ပြီးနောက် ထိုတောင်ခြေမှ တူးမြောင်းကြီးဖောက်လုပ်ကာ ထိုတူးမြောင်းတစ်လျှောက် သင်းကနက်သားဖောင်ဖြင့် စုန်ဆင်းခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
တူးမြောင်းကြီး မိုင် ၅ဝ ခန့်ရှိသောအခါ မဟာနန္ဒာကန်ကို ဆည်ဖို့၍ ရွှေတန်ဆာဘုရားကို တည်ကာ ငပိုအမည်ရှိသော မုဆိုးအား ထိုနေရာ၌ ရွာတည်စေပြီးလျှင် စေတီစောင့်ထားခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ထိုရွာကို မုဆိုး ငဘိုရွာ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မုဆိုးဘိုရွာဟု တွင်ကြောင်းဖြင့် ဆိုသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် အင်းဝပြည်ကြီး ပျက်စီး၍ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင် သူတစ်လူ ငါတစ်မင်း ပျက်စီးယိုယွင်းလျက် ရှိသည်ကို မုဆိုးဘိုရွာသူကြီး ဦးအောင်ဇောယျ၏ အစီအမံဖြင့် သိမ်းရုံး စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဦးအောင်ဇေယျသည် မုဆိုးဖိုရွာ၌ ထီးနန်းစိုက်ထူခဲ့ရာ ရန်အပေါင်းကို အောင်မြင်သဖြင့် ရန်ကြီးအောင်မြို့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထိုမြို့ အနီး တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်နေသော ယခု မြွေရိုး လမ်းတောင်တွင်သည့် ကုန်းဘောင်တောင်ကို အစွဲပြု၍ ကုန်း ဘောင်မြို့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မုဆိုးဘိုဟူသော အမည်တွင် မုဆိုးကို ဖျောက်၍ ရှေ့မှ ရွှေတပ်ကာ အဖျားဆွတ်ခေါ်သည့် ရွှေဘိုမြို့ ဟူ၍လည်းကောင်း (ရန်ကုန်မြို့ကို ရွှေကုန်မြို့ဟု အဖျားဆွတ်ခေါ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
) လောကီရတနာ၊ လောကုတ္တရာရတနာများ စုဝေးရာ ဦးစွန်းသဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် ရတနာသီခမြို့ဟူ၍လည်းကောင်း (အချို့က ဇေယသီခ-လူတို့အထွတ်ဦးစွန်းသဖွယ်ဖြစ်သောမင်း၊ ပဉ္စသီခ- ဦးစွန်း ငါးခုရှိသော နတ်သား စသည့် အမည်တို့ကဲ့သို့ ဤမြို့ ကိုလည်း ရတနာသီခမြို့ဟု ရေးသင့်ကြောင်း၊ သီဃသဒ္ဒါသည် အလျင်အမြန်ဟောသဖြင့် အလျင်အမြန် ပျက်ရန် နိမိတ်ဖြစ်၍ ရတနာသီဃ(ရတနာသိင်္ဃ)ဟု မရေးသင့်ကြောင်း၊ ရတနာသီခ ဟုသာ ရေးသင့်ကြောင်း၊ ကာလရှည်ကြာသဖြင့် ရတနာသိင်္ခ ဖြစ်လာကြောင်း အချို့က ဆိုကြသည်။
) ဤသို့လျှင် ရွှေဘိုမြို့ သည် အမည်ငါးမျိုးဖြင့် တွင်သည်။
ထိုကြောင့် ကုန်းဘောင်ဘွဲ့ ပုံကြီးသံတွင်-ရန်ကြီးအောင်၊ ကုန်းဘောင်သ၊ ငါးမည်ရပြည်ရွှေဘို၊ ဘေးရန်ကပြို၊ မုဆိုးဘို၊ ရန်ပြိုတဲ့၊ နာသိင်္ခ၊ ဘိုးတော်ဒေသဟု ဖွဲ့ဆိုခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီးသည် ရွှေဘုံအောင်မြို့၊ ရွှေမြို့ကျုံးဝန်း၊ နတ်ကွန်းရေကန်၊ ချိန်မှန်ပဟိုရ်၊ ရွှေချက်သို ဟုသော စာဆိုအတိုင်း မြို့တော်၊ ကျုံးတော်၊ နတ်ကွန်းတော်၊ ရေကန်တော်၊ ပဟိုရ်စင်၊ မင်းတရားကြီး ချက်မြှုပ်ရာ၌ တည်သော ရွှေချက်သိုဘုရား ခုနစ်ဌာနကို တစ်ပြိုင်တည်း တည်ခဲ့လေသည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံလွန်သောအခါ သားတော်နောင်တော်ကြီးမင်းမှ စ၍ ကုန်းဘောင်မင်း အဆက်ဆက်သည် စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ၊ အမရပူရ၊ မန္တလေးမြို့များ၌ ရွေ့ပြောင်းနန်းတည် စိုးစံခဲ့ကြ သော်လည်း ရွှေဘိုမြို့သည် တိမ်ကောမသွားဘဲ၊ စစ်ရေးပေါ်တိုင်း အောင်မြေနင်းရာဌာနအဖြစ် ထင်ရှားလျက် ရှိသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားသည်၎င်း၊ သာယာဝတီမင်းသည်၎င်း၊ မင်းတုန်းမင်းသည်၎င်း ထီးနန်း လုပ်ကြံရာတွင် ရွှေဘိုမြို့၌ အောင်မြေ နင်းခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်သည့်အခါ သူ့ကျွန်မခံလိုသောစိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်သည့် ဒေသဖြစ်သော ရွှေဘိုမြို့တစ်ဝိုက်ကို အနှိမ်နင်းရ အခက်ဆုံးဟု ဆိုကြသည်။
ရွှေဘိုမြို့ နှင့် အမည်များ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံး နန်းစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည့်အတွက် မြို့အမည်မှာလည်း ၅ မျိုးတိတိရှိပေသည်။
မူလရွာအဖြစ်ရှိစဉ်က အမည်ဖြစ်သည့် မုဆိုးဘို(မုဆိုးဖို)၊ ရွှေဘို ၊ ရန်ကြီးအောင် ၊ကုန်းဘောင်၊ ရတနာသိင်္ဃ တို့ဖြစ်သည်။
ထိုအမည်များကို အောက်ပါ ကဗျာအတိုင်း အလွယ်မှတ်သားနိုင်သည်။
ရန်ကြီးအောင်၊ ကုန်းဘောင်ခ ငါးမည်ရ ပြည်ရွှေဘို မုဆိုးဘို ရန်ပြိုတဲ့ နာသိင်္ဃ(ရတနာ သိင်္ဃ) ဘိုးတော်ဒေသ။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ပြည်ထောင်စုကားလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မန္တလေးမှ ၇၉ မိုင် ကွာဝေးသည်။
ကားဖြင့် ၄ နာရီခန့် သွားရသည်။
မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ရထားလမ်းသည်လည်း ရွှေဘိုမြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။
ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိနေသော ကျောက်မြောင်းမြို့နှင့် ၁၇ မိုင်ဝေးသော ကျောက်လမ်းဖြင့်၎င်း၊ မူးမြစ် ပေါ်ရှိ ရေဦးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်ရှည်သော ကျောက်လမ်းဖြင့်၎င်း ဆက်သွယ်ထားသည်။
မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တို့သို့မူ ရွှေဘိုတူးမြောင်းကြီး၏ ဘောင်ပေါ်တွင် ဖောက်လုပ်ထားသော ကားသွားလာနိုင်သည့်လမ်းမြင့် ရှိသည်။
ယင်းတို့ကို ရွှေဘို မြောက်လက်၊ ရွှေဘိုတောင်လက်ဟု ခေါ်ကြသည်။