kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဥပမာများ လယ်သမားနှင့် စပါးပင်: လယ်သမားသည် မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးခြင်း (ကံ) သည် နောက်တွင် စပါးပင်များ ဖြစ်ထွန်းလာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
ဤတွင် လယ်သမား၏ စိုက်ပျိုးမှုသည် စပါးပင်များအတွက် ကမ္မပစ္စည်းဖြစ်သည်။
အတိတ်ကံနှင့် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ: အတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှု မကောင်းမှုတို့၏ အကျိုးဆက်များကို ယခုဘဝတွင် ခံစားရသည်။
ဥပမာ - အတိတ်ဘဝက သတ်ဖြတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါက ယခုဘဝတွင် အသက်တိုခြင်း၊ ရောဂါများခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်နိုင်သည်။
ဤတွင် အတိတ်ကံသည် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၏ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာအတွက် ကမ္မပစ္စည်းဖြစ်သည်။
စေတနာနှင့် စိတ်၏ အရည်အသွေး: ကုသိုလ်စေတနာဖြင့် ပြုလုပ်သော အမှုသည် ကုသိုလ်စိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အကုသိုလ်စေတနာဖြင့် ပြုလုပ်သော အမှုသည် အကုသိုလ်စိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ဤတွင် စေတနာသည် စိတ်၏ အရည်အသွေးအတွက် ကမ္မပစ္စည်းဖြစ်သည်။
ကမ္မပစ္စည်း၏ အဓိက လက္ခဏာများ စေတနာ အခြေခံခြင်း: ကံသည် စေတနာကို အခြေခံသည်။
စေတနာမပါဘဲ ပြုလုပ်သော အမှုသည် ကံ မမည်ပေ။
အကျိုးပေးခြင်း: ကံသည် အကျိုးကို ပေးသည်။
ကောင်းသောကံသည် ကောင်းကျိုးကို ပေး၍ မကောင်းသောကံသည် မကောင်းကျိုးကို ပေးသည်။
ဘဝအဆက်ဆက် သယ်ဆောင်နိုင်ခြင်း: ကံ၏ အကျိုးပေးမှုသည် ယခုဘဝတွင်သာမက နောင်ဘဝများအထိ သယ်ဆောင်သွားနိုင်သည်။
အချုပ်အားဖြင့် ကမ္မပစ္စည်းသည် စေတနာအမှု (ကံ) ၏ ကျေးဇူးပြုပုံကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသော အဘိဓမ္မာသဘောတရားတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ကမ္မပစ္စည်း အမျိုးအစားများ စိတ်၏စေ့ဆော်အားထုတ်မှု အမူအရာသတ္တိထူး အဖြစ်ဖြင့် အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ် တည်တံ့နိုင်ရန် ကျေးဇူးပြုပေးသော စေတနာတရားကို ကမ္မပစ္စည်း ဟု ခေါ်သည်၊ ယင်း ကမ္မပစ္စည်းသည် နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း, သဟဇာတ ကမ္မပစ္စည်းဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊ အကျိုး ပစ္စယုပ္ပန် တရားမဖြစ်ပေါ်မီ ကြိုတင်ဖြစ်ပေါ်၍ အကျိုး ပစ္စယုပ္ပန်တရားနှင့် ဖြစ်ရာကာလကွဲပြားသော အတိတ်ကုသိုလ်, အကုသိုလ်စေတနာ ၃၃-ခုကို နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စည်းဟု ခေါ်၍ အကျိုး ပစ္စယုပ္ပန်တရားနှင့်အတူတကွ တပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်သောကုသိုလ်, အကုသိုလ် ဝိပါက် ကိရိယာစေတနာ အားလုံးကို သဟဇာတကမ္မပစ္စည်းဟု ခေါ်သည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၄၉။
သင်္ဂဟ၊၁၃၆။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၄၇)။
နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်းသည်၊ မိမိဖြစ်ပေါ် ချုပ်ပျောက်ပြီးနောက် ဝိပါက်စိတ် စေတသိက်နာမ်တရားနှင့် ပဝတ္တိ, ပဋိသန္ဓေ ကမ္မဇရုပ်တရားတို့အား ဖြစ်ပေါ်တည်တံ့စေသော အားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ သဟဇာတကမ္မပစ္စည်းသည် ယှဉ်ဖက်စိတ် စေတသိက် နာမ်တရားနှင့် စိတ္တဇ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ် တရားတို့အား ဖြစ်ပေါ် တည်တံ့စေသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ကုသိုလ်, အကုသိုလ်စေတနာ ၃၃-ခုသည် သဟဇာတကမ္မသတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း, နာနာက္ခဏကကမ္မသတ္တိဖြင့်၎င်း ကျေးဇူးပြုသည်၊ ဝိပါက်, ကိရိယာ စေတနာသည်ကား သဟဇာတကမ္မသတ္တိဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုသည် (ပဋ္ဌာန၊၁၊၇။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၇၅။
မူလဋီ၊၃၊၁၇၂။
အနုဋီ၊၃၊၂၃၂။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၄၇။
ပရမတ္ထဒီပနီ၊၃၉၁။
ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသဒီပနီ။
၄၈၅)။
နာနာက္ခဏိကကမ္မစေတနာသည် မိမိဖြစ် ပေါ် ချုပ်ပျောက်ပြီးဖြစ်သော်လည်း ဂတိ, ဥပဓိ, ကာလ, ပယောဂစသော အခြား အကြောင်းများနှင့် ပေါင်းဆုံညီညွတ်လျှင် ဝိပါက်စိတ်, စေတသိက်နာမ်တရားနှင့် ပဝတ္တိ, ပဋိသန္ဓေ ကမ္မဇရုပ်အကျိုးတရားတို့ ဖြစ်ပေါ် လာစေရန် မိမိဖြစ်ပေါ်ရာပုဂ္ဂိုလ်၏ ခန္ဓာ အစဉ်၌ သတ္တိထူးကို မြှုပ်နှံထားသကဲ့သို့ သတ္တိထူးရှိလေသည် (မူလဋီ၊၃၊၁၇၂။
ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ-ဒီပနီ။
ထို့ကြောင့် နာနာက္ခဏိကကမ္မ စေတနာသည် ဖြစ်ပေါ် ချုပ်ပျောက်ပြီး၍ ထင်ရှား မရှိသော်လည်း နောင်အခါဝယ် ကမ္ဘာပေါင်းကုဋေများစွာကွာခြားစေကာမူ အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ် လာစေရန် စွမ်းဆောင်နိုင်ပေသည်၊ ရှေးရှေး သင်ယူထားသော အတတ်ပညာသည် ဖြစ်ပေါ် ချုပ်ပျောက်ပြီး၍ ထင်ရှား မရှိသော်လည်း နောက်နောက် သင်ယူသော အတတ်ပညာများ တိုးတက်ဖြစ်ပွါးစေရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ဖြစ်ပေသည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၇၄)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၇ သဟဇာတကမ္မပစ္စယော ကိုယ်၏အမူအရာအထူးသည် ကာယဝိညတ်ဖြစ်၍ နှုတ်၏အမူအရာ အထူးသည် ဝစီဝိညတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ စိတ်၏အမူအရာအထူးကို “ပယောဂဗျာပါရ”ဟုခေါ်၏၊ တရားကိုယ် အားဖြင့် စေတနာပင်တည်း။
ထို့ကြောင့် စေတနာကို လုံ့လကြောင့်ကြဗျာပါရ အားကြီးသော တပည့်ကြီး စသည်နှင့်တူ၏-ဟု ဥပမာပြသည်။
ထိုစေတနာ၏ ထူးခြားသော အမူအရာ ဗျာပါရသတ္တိ မိမိကိစ္စကို ပြီးစေသကဲ့သို့, သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ကိစ္စလည်း ပြီးစေတတ်သော စေတနာကို စိတ်၏ ဗျာပါရဟု ဆိုသည်။
(ပဋ္ဌာန်အနုဋီကာ-၂၈၁၊ ပဋ္ဌာနသာရဝိဘာဝနီကျမ်း ဒု-၁၉၇) စေတနာဖြစ်မှ စိတ်အင်္ဂါဖြစ်သော ဝိတက် ဝီရိယ လောဘ ဒေါသ သဒ္ဓါ ပညာ စသော ဓာတ်တို့ ကိုယ်ကိစ္စကို လုပ်နိုင်ကြ၍ ကိုယ်မှုနုတ်မှု ကြံစည်မှု ပြီးသည်။
(နိယာမဒီပနီ လယ်တီပေါင်းချုပ် ပတွဲ ၅၀၈)သည် ကမ္မပစ္စည်း မည်၏။
ကမ္မနှစ်မျိုးတွင် တကွဖြစ်ဘက်တရာစုအား ကျေးဇူးပြုသော စေတနာသည် သဟဇာတကမ္မပစ္စည်း ဖြစ်ရကား သူသည် ပစ္စယုပ္ပန်မဖြစ်နိုင်တော့သဖြင့် ပစ္စနိက်မှာ ပါဝင်ရပြန်သည်။
ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန်ပစ္စနိက်စိတ် ၈၉-ခုရှိ စေတနာ ၈၉စိတ် ၈၉၊ စေတနာကြဉ် စေတသိက် ၅၁၊ စိတ္တဇရုပ်၊ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်စိတ် ၈၉ရှိ စေတနာ ၈၉-ခု၊ ဗာဟိရရုပ်၊ အာဟာရဇရုပ်၊ ဥတုဇရုပ်၊ အသညသတ်ကမ္မဇရုပ်၊ ပဝတ္တိကမ္မဇရုပ်၊ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် လောဘမူပဌမစိတ်, စေတသိက်ဖြစ်ရာ၌ ထို၌ပါသော စေတနာသည် ပစ္စည်း, လောဘမူပဌမစိတ်, စေတနာမှကြွင်းသောစေတသိက်၁၈, လောဘမူစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်။
(ဤ၌ ပစ္စည်းထိုက်သော စေတနာမှာ ပစ္စနိက်ဖြစ်ရတော့သည်၊ ဤနည်းအတိုင်း အရဟတ္ထဖိုလ်စိတ်တိုင် အောင် သိလေ) ပဋိသန္ဓေကိစ္စတပ်၍ မဟာဝိပါက် ပဌမစိတ်စေတသိက်ဖြစ်ရာ ထို၌ပါသော စေတနာသည် ပစ္စည်း, မဟာဝိပါက်ပဌမစိတ်, စေတနာမှကြွင်းသော စေတသိက်ဗာတ္တိံသ, ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ပဋိသန္ဓေစိတ်ဟူသမျှ ဤနည်းအတိုင်းသိလေ၊ အရူပဘုံ၌ဖြစ်ခိုက်မှာ ပစ္စယုပ္ပန်၌ ရုပ်မပါခြင်းသာ ထူး၏။
နာနာက္ခဏိကကမ္မ သီးခြားဖြစ်သောခဏ၌ ဖြစ်သောကံသည် နာနက္ခဏိကကံမည်၏။
သဟဇာတကမ္မသည် အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်နှင့် တပြိုင်နက်သော ခဏ၌ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဤနာနာက္ခဏိကကမ္မကား တပြိုင်နက်သော ခဏ၌ ဖြစ်သည်မဟုတ်။
အကျိုးပစ္စယုပ္ပန်ဖြစ်ရာခဏသည် နောက်, ကံ(စေတနာ)ဖြစ်ရာခဏသည် ရှေ့တည်း။
ဤသို့ ပစ္စယုပ္ပန်မှ တသီးတခြားကွဲပြားသော ခဏ၌ဖြစ်သော စေတနာသည် နာနာက္ခဏိကကမ္မ မည်၏။
မျိုးစေ့သည် မြေရေစသော အကြောင်းအထောက်အပန့်ကိုရလျှင် ကြီးကျယ်သော သစ်ပင်ကို ဖြစ်စေနိုင်သကဲ့သို့ ဤနာနာက္ခဏိကစေတနာလည်း ဂတိ ကာလ ဥပဓိ ပယောဂ ဟူသော အကြောင်းအထောက်အပံ့ကို ရလျှင် ကြီးကျယ်သော ဝိပါက်နာမက္ခန္ဓာ ကမ္မဇရုပ်များကို ဖြစ်စေလျက် (ခန္ဓာအစဉ် ဘဝတည်းဟူသော သစ်ပင်ပေါက်အောင်) ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ဆက်ဦးအံ့-ဆီမီးတန်ဆောင်သည် တကြိမ်မျှ ထွန်းပြောင်လျှင် အမှောင်ကိုလည်းခွင်း အလင်းကိုလည်းပြ ဤကိစ္စကို တပြိုင်နက် ပြီးစေနိုင်သကဲ့သို့ ကုသိုလ်အကုသိုလ်စေတနာ တို့လည်း တကွဖြစ်ဘက်တရားတို့အား သဟဇာတကမ္မသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကိစ္စ နောင်အကျိုးဝိပါက် တို့အား နာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကိစ္စကို တပြိုင်နက် ပြီးစေနိုင်ပေသည်။
ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန်ပစ္စနိက်အတိတ် ကုသိုလ် အကုသိုလ် စေတနာ ၃၃ဝိပါက် ၃၆ စေ ၃၈ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်အသညသတ်ကမ္မဇရုပ် ပဝတ္တိကမ္မရုပ်ကု ၂၁၊ အကု ၁၂၊ ကြိယာ ၂၀၊ စေ ၅၂၊ စိတ္တဇရုပ် ဗာဟိရရုပ် အာဟာရဇရုပ် ဥတုဇရုပ် မရှိဘဲနှင့်အကျိုးပေးပုံ “ကုသိုလ် အကုသိုလ်စေတနာသည် ချုပ်ပြီးနောက်မှ ခဏချင်းကွာခြား၍လည်းကောင်း ဘဝများစွာကွာခြား၍လည်းကောင်း အကျိုးဝိပါက်ကို ဖြစ်စေ၏”ဟူရာ၌ သာမန်စဉ်းစားလျှင် ယုံကြည်နိုင် ဘွယ်မရှိ။
လောက၌ ထင်ရှားမရှိခါမှ အကျိုးပေးနေသောတရားတွေ အတော်များစွာရှိ၏။
အမြှော်အမြင်ရှိသော မိဘသည် မိမိတို့သားသမီးကို နုနုနယ်နယ် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ကျန်းမာစေကြောင်း အစာကောင်း ဆေးကောင်းကို ကျွေးမွေး၏။
ထိုဆေး ထိုအစာနှင့် ထိုဆေးထိုအစာတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တို့သည် အတော်အတန်ကြီးသည့်အခါ စွဲမြဲတည်ရှိကြတော့သည် မဟုတ်။
သို့ရာတွင် ထိုသူငယ်တို့ ကြီးရင့်သည့်အခါ သူတကာထက် ကျန်းမာသန့်ရှင်းသော ရုပ်အဆင်းများကို ရရှိနိုင်ကြလေသည်။
ထို့ပြင် ငယ်ရွယ်စဉ်က သင်ကြားထားအပ်သော နှုတ်မှု လက်မှု စိတ်မှု အတတ်တို့သည် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌ စွဲမြဲတည်ရှိကြတော့သည်မဟုတ်။
တချို့အတတ်များကို မှတ်ပင်မမှတ်မိတော့ပေ။
သို့သော် ငယ်ရွယ်စဉ်က သင်ကြားမှုကြောင့် (အောက်အောက်အတန်း၌ သင်ကြားမှုကြောင့်) ကြီးရင့်သည့်အခါ (အထက်အထက် အတန်းမှာ)ကျေးဇူးပြုလျှက် အသိဉာဏ် တိုးတက်ကြပေသည်။
ထိုကဲ့သို့မရှိဘဲ ချုပ်ကွယ်ပြီးနောက်မှ ကျေးဇူးခံစားရသော်လည်း အခြားသူ ခံစားရသည်မဟုတ်, ထိုသူပင်ခံစားရသည်။
ဤသို့လျှင် ချုပ်ကွယ်ပြီးမှ ကျေးဇူးခံစားရသော အရာတွေ လောကမျက်မြင် အထင်အရှား ရှိလေရကား ဤ ကုသိုလ် အကုသိုလ် စေတနာတို့ ချုပ်ကွယ်ပြီးမှ အကျိုးပေးမှု၌ ယုံမှားဘွယ် မရှိထိုက်တော့ပြီ။
သတ္တိထင်ရှားရှိပုံ “ကုသိုလ်အကုသိုလ် စေတနာတို့သည် ချုပ်ကွယ်သွားပြီ”ဟု ဆိုသော်လည်း ပြီးပြီး ပျောက်ပျောက်ဆိုသလို ဘာမှ အစအန မကျန်အောင် ချုပ်ကွယ်ကြသည်မဟုတ်၊ ဥပါဒ် ဌီ ဘင် စေ့၍ ပရမတ္ထအထည်ကိုယ်သဘော ပျောက်ကွယ်သွားသော်လည်း ကုသိုလ်အကုသိုလ်စေတနာ၏ သတ္တိမှာ ကျန်ရစ် လေသည်။
ဤအရာဝယ် ကုသိုလ်အကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်ပုံနှင့် ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်ပုံကို လေးလေးနက်နက် စဉ်းစားရာ၏။
ထိုထိုအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်နေသောအခါ ဇောစိတ်တွေနှင့် ရောနှောနေမှုကြောင့် ဝိပါက်စိတ်များဖြစ်ပုံကို မသိသော်လည်း ဝိပါက်ချည်းသက်သက်ဖြစ်နေရာ အိပ်ပျော်နေတဲ့အခါ၌ လွန်စွာသိသာ၏။
ဝိပါက်စိတ်အစဉ် ဖြစ်နေပုံသည် အလွန်ညင်သာ၏။
ထိုဝိပါက်နှင့်ယှဉ်သော စေတနာတို့လည်း ဗျာပါရမများလှချေ။
ထို့ကြောင့်ပင် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် အိမ်ပျော်နေခိုက်မှာ မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်နေလေသည်။
သာမန် ကုသိုလ် အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ပုံမှာ မသိသာသော်လည်း တကယ်ထက်သန်သော စေတနာနှင့်ပြုသော ကုသိုလ်အကုသိုလ်တို့ဖြစ်ပုံမှာ အလွန်သိသာ၏။
ချစ်ဘွယ်အာရုံတစ်ခု၌ လောဘစိတ်ဖြစ်ပုံ, မုန်းဘွယ်အာရုံ၌ ဒေါသစိတ်ဖြစ်ပုံ ဘုရားစသည်ကို လေးနက်စွာ အာရုံပြုရာ၌ အလှူအတန်းရွှင်လန်းစွာ ပေးကမ်းရာ၌ မဟာကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်ပုံကို ကိုယ်တွေ့ကြုံသမျှ စဉ်းစားပါ။
ထိုအခါ၌ စိတ်စေတနာတို့ဖြစ်ပုံသည် တက်တက်ကြွကြွ ထက်ထက်သန်သန် ရှိလှ၏။
ထို့ကြောင့် ထိုစေတနာတွေ ဥပါဒ် ဌီ ဘင် စေ့၍ ချုပ်ကွယ်သွားသော်လည်း စေတနာ၏သတ္တိမှာ ခန္ဓာအစဉ်၌ အဖတ်တင်ရစ်၏။
အနန္တရသတ္တိဖြင့် စိတ်တစ်ခုက စိတ်တစ်ခုအား ကျေးဇူးပြုလျက် ဆက်သွယ်နေရာ၌ ထို စိတ်အစဉ်ဝယ် စေတနာပေါင်းများစွာ၏ သတ္တိပေါင်းများစွာသည် ဧကန်ပါဝင်လျက် ရှိလေတော့၏။
ထို့ကြောင့် ကာလ ဂတိ ဥပဓိ ပယောဂ ညံ့ဖျင်းသောအခါ အကုသိုလ်စေတနာ၏သတ္တိကြောင့် မကောင်းကျိုးများ ထွက်ပေါ်လာ၍ ကာလစသည်တို့က ကောင်းမွန်သည့်အခါ ကုသိုလ်စေတနာ၏ သတ္တိကြောင့် ကောင်းကျိုးထွက်ပေါ်လာ၏။
မျိုးစေ့တစ်ခုလျှင် ဆိုင်ရာသစ်ပင်ကို တစ်ကြိမ်ပေါက်စေပြီးနောက် ထိုမျိုးစေ့ အသုံးမကျတော့သကဲ့သို့ ဆိုင်ရာအကျိုးပေးပြီးသည့်အခါ ထိုသတ္တိအရှိန် ကုန်ခန်းလေတော့၏။
ထို့ကြောင့် “စေတနာကွယ်ပျောက်ရာ၌ တရားကိုယ်သာ ကွယ်ပျောက်၍ သူ၏ နာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိမှာ မပျောက်မပျက် ဆက်လက်တည်ရှိ၏။
အကျိုးပေးပြီးသည့်အခါနှင့် အကျိုးပေးခွင့်မရ၍ အဟောသိကံ ဖြစ်သည့်အခါကျမှ စေတနာတို့၏ သတ္တိများ လုံးဝကင်းရှင်းသည်”ဟု မှတ်ပါ။
ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန်ဖြစ်ပုံ (ပစ္စည်းတရား၌“အတိတ်ဖြစ်သော”ဟူသည်ကား ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ဖြစ်သည့် အခါ ထိုနာနာက္ခဏိကကမ္မစေတနာကချုပ်ပြီးဖြစ်၍ “အတိတ်”ဟုဆိုသည်။
) အတိတ်လောဘမူပဌမစိတ်၌ ယှဉ်သောစေတနာသည် နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း, ထိုစေတနာကြောင့် အပါယ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်သည်လည်းကောင်း ပဝတ္တိအခါ အကုသလဝိပါက်စက္ခုဝိညာဏ်စသော နာမက္ခန္ဓာသည်လည်းကောင်း ပဝတ္တိအခါ ဖြစ်ဖြစ်သမျှသော အနိဋ္ဌကမ္မဇရုပ်သည်လည်းကောင်း နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် အကုသိုလ်နာနာက္ခဏိက ကမ္မပစ္စည်း တပ်ပုံကိုသိလေ။
အတိတ်မဟာကုသိုလ် ပဌမစိတ်ရှိသော စေတနာသည် နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း, ထိုစေတနာကြောင့် ကာမသုဂတိဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေဝိပါက်နာမက္ဓန္ဓာ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်သည်လည်းကောင်း ပဝတ္တိအခါ ကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်စသော ဝိပါက်နာမက္ခန္ဓာသည်လည်းကောင်း ပဝတ္တိအခါ ဖြစ်ဖြစ်သမျှ ဣဋ္ဌကမ္မဇရုပ်သည် လည်းကောင်း နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်, ရူပကုသိုလ်စေတနာသည် ပစ္စည်း, ရူပဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ နာမက္ခန္ဓာကမ္မဇရုပ်နှင့် ပဝတ္တိနာမက္ခန္ဓာကမ္မဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်, သညာဝိရာဂဘာဝနာဖြစ်သော အတိတ်ရူပ ပဉ္စမဈာန်၌ရှိသော စေတနာသည် ပစ္စည်း, အသညသတ်ကမ္မဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ မဂ်ဇော၌ရှိသော စေတနာ သည်ပစ္စည်း, ဖိုလ်ဇောနာမက္ခန္ဓာသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ စသည်ဖြင့်သိပါ။
(သုံးချက်စုဘာဋီ ၂၁၈-၂၂၁) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် စေတနာ ကမ္မဘဝ ဘဝ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အာဟာရ (ပု) [အာ+ရ+ဏ] (၁) ခံတွင်းသို့ ဆောင်အပ်-စားမျိုအပ်-သော အရာ ဝတ္ထု၊ စားသောက်ဖွယ်၊ အစာ၊ (၎င်းကိုပင် ကဗဠီကာရာဟာရ-ဟု ဆိုနိုင်၏။
ကဗဠီကာရာဟာရ-ကြည့်)။
(၁) အာဟာရော နာမ ဥဒကဒန္တပေါနံ ဌပေတွာ ယံကိဉ္စိ အဇ္ဈောဟရဏီယံ။
ဝိ၊၂၊၁၂၁။
အာဟာရန္တိ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗ ယံကိဉ္စိ ယာဝကာလိကာဒိ။
သာရတ္ထ၊၃၊၇၀။
အာ-ဟာရန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ယာဝ ကာလိကံ ဝါ.....သဗ္ဗ တံ အဇ္ဈောဟရဏီယတ္တာ အာဟာရောတိ ဝုစ္စတိ။
အာဟရီယတီတိ အာဟာ ရော၊ အဖျောဟရိတဗ္ဗ ယံ ကိဉ္စိ။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊၃၉၄။
ဧကာယိကမ္ပိ အာဟာရံ အာဟာ ရေတိ။
ဒီ၊၃၊၃၃။
အံ၊၁၊၃၀၀။
(ဝိ၊၃၊၁၁၈။
မ၊၁၊၁၁၁၊ ၃၁၂။
အဘိ၊ဓ၊၂၆၁။
ဓမ္မ၊၂၇။
မဟာနိ၊၁၈၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၀၊ ၃၃၆။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၈။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၀၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၄၁၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၀၄။
) (၂) (က) အကြောင်း၊ သာမညအကြောင်း။
(၂) (က) အာဟာရဉ္စ အနာဟာရဉ္စ ဒေသေ ဿာမိ။
သံ၊၃၊၉၀။
ကောစာ’ဟာရော အဝိဇ္ဇာယ၊ အံ၊၃၊၃၄၆။
(သံ၊၃၊၅၉။
) သာဟာရ (အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၇)လည်း ကြည့်။
(ခ) မိမိဆိုင်ရာအကျိုး ကို–လွန်စွာ ဆောင်တတ်-ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်း၊ ထူးသော အကြောင်း၊ အာဟာရတရား။
(က) (ခ) အာဟာရော ကဗဠီကာရာဟာရာဒီသု စ ကာရဏေ။
ဓာန်၊၈၅၆။
(ခ) အာဟာရ (မ၊၁၊၅၈)န္တိ ပစ္စယံ။
)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ အပိုင်း (ခ) အာဟာရ လေးမျိုး (၎င်းတို့ကား ကဗဠီကာရာဟာရ, ဖဿာဟာရ, မနောသဉ္စေတနာဟာရ, ဝိညာဏာဟာရ-ဟူ၍ လေးမျိုးရှိ၏။
ဒီ၊၃၊၁၉၀။
မ၊၁၊၅၇၊ ၃၂၇။
သံ၊၁၊၂၅၃၊ ၃၂၅။
အဘိ၊ဝိ၊၄၁၆။
သင်္ဂဟ၊၄၈။
ထိုလေးမျိုးတို့တွင် ထမင်းခွံ့-စသည်တို့၌ တည်သော ဩဇာသည် ကဗဠီကာရာဟာရ မည်၏၊ စက္ခု သမ္ဖဿ စသော ဖသာ ခြောက်ပါးသည် ဖဿာဟာရမည်၏၊ စေတနာ စေတသိက်သည် မနောသဉ္စေတနာဟာရမည်၏၊ စိတ်သည် ဝိညာဏာဟာရမည်၏၊ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၁-၂။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂-၃။
အာဟာရ လေးပါး ဖြစ်စေသော တရားများ ကဗဠီကာရာဟာရသည် ဩဇာလျှင် ရှစ်ခုမြောက်ရှိသော ရုပ်။
(= ပထဝီ, အာပေါ, တေဇော, ဝါယော, ဝဏ္ဏ ဂန္ဓ ရသ ဩဇာ-ဟူသောရုပ်) ရှစ်ပါးကို ဆောင်(ဖြစ်စေတတ်)၏၊ ဖဿာဟာရသည် ဝေဒနာသုံးပါးကို ဖြစ်စေ၏၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရသည် ဘဝသုံးပါးကို (ဘဝသုံးပါးတို့၌ ပဋိသန္ဓေကို) ဖြစ်စေ၏၊ ဝိညာဏာဟာရသည် ပဋိသန္ဓေ နာမ်ရုပ်ကို (ပဋိသန္ဓေ ခဏ၌ နာမ်ရုပ်ကို) ဖြစ်စေ၏။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၃၆။
သာရတ္ထ၊၁၊၂၄၂။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၄။
၎င်း ကဗဠီကာရာဟာရ စသော ၄-မျိုးသည် နိပ္ပရိယာယ အာဟာရ, မုချ အာဟာရမည်၏၊ အကြောင်းသာမညသည် ပရိယာယ အာဟာရ, ဥပစာ အာဟာရမည်၏။
ဘုံ၌ ရနိုင်သော အာဟာရများ ကာမဘုံ၌ မုချအားဖြင့် အာဟာရ လေးပါးလုံး ရ၏၊ အသညသတ်ကြဉ်သော ရူပ, အရူပ ဘုံတို့၌ (ကဗဠီကာရာဟာရမှ တစ်ပါး) အာဟာရ သုံးပါးရ၏၊ အသညသတ်နှင့်၎င်းမှ ကျန်သော သတ္တဝါတို့၌ (သတ္တဝါအားလုံးတို့၌) အကြောင်း သာမညဟူသော ပစ္စယာဟာရရ၏။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၇-၈။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၂-၄။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၆၇။
အံ၊ဋီ၊၃၊၃၂၃။
သတ္တဝါ အားလုံး အာဟာရကြောင့် တည်တံ့ ထို့ကြောင့် “သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ”ဟု သတ္တဝါအားလုံး အာဟာရကြောင့် တည်တံ့ရကြောင်း ဟောကြားတော်မူသည်။
အာဟာရဋ္ဌိတိက-လည်းကြည့်။
ကာမသတ္တဝါတို့သည် ကဗဠီကာရာဟာရကို မှီဝဲ၏။
အသညသတ်မှ တစ်ပါးသော ရူပသတ္တဝါတို့သည် ဖဿာဟာရကို မှီဝဲ၏၊ အောက် အရူပ သုံးဘုံရှိ သတ္တဝါတို့သည် မနောသဉ္စေတနာဟာရကို မှီဝဲ၏၊ ဘဝင်္ဂ (နေဝသညာနာသညာယတန)၌ ရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ဝိညာဏာဟာရကိုမှီဝဲ၏။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၄။
ကဗဠီကာရာဟာရသည် ရုပ်အာဟာရမည်၏၊ ကျန်အာဟာရ သုံးပါးတို့သည် နာမ် အာဟာရမည်၏။
အာဟာရ ပစ္စယ-ကြည့်။
) (၃) ဆောင်ယူခြင်း။
(၃) နတ္တ’မှာကံ တယာ သဒ္ဓိံ အာဟာရူပဟာရော။
ဝိ၊၁၊၁၉၈။
အာဟာရူပဟာရောတိ အာဟာရော စ ဥပဟာရော စ၊ ဂဟဏဉ္စ ဒါနဉ္စ။
အာဟရဏံ အာဟာရော။
(၄) အခွန်အတုတ်ကို ဆောင်ရာဌာန၊ ဇနပုဒ်။
(၄) သစေပိ မေ အယျပုတ္တာ ဝေသာလိံ သာဟာရံဒဇ္ဇေယျာထ။
ဝိ၊၃၊၃၂၇။
ဒီ၊၂၊၈၂။
သာဟာရန္တိ သဇနပဒံ။
အာဟရန္တိ ဣမသ္မာ ရာဇပုရိသာ ဗလိန္တိ အာဟာရော၊ တဗ္ဗုတ္တ ဇနပဒေါ။
သာရတ္ထ၊၃၊၃၂၁။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် စေတနာ ကံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဟိမဝန္တာလင်းတ (Gyps himalayensis) သို့မဟုတ် ဟိမဝန္တာ ဂရစ်ဖွန်လင်းတ သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ မြောက်ပိုင်းနှင့် ကပ်လျက် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ ကမ္ဘာ့ရှေးဟောင်း လင်းတဖြစ်သည်။
ရိုင်းစိုင်းသော လင်းတများ (Aegypius monachus) ပြီးနောက် ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး လင်းတမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အကောင်ပေါက်များထဲမှ ဖြစ်သည်။
၎င်းကို IUCN Red List တွင် ခြိမ်းချောက်လုနီးပါးအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။
အမြင်ဆင်တူပြီး စာနာစိတ်ရှိသော မျိုးစိတ်ဖြစ်သည့် Eurasian griffon လင်းတ (Gyps fulvus) နှင့် မရောထွေးသင့်ပါ။
ကဗဠီကာရာဟာရ (ပု) [ကဗဠီကာရ+အာဟာရ] (၁) အလုပ်အလေ့ ပြုအပ်–မျိုသွင်းအပ်သော အစာ အာဟာရ။
ယင်း ကဗဠီကာရာဟာရ အရကို-၁-ထမင်း, ၂-မုယောမုန့် = ဂျုံမုန့်, ၃-ဆန်မုန့်, ၄-ငါး, ၅-အမဲ, ၆-နို့, ၇-နိုဓမ်း, ၈-ထောပတ်, ၉-ဆီဦး = မသကာ = ထောပေး, ၁၀-ဆီ, ၁၁-ပျားရည်, ၁၂-တင်လဲဟူ၍ သရုပ် ၁၂-မျိုး ထုတ်၍ပြသည်၊ အသီး, အဥ စသည်ကို ယေဝါပနက၌ ထည့်သွင်း၍ပြသည်၊ ထိုအသီး, အဥစသည်တို့သည် ခံတွင်းဖြင့်စားအပ်သောကြောင့်(မုခါသိယ), သွားဖြင့် ခဲအပ်သောကြောင့် (ဒန္တဝိခါဒန), လည်ချောင်းဖြင့် မျိုးအပ်သောကြောင့်(ဂလဇ္ဈောဟရဏီယ)မည်၏။
(အဘိ၊ဓ၊၁၆၉။
) ထိုကဗဠီကာရာဟာရသည် ကမ္မဇတေဇောခေါ် ပါစကဝမ်းမီးကို ငြိမ်းစေတတ်၏၊ အသက်ရှင်သန်မှု (ဇီဝိတရုပ်)ကို မစောင့်ရှောက်တတ်။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၆။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဒု၊ဋီ၊၁၄၁။
) တိရစ္ဆာန်တို့၏ အစားအစာနှင့် လူတို့၏ အစားအစာ ထောက်ထား နှိုင်းယှဉ်၍ တိရစ္ဆာန်အချင်းချင်း, လူအချင်းချင်းတို့၏ အစားအစာ ကြမ်းတမ်းမှု့, နူးညံ့မှုကို သိပါ။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၇။
)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ ဩဇာရုပ်လည်း ကြည့်။
လက္ခဏာ, ရသ စသည် ကဗဠီကာရာဟာရ၏ ဓမ္မဝဝတ္ထာန်သည် ၄-မျိုးရှိ၏— (၁) ဩဇလက္ခဏ = ပွါးခြင်းလက္ခဏာရှိ၏။
(၂) ရူပါဟရဏရသ = ဩဇဋ္ဌမကရုပ်ကို ဆောင်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
(၃) ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စုပဋ္ဌာန = ရူပကာယကို ထောက်ပံ့ခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
(၄) အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုပဒဋ္ဌာန = စားမျိုအပ် သော အစားအစာလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
) အစာအာဟာရ မှီဝဲခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက် ဘုရားရှင် သာသနာတော်၌ အစားအစာများကို သုံးဆောင်ရာတွင် လူများကဲ့သို့ ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်စေရန် သုံးဆောင်ရသည် မဟုတ်၊ ခန္ဓာကိုယ်တည်တံ့၍ သာသနာပြုနိုင်စေရန် သုံးဆောင်ရသည်။
အဘိ၊ဓ၊၂၆၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၀။
) ၄-သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးတော်မူခဲ့သော ပါရမီတော်ကြောင့် အရပ်မျက်နှာ အားလုံး၌ ရွာသော မိုးကြီးကဲ့သို့ ဘုရားရှင် သာသနာတော်၌ ကြီးစွာသောလာဘ်ပူဇော်သကာများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်၊ ထိုထိုအရပ်မှ ထမင်း, အဖျော်, ယာဉ်, အဝတ်အထည်, ပန်း နံ့သာစသည်များကို ယူကုန်၍ မင်း, ပုဏ္ဏား စသော သူတို့သည် “ဘုရားအဘယ်မှာနည်း” ဟု ဘုရားရှင်ကို ရှာဖွေကြကုန်၏။
ဘုရားရှင် ဝေသာလီမြို့၌ နေတော်မူသောအခါ၌လည်း ဇနပုဒ်နေသူ လူအများတို့သည် များစွာသော ဆား, ဆီ, ဆန်နှင့်ခဲဖွယ်တို့ကို လှည်း၌တင် ယူ၍ “ဆွမ်းလှည့်ရောက်သောအခါ ဆွမ်းကျွေးကြမည်” ဟူသော ရည်မှန်းချက်ဖြင့် အရံပြင်ပ၌ လှည်းဝိုင်းပြုလုပ် နေကြကုန်၏။
(ဝိ၊၃၊၃၃၅။
) ရာပေါင်းများစွာသော လှည်းတို့သည် လှူရန် အလှည့် မရောက်သေးသည့်အတွက် ပတ်ဝန်းကျင် ၁-ဂါဝုတ်-အရပ် တိုင်အောင် လှည်းဦးချင်းထိစပ်၍ တည်းခို နေကြကုန်၏။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၁။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၄။
) ဘုရားရှင်အား လာဘ်ပူဇော်သကာ များသကဲ့သို့ သံဃာတော်များအားလည်း ကြီးစွာသော လာဘ်ပူဇော်သကာ ဖြစ်ပေါ် လာသောကြောင့် ဘုရားရှင်က “စုန္ဒ၊ လောက၌ ယခုအခါ သံဃာ့ဂိုဏ်းအများ ရှိကြရာတွင် ငါဘုရား၏ ဘိက္ခုသံဃာကဲ့သို့ လာဘ် များ၍ အခြံအရံ အကျော်အစောများသောသံဃာကို ငါမတွေ့မြင်ပေ၊” (ဒီ၊၃၊၁၀၄)ဟု ဟောတော်မူသည်။
ဘုရားရှင်နှင့် သံဃာတော်များ၏ လာဘ် ပူဇော်သကာသည် တပေါင်းတည်း စီးဆင်းသောမြစ်ကြီး ၂-သွယ်တို့၏ ရေအလျဉ်ကဲ့သို့ မရေတွက်နိုင်လောက်အောင် များပြားလှသောကြောင့် “မြတ်စွာဘုရားသည် လွန်လေပြီးသော ဘုရားရှင်တို့အားလည်း ဤသို့သော ကြီးစွာသော လာဘ်ပူဇော်သကာ ဖြစ်ခဲ့၏၊ အနာဂတ် ဘုရားရှင်တို့အားလည်း ဤသို့သော ကြီးစွာသောလာဘ်ပူဇော်သကာပင် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ရဟန်းများသည် သိမ်းဆည်းတတ်သော သတိသမ္ပဇဉ်ဉာဏ်အမြင် ရှိကြကုန်၍ လျစ်လျူ ရှုကုန်လျက် အစာအာဟာရ၌ ဆန္ဒရာဂမငြိတွယ်ပဲ သုံးဆောင်ခြင်းပြုနိုင်ကြ လေသလော? မပြုနိုင်ကြလေသလော?ဟု ဆင်ခြင်တော်မူသောအခါ ဤဆွမ်းကို မြူးထူးခြင်းငှါ, လက်ဝှေ့ လက်ပမ်းသည်တို့ကဲ့သို့ ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်ခြင်းငှါ, မှီဝဲသည်မဟုတ် စသောအားဖြင့် ပစ္စဝေက္ခဏာကို မဆင်ခြင်မူ၍ သုံးဆောင်ကြကုန်သော ရဟန်းသစ်တို့ကို မြင်တော်မူ၍ ငါသည် ၄-သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ကာလပတ်လုံး ပါရမီတော်တို့ကို ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သည်မှာ သင်္ကန်းစသော လာဘ်ပူဇော် သကာအတွက် ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သည်မဟုတ်၊ အမြတ်ဆုံး အရဟတ္တဖိုလ်အကျိုးငှါသာ ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဖြစ်သည်၊ ငါဘုရားအထံ၌ ရဟန်း ပြုကြကုန်သော ဤရဟန်းတို့သည်လည်း သင်္ကန်းစသော လာဘ်ပူဇော်သကာအတွက် ရဟန်းပြုခဲ့ကြသည်မဟုတ်၊ အမြတ်ဆုံး အရဟတ္တဖိုလ် အကျိုးငှါသာ ရဟန်းပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်၊ ယခုအခါ၌ ရဟန်းတို့သည် အနှစ်မဲ့ကိုသာ အနှစ် အကျိုးမဲ့ကိုသာ အကျိုး ပြုလုပ်ကြကုန်၏ဟု ဓမ္မသံဝေဂ ဖြစ်တော်မူရှာသည်။
ပစ္စဝေက္ခဏာမဆင်ခြင်ခြင်းသည် ပါရာဇိကကျသကဲ့သို့ “ပဉ္စမ (၅-ခုမြောက်) ပါရာဇိကကို ပညတ်ရိုးရှိလျှင် ပစ္စဝေက္ခဏာမဆင်ခြင်ပဲ အစာအာဟာရ သုံးဆောင်မှုသည် ပဉ္စမပါရာဇိက ပညတ်တော်ဖြစ်ရပေမည်၊ အစာအာဟာရ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါများ အမြဲမှီဝဲရာဖြစ်၍ ပဉ္စမပါရာဇိက ပညတ်ခြင်းငှါလည်း မဖြစ်နိုင်ပေ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာမဆင်ခြင်ပဲ သုံးဆောင်မှုကို ပဉ္စမပါရာဇိကကဲ့သို့ ထင်မြင်အောင် တရား မှန် (ဓမ္မကြေးမုံ)ကို ထားပေအံ့”ဟု ကြံစည်တော်မူလျက် ပုတ္တမံသူပမသုတ္တန်ကို ဟောတော်မူလေသည်။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၅။
) ဆိုလတ္တံကား အဆိုပါသုတ္တန်လာဝတ္ထုဖြစ်သည်။
ဉာတပရိညာ (က) အစားအစာ အာဟာရ ဟူသည် ပထဝီ, အာပေါ, တေဇော, ဝါယော, ဝဏ္ဏ, ဂန္ဓ, ရသဩဇာဟူသော ဩဇဋ္ဌမကရုပ်ဖြစ်သည်၊ ထိုရုပ်သည် ဇိဝှါပသာဒ၌ ထိခိုက်သည်၊ ထိုပသာဒ၏ မှီရာကား မဟာဘုတ်တည်း၊ ထိုရုပ်အပေါင်းသည် ရူပက္ခန္ဓာမည်၏၊ ထိုရုပ်ကို သိမ်းဆည်းသော ယောဂီသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖဿ-စသော တရားတို့သည် နာမက္ခန္ဓာမည်၏၊ အကျဉ်းအားဖြင့် နာမ်ရုပ်မျှ သာတည်း၊ ထိုနာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းကား အဝိဇ္ဇာစသော တရားတည်းဟု အကြောင်း နှင့်တကွ နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိခြင်းသည် ဉာတပရိညာမည်၏။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၁၊) တီရဏပရိညာ (ခ) ထိုကဗဠီကာရာဟာရစသော နာမ် ရုပ်အပေါင်းသည် ဖြစ်ပြီးနောက် ချုပ်ပျက်သည့်အတွက် ခဏခဏသေနေ၏ဟု ပိုင်နိုင်စွာ သိမှုသည် အနိစ္စတီရဏပရိညာမည်၏၊ ခဏ ခဏ သေနေရသည့် နာမ်ရုပ်အစုသည် သုခ မဟုတ်၊ ဆင်းရဲသာတည်းဟု ပိုင်နိုင်စွာ သိမှုသည် ဒုက္ခတီရဏပရိညာ မည်၏။
တဘဝ အတွင်း၌ အဆိုပါ နာမ်ရုပ်တို့၏ ခဏခဏသေနေမှုကို မသိမူ၍ မွေးဖွားသည်မှ သေသည် အထိ တဆက်တည်း အသက်ရှင်နေ၏ ဟူသော မိစ္ဆာအယူကို ဖျောက်၍ နာမ်ရုပ်အစုသာ ရှိသည် နာမ်ရုပ်မှတစ်ပါး အတ္တ, ဇီဝ, ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, ငါ, သူတစ်ပါး, ယောက်ျား, မိန်းမဟူ၍ မရှိဟု ပိုင်နိုင်စွာသိမှုသည် အနတ္တတီရဏပရိညာမည်၏။
(အာဟာရဒီပနီ။
၉၊ ၂၂-လည်း ကြည့်။
) ပဟာနပရိညာ (ဂ) ဆိုခဲ့သော နာမ်ရုပ်၌ ဆန္ဒရာဂ ကွာသဖြင့် အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ပိုင်နိုင်စွာ သိမှုသည် ပဟာနပရိညာမည်၏၊ ကဗဠီကာရာဟာရကို သိရင် ကာမရာဂကို သိ ထို့ကြောင့် ကဗဠီကာရာဟာရကို ပိုင်နိုင်စွာ သိသည်ရှိသော် ကာမဂုဏ်ငါးပါး၌ ဖြစ်သော ရာဂကို ပိုင်နိုင်စွာသိ၏ ဟု ဟောတော်မူသည်။
(သံ၊၁၊၃၂၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၁။
) ကာမဂုဏ်ငါးပါး၌ဖြစ်သော ရာဂကိုပိုင်နိုင်စွာ သိ၏ဟု ဆိုရာ၌ ပိုင်နိုင်စွာ သိမှုသည် ၁-တစ်ခုကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု = ဧကပရိညာ။
၂-အလုံးစုံကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု = သဗ္ဗပရိညာ။
၃-အကြောင်းရင်းကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု = မူလပရိညာ-ဟု ၃-မျိုးရှိသည်။
တစ်ခုကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု (၁) ဇိဝှါပသာဒ၌ တစ်ခုသော ရသတဏှာကို ပိုင်နိုင်စွာ သိရုံဖြင့် ကာမဂုဏ် ၅-ပါး၌ ဖြစ်သော ရာဂကို ပိုင်နိုင်စွာ သိသူဟု ဆိုရတော့သည်။
ချဲ့အံ့—ထိုတဏှာကိုပင်လျှင် စက္ခုပသာဒ၌ ဖြစ်လျှင် ရူပရာဂ, သောတပသာဒ၌ဖြစ်လျှင် သဒ္ဒရာဂ, ဃာနပသာဒ၌ ဖြစ်လျှင် ဂန္ဓရာဂ, ကာယပသာဒ၌ ဖြစ်လျှင် ဖောဋ္ဌဗ္ဗရာဂဟု ခေါ်ရလေသည်၊ ခရီးလမ်း ၅-ခု၌ လုယက်ဆိုးသွမ်းနေသော ခိုးသူတစ်ဦးကို ခရီးလမ်းတစ်ခုခု၌ ဖမ်းဆီး၍ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်လိုက်လျှင် ခရီးလမ်း ၅-ခုလုံး ဘေးကင်း ငြိမ်းချမ်းသွားသကဲ့သို့ ရသတဏှာကို ပိုင်နိုင်စွာ သိရုံဖြင့် ကာမဂုဏ် ၅-ပါး၌ ဖြစ်သော ရာဂကို ပိုင်နိုင်စွာ သိသူဟု ဆိုရတော့သည်။
ဤကား တစ်ခုကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု = ဧကပရိညာ၏ အဓိပ္ပါယ်တည်း။
အလုံးစုံကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု (၂) သပိတ်၌ထည့်အပ်သောဆွမ်းကို သတိသမ္ပဇဉ် ဉာဏ်ယှဉ်၍ ဆန္ဒရာဂ ကင်းရှင်းစွာ သုံးဆောင်သောအခါ ကာမဂုဏ် ၅-ပါး၌ဖြစ်သော ရာဂကို သိသည့်အတွက် အလုံးစုံကို ပိုင်နိုင်စွာ သိသူဟု ဆိုရ တော့သည်။
ချဲ့အံ့—ဆွမ်းအဆင်းကို မြင်သောအခါ ရူပရာဂ, ခဲဖွယ်ကို ကိုက်ခဲသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အသံကို သာယာသောအခါ သဒ္ဒရာဂ, ဇီရာ ကရဝေး ဂျင်း ငရုတ်နံကို သာယာသောအခါ ဂန္ဓရာဂ, ချိုသော အရသာ စသည်ကို သာယာသောအခါ ရသရာဂ, နူးညံ့မှု စသည်ကို သာယာသောအခါ ဖောဋ္ဌဗ္ဗရာဂများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ဤကား အလုံးစုံကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု = သဗ္ဗပရိညာ၏ အဓိပ္ပါယ်တည်း။
အကြောင်းရင်းကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု (၃) ကဗဠီကာရာဟာရ ရှိမှသာ ကာမဂုဏ် ၅-ပါး၌ ဖြစ်သောရာဂ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့်အတွက် ကာမဂုဏ် ၅-ပါး၌ဖြစ်သော ရာဂ၏ အကြောင်းရင်းမှာ ကဗဠီကာရာဟာရဖြစ်သည်။
ချဲ့အံ့... သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ဗြာဟ္မဏတိဿ ခိုးသူဘေးကြီး ဖြစ်သောအခါ ၁၂-နှစ် တိုင်တိုင် ဇနီးမောင်နှံများ အာဟာရဓာတ် မပြည့်ဝကြသည့်အတွက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကြည့်ရှုလိုစိတ်ပင် မရှိကြ၊ ခိုးသူဘေး အေးငြိမ်းသောအခါ၌ ယူဇနာ ၁၀၀-ရှိသော သီဟိုဠ်ကျွန်းတကျွန်းလုံး ကလေးမွေးဖွားသော = ဝိဇာတမင်္ဂလာတို့ တပြိုင်နက်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဤကား အကြောင်းရင်းကို ပိုင်နိုင်စွာသိမှု = မူလပရိညာ၏ အဓိပ္ပါယ်တည်း။
ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်တို့ကို ရည်ရွယ်၍ “ကာမဂုဏ် ၅-ပါး၌ ဖြစ်သော ရာဂကို ပိုင်နိုင်စွာ သိသည်ရှိသော် လူ့ပြည်သို့ ပြန်လာရာသော သံယောဇဉ်မျိုး မရှိ”ဟု ဟောတော်မူသည်။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၁-၂။
) ကဗဠီကာရာဟာရ၏ စက်ဆုပ်ဖွယ် ၁-သွားခြင်း။
၂-ရှာမှီးခြင်း။
၃-သုံးဆောင်ခြင်း။
၄-တည်ရာ။
၅-သိုမှီးခြင်း။
၆-အစာသစ်။
၇-အစာဟောင်း။
၈-အကျိုး။
၉-ယိုစီးခြင်း။
၁၀-လိမ်းကျံခြင်းဟူသော ကဗဠီကာရာဟာရ၏ စက်ဆုပ်ဖွယ် သမထရှုနည်းများကို ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၃၆-၃၄၁-၌လည်းကောင်း, အာဟာရမယဝိပဿနာရှုနည်းများကို ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၅၉-၌၎င်း ကြည့်၊ အဆီ, အစေး, ဩဇာသည် ကဗဠီကာရာဟာရ (၂) အလုပ်အလွေ့ ပြုအပ်, မျိုသွင်းအပ်သော အဆီ, အစေး, ဩဇာ၊ အလုပ်အလွေ့ ပြုအပ်သော ခဲဖွယ် စားဖွယ်၌ မှီသော အသက်ရှင်သန်မှုကို ဆောင်တတ်သော အဆီ အစေး ဩဇာ။
(ဤ၌ ရှေ့အနက်အရ ဌာန ဖြစ်သော စားသောက်ဖွယ် အားလုံး၏ ကဗဠီကာရာဟာရ ဟူသောအမည်ကို ဌာနီဖြစ်သောအဆီ အစေး, ဩဇာ၌တင်စား၍ ဌာနူပစာအားဖြင့် ကဗဠီကာရာဟာရဟု ဆိုသည်။
နေတ္တိဝိ၊၁၈၈။
မဏိမဉ္ဇူ၊ ဒု။
၃၃၄-၅။
နောက် အနက်အရ အဆီ, အစေး, ဩဇာကို တိုက်ရိုက် မုချ ရသည်။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၇၃။
) (၁) (၂) ကဗဠံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရော၊ အာဟရီယတီတိ အာဟာရော၊ ကဗဠီကာရော စ သော အာဟာရော စာတိ ကဗဠီကာရာဟာရော၊ ဝတ္ထုဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ။
သဝတ္ထုကော ဧဝ ဟိ ဣဓ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝန အဓိပ္ပေတော။
ဩဇာလက္ခဏော ပန အာဟာရော ဩဋ္ဌမကံ ရူပံ အာဟရတီတိ အာဟာရောတိ ဝုစ္စတိ။
သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော ပဋိကူလာကာရဂ္ဂဟဏဿ အသမ္ဘဝတော။
ပရမတ္ထဒီပနီ၊ (၂) ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကံ ရူပံ အာဟရတိ။
ကဗဠံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရော၊ ဝတ္ထုဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ၊ လက္ခဏတော ပန ဩဇာလက္ခဏော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ကဗဠီကာရော စ သော ယထာဝုတ္တတ္ထေန အာဟာရော စာတိ ကဗဠီကာရာဟာရော။
အထ ဝါ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝံ ဘုသော ဟရတိ အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တေတီတိ အာဟာရော။
ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒိက ကဗဠီကာရေ အာဟာရော တန္နိဿိတတ္တာ တပ္ပရိယာပန္နတ္တာစာတိ ကဗဠီကာရာဟာရော၊ နိဗ္ဗတ္တိတဩဇာဝ လဗ္ဘတိ။
ပရမတ္ထဒီပနီ၊ စားမျိုးလိုက်သော အစာကို ငါးမျိုး ခွဲဝေပုံ ယင်း ကဗဠီကာရာဟာရ အရ မျိုချ၍ အစာသစ်အိမ်၌ တည်ကုန်သော စားသောက်ဖွယ်ဝတ္ထုတို့သည် ကမ္မဇတေဇောသည် ကြိတ် ချေအပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ (ပိုးစာ, လောင်မီး, ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ်, တသွယ်သွေးသား ဖြစ်လေငြားသည် ငါးပါးအစာ ခွဲဝေတည်း၊ ဆရာတော်ဗုဓ်။
) ၁-ပိုးစာအတွက် တပုံ။
၂-ကမ္မဇတေဇော ပါစကမီးစာအတွက် တပုံ။
၃-ကျင်ကြီးဖြစ် တပုံ။
၄-ကျင်ငယ်ဖြစ် တပုံ။
၅-ရသဓာတ်ဖြစ်၍ သွေးသားအဖြစ် ရောက်ခြင်း တပုံဟု ၅-စုကွဲသွားကြသည်၊ ထိုတွင် မွန်မြတ်သော, နူးညံ့သော, ပေါ့သော, အဆီ, အစေး အပုံသည် ရသမည်၏၊ ထိုကို လောကီ ဆေးကျမ်းတို့၌ ရသဓာတ်ဟု ခေါ်ကြသည်၊ ထိုရသဓာတ်ကို ပါစကတေဇော၏ အစွမ်းကြောင့် လျှံတက်၍ အရသာကို ဆောင်တတ်သော = ရသဟရဏီ အကြောကွန်ရက်သို့ အစဉ်လျှောက်ခြင်းဖြင့် အထက် အောက် တကိုယ်လုံးရှိ အင်္ဂါကြီးငယ်အားလုံး ပျံ့နှံ့သည့်အတွက် အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရီ ဟူ၍လည်း ခေါ်၏၊ ထိုရသဓာတ်၏ အနှစ်ဖြစ်သော, ထောက်ပံ့တတ်သော, အားကိုပြုတတ်သော ဘုတ်၌မှီသော, အလွန်နူးညံ့သော အဆီ, အစေး, ဩဇာကို ကဗဠီကာရာဟာရဟု ကောက်ယူကြသည်။
(မူလဋီ၊၁၊၁၅၄။
အနုဋီ၊၁၊၁၆၆။
) ရုပ်ဣန္ဒြေနှင့် တကွဖြစ်သော, ကိုယ်ခန္ဓာကို ထောက်ပံ့ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော, အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ လျှောက်တတ်သည်ဖြစ်၍ အရသာကို ဆောင်တတ်သော မျိုသွင်းအပ်သော အစာအာဟာရ၏ အဆီ အစေး ဖြစ်သော ဩဇာသည်သာလျှင် ကဗဠီကာရာဟာရ ရုပ်မည်၏။
(ဝိဘာဝိနီ၊၁၉၉။
၁၃၄-၅။
) အဇ္ဈတ္တဩဇာ, ဗဟိဒ္ဓဩဇာ ရုပ်အာဟာရဆိုသည်ကား ဩဇာရုပ်ကိုဆိုသတည်း၊ ရုပ်အနှစ် ရုပ်အဆီဟူ၍၎င်း ဓာတ်နှစ်ဓာတ်ဆီဟူ၍၎င်း ဆိုအပ်၏၊ ထိုဩဇာဓာတ်ဆီသည် အဇ္ဈတ္တဩဇာ, ဗဟိဒ္ဓဩဇာဟူ၍ ၂-ပါးရှိ၏၊ ပဋိသန္ဓေစိတ် ဥပါဒ်သည်မှစ၍ အဇ္ဈတ္တရုပ်သန္တာန်မှာ အစဉ်ပါလာခဲ့သောဩဇာစုသည် အဇ္ဈတ္တဩဇာမည်၏။
(ပရမတ္ထဒီပနီ၊ အာဟာရဒီပနီ။
) ကလလ ရေကြည်တည်သော သတ္တာဟမှ နောက်တစ်သတ္တာဟ နှစ်သတ္တာဟအလွန်တွင် အမိမျိုသော အစာမှ စိမ့်လာ၍ သူငယ်ရုပ်မှာ ပျံ့နှံသည့်အခါမှစ၍ အသက်ထက်ဆုံး အပမှ မျိုးအပ်သော ထမင်း ဘောဇဉ် စသည်၌ ပါသော ဩဇာစုသည် ဗဟိဒ္ဓဩဇာ မည်၏။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂။
ပရမတ္ထဒီပနီ၊အာဟာရဒီပနီ။
ရုပ်အာဟာရက ကျေးဇူးပြုပုံများကို ၃-ချက်စု ပဋ္ဌာန်းအရကောက်ကျမ်းတို့၌ကြည့်။
) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၁၈။
ကဗဠီကာရ အာဟာရ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
HostGator သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဟူစတန် အခြေစိုက် Hosting ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။