kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သဘာဝဘေးဖြစ်စဉ်များ ၂၀၁၆ ရေကြီးရေလျှံမှု ၂၀၁၆ ခုနှစ် မိုးရာသီကာလက ရေကြီး ရေလျှံမှုကြောင့် သထုံခရိုင်တွင် လယ်မြေဧက ၄၀၀၀ ကျော် နစ်မြုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ရက်ပိုင်းအတွင်းသာနစ်မြုပ်ခဲ့သည့်အတွက် ထိခိုက်ပျက်စီးမှုမရှိခဲ့‌ပေ။
၂၀၁၇ ရေကြီးမှု ကျိုက်ထိုမြို့တွင် ၂၀၁၇ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့ကစပြီး မိုးအဆက်မပြတ်ရွာသွန်းမှုနှင့် တောင်ကျရေကြောင့် ရပ်ကွက်အချို့ ရေမြုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်းကြောင့် လူနေအိမ် ၇ လုံး ပြိုကျခြင်း၊ ၈ လုံး ပျက်စီးခြင်းအပြင် ရန်ကုန်-မော်လမြိုင် အဝေးပြေးကားလမ်းမပေါ်တွင်လည်း ရေလျှံမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကားသွားလာဖြတ်သန်းမှု ယာယီရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်ထိဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ကျိုက်ထိုမြို့ပေါ် ရပ်ကွက်တို့တွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရေကြီးရေလျှံမှုဒဏ်ခံရလေ့ရှိသော်လည်း ဒေသခံထောင်နှင့်ချီပြီး ဘေးလွတ်ရာတိမ်းရှောင်ရသည့်အဖြစ်မျိုး ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တို့တွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးသည်။
လူဦးရေ ၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ သထုံခရိုင်တွင် ၈၂၂,၁၇၂ဦး နေထိုင်ကြသည်။
အမျိုးသား ၃၉၉,၇၁၆ဦး၊ အမျိုးသမီး ၄၂၂,၄၅၆ဦးဖြစ်သည်။
သထုံမြို့နယ်သည် လူနေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ကာ မြို့နယ်များသည် လူဦးရေကွာခြားချက် နည်းပါးသည်။
မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ ၁၃၈,၀၉၇ဦးရှိကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၆.၈ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြကာ ကရင်လူမျိုးများ ဒုတိယအများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
ထို့နောက် ပအိုဝ့်နှင့် မွန်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာ နေထိုင်ကြသည်။
စီးပွားရေး သထုံခရိုင်သည် မွန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွားရေး အသင့်အတင့်ကောင်းမွန်သော ဒေသဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် အရောင်းအဝယ်များ လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ရာဘာ၊ သစ်၊ ဝါး၊ တောင်ထန်း၊ ဆန်စပါး၊ ရာသီအလိုက်သီးနှံများ သည် ခရိုင်ရှိ အဓိကထွက်ကုန်များဖြစ်သည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး သထုံခရိုင်သည် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းများဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။
ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်လမ်းပါ်တွင် တည်ရှိကာ ခရိုင်ရှိမြို့များသို့ အလွယ်တကူသွားလာနိုင်သည်။
ထို့အပြင် သထုံမြို့မှ ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံ၊ မြဝတီမြို့များမှနေ၍ နယ်စပ်အထိသွားလာနိုင်သည်။
ပညာရေး ၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသက်၁၅နှစ်နှင့်အထက် စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၈၆.၅ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
သထုံမြို့နယ်တွင် ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်နှင့် စိုက်သိပ္ပံတို့ တည်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေး သထုံမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ခရိုင်ဆေးရုံ၊ (၂၅)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၁)ရုံ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ၊ ပေါင်မြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ တည်ရှိသည်။
သထုံနယ် (ရှမ်းပြည်) သထုံနယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ် စော်ဘွားများ အာဏာမစွန့်မီကာလအထိ မြို့စားအုပ်ချုပ်ခဲ့ သည်။
ထိုနယ်၏မြောက်ဘက်တွင် ဘန်းယဉ်နှင့် မိုင်းပွန်နယ် တစ်စိတ်တစ် ဒေသရှိသည်။
နမ့်ပွန်မြစ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် သထုံနယ်ကို မောက်မယ် နယ်နှင့်ပိုင်းခြားထားသည်။
တောင်ဘက်တွင် နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်းသည် သထုံ နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ပိုင်းခြားထားသော နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။
သထုံ နယ်၏အနောက်တောင်ဘက်တွင် စကွယ်နယ်တစ်စိတ်တစ်ဒေသရှိ၍ အ နောက်ဘက်တွင် စကားနယ်ရှိသည်။
နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၏အနောက်ဘက် ရေဝေ ကုန်းတန်းသည် သထုံနယ်နှင့် စကားနယ်တို့ကို ပိုင်းခြားထားသည်။
ညောင် ရွှေနယ် တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် သထုံနယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း စပ်လျက်ရှိလေသည်။
သထုံနယ်သည် ယခုရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီး ခရိုင်ခွဲမှ ဆီဆိုင်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
လူဦးရေမှာ ၁၉၇၁ ခု ခန့်မှန်းခြေ ၅၅,ဝဝဝ ရှိသည်။
သထုံနယ်၏မြေမျက်နှာပြင်သည် ကုန်းလှိုင်းထသကဲ့သို့ရှိနေသော တောင်ကတုံးများ များပြား၍ သစ်ပင်နှင့် ချုံပင်အနည်းငယ်ခန့်သာရှိသည်။
နယ်၏အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းအခြမ်းသည် ပေ ၄,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်သည်။
ထိုအပိုင်းတွင် ပအိုဝ်းလူမျိုး(တောင်သူ)များကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။
သထုံနယ်၏တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် မြေနိမ့်ဒေသများရှိ၍ ရှမ်း လူမျိုးများ နေထိုင်ကြလေသည်။
သထုံနယ်အတွင်း ပအိုဝ်းလူမျိုး(တောင်သူ)နှင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့ နေထိုင် လျက်ရှိကြသည့်အပြင် ကရင်လူမျိုးများကိုလည်းတွေ့ရသည်။
ကရင်ရွာများကို နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း တစ်လျှောက်တွင်တည်ထားကြသည်။
ထိုရွာများသည် ညောင်ရွှေနယ်စပ်အထိရောက်သည်။
သထုံနယ်သည် ရှမ်းပြည်ရှိ ပအိုးနယ် တစ်နယ်ဖြစ်၍ ထိုနယ်တွင် ပအိုးလူဦးရေသည်အများဆုံးဖြစ်လေသည်။
ပအိုးနှင့် ရှမ်းအားလုံးလိုပင် ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြ၍ ဘာသာရေးကို အလွန်လေး စားကြသည်။
သထုံနယ်သည် ချမ်းအေး၍စိုစွတ်သော်လည်း ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သည်။
နမ့်တမ်ဖတ်မြစ်ဝှမ်း၌သာ မိုးတွင်းအခါ ငှက်ဖျားရောဂါကို သတိထားကြရသည်။
သထုံနယ်၌ တွင်းထွက်သတ္တုများမရှိသလောက်ဖြစ်သည်။
ထို ဒေသသည် များသောအားဖြင့် ရေဝပ်ခြင်းကင်းသော ထုံးကျောက်မြေများ ဖြစ်၍ ရွာချလိုက်သောမိုးရေတို့သည် ထုံးကျောက်မြေများ အတွင်းသို့ စိမ့်ဝင်ပျောက်ကွယ်သွားကြလေသည်။
သထုံနယ်၏ အဓိကထွက်ကုန်သည် ဆန်စပါးဖြစ်သည်။
ပအိုးတို့ သည် များသောအားဖြင့် တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှောများတွင် တောင်ယာ များလုပ်ကိုင်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်းအရှေ့ဘက်တွင် တောင်ယာစိုက်ခင်းများကိုသာ အများဆုံးတွေ့ကြရလေသည်။
ကန်သင်း လယ်ယာများကို လုပ်ကိုင်ကြသော်လည်း တောင်ယာများလောက်မများပေ။
ထို့ပြင် လယ်များလုပ်ကိုင်ရာဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်းမှ ရေကို သွယ်ယူလုပ်ကိုင်ကြရသည်။
ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် လုံ့လဝိရိယ ရှိ၍ ယောက်ျား မိန်းမအလုပ်လုပ်ကြသည်။
တောင်ယာလုပ်ငန်းအပြင် မိမိတို့နေ အိမ်အနီးအနား ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ငရုတ်၊ ခရမ်းချဉ်စသော ဟင်းသီးဟင်း ရွက်များ၊ နာနတ်ပင်များကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
ကြံခင်းများကိုလည်း အချို့နေရာများတွင် တွေ့ရလေသည်။
သထုံနယ်၏တောင်ဘက်စွန်း မြေနိမ့်ပိုင်းရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် လည်း ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးကြ၍ ခြံဥယျာဉ်များကိုလည်း အနည်းငယ် လုပ်ကိုင် ကြသည်။
နမ့်တမ်ဖတ်မြစ်ရိုးရှိ ကရင်ရွာများမှ ကရင်လူမျိုးများသည် နွား၊ ဝက်၊ ကြက် မွေးမြူခြင်း၊ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ငါးဖမ်းခြင်းတို့ကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
ဆန်စပါးမှလွဲလျှင် သထုံနယ်၏ အဓိကထွက်ကုန်သည် ဝါဂွမ်း နှင့် ဆေးရွက်ဖြစ်သည်။
ကျေးရွာများရှိ အိမ်များစွာတို့၌ ချည်ထည်များရက် လုပ်သည့် ရက်ကန်းစင်များကိုတွေ့ရသည်။
မြေ ရေတစ်ကောင်းများကိုတိုင်း မောင်း၊ လွယ်ပွတ်နှင့် ဆီဆိုင်ရွာကြီးများတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။
ပအိုး များအကြိုက် ငွေနားဍောင်း၊ ငွေဆံညှပ် စသော ငွေထည်ပစ္စည်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ရောင်းချကြလေသည်။
ကျွန်းတောများကို သထုံနယ်၏အရှေ့တောင်ဘက် တောင်စွန်း တွင်တွေ့ရှိရသည်။
ကျွန်းတောများဟု ဆိုသော်လည်း အင်ကြင်း၊ သစ်ယာ၊ အင်နှင့် ထင်းရှူးပင်များ ပေါက်ရောက်သော တောင်ကုန်းဒေသသည် လေးပုံ သုံးပုံခန့်ဖြစ်သည်။
ကျွန်းပင်များကို မြေနိမ့်ပိုင်းများ၊ နမ့်ပွန်နှင့် နမ့်တမ် ဖတ်မြစ်ကမ်းပါးတစ်လျှောက်တို့တွင် တွေ့ရလေသည်။
ပျဉ်းကတိုးပင်များလည်း ရှိသည်။
ရှေးကသထုံနယ်၏ သစ်တော်အကျယ်အဝန်းသည် ၈၁ စတုရန်း မိုင်ခန့်မျှပင်ကျယ်ဝန်းခဲ့သည်။
နောင်အခါ တောင်ယာခုတ်ထွင်ကြ၍လည်း ကောင်း၊ အရမ်းမဲ့ခုတ်လှဲကြ၍လည်းကောင်း၊ သစ်တောများ အတော်ပင် ပျက်စီးယုတ်လျော့ခဲ့လေသည်။
သထုံနယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌ ပအိုးတို့၏အချက်အချာ ဒေသဖြစ်သည်။
ထိုနယ်ရှိ ပအိုးတို့၏ မူလဇာစ်မြစ်သည် တနင်္သာရီတိုင်း သထုံပြည်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ၏အဆက်အနွယ်များဟု ဆိုကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၄၁၈ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်းသည် သထုံပြည်ကို တိုက်ခိုက်လာသောအခါ သထုံပြည်ပျက်၍ သထုံပြည့်ရှင် မနုဟာမင်းလည်း ပုဂံသို့ပါလေသည်။
သထုံပြည်ပျက်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာတို့ စိုးမိုးမှုကိုမခံလို သော သထုံပြည်မှ ပအိုးတို့သည် သထုံမှ ရေနှင့် မြေတို့ကိုယူဆောင်ကာ နယ်သစ်မြေသစ်ရှာရန် သထုံမှခွာခဲ့ကြသည်။
အချို့သည် ရှမ်းပြည်တောင် ပိုင်းသို့ရောက်ခဲ့ကြရာ အိုးအိမ်တည်၍ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။
နှစ်ကာလကြာ မြင့်သော် လူဦးရေ တိုးပွား၍ ရွာအိမ်ခြေတို့လည်း များပြားလာသည်။
သထုံမှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည့် ပအိုးတို့၏ အဆက်အနွယ်များ ရွာခြေ အိမ်ခြေ တည်ထောင်သည့်အထဲတွင် ခန်ဆိုင်းရွာလည်း ပါဝင်သည်။
ခန်ဆိုင်းကို ရွာကြီးတစ်ရွာအဖြစ် တည်ထောင်ပေးသူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်၍ ရွာ၏ ပထမဆုံး အကြီးအကဲလည်းဖြစ်သူသည် ခွန်စံဦးဟုအမည်ရှိသည်။
ထိုအချိန် ကာလသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမရပူရမြို့တည် ဘိုးတော် မင်းတရား (ဗဒုံမင်း)၏ လက်ထက်တော်ဖြစ်သည်။
မင်းတရားကြီးသည် ခွန်စံဦး အုပ် ချုပ်သော ဒေသများကို ပအိုးတို့၏ မူလဇာတိအရပ်ဒေသကို အစွဲပြုပြီးလျှင် သထုံနယ်ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်စေသည်။
ခွန်စံဦး လွန်သောအခါ ညီတော်သူ ဦးမြတ်အောင်သည်ဆက်ခံ၍ ခွန်ဆိုင်းမှလင်းပွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မြို့တည် သည်။
ဦးမြတ်အောင်၏သား ဦးနိုင်၏လက်ထက်တွင်မူ လင်းပွန်းမှပြောင်း၍ ကန်ဝင်းတွင် မြို့တည်ပြန်သည်။
ဦးနိုင်၏ လက်ထက်မှစ၍ မြန်မာဘုရင် အား အခွန်ပဏ္ဏာတော် ဆက်သခဲ့လေသည်။
ရွှေဘိုမင်း၏ လက်ထက် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် သထုံနယ်၏ အကြီး အမှူးကို မြို့စားဘွဲ့ပေးသနားသည်။
မြို့စားခွန်အို၏ လက်ထက်တွင် သက္က ရာဇ် ၁၂၄၂ ခုနှစ်၌ လွယ်ပွတ်သို့ပြောင်း၍မြို့တည်ပြန်လေသည်။
ခွန်အို သည်လင်းပင်မင်းသား၏ ဖက်တော်သားတစ်ဦးဖြစ်၍ လင်းပင်အရေးတော်ပုံ တွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ညောင်ရွှေစော်ဘွားစဝ်မောင်(နောင် ဆာစဝ်မောင်)ကိုပင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် စဝ်မောင်သည် ဒဏ်ရာရကာ ဘုရင့်နေပြည်တော်သို့သွား ရောက် ခိုလှုံနေခဲ့ရသည်။
ထိုစဉ်ကာလက ရှမ်းပြည်၌ စော်ဘွားနယ် အချင်းချင်းထိပါးတိုက် ခိုက်မှုအရေးအခင်း ဖြစ်ပွားမှုများရှိခဲ့သော်လည်း သထုံနယ်သည် ထိုအရေး များတွင်မပါဝင်ခဲ့ပေ။
တောင်ဘက် ကရင်နီ(ယခုကယားပြည်နယ်)နယ်မှ ဝင် ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းများကို မောက်မယ်၊ စကွယ်စသော နယ်များသည် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့နေကြရသည်။
သထုံနယ်မှာမူ ကရင်နီ(ကယား)တို့က တိုက် ခိုက်လာလျှင်လည်း ခုခံကာကွယ်နိုင်စွမ်းရှိခဲ့ပေသည်။
အခြားနယ်များက လာရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုလည်းမခံခဲ့ရဘူးချေ။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၉ ခုနှစ်အထိ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် အစွန်ဆုံးကျ၍ အပျက်အစီးမခံရသော နယ်အချို့တွင် သထုံနယ်လည်းအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရက သထုံ နယ်ကိုသိမ်းသွင်းစဉ်ကာလသည် ခွန်အို၏လက်ထက်ဖြစ်၍ ခွန်အိုသည် ငွေ ခွန်မှူးဘွဲ့အမည်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
နောင်အခါ သထုံနယ်သည် မြို့စားနယ်တစ်နယ် ပြန်ဖြစ်လာ၍ ဆီဆိုင်တွင် မြို့စားရုံး စိုက်ပြန်လေသည်။
ထိုကြောင့် သထုံနယ်ကို ရုံးစိုက်ရာမြို့ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် ဆီဆိုင်နယ်ဟု လည်း ခေါ်ကြလေသည်။
ဆီဆိုင်မြို့သည် ဟိုပုံး - လွိုင်ကော် ကားလမ်းပေါ်တွင် ရှိသည်။
ဟိုပုံးသည် တောင်ကြီး - လွိုင်လင် ကားလမ်းပေါ်တွင်ရှိ၍ လွိုင်ကော်သည် ကယားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်လေသည်။
ထို့ကြောင့် သထုံနယ်ရှိ မြို့ရွာ တို့သည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၏ နယ်များနှင့်လည်းကောင်း၊ ကယားပြည် နယ်နှင့်လည်းကောင်း ကူးသန်းဆက်သွယ်ရေးမခဲယဉ်းလှပေ။
မြန်မာနိုင်ငံသားတို့သည် သနပ်ပင်ကို မမြင်ဘူးသူ ရှိချင်ရှိမည် ဖြစ်သော်လည်း သနပ်ဖက်ကိုကား မမြင်ဘူးသူရှားသလောက်ပင် ရှိချေမည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်တိုင်း၌လိုပင် ဆေးလိပ်သောက်သူရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဆေးလိပ်သောက်သူများအနက် အထူးသဖြင့် သနပ်ဖက်ဖြင့်လိပ်သော ဆေးပေါ့လိပ်ကို သောက်သူများလေသည်။
သနပ်ပင်သည် တောင်ကရမက်ပင်ကဲ့သို့ပင် ဗိုရာဂျီနာ စီအီးမျိုး ရင်းဝင် ပင်စောက်မျိုးဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို ကောဒီယာဒိုင်ခိုတိုမာ(Cordia dichotoma)ဟုခေါ်သည်။
ယင်းကိုမြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း မိုင်းပွန်နယ်ဒေသ လုံတွေ၊ နောင်ဖက်၊ ကောင်းယော၊ တောင်ကွဲ၊ နန်းလီ၊ မိုင်း ကြင်၊ ပန်လျင်း၊ နန်းမော်မား၊ ဟူမိန်း၊ မိုင်းကြည်၊ နန်းကွပ်၊ ပန်းလင်း စသောအရပ်များအပြင် မဲနယ်တောင်ဒေသ၊ နန်းခုပ်၊ ဟိုပုံးဒေသတို့၌ အမြောက်အမြားပေါက်၍ လွယ်လုံ၊ ပင်လောင်း၊ ပင်းတယ၊ နောင်ချို စသော နယ်တဝိုက်တို့၌ အသင့်အတင့်ပေါက်သည်။
ယခုအခါ ချင်းပြည်နယ် မင်းတပ် စသောမြို့များ၌ ဖက်အလို့ငှာ စိုက်ပျိုးနေကြသည်။
သနပ်ပင်ကို အထူးသဖြင့် အရွက်အလို့ငှာ စိုက်ကြသည်။
သနပ်ပင်မှာအရွက်ကို သနပ်ဖက်ဟုလည်းကောင်း၊ ရှမ်းဖက်ဟုလည်းကောင်း၊ မြညိုဖက်ဟုလည်း ကောင်း ခေါ်ကြသည်။
သနပ်ပင်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် ထွန်းပေါမန်း၊ သို့မဟုတ် ဖက်မောင်းဟုခေါ်၍ မွန်ဘာသာဖြင့် ကစုန်ဓေဟု ခေါ်သည်။
ကချင်ဘာသာဖြင့် ပတ်ကမန်းဟုခေါ်သည်။
သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်နေရာ ယခုအခါ တောရှင်း၍ သနပ်ပင်များကို တမင်စိုက်ပျိုးပြုစုကြသည်။
သနပ်ပင်တစ်ခြံလျှင် ပင်ရေ ၅ဝ မှ ၄ဝဝဝ အထိစိုက်ပျိုးကြသည်။
ရေမဝပ်သော တောင်ခါးပန်းများတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။
ရှေးဦးစွာ ပြာသို၊ တပို့တွဲလများတွင် မြေရှင်း၍ မီးရှို့ရသည်။
တန်ခူးလတွင် တဖန် ထပ်မံမီးရှို့ရပြန်သည်။
ထို့နောက် ကဆုန်လတွင် မြေဆွကာ မျိုးကြဲရသည်။
သနပ်ပင်ကြီးများမှသီးသော သနပ်သီးကို နေလှန်း၍ ဆုံတွင်ဖွဲများထည့် ထောင်း၍ အခွံချွတ်သောအခါ ထွက်သောအစေ့သည် မျိုးဖြစ်သည်။
ယင်းမျိုးများမှ ပေါက်လာသော ပင်ပေါက်ကလေးများ နှစ်တောင့်ထွာခန့်ရှိသောအခါ နုတ်၍ မူလပင်မမြစ်ရှည်တစ်ခုသာထား၍ ဘေးသို့ဖြာထွက်နေသော အမြစ်များကို ဖြတ်တောက်ပြီးလျှင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် လက်မ ၅ဝ ခန့်စီ ခြား၍ စိုက်ရသည်။
မြေဩဇာကောင်းအောင် ထည့်ပေးခြင်း၊ မြေဆွပေးခြင်း၊ ပေါင်းနုတ်ပေးခြင်းတို့ကို မကြာခဏ ပြုလုပ်ရန်လိုသည်။
အပင် အတော်တက်၍ အကိုင်းအခက်များ ဖြာထွက်လာသောအခါ ပင်မကိုင်းကြီး နှစ်ကိုင်း သုံးကိုင်းသာချန်၍ ကျန်ကိုင်းများကို ချိုင်ပစ်ရသည်။
ယင်းသို့ချိုင်ရာ၌ ဓားထက်ထက်ဖြင့် တစ်ချက်တည်းပြတ်အောင် ခုတ်ရသည်။
တစ်ချက်နှင့်မပြတ်၍ နောက်နှစ်ချက် သုံးချက် ထပ်ခုတ်ရပါက အပင်နာ၍ အရွက် များလှီတတ်သည်။
ယင်းသို့ ဘေးကိုင်းများကို ချိုင်ပစ်မှသာလျှင် ကိုင်းကြီးများသို့ အင်အားများစုသွား၍ အရွက်ကြီးထွားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
နှစ်စဉ် တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလများတွင် အကိုင်းခုတ်ကြသည်။
ထို့ပြင် အရွက်ကြီးထွားစေရန် အရွက်နှင့်အရိုးကြား၌ပေါက်သော အတက်ငယ်များကို သုတ်သင်ပစ်ကြသေးသည်။
မြေဩဇာကောင်းလျှင် သုံးနှစ်အရွယ် သနပ်ပင်မှ အရွက်ကိုခူးနိုင်၍ မြေညံ့က လေးနှစ်အရွယ်ရောက်မှ ခူးနိုင်သည်။
သနပ်ဖက် တစ်ပင်လျှင် အကောင်းအဆိုးလိုက်၍ ရွက်ရေ ၃ဝ မှ ၄ဝ အထိ ထွက်နိုင်သည်။
သနပ်ဖက်ကို ဝါဆို၊ ဝါခေါင်၊ တော်သလင်းလများ၌ ခူးကြ သည်။
အပင်များလည်း တစ်နှစ်လျှင် လေးကြိမ်ခူးကြသည်။
လေးကြိမ်ခူးသည့်အနက် နှစ်ကြိမ်အောင်မြင်က ထိုခြံရှင်သည် ကုသိုလ်ကောင်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။
သနပ်ပင်သည် ပင်ကြီးမျိုးမဟုတ်ချေ။
လူတစ်ရပ်သာသာမျှသာ မြင့်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။
တစ်နှစ်တစ်ခါ ရွက်ကြွေသစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အကိုင်းအလက်ကို မခုတ်ဘဲထားပါက ပေ ၃ဝ အထိ မြင့်တတ်သည်ဟုဆို သည်။
ပင်စည်၌ အခေါက်ရှိသည်။
အရွက်သည် သုံးလက်မမှ ၁၂ လက်မ ခန့်ထိရှိသည်။
တခါတရံ တစ်တောင်ခန့်ရှိ အရွက်များကိုပင် တွေ့ရတတ်သည်။
အရွက်သည် ဥဝိုင်းလှံ စွပ်ပုံဖြစ်သဖြင့် ဖင်ပိုင်းသည် တညီတညာတည်း ကျယ်ဝိုင်း၍ အဖျားသည်လှံစွပ်ကဲ့သို့ ရှူးသွားသည်။
တစ်ရွက်နှင့်တစ်ရွက်အလွှဲပေါက်၍ရွက်ကြောသုံးခုစီရှိသည်။
ရွက်ညှာတံသည် တစ်လက်မခွဲခန့်ရှိသည်။
သနပ်ရွက်ကို သနပ်ဖက်ဟု အခေါ်များသည်။
သနပ်ပွင့်သည် ပွင့်ချပ်ငါးခု ပွင်ဖတ်ငါးခုရှိသည်။
ပွင့်ချပ်အုံသည် တိုသည်။
ပြောင်းကဲ့သို့အခေါင်းဖြစ်၍ ခေါင်းလောင်းကဲ့သို့ ထိပ်ကားသည်။
ပွင့်ဖတ် သည် အဖြူရောင်ဖြစ်လျှင် ကတော့ပုံကဲ့သို့ အဝကားသည်။
အတွင်းသား၌ မွှေးနုကလေးများရှိသည်။
တစ်ပင်တည်း၌ အဖိုပန်းနှင့် အဖိုအမအင်္ဂါနှစ်မျိုးစလုံးပါသော ပန်းပွင့်တတ်သည်။
ဖေဖော်ဝါရီလမှ မေလအတွင်းအပွင့် ပွင့်သည်။
အသီးသည် အခွံမာသီးဖြစ်၍ အဝါ၊ သို့မဟုတ် ပန်းရောင်ဖြစ်သည်။
တစ်လက်မနီးနီးကြီးသည်။
သနပ်ဖက်ကို ဆေးလိပ်လိပ်ရန် အစိမ်းအတိုင်း အသုံးပြုရသည် မဟုတ်ချေ။
အမျိုးမျိုးပြုပြင်ပြီးမှ အသုံးပြုကြရသည်။
ဦးစွာ ခူးစဖက်ရွက် ကို မှောက်၍ကိုင်ပြီးသော် အကြောကလေးများကို တစ်ရွက်ချင်း သင်ပေးရသည်။
အကြောသင်ပြီး ဖက်များကို မြေလုံဖိုရှည်ကြီးပေါ်၌ တည်ထားသော ဒယ်ပြားအပက်ဝိုင်းများတွင် တင်၍လှော်ရသည်။
တစ်ဖိုတွင် ဆယ်ဒယ်မှ ၁၂ ဒယ်အထိတည်နိုင်၍ တစ်ဒယ်တွင် ဖက်ရွက် ၁၅ ရွက် ခန့်စီကာ အပေါ်မှ သဲထုတ်ဖိ၍လှော်ရသည်။
တဖက်ပြီးတဖက်လှည့်၍ လှော်ရ သည်။
ယင်းသို့ လှော်ပြီးသောဖက်များကို အကြီးအငယ်အလိုက် တစ်ရွက်စီ ရွေးထုတ်၍ ခုနစ်မျိုးခွဲခြားကာ အမည်သတ်မှတ်ကြသည်။
၇ ၁၊၂ လက်မမှ ၉ လက်မအထိရှိသော ဖက်ကိုင်ခေါင်၊ သို့မဟုတ် ခ ဟုခေါ်သည်။
၅ ၁၊၂ လက်မမှ ၇ လက်မရှိသောဖက်ကို ရွက်ကြီး၊ ယင်းကိုကြီး၊ သို့မဟုတ် က ဟုလည်းခေါ်သည်။
၅ လက်မမှ ၆ ၁၊၂ လက်မရှိသောဖက်ကို ရွက်လတ်၊ ယင်းကို လ ဟုလည်းခေါ်သည်။
၅ လက်မမှ ၅ ၁၊၂ လက်မ ရှိသောဖက်ကို စက ဟုခေါ်သည်။
၄ ၃၊ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:သစ်ပင်များ။
သနပ်ပင်မြို့သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ပဲခူးတိုင်း၊ ပဲခူးခရိုင်၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
ပဲခူးမြို့၏အရှေ့ဘက် ငါးမိုင် ခန့်အကွာတွင်ရှိသည်။
ဒေသသမိုင်း သနပ်ပင်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ မြို့မတည်မီ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၇ဝ ကျော်ခန့်က ယခုမြို့တည်ထားသည့်အရပ်တွင် သနပ်ပင် အများအပြားပေါက်ရောက်နေခဲ့၍ ယင်းတို့အနက် အပင်ကြီးနှစ်ပင်မှာ ပဲခူးမြို့မှပင် လှမ်း၍ မြင်နိုင်လောက်အောင် ကြီးထွားမြင့်မားသည်ဟုဆိုကြသည်။
ထိုစဉ်က ထိုအရပ်တွင် တဲကလေး လေးငါးလုံးခန့်သာရှိ၍ အနီးအနားမှာလည်း တောကောင်းသဖြင့် မျက်နှာဖြူလူမျိုးများ အမဲလိုက်စခန်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
အဓိ ကရ သနပ်ပင်ကြီးနှစ်ပင်ကိုအစွဲပြု၍ ထိုစခန်းကို သနပ်ပင်စခန်းဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။
ထိုဒေသပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူများမှာ မွန်လူမျိုးများဖြစ်ကြ၍ မြေရိုင်းဖုန်းဆိုးများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။
လူနေအိမ်ခြေ တစ်စတစ်စ တိုးတက်လာရာ မြန်မာ ၁၁၇ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ထိုအရပ်ကို သနပ်ပင်ကျေးရွာဟု ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။
ယင်းမှ တစ်ဆင့် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသော နယ်မြေဒေသဖြစ်သဖြင့် တိုးတက်စည်ကားလာသောကြောင့် မြို့ပိုင်ရုံးစိုက် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လာလေသည်။
မြို့၏အကျယ်အဝန်းသည် နှစ်မိုင်ပတ်လည်ခန့်ရှိသည်။
၁၉၅၃-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၆,၈ဝ၅ ယောက်ဖြစ်၍ ဗမာလူမျိုးသည် အများစုဖြစ်လေသည်။
thumb|ပုဂံရှိ ဘုရားတစ်ဆူတွင် မြင်တွေ့ရသည့် သပိတ်များ ရဟန်းတော်တို့၏ အသုံးအဆောင်၊ ပရိက္ခရာ ရှစ်ပါးတွင် သပိတ်သည်အပါအဝင်ဖြစ်၏။
မည်သည့်သပိတ်မျိုးကို ကိုင်တွယ်သုံးဆောင်ရမည်ဟု မပညတ်မသတ်မှတ်မီအခါ ကရဟန်းတော်များသည်လူတို့၏ အသုံးအဆောင်ဖြစ်သည့် အမျိုးမျိုးသောသပိတ်တို့ကို ကိုင်တွယ်သုံးဆောင်ကြသည်။
ထိုကြောင့် ဘုရားရှင်သည် ၁၁ လုံးသောသစ်သား၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ပတ္တမြား၊ ကျောက်မျက်ရွဲ၊ ဖန်၊ ကြေးဖြူ၊ စဉ့်၊လွဲဖြူ၊ သလွဲမည်း၊ ကြေးနီ သပိတ်တို့ကိုပယ်မြစ်၍ မြေသပိတ် နှင့်သံသပိတ် တို့ကိုသာ ခွင့်ပြုတော်မူသည်။
သပိတ် ရဟန်းတော်တို့သည် ဆွမ်း စသော အာဟာရတို့ကို ခံယူသုံးဆောင်ခြင်းငှာအပ် သောသပိတ်သည် မြေသပိတ်၊ သံသပိတ်ဟုနှစ်မျိုးရှိသည်။
ယင်းသပိတ် တို့သည် အဆင်းအရောင်လုံလောက်မှသာ အဓိဋ္ဌာန်၊ ဝိကပ္ပနာ လောက်သည် ဖြစ်၍သပိတ်အရာဝင်သည်။
သပိတ်သည် သပိတ်ကြီး၊ (၃-ပြည် တစ်ခွက် = 8.95013 l) သပိတ်လတ်၊ (၃-ခွက်နှင့် တစ်စလယ် = 4.475064 l) သပိတ်ငယ် (၃-စလယ်နှင့် တစ်လမယ် = 2.237532 l )ဟူ၍ မူရင်းအားဖြင့် သုံးလုံးရှိသည်။
တွက်ချက်ပုံ ထိုတွင် သပိတ်ကြီးသည် (က)သပိတ်ကြီး ထက်ကြီးသောသပိတ်၊ (ခ)သပိတ်ကြီး။
(ဂ)သပိတ် ကြီးအောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍သုံးလုံး။
ထို့အတူသပိတ်လတ်သည်လည်း (က)သပိတ်လတ်ထက်ကြီး သောသပိတ်။
(ခ)သပိတ်လတ်၊ (ဂ)သပိတ်လတ် အောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍သုံးလုံး။
သပိတ်ငယ် သည်လည်း (က)သပိတ်ငယ်ထက်ကြီးသောသပိတ်၊ (ခ)သပိတ်ငယ်၊ (ဂ)သပိတ်ငယ်အောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍ သုံးလုံးစီ ရှိကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ သပိတ်သည်ကိုးလုံးရှိသည်။
အရွယ်ပမာဏအားဖြင့်ချက်ပြီးထမင်း ဟင်းအစုံသုံးစလယ်မလျော့ မပိုဝင်ဆံ့သောသပိတ်သည် သပိတ်ငယ်မည်သည်။
ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ ချက်ပြီးထမင်းဟင်း စုံသုံးစလယ်ထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျင် အငယ်ထက် ကြီးသောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင် အငယ့်အောက် ငယ်သော သပိတ်မည်သည်။
ချက်ပြီး ထမင်းဟင်းအစုံတစ်ပြည့်တစ်ခွက် (သုံးခွက်) မလျှော့မပိုဝင်ဆံ့သောသပိတ်သည် သပိတ်လတ်မည်သည်။
ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ ဤချက်ပြီးထမင်းဟင်း အစုံထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျှင်အလတ်ထက်ကြီး သောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင် အလတ်အောက်ငယ်သော သပိတ်မည်သည်။
ချက်ပြီးထမင်းဟင်း အစုံသုံးပြည်ဝင်ဆံ့သော သပိတ်သည် သပိတ်ကြီးမည်သည်။
ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ချက် ပြီးထမင်းဟင်းအစုံသုံးပြည် ထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျှင် အကြီးထက် ကြီးသောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင်အကြီး အောက်ငယ်သော သပိတ်မည်သည်။
သပိတ်ကိုးလုံးအနက်အငယ်ဆုံး (အငယ့်အောက်အငယ်)နှင့်အကြီးဆုံး (အကြီးထက် အကြီး) သပိတ်နှစ်လုံးသည် အဓိဌာန်ဝိကပ္ပနာ၊ပြုခွင့်မရှိသော ကြောင့်သပိတ် အရာမဝင်၊ သာမန်ခွက်အဖြစ်ဖြင့် သာသုံးစွဲအပ်သည်၊ သပိတ်သည် အမျိုးအစားအားဖြင့် မြေသပိတ်၊သံသပိတ်နှစ်မျိုးသာအပ်သည်။
အရောင်အဆင်းမှာဖြူကြောင်ကြောင် အရောင်အဆင်းမရှိစေဘဲ၊ ရဟန်း တို့အား လျောက်ပတ်သောညိုမှောင်မှောင်အရောင်အဆင်း ရှိစေရမည်။
ဤရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မြေသပိတ်ကိုနှစ်ကြိမ်မီးဖုတ်၍၊ သံသပိတ်ကို ငါးကြိမ်မီးဖုတ်ရမည်ဟု အဌကထာ တို့၌ဆိုသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သပိတ်အဓိဋ္ဌာန်တင်နည်း, ဝိကပ္ပနာပြုနည်း, စောင့်ရှောက်နည်း ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ထည့်သော သပိတ် မြန်မာ့ရိုးရာ အတိုင်းအတာယူနစ်များ ကိုးကား Category:ဘာသာရေးCategory:ရဟန်းဝိနည်းများ။
သပိတ်ကျင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းမန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းခရိုင်တွင်ပါဝင်သော သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်၏ ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်၌ရှိသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့ တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။
မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်းဒေသ၏ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၍ ရာသီဥတုပူပြင်းခြောက်သွေ့သည်။
တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရေချိန် ၄၄ လက်မခန့်သာရရှိသည်။
ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသများနှင့်နီးစပ်၍ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများပြားသော်လည်း မြို့ပေါ်တွင်နေထိုင်ကြသူများသည် မြန်မာလူမျိုးများသာလျှင်၊အများစုဖြစ်သည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅,၆၃၀ ယောက် ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးစအခါက သပိတ်ကျင်းမြို့သည် မိုးကုတ် စသောပတ္တမြားမြေဒေသသို့မြစ်ကြောင်းခရီးဘက်မှ ဝင်ပေါက်ထွက်ပေါက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုမြို့တွင် ပတ္တမြားမြေကို စောင့်ရှောက်ရန် စစ်တပ်နှင့် စစ်ပုလိပ်များ ထားရှိခဲ့၍ ထိုစဉ်က ယခုထက် လူနေ အိမ်ခြေ ပိုမိုစည်ကားခဲ့သည်။
မူလကသပိတ်ကျင်းမြို့သည် ပတ္တမြားမြေခရိုင်အတွင်း ပါဝင်သော သပိတ်ကျင်းခရိုင်ခွဲ၏ နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။
နောင်အခါ သပိတ်ကျင်းခရိုင်ခွဲကို မြို့နယ်အဖြစ်ပြောင်း၍ ကသာခရိုင်အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် သပိတ်ကျင်းသည် ရွှေဘိုခရိုင်၏ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ မိုးကုတ်မြို့နယ်နှင့်အတူ မန္တလေးခရိုင် အတွင်း သွတ်သွင်းခံခဲ့ရပြီး ယခုအခါ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည်။
မြို့နယ်မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် ညီညာပြန့်ဖြူးခြင်း မရှိဘဲ အရှေ့ဘက်ရှိ မိုးကုတ်မြို့နယ်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ကုန်းမြင့်သွားလေသည်။
မြို့နယ်၏ အောက်ခံမြေသည်လည်း များသောအားဖြင့်ထုံးကျောက်မြေဖြစ်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး သပိတ်ကျင်းမြို့၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် မညံ့ဖျင်းလှချေ။
မန္တလေးမြို့နှင့် ရေကြောင်းအားဖြင့် ၇၇ မိုင် မျှသာဝေးကွာ၍ မန္တလေး၊ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ အစုန်အဆန် သွားလာနေသော ပြည်တွင်းရေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့ပိုင် သင်္ဘောကြီးသည်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် သပိတ်ကျင်းမြို့၌ ဆိုက်ကပ်သည်။
ထို့ပြင် မန္တလေးနှင့်သပိတ်ကျင်း အစုန်အဆန် သွားလာနေသောကြား ကူးတို့သင်္ဘောကလေးများလည်း ရှိသေးသည်။
ကုန်းလမ်းခရီး အားဖြင့် ပတ္တမြားမြေမိုးကုတ်မြို့နှင့် မော်တော်ကားလမ်းဖြင့်မိုင် ၆ဝ မျှသာကွာဝေး၍ ယင်းမှတစ်ဆင့် မိုးမိတ်နှင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနားစသည့်ကချင်ပြည်နယ်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါစသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ လည်းကောင်း ဆက်လက်သွားလာနိုင်သည်။
သပိတ်မှောက်ခြင်းဟူသည်မှာ မဆက်ဆံပဲနေခြင်း၊ ပထားခြင်း၊ ကြဉ်ထားခံ ခြင်း၊ဖယ်ထားခြင်းဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သပိတ်သည် ဘုရားရှင်နှင့်တကွ တပည့်သံဃာတော်အရှင်မြတ်တို့၏ ပရိဘောဂပစ္စည်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
သပိတ်မှောက်သည်ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည်ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်ကပင် စတင်ခဲ့သည်။
စူဠဝါပါဠိတော်တွင်ဘုရားရှင်သည် လိစ္ဆဝီမင်းသားအား ရဟန်းသံဃာအပေါင်းတို့က သပိတ်မှောက်စေရန်ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ ကြောင်း အာဏာဒေသနာ တော်ပါရှိ သည်။
ထိုသို့ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်က သပိတ်မှောက်စေရန် ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ခြင်းအကြောင်းမှာဤသို့တည်း။
ဘုရားရှင်သည်ဝေသာလီပြည်၊ မဟာဝန်တော၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဝဍ္ဎမည်သောလိစ္ဆဝီမင်းသည် စဉ်းစားဆင် ခြင်ဉာဏ်ကင်းမဲ့သူဖြစ်သည်နှင့်အညီ မေတ္တိယဘူမဇကရဟန်းတို့၏ ဂုံးချောစကားကိုလိုက်နာ၍ မလ္လမင်း၏သား အရှင်ဒဗ္ဗရဟန်း အား ပျက်စီးစိမ့်သောငှာ မိမိ၏မယားနှင့် အယုတ်တမာစွပ်စွဲ၍ ဘုရားရှင်အားလျှောက်ထားသည်။
ထိုအခါဘုရားရှင်သည် သံဃာအားလုံး အားစည်းဝေးစေ၍ ကိုယ်တော်တိုင် စစ်ဆေးမေးမြန်းလတ်သော် ရှင်ဒဗ္ဗတွင် ထိုကိစ္စနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြူမှုန်တစ်စေ့မျှပြစ်မှုမရှိ ကြောင်းထင်ရှားလေသည်။
ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်က (၁) ရဟန်းတော်တို့အား ပစ္စည်းလေးပါးမရစိမ့်သော ငှာလုံ့လပြုခြင်း၊ (၂) ရဟန်းတော်တို့အား ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေရန်၊ မတိုးပွားစေရန်လုံလပြုခြင်း၊ (၃) ရဟန်းတော်တို့အား ဤနေရာ၊ထိုနေရာတို့၌ မနေရစိမ့်သောငှာလုံ့လပြုခြင်း။
(၄) ရဟန်းတော်တို့ကို ဆဲရေးခြင်းဆယ်ပါးတို့ဖြင့် ဆဲရေးရေရွတ်ခြင်း။
(၅) ရဟန်းတစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး စိတ်ဝမ်းကွဲပြားအောင် လုံ့လပြုခြင်း။
(၆) ဘုရားရှင်၏ကျေးဇူးမဲ့ကိုကဲ့ရဲ့ပြောဆိုခြင်း။
(ရ) တရားတော်၏ကျေးဇူးမဲ့ကိုကဲ့ရဲ့ပြောဆိုခြင်း။
(၈) သံဃာတော်၏ကျေးဇူးမဲ့ကိုကဲ့ရဲ့ပြောဆိုခြင်း။
အထက်ဆိုခဲ့သောအချက်ရှစ်ချက်တွင် တစ်ချက်ချက်နှင့်ပြည့်စုံစွာ လုံ့လအားထုတ်ပြုလုပ်သူ ဥပါသကာသို့မဟုတ် ဥပါသကီအား ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇန သပိတ်မှောက်ကံပြုခြင်းငှာ ငါခွင့်ပြုတော်မူသည်ဟု စူဠဝါပါဠိ တော်၌လာရှိသည်။
ထိုအခါကသပိတ်မှောက်သည်ဆိုရာ၌ သပိတ်ကိုအောက်သို့ မျက်နှာထားသောအားဖြင့် ပြုမူသည်မဟုတ်။
သပိတ် မှောက်ခြင်းခံရသော ဒါယာကာယောက်ျား ဒါယိကာမိန်းမတို့ လှူဒါန်းသော လှူဖွယ်ဝတ္တုပစ္စူည်းလေးပါးတို့ကို ရဟန်း တိုင်းကမသုံးဆောင် ကြခြင်းပေတည်း။
ဇမ္မူဒီပါရှိ အခြားသောရဟန်းတို့အားလည်း မသုံးစွဲမသုံးဆောင်ကြရန်တိုက် တွန်းနှိုးဆော်ကြသည်။
ထိုသို့ပြုရခြင်းကား အကျင့်သိက္ခာနှင့်ပြည့်စုံသောရဟန်းကောင်း ရဟန်းမြတ်ကို အပြစ်ပြောဆို သည့်ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့ နောင်အခါအသိတရားရ၍ လိမ်မာယဉ်ကျေးလာကြရန် အကျိုးကိုမျှေှာ်ကိုးဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ထိုဒါယကာ ဒါယိကာမတို့သည် နောင်တတရားရကာ လိမ်မာ ယဉ်ကျေးလာပြီးလျှင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်းပန် တိုးထျှိုးလာပါက သပိတ်လှန်ခြင်းကိုဆောင်ရွက်ကြရမည်။
တောင်းပန်တိုးလျှိုးခြင်း မပြုလာသေးပါကဆိုခဲ့ သောဒါယိကာ ဒါယကာမတို့၏ လှူဖွယ်ဝတ္တုပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို မသုံးဆောင်အပ်ဟူ၍ ဘုရားရှင်က ပညတ်တော်မူခဲ့လေသည်၊။
ဤသို့ဖြင့်သပိတ်မှောက်ခြင်းကိစ္စသည် သာသနာရေး ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုခေတ်တွင်မူ နိုင်ငံရေး လောက၌ခေတ်စားနေသော နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ရပ် ဖြစ်နေပေသည်။
အလုပ်သမားနှင့်အလုပ်ရှင်၊ ကျောင်းသားနှင့် ကျောင်းအာဏာပိုင်များ ပဠိပက္ခအရေးများတွင် သပိတ်မှောက်ခြင်းတည်းဟူသော လက်နက်ကိုမကြာခဏ စွဲကိုင်အသုံးပြုကြသည်။
ထိုအစဉ်အလာကား အနောက်နိုင်ငံများမှ ကူးစက်လာသော အစဉ်အလာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် သပိတ်မှောက်ခြင်းကို ဗွိုင်းကော့လုပ်သည်ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဗွိုင်းကော့လုပ်သည်ဟု ဆိုလျှင်အများသဘောသို့မလိုက်လျော၊ အများသဘောနှင့် မကိုက်ညီဘဲဖီလာကန့်လန့်ပြုသူအား လူအများသဘောသို့ လိုက်လျောသည်အထိ အဆက်အဆံမပြုဘဲနေကြခြင်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဗွိုင်းကော့ဟူသောဝေါဟာရသည် အိုင်ယာလန်ပြည်မှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ ကပ္ပီတန် ချားကန်နင်ဂမ်ဗွိုင်းကော့၏ အမည်ကိုအစွဲပြု၍ ခေါ်တွင်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ကပ္ပီတန်ဗွိုင်းကော့သည် လော့အန်းအမည် ရှိမူးမျိုးမတ်နွယ်တစ်ဦး၏ နယ်မြေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။
၁၈၈ဝပြည့်နှစ်တွင် ဗွိုင်းကော့သည် လယ်မြေသီးစားသမားများအပေါ် အတင်းအကြပ်အခွန်ကောက်ခံခြင်း၊ မြေယာအငှားချထားရေး၌ နိုင့်ထက်စီးနင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကြောင့် မြေငှားများသည် မခံမရပ်နိုင်ဘဲမြေပိုင်ရှင်၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်စားလှယ်အား လုံးဝအဆက်အဆံမပြုဘဲဝိုင်းပယ်ထားကြ ရန်ဆုံးဖြတ်ကြသည်။
ဗွိုင်းကော့က အလျှော့မပေးမချင်း မြေငှားတို့သည် သွေးစည်းညီညွတ်ကာ ဗွိုင်းကော့အား ဝိုင်းပယ် ထားသည်သာမက ဗွိုင်းကော့၏လုပ်ငန်းများကို အနှောက်အယှက်ပေးခြင်း၊ ဗွိုင်းကော့အား ခြိမ်းခြောက် ခြင်းများပြုလုပ်ကြလေရာ နောက်ဆုံးတွင် ဗွိုင်းကော့သည် လက်လျှော့အရှုံးပေး၍ ထိုနယ်မှထွက်ခွာသွားရလေသည်။
ထို့နောက်တွင်အိုင်ယာလန်ပြည်တွင် အမျိုးသားရေး တိုက်ပွဲအမျိုးမျိုး၌မဆက်ဆံရေး၊ ဝိုင်းပယ်ရေးလမ်းစဉ်သည် အလွန်တွင်ကျယ်ခေတ်စားလာသည်။
ထိုအခါထိုလမ်းစဉ်ဖြင့် ပထမဆုံးလက်တည့်စမ်းခံရသူက ပ္ပီတန်ဗွိုင်းကော့ကို အစွဲပြု၍ ဗွိုင်းကော့ လုပ်သည်ဟုဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
ထိုဝေါဟာရ သည်အခြားနိ်ုင်ငံများ၌ပါ အသုံးအစွဲများလာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ထိုဝေါဟာရကို သပိတ်မှောက်သည်ဟူ၍ မြန်မာမှုပြုလိုက်ကြသည်။
နောင်အခါတွင် အထူးသဖြင့် အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမား၊ ကျောင်းအာဏာပိုင်နှင့်ကျောင်းသားများ အရေးတို့တွင် ထိုလမ်းစဉ်ကိုကျင့်သုံးလာကြသည်။
အလုပ်သမားများသည် အလုပ်ရှင်များထံမှ မိမိတို့ လိုလားချက်များ ရရှိစေရန် အလုပ်မဆင်းဘဲသပိတ်မှောက်ကြ သည်။
ကျောင်းသားများသည်ကျောင်း အာဏာပိုင်များထံမှ မိမိတို့လိ်ုလားချက် များရရှိရန်ကျောင်းမတက်ဘဲ သပိတ်မှောက် ကြသည်။
ထိုသပိတ်မှောက်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးမှုများ ပြားလာသဖြင့် သပိတ်မှောက်ခြင်းကို အက်ဥပဒေဖြင့်တားမြစ်ခဲ့သည်။
ထိုအက်ဥပဒေမျိုးကိုမြန်မာနိုင်ငံ၌ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။
သပိတ်မှောက်လမ်းစဉ်သည် မိမိတို့အလိုရှိရာ တောင်းဆိုမှု၌ တောင်းဆိုချက်များသည်မူမှန်၍ တောင်းဆို သူများသည် စည်းလုံးညီညွှတ်ပါက အလွန်ထိရောက်သော လက်နက်ဖြစ်ပေသည်။
အလုပ်သမားများသပိတ်မှောက်၍ အလုပ်မဆင်းဘဲနေသဖြင့် အလုပ်ရှင်တို့၏ အလုပ် စက်ယန္တရားများ မလည်နိုင်တော့ဘဲရပ်တန့်နေခဲ့ကြရာ လုပ်ငန်းထိခိုက် နစ်နာဆုံးရှုံးမှု များစွာဖြစ်စေလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၌ ရန်ကုန်ကောလိပ် ပညာရေးသပိတ်မှောက်ခြင်းမှအစပြု၍ သပိတ်မှောက် လမ်းစဉ်ခေတ်စားခဲ့သည်။