kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြတ်စွာဘုရားသည် ခေမာမိဖုရားအား “ကိုယ်နှင့် ဤသို့ ဖောက်ပြန်သော သတို့သမီး၏ ကိုယ်သည် အတူတူပင် ဖြစ်၏။
သတို့သမီး၏ ကိုယ်သည် ဖောက်ပြန်သည်ကို မြင်သော် နှစ်လိုတပ်မက်ဖွယ်မရှိသည်အတူ မိမိကိုယ်သည်လည်း မချွတ်ဖောက်ပြန်မည် ဖြစ်သောကြောင့် မနှစ်လိုအပ်၊ မတပ်မက်အပ်ဟု မြတ်စွာဘုရားသည်” ဟောကြားတော်မူ၏။
ဘုရားသခင်ဟောကြားသော တရားတော် ဆုံးတော်မူသောအခါ ခေမာမိဖုရားသည် ရဟန္တာမအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူလေသည်။
ထိုသို့ ရဟန္တာမ ဖြစ်သောနေရာ၌ပင် ဘုရားရှင်အပေါ် ယခင်က အမှတ်မှားခဲ့မိသည်များကို ကန်တော့၍ တောင်းပန်၏။
ထိုနေ့၌ပင် ခေမာမိဖုရားသည် မြို့ထဲသို့ ဝင်သွား၍ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးထံမှ ရဟန်းပြုခွင့်တောင်း၏။
မိဖုရား၏ ခွင့်တောင်းသော စကားကို ကြားလျှင် မင်းကြီးသည် လက်အုပ်ချီကာ “မိခင် အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေတော့” ဟု ခွင့်ပြုကာ အဆောင်အရွက်တို့ဖြင့် ရဟန်းမိန်းမတို့၏ ကျောင်းဆောင်သို့ပို့ကာ ရဟန်းပြုစေသည်။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ သန္တာန်၌သာ ထူးခြားစွာ ဖြစ်ပေါ်သော၊ အလုံးစုံသော သိဖွယ်တရား (ဉေယျဓံတရား) အားလုံးကို အကြွင်းအကျန်မရှိ၊ အပိတ်အပင်အတားအဆီးမရှိဘဲ ထွင်းဖောက်သိမြင်တော်မူနိုင်သော အဆုံးစွန်ဆုံး အသိဉာဏ်ပညာတော်ကြီးကို ဆိုလိုပါသည်။
ဤဉာဏ်တော်သည် သာဝကတို့နှင့် မဆက်ဆံဘဲ ဘုရားရှင်တို့၏ သီးသန့်ဂုဏ်တော်ဖြစ်သောကြောင့် အသာဓာရဏဉာဏ်ခြောက်ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပါသည်။
အဓိပ္ပါယ်နှင့် ဝေါဟာရရင်းမြစ် ပဉ္စ ဉေယျ ပထပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗံ: သိဖွယ်ရာတရား ငါးမျိုး (ပဉ္စ ဉေယျဓမ္မ) တို့၏ အသွယ်သွယ်သော အကြောင်းလမ်းအမျိုးမျိုး (ပထပ္ပဘေဒ) အားလုံး (သဗ္ဗံ) ကို၊ အညာသိ: သိမြင်တော်မူသောကြောင့်၊ ဣတိ သဗ္ဗညူ: ထို့ကြောင့် "သဗ္ဗညူ" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
သဗ္ဗညုတဉာဏ-သဗ္ဗညုတညာဏ-သဗ္ဗညုတာဉာဏ (န) [သဗ္ဗညုတ (တာ)+ဉာဏ။
ပဉ္စနေယျပထပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗံ အညာသီတိ သဗ္ဗညူ၊ သဗ္ဗညုဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ၊ သာ ဧဝ ဉာဏံ “သဗ္ဗညုတာဉာဏ”န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ “သဗ္ဗညုတဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၄။
မဟာနိ၊၃၄၀။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၅၀။
သဗ္ဗညုတဉာဏ (စူဠနိ၊၁၄၃) န္တိ တိယဒ္ဓဂတံ သဗ္ဗနေယျပထံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညူ၊ တဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ၊ သဗ္ဗညုတာ ဧဝ ဉာဏံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၄၁။
သင်္ခါရဝိကာရလက္ခဏနိဗ္ဗာနပညတ္တိဝသေန ပဉ္စဝိဓံ သဗ္ဗ ဉေယျဓမ္မံ ဇာနာတိ သီလေနာတိ သဗ္ဗညူ၊ တဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ၊ တာပစ္စယေ ပရေ ရဿတ္တံ၊ သာ ဧဝ ဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ သံယော ဂေ ပရေ ရဿတ္တံ။
မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၈၂။
] သဗ္ဗညုတ-ကြည့်။
သဗ္ဗေ သင်္ခတမသင်္ခတံ အနဝသေသံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညုတညာဏံ။
(ပဋိသံ၊၁၂၅။
) သမန္တစက္ခု ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတဉာဏံ။
(စူဠနိ၊၁၇၈။
) အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတဉာဏံ။
(မိလိန္ဒ၊၁၀၉။
) ဘဂဝါ ယဒတ္ထ တုမှေဟိ ---ပဋိဝိဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတညာဏံ။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၅။
) မယှံ စ သဗ္ဗညုတညာဏံ နာမ အတ္ထိ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၀။
) သမန္တစက္ခု နာမ သဗ္ဗညုတညာဏံ။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၅၀။
) သဗ္ဗညုတညာဏံ ဉာဏသာဂရော နာမ။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃။
) ဣဓာပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဓိပ္ပေတံ။
(စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၈။
) “သဗ္ဗညုတဉာဏ”န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ “သဗ္ဗညုတညာဏ”န္တိ ဝုတ္တံ”။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၄၀။
)သဗ္ဗညုတ-သဗ္ဗညုတာ (ထီ၊ န) [သဗ္ဗညူ+တာ။
တာ-ပစ္စည်းနှောင်းရာ၌ ရဿပြု။
သကတ္ထ-၌ အ-ပစ္စည်းသက်လျှင် “သဗ္ဗညုတံ” ဟု နပုလ္လိင်ဖြစ်၏။
သဗ္ဗံ အညာသီတိ သဗ္ဗညု၊ သဗ္ဗညုဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ။
သဗ္ဗ ဉေယျဓမ္မံ ဇာနာတိ သီလေနာတိ သဗ္ဗညူ။
တဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ။
တာပစ္စယေ ပရေ ရဿတ္တံ။
သဗ္ဗညုတာ၊ “ကွစာ”ဒိနာ တာပစ္စယေ ရဿတ္တံ။
၂၃၈။
သဗ္ဗညုတာ+အာ။
နီတိ၊ သုတ္တ၊ ၄၆၆။
(ထီ) သင်္ဂဇတာ၊ (န) သင်္ကဇတွ-သံ။
] အလုံးစုံ-ခပ်သိမ်း-သော တရားကို သိ-တတ်-လေ့ရှိ-(သူဘုရား၏ အဖြစ်ဟူ)သော ဉာဏ်။
(ဉာဏ်တော် ၇၃-အနက် ၇၂-ခုမြောက် ဉာဏ်တော်။
ပဋိသံ၊၄၊၅၊၁၂၅)။
သဗ္ဗညုတံ မယံ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ အာပုစ္ဆိမှာ။
(မ၊၂၊၃၃၃။
) တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏာတိ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝံ။
(အဘိ၊ပု၊၁၁၂။
ပဋိသံ၊၁၇၂။
) ဣတိ တတ္ထ ယံ သဗ္ဗညုတာ ပတ္တာ ဝိဒိတာ။
(နေတ္တိ၊၈၅။
) ဧဝံ ကထနတ္ထာယ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတာ ပဋိဝိဒ္ဓါ။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇။
) သဗ္ဗညုတာယာ (နေတ္တိ၊၅၂) တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝဿ။
(နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၂၄။
) သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏာတိ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ (အဘိ၊ပု၊၁၁၂) န္တိ သဗ္ဗညုတဉာဏ‌ဉ္စေဝ ဗလေသု စ စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ ပါပုဏာတိ။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၀။
) သဗ္ဗညုတံ ပတ္ထယာနော၊ တာနိ ကမ္မာနိ အစရိံ။
(စရိယာ၊၃၈၆။
) အထ ခေါ သဗ္ဗညုတံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ပတ္ထယာနော အာကင်္ခမာနော”။
(စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၅။
) သိဖွယ်ရာတရား ငါးမျိုး (ပဉ္စ ‌ဉေယျဓမ္မ) အဋ္ဌကထာများက ရှင်းလင်းထားသော ထိုသိဖွယ်ရာတရား ငါးမျိုးမှာ- သင်္ခါရ: အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားအပ်သော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားအားလုံး။
ဝိကာရ: သင်္ခါရတရားတို့၏ အထူးဖောက်ပြန်သော အခြင်းအရာများ (ဥပမာ- ရုပ်၏ ဇရတာ-အိုခြင်း၊ အနိစ္စတာ-မမြဲခြင်း)။
လက္ခဏ: သင်္ခါရတရားတို့၏ သာမညလက္ခဏာဖြစ်သော အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ။
နိဗ္ဗာန်: အကြောင်းတရားတို့ မပြုပြင်အပ်သော အသင်္ခတဓာတ်။
ပညတ်: အမည်၊ သဏ္ဌာန်၊ အသုံးအနှုန်း စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်အပ်သော ပညတ်တရားအားလုံး။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၏ အတိုင်းအတာနှင့် သဘောသဘာဝ ဤဉာဏ်တော်၏ ကျယ်ဝန်းနက်နဲမှုမှာ အတိုင်းအဆမရှိဘဲ သမုဒ္ဒရာနှင့် တူသောကြောင့် ဉာဏသာဂရ (ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာသဖွယ်ဖြစ်သော ဉာဏ်တော်) ဟုပင် တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြပါသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်လာ ဉာဏကထာ၌ ဤဉာဏ်တော်၏ သိမြင်နိုင်စွမ်းကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ဆိုထားရာ အချုပ်အားဖြင့် အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်ပါသည်- တရားအားလုံးကို သိခြင်း: သင်္ခတတရား (အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော ရုပ်နာမ်တရားများ) နှင့် အသင်္ခတတရား (မပြုပြင်အပ်သော အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်) အားလုံးကို သိတော်မူသည်။
ကာလသုံးပါးကို သိခြင်း: အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးလုံး၌ ဖြစ်သမျှသော တရားအားလုံးကို သိတော်မူသည်။
ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ် အားလုံးကို သိခြင်း: ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့၏ သဘောသဘာဝ အလုံးစုံကို သိတော်မူသည်။
လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို သိခြင်း: အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို အကြွင်းမဲ့ သိတော်မူသည်။
သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်း: ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာ ဟူသော သစ္စာလေးပါးတရားတော်မြတ်ကို အလုံးစုံ ထွင်းဖောက်သိမြင်တော်မူသည်။
ဉာဏ်တော်အားလုံးကို သိခြင်း: ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်လေးပါး၊ ဗုဒ္ဓဉာဏ်တော် တစ်ဆယ့်လေးပါး စသည့် ဉာဏ်တော်အသီးသီး၏ သဘောသဘာဝများကို အကုန်အစင် သိတော်မူသည်။
ဩကာသလောကနှင့် သတ္တလောကကို သိခြင်း: နတ်၊ မာရ်၊ ဗြဟ္မာတို့နှင့်တကွသော လောက၊ သမဏဗြာဟ္မဏ၊ မင်း၊ လူ အစရှိသော သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ မြင်အပ်၊ ကြားအပ်၊ သိအပ်၊ ရှာမှီးအပ်သော တရားအားလုံးကို သိတော်မူသည်။
အနာဝရဏဉာဏ်နှင့် ဆက်စပ်ပုံ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်နှင့် အမြဲတစေ ယှဉ်တွဲဖွင့်ဆိုလေ့ရှိသော ဉာဏ်တော်မှာ အနာဝရဏဉာဏ် ဖြစ်သည်။
အနာဝရဏ: အာဝရဏ (အတားအဆီး၊ အပိတ်အပင်) + န (မရှိ) = အတားအဆီး အပိတ်အပင် မရှိခြင်း။
သဗ္ဗညုတဉာဏ် သည် သိဖွယ်ရာအလုံးစုံ (What is known) ကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ အနာဝရဏဉာဏ် သည် ထိုသို့သိရာ၌ အတားအဆီး တစ်စုံတစ်ရာမျှ မရှိဘဲ (How it is known) သိမြင်နိုင်စွမ်းကို ရည်ညွှန်းပါသည်။
ထို့ကြောင့် ပိဋကတ်တော်၌ "အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်မည်၏၊ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ်မည်၏" ဟု ယှဉ်တွဲ၍ ဟောကြားလေ့ရှိပါသည်။
ဤဉာဏ်တော်နှစ်ပါးသည် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ဘုရားရှင်၏ အသိဉာဏ်တော် ပြည့်စုံမှုကို ဖော်ပြပါသည်။
ဆအသာဓာရဏဉာဏ် (ဘုရားရှင်တို့၏ သီးသန့်ဉာဏ်တော် ၆ ပါး) သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် သာဝကရဟန္တာများနှင့် မဆက်ဆံဘဲ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်တို့၌သာ သီးခြားရှိသော အသာဓာရဏဉာဏ်တော် ၆ ပါးတွင် ပါဝင်ပါသည်။
၎င်းတို့မှာ- ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်: သတ္တဝါတို့၏ ဣန္ဒြေ (သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ စသည်) ရင့်ကျက်မှု၊ မရင့်ကျက်မှုကို သိသောဉာဏ်။
အာသယာနုသယဉာဏ်: သတ္တဝါတို့၏ စိတ်အလို အာသယနှင့် အစဉ်ကိန်းအောင်းနေသော အနုသယကိလေသာတို့ကို သိသောဉာဏ်။
ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ်: အစုံအစုံဖြစ်သော တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူနိုင်သော ဉာဏ်။
မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်: မဟာကရုဏာသမာပတ်ကို ဝင်စား၍ သတ္တဝါတို့၏ ချမ်းသာစီးပွားကို ဆင်ခြင်နိုင်သော ဉာဏ်။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်: အလုံးစုံကို သိသော ဉာဏ်။
အနာဝရဏဉာဏ်: သိရာ၌ အတားအဆီးမရှိသော ဉာဏ်။
ဉာဏ်တော်ကို ရရှိတော်မူခြင်း ကျမ်းဂန်များ၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ၊ ဘုရားအလောင်းတော်သည် လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတိုင်အောင် ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့သော ပါရမီတော်တို့၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ဗောဓိပင်ရင်း၌ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ရရှိတော်မူသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း (သဟေဝ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန) ဤသဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် အစရှိသော ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်အားလုံးကို တစ်ပါတည်း ရရှိတော်မူပါသည်။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်နှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ်များ- ပဏ်-၂-ပါ-၄၂၂၊ ပဏ်-၂-ဋ္ဌ-၃၀၆။
ပဏ်-၂-ပါ-၄၂၄၊ ပဏ်-၂-ဋ္ဌ-၃၀၆။
ဥဒါန-ဋ္ဌ-၁၂၈၊ (အနာဝရဏဉာဏ်)၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၁၂၄၊ ၁၃၄၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်နှင့် အနာဝရဏဉာဏ်တော် ၂-ပါးကို ရှင်းပြထား၏။
ဣတိ-ဋ္ဌ-၃၄၉။
သဗ္ဗညုတဉာဏကထာ၊ မာတိကာ၊ ပဋိသံ-ပါ-၄၊ ပဋိသံ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၅၄၊ သဗ္ဗညု ၅မျိုး၊ ကမသဗ္ဗညူ၊ သကိံသဗ္ဗညူ၊ သတတသဗ္ဗညူ၊ သတ္တိသဗ္ဗညူ၊ ဉာတသဗ္ဗညူ။
နိဒ္ဒေသ၊ ပဋိသံ-ပါ-၁၂၅၊ ပဋိသံ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၃၆။
၎င်းဉာဏ်ကို အရကောက်ပြပုံ၊ ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၂၃၅၊ ၅-မျိုး၊ မဟာနိ-ပါ-၂၈၀၊ မဟာနိ-ဋ္ဌ-၃၄၀။
မိလိန္ဒ-ပါ-၇၈။
စူဠနိ-ဋ္ဌ-၅၀။
နေတ္တိ-ပါ-၈၅၊ နေတ္တိ-ဋ္ဌ-၁၇၄။
နေတ္တိ-ပါ-၁၄၃၊ နေတ္တိ-ဋ္ဌ-၂၅၂။
ဒီဃ-၁-ဋ္ဌ-၉၃၊ ဒီဃ-၁-ပါ-၁၁၊ အရကောက်ပြပုံ။
ဒသဗလဉာဏ်နှင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် ထူးခြားပုံကို ပြဆိုခဏ်း၊ အဘိ-၂-ဋ္ဌ-၄၄၅၊ အဘိ-၂-ပါ-၃၅၈။
ပဏ်-၁-ပါ-၁၀၂၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၃၆။
သဗ္ဗညုတပုဒ် ဝိဂ္ဂဟ၊ ထေရ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၁၉၆၊ ထေရ-ပါ-၂၃၅။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၌ အတားအဆီးမရှိကြောင်း၊ ပဏ်-၂-ပါ-၄၂၂၊ ပဏ်-၂-ဋ္ဌ-၃၀၆၊ သင်္ဂါရဝသုတ်၊ ပဏ်-၂-ပါ-၄၂၄၊ ပဏ်-၂-ဋ္ဌ-၃၀၇၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကိုသိ၏ ဆိုသော လုလင်၏ ဝါဒကိုပယ်၍ ဘုရားရှင်၏ အလိုတော်ကို ဟောထား၏၊ ဘုရားလောင်းဘဝက ကျင့်ခဲ့ရပုံကိုလည်း ဟောထား၏။
သဗ္ဗညုတဘာဝပဥှ၊ မိလိန္ဒ-ပါ-၁၀၉၊ ၂၀၆။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် နှင့် အလားတူသော စိတ်မှာ-မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြထားပုံ၊ အဘိ-၁-ဋ္ဌ-၃၃၃။
܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/527] ဉာဏ်တော်၏ အလုပ်လုပ်ပုံ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆအရ မြတ်စွာဘုရားသည် အချိန်တိုင်း၌ အရာအားလုံးကို တပြိုင်နက်တည်း သိမြင်နေခြင်းမဟုတ်ပါ။
ကိုယ်တော်မြတ်၏ ဉာဏ်တော်သည် အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ ဖြစ်သည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ သိလိုရာအာရုံကို စိတ်တော်ညွှတ်၍ ဆင်ခြင်လိုက်သည် (အာဝဇ္ဇန်းပြုလိုက်သည်) နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ထိုအရာကို ချက်ချင်း၊ အတားအဆီးမရှိ ထွင်းဖောက်သိမြင်တော်မူနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သိလိုသမျှကို သိနိုင်သော အစွမ်းအစ အလားအလာသည် အမြဲအပြည့်အဝရှိနေပြီး၊ လက်တွေ့သိရှိမှုမှာ စိတ်တော်ညွှတ်ခြင်းအပေါ်၌ တည်ပါသည်။
ဥပမာ တင်စားခေါ်ဝေါ်ပုံ ဤဉာဏ်တော်၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားမှုကို ပေါ်လွင်စေရန် အောက်ပါအတိုင်း တင်စားခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပါသည်- သမန္တစက္ခု: အလုံးစုံကို မြင်နိုင်သော မျက်စိတော်။
ဉာဏသာဂရ: အသိဉာဏ်ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ။
သဗ္ဗညူပုဂ္ဂိုလ် (၅) မျိုး ကမသဗ္ဗညူ (အစဉ်အတိုင်း သိသူ) - တရားအလုံးစုံကို အစဉ်အတိုင်းသိနိုင်သည့် အချိန်မရှိသောကြောင့် ကမသဗ္ဗညုတာ မဖြစ်နိုင်ပေ။
သကိံသဗ္ဗညူ (တစ်ပြိုင်နက် သိသူ) - တစ်ပြိုင်နက်တည်း အာရုံအားလုံးကို သိမ်းယူနိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် သကိံသဗ္ဗညုတာ မဖြစ်နိုင်ပေ။
သတတသဗ္ဗညူ (အမြဲမပြတ် သိသူ) - မျက်စိဖြင့်သိစိတ် စသည်တို့သည် သက်ဆိုင်ရာအာရုံအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့်၊ ဘဝင်စိတ်နှင့် ဆန့်ကျင်သောကြောင့် အမြဲမပြတ်သိနိုင်ခြင်း သတတသဗ္ဗညုတာ မဖြစ်နိုင်ပေ။
သတ္တိသဗ္ဗညူ (စွမ်းရည်ဖြင့် သိသူ) - ကျန်ရှိသော တရားအလုံးစုံကို သိနိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် "သတ္တိသဗ္ဗညုတာ" ဖြစ်နိုင်သည် (သို့မဟုတ်) ဉာတသဗ္ဗညူ (သိအပ်ပြီးသော တရားအားလုံးကို သိသူ) - သိအပ်ပြီးသော တရားအားလုံးကို သိသောကြောင့် "ဉာတသဗ္ဗညုတာ" ဖြစ်နိုင်သည်။
သို့ရာတွင် သတ္တိသဗ္ဗညူသည် တရားအားလုံးကို သိခြင်းမဟုတ်သဖြင့် ထိုအဆိုသည်လည်း မသင့်လျော်ပေ။
) (မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၄၀။
) နိဂုံးချုပ် အားဖြင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ အဆုံးမဲ့သော ပညာပါရမီ၊ ကရုဏာတော်တို့၏ အထွတ်အထိပ်ရလဒ်ဖြစ်ပြီး၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာလမ်းမှန်ကို ညွှန်ပြတော်မူနိုင်သော အခြေခံအုတ်မြစ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သဗ္ဗညုတဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ကျမ်းကိုး အခြားကြည့်ရန် Monks protest For Bomb Attacks Bodh Gaya မြို့မ မြင့်ကြွယ်ရေးသားသော အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဗုဒ္ဓ ဂါယာတွင်အကြမ်းဖက်မှုHla Oo's Blog Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဦးသန့်ကျွန်း(U Thant Island) ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ မြန်မာနိုင်ငံသား ဦးသန့်အား ဂုဏ်ပြုထားသည့် ဦးသန့်ကျွန်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ နယူးယောက်စီတီးမြို့၏ အရှေ့ဘက်မြစ် (East River) အတွင်းမှာရှိသော ကျွန်းငယ်လေးဖြစ်သည်။
အတိအကျ ပြောရလျှင် ကုလသမဂ္ဂရုံးချုပ်နှင့် ဂမ့်တရီပလာဇာ စတိပ် Gantry Plaza State ပန်းခြံကြား၌ရှိသော အရှေ့ဘက်မြစ်အတွင်းမှ ကျွန်းငယ်လေး ဖြစ်ပေသည်။
ထိုကျွန်းသည် အမှန်မှာ သဘာဝကျွန်း မဟုတ်ပဲ လူလုပ်ကျွန်းသာဖြစ်သည်။
၁၉၈ဝ-ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းက ဂျာမနီလူမျိုး အမေရိကန်ရောက် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဝီလီယံ စတိန်းဝေးမှ ပြုလုပ်ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းနှင့် တစ်ဖက်ကမ်း ရေအောက်ဖြတ်ရထားလှိုဏ်ဂူ ဆောက်ရန် ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ယင်းအစီအစဉ်ကြောင့် ကျွန်းငယ်လေးကိုပါ လုပ်ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ပြင် ယင်းကျွန်းကလေးဆီသို့ ရေပေါ်မှလည်း ကောင်း၊ လိုဏ်ဂူထဲမှလည်းကောင်း အရောက်သွားနိုင်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်။
ယင်းကုန်းမြေလေးကို ၁၉၇၇-ခုနှစ်ရောက်မှ ကျွန်းတစ်ခုအဖြစ် ကုလသမဂ္ဂဝန်ထမ်းများ၏ အားထားလေးစား သော ဒဿနပညာရှင်၊ ဂုရု Sir Chinmoyက ဦးဆောင်ပြီး အတည်ပြုပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
thumb|ဦးသန့် Sir Chinmoyသည် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့သော ဦးသန့်၏ အရင်းနှီးဆုံး မိတ်ဆွေတစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ကြောင့် Sir Chinmoy ကိုယ်တိုင်က ယင်းကျွန်းကို ဦးသန့်ကျွန်း (U Thant Island)ဟု အမည်ပေးလိုက်ပါသည်။
ယခင်အမည်မှာ Belmont ကျွန်းဖြစ်သည်။
အရွယ်အစားအား ပေ ၁ဝဝx၂ဝဝ ပတ်လည်သာရှိသော ထိုကျွန်းကို ကမ္ဘာ့အထူး ဆန်းဆုံးကျွန်း ဆယ်ခုစာရင်းထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပေသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ အသေးငယ်ဆုံးကျွန်းလည်း ဖြစ်ပေသည်။
၁၉၉၉-ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းမှ ၃ဝ-ရာစု၌ ပျောက်ကွယ်သွားမယ့် ကျွန်းဟုဖော်ပြခဲ့သည်။
ကုန်းပေါ်မှာ ငှက်များ၊ ရေအောက်မှာ ရေမှော်ရေညှိများတွယ်ပြီး လှပနေသော ဦးသန့်ကျွန်းလေးသည် ကမ္ဘာသိ ထူးဆန်းကျွန်းငယ်လေး တစ်ခုအ ဖြစ် တည်ရှိနေလေသည်။
ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသသည် အဘိဓမ္မာကျွမ်းကျင်သူ မြန်မာနိုင်ငံသား ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်။
မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်များ၏ ဦးစီးပဓာနနာယကဖြစ်ပြီး သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်၊ ပညာဘူမိတက္ကသိုလ်၏ သဘာပတိလည်း ဖြစ်သည်။
အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုနှင့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ ဆပ်ကပ်ခံရသူ ဆရာတော်ကို ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဝီသတိမ ကြိမ်မြောက် ဗုဒ္ဓသာသာနာတော်လုံးဆိုင်ရာရွှေကျင်နိကာယ သံဃာ့အစည်းအဝေးကြီးတွင် ရွှေကျင်နိကာယ၏ ဥပဥက္ကဌမဟာနာယက (တွဲဖက်သာသနာပိုင်) အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရပြီး ယနေ့အထိ ရွှေကျင်နိကာယ၏ ဥပဥက္ကဋ္ဌမဟာနာယက (တွဲဖက်ရွှေကျင် သာသနာပိုင်) တာဝန်ကို ထမ်းရွက်လျက်ရှိသည်။
မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း ကျေးရွာတစ်ရွာတွင် ဖွားမြင်သော ဆရာတော်သည် အသက်ဆယ်နှစ်အရွယ်တွင် နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဝိပဿနာချောင်သို့ ရောက်ရှိပြီး၊ အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်ကပင် အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲသုံးဆင့်ကိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။
အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကို အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ် ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပင် ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်။
သကျသီဟ သာမဏေတန်း သုံးဆင့်လုံးကိုလည်း ပထမအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ကာ သာမဏေကျော်ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
ရဟန်း (၄) ဝါအရတွင် စေတိယင်္ဂဏဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ (၆) ဝါအရတွင် သကျသီဟဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ (၈) ဝါအရတွင် အစိုးရ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း ပြီးစီးအောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် သ၊ စ၊ အ ဓမ္မာစရိယအရှင်လည်းဖြစ်သည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ မဟာဘွဲ့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်၏ ဒုတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ပညာဘူမိတက္ကသိုလ်ကို စတင်တည်ထောင်အုတ်မြစ်ချပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ တက္ကသိုလ်သဘာပတိဆရာတော်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစတင်ကာ ကိုမာလာ၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း) စသည့် ကလောင်အမည်များဖြင့် ဓမ္မရသဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့ပြီး၊ စံကင်းဆရာတော်၊ ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၊ သမိဒ္ဓေါဒယဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီတို့၏ အတ္ထုပတ္တိများ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
ဂါထာရေးစပ်သီကုံးရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာပြီး ဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာနှင့် ဂဏုက္ကဋ္ဌဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။
ဂျာမနီစသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ကြိမ်ဖန်များစွာသွားရောက်၍ အဘိဓမ္မာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဓမ္မပညာသင်တန်းကျောင်းများ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ကာ ဓမ္မစာပေများ သင်ကြားပို့ချပေးလျက်ရှိသည်။
ငယ်ဘဝ ဆရာတော်လောင်းလျာကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ (၂၂) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၁ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့) ညတွင် မန္တလေးတိုင်း၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ရွာနေ အဖ ဦးစံလှ (ဦးဂုဏောဒယ) နှင့် အမိ ဒေါ်ခင် (ဒေါ်ဝံသဂ္ဂီ) တို့က ဖွားမြင်သည်။
မွေးချင်းဆယ်ယောက်အနက် ကိုးယောက်မြောက်သားဖြစ်ပြီး၊ ငယ်မည်မှာ မောင်ထွန်းတင်ဖြစ်သည်။
အသက်ငါးနှစ်အရွယ်တွင် ညောင်ပင်ရွာ တောင်ဘက်ရှိ ပေါ်တော်မူကျောင်းဆရာတော် ဦးကေလာသထံတွင် နောင်တော်များနှင့်အတူ မြန်မာစာနှင့် ပါဠိစာပေအခြေခံများ သင်ယူခဲ့သည်။
ဦးကေလာသ ပျံတော်မူသောအခါ နောင်တော်များဖြစ်ကြသည့် ကိုကျော်နိုင် (နောင် အရှင်ဂန္ဓသာရ)၊ ကော့ကရိတ်တွင် ကိုရင်ဝတ်နေသူ ရှင်ဝိမလ (ကိုလွန်းမောင်) တို့နှင့်အတူ ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၁ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုဦးကာလ) တွင် မိဘများက နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒ ခုနစ်ဝါခန့် သီတင်းသုံးနေရာ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ဝိပဿနာမဟာဂန္ဓာရုံချောင်သို့ပို့ကာ စံကင်းဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေပြုပေးခဲ့ကြရာ၊ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်နန္ဒမာလာ ဖြစ်သည်။
အရှင်နှင့် မိဘများအပါအဝင် သက်ရှိထင်ရှား မိသားစုဝင် ကိုးဦးတို့သည် ဝိပဿနာချောင်၌ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြပြီး၊ အရှင်၏ နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒသည်လည်း ရွှေကျင်နိကာယ၏ ဥပဥက္ကဋ္ဌတစ်ပါးဖြစ်ရာ တစ်မိသားစုတွင်းမှ ဥပဥက္ကဋ္ဌနှစ်ပါး ပေါ်ထွန်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ရှင်သာမဏေဘဝ ဝိပဿနာဂန္ဓာရုံချောင်နှင့် မဟာသုဗောဓာရုံတို့ တည်ရှိရာ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နောင်တော် အရှင်နာရဒထံမှ အဘိဓမ္မာသင်္ဂြိုဟ်ကိုးပိုင်း (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း) ကို တစ်ဝါအတွင်းသင်ကြားကာ အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲသုံးဆင့်ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ပထမငယ်တန်းနှင့် ပထမလတ်တန်းကို အသက် (၁၄) နှစ်အရွယ်တွင် တစ်နှစ်တည်းအောင်မြင်ပြီး ပထမကြီးတန်းကို အသက် (၁၅) နှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
သကျသီဟ သာမဏေကျော်စာမေးပွဲ ပထမအဆင့်ကို အသက် (၁၆) နှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအဆင့်ကို (၁၇) နှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ တတိယအဆင့်ကို (၁၉) နှစ်တွင်လည်းကောင်း အဆင့်တစ်ချည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး သကျသီဟ သာသနာလင်္ကာရ သာမဏေကျော်ဘွဲ့ကို ရရှိကာ ရှင်နန္ဒမာလာလင်္ကာရ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်ကပင် ပါဠိတက္ကသိုလ် အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ စာချတန်းကို ကျမ်းကြီးသုံးကျမ်း၊ ဂုဏ်ထူးနှစ်ကျမ်း၊ စုစုပေါင်း ကျမ်းငါးကျမ်းအောင်မြင်ခဲ့ကာ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သဖြင့် မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်ရှိ ဇယမေဒနီကျောင်းတွင် ဝိနယမဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာတို့ကို ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပင် ပို့ချခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်) နေ့တွင် နောင်တော်များဖြစ်သည့် အရှင်နာရဒ၊ အရှင်ဝိမလ၊ အရှင်ဉာဏဗလ၊ အရှင်ဥတ္တရ၊ အရှင်ဂန္ဓသာရတို့နှင့်အတူ ညီနောင်ခြောက်ပါးစုပေါင်းကာ စံကင်းဆရာတော်ကြီး ချီးမြှင့်သော (ညောင်ပင်ရွာမှ အဖူးအညွန့်များဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့်) ဗောဓင်္ကုရ အမည်ကို အခြေခံ၍ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၌ တည်ထောင်ပြီး၊ စာချအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ရဟန်းဘဝရှေ့ပိုင်းနှစ်များ မဟာတန်းတက်ရောက်ခဲ့ရာ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကေလာဏိယတက္ကသိုလ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်အထိ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၂) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်) နေ့တွင် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ရှိ သာသနမဉ္ဇရီသိမ်တော်၌ စံကင်းဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍၊ မန္တလေးမြို့ ဆိုင်းတန်းရပ်နေ ဦးသာဒင်နှင့် ဒေါ်ကြင် မိသားစု၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ မြင့်မြတ်သောရဟန်းဘဝသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယ စာသင်တန်းကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ရာ အရှင်နန္ဒမာလာလင်္ကာရာဘိဝံသ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း အရှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုခဲ့သည်။
စေတီယင်္ဂဏ စာချတန်းကို ရဟန်း (၄) ဝါအရတွင် ဖြေဆိုအောင်မြင်သဖြင့် စေတီယင်္ဂဏ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ စာသင်တန်းကို ရဟန်း (၃) ဝါအရတွင်လည်းကောင်း၊ စာချတန်းကို (၆) ဝါအရတွင်လည်းကောင်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ပြီး နန္ဒမာလာဘိဝံသ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဓမ္မာစရိယ ပါဠိပါရဂူတန်း ပါစိတျာဓိပါဠိအဋ္ဌကထာကို ဖြေဆိုအောင်မြင်သဖြင့် သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဝိနယပါဠိပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲမှ ကျန်ရှိနေသော ကျမ်းများအနက် အင်္ဂုတ္တရနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၅) တွင်လည်းကောင်း၊ သံယုတ္တနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၇ ခုနှစ် (၁၃၂၈) တွင်လည်းကောင်း၊ အဘိဓမ္မာဝိဘင်္ဂါဒိပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် (၁၃၂၉) တွင်လည်းကောင်း အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ပါဠိတက္ကသီလ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့များ အသီးသီးထပ်မံရရှိခဲ့သည်။
သကျသီဟစာချတန်းအောင်ဂေဇက် ထွက်အပြီးတွင် ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင်၌ တိပိဋက ပါဠိမြန်မာ အဘိဓာန်ကျမ်းပြုအဖြစ် တစ်ဝါခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ဆောင်ရွက်နေစဉ် ချမ်းမြေ့ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသထံ၌ အင်္ဂလိပ်စာကို သင်ယူခဲ့သည်။
သီတဂူရေအလှူတော်၏ ဦးတည်ရာ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ ချောင်များ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် အရှင်ဝိမလာဘိဝံသနှင့် အရှင်ဂန္ဓသာရတို့မှာ လူဝတ်လဲသွားသဖြင့် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်၌ ပဓာနစာချဆရာတော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ (၂၄) ရက်မှ (၂၇) ရက်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဂိုဏ်းပေါင်းစုံသံဃာ့အစည်းအဝေးကြီးမှ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ် သံဃနာယကအဖွဲ့ (ရွှေကျင်) တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အတွင်း စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ရွှေကျင်ဂိုဏ်း၏ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ အကျိုးဆောင်၊ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ပြဋ္ဌာန်းကျမ်းစာပြင်ဆင်ရေး အဖွဲ့ဝင်၊ နိကာယစာမေးပွဲ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းရေးဆွဲရေး အဖွဲ့ဝင်၊ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ကျင်းပရေးအဖွဲ့ (စစ်ကိုင်း) ၏ ပုစ္ဆကဥက္ကဋ္ဌတို့အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သီတဂူဆရာတော် အရှင်ဉာဏိဿရနှင့် ဆုံတွေ့ကာ မြစကြာဆရာတော် အရှင်လက္ခဏ၊ ဝေဇယန္တာဆရာတော် အရှင်မဟောသဓပဏ္ဍိတတို့နှင့်အတူ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအတွက် ရေပေးဝေရေး စီမံကိန်းဖြစ်သည့် သီတဂူရေအလှူတော်၏ ဦးစီးဆရာတော်များအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပြည်ပပညာတော်သင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓစာပေများ ထပ်မံသင်ကြားရန်အတွက် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း၊ အခက်အခဲများကြောင့် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင်မှ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကန္ဒီမြန်မာကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ကေလာဏိယတက္ကသိုလ်တွင် မဟာတန်းအတွက် တက်ရောက်နေစဉ် ဘော်ရဲလာမြို့ရှိ သီရိလင်္ကာ ဝိုင်အမ်ဘီအေ၌ အဘိဓမ္မာ ပို့ချခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းစင်တာတစ်ခုတွင် တရားဟောခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓစာပေလေ့လာမှုဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ပါမောက္ခချုပ်ဘဝ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မဟာသုဗောဓာရုံ၌ တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်မရောက်မီ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မေရီလန်းပြည်နယ်၊ ဆေးလ်ဗားစပရင်းမြို့ရှိ မင်္ဂလာရာမကျောင်းသို့ ကြွရောက်ကာ အဘိဓမ္မာသင်ခန်းစာများ ပို့ချခဲ့သေးသည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၌ သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်သောအခါ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူကာ၊ ဘာသာစကားဌာနတွင် အင်္ဂလိပ်စာဒီပလိုမာတန်းနှင့် နောင်အခါ ဘီအေတန်းများ၌ သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်များကိုလည်းကောင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကိုရီးယား၊ မက္ကဆီကို၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်စသော နိုင်ငံများမှ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို ပါဠိဘာသာနှင့် အဘိဓမ္မာကိုလည်းကောင်း သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်မှဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁) ရက်တွင် စမ်းကလေးအယူဝါဒ ဝိနည်းဓမ္မကံ အဓိကရုဏ်းမှုခင်းကို စစ်ဆေးဆုံးဖြတ်ရန် နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့က နိုင်ငံတော်သီးခြားဝိနည်းဓိုရ် အမှတ် (၁၁) ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ရာတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၁၄ နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ဖွင့်လှစ်သောအခါ သီတဂူဆရာတော်၏ တောင်းဆိုမှုအရ ဩဝါဒါစရိယ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ယူကာ အဘိဓမ္မာဘာသာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓစာပေလာ ဂျိန်းဝါဒအကြောင်း လေ့လာချက်စာတမ်းဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၃) ရက်တွင် ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင်သီလာနန္ဒာဘိဝံသ ကယ်လီဖိုးနီးယား၌ ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် (သင်ကြား) အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသည့် အရှင်သည် ထေရဝါဒတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် အနားယူသည်အထိ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၁၄ နှစ်ခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မဟာသုဗောဓာရုံ၏ ပဓာနနာယကဖြစ်သူ အရှင်နာရဒမှာ ရွှေကျင်နိကာယ ဥပဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ငါးလမျှသာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ပျံလွန်တော်မူခဲ့ရာ၊ အရှင်သည် ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၁) ရက်) နေ့တွင် နောင်တော်ကြီး၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံလျက် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်များ၏ ဦးစီးပဓာနနာယကဆရာတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ်က မှော်ဘီမြို့နယ် ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်၌ ပြုလုပ်သည့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်လုံးဆိုင်ရာ ရွှေကျင်နိကာယ သံဃာ့အစည်းအဝေးတွင် စည်ရှင်ဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဉာနာဘိဝံသနှင့်အတူ တွဲဖက်ရွှေကျင်သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်။
သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ပြည်တွင်း ဆရာတော်သည် အသက် (၁၆) နှစ် အရွယ်ကပင် စာချကိုယ်တော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ညီနောင်ခြောက်ပါး စုပေါင်းကာ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီးနောက်လည်း စာချ၊ တိုက်ကြပ်၊ တိုက်အုပ် အဆင့်ဆင့်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပဓာနနာယက ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၂ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၂) ရက်) နေ့တွင် မဟာသုဗောဓာရုံ၏ မုံရွာတိုက်ခွဲအဖြစ် သဒ္ဓမ္မဇောတက သုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ကာ၊ နှစ်နှစ်အကြာတွင် တိပိဋကဓရ စစ်ကိုင်းဆရာတော် အရှင်အဘိဇာတာဘိဝံသကို နာယကအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။
ထိုနှစ် ဝါဆိုလအတွင်း၌ပင် သန်လျင်မြို့၌ ဓမ္မဝိဇ္ဇာလယ သုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး အရှင်ခေမိဿာရာဘိဝံသကို နာယကအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်များအတွင်း ကျန်းမာရေးအခြေအနေအရ ရာသီဥတုမျှတသည့် နေရာတွင် သီတင်းသုံးရန်အတွက် ၁၉၉၇ ခုနှစ်ကပင် အလှူခံရရှိထားသည့် ပြင်ဦးလွင်မြို့၊ အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက်ရှိ မြေပေါ်၌ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၆) ရက် (၁၃၇၃ ခုနှစ်၊ နှောင်းတန်ခူးလပြည့်) နေ့တွင် ဓမ္မသဟာယသာသနစင်တာကို တည်ထောင်ပြီး၊ ဓမ္မဗျူဟာ ဒေါ်ခင်လှတင်၏ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးမှုဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ လူ့ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် ဓမ္မစာပေသင်တန်းကျောင်း (Institute of Dhamma Education) ကို ငါးနှစ်ကြာ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက် (၁၃၇၉ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၄) ရက်) နေ့တွင် လှည်ကူးမြို့နယ်၊ ငါးဆူတောင်ဒေသ၌ ဓမ္မဝိနယစင်တာကို တည်ထောင်ကာ ရန်ကုန်ဓမ္မပညာသင်တန်းကျောင်း (IDE YGN) အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဒယာနန္ဒဖောင်ဒေးရှင်းကို တည်ထောင်ကာ၊ အရှင်၏ဇာတိ စဉ့်ကူးနယ်၌ တိုက်နယ်ဆေးရုံအဆင့်ရှိ ၁၆ ကုတင်ဆံ့ မေတ္တာနန္ဒဆေးရုံကို ဆောက်လုပ်စေပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၆) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ် ဧပြီလ (၂၆) ရက် (၁၃၇၇ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်) နေ့တွင် ရက်ကန်းစင်တောင်ခြေ၌ သစ္စာနန္ဒဓမ္မစင်တာကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ကာ၊ ကျောင်းတိုက်အတွင်း မဟာဘဒ္ဒမုနိစေတီတော်ကိုလည်း တည်ထားခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဘတ်သလေဟမ်မြို့တွင် သစ္စာနန္ဒဓမ္မစင်တာ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ပွေးတောင်ဒေသတွင် ဓမ္မဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း၊ နေပြည်တော်၊ ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်တွင် ဝဇီရာနန္ဒသုဗောဓာရုံ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ညောင်ပင်ရွာရှိ မဟာနန္ဒိရာမ ပေါ်တော်မူကျောင်းတိုက်၊ မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ သာသနဇောတာရုံကျောင်းတိုက်၊ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်ရှိ ဒက္ခိဏာရုံကျောင်းတိုက်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ရွှေကြက်ယက်ရွာရှိ ဓမ္မာရုံတိုက်သစ်တို့ကိုလည်း မဟာသုဗောဓာရုံ၏ ဝံသတိုက်ခွဲများအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။