kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
M-code ပရိုဂရမ် များ မောင်းရန် အလွယ်ဆုံးမှာ MATLAB command window ၏ prompt '>>' တွင် ရိုက်ထည့်ရန်ဖြစ်သည်။
ဤနည်းအားဖြင့် MATLAB ကို သင်္ချာဆိုင်ရာ အပြန်အလှန် shell အဖြစ်အသုံးပြုနိုင်သည်။
ထိုညွန်ကြားချက်များကို စာဖိုင် အဖြစ် သိမ်းနိုင်သည်။
ထိုကိစ္စအတွက် MATLAB Editor ကိုသုံးပြီး ဖန်ရှင်များပါသည့် script အဖြစ်သိမ်းနိုင်သည်။
ဖန်ရှင်များသည် မူလရှိနေသော MATLAB command များကို ဖြည့်စွက်ပေးသည်။
ကိန်းရှင် ကိန်းရှင်များကို assignment operator, = သုံး၍ သက်မှတ်နိုင်သည်။
MATLAB သည် dynamically typed ဖြစ်သော ကြောင့် ကိန်းရှင်များကို symbolic object များမှလွဲ၍ မကြေညာပဲ သုံးနိုင်ပြီး type လည်း ပြောင်းလည်းနိုင်သည်။
တန်ဖိုးများကို ကိန်းသေ များမှ၎င်း၊ အခြား ကိန်းရှင်များ တွက်ချက်ရာမှ၎င်း၊ ဖန်ရှင်၏ ရလဒ်မှ၎င်း ရရှိနိုင်သည်။
>> x = 17 x = 17 >> x = 'hat' x = hat >> x = [3*4, pi/2] x = 12.0000 1.5708 >> y = 3*sin(x) y = -1.6097 3.0000 ဘက်တာ/မက်တရစ် MATLAB သည် "Matrix Laboratory" ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ဘက်တာ၊ မက်တရစ် နှင့် multi-dimensional arrays များ ပြုလုပ်ရန် လွယ်ကူသည်။
MATLAB စကားအရ programming language များတွင် array ဟုခေါ်သော ဘက်တာ သည် (1×N or N×1) မက်တရစ် ပင်ဖြစ်လေသည်။
မက်တရစ် ကို များသောအားဖြင် 2-dimensional array ၊ ဆိုလိုသည်မှာ ၁ ထက်များသော m နှင့် n ၏ m×n array ဖြစ်သည်။
ဒိုင်မေးရှင်း နှစ်ခုထက်ပိုလျှင် multi-dimensional array ဟုခေါ်သည်။
MATLAB သည် array များကို အလွယ်တစ်ကူ တည်ဆောက်ရန် init:increment:terminator ဟူ၍ ရေးထုံး ပေးထားသည်။
ဥပမာ >> array = 1:2:9 array = 1 3 5 7 9 သည် ကိန်းရှင် array ကို တည်ဆောက်ပြီး တစ်ပြိုက်တည်းမှာပင် 1, 3, 5, 7, နှင် 9 တန်ဖိုးများကို သက်မှတ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ထိုကိန်းရှင်သည် အစ တန်ဖိုး (init) 1 မှ ခုန်ကျော် တန်ဖိုး (increment) 2 ဖြင် အဆုံးသတ် တန်ဖိုး 9 (terminator) ထိ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်ဖန် ခုန်ကျော် တန်ဖိုး 3 သို့ပြောင်းလျှင် >> array = 1:3:9 array = 1 4 7 တကယ်တော ခုန်ကျော် တန်ဖိုး ကိုခြံလှစ်ထားခဲ့လျှင် 1 ဖြစ်သွားပြီး >> ari = 1:5 ari = 1 2 3 4 5 ကိန်းရှင် တန်ဖိုး ari မှာ 1, 2, 3, 4, နှင် 5 ဖြစ်သည်။
MATLAB သည် သင်္ချာတို့ အတိုင်း Indexing ကို 1 မှစသည်။
၎င်းအချက်မှာ အခြား programming language များတွင် သုံးသော သုံးည စ စနစ် များအကျား ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။
မက်တရစ်များ သက်မှတ်ရာတွင် အတန်း (row) တစ်ခု၏ ကိန်း (element) များကို ကွက်လပ် (blank space) သို့မဟုပ် ကော်မာ ဖြင် ခွဲခြားပြီး semicolon သည် အတန်းများကို တဖန် ခွဲခြားသည်။
၎င်းတို့ကို square brackets: [] ဖြင် ခတ်ထားရမည်။
Parentheses: () ကိုမူ မက်တရစ်၏ ကိန်းများ ထုတ်ယူရာတွင် အသုံးပြုသည်။
ဖန်ရှင် များ အသွင်း (input argument) ပေးရာတွင်လဲ parentheses ကိုသုံးသည်။
>> A = [16 3 2 13; 5 10 11 8; 9 6 7 12; 4 15 14 1] A = 16 3 2 13 5 10 11 8 9 6 7 12 4 15 14 1 >> A(2,3) ans = 11 >> A(2:4,3:4) ans = 11 8 7 12 14 1 n ဆိုဒ် ရှိသော identity matrix ကို eye ဖန်ရှင် ဖြင် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။
သုံညကြီးပါသော မက်တရစ် ကို zeros ဖန်ရှင် သုံး၍၎င်း တစ်ကြီးပါသော မက်တရစ် ကို ones ဖန်ရှင် သုံး၍၎င်း လိုသော ဆိုဒ် အတိုင်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။
>> eye(3) ans = 1 0 0 0 1 0 0 0 1 >> zeros(2,3) ans = 0 0 0 0 0 0 >> ones(2,3) ans = 1 1 1 1 1 1 MATLAB ဖန်ရှင် အများစုမှာ မက်တရစ် ကိုလက်ခံပြီး ကိန်း (element) တစ်ခုခြင်းစည်ကို အကြိုးသက်ရောက်သည်။
ဥပမာ mod(2*J,n) သည် "J" တွင်ရှိသော ကိန်း (element) တစ်ခုခြင်းစည်ကို 2 ဖြင် မြောက်၍ "n" ဖြင် စားကျွှန်း (modulo) ရှာသည်။
MATLAB သည် ထုံးစံ "for" and "while" ပါတ်ခြင်းများပါသောလည်း MATLAB ၏ vectorized ရေးထုံးသည် ရေးရလွယ်ပြီး တွက်ချက်ရာတွင်လဲ မြန်စေသည်။
magic.m မှ အောက်ဖော်ပြပါ ရေးသားချက်သည် magic square ကို ထုတ်ပေးသည်။
[J,I] = meshgrid(1:n); A = mod(I+J-(n+3)/2,n); B = mod(I+2*J-2,n); M = n*A + B + 1; Semicolon အခြား programming language များတွင် semicolon ကို command များ အဆုံးသက်ရန်တွင်သုံးသည်။
MATLAB သည် semicolon သုံးခြင်းသည် optional ဖြစ်ပြီး မပါလျှင် အဖြေ ကို command prompt တွင် ပြသည်။
clc ကဲ့သို့ အဖြေမရှိသော ဖန်ရှင်များတွင် semicolon ပါသည်နှင် မပါသည်တို့ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
The MathWorks, MATLAB Function Reference , accessed 12 October, 2006. ဂရပ်ပုံဆွဲခြင်း MATLAB ဖန်ရှင် plot ကို ဘတ်တာ x နှင် y တို့အား ဂရပ်ပုံဆွဲရန် အသုံးပြုသည်။
ဤကုဒ် x = 0:pi/100:2*pi; y = sin(x); plot(x,y) သည် ၏ sine function ကိုပုံဖော်သည်။
350px သုံးဖက်မြင် ပုံများကိုမူ surf, plot3 သို့မဟုတ် mesh ဖန်ရှင်များ သုံး၍ ဆွဲနိုင်သည်။
[X,Y] = meshgrid(-10:0.25:10,-10:0.25:10); f = sinc(sqrt((X/pi).^2+(Y/pi).^2)); mesh(X,Y,f); axis([-10 10 -10 10 -0.3 1]) xlabel('{\bfx}') ylabel('{\bfy}') zlabel('{\bfsinc} ({\bfR})') hidden off [X,Y] = meshgrid(-10:0.25:10,-10:0.25:10); f = sinc(sqrt((X/pi).^2+(Y/pi).^2)); surf(X,Y,f); axis([-10 10 -10 10 -0.3 1]) xlabel('{\bfx}') ylabel('{\bfy}') zlabel('{\bfsinc} ({\bfR})') This code produces a wireframe 3D plot of the two-dimensional unnormalized sinc function: This code produces a surface 3D plot of the two-dimensional unnormalized sinc function:File:MATLAB mesh sinc3D.svg File:MATLAB surf sinc3D.svg လိုအပ်ချက်များ MATLAB သည် The MathWorks မှထုတ်လုပ်သော proprietary software ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သုံးစွဲသူများအနေဖြင့် vendor lock-in ခံရမည် ပြဿနာရှိသည်။
မကြာမီကပင် Application Deployment တစ်ခုဖြစ်သည့် MATLAB Builder ဟုခေါ်သော အပို tool တစ်ခုကို MATLAB ဖန်ရှင်များအား .NET သို့မဟုတ် Java တို့တွင် library အဖြစ်သုံးရန် ထုတ်ခဲ့သည်။
သို့သော အားနည်းချက်မှာ သုံးစွဲသူ ကွန်ပျူတာတွင် MATLAB လုပ်ဆောင်ချက်များ ပေးအပ်ရန် MCR (MATLAB Component Runtime) လိုအပ်သည်။
MCR ကိုမူ MATLAB compiler မှထုတ်သော library files များ သုံးစွဲရန် လွတ်လပ်စွာ ဖြန့်ချိနိုင်သည်။
MATLAB သည် Fortran၊ Visual Basic နှင် Ada တို့ကဲ့သို့ လက်သည်းကွင်းကို ဥပမာ y = f(x) ကဲ့သို့ array များကို indexing လုပ်ရာတွင်၎င်း ဖန်ရှင် ခေါ်ရာတွင်၎င်းသုံးသည်။
ထိုရေးထုံးသည် procedure နှင် lookup table ကို ပြန်ပြောင်းရေးသားရန် လွယ်ကူစေသောလဲ နားလည်ရန်အတွက် သေချာ ကြည့်ရှုရန်လိုပေသည်။
C နှင် Fortran ဖန်ရှင်များ ခေါ်ယူသုံးစွဲခြင်း MATLAB သည် C programming language သို့မဟုတ် Fortran များ ကို ခေါ်ယူသုံးစွဲနိုင်သည်။
ထို့အတွက် MATLAB data type များ အသွင်းအထုတ်လုပ်ရန် wrapper function တစ်ခု လိုသည်။
ထိုဖန်ရှင်များကို လိုအပ်သည့်သလို ခေါ်ယူသုံးစွဲနိုင်သော "MEX-files" ဟုခေါ်ပြီး ၎င်း၏ extension မှာ operating system အပေါ် မူတည်သည်။
ထုတ်ဝေမှု သမိုင်း Date - release name - version : 2008, R2008a, 7.6 2007, R2007b, 7.5 2007, R2007a, 7.4 2006, R2006b, 7.3 2006, R2006a, 7.2 2005, R14SP3, 7.1 2005, R14SP2, 7.0.4 2004, R14SP1, 7.0.1 2004, R14, 7 2003, R13SP2, 6.5.2 2003, R13SP1, 6.5.1 2002, R13. 6.5 2001, R12.1, 6.1 2000, R12, 6.0 1999, R11.1, 5.3.1 1999, R11, 5.3 1998, R10.1, 5.2.1 1998, R10, 5.2 1997, R9.1, 5.1.1 1997, R9, 5.1 1996, R8, 5.0 1994, R7, 4.2c 1992, R?, 4 1990, R?, 3.5 1987, R?, 3 1986, R?, 2 1984, R?, 1.0 ကိုးကား Category:ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာစကား။
အရှေ့ဘက်တွင် ယံပါး(Zampa) တောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဟာလ်ယုံ(Hal Zung) ကျေးရွာ၊ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ကာလ်အိမ်း(Kal Im) ကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် လှန်းပြန်း (Hlang Prang) ခေါ် ချန်းပြန်းကျေးရွာအုပ်စုနှင့် တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ရွှင်သွီး(Sun Tui) ကျေးရွာတို့ဖြင့် နယ်နမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
ရွာအတွင်း ရပ်ကွက်နှစ်ခုရှိပြီး ခေါ်ဒ်ဗါး ချောင်းငယ်ကလေးဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။
ရွာ၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ကီလောင်(Ki Long va) ချောင်းကလေး စီးဆင်းသွားရာ လှပသော သဘာဝ သက်ရှိပန်းချီကားချပ်သဖွယ် ကဗျာဆန်လှသည်။
ရွာအတွင်း အိမ်ခြေ (၆ဝ)ခန့် ရှိပြီး၊ လူဦးရေ ၃ဝဝ ခန့် နေထိုင်ကြသည်။
ယခင် ဟာလ်တူးရွာကို လောင်ဟွေးဒေသ (Long Hoi) အီမ်သဲန်းအရပ် (Im Teng) ယခု (ကျုပ်ရွာသစ်အနီး)တွင် စတင်တည်ခဲ့ပြီး ထိုမှတဆင့် ရှဲလ်အီမ်း (Shel Imm)အရပ်၊ လီင်အီးမ် (Ling Imm)အရပ် စသည်များသို့ အလျင်းသင့်သလို ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး နောက်ဆုံးတွင် ယခုလက်ရှိ ရွာတည်ရှိရာ လီင်ကော်လ်/ဒါဝ်ကော်လ် အရပ်တွင် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဟာလ်တူးကျေးရွာ၏ အခြားသော ဆောင်ရွက် အောင်မြင်မှုများကို အလျှင်းသင့်သလို ဆက်လက်ဖော်ပြ သွားမည်ဖြစ်သည်။
ယခုမူ အစဉ်အလာကြီးစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် အောင်မြင်သော ဟာလ်တူးကျေးရွာ၏ ဖြစ်တည်မှု သအကျဉ်းကိုသာ ဖော်ပြသွားပါမည်။
သမိုင်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုခေါတ်ဦးပိုင်းလူများ နေထိုင်ပြောင်းလဲမှု အဆင့်ဆင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းပညာရှင်များမှ BCခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ADအစောပိုင်း ကာလများကို ကမ္ဘာ့သမိုင်၏ သမိုင်းသစ် ပြုပြင်ခြင်း ကာလများ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ့သမိုင်း၏ နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေခြင်း ကာလများဟူ၍ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
နောင်တွင်ကချင်၊ ချင်း၊ နာဂ၊ ရှမ်း စသည့် တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်လာကြသည်။
ချင်းလူမျိုးတို့၏ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု ပုံစံမှာ ရှုပ်ထွေးလှသည်။
BC ၆ဝဝ ခန့်တွင် ချင်းတို့သည် တိဘက်ဒေသမှ စုန်ဆင်းလာကြပြီး၊ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် နေထိုင်လာခဲ့ကြရာမှ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့စွာ နေထိုင်လာကြသည်။
ရှေးအခါများ၌ ချင်းလူမျိုးများသည် မိမိကိုယ်မိမိ ချင်း ဟူ၍ မခေါ်တွင်ခဲ့ကြပေ။
ချင်းဟူသော ဝေါဟာရများသည် မည်သည့် ချင်းမျိုး နွယ်စုတွင်မှ မခေါ်ခဲ့ကြပေ။
ကချင်လူမျိုးများမှလည်း ချင်းလူမျိုးများအား ခန်း (Khang)၊ ရှမ်းလူမျိုးများမှ ချန်း (Chang)၊ ကရင်လူမျိုးများမှ ချော(Chaw)၊ မွန်လူမျိုးများမှ ချဲန်း (Khyeng)၊ ရခိုင်လူမျိုးများမှ ချားန် စသည့် တိုင်းရင်းသား လေသံများဖြင့် အချင်းချင်း ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
မြေပြန့်ဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည့် ချင်းလူမျိုးများအား ချင်းပုံ သို့မဟုတ် အရှိုချင်းများဟု ခေါ်ကြသည်။
မြန်မာပြည် အတွင်းသို့ ဝင်ရောက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြရာ၌ ချင်းလူမျိုးများသည် အစောဆုံးလူများ ဖြစ်ဖွယ်ရှိကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်း တွေးဆချက်များ ရှိခဲ့သည်။
ရှေးမြို့ပြ နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည့် သရေခေတ္တရာနှင့် ဗိဿနိုး မြို့ပြများသည် ချင်းလူမျိုးများ၏ မြို့ပြနိုင်ငံများပင် ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပျူလူမျိုးမှာ ယခု ချင်းလူမျိုးများပင် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း တွေးဆမှုများ ရှိခဲ့သည်။
ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက်တို့သည် AD အစောပိုင်းကာလများ၌ မြိ့ပြများ တည်ထောင်ကြပြီး အတူတကွ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ရခိုင်ပြည်တွင် ယနေ့ တိုင်အောင်ပင် သက်လူမျိုးများ ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
ချင်းမှန်လျင် ပုဂံက “ချင်းမှန်လျှင် ပုဂံက” ဟူသော ဆိုရိုးစကားရှိခဲ့သည်။
ရန်သူများ ကျောက်ကာသို့ ရောက်လာကြပြီး ဌက်ပျောပင်များ၏ အစို့များ ရှည်ထွက် နေသည်ကို မြင်သောအခါ လိုက်မှီတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ယူဆကြသည်။
ကျောက်ကိုပင် ကွဲအောင် မျှားဖြင့်ပစ်နိုင်သောကြောင့် တိုက်၍ မလွယ်ကြောင်း သုံးသပ်မိသဖြင့် ရန်သူများ နောက်ကြောင်း ပြန်လှည့်ကြသည်ဟု ဒိုင်း၊ ချိုး၊ အရှို ချင်းများ၏ ရာဇဝင်ပုံပြင်များ၌ တူညီစွာ ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်။
ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်း မင်းဖြစ်ပြီးနောက် ပုပ္ပါးတောင်သို့ ပန်းခူးရန် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော ကုလား ခြေလျင်သည် (ဗျတ္တ) သည် သွားရဖန် များလာသောအခါ ပုပ္ပါးရှိ မယ်ဝဏ္ဏ (ဘီလူးမ) နှင့် သင့်မြတ်ပြီး ရွှေဖျင်းကြီး၊ ရွှေဖျင်းငယ် သားတော်နှစ်ပါး ဖွားမြင်ခဲ့ကြောင်း ပုပ္ပါး ရာဇဝင်၌ အထင်အရှား ရှိခဲ့သည်။
ထို ရွှေဖျင်းကြီး-ရွှေဖျင်းငယ် ညီနောင်တို့သည် နောင်တွင် မန္တလေး နယ်တွင်းရှိ တောင်ပြုံးဒေသ၏ ထင်ရှားသော နတ်များအဖြင့် လူသိများလာသည်။
ပုပ္ပါးတောင်နှင့် ချင်းလူမျိုး ပုပ္ပါးတောင်သည် အညာဒေသ (မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်း) ၏ အိုအေစစ်သဖွယ် ခိုင်းနှိုင်းတင်စားထား သည့် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပုပ္ပါးတောင် အမည်တွင်လာပုံမှာ ရာဇဝင် ဆရာများ၏ တင်ပြပုံများ မရှိသလောက် ရှားပြီး တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး၏ တင်ပြမှုပုံ ကွဲပြားကြသည်။
ချင်း လူမျိုးများ၏ တင်ပြမှုများလည်း ရှိသည်။
ရှေးချင်း လူမျိုးများ ပုပ္ပါးနယ် တစ်လွှား၌ နေထိုင်ကြပြီး ထိုမှ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာများသို့ ရွေ့လျားလာကြရာမှ နောင် ပုပ္ပါးဒေသအား ဘိုး - ဘွားတို့၏ နေရာ၊ ဘိုး - ဘွားတို့ တောင် (Pupa Sawm) ဟူ၍ ချင်းစကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြရာမှ နောင် ပုပ္ပါးတောင်ဟု အမည်တွင်လာသည်။
နောက် ဖော်ပြချက် တစ်ခုမှာ ပုပ္ပါးတောင်မကြီး မီးတောင်ပေါက်ကွဲ ပြီးနောင် မီးငြိမ်းတောင် ဖြစ်လာသောအခါ ပေါက်ကွဲပြီး ပြန်ငြိမ်းသွားသောတောင် (pok-pa Sawm) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြရာမှ နောင်တွင် ပုပ္ပါးတောင် ဖြစ်လာကြောင်း ဖော်ပြမှုများ ရှိခဲ့သည်။
ပုပ္ပါးတောင်တော် သမိုင်းများတွင် ပုပ္ပါးတောင်ကို နဂါးရစတောင်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
အလားတူပင် ချင်း ရာဇဝင်များတွင်လည်း ငါန်းပါးစုမ် (Nganpaa Cum) ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ “နဂါးထီးတောင်၊ နဂါးကြီးတောင်” ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အထက် ဖော်ပြချက်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ချင်းတို့၏ နေထိုင်ရာ နေရာဒေသ “ချင်းမှန်လျင် ပုဂံက” ဟူသောဆိုရိုးမှာ မှန်ကန်ကြောင်း အခိုင်အမာ တွေ့ရပေသည်။
ရှေးအခါများ၌ ချင်းတို့သည် ပုပ္ပါးတောင် ဒေသတဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ နေထိုင်ကြရာတွင် ယနေ့ တိုင်အောင် သိသာထင်ရှားသည့် နေရာဌာနများရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ပုပ္ပါးဒေသ မြေကြီးပဘလွန်သည် ဆည်ပေါက် ရွာဟောင်း၏ ဤရှေ့ဘက် ငါးမတ်ခန့် (တစ်တိုင်ခွဲခန့်) တွင် တည်ရှိသည်။
စပါးပုံတော်၏ အရှေ့ဘက်ကျသည်။
ရေပြာရွာတောင် ရွာဟောင်းကုန်းသည် ဆည်ပေါက်ရွာ အရှေ့၊ နှစ်တိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။
တောင်မကြီး၏ ဤနောင်ဘက်ခြမ်းတွင် ကျပြီးရွာ၏ အနေအထားမှာ တောင်ရိုးအလိုက် အရှေ့မြောက်မှ အနောက် - တောင်ဘက်သို့ သွယ်တန်း တည်ရှိသည်။
ရွာတည်ဆောက်ပုံ အလွန်ကျယ်ပြန့်သည့် ရွာကြီးတရွာ ဖြစ်ခဲ့ဟန်တူသည်။
ချင်းအိုင်ရွာသည်လည်း စပါးတောင်ပုံ တောင်ထိပ် အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
ထို စပါးတောင်ပုံ တောင်၏ အနောက် - တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
စပါးတောင်ပုံ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်း လှေတောရွာနှင့် လက်ပံအိုင်ရွာ အကြားရှိ ရေဆူရေထွက်၏ အနီးတွင်လည်း ရေဆူယာလွန်ဟူ၍ ချင်းတို့၏နေရာ ရွာဟောင်းရှိသည်။
တောင်ကြီး၏ အရှေ့ - တောင်ဘက် လက်ပံရွာ၏ အရှေ့ဘက်တွင် လလယ်ရွာဟောင်း တည်ရှိသည်။
ဤသည်တို့သည် ချင်းတို့၏ အစဉ်အဆက် နှုတ်တိုက် မှတ်သားရသည့် အထောက်အထားများပင် ဖြစ်သည်။
ဆည်ချောင်း ဝဲယာရှိ ခြံ၊ ဥယျာဉ်များကို ဆယ်ခြံ၊ ဆယ်ဥယျာဉ်များဟု ခေါ်ကြသည်။
ပုပ္ပါးတောင် ငှက်ပျောများတွင် ဆယ်ခြံမှ ငှက်ပျောတို့သည် အရသာ အကောင်းဆုံးနှင့်၊ အချိုဆုံးဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖော်ပြရာ၌ ချင်းလူမျိုးများ သာလျှင် အစောဆုံးလူသားများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ဘဲ မြန်မာ့ သမိုင်းတလျှောက် ချင်းလူမျိုးများ၏ ဖြစ်တည်ဆင်းသက်မှုအား ထင်ရှားစေရန် ဖော်ပြခြင်းသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း စာရူသူအနေဖြင့် သိရှိစေလိုသည်။
ချင်းလူမျိုး သမိုင်း ရေးသားရာ၌ မြန်မာ့သမိုင်း ဆင်းသက်မှုကို လျစ်လျှူရှု၍ မဖြစ်ရကား ဤသို့ မြန်မာ့ တိုင်းရင်းသားများ၏ လူမျိုးဆင်းသက်မှုအား အကျဉ်းဖော်ပြရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြအပ်သည်။
အနော်ရထာနှင့် ပတ္တမြားငမောက် “အနော်ရထာ မင်းတရားကြီး” ဘုန်းတော် အထွက်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ စစ်သည် ဗိုလ်ပါခြံရံလျက် ပုပ္ပါးတောင်သို့ တောကစားရင်း တောစောင့်နတ်၊ မင်းမဟာဂီရိနတ်တို့အား ပူဇော်ရန် ရောက်ရှိလာသည်။
တနေ့သော် တောကစားရင်း ပုပ္ပါးနယ်မြေ ချင်းအိုင်ဘက်သို့ ရောက်သွားရာ သွင်ပြင်ဆင်းရောင် ထူးခြားဝင်းပြောင် တောက်ကြွားသည့် ပတ္တမြားတုံးကြီး ပတ်ပတ်လည်၌ ချင်းငမောက်၏ သမီးများ ဗိုင်းငင် - ယက်ဖေါက် နေကြသည်ကို တွေ့မိသည်။
ငမောက်အား ဤကျောက်ကြီး၏ အကြောင်း မေးမြန်းရာ ကျင်းတူးရင်း ရရှိသည့် ကျောက်စုန်းကြီးသာ ဖြစ်ကြောင်း၊ မိမိအတွက် ဘာမှ အသုံးမဝင်ကြောင်း၊ လိုချင်လျင် ယူသွားနိုင်ကြောင်း၊ မီးဖို - ဗိုင်းငင်ရန် အသုံးဝင်ကြောင်း ပြောပြီး ထိုပတ္တမြားကြီးအား အနော်ရထာ မင်းတရားကြီးသို့ ပေးလိုက်သည် ဟူ၏။
မင်းကြီးကလည်း အလကား သိမ်းပိုက်ရယူခြင်းမပြုဘဲ လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ များချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ချင်းအိုင်မှ နှစ်မိုင်သာသာ ဝေးသော ရေငတ် ရေထွက်၏ အနောက်ဘက်ရှိတောင် ပူစာလေးအထိ လိုက်ပို့ကာ ပုဂံကို လှမ်းမြင်ရသောအခါ ထိုနေရာမှ ပုဂံကို လှမ်းမျှော်ကြည့်၏။
နောင်တွင် ထိုနေရာကို ပုဂံမျှော်ဟူ၍ ယနေ့တိုင် ခေါ်တွင်ကြသည်။
ချင်းကြီးငမောက်သည် ရင်သွေးသမျှ ချစ်လှစွာသော မင်းကြီးအတွက် ပိန်းဥ၊ မျောက်ဥ စသည့် စားဖွယ်များနှင့် ကျောက်ဆင်ရုပ် သုံးစီးကို ယူဆောင်လျက် ပုဂံသို့ထွက် သွားလေ၏။
ငမောက် မရောက်မီ အချိန်၌ မင်းတရားကြီးအား “ရှေးဘဝဟောင်းများ၌ အဘဖြစ်ခဲ့ဖူးသူသည် ‘ဆင်ဖြူတော် သုံးစီး’ ဆက်သရန် ယနေ့ ဆိုက်ရောက်လတ္တံ့” ဟူ၍ ပုဏ္ဏားဖြူ၊ ပုဏ္ဏားညိုတို့မှ ဟောထားနှင့်ကြသည် ဟူ၏။
အဆင်းသဏ္ဌာန် ရိုးစင်းလှသည့် ငမောက်သည် နန်းတော်ရှေ့ တံခါးဝသို့ ရောက်လာသောအခါ ဟန်ပန်မူရာ မတင့်တယ်၍ တံခါးမှူးမှ ဝင်ခွင့်မပြုသဖြင့် သာမန် လူစုဝေးတို့ ရှိရာသို့ ရောက်သွားလေ၏။
ဆင်ဖြူတော် ဆက်သရန် အခါသင့်သော်လည်း တစုံတရာ ရောက်လာခြင်း မရှိသေးသဖြင့် မင်းတရားကြီးမှ စုံစမ်းခိုင်းရာ “တောသားအသွင် ထင်မှတ်ရသည့် လူကြီးတစ်ယောက် နန်းတော်တံခါးဝသို့ ရောက်ရှိလာကြောင်း၊ နန်းတော်တွင်းသို့ဝင်ရန် လျော်ကံခြင်းမရှိသဖြင့် ဝင်ခွင့်မပြုကြောင်း” ကို တံခါးမှူးမှ လျှောက်တင်၏။
မင်းတရားကြီးမှ “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် အခြားလူမဟုတ်၊ ပုပ္ပါးတောင်ပေါ်ရှိ ချင်းအိုင်ဒေသမှ ချင်းလူမျိုး ဖြစ်ကြောင်း၊ နန်းတော်တွင်း၌ မြင်ရသော ပတ္တမြားကြီးသည် ၎င်း၏ ဌာနေဒေသမှ ရရှိခြင် ဖြစ်ကြောင်း၊ ကျေးဇူးတရား အထူးဆပ်ရမည် ဖြစ်ကြောင်း” နှင့် ဖြစ်ကြောင်း ကုန်စင်ကို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့၏။
လူမျိုးများ ချင်းလူမျိုးများ၏ နေထိုင်သက်ဝင်မှုနှင့် ဒိုင်လူမျိုး အထက် ဖော်ပြပြီးသည်အတိုင်း ချင်းလူမျိုးများ၏ နေထိုင်ဆင်းသက်မှု သမိုင်းသည် များစွာရှုပ်ထွေးလှသည်။
တောတောင် ရေမြေအနေအထား၏ ကြမ်းတမ်းမှု၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲမှုများသည် ချင်းလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကား ကွဲပြားမှုနှင့် စည်းလုံးမှုခက်ခဲစေသော အဓိကအားနည်းချက် တရားခံပင် ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသကဲ့သို့ လူမျိုးစု ဆင်းသက်မှု ပုံစံများလည်း ကွဲပြားကြသည်။
ထိုသို့ ကွဲပြားကြသော လူမျိုးစုများထဲမှ ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများ အကြောင်းကို ဆက်လက် ဖော်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
ဒိုင်ချင်းမျိုးနွယ်စုများ၏ ဆင်းသက်နေထိုင်ကြပုံ အဆင့်ဆင့် ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် သဘာဝအားဖြင့် တည်ငြိမ်အေးချမ်း ငြိမ်သက်ခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။
ဆင်းသက်မှု ပုံစံများကို အမျိုးမျိုး ကွဲပြားစွာ ဖော်ပြကြသဖြင့် ပွေလီ ရှုပ်ထွေးလှသည်။
ယခင် ဖော်ပြမှုများအား ကိုးကားပြီး အနီးစပ်ဆုံး ဖော်ပြသွားပါမည်။
ဒိုင် လူမျိုးများ၏ ဆင်းသက်လာသည့် အဓိက လမ်းကြောင်း နှစ်ခု ရှိသည်။
ဒိုင် လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာသည့် ဒုတိယ လမ်းကြောင်းမှာ ယုတ္တိရှိပြီး ပိုမို၍ ခိုင်လုံမှုရှိသည်။
ဤ ဒုတိယ လမ်းကြောင်း၌ပင် လမ်းကြောင်း နှစ်ခု ထပ်မံ ခွဲထားသည်။
ထိုသို့ နေထိုင်ခဲ့ကြရာမှ တောင်ပေါ် ဒေသများဖြစ်သည့် ရခိုင် ရိုးမဘက်သို့ ရွေ့လျား နေထိုင်လာကြသည်။
အထူးသဖြင့် ဒိုင် လူမျိုးများနှင့် ကာလ အတန်ကြာ အတူနေထိုင်လာခဲ့ကြ ဟန်တူသည်။
ရှေးအသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် အပြောအဆိုများတွင် တူညီမှုများ များစွာ တွေ့ရသည်။
ဒိုင် လူမျိုးတို့မှ ပြောဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းများတွင် အထက်ပိုင်း၌ နေထိုင်သူများကို (Ahlung tuu) ဟုခေါ်ကြပြီး အောက်ပိုင်း၌ နေထိုင်သူများကို (Dawm tuu) ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် လှန်ပြန်းရွာ သားများကို လှန်ပြန်းသူ (Hlangprang tu) ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ကာလ်အီမ်း ရွာသားများကို ကာလ်အီမ် သူ (Kal Im tuu) ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
အရှို လူမျိုးများ၏ အသုံးအနှုန်းများတွင်လည်း တောင်ပေါ်ဒေသ၌ နေထိုင်သူများကို အရှိုစကားဖြင့် ကောန်သူ (Kaown tuu)၊ မြေပြန့် ဒေသများ၌ နေထိုင် သူများကို အောဒ်သူ (Awt tuu)၊ လောက်ချောင်း တစ်လျှောက်၌ နေထိုင်သူများကို လောက်သူ (Lau tuu)၊ အမ်းနယ်သားများကို အမ်သူ (Ann tuu) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြသည်။
ဒိုင်လူမျိုးများ၏ နေထိုင်ရာဒေသ၊ နယ်ပယ်သည် ချင်းပြည်နယ် တစ်လွှား၌ အကျယ်ဝန်းဆုံး နယ်မြေတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
ဒိုင် လူမျိုးချင်းပင် ဖြစ်ကြသော်လည်း ပြောဆိုသည့် စကားများ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားကြသည်။
ထို အားနည်းချက်များ၏ ရင်းမြစ်များမှာ ဒိုင်လူမျိုးများ အနေဖြင့် မိမိကိုယ်ပိုင် မြို့နယ်မရှိခြင်း၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေးအပိုင်းတွင် ဒိုင်လူမျိုးများနေထိုင်သည့် ဒေသများ၌ မော်တော်ကား လမ်းများမရှိခြင်းနှင့် ဒိုင်လူမျိုးတို့၏ ခေါတ်မီ အတွေးအခေါ် ရင့်ကျက်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် အဘက်ဘက်၌ တိုးတက်သင့်သလောက် တိုးတက်မှု အားနည်းရခြင်းနှင့် ဘာသာစကား အားနည်းရခြင်း ဖြစ်သည်။
မတူပီ မြို့နယ်နှင့် ဒိုင်လူမျိုး ဒိုင် လူမျိုးများ ကန်ပက်လက် မြို့နယ်၊ ပလက်ဝ မြို့နယ်၊ မတူပီ မြို့နယ်နှင့် မင်းတပ် မြို့နယ်များသို့ ပျံ့နှံ့ နေထိုင်ကြကြောင်း အထက်၌ ဖော်ပြပြီးဖြစ်သည်။
ထိုသို့ နေထိုင်ကြရာတွင် မတူပီ မြို့နယ်၌လည်း ဒိုင်လူမျိုးများ အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။
တောင်ဘက် ပလက်ဝ နယ်စပ်များမှစ၍ အရှေ့ဘက် မင်းတပ်နယ်စပ် တလျှောက် နေထိုင်ကြပြီး၊ လည်မျိုချောင်းရိုး တလျှောက်နှင့် မတူပီ မြို့နယ် တောင်ဘက် တစ်လျှောက်သည် ဒိုင်လူမျိုးတို့၏ နေထိုင်ကျက်စားရာ ဒေသများပင် ဖြစ်သည်။
ဇိုတုန် နယ်စပ် ယကမ်းရွာမှ အရှေ့ဘက် ဝေးလောင် နယ်များ၊ ဝေတူး - ထီစောင်းရွာများနှင့် မတူပီမြို အရှေ့ပိုင်း၊ လည်မျိုချောင်း အရှေ့ဘက်ခြမ်း အိုင်ဒါ(ခ်)နယ်များ၊ တောင်ဘက် ဝီးလူ - ထင်းကောင် ဒေသနှင့် ပလက်ဝ နယ်သို့တိုင် ဒိုင်လူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ ဒေသသည် ကျယ်ဝန်းလှသည်။
မတူပီမြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသည့် ဒိုင် လူမျိုးစုများအား အကြမ်းအားဖြင့် နှစ်ပိုင်းခွဲခြား ထားသည်။
အရှေ့ဘက်နှင့် လည်မျိုချောင်း အရှေ့ဘက်၌ နေထိုင်ကြသော ဒိုင် လူမျိုးများကို (အထက်စုဒိုင်) ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မတူပီမြို့၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် လည်မျိုချောင်း အနောက်ဘက်ခြမ်း၌ နေထိုင်သူများကို (အောက် စုဒိုင်) ဟူ၍ လည်းကောင်း အကြမ်းဖျင်း သတ်မှတ်ထားသည်။
ယခု တောင်ဘက် (အောက်စုဒိုင်) အပိုင်းကို ခေတ္တ ချန်လှပ်ထားပြီး လည်မျိုချောင်း အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ (အထက်စုဒိုင်) အကြောင်းကိုသာ ဖော်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
အထက်စုဒိုင်အုပ်စု၌ ပါဝင်သော ကျေးရွာအုပ်စု များမှာ ဝေတူး - ထီစောင်း ကျေးရွာအုပ်စု (Voeitu- Thaicoeng)၊ ချန်းပြန်း (Hlangprang) ကျေးရွာအုပ်စု၊ ရမ်သီုမ်း (Ramtuem) ကျေးရွာအုပ်စု၊ မွှန်တုန်း (Hmutung) ကျေးရွာအုပ်စု၊ ဘောဒ်ရှိ (Bawtshih) ကျေးရွာ အုပ်စုနှင့် ဟာလ်တူး (Haltu) ကျေးရွာအုပ်စု စသည့် ကျေးရွာအုပ်စုများ ပါဝင် နေထိုင်ကြသည်။
ဟာလ်တူးရွာ ဟာလ်တူး (Haltu) ရွာ စတင် ဖြစ်တည်ခြင်းနှင့် လူမျိုးစုများ ဟာလ်သူ (သို့မဟုတ်) Pacuum ဟာလ်တူးကျေးရွာ ဖြစ်တည်လာပုံ သမိုင်းကြောင်းအား လက်လှမ်းမှီသလောက်၊ လေ့လာ မှတ်သားထားမှုများအား ဖော်ပြအပ်သည်။
Hatu aw voeng nati, kayang aw voeng nati တရံရောအခါ ခရီးသည်တစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။
ထိုသို့ ပြောင်းရွေ့ရင်း သူနေထိုင်ခဲ့သည် နေရာများ၏ အမည် နာမများသမုတ်ခဲ့သည်။
Pacuum တဖြစ်လဲ ထိုခရီးသည်ကြီးမှာ တောင်ယာခုတ်ရင်း-နေရာရွေ့ရင်း တဖြည်းဖြည်း ခရီးဆက်ခဲ့သည်။
ထိုအသံကြားလျှင် Pacuum အံ့ဩသဖြင့် “Hatu aw voeng nati, kayang aw voeng nati” ဟုဆိုပြီး ထိုဒေသအား “Yang” ဟူ၍ သမုတ်ခဲ့သည်။
ဓားမ သုံးရဖန်များ၍ ဓားတုန်းသွားသဖြင့် စမ်းချောင်းတစ်နေရာ၌ မိမိကိုင်ဆောင်သည့်ဓားကို သွေးခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုနေရာအား Lung Taak shih ဟူ၍ သမုတ်ခဲ့သည်။
မိုးနှောင်း ပိုင်းတစ်နေ့ စမ်းချောင်းဘေး တစ်နေရာ၌ ငါး (Puel Nga) များစွာ ဖမ်းမိပြီး အီလောက်အောင်ပင် အလွန်အကျွံစားမိသဖြင့် နေမထိထိုင်မသာဖြစ်ရာ ထိုနေရာအား ချင်းစကားဖြင့် (Lawn Puel) ဟု သမုတ် ထားခဲ့သည်။
ထိုသို့ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ရင်း (Althawng Cung) ခေါ်သည့် တောင်ထိပ်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
စပါးဝင်းများ အထင်ဖြင့် ချက်ချင်းပင် ထိုတောင်တန်း (Zampa pawl) ဆီသို့ လိုက်သွားခဲ့သည်။
အနီးနား ရောက်မှ စပါးများ မဟုတ်ဘဲ မြက်ပင်တစ်မျိုး ဖြစ်နေသည်ကို သိသောအခါ မောမောဖြင့် ထိုနေရာ၌ပင် စတည်းချ နေထိုင်အနားယူလေ၏။
ဆက်လက်၍ ခရီးဆက်ရန် စိတ်မပါတော့သဖြင့် နောင်တွင် ဟာတူး ဖြစ်လာမည့် Pacuum မှာ Ludau Sawm တောင်ခြေရှိ Imteng တောင်ကြော Lawnghoi အရပ်ဒေသ၌ပင် တစ်သက်လုံး နေထိုင်လေတော့သည်။
ဤကား ဟာတူး၏ ဆင်းသက် ရောက်ရှိမှု ပုံစံဖြစ်သည်။
Pacuum ၏ စတင်ခရီးပြုခဲ့သည့် နေရာကို ဖော်ပြရာ၌ “Mahtu ben ei am na law” ဟူ၍ နှုတ်သမိုင်း၊ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် နှုတ်တိုက် သင်ပေးသည့် တေးသမိုင်းများ၌ ဆိုစမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။
ထိုအဆို အရ ပုဂံရာဇဝင်မှ ချင်း (ဒိုင်၊ မာ့တူ၊ မကန်း၊ ခူမ်၊ လေးမြို့ချင်း) တို့သည် ချင်းတွင်းဒေသနှင့် ပုပ္ပါး-ပုဂံ၊ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်း တလျှောက်၌ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တဖြည်းဖြည်း တောင်ပေါ် ဒေသများဖြစ်သည့် ရခိုင်ရိုးမနှင့် ယခု ချင်းတောင်ဒေသများ၌ ပြောင်းရွေ့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုမှ တချို့ (ဒိုင်) သည် လည်မျိုမြစ် (လေးမြို့မြစ်) ကြောင်းတစ်လျှောက် အထက်သို့ ဆန်တက်လာကြပြီး ရောက်ရာဒေသများ၌ ကျေးရွာများကို တည်ထားခဲ့ကြဟန်ရှိသည်။
ထိုမှ Pacuum တဖြစ်လဲ ဟာတူးသည် ယခု မားဒူ (မာ့သူ) ဒေသမှ ဆက်လက် ဆန်တက်လာပြီး ဟာတူးရွာ၏ သမိုင်းစတင်ရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ချင်းလူမျိုးများ အတော်များများ အဦးပိုင်းကာလများ၌ စာပေများ ရှိခဲ့သော်လည်း အလေးအနက် မထားရှိခဲ့သဖြင့် အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် ပျောက်ရှကြရာ နောင်တွင် ရှေးဘိုးဘေးများ၏ နှုတ် သမိုင်း၊ ပါးစပ် ရာဇဝင်နှင့် နှုတ်တိုက်သင်ပေးသည့် တေးသမိုင်းများကိုသာ အလေးထား အားကိုးကြရသည်။
ယနေ့လက်ရှိ Pacuum သမုတ်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ နေထိုင်ကြသော ဒေသခံများမှ ယနေ့တိုင် ထိုအမည် နာမများဖြစ်ပင် ခေါ်တွင်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။
ချင်းလူမျိုးများ၏ ဆင်းမှုပုံသဏ္ဌာန်နှင့် လူမျိုးစုတခုစီ၏ အသုံးအဆောင်၊ အသုံးအနှုန်းများအား လေ့လာသုံးသပ်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ဒိုင်လူမျိုးစုသမိုင်းသည် ရှေးပုဂံခေတ် သမိုင်း၌ပင်လျှင် အထင်အရှား နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြထားမှုများအား တွေ့ရှိရသည်။
ဒိုင်လူမျိုးစု၏ စကား အသုံးအနှုန်းများကို လေ့လာကြည့်လျှင် တချို့ အသုံးအနှုန်းများတွင် အရှိုချင်းများ၏ အသုံးအနှုန်းနှင့် များစွာ တူညီနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
၎င်းကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ဒိုင်လူမျိုးစုများသည် အရှိုချင်း (မြေပြန့်ချင်း) များနှင့်အတူ ကာလ အတော်ကြာ နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်ခဲ့ဟန်တွေ့ရသည်။
စကားလုံး သုံးနှုန်းရာ၌ ဒိုင်လူမျိုးများမှ အထက်ပိုင်း၌ နေထိုင်သူများအား (Ahlungtu) ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဥပမာ ချန်းပြန်းရွာသားများကို ချန်းပြန်းသူ၊ ကာအိမ်းရွာ၌ နေထိုင်သူများကို ကာအိမ်းသူဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆို သုံးနှုန်းကြသည်။
ဤသို့သော အသုံးအနှုန်း တူညီမှုများ များစွာပင် တွေ့ရှိနေရသည်ဖြစ်ရာ ဒိုင်လူမျိုးစုများသည် ယခင် အရှိုချင်း (မြေပြန့်ချင်း) များနှင့်အတူ ကာလ အတော်ကြာ နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်ခဲ့ဟန် ပိုမို ထင်ရှား ခိုင်မာစေသည်။
ဟာလ်တူး(Haltu) ကျေးရွာ ဖြစ်တည်လာပုံ Zampa pawl နှင့် Ludau Sawm တဝိုက်၌ စတည်းချရန် နေရာ ရှာဖွေနေရင်း Pacuum သည် ရေဆာလှသဖြင့် ခေတ္တအနားယူကာ လတ်တလော ရေရရှိမည့်နေရာကို အာရုံစိုက် စဉ်းစားရှာဖွေတော့သည်။
ထိုသို့ဖြင့် စဉ်းစားနေစဉ်၌ ငှက်ကလေးတစ်ကောင် (Hliksui Va) အသံပေးပြီး တောင်ခြေဘက်သို့ ထိုးဆင်းသွားသည်ကို လှမ်းမြင်လျှင် Pacuum သည် ရေရနိုင်မည့် နေရာကို စဉ်းစားမိတော့သည်။
ငှက်ကလေး (Hliksui Va) ထိုးဆင်းသွားသည့် တောင်ခြေသို့ လိုက်သွားရာ စမ်းချောင်းငယ်လေး တွေ့ရှိသဖြင့် (Tui ca) ဟုသမုတ်ပြီး ထိုနေရာ၌ပင် အခြေချနေထိုင်လေတော့သည်။
ဤကား ဟာလ်တူးကျေးရွာ၏ အစပြု အမြစ်တည်ရာပင် ဖြစ်တော့သည်။
Tui ca မှတဖြည်းဖြည်း လူဦးရေ ထူထပ်များပြား လာသောအခါ လောင်ဟွေး (Long Hoi) ခေါ် (Imteng) တောင်ကြောတလျှောက် စည်ကားပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ယနေ့တိုင် လောင်ဟွေးဒေသတလျှောက် ရှေးအသုံးအဆောင်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပစ္စည်းများ တွေ့ရတတ်သည်။
၎င်းအပြင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၌ အသုံးပြုသည့် ရှေးပုတီးလုံးများကိုလည်း ထိုဒေသများ၌ ယနေ့တိုင်ပင် ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရတတ်သည်။
ဤသာဓကများကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ဟာလ်တူးလူမျိုးများ၏ နေထိုင် ဖြစ်တည်မှုများသည် စာပေ အထောက်ထားများဖြင့် မတွေ့ရှိခဲ့ရသော်လည်း ၎င်းတို့၏ လက်တွေ့ နေထိုင်မှုများဖြင့် အခိုင်အမာပင် ဖော်ပြထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
“ဟာလ်တူးရွာ” ဟူ၍ အမည်ခေါ်တွင်ခြင်း ရှေးအခါက စာပေအထောက်အထား မှတ်တမ်းမှတ်ရာများမ အခိုင်အလုံမရှိခဲ့သည့်အခါ ဟာ်တူးရွာဟူ၍ အမည် ခေါ်တွင်လာပုံကို ကွဲပြားစွာဖေါ်ပြချက်များရှိခဲ့သည်။
(၁) ဟာလ်တူး တဖြစ်လဲ Pa Cuum သည် မတူဘက်အရပ် (တောင်ဘက်အရပ်)မှ ဆန်တက်လာရင်း ယခု ကိပ်နား (Kuep Na Khaw) ရွာထိပ်ရှိ အာလ်ထောင်စူန်း (Althaung Cung) ရောက်ရှိ၍ ပတ်ဝန်းကျင်နယ်မြေ အခြေအနေ လေ့လာကြည့်ရာ ယံပါးတောင်စောင်း (Zampa Pawl)၌ ဝါဝင်းနေသည့် မြက်ခြောက်များကိုလှမ်းမြင်ပြီး ထို ဝင်းမှည့်နေသည့် စပါးခင်းအမှတ်ဖြင့် ထိုအရပ်သို့အရောက်သွားခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုအရပ်သို့ ရောက်ရှိ၍ မိမိ၏ အထင်နှင့်အမြင် လွဲမှားနေကြောင်း သဘောပေါက်သည့်အခါ မထူးတော့သည့်အဆုံး ထိုအရပ်၌သာ စတည်းချ နေထိုင်တော့မည်ဟု (Hal yhn Khaw a sak dawng ah Haltu tih la a na ming na khue) ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ ဆုံးဖြတ်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဒေသအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် “ဟာလ်တူ” ဟူ၍ အမည်တွင်သွားသည်ဟူ၏။
(၂) အခြားဖေါ်ပြချက်တွင်မူ Pa Cuum သည် မိမိ ခရီးစထွက်ကတည်းက ဟာလ်သူ ဟု အမည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည် ဟူ၏။
အကြောင်းမှာ ၎င်းခရီးထွက်ခဲ့သည့်တစ်လျှောက် မိမိစတည်းချ နားခဲ့ရာနေရာများတွင် ယခုတိုင် ခေါ်တွင် သည့် အမည်နာမများ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်များကို ယခုလက်ရှိနေထိုင်ကြသည့် ကာလ်အီမ်၊ အောမ်ဆောလ် စသည် ကျေးရွာများတွင် ထိုအမည်နာမများကို ဟာလ်သူ မှ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည် (Haltu ei ana sui) ဟူ၍ ဆိုလေ့ရှိကြသည်။
ထို့ကြောင့် “ဟာလ်တူးရွာ” ဟူသည် နောင်မှခေါ်တွင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ Pa Cuum တည်းဟူသော ခရီးသွား၏ အမည်ကိုအစွဲပြု၍ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သည် ဟူ၍ မှတ်သားခဲ့ရသည်လည်းရှိသည်။