kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၈၈)တို့၌ များသော ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်, ကြီးစွာသော အကျိုးမဲ့ကို ပြုတတ်သည်၏အဖြစ် ကူးမြောက်ရန် ခက်ခဲသည်၏ အဖြစ်တို့ဖြင့် ခရီးခဲနှင့် တူသောကြောင့် ကန္တာရ = ခရီးခဲ— အဘိ၊ဝိ၊၃၈၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၀။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၄။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၂၅-၆။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၃၈၈)တို့၌ နောက်ကျုသည်၏အဖြစ် ကုသိုလ်စိတ် ဟူသော မိမိ၏အဖြစ်(—ဖြူစင်သောဂုဏ်)ကို စွန့်စေ၍ အကုသိုလ်စိတ်ဟူသော သူတစ်ပါး၏ အဖြစ်(= မည်းညစ်သောဂုဏ်)ကို ယူစေတတ် သည်၏အဖြစ်, ဖန်ခါးသော အရသာရှိသည်၏ အဖြစ်တို့ဖြင့် ဖန်ရည်နှင့် တူသောကြောင့် ကသာဝ = ဖန်ရည်— (အဘိ၊ဝိ၊ ၃၈၃။
မဟာနိ၊၃၄၃။
စူဠနိ၊၈၄၊ ၉၂၊ ၁၃၃၊ ၁၃၉၊ ၁၄၅-၆။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၄။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၀၊ ၁၆၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇၉။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၈၄။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၂၅၊ ၃၂။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၁၆)တို့၌ ကြောင့်ကြဗျာပါရကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏အဖြစ်, နင်းနယ်တတ်သည်၏အဖြစ်, ယစ်မူးစေတတ်သည်၏အဖြစ်တို့ဖြင့် တုန်လှုပ်စေတတ်သောကြောင့် ကိဉ္စန = ကြောင့်ကြမှု နင်းနယ်တတ်သော တရား၊ ယစ်မူးစေတတ်သောတရား၊ တုန်လှုပ်စေတတ်သောတရား- (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၉၂)တို့၌ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက် တတ်သောကြောင့် ကိလေသ = ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သောတရား- (ဒီ၊၂၊၂၀၃။
မဟာနိ၊၄၈။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၄။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၈။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၃၅။
သံ၊ဋီ၊၁၊၂၉၂)တို့၌ သတ္တဝါတို့ သန္တာန်မှ ထုတ်ဆောင်ခြင်းငှါ ခဲယဉ်းသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ငြောင့်, တံသင်း, တံကျင်, စို့နှင့်တူသောကြောင့် ခီလ = ငြောင့်, တံသင်း, တံကျင်, စို့- (အံ၊၃၊၁၁၄။
စူဠနိ၊၂၆၅။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၂၂)တို့၌ မစင်ကြယ်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ယိုထွက်စေတတ် သည်၏အဖြစ်, ဥပါဒ်, ဌီ, ဘင်တို့ဖြင့် ဖူးဖူး ရောင်တတ်သည်၏အဖြစ်, ရင့်တတ်သည်၏ အဖြစ်, ပျက်တတ်သည်၏အဖြစ်တို့ဖြင့် အိုင်း အမာနှင့်တူသောကြောင့် ဂဏ္ဍ = အိုင်းအမာ— (မဟာနိ၊၃၅၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၆)တို့၌ ရှုပ်ထွေး၍ သွားလာရန် ခက်ခဲသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် တောအုပ်နှင့် တူသောကြောင့် ဂဟန = တောအုပ်-ဟူ၍ အမည်နာမ အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဟောကြား ဖွင့်ဆိုတော်မူပေသည်။
ထို့ပြင်-(ဝိ၊၃၊၄၄။
သံ၊၂၊၂၅၁။
အံ၊၂၊၄၂၈၊ ၄၃၁)တို့၌ ပူလောင်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် မီးနှင့်တူသောကြောင့် အဂ္ဂိ = မီး— (နေတ္တိ၊၇၅၊ ၁၀၅။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၂၇၅)တို့၌ ရောယှက် ရှုပ်ထွေးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆံကျစ်နှင့်တူသောကြောင့် ဇဋာ = ဆံကျစ်— (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၄)၌ ပူပန်စေတတ်သောကြောင့် ဒရထ = ပူပန်ခြင်း— (ဒီ၊၂၊၂၀၃။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၃၅-)တို့၌ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်မှ ထုတ်ဆောင်ခြင်းငှါ ခဲယဉ်းသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် တံခါးခုံနှင့် တူသောကြောင့် ဣန္ဒခီလ = တံခါးခုံ— (ဒီ၊၂၊၂၀၃။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၃၅-)တို့၌ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော မြို့သို့ဝင်ခြင်းကို တားမြစ်တတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် တံခါးကျည်နှင့် တူသောကြောင့် ပလိဃ = တံခါးကျည်— (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၅။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၄၅။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၈၇။
ဒီ ဋီ၊၃၊၂၅၄-)တို့၌ အထက်အထက်၌ ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်သော ရာဂတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် နိမိတ္တ =အကြောင်းတရား— (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၈။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၁၉-)တို့၌ တောင့်တတတ်သောကြောင့် ပဏိဓိ = တောင့်တတတ်သောတရား— (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၂-)၌ သတ္တဝါတို့ကို ကိလေသာတို့ဖြင့် မှောင်မိုက်အောင် ဖုံးလွှမ်းတတ်သောကြောင့် ဆဒန = အမိုး— (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၂-)၌ သတ္တဝါတို့ကို ပေကျံစေတတ်, နစ်မြုပ်စေတတ်သောကြောင့် ကဒ္ဒမ = ညွှန်- (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၈၆-)၌ သတ္တဝါတို့၏ ကြောက်ရာ ထိတ်လန့်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဘယ=ဘေး— (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၂။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၅၅-)တို့၌ သတ္တဝါတို့ကို ဗြိတွယ်တတ်သောကြောင့် သင်္ဂ = ငြိတွယ်တတ်သောတရား— (မိလိန္ဒ၊၄၀-)၌ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်အစဉ်သို့ ဝင်တတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် အဆိပ်နှင့်တူသောကြောင့် ဝိသ = အဆိပ်— (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၁-)၌ သတ္တဝါတို့ကို ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့် ပရိဠာဟ = ပူလောင်စေတတ်သော တရား— (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၅–)၌ ဇာတိအစရှိသော ဘေးကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် တောအုပ် နှင့်တူသောကြောင့် ဝန = တောအုပ်— (အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၈-)၌ သတ္တဝါတို့ကို မငြိမ်မသက် မအေးငြိမ်းစေတတ်သောကြောင့် ဝိသမ = မငြိမ်သက် မအေးငြိမ်းစေတတ်သောတရား— (အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၂-)၌ သတ္တဝါတို့၏ ပညာ မျက်စိကန်းခြင်းကို ပြုတတ်သောကြောင့် အန္ဓကာရ = အမိုက်မှောင်-ဟူ၍ အမည်နာမ အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဟောကြား ဖွင့်ဆိုတော်မူပေသည်။
ထိုမှတစ်ပါးလည်း–(မိလိန္ဒ၊၃၆၀-)၌ သတ္တဝါတို့ကို သံသရာ၌ ပုတ်ချတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် လှိုင်းလုံးကွန်ယက်နှင့် တူသောကြောင့် ဦမိဇာလ = လှိုင်းလုံးကွန်ရက်— (မ၊ဋီ၊၁၊၁၆၉။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၂၈-)တို့၌ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ မထင်မရှား ပုန်းကွယ်နေသော ဘေးရန်ဖြစ်သောကြောင့် ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယ = မထင်မရှားသောဘေးရန်— (သာရတ္ထ၊၂၊၂၈၈-)၌ သတ္တဝါတို့၏ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ဖြစ်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သောကြောင့် နီဝရဏ = တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သောတရား— (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၄–)၌ ကုသိုလ်တရား၏ ဆန့် ကျင်ဘက် ရန်သူ ဖြစ်သောကြောင့် ပစ္စတ္ထိက = ရန်သူ— (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၆-ဒုဂ္ဂတိဘဝ၏ လမ်းခရီး ဖြစ်သောကြောင့် ပထ=လမ်းခရီး— (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၈-၉-တဏှာ၏အလို(နိုင်ငံ)သို့ ဆောင်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် ပဒ= အကြောင်း— (ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၃၈–)၌ မိမိ၏ ဖြစ်ရာသန္တာန်ကို ချဲ့တတ်, ကြာမြင့်စွာ ထားတတ်သောကြောင့် ပပဉ္စ = ချဲ့တတ်သော တရား— (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၀-)၌ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးမဲ့ကို ပြုတတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဘေးရန်နှင့်တူသောကြောင့် ပလိပထ = ဘေးရန်— (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၈။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၃-)တို့၌ သတ္တဝါတို့ကို နှောင်ဖွဲ့ကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျော့ကွင်းနှင့်တူသောကြောင့် ပါသ=ကျော့ကွင်း- (မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၈၄-)၌ တုန်လှုပ်စေတတ်သောကြောင့် ဖန္ဒန = တုန်လှုပ်စေတတ်သောတရား— (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၃၈။
ထေ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၅၊ ၄၇၈-)တို့၌ သတ္တဝါတို့ကို နှောင်ဖွဲ့ ကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် ဗန္ဓန = အနှောင်အဖွဲ့— (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၆-)၌ သတ္တဝါတို့၏ ယစ်မူးကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် မဒ= ယစ်မူးကြောင်းတရား — (သုတ္တနိ၊၄၅၃-၌) သတ္တဝါတို့၏ စိတ်အစဉ်ကို ညစ်ပေစေတတ်သောကြောင့် မလ=အညစ်အကြေး— (မဟာနိ၊၄၀၆။
စူဠနိ၊ ၁၅၄-)ဘုံ၌ သတ္တဝါတို့၏ ပညာမျက်စိအမြင်ကို ပိတ်ဆီးကွယ်ကာ တတ်သည်ဖြစ်၍ မြူနှင့်တူသောကြောင့် ရဇ= မြူ— (မဟာနိ၊၄၅၊ ၃၂၄၊ ၃၂၆-)တို့၌ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ စူးဝင်တတ်သည်ဖြစ်၍ မြား နှင့်တူသောကြောင့် သလ္လ = မြား— (နေတ္တိ၊ဝိ၊၂၃၁-)၌ မှည့်မည်း ဝက် ခြံ အစရှိသောကိုယ် အညစ်အကြေးနှင့်တူသောကြောင့် အင်္ဂဏ = အညစ်အကြေး— (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈-)၌ သတ္တဝါတို့ကို စွတ်စိုစေတတ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် မိုးရေနှင့်တူသောကြောင့် ဝဿ=မိုးရေ— (အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၁-၌ ကုသိုလ် တရားတို့ကို တိုက်ဖျက်တတ်သည့်ဖြစ် စစ်တပ်နှင့် တူသောကြောင့် သေနာ = စစ်တပ်— (မ၊၁၊၅၈-)၌ သတ္တဝါတို့၏သန္တာန်၌ အဖန်တလဲလဲ ကိန်းတတ်, ဖြစ်သောကြောင့် အနုသယ =အဖန်တလဲလဲ ကိန်းတတ်သော တရားဟူ၍ အမည်နာမအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဟောပြားတော်မူသည်။
ရာဂ သုံးမျိုး ထိုရာဂသည်-(မဟာနိ၊၇၇။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၀၇-)တို့၌ (၁) ကာမဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ကာမရာဂ။
(၂) ရူပဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သာ ရူပရာဂ၊ (၃) အရူပဘုံ၌ တနှစ်သက်တတ်သော အရူပရာဂ-ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိလေသည်။
မဂ်ဖြင့် ရာဂကို ပယ်ပုံ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင်(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၂၅။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၁၈–)တို့၌ အပါယ်သို့ လားစေတတ်သော ကာမရာဂကို သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်၍ အပါယ်ဘုံသို့ မလား စေတတ်သော ရုန့်ရင်းသော ကာမရာဂကို သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် အပါယ်သို့ မလားစေတတ်သော သိမ်မွေ့သော ကာမရာဂကို အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ပယ်တတ်လေသည်။
ရူပရာဂ, အရူပရာဂတို့ကိုမူကား အရဟတ္တမဂ် ဖြင့်သာ ပယ်သတ်နိုင်လေသည်။
ရာဂ ၅-မျိုး တစ်နည်းအားဖြင့် (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၁-၂-)တို့၌ (၁) စက္ခုဒွါရ၌ဖြစ်သော ရူပရာဂ။
(၂) သောတဒွါရ၌ဖြစ်သော သဒ္ဒရာဂ။
(၃) ဃာနဒွါရ၌ ဖြစ်သော ဂန္ဓရာဂ။
(၄) ဇိဝှါဒွါရ၌ဖြစ်သော ရသရာဂ။
(၅) ကာယဒွါရ၌ဖြစ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗရာဂဟူ၍ ငါးမျိုး ရှိလေသည်။
ရာဂ ၂-မျိုး (၁) တစ်နည်းအားဖြင့် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇၇)၌ (၁) ကာမဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တပ်သော ကာမဂဝေသနရာဂ။
(၂) ရူပဘုံ, အရူပဘုံတို့၌ တပ်နှစ်သက်တယ်သော ဘဝဂဝေသနရာဂဟူ၌ နှစ်မျိုးရှိလေသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် (အဘိ၊ဝိ၊၄၀၅။
ထေရ၊၂၂၈။
မဟာနိ၊၂၀။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၃၃။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၈၇)တို့၌ (၁) ကာမဘုံ၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ကာမရာဂ။
(၂) ရူပ, အရူပဘုံတို့၌ နှစ်သက်တတ်သော ဘဝရာဂ-ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိလေသည်။
ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာအားဖြင့် ရာဂအမည်များ ထိုမှတစ်ပါး (မဟာနိ၊၂။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၄-၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၆၄)တို့၌ ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာကို အစွဲပြု၍လည်း အားနည်းသော တပ်နှစ်သက်မှုကို ရာဂ, အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို သာရာဂ၊ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ တစ်ကြိမ်သာဖြစ်သော တပ်နှစ်သက်မှုကို နန္နီ, တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ အကြိမ်များစွာ တပ်နှစ်သက်မှုကို နန္ဒီရာဂ၊ အားနည်းသော တပ်နှစ်သက်မှုကို ဆန္ဒ, ထို့ထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို ရာဂ, ထိုထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို ဆန္ဒရာဂ, ထိုထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို သင်္ကပ္ပ, ထိုထက်အားကြီးသော တပ်နှစ်သက်မှုကို သင်္ကပ္ပရာဂ-ဟူ၍လည်း အမည်နာမ အမျိုးမျိုးဖြင့် မှည့်ခေါ် ကြသေးသည်။
တပ်နှစ်သက်ရာ ဌာနကိုအစွဲပြု၍ ရာဂအမည်များ ထို့နောက် (ကင်္ခါ၊၁၁၃၊ ၁၂၈-၃၁။
ဝဇိရ၊၁၇၉)တို့၌ တပ်နှစ်သက်ရာ ဌာနကိုအစွဲပြု၍ မေထုန်၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို မေထုနရာဂ, ကိုယ်လက်ခြင်း နှီးနှောမိ, ထိမိသည်၌ တက်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို ကာယသံသဂ္ဂရာဂ, မေထုန်နှင့်စပ်သောစကားကို ပြောဆိုခြင်း၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂ, မိမိအကျိုးငှါ မေထုန်အကျင့်ဖြင့် လုပ်ကျွေးခြင်း၌တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို အတ္တကာမပါရိစရိယရာဂ, သုက်လွှတ်ခြင်း၌ တပ်နှစ်သက်တတ်သော ရာဂကို မမောစနရာဂ-ဟူ၍လည်း အမည်နာမအမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဆိုရလေသည်။
ရာဂ၏ သဘောနှင့် စွန့်ပုံ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂)၌ ရာဂသည် တီမင်စွန်းသကဲ့သို့ လွတ်စေနိုင်ခဲသော သဘောရှိ၏။
(အံ၊၂၊၃၈၈)၌ ရာဂကိုပယ်ဖို့ ရန် အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများရမည်။
တစ်နည်း-(အဘိ၊က၊၇၃)၌ မဂ္ဂင်, သတိပဋ္ဌာန်, သမ္မပ္ပဓာန်, ဣဒ္ဓိပါဒ်, ဗိုလ်, ဗောဇ္ဈင် တရားများကို ပွားများရမည်။
လောကုတ္တရိန္ဒြိယ(န) [လောကုတ္တရ+ဣန္ဒြိယ]ဟူသော ပါဠိမှ လောကုတ္တရာဣန္ဒြေ ဖြစ်လာ၏။
“ကတိ နု ခေါ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနီ”တိ ကထာ ဥဒပါဒိ။
တီဏိ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၈ လောကုတ္တရာဣန္ဒြေ ၃-ပါး လောကုတ္တရာဣန္ဒြေသည်—အနညာတညာဿာမီတန္ဒြေ, အညိန္ဒြေ, အညာတာဝိန္ဒြေ-ဟူ၍၃-ပါးရှိ၏။
(သံ၊၃၊၁၈၀။
) တစ်နည်း—လောကုတ္တရာဣန္ဒြေတို့သည်–ပါဠိတော် နည်းအားဖြင့် ၇၂-ပါး, အဋ္ဌကထာ နည်းအားဖြင့် ၆၄-ပါး ဖြစ်သည်။
ပါဠိတော်နည်းအားဖြင့် ၇၂-ပါး ပါဠိတော်နည်းအားဖြင့် ၇၂-ပါး ဟူသော်ကား-သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်၌ ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ, (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိ‌န္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေအားဖြင့် ၉-ပါး၊ အထက်မဂ်သုံးခု အောက်အောက်ဖိုလ်သုံးခုတို့၌ တစ်ခုတစ်ခုလျှင် ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ, (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိန္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ, အညိန္ဒြေအားဖြင့်, ၉-ပါး စီရသောကြောင့် ၎င်းစိတ် ၆-ခုတို့၌ ဣန္ဒြေပေါင်း (၆x၉ = ၅၄-ပါး)၊ အရဟတ္တဖိုလ် စိတ်၌ ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိန္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ, အညာတာဝိန္ဒြေအားဖြင့် ၉-ပါး၊ ဤသို့လျှင် လောကုတ္တရာစိတ် ၈-ခုတို့၌ ဣန္ဒြေ ၉-ပါးစီရသောကြောင့် (၈×၉=၇၂)-ပါးတို့ဖြစ်သတည်း (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၀)။
အဋ္ဌထာနည်းအားဖြင့် ၆၄-ပါး အဋ္ဌထာနည်းအားဖြင့် ၆၄-ပါးဟူသော်ကား-လောကုတ္တရာစိတ် တစ်ခုတစ်ခု၌ ဇီဝိတိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ (သို့မဟုတ်) ဥပေက္ခိန္ဒြေ, သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝိရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေအားဖြင့် ဣန္ဒြေ ၈-ပါးစီရသောကြောင့် လောကုတ္တရာစိတ် ၈-ခုတို့၌ ဣန္ဒြေပေါင်း (၈×၈ = ၆၄)ပါးတို့ ဖြစ်သတည်း။
လောကုတ္တရဇ္ဈာန (န) [လောကုတ္တရ+ဈာန] လောကုတ္တရာဈာန်။
လောကုတ္တရဇ္ဈာနံ ပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံယေဝ ဂရုံကတွာ ဒေသေတုကာမတာယ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၀။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၃၁၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၉၆)။
လောကုတ္တရာကုသိုလ်ဈာန်သည်—တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၈ စတုက္က နည်းအားဖြင့် (၁) ဝိတက်, ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော အင်္ဂါ ၅-ပါးရှိသော ပဌမဈာန်၊ (၂) ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော အင်္ဂါ ၃-ပါးရှိသော ဒုတိယဈာန်၊ (၃) သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော အင်္ဂါ ၂-ပါးရှိသော တတိယဈာန်၊ (၄) ဥပေက္ခာ, ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော အင်္ဂါ ၂-ပါးရှိသော စတုတ္ထဈာန်-ဟု ၄-ပါး ရှိသည်။
ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် (၁) ဝိတက်, ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂကာ ဟူသော အင်္ဂါ ၅-ပါး ရှိသော ပဌမဈာန်၊ (၂) ဝိစာရ,ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော အင်္ဂါ ၄-ပါး ရှိသော ဒုတိယဈာန်၊ (၃) ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသောအင်္ဂါ ၃-ပါး ရှိသော တတိယဈာန်၊ (၄) သုခ, ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော အင်္ဂါ ၂-ပါး ရှိသော စတုတ္ထဈာန်၊ (၅) ဥပက္ခာ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသောအင်္ဂါ ၂-ပါးသော ပဉ္စမဈာန်ဟု ၅-ပါးရှိသည်။
(အဘိ၊ဝိ၊၂၇၆-၈)။
ထို့အတူ ဝိပါက်ဈာန်၌လည်း စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ဈာန် ၄-ပါး၊ ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ဈာန် ၅-ပါးရှိသည်။
(အဘိ၊ဝိ၊၂၇၉-၈၀)။
လောကုတ္တရ (တိ) [လောက+ဥတ္တရ။
ဉတ္တိဏ္ဏတ္တာတိ ဥတ္တရာ၊ လောကတော ဥတ္တရာတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၀၊ ၂၁၃၊ ၃၄၁။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၇၊ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၄၅၊ ၂၉၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၀၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၊ ၇၇။
လောကတော ဥတ္တရတီတိ လော ကုတ္တရံ ...တတော ဥတ္တိဏ္ဏန္တိ လောကုတ္တရံ။
ဝိဘာဝိနီ၊၇၆။
လောကံ တရတီတိ လောကုတ္တရံ၊ လောကံ ဥတ္တရတီတိ လောကုတ္တရံ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၉။
သံ၊ဋီ၊၂၊၁၉၁။
အံ၊ဋီ၊၂၊၄၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၁။
လောကေ ဥတ္တရာ ဝိသိဋ္ဌာ လောကုတ္တရာ။
] လောကုတ္တရာ- (၁) လောကကို-ကူးခပ်-လွန်-မြောက်-ကျော်လွန်-တတ်သော၊ (၁) လောကကို-ကူးခပ်-လွန်မြောက်-ကျော်လွန်-တတ်သော။
ပဌမံ ဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ အရိယံ လောကုတ္တရံ။
မ၊၁၊၃၉၈။
သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ။
အဘိ၊ဓ၊၇၂။
(အဘိ၊က၊၁၅၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၁)။
သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဉ္စ လောကုတ္တရံ ခယဂါမိမဂ္ဂံ ဘာဝယတော။
ပဋိသံ၊၂၆။
လောကံ တရန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊ ၃၄၉။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၆)။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၃။
ဝိ၊ဋီ၊၁၊၃၁။
(၂) လောကကို-လွန်-ကောင်းစွာလွန်-တတ်သော။
(၂) လောကကို-လွန်-ကောင်းစွာလွန်တတ်သော။
လောကံ အတိက္ကမန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
လောကံ သမတိက္ကမန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊၃၄၉။
(၃) လောကကို ကောင်းစွာလွန်ပြီးသော။
လောကံသမတိသက္ကန္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၄) လောကမှ လွန်မြောက်တတ်သော။
လောကာ ဥတ္တရန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊၃၄၉၊ (၅) လောကထက်လွန်ကဲသော၊ (၅) လောကထက်ကဲလွန်သော။
လောကေန အတိရေကာတိ လောကုတ္တရာ။
လောကတော ဥတ္တရံ အဓိကန္တိ လောကုတ္တရံ။
(၆) လောက၏ အဆုံးသို့ ကူးမြောက်တတ်သော။
(၆) လောကအဆုံးသို့ ကူးမြောက်တတ်သော။
လောကန္တံ တရန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၇) လောကမှ ထွက်မြောက်ဆဲဖြစ်သော။
လောကာ နိဿရန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
လောကတော ဥတ္တရတီတိ လောကုတ္တရံ။
(၈) လောကမှ-ထွက်မြောက်-လွန်မြောက်-ပြီးသော။
(၈) လောကမှ-ထွက်မြောက်-လွန်-မြောက်-ပြီးသော။
လောကတော နိဿဋာတိ လောကုတ္တရာ။
လောကိယော ဖဿော လောကုတ္တရော ဖဿော။
မဟာနိ၊၃၉။
လောကုတ္တရာဓမ္မာ။
အဘိ၊ဓ၊၅၊(ပဋိသံ၊၂၈၊ ၄၇၊ ၁၁၂၊ ၂၃၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၈၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၄၀)။
ဥတိဏ္ဏာတိ ဥတ္တရာ။
လောကတော ဥတ္တရာတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၇။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၄၅၊ ၂၉၁။
...တတော ဥတ္တိဏ္ဏန္တိ လောကုတ္တရံ။
ဝိဘာဝိနီ၊၇၆ (၉) လောက၌ မတည်သော၊ (၉) လောက၌ မတည်သော။
လောကေ န တိဋ္ဌန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၁၀) လောက၌-မလိမ်းကျံ မကပ်ငြိ-မလူးမကပ်-သော။
(၁၀) လောက၌-မလိမ်းကျံ-မကပ်ငြိ-မလူးမကပ်-သော။
လောက န လိမ္ပန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
လောကေ အသံလိတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
လောကေ အနုပလိတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၁၁) လောကဖြင့် မလိမ်းကျံ–မကပ်ငြိ-မလူးမကပ်-သော။
(၁၁) လောကဖြင့် -မလိမ်းကျံ-မကပ်ငြိ-မလူး မကပ်-သော။
လောကေန န လိမ္ပန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
လောကေန အသံလိတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
လောကေန အနုပလိတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊၃၄၉၊ (၁၂)လောက၌ လွတ်မြောက်သော။
(၁၂)လောက၌ လွတ်မြောက်သော။
လောကေ ဝိပ္ပမုတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၁၃) လောကဖြင့် လွတ်မြောက်သော။
(၁၃) လောကဖြင့် လွတ်မြောက်သော လောကေန ဝိပ္ပမုတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၁၄) လောကမှလွတ်မြောက်သော။
(၁၄) လောကမှ လွတ်မြောက်သော။
လောကာ ဝိပ္ပမုတ္တာ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၆။
(၁၅)လောက၌ မယှဉ်သော။
(၁၅) လောက၌ မယှဉ်သော လောကေ ဝိသညုတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၁၆) လောကနှင့် မယှဉ်သော။
(၁၆)လောက နှင့် မယှဉ်သော။
လောကေန ဝိသညုတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၁၇) လောကမှ မယှဉ်သော။
လောကာ ဝိသညုတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၁၈) လောကမှ-စင်ကြယ်-အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်-သော။
လောကာ သုဇ္ဈန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
လောကာ ဝိသုဇ္ဈန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၇။
(၁၉) လောကမှ ထတတ်သော။
(၁၉)လောကမှ ထတတ်သော။
လောကာ ဝုဋ္ဌဟန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၂၀) လောကမှ ဆုတ်နစ်ဖဲခွာသော။
လောကာ ဝိဝဋ္ဋန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊၃၄၉-၅၀။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၇)။
(၂၁) လောက၌ မငြိတတ်သော။
လောကေ န သဇ္ဇန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊၃၅၀။
(၂၂) လောက၌ မယူအပ်သော။
လောကေ န ဂယှန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၂၃) လောက၌ မဖွဲ့အပ်သော။
လောကေ န ဗဇ္ဈန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၂၄) လောကကို-ကောင်းစွာ-အကြွင်းမဲ-ဖြတ်တတ်သော။
(၂၄) လောကကို–ကောင်းစွာ–အကြွင်းမဲ့–ဖြတ်တတ်သော။
လောကံ သမုစ္ဆိန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ပဋိသံ၊၃၅၀၊ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၇)။
(၂၅)လောကကို ကောင်းစွာ-အကြွင်းမဲ့-ဖြတ်ပြီးသော၊ (၂၅) လောကကို-ကောင်းစွာ-အကြွင်းမဲ့ -ဖြတ်ပြီးသော။
လောကံ သမုစ္ဆိန္ဒတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၂၇)။
(၂၆) လောကကို ငြိမ်းစေတတ်သော။
လောကံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၂၇) လောကကို ငြိမ်းစေပြီးသော။
လောကံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘိတတ္တာတိ လောကုတ္တရာ။
(၂၈) လောက၏ ခရီးလမ်းမဟုတ်သော။
(၂၈) လောက၏ ခရီးလမ်း မဟုတ်သော။
လောက အပထာတိ လောကုတ္တရာ။
(၂၉)လောက၏ တည်ရာမဟုတ်သော။
(၂၉) လောက၏ တည်ရာ မဟုတ်သော။
လောကဿ အဂတီတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၀) လောက၏ အဖို့ရာ မဟုတ်သော။
(၃၀) လောက၏ အရာမဟုတ်သော။
လောကဿ အဝိသယာတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၁) လောကနှင့် မဆက်ဆံသော။
(၃၁)လောကနှင့်မဆက်ဆံသော။
လောကဿ အသာဓာရဏာတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၂) လောကကို ပျို့အန် တတ်သော။
(၃၂)လောကကို ပျို့အန်တတ်သော။
လောကံ ဝမန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၃) လောကကို တစ်ဖန်ပြန်၍ မမျိုတတ်သော။
(၃၃) လောကကို တဖန်ပြန်၍ မမျိုတတ်သော။
လောကံ န ပစ္စာဝမန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၄) လောကကို ပယ်စွန့် တတ်သော။
(၃၄) လောကကို ပယ်စွန့်တတ်သော။
လောကံ ပဇဟန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၅)လောကကို မစွဲယူ-မစွဲလမ်း တတ်-သော။
(၃၅) လောကကို မစွဲယူ-မစွဲလမ်း-တတ်သော၊ လောကံ န ဥပါဒိယန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၆) လောကကို ဖြန့်ကြဲပစ်-တတ်လော။
(၃၆) လောကကို ဖြန့်ကြဲပစ်တတ်သော။
လောကံ ဝိသိနေန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၇) လောကကို မပေါင်းစု တတ်သော။
(၃၇)လောကကို မပေါင်းစုတတ်သော။
လောကံ န ဥဿီနေန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၃၈) လောကကို-ဖျက်ဆီး-ငြိမ်းစေ-တတ်သော။
(၃၈) လောကကိုဖျက်ဆီး-ငြိမ်းစေ-တတ်သော။
လောကံ ဝိဓူပေန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
ဝိဓူပေန္တီတိ နိဗ္ဗာပေန္တိ။
(၃၉) လောကကို မတောက်လောင်စေတတ်သော။
လောကံ န သံဓူပေန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
န သံပေန္တီတိ န ဥဇ္ဇလန္တိ။
(၄၀) လောကကို-ကောင်းစွာလွန်၍-လွှမ်းမိုး၍-တည်သော။
လောကံ သမတိက္ကမ္မ အဘိဘုယျ တိဋ္ဌန္တီတိ လောကုတ္တရာ၊ ပဋိသံ၊၃၅၀။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၉)။
လောကံ သမတိက္ကမ္မ အဘိဘုယျ တိဋ္ဌန္တီတိ သဗ္ဗေပိ လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ လောကံ သမ္မာ အတိက္ကမိတွာ အဘိဘဝိတွာ စ တိဋ္ဌန္တီတိ လောကုတ္တရာ။
(၄၁) လောက၌ထူးခြားသော။
(၄၁) လောက၌ ထူးခြားသော။
လောကုတ္တရာ(မ၊၃၊၁၅၆)တိ လောကေ ဥတ္တရာ ဝိသိဋ္ဌာ။
(၄၂) လောကထက်သာ၍ ထူးခြားသော။
ဥဘယမ္ပိ ဝါ သဟ နိဗ္ဗာနေန ဥပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတလောကတော ဥတ္တရံ ဝိသိဋ္ဌတရန္တိလောကုတ္တရံ။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၃၃။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၈ လောကုတ္တရာ အကျဉ်း အကျယ် လောကုတ္တရာတရားသည်-အကျဉ်းအားဖြင့်မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ၃-ပါးသာရှိသည်။
မကျဉ်း မကျယ်အားဖြင့်သော်ကား-မဂ် ၄-ပါး, ဖိုလ် ၄-ပါး, နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ၉-ပါးရှိသည်။
အကျယ်အားဖြင့်ကား-သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး, သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး, ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး, ဣန္ဒြေ ၅-ပါး, ဗိုလ် ၅-ပါး, ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး, အဋ္ဌင်္ဂိက အရိယမဂ်, မဂ် ၄-ပါး, ဖိုလ် ၄-ပါး, နိဗ္ဗာန် ဟူ၍ ၄၆-ပါးရှိသည်။
(အဘိ၊ဓ၊၂၂၀။
ပဋိသံ၊၃၄၉၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၅-၆၊ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၂)။
လောကမှ လွတ်မြောက်ဆဲ, လွန်မြောက်ပြီ လောကုတ္တရာတရား ၉-ပါးတို့တွင် မဂ် ၄-ပါးသည် လောကကို လွန်မြောက်ဆဲ လောကမှ ထွက်မြောက်ဆဲ မည်သည်။
ဖိုလ်၄-ပါး, နိဗ္ဗာန်တို့သည်ကား-လောကကို လွန်မြောက်ပြီး, လောကမှ ထွက်မြောက်ပြီး မည်သည်။
မဂ် ၄-ပါးတို့၏ လောကသုံးပါးကို လွန်မြောက်ပုံ မဂ် ၄-ပါးတို့တွင် သောတာပတ္တိ မဂ်သည် အပါယ်လောကကို- သကဒါဂါမိ မဂ်သည် ကာမာဝစရလောက တစ်စိတ်ကို— အနာဂါမိမဂ်သည် အလုံးစုံသော ကာမာဝစရလောကကို- အရဟတ္ထမဂ်သည် ရူပလောက အရူပလောကကို-လွန်မြောက်ဆဲ ဖြစ်သည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၉။
(ဤကား မဂ် ၄-ပါးတို့၏ ဩကာသလောက ကိုလွန်မြောက်ပုံတည်း။
) မဂ်လေးပါးတို့သည် အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံမဟုတ်သောအားဖြင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာဟု ဆိုအပ်သော သင်္ခါရ လောကကို လွန်မြောက်ဆဲဖြစ်သည်။
အဘိ ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၃၃။
(ဤကားမဂ် ၄-ပါးတို့၏ သင်္ခါရလောကကို လွန်မြောက်ပုံတည်း။
) မဂ်လေးပါးတို့တွင် သောတာပတ္တိမဂ်သည် ပုထုဇဉ်လောကကို— သကဒါဂါမိမဂ်သည် သောတာပန်လောကကို— အနာဂါမိမဂ်သည် သကဒါဂါမ်လောကကို— အရဟတ္တမဂ်သည် အနာဂါမ်လောကကို— လွန်မြောက်ဆဲ ဖြစ်သည်။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီသစ်၊၁၊၂၃၃။
(ဤကားမဂ် ၄-ပါးတို့၏ သတ္တလောကကို လွန်မြောက်ပုံတည်း။
) မဂ် ၄-ပါး ကိလေသာပယ်ပုံ သောတာပတ္တိမဂ်သည် ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄-ခု ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ် ၁-ခု၊ ဤစိတ် ၅-ပါးတို့ကို (အကြွင်းမဲ့) ပယ်သည်။
သကဒါဂါမိမဂ်သည် ရုန့်ရင်းသော ကာမရာဂနှင့်ယှဉ်သော ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်စိတ် ၄-ခု ဗျာပါဒနှင့် ယှဉ်သော ဒေါမနဿသဟဂုတ်စိတ် ၂-ခု ဤ ၆-ပါးတို့ကို (တနုကရအားဖြင့်) ပယ်သည်။
အနာဂါမိမဂ်သည်—သိမ်မွေ့သောကာမရာဂနှင့်ယှဉ်သော ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်စိတ် ၄-ခု ဗျာပါဒနှင့်ယှဉ်သော ဒေါမနဿသဟဂုတ်စိတ် ၂-ခု ဤစိတ် ၆-ပါးတို့ကို(အကြွင်းမဲ့) ပယ်သည်။
အရဟတ္တမဂ်သည် ရူပါရာဂ, အရူပရာဂနှင့်ယှဉ်သော ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်စိတ် ၄-ခု ဥဒ္ဓစ္စသဟဂုတ်စိတ် ၁-ခု ဤစိတ် ၅-ပါးတို့ကို (အကြွင်းမဲ့) ပယ်သည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၇။
သင်္ဂဟ၊၁၆၄။
လောကုတ္တရစိတ္တ (န) [လောကုတ္တရ + စိတ္တ] လောကုတ္တရာစိတ်။
လောကုတ္တရစိတ္တာနိ ပန နေဝ သုဒ္ဓဝိပဿကဿ၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၃။
(မ၊ဋီ၊၁၊၃၇၂။
အနုဋီ၊၁၊၂၀၉)။
လောကုတ္တရာစိတ်သည် အကျဉ်းအားဖြင့် ကုသိုလ် (= မဂ်)စိတ် ၄-ပါး, ဝိပါက် (= ဖိုလ်)စိတ်၄-ပါးဟု ၈-ပါးအပြားရှိသည်။
(သင်္ဂဟ၊၁၃-၄။
)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၈ ကြိယာစိတ် မရှိပေ အခြားသောစိတ်တို့၌ ကုသိုလ်, ဝိပါက်, ကြိယာဟု ၃-မျိုးရှိကြသော်လည်း လောကုတ္တရာစိတ်၌ကား ကုသိုလ် ဝိပါက်ဟု ၂-မျိုးသာ ရှိသည်။
ကြိယာစိတ် မရှိပေ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ-လောကုတ္တရာမဂ်စိတ် ၄-ပါးသည် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကိလေသာတို့ကို ၄-ပိုင်းခွဲ၍ စိတ္တက္ခဏတစ်ချက်တည်းဖြင့် ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ်သောကြောင့် ပင်တည်း။
(အဘိ၊ဝတာရ၊ဋ္ဌ၊၁၈။
ဝိဘာဝိနီ၊၉၉) လောကုတ္တရာစိတ် အကျယ် လောကုတ္တရာစိတ်သည် အကျယ်အားဖြင့်- (၁) ဈာန်အင်္ဂါ ၅-ပါးနှင့် တကွဖြစ်သော ပဌမဈာန်သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်၁-ပါး၊ (၂) ဈာန်အင်္ဂါ ၄-ပါးနှင့် တကွဖြစ်သော ဒုတိယဈာန်သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁-ပါး၊ (၃) ဈာန်အင်္ဂါ ၃-ပါးနှင့် တကွဖြစ်သော တတိယဈာန် သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁-ပါး၊ (၄) ဈာန်အင်္ဂါ ၂-ပါးနှင့် တကွ ဖြစ်သော စတုတ္တဈာန် သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁-ပါး (၅) ဈာန်အင်္ဂါ ၂-ပါးနှင့် တကွဖြစ်သော ပဉ္စမဈာန် သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် ၁-ပါး ဟု သောတာပတ္တိမဂ်စိတ်သည် ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ၅-ပါးအပြားရှိ၏၊ ထို့အတူ သကဒါဂါမိမဂ်စိတ်, အနာဂါမိမဂ်စိတ်, အရဟတ္တမဂ်စိတ်တို့၌လည်း ၅-ပါးစီရှိကြ၍ မဂ်စိတ်၂၀-ပြားသည်။
ထို့အတူ ဖိုလ်စိတ် ၄-ပါးသည်လည်း မဂ်အားလျော်စွာဖြစ်သောကြောင့် တစ်ပါးတစ်ပါး၌ ၅-ပါးစီ အပြားရှိကြ၍ ဖိုလ်စိတ်၂၀-ပြားသည်။
ထို့ကြောင့် လောကုတ္တရာစိတ်သည် အကျယ်အားဖြင့် ၄၀-ရှိသည်။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒ၊၃။
သင်္ဂဟ၊ ၁၆-၇ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၇၅။
) လောကုတ္တရာစိတ်၏ အာရုံ ယင်း လောကုတ္တရာစိတ်တို့သည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အာရုံပြုကြ၏။
(သင်္ဂဟ၊၅၁-၂။
) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
(၁၀) ကြိမ်မြောက် ဥပဒေပြု ယွမ်ရွေးကောက်ပွဲနှင့်အတူ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံတွင်များ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ပါသည်။
မေလ ၃၁ ရက်နေ့သည် ကမ္ဘာဆေးလိပ်မသောက်ရေး‌နေ့ ဖြစ်သည် Category:ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့များ။
အရတိ ၁ (ထီ) [န+ရတိ] (၁) ပျော်မွေ့ဖွယ် မဟုတ်သော။
(မိဠှသဒိသာ-ဟု ဒြဗ်နှင့် ဖွင့်ပြသောကြောင့် ဘာဝသာဓ်နက် မပြန်ပဲ ကမ္မသာဓနက် ပြန်သည်။
) (၁) အရတီ ဒါနိ သာ မမ သာ မမ (အရတိ မယှ သာ အဟု။
သံ၊၁-မူ)။
သံ၊၁၊၁၂၉။
ထေရီ၊၃၈၆။
အပ၊၂၊၂၃၅။
ယံ ကာမရတိံ ရမိတဗ္ဗံ သေဝိတဗ္ဗံ ကတွာ ဝဒသိ၊ သာ ဒါနိ မမ နိရတိဇာတိကတ္တာ မိဠှသဒိသာ။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၆၇။
(၂) မပျော်မွေ့ခြင်း။
(၂) (က) (ခ) အရတိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ ... နိဿရဏံ ဟေတံ အာဝုသော အရတိယာ၊ ယဒိဒံ မုဒိတာ စေတောဝိမုတ္တိ။
ဒီ၊၃၊၂၀၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၁၂။
သတ္တာနံ သမ္ပတ္တိယာ, ပန္တသေနာသနေသူ, အဓိကုသလေသု စ အသဟနံ အရမဏံ အရတိဣစ္စေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၇၉၊ ၃၈၀။
ကုသလေသူတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု။
အံ၊ဋီ၊၁၊၇၇။
(မ၊၃၊၈၇။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၉။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၈။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၁၆၄။
) (က) သုခိတသတ္တဝါတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာ စသည်တို့နှင့် ပြည့်စုံနေခြင်းကို ဝမ်းမမြောက်နိုင်, မရှုစိမ့်နိုင်ခြင်း၊ ငြူစူခြင်း။
(ခ) တောကျောင်း, သမထဝိပဿနာတရား, သာသနာတော်-စသည်တို့၌ မပျော်မွေ့ခြင်း, ပျင်းရိခြင်း။
(ခ) န စ နံ အရတိ သဟေယျ။
အရတီတိ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု ပန္တသေနာသနေသု စ ဥက္ကဏ္ဌာ။
အရတီ ဘတ္တသမ္မဒေါ။
ဇာ၊၂၊၁၇၀။
(ဤ၌ သ-ဂိုဏ်း, န-ဂိုဏ်း ရှောင်လိုသောကြောင့် အရတီ-ဟု ဒီဃ နှင့် ရှိသည်၊ မူရင်းပါဌ်ကား ရဿနှင့်သာတည်း။
) အရတီတိ အကုသလပက္ခာ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၇၁။
အရတိံ စ ရတိ စာတိ သာသနေ အရတိံ ကာမဂုဏေသု စ ရတိံ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၇။
(မ၊၂၊၄၁၁။
သံ၊၁၊၅၃။
သံ၊၃၊၉၁။
အံ၊၁၊၃၊ ၃၃၇။
အဘိ၊ဝိ၊၃၆၅။
ဓမ္မ၊၇၃။
သုတ္တနိ၊၃၂၀။
မဟာနိ၊၁၃၊ ၇၃။
ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၁၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၀၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၄။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၇။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၂။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၄၈။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၁၃။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၆၄၊ ၃၄၀။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၊ ၁၁၇၊ ၁၉၁။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၅၂၊ ၅၈။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၈။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၂၂။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၂၆။
သာရတ္ထ၊၁၊၄၄၂။
သာရတ္ထ၊၃၊၁၄၂။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၈၉။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၁၇။
မ၊ဋီ၊၁၊၂၆၃။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၅၄၊ ၂၈၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၄၁၆။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၂၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၆၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၅၀။
) (ဂ) ဇရာဘေး-စသည်တို့ကြောင့် အိမ်ရာ တည်ထောင် လူတို့ဘောင်၌ မပျော်မွေ့ခြင်း၊ သံဝေဂ အစွမ်းဖြင့် ငြီးငွေ့ ထိတ်လန့်ခြင်း။
(ဂ) ဩသာနေတွေဝ ဗျာရုဒ္ဓေ၊ ဒိသွာ မေ အရတီ အဟု။
သုတ္တနိ၊၄၂၄။
မဟာနိ၊၃၂၃။
မေ အရတီတိ ယာ အရတိ ယာ အနဘိရတိ ယာ အနဘိရမဏာ ယာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ယာ ပရိတသိတာ။
မဟာနိ၊၃၂၄။
ဥက္ကဏ္ဌိတောသ္မိံ ဗာဠှံ၊ အရတိ မံ သောမဒတ္တ အာဝိသတိ... အဇ္ဇေဝါဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ။
ဇာ၊၂၊၂၈။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၁၉၇။
(မိလိန္ဒ၊၃၁၁။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၂။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၇၇။
) (ဃ) စိတ်မချမ်းသာခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခ။
(ဃ) သစေ ရောဒေ ကိသာ အဿံ၊ တတ္ထ မေ ကိ ̊ ဖလံ သိယာ။
ဉာတိမိတ္တသုဟဇ္ဇာနံ၊ ဘိယျော နော အရတီ သိယာ။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၆၀။
တေသံ အဓိကတရာ အရတိ သိယာ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၄။
ဉာတိမိတ္တသုဟဇ္ဇာနံ၊ ဘိယျော နော အရတီ သိယာတိ အမှာကံ ဉာတီနံ မိတ္တာနံ သုဟဒယာနဉ္စ မမ သောစနေန ဘာတု မရဏဒုက္ခတော ဘိယျောပိ အရတိဒုက္ခမေဝ သိယာတိ။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၃ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အရိယမဂ္ဂ (ပု) [အရိယ+မဂ္ဂ] (၁) အရိယမဂ်၊ ဘုရားအစရှိသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်-တို့သည် သွားအပ်သော-တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော-လမ်းသော ခရီး-ကျင့်စဉ်တရား။
(ပြလတ္တံ့သော သာဓကများကိုထောက်၍ ကုမ္မဂ္ဂဟုခေါ်သော မှားယွင်းသော သာသနာပ အယူဝါဒ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သော မှန်ကန်သော အယူဝါဒနှင့် ဒါနစသောတရားများကိုလည်းကောင်း, သောတာပတ္တိမဂ်-စသော လောကုတ္တရာ မဂ်နှင့် လောကီ ကုသိုလ် ကြိယာနှင့်ယှဉ်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိစသော လောကီမဂ် တရားများကို၎င်း ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ-စသော သုစရိုတ်တရား ဆယ်ပါးကို၎င်း အရာဌာနအားလျော်စွာ အရိယမဂ်ဟု ခေါ်၏။
) (၁) ကုမ္မဂ္ဂပဋိပန္နံ မံ၊ အရိယမဂ္ဂံ သမာနယိ။
အရိယမဂ္ဂံ သမာနယီတိ...ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ဂတမဂ္ဂံ သမာနယိ သမ္မဒေဝ ဥပနေသိ။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၁၂။
အရိယမဂ္ဂံ သမာရူဟ။
ဇာ၊၁၊၂၄၉။
အရိယာနံ ဒါနာဘိရတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ မဂ္ဂံ အဘိရူဟ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၄၁၃။
အရိယမဂ္ဂဉ္စ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ အနရိယမဂ္ဂဉ္စ။
အံ၊၃၊၄၅၅၊ ၄၈၅။
ဧတေန နပ္ပကာသတိ၊ အရိယမဂ္ဂေါ ဣဓ ပါဏိနံ။
အရိယမဂ္ဂေါတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ။
ဝီရိယေန နံ ပဏာမေတွာ အရိယမဂ္ဂေါ ဝိသုဇ္ဈတိ။
အရိယမဂ္ဂေါတိ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂေါ။
အရိယမဂ္ဂါနန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒိစတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၇၁။
အရိယမဂ္ဂေါ—အဘိ၊က၊၃၉၈။
မဟာနိ၊၂၀၈။
စူဠနိ၊၅၈။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၀၈။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၁၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၁။
သာရတ္ထ၊၃၊၉၈၊ ၁၇၀။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၈၃။
သံ၊ဋီ၊၁၊၃၀၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၁၀၃၊ ၄၀၉။
အနုဋီ၊၂၊၁၉၂၊ ၂၀၄။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၁၆၉။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊၁၂၀။
အရိယမဂ္ဂါ—အဘိ၊ဓ၊၂၇၂ ပဋိသံ၊၃၄၉။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၆။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၂၂၅။
အရိယမဂ္ဂံ—မ၊၃၊၁၁၇။
အဘိ၊ဓ၊၂၁၂။
အဘိ၊ဝိ၊၁၁၈၊ ၃၃၉။
အဘိ၊ပု၊၁၁၈၊ ၁၂၀၊ ၁၈၃။
အဘိ၊က၊၁၇၃။
ဇာ၊၁၊၃၃၇။
မိလိန္ဒ၊၁၇၁။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၉၂။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၆၊ ၁၅၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၂။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၃၊ ၂၅၇။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၆။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၇၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၄၅၆။
ဝဇိရ၊၃၉၇။
ဝိမတိ၊၂၊၈၇။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၃၂။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၈၁။
မူလဋီ၊၃၊၃၇။
အနုဋီ၊၃၊၄၈။
အရိယမဂ္ဂေ–ပဋိသံ၊၈၃။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၀၀။
အရိယမဂ္ဂေန— အဘိ၊က၊၄၀၉။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၃။
ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၁၇၇။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆၇။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၀၆။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၅။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၇၉။
သာရတ္ထ၊၂၊၁၆။
ဝိမတိ၊၁၊၂၀။
မူလဋီ၊၁၊၁၀၀။
အနုဋီ၊၁၊၁၀၇။
အရိယမဂ္ဂီဟိ— မဟာနိ၊၇၄၊ ၁၃၅။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၀၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၄။
အရိယမဂ္ဂဿ–မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉၃။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၇၊၃၅၈။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၃၇။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၉၇။
အနုဋီ၊၁၊၆၄။
အရိယမဂ္ဂါယ-မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂။
အရိယမဂ္ဂါနံ-မဟာနိ၊၁၆။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၆။
အရိယမဂ္ဂေ —ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၇။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၇။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၉၄။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၁၀။
အရိယမဂ္ဂေသု-အဘိ၊ဓ၊၂၅၅။
ပဋိသံ၊ ၂၅၁။
(၂) အရိယမဂ်၊ နတ် ပြည်ခရီး။
(ဥဋ္ဌာနပါရိစရိယာ-တို့ဖြင့် မိဘတို့ကို ချမ်းသာအောင် ဆောင်ရွက်မှု ကုသိုလ် တရား။
) (၂) အရိယမဂ္ဂါဝရ-ကြည့်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၃ မဂ်လည်း ကြည့်ပါ။
ဘာဟီယာပြည်နယ် () သည် ဘရာဇီး၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၂၁၈.၄၃၁ စတုရန်းမိုင် (၅၆၅.၇၃၃ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) တွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄ သန်းမျှ နေထိုင်သဖြင့် ဘာဟီယာသည် ဘရာဇီးတွင် ၄ ခုမြောက် လူဦးရေအများဆုံး နေထိုင်သော ပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး ဧရိယာအားဖြင့် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။
မြို့တော်နှင့်အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဆာလ်ဗဒေါမြို့ ဖြစ်ပြီး လူဦး ၂.၈၈၆.၆၉၈ ရှိသည်။
မဂ္ဂ(ပု) [မဇ္ဇ+ဏ။
မဂ္ဂ+ဏ။
မ+ဂမု+ကွိ။
မဂ္ဂ+အ။
မ+ဂ။
ဂမု+အ။