kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် သာနီမင်းသားနယ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရှိတ်မိုဟာမက်ဘင် သာနီ အား ပထမဦးဆုံး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
ကာတာသည် ဥပဒေကြောင်းအရ မှီခိုနယ် အဆင့် ရှိသော်လည်း အယ်ခါလီဖာတို့နှင့် ပတ်သက်၍ မကျေနပ်သော စိတ်သည် လူအများကြားတွင် ရှိခဲ့သည်။
၁၈၆၇ တွင် အယ်လ်ခါလီဖာနှင့် အဘူဒါဘီ အုပ်ချုပ်သူတို့သည် အယ်လ်ဝါခရာသို့ ကြီးမားသော ရေတပ်ကြီးကို စေလွှတ်၍ ကာတာသူပုန်တို့ကို ချေမှုန်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် ၁၈၆၇-၆၈ ကာတာ-ဘာရိန်း စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိုစစ်ပွဲ အတွင်းတွင် ဘာရိန်းနှင့် အဘူဒါဘီ တပ်များက ဒိုဟာ နှင့် အယ်လ်ဝါခရာတို့အား လုယက်ဖျက်စီး ခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း ဘာရိန်းတို့၏ အကြမ်းဖက်မှုများသည် ၁၈၂၀ အန်ဂလို-ဘာရိန်း စာချုပ်ကို ဖောက်ဖျက်ရာကျသည်။
ပူးပေါင်း ကျူးကျော်ခြင်း နှင့် ကာတာတို့၏ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားလှယ် လူးဝစ် ပယ်လီအား ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက် ဖြန်ဖြေမှု ပြုစေခဲ့သည်။
သူ့အနေနှင့် ဘာရိန်းနှင့် ကွာတာသို့ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် သွားရောက်ခြင်းကလည်းကောင်း၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူစာချုပ်သည် လည်းကောင်း မှတ်တိုင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော ထိုအချက်များမှ ဘာရိန်းနှင့် ကာတာ ကွဲပြားခြားနားကြောင်း သိသာရှင်းလင်းစွာ လက်ခံခဲ့ပြီး မိုဟာမက် ဘင် သာနီ၏ ရာထူးနေရာကိုလည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
သဘောတူညီချက် ဖောက်ဖျက်မှု အတွက် ဘာရိန်းတို့အား သဘောမတူကြောင်း တရားဝင် သတိပေးခဲ့ရုံသာမက ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေမှ ကာတာ ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးနှင့် ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး မိုဟာမက် ဘင် သာနီ အား ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုညှိနှိုင်းမှု၏ ရလဒ်ကြောင့် နိုင်ငံရေး လက္ခဏာ အသစ်တစ်ခု ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ်ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၆ ရောက်မှသာ တရားဝင် အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အော့တမန် အုပ်ချုပ်မှု(၁၈၇၁-၁၉၁၅) left|၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဒိုဟာမြို့ဟောင်း အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ အပိုင် ဘဂ္ဂဒက် ဗီလာယက် နယ်မြေရှိ ဘုရင်ခံ မီဒတ်ပါရှာ ၏ နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေး အရ ဖိအားပေးမှုကြောင့် အယ်လ်သာနီတို့သည် ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရသည်။
အော့တမန် အစိုးရမှ တန်ဇီမက် ခေါ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံခြင်း နှင့် မြေမှတ်ပုံတင်ခြင်း အစရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် ထိုဒေသများကို အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ အပြည့်အဝ ပေါင်းစည်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း မကြာမီတွင် ကာတာ နှင့် အော့တမန်တို့၏ ဆက်ဆံရေး အေးစက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်သာနီတို့ အဘူဒါဘီ သိမ်းပိုက်ထားသော အယ်လ်ခေါ သို့ ချီတက်ရာတွင် အကူအညီပေးရန် အော့တမန်တို့မှ ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမို ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။
ထို့ပြင် အော့တမန် တို့မှ ကာတာ ၏ ခေမကမ် ခေါ် ဘုရင်ခံ အဖြစ် အယ်လ်သာနီတို့ အစား နေရာရယူရန် ကြိုးစားသည့် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သော မိုဟာမက် ဘင် အဘဒူ ဝါဟပ်အား ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ထောက်ခံခဲ့သည်။
Habibur Rahman, pgs.143–144ထို့အတွက်ကြောင့် အယ်လ်သာနီတို့မှ အော့တမန်တို့သည် ကျွန်းဆွယ်အား အင်အားသုံး ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားသည်ဟု ယုံကြည်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ပုန်ကန် ခဲ့ကြသည်။
အယ်လ်သာနီတို့သည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ခံ အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အခွန် ဆက်လက် ပေးဆောင်ခြင်း မပြုတော့ပေ။
Habibur Rahman, pgs.150–151 ၁၈၉၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မာမက် ဟာဖစ် ပါရှာသည် ကာတာသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး မပေးဆောင်ရသေးသော အခွန်အခများကို သိမ်းယူရန်နှင့် အော့တမန်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အဆိုပြုချက်များကို ဆန့်ကျင်သည့် အတွက် ဂျာဆင် ဘင် မိုဟာမက်ထံမှ ဖြေရှင်းချက် တောင်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
အသတ်ခံရနိုင်သည် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဂျာဆင်သည် ဒိုဟာမြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၀ မိုင်အကွာရှိ အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ သို့ မျိုးနွယ်စုဝင် အချို့ ခြံရံကာ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။
မာမက် က ဂျာဆင်အား ၎င်း၏ တပ်ဖွဲ့ကို လူစုခွဲရန်နှင့် အော့တမန်တို့ အတွက် ၎င်း၏ သစ္စာကို ပြသရန် တောင်းဆိုသော်လည်း ဂျာဆင်မှ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။
မတ်လတွင် အာဏာဖီဆန်မှုကို အပြစ်ပေးသည့် အနေနှင့် မာမက်မှ ဂျာဆင်၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သူနှင့် အခြားသော ထင်ရှားသည့် ကာတာ ခေါင်းဆောင် ၁၃ ယောက်တို့ကို အော့တမန် စစ်သင်္ဘော မာရစ်ပေါ်တွင် ဖမ်းဆီး အကျဉ်းချခဲ့သည်။
ဖမ်းဆီးထားသူများအား တူရကီ လိုင်ရာငွေ ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ပြန်လွှတ်ရန် ကမ်းလှမ်းမှုကို မာမက်မှ ငြင်းဆန်ပြီးနောက် ၎င်းမှ စစ်သည် အင်အား ၂၀၀ ခန့် ရှိသော စစ်ကြောင်းကို ယူစွတ် အီဖန်ဒီ ဦးဆောင်ပြီး ဂျာဆင်ရှိရာ အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ ခံတပ်သို့ ချီတက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သဖြင့် အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ စစ်ပွဲ အစပြုခဲ့သည်။
အီဖန်ဒီ၏ တပ်ဖွဲ့များသည် အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာသို့ ရောက်ပြီး မကြာမီတွင် များပြားလှသော ကာတာ ခြေလျင်တပ် နှင့် မြင်းတပ်များမှ သေနတ်ဖြင့် အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။
သူတို့သည် ရှီဘာကာ ခံတပ်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင်လည်း ကာတာတပ်တို့၏ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆက်လက် ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။
၎င်းတို့သည် အယ်လ်ဘစ်ဒါ ခံတပ်သို့ ဆုတ်ခွာပြီးနောက်တွင် ဂျာဆင်၏ ရှေ့တက်လာသော စစ်ကြောင်းမှ ခံတပ်အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သဖြင့် အော့တမန်တို့ အနေနှင့် ရှုံးနိမ့်ကြောင်း လက်ခံခဲ့ရပြီး မာမက်ပါရှာ၏ မြင်းတပ်များ ဟိုဖပ်ဖ် သို့ ကုန်းကြောင်းဖြင့် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဆုတ်ခွာနိုင်ရန် အတွက် ဖမ်းထားသူများကို အလဲအလှယ်ပြု၍ လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်။
Habibur Rahman, p. 152 ကာတာ တို့ အနေနှင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာမှ လွတ်လပ်ရေး အပြည့်အဝ မရခဲ့သော်လည်း စစ်ပွဲ၏ ရလဒ်ဖြင့် ဖိအားပေး ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်မှ တဆင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကာတာသည် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု (၁၉၁၆-၁၉၇၁) ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဆူဘာရာ ခံတပ် ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ စစ်ပွဲများ၌ စစ်မျက်နှာ အများအပြားတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သဖြင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာသည် ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ကာတာသည် အော့တမန် တို့အား ဆန့်ကျင်သည့် အာရပ်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးမှာ အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း အော့တမန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အာဏာ ဆက်လက် ကျဆင်းခဲ့သည်။
ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာတို့မှ ရှိတ်အဗ္ဗဒူလာ ဘင်ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီ နှင့် ၎င်းအား ဆက်ခံသူများအား ကာတာကျွန်းဆွယ်ကို အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အား အသိအမှတ်ပြု ပေးအပ်ခဲ့ရသည်။
အော့တမန်တို့ အနေနှင့် ကာတာရှိ ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေး အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရပြီး ပထမ ကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားသော အခါတွင် ဗြိတိသျှ ဘက်တော်သား ဖြစ်သော အဘဒူလာ ဘင် ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီမှ ၎င်းတို့အား ၁၉၁၅ တွင် ဒိုဟာမှ ဖိအားပေး စွန့်ခွာစေခဲ့သည်။
အော့တမန် အင်ပိုင်ယာအား ပိုင်းခြားမှု၏ ရလဒ် အဖြစ် ကာတာသည် ၁၉၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုနေ့တွင်ပင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းမှ ရှိတ်စော်ဘွား အဗ္ဗဒူလာ ဘင် ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီ နှင့် သဘောတူစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ကာတာအား ထရူရှယ်နိုင်ငံများ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
အဗ္ဗဒူလာမှ အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ ကြိုတင်သဘောတူညီချက် မပါဘဲ ဆက်ဆံရေး မဖော်ဆောင်ရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတို့မှ ကာတာအား ပင်လယ်ဘက်မှ တိုက်ခိုက်မှု အားလုံးအား အကာအကွယ်ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်တွင် အဗ္ဗဒူလာမှ ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် အခြား သဘောတူ စာချုပ်တစ်ခုအား လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်မှ ကာတာအား ပြည်တွင်း ပြည်ပ ခြိမ်းခြောက်မှုများမှ အကာအကွယ်ရရန် အခွင့်အရေး ပေးခဲ့သည်။
ရေနံများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ကြောင့် ထုတ်လုပ်နိုင်မှု နောက်ကျခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် စတင် လျော့ကျ လာခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယ နှင့် ပါကစ္စတန်တို့ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် ဖြစ်သည်။
၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ရေနံသည် ကာတာ၏ အဓိက ဝင်ငွေ အဖြစ် ပုလဲလုပ်ငန်း နှင့် ငါးလုပ်ငန်း အစား စတင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
ရေနံမှ ရရှိသော ငွေများဖြင့် ကာတာ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ တိုးချဲ့ခြင်း နှင့် ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းတို့ကို စတင် ပံ့ပိုးခဲ့သည်။
၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့ ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းရှိ အာရပ်မင်းသားနယ်များမှ ရုပ်သိမ်းဆုတ်ခွာရန် ဖိအားများ များ များပြား လာခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ နောက် ၃ နှစ်အကြာတွင် ပါရှားပင်လယ်ကွေ့၏ နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်တော့မည် မဟုတ်ဟု ကြေညာသော အခါတွင် ကာတာသည် ဘာရိန်း နှင့် အခြားသော ထရူရှယ်မင်းသားနယ် ၇ နယ်ဖက်ဒရယ် အစိုးရသို့ ပူးပေါင်းဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ဒေသတွင်း အငြင်းပွားမှုများကြောင့် ကာတာအနေနှင့် နောင်တွင် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် ထိုညွှန့်ပေါင်းအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ကာ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေး နှင့် နောက်ပိုင်းခေတ် (၁၉၇၁ မှ ယခု) ဒိုဟာ ခရောနစ်မှ မြင်တွေ့ရသော အနောက်ဘက် ပင်လယ်အော် မြင်ကွင်းနှင့် ရိုးရာလှေ ၁၈၆၈တွင် ကာတာနိုင်ငံသည် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် ရေကြောင်းဆိုင်ရာ အထွေထွေ သဘောတူ စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
ထိုစာချုပ်သည် ၁၉၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
ထို အထွေထွေ သဘောတူ စာချုပ်အရ နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး ကိစ္စများအား ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းသို့ လွှဲအပ်ထားပြီး ပြည်တွင်းကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်အား ခွင့်ပြုထားခဲ့သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် "အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်ခု အနေနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် တာဝန်ယူမှု အပြည့်အဝ ရှိရေးနှင့် မကိုက်ညီသော" ထိုသို့သော "အထူး သဘောတူစာချုပ်" များအား အဆုံးသတ် ခဲ့သည်။
Exchange of Notes constituting an Agreement between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and Kuwait regarding relations between the United ... Exchange of Notes concerning the Termination of Special Treaty Relations ... Northern Ireland and the State of Qatar, 3 September 1971 ထို လုပ်ဆောင်ချက်မှာ ကာတာအား အုပ်စိုးသူနှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း အစိုးရတို့ကြား သဘောတူညီချက်မှ တဆင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ် ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ အတွင်းတွင် ကာတာနိုင်ငံသည် အရေးပါသော နေရာတစ်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ခပ်ဖ်ဂျီတိုက်ပွဲတွင် ကာတာ တင့်ကားများသည် မြို့တွင်းရှိ လမ်းများ အတွင်း ဝင်ရောက်၍ အီရပ်စစ်တပ် နှင့် ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်နေသော ဆော်ဒီအာရေဗျ အမျိုးသား စောင့်ရှောက်ရေး တပ်များအတွက် ပစ်ကူပေးခဲ့သည်။
ကာတာသည် ကနေဒါမှ ညွန့်ပေါင်းတပ်များ အတွက် ၎င်း၏ နိုင်ငံအား တိုက်ခိုက်ရေး ကင်းလှည့် လေယာဉ်များအတွက် လေတပ် အခြေစိုက်စခန်း အဖြစ် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့ပြီး အမေရိကန် နှင့် ပြင်သစ် လေတပ်တို့အားလည်း ၎င်း၏ နယ်နိမိတ် အတွင်း ဝင်ရောက် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ရှိတ်ဟာမက် ဘင်ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီသည် ၎င်း၏ ဖခင် ဖြစ်သူ ခါလီဖာ ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ထံမှ စစ်တပ်နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့သာမက အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများ အပြင် ပြင်သစ်တို့၏nouvelobs.com: "Qatar : "S'ils pouvaient, ils achèteraient la Tour Eiffel" , 7 April 2013 ထောက်ခံမှုဖြင့် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှုအား လွှဲပြောင်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ရှိတ်ဟာမက်၏ လက်ထက်တွင် ကာတာသည် အတန်အသင့် ပွင့်လင်းလာခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား ရုပ်မြင်သံကြားဌာနကို တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၉၉၉ ခု မြူနီစီပါယ် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် အမျိုးသမီးများ မဲပေးခွင့် ရလာခြင်း၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲခြင်း နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ရိုမန်ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း တည်ထောင်ခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။
၂၀၁၀ တွင် ကာတာသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် အခွင့်အရေးကို အောင်မြင်စွာရရှိခဲ့ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ပထမဆုံး အိမ်ရှင် အဖြစ် ကျင်းပမည့် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အီမာမှ ကာတာ၏ ပထမဆုံး ဥပဒေပြု ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒုတိယနှစ် တစ်ဝက် အတွင်း ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသော်လည်း ၂၀၁၃ ဇွန်လတွင် ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ကာ နောက်ထပ် ကာတာ၏ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ၂၀၁၉ အထိ ရွှေ့ဆိုင်းသွားနိုင်သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် အမေရိကန်တို့ အီရတ်နိုင်ငံအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ရာတွင် အမေရိကန် စစ်ဆင်ရေး ဗဟိုဌာနချုပ် နေရာ အဖြစ်လည်းကောင်း အဓိက စစ်ထွက်ရာ ဒေသတစ်ခု အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဒိုဟာ ပလေယာ ဇာတ်ရုံတွင် အသေခံဗုံးခွဲမှုကြောင့် ဗြိတိသျှ ဆရာမတစ်ဦးအား သေဆုံးစေခဲ့သဖြင့် ယခင်က အကြမ်းဖက်မှုကို မကြုံတွေ့ဖူးသော တစ်နိုင်ငံလုံး တုန်လှုပ်သွားခဲ့သည်။
ထိုဗုံးခွဲမှုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်မှာ ကာတာရှိ အီဂျစ်လူမျိုး အိုမာ အာမက် အဗ္ဗဒူလာ အလီ ဖြစ်ပြီး အာရပ်ကျွန်းဆွယ်ရှိ အယ်လ်ကိုင်းဒါး အကြမ်းဖက် အဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်ဟု သံသယရှိခြင်း ခံရသူ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် နေတိုး၏ လစ်ဗျား စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး လစ်ဗျား အတိုက်အခံများကို လက်နက်တပ်ဆင်ပေးခဲ့သည်ဟု သတင်းရသည်။
ထို့အပြင် ယခုလက်ရှိ ဆီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း သူပုန်အဖွဲ့များအား အဓိက လက်နက်ထောက်ပံ့ပေးနေသူလည်း ဖြစ်သည်။
ကာတာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက်လည်း ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပြီး ၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီလတွင် တာလီဘန်တို့က ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများ အဆင်ပြေစေရန် အတွက် ကာတာတွင် နိုင်ငံရေး ရုံးတစ်ခုအား ဖွင့်လှစ်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှိတ်တာမင် ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီသည် ၎င်း၏ ဖခင်မှ ရုပ်မြင်သံကြား မိန့်ခွန်းဖြင့် အာဏာလွှဲပြောင်းပြီးနောက် ကာတာ၏ မင်းသားဖြစ်လာခဲ့သည်။
ရှိတ်တာမင်သည် နိုင်ငံသားတို့၏ အကျိုးကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် အဓိက ဦးစားပေး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်ရှိပြီး ထိုဆောင်ရွက်ရန် အချက်များတွင် အဆင့်မြင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ပညာရေးတို့ ဖော်ထုတ်ရန် ပါဝင်သည့် အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် ပြင်ဆင်ရန် အတွက် နိုင်ငံ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများကို တိုးချဲ့ရန်လည်း ပါဝင်သည်။
ကာတာသည် ယီမင်ရှိ ဟိုသစ်သူပုန်များနှင့် ယခင် ၂၀၁၁ အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေး အတွင်း ဖြုတ်ချခြင်းခံခဲ့ရသော သမ္မတ အလီ အဗ္ဗဒူလာ ဆလေး၏ သစ္စာခံများကို တိုက်ခိုက်သည့် ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သည့် ယီမင် ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ဝင်ရောက် စွက်ဖက်မှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။
"Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region". CNN. 27 March 2015. ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ တွင် အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ ဘာရိန်း၊ ယီမင် နှင့် လစ်ဗျားတို့မှ ကာတာနှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ကာတာနိုင်ငံမှ အစွန်းရောက်များကို ထောက်ပံ့နေသည့် အတွက်ကြောင့်ဟု ဆိုသည်။
နိုင်ငံရေး thumb|အီမာစော်ဘွား တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီအား အမေရိကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့် နှင့် အတူ ၂၀၁၇ မေလတွင် တွေ့ရစဉ် ကာတာနိုင်ငံသည် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် သို့မဟုတ် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးပြီး အယ်လ်သာနီ မိသားစုမှ အုပ်ချုပ်သည်။
http://www.state.gov/documents/organization/186656.pdfအယ်လ်သာနီ ဆွေမျိုးစုသည် ၁၈၂၅ ခုနှစ် စော်ဘွား မင်းဆက် တည်ထောင်သည့် အချိန်မှ အစပြု၍ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် ဥပဒေပြု ကောင်စီအတွင်း အဖွဲ့ဝင့် ၄၅ ဦး အနက် ၃၀ ဦးကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။
ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအား တခဲနက် ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ထောက်ခံသူ ၉၈% ခန့် ရှိသည်။
ကာတာနိုင်ငံ၏ အဋ္ဌမမြောက် အီမာစော်ဘွားမှာ တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ဖြစ်ပြီး သူ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဟာမက် ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီမှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက်တွင် အာဏာလွှဲပြောင်း ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
နန်းရင်းဝန်ကြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်နိုင် ဖြုတ်ချနိုင်သော သီးသန့် အာဏာရှိပြီး ထိုဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးများ ပေါင်းစပ်၍ ဝန်ကြီးကောင်စီ ကို ဖွဲ့စည်းထားကာ ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် နိုင်ငံအတွင်း အမြင့်မားဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ရှိသည်။
ထိုဝန်ကြီး ကောင်စီမှ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းရန် အတွက်လည်း အဆိုပြုနိုင်သည်။
ဝန်ကြီးကောင်စီ မှ အဆိုပြုသော ဥပဒေ နှင့် အမိန့်ဒီကရီ များကို မာဂျီလစ် အယ်လ် ရှူရာ ဟုခေါ်သော အကြံပေးကောင်စီသို့ ဆွေးနွေးရန် အတွက် တင်ပြပြီး ထိုမှတဆင့် အတည်ပြုရန်အတွက် အီမာစော်ဘွားထံသို့ ဆက်လက်တင်ပြကြသည်။
အကြံပေး လွှတ်တော်တွင် ဥပဒေကြမ်း ရေးဆွဲရန်နှင့် ဥပဒေ အတည်ပြုရန် အာဏာ အနည်းငယ်သာ ရှိပြီး ကိစ္စရပ် အားလုံးအတွက် အီမာစော်ဘွားတွင်သာ နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။
လက်ရှိ ကောင်စီတွင်ရှိသော ကိုယ်စားလှယ် အားလုံးမှာ အီမာစော်ဘွားမှ ခန့်အပ်ထားသူများသာ ဖြစ်သည်။
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ၁၉၇၀ ခုနှစ် မှ စ၍ ဥပဒေပြု အမတ် ရွေးကောက်ပွဲ မရှိခဲ့ဘဲ ထိုမတိုင်မီကမူ ဥပဒေပြု အဖွဲ့၏ တစိတ်တပိုင်းကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
ဥပဒေပြု အမတ် ရွေးကောက်ပွဲကို အစောဆုံး ၂၀၁၉ တွင် ပြန်လည် ကျင်းပရန် ရွှေ့ဆိုင်းထားသည်။
နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်း နှင့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ တည်ထောင်မှုကို ကာတာ ဥပဒေမှ ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။
ရှာရီယာ ဥပဒေ ကာတာနိုင်ငံ၏ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ရှာရီယာ ဥပဒေသည် ကာတာ ဥပဒေ၏ အဓိက ရင်းမြစ် ဖြစ်သည်။
တကယ်တမ်းတွင်မူ ကာတာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေ သည် တရားမ ဥပဒေစနစ် နှင့် ရှာရီယာ ဥပဒေ တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
မိသားစု ဥပဒေ၊ အမွေဆက်ခံခြင်း ဥပဒေ နှင့် အချို့သော ရာဇဝတ်မှုများ ( အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်မှု၊ ဓားပြမှု နှင့် လူသတ်မှု တို့ အပါအဝင်) အတွက် ရှာရီယာ ဥပဒေကို ကျင့်သုံးသည်။
အချို့သော အမှုအခင်းများတွင် ရှာရီယာ ဥပဒေကို အခြေခံသော မိသားစု တရားရုံးမှ အမျိုးသမီး သက်သေသည် အမျိုးသား သက်သေ၏ တစ်ဝက်မျှသာ တန်သည် ဟု ယူဆလေ့ ရှိသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပုဒ်မများ ပါဝင်သော မိသားစု ဥပဒေကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
အစ္စလာမ် ထုံးစံ မိန်းမ တစ်ယောက်ထက် ပို၍ ယူခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။
ရှာရီယာ ဥပဒေကို ဟန်ဘာလီ မွတ်စလင် ထုံးစံ ဖြင့် ကျင့်သုံးသောကြောင့် တရားဥပဒေ အရ ကိုယ်ထိလက်ရောက် အပြစ်ပေးခြင်းမှာ ကာတာတွင် မထူးဆန်းပေ။
အရက်သောက်ခြင်း နှင့် တရားမဝင် သံဝါသ ပြုခြင်း တို့အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အပြစ်ပေးလေ့ ရှိသည်။
ကာတာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေ၏ အပိုဒ် ၈၈ တွင် အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်မှု အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ သတ်မှတ်ထားပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသမီး တစ်ဦး ထိုပြစ်ဒဏ် ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အများအားဖြင့် နိုင်ငံခြားသား များ ဖြစ်သော လူ ၁၈ ဦးမှာ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ မှ အချက် ၁၀၀ အတွင်း အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး တရားမဝင် လိင်ဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်း အတွက် ဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင်လည်း အများအားဖြင့် နိုင်ငံခြားသား များဖြစ်သော လူ ၂၁ ဦးမှာ အလားတူ ကျူးလွန်မှုများကြောင့်ပင် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၃၀ မှ ၁၀၀ အထိ အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်မူ နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား ၆ ဦးမှာ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ မှ ၁၀၀ အတွင်း အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်သော မွတ်စလင် များသာလျှင် ထိုအပြစ်ဒဏ် ကျခံနိုင်သဖြင့် ထိုပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းများအား အမှန်တကယ် လုပ်ဆောင်သည် မလုပ်ဆောင်သည် ဆိုသော အချက်ကို မသိရပေ။
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မွတ်စလင် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားတစ်ဦးအား အရက်သေစာ သောက်စားမှု အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ အပြစ်ပေးခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မွတ်စလင် နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား တစ်ဦးအား အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်း နှင့် အရက်မူးနေစဉ် ကားမောင်းခြင်း အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ အပြစ်ပေးခဲ့သည်။
ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ခြင်းမှာ ကာတာတွင် တရားဝင်သော အပြစ်ပေးနည်း ဖြစ်ပြီး ဘာသာပြောင်းခြင်းနှင့် လိင်တူ ဆက်ဆံခြင်းအတွက် သေဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။
ဘာသာတရားအား စော်ကားခြင်း အတွက် ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်ပြီး အခြားသူများအား ဘာသာကူးပြောင်းရန် ဆွယ်ခြင်းအတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် အပြစ်ပေးခံရနိုင်သည်။
အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်းသည် ကာတာ၌ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တရားဝင်ပြီး အချို့သော ကြယ်ငါးပွင့် ဟိုတယ်များ အနေနှင့် ၎င်းတို့၏ မွတ်စလင် မဟုတ်သော ကပ်စတန်မာများ အတွက် အရက် ရောင်းချခွင့် ရှိသည်။
မွတ်စလင်များသည် အရက်သောက်သုံးခွင့် မရှိဘဲ အရက်သေစာ သောက်စားသည်ကို ဖမ်းမိပါက ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် နေရပ်သို့ ပြန်ပို့ခြင်း တို့ ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။
မွတ်စလင် မဟုတ်သော နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ အနေနှင့် တစ်ကိုယ်ရည် သောက်သုံးရန် အတွက် အရက်ဝယ်ခွင့် ပါမစ် လျှောက်ထားနိုင်သည်။
ကာတာ လေကြောင်းလိုင်း၏ လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ကာတာ ဖြန့်ချိရေး ကုမ္ပဏီအား အရက်နှင့် ဝက်သား တင်သွင်းခွင့် ပေးထားပြီး ထိုကုမ္ပဏီမှ နိုင်ငံအတွင်း တစ်ခုတည်းသော အရက်အရောင်းဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ထားကာ အရက်လိုင်စင် ရှိသူများအား ဝက်သား ရောင်းချပေးသည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံး ပြိုင်ပွဲ အတွင်း ပရိသတ် ဇုန် များတွင် အရက်ရောင်းချ ခွင့်ပေးမည်ဟု ကာတာ အာဏာပိုင်များက လိုလားစွာ ခွင့်ပြုထားသည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် အထိ ဒိုဟာမြို့ အနီး လူတို့ ပြုလုပ်ထားသော ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည့် ပါးလ်ကာတာတွင် အရက် ရောင်းချခွင့် ပြုထားသည်။
ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် စားသောက်ဆိုင်များအား အရက်ရောင်းချချင်း မပြုရန် တားမြစ်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ တားမြစ်မှုအတွက် အကြောင်းပြချက် မပေးခဲ့ပေ။
သို့သော်လည်း အများက ထင်မြင်ယူဆကြသည်မှာ အစိုးရ အနေနှင့် နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော တော်ဝင်အကြံပေးအဖွဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီတွင် ပိုမို၍ ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို လိုချင်သောကြောင့် ဖြစ်သည် ဟူ၍ ယူဆကြသည်။
အစိုးရနှင့် အပန်းဖြေ စခန်း တည်ဆောက်သူတို့ကြား ငွေရေးကြေးရေး အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွားနေသည်ဟုလည်း ကောဠာဟာလ ထွက်ပေါ်လျက် ရှိသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအား နိုင်ငံ၏ ကန့်သတ်ထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုကို သတိပေးရန်အတွက် သင့်တင့်လျှောက်ပတ်ခြင်း ကမ်ပိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။
အမျိုးသမီး တိုးရစ်များ အနေနှင့် အသားကပ်ဘောင်းဘီများ၊ မီနီစကတ်များ၊ လက်ပြတ်အင်္ကျီများနှင့် တိုသော ကျပ်သော အဝတ်များကို အများပြည်သူ ရှေ့မှောက်တွင် မဝတ်ဆင်ရန် အကြံပေးခဲ့သည်။
အမျိုးသားများ အနေနှင့်လည်း ဘောင်းဘီတိုနှင့် စွပ်ကျယ်သာ ဝတ်ဆင်ခြင်း မပြုရန် သတိပေးခဲ့သည်။
လူ့အခွင့်အရေး အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုအရ အာရှတခွင်နှင့် အာဖရိက အချို့အစိတ်အပိုင်းတို့မှ နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများသည် ကာတာသို့ အလုပ်ကြမ်းသမားများ သို့မဟုတ် အိမ်စေများ အဖြစ် မိမိတို့ ဆန္ဒအလျောက် လာရောက်လုပ်ကိုင်ကြသော်လည်း အချို့မှာ ၎င်းတို့ ဆန္ဒနှင့် မညီသော ဖိနှိပ်ခိုင်းစေခြင်းကို ခံကြရသည်။
အလုပ်သမား အခွင့်အရေး အဓိက ဖောက်ဖျက်မှုများတွင် ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ပေးရန် ရှိသည်များကို မပေးဘဲ ထားခြင်း၊ အလုပ်ရှင်မှ ထောက်ပံ့ရန် ရှိသည့် အခွင့်အရေးများကို အလုပ်သမား ထံမှ ပိုက်ဆံ ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာ သွားလာမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း (နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၊ ခရီးသွားလက်မှတ် နှင့် ထွက်ခွင့် ပါမစ်များကို သိမ်းထားခြင်း)၊ ချုပ်နှောင်ထားခြင်း၊ ဥပဒေနှင့် အရေးယူရန် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း တို့အပြင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများ ပါဝင်သည်။
ကာတာသို့ ရောက်ရှိလာသော ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ နိုင်ငံတွင် အလုပ်ရှာဖွေပေးသူများအား မတန်တဆ ဈေးနှုန်းများဖြင့် အလုပ်ရရန် ပေးခဲ့ကြရသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ် လေ့လာချက်အရ ကာတာရှိ ရာဇဝတ်မှု ပုဒ်မများတွင် ရာဇဝတ်မှု ပြစ်ဒဏ်များ အဖြစ် ကြိမ်ဒဏ်နှင့် ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ခြင်း တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ကုလသမဂ္ဂ၏ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ကော်မတီမှ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ကုလသမဂ္ဂ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် မှ ချမှတ်ထားသော လိုက်နာရန် အချက်များကို ချိုးဖောက်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ကာတာနိုင်ငံသည် သေဒဏ်ကို နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေး အတွက် ဆက်လက်ကျင့်သုံးသည်။
သေဒဏ်ချမှတ်ခြင်းမှာ ရှားပါးပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ် ကတည်းက ကာတာတွင် နိုင်ငံတော်မှ သေဒဏ်ပေးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
ကာတာတွင် လိင်တူဆက်ဆံမှုများမှာ တရားမဝင်ဘဲ သေဒဏ်အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။
ကာတာရှိ စပွန်ဆာပေးခြင်း ဆိုင်ရာ ဥပဒေ အရ အလုပ်အတွက် စပွန်ဆာ ပေးထားသော အလုပ်ရှင်သည် မိမိတစ်ဦးတည်း၏ သဘောဆန္ဒဖြင့် အလုပ်သမား၏ နေထိုင်ခွင့် ပါမစ်ကို ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း၊ အလုပ်သမား အနေနှင့် အလုပ်ရှင် ပြောင်းလဲခြင်းကို ငြင်းပယ်နိုင်ခြင်း၊ ရဲ ထံသို့ ထွက်ပြေးသွားကြောင်း သတင်းပို့နိုင်ခြင်း နှင့် နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာခွင့်ကို ငြင်းဆန်နိုင်ခြင်း တို့အတွက် အခွင့်အာဏာ ရှိသည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် အလုပ်ရှင်မှ အလုပ်သမား၏ လှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်နိုင်ပြီး အလုပ်သမားဘက်မှ အနိုင်ကျင့် ခံရခြင်းကို သတင်းပို့ရန် နှင့် ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေးကို တောင်းဆိုရန် ကြောက်ရွံ့ကြမည် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ (အိုင်တီယူစီ) ၏ အဆိုအရ ဗီဇာ စပွန်ဆာပေးသည့် စနစ် အရ အလုပ်သမား အနေနှင့် အနိုင်ကျင့်သည့် အလုပ်ရှင်ထံမှ ထွက်ခွာရန် ခက်ခဲ၍ ပြည်ပသို့ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ မသွားနိုင်သည့် အတွက် အဓမ္မ ခိုင်းစေမှုများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည် ဟု ဆိုသည်။
ကာတာသည် ရွေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများ အတွက်လည်း လစာ စံသတ်မှတ်ချက်ကို ပြဋ္ဌာန်း ထားခြင်း မရှိပေ။
ကာတာမှ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေ အကြံပေး ကုမ္ပဏီ ဒီအယ်လ်အေ ပိုင်ပါ အား ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား စနစ်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီး အစီရင်ခံစာ တင်ပြရန် ငှားရမ်း တာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၄ မေလတွင် ဒီအယ်လ်အေ ပိုင်ပါမှ ကာဖလာ စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အကြံပြုချက် ၆၀ ကျော်ကို တင်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် ထွက်ခွင့်ပါမစ် စနစ်ကို ပယ်ဖျက်ရန်နှင့် ကာတာမှ အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကတိပြုထားသော အနည်းဆုံး လစာစနစ်ကို စတင်ရန်တို့ ပါဝင်သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကာတာ အာဏာပိုင်တို့မှ သီးခြားဖြစ်သော အလုပ်သမားသမဂ္ဂ တည်ထောင်ခွင့်ပေးမည့် ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒကို ကြေညာခဲ့သည်။
ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ အားလုံးအတွက် ပြည်တွင်း အလုပ်ရှင်မှ စပွန်ဆာ ပေးရန် လိုအပ်သော စပွန်ဆာ စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည်ဟူ၍လည်း ကြေညာခဲ့သည်။
အလုပ်သမား ဥပဒေကို ပြင်ဆင်မှုများထဲတွင် အလုပ်သမားများ၏ လခအားလုံးကို သူတို့၏ ဘဏ်စာရင်းထဲသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်းရန် အာမခံခြင်း နှင့် နွေရာသီအတွင်း အပူဆုံး အချိန်များတွင် ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ချိန် ကို ကန့်သတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
၂၀၁၅ အစောပိုင်းတွင် ရေးဆွဲသော ဥပဒေကြမ်းမှ အလုပ်သမားများ၏ လစာကို ပေးရန် ပျက်ကွက်သော ကုမ္ပဏီများ အနေနှင့် အလုပ်သမား ထပ်မံ ငှားရမ်းခွင့်ကို ခဏတာ ဆိုင်းငံ့ထားမည် ဆိုသော အချက်လည်း ပါဝင်သည်။
၂၀၁၅ အောက်တိုဘာလတွင် ကာတာ အီမာစော်ဘွားမှ နိုင်ငံ၏ စပွန်ဆာ စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲချက်များကို ဥပဒေ အတွင်းသို့ လက်မှတ်ရေးထိုး ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ဥပဒေ အသစ်သည် တစ်နှစ် အတွင်း အသက်ဝင်မည် ဖြစ်သည်။
စောင့်ကြည့်ဝေဖန်သူများ ဘက်ကမူ ထိုပြောင်းလဲမှုများတွင် အချို့သော အလုပ်သမား အခွင့်အရေး ကိစ္စရပ်များကို ဖြေရှင်းရန် ပျက်ကွက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
၁၉၉၉ ခု ဗဟိုမြူနီစီပါယ်ကောင်စီ ရွေးချယ်ပွဲတွင် ကာတာနိုင်ငံသည် အမျိုးသမီးများအား အမျိုးသားများနှင့် တန်းတူ မဲပေးခွင့် ပြုခဲ့သည်။
ကာတာ နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သော ထိုရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၉၉ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက် အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးများနေ့ နှင့် အချိန်ကိုက်၍ ကျင်းပခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး thumb|ယခင် အီမာစော်ဘွား ဟာမက်ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ် သာနီအား အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နှင့် အတူ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရစဉ် နယ်နိမိတ်ကြီးမားသော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ရှိသည့် နိုင်ငံငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည့် ကာတာနိုင်ငံသည် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးမြှင့်ရန် ကြိုးစား သကဲ့သို့ နိုင်ငံနှင့် အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွား မိသားစုအားလည်း ကာကွယ်ရန် ဆောက်ရွက်သည်။
ကာတာနှင့် အခြား နိုင်ငံများ မဟာမိတ် ပြုခြင်း သမိုင်းကြောင်းကို ကြည့်မည် ဆိုပါက ၎င်းတို့၏ ပေါ်လစီ အခြေခံအား ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
၁၇၆၀ နှင့် ၁၇၉၁ ခုနှစ် အတွင်း လတ်တလော ဩဇာရှိသူ ဖြစ်သည့် အော့တမန်များ၊ ဗြိတိသျှများ၊ ဘာရိန်းမှ အယ်လ်ခါလီဖာ စော်ဘွားများ၊ အာရေဗျများ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျမှ ဝါဟာဘီများ အစရှိသူတို့ထံမှ တရားဝင် အစောင့်အရှောက် ရယူခဲ့သည်။
ကာတာ၏ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်း အတွင်း တိုးတက်လာသော ပုံရိပ်နှင့် နိုင်ငံတကာ အရေးအခင်းများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်မှု အတွက် အချို့သော စောင့်ကြည့်လေ့လာသူများမှ အင်အား အလယ်အလတ်ရှိသော နိုင်ငံဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
ကာတာသည် အိုပက် အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် စောစီးစွာ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ၏ တည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အာရပ်လိဂ်၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။
ကာတာသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မဖြစ်မနေ လက်ခံသော နိုင်ငံ မဟုတ်ပေ။
ကာတာသည် နိုင်ငံခြား အင်အားကြီး နိုင်ငံများနှင့်လည်း အပြန်အလှန် ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။
ကာတာသည် အမေရိကန် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ အတွင်း စစ်ဆင်ရေးများအတွက် ပူးပေါင်း လေတပ် အခြေစိုက် စခန်း ဖြစ်သော အယ်လ် အူဒိတ် လေတပ်စခန်းကို အခြေစိုက်ခွင့် ပေးထားသည်။
ထို့ပြင် အမေရိကန် နှင့် ဗြိတိသျှ တပ်တို့အား ၎င်း၏ လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းကို အသုံးပြု၍ အီရတ် နှင့် အာဖဂန် နစ္စတန်သို့ ရိက္ခာများ တင်ပို့ခွင့် ပြုထားသည်။
ထိုသို့ မဟာဗျူဟာ ကျသော စစ်စခန်းကို အခြေစိုက်ခွင့် ပေးထားသော်လည်း ကာတာသည် အနောက်ကမ္ဘာ၏ အားကောင်းသော မဟာမိတ် မဟုတ်ပေ။
ကာတာသည် အာဖဂန် တာလီဘန်များအား နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံရေး ရုံး ဖွင့်ခွင့် ပေးထားပြီး အီရန်နိုင်ငံနှင့်လည်း စပ်တူ ပူးပေါင်း လုပ်ကိုင်သော သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ တွင်း အပါအဝင် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။
နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာမှ တင်ပြသော ပေါက်ကြားလာသည့် စာရွက်စာတမ်း များ အရ ကာတာ၏ အကြမ်းဖက်မှု ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော လုပ်ဆောင်ချက် မှတ်တမ်းမှာ ဒေသအတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သည်။