kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘုရင်မကလေးသည် ငယ်ရွယ်သူဖြစ်၍ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အတွေ့အကြုံဗဟုသုတ နည်းသေးသော်လည်း ဝှစ်ပါတီခေါင်းဆောင် ဝန်ကြီးချုပ်လော့မဲလဗုန်းက တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ လူမှုဆက်ဆံရေးကိုလည်းကောင်း ဖခင်သဖွယ် သွန်သင်လမ်းပြပေးခဲ့သည်။
ဝိတိုရိယဘုရင်မသည် နန်းတက်ပြီးနောက် သုံးနှစ်ခန့်ကြာသောအခါ မောင်တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ အဲလ်ဘတ်မင်းသားနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်။
သူတို့နှစ်ဦး၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့ဖွယ်ရာသာ ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
အဲလဘတ်မင်းသားသည် အကျင့်စာရိတ္တကောင်းမွန်၍ စာပေ၊ ဂီတနှင့် အနုပညာတို့ကို မြတ်နိုးသူလည်းဖြစ်သည်။
တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံရသည်။
ဘုရင်မကလည်း မင်းသားကို အထူးပင်အားကိုးသည်ဖြစ်ရာ မိမိ၏အကြံပေးအရာရှိချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အတွင်းရေး အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ပေးအပ်ထားသည်။
၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် အဲလဗတ်မင်းသားအား ကြင်ဖက်တော် မင်းသားဘွဲ့ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဘုရင်မနှင့် ကြင်ဖက်တော်မင်းသားတို့တွင် သားသမီးကိုးယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ သားတော်များထဲက အကြီးဆုံးဖြစ်သူသည် နောင်အခါ၌ သတ္တမ အက်ဒွပ်ဘုရင်အဖြစ် အရိုက်အရာကို ဆက်ခံရလေသည်။
ဝိတိုရိယ ဘုရင်မလက်ထက်တွင် ဆာရောဗတ်ပီး၊ လော့ပါမာ စတန်၊ ဗင်ဂျမင်ဒစ်ဇရေလီ၊ ဂလက်စတုန်း၊ လော့ဆော့စဗရီ စသော ထူးချွန်သည့် ဝန်ကြီးချုပ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သဖြင့် ဗြိတိသျှအင်ပါယာကြီးသည် တန်ခိုးအာဏာ တိုးတက်ကြီးမြင့်ခဲ့လေသည်။
အရေးကြီးသော အဖြစ်အပျက်များနှင့်လည်း တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။
၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါပြည်၌ ပုန်ကန်မှု ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ၁၈၄ဝ ပြည်နှစ်တွင် အထက်နှင့် အောက်ပြည်နယ်တို့၌ကို ပေါင်းစည်း၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးခဲ့သည်။
ထိုနှစ်၌ပင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဘိန်းစစ်ပွဲကို တိုက်ခဲ့ရသည်။
တစ်ဖန် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ကရိုင်းမီးယားစစ်ပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် တောင်အာဖရိက စစ်ပွဲကိုလည်းကောင်း တိုက်ခဲ့ရလေသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ တပ်တွင်းပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့၍ နောက်နှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီလက်မှ အစိုးရလက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့လေသည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် အီဂျစ်ပြည်၌ ကြီးစိုး၍ အင်ပါယာကိုလည်း တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်ရှိ ပြည်နယ်များကို ပြည်ထောင်စုများအဖြစ် အသီးသီးစုပေါင်းခဲ့၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်း ပေးခဲ့၏။
ပါလီမန်သည် အလုပ်သမားတို့၏ အခြေအနေ တိုးတက်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ မသင်မနေရ ပညာရေးဖြစ်ပေါ်လာရန်သော်လည်းကောင်း၊ အက်ဥပဒေများ ပြုလုပ်ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။
မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုလည်း ပြုပြင်ပေးခဲ့သည်။
မဲဆန္ဒပေးနိုင်ခွင့်ကို တိုးချဲ့သတ်မှတ်ခဲ့၍ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဒီမိုကရေစီသဘော သက်ဝင်အောင် ပြုပြင်ပေးခဲ့၏။
အယူဝါဒဆိုင်ရာတွင် သာတူညီမျှမှုရှိစေရန်ကိုလည်း အစိုးရက ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
အိုင်ယာလန်ပြည်၌ လယ်မြေစနစ်ကို ပြုပြင်ပေးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ခွင့်ပေးသော နိုင်ငံလည်းဖြစ်လာသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ဝိတိုရိယနန်းတက်စ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ အခြေအနေနှင့် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကွယ်လွန်သည့်အချိန်က ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ အခြေအနေတို့မှာ များစွာပြောင်းလဲခဲ့လေသည်။
ဘုရင်မကြီးသည် နန်းတက်စက ဝှစ်ပါတီကို အားပေးခဲ့သော်လည်း နောင်အခါတွင် တိုရီ (ဝါ) ကွန်ဆ‌ဗေးတစ်ပါတီခေါင်းဆောင် ဝန်ကြီးချုပ်ဒစ်ဇရေလီကို စွဲစွဲမြဲမြဲအားပေးခဲ့၏။
ဝန်ကြီးချုပ်များထဲတွင် ဘုရင်မကြီးသည် ဒစ်ဇရေလီကို အရေးအပေးဆုံးဖြစ်၍ ဂလက်စတုန်းကိုမူ သဘောမကျဆုံးဖြစ်သည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ဒစ်ဇရေလီသည် ဘုရင်မကြီးအား အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဧကရီဘုရင်မဘွဲ့ကို ခံယူရအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ဒစ်ဇရေလီ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်မှ ပြုတ်ကျသွားပြီးနောက်၌ပင် ဘုရင်မကြီးသည် နိုင်ငံရေးကိစ္စများတွင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှင့် လျှို့ဝှက်စွာဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
ဘုရင်မကြီးသည် နန်းသက်နောက်ပိုင်းတွင် ရုရှားနှင့်စစ်ဖြစ်တော့မည့် အခြေသို့ရောက်အောင် တူရကီအားကူညီ၍ ကမ္ဘာ့ရေးရာ၌ ပါဝင်ရမည်ဟူသော နိုင်ငံခြားဝါဒကိုပါ ကျင့်သုံးခဲ့လေသည်။
၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ကြင်ဖက်တော်မင်းသား ကွယ်လွန်သဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်များကို မပျက်မကွက် ထမ်းရွက်သည်မှတစ်ပါး နှစ်ပေါင်းများစွာ မင်းပွဲသဘင်များသို့ တက်ရောက်ခြင်း မပြုခဲ့ချေ။
၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ နန်းသက် အနှစ်ငါးဆယ်မြောက် ရွှေရတု သဘင်ပွဲတော်နှင့် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် နန်းသက် အနှစ်ခြောက်ဆယ်မြောက် စိန်ရတု သဘင်ပွဲတော် ကျင်းပသည့်အခါများတွင်သာ မင်းပွဲများသို့ ကိုယ်တိုင် တက်ရောက်၍ ပြည်သူလူထု၏ ကောင်းချီး ဩဘာပေးခြင်းကို ခံယူလေသည်။
ဘုရင်မကြီးသည် ကြင်ဖက်တော်ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ စံနေသည် ဟူ၍မရှိဘဲ ဝင်ဆာနန်းတော်တွင်လည်းကောင်း၊ ကြင်ဖက်တော် ပုံစံထုတ် လုပ်သည့်အတိုင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ဗယ်လမိုးရဲ နန်းတော်၌ လည်းကောင်း၊ ဝိုက်ကျွန်းရှိ ဆောင်းရာသီ စံအိမ်တော်၌ လည်းကောင်း စံနေခဲ့သည်သာ များလေသည်။
ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးသည် ၆၃ နှစ်မျှ နန်းစံ ပြီးနောက် သက်တော် ၈၁နှစ်အရွယ် ခရစ်နှစ် ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ဝိတိုရိယရေတံခွန်သည် အာဖရိက တိုက်တောင်ပိုင်း ရိုဒီးဇီးယားနိုင်ငံနှင့် ဇမ်ဗီယာနိုင်ငံတို့၏ နယ်ခြား ဇစ်ဗီဇီမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ ဒေးဗစ်လစ်ဗင်းစတုန်သည် ထိုရေတံခွန်သို့ ရောက်ရှိသည်တွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကို အစွဲပြု၍ ဝိတိုရိယ ရေတံခွန်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
ဇမ်ဗီဇီမြစ်သည် အာဖရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့်တစ်လျှောက် စီးဆင်းလာပြီးနောက် ဝိတိုရိယရေတံခွန်နေရာသို့ ရောက်သော် ရုတ်တရက်အောက်ခြေရှိ ချောက်ထဲသို့ အဟုန်ပြင်းစွာ ထိုး ဆင်းလေသည်။
ကျဆင်းသည့် ရေတံခွန်အမြင့်သည် ပေ ၃၆၀ ခန့်ဖြစ်၍ အကျယ်မှာ တစ်မိုင်ကျော်ဖြစ်သည်။
ချောက်ကမ်းပါးထိပ်တွင် ရေသည် တစ်ပြင်တည်းကျဆင်းလာသည်မဟုတ်၊ ကျွန်းကလေးများက ကြားခံလျက်ရှိ သဖြင့် ရေကြောင်းလေးကြောင်းခွဲ၍ ကျဆင်းသည်။
အလယ်တွင်ရှိကြသည့် ရေတံခွန်မကြီးနှင့် သက်တံရေတံခွန်တို့သည် အကျယ်ဆုံးရေပြင် နှစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။
ကျဆင်းသောရေအဟုန်ကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသည့် အခိုးအငွေ့ကို ၁ဝ မိုင်ခန့်ဝေးသော နေရာကပင် မြင်နိုင်သည်။
ရေကျဆင်းသံသည်လည်း အဆက်မပြတ် မိုးခြိမ်းသံကဲ့သို့ပင် ပြင်းထန်သည်။
ထို့ကြောင့် တိုင်းရင်း သားတို့က ထိုရေတံခွန်ကြီးကို မိုးကြိုးမီးခိုး ဟု အမည်ပေးထားကြ သည်။
၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ထိုချောက်ကြီး၏ ကမ်းအစွန်းနှစ်ဖက်ကို ပေါင်းကူးတံတားဆောက်လုပ်၍ ဆက်သွယ်ထားရာ ကိပ္ပတောင်းမြို့မှ ကိုင်ရို မြို့သို့သွားသော မီးရထားသည် ထိုတံတားဖြင့် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ရလေသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယရေတံခွန်၌ ရေအားသုံးလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး စခန်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ။
thumb|ဝိတိုရိယအိုင် ဝိတိုရိယအိုင်သည် အာဖရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဖြစ်၍ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ဆူပီးရီးယာအိုင်မှလွဲလျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အကြီးဆုံး ရေချိုအိုင် ဖြစ်သည်။
ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း မှ ဝိတိုရိယဘုရင်မ၏အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဝိတိုရိယနီယန်ဇာ သို့မဟုတ် ဝိတိုရိယအိုင်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
ထိုအိုင်ကြီးသည် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံ အသီးအသီးအတွင်း၌ တစ်စိတ်တစ်ဒေသစီ ကျရောက်လျက်ရှိသည်။
အလျား ၂၅၅ မိုင်ကျော်၊ အနံ ၁၅၅ မိုင်ခန့်ရှိ၍ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်၂၆,၆ဝဝ (၆၈,၈၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်ရှိသည်။
အာဖရိကရှိ ဧရိယာ အကျယ်ဆုံးသော ရေကန် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပိုင်းဒေသ ရေကန်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော ရေချိုရေကန် ဖြစ်သည်။
ရေထုထည်အားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုပါက ဝိတိုရိယရေကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုက်ကြီးများပေါ်တွင် ရှိသော ရေကန်များတွင် အဌမနေရာတွင် ရှိပြီး ရေထုထည် ၂.၂ ဘီလီယံ ဧက-ပေ (၂,၇၅၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်။
ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေပေါင်း ၃,၇၂၆ မြင့်သော ကုန်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
၁၈၅၈ ခုနှစ်၌ အင်္ဂလိပ်အမျိုးသား ဂျွန် ဟန်နင်း စပိဆိုသူသည် အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်းမြစ်ဖျားခံရာအရပ်ကို စူးစမ်းရှာဖွေသည်တွင် ထိုအိုင် ကြီးကို တွေ့ရှိခဲ့၏။
နိုင်းမြစ်သည် အိုင်ကြီး၏ မြောက်ဘက်မှ စီးထွက် သည်။
၁၈၇၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၈၉ ခုနှစ်များတွင် အိပ်၊ အမ်၊ စတန်လေ ဆိုသူက လည်း အိုင်တွင်း၌ လှည့်ပတ်စူးစမ်းခဲ့ဖူးသည်။
ဝိတိုရိယအိုင်သည် ရေတိမ်၍ ကျောက်ဆောင်ပေါများသည်။
ရှေးအခါက အိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် တိုင်းရင်းသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ ကြသော်လည်း စက်စီယင်ကောင်ကိုက်သဖြင့် စွဲကပ်တတ်သော ဦးနှောက် ရောင် အိပ်မဝရောဂါဆိုးကြောင့် အိုးအိမ်ကို စွန့်လွှတ်ထွက်ပြေးကြရလေ သည်။
၁၈၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့များ သည် သင်္ဘောများဖြင့် ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်ကြသည်။
အရှေ့ဘက် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေရှိ မွန်ဗာဆာမြို့နှင့်လည်း မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ် လျက်ရှိသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယအိုင်၌ ရေအားသုံးလျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဝိတိုရိယ ရေကန်သည် မိုးရွာကျခြင်း နှင့် စမ်းချောင်းငယ် ထောင်ပေါင်းများစွာ တို့မှ ရေကို အဓိက ရရှိသည်။
ထိုကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်နေသော မြစ်ချောင်းများတွင် အကြီးဆုံးမှာ ကာဂဲရာ မြစ်ဖြစ်ပြီး မြစ်ဝမှာ ကန်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ရှိသည်။
ထိုကန်မှ စီးထွက်နေသော မြစ်နှစ်သွယ် ရှိသည်။
ပထမတစ်ခုမှာ နိုင်းမြစ်ဖြူ သို့မဟုတ် ဝိတိုရိယနိုင်းမြစ်ဟု ခေါ်ကြပြီး ကန်၏ မြောက်ဘက် ကမ်း ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ ဂျင်ဂျာဒေသမှ စီးထွက်သည်။
ဒုတိယတစ်ခုမှာ ကာတုန်ဂါမြစ်ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်ကမ်း လူကာရာမှ စီးထွက်ကာ ဂျော့ရှ် ရေကန်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ဝိနည်းဟူသည် ဝိနယဟူသော ပါဠိမှဖြစ်လာသော ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်သဖြင့် ဆုံးမရာဆုံးမကြောင်းဖြစ်သောတရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထိုဝိနည်းသည် အာဂါရိယဝိနည်း၊ အနာဂါရိယဝိနည်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။
ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် လူများနှင့်သက်ဆိုင်သော ဝိနည်းကို အာဂါရိယ ဝိနည်းခေါ်၍ ရဟန်းသံဃာတော်များနှင့် သက်ဆိုင်သောဝိနည်းကို အနာဂါရိယ ဝိနည်းဟုခေါ်သည်။
ဒုစရိုက် ၁ဝ ပါး၊ သုစရိုက် ၁ဝ ပါးအပြစ်အကျိုး၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်၊ ပရာဘဝသုတ်၊ ဝသလသုတ်တို့၌လာသော ပျက်စီးကြောင်း၊ ကြီးပွားကြောင်းစသော လူတို့ရှောင်ကြဉ်အပ်၊ ပြုကျင့်အပ်သော တရားသည် အာဂါရိယဝိနည်း (ဝါ) လူ့ဝိနည်းမည်၏။
ဗုဒ္ဓ၏ တပည့်သား သံဃာတော်များလိုက်နာကျင့်သုံးရန် ပညတ်ထားသော ဥပဒေစည်းမျဉ်းများဖြစ်သော ဝိနည်းပညတ်တော်သည် အနာဂါရိယဝိနည်း(ဝါ) ရဟန်းဝိနည်းမည်၏။
ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် ဝိနည်းပိဋကတ်အရာ၌ အနာဂါရိယ ဝိနည်းဖြစ်သော ရဟန်းဝိနည်းကိုသာ ယူအပ်လေသည်။
အဋ္ဌကထာတို့၌ ဤဝိနယသဒ္ဒါကို ဝိဟူသော ဥပသာရနှင့် နယသဒ္ဒါ ပေါင်းစပ်၍ ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝိရှေ့ရှိသော နီဓာတ်ဖြင့် ပြီးသည်ဟူ၍လည်းကောင်း နှစ်နည်းပြဆိုထား၏။
ထိုနှစ်နည်းတွင် ပထမနည်းအရ အထူးထူးသော နည်းနာနယရှိသောကြောင့် ဝိနည်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။
ဝိနည်း၌ နိဒါနုဒ္ဒေသစသော ပါတိမောက်ပြခြင်း၊ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသငါးမျိုး၊ ပါရာဇိကစသော အာပတ် ခုနစ်ပုံ၊ သိက္ခာပုဒ်၊ ဝတ္ထု၊ ပုဂ္ဂလ၊ မူလပညတ်၊ အနုပညတ်စသော အထူးထူးသော နည်းနာတို့သည် ရှိကြကုန်သည်။
ဒုတိယနည်းအရ ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် ဖြစ်နိုင်သော အကုသိုလ်ဟူသမျှကို တားမြစ်၍ ထူးခြားသောအသွင်မျိုးသို့ ရောက်စေတတ်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ယူရပေမည်။
ယင်းဝိနယပိဋကတ်ကို ဒေသနာဘေဒစသည်ဖြင့် ဝေဖန်ရသော် အာဏာဒေသနာ၊ ဝေါဟာရ ဒေသနာ၊ ပရမတ္ထ ဒေသနာဟူ၍ ဒေသနာ အပြားသုံးပါးရှိရာတွင် အာဏာထားခြင်းငှာ ထိုက်တော်မူသော မြတ်စွာ ဘုရားသည်များသောအားဖြင့် အာဏာတော်ကို ပဓာနထား၍ဟောကြားတော် မူအပ်သောကြောင့် အာဏာဒေသနာဖြစ်လေသည်။
ယထာပရာဓ သာသနာ၊ ယထာနုလောမ သာသနာ၊ ယထာဓမ္မ သာသနာ ဟူ၍ သာသနာအပြားသုံးပါးရှိရာတွင် များသောအပြစ်ရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့ကို အပြစ်အားလျော်စွာ ဆုံးမရာ ဆုံးမကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် ယထာပရာဓသာသနာ ဖြစ်လေသည်။
သံဝရာ သံဝရ ကထာ၊ စိဋ္ဌ ဝိနိဝေဌနကထာ၊ နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒ ကထာဟူ၍ ကထာအပြားသုံးပါးရှိရာတွင် ကာယ ဒွါရဝစီ ဒွါရတို့ဖြင့် လွန် ကျူးခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သော သေးငယ်သောစောင့်စည်းခြင်း၊ ကြီး သောစောင့်စည်းခြင်းကို ဟောရာဖြစ်သောကြောင့် သံဝရာ သံဝရကထာဖြစ် လေသည်။
အဓိသီလ သိက္ခာ၊ အဓိစိတ္တ သိက္ခါ အဓိပညာ သိက္ခာ ဟူ၍ သိက္ခာအပြားသုံးပါး ရှိရာတွင် အကျင့်သီလ အရာဖြစ်သောကြောင့် အဓိသီလသိက္ခာဖြစ်၏။
ဝီတိက္ကမပဟာန်၊ ပရိယုဋ္ဌာနပဟာန်၊ အနုသယပဟာန်ဟူ၍ ပဟာန်အပြားသုံးပါးရှိရာတွင် သီလသည် ဝီတိက္ကမကိလေသာ၏ ဆန့်ကျင် ဖက်ဖြစ်သောကြောင့် ဝီတိက္ကမပဟာန်ဖြစ်၏။
စကားအစဉ်၏ နက်နဲခြင်း၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်၏ နက်နဲခြင်း၊ ဖော်ထုတ်ဟောပြောမူ၏နက်နဲခြင်း၊ မှန်ကန်စွာ သိရှိနားလည်မှု၏ နက်နဲခြင်း တည်းဟူသော နက်နဲခြင်းလေးမျိုးနှင့်လည်း ပြည့်စုံပေ၏။
ဤဝိနည်းသည် ဟိရိဩတ္တပ္ပ ဟူသော လောကပါလတရားများကို မြဲမြံခိုင်ခံ့ အရှည်တည်တံ့စေလျက် ကောင်းမွန်စွာကျင့်သုံးတော်မူကြကုန် သော ရဟန်းတော်တို့အား သီလ၏ ပြည့်စုံခြင်းကို အမှီပြု၍ ဝိဇ္ဇာ သုံးပါး တရားသို့ရောက်ကာ နိဗ္ဗာန်ပေါက်ပို့ပေးတော်မူနိုင်သည်ကိုထောက်၍ သာသ နာတော်၌ အလွန်အရေးမူနိုင်သည်ကိုထောက်၍ သာသနာတော်၌ အလွန် အရေးကြီးကြောင်း သိသာနိုင်ပေသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာတို့၌- ' ဝိနယောနာမ ဗုဒ္ဓသာသနဿ အာယု၊ ဝိနယေ ဌိတေသာသနံ ဌိတံ ဟောတိ ' ဟုမိန့်တော်မူ၏။
အဓိပ္ပာယ်မှာ ဝိနည်းမည်သည်ကား ဘုရားသာသနာတော်၏ အသက်ဖြစ်ပေသည်။
ဝိနည်းတရားတော် တည်ရှိမှသာ သာသနာတော် တည်ရှိသည်မည်၏ဟု ဆိုလိုသည်။
ယင်းသို့ သာသနာတော်တွင် ဝိနည်းတရားတော် အရေးကြီးသောကြောင့်ပင် ပထမသင်္ဂါယနာနှင့်တစ်ကွ သင်္ဂါယနာအဆက်ဆက်၌ သာသနာတော်၏ အသက်ဖြစ်သော ထိုဝိနည်းကို အဦးအစထား၍ သင်္ဂါယနာတင်တော်မူခဲ့ကြလေသည်။
ထိုစကားသည်မှန်၏။
ဝိနည်းတရားတော်သည် ကာယကံမှု၊ ဝစီကံမှုတို့ကို ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့စေ၍ ကာယဒွါရ၊ ဝစီဒွါရ၌ ဖြစ်လတ္တံ့သော အပြစ်တို့ကို ပိတ်ဆို့တတ်သည့် ဘုရားစည်းမျဉ်း ဥပဒေတော်ကြီးပင်ဖြစ်လေရာ၊ အဦးအစထား၍ သင်္ဂါယနာတင်ရလောက် အောင်လည်း အရေးကြီးလှပေသည်။
ထို့ကြောင့် ဝိနည်းသည် ရဟန်းသံဃာတို့အတွက် ပိဋကတ်သုံးပုံထဲတွင် အရေးအကြီးဆုံးပိဋကတ်ဟု ဆိုနိုင်သည်၊ ကျန်ပိဋကတ်တို့ကို မကျွမ်းကျင်ရင်တောင်မှ ဝိနည်းပိဋကတ်ကို ကျွမ်းကျင်ရန်ဧကန်လိုအပ်ပေသည်၊ ထိုဝိနည်းတရားတော်သည် သင်္ဂါယနာ တင်သောအစဉ်အားဖြင့်- ၁။
ရဟန်းယောက်ျားများနှင့်ဆိုင်သော သိက္ခာပုဒ်များကို အကျယ် ဝေဘန်ပြရာ အပိုင်းဖြစ်သော ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂ၊ ၂။
ရဟန်းမိန်းမများနှင့်ဆိုင်သော သိက္ခာပုဒ်များကို အကျယ် ဝေဘန်ပြရာ အပိုင်းဖြစ်သော ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂ၊ ၃။
မဟာခန္ဓက၊ ဥပေါသထက္ခန္ဓကစသော ကြီးကျယ်ရှည်လျား သော အကြောင်းအရာများကိုဖော်ပြရာ အပိုင်းဖြစ်သော မဟာဝဂ္ဂ၊ ၄။
ကမ္မက္ခန္ဓက၊ ပါရိဝါသိက္ခန္ဓကစသော မဟာဝဂ္ဂခန္ဓကလာ အကြောင်းအရာများထက် ငယ်သော (ဝါ) တိုသောအကြောင်းအရာများကို ဖော်ပြရာအပိုင်းဖြစ်သော စူဠဝဂ္ဂ၊ ၅။
ဝိနည်းဆိုင်ရာတွင် အကြွင်းအကျန်ဆိုဖွယ် မရှိစေရန်၊ အခြံအရံသဖွယ် သိမ်းကျုံးဖွင့်ပြရာဖြစ်သော ပရိဝါရဟူ၍အပိုင်း ငါးပိုင်းရှိ လေသည်။
ယင်းငါးပိုင်းကို ကျမ်းစာအားဖြင့် ခွဲဝေလိုက်သော် - ၁။
ပါရာဇိကဏ် ပါဠိတော်၊ ၂။
ပါစိတ် ပါဠိတော်၊ ၃။
မဟာဝဂ် ပါဠိတော်၊ ၄။
စူဠဝဂ် ပါဠိတော်၊ ၅။
ပရိဝါ ပါဠိတော် ဟူ၍ ကျမ်းငါးကျမ်း ဖြစ်လာလေသည်။
ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂတွင် ပါရှိသော ပါရာဇိက - သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးခြင်းသို့ ရောက်စေနိုင်သော အကြီးဆုံးအပြစ်၊ သံဃာဒိသေသ - အပြစ်စင်ကြယ်အောင်ကုစားရာ၌ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး သုံးပါးလုံး၌ သံဃာကို အလိုရှိအပ်သော ဒုတိယအကြီးဆုံး အပြစ်၊ အနိယတ - အပြစ်အမည်ကို အမြဲသတ်မှတ်၍မထား၊ သင့်သလို ဆုံးဖြတ်ရသောအပြစ် အာပတ် တစ်မျိုးနှင့်နိဿဂ္ဂိယ - စွန့်ခြင်း ရှေ့သွားရှိသောအပြစ် (ဝါ) စွန့် ပြီးမှ အပြစ်ကိုကုစားရသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို အာဒိလဒ္ဓနာမ - အစဖြစ် သော ပါရာဇိကအပိုင်းအားဖြင့် သတ်မှတ်၍ရအပ်သော အမည်အနေဖြင့် ပါ ရာဇိကပါဠိ - ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော် ဟူ၍ အမည်မှည့်ခေါ်ပြီးလျှင် ကျမ်း တစ်ကျမ်း ဖွဲ့စည်းထားခဲ့ပေသည်။
ထို့နောက် ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂမှ ပါစိတ္တိယ - ကုသိုလ်စိတ်ကို လျှောကျ စေတတ်သောအပြစ်၊ ပါဋိဒေသနီ - အသီးအခြားပြောကြားရသော အပြစ်၊ သေခိယ - ယဉ်ကျေးမှု ကျင့်ဝတ်အနေဖြင့် မကျင့်မနေကျင့်ရသော သိက္ခာ ပုဒ်များ၊ အဓိကရဏ သမထ - ဖြစ်ပေါ်လာသော အဓိကရုဏ်း (ဝါ) အပြစ်အာပတ်ဆိုင်ရာအရေးအရာကို ငြိမ်းအေးအောင်ဆုံးဖြတ်နည်းဟူသော အပိုင်းကြီးလေးပိုင်းနှင့် ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂပါဠိ အပိုင်းအားလုံးကို စုပေါင်း၍ ပါစိတ္တိယပါဠိ - ပါစိတ်ပါဠိတော်ဟူ၍ အမည်တပ်ပြီးလျှင် ကျမ်းတစ်ကျမ်း ဖွဲ့စည်းခဲ့ပေသည်။
ထိုနောက်မှ အစဉ်အတိုင်း မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိနှင့် ပရိဝါ ရပါဠိတို့ကို တစ်ကျမ်းစီဖွဲ့စည်း၍ ဝိနည်းငါးကျမ်းဟု ရှေးမဟာထေရ်မြတ် ကြီးတို့ သတ်မှတ်တော်မူခဲ့ကြပေသည်။
ထိုဝိနည်းကျမ်းဂန်များ၌ ပါရှိသောအချက်များသည် ရဟန်းသံဃာတော်များ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ပညတ်ထားသော ဥပဒေစည်းမျဉ်းများသာ ဖြစ်ပေရာ ထိုဥပဒေစည်းမျဉ်းများကိုဖော်ပြရာ ဝိနည်း ကျမ်းဂန်များသည်လည်း မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သားသံဃာတော်များနှင့်သာ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်သော ကျမ်းစာများဖြစ်၍ ထိုကျမ်းစာများကို လူပုဂ္ဂိုလ်များကြည့်ရှုဖွယ်မလို၊ သိမှတ်ဖွယ်မလိုဟုထင်တတ်ကြသည်။
အမှန်အားဖြင့်ကား ဝိနည်း ကျမ်းဂန်များတွင် ပါရှိသောအချက်အလက်များစွာတို့မှာ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းမှစ၍ များပြားလှသော အရေးအရာတို့ကို ခန့်မှန်းနိုင်သဖြင့် ဗဟုသုတ ရှာမှီးသူတိုင်းအဖို့ ထိုဝိနည်းကျမ်းဂန်များကို ဖတ်ရှုသင့်လှပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) သာသနာ၏ အသက် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေရဉ္ဇာမြို့၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေချိန် ဖြစ်၏။
အရှင်သာရိပုတြာသည် တစ်ပါးတည်း နေစဉ် “အဘယ်မြတ်စွာဘုရားတို့၏ သာသနာသည် ကြာမြင့်စွာ တည်သနည်း၊ အဘယ်မြတ်စွာဘုရားတို့၏ သာသနာသည် ကြာမြင့်စွာ မတည်သနည်း” ဟု တွေးမိ၏။
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား မေးမြန်းလျှောက်ထား၏။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရား၊ သိခီမြတ်စွာဘုရား၊ ဝေဿဘူမြတ်စွာဘုရားတို့၏ သာသနာသည် ကြာမြင့်စွာ မတည်ခဲ့ကြောင်း ပြော၏။
ကကုသန်မြတ်စွာဘုရား၊ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရား၊ ကဿပမြတ်စွာဘုရားတို့၏ သာသနာသည် ကြာမြင့်စွာတည်ခဲ့သည်ဟု ဖြေကြားတော်မူ၏။
ထိုအခါ အရှင်သာရိပုတြာသည် သာသနာတော် ကြာမြင့်စွာမတည်ခြင်း၏ အကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား မေးမြန်းတော်မူ၏။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “မြတ်စွာဘုရားတို့သည် တပည့်တို့အား တရားတော်ကို အကျယ်ဟောတော်မူရန် ကြောင့်ကြမစိုက်ခြင်း၊ ထိုတပည့်တို့အား သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မမူခဲ့ချေ။
(အာဏာ) ပါတိမောက်ကို ပြတော်မမူခဲ့ချေ။
ထိုမြတ်စွာဘုရားများ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသောအခါ ထိုသာသာနာတော်သည် လျင်မြန်စွာ ကွယ်ပျောက်ကုန်သည်” ဟု ဖြေတော်မူ၏။
ထိုအခါ အရှင်သာရိပုတြာသည် သာသနာတော် အရှည်ကြာမြင့်စွာတည်ခြင်း၏ အကြောင်းကို မေးမြန်းတော်မူ၏။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “မြတ်စွာဘုရားတို့သည် တပည့်တို့အား တရားတော်ကို အကျယ်ဟောရန် ကြောင့်ကြစိုက်တော်မူခြင်း၊ တပည့်တို့အား သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူ၏။
(အာဏာ) ပါတိမောက် ပြတော်မူ၏။
ထိုမြတ်စွာဘုရားတို့ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူသောအခါ ထိုသာသနာတော်သည် ကြာမြင့်သော ကာလပတ်လုံး တည်၏” ဟု ဖြေကြားတော်မူခဲ့သည်။
သိက္ခာပုဒ်ပညတ်သည့် အချိန်အခါ အရှင်သာရိပုတြာ မေးမြန်းမှုများကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဖြေတော်မူ၏။
ထိုအခါ အရှင်သာရိပုတြာသည် မြတ်စွာဘုရားအား သာသာနာတော် ကြာမြင့်စွာတည်ရန်အတွက် သိက္ခာပုဒ်ပညတ်ရန်၊ ပါတိမောက်ပြရန် အချိန်တန်ပါပြီဟု လျှောက်ထား၏။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ယခုအချိန်အခါသည် သိက္ခာပုဒ်ပညတ်ရန် အချိန်အခါ မဟုတ်သေး။
မြတ်စွာဘုရားသည်သာလျှင် သိက္ခာပုဒ်ပညတ်ရမည့် အချိန်ကို သိနိုင်၏။
ထို့ပြင် ယခုအချိန်အခါသည် သံဃာတော်၌ အချို့သော (လွန်ကျူးမှု) တရားတို့သည် မဖြစ်ပေါ်သေးပေ။
ထို(လွန်ကျူးမှု) တရားတို့ မဖြစ်ပေါ်သေးသမျှ မြတ်စွာဘုရားသည် သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မမူ။
” ဟု ဖြေကြားတော်မူ၏။
ဝိနည်း (၂၂၇) သွယ် ပါရာဇိက (၄) ပါး +စဉ်သိက္ခာပုဒ်အမည်Noဝိနည်းပညတ်၁မေထုနပါရာဇိက၁မေထုန်မကျင့်ရ၂အဒိန္နာပါရာဇိက၂သူတပါးဥစ္စာမခိုးရ၃မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိက၃လူမသတ်ရ မသတ်ခိုင်းရ၄ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပါရာဇိက၄ဈာန်မဂ်ဖိုလ်မရဘဲ ရသည်ဟုမပြောရ။
သံဃာဒိသိသ် (၁၃) ပါး +စဉ်သိက္ခာပုဒ်အမည်Noဝိနည်းပညတ်၁သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပုဒ်၅သုက်မလွှတ်ရ၂ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပုဒ်၆အမျိုးသမီးဟူသမျှ မကိုင်ရ၃ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပုဒ်၇အမျိုးသမီးနှင့်ညစ်ညမ်းရုန့်ရင်း စကားမပြောရ၄အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပုဒ်၈မေထုန် အလှူမခံရ၅သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပုဒ်၉မအောင်သွယ်ရ၆ကုဋိကာရသိက္ခာပုဒ်၁၀သံဃာကို မပန်ကြားဘဲ ပမာဏလွန်သောကျောင်း မဆောက်ရ၇ဝိဟာရကာရသိက္ခာပုဒ်၁၁သံဃာကိုမပန်ကြားဘဲ ကျောင်းကြီးမဆောက်ရ၈ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပုဒ်၁၂မြင်ခြင်း ကြားခြင်း မရှိပါဘဲ ပါရာဇိကနှင့် မစွပ်စွဲရ၉ဒုတိယ ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပုဒ်၁၃ပြစ်မှားလိုသောစိတ်ဖြင့် နာမည်တူပြု၍ ပါရာဇိကနှင့် မစွပ်စွဲရ၁၀သံဃဘေဒသိက္ခာပုဒ်၁၄သံဃာကို သင်းမခွဲရ၁၁ဘေဒါနုဝတ္တကသိက္ခာပုဒ်၁၅သင်းခွဲသော သံဃာနောက်ကို မလိုက်ရ၁၂ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပုဒ်၁၆ဝိနည်းကံ နှင့်အညီ ဆုံးမသည်ကို လိုက်နာရမည်၁၃ကုလဒူသကသိက္ခာပုဒ်၁၇ဝိနည်းကံနှင့် မညီသော သစ်သီးပေးခြင်း ပန်းပေးခြင်း စသည်တို့ကို မပြုရ။
ဆုံးမသည်ကို လိုက်နာရမည်။
အနိယတ (၂) ပါး +စဉ်သိက္ခာပုဒ်အမည်Noဝိနည်းပညတ်၁ပထမ အနိယတသိက္ခာပုဒ်၁၈မျက်ကွယ်ရာ၌ ရဟန်းနှင့် မာတုဂါမ နှစ်ဦးတည်းမနေရ၂ဒုတိယ အနိယတသိက္ခာပုဒ်၁၉နားကွယ်ရာ၌ ရဟန်းနှင့် မာတုဂါမ နှစ်ဦးတည်း မနေရ နိဿဂ္ဂိယ (၃၀) ပါး +စဉ်သိက္ခာပုဒ်အမည်Noဝိနည်းပညတ်၁ပထမကထိနသိက္ခာပုဒ်၂၀သင်္ကန်းကို အဓိဋ္ဌာန် ဝိကပ္ပနာမပြုဘဲ (၁၀)ရက်မလွန်စေရ။
၂ဒုတိယကထိနသိက္ခာပုဒ်၂၁တိစိဝရိတ်သင်္ကန်းနှင့် ညဉ့်ကင်း၍ မနေရ။
၃တတိယကထိနသိက္ခာပုဒ်၂၂ကထိန်ခေတ်မှ လွန်၍ရသော သင်္ကန်းကို တစ်လအတွင်းအဓိဋ္ဌာန်တင်ရမည်။
၄ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပုဒ်၂၃ဆွေမျိုးမတော်သော ရဟန်းမကို သင်္ကန်းမဖွတ်စေရ။
၅စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပုဒ်၂၄ဆွေမျိုးမတော်သော ရဟန်းမ၏သင်္ကန်းကို အလှူမခံရ။
၆အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပုဒ်၂၅ဆွေမျိုးမတော်သောသူကို သင်္ကန်းတောင်းခွင့်မရှိဘဲ မတောင်းရ။
၇တတုတ္တရိသိက္ခာပုဒ်၂၆သင်္ကန်းတောင်းခွင့်ရှိသော်လည်း နှစ်ထည်ထက်ပိုမတောင်းရ။
၈ဥပက္ခဋသိက္ခာပုဒ်၂၇ဒါယကာတို့ ခန့်မှန်းသည်ထက်သင်္ကန်းဖိုး မစီရင်ရ။
၉ဒုတိယ ဥပက္ခဋသိက္ခာပုဒ်၂၈ဒါယကာနှစ်ဦး၏ သင်္ကန်းကို ရည်မှတ်သည်ထက် မစီရင်စေရ။
၁၀ရာဇသိက္ခာပုဒ်၂၉သင်္ကန်းဖိုးကို သုံးကြိမ်တောင်း၍ ခြောက်ကြိမ်ထက် ပိုမရပ်ရ။
၁၁ကောသိယသိက္ခာပုဒ်၃၀ပိုးနှင့်ချည်ရောလျှင် အခင်းမပြုရ။
၁၂သုဒ္ဓကာဠကသိက္ခာပုဒ်၃၁အမည်း ၊ အနက် သိုးမွေးကို အခင်းမပြုရ။
၁၃ဒွေဘာဂသိက္ခာပုဒ်၃၂သိုးမွေးအမည်းကို လေးဖို့နှစ်ဖို့ထက် မပိုစေရ။
၁၄ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပုဒ်၃၃သိုးမွေးအခင်းကို သမုတိမရဘဲ (၆)နှစ်အတွင်း မပြုရ။
၁၅နိသီဒနသန္တတသိက္ခာပုဒ်၃၄အဆာနှင့် နိသိဒိုင်ကို အခင်းဟောင်းမှ တစ်ထွာမသွင်းဘဲ မပြုရ။
၁၆ဧဠကလောမသိက္ခာပုဒ်၃၅သိုးမွေးကို ကပ္ပိယမရှိဘဲ သုံးယူဇနာထက် လွန်၍မယူရ။
၁၇ဧဠကလောမဓောဝါပနသိက္ခာပုဒ်၃၆ဆွေမျိုးမတော်သည့် ရဟန်းမကို သိုးမွေးမဖွတ်ခိုင်းရ။
၁၈ရူပိယသိက္ခာပုဒ်၃၇ရွှေ ၊ ငွေတို့ကို မကိုင်ခံရ။
၁၉ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပုဒ်၃၈အရောင်းအဝယ် မပြုရ။
၂၀ကယဝိက္ကယသိက္ခာပုဒ်၃၉အလဲ အလှယ် မပြုရ။
၂၁ပတ္တသိက္ခာပုဒ်၄၀အဓိဋ္ဌာန်မတင်ဘဲ (၁၀)ရက်လွန်သော သပိတ်ကို မသုံးရ။
၂၂ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပုဒ်၄၁သပိတ်အကွဲ (၅)ကွဲမရှိဘဲ သပိတ်မတောင်းရ။
၂၃ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၄၂ထောပတ်၊ဆီ၊ပျား၊တင်လဲတို့ကို (၇)ရက်ထက်ပိုမထားရ။
၂၄ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပုဒ်၊ ပတ္တဝဂ်၄၃မိုးရေခံသင်္ကန်းကို (၄)လထက်ပိုမဆောင်ရ၂၅စီဝရအစ္ဆန္ဒိနသိက္ခာပုဒ်၄၄ပေးထားသောသင်္ကန်းကို စိတ်ဆိုး၍ ပြန်မတောင်းရ။
၂၆သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပုဒ်၄၅ချည်ကိုတောင်း၍ မယက်ခိုင်းရ။
၂၇မဟာပေသကာရသိက္ခာပုဒ်၄၆အမျိုးတော်ခြင်းဖိတ်ခြင်းမရှိဘဲရည်မှန်းကာမျှ သင်္ကန်းကို ဝင်၍မစီရင်အပ်။
၂၈အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပုဒ်၄၇သင်္ကန်းကာလကို (၅)ရက်ထက် မလွန်ရ။
၂၉သာသင်္ကသိက္ခာပုဒ်၄၈သမ္မုတိမရဘဲ တိစီသရိတ်သင်္ကန်းနှင့်(၆) ညဉ့်အကင်းရ။
၃၀ပရိဏတသိက္ခာပုဒ်၄၉သံဃာညွှတ်ပြီးသား လာဘ်ကို မိမိသို့ မညွှတ်စေရ။
သုဒ္ဓပါစိတ် (၉၂) ပါး +စဉ်သိက္ခာပုဒ်အမည်Noဝိနည်းပညတ်၁မုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ်၅၀မုသားမပြောရ။
၂ဩမသဝါဒသိက္ခာပုဒ်၅၁မဆဲရ။
၃ပေသုညသိက္ခာပုဒ်၅၂ကုန်းမတိုက်ရ။
၄ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပုဒ်၅၃လူ ၊ သာမဏေနှင့် ပုဒ်ပြိုင်စာမချရ။
၅သဟသေယျသိက္ခာပုဒ်၅၄တစ်ကျောင်းတည်း၌လူ ၊ သာမဏေနှင့် (၃)ညဉ့်ထက် မအိပ်ရ။
၆ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပုဒ်၅၅မာတုဂါမနှင့် တစ်ကျောင်းတည်းမအိပ်ရ။
၇ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပုဒ်၅၆မာတုဂါမနှင့် နှစ်ယောက်ချင်း(၆) ခွန်းထက် မဟောရ။
၈ဘူတာရောစနသိက္ခာပုဒ်၅၇မိမိရသော ဈာန်၊မဂ်၊ဖိုလ်ကို လူ၊သာမဏေအား မပြောရ။
၉ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပုဒ်၅၈ရဟန်းတစ်ပါး၏ သံဃဒိသိသ်ကို လူ၊သာမဏေအား မပြောရ။
၁၀ပထဝီခဏနသိက္ခာပုဒ်၅၉မြေကိုမတူးရ။
၁၁ဘူတဂါမသိက္ခာပုဒ်၆၀သစ်ပင်မခုတ်ရ။
၁၂အညဝါဒကသိက္ခာပုဒ်၆၁ရဟန်းတပါးမေးသည်ကို ပြန်၍မပြောဘဲ မနေရ။
၁၃ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပုဒ်၆၂သမ္မုတိရသောရဟန်းကို မရှုတ်ချအပ်။
၁၄ပဌမသေနာသနသိက္ခာပုဒ်၆၃သံဃိကညောင်းစောင်းကို အပြင်မှာမထားအပ်။
၁၅ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပုဒ်၆၄သံဃိကအိပ်ရာကို အထဲမှာမထားဘဲ မသွားရ။
၁၆အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၆၅သံဃိကကျောင်း၌ အိပ်နေသောရဟန်းကို နှိုး၍ မအိပ်ရ။
၁၇နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပုဒ်၆၆သံဃိကကျောင်းမှ အမျက်ထွက်၍ နှင်မထုတ်ရ။
၁၈ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပုဒ်၆၇စို့မရိုက်သော ညောင်စောင်းကို မထိုင်ရ။
၁၉မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပုဒ်၆၈စိမ်းစိုသော ကောက်ပဲမရှိရာ၌ အမိုးသုံးဆင့်ထက်ပို၍ အင်္ဂတေ မလိမ်းကျံရ။
၂၀သပ္ပါဏကသိက္ခာပုဒ်၆၉ပိုးရှိသော ရေကို မြေပေါ်၊မြက်ပေါ်သို့ မသွန်ရ။
၂၁ဩဝါဒသိက္ခာပုဒ်၇၀သမ္မုတိမရဘဲနှင့်ရဟန်းမအား မဆုံးမရ။
၂၂အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပုဒ်၇၁သမ္မုတိရသော်လည်းနေဝင်လျှင် မဆုံးမရ။
၂၃ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပုဒ်၇၂မနာဖျားဘဲ ရဟန်းမတို့၏ ကျောင်းသို့ သွား၍ မဆုံးမအပ်။
၂၄အာမိသသိက္ခာပုဒ်၇၃ရဟန်းမများအား ဆုံးမသော မထေရ်ကြီးများကို မကဲ့ရဲ့အပ်။
၂၅စီဝရဒါနသိက္ခာပုဒ်၇၄ရဟန်းမကို သင်္ကန်းမပေးအပ်။
၂၆စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပုဒ်၇၅ရဟန်းမကို သင်္ကန်းချုပ်မပေးရ။
၂၇သံဝိဓာနသိက္ခာပုဒ်၇၆ရဟန်းမနှင့်တိုင်ပင်၍ ခရီးမသွားရ။
၂၈နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပုဒ်၇၇ရဟန်းမနှင့်တိုင်ပင်၍ လှေမစီးရ။
၂၉ပရိပါစိတသိက္ခာပုဒ်၇၈ရဟန်းမ စီစဉ်သောဆွမ်း မစားရ။
၃၀ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၇၉ရဟန်းမနှင့်နှစ်ယောက်ချင်း မနေရ။
၃၁အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပုဒ်၈၀ဧည့်သည်အတွက်ဆွမ်းကို တစ်ကြိမ်ထက်ပို၍မစားရ။
၃၂ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၈၁ရဟန်း(၄)ပါး ထိုင်နေသည့်အခါ၌ထမင်းစားဖိတ်လျှင် မစားရ။
၃၃ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၈၂ရှေးဦးဒါယကာ၏ ဆွမ်းကို မစားဘဲ နောက်ဆွမ်းကို မစားရ။
၃၄ကာဏမာတုသိက္ခာပုဒ်၈၃လက်ဆောင်မုန့်များ သုံးသပိတ်ထက် ပိုအလှူမခံရ။
၃၅ပထမပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်၈၄စားနေတုန်း ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ကို ပယ်လျှင် နောက်ထပ်မစားရ။
၃၆ဒုတိယပဝါရဏာသိက္ခာပုဒ်၈၅ပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းအား စွပ်စွဲလို၍ ဆွမ်းစားမဖိတ်ရ။
၃၇ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၈၆နေလွဲသောအခါ ညစာမစားရ။
၃၈သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပုဒ်၈၇သိုမှီးထား၍ ဘောဇဉ်ကို မစားရ။
၃၉ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၈၈မနာမဖျားဘဲ မွန်မြတ်သောဘောဇဉ်ကို တောင်းမစားရ။
၄၀ဒန္တပေါနသိက္ခာပုဒ်၈၉အကပ်မခံဘဲ ဘာကိုမျှမစားရ။
၄၁အစေလကသိက္ခာပုဒ်၉၀ပရိဗိုရ်ကို ဘောဇဉ်မပေးရ။
၄၂ဥယျောဇနသိက္ခာပုဒ်၉၁ဆွမ်းခံရာ၌ မာတုဂါမနှင့် စကားပြောလို၍ အဖော်ရဟန်းကို ပြန်မလွှတ်ရ။
၄၃သဘောဇနသိက္ခာပုဒ်၉၂အကြင်လင်မယား အခန်း၌ မနေရ။
၄၄ရဟောပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပုဒ်၉၃မျက်စိကွယ်ရာ၌ မိန်းမနှင့် နှစ်ယောက်ချင်း မနေရ။
၄၅ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၉၄နားကွယ်ရာမှ မိန်းမနှင့် နှစ်ယောက်ချင်း မနေရ။
၄၆စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်၉၅ဆွမ်းစားပင့်ဖိတ်သော အိမ်မှတပါး အခြားအိမ်သို့ မလှည့်ရ။
၄၇မဟာနာမသိက္ခာပုဒ်၉၆ဆေးပစ္စည်းကို ဖိတ်ကြားထားသည်ထက် လွန်၍ မတောင်းရ။
၄၈ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပုဒ်၉၇အင်္ဂါ(၄)ပါးရှိသော စစ်ဒရိန်းပြရာသို့ သွား၍ မကြည့်ရ။
၄၉သေနာဝါသသိက္ခာပုဒ်၉၈အကြောင်းရှိ၍ စစ်မြေပြင်သို့ သွားသော် (၇)ရက်ထက် မလွန်ရ။
၅၀ဥယျောဓိကသိက္ခာပုဒ်၉၉စစ်ဆင်ရာအရပ်သို့ မသွားရ။
၅၁သုရာပါနသိက္ခာပုဒ်၁၀၀ယစ်မျိုးငါးပါး မသောက်ရ။
၅၂အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပုဒ်၁၀၁ရဟန်းချင်း ချိုင်းထိုး မကျီစားရ။
၅၃ဟသဓမ္မသိက္ခာပုဒ်၁၀၂ရေထဲမှာ မကစားရ။
၅၄အနာဒရိယသိက္ခာပုဒ်၁၀၃သိက္ခာကြီး၊ဝါတော်ကြီးကို မရိုမသေမနေရ။
၅၅ဘိံသာပနသိက္ခာပုဒ်၁၀၄ရဟန်းချင်း မလှန့် မခြောက်ရ။
၅၆ဇောတိကသိက္ခာပုဒ်၁၀၅ရဟန်းသည် မနာမဖျားဘဲ မီးမမွေးရ။
၅၇နှာနသိက္ခာပုဒ်၁၀၆မဇ္ဈိမဒေသ၌နေသော ရဟန်းသည်(၁၅)ရက်တစ်ကြိမ် ရေချိုးရမည်။
၅၈ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပုဒ်၁၀၇ဗိန္ဓုမထိုးဘဲ သင်္ကန်းမဝတ်ရ။
၅၉ဝိကပ္ပနသိက္ခာပုဒ်၁၀၈ဝိကပ္ပနပြုသည့် သင်္ကန်းကို ဝိကပ္ပနမပြန်ဘဲ မသုံးရ။
၆၀စီဝရအပနိဓာနသိက္ခာပုဒ်၁၀၉ပရိက္ခရာရှစ်ပါးကို မဝှက်ရ ၊ မကျီစားရ။
၆၁သဉ္စိစ္စသိက္ခာပုဒ်၁၁၀ပိုး၊တိရစ္ဆာန်တို့ကို မသတ်ရ။
၆၂သပ္ပါဏကသိက္ခာပုဒ်၁၁၁ပိုးရှိသော ရေကို မသောက်ရ။
၆၃ဥက္ကောဋနသိက္ခာပုဒ်၁၁၂ငြိမ်းအေးပြီးသော အဓိကရုဏ်းကို မချောက်ချားစေရ။
၆၄ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပုဒ်၁၁၃ရဟန်းတစ်ပါး၏ သံဃဒိသိသ်အာပတ်ကို မဖုံးကွယ်ရ။
၆၅ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပုဒ်၁၁၄အသက်(၂၀)မပြည့်သောသူအား ရဟန်းမခံစေရ။
၆၆ထေယျသတ္ထသိက္ခာပုဒ်၁၁၅ခိုးသား၊ဓားပြနှင့် တိုင်ပင်၍ ခရီးမသွားရ။
၆၇သံဝိဓာနသိက္ခာပုဒ်၁၁၆အမျိုးသမီးများနှင့် တိုင်ပင်၍ ခရီးမသွားရ။
၆၈အရိဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်၁၁၇မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝါဒများကို မယူရ။
၆၉ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပုဒ်၁၁၈မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝါဒကိုမစွန့်၍ နှင်ထုတ်အပ်သောရဟန်းနှင့် ဓမ္မသမ္ဘောဂ၊ အာဝါသ,သမ္ဘောဂ မပြုရ။
၇၀ကဏ္ဍကသိက္ခာပုဒ်၁၁၉မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝါဒကိုမစွန့်၍ နှင်ထုတ်အပ်သော သာမဏေနှင့် ဓမ္မသမ္ဘောဂ၊ အာဝါသ,သမ္ဘောဂ မပြုရ။
၇၁သဟဓမ္မိကသိက္ခာပုဒ်၁၂၀ဝိနည်းဓိုရ်များ၏ စကားကို ရိုသေစွာ နားထောင်ရမည်။
၇၂ဝိလေခနသိက္ခာပုဒ်၁၂၁သိက္ခာပုဒ်များကို မကဲ့ရဲ့ရ။
၇၃မောဟနသိက္ခာပုဒ်၁၂၂ပါတိမောက်ပြရာ၌ ပြောင်လှောင်မှုမပြုရ။
၇၄ပဟာရသိက္ခာပုဒ်၁၂၃ရဟန်းချင်း မရိုက်နှက်ရ။
၇၅တလသတ္တိကသိက္ခာပုဒ်၁၂၄ရဟန်းကို လက်ဖြင့်မရွယ်ရ။
၇၆အမူလကသိက္ခာပုဒ်၁၂၅မြင်ခြင်း ကြားခြင်း မရှိပါဘဲ သံဃာဒိသိသ်နှင့် မစွပ်စွဲရ၇၇သဉ္စိစ္စသိက္ခာပုဒ်၁၂၆ရဟန်းကို နှလုံးမသာအောင်မပြောရ။
၇၈ဥပဿုတိသိက္ခာပုဒ်၁၂၇ရဟန်းချင်း ရန်ဖြစ်နေသည်ကိုချောင်း၍ နားမထောင်ရ။
၇၉ကမ္မပဋိဗာဟနသိက္ခာပုဒ်၁၂၈ဆန္ဒမဲပေးပြီး မကဲ့ရဲ့ရ။
၈၀ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပုဒ်၁၂၉ဝိနည်းကံကို ဆန္ဒမပေးဘဲ မသွားရ။
၈၁ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပုဒ်၁၃၀တိုင်ပင်၍ သင်္ကန်းပေးပြီးမှမကဲ့ရဲ့ရ။
၈၂ပရိဏာမနသိက္ခာပုဒ်၁၃၁သံဃာအား ညွတ်ပြီးသောလာဘ်ကို ပုဂ္ဂိုလ်သို့ မညွတ်စေရ။
၈၃အန္တေပုရသိက္ခာပုဒ်၁၃၂မင်း၊မိဖုရား အိပ်ခန်းထဲသို့ မဝင်ရ။
၈၄ရတနသိက္ခာပုဒ်၁၃၃ကျောင်းအရံအပြင်ဘက် ရတနာကို မကောက်ရ။
၈၅ဝိကာလဂါမပ္ပဝိသနသိက္ခာပုဒ်၁၃၄ထင်ရှားရှိသောရဟန်းကို မပန်ကြားဘဲ နေလွဲ ရွာဝင် မသွားရ။
၈၆သူစိဃရသိက္ခာပုဒ်၁၃၅ဆင်စွယ်ကို အပ်ကျည်မလုပ်ရ။