kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
အသုံးအဆောင်၊ အဝတ်အထည်တို့ကို ရွှေခြည်ငွေခြည်၊ ရွှေကြယ် ငွေကြယ်တို့ဖြင့် ပုံဖော်၍ထိုးသည့် လုပ်ငန်းကို ရွှေခြည်ထိုးလုပ်ငန်းဟု ခေါ်သည်။
ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် အလောင်းဘုရားလက်ထက်ကစ၍ ထွန်းကားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ထိုခေတ်က ရွှေခြည်ထိုးထည်များသည် ယခုခေတ်အထည်များကဲ့သို့ လက်ရာနုသည် မဟုတ်ချေ။
ရွှေဒင်္ဂါးအပြားလိုက်ကို အထည်ကြမ်းကြမ်းပေါ်၌ ကပ်၍ထိုးခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် လက်ရာကြမ်းသည်။
အလောင်းဘုရား သားတော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ယိုးဒယားကို နိုင်သောအခါ ယိုးဒယားအနုပညာသည်များကို ခေါ်ခဲ့ရာမှအစ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် တိုးတက်လာခဲ့သည်။
အခက်အလက်အရွက်နှင့် ပန်းနွယ်ပန်းခက်ပုံများ စတင် ထိုးတတ်လာကြသည်။
အရုပ်များ ဖော်လာတတ်ကြသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ရောက်သောအခါ အနောက်နိုင်ငံမှ ရက်လုပ်သော ကတ္တီပါထည်နှင့် နန်းတွင်းရက်ပိတ်ချောထည်များ ထိုး၍ အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။
ယခုခေတ်၌မူ ပိုးထည်ပေါ်၌ အထိုးများသည်။
မြန်မာဘုရင်လက်ထက် ရွှေခြည်ထိုးပညာသည်များသည် ရှင်ဘုရင် မိဘုရားတို့ ဆင်မြန်းသော မင်းမြောက်တန်ဆာမှအစ အိမ်ရှေ့မင်း၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်ထောက်၊ မှူးမတ်၊ မတ်တော်၊ စစ်သူကြီးနှင့် ရာထူးရာခံ ရှိသူအားလုံးတို့၏ အဝတ်တန်ဆာမင်းခမ်းတော်များကို ရွှေတိုက်ဝန်၏ အမိန့်အတိုင်း ရွှေတိုက်စာတမ်းနှင့် ကိုက်ညီစွာ ရာထူးအလိုက် လုပ်ဆောင်ကြရသည်။
နောက်မှတစ်ဖန် ဘုရင်းမင်းမြတ်သည် သာသနာတော်သို့ ဝင်ရောက်မည့် ရှင်သာမဏေလောင်းတို့အား၎င်း၊ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုမည့် သူတို့အား ၎င်းမင်းဝတ်တန်ဆာနှင့် ဆင်တူရိုးမှား ဝတ်ဆင်နိုင် ခွင့်ပြုသဖြင့် ဝတ်ဆင်ကြရသည်။
မန္တလေးမြို့ရှိ ရွှေခြည်ထိုးရပ်ကွက်သည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်အခါက ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် အမှုထမ်းများ နေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။
မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ဘုရင့်ရွှေခြည်ထိုး ပညာသည်များသည် ရွှေတိုက်ဝန်၏ ဝန်စုအမှုထမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းလက်ထက်တော်၌ ရွှေခြည်ထိုးအမှုထမ်း လူ ၂ဝ ခန့်ရှိ၍ တစ်ဦးလျှင် ရိက္ခာတော် စပါးတင်း ၃၃ဝ အသနားတော်မြတ်ခံရကြောင်းဖြင့် ဆိုကြသည်။
အခြားရာထူးခံ ပုဂ္ဂိုလ်များ၌လည်း ရွှေခြည်ထိုးပညာသည် သီးသန့်ထား၍ မိမိတို့၏ အဝတ်အထည်ကို ရွှေခြည်ဖြင့် ထိုးလုပ်စေသည်။
မြန်မာဘုရင်လက်ထက် ရွှေခြည်ထိုးပညာသည်များသည် ဘုရင့်မင်းမြောက်တန်ဆာ၊ မိဖုရားကြီး၏ မဟလ္လတာတန်ဆာ၊ အဆောင်ရ မိဖုရားများ၏ ဃနမဋ္ဌကနှင့် မလ္လိကာတန်ဆာ၊ ဝန်ကြီးမှူးကြီးများ၏ သိုရင်းဝတ်လုံနှင့် ဗောင်းခေါင်းဆောင်းများအပြင် ကန့်လန့်ကာ လိုက်ကာ စသော အသုံးအဆောင်များကိုပါ ပြုလုပ်ရသည်။
ရာထူးရာခံမရှိသူများအတွက်မူ ရွှေခြည်ငွေခြည်၊ ရွှေကြယ်ငွေကြယ်တို့အစား လချေးကြယ်စေ့များကို ရိုးရိုးခြည်ဖြင့် ထိုး၍ ပြုလုပ်ပေးရသည်။
ယခုခေတ်၌မူ ဇာတ်အငြိမ့်ပွဲများ၌ မင်းသား မင်းသမီးများ ပုဆိုး၊ ထဘီ၊ မကိုဋ်၊ ခြေနင်း စသည်တို့နှင့် ရှင်ပြုနားသပွဲများတွင် ရှင်လောင်းနှင့် နားထွင်းမည့် အမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ရန် ပုဆိုး၊ ထဘီ၊ ခေါင်းဆောင်းစည်းပုံ စသည်တို့လောက်ကိုသာ ရွှေခြည်ထိုး ချုပ်လုပ်ကိုင်ကြရသဖြင့် ယင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူ အလွန်နည်းပါးလေသည်။
ရွှေကူမြို့သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင် ရွှေကူမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
ရွှေကူမြို့နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် မြစ်ကြီးနားခရိုင်နှင့် ကောက်ကွေ့ချောင်းဖြင့် ခြားလျက် တောင်ဘက်တွင် မဘိမ်းမြို့နယ်နှင့် စပ်နေသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ဆင်ကန်ချောင်းအထိ ဖြစ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ကသာခရိုင်နှင့် စပ်နေသည်။
ရွှေကူမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းအောက် မိုင်အနည်းငယ်အကွာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းဖြင့် ဗန်းမော်မြို့ အနောက်ဘက် ၃၈ မိုင် ဝေး၍ မြစ်ကြီးနားမြို့တောင်ဘက် ၁၂၉ မိုင် ဝေးသည်။
ဗန်းမော်နှင့် ရွှေကူမြို့သည် ကားလမ်းအဆက်အသွယ် ရှိသော် လည်း ရာသီဥတု ကောင်းမွန်သည့်အခါမှ သွားလာအသုံးပြုနိုင်သည်။
သို့ရာတွင် ရေလမ်းဖြင့်မူ အချိန်မရွေး သွားလာနိုင်သည်။
ရွှေကူမြို့နယ် ဝန်းကျင်တွင် သစ်တောများ ပေါသဖြင့် သစ်လုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သည်။
ထိုကြောင့် ရွှေကူမြို့သည် သစ်တောဌာန သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်လျက် ရှိသည်။
ရွှေကူမြို့ထွက် ထင်ရှားသော ကုန်ပစ္စည်းမှာ မြေအိုးဖြစ်သည်။
ရွှေကူအိုးသည် လှပစွာ ဆေးခြယ်ထားသဖြင့်လူကြိုက် အလွန်များသည်။
မြို့၏မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်လယ် သောင်ကျွန်းပေါ်၌ တည်ရှိသော ကျွန်းတော်ကြီးဘုရားခေါ် ရွှေပေါ်ကျွန်းဘုရားသည် ရွှေကူမြို့၏ ထင်ရှားသော တန်ခိုးကြီးဘုရား ဖြစ်သည်။
သောင်ကျွန်းတစ်ကျွန်းလုံးပေါ် ဘုရားပေါင်းများစွာ တည်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်ရေချိန် တက်သောအခါ၌ပင် ဘုရားရင်ပြင်ပေါ်သို့ ရေမလွှမ်းဟုလည်း ဆိုသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ရွှေကူမြို့နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ရွှေလုပ်ငန်းကို အများအပြားလုပ်ဆောင်ကြသည်။
ရွှေငါးဟူသည်မှာ အသွေးအရောင်လှပသည့် ယဉ်ပြီးဖြစ်သော အိမ်မွေးငါးငယ်ကလေးများ ဖြစ်သည်။
ငါးမွေးကန်ထဲ၌ ရွှေရောင်တလက်လက်နှင့် လူးလာပျော်ပါး ကူးခတ်သွားလာနေသော ရွှေငါးကလေးတို့သည် ကရပ်စီးယပ်ဩရတပ် (ခေါ်) ငသိုင်းတစ်မျိုးမှ ပေါက်ပွားလာကြောင်းကိုမူ လူတိုင်းမသိကြချေ။
ရွှေငါးသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်းမှ စ၍ မျိုးပြန့်ပွားလာသည်ဟု ဆိုသည်။
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် တရုတ်နိုင်ငံ၌ ရွှေငါးမွေးမြူမျိုးစပ်မှု ပြုခဲ့ကြလေသည်။
သို့ရာတွင် ယခု ကျွနု်ပ်တို့ တွေ့မြင်နေကြရသော ရွှေငါးကို ဂျပန်နိုင်ငံမှ များသောအားဖြင့် ဖောက်၍ ရောင်းကြသည်။
အချို့ရွှေငါးသည် အလွန်လှပ၍ အချို့သည် အကြည့်ရ ဆန်းသည်။
အချို့ရွှေငါးသည် နှစ်လက်မမှ သုံးလက်မခန့်သာရှိ၍ အချို့မူ တစ်ပေအထိပင် ရှည်ကြသည်။
အချို့တွင် အလွန်ပါးသော အကြေးခွံပါသော်လည်း အကြေးမပါသကဲ့သို့ပင် မှတ်ထင်ရသည်။
ရွှေငါးအရိုင်း၏ အဆင်းသည် ညိုပုပ်၏။
သို့ရာတွင် အချို့ရွှေငါးအရိုင်း၏ အရောင်သည် တောက်ပြောင်သော လိမ္မော်ရောင်၌ အမဲစက် အညိုစက်များ ပါသည်။
ရွှေငါးအရိုင်းကောင်များကို လူတို့ ကြိုက်သလို မျိုးစပ်မွေးမြူခဲ့သဖြင့် ယခုခေတ်တွင် တွေ့မြင်ရသကဲ့သို့ အရောင်အမျိုးမျိုး အရွယ်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ ငွေကွက်ကလေးများဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး ဆွတ်ဆွတ်ဖြူသော ငါးကလေးမျိုးများပင် မျိုးပွားလာခဲ့လေသည်။
ရွှေငါးအမျိုးပေါင်း ၂ဝ ခန့် ရှိလေသည်။
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း ကဲ့သို့ ပြူးထွက်နေသော မျက်လုံးရှိ၍ ကျောဆူးတောင်မရှိသော ရွှေငါးမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
ယင်း၏အမြီးတောင်သည် အခြားငါးများကဲ့သို့ နှစ်ခွမဟုတ်ဘဲ သုံးခွဖြစ်နေ၏။
ရွှေငါးတိုင်းသည် ရွှေရောင်ချည်း ရှိသည်မဟုတ်ချေ။
အနီ၊ လိမ္မော်၊ ကြေးညို၊ မီးခိုး၊ အနက်၊ အဖြူရောင်တို့ပင် ရှိကြသည်။
မွေးစရွှေငါးသည် အရောင် မတောက်လှသော်လည်း ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ချစ်စဖွယ် တင့်တယ်သောအရောင်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ရွှေငါးများသည် ပိုးမွှားနှင့် အပင်ကလေးများကို စားသောက်ကြသဖြင့် သူတို့အား မွေးမြူသောကန်တွင် ရေညှိပင်များ ထားပေးရသည်။
ရေကိုလည်း သန့်ရှင်းအောင် လဲလှယ်ပေးရသည်။
နွေးလွန်းသော ရေ၊ အေးလွန်းသောရေများ၌ မနေနိုင်ကြချေ။
ရွှေငါးတို့အတွက် အစာပြုပြင်စီမံရောင်းချကြသဖြင့် ရွှေငါးကို အလှမွေးမြူသူတို့သည် ယင်းအစာဘူးကိုဝယ်၍ ရက်ခြား အစာကျွေးရသည်။
ရွှေငါးကို မွေးမြူသည့်အခါ အဝကျဉ်းသော ဖန်ဘူးထက် အဝကျယ်သော မှန်သေတ္တာနှင့် ထည့်မှ ပိုကောင်းသည်။
ရွှေငါးပြပွဲကို ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့၌ နှစ်စဉ် ကျင်းပကြ၍ တစ်ကိုယ်လုံး နီလွင်သောငါးများကို ပထမတန်း ထားကြသည်။
ကိုယ်လုံးဝိုင်းဝိုင်း၊ ဦးခေါင်းပြားပြားပေါ်တွင် အချွန်အထစ်များ ထွက်လျက် ကျောဆူးတောင် မရှိသော ရွှေငါးမျိုးကို လူများ အလွန်နှစ်သက်ကြ၍ တစ်စုံလျှင် ငွေ ၃ဝဝ မှ ၄ဝဝ အထိပင် ပေးဝယ်လေ့ ရှိကြသည်။
အလှမွေးမြူသည့် ရေကန် ရေအိုင်များမှ လွတ်ထွက်ကာ မြစ်ချောင်းများသို့ ရောက်ရှိပေါက်ပွားကြသော ရွှေငါးများကို မပြုပြင်ဘဲ အရိုင်းလွှတ်ထားသောအခါ နဂိုညိုပုပ်ရောင် ပြန်ဖြစ်၍ ခြောက်လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိပင် ကြီးလာတတ်သည်။
အချို့ဒေသတို့၌ ရွှေငါးအများအပြား ပေါက်ပွားနေကြသောကြောင့် ဟင်းလျာအဖြစ်ပင် ဖမ်း၍ ရောင်းချကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရွှေငါး။
ရွှေစာရံ စေတီတော် (သထုံ) - မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့ ရွှေစာရံ စေတီတော် (မန္တလေး) - မန္တလေးခရိုင်။
သမိုင်းဝင် ရွှေစာရံစေတီတော် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရွှေစာရံဟူသော ဘွဲ့တော်ဖြင့် ထင်ရှားသောစေတီနှစ်ဆူ ရှိလေသည်။
တစ်ဆူမှာ မွန်ပြည်နယ် သထုံမြို့ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ တစ်ဆူမှာ ရွှေစာရံ စေတီတော် (မန္တလေး) မန္တလေးခရိုင်အတွင်း မြစ်ငယ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရွှေစာရံစေတီတော် ( သထုံမြို့ ) သထုံမြို့တွင် တည်ရှိသော ရွှေစာရံစေတီတော်သည် စိန်ဖူးတော်မှ ဖိနပ်တော်အထိ ဉာဏ်တော်ပေ ၃၆ဝ ရှိ၍ အရံစေတီပေါင်း ၃၇ ဆူ၊ မုခ်နှင့် ရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ၄၅ ဆူ ရှိလေသည်။
သထုံ ရွှေစာရံစေတီတော်မြတ်ကို မြတ်စွာဘုရားသခင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် သထုံပြည်ကြီးသို့ ဒေသစာရီ ကြွချီခိုက်၌ပင် တည်ထားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
စေတီတော် မူလဒါယကာမှာ သထုံပြည်ကြီးအရှင် ကုလဝီသရာဇာသက္က မင်းတရားကြီးနှင့် တောင်ညာစံဒေဝီ မဟေသီမိဖုရားခေါင်ကြီးတို့မှ မဟာသက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်တွင် မြင်သော သူရိယစန္ဒာမင်းကြီး ဖြစ်သည်။
သူရိယစန္ဒာမင်းကြီးသည် မဇ္ဈိမဒေသ၌ ဘုရားသခင် ပွင့်တော်မူကြောင်း ကြားသိသောအခါ ဖူးမြင်လိုသောဆန္ဒ အားကြီးတော်မူရကား မြတ်စွာဘုရားအား ပင့်လျှောက်ရန် တစ်ချက်လွှတ်အမိန့်တော် ချမှတ်လေသည်။
သထုံပြည်၌ သာသနာသုံးရပ် ကြာမြင့်စွာ တည်မည့်အဖြစ်ကို ကောင်းစွာသိမြင်တော်မူသော ဘုရားသခင်သည် ပင့်ဖိတ်သည်ကို လက်ခံတော်မူ၍ မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၅ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်မှ ကြွသွားတော်မူရာ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက် စနေနေ့တွင် သထုံပြည်သို့ ရောက်လေသည်။
သူရိယစန္ဒာမင်းတရားကြီးနှင့် မိဖုရားကြီးတို့သည် ဘုရားသခင်အား ဖူးမြင်ရသောအခါ ကြည်ညိုစိတ် လွန်ကဲလှသဖြင့် မိမိတို့၏မကိုဋ်နှင့် ဥက္ကဋ္ဌ်တော် အသီးသီးကို ချွတ်၍ ပူဇော်တော်မူလေသည်။
ဘုရားသခင်လည်း မင်းမိဖုရား ပရိသတ်တို့အား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးတော်မူရာ မင်းတရားကြီးသည် ဘုရားသခင်အား ကြည်ညို၍ မဝလှသဖြင့် သထုံပြည်၌ ၁ဝ ဝါမျှ သီတင်းသုံးတော်မူပါရန် လျှောက်ထားလေသည်။
ဘုရားသခင်လည်း သထုံပြည်၌ ၁ဝ ဝါနေရန် ငြင်းတော်မူ၍ ခြောက်လနှင့် ၁၃ ရက် သီတင်းသုံး မည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူသည်။
မင်းကြီးသည် ဘုရားသခင် သီတင်းသုံးတော်မူရန် ဇေတဝန်ကျောင်းကြီး ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းလိုသော်လည်း ဘုရားသခင်က ခွင့်ပြုတော်မမူသောကြောင့် ရွှေနန်းတော်၏ အရှေ့တောင် မနိမ့်မမြင့် အဆင့်ဆင့်ဖြင့် လျှောက်ပတ်သည့် နေရာဖြစ်သော မောရပဗ္ဗတကုန်း၌ ဝေဠုဝန် ဝါးကျောင်းကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း တော်မူသည်။
ဘုရားသခင် သထုံပြည်၌ ခြောက်လကျော် သီတင်းသုံးပြီးနောက် ပြန်ကြွတော်မူသောအခါ မင်းနှင့်တကွ တိုင်းသူပြည်သားတို့ လျှောက်ထားတောင်းပန်ချက်အရ ကိုးကွယ်ရစ်ကြရန် ကိုယ်တော်စား သွားတော်ဓာတ် ရတနာကို ထားတော်မူခဲ့လေသည်။
ထိုသွားတော်ဓာတ်ကိုလည်း ဘုရားသခင် မိန့်တော်မှာမူသည့်အတိုင်း ကကုသန်ဘုရားသခင်၏ ဆံတော်ရှစ်ဆူ၊ ကောဏာဂုံဘုရားသခင်၏ တောင်ဝှေးတော်ရတနာ၊ ကဿပဘုရား သခင်၏ မြသပိတ်ရတနာတော်တို့ကိုထားရာ သုနာပရန္တဥန္နတကုန်းပြင်၌ မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၅ ခု တပေါင်း လဆန်း ၁၅ ရက်နေ့ နံနက်တွင် ခမ်းနားစွာ ဌာပနာ၍ စေတီတော်မြတ် တည်လေသည်။
စေတီ တော်မြတ်၏ ပြုဖွယ်ကိစ္စ အဝဝပြီးစီးသောအခါ ဘုရားသခင်က တည်ထားရင်း ဒါယကာတို့၏ တောင့်တမှု အာသာမှ ကြာမြင့်စွာ မပျက်မစီးဘဲ အမြဲတည်နေတော်မူစေသတည်းဟု စိရံဌာတုပတ္ထနာပြုသောကြောင့် စိရံဌာတုစေတီတော်ဟူ၍ သမုတ်ရန် ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတာ်မူလေသည်။
ထိုကြောင့် စိရံဌာတုစေတီဟူသော ဘွဲ့တော်မှ စိရံစေတီ၊ ထိုမှ စာရံစေတီဟု ခေါ်ကြသည်။
စည်းခုံစေတီ၊ မောဓောစေတီတော်တို့ကို ရွှေစည်းခုံစေတီ၊ ရွှေမောဓောစေတီ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သကဲ့သို့ စာရံစေတီကိုလည်း ရွှေစာရံစေတီဟု သမုတ်ကြကြောင်း အဆိုရှိသည်။
ရွှေစာရံစေတီကြီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဓာတ်တော်များကို ဆေးကြောရာ၌ သုံးသည့် မြူတာအိုး ရတနာ ၄၇ လုံးကို အောက်အခင်း မြအခံပြု၍ ဌာပနာကာ တည်ထားအပ်သော မြသိန်းတန်ဘုရား တည်ရှိသည်။
သိကြားမင်း၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဌာပနာသောကြောင့် ယခုအခါ သိကြားဘုရားဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ရွှေစာရံစေတီဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း ၈ ရက်နေ့မှ တပေါင်းလပြည့်နေ့အထိ ကြီးကျယ်စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ။
ရွှေစံချိန်စံနစ် ဆိုသည်မှာ ရွှေအလေးချိန်နှင့် အမျိုးအစား ကို မူတည်သော ငွေကြေးအခြေခံစံနှုန်းကို ဖော်ပြသည့်ငွေကြေး စံနစ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ထိုရွှေစံချိန် စံနစ်အရဆိုမူ ရွှေကို လွတ်လပ်စွာ ဒင်္ဂါးသွန်းလုပ်နိုင်၍ ရွှေဒင်္ဂါးများကို တရားဝင်ငွေ အဖြစ် သုံးစွဲနိုင်ခွင့်နှင့် လွတ်လပ်စွာ ဖြန့်ဖြူးနိုင်ခွင့် ရှိသည့် အပြင်၊ အခြားငွေကြေး အမျိုးအစားများ၏ တန်ဖိုးကိုလည်း ရွှေဒင်္ဂါးများ၏ တန်ဖိုးနှင့် ညှိနှိုင်း၍ ထိန်းသိမ်းထားရှိနိုင်သည်။
အဆိုပါ ရွှေစံချိန်စံနစ်ကို ငွေကြေးလဲလှယ်ရေး နှုန်းထား များ ခိုင်မြဲတည်တံ့အောင် တီထွင်ထားသည့် နည်းတစ်မျိုးဟူ၍ ကောင်းစွာ မှတ်ယူနိုင်လေသည်။
အကြောင်းအမျိးမျိုးကြောင့် ငွေကြေးလဲလှယ်ရေး နှုန်းထားများ အတက်အကျဖြစ်တတ်၍ ထိုသို့ နှုန်းထားများ အတက်အကျရှိပြီးလျှင် တည်ငြိမ်မှုမရှိခြင်း ကြောင့်လည်း သာမန်အချိန်အခါများ၌ပင်လျှင် အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးကိစ္စများကို များစွာ ထိခိုက်တတ်လေသည်။
ယင်းနှုန်းထားများ အကောင်း အဆိုးကို ချိန်ထိုးခြင်းဖြင့် ရွှေစံချိန်စံနစ်ကို ယခုခေတ်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ ကာကွယ်သမှုပြုကြပေသည်။
ထိုစံနစ်ကို မည် သည့်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်မျှ တီထွင်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ပေ။
မူလ ကနဦးက ငွေကြေးများကို သတ္တုအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ပြီးနောက် ရွှေသည် ထူးခြားသောသတ္တု ဖြစ်သည့်အလျောက် အချိန်ကာလ အားလျော်စွာ ငွေကြေးဆိုင်ရာ သတ္တုဖြစ်လာရပေသည်။
ခေတ်ငွေစက္ကူများမှာ ရွှေဒင်္ဂါးလက်ထက်မှ တစ်စတစ်စ တိုးတက်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ပထမအဆင့် တိုးတက် လာပုံမှာ ငွေစက္ကူအချို့ကို ရွှေဖြင့် အထောက်အခံပြု၍လည်းကောင်း၊ ရွှေဖြင့် လဲလှယ်ခွင့်ပေး၍လည်းကောင်း ရွှေဒင်္ဂါးများနည်းတူ ထုတ်ဝေ ဖြန့်ဖြူးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ဘဏ်ငွေစက္ကူများမှာ ဘဏ်များက ပေးဆပ်ရန် တာဝန်ရှိသော ကြွေးမြီသဖွယ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အစကပင် ရွှေဖြင့် လဲလှယ်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အကယ်၍ ဘဏ်စက္ကူများကို ရွှေဖြင့် လွတ်လွတ်လပ်လပ် လဲယူနိုင်ခွင့် မရှိပါက ဖြန့်ဖြူးသုံးစွဲနိုင်သည့် ငွေကြေးဟူ၍ လူအများက ယုံကြည်စိတ်ချမည် မဟုတ်သည်နှင့်အမျှ အသိအမှတ်ပြုကြမည် မဟုတ်ချေ။
အလားတူစွာ ဘဏ်အပ်နှံငွေများ ထားရှိကြခြင်းနှင့် ဘဏ်ချက်လက်မှတ်များ ထုတ်ပေးခြင်းများ တစ်စ တစ်စ ပြုလုပ်လာခဲ့ရာမှ ငွေကြေးစံနစ်မှာ တစ်ထစ်တိုးတက်လာခဲ့ လေသည်။
ထိုဘဏ်ချက်လက်မှတ်များကိုပင်လျှင် ယုံကြည်မှု ရစေရန် ရွှေဖြင့် လဲလှယ်ယူခွင့် ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဦးစွာ၌ ဘဏ်ငွေစက္ကူများနှင့် ဘဏ်တွင် အပ်နှံထားသည့် ငွေများမှာ ရွှေဒင်္ဂါးများ အများပါဝင်သော ငွေကြေးအားလုံး၏ တစ်စိတ် တစ်ဒေသမျှသာ ဖြစ်သည်။
ထိုနောက် ဘဏ်ငွေစက္ကူများနှင့် အပ်ငွေများ တဖြည်းဖြည်း များပြားလာပြီးလျှင် ငွေကြေး အားလုံး၏ ကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည့် နောက်ပိုင်း၌ပင် ယင်းတို့ကို နှစ်ပေါင်း အတန်ကြာ ရွှေနှင့် လဲလှယ်ခွင့် ရရှိနိုင်ခဲ့ပေသည်။
ရွှေနှင့် ငွေစက္ကူကို ပြိုင်တူ ဖြန့်ဖြူးနေသရွေ့ ရွှေနှင့် စက္ကူကို တန်ဖိုးတစ်မျိုးစီထားကာ ဖြန့်ဖြူးနေရန်လည်း မဖြစ် နိုင်ခြင်းကြောင့် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး လွတ်လပ်စွာ လဲ လှယ်နိုင်ခွင့် ရှိအပ်ပေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းတွင် ရွှေဒင်္ဂါးများ လုံးဝသုံးစွဲခြင်း မရှိလှတော့သည်မှ စ၍ ဘဏ်ငွေ စက္ကူများကို ရွှေနှင့် ရွေးယူခွင့်ရရှိစေရန်လည်း မလိုတော့ပေ။
ယခုခေတ်အခါတွင် တွဲဖက်၍ ဖြန့်ဖြူးလျက်ရှိသော ကြေးနီ၊ ငွေနှင့် အခြား သတ္တုဒင်္ဂါးများမှအပ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သုံးစွဲနေကြ သော ငွေကြေးများမှာ စက္ကူငွေချည်းပင် ဖြစ်ကြပေသည်။
ထို စက္ကူဖြင့်လုပ်သော ငွေကို ပုံသေအချိုးကျ သတ်မှတ်ထားသော နှုန်းအတိုင်း တရားဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်း၍ ရွှေဖြင့် အချုပ်အချယ် မရှိ အပြန်အလှန် လဲလှယ်ခွင့်ရှိပါက ရွှေစံချိန်စံနစ်တွင်ပင် တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုငွေစက္ကူကို ပုံသေနှုန်း သတ်မှတ် ထားရှိ၍ ရွှေဖြင့် လဲလှယ်နိုင်သည့်နည်းမှာ ငွေကြေးစံနစ် သတ် မှတ်ထားရှိ၍ ရွှေဖြင့် လဲလှယ်နိုင်သည့်နည်းမှာ ငွေကြေးစံနစ် ၏ တီထွင်ဖန်တီးမှုတစ်ရပ်မဟုတ်ဘဲ ရာစုနှစ်ပေါင်း အတန် ကြာ ကာလက စ၍ တဖြည်းဖြည်း အကြောင်းအားလျော်စွာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အဆိုပါ ရွှေစံချိန် စံနစ် ပေါ်ပေါက်လာရာတွင် အဆင့် ဆင့်အားဖြင့် ခြားနားသိရှိရန်အလို့ငှာ အမည်ဝေါဟာရ တစ်မျိုးစီ ပေးထားပေသည်။
ရွှေဒင်္ဂါးချည်းသာလျှင် ဖြန့်ဖြူး သုံးစွဲရသော ငွေကြေးစံနစ်မျိုးကိုပင် ဖြစ်စေ၊ သို့တည်းမဟုတ် ရွှေဒင်္ဂါးများကို ငွေစက္ကူများနှင့်တကွ တွဲဖက်၍ ဖြန့်ဖြူး သုံးစွဲ ရသည့် ငွေကြေး စံနစ်မျိုးကိုပင် ဖြစ်စေ ရွှေစံချိန်ပြည့် စံနစ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ရွှေဒင်္ဂါးများကို မဖြန့်ဖြူးဘဲ ထားရှိစေကာမူ ဗဟိုဘဏ်က ဥပဒေအရ တာဝန်ယူလျက် ပုံသေနှုန်း သတ် မှတ်ပြီးနောက် ရွှေကို အကန့်အသတ်မရှိငွေကြေးဖြင့် အရောင်း အဝယ်ပြုလုပ်လျှင် ရွှေသတ္တုစံချိန်စံနစ်ဟု ခေါ်တွင်သည်။
အကြောင်းမှာ ငွေကြေးကို ရွှေဒင်္ဂါးနှင့် လဲနိုင်ခွင့်မရှိဘဲ ရွှေတုံး နှင့်သာ လဲယူနိုင်သည့်အတွက်ကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေသည်။
အခြား နည်းစံနစ် တစ်မျိုးမှာ ဗဟိုဘဏ်တိုက်က ဥပဒေအရ တာဝန် ယူ၍ ရွှေဖြင့်လဲလှယ်နိုင်ခွင့်ရှိသော ငွေကြေးအမျိုးအစားတစ်ခု ကို ဘဏ်ငွေစက္ကူနှင့် လဲလှယ်ယူရမည် ဖြစ်သည်။
ထိုစံနစ်ကို ရွှေလဲလှယ်ရေး စံချိန်စံနစ်ဟု ခေါ်တွင်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ရွှေစံချိန်စံနစ်သည် မည်သည့်အသွင်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်စေကာမူ ဖြန့်ဖြူးသုံးစွဲလျက်ရှိသော ငွေကြေး၏ပမာဏအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တန်ဖိုးအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ တစ်ဆင့်ဖြစ်စေ ရွှေနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ပင် ရှိလေသည်။
ခေတ်သစ်ရွှေစံချိန် စံနစ်၏ အကျိုးပြုသော လုပ်ငန်း နှစ်ရပ်မှာ(၁) ပြည်တွင်း၌ ဖြန့်ဖြူးထားသော ငွေကြေးချင်း လဲလှယ်ရေးနှုန်းများ တည်ငြိမ်မှုရရှိစေရန် ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။
ပြည်တွင်း၌ ဖြန့်ဖြူးထားသော ငွေကြေး၏ပမာဏကို ကြီး ကြပ်ထိန်းသိမ်းသည့် လုပ်ငန်းရပ်မှာ ဗဟိုဘဏ်၏ ငွေကြေး ထုတ်ဝေနိုင်သော အာဏာကို အတိအကျ ကန့်သတ်ထားခြင်း ပင် ဖြစ်သည်။
မည်သည့် ဗဟိုဘဏ်မဆို မိမိပိုင် ရွှေများကို အရေးပေါ်ကိစ္စအတွက် အသုံးပြုနိုင်ရန် သီးသန့်ထားရှိသည်။
သို့သော် မိမိပိုင် ရွှေအင်အား အထောက်အခံ ရှိသည်ထက် ပို၍ ဥပဒေအရ ငွေစက္ကူများကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခွင့် မရှိချေ။
သို့မှသာ လျှင် ထုတ်ဝေဖြန့်ဖြူးထားသော ငွေကြေး၏ပမာဏကို ရုတ် တရက် တရားလွန် များပြားလာခြင်း မရှိစေရန် အကြမ်းအား ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။
ထိုလုပ်ငန်းရပ်ကို ပြည်တွင်းရွှေ စံချိန်စံနစ်ဟု ခေါ်သည်။
ငွေကြေး၏ ပြည်ပတန်ဖိုး မယိမ်းမယိုင်စေဘဲ တည်တံ့ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဒုတိယလုပ်ငန်းရပ်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရွှေ စံချိန်စံနစ်ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။
ထိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရွှေစံချိန် စံနစ်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ဖြန့်ဖြူးထားသော ငွေကြေးကို ရွှေနှင့် ယင်းတို့၏ အခြေခံစံနှုန်းကို မှီး၍ သတ်မှတ်ထားသည့် အချိုးကျတန်ဖိုးအလိုက် လဲလှယ်နိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ပြည် တွင်းနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံချိန်စံနစ်များ ထားရှိသော နိုင်ငံ တွင်းတွင် ရွှေကို သီးသန့်ဟူ၍ နှစ်မျိုးထားရှိတတ်ကြသည်။
တစ်မျိုးမှာ လက်ကိုင် သိမ်းဆီးထားရှိရန် ဖြစ်၍ တစ်မျိုးမှာ သုံးစွဲရန် ဖြစ်လေသည်။
ရွှေစံချိန်စံနစ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် ရှေ့အလားအလာ ဗြိတိန်နိုင်ငံသည် ၁၈၂၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရွှေစံချိန် စံနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
ထိုအချိန်အခါ မတိုင်မီက ငွေသတ္တု သာလျှင် ကမ္ဘာတွင် သုံးစွဲသည့် အဓိကငွေကြေးဆိုင်ရာ သတ္တု ဖြစ်ခဲ့၍ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်ပြီးနောက် ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံ များက မိမိတို့ပြည်တွင်းသုံး ငွေကြေးကို ရွှေဖြင့် အခြေခံ အထောက်အထားပြု၍ ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်လာကြပေသည်။
များသောအားဖြင့် ရွှေလဲလှယ်ရေး စံချိန်စံနစ်ကို အနှံ့အပြား အသုံးပြုကြပေသည်။
ထိုစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည့်နောက်ကာလတွင် ဗဟိုဘဏ်များ တိုးတက်များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ရွှေစံချိန်စံနစ် ကို ငွေကြေး ပြန်လည်ထူထောင်ရန် အုတ်မြစ်သဖွယ် ချခဲ့သော် လည်း နောက်နှစ်ပေါင်း အနည်းငယ်အတွင်း၌ပင် ထိုစံနစ်ကို စွန့်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံက ရွှေ စံချိန် စံနစ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ခေတ္တရပ်စဲခဲ့ပြန်သည်။
အနောက်ဥရောပ တိုက်ရှိ အရေအတွက်အားဖြင့် တစ်လက်ခုပ်စာမျှရှိသော တိုင်းပြည်အနည်းငယ်ကသာ ငွေကြေးလဲလှယ်ရေးလုပ်ငန်းများ ကို ပြင်းထန်စွာ ကြီးကြပ်ပြီးလျှင် ရွှေစံချိန်စံနစ်ကို အားကိုး တစ်ခု ပြုခဲ့လေသည်။
သို့သော် နောက်နှစ်ပေါင်းများစွာ မကြာ မီပင် နိုင်ငံအများအပြားက ထိုရွှေစံချိန်စံနစ်ကို တစ်ဖန် စွန့် လွှတ်ခဲ့ပြန်သည်။
ယင်းသို့ စွန့်လွှတ်ခဲ့ခြင်းမှာ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ငွေကြေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များက ယခင် စစ်မဖြစ်မီကကဲ့သို့ ရွှေစံချိန်စံနစ်ကို အားကိုးအားထားမပြုကြသောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ငွေလဲလှယ်ရေး နှုန်းထားများ ပိုမိုတည်ငြိမ်မှု ရှိစေလိုသောကြောင့် တစ်ကြောင်း ဖြစ်လေသည်။
စစ်၏ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်များကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် စီးပွားရေး ကမောက်ကမဖြစ်ပြီးလျှင် ကုန်ဈေးနှုနန်းများလည်း ကြီးမား လာခဲ့သဖြင့် ရွှေစံချိန်စံနစ်ကို အမှီသဟဲပြုနေရန်လည်း မဖြစ် နိုင်တော့သည့်အတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေး စံနစ်ကို ပြန်လည်ထူထောင်လာခဲ့ရာမှ ထိုရွှေစံချိန်စံနစ်သည် ပျောက် ကွယ်လုနီးနီးပင် ရှိခဲ့လေသည်။
အထူးသဖြင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ငွေကြေးလဲလှယ်ရေးနှုန်းထားများ တည်ငြိမ်မှု ရရှိနိုင်ရန် ပိုမို လိုအပ်လာပေသည်။
ဗဟိုဘဏ်များကလည်း ရွှေစံချိန်စံနစ်ကို လက်ခံကျင့်သုံးရန် မလိုလားကြခြင်းသည် ရွှေအသုံးမဝင်ခြင်း ကြောင့် မဟုတ်ပေ။
ရွှေကိုမူ သူ့ထက်ငါပင် ရယူပိုင်ဆိုင်လို ကြသည့် လက္ခဏာပေါ်ပေါက်လျက် ရှိသေးသည်။
အမှန်စင်စစ် ရွှေစံချိန်စံနစ်ကို စွန့်ပစ်ခြင်းမှာ ကန့်သတ်သော ချေးနှုန်းဖြင့် ရွှေအရောင်းအဝယ် မပြုလုပ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်ပေသည်။
ကမ္ဘာ နိုင်ငံများအဖို့ ငွေပေးငွေချေ ပြုလုပ်ကြရာတွင် ရွှေသာလျှင် အမြဲတမ်း အသုံးဝင်မည့် ကြားနေဝတ္ထုပစ္စည်း ဖြစ်ပေသည်။
ကမ္ဘာ့တိုင်းနိုင်ငံကြီးများတွင် ရွှေကိုပင် လက်ကိုင်ထားကြ၏။
ရွှေအများဆုံးရှိသည့် တိုင်းပြည်ကြီးများကလည်း ရွှေ၏တန်ဖိုး ကို မယုတ်မလျော့စေရန် အာရုံစူးစိုက်၍ စိတ်ဝင်စားစွာ ကြိုး စားကြမည်မှာ မလွဲပေ။
ရွှေသည် ပြည်တွင်းတွင် ပြိုင်ဖက်မရှိ သုံးစွဲနိုင်သည့် ငွေ ကြေးအနေနှင့် အရည်အချင်းမရှိ ဖြစ်သွားသည့်တိုင်အောင် လူ အများက နှစ်သက်ခုံမင်ကြ၍ တန်ဖိုးထားကြခြင်းကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလောကတွင် ထားရှိ သင့် ထားရှိအပ်သော ပြည်တွင်းကြိုက် ရောင်းချဖလှယ်နိုင် သည့် ဝတ္ထုပစ္စည်းအဖြစ် ဂုဏ်ထူးဝိသေသ ရှိနေပေဦးမည်။
သို့ဖြစ်၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်၎င်း၊ အခြားတိုင်းပြည် အများအပြားတွင်၎င်း ရှေ့မျှော်မှန်းနိုင်သော ခေတ်တစ်လျှောက် လုံး၌ မူလစံချိန်စံနစ်နှင့် အလွန်အမင်း ကွာခြားခြင်းမရှိသည့် စံနစ်ကို ထားရှိကောင်းထားရှိ ကျင့်သုံးနေမည်ဟု ထင်မြင်ယူဆ ရပေသတည်း။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:စံနှုန်းများ။
ရွှေဆံတော်စေတီ (ပုဂံ) ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်) ရွှေဆံတော်ဘုရား (တောင်ငူ) ရွှေဆံတော်ဘုရား (တွံတေး)။
ပဲခူးရိုးမတောင်တန်း သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီမှ ၂ဝ ဒီဂရီ အတွင်း မြောက်မှ တောင်သို့ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်အကြားတွင် တည်ရှိသော တောင်တန်းဖြစ်သည်။
Seekins, Donald M. (2006) Historical dictionary of Burma (Myanmar) Scarecrow Press, Lanham, Maryland, page 357, Seekins, Donald M. (2006) Historical dictionary of Burma (Myanmar) Scarecrow Press, Lanham, Maryland, page 191, ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းသည် မြောက်ဘက်စွန်း ပုပ္ပားတောင်မှ တောင်ဘက် သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် အထိ ရှည်လျားသည်။
ယင်းတောင်တန်းသည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်အကြား ရေဝေ ကုန်းတန်းကြီး ဖြစ်ပြီး ပဲခူးမြစ်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်တို့သည် ပဲခူးရိုးမတွင် မြစ်ဖျားခံသော မြစ်နှစ်စင်း ဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်စွန်းသည် ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဘက်နားတွင် ပြတ်သွားပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့တွင်း၌ တောင်ပူစာလေးများအဖြစ် ဖြာဆင်းလာသည်။
ရွှေတိဂုံဘုရားတည်ရာ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်သည် ပဲခူးရိုးမတောင်၏အဆွယ် တောင်ပူစာဖြစ်သည်။
ပဲခူးရိုးမတောင်သည် မြောက်မှတောင်သို့ မိုင် ၂ဝဝ ကျော် ရှည်သည်။
အမြင့်မှာမူ ပေ ၂ဝဝဝ ထက် ပိုမမြင့်ချေ။
သို့ရာတွင် စောက်၍ ကျောက်ထူထပ် ပေါများသည်။
အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့သို့ တောင်စွယ်များဖြာ၍ ဆင်းသွားကြသည်။
ပဲခူးရိုးမတောင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရမည်းသင်း၊ တောင်ငူနှင့် ပဲခူးခရိုင်များရှိ၍၊ အနောက်ဘက်တွင် မကွေး၊ သရက်၊ ပြည်နှင့် သာယာဝတီခရိုင်များ ရှိသည်။
အရှေ့ဘက် တောင်စောင်းမှ စစ်တောင်းမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များနှင့် ပဲခူး မြစ်တို့ မြစ်ဖျားခံ၍ စီးဆင်းသည်။
အနောက်ဘက် တောင်စောင်းမှမူ၊ ပင်းချောင်း၊ ယင်းချောင်းနှင့် နဝင်းချောင်း တို့သည် ဧရာဝတီမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်ကြ၍၊ တောင်ဘက်၌ မူကား မြစ်မခမြစ်၊ သို့မဟုတ် လှိုင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော ချောင်းပေါင်းများစွာသည် ယင်းတောင်၏တောင်ဘက်ဖျား တောင်တန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံကြသည်။
ပဲခူးရိုးမတောင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက် ပိုင်းထက် မိုးများသဖြင့်၊ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် အမြဲ စိမ်းလန်း သော သစ်တောများ ပေါက်ရောက်ပြီးလျှင်၊ မြောက်ဘက် ပိုင်းတွင် နွေအခါအရွက်ကြွေသော မုတ်သုန်သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
ပဲခူးရိုးမတောင်သည် နေရာတိုင်း၌လိုပင် အဖိုးတန်သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံထွက် အဖိုးတန် ကျွန်းသစ်အများဆုံး ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက် တောင်စောင်းမှ သစ်များကို စစ်တောင်းမြစ်၏ လက်တက်များဖြင့် ထိုမြစ်ထဲသို့ မျှောချ၍ ပဲခူး-စစ်တောင်း တူးမြောင်းမှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြသည်။
အနောက်ဘက် တောင်စောင်းမှ သစ်များကို မြစ်မခမြစ်၊ လှိုင်မြစ်များထဲသို့ စီးဝင်သော ချောင်းများမှ တစ်ဆင့် လှိုင်မြစ်ကို မျှောချကာ၊ ရန်ကုန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြသည်။
ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင် အများအားဖြင့် ကရင်များ ရွာတည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။
သို့ရာတွင် အလွန်လူဦးရေ ပါးသည်။
ယင်းတို့သည် ရွာ၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ရှင်းလင်း ခုတ်ထွင်၍ တောင်ယာများတွင် အိမ်သုံးအတွက် ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးနေထိုင်ကြသည်။
ပြည်၊ မကွေး၊ တောင်ငူနှင့်သရက်ခရိုင် အစပ်ဘက်ရှိ ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းဒေသတွင်မူ ချင်းရွာငယ်များ ရှိသည်။
ယင်းတို့သည် ရခိုင်ရိုးမတောင်ကို ကျော်၍ ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်သို့ မည်သည့်အချိန်ကစ၍ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ကြသည်ကိုမူ အတိအကျ မသိရချေ။
ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းကို ပျဉ်းမနားမှ တောင်တွင်းကြီးသို့ သွားသော မီးရထားလမ်းတစ်ခုသာ ဖြတ်သန်း၍ ဖောက်ထားလေသည်။
လမ်းအဖြစ်ကား တောင်ငူမြို့မှ၊ ပြည်မြို့သို့ ပဲခူးရိုးမကို ဖြတ်၍ ကားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ဆဲဖြစ်၍ ယခု စတင်ဖောက်လုပ်နေချေပြီ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း တောင်ထွတ် ပုပ္ပါးတောင်မကြီး ၄၅၀၀ ပေ၊ ကျောက်ပန်တောင်းမြို့နယ် ထင်ရှားသောတောင်ထွတ်များ ဆင်နှာမောင်းတောင် ၂၆၉၃ပေ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ် ကန့်ဘလူတောင် ၂၆၃၃ပေ၊ သာယာဝတီမြို့နယ် ရွှေနပေတောင် ၂၆၃၁ပေ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ် စောဖြူတောင် ၂၁၄၉ပေ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ် တခလောက်တောင် ၂၀၃၄ပေ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ် ဝိဇ္ဇာတောင် ၁၇၇၁ပေ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ် ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များ။
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ် ပိဋကတ်သမိုင်း၌ နေမျိုးနန္ဒမိတ်ဟု ပါသော ရွှေတောင် နန္ဒမိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ပထမပိုင်း (သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ မှ ၁၁၄၃)တွင် ထင်ရှားသောစာဆို ဖြစ်သည်။
မွေးသက္ကရာဇ်၊ မိဘ မည်ရည်တို့ကို မသိရသော်လည်း သက္ကရာဇ် ၁၁၄၃ ခုနှစ် တွင် နန်းတက်တော်မူသော ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး မင်းသား ဘဝနှင့် ရှိစဉ် အပါးတော်၌ခစားထမ်းရွက်သော ဘကြီးတော်၏ သားဖြစ်ကြောင်းကို သိရသည်။
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်၏ ငယ်မည် မှာ မောင်သူဟူ၍လည်းကောင်း၊ မောင်ဘူးကလေးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်သည် ဟု ဆိုသည်။
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်သည် အလောင်းမင်းတရားကြီး လက် ထက် ထိုမင်း၏ ရဲဘက်တော်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
အင်းဝ မြို့တွင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား စိုးစံသည့်ကာလ ဆင်ဖြူရှင်မင်း ၏ လက်အောက်တွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်။
ငစဉ့်ကူးမင်း အထွတ်အမြတ်သို့ ရောက်သောအခါ ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်အား သံတောင်ဆင့်အရာ၊လှော်ကား ၃ဝဝဝ မှူးအရာနှင့် အတွင်းဝန် အရာတို့တွင် ထမ်းရွက်ရန် ခန့်ထားတော်မူသည်။
ဘိုးတော်မင်း တရား လက်ထက်တွင် အနိစ္စရောက်ကြောင်း သိရသည်။
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်တွင် သားတစ်ယောက် ထွန်းကားရာ ရွှေမင်း ဘုန်း ဆင်တော်မော်ကွန်းဖွဲ့ဆိုသူ အတွင်းဝန်ဦးညို ဖြစ်သည်။
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်သည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ဧချင်းခြောက်စောင်၊ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ဧချင်းခြောက် စောင်၊ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ပျို့သုံးစောင်နှင့် စညကုမ္မာ ဇာတ်ချင်းများ၊ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ဧချင်းတစ်စောင် စပ်ဆိုခဲ့သည်။
စပ်ဆိုခဲ့သော ဧချင်းများမှာ (၁) ဆင်ဖြူရှင်မင်း ၏သားတော် စလင်းစားမောင်ပေါင်းချောင်ဧချင်း၊ (၂) ဆင်ဖြူ ရှင်မင်းနှင့် အလယ်နန်းမိဖုရားတို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော် သခင်ကြီးဧချင်း၊ (၃) သားတော်လတ်သခင်လတ်ချောင်း၊ (၄) သားတော်ငယ် သခင်ငယ်ဧချင်း၊ (၅) သမီးတော် မြို့လုလင်စား မင်းသမီးဧချင်း၊ (၆) ဆင်ဖြူရှင်နှင့် တောင်နန်းမတော်ကြီးတို့မှ ဖွားမြင်သော ငစဉ့်ကူးမင်းသား၏ နှမတော်၊ နောင် ပုဂံမင်း မိဖုရား ဖြစ်လာသော မင်းရွှေနန်း ဧချင်း၊ (၇) ဘိုးတော်ဘုရား ၏ သမီးတာ်၊ ဘကြီးတော်၏ မယ်တော်ဖြစ်မည့် အိမ်ရှေ့မင်း မိဖုရား ဧချင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ယင်းဧချင်း ခုနစ် စောင်အနက် မင်းရွှေနန်း ဧချင်းနှင့် စလင်းစားမောင်ပေါင်းချောင် ဧချင်းတို့မှ တစ်ပါး ကျန်ဧချင်းတို့ကို ရှာဖွေမတွေ့ရပေ။
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ် ရေးသားသော ပျို့တို့မှာ ဥမ္မာဒန္တီပျို့၊ ကုသပျို့၊ မယ်တော်မာယာ ပျို့တို့ ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့ကိုလည်း ယခုတိုင် ရှာဖွေမတွေ့ရ သေးချေ။
ဥမ္မာဒန္တီပျို့ကို ဆီမီးခုံရွာစား ဦးရွှန်းက ထပ်မံ၍ ပျို့သစ်ရေးပြီး ကုသပျို့ကို ရွှေကျောင်းရဲရွာ ဦးပုနှင့် မုံရွေး ဇေတဝန် ဆရာတော်တို့က တစ်စောင်စီ ရေးကြသေးသည်။
ရွှေတောင်နန္ဒသူ စလင်း နဝဒေးဟု ကျော်ကြားသော ရွှေတောင်နန္ဒသူသည် ၁၁၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်းဝ ရွှေနန်းကို ထပ်မံဖန်ဆင်း ကြငှန်းဖွင့် တော်မူသော ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက် ကျော်ကြားသော စာဆို တော်ကြီး ဖြစ်သည်။
စလင်းနဝဒေးဘွဲ့မှာ မင်းပေးဘွဲ့မဟုတ် ချေ။