kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုယဉ်ကျေးမှု၏ ယခုတိုင် ထင်ရှားစွာ ရှိသော သက်သေ သာဓကများမှာ ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးနှင့်အခြား စေတီတော်များ၊ လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ (၄,၄၄၆,၇၃၃)မျှ ရှိသော ပုဂံမြို့၏စေတီပုထိုးများ၊ အမြို့မြို့အရွာရွာတွင် အနှံ့အပြားရှိသော စေတီပုထိုးသိမ်ကျောင်း ဇရပ် ရေတွင်း ရေကန်များ ဖြစ်ပေသည်။
ထိုအခါက အိမ်သားတစုတို့သည် လူသုံးပစ္စည်းများ ရရှိရန် လုပ်ကိုင်အပ်သော လက်မှုလုပ်ငန်းများကို ယောက်ျားမိန်းမ မရွေး လုံ့လဥဿဟ စိုက်ထုတ်လျက် လုပ်လေ့လုပ်ထရှိခဲ့ကြ သောကြောင့် မိမိတို့၏ စားရေး ဝတ်ရေး နေထိုင်ရေးများ အတွက် လုံလောက်ရုံမျှမက လူသုံးပစ္စည်းများမှာ ပိုလျှံကြ သဖြင့် ရပ်ဆွေရပ်မျိုး ရဟန်းသင်္ဃာ ဆရာသမားများနှင့် လူကြီး မိဖတို့အား စေတနာသဒ္ဓါ ဖြူစင် ထက်သန်စွာနှင့် ထောက်ပံ့ သင်္ဂြိုဟ် ပူဇော်သက္ကာရ ပြုကြခြင်းတည်းဟူသော ကောင်းမှုကုသိုလ် ဒါနတို့ကို အစဉ်အပြတ် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြ ပေသည်။
ဤနည်းအားဖြင့် ရှေးမြန်မာများသည် ကာယသုခ စိတ္တသုခ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာစွာဖြင့် နေထိုင်လာခဲ့ကြ ရသော အချိန်သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာရှည်ခဲ့ပေသည်။
သို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရှေးမြန်မာများ၏ စိတ်နေစိတ်ထား ယဉ်ကျေးမှုများသည် အထက်တန်းကျသည်နှင့်အညီ ဝါ(ဂွမ်း) စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ဗိုင်းငင်ခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်း များသည်လည်း ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထက်တန်း ကျခဲ့ဘူးပေသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
အထည်အဝတ်သည် လူတိုင်းလူတိုင်းတွင် မရှိလျှင် မဖြစ် သော အခြေခံ လူသုံးဝတ္ထုပစ္စည်း သုံးမျိုးအနက် တစ်မျိုး အပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုအခြေခံ ဝတ္ထုပစ္စည်း သုံးမျိုးမှာ (၁)အစာအာဟာရများ၊ (၂) အထည်အဝတ်များနှင့် (၃) နေထိုင်ရန် နေအိမ်များ ဖြစ်ပေသည်။
ထိုဝတ္ထုပစ္စည်း သုံးမျိုးကို ရရှိရန်အတွက် လူများသည် အမြဲထာဝစဉ် ရှာဖွေ စိုက်ပျိုး ပြုပြင် လုပ်ကိုင်ကြရပေသည်။
ရှေးအခါက အိမ်သားတစုတို့ နေထိုင်လျက်ရှိသော နေအိမ် များ၏ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် အိမ်သားတစုတို့ ကိုယ်တိုင် လုံ့လထုတ်၍ စိုက်ပျိုးပြုပြင် လုပ်ကိုင်ကြသောကြောင့် မိမိတို့ လိုအပ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်း မျိုးစုံတို့ကို ပြည့်စုံ လုံလောက်စွာ ရရှိလေသည်။
အစာ အာဟာရများ ရရှိရန်အတွက် မိမိတို့၏ အိမ်နီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိုက်ပျိုး၍ ထားသော ဝါပင်၊ မဲပင်၊ သီတင်းပင်၊ နီပါးဆေးပင်စသည့် အပင်များမှ အသီးအပွင့် တို့ကို အသုံးပြုလျက် ဗိုင်းငင်ခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းအားဖြင့် အိမ်တွင်းတွင် ပြုလုပ်လုပ်ကိုင်ကြ၏။
နေထိုင်ရန် နေအိမ်များ ဆောက်လုပ်ရန်အတွက် ဆောက်လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ကာယသုခ စိတ္တသုခ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်လေ့ ရှိခဲ့ကြ ပေသည်။
ဤနည်းအားဖြင့် နေထိုင်ကြစဉ် အခါက လူသုံးဝတ္ထုပစ္စည်း အတွက် လူအများမှာ ကြောင့်ကြမှု တောင့်တမှု အလွန် နည်းပါးခဲ့ကြသည်။
စားရေးဝတ်ရေးနှင့် နေထိုင်ရေးများအတွက် လိုအပ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများမှာ လူတိုင်း၌လိုပင် ပြည့်စုံကြခြင်း ကြောင့် ဝတ္ထုပစ္စည်းများကိ အကြောင်းပြ၍ လူတစ်စုက ဩဇာ အာဏာ လွှမ်းမိုးပြီးလျှင် လူအများအား စေခိုင်းလုပ်ကိုင်ခြင်း အားဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး နိုင်ထက်စီးနင်း ပြုကျင့်မှုများ မရှိခဲ့ ကြချေ။
မိမိတို့ဆိုင်ရာ နေ့စဉ် လုပ်သင့် လုပ်ထိုက်သည့် အလုပ် အကိုင်များကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် မလုပ်မကိုင်ဘဲ လူအများ လုပ်ကိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော လူသုံးဝတ္ထုပစ္စည်းများကို ခေါင်းပုံ ဖြတ် အညွှန့်ခူး၍စားသော လူဖျင်း သူခိုးသူဝှက်ဓားပြ လူဆိုး များလည်း အလွန်နည်းပါးလေသည်။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဂုဏ်တု ဂုဏ်ပြိုင် လုပ်ကြပြီးလျှင် မနာလိုဝန်တို မစ္ဆရိစိတ်များလည်း မရှိခဲ့ကြပေ။
သာရေးနာရေးရှိပါက ရပ်ရွာရှိ လူများက ဝိုင်းဝန်းကူညီ ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိကြပေသည်။
ဥပုသ်သီတင်းနေ့များ၌ ရွာဦးရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ယောက်ျား မိန်းမ ကလေး လူကြီး ဆုံဆည်းကြပြီးလျှင် ငါးပါး၊ ရှစ်ပါး၊ ဆယ်ပါး အစရှိသော သီလတို့ကို ထိန်းသိမ်းလျက် ဓမ္မသဝန ဓမ္မဒေသနာ ဖြစ်ကြ စေရန် တရား စကားများကို ဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။
ထို့ပြင် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုတရပ်မှာ မိန်းမများသည် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြလျက် ယောက်ျား များနှင့်တန်းတူ လူမှုရေးရာ ကိစ္စအဝဝတို့ကို တစ်ညီတစ်ညွတ် ဆောင်ရွက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးအခါ လူသုံးပစ္စည်းရရှိရေးအတွက် ယခုခေတ်အခါကဲ့သို့ ဝေးလံသော အရပ်ဒေသများနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ လူ အမြောက်အမြား နှင့်သော်လည်းကောင်း ဆက်သွယ်ရန် မလိုပေ။
ထို့ပြင် ယခုကဲ့သို့ လူသုံးပစ္စည်းများကို ငွေနှင့် ဝယ်ယူသုံးစွဲရန်လည်း မလိုပေ။
စုဆောင်းထားသော ငွေနှင့် လူသုံးဝတ္ထုပစ္စည်းများကို ဝယ်ခြမ်း သိုလှောင်ပြီးလျှင် ဈေးတင်၍ ရောင်းချသောအလုပ်မျိုးကိုလည်း လုပ်ရန် မလိုပေ။
ထိုကဲ့သို့ မိမိအိမ်သားတစုတို့ စားရေး ဝတ်ရေး နေထိုင်ရေးအတွက် မိမိအိမ်အတွင်းတွင် ပြည့်စုံစွာ ရရှိနိုင်ကြပေသောကြောင့် လူသုံးပစ္စည်းအတွက် လူတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်သွယ်ခြင်းများ နည်းပါးသည့်အလျောက် ယခု ခေတ်အခါကဲ့သို့ ဝတ္ထုပစ္စည်းများကို သိုလှောင်ထားပြီးလျှင် ဝတ္ထုပစ္စည်းလိုသူများအား မလုံမလောက် မပြည့်မစုံ ဖြစ်စေခြင်း အားဖြင့် ည|င်းပန်းနှိပ်စက်ဘိသကဲ့သို့ မမျှမတမှုများသည် ရှေးအခါက မရှိခဲ့ကြပေ။
ထိုအကြောင်းများကြောင့် လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်ဆံကြ ရာ၌ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတရားများ ကင်းကွာလျက် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ တည်းဟူသော တရားများကိုသာ ရှေးရှူပြီးလျှင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သင်္ဂြိုဟ် ထောက်ပံ့ကူညီ အားပေးနိုင်ကြပေသည်။
ထိုကဲ့သို့ စိတ်နေစိတ်ထား ယဉ်ကျေး သိမ်မွေ့စွာ လူတဦးနှင့် တဦး ပေါင်းသင်းဆက်ဆံနေထိုင်ကြ ခြင်းကြောင့် ရောဂန္တရကပ်၊ သတ္ထန္တရကပ်၊ ဒုက္ခန္တရကပ်တည်း ဟူသော ဒုက္ခဘေးဆိုး အမျိုးမျိုးနှင့် ကင်းလွတ်စွာ နေနိုင်ခဲ့ကြ ပေသည်။
သို့ရာတွင် ရှေးအထက်ကျော် ကာရီက ခြည်ချော ဗိုင်းငင် ရသော ဝါဂွမ်းအမျိုးအစားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယခုအခါတွင် လုံးဝ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်ခဲ့ပေသည်။
ယခု စိုက်ပျိုးရရှိသော ဝါဂွမ်းများမှာ ညံ့ဖျင်းသော အမျိုးအစားဖြစ်၍ ခြည်မျှင်ကြမ်း မျှသာ ဗိုင်းငင်၍ ရလေသည်။
ရှေးရှေးသော အခါက ထွက်ရှိ သော ဝါဂွမ်း အကောင်းစားများ တိမ်ကော ပျောက်ပျက်သည် နှင့်အညီ ဗိုင်းငင်ခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်း စသော လုပ်ငန်း များသည်လည်း တစ်စထက် တစ်စ ဆုတ်ယုတ်ခဲ့ရာ ယခု မြန်မာနိုင်ငံ၌ ထွက်ရှိသော မြန်မာ့ လက်ငင်ခြည်နှင့် ရက် လုပ်သည့် အထည်များမှာ အလွန် ထူထဲကြမ်းထမ်း၍ များစွာ အောက်တန်းကျသော အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေပေသည်။
ထို့ပြင် ထူးခြားထင်ရှားသော အချက်တချက်မှာ ထိုဝါဂွမ်း စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ဗိုင်းငင်ခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်း စသော လက်မှု ပညာများ ဆုတ်ယုတ်သည်နှင့်အညီ ဗြဟ္မစိုရ်တရား၊ သမ္ပဒါ တရား၊ မင်းကျင့်တရားဆယ်ပါး၊ နာယကဂုဏ် ခြောက်ပါး စသော တရားများကို အခြေခံထား၍ တည်ထောင်ခဲ့သော ရှေးမြန်မာများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည်လည်း တစ်ထက်တစ်စ ဆုတ်ယုတ် လာခဲ့လေသည်။
ခေတ်သစ်ပြောင်းချိန် ၁၇၃၈ ခုနှစ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဗာရီမြို့သား ဖြစ်သော ဂျွန်ကေးဆိုသူသည် အထည်ရက်လုပ်သော ရက်ကန်း အသစ် အဆန်းကို စထွင်လုပ်ကိုင်သဖြင့် ကမ္ဘာတွင် ခေတ်သစ်ပြောင်း ရန် အကြောင်းရင်းခံကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပေသည်။
ဂျွန်ကေးသည်ပင်လျှင် ခေတ်ဟောင်းကို ကျော်လွန်စေ၍ ခေတ်သစ်ကို စထွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပါရဂူပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်ဟု နိုင်ငံသမိုင်း ဆရာကြီးများက ချီးကျူးထောမနာ ပြုကြလေသည်။
ထိုအချိန်ထိုအခါက ဆိုလျှင် ညောင်ရမ်းခေတ် အကုန်နှင့် အလောင်းမင်းတရား ကုန်းဘောင်ခေတ် အဝင် စပ်ကူးမကူး အချိန် ဖြစ်လေသည်။
ဂျွန်ကေး တီထွင်၍ ဆောက်လုပ်သော ရက်ကန်စင် မပေါ်မီက ကမ္ဘာတဝန်းလုံးရှိ တိုင်းပြည် အသီး အသီးတို့တွင် အသုံးပြုနေကြသော ရက်ကန်းစင်တို့မှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မည်မည်ရရ ထူးခြားခြင်း မရှိကြပေ။
ရက်ကန်းစင် အဟောင်း များဖြင့် ရက်လုပ်ရာတွင် လွန်းကို လက်တစ်ဖက်က ကိုင်၍၊ ခြည်မျှင်ကြားတွင် ထိုးသွင်းသောအခါ အခြားလက်တစ်ဖက်ဖြင့် ထိုလွန်းကို ဖမ်းရသည်။
ထိုကဲ့သို့ လွန်းကို လက်ဖြင့် ထိုးခြင်း၊ လက်ဖြင့် ဖမ်းခြင်းပြုလုပ်ရသည့်အတွက် ရက်ကန်းရက်ရာ၌ အချိန်အလွန် နှောင့်နှေးလေသည်။
အခြား ချို့ငဲ့ သောအချက် တစ်ခုမှာ လက်လှမ်းတလှမ်းထက် ကျယ်သော အထည်အနံကြီး ကို မရက်လုပ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။
ထိုကဲ့သို့ နှောင်နှေး၊ ကြန့်ကြာသော ရက်ကန်းစင်၏ သဘာဝကို ဂျွန်ကေးသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ လက်တွေ့ စမ်းသပ်ရှာဖွေခြင်းကြောင့် လွန်းကို လက်ဖြင့် ပစ်ခြင်း၊ ဖမ်းခြင်း မပြုလုပ်ရတော့ဘဲ ခလုတ်ကို ကြိုးနှင့်ဆွဲခြင်းအား ဖြင့်သာ ရက်ကန်းကို ရက်၍ရနိုင်သော နည်းသစ်ကို ရရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ထိုနည်းသစ် ၏ အကျိုးအာနိသင်မှာ အထည် ရက်လုပ်ရာ၌ ရက်ကန်းအဟောင်းထက် လျင်မြန်ခြင်းနှင့် အနံ ကြီး အထည်များ ရက်လုပ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
သို့ရာတွင် ခေတ်ဟောင်း ပျောက်စေ၍ သတ္တဝါ အများ အကျိုးရှိရာရှိကြောင်း ဖြစ်စေတတ်သော နည်းသစ် ဉာဏ်သစ် ခေတ်သစ်များကို စတင် တည်ထောင်သော ထူးချွန်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများသည် ထိုအချိန်ထိုအခါက လူသတ္တဝါများ၏ နည်းပါးသောအသိဉာဏ်နှင့်အောက်တန်းကျသော စိတ်အား ထက်သန်ခြင်းကြောင့် ခြီးမွမ်း ထောမနာ ဩဘာပေးခြင်းများကို မခံကြရဘဲ ည|ဉ်းပန်းနှိပ်စက် ဒုက္ခအမျိုးမျိုးပေးခြင်းများကိုသာ ခံစားကြ ရပေသည်။
ဂျွန်ကေးသည်လည်း ထိုဖြစ်တတ်သော လောကသဘာဝကို မလွန်နိုင်သဖြင့် မိမိရပ်ရွာရှိ ရက်ကန်းသည် များ၏ ည|င်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းများကို ခံရပြီးလျှင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင် နေထိုင်လျက်နှင့်ပင် သေဆုံး ရရှာသည်။
မောပန်းကြီးစွာ အားထုတ်လုပ်ရသော အလုပ်တစ်ခုကို သက်သက်သာသာနှင့်ဖြစ်စေနိုင်သော နည်းသစ် နည်းဆန်း လက်နက်ကရိယာ အသစ်အဆန်းတို့ကို ဘောဂဗေဒ ပညာ သဘောအားဖြင့် လူတို့သည် နှစ်ခြိုက်တတ်သော သဘာဝ တစ်ခု ဖြစ်သည့်အတိုင်း ထိုနည်းသစ်နည်းဆန်းများကို လူတို့သည် အသိဉာဏ် တိုးတက်ခြင်းအလျောက် အနှေးနှင့် အမြန် လိုသလို အသုံးပြုတတ်ကြပေသည်။
ထိုဘောဂဗေဒ သဘာဝအရ အင်္ဂလန် နိုင်ငံရှိ ရက်ကန်းသည်တို့သည် လက်တွေ့အားဖြင့် အကျိုးခံစားရကြောင်းကို သိကြရသောအခါ ဂျွန်ကေး တီထွင်ခဲ့သော ရက်ကန်းကရိယာ နည်းသစ်ကိုပင် လျှင် အသုံးပြုကြခြင်းအားဖြင့် ရက်ကန်းကရိယာနည်းဟောင်း များကို စွန့်ပစ်ကြလေသည်။
ထိုရက်ကန်းကို လွန်းပျံရက်ကန်း ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။
ထိုလွန်းပျံ ရက်ကန်းကို ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စက်ရက်ကန်းဟူ၍လည်း တစ်မျိုးအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။
၁၉၄၅-၄၆ ခုနှစ်များက မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရက်ကန်းစင် စာရင်းများကို စုဆောင်း ရှာဖွေခြင်းအားဖြင့် သိရှိရသည်မှာ လွန်းပျံ၊ သို့မဟုတ် စက်ရက်ကန်းများ၏ အရေအတွက်သည် ၂ဝဝဝဝ ခန့်မျှ ဖြစ်၍၊ ဂျွန်ကေး တီထွင်သော စက်ရက်ကန်း မျိုး မပေါ်မီ အချိန်က အသုံးပြုခဲ့ကြသော လက်ထိုးလွန်းရက် ကန်းမျိုးမှာ ယခုထက်တိုင် အရေအတွက်အာဖြင့် ၁၇ဝဝဝဝ ကျော်ရှိကြောင်းကို သိရသည်။
မြန်မာရက်ကန်းခေတ်သည် ခုတိုင် အနှစ် ၂ဝဝ ကျော်ခန့် နောက်ကျနေသဖြင့် ထိုခေတ် ဟောင်းကို ယခုအချိန်မှစ၍ ပြောင်းရန် အချိန်တန်ပြီ ဟု ဆိုရပေမည်။
သိပ္ပံပညာထွန်းကားသော တိုင်းပြည်ကြီးတို့တွင် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားဖြင့် မောင်းနှင်သော ခေတ်မီစက်ရက်ကန်းမျိုးကို ယခုအခါ၌ အများအပြား အသုံးပြုနေကြပေသည်။
ထိုခေတ်မီ စက်ရက်ကန်း၏ အကျိုးအာနိသင်မှာ ရက်ကန်းသည် တစ်ယောက်သည် စက်ရက်ကန်းစင်ပေါင်း ၄ဝ ကျော် ရက်လုပ်နိုင်ပေသည်။
ထိုစက်ရက်ကန်းနှင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယခုတိုင် အများအပြား အသုံးပြုလျက်နေသော လက်ထိုးလွန်း ရက်ကန်း တို့၏ ခြားနားခြင်းကို ယှဉ်ပြိုင်ကြည့်ပါက ခေတ်မီ စက်ရက်ကန်းတခုသည် လက်ထိုးလက်ရက်ကန်း ၁ဝ စင်ခန့် နှင့် အထည်အထွက်တွင် ညီမျှလေသည်။
ရက်ကန်းသည်များ၏ လုပ်ငန်းတွင်ကျယ်ပုံကို တွက်ကြည့် ပါက ခေတ်မှီ စက်ရက်ကန်းများဖြင့် ရက်လုပ်သော ရက်ကန်း သည်တယောက်၏ လုပ်ငန်းသည် လက်ထိုးလွန်း ရက်ကန်း စက်ဖြင့် ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းသည် ၄ဝဝ တို့၏ လုပ်ငန်း နှင့် ညီမျှလေသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဝင်ငွေကို အကြမ်းတွက် ကြည့်လျှင် လက်ထိုးလွန်းရက်ကန်းဖြင့် ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းသည်တယောက်သည် တစ်နေ့လျှင် ငွေတစ်ကျပ် ဝင်ငွေရှိခဲ့သော် ခေတ်မှီ စက်ရက်ကန်းဖြင့် ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းသည် တစ်ယောက်၏ တစ်နေ့ဝင်ငွေသည် ငွေ လေးရာခန့်ဟု ဆိုရပေမည်။
ထိုကဲ့သို့ ရှေးခေတ်ဟောင်း ရက်ကန်းစင်များနှင့်ခေတ်မှီစက်ရက်ကန်းတို့၏ ကွာခြားမှု ကြောင့် ယခုအခါ မြန်မာများ အသုံးပြုရန် အထည်အဝတ် အမျိုးမျိုးတို့ကို ရရှိရန်အတွက် သိပ္ပံ ပညာထွန်းကားသော တိုင်းပြည်ကြီးများကို အားကိုး၍ နေရပေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ရက်ကန်းခေတ်သစ်ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထူထောင် ရန်အတွက် ရန်ကုန်မြို့အနီး၌ ဆောက်လုပ်ထားသော မြန်မာ နိုင်ငံအစိုးရ ခြည်မျှင်နှင့်အထည်စက်ကြီးတွင် ခေတ်မီ စက် ရက်ကန်းစင် ၄ဝဝ နှင့် အထည် ကိုက်ပေါင်း ကိုးသန်းကျော် (၁၉၆၂-၆၃) ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
တိုင်းရင်းဖြစ် အထည်အလိပ် လုပ်ငန်းတွင် ရှေးမှ မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်နေ၍ ဇင်၊ တွီ၊ ဆယ်လျူလာ၊ ဗျူတီကော့၊ ပိတ်ညို၊ ပိတ်ချောများကို တစတစ အမျိုးအစား ကောင်းသည်ထက် ကောင်းအောင် ကြိုးပမ်း ထုတ်လုပ်နေသည်။
ကျယ်ဝန်းသော မြန်မာ့ရက်ကန်းပြဿနာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ထွက်ကုန် ဝင်ကုန် စာရင်းအရ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်၊ အင်္ဂလန်နှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဝယ်ယူအသုံးပြုကြရသော အထည်အဝတ် များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပေသည်။
အမျိုးအစား တန်ဖိုးငွေ-ကျပ် ၁။
အထည်ကြမ်း ၂၁၆၃၇၉၈၅ ကိုက် ၃၂၅၁၃၃၁ ၂။
ချွတ်ထည်ချော ၅၆ဝ၅၁၆၅၁ ကိုက် ၁၁၅၄၈၄ဝ၄ ၃။
ပွင့်ရိုက်အရောင်ဆိုးများ ၁၇၈၄၉၇၄၂၉ကိုက် ၃၇၉၃၁၈၇၁ ၄။
ဝါဂွမ်းခြည်မျှင်များ ၂၂၃၂၈၄၅၂ ပေါင် ၁၂၃၃၂၄၄၃ ပေါင်း ၆၅ဝ၆၄ဝ၄၉ ထိုမျှလောက် နှစ်စဉ်နှစ်စဉ် ငွေပေါင်း ခြောက်ကုဋေခွဲဖိုးခန့် ရှိသော အထည်အဝတ်များ ခြည်မျှင်များကို နိုင်ငံခြားမှ ဝယ်ယူ အသုံးပြုရသော အကြောင်းရင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထည် အဝတ်များကို ခေတ်မှီစက် များဖြစ် ထမြောက်အောင်မြင်စွာ ကြိုးစားအားထုတ် လုပ်ကိုင်ခြင်း မပြုကြသေးသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၂၄ သန်းခန့်ရှိသဖြင့် လူတိုင်းလူတိုင်း ခေတ်မှီလူတမ်းစေ့ နေနိုင်ရန်အတါက် လူ တစ်ယောက်လျှင် တစ်နှစ်အတွက် ပျမ်းမျှအထည်အဝတ်ကို ၃ဝခန့်၊ သို့မဟုတ် အတောင် ၆ဝ ခန့် ရရှိရပေမည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်လည်း လူ တစ်ယောက်လျှင် တနှစ်အတွက် အထည်အဝတ် ကိုက် ၃ဝ ရရှိစေရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။
လူဦးရေ ၂၄ သန်းအတွက် တစ်ယောက်လျှင် ကိုက်၃ဝကျနှင့် တွက်ခဲ့သော် တစ်နှစ်လျှင် အထည်ကိုက်ပေါင်း ၇၂ဝဝဝဝဝဝဝ (ခုနစ်ဆဲ့နှစ်ကုဋေ) လို လေသည်။
ထိုမျှလောက် အထည်များ ထွက်ရှိရန်အတွက် ရစ်တိုင် ၂ဝဝဝဝ ပါရှိသော ခြည်မျှင်စက်ရုံကြီးပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်ခန့်နှင့် ခေတ်မီစက် ရက်ကန်း ၂ဝဝ ပါရှိသော စက်ရုံ ပေါင်း ၃ဝဝ ကျော်ခန့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိရပေမည်။
ဝါဂွမ်း ကိုလည်း လုံလောက်စွာ ရရှိရန် မြေဧကပေါင်းများစွာ တိုးချဲ့၍ စိုက်ပျိုးရပေမည်။
ခြည်မျှင်အချောနှင့် အထည်အချော ဖြစ်စေ ရန်အတွက် ဝါဂွမ်းမျှင်များ ပိုမိုရှည်လျားလာစေရန် စမ်းသပ် စီမံပြုပြင်၍ ပေးရပေမည်။
ထို့ပြင် အထည်အဝတ် စက်ရုံကြီးပေါင်း ၄ဝဝ ကျော် အတွက်၊ မြင်းအကောင် ၃ဝဝဝဝဝ (သုံးသိန်းခန့်) အား ရှိသော ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံကြီးများ တည် ဆောက်ရပေမည်။
ထိုစက်ရုံကြီးများနှင့် တွဲဖက်၍ ခြည်မျှင် စက်နှင့်အထည်စက်အတွက် လိုအပ်သော စက်ကရိယာများ လုပ်သည့် စက်ရုံကြီးများကိုလည်း တည်ဆောက်ရပေမည်။
အထည်အဝတ်များကို အဖြူချွတ်ရန်နှင့် အရောင်အမျိုးမျိုး ဆိုးရန် လိုအပ်သော ဓာတ်ဆေးများ ပြုပြင်လုပ်ကိုင်သည့် ဓာတုဗေဒစက်ရုံကြီးများလည်း အမြောက်အမြား တည် ဆောက်ရပေမည်။
ထိုမြောက်မြားကျယ်ဝန်းလှသော မြန်မာ ရက်ကန်းပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် မြန်မာလူငယ် များသည် ခေတ်မီရက်ကန်းပညာနှင့်သက်ဆိုင်သော စက် ကရိယာနှင့် ဓာတုဗေဒပညာရပ်အမျိုးမျိုးတို့ကို သင်ကြား ဆည်းပူးကြရပေမည်။
ဤသို့ အဘက်ဘက်မှ ပြုပြင်ပေးလျှင် မြန်မာ့ရက်ကန်းပညာသည် မုချ တိုးတက်ထွန်းကားလာဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
ပြည်သူအသိပေးလုပ်ငန်းတရပ် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ပြည်သူလူထုကို အသိပေးသော လုပ်ငန်းတရပ် ဖြစ်၏။
အနောက်နိုင်ငံများ၌ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းပေါ်ပြီးနောက် အနှစ် ၄ဝ အကြာတွင်မှ မြန်မာရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို စတင်ပျိုးထောင်ခဲ့ရသည်။
မြန်မာရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် အချိန်မှစ၍ မျက်မှောက်ခေတ်အထိ အဆင့်ဆင့် တိုးတက် ပြောင်းလဲလာပုံကို ဖော်ပြထားသည်။
မြန်မာရုပ်ရှင် အနောက်နိုင်ငံများ၌ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် အနှစ်လေးဆယ်ခန့် အကြာတွင်မှ မြန်မာရုပ်ရှင် လုပ်ငန်းကို စတင်ပျိုးထောင်ခဲ့ရသည်။
မြန်မာရုပ်ရှင် လုပ်ငန်း၏ဖခင်မှာ လန်ဒန်အတ် ဦးအုန်းမောင် ဖြစ်လေသည်။
ဦးအုန်းမောင်သည် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးသော ပညာကို ဝဂ္ဂစတပ်ထံတွင် သင်ကြားခဲ့ပြီးနောက် ထိုပညာ တတ်မြောက်သောအခါ လခစား အဖြစ်၊ ဒီ၊ အေ၊ အဟူဂျာထံတွင် ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင် သည်။
သို့သော် လခစားဘဝနှင့် မတင်းတိမ်နိုင်ဘဲ ကိုယ့်ဒူးကိုယ်ချွန် လုပ်လိုသောစိတ် ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ၁၉၁၅ ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့ကုန်သည်လမ်းနှင့် ၃၈ လမ်းထောင့်တွင် လန်ဒန်အတ် ဓာတ်ပုံကူးတိုက်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဦးအုန်းမောင်၏ ကြိုးစားမှုနှင့်အများနှင့်ဆက်ဆံရာတွင် ကောင်းမွန်မှု တို့ကြောင့် အထက်တန်းစား မြန်မာ အမျိုးသားအမျိုးသမီးတို့၏ မြှောက်စားခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။
သို့သော်လည်း ဦးအုန်းမောင်သည် ရုပ်သေ ဓာတ်ပုံများကိုသာ ရိုက်ကူးရသည့် လုပ်ငန်းနှင့်မတင်းတိမ်နိုင်၍ ရုပ်ရှင်ဓာတ်ကား ရိုက်ကူးရန် ၁၉၁၈ ခုနှစ် တွင်စ၍ ကြံစည် အားထုတ်ခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ အားထုတ်ခဲ့ရာတွင် ဦးအုန်းမောင်သည် ကံအားလျော်စွာ အီ အမ် ဒီဆူဇာဆေးတိုက်မှ သုံးမရ၍ ထိုးထားသော မှန်ဘီလူး(လင်းစ) မပါသည့် ရုပ်ရှင်ကင်မရာ တစ်လုံးကို ကျပ်ငွေ တစ်ရာပေးကာ ဝယ်ယူရရှိခဲ့သည်။
ထိုသို့ ဝယ်ယူပြီးလျှင် ကင်မရာ၌ မရှိသော မှန်ဘီလူးအတွက် စုံစမ်းရှာဖွေရ ပြန်ရာတွင် ယခုအခါတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဈေးဖြစ်နေသော နေရာ၌ ရှိသည့် ရုပ်ရှင်ရုံများအနက် တစ်ရုံဖြစ်သော စီနီမာ ဒီပဲရစ်ရုံ ပိုင်ရှင်ကို အကြောင်းပြု၍ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကင်မရာ မှန်ဘီလူး တစ်ခုကို ရရှိခဲ့သဖြင့် သူဝယ်ထားသော ကင်မရာတွင် တပ်ကြည့်ရာ အံကိုက်ဖြစ်နေလေသည်။
ဦးအုန်းမောင်တွင်ရှိသော ကင်မရာသည် ဖလင်ကော်ပြားလိပ် ပေတရာသာ ဝင်လေသည်။
ဦးအုန်းမောင်သည် ထိုကင်မရာဖြင့်ပင် ဗိလတ်သွား မြန်မာကိုယ်စားလှယ်ကြီး ဦးထွန်းရှိန်၏ဈာပနသတင်းကားကို ပထမ ဆုံး စမ်းသပ်ရိုက်ကူးသည်။
ထိုသို့ ရိုက်ကူးသော ကားသည် နှစ်ပိုင်းမျှသာ ရှည်သည်။
ထိုကားကို ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် အင်္ဂလိပ် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ကားတပိုင်း၊ ကောင်းဘွိုင်ကား ခြောက်ပိုင်းနှင့် တွဲ၍ စီနီမာ ဒီပဲရစ်ရုံတွင် ပြသလေသည်။
ထိုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပရိသတ်ရှေ့မှောက်တွင် ပထမ တင်ဆက်သော ဦးထွန်းရှိန်၏ ဈာပနသတင်းကားနှစ်ပိုင်းသည် ပထမမြန်မာရုပ်ရှင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ဦးအုန်းမောင်၏လက်စွမ်းကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဇာတ်လမ်းပါသော ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးရန်အတွက် အစုစပ် ကုမ္ပဏီတည်ထောင်၍ အားပေးလာကြသည်။
ပထမဆုံး တည်ထောင်သော မြန်မာရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှာ ဘားမားဖလင်း ဖြစ်၏။
ထိုရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ပထမဆုံး ဇာတ်လမ်းနှင့်ဇာတ်ကား ဖြစ်သော မေတ္တာနှင့် သူရာကို ရိုက်ကူးခဲ့၏။
မေတ္တာနှင့် သူရာ ဇာတ်ညွှန်းကို ပညာ့အလင်း သတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် ပိုက်ဆံကြီး (ပီမိုးနင်း)က ရေးသည်။
ဇာတ်လိုက်မင်းသားမှာ မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဦးဘညွှန့် ၏ဒုတိယသား ဟိုက်စကူး ကျောင်းသား ကိုညီပု၊ မင်းသမီးမှာ ကြည့်မြင်တိုင်မှ မရီ၊ လူကြမ်းမှာ နာမည်ကျော်ဘောသမား မောင်မောင်ချစ်တို့ ဖြစ်သည်။
ဦးအုန်းမောင်သည် ထိုဇာတ်ကား ၏ဒါရိုက်တာလည်းဖြစ်၊ ဓာတ်ပုံဆရာလည်းဖြစ်၍ ဇာတ်ဆောင် သူများ၏ အမူအရာကို ပညာအလင်းသတင်းစာ မန်နေဂျာ ဦးပု(နောင် ဒါရိုက်တာဦးတုတ်ကြီး)က သင်ပြပေး၏။
ထိုဇာတ်ကားသည် ၁ဝ ပိုင်းမျှ ရှည်ပြီးလျှင် ရုံတင်ပြသရာတွင် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ရုပ်ရှင်ပေါ်စ သုံးနှစ်အတွင်းတွင် ဇာတ်ကားများ၏ အမည်များကို အင်္ဂလိပ်အမည်များနှင့် တွဲ၍ပေးလေ့ ရှိခဲ့ကြသည်။
ပြသရာတွင်လည်း မြန်မာစာတမ်းကိုသာ မပြဘဲ အင်္ဂလိပ်စာနှင့်သာ တွဲ၍ နှစ်ဘာသာဖြင့် ပူးတွဲပြသခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပိုက်ဆံကြီး (ပီမိုးနင်း)က ပြန်ဆို ပေးသည်။
ဘားမားဖလင်းကုမ္ပဏီမှ ပထမ ဇာတ်ကားဖြစ်သော မေတ္တာ နှင့် သူရာအပြီးတွင် ဆက်လက်၍ ရိုက်ကူး သောရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကျေးတောသူမနု ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
နာမည်ကျော် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး ခင်ခင်နုသည် ထိုကား စ၍ ပွဲဦးထွက် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
တတိယဇာတ်ကားမှာ ရွှေပေးလို့ မရ ဖြစ်သည်။
ထိုဇာတ်ကားတွင် ဦးဆင်၊ ဒေါ်ဌေး၏သား ဦးမောင်မောင်က ဇာတ်လိုက်မင်းသားအဖြစ် ပါဝင်လေသည်၊ ထိုခေတ်က လူကုံထံများသည် မြန်မာရုပ်ရှင်ကို အားပေးသည့်အနေဖြင့် အပျော်ထမ်း ပါဝင်လေ့ ရှိ၏။
ဦးမောင်မောင်သည် မိတ်ဆွေများနှင့် စုပေါင်းပြီးလျှင် ဒဂုန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီဟု တည်ထောင် ခဲ့သေးသည်။
သို့သော် တေဘုမ္မာဇာတ်ကားနှင့်ပင် ပျက်သွားခဲ့သည်။
စတုတ္ထ ဇာတ်ကားမှာ တိမ်တလုံးဖြစ်၍ ပဉ္စမဇာတ်ကားမှာ စိတ်အာရုံဖြစ်သည်။
ဆဋ္ဌမဇာတ်ကားမှာ ခင်ခင့်မှားတော်ပုံ ဖြစ်သည်။
ထို ဆဋ္ဌမဇာတ်ကားတွင် ဦးအုန်းမောင်သည် သူ၏ရုပ်ရှင်ပညာစွမ်းကို ပြသခဲ့လေသည်။
ကင်မရာတွင် ကရိယာ မစုံလင်ဘဲနှင့် လူတစ်ကိုယ်ကို နှစ်ကိုယ်ခွဲသော ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
ထိုဇာတ်ကားတွင် ဒဂုဏ်ဦးဘတင်သည် မောင်မောင်တင်နှင့်မောင်မောင်လွင် အမွှာပူးညီအစ်ကိုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
သတ္တမ ဇာတ်ကားမှာ တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှာပေါ် ဖြစ်သည်။
ထိုကားမှ စ၍ နာမည်ကျော်ရုပ်ရှင်မင်းသား မောင်ဘတင့်သည် ခင်ခင်နုနှင့် တွဲဖက် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
သူ၏ နာမည်ရင်းမှာ မောင်ကျင်ဖြစ်သည်။
( ဘတင့်-။
) ထို့နောက်တွင် ဦးအုန်းမောင်သည် အစုစပ် လုပ်ရာတွင် စိတ်ရှုပ်သဖြင့် မခံနိုင်၍ ဘားမားဖလင်ကို ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအဆွေလက်သို့ လွှဲပြောင်း ပေးလိုက်လေသည်။
ဦးအုန်းမောင်သည် ရှစ်လမျှ အနားယူပြီးလျှင် လန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီကို သူတဦးတည်း တည်ထောင်ကာ ရတနာပုံဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးလေသည်။
ထိုကားတွင် ဘတင့်နှင့် ခင်ခင်နုတို့က မင်းသားနှင့် မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်ကြ၍ တုတ်ကြီးက ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်လေသည်။
ဤကားတွင် ပါဝင်သော ဘတင့်၊ ခင်ခင်နုနှင့် ဒါရိုက်တာတုတ်ကြီးတို့၏ အကူအညီဖြင့် ဇာတ်ကားကောင်း မြောက်မြားစွာကို ရိုက်ကူး ပြသနိုင်သဖြင့် ဦးအုန်းမောင်၏ စီးပွားရေးသည်လည်း ဒီရေတက်သကဲ့သို့ တက်ခဲ့လေသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း ရုပ်ရှင် သူဌေး ဦးအုန်းမောင်ဟူ၍ပင် အခေါ်ခံရလေသည်။
ဦးအုန်းမောင်၏အောင်မြင်မှုကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် ၁၉၂ဝ-၂၉ ခုနှစ်များအတွင်း မြန်မာရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီပေါင်း လေးဆယ်ကျော် ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်များအတွင်း အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တနှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ ကား ၂ဝ မျှ ရိုက်ကူးပြသ နိုင်ခဲ့၏။
သို့သော် နှစ်ကြာစွာ တည်တံ့နိုင်သော ကုမ္ပဏီကြီး များမှာ မြန်မာအဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ (ဘားမားဖလင်းကုမ္ပဏီ နှင့်ဦးအုန်းမောင်ပိုင် လန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီတို့ ဖြစ်သည်။
ထို ကုမ္ပဏီကြီးများမှလွဲ၍ ကျန်ရုပ်ရှင်ကုမ္မဏီများသည် တစ်ကားစ နှစ်ကားစ ရိုက်ကူးယင်း တိမ်မြုပ်သွားကြလေသည်။
စီးပွားပျက်ကပ် နှစ်များအတွင်း ဦးအုန်းမောင် ကြိုးစားငြားသော်လည်း လန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီလည်း ပျက်သွား ရပြန်သည်။
မြန်မာအဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီသည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်မှ စ၍ အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီဟု အမည်သစ် ပြောင်းလိုက်လေသည်။
ထိုအခါက ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသက် မရင့်သေးသည့်အလျောက် မြန်မာရုပ်ရှင်ကားများသည်လည်း အဆင့်အတန်း မမြင့်လှသေးချေ၊။
ထိုးခန်းကြိတ်ခန်းများသော စတန့်ခေါ် အကြမ်းဇာတ်ကားမျိုးကို ဗြိတိသျှ ဘားမား၏ ရွှေသခင်ဇာတ်ကားမှ စတင်ခဲ့၏။
ခမ်းနားသော သိုက်သမိုင်း ဇာတ်ကားများ၊ ရာဇဝင်သမိုင်း ဇာတ်ကားများ၊ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ်ရှင်တို့၏ မြေလျှိုးမိုးပျံခန်းများပါသည့် ကင်မရာလှည့်စားမှုကို အသားပေးသော ဇာတ်ကားများကို မြန်မာရုပ်ရှင်သမိုင်းတလျှောက်လုံး မရိုးနိုင်အောင် ရိုက်ကူးကြသည်။
ခမ်းခမ်းနားနား ရိုက်ကူးရာ၌ မြန်မာအဆွေ (အေဝမ်း)ကုမ္ပဏီမှာ ထိတ်တန်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အပိုင်းရှည် ဇာတ်ကားကြီးများကိုလည်း ရိုက်ကူးပြသ ကြ၏။
လန်ဒန်အတ်မှ ရတနာပုံ(၁၉၂၃) နှင့်မြန်မာအဆွေမှ မှိုင်းဝေဝေ (၁၉၂၅)ဇာတ်ကားကြီးများသည် အပိုင်းအရှည်ဆုံး ဇာတ်ကားများ ဖြစ်သည်။
ထိုမှတပါး လူ့ဘဝ ဖြစ်စဉ်နှင့် နီးကပ်စွာ ရိုက်ကူးတင်ပြသော ဇာတ်ကားများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ကာတွန်းရွှေတလေး အမည်ခံ ဦးဘကလေးသည် ကြင်စဦးနှင် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဝေလွင်လွင်ဇာတ်ကားများကို ကိုယ်တိုင်ခေါင်းဆောင်ကာ ပါဝင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ဇာတ်ပေါင်းလျှင် ပျော်ရွှင်စွာ အဆုံးသတ်ခြင်းကိုသာ နှစ်ခြိုက်သော မြန်မာရုပ်ရှင် ပရိသတ်၏ လိုလားချက်ကို ဆန့်ကျင်ကာ ရိုက်ကူးခဲ့သော်လည်း သဘာဝ ကျ၍ အဆင့်အတန်းမြင့်သဖြင့် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့ လေသည်။
ဦးဘလေးသည် မြန်မာအဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၏ ပထမ ဇာတ်ကားဖြစ်သော တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန်(၁၉၂၁) ဇာတ်ကားတွင် အဖိုးကြီးဦးရွှေရိုးအဖြစ် ပါဝင်ခဲရာမှ နာမည် ကျော်လာသည်။
ရုပ်ပြောင်း ရုပ်လွှဲ အလွန်ကောင်း၍ အလွမ်းအသော စွယ်စုံနိုင်သည့် အနုပညာသည်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သို့သော် လူရွှင်တော် ဇာတ်လိုက်အဖြစ် ပို၍ လူကြိုက်များ သည်။
( ဘကလေး။
ဦး (ရွှေတလေး)။
) ဟာသဇာတ်ကား များကို ခေါင်းဆောင်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ တောသားလေးရွှေရိုး ဇာတ်ကားတွင် သရုပ်ဆောင်ပုံမှာ ဗမာချာလီချက်ပလင် ဟု ခေါ်လောက်ပေ၏။
ဦးရွှေရိုးအပြင် မြန်မာရုပ်ရှင်လောက၌ ဆားဘထွန်း၊ ထိတ်ပိတ်၊ မှတ်ကြီး၊ ဖူးကြီး၊ စံပ၊ စိုင်တမော့၊ သာဂေါင်၊ ရွှဲ့ကြီး၊ ဖိုးပါကြီး၊ ဖိုးပါလေး၊ ကျွန်တော်ချစ်မောင်၊ ကြယ်နီ၊ ဂျော်လီဆွေ၊ မြင့်ဖေ စသော လူရွှင်တော် ဇာတ်လိုက်များ ပေါ်ထွက်ခေတ်စားလာခဲ့၏။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တနှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ ၃၅ ကားနှင့် အသံထွက်ကား နှစ်ကားမျှ ပြသနိုင်ခဲ့၏။
ထိုနှစ်များအတွင်း အေဝမ်း၊ ဗြိတိသျှ ဘားမား၊ ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်၊ ပဲရောံ၊ ရွှေပြည်စိုး၊ သက်နှင်းဘရားသား၊ မောင်မောင်စိုးရုပ်ရှင်၊ ရွှေမြင်းမိုရ် စသည်တို့မှ လွဲ၍ အခြားရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများ တိမ်မြုပ်သွားကြ၏။
မြန်မာအဆွေရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ဒါရိုက်တာဦးညီပုကိုယ်တိုင် ပါဝင်၍ ခင်ခင်နုနှင့်တွဲဖက်ရိုက်ကူးခဲ့သော ဆုထူးပန် (၁၉၂၈) ဇာတ်ကားကို ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပို့ပြီးလျှင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဇာတ်လမ်းကို ဖော်ပြ၍ ဂီတသံစုံသွင်းကာ ပြခဲဘူးသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ဇာတ်လိုက်ညွှန့်မောင်နှင့် မေမြင့်တို့ ပါဝင်၍ မြန်မာတာဇံ ဇာတ်ကားဟု ဆိုလောက်သည့် မြိုင်ယံဘွား ဇာတ်ကားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဒရပ်မြို့သို့ တင်ပို့ ပြသခဲ့ဘူးသည်၊မြန်မာရုပ်ရှင်သမိုင်း တလျှောက်လုံး၌ သိုက်သမိုင်း ရာဇဝင် ဇာတ်ကားများ၊ စတန့်ကားများကို ရိုက်ကူး ပြသခဲ့သော်လည်း တခါတရံ မြန်မာရုပ်ရှင်တွင် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများသည် အနည်းငယ် အရိပ်ထင် ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှဘားမားမှ ဒါရိုက်တာ ဦးဉာဏ၏ကုမ္မရီ ဇာတ်ကားသည် အမျိုးသားစိတ် နိုးကြားရေး ကို လှုံ့ဆော်ပေးလေသည်။
ပဲရောံရုပ်ရှင်၏ အလံတောင် ဇာတ်ကားတွင် ဂဠုန်သူပုန်အရေး အရိပ်ထင်ခဲ့၏။
ဒုတိယ ကျောင်းသားသပိတ် ခေါင်းဆောင်တဦးဖြစ်သူ ကိုနု (ဝန်ကြီး ချုပ်ဟောင်း ဦးနု)သည် ကျောင်းသား သပိတ်အရေးကို ဘွိုင်ကောက်တား ဇာတ်ကားတွင် တင်ပြရိုက်ကူးခဲ့သည်။
အေဝမ်း ရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ ကိုတင်မောင်၏ အောင်သပြေ(၁၉၃၇) အသံထွက် ဇာတ်ကားတွင် သီပေါဘုရင် ပါတော်မူခန်းမှာ အမျိုးသား စိတ်ဓာတ် လှုံ့ဆော်ပေးရာကျသည်ဟု ယူဆသဖြင့် ပြသနေဆဲမှာပင် မြန်မာဘုရင်ခံ၏အမိန့်ဖြင့် အပိတ်ပင် ခံရလေသည်။
ဒါရိုက်တာဦးဉာဏသည်လည်း ပရိသတ် အလိုသို့ မလိုက်ဘဲ အဆင့်အတန်းမြင့်၍ သဘာဝကျသော ဇာတ်ကားကောင်းများကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
တကယ့် ဇာတ်လိုက်များကို အသားအပေးဘဲ ဇာတ်ရံကို ဇာတ်ဆောင်သူအဖြစ် အသားမပေးဘဲ ဇာတ်ရံကို ဇာတ်ဆောင်သူအဖြစ် အသားပေး ရိုက်ကူးသော မေမေ ဇာတ်ကားသည်၎င်း၊ လူတိုင် အော့နှလုံး နာကြသော မင်းသားကြမ်းလှမေကြီးကို အလွမ်းမင်းသားကြီး ဖြစ်စေ သော ကုမ္မရီ ဇာတ်ကားသည်၎င်း ထင်ရှားသော သာဓကများ ဖြစ်သည်။
ရုပ်ရှင်လောကတွင် ကာတွန်း ဇာတ်ကားများလည်း ပေါ် ထွက်ခဲ့သည်။
စာရေးဆရာ ဇဝနနှင့် ကာတွန်း ဦးဟိန်းစွန်းတို့သည် လာမယ်လာမယ် မကြည်ရဲ့သီချင်းကို ကာတွန်းရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
သို့သော် ကာတွန်းဦးဘဂျမ်းနှင့်ဦးဟိန်စွန်းတို့၏ ကြက်တောင်ကွ ဇာတ်ကားမှာမူ ဇာတ်လမ်း ပါရှိသဖြင့် ပထမဆုံး ကာတွန်းဇာတ်ကားဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။
ပထမဆုံး မြန်မာအသံထွက် ဇာတ်ကားမှာ ငွေပေးလို့ မရဖြစ်သည်။
ထိုကားကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြသ ခဲ့သည်။
သို့သော် မြန်မာ အသံထွက်ကားပင် ဖြစ်သော်လည်း ထိုကားကို အိန္ဒိယလူမျိုးပိုင် အင်ပီးရီးယယ် ကုမ္ပဏီမှ ဘုံဘိုင်မြို့တွင် သွား ရောက်ရိုက်ကူးသည်။
ဇာတ်လိုက်များအဖြစ် မောင်မောင်ခင်၊ အေးကို၊ ခင်မေကြီး၊ ခင်မေလေး၊ ယူနီဗာစီတီမြသန်းကြည်၊ (အငြိမ့်မင်းသမီး)တို့ ပါဝင်သည်။
သို့သော် အသံများ မပီမသ ဖြစ်နေသည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဘားမား ကုမ္ပဏီမှ ရန်ကုန်မြို့၌ပင် ပဋိက္ခရားနှင့်ရွှေအိမ်သည် အပိုင်းတို ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထိုဇာတ်ကားတွင် အဆိုအကနိုင်သူ မင်းသားကိုလှဖေ နှင့် ခင်ခင်ရီတို့ ပါဝင်သည်။
ထိုနောက် ဗြိတိသျှဘားမားမှ ဒါရိုက်တာဦးမောင်ကြီးက ဇာတ်လမ်းပါ အသံထွက်ကားအဖြစ် လောကနိဗ္ဗာန်ဇာတ်ကားကို ဘတင့်နှင့် ခင်ခင်ကြည်တို့ကို ခေါင်းဆောင်စေကာ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
အေဝမ်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှ ကိုညီပုနှင့် ကိုတင်ဖေ (ဇာတ်လိုက်မင်းသား မောင်မောင်စိုး)တို့သည် ထိုခေတ်က အရှေ့နိုင်ငံ များတွင် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၌ ထိပ်တန်းဖြစ်နေသော ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ အသံထွက်ရုပ်ရှင် ပစ္စည်းများ ဝယ်ယူလေ့လာ ယင်း ဂျပန်နိုင်ငံ၌ပင် လေးလရာသီ ဂျပန်ပြည်သတင်းကားနှင့် ဇာတ်လမ်းပါရှိ သော ဂျပန့်ရင်သွေး ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးခဲ့၏။
ဂျပန့်ရင်သွေး ဇာတ်ကားတွင် ကိုညီပု၊ မောင်မောင်စိုး နှင့် ဂျပန်ဇာတ်လိုက်မင်းသမီး ဧမိစံတို့ ပါဝင်ကြသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီခေတ်တွင် မြန်မာရုပ်ရှင်ကြည့်ပရိသတ်တို့ အဆင့်အတန်း တိုးတက်လာသည့် အလျောက် ရံဖန်ရံခါ ဇာတ်ကားကောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
အသံထွက်သောခေတ် ရောက်လာသဖြင့် ဇာတ်လမ်းများမှာ အတီးအမှုတ် အဆိုအကစသော သဘင်ပညာများ တွဲဖက်ပါသော ဇာတ်လမ်းများကို ထွင်ကြရသည်။
လူကြိုက်များသော ဇာတ်ကားများမှာ ဣဋ္ဌာရုံ (ဗြိတိသျှဘားမား)၊ ဣတ္ထိယ(ဗြိတိသျှဘားမား)၊ အပျိုစင်(ဗြိတိသျှဘားမား)၊ ပန်းစေတီ (ဗြိတိသျှဘားမား)၊ အချစ်ဆုံး(ဗြိတိသျှဘားမား)၊ သူဇာ(ဗြိတိသျှ ဘားမား)၊ ဗိုလ်အောင်ဒင်(ဗြိတိသျှဘားမား)၊ ချစ်စနိုး(အေဝမ်း)၊ မြှားနတ်မောင်(အေဝမ်း)၊ ချစ်အမျှ (အေဝမ်း)၊ချစ်ရေစင် (အေဝမ်း)စသည်တို့ ဖြစ်၏။
ဗြိတိသျှဘားမားမှ ဒါရိုက်တာ ရွှေဒုံးဦးဘီအောင်၏ ဗိုလ်အောင်ဒင်ဇာတ်ကားသည် စစ်ကြို ခေတ်၌၎င်း၊ စစ်ပြီးခေတ်၌၎င်း အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ပြန်၍ ပြတိုင်း လူကြိုက်များကာ ဝင်ငွေကောင်းခဲ့လေသည်။
ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာများအနက် ဦးအုန်းမောင်၊ ဦးတုတ်ကြီး၊ ဒဂုဏ်ဦးဘတင်၊ ဆရာခန့်၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးတင်နွယ်၊ ဦးဉာဏ၊ ဦးညီပု၊ ဦးလွန်းဖေ၊ ဆရာရွှေ၊ ဦးဘရှင် စသူတို့သည် လက်ဟောင်းနာမည်ကျော် ဒါရိုက်တာကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။