kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့နောက် ထိုဓာတ်ငွေ့များကို လျှပ်စစ် ဓာတ်ဖြင့် မီးလောင်စေသည်။
ယင်းသို့ ဓာတ်ငွေ့များကိုလျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် မီးလောင်စေသည့်အခါ ဖန်ဗူးထဲမှ ဓာတ်ငွေ့ များသည် အရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
ထိုအရည်မှာ ပကတိရေကဲ့သို့ အနံ့အရသာ မရှိ၊ အရောင် အဆင်းမရှိဘဲ ဖန်ဗူး၏ အလေးချိန်လည်း ယခင်ကအတိုင်း ရှိ သည်ကို ကဗင်းဒစ် တွေ့ရှိရလေသည်။
ထိုသို့ အားဖြင့် ကဗင်း ဒစ်သည် ရေ၌ ဟိုက်ဒရိုင်ဂျင်ဓာတ်ငွေ့နှင့် အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့များ ပါရှိကြောင်းနှင့် ထိုဓာတ်ငွေ့တို့၏ အတိုင်းအဆကို လက်တွေ့ တွက်ချက်၍ ပြနိုင်ခဲ့ပေသည်။
ထိုမှတပါး နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အရာ ဖြစ်ကြောင်း ကိုလည်းကောင်း လေထဲတွင် ပါဝင်သည့် ဓာတ်များအကြောင်းကိုလည်းကောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ကဗင်းဒစ်သည် ဓာတုဗေဒပညာဘက်တွင်သာ ထင်ရှား ကျော်စောသည်မဟုတ်၊ ရူပဗေဒပညာဘက်တွင်လည်း အတော်ပင် ထင်ရှားကျော်စောလေသည်။
၁၈ ရာစုနှစ် ကုန်ခါ နီးတွင် သူသည် ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းခြင်းကို စမ်းသပ် ရှာဖွေကြည့်ရာ ၅ဒသမ ၄၄၈ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ယခုခေတ်တွင် စူးစမ်းရှာဖွေ တွေ့ရှိပြီးဖြစ်သော ကမ္ဘာမြေ၏သိပ်သည်းခြင်းမှာ ၅ ဒသမ ၅ ဖြစ်၏။
ခေတ်မီ ကရိယာ တန်ဆာပလာများ မရှိဘဲနှင့် ထိုမျှ မှန်ကန်အောင် ကဗင်းဒစ်တွက်ချက်နိုင်ခြင်းမှာ များစွာ ခြီးမွမ်းဖွယ်ကောင်းပေသည်။
ကဗင်းဒစ်သည် အလွန် ရှက်ကြောက်တတ်၍ မိန်းမများ အလွန်မုန်းတီးသူဖြစ်သဖြင့် အိမ်တွင် ခိုင်းစေသော မိန်းမ အစေခံများကို စာရေး၍သာ မှာကြားလေ့ရှိသည်။
မည်သည့် အခါမျှ မျက်နှာချင်း မဆိုင်ရချေ။
လူပျိုကြီးဘဝနှင့်ပင် ကွယ်လွန်ရရှာလေသည်။
ထို့ပြင် သူသည် စကားအလွန်နည်းသူ ဖြစ်သည်။
ဆွေမျိုးများနှင့်လည်း ဆက်ဆံမှု နည်းသည်။
သူ၏ အမွေခံ အမွေစားဖြစ်သူ လော့ဂျော့ကဗင်းဒစ်ကိုပင် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ခါသာ မိနစ်အနည်းငယ် တွေ့ဆုံခွင့်ပေးသည်။
သို့သော် သူသည် တော်ဝင်အသင်း၏ အစည်းအဝေးများသို့ မှန်မှန် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၇၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်းဝင် လူကြီးတစ်ဦးဖြစ်လာ၍ ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အသင်းဝင် လူကြီးများနှင့် ညစာစားလေ့ရှိ၏။
မလွှဲမကင်းသာ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ဧည့်သည်များကို ဖိတ်ခေါ် ကျွေးမွေးရသည့်အခါမှာလည်း ဧည့်သည်များ အတွက် အစား အသောက် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာရှိအောင် စီမံပေးရန် အခိုင်းအစေ တို့အား မပြောဆိုတတ်ချေ။
တစ်ခါ၌ သူသည် တော်ဝင် အသင်းမှ အသင်းသားများအား မိမိအိမ်၌ ထမင်းစားရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့လေသည်။
ထိုဧည့်သည်များအတွက် မည်သည့်ဟင်းလျာ ကို ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးရန်သင့်မည်ကို ထမင်းချက်က မေးသော အခါ ကဗင်းဒစ်က သိုးခြေတချောင်းဆိုလျှင် တော်ပြီဟု ပြောသည်။
ထမင်းချက်က ဧည့်သည် လေးယောက် လာမည် ဆိုလျှင် သိုးခြေတစ်ချောင်းတည်းနှင့် လုံလောက်မည်မထင်ပါဟု ပြန်ပြောသောအခါ ဒါဖြင့် နှစ်ချောင်းဝယ်ဟု ဖြေလိုက်လေ သည်။
ကဗင်းဒစ်သည် လိုသည်ထက်ပို၍ ပြောဆိုလေ့ မရှိချေ။
လန်ဒန်မြို့ ကလပ်ဟမ် ကွန်မွန်းရပ်ကွက်ရှိအိမ်တွင် နေထိုင် သော်လည်း လန်ဒန်မြို့ထဲရှိ ဗလွန်းစဗါရီ ရပ်ကွက်၌ အိမ် တစ်ဆောင်ထားလေသည်။
သူ၏ စာကြည့်တိုက်ကို ဆိုဟိုးရပ်ကွက်၌ ထားရှိ၍ တကယ့် စာပေလေ့လာလိုသူတို့အား မိမိ စာအုပ်များကို ထုတ်ငှားလေ့ရှိသည်။
ကဗင်းဒစ်သည် စည်းကမ်းကြီးသူ ဖြစ်သဖြင့် စာကြည့်တိုက်မှ သူကိုယ်တိုင် စာအုပ်ထုတ်ယူသည့်အခါ၌ပင် စာအုပ်ယူကြောင်း လက်မှတ် ဖြတ်ပိုင်းကို အမြဲရေးသားထားခဲ့လေသည်။
ကဗင်းဒစ်သည် သက်ရှင်စဉ် တစ်ကိုယ်တည်းသာ နေလိုသကဲ့သို့ သေသည့်အချိန်၌လည်း တစ်ယောက်တည်း ဆိတ်ငြိမ် စွာ သေလိုသူဖြစ်၏။
သေခါနီးတွင် အစေခံကို အခန်းတွင်းမှ ထွက်စေ၏။
နာရီဝက်အကြာ အခန်းတွင်း ပြန်ဝင်လာသည့် အခါ ကဗင်းဒစ်မှာ သေဆုံးနေလေပြီ။
ထိုနေ့မှာ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့ ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရူပဗေဒပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ။
ကဗာကို စီလဗာ ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ သမိုင်းတွင် ၁၃ နှစ်ကာလ အတွင်း ပထမဦးဆုံးသော လူများစု အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည့် ဝန်ကြီးချုပ် အန်နီဗယ် ကဗာကို စီလဗာကို ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ ဗိုလစ်ကွေးမီမြို့၌ မွေးဖွားသည်။
လစ္စဗွန်းမြို့တော်ရှိ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးအဆင့်မြင့်တက္ကသိုလ်မှ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလန်ရှိ ယောက်တက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိသည်။
ပညာသင်ကြားပို့ချမှုဖြင့် အသက်မွေးခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် လစ်စဘွန်းမြို့ရှိ ကက်သလစ်တက္ကသိုလ်၌ စီးပွားရေး ပါမောက္ခဖြစ်လာသည်။
၁၉၈ဝပြည့် နှစ်တွင် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီမံကိန်းဆိုင်ရာဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်အပ်နှင်း ခံခဲ့ရသည်။
ကဗာကိုစီလဗာသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် မေလတွင် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။
ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ဝါဒီများနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီတို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသောညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ အတွင်းတွင် အလုပ်သမား ရေးရာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သဘောထားကွဲလွဲရာမှ ဆိုရှယ်ဒီမို ကရက်များ နုတ်ထွက်လိုက်ခြင်းကြောင့် ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲများကျင်းပ ခဲ့ရသည်။
ယင်းရွေးကောက်ပွဲတွင် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တို့ အနိုင်ရခဲ့ရာမှ ကဗာကိုစီလဗာသည် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီ မာရီယိုဆွာရက်စ်ကို ဆက်ခံ၍ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ် လာခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် နေရာအများစုကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိ၍ ကဗာကိုစီလဗာ၏ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့လည်း ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် နုတ်ထွက်လိုက်ရပြီး ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြန်ရာ ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တို့သည်၁၉၈၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် လူများစုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။
၁၃ နှစ်တာ ကာလအတွင်း ၁၇ ကြိမ်မြောက် ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သောယင်းအစိုးရ အဖွဲ့ကို ကဗာကိုစီလဗာကပင် ဦးဆောင်သည်။
ကဗာကိုစီလဗာသည် ၁၉၇၄-၇၅ ခုနှစ်အတွင်း လက်ဝဲဝါဒီတို့အင်အား အထွတ်အထိပ်ရောက်ခဲ့စဉ်က ပြည်သူပိုင် သိမ်းခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများကို ပြန်လည်ရောင်းချရန် အစဉ်တစိုက်တိုက်တွန်းလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကဗာကိုစီလဗာ၏လူများစုအစိုးရအဖွဲ့သည် ထိုသို့ရောင်းချနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်နိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းလိမ့်မည်ဟု ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ပါတီဝင်များက သုံးသပ်မျှော်လင့်လျက် ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ‎။
ကောင့်ကဗူး အီတလီနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ကောင့်ကဗူးသည် ဆာဒင်းနီးယားနိုင်ငံ ပီးဒမွန့်ပြည်နယ် မှူးမတ်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်ခဲ့သူဖြစ်၍ တျူးရင်းမြို့၌ ၁၈၁ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
တျူးရင်းမြို့ စစ်အတတ်သင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြား တတ်မြောက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် အင်ဂျင်နီယာတပ်ဗိုလ်တဦးဖြစ်လာ၍ ခံတပ်များစွာကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။
သို့သော် သူသည် လူထုကိုနိုင်ငံရေးလွတ်လပ်မှုပေးရန် ကြံရွယ်ခဲ့သူဖြစ်၍ အချိန်အားများတွင် အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသဘောတရားများကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့၏။
၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နုတ်ထွက်ကာ တောနယ်ရှိ မိဖများပိုင်ခြံကြီးတွင် နေထိုင်ပြီးသော် ပြည်သူ့အရေးများကို စတင်ဆောင်ရွက်လေသည်။
ထို့ပြင် ပါရီမြို့၊ လန်ဒန်မြို့များသို့ မကြာခဏ သွားရောက်၍ ဥရောပနိုင်ငံရေးရာ ဗဟုသုတများကို ရှာမှီးခဲ့သည်။
ထိုအခါ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင့်အုပ်ချုပ်ရေးမျိုးကို သဘောကျခဲ့သည့်ပြင် နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်မှုသည် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုပေါ်တွင် အခြေပြုမှသာ တည်မြဲနိုင်ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း ပြုပြင်ရေးကိုလည်းကောင်း၊ မီးရထားလမ်းများ ဖေါက်လုပ်ရေးကိုလည်းကောင်း ကြိုးပမ်းခဲ့ပေသည်။
သူသည် နိုင်ငံခြားမှ ဆည်းပူးခဲ့သော လက်တွေ့ စိုက်ပျိုးရေး ဗဟုသုတများကို အသုံးပြု၍ သူ့ဖခင်လုပ်ငန်းများကို အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်လျက် ပီးဒမွန့်နယ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအသင်းကြီးကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ပြည်နယ်တွင်း မီးရထားလမ်းများ ဖေါက်လုပ်ရေးနှင့်တကွ စက်ရုံများ ဆောက်လုပ်ရေးကိုလည်း ဆော်ဩခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လွယ်ကူခဲ့လျှင် အီတလီမှာ စည်းလုံးမိဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိသည်ကိုလည်း သိမြင်ခဲ့၏။
၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် တျူးရင်းမြို့၌ လူထုအား အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ရေး အယူအဆများကို ထုတ်ဖော်ညွှန်ပြရန်အတွက် သတင်းစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့၏။
၁၈၄၈ ခု ဇန်နဝါရီလတွင် ဆစ္စလီကျွန်း၌ တော်လှန်ရေးကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ကဗူးသည် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင့်အုပ်ချုပ်ရေးကို တီထွင်ရန် အချိန်တော်ပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ဟောပြောခဲ့လေသည်။
သူ၏ ဟောပြောချက်များမှာ အချက်ကျလှသဖြင့် လူထုသာမက ဆာဒင်းနီးယားဘုရင်ချားအဲလဗတ်ပင်လျှင် သဘောပေါက်လာပြီးလျှင် လွတ်လပ်မှု အခွင့်အရေးများကို ပေးအပ်ခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် ကဗူးသည် ထိုသို့ ရရှိခဲ့သော အခွင့်အရေးများအရ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အစိုးရအဖွဲ့၌ မပါဝင်ခဲ့ချေ။
ထိုအချိန်က အီတလီနိုင်ငံမှာ ပြည်ငယ်ကလေးပေါင်းများစွာ ကွဲပြားလျက် ဘုရင်အဆူဆူတို့၏ ဆိုးရွားသော အုပ်ချုပ်မှုကို ခံနေရ၍ ဩစတြီးယား၏ အနှောင့်အယှက်လည်း ကောင်းစွာ မကင်းသေးသောအခါဖြစ်၏။
ကောင့်ကဗူးသည် အစိတ်စိတ် ကွဲပြိုလျက်ရှိသော အီတလီနိုင်ငံကို စည်းရုံးမိစေလိုသော စိတ်ဓာတ်ရှိသူ ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ ထိုအရေးကို စိတ်ပါလက်ပါ စတင်ဆောင်ရွက်လေသည်။
ထိုနှစ် (၁၈၄၈) မတ်လတွင် မီလန်နယ်သားတို့သည် ဩစတြီးယားကို တော်လှန်သောအခါ သူ၏ သတင်းစာမှနေ၍ ဩစတြီးယားကို စစ်ကျေညာရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။
မကြာမီ စစ်ကြေညာ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။
စစ်အတွင်း ကဗူးသည် ဆာဒင်းနီးယားမှ ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရလေသည်။
သို့သော် ထိုစစ်ပွဲတွင် ဆာဒင်းနီးယား နိုင်ငံသည် အရေးနိမ့်၍ အဲလဗတ်ဘုရင်လည်း ထီးနန်းစွန့်ခဲ့ရလေသည်။
ထိုအခါ သူ၏သားတော် ဒုတိယဗစ်တာ အီမန်းနျူအယ် နန်းတက်ပြီးလျှင် ငြိမ်းချမ်းရေး ဖြစ်မြောက်အောင် စေ့စပ်လျက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ရ၏။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ကောင့်ကဗူးသည် စိတ်မပျက်ဘဲ အီတလီနိုင်ငံ၏ လွတ်မြောက်ရေး စည်းရုံးရေးတို့ကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်လေသည်။
၁၈၅ဝ- ပြည့်နှစ်တွင် ကောင့်ကဗူးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာလေသည်။
ထိုနောက် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သဘောကွဲလွဲမှုကြောင့် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်၍ အီတလီအရေးတွင် နိုင်ငံခြားတို့ သဘောထားသိရှိရန်အတွက် ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်တို့သို့ လှည့်လည်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ လှည့်လည်ရာမှ အပြန်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၏။
ထိုအချိန်မှစ၍ ကောင့်ကဗူးသည် နိုင်ငံတွင်း ပြုပြင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ နိုင်ငံ၏အင်အားတောင့်တင်းပြီးလျှင် နိုင်ငံကြီးများက အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရအောင် အနည်းနည်း အဖုံဖုံ ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်၊ ထို့ပြင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် ကရိုင်းမီးယား စစ်မြေပြင် သို့ ဆာဒင်းနီးယားနိုင်ငံမှ စစ်တပ်များ စေလွှတ်ကူညီခဲ့သောကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့်ပြင်သစ်တို့၏ ချစ်ကြည်မှုကို ရရှိခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ဥရောပနိုင်ငံကြီးများက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သဖြင့် အီတလီနိုင်ငံ စည်းရုံးရေးတွင်လည်း များစွာ အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေခဲ့လေသည်။
၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တတိယ နပိုလီယန် ဘုရင်နှင့် တိတ်တဆိတ် တွေ့ဆုံ အချိန်းအချက်ပြု၍ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားကို စစ်ကျေညာခဲ့သည်။
ထိုစစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှုကြောင့် ဆာဒင်းနီးယားနှင့် လောင်ဗါဒီနယ်များ ပေါင်းမိ၍ ကျန်အီတလီနယ်များလည်း တဖြည်းဖြည်း စည်းလုံးလာခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ဂယ်ရီဗေါလဒီးနှင့် အခြား ပုဂ္ဂိုလ်များ၏အကူအညီဖြင့် ဗင်းနစ်မြို့နှင့် ရောမမြို့မှတပါး အီတလီတနိုင်ငံလုံး စည်းလုံးမိလေတော့သည်။
ယင်းသို့ အီတလီနိုင်ငံကို စည်းလုံးမိစေရန် မနေမနား ကြိုးပမ်းခဲ့သော မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကဗူးသည် ပထမဆုံး အီတလီ ပါလီမန်က အီတလီနိုင်ငံတော် တည်ထောင်ကြောင်း ကျေညာပြီးနောက်၊ သုံးလခန့်အကြာ ၁၈၆၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဇာတိရပ်ဖြစ်သော တျူးရင်းမြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ တော်လှန်ရေးသမားများ။
အီတလီနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဆိုရှယ်လစ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည့် ဘက်တီနို ကရာစီကို ၁၉၃၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မီလန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
စစ်စလီကျွန်းသား ရှေ့နေတစ်ဦး၏သား ဖြစ်သည်။
မစ္စတာကရာစီသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဆိုရှယ်လစ်လူငယ် လှုပ်ရှားမှုများ၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဆိုရှယ်လစ်နေ့စဉ် သတင်းစာနှင့် သိပ္ပံနည်းကျဆန်းစစ်ချက် ဂျာနယ်တို့၌ အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။
မစ္စတာကရာစီသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားသမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင်ပင် အီတလီဆိုရှယ်လစ်ပါတီ (ပီအက်စ်အိုင်) ဗဟိုကော်မတီဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လီလန်မြို့သူမြို့သားများ ကောင်စီဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် လူထုစီမံခန့်ခွဲရေး သိပ္ပံအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မစ္စတာကရာစီသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ပီအက်စ်အိုင်မီလန်ပြည်နယ်ဒေသပါတီကော်မတီ အတွင်းရေးမှူးနှင့် အီတလီဆိုရှယ်လစ်ပါတီ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်လာသည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ အီတလီဆိုရှယ်လစ် ပါတီလက်ထောက် အတွင်းရေးမှူးဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိုရှယ်လစ်အဖွဲ့ချုပ် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒရေးဆိုင်ရာ စာအုပ် စာတမ်းများကို ရေးသား ပြုစုခ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ကBာပေါ်က မမျှတမှု အမည်ရှိစာအုပ် တွင် ဝီလီဘရန့်၊ ဖီလစ်ပီ ဂွန်ဇာလေ့၊ ကာလို့ အန်းဒရက်စ်ပဲရက်၊ လီယိုပိုဆေဒါဆင်ဂေါတို့နှင့်အတူပါဝင် ရေးသားခဲ့သည်။
ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီခေါင်းဆောင် ဖန်ဖာနီ၏ လေးပွင့်ဆိုင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့မှ ကရာစီခေါင်းဆောင်သော ဆိုရှယ်လစ်ပါတီက နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်၍ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ရာ မည်သည့်ပါတီကမျှ အစိုးရဖွဲ့စည်းနိုင်လောက်အောင် မဲအများစု မရရှိခဲ့ချေ။
ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ၊ ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၊ ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ပါတီ၊ လစ်ဗရယ်ပါတီနှင့် ရီပတ်ဗလီကင် ပါတီတို့ ပါဝင်၍ စစ်ပြီးခေတ် အီတလီနိုင်ငံတွင် ၄၄ ဆက်မြောက် အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သော ငါးပွင့်ဆိုင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို မစ္စတာ ကရာစီက ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
right|ဂျေဒု ကရိသျှမုတ္တိ ငယ်စဉ်ကပုံ အိန္ဒိယဒဿန ပညာရှင်၊ တရားဟောဆရာနှင့်စာရေးဆရာကြီး ဂျေဒုကရိသျှမုတ္တိသည် ၁၈၉၅ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း မဒရပ်မြို့မြောက်ဘက် မိုင် ၁၅ဝ အကွာရှိ မဒနာပါလေအရပ်၌ ဗြဟ္မဏမိဘမျိုးရိုးမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ရှစ်ယောက် မြောက်သားဖြစ်သည်။
ဖခင် သီအိုအိုဖီ (ပရမတ္ထ ဉာဏဓမ္မ) အသင်းသားလည်း ဖြစ်သည်။
ဂျေဒု ကရိသျှမုတ္တိ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်သည် အစိုးအလုပ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး သီအိုဆိုဖီအသင်းဌာနချုပ်၌ လက်ထောက် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၊ ဒိဗ္ဗဉာဏ်ဝါဒ (Occultism) တို့ အပါအဝင် ဘာသာရေးအယူဝါဒအမျိုးမျိုးကို ပေါင်းရုံး လေ့လာသည့် သီအိုဆိုဖီ အသင်းလူကြီးများသည် ကရိသျှမုတ္တိ၏ရုပ်ဆင်း အင်္ဂါနှင့် အမူအရာကိုကြည့်ကာ အလောင်းအလျာဖြစ်သည်။
ယောက်ျားမြတ်လက္ခဏာ ပါသည်ဟု နိမိတ်ဖတ်ကြလေသည်။
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် တွင် သီအိုဆိုဖီအသင်းဥက္ကဋ္ဌသည် အိုင်းရစ် အမျိုးသမီးကြီး ဒေါက်တာအန္နီဗီဆင့်ဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာ ဗီဆင့်သည် ကရိသျှမုတ္တိနှင့်ညီဖြစ်သူ နိတျာနန္ဒတို့နှစ်ဦးကို မွေးစားခဲ့သည်။
ကရိသျှမုတ္တိသည် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့၌ ပညာဆည်းပူးခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ ဗီဆင့်သည် လူ့လောက၌ တရားပြမည့် အချိန်အခါအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အသင်းလူကြီး အချို့နှင့် အတူ အရှေ့ ဘက်ကကြယ်အဖွဲ့ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
ကရိသျှမုတ္တိသည် အဖွဲ့ကြီး၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တင်မြှောက် ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ အဖွဲ့ဝင်တစ်သိန်း ထက်မနည်း ရှိလာသည်။
ကရိသျှမုတ္တိသည် ညီငယ် နိတျာနန္ဒအဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် အလွန်ပူဆွေးသောက ရောက်ပြီးမှ သတိပြန်လည်ကာ တရားပွဲများဆက်တိုက် ဟောကြားနေ ခဲ့သည်။
အမေရိကန်၊ ဟော်လန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အင်္ဂလန်၊ ဩစတြေးလျ၊ အိန္ဒိယစသည့် နိုင်ငံအသီးအသီး၌ သဒ္ဒါကြည်ညို သူများက တရား ရိပ်သာစခန်းများ လှူဒါန်းပေးကြသည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၂၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဟော်လန် နိုင်ငံ အိုမန်တရားစခန်း၌ ကျင်းပသော အရှေ့ဘက်က ကြယ် အဖွဲ့ အစည်းအဝေးကြီးသို့ တက်ရောက်လာကြကုန်သော ပရိသတ် ၃ဝဝဝ ၏ရှေ့မှောက်၌ ကရိသျှမုတ္တိသည် အမှန် တရားကို အစည်းအရုံး အကူအညီအားဖြင့် မတွေ့နိုင်။
မိမိ ကိုယ်ကို မိမိအားကိုး၍သာ အမှန်တရားကို ရှာတွေ့နိုင်သည်။
ကျွန်ုပ်၏နောက်သို့ တပည့်ခံ၍ လိုက်မနေကြပါနှင့်။
ကျွန်ုပ်ကို မှီ၍ မိမိအတွက် လှောင်ချိုင့်မဖန်တီးပါလေနှင့်ဟူ၍ ဟော ပြောခဲ့ပြီး မိမိ ကိုယ်မိမိလောကကို လမ်းညွှန်သည့် ဆရာရှင် ဟူသော ဂုဏ်ဒြပ်နှင့်မထိုက်ကြောင်း ကြေညာကာ ယင်းအဖွဲ့ ကြီးကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် တရားနာ လိုသူတိုး၍ သာ များလာလေရာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ခရီးလှည့်၍ အတွေး အမြင်များကို ဆက်လက်ဟောပြောနေခဲ့သည်။
ကရိသျှမုတ္တိ၏တရားအချို့ကား လူတို့တွင် ရှိနေတတ် သော ငါနှင့်သူခွဲခြားမှု၊ ငါနှင့်သူအယုတ်အမြတ် နှိုင်းယှဉ်မှု စသည့် ဥပါဒါန်များသည် အတိတ်မှ ပစ္စုပ္ပန်သို့ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်လာသည့်ပြင် အနာဂတ်ကို လှမ်းမျှော်လျက်ရှိ နေသည်။
ဤသို့ဖြင့် မိမိတို့သန္တာန်တွင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးသဖွယ် ဖိစီးနေသည်။
ထိုဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးမှ လွတ်အောင်နှုတ်ဖြင့် ဆုတောင်း၍လည်း မရနိုင်။
ပုဂ္ဂိုလ်ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်၍ လည်းမထူး။
ကျမ်းဂန်သက်သက်ဖတ်ရှု၍လည်း အချည်းနှီးပင် ဖြစ်၏။
ညီမျှသောမေတ္တာဖြင့် အချင်းချင်း ဆက်ဆံပါမှ၊ မိမိ အတွင်းစိတ်ကို စေ့စေ့ငုငုကြည့်၍ သုံးသပ်ပါမှ အာရုံယူသူနှင့် ယူစရာအာရုံ၊ သိစရာ ညေယျနှင့် သိသူဉာ တာ၊ ပြုလုပ်သော ကတ္တား နှင့် အပြုခံကမ္မတို့ အတူတူသဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ မြင်မည်။
ဉာဏ် အမြင်ပေါ်မည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
စာအုပ် ၄ဝ ကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့ရာ ပညာနှင့်ဘဝ၏ ထူးခြားသော အဓိပ္ပာယ် (၁၉၅၃)၊ တစ်သက်တာဋီကာ (သုံးတွဲ) (၁၉၅၆- ၆ဝ)၊ ပြောင်းလဲခြင်း၏အရေးကြီးပုံ (၁၉၇ဝ) စာအုပ်တို့သည် အထူးထင်ရှားသည်။
ကရိသျှမုတ္တိသည် တပည့်သာဝကနောက်လိုက်ခြွေရံ များပြားသော်လည်း မိမိကိုယ်ကို အစဉ်နှိမ့်ချနေထိုင် ကျင့်ကြံ သည်။
မျက်မှောက်ခေတ်ရေးရာကိုလည်း မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာသည်။
တရားဖြန့်ဖြူးနိုင်အောင် အနေအထိုင်၊ အစား အသောက်မှစ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို စနစ်တကျ စောင့်ရှောက်လေ့ ရှိသည်။
တရားပွဲမဝင်ခင် ဆံပင်တစ်ပင်တလေမျှပင် အစ ထောင်မနေရအောင် ဂရုစိုက်သည်။
ဗြိတိသျှ စာရေးဆရာကြီး ဂျော့ဘားနဒ် ရှော (၁၅၈၆-၁၉၅ဝ) ကပင်လျှင် မြင်တွေ့ဖူး သမျှ လူသားအားလုံးထဲတွင် ကရိသျှမုတ္တိသည် ဥပဓိရုပ် အကောင်းဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။
အတွေးအခေါ် ပညာရှင်ကြီး ဂျေဒုကရိသျှမုတ္တိသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အိုဂျေမြစ်ဝှမ်း ဒေသနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး () သည် မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ၂၀၁၁ မတ်လ (၃၁)ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းထားခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် (၉)ဦးဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဖွဲ့ဝင်သုံးဦး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌက အဖွဲ့ဝင်သုံးဦးနှင့် အမျိုးသား လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌက အဖွဲ့ဝင်သုံးဦး အသီးသီးရွေးချယ်ရသည်။
နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် အဆိုပါ(၉) ဦး၏အမည်စာရင်းကို၎င်း ယင်းတို့အနက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ရန် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး၏အမည်စာရင်းကို၎င်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့တင်သွင်းလျက် သဘောတူညီချက်ရယူရသည်။
ခုံရုံး၏ သက်တမ်းမှာ ငါးနှစ်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာခုံရုံး၏လုပ်ငန်းတာဝန် အသေးစိတ်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၃၂၂ တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အဖွဲ့ဝင်များ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃-လက်ရှိ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌအသစ်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်(၇) ဦး တို့မှာ ဦးအောင်ဇော်သိန်း (ဥက္ကဋ္ဌ) ဦးဉာဏ်ထွန်း ဦးခင်မောင်ဦး ဦးစောစံလင်း ဦးမျိုးချစ် ဦးကျော်ဆန်း ဦးကျော်မင်း ဒေါက်တာမာလာအောင် ဒေါ်နန်းစန္ဒာစမ်း တို့ ဖြစ်သည် ၁၄ မတ် ၂၀၂၂ - ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ခန့်အပ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌအသစ်နှင့် အဖွဲ့ဝင်(၈) ဦး တို့မှာ ဦးသာဌေး(ဥက္ကဋ္ဌ)- ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး(ငြိမ်း) ဦးဉာဏ်ထွန်း ဦးခင်မောင်ဦး ဦးစောစံလင်း ဦးမျိုးချစ် ဦးကျော်ဆန်း ဦးကျော်မင်း ဒေါက်တာမာလာအောင် ဒေါ်နန်းစန္ဒာစမ်း တို့ ဖြစ်သည်။
၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ၁၄ မတ် ၂၀၂၂ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ (၈)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက သမ္မတဦးထင်ကျော် ခန့်အပ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အဖွဲ့ဝင်တို့ကို အနားပေးပြီး ခန့်အပ်ခဲ့သော ခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်(၈)ဦး တို့မှာ ဦးသန်းကျော် (ဥက္ကဋ္ဌ)(၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီလ၃၁ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးအရဆန္ဒအလျှောက်နုတ်ထွက်ခဲ့) ဦးဉာဏ်ထွန်း ဦးခင်မောင်ဦး ဦးစောစံလင်း ဦးမျိုးချစ် ဦးကျော်ဆန်း ဦးကျော်မင်း ဒေါက်တာမာလာအောင် ဒေါ်နန်းစန္ဒာစမ်း တို့ ဖြစ်သည်။
၃၀ မတ် ၂၀၁၆ - ၃၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ ၂၀၁၆ မတ်လ (၃၀)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးထင်ကျော်က ခန့်အပ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်(၈) ဦးတို့မှာ ဦးမျိုးညွန့် (ဥက္ကဋ္ဌ) ဦးတင်အောင်မြင့်၊http://uzo.sakura.ne.jp/burma/nlm/mal/mal_data/mal_2018/mal_05_2018/mal_19_05_2018.pdf (အဖွဲ့ဝင် ဦးညီညီ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဦးတင်မောင်မြင့်အား အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ထပ်မံခန့်အပ်သည်။
) ဦးမြင့်ဝင်း၊ ဦးမျိုးမြင့်၊ ဦးခင်မောင်ချို၊ ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ်၊ ဦးတွာလ်ကျင်ပေါင်၊ ဒေါ်လှမျိုးနွယ်၊ ဦးကျော်ဆန်း ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ - ၂၉ မတ် ၂၀၁၆ ဦးမြသိန်း(ဥက္ကဋ္ဌ) ဦးမြင့်ဝင်း၊ ဦးသန်းကျော်၊ ဒေါ်လှမျိုးနွယ်၊ ဦးမြသိန်း၊ ဒေါက်တာသီတာဦး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါ်ကျင်စန်း၊ ဦးမျိုးချစ် ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ ဦးသိန်းစိုး (ဥက္ကဋ္ဌ) ဒေါက်တာတင်အောင်အေး၊ ဒေါ်ခင်လှမြင့်၊ ဦးထွန်းကြည်၊ ဦးစိုးသိန်း၊ ဦးခင်ထွန်း၊ ဦးဆန်းမြင့်၊ ဦးမြင့်ကြိုင်၊ ဒေါ်မိမိရီ လုပ်ငန်းတာဝန်များ (က) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အနက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း၊ (ခ) ပြည် ထောင်စုလွှတ်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် ပြည်နယ်လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်းဦးစီးအဖွဲ့နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ် ခွင့်ရ ဒေသဦးစီးအဖွဲ့တို့က ပြဋ္ဌာန်း သည့် ဥပဒေများသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့် ညီညွတ်ခြင်း ရှိ- မရှိ စိစစ်ခြင်း၊ (ဂ) ပြည်ထောင်စု၊ တိုင်းဒေသကြီးများ၊ ပြည်နယ်များ နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု များ၏ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာအာဏာပိုင် များ၏ ဆောင်ရွက်ချက် များသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်ညီညွတ် ခြင်း ရှိ၊ မရှိ စိစစ်ခြင်း။
(ဃ) ပြည် ထောင်စုနှင့်တိုင်းဒေသကြီးအကြား၊ ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြည်နယ်အကြား၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်အကြား၊ တိုင်းဒေသကြီးအချင်းချင်း၊ ပြည် နယ်အချင်းချင်း၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်နှင့် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုအကြား၊ ကိုယ် ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု အချင်းချင်း ဖြစ်ပေါ်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ (င) တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ် ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စုတို့က ပြည်ထောင်စု ဥပဒေကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရာတွင် ပြည်ထောင်စုနှင့် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုတို့၏ အခွင့်အရေးနှင့် တာဝန်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပေါ်ပေါက်သည့်အငြင်း ပွားမှုများကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ (စ)ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံတော်သမ္မတက အကြောင်းကြားလာသည့် ကိစ္စရပ်များကို စိစစ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ (ဆ) ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေများက ပေးအပ်သည့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဆုံးဖြတ်ချက်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုမှာ တရားရုံး တစ်ရုံးသည် အမှုတစ်မှုကို စစ်ဆေး စီရင်ရာတွင် ဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေနှင့်ဆန့်ကျင်မှု ရှိ-မရှိ၊ ညီညွတ်မှု ရှိ-မရှိ အငြင်းပွားမှု ပေါ်ပေါက်ပါက ထိုအငြင်းပွားမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးကလည်း တစ်စုံတစ်ရာဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ် ထားခြင်း မရှိသေးလျှင် အဆိုပါ တရားရုံးသည် အမှုစစ်ဆေးစီရင် ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းထားပြီး မိမိ၏ ထင်မြင်ချက်ကို သတ်မှတ်ထားသည့် နည်းလမ်းများနှင့်အညီ နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး သို့ တင်ပြ၍ အဆုံးဖြတ်ရယူရမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းအငြင်းပွားမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အမှုအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်စေရမည်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး၏ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အပြီးအပြတ်အတည်ဖြစ်ကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၃၂၄ တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ခုံရုံး၏အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ဆုံးဖြတ်ချက် သဘောထားရယူရန် ကိစ္စများကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်နာယက၊ ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်၊ ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌတို့သည် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့ စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ခုံရုံးသို့ တိုက်ရိုက်တင်သွင်းခွင့်ရှိကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၃၂၅ တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ထို့ပြင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် သို့မဟုတ် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အားလုံး၏အနည်းဆုံး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့သည် သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းနှင့်အညီ ခုံရုံးသို့ တင်သွင်းခွင့်ရှိကြကြောင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၃၂၆ တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
နောက်ခံသမိုင်း နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရာတွင်ပါဝင်မည့် နိုင်ငံတော်အခြေခံမူများ သတ်မှတ်ရေးအတွက် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် အမျိုးသားညီလာခံစုံညီအစည်းအဝေးက အခြေခံမူ ၁၀၄ ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။
ထိုအစည်းအဝေးတွင် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဖွဲ့စည်းရေးနှင့်သက်ဆိုင်သောအခြေခံမူကို အမျိုးသားညီလာခံ အစု အဖွဲ့(၈)ဖွဲ့ ကိုယ်စားလှယ်အားလုံးက အညီအညွတ်သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့်အမျိုးသားညီလာခံ စုံညီအစည်းအဝေး တွင် "နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး" ဖွဲ့စည်းရေး၊ အဖွဲ့ဝင်များ၏ အရည်အချင်း၊ ခုံရုံးသက်တမ်း၊ အဖွဲ့ဝင်များအပေါ် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်း၊ ခုံရုံး၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များနှင့် ခုံရုံးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်၊ သဘောထားရယူရန် ကိစ္စများကို သတ်မှတ် သည့် နည်းလမ်း နှင့်အညီသာ တင်သွင်းခွင့်ရှိစေရေး စသည့် ခုံရုံးနှင့်စပ်လျဉ်းသော အသေးစိတ် အခြေခံရမည့် မူများကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈) မူကြမ်းရေးဆွဲရေးကော်မရှင်သည် ၁၆-၉-၁၉၉၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် အမျိုးသားညီလာခံ စုံညီ အစည်းအဝေးက ချမှတ်ခဲ့သည့် "နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဖွဲ့စည်းရေး" နှင့်စပ်ဆိုင်သောအခြေခံမူကို အခန်း(၁)၊ "နိုင်ငံတော်အခြေခံမူများ"အခန်း၊ ပုဒ်မ ၄၆ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂-၈-၂၀၀၇ ရက်နေ့ ကျင်းပ ခဲ့သည့် စုံညီအစည်းအဝေးကချမှတ်ခဲ့သည့် "နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး" ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ ခုံရုံးလုပ်ငန်း တာဝန်၊ ခုံရုံး ဆုံးဖြတ်ချက်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု၊ ခုံရုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် သဘောထားရယူရန် တင်သွင်းခြင်း၊ ခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်များအားစွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ခုံရုံးသက်တမ်းနှင့်စပ်လျဉ်းသော အသေးစိတ်အခြေခံမူများကို အခန်း (၆)၊ "တရားစီရင်ရေး" အခန်း၊ ပုဒ်မ ၃၂၀ မှ ၃၃၆ ပါပြဋ္ဌာန်းချက်များအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
အထက်ဖော်ပြပါ ချမှတ်ခဲ့သည့်အခြေခံမူများသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်တွင်"နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး"တစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီး၊ ထိုခုံရုံးက ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းမည့် အခြေခံဥပဒေကြီး အရှည်ခန့်၍ တည်တံ့စေရန် ဆီဗီလ်ဥပဒေစနစ် (Civil Law System) ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများအသုံးပြုသည့် "ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးရေးမူ" (Principle of the Supremacy of Constitution)ကို အသုံးပြုအကောင်အထည်ဖော် ပြဋ္ဌာန်းဆောင်ရွက် နိုင်ရေးဖြစ်သည်။
ဤမူသည် နိုင်ငံတော်အချုပ်အခြာ အာဏာ၏ ခက်မ သုံးဖြာဖြစ်သည့် ဥပဒေပြုရေးအာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာတို့ကို အခြေခံဥပဒေဖြင့် ပိုင်းခြားခွဲဝေအပ်နှင်းထားသော ဥပဒေပြုလွှတ်တော်၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်အစိုးရနှင့် တရားလွှတ်တော်၊ တရားလွှတ်တော်ချုပ်တို့က အခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ လုပ်ငန်းတာဝန်များ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဖွဲ့စည်းကျင့်သုံးသော အခြေခံဥပဒေစနစ်ကို ၂၀၀၈ခု ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပေါ်ပေါက်လာမှသာ ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသမိုင်းတွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၅၁ အရ "… ပြည်သူအတွက်အရေးကြီးသော ဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာပြဿနာပေါ်လျှင်၊ ပေါ်ရန်အကြောင်းရှိလျှင် နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ထိုပြဿနာကို တရားလွှတ်တော်ချုပ်သို့ လွှဲအပ်နိုင်သည်။
တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကလည်း ကြားနာစစ်ဆေးပြီး သမ္မတထံအစီရင်ခံနိုင်ရမည်။
…" ဟူ၍ ပြဋ္ဌာန်းကျင့်သုံးခဲ့ကြ သဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာအငြင်းပွားမှု၊ ဥပဒေအနက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတို့ကို ထိုစဉ်ကတရားလွှတ်တော်ချုပ်က အဆုံးအဖြတ်ပေးခဲ့သည်။