kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
) အချုပ်အားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသည် နာမ်ရုပ် ပရမတ်တရားတို့ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအဖြစ် မှားယွင်းစွာ မြင်နေသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာ၍ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်၏ အရေးကြီးသော အဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် တိပိဋကအဘိဓာန်မှ အဓိပ္ပါယ်များ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (ထီ) [ဒိဋ္ဌိ+ဝိသုဒ္ဓိ] (၁) အယူ(အသိဉာဏ်)၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊ ကမ္မဿကတာဉာဏ်, သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်, မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်-ဟု ဆိုအပ်သော အယူ၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊ စင်ကြယ်သော ကမ္မဿကတာဉာဏ်, သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော အယူ (စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင်သော ဉာဏ်အမြင်)။
(၁) တတ္ထ ကတမာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။
ကမ္မဿကတာဉာဏံ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ ဖလသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ။
အဘိ၊ဓ၊၂၆၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၅။
အံ၊ဋီ၊၂၊၆၃။
နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပါပေတုံ သမတ္ထာ ဒဿနသင်္ခါတာ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိသုဒ္ဓိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၆။
(မူလဋီကာ၊၁၊၅၇။
) (၂) စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင်သော သိမြင်တတ်သော မဂ်ဉာဏ်။
(၂) ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(ဒီ၊၃၊၁၇၉)တိ ဝိသုဒ္ဓိံ ပါပေတုံ သမတ္ထံ ဒဿနံ။
... ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိတိ ဉာဏဒဿနံ ကထိတံ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၅-၆။
သဗ္ဗာပိ မဂ္ဂပညာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယေဝ။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၅၄။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၈၆။
) (၃) (အတ္တဒိဋ္ဌိ “သတ္တဒိဋ္ဌိ”ဟူသော အညစ်အကြေးကို) စင်ကြယ်စေတတ်၊ သုတ်သင်တတ်သော ၄-ပါးသော သစ္စာကို သိမြင်တတ်သော (မဂ်ဉာဏ်သို့ ရောက်စေတတ်သော) သပ္ပစ္စယ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။
(၃) ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(ဒီ၊၃၊၂၅၂)တိ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၇။
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(ပဋိသံ၊၂၂)တိ နာမရူပါနံ ယထာသဘာဝဒဿနံ သတ္တဒိဋ္ဌိမလဝိသောဓနတော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။
နာမရူပါနံ ယထာဝဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ– “နာမရူပတော အတ္တာ နတ္ထီ”တိ ဒဿနတော ဒိဋ္ဌိ စ အတ္တဒိဋ္ဌိမလဝိသောဓနတော ဝိသုဒ္ဓိ စာတိ ကတွာ။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၆၉။
(ပဋိသံ၊၂၈၁၊ ၃၄၄။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၉၊ ၁၉၃။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၅၊ ၁၂။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၉၄။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၇၇။
အဘိ၊ဝတာရ၊၁၂၂၄။
ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယ၊၉၄၇။
) (၅) အနက်လည်း ဆက်ကြည့်။
(၄) (ကိလေသာတို့မှ) စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော သမ္မာဉာဏ် (စတုမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ-နှင့် ကမ္မဿကတာ, ဈာန, ဝိပဿနာ, မဂ္ဂ, ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ)။
(၄) ဝိသမ္ပာပိကာ စတုမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ပဉ္စဝိဓာပိ ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိတိ အဓိပ္ပါယေန “ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(အံ၊၁၊၉၄)တိ ဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝါ” (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၃)တိ။
အံ၊ဋီ၊၂၊၆၄။
(၆၃။
) (၅) (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဖြင့်) မိစ္ဆာအယူကို စင်ကြယ်စေခြင်း၊ သုတ်သင်ခြင်း၊ ရှင်းလင်းခြင်း။
(၅) ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၄)န္တိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယံ အဓိဂတာယံ၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏေန ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိသောဓနေ ဒုက္ခသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၄။
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမှတ်ဖွယ်များ ယင်း-ဝိသုဒ္ဓိသည်-ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါးတွင် သုံးပါးမြောက် ဖြစ်၏ (ဒီ၊၃၊၂၅၂။
အဘိ၊သင်္ဂဟ၊၆၃။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၁၉၂-၄)။
သီလ၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမှ တစ်ပါး အခြားကိုယ် ခန္ဓာသဖွယ်ဖြစ်သော ဝိသုဒ္ဓိ ငါးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်၏ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။
လက္ခဏ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် နာမ်ရုပ်တရား နှစ်ပါးကို သိမ်းဆည်းတတ်သော ဉာဏ်ပင် ဖြစ်၏ (အဘိ၊ သင်္ဂဟ၊၆၄။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၆၉)။
ယင်းကို နာမရူပဝဝတ္ထာပနဉာဏ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆို၏ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၂၂၄)။
နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်, သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသေး၏ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၂)။
ဉာတပရိညာဉ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိရ၏ (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၅၀။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၁)။
နာမရူပဝဝတ္ထာပနဉာဏ်, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်တို့ဖြင့် ပြီးစေရ၏ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈)။
တေဘူမကဝဋ်ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားကာ သိနိုင်ရန် ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို အားထုတ်ရသည် (မ၊ဋီ၊၁၊၁၉၆)။
ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို ပြည့်စုံစေလျက် ဝိပဿနာအားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိခေါ်ဆိုသော အရိယမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်လာနိုင်သည်, အရိယာအဆင့် ရောက်နိုင်သည် (နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၅။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၇၃)။
ပညာဘာဝနာ၏ အစ လက်ဟုန် ဖြစ်သော ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို ခန္ဓာ၊ ဓာတ်၊ အာယတန၊ ဝဝတ္ထာန်၊ ကောဋ္ဌာသအားဖြင့် ရှုမှတ်ပွားများပုံ အကျယ်ကို (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၅၀။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၂၀၂-၅) ကြည့်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်/၁၈-ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသ-ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို_အကျယ်ပြချက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ သမ္မသနဉာဏ်ပိုင်းတွင် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်နှင့် သံယုတ်ပါဠိတော်တို့ကို ကိုးကား၍ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုပွားသုံးသပ်ရမည့် အာရုံများကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
၎င်းအာရုံများမှာ ပရမတ္ထတရားများဖြစ်ကြပြီး၊ ယင်းတို့ကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အမျိုးအစားခွဲခြား ပြထားသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း (၂၅) မျိုးရှိပါသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော် (၅၁၊၅၂၊၅၅၊ ၆-၉။
) (သံ၊၂၊၂၅၈။
) ဝိပဿနာ၏ အရှုခံအာရုံ (၂၅) မျိုး ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅) ပါး (အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ၊ ဩဠာရိက၊ သုခုမ၊ ဟီန၊ ပဏီတ၊ ဒူရ၊ သန္တိက ဟူသော ၁၁ အခြင်းအရာဖြင့်) ဒွါရနှင့် အာရုံများ (ဒွါရ ၆ ပါး၊ အာရုံ ၆ ပါး နှင့် ယင်းတို့၌ ဖြစ်သော ပရမတ္ထတရားများ) ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅) ပါး (ထပ်မံ အကျဉ်းချုပ်ပြခြင်း) ဒွါရ (၆) ပါး အာရုံ (၆) ပါး ဝိညာဏ် (၆) ပါး ဖဿ (၆) ပါး ဝေဒနာ (၆) ပါး သညာ (၆) ပါး စေတနာ (၆) ပါး တဏှာ (၆) ပါး ဝိတက် (၆) ပါး ဝိစာရ (၆) ပါး ဓာတ် (၆) ပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော၊ အာကာသ၊ ဝိညာဏ) ကသိုဏ်း (၁၀) ပါး (ယင်းတို့ကို အာရုံပြုဖြစ်သော စျာန်တရားများ) (၃၂) ကောဋ္ဌာသ (ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ) အာယတန (၁၂) ပါး ဓာတ် (၁၈) ပါး ဣန္ဒြေ (၂၂) ပါး ဓာတ်သုံးပါး (ကာမဓာတ်၊ ရူပဓာတ်၊ အရူပဓာတ်) ဘဝကြီး (၉) ပါး (ကာမဘဝ၊ ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝ စသည်) စျာန်လေးပါး (ရူပါဝစရစျာန် လေးပါး) အပ္ပမညာတရား (၄) ပါး (မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ စျာန်များ) သမာပတ်လေးပါး (အရူပစျာန် လေးပါး) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ (၁၂) ပါး ဤ (၂၅) မျိုး ခွဲခြားပြရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများ (မဟာဋီကာရှင်းလင်းချက်အရ) ဤသို့ အရှုခံအာရုံများကို အမျိုးအစားများစွာ ခွဲ၍ ဖွင့်ဆိုရခြင်းမှာ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးမျိုးတို့၏ ဝိပဿနာရှုရာတွင် လွယ်ကူစေရန်နှင့် သဘောတရားများကို ထင်ရှားစေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။
ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅) ပါး (၁၁ မျိုးသော အခြင်းအရာဖြင့်) - ဝိပဿနာအားထုတ်စ ယောဂီများ အချိန်ကာလ (အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်) နှင့် သန္တာန် (အတွင်း၊ အပြင်) စသည်တို့ကို ခွဲခြား၍ လွယ်ကူစွာ နှလုံးသွင်းနိုင်ရန် ရှေးဦးစွာ ပြဆိုပါသည်။
ဒွါရ၊ အာရုံ စသော ဆက္က (၁၀) ပါး (အမှတ်စဉ် ၂ မှ ၁၃) - ခန္ဓာငါးပါးကိုပင် အာရုံခံတံခါး (ဒွါရ)၊ အာရုံများ၊ နှင့် ယင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိညာဏ်၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ တဏှာ၊ ဝိတက်၊ ဝိစာရ တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အသေးစိတ်ခွဲခြား ရှုမြင်နိုင်ရန် ပြဆိုပါသည်။
ဓာတ် (၆) ပါး - သိမြင်ရန် ခဲယဉ်းသော အနတ္တလက္ခဏာကို ထင်ရှားစေရန်အတွက် (အသက်၊ ဝိညာဉ်မရှိသော) ဓာတ်သဘောများကို ခွဲခြားပြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ကသိုဏ်း (၁၀) ပါး - သာသနာပ တိတ္ထိတို့က ကသိုဏ်းများကို "အတ္တ" ဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆကြသည်ကို ပယ်ဖျောက်ရန်နှင့် ကသိုဏ်းဟူသည် စျာန်၏ အာရုံမျှသာဖြစ်ကြောင်း ပြရန်အတွက် ထည့်သွင်းပြဆိုပါသည်။
(ဝိပဿနာရှုရမည့် အဓိကအာရုံမှာ ကသိုဏ်းပညတ်မဟုတ်ဘဲ၊ ယင်းကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သော စျာန်စိတ်စေတသိက်များ ဖြစ်သည်။
) (၃၂) ကောဋ္ဌာသ - ခန္ဓာကိုယ်၏ စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာ (ပဋိကူလ) သဘောကို နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် ရာဂကို ပယ်ခွာရန်နှင့် ဒုက္ခာနုပဿနာကို အားပေးသော အသုဘသညာ ပွားများနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။
အာယတန (၁၂) ပါး၊ ဓာတ် (၁၈) ပါး - ခန္ဓာငါးပါးဖြင့် အကျဉ်းပြခဲ့သော ပရမတ္ထတရားများကိုပင် မကျဉ်းလွန်း မကျယ်လွန်းသော အလယ်အလတ်နည်း (အာယတန) နှင့် အကျယ်နည်း (ဓာတ်) တို့ဖြင့်လည်း ဝိပဿနာရှုနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြရန် ဖြစ်ပါသည်။
ဣန္ဒြေ (၂၂) ပါး - ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်တရားတို့တွင် အစိုးရခြင်း သဘောရှိသော ဣန္ဒြေတရားများပင် အတ္တမဟုတ်၊ အနှစ်သာရမရှိသော အနတ္တသဘောများသာ ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေရန် ပြဆိုပါသည်။
ဓာတ်သုံးပါး (ဘုံသုံးပါး) - ရှေ့တွင် ပြခဲ့သော အရှုခံအာရုံ အမျိုးမျိုးတို့သည် မည်မျှပင် များပြားကွဲပြားစေကာမူ အားလုံးသည် ကာမ၊ ရူပ၊ အရူပ ဟူသော ဘုံသုံးပါး၌သာ အကျုံးဝင်ကြောင်း ပြရန် ဖြစ်ပါသည်။
ဘဝကြီး (၉) ပါး - အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ကံ စသော အကြောင်းတရားများကြောင့် ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ် စသော အကျိုးတရားများ (အကျိုးဖြစ်သော ရုပ်၊ နာမ်၊ ရုပ်နာမ်ပေါင်း ဘဝများ) ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (ဥပါဒိန္နကပဝတ္တ) ကို ညွှန်ပြရန် ဖြစ်ပါသည်။
စျာန် (၄) ပါး၊ အပ္ပမညာ (၄) ပါး၊ သမာပတ် (၄) ပါး - သမထအကျင့်ဖြင့် မဟဂ္ဂုတ်စျာန်သမာပတ်များ ရရှိထားပြီးသော ယောဂီ (သမထယာနိက) တို့သည် မိမိတို့ ရရှိထားသော သိမ်မွေ့သည့် စျာန်တရားများကိုပင် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ပြန်လည်ရှုပွားနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြရန် ဖြစ်ပါသည်။
(ဤစျာန်အာရုံများကို ရှုခြင်းသည် စျာန်ရပြီးသူများအတွက် အဓိက ဖြစ်သည်။
) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ (၁၂) ပါး - အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသုံးသပ်ခြင်းသည် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟူသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးလုံးကို လွယ်ကူရှင်းလင်းစွာ ထင်ရှားစေနိုင်သောကြောင့် နောက်ဆုံး၌ ပြဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ် စသည်ဖြင့် နည်းအမျိုးမျိုး ဟောကြားရခြင်း ဘုရားရှင်သည် ဝိပဿနာရှုရာ၌ အရှုခံတရားများကို ခန္ဓာ (၅) ပါး၊ အာယတန (၁၂) ပါး၊ ဓာတ် (၁၈) ပါး၊ ဣန္ဒြေ (၂၂) ပါး စသည်ဖြင့် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဝေဖန်ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ဤသို့ ဟောကြားရခြင်းမှာ-နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ၁။
ဝေနေယျတို့၏ တွေဝေမှု အမျိုးအစား ကွဲပြားခြင်း: ရုပ်၌ တွေဝေပြီး နာမ်၌ ဉာဏ်ရှင်းသူအတွက် နာမ်ကို အလေးပေးခွဲခြမ်းပြသည့် ခန္ဓာ (၅) ပါးနည်း။
နာမ်၌ တွေဝေပြီး ရုပ်၌ ဉာဏ်ရှင်းသူအတွက် ရုပ်ကို အလေးပေးခွဲခြမ်းပြသည့် အာယတန (၁၂) ပါးနည်း။
ရုပ်ရောနာမ်ပါ နှစ်မျိုးလုံး၌ တွေဝေသူအတွက် ရုပ်ရောနာမ်ပါ အကျယ်ခွဲခြမ်းပြသည့် ဓာတ် (၁၈) ပါးနည်း။
ဝေနေယျတို့၏ ဣန္ဒြေ (ဉာဏ်ရည်) ကွဲပြားခြင်း: ဉာဏ်ထက်သူ (တိက္ခိန္ဒြိယ) အတွက် ခန္ဓာနည်း။
ဉာဏ်အလယ်အလတ် (မဇ္ဈိမိန္ဒြိယ) အတွက် အာယတနနည်း။
ဉာဏ်နုံ့သူ (မုဒိန္ဒြိယ) အတွက် ဓာတ်နည်း။
ဝေနေယျတို့၏ အကြိုက် (အဇ္ဈာသယ) ကွဲပြားခြင်း: အကျဉ်းကြိုက်သူ (သံခိတ္တရုစိ) အတွက် ခန္ဓာနည်း။
အလယ်အလတ်ကြိုက်သူ (မဇ္ဈိမရုစိ) အတွက် အာယတနနည်း။
အကျယ်ကြိုက်သူ (ဝိတ္ထာရရုစိ) အတွက် ဓာတ်နည်း။
ဣန္ဒြေ (၂၂) ပါးနည်း: ဣန္ဒြေများသည် အတူဖြစ်တရားများအပေါ် အစိုးရခြင်းသဘောရှိသော်လည်း၊ ထိုအစိုးရမှုသည် ပင်ကိုယ်သဘာဝအရသာဖြစ်ပြီး အတ္တကောင်၏ စေခိုင်းမှုမဟုတ်ကြောင်း သိမြင်ကာ အနတ္တဉာဏ် ရလွယ်စေရန်။
သစ္စာ နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်း: ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်၊ ဣန္ဒြေတို့ကို သိရုံမျှဖြင့် အကျိုးမပြီးဘဲ၊ ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (ဒုက္ခ)၊ ဖြစ်ကြောင်း (သမုဒယ)၊ ချုပ်ခြင်း (နိရောဓ)၊ ချုပ်ကြောင်း (မဂ္ဂ) ဟူသော သစ္စာလေးပါး အခြင်းအရာ နှင့် အကြောင်းအကျိုးဆက်နွယ်မှု (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကိုပါ ထွင်းဖောက်သိမြင်မှသာ သံသရာမှ လွတ်မြောက်နိုင်သောကြောင့် ဤနည်းများကိုပါ ထည့်သွင်းဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။
အနှစ်ချုပ် ဤသို့ ဝိပဿနာ၏ အရှုခံအာရုံများကို (၂၅) မျိုး ခွဲခြားပြသော်လည်း၊ အရင်းစစ်လျှင် ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါရပ်များဟူသော နာမ်ရုပ် ပရမတ္ထတရားများသာ ဖြစ်ကြပါသည်။
ယောဂီ၏ အခြေအနေ၊ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ရရှိထားသော သမာဓိ (ဥပမာ - စျာန်သမာပတ်များ) ပေါ်မူတည်၍ သင့်လျော်ရာ အာရုံကို ရွေးချယ်ကာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်၍ ရှုပွားရမည် ဖြစ်ပါသည်။
အကယ်၍ ယောဂီသည် ကသိုဏ်း၊ သမာပတ်၊ ဗြဟ္မစိုရ်တရားများကို ပွားများထားပြီးသူဖြစ်ပါက အထက်ပါ ရှုကွက်အားလုံးကို မိမိဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားရှုမြင်နိုင်စွမ်းရှိပေမည်။
သို့မဟုတ်ပါက မိမိ လေ့လာပွားများထားသော အာနာပါနစျာန်များ၊ စတုရာရက္ခကမ္မဋ္ဌာန်းများကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာ ရှုရမည်ဖြစ်ပါသည်။
ဤမျှ များပြားသော အရှုခံအာရုံများထဲမှ မည်သည့်တရားက စတင်၍ ဝိပဿနာရှုရမည် ဆိုသည့်အချက်ကို ဆက်လက် သိရှိရန် လိုအပ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပဉ္စမတွဲ/သမ္မသနဉာဏ်ခန်း ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံ သမထယာနိက ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုပါတီ (အင်္ဂလိပ်: People's Action Party, PAP) သည် စင်္ကာပူနိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးသော နိုင်ငံရေးပါတီ ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှစ၍ အာဏာကို ဆက်လက်ရယူထားသော နိုင်ငံရေးပါတီ ဖြစ်သည်။
ဤပါတီကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး လီကွမ်းယု (Lee Kuan Yew)၊ တိုးချင်းချိုင်း (Toh Chin Chye)၊ ဂိုကင်ဆွေ (Goh Keng Swee) နှင့် အခြားသူများ ပါဝင်သည်။
မူလက လက်ဝဲဝါဒီနှင့် ဆိုရှယ်လစ်စံနှုန်းများကို အခြေခံခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စီးပွားရေးတိုးတက်မှု၊ အရည်အချင်းအလိုက် ခန့်အပ်မှုနှင့် နည်းပညာရှင်များ ဦးဆောင်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို အလေးပေးသော လက်တွေ့ကျသည့် အလယ်အလတ်-ညာဘက် ပါတီအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
ပါတီ၏ အမှတ်တံဆိပ်မှာ အပြာရောင်စက်ဝိုင်းအတွင်းရှိ အနီရောင်လျှပ်စီးပုံဖြစ်ပြီး "ပြည်သူ့အတွက် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခြင်း" (“Action for the People”) ဟူသော ဆောင်ပုဒ်အောက်တွင် လှုပ်ရှားသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ လှုပ်ရှားမှုပါတီသည် စင်္ကာပူ၏ ပထမဆုံး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့ပြီး လီကွမ်းယုသည် ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပါတီသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနှင့် ပူးပေါင်းခြင်းနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ခွဲထွက်ခြင်းတို့ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်တွင် စင်္ကာပူသည် လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပြည်သူ့ လှုပ်ရှားမှုပါတီ၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် စင်္ကာပူသည် လျင်မြန်သော စက်မှုထူထောင်ရေး၊ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးဗဟိုချက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ပါတီသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတိုင်းတွင် အများစု အနိုင်ရရှိကာ လွှတ်တော်ကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။
ပြည်သူ့ လှုပ်ရှားမှုပါတီ၏ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များတွင် ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သော လီကွမ်းယု၊ ပိုမို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသည့် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံကို မြှင့်တင်ခဲ့သော ဂိုချောက်တောင် (Goh Chok Tong) (၁၉၉၀–၂၀၀၄) နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော လီရှန်လုံး (Lee Hsien Loong) တို့ ပါဝင်သည်။
လက်ရှိ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် လောရန့် ဝေါင် (Lawrence Wong) သည် သတ်မှတ်ထားသော ဆက်ခံသူဖြစ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ခေါင်းဆောင်ပိုင်းကို လွှဲပြောင်းယူမည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။
ပြည်သူ့ လှုပ်ရှားမှုပါတီသည် အရည်အချင်းအလိုက် ခန့်အပ်မှု၊ စီးပွားရေး လွတ်လပ်စွာ လုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် လူမှုတည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးတို့ကို အခြေခံသည့် မူဝါဒများကို ချမှတ်ဆောင်ရွက်သည်။
၎င်း၏ ချဉ်းကပ်ပုံကို လက်တွေ့ကျခြင်း၊ ရေရှည်မျှော်မှန်းခြင်းနှင့် အချက်အလက်အခြေခံခြင်းဟု မကြာခဏ ဖော်ပြကြသည်။
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း လူမှုရေးအစီအစဉ်များကို တိုးချဲ့ခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို မှီခိုရပ်တည်ရေးနှင့် တစ်ဦးချင်း တာဝန်ယူမှုအပေါ် အာရုံစိုက်ဆဲ ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ အောင်မြင်မှုများစွာရှိသော်လည်း ပြည်သူ့ လှုပ်ရှားမှုပါတီသည် နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်ခွင့်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အတိုက်အခံ၏ ဩဇာအရှိန်အဝါကို ကန့်သတ်ခြင်းနှင့် မီဒီယာနှင့် အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်မှုထားရှိခြင်းတို့အတွက် ဝေဖန်ခံရမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ပြည်သူ့ လှုပ်ရှားမှုပါတီသည် အစဉ်အမြဲ ခိုင်မာသော အခွင့်အာဏာကို ရရှိခဲ့သည်။
မကြာသေးမီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများတွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ မဲဆန္ဒရှင်၏ ၇၀% ခန့်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ၆၁% ခန့် ရရှိခဲ့သော်လည်း အလုပ်သမားပါတီ (Workers' Party) ကဲ့သို့သော အတိုက်အခံပါတီများက အနည်းငယ် တိုးတက်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ပြည်သူ့ လှုပ်ရှားမှုပါတီ၏ အမွေအနှစ်သည် စင်္ကာပူ၏ အောင်မြင်မှု သမိုင်းနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော်လည်း နိုင်ငံရေး မတူကွဲပြားမှု၊ လူမှုရေး မညီမျှမှုနှင့် လူဦးရေဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများနှင့် သက်ဆိုင်သော စိန်ခေါ်မှုများ တိုးပွားလာနေသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links ကဏ္ဍ:တမီးလ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:မလေးဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီများ။
ဝေါနား ဘရားသားစ် အင်တာတိန်းမန့် အစုရှယ်ယာကုမ္ပဏီ()၊ အတိုကောက်အားဖြင့် ဝေါနား ဘရားသားစ်(, WB)သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဘားဘန့်ခ်မြို့ရှိ မီဒီယာ အင်တာတိန်းမန့် ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဟယ်ရီ ဝေါနား၊ အယ်လ်ဘတ် ဝေါနား၊ ဆမ် ဝေါနားနှင့် ဂျက် ဝေါနားတို့က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ဤ ကုမ္ပဏီသည် ဝေါနား ဘရားသားစ် ပစ်က်ချားစ်အဖြစ် ရုပ်ရှင်များ ထုတ်လုပ် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် အောင်မြင်လာသော ဝေါနား ဘရားသားစ်သည် စီးပွားရေး ချဲ့ထွင်သည့် အနေဖြင့် ဝေါနား ဘရားသားစ် အန်နီမေးရှင်းကို တည်ထောင်ကာ အန်နီမေးရှင်း လုပ်ငန်းတွင်လည်ကောင်း၊ ဝေါနား ဘရားသားစ် တယ်လီဗစ်ရှင်း စတူဒီယိုကို တည်ထောင်ကာ ရုပ်မြင်သံကြား လုပ်ငန်းတွင် လည်းကောင်း၊ ဝေါနား ဘရားသားစ် အင်တာအက်တစ်ဗ် အင်တာတိန်းမန့်ကို တည်ထောင်ကာ ဗီဒီယိုဂိမ်းများ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိရေး၌ လည်းကောင်း စတင်လုပ်ကိုင်လာခဲ့သည်။
ထို့အပြင် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင် ဟောလိဝုဒ် မေဂျာ စတူဒီယို ၅ ခု အနက် တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ဝေါနား ဘရားသားစ်သည် ဝေါနား ဘရားသားစ် ပစ်က်ချားစ်၊ ဝေါနား ဘရားသားစ် အင်တာအက်တစ်ဗ် အင်တာတိန်းမန့်၊ ဝေါနား ဘရားသားစ် အန်နီမေးရှင်း၊ နယူး လိုင်းန် ဆင်းနမား၊ ကာတွန်း နက်တ်ဝါ့ခ်နှင့် DC စတူဒီယို စသည်တို့ကို စီမံ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။
ထို့အပြင်《လူနီ တွန်း》ဇာတ်ကောင် ဘတ်ဂ်စ် ဘန်နီသည် ဝေါနား ဘရားသားစ်၏ တရားဝင် လာဘ်ကောင်ရုပ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ။
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး John Paul II ၏ ဈာပန တွင် အနီရောင် ဝတ်ရုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ကာဒီနယ်ရဟန်းအမတ်များ ကာဒီနယ်ရဟန်းအမတ်အဖွဲ့ (လက်တင်: Collegium Cardinalium) ကို မြင့်မြတ်သော ကာဒီနယ်အဖွဲ့ (Sacred College of Cardinals) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ ကာဒီနယ်အားလုံး ပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့အထိ ကာဒီနယ် စုစုပေါင်း ၂၅၂ ပါးရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၁၃၅ ပါးမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းအသစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရန်အတွက် ကျင်းပသည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် မဲပေးရန် အရည်အချင်းပြည့်မီသည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းက ခန့်အပ်သော ကာဒီနယ်များသည် တစ်သက်တာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြသည်။
သို့သော် ပုပ်ရဟန်းမင်း ရာထူး လစ်လပ်မဖြစ်မီ အသက် ၈၀ ပြည့်ပါက ကွန်ကလေ့ဗ်တွင် ပါဝင်မဲပေးရန် အရည်အချင်း မပြည့်မီတော့ပေ။
အစောပိုင်း အလယ်ခေတ်ကာလတွင် ကာဒီနယ်အဖွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းများ၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းက အတည်ပြုထားသော ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ ကောင်စီများ (ecumenical councils) နှင့် ကာဒီနယ်အဖွဲ့ကိုယ်တိုင်က ၎င်း၏ အရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။
၁၀၉၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆ ခုနှစ်အထိ ကာဒီနယ် စုစုပေါင်း ၂,၉၀၀ ခန့် ရှိခဲ့ပြီး ယင်းအနက် တစ်ဝက်နီးပါးကို ၁၆၅၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှ ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤအရေအတွက်တွင် ၁၂ ရာစုနှစ်မှ မှတ်တမ်းမရှိသော ကာဒီနယ်များနှင့် အနောက်တိုင်း ဘာသာရေးဂိုဏ်းကွဲကာလ (Western Schism) အတွင်း ယခုအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်း အတုများ (antipopes) အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူများက ခန့်အပ်ခဲ့သော ပုပ်ရဟန်းမင်းအတု ခန့်အပ်သည့် ကာဒီနယ်များ (pseudocardinals) တို့ကို ထည့်သွင်းမထားပေ။
အခြားသော မသေချာ မရေရာမှု အချို့လည်း ရှိနိုင်သည်။
အဖွဲ့၏ အရွယ်အစား အစောပိုင်း အလယ်ခေတ်ကာလတွင် ကာဒီနယ်အဖွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းများ၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းက အတည်ပြုထားသော ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ ကောင်စီများ (ecumenical councils) နှင့် ကာဒီနယ်အဖွဲ့ကိုယ်တိုင်က အဖွဲ့၏ အရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ထားခဲ့သည်။
၁၃၅၂ ခုနှစ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ၏ ကွန်ကလေ့ဗ် ကက်ပီတူလေးရှင်း (conclave capitulation) က အဖွဲ့၏ အရေအတွက်ကို ၂၀ တွင် ကန့်သတ်ထားရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့ပြီး ကာဒီနယ်အသစ်များအား အစုအဖွဲ့၏ အရေအတွက် ၁၆ အထိ မကျဆင်းမချင်း မဖန်တီးရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၃၅၃ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Innocent VI က ထိုကန့်သတ်ချက်အား မမှန်ကန်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
၁၄ ရာစုနှစ်ကုန်တွင် အီတလီ ကာဒီနယ် တစ်ပါးတည်းသာ ရှိခြင်း အလေ့အထ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။
၁၄ ရာစုနှင့် ၁၇ ရာစုကြားတွင် ကာဒီနယ်များနှင့် အုပ်ချုပ်သော ပုပ်ရဟန်းမင်းများအကြား အမတ်အဖွဲ့၏ အရွယ်အစားနှင့် ပတ်သက်၍ ရုန်းကန်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအချို့သည် မဟာမိတ်များကို အာမခံရန်အတွက် ကာဒီနယ်အရေအတွက်ကို တိုးမြှင့်ခဲ့သော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး Benedict XII သည် ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် မကြာခဏ ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး ၁၃၃၈ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်သာ ကာဒီနယ်အသစ် ခြောက်ပါးကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုနှစ်များတွင် ကာဒီနယ်အဖွဲ့သည် နိုင်ငံတကာမှ ရဟန်းအမတ် ပါဝင်လာသော အစုအဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။
မဲပေးနိုင်သော ကာဒီနယ် အများဆုံး အရေအတွက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး စတုတ္ထ ပေါလ် (Pope Paul VI) သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှစ၍ အသက် ၈၀ နှစ်အောက် ကာဒီနယ်များကိုသာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် မဲပေးရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သောအခါ ကောလိပ်၏ စုစုပေါင်း အရွယ်အစားသည် အရေးပါမှု နည်းသွားသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် VI သည် အသက် ၈၀ နှစ်အောက် မဲပေးနိုင်သော ကာဒီနယ်အရေအတွက်ကို အများဆုံး ၁၂၀ ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ နောက်ထပ် ခန့်အပ်မှုဖြင့် မဲပေးနိုင်သော ကာဒီနယ် အရေအတွက်ကို ၁၂၀ အပြည့် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။
လုပ်ဆောင်ချက်များ ကာဒီနယ်အဖွဲ့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက အသင်းတော် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပုံမှန် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန် ဆင့်ခေါ်သောအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအား ကူညီအကြံဉာဏ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
(ဤဝေါဟာရသည် ရောမဧကရာဇ်၏ အကြံပေးကောင်စီမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
) ၎င်းသည် ဥပမာအားဖြင့် သူတော်စင်အဖြစ် ကြေညာသည့် လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း အမျိုးမျိုးသော အခမ်းအနားများတွင် တက်ရောက်ခြင်း စသည်ဖြင့် ဘာသာရေးထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ဆောင်ရွက်ရသည့် ကိစ္စရပ်များလည်း ပါဝင်သည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကွယ်လွန်ခြင်း သို့မဟုတ် နုတ်ထွက်ခြင်းအပေါ်တွင် ဆက်ခံမည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းအား ရွေးချယ်ရန်အတွက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲအဖြစ် ခေါ်ယူ ကျင်းပသည်။
ထိုသို့ ကျင်းပရာတွင် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် VI က ပထမဆုံးအကြိမ် သတ်မှတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း အသက် ၈၀ နှစ်အောက် ကာဒီနယ်များသာ ပါဝင်ခွင့် ရှိသည်။
ပုပ်ရဟန်းမင်း ရာထူး လစ်လပ်နေသည့် ကာလမှအပ ကာဒီနယ်အဖွဲ့တွင် အုပ်ချုပ်ခွင့်အာဏာ မရှိပေ။
၁၉၉၆ ခုနှစ် Apostolic Constitution Universi Dominici gregis နှင့် ဗာတီကန်စီးတီးပြည်နယ်၏ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ Apostolic Constitution တွင် ဖော်ပြထားသော လက်ရှိဥပဒေများအရ ၎င်း၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများသည် အလွန်အကန့်အသတ် ရှိသည်။
အရာရှိများ ကက်သလစ် အသင်းတော်တွင် ကာဒီနယ်အဖွဲ့၏ ဌာနမှူး (Dean of the College) နှင့် ကာဒီနယ် ဒု-ဌာနမှူး (Vice-Dean) တို့သည် ကောလိပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ ဖြစ်ကြသည်။
နှစ်ဦးစလုံးကို ကာဒီနယ် ဘိရှော့ပ်များ (ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များ ကိုင်ဆောင်ထားသူများ အပါအဝင် အမြင့်ဆုံးအမိန့်တော်ရ ကာဒီနယ်များ) က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသော်လည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အတည်ပြုချက် လိုအပ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်များကို ဦးစီးဦးဆောင် လွှဲအပ်ခြင်းမှလွဲ၍ ၎င်းတို့တွင် ကာဒီနယ်များအပေါ် အခွင့်အာဏာ မရှိဘဲ primus inter pares (တန်းတူများအနက် ပထမ) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ရောမ ကျူရီးယား (Roman Curia) ၏ အတွင်းရေးမှူး၊ မြင့်မြတ်သော ရောမအသင်းတော်၏ ကမာလင်ဂို (Camerlengo of the Holy Roman Church)၊ ရောမ၏ ဗီကာဂျင်နရယ် (Vicar General of Rome) နှင့် ဗင်းနစ် (Venice) နှင့် လစ်စဘွန်း (Lisbon) တို့၏ ဘိုးဘေးဂိုဏ်းချုပ် (Patriarchs) များသည် အများအားဖြင့် ကာဒီနယ်များ ဖြစ်ကြပြီး ယာယီခြွင်းချက် အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။
ဗာတီကန်စီးတီးပြည်နယ်၏ အခြေခံဥပဒေအရ ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ဖြစ်သော ဗာတီကန်စီးတီးပြည်နယ်အတွက် Pontifical Commission တွင် ခန့်အပ်ခံရသူများသည် ကာဒီနယ်များ ဖြစ်ရမည်ဟု လိုအပ်ချက်ရှိသည်။
[၈] ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပေါလ် VI ၏ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် motu proprio Ingravescentem aetatem ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ ဘုရားကျောင်း ရာထူး မလစ်လပ်မီ အသက် ၈၀ ပြည့်သော ကာဒီနယ်များသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရွေးကောက်ပွဲများတွင် မဲမပေးခဲ့ကြပေ။
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန်ပေါလ် ၂ ၏ ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ Apostolic Constitution Universi Dominici gregis က အဆိုပါ စည်းမျဉ်းကို အနည်းငယ် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ရာထူး လစ်လပ်သည့်နေ့ မတိုင်မီ အသက် ၈၀ ပြည့်သွားသော ကာဒီနယ်များသည် မဲပေးရန် အရည်အချင်း မပြည့်မီကြောင်း ပိုမို ရှင်းလင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဆက်လက် ဖတ်ရှုရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ ကဏ္ဍ:ကက်သလစ်အသင်းတော် သမိုင်း ကဏ္ဍ:ကက်သလစ်အသင်းတော်။
သံကိစ္စ (ပု) [သင်္ကု+ဣတ = သင်္ကိတ + ဏျ။
ဏျပစ္စည်း သွတ္ထ။
ၐင်္ကိတ-သံ။
သံကိအ၊ သံကိတ-ပြာ။
] အမည်ရှိသောသူ သုံးဦးရှိပါသည်။
(၁) (အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ တပည့် ၇ နှစ်သားအရွယ်၌ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော) သာမဏေကျော်၊ သံကိစ္စထေရ်။
(၁) အယသ္မတော သံကိစ္စဿ ဉာဏဝိပ္ဖါရာ ဣဒ္ဓိ။
ယော စ ဝဿသတံ ဇီ‌ဝေတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သံကိစ္စသာမဏေရံ --- အာရဗ္ဘ ကထေသိ။
တဿ သင်္ကုနာ အက္ခိကောဋိယာ ဘိန္နတ္တာ သံကိစ္စန္တိ နာမံ ကရိံသု။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၅-၆။
သင်္ကုနာ ဆိန္နက္ခိကောဋိတာယ သံကိစ္စောတိ ဝဒန္တာ အပရဘာဂေ သံကိစ္စောတိ ဝေါဟရိံသု။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၃။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၈။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၅၆)။
(၂) (ဘုရားအလောင်းတော်) သံကိစ္စသတို့သား၊ သံကိစ္စပညာရှိ။
(၂) ဣသီ အဝစ သံကိစ္စော။
ဇာ၊၂၊၅၉။
တဒါ ဗောဓိသတ္တော ပုရောဟိတဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဇာတဿေဝဿ “သံကိစ္စကုမာရော”တိ နာမံ ကရိံသု။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၂၇၉။
သံကိစ္စပဏ္ဍိတ-လည်း ကြည့်။
(၃) သံကိစ္စအနွယ်, သံကိစ္စအနွယ်၌ ဖြစ်သော (ကိသ အမည်ရှိသော တိတ္ထိဆရာကြီး)။
(၃) နန္ဒော ဝစ္ဆာ၊ ကိသော သံကိစ္စော။
အံ၊၂၊၃၃၇။
(မ၊၂၊၁၉၃)။
ကိသောတိ နာမံ၊ သံကိစ္စောတိ ဂေါတ္တံ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၉။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၅)။
ငယ်ဘဝနှင့် ထူးခြားဖြစ်စဉ်များ သံကိစ္စသာမဏေကျော် လောင်းလျာသည် ရှေးရှေးသော ဘုရားရှင်တို့၏ အထံတော်၌ လွန်ကဲသည့် ကုသိုလ်အဆောက်အဦတို့ကို ပြုခဲ့၍ ထိုထိုဘဝတို့၌ ဝဋ်ဆင်းရဲကင်းရာ နိဗ္ဗာန်၏ အားကြီးသော အကြောင်းဖြစ်သည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ဆည်းပူးခဲ့သောကြောင့် ဤငါတို့မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော် အခါ သာဝတ္ထိပြည်ဝယ် ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလအမျိုးအိမ်၌ ပဋိသန္ဓေနေတော်မူသည်။
၎င်း၏မိခင်သည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ရောဂါတစ်ခု နှိပ်စက်မှုကြောင့် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ရုပ်ကလာပ်ကို သုသာန်ပို့၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်သောအခါ သားအိမ်သည် မီးမလောင်ဘဲ ကြွင်းကျန်နေသဖြင့် လူအများက တံစူးဖြင့် ထိုး၍ မီးကျီးခဲများဖြင့် ဖုံးအုပ်၍ ထားခဲ့ကြသည်။
မီးကျီးများဖြင့် ဖုံးအုပ်၍ သားအိမ် မီးလောင်သွားသော်လည်း ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ လှပသောသူငယ်သည်ကား ပဒုမာကြာတိုက်၌ အိပ်နေသကဲ့သို့ မီးကျီးပေါ်၌ အသက်ရှင်လျက် တည်ရှိနေသည်။
ပစ္ဆိမဘဝိကသတ္တဝါ (နောက်ဆုံးဘဝ၌ ဖြစ်သော သတ္တဝါ) အား မြင့်မိုရ်တောင်ကြီးဖြင့် ဖိမိသော်လည်း အရဟတ္တဖိုလ်သို့ မရောက်ဘဲ သေရိုးထုံးစံ မရှိပေ။
နောက်တစ်နေ့ မီးငြိမ်းသတ်ရန် လာသောသူတို့သည် ထိုအခြင်းအရာဖြင့် အိပ်နေသောသူငယ်ကို မြင်၍ “မိခင်တစ်ကိုယ်လုံး မီးလောင်ကျွမ်းပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် သူငယ်မှာ မီးမလောင်သနည်း၊ အသို့ဖြစ်လိမ့်မည်နည်း” ဟု အံ့ဩကုန်လျက် သူငယ်ကိုယူ၍ ရွာတွင်းသို့ သွားပြီး နိမိတ်ဖတ်သောသူတို့ကို မေးမြန်းကြလေသည်။
ထိုအခါ နိမိတ်ဖတ်သောသူတို့က “ဤသူငယ်သည် အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်၌ နေခဲ့သော် ဆွေခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် ဆွေမျိုးသားချင်းများ ဆင်းရဲကြလိမ့်မည်၊ အကယ်၍ ရဟန်းပြုအံ့ ရဟန်းငါးရာ ခြံရံလျက် လှည့်လည်ရလိမ့်မည်” ဟု ဟောကြကုန်၏။
တံစူးဝါးဖြင့် မျက်လုံးထောင့်ကို အထိုးခံရသောကြောင့် (သင်္ကုနာ ဆိန္နက္ခိကောဋိတာယ သံကိစ္စော။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၃) ထိုသူငယ်အား “သံကိစ္စ” ဟု အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။
နောင်အခါ၌ “သံကိစ္စ” ဟူ၍ပင် ထင်ရှားလေသည်။
ရှင်သာမဏေပြု၍ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူခြင်း ထိုအခါ ဆွေမျိုးတို့သည် “ဆင်းရဲအံ့သည်ဖြစ်စေ ကြီးပြင်းလာသောအခါ ငါတို့၏ အရှင်သာရိပုတ္တရာအထံတော်၌ ရှင်၊ ရဟန်းပြုပေးကြကုန်အံ့” ဟု ကြံစည်၍ ထိုသူငယ်ကို ကျွေးမွေးပြုစုကြသည်။
(၇) နှစ်သားအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ မိခင်သေဆုံးခဲ့ပုံနှင့် မိမိလူဖြစ်လာရပုံ အကြောင်းစုံကို သူငယ်ချင်းကလေးငယ်များထံမှ ကြားသိရ၍ သံဝေဂရကာ “ရှင်၊ ရဟန်းပြုအံ့” ဟု ဆွေမျိုးတို့အား ပန်ကြားသည်။
ထိုအခါ ဆွေမျိုးတို့သည် အရှင်သာရိပုတ္တရာထံ ရှင်၊ ရဟန်းပြုပေးရန် အပ်နှံကြသည်။
အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် သံကိစ္စအား တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပေး၍ ရှင်သာမဏေ ပြုပေးတော်မူသည်။
သံကိစ္စသာမဏေသည် ခေါင်းရိတ်အပြီးတွင် ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးတို့နှင့်တကွ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။
(အကျယ်ကို ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၉။
ထေရ၊၃၀၇-၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၀-၁။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၅-၄၃၃။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၃-၂၁၇။
) အာယသ္မတော သံကိစ္စဿ ဉာဏဝိပ္ဖါရာ ဣဒ္ဓိ။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ။
ဂျေဒီဗန့်စ် (အင်္ဂလိပ်: James David Vance) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံရေးသမား၊ စာရေးဆရာနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။