kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့ပြင် မြစ်ဝတွင် အောက်ခြေမှာ ကျယ်ပြန့် ညီညာပြီးလျှင် မြေဩဇာ ကောင်းမွန်တတ်၏။
ကျတ်တီးပြင် ဒေသများ၌ကား ချိုင့်ဝှမ်းကမ်းပါးယံများကို တိုက်စားသည့် လုပ်ငန်းထက် မြစ်အောက်ခင်းပြင်ကို နက်အောင် ပြုလုပ် သည့် လုပ်ငန်းက ပို၍မြန်သောကြောင့် နက်ရှိုင်းသောလျှိုကြီး များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
ထိုကဲ့သို့သော ချောက်ကြီးများတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အယ်ရီဇိုးနားပြည်နယ်ရှိ ဂရင်းကင် ညွန်ချောက်သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ပထဝီဝင်။
ချစ်ခင်၊ ဦး၊ ဒါရိုက်တာ (မြန်မာ ၁၂၈ဝ-၁၃၄၂) အကယ်ဒမီဆုရ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဦးချစ်ခင်သည် မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဝါးခယ်မဇာတိ ဖြစ်သည်။
အဖဦးဘရှိန်၊ အမိ ဒေါ်မန်းတို့မှ ၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။
မွေးချင်း ငါးယောက်အနက် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။
ဒါရိုက်တာဦးချစ်ခင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ် ပွားစဉ်က အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင် (ယခု ညွန့်မြန်မာ)ခြံသို့ ရုပ်ရှင် ပညာသင်အဖြစ် ရောက်ခဲ့သည်။
ဒါရိုက်တာဦးချစ်ခင်သည် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ခြံသို့ ရောက်လာစဉ် ထိုခေတ်က နာမည်ကျော် ဒါရိုက်တာကြီးများ ဖြစ်ကြသည့် ဆရာခန့်၊ ဦးချန်ထွန်း၊ ရွှေဒုံးဘီအောင်တို့ထံတွင် ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ညွှန်း ရေးနည်း၊ တည်းဖြတ်နည်း၊ ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးနည်း စသည်များကို သင်ယူခဲ့သည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်း၏ သူချစ်နှင့် ဒါရိုက်တာရွှေဒုံးဘီအောင်၏ ချစ်ချင်း ငယ်ပြိုင်၊ မာလာရီ ရုပ်ရှင်ကားများတွင် လက်ထောက်ဒါရိုက် တာအဖြစ် တွဲဖက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချစ်ခင်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ချစ်ရေးမလွယ် အသံထွက်ဇာတ်ကားကို ရိုက် ကူးခွင့် ရခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတွင် ချစ်ပန်း သဇင်၊ မမှီတဲ့ပန်း၊ ရုပ်ရှင်ကားများနှင့် စာရေးဆရာ မောင်ထင် ၏ ငဘ လယ်သမားဘဝ သရုပ်ဖော်ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူး ခဲ့သည်။
ငဘရုပ်ရှင်ကားကို တရုတ်ပြည် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ က ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ချစ်ပန်းသဇင် ရုပ်ရှင်ကားကို ဆိုဗီယက်ပြည် ထောင်စုက ဝယ်ယူခဲ့လေသည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချစ်ခင်သည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင်ဗြိတိသျှ ဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှ ရိုက်ကူးခဲ့သော ဖြေလျော့ခွေ ဇာတ် ကားဖြင့် အကောင်းဆုံးဒါရိုက်တာဆု အကယ်ဒမီ ရွှေစင်ရုပ်ဆု ရခဲ့သည်။
ယင်းဇာတ်ကားမှ မင်းသမီး မြင့်မြင့်ခင်နှင့် ဇာတ်ပို့ ဦးကျော်သောင်းတို့လည်း ရွှေစင်ရုပ်ဆုရခဲ့ကြသည်။
၁၉၆၂-၆၃ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၇-၇၈ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ကောင်စီ စည်းရုံးရေးကော်မတီ အနုပညာဆပ်ကော်မတီတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ဒါရိုက်တာဦးချစ်ခင်သည် စာရေးဆရာမ ခင်နှင်းယု၏ မွှေး၊ အောင်လင်း၏ အရိုင်းစပယ်နှင့် အခြား နာမည်ကြီး ဝတ္ထုကြီးများကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ မွှေးရုပ်ရှင်ကားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံအထိ သွားရောက်ရိုက်ကူးခဲ့ရသည့် ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။
ဒါရိုက်တာဦးချစ်ခင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ပန်းပန်လျက်ပါ ရုပ်ရှင်ကားသည် စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာရုပ်ရှင် လောကတွင် ငွေရတုသဘင် ဆင်နွှဲခဲ့ရသည်အထိ ဝင်ငွေကောင်းခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား ဖြစ်သည်။
ဒါရိုက်တာဦးချစ်ခင်သည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း ၃ဝ နီးပါးခန့် ရိုက်ကူးသွားသည့်အနက် နောက်ဆုံး ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားသည် မန်းရုပ်ရှင်မှ ရင်ထဲကကိုယ့်ချစ်သူ ဖြစ်သည်။
ဒါရိုက်တာဦးချစ်ခင်သည် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၁ ရက် နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ဇနီးမှာ ကွယ်လွန်သူ ဒေါ်မြနှစ် ဖြစ်သည်။
ဒါရိုက်တာဦးချစ်ခင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားအကြီးဆုံး ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာမောင်လှဝေ အပါအဝင် သားသမီး ၁၁ ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ။
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း (၁၈၉၈ – ၁၉၄၇) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဆရာဝန်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ပထမဆုံး ကိုယ်ကာယအလှ ဖော်ထုတ်သူ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် တောင့်တင်းလှပအောင် ကာယဗလလိုက်စား လေ့ကျင့်သည့်ဖက်၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးဦးစွာ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းပင် ဖြစ်သည်။
ကာယဗလ လေ့ကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ရှေးကမြန်မာနိုင်ငံတွင် နည်းပါးလှသည်။
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းမှာ ဤသို့လေ့ကျင့်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်ကာယအနေအထား လှပသောကြောင့် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့၌ အဖဆရာဝန်ကြီး ဦးချစ်ထွန်းနှင့် အမိဒေါ်သိန်းငွေတို့မှ ဖွားမြင်စည်။
မွန်အမျိုးသားဖြစ်၍ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်ကာ အမည်ကိုလည်း ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းဟု ဖခင်အမည်ကို လိုက်၍ ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က ရန်ကုန် စိန့်ပေါကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ကာလကတ္တားများတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဆေးပညာကို ကာလကတ္တားတွင် သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။
စိတ်နှင့်ဆိုင်သော ရောဂါများကို အထူးကုသနိုင်၍ ရန်ကုန်မြို့ တံတားကလေး စိတ္တဇဆေးရုံ၌ ဆရာဝန်အဖြစ်နှင့် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းသည် ၈ နှစ်အရွယ်ကျောင်းနေစဉ်ကပင် ကိုယ်ကာယလှပရေးအတွက် လိုက်စားလေ့ကျင့်ခဲ့၍ အလေးမခြင်းကိုလည်း နှစ်သက်ဝါသနာပါသည်။
ရင်ပတ်ကြီးထွားစေသော လက်ဆွဲစပရင်များဖြင့် စတင်လေ့ကျင့်ခဲ့၍ ၁၆နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ အလေးမခြင်းကို စတင်လေ့ကျင့်သည်။
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းမှာ ကျောင်းသားဘဝ တစ်လျှောက်လုံး အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘင်္ဂလားနယ်၌ နေထိုင်ရသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ထက်ပင် ဘင်္ဂလားနယ်၌ ထင်ရှား၍ လူသိများသည်။
အသက် ၂ဝ နှင့် ၃ဝ ကြားတွင် အလွန်အင်အားသန်စွမ်း၍ ကျန်းမာရေးနှင့် အလေးမပြိုင်ပွဲ၊ ကိုယ်ကာယအလှပြိုင်ပွဲများကိုလည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ကိုယ်ကာယလှပသဖြင့် မြန်မာရုပ်ရှင်များ ခေတ်စားစ အခါက 'ပန်းပဲမောင်တင့်တယ်'ဇာတ်ကားတွင် မောင်တင့်တယ် အဖြစ် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်။
မြန်မာလူမျိုးထဲမှ ကာယဗလ တောင့်တင်းသန်မာရေးကို စတင်မျက်စိဖွင့်ပေးခဲ့သူ ကျေးဇူးရှင် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မော်တော်ဆိုင်ကယ် စီးသွားစဉ် မတော်တဆ မော်တော်ကား တိုက်မိ၍ ထိုဒဏ်ရာဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ Category:မြန်မာ အားကစားသမားများ Category:မွန်လူမျိုးများ Category:ပထမ မြန်မာများ Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ။
ချစ်ပမန့် (Chipmunks) ခေါ် ချစ်စရာကောင်းသော ရှဉ့်ကလေးတစ်မျိုးကို မြောက်အမေရိကတိုက်၌ တွေ့ရသည်။
ယင်း၏အရွယ်မှာ နှာဖျားမှ အမြီးဖျားအထိ ၉ ၁/၂ လက်မ ၁ဝ လက်မခန့် ရှည်၍၊ ကြွက်၊ ပူးတို့ကဲ့သို့ ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါမျိုးပင် ဖြစ် သည်။
နှုတ်သီးချွန်၍ အမြီးစုတ်ဖွား ဖြစ်သည်။
အရောင်မှာ အညို သို့မဟုတ် နီညိုရောင်ဖြစ်၍၊ ကျောနှင့် ကိုယ်နံဘေး တွင်၎င်း၊ ပါးတွင်၎င်း၊ အဖြူစင်းများပါရှိသဖြင့် အလွန် လှပသည်။
ပါးစောင်နှစ်ဘက်၌ အသီးအနှံ စသောအစာများကို သိုလှောင်သယ်ဆောင်ရန် အိတ်များပါရှိခြင်းကြောင့် ထူးဆန်းသည်။
ဤရှဉ့်ကလေးမျိုးသည် ရှဉ့်အစစ်တို့ကဲ့သို့ သစ်ပင်ထက်တွင် မနေဘဲ မြေပေါ်၌သာ အနေများသည်။
အလွန်သိတတ်၍၊ မနေမနား အလုပ်လုပ်လေ့ရှိ၏။
နေထိုင်ရန် တွင်းတူးရသည်။
ရန်သူအသိခက်အောင် တူးဆွပြီးသောမြေကြီးများကို တွင်းဝမှ ခပ်ဝေးဝေးနေရာ၌ ထားတတ်သည်။
တွင်းမှာ ပေ ၂ဝ ခန့် နက်၍ တွင်း၌ ရေညိ|၊ သစ်ရွက်၊ မြက်တို့ဖြင့် အိပ်ရာနေရာ တို့ကို ပြုလုပ်သည်။
အစာလှောင်ခန်းများ ပြုလုပ်၍၊ ဆောင်းရာသီ ခိုအောင်းချိန်၌ စားသုံးရန်အစာ ရေစာတို့ကို လိုသည်ထက် ပို၍ မြောက်မြားစွာ စုဆောင်းတတ်သည်။
ရန်သူနှင့်တွေ့က ထွက်ပြေးနိုင်ရန် အပေါက်ဖောက်လုပ်ထားသည်။
ယင်းတို့သည် တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် ရင်းနှီးခင်မင်စွာ နေထိုင်တတ်သည့်အလျောက် များသောအားဖြင့် နေရာကောင်း တစ်ခုကို ရွေးချယ်ပြီးနောက် ကိုယ်စီကိုယ်ငှ တွင်းတူးကာ အုပ်ဖွဲ့၍ နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
နွေရာသီ နေသာသောအခါ များတွင်၊ တွင်းအပြင်ဘက်၍ နေပူစာလုံယင်း တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် ဆူညံစွာ အသံပြု၍ နေတတ်သည်။
ထိုသို့သော အချိန်တွင် တစ်ကောင်ကောင်က အချက်ပေးလိုက်လျှင် ရန်သူ ဖြစ်သော မြေခွေးများလာ၍လော၊ စွန်များဝဲ၍လောဟု တွေးတော မနေတော့ဘဲ တစ်ခါတည်း တွင်းထဲအရောက် ဝင်ပြေးလေ့ ရှိကြသည်။
တစ်ကိုယ်ကောင်းစိတ် မရှိသည့်အတိုင်း တစ်ကောင် နှစ်ကောင်က ရန်သူကို အမြဲစောင့်ကြည့်၍ နေတတ်သည်။
ရန်သူလာလျှင်လည်း မိမိတစ်ကိုယ်တည်း လွတ်ရုံမပြေးဘဲ အခြားအဖော်များကိုပါ အချက်ပေးလေ့ရှိသည်။
ချစ်ပမန့်ရှဉ့်ကလေးတို့သည် နွေနှင့် ဆောင်းဦးရာသီတွင် သစ်သီးသစ်ဥများကို စား၍၎င်း၊ ငှက်သိုက်ထဲက ဥများကို ခိုး၍၎င်း၊ ပိုးကောင်များကို ဖမ်း၍၎င်း၊ ပျော်ပျော်ပါးပါး စားသောက်လျက် အချိန်ကို ကုန်စေသည်။
ထို့နောက် ဆောင်းဥတု အေးမြသောရာသီ ရောက်လာသောအခါ စုဆောင်းထားသော အစာကို စားသောက်၍ တွင်းအောင်းကာ ဆောင်းခိုလေ့ရှိသည်။
ဤရှဉ့်ကလေးမျိုးသည် မေလ၊ ဇွန်လလောက်တွင် သားတစ်ခါမွေး၍ ဩဂုတ်လလောက်တွင်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ တစ်သားထပ်မွေးတတ်သည်။
တစ်ကြိမ်လျှင် လေးငါးကောင်ခန့် မွေးတတ်၏။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ချစ်ပမန့်ရှဉ့်ကို အချို့က အိမ်တွင်အလှမွေး၍ ယုယကြသော်လည်း၊ တောင်သူလယ်သမားများကမူ မိမိတို့၏ ယာခင်းစိုက်ခင်းများကို ဖျက်ဆီးသော ရန်သူဟူ၍ ယူဆကြကာ ထိုရှဉ့်ကလေးများ မလာရောက်နိုင်ရန် ကာကွယ်ကြသည်။
ဦးချစ်ဖွယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကျော်ကြားသော အငြိမ့်လူရွှင်တော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဘဝဖြစ်စဉ် ငယ်ဘဝ အငြိမ့်သဘင်တွင် လူရွှင်တော်အဖြစ်နှင့် အမည်ကျော်ကြား ရုံမျှသာမက အငြိမ့်၏အနုပညာ အဆင့်အတန်းကိုပါ မြှင့်တင် ပေးခဲ့သော ပညာရှင်အနေနှင့် နှောင်းလူတို့၏ လေးစားခြင်း ခံရသည့် ဦးချစ်ဖွယ်ကို မန္တလေးမြို့ ယိုးဒယားဈေးအုတ် ဝန်မင်းဝင်းအတွင်း၌ အဖဦးဖိုး(ဦးဖ)၊ အမိ ဒေါ်မယ်တို့မှ ၁၂၃၄ ခု ပြာသိုလတွင် ဖွားမြင်သည်။
ငယ်မည်မှာ မောင်ချစ်ဖော်ဟူ၏။
ဖခင်ဦးဖိုးသည် ယိုးဒယားမျိုးရိုး ဖြစ်သည်။
စစ်သုံ့ပန်း တစ်ဦးအဖြစ်နှင့် မန္တလေးသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ယိုးဒယား ရာမဇာတ်ကို ကပြရာ၌ အမြဲပင် ကြီးကြပ်စီမံပေးခဲ့ရသည်။
ဦးချစ်ဖွယ်မှာ ငယ်စဉ်က ကျောက်သွေးလုပ်ငန်းကို သက်မွေး ဝမ်းကျောင်းအဖြစ်ဖြင့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော်လည်း ဖခင်စီမံသော ရာမဇာတ်တော်ကြီး ကပြတိုင်း ဟနုမန်မျောက်အဖြစ်ဖြင့် ပါဝင် ကပြခဲ့ရသည်။
အငြိမ့်သဘင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းဘဝ အသက် ၂ဝ အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ မန္တလေးမြို့ တရုတ်တန်းရပ်ရှိ အငြိမ့်ဆရာ ဦးလေးတာနှင့် ဦးလေးဖာတို့၏ တိုက်တွန်းချက်အရ အငြိမ့်မင်းသမီး မစိန်ကျော့နှင့် တွဲဖက်၍ လူရွှင်တော်အဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ရာမှ သဘင်လောကထဲသို့ ရောက်လာခဲ့လေသည်။
ဤသည်တွင် မစိန်ကျော့နှင့် အကြောင်း ပါခဲ့သည်။
သို့သော် မစိန်ကျော့မှာ မကြာမီ ကွယ်လွန်ခဲ့လေ သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့၌ ရေကျော်မစိန်ပု၏အငြိမ့်ကို တည်ထောင်သည်။
ထို့နောက်၌ကား ဦးချစ်ဖွယ်သည် မိမိနှင့် အလားတူ နာမည်ကျော်ကြားသည့် အငြိမ့်မင်းသမီးကြီး မစိန်သုံနှင့် အကြောင်းပါပြီးလျှင် မစိန်သုံအငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ကြိုးပမ်းချက်များ ဦးချစ်ဖွယ်သည် တီထွင်ဉာဏ် ကောင်းသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။
အငြိမ့်လောကထဲသို့ ဦးချစ်ဖွယ် ဝင်ရောက် ချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ တွင် အငြိမ့်ပွဲများကို ပတ္တလားဝိုင်းများဖြင့်သာ ကပြလေ့ရှိ သည်။
သို့သော် ဦးချစ်ဖွယ်၏ ကြိုးစားချက်ကြောင့် စန္ဒရား ဝိုင်းနှင့် တွဲဖက်သော အငြိမ့်အဖွဲ့များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
စန္ဒရားပါသော အငြိမ့်ကို လူကြိုက်များလာသည့်အလျောက် စန္ဒရားမမြရီ၊ စန္ဒရားမမကြီး စသည်ဖြင့် အငြိမ့်မင်းသမီးများ အမည်ရှေ့တွင် စန္ဒရားဆိုသော စကားလုံးကို ထည့်သွင်းသုံးစွဲ ခဲ့ကြသည်။
အငြိမ့်သဘင်၏ သဘောမှာ ငြိမ့်ငြောင်းသာယာသော ဂီတ နှင့် ပန်တျာသဘောဖြစ်သည်။
သို့သော် အငြိမ့်ခေတ်စားလာချိန် အတွင်းတွင် ရုန့်ရင်းသောရသကို ပေါ်စေသည့်အဆို၊ အကနှင့် ပျက်လုံးတို့သည် အနုပညာသဘောကို အတော်ပင် အနှောင့် အယှက်ပြုခဲ့သည်။
ဤအချက်ကို ဦးချစ်ဖွယ်သည် ပြုပြင် ပေးခဲ့ရာ ချစ်ဖွယ်စိန်သုံဟူသောအမည်မှာ လူကြီးပိုင်း၊ လူလတ် ပိုင်း၊ လူငယ်ပိုင်းအားလုံးတို့၏ မြတ်နိုးခြင်းကို ခံရသောအမည် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဤအချက်သည် ဦးချစ်ဖွယ်က အငြိမ့်သဘင် အနုပညာကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သော အချက်ဖြစ်သည်။
အရည်အချင်းနှင် သီဆိုခဲ့မှုများ ဦးချစ်ဖွယ် သည် လူရွှင်တော်တစ်ဦးဖြစ်သည် ဆိုငြားသော်လည်း သာမည မဟုတ်ချေ။
အားလပ်ချိန်များ၌ အဝေးရောက်မင်းနှင့် ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်မင်းတို့ထံ၌ မြန်မာသုခုမအနုပညာနှင့် စာပေများကို သွားရောက်ဆည်းပူးလေ့ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ပရိသတ်ကို ယဉ်ကျေးဖွယ်ရာသော ပျက်လုံးများနှင့် ဖြေဖျော် နိုင်စွမ်းရှိရုံမျှသာမက ရတု၊ ရကန်၊ အဲ၊ အန်၊ တေးချင်း၊ သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်တို့ဖြင့်လည်း နားထောင်၍မငြီးအောင် သီဆို၍ အသုံးတော်ခံနိုင်စွမ်း ရှိပေသည်။
ထို့ပြင် ပရိသတ် တို့အား ခေတ်ကိုမျက်မှောက်ပြု၍ အသိဉာဏ်ပွားစေရန် စာပေ ဗဟုသုတများကို ပျက်လုံး၌ အကွက်ဆိုက်အောင် ထည့်သွင်း တတ်သူ ဖြစ်သည်။
အငြိမ့်စင်ပေါ်မှနေ၍ ပွဲကြည့်ပရိသတ်များ စွဲမြဲနာယူလောက်သော လင်္ကာများကို ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ ရွတ်ဆိုနိုင်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ အချက်ကျကျ အဆိုပိုင်ပိုင် ပြောဆိုနိုင်သဖြင့်လည်း နာမည်ကျော်မင်းသမီး မစိန်သုံနှင့် ရေစက်ဆုံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ၊ ရဟန်းခံရှင်ပြုပွဲ စသော သုမင်္ဂလအခမ်းအနားများတွင် ကာလ ဒေသ ပယောဂနှင့်လိုက်လျောညီစွာ ကဗျာ လင်္ကာနှင့် နဘေ ထပ်များကို ပရိသတ်စွဲလောက်အောင် ရွတ်ဆိုနိုင်သဖြင့် သုမင်္ဂလအခမ်းအနားများအတွက် ဦးချစ်ဖွယ်ပါဝင်သော အငြိမ့်ကို မရအရ ငှားရမ်းလေ့ရှိကြသည်။
ဦးချစ်ဖွယ် ရွတ်ဆိုလေ့ရှိသော နဘေထပ်လင်္ကာများအနက် ချွေတာရေးကို ရည်ညွှန်းထားသော ငွေစက္ကူ လင်္ကာ၊ ထန်းရေ အရက်သောက်စား၍ မှောက်မှားသောလင်္ကာ၊ အမျိုးသား ကျောင်းဘွဲ့လင်္ကာများ ပါဝင်သည်။
ထိုလင်္ကာများသည် ပွဲကြည့် ပရိသတ်တို့အား ကိုယ်ကျင့်ကောင်းမွန်စေရန် တိုက်တွန်း နှိုးဆော်ပေးသည်သာမက ခေတ်နှင့်တစ်ပြေးတည်း ပေါ်ပေါက် နေသော အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကိုပါ သရုပ်ဖော်ပြလေသည်။
သာဓကပြရလျှင် ငွေစက္ကူလင်္ကာတွင် 'ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာ ပြည်ကြီး သတိတွေပေးခဲ့သည်။
ပရိယေသနအရေးနှင့် အဖြောင့်တစ်မျိုးရှာကြသော်လဲ၊ တစ်ထောင့်ကိုးရာနှစ်ဆယ့် တစ်ခုနှစ်မှာလှ၊ တကယ့်အမှုဖြစ်၍ ကြီးမားတဲ့ အခင်းစရိုက်၊ စီးပွားအတင်းလိုက်တော့ ငွေအကုန်၊ မီးရထားနှစ်စင်းတိုက်၍ မြေပတုံအောင်၊ သေရပုံ အလွန်ရိုင်းပါသဖြင့်၊ မွန်တလိုင်း မြန်မာ ဒဏ်ရာအညီများတဲ့အပြင်၊ ပန်ချာပီကုလားတွေ ဘေး အကုန်ပေါက်ပြီး၊ ဟံသာဝတီတစ်လွှားက၊ ဆေးရုံရောက်ရသည်၊ သူဌေးတို့ လုံလောက်၍ စိန်ကျောက်ကောင်းဝယ်သော်လည်း၊ ပုသိမ်အနောက်ချောင်းနယ် ယခင်တစ်နှစ်က၊ ငါးဝန်မြစ် မြေတာတစ်ခြမ်းကျိုးလျက်၊ ရေဟာလွှမ်းမိုး၍ လှိုင်းအပေါင်း လာသဖြင့်၊ ငါးသိုင်းချောင်းရွာ အထင်ကရမြုပ်တဲ့ပြင်၊ တဇင်လှ အသုတ်နှင့် အင်းရဲကျုံပျော် ခိုက်ကရော၊ ဆင်းရဲတာဂုဏ် ဖော်ထိုက်ပါရဲ့'ဟူ၍ ထိုခေတ်က ဖြစ်ပျက်သောအခြင်းအရာ တို့ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ငွေစက္ကူလင်္ကာ၌ပင်လျှင်၊ ငွေတည်းဟူသော ဓနအကြောင်း ဖောက်ပြန်တတ်ပုံကို ဋီကာဖွင့်ယင်း မြန်မာတို့ ခေါင်းပေါင်းစ ထောင်နိုင့်မည့်ခေတ်ကို မြော်ကြည့်ခဲ့သည်။
'နံနက်စောစော နေထွက်တပြူ၊ ငွေစက္ကူကြောင့် အလှူပေး၊ ငွေစက္ကူကြောင့် အပူမအေး၊ ငွေစက္ကူကြောင့် ပြည်ပေါ်တစ်ခွင်ချစ်၊ ငွေစက္ကူ ကြောင့် အီဆော်လွင်ဖြစ်၊ ငွေစက္ကူကြောင့် စိတ်တွေတလျှမ်း လျှမ်း၊ ငွေစက္ကူကြောင့် အိမ်တွေဝရမ်းဖမ်း၊ ငွေစက္ကူကြောင့် တစ်မျိုးအလှကြိုက်၊ ငွေစက္ကူကြောင့် သူခိုးဓမြတိုက်၊ ငွေစက္ကူ ကြောင့် ကြည်ညိုလို့ မယားကပြုံး၊ ငွေစက္ကူကြောင့် ညီအစ်ကို သားအဖမုန်း၊ ငွေစက္ကူကြောင့် အထူးဖြစ်၊ ငွေစက္ကူကြောင့် အရူးဖြစ်၊ ကူးခဲ့တဲ့ သက္ကရာဇ်တာမရှည်ခင်က၊ ကမာကြည်စပါး နက်ဆန်စားလျက်၊ မြန်မာပြည်တစ်သက် အမှန်မရှားနိုင်ပါဘူး -- ဗျာ့၊ အထက်နဘန်ကြားအောင် ဝေယံလယ်က၊ ရေနံသယ် မြန်မာပြည်ခေါင်းပေါင်းစထောင်ပါလိမ့်'ဟု သီဆိုခဲ့သည်။
အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်ရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ၊ ဦးချစ်ဖွယ်သည် ပင်နီဖျင် ရင်ဖုံးအကျီကို အမြဲဝတ်ဆင်ကာ အငြိမ့်ကပြလေ့ ရှိသည်။
အမျိုးသားကျောင်းများ ပေါ်ပေါက် လာပုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ 'တို့မြန်မာတို့ ချစ်ခင်၊ ဘဝတစ်ကမ္ဘာ မမုန်းဘဲ၊ ဓနအသပြာဖြုန်း၍ အရိုင်းမသင်ကြနှင့်၊ လသာတုန်း ဗိုင်းငင် ဆိုတာလို၊ တလိုင်း ကချင် မွန် မြန်မာတစ်စုတို့က၊ ဝံသာနုအထူးခေတ် တကယ်ကြုံကြပေါ့၊ ဦးချစ်ဖွယ်က၊ အစုံစုံ အခါ ထူးကောင်းတာမို့၊ ဗမာစကူးကျောင်း ပညာဆွယ်ကြလျှင်၊ အင်္ဂါကြယ်၊ လက်လှမ်းလို့မှီလိမ့်' စသည်ဖြင့် အမျိုးသား စိတ် ဓာတ်များကို လှုံ့ဆော်ပေးသည့် တေးဂီတတို့ကို သီဆိုခဲ့ လေသည်။
ထို့ပြင် ဦးချစ်ဖွယ်သည် ရှေးမြန်မာဇာတ်လောကကို သရုပ်ဖော်သော- ၁။
'အကြွားဒြဗ်ကားဇာတ်လောက်ငွေမကုန်၊ အလှိုင်းအဝါ ဆိုင်းမပါ ဒုံဒုံသဘော ဗုံရှည်လိုပတ်တောရယ်နှင့် ဟော. ဟော. ဟောကလို့ခုန်။
တော.တောကျတဲ့ဗုံ ဗေ့ပိန်ဘုံ။
ဟပ်ချိုး ဟပ်ချိုး ပတ်ပလာလို့ ပိန့်ဘုံ ဗေ့ပိန်းဘုံ။
ပုဆိုးထမီ ပုဝါကမကုန်၊ သပြာရရုံ၊ တစ်မျိုး အထည် ဘာဗျ အစုံ၊ ဒါကတစ်ဖုံ၊ စောင်ကြမ်းပိုက်စီး၊ နမလိုက်ကြီး ကိုခြုံ၊ ပလုံမောင်ရို လေးလေး၊ ဗေ့ပိန့်ဘုံ။
ထည့်ကာ ထည့်ကာ ယကွင်းမှာတဲ့ အမှင်းတွေပုံ၊ ဟင်းတွေပုံ။
ထည့်ကာထည့်ကာ ယကွင်းမှာတဲ့ အမှင်းတွေပုံ၊ ဟင်းတွေပုံ။
နှိုက်လူကုန်၊ နှိုက်လူကုန်၊ နှိုက်ကြလူကုန်၊ ဇာတ် ဆရာအနုံ၊ ဖက်ချောက်လိပ်မပေး နိုင်လို့၊ ဆေးရွက်ကြီးကိုငုံ၊ ဗေ့ပိန်ဘုံ။
မင်းသမီး မင်းသား သစ္စာထားပုံ၊ သစ္စာထားပုံ။
မလေးခင်ဖြူဖြူနှစ်၊ ချစ်လိုက်ပါတဲ့အာရုံ၊ အာရုံ၊ ရွှေမြင့်မို တစ်တောင်လုံး တုံးမှတ်ပါလို့ခုန်၊ ဗေ့ပိန်ဘုံ။
လေးကောက်ကြီးနှင့် သူ့ဟန်သွင်ပုံ၊ ကိန်းကျပ်ကျပ်နုံ ဗိန်းပတ်ပတ်ဘုံ၊ အတီးသမားတွေက၊ မင်းသမီးရဲ့ ထမိန်ပေါက်၊ လေးကောက်ကြီးနှင့် ချိတ်ခါဆွဲတော့၊ တစ်ပွဲလုံးဆူလို့ တစ်ပွဲလုံးညံလို့ တစ်ပွဲလုံးဆူလို့ သိမ့်သိမ့်တုန်၊ မင်းသမီး ပေါင်နား မင်းသားကပ်တော့၊ အရင်းအဖျားမှတ်သတဲ့၊ (ဝါ၊ မင်းသမီးအနား မင်းသားကပ်တော့ အစဉ်းစားကြပ်သတဲ့၊) ပတ်ပလာလို့ ပိန်ဘုံ'ကို မကြာခဏ ရွတ်ဆိုကပြလေ့ရှိ၏။
ထိုဗုံရှည်သီချင်းမှာ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်လောက်၌ ငါးပတ်ဦးချမ်းအေး (ဗုံရှည်မင်းသားဟောင်း)က မအူပင်မြို့မှ မင်းသမီး ကျော်ဗလ နှင့် တွဲ၍ မလက်တိုအလှူရုပ်သေးစင်တွင် သီဆိုသည်ဟု အမှတ်အသားရှိသည်။
သီချင်းရေးဆရာများနှင့် ခေတ်ပြိုင် လူရွှင်တော်များ ဦးချစ်ဖွယ်အတွက် သီချင်းကဗျာများ ရေးစပ်ပေးသူများမှာ မန္တလေးရှမ်းပွဲဦးဖိုးဒင်၊ ဆရာကြည်၊ ဆရာထာနှင့် နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်တို့ ဖြစ်၏။
ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ခေတ်ပြိုင်ပေါ်သော လူရွှင်တော်များမှာ ဦးချစ်စရာ၊ ဦးရွှေဒင်္ဂါး၊ ဦးလောကဓာတ်၊ ဦးရွှေဗျိုင်းနှင့် ဦးတက်တိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဦးချစ်ဖွယ်ကို အငြိမ့် ဆရာဦးချစ်ဖွယ်ဟူ၍လည်းကောင်း ဦးချစ်ဖွယ်ကြီးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
ဘဝနိဂုံး ဦးချစ်ဖွယ်သည် ၁၃ဝ၆ ခုနှစ်၌ အဆုတ် အအေးမိသောရောဂါဖြင့် မန္တလေးမြို့ ကျောက်သွေးတန်းရပ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category: မြန်မာ လူရွှင်တော်များ‎ Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ။
သခင်ချစ်မောင်ကို ဟင်္သာတခရိုင် ကြံခင်းမြို့ တွင် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့၌ မွေးဖွားသည်။
အဘဦးမြဲ၊ အမိဒေါ်ပုတို့၏ သားအငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ကျီးသဲကျောင်း ဆရာတော် ဦးလက်ပံထံ တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် မြန်အောင်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ မြန်မာအင်္ဂလိပ် ၁ဝ တန်းအောင် မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းမှထွက်၍ နိုင်ငံရေးလောက ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် အရေးတော်ပုံကာလ တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
သခင်အမည် ကိုခံယူပြီး မြန်အောင်မြို့မှစတင်၍နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားခဲ့သောကြောင့် သခင်ချစ်မောင် (မြန်အောင်)ဟူ၍ နိုင်ငံရေးလောကတွင် အမည် တွင်ခဲ့သည်။
အမည်တူ သာယာဝတီမှ သခင်ချစ်မောင်နှင့် မလွဲ မှားစေရန် ရည်ရွယ်မှည့်ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
ဂျပန်များ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်စိုးချိန်တွင် အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးဝင် လူငယ်များကိုစည်းရုံးခဲ့သည်။
ထို့နောက်ဟင်္သာ တခရိုင် ဗမာ့တပ်မတော် စစ်သားစုဆောင်ရေးအရာရှိအဖြစ် တာ ဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
စစ်အတွင်းကာလ၌ ဗမာ့တပ်မတော်နှင့် လက်တွဲ၍နိုင်ငံရေး စည်းရုံးရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ဖက် ဆစ်ဂျပန်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီသို့ ဝင် ရောက်ခဲ့သည်။
ဖဆပလနိုင်ငံရေးအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဟင်္သာတ မြောက်ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဗမာနိုင်ငံတောင် သူ လယ်သမားအစည်းအရုံး၊ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လယ်ယာနှင့် သစ်တောဝန်ကြီးဌာန၌ လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲ ရေးဝန်ကြီးဌာန၌ လည်းကောင်း ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရလက်ထက်တွင် ရောင်စုံသောင်းကျန်း သူများ ထကြွသည့် အခါတွင် နိုင်ငံရေးစည်း ရုံးရေးမှူးအဖြစ် တပ်မတော်နှင့် လက်တွဲ၍ သောင်းကျန်းသူများကို နှိမ်နင်းတိုက် ခိုက်ရာတွင် တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ကြံခင်းမြို့ မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ် တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့အိုးအိမ်ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင်ပြည် သူ့လုပ်ငန်းဝန်ကြီး ဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ထမ်း ဆောင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ဘုရင့်သရဖူ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကြံခင်းမြို့မဲဆန္ဒနယ်မှပင် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ထပ်မံအရွေးခံရသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်း မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်အ မေရိကန်၊ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ပိုလန်၊ ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယား၊ ယူဂိုစ လားဗီးယား၊ အဇ္ဇရီယယ်၊ အာရပ်နိုင်ငံများ၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ စင်္ကာပူ၊ မလေးရှား၊ အိန္ဒိယနှင့် ထိုင်း စသည့် နိုင်ငံကြီး ငယ်များသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီး သို့လည်း မြန်မာ့ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အစည်းအဝေးတက်ရောက် ခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် ကြံခင်းမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အမတ်အဖြစ် ထပ်မံအရွေးခံရသည်။
ယင်းနှစ် ဒီဖင်ဘာလတွင်ပင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလ အဆင့်သုံးဆင့်စလုံးတွင် နိုင်ငံ တာဝန်ကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ထမ်းဆောင်ခဲ့သဖြင့်လွတ်လပ်ရေး မော် ကွန်းဝင်ပထမဆင့် အပ်နှင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်တွင် ပြည်တွင်း ညီညွတ်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ ၃၃ ဦးတွင်အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ်ပါ ဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သခင်ချစ်မောင်သည် နိုင်ငံရေးမှ အနားယူကာ မိသားစု နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့ အရှေ့မြင်းပြိုင်ကွင်းလမ်း၊အမှတ် ၂၇၆ နေ အိမ်တွင်နေထိုင်ယင်း ၁၉၇၉ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့ တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဇနီးသည် ဒေါ်မြ ကြည်နှင့်အတူ သားသမီးလေးယောက် ကျန်ရစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ Category:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ။
thumb|ဦးချစ်လှိုင် ငယ်စဉ်က ဦးချစ်လှိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ ဦးချစ်လှိုင်သည် မော်လမြိုင်မြို့သစ်ကုန်သည် သူဌေး ဦးသာညှင်း ဒေါ်ရင်တို့၏ ဒုတိယသား ဖြစ်၍ ၁၂၄၁ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက် (၉ ဇွန် ၁၈၇၉)တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်။
ဦးချစ်လှိုင်သည် အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်သို့ သွား၍ ဝတ်လုံပညာကို သင်ကြားအောင်မြင်လာခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်မှုများ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါမှစ၍ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်းကို ငွေအား လူအားဖြင့် ကူညီခဲ့သည်။
ခရစ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ မော်လမြိုင်မြို့ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ၊ အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်၏။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်မြို့၌ ကျင်းပသော မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ၊ နှင့် အလားတူ အသင်းများ အစည်းအဝေးပွဲ၌ ဦးချစ်လှိုင်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။
နောက်နှစ်တွင် ပြည်မြို့၌ကျင်းပသော အစည်းအဝေး က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၊ ခေါ် မြန်မာ အသင်းချုပ် ပေါ်ပေါက်လာရာ ဦးချစ်လှိုင်ပင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ဦးချစ်လှိုင်သည် မိမိစီးပွားဥစ္စာများကို အနစ်နာခံလျက် မြန်မာနိုင်ငံရေးတွင် ရဲဝံ့စွာ ခေါင်းဆောင်မှု ပေးခဲ့သည်။
နောင်အခါ အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်ဖြစ်လာသော အင်္ဂလိပ် ဝေလမင်းသားသည် ၁၉၂၁ ခု၌ တိုင်းခမ်းလှည့်လည်ရာ၊ ရန်ကုန်သို့ မရောက်မီတွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ဦးချစ်လှိုင်အား အခြားမြန်မာခေါင်းဆောင်အချို့နှင့်အတူ ဖမ်းဆီး၍ အကျယ်ချုပ် ထားခဲ့လေသည်။
နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ ပြည်သူ ပြည်သားများ၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံရသဖြင့် ၁၉၂၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် သရက်၊ ပေါင်းတည်မြို့များ၌ ကျင်းပသော ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံကြီးက သမ္မတဥက္ကဋ္ဌဘွဲ့ကို အပ်နှင်းကြ၏။
ယင်းအခါမှ အစပြု၍ 'သမ္မတဦးချစ်လှိုင်'ဟု တွင်သည်။
ထိုစဉ်က ဦးချစ်လှိုင်အား သရဖူမဆောင်းရသော မြန်မာပြည်၏ ရှင်ဘုရင်ဟုပင် ခေါ်ကြသည်။
နိုင်ငံရေးတရားများကို လှည့်လည်ဟောပြောစဉ် ရောက်လေရာအရပ်တိုင်း၌ အမျိုးသားများက ရွှေထီးများ ထီးဖြူများမိုးပေးခြင်း၊ အမျိုး သမီးများက ဆံပင်ကို ဖြန့်၍ လမ်းခင်းပေးခြင်း၊ ကရဝိက်ဖောင်များဖြင့် ကြိုဆိုခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ခရစ် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၌ ဗြိတိသျှအစိုးရက မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေး ပေးသောအခါ၊ လက်ခံသင့် မခံသင့် အရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားသည်။
ဦးချစ်လှိုင်သည် သပိတ်မှောက်ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၊ ကို ခေါင်းဆောင်သည်။
ဦးချစ်လှိုင်သည် မြန်မာပြည်၏ ရှေ့ရေးနှင့်သက်ဆိုင်၍ ကျင်းပသော ဗိလတ်မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးများကို ၁၉၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၃၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်တစ်ကြိမ်၊ ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ၌ အိန္ဒိယပြည်နှင့် ခွဲရေး တွဲရေးပြဿနာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ တွဲရေးဖက်မှ အရွေးခံရသည်။
ဗြိတိသျှခေတ် ဥပဒေပြုကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် ၁၉၃၂ ခုနှစ်၌ တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၃၅ ခုနှစ်၌ တစ်ကြိမ် ပေါင်း ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းလည်း ခံရသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အောက်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြောက်ခြင်း ခံရသည်။
အင်္ဂလန်ပြည် လန်ဒန်မြို့တွင်ကျင်းပသော ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင် နန်းတက်ပွဲသို့ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဦးချစ်လှိုင်သည် နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဦးပု၊ ဦးထွန်း အောင်ကျော်၊တို့နှင့်အတူ 'လှိုင်၊ ပု၊ ကျော်ပါတီ'ကို၎င်း၊ ဦးမြတ်သာထွန်း၊ ဆာပေါ်ထွန်း နှင့်အတူ 'လှိုင်၊ မြတ်၊ ပေါ် ပါတီ'ကို၎င်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ဘူးသည်။
ထို့ပြင် ဦးချစ်လှိုင်သည် စစ်အတွင်း လွတ်လပ် သောခေတ် ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့၌ အဓိပတိ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်တစ်ဦးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရဘူးသည်။
စစ်ပြီး လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံခေတ်၌ လည်း ဦးချစ်လှိုင်သည် နိုင်ငံရေးကိုပင် ဆက်လက်ဆောင်ရွက် ပြန်သည်။
မော်လမြိုင်မြို့နယ်မှ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်၍ အရွေးခံ အနိုင်ရခဲ့သည်။
ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မကွယ်လွန်မီ ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဗတ်ဂျက်အစည်းအဝေးအထိ ပါလီမန်လွှတ်တော်သို့ တက်ရောက်ခဲ့၏။
ထိုသို့ နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်ယင်း ဦးချစ်လှိုင်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ (၁၃၁၄ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၄ ရက်နေ့) နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန် တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဘောင်ဒရီလမ်း (အမှတ် ၁၈၅) နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။
ဦးချစ်လှိုင်၌ ဖြောင့်မှန်ရိုးသား သော စိတ်ဓာတ်နှင့် အလှူပေးရက်ရောသော စေတနာများ ရှိသည်။
မိသားစု ကွယ်လွန်သွားသောခါတွင် ဇနီးဒေါ်အိနှင့် သမီး ၂ ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ဒေါ်နှင်းမြသည် ဦးချစ်လှိုင်၏ နှမအရင်း ဖြစ်သည်။
ဒေါ်နှင်းမြ (၁၈၈၇-၁၉၇၄) သည် မြန်မာ့ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် ဖြစ်သည်။
နိုင်ချစ်သောင်း (၁၈၉၉- ၁၉၈၇) သည် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) နှင့် သီရိပျံချီဘွဲ့ရ ဓာတုဗေဒမင်းကြီးနှင့် ဝန်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ ပညာရေးစသော အဖွဲ့အစည်းများ တွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ နိုင်ချစ်သောင်းကို ၁၈၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကိုလိုနီခေတ် မော်လမြိုင်မြို့ ကတိုးကော့နှပ်ရွာ၌ အဖ နိုင်အောင်ဒွန်းနှင့် အမိ ဒေါ်မြမေတို့ကမွေးဖွားသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ မွန်လူမျိုးဖြစ်သည်။
မော်လမြိုင်မြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားရာ ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် သတ္တမတန်း စာမေးပွဲကို ထူးချွန်စွာအောင်မြင်သဖြင့် အထက်တန်းပညာ စကောလားရှစ်ဆု ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ၁ဝ တန်းစာမေးပွဲကို ဘာသာရပ် ရှစ်ဘာသာရှိသည့် အနက် ခုနစ်ဘာသာ ဂုဏ်ထူး (အင်္ဂလိပ်စာ၊ စိတ်ကြိုက် အင်္ဂလိပ်စာ၊ မြန်မာစာ၊ ပါဠိ၊ သင်္ချာ တစ်၊ သင်္ချာနှစ်၊ ပထဝီ) ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြန်သောကြောင့်ကော လိပ်တက်ရန် ပညာသင်ဆုရရှိခဲ့ပြန်သည်။
ပညာရေး ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ဥပစာတန်းကို သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒဘာသာရပ်များ၌ဂုဏ် ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြန်ပြီး ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်သိပ္ပံဘွဲ့ကိုဓာတုဗေဒ ဂုဏ်ထူးတန်းဖြင့် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့ပြန်သည်။
သိပ္ပံဘွဲ့စာမေး ပွဲဖြေဆိုရာ၌ တစ်တန်းလုံး အမှတ်အများဆုံး ရသဖြင့်ဦးရွှေလေး ၏ ရွှေတံဆိပ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားပညာတော်သင် ဆုကိုလည်းရရှိခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့သွားရောက်၍ အင်ပီရီယာ ကောလိပ်နှင့်တော်ဝင် သိပ္ပံကောလိပ်၌ ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ရသည်။
ဓာတုဗေဒ ပညာရပ်များကို ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၂၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၈ ခုနှစ်အတွင်း ဓာတုဗေဒပညာရပ်ကို သုတေသနပြုခဲ့သဖြင့် မဟာ သိပ္ပံ (သုတေသန) ဘွဲ့ကို လန်ဒန် တက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်။
ထို့ပြင် D.I.C, A.R.C.S နှင့် F.C.S ဘွဲ့များကို လည်းရရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း ထို့နောက် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဓာတု ဗေဒဌာန၌ လက်ထောက် ကထိကအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ဓာတုဗေဒ မင်းကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံ ခဲ့ရသည်။
နိုင်ချစ်သောင်းသည် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့် အစိုးရလက်ထက် တွင် စက်မှုလက်မှု၊ သတ္တုတွင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် အိမ်စောင့်အစိုးရ သက်တမ်းပြီးဆုံး၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဟောင်း ဦးနုလက်ထက်တွင် အကြံပေးကော်မတီ လူကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။