kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လစ္စဗွန်မြို့သည် ရှေးပဝေဏီအခါက ဖီနီရှန်လူမျိုး တို့စတင် တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၍ ရောမလူမျိုးများက ထိုမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခြင်းမပြုမီကပင် စည်ကားလျက်ရှိခဲ့ပေသည်။
၇၁၁ ခုနှစ်မှ ၁၁၄၇ ခုနှစ်တိုင်အောင် ထိုမြို့မှာ မူးဝါးလူမျိုး တို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရ၏။
၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် တရီးဇားမိဖုရား၏ သားတော် ပေါ်တူဂီမင်းသား ပထမအယ်လဖုန်းဆိုးသည် လစ္စဗွန်မြို့ကို မူးဝါးလူမျိုးတို့လက်မှ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက် အောင်မြင်ရာတွင် ထိုမြို့သည်လည်း ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်လာလေသည်။
လစ္စဗွန်မြို့သည် တေးဂပ်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင်ရှိ၍ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ကိုးမိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်။
ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည် သာမက ဥရောပတိုက်တစ်ခုလုံးတွင် အနောက်ဘက်အကျဆုံး ပင်လယ်ဆိပ် ကမ်း မြို့ကြီးတစ်မြို့လည်းဖြစ်၍ ထင်ရှားသည်။
တေးဂပ်မြစ်သည် လစ္စဗွန်မြို့အလွန်တွင် ကျယ်ဝန်းသော ရေအိုင်ကြီးသဖွယ်ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိ၏။
၁၁ မိုင်မျှ ရှည်လျားလျက် လေးမိုင်မှ ရှစ်မိုင်အထိကျယ်ဝန်း၏။
သို့ဖြစ်၍ လစ္စဗွန်မြို့သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် အကောင်းဆုံး သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း တစ်ခုအဖြစ်ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။
သင်္ဘောဆိပ်များသည် မြောက်ဘက်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်ငါးမိုင်မျှရည်လျား၏။
ထိုဆိပ်ကမ်း ဒေသများမှနေ၍ မျှော်ကြည့် လိုက်လျှင်လည်း ဖြူနေသော တိုက်တာအိမ်ရာများ၊ စိမ်းလဲ့လဲ့ သစ်ပင် များ၊ အုံ့ဆိုင်းညိုမှိုင်းလျက်ရှိသော လမ်းကြီးများသည် နှမ်းဖတ်ကျောက် အတိပြီးသော 'ဆင်တြာ' ခေါ် တောင်တန်းကြီးများကို နောက်ခံပြုလျက် အဆင့်ဆင့် အသွယ်သွယ် တည်ရှိလျက်နေသည်မှာ လစ္စဗွန်မြို့၏ သဘာဝ အလှကို ကူညီဖြည်းစွမ်းနေသည့်ပမာ တူလှသည်။
လစ္စဗွန်မြို့သည် ယုခခေတ်၌ ပြန်လည်ဆောက်လုပ် ထားသော မြို့ဖြစ်၏။
၁ရ၅၅ ခုနှစ်က အကြီးအကျယ် တုန်လှုပ်သော မြေငလျင်၏ ဒဏ်ကြောင့် မြို့သူမြို့သားသုံးသောင်းကျော်မျှ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီးလျှင် မြို့တစ်မြို့လုံးလိုလိုပင် ပျက်စီးခဲ့ဖူးရာ မြို့တော်ဟောင်း၏ သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းမျှသာ အကောင်းကျန်ရစ်ခဲ့၏။
သို့သော်လည်း ရှေးခေတ်၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အဆောက်အအုံများကိုမူကား ထိုကြွင်းကျန်သော ရပ် ကွက်၌ပင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။
ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းကြီးမှာ ၁၁၅ဝ ပြည့်နှစ်ကပင် တည်ဆောက်ပြီး စီးခဲ့သော အဆောက်အအုံကြီးဖြစ်၏။
ထိုကျောင်းကြီးထဲတွင် စိန်ဗင်းဆင့်ဘုန်းတော်ကြီး၏ သင်္ချိုင်းဂူကို ယခုတိုင် တွေ့မြင်နိုင်၏။
ကျောင်းဝင်းထဲ၌ တောကျီးကန်း ငှက်မောင်မယ်တစ်စုံကို တွေ့မြင်နိုင်၏။
ထိုငှက်မောင်မယ်ကား သုံးရာစုနှစ်များအတွင်းက ဘုန်း တော်ကြီး၏ သင်္ဘောကို လစ္စဗွန်မြို့သို့ ရောက်အောင် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြကာ ခေါ်ယူခဲ့ကြသော ငှက်တို့မှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာကြသော ငှက်မောင် မယ်ဖြစ်သည် ဟုအဆိုရှိ၏။
လစ္စဗွန်မြို့တွင်းရှိလမ်းများသည် ကျယ်ဝန်းဖြောင့်တန်း၏။
အထူး သဖြင့် လွတ်လပ်ရေးရိပ်သာ လမ်းမကြီးကား အကျယ်ပေသုံးရာမျှရှိလျက် အလျားတစ်မိုင်မျှရှည်လျား သည့်ပြင် လမ်းမကြီး၏အလယ်တွင် အရိပ် ဆာယာကောင်းမွန်လှသော သစ်ပင်တန်းကြီးနှစ်တန်းဖြင့် အလွန်ပင်လှပတင့် တယ်လှပေ၏။
ဤလမ်းကို လွတ်လပ်ရေးရိပ်သာဟု ခေါ်တွင်ရသည်မှာ ၁၆၄ဝ ပြည့်နှစ်က ပေါ်တူဂီနိုင်ငံသည် စပိန်တို့ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ခြင်းကိုအထိမ်းအမှတ်ပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်၏။
လစ္စဗွန်မြို့၏ ပန်းဥယျာဉ်မှာ ဥရောပတိုက်၌အလှပဆုံးဥယျဉ် တစ်ခုဖြစ်လေသည်။
မြို့ထဲ၌ ဆေးဆိုးလုပ်ငန်း၊ ပိုးထည်သိုးမွေးထည်၊ ဝါဂွမ်းထည်များရက်လုပ်သည့်လုပ်ငန်း၊ အိုခွက်လုပ်ငန်း၊ ဆပ်ပြာလုပ်ငန်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ ဓာတ်သတ္တုဆိုင်ရာလုပ်ငန်း၊ ဘိလတ်မြေလုပ်ငန်း၊ ဖော့ဆို့လုပ်ငန်းနှင့် စည်သွပ် အစားအသောက်လုပ်ငန်းများရှိကြ၏။
လစ္စဗွန်မြို့သည် ကြီးကျယ်စည်ကားသော မီးရထားလမ်း ဗဟိုဌာနလည်းဖြစ်၏။
ထိုမြို့၏ ငါးဖမ်းခြင်းလုပ်ငန်း သည်အထူးကြီးကျယ်ပေသည်။
လူဦးရေမှာ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်းခေါင်စာရင်းအရ ၈၂၅၈ဝဝ ယောက် ခန့်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ဥရောပရှိ မြို့များ။
ဖရန်စ် လစ်(စ်)တ် ( ) သည် ဟန်ဂေရီလူမျိုး တေးရေးဆရာ၊ စန္ဒရားတီးခတ်သူ၊ ဂီတအသင်ဆရာနှင့် အော်ဂန်တီးခတ်သူဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် သူသည် ပရဟိတသမားနှင့် စာရေးဆရာအဖြစ်နှင့်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
သူအား သမိုင်းတစ်လျှောက် အကျွမ်းကျင်ဆုံးသော စန္ဒရားဆရာဟု ပညာရှိတို့ကဆိုကြသည်။
ဘဝအကြောင်း ဖရန့် လဇ္ဇသည် ၁၈၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ ရေဒင်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ရာ ငယ်စဉ်ကချူခြာလှသည်။
တစ်ခါက သူ့အားသေပြီဟုထင်ကြ၍ လက်သမားများကို ခေါ်ငင်လျက် ခေါင်းစပ်ရန် တိုင်းထွာသောအခါမှပင် မသေသေးကြောင်းသိကြရ၏။
သူ၏ဖခင်မှာ စာရင်းကိုင်အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်နေသော်လည်း တူရိယာပညာကို အတော်အတန် တတ်မြောက်သဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် သူ့အား ဂီတပညာကို သင်ပေးခဲ့လေသည်။
လဇ္ဇသည် အသက် ကိုးနှစ်အရွယ်က ပွဲသဘင်တစ်ခု၌ အသုံးတော်ခံခဲ့ရရာ ကမ္ဘာကျော် ဂီတဆရာကြီး ဘီသိုဗင်ပင်လျှင် များစွာနှစ်သက်လှသဖြင့် လဇ္ဇအား ပွေ့ဖက်နမ်းရှုတ်ခဲ့ဖူးလေသည်။
ထိုနောက် ဟန်ဂေရီမှူးမတ်များက ငွေကြေးစုဆောင်း၍ အကုန်အကျခံကာ ဂီတပညာ သင်ယူစေရန် ဗီယင်းနားမြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့လေသည်။
ဗီယင်းနားမြို့တွင် ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင် ပညာဆည်းပူးနေစဉ်အတွင်း၌ ပွဲပေါင်းများစွာတွင် ပါဝင်သီဆိုတီးပြခဲ့ရာ လူတိုင်းနှစ်သက်၍ ချီးကျူးခြင်းခံခဲ့ရသည်။
သူ၏ ပါရမီကြောင့် သူ့အား ဟန်ဂေရီပြည်ဖွား အံ့ဖွယ်တစ်ပါး ဟုပင် အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။
၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ဖခင် ကွယ်လွန်သောအခါ လဇ္ဇသည် ၁၇ နှစ်မျှသာရှိသေးသော်လည်း နာမည်ကျော်ကြားလှသဖြင့် သူ၏မိခင်အား သူတတ်သောပညာဖြင့် လုပ်ကျွေးရန် မခဲယဉ်းတော့ပေ။
အီတလီနိုင်ငံမှ ကမ္ဘာကျော်တယောဆရာကြီး ပါဂါနီနီသည် တယောပညာတွင် သူမတူအောင်ထွန်းပေါက်ကျော်ကြားသကဲ့သို့ပင် လဇ္ဇသည် စန္ဒရားပညာတွင် တစ်ဖက်ကမ်းခတ် တတ်ရမည်ဟု စိတ်ပြဋ္ဌာန်းလျက် မနေမနားအားထုတ်သင်ကြားလေသည်။
သူ၏ဝီရိယဇွဲကြောင့် ယခုတိုင်စန္ဒရားပညာတွင် လဇ္ဇကို မှီသူမရှိခဲ့သေးချေ။
နောက်နှစ်များတွင် ၁၅ နှစ်ပတ်လုံး သူအသုံးတော်ခံရာ အရပ်တိုင်း ဩဘာသံမစဲတော့ပေ။
တစ်ခါသော် ဗီယင်းနားမြို့သို့ သွားရောက်အသုံးတော်ခံခဲစဉ်က ဩစတြီးယားဧကရာဇ်ထံမှ မှူးမတ်ဘွဲ့ထူးတစ်ခုကိုပင် ရရှိခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်အတွင်းတွင် ကမ္ဘာကျော် ဂီတဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ရှိုပန်၊ ရောဗတ်ရှူးမန်းစသည့် ပညာရှင်ကြီးများနှင့် ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့လေသည်။
thumb|လစ်(စ်)တ် ၏ဓာတ်ပုံ (မတ်လ ၁၈၈၆) လဇ္ဇသည် အပေးအကမ်း ရက်ရောသူဖြစ်သဖြင့် သူ၏မိတ်ဆွေ ပညာသည်များအား အဘက်ဘက်က ကူညီခဲ့လေသည်။
၁၈၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ သူရသမျှ ဝင်ငွေများအားလုံးလိုလိုကိုပင် ပေးလှူပစ်ခဲ့လေသည်။
ဂီတဆရာကြီးဗေးထိုးဗင်၏ အထိမ်းအမှတ် ရုပ်တုဖြစ်မြောက်ရေးတွင် ငွေလိုနေသော အခါ သူ၏အိတ်ထဲကပင် စိုက်ထုတ်ပေးလှူခဲ့သည်။
သူ၏မွေးဖွားရာဇာတိအရပ်တွင် ဆင်းရဲသားများအား ထောက်ပံ့ရန် အမြဲတမ်းရန်ပုံငွေ ဖွင့်လှစ်၍ ကူညီထောက်ပံ့ခဲ့ပေသည်။
၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြပွဲအလုပ်များကိုစွန့်၍ နန်းတော်တွင် ဂီတညွှန်ကြားသူအဖြစ် အမှုထမ်းပြီးလျှင် ငယ်ရွယ်သူ ဂီတပညာရှင်များအား အစစအရာရာ အကူအညီပေး၍ ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
လဇ္ဇသည် သူ့ခေတ်က တေးသီချင်းစပ်ဆိုသီကုံးသူများကဲ့သို့ မထင်ရှားခဲ့သော်လည်း သာယာနာ ပျော်ဖွယ်ဖြစ်သည့် တီးကွက်များကို ထားခဲ့နိုင်လေသည်။
ဟန်ဂေရီ ပြည်သူပြည်သားများနှင့်လိုက်အောင် သူသည် စန္ဒရားတူရိယာ တီးကွက်ဆန်းများကို သာမန်တတ်ရုံနှင့် မတီးနိုင်၊ စန္ဒရားကို တကယ်နိုင်နင်းစွာ တတ်မြောက်သူ များသာလျှင် တီးနိုင်ကြ၏။
လဇ္ဇသည် အယူဝါဒဆိုင်ရာတွင် အထူးရိုသေ ကိုင်ရှိုင်းသူဖြစ်သည့်အတိုင်း ၁၈၆၅ ခုနှစ် အသက် ၅၄ နှစ် အရွယ်တွင် သာသနာ့ဝန်ထမ်းအဖြစ် ဘုန်းကြီးဝတ်ခဲ့၍ မသေမီ ၂၁ နှစ်ပတ်လုံး ရောမ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းကြီးတွင် ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးအဖြစ်ဖြင့် နေထိုင်ခဲ့လေရာ ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟန်ဂေရီ ဂီတပညာရှင်များ။
ဗြိတိသျှနိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ် ပေါင်းများစွာကစ၍ ကွန်ဆားဗတစ်ပါတီနှင့် အတိုက်အခံ အာဏာလုဖက် ဖြစ်ခဲ့သော လစ်ဗရယ်ပါတီသည် ပထမတွင် ဝှစ် ပါတီအမည်ဖြင့် ထင်ရှားလေသည်။
လစ်ဗရယ်ဟူသော နာမည်ကို ၁၈၁၅ ခုနှစ်လောက်တွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်ကျမှသာ ပါတီ၏နာမည်အဖြစ်ဖြင့် အတိအကျ လက်ခံသုံးစွဲကြ၏။
ယင်းသို့ ပါတီ၏နာမည်ပြောင်းခြင်းသည် ပါတီ၌နှစ်ပေါင်းများစွာကြီးစိုး ခဲ့သော ဝှစ်အထက်တန်းစားများ၊ အရင်းရှင်များနေရာ၌ နိုင်ငံရေးအမြင် ကျယ်သော စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များ ရောက်လာခြင်းကို အမှတ်သညာ ပြုခြင်းပင် ဖြစ်လေတော့သည်။
လစ်ဗရယ်ဟူသော အင်္ဂလိပ်စကား၏အနက်မှာ မတွန့်တိုသော၊ ရက်ရောသောဖြစ်၏။
အမှန်အားဖြင့်လည်း လစ်ဗရယ်ပါတီဝင်များသည် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးများ၌ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို လိုလားသူများဖြစ်လေသည်။
အစဉ်အလာကို တော်လှန်ရန် ဝန်မလေးသူများ လည်း ဖြစ်လေသည်။
လစ်ဗရယ်ပါတီသည် ၁၈၃၁ ခုနှစ် ပြုပြင်ရေးအက် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့် နိုင်ငံရေးအာဏာကို လက် ဝယ်ရရှိကာ အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ခေါင်းဆောင်များမှာ အားဂရေး၊ အား ရပ်ဆယ်၊ လော့ပါးမာစတန်၊ ဂလက်စတုန်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။
၁၈၈၅-ခုနှစ်၌ ဟုမ္မရူးဥပဒေကြမ်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပါတီတွင် အတွင်းသဘောကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်တွင် နိုင်ငံရေးအာဏာကို လက် လွှတ်လိုက်ရလေသည်။
တစ်ဖန် ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အထိ အစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ ၁ဝ နှစ်ခန့် နိုင်ငံရေးအာဏာရရှိ၍ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရပြန်လေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးသောအခါ ပါတီမှာ အလွန်အင်အား နည်းလျက်ရှိနေသည်။
ပါတီလုပ်ငန်းစဉ်များမှာ များသောအားဖြင့် ဆောင် ရွက်ပြီးဖြစ်ခဲ့၍ ကျန်နေသော လုပ်ငန်းရပ်များကိုလည်း နိုင်ငံက စိတ်ဝင် စားခြင်းမရှိတော့သဖြင့်လည်းကောင်း၊ လေဘာပါတီမှလည်း တစ်စတစ်စ လစ်ဗရယ်ပါတီထက် အင်အားတောင့်တင်းလာကာ အတိုက်အခံပါတီအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရသည့်အခြေသို့ပင် ရောက်ရှိခဲ့သဖြင့်လည်းကောင်း လစ်ဗရယ် ပါတီသည် တဖြည်းဖြည်း နာမည်မှေးမှိန်သွားရလေသည်၊ အခြားထင်ရှားသော လစ်ဗရယ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများမှာ ဂျိမ်း ဖောက်၊ ရစ်ချတ်ကော့ဗဒင်၊ ဂျွန်ဗရိုက်၊ အိပ်အိပ် အက်စကွစ်နှင့် ဒေးဗစ် လွိုက်ဂျော့တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကင်းလိပ်ချော (Skink, Scincidae) သည် ကိုယ်ထည်ပြောင်ချောသည့် တွားသွားသတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ကဏ္ဍ:တွားသွားသတ္တဝါများ။
လစ်ဗာဝတ်ပင်များသည် စွတ်စိုထိုင်းမှိုင်းသော ရာသီဥတုကို နှစ်သက်ကြသဖြင့် ချမ်အေးသော တောင်ထိပ်များ၊ စိုစွတ်သော မြေကွက်လပ်များ၊ လောင်းရိပ်ရှိသော နေရာများနှင့် သစ်တုံးများပေါ်တွင် အများအပြား ပေါက်လေ့ရှိကြသည်။
လစ်ဗာဝတ် တစ်ပင်လုံးသည် သစ်ရွက်ကဲ့သို့ ပြားချပ်၍နေပြီးလျှင် ဘေးပတ်လည်တွင် အဝိုက်ဝိုက်ဖြစ်၍ နေသည်။
အပွင့်မပွင်သည့်အပြင် ပင်စည်နှင့်အရွက်ဟူ၍လည်း သီးခြားမရှိချေ။
ထိုသို့ဖြစ်နေသောကြောင့် သစ်ပင် သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးတစ်ခုခုတွင် ကပ်၍ ပေါက်ရောက်နိုင်ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
လစ်ဗာဝတ်ပင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လူ၏အသည်းနှင့်တူခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် 'လစ်ဗာဝတ် (အသည်းပန်း)' ဟုတွင်ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လစ်ဗာဝတ်ပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၈ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်။
လစ်ဗာဝတ်ပင် အမြောက်အမြားသည် သေးငယ်ကြသည်သဖြင့် လူတို့၏ လျစ်လျူရှုခြင်းကို ခံကြရလေသည်။
အချို့သည် ရေညှိပင်နှင့် တူလှသဖြင့် ရေညှိပင်များဟုပင် မှတ်ထင်တတ်ကြသည်။
အချို့ လစ်ဗာဝတ်အပင်များကမူ ထင်ရှားကြပြီးလျှင် အပေါ်ပိုင်းအရောင်မှာ များသောအားဖြင့် အစိမ်းနုရောင်ဖြစ်သည်။
အောက်ပိုင်းတွင် ကား အဖြူရောင်ဖြစ်၍ ရိုင်ဇွိုက်ခေါ် အမြစ်ငယ် အမွေးနုကလေးများ ရှိသည်။
အစိမ်းရောင်ဖြစ်သော ကျောပိုင်းတွင် အချို့လစ်ဗာဝတ်မျိုး၌ ဂျင်မီ ခေါ် စည်ပိုင်းပုံသဏ္ဌာန် အင်္ဂါကလေးများရှိသည်။
ထိုစည်ပိုင်းပုံ အင်္ဂါကလေး များထဲတွင် ဂျင်မီခေါ် မျိုးစေ့ကလေးများရှိသည်။
ထိုဂျင်မီကလေးများသည် လစ်ဗာဝတ်အပင်သစ်များ ပြန့်ပွားရန်အတွက် မျိုးစေ့ဖြစ်သည်။
အချို့ လစ်ဗာဝတ်များတွင်မူ အပင်၏ ကျောဖက်တွင် ထီးပုံသဏ္ဌာန် အတက်ကလေးများ ထပ်၍ပေါက်သည်။
အတက်ကလေးများအချို့တွင် အမအင်္ဂါရှိ၍ အချို့ တွင် အဖိုအင်္ဂါရှိသည်။
အဖိုနှင့်အမ တွေ့ထိကြခြင်းဖြင့် မျိုးမှုန်များဖြစ်လာသည်။
မျိုးမှုန်များ မြေကြီးပေါ်တွင် ပြန့်ကြဲ၍ အပင်သစ်များ ထပ်၍ ပေါက်လေသည်။
လစ်ဗာဝတ်သည် ဟီပက်တီစီး မျိုးပေါင်းတွင် ပါဝင်လေသည်။
thumb|ဒေးဗစ် လစ်ဗင်းစတုန် လူဖြူတို့ မရောက်မပေါက်ဘူးသော အာဖရိကတိုက်၏ တောကြီးမြက်မည်းအတွင်းသို့ စွန့်စားသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့သော သာသနာပြုသူရဲကောင်းကြီး ဒေးဗစ်လစ်ဗင်း စတုန်း သည် ၁၈၁၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စကော့တလန်နိုင်ငံ၊ လန်နတ်ရှိုင်ယာနယ်၊ ဗလန်တိုင်ယာရွာ၌ ဖွားမြင်သူ ဖြစ်လေသည်။
မိဘများမှာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသဖြင့် ၁ဝ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဒေးဗစ်သည် ဇာတိရပ်ရွာရှိ purple ချည်စက်တစ်ခုသို့ ဝင်ရောက်အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသော်လည်း သူ၏ မနေမနား လုံ့လထုတ်မှုကြောင့် ၂၃ နှစ်အရွယ်တွင် ဂလတ်စဂိုမြို့ရှိ အင်ဒါဆင်ကောလိပ်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ပညာသင်ကြား နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဆေးပညာ၊ ဂရိစာပေနှင့် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များကို သင်ယူပြီးနောက် ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ကာ လန်ဒန်သာသနာပြုအသင်းကြီးသို့ ဝင်လေသည်။
ထိုနောက် ဂလတ်စဂိုမြို့သို့ ပြန်လာကာ ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရယူခဲ့၏။
လစ်ဗင်းစတုန်း သည် တရုတ်နိုင်ငံဘက်သို့သွားလိုသော အာသီသ ရှိခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် လန်ဒန်သာသနာပြုအသင်းကြီးက သူ့အား အာဖရိကတိုက်သို့ စေလွှတ်ခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်က သူသွားရမည့်နေရာမှာ လူတို့မရောက်မပေါက်ဘူးသေးချေ။
သို့ရာတွင် လစ်ဗင်းစတုန်းသည် ထိုအခါက အာဖရိကကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌ တွင်ကျယ်လျက်ရှိသော ဆိုးရွားကြမ်းကြုတ်လှသည့် ကျွန်းကုန်ကူးခြင်းအလေ့ကို တားဆီးပိတ်ပင်လိုစိတ်ကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ အာဖရိကတိုင်းရင်းသား လူရိုင်းများအား ခရစ်ယာန် အယူဝါဒကို လက်ခံစေလို၍ တစ်ကြောင်းကြောင့် အာဖရိကတိုက်သို့သွားရန် သဘောတူခဲ့ပြီးလျှင် ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်္ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ကမ်းခြေမှ ထွက်ခွာခဲ့လေသည်။
သူသည်ရှေးဦးစွာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝ ခန့်က ဗက်ချူအား နားလန်းနယ်တွင် ရောဗတ်မော့ဖတ်ဆိုသူ ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သော ကူရူမန်သာသနာပြုစခန်းသို့သွားရ၍ ထိုမှတစ်ဆင့် အာဖရိကတိုက်အတွင်းဘက်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေရင်း ခရီးဆက်လက်ထွက်ခဲ့လေသည်။
လစ်ဗင်းစတုန်းသည် ကိုးနှစ်လုံးလုံး ဗက်ချုအားနာလန်းနယ်အတွင်း တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စူးစမ်းရှာဖွေသွားလာရင်း သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့နေစဉ် တစ်ခါသော် ခြင်္သေ့အကိုက်ခံရသဖြင့် ဒဏ်ရာပြင်းစွာရခဲ့သေး၏။
ထိုအချိန်အတွင်းမှာပင် ကူရူမန်သာသနာပြုစခန်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သူသာသနာပြု ဆရာကြီးမော့ဖတ်၏ သမီး မေရီမော့ဖတ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီးလျှင် မာဗွတ်ဆာအရပ်တွင် အခြေစိုက်ကာ အတန်ကြာနေထိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအရပ်တွင် သူ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများမှာ များစွာအောင်မြင်ခဲ့ရုံမက သနားကြင်နာစွာ ဆက်ဆံမှုကြောင့် တိုင်းရင်းသားအားလုံးကပင် ချစ်ခင်ကြည်ညိုကြ၏။
သို့ရာတွင် လစ်ဗင်းစတုန်းမှာ ဗီဇကပင် စူးစမ်းရှာဖွေ ခရီးထွက်လိုသော စိတ်ဓာတ်ပါခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် လူသူမရောက်မပေါက်သေးသော ကျယ်ပြောလှသည့် အာဖရိကတောကြီးမြက်မည်းအတွင်း လှည့်လည်သွားလာရန် အမြဲကြံစည်စိတ်ကူးခဲ့လေည်။
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မာဗွတ်ဆာမှ ထွက်၍မြောက်ဘက်မိုင် ၄ဝ ကွာရှိ ခုန်နွမ်းအရပ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့၏။
ထိုအရပ်တွင် တစ်နှစ်မျှနေပြီးနောက် အနောက်ဘက် မိုင် ၄ဝ အကွာရှိ ကိုလိုဗင်းအရပ်သို့ရွှေ့ပြောင်း၍ နေထိုင်ခဲ့ပြန်၏။
သူသွားရာအရပ်သို့ တိုင်းရင်းသားများစွာတို့လည်း လိုက်ပါနေထိုင်ကြလေသည်။
သူတို့ ရောက်ရှိနေသောနေရာမှ မြောက်ဘက်ဝေးလံလှစွာသောနေရာတွင် ရေအိုင်ကြီးတစ်အိုင်ရှိကြောင်း တိုင်းရင်းသားများထံမှ ကြားသိရကတည်းက လစ်ဗင်းစတုန်းသည် ထိုရေအိုင်ကြီးဆီသို့ အရောက်သွားရန် ဆုံးဖြတ်၍ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စူးစမ်းရှာဖွေရင်း ခရီးထွက်ခဲ့ကြရာ ၁၈၄၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ငါမီရေအိုင်သို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။
(သူနှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး အော့စဝဲနှင့် မန်ဂိုးမာရေးဆိုသူတို့ ပါ၏။
) ထိုမှတစ်ဆင့် ဆက်လက်ကာ ခရီးထွက်ခဲ့ပြန်ရာ လူဖြူတို့မရောက်ဖူးသေးသော နေရာများစွာတို့ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ကိပ်တောင်းမြို့သို့ ချောမောစွာဆိုက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
ကိပ်တောင်းမြို့မှတစ်ဆင့် သူ၏ဇနီးကို အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပြန်ပို့ပြီးလျှင် အာဖရိကတိုက်အတွင်းဘက်သို့ ခရီးဆက်၍ထွက်ခဲ့ပြန်သည်။
ရောက်ရာအရပ်တွင် သူ့အားတိုင်းရင်းသားများက ကြည်ဖြူစွာလက်ခံကြသဖြင့် သူ၏လုပ်ငန်းမှာ တောက်လျှောက် အောင်မြင်သည်ချည်းဖြစ်၏။
သာသနာပြုစခန်းလုပ်ရန်အတွက် ကျန်းမာရေးနှင့် သင့်လျော်သော နေရာအနှံ့အပြား ရှာဖွေရွေးချယ်ရာတွင် စက်စီယင်ခေါ် အာဖရိကယင်ကောင်များမှ ကင်းလွတ် ရာကိုမတွေ့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေသို့လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့လည်းကောင်း သွားလာပေါက်ရောက်နိုင်မည့်လမ်းကို ရှာဖွေရလေတော့သည်။
၁၈၅၄ ခုနှစ်၊ မေလတွင် လစ်ဗင်းစတုန်းသည် အဖျားရောဂါဖိစီးလျက် ငတ်ပြတ်လုမတတ်ဖြစ်ပြီးမှ လိုအန်ဒါသို့ရောက်ခဲ့၏။
(လိုအန်ဒါမှနေ၍ သူ၏ ခရီးထွက်မှတ်တမ်းများကို အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ တော်ဝင်ပထဝီဝင်အသင်းကြီးသို့ ပေးပို့ခဲ့ရာ ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆုတံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။
) လိုအင်ဒါတွင် လေးလခန့်နားပြီးလျှင် ဆက်လက်ခရီးထွက်ပြန်ရာ ၁၈၅၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ဒီလိုလိုရေအိုင်ကြီးကို တွေ့ရှိရလေသည်။
ထိုနေရာမှတစ်ဖန် ရိက္ခာဖြည့်တင်းရန် လင်ယန်တေမြို့သို့ပြန်ကာ ဆက်လက်ခရီးထွက်ရာ ဇမ်ဗီဇီမြစ်ပေါ်ရှိ ကြီးမားသောရေတံခွန်ကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရလေသည်။
ထိုရေတံခွန်ကြီးကို ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးအား ဂုဏ်ပြုသည့် အနေဖြင့် ဝိတိုရိယ ရေတံခွန်ကြီးဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့၏။
၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗင်းစတုန်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပြန်လာကာ အာဖရိကတိုက်တွင် သူနေခဲ့သော ၁၆ နှစ်တာအတွင်း တွေ့မြင်ခဲ့ရသမျှကို ကျမ်းတစ်စောင်ပြုကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗင်းစတုန်းသည် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များဆိုင်ရာ ဗြိတိသျှကောင်စစ်ဝန်နှင့် အာဖရိကတိုက်အရှေ့ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းသို့ လှည့်လည်စူးစမ်းရှာဖွေမည့် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ဖြင့် အာဖရိကတိုက်သို့ ရောက်ခဲ့ပြန်လေသည်။
ဇမ်ဗီဇီမြစ်ဝမှ အာဖရိကမြေပေါ်သို့ တက်ခဲ့ပြီးလျှင် စူးစမ်းရှာဖွေရန် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ၁၈၉၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် နျာစာရေအိုင်ကြီးကို တွေ့ရှိရပြန်သည်။
၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်းက သူနှင့်အတူ လိုက်ပါလာသူတို့က ပြန်လိုကြသောကြောင့် ထိုသူများကို ပြန်ပို့နေရသည်နှင့် အချိန်ကုန်ခဲ့၏။
၁၈၆၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင်ကား လစ်ဗင်းစတုန်း၏ဇနီးနှင့် အမျိုးသားသာသနာပြုအဖွဲ့ဝင်များသည် ဇမ်ဗီဇီမြစ်ဝသို့ ရောက်လာကြလေသည်။
ထိုအဖွဲ့နှင့်အတူ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ဧပြီလ၊ ၂၇ ရက်နေ့၌ ရှူပန်ဂါမြို့သို့ အရောက်တွင် သူ၏ဇနီး အနိစ္စရောက်လေသည်။
သူနှင့်အတူပါလာသူများထဲမှ ညီတော်သူ ချားလစ်ဗင်းစတုန်းမှာလည်း မကျန်းမမာဖြစ်သောကြောင့် ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ပို့လိုက်ရ၏။
၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗင်းစတုန်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။
အမျိုးမျိုးသောအကြောင်းများကြောင့် အာဖရိကတိုက်သို့ ပြန်သွားရန်မရည်ရွယ်တော့သော်လည်း သူခရီးလှည့်လည်သွားလာ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်းဖြင့် ရရှိသောအကျိုးထူးများကို သိမြင်သူများက ငွေကြေးအလုံအလောက်ထောက်ပံ့ကာ လစ်ဗင်းစတုန်းအား အာဖရိကတိုက်အတွင်း စူးစမ်းရှာဖွေရန် စေလွှတ်ကြပြန်လေသည်။
လစ်ဗင်းစတုန်းသည် သူမတွေ့ခဲ့သေးသော နိုင်းမြစ်ဖျားကိုရှာဖွေရန် အာသီသကလည်းရှိသဖြင့် ထိုသို့စေလွှတ်သည်ကို သဘောတူကာ ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ် အာဖရိကတိုက်သို့ ရောက်ခဲ့ပြန်လေသည်။
ဤအကြိမ်တွင် လစ်ဗင်းစတုန်သည် ရိုဗူးမာမြစ်ဝမှ တန်ဂန်ယီးက ရေအိုင်ကြီးဒေသ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသို့ ခရီးတစ်ထောက်ပြီးတစ်ထောက် ဆက်၍ထွက်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာမျှ သူ၏သတင်းကို မကြားရဘဲ နေခဲ့လေသည်။
ထိုအခါအချို့က လစ်ဗင်းစတုန်း သေဆုံးပြီဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့က အာဖရိကအလယ်ပိုင်းတွင် အသက်ရှင်လျက်ရှိနေသေးသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြလေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယော့ဟာရယ် သတင်းစာကမူ လစ်ဗင်းစတုန်း မသေသေးကြောင်း ရေးသားဖော်ပြခဲ့ရုံသာမက ခိုင်မာသော သက်သေခံ အထောက်အထားများရရှိစေရန် အိပ်အမ်စတန်လေဆိုသူအား ငွေကြေးအမြောက် အများ အကုန်အကျခံကာ အာဖရိကတိုက်သို့စေလွှတ်၍ လစ်ဗင်းစတုန်းအား တွေ့အောင် အရှာခိုင်းခဲ့လေသည်။
စတန်လေလည်း အာဖရိကတိုက်အတွင်းပိုင်းသို့ ခက်ခက်ခဲခဲနှင့် စွန့်စားကာ သွားရောက်ပြီးလျှင် ရှာဖွေခဲ့ရာ နောက်ဆုံး၌ လစ်ဗင်းစတုန်းကို အူးဂျီးဂျီးတွင် တွေ့ခဲ့လေသည်။
လစ်ဗင်းစတုန်းနှင့် စတန်လေတို့သည် တန်ဂန်ယီးက ရေအိုင်ကြီး၏ မြောက်ဘက်ဖျားသို့ စူးစမ်းရှာဖွေသွားရောက်ခဲ့ကြသေး၏။
စတန်လေသည် လစ်ဗင်းစတုန်းအား အင်္ဂလန်ပြည်သို့ပြန်ရန် ပြောသော်လည်း မရသဖြင့် လစ်ဗင်းစတုန်းမသေကြောင်း ခိုင်လုံသော အထောက် အထားများကိုယူ၍ လစ်ဗင်းစတုန်းအားလည်း ရိက္ခာနှင့် ပစ္စည်းများ လုံလောက်အောင် ပေးခဲ့ပြီးလျှင် ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်မှ ပြန်သွားလေသည်။
ထိုအချိန်တွင် လစ်ဗင်းစတုန်းမှာ အသက် ၆ဝ မျှရှိပြီဖြစ်၍ ကောင်းစွာလည်း မကျန်းမာတော့ချေ။
သို့ရာတွင် သူ၏ရည်မှန်းချက် မပြည့်ဝသေးသဖြင့် တစ်ကိုယ်တည်း ဆက်လက်ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ၁၈၇၃ ခုနှစ်ထဲသို့ရောက်လျှင် သူ၏ကျန်းမာရေးအခြေအနေမှာ သိသိသာသာ ဆုတ် ယုတ်လာခဲ့ပြီးလျှင် ဗန်ဂွီးလူးရေအိုင်သို့ ရောက်သည့်အခါတွင်ကား အဖျားရောဂါဖိစီးလာခဲ့လေသည်။
ထိုနေရာ၌ပင် ၁၈၇၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အာဖရိကလူမျိုးတို့၏ဖခင်ကြီး လစ်ဗင်းစတုန်း ကွယ်လွန်လေသည်။
သူ၏အလောင်းကို သူ၏ အာဖရိကတိုင်းရင်းသား တပည့်များက မပုပ်မသိုးအောင်စီမံ၍ ကမ်းခြေအရောက် ထမ်းယူခဲ့ကြလေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ယူဆောင်ကာ ဝက်စမင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး အတွင်း၌ ခမ်းနားစွာဂုဏ်ပြု၍ မြှုပ်နှံထားကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:စွန့်စားသူများ။
လတ်ခနောင်း (လပ်ကနောင်း)မြို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်၊ ဂုမ္မတီမြစ်၏ လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံး မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ဂုမ္မတီ မြစ်မှာ ဂင်္ဂါမြစ်၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် စစ်သူပုန် ဖြစ်ပွားခဲ့စဉ်က လတ်ခနောင်းမြို့မှာ သူပုန်တို့၏ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခြင်းခံခဲ့ ရသည်။
အဝေးမှကြည့်လျှင် လတ်ခနောင်းမြို့သည် စုလစ်မွန်းချွန်း တန် ဆာဆင်ကာ ဆောက်ထားအပ်သော ရှေးပလီဝတ်ကျောင်းများဖြင့် အထူးပင် သာယာလှပေသည်။
အနီးသို့ကပ်ကြည့်လျှင်ကား သေးငယ်သောအိမ်များ ပြည့်နှက်ခြံရံနေသော လမ်းကျဉ်းလမ်းမြောင်ကလေးများကို တွေ့မြင်ရပေ မည်။
ခေတ်ဆန်သော အဆောက်အအုံများလည်း အနည်းငယ်ရှိသည်။
လူကုံထံများနေထိုင်သည့် ရပ်ကွက်တွင်ကား အိမ်ကြီး၊ အိမ်ကောင်း၊ လမ်း ကျယ်၊ လမ်းကောင်းများကို တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။
လတ်ခနောင်းမြို့သည် လူဦးရေ ၅၉၅၄၄ဝ (၁၉၆၁)ရှိ၍ အရေးပါ အရာရောက်သော စီးပွားရေးနှင့် မီးရထားဗဟိုဌာန၊ ပညာရေး ဗဟိုဌာန လည်းဖြစ်၏။
မြို့နေလူဦးရေ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမှာ ဟိန္ဒူအယူဝါဒီဖြစ်၍ ကျန် လူဦးရေမှာ မွတ်ဆလင်နှင့် ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်။
တွင်ကျယ်သော လုပ်ငန်းများမှာ ငွေထည်၊ ကြေးထည်လုပ်ငန်း၊ ဖလ်ချက်လုပ်ငန်း၊ စက္ကူ လုပ်ငန်း၊ ဇာထိုး ပန်းထိုးလုပ်ငန်းနှင့် ချည်ထည်လုပ်ငန်းတို့ဖြစ်သည်။
စစ်သူပုန်မထမီက လတ်ခနောင်းမြို့မှာ ဥဓနယ်၏ မြို့တော်ဖြစ် သည်။
၁၈၅၈ ခုနှစ်၌ အင်္ဂလိပ်တို့က မြို့ကိုပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် တွင် ယူနိုက်တက်ပရော်ဗင့်နယ်ဟုခေါ်သော ပြည်နယ်ထဲတွင် စီရင်စုမြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
လတ်စပါပင်ဆိုသည်မှာ ဗတ်တားကပ်မျိုးရင်းဝင် ဒယ် လဖင်နီယမ်ခေါ် အပွင့်အုပ်စုကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးသူများ က နှစ်ကြာခံပင်မျိုးကို ဒယ်လဖင်နီယမ်ဟုခေါ်ကြ၍ တစ်နှစ်ခံပင်မျိုးကိုမူ များသောအားဖြင့် လတ်စပါဟုခေါ်ကြသည်။
လတ်စပါပင်သည် ကမ္ဘာလုံး ခြမ်းနှစ်ခုလုံးတွင် အေးသောဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်လေသည်။
လတ်စပါး (မိုးစွေငှက်၏အတက်) ဆိုသောအမည်သည် အပွင့်တိုင်၏ အပေါ်ဘက်ရှိ ပွင့်ဖတ်သည် ကြက်တက်ကဲ့သို့ ကောက်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ် သည်။
အခြားပွင်ဖတ်ငါးဖတ်ကမူ အတူတကွ ထွက်ပေါ်နေကြလေသည်။
ထိုပွင့်ဖတ်တို့သည်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်များတွင် မညီညာကြချေ။
သိရသမျှသော လတ်စပါပင်မျိုးတစ်ရာခန့်အနက် အငယ်ဆုံးသည် တစ်ပေခန့်သာရှိ၍ အချို့ကမူ ငါးပေမှ ခုနစ်ပေအထိ ရှိကြလေသည်။
ပန်း ပွင့်များ၏ အရောင်မှာ အပြာ၊ အဖြူ သို့မဟုတ် ပန်းရောင်ဖြစ်နိုင်သည်။
ဥရောပတိုက် လတ်စပါပင်တစ်မျိုးကို ဆေးဝါးဘက်တွင် အသုံးပြုနိုင်၍ လတ်စပါပင်မှ အဆိပ်ဖြစ်သည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
သိုးများသည် လတ် စပါပင်ကိုစားခြင်းကြောင့် အဆိပ်မသင့်ကြချေ။
မြင်းများတွင်မူ အနည်းငယ် အဆိပ်ဖြစ်တတ်သည်။
လတ်စပါပင်မျိုး အမြောက်အမြားကို အလှစိုက်လေ့ရှိကြသည်။
ယင်းတို့ကို ဂရုတစ်စိုက် ပြုပြင်ပေးရန် မလိုချေ။
မည်သည့်မြေမျိုး၌မဆို စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
လတ်စပါပင် အကောင်းဆုံးပေါက်ရောက်သည့် နေရာမှာ လေအများအပြားရရှိသော နေရာမျိုးဖြစ်သည်။
များသောအားဖြင့် လတ်စပါ ပင်ကို အစေ့မှစိုက်ယူလေ့ရှိသည်။
အချို့ လတ်စပါပင်မျိုးက နွေရာသီ နောက်ကျကျ သို့မဟုတ် ဆောင်းကူးရာသီ စောစောပိုင်းတွင် တစ်ကြိမ် ထပ်၍ပွင့်လေသည်။
လတ်စပါပင်သည် ရနန်ကျူလေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော ဒယ်လဖင်နီယမ်မျိုးစုဝင် ဖြစ်လေသည်။
thumb ဆာ အက်ဒွင် လန်ဆီယာ လတ္တယင် သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဗိသုကာပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အက်ဒွင်လတ္တယင်သည် လန်ဒန်မြို့၌ ၁၈၆၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ကင်းဆနင်တန်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဗိသုကာဆရာကြီးတို့ထံတွင် ဗိသုကာပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။
အက်ဒွင်သည် အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ဗိသုကာ လုပ်ငန်းကို လက်တွေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။
သာယာလှပသော တောခြေအိမ် ကလေးများ ဆောက်လုပ်ရာ၌ အထူးကောင်းမွန်လှသဖြင့် ထိုစဉ်အခါကပင် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့၏။
ယင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း နာမည်ကျော်ကြားလာခဲ့ရာ မြို့ကြီးများရှိ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများကို ပြင်ဆင်ရ၏။
ပြည်သူ့အဆောက်အအုံများ ဖြစ်သည့် ရုံးများကိုလည်းဆောက်ရသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါရီမြို့၌ ကျင်းပသောပြပွဲကြီးနှင့် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ရောမမြို့၌ ကျင်းပသောပြပွဲ များအတွက် ဗြိတိန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကိုလည်း ဆောက်လုပ်ခဲ့ရသူဖြစ်၏။
ဆာအက်ဒွင်၏ လက်ရာများကို အင်္ဂလန်ပြည် တောနယ် အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်ပေသည်။
ထိုမျှမကသေး ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံကြီးများဖြစ်သည့် လင်ဒစ္စဖန်းရဲတိုက်ကြီး စသည့်အဆောက်အအုံများ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့တော် အဆောက်အအုံများ၊ လန်ဒန်ဝှိုက်ဟောရှိ စစ်ပြေငြိမ်းအထိမ်း အမှတ်အဆောက်အအုံ စသည်တို့သည်လည်း သူ၏ လက်ရာများပင်ဖြစ်၏။
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အနုပညာအသင်းကြီး၏ အပေါင်းပါအသင်းဝင်ဖြစ်လာသည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်က ဆာဘွဲ့ ချီးမြှင့် သူကောင်းပြုခြင်းခံရသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်အနုပညာ အသင်းဝင် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အနုပညာသင်းကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီးနောက် ခြောက်နှစ်အကြာ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:ဗြိတိသျှ ဗိသုကာပညာရှင်များ။
right|ဝင်ရိုးစွန်းမှ ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများသည် လောင်ဂျီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြပြီး အီကွေတာနှင့်အပြိုင်မျဉ်းများသည် လတ္တီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ကမ္ဘာလုံးမြေပုံကိုကြည့်လျှင် အီကွေတာမှ မြောက်နှင့် တောင်ဘက်များသို့ မျဉ်းပြိုင်များဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။
အဆိုပါ မျဉ်းပြိုင်များသည် အမှန်ရှိသော မျဉ်းပြိုင်များကား မဟုတ်ချေ။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ၏ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာနိုင်ရန် ပထဝီဝင်ဆရာများက စုပေါင်း၍အကြံထုတ်ကာ ရေးဆွဲထားခြင်းမျှသာဖြစ်သည်။
ထိုမျဉ်းပြိုင်များကို လတ္တီတွဒ်များဟုခေါ်သည်။
လတ္တီတွဒ်မျဉ်းတစ်ကြောင်းနှင့်တစ်ကြောင်းကို များသောအားဖြင့် ၁ဝ° (၁ဝ ဒီဂရီ) စီခြား၍ ဆွဲထားကြသည်။
အီကွေတာ၏မြောက်ဘက်ရှိ လတ္တီတွဒ်များကို မြောက်လတ္တီတွဒ်များဟုခေါ်၍ အီကွေတာ၏ တောင်ဘက်ရှိ လတ္တီတွဒ်များကို တောင်လတ္တီတွဒ်ဟုခေါ်သည်။
ကမ္ဘာကြီးသာ တိကျစွာ လုံးဝန်းလျက်ရှိလျှင် ဒီဂရီတိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကွာအဝေးချင်း အတူတူ ဖြစ်ရပေမည်။
သို့သော် ကမ္ဘာကြီးသည် မြောက်နှင့်တောင် ဝင်းရိုး စွန်းနေရာများတွင် ပြားလျက်ရှိသဖြင့် ဝင်ရိုးဒေသများနှင့် အီကွေတာအနီးရှိ ဒေသများတွင် တစ်ဒီဂရီ၏ အကွာအဝေးသည် အနည်းငယ်ကွာခြားလေသည်။
အီကွေတာမှ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအထိကိုလည်းကောင်း၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိကိုလည်းကောင်း ၉၀° စီခွဲခြားထားသည်။
အကွာအဝေးကိုတွက်ရာတွင် အီကွေတာမှစ၍တွက်သဖြင့် အီကွေတာကို ဝ°(သုညဒီဂရီ) ဟု မှတ်သားထားကြသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှေ့နှင့်အနောက်ကိုလည်း တိုင်းတာရန်လိုသေး သည်။
ထို့ကြောင့် ပထဝီဝင်ဆရာများက ကြံစည်ကြရာ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့အနီးတွင် ၁၆၇၅ ခုနှစ်မှ စတင်၍ တည်ထောင်ခဲ့သော ဗြိတိသျှတော်ဝင်နက္ခတ်မျှော်စင်ထားရှိရာ ဂရင်းနစ်အရပ်ကို ဖြတ်၍ဆွဲထားသော မွန်းတည့်မျဉ်းမှ အစပြုကြရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့် လတ္တီတွဒ် တိုင်းတာရာတွင် အီကွေတာကို သုညဒီဂရီဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဂရင်းနစ် လောင်ဂျီတွဒ်ကိုလည်း သုညဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ကြရန် သဘောတူကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သွားလာရေး ထိန်းချုပ်ခြင်း။
300px|thumb|လန်ဒန်ရဲတိုက်ကြီးကို သိမ်းမြစ်မှ မြင်ရပုံ။
ပုံတွင် မြင်ရသော တံခါးဝကို သစ္စာဖောက် တံခါးဝဟု ခေါ်ကြသည်။
လန်ဒန်မြို့အရှေ့ပိုင်း သိမ်းမြစ်၏ မြောက်ဘက် ကမ်း၊ ယခင်မြို့ရိုးဟောင်း၏ အပြင်ဘက်တွင်တည်ရှိ၍ ရှေးအခါက ခံတပ် အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကျဉ်း ထောင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်မင်း မြတ်တို့စံတော်မူရာ နန်းတော်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်သား အဆောက်အအုံစုဖြစ်လေသည်။
ရဲတိုက်ကြီးတည်ရှိသည့်မြေနေရာမှာ ၁၃ ဧက ကျယ်ဝန်းကာ ဘေးပတ်လည်၌ မြင့်မားသော ကျောက်နံရံကြီးတစ်ခု ကာဆီးထား ၍ ထိုနံရံ ကြီး၏ အောက်ခြေ တစ်လျှောက်တွင် ရေအပြည့်နှင့် ကျုံးတစ်ခုရှိလေသည်။
ထိုနံရံကြီး၏ အတွင်းဖက်၌ ကျောက်သား အတိဖြင့်ဆောက်လုပ်ထားသော ထုထယ်ကြီးမားလှသည့် အဆောက်အအုံများ ရှိလေသည်။
ရှေးအခါကဆိုလျှင် ထိုရဲတိုက်ကြီးထဲတွင် စစ်တပ်တစ်တပ်လုံးပင် စိတ်ချလက်ချနေနိုင်ပေလိမ့် မည် ယခုအခါဗြိတိသျှအစိုးရက ရဲတိုက်ကြီးကို အခြားကိစ္စများ အတွက် အသုံးမချဘဲ အများပြည်သူတို့ လာရောက်ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြတိုက်သဘော ပြုလုပ်ထားလေသည်။
လန်ဒန်ရဲတိုက်ကြီးမှာ အင်္ဂလန်ပြည်၏သမိုင်းတွင် အထူးနာမည် ကျော်ခဲ့ပေသည်။
ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်အများအပြားပင် ထိုရဲတိုက်ကြီးထဲ၌ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားခြင်း ခံခဲ့ကြရဘူးလေသည်။