kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နေ့တစ်နေ့သည် နေထွက်ချိန်နှင့် နေဝင်ချိန်ကြားကာလ၊ နောက်ဆက်တွဲ ညအချိန်နှင့်အတူ၊ သို့မဟုတ် နေဝင်ချိန် နှစ်ခုကဲ့သို့သော အဖြစ်အပျက်များ ဆက်တိုက်ကြားကာလဖြစ်နိုင်သည်။
ထိုကဲ့သို့သော ဆက်တိုက်ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုကြားရှိ ကြားကာလ၏ကြာချိန်သည် တစ်နှစ်တာအတွင်း အနည်းငယ်ကွဲပြားနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် ၎င်းကို ပျမ်းမျှသူရိယနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။
အခြားသော ပြက္ခဒိန် အမျိုးအစားများမှာလည်း နေရောင်ခြည်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
စန္ဒြာ ပြက္ခဒိန်အားလုံးသည် နေရောင်ခြည်နှစ်ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးမပြုပါ။
လပြက္ခဒိန်ဆိုသည်မှာ လ၏အဆင့်စက်ဝန်းတစ်ခုစီအတွင်း နေ့ရက်များကို ရေတွက်သည့်နေ့များဖြစ်သည်။
စန္ဒြာမာသ ခေါ် lunar month ၏အရှည်သည် အပူပိုင်းဒေသနှစ် အရှည်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမျှပင်မဟုတ်သောကြောင့်၊ သီးသန့်ဖြစ်သော လပြက္ခဒိန်သည် အီကွေတာအနီးတွင် ကွဲပြားမှုများစွာမရှိသော်လည်း ရာသီများနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ ရွေ့လျားစေသည်။
သို့ရာတွင်၊ အထူးသဖြင့် ဤအချင်းအရာသည် အခြားဖြစ်စဉ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အမြဲမပြတ်ရှိနေသည်။
ဥပမာတစ်ခုမှာ အစ္စလာမ်ပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။
အငြင်းပွားဖွယ်ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုတွင် Alexander Marshack သည်James Elkins, Our beautiful, dry, and distant texts (1998) 63ff. ဘီစီ ၂၅,၀၀၀ ခန့် သက်တမ်းရှိ အရိုးအမှတ်အသားတစ်ခုသည် လပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။
အခြားမှတ်သားထားသော အရိုးများသည် လပြက္ခဒိန်များကို ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်။
အလားတူပင်၊ Michael Rappenglueck က နှစ် ၁၅,၀၀၀ သက်တမ်းရှိ ဂူပန်းချီတွင် အမှတ်အသားများသည် လပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်သည်။
Lunisolar lunisolar ပြက္ခဒိန်သည် လများကို ရာသီများနှင့် ပြန်လည်ချိန်ညှိရန် လိုအပ်သလို အပိုလပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ချိန်ညှိသော လပြက္ခဒိန်တစ်ခုဖြစ်သည်။
Lunisolar ပြက္ခဒိန်၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများမှာ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရေပန်းစားသော ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြက္ခဒိန်များဖြစ်သည်။
အခြားဥပမာမှာ ၁၉ နှစ်စက်ဝန်းကို အသုံးပြုသည့် ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ။
(ပု)ဗြဟ္မ (ပု၊ န) [ဗြူဟ+မ။
ဗဟ+မ။
ဗြဟ+မ။
နီတိ၊ ဓာ။
၁၉၈။
ရူ၊ နှာ။
၄၀၆။
ဓာန်၊ဋီ၊၁၅။
] (၁) ဗြဟ္မာ၊ ဗြဟ္မာမင်း။
(ပု) [၁) ဗြဟ္မာ၊ ဗြဟ္မာမင်း။
ဗြဟ္မံ ဗြဟ္မတော သဉ္ဇာနာတိ။
မ၊၁၊၂။
(ဣတိဝုတ်၊၂၀၅။
ထေရ၊၃၁၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၂။
) ဗြဟ္မံ ဗြဟ္မတောတိ ဧတ္ထ ဗြူဟိတော တေဟိ တေဟိ ဂုဏဝိသေသေဟီတိ ဗြဟ္မာ။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆။
(ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၇၂။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၇။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၃။
သံ၊ဋီ၊၁၊၂၄၂။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၆၃။
) (၂) ဘုရား။
(၂) ဘုရား။
ဗြဟ္မာတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၄။
(၃) ပုဏ္ဏား။
သစ္စဝှယော ဗြဟ္မေ ဥပါသိတော မေ။
သုတ္တနိ၊၄၅၀။
(ထေရီ၊၄၀၆။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၇၊၃၀၇။
) ဗြဟ္မေတိ တံ ဗြာဟ္မဏံ အာလပတိ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၁။
(ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၁၂။
) (၄) မိဘ။
(၄) မိဘ။
“ဗြဟ္မာ”တိ မာဘာပိတရော၊ ပုဗ္ဗစရိယာတိ ဝုစ္စရေ။
အံ၊၁၊၁၃၁။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၁၅။
ဗြဟ္မာတိမာတာပိတရော တိ သေဋ္ဌာဓိဝစနံ... ဣမိနာကာရဏေန “ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရော”တိ ဝုတ္တံ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၉။
(၅) ဂဠုန်။
ဗြဟ္မေ (ဇာ၊၁၊၃၈၈) တိ သုပဏ္ဏံ အာလပတိ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၈၁။
(၆) မဂ်တရား။
ဗြဟ္မဘူတ-ကြည့်၊ (၇) ဗြဟ္မာ့ပြည်။
(၈) ဗြဟ္မဝိဟာရတရား။
(၇) ဗြဟ္မာ့ပြည်။
(၈) ဗြဟ္မဝိဟာရ တရား၊ ဗြဟ္မပထ-ကြည့်။
(န) (၉) ဗေဒင်၊ (န) (၉) ဗေဒင်၊ ဗြဟ္မံ အဏတီတိဧတ္ထ ဗြဟ္မသဒ္ဒေန ဝေဒေါ ဝုစ္စတိ။
ဝိမတိ၊၁၊၄၂။
(မ၊ဋီ၊၃၊၂၀၁။
) (၁၀) အကျင့်သီလ။
(၁၀) အကျင့်သီလ။
ပိတာမဟေ ဇိနေ-သေဋ္ဌ-ဗြာဟ္မဏေစ ပိတူသွပိ။
ဗြဟ္မာ ဝုတ္တော တထာဗြဟ္မံ၊ ဝေဒေ တပသိဝုစ္စတေ။
တပသိ သီလေ။
ဓာန်။
ဓာန်၊ဋီ၊၈၁၂။
(တိ) (၁၁) အမြတ်၊ မြတ်သော၊ တိုးပွားသော၊ ဖြူစင်သန့်ရှင်းသော။
(တိ)(၁၁) အမြတ်၊ မြတ်သော၊ တိုးပွါး သော၊ ဖြူစင်သန့်ရှင်းသော။
ဗြဟ္မံ ပုညံ ပသဝတိ။
ဝိ၊၄၊၃၆၀။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၂။
ဗြဟ္မံ ပုညန္တိ သေဋ္ဌံ ပုညံ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၁၁။
သာရတ္ထ၊၂၊၃၆၀။
ဗြဟ္မစရိယ-လည်းကြည့်။
(၁၂) ပွားများအပ်ပြီးသော ဂုဏ်ရှိသော၊ သူ။
(ဘုရားလောင်း၊ ဗြဟ္မာမင်း)။
(၁၂) ပွါးများအပ်ပြီးသောဂုဏ်ရှိသော၊ သူ။
(ဘုရားလောင်း၊ ဗြဟ္မာမင်း။
) ဗြဟ္မာနောတိ ဝါ သကလဗုဒ္ဓဂုဏ ဟေတုဘူတာနံ ဒါနပါရမိတာဒီနံ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မာနံ ပရိပူရဏဝသေန ဗြူဟိတဂုဏာ မဟာသတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၈၄။
ဗြဟ္မာ ၄-မျိုး (ပု) (၁) ဗြဟ္မာ၊ ဗြဟ္မာမင်း။
(ဗြဟ္မာသည် ပုဏ္ဏားဟူသော သမ္မုတိဗြဟ္မာ။
ရူပအရူပဟူသော ဥပပတ္တိဗြဟ္မာ။
အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မာ။
ဘုရားရှင် ဟူသော ဥတ္တမဗြဟ္မာအားဖြင့် ၄-မျိုးရှိ၏) မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆။
နီတိ၊ဓာ။
၁၉၉။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၇၇-၈၌ သမ္မုတိဗြဟ္မာ, ဥပပတ္တိဗြဟ္မာ, ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မာဟု ၃-မျိုးလာ၏။
) ဘုံအားဖြင့် ဗြဟ္မာ ၂-မျိုး ထိုတွင် ဥပပတ္တိဗြဟ္မာသည် သာမညဘုံ၏ အစွမ်းဖြင့် ရူပဗြဟ္မာ, အရူပဗြဟ္မာဟု ၂-မျိုး ရှိသည်။
ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ဗြဟ္မာ ၂-မျိုး ရူပဗြဟ္မာသည် ပဋိသန္ဓေ၏ အစွမ်းဖြင့် အဟိတ်ဗြဟ္မာ, တိဟိတ်ဗြဟ္မာဟု ၂-မျိုး ရှိပြန်သည်။
အသညသတ် ဗြဟ္မာများသည် ရုပ်သက်သက်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေနေသောကြောင့် အဟိတ်ဗြဟ္မာမည်၏။
(အသညသတ္တ ကြည့်။
) အသညသတ်ကြဉ် ရူပ ၁၅-ဘုံ ဗြဟ္မာများသည် ရူပဝိပါက် တိဟိတ်စိတ်စေတသိက် စက္ခုသောတဝတ္ထုဒသကကလာပ် ဇီဝိတနဝကကလာပ်များဖြင့် ပဋိသန္ဓေတည်နေကြသောကြောင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်ကို အစွဲပြု၍ တိဟိတ်ဗြဟ္မာမည်၏။
ဈာန်ဘုံအားဖြင့် ဗြဟ္မာ ၄-မျိုး ယင်းဗြဟ္မာများသည် ပဌမဈာန်ဘုံ ဗြဟ္မာ, ဒုတိယဈာန်ဘုံ ဗြဟ္မာ, တတိယဈာန်ဘုံ ဗြဟ္မာ, စတုတ္ထဈာန်ဘုံ ဗြဟ္မာ ဟု ၄-မျိုးရှိပြန်သည်။
ပဌမဈာန် ၃-ဘုံအနက် ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဗြဟ္မာများသည် အသင်္ချေယျကပ် ၃-ဖို့တဖို့, ဗြဟ္မပုရောဟိတာ ဗြဟ္မာများသည် အသင်္ချေယျကပ်ထက်ဝက်, မဟာဗြဟ္မာများသည် အသင်္ချေယျကပ် တကပ်သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
ဒုတိယဈာန် ၃-ဘုံအနက် ပရိတ္တာဘာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၂-ကပ်, အပ္ပမာဏာဘာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၄-ကပ်, အာဘဿရာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၈-ကပ် သက်တမ်းရှည်ကြသည်။
တတိယဈာန် ၃-ဘုံ အနက် ပရိတ္တသုဘာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၁၆-ကပ်, အပ္ပမာဏသုဘာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၃၂-ကပ်, သုဘကိဏှာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၆၄-ကပ် သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
စတုတ္ထဈာန် ၇-ဘုံအနက် ဝေဟပ္ဖိုလ်, အသညသတ်ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၅၀၀, အဝိဟာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၁၀၀၀, အတပ္ပါဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၂၀၀၀, သုဒဿာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၄၀၀၀, သုဒဿီဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၈ဝ၀၀, အကနိဋ္ဌာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၁၆၀၀၀-သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
အရူပဗြဟ္မာများအနက် အာကာသာနဉ္စာယတနဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၂၀၀၀၀, ဝိညာဏဉ္စဗြဟ္မာများသည် မဟာပ် ၄၀၀၀၀, အာကိဉ္စညဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၆၀၀၀၀, နေဝသညာဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၈၄၀၀၀-သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
(အသင်္ချေယျကပ် ယူပုံမဟာကပ် ယူပုံကို အသင်္ချေယျကပ္ပပုဒ်ကြည့်၊ အဘိ၊ဝိ၊၄၃၉-၄၀-အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၀၃-၄)။
အခြား ဗြဟ္မာအမျိုးအစားများ ထို့ပြင် စကြဝဠာတိုက် တထောင်ကို မြင်နိုင်စိုးအုပ်နိုင်သည့် သဟဿီဗြဟ္မာ၊ စကြဝဠာတိုက်နှစ်ဆောင်ကို မြင်နိုင် စိုးအုပ်နိုင်သည့် ဒွိသဟဿီဗြဟ္မာ၊ စကြဝဠာတိုက် သုံးထောင်ကို မြင်နိုင် စိုးအုပ်နိုင်သည့် စတုသဟဿီဗြဟ္မာ၊ စကြဝဠာတိုက် ငါးထောင်ကိုကို မြင်နိုင် စိုးအုပ်နိုင်သည့် ပဉ္စသဟဿီ ဗြဟ္မာ၊ စကြဝဠာတိုက် တသောင်းကို မြင်နိုင်စိုးအုပ် နိုင်သည့် ဒသသဟဿီဗြဟ္မာ၊ စကြဝဠာတိုက် တသိန်းကို မြင်နိုင် စိုးအုပ်နိုင်သည့် သတသဟဿီဗြဟ္မာစသည်ဖြင့် များစွာ ရှိသေး၏၊ ဗြဟ္မာတို့၏ စွမ်းရည် ဗြဟ္မာတို့၏ ပကတိခန္ဓာကိုယ်သည် သိမ်မွေ့၏၊ အခြားသူတို့ မမြင်နိုင်၊ အခြား သူတို့ မြင်နိုင်ရန် ဖန်ဆင်းထားသော ခန္ဓာကိုယ်ဖြင့် တည်နေကြသည်၊ လက်တချောင်းဖြင့် စကြာဠာတိုက်ပေါင်းတထောင်, လက်ဆယ်ချောင်းဖြင့် စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း တသောင်းကို အလင်းရောင်ပျံ့နှံ့နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။
ဗြဟ္မာများသည် မြေသို့ သက်ဆင်းသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်ကို သော်လည်း ကြမ်းတမ်းအောင် ဖန်ဆင်းရသည်။
ဗြဟ္မာခန္ဓာကိုယ်ကို ခံနိုင်အောင် မြေကြီးကိုပင်သော်လည်း ကြမ်းတမ်းအောင် ဖန်ဆင်းရသည်။
မာရ်နတ်သည် အလုပ်အကျွေး ဗြဟ္မာ (ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဗြဟ္မာ)များ ကိုယ်၌ ပူးကပ်ဝင်ရောက်နိုင်၏။
မဟာဗြဟ္မာ, ဗြဟ္မပုရောဟိတာဗြဟ္မာများ၌ကား မပူးဝင်မကပ် ရောက်နိုင်။
မ၊၁၊၄၀၁-၇။
မ၊၃၊၁၄၂-၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၆။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၂-၃၁၂။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၀။
ဗြဟ္မာအကြောင်း သိကောင်းစရာများ ဗြဟ္မာတို့အား ဘာဝရုပ်နှစ်ပါး မရသောကြောင့် မိန်းမယောက်ျားဟူ၍ ကွဲပြားမှုမရှိ၊ သို့ရာတွင် ယေက်ျားအသွင် သဏ္ဌာန်ဖြင့်သာ ဖြစ်ကြသည်။
မိန်းမများသည် ဈာန်တရားအားထုတ်၍ ဈာန်မလျှော့ပဲ သေဆုံးပါမှ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ (= အလုပ်အကျွေး)ဗြဟ္မာသာ ဖြစ်နိုင်ကြသည်၊ မဟာဗြဟ္မာမဖြစ်နိုင်ကြ။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၈၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၃။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၁၉။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၈၆။
မထေရ်ကြီးတို့အား ဘဏ္ဍာစိုးရှိသကဲ့သို့ ဗြဟ္မာတို့အားလည်း အလုပ်အကျွေး ဗြဟ္မာများ ရှိကြသည်။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၅၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း လောဟပါသာဒပြာသာဒ်၌ ဘုံခုနစ်ဆင့်ခန့် (တောင်ထွတ်ခန့်။
သျာ၊မှုကွဲ) ပမာဏရှိသော ကျောက်တုံးကြီးကို ဗြဟ္မာပြည်မှ အောက်သို့ ပစ်ချလိုက်လျှင် လူတို့အရေအတွက်အားဖြင့် လေးလကြာမှ မြေအပြင်သို့ ရောက်နိုင်၏။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၁။
ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူမီနှင့် ပွင့်တော်မူပြီးစ အချိန်၌ သတ္တဝါတို့သည် ဗြဟ္မာကို အထွတ် အမြတ်ထား၍ လေးစားကြ၏၊ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့ လေစားသော ဗြဟ္မာကလာ၍ တောင်းပန်အောင် ဘုရားရှင်တို့သည် တရားဟောမှု၌ အပ္ပေါသုက္က ဖြစ်တော်မူကြသည်။
မ၊၁၊၂၂၄-၅။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၈။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၂-၄။
ဗြဟ္မာများသည် ဘုရားရှင်အား ရှိခိုးသောအခါ လက်ျာပုဆစ်ဒူးကို မြေသို့ ထောက်၍ ရှိခိုးကြသည်။
သံ၊၁၊၁၃၉။
ရဟန္တာနှင့် ဗြဟ္မာတို့အား သမ္ဘဝရုပ် (သုက်သွေး) မရှိဟု အနုဋီ၊၁၊၁၅၅၌ ဆို၏။
ဗြဟ္မာများအား ပြင်ပမှ မျိုးအပ် စားသောက်အပ်သော ကဗဠီကာရာဟာရမရှိ။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၁၅၊ ပီတိသည်ပင် ဗြဟ္မာတို့၏ အစာအာဟာရဖြစ်သည်။
အာယုက္ခယ (သက်တမ်း ကုန်ဆုံးခြင်း) ပုညက္ခယ (= ကောင်းမှုကံ ကုန်ဆုံးခြင်း) နှစ်မျိုးစလုံးကြောင့်၎င်း၊ တစ်မျိုးမျိုးကြောင့်၎င်း ဗြဟ္မာပြည်မှ စုတေကြသည်။
ဒီ၊၁၊၁၆-၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၂-၃။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၁၇-၈။
ဗြဟ္မာများသည် ဗိမာန်ပဒေသာပင် အဆင်တန်ဆာတို့၌ တပ်မက်မှု ဆန္ဒရာဂ ဖြစ်ကြ၏၊ ယင်းဆန္ဒရာဂကား ကာမာသဝ မဟုတ်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၀၃။
ထင်ရှားသော ဗြဟ္မာများ ပိဋကစာပေ၌ သဟမ္ပတိဗြဟ္မာနှင့် ဗကဗြဟ္မာ, ဃဋိကာရဗြဟ္မာ, ဟတ္တကဗြဟ္မာတို့ ထင်ရှားကြသည်၊ သဟမ္ပတိ ဗြဟ္မာသည် တရားဦး ဟောရန် တောင်းပန်သူ ဖြစ်၍ ထင်ရှားသည်။
ဗကဗြဟ္မာသည် ဘုရားရှင်၏ အနိစ္စဝါဒကို နိစ္စ ဝါဒဟု ဖဲ့တိုက်သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ယင်း ဗြဟ္မာနှစ်ဦးစလုံး ပထမဈာန်ဘုံသားများ ဖြစ်ကြသည်။
သဟမ္ပတိဗြဟ္မာအကြောင်းကို သဟမ္ပတိပုဒ်၌ ကြည့်။
ဗကဗြဟ္မာအကြောင်းကို ဗကဗြဟ္မပုဒ်၌ ကြည့်။
ဃဋိကာရဗြဟ္မာသည် ကြာသင်္ကန်းကပ်သူ ဖြစ်၍ ထင်ရှား သည်(ဃဋိကာရပုဒ်-ကြည့်)။
ဟတ္ထကဗြဟ္မာသည် တရားဟောဓမ္မကထိကအဖြစ် ထင်ရှားသည်၊ ဟတ္ထကပုဒ် (အံ၊၁၊၂၈၂-၃။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၈-၂၄၀။
) ကြည့်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ ဗြဟ္မာ(ဗရဟ်မာ)၏ ဒေဝီအမျိုးသမီးသည် ဆရဆွတိဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူအယူအဆ ဗြဟ္မာ ဗြဟ္မာ (Brahma)သည် ဟိန္ဒူဘာသာ၏ ဖန်ဆင်းရှင်ဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
လောကကို ဖန်ဆင်းသူ ဗြဟ္မာ၊ လောကကိုထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ ဗစ်ရှ်နူးဘုရား(ဟိန္ဒူ)၊ လောကကို ဖျက်ဆီးပြီး လောကအသစ် ဘဝအသစ် တစ်ခုကို ထပ်မံဖန်ဆင်းသူ (သိဝ)ဘုရား ဟူ၍ ဟိန္ဒူဘာသာတွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး ဘုရား(၃) ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကမ်ဘာလောကကိုအသစ်တည်တော့အခါ ဟိန္ဒူအယူဝါဒတွင် သိဝသည် စတင်ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိပြီးမှာ ဗိဿနိုးနတ်နှင့်ဗြဟ္မာကို ဖန်ဆင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား Category:ဟိန္ဒူဘာသာ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
thumb|ရန်ကုန် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားရှိ သူရဿတီရုပ်တု သူရဿတီ သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်မှုရှိ နတ်သမီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။
သူသည် နတ်စာရင်းဝင်ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူဖြစ်ကာ စာပေပညာနှင့် နှုတ်မှုပညာများကို စောင့်ရှောက်သည်ဟု လည်းယုံကြည်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းသားကျောင်းသူများ စာမေးပွဲမတိုင်မီတွင် သူရဿတီနတ်သမီးအား ပူဇော်ပသမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။
သူရဿတီ၏ မူလရင်းမြစ်မှာ ဟိန္ဒူဘာသာရှိ ဗြဟ္မာ၏ကြင်ယာတော် သူရသွတိမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
အမည်ရင်းမြစ် သူရဿတီ ဟူသောအမည်မှာ သက္ကတဘာသာ စကား၊ သရသွတိ ကိုပါဠိမှပြန်ကာ မြန်မာအသံဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ထားသော အမည် ဖြစ်သည်။
သက္ကတပုဒ်သရကို သရသ်နှင့်ဝတိဟူ၍ ပုဒ်ခွဲနိုင်သည်။
အချို့ပညာရှင်တို့က သရသ်၌ “သ”သည်အတူတကွဖြစ်ခြင်း၊ “ရသ်”သည် ရေဟူသောအနက် ချိုမြိန်ခြင်းဟူသော အနက်ဖြစ်သည်။
“ဝတိ”မှာရှိသည်။
ပိုင်ဆိုင်သူဟူသောအနက်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သရသွတိ ကို “ရေနှင့်အတူတကွရှိသော”နတ်သမီး၊ ချိုသာစွာ ပြောဆိုလေ့ရှိသော နတ်သမီးဟု မှတ်ဖွယ်ရှိသည်။
သရသွတိသည် ယခုခေတ် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်ရှိ ဆရဆွတိမြစ်ကို စောင့်သောနတ်ဖြစ်သည် ဟု အချို့ကယူဆကြသည်။
ရှေးဦးကမြစ်စောင့်နတ် ဖြစ်ခဲ့သည့် သရသွတိကို ဝေဒခေတ်၌ ဖန်ဆင်းရှင် ဣဿရ၏ သမီးတော် ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။
ဝေဒခေတ်နှောင်း ဗြဟ္မဏကျမ်းစာများ ထွန်းကားချိန်တွင် ဣဿရကို ဗြဟ္မာအဖြစ် ပြောင်းလဲသုံးနှုန်းလာခဲ့ကြသည်။
ကိုးကွယ်မှု မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အချို့၏ဘုရားစင်တွင်၎င်း၊ အချို့ဘုရားရင်ပြင်ပေါ်တွင်၎င်း တည်ထားကိုးကွယ်ကြသည်။
ကိုးကွယ်သူများက ပိဋကတ်သုံးပုံ စောင့်နတ်သမီး၊ ပညာရေးကို စောင့်သောနတ်သမီး ဟု အယူရှိကြသည်။
သရသွတိသည် ဖန်ဆင်းရှင် ဗြဟ္မာ၏ ကြင်ယာတော်နတ်သမီး တစ်ပါး ဖြစ်သည်ဟု ခံယူလာကြသည်။
စာပေပညာနှင့် နှုတ်မှုပညာများကို စောင့်ရှောက်သည်ဟု လည်းယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာတို့၏ ကိုးကွယ်မှုတွင်ကား၊ သူရဿတီသည် တန္တရဝါဒီ မဟာယာနဂိုဏ်းသား တို့မှ တစ်ဆင့် ပုဂံခေတ်ကတည်းက နေရာရလာခဲ့သော နတ်သမီးဖြစ်သည်။
ပုဂံခေတ်အနော်ရထာ လက်ထက်၌ ရွှေစည်းခုံဘုရား တံတိုင်းအတွင်းတွင် နတ်ရုပ်အချို့ ထားရှိသည်။
ထိုခေတ် လူတို့ ယုံကြည်ကိုးကွယ်သော နတ်များသည် ဗုဒ္မမြတ်စွာကို ရိုကျိုးရှိခိုးသူများဖြစ်သည်။
စောင့်ရှောက်ရသူများ ဖြစ်သည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ပေါက်အောင် အနော်ရထာက ကြံဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့ရွှေစည်းခုံဘုရား၏ တံတိုင်းအတွင်း ထားသောနတ်ရုပ်(၃၇)ခု အနက် သူရဿတီသည် အမှတ်စဉ်(၉)တွင်ပါဝင်သည်။
နတ်ဝတ်တန်ဆာဆင်ကာ ဟင်္သာငှက်ပေါ်တွင် ထိုင်၍ လက်နှစ်ဘက်၌ ကြာပန်းကိုကိုင်နေဟန်ဖြင့် သူရဿတီကိုထုလုပ်ထားသည်။
ဟင်္သာငှက်သည် ရေတွင် ကျက်စားသော ငှက်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရေကိုပိုင်သူ မြစ်စောင့်နတ်၊ သူရဿတီ ၏စီးတော်ယာဉ် အဖြစ်သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ဟန် တူသည်။
ဗြဟ္မာ၏ကြင်ယာတော် သူရသွတိကို မြန်မာတို့က သူရဿတီ ဟုအသံထွက်ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ပိဋကတ်သုံးပုံစောင့် နတ်သမီးဟုယူဆကိုးကွယ်ကြသည်။
သူရဿတီသည် အတတ်ပညာ ကျက်သရေမင်္ဂလာ တို့ကိုပေးနိုင်သည် ဟုယုံကြည်ကြသည်။
သူရဿတီ ဂါထာ၊ သူရဿတီ မန္တန်၊ သူရဿတီ အင်း၊ သူရဿတီမှော် စသည်ဖြင့် အစီအရင် အမျိုးမျိုးပြုလုပ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။
(မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၁၃)စာ-၁၆၈-၁၆၉) သူရဿတီကို လောကီအတတ်များအတွက်သာ အသုံးပြုကြောင်း သတိပြုသင့်ပေသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာတန္တရဝါဒီ တို့သည် ဗြဟ္မဏတို့၏ ဘုရားအဆူဆူဝါဒကို သဘောကျကာ၊ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာအတွင်းသို့ ဘုရားအဆူဆူ၊ ဘုရားလောင်းအမျိုးမျိုးကို သွတ်သွင်းခဲ့ကြ သည်။
အလားတူပင် ဗြာဟ္မဏဝါဒ တစ်ဖြစ်လဲ ဟိန္ဒူဘာသာက လက်ခံထားသည့် နတ်ဘုရားတို့၏ ကြင်ယာတော် နတ်ဘုရားမ(နတ်သမီး)များကို ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ပုံတူကူးချကာ တာရာဒေဝီ၊ မဟာဒေဝီ၊ ပရဝတီ၊ စသည်ဖြင့်နတ်ဘုရားမ အမျိုးမျိုး ကိုဖန်တီးလက်ခံ ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာတန္တရဝါဒီတို့ကား၊ အိန္ဒိယတန္တရဝါဒီ တို့ထက်ပင် လက်သွက်ကာဗြဟ္မာ၏ကြင်ယာတော် သူရသွတိကို သူရဿတီအဖြစ် မြန်မာမှုပြုခဲ့ကြသည်။
ပိဋကတ်သုံးပုံစောင့်သူအဖြစ် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
ဤသို့ဖြင့် သူရသွတိသည် ပုဂံခေတ် ကတည်းကပင် အတွင်း (၃၇) မင်းစာရင်းဝင် ဖြစ်လာခဲ့ရပေသည်။
နတ်သမီးကိုးကွယ်မှုအစဉ်အလာကို အိန္ဒိယသားတို့သည် ဝေဒခေတ်မတိုင်မီက ကမ္ဘာဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ ဘဝကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။
ယခုခေတ် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်ရှိ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းတွင်ခရစ်ကြိုနှစ် နှစ်ထောင်ကျော်ခန့်က ထွန်းကားခဲ့သော အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်း ယဉ်ကျေးမှုခေတ် ကတည်းက ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည့် ကြေးသွန်းနတ်သမီးရုပ်တုများကို ရှေးဟောင်း သုတေသီတို့ တွေ့ရှိကြရသည်။
ထိုနတ်သမီး ရုပ်တုတို့ကို အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းသားတို့က မည်သို့ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း၊ သုတေသီများကမူ မိခင်နတ်သမီး ဟုလည်းကောင်း၊ ရွာရှင်နတ်သမီး ဟုလည်းကောင်း မယ်တော်ကြီး ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ် ထားသည်။
အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်း ယဉ်ကျေးမှုခေတ်ကတည်းက နတ်သမီးကိုးကွယ်မှုကို လက်ခံခဲ့သော အိန္ဒိယသားတို့သည် ဝေဒခေတ်၌လည်း အလားတူ နတ်သမီး ကိုးကွယ်မှုကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။
ဝေဒခေတ်အတွေးအခေါ် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဗြာဟ္မဏဝါဒဟု ခေါ်ဝေါ်ထားရာ ဗြာဟ္မဏဝါဒ ၌လည်း နတ်သမီးများကို ဆက်လက်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၌မူ ဖန်ဆင်းရှင်ဗြဟ္မာ ကိုပယ်ပြီးဖြစ်ရာ ဗြဟ္မာ၏ ကြင်ရာတော်နတ်သမီးနှင့် တကွအခြား နတ်သမီးများ၊ နတ်ဘုရားများကို ကိုးကွယ်ရန်မလိုတော့ချေ။
သင်္ဂမင်းဆက်၊ ကုသျှန် မင်းဆက်တို့လက်ထက်ရောက်သောအခါ ဗြဟ္မဏဝါဒ ပြန်လည် အားကောင်းလာပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နှိမ်နင်းလာသည်။
ထိုအခါ မိမိတို့ရပ်တည်ရေးအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာ အတွေးအမြင် ကျင့်စဉ်များကို ဗြာဟ္မဏတို့အလိုကျ ဖြစ်စေရန် ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခဲ့ ကြရသည်။
ထိုသို့ကျင့်သုံးရာမှ ပေါ်ပေါက်လာသော မဟာယာနဗုဒ္မဘာသာ၌မူ နတ်ဘုရား အမျိုးမျိုးကိုပါ လက်ခံကိုးကွယ်လာခဲ့သည်။
အိန္ဒိယမှ ဗုဒ္မဘာသာတန္တရဝါဒီတို့သည် ဘင်္ဂေါပြည်နယ်မှတစ်ဆင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံသို့ သရေခေတ္တရာခေတ်ကပင် ဝင်ရောက်ခြေကုပ်ယူခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ခြေကုပ်ယူခဲ့ကြောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း(မှော်ဇာ)မှတူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားလောင်းပုံပါရှိသော အုတ်ခွက် အမျိုးမျိုးများနှင့်ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများကသက်သေ ခံနေပေသည်။
တန္တရဝါဒီတို့၏ အတွေး အခေါ်များနှင့်ကျင့်စဉ်များသည် ပုဂံခေတ်တွင်လည်း တွင်ကျယ်လေရာ၊ အနော်ရထာမင်းက သာသနာသန့်ရှင်း၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္မဘာသာထွန်းကားရေး ပြုလုပ်သောအခါ၊ အသွင်အမျိုးမျိုး ဆောင်ကာ တိမ်းရှောင်ထွက်သွားခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ တိမ်းရှောင်ထွက်သွားကြရာ၌ သူရဿတီ သည် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ် မသွားဘဲ၊ ရွှေစည်းခုံတံတိုင်းအတွင်း၌ ပုံတော်နှင့်တကွနေရာရ သွားခဲ့သည်။
အိန္ဒိယသားတို့သည် နတ်သမီးများကိုပထဝီမာတာ (မြေစောင့်မယ်တော်)၊ မဟာမာတာ (မယ်တော်ကြီး)စသည်ဖြင့် သုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအခေါ်အဝေါ်များကိုလိုက်၍ မြန်မာတို့ သည် ယခုအခါ မယ်တော်၊ မယ်တော်ကြီး စသည်ဖြင့်သုံးနှုန်းနေကြသည်။
ဤသို့ သုံးနှုန်းကြပါက သူရဿတီသည် ရှေးဦးမယ်တော်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
အတွင်း(၃၇) မင်း အမှတ်စဉ်(၈) တွင်ဖော်ပြထားသည့် စဏီနတ်သမီးမှာလည်း သူရဿတီကဲ့သို့ပင် မြန်မာတို့ ရှေးဦးလက်ခံခဲ့သော မယ်တော်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။
www.ashinkumara.com ကျမ်းကိုး Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ ကဏ္ဍ:နတ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ရာဘာသာများ။
အင်ဒြ (; Indā; ) ကို မြန်မာဝေါဟာရဖြင့် သိကြားမင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။
မြန်မာစာအဘိဓာန်၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ ဟိန္ဒူဘာသာ၌လည်း ရှေးဟောင်းနတ်ဒေဝါတစ်ပါးဖြစ်ကာ စစ်နှင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ နတ်မင်းဒေဝါမင်းဖြစ်၏။
thumb| အင်ဒြခေါ်ကန္နာ၏ပုံ ဒဏ္ဍာရီ အင်ဒြ(Indra)နတ်သည် မုတ်သုံမိုးမုန်တိုင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။
သူသည် နတ်တို့၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။
သူ့ကို ကိုးကွယ်ကြသော သူများ၏စိတ်ထဲတွင် သူ၏ပုံသဏ္ဌာသည် အလွန်ကြီးမားသည်။
ဆံပင်အရှည်ကြီး ဖားလျား ချထားသည်။
လေပင့်ထားသော မုတ်ဆိတ် ရှိသည်။
သူသည် ထိုမုတ်ဆိတ်ကိုဖြုတ်၍ ကျယ်လောင်သောအသံ(မိုးခြိမ်းသံ)ကို ပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်။
သူ့လက်ထဲတွင် ရန်သူကို ချေဖျက်တက်သော ဝရဇိန်လက်နက် မိုးကြိုးစက်ကို ကိုင်ထားသည်။
သူသည် လယ်ကွင်းများကို မဟာမိတ်များ၊ အာရိယန်တို့၏ အသက်မွေးမြူရန် ပစ္စည်းဥစ္စာပေးသူအဖြစ် သဘောထားသည်။
သူ၏နှစ်စဉ်ပြုမြဲ ထူးခြားသော အပြုအမူမှာ မိုးကိုခေါင်စေသောနဂါး(Vritra)ကို ထုတ်သတ်သည်။
ထိုနတ်နဂါးက မိုးကို ခေါင်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။
ဤအန္တရာယ်ကြီးမားသော လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့် သူသည် သူ့ကိုယ်သူ အာရိယန်လူမျိုးတို့၏သူရဲကောင်းအဖြစ်ကို ခိုင်မာစွာ ပြသခဲ့ပေသည်။
'သုံးခွသောသောမ' အရက်ခွက်များဖြင့် သူသည် သေရည်များကို သောက်သုံးသည်။
ထို့နောက် သူ၏ ဝရဇိန်လက်နက် မိုးကြိုးစက်ဖြင့် တောင်များပေါ်တွင်နေသော မိုးကိုခေါင်စေသည့် မြွေနဂါးကို ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်လေသည်။
သို့ဖြင့် ထိုနဂါးကထိန်းချုပ်ထားသောရေများကို မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာထဲသို့ လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းသွားစေသည်။
အင်ဒြနတ်မင်းကို ကိုးကွယ်သူများသည် သူ့ကိုများစွာ ချီးမွမ်းကြသည်။
ဣရုဝေဒကျမ်း(Rig Veda)ထဲတွင် အင်ဒြအား ချီးမွမ်းသောဂါထာများစွာ ပါသည်။
thumb|သိဝကျောက်ရုပ် သိ၀ သို့ ၐိဝ သည် ဟိန္ဒူဘာသာ၏ အဓိကဘုရားတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ဘုရားရှင်သီ၀ကို မဟာဒေ၀ (Mahadeva) ဘုရားရှင်ဟုလည်း သမုတ်ကြသည်၊ လောကကို ဖန်ဆင်းသူ ဗြဟ္မာ၊ လောကကိုထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ ဗစ်ရှ်နူး(ဗိဿနိုး)၊ လောကကို ဖျက်ဆီးပြီး လောကအသစ် ဘဝအသစ် တစ်ခုကို ထပ်မံဖန်ဆင်းသူ သျှီဝ (ၐီဝ) (သီဝ) ဟူ၍ ဟိန္ဒူဘာသာတွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး ဘုရား (၃) ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
သိဝ၏ ကြင်ယာတော်မှာ ပါရ်ဗသီး (ပရ်ဝတီ Parvati)မယ်တော် ဖြစ်သည်။
ပါရ်ဗသီးမယ်တော် ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကာလီမယ်တော်ဟုလည်း လူသိများသည်။
မှတ်စု ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟိန္ဒူဘာသာ။
thumb|ဝိဏှုဘုရားရှင်နှင့် မယ်တော် လက္ခမီ သည် သေသနဂါးမင်း ပေါ်တွင် ထိုင်နေသည်။
ဗစ်ရှ်နူးဘုရား (Vishnu, ဗိဿနိုး။
သက္ကတ ဝိၑ္ဏု) သည် ဟိန္ဒူဘာသာ၏ လောကထိန်းသိမ်းသည့် ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်သည်။
မှတ်တမ်းများအရ များစွာသောဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့က ဂေါတမဗုဒ္ဓဘုရားသည် ဗစ်ရှ်နူးဘုရား (God Vishnu) ၏ အ၀တာရ (လူဝင်စားအသွင်) ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ပရိနိဗ္ဗာန် (Parinirvana) ပြုပြီးဖြစ်၍ သက်ရှိထင်ရှားမရှိတော့ချေ။
သို့သော် ဗစ်ရှ်နူးဘုရား(ဗိဿနိုး)သည် ယခုထက်တိုင် တည်ရှိသည်ဟု ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များက အခိုင်အမာယုံကြည်ပြောဆိုကြသည်။
သို့သော် သမိုင်းပညာရှင်တို့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၊ သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်များက ဂေါတမဗုဒ္ဓဘုရားသည် ဗိဿနိုးဘုရားကိုယ်ပွားဖြစ်သည်ဟူသောပြောကြားချက်ကို လုံးဝလက်မခံကြချေ။
သို့သော် ဟိန္ဒူကျမ်းဂန် အယူအဆအရ ဗိဿနိုးဘုရား၏ န၀မမြောက်အသွင်သည် ဗုဒ္ဓဖြစ်သည်ဟု အတိအလင်း ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။
သို့ရာတွင် ယနေ့ခတ်ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့သည် ဗိဿနိုး၏ နဝမအသွင်မှာ ‌ ဂေါတမဗုဒ္ဓ မဟုတ်ဘဲ သုဂတဗုဒ္ဓဖြစ်သည်ဟု ‌ ထောက်ပြလာကြသည်။
ပုရာဏကျမ်းများတွင် သုဂတဗုဒ္ဓဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်ဟု ‌ ထောက်ပြလာကြသည်။
ဗုဒ္ဓဟူသည့်စကားလုံး၏ အနက်မှာ နိုးကြားလာသူ / သိမြင်သူ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရ၍ ဗိဿနိုး၏ နဝမအသွင်မှာ ဂေါတမဗုဒ္ဓမဟုတ်ဘဲ နိုးကြားသိမြင်လာသူတစ်ဦးအဖြစ် ‌ လောကသို့လူဝင်စားအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာမည့် သုတဂဗုဒ္ဓ ကိုရည်ညွှန်းသည်ဟုဆိုကြသည်။
ထို နဝမမြောက်အသွင်မှာ လောက ကို ဓမ္မဘက်သို့ပြန်လည်တည့်မတ်ရန်နှင့် မကောင်းမှုပြုသူတို့၏ လှည့်ကွက်များကြား ဝင်စားလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
thumb|250px ဂနေရှ့် (သို့) မဟာပိန္နဲသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည့်ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်၍ ဆင်ဦးခေါင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြုသည်။
အခက်အခဲများကို ပယ်ရှားနိုင်သည်ဟု ယူဆ၍ အလုပ်အကိုင် တစ်ခုခု မစတင်မီ ပူဇော်လေ့ ရှိသည်။
ဂနေရှ့်ဘုရားသည် လူကိုယ်နှင့် ဆင်ခေါင်း‌ရှိသည်။
ဘုရားရှင်ဆင်းတုတော်များကို အိန္ဒိယနှင့် နီပေါနိုင်ငံတဝန်းတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ထို့အပြင် ဂျပန်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ထိုင်းနှင့် တိဘက်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ကိုးကွယ်ကြပြီး မောက္ခပေးနိုင်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟိန္ဒူ နတ်ဘုရားများ ကဏ္ဍ:မဟာပိန္နဲ။
thumb| ဟိန္ဒူဘာသာသည် ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရင့်ဆုံး၊ သမိုင်းအရှည်ကြာဆုံးသော ဘာသာတရားဖြစ်သည်။
သူ၏ကျမ်းစာများသည် ဘီစီ ၃၀ဝ၀ ဝန်းကျင်ကပင် လူတို့၏ ကိုးကွယ်မှုကဏ္ဍတွင် နေရာယူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဘာသာတရား လည်းဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူဘာသာဝင်သူများသည် ကိုယ့်ဘာသာကို သနာတနာဓမ္မ (သင်္သကရိုက် - सनातन धर्म၊ ထာဝရဘာသာတရား) ခေါ်သည်။
ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ ယုံကြည် ကိုးကွယ်သည့် အယူဝါဒကို သနာတနဓမ္မ (ထာဝရ တည်မြဲနေသော ဘာသာတရား)ဟု ခေါ်ကြသည်။
အကြောင်းမူကား ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ထာဝရ တည်မြဲနေသော အဆုံးအမဟု ယူဆထားသည့် ဝေဒကျမ်း၌ ပါရှိသော အဆုံးအမများကို အခြေခံပြုထားသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် အခြားသောဝါဒများကဲ့သို့ ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတယောက်က စတင်တည်ထောင်ထားသည့် အယူဝါဒ မဟုတ်ပေ။
သို့ဖြစ်၍ ဟိန္ဒူအယူဝါဒဟူသော အမည်နာမသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၊ ခရစ်ယန် အယူဝါဒ စသည်တို့ကဲ့သို့ စတင်တည်ထောင်သူ၏ အမည်နာမကိုစွဲ၍ တွင်နေသော အမည်နာမမျိုး မဟုတ်ပေ။
အမှန် စင်စစ် ဟိန္ဒူ ဆိုသည့် စကားလုံးကို မည်သည့် ဝေဒကျမ်း နှင့် အခြား ကျမ်းစာတွင်မျှ တွေ့ရှိရမည် မဟုတ်ပါ။
အိန္ဒူ မြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် နေသူများကို ဟိုဘက်မှ သူများက ခေါ်ဆိုရာမှ ဟိန္ဒူ ဟု ဖြစ်တည် ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည် ဟု သမိုင်းပညာရှင် အချို့ဆိုကြသည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ အရင်းအမြစ်ကို စိစစ်လေ့လာကြည့်လျှင် မှုန်ဝါးဝါးသာ တွေ့မြင်ရလိမ့်မည်။
သို့ရာတွင် ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ခရစ်နှစ်မစမီ ရှေ့ယခင့်ယခင်က အာရိယန်လူမျိုးများ အိန္ဒိယသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြစဉ် သူတို့နှင့် တပါတည်းပါလာသည့် ဗြဟ္မဏ အယူဝါဒမှ ကြီးထွားဖွံဖြိုးလာသည့် အယူဝါဒဖြစ်သည်ဟူ၍ကား လက်ခံယုံကြည်ကြသည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် သမိုင်းခေတ်မတိုင်မီက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ရှေးအကျဆုံး အယူအဆဝါဒ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆထားကြသည်။
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော်အတွင်း ဟိန္ဒူအယူဝါဒ လောက၌ သူတော်စင် ရသေ့များ၊ တမန်တော်များ၊ ဒဿနဗေဒပညာရှင်များ အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ အဆုံးအမ ဓလေ့ထုံးစံ၊ အစဉ်အလာများကို ထွန်းကားပြန့်ပွားအောင် ပြုမူဆောင်ရွက်ခဲ့ကြလေသည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ ဒဿန (အဘိဓမ္မာ)သည် ကျယ်ပြန့်သည်။
ထွေပြားသည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၌ ဒဿန ခြောက်မျိုးကွဲပြားနေသည်။
ယင်းခြောက်မျိုးကို ဆဒဿန (ဒဿနခြောက်မျိုး)ဟု ခေါ်သည်။
ယင်းဒဿနခြောက်မျိုးသည် ဘီစီငါးရာစုနှစ် မတိုင်မီကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။
ယင်းခြောက်မျိုး ကား ဉာယ၊ ဝိသေသိက၊ သံခယာ၊ ယောဂ၊ ပုဗ္ဗမီမံသာ၊ သို့မဟုတ် မီမံသာ၊ ဝေဒန္တတို့ ဖြစ်သည်။
ဉာယ ဒဿနကို တီထွင်သူမှာ ဂေါတမ မဟာရသေ့ ဖြစ်သည်။
ဉာယဒဿနာသည် စူးစမ်းဆင်ခြင်မှုအရ ပေါ်လာသည့် ယထာဘူတကျသော အတွေးအခေါ် ဖြစ်သည်။
ဝိသေသိကဒဿနကို စတင်သူမှာ ကဏာဒ မဟာရသေ့ ဖြစ်သည်။
ဝိသေသိက ဒဿန၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သတ္တဝါများအား လွတ်မြောက်ငြိမ်းချမ်းမှု ရရှိစေရန် ဖြစ်သည်။
သံခယာ ဒဿနကို စတင်တီထွင်သူမှာ ကပိလ မဟာရသေ့ဖြစ်သည်။
သံခယာဒဿန သည် ထာဝရ ဘုရားသခင် တည်ရှိမှုကို အယူမရှိသော ဒဿန ဖြစ်သည်။
ယောဂဒဿနကို စတင်သူမှာ ဇေမိနီ မဟာရသေ့ ဖြစ်သည်။
မီမံသာကို ပုဗ္ဗမီမံသာဟုလည်း ခေါ်သည်။
မီမံသာဒဿန၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဝေဒကျမ်းများ၌ ပါရှိသည့် အယူဝါဒရေး ဓလေ့ထုံးစံများကို အကာအကွယ်ပေးရန်နှင့် ထောက်ခံ အားပေးရန် ဖြစ်သည်။
ဝေဒန္တဒဿနသည် ဥပနိသျှဒ်မှ ဖြစ်ထွန်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဥပနိသျှဒ်၌ ဝေဒအယူအဆသည် တိုးတက်မှု အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် ဥပနိသျှဒ်ကို ဝေဒ၏ အဆုံး (ဝေဒန္တ)ဟုခေါ်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အတ္တမာ ဟိန္ဒူအယူဝါဒအရ နတ်၊ လူ၊ တော၊ တောင်၊ ရေ၊ မြေ စသော ရှိရှိသမျှ အရာဝတ္တုများသည် ပရမတ္တမာ ခေါ် ဘုရား သခင်၏ အစိတ်အပိုင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ဤမျက်မှောက် ကမ္ဘာလောကသည် မာယာ (အထင်အမှတ် မှားနေခြင်း)မျှသာ ဖြစ်သည်၊ မလွဲမသွေ ပျက်စီးသွားရမည်။
မသိအပ်သည့်၊ မသိရသည့် ပရမတ္တမာခေါ် ဘုရားသခင်သည်ကား ပြောင်းလဲခြင်းမရှိပဲ နိစ္စထာဝရ တည်မြဲနေသောအရာ ဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့သည် အတ္တမာ (ဝိဉာဉ်)ကို ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်၏။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒအရ အတ္တမာသည် ကံတရား၏ အရှိန်အဟုန် မကုန်မချင်း မရမတ္တမာနှင့် သွားရောက် ရောနှောပေါင်းဆုံမှု မဖြစ်မချင်း၊ အသင်္ချေ အနန္တဘဝသံသရာ၌ ထပ်ခါထပ်ခါ ပဋိသန္ဓေ တည်နေရပေလိမ့်မည်။
လူတစ်ဦးတစ်ယောက်သည် မိမိကိုယ်ကို မိမိမြင့်ရာသို့လည်း တက်စေနိုင်သည်။
နိမ့်ရာသို့လည်း ကျစေနိုင်သည်။
လူတစ်ဦးတစ်ယောက်သည် မကောင်းမှုကို ပြုလုပ်လျှင် ကွယ်လွန်သွားပြီးသည့်နောက်၌ အတိဒုက္ခ ရောက်ရလေသည်။
သို့မဟုတ် ငရဲခံရလေသည်။
ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်လျှင်ကား နတ်ရွာသို့လားရလေသည်။
ငရဲပြည်၌ ခံရသည့် ဒုက္ခသည် လည်းကောင်း၊ နတ်ပြည်၌ စံရသည့် သုခသည်လည်းကောင်း အစဉ်ထာဝရ တည်မြဲမနေပေ။
အတ္တမာ (ဝိဉာဉ်)သည် မောက္ခ (လွတ်ငြိမ်းမှု)ကို မရမချင်း၊ မိမိ၏ မူရင်း အိမ်ဂေဟာဖြစ်သည့် ဗြဟ္မနှင့် သွားရောက် မပေါင်းမချင်း ဘဝအသစ် ဖြစ်မြဲ ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။
မောက္ခ (လွတ်ငြိမ်းမှု)သည် ယုံကြည် ကိုးကွယ်မှုဖြင့် ရရှိသည့်အရာမဟုတ်။
လက်တွေ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်မှ ရရှိနိုင်သည့်အရာ ဖြစ်သည်။
ကိုးကွယ်သည့် ဘုရား နှင့် နတ်ဒေဝါများ ဟိန္ဒူ အယူဝါဒတွင် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခြင်း ကို ခွင့်ပြုထားသည်။
သံသရာမှ လွတ်လိုသူများ သည် ဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်နိုင်သည်။
ရုပ်လောကတွင် အကူအညီ လိုသူများ ဒေဝါနတ်များကို ကိုးကွယ်နိုင်သည်။
ဘုရားကိုးကွယ်ခြင်း တွင် ၃ မျိုးရှိသည်။
ဘုရားရှင်အား ဘဂဝါးန် ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ကိုးကွယ်ခြင်း၊ ဘုရားရှင်၏ နီရာကားရ ရုပ်နာမ် ချုပ်ငြိမ်းခြင်း သဘာဝကို ကိုးကွယ်ခြင်း နှင့် သက်ရှိတိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဘုရားရှင် ၏ ပရမားသ်မား မဟာဝိညာဉ် တော် ကို ကိုးကွယ်ခြင်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၌ နတ်ဘုရားများကို ကိုးကွယ်သည့် အလေ့အထလည်းရှိသည်။
ဝေဒကျမ်းဂန်၏ ဓမ္မဂီတများ၌ ပါရှိသည့် နတ်ကြီးများအနက် ဣန္ဒရ၊ အဂ္ဂနိ၊ သူရိယ စသော နတ်အများအပြားသည် ခေတ်သစ် ဟိန္ဒူအယူ ဝါဒ၌ ခေတ်မစားတော့ပေ။
ဗြဟ္မမှာမူ ခြွင်းချက်ဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ဗြဟ္မဏ အယူဝါဒမှ ပရမတ္တမာခေါ် ဣဿရအယူဝါဒကို အမွေအနှစ်အဖြစ် လက်ခံရယူထားလေသည်။
ယင်းဣဿရသည် နိစ္စထာဝရ တည်ရှိနေသည်။
အရာဝတ္ထုဟူသမျှ မူလဘူတအကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။
အရာဝတ္ထုဟူသမျှ အပြီးသတ်အချိန်တွင် ပြန်သွားရသည့် နောက်ဆုံး အိမ်ဂေဟာလည်း ဖြစ်သည်။
ပရမတ္တမာခေါ်သည့် ယင်းဣဿရသည် တရိမုရတိခေါ်သည့် ဘုရားသုံးပါးအစု၌ တည်ရှိနေသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘုရား သုံးပါးအစုမှတစ်ဆင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စ ပြုလုပ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း အယူရှိကြသည်။
ဘုရားသုံးပါးကား လောကကို ဖန်ဆင်းသူ ဗြဟ္မာ၊ လောကကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်သူ ဗိရှနု(ဗိဿနိုး)၊ လောကကို ဖျက်ဆီးပြီး လောကအသစ် ဘဝအသစ် တစ်ခုကို ထပ်မံဖန်ဆင်းသူ ရှိဗ (သိဝ)တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းဘုရားသုံးပါးအနက် ဗြဟ္မကို ပူဇော်ပသသည့် ဓလေ့ထုံးစံ အလွန် နည်းသည်။
အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံး၌ ဗြဟ္မာကို ရည်စူး၍ ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဘုရားကျောင်း အရေအတွက်သည် အလွန်တရာ နည်းပါးသည်။
ဗိဿနိုး နှင့် သိဝကိုမူ ခေတ်အဆက်ဆက်ကစပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပူဇော်ပသလေ့ရှိကြသည်။
ယင်း အဓိက ဘုရားများအပြင် အခြားနတ်များ၊ မြင့်မြတ်သည်ဟု ယူဆသည့် အရာများကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြ လေသည်။