kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုအချိန်က လွှတ်တော်တွင် မှူးမတ်များသည် စီရင်ပိုင်ခွင့်ရလာသော်လည်း အကြွင်းမဲ့ရလာသည်ဟူ၍ မပြောနိုင် သေးပေ။
မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလုနီးအချိန်တွင် ခေတ္တရခဲ့သည်အာဏာသာဖြစ်သည်။
မည်သို့ဆိုစေ အချုပ်အခြာ အာဏာသည် လွှတ်တော်တွင်မတည်သေးသော်လည်း ဘုရင်မင်းမြတ်အပါအဝင် လွှတ်တော်ဝန်ကြီးအဖွဲ့နှင့် အုပ်ချုပ်မည့် သဘောတရားများ မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးလောကတွင် စတင်သန္ဓေတည်ခဲ့ပြီဟုဆိုနိုင်သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်တွင် အထက်မြက်ဆုံးမင်းသားသည် ကနောင်မင်းသားကြီးဖြစ်သည်။
အကယ်၍သာ အမြော်အမြင်ကြီးလှသည့် ကနောင်သာ လုပ်ကြံခြင်းမခံရလျှင် မြန်မာနိုင်ငံသည်ထိုစဉ်ကတည်းက မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိများနှင့် သဘောချင်းမျှသူဖြစ်သည့်အတွက် ဦးဘိုးလှိုင်မျှော်မှန်းသည့် ပါလီမန်စနစ် ပေါ်ပေါက် လာဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိသည်။
မင်းညီမင်းသားအများစုသည် ကနောင်မင်းသား၏ အနောက်တိုင်းဆန်ဆန် အယူအဆများကို သိပ်ပြီးလက်မခံချင်ကြပေ။
ထို့ကြောင့် မြင်ကွန်း-မြင်းခုံတိုင်အရေးတော်ပုံနှင့်အတိုက်အခံပြုပြီး ကနောင်မင်း အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
ကင်းဝန်မင်းကြီးသည် မြန်မာ့အရေးတွင် ခေတ်ရှေ့ပြေးခဲ့သည့် ဝန်ကြီးတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသို့ သံအဖြစ်ရောက်ရှိခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှတို့ထံ ပထမဦးဆုံးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ရောက်စဉ်က ဒေါက်တာ ကလီးမင့်ဝီလျှံ (Dr. Clement Williams) က ကင်းဝန်မင်းကြီးကို အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ရေးဆွဲပြခဲ့ကြောင်းသိရသည်။
မြန်မာဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဥပဒေနှင့်အညီအုပ်ချုပ်သော ဘုရင်စနစ်ဖြစ်လာစေရန် စတင်ကြိုးပမ်းလာခြင်း ဟုဆိုရမည်။
သီပေါမင်းပါတော်မူချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် စည်းလုံးညီညွတ်စွာဖြင့် အေးအတူ ပူအမျှအုပ်ချုပ်ရေး စနစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်းတွေ့ရသည်။
မင်းဆက်အမျိုးပြောင်းလဲခဲ့ချိန်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ရာထူး အခေါ်အဝေါ် အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း တိကျသည့်အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအသွင်ရှိခဲ့သည်။
မင်းဧကရာဇ်သည် သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်ဖြစ်သော်လည်း ဗဟိုအစိုးရဘောင်အတွင်း လွှတ်တော်၊ ဗြဲတိုက်၊ ရှေ့ရုံးတော်၊ နောက်ရုံးတော်၊ တရားရုံးတော်စသည်ဖြင့် စနစ်တကျဖွဲ့စည်းထားပြီး နိုင်ငံ၏အမြင့်ဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို ဦးစီးသည့် ဝန်ကြီး၊ မှူးမတ်တို့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စအဝဝကို အစဉ်မပြတ်နှီးနှောတိုင်ပင်ကာ အုပ်ချုပ်မှုရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။
မြို့နှင့်ကျေးရွာလူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံသည်ထူးခြားသည်ဟုဆိုရမည်။
ရပ်ရွာအကြီးအမှူးကို ရွေးချယ်ကြရာတွင် "ရိုးရာလည်းမှန်စေ၊ ငယ်သားလည်းကြိုက်စေ၊ မင်းလည်းကျေနပ်စေ" ဆိုသည့်မူကို သမိုင်းစဉ် တစ်လျှောက်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။
မြို့ရွာအလိုက် မိမိတို့သဘောကျနှစ်ခြိုက်သည့်သူကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခွင့် ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာဘုရင်ခေတ်လွှတ်တော်တွင် မင်းမှုထမ်းကြရသည့် မှူးမတ်မှစ၍ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးအပိုင်းရှိ သူကြီးများအထိ ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံးသည် ပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေး၏ မဏ္ဍိုင်များဖြစ်လာကြသည်။
မင်းပြောင်းမင်းလဲ မည်မျှ ပြောင်းခဲ့သည်ဆိုစေ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပုံစံသိပ်ပြောင်းလဲမှု မရှိခဲ့ပေ။
ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် ပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေးအဆောက်အအုံကို စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် (Constitutional Monarchy) သဘောမျိုးဖြင့် မှူးမတ်အချို့က အစားထိုးရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တိုးတက်ပြောင်းလဲနေသည့်ခေတ်နှင့်အညီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်မှုမရှိခြင်းသည် ပဒေသရာဇ်စနစ်ကျဆုံးသွားရန် ဖန်တီးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
နိုင်ငံအတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲလိုသူများ ရှိသော်လည်း လုပ်ကြံခံရခြင်း၊ အုပ်ချုပ်သည့်မင်းကိုယ်တိုင် အရည်အချင်းမပြည့်ဝခြင်းတို့ကြောင့် တိုင်းပြည် ပျက်ယွင်းကာ နယ်ချဲ့ဗြိတိသျှတို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။
ထိုအချိန်မှစပြီး မြန်မာ့အစဉ်အလာဖြစ်သော မြို့ရွာအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်လည်း ပြောင်းလဲသွားခဲ့ရသည်။
ဘီစီ ၁၃ရာစု ဘေဘီလုံ အင်ပါယာ နယ်မြေ အမ်မိုရိုက်မျိုးနွယ်တို့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည့် ဟမ်မူရာဘီ ဘုရင်သည် နှစ်ပေါင်း၃၀မျှ အယ်လ်မိုက်တို့နှင့် စစ်ပြုပြီးနောက်တွင် ယူဖရေးတီး-တိုက်ဂရစ် မြစ်နှစ်သွယ် ဒေသကို ဗဟိုပြုလျက် ဘေဘီလုံအင်ပါယာခေတ်ကို တည်ထောင်သည်။
မြို့တော်မှာ ယူဖရေးတီး မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ဘေဘီလုံမြို့ဖြစ်သည်။
၎င်းကိုအစွဲပြု၍ ထိုမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ကို ယခင်အမည်ဟောင်း ဖြစ်သည့် ရှိုင်းနားလွင်ပြင်မှ အမည်သစ်အဖြစ် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုကြသည်။
စစ်ပွဲကာလလွန်မြောက်ပြီးနောက်တွင် ဟမ်မူရာဘီသည် ၁၂နှစ်ကျော်မျှ ထီးနန်းစိုးစံကာ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် သူသည် လက်ရုံးရည်သာမက၊ နှလုံးရည်ဖြင့်ပါ ပြည့်စုံကြောင်းကို သက်သေထူပြခဲ့သည်။
တစ်ဖက်မှလည်း မြို့တော် ဘေဘီလုံအား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံးမြို့တော် အဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာရန် စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုယဉ်ကျေးမှုအား ဘေဘီလုံယဉ်ကျေးမှု ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဘေဘီလုံသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား(Mesopotamia) ဒေသတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်း မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်ပြီး ယခု အီရတ်နိုင်ငံ မြို့တော် ဘဂ္ဂဒတ်(Baghdad) ၏တောင်ဘက် ၅၅ မိုင် အကွာ ဘာဘေးလ်ပြည်နယ် အဲဟေးလာမြို့ (Al Hillah) အနီးတွင် ဤမြို့ဟောင်းကို တွေ့နိုင်သည်။
ရှေးယခင်က အလွန်ကျော်ကြားခဲ့သော ဘေဘီလုံ၏ အုတ်မြို့ရိုးဟောင်း၊ အဆောက်အအုံများ နှင့် ရွှံခွက်စာများကို ယူဖိုးရီးယား- တီဂရစ်မြစ်နှစ်သွယ်ကြား ( Euphrates and Tigris river system) မက်ဆိုပိုတေးမီးယားလွင်ပြင်တွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့သည်။
ခေတ်ကာလများ ဘေဘီလုံခေတ်ဦး ဆူမီရို-အကာဒီယန်းခေတ် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသသည် ယူဖရေးတီးနှင့် တိုက်ဂရစ်မြစ် နှစ်သွယ်တို့သည် နှစ်စဉ် ရေလွှမ်းမိုးလေ့ရှိသောကြောင့် နုံးမြေများ ကမ်းခြေပေါ်တင်၍ ကျန်ခဲ့ရာ မြေဩဇာထက် သန်ကောင်းမွန်၍ မြစ် ၂ သွယ်မှ ရေကိုလည်း လုံလောက်စွာ ရနိုင်သဖြင့် ထိုဒေသ တစ်ဝိုက်သည် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။
အာရှအလယ်ပိုင်းမှ မြေသစ် နေရာသစ် ရှာဖွေ သူများသည် မြစ် နှစ်မြွှာဒေသတွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ကြ ခြင်းဖြစ်သည်။
မိုးပါးသော်လည်း မြစ် နှစ်သွယ်မှ ရေသွယ် တူးမြောင်းများ ဖြင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင် နိုင်သဖြင့် ထိုဒေသတွင် လာရောက်နေထိုင်သူများ တစ်စတစ်စ များပြားလာလေသည်။
မြစ်နှစ်မြွှာဒေသတွင် လူတို့စတင် ဝင်ရောက်နေထိုင် သည့်ခေတ်မှာ ဘီစီ ၅ဝဝဝ ခန့်က ဖြစ်သည်။
ထိုဒေသ တွင် စတင်လာရောက်နေထိုင်သူများသည် ဆီးမိုက်နှင့် ဆီးမိုက် မဟုတ်သော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ဆီးမိုက်မဟုတ်သော လူမျိုးအုပ်စုထဲတွင် ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့ကာ ယဉ်ကျေးမှုအရာတွင် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဘီစီ ၃ဝဝဝ ကျော်ခန့်တွင် မြစ်နှစ်မြွှာဒေသ တစ်လျှောက်၌ ဆူမားရီးယန်တို့သည် ဘေဘီလုံ အပါအဝင် မြို့ရိုးဖြင့် ဝန်းရံထားသော သီးခြားလွတ်လပ်သည့် မြို့ကလေး ပေါင်း မြောက်မြားစွာ တည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်မှာ ဘီစီ ၂၅ဝဝ ခန့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။
ဘေဘီလုံမြို့ ထိုစဉ်က ထိုဒေသတစ်လျှောက်ကို ဆူမားဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ လေသည်။
ဘီစီ ၂၅ဝဝ ခန့်တွင် ဆူမားမြို့ကလေးများ၏မြောက်ဘက် အက်ကတ်ဒေသမှ ဆာဂွန်အမည်ရှိ ဆီးမိုက်လူမျိုးသိုးထိန်း ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးသည် စစ်ရေးစစ်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သဖြင့် မြို့ကလေးများကို တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ၊ ဘေဘီလုံမြို့ကို အခြေပြုပြီးလျှင်၊ ဘေဘီလုံနိုင်ငံကို စတင် ထူထောင်လေသည်။
ဆီးမိုက်တို့သည် ဆူမားတို့လောက် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မရှိပေ။
ထို့ကြောင့် ဆူးမားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အတုယူကျင့်သုံးကြသည်။
သို့သော် မြောက်ဘက် ပိုင်းတွင် ဆီးမိုက်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံများလည်း လွှမ်းမိုးခဲ့ သည်ဖြစ်၍ ဘေဘီလုံနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းကို အက်ကတ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းကို ဆူမားဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။
သို့သော် နောင်အခါ ဘေဘီလုံ နီးယားဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လာကြလေသည်။
ပထမ ဘေဘီလုံအင်ပါယာ ဆာဂွန်၏ လက်ထက်လွန်ပြီးသည့်နောက်တွင် ဘေဘီလုံနိုင်ငံသည် ညှိုးမှိန်လာလေသည်။
နိုင်ငံတွင်း သို့အခြားလူမျိုးများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်း ပြုကြသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးရလေသည်။
သို့သော် ဘီစီ ၂ဝဝဝ ခန့်တွင် ဆာဂွန်၏ အနွယ်တော်ဖြစ်သော ဟမ်မူရာဘီမင်းသည် ပြိုကွဲနေသော ဘေဘီလုံနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းသည်။
နိုင်ငံကို မော်ကွန်း တင်လောက်အောင် စနစ်ကျနစွာ အုပ်ချုပ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကောင်းများကိုလည်း ထွင်ခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ဟမ်မူရာဘီမင်းကြီးသည် ယင်းပြုစုခဲ့သော ဥပဒေများအတွက် နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော မင်းတစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့လေ သည်။
ဟမ်မူရာဘီ၏ ကိုဓဥပဒေ နှင့် ကာကွယ်ရေး ဟမ်မူရာဘီလက်ထက်တွင် ကမ်ဘာ့ပထမဆုံး တရားစီရင်ရေး ဥပဒေအဖြစ် ဟမ်မူရာဘီ၏ ကိုဓဥပဒေ ကိုပြုစုခဲ့သည်။
စာကြောင်းရေပေါင်း၃၆၀၀ကျော်ပါဝင်သည့် ထိုဥပဒေကို ဘေဘီလုံမြို့တော်ရှိ မာဒပ်နတ်မင်း အားရည်စူးတည်ဆောက်ထားသည့် ဝတ်ကျောင်းတော်အတွင်းတွင် အမြင့်ရှစ်ပေရှိ ကျောက်စာတိုင်တွင် ရေးထွင်း၍ စိုက်ထူထားခဲ့သည်ကို ယနေ့တိုင် မပျက်မစီးသေးဘဲ တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ထိုဥပဒေတွင် မုဆိုးမ၊ မိဘမဲ့ကလေးသူငယ် နှင့် ဆင်းရဲသားတို့အတွက် အထူးကာကွယ်ပေးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများအား ပြင်းထန်စွာ စီရင်စေသည်။
ယနေ့ခေတ်အမြင်အားဖြင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည့် မျက်လုံးတစ်လုံးအတွက် မျက်လုံးတစ်လုံး၊ သွားတစ်ချောင်းအတွက် သွားတစ်ချောင်း အလျှော်ပေးရမည်ဟု ဆိုသည့် ဥပဒေမျိုးပါဝင်သော်လည်း ရှေးခေတ်ကာလ အခြေအနေအားဖြင့်မူ တရားမျှတမှုကို ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
ကာကွယ်ရေးအနေဖြင့် အမြဲတမ်းစစ်တပ်ဖွဲ့စည်းထားပြီး နယ်ခြားဒေသများကို ကာကွယ်ပေးထားသဖြင့် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာသည်။
စီးပွားရေး အဓိကထုတ်ကုန်မှာ စိုက်ပျိုးရေးမှဖြစ်ထွန်းသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရောင်းဝယ်ရေးဖြစ်သည်။
စွန်ပလွံသီးမှာ အဓိက ရောင်းကုန်ဖြစ်ပြီး အခြားထုတ်ကုန်များမှာ သိုးမွေးနှင့် သိုးသားရေတို့ဖြစ်ကြသည်။
သိုးမွေး ရက်လုပ်ခြင်းမှာလည်း အောင်မြင်သည့် လုပ်ငန်းအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။
ဘာသာရေး ဘာသာရေးတွင် ဆူမားရီးယန်းနတ်များကို ဆက်လက်ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း အမ်မိုရိုက်များက အုပ်ချုပ်သည့် ခေတ်ဖြစ်သည့်အာလျော်စွာ ၎င်းတို့ကိုးကွယ်သည့် မာဒပ်နတ်မင်းကြီးအား အကြီးအကဲနတ်မင်း အဖြစ်သတ်မှတ် ပူဇော်သည်။
နတ်သမီးများအနက် အစ်ရှတာ(Ishtar) အမည်ရှိ အချစ်နတ်သမီးအား အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
ဆူမား-အက်ကတ်ခေတ်က ကဲ့သို့ပင် နတ်ဆရာများ၏ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း နက်ခတာရာများအား ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရှေ့ဖြစ်အဟောများကို ယုံကြည်ကြသည်။
လူမှုရေး ခေတ်ကာလအခြေအနေအရ စာပေအရေးအဖတ် တတ်မြောက်သူ ရှားပါးခြင်းကြောင့် စာရေးစာချီ အလုပ်သည် အထက်တန်းစားအလုပ်မျိုးဖြစ်သည်။
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် စာအရေးအသား ကျွမ်းကျင်လျှင် အထက်တန်းကျသည်ဟု ယူဆ၍ ကလေးအရွယ်မှစကာ စာပေသင်ကြားရေးကို စတင်စေသည်။
= ဘေဘီလုံအင်ပါယာ ပျက်စီးခြင်း ဟမ်မူရာဘီ လွန်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်ဒေသများရှိ ကုန်မြင့်များပေါ်တွင် နေထိုင်သော ကက်ဆိုက်လူမျိုး(Kassites) များသည် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်သို့ ဆင်းသက် အခြေချနေထိုင်လာကြသည်။
ထိုသို့ အခြေချလာသည်ကို ဟမ်မူရာဘီ နောက်ဆက်ခံသည့် မင်းများက မည်သို့မျှ တားမြစ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ကြပေ။
ဟမ်မူရာဘီကွယ်လွန်ပြီး နှစ်၂၀၀မျှ ကြာသောအခါတွင် လွင်ပြင်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဘက်မှ ဟစ်တိုက်လူမျိုး များက ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်ကြီးသို့ ကျူးကျော်ကာ မြို့တော် ဘေဘီလုံကို သိမ်းပိုက်ကာ စည်းစိမ်တို့ကို လုယက်ယူငင်ပြီး ပြန်လေသည်။
သို့ဖြင့် ဘေဘီလုံတွင် ဟမ်မူရာဘီ၏ မင်းဆက်ပြတ်ကာ နိုင်ငံအား ဦးဆောင်ထိန်းသိမ်းနိုင်သည့် ခေါင်းဆောင်ကောင်းလည်း မရှိသဖြင့် ဖရိုဖရဲအခြေအနေဖြင့် ဘီစီ ၁၇၄၆အထိ ရှိနေစဉ် ကက်ဆိုက်လူမျိုးများက ဘေဘီလုံတွင် အခက်အခဲမရှိ အုပ်ချုပ်သူဖြစ်လာတော့သည်။
ဤသို့ဖြင့် အချိန်တိုအတွင်း အထက်တန်းကျပြီး မြင့်မားသော ဘေဘီလိုးနီးယန်း ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း ထိုအချိန်မှစကာ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ကျော်မျှ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။
ကက်ဆိုက်ခေတ် (Kassite Dynasty) ဟမ်မူရာဗီမင်းကြီး ကံကုန်ပြီးနောက်တွင် အရှေ့ မြောက်ဘက်ဒေသများမှ ကက်ဆိုက် လူရိုင်းမျိုးတို့သည် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးသော်၊ ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံအတွင်း ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။
တစ်စနှင့်တစ်စ နိုင်ငံအတွင်း၌ စိုးမိုးမင်းမူခဲ့ကြသည်မှာ ဘီစီ ၁ရ၅ဝ မှ ၁၂ဝဝ ခန့်တိုင် အောင်ပင် ဖြစ်၏။
သို့သော် ဘေဘီလုံနိုင်ငံ အတွင်းမှ ရှိရင်း စွဲလူမျိုးများက ကက်ဆိုက်တို့ကို တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည် လွှမ်းမိုးပြီးနောက် ဘေဘီလုံနီးယားတွင် မူလတိုင်းရင်းသား မင်းတို့ပြန်လည်အုပ်စိုး ကြလေသည်။
ဘေဘီလုံယဉ်ကျေးမှု ဘီစီ ၃၅ဝဝ ခန့်ကပင် ဘေဘီလုံနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့် မြစ်နှစ်မြွှာဒေသ တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်သော ဆူမား လူမျိုးတို့သည် စာရေး၊ စာဖတ်တတ်ကြသည်။
ဆူမားတို့၏ အက္ခရာများမှာ မြားဦးပုံ သဏ္ဌာန်ရှိ၍ ရွှံ့ပြားကလေးများပေါ်တွင် သုံးမြှောင့်ပုံ ကျူရိုးအရင်းနှင့် ဖိနှိပ် ရေးသားကြသည်။
ရေးသားပြီးသော ရွှံ့ချပ်များကို နေလှန်းမီးဖုတ်သောကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ခိုင်ခံ့လေသည်။
ဆူမားတို့၏ စာရေးနည်းကို နောင်အခါ မြစ်နှစ်မြွှာဒေသကို ဝင်ရောက်စိုးမိုးသော ဆီးမိုက်လူမျိုးများ၊ အဆီးရီးယန်း လူမျိုးများ၊ အယ်လမိုက် လူမျိုးများ၊ ဟစ်တိုက်လူမျိုးများ၊ ပါရှန်းလူမျိုးများကလည်း လက်ခံကြသည်။
ယဉ်ကျေးသောလူမျိုးတို့၏ အလေ့အထအတိုင်း ဆူးမားတို့သည် မြေရေလေ စသော သဘာဝများကို ကိုးကွယ်ကြသည့်ပြင် လယ်သမားများ ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ကျေးဇူးရှင် နွားများကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။
လက်မှုအနုပညာရပ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံသားတို့ပြုလုပ်ခဲ့သော လက်မှုပစ္စည်းများအနက် ရှေးအကျဆုံးပစ္စည်းများမှာ ဘီစီ ၃ဝဝဝ ကျော်ခန့်က အိုးခွက် များဖြစ်သည်။
ယင်းသည့် အိုးခွက်များကို ဆေးရောင်များ ခြယ်၍ ပုံစံဒီဇိုင်းများ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဘီစီ ၃ဝဝဝ ခန့်တွင် ကျောက်တုံးများကို ထုထွင်းခြင်း၊ ရုပ်တုများ ထုလုပ်ခြင်း၊ ရွှေငွေတို့ဖြင့် အဆင်တန်ဆာများ လုပ်ကိုင်ခြင်းကိုလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။
ထို့ပြင် စာချုပ် စာတမ်းများအတွက် တံဆိပ်တုံးများ အသုံးပြုသည်ကိုလည်း တွေ့ရလေသည်။
ဆူမားတို့သည် မူလက ရွှံ့နှင့် ကျူပင်များဖြင့် ပြုလုပ်သည့် တဲအိမ်များဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရာမှ၊ နောင်အခါ နေလှန်းအုတ်၊ မီးဖုတ်အုတ်များဖြင့် ပြုလုပ်သော တစ်ထပ်အုတ်တိုက်များဖြင့် နေထိုင်လာကြသည်။
ထို့ပြင် ယင်းတို့ကိုးကွယ်ရာ နတ်အမျိုးမျိုးတို့အတွက် ဗိမာန်ဖြစ်သော တန်ဆောင်းမြင့်မြင့်ကြီးများကို ဆောက်လုပ်ကြသည်။
မြို့ရိုးတန်တိုင်များ ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ဘေဘီလုံနီးယားနိုင်ငံသားတို့လက်မြောက်ကြပေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံသားတို့သည် နိုင်ငံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အစောဆုံး နေထိုင်လာကြသူများတွင် ပါဝင် ခဲ့လေသည်။
ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ပေါ်ထွက်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု များအနက် ဘေဘီလုံနီးယန်းနှင့် အီဂျစ်ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် မည်သည်ကရှေးကျ၍ မည်သည်က နောက်ကျသည်ဟူသော ပြဿနာအတွက် ပညာရှင်တို့အငြင်းပွားနေကြဆဲပင်ဖြစ်၏။
သို့သော် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါသော တိုးတက်မှုတို့သည် ဘေဘီလုံနီးယား၌ ဦးစွာစတင်ခဲ့သည်။
သိပ္ပံပညာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်၊ အယူဝါဒရေး၊ လက်မှုပညာရပ်စသည်တို့သည် ဘေဘီလုံနီး ယား၌ အစပျိုးခဲ့၍ ဘေဘီလုံနီးယန်း ယဉ်ကျေးမှု သည် နှောင်းခေတ် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ မြစ်ဖျားခံရာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ညံပင်သည် ဝက်သစ်ချပင်တို့ပါဝင်သည့် ပန်းပွင့်သော အပင်မျိုးရင်းဝင်တခုဖြစ်ပြီး မျိုးစု ၈ ခုနှင့် မျိုးစိတ် ၉၂၇ ခုခန့်ပါဝင်လေသည်။
တည်ပင်သည် စားသုံး၍ရသော တည်သီး သီးသည့် အပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
သခင်သာခင်ကို ၁၉၁၉- ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၆) ရက်နေ့တွင် မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ကင်းရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မြို့မရပ်ကွက်တွင် နေထိုင်ကြီးပြင်းခဲ့သည်။
သခင်သာခင်သည် ရှမ်းနှင့်အိန္ဒိယသား ကပြားဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ပါသည်။
မွေးချင်းမောင်နှမ သုံးဦးအနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်၍ ညီမများမှာ ဒေါ်စောမေနှင့် ဒေါ်အေးကြည် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဖခင်မှာ အိန္ဒိယလူမျိုး ဦးရာမသုခဖြစ်၍ မိခင်မှာ ရှမ်းလူမျိုး ဒေါ်ခွန့် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဖခင်ဖက်မှ အဖိုးဖြစ်သူသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်အောက်ခံ အိန္ဒိယစစ်တပ်တွင် ဗိုလ်မှူး (Major) အဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ Mr. Fagul Singh ဖြစ်သည်။
Mr.Singh သည် အိန္ဒိယစစ်တပ်၏ ပုန်ကန်ထကြွမှုတွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်။
သို့သော်လည်း အိန္ဒိယ အထက်တန်းစားမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူတစ်ဦး ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ၎င်းအား အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့သော လယ်ယာမြေများကိုလည်း ဆက်လက်ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် Mr.Singh သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အိန္ဒိယအမျိုးသားကွန်ဂရက် အသင်းကြီးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။
မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခွန့်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ဘုရင်ခံ၏ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်မှ စော်ဘွားတစ်ဦးဖြစ်သော စဝ်လုံဖ၏ သမီးဖြစ်သည်။
ဖခင်ဖြစ်သူ စဝ်လုံဖ၏ အရိုက်အရာကို ၎င်း၏ညီဖြစ်သူက လုယူသိမ်းပိုက်လိုက်သဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရာမှ မိုးကုတ်ရတနာမြေသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်။
ဒေါ်ခွန့်၏ မွေးချင်းအစ်ကိုကြီး တစ်ယောက်မှာလည်း တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်းမြို့တော်ရှိ ဘုရင့်စစ်တက္ကသိုလ် သင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး မန်ချူးဘုရင့်တပ်မတော်တွင် စစ်ဗိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သူဖြစ်သည်။
၁၉၁၁-ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင် ခေါင်းဆောင်သော တရုတ်ဘုရင်စနစ်ကို ဖြုတ်ချသည့် တော်လှန်ရေး၌ ပါဝင်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဖခင်နှင့်မိခင် နှစ်ဖက်စလုံးမှ မျိုးရိုးဆင်းသက် ဆက်နွယ်မှုကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သခင်သာခင်သည် နိုင်ငံရေးဗီဇ နဂိုကတည်းကရင်း ပါရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။
နိုင်ငံရေးသမားဘဝအစ အသက်နှစ်ဆယ်အရွယ် ကျောင်းသားကိုသာခင်သည် ၁၉၃၆- ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ဆယ်တန်းကျောင်းသားအဖြစ် ပညာသင်ယူလျက်ရှိသည်။
ထိုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် မန္တလေးဥပစာကောလိပ် ကျောင်းသားများက ကိုလိုနီအစိုးရကို မကျေနပ်၍ သပိတ်မှောက်ကြရာ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်ရှိ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းများသို့လည်း သပိတ်ပျံ့နှံ့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်မှ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗဟိန်း၊ ကိုနှင့် ကျောင်းသားများသည် စစ်ကိုင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းကို ဝန်းရံကာ ကျောင်းသားများအား သပိတ်အတွင်း ပါဝင်လာစေရန် ကြွေးကြော်ကြသည်။
ထိုစဉ်က စစ်ကိုင်းအစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၏ ကျောင်းအုပ်မှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး မစ္စတာဒေါင်း ဖြစ်သည်။
၎င်းက မိမိလက်အောက်ရှိ ကျောင်းသားများအား တုတ်များဝေငှ၍ ကိုဗဟိန်းခေါင်းဆောင်သော ကျောင်းသားအဖွဲ့ကို ရိုက်နှက်ရန် စေခိုင်းလိုက်သည်။
ထိုအခါ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းသားတချို့သည် ကျောင်းဝင်းထရံအနီးသို့ ကပ်လာသော ကိုဗဟိန်းခေါင်းဆောင်သည့် ကျောင်းသားများအား ရိုက်နှက်ကြသည်။
ရိုက်နှက်ခံရသော ကျောင်းသားများထဲတွင် ကိုဗဟိန်းလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကိုသာခင်မှာ ကျောင်းအုပ်ကြီးက စေခိုင်းသောကြောင့် တုတ်ကိုင်သွားသော ကျောင်းသားအဖွဲ့နှင့် လိုက်ပါသွားသော်လည်း ရိုက်နှက်ရာတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ကိုဗဟိန်းသည် ရုပ်ရည် တည်ကြည်ခန့်ညားပြီး ကိုသာခင်အနေဖြင့် ၎င်းအား ပထမဆုံး မြင်တွေ့ဖူးခြင်း ဖြစ်သည်။
ကိုသာခင်သည် ကိုဗဟိန်း အရိုက်ခံရသည်ကို မြင်တွေ့ရသောအခါ စိတ်ထိခိုက်သွားခဲ့သည်။
ထိုရိုက်နှက်ပွဲတွင် ကိုဗဟိန်းမှာ ဒဏ်ရာပြင်းထန်စွာ မရသော်လည်း အနာတရဖြစ်သွားခဲ့ရသည်။
ကိုသာခင်အနေဖြင့် ထိုသို့ကြုံတွေ့ရပုံကို မိမိတစ်သက်တာတွင် အမှတ်တရ ဖြစ်နေခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင် ကိုသာခင်သည် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို ဖြေဆိုပြီးနောက် မိုးကုတ်မြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
မိုးကုတ်မြို့သို့ ရောက်ရှိသောအခါ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်ရုံး၌ စာရေးဝန်ထမ်းအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ရုံးစာရေးဝန်ထမ်း လုပ်နေစဉ်အတွင်း မိုးကုတ်သူ ဒေါ်ခင်ရွှေနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။
၁၉၃၈-ခုနှစ်တွင် ရုံးစာရေးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ကျောက်မျက်ရတနာ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရင်း မိုးကုတ်မြို့မှ ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆင်းလာခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေတုန်းအခိုက် ကိုဗဟိန်းသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေကြောင်း သိရသဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ သွားရောက်ပြီး ကိုဗဟိန်းနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
ထိုသို့တွေ့ဆုံကြသည့်အခါ ယခင် စစ်ကိုင်းအထက်တန်းကျောင်းတုန်းက အဖြစ်အပျက်များကို ပြန်လည်ပြောပြရင်း သူ့အနေဖြင့် ကျောင်းအုပ်ကြီး၏ ဆောင်ရွက်မှုအပေါ် မကျေနပ်ခဲ့သည့်အကြောင်း၊ စိတ်ထဲတွင်လည်း မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ရပုံအကြောင်း၊ ကျောင်းသားများအား ရိုက်နှက်သည့်အထဲတွင် မိမိအနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့ခြင်း မရှိသည့်အကြောင်းကို ကိုဗဟိန်းအား ပြန်လည်ပြောပြခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ကိုဗဟိန်းသည် ကိုသာခင်၏ အပြောအဆို၊ အပြုအမူကို အကဲခတ်ကာ မျိုးချစ်စိတ်ရှိသော လူငယ်တစ်ယောက်အဖြစ် ယူဆခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ကိုသာခင်အား ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေစဉ်အခိုက် ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့လည်း သွားရောက်လေ့လာသင့်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။
ကိုသာခင်သည် ကိုဗဟိန်း၏ အကြံပြုချက်ကို စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး၌ သခင်မြ၊ ကျုံမငေး သခင်တင်မောင်၊ ကာလကတ္တားတွင် ကျောင်းတက်၍ ပြန်ရောက်လာသော နောင် သခင်လှဖေ (ခ) ဗိုလ်လင်္ကျာ တို့ကို တွေ့ဆုံခဲ့ရသည်။
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်များက ကိုသာခင်နှင့်အတူ နိုင်ငံရေးအကြောင်း၊ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးအကြောင်းကို ပြောဆိုဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
ကိုသာခင်သည် ၁၉၃၉- ခုနှစ်တွင် ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ သခင်အဖြစ် မှတ်ပုံတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ကိုသာခင်သည် အထက်တန်းပညာရေးကို Grade A ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်ပညာရေးကို ဆက်လက်သင်ယူနိုင်သော်လည်း ကျောင်းဆက်မတက်တော့ပဲ ၁၉၃၉- ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးလောကထဲသို့ ခြေစုံပစ်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သခင်လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ကိုသာခင်သည် သခင်သာခင် ဟူသောအမည်ကို ခံယူခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ သခင်ပေါက်စ သခင်သာခင်သည် ရန်ကုန်မြို့မှ မိုးကုတ်မြို့သို့ပြန်လာခဲ့ရာတွင် အမရပူရမြို့သား သခင်သိန်းမောင်နှင့်အတူ လိုက်ပါလာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစပြီး သခင်သိန်းမောင်နှင့် သခင်သာခင်တို့သည် မကြာခဏ ဆက်သွယ်မိကြကာ မိုးကုတ်၊ မန္တလေး၊ အမရပူရ၊ စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ သခင်အဖွဲ့အချင်းချင်းကြား ရင်းရင်းနှီးနှီး ရှိလာခဲ့သည်။
သခင်သာခင်သည်လည်း ရန်ကုန်မြို့သို့ မကြာမကြာ လာရောက်တိုင်း ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးဌာနချုပ်သို့ ဝင်ထွက်သွားလာပြီး ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ သခင်ခေါင်းဆောင်ပိုင်း များနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်။
ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ သခင်များသည် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ကိုလိုနီများအား ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရေး အတွက် ယူဂျီ ခေါ် မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး လက်နက်စုဆောင်းရေး၊ ပြောက်ကျားစစ်လေ့ကျင့်ခန်း၊ ရန်သူလှုပ်ရှားမှုများကို ဗဟိုသို့သတင်းပေးပို့ရေး၊ ဂျပန်က လေကြောင်းဖြင့် ချပေးမည်ဆိုသည့် လက်နက်များအား စောင့်ယူရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ယင်းတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် သခင်သာခင်သည်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (BIA) သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ ရောက်လာသောအခါ သခင်သာခင်သည် အထက်မြန်မာပြည်စစ်ရုံး၌ ဗိုလ်အဖြစ်ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး ဗိုလ်လင်းယုန်၏တပ်၌ အမှုထမ်းသည်။
၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်အတွင်း အထက်မြန်မာပြည် နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးတွင် တာဝန်ခံ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (BIA) ၌ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က သခင်သာခင်သည် အထက်မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ BIA အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၏ ဖွဲ့စည်းရေးမှူးအဖွဲ့တွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၁- ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် မြေအောက်တော်လှန်ရေး အဖွဲ့ခွဲတွင် မိုးကုတ်ဒေသတာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ဇွန်လလယ်တွင် BIA တပ်ဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သောအခါ မွေးရပ်မြေ မိုးကုတ်မြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
ဂျပန်ခေတ်ကာလ ရဲဝန်ထမ်းဘဝ မိုးကုတ်မြို့တွင် တစ်လခန့်အနားယူပြီးသောအခါ ရန်ကုန်သို့ဆင်းလာခဲ့ပြီး သခင်မြ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း တို့နှင့် တွေ့ဆုံ၍ ၎င်းတို့၏စီစဉ်ပေးမှုဖြင့် ရဲဗိုလ်သင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။
သင်တန်းပြီးဆုံးသည့်အခါ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးမြို့သို့ ခရိုင်ရဲဝန် (DSP) ရာထူးဖြင့် ရဲလုပ်ငန်းတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သခင်သာခင်သည် ၁၉၄၁-၄၅ ဂျပန်ခေတ် တစ်လျှောက်လုံးတွင် အစိုးရဖက်၌ ခရိုင်ရဲဗိုလ်မှူးအဖြစ် ကသာ၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီးတို့၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅-ခုနှစ် မတ်လတွင် ဖက်ဆစ်ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန်အတွက် ရှမ်းပြည်မှ ဦးတင်အေး အစရှိသော လူငယ်ခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ တောခိုခဲ့သည်။
ထိုနောက် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် စစ်တိုင်းအမှတ် (၆)မှ ဗိုလ်မှူးရဲထွတ် ဦးစီးသော ဘယကျော်ထင်တပ်ဖွဲ့တွင် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၊ ပျဉ်းမနားနယ်စပ် တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးပြီး၍ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ခေါင်းဆောင်များထံသို့ သတင်းပို့ပြီး မိုးကုတ်သို့အပြန် လမ်းခရီး၌ အဖမ်းဆီးခံရကာ ရွှေဘိုအကျဉ်းထောင်တွင် နှစ်လ အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။
ထိုနောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှနေ၍ သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များထံသို့ မေတ္တာရပ်ခံ တောင်းဆိုမှုအရ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်တွင် ထောင်အကျဉ်းကျခံနေရသော သခင်နိုင်ငံရေးသမားများ လွတ်မြောက်လာခဲ့ကြသည်။
ဖဆပလခေတ် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု ၁၉၄၇- ခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော ဖဆပလခေတ်တွင် သခင်သာခင်သည် မိုးကုတ်မြို့သို့ပြန်လာပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မိုးကုတ်မြို့နယ် ဖဆပလ အဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းရာ၌ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် သခင်ဘသိန်း၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် သခင်သာခင် တို့က တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက် သခင်သာခင်အား ဖဆပလ ရန်ကုန်ဌာနချုပ်က ခေါ်ယူ၍ အထက်မြန်မာပြည် ဖဆပလ စည်းရုံးရေး တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်ဗဟိုဌာနချုပ်တွင် လက်ထောက်အတွင်းရေးမှူး တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။
၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် သခင်ဘသိန်းသည် ကသာခရိုင် မိုးကုတ်မဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးချယ်ခံရပြီး သခင်သာခင်မှာမှု ပြည်၊ ကျေးလက်အရှေ့ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်အရွေးခံခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က သခင်သာခင်သည် ယှဉ်ပြိုင်ဖက်မရှိပဲ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ကာ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထို့နောက် အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပြည်ထဲရေး၊ ကာကွယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးဌာနများနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးတို့တွင် ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်၊၊ ၁၉၅၁-ခု ရွေးကောက်ပွဲတွင် သခင်သာခင်သည် မိုးကုတ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသော ပါလီမန်အမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အစိုးရအဖွဲ့တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ကုန်စည်ဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် သမဝါယမဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၄- ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းလာသည့်အတွက် အစိုးရအဖွဲ့မှ ခေတ္တနုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
ထိုနောက်ပိုင်း သခင်သာခင်သည် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်တွင် တွဲဖက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး အနေဖြင့် အမြင့်ဆုံးတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးမှာ ဦးဗဆွေ ဖြစ်၍ ၎င်း၏လက်အောက်တွင် အရေးကြီးသော တာဝန်များကို ဆက်လက် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၆- ခု ရွေးကောက်ပွဲတွင် မိုးကုတ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ဆက်တိုက်အရွေးခံခဲ့ရပြီး အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီး နှစ်ခြမ်းမကွဲမှီ အချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇- ခု ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလုပ်ကြံခံရပြီးနောက် သခင်နုသည် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်။
သခင်နု ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ပြီး (၁၁) နှစ်ကျော်အကြာ ၁၉၅၈- ခုနှစ် မေလလယ်တွင် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးသည် နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ရသည်။
ထိုစဉ်က ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးတွင် အဓိကခေါင်းဆောင်များမှာ ဦးနု၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ သခင်တင်နှင့် ဦးဗဆွေတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဦးကျော်ငြိမ်းသည် ဆိုရှယ်လစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားပြီး သခင်သာခင်မှာ ဦးကျော်ငြိမ်း၏ ညာလက်ရုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဖဆပလ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားသည့်နောက် ဦးနုနှင့် သခင်တင်၏ အုပ်စုကို သန့်ရှင်း၊ ဦးဗဆွေနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ လူစုကို တည်မြဲဟု ပြည်သူလူထုက ကင်ပွန်းတပ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားပြီးနောက် လွှတ်တော်တွင် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ရာ သန့်ရှင်းဖဆပလ အဖွဲ့က တည်မြဲဖဆပလ အဖွဲ့အပေါ် (၈)မဲအသာဖြင့် ကပ်၍ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။
တည်မြဲဖဆပလ အဖွဲ့တွင်ပါဝင်သော သခင်သာခင်သည်လည်း ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု ဦးဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလ လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်မှာ အဘက်ဘက်မှ ယိုယွင်းလာသည့်အတွက် ထိုစဉ်က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းအား အိမ်စောင့်အစိုးရကို တာဝန်ယူဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် အာဏာလွှဲပြောင်း ပေးခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာ (၂၉)ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းခေါင်းဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ၁၉၆၀- ခု ဧပြီလ (၃)ရက်အထိ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀- ခု ဖေဖော်ဝါရီလ (၆)ရက်နေ့တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရမှ ကျင်းပပေးသည့်ရွေးကောက်ပွဲ၌ တည်မြဲအဖွဲ့သည် သန့်ရှင်းအဖွဲ့ကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀- ခုနှစ်တွင်ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲ၌ သခင်သာခင်သည် မိုးကုတ်အမတ်အဖြစ် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ပါလီမန်လွှတ်တော်တွင် တည်မြဲဖက်မှ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အနေဖြင့် တာဝန်ယူခဲ့ရာတွင် အစိုးရဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်ကဲ့သို့ပင် လစာခံစားရရှိသည်။
၁၉၅၈- ခုနှစ်မှစ၍ သခင်သာခင်သည် တည်မြဲဖဆပလ အဖွဲ့တွင် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ရာထူးကို ရရှိခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ အဖမ်းဆီးမခံရမှီ အချိန်တိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သခင်သာခင်သည် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၁၉၆၀- ခုနှစ်မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီမှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို မဖျက်သိမ်းမှီ ၁၉၆၂- ခု မတ်လအထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၁- ခု ဇွန်လတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သော အစိုးရကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့တွင် သခင်သာခင်သည်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
သခင်သာခင်၏ နိုင်ငံရေးသမားဘဝတွင် ၎င်းနှင့်အရင်းနှီးဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၌ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဝန်ကြီး ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး၊ ဆိုရှယ်လစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည့် ဦးဗဆွေ အစရှိသော ခေါင်းဆောင်ကြီးများလည်း ပါဝင်သည်။