kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့‌သော် ‌တေးထပ်စပ် နည်းကို ‌ဝေဖန်ပိုင်းခြား၍ ကြည့်တတ်လျှင် သာ၍လွယ်ကူစွာ ပင် စည်းစံနစ်မှန်ကန်စွာဖြင့် စပ်ဆိုနိုင်ရာသည်။
‌တေးထပ်စပ်နည်းအ‌ခြေခံတို့မှာ ဤသို့တည်း။
‌တေးထပ်၌ ၁၈ ပါဒရှိသည်။
ယင်း ၁၈ ပါဒတို့ကို အအုပ်အခံကာရန်အရ ‌ခြောက်ပါဒစီ ပါဝင်‌သော အပိုင်းသုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်။
အပိုဒ် အားဖြင့်ခွဲခြားလျှင် ပထမပိုင်းတွင် နှစ်ပိုဒ်၊ ဒုတိယပိုင်းတွင် သုံးပိုဒ်၊ တတိယပိုင်းတွင် နှစ်ပိုဒ် ‌ပေါင်းခုနစ်ပိုဒ်ပါရှိသည်။
ပထမပိုင်းတွင် အစ‌လေးပါဒခံ၍၊ နှစ်ပါဒ အုပ်ရသည်။
ယင်း အခံနှင့် အအုပ်ပိုဒ်များမှာ ပထမပိုဒ်နှင့် ဒုတိယပိုဒ်ဖြစ်သည်။
ဒုတိယပိုင်းတွင် နှစ်ပါဒတက်၍ နှစ်ပါဒခံပြီးလျှင် နှစ်ပါဒ အုပ်ရသည်။
နှစ်ပါဒစီပါ‌သော တတိယပိုဒ်၊ စတုတ္ထပိုဒ်နှင့် ပဉ္စမပိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။
တတိယပိုင်းမှာ ပထမပိုင်းကနည်း အတိုင်း ‌လေးပါဒခံ၍ နှစ်ပါဒအုပ်ရသည်။
ယင်းအခံနှင့်အအုပ် ပိုဒ်များမှာ ဆဋ္ဌမနှင့် သတ္တမပိုဒ်များဖြစ်သည်။
ဤစံနစ်တွင်အခံ အအုပ်ကာရန်သ‌ဘောဖြင့် အပိုဒ်ခွဲခြားခြင်းဖြစ်သည်။
‌တေးထပ်၏ အစပါဒကို စကားလုံး ငါးလုံးဖြင့်‌သော်လည်းကောင်း၊ ‌ခြောက်လုံးဖြင့်‌သော်လည်းကောင်းစသည်။
‌တေးသံအားဖြင့် အသံငါးလုံး မှာ မူမှန်ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် ကဗျာဖွဲ့ရာတွင် ဝါစာသိလိဋ္ဌဖြစ် ‌အောင်ထည့်‌သော စကားလုံးတို့‌ကြောင့် ‌ခြောက်လုံး ဖြင့်စလျှင် လည်း အသံစဉ်အားဖြင့် မမှား‌ချေ။
‌တေးထပ်၏ ‌နောက်ဆုံး ပါဒ ‌နောက်ဆုံးစကားလုံးမှာ ‘လေး’ဟူ‌သော စကားလုံးကို အသုံးများသည်။
သို့‌သော် တစ်ခါတစ်ရံ ‘လား’ဟူ‌သော စကား လုံးကိုလည်း သုံးတတ်သည်။
‌တေးထပ်တို့တွင်ပါဝင်‌သော စကားလုံးဦး‌ရေမှာ ‌တေးထပ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြ‌လေ။
များ‌သောအားဖြင့် ‌ခြောက်လုံး တပါဒ၊ ငါးလုံးတပါဒ စပ်‌လေ့ရှိကြသည်။
ခုနစ်လုံး ရှစ်လုံးပါ ‌သော ပါဒများလည်း ရှိနိုင်သည်။
အသံ သုတိ သာယာခြင်း၊ စကားသွား ‌ချောမွတ်ခြင်းသာလျှင် အဓိကဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် တတိယပိုင်း၏ အခံပိုဒ်ဖြစ်‌သော ဆဋ္ဌမပိုဒ် (၁၆) ပါဒတွင် ကာရံ‌လေးလုံးမျှသာ ရှိတတ်သည်ကိုလည်း မှတ်သားသင့်‌ပေ သည်။
‌အောက်ပါ ‌တေးထပ်‌ရေးစပ်နည်း ပြဆို‌သော ‌တေးထပ်ကို ဥဒါဟရုဏ်အားဖြင့် ထည့်သွင်းလိုက်သည်။
ထို‌တေးထပ် စပ်နည်းကို လက်ဖက်ရည်‌တော် ရွာစဉ်ရွာစွား မင်းလှသင်္ခယာ ဘွဲ့ခံ ဦးပုည‌ရေးသည်။
ပထမပိုင်း ပထမပိုဒ် (၁) ပါဒ ‌တေးထပ်ကိုဉာဏ်ဆလို့ (၂) ပါဒ ကြံကြ‌တော့စပ်ပုံ (၃) ပါဒ ဆယ့်ရှစ်ပိုဒ်‌တွေ့ကြုံလျှင် အခံ (၄) ပါဒ အလုံးစုံပြီးမြဲ ၁ ဒုတိယပိုဒ် (၅) ပါဒ အထ‌ခြောက်လုံးချီသည် (၆) ပါဒ ဆုံး‌လေပြီ ခုနစ်နှင့်ဘဲ ၁ အအုပ် ဒုတိယပိုင်း တတိယပိုဒ် (၇) ပါဒ ၏၍ ၌ သည်နှင့် ကိုကို အတက် (၈) ပါဒ သဒ္ဒါလိုမှတ်စွဲ ၁ စတုတ္ထပိုဒ် (၉) ပါဒ အဓိပ္ပာယ်မှန်မလွဲ ၁ ‌စေနှင့် အခံ (၁၀) ပါဒ ကြံခဲ ၁ လို့ စပ်ပါ ပဉ္စမပိုဒ် (၁၁) ပါဒ ဆဲ့‌ခြောက်‌ထွေအစပ်သွား အအုပ် (၁၂) ပါဒ မမှား‌အောင်ရကြ‌စေမှာ ၂ တတိယပိုင်း ဆဋ္ဌမပိုဒ် (၁၃) ပါဒ ‌ပေါရာဏကထာ ၂ ကို (၁၄) ပါဒ အခါခါ ၂ ဉာဏ်ရှုလို့ (၁၅) ပါဒ ဧချင်းစု ၁၅ ‌ထွေ ၃ အခံ (၁၆) ပါဒ ကျွမ်းကျင်ကြ‌စေ၃ သတ္တမပိုဒ် (၁၇) ပါဒ ‌တေးထပ်ရိုးပုံအ‌နေ ၃ မှာ အအုပ် (၁၈) ပါဒ စပ်ကြ‌လေ ၃ သည်နည်းပ‌လေး အထပ်ပါဥဒါဟရုဏ်တွင် အတွင်းကာရန်များကို အမဲစာလုံး ‌ပြောင်‌ဖော်၍ ပြထားသည်။
အခံအအုပ်ဟူ‌သော အဆုံးကာရန် တို့ကိုမူ အမဲစာလုံး‌ပြောင်အပြင် ၁ ၂ ၃ ဟုဂဏန်းစဉ်ဖြင့် ပြထားသည်။
‌တေးရိုးမှသည် ‌တေးထပ်သို့ ‌ပြောင်းလဲလာပုံကို ဤ စာကိုယ်၏ အစနားတွင် ‌ဖော်ပြ‌သော‌တေးရိုးနှင့် ယှဉ်၍ကြည့် ရာသည်။
ကဗျာကဝိတို့သည် ‌တေးထပ်ကို ဉာဏ်ကွန့်မြူး၍ အမျိုး မျိုးစပ်ဆိုကြရာတွင် ၁၀၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရှစ်ဆယ်‌ပေါ်‌တေး ထပ်ဟူ၍ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာ‌ကြောင်းဖြင့် ပုဂံဝန်‌ထောက်မင်း ဦးတင်‌ရေးသား‌သော ကဗျာ ဗန္ဓသာရကျမ်းတွင်လာရှိသည်။
‌နှောင်းပညာရှိတို့သည် ယင်းရှစ်ဆယ်‌ပေါ်‌တေးထပ်အသွားကိုပင် ဉာဏ်ကွန့်၍ ထပ်တွန့်‌တေးထပ်များ ‌ရေးစပ်ကြသည်။
ကာရန် ကြွယ်ဝသည်နှင့်အမျှ ‌တေးထပ်ကိုချဲ့ထွင်၍ စပ်ဆိုကြ‌စေကာမူ ယခုပြဆိုခဲ့‌သော ‌တေးထပ်စပ်နည်း အ‌ခြေခံအတိုင်းသာလျှင် ဖြစ်ကြရ‌ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာအမျိုးအစားများ။
right|ဂျာမနီနိုင်ငံ Braun HF 1 ရုပ်မြင်သံကြားပြစက်(၁၉၅၈ ခုနှစ်) ရုပ်မြင်သံကြားစက် (ခေါ်) တယ်လီဗေးရှင်း ဆိုသည်မှာ ရောင်စဉ်တစ်မျိုးတည်း (အဖြူ၊အမည်း) သို့မဟုတ် ရောင်စုံရုပ်ပုံများကို အများအားဖြင့် အသံနှင့် တွဲဖက်၍ ရုပ်ပုံ ထုတ်လွှင့်ခြင်းနှင့် ဖမ်းယူခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ပေးသော ကျယ်ပြန့်စွာ သုံးစွဲလျက်ရှိသော ဆက်သွယ်မှု ကြားခံ ကိရိယာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
`တယ်လီဗေးရှင်း´ ဆိုသော စကားစုသည် တယ်လီဗေးရှင်း စက်၊ တယ်လီဗေးရှင်း အစီအစဉ်ရေးဆွဲခြင်းနှင့် တယ်လီဗေးရှင်း ထုတ်လွှင့်ခြင်းတို့ကိုလည်း အထူးတလည် ရည်ညွှန်းသည်။
တယ်လီဗေးရှင်းဆိုသော ဝေါဟာရသည် လက်တင်နှင့် ဂရိစကားလုံးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး အဝေးမှ မြင်ကွင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဂရိ စကားလုံး `တယ်လီ´ မှာ အဝေးမှ ဆိုသော အဓိပ္ပာယ်ရပြီး လက်တင်စကားလုံး ဗစ်စူယို သည် `မြင်ကွင်း´ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ပုံမှန် တယ်လီဗေးရှင်းစက်တစ်လုံးတွင် ရေဒီယိုလှိုင်း ချိန်ညှိ ဖမ်းယူခြင်းနှင့် ရုပ်သံ အချက်ပြတွေလှိုင်းများကို မူရင်း အရုပ်အသံ အချက်ပြများအဖြစ် ပြန်လည်ပြောင်းလဲခြင်း လုပ်ငန်း လုပ်ဆောင်သည့် အီလက်ထရွန်းနစ် လျှပ်စီးပတ်လမ်းအများအပြား ပါဝင်သည်။
၎င်းလျှပ်စီးပတ်လမ်းများ မပါဝင်သည့် ရုပ်ပုံဖော်နိုင်သော ပစ္စည်းကိုမူ တယ်လီဗေးရှင်းဟု မခေါ်ဘဲ မော်နီတာ ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုကြသည်။
သမားရိုးကျ ရုပ်သံထုတ်လွှင့်မှု နဲ့ အသံသွင်းထားသည့် အချက်ပြများ ထုတ်လွှင့်မှုအပြင် လုံခြုံရေး စနစ်သုံး တယ်လီဗေးရှင်းစနစ်၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် တီဗီစနစ်နှင့် ပြတ်သားမှုမြင့် တယ်လီဗေးရှင်းကဲ့သို့သော စနစ်များအတွက်လည်း တည်ဆောက်နိုင်သည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းသည် အသံကိုကြား‌စေ၍ အရုပ်ကိုလည်း မြင်‌စေ‌သော ‌ရေဒီယို တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။
တယ်လီဗစ်ရှင်းသည် ယခုအခါ စမ်းသပ်သည့်အဆင့်မှ လက်‌တွေ့အသုံးချသည့် အဆင့်သို့ ‌ရောက်လာပြီဖြစ်ရာ မကြာမီပင် ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ တယ်လီဗစ်ရှင်း ‌ခေတ်စားလာမည့် အရိပ်အ‌ယောင်ကို မြင်‌နေရသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းဖြင့် အသံနှင့် အရုပ်လွှင့်‌သောရုံများကို အင်္ဂလန်၊ အ‌မေရိကန်စ‌သော နိုင်ငံကြီးအချို့တို့တွင် ‌ဆောက်လုပ်ထားပြီဖြစ်၍ အများသုံးနိုင်‌အောင် အဖိုးနှုန်းချိုသာ‌သော တယ်လီဗစ်ရှင်းစက်‌ခေါ် ရုပ်မြင်သံကြားစက်များကို တီထွင်နိုင်ရန်အတွက်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များက ကြိုးစားလျက်ရှိကြ ‌လေသည်။
လွန်ခဲ့‌သောနှစ်‌ပေါင်းများစွာက ဂျာမန်လူမျိုး နစ်ပကို ဆိုသူသည် ရုပ်ပုံများကို လျှပ်စစ်ကြိုးဖြင့် လွှင့်နိုင်‌သော စက်တစ်ခုကို နမူနာပြုလုပ်ခဲ့ဘူးသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်ကြိုးဖြင့် အသံကို သယ်‌ဆောင်နိုင်လျှင် အလင်းကိုလည်း သယ်‌ဆောင်နိုင်ရမည်ဟု ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကယူဆသည်။
ရုပ်ပုံတို့သည် အလင်း‌ကြောင့် ဖြစ်‌ပေါ်လာရာ ဓာတ်သည် အလင်းကိုသာ သယ်ပို့နိုင်ပါက ရုပ်ပုံများကိုလည်း သယ်‌ဆောင်နိုင်ရမည်ဟု ယူဆကာကြံစည်ခြင်းဖြစ်သည်။
အလွန်ယုတ္တိရှိ‌သော အယူအဆပင်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ရုပ်ပုံကို သယ်ယူပို့‌ဆောင်‌သော အလုပ်မှာ လွန်စွာ ခက်ခဲနက်နဲသည်ကတ‌ကြောင်း၊ သူ၏စက်တွင် ချွတ်ယွင်းချက် များ ရှိ‌နေ‌သေးသည်ကတ‌ကြောင်းတို့‌ကြောင့် သူ၏အကြံမှာ အထမ‌မြောက်ခဲ့‌ပေ။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် စ‌ကော့လူမျိုး ဇွန်လိုဂီဗဲယာ့ ဆိုသူက တစ်ဖန် ရုပ်ပုံများကို လွှင့်နိုင်ဖမ်းနိုင်သည့် စက်ရုံကို ကြံစည်ပြန်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဖိုတိုအီလက်တြစ်အိမ်‌ခေါ် အလင်းကြောင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်‌စေ‌သော ကရိယာနှင့် ဗက်ကျူယမ်ကျူ‌ခေါ် ‌လေဟာပြွန်များ ဖြစ်ထွန်း‌နေပြီ။
သူသည် ထိုကရိယာ နှစ်မျိုးကို အားကိုးပြု၍ နစ်ပကို၏ အယူအဆ အတိုင်း လက်‌တွေ့ပြုလုပ်ရာ ‌အောင်မြင်လာ‌လေသည်။
မကြာမီပင် ရပ်‌ဝေးမှပုံများကို လွှင့်နိုင်ဖမ်းနိုင်လာသည်။
၁၉၂၆ ခုနှစ် တွင် လန်ဒန်မြို့နှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တို့တွင် ရပ်‌ဝေးမှလွှင့်‌သော ရုပ်ပုံတို့ကို တယ်လီဗစ်ရှင်းဖြင့် ပြနိုင်‌လေသည်။
‌နောက်တစ်နှစ်ကြာ‌သောအခါ ဗဲယာ့ကိုယ်တိုင် ‌ရောင်စုံရုပ်ပုံများကို အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဖြတ်‌ကျော်၍ တယ်လီဗစ်ရှင်းဖြင့် ပြနိုင်ခဲ့သည်။
နယူး‌ယောက်မြို့တွင်မူ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်ကျမှ တယ်လီဗစ်ရှင်းဖြင့် ပြဇာတ်များကို ပထမအကြိမ် ပြသနိုင်‌လေသည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ် တွင် ဒါဗီမြင်းပြိုင်ပွဲကို တယ်လီဗစ်ရှင်းဖြင့် လန်ဒန်မြို့၌ပြသခဲ့သည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းအ‌ကြောင်းကို နာလည်နိုင်ရန် တယ်လီဖုန်း‌ခေါ် စကား‌ပြော‌ကြေးနန်းကို ‌ရှေးဦးစွာ စဉ်းစား ကြည့်ရပေမည်။
စကား‌ပြော‌ကြေးနန်းတွင် အသံသည်နန်းကြိုးတစ်‌လျှောက်တွင် ‌ပြေးခြင်းလည်းမဟုတ်။
‌လေထဲမှဖြတ်‌ကျော်၍ ‌ပြေးခြင်းလည်းမဟုတ်‌ပေ။
လျှပ်စစ်ဓာတ်သာလျှင် ဝိုင်ယာကြိုး တစ် ‌လျှောက်တွင်‌ပြေး၍ လျှပ်စစ်ဓာတ် တုန်ခါမှုမှ အသံဖြစ်‌ပေါ်လာခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
ထို့‌ကြောင့် စကား‌ပြော‌ကြေးနန်းတွင် ကြားရသည့်အသံသည် လူ၏ပါးစပ်မှ ‌ပြောလိုက်‌သော တိုက်ရိုက်အသံမဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်‌ကြောင့် ဖြစ်‌ပေါ်လာသော တုန်ခါမှုမျှသာ ဖြစ်‌ပေသည်။
တယ်လီဖုန်းသည် အ‌ဝေးမှလွင့်လိုက်‌သောအသံကို နန်းကြိုးတစ်‌လျှောက်စီး‌သော လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ပြန်လည်ဖြစ်‌ပေါ်‌စေသည်။
‌ရေဒီယိုသည်လည်း တယ်လီဖုန်းနှင့် သ‌ဘောချင်း အတူတူပင်ဖြစ်၏။
သို့‌သော် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို နန်းကြိုးတစ်‌လျှောက် မစီး‌စေဘဲ အာကာသထဲတွင် လျှပ်စစ် သံလိုက်လှိုင်းများကို ဖန်တီး‌ပေးသည်။
တယ်လီဖုန်းက အသံကို ဖြစ်‌ပေါ်‌စေသကဲ့သို့ တယ်လီဗစ်ရှင်းက အလင်းကိုဖြစ်‌ပေါ်‌စေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းလွှင့်စက်တွင် ရုပ်ပုံများ၏အလင်းကို ဖမ်းယူသည်။
ထိုအလင်းကို လျှပ်စစ်ဓာတ်က လှိုင်းများအဖြစ်သို့ ‌ပြောင်းလဲ‌စေ၍ နန်းကြိုးတစ်‌လျှောက် သို့မဟုတ် ‌လေထဲတွင် ဖြတ်သန်းသွား‌စေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းဖမ်းစက်တွင် ထိုလှိုင်းတို့ကို ရုပ်ပုံများအဖြစ် ပြန်လည်ဖြစ်‌ပေါ်‌စေသည်။
ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ အသံကို လွယ်ကူစွာ လွှင့်နိုင်‌သော်လည်း ရုပ်ပုံများကို လွယ်ကူစွာ မလွှင့်နိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။
ပမာအားဖြင့် လှုပ်ရှားသွားလာ‌နေ‌သော လူတစ်စု၏ရုပ်ပုံကို လွှင့်သည်ဆိုပါစို့။
ထိုလူစု‌ပေါ်သို့ ကျ‌ရောက်‌နေ‌သော အလင်းအ‌မှောင်တို့ သည် တညီတညာတည်း အတူတူပင် မဖြစ်နိုင်‌ချေ။
ရုပ်ပုံတစ်ခုကို လွှင့်ရာ၌ အလင်းနှင့် အ‌မှောင်တို့ကို တိကျစွာလွှင့်နိုင်မှသာ လျှင် ပုံတူရုပ်ကို ဖမ်းယူနိုင်‌ပေမည်။
ထို့‌ကြောင့် အလင်း‌ရောင် အမျိုးမျိုးကို အသံကဲ့သို့ တပြိုင်တည်းလွှင့်ရန်မှာ မလွယ်ကူသည့်အတိုင်း ရုပ်ပုံများကိုလွှင့်‌သော စက်ကရိယာသည် ‌ရေဒီယို ထက်များစွာ ရှုပ်‌ထွေး‌လေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းလွှင့်စက်တွင် အိုက်ကွန်နိုစကုပ်‌ခေါ် ‌လေဟာ ပြွန်တစ်ခုရှိသည်။
ပြွန်ထဲတွင် အလွန်ပါးလွှာ၍ လျှပ်စစ်ဓာတ် မလိုက်သည့်ပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်ထား‌သော ချပ်ပြားတစ်ခုရှိသည်။
များ‌သောအားဖြင့် လ‌ချေးပြား ဖြစ်တတ်သည်။
လ‌ချေးပြား ‌နောက်ဘက်တွင် သတ္တုတစ်မျိုးမျိုးကို ကာထား၍ ‌ရှေ့ဘက်တွင် ဖိုတိုအီလက်တြစ် အိမ်မှာကဲ့သို့ အလင်း‌ရောင်ကျ‌ရောက်က အီလက်ထရွန်များကို ထုတ်လွှတ်‌သော ပစ္စည်းတစ်မျိုးမျိုးဖြင့် အကွက်ချ၍ဖုံးအုပ်ထားသည်။
အကွက်တစ်ခုနှင့်တစ်ခုကြားတွင် လျှပ်ဓာတ် မလိုက်‌သောပစ္စည်းဖြင့် ကြားခံထားသည်။
အကွက်က‌လေးများသည် အလွန်‌သေးငယ်‌သော‌ကြောင့် ချပ်ပြားတစ်ခုလုံးမှာ အလွန်‌သေးငယ်၍၊ သန်း‌ပေါင်းများစွာပါဝင်‌သော ဖိုတို အီလက်တြစ်အိမ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းပြုလုပ်ထားသကဲ့သို့ရှိသည်။
ဖိုတိုအီလက်တြစ် အိမ်ကဲ့သို့ ပြုမူ‌စေရန်အတွက် အကွက် က‌လေးများ‌ပေါ်တွင် ‌ငွေသားအလိုက် အစက်ချထား၍ ထို‌ငွေသား‌ပေါ်တွင် အလင်း‌ရောင်နှင့်ထိ‌တွေ့က ဓာတ်‌ဖောက်ပြန်တတ် ‌သော ဆီးဇီယမ်ဒြပ်စင်ဖြင့် ဖုံးအုပ်‌ပေးထား‌လေ့ရှိသည်။
ယခုခေတ်၌ အိုင်ကွန်နို်စကုပ်ထက်ပို၍ ပုံတူရိပ်ကို ပြတ်သားစွာ ထင်‌စေ‌သော ပုံတူရိပ်‌အောသီ ကွန်‌လေဟာပြွန်ကို သုံးသည်။
ရုပ်ပုံကိုလွှင့်ရာတွင် ဓာတ်ပုံရိုက်ကရိယာတစ်မျိုးဖြင့် ရိုက်ယူ၍ ရုပ်ပုံ၏ ပုံတူရိပ်ကို အဆိုပါ ချပ်ပြား‌ပေါ်သို့ ကျ‌ရောက်စေသည်။
ထိုအခါ ချပ်ပြား‌ပေါ်ရှိအကွက်က‌လေးများသည် မိမိတို့အ‌ပေါ်သို့ ကျ‌ရောက်‌သော အလင်းအနည်းအများအလိုက် အီလက်ထရွန်များကို ထုတ်လွှတ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် အီလက်တရွန် ‌သေနတ်ဟု‌ခေါ်‌သော ‌ပြောင်းတစ်ခုမှ အီလက်ထရွန်‌ရောင်ခြည်ဖြင့် ချပ်ပြားတပြင်လုံး‌ပေါ်သို့ ကွက်လပ်မကျန်‌အောင် ပိုက်စိပ်တိုက် ထိုးပြသည်။
ထိုးပြပုံမှာ ကျွန်ုပ်တို့ စာဖတ်စဉ် မျက်လုံးသည် စာ‌ကြောင်းများကို ဗယ်မှညာသို့ တ‌ကြောင်းစီလိုက်ကြည့်ရင်း စာမျက်နှာထိပ်မှ အောက်သို့ တ‌ရွေ့‌ရွေ့ နိမ့်ဆင်းလာသကဲ့သို့ပင်ဖြစ်၏။
သို့‌သော် စာဖတ်သည်ထက် အဆ‌ပေါင်းများစွာ ပိုမို လျင်မြန်၍ တစ်စက္ကန့်အတွင်း အကြိမ်‌ပေါင်း ၃၀ အထိ ထပ်တစ်လဲလဲ ထိုးပြသည်။
ဤသို့ ထိုးပြရာတွင် အီလက်တရွန် ထုတ်လွှတ်ပြီး‌သော အကွက်‌ပေါ်သို့ ထိုးမိ‌သောအခါ ကုန်ဆုံးသွား‌သော အီလက်ထရွန်များကို အစားဖြည့်‌ပေးသည်။
ဤသို့ အီလက်ထရွန် အစားဖြည့်‌ပေးတိုင်း သက်ဆိုင်ရာအကွက်က‌လေးမှ ဖြစ်‌ပေါ် လာသည်လျှပ်စစ်ဓာတ်လှုပ်ရှားမှုက‌လေးသည် ချပ်ပြား‌နောက်ဘက်၌ ဖုံးကာထား‌သော သတ္တုနှင့် ဆက်ထားသည့် နန်းကြိုး တစ်‌လျှောက်တွင် ထွက်‌ပေါ်လာသည်။
ထို‌နောက် ‌ရေဒီယို အသံလွှင့်ရာတွင် ပြုလုပ်သကဲ့သို့ အဆိုပါ လျှပ်စစ်လှိုင်းများကို အဆ‌ပေါင်းများစွာ အကြီးချဲ့‌ပေးပြီးလျှင် ‌လေထဲသို့လွှင့်လိုက် လေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းဖမ်းစက်တွင် ကင်နီစကုပ်‌ခေါ် အထူးစီမံ ထား‌သော ကက်သုတ်‌ရောင်ခြည်ပြွန်ရှိသည်။
ထိုပြွန်တွင်လည်း အီလက်ထရွန်‌သေနတ်တစ်လက်ရှိ၍ ပြွန်အဆုံးဘက်တွင် အ‌ရောင်ခြည်တစ်မျိုးမျိုးနှင့် ထိ‌တွေ့က အလင်း‌ရောင်ထွက်‌သောကားချပ် (ဖလူးအိုရက်ဆင့် စကရင်း)ရှိသည်။
အီလက်ထရွန် ‌သေနတ်မှ အီလက်ထရွန်‌ရောင်ခြည်ကို အိုက်ကွန်နိုစကုပ်မှာကဲ့သို့ ထပ်တူထပ်မျှ အံကိုက်‌ရွေ့ရှား‌စေ၍ အဆိုပါ ကားချပ် ‌ပေါ်သို့ ထိုး‌ပေးသည်။
ထိုအခါ ကားချပ်‌ပေါ်၌ တယ်လီဗစ်ရှင်း လွှင့်စက်မှ လွှင့်လိုက်သည့် ပုံတူရိပ်များအတိုင်း ထင်‌ပေါ်လာသည်။
အချို့‌သော တယ်လီဗစ်ရှင်းဖမ်းစက်တွင် ရုပ်ပုံများကို မူလအတိုင်း တိုက်ရိုက်ကြည့်နိုင်၍ အချို့တွင်မူ အခြားကားချပ် တစ်ခုခု‌ပေါ်သို့ ပုံကြီးချဲ့၍ တစ်ဆင့်ထိုး‌ပေးသည်ကို ကြည့်ရသည်။
တယ်လီဗစ် ရှင်းဖမ်းစက်များတွင် အရုပ်ကိုသာမြင်ရ သည် မဟုတ်ဘဲ၊ အသံကိုလည်း တပြိုင်တည်း ကြားနိုင်ရ အောင် ‌ရေဒီယိုအသံဖမ်းစက်ကိုပါ ပူးတွဲတပ်ဆင်‌ပေးထား‌လေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်း‌ကြောင့် အနာဂတ်ကာလ၌ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံမှုသည် ပို၍ရင်းနှီးလာဖွယ်ရာရှိ‌ပေသည်။
တစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံ တိုင်ပင်‌ဆွေး‌နွေးရန်အတွက် လူကိုယ်တိုင် ‌တွေ့ဆုံစည်း‌ဝေးဖို့ရာလို‌တော့မည် မဟုတ်‌ချေ။
တယ်လီ ဗစ်ရှင်းကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် မိမိတိုင်းပြည်မှာပင် ‌နေထိုင်ယင်း တစ်‌ယောက်ကိုတစ်‌ယောက် မြင်‌နေကြား‌နေလျက် ‌ဆွေး‌နွေးနိုင် မည်ဖြစ်သည်။
လူကိုယ်တိုင်‌တွေ့ရန် ခရီးစရိတ်နှင့် အဖိုးတန်သောအချိန်ကို မကုန်‌စေဘဲ ဆက်ဆံနိုင်လိမ့်မည်။
‌နောင်‌သော် တယ်လီဗစ်ရှင်း တွင်သာမဟုတ် တယ်လီဖုန်းတွင်ပါ စကားပြောယင်း တစ်ဦးကိုတစ်ဦး မြင်‌နေမည့်‌ခေတ်သို့ ရောက်ဖွယ်ရာ အ‌ကြောင်းရှိသည်ဟု ယူဆရ‌ပေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းဖြင့် လူ၏ရုပ်ပုံကို ဟုတ်မဟုတ်၊ မှန်မမှန် တပ်အပ်‌သေချာစွာ ကြည့်မြင်ခွဲခြားနိုင်မည်ဖြစ်ရာ တယ်လီဗစ်ရှင်းသည် ‌နောင်ကာလ၌ အ‌ရောင်းအဝယ်ကိစ္စ နိုင်ငံ‌ရေးရာကိစ္စ များတွင်သာမက ရာဇဝတ်စုံ‌ထောက်မှုကိစ္စများတွင်လည်း အထူး အသုံးဝင်မည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်‌ပေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက တယ်လီဗစ်ရှင်း‌ရေဒါနှင့် တယ်လီဗစ်ရှင်းကင်မရာတို့ကို အသုံးပြုခဲ့ရာ ယခု‌သော် ထိုနှစ်ခုကို စစ်ဘက်၌သာ လျှို့ဝှက်စွာအသုံးမပြုကြ‌တော့ဘဲ လူ အများအကျိုးအတွက် စမ်းသပ်အသုံးပြုလျက် ရှိ‌နေပြီ ဖြစ်‌ပေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်း‌ရေဒါကို သ‌င်္ဘောများတွင် တပ်ဆင်ထားခြင်းဖြင့် ‌ရှေ့၌ရှိ‌သော အန္တရာယ်ဖြစ်‌စေမည့်အရာကို ကြိုတင်သိနိုင်သကဲ့သို့ တယ်လီဗစ်ရှင်းကင်မရာကို အသုံးပြု ခြင်းဖြင့်လည်း ထိုအန္တရာယ်ဖြစ်‌စေမည့်အရာတို့ကို ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်ကြ‌ပေမည်၊ တယ်လီဗစ်ရှင်းကို အသုံးပြုရာ၌ အခက်ခဲဆုံးပြဿနာတစ် ရပ်မှာ လျှို့ဝှက်‌ပေါက်ကြား‌ရေးပင်ဖြစ်၏။
ပမာအားဖြင့် လူနှစ်ယောက်သည် တယ်လီဗစ်ရှင်းဖြင့် ‌ပြောဆို‌ဆွေး‌နွေး‌နေသည် ဆိုပါစို့။
ထိုအခါ ကြားလူ တစ်‌ယောက်က ထိုလူနှစ်‌ယောက် ဆွေး‌နွေး‌နေပုံကို တခြားမှ‌နေ၍ ကြည့်နိုင် မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သဖြင့် စိတ်ချရမည်မဟုတ်ဟု ထင်နိုင်‌ပေသည်။
သို့ရာတွင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လျှို့ဝှက်‌သောအမှတ်အသားများထားကာ မလို‌သော ရုပ်ပုံကို မထင်‌စေရန် ဖျက်ဆီးသည့်နည်းများကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် ထိုအခက်အခဲကို ‌ကျော်လွန်နိုင်မည်ဟု ယူဆရ‌ပေသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းကို ယခုအခါ အများသုံးဖြစ်‌အောင် ကြိုးစားနေ‌သော်လည်း အခက်အခဲများ အများပင်ရှိ‌သေး၏။
အထူး သဖြင့် တယ်လီဗစ်ရှင်းကို တစ်‌နေရာတည်းမှ ကမ္ဘာသို့ အနှံ့ရောက်‌အောင် မလွှင့်နိုင်သည့်အတွက် အဆင့်ဆင့်လွှင့်‌ပေးသည့် ရုံများ ‌ဆောက်လုပ်ရပေမည်။
အမြင့်မှလွှင့်လျှင် ပို၍ ခရီး‌ဝေးဝေးလွှင့်နိုင်သဖြင့် ‌လေယာဉ်ပျံမှတစ်ဆင့် လွှင့်သည့်နည်းကို စမ်းသပ်လျက်ရှိသည်။
မည်သို့ပင် ဖြစ်‌စေကာမူ အနာဂတ် ကာလတွင် အများသုံးဖြစ်လာရမည်မှာ အမှန်ဖြစ်ရာ တယ်လီဗစ်ရှင်းသည် နိုင်ငံ‌ရေး၊ စစ်မက်‌ရေးတွင်သာမက စီးပွား‌ရေး၊ ကူးသန်းဆက်ဆံ‌ရေး၊ ပညာ‌ရေးနှင့် ‌ပျော်ရွှင်‌ရေးတို့တွင်လည်း တကယ်တမ်း အသုံး ဝင်မည့် ကရိယာတစ်ခုဖြစ်လာစရာ အ‌ကြောင်းရှိ‌ပေသည်။
စမ်းသပ်ထုတ်လွှင့်ခြင်း ၁၉၂၆-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ရုပ်မြင်သံကြား စမ်းသပ်ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို စကော့လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာ ဇွန်လိုဂျီဘိုင်းယာ့ဒ်က ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၃၆-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ရုပ်မြင်သံကြား ချယ်နယ်ကို ဘီဘီစီ က ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ရောင်စုံ ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အစတွင် အရုပ်များ ရွဲ့စောင်းနေသဖြင့် လူကြိုက်နည်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပိုမိုကြည်လင်ပြတ်သားသော ပုံများရရှိလာသဖြင့် ရောင်စုံ ရုပ်မြင်သံကြားကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် သုံးစွဲလာသည်။
ရုပ်မြင်သံကြားသည် အရေးကြီးသော သတင်းများကို ဖြန့်ဝေသည့် ထိရောက်သော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်လာသည်။
ဝေးလံသီခေါင်သော အရပ်ဒေသများသို့ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်ခြင်းကို ဂြိုဟ်တုမှ တစ်ဆင့် ဆောင်ရွက်ရသည်။
၁၉၆၃-ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံး အသုံးပြုသည့် ဂြိုဟ်တုမှာ ဥရောပကို အမေရိကားနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည့် တဲလ်စတား(Telstar) ဖြစ်သည်။
ကနဦးတွင် ရုပ်မြင်သံကြားစက်သည် ကားတစ်စီးလောက်တန်ဘိုးရှိသော ဇိမ်ခံပစ္စည်းဖြစ်ခဲ့သော်လည်း သုံးနှစ်အတွင်း နေအိမ်များ၌ ရုပ်မြင်သံကြားစက် အလုံးပေါင်း သုံးသောင်းကျော် တပ်ဆင်ထားပြီး ဖြစ်နေသည်။
၁၉၃၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ဈေးကွက်အတွင်း စတင်ရောင်းချခဲ့ပြီး နေအိမ်များ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ နှင့် အဖွဲ့အစည်းများစွာတွင် ဖျော်ဖြေမှုနှင့် သတင်းထုတ်လွှင့်မှုများအတွက် အဓိက ဆက်သွယ်ရေး ကိရိယာအဖြစ် တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။
၁၉၇၀ မှစတင်၍ ရုပ်မြင်သံကြားကို ထုတ်လွှင့်သည့် အစီအစဉ်များ သာမက ဗီဒီယို အသံသွင်း ဗီဒီယို တိတ်ခွေများ၊ ထိုမှတဆင့် ဒီဗီဒီကဲ့သို့သော ဒစ်ဂျစ်တယ် မီဒီယာများ ဖမ်းယူကြည့်ရှုနိုင်ရန် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရုပ်မြင်သံကြား ကဏ္ဍ:ဒစ်ဂျစ်တယ် နည်းပညာ ကဏ္ဍ:အသံလွှင့်ခြင်း ကဏ္ဍ:အမေရိကန် တီထွင်မှုများ ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ တီထွင်မှုများ ကဏ္ဍ:ရုရှား တီထွင်မှုများ ကဏ္ဍ:ဂျာမန် တီထွင်မှုများ။
thumb|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ရှိ ဝီလျံတဲနှင့် သူ၏သားတို့၏ ရုပ်တု (၁၈၉၅) ဝီလျံတဲသည် ဆွစ်လူမျိုးတို့၏ မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဟူ၍ သမိုင်းတွင် စာတင်ခြင်းခံရ‌သော ‌လေးသည်‌ကျော်ဖြစ်၏။
၁၃ဝရ ခုနှစ်‌လောက်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရှိ နယ်အချို့ကို ဩ စတြီးယားပြည်မှ ဟတ်စဗတ်မင်းဆက်က အုပ်စိုးလျက်ရှိသည်။
တစ်ခါ‌သော် အားလ‌ဒေါ့မြို့‌ဈေး၌ ဩတတြီးယန်းအမျိုးသား မြို့ဝန် ဂက်စလာသည် မြင့်မား‌သောတိုင် ကြီးတစ်တိုင်ကို စိုက် ထူထားပြီး‌သော် တိုင်ထိပ်တွင် ဦးထုပ်တစ်လုံးကို တင်ထား‌စေ ၏။
တိုင်အနီးမှ ဖြတ်သန်းသွားလာသူတိုင်း ထိုဦးထုပ်ကို ဒူး ‌ကွေး ဦးညွတ်ကာ အရိုအ‌သေပြုကြရမည်ဟု ကျပ်တည်းစွာ အမိန့်ထုတ်ထား‌လေသည်။
ဤနည်းဖြင့် ဩစတြီးယန်း လူမျိုးတို့၏ တန်ခိုးဩဇာ လွှမ်းမိုးခြင်းကို ထင်ရှား‌စေ‌လေ သည်။
တစ်‌နေ့သ၌ ဝီလျံတဲသည် မိမိ၏ သားငယ်က‌လေးနှင့်အတူ ထို‌နေရာအနီးသို့ ‌ရောက်လာ၏။
တဲကား ရိုးသား‌ဖြောင့်မတ် မြင့်မြတ်‌သောစိတ်ရှိသည်နှင့်အမျှ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသူလည်းဖြစ်‌လေ သည်။
‌လေးအတတ်တွင် လည်း အထူးကျွမ်းကျင်လိမ်မာသည်။
လူမျိုးခြားတို့က မတရားသဖြင့် ရက်စက်စွာ အုပ်စိုးခြင်းကို ‌ကျေနပ်နှစ်သိမ့်စွာ ခံယူ‌ကြောင်းပြရသည့် အထိမ်းအမှတ် ဖြစ်‌သော အဆိုပါဦးထုပ်အား ဦးညွတ်အရိုအ‌သေ‌ပေးခြင်းကို စက်ဆုပ်သဖြင့် သူသည်မမြင်ဟန် ပြုကာသွား‌လေသည်။
သို့ အတွက် ဝီလျံတဲအား ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်လှသည့် မြို့ဝန်ထံ သို့ စစ်သားများက ဆွဲယူ‌ခေါ်‌ဆောင်သွားကြ‌လေသည်။
တဲက မိမိသည် တိုင်ထိပ်ရှိ ဦးထုတ်ကိုလည်း မမြင်၊ အမိန့် ချထား‌ကြောင်းလည်း မသိသဖြင့် အပြစ်မရှိ‌ကြောင်း ရဲဝံ့စွာ ဆို ‌လေသည်။
သို့ရာတွင် ဂက်စလာသည် တဲ၏အ‌ကြောင်းကို ကြားသိထားသူဖြစ်၍ ဂိုက် တစ်ရာခန့်အကွာတွင်ရပ်‌နေ‌သော တဲ၏သားက‌လေး‌ခေါင်း‌ပေါ်တွင် တင်ထားသည့် သစ်‌သော့သီး ကို မှန်‌အောင် မြားနှင့်ပစ်ပြနိုင်ပါက တဲအား အပြစ်မှလွှတ်မည် ဟု အမိန့်ချ‌လေသည်။
တဲသည်ကား လက်တည့်လှ‌သော်လည်း မိမိ၏ရင်‌သွေး က‌လေးဖြစ်‌နေသဖြင့် လက်မရဲနိုင်ရှာ‌ပေ။
ထို့‌ကြောင့် မိမိ၏ ရင်‌သွေးအတွက် အသက်အန္တရာယ်နီးလှ‌သော အလုပ်ကိုမလုပ် လိုရကား မိမိကိုပင် သတ်လိုကသတ်ရန် ‌ပြောဆို‌လေသည်။
သို့ရာတွင် ဂက်စလာက မိမိအမိန့်အတိုင်း ‌ဆောင်ရွက်‌စေ၏။
ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံ‌သော သားငယ်ကလည်း သူ့ဖခင်၏ လက်စွမ်းကို ယုံကြည်သည့်အတိုင်း မိမိအားထိမှန်မည် မဟုတ် ဟု စိတ်ချသဖြင့် ချထား‌သော‌နေရာမှ‌နေ၍ ဖခင်အား မြားနှင့် ပစ်ရန်တိုက်တွန်းကာ အချက်ပင်ပြ‌နေ‌လေသည်။
ဝီလျံတဲသည် မြား‌တောင့်မှ မြားတစ်‌ချောင်းကိုထုတ်ယူပြီး‌သော် ‌သေချာ‌စေ့ငု စွာစစ်‌ဆေး၍ သူ၏ခါးပတ်တွင်ထိုးထားလိုက်၏။
ထို‌နောက် အခြားမြားတစ်စင်းကို ထုတ်ယူပြီးလျှင် မိမိ၏‌လေးတွင် တင်ကာ ချိန်လွှတ်လိုက်‌လေသည်။
အနီးရှိသူတို့ အသက်ပင် မရှူနိုင်ဘဲ ‌ငေး‌မောကြည့်ရှု‌နေကြစဉ် မြားသည် သစ်‌သော့သီးကို တည့်တည့်ကြီးထိမှန်‌လေ၏။
‌ကောက်ကျစ်‌သောစိတ်ထားဖြင့် ‌စောင့်စားကြည့်ရှု‌နေ‌သော မြို့ဝန်ကား မချိပြုံးပြုံးလျက် ‘သင်သည် အလွန် လက်တည့်သူ ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် အခြားမြားတစ်စင်းကို မည်သည့်အတွက် ထုတ်ထားရသနည်း’ ဟု‌မေး‌လေ၏။
‘အကျွန်ုပ်၏သားအား မြားမှန်ခဲ့ပါလျှင် ဤထုတ်ထား‌သောမြားဖြင့် မင်းဆိုးမင်းညစ် အသင့်အား ပစ်၍ သတ်ရန် ဖြစ်သည်’ဟု ဝီလျံတဲက ရဲဝံ့စွာ ‌ပြောပြ‌လေ၏။
မြို့ဝန်မှာ ‌ဒေါသအမျက် ‌ခြောင်း‌ခြောင်းထွက် ကာ တဲကိုဖမ်း‌စေ၍ ကြိုးဖြင့်တုတ်ပြီး‌သော် လူစန်းအိုင်ကြီး တစ်ဘက်ရှိ ‌ထောင်အတွင်း၌ အကျဉ်းထားရန် အမိန့်‌ပေး‌လေ၏။
ဝီလျံတဲအား ‌ထောင်သို့ပို့ရန် အိုင်ကိုဖြတ်ကူး‌နေစဉ် ‌လေ ပြင်းမုန်တိုင်းကျသဖြင့် ဝီလျံတဲမှာ ‌လှေပဲ့ကို ကူထိန်း‌ပေး ၇‌လေသည်။
ထို့‌ကြောင့် ‌လှေကို ‌ကျောက်‌ဆောင်‌ပေါများ‌သော ကမ်းစပ်တစ်‌နေရာတွင် ဆိုက်ကပ်ပြီးလျှင် ကမ်း‌ပေါ်သို့တက်ကာ ‌တောအုပ်တစ်ခုအတွင်းသို့ ဝင်‌ရောက်လွတ်‌မြောက်သွား‌လေ၏။
အ‌ခြွေအရံများနှင့် ‌နောက်မှလိုက်ပါလာ‌သော မြို့ဝန်အား ‌တော အုပ်အတွင်းမှ ‌ချောင်း‌မြောင်း၍ မြားဖြင့် ပစ်သတ်လိုက်‌လေ သည်။
ထိုအခါမှစ၍ တဲ‌ခေါင်း‌ဆောင်‌သော ဆွစ်နယ်သုံးနယ်သည် ပူး‌ပေါင်းကာ ဩစတြီးယန်း လူမျိုးတို့အား ‌အောင်မြင်စွာ ‌တော် လှန်ကြ‌လေ၏။
ထို‌အောင်မြင်မှုမှာ ဆွစ်လူမျိုးတို့၏ လွတ်လပ် ‌ရေးအစဖြစ်ရာ မကြာမီ ဆွစ်တစ်မျိုးလုံး ဩစတြီးယန်း လူမျိုး တို့၏ လက်‌အောက်မှ လွတ်‌မြောက်ကြသည်ဟု ဆို‌လေသည်။
ဝီလျံတဲ၏အ‌ကြောင်းမှာ သမိုင်းဝင်ဟု ယူဆ‌လောက်‌ပေသည်။
သို့‌သော် အချို့‌သော သု‌တေသီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကမူ တဲ၏အတ္ထုပ္ပတ်သည် ဒဏ္ဍာရီမျှသာဖြစ်၏ဟု ဆို ကြသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) Category:ဒဏ္ဍာရီ။
‌တော်စိန်ခိုသည် မြန်မာနိုင်ငံ ကမ္ပည်း‌ကျောက်စာဝန်အဖြစ်ဖြင့် အလွန်ထင်ရှား ‌ကျော်‌စောခဲ့‌သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဖခင်ဖြစ်သူ မစ္စတာ‌တော်စွန်းသည် ကုန်သည်မျိုးရိုး ဖြစ်၍ မူလက ‌မော်လမြိုင်တွင် ‌နေထိုင်ခဲ့သည်။
‌မော်လမြိုင်မြို့တွင် ‌ဒေါ်နုနှင့်အ‌ကြောင်းပါရာ ၁၈၆၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်‌နေ့တွင် ‌တော်စိန်ခိုဟူ‌သော သားတစ်‌ယောက် ထွန်းကား‌လေသည်။
ထို‌နောက် ‌အောက်ပြည်‌အောက်ရွာမှ အထက်သို့တက်၍ ကုန်စည်ကူးသန်း ‌ရောင်းဝယ်ယင်းနှင့် ဗန်း‌မော်မြို့သို့ ‌ရောက်ရှိရာ ဗန်း‌မော်မြို့၌ပင် အ‌ခြေစိုက်၍ သက်ထက်ဆုံး‌နေထိုင်ခဲ့သည်။
‌တော်စိန်ခိုသည် ငယ်စဉ်ကပင် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူ၍ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်သို့‌ရောက်‌သောအခါ ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်မှ ကျင်းပ‌သော အက်(ဖ)အေ စာ‌မေးပွဲကို ရန်ကုန် ‌ကောလိပ်မှ‌ဖြေဆို၍ ‌အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သွား‌ရောက်ပြီးလျှင် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ် ခရိုက်‌ကောလိပ်၌ ဆက်လက်ပညာ သင်၍ ဝတ်လုံ‌တော်ရဘွဲ့ကိုရရှိရန် ကြိုးစားရာ ကျန်းမာ‌ရေး အ‌ခြေအ‌နေမ‌ကောင်းသဖြင့် စာ‌မေးပွဲမ‌ဖြေဆိုဘဲ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာရသည်။
သို့ရာတွင် ခရိုက်‌ကောလိပ်၌ ပညာသင်ဆဲ လန်ဒန်မြို့အ‌ရှေ့တိုင်းဆိုင်ရာ နဝမ‌မြောက်ကွန်ဖရင့်သို့ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ဖြင့် တက်‌ရောက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်‌ရောက်‌သော ၁၈၉၃ ခုနှစ်၌ပင်လျှင် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ၏ လက်‌ထောက်အတွင်းဝန်အဖြစ်ဖြင့် အမှုထမ်းရသည်။
thumb|ကမ္ပည်း‌ကျောက်စာဝန်‌ တော်စိန်ခို ‌တော်စိန်ခိုသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့၏ ဆက်ဆံ‌ရေးကို စိတ်ပါဝင်စားစွာ ‌လေ့လာခဲ့သူဖြစ်သည့်အတွက် နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရသည် ထိုကိစ္စတို့ကို ‌ဆောင်ရွက်ရာ၌ အ‌ရေးပါအရာ ‌ရောက်‌စေရန် ရည်သန်၍ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ‌တော်စိန်ခိုအား တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်းမြို့‌တော်သို့ ‌စေလွှတ်၍ တရုတ်ဘာသာစကားကို သင်ယူ‌စေသည်။
ပီကင်းမြီု့မှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန် လည်‌ရောက်ရှိလာ‌သောအခါ ‌တော်စိန်ခိုအား အစိုးရက စာ‌တော်ပြန်ဝန်‌ထောက်အဖြစ်ဖြင့်ခန့်အပ်သည်။
ထို‌နောက်တဖန်ကမ္ပည်း‌ကျောက်စာ အရာရှိအဖြစ်ဖြင့်ခန့်အပ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ အတွက် တရုတ်‌ရေးရာ အကြံ‌ပေးအရာရှိ၏ ဝတ္တရားကိုပါ ပူးတွဲ၍ ‌ဆောင်ရွက်‌စေ‌လေသည်။
ဤသို့ နှစ်နှစ်ခန့် ရာထူး နှစ်ခုကိုတွဲဘက် ‌ဆောင်ရွက်ပြီးသည့်‌နောက် ၁၈၉၉-၁၉၀၀ ခုနှစ်များအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၌ ‌ဗောက်ဆာသူပုန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်တွင် ‌တော်စိန်ခိုသည် လန်ဒန်မြို့ အိန္ဒိယပြည်ဆိုင်ရာ ရုံး‌တော်အား အဖိုးတန်အကူအညီတို့ကို ‌ပေးခဲ့သည်။
ထို‌နောက် ‌တော်စိန်ခိုသည် နယ်ခြား‌စောင့်‌ရှောက်‌ရေး အရာရှိအဖြစ်ဖြင့် ခန့်အပ်ခြင်းကို ခံရသည်။
နယ်ခြားဆိုင်ရာ တာဝန်ဝတ္တရားမှာ နယ်ခြားရှိ တရုတ်အရာရှိများနှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရအရာရှိတို့ ပူး‌ပေါင်း‌ဆောင်ရွက်ကြ‌စေရန် ဆက်သွယ်‌ပေးရ‌သော တာဝန်ဝတ္တရား ဖြစ်သည်။
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ နယ်ခြားရှိ တရုတ်နှင့် ဗြိတိသျှစစ်တပ်တို့ နယ်ခြားနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အချင်းများကြ‌သောကိစ္စ၌ ‌တော်စိန်ခိုသည် ယခုအခါ တန်ချွန်းဟု‌ခေါ်‌သော မိုးမိန်း (မိုးမျဉ်း) မြို့ရှိ ယူနန်အ‌နောက်ပိုင်း ပြည်နယ် ဘုရင်ခံ မြစ်ကြီးနားခရိုင်ဝန် ဗန်း‌မော်ခရိုင်ဝန် သုံးဦးတို့‌တွေ့ဆုံ‌ဆွေး‌နွေးနိုင်‌အောင် ‌ဆောင်ကြဉ်း‌ပေးနိုင်သဖြင့် ထိုကိစ္စသည် အ‌ပြေအလည်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဗန်း‌မော်မြို့နှင့် မိုးမိန်း မြို့တို့သည် ၁၈၈၆ ခုနှစ်ကပင်လျှင် ကုန်း‌ကြောင်းကူးသန်း‌ရောင်းဝယ်‌ရေး၌ လမ်းဖွင့်ပြီးဖြစ်ခဲ့ရာ ‌တော်စိန်ခိုသည် ထိုနှစ်မြို့၏ ကူးသန်း‌ရောင်းဝယ်မှုကို ဖွံ့ဖြိုး ‌အောင် ‌ဆောင်ရွက်လို‌သော ရည်သန်ချက်ဖြင့် ဗန်း‌မော်နှင့် မိုးမိန်းကိုဆက်သွယ်‌သော မီးရထားလမ်းကို ‌ဖောက်လုပ်ရန် အကြံ‌ပေးခဲ့သည်။
ဗန်း‌မော်မြို့၌ အင်္ဂလိပ်နှင့်တရုတ်ဘာသာ စာသင်‌ကျောင်းဖွင့်လှစ်ရန်လည်း အကြံ‌ပေးခဲ့‌လေသည်။
အစိုးရသည် ထိုအကြံနှစ်ခုစလုံးကို လက်ခံ၍ ဗန်း‌မော်မြို့၌ ‌ကျောင်း တည်‌ထောင်‌ပေးခဲ့သည်။
မီးရထားလမ်း ‌ဖောက်လုပ်‌ရေးမှာမူ မ‌အောင်မြင်ခဲ့‌ချေ။
၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် ‌တော်စိန်ခိုသည် သူ၏မူလရာထူးရင်းဖြစ်‌သော လက်‌ထောက်အတွင်းဝန်အဖြစ်ဖြင့် ပြန်လည်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ၁၉၀၃-၁၉၀၅ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ယခင်ကကဲ့သို့ပင် ကမ္ပည်း‌ကျောက်စာအရာရှိနှင့် တရုတ်‌ရေးရာ အကြံ‌ပေးအရာရှိအဖြစ် အမှုကိုထမ်းရွက်ရပြန်သည်။
၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ပည်း‌ကျောက်စာဝန်ရာထူးကို တီထွင်လိုက်‌သောအခါ ‌တော်စိန်ခို သည် ကမ္ပည်း‌ကျောက်စာဝန် ဖြစ်လာ‌လေသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ‌တော်စိန်ခိုသည် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီးလျှင် ၁၉၂၃ ခုနှစ်၌ မြန်မာပြည် ဥပ‌ဒေပြု‌ကောင်စီအဖွဲ့တွင် အစိုးရခန့်အပ်‌သော အမတ်အဖြစ်ဖြင့် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် သတ္တမ အက်ဒွပ်ဘုရင် နန်းတက်ပွဲကျင်းပရာတွင် ‌တော်စိန်ခိုသည် ‌ကေ၊ အိုင်၊ အိပ် ‌ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်းကိုခံရသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်‌နေ့ တွင် ပဉ္စမ‌ဂျော့ နန်းတက်ပွဲအတွက် ကျင်းပ‌သော‌ဒေလီမြို့ဒါဗာပွဲ၌ အိုင်၊ အက်(စ)၊ အို ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရသည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် စီ၊ အိုင်၊ အီဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရသည်။
‌တော်စိန်ခိုသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထုတ်‌ဝေ‌သော မြန်မာနိုင်ငံ သု‌တေသနအသင်းဂျာနယ်၊ ဘုံဘိုင်မြို့တွင်ထုတ်‌ဝေ‌သော အိန္ဒိယနိုင်ငံ‌ရှေး‌ဟောင်းပညာဂျာနယ်၊ လန်ဒန်မြို့တွင် ထုတ်‌ဝေ‌သော ‘အာရှကွာ တာလီ ရီဗျူး’ အာရှ‌တော်ဝင် အသင်းဂျာနယ်တို့တွင် မြန်မာမှုဆိုင်ရာ ကမ္ပည်း‌ကျောက်စာအ‌ကြောင်း လူမျိုးနှင့် စာ‌ပေအ‌ကြောင်း၊ ‌စေတီပုထိုးနှင့် ပိသုကာပညာအ‌ကြောင်း စသည်တို့ကို ‌ရေးသားခဲ့သည်။
ရန်ကုန်‌ဂေဇက် သတင်းစာ၌လည်း မြန်မာတို့၏ ဓ‌လေ့ထုံးစံ၊ ‌ရှေး‌ဟောင်းပုံပြင်၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ‌ရေး ပညာ‌ရေးစသည်တို့ကို ‌ဆောင်းပါး ‌ရေးသား‌လေ့ ရှိသည်။
သူ‌ရေးသား‌သော ‌ဆောင်းပါးတို့ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် တ‌ပေါင်းတည်းပြု၍ စာအုပ်ထုတ်‌ဝေခဲ့သည်။
ထိုပြင် လွှတ်‌တော်မှတ်တမ်း ‌ကောက်နုတ်ချက် ကလျာဏီသိမ် ‌ကျောက်စာ(အင်္ဂလိပ်လို)ဘာသာပြန်၊ မြန်မာဘာသာ မူလတန်း လက်စွဲဟူ‌သောစာအုပ်တို့ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။
အရှင်ဦးဩဘာသ၏ မဟာဇနကဇာတ်‌တော်ကြီးကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာမှုဆိုင်ရာ အ‌ရေးကိစ္စတို့တွင် ‌တော်စိန်ခိုသည် စိတ်အားထက်သန်စွာဖြင့် အ‌ရေးထယူ ‌ဆောင်ရွက်‌လေ့ရှိသည်။
သာသနာပိုင်ခန့်ထား‌ရေးကိစ္စတွင် ‌တော်စိန်ခိုသည် သံဃာ ‌တော်အရှင်မြတ်တို့အား ‌ကောင်း‌သောအကြံဉာဏ်များ‌ပေး၍ ဤကိစ္စကို ဖြစ်‌မြောက်‌စေရန် ‌ဆော်ဩ‌ပေးခဲ့သည်။
ထို‌နောက် မဟာဒါန်ဝန်ခန့်‌ရေး ဘုန်း‌တော်ကြီး‌ကျောင်းများတွင် သင်ကြား ပို့ချ‌သောပညာ‌ရေးဟူ‌သော ကိစ္စတို့တွင်လည်း အစိုးရကို အကြံဉာဏ်‌ကောင်းများ ‌ပေးခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ဘုန်းကြီး‌ကျောင်း၌ ရှိရင်းစွဲဖြစ်‌သော ဘာသာစာရိတ္တ ပညာ‌ရေးကို ဖွံ့ဖြိုး‌အောင် ‌ဆောင်ရွက်ဖို့ရာ ‌တော်စိန်ခိုသည် အထူးတိုက်တွန်းခဲ့‌လေသည်။
ပထမပြန်စာ‌မေးပွဲ ဖြစ်‌မြောက်‌ရေးကိုလည်း ‌ဆော်ဩခဲ့သည်။