kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လထုတ် ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်းပါ "အလှရှာ ရင်မှာတွေ့" ဟူသော ဝတ္တုတိုကို "မိုးငြိမ်းအေး" ကလောင်အမည်ဖြင့် စတင်ပြောင်းလဲ ရေးသားပြီး ၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလပါ "ဘဝစာအုပ်မှ ပန်းသွေးရောင် ကဗျာတစ်ပုဒ်"ဟူသော ဝတ္တုတိုတွင် "မိုးငြိမ်းဧ" ဟု ကလောင်အမည် ထပ်မံပြောင်းလဲကာ ထိုကလောင် အမည်ဖြင့်ပင် ဝတ္တုများ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့သည်။
ရူမဝ မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၇၆ မှ ၁၉၈၁ အထိ ဝတ္တုတိုပေါင်း ၁၄ ပုဒ်ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ ၇ နှစ်ခန့် စာရေးသားခြင်း ခေတ္တ အဆက်ပြတ်သွားခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင်မှ ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်းတွင် "နွေနေအောက်မှ ကြွေ" အခန်းဆက် ဝတ္တုရှည်ကို ပြန်လည်ရေးသားပြီး ကွယ်လွန်ချိန် ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ ဝတ္တုရှည်များ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့သည်။
ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဝတ္တုတို-ရှည်ပေါင်း ၁၀ ပုဒ်၊ စံပယ်ဖြူမဂ္ဂဇင်းတွင် ၁ ပုဒ်၊ ရုပ်ရှင်တေးကဗျာ မဂ္ဂဇင်းတွင် တစ်ပုဒ်နှင့် ရင်ခုန်ပွင့်မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁ ပုဒ် ပုံနှိပ်ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တိုယိုတာဖောင်ဒေးရှင်းမှ မြန်မာအမျိုးသမီး ၁၂ ယောက်တို့၏ ဝတ္တုတိုများကို ဂျပန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထုတ်ဝေသည့် "ပတ္တမြား တစ်ဒါဇင်"(A Dozan Red Stones) ဝတ္တုတိုပေါင်းချုပ် စာအုပ်တွင် ဆရာမ၏ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းပါ "ထိုအကြည့်" ဝတ္တုတို ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၃ ခု၊ မတ်လထုတ် ဟန်သစ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်သည့် "အလွမ်းမျက်နှာ" ဟူသော ဝတ္တုမှာ ၁၉၉၃ ခု၊ဇန်ဝါရီလ ရေးခဲ့သော ဆရာမ၏ နောက်ဆုံးလက်ရာ ဖြစ်သည်။
ဆရာမ ဒုတိယ နောက်ဆုံးရေးသားခဲ့သော "လှိုင်ထိပ်ထားနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း" ဝတ္တုတိုမှာ ဆရာမ ကွယ်လွန်ပြီးမှ ၁၉၉၃ ခု၊ ဧပြီလထုတ် ရင်ခုန်ပွင့် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြခြင်းခံရသည်။
ဘဝနိဂုံး စာရေးဆရာမ မိုးငြိမ်းဧ သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်၊ သောကြာနေ့ ည ၁၁ နာရီ ၁၅ မိနစ်တွင် ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါတို့ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်၊ ဦးကြွယ်ဟိုးလမ်းနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ကျောင်းဆရာမအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကိုယ်ရေးအကျဉ်း - နွေနေအောက်မှာ ကြွေ၊ မိုးငြိမ်းဧ Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ။
ဗုဒ္ဓကိစ္စငါးပါးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဖော်ပြထားပြီး၊ သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၊ သီလက္ခန္ဓအဋ္ဌကထာ စသည့် အဋ္ဌကထာများတွင် ဗုဒ္ဓကိစ္စငါးပါးအဖြစ် ဖွင့်ဆိုထားသည်။
သုတ္တနိပါတ်အဋ္ဌကထာတွင်မူ ဗုဒ္ဓကိစ္စလေးပါးကို တစ်ခုတည်းပေါင်းကာ “ပစ္ဆာဘတ္တဗုဒ္ဓကိစ္စ” (ဆွမ်းစားပြီးနောက် ဗုဒ္ဓလုပ်ငန်းစဉ်) ဟု အမည်တပ်ပြီး၊ ပုရေဘတ္တဗုဒ္ဓကိစ္စ (နံနက်ခင်း) နှင့် ပစ္ဆာဘတ္တဗုဒ္ဓကိစ္စ ဟူ၍ နှစ်ပါးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
သို့သော် အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ တူညီပင်ဖြစ်သည်။
ဤတွင် သံယုတ်အဋ္ဌကထာအလိုအရ ဗုဒ္ဓကိစ္စငါးပါးကို ကြည်ညိုသဒ္ဓါပွားများရန် အစဉ်အတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။
(၁) ပုရေဘတ္တဗုဒ္ဓကိစ္စ (နံနက်ခင်း ဗုဒ္ဓလုပ်ငန်းစဉ်) မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စောစီးစွာ ထတော်မူ၍ အလုပ်အကျွေးရဟန်းအား ချီးမြှောက်ရန်၊ ကိုယ်တော်ချမ်းသာရန်အတွက် မျက်နှာသစ်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်သုတ်သင်ခြင်းတို့ကို ပြုတော်မူသည်။
ဆွမ်းခံဝင်ချိန်တိုင်အောင် ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်တွင် ဖလသမာပတ်ဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စေတော်မူသည်။
ဆွမ်းခံချိန်ရောက်သောအခါ သင်္ကန်းတော်ကို ရုံ၍ သပိတ်တော်ကို ယူဆောင်ကာ၊ တစ်ခါတစ်ရံ တပါးတည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ ရဟန်းအပေါင်းခြံရံလျက် ရွာနိဂုံးသို့ ဆွမ်းခံကြွဝင်တော်မူသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ပကတိကြွဝင်ခြင်းဖြင့်၊ တစ်ခါတစ်ရံ တန်ခိုးပြာဋိဟာများဖြင့် ကြွဝင်တော်မူသည်။
ဆွမ်းခံကြွဝင်ပုံ လေပြေလေညှင်း: ရှေ့တော်မှ တိုက်ခတ်ကာ မြေအပြင်ကို စင်ကြယ်စေသည်။
တိမ်တိုက်များ: ရေပေါက်တဖွားဖွားလွှတ်ကာ မြူမှုန်များကို သိပ်စေ၍ ဗိတာန်မျက်နှာကြက်ပမာ လိုက်ပါသည်။
ပန်းများ: လေများက ပန်းများယူဆောင်ကာ လမ်းတလျှောက် ပန်းမွေ့ရာကြဲဖြန့်ခင်းသည်။
မြေအပြင်: မြင့်မောက်နေသောမြေများ နိမ့်ကျ၍၊ နိမ့်ဝှမ်းနေသောမြေများ မြင့်တက်ကာ ညီညာသည်။
အတားအဆီးများ: ကျောက်ခဲ၊ ကျောက်စရစ်၊ အိုးခြမ်းကွဲ၊ သစ်ငုတ်၊ ဆူးငြောင့်များ အလိုလို ဖယ်ရှားသည်။
ခြေတော်ချရာ: မြေအပြင်ညီညွတ်နေပြီး၊ သို့မဟုတ် ပဒုမာကြာပန်းကြီးများက ခြေတော်အောက်တွင် အသင့်ခံလင့်သည်။
ရောင်ခြည်တော်: မြို့ရွာအဝင်တံခါးတွင် လက်ျာခြေတော်ချထားလျှင် ရောင်ခြည်ခြောက်သွယ် ထွက်ကြွသည်။
အဆောက်အဦများ: ရောင်ခြည်တော်က တိုက်အိမ်များကို ရွှေရည်သွန်းလောင်းသည့်အလား၊ ဆန်းကြယ်သောအဝတ်များဖြင့် ဖုံးအုပ်သည့်အလား အရောင်ပြိုးပြက်စေသည်။
သတ္တဝါများ: ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက်များက ချိုမြိန်သာယာသောအသံဖြင့် တွန်ကြသည်။
တူရိယာများ: စည်ဖောင်းစသည်တို့က လူမတီးဘဲ သာယာသောအသံမြည်သည်။
လူတို့ဝတ်ဆင်ရာ: ပုတီး၊ နားဋောင်း၊ လက်ကောက်စသည်တို့က အလိုလို သာယာသောအသံမြည်သည်။
ဤအမှတ်အသားများဖြင့် လူများက “မြတ်စွာဘုရားရှင် ဆွမ်းခံကြွဝင်တော်မူပြီ” ဟု သိရှိကြသည်။
လူများသည် အဝတ်ကောင်း၊ နံ့သာပန်းများကို လက်စွဲကာ မြို့လယ်လမ်းမသို့ စုဝေးပြီး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ရိုသေစွာ ပူဇော်ရှိခိုးကြသည်။
ထို့နောက် ရဟန်းအချို့ကို ဆွမ်းကျွေးရန် တောင်းယူ၍ သပိတ်တော်ကို ယူဆောင်ကာ နေရာခင်းပြီး ဆွမ်းပြုစုလုပ်ကျွေးကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးနောက် လူများ၏ စရိုက်နှင့်လျော်ညီစွာ တရားဟောတော်မူသည်။
အချို့ကို သရဏဂုံသုံးပါး၊ ငါးပါးသီလ၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်၊ သို့မဟုတ် ရဟန်းပြု၍ အရဟတ္တဖိုလ်တွင် တည်စေတော်မူသည်။
လူများကို အကျိုးရအောင် ချီးမြှောက်ပြီးမှ ကျောင်းသို့ ပြန်ကြွတော်မူသည်။
ကျောင်းရောက်လျှင် နံ့သာတန်ဆောင်းဝန်းအတွင်း ဘုရားနေရာတော်တွင် ထိုင်နေကာ ရဟန်းတို့၏ ဆွမ်းကိစ္စပြီးဆုံးချိန်ကို ငံ့လင့်တော်မူသည်။
ဆွမ်းကိစ္စပြီးကြောင်း အလုပ်အကျွေးရဟန်းက လျှောက်ထားလျှင် ဂန္ဓကုဋီကျောင်းတော်သို့ ဝင်ကြွတော်မူသည်။
မှတ်ချက်: ဤကိစ္စတွင် အသေးစိတ်လုပ်ငန်းစဉ်များကို မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော် ဗြဟ္မာယုသုတ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
(၂) ပစ္ဆာဘတ္တဗုဒ္ဓကိစ္စ (ဆွမ်းစားပြီးနောက် ဗုဒ္ဓလုပ်ငန်းစဉ်) ဆွမ်းကိစ္စပြီးသောအခါ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂန္ဓကုဋီကျောင်းတော်အနီး အလုပ်အကျွေးရဟန်းခင်းထားသော နေရာ (ရဟန်းတို့ဆည်းကပ်ရာ) တွင် ထိုင်နေတော်မူသည်။
ခြေတော်ဆေးကြောပြီး ခြေဆေးအင်းပျဉ်တွင် ရပ်တည်လျက် ရဟန်းသံဃာကို အောက်ပါအတိုင်း ဆုံးမတော်မူသည်။
“ရဟန်းတို့၊ အပ္ပမာဒတရားဖြင့် သိက္ခာသုံးပါးကို ပြည့်စုံအောင် ကြိုးကုတ်အားထုတ်ကြကုန်လော့။
မြတ်စွာဘုရားဖြစ်ပွင့်ရာအခါကို ရခဲလှ၏။
လူ့အဖြစ်၊ သဒ္ဓါတရား၊ ရှင်ရဟန်းအဖြစ်၊ သူတော်ကောင်းတရားနာကြားရခြင်းတို့ကိုလည်း ရခဲလှ၏။
”ထိုအစည်းအဝေးတွင် ရဟန်းအချို့က ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားမေးမြန်းပြီး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စရိုက်လျော်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးတော်မူသည်။
ရဟန်းအားလုံးက ရှိခိုးပြီး မိမိတို့၏ နေ့သန့်ရာ၊ ညဉ့်သန့်ရာဌာနများသို့ ဖဲသွားကြသည် (ဥပမာ - တောအရပ်၊ သစ်ပင်ရင်း၊ တောင်၊ နတ်ပြည်များ)။
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဂန္ဓကုဋီကျောင်းတော်သို့ဝင်၍ လက်ျာနံတောင်းဖြင့် သတိသမ္ပဇဉ်လက်မလွတ်ပဲ တခဏလျောင်းစက်မှုပြုတော်မူသည်။
ထို့နောက် လျောင်းရာမှထပြီး၊ နေ့၏ဒုတိယပိုင်းတွင် သတ္တလောကကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်တော်မူသည်။
နေ့၏တတိယပိုင်း (မွန်းလွဲ) တွင် လူများသည် အဝတ်ကောင်း၊ နံ့သာပန်းများဖြင့် ကျောင်းသို့ တရားနာရန် လာရောက်စည်းဝေးကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သင့်လျော်သော တန်ခိုးပြာဋိဟာဖြင့် တရားသဘင်သို့ ကြွတော်မူပြီး၊ ဘုရားနေရာတော်တွင် ထိုင်နေကာ ပရိသတ်အလိုက် တရားဟောတော်မူသည်။
အခါကိုသိလျှင် ပရိသတ်ကို လွှတ်လိုက်ပြီး၊ လူများက ရှိခိုးကာ ဖဲသွားကြသည်။
(၃) ပုရိမယာမဗုဒ္ဓကိစ္စ (ညဉ့်ဦးယံပိုင်း ဗုဒ္ဓလုပ်ငန်းစဉ်) ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စပြီးသောအခါ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရေချိုးလိုလျှင် ဘုရားနေရာတော်မှ ထပြီး အလုပ်အကျွေးရဟန်းစီမံထားသော ရေချိုးရာဌာနသို့ ကြွသည်။
ရေသနုပ်ကို ယူ၍ ရေချိုးအိမ်သို့ ဝင်တော်မူသည်။
ရေသုံးသပ်နေစဉ် အလုပ်အကျွေးရဟန်းက ဘုရားနေရာတော်ကို ဂန္ဓကုဋီပရိဝုဏ်အတွင်း ခင်းထားသည်။
ရေသုံးသပ်ပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကို ဝတ်ကာ ခါးပန်းပန်း၍ တပါးတည်း ဘုရားနေရာတော်တွင် တခဏအပန်းဖြေထိုင်နေတော်မူသည်။
ခဏကြာသောအခါ ရဟန်းတို့သည် နေ့သန့်ရာ၊ ညဉ့်သန့်ရာဌာနများမှ လာရောက်ဆည်းကပ်ကြသည်။
အချို့က ပြဿနာမေးလျှောက်ကြပြီး၊ အချို့က ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားမေးမြန်းကြသည်။
အချို့က တရားဟောပေးရန် တောင်းပန်ကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ၎င်းတို့၏ လိုလားချက်များကို ပြည့်စုံအောင် ချီးမြှောက်ပြီး ညဉ့်ဦးယံအချိန်ကို ကုန်လွန်စေတော်မူသည်။
(၄) မဇ္ဈိမယာမဗုဒ္ဓကိစ္စ (သန်းခေါင်ယံပိုင်း ဗုဒ္ဓလုပ်ငန်းစဉ်) ညဉ့်ဦးယံပိုင်းပြီးသောအခါ ရဟန်းတို့က ရှိခိုးပြီး ဖဲသွားကြသည်။
ထိုအခါ ဇာတိခေတ်စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တသောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာများသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ ဆည်းကပ်ကာ၊ ၎င်းတို့စဉ်းစားထားသော ပြဿနာများကို အက္ခရာလေးလုံးမျှရှိသည့်ပြဿနာမှစ၍ မေးမြန်းကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုပြဿနာအားလုံးကို ဖြေရှင်းပြီး သန်းခေါင်ယံအချိန်ကို ကုန်လွန်စေတော်မူသည်။
(၅) ပစ္ဆိမယာမဗုဒ္ဓကိစ္စ (မိုးသောက်ယံပိုင်း ဗုဒ္ဓလုပ်ငန်းစဉ်) မိုးသောက်ယံအချိန်ကို သုံးပိုင်းခွဲ၍ ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
ပထမပိုင်း: ထိုင်နေခြင်း ဣရိယာပုထ်ဖြင့် စင်္ကြံကြွသွားခြင်းဖြင့် ရူပကာယကိုယ်တော်၏ ပင်ပန်းမှုကို ပြေပျောက်စေတော်မူသည်။
ဒုတိယပိုင်း: ဂန္ဓကုဋီကျောင်းတော်သို့ဝင်၍ လက်ျာနံတောင်းဖြင့် သတိသမ္ပဇဉ်လက်မလွတ်ပဲ လျောင်းစက်မှုပြုတော်မူသည်။
တတိယပိုင်း: လျောင်းရာမှထပြီး ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေထိုင်နေကာ၊ ဗုဒ္ဓစက္ခုတော်အစုံ (အာသယာနုသယဉာဏ်၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်) ဖြင့် သတ္တလောကကို ကြည့်ရှုတော်မူသည်။
ရှေးဘုရားများထံတွင် ဒါန၊ သီလစသည်ဖြင့် ကုသိုလ်ထူးပြုခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ထင်ထင်လင်းလင်း မြင်တော်မူသည်။
သုတ္တနိပါတ်အဋ္ဌကထာအလိုအရ မိုးသောက်ယံအချိန်ကို လေးပိုင်းခွဲ၍ ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
ပထမပိုင်း: စင်္ကြံကြွတော်မူသည်။
ဒုတိယပိုင်း: ဂန္ဓကုဋီကျောင်းတော်သို့ဝင်၍ လက်ျာနံတောင်းဖြင့် လျောင်းစက်မှုပြုတော်မူသည်။
တတိယပိုင်း: အရဟတ္တဖိုလ်သမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူသည်။
စတုတ္ထပိုင်း: မဟာကရုဏာသမာပတ်ကို ဝင်စားပြီး၊ ဗုဒ္ဓစက္ခုတော်ဖြင့် အပ္ပရဇက္ခသတ္တဝါ၊ မဟာရဇက္ခသတ္တဝါစသည်တို့ကို ထင်ထင်လင်းလင်း မြင်ကာ သတ္တလောကကို ကြည့်ရှုတော်မူသည်။
မဟာဗုဒ္ဓဝင် စတုတ္ထတွဲ မင်းကွန်းဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဗုဒ္ဓကိစ္စ ၅-ပါးအကြောင်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး ဦးဝိမလသည် မြန်မာပြည်၏ ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ရဟန္တာဟု နာမည်ကြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကြီးဖြစ်သည်။
ဆရာတော်၏ နည်းနာကို ကျင့်သုံးသည့် မိုးကုတ်ဝိပဿနာရိပ်သာများစွာ မြန်မာပြည်တွင် သာမက ကမ္ဘာအနှံ့တွင်ပါ ပြန့်နှံ့လျက်ရှိသည်။
ဆရာတော် ခန္ဓာဝန်ချသွားသော်လည်း ဆရာတော်၏ တရားတော်များမှာ စာအုပ်အနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ တရားခွေများ အနေဖြင့်လည်းကောင်း ကျယ်ပြန့်စွာ လူအများ နာကြားနေကြဆဲဖြစ်သည်။
ထေရုပ္ပတ္တိ မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားလောင်းလျာအား မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၁ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော်(၁၁) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ခမည်းတော် ဦးအောင်ထွန်း နှင့် မယ်တော် ဒေါ်ရွှေအိတ်တို့မှ မြစ်ငယ်မြစ်ခေါ် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ဥယျာဉ်တော်ရွာတွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ငယ်နာမည် မောင်လှဘော်ဟု ခေါ်တွင်သည်။
သားသမီး ရှစ်ဦးတွင် ပဉ္စမမြောက် သားရတနာ ဖြစ်သည်။
အသက် (၉)နှစ်သား အရွယ်တွင် ဥယျာဉ်တောရွာရှိ ဂွေးပင်တောရကျောင်းဆရာတော် ဦးဇာဂရထံ၌ ရှင်သာမဏေအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရှင်ဝိမလ ဟု ဘွဲ့မည်တွင်သည်။
ရှင်ဝိမလသည် (၂)ဝါရသောအခါ မိဘများကလူထွက်စေခြင်သော်လည်း ရှင်ဝိမလကမူ မထွက်။
မိမိ၏စာဝါလိုက်ဖက် ရှင်ဝါယမကလည်း အခြာတစ်နေရာသို့ ပြောင်းသွားသဖြင့် ရှင်ဝိမလသည် သူ၏အစ်မဖြစ်သူ သီလရှင် မသုစာရီနေထိုင်သော အမရပူရမြို့ မင်္ဂလာတိုက်သို့ တစ်ပါးတည်းထွက်ခွာလာခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဦးသုဇာတသည်လည်း မကုဋကျောင်းတွင်နေရန် ပန်ကြားခဲ့သည်။
ရှင်ဝိမလ သက်တော်(၂၀) ပြည့်သောအခါ ၁၂၈၁ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း (၈)ရက်နေ့တွင် အမရပူရရှိ မင်္ဂလာတိုက် ဆရာတော်အား ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်။
၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် မင်္ဂလာ ကျောင်းတိုက်အတွင်း အလယ်ပိဋကတ် ကျောင်းကြီး၌ ကျောင်းထိုင်စာချဖြစ်ကာ နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်ကျော်မျှ စာဝါများ ပို့ချတော်မူခဲ့သည်။
နောင်တွင် ပထမကျော်ဆရာကြီး ဦးအုန်း လက်စမသတ်ခဲ့ရသော အဘိဓမ္မာတံခွန်ကျမ်းကြီးကို လက်စသတ် ရေးသားတော်မူသည်။
ထို့နောက် 'ယမက မဉ္ဇူရီကျမ်း' နှင့် 'ပုထုဇန အလင်းပြကျမ်း' များကိုလည်း ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော် ဦးဝိမလသည် စာသင်သားရဟန်းတော်များအား စာပေပို့ချတော်မူလျှက်ပင် တစ်ဖက်မှလည်း လူဒါယကာ ဒါယိကာမအပေါင်းတို့ကို အဘိဓမ္မာတရားတော်များ ဟောကြားပြသတော်မူခဲ့သည်။
၁၂၉၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၃၂) မှ စတင်ကာ မိုးကုတ်မြို့၊ဂျော့ချ်တောင်ရပ် (ယခု စည်ပင်သာယာရပ်ကွက်)မှ ကျောင်းဒကာကြီး ဦးလယ်နှင့် ဇနီး ဒေါ်သိုင်းခြုံတို့၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ဆရာတော်ဦးဝိမလသည် မိုးကုတ်သို့ နှစ်စဉ်ကြွရောက်၍ တရားတော်များကို ဟောကြားပြသတော်မူသည်။
ဆရာတော်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ မဟာစေတီ၊ ရန်ကုန် ဗိုလ်တစ်ထောင်စေတီတို့အတွက် စိန်ဖူးတော်၊ပတ္တမြားကလပ်တော်တို့ကို ဆပ်ကပ်ခဲ့သည်။
၁၃၀၃ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၄၁) မှစ၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မိုးကုတ်၌ သီတင်းသုံးသည်။
၁၃၁၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၅၄) တွင် ဆရာတော်အား ဒေါ်ဒေါ်အုံ၊ ဒေါ်ဒေါ်ဖုံတို့မှ မိုးကုတ်မြို့တွင် မင်္ဂလာတိုက် ဟု ကမ္ဗည်းထိုးကာ တိုက်ကျောင်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်ကို အလှူခံ ရရှိတော်မူသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကူးစက်လာရာ စစ်ဘေး စစ်ဒဏ်တို့ကို ရှောင်တိမ်း၍ ဆရာတော်ဘုရားသည် မိုးကုတ်မြို့ သုဿာန်ကျောင်း၌ ခေတ္တမျှ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။
ထို့နောက် အောင်ခြင်းရှစ်ပါးဆရာတော် ဦးနာဂဝံသ၏ မိန့်ကြားခြက်ကြောင့် တရားအားထုတ်ရန် မိုးကုတ်မြို့နှင့်လေးမိုင်ခန့်ဝေးသော ဘော်ဗဒန်းရွာသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးကာ ထိုရွာအနီးရှိ သယံဇာတ ကျောက်လှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ ဝိပဿနာတရားများကို ကျင့်ကြံအားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။
ထိုလှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ပင် ၁၃၀၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၄၂) ဝါဆိုဦးမှစ၍ လေးနှစ်လေးမိုးတိုင်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့ပြီး တရားထူးများ ရရှိခဲ့လေသည်။
ယခင်ဟောကြားသော တရားတော်များနှင့် ကွာခြားလာပြီး စစ်ပြီးကာလတွင် ဟောသော တရားတော်များမှာ ပို၍ထူးခြားလာကာ လေးနက်မှုအပြည့်အဝရှိလာခဲ့သည်။
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဟု ကျော်ကြားခြင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမိုးကုတ်မြို့လိုဏ်ဂူထဲတွင်တရားအားထုတ်ကျင့်ကြံခြင်း မိုးကုတ်မြို့မှ ဒကာများက ပင့်ဖိတ်၍ မိုးကုတ်သို့ကြွရောက် တရားဟောတော်မူခြင်း၊ မိုးကုတ်မြို့ရှိ ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်းတို့၏ ကြည်ညိုလေးစားတော်မူခြင်း၊ မိုးကုတ်မြို့မှပင် လာရောက်ပြီး ကျောင်းဆောင်များ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် ထိုမိုးကုတ်ကျောင်းကြီးပေါ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူခြင်း စသည့် အကြောင်းအရင်းများကြောင့် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရား ဟု အမည်တွင်ခဲ့ရလေသည်။
ပဋိပတ္တိ သာသနာပြု စတော်မူခြင်း ၁၃၁၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၅၂) တွင် မိုးကုတ်မှ အမရပူရသို့ ဆရာတော် ပြန်ကြွလာရာ သံဃာမွေးမှု၊ စာချမှုများ ရပ်ဆိုင်း၍ တရားဟော၊​ တရားပြမှုကိုသာ ဦးစားပေးလျက် ပဋိပတ္တိ သာသနာပြုတော်မူသည်။
‘မင်္ဂလာမဂ္ဂင်’ အမည်တပ်ကာ တရားဌာနကြီးတစ်ခု ဖွင့်လှစ်တော်မူ၏။
၁၃၂၂ ခုနှစ် တန်ခူးလ (မတ်လ ၁၉၆၀ ခုနှစ်) တွင် ဆရာတော်၌ သွက္ခပါဒ ဆီးချိုရောဂါ စွဲကပ်၍ ခေတ္တပါးရွဲ့သွားခဲ့သည်။
တရားဟောဟန် ကြောင်းကျိုးဆပ်စက်သည့်ဟန်စက်ဝိုင်းဒေသနာ မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားအလိုတော်အတိုင်း သစ္စာလေးပါးတရားတော်များကို ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ သိရှိနားလည်နိုင်စေရန်နှင့် ယောနိသောမနသိကာရ နှလုံးသွင်းမှန်စေရန် ရည်ရွယ်၍ အများနားလည်သော စကားများဖြင့် နည်းမျိုးစုံသုံးကာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်၏ဟောဟန်မှာ အများခေတ်စားသလို သံနေသံထားအမျိုးမျိုး အသံနိမ့်မြင့်ဖြင့် ဟောခြင်းမျိုးမဟုတ်။
အကြောင်းအရာတစ်ခုကို အရပ်သုံးစကားဖြင့် ရှင်းပြခြင်းမျိုး ဖြစ်လေသည်။
ပရိယာယ်မပါ မှန်ရာကိုသာ တည့်တည့်ကြီးဟောပြောနေခြင်းမျိုး ဖြစ်သည့်အတွက် နားကြားရသူအဖို့တွင် နားလည်သဘောပေါက်လွယ်ကြသည်။
ဟောပြောရာတွင်လည်း မည်ကဲ့သို့ပင် ဂုဏ်ရှိရှိ ညှာတာထောက်ထားတော်မူလေ့ မရှိပဲ တင်းတင်းရင်းရင်း တိုက်ရိုက်ပင် လက်ညှိုးထိုးကာ စေတနာအပြည့်ဖြင့် ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ ဟောပြ ညွှန်ပြတော်မူလေ့ ရှိသည်။
ယောဂီများအတွက်လည်း အခက်အခဲမရှိ တရားအားထုတ်နိုင်ရန် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များကို နေ့စဉ်သုံးစကားဖြင့် သွန်သင်ဆုံးမထားခဲ့သည်။
တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီးကပင်လျှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်၏ ဟောချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဗုဒ္ဓတရားတော်တွေကို မြန်မာဘာသာနှင့် မြန်မာလူမျိုးတွေ နားလည်အောင် ဟောကြားတဲ့နေရာမှာ မြတ်စွာဘုရားသာရှိမယ်ဆိုရင် မြန်မာအဋ္ဌကထာ ဆရာကြီးရယ်လို့ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူး ပေးရလောက်ပါပေတယ် ဟု မှတ်ချက်ပြုတော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်ကြီးသည်ခုတင်ပေါ်တွင် တရားဟောရာ တောင်ငူမြို့၊ဘော်ပလိရပ် ကွမ်းခြံကြီးက ရလာသော ကွမ်းသီးလုံးကို စီတန်းကာ ဟောကြားခဲ့သည်။
ထို့နောက်တရားပလ္လင်ဆပ်ကပ်လာသောကြောင့် တရားပလ္လင်ပေါ်ထိုင် စားပွဲပေါ်တွင်ကွမ်းသီးလုံးတင်ပြီး ဟောကြားသောကြောင့် မြင်သလာပါတော့သည်။
များမကြာမီ ပန်းချီဆရာဦးထွန်းရင်က ခွက်ကလေးများဆပ်ကပ်သဖြင့် ကွမ်းသီးအစား ပလပ်စတစ် သုံးခဲ့ရာ ပို့ပြီးမြင်သာလာပါတော့သည်။
ဦးထွန်းရင် လျှောက်ထားသောကြောင့်စက်ဝိုင်းဒေသနာကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ဦးထွန်းရင်က သုံးထပ်သားပေါ်တွင်ပြန်လည်ရေးသားသောကြောင့်ပိုပြီး အမြင်လင်းလာတော့သည်။
ဆရာတော်သည် ရံခါတွင် ခွက်ကလေးများချကာချကာ စက်ဝိုင်းကို တုတ်ဖြင့်ထောက်ကာ ထောက်ကာ ပြသသည်ကိုလည်းသိရသည်။
တစ်ဘဝသာသနာ အရှင်ဃောသိတ။
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏တစ်ဘဝသာသနာ။
ပဥ္စမအကြိမ်။
ရန်ကုန်မြို့: မိုးကုတ်ဝိပဿနာတရားစဉ်နှင့်လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့ချုပ်, ၂၀၀၂။
၃၄၁-၆။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ခန္ဓာဝန်မချမှီအချိန်တိုင်အောင်ပင် သစ္စာလေးပါး တရားတော်များကို မရပ်မနား ဟောကြားသွားတော်မူခဲ့သည်။
သစ္စာလေးပါး တရားတော်ကို အဟောအပြော သက်သက်မျှ မဟုတ်ပဲ အလုပ်သဘောဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် သက်သေပြတော်မူခဲ့လေသည်။
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြားဆုံးမတော်မူခဲ့သော သစ္စာလေးပါးတရားတော်များမှာ တရားခွေများ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် အမ်ပီသရီး စီဒီများဖြင့် ပုဒ်ရေ တစ်ထောင်ခန့် ကျန်ရှိခဲ့ရာ ယခုတိုင် နာကြားနေကြရဆဲ ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အသံသွင်း တိတ်ခွေများမှတဆင့် စာအုပ်အဖြစ်သို့ ပုဒ်ရေငါးရာကျော်ကိုလည်း ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီး ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်ဘုရား၏ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်ကို အင်္ဂလိပ်၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာ စသည့် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည် များတွင်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုကာ လေ့လာအားထုတ်လျက် ရှိကြသည်။
တစ်ဘဝသာသနာ အရှင်ဃောသိတ. မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏တစ်ဘဝသာသနာ. ပဥ္စမအကြိမ်. ရန်ကုန်မြို့: မိုးကုတ်ဝိပဿနာတရားစဉ်နှင့်လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့ချုပ်, ၂၀၀၂. မိုးကုတ်ဝိနိစ္ဆယ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လထုတ် ဓမ္မဗျူဟာစာစောင်တွင် ဖော်ပြသည့် မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး၏ ဟောစဉ်တရားတခုတွင် "ပါရမီစကားလည်း မပြောကြနဲ့။
သာဝကဉာဏ်အရာမှာ ပါရမီမလိုဘူး" လို့ တထစ်ချ မှတ်လိုက်ကြ" ဟူ၍ ပေဋကောပဒေသပါဠိတော်ကို ကိုးကားပြီး မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီးက ဟောပြောထားသည်။
နိုင်ငံတော်သီးခြားဝိနည်းဓိုရ်အဖွဲ့အမှတ် ၁၂။
မိုးကုတ်ဝိနိစ္ဆယ။
ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ္ဘာအေး: သာသနာရေးဦးစီးဌာန၊ ကမ္ဘာအေးစာပုံနိပ်တိုက်, ၂၀၀၇။
ယင်းကို အကြောင်းပြု၍ မန္တလေးမြို့ မြောက်ပြင် လောကမှန်ကင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓ (သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယ၊ ဝိသိဋ္ဌဒီဃဘာဏက) က မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး ဟောတရားများတွင် အမှန်ပြင်ပေးရန်လိုအပ်သည့် အမှားများပါဝင်နေပါသည်ဟု ဖော်ပြလျက် အမှားပေါင်း (၂၀၀) ကျော်ကို စောဒနာတင် ထောက်ပြခဲ့ရာ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကမှ သီးခြားဝိနည်းဓိုရ် ဖွဲ့စည်းပြီး အမှတ် (၁၂) 'မိုးကုတ် ဝိနိစ္ဆယ' အဖြစ် အမှားများကို ပြင်ဆင်ပယ်နုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ဇ။
ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ ၁၃၆၂ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း(၇)ရက်၊ (၈ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ ခုနှစ်) နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရ၏ သာသနာရေးဦးစီးဋ္ဌာနမှ လှူဒါန်းဆက်ကပ်သည့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူသည်။
အလှူခံရန် မိုးကုတ်-ညောင်လေးပင် ရထားဖြင့်လာပြီး ပဲခူးတွင် သီတင်းသုံးသော အစ်မတော်ထံသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သေးသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်ပွားမီ ၁၉၃၆ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၈ ခုနှစ်)တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း (ယခု သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ)၊ အနုရာဓမြို့ရှိ မဟာစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့မှနေ၍ မေတ္တာရပ်ခံ အကူအညီတောင်းခံချက်အရ ဆရာတော်မှ ဦးဆောင်၍ မိုးကုတ်မြို့မှ ဒကာ၊ ဒကာမအပေါင်းတို့ လှူဒါန်းသော အဖိုးတန်ပတ္တမြားအပါအဝင် ကျောက်လုံးရေ (၄၃၅၀)၊ ရွှေချိန် (၃)ပိဿာ၊ ဘော်ချိန် (၄၁)ပိဿာခွဲဖြင့် မွမ်းမံပြုလုပ်ထားသည့် ဉာဏ်တော်အမြင့် (၁၈) လက်မ ရှိသော စိန်ဖူးတော်ကြီးကို ရန်ကုန်မှတဆင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောဖြင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ပေးပို့လှူဒါန်းခဲ့သည်။
တဖန် သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာစေတီတော်ကြီး၏ စိန်ဖူးတော်အတွက် မိုးကုတ်မြို့မှနေ၍ ပေးပို့လှူဒါန်းလိုက်ကြောင်းကို ကြားသိရသော ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဗိုလ်တထောင်စေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့ကလည်း ဗိုလ်တထောင်စေတီတော်တွင် လိုအပ်လျက် ရှိသော စိန်ဖူးတော်ကို ထပ်မံအလှူခံပြန်ရာ ဆရာတော်မှပင် ဦးဆောင်၍ မိုးကုတ်မြို့မှ ဒကာ၊ ဒကာမများ စုပေါင်းကာ ဝိုင်းဝန်းလှူဒါန်းကြပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ ခုနှစ်) တွင် မန္တလေးမှ ရန်ကုန်မြို့သို့ လေယာဉ်စင်းလုံးငှားဖြင့် ပေးပို့လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ခန္ဓာဝန်ချတော်မူခြင်း ဆရာတော်၏ ဓာတ်တော် စေတီ မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၂၄-ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၄)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ (၁၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်) တွင် ခန္ဓာဝန်ချတော်မူကာ အကြွင်းမဲ့ အေးငြိမ်းတော်မူလေသည်။
ဆရာတော်၏ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာ၍ အမရပူရမြို့တွင် မင်္ဂလာဓာတုဓမ္မစေတီတော် တည်ထားလေသည်။
မိုးကုတ်ဝိပဿနာ တရားစဉ်နှင့် လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွားရေးအသင်း မိုးကုတ်ဝိပဿနာ တရားစဉ်နှင့် လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွားရေးအသင်းသည်လည်း မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် အဖွဲ့ခွဲပေါင်း (၂၆၉)ဖွဲ့နှင့် အဖွဲ့စိတ်ပေါင်း သုံးထောင်ကျော်ခန့် ရှိသည်။
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး မရှိတော့သော်လည်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြားဆုံးမတော်မူခဲ့သော သစ္စာလေးပါး တရားတော်များမှာကား ယနေ့တိုင် ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးနောက် အမာခံဆရာတော်ဦးဓမ္မိသရ၊ အမာခံဆရာတော် ပျံတော်မူပြီးနောက် ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာတော်ဦးဓမ္မသာရကို နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရေကူးဆရာတော်ဦးဃောသိတ၊ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရတို့ကို ဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာတော်ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ရေကူးဆရာတော်ဦးဃောသိတအား နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အောင်စက်ြာဆရာတော်ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိ၊ဇနိတာရာမဆရာတာ်ဦးဇနိတာလင်္ကာရတို့ကို ဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ရေကူးဆရာတော်ဦးဃောသိတ ပျံတော်မူပြီးနောက် အောင်စက်ြာဆရာတော်ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိအား နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရ၊ဘုရားလေးဆရာတော်ဦးအဂ္ဂဉာဏတို့ကိုဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊အောင်စက်ြာဆရာတော်ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိ ပျံတော်မူပြီးနောက်ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရအား နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ဘုရားလေးဆရာတော်ဦးအဂ္ဂဉာဏ၊ သုဝဏ္ဏသိင်္ဂီဆရာတော်ဦးကစ္စာယနတို့ကိုဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရပျံတော်မူပြီးနောက်ဦးအဂ္ဂဉာဏသည်လည်း (၁၀)လစောပျံလွန်တော်မူသွား သောကြောင့် သုဝဏ္ဏသိင်္ဂီဆရာတော်ဦးကစ္စာယနကို နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ကျိုက္ကလော့ဆရာတော်ဦးစန္ဒာဝရာဘိဝံသ၊ အောင်မြေဆရာတော်ဦးပညိန္ဒ တို့ကိုဒု-နာယကချုပ်ဖြစ်လည်းကောင်း အခြားဆရာတော်များကလည်း နာယကဝင်၊ကမ္မဌာနာစရိယ၊ဓမ္မကထိက တာဝန်ယူသာသနာပြုနေကြောင်း ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မိုးကုတ်တရား ပြင်ပလင့်များ မိုးကုတ်ဆရာတော် ဦးဝိမလ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် တရားတော်များ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ။
အမှတ်(၁) တပ်မတော်ဆေးရုံ (ခုတင်-၅၀၀) (အတိုကောက်- ) သည် မိတ္ထီလာမြို့တွင် အခြေစိုက်သော စစ်ဆေးရုံ တစ်ရုံဖြစ်သည်။
ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး လက်အောက်၌ ခုတင်-၅၀၀ ဆန့် တပ်မတော်ဆေးရုံ နှစ်ရုံရှိပြီး အခြားတစ်ရုံမှာ ဦးဝိစာရလမ်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် အခြေစိုက်သည်။
ဆေးရုံအုပ်ရာထူးအား ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်ရှိသည့် တပ်မတော် ဆရာဝန်ဘွဲ့ရ အရာရှိကြီးများကိုသာ ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။
ကဏ္ဍ:ဆေးဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ။
စာရေးဆရာကြီး ဦးဆန်းလွင်ကို ၁၉၃၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့တွင် အဘကုန်သည် ဦးဘိုးညွန့်၊ အမိ ဒေါ်လှကြီးတို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ ဒဿနစာပေများ ရေးသားတင်ပြခြင်း၌ ထင်ရှားခဲ့သော စာရေးဆရာဆန်းလွင်သည် ကလေးအရွယ်က မိဘအုပ်ထိန်းမှုအောက်တွင် မိဘများ၏ ဓလေ့ထုံးစံ အတိုင်းနေထိုင်ခဲ့သော်လည်း အရွယ်ရောက်လာသောအခါ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် စာပေများကို စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်ကပင် စာရေးဆရာဖြစ်လိုသည့် ဆန္ဒရှိခဲ့သည်။
အသက်(၁၇)နှစ်အရွယ် (၁၉၅၅) ခုနှစ်တွင် (၁၀)တန်းအောင်ခဲ့သည်။
(၁ဝ)တန်းအောင်ပြီးသောအခါ ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ကောက်ပဲသီးနှံရောင်းဝယ်ရေးအဖွဲ့ (ကုန်သွယ်ရေး-၁)ရုံးတွင် အောက်တန်းစာရေး၊ အထက်တန်းစာရေးအလုပ်များ လုပ်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က မိရိုးဖလာအရ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဟုတ်ခဲ့ပေ။
အသက် (၁၈) နှစ်အရွယ်တွင် မိဘများ၏ဘာသာအပြင် အခြားဘာသာအယူဝါဒများကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုများရေးသားကာ စာပေနယ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့။
အသက် (၂၀)အရွယ်တွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို လေ့လာ ပြီးနောက် အခြားအယူဝါဒများကို စွန့်ပယ်ခဲ့သည်။
သက်ကြီးတက္ကသိုလ် တက်၍ ဘဝကို ရုန်းကန်ခဲ့သည်။
စာရေးဆရာ ဖြစ်ချင်သည့် ဦးဆန်းလွင်သည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင် မြန်မာစာ မြတ်နိုးစိတ်ဖြင့် စာပေကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်မြန်မာစာအသင်းဖွဲ့သောအခါ အမှုဆောင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ကာ အသင်းမှ ကျင်းပသော စကားရည်လုပွဲများ၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဆုများ ရရှိခဲ့သည်။
ထို့ပြင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးရုံး၌ လက်ထောက်လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးအရာရှိ၊ တရားစွဲအရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
အစောပိုင်း စာအုပ်များ စာပေလောကသို့ ထိုအချိန်မှ စ၍ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ‘အသည်းလမ်းမှာ လျှောက်လာပါ’၊ ‘ဒေါက်တာ မော်လီမိုး’၊ ‘သစ္စာနယ်လွန်သူရယ်’၊ ‘မုန်းသံသရာချေ’ စသည့် ကာလပေါ် ဝတ္ထုများ ထုတ်ခဲ့သည်။
ဝတ္ထုထုများ လှိုင်⁠လှိုင်ထွက်နေသကဲ့သို့ တစ်ဖက်မှလည်း သူသည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး အရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလွတ်ပညာသင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် လည်းကောင်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုတွင် ဒဿနိကဗေဒ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ဝိဇ္ဇာ (ရွှေတံဆိပ်) ရကာ မဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒဿနိကဗေဒဌာနတွင် နည်းပြဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ရင်း ‘သျှင်ဥက္ကဋ္ဌသို့ ပြန်ကြားချက်’ နှင့် ‘ရွှေဥဒေါင်းသို့ ပြန်ကြားချက်’ ဟူသော စာအုပ်နှစ်အုပ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။
နည်းပြဆရာ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဖာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေရာမှ မြစ်ကြီးနားကောလိပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းရသည်။
ထိုအခါ ကချင်ပြည်နယ် နေရာအနှံ့ လှည့်လည်လျောက်သွားရင်း အတွေ့အကြုံများကို ၁၉၆၅ - ၆၆ တွင် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် သတင်းစာ၌ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် မြစ်ကြီးနားကောလိပ်မှ ရန်ကုန် ဝိဇ္ဖာသိပ္ပံတက္ကသိုလ် ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်း၍ ၁၉၇၁ ခု တွင် ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းနှင့် တွဲဖက်၍ ‘အခြေခံ ယုတ္တိဗေဒကျမ်း’ ကို ပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုတွင် ကထိကရာထူးဖြင့် ပညာလောကမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုတွင် အေးစာပေတိုက်မှ ထုတ်ဝေသော ‘ဖဲသမား’ ဝတ္ထု (ဘာသာပြန်) ဖြင့် အမျိုးသားစာပေ (စတုတ္ထဆု) ရရှိခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်လောက ၁၉၆၈ ခုတွင် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဒါရိုက်တာနန္ဒမင်းခေါင် အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ကားများ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဆန်းလွင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်သင်တန်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ တွင် ရုပ်ရှင်အနုပညာနှင့် ‘ရုပ်ရှင်အတတ်ပညာအခြေခံများ’ စာအုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်။
မျက်နှာငယ်ရမှာက မောင့်ချစ်ဦး၊ လောကကိုအလှဆင်မယ်၊ ဝံပုလွေနှင့် လှယမင်း၊ ငါ့ညီ ငါ့မြေငါ့အမေ၊ လကွယ်မိုးနှောင်၊ မနော်ဟရီအလှ စသည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ၌ အနုပညာတစ်နေရာမှ ဦးဆောင်လှုပ်ရှားခဲ့။
ထို့နောက် ဆန်းလွင်သရုပ်ဆောင်သင်တန်း ကို ဖွင့်လှစ်၍သရုပ်ဆောင်သစ်များ မွေးထုတ် ပေးခဲ့။
ဘာသာတရားတွေ့ရှိခြင်း အသက် (၃၂) နှစ်အရွယ်တွင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းက သူ့အား ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်သို့ လွှတ်၍ ဗုဒ္ဓ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားပညာ (Buddhist Ethics) ကို သုတေသန ပြုရန် လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။
ထိုမှ စ၍ သူသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူဝါဒကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်တွင်ပင် သူ၏ ဆရာမ ရီနာဆာကားအိမ်တွင် ကျေးဇူးရှင် တောင်ပုလုဆရာတော်ကြီးကို ဖူးခွင့်ရသည်။
သိလိုသော ပြဿနာပုစ္ဆာများအား ဆရာတော်ကြီးကို မေးခွင့်ရသည်။
ဆရာတော်ကြီးက တိုက်ရိုက်မဖြေဘဲ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏနည်းဖြင့် မေးခွန်းမေး၍ ပြန်ဖြေသည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာကို တစ်သက်တာကာလပတ်လုံး ဆည်းကပ်သွားရန်ဆုံးဖြတ် ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အဖြစ် ခိုင်ခိုင်မာမာခံယူခဲ့သည်။
စာရေးဆရာ ဆန်းလွင် ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များအနက် ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်လာသူတစ်ယောက်အကြောင်း၊ သစ္စာဉာဏ်ပွင့် ဒဿန၊ ဘုံစဉ် ဒဿန၊ သေခြင်းဒဿန၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ သိမှတ်ဖွယ်ရာများ၊ ထေရဝါဒ အုတ်မြစ်အဖွင့်၊ ဝိပဿနာရှုနည်း လက်စွဲကျမ်း၊ ယောဂီလက်စွဲကျမ်း တို့ ဖြစ်သည်။
ဦးဆန်းလွင်သည် အသက် (၃၅) နှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အဖြစ် ခံယူကာ အသက် (၅၈) နှစ် အရွယ် (၁၉⁠၉၆) တွင် အရှင်အာဒိစ္စရံသီဘွဲ့ဖြင့် ရဟန်းအဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။
ရဟန်းဘဝတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်တန်းများဖွင့်၍ ပို့ချပေးခဲ့သည်။
တောင်ငူမြို့ ရွှေမင်းဝန်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော်အဖြစ်နှင့် ဘာသာရေး၊ သာသနာရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်တော်မူရင်း ၂၀ဝ၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၆) ရက်နေ့တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ရေးသားပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ ၁။
ဖီလိုဆိုဖီ ကကြီးခခွေး ၂။
ရုရှားတွေးခေါ်ရှင်ကြီးများ ၃။
တရုတ်တွေးခေါ်ရှင်ကြီးများ ၄။
ကမ္ဘာ့တွေးခေါ်ရှင်ကြီးများ ၅။
အိုင်းစတိုင်း(၂-တွဲ) ၆။
ဖဲသမား ၇။
ရုပ်ရှင်အနုပညာနှင့်အတတ်ပညာ ၈။
ကျူရိုးရှင် ၉။
ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်လာသူတစ်ယောက်အကြောင်း(၄-တွဲ) ၁၀။
ရွှေတောင်တက်ဒဿန ၁၁။
တရားတွေ့ဖို့ ချမ်းမြေ့ဖို့ ၁၂။
သစ္စာဉာဏ်ဖွင့် ဒဿန ၁၃။
ကိုယ်တွေ့ဝိပဿနာ ၁၄။
ဓမ္မဒဿနစာစု ၁၅။