kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ဒုတိယအများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး ဂန့်ဂေါခရိုင်သည် မကွေးတိုင်းအတွင်းရှိ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှု နှေးကွေးသောဒေသဖြစ်သည်။
ဆန်စပါး၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ မြေပဲ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ကြက်သွန်နီ၊ နှမ်း၊ သစ်မာတို့မှာ အဓိကထွက်ကုန်များဖြစ်သည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ဂန့်ဂေါခရိုင်သည် ကုန်းလမ်းဖြင့်သာ ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။
ပခုက္ကူ-မင်းတပ်လမ်း၊ ဆိပ်ဖြူ-ဆော-မင်းတပ်လမ်းတို့မှာ ခရိုင်အတွင်း အဓိကလမ်းမကြီးများဖြစ်သည်။
ကရင်ပြည်နယ် မြဝတီမြို့မှ စစ်ကိုင်းတိုင်း တမူးမြို့အထိ ဆက်သွယ်သော အမှတ် (၁)အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ မြန်မာနိုင်ငံအပိုင်းသည် ဂန့်ဂေါနှင့် ကျောမြို့များကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။
ခရိုင်အတွင်း ဂန့်ဂေါ၊ ထီးလင်း၊ ကျောက်ထုမြို့များတွင် လေယာဉ်ကွင်းများရှိသော်လည်း ခရီးစဉ် ပြေးဆွဲခြင်း မရှိပေ။
ပညာရေး ၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသက်(၁၅)နှစ်နှင့်အထက် လူဦးရေ၏ စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၉၅.၈ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ဂန့်ဂေါမြို့တွင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံတည်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေး ထီးလင်းမြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ ၊ ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ခရိုင်ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅)ရုံ၊ ဆောမြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံတို့ တည်ရှိသည်။
တမူးခရိုင်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်း အိန္ဒိယ - မြန်မာ နယ်စပ်၌ တည်ရှိသည်။
တမူးခရိုင်သည် ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း ဒေသဟု ထင်ရှားသော ဒေသဖြစ်သည်။
ပါဝင်​သောမြို့နယ်များ thumb|စစ်ကိုင်းတိုင်း​ဒေသကြီးအတွင်း တည်​​နေရာ တမူးခရိုင်တွင် တမူးမြို့နယ်တစ်ခုသာ ပါဝင်သည်။
တမူးမြို့နယ် ခမ်းပါတ်မြို့ မြို့သစ်မြို့ တို့ဖြစ်ကြသည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ တမူးမြို့ ဖြစ်သည်။
နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သော တမူးမြို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရပြည်နယ် မိုရေးမြို့နှင့် မြို့ကွက် တဆက်တည်း ဖြစ်ပြီး နယ်နိမိတ်စည်း ခြားလျက် တည်ရှိသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အများဆုံး နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး ပြုလုပ်ရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်။
ဒေသတွင်း အခြား အရေးပါသော မြို့များမှာ ခမ်းပါတ်မြို့၊ မြို့သစ်မြို့ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ချီလီနိုင်ငံနှင့် ယင်း၏ကျွန်းစုများ ချီလီနိုင်ငံ သည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ အနောက်ဘက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်းတို့အကြား တည်ရှိသည့် ရှည်လျား ကျဉ်းမြောင်းသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ချီလီပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတော်ဟု ခေါ်တွင်သည်။
တောင်အမေရိကတိုက်၏ အနောက်ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံရာသီဥတု အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြေမျက်နှာအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံ အတွင်းတနေရာနှင့် တနေရာ ခြားနားလှသည်မှာ ချီလီနိုင်ငံ ပင် ဖြစ်သည်။
အချို့မြို့ကြီးများမှာ နယူးယောက်မြို့တမျှ ခေတ်မီလှသော်လည်း အချို့ဒေသများကိုမူ ယခုတိုင် လူသူ မရောက်ရသေးပေ။
ချီလီနိုင်ငံ ချီလီနိုင်ငံသည် တောင်အမေရိကတိုက် ပစိဖိတ်ကမ်းခြေ ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ချီလီနိုင်ငံ အနေအထားမှာ ထိုတောင် အမေရိကတိုက် အနောက်ကမ်းခြေကို အနားကွပ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၍ မိုင်ပေါင်း ၂၆၆၁ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။
အကျယ်မှ ၄၆ မိုင်မှ ၂၅ဝ အထိ ဖြစ်၏။
ချီလီနိုင်ငံအကြောင်းကို မည်သူ မျှ သေချာစွာ လေ့လာခဲ့ဘူးခြင်း မရှိသေးချေ။
သို့ရာတွင် ခန့်မှန်းခြေအရ ထိုနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၂၈၆၃၉၅ မိုင် ရှိသည်ဟု ဆို၏။
မြောက်ဘက်၌ ပီရူးနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်၌ ဗိုလစ်ဗီးယားနိုင်ငံနှင့် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့၌မူ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ တည်ရှိသည်။
နိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အရ ချီလီနိုင်ငံကို ၃ ပိုင်း ပိုင်းခြားနိုင်၏။
ယင်းတို့ကား အရှေ့ဘက်တွင် အန်းဒီးတောင် တန်းဒေသ၊ အနောက်ဘက်တွင် ကမ်းမြောင်ဒေသနှင့် အလည် တွင် ရှည်လျားသောတောင်ကြား ဒေသများ ဖြစ်သည်။
ရာသီ ဥတုအခြေအနေအလိုက်လည်း သုံးပိုင်း ပိုင်းခြားနိုင်၏။
လတ္တီတွဒ် ၃ဝံ မျဉ်း ကြောင်းအထက်ကို ကန္တာရပိုင်း၊ ၃ဝံ နှင့် ၄ဝံ စပ်ကြားကို အလယ်ပိုင်း၊ ၄ဝံ အောက်ကို တောင်ပိုင်း ဟူ၍ သတ်မှတ်နိုင်သည်။
အထက်ပိုင်းတွင် မိုးအသင့်အတင့် မျှသာ ရွာသွန်း၍ တောင်ပိုင်းတွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသည်။
မြောက်ပိုင်းတွင် သတ္တုတူးဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းကို လည်း ကောင်း၊ အလယ်ပိုင်းတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို လည်းကောင်း၊ သစ်တောထူထပ်သော တောင်ပိုင်းတွင် သစ် လုပ်ငန်းကိုလည်းကောင်း အဓိကထားကြလေသည်။
တောင်တန်းနိမ့်နိမ့်တစ်ခုသည် ချီလီနိုင်ငံ၏ ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းနှင့်ကပ်လျက် မြောက်မှတောင်သို့ အလျားလိုက် တည်ရှိ၏။
ထိုတောင်တန်းငယ်နှင့် အန်းဒီးတောင်တန်းစပ် ကြားတွင် အချင်းမိုင် ၅ဝ ထက်မပိုသော ရှည်လျားသည့် လွင်ပြင် ရှိလေသည်။
အန်းဒီးတောင်တန်းသည် ချီလီနိုင်ငံနှင့် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ ၂ ခု တို့၏ နယ်ခြားအဖြစ် တည်ရှိသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်တွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သော အားကွန် ကားပွားတောင်ထိပ် (၂၃ဝ၈၁ ပေ)သည် ချီလီနိုင်ငံ အတွင်း၌ တည်ရှိ၏။
ချီလီနိုင်ငံ အကျယ်ဆုံးအပိုင်းမှာ မြောက်ပိုင်းဖြစ်၍ အာတားကားမား သဲကန္တာရကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ် သည်။
ဤဒေသ၌ နိုက်ထရိတ်ခေါ် မြေဩဇာကျွေးရန် အသုံး ကျသော တွင်းထွက်ဓာတ် အမြောက်အမြား တူးဖော်ရရှိသည်။
အလယ်ပိုင်းရှိ လယ်ယာစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြ၏။
မြေထဲ ပင်လယ် ရာသီဥတုမျိုး ရှိသောကြောင့် သစ်သီးဝလံများကို စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
တောင်ပိုင်းတွင် သစ်တောများအပြင် သိုးနှင့် နွားမွေးမြူရန် ကောင်းသော မြက်တောများကို တွေ့နိုင်၏။
ချီလီနိုင်ငံကဲ့သို့ ရာသီဥတု ထွေပြားသောနိုင်ငံကား ရှား၏။
မြောက်ဘက်အစွန်းမှ ပူအိုက်သော သဲကန္တာရဖြစ်၍ တောင်ဘက်အစွန်းမှာ ချမ်းအေး၍ မိုးအကောင်းဆုံးသောဒေသ ဖြစ်သည်။
ယေဘူယျအားဖြင့် ဆိုသော် ချီလီနိုင်ငံသည် လတ္တီတွဒ် ၂ဝံ နှင့် ၅ဝံ အတွင်း ကျရောက်သော်လည်း အခြားသော အလားတူ နိုင်ငံများထက် ပို၍ အေးသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ချီလီနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် သန်းခေါင် စာရင်းအရ ၅,၉၃၂,၂၉၅ ဖြစ်သည်။
လူဖြူမျိုးမှာ အများဆုံး ဖြစ်၍ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ လူဖြူနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့မှ ပေါက်ပွားသော ကပြားများ ဖြစ်သည်။
လူအများဆုံးနေထိုင် သည့်အပိုင်းမှာ အလယ်ပိုင်းတောင်ကြားဒေသ ဖြစ်၏။
ဆန်တီ ယာဂိုနယ် တစ်ခုတည်းမှာပင် လူဦးရေ ၁,၅၄ဝ,ဝဝဝ ကျော် နေထိုင်လေသည်။
ချီလီမြောက်ပိုင်းရှိ အန်းတိုဖာဂါးစတားနှင့် တားရာပါး ကားနယ် ၂ နယ်မှ ထွက်သော နိုက်ထရိတ်တန်ချိန်မှာ ကမ္ဘာ တစ်ခုလုံးမှထွက်သော တန်ချိန်၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
ချီလီဆော့ ပီတာ (အိုဒီယမ် နိုက်ထရိတ်)မှ နိုက်ထရိတ် ထုတ်ယူရာတွင် အိုင်အိုဒင်းကို ဘေးထွက်ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် ရသည်။
ကမ္ဘာ၌ ထွက်သော အိုင်အိုဒင်း ၇ဝ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ချီလီနိုင်ငံမှ ရသည်။
ထိုမှတပါးလည်း ချီလီနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် ကြေးနီထွက်ရာ၌ ဒုတိယလိုက်လေသည်။
ဗယ်လ ပရိုက်ဇိုမြို့၏ တောင်ဘက်၌ အဖိုးတန်သော ကျောက်မီးသွေး တွင်းများမှ တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် ၂ဝဝဝဝဝဝ ကျော် ကျောက်မီးသွေးများကို တူးဖော်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြ၏။
အခြားတွင်းထွက်ပစ္စည်းများမှာ ရွှေ၊ ငွေ၊ သွပ်၊ သံ၊ တန်စတင်၊ မန်ဂနိ၊ ကိုဗော့၊ ဗိုရိတ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ တိုင်းပြည်အတွက် တန်ဖိုးများစွာ ရှိလေသည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း သည် ချီလီနိုင်ငံ၌ အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏။
ဂျုံ၊ မုယော၊ မြင်းစားဂျုံ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ သစ်တော့သီး၊ ဖရဲသီး၊ စပျစ်သီး၊ မက်မုံသီး၊ ဆီးသီးနှင့် အာလူးတို့ကို အမြောက်အမြား စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၏။
နွားနို့လုပ်ငန်းကိုလည်း အကြီး အကျယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ထိုမှတပါးလည်း ချီလီနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အရက်အထွက်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် အခြားသော တောင်အမေရိကနိုင်ငံများ ကဲ့သို့ပင် ချီလီနိုင်ငံသည်လည်း စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် များစွာ တိုးတက်ခြင်း မရှိသေးပေ။
လူဦးရေ၏ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကုန်ချောလုပ်ငန်းတွင် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိကြ၏။
ချီလီနိုင်ငံမှ အခြားတိုင်းပြည်များသို့ တင်ပို့ရောင်းချသော ထုတ်ကုန်များမှာ တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ၊ သိုးမွှေး၊ အသား၊ မုယော၊ မြင်းစားဂျုံ၊ ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် လတ် ဆတ်သောသစ်သီးဝလံများ ဖြစ်၏။
သွင်းကုန်များမှာ စက်ကိရိယာအမျိုးမျိုး၊ ရေနံ၊ သကြား၊ ပုံနှိပ်စက္ကူ၊ မော်တော်ယာဉ်များ၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ ကော်ဖီနှင့် အထည်အလိပ် စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်။
ချီလီနိုင်ငံအတွင်း၌ ယနေ့အထိ ဖောက်လုပ်ပြီးစီးသော မီးရထားလမ်းမှာ မိုင်ပေါင်း ၆၂ဝ၉ မိုင် ဖြစ်၏။
ပထမဆုံး မီးရထားလမ်းကို ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြောက်ပိုင်း၌ စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ဗယ်လရိုက်ဇိုနှင့် ဆန်တီယာဂိုမြို့စပ်ကြားရှိ မီးရထားလမ်း တဝက်ကျော်ကျော်ကို အစိုးရကပိုင်၍ ကျန် အပိုင်းများကို ကုမ္ပဏီက ပိုင်၏။
အကျော်ကြားဆုံး မီးရထား လမ်းမှာ ချီလီနိုင်ငံရှိ အန်းတိုဖာဂါးစတားမြို့နှင့် အာဂျင်တီးနား နိုင်ငံရှိ ဗေနာဇဲရစ်နှင့် အခြားမြို့များကို ဆက်သွယ်ထားသော အန်းဒီးတောင်ကျော် မီးရထားလမ်းပင် ဖြစ်သည်။
ထိုလမ်းသည် ၅၄၃ မိုင် ရှည်လျား၍ တစ်နေရာတွင် ပေပေါင်း ၁၄၂၈၂ ခန့်ထိ မြင့်သော နေရာသို့ပင် ရောက်သည်။
ချီလီနိုင်ငံသည် စပိန်တို့လက်အောက်၌ နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ ကျော် နေခဲ့ရပြီးနောက် ၁၈၁၈ ခုနှစ်တွင် ကျွန်ဘဝမှ လွတ် မြောက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုသော အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေအရ နိုင်ငံ တော် သမ္မတကို ၆ နှစ်တစ်ကြိမ် ပြည်သူတို့က တိုက်ရိုက်ရွေးကောက် တင်မြှောက်ရ၏။
အထက် လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၄၅ ဦး၊ အောက်လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၁၄၇ ဦး ပါဝင်သည်။
အထက်လွှတ်တော်အမတ်များ၏ သက်တမ်းမှာ ၈ နှစ် ဖြစ်၍ အောက်လွှတ်တော်အမတ်များ၏ သက်တမ်းမှာ ၄ နှစ် ဖြစ်သည်။
၁၉၄၉ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီအတွင်းက အတည်ပြုလိုက် သော ဥပဒေအရ အသက် ၂၁ နှစ် ပြည့်၍ စာရေးစာဖတ်နိုင် သော နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားတိုင်း မဲဆန္ဒပေးနိုင်ခွင့် ရှိလေသည်။
ထိုအလျင်ကမူ မိန်းမများသည် မျူနီစီပယ် ရွေးကောက်ပွဲများ တွင်သာ မဲပေးနိုင်ခွင့် ရှိကြသည်။
ချီလီနိုင်ငံတွင် ပညာရေးဌာနကို ပညာရေးဝန်ကြီး လက်အောက်တွင် ထား၍ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် က အစပြု၍ ပညာရေးကို အခလွတ် မသင်မနေရ ပြုလုပ်ခဲ့၏။
ချီလီတက္ကသိုလ်၊ အမျိုးသား စာကြည့်တိုက်နှင့် ကက် သလစ် (ဗရင်ဂျီ)တက္ကသိုလ်သည် ဆန်တီယာဂိုမြို့၌ တည်ရှိ၏။
အခြားတက္ကသိုလ် ၂ ခုမှာ ကွန်ဆက်ရှမြို့နှင့် ဗယ်လပရိုက်ဇိုမြို့ တို့၌ တည်ရှိကြသည်။
အစိုးရအသိအမှတ်ပြု မထားသော်လည်း လူများစုက ကိုးကွယ်သောဂိုဏ်းမှာ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်း ဖြစ်၏။
စပိန်စကားကို အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။
ယခုအခါ ချီလီနိုင်ငံ၌ အရွယ်ရောက်သူတိုင်း စစ်ပညာ မသင်မနေရစံနစ်ကို ပြုလုပ်ထားသဖြင့် လူငယ်တိုင်း စစ်ပညာ တတ်မြောက်လေ့ကျင့်ပြီး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ချီလီနိုင်ငံ Category:တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ Category:စပိန်စကားပြော နိုင်ငံများနှင့် နယ်မြေများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
ပတ္တလားပညာရှင် ဦးရည်နွယ် ပတ္တလား = Sanskrit ဝါဒ္ယ+Myan တလား (ပတ္တလား = xylophone ) တလား မွန်ဘာသာ၌ “တလာ” (အသံထွက် - တလား) သည် “သေတ္တာ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သေတ္တာပုံရှိသော ဗုံတူရိယာကို “ဗာတ်တလာ” ဟုခေါ်သည်။
ယင်းတူရိယာကို မြန်မာတို့က “ပတ္တလား” ဟု ခေါ်ပါသည်။
မွန်စကားလုံး “တ္လာ” နှင့် မြန်မာ “သစ်” ကို ပေါင်းလိုက်သောအခါ “သစ်တ္လာ”၊ ထိုမှတစ်ဖန် “သေတ္တာ” ဟု ဖြစ်လာဖွယ်ရှိသည်။
ပတ္တလားတွင် ဝါးပတ္တလား၊ သံပတ္တလား၊ ကြေးပတ္တလားဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။
ဝါးပတ္တလား မှာ သုံးစွဲမှု အများဆုံးဖြစ်သည်။
သမိုင်း ကျောက်စာအထောက်အထား မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပတ္တလားကို သက္ကရာဇ် ၈၄၁-ခုနှစ်တွင် ဓမ္မစေတီမင်း၏ ကလျာဏီကျောက်စာ၌ အစောဆုံးအထောက်အထားအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။
စာပေအထောက်အထား ဒုတိယအစောဆုံးတွေ့ရှိချက်မှာ ဘုရင့်နောင်လက်ထက် မဟာပညာခေါ် ဖြတ်ထုံးထဲတွင် ဖြစ်သည်။
စာပေအထောက်အထားအရ သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ကျော်ခန့်က ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏ သီတင်းကျွတ်လဘွဲ့ ရတုထဲတွင် ဖြစ်သည်။
ညောင်ရမ်းခေတ်၊ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာ ရေးသည့် သူဇာပျို့ထဲတွင်မူ ပတ္တလားသည် ထီးသုံးနန်းသုံး ဖြစ်နေကြောင်း တွေ့ရသည်။
နောင်အခါ နန်းတွင်းအငြိမ့်တွင် တီးခတ်ရာ၌ ပတ္တလားပါဝင်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။
တည်ဆောက်ပုံ ဝါးပတ္တလား မြန်မာ့ ဝါးပတ္တလား တွင် အဓိက အားဖြင့် ပတ္တလားအိမ် နှင့် ပတ္တလားဆံများ ပါရှိသည်။
ပတ္တလားဆံများကို လက်ခတ်နှင့် တီးခတ်ရသည်။
ပတ္တလားအိမ်ကို သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်သည်။
ပတ္တလားဆံများကို ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်သည်။
ဝါးခုတ် လရက် ပတ္တလားအတွက် ဝါးခုတ်လိုလျှင် တန်ဆောင်မုန်း တလသာ ခုတ်ရသည်။
တန်ဆောင်မုန်းလထဲတွင် ခုတ်ရမည့်ရက်ကို ကုသိနာရုံ ပိုးစားကုန်၊ ပျားအုံဆင်ငြား ပိုးမစား လင်္ကာဖြင့် တဖန် ရွေးချယ်ရသည်။
လာ၊ ကြာ၊ နေ၊ ဟူး နေ့တို့တွင် ဝါးခုတ်ယူလျှင် ပိုးစားတတ်ကာ၊ တေး၊ နွေ၊ ဂါ နေ့တို့တွင် ခုတ်ယူပါက ပိုးမစားဟု ဆိုကြသည်။
ဝါးရွေးပုံ ပုပ်၊ ပါး၊ ပွန်း၊ ပေါက် - အက်၊ လိမ်၊ ကောက်၊ ထောက်ချင့်ညှာတွေး၊ ဝါးကိုရွေး လင်္ကာဖြင့် ဝါး၏ ပုံပန်းသွင်ပြင် အနေထားကို ရွေးချယ်ခုတ်ယူပြီး ပတ္တလား ပြုလုပ်ကြသည်။
အဖျားပြတ် ပုပ်နေသော ဝါး၊ အသက်ကြီးသော်လည်း အသားပါးသော ဝါး၊ ပွန်းပဲ့နေသော ဝါး၊ ပိုးထိုးပေါက်ဝါး၊ ဥတုကြောင့် အက်ကွဲဝါး (နေရောင်အမြဲထိတွေ့နေပါက အက်ကွဲလွယ်)၊ ဝါးလိမ်၊ ဝါးကောက်ကွေးတို့ကို ရှောင်ရသည်။
ပင်ခြေမြေကြီးနား ကပ်သည့် အဆစ်များတွင် မြစ်ပွားလေးများ ထွက်လာသော သုံးနှစ်သား စိမ်းရင့်ရင့် ဝါးသည် ခုတ်ယူရန် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။
ထို့ထက် ပိုရင့်သွားသော ဝါးသည် ပတ္တာလားလုပ်ရန် ရွှံ့ဗွက်စိမ်၊ ကျပ်ခိုးတင်သည့်အခါ ကွဲအက်တတ်လေသည်။
ခုတ်ပြီးဝါးများကို သယ်ယူရလွယ်အောင် အဆစ်နေရာများတွင် မကွဲမအက်စေဘဲ ထင်းဖြတ်လွှဖြင့် အပိုင်းပိုင်း ဖြတ်တောက်ရသည်။
ဝါးဆစ် တဆစ်မှာ ပတ္တလားဆံ တဆံသာ ယူရသောကြောင့် ဝါးတဆစ် ကွဲပျက်သွားလျှင် အသံတသံ ပျောက်သည့် အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။
အစီအစဉ်မယွင်းစေရန် အဖျားပိုင်းကစ၍ အဆစ်တိုင်းတွင် ၁ ကနေ ၂၄ ထိ နံပါတ်စဉ် ရေးပြီးပါက ရေစစ်သွားအောင် ဝါးပိုင်းများကို အရိပ်ထဲတွင် တရက်ခန့် ထောင်ထားရသည်။
နောက်တနေ့တွင်မှ လိုချင်သော ဗြက်ကို လျာထားကာ၊ တဆစ်စီ လွှဖြင့် ဖြတ်၍ ခွဲစိတ်သည်။
ခွဲပြီးဝါးခြမ်းတိုင်းကို အမှတ်စဉ် ပြန်ရေး၍ အမှတ်အသားပြုထားမှ ရှေ့နောက်သံ မမှားနိုင်တော့ပေ။
ဗြက်အကျယ်ကို များသောအားဖြင့် ၂ လက်မမှ ၂ လက်မခွဲထိ ထားသည်။
၂၄ ဆစ်လုံး စိတ်ဖြာပြီးလျှင် တဆစ်မှာ တဆံစီ ယူစုပြီး ရွှံ့ဗွက်ထဲ တနှစ် စိမ်ရသည်။
အရောင်ဝါပြီး ဝါးလှစေလိုပါက နွားချေးထဲ စိမ်သည်လည်း ရှိသည်။
တနှစ်ပြည့်လျှင် ဆယ်ယူပြီး၊ အစည်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ကြိုးဆိုင်း၍ ဖြစ်စေ ကျပ်ခိုးတင်သည်။
အနည်းဆုံး သုံးနှစ် ကျပ်ခိုးတင်ပြီးမှ ပြန်ချကာ၊ အချောသတ်ပြီး အသံညှိသည်။
အသံညှိပုံ အချောသပ်ပြီးလျှင် ၁ ကနေ ၂၄ အထိ ဝါးဆံကြမ်းများကို နေရာတကျ စီဖြန့်၊ နံပါတ် ၁ အပါးဆုံးဆံကို လက်မ ၂၀ အရှည်မှန်းပြီး ဘယ်ဘက်တွင် ချ၊ အထူဆုံး နံပါတ် ၂၄ အဆံကို ၉ လက်မ မှန်းပြီး ညာဘက်အစွန်မှာ ချသည်။
ဘယ်ညာအစွန်းနှစ်ဘက်ကို မျဉ်းသားပြီး အလယ်ဆံများကို ဖြတ်သည်။
ကြိုးပေါက်အတွက် နံပါတ် ၁ အဆံတွင် အနားစွန်းကနေ ၄ လက်မအကွာ၊ နံပါတ် ၂၄ အဆံတွင် အစွန်းကနေ နှစ်လက်မအကွာ အပေါက်နှစ်ပေါက်စီ ဖောက်သည်။
အလယ်ဆံများအတွက်မူ ဘယ်ညာအစွန်းနှစ်ဆံကို ကြိုးပေါက်အချင်းချင်း မျဉ်းဆက်ဆွဲကာ မျဉ်းရာအတိုင်း အပေါက်ဖောက်သည်။
အသံမညှိရသေးသော ပတ္တလားကြမ်း ဖြစ်လာလေပြီ။
ကြိုးသီပြီး အသံစမ်းကြည့်၍၊ အသံမြင့်နလျှင် ဗိုက်သား ခေါ် (ကြိုးပေါက်လေးပေါက်အတွင်း) ကြိုးတွင်းဧရိယာကို ဓားထက်ထက်ဖြင့် တလွှာချင်း လှီးထုတ် ညှိယူသည်။
လုပ်ပြီးသား ပတ္တလား သို့မဟုတ် အသံညှိခက်ရင်းဖြင့်လည်း အသံညှိနိုင်သည်။
နံပါတ် ၁ အဆံကို သံမှန် တပေါက်သံ ထားကာ ၇ ပေါက်၊ ၆ ပေါက် စသဖြင့် ကျန် နံပါတ် ၂၊ ၃၊ ၄ အဆံများကို ဗိုက်သားလှီးထုတ်ပြီး အသံနိမ့်စေခြင်းအားဖြင့် ဆက်လက်ညှိယူသည်။
အသံညှိပြီးသည့်အခါ ပတ္တလားအိမ်တွင် ကြိုးဖြင့် ဆင်လိုက်လျှင်၊ မြန်မာ့ပတ္တလား တလက်ကို ရရှိသည်။
စာသောက်ဆိုင် အပြင်အဆင် စားသောက်ဆိုင်ဟူသည် စားသုံးသူများကို အစားအသောက်၊ သောက်သုံးဖွယ်၊ အချိုပွဲစသည်တို့ကို တည်ခင်းဧည့်ခံသော နေရာဖြစ်သည်။
ဓနသဟာယ အားကစားပွဲသည် ဓနသဟာယ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ အားကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည့် နိုင်ငံတကား အားကစားပွဲ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
အိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်သည့် အားကစားများအပြင် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများတွင် အဓိက ကစားလေ့ရှိသည့် ၇ ယောက်ပါ ရဂ်ဘီ၊ မျက်ခင်း ဘိုးလင်း၊ နက်ဘော စသည့် အားကစား အမျိုးအစားများ ပါဝင်သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ ယင်းအားကစားပွဲကို နိုင်ငံပေါင်း ၇ နိုင်ငံမှ မြို့ပေါင်း ၁၈ မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် ၁၉ ကြိမ်မြောက်ပွဲတော်ကို အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့မှ ၁၄ ရက်နေ့အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။
ပွဲတော် ကျင်းပမည့်မြို့ကို ယင်းအားကစားပွဲအား ကြီးကြပ်သည့် ဓနသဟာယ အားကစား အဖွဲ့ချုပ်မှ ရွေးချယ်သည်။
ယင်းအားကစားပွဲကို ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ အားကစားပွဲ အမည်ဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံ ဟမ်မီတန်မြို့တွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာနှင့် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲဟု လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ အားကစားပွဲဟု လည်းကောင်း အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး လက်ရှိ အမည်ကိုမူ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဂိုးလ်ကို့စ်မြို့ တွင် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့မှ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့ထိ ကျင်းပခဲ့သည်။
အဆိုပါပြိုင်ပွဲတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံက ဆုတံဆိပ်အများဆုံးဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဘာမင်ဂမ်မြို့တွင် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။
ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း ဆိုသည်မှာ ယောက်ျားတစ်ယောက်နှင့် မိန်းမတစ်ယောက်တို့အား ကိုယ်ဝန်မရရှိစေပဲ လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုနိုင်ရန် ကူညီပံ့ပိုးပေးသော နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။
အချို့သော ပဋိသန္ဓေ တာဆီးနည်းများမှာ လိင်မှတဆင့် ပြန့်ပွားတတ်သော ရောဂါများမှ အကာအကွယ်ရရန် အတွက်လည်း အထောက်အကူပေးသည်။
လူတို့အနေနှင့် ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်းနှင့် လိင်မှတဆင့် ပြန့်ပွားတတ်သော ရောဂါများကို ကာကွယ်၍ လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုကြခြင်းကို safe sex ဟု ခေါ်ကြသည်။
ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်းကို တခါတရံတွင် မိသားစု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (family planning) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ထိုသို့ ခေါ်ဆိုရခြင်း အကြောင်းမှာ လူတို့အနေနှင့် သူတို့ အလိုရှိမှသာ ကလေး ရယူပြီး မိသားစု ဘဝတည်ဆောက်ကြခြင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မိသားစုနှင့် ကလေးရယူခြင်းမှာ မတော်တဆ ဖြစ်ပျက်ခြင်း မဟုတ်တော့ပေ။
ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း နည်းလမ်းများ ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း နည်းလမ်း အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
၎င်းတို့ထဲမှ အချို့ကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် စတင် ကျင့်သုံးခဲ့ကြသော်လည်း အများစုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၈၀ အတွင်းကမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပဋိသန္ဓေ တားဆီးသည့် နည်းလမ်းတိုင်းတွင် အကျိုးအပြစ်များ ရှိသည်။
အကာအကွယ် နည်းလမ်း အကာအကွယ်ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု နှစ်ခုကြားတွင် တစ်ခုခုဖြင့် ပိတ်ဆို့ထားခြင်းကို ခေါ်သည်။
အကာအကွယ် နည်းလမ်းသည် ယောက်ျားမျိုးဥနှင့် မိန်းမမျိုးဥတို့ကို မပေါင်းစည်းသွားအောင် တားဆီးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
အချို့သော အကာအကွယ် နည်းလမ်းများမှာ လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါ များမှလည်း အကာအကွယ် ပေးသည်။
ကွန်ဒုံးကို လိပ်ထားပုံ ကွန်ဒုံး – ကွန်ဒုံးသုံးခြင်းသည် ရှေးအကျဆုံးသော အကာအကွယ် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။
ကွန်ဒုံးသည် ပါးလွှာသော ပြွန်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရာဘာစေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားလေ့ ရှိသည်။
ယောက်ျားလေးများသည် ကွန်ဒုံးကို သူတို့၏ လိင်တံ ပေါ်တွင် စွပ်၍ အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
ထို့ကြောင့် ယောက်ျားတို့၏ သုက်ရည်များကို မိန်းမအင်္ဂါအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မသွားရန် တားဆီးပေးသည်။
ကွန်ဒုံးကို ရာဘာ၊ အက်ဖ်အယ်၊ ဦးထုပ် စသည်ဖြင့်လည်း အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
မိန်းမကွန်ဒုံး - ကွန်ဒုံးကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ၎င်းသည် မိန်းမမျိုးပွား အင်္ဂါအတွင်းတွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ဟိုမုန်းနည်းလမ်း သားအိမ်အတွင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း နည်းလမ်း သန့်စင်ခြင်းနည်းလမ်း သမာရိုးကျ ကာကွယ်ခြင်း နည်းလမ်း အချိန်အပိုင်းအခြားဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ခြင်း နည်းလမ်းများ Lactational Amenorrhea နည်းလမ်း ကလေးကို မိခင်နို့ ပုံမှန်တိုက်ခြင်းဖြင့် နို့တိုက်မိခင်များ ၆ လအတွင်း တားဆီးပေးနိုင်သော အာနိသင်ရှိသော်လည်း စိတ်ချရသော နည်းလမ်းမဟုတ်ပေ။
ဆေးဖြင့် ပဋိသန္ဓေကို ရပ်တန့်စေခြင်း နည်းလမ်း။
လစ်ဘာတီ ရုပ်တု လစ်ဘာတီ ရုပ်တုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေး အထိမ်းအမှတ် ရုပ်တု ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ နယူးယောက်မြို့ ဆိပ်ကမ်းသို့ ဝင်လိုက်သည်နှင့် ကမ္ဘာကျော် လစ်ဘာတီ ရုပ်တုကြီးကို တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။
ထိုရုပ်တုကြီးကို ၁၈၈၆-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် တော်လှန်ရေး အောင်မြင်သည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံက လက်ဆောင်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြားမှ အမေရိကန်နိုင်ငံကို ရွှေ့ပြောင်း လာရောက် အခြေချသူများအတွက် မျှော်လင့်ချက် သင်္ကေတကိုဖော်ဆောင်သော ရုပ်တုကြီး ဖြစ်သည်။
ထိုရုပ်တုကြီးကို ကြေးပြားများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ရုပ်တုအမြင့်မှာ ၃၀၇-ပေ ရှိသည်။
၁၉၈၀-ပြည့်နှစ်များတွင် ရုပ်တုကြီးအတွင်းရှိ ရိုးရိုးသံချောင်းများကို သံမဏိစတီးချောင်းများဖြင့် အစားထိုးပြုပြင်ပြီး ပိုမိုခိုင်ခန့် တည်တံ့စေရန် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
thumb|အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ဒူဘိုင်းမြို့ ရှိ ဘာ့ဂျ်ခါလီဖာ မိုးမျှော်တိုက်သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး မိုးမျှော်တိုက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမြင့် ၈၂၉.၈ မီတာ ရှိသည်။
မိုးမျှော်တိုက်ဆိုသည်မှာ မြင့်မားပြီး လူနေနိုင်သော အဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီး အထပ် ၄၀ ထက်မက ပို၍ မြင့်မားကာ ရုံးခန်းများ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ နှင့် လူနေထိုင်ရန် တို့ အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
မိုးမျှော်တိုက်များကို အထပ်မြင့် တိုက်များဟုလည်း ခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ၄၉၂ပေ (၁၅၀မီတာ) ထက်မြင့်သော တိုက်များကို မိုးမျှော်တိုက်ဟု ခေါ်လေ့ ရှိကြသည်။
၉၈၄ ပေ(၃၀၀ မီတာ) ထက်မြင့်သော တိုက်များကို စူပါတောလ် ဟု ခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ၁,၉၆၉ပေ (၆၀၀ မီတာ) ထက်မြင့်သော တိုက်များကို မက်ဂါတောလ်ဟု ခေါ်လေ့ ရှိကြသည်။
မိုးမျှော်တိုက်များတွင် တူညီသော အချက်တစ်ခုမှာ ရေခံနံရံ များကို ထောက်ပံ့ထားသော စတီးလ်ဘောင်များ ရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ထိုရေခံနံရံများမှာ အောက်ဘက်ရှိ ဘောင်မှ ထမ်းထားသလို အပေါ်ဘက်ရှိ ဘောင်မှလည်း ချိတ်ဆွဲထားပြီး သမားရိုးကျ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများမှ ဝန်ကို ထမ်းထားသော နံရံများကဲ့သို့ မဟုတ်ပေ။
အချို့သော အစောပိုင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သော မိုးမျှော်တိုက်များတွင် သံကူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော နံရံများထက် ပို၍ မြင့်သော ဝန်ကို ထမ်းနိုင်သည့် နံရံများကို ဆောက်လုပ်နိုင်ရန် အတွက် စတီးကိုင်းများကို အသုံးပြုကြသည်။
ယနေ့ခေတ် မိုးမျှော်တိုက်များတွင် ဝန်ကို ထမ်းသည့် နံရံများဖြင့် မဆောက်လုပ်တော့ဘဲ စတီးကိုင်းနှင့် ရေခံနံရံများကို သုံး၍ ကျယ်ပြန့်သော ပြတင်းပေါက်များကို တပ်ဆင် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
သို့သော်လည်း မိုးမျှော်တိုက်များတွင် သမာရိုးကျ နံရံများကဲ့သို့ နံရံများနှင့် ပြတင်းပေါက် အသေးများလည်း ရှိနိုင်သည်။
ခေတ်သစ် မိုးပျံတိုက်များကို ပြွန်ပုံသဏ္ဍန် ဆောက်လုပ်ကြပြီး အခွံသက်သက်ဖြစ်သော ဒုလုံးရှည်ကဲ့သို့ ဖြစ်သဖြင့် လေတိုက်ခြင်း၊ ငလျင်လှုင်ခြင်းစသော ဘေးတိုက်ဝန်များကို ခံနိုင်စေရန် အတွက် ပြုလုပ်ထားသည်။
ပိုမို၍ ရှည်သွယ်သော ပုံစံဖြစ်ရန်၊ လေတိုက်ခြင်း ခံရသော နေရာ နည်းစေရန် နှင့် မြေပြင်ပေါ်သို့ နေ့အလင်းရောင် ပိုမို၍ ကျဆင်းနိုင်စေရန် မိုးမျှော်တိုက် အများစုမှာ လှေကားထစ် သဏ္ဍန် ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိကြသည်။
thumb|ကွန်တိန်နာကား ကွန်တိန်နာကား (container truck)ဆိုသည်မှာ ကုန်သေတ္တာကြီးများကို တင်ဆောင်သယ်ပို့ ပေးသော အမိုးမပါသည့် လော်ရီကားပက်လက်ကြီးများပင် ဖြစ်သည်။
ထိုကားကြီးများကို Articulated truck ဟု ခေါ်သည်။
ယင်းတို့တွင် ရှေ့ပိုင်းယာဉ်မောင်းခန်းနှင့် နောက်ပိုင်း ကုန်တင်တွဲဟု နှစ်ပိုင်းပါရှိသည်။
ယာဉ်မောင်းခန်းတွင် ဒီဇယ်အင်ဂျင်၊ ယာဉ်မောင်းလက်ကိုင်ခွေနှင့် အခြားထိန်းချုပ်ရေး ခလုတ်များ၊ ဒီဇယ်တိုင်ကီများနှင့် ယာဉ်မောင်းနားနေရန် အခန်းငယ်လေးတခု ပါရှိသည်။
ထိုကားကြီးများတွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော ပါဝါဘရိတ်စနစ်များ ပါရှိသည်။
အချို့ကားကြီးများတွင် ဂီယာ အချက် ၂၀-ကျော်အထိ ပါရှိသည်။
ထိုအားကောင်းသော ဒီဇယ်အင်ဂျင်သုံး ကားစက်ခေါင်းကြီးများဖြင့် ကုန်သေတ္တာကြီးများကို ယာဉ်၏ပက်လက်နောက်တွဲပေါ် တင်ဆောင်၍ အလိုရှိရာသို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
The Best Ever Book of Questions and Answers. ကိုးကား Category:ကုန်တင်ကား။
ကုန်းလိပ်သည် ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသော တွားသွားသတ္တဝါဖြစ်၍ Testudinidae အနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့နှင့် မျိုးနွယ်တူ ပင်လယ်လိပ်များကဲ့သို့ပင် သားစားသတ္တဝါများဘေးမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ထူထဲသော အခွံပါရှိသည်။
ကုန်းလိပ်ကြီးများ မွေးမြူရေးခြံရှိ ၎င်း၏နေထိုင်ရာနေရာတွင် အနားယူနေသည့် လိပ် ကုန်းလိပ်ကြီးများသည် မြေပေါ်တွင် တွားသွားကောင်များအနက် အလွန်ပင်ရှေးကျသော သတ္တဝါများဖြစ်သည်။
ယခုခေတ်တွင် တိမ်ကောသွား ပြီဖြစ်သော ပေ ၈ဝ ခန့်ရှည်သည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းကိုသာ တွေ့ရသော ဒိုင်နိုဆောခေါ် တွားသွားကောင်ကြီးများထက်ပင် ရှေးကျသေးသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ထင်ရှားသော လိပ်ဘီလူး များဟု ခေါ်လောက်သည့် ကုန်းလိပ်ကြီးမျိုးများကို ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတောင်ပိုင်း တောင်အမေရိတိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းခြေနှင့် မိုင် ၅ဝ ကွာခန့်၌ရှိသည့် ဂလားပါးဂိုးကျွန်းစု၌ တစ်ကြိမ် က အမျိုးပေါင်းအတော်များများ တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မတွေ့ရ တော့ချေ။
အခြားအလားတူ အကောင်ကြီးများကို အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ အချို့ကျွန်းများပေါ်၌ တွေ့ရသည်။
သို့သော် အကြီးဆုံးတွေ့ရသော လိပ်ဘီလူးကြီးတစ်ကောင်၏ အခွံစုကို ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ ကံအားလျော်စွာ တူး ဖော်ရရှိလေသည်။
အခွံစုမှာ ကြေမွနေပြီဖြစ်၍ ရှားပါးသော ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတစ်ခုအနေဖြင့် အဖိုးထိုက်တန်လှသောကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် နဂိုပကတိအတိုင်းဖြစ်စေရန် နှစ်နှစ်တိုင်တိုင် ကြိုးစားဆက်စပ်ယူရ၏။
ပြီး စီးသောအခါ လိပ်ကြီးကို နဂိုမြင်နေရသည့် ပုံအတိုင်းရရှိ၍ အခွံကြီး၏ အရှည်မှာ ရှေးအဖျားစွန်းမှ နောက်အဖျားစွန်းအထိ ခုနစ်ပေကျော်ကျော် ရှိ လေသည်။
"လိပ်များမှာ အလွန်အသက်ရှည်၍ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော် ၃ဝဝ မျှပင် နေရသည်ဟုဆိုသည်။
" ကုန်းလိပ်နှင့် ပင်လယ်လပ်တို့သည် 'ကိလိုနီယာ' မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်လေသည်။
အချို့ပါရဂူများကမူ ကုန်းလိပ်ကို 'တက်စတူဒီနေတာ' မျိုးစဉ်၊ ပင်လယ်လိပ်ကို 'ကဲလိုနီဒ' မျိုးစဉ် တို့တွင်ပါဝင်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
ကုန်းလိပ်သည် ယင်း၏ဦးခေါင်းကို လုံးဝလိပ်ခွံအတွင်း သွင်းယူနိုင်သော် လည်း ပင်လယ်လိပ်ကမူ ယင်း၏ဦးခေါင်းကို တစ်စိတ်တစ်ဒေသသာ သွင်း ယူနိုင်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဝိသေသလက္ခဏာများ left ခြေထောက်များတွင် ရိုးရိုးခြေသည်းများ ပါရှိသည်။
ခြေချောင်းများ၌ ရေယက်များမပါရှိ။
ခြေချာင်းအဆစ် (၂)ခု (သို့မဟုတ်) နှစ်ခုထက် ပိုနည်းသည်။
တုတ်ခိုင် သည့် ခြေထာက်များရှိသည်။
အခွံမာလိပ်ဖြစ်သည်။
ခြေထောက် နှင့် နဖူးတွင် အကြေးများပါရှိသည်။
ကုန်းပေါ် ၌သာနေထိုင်ကျက်စားသည်။
မြန်မာ့လိပ်များ by ဒေါက်တာဝင်းမောင် နှင့် ဦးဝင်းကိုကို ကိုးကား Category:လိပ်များ။
thumb|ရေမြင်း ရေမြင်း (Hippopotamus) သည် ရေနေ ကြံ့မျိုးနွယ်ဝင် သတ္တဝါ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အမှန်တွင် ရေမြင်းဟူသောဝေါဟာရမှာ ဂရိဘာသာစကားဖြစ်သော ရေနှင့်မြင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ရေမြင်းများသည် မြစ်များနှင့်ကန်များအတွင်း နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
နေ့ဘက်တွင် ရေအောက်၌ ခိုအောင်းနေထိုင်ကြပြီး ညအမှောင်ရောက်ချိန်တွင်မှ ရေပေါ်တက်ကာ မြစ်ကမ်းဘေး၊ ရေကန်ဘေးတွင် အစာရှာလေ့ရှိကြသည်။
ရေမြင်းများသည် သဘာဝအားဖြင့် ရန်လိုသောသတ္တဝါများဖြစ်ကြသည်။
အထီးများသည် တကောင်နှင့် တကောင် အမြဲလိုပင် ရန်လိုတတ်ကြပြီး ဒဏ်ရာအပြင်းအထန် ရသည်အထိ တိုက်ခိုက်တတ်ကြသည်။
ရေမြင်းများကို အာဖရိကတိုက်တွင် အများဆုံးတွေ့ရတတ်သည်။
The Best Ever Book of Questions & Answers. ရေမြင်း အာဖရိကတိုက်၌သာ တွေ့ရ၍၊ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းသတ္တဝါထဲတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သောဆင်မှလွဲလျှင် ရေမြင်းသည် အကြီးဆုံးနှင့် အရုပ်အဆိုးဆုံးသတ္တဝါ ဖြစ်လေသည်။
ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်မှာ များသောအားဖြင့် ၁၂ ပေမှ ၁၄ ပေခန့်အထိ ရှိ၍ အရပ်မှာ ငါးပေခန့်မြင့်ရကား ဆင်ပေါက် ကလေးတမျှ ရှိ၏။
ယင်း၌ တိုတုတ်ကြံ့ခိုင်သော ခြေထောက် များ၊ ဝက်၏မျက်စိကဲ့သို့သော မျက်စိ၊ ပြား၍ ကျယ်ပြန့်သော နှာတံ၊ နှာရိုးကျယ်ဝန်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ပါးစပ် ရှိပြီးလျှင် ပါးစပ်ကြီးကို ဟလိုက်သောအခါ နီရဲသောတွင်းကြီး သဖွယ် ဖြစ်ပြီးလျှင် ကြီးလှသော သွားများနှင့် အစွယ်များကို အထင်းသား မြင်နိုင်လေသည်။
တစ်ကိုယ်လုံး တစ်လက်မ သာသာခန့်ရှိ ထူထဲသော အရေဖြင့် ဖုံးအုပ်ကာ အမွှေးအမှင် မရှိ၊ အမြီးဖျား၌သာ အမွေးအနည်းငယ် ရှိ၏။
ခြေထောက်တွင် ခြေချောင်းလေးချောင်း ရှိသည်။
ခြေထောက်သည် မြေပြင်၌ ပြားလိုက် တည်ရှိသည်။
အချို့ရေမြင်းတွင် နှာတံပေါ်၌ အမွေး ကြမ်း အနည်းငယ်ရှိပြီးလျှင် ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်း၊ နားရွက်နှင့် အမြီးတို့တွင်လည်း အမွေးများ ရှိတတ်သည်။
အရောင်မှာ အညိုရင့်ရောင်မှ ပြာလဲ့လဲ့အရောင်ထိ ရှိတတ်သည်။
ရေမြင်းမ များသည် အထီးထက် အတန်ငယ် ပြီးလျှင် အရောင်တွင်လည်း များသောအားဖြင့် ပို၍ ဖျော့တတ်သည်။
ဤမျှလောက် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ကြီးမားသော်လည်း ရေမြင်းသည် ရေကူးနှင့် ရေငုပ်ကျင်လည်၍ ရေ၌သာ အနေ များလေသည်။
ရေထဲတွင် ကိုယ်ကိုဖော့၍လည်း နေနိုင်၏။
အချိန်အတန်ကြာမျှ ရေထဲတွင် ငုပ်၍နေနိုင်သည်။
ရေပေါ်သို့ ပေါ်လာသောအခါတွင် ဝေလငါးကဲ့သို့ ရေများကို မှုတ်ထုတ် တတ်သည်။
ယင်းတို့သည် အကောင် ၂ဝ၊ ၂ဝ ခန့် စုရုံးကာ အအုပ် နှင့် အသင်းနှင့် နေတတ်ကြ၍ တစ်ခါတစ်ရံ မြစ်ကမ်းဘေးရှိ လယ်ယာ၊ ကိုင်းကျွန်းများသို့ တက်ကာ၊ ဂျုံပင်၊ စပါးပင်၊ ပြောင်းပင် စသော ကောက်ပဲသီးနှံများကို ဖျက်ဆီးတတ်ကြ ၏။
ကိုယ်အနေအထားသည် အဆင်မပြေသော်လည်း ကုန်း ပေါ်တွင် ခရီး ဝေးဝေး သွားနိုင်သည့်အပြင် အံ့ဩဖွယ်ကောင်း လောက်အောင် လျင်မြန်စွာလည်း ဒုန်းပြေးနိုင်သည်။
တိုင်းရင်းသားလူရိုင်းများသည် ရေမြင်းများကို လိုက်လံ သတ်ဖြတ်ပြီးလျှင် ယင်းတို့၏အသားကို စားသောက်ကြလေ သည်။
သွားများမှာမူ ဆင်စွယ်ထက်ပင် မာကျောလေသည်။
ရေမြင်း၏ အစာသည် ထူးထူးထွေထွေ မရှိလှ၊ မြစ် ကမ်းပါးတွင် ပေါက်ရောက်သော မြက်ပင်၊ ကိုင်းပင်၊ ရေညိ|ပင် များကိုသာ စားသောက်တတ်၏။
နေ့အခါ ရေထဲ၌နေ၍ ညဉ့် အခါများတွင် အစာရှာထွက် တတ်၏။
ရေထဲ၌ နေချိန်တွင် ယင်း၏နားရွက်နှင့် မျက်စိများကိုသာ ရေပေါ်တွင် ဖော်ထား လေ့ ရှိသည်။