kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သံတော်ကြား ဘုရားသည် ပုပ္ပါးတောင်ရှိ အစိမ်းရောင် ချော်ကျောက် (Tuff stone) များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော် ဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၂၈၄)တွင် နရသီဟပတေ့မင်းက တည်ခဲ့သည်။
နရပတိစည်သူ၏ ကောင်းမှုဟုလည်း စကားရှိသည်။
ပုဂံနန်းတော်နေရာနှင့် နီးကပ်သည့်ပြင် ဘုရင့်အမိန့်တော် (အသံ)ကို ပြောကြား(ချ)မှတ်ခြင်း အနက်ရှိသော သံတော်ချဟူသော စကားမှ သံတော်ကြားဟု အမည်တွင်လေသလော ယူဆရသည်။
အချို့က ဤဆင်းတုတော်ကြီးကို နရသီဟပတေ့မင်း လက်ထက်နှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်း ဖော်ပြကြဖူးလေသည်။
မူလအမိုးပျက်စီးသွားသဖြင့် တိုက်ငယ်ကို အမိုးအသစ်ဖြင့် မိုးထားရသည်။
ဘွဲ့အမည်တော်ခေါ်တွင်ပုံ သံတော်ကြား ဘုရားတည်ရှိသည့် နေရာသည် ပုဂံနန်းတော် အနီးတည်ရှိပြီး ဘုရင်၏အသံ (သို့မဟုတ်) သမ်းဝေ သည့်အသံကို ကြားနိုင်သည့် နေရာ၌ ရှိသည့်အတွက် သံတော်ကြား၊ သမ်းတော်ကြား စသည့် အမည်များ ခေါ်ခဲ့ရာမှ ယခုအခါ သံတော်ကြား ဟုသာ ခေါ်ကြသည်။
ရုပ်ပွားတော်၏ အသွင်အပြင် သံတော်ကြား ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုသည် အမြင့် (၆.၁၀) မီတာ၊ ပေ (၂၀)ခန့် မြင့်သည်။
၁၉၇၅ ပုဂံ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် သံတော်ကြား ဘုရား၏ ဦးခေါင်းတော် ပြုတ်ကျ ပျက်စီးသွားခဲ့ရာ ရှေးဟောင်း သုတေသန ဦးစီးဌာနမှ ပြန်လည်ပြင်ဆင် ထားသည်။
ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ ကိုးကား Category:ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb|မြသလွန်ဘုရားအား ညဖက်တွင် ဖူးတွေ့ရစဉ် မြသလွန်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မကွေးမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်အစွန် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေး နဂုတ္တမ တောင်ကုန်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။
မကွေးမြသလွန် မလွန်မြသပိတ် ဟု ဆိုရိုးရှိသည့်အတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးဘုရားများတွင် မြသလွန် ဘုရားလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
လုံးတော်ပြည့် ရွှေချထားသည့် ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း အချပ်ရေမှာ "ဒွေးအစ်အဌဇေယျသတိ ချပ်ရေရှိ လုံးပြည့်ရွှေရောင်ဖြိုး" ဟု ဆိုစကားရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း သမိုင်းအဆိုအရ မြသလွန်ဘုရားသည် ကဿပဘုရား၏ ရွှေသလွန်တော်နှင့် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ မြသလွန်တော်တို့ကို ဌာပနာ၍တည်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။
ဂေါတမမြတ်စွာ ဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီး၍ ဝါတော် နှစ်ဆယ်သို့ ရောက်သောအခါ သုနာပရန္တတိုင်း လယ်ကိုင်းသားတို့သည် စန္ဒကူးသားဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော ကျောင်းတော်ကို အလှူခံတော်မူရန် မြတ်စွာဘုရားထံ သွားရောက်လျှောက်ထားကြ၏။
ဘုရားသခင်သည်မဟာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခု၊ ဝါဆိုလဆုတ် ၈ ရက်နေ့တွင် လယ်ကိုင်းစန္ဒကူးနံ့သာကျောင်းကို အလှူခံတော်မူပြီးလျှင် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ဈာန်၏ ချမ်းသာခြင်းဖြင့် မွေ့လျော်တော်မူ၍ တရားဒေသနာ တိုက်ကျွေးတော်မူသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ရွှံ့ပွက်တောင်တို့ဖြင့် ခြံရံလျက်ရှိသော မင်းဘူးမြို့ရှိ စက္ကိန်းတဲတောင်ထိပ်သို့ ကြွချီကာ သိတင်းသုံးနေတော်မူသည်။
ရှေးဘုရား အဆူဆူပွင့်တော်မူစဉ်က ထိုတောင်ထိပ်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် သိကြားနတ်မင်းသည် ရတနာ သလွန်တော်ကို လှူဒါန်းမြဲဖြစ်သည်အတိုင်းဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားအားလည်း မြသားအတိပြီးသော သလွန်တော်ကို လာရောက် လှူဒါန်းလေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်း ခပ်လှမ်းလှမ်း တောနက်ကြီးတစ်ခု၌ နေသော ဘောသော၊ ဘောကျော်၊ ဘောသူရ၊ ဘောရသမည်သော ဘီလူးညီနောင် ၄ ဦးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံ ကြစုဖန်ခါးသီးများ သွားရောက်လှူဒါန်း၍ ဘုရားသခင်၏ တရားတော်ကို နာကြားရသဖြင့် အကျွတ်တရားရကုန်၏။
တရားနာပြီးသော် ဘုရားသခင်အား ကိုးကွယ်ရာ အမွေတစ်စုံတစ်ခု ပေးသနားတော် မူပါရန် လျှောက်ထားသည်တွင် မြသားလွန်တော်ကို ပေးအပ်လေတော့၏။
ဘီလူးညီနောင်တို့လည်း အားရ ရွှင်လန်းစွာဖြင့် သလွန်တော်ကို ပင့်ဆောင်ကာ မကွေးမြို့ဖက်ကမ်းရှိ မိမိတို့နေရာ တောကြီးအတွင်း၌ ဌာပနာ၍ ဘုရားတည်ကိုးကွယ်ကြသည်။
သို့သော် နေရာမှန် မဟုတ်သည့်အတွက် သိကြားမင်းသည် သူ၏တန်ခိုးဖြင့် ထိုဘုရားကိုဖြိုကာ မြသလွန်တော်ကို ပင့်ဆောင်သွားခဲ့ရာ ယခုထက်တိုင်အောင် ထိုဘုရားပြိုရှိသောနေရာကို အမှီပြု၍ ဘုရားပြိုရွာဟု တည်ရှိနေပေသေးသည်။
သိကြားမင်းသည် ဘီလူးတို့ တည်ထားသော ဘုရားကိုဖျက်ကာ မြသားသလွန်တော်ကို ယူ၍ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတွင် သိတင်းသုံးနေကြသော ဒိဗ္ဗစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗသောတ၊ ဒ္ဒိဗ္ဗဃာနမည်သော ရသေ့ကြီး သုံးဦးထံ သို့ ပင့်ဆောင် သွားလေသည်။
ထိုနောက် ကဿပဘုရား လက်ထက်တော်အခါက ရွှေသား သလွန်တော်ကို ဌပနာခဲ့ဖူးသော နဂုတ္တမတောင်ထိပ်တွင် မြသလွန်တော်ကိုလည်း ဌာပနာရန် စီမံ၏။
ထိုအခါ ပထမလှေတစင်းတွင် ပတ္တမြားပြာသာဒ်တော်၌ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ မြသလွန်ကို တင်ဆောင်၍လည်းကောင်း ဒုတိယလှေတစ်စင်းတွင် ရွှေသားပြာသာဒ်တော်၌ကဿပ ဘုရား၏ ရွှေသား သလွန်တော်ကို တင်ဆောင်၍လည်းကောင်း မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၈ ခု တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ဧရာဝတီမြစ်ရေနှင့် အညီ စီမံကာ ဌာပနာတော်မူလေသည်။
နောက်ထပ် စေတီတည်ရန်မှာ ဘီလူးညီနောင်တို့ စုတေ၍ လူသားစင်စစ်ဖြစ်သောအခါမှသာ ဘုရားတည်ရန် သင့်ကြောင်း ရသေ့တို့အား ပန်ကြား၍ တာဝတိံသာသို့ ပြန်ကြွသွားလေသည်။
ထိုရသေ့မြတ်သုံးပါးတို့ သီတင်းသုံးတော်မူရာ နေရာနှင့် မကွာဝေးသောနေရာတွင် မဟာဂါမမည်သော ရွာကြီးတစ်ရွာရှိ၏။
ထိုရွာကြီးတွင် ကုဋေများစွာ ကြွယ်ဝသည့် သုဘောဂဟူသော သူဌေးကြီးတစ်ဦးရှိရာ ရသေ့တို့၏ ပစ္စည်းလေးပါးဒါယကာဖြစ်၏။
တစ်နေ့သ၌ သူဌေးကြီးသည် ရသေ့သုံးဦးထံ ရောက်သွား၍ ဘုရားသခင်၏ သလွန်တော် ဌပနာရာ နဂုတ္တမ တောင်ထိပ်တွင် စေတီတည်ပါရန်လျှောက်ထားလေသည်။
သို့သော် လူဝင်စားများ ဖြစ်ကြသည့် ဘီလူးညီနောင်တို့နှင့် တိုင်ပင်၍ ပူးပေါင်းစေတီတည်မှသာ ထမြောက်အောင်မြင်မည့် အကြောင်းကို မိန့်ကြားလေသည်။
ထိုကြောင့် သူဌေးကြီးသည် လူဝင်စား ဘီလူးညီနောင်တို့အား မည်သူမည်ဝါဟူ၍ မသိဘဲ ရှာဖွေရတော့၏။
သူဌေးကြီးတွင် အဆင်းအင်္ဂါ တင့်တယ်လှပသည့် ပုဏ္ဏဝတီမည်သော သမီးတစ်ယောက် ရှိ၏။
သူဌေးသမီးလည်း လူဝင်စားဘီလူးညီနောင်တို့အား ထိုမှဤမှ ရွာစဉ် လျှောက်၍ ရှာဖွေသော်လည်း မတွေ့သည့်အဆုံး၌ မြသားသလွန်ဌာပနာထားသော နဂုတ္တမတောင်၏ တောင်ဘက် တစ်ခုသော ကုန်းမြင့်ပေါ်သို့ ရောက်သွားလေသည်။
ထိုတောင်ကုန်းပေါ်၌ အမျိုးမျိုးသော ပန်းတို့ကို သီကုံး၍ ပန်းကုံးတစ်ခု ပြုလုပ်ပြီးလျှင် အလိုရှိသော စာခွေကိုလည်း ရေးသားထား၏။
ထိုစာခွေကို ပန်းကုံးဖြင့်ရစ်ပတ်ကာ ဘီလူးဝင်စားသော လူသားများသာလျှင် တွေ့မြင်နိုင်ပါစေသတည်းဟု သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ထားခဲ့လေသည်။
(ထိုနေရာတွင် ပန်းရစ်တောင်စေတီဟူ၍ ရှိသည်။
) ထိုမှတစ်ဖန် ပုဏ္ဏဝတီသည် နဂုတ္တမတောင်သို့ တက်ကာ မြသားသလွန်ကို ရှိခိုးပူဇော်ပြီးလျှင် မြောက်ဘက်စူးစူး တစ်မိုင်ခန့် ဝေးသောကုန်းမြင့်တစ်ခုသို့ ရောက်လေသော် ငါ၏ လင်လောင်းလျာ ဘောကျော်ဆိုသူ လူဝင်စားသည် ယခုအခါ အဘယ်အရပ်တွင် ရှိလိမ့်မည်နည်းဟု မျှော်မှန်း တောင့်တလေသည်။
(ဤနေရာတွင် ရွှေလင်မျှော် စေတီတော် တစ်ဆူရှိသည်။
) ထို့နောက် မိမိရွာသို့ပြန်လေ၏။
လူဝင်စားများ ဖြစ်လာကြသော ဘောသော၊ ဘောကျော် ဘီလူးညီနောင်တို့သည် အရွယ်ရောက်လာကြသောအခါ ကုန်သည်ဘဝဖြင့် တစ်နေ့တွင် ရသေ့ကြီး သုံးဦးထံ ရောက်လာကြပြီးနောက် မြသလွန် ဌပနာရာ ဖြစ်သော နဂုတ္တမ တောင်ထိပ်သို့ အသွားတွင် တောင်ဘက်ကုန်းမြင့်သို့ ရောက်လာကြ၏။
ထိုကုန်းထက်၌ ပုဏ္ဏဝတီ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခဲ့သည့် ပန်းကုံးရစ်ပတ်ထားသော စာခွေကို တွေ့ရာဖတ်ရှုကြည့်သဖြင့် အကြောင်းစုံ သိရှိကြလေသည်။
ထိုနောက် သလွန်တော်ကို ဖူးပြီးလျှင် ပုဏ္ဏဝတီရှိရာ ရွာသို့သွားကြ၏။
သူဌေးကြီးလည်း အနှစ်နှစ်က တောင့်တစောင့်မျှော်နေရသော ဘောသော၊ ဘောကျော် လူဝင်စားညီနောင်တို့အား တွေ့ရသောကြောင့် များစွာဝမ်းမြောက်၏။
ထို့နောက် သူဌေးကြီးနှင့်တကွ ဘောကျော်တို့ညီနောင်နှင့်အတူ ပုဏ္ဏဝတီ သူဌေးသမီးတို့သည် ဆရာရသေ့သုံးဦးထံ သွားရောက် ဖူးမြော်ကြရာ ရသေ့တို့က သိကြားမင်း မှာစကားကို ပြောကြားလေတော့၏။
သူဌေးကြီးသည် ညီတော်ဘောသောအား ရွှေသားနွားဝန်တစ်တင်း၊ ငွေသား နွားဝန်တစ်တင်း တင်ဆောင်စေ၍ ပြန်လွှတ်လိုက်၏။
နောင်တော် ဘောကျော်အား သမီးတော်နှင့် ထိမ်းမြားလိုက်လေသည်။
မြစ်ရုခင်း အရွယ်အစား မဟာ သက္ကရာဇ် ၁၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရသေ့ကြီး သုံးဦးနှင့်တကွ သိကြားမင်း၊ သူဌေးကြီး သမီး သုဏ္ဏဝတီနှင့် သားမက်ဘောကျော်တို့သည် ရွှေသားသလွန်တော်နှင့် မြသားသလွန်တော်တို့ကို ဌာပနာကာ စေတီတည်ကြလေသည်။
ထိုပထမဆုံးအကြိမ်တည်သော စေတီတော်မှာ အမြင့် သံတောင် ၃၅ တောင်ရှိသည်ဟူ၏။
ဤကား မြသလွန်စေတီကို ပထမဆုံအကြိမ် တည်ခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ပုဂံခေတ်၊ သက္ကရာဇတ် ၄၂၁ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောလူးမင်းသည် သံတောင် ၅၅ တောင်မြင့်သော မြသလွန် စေတီတော်ကို ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံပြုပြင် တည်ပြန်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၉ ခုနှစ်တွင် မြေငလျင် ကြီးကျယ်စွာ လှုပ်သောကြောင့် မြသလွန်စေတီတော်ကြီး ကွဲအက်ပျက်စီး၍ ပြိုခဲ့ရလေသည်။
ထိုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၅ ရက်နေ့တွင် မကွေးမြို့ သူကြီးမင်းမင်းထင် မင်းလှကျော်ခေါင်သည် သံတောင် ၆၆ တောင် ၂ မိုက်မြင့်သော စေတီတော်ကြီးကို အသစ်တဖန် ထပ်မံတည်ပြန်သည်။
ထိုမှ တစ်ပါး ပထမခွေတွင် အချင်း ၅ တောင်တစ်မိုက်၊ အစောက် ၁၇ တောင်မြင့်သော ထီးတော်ကြီးကိုလည်း လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ တည်စဉ် ဘုရားတည်ဆောက်သော ဗိသုကာ ပန်းရံဆရာကြီးများက ဘုရားသပိတ်မှောက်တွင် လက်ယှက်ဘီလူးရုပ် ၂၁ ရုပ်တိတိ ထုလုပ်ရာ၌ တနင်္ဂနွေထောင့်နှင့် သောကြာထောင့်ကြားရှိ ဘီလူးရုပ်ကို အခြားဘီလူးများကဲ့သို့ ထုလုပ်သော်လည်း အစွယ်မပါ ပြုံးနေ​သော ဘီလူးပုံသာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
၃ ရက် ၃ ကြိမ်တိတိ ပြင်ဆင် ထုလုပ်သော်လည်း အခြားဘီလူးရုပ်ကဲ့သို့ မထွက်လာသည့်အတွက် ဤအတိုင်း ထားခဲ့ရသည်။
သီရိဃဏ္ဍခေါင်းလောင်း စေတီရင်ပြင် တနင်္ဂနွေထောင့်တွင် ချိတ်ဆွဲလှူဒါန်းထားသော ခေါင်းလောင်းက သီရိဃဏ္ဍခေါင်းလောင်း ဖြစ်ပြီး ယင်းကို ၁၈ အောက်တိုဘာ ၁၈၄၆ သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် မကွေးမြို့သူကြီး မောင်ရွှေပြည့်က ချိတ်ဆွဲလှူဒါန်းသည်။
ခေါင်းလောင်းစာ စီကုံးရေးသားသူမှာ ရှင်ပညာတိက္ခ ဖြစ်သည်။
ဘုရားပွဲတော် မကွေးမြို့ မြသလွန်ပွဲတော်ကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၈ ရက်မှ သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော် ၈ ရက်နေ့ထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလျက်ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ရှေးအခါက မကွေးမြသလွန် ဘုရားပွဲသည် အထက်အောက် ကုန်စည်ဖလှယ်ရာ ဈေးကြီးအဖြစ် အရောင်းအဝယ်စည်ကားခဲ့သည်။
လွင်မောင်၊ မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူးမကွေးတိုင်း၊ ၁၉၇၅-ခု၊ ဇူလိုင်လ၊ စာ-၁၄၇/၁၄၈ ကိုးကား Category:မကွေးမြို့ Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ။
thumb|မဟာဇေယျ အတုလ မာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီး မဟာဇေယျ အတုလ မာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီးသည် လေးဆူဓာတ်ပုံရွှေတိဂုံ စေတီတော် ၏ အနီးကြားတောရ ရပ်ကွက်တွင်းရှိ ““ဓမ္မသုခကျောင်းတိုက်”” အတွင်း၌ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးမားဆုံး ကြေးသွန်း ဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။
ထို့အတူ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးက အဓိဋ္ဌာန် အောင်မြင်သည့် ဘုရားအဖြစ်ထင်ရှား၏။
““ မဟာရန်ကုန်တွင် နာမည်ကြီး သည့် ကြီးကိုးကြီးအဓိဋ္ဌာန်၊ ကြီးလေးကြီးအဓိဋ္ဌာန်၊ ဘုရားကိုးဆူအဓိဋ္ဌာန်များ”” တွင်ပါဝင်သည့် ဘုရားကြီးလည်းဖြစ်၏။
လောကီ အဓိဋ္ဌာန်ဝင်ပြီး အောင်မြင်သည့် သူတိုင်းက ဤကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား အဓိဋ္ဌာန်အောင်သည့်ဘုရားဟု မိန့်ဆိုကြ၏။
သမိုင်းကြောင်း ကြားတောရကျောင်းတော်ရာမှ ဓမ္မသုခကျောင်းတိုက်၊ ဓမ္မသုခဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တဇာဂရနှင့် ကြေးသွန်း ဘုရားကြီး တည်ထားမှု မူလပုံရိပ် ကြေးသွန်းဘုရားကြီးသည် ဗဟန်းကြားတောရရပ်၊ ဓမ္မသုခတိုက်ဝင်း အတွင်းရှိ ဘုရားကြီးဖြစ်၏။
ကြေးသွန်းဘုရားကြီး ၏ ဘွဲ့တော်မှာ ““မဟာဇေယျ အတုလ မာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီး”” ဖြစ်၏။
ကြေးသွန်းဘုရားကြီးက မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကြေးသွန်းဘုရား များအနက် ကြေးချိန်အများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးသော သွန်းဘုရားကြီး ဖြစ်၏။
ကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား တည်ထားကိုးကွယ်ရန် မူလပထမစိတ်ကူးစေတနာကြီးမားသူက ဓမ္မသုခ တိုက် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တဇာဂရဖြစ်၏။
ဆရာတော်၏ စိတ်ကူးဆန္ဒအား ပထမဆုံး အလှူတော်ထည့်ဝင် မတည်ပေးခဲ့သူက ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ၏ တပည့် ဒကာမလည်းဖြစ်၊ မှန်ကျောင်း ဒါယိကာမကြီးလည်းဖြစ်သည့် ““ဒေါ်အေးမြ”” ၏ ညီမတော်တော်သူ ဘုရားအစ်မကြီး ““ဒေါ်အေးလှ”” ဖြစ်၏။
ဆရာတော်၏ဆန္ဒအတိုင်း ““ကြေးသွန်းဘုရားကြီး”” တည်ထားကိုးကွယ်နိုင်ရန် ဘုရားအစ်မ ဒေါ်အေးလှက မတည်လှူဒါန်းခဲ့သလို ဘုရားအမ ဒေါ်အေးလှ၏ အစ်မဖြစ်သူ ဒေါ်အေးမြနှင့် မောင်ဖြစ်သူ ဦးသာထူးတို့ကလည်း ပါဝင် လှူဒါန်းကြ၏။
ဒေါ်အေးလှသည် ဒိုက်ဦး၊ ကညွတ်ကွင်းတို့၌ ဆန်စက်များစွာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင်အရပ်တွင် နေထိုင်သည့် ဆန်စက် သူဌေးမကြီးဖြစ်၏။
ဒေါ်အေးလှတွင် မောင်နှမသုံးယောက်ရှိပြီး ကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား မည်သူ့အလှူငွေမျှ မပါဝင်ဘဲ တည်ထားကိုးကွယ်နိုင်အောင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသူများဖြစ်၏။
မိမိတို့ကသာတည်ထားကိုးကွယ် လိုသည့် ဆန္ဒလည်းရှိကြ၏။
သို့သော် ဘဒ္ဒန္တဇဂရ မည်သည့် သာသနာ့အာဇာနည်ကမူ အမျိုးဘာသာ သာသနာအတွက် အမြော်အမြင်ကြီးသူပီပီ ပုဂ္ဂလိက ဆန်သော အလှူတော်မျိုးထက်၊ အများပေါင်းစု၍ ကောင်းကျိုးပြုသည့် အလှူတော်အား ပိုမိုလိုလားတော်မူသည့်အတွက် မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်တွင် ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ပြည်သူအများ တစ်နိုင်တစ်ပိုင်ကုသိုလ် ပါဝင်ကြစေရန် အလှူခံတော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော် ပေးလှူခဲ့သည့်နေရာ၌ ငွေသားသက်သက် အလှူခံခြင်းမျိုးကို မကျင့်သုံးခဲ့။
တည်ထားကိုးကွယ်မည်မှာ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးဖြစ်သည့်အတွက် ကြေးနှင့် ပတ်သက်လျှင် ဇွန်းကျိုး ဇွန်းပျက်မှအစ အလှူခံခဲ့၏။
ကြေးများ စုဆောင်းခဲ့၏။
ထို့နောက် ဘုရားဒါယိကာမကြီး ဒေါ်အေးလှနှင့် မှန်ကျောင်း ဒါယိကာမကြီးဒေါ်အေးမြ၊ မောင်ဖြစ်သူ ဦးသာထူးတို့ စတင် မတည်ခဲ့သော အလှူတော်ငွေများနှင့် အများပြည်သူတို့ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းမှုများအား ပေါင်းစပ်ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃-ခုနှစ်၌ ဗဟန်းကြားတောရကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ ဦးစီးကြီးကြပ်၍ စတင်တည်ထားကိုးကွယ် ခဲ့ကြသည်။
(ယခုအခါ မဟာဇေယျအတုလမာရဇိန် ကြေးသွန်း ဘုရားကြီး၏ ဘုရားတည်သက်တမ်းမှာ ၉၉နှစ်တိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၁၀ဝ ပြည့်ပေတော့မည်။
) ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ဘွဲ့တော်အဓိပ္ပာယ် မဟာအတုလမာရဇိန် ဘွဲ့မည်ဆောင်သည့် ဗဟန်းကြား တောရ ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ဘွဲ့တော်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ဆို ရလျှင် မဟာ - ကြီးကျယ်သော၊ မြတ်စွာသော၊ ဇေယျ- အောင်မြင်သော၊ အတုလ- အတုမရှိသော၊ မာရ- ဒေဝပုတ္တ၊ ကိလေသနှင့်ခန္ဒ၊ သိင်္ခံပစ္စုမာန်ဟု၊ ငါးတန် ရန်ဆိုး၊ ရန်သူမျိုးကို ဖျက်ချိုးအောင်မြင်တော်မူသော ဇိန - မြတ်စွာဘုရား ““မာန်ငါးပါးကို ကြီးစွာ ဖျက်ချိုးအောင်မြင်တော်မူသော အတုမရှိမြတ်စွာဘုရား”” ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ကိုဆောင်၏။
ဉာဏ်တော်အမြင့်နှင့်အဓိပ္ပာယ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃-ခုနှစ်၌ ဓမ္မသုခတိုက်အုပ် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပြည်သူအများ ကိုးကွယ်နိုင်ရန် တည်ထား ခဲ့သည့် ဗဟန်းကြားတောရကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ဉာဏ်တော်သည် ၁၆-တောင်နှင့်၂-မိုက် (၂၄-ပေ ၉-လက်မ)ရှိ၏။
ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေး၊ မိုးကြိုးတို့နှင့်ပေါင်း၍ သွန်းလောင်းထားသည့် ကြေးသွန်းဘုရားကြီး ၏ မျက်နှာတော်အလေးချိန်မှာ (၁၂၅) ပိဿာရှိပြီး အလေးချိန်မှာ (၁၉၇၅၀) ပိဿာရှိလေသည်။
အလေးချိန်နှင့်မှတ်ဖွယ် မျက်နှာတော်ပိဿာ ““အောင်ကြောင်းဖြာ””၊ ဇိနာကာယ ““အောင်နဝ”” နှင့် ““တိုက်မဲသုည”” ကင်းစေကြ။
အောင်ကြောင်း ဖြာ = ၁၂၅ ပိဿာ (မျက်နှာတော်အလေးချိန်) ““အောင်နဝ”” နှင့် ““တိုက်မဲသုည”” = ၁၉၇၅ဝ ပိဿာ (ကိုယ်အလေးချိန်) ဘုရားတည် သက္ကရာဇ် ““အောင်ကြောင်းထူစိုက်”” တည်ထားလိုက်။
““အောင်ကြောင်းထူစိုက်”” = ၁၂၇၃ (မြန်မာသက္ကရာဇ်) ပလ္လင်တော်အတိုင်းအတာ ပလ္လင်တော်အလျား ၁၇-တောင်၊ ၂မိုက် (၂၂-ပေ) ရှိသည်။
အနံဗျက်အရှည် ၁၀-တောင် (၁၅-ပေ)ရှိသည်။
ပလ္လင် ခုံအမြင့်မှာ ၃တောင် ၂မိုက် (၅ပေ ၃လက်မ) အမြင့်ရှိသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကြေးသွန်းဘုရားများအနက် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကြေးသွန်းဘုရားကြီးမှာ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကမာကူရာမြို့နယ် အတွင်း၌ တည်ရှိသော ကမာကူရာဒိုင်း ကုဇု ဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။
““ကမာကူရာဒိုင်း ကုဇု””ဘုရားကြီး၏ အမြင့်ဉာဏ်တော်သည် ၄၄-ပေ ရှိပြီး ကြေးအလေးချိန်မှာ၂၇၄၄၂၈-ပေါင် ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၈-ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ဘုရင် “ရှိမူ” တည်ထား ခဲ့ပြီးသွန်းလောင်းသူမှာ “ဘိုရိုရိုဂိုမွန်” ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး ကြေးသွန်းဘုရားကြီး ၏ သွန်းလောင်းသူ ပညာရှင်အမည်ကို မတွေ့ရသည့်အတွက် ဝမ်းနည်းစရာဖြစ်သည်။
ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၏ ထူးခြားသည့် ဝိသေသျလက္ခဏာများ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများအရ မဟာဇေယျအတုလမာရဇိန် ကြေးသွန်းဘုရားကြီးတွင် ထူးခြားသည့် ဝိသေသျလက္ခဏာ များရှိသည်ဟု လေ့လာတွေ့ရ၏။
ယင်းတို့အနက် လက်လှမ်းမီသမျှ အချက်အချို့အား တင်ပြရလျှင် - ကမ္ဘာဦးအစမှ ယနေ့ထိတိုင် သဟဇာတမဖြစ်နိုင်သော မြွေနှင့် ဖားတို့ တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် ရန်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အတူယှဉ်တွဲကာ ကြေးသွန်းဘုရားကြီးအား လာရောက်ဖူးမြှော်ကြခြင်း။
အခါကြီးရက်ကြီးများနှင့် လပြည့်လကွယ်နေ့များတွင် ဧရာမနှစ်ချို့လိပ်ကြီးများနှင့် လိပ်ငယ်များ ရင်ပြင်ပေါ်သို့တက်၍ ဘုရားအား ဦးတိုက်ခြင်း၊ လှည့်လည်ကြည်ညိုခြင်း။
ရွှေတိဂုံစိန်ဖူးတော်မှ ငါးထပ်ကြီး ဘုရားဖက်သို့ ရောင်ခြည်တော်ဖူးတိုင်း ကြေးသွန်းဘုရားကြီး၌ ရောင်ခြည်တော် တစ်ထောက်နားခြင်း။
ဂေါပကအဖွဲ့မှ ဆွဲဆောင်စည်းရုံးခြင်း၊ ဖိတ်ခေါ်ခြင်းတို့ ပြုစရာမလိုပဲ အလှူရှင်များ အလိုအလျှောက် လာရောက် လှူဒါန်းခြင်း။
ဘုရားကြီး၏ ဘဏ္ဍာငွေကို အထိအခိုက် အပွန်းအပဲ့မခံခြင်း။
ဘုရားကြီး ပရိဝုဏ်အတွင်း၌ အမှားအယွင်း လုံးဝမခံခြင်း။
ကန်တွင်းမှ နွံများ ကုန်အောင် မဆည်နိုင်ခြင်း။
ဘုရားကြီးအား အမှီသဟဲပြုကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ဟူသမျှအား ဘေးအန္တရာယ် အသွယ်သွယ်မှ ကာကွယ်၍ လုံခြုံမှု အပြည့်အဝ ပေးခြင်း။
သစ္စာမှန်စွာ အဓိဋ္ဌာန်ပြုဆောင်ရွက်သူများအား ဒိဋ္ဌဓမ္မအကျိုးပေးသန်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ရာဇဝင်သမိုင်း (သတင်းစာဆရာ ဦးသိန်းမောင်) ကိုးကား Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ။
အလံပြစေတီသည် ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး၏ တောင်ဘက် ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော အလံပြ (ခေါ်) အလံတင်(ခေါ်) ဆံတော်ကြို စေတီဖြစ်၏။
သမိုင်းကြောင်း ရွှေတိဂုံစေတီတော်၊ ဆံတော်အကြိုလမ်းတွင် အမတ်သူရဲ ကောင်း၊ ညီအစ်ကိုရှစ်ဦးတို့မှ တစ်ဦးလျှင် စေတီတော် တစ်ဆူတည်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ မှတ်သားရ၏။
ညီအမတ်သူရဲကောင်းတည်သော စေတီအား ကျိုက်ခပေါက် ဆွတ် (ခေါ်) ကျိုက်ခပေါက်တွတ်စေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့၏။
မွန်ဘာသာအရ ကျိုက်-ဘုရား၊ ခပေါက် = ခုနှစ်ထောင်၊ ဆွတ် = ခုန်နိုင်သည်။
ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်၏။
အဓိပ္ပာယ်က “ခုနစ်ထောင်ခုန်နိုင်သည့် အမတ်သူရဲကောင်းစေတီ”ဟု သက်ရောက်၏။
မူလကျိုက်ခပေါက်ဆွတ် (ခေါ်) ကျိုက်ခပေါက်တွတ်စေတီ ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမြစ် အလံပြစေတီဟူသည့် ဘွဲ့အမည်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သမိုင်းစဉ်အရ ဥက္ကလာပမင်းကြီး အမှူးပြုသော တဖုဿ+ ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် ဥက္ကလာပဆိပ်ကမ်းရှိ ဆံတော်မြတ်များ ကိန်းဝပ်ရာ ရတနာမဏ္ဍပ်တော် (ဗိုလ်တထောင်စေတီ တည်ရာ) မှ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်တို့ ဆံတော်ပင့်ရာ ဆံတော်ကြိုလမ်း၌ အလံပြကုန်းတော်ရှိခဲ့ဖူး၏။
ဆံတော်ပင့်ရာလမ်းအဖြစ် ဗိုလ်တထောင်ကုန်းမြင့်၊ ဆူးလေကုန်းမြင့်၊ သိမ်ကြီးဈေး ကျိုက်မရော (ကျိုက်မဲသံချို၊ ကျိုက်မြတ်သံချို) ကုန်းမြင့်၊ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် တောင်ဘက်ရှိ တန့်တော်မူ စေတီကုန်းမြင့်တို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ သစ်ပင် ထိပ်ဖျား၌ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ရှိကြောင်း နတ်တို့မှ အဆင့်ဆင့် ညွှန်ပြခြင်း၊ အလံပြခြင်း ကို အစွဲပြု၍ အလံပြကုန်း ဟုခေါ်ဆို ကြောင်း သမိုင်းကြောင်း အမှတ်အသားရှိ၏။
၎င်းကုန်းမြင့်တွင် တည်ရှိမည့် စေတီဖြစ်သဖြင့် ကျိုက်ခပေါက်ဆွတ်(ခ) အလံပြစေတီ ဟု ဘွဲ့မည်ရခဲ့ကြောင်း အဆိုရှိ၏။
သမိုင်းဆိုင်ရာ အဆိုပြုချက်အရ ဆံတော်ပင့်ရာလမ်းကို နတ်တို့ ညွှန်ပြမှု အလံပြုမှုကြောင့် အလံပြစေတီ ဟု ဘွဲ့မည်စတင်ခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။
သို့နယ်ပင် နောက်ပိုင်း နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့ ရန်ကုန်မြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီး ဂေါ်ရာစစ်သည်များ စခန်းချသည်ကို အစွဲပြု၍ ဂေါ်ရာကုန်းမြင့်ဟုခေါ်ခဲ့ပြီး အလံပြကုန်း၌ တပ်စွဲထားစဉ် အချက်ပြအလံများ စိုက်ထူပြီး ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းမှ ဝင်လာသည့် စစ်သင်္ဘောများအား အလံပြအချက်ပေးရာ နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဤနေရာ၌တည်ရှိသော စေတီတော်အား အလံပြစေတီ (Signal Pagoda) ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း။
တနည်း အလံတင်စေတီ ဟုခေါ်တွင်ကြောင်း အမှတ်အသားရှိခဲ့၏။
ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးတည်ပြီး နောက်ပိုင်းစေတီ တည်ရာမှ ခေါ်တွင်ကြသည့် အလံပြစေတီ ဟူသော ဘွဲ့အမည် နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့လက်ထက် အလံတင်၊ အလံပြရာ အချက်ပြ ဌာနချုပ်ဖြစ်၍ အလံတင်စေတီဟု ခေါ်တွင်ခဲ့၏။
(ဘွဲ့မည်မှာ တူညီပုံ ထူးခြားသည့်တိုက်ဆိုင်မှု ဟုဆိုရမည်။
) ထိုစေတီဘွဲ့၏အမည်ကို အစွဲပြုလျက် စေတီတော် အရှေ့ဘက်ရှိ စေတီကုန်းမြင့် နှင့် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်အကြားရှိ ဗဟန်းမှ မြို့တွင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားသည့် မော်တော်ကားလမ်းအား အလံပြဘုရားလမ်း (Signal Pagoda Road) ဟုခေါ်ခဲ့ ပြန်၏။
မှော်ဘီဆရာသိန်းကြီး၏ မှတ်တမ်း၌ - ယခုဂေါ်ရာကုန်းလမ်းအား ရှေးက ဆံတော်ကြိုလမ်း ဟုခေါ်၏။
ယခု အလံပြဘုရားအား ရှေးက ညီအမတ်ခပေါက်ဆွတ် တည်၍ ကျိုက်ခပေါက်ဆွတ်စေတီ ဟုခေါ်ခဲ့၏။
နောင် မင်း လက်ဝဲဘုရားတွင်ပြီး အင်္ဂလိပ်များ အလံတင်ရာ ကုန်းမြင့်တွင်တည်ရှိခဲ့၍ အလံတင်ဘုရား (ခေါ်) အလံပြဘုရား ဟုခေါ်ခဲ့၏။
ဆံတော်ကြိုစေတီ၊ အလံတင်စေတီ၊ အလံပြစေတီ၊ ကျိုက်ခပေါက်စေတီ မင်းလက်ဝဲစေတီစသည်ဖြင့် ဘွဲ့အမည် အမျိုးမျိုးရှိခဲ့သလို ထိုစေတီသည် ခေတ်ကာလအလျှောက် အခြားဘွဲ့အမည်များလည်း ရှိခဲ့သေးကြောင်း သုသေသန ပြုမှတ် သားရ၏။
သက္ကရာဇ် ၁၁၈၆-ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည် ဘင်္ဂလား တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ဗိုလ်ချုပ် (ဘရစ်ဂေးရီးယားမက်ကရိ) သည် အလံပြစေတီ ရင်ပြင်ထက်၌ စစ်စခန်းပြုကာ နေထိုင်သွားသော ကြောင့် ၎င်းဗိုလ်ချုပ်၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ (Brigadier Maccreagh's Pagoda) မက်ကရိဘုရား ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သေးသည် ကို အင်္ဂလိပ်စစ်မှတ်တမ်းများ၌ အလံပြစေတီအောက်၌ မက်ကရိဘုရား ရေးထိုးလျက် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်ကို မှတ်သားရ၏။
ထို့အတူ မြန်မာပြည်အား အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီး ၁၈၅၂- ခုနှစ်၌ ဤစေတီတော်တည်ရာ ကုန်းမြင့်၌ အချက်ပြ အလံ များ စိုက်ထူလျက် အချက်ပြဌာနချုပ်ဖွင့်ခဲ့ကြောင်း ၁၈၇၃-ခုနှစ်၌ အလံပြစေတီ ထီးတော်ပြိုကျခဲ့ကြောင်း ၁၉၃၉-ခုနှစ် ထုတ်ရန် ကုန်ရာဇဝင်သမိုင်း (အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျမ်း)၌ တွေ့ရ၏။
အလံပြစေတီ၏ ထီးတော်တင်လှူရက်မှာ ၁၈၇၃-ခုနှစ်၊ မေလ (၁၉)ရက် ဖြစ်သည်။
စေတီအတိုင်းအတာ အလံပြဘုရားသည် ရင်ပြင်တော်မှ ငှက်ပျောဖူးအထိ ၈၂ ပေနှင့် လက်မဝက်မြင့်ပြီး ရင်ပြင်တော်မှ ထီးအထိ ၉၈ ပေ၊ ၄ လက်မမြင့်သည်။
ဖိနပ်တော်အကျယ် ၈၆ ပေ ပေါ်တွင် ၅ပေ၊ ၂ လက်မမြင့်သော ပန်းတင်ခုံခံကာ ပစ္စယာသုံးဆင့်နှင့် တည်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၁ ပေ ၆ လက်မမြင့်သော ခေါင်းလောင်းပုံပေါ်တွင် ၁၆ ပေ မြင့်သော ဖောင်း ၁၃ ရစ်ခံထားသည်။
မုခ်ဦးစင်္ကြံလမ်း ဘေးနှစ်ဘက်တွင် ခြင်္သေ့ကြီး နှစ်ကောင်ရှိသကဲ့သို့ ရင်ပြင်တော် ဘုရားထောင့် သုံးခုတွင်လည်း ခြင်္သေ့ကြီး တစ်ကောင်စီ ရှိသည်။
ရံစေတီမှာ ထောင့်လေးထောင့်တွင် တစ်ဆူစီ ရှိသဖြင့် စုစုပေါင်း လေးဆူဖူးခဲ့ရသည်။
ငလျင်ဒဏ်သင့်ခြင်း ဘုရားသမိုင်းကို လေ့လာသောအခါ သာသနာနှစ် ၁၅ဝ၊ ဘီစီ ၃၉၄ ခန့်တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းက ပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့ပြီး သာသနာနှစ် ၂၃၆၊ ဘီစီ ၃ဝ၄ ခန့်တွင် စူဠသီရိဓမ္မာသောက မင်း၊ သာသနာနှစ် ၉၃၆၊ အေဒီ ၃၉၂ ခန့်တွင် သထုံဘုရင် ဓမ္မပါလမင်း၊ သာသနာနှစ် ၁၅၉၈၊ အေဒီ ၁ဝ၅၄ ခန့်တွင် သထုံဘုရင် မနုဟာတို့ ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့သည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေ ၁ဝဝ ခန့်အမြင့်တွင်ရှိသော အလံပြ ဘုရားသည် သာသနာနှစ် ၁၈၉၂၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ရ၁ဝ တွင် ပထမ အကြိမ်ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုကျခဲ့ပြီး ကောဇာ ရ၉၈၊ အေဒီ ၁၄၃၆ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုကျခဲ့သည်။
ကောဇာ ၉၂၆၊ အေဒီ ၁၅၆၄ တွင် တတိယအကြိမ် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ပြိုကျခဲ့သည်။
စတုတ္ထအကြိမ် ပြိုကျစဉ် ပြန်လည်တည်ထားသူမှာ မင်း၊ မိဖုရား၊ အမတ်များမဟုတ်ဘဲ ဆင်ဖြူရှင်မင်း၏ စစ်သူကြီး မဟာစည်သူဖြစ်သည်။
thumb|မဟာဗောဓိစေတီတော် စေတီပုထိုးအမှတ်=၁၆၇၀/၉၇၃ မဟာဗောဓိစေတီတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်။
မဟာဗောဓိစေတီတော်ကို ခရစ် ၁၂၁၅-ခုနှစ်တွင် နားတောင်းများမင်း (ခေါ်) ဇေယျသိင်္ခမင်း (ခေါ်) ထီးလိုမင်းလိုမင်းကြီး တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။
မဟာဗောဓိစေတီတော်မှာ ပုဂံမြို့ရိုးအတွင်း ဗူးဘုရား၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ကိန်းဝတ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
စေတီတော် သမိုင်း နားတောင်းများမင်း၏ နန်းစံ လေးနှစ်မြောက်တွင် မင်းကြီးအား မဇ္ဈိမဒေသမှ ဓာတ်တော်မွေတော်များနှင့် မဟာဗောဓိပင် အရပ်၌ တည်ထားကိုးကွယ်သော စေတီတော်ပုံ ထုလုပ်ထားသည့် ပုံတော်စေတီတော် တစ်ဆူကို ဆက်သခဲ့သည်။
မင်းကြီးသည် လွန်စွာနှစ်သက် အားရတော်မူ၍ ထိုပုံတော်အတိုင်း ဓာတ်တော်မွေတော်များကို ဌာပနာ၍ စေတီတစ်ဆူ တည်ပြီး မဟာဗောဓိဟု သမုတ်ခဲ့ကြောင်း ယုံကြည်ကြလျက်ရှိသည်။
စေတီတော်ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဗုဒ္ဓဂယာ မဟာဗောဒိအရပ်၌ တည်သော သတ္တဌာနကဲ့သို့ သတ္တဌာနစေတီ ခြောက်ဆူ ဝန်းရံ၍ တည်ထားတော်မူသည်။
ထို့ကြောင့် ပုဂံ မဟာဗောဓိစေတီကို ဖူးမြော်ကြရသူတိုင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာရ်ပြည်နယ် ဂယာအနီးရှိ မြတ်စွာဘုရား သစ္စာလေးပါး သ်မြင်တော်မူပြီး ဗုဒ္ဓအဖြစ်ရောက်တော်မူရာ နေရာဌာနဖြစ်သည့် ဗုဒ္ဓဂယာ မဟာဗောဓိစေတီတော်ကို ဖူးနေရသည်ဟုပင် အောက်မေ့တတ်ကြသည်။
မြတ်မင်းလှိုင်၏ မြန်မာပြည်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား စေတီပုထိုးများ (ပ-တွဲ) ၂၀၀၃-ခု၊ ဇန်နဝါရီလထုတ် ဗိသုကာ လက်ရာများ မဟာဗောဓိစေတီတော်သည် ပုဂံတစ်ဝိုက်ရှိ အခြားဂူဘုရားများနှင့်မတူ တစ်မူထူးခြားလျက်ရှိသည်။
အောက်အခြေခံတွင် ကုလားကျောင်းပုံသဏ္ဌာန် မနိမ့်မမြင့်ခံပြီး ပိရမစ်သဏ္ဌာန် အထက်သို့ ရှူးတက်နေသည်။
မူလလက်ရာမှာ ထီးတော်မပါဘဲ ကွမ်းတောင်ထိပ်တွင် စွန်ကုတ်များဖြင့် ဖရုံတုံးသဏ္ဌာန် ထုပိကာတည်မျိုးတည်းသာ ရှိခဲ့သော်လည်း နှောင်းလူတို့သည် ယိုယွင်းပျက်စီးသည်တို့ကို ပြုပြင်ရင်း ကွမ်းတောင်ထိပ် စေတီငယ်နှင့် ထီးတော်တို့ကို ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ပုဂံရှိ မဟာဗောဓိ ဂူဘုရားသည် ဗုဒ္ဓဂယာမှ ပုံစံကို ယူသော်လည်း အသေးစိတ်တွင်ကား မတူ။
ဗုဒ္ဓဂယာရှိ ဂူသည်နိမ့်၍ ထိုအထက်တွင် ကွမ်းတောင်(သိခရ)သည် ကဲမိုးနေ၏။
ထို့ပြင် အိန္ဒိယနည်းအတိုင်း ကွမ်းတောင်ထက်တွင် ဖရုံတုံး (အာမလက) ဖောင်းရစ် (ဆတ္တဝလီ) စသော အဆင်တန်ဆာများ ရှိသည်။
ပုဂံရှိ ဂူဘုရားမှာမူ ဂူ အတန်မြင့်၍ ကွမ်းတောင်မှာ အနေတော်ဖြစ်သည်။
တစ်ဖန် ကွမ်းတောင်ထိပ်၌ စေတီပေါက်ထားသည်ကို ယခုအခါ မြင်တွေ့နေရသည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ဂူဘုရားနှစ်ဆူစလုံး၏ ကွမ်းတောင်များ၌ ရုပ်ပွားတော်ဆင်းတုငယ်များ ကိန်းဝပ်ရန် မုခ်ကပ်အချိုင့်များ စီမံထားခြင်းမှာ အတော်အတန် တူလေသည်။
ဂူအတွင်းသို့ ဝင်လိုက်သော် တင်ပျဉ်ခွေရုပ်ပွားဆင်းတုကြီး တစ်ဆူကို ဖူးမြင်ရoည်။
လှေကားငယ်ဖြင့် အထက်ထပ်တက်သော် အလားတူရုပ်ပွားဆင်းတုကို ဖူးမြင့်ရသည်။
ဗူးဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံမြို့အနီး ဧရာဝတီမြစ် ကမ်းနဖူး၌ တည်ရှိပြီး မြစ်ကမ်းစပ်တွင် ခရုပတ်သဖွယ် စိန်တန်းနှစ်သွယ်နှင့် တည်ဆောက်ထားသည်။
စေတီပုထိုးအမှတ်မှာ ၁၆၅၇/၉၆၁ ဖြစ်သည်။
ဗူးဘုရားကို ပုဂံနန်းစံ တတိယမြောက်ဘုရင် ပျူစောထီး တည်ခဲ့သည်။
ဘုရင်ပျူစောထီးသည် ပြည်သူများကို ဒုက္ခပေးနေသော ရှူးပျံ၊ ဝက်၊ ဗူး၊ ကျားနှင့် ငှက်တို့ကို နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။
ဗူးပင် ဗူးနွယ် ဗူးချုံများကို ရှင်းလင်းသုတ်သင် အောင်မြင်သော နေရာတွင် တည်ထားကိုးကွယ်ထားခြင်းကြောင့် ဗူးဘုရားဟု ခေါ်တွင်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် ယုံကြည်လျက်ရှိကြသည်။
အခြားရန်သူများကို နှိမ်နင်းရာဌာနများ၌လည်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျားသတ်ဘုရား၊ ရှူးပျံဘုရား၊ ဝက်သတ်ဘုရား၊ ငှက်ပစ်တောင်ဘုရား၊ လေးနှင်ဘုရား၊ မြားဘုရား၊ သမီးဝှက်ဘုရားများလည်း တည်ထားခဲ့သည်။
စေတီတော်ကိန်းဝတ်ရာ ကျောက်စိုင်မှာ ဗူးသီးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
ယခုအချိန်၌ ပျူစောထီးလက်ထက်က တည်ထားသော စေတီတော်အဖြစ်မတွေ့ရတော့ဘဲ ခေတ်အဆက်ဆက်နှောင်းလူတို့ ပြုပြင်မွမ်းမံထားသည့် မှန်စီရွှေချများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော စေတီအဖြစ်တည်ရှိနေသည်။
thumb|စူဠာမဏိပုထိုးတော်ကြီး စေတီပုထိုးအမှတ်=၄၇၈/၃၆၄−ကo စူဠာမဏိဘုရားသည် ပုဂံရှိ ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
ဘုရားသည် ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့်ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၁၈၃ တွင် နရပတိစည်သူမင်း (အေဒီ ၁၁၇၄-၁၂၁၁) တည်ခဲ့သည်။
ဘွဲ့အမည်တော် စူဠာမဏိ ဘုရားဘွဲ့တော်မှာ (စူဠ-သျှောင်ထုံး၊ မုနိ-ဘုရား) ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ် ရသည်။
ဘုရားအတွင်းရှိ ခရစ် ၁၅ ရာစုက ရေးထိုးထားသည့် မင်စာတွင် ဘုရားဘွဲ့တော်ကို "ဇောတမဏိ၊ ပတ္တမြား ရောင်လျံ " ဟုဖော်ပြ ထားသည်။
စူဠာမဏိ ဘုရားကျောက်စာအရ နရပတိစည်သူမင်းသည် ၂ဝ အောက်တိုဘာ ၁၁၈၃ တွင် ပုဂံအရှေ့ဘက် ခြောက်မိုင် အကွာ တုရင်းတောင်သို့ ထွက်ခွာစဉ် တောက်ပသော အရောင်ကို မြင်မိသည်။
နရပတိ စည်သူမင်းက မှူးမတ်တို့အား ထို တောက်ပသော အရာသည် မီးလော ဟုမေးမြန်းရာ မှူးမတ်တို့က မီး ဟု လျှောက်တင်ခဲ့သည်။
နရပတိစည်သူမင်းသည် တုရင်းတောင်မှ အပြန်တွင် ထိုတောက်ပသော အရာပေါ် ထွက်နေသည့် နေရာကို မြတ်စွာတကား ဟုဆို၍ ဂူတည်ဆောက်ရန် အရာနင်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် ထိုနေရာတွင် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဂူဘုရား တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
နရပတိ စည်သူများကြီးသည် စူဠာမဏိ ဘုရား တည်ဆောက်ပြီးစီး သောအခါ ရေစက်သွန်း အမျှဝေခဲ့သည်။
သာသနာတော် အနှစ် ၅၀၀ဝ တည်တံ့ရန် ရည်ရွယ်၍ လယ်ယာမြေများလည်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။
စူဠာမဏိ ဘုရားတွင် နံရံဆေး ပန်းချီများ၊ အင်္ဂတေ ပန်းလက်ရာများ၊ စဉ့်ကွင်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဦးမောင်မောင် (ဘီအေ)သမိုင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၏ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် ပုဂံစေတီပုထိုးများ ဘုရားလောင်းသိဒ္ဓတ္ထမင်းသား တောထွက်ပြီးနောက် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သောအခါ ဆံတော်ပယ်၍ ကောင်းကင်သို့ ပစ်တင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဆံတော်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်သွားရာ ဆံတော်ကို ဌာပနာ၍ ဘုရားတည်ကြကုန်၏။
ထိုဘုရားသည် စူဠာမဏိဘုရား ဖြစ်လေသည်။
နရပတိစည်သူသည် ထိုဘုရား၏ ဘွဲ့အမည်ကိုယူ၍ သူ၏ ကုသိုလ်တော်ကို တည်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် "ပြည်သူလူတကာတို့ စီးပွားကို ဆောင်တော်မူ၍ နိဗ္ဗာန်မဂ်ဖိုလ်အလို့ငှာ၊ လိုဏ်နှစ်ဆင့် ရှိသော ကြီးစွာသော ကောင်းမှုတော်ကို တည်တော်မူ၍ စူဠာမဏိဟူသော အမည်ကို သမုတ်တော်မူ၏" ဟုလည်း တွေ့ရသည်။
ဦးကျော်အောင်(စာတည်းမှူး)၊ တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန - ပုဂံစေတီပုထိုးများ ဗိသုကာလက်ရာများ စူဠာမဏိလိုဏ်ဂူသည် နှစ်ထပ်လိုဏ် ဖြစ်ပြီး ပန္နက်အခြေခံမှာ စတုရန်းပုံဖြစ်၏။
လေးမျက်နှာတင် အာရုံခံမုခ်များရှိပြီး အရှေ့ဘက်မျက်နှာ အာရုံခံမုခ်သည် အခြားမုခ်များထက်ပို၍ ရှေ့ဘက်သို့ စွန်းထွက်ကာ အလျားရှည်သည်။
အပေါ်ထပ်လိုဏ်ဂူသည် အောက်ထပ်လိုဏ်ဂူကို အောက်ခံပြု တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
လိုဏ်ဂူတို့၏ အမြင့်သည် အောက်နှင့်အထက် ညီတူဖြစ်သည်။
လိုဏ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ပစ္စယာများ အတိုးအဆုတ်ပြု ဆောက်ထားသည်။
ထောင့်ကွေ့များ၌လည်း ပုထိုးငယ်များ၊ မုခ်စုလစ် အင်္ဂတေထောင့်ပန်းများ ပါရှိသည်။
ပစ္စယာများတွင် အရွယ်အမျိုးမျိုး၊ ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိသော စဉ့်ကွင်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၏။