kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီးသည် သားတော်နှင့် သမီးတော်များကို ဟိမဝန္တာသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရန် အမိန့်ရှိခဲ့ရာမှ သားတော် သမီးတော်တို့သည် ကပိရသေ့ကြီး၏ ကျောင်းသင်္ခမ်းအနီးတွင် ရသေ့ကြီး၏ အဆုံးအမကို ခံယူကာ တိုင်းပြည် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအချက်ကို အစွဲပြု၍ ကပိလဝတ်ပြည်ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ကပိလဝတ်ပြည်ကို မြန်မာစာများ၌ ကပ္ပီလဝတ် ဟူ၍လည်း သုံးစွဲကြသည်။
သာကီဝင်မင်းတို့၏ ပြည်ထောင်ချင်းဖြစ်သော ကပိလဝတ်ပြည်နှင့် ကောလိယပြည်စပ်ကြားတွင် ရောဟီဏီမြစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၆ ရာစုနှစ်ခန့်က ကပိလဝတ်ပြည်တွင် မင်းအများ အလှည့်ကျအုပ်စိုးခဲ့၍ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော် မွေးဖွားခိုက်တွင် ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး ကြီးစိုးခိုက်ဖြစ်သည်။
နေပြည်တော်၏မြို့ရိုးမှာ ၁၈ တောင်မြင့်ကြောင်း အမှတ်အသားများရှိသည်။
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် တောထွက်တော်မူပြီးနောက် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်၍ ဘုရားဖြစ်သည်တွင် ခမည်းတော်မင်းကြီးက အကြိမ်ကြိမ် ပင့်ဖိတ်သဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် မှ ကြွလာပြီးသော် ဆွေတော်မျိုးတော် အပေါင်းကို တရားရေအေး အမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးတော်မူသည်။
မြတ်စွာဘုရားအား ကပိလဝတ် နေပြည်တော်သို့ ကြွပါမည့်အကြောင်း ဖွားဖက်တော် ကာဠုဒါယီအမတ်က ဂါထာ ၆၀ ဖြင့် သီကုံးလျှောက်ထားကြောင်း ကျမ်းဂန်များတွင် အခိုင်အမာဆိုသည်။
ထိုသို့ ပင့်လျှောက်ပုံကို အင်းဝခေတ်တွင် သျှင်အုန်းညိုက ဂါထာ ၆၀ ပျို့တွင် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနာပျော်ဖွယ် ရှိအောင်စပ်ဆိုခဲ့သည်။
ထိုနည်းတူ သျှင်ဥတ္တမကျော်ကလည်း မြတ်စွာဘုရားသခင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်မှ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွခန်းကို ‘စက်ဆဲ့နှစ်လီ၊ ဒွါဒသီဝယ်’ ချီသော တောလားရတုဖြင့် သီကုံးခဲ့သေးသည်။
ထို့ပြင် ဂါထာ ၆၀ ဝတ္ထုလည်း ရှိသေးသည်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ရောက်မဆိုက်၌ပင် မာနတံခွန် ထူလှသော ဆွေတော်မျိုးတော်များအား ရေအစုံ၊ မီးအစုံ ယမိုက်ပြဋိဟာကို ပြသ၍ ဇာတ်ကြီးဆယ်စောင် အပါအဝင် ဝေဿန္တရာဇာတ်တော်ကို ဟောတော်မူသည်။
ထို့အပြင် နန္ဒာမင်းသားဟု ခေါ်တွင်သော ညီတော် မင်းနန်နှင့် သားတော် ရာဟုလာတို့အား သာသနာ့အမွေအနှစ် ပေးတော်မူသည်။
ထိုပထမအကြိမ် ဘုရားမြတ်စွာသည် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ရောက်တော်မူသည့်အလား နောက်ထပ် အကြိမ်ကြိမ်ကြွရောက်ဖူးကြောင်း ကျမ်းဂန်များတွင် ဖော်ပြထားသည်။
တစ်ကြိမ်၌ ကပိလဝတ်ပြည်သားများနှင့် ကောယိယပြည်သားတို့သည် ရောဟိဏီမြစ်ရေကို လယ်ရေသောက်အဖြစ် အတူတကွ သုံးစွဲကြရာမှ အချင်းပွားကြရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ကြွရောက်လာ၍ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဟောပြောကြောင်း၊ နောက်တစ်ကြိမ်၌ကား ဝိဋဋျုဘမင်း၏ ရန်စွယ်ကို တားမြစ်အံ့သောငှါ မြတ်စွာဘုရား နေပြည်တော်သို့ ဒေသစာရီ ဖြန့်ချိကြောင်း ကျမ်းဂန်များတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
အေဒီ ၄ ရာစုနှင့် ၇ ရာစုနှစ်များအတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသော တရုတ်အမျိုးသား ဖာဟီယန်နှင့် ဟူအင်စန်တို့သည် ကပိလဝတ်ပြည်နှင့် သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဌာနများအကြောင်းကို ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။
ကပိလဝတ်ပြည်အနီး လုမ္ဗိနီအရပ်တွင် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် လုမ္ဗိနီကျောက်တိုင်ကို စိုက်ထူခဲ့သည်။
ကပိလဝတ်ပြည် မြို့တော်ဟောင်းနေရာကို အတိအကျ မပြောသာသေးသော်လည်း နီပေါနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပိပရာဝါ အမည်တွင်သော ရွာနေရာပင်ဖြစ်မည်ဟု ဆိုကြသည်။
ထိုအရပ်တွင် ကပိလဝတ် အမည်ပါသော မြူတာအိုးများကို တူးဖော်တွေ့ရှိရလေသည်။
400px|ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပဲရစ်မြို့ရှိ ကော်မဒီ-ဖရန်စိတ် ကပွဲရုံ၏ အတွင်းပိုင်း။
ဇာတ်စင်၊ ပွဲကြည့်စင် နှင့် တီးဝိုင်းနေရာတို့ကို တွေ့နိုင်သည်။
၁၈ ရာစု ပန်းချီကား တစ်ခုမှ ရယူထားသည်။
ကရှစ် (ခ) သစ်ခါး(Kashit၊Thitka) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Pentace burmanica ဖြစ်သည်။
ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ () သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်နီပြည်နယ် အခြေစိုက် နိုင်ငံရေးပါတီနှင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့မှာ ကရင်နီ တပ်မတော် ဖြစ်သည်။
ကရင်နီ တပ်မတော် တွင် ကရင်နီလူမျိုးများအပြင် အခြား မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ လည်း စစ်မှုထမ်း လျက်ရှိသည်။
နောက်ခံသမိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီအမျိုးသား ခုခံတော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းတော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်များက ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီပြည်၊ လိုပွာခိုခရိုင်၊ ပိုဝေါ်မြို့နယ်၊ ဟီလူ (ကသိုးခီး) ရွာ၌ ကရင်နီအမျိုးသား တိုးတက်ရေး ပါတီ (KNPP/KA) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရုံးချုပ်မှာ ညာမူ၊ ရှားတောမြို့နယ်၊ ကရင်နီပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ပါတီဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ခေါင်းဆောင်မှု KNPP ၏ ၁၄ ကြိမ်မြောက် ပါတီကွန်ဂရက်တွင် ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းအတည်ပြုခဲ့သည်- (၁) ခူဦးရယ် - ပါတီဥက္ကဋ္ဌ (၂) အေဘယ်တွိဒ် - ပါတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၃) ခူပလူးရယ် - အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး (၄) ခူဒယ်နီယာ - အတွင်းရေးမှူး (၁) (၅) အောင်ဆန်းမြင့် - အတွင်းရေးမှူး (၂) (၆) စောခဲလေ - ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၇) ခူတော်ရယ် (အက်စ်) – ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၈) ခူညေးရယ် - ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် (၉) စောလုသာသန်း - ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင် လှုပ်ရှားနယ်မြေနှင့် ရည်ရွယ်ချက် KNPP ၏ လှုပ်ရှားနယ်မြေများမှာ လွိုင်ကော်၊ ဒီးမော့ဆို၊ ဖရူဆို၊ ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မော်ချီးနှင့် ဘော်လခဲမြို့နယ်များဖြစ်သည်။
KNPP ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဖြစ်သည်။
လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ် KNPP တွင် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အနေဖြင့် ကရင်နီတပ်မတော် (Karenni Army - KA) ဟူ၍ ရှိသည်။
KNPP သည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်မှစ၍ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်အဆင့်၊ ပြည်ထောင်စုအဆင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သော်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် (NCA) တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်း မရှိသေးပေ။
စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း လှုပ်ရှားမှုများ KNPP သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို အစဉ်တစိုက် ဆန့်ကျင်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
ဒေသတွင်း အသစ်ပေါ်ထွက်လာသည့် ကရင်နီတော်လှန်ရေးတပ်များကို စစ်သင်တန်းပေးခြင်း၊ ဦးဆောင်မှု ပြုလုပ်ပေးခြင်းနှင့် ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးများ လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။
KA အခြေခံစစ်သင်တန်းသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အပတ်စဉ် (၇၄) အထိ ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ကရင်နီအမျိုးသားများ ကာကွယ်ရေးတပ် (KNDF) တွင် KA ၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ် ဘီထူးသည် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူထားသည်။
စစ်တပ်မှ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် ကမ်းလှမ်းသည့်အခါတွင်လည်း ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအောက်တွင် မည်သည့်ဆွေးနွေးမှုကိုမှ လက်မခံကြောင်း ပြတ်ပြတ်သားသားပြောကြားခဲ့သည်။
စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်သည့် အခြားသော အစုအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH)၊ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)၊ ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF)၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD)၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (ABSDF) တို့နှင့်လည်း လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စစ်အာဏာရှင် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုလုပ်ရပ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်းတွင် ကရင်နီဒေသများ၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှု သိသိသာသာ များလာပြီး စစ်ကောင်စီဘက်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ပိုမိုလုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။
ထိုသို့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သားထိခိုက်မှုနှုန်း မြင့်မားလာသလို စစ်ဘေးရှောင်ဦးရေလည်း များပြားလာခဲ့သည်။
KNPP ဘက်မှလည်း စခန်းသိမ်းတိုက်ပွဲများကို လုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။
KNPP သည် ကရင်နီပြည်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ (KSCC) တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပါဝင်နေသလို၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ (NUCC) တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပါဝင်ပါသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ။
ကကတစ် (Lates calcarifer) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်၌ တွေ့ရသော အရေးကြီးသည့် စားငါး တစ်မျိုးဖြစ်၍ လူသိများသည်။
ဤငါးသည် ပါဏဗေဒ အလိုအရ ငတောက်တူ၊ ကသမြင်း၊ ငစင်စပ် စသည်တို့နှင့်အတူ ပါစီဒို မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ကကတစ်၏ ကိုယ်သည် ပြား၍ အနည်းငယ် ရှည်လျားသည်။
နှာတံတို၍ အောက်မေးရှေ့သို့ငေါထွက်နေသည်။
ခေါင်း၏ ဘေး တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကြီးမားသော မျက်လုံးနှစ်လုံးရှိသည်။
ကျောဆူးတောင်နှစ်ခုပါ၍ ရှေ့ဆူးတောင်တွင် မာကျောသော ဆူးရိုးများပါရှိသည်။
အမြီးမှာ ထိပ်မျိုးဖြစ်၏။
အကြေးများမှာ မကြီးမငယ်ဖြစ်၍ အနားကြမ်းအကြေးမျိုး ဖြစ်သည်။
ဤငါး၏ အရောင် ဝမ်းပိုက်တစ်လျှောက်တွင် အဖြူရောင် သန်းနေသည်။
ကကတစ်သည် သာမန်အားဖြင့် တစ်ပေခွဲသာရှိသော်လည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ အရှည် ၅ ပေအလေးချိန် ၅၅ ပိဿာခန့်အထိ ရှိနိုင်သည်။
ဤငါး၏ စည်ဖောင်းများမှ အတော်အသင့် ကောင်းမွန်သော ငါး စည်ဖောင်းကော်ကို ပြုလုပ်ရရှိနိုင်သည်ဟု သိရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသောငါး ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး။
ထွဏ်းနေနွယ် [၁၉၂၄ - ၁၉၈၆] ပေါင်းတည်မြို့တွင် အဖကုန်သည် ဦးစံရွှေ၊ အမိဒေါ်ကုလားမ(ခ)ဒေါ်ရွှေတို့က ၁၉၂၄ ခု ဇူလိုင် ၁၈ ရက် သောကြာနေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဦးထွန်းလွင် ဖြစ်သည်။
မူလတန်းပညာကို ပေါင်းတည်မြို့ ဦးဖိုးစံ မြူနီစီပယ်ကျောင်းတွင်ဆည်းပူးခဲ့သည်။
ပေါင်းတည်မြို့ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၌ ဆက်လက်ပညာသင်ခဲ့ရာ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆယ်တန်း အောင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၆ - ၃၇ တွင် ပေါင်းတည်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ စာကြည့်တိုက်မှူး၊ ဂျပန်ခေတ်တွင် အာရှလူငယ် စာကြည့်တိုက်မှူး၊ ပေါင်းတည် စာရေးဆရာအသင်း စာကြည့်တိုက်ခွဲ အတွင်းရေးမှူး၊ 'ပွင့်သစ်' နှင့် 'ရွှေဥဩ' လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာ၊ ဗမာ့ခေတ်နှင့် ဟံသာဝတီသတင်းစာသတင်းထောက်၊ ရုပ်ရှင်သတင်းထောက် စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ (၁၉၄၈ - ၄၉)၊ စစ်ရုံးချုပ် စစ်ဝန်ထမ်း တပ်ပေါင်းစုအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ငွေစာရင်းဌာနတွင် အမှုထမ်း (၁၉၄၉ - ၅၂)၊ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ (၁၉၅၂ - ၅၄)၊ ကလေးဂျာနယ်အယ်ဒီတာနှင့် ရောင်ခြယ်ဂျာနယ် မန်နေဂျာ (၁၉၅၄ - ၆ဝ)၊ ၁၉၆ဝ မှ စ၍ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်းတာဝန်ခံ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
၁၉၃၆ မှ စ၍ "ထွန်းကိုကို" ကလောင်အမည်ဖြင့် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတွင် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ရာများ ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၃၇ တွင် ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်နှင့် တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းများ၌ ကဗျာများ စတင်ရေးသား ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ တွင် ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်၌ ကဗျာများ ပြန်လည် ရေးသားရင်းက "ထွဏ်းနေနွယ်" ကလောင်အမည်ကိုယူခဲ့သည်။
ကလေးဂျာနယ်တွင် "မောင်ထူးတင့်"၊ "မောင်သက်လွင်" ကလောင် အမည်ခွဲ များဖြင့်လည်း ရေးသား ခဲ့သည်။
၁၉၆၁ တွင် နှစ်နိုင်ငံယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေးအစီအစဉ်အရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လေ့လာရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်။
ယင်း အတွေ့အကြုံ များကို သူတို့ကမ္ဘာ (၁၉၆၃) အမည်ဖြင့် ခရီးသွားမှတ်တမ်းစာအုပ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၉၈၆ ခု မေလ ၂၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နံနက် ၁ နာရီ၌ ရန်ကုန်မြို့ ရန်ကင်းတိုက်ခန်း နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်ခင်သိန်း (စာရေး ဆရာမကြီး ယုဝတီ မာလာသိန်း) နှင့် သားသုံးယောက် ကျန်ရစ် ခဲ့သည်။
ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်သော '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ် (၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်လ) စာညွှန်း မလိခ။
စာ ၁၁၄ - ၁၁၅။
စာ ၁၈၇။
ဝမ်းနည်း မှတ်တမ်း၊ ရှုမဝ (ဇူလိုင် ၁၉၈၆)။
ဦးထွန်းဝေ (၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၂၀–၈ ဩဂုတ် ၂၀၀၅) သည် မြန်မာအမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အကယ်ဒမီဆု သုံးကြိမ်ရရှိထားသူ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် မင်းသား မြတ်လေးနှင့် ထွန်းဝေတို့သည် စကားပြောကောင်းသည့် မင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။
အစောပိုင်းဘဝ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ ဦးထွန်းဝေကို ၁၉၂၀-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်နေ့ ပဲခူးတိုင်း၊ နတ်တလင်းမြို့၌ အဖ ဦးကျော်စိန်နှင့် အမိ ဒေါ်ရွှေရင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်းများအနက် သားကြီး ဖြစ်သည်။
နတ်တလင်းအထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည် ချုံကင်းမြို့တွင် စာနယ်ဇင်းသင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် နယ်ခြားသတင်းထောက်၊ နေ့စဉ်လမ်းညွှန် သတင်းစာများတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ - ၄၉-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ထုတ် `ဘဝသစ်နေ့စဉ်´တွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခြင်း သိန်းဖေမြင့်မှတစ်ဆင့် ဗြိတိသျှဘားမားရှိ ရွှေဒုံးဘီအောင်၏ တပည့်အဖြစ် ရုပ်ရှင်ပညာ သင်သည်။
ပထမဆုံး ဇာတ်ရံပါရမှာ ၁၉၅၂ ခုတွင် ဦးချစ်ခင်ရိုက်သည့် ချစ်ရေးမလွယ် ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။
၁၉၅၇ ခုတွင် ဦးချစ်စိန် ရိုက်သည့် ဗိုလ်မြဒင် ကားမှစ၍ ခေါင်းဆောင်မင်းသား ဖြစ်လာသည်။
၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မြဒင် ဇာတ်ကား၊ ၁၉၅၉ မှာ ကကြီးရေက ဇာတ်ကား၊ ၁၉၈၃-ခုနှစ်တွင် တတိယအရွယ်၏ ဒုတိယဝေဒနာ ဇာတ်ကားများနှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ထူးချွန်ဆု အကယ်ဒမီရရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် ပီကင်းတွင်ကျင်းပသော အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက်သို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆-ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ပညာရှင်များ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တရုပ်ပြည်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀-ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ပညာရှင်များ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်၊ ဘေကျင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြန်သည်။
၁၉၆၇-ခုနှစ်မှစပြီး အမြင့်သဘင်နှင့် ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံးအဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၅၃-ခုနှစ်တွင် တရုတ်-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေး အဖွဲ့ကောင်စီဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပါဝင်သော ဇာတ်ကားများ ခေါင်းစဉ်ရုံတင်နှစ်ဒါရိုက်တာထုတ်ဝေသူမှတ်ချက်ချစ်ရေးမလွယ်၁၉၅၂ဦးချစ်ခင်သည်ဆောင်းဟေမာန်ဦးသုခမာလာရီရွှေဒုံးဘီအောင်ပွဲခါညောင်ရေရွှေဒုံးဘီအောင်ဒေါက်တာ အောင်ကျော်ဦးရွှေဒုံးဘီအောင်ဖူးစာနှစ်ခိုင်ဦးလှဦးဖြေလျှော့ခွေဦးချစ်ခင်ဘုနဲ့ ဘောက်နေဒွန်းကန်တော်မိတ် ရုပ်ရှင်ဗိုလ်မြဒင်၁၉၅၇ဦးချစ်စိန်ဘီဘီဘီ ဖလင်ကကြီးရေ က၁၉၅၉သာဓု ‌ေမာင့်မူပိုင်ရှင်၁၉၆၄‌ေအာင်ဝင်းဖဆကလပ်၁၉၆၆သာဓုချစ်တော့ ချစ်တယ်မျိုးအောင်ဗိုလ်အောင်နိုင်ကျော်သန်းတတိယအရွယ်၏ ဒုတိယဝေဒနာ၁၉၈၃ အသံဇာတ်လမ်းများ ခေါင်းစဉ်ထုတ်ဝေနှစ်ဇာတ်ညွှန်းထုတ်ဝေသူမှတ်ချက်ကကြီးရေ ကနဂါးနိုင်မင်းသားပုဏ္ဏားဘကွန်းဝရမ်းပြေး ဘခက်မဟာဇောတိကသူဌေးဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့် ပိတုန်းသုံးကောင်ထောင်မင်းသား ဖိုးထော်နှင့် ယမင်းရုပ်ဂျင်ပေါ်က ထုံးအတ္တအကျဉ်းသားဂျမ်းမပြောပြန်ရင်လည်း အောင်မင်း လွန်ရာကျမယ်ဟင်္သာလည်းငှက် ကျီးလည်းငှက်မုဆိုးနဲ့ ကျားအဗ္ဗပါလီဘုံ ရှင်းတမ်းစိတ်သမားတော်ကြီး မဟာဇီဝကရွှေနဲ့ကပ်တော့ ရွှေမင်းသား နိုင်ငံရေး ရှစ်လေးလုံးပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံကြီး ဖြစ်ပွားသည့်အခါ အနုပညာရှင်များနှင့်အတူ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား အနီးကပ် ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
သူသည် နိုင်ငံရေးဝါဒအရ ကွန်မြူနစ်အတွေးအခေါ်ရှိသူတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
ရရှိခဲ့သော ဆုတံဆိပ်များ ထွန်းဝေသည် အကယ်ဒမီ(၃)ကြိမ်ရသော ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဖြစ်သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မြဒင်ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံးအမျိုးသားသရုပ်ဆောင်ဆု၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကကြီးရေက ဇာတ်ကားဖြင့်လည်းကောင်း ၁၉၈၃ တွင် တတိယအရွယ်၏ ဒုတိယဝေဒနာ ဇာတ်ကားဖြင့်လည်းကောင်း ဇာတ်ပို့ဆု အကယ်ဒမီများ ရရှိခဲ့သည်။
မိသားစု ဦးထွန်းဝေသည် ပထမ ဒေါ်စောနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဇနီး ဒေါ်စော ကွယ်လွန်သွားသောအခါ၊ ဇနီး၏ တူမဖြစ်သူ ဒေါ်ထွေးထွေးနှင့် ထပ်မံ လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ သား (၂) ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း ရန်ကုန်မြို့ ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ ပြည်သာယာ၊ သီရိဇေယျာလမ်း၊ နေအိမ်တွင် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့ နံနက် ၁နာရီ ၂၅ မိနစ်၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ထွေးထွေးနှင့် သားသမီး၊ မြေးများ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ဒဂုန်နတ်ရှင် (၁၂၆ဝ – ၁၃၅ဝ) သည် မြန်မာလူမျိုး စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၁ ရက် (၁၈၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်) တွင် ဆရာကြီး ဒဂုန်နတ်ရှင်ကို မန္တလေးမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးရှိန်း၊ ဒေါ်ခင်အိုကြီးတို့ဖြစ်သည်။
ဆရာကြီး၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးမောင်မောင်ကြီး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ဆရာကြီးသည် သုံးနှစ်သား အရွယ်ကပင် မြန်မာစာပေ စတင် သင်ကြားပြီး ရှင်သာမဏေဝတ်ဖြင့် သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ် စသည့် လောကုတ္တရာ စာပေများကို ဆည်းပူးသည်။
ထို့နောက် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာ သင်ကြားသည်။
ဆရာကြီးသည် ငယ်စဉ်ကပင် စာပေ ဝါသနာ ပါခဲ့ပြီး မြန်မာစာပေ၊ အင်္ဂလိပ် စာပေများကို ဖတ်ရှု လေ့လာခဲ့သည်။
အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်က ဉာဏ်ကျယ် အုန်းဖေ ခေါ် ဝတ္ထုတပုဒ် စမ်းသပ် ရေးသားခဲ့ဖူးသည်။
ဂီတကိုလည်း လေ့လာ လိုက်စားခဲ့သည်။
ပျဉ်းမနားတွင် နေထိုင်စဉ် လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး၊ ကန်ဦးဆရာတော်၊ ဟံသာဝတီ ဦးနတ်သား၊ ဝံသရက္ခိ ပိဋကတ်တိုက် ဆရာလှ စသော ပညာရှိများထံ ဆည်းကပ်ပြီး မြန်မာစာပေ၊ ပါဠိ စာပေများ လေ့လာ လိုက်စားခွင့် ရခဲ့သည်။
ပျဉ်းမနား၌ပင် သီတင်းသုံးလျက် ရှိသော ပုခန်း ဆရာတော်နှင့် လယ်တီ ဆရာတော်တို့ထံ ဆည်းကပ်ပြီး လောကုတ္တရာ ဆိုင်ရာ ခဲရာခဲဆစ် ပြဿနာများကို မေးမြန်း လေ့လာ ဆည်းပူးခွင့် ရခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် မြန်မာစာပေ နှံ့စပ်သော ကန်ဦးကျောင်း ဆရာတော်၏ ကျေးဇူးကြောင့် မြန်မာ စာပေ အခြေခံ ကောင်းကောင်း ရခဲ့သည်။
အလုပ်အကိုင် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းမှ ထွက်ပြီးနောက် ကြေးနန်း အင်ဂျင်နီယာ ဌာန မင်းကြီးရုံးတွင် အမှုထမ်းသည်။
မကြာမီ အလုပ်ထွက်၍ ပညာ ဆက်လက် သင်ကြားရင်း မော်ဒန် ဘားမားတိုင်း သတင်းစာတွင် လက်ထောက် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
တက္ကသိုလ် သပိတ်မှောက်ပြီးချိန်တွင် ပျဉ်းမနားမြို့၌ နေရှင်နယ် ကျောင်းအုပ် ဆရာကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
စာပေရေးသားပြုစုခြင်း မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း "ပျဉ်းမနား ဦးမောင်မောင်ကြီး"၊ "မန်းကြည်" ကလောင် အမည်များဖြင့် ကဗျာများ၊ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသည်။
ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်းသို့ ကဗျာများ ရေးသား ပေးပို့ရာ မဂ္ဂဇင်း မန်နေဂျာက "ဒဂုန်နတ်ရှင်" ဟူ၍ ကလောင်အမည် မှည့်ပေးရာမှ ထိုအမည်ကို လက်ခံ သုံးစွဲသည်။
ရန်ကုန် မြန်မာအဆွေ ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီက ရိုက်သော ဇာတ်ကားများအတွက် သီချင်းများကို ပျဉ်းမနားမှ ရေးသားပေးပို့ရာ ကုမ္ပဏီက နှစ်သက်သည့်အတွက် ရန်ကုန်သို့ ခေါ်သဖြင့် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်သည်။
မြန်မာအဆွေ အတွက်လည်း ရုပ်ရှင် ဇာတ်ညွှန်းများ ရေးရသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ ရုပ်ရှင် ရိုက်ရာတွင် လိုက်ပါ သွားခဲ့ဖူးသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်းတိုက်မှ နုတ်ထွက်သည်။
ထို့နောက် ဗဟိုသိပ္ပံ မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ တက္ကသိုလ် သိပ္ပံ မဂ္ဂဇင်း၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း၊ ဆယ်သန်း ဂျာနယ်တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် လည်းကောင်း၊ မောရိယ နေ့စဉ် သတင်းစာ၊ ရန်ကုန် နေ့စဉ် သတင်းစာနှင့် စတူးဒင့်ဝေါ အင်္ဂလိပ် သတင်းစာတို့တွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကမ္ဘာ့ ဆက်ဆံရေး အဖွဲ့ကြီး အတွင်းရေးမှူး၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ့ အဖွဲ့၊ ငါးပါးသီလ လုံခြုံရေး အဖွဲ့တို့တွင် ကော်မတီဝင်၊ ကျောင်းသုံးစာအုပ် ကော်မတီဝင် စသည့် တာဝန်များကိုလည်း ဆောင်ရွက်သည်။
ဆရာကြီးသည် စာအုပ်စာတမ်း များစွာ ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။
အိမ်ထောင်ဦး ရှုဖွယ်ကျမ်း ('သူရသတ္တိ' အမည်ဖြင့် ထပ်မံ ဖြည့်စွက်သည်)၊ အချစ်ဂဏ္ဍိ၊ ယောက်ျား၊ ခြင်္သေ့စိတ်၊ လူ့သွေးခေါ် သွေးတိုးကျမ်း၊ ဓာတ်ချုပ်ရောဂါ ကုထုံးကျမ်း၊ ဆရာဝန် ဒိုင်ယာရီ (သုံးတွဲ)၊ သုတကြေးမုံ၊ လောကနိဗ္ဗာန်၊ စိတ်ပညာကျမ်း (ခြောက်တွဲ)၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ကွမ်းဓလေ့၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆင်တန်ဆာ၊ အကြံသစ်၊ အာဇာနည်၊ ပါနောက်၏ ရုပ်ကြီးစင်၊ စာပေဝတ်ဆံ (ရှစ်အုပ်)၊ မြန်မာ့လုပ်ငန်း ဆယ်ပွင့်ပန်း၊ ဒဂုန်နတ်ရှင်၏ ဘဝခရီးစဉ်၊ ရတနာပုံ နိဒါန်း၊ ဘာသာရေး အမွေအနှစ်များ၊ စာပေ အမွေအနှစ်များ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာစာပြု စာဆို ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိဖြင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန် သုတပဒေသာ ဆုကို လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ကိန်းဂဏန်း သင်္ချာ စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၈၃ ခုတွင် အမျိုးသား စာပေဆုကို လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ဆရာကြီးသည် ၁၃၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် (၁၉၈၉ ခု၊ မတ်လ ၁၂ ရက်) နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကျမ်းကိုး ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ကိုမိုဒိုနဂါး() မှာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနှင့် အလေးလံဆုံး ဧရာမ ဖွတ်ကြီးဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကိုမိုဒို၊ ရင်ကာ၊ ဖလောရက်စ် နှင့် ဂီလီမိုတန်း နှင့် ပါဒါကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသော အဆိပ် အလွန်ပြင်းထန်သည့် ဖွတ်ကြီးတစ်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဖွတ်မျိုးရင်း Varanidae တွင်ပါဝင်ပြီး ၎င်း၏ သတ္တဗေဒအမည်မှာ Varanus kamodoensis ဖြစ်သည်။
သက်ရှိဒိုင်နိုဆောဟုတင်စားနိုင်သော ကိုမိုဒိုနဂါးများကို ကိုမိုဒိုကျွန်းပေါ်၌ အများဆုံးတွေ့ရှိနိုင်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အလျားမှာ ၃ မီတာ(၁၀ ပေ)အထိကြီးထွားပြီး ပျမ်းမျှအလျားမှာ ၂.၆ မီတာ(ရှစ်ပေ)ခန့်ရှိသည်။
၎င်းတို့၏ အလေးချိန်မှာ ပေါင် ၂၀၀ ခန့်ရှိသည်။
ကိုမိုဒါနဂါးအမ၏ ခန္ဓာကိုယ်အလျားမှာ များသောအားဖြင့် ရှစ်ပေခန့်ရှိပြီး အလေးချိန်မှာ ပေါင် ၁၅၀ ခန့်ရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ဧရာမခန္ဓာကိုယ် အရွယ်အစားမှာ ၎င်းတို့နေထိုင်ကျက်စားသော ကျွန်းများပေါ်၌ အခြားအသားစား သတ္တဝါကြီးများမရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်ပျက်နှုန်း နှေးကွေးသောကြောင့်လည်းကောင်း ဤသို့ အလွန်ကြီးမားနေခြင်းဖြစ်သည်။
thumb|ကိုမိုဒိုကျွန်းတွင်တွေ့ရှိရသော ကမ္ဘာအကြီးဆုံး ဖွတ်မျိုးနွယ်ဝင် ကိုမိုဒိုနဂါး တစ်ကောင် ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားမှုကြောင့် အဆိုပါဖွတ်ကြီးများသည် ၎င်းတို့ နေထိုင်ကျက်စားသော ကျွန်း၏ ဂေဟစနစ်ကို အဓိကလွှမ်းမိုးကြီးစိုးထားသဖြင့် "ကျွန်းဘုရင်" သတ္တဝါအဖြစ် တင်စားကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတွင် သန်မာသောခြေထောက်၊ ချွန်ထက်သောသွား နှင့် ခြေသည်းများ၊ အရှိန်ပြင်းထန်စွာ တအားလွှဲရိုက်နိုင်သော အမြီးတို့ပါရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့တွင် သန်မာသောမေးရိုးများ ပါရှိပြီး ၎င်းမေးရိုးဖြင့် သားကောင်၏အရိုးအဆစ်များကို ဖျစ်ညှစ်ချိုးခြေပြီး အသားတုံးကြီးများကို ပလုပ်ပလောင်း မျိုချနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ပါးစပ်အတွင်းမှ တဖျပ်ဖျပ် ထုတ်ချည်သွင်းချည်ပြုနေသော အဝါရောင်ရှည်လျားသည့် လျှာနှစ်ခွမှာ ပါးစပ်အတွင်းမှ တစ်ပေခွဲကျော်အထိ ထိုးထွက်နေပြီး အရသာနှင့် အနံ့ခံအင်္ဂါအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
အကယ်၍ လေကြောင်းသင့်ပါက ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ထက်မြက်စူးရှသော အနံ့ခံအာရုံသည် ရှစ်ကီလိုမီတာခွဲ (ငါးမိုင်) ရှိ တိရစ္ဆာန် အသေကောင်၏ အပုပ်နံ့ကိုပင် အနံခံသိရှိနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားမှာ အလွန်ကြီးမားလေးလံသောငြားလည်း ခန္ဓာကိုယ်နှင့် မလိုက်ဖက်အောင် လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးသည် ကြီးမားလေးလံသော ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အမြီးကို မြေပြင်ပေါ်မှ ကြွအောင် မြှောက်ထားပြီး တစ်နာရီလျှင် ၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၅ မိုင်) ကျော်နှုန်းဖြင့် တစ်ဟုန်ထိုး ပြေးလွှားနိုင်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး၏ သန်မာသော ခြေထောက်များမှာ မက်စောက်သော တောင်ကုန်းကမူလေးများပေါ်သို့ တွက်တက်နိုင်ပြီး သုံးပေကျယ်သော မြေတွင်းကို တစ်နာရီမပြည့်ခင် ခြေဖြင့် ယက်၍ တူးနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးသည် အခြားဖွတ်မျိုးနွယ်များကဲ့သို့ပင် ရေကူးအလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
၎င်းသည် ရေထဲတွင် ရေကူးသောအခါ ခြေလေးချောင်းကို ခန္ဓာကိုယ်နံဘေးတွင် ကပ်ထားပြီး အင်အားကြီးမားသော အမြီးဖြင့် ထိန်း၍ ရှေ့သို့ကူးခပ်သွားသည်။
ကိုမိုဒိုအထီးများသည် ရံဖန်ရံခါ ကျွန်းတစ်ကျွန်းမှ ဝေးလံသော အခြားကျွန်းတစ်ကျွန်းဆီသို့ ခရီးရှည် ရေကူးသွားတတ်သည်။
ကိုမိုဒို၏ အမြီးမှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ နှစ်ဆရှည်လျားပြီး အလွန်အားသန်သည်။
၎င်းသည် အမြီးကိုကွေးထားကာ သားကောင်အား အရှိန်ပြင်းထန်စွာ တအားလွှဲရိုက်ပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ လှဲချတတ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ သွားများမှာ လွှသွားသဏ္ဌာန် ချွန်ထက်နေပြီး အသားစားငါးမန်းကြီး၏ သွားများနှင့်ဆင်တူသည်။
၎င်းတို့တွင် ချွန်ထက်သောသွား ၆၁ ချောင်းခန့် ပါရှိပြီး ကျိုးသွားသောသွားများနေရာတွင် သွားအစားပြန်ပေါက်လေ့ရှိသည်။
၎င်းတို့၏ သွားများပေါက်နေပုံမှာ သားကောင်၏ အသားတစ်များကို ကိုက်ဖြတ်ရန် အကောင်းဆုံးအနေအထားဖြစ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး၏ သွားရည်ထဲတွင် ဘက်တီးရီးယားပိုး အမျိုးအစား ၅၂ မျိုးခန့် ပါရှိသောကြောင့် အလွန်အမင်း အဆိပ်ပြင်းသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ကိုမိုဒိုနဂါး၏ အကိုက်ခံရသော ကျွဲ၊ သမင် သို့မဟုတ် တောဝတ်တို့မှာ ၇၂ နာရီထက်ပို၍ အသက်ရှင်နိုင်ခြင်းမရှိချေ။
ကိုမိုဒိုနဂါးများ၏ သဘာဝနေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာဒေသများမှာ ပူပြင်းခြောက်သွေ့ပြီး မီးတောင်ပေါများသည့် ကျွန်းများပေါ်တွင် နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော တောင်စောင်းများအကြားဖြစ်သည်။
ထိုအရပ်ဒေသတွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးနီးပါး ရေအနည်ငယ်မျှသာ ရရှိနိုင်သည်။
ကိုမိုဒိုကျွန်းပေါ်ရှိ ပျမ်းမျှနှစ်စဉ်အပူချိန်မှာ ၈၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ဖြစ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများကို ခြောက်သွေ့သော သစ်တောများအတွင်း၌ အကောင်ရေအမြောက်အမြားတွေ့ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လေယာဉ်ပျက်ကျသွားသော လေယာဉ်မှူးတစ်ဦးသည် ကိုမိုဒိုကျွန်းပေါ်သို့ ရေကူးပြီးအမှတ်မထင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။
၎င်းသည် ကိုမိုဒိုနဂါးများအား ပထမဦးဆုံးတွေ့မြင်ခဲ့ရပြီးနောက် တစ်ဆင့် ပြန်လည် ဖောက်သည်ချခဲ့ရာ အပြင်လူများအနေဖြင့် ကိုမိုဒိုနဂါးများအကြောင်း စတင်သိရှိခဲ့ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် မျိုးပွားရာသီအတွင်းမှတစ်ပါး ကျန်အချိန်များတွင် အများသောအားဖြင့် တစ်ကောင်တည်းသာ အထီးကျန်နေလေ့ရှိသော သတ္တဝါဖြစ်သည်။
ကိုမိုဒိုအထီးများသည် ၎င်းတို့၏ ပိုင်နက်နယ်မြေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ကာကွယ်လေ့ရှိပြီး တစ်နေ့လျှင် ၂ ကီလိုမီတာ ( ၁ မိုင်) ကျော်အထိ ကင်းလှည့်လေ့ရှိသည်။
ပိုင်နက်နယ်မြေ အကျယ်အဝန်းမှာ ကိုမိုဒိုနဂါး၏ အရွယ်အစားပေါ်မူတည်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် အစာရှာဖွေစားသောက်သောအခါ ပိုင်နက်ကို ကျော်လွန်၍ အစာရှာဖွေတတ်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးများသည် အခြားကိုမိုဒိုနဂါး အထီးများနှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ သားကောင်ကို အမဲလိုက် ဖမ်းဆီးနိုင်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် အစားအစာအတွက် သားကောင်ကို အမဲလိုက်ရှာဖွေဖမ်းဆီးနေစဉ်အတောအတွင်း အခြားကိုမိုဒိုနဂါးများကို ၎င်း၏ပိုင်နက်နယ်မြေအား ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုထားသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးမှာ အသားစားသတ္တဝါဖြစ်ပြီး ဇာတ်တူသားစားသော သတ္တဝါလည်းဖြစ်သည်။
၎င်းသည် အာသာဆန္ဒကြီးမားပြီး အစားအစာကို အငမ်းမရ စားသောက်တတ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးသည် များသောအားဖြင့် တိရစ္ဆာန်အသေကောင်များကိုသာ စားလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ၊ ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သမင်ပေါက်လေးများ၊ တောဝက်နီးပါးကြီးမားသော သားကောင်များ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကျွဲကြီးများကိုပင် အမဲလိုက်ဖမ်းဆီးစားသောက်တတ်သည်။
၎င်းတို့သည် အရွယ်ရောက်ဧရာမကျွဲကြီးကိုပင် မြေပေါ်သို့ ဗုန်းဗုန်းလဲအောင် အမြီးဖြင့် အရှိန်ပြင်းထန်စွာ လွှဲရိုက်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
၎င်းတို့သည် နိုင်လိုမင်းထက်ပြုနိုင်သော ကိုမိုဒိုသားပေါက်ကလေးများ၊ လူသားကလေးငယ်များနှင့် ဒဏ်ရာရထားသောလူများအပါအဝင် မည်သည့် သတ္တဝါကိုမဆို စားသောက်သော ဥဿုံအစုံစားသတ္တဝါ ဖြစ်သည်။
မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကြုံဖူးသူတစ်ဦးက ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၁၀၀ ခန့်ရှိသော ကိုမိုဒိုနဂါးသည် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၉၀ ခန့်ရှိသော တောဝက်တစ်ကောင်ကို မိနစ် ၂၀ အတွင်း တက်တက်ပြောင်အောင် စားသောက်ပစ်ကြောင်း ပြောပြခဲ့သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မိကျောင်းကဲ့သို့ အလွန်ကြီးမားသောကြောင့် ၎င်းတို့ကို ကုန်းမိကျောင်းဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးကို အင်ဒိုနီးရှားဘာသာဖြင့် 'ဘွာယာဒါရတ်' ဟုခေါ်သည်။
'ဘွာယာ'မှာ အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားဖြင့် မိကျောင်းဟု အနက်အဓိပ္ပာယ်ရပြီး 'ဒါရတ်' မှာ ကုန်းမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အရွယ်ရောက် ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ကြီးများမှာ ကိုးရိုးကားရားနှင့် လှုပ်ရှားမှု့နှေးကွေးသော်လည်း အခွင့်အရေးပေါ်လာပါက သားကောင်ကို အလျင်အမြန် ဖမ်းဆီးတတ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး အစာရှာဖွေသောအခါ ၎င်း၏ လျှာနှစ်ခွကို ပါးစပ်အတွင်းမှ တဖျပ်ဖျပ် ထုတ်ချည်သွင်းချည် ပြုလုပ်ပြီး မြေကြီးပေါ်မှ သားကောင်တိရစ္ဆာန်၏ အနံ့ကို ၎င်း၏ ပါးစပ်ပေါက်အတွင်းရှိ နံ့နှင့်အရသာခံ အာရုံအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းထဲသို့ ထိုးသွင်းပြီး အနံ့ခံ ရှာဖွေလေ့ရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် သားကောင်ကို အမဲလိုက်ဖမ်းဆီးရာတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
၎င်းတို့သည် အိပ်ပျော်နေသော တောဝက် သို့မဟုတ် သမင်အား တိတ်တဆိတ်ချဉ်းကပ်ပြီး ၎င်းတို့၏ နောက်ခြေထောက်အား ချွန်ထက်သော သွားဖြင့် အမိအရ မလွတ်တမ်း ကိုက်ခဲကာ ဒဏ်ရာရအောင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။
ထို့နောက် သားကောင် သွေးထွက်လွန်ပြီး သေဆုံးသွားသည်အထိ စောင့်ဆိုင်းနေတတ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့ဖမ်းဆီးထားသော သားကောင် အသက်မသေခင်မှာပင် သားကောင်အား အရှင်လတ်လတ် တစ်စစီကိုက်ဖြဲပြီး စားသောက်တတ်သည်။
ကိုမိုဒိနဂါးများသည် သားကောင်ကို တစ်ထိုင်တည်းဖြင့် ၎င်း၏ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်၏ လေးပုံတစ်ပုံကျော်ခန့်ကို လောဘတကြီး စားသောက်တတ်သည်။
၎င်းတို့သည် စားသောက်ထားသော အစားအစာများ အစာကြေစေရန်အတွက် ရက်သတ္တပတ်တစ်ပတ်ခန့် အစာခြေရသည်။
ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် တစ်လ သို့မဟုတ် တစ်လကျော်ခန့် နောက်ထပ်မစားဘဲ နေတတ်သည်။
200px|အင်အားကြီးမားသော အမြီး ကိုမိုဒိနဂါး၏ သန်မာတောင့်တင်းသော လည်ပင်းကြွက်သားများနှင့် လွှသွားသဏ္ဌာန် ချွန်ထက်သော သွားများက ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ကြောက်မက်ဖွယ်သေစေနိုင်သော လက်နက်များဖြစ်သည်။
၎င်းတို့၏ မေးရိုးများမှာ မိကျောင်းနှင့် နှိုင်းစာပါက ၎င်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားနှင့် မမျှအောင် အလွန်သန်မာလှသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် များသောအားဖြင့် တစ်ကောင်းတည်း အထီးကျန်သီးသန့်နေထိုင်ကျက်စားလေ့ ရှိသော်လည်း တိရစ္ဆာန်အသေကောင်၏ အသားကို စားသောက်ရန်အတွက်သာ အခြားအကောင်များနှင့်အတူ တစုတစည်းစုဝေးပြီး အလုအယက် ဝိုင်းအုံစာသောက်တတ်ကြသည်။
ထိုသို့ အလုအယက်စာသောက်ကြရင်း တိရစ္ဆာန်အသေကောင်၏ အကြီးမားဆုံးအသားတစ်ကို စာသောက်နိုင်ရန်အတွက် စားမာန်ခုတ်ပြီး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် တိုက်ခိုင်သတ်ပုတ်လေ့ရှိကြသည်။