kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စနစ်၏ အားနည်းချက်ကို ဖြစ်ပွားစေသောအကြောင်းအရင်းမှာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာပစ္စည်းများ၏ချို့ယွင်းချက်၊ ဆော့ဖ်ဝဲများ၏ချို့ယွင်းချက် တို့ကအများစုဖြစ်သော်လည်း၊ ဖော်ပြပါချို့ယွင်းချက်များသာ အားနည်းချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်မဟုတ်ပဲ၊ အခြားသော အကြောင်းအရင်များလည်းရှိ တတ်သည်။
စစ္စတမ်ကို စတင်ရေးသားသည့်အချိန်တွင် ရေးသားသူက မျှော်လင့်မထားသော အသုံးပြုပုံကိုအသုံးပြုလာခြင်း၊ စနစ် ဒီဇိုင်းရေးသားသည့် အဆင့်တွင် မေ့ကျန်ခဲ့ခြင်း အစရှိသည့် ထိုစဉ်က အားနည်းချက်ဟု မမြင်ခဲ့သော အကြောင်းအရာများက နောက်ပိုင်းတွင် အားနည်းချက်များအဖြစ် ထွက်ပါလာကြသည်က များပေသည်။
အများဆုံး အားနည်းချက်များမှာ ဆော့ဖ်ဝဲ၏ အမှားများနှင့် အသုံးပြုပုံ၏ချို့ယွင်းချက်များကြောင့်ဖြစ်ပေါ်သည်က များပေသည်။
အားနည်းချက်များကို တွေ့ရှိသည့်အခါတွင် နည်းပညာရှင်များက အမှားပြင်ပရိုဂရမ်များကို ရေးသားကြသည်ကများသည်။
အထက်ပါ စစ္စတမ်အားနည်းချက်များ ပေါ်ပေါက်လာပါက ပြုပြင်ထားသည့် ပရိုဂရမ်များကိုအသုံးပြုခြင်းက စစ္စတမ် လုံခြုံရေးကို ထိမ်းသိမ်းရာတွင် အရေးပါသောအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အချက်အလက်လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အားနည်းချက်ကိုဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်မှာ စစ္စတမ်ပေါ်ရှိ ပြဿနာများသာမက၊ လျှို့ဝှက်အချက်အလက်များကို ထိမ်းသိမ်းထားသော လုံခြုံရေး ဖွဲ့စည်းပုံ၏ အားနည်းချက်ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။
ဤကဲ့သို့ စစ္စတမ်ကြောင့်မဟုတ်ပဲ လူဖွဲ့စည်းပုံ၏ အားနည်းချက်ကြောင့်ဖြစ်ပွားသော အားနည်းချက်ကို ဖွဲ့စည်းပုံ၏အားနည်းချက်ဟု ခွဲခြားအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
အက်စ်တက်တိုင်း (Astatine) (ဓာတုသင်္ကေတ- At)သည် အလွန်ပြင်းထန်သော ရေဒီယိုသတ္တိကြွဒြပ်စင်တခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် လေးလံသော halogen အုပ်စုထဲတွင်ပါဝင်သည်။
၎င်း၏ ဒြပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများသည် iodine ဒြပ်စင်နှင့် ဆင်တူနိုင်သည်ဟု လက်ခံထားကြသည်။
၎င်းဒြပ်စင်၏ အားလုံးသော isotopes များ၏ သက်တမ်းဝက်သည် ကာလတိုတောင်းသောကြောင့် အနည်းသာ သုတေသနပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
၎င်းဒြပ်စင်အကြောင်း သိရှိရသော အချက်အားလုံးသည် ခန့်မှန်းထားချက်များသာ ဖြစ်ပြီး ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (periodic table) ၌ ၎င်း၏တည်နေရာကို iodine ဒြပ်စင်၏အောက်၌ ထားရှိသည်။
၎င်းဒြပ်စင်အား ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာလေ့လာမှုများပြုလုပ်ရာတွင် အလွန်အားပျော့သော ပျော်ရည်အသွင်ပြုလုပ်၍ လေ့လာနိုင်သည်။
thumbnail|အက်စတက်တိုင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ ဆယ်ဂရေး အသုံးပြုခြင်း ၎င်းဒြပ်စင်ကို နျူကလီးယားစက်ရုံများနှင့် သုတေသနပြုလုပ်ရာ ဓာတ်ခွဲခန်းများ ပြင်ပ၌ မတွေ့ရှိနိုင်ပါ။
သဘာဝတွင်တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ ကမ္ဘာပေါ်၌ ယနေ့ထိ အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်အား ထုတ်လုပ်မှု ပမာဏသည် ၁ မိုက်ခရိုဂရမ် (1 microgram=one millionth of gram) ခန့်သာရှိပြီး ထိုပမာဏအားလုံးသည် ထုတ်လုပ်ပြီးအချိန်အနည်းငယ်အတွင်း ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်များအရ သိရှိရသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ အချိန်အနည်းငယ်တိုင်းတွင် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော Astatine ဒြပ်စင်၏ စုစုပေါင်း ပမာဏသည် ၃၀ ဂရမ် အောက်နည်းပါးပြီး၊ ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်းမှ ထုတ်နိုင်သော ပမာဏသည် မိုက်ခရိုဂရမ်အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သည်။
ထိုပမာဏ နှစ်ခုလုံးသည်အလွန်တိုသော Astatine ဒြပ်စင်၏ သက်တမ်းဝက် (half-life) ကြောင့်လျင်မြန်စွာ ပြိုကွဲပျက်စီးသွားသည်။
ထို့ကြောင့် ၎င်းဒြပ်စင်မှ လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ။
Astatine ဒြပ်စင်အား အနည်းငယ်သောနယူကလီယာသုတေသနလုပ်ငန်းများအတွက် ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် လေ့လာမှုများပြုလုပ်ရာ၌ ၎င်း၏ မြင့်မားသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ရောင်စဉ်ဖြာထွက်ခြင်းကြောင့် လိုအပ်သော အထူးခေတ်မှီစက်ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ ကိုင်တွယ်ရေးနည်းပညာများနှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးမှသာ လေ့လာမှုများပြုလုပ်သင့်သည်။
အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်သည် halogen(ဟေလိုဂျင်) တမျိုးဖြစ်ပြီး စားသောက်မိပါက iodine ကဲ့သို့ လည်ချောင်းအတွင်းတွင် စုပုံနိုင်သည်။
ဓာတုဗေဒ ရှူထောင့်မှ ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုအရ ၎င်းကို iodine အဖြစ်သို့ တုပပြုလုပ်၍ အသုံးပြုလျင် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့သတ်ရောက်မှုများ အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်သည် သက်ရှိများ ရှင်သန်ရာ ဝန်းကျင်တွင် တစ်စုံတစ်ရာအရေးပါသော ပမာဏ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် သာမန်အခြေအနေတွင် ဆိုးကျိုးဖြစ်နိုင်ရန် အကြောင်းမရှိပါ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ ကဏ္ဍ:ဟေလိုဂျင်များ ကဏ္ဍ:တပိုင်းသတ္တုများ။
အိုင်အိုဒင်း (Iodine ) ဆိုသည်မှာ သတ္တုမဟုတ်သော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
အနက်နှင့် ခရမ်းရောင် ပေါင်းစပ်ထားသည့် အရောင် ရှိပြီး အစိုင်အခဲဒြပ်စင် ဖြစ်သည်။
အိုင်အိုဒင်းသည် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ် အများဆုံးနှင့် ဓာတ်ပြုရာတွင် တုံ့ပြန်မှု အနည်းဆုံးသော ဟေလိုဂျင် အမျိုးအစားဖြစ်သော်လည်း အခြားဒြပ်စင်များနှင့်အတူ ပေါင်းစပ်ပြီး ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
၎င်းကို အပူပေးခြင်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခရမ်းရောင်အငွေ့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အိုင်အိုဒင်းသည် အချို့သော ပျော်ရည်များတွင် ပျော်ဝင်သည်။
ဥပမာ- ကာဗွန်တက်ထရာကလိုရိုက်ဒ် (CCl4) ထဲတွင်ပျော်ဝင်ပြီး၊ ရေထဲတွင်မူ အနည်းငယ် မျှသာပျော်ဝင်နိုင်သည်။
အငွေ့အခြေအနေတွင် အိုင်အိုဒင်း(Iodine) သည် ၎င်း၏အပြာရောင်ကို ပြသသည်။
အသုံးပြုခြင်း အိုင်အိုဒင်းအား ဆေးဝါးဆိုင်ရာကုသမှုများတွင် ရောဂါပိုးသတ်ဆေးများဖြစ်သော tincture နှင့် iodioform ကဲ့သို့ အသုံးပြုသည်။
ဆေးဝါးများထုပ်လုပ်ခြင်း၊ အချို့သောပုံနှိပ်မှင်များနှင့် ဆိုးဆေးများထုပ်လုပ်ခြင်း တို့တွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
silver iodine ကို ဓာတ်ပုံလုပ်ငန်းဆိုင်ရာများတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။
အိမ်သုံးဆားများတွင်လည်း အိုင်အိုဒင်းကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကြပြီး တိရစ္ဆာန် အစားအစာများတွင်လည်း ဖြည့်စွက်အသုံးပြုကြသည်။
အိုင်အိုဒင်းကို ရေဆူဆေးပြားများနှင့် ဆားပြားတို့တွင်လည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
iodine မှ iodide အဖြစ်သို့လည်း ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။
သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ အိုင်အိုဒင်း(Iodine )အား ဆားအမျိုးအစားထဲတွင် ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် အသုံးပြုထားသည်။
ပေါင်မုန့်၊ ပင်လယ်ငါး နှင့် သမုဒ္ဒရာ ပေါ်တွင် နေစွမ်းအင်ဖြင့် ပြုလုပ်သည့် လူလုပ်သစ်ပင် (oceanic plants) တို့တွင်လည်း တွေ့ရသည်။
သမုဒ္ဒရာထဲနှင့် အချို့ ပင်လယ်ငါးများတွင် သဘာဝအားဖြင့် ပါဝင်နေပြီး ရေမှော်ပင်များတွင်မူ အိုင်အိုဒင်း၏ တစ်ရှူးများကို သိုလှောင်ထားခြင်းကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
အိုင်အိုဒင်းအား လေထဲ၊ ရေထဲနှင့် ကမ္ဘာ့အပေါ်ယံမြေဆီလွှာ ထဲတွင်တွေ့ရှိနိုင်သည်။
သဘာဝအိုင်အိုဒင်း၏ အဓိကပါဝင်မှုသည် သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ဖြစ်သည်။
ရေသတ္တဝါ များမှထုတ်လွှတ်လိုက်သော iodide (သို့) ပင်လယ်ရေမှော်များထဲမှ iodide၊ hydrocloric acid နှင့်methyl iodide တို့သည် နှစ်စဉ် ၄၀၀ တန်ခန့် ရှိသည်။
၎င်းသမုဒ္ဒရာထဲမှ အိုင်အိုဒင်းများသည် အနယ်ကျခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် ဇီဝဖြစ်စဉ် (biocycle) လည်ပတ်ခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
alutarite ကဲ့သို့သောအိုင်အိုဒင်းပါဝင်သည့် တွင်းထွက်ပစ္စည်း များအား ချီလီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရပြီး iodargyte အား ကိုလာရာဒို၊ နီဗာဒါ နှင့် မက္ကစီကို နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ကမ္ဘာ့တနှံ့တလျားရှိ စက်မှု့လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အိုင်အိုဒင်း ထုတ်လုပ်ခြင်း သည် တနှစ်လျှင် 13.000 တန် ထွက်ရှိပြီး အဓိကထုတ်လုပ်သောနိုင်ငံများသည် ချီလီနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံများဖြစ်သည်။
ရုရှားနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ များတွင် ပမာဏအနည်းငယ်သာထုတ်လုပ်သည်။
အိုင်အိုဒင် ပုံဆောင်ခဲ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ဆေးဝါးအမျိုးမျိုးနှင့် အရေပြားသန့်စင်ရေး ဆေးဝါးများတွင် အိုင်အိုဒင်း ကိုအသုံးပြုသည်။
အိုင်အိုဒင်းသည် သိုင်းရွိုက်ဟိုမုန်းဓာတ် (thyroid hormones) ကိုတိုးပွားစေသည်။
ထိုသိုင်းရွိုက်ဟိုမုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွားမှု၊ အာရုံကြောအဖွဲ့အစည်းနှင့် အစာခြေဖျက်မှုတို့အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။
အိုင်အိုဒင်းချို့တဲ့လျှင် လည်မြိုသည် လျှောကျလာပြီး ဖူးရောင်လာသည်။
တနည်းအားဖြင့် လည်ပင်းကြီးရောဂါဟုခေါ်သည်။
အိုင်အိုဒင်းသည် လူကို အကျိုးပြုနိုင်သော်လည်း အမြောက်အမြား စားသုံးပါက ပုံမှန်နှလုံးခုန်နှုန်းကို ထိခိုက်ခြင်း နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာအလေးချိန် လျော့ကျခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။
ဒြပ်စင်ဆိုင်ရာ အိုင်အိုဒင်း (I2) သည် အဆိပ်ဖြစ်စေသည်။
ထိုအိုင်အိုဒင်း၏ အငွေ့သည် မျက်လုံးနှင့် အဆုတ်ကို ဒုက္ခပေးနိုင်သည်။
အိုင်အိုဒင်းနှင့် အလုပ်လုပ်နေစဉ် လေထုထဲတွင် အများဆုံး သတ်မှတ်ထားသော အိုင်အိုဒင်း၏ အချိုးအစားမှာ 1 mg m-3 ဖြစ်သည်။
ထိုထက်အိုင်အိုဒင်း ပိုများလာမည် ဆိုပါက အိုင်အိုဒင်း အားလုံးသည် အဆိပ်ဖြစ်လာသည်။
အိုင်ဆိုတုပ် 131I သည် ရေဒီယို နျူးကလိုက် (radionuclides) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နျူးကလီးယားလက်နက် စမ်းသပ်ခြင်းတွင်ပါဝင်သည်။
ထိုစမ်းသပ်ချက်အား 1945 ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မှစတင်ခဲ့ပြီး 1980 တွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ စမ်းသပ်ချက်နှင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
131I သည် ကင်ဆာ ရောဂါကို တိုးပွားစေပြီး သိုင်းရွိုက် ဟိုမုန်းလျော့နည်းမှု ကြောင့် လည်ချောင်းရောဂါဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
အိုင်အိုဒင်း၏ပတ်ဝန်ကျင်ဆိုင်ရာအကျိုးသက်ရောက်မှု left|အိုင်အိုဒင်းထွက်မှုများ-၂၀၀၅ အိုင်အိုဒင်းသည်လေထဲတွင် ရေငွေ့များနှင့် ပေါင်းစပ်ဓာတ်ပြုပြီး ရုတ်တရက် ရေ(သို့) မြေဆီများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
မြေထဲတွင် အိုင်အိုဒင်းသည် သက်ရှိပစ္စည်းများဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ တူညီသောနေရာ၌ ကြွင်းကျန်ရစ်သည်။
အပင်များသည် ထိုအိုင်အိုဒင်းပါဝင်သော မြေဆီဖြင့် ကြီးပြင်းလာပြီး ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်နှင့် အခြား သော တိရစ္ဆာန်များသည် ထိုအပင်အား စားသုံးခြင်းဖြင့် အိုင်အိုဒင်းဓာတ်ကိုရရှိသည်။
ရေမျက်နှာပြင်မှ အိုင်အိုဒင်းသည် ရေငွေ့ပြန်၍ တဖန်လေထုထဲသို့ တိုးဝင်လာသည်။
လူတို့သည် စွမ်းအင်များအတွက် ကျောက်မီးသွေးနှင့် လောင်စာများကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်းအားဖြင့်လည်း အိုင်အိုဒင်းအား လေထုထဲသို့ ထည့်သွင်းပေးသည်။
သို့သော် လူသားများကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော အိုင်အိုဒင်းသည် သမုဒ္ဒရာမှ ထုတ်လွှတ်လိုက်သော ရေငွေ့အိုင်အိုဒင်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အနည်းငယ်မျှသာရှိသည်။
အိုင်အိုဒင်းသည် ရေဒီယို သတ္တိကြွ နိုင်သည်။
အိုင်အိုဒင်း၏ ရေဒီယို သတ္တိကြွနိုင်သော အိုင်ဆိုတုပ်များ သည် သဘာဝအားဖြင့် ဓာတုဓာတ်ပြုနေစဉ်အတွင်း လေထုထဲတွင် ဖြစ်ပေါ်သည်။
အများစုသည် အလွန် တိုတောင်းသောသက်တမ်းဝက် ရှိသောကြောင့် တည်ငြိမ်သော အိုင်အိုဒင်း ဒြပ်ပေါင်းအဖြစ်သို့ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်သည်။
သို့သော်လည်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွ အိုင်ဆိုတုပ် တစ်ခုသည် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာသော သက်တမ်းဝက် ရှိပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြင်းထန်စွာ အန္တရာယ်ပေးနိုင်သည်။
နျူးကလီးယားစက်ရုံမှ ယူရေနီယမ် (U) နှင့် ပလူတိုနီယမ် (Pu) တို့ကို အသုံးပြုသော ဖြစ်စဉ်များတွင် အိုင်အိုဒင်း၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ အိုင်ဆိုတုပ် များဖြစ်ပေါ်လာပါက လေထဲသို့သာ ရောက်သွားပေမည်။
ဘရိုမင်း (Bromine) (ဓာတုသင်္ကေတ-Br)သည် သာမန်အပူချိန်တွင် နီညိုရောင်အရည်ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် အသက်ရှူကျပ်စေသည့် နှစ်လိုဖွယ်မကောင်းသော အနံ့ရှိသည်။
Bromine သည် သတ္တုမဟုတ်သော ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး စံအပူချိန်နှင့် စံဖိအား တွင် အငွေ့ပျံပြီး၊ အနီရောင်အငွေ့အဖြစ် သို့ပြောင်းလဲပြီး chlorine ကဲ့သို့ စူးရှမွန်းကျပ်သော အနံ့ ထွက်လာသည်။
Bromine သည် chlorine နှင့် fluorine တို့ထက် တက်ကြွမှုအားနဲသော်လည်း၊ iodine ထက် တက်ကြွမှုအားကောင်းကာ၊ အခြားသော halogens များနှင့် ဆင်တူသည်။
၎င်းသည် organic ပျော်ရည် များနှင့် ရေထဲတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သည်။
အသုံးပြုခြင်း ဘရိုင်မင်း (Bromine) ကို စက်ရုံများတွင် organobromo ဒြပ်ပေါင်း ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုကြသည်။
အဓိကအားဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ dibromoethane ခေါ် gasoline ဆိုသောဓာတ်ဆီ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။
အခြားသော organobromines များကို ပိုးမွှားများ နှိမ်နင်းရာတွင်လည်းကောင်း၊ မီးသတ်ကရိယာများတွင် လည်းကောင်း၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာများတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။
ထို့အပြင် ရေသန့်စင်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ဆေးဝါးများတွင်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံလုပ်ငန်းတွင် လည်းကောင်း ဟင်းသီးဟင်းရွက် များမှ ဆီထုပ်လုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ ဘရိုမင်း (Bromine) သည် သဘာဝဒြပ်စင်တခုဖြစ်ပြီး များစွာသော organic ပစ္စည်းများထဲတွင် တွေ့နိုင်သည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်များစွာမှ စတင်ပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ရှိ organic bromines များကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။
သဘာဝကြောင့် bromine ခဲများ ပျံ့နှံ့ခြင်းမှ bromine ဆားကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ပင်လယ်ရေမှ bromine ဆားများကို ထုပ်ယူနိုင်သည်။
တစ်နှစ်တွင် bromine ဆား ၃၀၀.၀၀၀ တန် အထက် ထုတ်ယူကြပြီး၊ အများဆုံးထုတ်ယူသော နိုင်ငံများမှာ US, Istrael နှင့် UK တို့ဖြစ်သည်။
Anglesey နှင်. Wales ကမ်းခြေများတွင် အများဆုံး ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။
ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှု ဘရိုမင်း (Bromine) အရည်သည် လူတို့၏ အသားမျှင်များကို တဖြည်းဖြည်းစားနိုင်ပြီး၊ အငွေ့သည် မျက်လုံးများနှင့် လည်ချောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။
Bromine ငွေ့သည်လူ၏ အသက်ရှူမှုကို ခက်ခဲစေနိုင်သည်။
လူတို့သည် organic bromine များကို အစားစာများမှ သော်လည်းကောင်း၊ အသက်ရှူနေစဉ် သော်လည်းကောင်း၊ အရေပြားမှတဆင့် စုပ်ယူနိုင်သည်။
Organic bromine များကို sprays အဖြစ်နှင့် ပိုးမွှားများကို သတ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ အခြားကပ်ရောဂါများကို နှိမ်နင်းရာတွင် လည်းကောင်း ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။
ကြီးမားသော တိရစ္ဆာန်များ နှင့် လူတို့အတွက် လည်း များစွာအဆိပ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။
အကြီးမားဆုံးသော ကျန်းမာရေး သက်ရောက်မှု တစ်ခုမှာ bromine ပါဝင်သော organic contaminants များကြောင့် အာရုံကြောစနစ်များနှင့် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်းကို ပျက်စီးစေသည်။
သို့သော် organic bromines များသည် အစာအိမ်၊ ကျောက်ကပ်၊ အဆုပ်၊ သုတ်ရည် တို့ကို ပျက်စီးစေပြီး အစာအိမ်နှင့် အစာချေမှု တို့ကို ထိခိုက် စေသည်။
Ethylene နှင့် bromine ကဲ့သို့သော organic bromine များသည် cancer ရောဂါကိုဖြစ်စေနိုင်သည်။
Inorganic bromines များကို သဘာဝတွင်တွေ့နိုင်ပြီး လူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ရှိနိုင်သည်။
၎င်းတို့သည် အစားအစာနှင့် သောက်သုံးရေတို့မှ တဆင့် ဝင်ရောက်ကာ အာရုံကြော နှင့် လည်ချောင်းကို ပျက်စီးစေသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သတ်ရောက်မှုများ Organic bromines များသည် microorganisms များကို ဖျက်စီးသောကြောင့် ၎င်းတို့အား disinfecting and protecting agents အဖြစ် မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။
စိုက်ပျိုးရေးတွင် ၎င်းတို့အား greenhouse အဖြစ် အသုံးပြုသောအခါ ရေဖြင့် လွယ်ကူစွာသန့်စင်နိုင်သည်။
Organic bromine များသည် နို့တိုက်သတ္တဝါ များကို ပျက်စီးစေပြီး အထူးသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အထူးခြားဆုံးမှာ အာရုံဖျက်စီးခြင်းနှင့် DNA ဖျက်စီးခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုကို ကြီးထွားစေသည်။
Organic bromine တို့သည် စားသောက်များနှင့် အသက်ရှူခြင်းမှတဆင့် အရေပြား အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။
Organic bromine များသည် ဆွေးမြည့်ပျက်စီးရန် အလွန်ခဲယဉ်းပြီး၊ ၎င်းတို့ ပြိုကွဲ ပျက်စီးသော အခါ inorganic bromine များအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြသည်။
၎င်းတို့နှင့် ထိတွေ့မိသောအခါ အာရုံကြောစနစ်များကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
inorganic bromine ဖြစ်ပြီးနောက် ကျွဲနွားသတ္တဝါတို့၏ အစားအစာအဖြစ် အဆုံးသတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော နွား နှင့် ဝက်တို့သည် သေဆုံးကြသည်။
၎င်းသတ္တဝါတို့တွင် symptons ကဲ့သို့သော အသဲရောဂါများ၊ ကြီးထွားမှုနှေးခြင်းများ၊ ခုခံအားကျဆင်းခြင်းများ၊ နို့ထွက်နှုန်း နည်းခြင်းများနှင့် မျိုးပွားမှုမရှိခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား ဘာသာပြန်ဆိုမှု ပရောဂျက်တွင် ပါဝင်သူ ကိုဝေဟင်ထွန်းမှ ဘာသာပြန်ဆိုသည်။
မြူးနစ်မြို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဘာဗေးရီးယားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ဘာဗေးရီးယန်း အဲလ်ပ် တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက် အီဆာမြစ်ကမ်း ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြူးနစ်သည် ဘာလင်မြို့ နှင့် ဟမ်းဘတ်မြို့တို့ ပြီးလျှင် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
မြို့၏ ဧရိယာ အတွင်းတွင် လူဦးရေ ၁.၃၅ သန်းခန့် နေထိုင်ကြသည်။
မြူးနစ်ချ်သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်အတွက် အိမ်ရှင်မြို့ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်အတွက် အိမ်ရှင်အဖြစ် ပဏာမ ရွေးချယ်ထားသော စာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်သည်။
မြူးနစ်မြို့ကို ဂျာမန်ဘာသာအားဖြင့် မျူချင်းဟု ခေါ်ကာ ရဟန်းတို့ဌာနီဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ခရစ် ၇၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က ယင်းဒေသ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တကျောင်းရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရိုးရှိ၏။
မြူးနစ်မြို့သည် နာဇီပါတီနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထင်ရှားနာမည်ရပေသည်။
ခရစ် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မြူးနစ်မြို့တွင် နာဇီပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ဗီယာအဆောင်ပုန်ကန်မှု အရေးအခင်းသည် မြူးနစ်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။
ဟစ်တလာ၏ ပထမဆုံးအကြိမ် အာဏာသိမ်းယူရန် ကြံစည်သော အမှုပင်တည်း။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီတို့ ဆွေးနွေး၍ ချက်ကိုဆလိုဗေးကီးယားကို နာဇီတို့အား ပေးအပ်သော သသောတူညီချက်ကို မြူးနစ်မြို့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးကြ၏။
မြူးနစ်မြို့တွင် ဘာလင်မြို့မှ မိုင် ၃၀၀ ကွာဝေး၍ အနောက်တောင်အရပ် ဘာဘေးရီးယားလွင်ပြင်ရှိ အီဇာမြစ်ကမ်းဘေး၌ တည်ရှိသည်။
အီဇာ၏ကမ်းလေး တလျှောက်တွင် ဥယျာဉ်ပန်းခြံ၊ ချောင်းငယ် မြောင်းငယ် ရေတံခွန်နှင့် အိုင်များရှိသဖြင့် နာဇီပါတီမကြီးစိုးမီအခါကာလက အလွန်သာယာသည် ဟူ၏။
မြူးနစ်မြို့သည် အီတလီနိုင်ငံသို့ ခရီးပေါက်သော ဘရင်နာတောင်ကြားလမ်းနှင့် မိုင် ၁၀၀ မျှပင် မဝေးပေ။
မြူးနစ်မြို့မှ မျှော်မှန်းကြည့်လိုက်ပါက ဆီးနှင်းများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အဲ့လ်ပ်တောင်ထွတ်များကို မြင်နိုင်ပေသည်။
မြူးနစ်မြို့၏ တည်နေရာသည် အချက်အချာကျသောကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းရှိနိုင်ငံများ ဆုံတွေ့ကြရာဒေသ ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
မြူးနစ်မြို့တွင် လှပခမ်းနားသော နန်းတော်များ၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ အစိုးရရုံးများ၊ ကျောင်းများ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် တိုက်တာအဆောက်အဦများစွာ ရှိကြသည်။
ထင်ရှားသော အဆောက်အဦကြီး ၃ ခုတို့မှာကား နန်းတော်ဟောင်း၊ နိုထရာဒမ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ဂျာမန်ပြတိုက်ကြီးဖြစ်၏။
ဂျာမန်ပြတိုက်ကြီးမှာ ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသော ပြတိုက်ကြီးတခုဖြစ်၍ စက်မှုလက်မှုနှင့် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာများကို ခင်ကျင်းပြသထားပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉) ကိုးကား Category:ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
အော့ကလန် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ () သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ မြောက်ဘက်ကျွန်း ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး နိုင်ငံအတွင်း အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ပြဒေသဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၁,၃၅၄,၉၀၀ ဦး ရှိပြီး နိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။
အော့ကလန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့ကြီးများထဲတွင် ပိုလီနီးရှန်းလူမျိုး အများဆုံး ရှိသော မြို့လည်း ဖြစ်သည်။
မောင်ရီဘာသာစကားဖြင့် အော့ကလန်မြို့၏ အမည်မှာ Tāmaki Makaurau ဖြစ်သည်။
အော့ကလန်မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
မြောက်ကျွန်း အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ခြောက်မိုင်မျှကျယ်သောကျွန်းဆက် အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ဘုရင်ခံ ဟော့ဗဆင်သည် မြို့တော်တည်ရန်အတွက် မီးသေတောင်ကုန်းများပေါ်ရှိ နေရာကို ရွေး၍ အော့ကလန်မြို့ကိုတည်ခဲ့သည်။
ရှစ်နှစ်မျှကြာပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထိုအခါက ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ်အမှုထမ်းလျက် ရှိသော လော့အော့ကလန် အမည်ကိုအစွဲပြု၍ အော့ကလန်မြို့ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
၁၈၄၅ ခုမှ ၁၈၆၄ ခုနှစ်အထိ အော့ကလန် မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင် မြို့တော်ကို ဝယ်လင်တန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ကြသည်။
အော့ကလန်မြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား သာယာလှပသည့်အပြင် သဘာဝဆိပ်ကမ်းကောင်းလည်း ရှိခြင်း ကြောင့် နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေးအတွက် ထင်ရှားသောမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျတိုက် ဆစ်ဒနီမြို့မှ ၁,၁၃၅ မိုင် ဝေး၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ပစိဖိတ်ကျွန်း များ၊ တောင်အာဖရိကတိုက် စသည်တို့နှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ခရီးဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။
ကျွန်းဆက်ပေါ်တွင် တည်ရှိ သောကြောင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်နိုင်သော သင်္ဘောဆိပ် နှစ်ခုရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ဝေတီမာတာ သင်္ဘောဆိပ်ရှိ၍ အနောက်ဘက်တွင် မနုကောသင်္ဘောဆိပ် ရှိသည်။
အော့ကလန်မြို့သည် ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိ သောကြောင့် ရာသီဥတု ညီညွတ်မျှတသည်။
မြို့မြောက်ဘက် နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် နွားနို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းကို အကြီး အကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။
သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း၊ သကြား ချက်ခြင်း၊ စက္ကူနှင့် ကြိုးထုတ်လုပ်ခြင်းတို့သည် ထင်ရှားသော စက်မှု လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။
ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ၊ အသား၊ သစ်စေး၊ သိုးမွေး၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ရွှေတို့ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့သည်။
အော့ကလန်မြို့တွင် လူဦးရေ ၁၅၁,၉ဝဝ ယောက် (၁၉၇၂) ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:အိုရှန်းနီးယားရှိ မြို့များ Category:နယူးဇီလန်နိုင်ငံ။
ပိုလိုနီယမ် () (ဓာတုသင်္ကေတ- Po)သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အလွန်ရှားပါးသော semi-metal ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် တုံ့ပြန်မှုအားကောင်းပြီး ငွေမှင်ရောင်ရှိသည်။
အက်စစ်ပျော့များတွင် ကောင်းမွန်စွာ ပျော်ဝင်နိုင်သော်လည်း အယ်လ်ကာလီ (alkalis)များ တွင်မူအနည်းငယ်မျှသာလျှင် ပျော်ဝင်နိုင်သည်။
၎င်း သည် အသင့်အတင့် အငွေ့ပျံနိုင်သည်။
၎င်းဒြပ်စင်ပါဝင်သောပျော်ရည်များသည် (အလုံပိတ်ထားသော ခွက်ထဲတွင် သိမ်းဆည်းထားခြင်းမရှိလျှင်) ၃ ရက်လျှင် တစ်ဝက်ခန့် အငွေ့ပျံသွားနိုင်သည်။
အသုံးပြုခြင်း ပိုလိုနီယမ်(Polonium) အားအထည်အလိပ်စက်ရုံများတွင်(မစီးဆင်းနိုင်သောလျှပ်စစ်ဓာတ်အားများကိုဖယ်ရှားရန်) လည်းကောင်း၊ ကင်မရာများတွင်ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည့် ပုံရိပ်စွဲထင်စေရန်အလင်းရောင်နှင့်ဓာတ်ပြုသော ဓာတုပစ္စည်း လိမ်းကျံထားသည့်မှန်ပြား များပြုလုပ်သောနေရာများတွင် (စုဆောင်းမိနေသည့် ဖုန်မှုန့်များကို ဖယ်ရှားသည့် (brushes) များဖြစ်) လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
၎င်းဒြပ်စင်ကို အယ်ဖာ(alfa) ရောင်ခြည် ဖြာထွက်ခြင်းအား လေ့လာသော သုသေသနလုပ်ငန်းများအတွက် အဓိက အရင်းအမြစ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘီလယ်လီယမ် (beryllium) ဒြပ်စင်နှင့်ရောစပ်၍ သတ္တုစပ် (alloyed)ပြုလုပ်ပြီး အနုမြူစွမ်းအင်သုံးဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် နျူထရွန်များကို အလွယ်တစ်ကူ သယ်ဆောင်ပေးနိုင်သော အဓိကအရင်းအမြစ်အဖြစ် အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။
သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ သဘာဝတွင် ပိုလိုနီယမ်(Polonium) သည် အလွန်ရှားပါးသောဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
၎င်းကို ယူရေနီယမ် သတ္တုရိုင်းများတွင် တွေ့ရှိရသော်လည်း ၎င်းကို သီးသန့် သတ္တုရိုင်းပုံစံအဖြစ် မထုတ်လုပ်နိုင်ပေ။
အဏုမြူ ဓာတ်ပေါင်းဖို များအတွင်း ဘစ်တမက် (bismuth) ဒြပ်စင်ကို နျူထရွန်များ နှင့် ပစ်ပေါက်ဖြိုခွဲခြင်းအားဖြင့် polonium ဒြပ်စင်ကို တစ်နှစ်လျှင် ၁၀၀ ဂရမ်ဝန်ကျင်ခန့် ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ Polonium-210 သည် စီးကရက်ဆေးလိပ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်၍ ၎င်းကိုယ်တိုင် ကင်ဆာရောဂါ ကို ဖြစ်ပွားစေသည်။
အလွန်အကျွံ ဆေးလိပ်သောက်သုံးသူများတွင် polonium ပါဝင်မှု ပမာဏထက် ၅ ဆ ခန့် လျော့ချ၍ ဓာတ်ခွဲခန်းတိရစ္ဆာန်များကို ရှူရှိုက်စေရုံမျှဖြင့် အသားပိုများ ရောင်ရမ်းထွက်ခြင်း(tumors) ကဲ့သို့သော ရောဂါကိုဖြစ်စေသည်။
လူများအကြား အဆုပ်ကင်ဆာ ဖြစ်ပွားနှုန်းသည် အစဉ်မြင့်တက် လျက် ရှိပြီး ၁၉၃၀ ခုနှစ်မှစ၍ တစ်နှစ်လျှင် လူ (၁၀၀) ဦး တွင် (၄) ဦး သာရှိခဲ့ရာမှ ကမ္ဘာ့အဆင့်တစ် လူသတ်ရောဂါအဖြစ် ၁၉၈၀တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဆေးလိပ် သောက်သုံးခြင်းအား ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းလုနီးပါး လျှော့ချနိုင်ခဲ့သော်လည်း လူ (၁၀၀) ဦး တွင် (၇၂) ဦး အထိဆက်လက်မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။
သို့သော် ထိုကာလအတွင်းမှာပင် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် polonium-210 ပါဝင်သော ဆေးရွက်ကြီးထုတ်လုပ်မှု အဆင့်သည် ၃ ဆတိုးခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဆေးရွက်ကြီးစိုက်ပျိုးသူများသည်ဆေးရွက်ကြီးအထွက်တိုးစေရန် ဖော့စဖိတ် ဓာတ်မြေဩဇာ(phosphate fertilizers)အသုံးပြုမှုပိုများလာသည်။
မြေဩဇာတွင် calcium phosphate များလာခြင်းနှင့်အတူ ယူရေနီယမ်ဒြပ်စင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလည်း စုပုံရောက်ရှိလာပြီး ရေဒွန် ဓာတ်ငွေ့များ ပျံ့နှံ့ခြင်းကိုဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။
ရေဒွန်ဒြပ်စင် ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်းသည် လျှပ်စစ် စီးဆင်းမှုပုံစံမျိုးပင်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းနှင့်ထိတွေ့မိသော ဖုန်မှုန့်များအတွင်းသို့ လျှပ်စီးမှုများဖြစ်ပေါ်စေပြီး ထိုဖုန်မှုန့်များသည် ဆေးရွက်ကြီးရွက်များ၏ အောက်ဘက်ရှိ စေးကပ်သောအမွှေးများပေါ်သို့ တွယ်ကပ် နေကြသည်။
ထို့နည်းအားဖြင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသော ပိုလိုနီယမ်(Polonium) နှင့် lead ဒြပ်စင်တို့သည် ဆေးရွက်ကြီးရွက်များပေါ်သို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။
ထိုနောက် စီးကရက်၏ထိပ်ဖျားအား မီးနှင့် လောင်ကျွမ်းစေသောအခါ ၎င်းရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသော ဒြပ်စင်များသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ သွားကြသည်။
၎င်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသောအငွေ့များသည် စီးကရက်အစီခံနှင့် ထိတွေ့စဉ်တွင် ကင်ဆာရောဂါကိုဖြစ်စေသော ကာဆီနိုဂျင်(carcinogens)များကို စစ်ထုတ်နိုင် သောကြောင့် ပြင်းထန်စွာ မထိရောက်နိုင်ဘဲ တဖန်လေထုထဲသို့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသောအငွေ့များ အဖြစ်ပင်ပြန်လည် ရောက် ရှိသွားကြသည်။
ကြာရှည်စွာဆေးလိပ်သောက်သူတစ်ဦး၏အဆုပ်သည် ရေဒွန်ဒြပ်စင်မှ ဖြစ်ပေါ်သော ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုထက် (ပြင်းအားပမာဏပိုမိုများပြားသော ) ရေဒီယိုသတ္တိကြဓာတ်ရောင်ခြည်လိုင်းများ ထိသင့်ကို ပိုမိုခံစားကြရသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဆေးရွက်ကြီးအောက်ဘက်တွင် တွယ်ကပ်နေသောအမှုန်များမှ ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ရောင်ခြည်များ ထုတ်လွတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
တစ်နေ့လျှင်ဆေးလိပ် နှစ်ဘူးမျှပုံမှန်သောက်သုံးခြင်းဖြစ် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၃၀၀ မီလီရမ် ခန့်ရှိသည့် (အယ်လ်ဖာ(alpha) ရောင်ခြည်မှုန်များဖြာထွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ) ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှု ပမာဏ ကိုဝင်ရောက်စေနိုင်သည်။
နှိုင်းယှဉ်ချက်များအရ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့ ရှူရှိက်မိခြင်းကြောင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှု ခံစားရသောပမာဏမှာ တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ 200 mrem ခန့်ရှိသည်။
(mrem, မီလီရမ် – လူ့ကိုယ်ပေါ်သို့ ဓာတ်ရောင်ခြည် ဝင်ရောက်မှု ပမာဏအား တိုင်းတာသောယူနစ်)။
သို့သော် တစ်နေ့လျှင်စီးကရက် ၁၀ လိပ် မျှသောက်ခြင်းဖြစ်လည်း ရေဒွန်ဓာတ်ငွေ့မှ ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှု ပမာဏ “သက်ရောက်မူအဆင့်” “action level” 4 pCi/L နှင့်တူညီသော ပမာဏကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
polonium-210 သည်သာမန်ရေဒွန်ဒြပ်စင်ထက် အဆပေါင်းများစွာ ခန္ဓာကိုယ်ကိုဖြတ်သန်းသွားနိုင်ပြီး ကလာပ်စည်းများ နှင့် ဆဲလ်များဆီသို့ ပျော်ဝင်သွားကာ အဆင့်ဆင့်ပျံ့နှံ့နိုင်ခြင်းရှိသည်။
polonium-210 ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခြင်းကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာများပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ရေဒီယို ရောင်ခြည် သင့်မှုကြောင့်ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ရောဂါများမှာ အသည်းနှင့်ဆီးအိမ် ကင်ဆာ၊ အစာအိမ် ဖက်ခွက်နာ၊ နှလုံးနှင့်သွေးကြောများအတွင်းနာဖြစ်ခြင်း(cardiovascular diseses)၊ အသည်းရွတ်ရောဂါ နှင့် သွေးကင်ဆာ ရောဂါတို့ဖြစ်သည်။
အထွေထွေခွဲစိတ်ကုသမှုဆရာဝန် C.Everett Koop က ဆေးလိပ် သောက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော အဆုပ်ကင်ဆာသမားအားလုံး၏ အနည်းဆုံးပမာဏ ၉၀% ခန့်သည် ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း အတည်အတိအကျဖော်ပြခဲ့သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဆေးရွက်ကြီးသောက်သုံးခြင်းမှ ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်မှုသည် အခြားအရာများမှသက်ရောက်မှုထက် များစွာပိုမိုကြောင်း အနာရောဂါထိန်းချုပ်မှုဗဟို ဌာန မှကြေညာခဲ့သည်။
စာရင်းဇယားများအရ ကင်ဆာ ကြောင့်သေဆုံးသူများ၏ ၃၀%နှုန်းသည် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားကင်ဆာ ရောဂါဆိုင်ရာ လူမှုရေးအသင်းအဖွဲ့များမှ နှစ်စဉ်ငွေကြေးပမာဏ ၅၀၀ မီလီယမ်ဒေါ်လာခန့် အသုံးပြုကြသော်လည်း အဆုပ်ကင်ဆာရောဂါကို အဓိကဖြစ်စေသော သာမန် ရေဒွန်ဒြပ်စင် (သို့မဟုတ်) ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းမှထွက်ပေါ်လာသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ရောင်ခြည်များကို သုသေသနများ ပြုလုပ်ရန် နှင့် လူသားတို့၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ရောင်သင့်ခြင်း အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် လုပ်ငန်းများ အတွက်ထိရောက်သောထောက်ပံ့မူမရှိခဲ့ပေ။
ပိုတီနီယမ်အစိုင်အခဲ၏ အယ်လ်ဖာ ပုံစံ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ ရှင်သန်နေသောဆဲလ်များအတွင်း အဆိပ်ဖြစ်စေသောအရာများ ဝင်ရောက်စုပုံနေခြင်းကို ကောင်းစွာ သိရှိနိုင်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ပိုလိုနီယမ်(Polonium)သည် ဇီဝဓာတုဗေဒနယ်ပယ် နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်ကျင် အပေါ် များစွာ လွှမ်းမိုးလျက် ရှိသည်။
ပိုလိုနီယမ်(Polonium)သည် သဘာဝဝန်းကျင်တွင် တွေ့ရှိရသောကြောင့် ၎င်းသည် ရေ၊အစားအစာ၊ရှင်သန်နေသောဆဲလ် များနှင့် တစ်ရှူးများအတွင်းသို့ ပိုမိုလွယ် ကူစွာဝင်ရောက်နိုင်သည်။
တယ်လူရီယမ် (Tellurium)(ဓာတုသင်္ကေတ-Te)သည် ရှားပါး‌သော ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
(မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ၅တွင် တယ်လျူရီယမ် ဟု စာလုံးပေါင်းသည်။
) ယင်းကိုသယံဇာတ အဖြစ်ဖြင့် အများအပြား‌တွေ့ရသည်။
၎င်း ဒြင်စင် သည် အရောင်တောက်ပပြီး ကျွတ်ဆတ်သော ပုံ ဆောင်ခဲအသွင်ရှိ ဒြပ်စင် တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
တယ်လူရီယမ် ကို မဲပြာပြာအရောင် ရှိသော ပေါင်ဒါ မှုန့်အသွင်အဖြစ်လည်း တွေမြင်ရသည်။
၎င်းတွင် သတ္တု နှင့် သတ္တုမဟုတ်သော ဂုဏ်သတ္တိ နှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်သည်။
ထို ပြင် ‌ရွှေဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‌ငွေဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‌ကြေးနီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခဲဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြားသတ္တုများဖြင့်လည်းကောင်း၊ တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းများဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‌ပေါင်းစပ်လျက်လည်း ‌တွေ့ရသည်။
၁၈ ရာစုနှစ် ‌နောက်ပိုင်းက ပင် တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းတစ်မျိုး၌ ဒြပ်စင်သစ်တစ်ခုပါရှိ သည်ဟု ရိပ်စားမိခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် နှစ်‌ပေါင်း ၅၀ ‌ကျော် လွန်အခါမှသာ ဆွီဒင်လူမျိုး ဓာတု‌ဗေဒပညာရှင် ဗာဇီးလီယပ် ဆိုသူက ဤဒြပ်စင်သစ်သည် ကန့်နှင့် ဆီလီနီယမ်ဒြပ်စင်နှစ်ခု နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများဆင်တူ‌ကြောင်း ပြနိုင်ခဲ့သည်။
ဆိုင်ဗမ်နိုတ်ပေါ်ရှိသဘာဝ တယ်လျူရီယမ်၊ ပုံကျယ်မှာ ၂ မီလီမီတာ ‌နောင်အခါ၌ ဤ‌တွေ့ရှိမှုနှစ်ခုစလုံးပင် မှန်ကန်‌ကြောင်း သိရပြီးလျှင် ယင်းဒြပ်စင်သစ်ကို တယ်လျူရီယမ် ဟု အမည်‌ပေးသည်။
ထိုတယ်လျူရီယမ်ဒြပ်စင်သည် အလှည့်မှန်ဇယားတွင် ‌အောက်ဆီဂျင်၊ ဆာလဖာနှင့် ဆီလီနီယမ် အစု၌ပါဝင်၍ ထိုဒြပ်စင်တွင် သတ္တုမဟုတ်‌သော ဒြပ်စင်၏ ဂုဏ်သတ္တိများရှိသည်။
သို့‌သော် သတ္တုဒြပ်စင်၏ ဂုဏ်သတ္တိများ ကိုလည်းပြသည်။
ပွင့်ပုံအ‌နေ၌တည်‌သော တယ်လျူရီယမ်မှာ ‌ငွေ‌ရောင်ကဲ့သို့ ‌တောက်ပသည်။