kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အတိရိတ်ပြုပုံ အဆုံးအဖြတ်တို့ ဖြစ်သည်။
မင်းကွန်းဆရာတော်ကို မြို့လှဘုန်းကြီးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်၍ တပည့်တပန်း တို့က ရဟန္တာအရှင်မြတ်ဟု သမုတ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ။
မင်းခေါင်ဘုရင်များ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် မင်းခေါင်အမည်ဖြင့်မင်းနှစ်ပါး ပေါ်ထွန်းခဲ့၏။
နှစ်ပါးလုံးပင် အင်းဝနန်းကို စိုးစံခဲ့ကြပေ သည်။
ပထမမင်းခေါင်(မြန်မာ ၇၆၃ - ၇၈၃) ပထမမင်းခေါင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မင်းခေါင်ကြီးဟူ၍ လည်းကောင်း ထင်ရှားသော ဤမင်းသည် အင်းဝရွှေနန်းကို သက္ကရာဇ် ၇၆၃ ခုနှစ်မှ ၇၈၃ ခုနှစ်အထိ စိုးစံသည်။
မင်းကြီး စွာစော်ကဲ၏ သားတော်ဖြစ်၍ ပုဂံ နရသီဟပတေ့ တရုတ်ပြေး မင်း၏ တီတော်ဖြစ်သည်။
ခမည်းတော် မင်းကြီးစွာစော်ကဲသည် သားတော်ကြီး ဆင်ဖြူရှင် တရဖျားအား အိမ်ရှေ့အရာနှင်းသော အခါ သားတော်ငယ်များဖြစ်သော မင်းဆွေနှင့် ရှင်သိဒ္ဓတ်တို့ အား နောင်တော်အိမ်ရှေ့မင်းသား မင်းဖြစ်သောအခါ နှိပ်စက် ညှဉ်းပန်းမည်စိုး၍ ငယ်စဉ်မျက်ကွယ်ရာ၌ သေသည်က ကောင်းတော့သည်ဟုယူဆကာ ထွန်တုံးပူတက်၊ တောင်တွင်းကျောက် စစ်၊ ပန်းထိမ်းမဘဲ အစရှိသော အရပ်တို့တွင် အထိန်းတော် ငခင်ညို၊ ငခင်ဘား၊ ထိုပြင် မင်းဥဒိန်တို့နှင့် ထား၏။
မင်းဆွေ ကား မင်းခေါင် ငယ်မည်ဖြစ်၏။
ထိုအခါ ငခင်ညိုကား ?င်း၊ ငခင်ဘားကား စည်းစုပ်ကို တီးမှုတ်၍ နတ်ကရာတိုင်းရသော လာဘ်သပ်ပကာတို့ဖြင့် မိမိတို့ အဆင်းရဲခံကာ မင်းဆွေနှင့် ရှင်သိဒ္ဓတ်တို့အား လုပ်ကျွေးမွေးမြူကြ၏။
မင်းဥဒိနန်မူကား ငခင်ညိုနှင့် ငခင်ဘားတို့လောက် အဆင်းရဲမခံနိုင်သဖြင့် ဦးရီး တော် တူရွင်းစား မင်းစောကျိုင်း၏ထံသို့ဝင်၍ အမှုထမ်းသည်။
မင်းဆွေ အသက် ၉ နှစ်၊ ရှင်သိဒ္ဓတ် အသက် ၇ နှစ် ရှိသောအခါ ခမည်းတော် မင်းကြီးစွာစော်ကဲသည် သားတော် နှစ်ပါး၏ ကံအတိုင်းပင်ဟု အောက်မေ့ပြန်ကာ ခြေတော်ရင်းသို့ ခေါ်တော်မူပြီးလျှင်၊ ပင်လယ်ကျေး သင်္ဃရာဇာ ဆရာတော်ထံ တွင်အပ်နှံ၍ စာပေပညာများသင်ကြားစေသည်။
ထိုသို့ ပညာ သင်ယူဆဲ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် မင်းဆွေသည် မိမိ၏ အူများထွက်၍ အင်းဝမြို့အလုံးရစ်ပတ်သည်ဟု အိပ်မက်လေရာ၊ ဆရာတော်အား ညဉ့်သန်းခေါင်ကျော်အချိန်တွင် နှိုး၍ လျှောက် ထားလေလျှင်၊ ဆရာတော်က မင်းဆွေ မင်းဖြစ်မည်ဟု နိမိတ် ဖတ်၏။
နောက်များ မကြာမီပင် မင်းဆွေသည် မင်းသားတို့၏ အဆောင်အယောင်နှင့်တကွ ပြင်စည်မြို့ကိုစားရသည်။
မင်းဆွေ သည် မင်းသားတကာတို့ တတ်သင့်တတ်ထိုက်သော ဆင်၊ မြင်း၊ ကာ၊ လွှား၊ လေး၊ လှံ အတတ်၊ ရာဇဝင်ထုံးပုံနည်းနာ၊ ပြည်ထဲရေးရာ အဖြာဖြာ ခွဲဝေမှုတို့ကို တတ်မြောက်သည့်အပြင် ခမည်းတော်၏ ပညာရှိ စည်းတပြစ်အမတ်ကြီး (နောင်သော် ဘိုးရာဇာတွင်သည် ) ထံတွင်လည်း ဆည်းကပ်၍ ဆုံးမဩဝါဒ ခံယူခဲ့ပေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၂ ခုနှစ်တွင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ လွန် လေသော် သားတော် ဆင်ဖြူရှင်တရဖျား ထီးနန်းဆက်ခံ၏။
ထိုနောက် အထိန်းတော် ငနောက်ဆံ လုပ်ကြံ၍ တရဖျား လွန် လေသော် မှူးတော်မတ်တော်တို့သည် နန်းကိုသိမ်း၍ အခိုင်အလုံ နေသော ငနောက်ဆံကို ညိ|နှိုင်းတိုင်ပင်လုပ်ကြံပြီးလျှင် မင်းဆွေ အား မင်းပြုပါမည့်အကြောင်း လျှောက်ထားကြ၏။
အစသော် မင်းဆွေသည် မိမိ၌ အင်အားအလုံးအရင်း မရှိသောကြောင့် ဦးရီးတော် ရမည်းသင်းစား မဟာပြောက်အား မင်းပြုစေတော့ ဟူ၍ နန်းကိုလွှဲ၏။
ဤအကြောင်းကို ညီတော်ရှင်သိဒ္ဓတ် ကြား သော် မကျေမနပ်ဖြစ်လျက်၊ မင်းပြုရမည်ဟူ၍ အလုံးအရင်း နှင့်ချီလာကာ စကားအင်း တောင် ရန်အောင်မြင်အရပ်တွင် တပ်ချနေသော ရမည်းသင်းစား မဟာပြောက်အား အမှတ်မဲ့ နေခိုက် အလုံးအရင်းဖြင့် တိုက်လေရာ ရမည်းသင်းစား မဟာ ပြောက် ကြမ္မာကုန်၏။
ထိုအခါ မှူးမတ်တို့လည်း တစ်ဖန် စုရုံးတိုင်ပင်ကြပြီးလျှင် ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် မင်းဆွေအား မင်း မြောက်ကြ၏။
ထိုသို့ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူပြီး နောက်၊ ပုဂံ ရွှေစည်းခုံသို့ သွားရောက်ဖူးမြော်တော်မူရာ ရွှေစည်းခုံဘုရား အရှေ့တောင်ထောင့်က ခြင်္သေ့ရုပ်သည် နားပါး ဦးလည်ထောင်၍ အမြီးကိုချီလျက် မြူးစရုပ်ပြုသောဟူ၏။
ထိုညဉ့် စက်တော်ခေါ်သောအခါ မင်းခေါင်ဟူသော အမည်ကို ခံလေဟူ၍ အိပ်မက်ပေးသောကြောင့် မင်းခေါင်ဟူသော အမည် ကို ခံတော်မူသည်။
မင်းခေါင်သည် မင်းဖြစ်လာသောအခါ ဆင်းရဲစဉ် ရောင်းရင်းဘက်တို့ကို ပြုစုချီးမြှင့်တော်မူသည်။
နန်းတက်ပြီး၍ မကြာမီပင် ရခိုင်တို့က ထိပါးလာသည်။
နောက် မွန်တို့က လည်း အင်းဝသို့ စစ်ချီလာသည်။
ထိုစဉ် မွန်တို့ဘုရင်ကား ရာဇာဓိရာဇ်တည်း။
မင်းခေါင်ဘုရင်၏ နန်းသက်တစ်လျှောက်လုံး ဆိုသလိုပင် မွန်နှင့် ရခိုင်၊ အထူး သဖြင့် မွန်တို့နှင့် စစ်တိုက်နေခဲ့ရပေသည်။
မင်းနှစ်ပါးလုံး ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံကာ၊ ၂ ဖက်လုံးတွင်လည်း သူရဲကောင်း များ ရှိ၏။
မွန်တို့ဘက်မှ လဂွန်းအိမ်၊ သမိန်ဇိပ်ဗြဲ၊ သမိန် ဖြတ်စ စသည့် သူရဲကောင်းများသည် လည်းကောင်း၊ မြန်မာ တို့ဘက်မှ မိုးညှင်းသတိုး၊ သားတော် မင်းရဲကျော်စွာ၊ ဘယဂါ မဏိ၊ ရာဇသင်္ကြံ စသည်တို့သည်လည်းကောင်း များစွာအားကိုး ရသော သူရဲကောင်းတို့ ဖြစ်၏။
မင်းရဲကျော်စွာမှာ ရှေးဘဝက ရာဇာဓိရာဇ်၏ သားတော် ဗောလောကျန်းတော ဆုတောင်း အဓိဋ္ဌာန်ပြုချက်အရ မြန်မာမင်းတွင် လာရောက်ဝင်စားသော ဟူ၏။
ဘုရင်မင်းခေါင်အား မင်းမှုရေးရာ အဖြာဖြာတွင် အကြံ ဉာာဏ်ပေးသော အမတ်ပညာရှိမှာ အခြားသူမဟုတ် ဝန်စင်း ဘိုးရာဇာပင် ဖြစ်၏။
ထိုပြင် ပင်းယ စကြိုသူမြတ်သည်လည်း ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ် အင်းဝသို့ ချီတက်လာ၍ မြန်မာတို့ အကျပ်တွေ့နေစဉ် နှစ်ဦး နှစ်ဖက်မှ ဓားမကျိုး၊ လှံမကျိုးစေရဘဲ နှုတ်ရေးဖြင့်သာ ပြေငြိမ်းမှုရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဘုရင် ထော်ရာကြီး ထိပါးလာ၍ သားတော် မင်းရဲကျော်စွာ ရခိုင်သို့ချီတက် တိုက် ခိုက်ပြီးလျှင် မင်းခေါင်ကြီး သမီးတော် စောပြည့်ချမ်းသာနှင့် စုံဖက်သော အနော်ရထာစောကို နန်းတင်ခဲ့သည်။
ယင်းနှစ်တွင်ပင် အုန်းဘောင်စော်ဘွား သိုကြောင်ဘွား နှင့် ရဲမက်အများ ထွန်တုံးပူတက် အရပ်တို့ကို ထိပါးလာ၏။
ဘုရင်မင်းခေါင် သိတော်မူလျှင် မင်းရာဇာအစရှိသော ပညာရှိ မှူးမတ်တို့ကို ခေါ်တော်မူပြီးလျှင် တိုင်ပင်တော်မူလေရာ မင်းရာဇာ၏ လျှောက်ထားချက်အတိုင်း အုန်းဘောင်စော်ဘွားကို အမြိတ်အစွန်တော်နှင့် သူကောင်းပြုသောအားဖြင့် ရန်မီးငြိမ်းစေ ခဲ့သည်။
ခမည်းတော် မင်းကြီးစွာစော်ကဲလက်ထက်က စတင်ခဲ့ သော မွန်တို့နှင့်ဖြစ်ပွားသည့် အရေးအခင်းသည် မင်းခေါင် လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် လှေတပ် ကြီးစွာဖွဲ့၍ အင်းဝ မြောက် ရွှေကြက်ယက်အထိ ဆန်တက်လာသည်။
မြန်မာတို့ လှေတပ် အားမတူသဖြင့် ထွက်မတိုက်ဝံ့၍ မြို့ပြအလုံပိတ်၍ သာ နေကြရသည်။
နောင် ပင်းယ စကြိုသူမြတ် ဟောပြောဆုံးမ ၍ ရာဇာဓိရာဇ် ဟံသာဝတီသို့ပြန်သည်။
သို့သော် ရန်မီးကား လုံးဝငြိမ်းအေးသွားသည်မရှိပေ။
မင်းခေါင်လက်ထက် ရာဇာဓိရာဇ်နှင့်တိုက်သော စစ်ပွဲများတွင် မင်းခေါင်သည် သားတော်မင်းရဲကျော်စွာကို များစွာအားကိုးရပေ သည်။
မင်းရဲကျော်စွာသည် ၇၇၈ ခုနှစ်တွင် သေစာသောက် ကြူးလျက် ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးတို့၏ စကားကို နားမထောင်ဘဲ မွန်တို့ စစ်မြှူရာသို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာတွင် ကျဆုံးရ၏။
မင်းခေါင်သည်လည်း သားတော်ကျဆုံးသည်တွင် များစွာ စိတ် ထိခိုက်ခဲ့ရလေသည်။
မင်းကြီးစွာစော်ကဲ လက်ထက်တွင်လည်းကောင်း၊ မင်းခေါင်လက်ထက်တွင်လည်းကောင်း ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် တိုက်ရ သောစစ်ပွဲများတွင် မြန်မာတို့က ပဲခူးကိုရသည်ဟူ၍ မရှိ သော်လည်း မွန်ပြည်တွင်း၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်သာ များသည်။
မြန်မာတို့က အုန်းဘောင်၊ ညောင်ရွှေ၊ ကလေး၊ မိုးည|င်း၊ ရှမ်းပြည်တို့ကို အစိုးရသဖြင့် ရှမ်းတပ်များပါဝင်သည်။
စစ်ချီရာ လမ်းမှာ (၁)ဧရာဝတီကြောင်းချီပြီးလျှင် ပြည်မြို့ကို စခန်းမကြီး ပြုလျက် လှိုင်မြစ်ကြောင်းဖြင့် ဒဂုံသို့ချီသော တစ်လမ်း၊ (၂) စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းကို လျှောက်၍ တောင်ငူသို့ချီသောတစ်လမ်း ဖြစ်လေသည်။
စစ်တိုက်ခိုက်ရာ၌ ခြေခင်းလက်ခင်း သာသည့်အခါ၌ သာ တိုက်ခိုက်ကြသည်။
တိုက် ခိုက်ကြပုံမှာလည်း မြန်မာနှင့် ယိုးဒယား၊ မြန်မာနှင့် တရုတ် တို့ကဲ့သို့ စစ်မျက်နှာဖြန့်လျက် အကြီးအကျယ်ခင်းကျင်း တိုက် ခိုက်ခြင်း နည်းသည်။
တစ်တပ်က မြို့တွင်းကခံ၊ တစ်တပ်က အပြင်ကတိုက်၊ သို့မဟုတ် တပ်ချီလာသည်ကို တစ်တပ်က ပုန်းကြို၍တိုက်၊ မင်းချင်း၊ ဗိုလ်မှူးချင်း၊ ဆင်စီးလျက် မြင်း စီးလျက်တိုက်၊ ဆင် ဦးလှည့်၍ပြေးလျှင် စစ်ရှုံး၊ ဤသို့သာ များကြသည်။
စစ်ဖြစ်လွယ်သည်။
ထိုစစ်အတွင်း အရှင်၏သစ္စာကို မှန်ကန်စွာစောင့်ထိန်း ၍ အမှုထမ်းသော သူရဲကောင်းတို့လည်းရှိသည်။
သူရသတ္တိပြည့်စုံစွာ တိုက်ခိုက်ကြသည် ရှိသော်လည်း မင်းရဲကျော်စွာက လဂွန်းအိမ် ကို လှည့်ဖြားသကဲ့သို့ ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် လှည့်ပတ်၍ တိုက် ခိုက်ကြသည်လည်း ရှိလေသည်။
၇၇၄ ခုနှစ်၌ သိန္နီစော်ဘွား ထိပါးလာ၏။
သို့သော် မင်းရဲကျော်စွာ တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြန်မာတို့ အနိုင်ရသည်။
၇၇၅ ခုနှစ်ကလည်း မြေဒူးမြို့ကို မော်တုံမော်ကယ်စား ရှမ်းညီနောင် တို့ ထိပါးလာသော်လည်း မင်းရဲကျော်စွာပင် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်း ခဲ့သည်။
၇၇၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ တပ်ကြီးချီလာရာ မွန် သူရဲကောင်းသမိန်ဗရမ်း အင်းဝတွင်ရှိ၍ တရုတ်သူရဲကာမဏိ ကို သမိန်ဗရမ်း စီးချင်းတိုက်၍ နိုင်သည်တွင် တရုတ်တို့ ပြန်လေသည်။
မင်းခေါင်ကြီးသည် ၇၈၃ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စရောက် သည်။
မင်းခေါင်ကြီးသည် စစ်ပွဲများတွင် ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်လျက် လက်ရုံးရည်ဖြင့် ပြည့်ဝသကဲ့သို့ပင် နှလုံးရည် ပြည့်ဝသူလည်းဖြစ်၏။
နန္ဒဝန်လျှင်၊ အလွန်စည်ပင်၊ ကျင် လည်ဇာတိ၊ မွေးကျိုးရှိ၍ ချီသော ကျေးစေရတုတစ်ပုဒ်ကို ကိုယ်တော်တိုင် စပ်ဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာမှုကို များစွာအားပေးခဲ့ သည်။
ဒုတိယ မင်းခေါင် (မြန်မာ ၈၄၂-၈၆၃) ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် မင်ခေါင်ကြီး၏နောက် နှစ် ပေါင်း ၅၉ နှစ်အလွန် ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝနန်းကိုစံမြန်း သည်။
ဒုတိယမင်းခေါင်သည် မိုးည|င်းမင်းတရား၏ သားတော် အငယ် နရပတိ၏ သားတော် ပြည်စုံမင်းခေါ် သီဟသူ၏ သား တော်ဖြစ်၏။
ဒုတိယမင်းခေါင် လက်ထက်တွင် ညီတော် စလင်း မင်း၊ ရမည်းသင်းမင်း၊ ဘထွေးတော် ပြည်မင်းတို့ ခြားနားကြ သည်။
သားတော်ကို သီဟသူအမည်နှင့် မင်းမြေ|ာက်သည်။
နန်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် မင်း ၂ ပါး ထီးဖြူဆောင်း၍ မင်ပြိုင် အုပ်စိုးသည်။
သီဟသူသည် သက္ကရာဇ် ၈၆၂ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စရောက်သည်။
ဒုတိယမင်းခေါင်သည် တောင်ငူမင်းကြီးညိုအား မဟာ သီရိဇေယျသူဘွဲ့နှင့် ထီးဖြူဆောင်းစေသည်။
ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် ပညာရှိတို့ကို မြတ်နိုး၍ ချီးမြေ|ာက်တော်မူသည်။
ဤမင်းလက်ထက်တွင် ရှင်မဟာ သီလဝံသ၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ရှင်ဥတ္တမကျော်၊ ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ စသော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ ပေါ်ပေါက်ကာ ပျို့၊ လင်္ကာကဗျာများ အထူးတလည်စည်ပင်တိုးပွားသည်။
ဆရာတော်နှစ်ပါးကို များစွာကြည်ညိုလျက် မင်းဆရာအဖြစ် ချီးမြေ|ာက်လေသည်။
ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် သက္ကရာဇ် ၈၆၃ ခုနှစ်တွင် လွန်တော်မူသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကိုးကား Category:မြန်မာ ဘုရင်များ။
ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒသည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ နှင့် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ စနစ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်၏ အတွေးအခေါ်များပေါ်တွင် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားသည်။
ထိုစနစ်သည် လူ့ကျင့်ဝတ်၊ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ အတွေးအခေါ်နှင့် ဘာသာရေးဆန်ဆန် ရှုပ်ထွေးသော စနစ်တစ်မျိုး ဖြစ်ကာ အရှေ့အာရှ၏ သမိုင်းတွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့လေသည်။
အချို့သော အရှေ့အာရှနိုင်ငံတို့သည် ကွန်ဖြူးရှပ်၏ အတွေးအခေါ်များကို ဖြန့်ချိမြှင့်တင်လေ့ ရှိသဖြင့် ထိုဝါဒသည် အချို့သော အရှေ့အာရှနိုင်ငံတို့၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ယူဆနိုင်သည်။
တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ ကိုရီးယား၊ ဂျပန်နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ အကြီးအကျယ် လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရသည်။
ထို့အပြင် တရုတ်လူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်လေ့ ရှိသော စင်ကာပူနိုင်ငံ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင်လည်း ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရသည်။
ကွန်ဖြူးရှပ်၏ ဝါဒကို လိုက်နာကျင့်သုံးသော သူပေါင်း ၁.၅ ဘီလီယံမျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
မင်းခေါင်နော်ရထာ သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် တည်ထောင်ဦးက အလောင်းမင်းတရား ၏ ရဲဘက်တော် စစ်သူကြီးဖြစ်၏။
စစ်မှုရေးရာတွင် လိမ္မာကျွမ်းကျင်၍ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်စွမ်းရှိသောကြောင့်တပ်ဦးမှချီ၍တိုက်ခဲ့ရသော သူရဲကောင်းတစ်ယောက်လည်းဖြစ်သည်။
သို့သော် အလောင်းမင်းတရားကြီးကံတော်ကုန်ပြီးသည့် နောက်တွင်မူကားမင်းခေါင် နော်ရထာသည်အလောင်းမင်းတရားကြီး၏သားတော် မြေဒူးမင်း(နောင်သော် ဆင်ဖြူရှင်) နှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြီးလျှင်မင်းကိုပုန်ကန်သောသူပုန်အဖြစ် သေနတ်ချက်ဖြင့်ဇာတ်သိမ်းကျဆုံးရပေသည်။
ငယ်ဘဝ မင်းခေါင်နော်ရထာ၏ အမည်ရင်းမှာ ဗိုလ်တွန် သို့မဟုတ် မုဆိုးချုံ ဗိုလ်တွန် ဖြစ်သည်။
အလောင်းမင်းတရား အမှုထမ်းခြင်း မင်းခေါင်နော်ရထာ သည်အလောင်းမင်းတရားကြီးနှင့် ပြည်ထောင်ဖက် ရဲဘော်ကြီး ဖြစ်သည့်အတိုင်း ပွဲလမ်းရှိသမျှကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံတိုက်ခိုက်၍ အောင်ပွဲရသည်ကား များ၏။
ကသည်းပြည်စစ်ပွဲများ ခရစ် ၁၇၅၈ ခုနှစ် ကသည်းပြည်သို့ သွားရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က မင်းခေါင်နော်ရထာသည် သောင်သွပ်မှ ချီတက်ရသည်။
ယိုးဒယားစစ်ပွဲများ ယိုးဒယားသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာတွင်လည်း ရှေ့ချီတာဝန်ခံ တိုက်ရသော ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လေသည်။
ထိုသို့ ယိုးဒယားသို့ သွားရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့စဉ်က အလောင်းမင်းတရား၊ မြေဒူးမင်း၊ မင်းလှနော်ရထာတို့နှင့်အတူ ရှေ့တန်းက သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ၌ အရေးပုံမလှသဖြင့် အလောင်းမင်းတရားကြီးတို့ တပ်တော်နုတ်၍ ဆုတ်ခွာရာတွင် အထူးယုံကြည်အားကိုးတော်မူသည့်အလျောက် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည့် နောက်ခံတပ်ကို ဦးစီးကွပ်ကဲရန် မင်းခေါင်နော်ရထာ အား အပ်နှံတာဝန်ချထားခဲ့၏။
မင်းခေါင်နော်ရထာသည် အရှင် သခင်၏ ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို အထူးစောင့်ထိန်းသူ ဖြစ်၏။
တပ်များအားလုံး နောက်ဆုတ်၍ ခရီးတစ်တိုင် ၂ တိုင်ခန့် ရောက်လေလျှင် ယိုးဒယားတို့မြို့က အလုံးအရင်းနှင့် ထွက် ရောက် တိုက်ခိုက်၏။
မင်းခေါင်နော်ရထာ မူကား မြို့ရင်းတွင်ပင် တပ်နှင့် ကြံ့ကြံ့ခံနေ၏။
ယိုးဒယားတို့လည်း အထပ်ထပ် ဝန်းရံထားကြရာ တပ်မှူးများသည် ယိုးဒယားတို့၏ စစ်အင်အား ကို မိမိတို့ ခံနိုင်မည်မဟုတ်ဘဲ၊ ကြာလျှင် ဆုတ်ခွာနိုင်ရန်ပင် ခဲယဉ်းမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် မြောက်ကဝန်းရံထားသော ရန်သူတပ်များကို ထိုးဖောက်၍ထွက်မှ သင့်မည့်အကြောင်းပြော ဆိုသည်ကို မင်းခေါင်နော်ရထာ လက်မခံခဲ့ပေ။
မင်းခေါင် နော်ရထာကား မင်းတရားကြီးဆုတ်ခွာသည်မှာ နှစ်စခန်း သုံးစခန်းမျှသာ ရှိသေးသည်။
ယခု ငါတို့ ထိုးဖောက်၍ ထွက် လျှင် တိုက်ပွဲများဖြစ်မည်။
တိုက်ပွဲဖြစ်လျှင် ငါတို့အား ကူညီရ သည်နှင့် စခန်းနှောင့်နှေးချေတော့မည်။
မကြောက်ကြနှင့် ဆိုကာ မမာမကျန်းဖြစ်နေသော အလောင်းမင်းတရားကြီး အဆုတ်အခွာ ပျက်မည်ကို စိုး၍ အသက်ကို ပမာဏမထားဘဲ ယိုးဒယားတပ်များ၏ အဝိုင်းကိုသာခံ၍ နေလေသည်။
မြို့တွင်း မှ ထွက်၍ရံသောတပ်များကိုမူကား မိမိကိုယ်တိုင် ခေါင်းဆောင် ၍ တိုက်ရာ ယိုးဒယားတပ်များပျက်လေသည်။
မင်းခေါင်နော်ရထာ ထွက်၍ တိုက်သံကို ကြားလျှင် ဒုတိယ နောက်ခံတပ်ကို ကွပ်ကဲသော မင်းလှနော်ရထာလည်း မိမိတပ်များနှင့် အဆောတလျင်အကူအညီလာ၏။
ဤအကြိမ် တွင်လည်း မင်းခေါင်နော်ရထာသည် အရှင်သခင်ကို ငဲ့ည|ာကာ သွေးသောက်မှာ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးကိုသာ မီအောင်လိုက် လေ၊ နောက်ကအရေးအကြောင်းမှာ ငါ့တာဝန်ထားဟုပြောသော ကြောင့် မင်းလှနော်ရထာသည် အလောင်းမင်းတရားကြီးနောက် သို့သာ လိုက်ရလေသည်။
မြေဒူးမင်းနှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲခြင်း အလောင်းမင်းတရား နတ်ရွာစံကြောင်း သိသောအခါ မင်းခေါင်နော်ရထာသည် မြေဒူးမင်းနှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲလျက်ရှိသည့် အလျောက် တပ်များကိုမီအောင်မလိုက်ဘဲ တောင်ငူကြောင်းပြန် လေသည်။
တစ်ဖန် မြေဒူးမင်းကလည်း မင်းခေါင်နော်ရထာသည် တမင် ချန်ရစ်နေ ကြောင်း၊ လူ လက်နက် သိမ်းသွင်းကြောင်း၊ အခေါ်လွှတ်သော် လည်းမလိုက်ဘဲ တောင်ငူသို့ချီကြောင်း၊ ခမည်းတော် နတ်ပြည် စံတော်မူပြီ ကြားသည်ကစ၍ စိတ်နှလုံး မပျပ်မဝပ်ဟန် ရှိ ကြောင်းတို့ကို သံတော်ဦးတင်၏။
နောင်တော်ကြီးသည် မြေဒူးမင်းလျှောက်ထားသည်ကို ယုံကြည်တော် မမူသေး၊ ဝိုးဝါးပင် ထင်တော်မူ၏။
တောင်ငူ ကြောင်းပြန်လာသည့် မင်းခေါင်နော်ရထာကို တောင်ငူသို့ရောက် လျှင် တောင်ငူမင်းက ဖမ်းဆီးရန် ကြံသော်လည်း မင်းခေါင် နော်ရထာရိပ်မိ၍ မဖမ်းရလေ။
ဤတွင် မင်းခေါင်နော်ရထာ မင်းဧကရာဇ်ကို အထင်မှား၍ ပုန်ကန်လေတော့သသည်။
နောင် တော်ကြီးသည် အမှုထမ်းဖက် မင်းလှနော်ရထာကို စေလွှတ်၍ အသာအယာ အမိန့်တော်နှင့်ခေါ်စေသော်လည်း မင်းခေါင်နော် ရထာက ငါသည် ကျေးဇူးရှင် အလောင်းမင်းတရားကြီးဘုရား မင်းအဖြစ်ကို ယူတော်မူမည် တိုင်ပင်ကြံရည်တော်မူသည် ကာလကပင်၊ အသက်ကို သစ်ရွက်တစ်ချပ် ပန်းတစ်ပွင့်အနှိုင်း၊ မလေးမစား၊ ငါတို့သခင် မင်းအဖြစ်သို့မရောက်သမျှ လက်နက် မချဟု စိတ်နှလုံးပြဋ္ဌာန်း၍ အမှုတော်နှင့် စပ်သည်ကို သူ့ရန်သူ တစ်ထောင်စု နှစ်ထောင်စုကိုသော်လည်း တစ်ယောက်ချင်းထွက် ၍ အရေးရအောင်သာ အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်သည်။
ငါတို့ ကျေးဇူးသခင် ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးဘုရားမရှိလျှင် ယုံယုံကြည် ကြည် ရှိတော်မမူကြ၊ စိတ်တော်နှလုံးတော် နှောင့်နှေးရှိကြ၍ ခရီးလမ်းတစ်လျှောက် ငါတို့တပ်သားများ အစားအစာမျိုးရိက္ခာ မထောက်မလှမ်းမိအောင် မြေဒူးမင်းသား ဖျက်ဆီးမြစ်တားသည် ဖြစ်၍ အသက်မသေဝံ့၊ ရရာရမိ မြို့ရွာများမှာသာ ဖွေရှာယူစား ကြရသည်ကိုလည်း၊ ငါ မသင့်မတင့် ကြံလေသည်ဟု ညီတော် မြေဒူးမင်းသားက ကိုယ့်အပြစ်ငုပ်တိမ်လေအောင်၊ နောင်တော် ကို လျှောက်မည်မချွတ်၊ သို့လျှောက်လျှင်လည်း သူတို့မှာ ညီတော်နောင်တော်ဖြစ်ကြ၍ ညီတော်စကားကို နောင်တော် ယုံချိမ့်မည်မချွတ်၊ သို့လျှင် ကယ်ဆယ်မစမည့်သူ ငါတို့ကျေးဇူး ရှင် အလောင်းမင်းတရားကြီးဘုရားလည်း ယခုမရှိပြီ။
သွေး သောက် စကားကို ယုံကြည်၍လိုက်လေသော် ငါ့ကိုယ်နှင့်တကွ သားမယား ဆွေမျိုးပေါက်ဖော်တစ်စုတို့ ဆင်းရဲကြီးစွာ တွေ့ရ ချိမ့်မည် မချွတ်၊ ယင်းသို့ ဖြစ်သောကြောင့် ယောက်ျားတို့ မည်သည် ကိုယ့်အသက်ကိုလုရေး၌ မထိတ်မလန့်သာပြီ၊ ဘုန်း ကံအလိုက် တစ်သက်တွင် တစ်ခါကို ဖြစ်လိုရာ ဖြစ်ပေစေ တော့၊ ငါမလိုက်ပြီ၊ သွေးသောက် ပြန်လေတော့ ဟု ပြော လိုက်၏။
ဤသို့လျှင် စစ်ကိုင်း ဇေတဝန်ဆရာတော်နှင့် ကျော်ထင်နော်ရထာတို့ကို စေလွှတ်၍ အခေါ်ခိုင်းသော်လည်း မရချေ။
အင်းဝမြို့ကိုတိုက်ခြင်း မင်းခေါင်နော်ရထာသည် တပ်မှူးတို့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး အဆုံးတွင် အင်းဝမြို့ကိုတိုက်၏။
အင်းဝမြို့တွင်းမှ မြို့စောင့် တပ်တို့က ခုခံကြသော်လည်း မင်းခေါင်နော်ရထာကိုကြောက်ရွံ့ ပြီး ဖြစ်ကြသည်နှင့် ကြာရှည်မခံနိုင်ဘဲ အရှုံးပေးရ၏။
နောင် တော်ကြီးသည် မင်းလှနော်ရထာကို အင်းဝမြို့တွင်းသို့ လွှတ်၍ ထပ်မံ အခေါ်ခိုင်းပြန်သော်လည်း အချည်းနှီးပင်။
နောင်တော်ကြီးသည် အင်းဝမြို့ကို ဝန်းရံပိတ်ဆို့တိုက် ခိုက်စေသည်။
သို့သော် မင်းခေါင်နော်ရထာ အသက်မသေစေ နှင့်ဟု မှာလိုက်၏။
ကိုယ်တိုင်လည်း စစ်ကိုင်းသို့ ချီတက် သည်။
ဘဝနိဂုံး မင်းခေါင်နော်ရထာ အင်းဝတွင်ရှိစဉ် မြို့ပြင်၌ တပ်များ ဝန်းရံနေသောကြောင့် မြို့သူမြို့သားများ မထွက်ဝံ့ကြသဖြင့် အစာရေစာငတ်မွတ်ကြ၏။
ဤသည်ကို မြင်လျှင် မင်းခေါင်နော်ရထာလည်း ကြာရှည်နေရန် မသင့်ဟု ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် အင်းဝမြို့ တောင်မျက်နှာတံခါးမှ ထွက်သွား၏။
မင်းခေါင် နော်ရထာ ထွက်သွားသည်ကို သိသောအခါ တပ်သားများ လိုက်၍ တိုက်ခိုက်ကြရာ၊ ကျောက်ဆည် အရှေ့တောင်ခြေတွင် သေနတ်လုလင်တစ်ယောက် သေနတ်နှင့်ပစ်၍ ထိမှန်သောအနာ သည်းသည်နှင့် မည်သို့မျှ မခုခံနိုင်သည့်အတွက် ရဲမက်တော်တို့ ဝန်းရံ၍ ခေါင်းကို ဖြတ်သည်။
အလောင်းမင်းတရား၏ ရဲဘက် တော် မင်းခေါင်နော်ရထာ ဆုံးချေ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးသီဟပတေ့ မဟာနော်ရထာ ကိုးကား Category:ကုန်းဘောင် မင်းဆက်။
upright=0.5|လက်ပုံသည် အဟိံသကို ရည်ညွှန်း၍ ဓမ္မစကြာဘီး (ဂျိန်း) သည် သံသရာ (ဝိဉာဉ်ကူးပြောင်းလည်ပတ်ခြင်း) ကို ရပ်တန့်ခြင်း စသည်တို့ကို ညွှန်းဆိုသည်။
ဂျိန်းဘာသာ () ကို ဂျိန်းဓမ္မအဖြစ် ရိုးရာစဉ်ဆက်ခေါ်ဆိုကြ၍ ဤဘာသာတရားသည် ရှေးဟောင်း အိန္ဒိယဘာသာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဂျိန်းဓမ္မသည် အဆက်ဆက်ပွင့်ခဲ့သည် တိရ်သံကာရ (ဘုရား) (သို့) ခေါင်းဆောင် (၂၄) ဆူသော ဘုရားများမှတဆင့် ၎င်းတို့၏ နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အယူအဆ၊ သမိုင်း စသည်တို့ကို ခြေရာကောက်ပြန်ပြောင်း ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
ပထမဆုံး တိရ်သံကာရမှာ ရိရှဘနာထ (ရသဘဒေဝ) (Rishabhanatha) (သို့) ဤခေတ်၏ အဒိနဘဂဝါဖြစ်ကာ ဂျိန်းရိုးရာသဘောအရ သူသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆထားသည်။
(၂၃) ဆူမြောက် ပရရှ်ဝနာထ (Parshvanatha) ကို သမိုင်းဆရာများက ဘီစီ ၇ (သို့) ၈ ရာစုများကဟု ဆိုကြကာ (၂၄) ဆူမြောက် မဟာဝီရကို ဘီစီ ငါးရာဟူ၍ ဖော်ပြကြသည်။
ဂျိမ်းဘာသာဝင်များက ဂျိမ်းဘာသာ၏ စကြဝဠာသဘောတရားမှ သံသရာ ကို လမ်းညွှန်ပြသကြသော တိရ်သံကာရ ဘုရားရှင်များနှင့်အတူ ဂျိန်းဘာသာသည် ထာဝရဓမ္မ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
အဓိကဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်များမှာ အဟိံသဝါဒ (ahiṃsā, မညှင်းဆဲခြင်း)၊ အနေကန္တဝါဒ (anekāntavāda, ဘက်ပေါင်းစုံမှ ရှုမြင်ခြင်း)၊ အပါရိဂရာဟ (aparigraha, သံယောဇဉ်၊ တွယ်တာမှု မရှိခြင်း)၊ ခြိုးခြံစွာကျင့်ခြင်း (asceticism, ကာမဂုဏ်မမှီဝဲခြင်း) စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသော ဂျိန်းဘာသာဝင်များသည် အောက်ပါ အချက်ငါးခုကို လိုက်နာကြသည်။
အဟိံသ၊ အမှန်တရား (satya, သစ္စာ)၊ အစေယ (asteya, မခိုးယူခြင်း)၊ ဗြဟ္မစာရီအကျင့် (brahmacharya)၊ အပါရိဂရာဟ (ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိခြင်း) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဤမူများသည် ဂျိန်းဘာသာဝင်တို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုကို များစွာသောနည်းလမ်းများဖြင့် အကျိုးသက်ရောက်ရာ နေမှုထိုင်ရာ၌ သက်သက်လွတ်စားသောက်ခြင်းများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
Parasparopagraho Jīvānām (ပါရာစပရောပါဂရာဟို ဂျိဝါနမ်) သည် ဂျိန်းဘာသာ၏ ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်၍ အနက်မှာ နာမ်(ဝိဉာဉ်)တစ်ခုသည် အခြားနာမ်(ဝိဉာဉ်)ကို ကူညီဆောင်မရန် (သို့) အချင်းချင်း အထောက်အပံ့ အမှီသဟဲပြုရန် ဖြစ်သည်။
နမောကာရ မန္တန်သည် အခြေခံအကျဆုံး ဘုရားစာဖြစ်၏။
ဂျိန်းဓမ္မသည် ကမ္ဘာ့အစောဆုံးသော ဘာသာတရားများထဲက တစ်ခုဖြစ်၍ ဂိုဏ်းခွဲနှစ်ခုရှိသည်။
ဒိဂမ်ဘာရ နှင့် စဗိတမ်ဘာရ တို့ဖြစ်ကြသည်။
ခြိုးခြံမှုအကျင့်၊ လိင်၊ လက်ခံသည်ကျမ်းစာ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြားသွားသည်။
နှစ်ဂိုဏ်စလုံး၌ ဒါယကာ/မ များက လှူဒါန်းထောက်ပံ့သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်များ ရှိကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဂျိမ်းဘာသာဝင် ၄-၅ သန့်းကြားရှိ၍ အိန္ဒိယပြင်ပတွင် လည်းရှိကြ၍ အနေများသောနိုင်ငံများမှာ ကနေဒါ၊ အမေရိကန်၊ ဥရောပနိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်။
ဂျပန်တွင်လည်း ဂျိန်းဘာသာ ထွန်းကာလာနေ၍ ဂျပန်တိုင်းရင်းသားမိသားစု ငါးထောင်ခန့် ဂျိန်းဘာသာဝင်များဖြစ်လာသည်ဟု မှန်းဆရသည်။
ဂျိန်းဘာသာနှင့်ပတ်သက်သော အဓိကပွဲတော်များလည်းရှိကြသည်။
သမိုင်းကြောင်းနှင့် အထွေထွေ ဂျိန်းဘာသာသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၆-ရာစုတွင် ဝါဓမ္မာနမဟာဝိရက ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍ ထူထောင်သော ဘာသာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် ကိုးကွယ်သူအများအပြား ရှိသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကိုးကွယ်သူ တစ်သန်းခွဲခန့် ရှိသည်။
ဂျိန်းဘာသာတည်ထောင်သူ မဟာဝီရ(ခေါ်) နိဏ္ဌဋနာလပုတ္တကို ဘက်ဆာရနယ်၌ ခရစ်တော် မပေါ်မီ ၅၉၉ တွင် ဖွားမြင်၍ အသက် ၄၂-နှစ်တွင် ဉာဏ်အမြင်ရကာ နှစ် ၃၀ တရားဟောပြီးနောက် အနိစ္စရောက်သွားသည်။
ရုပ်တုကိုးကွယ်ရာ မထားေချ။
ကံနှင့် ဘဝသစ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို လက်ခံသည်။
ဒီဂမ္ဘရနှင့် ဆွီဂမ္ဘရ ဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်း ကွဲပြားသည်။
ဂျိန်းဘာသာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကိုးကွယ်ကျင့်သုံးကြသော ဘာသာတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး သတ္တဝါအားလုံးအား အကြမ်းမဖက်ရေး လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။
၎င်း၏ အတွေးအခေါ်နှင့် ကျင့်စဉ်များတွင် ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး၍ မိမိ၏ စိတ်ဝိဉာဉ်ကို မြင့်မြတ်ရာသို့ ရောက်ရှိရန် နှင့် လွတ်မြောက်ရန်အတွက်ကို အဓိက ထားသည်။
မိမိ၏ ကိုယ်တွင်းရှိ ရန်သူကို အောင်နိုင်ပြီး ကြီးမြတ်သော အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသော စိတ်ဝိဉာဉ်ကို ဂျိန်းဘာသာတွင် ဂျိန သို့မဟုတ် အောင်မြင်သူ၊ အောင်နိုင်သူ ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဂျိန်းဘာသာကို ရှာမန (Shramana ) (ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး တရား) သို့မဟုတ် နာဂရန်သာ (Nirgrantha ) အတွယ်အတာမဲ့ ဟု ရှေးခေတ်ကျမ်းစာများတွင် ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
ဂျိန်းဘာသာအား အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်စေသောသူမှာ ဗုဒ္ဓနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော မဟာဝီရ(ခေါ်) နိဏ္ဌဋနာလပုတ္တ ဖြစ်သည်။
ဂျိန်းဘာသာဝင်တို့သည် တိရစ္ဆာန်များကို ညှင်းပန်းမှုနဲ့ သတ်ဖြတ်မှုမဖြစ်ရအောင် ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးသည့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအမှုကို မပြုလုပ်ပဲ ကုန်သွယ်စည်းပွားရေးကိုပဲ ဇောက်ချလုပ်ကိုင်သောကြောင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာကြပြီး အသိပညာရှင်၊ အနုပညာရှင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
အုပ်ချုပ်သူ အာဏာပိုင်လုပ်ခြင်းသည် လူနှင့်တိရစ္ဆာန်​ကို ညှင်းပန်းရာ ကျသည်ဟု ဆိုပြီး ဂျိန်းဘာသာဝင်များသည် အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်အောင် မကြိုးစားခြင်းကြောင့် ဂျိန်းဘာသာသည် ခေတ်အဆက်ဆက် ဘုရင်များ၏ ချီးမြှောက်ခြင်းကို မခံခဲ့ရ၍ သာသနာပြန့်ပွားမှုနှုန်း အားနည်းခဲ့ပြီး၊ လူနည်းစုသာသနာသာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
သတ္တဘင်္ဂဝါဒ သတ္တဘင်္ဂဝါဒသတ္တဘင်္ဂဝါဒ (ပု) [သတ္တဘင်္ဂ+ဝါဒ] [သတ္တဘင်္ဂဒိဋ္ဌိ-ကြည့်။
ဧဝံ သတ္တဘင်္ဂဿ ဝိယ သေသဘင်္ဂါနမ္ပိ အသမ္ဘဝေါယေဝါတိ သတ္တဘင်္ဂဝါဒဿ အယုတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၅၃။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၁၂။
မ၊ဋီ၊၃၊၂၃၂။
ဟူသည် — အိန္ဒိယပြည်တောင်ပိုင်း အန္ဓကတိုင်း(အန္ဓရာ ပြည်နယ်)၌ ထွန်းကားခဲ့သော နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ (မဟာဝီရ)၏ ဝါဒဖြစ်သည်။
၎င်း ဝါဒကို “ဂျိန်းဝါဒ” ဟူ၍လည်းကောင်း, “သိယာဝါဒ” ဟူ၍ လည်းကောင်း, “အနေကန္တိကဝါဒ” ဟူ၍လည်းကောင်း, “သံသယဝါဒ “ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။
၎င်းဝါဒ၏ လိုရင်းအချုပ်ကား— (၁) သိယာ အတ္ထိ ဇီဝေါ (ဇီဝေါ၊ ဇီဝသည်။
အတ္ထ၊ သဝိညာဏကတို့၌ ထင်ရှား ရှိသည်။
သိယာ၊ ဖြစ်မူလည်း ဖြစ်ရာ၏)။
(၂) သိယာ နတ္ထိ ဇီဝေါ (ဇီဝေါ၊ ဇီဝသည်။
နတ္ထိ၊ အဝိညာဏကတို့၌ ထင်ရှားမရှိသည်။
သိယာ၊ ဖြစ်မူလည်းဖြစ်ရာ၏)။
(၃) သိယာ အဝတ္တဗ္ဗော ဇီဝေါ (ဇီဝေါ၊ ဇီဝသည်။
(သမာနောပိ၊ ထင်ရှား ရှိသော်လည်း။
) အဝတ္တဗ္ဗော၊ ထင်ရှားရှိသော ဇီဝ၏အဖြစ်ဖြင့် မဆိုအပ်သည်။
(၄) သိယာ အတ္ထိ နတ္ထိ နတ္ထိရူပေါ ဇီဝေါ (ဇီဝေါ၊ ဇီဝသည်။
အတ္ထိ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်သောအခါ, ခန္ဓာ ကိုယ်နှင့် အတူတကွ ဖြစ်သောအခါ ထင်ရှား ရှိသည်လည်းကောင်း။
နတ္ထိ၊ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ကွဲကွာသောအခါ ထင်ရှား မရှိသည်လည်းကောင်း။
နတ္ထိရူပေါ၊ ထင်ရှားမရှိသော သဘော ရှိသည်လည်းကောင်း။
(၅) သိယာ အတ္ထိ အဝတ္တဗ္ဗော ဇီဝေါ (ဇီဝေါ၊ ဇီဝသည်။
အတ္ထိ၊ ထင်ရှားကား ရှိ၏။
ကိန္တု၊ သို့သော်လည်း) အဝတ္တဗ္ဗော၊ ထင်ရှားရှိသော ဇီဝဟု မဆိုအပ်သည်။
(၆) သိယာ နတ္ထိ အဝတ္တဗ္ဗော ဇီဝေါ (ဇီဝေါ၊ ဇီဝသည်။
နတ္ထိ၊ ပစ္စက္ခမာနအားဖြင့် ထင်ရှား မရှိသည်လည်းကောင်း။
အဝတ္တဗ္ဗော၊ စက္ခုပသာဒ၏ ပစ္စက္ခအဖြစ်ဖြင့် မဆိုအပ်သည်လည်းကောင်း။
(၇) သိယာ အတ္ထိ နတ္ထိ အဝတ္တဗ္ဗော (ဇီဝေါ၊ ဇီဝသည်။
အတ္ထိ၊ အနုမာနအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်လည်းကောင်း။
နတ္ထိ၊ မျက်မြင်အားဖြင့် ထင်ရှား မရှိသည်လည်းကောင်း။
အဝတ္တဗ္ဗော၊ ထင်ရှိ, မရှိအဖြစ်ဖြင့် မဆိုအပ်သည်လည်းကောင်း။
သိယာ၊ ဖြစ်မူလည်းဖြစ် ရာ၏)။
ဟူသော ကွေ့ကောက်စွာ ပြောဆိုအပ်သော စကား ၇-မျိုးတို့ပင်တည်း)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၁ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျိန်းဘာသာ။
သာချင်း သာချင်းဟူသောအဖွဲ့သည် ဟောစာနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။
သာချင်းမပေါ်မီကဟောစာများပေါ်ပေါက် ၏။
နောက် တစ်ဖြည်းဖြည်းဟောစာများကို သာယာချေငံစွာ တစ်မျိုးတမည်ပြောင်းလွှဲဖွဲ့ဆိုကြကာ သာချင်းဟုအမည် ပေးကြဟန်တူသည်။
သာချင်းစပ်ဆိုရာ၌ စာဆိုသူလက်ထက် မတိုင်မီ ဖြစ်ပေါ်သောအကြောင်းအရာများကိုလည်း ကောင်း ၊ဇာတ်ဝတ္ထုများကိုလည်းကောင်း ဖွဲဆိုလေ့ရှိကြသည်။
စပ်ဆိုပုံ မှာလေးလုံးတစ်ပိုဒ် သို့မဟုတ်၊ငါးလုံးတစ်ပိုဒ်၊ သို့မဟုတ် ခြောက်လုံးတစ်ပိုဒ်ထား၍ရေးစပ်နိုင်သည်။
ရကန်စပ်ပုံစပ်နည်းနှင့် လည်း အနည်းငယ်ဆင်တူလေသည်။
'ဆင်ဖြူနာဂ၊ ဆဒ္ဒန္တလည်း၊ နတ်သစက်အောက်၊ လစဉ်ရောက်၍၊ နတ်လောက်ကညာ။
တိုင်းအ တည်တည်ပြည် အစို့စို့၊ ထီးတိုင်းတို့က၊ စက်ပို့နိယံ၊ သစ္စာနှံ၍၊ ကျွန်ခံလာသည်၊ ရတနာပူရ၊သားတော်မြေးမြစ်၊ ညွန့်သစ်စည် ပင်၊ ရာဇဝင် အခေါင်၊တပေါင်ကြွေးဟစ်၊ထွန်းရာဖြစ်သည်၊အောက်သေဋ္ဌဟု၊ ရွှေပြည်ဝကြီး' စသည်ဖြင့်ကာရန်အအုပ် အခံ ကန်၍သွား လေသည်။
ကာရန်ကန်ရုံမက ရကန်၌ကဲ့သို့ပင်အခြား ဆရာများကိုကန်ပုံ ရန်ပျိုးပုံလည်းဆင်ဆင် တူသည်။
သို့သော်ရကန်ဟူသော အဖွဲ့အနွဲ့သည် သာချင်းများ ပေါ်ပြီးနောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် သာချင်းသည် ရကန်၏ရှေ့တော်ပြေးဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။
သာချင်းဟူသောအဖွဲ့အနွဲ့ကို ရှေးဦးစွာတီထွင်သူမှာ မင်းဇေယျရန္တမိတ်ဘွဲ့ခံ တောင်ခွင်မြို့စားဦးသာအောင် ဖြစ်လေ သည်။
ဦးသာအောင်သည် ဥတေနသာချင်း၊ ပဋာစာရိီသာချင်းနှင့် စိဉ္ဇမာဏဝိ ကာသာချင်းတို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။
ရှေးကလည်း သာချင်းနှင့်ဆင်တူသောအဖွဲ့မျိုးရှိတန်ရာ၏။
သို့သော်ဦးသာ အောင်၏သာချင်းသည် တွေ့ရသမျှသောသာချင်းများတွင် အကောင်းဆုံးဖြစ်လေသည်။
နန်းစဉ်စာတော်စာရင်းအရ စာပေ လောကတွင် ထင်ရှားလှသောသာချင်းများကား ဦးအောင်ဖြိုး ရေးသားသောရာမသာချင်း၊ ကျန်စစ်သားကြုတ် ဖွင့်ခန်းသာချင်း၊ အနော်ရထာစောတရုပ်ပြည်မှစွယ်တော် ပင့်ခန်းသာချင်း၊ ဗောဓိပင်ကိုမာရ်နတ်မင်းလုခန်းသာချင်း၊ မင်းဆက်ရာဇဝင်သာ ချင်း၊ မောင်ချင်းဖြူအမည်ခံစာဆိုတဦးဖွဲ့ဆိုသော ကျန်စစ်သား သာချင်းနှင့် ပုဂံငှက်ကြီးသာချင်း၊ ရေပုပ်ကျောင်းတကာဆို ယသောဓရာ ကန်တော့ခန်းသာချင်း၊ ဝိဓူရသာချင်း၊ တောထွက်ခန်းသာချင်း၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ် ဆူသာချင်းနှင့် မရဏာသန္နသာချင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ( ၁၄ ) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာအမျိုးအစားများ Category:မြန်မာ သီချင်းအမျိုးအစားများ။
လှော်ကားသုံးထောင်မှူး တောင်ငူခေတ် စာဆိုတော် လှော်ကားသုံးထောင်မှူးသည် အင်းဝမြို့သားဖြစ်ပြီးလျှင် အင်းဝရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိလက်ထက်မှစတင်၍ စာဆိုခဲ့သူ ဖြစ်၏။
သက္ကရာဇ် ၈၆၃ ခုနှစ်က ရေတွင်ဖျောက်၍ အသတ်ခံခဲ့ရသော ရွှေနော်ရထာ၏ ကျွန်းရင်းဖြစ်သည်။
ရွှေနော်ရထာ အသတ်ခံရပြီးနောက် တောင်ငူမင်းကြီးညိုထံ ဝင်ရောက်၍ စာဆိုတော်အဖြစ်ဖြင့် ခစားလေသည်။
ထိုသို့ခစားရာ ရေတပ်ဖွဲ့ စစ်သည်တော် ၃ဝဝဝ အပေါ်တွင် အကြီးအမှူး ခန့်ထားခြင်းခံရသောကြောင့် လှော်ကားသုံးထောင်မှူးဟုတွင်၏။
လှော်ကား သုံးထောင်မှူးသည် အင်းဝတွင်ရှိစဉ်က ရတုမော်ကွန်းများကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့၏။
မင်းကြီးညို လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၈၇၈ ခုနှစ်တွင် မင်းတရားရွှေထီး ဧချင်း၊ သက္ကရာဇ် ၈၉၂ ခုနှစ် မင်းတရားရွှေထီး သက်တော် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် တောင်ငူရွေနန်းကို သိမ်းမြန်းတော်မူသည့် အကြောင်းပါသည့် မင်းတရားရွှေထီး ရွှေနားတော်သွင်း၊ မင်းရဲသင်္ခသူ ဧချင်း၊ မင်းရဲကျော်စွာ စုန်ဧချင်းတို့ကို ရေးသားခဲ့၏။
ဧချင်းများအပြင် (၂၈) စီး မြင်းယာဉ်တက်လင်္ကာ ဘုန်းတော်ဘွဲ့ရတုနှင့် အင်းဝဘုရင် သတိုးမင်းစော၏ ဆင်တော်သန်မြင်စွာ မော်ကွန်းကိုလည်း ရေးသားခဲ့၏။
ထိုသို့ စာပေအရာ၌ ပြောင်မြောက်လှသဖြင့် ရာဇဒေဝဘွဲ့၊ ရာဇဗလဘွဲ့၊ ရာဇာဗာဟု ဘွဲ့၊ တောင်ငူနဝဒေးဘွဲ့တို့ကိုပင် ရခဲ့လေသည်။
သို့သော် နဝဒေးဘွဲ့နှင့် ကောင်းစွာ မကျော်ကြားခဲ့ပေ။
ရတုများကို လည်းဆိုခဲ့သေး၏။