kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြန်မာ လူမျိုးထဲမှ လှူဒါန်းသူများမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ ဦးမြို့နှင့် ဦးဖိုးမျှင် တို့ ဖြစ်လေသည်။
ဦးမြို့နှင့် ဦးဖိုးမျှင်တို့က ငွေတစ်သောင်း တန် ပေမူ၊ ပုရပိုက်မူများကို ရေစက်ချလှူဒါန်းခြင်းပြုခဲ့၏။
ထိုနောက် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး ပိဋကတ် တော်များကို ငွေ တစ်သောင်း ငါးထောင် ပေး၍ဝယ်ကာ ဖြည့်သွင်းခဲ့၏။
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင် ၏ ပိဋကတ်တိုက် ကို ငွေ ငါးထောင် ပေး၍ ဝယ်ယူကာ ဗားနတ် ပိဋကတ်တိုက်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြန်သည်။
စစ်ဒဏ်ခံရခြင်း ယင်းသို့ တစ်စတစ်စ စုဆောင်းလာခဲ့ရာ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်၌ စာအုပ်ပေါင်း ၁၉၆၈၃ မျှ စုဆောင်းမိပြီးဖြစ်လေသည်။
သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဒဏ်ကြောင့် ပိဋကတ်တိုက်၏ ပရိဘောဂ နှင့် စာအုပ် တန်ဖိုး ၉၀ ရာခိုင်နူန်း ဆုံးရှုံး လေသည်။
စစ်ပြီးကာလ၌ ဗားနတ် ပိဋကတ်တိုက် တွင် စာအုပ်ပေါင်း ခြောက်ထောင် လောက်သာ ကျန်ရှိခဲ့တော့၏။
သို့သော် အလွန် ရှားပါးလှသော ပေ နှင့် ပုရပိုက် များ အားလုံးလိုလို ပြန်လည် ရရှိသည့် အတွက် အထူး ဝမ်းမြောက်ဖွယ် ဖြစ်လေသည်။
တည်နေရာ ပြောင်းခြင်း ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက် ကို တည်ထောင်စက အစိုးရပညာရေး ဆင်ဒီကိတ်က အုပ်ချုပ်ခဲ့၏။
၁၉၂၃ ခုနှစ်မှစ၍ အစိုးရက နှစ်စဉ် ခန့်အပ်သော အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က အုပ်ချုပ်လေသည်။
အစိုးရက ကျပ်ငွေ ၈၀၀၀၊ ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်အဖွဲ့က ကျပ်ငွေ ၃၆၀၀ ထောက်ပံ့ကြေးကို နှစ်စဉ် ချီးမြှင့် လေသည်။
ပိဋကတ် တိုက်ကိုလည်း မူလအဆောက်အအုံမှ ရန်ကုန်မြူနီစီပယ် အဆောက်အအုံ အောက်ထပ် အရှေ့တောင်ထောင့် အခန်းသို့ ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့သည်။
ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက်တွင် ပိဋကတ် တိုက်ခွဲများမရှိခဲ့ချေ။
စစ်ပြီးသည့်နောက် ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက် ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်လည် ဖွင့်လှစ်သည်။
ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်အဖွဲ့က ကျပ်ငွေ ၁၂၀၀၊ အစိုးရက ကျပ်ငွေ ၅၀၀၁ ထောက်ပံ့လေသည်။
နိုင်ငံတော် စာကြည့်တိုက် အဖြစ်သို့ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဗားနတ် ပိဋကတ်တိုက် ကို မြူနီစီပယ်အဆောက်အအုံမှ ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်း ရှိ ဂျူဗလီဟော အဆောက်အအုံသို့ ရွှေ့ပြောင်း ခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ၍ ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက် ကို အစိုးရ သို့ ပေးအပ်လိုက်၏။
ထို ဗားနတ်ပိဋကတ်တိုက် ကို မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနက နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက် အဖြစ်ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စာကြည့်တိုက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
thumb|နယ်မြေသစ် စူးစမ်းရှာဖွေမှုတွင် အကျော်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည့် ပေါ်တူဂီလူမျိုး ဗက်စကို ဒဂါးမား ဗက်စကို ဒါ ဂါးမား (၁၄၆၀ ဝန်းကျင် - ၁၅၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၄) သည် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံသား နယ်မြေသစ်စူးစမ်းသူဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယသို့ ပင်လယ်ကိုဖြတ်ကာ ပထမဆုံးရောက်ခဲ့သူတည်း။
နယ်မြေသစ် ရှာဖွေမှု သည် စွန့်စွန့်စားစား ပြုရသလောက် အလွန် အကျိုးကျေးဇူး များလှသဖြင့် ရှေးခေတ်များ မှ အစပြု၍ ဥရောပတွင် ခေတ်စား ခဲ့သည်။
တစ်နိုင်ငံ နှင့် တစ်နိုင်ငံ အပြိုင် နယ်သစ်များ ရှာကြပြီးလျှင်၊ သက်ဆိုင်ရာ မိမိတို့ နိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်နှင့် တန်ခိုးအာဏာကို နယ်ချဲ့ခဲ့ကြသည်။
တစ်ခါ က တန်ခိုးကြီး နိုင်ငံများဖြစ် ကြသော စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂယ် နိုင်ငံတို့သည်လည်း ချမ်းသာ ကြွယ်ဝသော အရှေ့တိုင်း၊ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပိုင်နက် ချဲ့လိုကြသည်။
ထိုကြောင့် ယင်းဒေသများသို့ အမြန်ဆုံး ပေါက်ရောက်သော ပင်လယ် ခရီးလမ်း ကို အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးစား ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။
ပေါ်တူဂီတို့သည် နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့် မျှ အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက် ကမ်းခြေတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ခရီးလမ်းကို တဖြည်းဖြည်းစမ်း၍ သင်္ဘော လွှင့် ကြည့်ခဲ့ကြရာ၊ ၁၄၈၈ ခုနှစ် တွင် ဗာတူးလူး မေယုဒီးအတ် ဆိုသူသည် အာဖရိကတိုက် တောင်ဘက်စွန်း ကို ပတ်မိပြီးလျှင် အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်အ တော်ပင် ခရီးပေါက်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ၁၀ နှစ်နီးပါးမျှပေါ်တူဂီတို့၏ ရှေ့ဆက် လက်ကြိုးပမ်းမှု သည် ခရီးမရောက်ဘဲ ရှိနေခဲ့လေသည်။
ထိုအတောအတွင်း စပိန်နိုင်ငံက ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင် အရှေ့တိုင်းသို့သွားသော ပင်လယ်ခရီးကိုရှာရန် ကိုလံဘတ် ကို လွှတ်လိုက်ရာ၊ အမေရိကတိုက် သို့ သွားရာ ခရီးလမ်းစ ရခဲ့လေ သည်။
ထိုအခါ ပေါ်တူဂီတို့သည် အားကျမခံ၊ အာဖရိတိုက်ကို ပတ်၍ အရှေ့သွား ခရီးလမ်းကို ဆက်လက်ရှာဖွေရန် အကြံအစည် ပြုကြလေသည်။
ယင်းသည့် အချိန်မတိုင်မီက ဗက်စကိုဒါဂါးမ သည် ထင်ထင်ရှားရှား မရှိခဲ့သေးချေ။
သို့သော် မှူးမတ် မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူတစ်ဦးဖြစ်၍ ကက်စတီးနိုင်ငံနှင့် ပေါ်တူဂယ် နိုင်ငံတို့ စစ်ပြိုင်ရာတွင် ပါဝင် ဆင်နွှဲ ခဲ့ဖူးကြောင်း မျှသာသိကြသည်။
ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ကလေးဖြစ်သော ဆီးနေး၌ မွေးဖွားခဲ့သူ ဗက်စကို ဒါ ဂါးမား သည် ပင်လယ်ခရီး ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်၍ ပင်လယ်များ၌ သွားလာရန် နှစ်သက်ပြီးလျှင်၊ မကြောက်မရွံ့ သွားလာဝံ့သူ ဖြစ် လေသည်။
ထိုကြောင့် ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီဘုရင် ပထမ အီမန်းနျူအယ် သည် ဗက်စကို ဒါဂါးမအား သင်္ဘော ၄ စင်းကို ကွပ်ကဲ အုပ်ချုပ်စေပြီးသော် အရှေ့တိုင်း သွား ပင်လယ် ခရီးလမ်း ရှာဖွေစေရန် ခန့်အပ်သည်။
ဗက်စကိုဒါဂါးမသည် ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လစ္စဗွန်းမြို့မှ စတင်၍ ခရီးထွက် ခဲ့လေသည်။
၄ လအတွင်း၌ ဗက်စကိုဒါဂါးမတို့သည် ဂွတ်ဟုပ်အငူကို ကောင်းမွန်စွာ ပတ်မိကြသည်။
ထိုအငူကို ကျော်လွန်၍ ခရီး ဆက်မည်ပြုသောအခါ သင်္ဘောသား တို့သည် မလိုက်လိုကြ တော့ဘဲ တော်လှန်ပုန်ကန်ကြတော့သည်။
ထို့ပြင်လေပြင်း မုန်တိုင်းများနှင့်လည်း အခါခါကြုံခဲ့ရသည်။
ဗက်စကိုဒါဂါးမ သည် သင်္ဘောသားများ ၏ ပုန်ကန်မှု နှင့် လေပြင်းမုန်တိုင်း စသည့် အခက်အခဲတို့မှ လွတ်မြောက် ကျော်နင်းနိုင်အောင် အမျိုးမျိုး ကြိုးပမ်းခဲ့ရလေသည်။
ယင်းသို့သော အခက်အခဲများကို ကျော်နင်းဖြေရှင်းရင်းပင် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ မလင်ဒီ ဆိပ်ကမ်းမြို့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသား ကုန်သည်များနှင့် တွေ့လေသည်။
ယင်းတို့အထဲမှ အိန္ဒိယရေကြောင်းပြ တစ်ဦး၏ အကူအညီဖြင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်ကာ၊ လစ္စဗွန်းမြို့မှ ထွက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၀ လအကြာ ၁၄၉၈ ခုနှစ် မေလအတွင်း၌ အိန္ဒိယအနောက်ဘက် ကမ်းခြေရှိ ကာလိကတ်မြို့သို့ရောက်ခဲ့ လေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ဗက်စကိုဒါဂါးမသည် ဥရောပမှ အိန္ဒိယသို့ပင်လယ်ခရီးကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ကာလိကတ်မြို့တွင်း၌ ထိုအချိန်က မူးဝါးလူမျိုး ကုန်သည်များလည်း ရှိနေသည်။
မူးဝါးတို့က ပေါ်တူဂီတို့ ရောက်လာခြင်း ကို မလိုကြချေ။
ထိုကြောင့် မြို့အုပ်ချုပ်သူအား ပေါ်တူဂီတို့ကို ကောင်းစွာ လက်ခံမပြုစုလေအောင်ပြုကြသည်။
ထိုကြောင့် ဗော်စကိုဒါဂါးမသည် မြို့၏အခြေအနေကို လေ့လာ စုံစမ်းပြီးနောက် ပေါ်တူဂယ်သို့ပြန်ခဲ့သည်။
မူလ ပေါ်တူဂယ်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့စဉ်က သင်္ဘောသား ၁၇၀ ပါရှိခဲ့ရာ လမ်းခရီးတွင် ဖျားနာ သေဆုံးကြ သဖြင့် ၅၅ ယောက်မျှသာ ပေါ်တူဂယ်နိုင်ငံ သို့ ပြန်ရောက် နိုင်ကြလေသည်။
ပေါ်တူဂယ်နိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်သောအခါ၊ ဘုရင်မင်း မြတ်က ဗက်စကိုဒါဂါးမ နှင့် သင်္ဘောသားများကို ဆုတော် လပ်တော်များ ချီးမြှင့်သည်။
ဗက်စကို ဒါ ဂါးမား အား အင်္ဂလိပ် ဆာဘွဲ့ နှင့်ညီမျှသော ဒွမ်ဘွဲ့ပေးအပ်သည်။
ပေါ်တူဂယ် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့ ကုန်သွယ် လမ်းပွင့်လေသည်။
ဗက်စကိုဒါဂါးမား သည် အိန္ဒိယ နိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရန် အခွင့်အရေးများလည်း ရှိခဲ့ရာ၊ အလွန်ချမ်းသာကြွယ်ဝလာလေသည်။
နောက် ၃ နှစ်ခန့် အကြာ ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗက်စကိုဒါဂါးမားသည် ရေတပ်တစ်တပ်ကို အုပ်ချုပ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့သွားရောက်ခဲ့ ရပြန်သည်။
အကြောင်းမူ ကာလိကတ်မြို့ တွင် ပေါ်တူဂီ ကုန်သည်များ နှင့် အိန္ဒိယ တိုင်းသားတို့ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွား သောကြောင့်တည်း။
ဗက်စကိုဒါဂါးမား သည် ကာလိကတ် မြို့သား တို့အား ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိမ်နင်းခဲ့ရာ၊ ဗက်စကိုဒါဂါးမ ၏အမည်တွင်အမည်းစက်ထင်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ကိုချင်မြို့သို့ သွားရောက်၍ ကုန်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်ရာ ရွှေငွေပစ္စည်း တောင်ပုံရာပုံ ရရှိခဲ့သည်။
မိုဇမ်ဗစ်နှင့်ဆိုဖာလာနယ် တို့တွင် ပေါ်တူဂီပြည်နယ်များ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ထိုနှစ် တွင်ပင် လစ္စဗွန်း သို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။
ဗက်စကိုဒါဂါးမား သည် အရှေ့တိုင်းတွင် ပေါ်တူဂီတို့ခြေကုပ်ရရန် စတင် လမ်းခင်း ပေးခဲ့ သော်လည်း၊ ၁၅၂၄ ခုနှစ် တွင်မှ အိန္ဒိယ နိုင်ငံ ရှိ ပေါ်တူဂီနယ်နယ်များ၏ ဘုရင်ခံချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရ၍ အိန္ဒိယသို့လာခဲ့ပြန်သည်။
အိန္ဒိယသို့ရောက်၍ ရာထူး လက်ခံပြီး နောက်တွင် အိန္ဒိယ ရှိ ပေါ်တူဂီ အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ကမောက်ကမ ဖြစ်နေသည်များကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းနေစဉ်၊ ကိုချင်းမြို့၌ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း။
ဆာ ဟင်နရီ အားဗင်း () ကို 'ဂျေ အေးချ် အားဗင်း' ဟူ၍လည်း သိရှိကြ၍ အင်္ဂလိပ် ပြဇာတ်မင်းသား၊ ပြဇာတ်မန်နေဂျာတစ်ဦးဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဂျွန် ဟင်နရီ ဘရော့ဒရစ် ဖြစ်၍ ၁၈၃၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဆမ္မားဆက်နယ်၊ ကေးတန် မန်ဒဗစ်လ်ရွာ၌ ဖွားမြင်သည်။
သူ့ဖခင်ကား ဈေးဆိုင်ငယ်တည်ခင်းရောင်းချသူ ဖြစ်သည်။
အားဗင်းသည် ငယ်စဉ် ကတည်းက အကအခုန် ဝါသနာပါသူဖြစ်၍ တစ်နေ့နေ့တွင် ကမ္ဘာကျော် ဇာတ်မင်းသားတစ်ဦး ဖြစ်ရ မည်ဟု စိတ်၌စွဲမြဲစွာ ယုံကြည်ခဲ့လေသည်။
စာရေးအလုပ်ကို လုပ်နေယင်း အားလပ်ချိန်၌ ပြဇာတ် စာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့လာ၏။
အကသင်၏။
ဓားသိုင်း အတတ်တို့ကိုလည်း သင်ကြားလေ့လာ၏။
၁၈၅၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ၌ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် အားဗင်းသည် ပထမဆုံးအကြိမ် ရစ်ရှလျူး ပြဇာတ်တွင် အော်လီယန်းမြို့စား ဂတ်စတန်အခန်းမှ ဟင်နရီ အားဗင်းဟူသောအမည်ဖြင့် ပါဝင်ကပြခဲ့လေသည်။
ထိုအခါမှ စ၍ သူသည် ထိုဟင်နရီအားဗင်းဟူသော အမည်ကို ခံယူလိုက် လေသည်။
ထိုနောက်တွင် သူသည် ဇာတ်ဖွဲ့များတွင် ပါဝင် ကပြသဖြင့် ရတ်သတ္တပတ်လျှင် ၂၅ သျှီလင်မျှ အခကြေးငွေရ လေသည်။
ထိုမျှ နည်းပါးလှသော ငွေထဲမှ မိဘများကိုထောက်ပံ့ရသေး၏။
လက်ဦးအစတွင် ဟင်နရီသည်နယ် များ၌သာ လှည့်လည်ကပြခဲ့ရသည်။
သို့သော် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စိန်ဂျိမ်းဇာတ်ပွဲရုံတွင် ကပြခဲ့ရလေသည်။
ထိုနောက် သူသည် ဘုရင်မဇာတ်ပွဲရုံ၊ ဟေးမားကတ်ဇာတ်ပွဲရုံ၊ ဒရူးရီးလိန်း ဇာတ်ပွဲရုံနှင့် ဂေတီ ဇာတ်ပွဲရုံများတွင်လည်း ရံဖန်ရံခါ ကပြခဲ့ရလေသည်။
သို့သော် ၁၈၇၁ ခုနှစ်ရောက်မှ သီးဗဲခေါ် ပြဇာတ်၌ ဇာတ်ဆောင် မသီးယတ်အခန်းမှ ပါဝင်ကပြရာတွင် သူ၏နာမည် ထင်ရှား လာလေသည်။
၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် လိုင်စီယမ်ဇာတ်ပွဲရုံကို သူ ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ထိုဇာတ်ပွဲရုံ၌ နာမည်ကျော် စာရေးဆရာကြီးများ ရေးသောပြဇာတ်များကို ရုံတင်ခဲ့ရတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင်၍ တွဲဘက် ကပြခဲ့လေသည်။
နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာကြီး ရှိပ်စပီးယား၏ လက်ရာ များကို ပြဇာတ်ခုံပေါ်သို့တင်၍ ကပြ သဖြင့် ဟင်နရီ အားဗင်း ၏အမည်မှာ အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်လောကတွင် ပိုမိုထင်ပေါ်လာလေသည်။
ဟင်နရီအားဗင်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်တွင် သဘင်ပညာနှင့် သဘင်သည်တို့၏ အဆင့်အတန်းကို တိုးတက် ကြီးပွားစေ၍ ခေတ်မှီအောင်ပြုပြင်ပေးခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။
သို့အလျောက် ၁၈၉၅ ခုနှစ်၌ ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရလေသည်။
အားဗင်း၏ လိုင်စီယမ်ပြဇာတ်အဖွဲ့သည် အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုသို့ အခေါက်ခေါက်အခါခါ သွားရောက် ကပြခဲ့ဖူးလေ သည်။
ဆာ ဟင်နရီအားဗင်းသည် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ် အောက်တို ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဗရက်ဖို့မြို့ ပြဇာတ်ကနေစဉ် ကွယ်လွန် သည်။
ဝက်စမင်စတာဘုရား ရှိခိုးကျောင်းတွင် သူ၏ရုပ် အလောင်းကို မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လေသည်။
အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ် အဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ခဲ့သဖြင့် သဘင် သည်ထဲတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူ ဟင်နရီ အားဗင်း၏ ပုံတူ ရုပ်ကို လန်ဒန်မြို့ ထရာဖဲလဂါစကွဲယား အနီး၌ ထုလုပ် တည် ဆောက်ထားလေသည်။
ဝါရှင်တန် အားဗင်း (; ဧပြီ ၃၊ ၁၇၈၃ – နိုဝင်ဘာ ၂၈၊ ၁၈၅၉) သည် ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သော အမေရိကန် စာရေးဆရာ၊ အက်ဆေးရေးသားသူ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာရေးဆရာ၊ သမိုင်းပညာရှင်နှင့် သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဝါရှင်တန် အားဗင်းကား ၁၇၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် နယူးယောက်မြို့၌ ဖွားမြင်လေသည်။
ဖခင် ကား စကော့လူမျိုး ကုန်သည်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သားသမီး ၁၁ ယောက်အနက် အထွေးဆုံးဖြစ်သည့် အလျောက် ငယ်စဉ်ကပင် အစ်ကိုကြီးများ၏ အားပေးမှုဖြင့် စာရေးစာဖတ် ဝါသနာထုံခဲ့ လေသည်။
အထူးသဖြင့် ခရီးသွားလာခြင်းနှင့်ဆိုင်သော စာအုပ် များကို နှစ်သက်လေသည်။
ကျောင်းနေရန် အလွန်ပျင်းသူ ဖြစ် သည့်အလျောက် အသက် ၁၆ နှစ်တွင် ကျောင်းမှထွက်၍ ဥပဒေပညာကို ဆည်းပူး၏။
သို့ရာတွင် စိတ်အား ထက်သန်စွာ ဆည်းပူးခြင်းမပြုပဲ၊ သေနတ် တစ်လက်၊ ခွေးတစ်ကောင်ကို အဖြော်ပုကာ ကြိုကြိုကြားကြား ခရီးသွားခြင်းကိုသာ ဝါသနာ အလျောက် ပြုလျက် ရှိလေသည်။
သူမရောက်ဘူးသည့် နေရာ ဟူ၍ မရှိသလောက် ရှားတော့၏။
အားဗင်းသည် သွားဖန်များ ခရီးရောက်ရုံမက ပါးစပ် အအားမနေ မေးမြန်းတတ်သဖြင့် နယူး ယော့မြို့တွင် နေထိုင်သော ဒပ်ချလူမျိုးများ၏ အဆက် အနွယ်များထံမှ ကြားသိရသော ပုံတိုပါဌ်စများကို နောင်အခါ တွင် ပါးစပ်ရာဇဝင်တစ်စောင်ဖြစ်အောင် ပြုစုရေးသားခဲ့သဖြင့် နာမည်ထင်ရှား ကျော်ကြားလာ လေသည်။
အားဗင်းသည် အလွန်ချူချာသူဖြစ်သည်သာမက စာရေး ဆရာအဖြစ်ဖြင့်သာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရန် မဖြစ်နိုင်သော ကြောင့် ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ နေခဲ့ရသည်။
ဥပဒေပညာဆည်းပူး နေယင်း ထိမ်းမြားရန် စေ့စပ်ထား သည့် ချစ်သူ မတီလဒါ ဟော့ဖမန်း ကွယ်လွန်သဖြင့် စိတ်နှလုံးကို ပိုမိုထိခိုက်ကာ မကျန်းမာပဲရှိသဖြင့် အင်္ဂလန်၊ ဟော်ဟန်၊ ပြင်သစ်၊ အီတလီ နိုင်ငံများသို့ အလည်အပတ် ထွက်လာခဲ့လေသည်။
ဤသို့ လှည့်လည်သွားလာယင်း ဥရောပလူမျိုးတို့၏ စာပေနှင့်ဓလေ့ ထုံးစံတို့ကို လေ့လာခွင့်ရခဲ့လေသည်။
၁၈ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ၁၈ဝ၇ ခု၊ ၁၈ဝ၈ ခုနှစ်များတွင် သူ၏အစ်ကို များနှင့်အတူ ဆာလမဂန် ဒီခေါ် စာစောင်ကို အပတ်စဉ်ထုတ်ဝေလိုက်ရာ အထူးပင် နာမည်ထွက်လာလေသည်။
စာရေးဆရာအဖြစ် ကနစ်ကား ဗော့ကား ဟူသော အမည်ကို ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အားဗင်း သည် အစ်ကို များနှင့်အတူ သံကိရိယာလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ သော်လည်း အလုပ်အကိုင် ရှုံးသဖြင့် ယခင်ကစာရေးခြင်းဖြင့် ရရှိထားသော ငွေရင်းကလေးပင် ပြုတ်ရရှာလေသည်။
အလုပ်အကိုင် ပျက်စီးသော်လည်း အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် အိမ်ဦး ကြမ်းပြင်ပမာ ကူးသန်းသွားလာနေခဲ့မှုကြောင့် အားဗင်းသည် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာကြီးများနှင့် အထူး အကျွမ်းဝင်ကာ စိတ်ကူးဉာဏ်ဗဟုသုတ ပို၍ရွှင်လန်းလာလေသည်။
စာရေး ဆရာကြီး ဆာဝေါ်လတာ စကော့၏ အားပေးကူညီမှုဖြင့် အမေရိကန် ပုံတိုပတ်စကလေးများကို စာတိုပေစအမည်နှင့် ထုတ်ဝေ လိုက်ရာ အထူးပင်နာမည်ရ၍ အရောင်းရသွက်သော ကြောင့် အားဗင်းသည် အသုံးအစွဲ ချောင်လည်၍ အစ်ကိုများ ကိုပင် ထောက်ပံ့နိုင်သည့်အခြေသို့ ရောက်လာပြန်သည်။
စာတိုပေစ စာအုပ်မှာ အားဗင်း၏ အကောင်းဆုံးစာအုပ် ဖြစ်လေသည်။
ထိုစာအုပ်တွင် ရစ်ဗန်ဝင်းကယ်နှင့် ငိုက်မျည်း နေသော သစ်ခေါင်းကြီး ပုံဝတ္ထုများ ပါရှိလေသည်။
ထိုဝတ္ထုမှာ ငယ်စဉ်က ဒပ်ချလူမျိုးတို့၏ အဆက်အနွယ်များထံမှ ကြား သိရသော ဒဏ္ဍာရီများကို ရေးသားခြင်း ဖြစ်၏။
ဟင်းဒရစ် ဟဒ်ဆန်နှင့် အပေါင်းပါများ ဝတ္ထုတိုမှာ အားဗင်း ငယ်စဉ် အခါက အမေးအမြန်းထူကာ စုဆောင်းရရှိသော ပုံပြင်များ ဖြစ် ကြသည်။
အားဗင်းသည် မိမိ၏မိတ်ဆွေဖြစ်သူ စပိန်နိုင်ငံရှိ အမေရိ ကန် သံအမတ်၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ခြောက်နှစ်မျှ သွားရောက် နေထိုင်သောအခါ သူ၏အသက်မှာ လေးဆဲ့သုံးနှစ် ရှိလေပြီ။
ထိုအခါတွင် သူသည် စပိန်နိုင်ငံ၏သမိုင်းကို လေ့လာ၍ ကိုလံဗပ်အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ အယ်လမ်ဗရာ ဝတ္ထုနှင့် ဂရန်နဒါကို အောင်မြင်ခြင်း ဟူသော စာအုပ်တို့ကို ရေးသားထုတ်ဝေ ပြန်သည်။
၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လာကာ အမေရိကန်ဥပဒေအဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေ လေသည်။
တော်ဝင်စာပေအသင်းက ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရရုံသာမက၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်ကြီးမှ စာပေပါရဂူဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းကိုလည်း ခံရလေသည်။
၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်လာပြီးနောက် ဟဒ်ဆန် မြစ်ပေါ်ရှိ ငိုက်မျည်းနေသော သစ်ခေါင်းကြီးအကွက်နားတွင် မြေဝယ်ကာ တူမများနှင့်အတူ နေထိုင်လျက် စာပေရေးသား နေလေသည်။
အမေရိကန်အစိုးရက သူ့အား ရာထူးကြီးများ ပေး၍ ချီးမြှင့်သော်လည်း ၁ဝ နှစ်လုံးလုံး ငြင်းပယ်ခဲ့၏။
၁၈၄၂ ခုနှစ်ကျမှ စပိန်သံအမတ်ရာထူးကို လက်ခံကာ လေးနှစ်ကြာမျှ အမှုထမ်းလေသည်။
၁၈၅၉ ခုနှစ် အသက် ၇၆ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ကမ္ဘာ့ဝင်ရိုးစွန်းအရပ်များသို့ စွန့်စားသွားလာခဲ့သော နော်ဝေး လူမျိုး,Roald Amundsen (1872-1928) | Norwegian Language Blog ရိုအဲအားမန်းဆင်သည် နော်ဝေးနိုင်ငံ အော့စလိုမြို့တော် တွင် ပညာသင်ကြား၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ယူပြီးနောက် ဆေးပညာကို လေ့လာခဲ့၏။
သို့သော် ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့လေသည်။
၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အနောက် မြောက်လမ်းခရီးအတိုင်း အာတိတ်ဒေသသို့ ဂျိုယာအမည်ရှိ တစ်ပင်တိုင်ရွက်သင်္ဘော ဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့၏။
သူ၏ ခရီးစဉ်မှာ အောင်မြင်၍ သံလိုက်မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း၏ တည်နေရာကို စုံစမ်းရှာဖွေ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပေသည်။
နယ်သစ်ရှာဖွေ သူများအနက် အားမန်ဆင်ကို သိပ္ပံစနစ်ဖြင့် ရှာဖွေသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ထိုသို့ ယူဆကြသည်မှာ သူသည် ဂရုတစိုက်နှင့် စနစ်တကျ လုပ်ကိုင် လေ့ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင် ဖရမ်အမည်ရှိ သင်္ဘောဖြင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ တစ်ဖန်ထွက်ပြန်ရာမှမမြှော်လင့်ပဲ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ရောက်သွားခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးကပ္ပတိန်စကော့ထက် အားမန်ဆင်က ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်စော၍ ရောက်ခဲ့၏။
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းမှ ပြန်ခဲ့ပြီးနောက် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဆက်လက်ခရီးထွက်ရန် ကြံစည်နေခိုက် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသဖြင့် မသွားရတော့ချေ။
စစ်ကြီး ပြီးသည့် အထိနားနေပြီးသော် တစ်ဖန်ခရီးပြန်ထွက်ရာ ဝင်ရိုးစွန်းဆီသို့စီးသော ရေစီးလမ်း မမှန်သည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ပျံဖြင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ အရောက်သွားရန် ကြိုးစားခဲ့ပြန်သည်။
သို့သော် ထိုနှစ်တွင် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။
၁၉၂၆ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အီတာလျံ လေကြောင်းဗိုလ်နိုဗိုင်းတို့နှင့် အတူ လေသင်္ဘော တစ်စင်းဖြင့် ထွက်ပြန်ရာ မြောက်ဝင်ရိုးဝန်းသို့ရောက်သဖြင့် နှစ်ပတ်ဝဲ၍ ကြည့်ခဲ့ပြီးနောက် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဗဲရင်းပင်လယ်ထဲရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်းပေါ်သို့ ဆင်းသက်ခဲ့ လေသည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဂျင်နရယ် နိုဗိုင်း၏ လေယာဉ်ပျံမှာ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ အပြန်လမ်းခရီးတွင် ပျက်ကျခဲ့၏။
အားမန်ဆင်သည် နိုဗိုင်းကို ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရန် လေယာဉ် ပျံတစင်းနှင့် အလျင်အမြန် ထွက်ခွာသွားရာ သူလည်း ပြန်ရောက် မလာတော့ချေ။
ထိုနောက် လပေါင်းများစွာကြမှ ရေထဲ၌ မျောနေသော သူ၏လေယာဉ်ပျံအပျက်ကိုသာ တွေ့ကြ ရလေတော့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:စွန့်စားသူများ။
ဆွီဒင်နိုင်ငံ ဝမ်းမလန်းနယ်၊ လန်ဗန်ရှစ်တန်မြို့၌ ၁၈ဝ၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သော ဂျွန် အားရစ်ဆန်(ခရစ် ၁၈ဝ၃-၁၈၈၉)သည် စာမရေးတတ်သေးမီ အရွယ်ကပင် စက် ကိရိယာပုံစံများကို စတင်ရေးဆွဲလာခဲ့သည်။
အသက်ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် မြို့ဘက် ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာရုံး တစ်ရုံး၌ ပုံစံများကို ရေးဆွဲနေပြီ ဖြစ်၍ အသက် ၁၂ နှစ်တွင် ကမ္ဘာကျော် ယူတာတူးမြောင်းကို ဖောက် လုပ်သော ကုမ္ပဏီ၌ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လျက် ရှိပေ သည်။
အသက် ၁၇ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်အထိ စစ်တပ်တွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့ရာ ဉာဏ်ထက်မြက်သည့်အတွက် အချိန် အနည်းငယ်အတွင်း ဗိုလ်ကြီးရာထူးအထိ တိုးတက်ခဲ့လေသည်။
နောင်သော် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၌ မကြီးပွားနိုင်သည်ကို သိသဖြင့် အားရစ်ဆန်သည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်ပြီး နောက် ၁ဝ နှစ်အတွင်း တီထွင်မှုပေါင်း ၃ဝ ကျော်မျှကို ပြုလုပ်မှတ်ပုံတင်ခဲ့လေသည်။
သူ၏ တီထွင်မှုများအနက် အကျော်ကြားဆုံးမှာ စကရူးပရိုပယ်လာ (ဝက်အူရစ်ပန်ကာ)ခေါ် ငမန်းစက်ပင် ဖြစ်၏။
ထိုတီထွင်ချက်ကို အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ကို ပထမဦးစွာ ဖြတ်ကျော်ခုတ်မောင်း သင်္ဘောများ၌ တပ်ဆင် သုံးစွဲခဲ့ပေသည်။
အားရစ်ဆန်သည် ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တစ်ဖန် ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ပြန်၍၊၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်သားအဖြစ် ခံယူလေသည်။
ပထမတွင် အနေအထိုင် ဆင်းရဲခဲ့သည်။
သို့သော်အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားချိန်အတွင်း တောင်ပိုင်းသူပုန်တို့ဘက်မှ မယ်ရီမက် ဆိုသည့် သံသင်္ဘောကိုတိုက်ခိုက်နိုင်မည့် မော်နီတာခေါ် သံချပ်ကာ တိုက်သင်္ဘောကိုအစိုးရဖြစ်သော မြောက်ပိုင်း အတွက် အောင်မြင်စွာတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ရာမှ သူ့အမည်သည် ထင်ရှားလာလေသည်။
စစ်ပွဲအတွင်း မော်နီတာထက် သာလွန်ကောင်းမွန်သောအခြားစစ်သင်္ဘောများကိုလည်း တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
စစ်ပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် နယူးယော့မြို့တွင် နေသားတကျ နေထိုင်ကာအခြား တီထွင်မှုအမျိုးမျိုးကို စမ်းသပ်ကြံစည်ယင်း ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊မတ်လ ၈ ရက်နေ့၌ ထိုမြို့မှာပင် ကွယ်လွန်လေသည်။
သူ၏ရုပ်အလောင်းကို ဆွီဒင်အစိုးရက တောင်းသည့်အတိုင်းပေးလိုက်၍ ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် မြုပ်နှံထား လေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်လည်း နောင်လာနောက်သားများသူ့အား အမှတ်တရ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုနိုင်စိမ့် သောငှာ နယူးယော့မြို့ဗက်ထရီဥယျာဉ် အတွင်း၌ သူ၏ကြေးရုပ်ကို မားမားမတ်မတ်စိုက်ထူထားရှိပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ဆွီဒင် တီထွင်သူများ Category:အမေရိကန် တီထွင်သူများ Category:ဆွီဒင် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာများ Category:အမေရိကန် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာများ Category:ရေကြောင်းအင်ဂျင်နီယာ။
ရှိတ်ဟာဆီနာ (শেখ হাসিনা; Sheikh Hasina) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။
၄ကြိမ် ဆက်တိုက် ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံအတွင်းဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ကျောင်းသားလူငယ်များ၏ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း ခွဲတမ်း နှင့် ပတ်သတ်သည့် အုံကြွမှုကြီးကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်း တွင် ရာထူးမှ ရုတ်တရက် နုတ်ထွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ ၁၉၄၇ ခု စက်တင်ဘာလ (၂၈)ရက်တွင် ဂိုပါလ်ဂန်ခရိုင်၊ တွန်ဂျီပါရာမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ရှိတ်ဟာဆီနာသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကို ရယူပေးခဲ့သည့် ဘန်ဂါဘန်ဒူ ရှိတ်မူဂျီဘူရာမန် ၏ သားသမီး ငါးဦးအနက် အကြီးဆုံးသမီး ဖြစ်သည်။
သူမသည် ဒါကာတက္ကသိုလ် မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
ကျောင်းနေစဉ်ကာလကတည်းက လူထုလှုပ်ရှားမှုများအားလုံးတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးသမားဘဝ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အဝါမီလိဂ်ပါတီကို ကိုယ်စားပြုပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အမတ်နေရာ (၃)နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ရှိတ်ဟာဆီနာသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပဉ္စမအကြိမ် ပါလီမန်၌ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ပါလီမန်ရှိ နိုင်ငံရေးပါတီအားလုံးတို့အား ဦးဆောင်ကာ သမ္မတစနစ်မှ ပါလီမန်စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သည့် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အဝါမီလိဂ်ပါတီသည် အင်အားကြီးပါတီတစ်ရပ်အဖြစ်ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရှိတ်ဟာဆီနာသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ကို စတင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြီးနောက် ဆင်းရဲမွဲတေမှုလျှော့ချရေးအပါအဝင် တိုင်းပြည် ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် လက်တွေ့ကျသည့် မူဝါဒ အမြောက်အမြားကို ချမှတ်ခဲ့သည်။
ဆုတံဆိပ်များ ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ Boston University မှ ချီးမြှင့်သည့် Degree of Doctor of Law၊ ဂျပန်နိုင်ငံ Waseda University မှ ချီးမြှင့်သည့် Honorary Doctor of Law၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံ University of Abertay Dundee မှ ချီးမြှင့်သည့် Honorary Doctorate of Philosophy အိန္ဒိယနိုင်ငံ Visva Bharati University of West Bangal မှ ချီးမြှင့်သည့် Honorary Degree of Desikottama (Doctor of Literature, Honoris Causa) ဩစတြေးလျနိုင်ငံ Australian National University မှ ချီးမြှင့်သည့် Degree of Doctor of Laws, Honoris Causa ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ Dhaka University မှ ချီးမြှင့်သည့် Doctor of Laws ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ Catholic University of Brussels မှ ချီးမြှင့်သည့် Honorary Doctorate Degree (Doctor Honoris Causa) အမေရိကန်နိုင်ငံ Bridgeport University မှ ချီးမြှင့်သည့် Honorary Doctor of Humane Letters ဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာသည် ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (UNESCO) မှ ချီးမြှင့်သည့် Houphouet Boigny ငြိမ်းချမ်းရေးဆု၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ Randolph Macon Women's College မှ ချီးမြှင့်သည့် ဆု၊ ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့ (FAO) မှ ချီးမြှင့်သည့် စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု CERES ဆု၊ The All India Peace Council မှ ချီးမြှင့်သည့် Mother Teresa Award ဆုတံဆိပ်များအပြင် နော်ဝေနိုင်ငံ၊ The Mahatma MK Gandhi Foundation of Oslo မှ ချီးမြှင့်သည့် M.K Gandhi Award ဆုတို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဘဝ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သည့် (၉)ကြိမ်မြောက် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာ ဦးဆောင်သည့် မဟာမိတ် အုပ်စုသည် ပါလီမန်အမတ်နေရာ (၂၉၉)နေရာအနက် (၂၆၂)နေရာတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာသည် သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဘန်ဂါဘာဘန်၌ ကျင်းပသည့် အခမ်းအနားတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာသည် အိမ်ထောင်ရှိပြီး သားတစ်ဦးနှင့် သမီးတစ်ဦး ရှိသည်။
ကြေးမုံသတင်းစာ၊ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၅.၁၂.၂၀၁၁) ကိုးကား Category:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ။
အိုပက် (OPEC) ခေါ် ရေနံတင်ပို့သော နိုင်ငံများ အသင်း Organization of the Petroleum Exporting Countries သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၆၅ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဋ္ဌာနချုပ်မှာ ဗီယင်နာမြို့ တွင် တည်ရှိသည်။
thumb|အိုပက် အလံ အဖွဲ့ဝင်များ အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း ၁၂ နိုင်ငံ ရှိသည်။
OPEC : Member Countries ယင်းတို့မှာ − ရည်ရွယ်ချက် ဖွဲ့စည်းရခြင်း ရည်ရွယ်ချက် အချို့မှာ− အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ ၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရန် ရေနံဈေးနူန်း တည်ငြိမ်စေရန် ရေနံတင်ပို့မှု တည်မြဲစေရန် ရေနံရောင်းချခြင်း မှ ထိုက်သင့်သော ဝင်ငွေရရှိစေရန် ရေနံထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ရောင်းချခြင်း တို့ အတွက် ပေါ်လစီများ ချမှတ်နိုင်ရန် တို့ဖြစ်သည်။
သို့သော် အိုပက်သည် တခါတရံ ထိုရည်ရွယ်ချက်များ ကို အကောင်အထည် မဖော်နိုင်ပေ။
ပြင်ပလင့်ခ်များ OPEC official site ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများ။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းသော မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း သည် လူထုပညာရေး တိုးပွား ကောင်းမွန်လာမှု ကို ရှေးရှု၍ မြန်မာစာပေနှင့် မြန်မာအနုပညာရပ်များကိုစူးစမ်း ရှာဖွေရန် သို့မဟုတ် စူးစမ်းရှာဖွေမှုကို အားပေးရန်ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စာပေဗိမာန်ဆု ဟူသော စာပေဆု တစ်ရပ် တီထွင်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ စာပေဗိမာန်ဆုအမည်ဖြင့် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ စ၍ အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာဆု ဟု အမည်ပြောင်း လိုက်သည်။
တစ်ဖန် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ ချီးမြှင့်သော အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ဆုများသည် တစ်မျိုးသားလုံး အတွက် ချီးမြှင့်သော ဆုများ ဖြစ်သည် ဟူသော သဘော သက်ဝင်ငုံမိစေရန် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ အစပြုကာ အမျိုးသား စာပေဆုဟူသော အမည်သို့ပြောင်းလဲ၍ ချီးမြှင့်သည်။
ဆုအမျိုးအစားများ အမျိုးသား အစာပေဆုကို ဘာသာရပ် ဆယ်မျိုးခွဲခြား၍ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်၊ ဘာသာပြန်၊ စာပဒေသာ၊ ပြဇာတ်၊ ကဗျာပေါင်းချုပ်၊ ကလေးသူငယ်များ ဆိုင်ရာစာပေ၊ နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာစာပေ၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ စာပေ၊ သုတပဒေသာ - ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ဆုကြေးငွေ ဘာသာရပ်တစ်မျိုး အတွက် ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတ္ထ ဆုလေးမျိုးနှင့် ဝတ္ထုရှည် ပထမဆုအတွက် ကျပ် ၂၀၀၀၊ဒုတိယ ဆုအတွက်ကျပ် ၁၅၀၀၊ တတိယဆုအတွက်ကျပ် ၁၀၀၀၊ စတုတ္ထဆုအတွပ် ကျပ် ၅၀၀ ချီးမြှင့်ရန် ကျန်ဘာသာရပ်ကိုးမျိုးအတွက် ပထမဆု ကျပ် ၁၅၀၀၊ ဒုတိယဆု ကျပ် ၁၀၀၀၊ တတိယဆု ကျပ် ၇၅၀၊စတုတ္ထဆု ကျပ် ၅၀၀ စီ ချီးမြှင့်ရန် သတ်မှတ်သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိ ယင်း စနစ်အတိုင်းချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၉ခုနှစ် မှ စ၍ ပြိုင်ပွဲပုံစံ မှ ရွေးပွဲပုံစံသို့ ပြောင်းလိုက်သည်။
ပုံစံသစ်အရ ပြက္ခဒိန် တစ်နှစ်အတွင်း ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသမျှ စာအုပ်များ အနက်မှ ကြေညာထားသည့် အခြေခံမူ ငါးချက်နှင့် ကိုက်ညီသော စာအုပ်များကို ဖတ်ရှု ရွေးချယ်၍ ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယခင် ပြိုင်ပွဲ ပုံစံကဲ့သို့ ဆုလေးမျိုး မပေးတော့ဘဲ အကောင်းဆုံး စာအုပ်တစ်အုပ် ကိုသာ ရွေးချယ်၍ ဆုတစ်ဆုစီသာ ချီးမြှင့်သည်။
ဆုငွေကိုလည်း ကျပ် ၃၀၀၀ အထိတိုးမြှင့်လိုက်သည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု မှစ၍ ဆုငွေကို ကျပ် ၅၀၀၀ အထိ ထပ်မံ တိုးမြှင့်လိုက်ပြန်သည်။
ဆုချီးမြှင့်ခြင်း ပုံစံပြောင်းလဲခြင်း ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ အမျိုးသားစာပေဆု ချီးမြှင့်သော အကြိမ်ပေါင်း ၁၁ ကြိမ်တွင် ချီးမြှင့်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဆုအမျိုးအမည်အားလုံး ချီးမြှင့်ရသော အကြိမ်တစ်ကြိမ်မျှပင်မရှိချေ။
၁၉၆၈ ခုနှစ်သည် ဆုအမျိုးအမည်ကို ကိုးမျိုးချီးမြှင့်နိုင်သဖြင့် ဆုအများဆုံးရရှိသော နှစ်ဖြစ်ပေသည်။
အမျိုးသား စာပေဆုနှင်းသဘင်ကို နှစ်စဉ်နတ်တော်လဆန်း တစ်ရက် စာဆိုတော်နေ့တွင် ကျင်းပလေသည်။
ယခင်ကဆုရွေးချယ်ရန် ဘာသာရပ် ၁၀ မျိုးသတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း ပုံစံသစ်အရ သုတပဒေသာဆု တွင် ဝိဇ္ဇာပညာရပ်အတွက်တစ်ဆု၊ သိပ္ပံနှင့် အသုံးချသိပ္ပံပညာရပ်အတွက် တစ်ဆုဟု ခွဲခြား လိုက်သဖြင့် ဘာသာရပ် ၁၁ မျိုးအတွက် ဆုရွေးချယ်ချီးမြှင့်ရန် သတ်မှတ်လေသည်။
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် လူငယ်စာပေဆုပါ ပါဝင် လာသဖြင့် ချီးမြှင့်ရန် ဆုပေါင်း ၁၂ ဆုဖြစ်လာသည်။
ရွေးချယ်ခြင်းမူ ငါးချက် ပြိုင်ပွဲဝင်သော စာအုပ်စာမူများသည် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ကို အထောက်အကူပြုရမည်။
မြန်မာ့ဟန်၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အစစ်အမှန် ထွန်းကားရေးကို ရှေးရှုရမည်။
မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ထက်သန် စေသော စာပေဖြစ်ရမည်။
အကျင့်စာရိတ္တပြုပြင်ရေးနှင့် အတွေးအခေါ် တိုးတက်ရေးအတွက် အထောက် အကူ ဖြစ်စေရမည်။
နည်းလမ်းမှန်ကန်သော ဗဟုသုတ တိုးပွားများပြား စေရမည်ဟူသော အခြေခံမူငါးချက်နှင့် ကိုက်ညီရပေမည်။
ယင်း အခြေခံမူ ငါးချက်သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင်မှ စတင်ချီးမြှင့်သော အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာဆု အတွက် ရွေးချယ်စဉ်က ချမှတ် ခဲ့သောမူ ဖြစ်သည်။
အမျိုးသား စာပေဆု ကိုလည်း ဤ အခြေခံမူ ငါးချက်အရ ရွေးချယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားစာပေဆုရစာအုပ်စာရင်း အခြားကြည့်ရန် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု အမျိုးသားစာပေဆုရစာအုပ်စာရင်း စာပေဗိမာန်ဆု စာပေဗိမာန်စာမူဆု ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း Category:မြန်မာ စာပေဆိုင်ရာ ဆုများ။
ဒေါက်တာ မီခေးလ် ဗွီ မီယာစညီကိုဗစ်ချ် (Mikhail Myasnikovich) အား ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၆ရက်နေ့တွင် မင့်ခ်စ်ပြည်နယ်၊ နက်စ်ဗစ်ခရိုင်၊ နိုဘီစနော့ကျေးရွာ၌ မွေးဖွားသည်။