kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အိုးရေလယားနားတို့အဖွဲ့သည် အထက်ပါ အတိုင်း စူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုကြစဉ်အခါက မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရန်မူတိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
ထိုသို့ ရန်မူတိုက်ခိုက်ကြသူများတွင် အမျိုးသမီး များလည်း ပါဝင်ကြသဖြင့် ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်များပါ အမေဇုံဟုခေါ်သော စစ်တိုက်ကောင်းလှသူ သူရဲကောင်းအမျိုးသမီးများကို အစွဲပြု၍ အမျိုးသမီးစစ်သည်ကောင်းများထွက်ပေါ်ရာဒေသဖြစ်သော ထိုမြစ်ဝှမ်းကို အမေဇုံမြစ်ဝှမ်းဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ကိုလမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ မြစ်များ Category:ပီရူးနိုင်ငံ၏ မြစ်များ။
နယူးအိုလင်းဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားသည့် မစ္စစ္စပီမြစ် မစ္စစ္စပီမြစ်သည် ၂၃၂၀ မိုင် (၃၇၃၀ ကီလိုမီတာ) ရှည်လျားပြီး မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။
United States Geological Survey Hydrological Unit Code: 08-09-01-00- Lower Mississippi-New Orleans Watershed U.S. Army Corps of Engineers navigation charts. from Lake Itasca to Head of Passes – Southwest Pass is . မစ္စစ္စပီမြစ်သည် မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်ရှိ အိတာ့ကာအိုင်တွင် မြစ်ဖျားခံကာ တောင်ဘက်သို့ ဦးတည်ပြီး မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။
မစ္စစ္စပီမြစ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။
မစ္စစ္စပီမြစ်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အကြီးဆုံး မြစ်ဖြစ်ရုံမက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြစ်ကြီးများ စာရင်းဝင်လည်း ဖြစ်သည်။
မစ္စစ္စပီဟူသော ဝေါဟာရမှာ တိုင်းရင်း အင်ဒီးယန်းတို့ကခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်၍ ရေတို့၏ ဖခင် ဟူသောအဓိပ္ပာယ် ကို ဆောင်သည်။
ရှေးတိုင်းရင်း အင်ဒီးယန်းတို့သည် လည်းကောင်း၊ ရှေးဦးစွာရောက်ရှိလာကြသော လူဖြူတို့သည် လည်းကောင်း မစ္စစ္စပီမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် လူးလာခေါက်တုံ့ သွားလာကြရာမှ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက်တွင် မြို့ကြီးများ ပေါ်ထွန်းလာပေသည်။
မစ္စစ္စပီမြစ်တစ်လျှောက် နေထိုင်ကြသူ အပေါင်း တို့က မစ္စစ္စပီမြစ်သည် ကောင်းကျိုး ဖန်တီးနိုင်သလို ဆိုးကျိုးကိုလည်း ဖန်တီးနိုင်သည်ဟု သဘောပိုက်ကြသည်။
ဝတ္ထုရေးဆရာ၊ ဇာတ်ဆရာ၊ ကဗျာဆရာနှင့် ဂီတစာဆိုတို့သည် မစ္စစ္စပီမြစ်ကိုနောက်ခံပြု၍ ဝတ္ထု၊ပြဇာတ်၊ကဗျာ၊ ဂီတများကို အသီးအသီးရေးသားဖွဲ့သီကြ၏။
အမေရိကန်စာရေးဆရာကြီး မတ်တွိန်းသည် မစ္စစ္စပီမြစ်ကို သရုပ်ပေါ်အောင်စာပေ ဖွဲ့ထားခဲ့ပေသည်။
မစ္စစ္စပီမြစ် သက်သက်မှာ မိုင် ၂,၃၅ဝ မျှရှိ၍ ယင်း၏ အကြီးဆုံးလက်တက်ဖြစ်သော မိဇူးရီမြစ်နှင့် ပေါင်းလျှင် မိုင်ပေါင်း၅ဝ၆၄ မိုင်မျှ ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးမြစ်ကြောင်းဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
သို့ရာတွင် မြစ်ကြောင်းမှာမကြာခဏ ပြောင်းလဲတတ်သဖြင့် မြစ်၏ အလျားကို ပုံသေကားချ မမှတ်ယူနိုင်ချေ။
မစ္စစ္စပီမြစ်သည် မင်နီဆိုတာ ပြည်နယ်ရှိ အိုင်တက်စကာအိုင်မှ ၁ဝ ပေ ၁၂ ပေခန့်သာ ကျယ်၍၊ ၂ ပေခန့်သာ နက်သောချောင်းကလေးအဖြစ် စတင် စီးဆင်းသည်။
မြစ်သည် အစ ပထမသော် မြောက်ဘက်သို့ စီးပြီးမှတစ်ဖန် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ကွေ့ကာကောက်ကာ စီးဆင်းလာရာ လမ်းတွင် မစ္စစ္စပီ မြစ်တွင်းသို့ အခြားမြစ်လက်တက်များ စီးဝင်ကြသဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့် ့်လာသည်။
မြစ်လက်တက်ပေါင်း ၂၅ဝ မျှ ရှိပေသည်။
အချို့ကား ချောင်းကလေးသာသာရှိ၍ အချို့ကားမြစ်ကြီးများဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်မှ စီးဝင်လာသော မြစ်လက်တက်ကြီးများမှာ အိုဟိုင်းယိုးမြစ်၊ အီလီနွိုင်မြစ်၊ ဝစ္စကွန်းဆင်းမြစ်၊ ယာဇူမြစ်တို့ဖြစ်၍ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်လာသော မြစ်လက်တက်တို့ကား အာကင် ်ဆောမြစ်၊ မြစ်နီနှင့် မိဇူးရီမြစ်တို့ဖြစ်သည်။
မိဇူးရီမြစ်စီးဝင်လာပြီးနောက် မစ္စစ္စပီမြစ်သည်ကျယ်လာသည်။
မိဇူးရီမြစ် စီးဝင်ရာ ဒေသကို ဗဟိုပြု၍၊ မစ္စစ္စပီကို အထက်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်းဟူ၍ ခွဲနိုင်ပေရာ မြစ်ကြောင်းအောက်ပိုင်းတွင် အကွေ့အကောက်မျးပြား ၍၊ မြစ်၏ အတိမ်အနက် အကျဉ်းအကျယ်မှာလည်း တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ မတူပေ။
မစ္စစ္စပီမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက် စီးဆင်းလာ၍ နောက်ဆုံး၌ မက္ကဆီကို ကွေ့အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
မစ္စစ္စပီမြစ်မှာ အကွေ့အကောက်များသည့်ပြင် ရေစီးသန်သော နေရာများလည်း ရှိသဖြင့် လူတို့က ပြုပြင်ပေးခြင်း မရှိလျှင် လှေသင်္ဘောများ သွားလာနိုင်ရန် အတန်ပင် ခဲယဉ်းပေမည်။
သို့ဖြစ်၍ ၁၈၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်ဂျင်နီယာကြီးများက မြစ်ထဲရှိ သောင်များကို ရှင်းလင်းခြင်း၊ ရေတံခါးများ ပြုလုပ်ပေးခြင်း စသဖြင့် ရေကြောင်းများကို ပြုပြင်ပေးခဲ့ကြရာ ယခုအခါ လှေသင်္ဘော များမှာ မစ္စစ္စပီမြစ်ရိုးအတွင်း ရေကြောင်းတစ်လျှောက် မိုင်ပေါင်း ၁,၄ဝဝ ခန့် စုန်ဆန်သွားလာနိုင်ကြပေသည်။
မစ္စစ္စပီမြစ်သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဇွန်လအထိ ရေတဖြည်းဖြည်းတိုးကာ ရေလျှံတက်လေ့ရှိ၏။
မြစ်ရေများကျသည့်အခါ နုံးတင်မြေများ ကျန်ခဲ့သဖြင့် မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သော်လည်း ရေလွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် အိမ်ရာ အတောက်အအုံနှင့် လူတိရစ္ဆာန်တို့များစွာသေကြေ ပျက်စီးကြရလေသည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ်၌ ရေကြီးစဉ်က လူနေအိမ်ခြေပေါင်း ၇၅ဝဝဝဝ မျှပျက်စီး၍ လူပေါင်း ၆ဝဝ,ဝဝဝ မှာ အိုးအိမ်မဲ့ဘဝသို့ရောက်ခဲ့ကြရပြီးလျှင် ပျက်စီး ဆုံးရှုံးသော တန်ဖိုးမှာ ဒေါ်လာပေါင်း ၃၅၅၁၄၇ဝဝဝ မျှ ဖြစ်လေသည်။
အများအားဖြင့် မစ္စစ္စပီမြစ်၏အောက်ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသများမှာ မကြာခဏ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ခံရ၍အပျက်အစီးအများဆုံး ဖြစ်လေသည်။
ထိုကြောင့် ရေလွှမ်းမိုးခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်သလောက် ကာကွယ်နိုင်စေရန် မြစ်ကမ်းပါး တစ်လျှောက်၌ တာကြီးများကို ဆောက်လုပ်ထားကြသည်။
မစ္စစ္စပီ မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ၅ ပုံ ၂ ပုံ ခန့်ရှိ၍ မြေဩဇာ ထက်သန်သော နေရာဖြစ်၏။
ထို့ပြင် မြေမျက်နှာပြင်နှင့် မိုးရေကောင်းသောကြောင့် လူများနေထိုင်ရန်အတွက် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်၍ မြစ်ဝှမ်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင် လူဦးရေသန်းပေါင်း ၆ဝ ကျော် ခန့် နေထိုင်ကြလေသည်။
ထိုမြစ်၏ ဝဲယာဖက်ကမ်းပေါ်တွင် မြို့ကြီးများစွာလည်း ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
Redirect ငရဲကြီးရှစ်ထပ်#သဥ္ဇိုဝ်း ငရဲ။
Redirect ငရဲကြီးရှစ်ထပ်#ကာလသုတ် ငရဲ။
Redirect ငရဲကြီးရှစ်ထပ်#သင်္ဃာတ ငရဲ။
အဝီစိ ငရဲ ဆိုသည်မှာ အကြားအလပ်မရှိရာဖြစ်သော ငရဲ၊ မီးလျှံအကြားအလပ်, ငရဲသား သတ္တဝါ အကြားအလပ်, ဆင်းရဲဒုက္ခ အကြား အလပ် မရှိရာဖြစ်သော ငရဲ အဝီစိ (တိ) [န+ဝီစိ] ဖြစ်သည်။
ဤ အဝီစိငရဲကား ငရဲကြီး ရှစ်ထပ်တို့တွင် တထပ်အပါအဝင် ဖြစ်သည် ဇာ၊၂၊၆၀။
၎င်း ငရဲ၏ အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ သံတံတိုင်းကြီးများ ကာရံလျက်ရှိပြီး အမိုးနှင့် အောက်ခံ မြေတို့လည်း သံများပင် ဖြစ်ကြသည်။
သံတံတိုင်းကြီးတစ်ခုစီမှ မီးလျှံတို့သည် မျက်နှာချင်းဆိုင် အခြား တံတိုင်းတစ်ခုဆီသို့ ထုတ်ချင်းခတ် ပျံ့နှံ ဖြာထွက်လျက် တံတိုင်၏ အပြင်သို့လည်း ယူဇနာတရာစီ ထွက်ကြ၏။
အထက် သံအမိုးမှ မီးလျှံတို့သည် အောက်သံအခင်းသို့၎င်း, အောက် သံအခင်း မှ မီးလျှံတို့သည် အထက်သံအမိုးသို့၎င်း ဖြာထွက်ကြ၏။
၎င်း ငရဲကြီးအတွင်း၌ မီးလျှံ မရှိသော (အကြားအလပ်ဖြစ်သော) မည်သည် မရှိပေ။
ယင်း ငရဲ၌ ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့သည် ကျည်တောက် အတွင်း၌ မုန့်ညက်မှုန့်တို့ကို အပြည့်သိပ်နှက်၍ ထည့်ထား သကဲ့သို့ တခဲနက် ပြည့်ကြပ်လျက် ရှိကြကုန်၏။
ငရဲသား သတ္တဝါမရှိသော (အကြား အလပ်ဖြစ်သော) အရပ်မည်သည် အနည်းငယ်မျှ မရှိပေ။
၎င်း ငရဲသားတို့ သန္တာန်၌ အကုသလဝိပါက်စိတ် ၇-ပါးဖြစ်ရာ ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဉ်စိတ် တစ်ခုသာ ဒုက္ခဝေဒနာနှင့် ယှဉ်၍ ကျန်စိတ် ၆-ပါးမှာ ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့်ယှဉ်ကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာ ၆-ပါးတို့ ဖြစ်ခိုက်၌ ဒုက္ခမှကင်းလွတ် သက်သာသည် (ဒုက္ခအကြားအလပ်ရှိသေး သည်)ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ဒုက္ခဝေဒနာဖြစ် ခိုက်၌ ယင်း ဝေဒနာက အလွန်ပြင်းထန်လှသောကြောင့် ဥပေက္ခာဝေဒနာတို့မှာ မပြောပလောက်ပြီ။
ဥပမာ— လျှာပေါ်၌ ပျား ရည် ၆-စက် တင်ထားပြီး သံပူရည်တစက်ချ လိုက်လျှင် သံပူရည်တစက်က ပျားရည် ၆-စက်ကို လွှမ်းမိုးဘိသကဲ့သို့ ပျားရည် ၆-စက် နှင့်တူသော ဥပေက္ခာ ၆-ခုကို သံပူရည်တစက် နှင့်တူသော ဒုက္ခဝေဒနာတစ်ခုက လွှမ်းမိုးထားလေသည်။
သို့ဖြစ်၍၎င်းတို့ သန္တာန်၌ ဒုက္ခ အကြားအလပ်လည်း မရှိတော့ပေ။
ဤသို့လျှင် ထိုငရဲကြီး၌ မီးလျှံအကြားအလပ် ငရဲသား သတ္တဝါ အကြားအလပ် ဒုက္ခအကြား အလပ်မရှိသောကြောင့်၎င်းငရဲကြီးကိုအဝီစိ-ဟုခေါ်ဆိုသည် မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၇ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၂၈၈ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၇၅-၆ သာရတ္ထ၊၁၊၂၇၂။
၎င်းငရဲသည် ... ဤဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း၏အောက်၌ တည်ရှိသည် သာရတ္ထ၊၁၊၂၇၃ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၄၃။
အလျား-ယူဇနာတရာ, အနံ-ယူဇနာ တရာ ကျယ်၍ (စတုရန်း) ယူဇနာ တသောင်း ကျယ်သည် ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၂ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၆ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၀။
အဝီစိငရဲ၏ သက် တမ်းသည် အန္တရကပ်တကပ်ဟု ဆိုကြ၏ အနုဋီ၊၂၊၂၂၇။
သို့သော် မိမိတို့ ပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံအားလျော်စွာ ခံကြရသည်ဖြစ်၍ ဤရွှေ့ ဤမျှ ကြာအောင် အဝီစိငရဲ၌ ခံရသည်ဟု ပိုင်းခြား သတ်မှတ်၍ မရ (သက်တမ်း မမြဲပေ) အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၄။
ထို့ကြောင့်ပင် မလ္လိကာမိဖုရားကြီးသည် ဝီစိငရဲ၌ ၇-ရက်သာ ဖြစ်ရ၍ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၆ ဒေဝဒတ်သည်ကား အာယုကပ်တကပ်လုံး (တကမ္ဘာပတ်လုံး) အဝီစိငရဲ၌ ဖြစ်ရသည် ဝိ၊၄၊၃၆၆ ဣတိဝုတ်၊၂၅၃ မိလိန္ဒ၊၁၁၄ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၅။
(ကပ္ပဋ္ဌ-လည်း ကြည့်) သံ၊၁၊၁၅၃-၄ အံ၊၃၊၃၉၆ သုတ္တနိ၊၃၈၁။
သံ၊၁၊၁၅၃-၄။
နေတ္တိ၊၁၅၃-တို့၌ ဟောတော်မူအပ်သော အဗ္ဗုဒ, နိရဗ္ဗုဒ, အဗဗ-စသော ငရဲတို့သည် သီးခြား ငရဲများ မဟုတ်ပဲ အဝီစိ၌ပင် အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး, နှစ်ပေါင်း အဗ္ဗုဒ, နိရဗ္ဗုဒ, အဗဗ-စ သော အရေအတွက် ကြာအောင် ခံစားကြသဖြင့် ယင်း အဗ္ဗုဒ-စသောနာမည်များဖြင့် ဟောကြားတော် မူအပ်သော ငရဲများဖြစ်သည်ဟု ယင်း ပါဠိတော်တို့၏ အဋ္ဌကထာတို့၌ ဖွင့်ပြကြသည်။
အဗဗ, အဗ္ဗုဒတို့လည်း ကြည့်။
(၁) အဝီစိမနုသမ္ဗန္ဓော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၅။
အဝီစီတိ ဟိ နိရန္တရတာဝသေန ဘာဝနပုံသကဝစနံ။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၉၃။
ပုန အဝီစိ သဝီစိတိ ဧဝမ္ပိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၁။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၆။
အဝီစိဇရာ-လည်းကြည့်။
(ပု၊ ထီ) (၂) ပတာပနော အဝီစိ’တ္ထီ။
ဓာန်၊၆၅၇။
အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ အဝီစိ မညေ ဖုဋော ဘဝိဿတိ။
ဒီ၊၃၊၆၂။
ဝီစိ နာမ အန္တရံ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ စ အဂ္ဂိဇာလာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဝါ ဒုက္ခဿ ဝါ အန္တရံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သော အဝီစီတိ သင်္ခံ ဂတော။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၇။
သာရတ္ထ၊၁၊၂၇၂။
(အံ၊၁၊၁၅၉။
အဘိ၊က၊၄၅၁။
ဇာ၊၂၊၉။
မိလိန္ဒ၊ ၃၂၀။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၁။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၆၊ ၂၂၆။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၇၅၊ ၁၃၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၄၊ ၂၅၂။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၁၊ ၃၂၇။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၅၄။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၊ ၇၆၊ ၂၁၄၊ ၂၆၁။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၁၆။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊ ၂၀၊ ၇၇၊ ၂၅၀။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၅။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၀၊ ၁၆၈။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၀၄၊ ၁၆၁။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၈။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၂၄။
မ၊ဋီ၊၃၊၄၇။
အံ၊ဋီ၊၂၊၂၇။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၁၁၊ ၁၃၅။
အနုဋီ၊၁၊၆၁။
) အဝီစိနိရယ-လည်း ကြည့်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
Redirect ငရဲကြီးရှစ်ထပ်#မဟာတာပန ငရဲ။
Redirect ငရဲကြီးရှစ်ထပ်#တာပန ငရဲ။
Redirect ငရဲကြီးရှစ်ထပ်#မဟာရောရုဝ ငရဲ။
Redirect ငရဲကြီးရှစ်ထပ်#ရောရုဝ ငရဲ။
ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပိုင်ယာ သို့မဟုတ် အရှေ့ရောမ အင်ပိုင်ယာဆိုသည်မှာ ရောမအင်ပါယာ၏ ဂရိဘက်ပိုင်း အခြမ်း ဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ်တိုင်အောင် ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့သော အပိုင်းဖြစ်သည်။
၎င်း၏ မြို့တော်မှာ ကွန်စတန်တီနိုပယ်လ် ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် တူရကီနိုင်ငံ အစ်စတန်ဘူလ်မြို့ နေရာ ဖြစ်သည်။
အနောက် ရောမအင်ပိုင်ယာနှင့် မတူသော အချက်မှာ ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် ဂရိဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြပြီး လက်တင်ဘာသာ စကားကို မသုံးကြပေ။
အများအားဖြင့် ဂရိယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမှတ်သညာ အများအပြား ရှိရာ နေရာပင် ဖြစ်သည်။
အင်ပိုင်ယာ စတင်ခြင်း ၃၃၀-၄၇၆ အေဒီ ရောမအင်ပိုင်ယာ၏ ဘုရင် ကွန်စတန်တိုင်း ၁ သည် ရောမအင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်ကို ဘိုင်ဇန်တီယန်း သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး ကွန်စတန်တင်နိုပယ်လ်ဟု အမည်သစ် ပေးခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသော အခါတွင် ရောမကို ဂျာမန်တို့ သိမ်းယူပြီးသည့် အခါတွင် ရောမအင်ပိုင်ယာကို ကွန်စတန်တီနိုပယ်လ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ပြီး အင်ပိုင်ယာ အသစ် မွေးဖွားလာခဲ့သည်။
အင်ပိုင်ယာအသစ် တွင် မူလပထမ ရောမအင်ပိုင်ယာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နယ်မြေမှာ ပို၍ ကျဉ်းမြောင်းသည်။
အင်ပိုင်ယာ ဒုက္ခတွေ့ကြုံချိန် ၄၇၆-၇၁၇ အေဒီ အနောက်ဘက်မှစစ်ပွဲများ ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပိုင်ယာသည် ရောမနှင့် အီတလီ တို့ကို ဂျာမန်တို့ထံမှ ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
အေဒီ ၅၀၀ နှင့် ၆၀၀ ကြားတွင် ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့သည် စစ်ပွဲများစွာကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရောမကို ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုအောင်မြင်မှုများမှာ ကြာရှည်မခံခဲ့ပေ။
ဂျာမန်တို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာခဲ့ပြီဂ နောက်ဆုံးတွင် အီတလီနှင့် ရောမကို ထပ်မံ၍ လက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
ပိုဆိုးသည်မှာ အေဗာ တို့က ဘူလ်ဂေးရီးယားနှင့် ဂရိတို့ကို ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့ထံမှ သိမ်းယူခဲ့သည်။
စစ်ပွဲအနည်းငယ် အပြီးတွင် အေဗာ တို့က ဂရိမြောက်ပိုင်းနှင့် ဘူလ်ဂေးရီးယားကို အောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအေဗာတို့ကို နောက်တွင် ဘူလ်ဂေးရီးယား လူမျိုးများ ဟု ခေါ်ကြသည်။
အရှေ့ဘက်မှစစ်ပွဲများ ရောမကို ဂျာမန်တို့ သိမ်းယူပြီးနောက်တွင် ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပိုင်ယာသည် အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ ပါလက်စတိုင်း၊ ဆီးရီးယားနှင့် တူရကီတို့ကို ဆက်လက် ထိန်းချုပ် ခဲ့သည်။
သို့သော် ပါရှန်း အင်ပိုင်ယာသစ်ဟု ခေါ်သော ဆက်ဆစ်နစ်အင်ပါယာက ထိုနယ်များကို သူတို့ အင်ပိုင်ယာအတွက် သိမ်းယူခဲ့သည်။
အေဒီ ၄၇၆ နှင့် ၆၂၈ ကြားတွင် ဘိုင်ဇန်တိုင်းနှင့် ပါရှန်းတို့သည် စစ်ပွဲပေါင်းမြောက်မြားစွာကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး လူအများအပြား သေဆုံးခဲ့ကြသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ပါရှန်းတို့သည် ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ ရှေးဟောင်းမြို့တော် နင်နာဗေး အနီးတွင် အေဒီ ၆၂၇ တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့အား သူတို့၏ နယ်မြေများကို ပြန်လည် ထိန်းချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့ရသည်။
ထို့နောက်တွင် အာရပ်တို့က ရန်သူ အသစ်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့သည် ပါရှန်းတို့ကြောင့် စီးပွားရေးအရ မြောက်မြားစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
သူတို့သည် အာရပ်များကို မခုခံနိုင်ဘဲ ပါလက်စတိုင်း၊ ဆီးရီးယားနှင့် အီဂျစ်တို့ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
သို့သော်လည်း ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့သည် တူရကီ ကို ကောင်းစွာ ခုခံထိန်းသိမ်းနိုင်သဖြင့် အာရပ်တို့ ရှေ့ဆက် မတက်နိုင်ခဲ့ပေ။
အင်ပိုင်ယာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ၇၁၇-၁၀၂၅ အေဒီ အေဒီ ၇၁၇ တွင် အာရပ်တို့ကို ဘိုင်ဇန်တိုင်း မြို့တော် ကွန်စတန်တင်နိုပယ်လ်၏ အပြင်ဘက်တွင် အနိုင်တိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အရှေ့ဘက်မှ အာရပ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ရပ်တန့်နိုင်ခဲ့သည်။
အနောက်ဘက်တွင်မူ ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့သည် ဘူလ်ဂေးရီးယန်း တို့အား တိုက်ခိုက်မှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
အချို့သော တိုက်ခိုက်မှုများမှာ အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း အချို့မှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ရလဒ် အနေနှင့် ဘုရင် အများအပြား တိုက်ပွဲတွင်း သေဆုံးခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပိုင်ယာသည် အားကောင်းလာခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ရန်သူများမှာ သူတို့အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အားနည်းလာကြသည်။
အနောက်ဘက်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း အရှေ့ဘက်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း အင်ပိုင်ယာ ဆုတ်ယုတ်လာခြင်း ၁၀၂၅-၁၄၅၃ တာ့ခ်တို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်း ၁၀၇၁-၁၀၉၁ ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့ အသက်ဆက်ခြင်း ၁၀၉၁-၁၁၈၅ ဘိုင်ဇန်တိုင်းတို့ ပြန်လည်အားလျော့လာခြင်း ၁၁၈၅-၁၂၆၁ === တာ့ခ်တို့က ဘိုင်ဇန်တိုင်းကို ဖျက် စီးခြင်း ၁၂၆၁-၁၄၅၃ === အင်ပိုင်ယာမှာ ကြွင်းကျန်ရစ်သော အရာများ ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ De Imperatoribus Romanis . Scholarly biographies of many Byzantine emperors. 12 Byzantine Rulers by Lars Brownworth of The Stony Brook School; audio lectures. NYTimes review. 18 centuries of Roman Empire by Howard Wiseman (Maps of the Roman/Byzantine Empire throughout its lifetime). Byzantine & Christian Museum။
(အပေါ်လက်ဝဲဘက်) တင်နက်ဆီ ပြည်နယ်၊ စတုန်းမြစ် တိုက်ပွဲမှ ဝီလီယမ် ရို့စ်ခရန်၊ (အပေါ်လက်ယာဘက်) ဂက်တီဘခ်မှ ကွန်ဖက်ဒရိတ် အကျဉ်းသားများ၊ (အောက်) ဟင်းန်မင်းခံတပ်တိုက်ပွဲ အာကန်းဆပ် ပြည်နယ် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် (၁၈၆၁ - ၁၈၆၅) ကို ပြည်နယ်အချင်းချင်း ဖြစ်သော စစ်ပွဲဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်သည်။
တောင်ဘက် ကျွန်ပိုင်ရှင် ပြည်နယ် ၁၁ နယ်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ နုတ်ထွက်သည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး သူတို့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်လိုသည်ဟု ပြောကြားကြသည်။
ထို့နောက် အမေရိကန် ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များ (သို့) ကွန်ဖက်ဒရေစီ ကို တည်ထောင်ကြသည်။
ဂျက်ဖာဆန် ဒေးဗစ်က ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များကို ဦးဆောင်ပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။
ပြည်ထောင်စုနယ်များ သို့မဟုတ် မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ ပြည်နယ်များတွင် ကျွန်စနစ်ကို တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး နယ်စပ်ပြည်နယ် ငါးခုတွင်မူ ကျွန်စနစ်သည် တရားဝင် ဖြစ်နေသေးခဲ့သည်။
၁၈၆၀ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ အတွင်းတွင် အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း ဦးဆောင်သော ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီမှ ကျွန်စနစ်ရှိပြီးသား ပြည်နယ်များမှ အခြားပြည်နယ်များသို့ ချဲ့ထွင်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်၍ မဲဆွယ်ခဲ့သည်။
ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီ၏ အောင်ပွဲကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် ပြည်နယ်ခုနှစ်ခုတို့က လင်ကွန်း သမ္မတဖြစ်သော ၁၈၆၁ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့မတိုင်မီတွင် ပြည်ထောင်စုမှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ကြသည်။
သမ္မတ ရာထူးပြီးဆုံးသွားသော ဂျိမ်းစ် ဘွတ်ခ်နန် အစိုးရ နှင့် သမ္မတရာထူး ဆက်လက်ရယူမည့် လင်ကွန်း၏ အစိုးရ နှစ်ခုစလုံးတို့က နုတ်ထွက်ခြင်းကို တရားမဝင်ကြောင်း ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး ပုန်ကန်မှု အဖြစ်မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။
အခြားသော ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ်များကလည်း နုတ်ထွက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။
မည်သည့်နိုင်ငံကမှ ကွန်ဖက်ဒရိတ်ပြည်နယ်များအား နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။
ကွန်ဖက်ဒရိတ်ပြည်နယ်များက သူတို့ပိုင်နယ်မြေ အဖြစ်ကြေညာထားသော နယ်အတွင်းမှ ပြည်ထောင်စု၏ ဆမ်တာခံတပ်ကို တိုက်ခိုက်ရာမှ တိုက်ပွဲ စတင်ခဲ့သည်။
စစ်ပွဲများမှာ အများအားဖြင့် တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးမှာ အမေရိကန်များပင် ဖြစ်သည်။
အမေရိကန် သမိုင်းတွင် သေကြေမှု အများဆုံးဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုက စစ်ပွဲကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အဆုံးသတ် ရလဒ် အဖြစ် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ကျွန်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြသည်။
ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ (ဩဂုတ်လ ၂ ရက် ၁၉၉၀ - ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ရက် ၁၉၉၁) ကို ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲဟုသာ ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ကုလသမဂ္ဂ မှ ခွင့်ပြုထားသော နိုင်ငံပေါင်း ၃၄နိုင်ငံမှ မဟာမိတ် တပ်များကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း တို့မှ ဦးဆောင်ပြီး အီရတ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။
ထိုစစ်ပွဲကို အီရတ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်း ဆဒမ် ဟူစိန်မှ စစ်ပွဲများအားလုံး၏ မိခင်စစ်ပွဲဟု ရည်ညွန်းလေ့ရှိပြီး ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်သော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆင်ရေး အမည်နှင့် ရောနှော၍ ကန္တာရမုန်တိုင်း စစ်ဆင်ရေး ဟု လွဲမှားစွာ ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။
၂၀၀၃-၂၀၁၀ အီရတ်စစ်ပွဲ ပေါ်မူတည်၍ ပထမ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ၊ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ ၁၊ အီရတ်စစ်ပွဲ စသည်ဖြင့်လည်း ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။
အီရတ်တပ်ဖွဲ့များက ၁၉၉၀ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်တွင် ကူဝိတ်နိုင်ငံကို ကျူးကျော်ခြင်းကို နိုင်ငံတကာမှ ဝိုင်းဝန်းရှုံ့ချမှုများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
အီရတ်နိုင်ငံကိုလည်း ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီဝင် နိုင်ငံများမှ ချက်ချင်း စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ချ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ်က အမေရိကန် တပ်များကို ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံ အတွင်းတွင် ၆ လအကြာတွင် ပို့ဆောင် တပ်စွဲစေခဲ့သည်။
အခြားနိုင်ငံများကိုလည်း ထိုနေရာသို့ သူတို့၏ တပ်များ ပို့ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံအများအပြားကပင် မဟာမိတ်တပ်သို့ ပူးပေါင်း ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
မဟာမိတ် တပ်များတွင် စစ်အင်အားအများစုကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် အီဂျစ်တို့မှ ပါဝင်ပံ့ပိုးကြသည်။
ယူအက်စ် ဒေါ်လာ ၆၀ ဘီလီယံ ကုန်ကျရာတွင် ၃၆ ဘီလီယံကို ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံမှ ပေးခဲ့သည်။
ဘာရိန်းနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဘာရိန်းဘုရင့်နိုင်ငံ () ဟုဖြစ်သည်။
ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းရှိ ကျွန်းငယ်လေးဖြစ်ပြီး အယ်လ်ခါလီဖာ မင်းဆက်မှ အုပ်ချုပ်သည်။
လက်ရှိဘုရင်မှာ ဟာမက်ဒ် ဘင် အစ်စာ အယ်လ် ခါလီဖာ ဖြစ်ပါသည်။
ဘာရိန်းနိုင်ငံသည် ကျွန်းပေါင်း (၃၃)ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ကျွန်းစုနိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း ဘာရိန်းကျွန်းမှာ အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
၅၅ကီလိုမီတာရှည်ပြီး ၁၈ကီလိုမီတာကျယ်သည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံသည် ဘာရိန်းနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တွင်ရှိပြီး ဖာ့ဒ်ဘုရင်တမံပေါင် (King Fahd Causeway) ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
၁၉၈၆ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၅)ရက်နေ့တွင် အဆိုပါတမံပေါင်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဘာရိန်းပင်လယ်ကွေ့၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ကာတာနိုင်ငံ ရှိသည်။
ကာတာ-ဘာရိန်းတမံပေါင် စီမံကိန်းပြီးစီးလျှင် ကမ္ဘာ့အရှည်ဆုံး ပေါင်းကူးတမံဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။
ဘာရိန်းနိုင်ငံသည် ရေနံနှင့် ပုလဲ ကြွယ်ဝသော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
မိုးမျှော်အဆောက်အဦးများလည်း အများအပြားရှိသည်။
ဘာရိန်းကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးဗဟိုဌာန နှင့် ဘာရိန်း ဘဏ္ဍာရေးဆိပ်ကမ်းတို့အပြင် အခြားမိုးထိုးအဆောက်အဦးအများအပြားရှိသည်။
၁၀၂၂မီတာအမြင့်ရှိမည့် မာဂျန်တာဝါ ကို ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း မူလအစ ဘာရိန်းသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနှင့် ပါကစ္စတန်အနီးရှိ အိန္ဒူ (အင်းဒပ်စ်) တောင်ကြားကို ဆက်သွယ်ထားသော အရေးကြီးသော ကြေးခေတ် ကုန်သွယ်ရေးစင်တာဖြစ်သည့် ဒေလ်မာန်၏အိမ်ဖြစ်သည်။
ဘာရိန်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် အာရှုရိနှင့် ဗာဗုလုန်တို့ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဘီစီ ခြောက်ရာစုမှ တတိယရာစုအထိ ဘာရိန်းသည် အာခီမန်းနစ်ခ် အင်ပါယာ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၂၅၀ ခန့်တွင် ပါသီယာသည် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ကို ၎င်း၏ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ယူဆောင်လာပြီး ၎င်း၏ဩဇာကို အိုမန်အထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
ပါရှန်များသည် ကုန်သွယ်မှုလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့၏ တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် မြို့စောင့်တပ်များ ထူထောင်ခဲ့သည်။
ရှေးခေတ်ဂရိခေတ်တွင် ဘာရိန်းကို ပုလဲရောင်းဝယ်ရေး၏ဗဟိုဖြစ်သော ထိုင်လို့စ် ဟု ရှေးဂရိလူမျိုးများက ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဂရိဗိုလ်ချုပ်ကြီး အလက်ဇန္ဒားလက်အောက်တွင် အမှုထမ်းနေသော နီရာချက်စ် သည် ဘာရိန်းနိုင်ငံသို့ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။
နီရာချက်စ် သည် ထိုကျွန်းသို့ အလက်ဇန္ဒား၏ တပ်မှူးများထံ ပထမဆုံးလာရောက်လည်ပတ်သူဟု ယူဆရပြီး ကျယ်ပြန့်သော ကုန်သွယ်မှုကွန်ရက်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် စိမ်းလန်းစိုပြေသော မြေကွက်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
သူမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်မှာ– "ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့တွင်တည်ရှိသော ထိုင်လို့စ်ကျွန်းတွင် စင်ဒွန် ဟုခေါ်သောအဝတ်အထည်များထုတ်လုပ်သည့်ချည်ပင်များ၏ကြီးမားသောစိုက်ခင်းများဖြစ်ကြသည်။
တန်ဖိုးအလွန်ကွာခြား‌ပေသည်။
အချို့သည် ဈေးကြီးလှသည်။
အချို့သည်ဈေးနည်းကြသည်။
ယင်းတို့ကို အိန္ဒိယမှာ ကန့်သတ်မထား‌‌သော်လည်း အာရေဗျအထိ ကျယ်ပြန့်ပါသည်။
ဂရိသမိုင်းပညာရှင် သီအိုဖရက်စတပ်စ်က ဘာရိန်းနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကိစ္စအများစုကို ချည်ပင်‌လုပ်ငန်းများဖြင့် လွှမ်းမိုးဖုံးအုပ်ထားပြီး ဘာရိန်းနိုင်ငံသည် ဘေဘီလုံတွင် ထုံးစံအတိုင်း သယ်ဆောင်သည့် သင်္ကေတများဖြင့် ရေးထွင်းထားသော လမ်းလျှောက်ကြံများကို တင်ပို့ရာတွင် ကျော်ကြားသည်ဟု ဆိုသည်။
နိုင်ငံရေး အစိုးရအဖွဲ့ စီးပွားရေး ပထဝီဝင်အနေအထား ရာသီဥတု လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ ယဉ်ကျေးမှု စစ်တပ် ပညာရေး ကျန်းမာရေး ခရီးသွားလုပ်ငန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဘာရိန်းနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
ဘာဘေးဒိုးစ်နိုင်ငံသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ အနောက်ပိုင်းရှိ အင်တီလီးစ် (Lesser Antilles) ကျွန်းစု ထဲမှ ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။
အလျား ၃၄ကီလိုမီတာနှင့် အကျယ် ၂၃ ကီလိုမီတာမျှသာရှိပြီး ၄၃၁စတုရန်းကီလိုမီတာမျှသာရှိသော နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဝင်းဒ်ဝါ့ဒ်ကျွန်း နှင့် ကရစ်ဘီယံပင်လယ် တို့မှ အရှေ့ဘက် ကီလိုမီတာ ၁၀၀ မျှသာဝေးကွာသည်။
Chapter 4 - The Windward Islands and Barbados - U.S. Library of Congress စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့်ဂရင်နာဒင်းစ် ကျွန်းနိုင်ငံမှ အရှေ့ဘက် ၁၆၈ ကီလိုမီတာအကွာ၊ ထရီနီဒက်နှင့်တိုဘာဂိုကျွန်းနိုင်ငံမှ အရှေ့မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၄၀၀ အကွာ တွင် တည်ရှိသည်။
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းဧရိယာမှ ကင်းလွတ်သော နယ်မြေဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းတွင် ပေါ်တူဂီကိုလိုနီနယ်အတွင်း ကျရောက်ခဲ့ဖူးပြီး ၁၆၂၅တွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်း ကျရောက်ခဲ့သည်။
လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၅,၃၃၈ ခန့်ရှိသည်။
လူဦးရေ ၈၀,၀၀၀ ခန့်မှာ မြို့တော် ဘရစ်ချ်တောင်း တွင် နေထိုင်ကြသည်။
၁၉၆၆ တွင် ဘာဘေးဒိုးစ်နိုင်ငံသည် လုံးဝလွတ်လပ်သော တိုင်းပြည်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်းဖြစ်လာသည်။
တိုင်းပြည်၏အကြီးအကဲအဖြစ် အင်္ဂလန်ဘုရင်မ ဒုတိယမြောက်အယ်လီဇဘက် ကိုထားရှိခဲ့သည်။
၂၀၂၁ အောက်တိုဘာတွင် ဆန်ဒရာ မေဆန်ကို နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးသမ္မတအဖြစ် ပါလီမန်မှရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ နိုဝင်ဘာ ၃၀ တွင် သမ္မတမေဆန်သည် ဘုရင်မအယ်လီဇဘက်ကို နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် အစားထိုးခဲ့ရာ သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဘာဘေးဒိုးစ်နိုင်ငံသည် ကရစ်ဘီယံဒေသအတွင်း ခရီးသွားလုပ်ငန်းအဖွံ့ဖြိုးဆုံးတိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်း လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုအညွှန်းကိန်း (Human Development Index|HDI) လည်း ၀.၇၈၈ ဖြင့် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း နိုင်ငံရေး အစိုးရအဖွဲ့ စီးပွားရေး ပထဝီဝင်အနေအထား ရာသီဥတု လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ ယဉ်ကျေးမှု စစ်ရေး ပညာရေး ကျန်းမာရေး ခရီးသွားလုပ်ငန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကျွန်းနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကာရစ်ဘီယံဒေသရှိ နိုင်ငံများ။
ယန်ဇီမြစ်၏ ဆည်းဆာအလှ ယန်ဇီမြစ် (揚子江) သည် အာရှတိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။
ယန်ဇီမြစ်ကို တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ချန်ကျန်း (ရှည်လျားသောမြစ်, 長江) ဟု အဓိက ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။
၆၃၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၉၁၅ မိုင်) ရှည်လျားသည့် ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်ပြည် အနောက်ပိုင်းဒေသ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ ရေခဲမြစ်များမှ မြစ်ဖျားခံကာ အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်၍ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်သန်းပြီး ရှန်ဟိုင်းမြို့၌ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
(Chinese) Accessed 2010-09-10 မြစ်ဝါမြစ်နည်းတူ ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။
တိဗက်ပြည် ကွန်လွန်တောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ယူနန်၊ ဆီချွမ်၊ ဟူပေ၊ ဟူနန်၊ ကျိယန်ဆီ၊ အန်ဟွီပြည်နယ်များကို ဖြတ်သန်း၍ ပင်လယ်ဝါထဲသို့ စီးဝင်လေသည်။
မြစ်အောက်ပိုင်းလောက် ၌သာ ယန်ဆီမြစ် (ယန်ဆီကျန်)ဟု အမည်တွင်၍ ကျန်အပိုင်း များ၌ အမည်အမျိုးမျိုး ရှိလေသည်။
ယန်ဆီမြစ်သည် တရုတ် နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကို အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ဖြတ်၍ စီးဆင်းသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ပေသည်။
ယန်ဆီမြစ် နှင့်တကွ ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များတို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်း သော မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇ဝဝဝဝဝ နီးပါး မျှ ရှိသည်။
ယန်ဆီမြစ်သည် မိုင် ၃ဝ မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ကျယ်၏။
ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများသည် မြစ်ဝအနီး၌ တည်ရှိသော ရှန်ဟိုင်းမြို့မှ အထက်သို့ မိုင် ၆၂ဝ ခန့် ဝေးသော ဟန်ကောင် မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်။
တစ်ဖန် ဟန်ကောင်မြို့မှ မြစ်တွင်း ခုတ်မောင်းသောသင်္ဘောဖြင့် အထက်သို့ မိုင် ၅ဝဝ ခန့် သွား ရောက်နိုင်သေးသည်။
အီချန်မြို့ အထက်ပိုင်း၌မူကား မြစ်ကြောင်းသည် ရေစီးသန်၍ ချောက်ကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် လှေငယ် တက်စင်းများဖြင့်သာ သွားလာနိုင်လေသည်။
ယန်ဆီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသသည် မြင့်မားသော တောင် တန်းများဖြစ်သောကြောင့် ရေစီးအလွန်သန်၍ မြစ်ကမ်းပါးများ သည်လည်း မြင့်သည်။
မြစ်အောက်ပိုင်းတွင်မူ ရေစီးနှေး၍ နုံးထူသည်။
မြစ်တစ်လျှောက်၌ အိုင်များရှိရာ၊ မြစ်ရေလျှံသော အချိန်ကာလတွင် ဟွန်ဟိုမြစ်လောက် လယ်ယာအိမ်ခြေ အပျက်အစီးမများချေ။
မြစ်အတွင်း လှေများပေါ်၌၎င်း၊ မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၌၎င်း တရုတ်အမျိုးသား မြောက်မြားစွာ နေထိုင်ကြ သည်။
ယန်ဆီမြစ်ဝှမ်းတွင် ပိုးမွေးမြူခြင်း၊ ဆန်စပါး၊ ဝါနှင့် လက်ဖက်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းများကို အကြီးအကျယ် လုပ် ကိုင်ကြ၏။
ယန်ဆီမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ထင်ရှားသောမြို့များမှ ရှန်ဟိုင်းမြို့၊ နန်းကင်းမြို့၊ ကျူကျန်မြို့၊ အန်ကင်းမြို့၊ ဟန်ကောင်မြို့၊ ဝူချန်မြို့၊ အီချန်မြို့နှင့် ချုန်ကင်းမြို့များ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
ဇနကဇာတ်တော်ဟု အတိုချုံး၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသော မဟာဇနကဇာတ်တော်သည် ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့တွင် ဒုတိယမြောက် ဇာတ်တော်ဖြစ်၍ မူရင်းပါဠိတော်၌ ဂါထာပေါင်း ၁၈၆ ဂါထာဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်နေ့သ၌ တရားသဘင်ဝယ် အစည်းအဝေးဖြစ်ကြလတ်သော်၊ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ နိက္ခမပါရမီ ဖြည့်တော်မူပုံကို ချီးမွမ်းကြလေရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပါရမီကို အကြောင်းပြု၍ မဟာဇနက ဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူလေသည်။
ထိုဇာတ်တော်ကြီးကို မင်းဘူးမြို့ အရှင်ဦးဩဘာသသည် လေသာကျောင်း၊ ကျောင်းတကာ မောင်ဝ၏သား ဒါယကာ မောင်ထောက်က တောင်းပန်အပ်၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် ပါဠိတော်မှ မြန်မာသို့ အနက်ပြန်၍ ပြုစုတော်မူသည်။
ဇနကဇာတ်တော်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။
လွန်လေပြီးသောအခါ ဝိဒေဟရာဇ်တိုင်း မိတ္ထိလာပြည်၍ မဟာဇနက အမည်ရှိသောမင်းသည် မင်းပြုသည်။
ထိုမင်း၌ အရိဋ္ဌဇနကမင်းသား၊ ပေါလဇနကမင်းသား ဟူ၍ သားတော်နှစ်ပါးရှိ၏။
အရိဋ္ဌဇနကမင်းသားအား အိမ်ရှေ့အရာကိုပေး၏။
ပေါလဇနကမင်းသားအား သေနာပတိအရာကို ပေး၏။
မင်းကြီးနတ်ရွာစံသော် အရိဋ္ဌဇနကသည် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံစိုးစံ၍ ပေလဇနကသည် အိမ်ရှေ့အရာ၌ တည်လေသည်။
ထိုအခါ ပေါလဇနက အိမ်ရှေ့မင်း၏ အတွင်းကျွန်ယုံဖြစ်သော အမတ်တစ်ဦးသည် မိမိအလို မပြည့်သည်နှင့် မိမိ အရှင်သခင်ပေါ်တွင် အငြိုးထား၍ အရိဋ္ဌဇနက မင်းကြီးထံ စံဝင်ပြီးသော် ဂုံးတိုက်ချောစားလေသည်။
အကြိမ်ကြိမ် ဂုံးချောလေသော် မင်းကြီးလည်း ငါ၏ ညီသည် ငါ့ကို မကောင်းကြံရာ၏ဟု အယူရှိ၍ အိမ်ရှေ့မင်းကို ဖမ်းဆီးစေပြီးလျှင် အနှောင်အဖွဲ့၌ ချထားသည်။
ထိုအခါ အိမ်ရှေ့မင်းသည် နောင်တော်အပေါ်၌ မပြစ်မှားမိကြောင်း သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ပြုလေရာ သစ္စာ၏ အာနုဘော်ကြောင့် အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်လေ၏။