kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားအဖြစ် မွေးဖွားမှု၊ ကပိလဝတ်ပြည်၏ မင်းသား၊ ပထမဆုံးအကြိမ် သူအို၊ သူနာ၊ သူသေတို့ တွေ့ရှိခြင်း၊ တရားကျင့်ခြင်း၊ ဒုက္ကရစရိယာကျင့်ရာမှ မဇ္ဈိမပဋိပဒါသို့ ပြောင်းကာ တရားကျင့်ခြင်း စသည်တို့ကို စုံလင်စွာ ဖော်ပြထားသည်။
နောက်ထပ်အခန်းများတွင်လည်း ဗုဒ္ဓ၏ သွားခဲ့ရာနေရာများတွင် ရှင်းလင်းဟောကြားတော်မူခဲ့သည်များကို ဖော်ပြထားသည်။
NGC 502 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ နှစ်ဖက်ခုံး ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းမှ အလင်းနှစ် ၁၁၃ မီလီယံအကွာ၌ တည်ရှိသည်။
ယင်းအား ဂျမန် နက္ခတ္တပညာရှင် Heinrich Louis d'Arrest ဆိုသူက ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
စန္ဒာဝီဇရ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၇၁၀ ခုနှစ်မှ ၁၇၃၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ထိုမင်းလက်ထက်တွင်ရခိုင်ပြည်အတွင်း၌ သောင်းကျန်းနေသော ၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းက ရခိုင်သို့ ထွက်ပြေးလာသည့် ဩရန်စစ်ဘုရင်ကြီး၏ ညီ အိန္ဒိယမင်းသားရှိဂျာ၏ နောက်လိုက်များကို နှိမ်နင်းနိုင်၏။
အိန္ဒိယပြည် တစ်ပီရနယ် စော်ဘွားကိုတိုက်ခိုက်၏။
မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်မြို့၊ မလွန်မြို့များကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၏။
၁၇၃၀-ခုနှစ်၌ စန္ဒာဝီဇရမင်းသည် အသတ်ခံရ၏။
ထိုမင်း အသတ်ခံရပြီးနောက် ရခိုင်ထီးနန်းသည် တဖြည်းဖြည်းဩဇာ အာဏာကျဆင်းလာခဲ့သည်မှာ ၁၇၈၄ ခုနှစ်၌ရ ခိုင်ပြည်ကို ဘိုးတော်ဘုရား သိမ်းပိုက်သည်အထိ ဖြစ်၏။
ဦးစိန်မြင့်(လုပ်သားများကောလိပ်)ရေး၊ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း အဘိဓာန်၊ ၁၉၆၈၊ နိုဝင်ဘာ(၂၄)ရက်၊ စာ-၁၀၉ ကိုးကား ကျမ်းပြုစာစုစာရင်း Category:မြောက်ဦး ဘုရင်များ။
ဒုတိယ စန္ဒသူရိယရာဇာ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၇၀၇ ခုနှစ်မှ ၁၇၁၀ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ပထမ စန္ဒာဝိမလရာဇာ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၇၀၀ ခုနှစ်မှ ၁၇၀၇ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ပထမ နာရာဓိပတိ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၉၈ ခုနှစ်မှ ၁၇၀၀ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ကာလဗန္ဒလ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၉၇ ခုနှစ်မှ ၁၆၉၈ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
မာရုမ္ပိယ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၆၉၇ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ငတုံအနော်ရထာ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ထီးနန်းသက် ၁၅ ရက်သာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ဘုရင်များ အနက် နန်းသက်အတိုဆုံး ဖြစ်သည်။
ပထမ စန္ဒသူရိယရာဇာ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၆၉၆ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
မဏိသုဓမ္မရာဇာ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၆၉၄ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ဝိပလ္လာသ ဆိုသည်မှာ ဖောက်ပြန်မှားယွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။
ဟုတ်သည်မှန်သည်၌ မဟုတ်မမှန်ဟု မှားယွင်းခြင်း၊ မဟုတ်သည် မမှန်သည်၌ ဟုတ်မှန်သည်ဟု မှားယွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ဝိပလ္လာသသည် (၃) ပါးရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ - (၁) သညာဝိပလ္လာသ (၂) စိတ္တဝိပလ္လာသ (၃) ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သညာဝိပလ္လာသ သညာဝိပ္ပလာသဆိုသည်မှာ အမှတ်မှားခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုအမှတ်မှားခြင်း (၄) မျိုးရှိသည်။
၎င်းလေးမျိုးတို့မှာ (၁) အနိစ္စ၌ နိစ္စဟု အမှတ်မှားခြင်း။
(၂) အသုဘ၌ သုဘဟု အမှတ်မှားခြင်း။
(၃) ဒုက္ခ၌ သုခဟု အမှတ်မှားခြင်း။
(၄) အနတ္တ၌ အတ္တဟု အမှတ်မှားခြင်း။
စိတ္တဝိပလ္လာသ စိတ္တဝိပလ္လာသဆိုသည်မှာ အကြံအသိမှားခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုအကြံအသိမှားခြင်း (၄) မျိုး ရှိသည်။
၎င်းလေးမျိုးတို့မှာ (၁) အနိစ္စ၌ နိစ္စဟု အကြံအသိမှားခြင်း။
(၂) အသုဘ၌ သုဘဟု အကြံအသိမှားခြင်း။
(၃) ဒုက္ခ၌ သုခဟု အကြံအသိမှားခြင်း။
(၄) အနတ္တ၌ အတ္တဟု အကြံအသိမှားခြင်း။
ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသဆိုသည်မှာ အမြင်အယူမှားခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုအမြင်အယူမှားခြင်း (၄) မျိုး ရှိသည်။
၎င်းလေးမျိုးတို့မှာ (၁) အနိစ္စ၌ နိစ္စဟု အမြင်အယူမှားခြင်း။
(၂) အသုဘ၌ သုဘဟု အမြင်အယူမှားခြင်း။
(၃) ဒုက္ခ၌ သုခဟု အမြင်အယူမှားခြင်း။
(၄) အနတ္တ၌ အတ္တဟု အမြင်အယူမှားခြင်း။
ဝိပလ္လာသဥပမာ (၃) ပါး သညာဝိပလ္လာသ၌ တောသမင် ဥပမာ တစ်ခုသောတောကြီးအလယ်၌ စပါးခင်းလုပ်ကိုင်၍ ထား၏။
တောသမင်တို့သည် လယ်ရှင်ယောက်ျားမရှိခင် ထိုစပါးခင်းသို့လာ၍ အသီးအနှံတို့ကို စားတတ်ကြ၏။
လယ်ရှင်သည် တောသမင်တို့ကို ကြောက်လန့်စေခြင်းငှာ မြက်ခြောက်တို့ကို လူသဏ္ဌာန်ပြုလုပ်၍ စပါးခင်းအလယ်၌ စိုက်ထား၏။
ထိုလူအုပ်၌ မြက်ခြောက်တို့ကို လျှော်ဖြင့် ဖွဲ့စည်း၍ ကိုယ်သဏ္ဌာန်၊ ဦးခေါင်းသဏ္ဌာန်၊ လက်သဏ္ဌာန် လုပ်၏။
အိုးငယ်ကို ထုံးဖြူဖြင့် မျက်နှာသဏ္ဌာန်ရေး၍ ဦးခေါင်း၌ စွပ်ထား၏။
အဝတ်ဟောင်း၊ အင်္ကျီဟောင်း တို့ကို စွပ်ထား၏။
လက်တို့၌ လေးမြားတို့ကို ကိုင်စွဲ၏။
တောသမင်တို့သည် ထိုစပါးခင်းသို့ စားအံ့သောငှါ လာကြကုန်ရာ ထိုလူရုပ်ကို မြင်ကြလျှင် လူမဟုတ်သည်၌ လူအဟုတ်ထင်မှတ်ကြောက်လန့်၍ ပြေးကြကုန်၏။
ဤဥပမာတွင် တောသမင်တို့၌ ပကိသောလူ၏ အသွင်ကို ရှေး၌ မှတ်ရင်းရှိ၏။
ထိုအမှတ်အတိုင်း မြက်ရုပ်ကို လူဟူ၍ မှတ်ပြန်၏။
အမှတ်မှား၏။
သညာဝိပလ္လာသသည် ဤတောသမင်ဥပမာနှင့် တူ၏။
အလွန်တိမ်ကော၏။
မျက်စိလည်သောသူသည် နေထွက်နေဝင် ကြောင်ကြောင်မြင်လျက်နှင့် မှားသကဲ့သို့ ကြောင်ကြောင်မြင်လျက်နှင့် မှားတတ်၏။
မှားမိပြန်လျှင် အလွန်ခိုင်မြဲတတ်၏။
ပြောင်းလွဲ၍ မရနိုင် ရှိတတ်၏။
ကိုယ်ခန္ဓာတို့၌ အသုဘအချက်၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တအချက်များသည် ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် ထင်ရှားရှိသည်လည်း အလွန်များ၏။
ကြောင်ကြောင်မြင်မျိုးပင် ဖြစ်၏။
သညာဝိပလ္လာသသည် တောသမင်ကဲ့သို့ ကြောင်ကြောင်မြင်လျက်နှင့် မှားတတ်၏။
စိတ္တဝိပလ္လာသ၌ မျက်လှည့်ခြင်း ဥပမာ မျက်လှည်ကြီး ပညာမျိုးသည် ရှိ၏။
ထိုပညာဖြင့် ပြုလုပ်၍ ပြသည်ရှိသော် ကြည့်မြင်သူလူအများတို့သည် မြေစိုင်ခဲ စသည်ကို ရွှေခဲ၊ ငွေခဲ စသည် ထင်မြင်ကြကုန်၏။
မျက်လှည့်ပညာ၏ အစွမ်းသည် လူတို့၏ ပကတိသော မျက်စိမြင်မှုကို ဖျက်၍ မျက်စိမြင်မှုတစ်မျိုး ပြောင်းလဲစေနိုင်၏။
တစ်ခဏအားဖြင့် စိတ်ကို ဖောက်ပြန်စေနိုင်၏။
ပကတိအခါ၌ မြေစိုင်မြေခဲကို မြေစိုင်မြေခဲအတိုင်း မြင်ကြကုန်၏။
ထိုအခါ၌မူ မြေစိုင်မြေခဲကို ဝါဝါဝင်းဝင်း ရွှေအဆင်း၊ ဖြူဖြူလင်းလင်း ငွေအဆင်းအနေနှင့် မြင်ကြကုန်၏။
ရွှေဟူ၍၊ ငွေဟူ၍ ယုံကြည်ခြင်း မှားယွင်းကြကုန်၏။
ဤဥပမာနှင့်တူစွာ စိတ်သည် မဟုတ်သည်ကို အဟုတ်လုပ်ကြံ၍ လှည့်စားတတ်၏။
ညဉ့်အခါ သစ်ငုတ်ကို မြင်လေရာ လူဟူ၍ လှည့်စားတတ်၏။
တောချုံကို မြင်လေရာ တောဆင်ဟူ၍ လှည့်စား၏။
တောဆင်ကို မြင်လေရာ တောချုံဟူ၍ လှည့်စား၏။
လောက၌ ဒိဋ္ဌမျက်မြင်မျိုးထဲတွင် အထင်မှားသမျှသည် စိတ်၏ လှည့်စားမှုချည်း ဖြစ်သည်။
စိတ္တဝိပလ္လာသသည် မဟုတ်သည်ကို အဟုတ်လုပ်ကြံ၍ လှည့်စားတတ်သောကြောင့် သညာဝိပလ္လာသထက် နက်နဲ၏။
သို့ရာတွင် အကြောင်းယုတ္တိနှင့် ဖြေဖျောက်လျှင် ပြေပျောက်လွယ်၏။
သညာကဲ့သို့ မခိုင်မြဲတတ်ပေ။
ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသ၌ လမ်းမှားကြီး ဥပမာ တစ်ခုသော တောကြီးသည် ရှိ၏။
ထိုတောကြီး၌ ဘီလူးခေါ်သော နတ်ဆိုးတို့သည် မြို့ရွာတည်ထောင်၍ နေကြ၏။
လမ်းခရီး၌ မကျွမ်းကျင်သော ခရီးသည်တို့သည် ထိုတောကြီးသို့ ရောက်ကြ၏။
နတ်ဆိုးတို့သည် မိမိတို့ မြို့ရွာကို နတ်မြို့၊ နတ်ရွာတို့ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မိမိတို့ကိုယ်ကိုလည်း နတ်သမီး၊ နတ်သားတို့ကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖန်ဆင်းကြပြီးလျှင် လမ်းကိုလည်း နတ်လမ်းကဲ့သို့ သာယာစွာ ဖန်ဆင်းကြ၏။
ခရီးသည်တို့သည် ထိုလမ်းကို မြင်တွေ့ရာ မြို့ကြီး၊ ရွာကြီးသို့ သွားသောလမ်းဟု ယုံကြည်ကြကုန်သဖြင့် လမ်းရိုးလမ်းမှန်ကို စွန့်လွှတ်ကြပြီးလျှင် ထိုလမ်းဆိုး လမ်းမှားကြီးသို့ လိုက်သွားကြလေ၏။
နတ်ဆိုးတို့၏ မြို့ရွာသို့ ရောက်ကြသောအခါ လူကောင်းသူကောင်းတို့၏ မြို့ရွာဟု ထင်မှတ်ကြကုန်၍ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ အိပ်ကြ၏။
နတ်ဆိုးတို့သည် ညဉ့်အချိန်ရောက်သည့်အခါ သူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ ပူးဝင်ကုန်ကြပြီးလျှင် အသည်း၊ အဆုတ်၊ နှလုံး၊ သည်းပွတ်တို့ကို ကိုက်၍ တစ်ကိုယ်လုံးမှ အသွေး၊ အဆီတို့ကို စုပ်မျိုသောက်ကြကုန်၏။
ထိုခရီးသည်တို့သည် သေဆုံးပျက်စီးကြရလေသည်။
ဤဥပမာ၌ ကာမဘုံ၊ ရူပဘုံ၊ အရူပဘုံဟူသော ဘုံသုံးပါးသည် ၎င်းတောကြီးနှင့် တူ၏။
ဤသတ္တဝါတို့သည် ၎င်းခရီးသည်တို့နှင့် တူကုန်၏။
သမ္မာဒိဋ္ဌိအယူသည် လမ်းရိုးလမ်းမှန်နှင့် တူ၏။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူမျိုးသည် လမ်းဆိုးလမ်းမှားကြီးနှင့် တူ၏။
ဤတွင် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် (၂) မျိုးရှိ၏။
၎င်းတို့မှာ (၁) လောကီသမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ (၂) ဗောဓိပက္ခိယသမ္မာဒိဋ္ဌိ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မိမိပြုသော ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံသည်သာလျှင် ဘဝသံသရာ၌ အစဉ်ပါလာသော ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ မှန်ချေသည်ဟု ယူသော ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိသည် လောကီသမ္မာဒိဋ္ဌိ မည်၏။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နှင့်တကွ ခန္ဓာအာယတန အနတ္တတို့ကို သိမြင်သော ဉာဏ်သည် ဗောဓိပက္ခိယ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မည်၏။
ထိုနှစ်ပါးတွင် ပဋ္ဋပက္ခ၌ ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိသည် လမ်းရိုးလမ်းမှန်ကြီးနှင့် တူ၏။
လူ့ပြည်၊ နတ်ပြည်၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်ဟူသော သုဂတိဘုံများသည် လူကောင်းသူကောင်းတို့၏ မြို့ရွာနှင့်တူ၏။
ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံကိုလည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကို လည်းကောင်း ပစ်ပယ်သော နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ၊ အဟေတုကဒိဋ္ဌိ၊ အကိရိယဒိဋ္ဌိ များသည် လမ်းဆိုးလမ်းမှားကြီးနှင့် တူ၏။
ငရဲပြည်၊ တိရစ္ဆာန်ပြည်၊ ပြိတ္တာပြည်၊ အသုရကာယ်ပြည်ဟူသော ဒုဂ္ဂတိဘုံများသည် နတ်ဆိုးတို့၏ မြို့ရွာနှင့် တူ၏။
ဝိပဋ္ဋပက္ခမူကား ဗောဓိပတိယသမ္မာဒိဋ္ဌိသည် လမ်းရိုးလမ်းမှန်ကြီးနှင့် တူ၏။
နိဗ္ဗာန်သည် လူကောင်းသူကောင်းတို့၏ မြို့ရွာနှင့် တူ၏။
မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို ငါ၏ အတ္တဟု စွဲလမ်းသော အတ္တဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် လမ်းဆိုးလမ်းမှားကြီးနှင့်တူ၏။
လူ့ပြည်၊ နတ်ပြည်၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်နှင့် တကွသော သံသရာလောကကြီးသည် နတ်ဆိုးတို့၏ မြို့ရွာနှင့် တူ၏။
ဤဝိပဋ္ဋပက္ခ၌ အတ္တဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကိုပင် ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသ ဆို၏။
ဤဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသသည် စိတ္တဝိပလ္လာသထက် နက်နဲ၏။
အလွန်လဲ ခိုင်မြဲသည်။
ဒိုရာအဲမွန်း ( ၊ ) သည် ဖူဂျီကို အက်ဖ် ဖူဂျီအို ရေးသား ရုပ်ပြဆွဲသော အလွန်ထင်ရှား လူသိများ၍ ကလေးများစွာ အထူးနှစ်သက်သော နာမည်ကြီး ဂျပန်ကာတွန်းစာအုပ်အတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အဆိုပါ ဇာတ်လမ်းတွဲများသည် ကာတွန်းအန်နီမေးရှင်းနယ်ပယ်နှင့် ဖျော်ဖြေရေးကဏ္ဍများတိုင်အောင် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ဇာတ်လမ်းမှာမူ နိုဘိ နိုဘိတ (Nobi Nobita) အမည်ရှိ ကောင်ကလေးကို ကူညီပေးနိုင်ရန် ၂၂ ရာစုမှ အချိန်ခရီးသွားခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသူ အပြာနုရောင်ရှိ စက်ရုပ်ကြောင်လေး ဒိုရာအဲမွန်း၏ အကြောင်း ဖြစ်သည်။
ဇာတ်လမ်း နိုဘီတနှင့် အတူနေထိုင်သူ အဓိကဇာတ်ကောင် ဒိုရာအဲမွန်း ၊ ကိုယ်ပိုင်စွမ်းရည်ဖြင့် ကောင်းစွာမလုပ်ကိုင်တတ်သောကြောင့် အခက်အခဲ တစ်ခုမဟုတ်တစ်ခု ကြုံတွေ့ကာ၊ ဒိုရာအဲမွန်းထံ အကူအညီတောင်း၍ ဒိုရာအဲမွန်း၏ ဝမ်းဗိုက်ရှိ ရတနာအိတ်ကပ်အတွင်းမှ လျှို့ဝှက်ပစ္စည်းကိရိယာများကို အစပိုင်းတွင် ကောင်းစွာအသုံးပြုနိုင်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြဿနာတက်ရပြန်သူ ကျောင်းသားလေး နိုဘိတ ၊ နိုဘိတ၏ သူငယ်ချင်း ဖြစ်သည့် ကောင်မလေး ရှိဇုက စသူတို့၏ သင်ခန်းစာယူဖွယ် ပျော်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ် ရယ်ရွှင်ဖွယ် အံ့ဩဖွယ် ဇာတ်လမ်းတိုများ ဖြစ်ကြသည်။
ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲတွင်မူ အပိုင်းစဉ်အလိုက် အဆက်ဆက် ပြသခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို တစ်ပုဒ်နှုန်းဖြင့် ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။
အနာဂတ်သို့ ခရီးသွားခြင်း ၊ အတိတ်ကာလသို့ ပြန်သွားခြင်းတို့က မဖြစ်နိုင်သော်လည်း ကလေးများ အထူးကြိုက်နှစ်သက်ကြပေသည်။
ကဏ္ဍ:မန်ဂါ ကာတွန်းစာအုပ်တွဲများ။
ဝရဓမ္မရာဇာ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၈၅ ခုနှစ်မှ ၁၆၉၂ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ဘုရင်သည် မြောင်ဦးမြို့ရှိ ဇရာမစေတီကို ပြုပြင်မွမ်းမံခဲသည်။
ဥဂ္ဂါဗလရာဇာ သည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၆၈၅ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
စန္ဒာသုဓမ္မရာဇာ သည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၆၇၄ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝ စန္ဒာသုဓမ္မရာဇာကို ၁၆၃၈ ခုနှစ် မြောက်ဦးမြို့တွင် အဖသတိုဝ်မင်းတရား အမိရတနာကုမ္မာရီ တို့မှမွေးဖွားခဲသည်။
ဘုရင်ဘဝ စန္ဒာသုဓမ္မရာဇာသည့် မေ ၁၆၅၂ – ၁၁ ဇွန် ၁၆၇၄ အထိ မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ထီနန်းကို ဖခင်သတိုဝ်မင်းတရား ထံကရရှိခဲ့သည်။
၁၆၆၄ ခုနှစ်တွင် မဂိုအင်ပါယာ၏ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဘင်္ဂလားနယ်မြေများကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။
၁၆၆၆ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ်ကျူးကျော်မှုတစ်ခုသည် စစ်တကောင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း စန္ဒာသုဓမ္မရာဇာသည် ၁၆၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၀ရက်နေ့ မြောက်ဦး နန်းတော်တွင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
ကောင်းမှုများ စန္ဒာသုဓမ္မရာဇာသည့် ၁၆၅၈ ခုနှစ်တွင် လောကမာရ်အောင်စေတီ၊ဇိနမာရ်အောင်စေတီ၊ရတနာ့မာရ်အောင်စေတီ၊မင်္ဂလာမာရ်အောင်စေတီ တည်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကျမ်းပြုစာစုစာရင်း Category:မြောက်ဦး ဘုရင်များ Category:၁၆၈၄ ကွယ်လွန်သူများ။
သတိုးမင်းတရား သည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၆၅၂ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ကုသလနရပတိ သည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၃၈ ခုနှစ်မှ ၁၆၄၅ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
မင်းစနေ သည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
၂၀ ရက်သာ စိုးစံခဲရသည်။
သီရိသုဓမ္မ သည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၂၂ ခုနှစ်မှ ၁၆၃၈ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
မင်းခမောင်း (ရခိုင်အသံထွက်: ; ၁၅၅၇ - ၁၆၂၂)သည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၆၁၂ မှ ၁၆၂၂ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝ မင်းခမောင်းမင်းသားကို အဖ အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ သတိုးဓမ္မရာဇာ ‌နောင်တွင်မင်းရာဇာကြီးဘုရင်ဖြစ်လာမည့်သူ နှင့် အမိ အိမ်ရှေ့မိဖုရား ပဉ္စလစန္ဒာ တို့က အေဒီ ၁၅၇၇ ခုနှစ်တွင် လေးမြို့မြစ် မြစ်ဖြား မြစ်ကမ်းဘေးတွင်ရှိသည့် ခမောင်းဆိပ်ကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဘိုးဘော် မင်းဖလောင်း ဘုရင်ကြီး လေးမြို့မြစ်ဖြားသို့ ရေပွဲသဘင် သွားစဉ် ခမောင်းဆိပ်ကျေးရွာအနီး ယာယီတဲနန်းတွင် မွေးဖွားခဲ့သောကြောင့် မောင်ခမောင်းဟု ခေါ်ထွင်ခဲ့ရာမှ နောင်တွင် မင်းခမောင်းနာမည်တွင်လာခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာဖြစ်သူ နောင်တွင် မင်းရာဇာကြီးဘုရင်ဖြစ်လာသူ၏ သားတော် သမီးတော်များအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ဘုရင်ဘဝ မင်းခမောင်းသည် ဖခင် မင်းရာဇာကြီး ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မြောက်ဦးထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။
မင်းခမောင်းလက်ထက်တွင် ပထမဦးဆုံးအနေဖြင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဘင်ဂေါ‌ဒေသသို့ နယ်‌မြေချဲ့ထွင်ရာ မဂိုအင်ယာနှင့် တိုက်ရိုက်ထိ‌တွေ့ပြီး စစ်ပွဲများစတင်ခဲ့ရသည်။
တခြားတဘက်တွင်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမှကျွန်းများကို အခွန်ကောက်ခံရာမှ နယ်မြေအငြင်းပွားမှုနှင့် ဒုတိယအင်းဝဘုရင် ညောင်ရမ်းမင်းဆက် အနောက်ဘက်လွန်မင်းမှ ပြန်လည်တုန့်ပြန်လာသည့် ကျူးကျော်စစ်ကို တိုက်ထုတ်နိုင်ရန် ဘင်္ဂလားဒေသမှ အပြင်းပြန်ဆုတ်ပြီး မာန်အောင်ကျွန်းအနီးတွင် အနောက်ဖက်လွန်၏ရေတပ်ကို တိုက်ထုတ်အောင်မြင်နိုင်ခဲ့သည်။
ဘင်ဂေါမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ သောင်းတီးကျွန်းတွင် ခြေကုတ်ယူထားသည့် ပေါ်တူဂီလူမျိုးလူစွန့်စား ဂွန်ဇာလက် တီဘာအို၏ ပေါ်တူဂီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ပင်လယ်ဓားပြဆန်ဆန် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ကုလားတန့်မြစ်ကြောင်းတလျှောက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကိုလည်း နှစ်စဉ်ကြုံတွေ့လာရရာ ဒတ်ခ်ျအိန္ဒိယကုမ္ပဏီနှင့် မဟာမိတ်လုပ်ပူးပေါင်းပြီး တီဘာအို နှင့် ဂိုအာမှ ပေါ်တူဂီအိန္ဒိယအင်ပါယာဘုရင်ခံချုပ်တို့၏ ရေတပ်၂ခု ပူးပေါင်းကျူးကျော်လာသည်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။
အလားတူ မဂိုလ်အင်ပါယာဧကရာဇ် ဂျဟန်ဂီရ်မှ မဂိုလ်ဘင်္ဂလားဘုရင်ခံကို တာဝန်ပေး ကျူးကျော်စေခဲ့သည့် စစ်တကောင်း‌ဒေသကို သိမ်းပိုက်ရန်ကြိုးစားခဲ့မှုများကိုလည်း အနိုင်ယူတိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း မင်းခမောင်းသည် ထီးနန်းသက် နန်းစံ၁၀နှစ် အသက်၄၅နှစ်အရွယ်တွင် ကံကုန်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မင်းရာဇာကြီး (ရခိုင် အသံထွက်: ; (၁၅၅၇–၁၆၁၂)) သည် ဆောလိမ်သျှာ (Salim Shah) ဟုလည်း သိကြခဲ့သော မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို ၁၅၉၃ ခုနှစ်မှ ၁၆၁၂ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်ပါသည်။
သူ၏ အစောပိုင်း ဘုရင်ဘဝမှာ အဆိုပါနေပြည်တော်၏ ဆက်လက်တိုးတက်လာမှုကို အပ်စိုးခဲ့ပြီး ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်၏အဆိုးဆုံးပြိုင်ဘက် တောင်ငူမင်းဆက်အား အနိုင်ရရှိခြင်းနှင့် ခရိုင်ပြည်မြင့်မြတ်လာပြီးနောက် ၁၆၀၃ခုနှစ်အထိ ရွှန်တာဘန်တော (Sundarbans) မှ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့အထိ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်လုံး ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
မြင့်ဦး ၂၀၀၆၊ ၇၇Topich, Leitich ၂၀၁၃၊ ၂၁ သို့သော် ဘုရင်ဘဝနောက်ပိုင်းမှာ ပေါ်တူဂီစစ်သားများ၏ ပုန်ကန်မှုကြောင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် အောက်မြန်မာပြည်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ၁၆၀၉ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားကမ်းရိုးတန်း နှစ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
ဤပုန်ကန်မှုများကိုရပ်ဆိုင်းရန် ကျိုးစားလျက် ၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဟာဗေး ၁၉၂၅၊ ၁၄၁-၁၄၂ အစောပိုင်းဘဝ မင်းရာဇာကြီးကို ၁၅၅၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် အဖမင်းဖလောင်း နှင့် အမိစောမိတော်တိုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မိဘများမှာ ဘုရင်မင်းဗာကြီး၏ သားသမီးများဖြစ်ကြပြီး ဝမ်းကွဲမောင်နှမ တော်စပ်သည်။
မင်းရာဇာကြီးအား ဖခင်မင်းဖလောင်းမြို့စား အဖြစ် ၁၅၅၀ ဆယ်စုနှစ်မှ ၁၅၇၂ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စစ်တံတင်မြို့ တွင် မွေးဖွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် ဟုယူဆကြသည်။
ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း (စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂၊ ၁၉၉၉၊ စာ ၃၄-၃၅) တွင် ဖခင် မင်းဖလောင်းအား ဘုရင် မင်းဗာက စစ်တံတင် အား စားစေသည်ဟု ဆိုသည်။
မင်းဖလောင်းသည် ၁၅၇၂ ခုနှစ်အထိ စစ်တံတင်မြို့စား ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၅၇၂ ခုနှစ်တွင် မင်းဖလောင်းသည် ဘုရင် မင်းစကြာကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး သားတော်အကြီးဆုံး ဖြစ်သူ မင်းရာဇာကြီးအား သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့ဖြင့် အိမ်ရှေ့စံအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် မင်းရာဇာကြီးသည် မင်းစကြာ၏ သမီးတော် နန်းထက်ဖွား မင်းသမီးအား လက်ထပ်ခဲ့သည်။
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂ ၁၉၉၉၊ စာ ၄၈ အိမ်ရှေ့စံ ရာဇာကြီးသည် ခမည်းတော်ထီးနန်း ၂၁ နှစ်ကြာအုပ်ချုပ်သည့်ကာလအတွင်း ဖခင်ကို သစ္စာရှိရှိ အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ဤကာလအတွင်း ရခိုင်သမိုင်းကျမ်းများတွင် အထင်ရှားဆုံးမှတ်တမ်းတင်ထားသော လုပ်ရန်ခဲ့မှုမှာ ၁၅၇၅ ခုနှစ်တွင် တြိပူရသို့ သိမ်းပိုက်ရန် လက်နက်ကိုင်ကောင်းများဖြင့် ရေတပ်နှင့် ကုန်းတပ်များကို အောင်မြင်စွာ ဦးဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။
ပေါ်တူဂီကြေးစားများနှင့် သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ ရခိုင်တပ်များ တြိပူရီမြို့တော်ကို အလွယ်တကူ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် တြိပူရနိုင်ငံက ရခိုင်ပြည်သို့ ဂုဏ်ပြုရန် သဘောတူခဲ့ပါသည်။
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂ ၁၉၉၉၊ ၄၉ဖယ်ယာ ၁၉၆၇၊ ၁၇၃ သို့သော်လည်း မင်းဖလောင်းဘုရင်ဘဝနောက်ပိုင်မှာ ရခိုင်တပ်တော်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သော သားလတ်သတိုမင်းဆောကို ပိုမိုအားကိုးအားကိုးလာခဲ့ပြီး သတိုမင်းဆောကို ဘင်္ဂလားဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
စစ်တကောင်းမြို့သို အခြေစိုက်ပြောင်ပြီး သတိုမင်းဆောသည် ထီးနန်းဆက်ခံရန် ရာဇာကြီး၏ အဓိကပြိုင်ဘက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂ ၁၉၉၉၊ ၅၁-၅၂ ဘုရင်ဘဝ စုစည်းမှု မင်းရာဇာကြီး သည် ၄ ဇူလိုင် ၁၅၉၃ – ၄ ဇူလိုင် ၁၆၁၂ အထိ မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
မင်းရာဇာကြီ လက်ထက် တွင် မြောက်ဦးနေပြည်တော်သည် စီးပွားရေး နိုင်ငံရေး စစ်ရေး ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။
၁၅၉၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မင်းဖလောင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် ရာဇာကြီးသည် အတိုက်အခံမရှိဘဲ ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။
အသက် ၃၅ နှစ်ရှိ ဘုရင်သစ်သည် သူ့၏အဘိုး ၁၅၀၂ – ၁၅၁၃အပ်ချုပ်ခဲ့သော မင်းရာဇာ ကို ဂုဏ်ပြုရန် ရာဇာ ဘွဲ့အမည်ကို ခံယူပြီး ဘင်္ဂလားစူလတန်အဖြစ် ဆောလိမ်သျှာ (Salim Shah) ပါရှန်ဘွဲ့ကို ရယူခဲ့သည်။
သတိုမင်းဆောအပါအဝင် တိုင်းသူပြည်သားအားလုံး နန်းတွင်းသို့လာရောက်၍ ဘုရင်သစ်အား သစ္စာဆိုခံယူကြခဲ့သည်။
မင်းရာဇာကြီးလည်း ညီတော် သတိုမင်းဆောအား ဘင်္ဂလားမင်းအဖြစ် စစ်တကောင်း၊ နိုအာခါလီ (noakhali) နှင့် တြိပူရအပါဝင် မြောက်ပိုင်းနယ်မြေများအပ်ချုပ်ရန် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ညီအစ်ကိုတော်များကြား ငြိမ်းချမ်းရေးက ကြာရှည်မတည်မြဲခဲ့ပါ။
၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်တကောင်းမြို့မှ တြိပူရအပါဝင် မြောက်ပိုင်းဒေသ အကြီးအကဲများတို့ပံပိုးမှုနှင့် သတိုမင်းဆောသည် ပုန်ကန်ခဲ့သည်။
သို့သော် တိုင်းပြည်အများစုနှင့် ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်သားအများစုသည် ရာဇာကြီးကို သစ္စာစောင့်သိကြသည်။
၁၅၃၀ ခုနှစ်ကအစ ရခိုင်ပြည်၏ အင်အားကြီးမားသော တပ်မတော်၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းမှာ ဤပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်သားများနှင့် ၎င်းတို့၏ သေနတ်များဖြစ်ခဲ့သည်။
မိုးရာသီကုန်ပြီးနောက် စစ်တကောင်းသို့ အင်အားကြီးမားသော တပ်ရင်းများဖြင့် ချီတက်လာသောအခါ သတိုမင်းဆော သတ္တိပျောက်၍ တိုက်ပွဲမစခင် အရှုံးပေးခဲ့သည်။
၁၅၉၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၅၇ တပို့တွဲလမှာ ရာဇာကြီး၏တပ်ရင်းများသည် မြောက်ပိုင်းဒေသများကိုလည်း ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂ ၁၉၉၉၊ ၇၆-၇၇ တောင်ငူအား အောင်နိုင်ရခြင်း thumb|၁၅၆၄ ယိုးဒယားမှ တောင်ငူမင်းဆက်များ ယူလာခဲ့ပြီး ၁၆၀၀ မှာ မြောက်ဦးသို့ ယူသွားခဲ့သော ခမာကြေးရုပ်တု ၃ ဆူ မြောက်ပိုင်းဒေသကို ပြန်ထိန်းချုပ်ပြီးနောက် ရာဇာကြီးသည် အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ရွှန်တာဘန်တော မှ တောင်ဘက်ရှိ မော်တင်စွန်းအငူအထိ သာယာကြီးမား အင်အားကြီးသောနိုင်ငံတစ်ခု၏ အငြင်းပွားဖွယ်မရှိနိုင်သည့် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၅၉၇ခုနှစ်မှာ ၁၅၄၅ နှင့် ၁၅၈၀ခုနှစ်များမှာ ရခိုင်ပြည်ကို ကျူးကျော်ရန်ကျိုးစားထားသည့် အဆိုးဆုံးပြိုင်ဘက် တောင်ငူနိုင်ငံတော်ကြီးအား ပြိုကျရန်နည်းနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် ရခိုင်နိုင်ငံတော်၏ ဩဇာအာဏာ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
တောင်ငူမင်း နန္ဒဘုရင်သည် ပဲခူးမြို့နှင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချို့ပိုင်းဒေသများသာ ချုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၍ မင်းဆက်တို့ဇာတိဖြစ် တောင်ငူမြို့အပါအဝင် သခြားဒေသများစွာ ပုန်ကန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့နေရသည်။
ဟာဗေး ၁၉၂၅၊ ၁၈၁-၁၈၂ ၎င်းအားနည်းချက်ကို သိမြင်သဖြင့် ၁၅၉၇ ခုနှစ်မှာ တောင်ငူမြို့စား မင်းရဲသီဟသူနှင့် မင်းရာဇာကြီး မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် သဘောတူခဲ့သည်။
တောင်ငူနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ကျန်ရှိနေသလောက် အားလုံးကို ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂ ၁၉၉၉၊ ၇၇-၇၈ ဤတို့တူညီချက်များသည် ၁၅၅၀ ခုနှစ်များကတည်းက ပြည်မကြီးအရေးကို ဂရုတစိုက်ဝင်မရောက်စွက်ရန် ရှေးယခင် ရခိုင်ဘုရင်များ၏မူဝါဒနှင့် ထွက်ခွာသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက် ဂင်္ဂါမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် တြိပူရတို့မှ တောင်ဘက် သံတွဲမြို့အထိ စစ်မှုထမ်းရန် ကြီးမားစည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရန်ဟု ညွှန်ကြားခဲ့သည်။
၁၅၉၈ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းလများတွင် မင်းရာဇာကြီး ကြီးမားသော ကုန်တပ်ရင်များ၊ ရေတပ်ရင်းများ၊ တောင်ငူမြို့စား၏စစ်တပ် အားလုံးပေါင်းစပ်အင်အားမှာ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၀၀၀၀ ခန့် စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။
(စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂ ၁၉၉၉၊ ၇၇-၇၈)အရ စစ်သည်အင်အား ၃၀၀ ၀၀၀ ထက် ပိုများကြောင်းအယူရသည်။
သို့သော် (ဟာဗေး ၁၉၂၅၊ ၃၃၃-၃၃၆)အရ မြန်မာ့သမိုင်းကျမ်းစာများတွင် ဖော်ပြထားသော တပ်အင်အားအရေအတွက်သည် ပိုနည်းငယ်ခြင်းကို ပေါင်းထွက်၍ လျှော့ချသင့်ကြောင်း အယူရသည်။
နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် ပိုကြီးသော တောင်ငူနိုင်ငံတော်ကြီး ၁၅၈၆ခုနှစ် ယိုးဒယားကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရန် စစ်သည် ၂၅ ၀၀၀ ခန့်သာ စုစည်းနိုင်သောကြောင့် အရှေ့ဘင်္ဂလားကို ထိန်းချုပ်ထားသော်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံအတွက် ၃၀ ၀၀၀ ထက်ပိုမို စုစည်းနိုင်ရန်မဖြစ်ကြောင်းအယူရသည်။
ဘုရင့်နောင်မင်းကြီးတောင်စစ်သည် စစ်သည် ၂၅ ,၀၀၀ မှ ၃၇ ၀၀၀ ကြားသာ စုစည်းနိုင်၍ ယိုးဒယားစစ်ဆင်ရေး နှစ်ခုတွင် ၆၀ ၀၀၀ - ၇၀ ၀၀၀ ခန့်စုစည်းလေ့ရှိသည်။
. ၁၅၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၆၀ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၁ ရက်နေ့ အင်္ဂါနေ့) မှာ မြောက်ဦးမြို့မှ ဤစစ်တပ်ရင်းများ ထွက်ခွာသွားပါသည်။
မင်းရာဇာကြီးသည် ကုန်တပ်များကိုး ဦးဆောင်၍ သူ့သားတော်ကြီး မင်းခမောင်းကို စစ်လှေအစီး ၃၀၀ ခန့်ရှိသော ရေတပ်ရင်းကို ဦဆောင်းရန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
မင်းခမောင်းလက်အောက်မှာ ပေါ်တူဂီကြေးစားများအား ငဇင်ကာ ခေါ် ဒီဘရီတို (Filipe de Brito e Nicote) ဦးဆောင်လျက်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
သံတွဲရောက်တော့ ကျူးကျော်တပ်ရင်းများတွေ ကွဲခွာ၍ထွက်ခဲ့သည်။
ကုန်းတပ်တော်သည် ပဲခူးမြို့သို့ ရခိုင်ရိုးမကို ဖြတ်ကူးစဉ် ရေတပ်တော်သည် မော်တင်စွန်းအငူကို ပတ်သွား၍ သံလျင်မြို့သို့ ၁၅၉၉ခုနှစ် မတ်လ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၆၀ တပေါင်းလဆန်း ၂ ရက်နေ့မှာ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ရခိုင်တွေ သံလျင်မြို့ကို အပ်ချုပ်ရန်အချို့ထားခဲ့လိုက်ပြီး ရေတပ်တော် ပဲခူးမြို့သို့ ဆက်လက်ရွေ့ခွားသွားသည်။
ပေါင်းစပ်ထားသော တပ်ရင်များအား ဧပြီလမှစပြီး ဒီဇင်ဘာလအထိ ပဲခူးမြို့ကို ဝိုင်းထားတိုက်ခိုက်ပြီး နန္ဒဘုရင်သည် နောက်ဆုံးမှာ အရှုံးပေးလိုက်ရသည်။
မှန်နန်းရာဇဝင် အတွဲ ၃ ၂၀၀၃၊ ၁၀၁ thumb|၂၀ရာစုမှာ ပြန်လည်ဆောက်ထားသော ပဲခူးမြို့ရှိ ကမ္ဘောဇသာဒီရွှေနန်းတော် မြို့တော်ကြီးကို သိမ်းပိုက်ပြီး လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀ ကျော်က စုဆောင်းထားသော တေင်ငူနိုင်ငံတော်ကြီးမြို့တော်၏ ကြီးမားလှပသော စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို အောင်နိုင်သူများ ပိုင်းခြားခွဲခဲ့သည်။
ရွှေ၊ ငွေ နှင့် အဖိုးတန်ကျောက်မြတ်များကို အညီအမျှ ပိုင်းခြားထား၍ ရခိုင်ပြည်ဝေစုတွင် ကြေးဝါအမြောက်မြားစွာ၊ ခမာကြေးရုပ်တု ၃၀ နှင့် ဆင်ဖြူတော် ၁ကောင် ပါဝင်သည်။
ဟာဗေး ၁၉၂၅၊ ၁၈၂-၁၈၃မောင်ထင်အောင် ၁၉၆၇၊ ၁၃၃-၁၃၄ မင်းရာဇာကြီးသည် နန္ဒဘုရင်၏သမီးတော် ခင်မနှောင်းကို မိဖုရားအဖြစ်လဲ ယူခဲ့သည်။
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂ ၁၉၉၉၊ ၈၀-၈၁ ပုန်ကန်ခဲ့သော တောင်ငူမြို့စား၏တပ်ရင်းများ ၁၆၀၀ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့မှာ တောင်ငူမြို့သို့ စည်းစိန်းဥစ္စာအဝေစုနှင့် ပြန်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်ကို ပဲခူးမြို့တော် ထိန်းချုပ်ရန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။
မှန်နန်းရာဇဝင် အတွဲ ၃ ၂၀၀၃၊ ၁၀၃ ရခိုင်တပ်တွေ ပဲခူးမှာ နောက်ထပ် တစ်လလောက်နေခဲ့တယ်။
မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းအားလုံးကို ထိန်းချုပ်ရန် လူအင်အားမရှိသော်လည်း မင်းရာဇာကြီးသည် အချိန်အတော်ကြာအောင် မြန်မာပြည် အားနည်းနေအောင် သေချာလုပ်ကြံချင်ခဲ့သောကြောင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ဖျက်ဆီးရန်၊ အောက်မြန်မာပြည်ရှိ လူအင်အားကို တတ်နိုင်သမျှ လျှော့ချရန်၊ အောက်မြန်မာပြည်၏ အဓိကကျသော ဆိပ်ကမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ရခိုင်ပြည်သို့ အိမ်ထောင်စု ၃၀၀၀ ခန့်ပြန်ခေါ်သွားပြီး ဘုရင့်နောင်၏ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်အပါအဝင် ပဲခူးမြို့ကြီးတစ်ခုလုံးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
ဖျက်ပြီးနောက် ဆိပ်ကမ်းမြို့စောင့်တပ်ဖြင့် ထိန်းချုပ်ရန် မင်းရာဇာကြီးသည် တပ်ရင်များကို သံလျင်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ယိုးဒယားကျူးကျော်မှု မတ်လတွင် သံလျင်မြို့ရှိ ရခိုင်တပ်များ၏ အများပိုင်း နေရပ်ဇာတိသို့ ပြန်ခါနီးအချိန်မှာ ဘုရင်နရဲစွမ် ဦးဆောင်သော ယိုးဒယားတပ်များ ပဲခူးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး မြို့ကို လုယက် မီးရှို့ခံရခဲ့ပြီးခြင်း တွေ့ရှိရသည်။
၁၆၀၀ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တောင်ငူမြို့ကို မြန်မြန်ဝိုင်းထားရန် ဆက်လက်တပ်ကြွခဲ့သည်။
တောင်ငူမြို့၏ မဟာမိတ်အဖြစ် ရာဇာကြီးသည် သူ၏တပ်များကို ကုန်းကြောင်းရေကြောင်းနှစ်မျိုးဖြင့် ယိုးဒယားထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများအား တိုက်ခိုက်ရန် ထောက်ပံ့ရေးသင်္ဘောများကို ကြားဖြတ်တားဆီးခဲ့ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။
၁၆၀၀ ခုနှစ် မေလ ၆ ရက်နေ့မှာ နရဲစွမ်မင်း အလောတကြီး ပြန်လည်ဆု်ခွားသည့်အခါမှာ ရခိုင်တပ်များ၏ ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ယိုဒယားတပ်ရင်းများ အကြီးအကျယ် ကျရှုံးခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးမှာ နရဲစွမ်၏စစ်သည်အနည်းငယ်မျှသာ မုတ္တမသို့ ရောက်ရှိပြေခွာနိုင်ခဲ့သည်။
မောင်ထင်အောင် ၁၉၆၇။
၁၃၄ ဤကျုးကျော်မှုသည် အယုဒ္ဓယနိုင်ငံ၏ မြန်မာပြည်ကို နောက်ဆုံးကျူးကျော်မှုဖြစ်လာခဲ့သည်။
သံလျင်မြို့မှာ မင်းရာဇာကြီးက ရခိုင်ရေတပ်ရှိ ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်သားများ၏ ခေါင်းဆောင် ငဇင်ကာ အား မြို့စောင့်တပ် ဦးဆောင်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ပြီး မြောက်ဦးသို့ပြန်လာရန် ပင်လယ်ဖြင့် တပ်ကြွခဲ့သည်။
ဘုရင်မင်းကြီး၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဝန်ကြီးချုပ် မဟာပညာကျော် မြောက်ဦးသို့အပြန်ခရီးတွင် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မော်တင်စွန်းစေတီတော်မှာ မီးသဂြိုဟ်မြေမြှုပ်ခဲ့သည်။
ပဲခူးမှ ယူဆောင်လာသည့် အိမ်ထောင်စု ၃၀၀၀ တို့အား ဦးရစ်တောင်နှင့် မယူမြစ်ကမ်းတလျှောက်နှင့် သံတွဲမြို့မှာ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
မြောက်ဦးနိုင်ငံတော်ကြီးမာလာခြင်းနှင့် ပေါ်တူဂီတို့ပုန်ကန်မှုများ thumb|ဥရောပ ကြယ်လီယာသင်္ဘောကြီး တစ်စင်း ၁၆၀၀ နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်အတွင်း အင်အားကြီးမားသောရေတပ်သုံးပြ၍ အနောက်ဘင်္ဂလားရှိ ရွှေးတာဘန်တောမှ အရှေ့ကပ္ပလီပင်လယ်အော်ရှိ မတ္တမပင်လယ်ကွေ့အထိ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကြီး၏ မိုင် ၁၀၀၀ (ကီလိုမီတာ ၁၆၀၀) ကျော်အကွာအဝေး မြောက်ဦးနိုင်ငံ ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ဤရေတပ်သည် ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်သားများနှင့် ၎င်းတို့၏သေနတ်များအား မှီခိုနေရခဲ့ပါသည်။
ကြေးစားစစ်သားများ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို အမြဲသံသယရှိသော်လည်း မင်းရာဇာကြီးသည် သူထိန်းချုပ်ထားသော ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံတော်ကို ချုပ်ကိုင်ထားရန် လိုအပ်လျက်ရှိသောကြောင့် ၁၅၀၀ခုနှစ် ဇွန်လ မှာ ငဇင်ကာ အား သံလျင်မြို့စားဟု ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၂၀၁၁၊ ၁၃၅ အပ်ခဲါသော်လည်းကောင်း ငဇင်ကာသည် ၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဂေါအာပြည်နယ်၏ ပေါ်တူဂီဘုရင်ခံ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ပုန်ကန်ခဲ့သည်။
၁၆၀၃ ခုနှစ် မတ်လမှာ ဂေါအာပြည်ဘုရင်ခံက ငဇင်ကာအား သံလျင်မြို့ဝန်ဘွဲပေးပြီး ငဇင်ကာ ဂေါအာမြို့မှ ထွက်ခွာလာခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် မတ်လ သို့အဟုတ် ဧပြီလမှ သံလျင်သို့ပြန်ရောက်ခြင်း ယူဆနို်င်ရသည်။
၁၆၀၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ရှေ့မင်းသား ခမောင်း ဦးဆောင်သောရေတပ်ကို မင်းရာဇာကြီး သံလျင်သို့ တပ်ကြွစေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း ရေတပ်ကို ဟိုင်းကြီးကျွန်းအနည်းမှာ စောင့်နေသော ပေါ်တူဂီသင်္ဘော ၄ စင်းများဖြင့် ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ခံရသည်။
မင်းသားခမောင်း ကိုယ်တိုင်လည်း အဖမ်းခံခဲ့ရတယ်။
မင်းရာဇာကြီး ကိုယ်တိုင်နောက်ထပ် လှေ ၃၀၀ ပြည့်ရေတပ်နှင့် တောင်ငူတပ်များနှင့်ပူးပေါင်း၍ သံလျင်မြို့ကို ဝိုင်းထားလာသည်။
သို့သော်လည်း သံလျင်မြို့၏ ကာကွယ်ရေးတိုက်များကို အနိုင်မရနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။
နောက်ဆွေးနွေးချက်များအလိုက် မင်းရာဇာကြီး သံလျင်မြို့အား ပေါ်တူဂီကိုလိုနီဖြစ်ကြောင်း လက်ခံပြီး ဖမ်းဆီးထားသောမင်းသားကို ပြန်ရွေးဒဏ်ငွေ ဒူကတ် (ducat) ရွှေပြား ၅၀ ၀၀၀ ပေးရန် သဘောတူခဲ့သည်။
မဟာရာဇဝင် အတွဲ ၃ ၂၀၀၆၊ ၁၀၇ဟာဗေး ၁၉၂၅၊ ၁၈၅ ဤအနှောင့်အယှက်ပြီးနောက် မင်းရာဇာကြီး ဘုရင်မင်းမြတါလက်အောက်မှာ အခြားပေါ်ပေါ်တူဂီစစ်သည်များတို့၏ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ကြောက်ရွံ့လာခဲ့သည်။
ငဇင်ကာ စစ်တကောင်းမြို့နယ်ဘက်အနည်းအနားရှိ ပေါ်တူဂီလူမျိုးများသော ဒိုင်ယာငါ (Dianga) ကျွန်းကို သိမ်းပိုက်မည် စိုရိမ်သဖြင်း ဤကျွန်းမှာပေါ်တူဂီအခြေချနေထိုင်သူ ၆၀၀ ကို သတ်ပစ်ဖို့ အမိန့်ပေးခဲ့သည်။
ပေါ်တူဂီလူမျိုး အနည်းငယ်သာ ပြေးထွက်လွတ်ခဲ့သည်။