kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သုမေဓာရှင်ရသေ့ဘဝမှ ဝေဿန္တရာမင်း ဘဝတိုင်အောင် မရေမတွက်နိုင်သော ဘဝများစွာတို့၌ - (၁) ရွှေ၊ ငွေ၊ ဆင်၊ မြင်း အစရှိသည်တို့ကို လှူခြင်း ဒါနပါရမီ၊ (၂) ခြေ၊ လက်၊ နား၊ နှာခေါင်းအစရှိသည်တို့ကိုလှူခြင်းဒါနဥပပါရမီ (၃) မိမိအသက်ကို လှူခြင်းဒါနပရမတ္တပါရမီ အစရှိသော ပါရမီသုံးဆယ်တို့ကို ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့လေသည်။
ထို့ပြင် အလွန်စွန့်နိုင်ခဲစွာသော - (၁) ပဒေသရာဇ်၊ ဧကရာဇ်‌၊ စကြာမင်းတို့၏ စည်းစိမ်ရတနာကို စွန့်ခြင်း ဓနပရိစ္စဂ၊ (၂) သားသမီးကို စွန့်ခြင်း ပုတ္တပရိစ္စာဂ၊ (၃) မယားကို စွန့်ခြင်း ဘရိယပရိစ္စာဂ၊ (၄) ခြေ၊ လက်၊ နား၊ နှာခေါင်း အစရှိသည့်အင်္ဂါကြီးငယ်ကို စွန့်ခြင်း အင်္ဂပရိစ္စာဂ၊ (၅) မိမိအသက်ကို စွန့်ခြင်း ဇီဝိတပရိစ္စာဂ - ဟုဆိုအပ်သော စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါးကို ဖြည့်စွန့်တော်မူခဲ့လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ဘုရားအလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားသည် - (၁) ကာလ - ဘုရားဖြစ်ရာ အချိန်ကာလ၊ (၂) ဒီပ - ဘုရားဖြစ်ရာ ကျွန်းအရပ်၊ (၃) ဒေသ - ဘုရားဖြစ်ရာ အရပ်ဒေသ၊ (၄) ကုလ - ဘုရားဖြစ်ရာ အမျိုးအနွယ်၊ (၅) မာတုအာယုပရိစ္ဆေဒ - ဘုရားအလောင်းတော်၏ မယ်တော်ဖြစ်မည့်သူ၏ သက်တမ်းအပိုင်းအခြား - ဟူသော ကြည့်ခြင်းကြီးငါးပါးတို့ကို ကြည့်ရှုတော်မူလေသည်။
ယင်းသို့ ကြည့်ရှုတော်မူပြီး နတ်အဖြစ်မှ စုတေကာ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၇ ခု၊ဝါဆိုလပြည့် ကြာသပတေးနေ့၌ ကပိလဝတ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ တောင်ညာဒေဝီမိဘုရားကြီး မယ်တော်မာယာဝမ်း၌ ပဋိသနန္ဓေတည်နေလေသည်။
ဘုရားအလောင်းတော်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် သောကြောနေ့( ဘီစီ ၆၂၃)ဝယ် ဒေဝဒဟပြည်နှင့် ကပိလဝတ်ပြည်၏ အကြားရှိ လုမ္ဗိနီသာမော အင်ကြင်းတော၌ မယ်တော်မာယာဝမ်းမှ မီးရှုးသန့်စင် ဖွားမြင်တော်မူလေသည်။
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားအား လုမ္ဗိနီဥယျာဉ်တော်(နီပေါနိုင်ငံ)တွင်မွေးဖွားတော်မူခဲ့သည်။
) ဘုရားအလောင်းတော်သည် ထိုပလ္လင်ထက်‌၌ ထက်ဝယ်ဖွယ်ခွေနေတော်မူစဉ် နေမဝင်မီ ဒေဝပုတ္တမာရ် (မာရ်နတ်ရန်) ကို အောင်မြင်တော်မူ၍ ညဉ့်ဦးယံ၌ ရှေးက နေခဲ့(ဖြစ်ခဲ့)ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့တတ် သိတတ်သော "ပုဗ္ဗေနိဝါသနုဿတိဉာဏ်"ကို ရတော်မူလေသည်။
မိုးသောက်ယံ၌ အာသဝေါတရားလေးပါးတို့၏ ကုန်ခြင်းကို ပြုတတ်သော "အာသဝက္ခယဉာဏ်"ကိုရတော်မူ၍ သက်တော် ၃၅ နှစ်အရွယ် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခု၊ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ မိုးသောက်ယံအချိန်ဝယ် လောကသုံးပါးတွင် အတူမရှိ၊ အတုမရှိသော သဗ္ဗညုတ ဘုရား အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူလေသည်။
၄၅-ဝါ ကာလပတ်လုံး သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို မနားမနေဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သော သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သက်တော် ၈၀ အရွယ်ရောက်သောအခါ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈-ခု ကဆုန်လပြည့် အင်္ဂါနေ့ဝယ် ကုသိနာရုံပြည် မလ္လာမင်းတို့၏ ဥယျာဉ်၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံတော်မူလေသည်။
အၿပံဳးပိုင္ရွင္ဆရာေတာ္: ဂေါတမမြတ်ဗုဒ္ဓ၏ဗုဒ္ဓဝင် ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဘူမိဗေဒ အခြေခံ ကနေ့ ဗမာနိုင်ငံလို့ ပေါ်နေတဲ့ မြေနေရာဟာ ဘယ်တုန်းက စပေါ်သလဲ၊ လူတွေ ဘယ်တော့လောက်က စလာနေသလဲ။
အခု ရာသီဥတု အခြေအနေနဲ့ အခု အကောင်၊ အခု အပင်တွေ ဘယ်တုန်းက စပြီး ဖြစ်ပေါ် ရောက်ရှိ ပေါက်ဖွား နေသလဲလို့ သိချင်ကြမယ်။
ဘူမိဗေဒနဲ့ ရှေးဟောင်း သုတေသန တူးဖော်ရေးတွေက ဒီမေးခွန်း တချို့ကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။
(အရင် အနှစ် သန်း ၆၀၀ က သန်း ၅၀၀ အတွင်း) ကမ်ဗရိယ ကာလမှာ၊ ကနေ့ ဗမာနိုင်ငံ နေရာဟာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးပဲ ရှိသေးတယ်။
(အရင် အနှစ်သန်း ၃၅၀ က ၃၀၅ သန်းအတွင်း) အောက် ကာဗွန်နီဖာရာ ကာလမှာတော့၊ စောစောက အဖြစ်နဲ့ ပြောင်းပြန်၊ အခု သံလွင်မြစ် နေရာအထိ ဗမာမြေဟာ အင်မတန်ကြီးမားတဲ့ တိုက်ကြီးတခုရဲ့ အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေ ဖြစ်ခဲ့ရပြန်တယ်။
ဒီလို ပြောင်းလဲ လာတာတွေဟာ၊ ကမ္ဘာမြေတွေ မောက်လာအောင် ချိုင့်ကျသွားအောင် ပြင်းထန်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကြောင့် ဖြစ်တာပါပဲ။
(အရင် သန်း ၁၈၀ က ၁၃၅ သန်း အတွင်း) ဂျူရစစ် ကာလမှာ၊ ဗမာရဲ့ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးဟာ အရှေ့ဘက်ကို ချဲ့ထွင် တိုးထွက် သွားတဲ့အတွက် အခု လာအိုနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွေ အထိ ပြန့်ထွက်သွားတယ်။
နောက်တခါ (အရင် အနှစ် သန်း ၇၀ က သန်း ၄၀ အတွင်း) ဧဩဆင်း ကာလမှာ အခု ဗမာနိုင်ငံမြေဟာ တိုက်ကြီးတစ်ခုရဲ့ အရှေ့ဘက်မှာ ရှိနေရာက နောက်က တိုက်ကြီးတစ်ခုရဲ့ အနောက်ဘက် ကမ်းခြေဒေသ ဖြစ်လာပြန်တယ်။
အဲဒီအခါက ဗမာနိုင်ငံ မြေ အနေအထားဟာ အခု အခါနဲ့ တူညီဖို့ ဧရာဝတီမြစ်ဝ တစ်ခုပဲ လိုတော့တယ်လို့ ဆိုရမယ်။
ရာသီဥတု အရင် နှစ်ပေါင်း ၈၀,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ကာလကို စတုတ္ထရေခဲခေတ် လို့ ခေါ်တယ်။
မြောက်ယာဉ်စွန်းတန်းရဲ့ မြောက်ဘက်ကျတဲ့ ဒေသတွေမှာ ရေခဲ ဖုံးနေတယ်။
တောင်ဘက်ဖြစ်တဲ့ ဗမာမြေ နေရာမျိုးမှာတော့ မိုးအလွန်များလို့ မိုးစွေကာလ ကြုံရပြန်တယ်။
အခု ဗမာနိုင်ငံမှာ ရတဲ့ မိုးရေချိန် လက်မထက် ၃ ဆလောက် ပိုရွာမယ်။
သဘောကတော့ ဗမာမြေ နေရာဟာ အခုလိုပဲ တောင်တွေ မြစ်တွေ ရှိနေပြီ။
အလယ်ပိုင်း ဒေသမှာလဲ အနောက်ရိုးမ တောင်တန်းကြီး ကွယ်နေလို့ မိုးရိပ်ကျတဲ့ ဒေသရှိမယ်။
ဒါပေမဲ့ မြောက်ဘက် အရပ်တွေမှာရော ပင်လယ်ကမ်းခြေတွေမှာပါ မိုးအင်မတန်များလို့ ချောင်းတွေလဲ ပိုလာမယ်။
ဧရာဝတီ မြစ်ကြီးဟာလဲ အခုထက် အများကြီး ပိုကျယ်မယ်။
အဲဒီလို အခါမျိုးမှာ အခုပေါက်နေတဲ့ အပင်မျိုး၊ အခု ရှိနေတဲ့ သားကောင်မျိုးနဲ့ မတူတဲ့ အကောင်တွေ၊ အပင်တွေ ရှိအုံးမယ်။
ဒီလို မိုးများတဲ့ အချိန်ကနေပြီး အရင်နှစ်ပေါင်း ၁၅,၀၀၀ က စပြီး မိုးပါးလာလိုက်တာ အရင်နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ လောက် ရောက်တဲ့အခါ ကနေ့ ဗမာနိုင်ငံမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ရာသီဥတုမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်။
ရှေးလူ ပိသေကန်သရိုပတ် လို့ ခေါ် လူစစ်စစ် မဟုတ်သေးတဲ့ ရှေးလူ တမျိုးကို ပီကင်းနဲ့ ဂျာဗားမှာ အရင် နှစ်ပေါင်း ၄၄၀,၀၀၀ ကစပြီး နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရတယ်။
အလားတူ ရှေးလူ တမျိုးဟာ ဗမာနိုင်ငံရဲ့ အလယ်ပိုင်းမှာ နေသွားကြတဲ့ အထောက်အထား ရှိပါတယ်။
ဒီရှေးလူတွေကို အကြိုသမိုင်း လေ့လာတဲ့ အနောက်နိုင်ငံ ပညာရှင်များက အညာသား လို့ နာမည် ပေးထားတယ်။
သူတို့ စားသောက် နေထိုင်ပုံကိုတော့ အညာသိယ ဓလေ့ လို့ ခေါ်ပါတယ်။
သူတို့ကနေပြီး ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် အရ ခေတ်လူ ဖြစ်လာမယ်လို့ ထင်ရပါတယ်။
အဲဒီလူတွေဟာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ မုဆိုးကောင်းတွေ ဖြစ်ပြီး မီးကို နိုင်နင်းစွာ အသုံးချတတ်တဲ့သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
လက်နက်ကိရိယာ ရှေးလူတွေ သုံးစွဲတဲ့ လက်နက် ကိရိယာဟာ အကုန်လုံး ကျောက်နဲ့ လုပ်တာတွေ မဟုတ်ပါဘူး။
ဝါးချွန်နဲ့ သစ်သား တင်းပုတ်ကို အသုံးများမယ်လို့ မုချ ယူဆနိုင်ပါတယ်။
ကျောက်နဲ့ လုပ်ထားတဲ့ အသွားကိုလဲ သစ်သား လက်ကိုင် တပ်ထားမှ အသုံးချနိုင်တဲ့ ကိရိယာ ဖြစ်လာတယ်။
မီးတုတ်ဟာလဲ အားကိုးရတဲ့ လက်နက်တစ်မျိုး ဖြစ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ကျောက်သွား ကျောက်လက်နက်သာ မပျက်မစီး ကျန်ရစ်ခဲ့လို့ ဒီလူတွေကို ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူတွေလို့ ခေါ်လေ့ခေါ်ထ ရှိနေပါတယ်။
သူတို့ ထားရစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်လက်နက်တွေကို စစ်ဆေး ကြည့်တဲ့အခါ သုံးမျိုး သုံးစား တွေ့ပါတယ်။
ပထမ တစ်မျိုးကို စဉ်းဓားလို့ ခေါ်တယ်။
ရိုက်ဖဲ့ဖို့ လွယ်မယ့် ကျောက်ပြား တစ်တုံးကို မျက်နှာတစ်ဖက်က အသွားပေါ်အောင် ဖဲ့ယူတဲ့ လက်နက်မျိုး ဖြစ်တယ်။
ဒုတိယ လက်နက်ကတော့ ခုတ်ဓား ဖြစ်ပါတယ်။
ကျောက်ပြားပြားကို အသွားပေါ်အောင် နှစ်ဖက်စလုံးက ဖဲ့တဲ့ အသွားမျိုး ဖြစ်တယ်။
တတိယ တစ်မျိုးကတော့ ကျောက်တစ်ဖက်ပြား၊ တစ်ဖက်ခုံးမှာ အသွားဖော်ယူတဲ့၊ တံစည်း (ပဲခွပ်) မျိုး ဖြစ်တယ်။
ဗမာမြေပြင်မှာ လက်နက်လုပ်စရာ ကျောက်ဆိုရင် မီးသင့်ကျောက်နဲ့ သစ်သားကျောက်ပဲ ရှိတယ်။
သစ်သားကျောက်နဲ့ လုပ်ရင် လက်နက်ဟာ ညံ့ပေမယ့် သစ်သားကျောက်ပဲ လွယ်လွယ်ရလို့ တွေ့သမျှ လက်နက် အားလုံးလိုလိုဟာ သစ်သားကျောက်နဲ့ပဲ လုပ်တယ်။
ဒီ လက်နက် အားလုံးရဲ့ ရှစ်ဆယ်ရာနှုန်းဟာ ပဲခွပ်တွေပဲ ဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် တစ်ခါတလေ အညာသိယ ဓလေ့ကို ပဲခွပ်ဓလေ့ လို့လဲ ခေါ်တတ်တယ်။
ခေတ်လူ ဟောမောဆပီယန် လို့ ခေါ်တဲ့ အခုခေတ် လူဟာ စောစောက ပြောတဲ့ ရှေးလူကပဲ ဆင်းသက်တာ ဖြစ်မယ်။
အရင် အနှစ် ၄၀,၀၀၀ က ၃၀,၀၀၀ အတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့တယ်။
ကမ္ဘာလူမျိုးကြီး သုံးမျိုးအနက် မွန်ဂိုလွိုက် အမျိုးဟာ အဲဒီအခါကပဲ စပြီး ဗမာမြေပေါ်မှာ နေခဲ့တယ်လို့ ဆိုနိုင်တယ်။
မွန်ဂိုလွိုက်မှာ မြောက်ဘက်အမျိုး တောင်ဘက်အမျိုး သမုဒ္ဒရာထဲက ကျွန်းတွေအမျိုး အမေရိကဘက် ရောက်သွားတဲ့ အမျိုးရယ်လို့ ခွဲခြားရာမှာ ဗမာမြေပေါ်က အမျိုးဟာ တောင်ဘက်နေ အမျိုး ဖြစ်တယ်။
ဆိုလိုတာကတော့ ဗမာမြေပေါ်က မွန်ဂိုလွိုက်ဟာ ကိုယ်လုံးသေးတယ်၊ ဦးခေါင်းလုံးလဲ အလယ်အလတ် လောက်ကပဲ ရှိတယ်။
မြောက်ပိုင်းအမျိုး လောက်လဲ မျက်ပေါက် မကျဉ်းဘူး၊ ကျွန်းပေါ် အမျိုးလောက်လဲ မျက်ရစ်တွေ မများဘူး။
နာမယ်သစ် အရင် အနှစ် ၆၀၀,၀၀၀ က ၁၂,၀၀၀ အထိကို ကျောက်ဟောင်း၊ အရင်အနှစ် ၁၂,၀၀၀ က ၉,၀၀၀ အထိကို ကျောက်လယ်၊ အရင်အနှစ် ၉,၀၀၀ က ၅,၀၀၀ အထိကို ကျောက်သစ် လို့ အခေါ် တွင်နေပါပြီ။
ဒါပေမဲ့ ဒီနာမည်တွေရော သတ်မှတ်တဲ့ နှစ်အပိုင်းအခြားတွေပါ အနောက်အာရှနဲ့သာ ဆိုင်တယ်။
အခြား နေရာတွေမှာ ဒီရက်စွဲတွေ အတိုင်း ပိုင်းလို့လဲ မမှန်ဘူး။
ဒီနာမည်တွေ အတိုင်း ခေါ်လို့လဲ သိပ် မဆီလျော်ဘူးလို့ ယူဆတဲ့ လူ ရှိပါတယ်။
အရှေ့တောင်အာရှ အတွက် ဆိုရင် လက်နက် စသုံး စွဲတတ်တဲ့ အရင် အနှစ် ၆၀၀,၀၀၀ က အရင်အနှစ် ၄၂,၀၀၀ အထိကို ကျောက်ကာလ လို့ တစ်မျိုးထဲ ခေါ်သင့်တယ်။
ခေတ်လူ စပေါ်တဲ့ အချိန်လောက် (၄၂,၀၀၀) ကစပြီး အရင် အနှစ် ၂၂,၀၀၀ အထိကို သစ်သား ကာလ လို့ ခေါ်သင့်တယ်။
အရှေ့တောင် အာရှက လူတွေဟာ အဲဒီကာလ အတွင်းမှာ သစ်ဝါးနဲ့ လုပ်တဲ့ ပစ္စည်း ကိရိယာတွေကို ပိုသုံးလာတယ်။
ဒီနောက် အရင်အနှစ် ၂၂,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အထိကို ဒေသစွဲ ကာလလို့ ခေါ်သင့်တယ်။
လူတွေဟာ ကိုယ့်ဒေသကလေးမှာသာ ကိုယ်နေပြီး တခြား အုပ်စုတွေနဲ့ အဆက်ဖြတ် နေတတ်လို့ပါပဲ။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ကာလ အတွင်းမှာ စိုက်ခင်း ပျိုးခင်းလေးလဲ နဲနဲ စစိုက်တယ်။
ကျောက်လက်နက်ကိုလဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ချောအောင် သွေးတယ်။
အိုးကိုလဲ စပြီး လုပ်ကြည့်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဂူမှာပဲ ဆက်နေသေးတယ်။
မုဆိုး တံငါ အဖြစ်နဲ့ပဲ အသက်မွေးရသေးတယ်။
အရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ က စပြီးတော့ တောင်ပေါ်က ဂူကို စွန့်ခဲ့ပြီး မြေဩဇာ ကောင်းတဲ့ လွင်ပြင်ကို ဆင်းလာခဲ့တယ်။
စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးကို လုပ်တယ်။
ဒါကြောင့် အရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ က ၂,၀၀၀ ထိကို ချဲ့ထွင်ရေး ကာလ လို့ ခေါ်သင့်တယ်။
ဒီကာလ အတွင်းမှာ အရင် အနှစ် ၈,၀၀၀ လောက်က စပြီး စပါး စိုက်ပျိုးရေး စတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။
ခရစ်နှစ် စတဲ့ အရင် အနှစ် ၂၀၀၀ ရဲ့ ဒီဘက်ပိုင်းကိုတော့ အားပြိုင် ကာလ လို့ ခေါ်ရမယ်။
အရှေ့တောင် အာရှမှာ တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ ကုလား ယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုတွေ ဖောက်ထွင်း ဝင်ရောက်လာပြီး အားပြိုင်ကြလို့ပါပဲ။
ဒီလို နာမည် အသစ်ပေးပုံနဲ့ နှစ်အပိုင်းအခြား အသစ် လုပ်ထားပုံဟာ ဗမာနိုင်ငံရဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေနဲ့လည်း ဆီလျော်ပါတယ်။
ပြဒါးလင်းဂူ (ပဒတ်လိုဏ်) (တောင်ကြီးခရိုင် ရွာငံ မြို့နယ်ထဲမှာ ရှိတယ်၊ အနီးဆုံး ရွာဖြစ်တဲ့ ညောင်ချပ်နဲ့ ၄ မိုင်ဝေးတယ်။
ညောင်ချပ်က မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ ၆ မိနစ်နဲ့၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၈ မိနစ်မှာ ရှိတယ်။
ပြဒါးလင်းဂူတွေဟာ ပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေ ၁,၀၀၀ မြင့်တယ်)။
ဂူတွေမှာ လူနေခဲ့စဉ် အခါတုန်းက အခုလို ရေ ပါးရှားမယ် မဟုတ်ပါဘူး။
ရှေးအခါက ဂူမှာ နေတဲ့ လူတွေဟာ ရန်သူကြောက်လို့ ရေထွက် စခန်းမှာလဲ ကပ်မနေဘူး။
ရေထွက် စခန်းနဲ့ သိပ်ဝေးတဲ့ နေရာမှာလဲ မနေဘူး။
ရန်သူ ချဉ်းကပ်လာရင်လဲ လွယ်လွယ် မြင်ရမယ်၊ မခုခံသင့်ဘူး ပြေးရမယ် ဆိုရင်လဲ မလွယ်ပေါက် ရှိရမယ်။
မြောက်ဘက်က တိုက်တဲ့ လေအေးကို ကြောက်လို့ ဂူပေါက်ကလဲ တောင်ဘက်ကို လှည့်နေရမယ်။
အဲဒီလို အရည်အချင်းတွေ အားလုံးကို ကြည့်ပြီးတော့မှ ဒီဂူတွေမှာ ရွေးနေ သွားတာ ဖြစ်တယ်။
ရှေးဟောင်း သုတေသနက တူးလို့ ဂူတွင်းကရတဲ့ အရိုးကို ကာဗွန် စစ်ဆေးနည်းနဲ့ စမ်းသပ်တဲ့ အခါ အရင် နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ က သတ်ဖြတ် စားသောက်ပြီး ပစ်သွားတဲ့ အရိုးတွေလို့ သိရတယ်။
နှစ်ပေါင်း အရာအထောင် နေပြီး လူတွေ မီးဖို အဖြစ်နဲ့ သုံးသွားတဲ့ နေရာမှာလဲ ပြာထုဟာ ၃-၄ ပေ ရှိကျန်ရစ်တယ်။
စားကြွင်း သောက်ကြွင်းကို စွန့်ပစ်တဲ့ အမှိုက်ပုံက တွေ့ရတဲ့ သားကောင်ရဲ့ အရိုး၊ သားကောင်ရဲ့ ဦးချိုတွေဟာ အရိုင်းမျိုးတွေရဲ့ အရိုးနဲ့ ဦးချိုတွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ သိရပါတယ်။
နံရံမှာ ရေးဆွဲခဲ့တဲ့ အရုပ်တွေဟာလည်း အမဲလိုက်တဲ့ အခါ သားကောင် များများရဖို့ နတ်ကိုးတဲ့ အရုပ်တွေလို့ ထင်တယ်။
အခု ပြောခဲ့တဲ့ အချက်တွေ အားလုံး ပေါင်းလိုက်ရင် တောင်သူ မဟုတ် မုဆိုးပဲ ဖြစ်ရမယ်။
ရှေးအခေါ်အတိုင်း ဆိုရင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ကုန်ခါနီး ကာလက လူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဝေါဟာရ အသစ် အတိုင်း ပြောရရင်တော့ အရင်အနှစ် ၂၂,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဒေသစွဲ ကာလလူတွေ ဖြစ်တယ်။
ကျောက်လက်နက်ကို အသွားလောက် နဲနဲပေါက်အောင် သွေးပြီ။
ဥယျာဉ်လဲ စမ်းစိုက်ကြည့်ပြီ။
မြေအိုးကိုလဲ ဖုတ်တတ်ပြီ။
ဂူပန်းချီ ပြဒါးလင်းဂူလို့ နာမည်ပေးထားတဲ့ ဂူထဲမှာ အနောက်တောင်က အရှေ့မြောက် တန်းနေတဲ့ နံရံတစ်ခု ရှိတယ်။
ဒီ နံရံပေါ်မှာ လူရဲ့ လက်ဝါး နှစ်ဖက် အရုပ်၊ အခြေ လေးချောင်း သားကောင်တွေ အရုပ်၊ ငါးလို့ ထင်ရတဲ့ အကောင် တစ်ကောင်ရဲ့ အရုပ်၊ နေရုပ် တစ်ရုပ် ရေးထားခဲ့ပါတယ်။
မြေနီနဲ့ ရေးတယ်။
အရုပ်ပေါ်အောင် ကောက်ကြောင်း ယူပြီးတော့ ကောက်ကြောင်း အတွင်းမှာ ဆေးဘိန်းသွင်းတဲ့ နည်းနဲ့ ရေးခဲ့တယ်။
အကြိုသမိုင်းခေတ်က လူတွေပဲ ရေးခဲ့တယ်လို့ ချက်ချင်း ပြောနိုင်တာက ဂူက စိမ့်ထွက်တဲ့ ထုံးရေဟာ အရုပ်ပေါ်မှာ ကျပါများလို့ ထုံးကျောက်သား တထပ် ပါးပါးဖုံးနေတာကို တွေ့ရတာကြောင့်ပါပဲ။
ဒါ့ကြောင့် နောက်ပိုင်းလူတွေ ဝင်ရေးတာ မဟုတ်ဘူးလို့ ရဲရဲ ပြောရဲပါတယ်။
အဲဒါအပြင် အရုပ်ရေးဖို့ သွေးလက်စ မြေနီခဲကို တူးဖော် တွေ့ရှိရလို့လဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ရေးခြယ်တဲ့ အရုပ်တွေဟာ အကြိုသမိုင်း ကာလက ဓလေ့တွေနဲ့ ကိုက်ညီ နေပါတယ်။
အရင် အခေါ်အတိုင်း သတ်မှတ် ပြောရရင် ကျောက်ဟောင်း ကုန်ခါနီး ကာလ မုဆိုးတို့ရဲ့ ဓလေ့နဲ့ဆိုင်တဲ့ အရုပ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ပထမဦးဆုံး လက်ဝါး နှစ်ဖက်ကို တွေ့ပါတယ်။
လက်ညှိုးတွေ အဆစ် အပိုင်းလေးတွေ ပြုတ်နေတာကိုလဲ သတိထားမိတယ်။
ချစ်ခင် လေးစားသူ သေရင် ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ လူက ဆုံးရှုံးတဲ့ အထိမ်းအမှတ် အနေနဲ့ လက်ချောင်းကလေးတွေကို ဖြတ်ပစ်တယ်။
ဖြတ်ပစ်တဲ့ အခါ မှော်ဆရာနဲ့ ဖြတ်မယ်။
ပြီးတော့မှ လက်ကို ဆေးလူးပြီး နံရံမှာ ရိုက်ပစ်ခဲ့မယ် ဆိုတဲ့ သဘောမျိုး ဖြစ်မလားလို့ တွေးကြည့်မိပါတယ်။
နောက်တစ်ရုပ်က ငါးလို အကောင်မျိုးပဲလို့ ထင်တယ်။
နတ်ကိုးပြီးတော့၊ စားသောက်ပုံကို ရည်ညွှန်းတာ ဖြစ်မယ်လို့ ထင်စရာ အကြောင်း ရှိပါတယ်။
နွားနဲ့တူတဲ့ အကောင်မျိုး အရုပ်လဲ အနီရောင်နဲ့ ခြယ်ထားတာ ရှိပါတယ်။
အသေးစိတ် သရုပ်ဖော်ထားတာ မဟုတ်တော့ နာမယ် အတိအကျ ပေးလို့ မရပါဘူး။
ဒါ့အပြင် ဒီအရုပ်တွေ ရေးဆွဲတဲ့ လူဟာ ပုံတူ ရေးခြယ်နည်းမျိုး ရေးတာလဲ မဟုတ်ဖူး။
သူရည်မှန်းတဲ့ အကောင်ကလဲ ယခုခေတ် ယဉ်ပါးအောင် မွေးထားတဲ့ နွားမျိုးလဲ အတိအကျ ဟုတ်မယ် မထင်ဘူး။
နောက်တစ်ကွက်မှာတော့ ဆင်လို အကောင်ကြီးတွေ တစ်ရုပ်ပေါ် တစ်ရုပ် ထပ်ပြီး အများကြီး ရေးထားတဲ့ သဘောမျိုး မြင်ရတယ်။
ထုံးကျောက်ကလဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖုံးထားလို့ တစ်ကောင်မှ ပီသအောင် မမြင်ရတော့ပါဘူး။
နောက်တစ်ရုပ်ဟာ ဝက်နဲ့ တော်တော်လေး ဆင်တယ်။
ဒီအရုပ်တွေဟာ သတင်းပို့တဲ့ အရုပ်တွေ မဟုတ်ဘူး။
ဆိုလိုတာက မှတ်တမ်း အဖြစ်နဲ့ ရေးခဲ့တာလဲ မဟုတ်ဘူး။
နတ်ကို ပူဇော် ပသတာနဲ့ပဲ ဆိုင်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။
ကွေ့ကွေ့ကောက်ကောက် မျဉ်းနှစ်ကြောင်းကြားမှာ နေရုပ် ရေးဆွဲထားတာဟာလဲ တချို့ ထင်သလို နေထွက် ရှုခင်းကား မဖြစ်နိုင်ဘူး။
စောစောက တင်ပြခဲ့တဲ့ အတိုင်း အရင် အနှစ် ၁၅,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ တွင်း တဖြေးဖြေး မိုးပါးလာတယ်။
အအေးဓာတ် လျော့လာတယ်။
တစ်ဖက်က နေကလဲ ပိုပူလာတယ်။
အပူအအေး အားပြိုင်ရာမှာ အပူက နိုင်လာတာတွေ့ရလို့ နေကို ရှိခိုး ပူဇော်တာလဲ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အခြေလေးချောင်း အကောင်ကြီးကြီး နောက်နားက အကောင်ငယ်ငယ် ရုပ်ကိုလဲ တွေ့ရတယ်။
တချို့က နွားမကြီး နောက်ကို သားငယ်လိုက်တဲ့ပုံ ဖြစ်မယ်လို့ ထင်ကြတယ်။
ကျနော်တို့ကတော့ အဖြစ်အပျက်ကို မှတ်တမ်းတင်တဲ့ပုံ ဖြစ်မယ် မဟုတ်ဘူးလို့ ထင်တယ်။
အကောင်ကြီးကြီးနားမှာ အကောင်ငယ်ငယ် ရေးမိတာပဲ ဖြစ်မယ်။
ကျနော်တို့က မှတ်တမ်းတင်ဖို့ ၁၉ ဧပြီ၊ ၁၉၇၃ မှာ ရောက်သွားပါတယ်။
အရင် အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့က ၉ ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၉ မှာ ရောက်တယ်။
သူတို့ မှတ်တမ်းမှာ မပါတဲ့ အရုပ် တစ်ရုပ်ကိုလဲ ကျနော်တို့ တွေ့ပါတယ်။
သမင်ရုပ်နဲ့တော့ တော်တော်တူတယ်။
စောစောက ဆင်တွေ အများကြီး စုပြီး ရေးခဲ့တဲ့ အရုပ်နားမှာပဲ ဆွဲထားခဲ့ပါတယ်။
ဒီ အရုပ်တွေ အားလုံးကို ခေတ်ပြိုင် ဓလေ့ဆင်တဲ့ ပြင်သစ်တောင်ပိုင်း၊ စပိန် မြောက်ပိုင်းက ဂူနံရံ အရုပ်တွေနဲ့ ယှဉ်ကြည့်မယ် ဆိုရင် ဒီက အများကြီး ညံ့ပါတယ်။
ရေးဆွဲသွားတဲ့ လူတွေက သဘာဝနဲ့ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်အောင် တုပြီး ရေးဆွဲတဲ့ နည်းကိုလဲ မသုံးဘူး။
အလင်းအမှောင်၊ အရောင်နုရင့် ကစားပြီး ရေးနည်းကိုလည်း မသုံးဘူး။
ဒါ့ကြောင့် လူတချို့ ထင်သလို အရုပ်တွေဟာ ရှင်သန် လှုပ်ရှားနေတယ် ဆိုတာလဲ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒီပုံ အားလုံးဟာ အရင် အနှစ် ၁၅,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ရေးသွားတဲ့ မုဆိုးတွေရဲ့ နတ်ကိုးကွယ်တဲ့ အရုပ်တွေပဲ ဖြစ်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။
တောင်သူ အရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ ကျော်လာတဲ့ အခါ ဗမာမြေပေါ်က မုဆိုးတွေဟာ တောင်သူ ဖြစ်လာကြတယ်။
ကောက်ပင်ကိုလဲ စိုက်တယ်။
ကျွဲ နွား ကိုလဲ မွေးတယ်။
စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေး လုပ်တဲ့အခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးမှာ ရွာတည်ပြီး နေကြတယ်။
ရုက္ခဗေဒ ပညာရှင်တွေက ဗမာနိုင်ငံ အပါအဝင် အရှေ့တောင် အာရှနဲ့ အိန္ဒိယ အရှေ့ပိုင်းမှာပဲ ပူအိုက် စွတ်စိုတဲ့ မုတ်သုန်ရာသီ ရှိတဲ့ နေရာတွေမှာ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးခြင်း စမယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။
အရှေ့တောင် အာရှမှာ ဆန်စိုက်ပျိုးရေးဟာ အရင် အနှစ် ၈,၀၀၀ ကပဲ ရှိခဲ့မယ်လို့ မှန်းပါတယ်။
စာရေးဆရာ အိပ်ဂျီဝဲရေးတဲ့ ကမ္ဘာ့သမိုင်း အခြေပြ စာအုပ်ထဲမှာ အရင် အနှစ် ၃,၅၀၀ လောက်က အိမ်ကြက်ကို ဗမာနိုင်ငံမှာ စတင်မွေးတယ်လို့ ယူရန်ရှိကြောင်း ရေးခဲ့ပါတယ်။
ဆည်မြောင်း ဗမာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဟာ ခြောက်သွေ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ မြေပြန့်တယ်။
မြေဩဇာ ကောင်းတယ်။
ဆည်မြောင်းနဲ့ ရေပေးနိုင်မယ် ဆိုရင် စိုက်ခင်းပျိုးခင်း ကောင်းကောင်း ဖြစ်မယ်။
ဒါ့ကြောင့် ဒီနေရာတွေမှာပဲ ဆည်မြောင်း လုပ်ငန်းကို အရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ ကပဲ စခဲ့မယ်လို့ မှန်းဆပါတယ်။
ရေပေါများတဲ့ အောက်ပိုင်း ဒေသမှာတော့ စွတ်စိုလွန်း အားကြီးလို့ ရောဂါ ထူပြောမယ်၊ နေတဲ့လူ နဲမယ်။
ရှေးအခါကလဲ လူဦးရေ အင်မတန် နဲလေတော့ ဗမာ အလယ်ပိုင်းမှာပဲ ဆည်မြောင်း လုပ်ငန်းနဲ့ တောင်သူတွေ အနေများမယ်လို့ ယူဆပါတယ်။
သမိုင်းခေတ် အက္ခရာတင် မှတ်တမ်းရှိတဲ့ ကာလကိုသာ သမိုင်းခေတ်လို့ ခေါ်တယ်။
ဒါ့ကြောင့် ဗမာနိုင်ငံမှာ အရင် အနှစ် ၂,၀၀၀ ကမှ အကြိုသမိုင်းခေတ် ကုန်ပြီး သမိုင်းခေတ် စပါတယ်။
ဒေါက်တာ သန်းထွန်း https://www.myanmarisp.com/History/PreHistory/prehis0011/ ကျမ်းကိုး မြန်မာသမိုင်းပုံ- ဒေါက်တာသန်းထွန်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
အယ်လစ်ဇဗက်(ပထမ)(၁၅၃၃ - ၁၆၀၃ ခရစ်နှစ်) အင်္ဂလန်ပြည် ကျူ ဒေါမင်းဆက်၏ ပဉ္စမ မြောက်နှင့် နောက်ဆုံးဆက်ဖြစ်သည့် ဘုရင်မဖြစ်သည်။
ဖခင်အဋ္ဌမ ဟင်နရီဘုရင် နှင့် မိခင်မိဖုရား အန်းဗိုလင်း တို့မှ ခရစ်နှစ်၁၅၃၃ စက်တင်ဘာ ၇ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်။
သူမအသက် ၃နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်က မိခင်ကို အဆုံးစီရင်စေသည်။
၁၅၄၇ခု ဖခင်အဋ္ဌမ ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ချက်ချင်းနန်းမတက်ရသေး။
ဟင်နရီဘုရင်၏သား ဆဋ္ဌမ အက်ဒဝပ်၊ ထို့နောက်သ္မီး စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီစတူးဝဒ် တို့ အင်္ဂလန်ပြည်ထီးနန်းကို စိုးစံသေးသည်။
သူတို့နောက်မှ ၁၅၅၉ ဇန်နဝါရီတွင် အသက် ၂၅နှစ် အရွယ်၌ နန်းတက်ရသည်။
စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် မှ အယ်လစ်ဇဗက် ကိုလက်ဆက်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ကျိုးပန်းခဲ့သော်လည်း အခြင်းအနှီးသာဖြစ်ခဲ့ရသည်။
အယ်လစ်ဇဗက် နန်းတက်စက အင်္ဂလန်ြပည်၏စီးပွားရေးမှာအလွန်နိမ့်ကျပြီး ဘုရင်ဂျီကက်သလိပ် ပြင်သစ်ပြည်နှင့် မကြာခဏစစ်မက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၁၅၆၄ခုတွင် အင်္ဂလီကန်သာသနာ ပုဒ်မ၃၉ခု ကို အတည်ပြု စေကာ ဖခင် အဋ္ဌမ အက်ဒဝပ်ဘုရင်တည်ထောင်ခဲ့သော အင်္ဂလီကန်ကျောင်းတော်၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်သူသည် အင်္ဂလန်ပြည်၏ဘုရင် ဘုရင်မသာဖြစ်စေရမည်ဟုပညက်ခဲ့သည်။
ထိုပညက်ချက်မှာ ယ္ခု အထိ အကျုံးဝင်ကာ ထိုစဉ်မှစပြီး ဘုရင်ဂျီကက်သလိပ်ကျောင်းတော် နှင့် ရောမပုပ်ရဟန်းမင်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု အဆက်အဆံဖြတ်ခဲ့သည်။
၁၅၆၈ခုတွင် ဖအေတူမအေကွဲနှမဖြစ်သူ စကော့တလန်ဘုရင်မ ဘုရင်ဂျီကက်သလိပ်ဘာသာဝင် မေရီစတူးဝဒ်သည် စကော့တလန် နယ်စားမြို့စားတို့၏ပုန်ကန်မှုကြောင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံခဲ့သည်။
မေရီစတူးဝဒ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်ထီးနန်းကို ရရန်ကြိုးပမ်းရာ အယ်လစ်ဇဗက်က ဖမ်းဆီးစေခဲ့သည်။
မေရီစတူးဝဒ် အင်္ဂလန်ပြည်ထီးနန်းရခဲ့သော် ဘုရင်ဂျီကက်သလိပ်ဘာသာ ပြန်လည်လွမ်းမိုးမည်ကို မလိုလားသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်ပါလီမန် ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ၁၅၈၇ခုနှစ်တွင် မေရီစတူးဝဒ်ကို ကွက်မျက်စေခဲ့သည်။
ကပ္ပတိန် ဖရန်းစစ်ဒရိတ် ဦးဆောင်ကာ အင်္ဂလိပ်ရွက်သင်္ဘောတို့ သည် စပိန်ပြည်သို့ ၎င်းတို့၏ကိုလိုနီများမှ ရွှေငွေများသယ်ယူပို့ဆောင်သည့် စပိန်ရွက်သင်္ဘောများအား ဓားပြတိုက်ကာ အင်္ဂလန်ပြည်ကို ကြွယ်ဝချမ်းသာလာစေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ နှင့် နယ်စားမြို့စားတို့ ထိုဓားပြတိုက်မှုများနောက်ကွယ်မှကြိုး ကိုင်ကာ ဝေပုံများကို ရယူခံစားခဲ့သည်။
၁၅၈၅တွင် ဝေါ်လ်တာရာလေး ဦးဆောင်သော အင်္ဂလိပ်ရွက်သင်္ဘောတို့ သည် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ပထမဆုံးသော အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီမြေကို ရှာဖွေ သိမ်းယူခဲ့သည်။
အိမ်ထောင်မရှိ အပျိုကြီး ဘုရင်မ အယ်လစ်ဇဗက်ကို ရည်စူးကာ ဗာဂျီးနီးယား(အပျို စင်) ပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည်သည် ပင်လယ်သွား ရေတပ်အင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ် စတင်ခြေချခဲ့သည်။
နေမဝင်အင်ပါယာကြီး၏ အစပျိုးချိန်ပင်ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်တို့ စပိန်ရွက်သင်္ဘောများအား ဓားပြတိုက်မှု၊ ဘုရင်ဂျီကက်သလိပ်ဘာသာဝင် မေရီစတူးဝဒ်ကို ကွက်မျက်စေမှုများကြောင့် စပိန်ဘုရင်ဒုတိယမြောက် ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းသိမ်းပိုက်ရန် စီမံတော့သည်။
၁၅၈၈ခု ဧပြီတွင် စစ်သင်္ဘောစင်းရေ ၁၃၀ ပါဝင်သော အာမာဒါ အမည်ခံ စပိန်ရေတပ်ကြီး ကို အင်္ဂလန်ပြည်သို့ စစ်ခင်းရန် အလက်ဇန်ဒရို ဖယ်နေးဇာကို ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ခန့်ကာဦးစီးစေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်ဘက်မှလည်း ဆာချားလ်စ်ဟောင်းဝါဒ် နှင့် ကပ္ပတိန် ဖရန်းစစ်ဒရိတ် တို့အား အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မက အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကို ဦးစီးစေသည်။
လန်ကက်စတာ နယ်စား ရောဘတ်ဒတ်ဒ်လေကို ကြည်းကြောင်းအားဦးစီးစေကာ ဘုရင်မကိုယ်တိုင် ပါဝင်စစ်ချီလေသည်။
အင်္ဂလန်ြပည်တောင်ပိုင်း ပလိုင်းမောက်မြို့ တောင်ဘက်၌ အင်္ဂလိပ်ရေတပ် နှင့် စပိန်တို့၏ အာမာဒါ ရေတပ်ကြီး စတင်စစ်ထိုးတော့သည်။
စပိန်တို့ မမြော်လင့်ဘဲ အရေးနိမ့်ရာ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားသို့ ဆုတ်ခွါရသည်။
ရေလက်ကြားတွင် နောက်တကြိမ်စစ်ပွဲဆင်နွဲကြရာ စပိန်တို့ အခြေမလှတော့ဘဲ အပျက်နှင့်ရင်ဆိုင်ရသည်။
အင်္ဂလိပ်ရေတပ်နောက်မှဖိလိုက်ရာ စပိန်တို့လည်း ရေလက်ကြား မှ မြောက်ဘက် စကော့တလန်၊ ထိုမှတဖန် အိုင်ယာလန် မြောက်ပိုင်းနှင့်အနောက်ပိုင်းတို့မှ စပိန်ပြည်သို့ ပြန်ဆုတ်ကာ အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။
စပိန်တို့ စစ်ရှုံးရခြင်းမှာ ပထမအချက်အနေဖြင့် စပိန်ရွက်သင်္ဘောများသည် အင်္ဂလိပ်တိုက်သင်္ဘောများကဲ့သို့ အရပ်လေးမျက်နှာ လိုရာနေရာသို့လျင်မြန်စွာ မရွှေ့လျှားနိုင်ခြင်း၊ ဒုတိယအချက်မှာ စပိန်အမြောက်မြားမှာ အင်္ဂလိပ်အမြောက်မြား ကဲ့သို့ အကွာအဝေးကြီးစွာ မရောက်နိုင်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်အမြောက်မြားကို ဂျာမန်ဆက်ဆွန်နီနယ်သားများအားအင်္ဂလန်သို့ခေါ်ကာထိုစဉ်က ခေတ်အမှီဆုံးဂျာမန်နည်းပညာဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အာမာဒါ စပိန်ရေတပ်ကြီး တပ်ပျက်ကြောင်း အယ်လစ်ဇဗက် သိလျှင် တေလ်ဘယ်ရီနယ်မှ ကြည်းတပ်ကိုရုပ်၍ လန်ဒန်မြို့တော်သို့ ဝင်ကာစစ်အောင်ပွဲ ဆင်နွဲတော့သည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မလက်ထက်တွင် စာဆိုတော် ရှိတ်စပီးယား၏ ပြဇတ်များထွန်းကားခဲ့သည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ သက်တော် ၆၉နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၆၀၃ခု မတ်ချ် ၂၄ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် (အတိုကောက် တမခ (၆၆))သည် တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်မြို့၏တောင်ဘက် မိုင်(၂၀)အကွာ ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းမပေါ်ရှိ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ အင်းမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
လက်ရှိ အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၏ တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိုးလင်း (ကြည်း - ၃၁၇၅၉) ဖြစ်သည်။
သမိုင်း အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်ကို ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ ပိုင်းလော့ရိပ်သာတွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ တပ်မဌာနချုပ်ကို ပဲခူးတိုင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံးတပ်မမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီးဂျီတောင်ဇာခိုင် (ကြည်း - ၅၈၄၁) ဖြစ်သည်။
ဤအမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မများထဲတွင် နာမည် အကျော်ကြားဆုံးတပ်မများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲကြီးများတွင်လည်း ဝင်ရောက်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
သာဓကတစ်ခုအနေနဲ့ ပြရမည်ဆိုပါက ၂၀၁၅ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကိုးကန့်ဒေသတိုက်ပွဲပင်ဖြစ်သည်။
တပ်မ(၆၆)သည် ယခင်က အင်းမဒေသတွင် အခြေမစိုက်ပါ။
ပြည်မြို့တွင်အခြေစိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင်မှ အင်းမဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တပ်မ၏ လက်အောက်ခံတပ်ရင်း (၃)ရင်းနှင့် လက်ရုံးတပ်ဖွဲ့များမှာ တပ်မဌာနချုပ် အနီးတွင်တည်ရှိပြီး ကျန်တပ်ရင်းများမှာ အင်းမမြို့နှင့် အနည်းငယ်ဝေးသည့် မြို့များတွင် တည်ရှိသည်။
တပ်မဌာနချုပ်တည်ရှိသည့်နေရာမှာ မအူကန်ရွာရှိ ပေ ၂၀၀ ကျော်ခန့်မြင့်သော တောင်ကုန်းပေါ်တွင်ဖြစ်သည် ထို့ကြောင့်လည်း ဒေသခံများက တပ်မတည်နေပုံမှာ ကုန်းပေါ်တွင်ဖြစ်သောကြောင့် ထိုတပ်မအား ကုန်းပေါ် ဟုလည်းခေါ်လေ့ရှိသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည်။
အမှတ်(၆၆၁)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ အမှတ်(၆၆၂)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ အမှတ်(၆၆၃)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ ခြေမြန်တပ်ရင်းများ အမှတ်(၆၆)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - ခလရ (၁) - မင်းလှမြို့နယ်၊ စိန်ကန့်လန့်ရွာ ခလရ (၁၁) - ဝါးယားချောင်း၊ ပုသိမ်မြို့ ခလရ (၁၄) - ပြည်မြို့ ခလရ (၃၅) - သာယာ၀တီမြို့ ခလရ (၈၀) - အင်းမမြို့ ခမရ (၄) - အင်းမမြို့ ခမရ(၅) - အင်းမမြို့ ခမရ (၆) - အုတ်ဖိုမြို့ ခမရ (၁၀) - မှတ်တိုင်ရွာ၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ် ခမရ (၁၀၈) - ဓနုဖြူမြို့ တို့ဖြစ်သည်။
တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ ဗိုလ်မှူးကြီး ဂျီတောင်ဇာခိုင် (ကြည်း - ၅၈၄၁) (၁၃-၈-၁၉၇၆ မှ ၂၃-၃-၁၉၇၉) ဗိုလ်မှူးကြီး တင်ဦး (ကြည်း - ၆၁၇၅) (၂၄-၃-၁၉၇၉ မှ ၇-၈-၁၉၈၁) ဗိုလ်မှူးကြီး အေးသောင် (ကြည်း - ၇၀၃၄) (ဗသက - ၁၃) (၈-၈-၁၉၈၁ မှ ၄-၁၁-၁၉၈၅) ဗိုလ်မှူးကြီး တင်ဦး (ကြည်း - ၈၀၁၈) (၄-၁၁-၁၉၈၅ မှ ) ဗိုလ်မှူးချုပ် အေးကျော် (ကြည်း - ၈၈၀၄) ဗိုလ်မှူးကြီး ညွှန့်တင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးဝင်း (ကြည်း - ၁၁၇၁၅) (စတသ - ၁၂) ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ထွန်း (စတသ - ၁၆) ဗိုလ်မှူးကြီး ကြည်အောင် (ကြည်း - ၁၀၅၉၃) ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း - ၁၄၂၃၂) (စတသ - ၁၉) ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်ဇော်ဦး (ကြည်း - ၁၅၀၀၇) (ဗသက - ၅၆) ဗိုလ်မှူးချုပ် မောင်မောင်အေး (ကြည်း - ၁၈၁၃၈) (ဗသက - ၆၄) ဗိုလ်မှူးချုပ် စန်းမြင့် (ကြည်း - ၁၇၉၅၃) (အလသ - ၁၀) ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းဦး ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သန်း ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်လင်းအောင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းသူလင်း (ကြည်း - ၂၉၃၆၁) (စတသ - ၃၉) ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိုးလင်း (ကြည်း - ၃၁၇၅၉) (စတသ - ၄၁) ကိုးကား နောက်ထပ်ကြည့်ရန် #066။
သတင်းပညာတွင် ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် စံများရှိသည်။
ပြည်သူလူထု အကျိုးအတွက် ရှေ့ရှုရသည့်အခါမှတစ်ပါး သူတစ်ပါး၏ ပုဂ္ဂလိကအခွင့်အရေးကို ထိကပါးနှောင့်ယှက် ရေးသားဖော်ပြခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
သတင်းမီဒီယာဘက်လိုက်မှုများ သတင်းမီဒီယာဘက်လိုက်မှု (Media Bias) သည် သတင်း ရေးသားသူ ဂျာနယ်လစ်များနှင့် သတင်းထုတ်ဝေသူတို့ လူထု မီဒီယာကို အသုံးချပြီး ပကတိတရားကို ဖုံးကွယ်ကာ ဘက်လိုက် တင်ပြမှုမျိုးကိုခေါ်ဆိုသည်။
လွတ်လပ်သောသတင်းမီဒီယာဆိုသည်မှာ ဒီမိုကရေစီရှိရန် လိုသည်။
လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ၏ အရေးပါသော အချက်များမှာ - လွတ်လပ်ခြင်း နှိပ်စက်အနိုင်ကျင့်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းရမည်။
ဝရမ်း ( အမိန့်) မပါဘဲ ရှာဖွေဖမ်းဆီးခြင်းမျိုး မရှိရပါ။
လာဘ်ပေးလာဘ်ယူခြင်းမှ ကင်းဝေးရမည်။
အစိုးရ သို့မဟုတ် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း၊ အုပ်စုများက အကြမ်းဖက်ခြင်းမျိုး မရှိရ။
တရား ဥပဒေ စိုးမိုးခြင်း နိုင်ငံသားတိုင်း ဥပဒေအောက်တွင် ကျောသား ရင်သား မခွဲခြားရပေ။
ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ၊ လူမျိုး၊ နေထိုင်ရာဒေသကြောင့် ခွဲခြားခြင်း မရှိရ။
မတရားသဖြင့် ဖမ်းဆီးထောင်ချ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းမျိုး မရှိရပေ။
မည်သူမျှ ဥပဒေ အထက်တွင် မရှိရ။
အစိုးရတွင် အတိုင်းတာတခု အတွင်းသာ ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး ဖွဲစည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေနှင့် အခြားတရားဥပဒေ၏ အတွင်းတွင်သာ လုပ်ဆောင်ရမည်။
တရားရုံးများသည် လွတ်လပ်သော ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လွတ်လပ်စွာ စီရင်ချက် ချနိုင်ရမည်။
တရားစွဲဆို ခံရသူသည် မည်သည့်အတွက်ကြောင့် တရားစွဲဆိုခံသင့်သည်ဟူသည်ကို သိရှိရမည် ဖြစ်ပြီး ၎င်းအပေါ် တရားစွဲဆိုချက် တိကျခိုင်လုံမှု မရှိမချင်း အပြစ်မရှိဟု မှတ်ယူရမည်။
မျှတမြန်ဆန်၍ ဘက်မလိုက်သော တရားရုံတွင် တရားရင်ဆိုင်နိုင်ရမည်။
မည်သူမျှ နောက်ပြန်၍ တရားစွဲဆိုခံရခြင်းမျိုးမရှိရ (ဥပမာ - ၂၀၁၅ တွင် ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေဖြင့် ၂၀၁၃ မှ အမှုကို စီရင်ချက် မချရ)။
မည်သူမျှ နှိပ်စက်ခြင်း၊ လူသားမဆန် ရက်စက်သော လုပ်ဆောင်ချက်မျိုး မခံစားစေရ။
အဆင့်တူခြင်း တာဝန်ယူခြင်း အာဏာကို အဖွဲ့များထဲတွင် ခွဲဝေခြင်း သိုမဟုတ် ဌာနများတွင် ခွဲဝေထားခြင်းဖြင့် လွတ်လပ်စွာ စစ်ဆေး ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်းမျိုး ရှိရမည်။
အစိုးရ ဌာနများ၏ လုပ်ဆောင်ပိုင်ခွင့်သည် အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိသာ ရှိသင့်ပြီး ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို လွတ်လပ်သော အဖွဲ့အစည်းများက စိစစ်၍ ထောက်ပြ ပြောဆိုပိုင်ခွင့် ရှိရမည်။
လွတ်လပ်သော အဖွဲ့အစည်းများက လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှု၊ အာဏာ အလွဲသုံးမှုများကို စစ်ဆေး တင်ပြရမည်။
လူထုမှ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း စစ်တပ်နှင့် ရဲအဖွဲ့အစည်းများသည် လူထုက ရွေးကောက်ထားသော အုပ်ချုပ်သူများ (သမ္မတနှင့် ဝန်ကြီးများ)၏ အောက်တွင် အမိန့်နာခံသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ရမည်။
စစ်ဦးစီးချုပ်သည် လူထုက ရွေးကောက်တင်မြောက်ထားသူ ဖြစ်ရမည်။
အဆင့်မြင့်ရာထူး ရယူထားသော စစ်ဦးစီးများသည် ပြည်သူက ရွေးကောက်ထားသူများ ဖြစ်ရမည်။
၎င်းတို့၏ အသုံးစရိတ် လျာထားမှုများသည် လွှတ်တော် သို့မဟုတ် သမ္မတက နားလည် အတည်ပြု ချမှတ်ထားသည်များ ဖြစ်ရမည်။
စစ်အဖွဲ့အစည်းအတွင်း၊ သမ္မတရုံးအတွင်း၊ လွတ်တော်အတွင်းတွင် လူထုကိုယ်စားပြု အာဏာဖြင့်သာ ၎င်းတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို ထိန်းချုပ်စောင့်ရှောက် ကြည့်ရှုနိုင်ရမည်။
စစ်တပ်နှင့် ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့အစည်များသည် နိုင်ငံတွင်းတွင် လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက်ခြင်းမျိုးမရှိရ (အလွန်လိုအပ်သော အခြေခံဥပဒေအရ ခွင့်ပြုသော အခြေအနေမှ လွဲ၍)။