kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၆၅။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၅။
သာရတ္ထ၊၂၊၁၇၁။
ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၁၉၀)။
(၂) ဝေသာလီ-မြို့-ပြည်-သူ-သား၊ (ဌာနူပစာ စကား)။
(၂) သကလံ ဝေသာလိ (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၈) န္တိ သဗ္ဗဝေသာလိဝါသိနံ ဇနံ နိဿယူပစာရေန နိဿိတံ ဝဒတိ ယထာ “ဂါမော အာဂတော” တိ။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၀၆။
(၃) ဝေသာလီသုတ် ၂-သုတ်။
(၃) ဝေသာလီ ဝဇ္ဇိ နာဠန္ဒာ။
သံ၊၂၊၃၄၀။
ဝေသာလီ ကိမိလေန စ။
သံ၊၃၊၂၈၃။
ဝေသာလီသုတ္တ-လည်းကြည့်။
တည်နေရာ (ဝေသာလီမြို့သည် ဝဇ္ဇီတိုင်း၏မြို့တော် ဖြစ်၍ ဂင်္ဂါမြစ်၏မြောက်ဖက် (၃) ယူဇနာခန့် ကွာဝေးသောအရပ်၌ တည်ရှိသည်။
ယခုအခါ ဘီဟာ (Bihar) နယ် “မုဇဗ္ဗူရပုရ” ခရိုင် အတွင်းရှိ “ဗဆာရ်” ရွာကား ရှေးဝေသာလီ မြို့တော်ဟောင်း နေရာပင်တည်း။
ထိုမြို့ကို စတင်တည်ထောင်သည်မှစ၍ လူဦးရေ တိုးပွားသဖြင့် (၁) ဂါဝုတ် (၁) ဂါဝုတ်စီအကြားရှိသော တံတိုင်းဖြင့် (၃) ကြိမ် တိုးချဲ့အပ်သောကြောင့် “ဝေသာလီ” (ကျယ်ပြန့်သောမြို့) ဟူ၍ခေါ်ဝေါ်သည်။
ထိုမြို့သည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့, သာဝတ္ထိမြို့တို့ကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူရာအခါ၌သာ စည်ပင်ပြန့်ပြောသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ ထိုမြို့၌ နေထိုင်ကြသော လိစ္ဆဝီမင်း (ဝဇ္ဇီတိုင်း၏ ဘုရင်)တို့သည် တိုင်းပြည်ကို အပေါင်း အစု (ပါလီမန်စနစ်)ဖြင့် အုပ်ချုပ်ကြသောကြောင့် ထိုမြို့၌ မင်းချည်းသက် သက်သက် (၇၇၀၇)ယောက် တိတိရှိကြသည်။
ထို့အတူ အိမ်ရှေ့မင်း, စစ်သူကြီး, ဘဏ္ဍာစိုး အစရှိသော သူတို့သည်လည်း အသီးအသီး (၇၇၀၇)ယောက်စီပင် ရှိကြကုန်သည်။
အဆောက်အဦတို့သည်လည်း ပြာသာဒ် (၇၇၀၇) ဆောင်၊ စုလစ်မွန်းချွန်တပ်သော အိမ် (၇၇၀၇) လုံး၊ အာရာမ် (ဥယျာဉ်) (၇၇၀၇) ခု၊ ရေကန် (၇၇၀၇) ကန်အားဖြင့် အရေအတွက် (၇၇၀၇) ခုစီရှိကုန်သည်။
မြို့တော်၏အလယ်၌ “သန္ထာဂါရ” ခေါ်သော မင်းကွန်း (ဝါ) လွှတ်တော် အဆောက်အဦ (၁) ခုရှိသည်။
ထိုအဆောက်အဦ၌ တည်ကုန်လျက် လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် တိုင်းရေးပြည်မှု အစုစုတို့ကို တိုင်ပင်ဆုံးဖြတ်ကြသည်။
ကျောင်းတိုက်ကြီးများ ထိုမြို့၌— (၁) ကူဋာဂါရသာလာမည်သောကျောင်း။
(၂) ဝါလိကာရုမ်မည်သော ကျောင်း။
(၃) မြို့တော်၏ အနောက်ဖက် ၁-ဂါဝုတ် အတိုင်းအရှည်ရှိသော တောအုပ်၌ အမည်မထင်ရှား ဆောက်လုပ်အပ်သော သောကျောင်း။
(၄) အမ္ဗပါလီဝနမည်သော ကျောင်း။
(၅) ဥဒေနစေတိယမည်သော ကျောင်း။
(၆) ဂေါတမကစေတိယမည်သော ကျောင်း။
(၇) သတ္တမ္ဗစေတိယမည်သော ကျောင်း။
(၈) ဗဟုပုတ္တစေတိယမည်သော ကျောင်း။
(၉) သာရန္ဒဒစေတိယမည်သော ကျောင်း။
(၁၀) စာပါလစေတိယမည်သော ကျောင်းဟူ၍ ဘုရားရှင် သီတင်းသုံးတော်မူရာ ကျောင်းပေါင်းများစွာရှိကုန်သည်။
ရတနသုတ်ဟောရာမြို့ ထိုမြို့၌ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသောဘေး, ဘီလူးဘေး, ရောဂါဘေး ဟူ၍ ဘေးကြီး သုံးပါး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် ထိုဘေးကြီး ၃-ပါး ကင်းပျောက်စေရန် ဘုရားမြတ်စွာသည် ရှင်အာနန္ဒာမထေရ်အား ရတနသုတ်ပရိတ်တော်ကို သင်ပေးပြီး ရတနသုတ်ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဖတ်စေသဖြင့် ရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည် ထိုမြို့၏ တံတိုင်း ၃-ခုတို့၏ အကြား၌ ညဉ့်သုံးယာမ်ပတ်လုံး ရတနသုတ်ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဖတ်တော်မူသောကြောင့် ယင်းဘေးကြီးသုံးပါး လျင်မြန်စွာ ကင်းပျောက်သည်။
ထို့နောက် ဘုရားရှင်သည် စကြဝဠာကုဋေ တစ်သိန်းအာဏာပြန့်နှံ့စေနိုင်သော ထိုရတနသုတ်ပရိတ်တော်ကိုပင် ဟောကြားတော်မူခဲ့ရာ ဒေသနာတော်၏အဆုံး၌ (၈၄၀၀၀) သော သတ္တဝါတို့ တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင် ကြလေသည်။
(ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၃၅-၈။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၃-၆။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၅-၈)။
သာသနာတော်၌ ထင်ရှားသော မြို့ ထိုမြို့သည် မြတ်စွာဘုရား ပဉ္စမဝါဆိုတော်မူရာ မြို့ဖြစ်ခြင်း, ဘိက္ခုနီသာသနာကို စတင်ခွင့်ပြုရာမြို့ဖြစ်ခြင်း, ဒုတိယသံဂါယနာ တင်ရာမြို့ဖြစ်ခြင်း, မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံတော်မူခါနီး၌ ဆင်ပြောင်ကြီး၏ ကြည့်ခြင်းနှင့်တူသော ကြည့်ခြင်းဖြင့် နောက်ဆုံး ကြည့်သွားတော်မူသော တစ်ခုတည်းသောမြို့ ဖြစ်ခြင်း, (၁၀)ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပညတ်တော်မူရာမြို့ဖြစ်ခြင်း, ဝတ္ထု (၂) ခု, ဇာတ်တော် (၅) ဇာတ်, သုတ် (၅၀) ခန့်တို့ကို ဟောတော်မူရာ မြို့ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် သာသနာတော်သမိုင်း၌ ထင်ရှားသောမြို့ဖြစ်လေသည်။
ပညတ်တော်မူအပ်ကုန်သော သိက္ခာပုဒ်များ ထိုမြို့၌ ပညတ်တော်မူအပ်ကုန်သော သိက္ခာပုဒ် (၁၀)ပါးတို့မှာ (၁) ပဌမပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၂၅), (၂) တတိယပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၉၀), (၃) စတုတ္ထပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၁၁၆), (၄) ပဌမကထိန သိက္ခာပုဒ်။
(ဝိ၊၁၊၂၉၄), (၅) သုဒ္ဓကာဠက သိက္ခာပုဒ်။
(ဝိ၊၁၊၃၃၀), (၆) ဘူတာရောစန သိက္ခာပုဒ်။
(ဝိ၊၂၊၃၇), (၇) ပရမ္ပရဘောဇန သိက္ခာပုဒ်။
(ဝိ၊၂၊၁၀၄), (၈) ဒန္တပေါန သိက္ခာပုဒ်။
(ဝိ၊၂၊၁၂၀), (၉) အစေလက သိက္ခာပုဒ်။
(ဝိ၊၂၊၁၂၃), (၁၀) ဘိက္ခုအက္ကောသနသိက္ခာပုဒ်။
(ဝိ၊၂၊၄၀၆) တို့ဖြစ်သည်။
ဟောတော်မူအပ်သော ဝတ္ထုများ ထိုမြို့၌ ဟောတော်မူအပ်သော ဝတ္ထု (၂) ခုတို့မှာ (၁) မဃဝတ္ထု။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၇-၇၈။
), (၂) တိဿတ္ထေရဝတ္ထု။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၃-၄။
)တို့ဖြစ်သည်။
ဟောတော်မူအပ်သော ဇာတ်တော်များ ဟောတော်မူအပ်သော ဇာတ်တော် (၅) ဇာတ်တို့မှာ— (၁) လောမဟံသဇာတ်။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁၃), (၂) ဗာဟိယဇာတ်။
(ဇာ၊၁၊၂၅။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၄၅), (၃) ဧကပဏ္ဏဇာတ်။
(ဇာ၊၁၊၃၄။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၃၀), (၄) သိင်္ဂါလဇာတ်။
(ဇာ၊၁၊၃၆။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅), (၅) ဗာလောဝါဒဇာတ်။
(ဇာ၊၁၊၆၈-၉။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၉) တို့ဖြစ်သည်။
ဟောတော်မူအပ်သောသုတ်များ ထိုမြို့၌ ဟောတော်မူအပ်သောသုတ် (၅၀) ခန့်တို့မှာ— (၁) အဋ္ဌကနာဂရသုတ်။
မ၊၂၊၁၂-၆။
အံ၊၃၊၅၄၂-၆။
(ရှင်အာနန္ဒာ) (၂) အနုရာဓသုတ်။
သံ၊၂၊၉၄-၇၊ ၅၄၉-၅၅၂။
(ဘုရား), (၃) အမ္ဗပါလိသုတ်။
သံ၊၃၊၁၂၃။
(ဘုရား), (၄) အမ္ဗပါလိဝနသုတ်။
သံ၊၃၊၂၆၃-၄။
(ရှင်အနုရုဒ္ဓါ), (၅) အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနသုတ်။
ဥဒါန၊၁၅၁-၅။
(ဘုရား) (၆) ဩဝါဒသုတ်။
အံ၊၃၊၁၀၆။
(ဘုရား), (၇) ကဏ္ဋကသုတ်။
အံ၊၃၊၃၆၂-၄။
(ဘုရား) (၈) ကလိင်္ဂရသုတ်။
သံ၊၁၊၄၅၇-၈။
(ဘုရား) (၉) ကာရဏပါလီသုတ်။
အံ၊၂၊၂၀၆-၈။
(ပိင်္ဂိယာနီပုဏ္ဏား)။
(၁၀) ပဌမဂိလာနသုတ်။
သံ၊၃၊၁၃၂-၄။
(ဘုရား) (၁၁) ဒုတိယဂိလာနသုတ်။
အံ၊၂၊၁၂၅-၆။
(ဘုရား) (၁၂) ပဌမဂေလညသုတ်။
သံ၊၂၊၄၁၂-၄။
(ဘုရား), (၁၃) ဒုတိယဂေလညသုတ်။
သံ၊၂၊၄၁၄-၆။
(ဘုရား), (၁၄) ဂေါတမကစေတိယသုတ်။
အံ၊၁၊၂၈၀။
(ဘုရား) (၁၅) စူဠသစ္စကသုတ်။
မ၊၁၊၂၈၉-၉၉။
(ဘုရား), (၁၆) စေတိယသုတ်။
သံ၊၃၊၂၂၆-၃၀။
(ဘုရား), (၁၇) ဆဖဿာယတနသုတ်။
သံ၊၁၊၁၁၄-၅။
(ဘုရား) (၁၈) တေဝိဇ္ဇဝစ္ဆသုတ်။
မ၊၂၊၁၄၈။
(ဘုရား)။
(၁၉) နန္ဒကလိစ္ဆဝိသုတ်။
သံ၊၃၊၃၄၀-၁။
(ဘုရား), (၂၀) နိဂဏ္ဌသုတ်။
အံ၊၁၊၂၂၁-၂။
(ရှင်အာနန္ဒာ), (၂၁) ပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ်။
သံ၊၁၊၂၇။
(မိုးနတ်သား၏ သမီးတော် ကောကနဒါမည်သောနတ်သမီး), (၂၂) ဒုတိယပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ်။
သံ၊၁၊၂၈။
(မိုးနတ်သား၏သမီးတော် စူဠကောကနဒါ မည်သောနတ်သမီး), (၂၃) ပိင်္ဂိယာနီသုတ်။
အံ၊၂၊၂၀၈-၉။
(ဘုရား), (၂၄) ဘဒ္ဒိယသုတ်။
အံ၊၁၊၅၁၁-၅။
(ဘုရား) (၂၅) ဘူမိစာလသုတ်။
အံ၊၃၊၁၂၈-၃၃။
(ဘုရား), (၂၆) မနာပဒါယီသုတ်။
အံ၊၂၊၄၂-၅။
(ဘုရား), (၂၇) ပဌမမဟာလိသုတ်။
ဒီ၊၁၊၁၄၃-၅၀။
(ဘုရား), (၂၈) ဒုတိယမဟာလိသုတ်။
သံ၊၁၊၂၃၁-၃။
(ဘုရား) (၂၉) တတိယ မဟာလိသုတ်။
သံ၊၂၊၅၇-၈။
(ဘုရား), (၃၀) စတုတ္ထမဟာလိသုတ်။
အံ၊၃၊၃၂၄-၅။
(ဘုရား), (၃၁) မဟာသစ္စကသုတ်။
မ၊၁၊၂၉၉၊ ၃၁၇။
(ဘုရား) (၃၂) မဟာသီဟနာဒသုတ်။
မ၊၁၊၉၇၊ ၁၁၈။
(၃၃) ယသောဇသုတ်။
ဥဒါန၊၁၀၄-၇။
(ဘုရား), (၃၄) ရတနသုတ်။
ခုဒ္ဒက၊၄၊ ၈။
(ဘုရား), (၃၅) လိစ္ဆဝိကုမာရကသုတ်။
အံ၊၂၊၆၆-၉။
(ဘုရား), (၃၆) ပဌမဝဇ္ဇိပုတ္တသုတ်။
သံ၊၁၊၂၀၃။
(တောစောင့် နတ်သား), (၃၇) ဒုတိယ ဝဇ္ဇီပုတ္တသုတ်။
အံ၊၁၊၂၃၁-၂။
(ဘုရား) (၃၈) ဝါလသုတ်။
သံ၊၃၊၃၉၅-၆။
(ဘုရား) (၃၉) ဝါသေဋ္ဌသုတ်။
အံ၊၃၊၈၇-၈။
(ဘုရား), (၄၀) ဝိသာခသုတ်။
သံ၊၁၊၄၆၇-၈။
(ဘုရား), (၄၁) ပဌမဝေသာလီသုတ်။
သံ၊၂၊၃၂၇-၈။
(ဘုရား), (၄၂) ဒုတိယဝေသာလီသုတ်။
သံ၊၃၊၂၇၈-၈၀။
(ဘုရား), (၄၃) သံခိတ္တသုတ်။
အံ၊၃၊၁၀၆-၇။
(ဘုရား) (၄၄) သတိသုတ်။
(ဘုရား) (၄၅) သတ္တသူရိယသုတ်။
အံ၊၂၊၄၇၃-၇။
(ဘုရား), (၄၆) ပဌမသာရန္ဒဒသုတ်။
အံ၊၂၊၁၄၈-၉။
(ဘုရား) (၄၇)ဒုတိယသာရန္ဒဒသုတ်။
အံ၊၂၊၄၀၇-၈။
(ဘုရား), (၄၈) သာဠှသုတ်။
အံ၊၁၊၅၂၀-၃။
(ဘုရား), (၄၉) သီဟသုတ်။
အံ၊၃၊၂၄-၃၁။
(ဘုရား), (၅၀) ပဌမသီဟသေနာပတိသုတ်။
အံ၊၂၊၃၂-၄။
(ဘုရား), (၅၁) ဒုတိယသီဟသေနာပတိသုတ်။
အံ၊ ၄၅၆-၉။
(ဘုရား), (၅၂) သုနက္ခတ္တသုတ်။
မ၊၃၊၃၉-၄၈။
(ဘုရား) တို့ဖြစ်သည်။
ဤမျှလောက်စည်ကားသော ဝေသောလီ မြို့ကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံ၍ (၃) နှစ်ခန့်ကြာသောကာလ၌ မဂဓပြည့်ရှင် ဘုရင်အဇာတသတ်မင်းကြီး တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခြင်းကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီး ခဲ့ရလေသည်။
ဝိ၊၄၊၄၄၂။
ဒီ၊၂၊၈၆-၇။
အံ၊၃၊၂၄။
ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၆။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၆၊ ၁၅၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၅-၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၉၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၀။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၈။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊ ၁၃၄-၅။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၃-၅။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၄-၅။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၄။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၃၀။
သာရတ္ထ၊၂၊၁၇၀-၂။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၄၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၅၁၉)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၀ ကိုးကား Category:ဗီဟာပြည်နယ်ရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားဖူးခရီး Category:အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းမြို့များ။
ဝေသိန္နီပင်သည် ကြီးလွယ်၍အမြင့်ပေ ၇ဝ မှ ၈ဝ အထိမြင့်သည်။
အကိုင်းကြီးများသည်လည်းဖြာထွက်ပြီးလျှင် အချိုးအစားကျ စွာပေါက်လေ့ရှိသည်။
ထိုအပင်သည် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ အထိ အသက်ရှည် ၏။
တောင်ထူထပ်သော ဂရိ၊ ပါးရှားနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတို့သည် ထိုအပင်၏ မူလပေါက်ရောက်ရာဒေသများဖြစ်သည်။
သို့သော် ယခုအခါ တွင် ထိုဝေသိန္နီပင်ကို အခြားဒေသများတွင်လည်း စိုက်ပျိုးယူကြလေသည်။
ထိုအပင်မှ သစ်ကြားသီးနှင့်တူသော အသီးများကို သီးလေ့ရှိသော် လည်း ထိုအသီးများကို သစ်ကြားသီးကဲ့သို့ မစားနိုင်ချေ။
ထိုသို့ဖြစ်ရသည် မှာ ဝေသိန္နီသီးသည် အလွန်ခါးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပေါက်ရောက်သောဝေသိန္နီပင်သည် ဝေသိန္နီပင်အစစ်နှင့် အဆက်အစပ်မရှိချေ။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အတွင်း၌ပေါက်ရောက်သော ဝေသိန္နီပင်ကို ဗတ်အိုင်းဟုခေါ်သည်။
ထိုသို့ ခေါ်ခြင်းမှာ ထိုအပင်၏ အစေ့တွင်အညိုဖျော့ရောင်နှင့် အနည်းငယ်ပွင့်နေ ပုံရသော ဒရယ်၏မျက်စိနှင့်တူခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည် ထောင်စု၊ မစ္စစ္စပီမြစ်ဝှမ်းတွင် ပေါက်လေ့ရှိသော ဗတ်အိုင်းခေါ် သစ်ပင် တစ်မျိုးသည် ဝေသိန္နီပင်နှင့်အတူ မျိုးစုတစ်ခုတည်းတွင်ပါဝင်လေသည်။
ထို သို့သောအပင်မျိုးပေါက်ရောက်ခြင်းကြောင့် အိုဟိုင်းအိုပြည်နယ်ကို ဗတ်အိုင်း ပြည်နယ်ဟုပင် ခေါ်လေ့ရှိကြသည်။
ဥရောပတိုက်၌ပေါက်သော သာမန်ဝေသိန္နီပင်များကို လမ်ဘေးနှင့် ခြံများတွင် အထူးစိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။
ထိုသို့စိုက်ပျိုးကြခြင်းမှာ ထိုအပင် မှ အစိမ်းရင့်ရောင်အရွက်များ ထူထပ်စွာပေါက်ခြင်းနှင့် ယင်းတို့မှပွင့်သော ပန်းများကြောင့်ဖြစ်သည်။
အပင်များ၏အရောင်မှာ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူရောင်သော် လည်းကောင်း၊ အစိမ်းရောင်သန်းသည့် အဖြူရောင်သော်လည်းကောင်း၊ အဝါရောင်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်တတ်သည်။
ထိုအပင်မှ သီးသောအသီးကို ခါးသဖြင့် မစားနိုင်ကြသော်လည်း ယင်းမှ စတာ့(ကစီ) ပြုလုပ်နိုင်လေ သည်။
ထို့အပြင် ထိုအသီးမှ စက္ကူကပ်ကော်ပြုလုပ်သောအခါ ထိုကော်က စာကြည့်တိုက်အတွင်းရှိ ပိုးကောင်များကို နှင်ထုတ်ပစ်သည်ဟုဆိုသည်။
ထိုအပင်၏သစ်သားမှာပေါ့၍ နူးညံ့သဖြင့်အသုံးမဝင်လှချေ။
မီးဖိုအသုံး အဆောင်ပစ္စည်းများနှင့် ကစားစရာများသာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
အပင်၏ အခေါက်ကိုမူ သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်လေသည်။
ဝေသိန္နီပင်တွင် အရွက်မြွာကြီးများရှိသည်။
ထိုအရွက်မြွာကြီးများ သည် တစ်နေရာတည်းမှ စု၍ထွက်လေ့ရှိသည်။
အစေ့ကြီးများသည် ဆူးများ ရှိသောအခွံများအတွင်း၌ ရှိကြလေသည်။
ဗတ်အိုင်းပင်တွင် အရွက်မြွာ ငါး ခုသာရှိ၍ ဝေသိန္နီပင်တွင်မူ အရွက်မြွာခုနစ်ခုရှိလေသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ မေခမြစ်ဝှမ်း၊ မေမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့ များတွင် ဝေသိန္နီပင်ကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
အက်စကူလပ်မျိုးစုဝင် ဝေသိန္နီပင်သည် ဟစ်ပိုကက်စတာ နေစီ အီးမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အိုဟိုင်းအိုပြည်နယ် တွင် ပေါက်ရောက်သော ဝေသိန္နီပင်ကို အက်စကူလပ်ဂလေဗရာဟုခေါ်၍ ရိုးရိုးဝေသိန္နီပင်ကိုမူ အက်စကူလပ်ဟစ်ပိုကက်စတာနမ်ဟုခေါ်သည်။
thumb သံမဏိမြို့စားဟု ခေါ်တွင်သော ပထမဝယ်လင်တန်မြို့စားကြီး၏ အမည်ရင်းမှာ အာသာဝဲ့စလိဖြစ်သည်။
အိုင်းရစ်မျိုးရိုးမှ ပေါက်ဖွားလာသူဖြစ်၍ မောနင်းတန်မြို့စား ကြီး၏ စတုတ္ထသားဖြစ်သည်။
၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ ဒဗ္ဗလင်မြို့၌ဖွားမြင်ခဲ့ရာ ပြင်သစ်ဧကရာဇ် နပိုလီယန်ဗိုနာပတ်နှင့် တစ်နှစ်တည်း၌ မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်၏။
ဝဲ့စလီသည် ဥရောပတိုက်တွင် အောင်ပွဲများရ၍ မင်းမူ လျက်ရှိသော နပိုလီယန်၏တပ်များကို စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတို့၌ နှိမ်နင်းခဲ့ပြီးလျှင် နောက်ဆုံးဝါးတာလူးတိုက်ပွဲတွင် နပိုလီယန်ကို အပြီး အပိုင် အနိုင်ယူလိုက်သဖြင့် နာမည်ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။
အာသာဝဲ့စလီသည် အီတန်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး နောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အန်ဂျားမြို့ရှိ စစ်ကောလိပ်ကျောင်း၌ စစ်ပညာသင်ယူ ခဲ့သည်။
အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် စစ်ဖက်၌ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ရာ ရာထူးအဆင့်ဆင့်သို့ လျင်မြန်စွာ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသဖြင့် ၁၇၉၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။
၁၇၉၄ ခုနှစ်တွင် ဖလန်းဒါးနယ်၌ ပထမဦးဆုံးအကြိမ်တိုက်ပွဲဝင် ခဲ့ရသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဝဲ့စလီသည် သူရသတ္တိရှိသော စစ်သားကောင်း တစ်ဦးအဖြစ် နာမည်ထင်ရှားလာလေသည်။
၁၇၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ် အထိ အိန္ဒိယပြည့်သို့ မိမိတပ်နှင့်အတူသွားရောက်၍ စစ်မှုထမ်းရသည်။
ထို အချိန်က သူ၏အစ်ကို ရစ်ချတ်ဝဲ့စလီသည် အိန္ဒိယ၌ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းလျက်ရှိသည်။
၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် မာရတ္ထစစ်ပွဲဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေသည့် ဝဲ့စလီ ဗြိတိသျှတပ်များကို ဦးစီးတိုက်ခိုက်ရသည်။
အာဆာယီတိုက်ပွဲ၌ မာရတ္ထတိုင်းရင်းသားစော်ဘွား တို့ကို အောင်မြင်ပြီးနောက်ချုပ်ဆိုခဲ့သော ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ဝဲ့စလီသည် စစ်ရေး၌သာမက နိုင်ငံရေးပရိ ယာယ်၌လည်း လိမ္မာပါးနပ်ကြောင်း သိသာနိုင်လေသည်။
ထိုသို့ဖြင့် အိန္ဒိယပြည်၌ ဗြိတိသျှတို့၏အာဏာ တည်မြဲစေခဲ့သည်။
၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့်သူကောင်းပြုချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
၁၈ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ် ဝဲ့စလီသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီးနောက်မကြာမီ ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
နှစ်နှစ်မျှကြာသောအခါ အိုင်ယာလန်ပြည်ဆိုင်ရာ အတွင်းဝန်ချုပ် အဖြစ်ဖြင့်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၈ဝ၈ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်ကို တော်လှန် ပုန်ကန်ခဲ့သော စပိန်တပ်များကိုကူညီရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်တို့ကစစ်ကူတပ်ပို့ ရာ၌ ဝဲ့စလီသည်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် တပ်မဟာတစ်ခုကိုကွပ်ကဲ၍ လိုက်ပါခဲ့ လေသည်။
ပေါ်တူဂီနိုင်ငံသို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ်သုံးပတ် ကြာသောအခါ ဗီမီးရိုးတိုက်ပွဲတွင် ပြင်သစ်တပ်များကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
တစ်ဖန် ၁၈ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝဲ့စလီသည် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှ တပ်ပေါင်းစု၏ သေနာပတိအဖြစ် နပိုလီ ယန်တပ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ငါးနှစ်အတွင်း အောင်ပွဲတစ်ပွဲပြီးတစ်ပွဲ ရခဲ့ လေသည်။
နောက်ဆုံး ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် တူးလူးတိုက်ပွဲ၌ အနိုင်ရပြန်သဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ချင်းနင်းဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်ဧပြီလတွင် နပိုလီယန် နန်းစွန့်၍ စစ်ပွဲပြီးဆုံးလေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရက ဥရောပ တိုက်တွင် အောင်ပွဲရခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝဲ့စလီကိုလည်း ဝယ်လင်တန်မြို့ စားဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဝယ်လင်တန်မြို့စားကြီးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဗြိတိ သျှသံအမတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဗီယင်နားမြို့၌ ကျင်းပသော အစည်း အဝေးသို့ ဗြိတိန်နိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။
မကြာမီ မြို့စားကြီးသည် စစ်မှုတာဝန်ကိုထမ်းရွက်ရန် အရေးပေါ်ပေါက်လာလေ သည်။
နပိုလီယန်သည် အကျယ်ချုပ်ချထားရာ အယ်လဗာကျွန်းမှ ပြင်သစ် နိုင်ငံသို့ လွတ်မြောက်ထွက်ပြေးလာပြီးလျှင် ကမ္ဘာကိုကြီးစိုးရန် ကြိုးပမ်းပြန် သည်။
ထိုအခါ ဝယ်လင်တန် မြို့စားကြီးသည် နယ်သာလန် နိုင်ငံရှိ မဟာ မိတ်တပ်ပေါင်းစုကို ကွပ်ကဲရလေသည်။
၁၈၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့ တွင် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံ၊ ဝါးတာလူးရွာအနီး၌ ဗြိတိသျှဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝယ်လင် တန်နှင့် ပရပ်ရှင်းဗိုလ်ချုပ်မှူး ဗလီးခါးတို့သည် နပိုလီယန်ကိုယ်တိုင် ဦးစီး သော ပြင်သစ်တပ်များကို နာလှန်မထူနိုင်အောင် ချေမှုန်းခဲ့ကြသည်။
၁၈၁၅ ခုနှစ်မှ ၁၈၁၈ ခုနှစ်အထိ ဝယ်လင်တန် အုပ်ချုပ်သော တပ်ပေါင်းစုသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ရသည်။
၁၈၁၈ ခုနှစ်တွင် ဝယ်လင်တန်မြို့စားကြီးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီးလျှင် တိုရီပါတီဝင်အဖြစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်လေသည်။
၁၈၂၈ ခုနှစ်မှ ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်အထိ တိုရီအစိုးရအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။
သို့ရာတွင် ထိုခေတ်လူထု၏နိုင်ငံရေး နိုးကြားမှုကို မရိပ်စားမိသဖြင့် ပါလီမန်ဥပဒေပြုပြင်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို လက်မခံခဲ့ချေ။
ထို့ကြောင့် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။
၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် တိုရီအဖွဲ့က အာဏာပြန်ရခဲ့သော်လည်း မြို့စား ကြီးသည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုလက်မခံဘဲ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် သာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တစ်ဖန် ခုနစ်နှစ်ခန့်ကြာသောအခါဆာ ရောဗတ် ပီး ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့၌ပါဝင်ခဲ့ရပြီးနောက် သေနာပတိရာထူးကို လက်ခံဆောင်ရွက်ရပြန်သည်။
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးဆောင် ရွက်ခြင်း မှ အနားယူခဲ့သည်။
ဝယ်လင်တန်မြို့စားကြီးသည် နိုင်ငံရေး၌ လူထုနှင့် သဘောကွဲလွဲ မှုရှိခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် လူထုက သူ၏စေတနာကိုလည်းကောင်း၊ စစ်မက်ရေးရာ၌ ထူးချွန်မှုကိုလည်းကောင်း ထောက်၍ ကြည်ညိုမြဲ ကြည်ညို ခဲ့ကြသည်။
မြို့စားကြီးသည် ၁၈၅၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့ အသက် ၈၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ လန်ဒန်မြို့၊ စိန်ပေါကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းတွင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။
ဝယ်လင်တန်မြို့ ဝယ်လင်တန်မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။
နယူးဇီလန်မြောက်ကျွန်း တောင်ဘက်စွန်းရှိ ပို့နစ်ကာလဆန် ပင်လယ်လက်ကြား အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
သင်္ဘောဆိပ် ကောင်းရှိသဖြင့် ထင်ရှားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။
မြို့တွင်းရှိ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော အဆောက်အအုံများမှာ အစိုးရ အိမ်တော်၊ ပါလီမန်လွှတ်တော်နှင့် မြို့တော်ခန်းမတို့ဖြစ်သည်။
ဝယ်လင်တန် မြို့တွင် နယူးဇီလန်တက္ကသိုလ်၌ အပါအဝင်ဖြစ်သော ဝိတိုရိယ ကောလိပ် ကျောင်းတည်ရှိသည်။
ထောပတ၊် ဒိန်၊ သိုးမွေး၊ သစ်သီး၊ သစ်သားနှင့် အမဲဟင်းလျာတို့ကို တင်ပို့သည်။
၁၈၄ဝပြည့်နှစ်တွင် ဝယ်လင်တန်မြို့စတည်ခဲ့ကြသည်။
၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် နယူးဇီလန်ပြည်၏ မြို့တော်ကို အော့ကလန်မြို့မှ ဝယ်လင်တန်မြို့ သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
လူဦးရေ ၁၅၅၄ဝဝ ယောက်(၁၉၆၃) ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:အိုရှန်းနီးယားရှိ မြို့များ Category:နယူးဇီလန်နိုင်ငံ။
thumb|အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ် ဟားဗတ် ဂျော့ချ် ဝဲလ် (; /ဟားဘာ့တ် ဂျော့ဂျ် ဝဲလ်ဇ်/ ) သည် စာဖတ်ပရိသတ်၏ စိတ်ကိုဆွဲဆောင်နိုင်လောက်အောင် တီထွင်ကြံဆ၍ ရေးသားတတ်သော အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာကျော် တယောက်ဖြစ်ပေသည်။
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် ဟူ၍ လူသိများသည်။
ဝဲလ်သည် မိမိ၏အတွေးအခေါ်နှင့် အယူအဆများကို လူတန်းစားမရွေး လက်ခံနိုင်အောင်ရေးသားဖော်ပြနိုင်စွမ်းရှိသည်၊ သိပ္ပံပညာရပ်ကိုအခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း၊ သမိုင်းပညာရပ်ကို အခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း၊ လူမှုရေးပညာရပ်ကို အခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း မိမိ၏ အမြင်ကို ဝတ္ထုကြောင်းဖြင့် ပြုစုရေးသား၍ တင်ပြခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် သည် ကင့်ခရိုင်၊ ဗရွမ်လီမြို့တွင် ၁၈၆၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ဖခင် ဂျိုးဇက်ဝဲလ်သည် ကြေးတမ်းစား ကရစ်ကက်ကစားသမားဖြစ်၏။
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် သည် ဗရွမ်လီမြို့နှင့် ဆပ်ဆက်ခရိုင်၊ မစ်ဒဟပ်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဆေးတိုက်တစ်ခု၌လည်းကောင်း၊ အထည်တိုက်တစ်ခု၌လည်းကောင်း အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသည်။
သို့ရာတွင် ဉာဏ်ကောင်းသူဖြစ်၍ ပညာသင်ဆုကို ရရှိသဖြင့် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာဆက်သင်ခဲ့ရာ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။
ကျောင်းဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲသည် ကျောင်းဆရာအဖြစ်ဖြင့် ခေတ္တမျှလုပ်ကိုင်ပြီးလျှင် သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်သည်။
၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံအတတ်ကို အခြေပြု၍ အနှောင်းအဖြစ်ကို ဖော်ပြရေးသားသည့် သည်တိုင်းမရှင်း ခေါ်ဝတ္ထုကို ပထမဦးဆုံးပြုစုခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ကမ္ဘာများ၏စစ်ပွဲ(၁၈၉၈)၊ လဗိမာန်က ရှေးဦးလူ(၁၉ဝ၁)၊ နတ်တို့၏ဩဇာ(၁၉ဝ၄) အစရှိသော အလားတူဝတ္ထုစာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့ရသည်။
တစ်ဖန် အိပ်ခ်ျ၊ဂျီ၊ ဝဲသည် မိမိ၏ လူနေမှုအတန်းအစားမှရရှိသော အတွေ့အကြုံကိုမှီး၍ လူ့ဘဝအစစ်အမှန်ကို ထုတ်ဖော်ရေးသားပြန်သည်။
ဝဲသည် ထိုကဲ့သို့သောဝတ္ထုမျိုးကိုရေးရာ၌ ရယ်ရွှင်ဖွယ်ဖြစ်အောင် ဘဝအခြေ အနေကိုသရော်ထားလေသည်။
ယင်းဝတ္ထုအမျိုးအစားတွင် အချစ်နှင့် မစ္စတာလူဝစ်ရှမ်(၁၉ဝဝ)၊ ကစ်ပစ(၁၉ဝ၅) နှင့် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ (၁၉၁၂) စသည်တို့ပါဝင်သည်။
၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် လေကြောင်းစစ်ပွဲ ဟူသော စာအုပ်ဖြင့် ပထမကမ္ဘာစစ်အခြေကို ကြိုတင်သိမြင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုစစ်အတွင်းက ပြည်တွင်းစစ်မျက်နှာကို သရုပ်ဖော်သည့် ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများ ကိုရေးသားပြန်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ ဝဲသည် လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအမြင်ကို ကမ္ဘာ့သမိုင်း အကျဉ်းချုပ်(၁၉၂၂)စာအုပ်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်ကျင်းပသော အထွေထွေပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲ၌ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ လေဘာပါတီကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်အရွေးခံ ရာ မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဂျူလီယန်ဟပ်စလေနှင့် သားဖြစ်သူ ဂျီ၊ ပီ၊ ဝဲတို့၏အကူအညီဖြင့် သည်ဆိုင်းယင့်အော့လိုက်ဖ ခေါ် ဇီဝဗေဒစစ်တမ်းစာအုပ်ကိုရေးခဲ့သည်။
တစ်ဖန် ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လူ့လောက နှင့်ဆိုင်၍ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော စီးပွားရေး၊ ချမ်းသာရေး၊ ပျော်ရွှင်ရေးတို့ အကြောင်းကို စာအုပ်ပြုစုခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဝဲသည် မိမိစိတ်ကူးဖြင့်ရည်မှန်းသော ကမ္ဘာ့ဓနသဟာယ ဖြစ်ပေါ်လာရေးနှင့်ဆိုင်သည့် စာအုပ်များကိုပြုစုရေးသားလေသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် နောင်ရေးကိုတွေးခေါ်၍ ဖြစ်လတ္တံ့သောအကြောင်းအရာတို့ကိုဖြစ်ပေါ်လာမည့် အကြောင်းအရာများဟူသော စာအုပ်၌ ရေးသား တင်ပြခဲ့ရုံမျှမက မိမိကိုယ်တိုင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့လေသည်။
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲသည် စာအုပ်ပေါင်းများစွာကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည့်အပြင် မိမိ၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းကို ဖတ်ချင့်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်ဆင်၍ တင်ပြနိုင်စွမ်းရှိသောစာရေးဆရာဖြစ်ပေသည်။
သူသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်န့တွင်လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
thumb|ဝဲလန်းတူးမြောင်း ဝဲလန်းတူးမြောင်း () သည် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ အီရီအိုင်နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းဖြစ်သည်။
ထိုအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသော နိုင်အာဂရာမြစ် တွင် နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်တည်ရှိခြင်းကြောင့် သင်္ဘောများသည် ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် ခရီးတစ်ဆက်တည်း မသွားနိုင်ချေ။
သို့ဖြစ်၍ ၁၈၂၄ - ၁၈၉၂ ခုနှစ်အတွင်းက ထိုအတားအဆီးကို ကျော်လွန်နိုင်စေရန် သစ်သားရေတံခါး ၄ဝ ရှိသော တူးမြောင်းငယ်တစ်ခုကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။
ကနေဒါနိုင်ငံ အစိုးရက ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော လက်ရှိ တူးမြောင်းကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၇ နှစ်ကြာမှ ပြီးသည်။
ဝဲလန်းတူးမြောင်းသည် အလျား ၂၇ မိုင်၊ အကျယ်ပေ ၂ဝဝ ရှိသည်။
အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ဖက်တွင် ပို့ဝဲလားမြို့နှင့် အီရိအိုင်ဖက်တွင် ပို့ကိုလဗုန်းမြို့တို့ အသီးအသီးတည်ရှိကြသည်။
ထိုတူးမြောင်းကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဖောက်လုပ်နိုင်ခြင်းမှာ အင်ဂျင်နီယာအတတ်ပညာ၏ အောင်မြင်မှုကြီးတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။
အီရီအိုင်သည် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ထက် ၁၂၅ ပေ မြင့်သောကြောင့် အိုင်နှစ်ခုကြားတွင် ဖြတ်သန်းလာသော သင်္ဘောကို ရေတံခါး ခုနစ်ခုဖြင့်လိုအပ်သည့်အတိုင်း နှိမ့်ချည် မြှင့်ချည်ပြုလုပ်ပေးရသည်။
ဝဲလန်းတူးမြောင်းသည် မြောက်အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းမှ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်သို့ထွက်နိုင်သော ရေကြောင်းလမ်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို၏ ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါအရာရောက်သော ခရီးလမ်းဖြစ်သည်။
ထိုတူးမြောင်းကို ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:တူးမြောင်း Category:ကနေဒါနိုင်ငံ။
အဂ္ဂါဝေါလေ့ (Edgar Wallace) သည် သာမည သတင်းစာရောင်းသူဘဝမှ စိတ်လှုပ်ရှားမှုပါဝင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာ အဖြစ်သို့ရောက်ရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
သူရေးခဲ့သောဝတ္ထုများမှာ များသောအားဖြင့် စုံထောက်ဝတ္ထုများဖြစ်သည်။
အာဖရိကတိုက် စွန့်စားခန်းများ ပါဝင်သော ဝတ္ထုများကိုလည်းရေးခဲ့သည်။
ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင်၊ ဇာတ်ညွှန်း သတင်းစာဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် ဝတ္ထု ပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်နှင့် ပြဇာတ်ပေါင်း ၁၄ ခုကို ရေးခဲ့ရာ၌ ဇာတ်အိမ်ဖွဲ့ပုံ၊ ဇာတ်ကွက်ဆင်ပုံတို့တွင် ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းလှသဖြင့် ဝတ္ထုဖတ်ပရိသတ်တို့ ကြိုက်နှစ်သက်သော စာရေးဆရာဖြစ်ပေသည်။
အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ခုနစ်ရက်သားအရွယ်တွင် မိဘနှစ်ပါးတို့က စွန့်ပစ်ထားခဲ့ရာ ငါးအလုပ်သမားတစ်ဦးက ကောက်ယူမွေးစားခဲ့လေသည်။
ထိုကဲ့သို့ ဆင်းရဲသားတစ်ယောက်၏လက်တွင် ကြီးလာခဲ့ရသူ ဖြစ်ခြင်း ကြောင့် လူမွဲဘဝကို ကောင်းစွာနားလည်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က သတင်းစာ ရောင်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြားရရာ အလုပ်ကို ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းခဲ့ရသည်။
အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ်တွင် စစ်တပ်သို့ဝင်ပြီးလျှင် အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ သွား ရောက်စစ်မှုထမ်းရသည်။
စစ်သားဘဝတွင် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများကို စတင် ရေးသားခဲ့သည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်၌ ဗိုးဝါးစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွား လာသောအခါ ဝေါလေ့သည် စစ်တပ်မှထွက်၍ ရိုက်တားအတွက် စစ် သတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။
လန်ဒန်မြို့ရှိ 'ဒေးလီးနယူး' သတင်း စာ၊ 'ဒေးလီးမေး' သတင်းစာတို့အတွက် အာဖရိကတိုက် သတင်းကိုယ်စား လှယ်ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် လန်ဒန်မြို့သို့ ပြန်လာ၍ သတင်းထောက် အလုပ်ကိုလုပ်လေသည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် စွန့်စားခန်း ပါဝင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာအဖြစ်ဖြင့် နာမည်ထင်ရှားလာလေသည်။
'အခန်း ၁၃'၊ 'မျက်နှာဖြူ'၊ 'တရားစောင့်သူလေးဦး'တို့သည် ထင်ရှားသော် ဝတ္ထု အချို့ဖြစ်၍ ပြဇာတ်များတွင် 'မျက်နှာဖုံးဝါ'၊ 'ထိန်လန့်စရာ'၊ 'ဖော်ကောင်' တို့မှာ ဝေါလေ့၏ လက်ရာကောင်းအချို့ဖြစ်သည်။
အဂ္ဂါဝေါလေ့သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဟော်လီဝု၌ ရုပ်ရှင်ဇာတ် ညွှန်းများ ရေးနေခိုက် ၁၉၃၂ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်၊ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့ရှိ သတင်းစာရပ် ကွက်၏ ဗဟိုဌာနဖြစ်သော ဖလိလမ်းထောင့်၌ 'သတင်းထောက် အဂ္ဂါ ဝေါလေ့'အတွက် အထိမ်းအမှတ် ပြုလုပ်ထားရှိကြလေသည်။
သာဝတ္ထိပြည် (Sávatthi) ပုဏ္ဏားမျိုးတွင် ဝက္ကလိထေရ် (Vakkali) လောင်း သည် ဖွားမြင်၏။
အရွယ်ရောက်သောအခါ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင် ဆွမ်းခံဝင်လာသည်ကို ဖူးမြင်ရလေသည်။
ဝက္ကလိထေရ်လောင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏ လက္ခဏာကြီးငယ် အံ့ဖွယ်အဖုံဖုံ ကိုယ်တော်၏ ပြည့်စုံခြင်းကိုကြည့်ရှုဖူးမြော်ရ၍ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိနိုင်ရကား မြတ်စွာဘုရားထံတော်တွင် ရဟန်းပြုကာ ဘုရားသခင်အား မပြတ်စေ့ငု ကြည့်ရှု ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အခွင့်ရကောင်းသောနေရာ၌ တည်နေလျက် သရဇ္ဈာယ်ခြင်း၊ ကမ္မဠာန်းနှလုံးသွင်းခြင်း စသည်တို့ကို ပယ်စွန့်၍ မြတ်စွာဘုရားသခင်ကို ဖူးမြင်ကြည့်ရှုလျက်သာလျှင် လှည့်လည်နေလေသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဝက္ကလိထေရ်၏ ပညာဉာာဏ်ရင့်ကျက်ခြင်း ကိုငံ့လျက် တစ်စုံတစ်ခုသော စကားကိုမျှ ပြောဆိုဆုံးမတော်မမူချေ။
သို့သော် တစ်နေ့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝက္ကလိ၏ အသိအလိမ္မာ ပညာဉာဏ်ရင့်ကျက်လာပြီဖြစ်ကြောင်းကို သိတော်မူ၍ 'ချစ်သော ဝက္ကလိ၊ ပသာဒစက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှုထင်ထင် တွေ့မြင်နိုင်ကောင်းသော သုံးဆယ့်နှစ်ဝ ကောဠာသကို ပေါင်းထစုချုပ် ဤငါဘုရား၏ အပုပ်ကောင်တည်းဟူသော ကိုယ်ဖြင့် သင့်အား အဘယ်အကျိုးရှိချေအံ့နည်း။
ချစ်သားဝက္ကလိ၊ စင်စစ် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရား ဟောကြားသောတရားတော်ကို ပညာစက္ခုဖြင့် ထင်မြင်အောင် ကြည့်ရှု၏။
ဘုရားဟောကြား မြတ်တရားကို ပညာစက္ခုဖြင့် ထင်မြင်အောင် ကြည့်ရှုနိုင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရားကို ကြည့်ရှု ဖူးမြော်သည် မည်ပေ၏။
အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရား ဟောကြားသော တရားတော်ကို ပညာစက္ခုဖြင့် ထင်မြင်အောင်မကြည့်ရှုသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရားကို ထင်မြင်အောင်မကြည့်ရှုသည်မည်၏' ဟု မိန့်ဆိုဆုံးမ ဩဝါဒ ပေးသနားတော်မူ၏။
သို့သော် ဝက္ကလိထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဖဲခွာ၍ အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ခဲ့ချေ။
ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤရဟန်းကား တုန်လှုပ်ထိန်လန့်ခြင်းကို မရမူ၍ သစ္စာလေးပါးတရားကို ပိုင်းခြားတည့်တည်းထိုးထွင်း၍ မသိလတ္တံ့ဟု သိမြင်တော်မူသောကြောင့် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူ၍ ဝါကပ်မည့်နေ့တွင် 'ချစ်သားဝက္ကလိ၊ အရပ် တစ်ပါး ဖဲသွားလေလော့။
ချစ်သားဝက္ကလိ၊ အရပ်တစ်ပါး၊ ဖဲသွားလေလော့ဟု မိန့်တော်မူပြန်၏။
ထိုအခါ ဝက္ကလိထေရ်က ငါသည် သုံးလပတ်လုံး မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြော်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်တော့ပြီ။
ထိုသို့မစွမ်းနိုင်၍ အသက်ရှင်နေခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိတော့အံ့နည်း။
မြင့်မောက်လှစွာသော ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထက်မှ ခုန်ဆင်းခြင်းဖြင့်သာ သေစေတော့အံ့' ဟု ကြံ၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထက်သို့ ရှေးရှုတက်လေသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဝက္ကလိထေရ်၏ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကြောင်းကို သိတော်မူသဖြင့် 'ဤရဟန်းသည် ငါဘုရား၏အထံ၌ လျော်ကန်သင့်စွာ သက်သာရာကို မရခဲ့သည်ရှိသော် မဂ်ဖိုလ်တို့၏ ရကြောင်းဥပနိသျသည် အချည်းနှီးပျက်စီးလေရာ၏' ဟု ဆင်ခြင်တော်မူ၍ မိမိတည်းဟူသော ကိုယ်တော်ကို ဖူးမြော်ကြည့်ရှုရန် ရည်သန်ပြသတော်မူခြင်းငှာ အရောင်ကို လွှတ်တော်မူ၏။
ထိုအခါ ဝက္ကလိ ထေရ်၏ ကြီးကျယ်လှစွာသော စိုးရိမ်ကြောင့်ကြခြင်း သောကသည် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။
ထို့နောက် ဝက္ကလိထေရ်အား နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်စေလို၍ 'ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာ၌ ကြည်ညိုသောရဟန်းသည် ဘုရားမြတ်စွာသာသနာ၌ ငြိမ်သက်အေးမြသော၊ ပြုပြင်တတ်စွ သခ‡ါရတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော၊ တုမဲ့ဖက်လွတ် အထွတ်အထိပ် ချမ်းသာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရပေရာ၏'ဟု ဟောကြားတော်မူပြန်သည်။
ထိုဂါထာကို ဟောကြားတော်မူပြီး၍ ဝက္ကလိထေရ်အား ဆွဲခေါ်တော့မည်ကဲ့သို့ လက်တော်ကို ဆန့်တန်းတော်မူပြီးလျှင် 'ချစ်သားဝက္ကလိ ငါဘုရားထံသို့ အမြန်လာလော့၊ ငါ၏မျက်မှောက်မှ နှင်ထုတ်လိုက်ခြင်းကို မကြောက်ရွံ့ပါလေလင့်၊ ငါဘုရားသည် ညွှန်ပျောင်းတွင် နစ်မြုပ်နေသော ဆင်ပြောင်ကြီးကို ကယ်တင်ထုတ် ဆောင်ဘိသကဲ့သို့ ကိလေသာညွန်ပျောင်း၌ နစ်မြုပ်နေသော သင်ဝက္ကလိကို လည်း ငါဘုရားသည် လျင်မြန်စွာကယ်တင် ထုတ်ဆောင်တော်မူပေအံ့။