kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နှင်းကမ္ဘာ၏သမီးပျို၊ အရှင်လတ်လတ်ငရဲကျနေကြရသူများ၊ အရိုင်း၏ခေါ်သံ၊ ပင်လယ်ဝံပုလွေ၊ သံဖနောင့်၊ ဂျွန်ဘာလီကွန်း (သို့မဟုတ်) အရက်သမားတဦး၏မှတ်တမ်း … … စသည့် … စသည့် စာအုပ်များရေးခဲ့သည့် အမေရိကန်ပြည်မှ ကလောင်နီဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုရမည့် သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာကြီး ဂျက်လန်ဒန် … …။
ဘုံသား ‘ဂျက်’ အား ၁၈၇၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကယ်လီးဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့၏။
မိခင်က ‘ဖလော်ရာဝဲ(လ်)မင်း’ ဖြစ်သည်။
`ဖလော်ရာ’ က စန္ဒရားဆရာမတဦးအဖြစ်နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တွင် တဦးတည်းနေ၏။
အိမ်းငှားနေထိုင်ရင်း … … အခန်းချင်းနီးကပ်သည့် အခန်းဖော် ပါမောက္ခ ချင်းနီ နှင့် အနေနီးစပ်ကြ၏။
‘ဖလော်ရာ’ နှင့် ‘ပါမောက္ခချင်းနီ’ တို့ ရောရောနှောနှော … ရင်းရင်းနှီးနှီး ဆက်ဆံနေထိုင်ရင်း … ဂျက်အား သန္ဓေတည်ခဲ့ကြမည်။
ဖလော်ရာသည် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး မဟုတ်တော့ …။
ကိုယ်လေးလက်ဝန်ရှိလာလေပြီ။
ဤအရေးအတွက် ဖလော်ရာအတွက်ရှင်းရန် ထွေထွေထူးထူး မရှိ …။
ဤကိုယ်ဝန်မှာ ပါမောက္ခချင်းနီနှင့်ရခဲ့သည့် ကိုယ်ဝန်သာဖြစ်၍ ပါမောက္ခ ချင်းနီနှင့် တွေ့ပြီးရှင်းပြ၍ သူတို့တရားဝင်လက်ထပ်ကြရန်သာ …။
ဤသို့ပင် … ဖလော်ရာ ထင်ထားခဲ့၏။
သို့သော် … ဖလော်ရာ ထင်ထားသကဲ့သို့ ‘ချင်းနီ’ နှင့် တွေ့ကြရာတွင် ဖြစ်မလာခဲ့ …။
‘ချင်းနီ’ က သူနှင့်ရသော ကိုယ်ဝန်မဟုတ်ဟု ခါးခါးသီးသီး ငြင်း၏။
လက်မထပ်နိုင် …။
အဖေအဖြစ် အဖော်မခံနိုင် ဟု ခေါင်းခါခါ၊ လည်ခါခါငြင်း၏။
အဆုံး၌ … ဖလော်ရာသည် သူ့ကိုယ်သူ ပစ္စတိုသေနတ်နှင့်ပစ်၍ သေကြောင်း ကြံခဲ့၏။
ကံကောင်း၍ သေလောက်သည့် ဒဏ်ရာ မရခဲ့ …။
ဤသို့နှင့် … ‘ဂျက်’သည် လူဖြစ်လာခဲ့ရခြင်းဖြစ်၏။
ထိုသတင်းသည် ထိုစဉ်က ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့ ထုတ် ‘ခရောနီကယ်’သတင်းစာကြီး၌ မျက်နှာဖုံးသတင်းတပုဒ် ဖြစ်ခဲ့ရ၏။
‘ဖလော်ရာ’ သည် ‘ဂျက်’ အား မွေးဖွားခဲ့ပြီး … မွေးစာရင်းတွင် … သူမကိုယ်သူမ မစ္စစ် ဖလော်ရာချင်းနီ နှင့် သူမ၏သားငယ်အား ‘ဂျက်ချင်းနီ’ ဟူ၍လည်းကောင်း စာရင်းသွင်းခဲ့၏။
အရွယ်မတိုင်မီ ‘ဂျက်’ ရှစ်လသားအရွယ်တွင် ‘ဖလော်ရာ’ သည် ‘ဂျွန်လန်ဒန်’ ဆိုသူနှင့် တရားဝင် အိမ်ထောင်ပြုလိုက်၏။
ဤတွင် … မစ္စစ်ဖလော်ရာချင်းနီသည် မစ္စစ်ဖလော်ရာလန်ဒန်ဖြစ်ပြီး၊ ‘ဂျက်ချင်းနီ’ သည်လည်း ‘ဂျက်လန်ဒန်’ဟူ၍ ဖြစ်ခဲ့ရတော့၏။
‘ဂျွန်လန်ဒန်’ က အိုဟိုင်ယိုပြည်နယ်က လယ်သမားကြီးတဦး ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးပျက်ကပ်ကြီးများ၏ဒဏ်အား ကြိမ်ဖန်များစွာခံရပြီးနောက် … … လယ်ယာလုပ်ငန်းအား စွန့်လွှတ်ရတော့သည်။
တရွာပြီးတရွာပြောင်းရင်း ဆန်ဖရန်စစ္စကိုသို့ရောက်ခဲ့ပြီး ‘ဂျက်’ မိခင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခြင်းဖြစ်၏။
‘ဂျက်လန်ဒန်’ လူဖြစ်ကြီးပြင်းခဲ့ရသည့် အချိန်ကာလက … အမေရိကန်လက်ဝါးကြီးအုပ် အရင်းရှင်စံနစ်အတွင်း လူနေမှုစံနစ်များ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန်နှင့် ဝရုန်းသုန်းကား ဖြစ်ပွားနေသောကာလ … …။
‘ဘဏ္ဍာအရင်း’ နှင့် ‘လုပ်အား’ တို့၏ပဋိပက္ခသည် အထွတ်အထိပ်သို့ တတ်နေသည့်အချိန် … …၊ ဆင်ဒီကိတ်၊ ထရပ်(စ်)၊ ကာတဲ(လ်)တို့က အမြတ်ရရေးတခုတည်းအပေါ်ကြည့်ပြီး အရာရာကို လည်မျိုညှစ် ဝါးမျိုနေသည့် ခေတ် … …။
ဤသို့သော … … လူမှုဒုက္ခ ဝဲကယက်ကြီးအတွင်း ဂျက်လန်ဒန်တို့ မိသားစုသည်လည်း မြုပ်ချီ … ပေါ်ချီနှင့် စီးမျော၍နေခဲ့ကြရမည်။
‘ဂျက်လန်ဒန်’ သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့အနီးရှိ ဥက္ကလန်သဒ္ဒါကျောင်း၌ အတန်းပညာအားစ၍ သင်ကြားခဲ့၏။
‘ဂျက်’ ၏ ထမင်းဗူးတွင် ‘အသား’ ဟင်းလျာဟူ၍ မည်သည့်အခါမျှမပါ … ပေါင်မုန့်နှင့် အားလူးပြုတ်သည် သာ ‘ဂျက်’ ၏ နေ့စဉ်မှီဝဲရသည့် အာဟာရ …။
နေ့ခင်းထမင်းစားလျှင် ‘ဂျက်’ သည် အတန်းတူ အခြားကလေးများနှင့် ရောနှော၍ ထမင်းမစားဝံ့ …။
အသား၊ ငါးဟင်းအမယ်များနှင့် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ ထမင်းဗူးများအကြား၌ ‘ဂျက်’ ၏ ထမင်းဗူးသည် သိမ်ငယ်၍ … …။
လူကြားမတိုး …။
ဝတ်ဆင်ရာတွင်လည်း ‘ဂျက်’ ၌ ကျောင်းဝတ်စုံ နှစ်စုံသာရှိ၏။
နှစ်စုံသော ဝတ်စုံသည်လည်း အရောင်မပေါ် … မွဲမွဲခြောက်ခြောက် …။
သစ်သစ်လွင်လွင်နှင့် တောက်တောက်ပြောင်ပြောင် ကလေးငယ်များအကြားတွင် ဂျက်သည် ခွေးဖြူတော မတိုးဝံ့ … ဖြစ်နေခဲ့ရမည်။
စာမေးပွဲတခုတွင် ‘ဂျက်’ သည် ပထမတန်းဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်မြင်ခဲ့၏။
သို့သော် … ဆုပေးပွဲအခမ်းအနားသို့ ‘ဂျက်’ မသွားရောက်ခဲ့ …။
အခမ်းအနားသို့ တတ်ရောက်ရန် သူ့တွင် အဝတ်အစားမရှိ၍ ဖြစ်သည်။
‘ဂျက်’ ၁ဝ နှစ်သားအရွယ်တွင် သတင်းစာပို့သည့်အလုပ်အား လုပ်ကိုင်ခဲ့ရ၏။
တဖက်က ကျောင်းတတ်ရင်း သတင်းစာပို့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မနက် ၃ နာရီတွင် အိပ်ယာမှထရပြီး တလမ်းဝင် တလမ်းထွက် သတင်းစာ ပို့ခဲ့ရသည်။
ကျောင်းချိန်အမှီ ကတိုက်ကရိုက်နှင့် ကျောင်းတတ် …။
ကျောင်းကပြန်လာလျှင်လည်း … ကတိုက်ကရိုက်ပင် …။
အဆာပြေ တခုခုစားရန်က ပေါပေါနှင့် အမြဲရှိသည့် ‘ရေ’ …။
ရေတဝသောက်ပြီး ညနေပိုင်း သတင်းစာအား ပို့ရပြန်၏။
နေဝင်မိုးချုပ်မှ အိမ်သို့ပြန်ရောက်ရ၏။
၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဂျက်သည် ဥက္ကလန်သဒ္ဒါကျောင်းမှ နောက်ဆုံးအတန်းအား ဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
အထက်တန်းပညာ ဆက်သင်ကြားနိုင်ရန် သူ့တွင် အခြေအနေက မပေး …။
ညစောင့် အလုပ်နှင့် မိသားစုဝန်အား ထမ်းနေခဲ့သည့် ‘ဂျက်’ ၏ပထွေးသည် မီးရထားတိုက်ခံရပြီး ဒုက္ခိတအဖြစ်နှင့် အိပ်ယာပေါ် လဲနေရတော့၏။
ဤတွင် … ၁၃ နှစ်သား ‘ဂျက်’ အဖို့ မိသားစုဝန်တခုလုံးသည် … သူ့ ပခုံးပေါ်သို့ ရောက်၍လာတော့၏။
ဘုံလယ်တခွင် ဥက္ကလန်အနောက်ပိုင်း … သံပုံးစက်ရုံတွင် အလုပ်ရ၏။
၁၃ နှစ်သား ကလေးအလုပ်သမားလေး ဂျက်၏ လုပ်ခက … တနာရီလျှင် ၁ဝ ဆင့် ရ၏။
ပထမတွင် ဂျက်သည် တနေ့ ၁ဝ နာရီ အလုပ်ဆင်း၏။
ဂျက်၏လုပ်ခတနေ့ တဒေါ်လာက မိသားစု၏မီးဖိုချောင်အား မီးခိုးမှန်မှန် မထွက်နိုင် …။
အိမ်စားရိတ်အား မရ …။
ဤတွင် ဂျက်သည် သူ့အလုပ်ချိန်အား တနေ့လျှင် … ၁၈ နာရီအထိ တိုးလုပ်ခဲ့၏။
အလုပ်သွားရာတွင် ဘတ်(စ်)ကားကို မစီးနိုင် …။
လမ်းလျှောက်၍ပင် အလုပ်သို့သွားရ၏။
အပြန်တွင်မူ ဂျက်သည် ခြေကုန်လက်ပမ်းကျစွာနှင့် ယိုင်ထိုး၍နေလေပြီ … …။
ကြာလာသောအခါ ဂျက်သည် အလုပ်၏ ဒဏ်အားမခံနိုင်တော့ …။
မျက်တွင်းများက ဟောက်ပက် …။
နားထင်များက ချိုင့်ဝင်နေပြီး၊ အသားအရည်က ညိုခြောက်၍နေပြီ။
ငယ်ရွယ်သော ဂျက်၏အသွေးအသားတို့အား သံပုံးစက်ရုံက ဝါးမြို၍ သွားခဲ့လေပြီ။
ဤအတိုင်းဆက်သွားပါက ဂျက်သည် လူမဖြစ်မီမှာပင် လူဘဝအား အဆုံးသတ်ရလေမည်လား …။
စဉ်းစားရင်း … ဂျက်သည် သူ့ဘဝနှင့် သူ့အလုပ်အပေါ် နာကြည်းလာ၏။
စက်ရုံ၏ကျေးကျွန်တယောက်အဖြစ်နှင့် သူ့ဘဝသည် လုံးပါး ပါးရတော့မည်လား …။
ဂျက် ဆုံးဖြတ်လိုက်၏။
ပြီးလျှင် … သံပုံးစက်ရုံအလုပ်သမားအဖြစ်မှ ထွက်ခဲ့၏။
အလုပ်မှထွက်ပြီး … ဂျက်၏ခြေလှမ်းများက အိမ်သို့မပြန် …။
ဥက္ကလန်ဆိမ်ကမ်းဆီသို့ …။
ဥက္ကလန် ဆိမ်ကမ်းက ‘ဂျက်’ ကျောင်းသားဘဝ အထီးကျန် ဝံပုလွေငယ်တကောင်အဖြစ်နှင့်ရှိစဉ်ကပင် ရောက်ခဲ့ ကျင်လည်ခဲ့ဖူးသည့် နေရာ …။
ဂျက်အတွက် မစိမ်း …။
ဥက္ကလန်ဆိပ်ကမ်းက လူပေါင်းစုံ၏။
ဝေလငါးဖမ်းသည့် ရေမုဆိုးကြီးများ … ပင်လယ်ဓားပြများ …၊ ဘိန်းကုန်သည်များ …၊ ပင်လယ်ကူးသဘောင်္သားများ …၊ တံငါးသည်များ …၊ ငါးသူခိုးများ …၊ ပြည်တန်ဆာများ … ရှုပ်သည်။
ပွေသည်။
ရက်စက်သည်။
ကောက်ကျစ်သည်။
ဥပဒေအပြင်မှ စီးပွားရှာစားကြသည့် သူတို့ကျက်စားရာ စားကျက် …။
တောနက်ကြီး၏ သားရဲတွင်း …။
ဤစားကျက် … သားရဲတွင်းသို့ ဂျက်သည် ၁ဝ နှစ်သားအရွယ်ကတည်းက ရောက်ခဲ့ … ခိုသီခဲ့ဖူး၏။
ဥက္ကလန်ဆိပ်ကမ်းတွင် ဂျက်အတွက် အလုပ်သစ်က အဆင်သင့် …။
အလုပ်က ဆန်ဖရန်စစ္စကို ကမ်းလွန်ပင်လယ်အတွင်း ‘ကမာ’ ခိုးဖမ်းသည့်အလုပ် …။
တည … တည ၅ နာရီ၊ ၆ နာရီလုပ်ရုံမျှနှင့် အနည်းဆုံး ၅ ဒေါ်လာ၊ ၁ဝ ဒေါ်လာ ရသည်။
ယခင်သံပုံးစက်ရုံတွင် ၁၈ နာရီလုံးလုံး ပင်ပင်ပမ်းပမ်းလုပ်၍မှ ၂ ဒေါ်လာပင် မပြည့်ချင်သည့်လုပ်ခနှင့်စာလျှင်မူ …‘ကမာ’ ခိုးဖမ်းသည့်အလုပ်က လုပ်ခများစွာသာ၏။
မတတ်နိုင် …။
ဥပဒေဘောင်အတွင်းလုပ်ကိုင်သည့်အလုပ်နှင့် ဝမ်းမီးအား မငြိမ်းသတ်နိုင်သည့်အခါ၌ ဥပဒေအပြင်မှအလုပ်အား ရွေးချယ်ရန်မှတပါး အခြားရွေးလမ်းက မရှိတော့ …။
ဤသို့နှင့် … ဂျက်သည် ဥက္ကလန်ကမ်းခြေနှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်တွင် ကျင်လည်ရင်း … … ပင်လယ်ဝံပုလွေတကောင် ဖြစ်လာခဲ့တော့၏။
ပင်လယ်ပြင်လှိုင်းလေအကြား ရွက်လွှင့်ရင်း စီးချင်းထိုးလား … ထိုး၏။
ကမ်းခြေစောင့်ရဲနှင့်ပေါင်း၍ ဓားပြဂိုဏ်များအား ဖမ်းလား … ဖမ်းခဲ့၏။
နောက် … ‘ဆူသာလင်’ အမည်ရှိ ငါးဖမ်းသဘောင်္တွင် သဘောင်္သားအဖြစ်နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်ပြင်သို့ ထွက်ခဲ့ပြန်လေ၏။
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း ပင်လယ်ပြင်၌ သဘာဝအရိုင်းနှင့် အသက်လုတိုက်ပွဲများ …။
ဘဝတက္ကသိုလ် ‘ဂျက်’ … ပထမဆုံးဖတ်ခဲ့ရသည့်စာအုပ်က စာရေးဆရာကြီး ‘ဝါရှင်တန်အိုင်ဗင်’ ရေးသည့် ‘အာလတ်ဆရာ’ ဟူသည့် စာအုပ်ဖြစ်သည်။
အာလတ်ဆရာမှစပြီး ဂျက်သည် စာဖတ်သည့်အလေ့ … ရသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
တအုပ်ပြီး တအုပ်ဖတ်တော့၏။
အထီးကျန်ဆန်သော ဂျက်၏ဘဝတွင် စာအုပ်စာပေဟူသည့် မိတ်ဆွေ ရောင်းရင်းကောင်းလေး ရှာတွေ့သွားခြင်းဖြစ်၏။
ဤသို့ဂျက်အား မိတ်ဆွေကောင်းနှင့် ပေါင်းဖက်မိစေရန် မိတ်ဆက်ပေးသူအောင်သွယ်က ဥက္ကလန်သဒ္ဒါကျောင်းမှ ဂျက်၏အတန်းပိုင်ဆရာမတဦးပင်ဖြစ်သည်။
ဂျက်သည် … သဒ္ဒါကျောင်းစာကြည့်တိုက်မှ စာအုပ်များအား တအုပ်ပြီးတအုပ် လောဘတကြီးနှင့် ဖတ်တော့၏။
စာ … စားပိုးနင့်အောင် ဖတ်၏။
ဆယ်နှစ်သားအရွယ်တွင်ပင် … သူနေသည့် ကျောင်းစာကြည့်တိုက်ရှိ စာအုပ်များအားလုံးအား သူသည် ဖတ်၍ ကုန်လေပြီ။
ကျောင်းစာကြည့်တိုက်၌ ဖတ်စရာ စာအုပ်မရှိတော့ …။
ဤတွင် … ဂျက်သည် ဥက္ကလန်မြို့ရှိ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်ဆီသို့ ခြေဦးလှည့်ပြန်၏။
ဂျက်၏ အသိဉာဏ် မိုးကောင်းကင်က ကျောင်းဝင်းအတွင်းမှ ပျံ့ထွက်ခဲ့ပြီ။
ဥက္ကလန်ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်ရှိ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ ဝတ္ထုအားလုံးအား ဖတ်သည်။
စာရေးဆရာကြီးများဖြစ်သည့် ကွန်ရက်၊ ကစ်ပလင်း၊ တော်လ်စတွိုင်း …၊ ဖလောဘတ်ဇိုလာ၊ ရှိတ်စပီးယာ၊ ဂါတေး …၊ ဘောဘဇက်၊ ဒေါ့တော့ယက်စကီး … တို့၏ စာများနှင့် ဂျက်သည် ဥက္ကလန်ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်မှတဆင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့ရသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမြို့ကြီးများအနှံ့ ခြေသလုံးအိမ်တိုင်ထူပြီး လှည့်လည်သွားလာနေထိုင်ရင်း… အချိန်ရသည်နှင့်ဂျက်သည် စာကိုသာဖတ်၏။
စာအုပ်အဟောင်းဆိုင်များသည် သူ၏စားကျက်…။
သူစာဖတ်ရာနေရာက … အများပြည်သူတို့အပန်းဖြေရာ ပန်းခြံများ… …။
ဂျက်က … စာကိုမရွေး…။
အကုန်ဖတ်သည်။
အပေါစား စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုများလည်း ဖတ်၏။
အဘိဓမ္မာ၊ သိပ္ပံ၊ လူမှုရေး၊ သမိုင်း စသည့် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ စာပေကြီးများကိုလည်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် ဖတ်သည်။
ဤသို့ ခြေသလုံးအိမ်တိုင်ဘဝနှင့်ပင် ဂျက်သည် ကားလ်မာ့က္ခ(စ်)၏ အရင်းကျမ်း၊ ဒါဝင်၏ လူ၏မူလအစ၊ မီ(လ်)တန်၏ နိဗ္ဖာန်ဘုံပျောက်ဆုံးခန်း၊ ဟာဘတ်စပင်စာ၏ အဘိဓမ္မာကျမ်းများနှင့် ဩဂုတ်တပ်၊ ကွက်ဘီ၊ နီရှေး၊ ဗော်တိုင်ယာ၊ လိုင်လာ၊ အဒမ်စမစ်၊ ဒေးဗစ်ရီကာဒို…တို့၏စာများအား ကျေညက်ခဲ့၏။
ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:အမေရိကန် စာရေးဆရာများ။
တယ်လီဖုန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ဆက်သွယ် စကားပြောရန် နည်းပညာနည်းအရ ပြုလုပ်ထားသော အရာဖြစ်သည်။
တယ်လီဖုန်းကို စကားပြောကြေးနန်း ၊ စကားပြောခွက် ဟူ၍ မြန်မာမှုပြုကြသော်လည်း အသုံးတွင်ကျယ်ခြင်းမရှိပေ။
thumb| အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ်ဘဲလ် အခြေခံသဘောတရား တယ်လီဖုန်း ခေါ် စကားပြောကြေးနန်းတွင် (၁) စကားပြောခွက်၊ (၂) လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် (၃) နားထောင်ခွက်ဟူ၍ ပစ္စည်းသုံးမျိုး အဓိက ပါဝင်သည်။
စကားပြောခွက်ထဲသို့ စကားပြောလိုက်သောအခါ ပါးစပ်မှ အသံလှိုင်းတို့သည် စကားပြောခွက်တွင် တပ်ဆင် ထားသော ဒိုင်အာဖရမ်ခေါ်ပါးလွှာသည့် သတ္တုချပ်ပြားကို တုန်ခါစေသည်။
ထိုတုန်ခါမှုများက ကြေးနန်းကြိုးတစ်လျှောက်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းကို အသံနှင့်လိုက်၍ မညီညာသော ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထိုမှအခြားတစ်ဖက်ရှိ နားထောင်ခွက်တွင်ရှိသော လျှပ်စစ်သံလိုက်၌ အလားတူ မညီညာသည့် အားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထိုသံလိုက်က အနီးရှိ သတ္တုချပ်ပြားကို ဆွဲငင်သဖြင့် စကားပြောခွက်တွင်ရှိသော သတ္တုချပ်ပြားအတိုင်း တုန်ခါစေပြန်သည်။
ထိုကဲ့သို့ တုန်ခါမှုကြောင့် စကားပြောသူ၏ စကားသံအတိုင်း နားထောင်ခွက်ထဲမှ ပြန်လည်ကြားရခြင်းဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) သမိုင်း ၁၈၇၆-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ် ‎ ဆိုသူက တီထွင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်မတိုင်မီ ၁၈၇၅-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ဒုတိယပတ်အတွင်းမှာ ဝါယာကြိုးတစ်ခုတည်းနှင့် တစ်ချိန်တည်း တယ်လီဂရပ် သတင်းများကို ပေးပို့နေရင်း ပေါ်လာသော စိတ်ကူးနှင့် ဘော့စတွန်မြို့၌ လက်တွေ့ စမ်းသပ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သံမဏိချောင်းများ ခွေထားသော စပရင်တစ်စုံကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
အသံဖမ်းစက် ဆင်ထားသည့် အခန်းမှာ သူက လုပ်ဆောင်နေသည်။
သူ၏ လက်ထောက် သောမတ်စ်ဝပ်ဆင်က အသံပို့စက်ရှိသော နောက်အခန်းတစ်ခုမှာ လုပ်ဆောင်နေသည်။
သံလိုက်ပေါ်မှ အသံများ တုန်ခါနေစဉ် သံမဏိချောင်းများက ဝိုင်ယာကြိုးကို ဖြတ်စီးနေသော စီးကြောင်းအား ပြောင်းလဲနေပုံကို လေ့လာစူးစမ်းကြပြီး တယ်လီဖုန်းကို စတင် တီထွင်ခဲ့လေသည်။
ခင်မောင်ဇော်၏ တီထွင်မှုများ ကိုးကား Category:နည်းပညာ။
thumb ရေဒါ ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်သံလိုက် လှိုင်းကို အသုံးပြု၍ လေယာဉ်၊ သင်္ဘော စသည့် ရွေ့လျားနေသော အရာဝတ္တုများသာမက မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ (ရေနံ၊သဘာဝဓာတ်ငွေ့) အစရှိသောတည်ငြိမ်နေသည့်အရာဝတ္တုများ၏ အကွာအဝေး၊ အမြင့်၊ လားရာ၊ အလျင် စသည်တို့ကို တိုင်းတာနိုင်သည့် အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ရေဒါတွင် Active ရေဒါ၊ Active with active object ရေဒါနှင့် Passive ရေဒါ ဟူ၍လည်း ရှိသည်။
Simple signal Simple signal ဆိုတာ radio signal ပါ။
ဘယ်လို radio signal လဲဆိုတော့ base (B=1)ဖြစ်တဲ့ signal မျိုးကို ခေါ်တာပါ။
B=∆fc . τ =1 ပေါ့။
τ ဆိုတာက pulse duration ပါ။
∆fc ကတော့ bandwidth ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ-τ= 100 µs, ∆fc=10 kHz မှာဘေ့စ် B=1. သူ့မှာအပြစ်အနာအဆာတွေ၊ limitation တွေရှိနေပါတယ်။
သူ့ရဲ့ range resolution ဟာ အရမ်းသေးငယ် ယုံတင်မကပဲ သူ့ကို pulse duration တစ်ခုတည်းနဲ့ပဲအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်တယ် မဟုတ်လား။
သူ့ရဲ့ range resolution ကိုကောင်းမွန်အောင်လုပ်ဖို့အတွက်ကလည်း narrow pulse တွေထုတ်ဖို့က limitation တွေရှိပြန်ရော။
နောက်တစ်ချက်က operating zone of radar နဲ့အဓိပ္ပာယ်ဖော်တဲ့ mean power ဟာ pulse power ရဲ့တန်ဖိုးကိုကန့်သတ်ထားပါတယ်။
P(mean)=P(pulse)max/Q Q - time ratio ဒါတင်လားဆိုတော့လည်းမဟုတ်သေးပြန်ဘူး။
simple signal ကိုသုံးရင် range resolution နဲ့ velocity resolution နှစ်ခုလုံးကောင်းအောင်ညှိဖို့ဆိုတာဘယ်လိုမှကိုမဖြစ်နိုင်တာ။
range resolution ကိုကောင်းအောင်လုပ်ရင် velocity resolution ကကျ၊ velocity resolution ကိုကောင်းအောင်လုပ်ရင် range resolution ကကျဖြစ်ရော။
ဒီအပြစ်အနာအဆာတွေ မပါချင် တဲ့အတွက်၊ limitation တွေမရှိစေချင်တဲ့အတွက် complex signal ဆိုတာကိုတီထွင်အသုံးပြု လာကြတာပဲဖြစ်ပါတယ်။
complex signal Complex signal ဆိုတာ radio signal ပါ။
ဘယ်လို radio signal လဲဆိုတော့ base (B) ဟာတစ်ထက်ကြီးတဲ့ signal မျိုးကို ခေါ်တာပါ။
B=∆fc . τ ≤1။
သူ့မှာတော့ pulse duration ဘယ်လောက်ပဲကြီးကြီး range resolution ဟာမြင့်မားပါတယ်။
ပြီးတော့ဘာမှဆက်သွယ်ချက် မရှိတဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ range resolution နဲ့ velocity resolution ကိုရရှိပါတယ်။
ရေဒါ ရေဒါဆိုသည်မှာ အမေရိကန်ရေတပ်ဗိုလ်တစ်ဦးက တီထွင် ခဲ့သည့် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။
ရေဒီယိုဒီတက်ရှင် အင်ရိန်းဂျင်း ဟူသော အင်္ဂလိပ်စကားကို အတိုချုံးယူခြင်းဖြင့် ရေဒါဟူသော ဝေါဟာရကို ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အရ ဆိုလျှင် ရေဒါဆိုသည်မှာ အကွာအဝေးနှင့် နေရာကို စုံစမ်း သည့် ရေဒီယိုသဘော ပါဝင်သော ကိရိယာဖြစ်သည်။
ရေဒါ သည် စစ်အတွင်းက အသုံးများခဲ့သော ကိရိယာဖြစ်သော်လည်း အကယ်စင်စစ် အမေရိကန်မှ စမ်းသပ်စစ်ဆေးသူ တစ်ယောက် သည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပေသည်။
ရေဒါ တွင် ရေဒီယို၏ မူအများအပြားနှင့် ရေဒီယိုတွင် ပါဝင်သော ပစ္စည်းအများအပြားကို အသုံးပြုထားသည်။
ထို့ပြင် အခြားမူ များနှင့် ပစ္စည်းများကိုလည်း အသုံးပြုသေးသည်။
ရေဒါမှ လွှတ်သော ရောင်ခြည်သည် မိုးတိမ်၊ နှင်းထု၊ လေမုန်တိုင်း စသည်တို့ကို ဖောက်ထွင်းသွားနိုင်ပေသည်။
ထွင်းဖောက်သွား ပုံမှာ သာမန်လေထုကို အလင်းဖြတ်သန်းသွားသည်နှင့်မခြား ဖြစ်ပေသည်။
ကျွန်းဆွယ်၊ ကျောက်ဆောင်၊ သဲသောင်၊ သင်္ဘော၊ လေယာဉ်ပျံ စသည့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုနှင့် တွေ့ သောအခါ ရေဒါရောင်ခြည်သည် ပြန်ဟပ်ပြီးလျှင် ရောင်ခြည် အချို့သည် မူလနေရာသို့ တစ်ဖန် ပြန်လာသည်။
အချုပ်အားဖြင့် ရေဒါ၏သဘောသည် ပဲ့တင်သံကို အခြေ ပြုထားသော သဘောဖြစ်သည်။
အသံသည် တစ်စက္ကန့်လျှင် ပေ ၁၁ဝဝ မျှ သွား၏။
တစ်စက္ကန့်လျှင် ပေ ၁၁ဝဝ နှုန်းခန့် နှင့် သွားနေသော အသံလှိုင်းသည် တစ်စုံတစ်ရာအတိုက်အခံ နှင့် တွေ့သောအခါ ပြန်ဟပ်လာသည်။
ယင်းသို့ ပြန်ဟပ်ခြင်း ကို ပဲ့တင်ထပ်သည်ဟု ခေါ်သည်။
အသံသည် တစ်စက္ကန့်လျှင် ပေ ၁၁ဝဝ ခန့် သွားသည်ဟူသောအချက်နှင့် အသံသည် ပြန် ဟပ်သည်ဟူသော အချက်နှစ်ချက်ကို သိရလျှင် ပဲ့တင်သံလာရာ အရပ်၏ အကွာအဝေးကို စိတ်ဖြင့် တွက်ချက်နိုင်ပေသည်။
တွက်ကြည့်ရန်နည်းမှာ အသံတစ်ခုကို ပြုလုပ်ပြီးသော် ပဲ့တင်သံ မည်သည့်အချိန်တွင် ပြန်လာသည်ကို မှတ်ထားရမည်။
အသံ ပြန်လာရန်မှာ အကွာအဝေးတစ်ခုကို အသွားတစ်ခေါက် အပြန် တစ်ခေါက် ပေါင်း နှစ်ကြိမ်သွားရသောကြောင့် နှစ်စက္ကန့် အတွင်း၌ ပဲ့တင်သံကို ကြားရလျှင် ပဲ့တင်သံလာရာအရပ်သည် ပေ ၁၁ဝဝ ဝေးကွာသောနေရာ၌ ရှိရမည်ဟု သိနိုင်ပေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဤနည်းရိုးကလေးကို လက်တွေ့ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ပဲ့တင်သံကို နားထောင်ကာ တွက်ချက် ခြင်းဖြင့် ပထမဦးစွာ ရေကြောင်းဘက်တွင် ရေအတိမ်အနက် တိုင်းတာခြင်းကို စမ်းသပ်ပြုလုပ်ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားသောခေတ်တွင် ခလုတ်လှည့်လိုက်ရုံမျှနှင့် သမုဒ္ဒရာအောက် မြေပြင်အထိ ရေအတိမ်အနက် မည်မျှရှိသည် ကို တစ်ခါတည်း တိုင်းတာပြီးသား သိနိုင်ပေသည်။
ရေဒါကို ဆိုခဲ့သော ပဲ့တင်သံ၏ သဘောအတိုင်း တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
လက်ဦးတွင် ရေဒါကို ရေကြောင်းဘက်တွင်သာ အသုံးများကြသောကြောင့် လေကြောင်းဘက်ဆိုင်ရာတွင်လည်း အသုံးဝင်ကြောင်းကို သိသူ နည်းပါးလှပေသည်။
ခရီးမဝေး လွန်း မမြင့်လွန်းပါက ရေဒါကို လေကြောင်းဘက်တွင်လည်း အောင်မြင်စွာ အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။
ညဉ့်အခါ၌ သွားလာလေ့ ရှိသော လင်းနို့သည် ဤသဘောကို ကောင်းစွာကျင့်သုံးသည်။
မှောင်မိုက်နေသော ညဉ့်အချိန်များတွင် စူးရှစွာ အော်လိုက်သော လင်းနို့၏အသံမှာ အချည်းနှီး အော်လိုက်သောအသံ မဟုတ် ချေ။
ဤအသံကို အကြောင်းပြု၍ ရှေ့နောက်ဝဲယာ အထက် အောက်တွင် မည်သည့်အရာဝတ္ထုများ ရှိသည်ကို ချက်ချင်း သိနိုင်ရန် အော်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အလင်းမရှိဘဲလျက် လင်းနို့သည် ဤနည်းဖြင့် လိုရာခရီးကို အခက်အခဲမရှိဘဲ သွားနိုင်လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားစဉ်က အင်္ဂလန်ပြည် ဘုရင့်လေတပ်မတော်သည် ရေဒါကို စစ်ဦးကပင် အစပြု၍ သုံးစွဲခဲ့သည်။
ရေဒါ၏အစွမ်းဖြင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ လေတပ်ဌာန ချုပ်မှ ဂျာမန်ဗုံးကြဲလေယာဉ်ပျံများ ထွက်ခွာလာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အင်္ဂလန်ပြည်မှ ကြိုတင်သိရှိနေပြီး ဖြစ်လေသည်။
ထို့ကြောင့် တိုက်လေယာဉ်ပျံများသည် အချိန်မီတက်ရောက်ကာ ရန်သူလေယာဉ်ပျံများ ကွဲပြားပျက်စီးသွားအောင် ထိုးစစ်ဆင်နိုင် လေသည်။
ဂျာမန်တို့က ဒုံးပျံဗုံးများ အသုံးပြုတိုက်ခိုက်သည့် အခါတွင်လည်း ထိုဒုံးပျံဗုံးများ မရောက်မီကပင် သိနေသဖြင့် ကြိုတင်၍ ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပေသည်။
ပါးဟားဗါးခေါ် ပုလဲဆိပ်ကမ်းကို ဂျပန်တို့ ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် စဉ်က အမေရိကန်စစ်သားတစ်ဦးသာ ၁၃၅ မိုင်အကွာကပင် ပျံသန်းလာသော ဂျပန်လေယာဉ်ပျံများကို ရေဒါ၏အစွမ်းအား ဖြင့် တွေ့မြင်ပြီးလျှင် လေယာဉ်ပျံအစင်းရေကိုပါ မှတ်သား နိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ရေဒါကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ကောင်းစွာ အသုံးချ ခဲ့ကြသည်။
အဝေးမှလာနေသော ရန်သူလေယာဉ်ပျံနှင့် မိမိတို့ တပ်မှ လေယာဉ်ပျံတို့ကို အလွယ်တကူ ခွဲခြား၍ သိနိုင်ခဲ့ကြ သည်။
မိတ်ဆွေနှင့်ရန်သူ ခွဲခြားနိုင်ရုံသာမက အဝေးမှ လာနေ သည့် လေယာဉ်ပျံသည် ဗုံးကြဲလေယာဉ်ပျံဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် တိုက်လေယာဉ်ပျံဖြစ်သည် ဆိုသည်ကိုပင် ခွဲခြားသိနိုင်ကြပေ သည်။
မှောင်ထဲတွင် ခရီးသွားနေသော သင်္ဘောတစ်စီးအဖို့ ရှေ့၌ မည်သည့်အတားအဆီးရှိသည်ကို ကြိုတင်သိထားရန်မှာ များစွာ အရေးကြီး၏။
သာမန်မျက်စိဖြင့်မမြင်နိုင်သော အတား အဆီးများကို ရေဒါကို အသုံးပြု၍ ကောင်းစွာသိနိုင်ပေသည်။
ဆီးနှင်းထူထပ်နေသောအခါ သင်္ဘောတစ်စီးနှင့်တစ်စီးသည် အလွန်နီးကပ်လာသည့်တိုင်အောင် မသဲမကွဲ မှုန်မွှားမွှားသာ တွေ့ကြရ၍ မကြာခဏ တိုက်မိကာ နစ်မြုပ်သွားတတ်ကြသည်။
ဤအခက်အခဲမျိုးနှင့် ကြုံသောအခါ ရေဒါကို ယုံကြည်စိတ်ချ စွာ အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။
ရာသီဥတုအခြေအနေ ဆိုးရွားပြီး လျှင် လှိုင်းလေ ပြင်းထန်သောအခါများတွင်လည်း သင်္ဘော သည် အင်ဖရာရက် တယ်လီဗစ်ရှင်းကင်မရာခေါ် ဓာတ်ပုံရိုက် ကိရိယာတစ်မျိုး၏ အကူအညီတွင်လည်း သင်္ဘောသည် အင်ဖရာရက်တယ်လီဗေးရှင်း ကင်မရာခေါ် ဓာတ်ပုံရိုက်ကိရိယာ တစ်မျိုး၏ အကူအညီဖြင့် ဆိပ်ကမ်းသို့ ချောမောစွာ ဝင်ရောက် နိုင်ပေသည်။
ရေဒါပါသော တယ်လီဗစ်ရှင်းနှင့်ဆိုင်သည့် စက်မှု ကိရိယာတို့၏ အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် လာမည့်ခေတ်တွင် သင်္ဘောသာမဟုတ်၊ လေယာဉ်ပျံများပင် ကြည့်၍မမြင်နိုင်အောင် ထူထပ်နေသော နှင်းတောထဲ၌သော်လည်းကောင်း၊ မှောင်မိုက်နေသော ညဉ့်အချိန်များတွင်သော်လည်းကောင်း ချောမောစွာ သွားလာပျံသန်းနိုင် ပေလိမ့်မည်။
နောင်တစ်ခေတ်တွင် ရေဒါသည် ရှေ့တွင် ကာဆီးလျက်ရှိသော ဆီးနှင်းထု၊ မိုးတိမ် စသည်တို့ကို ဖောက် ထွင်း၍ မြင်နိုင်လိမ့်မည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းရေဒါခေါ် ရုပ်မြင်သံကြားရေဒါကို စစ်ကြီး အတွင်းက သင်္ဘောနှင့် သံချပ်ကာကားတပ်များအတွက် အသုံး ပြုခဲ့သည်။
တယ်လီဗစ်ရှင်းရေဒါ၏ သတ္တိဖြင့် လူတစ်ယောက် ကို အနီးကပ်၍ မတွေ့ထိ နိုင်သော်လည်း အဝေးမှ လှမ်းမြင် ကာ စကားပြောနိုင်စေသည်။
ယခုခေတ်တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော ပြဿနာပေါ်ပေါက်က ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရန် နိုင်ငံရေး ခေါင်း ဆောင်ကြီးများ၊ စီးပွားရေးပါရဂူများသည် မိုင်ပေါင်းရာထောင် ချီ၍ ဝေးကွာသောအရပ်မှ တပင်တပန်း လာရောက်ကာ တွေ့ ဆုံကြရ၏။
တယ်လီဗစ်ရှင်းရေဒါ တိုးတက်ထွန်းကားလာသော အခါတွင်ကား ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင်ရှိကြသောခေါင်းဆောင်ကြီး အသီးအသီးတို့သည် မိုင်ပေါင်းများစွာ ကွာဝေးကြသော်လည်း တစ်စားပွဲတွင် အတူထိုင်၍ ပြောဆိုဆွေးနွေးရ သကဲ့သို့ မိမိ တို့နေရာ အသီးသီးမှနေ၍ ပြောဆိုဆွေးနွေးနိုင်ကြပေလိမ့်မည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:အသံ Category:သိပ္ပံ Category:နည်းပညာ။
လေဆိပ်တစ်ခု၏ နမူနာပုံစံ လေယာဉ်ကွင်း ဆိုသည်မှာ မြေပြင်မှ စွန့်ခွာရန် အသုံးပြုရသော ကွင်းပြင်ဖြစ်သည်။
Wragg, D.; Historical dictionary of aviation, History Press 2008. ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ညီနောင်မှ လေယာဉ်ပျံကို တီထွင်ပြီးနောက် လေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ တိုးတက် ထွန်းကား လာခဲ့သည်။
လေယာဉ်ပျံများအား ၁၉၃ဝ တိုင်အောင် ခရီးသည်များအား သယ်ယူခွင့်မပေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မှ ခရီးသည်များအား သယ်ဆောင်ခွင့်ရခဲ့သည်။
မြို့ပြလေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ထွန်းကားလာသောကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြို့ပြလေကြောင်းဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ (I.C.A.O) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များပေါ်ပေါက်လာပြီး လေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လေယာဉ်ကွင်းများအတွက် စံချိန်စံညွှန်းများ သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် ရှိသော လေယာဉ်ကွင်းများအား မြို့ပြသုံး နှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သုံးဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သော်လည်း အချို့ လေယာဉ်ကွင်းများအား စစ်ဘက်နှင့် အရပ်ဘက်မှ အတူတကွ သုံးဆွဲကြသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လေယာဉ်ကွင်းအချို့မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေယာဉ်ကွင်းများဖြစ်ပြီး (I.C.A.O) မှချမှတ်ထားသော စည်းများများဖြင့် တည်ဆောက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ကွင်းများ၏ အကျယ်အဝန်း နှင့် ၎င်းတို့ပေးနိုင်သော လေကြောင်းဝန်ဆောင်မှုများကိုခွဲ၍ လေယာဉ်ကွင်းများအား အမျိုးအစားများခွဲခြားထားသည်။
လေယာဉ်ကွင်းများအား အဓိကတည်ဆောက်သူများမှာ မြို့ပြ အင်ဂျင်နီယာများဖြစ်ကြသည်။
မီးပေးရေး နှင့် စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုအတွက် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ များနှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာများလည်း သက်ဆိုင်ရာကဏ္ဍအလိုက်ပါဝင်ကြလေသည်။
လေယာဉ်ကွင်းအမျိုးအစားများ ပရပရမူ လေယာဉ်ကွင်း သို့မဟုတ် အသေးစား လေဆိပ် မြို့ပြလေကြောင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ လေယာဉ်ကွင်းများအား အောက်ပါအတိုင်းခွဲခြားထားနိုင်သည်။
ပုဂ္ဂလိက(personal)- ပေါ့ပါးသည့် ပေါင်၃၀၀ဝ မျှသော လေယာဉ်ပျံများဆင်းသက်နိုင်ပြီး သေးငယ်သော လူနေဧရိယာများသို့သာ ဆက်သွယ်ထားသည့် လေယာဉ်ကွင်း အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
ဒုတိယအမျိုးအစား(secondary) - ပေါင် ၂၀၀ဝမှ ၁၅၀၀ဝ ကြားရှိလေယာဉ်ပျံများ အသုံးပြုနိုင်ပြီး ပျံသန်းမူ့အစီအစဉ် အတိအကျမရှိသော လေယာဉ်ကွင်းအမျိုးအစားဖြစ်သည်။
သီးသန့်လေယာဉ်ကွင်း(feeder) - လေကြောင်းလိုင်းများမှ ပိုင်ဆိုင်သော သီးသန့်လေယာဉ်ကွင်းများကို ခေါ်သည်။
ပင်မလေကြောင်းလိုင်း(Trunk Lines) - ပင်မလေကြောင်းလိုင်းအတွင်းတွင် ရှိသော မြို့ငယ်လေးများသို့ သွားလာ နိုင်သည့် လေယာဉ်ကွင်းအမျိုးအစားဖြစ်သည်။
အမြန်လေကြောင်းလိုင်း(Express) - အရေးကြီးသည့် အဓိကမြို့ကြီးများ သို့မဟုတ် ပင်မလေကြောင်းလိုင်းများဆုံရာ အရပ်များသို့ ဆက်သွယ်သွားလာ နိုင်သည့်လေယာဉ်ကွင်း အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
ဒေသတွင်းလေယာဉ်ကွင်း(Continental) - နိုင်ငံအတွင်းတွင် တောက်လျှောက်ပျံသန်းနိုင်သော လေယာဉ်များဆင်းသက် နိုင်သည့် လေယာဉ်ကွင်း ကိုခေါ်သည်။
တိုက်ကြီးများ ဆက်သွယ်လေယာဉ်ကွင်း(Intercontinental) - အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေယာဉ်များ ဆင်းသက်နိုင်သည့် လေယာဉ်ကွင်း အမျိုးအစားကို ခေါ်သည်။
တိုက်ကြီးများဆက်သွယ်သည့် အမြန်လေကြောင်း(Intercontinental Express) - သမုဒ္ဒရာကြီးများကို ဖြတ်ကျော်ပျံသန်း နိုင်သော လေယာဉ်ကြီးများ ဆင်းသက်ရာ လေယာဉ်ကွင်းဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ကွင်းမှ ဝေါဟာရ အခေါ်အဝေါ်များ လေယာဉ်ကွင်းမှ ဝေါဟာရ အခေါ်အဝေါ်များသည် လေယာဉ်ကွင်း တည်ဆောက်မည့်သူများ မဖြစ်မနေသိထားရမည့် အချက်များဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ထိုဝေါဟာရ သတ်မှတ်ထားသော အရာများသည် စံချိန်မှီလေယာဉ်ကွင်းများတွင် မရှိမဖြစ်ပါဝင်ရမည့် အချက်များလည်း ဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ကွင်း ပမာဏ (Airport Capacity) လေယာဉ်ကွင်း ပမာဏ (Airport Capacity) ဆိုသည်မှာ လေယာဉ်ကွင်း တစ်ခုတွင် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အတွင်း(အများအားဖြင့် တစ်နာရီဟု သတ်မှတ်ထားသည်) အန္တရာယ် ကင်းစွာ အဆင်း၊ အတက်ပြုနိုင်သည့် လေယာဉ်အရေအတွက် ကိုခေါ်သည်။
လေယာဉ်ကွင်း၏ အမြင့်ပေ(Airport Elevation) ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ လေယာဉ်ဆင်းသက်မည့် အမြင့်ဆုံးအမှတ်ရှိ အကွာအဝေးကို လေယာဉ်ကွင်း၏ အမြင့်ပေ (Airport Elevation) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။
လေယာဉ် ဆိုက်နားရာနေရာ (Apron) လေယာဉ်ရပ်နားရန်နှင့် ကုန်တင်၊ကုန်ချ ပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် လေယာဉ်ကွင်းအတွင်းရှိ သတ်မှတ်ထားသောနေရာအား Apron ဟုခေါ်သည်။
ထိုနေရာသည် အများအားဖြင့် ပင်မအဆောက်အဦးရှေ့တွင်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် ဂိုဒေါင်ကြီး များ၏ အနီးအနားတွင်လည်းကောင်း တည်ရှိသည်။
အပိုပြေးလမ်းကြောင်း(Clearway) လေယာဉ် စတင်ထွက်ခွာသော လမ်းကြောင်း အဆုံးတွင် ရှိသည့် စတုဂံပုံ နေရာအကွက်ဖြစ်သည်။
လေယာဉ်အင်ဂျင် များ မတော်တဆဖြစ်၍ ပြေးလမ်းဆုံးသည်အထိ လေထဲသို့မတက်ရောက်နိုင်သေးလျင် ထိုနေရာအား အသုံးပြုနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားခြင်း လည်းဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ပြေးလမ်း(Runway) လေယာဉ်ဆင်းသက်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ ထွက်ခွာရန်သော်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ထားသည့် ဧရိယာဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ပြေးလမ်းများသည် အများအားဖြင့် နှစ်ဖက်လုံး အသုံးပြုနိုင်ကြသည်။
လေယာဉ်ပြေးလမ်းများကို နံပါတ်များဖြင့် ခေါ်ကြ၍ ၎င်းနံပါတ်များသည် ပြေးလမ်း၏ ရပ်ညွှန်း Direction ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဥပမာ . . 31R ဆိုပါက ပြေးလမ်း၏ ရပ်ညွှန်းသည် 310 ဖြစ်၍ R သည် လေယာဉ် လေထဲရောက်ပြီးနောက် ညာဘက်သို့ ကွေ့ရမည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
L ဆိုပါက လက်ဝဲဘက်သို့ ကွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။
Taxiway လေယာဉ်ပျံများ လေယာဉ်ပြေးလမ်းပေါ်သို့ သွားလာရန် သတ်မှတ်ထားသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။
မြေပြင်ဧရိယာ(Landing area) လေယာဉ်ပျံများ ထွက်ခွာရန်သော်လည်းကောင်း၊ ဆိုက်ကပ်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ ပြုပြင် ရန်အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ ကုန်တင်၊ကုန်ချနှင့် ခရီးသည်များသယ်ဆောင်ရန်အတွက်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ထားသည့် မည်သည့်နေရာကိုမဆို မြေပြင်ဧရိယာဟုခေါ်သည်။
ပင်မလေဆိပ်အဆောက်အဦး(Terminal Building) ဆိုက်ရောက်သော ခရီးသည်များနှင့် ထွက်ခွာမည့်ခရီးသည်များအတွက် ပြည့်စုံလုံလောက်သော ဝန်ဆောင်မူ့မျိုး ပေးနိုင်သည့် အဆောက်အဦးမျိုးဖြစ်ရမည်။
ထိုအဆောက်အဦးတွင် လေယာဉ်ကွင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ ရုံးခန်းများ၊ လေကြောင်းလိုင်း အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဆိုင်သောရုံးခန်းများ အများအားဖြင့်ပါဝင်ပေသည်။
ခရီးသည်များအတွက်လည်း လိုအပ်သည့် စားသောက်ဆိုင်များ၊ စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များ၊ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ရုံးများ၊ ရေချိုးသန့်စင်ခန်း များပါဝင်သည့် နားနေခန်းများ၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းဆိုင်များ စသည်ဖြင့်ပါဝင်သင့်ပေသည်။
အဆောက်အဦး ၏အပြင် ဘက်ထွက်ပေါက်တွင်လည်း ကုန်လမ်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် တက္ကစီများနှင့် ဘတ်စ် ကားများ တတ်နိုင်သလောက် စီစဉ်ပေးနိုင်ရမည်။
လေကြောင်းထိန်းချုပ်ရေးမျှော်စင်အား ထိုအဆောက်အဦးရှိ အုပ်ချုပ်ရေးရုံး အပေါ်ထပ်တွင် အများအားဖြင့်ထားလေ့ ရှိကြသည်။
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ကဏ္ဍ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများသည် လေယာဉ်တည်ဆောက်ရန်အတွက်လည်းကောင်း ထုတ်လုပ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း ပါဝင်ပတ်သတ်ခြင်းလုံးဝ မရှိသော်လည်း လေယာဉ်ကွင်းတည်ဆောက်ရန်အတွက် လေယာဉ်များ၏ သဘောသဘာဝ နှင့် အလေးချိန်အစရှိသည်တို့ကို အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့်သိရှိရန်လိုအပ်ပေသည်။
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများ၏ အဓိကအခန်းကဏ္ဍများမှာ လေယာဉ်အတက်အဆင်းပြုလုပ်ရန် လမ်းကြောင်းများဖေါက်လုပ်ပေးခြင်း၊ လိုအပ်သော အဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ပေးခြင်းတို့ပါဝင်လေသည်။
လေယာဉ်ပေါ်စ အချိန်ကာလများက လေယာဉ်များ၏ အလေးချိန်၊ အရွယ်ပမာဏ နှင့် ပြေးနှုန်းတို့မှာ အနည်းငယ်သော ပမာဏသာရှိသော်လည်း ယခုအခါ ထိုသတ်မှတ်ချက်များမှာ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာသဖြင့် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများသည် ထိုပြောင်းလဲချက်များအရ လေယာဉ်ကွင်း ဒီဇိုင်းများအား ထုတ်ပေးနိုင်ရန်လိုအပ်ပေသည်။
လေယာဉ်ကွင်း တစ်ခုတည်ဆောက်ရန်အတွက် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများသည် လေယာဉ်ကွင်းတည်ဆောက်မည့်နေရာ၏ အခြေအနေများကိုလည်းကောင်း၊ တည်ဆောက် မည့်နေရာ ရွေးချယ်ပြီးလျင် လေယာဉ်ကွင်းပုံစံအားနေရာချထားခြင်းများကိုလည်းကောင်း၊ လေယာဉ်ကွင်း အရွယ်ပမာဏ နှင့် တည်ဆောက်မည့်နေရာ ရွေးချယ်ခြင်းများကိုလည်းကောင်း ပါဝင်လုပ်ဆောင်ရလေသည်။
လေယာဉ်ကွင်း အကျယ်အဝန်းနှင့် တည်နေရာရွေးချယ်ခြင်း ယေဘူယျအားဖြင့် လေယာဉ်ကွင်းတည်နေရာ နှင့် အကျယ်အဝန်းအားရွေးချယ်ရာတွင် အောက်ပါအချက်အလက်များအား ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန်လိုအပ်ပေသည်။