kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုကဲ့သို့ မြင့်မားသော အပင်ကြီးများတွင် အရင်းပိုင်း ပေ ၇ဝ မှ ပေ ၁၀ဝ လောက်အထိမှာ အကိုင်းအခက်များ ကင်းစင်ကာ ဖြောင့်စင်းနေတတ်သည်။
အခေါက်အပွေးမှာ အလွန်ချောမွတ်၏။
ကညင်ပင်သည် အစုလိုက် မပေါက်ဘဲ ပြောက်ကျားပေါက်လေ့ ရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမြဲစိမ်းတောများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ကညင်သားသည် နီညစ်ညစ်အရောင်ရှိ၍ အင်သားထက် အနည်းငယ်ညံ့သည်။
အသားကြမ်း၍ အတော်အတန် ခိုင်ခံ့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်မရှိချေ။
ခြလည်း အစားလွယ်သည်။
ထိုကြောင့် အသားသေအောင်ပြုလုပ်ပြီးမှ အသုံးချသင့်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကညင်သားကို လှေများနှင့် သေတ္တာများလုပ်ရာ၌ အသုံးများသည်။
ကညင်သားကို သစ်ကွက်လှခင်းခြင်းအတွက် သုံးနိုင်သည့်အပြင် ကရီအိုစုတ်ဆီသုတ်ပေးလျှင် ကြာရှည် ခံသောကြောင့် နိုင်ငံခြားသို့ ရောင်းချနိုင်ဖွယ်ရာ အလားအလာများစွာ ရှိပေသည်။
ကညင်ပင်မှရရှိသောဆီကို အချို့တောရပ်များ၌ ရေနံဆီအစား မီးထွန်းကြသည်။
ကညင်ဆီတိုင်‎များ အမည်ဖြင့် မီးမွှေးရန် ရောင်းချသော ကောက်ညင်းကျည်တောက်အရွယ်ရှိ ထန်းရွက်စသည်နှင့် ထုပ်စည်းထားသည့်အတောင့်ကို တွေ့ဘူးသုံးဘူးကြပေမည်။
ထိုကညင်ဆီတိုင်မှာ သစ်ဆွေးအစကလေးများကို ကညင်ဆီနှင့် နယ်ထားသည့် ပစ္စည်းပင် ဖြစ်သည်။
ကညင်ဆီတိုင်ကို မီးရှူးမီးတိုင်အဖြစ်လည်း သုံးနိုင်သည်။
ယဉ်းနေသော အနာများကို သုတ်လိမ်းပေးနိုင်သဖြင်ဆေးဖက်လည်း ဝင်သည်။
ထားဝယ်နယ်တွင် ကညင်ဆီကို အောက်ပါနှစ်နည်းဖြင့် ထုတ်ယူကြသည်။
ပထမနည်းမှာ ကြက်ပေါင်စေး ထုတ်ယူ သကဲ့သို့ ၃ ရက်တစ်ကြိမ် ၄ ရက်တစ်ကြိမ် ပင်စည်ကို ဓားဖြင့်ထစ်၍ ဆီထုတ်ယူနည်း ဖြစ်သည်။
တစ်နှစ်အတွင်း ကညင် ပင် တစ်ပင်မှ လေးလခန့် ထိုကဲ့သို့ ဆီထုတ်နိုင်၍ စုစုပေါင်း ကညင်ဆီပျမ်းမျှ ၁၅ ပိဿာခန့် ရနိုင်သည်။
ဒုတိယနည်းမှာ ပင်စည်ကို ဓားဖြင့် ထစ်ပြီးသကာလ ယိုထွက်လာသော ကညင်ဆီနှင့် သစ်ရွက်ခြောက် များကိုရော၍အပင်ရင်းကို မီးမြှိုက်ပေးရသည်။
မီးမြှိုက်ပြီး ၂ ရက်အကြာတွင် ထိုအပင်မှ ယိုထွက်လာသော ဆီများကို စုသိမ်းရသည်။
ထိုနောက် ၂ ရက်မျှ အနားပေးပြီးလျှင် တဖန် မီးမြှိုက်၍ ဆီထုတ်ယူပြန်သည်။
ထိုနည်းအတိုင်း ဒီဇင်ဘာလမှ မေလအထိ ကညင်ဆီကို ထုတ်ယူနိုင်သည်။
သို့သော် ပထမနည်းလောက် သန့်စင်ခြင်း မရှိပေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:အပင်များ။
ကညင်ဆီတိုင်သည် မြန်မာကျေးရွာများ၌ မီးထွန်းရန်နှင့် မီးမွှေးရန် အသုံးပြုသော ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
ကညင်ပင်မှရသော ကညင်ဆီဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။
ကညင်ဆီကို ထုတ်ယူပုံမှာ တောတောင်၌ ပေါက်ရောက် သော လုံးပတ် ၅ တောင်မှ ၈ တောင်အထိ ကြီးမားသည့် ကညင်ပင်ကြီးတွင် အောက်ခြေအမြစ်မှ အထက် ၃ တောင်ကွာ ခန့်၌ ပြက် ၂ တောင်၊ စောက် ၂ တောင်ခန့် ဓားပုဆိန်နှင့် ထွင်းဖောက်၍ တွင်းဂလိုင် ၁ တောင်ခန့် အကျယ်ရလျှင်၊ သစ် စ သစ်ပေါက်များကို ဖယ်ရှင်း၍ သစ်ကိုင်းခြောက်များဖြင့် မီး တိုက်ရသည်။
တစ်နေ့နှင့် တစ်ညဉ့်တိုက်သော် မီးလောင်ပြီး တွင်းဂလိုင်ထဲသို့ ကညင်ဆီများ ယိုစီးကျသည်ကို ခပ်ယူရ သည်။
အပင်ကြီးလျှင် ၅ ပိဿာမှ ၇ ပိဿာအထိ ရရှိ၍ အပင် ငယ်လျှင် ၂ ပိဿာမှ ၃ ပိဿာအထိ ရရှိသည်။
ရသော ကညင် ဆီကို ကြသောင်းဝါးကျည်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ကျွဲချိုခွံဖြင့်ဖြစ်စေ ထည့် ရသည်။
မြေအိုးဖြင့် မထည့်ရချေ။
ထိုနောက် ညောင်သား၊ ပေါက်သား၊ အောက်ချင်းစာသား၊ ကျည်သား၊ သရက်သား၊ သစ်ပင် အခြောက်အဆွေးများကို ထု ချေ၍ သစ်သားပျဉ်ပေါ်တွင် ကညင်ဆီနှင့် သမအောင်နယ်ကာ သဘော့ရွက်ခြောက်တွင် သင့်ရုံထည့်၍ အရွက်ချင်း ခေါက်အုပ် ပြီးလျှင် ဝါးနှီးဖြင့် လုံစွာ ၄-၅ ချက် စည်းရသည်။
ယင်းကို ကညင်ဆီတိုင်၊ ကညင်ဆီထုပ်၊ ကညင်ဆီချောင်း ဟုခေါ်သည်။
ကညင်ဆီတိုင်၏ အရွယ်ပမာဏမှာ အရှည်သုံးမိုက်ခန့်၊ လုံးပတ်ဒင်္ဂါးပြားခန့် ရှိသည်။
ကညင်ဆီ တစ်ပိဿာလျှင် အတိုင် ၅ဝ ခန့် ရနိုင်သည်။
ကညင်ဆီကို နကျယ်ကောင်များ ကြိုက်တတ်၍ ဝါးကျည်ကို လုံစွာပိတ်ရသည်။
အဆို့မလုံသော် ခိုဝင်နေသော နကျယ်ကောင်ထွက်၍ အတုပ်ခံရလေ့ရှိသည်။
ကညင်ဆီတစ်တိုင်လျှင် ပြား ၄ဝ-၅ဝ ခန့်ပေး၍ ဝယ်ယူရ သည်။
ရှမ်းနှင့် ကရင်လူမျိုးတို့ အများအပြား လုပ်ကိုင်ရောင်း ချလေ့ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:လောင်စာများ။
ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီ ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သင်္ချာဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ယင်းဘာသာရပ်ကိုတီထွင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ပဲရစ်မြို့ ရှိ အထက်တန်း သိပ္ပံလေ့လာရေး တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခသွမ်းဖြစ်သည်။
ကတက်စထြော်ဖီကို တိုက်ရိုက် မြန်မာဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပါက ကပ်ဆိုးဟု ပြန်ရပေမည်။
သို့သော် သင်္ချာတွင် သုံးသော အဓိပ္ပာယ်မှာ အခြေအနေတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ရုတ်တရက်ပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာ ပြရသည်ရှိသော် လေယာဉ်တစ်စင်း လေထဲ၌ပျံဝဲနေစဉ် ရုတ်တရက် ပေါက်ကွဲသွားခြင်း၊ အလွန်ဆင်းရဲသော လူတယောက်သည် သိန်းထီပေါက်သဖြင့် ချက်ချင်းချမ်းသာသွားခြင်း၊ ရုပ်ရှင်လောကတွင် ဝါဝါဝင်းရွှေသည် စိတ် ဇာတ်ကားကို ရိုက်ပြီးပြီးချင်း နေ့ချင်းညချင်း ကျော်ကြားသွားခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အယ်လဗစ်ပရက်စလေသည် လော်လီကားမောင်းနေရာမှ သီချင်းတစ်ပုဒ် ဆိုလိုက်ရုံဖြင့် ချက်ချင်း ကမ္ဘာကျော် မင်းသား ဖြစ်သွားခြင်း၊ တဖန် အယ်လဗစ် ပရက်စလေ သည်ပင် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားခြင်းဟူသော ဖြစ်ရပ်များသည် ကတက်စထြော်ဖီများပင် ဖြစ်လေသည်။
ယခုအခါ သင်္ချာပညာရှင် အချို့တို့သည် ကတက် စထြော်ဖီ သီအိုရီကို လက်တွေ့ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသော ငလျင်လှုပ်မည့်အချိန်ကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရုတ်တရက်သေဆုံး သွားနိုင်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အလားတူ ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည့် မမျှော်လင့်သော အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရုတ်တရက် ဆိုက်ရောက်နိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကာ ကွယ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးချရန် ကြိုးစားလျက်ရှိလေသည်။
မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:သင်္ချာ။
ကဇာတ် ကဇာတ်ဟူသည် ဇာတ်လမ်းတစ်ခုခုကိုအကသက်သက်ဖြင့် သရုပ်ဖော်၍ ကပြသော ဇာတ်မျိုးကို ဆိုလိုသည်။
တစ်နည်း ဆိုရသော် ကဇာတ်သည် အကပညာ၏ အစွမ်းကို ထုတ်ဖော်ပြသသည့် ဇာတ်မျိုးဖြစ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ယူဆရသော သဘင်ပုံစံမှာ ဒရမ်မာ (ခေါ်) ဇာတ်နိပါတ်တော်များ ဖြစ်၍ ထိုမှတစ်ဆင့် ပလေး (ခေါ်) ပြဇာတ် များ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ယင်းဇာတ်နိပါတ် များနှင့် ပြဇာတ်တို့တွင် သီဆိုမှု၊ ကပြမှုနှင့် ရွတ်ဖတ်ပြောဆိုမှု စသည့် အဓိက ပညာရပ်သုံးခု ရောယှက်ပါဝင်နေလေသည်။
ဤသို့ တစ်ချိန်တည်းတွင် ထိုပညာရပ်သုံးခုကို ထည့်သွင်း အသုံးပြုလာရမှ ထိုပညာရပ်တို့ကို တစ်ခုစီ ခွဲခြားအသုံးပြုကာ တစ်ခုစီ၏ အရသာကို တင်းပြည့်ကျပ်ပြည့် ခံစားရအောင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ရာတွင် ကပြမှုသက်သက်ဖြင့် သရုပ်ဖော်သော ကဇာတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ကဇာတ်သည် မည်သည့် တိုင်းပြည် မည်သည့်လူမျိုး၌မဆို မိမိတို့၏ ရိုးရာ အမျိုးသား ကဟန်များကိုသာ အသုံးပြု၍ အကသက်သက်ဖြင့်သာ ထုတ်ဖော်သော ဇာတ်များဖြစ်သည်။
ကဇာတ်သည် အဆိုအပြော လုံးဝမပါပဲ အကပညာ သက်သက်ဖြင့် အကပညာ ပြောင်မြောက်စွာ ထုတ်ဖော် တီထွင် တင်ဆက်ထားခြင်းဖြစ်၍ ပရိသတ်သည် ကဇာတ်မကြည့်မီ ကဇာတ်၏ ဇာတ်လမ်းအတို ချုပ်ကို ကြိုတင်သိရှိ ထားနှင့်ရန် လိုသည်။
ထိုပြင် ကဇာတ်ကပြရာတွင် အက၏ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းကို အာရုံ အပြတ်မခံဘဲ၊ စေ့စေ့စပ်စပ် လိုက်လံကြည့်ရှုရန် လည်းလိုသည်။
သို့မှသာလျှင် မိမိသိရှိပြီး သော ဇာတ်လမ်းနှင့် ဟပ်၍ ဦးနှောက်ကို အသုံးချပြီး စဉ်းစား တွေးတောကာ အရသာခံယူနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ကဇာတ်၏ ဇာတ်လမ်းကို သရုပ်ဖော်လှုပ်ရှားရာ၌ ဇာတ်ကောင်၏ စရိုက်သဘာဝနှင့် လည်းကောင်း၊ ဇာတ်လမ်း ၏ တောင်းဆိုချက်နှင့် လည်းကောင်း ကိုက်ညီရန် ကကြိုးကို ဖန်တီးရသကဲ့သို့၊ ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက် သဘောအရ ဇာတ်ကောင်များ၏ နေရာယူမှုကို ကကွက်ဖြင့် ဖန်တီးယူရ သည်။
ဤသို့ဖြင့် အကလှုပ်ရှားမှုများကို စေ့စပ်စွာ ကြည့်၍ ဇာတ်ကောင်များ၏ စရိုက် ပေါ်မပေါ် အကဲခတ်နိုင်၏။
ထိုပြင် ဇာတ်လမ်းအရ သရုပ်ဖော် ကပြသော ကကြိုးကကွက်များကို စေ့စပ်စွာ ကြည့်ရှု၍ ဆက်စပ်တွေးတောကာ နားလည်အောင် ကြည့်တတ်ရန်လည်း လိုသည်။
ကဇာတ်တွင် ဇာတ်ကောင်များ၏ သဘာဝစရိုက်ကို ပေါ်လွင်အောင် ဖန်တီးရာ၌ အကသည် လွန်စွာအရေးကြီး သကဲ့သို့ တေးဂီတသည်လည်း လွန်စွာမှ အရေးပါလေသည်။
ဇာတ်ကောင်တို့၏ သဘာဝစရိုက်နှင့် ဇာတ်လမ်း၏ ဆိုလိုချက် အဓိပ္ပာယ်တို့ကို ပေါ်လွင်အောင် တေးဂီတကို အထူးဂရုပြု ဖွဲ့နွဲ့တီးမှုတ်ရလေသည်။
ထိုပြင် ဇာတ်ကောင်တို့၏ သဘာဝ ပုံစံများ ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်စေ၍ အကလှုပ်ရှားမှုနှင့် လိုက်လျော အံဝင် ခွင်ကျ ဖြစ်စေရမည့်အပြင် ကြည့်ရှု၍ လှပတင့်တယ်ကာ နောက်ခံ ပန်းချီအရောင်နှင့် ဟပ်မိပေါ်လွင် စေရမည် ဖြစ်ပြီးလျှင် သက်ဆိုင်ရာ အမျိုးသားဟန်ဖြင့် ခေတ်မီ တီထွင် ဖန်တီးထားသော အဝတ်အစားများကိုလည်း ဝတ်စား ဆင်ယင်ရန်လိုပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:အနုပညာ။
thumbnail|ကစော် ကစော်ပေါက်ခြင်း (သို့) ကစော်ဖောက်ခြင်း (Fermentation) ဆိုသည်မှာ ဇီဝဓာတ်ပေါင်းများကို သက်ရှိဇီဝပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် တဆေးပင်မှုန့်များအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုပြောင်းလဲခြင်း၊ ခွဲဖျက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုဒ်များ ထွက်ပေါ်မြဲဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် အရက်ပြုလုပ်ရာ၌ ကစီဖတ်များနှင့် ဖျော်ရည်များကို တဆေးဖြင့် အချဉ်ဖောက်ရာမှ အင်ဇိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် သကြားကို အရက်ပျံအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးလေသည်။
အရက်ပျံကို ရေနံဓာတ်ပစ္စည်းများနှင့် အက်သလင်းတို့မှ ထုတ်လုပ်နိုင်သော်လည်း ရှေးက ကစော်ဖောက်စေခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ကစီကို ကစော်ဖောက်စေခြင်းဖြင့် အက်စီတုန်း ရရှိကြောင်းကို ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဒေါက်တာချိမ်စေ့ဇမင်း တွေ့ရှိခဲ့ရလေသည်။
ရှာလကာရည်၊ ပုန်းရည် ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ကစော်ဖောက်ခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်။
ကစော်ဖြစ်စေသော ဇီဝပစ္စည်းနှင့် မူလပစ္စည်းကိုလိုက်၍ ထွက်ရှိသော ပစ္စည်းအမျိုးကွဲလေသည်။
သကြားမှ အယ်လကိုဟော (အရက်) ဖြစ်လာခြင်း၊ အယ်လကိုဟောမှ တဖန် ရှလကာရည် (ပုန်းရည်) ဖြစ်လာခြင်း၊ သစ်သီးများ အမှည့်လွန်၍ပုပ်သိုးသွားခြင်း၊ ပေါင်မုန့်များ ပွလာခြင်း၊ နွားနို့ ချဉ်သွားခြင်းစသော အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမျိုးကို ကစော်ဖောက်ခြင်းဟု ခေါ်၏။
စပျစ်သီး၊ ပန်းသီး စသော အသီးများမှရသော သကြား၊ ကောက်နှံများမှရသော သကြားများထဲသို့ တဆေးထည့်လိုက်သောအခါ ကစော်ပေါက်လာ၍ အယ်လကိုဟောနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် တို့ကိုရ၏။
သို့သော် တဆေးကြောင့် တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ဤသို့ပြောင်း၍ အယ်လကိုဟော ဖြစ်လာသည်မဟုတ်။
တဆေးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အင်ဇိုင်းကြောင့် သကြားနှင့်တကွ အခြား ပစ္စည်းများသည် မူလအခြေမှ ပျက်ပြားကာ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားရသည်။
တဆေးမှာ စေး၍အမြှုပ်တက်နေသော ပစ္စည်းဖြစ်၏။
အရောင်မှာ အနည်းငယ်ဝါ၍ ဗက်တီးရီးယားများ ပါဝင်၏။
တဆေးကို အရက်ချက်ရာ၊ ကစော်ဖောက်ရာ၊ အချဉ်ဖောက်ရာတို့၌ များစွာ အသုံးပြုကြ ရလေသည်။
နွားနို့ချဉ်၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ စသော ပစ္စည်းများဖြစ်လာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာလည်း အပင်လောကဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများတွင် အရင်းခံသော ဗက်တီးရီးယားမျိုးအချို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အင်ဇိုင်းက နွားနို့ကို အခြေပြောင်းလဲသွားစေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ကစော်ဖောက်ခြင်းသည် အင်ဇိုင်းများက တိုက်ရိုက် ဖြစ်စေ၊ သွယ်ဝိုက်၍ ဖြစ်စေ၊ ပစ္စည်းများကို မူလအခြေမှ ပျက်ပြားစေပြီးလျှင် ကစော်ပေါက်၍ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခြင်းပင် ဖြစ်၏။
လူခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌လည်း ဓာတ်သဘာဝအားဖြင့် အင်ဇိုင်းများ ဖြစ်လာ၍ ထိုအင်ဇိုင်းများသည် လူတို့ စားလိုက်သော အစားအစာများကို ကြေညက်စေသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကစော်ဖောက်ခြင်း။
ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး James Monroe ၁၇၅၈-၁၈၂၆ 250px |center မွေးနေ့၂၈၊ ဧပြီ၊ ၁၇၅၈မွေးရပ်ဝက်စ်မိုးလန်း ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ကွယ်လွန်နေ့၄၊ ဇူလိုင်၊ ၁၈၂၆ကွယ်လွန်ရပ်နယူးယောက်မြို့ နယူးယောက်ပြည်နယ်အခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပဉ္စမမြောက်သမ္မတ၊ မွန်ရိုးဝါဒကိုတင်သွင်းသူအလုပ်အကိုင် စစ်ဗိုလ်ချုပ်၊ အမေရိကန်သမ္မတရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊ မတ်၊၁၈၁၄- ၄၊ မတ်၊ ၁၈၂၅ဒုတိယ သမ္မတ ဒန်နီယယ် ဒီ ထောမ်ခင်းဇ်လွှဲအပ်သူဂျိမ်းစ် မဒီဆင်ဆက်ခံသူဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ်နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး (James Monroe; ; ဂျိမ်းဇ် မော်န်ရိုး) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတည်ငြိမ်စတွင် အာဏာရလာသော ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုးသည် ပြည်ထောင်စု စနစ်ကို မကြိုက်သူဖြစ်သည်။
တိုင်းပြည်၏ ပထမ ၃၅နှစ်အတွင်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသောအချက်များမှာ ပြည်ထောင်စု စနစ်ကြောင့် ပြည်နယ်များက တစ်ထီးတစ်နန်းပုံဆန်မျိုး ကျင့်သုံးနေကြခြင်း၊ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အုပ်ချုပ်ရေးအခက်အခဲ၊ ဗာဂျီးနီးယားနယ်သားများ တောက်လျှောက် သမ္မတဖြစ်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
မွန်ရိုးလက်ထက်ရောက်မှ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အမေရိကန်ပုံစံဟုခေါ်သည့် ပုံစံသစ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
သမ္မတတစ်ဦးအနေဖြင့် မွန်ရိုးသည် ပြည်တွင်းရေးများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် အောင်မြင်မှုကြီးကြီးမားမား မရှိသော်လည်း နိုင်ငံခြားရေးတွင်မူ သူတင်သွင်းသည့် မွန်ရိုးဝါဒ (Monroe Doctrine) ကြောင့် အထူးအောင်မြင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ထိုဝါဒသည် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝါဒ၏ အုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံကို မနှစ်သက်လှသော်လည်း သမ္မတတစ်ဦးအနေဖြင့် ဥပဒေကို လေးလေးစားစားလိုက်နာသည်။
သူ့အတွေးအခေါ်များသည် အများအမြင်တွင် ဝါရှင်တန်၊ ဂျက်ဖာဆင်တို့နှင့် သိသိသာသာလမ်းခွဲထွက်နေသည်။
ဝါရှင်တန်မှာ မွန်ရိုးရှေ့နေဘဝက ဆရာရင်းဖြစ်သော်လည်း မွန်ရိုးမှာ ဝါဒအရ ဝါရှင်တန်နောက်လိုက်မဟုတ်ပေ။
ပထမရာထူးသက်တမ်းအတွက် မိန့်ခွန်းပြောရာ ရေတပ်နှင့်ကြည်းတပ်ကို အမြဲတမ်းတပ်မတော်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းရန်၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၏ လုံခြုံရေးကို တိုးမြှင့်ရန် စသည်တို့ကို ချပြခဲ့သည်။
အခွန်တိုးမြှင့်ကောက်ခံရန် ၁၈၁၉တွင် ဥပဒေကြမ်းတင်သွင်းသော်လည်း လွှတ်တော်က လက်မခံခဲ့ပေ။
သူ့ခေတ်ကို နေပျော်ထိုင်ပျော်ခေတ်ဟု ဆိုကြသည်။
နှစ်ဖက်လုံးမှ ပါတီစွဲဖြုတ်ပြီး အဆင်ပြေပြေနေထိုင်ကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဤအချက်က ၁၈၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သက်သေခံသည်။
မွန်ရိုးသာ မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် နောင်သမ်မတဖြစ်မည့် ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ် ကိုနိုင်၍ သမ္မတဆက်ဖြစ်သည်။
သူ့သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း ပြည်နယ်ငါးခု တိုးလာခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းရေးအနေဖြင့် မွန်ရိုးလက်ထက်တွင် အက်ကြောင်းများစပေါ်ပေါက်လာသည်။
မစ်ဇူရီပြည်နယ်တွင် ကျေးကျွန်ပိုင်ဆိုင်ရေးအတွက် အငြင်းပွားရာ သမ္မတက ဗဟိုအစိုးရကိစ္စမဟုတ်၊ ပြည်နယ်ကိစ္စသာ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပြီး လက်ရှောင်နေခဲ့သည်။
လွှတ်တော်အမတ် ဟင်နရီ ကလေး ကဦးဆောင်စေ့စပ်မှ ထိုပြဿနာပြေလည် ခဲ့သည်။
သို့သော် သမ္မတက အာဏာဖြင့် ဝင်ရောက်ဖြေရှင်းခြင်း မဟုတ်သည့်အတွက် ထိုပြဿနာသည် နောင်တွင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် အဖြစ်သို့ ဦးတည်သွားခဲ့ရသည်။
ကျေးကျွန်များကို စာနာသော်လည်း မွန်ရိုးကိုယ်တိုင်သည် ဇာတိဗာဂျီးနီးယားတွင် မြေပိုင်ရှင်ဖြစ်နေသည်။
ထို့ကြောင့် ကျေးကျွန်လွတ်မြောက်ရေးကို လက်မခံနိုင်ပေ။
ထိုသို့ ကျေးကျွန်များကို လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးလိုက်လျှင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ဒုစရိုက်မှုတို့ကြောင့် လူမှုရေး၊နိုင်ငံရေးတို့တွင် ပြဿနာများနိုင်သည်ကို မြင်ပြီး ကျေးကျွန်များအား ကိုလိုနီအဆင့် ထူထောင်ပေးရန်နှင့် အဆင့်မြင့်တင်ပေးရန်လိုလားသည်။
အမေရိကန် ကိုလိုနီအသင်းကြီး ကို တက်တက်ကြွကြွထောက်ခံသည်။
ထိုအသင်း၏ မူဝါဒမှာ လွတ်လပ်ပြီးသော ကျေးကျွန်များကို အာဖရိကတွင် ပြန်လည်နေရာချထားပေးရန်ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးအသုတ်ကို ပြန်လည်နေရာချထားပေးသည့် နယ်မြေကိုလည်း မွန်ရိုးဗီးယား ဟုဂုဏ်ပြုခေါ်ခဲ့ကြသည်။
(ယနေ့လိုင်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်) မွန်ရိုး၏ အအောင်မြင်ဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်မှာ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒဖြစ်သည်။
သမ္မတမဖြစ်မီက နိုင်ငံခြားရေးဌာနတွင် နေရာစုံမှ နိုင်ငံစုံ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖူးသည်။
သမ္မတ ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန် လက်ထက်တွင် ပြင်သစ်သို့ သံအမတ်အဖြစ် စေလွှတ်ခံရသည်။
သို့သော် နှစ်နှစ်အကြာတွင် သဘောမတွေ့သဖြင့် ပြန်လည်ခေါ်ယူခံရသည်။
၁၈၀၃တွင် အထူးသံတမန်အဖြစ် ပြင်သစ်သို့ ပြန်သွားရပြီး လူဝီစီယားနားနယ် ဝယ်ယူမှုအတွက် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။
ဗြိတိန်တွင် သံအမတ်အဖြစ် တာဝန်ယူစဉ်က ကြိုးစားပမ်းစား ပုံဖော်ခဲ့သည့် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လွှတ်တော်သို့ တင်ပြရန် ငြင်းဆန်ခံရသည်။
ထို နိုင်ငံတကာအတွေ့အကြုံများကြောင့် မွန်ရိုးသည် အမေရိကန်အနေဖြင့် ဥရောပတိုက်နိုင်ငံများမှ ဖြန့်ကျက်လာနိုင်သည့် အာဏာစက်များကို မာမာတင်းတင်း ရင်ဆိုင်ခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်မှ ရနိုင်မည်ဟု သဘောထားရှိခဲ့သည်။
ထိုမူဝါဒမှာ အမေရိကန်တို့ ၁၉ရာစုတစ်လျှောက် ကျင့်သုံးခဲ့သည့် မွန်ရိုးဝါဒ ဖြစ်လာသည်။
ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ဂျွန် အဒမ်စ်၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ် အားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အင်ဒရူး ဂျက်ဆန် (နောင်တွင် သမ္မတ ဖြစ်မည့်သူ) ကလည်း ဖလော်ရီဒါမှ ဌာနေလူနီများ၏ ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နှင်းပြီး နောက်ကွယ်မှ သွေးထိုးပေးသော စပိန်အား မကျူးကျော်ရေး စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ထိုးလာရန် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်။
သို့ဖြင့် ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် လူဝီစီယားနားနယ် ဝယ်ယူမှုအတွက် နယ်ခြား သတ်မှတ်ရေးကိစ္စ ပြီးပြတ်သွားခဲ့သည်။
၁၉ရာစုအစောပိုင်းကပင် လက်တင်အမေရိကဒေသများတွင် တော်လှန်ရေးများစတင်ခဲ့သည်။
ရုရှားအနေဖြင့်လည်း အော်ရီဂွန်ပြည်နယ်တွင် ကိုလိုနီထူထောင်ခြင်းကို ထင်ထင်ရှားရှား ပြုလုပ်နေသည်။
လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံများ လွတ်လပ်ရေးရလျှင် ကုန်သွယ်မှုအကြီးအကျယ်ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြသည့် ဗြိတိန်အနေဖြင့် ထိုတော်လှန်ရေးများကို ကူညီပေးသည့်အနေဖြင့် ကိုလိုနီအရှင်သခင်ဥရောပတိုင်းပြည်များကို ဆန့်ကျင်လိုသည်။
ထိုဆန့်ကျင်မှုတွင် အမေရိကန်အား ပါဝင်စေရန်လည်း လိုလားသည်။
မွန်ရိုးအနေဖြင့် ထိုအချက်ကို ပဏာမအားဖြင့် လက်ခံသော်လည်း လွှတ်တော်တွင် ကိုယ့်နည်းကိုယ့်ဟန်ဖြင့် ဗြိတိန်နှင့် မပူးပေါင်းဘဲ ဥရောပနိုင်ငံများအားလုံး(ဗြိတိန်အပါအဝင်)၏ စစ်ရေးကျူးကျော်မှုခြေလှမ်းများကို ဟန့်တားနိုင်ရန်အတွက် တင်ပြလာသော နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ်၏ အဆိုကသာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
မွန်ရိုးဝါဒ ဖြစ်လာမည့် ထိုအဆိုပြုချက်ကို ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ်က ရေးသားတင်သွင်းသော်လည် တင်ပြသူမှာ မွန်ရိုးဖြစ်သောကြောင့် မွန်ရိုးဝါဒ ဟုသာတွင်သည်။
“များပြားလှသော အမေရိကန်ပြည်သူတို့၏ အသက်၊သွေးချွေးနှင့် ရင်းပြီး ကာလတစ်လျှောက် ရင့်ကျက်လာသော အသိပညာတို့ကို အသုံးပြု၍... ” ဟုအစချီထားသော ထိုဝါဒကို အမေရိကန်၏ မျှော်လင့်ချက်ဝါဒ (American Exceptionalism) ဟုလည်း ခေါ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သူ ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး လက်ထက်တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သောမူဝါဒဖြစ်ပြီး ၁၉ရာစုတစ်လျှောက် အမေရိကန်တို့၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒများ၏ အုတ်မြစ်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။
ကမ္ဘာ့အနောက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော အမေရိကတိုက်နှစ်တိုက်သည် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ဝါဒကို ဥရောပသားတို့အား လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်ခွင့်ပေးတော့မည် မဟုတ်သည့်အကြောင်း၊ ကျူးကျော်လာမှုမှန်သမျှသည် အမေရိကန်ပြည်တွင်းသို့ ကျူးကျော်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု သဘောထားမည်ဖြစ်ကြောင်း စသည်ဖြင့် ကြေညာလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဥရောပသားတို့၏ အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းအား လွှမ်းမိုးလိုမှုကို ရိုက်ချိုးခဲ့သည်။
သာမန်အားဖြင့် ကြည့်လျှင် အသားလွတ်ခြိမ်းခြောက်သည်ဟု မြင်သော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်မလာသည့်အပြင် အမေရိကန်တို့အတွက် နိုင်ငံခြားရေးအုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
(၁၉၆၂ ကျူးဘားဒုံးပျံ အရေးအခင်း တွင် သမ္မတ ကနေဒီက ဆိုဗီယက်ရေတပ်အုပ်စုကို အမေရိကန်ရေတပ်သင်္ဘောများဖြင့် ပိတ်ဆို့ရာတွင် မွန်ရိုးဝါဒကို လွှတ်တော်တွင် ကိုးကားတင်ပြခဲ့သည်။
) “များပြားလှသော အမေရိကန်ပြည်သူတို့၏ အသက်၊သွေးချွေးနှင့် ရင်းပြီး ကာလတစ်လျှောက် ရင့်ကျက်လာသော အသိပညာတို့ကို အသုံးပြု၍... ” ဟုအစချီထားသော မွန်ရိုးဝါဒကို မလိုသူတို့က နယ်ချဲ့ဝါဒဟု စွပ်စွဲကြသည်။
အမေရိကန်၏ နယ်ချဲ့မည့် အချက်ပေးခေါင်းလောင်းသံဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
သို့သော် ၁၉ရာစုနှင့် ၂၀ရာစုများတွင် အမေရိကန်တို့က လက်တင်အမေရိကတိုင်းပြည်များကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမျိုးတို့မှာ ဗြိတိန်က မြန်မာ၊ အိန္ဒိယတို့ကို ကိုလိုနီပြုသည်နှင့် မတူခဲ့ပေ။
မွန်ရိုးဝါဒတွင် အရေးပါသည့် အစိတ်အပိုင်း နှစ်ရပ်ပါဝင်သည်။
၎င်းတို့မှာ မူဝါဒ (Idealism) နှင့် လက်တွေ့(realism) တို့ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် မည်သို့ ကွန့်ကြသည်ဖြစ်စေ ဤမူနှစ်ရပ်အတွင်းသာ ရှိကြသည်ဖြစ်သည်။
မူဝါဒအားဖြင့်ကြည့်လျှင် မွန်ရိုးဝါဒသည် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးမှ ပေါက်ဖွားလာသည့် ပြည်သူတို့၏ ဆန္ဒ၊ ခံယူချက်တို့အပေါ်တွင် ကိုယ်စားပြုသည်။
လွတ်လပ်သော အစိုးရကို လွတ်လပ်သောပြည်သူတို့က လွတ်လပ်စွားရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။
ပြည်ပစွက်ဖက်မှုတစ်စုံတစ်ရာ မပါပေ။
ဤအချက်သည် အမေရိကန် စိတ်ဓာတ် (American Spirit) ကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
လက်တွေ့ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနေဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်လုံခြုံမှုကို ရသောကြောင့် ပြည်တွင်းရေးကို ခိုင်မာအောင်တည်ဆောက်ခွင့်ရပြီး ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ် တက်လှမ်းနိုင်ခဲ့သည်။
ကနုကမာ ခုံး၊ ကမာ၊ ယောက်သွားစသော ခရုခွံများတွင် အထပ် ၃ ထပ်ရှိသည့်အနက် အချို့သော ခရုခွံတို့၌ အောက် ဆုံး သို့မဟုတ် အတွင်းဘက်အကျဆုံး အထပ်မှာ ချောမွှတ် ပြောင်လက်၍ ပုလဲရောင် ထနေသည်ကို တွေ့ဘူးကြပေမည်။
ဤအထပ်မှာ ကနုကမာအထပ်ဖြစ်၍ ဤအထပ်မျိုး ပါရှိသည့် ခရုခွံများကို ကနုကမာဟု ခေါ်ကြသည်။
ကနုကမာအထပ်တွင် ပါဝင်သောပစ္စည်းများမှာ ပုလဲတွင် ပါဝင်သော ပစ္စည်းများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
ထုံးဓာတ် ပါသော ပစ္စည်းနှင့် ဦးချိုကဲ့သို့မာသော ပစ္စည်းတို့သည် အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ် တည်နေကြသည်။
ထိုအထပ်များ ပေါ်သို့ အလင်းကျရောက်သောအခါ အထပ်တို့၏ လွတ်နေ သော အစွန်းများက အလင်းကို ယိုင်စေသောကြောင့် စိမ်း၊ နီ၊ ဝါ၊ ပြာ စသော သက်တံ့ရောင်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ လှပသော ကနုကမာရောင် ထွက်လာသည်။
ကနုကမာအထပ်ပါသော ခရုခွံများကို ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသ များ၏ ကမ်းရိုးတန်းများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။
တောင်ပင် လယ်ကျွန်းများ (ပစိဖိတ်တောင်ပိုင်းကျွန်းများ)၊ ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစု၊ ဩစတြေးလီးယားတိုက်၊ ပနားမားနိုင်ငံ၊ ကာလီဖိုး နီးယား ပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဂျပန်ကျွန်းတဝိုက်နှင့် မလ္လာယု ကျွန်းဆွယ် (ပသျှူးကျွန်းစွယ်)တို့တွင် အထူးပေါများသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင်လည်း တွေ့ရသည်။
အကောင်းဆုံး ကနုကမာများကို ဩစတြေး လီးယားတိုက်နှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့မှ ရသည်။
ပနားမား နိုင်ငံမှရသော ကနုကမာမှာ သေးငယ်၍ အသားထူသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်၊ မစ်စစ်စပီမြစ်နှင့် အခြားမြစ်များရှိ ရေချိုခုံးကောင်များမှလည်း ကနုကမာများကို ရရှိတတ်ပေသည်။
ကနုကမာဖြင့် ရင်ထိုး၊ ကြယ်သီး၊ လည်ဆွဲစသော လက် ဝတ်တန်ဆာများကို၎င်း၊ ဆေးလိပ်ခွက်၊ ပြာပန်းကန်၊ ဓားရိုး၊ ထီးရိုး၊ ဓာတ်ပုံဘောင်စသော လူ့အသုံးအဆောင်များကို၎င်း ပြု လုပ်ကြသည်။
သစ်သား၊ ယွန်းထည်စသည်တို့နှင့် ဖက်စပ်၍ လည်း တူရိယာနှင့် အိမ်သုံးပရိဘောဂများတွင် ပန်းကွက်များ ဖော်ရာ၌ ကနုကမာကို အသုံးပြုကြသေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကနုကမာဖြင့် ပြုလုပ်သော ပစ္စည်း အသုံးအဆောင် များကို အထူးသဖြင့် မြိတ်နယ်မှ ပြုလုပ်ရောင်းချလေ့ရှိသည်။
ယခုအခါ ပလပ်စတစ်ဖြင့်လည်း ကနုကမာအတုကို ပြုလုပ် ကြရာ ကနုကမာအတုမှာ ကနုကမာစစ် ကဲ့သို့ပင် လှပ၍ ကနု ကမာ အစစ်ထက် အဖိုးချိုသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:သတ္တဗေဒ ကဏ္ဍ:ကျိချွဲ သတ္တဝါများ။
thumb|ကနစိုးပင် ကနစိုးပင် () သည် အမြဲစိမ်းပင်မျိုးဖြစ်၍ အထက်နှင့် အောက်မြန်မာပြည် မိုးများသော ဒေသများတွင် ပေါက်သည်။
အရွယ်မှာ အလတ်စားမျိုးဖြစ်သဖြင့် အမြင့်ပေ ၄ဝ မှ ၅ဝ အထိ၊ ပင်စည်လုံး ပတ် ၃ ပေမှ ၅ ပေအထိသာ ရှိကြ သည်။
ကနစိုးသား၏ အရောင်မှာညို၍ အသင့်အတင့် မာ သည်။
တပို့တွဲနှင့်တပေါင်းလများတွင် ပန်းပွင့်၍ တန်ခူးနှင့် ကဆုန်လများတွင် အသီးများမှည့်ကြသည်။
ထိုအချိန်၌ တစ်ပင် လုံး ဝါးဝင်းလုမတတ် လှပစွာ တွဲရရွဲသီးနေသော ကနစိုးသီး တို့မှာ မြင်ရသူများအဖို့ သွားရည်ကျစရာ ဖြစ်တော့၏။
စပျစ် သီးခိုင်ကဲ့သို့ အပြွတ်လိုက်၊ အခိုင်လိုက် သီးသဖြင့် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးတို့က မြန်မာစပျစ်သီးပင်ဟူ၍ပင် အမည်ပေးထားကြ သည်။
ကနစိုးသီးသည် မမှည့်သေးမီအချိန်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ မှည့်လာသောအခါမှ ဝါလာသည်။
အခွံဝါ အတွင်းရှိ နှင်းဆီ ရောင်ဖျော့ဖျော့ အမြွှာသုံးခုကို လူတို့စားသုံးကြသည်။
အမြွှာ များအတွင်း၌ အစေ့တစ်စေ့စီ ပါရှိ၏။
ကနစိုးသီးတွင် အချို့ သို့မဟုတ် ချိုချဉ်မျိုးနှင့် အချဉ်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးထင်ရှားရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစေ့များကိုသာ စိုက်ပျိုးကြသည်။
ဒပ်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင်မူ အကိုင်းဆက် နည်းဖြင့် မျိုးပွားစေ သကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း စမ်းသပ်ကြည့်သင့်ပေသည်။
မိုးဦးကျ ဥတုပြောင်းချိန်တွင် ကလေးသူငယ်များသည် ကနစိုးသီးကို အလွန်အကျွံ စားမိရာမှ ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ ဓာတ် လျှောခြင်းများ ဖြစ်ပွားတတ်သဖြင့် လူကြီးမိဘလုပ်သူများ သတိထားဖို့လိုသည်။
ကနစိုးသားမှာ လူအဖို့ အသုံးမဝင်လှသဖြင့် ဤအပင်ကို အသီးရရန်အတွက်သာ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အင်ဒို-ချိုင်းနားတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ။
ပြင်းအားမြင့် သံလိုက်စက်ကွင်း၊ အအေးလွန်နှင့် ပလာစမာ ရူပဗေဒပညာရပ် နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် အရေး ပါသော ရှာဖွေတွေ့ရှိချက် များနှင့် တီထွင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် နိုဘဲလ်ဆုရှင် ဆိုဗီယက်သိပ္ပံပညာရှင် ကပိဇာကို ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ကရွန်စတဒ်မြို့၌ ၁၈၉၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက် နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
ဖခင်သည် ဆိုဗီယက်တပ်မတော်မှ အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ကပိဇာသည် ပက်ထရိုဂရက် ပေါ်လီတက္ကနိသိပ္ပံမှ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကို ၁၉၁၈ ခုနှစ် တွင် ရရှိသည်။
ကပိဇာသည် ပုံဆောင်ခဲကို အသုံးပြု၍ ဗရက်လှိုင်း ထပ်စေရန် စုဆုံစေသည့်နည်းကို လည်းကောင်း၊ အက်တမ်များ၏ သံလိုက်လည်ကိန်းကို စက်ကွင်းပြင်းအား မသမသော သံလိုက်စက်ကွင်းအတွင်း၌ ရှာဖွေနည်းကို လည်းကောင်း ဗွေဆော်ဦး သုတေသနစာတမ်းများတွင် တင်ပြခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်သို့ ပညာဆည်းပူးရန် ရောက်ရှိလာပြီး လော့အားနက်စ်ရပ်သာဖို့နှင့်အတူ ကဗင်ဒစ်ရှ စမ်းသပ်ခန်း၌ ပါရဂူဘွဲ့အတွက် လက်တွဲ၍ အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ ရသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် တရီနီတီကောလိပ် ဂုဏ်ထူးဆောင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်းသို့ ရွေးချယ်ခံရ၍ အက်ဖ်အာအက်စ်နှင့် အက်ဖ်အင့်စ်ပီဘွဲ့များကို ရသည်။
အနှစ် ၂ဝဝ အတွင်း ယင်းဘွဲ့များကို ပထမဆုံး ရရှိသည့် နိုင်ငံခြားသားဖြစ်သည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သူ့အတွက် အထူးစီစဉ်ဖွင့်လှစ်သော မွန်းစမ်းသပ်ခန်းကို ဦးစီးညွှန်ကြားခဲ့ရသည်။
ထိုအချိန်တွင် ကပိဇာ၏ ထင်ရှားသော ဆောင်ရွက်ချက်မှာ ဟီလီယံကို အရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်း ပေးသော ဓာတ်ဗူးတစ်မျိုး တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကပိဇာသည် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားသည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်သိပ္ပံပညာ တံခွန်အဖွဲ့၊ ရူပဗေဒ သုတေသန ဗိမာန်ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။
မွန်းစမ်းသပ်ခန်းကို ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်း တပ်ဆင်ရန် မိတ်ဆွေဟောင်း ရပ်သာဖို့၏ ကြားဝင်ကူညီပေးမှုဖြင့် စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်မှ စ၍ အအေးလွန် ရူပဗေဒသုတေသနကို ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ပြန်ရာ အစီးလွန်အရည် (Super fluid) ကို တွေ့ရှိသည်။
အပူချိန် ၂ ဒသမ ၁၇၄ ကေ (-၂၇ဝ ဒသမ ၉၇၆ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်)တွင် ဟီလီယံ (နှစ်)သည် စေးပြစ်ခြင်း ကင်းသလောက်ရှိကြောင်း ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။
အပူစီးခြင်းနှင့် ဟီလီယံ (နှစ်)၏ အစီးလွန်သတ္တိ (၁၉၄၁)နှင့် ဟီလီယံ (နှစ်)အတွင်း အပူစီးခြင်း အာနိသင်ကို သုတေသနပြုချက် (၁၉၄၂)စာအုပ်များတွင် သူ၏ တွေ့ရှိချက်များကို ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြင့် ကပိဇာသည် လွန်ကဲ လျှပ်ကူးမှု၊ မိုက်ခရိုက်လှိုင်းဆိုင်ရာ အီလက်ထရွန်နစ်၊ ပလာစမာ ရူပဗေဒ စသည့် ပညာရပ်နယ်ပယ် အများအပြားမှ လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ သမျှကို စာတမ်းပေါင်း ၈ဝ ကျော် ပြုစုခဲ့သည်။
ကပိဇာသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အဏုမြူလက်နက် သုတေသနပြုပေးရန် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် စတာလင်၏ ခိုင်းစေချက်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် စတာလင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးမှ ရူပေဗဒသုတေသန ညွှန်ကြားရေးမှူး ရာထူးကို ပြန်ရခဲ့၍ ဆိုဗီယက် ကမ္ဘာပတ်ဂြိုဟ်တု စပွတ်နစ်လွှတ်တင်ရေး စီမံကိန်းကို ကွပ်ကဲရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ဂြိုဟ်တုနှစ်လုံးကို အာကာသထဲသို့ လွှတ်တင်နိုင်ခဲ့သောအခါ ဂုဏ်ပြုခံရသည်။
ဒေါက်တာကပီဇာသည် ၁၉၃၃ ခုနှစ် နိုဘယ်ဆုရှင် ဗြိတိသျှ ရူပဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာ ဒိရက်နှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သည်။
ဒိရက်အား ဖန်သွေးမှန်သွေးပညာကို လက်ထပ်သင်ပေးဖူးသည်။
အလင်းလှိုင်းမတ် သုံးပြီး အီလက်ထရွန် လှိုင်းကွေ့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေရန် ဒိရက်နှင့် လက်တွေ့စမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။
ကပိဇာ သည် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ရာ ကိုလံဗီယာတက္ကသိုလ်က ကပိဇာ အား ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ အပ်နှင်းသည်။
ကပိဇာသည် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်အဖွဲ့၏ဖာရာဒေး ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ် (၁၉၄၂)၊ လီနင် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ (၁၉၄၃၊၁၉၄၄၊၁၉၄၅၊၁၉၆၆၊၁၉၇၁၊၁၉၇၄)၊ ဆိုရှယ်လစ်လုပ်သား သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၉၄၅၊ ၁၉၇၄)၊ လုပ်အား အောင်လံနီ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ (၁၉၅၄) စသည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ အမြောက်အမြားကို အပ်နှင်းခံ ရသည့်ပြင် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အာနိုးပင်ဇီ ယာ့စ်နှင့် ရောဗတ်ဝီလဆင်တို့နှင့်အတူ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိသည်။
ကပိဇာသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် မော်စကိုမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ။
thumb|Mount Teide (Tenerife)သည် စပိန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ပြီး ဥရောပနှင့် စပိန်တွင် လည်ပတ်သူ အများဆုံးသော အမျိုးသား ဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။
ကနေရီကျွန်းစု ကနေရီကျွန်းစုသည် စပိန်ပိုင်ကျွန်းစုဖြစ်၍ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်း တည်ရှိသည်။
အာဖရိကတိုက် အနောက်မြောက်ကမ်းခြေမှ မိုင် ၆ဝ ခန့် ကွာဝေး၏။
ကျွန်း အားလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၈ဝ၇ ရှိ၍ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၂၈၈ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသည်။
ထိုကျွန်းစု တွင် ကျွန်းငယ်ကလေးများစွာနှင့် ကျွန်းကြီး ခုနစ်ကျွန်း ပါဝင် ရာ ကျွန်းကြီးခုနစ်ကျွန်းမှာ တင်းနားရစ်၊ ဂရင်း ကနေရီ၊ ပါး လမား၊ ယားရိုး၊ ဂိုမေးရား၊ လန်သာရိုးတေးနှင့် ဖွာတေ ဗင် တူးရားတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကနေရီကျွန်းများ အားလုံးလိုလိုမှာပင် ကမ်းပါးစောက်များရှိ ကြ၍ ချိုင့်ဝှမ်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။
ကျွန်းများပေါ်တွင် အမြဲတမ်းစီးနေသည့် မြစ်ချောင်းများ မရှိချေ။
အရှေ့ဘက်တွင် ကား ရေရှားလှ၏။
ရေများသော ကျွန်းများ၌ပင် ဆည်မြောင်း များ ပြုလုပ်ပေးရသည်။
ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့သော်လည်း မပူလွန်းသဖြင့် နေ သာထိုင်သာရှိသည်။