kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အချီတော်ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ ညောင်ရမ်းခေတ်နှောင်းကာလ စနေမင်း(၁၆၉၈-၁၇၁၄) လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာကို အချီတော်သားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
အိမ်ရှေ့မင်း၏ အချီတော်သားဖြစ်သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်း၏ အချီတော်များအား အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူဖြစ်ဟန် ရှိသည်။
ဤအကြောင်းကို မဏိကတ်ပျို့နိဂုံးတွင် သားတော်ရန်နင်း ၊ အိမ်ရှေ့မင်း၏ ၊ ထံရင်းမခြား ချီတော်သားလျှင် ၊ ဖြစ်ငြားသည်ကြောင့် ၊ မနှောင့်ဒုက္ခ၊ မွေးစကပင် ၊ သုခပျော်ပျော် ၊ လူဖြစ်တော်၏။
ဟူ၍ရေးဖွဲ့ထားသည်။
အချီတော်ဝန်ကျော်ထင်ဇေယျသူ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် အချီတော်ဝန် တစ်ဦးမှာ ကျော်ထင်ဇေယျသူ ဘွဲ့ခံ ဦးနု ဖြစ်သည်။
ဦးနုသည် ဒုတိယ နဝဒေးဘွဲ့ရ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် အချီတော်ဦန်တစ်ဦးမှာ ကျော်ထင်ဇေယျသူ ဘွဲ့ခံ ဦးနု ဖြစ်သည်။
ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား)လက်ထက် ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ဦးနုအား ကျော်ထင်ဇေယျသူဘွဲ့ဖြင့် အစချီတော်ဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွာဝေး ရွာလူကြီးအဖြစ်မှ အချီတော်ဝန်အရာသို့ တိုးမြှင့်ခန့်အပ် ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အထိန်းတော် အယတော် အချီတော် ဤတွင် မြန်မာမင်းများလက်ထက်၌ မိဖုရား မင်းသမီးတို့ သားတော် သမီးတော်များ မွေးဖွားသန့်စင်သောအခါ အထိန်းတော် ၊ အယတော် ၊ အချီတော်များ ဝဲလှည့် ၊ ယာလှည့်ခွဲ၍ နေ့ညမပြတ် ဝင်ထွက်ခံစားကြရရာ အချီတော်ဝန်သည် အထိန်းတော် ၊ အယတော် ၊ အချီတော် အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သောဝန်ဖြစ်မည် ထင်ပါသည်။
အချီတော်ဝန် မင်းကြီး၏ ဆုတောင်းစာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် ပါဠိ ပိဋကတ်တော် ပေထုပ်များ လှူဒါန်းရာ၌ ပေစာထုပ်သော ကြိုးထက်တွင် ဆုတောင်းစာကို ရက်လုပ်ကမ်ပည်းတင်လေ့ရှိသည်။
ယင်းပေစာထုပ်ကြိုးဆုတောင်းစာများထဲတွင် အချီတော်ဝန် မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းကျော်၏ ဆုတောင်းစာကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။
အချီတော်ဝန် မင်းကြီး မဟာမင်းလှမင်းကျော်ဇနီးမောင်နှံမှာ ကုန်းဘောင် ခေတ်နှောင်းကာလတွင် ပေထုပ်လှူဒါန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပေထုပ်ကြိုး၏ အဆုံး၌ မဂ်ဝယ်လေးတန် ၊ ဖိုလ်မှန်လေးဦး ၊ နိဗ္ဗာန်ထူးကို ၊ ဆွတ်ခူးပန်ဆင်ရလိုသော် ဟု ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
အခွန်ဝန်သည် နယ်မြေဒေသအလိုက် အခွန်တော်ကောက်ခံရေး ကိစ္စရပ်များကို ကြီးကြပ်ရသူ ဖြစ်သည်။
အခွန်ဝန်၏ လက်အောက်တွင် အခွန်စာရေးများကိုလည်း ထားရှိသည်။
အခွန်တော်ကွဲပြားခြားနားမှု မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ အဓိကစိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံ ဖြစ်သဖြင့် လက်ယာထွက်ကုန်များကို အများအားဖြင့် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု ပြုကြ၏။
လယ်ယာထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို အခွန်တော်အဖြစ် ပေးဆာင်ရာ၌လည်း နယ်မြေဒေသအလိုက် အမျိုးအစား ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသည်။
သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် ထွက်ရှိပစ္စည်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံကို အခွန်တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ပါသည်။
စိုက်ပျိုးသီးနှံများမှာ ဆန်စပါး၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ နှမ်း၊ ဝါ မှာ အဓိကဖြစ်ပြီး ဥယျာဉ်ခြံအဖြစ် ကွမ်း၊ ကွမ်းသီး ၊ ငှက်ပျော၊ ထန်း၊ ဒူးရင်း၊ ပိန္နဲ၊ သရက်နှင့် အုန်း စသည့်တို့ ပါဝင်သည်။
ကုန်သည်ကြီးများ အမရပူရခေတ်တွင် အခွန်တော် အများဆုံးပေးဆောင်ကြသူ ကုန်သည်ကြီးအချို့ ရှိသည်။
ကုန်သည် ဦးမြတ်စံနှင့် ဦးရာတို့သည် ကုန်တင်လှေအစင်း ၁၄၀ ဖြင့် ဆန်စပါး၊ ငါးပိ၊ ဆား တို့ကို ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ရောင်းဝယ်ခွင့် ရရှိခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ရွှေတစ်ပိဿာနှင့် စပါးတင်း ၅၀⁠၀၀ အခွန်တော် ပေးဆောင်ကြရ၏။
ပခန်းကြီးမှ ဦးရွှေသာနှင့် ဦးထွန်းဝတို့က လှေကြီး ၃၀ ၊ လှေငယ် ၂၀ တို့ဖြင့် ထန်းလျက်ရောင်းဝယ်ရာ အခွန်တော်အဖြစ် ထန်းလျက် ၄၀⁠၀၀ ပေးဆောင်ကြ၏။
ကုန်သည်လောကတွင် အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်မှာ သူဌေးစန္ဒေဇယ ဖြစ်ပြီး ကုန်တင်လှေ ၁၉၆ စင်းဖြင့် ကုန်စည် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်နေသူ ဖြစ်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား) ( ၁၇၈၂ - ၁၈၁၉ ) လက်ထက်တွင် အခွန်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ သီရိဇေတရတ်ကျော်သည် ၁၇၉၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် အခွန်ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းဆဲဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၀⁠၀ ပြည့်နှစ်စ ဝန်းကျင်တွင် စီးပွားပျက်ကပ်နှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရရာ အခွန်ငွေလည်း ကမောက်ကမဖြစ်ခဲ့ရ၏။
ယခင်တံဆိပ်ကင်းစာကိုင်ဆောင်၍ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကြသော ကုန်သည်ကြီးများအနက် ၄၄ ဦးက တံဆိပ်ကင်းစာ ပြန်လည်အပ်နှံကြသည်။
ဗဒုံမင်းနန်းတက်စက စပါးတင်း ၁၀၀ လျှင် ၂၀ ကျပ်နှင့် ၃၀ ကျပ်အကြားသာရှိသော်လည်း ၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် ၂၅၀ ကျပ် ဈေးအထိဖြစ်ခဲ့သည်။
စပါးဈေး ကြောက်မက်ဖွယ်တက်လာသဖြင့် ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းအား အခွန်ငွေမကောက်ခံဘဲ လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။
အခွန်ဝန် ဦးနိုင် ကုန်းဘောင်ခေတ်အလယ်ပိုင်းတွင် အခွန်ဝင်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သူမှာ ဦးနိုင်ဖြစ်သည်။
သူသည် ပုသိမ်မြို့ဝန် မင်းထင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးညွန့်နှင့် ဒေါ်အိမ်မွှေး တို့၏သားဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်အလယ်ပိုင်း၌ပင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ၏ ဂယက်ကြောင့် စီပွားရေး ကျဆင်းခဲ့ကြရပြန်သည်။
အခွန်တော်ရရှိငွေ အများအပြားမှာလည်း စစ်ရှောင်ကြေး အရစ်ကျပေးနေရသဖြင့် ပြည်သူများ ဆင်းရဲ ကြပ်တည်းကြရ၏။
အခွန်ဝန် ဦးစစ်ခါး မင်းတုန်မင်းလက်ထက် အစောပိုင်းကာလတွင် အမရပူရမြို့ တရုတ်တန်းဇာတိ ဦးစစ်ခါးအား မဟာမင်းကျော်သူရိန်ဘွဲ့ဖြင့် အခွန်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးစစ်ခါး၏ ဝန်တော်မှာ အေနာက်ြပင်ေတာ်မှူး သမီးခင်ေြကာ့ြဖစ်ပါသည်။
အခွန်ဝန်ဦးစစ်ခါးသည် ၁၈၆၆ ခုနှစ် ပထိမ်းအရေးတော်အပြီးတွင် နေပြည်တော်မှထွက်ပြေးခဲ့ရ၏။
ထားဝယ်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့သည် ဆိုသည်။
မူလာအီဗရာဟင် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်နှောင်းပိုင်းကာလတွင် အခွန်ဝန်အဖြစ်အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူမှာ မူလာအီဗရာဟင် ဖြစ်သည်။
၂⁠၂ ဖေဖဝါရီ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် အီရန်သံအဖွဲ့ မန္တလေးသို့ လာရောက်စဉ် အခွန်ဝန် မူလာအီဗရာဟင်က သံအဖွဲ့အား များစွာအကူအညီပေးခဲ့သည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် သီပေါမင်း (၁၈၇၈ - ၁၈⁠၈၅ ) လက်ထက်အေစာပိုင်းတွင် အခွန်ဝန်အဖြ အမှုထမ်းခဲ့သူမှာ ဦးမင်းမောင်နှင့် ဦးဘိုးစံတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဦးဘိုးစံမှာ မဟာမင်းကျော်မင်းထင်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သူဖြစ်၏။
နှောင်းပိုင်းကာလ၌ အခွန်ဝန်ရာထူးအပြောင်းအလဲရှိခဲ့သော်လည်း အမည်ကိုမူ မသိရပေ။
ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ဦးလတ်၏ ဒိုင်ယာရီတွင် အခွန်ဝန် ဦးပု၊ ဦးစိုးသူ တို့၏ အမည်များကိုတွေ့ရှိရသော်လည်း မြန်မာမင်းများလက်ထက် သို့မဟုတ် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်ကို တိကျေသချာစွာ မသိရေပ။
အဝေးကျီဝန်သည် အဝေးမြို့ရွာများရှိ ဘုရင့်ဘဏ္ဏာတော်နှင့် လယ်တော်များမှ ထွက်ရှိသည့် သီးနှံများကို အဝေးမြို့ရွာအျားရှိ ကျီတော်ကြီးများသို့ ပို့ဆောင်သိုလှောင်ရာ၌ ကြီးကြပ်ရသူအရာရှိဖြစ်သည်။
အဝေးကျီးဝန်၏ လက်အောက်တွင် ကျီစာရေး ၊ ကျီစိုး နှင့် ကျီအမှုထမ်း အများအပြားရှိကြ၏။
အဝေးကျီဝန်ရာထူးနှင့် သဘာဝအားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားမှုရှိသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် အဝေးကျီဝန် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံးတွေ့ရှိရသော အဝေးကျီဝန်မှာ မင်းရဲကျော်ထင် (၁၆၇၃ - ၁၆၉၈ )လက်ထက် ခန့်အပ်ခံရသူ စကျင်ရွာစား ဇေယျရန္တမိတ် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
သူသည် နောင်တွင် ဝန်ကြီးအရာတိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရ၏။
စနေမင်း (၁၆၉၈ - ၁၇၁၄ ) လက်ထက် အဝေးကျီဝန်မှာမူ ပင်းတလဲမြို့စား သီရိဇေယျကျော်ထင်ဖြစ်၏။
သူသည်လည်း ၁၇၀၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးရာထူး ရရှိခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလတွင် အဝေးကျီဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း အမည်မသိရသူက များပါသည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ဆင်ဖြူတော်သိမ်း အခမ်းအနားကျင်းပစဉ် အဝေးကျီဝန်သား လက်ယာရွှေတောင်တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း ဖခင်အဝေးကျီဝန်၏ အမည်ကိုဖော်ပြမထားပါ။
စစ်ကိုင်းမင်းနန်းတက်စ စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော် ) နန်းတက်စ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အဝေးကျီဝန် နေမျိုးဇေယသင်္ခရာဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်းသိရှိရ၏။
သို့သော် အဝေးကျီဝန်နှင့်ပက်သက်၍ အထောက်အထားများ ဆက်လက်ရှာဖွေ မတွေ့ရသေးပါ။
ရပ်ဝေးဒေသမှ ဘုရင့်ကျီတော်များ ကုန်းဘောင်ခေတ်စစ်တမ်းများအရ နေပြည်တော်မှအပ အချို့မြို့ကြီးများ၌လည်း ဘုရင့်ကျီတော်များထားရှိကြောင်း သိရှိရ၏။
ထင်ရှားသော ကျီတော်တစ်ခုမှာ ရန်ကုန်မြို့တွင်တည်ရှိပြီး အနီးဝင်းကျင်ဒေသများဖြစ်သော ဟံသာဝတီ ၃၂ မြို့အဝင်မြို့ရွာများမှ အခွန်တော်ပစ္စည်းများကို လက်ခံသိုလှောင်ရာ ဌာနဖြစ်၏။
ကျွဲရှဉ်းခွန်ခေါ် လယ်ခွန်အဖြစ် တစ်ရှဉ်းလုပ်လျှင် စပါးတင်း ၅၀ ကျ ဟံသာဝတီကျီတော်သို့ သွင်းကြရသည်။
သို့သော် နယ်မြေဒေသလိုက်ကွဲပြားမှုတော့ရှိသည်။
အချို့ ဒေသများ၌ စပါး ၅၅ တင်း ၊ အချို့က ကျွဲရှိယုံမျှနှင့် ရွက်နီ ၁-ကျပ် ပေးကြရ၏။
တောင်ငူမြို့ နှင့် နီးသောဒေသများအတွက် တောင်ငူတွင်လည်း ဘုရင့်ကျီတော်တစ်ခုထားရှိသည်။
အဝေးကျီဝန် မဟာနန္ဒသင်္ကြန် မင်းတုန်းမင်း( ၁၈၅၃ - ၁၈၇၈ ) နန်းတက်စတွင် အဝေးကျီဝန်အဖြစ် မဟာနန္ဒသင်္ကြန်အားခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မဟာနန္ဒသင်္ကြန်ကို ပညာရှိအဝေးကျီဝန်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြရာ ပညာဗဟုသုတနှင့် ပြည့်စုံသူတစ်ဦးဟု ဆိုနိုင်သည်။
၃၁ ဇန်နဝါရီ ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့တော်သစ်တည်ရန် မြေနေရာသွားရောက် ကြည့်ရှုကြသူများထဲတွင် အဝေးကျီဝန် မဟာနန္ဒသင်္ကြန်လည်း ပါဝင်သည်။
သူသည် ထိုစဉ်က ဆီမီးခုံရွာစားအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။
အဝေးကျီဝန် ဦးဘေ မဟာနန္ဒသင်္ကြန်၏ ရာထူးကို သံတော်ဆင့်ဦးဘီက ဆက်ခံခဲ့ဟန်ရှိသည်။
ဦးဘီသည် သံတော်ဆင့် အဝေးကျီဝန်အဖြစ် နှစ်အနည်းငယ်မျှ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရ၏။
နောင်သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မြို့သစ်မြို့စား အတွင်းဝန်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
အဝေးကျီဝန် ဦးလတ် ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးလတ်အား အဝေးကျီဝန်အဖြစ်ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
ဦးလတ်သည် ၁၈၇၈ ခုနှစ် မင်းတုန်းမင်းနတ်ရွာစံချိန်အထိ အဝေးကျီဝန်အရာဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရာ ၁၈ နှစ်မျှပင် ကြာသွားသည်။
ဦးလတ်မှာ နောင် ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သော စာရေးဆရာမကြီး ဒဂုန်ခင်⁠ခင်လေး၏ အဘိုးပင်ဖြစ်သည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် သီပေါမင်းနန်းတက်စတွင် သံတော်ဆင့် ဦးဘိုးအိုအား မဟာမင်းခေါင်ရာဇာဘွဲ့ဖြင့် အဝေးကျီဝန် အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။
အဝေးကျီဝန်မဟာမင်းခေါင်ရာဇာသည် ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော သီပေါမင်း၏သမီးတော် ဒေါဠကရဏမင်္ဂလာပွဲတွင် နန်ဒီပူဇော်ဆုတောင်းစာကို ဖတ်ကြားခဲ့ရ၏။
အဝေးကျီဝန် ဦးဘိုအိုး၏ ရာထူးကိုဆက်ခံခဲ့သူမှာ တောင်ကိုးခရိုင်အုပ် မင်းကျော်သီရိမင်းထင်စည်သူ ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
အဝေးကျီဝန်မင်းကျော်သီရိမင်းထင်စည်သူသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ ကျမ်းစာပေထုပ်များ လှူဒါန်းခဲ့ကြောင်း ပေစာထုပ်ကြိုးစာအရ သိရှိရသည်။
သူ၏သားဖြစ်သူ မှာလည်း တောင်ဘက် ကိုးသင်းမြင်းစာရေးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မင်းညီမင်းသား ၊ မှူးတော်မတ်တော်တို့ ကွယ်လွန်သွားကြပြီးနောက် အမွေခံထိုက်သူတို့ အရေးနှင့် ပက်သက်၍ ဆောင်ရွက်ပေးရသူမှာ အမွေဝန်ဖြစ်သည်။
အမွေရာထူးနှင့်ပတ်သက်၍ အထောက်အထားများစွာ မတွေ့ရပေ။
မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင် ) လက်ထက် အမွေဝန်မှာ လက်ဝဲထိမ်းမှတ်ဖြစ်ပြီး ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့သည်ခဲ့သည့် အဘယသကြင်န်ဦးစီးသော ၅၀ တော်သွေးသောက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်ပါသည်။
လက်ဝဲထိမ်းမှတ်မှာ အလောင်းမင်းတရားသို့မဟုတ် ဒီပဲယင်းမင်း ( နောင်တော်ကြီး ) လက်ထက်ကပင် အမွေဝန်ရာထူးရှိခဲ့ဟန်တူပါသည်။
အမွေဝန် ဦးစွက် ဗဒုံမင်း( ဘိုးတော်ဘုရား ) လက်ထက်တွင် အမွေဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူမှာ ဦးစွက်ဖြစ်ပါသည်။
အမွေဝန်ဦးစွက်သည် အဲချင်း ၊ အိုင်ချင်းများနှင့်ထင်ရှားခဲ့သူ အမျိုးသမီးစာဆိုတော် မယ်ခွေ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်ပါသည်။
မယ်ခွေအရွယ်ရောက်သောအခါ အမွေဝန်ဟောင်းဖြစ်နေပြီဖြစ်သော ဦးစွက်နှင့်စုံဖက်ခဲ့ရာ အမွေဝန်ဦးစွက်မှာ ဗဒုံမင်းလက်ထက်အစောပိုင်းကာလတွင် အမှုထမ်းခဲ့သူဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော်) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အမွေဝန်အဖြစ် လက်ဝဲသိင်္ခရွှေတောင်အား ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။
ယင်းနောက် ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အမွေဝန် လက်ဝဲသိင်္ခရွှေတောင်ကို နေမျိုးသီဟပတေ့ဘွဲ့ပေးအက်လိုက်သည်။
ယွန်ပေါင်ပုရပိုက် မင်းညီမင်းသား ၊ မင်းသမီးများ၏ အမွေတော်ပစ္စည်းများကို ယွန်ပေါင်ပုရပိုက်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိသည်။
၎င်းင်းတွင် အများအားဖြင့်ငွေ ၊ လက်ဝတ်ရတနာနှင့် လယ်ရာမြေများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြလေ့ရှိကြ၏။
မက္ခရာမင်းသားကြီး ယွန်းပေါင်ပုရပိုက်တွင် ငွေအသပြာ ၅၀ဝ၀ ပန်းလက်ချိပ်ပုဆိုး ၃၀ ၊ ပန်းပုဆိုး ၃၀ ၊ တစ်ကျွန်အနားပါပုဆိုး ၇၀ ၊ ရွှေမြိတ်တဘက် ၆၀ ၊ မာတရက်ဘက်အုပ် ၁၂၀ ၊ အနားရစ်ပုဝါအုပ် ၁၂၀ ၊ ဆာပါအုပ် ၁၂၀ တို့အပြင် သရက်ကန်ညောင်ကန်လယ် ၁၄၇ ပယ် ၊ တောင်ပြုံးအနောက် ပေါက်တစ်ပင်ရိုးလယ် ၅၀ ပယ် ၊ မက်ခရာနယ်၌ ၃၇ ပယ် ၂ စိတ်၊ မင်းလှကန်အောက်လယ် ၃၀ ပယ် ၊ ကျိုင်ဘောင်လယ် ၈၀ ပယ် ၊ ကင်းဘက်ရွာ ဥယျာဉ် စသည်ဖြင့်ဖော်ပြပါရှိပါသည်။
မက္ခရာမင်းသားကြီး ကံကုန်သောအခါ သမီးတော်ဖြစ်သော ပုဂံမင်း၏ မိဖုရားခေါင်က ယင်းအမွေပစ္စည်းများကို ရရှိခဲ့သည်။
ရတနာပုံခေတ် အမွေဝန် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်လာပြီးနောက် အမွေဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သော်လည်း အမွေဝန်၏ဘွဲ့အမည်ကိုမသိရှိရပါ။
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံမြို့တော်သစ်တည်သောအခါ နန်းမြို့တော်အကွက် အမှတ် ၁⁠၁၃ တွင်အမွေဝန်ဟူ၍တွေ့ရှိရပါသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင်အမွေဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ မဟာမင်းထင်မင်းခေါင် စည်သူနှင့် ဦးရွှေမောင်တို့ဖြစ်ကြပါသည်။
အမွေဝန် မဟာမင်းထင်မင်းခေါင် စည်သူသည် ၁၈⁠၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စက်သွင်းရာ၌ အခမ်းအနားသို့တက်ရောက်ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
အမွေဝန် ဦးရွှေမောင်မှာမူ မြန်မာဘုရင်လက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံရသော အမွေဝန်ဖြစ်ဟန်ရှိပါသည်။
ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်းအရ ၉ ဇွန်လ ၁၈⁠၈၆ ခုနှစ်တွင် မြို့ဝန်မင်းထံသို့ သွားရောက်တွေ့ဆုံပြီးနောက် အမွေဝန်နှင့်အတူ ပြန်လာခဲ့ကြောင်း ၊ အမွေဝန်၏ တိုက်သို့ ခေတ္တဝင်ရောက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။
မဟာမုနိဘုရားပရဝဏ်ရှိ ကြေးရုပ်ကြီးများ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးမြို့၊ မဟာမုနိရုပ်ပွားရှင်တော်မြတ် တည်ရှိရာ မဟာရာမ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်. ကြေးရုပ်ကြီးများမှာ ခေါင်းသုံးလုံးနှင့် ဧရာဝဏ်ဆင်ရုပ် (၁)၊ နတ်ရုပ် (၂)၊ ခေါင်း (၁)ခု ပြုတ်နေသော ခြင်္သေ့ကိုယ်နှင့်ခေါင်း၊ ခေါင်းမရှိသော ခြင်္သေ့ကိုယ်ထည်တစ်ခုတို့ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့ကို ထိုင်းလူမျိုးများက ‘ဒေဝဂဿရူပ နတ်ရုပ်’ ဟု ဆိုကြလေသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်မှ အိမ်ရှေ့မင်းသိမ်းယူလာသော ကြေးရုပ်ကြီးများသည် မူလက ကမ္ဘာဇတိုင်း အန်ကာမြို့မှ ဆောင်ယူလာခြင်းဖြစ်၍ ဟံသာဝတီဘုရင့်နောင် ကျော်ထင်အနော်ရထာမင်း ယိုးဒယားကို အောင်နိုင်သောအခါ သက္ကရာဇ် ၉၂၅ ခု၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် (၂)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်ခဲ့ရာ ဟံသာဝတီသို့ သက္ကရာဇ် ၉၂၆ ခု၊ နယုန်လဆန်း (၆)ရက်နေ့တွင် ရောက်သည်။
(အချို့မှတ်တမ်းများ ၌ ကြေးရုပ်များကို ၉၂၃ ခုနှစ်တွင် လင်းဇင်းမှ ယူဆောင်လာကြောင်း တွေ့ရ၏။
) သက္ကရာဇ် ၉၆၀ ၌ သံသာဝတိပျက်သောအခါ ဟံသာဝတီဘုရင်သည် တောင်ငူ၌ ကွက်မျက်ခံရသည်။
ဟံသာဝတီဘုရင်၏ သမီးတော် ခင်မနှောင်းနှင့်တကွ ဆင်ဖြူတစ်စီး၊ အထူးထူးသော ပစ္စည်းများကို ရခိုင်မင်းတပ်သို့ ပို့ရသည်။
ထိုစဉ်က ယိုးဒယားမှ ယူဆောင်လာသော ကြေးရုပ်များကို ဟံသာဝတီမှတဆင့် တောင်ငူမင်းနှင့်တကွ ရခိုင်မင်းတို့ထံသို့ ဆောင်ယူသွားကြသည်။
ဟံသာဝတီသို့ ယိုးဒယားဘုရင် ဗြနုရာဇ် စစ်ချီစဉ်အခါကပင် ရခိုင်မင်းရာဇာသည် တောင်ငူမြန်မာတို့ဘက်မှ စစ်ကူရာ အောင်နိုင်လျှင် ဟံသာဝတီမှ သံပစ္စည်းဟူသမျှကိုလည်း ရခိုင်သို့ ယူဆောင်သွားလေသည်။
ထိုစဉ်က ကြေးရုပ်ကြီးများနှင့်အတူ အမြောက် (၁၀ဝ) ကိုလည်း ရခိုင်သို့ ယူဆောင်သွားသည်။
ရခိုင်ပြည်မှ အမရပူရသို့ ပင့်ဆောင်လာသော မဟာမုနိရုပ်ပွားရှင်တော်မြတ်နှင့်အတူ ကြေးရုပ်ပေါင်း (၃၀)ပါသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ကြေးရုပ်ကြီးများနှင့် အမြောက်ကြီး (၂၀ဝ၀)ကို မော်တဂင်ရစ် ရေကြောင်း ပင်လယ်လမ်းဖြင့် ယူဆောင်ခဲ့သည်။
အမရပူရသို့ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်ကို ပင့်ဆောင်ရာ ကြေးရုပ်ကြီး (၃၀)ကို မဟာမုနိ၏ အရှေ့တောင်ယွန်း ယင်းတောင်မြို့စား မိဖုရားသီရိသုစန္ဒာဒေဝီ ဆောက်လုပ်သော သိမ်တော်ကြီးအတွင်း၌ ပထမဦးစွာ ထားလေသည်။
ထိုကြေးရုပ်များတွင် ဧရာဝဏ် ဆင်ရုပ်နှင့် လူရုပ်များပါသည်။
ကမ္ဘာဇ အန်ကာမြို့ တည်ရှိစဉ်က ဧရာဝဏ် ဆင်မင်း၏ ပြဿဒ်နန်းတော် သီးသန့်ရှိသည်။
ဧရာဝဏ်ဆင်သည် ဦးခေါင်းသုံးခုပါသည်။
လူရုပ်ကြီးများကို ယိုးဒယားမင်း ပြသားဓိပတိနှင့် မိဖုရားကြီး၏အရုပ်ဟူ၍ ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
အချို့ကလည်း ယိုးဒယားနတ်ရုပ်ဟုဆိုသည်။
ယခုတွေ့ရသော ကြေးရုပ်နှစ်ရုပ်သည် ယောက်ျား ပုံတူများဖြစ်၍ လူရုပ်တစ်ခုမှာ ထက်အောက်ဆင့်၍ ဆက်ထားသော အပေါ်ပိုင်းလူနှင့် အောက်ပိုင်းလူနှစ်ခုကို တစ်ခုပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ရှေးကထက်က အရုပ်ပေါင်း (၃၀)ဟုဆိုသည်။
ရာမမင်း၊ ဟာနုမာန်ကျောက်ရုပ်၊ အလပ္ပါယ် မြွေသမား ရုပ်များပါကြောင်း ဆိုသည်။
ရခိုင်ပြည်မှ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော် ပင့်ဆောင်လာပြီးနောက် ကြေးရုပ်ကြီးများကို ပထမဦးစွာ သိမ်(နီ)ကြီးခေါ် အာနန္ဒာဘုရားပြဿဒ် မဟာရာမ်အတွင်း အင်္ဂါထောင့်၌ ထားသည်။
ပုဂံမင်း လက်ထက်မတိုင်မီ ကာလ မူလသိမ်ပြဿဒ်ကြီး ပြိုကျရာတွင် ကြေးရုပ်များ ထိခိုက်၍ အချို့ကျိုးပဲ့ပျက်စီးသည်ဟု ဆိုသည်။
ကမ္ဘာ့သုတေသီများ စာတမ်အရ ကြေးရုပ်များသည် မူလက ကမ္ဘာဇတိုင်းမှဖြစ်၍ ယိုးဒယား (ထိုင်း)တို့က အယုဒ္ဓယသို့ ဆောင်ယူလာကြောင်း ထိုမှ မြန်မာမင်းတို့က ဟံသာဝတီသို့ ဆောင်ယူလာကြောင်း ထိုမှ မြန်မာမင်းတို့က ဟံသာဝတီသို့ ဆောင်ယူပြီး ဟံသာဝတီပျက်သောအခါမှ တောင်ငူမင်းနှင့် ရခိုင်မင်းတို့က ဝေခွဲယူကြခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၂၆၅ခုနှစ်ခန့်က ကြေးရုပ်များကို ပြုပြင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းအရသိရသည်။
ယခုအခါ ကြေးရုပ်များကို မဟာမုနိဘုရားပရဝဏ်၏ အနောက်မြောက်ဘက် အုတ်တိုက်ခန်း၌ ထားရှိသည်။
အစဉ်အလာအတိုင်း (၉၆)ပါး ရောဂါများ ပျောက်ကင်းရန် ကြေးရုပ်များကို ပွတ်သပ်ပြီး ဆုတောင်းကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၃၁၇ ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့ ဝါးတန်းရပ် ဒေါ်ဖွားအို၊ သား ဦးထောင်လောင် ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းဖြစ်စဉ်က အုတ်တိုက်အလျား (၂၇)ပေ၊ အနံ (၁၂) ပေအတွင်း ကြေးရုပ်ကြီးများကို လုံခြုံစွာ ထားလေသည်။
ဓာတ်ပုံများ ကျမ်းကိုးစာရင်း Category:မန္တလေး။
ဦးဘအေး(ပြည်ထောင်စု ရွှေတံဆိပ်ဆုရှင်) (ခရစ် ၁၉၂၀-၁၉၈၁) ဦးဘအေးကို အဖ ဦးဘိုးမျှင်၊ အမိ ဒေါ်သစ်တို့မှ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ (၂၃)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။
ရန်ကုန်မြို့ရှိ စိန်ဖီးလစ် အင်္ဂလိပ် အလယ်တန်းကျောင်း [ယခု အထက(၂) ဗိုလ်တထောင်]တွင် စတင်ပညာသင်ကြားသည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက်ကသိုလ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ (အင်္ဂလိပ်စာဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။
၁၉၃၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ဥပဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုလည်းရရှိသည်။
၁၉၄၀-၄၂ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလိပ်စာနည်းပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းသည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ် မှစ၍ ပျဉ်မနားနယ်စီး ရဲဗိုလ်မှူး၊ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် နယ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဆယ်သွယ်ရေးအရာရှိ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၃-၄၅ခုနှစ်အတွင်း ရွှေကျင်နယ်စီးရဲဗိုလ်မှူးအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့မ ရဲဝန်ထောက်ဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၅-ခုနှစ်၊ မတ်လ တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့၍ မော်ကွန်းဝင် တတိယအဆင့် ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၄၇ မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ဒုတိယရဲချုပ်၊ ၁၉၆၇-၇၂ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာနအတွင်းဝန်၊ ၁၉၆၂-၇၄ ခုနှစ်အတွင်း ဗဟိုလုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှုကော်မတီအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးစသည့် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၇-၇၂ ခုနှစ်အတွင်း ဗဟိုဥပဒေ စိစစ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၆၇-၇၂ ခုနှစ်အတွင်း ဗဟိုမြေယာကော်မတီအဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၇၁-၇၂ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၇၁-၇၆ ခုနှစ်အတွင်း ဗဟိုပြည်သူ့အလုပ်သမားကောင်စီ၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေးအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေးအဖွဲ့ငယ်၏ အတွင်းရေးမှူးစသည့် တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အထိ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း ရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် နှလုံးရောဂါကြောင့် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
ဦးဘအေးသည် ရဲပုညကုသလအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်၎င်း၊ နာယကအဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယ၊ အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန်၊ ဂျပန်၊ ဟောင်ကောင်၊ စင်္ကာပူနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
ဦးဘအေးသည် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့၊ သီရိပျံချီဘွဲ့နှင့် ပြည်ထောင်စုရွှေတံဆိပ် (သူရသတ္တိနှင့် အမှုထမ်းကောင်း) တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
ဦးဘအေးသည် ၁၉၈၁ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၄)ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဇနီး ဒေါ်ရင်⁠ရင်မြ (ဌာနမှူးပညာရေးတက္ကသိုလ်)ကျန်ရစ်သည်။
thumb|စိန်တုံးမိဖုရား စိန်တုံးမိဖုရားသည် မင်းတုန်းမင်း၏ မိဖုရား ၆၄ ပါးတွင် "သီရိပုဗ္ဗာရတနာဒေဝီ"ဘွဲခံ မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ဖခင်မှာ ​လေးဦး​ဗိုလ်ဆိုင်ဖြစ်၍ မိခင်မှာ မင်းတုန်းမင်း၏ မယ်​တော် ​တောင်​ဆောင်​တော်မိဖုရား ​ကျောက်​မော်မြို့စား သီရိသုစန္ဒါ မလ္လာမ​ဟေ ၏ ညီမ​တော် အာလကပ္ပမြို့စား ဖြစ်သည်။
တပယ်မင်းသားနှင့် ​မောင်နှမရင်း ​တော်စပ်သည်။
မင်းတုန်းမင်း၏ တစ်ဝမ်းကွဲညီမတော် လည်းဖြစ်သည်။
စလေမြို့နှင့် တလုပ်မြို့ကို စားရသည်။
မင်းတုန်းမင်း၏ သားသမီးမထွန်းကားသော မိဖုရား ၇ ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သင်္ဂဇာဆရာတော် နှင့် ဝိဇယရာမ ဆရာတော် ၂ ပါးလုံး၏ ကျောင်းအစ်မ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈ ပြည့်နှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက်ပိုင်း ပေးသနားတော်မူခဲ့သော စိန်ရွှေငွေများနှင့် နန်းစဉ်ပစ္စည်းများကို စာရင်းသေချာစွာ မအပ်သဖြင့် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။
မောင်ဖြစ်သူ တပယ်မင်းသား မောင်ဘမှာ ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈ ခု၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၀ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော်(၈)ရက်တွင် နန်းတွင်းလူသတ်ပွဲ၌ အခြားမင်းသားများနဲ့အတူ စီရင်ဖျောက်ဖျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ယင်းနောက်တွင် စိန်တုန်းမိဖုရားသည် စုဖုရားလတ်၏ မယ်တော် ဆင်ဖြူမရှင်၏ အန္တရာယ်ကို ရှောင်တိမ်းသည့်သဘောဖြင့် ဗြိတိသျှပိုင်အောက်ပြည်ကို စုန်ဆင်းကာ မော်လမြိုင်မြို့ သာယာကုန်းရပ်ရှိ အိမ်တစ်လုံးတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။
စိန်တုံးမိဖုရားသည် ဗြိတိသျှအစိုးရကပေးသည့် ပင်စင်လစာ ၁၅၀ ကျပ်နှင့် မိမိတွင်ရှိသည့်ငွေ ပေါင်းကာ မြေနေရာဝယ်ယူခဲ့ပြီး အိမ်တော်ရာအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၉၂ ခု၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၆ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မိဖုရာကြီး၏ ကျန်းမာရေး ချွတ်ယွင်းလာခဲ့သည်။
ခံစားနေရသော သွေးဝမ်းကျဝေဒနာကို ကုသရန် မန္တလေးမှ နန်းတွင်းသမားတော်များကို ကြေးနန်းရိုက်ပင့်ခဲ့သော်လည်း ရောက်မလာနိုင်သည့်အတွက် မော်လမြိုင်၊ ကျုံဒိုးရွာမှ သမားတော်ကြီး ဦးဖိုးလေက ကုသပေးခဲ့ရသည်။
ရောဂါပျောက်ကင်းသောအခါ ငွေးကြေးချို့တဲ့နေပြီဖြစ်၍ မိဖုရားကြီးသည် သမားတော်ကြီးကို ပုဝါတစ်ပိုင်းသာ ဆုချနိုင်ခဲ့သည်။
မိဖုရားကြီးသည် ခရစ်နှစ် ၁၈၉၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်တွင် မော်လမြိုင်မြို့က ဆရာကြီး ဦးရန်၊ ဘုရားဒါယကာ ဦးစိတ္တ၊ ကျောင်းဒါယကာ ဦးပန်းနှင့် စာရေးမောင်ထွန်းတို့ရှေ့တွင် သေတမ်းစာ ရေးခဲ့သည်။
သေတမ်းစာကို မန်ကျည်းတောကျောင်းဆရာတော်၊ ကော့လှာကျောင်းဆရာတော်၊ ကမာကျီကျောင်းဆရာတော်၊ ဇာတိပ္ဖိုလ်ကျောင်းဆရာတော်၊ ဒီပါရုံကျောင်းဆရာတော်၊ ရွှေတောင်ကျောင်းဆရာတော်၊ ကျောက်တန်းကျောင်းဆရာတော်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ရတနာဘုံမြင့်ကျောင်းသို့ အဘိဓမ္မာသင်ကြားရန် ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံးတော်မူကြသော ဆရာတော်တို့ကို လျှောက်ထားသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။
သေတမ်းစာတွင် သူမရှိတော့သည့်နောက် သူပိုင်မြေ အရှေ့အနောက် ၁၅၇ တောင်၊ တောင်မြောက် ၁၁၄ တောင်ထဲမှ မြေပေါ်သစ်ပင်များမှ ရရှိသော ငွေကြေးများကို သင်္ဂဇာဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပြာသာဒ်စေတီ၊ ရတနာဘုံမြင့်ကျောင်းနှင့် အိမ်တော်ရာကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးနေကြသည့် ရဟန်းသံဃာတော်များ၏ ပစ္စည်းလေးပါးအတွက် လှူဒါန်းကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
မိမိနေအိမ်ကိုလည်း ကျောင်းအဖြစ်၊ အိမ်တွင်း ပရိဘောဂများကိုလည်း ကျောင်းသုံးအဖြစ်၊ မိမိအိမ်၏ တောင်ဘက် အလျား ၁၉၇ တောင်ရှိသည့် ကျောက်တန်းတံတားကိုလည်း ဖြတ်လမ်းတိုအဖြစ်၊ အိမ်ဝင်းအတွင်းရှိ ရေတွင်း ၂ တွင်းကိုလည်း အများပြည်သူများ သုံးရန်အဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
စိန်တုံးမိဖုရားကြီးသည် ဘဝနေဝင်ချိန်တွင် သီလရှင်အဖြစ် ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး ခရစ်နှစ် ၁၉၀၅၊ မတ်လ(မူကွဲ ၁၈၉၉)တွင် ​မော်လမြိုင်၌ ကံကုန်တော်မူခဲ့သည်။
သူနေထိုင်ရာ သီလရှင်ကျောင်းတွင် ရုပ်ကလာပ်ကိ ဂူသွင်း သင်္ဂြိုဟ်ထားသည်။
စနေလင်း(မော်လမြိုင်) ၏ "နှစ်ပေါင်း ၁၂၀ ကျော်ပြီဖြစ်တဲ့ စိန်တုံးမိဖုရားကျောင်း" ဆောင်းပါးမှ ကောက်နှုတ်သည်။
The Irrawaddy, vol 1, no 28, july 13, 2014, page 34-35 အကိုးအကား Category:ကုန်းဘောင်ခေတ် Category:မြန်မာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ‎ Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်‎မိဖုရားများ‎ Category:မင်းတုန်းမင်း၏မိဖုရားများ‎။
နတ်မောက်ဘုန်းကျော် ကို ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် မကွေးခရိုင် နတ်မောက်မြို့၌ အဖ ဦးခ ၊ ဒေါ်အုန်းရွှေတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့၏။
အမည်ရင်းမှာ ဦးဘုန်းကျော်ဖြစ်သည်။
၁၉၃၉-၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်တစ်ဦးဖြစ်၍ ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
၁၉၄၀-၄၁ တွင် (၁၀)တန်း စာမေးပွဲကို အောင်မြင်လေသည်။
ထို့နောက် မြင်းခြံမြို့ ဆရာအတတ်သင်နော်မံကျောင်း၌ အထက်တန်းဆရာအဖြစ် သင်နေစဉ်တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ တာဝန်ပေးချက်အရ (U.G) မြေအောက်လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၂ တွင် နတ်မောက်၊ တောင်တွင်းကြီးနယ်များ၌ မြေအောက်တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိရာမှ ဘီအိုင်အေစစ်တပ်သို့ ဝင်ခဲ့၍ မကွေးခရိုင် နတ်မောက်မြို့၊ မြို့သစ်မြို့များကို သိမ်းယူပြီးလျှင် မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။
ဘီအိုင်အေဖျက်သိမ်းပြီးနောက် တပ်ပြန်၍ ဖွဲ့ရာ၌ မင်္ဂလာဒုံဗိုလ်သင်တန်း ပထမပတ်သို့ တက်ရန် ရွေးချယ်ခြင်း ခံရ၏။
ဗိုလ်သင်တန်းမှ ဆင်းပြီးနောက် တပ်ရင်းအမှတ် ၅၊ အမှတ် ၆ တို့တွင် တပ်စုမှူး ၊ တပ်ခွဲမှူး၊ ရာထူးတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်အနောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တွင် တွဲဖက်ရုံးအုပ်ဗိုလ်ကြီး၊ ၁၉၄၄-၄၅ တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကိုယ်ရံတော်တပ်၏ တပ်မှူးတာဝန်နှင့် (A.D.C-Aide-de-camp) ကိုယ်ရံတော် အပါးတော်မြဲတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅-၄၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တော်လှန်ရေးပြီး၍ တပ်မှထွက်ခဲ့၏။
၁၉၄၇-၄၈ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကျဆုံးပြီးနောက် ဦးဘုန်းကျော်သည် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် ဌာနဆက်သွယ်ရေးအရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းအဖြစ်မှ ထွက်၍ ရှေ့ဆောင်သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
၁၉၅၂-၅၆ တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဝန်ကြီးဌာနတွင် ဝင်ရောက်ထမ်းရွက်ပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့၍ တစ်ဖန် တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်တွင် လက်ထောက်စစ်သမိုင်းသုတေသနအရာရှိအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။
၁၉၅၆-၅၈ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်၌ စစ်သမိုင်းသုတေသနအရာရှိနှင့် သုတေသနဌာနကြီးမှူး တိုးမြှင့်ခြင်းခံရ၏။
၁၉၆၄ တွင် တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှ စာပေဗိမာန်သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့၏။
စာတည်းအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
စာပေဗိမာန်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး စာပေများ ဆက် လက်ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
အမျိုးသား စာပေဆု ရွေးချယ်စိစစ်ရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ နတ်မောက်ဘုန်းကျော် ရေးသားပြုစုခဲ့သော စာအုပ် စာတမ်းများမှာ တပ်မတော်နေ့ စာစောင်၊ နိုင်ငံတော်သောင်းကျန်းမှုသမိုင်း (ပုံမနှိပ်ရသေး)၊ ဗမာ့တပ်မတော်သမိုင်း ( မြဝတီမဂ္ဂဇင်းဆောင်းပါးရှည်)၊ ဗမာ့တပ်မတော်သမိုင်းကျမ်း (ပထမတွဲ-ပုံမနှိပ်ရသေး)၊ အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်သမိုင်း၊ မင်းလှခံတပ်၊ ဗိုလ်ချုပ်မောင်ဆန်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ (အခြားသူများနှင့် ပူတွဲ၍) ၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမိန့်ခွန်းနှင့် ဟောပြောချက်များ၊ ရှေးခေတ်မြန်မာ၊ ပေဖူးလွှာ၊ မေ့ပျောက်၍မရသော အောင်ဆန်း၊ ရှေးခေတ်မြန်မာ့တပ်မတော်မှတ်စုများ၊ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု သုတေသနစာတမ်းများ၊ ဗုဒ္ဓဂယာနှင့် ယမုံနာ၊ ပန်းဝါတိုက်ပွဲ၊ စာမူမှစာအုပ်သို့ (ပုံမနှိပ်ရသေး)၊ အဲဒါအောင်ဆန်း၊ ယမုံနာနှင့်ဂင်္ဂါ၊ အမျိုးသားအပျော်တမ်း ရဲတပ်သမိုင်း (ပုံမနှိပ်ရသေး)၊ လူကြီးလူကောင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့အနက် ‘အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်သမိုင်း’စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု (သုတ ပဒေသာ ပထမဆု) ကို လည်းကောင်း၊ ‘မင်းလှခံတပ်’ ကျမ်းဖြင့် စာပေဗိမာန်စာပေပဒေသာဆုနှင့် ယူနက်စကို သုတပဒေသာဆုများကိုလည်းကောင်း ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။
မိသားစုဘဝ နတ်မောက်ဘုန်းကျော်သည် နတ်မောက်မြို့နေအမိန့်တော်ရ ရှေ့နေကြီး ဦးအောင်ဖေ၊ ဒေါ်တင်ဥတို့၏သမီးလတ် ဒေါ်အေးရီနှင့် ၁၉၄၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီးသုံးယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဒေါ်အေးရီသည် ကိုလိုနီခေတ်၌ ဒီးဒုတ်သတင်းစာ၊ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတို့၏ နတ်မောက်သတင်းထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် သခင်မတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အရှေ့အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး၏ နတ်မောက်မြို့၊ အမျိုးသမီးအစည်းအရုံး အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သားသမီးသုံးဦးမှာ ဒေါ်ခင်ဘုန်းရီ (B.A.B.Ed)(အငြိမ်းစားအထက်တန်းပြဆရာမ) နှင့် ဦးဇော်ဝင်း (B.Sc)( လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူးကြေးတိုင်နှင့်မြေစာရင်းဌာန ကသာခရိုင်) တို့ဖြစ်သည်။
သမီးဖြစ်သူဒေါ်ခင်ဘုန်းရီသည် ( နတ်မောက်အနီချို) ကလောင်အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သားဦးဖော်ဝင်းသည် တက္ကသိုလ်ယဉ်မင်းလတ် ကလောင်အမည်ဖြင့် လည်းကောင်း စာပေများ ရေးသားလျက်ရှိသည်။
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်အေးရီသည် ၁၉၇၃နှစ်၊ မတ်လ (၁၃) ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
နတ်မောက်ဘုန်းကျော်သည် ရန်ကင်းမြို့ တိုက် ၂၈၂၊ အခန်း ၁၂ ၌ သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ဘုန်းရီနှင့် အတူနေထိုင်ကာ စာပေများကို လေ့လာပြုစုလျက် ရှိစဉ်အတွင်း ၂၀ဝ၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ တွင် အမှတ် ၉၇၀ ၊ ဦးကြင်ဥ (၁)လမ်း ၊ ၃၂ ရပ်ကွက်၊ ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်။
(က) နတ်မောက်ဘုန်းကျော်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်းချုပ် (လက်နှိပ်စာမူ) ၂၊ (ခ) ၂၇-၁၂-၂၀⁠၀၆ ကြေးမုံ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ဗီအေအက်စ် (VAS=Value-added service)ဆိုသည်မှာ ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားသော ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများဖြစ်သည့် ဖုန်းခေါ်ဆိုခြင်း၊ စာတို (SMS) ပို့ခြင်းနှင့် အင်တာနက်အသုံးပြုခြင်းထက် ပိုသော အခြားဝန်ဆောင်မှုများကို အကြမ်းအားဖြင့် ဗီအေအက်စ် ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
များသောအားဖြင့် ဗီအေအက်စ် ဝန်ဆောင်မှုများကို သက်သာသော (သို့) အခမဲ့ နှုန်းထားများသတ်မှတ်ထားသည်၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်း ဝန်ဆောင်မှုများသည် တစ်နည်းအားဖြင့် ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း များ၏ ပင်မလုပ်ငန်းဖြစ်သော ဖုန်းဝန်ဆောင်မှုကို တန်ဖိုးတက်စေပြီး အသုံးပြုသူများ၏ ဖုန်းသုံးဆွဲမှုများပြားလာပြီး အသုံးပြုသူ တစ်ဦးခြင်း၏အကြမ်းဖျင်းအမြတ်ဝင်ငွေ(ARPU) ကို တိုးပွားလာစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။