kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Lieberman 2003: 152Aung-Thwin and Aung-Thwin 2012: 134 သက္ကရာဇ် ၁၅၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဘုရင့်နောင် နတ်ရွာစံပြီး နန္ဒဘုရင်က အရိုက်အရာဆက်ခံခဲ့သည်။
ထိုနောက် ၁၅၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ရက်နေ့တွင် ခမည်းတော်နန္ဒဘုရင်က မင်းကြီးစွာအား မဟာဥပရာဇာဘွဲ့ခံ အိမ်ရှေ့မင်းအရာပေးအပ်သည်။
(Hmannan Vol. 3 2003: 73): Sunday, 5th waning of Tazaungmon 943 ME = 15 October 1581 ထိုအချိန်က မင်းသားငယ်၏ အသက်မှာ ၂၃ ပင်မပြည့်သေးသော်လည်း အလွန်ကြီးမားလှသည့် တိုင်းပြည်ကြီး၏ အိမ်ရှေ့မင်းတပါး ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
Lieberman 2003: 154–155, 161 စစ်ပွဲများ ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် ဘုရင်နောင်မင်းတရားကြီး၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်မှုကြောင့် တိုင်းပြည်သည် လွန်စွာကြီးမားပြီး ပဏ္ဍာဆက်တိုင်းပြည်၊ စော်ဘွား၊ ဘုရင်ခံမြောက်မြားစွာလည်းရှိသည်။
Lieberman 2003: 154–155 သို့သော် ထိုသူတို့သည် ဘုရင့်နောင်အပေါ် ချစ်ကြောက်ရိုသေကြသော်လည်း တောင်ငူပြည်ကြီးအပေါ်ကား သစ္စာမရှိကြချေ။
ထိုသို့လျှင် သားတော်နန္ဒဘုရင်သည်လည်း ထိုလက်အောက်ခံများအပေါ် ဩဇာအာဏာမသက်ရောက်နိုင်သည့်အချိန်သို့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ပထမသုံးနှစ်အတွင်း အင်းဝနှင့် အယုဒ္ဓတို့ ပုန်ကန်ကြသည်။
အင်းဝကို တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်သော်လည်း အယုဒ္ဓကိုကား ရရန် ခက်ခဲပင်ပန်းလှချေသည်။
Harvey 1925: 181–182 နန္ဒဘုရင်သည် အယုဒ္ဓယအား သိမ်းပိုက်ရန် ချီတတ်ရာတွင် သားတော် မဟာဥပရာဇာအပေါ် အလွန်မှီခိုတော်မူသည်။
၁၅၈၄ နှင် ၁၅၉၃ ခုနှစ်အတွင်း မင်းကြီးစွာဦးဆောင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲများသည် အရှုံးနှင့်သာ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး နောက်ဆုံးတွင် ယင်း၏အသက်ပင် ဆုံးရှုံးခဲ့ရလေသည်။
ပထမအကြိမ် ယိုးဒယားသို့ ကျူးကျော်ခြင်း (၁၅၈၄) ဘုရင့်နောင် နတ်ရွာစံပြီးနောက် ယိုးဒယားသားတို့ ထောင်ထားခြားနာလာခဲ့ကြသည်။
၁၅၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် နန္ဒဘုရင်သည် အင်းဝက ထောင်းထားခြားနားသဖြင့် အထက်မြန်မာပြည်သို့ သွားရောက်စစ်ဆင်ရသည်။
ထိအချိန်တွင် ဥပရာဇာသည် ပဲခူး၌ နေ၍ မြို့စောင့်တပ်နှင့် အတူ ချန်နေရသည်။
ထိုအချိန်၌ ယိုးဒယား အိမ်ရှေ့မင်း ဗြနရာဇ်သည် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် နန္ဒဘုရင်၏တပ်တော်နှင့် ပူးပေါင်းရမည့်အစား ဟံသာဝတီအား ဝန်းရံထားခဲ့ပြီး အင်းဝသို့ချီရန် ဥပရာဇာ၏ အမိန့်အား ပုန်စားလေသည်။
ဟံသာဝတီမင်း ပဲခူးသို့ ချီလာသည်ကိုကြားလျှင် ဗြနရာဇ်လည်း မုတ္တမသို့ စုန်ပြီး ၁၅၈၄ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက် (ခေတ်ဟောင်း-ဧပြီ ၂၉) တွင် အယုဒ္ဓယသည် ဟံသာဝတီအားထောင်ထားကြောင်း အတိအလင်းကြေညာလေသည်။
အထက်မြန်မာပြည်ရှိ နန္ဒဘုရင်လည်း တပ်တော်နှစ်တပ်(လူ ၁၁၀၀၀၊ မြင်း ၉၀၀၊ ဆင် ၉၀) ဖြင့် ယိုးဒယားတပ်များအား တိုက်လေသည်။
ထိုတပ်အား သားတော်ဥပရာဇာကို အုပ်ချုပ်စေသည်။
Hmannan Vol. 3 2003: 79–80 ထိုလူပေါင်း ၁၁၀၀ ပါသည့် တပ်သည် ယိုးဒယားအား မသိမ်းနိုင်ခဲ့ပဲ မိုးကျ၍ တပ်ခေါက်ပြန်ခဲ့ရသည်။
ထိုတပ်သည် ချောင်ဖရားမြစ်အနီး မြို့ရွာများတွင် မိုးအခါရေကြီးခြင်းအား ပြင်ဆင်မထားခြင်း၊ ယိုးဒယားတို့၏ အမြောက်စိန်ပြောင်းထိမှန်ခြင်းတို့ကြောင့် ကျဆုံးကြရသည်မှာ မလွဲဧကန်ပင်။
Phayre 1967: 121 ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်း (၁၅၈၆) ၁၅၈၆ခုနှစ်Late Tagu 947 ME = 20 March 1586 to 8 April 1586 NS တွင် တကြိမ် မင်းကြီးစွာ အချုပ်ပြု၍ (လူ ၁၂,၀၀၀၊ မြင်း ၁၂၀၀၊ ဆင် ၁၀၀) ဖြင့် ဆိုင်ယမ်မြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ်ပြည်အား ချီတက်လုပ်ကြံပြန်သည်။
Hmannan Vol. 3 2003: 81–82 ဤတကြိမ်တွင် ဇင်းမယ်အား လုပ်ကြံပြီး ခြောက်သွေ့ရာသီရောက်လျင် အယုဒ္ဓယအား လုပ်ကြံမည့် စစ်ဆင်ရေးကြီးအတွက်ဖြစ်သည်။
သို့သော် ယိုးဒယားသားတို့ ပြင်းထန်စွာ ခုခံသဖြင့် လမ်ပန်းမြို့အား မဖြတ်ကျော်နိုင်ပဲရှိ၏။
ထို့နောက် ဇွန်လရောက်သောအခါ မိုးရာသီဖြစ်လာပြီဖြစ်သဖြင့် တပ်အား ဆုတ်စေခဲ့သည်။
တတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်း (၁၅၈၆–၁၅၈၇) ဇင်းမယ်အား ချီတတ်လုပ်ကြံတိုင်း မအောင်မြင်သောကြောင့် အယုဒ္ဓယမြို့တော်အား လုပ်ကြံရန ၁၅၈၆ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် မင်းတရားကြီးကိုယ်တိုင် အစီအမံချလေသည်။
Hmannan Vol. 3 2003: 84 ဤတကြိမ်တွင် ဥပရာဇာအား ဟံသာဝတီနေပြည်တော်အား စောက်ရှောက်ရန် ထားခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ အယုဒ္ဓယအား လေးလခန့် (၁၅၈၆ ခုနှစ် ဒီဇင်လာလ မှ ၁၅၈၇ ခုနှစ် ဧပြီလအထိ) ဝန်းရံလုပ်ကြံသော်လည်း မရချေ။
စစ်သည်ဗိုလ်ပါတို့ အကျအဆုံးများ၍ စစ်သည်ဗိုလ်ပါ ၂၅၀၀၀ ခန့်ရှိသည့် တပ်တော်သည် အင်အား အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဟံသာဝတီသို့ တပ်ဆုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။
Hmannan Vol. 3 2003: 85–86 စတုတ္ထအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်း (၁၅၉၀–၁၅၉၁) မင်းတရားလည်း လက်မလျော့ချေ။
၁၅၉၀ ခုနှစ်တွင် ဥပရာဇာအား ယိုးဒယားမြောက်ပိုင်းသို့ နောက်တကြိမ် လုပ်ကြံရန် မိန့်တော်မူသည်။
ဤတကြိမ်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း မိုးညှင်းနှင့် မိုးကောင်းစော်ဘွားတို့ ပုန်ကန်သဖြင့် ယိုးဒယားမြောက်ပိုင်းမှ ချီတတ်သိမ်းပိုက်ရန် မင်းတရားစီစဉ်သည်။
၁၅၉၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဇင်းမယ်မှ ထိုင်းမြောက်ပိုင်းသို့ ဥပရာချီလေသည်။
(Hmannan Vol. 3 2003: 90): 12th waning of Tazaungmon 952 ME = ၁၅၈၆ ခုနှစ် ကျူးကျော်မှုကဲ့သို့ပင် ပြင်းထန်သည့်ရှုံးနိမ့်မှုသာ ဖြစ်လေသည်။
၁၅၈၆ ခုနှစ်က ကဲသို့ပင် ဗြနရာဇ်ဦးဆောင်သည့် လမ်ပန်ခံတပ်အား ဖြတ်ကျော်နိုင်ခြင်းမရှိချေ။
သို့သော် ၁၅၈၆ ခုနှစ်မတူသည်မှာ ဤတကြိမ်သည် တပ်ဆုတ်ခြင်းသာမဟုတ်ချေ။
တပ်တော် ၂၄ တပ်၊ စစ်သည် ၂၀,၀၀၀ သည် ၁၅၉၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် လမ်ပန်မြို့ အပြင်၌ ကစဉ့်ကလျားတပ်ပျက်လေသည်။
ကျန်ရှိသော် တပ်တော်အနည်းငယ်သာ နေပြည်တော်သို့ကစင့်ကလျား ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောကြောင့် မင်းတရားလည်း မင်းကြီးစွာအား ကဲ့ရဲ့တော်မူပြီးလျင် ဗိုလ်မှူးအချို့ကို ကွပ်မျက်လေသည်။
Maha Yazawin Vol. 3 2003: 90 ပဉ္စမ နှင့် နောက်ဆုံးအကြိမ် စစ်ပွဲ (၁၅၉၂–၁၅၉၃) ထို့သို့လျင် စစ်၏အရှိန်အဟုန်သည် အယုဒ္ဓယတို့အား မျက်နှာသာပေးလာခဲ့သည်။
၁၅၉၁-၁၅၉၂ ခုနှစ်၏ ‌ခြောက်သွေ့ရာသီသို့ရောက်သောအရာ ဗြနရာဇ်လည်း တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်း အထက်ပိုင်းအား လုပ်ကြံရန် ချီတတ်လေသည်။
တုံပြန်မှုအနေဖြင့် မင်းတရားနှင့် လွှတ်တော်တို့က အယုဒ္ဓယအား နောက်တကြိမ် လုပ်ကြံရန်ဆုံးဖြတ်လေသည်။
ဤတကြိမ်တွင် မင်းတရားသည် မင်းကြီးစွာအား အချုပ်ခန့်သည်သာမက ပြည်၊ တောင်ငူ နှင့် ဇင်းမယ်ပြည်တို့အား စားစေသည်။
၁၅၉၂ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် တပ်တော်နှစ်ခု(စစ်သည် ၂၄၀၀၀၊ မြင်း ၂၀၀၀၊ ဆင် ၁၅၀) နှင့် ထပ်မံကြိုးစားလေသည်။
ဤပွဲတွင်လည်း အရှုံးနှင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်သာမ မင်းကြီးစွာလည်း အယုဒ္ဓယအနီးတွင်ဖြစ်ပွားသည့် တိုက်ပွဲအတွင်း နတ်ပြည်စံလေသည်။
Maha Yazawin Vol. 3 2006: 93 ဥပရာဇာသည် တိုက်ပွဲအတွင်း ကျဆုံးသည်ဟု နှစ်ဖက်သော ထိုင်း နှင့် ယိုးဒယား မဟာရာဇဝင်တို့ဆိုသော်လည်း မည်သည့်အချိန်၊ မည်သို့မည်ပုံကျဆုံးသည်ကို တိတိကျကျဖော်ပြရာတွင်ကား မတူသည်ကိုတွေ့ရှိရလေသည်။
မြန်မာ ရာဇဝင်မှတ်တမ်း မြန်မာရာဝင်တော်များ၏ အဆိုအရ မင်းကြီးစွာ၏ တပ်သည် အယုဒ္ဓယမြို့ ဆင်ခြေဆုံးထိတိုင်အောင် အတင်းထိုးစစ်ဆင်လေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ဗြနရာဇ်၏ တပ်နှင့်ဆုံသည်။
၁၅၉၃ ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေတွင် နှစ်ဖက်တပ်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလေသည်။
မဟာဥပရာဇာသည် ဘုန်းစုံအမည်ရှိ ဆင်ရဲကို စီတော်မူသည်။
ညာဘက်တွင် ညီတော်သတိုးဓမ္မရာဇာက အလုံးအရင်းနှင့် နေသည်။
ဘယ်ဘက်တွင် နတ်သျှင်နောင်သည်အလုံးအရင်းနှင့်နေသည်။
ဇာပရိုးစားသည် ပေါက်ကျော်ဇေယျအမည်ရှိ မုန်ယိုနေသောဆင်ကိုစီးကာ မနီးမဝေးတွင်နေလေသည်။
ဆင်မှာ မုန်ပြင်းလှသောကြောင့် မျက်နှာအား ပုဆိုးအုပ်ထားရလေသည်။
ဗြနရာဇ်သည်လည်း ဗြလပုံဟူသော ဆင်ကိုစီးကာ မှူးမတ်အလုံးအရင်းဖြင့် ထွက်တိုက်လေသည်။
မဟာဥပရာဇာကိုမြင်လျင် ဆင်ကို အပြင်းလွှတ်လာသဖြင့် ဇာပရိုးစားလည်း ဗြနရာဇ်လွှတ်လာသည်ကို တိုက်မည်ဟု ဆင်အား မျက်နှာအုပ်ထားသော ပုဆိုးကို ဖွင့်လိုက်ရာ ဗြနရာဇ်စီးသော ဆင်ကို မဝှေ့ပဲ နောက်သို့ပြန်၍ မဟာဥပရာဇာစီးသော ဆင်ကို ဝှေ့လေသည်။
သို့ကြောင့် မဟာဥပရာဇာလည်း အပန်းတကြီး တိုက်တော်မူရပြီးလျှင် ဆင်လဲလေသည်။
ထိုသို့လဲချိန်တွင် ယိုးဒယားက ပစ်သော စိန်ပြောင်းသင့်၍ ဆင်ဦးတွင်ပင် မဟာဥပရာဇာကျလေသည်။
ကုန်းလယ်စီးသော တုရင်ဗလသည် အမြောက်သင့်ကြောင်းကို သိလျှင် မဟာဥပရာဇာအား မ၍ ဆင်ကို ဆောက်ချုံသို့မှီ၍ နေစေသည်။
ဗြနရာဇ်လည်း မဟာဥပရာဇာဆုံးသည်ကို မသိသောကြောင့် မတိုက်ပဲ အမ်းနေသည်။
လက်ဝဲတွင်ရှိသော နတ်သျှင်နောင်က ဥပေါသထဆင်ကိုးစီး၍ တိုက်သည်။
ဗြနရာဇ်လည်းဆုတ်လေသည်။
ထိုသို့ ဆုတ်သည်ကို ပြည်ဘုရင်၊ တောငူဘုရင်၊ ဇင်းမယ်ဘုရင် စသော တပ်မှူးတို့က မြင်လျှင် ချွန်းဖွင့်ကာ လိုက်လေသည်။
ဗြနရာဇ်လည်း ဆုတ်၍ အယုဒ္ဓယမြို့တွင်းက ခုခံလေသည်။
ယင်းသို့ မဟာဥပရာဇာ ကျဆုံးသောကြောင့် စစ်မှူး စစ်ကဲတို့လည်း စုရုံး၍ ယိုးဒယားအား လုပ်ကြံမည်အရေးကို သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် တိုင်ပင်ကြလေသည်။
ထို့နောက် အထိန်းအကွပ်မရှိဖြစ်နေသောကြောင့် မြို့အား ဆက်လက်တိုက်ရန်မဖြစ်ချေ၊ ထို့ပြင် အလောင်းတော်အား နေပြည်တော်တွင် သင်္ဂြိုဟ်တော်မူရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး စစ်အားရုပ်သိမ်းကာ တောင်ငူသို့ ပြန်ကြလေသည်။
Hmannan Vol. 3 2003: 94Maha Yazawin Vol. 3 2006: 94 ယိုးဒယား ရာဇဝင်မှတ်တမ်း ထိုင်းတို့၏ ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဗြနရာဇ်နှင့် မင်းကြီးစွာတို့၏ နောင်စရိုင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် စီးချင်းထိုးပွဲပုံ ဤနေရာတွင် ယိုးဒယား ရာဇဝင်များ၌ မတူညီသည့် အဆိုလေးမျိုးအား တွေ့ရလေသည်။
ခေတ်စားသည့် ထိုင်းသမိုင်းသည် အယုဒ္ဓယရာဇဝင်မှလာသည့် အဆိုအား ဖော်ပြပေးသည်။
ယင်းအဆိုတွင် မဟာဥပရာဇာ ဦးဆောင်သည့် ဗမာတပ်များသည် ယိုးဒယားတို့၏ နောင်စရိုင်ခေါ် နေရာတိုင်အောင်း အတွင်းထိ ထိုးဖောက်တိုက်လေသည်။
ထိုနေရာတွင် ယိုးဒယားမင်း ဗြနရာဇ်နှင့် ညီတော် အိမ်ရှေ့မင်း ဗြဧကထို့စရို ဦးဆောင်သည့် ယိုးဒယားတပ်တို့နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်လေသည်။
ထိုနှစ်ဖက်တပ်တို့သည် ၁၅၉၃ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် တိုက်ကြလေသည်။
(မြန်မာရာဇဝင်တွင်ဖော်ပြသည့် နေ့ထက် ၁၀ ရက်နောက်ကြလေသည်)(Damrong 2001: 128): Monday, 2nd waning of the second Siamese month 954 CS = Monday, 18 January 1593 NS. မြန်မာတပ်တို့သည် ပထမတွင် ဆင်ခြေဖုံးအရပ်များအား သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး ယိုးဒယားတပ်ဦးအား ချိုးလေသည်။
ဗြနရာဇ်၊ ဗြဧကထို့စရို (Ekathotsarot) နှင့် ယင်းတို့၏ သက်တော်စောင့်များလည်း ၎င်းတို့မြေတွင် ရပ်၍ တိုက်ပွဲဖွင့်လေသည်။
Wyatt 2003: 88–89 သို့သော် အခြား ယိုးဒယားတပ်ဦးကျိုးသဖြင့် မင်းနှင့်အိမ်ရှေ့မင်းလည်း မြန်မာတပ်တို့၏ ဝန်းရံခြင်းခံရလေသည်။
ဤသို့ အသက်လုနေချိန်တွင် ဗြနရာဇ်လည်း ဆင်ထက်မှနေ၍ ယင်းအား တဦးချင်း စီးချင်းထိုးရန် တိုက်ရန် မင်းကြီးစွာကို ဖိတ်ခေါ်လေသည်။
Damrong 2001: 131 ဤသို့ ယိုးဒယားမင်းနှစ်ပါးအား ဝန်းရံထားနိုင်သည့်တိုင်အောင် မင်းကြီးစွာသည် ထိုစီးချင်းထိုးရန် ဖိတ်ခေါ်မှုအား လက်ခံ‌လေသည်။
ထိုင်းသမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည့် မင်းသား ဒမ်ရောင် ရာဇနဟတ်၏ ယူဆချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ ယင်းသို့ မြန်မာအိမ်ရှေ့မင်းသည် စီးချင်းထိုးသည်ကို လက်ခံရခြင်းမှာ "တော်ဝင်မင်းသားအဖြစ်မွေးဖွားလာချိန်တွင် အတူပါရှိလာသည့် မင်းတို့ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားမှု" ကြောင့်အပြင် မလက်ပဲ ပယ်ချပါက ရှက်ဖွယ်ဖြစ်လိမ့်ရမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်းကြောင့်"ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
မည်သည့်နှုန်းထားနှင့်မဆို ထိုမင်းနှစ်ပါးနှင်း တပ်မှူးတို့လည်း စီးချင်းထိုးကြလေသည်။
မင်းကြီးစွာ၏ ဓားသည် ဗြနရာဇ်၏ ဦးဆောင်းအား ဖြတ်လေသည်ဆို၏။
သို့သော် ဗြနရာဇ်လည်း ပြန်လည်၍ အလျှင်အမြန် ခုတ်ရာ မင်းကြီးစွာအား ပိုင်မိသည်ဆို၏။
ထိုအချိန်တွင် ဗြဧကထို့စရို သည် ယင်း၏ ဆင်ထက်တွင် "မောင်ဇာချို"အမည်ရှိ စစ်ကဲနှင့် စီးချင်းထိုးကြရာ ထိုစစ်ကဲလည်း ကျလေသည် ဆို၏။
Damrong 2001: 132 ထိုအချိန်တွင် မြန်မာတပ်တို့လည်း စတင်ပစ်ခတ်လေရာ ယိုးဒယားမင်း ဗြနရာဇ်၏ ဆင်ထိန်းနှင့် ဗြဧကထို့စရို ၏ ကုန်းလယ်ထိန်းလည်း ကျလေသည်။
ကျည်သည် ယိုးဒယားမင်း၏ လက်ကိုပင် မှန်လေသည်။
ထိုအချိန် လက်မတင်ကလေးတွင် ယိုးဒယားတပ်ကူတို့ ရောက်ရှိလာကာ မင်းနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းတို့အား ဘေးလွှတ်ရာသို့ ကူပြေးလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆိုစေ ၁၆၄၇ ခုနှစ် ၁၆၉၀ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တိုက်ပွဲများအကြောင်း ရေးသားထားသည့် ယိုးဒယားတို့၏ အစောဆုံး သမိုင်းမှတ်တမ်းနှစ်ခုအပါဝင် အခြားယိုးဒယားမှတ်တမ်းများတွင် ဗြနရာဇ်နှင့် မဟာဥပရာဇာ မင်းကြီးစွာတို့ တိုက်ပွဲအကြောင်းကို ဖော်ပြထားခြင်းမရှိချေ။
Terwiel 2013: 22–23, 29 စိစစ်ကြည့်ခြင်း ဘီဂျေတာဝီး ၏ အဆိုအရ ဥရောပ နှင့် ပါရှန်း စာရေးဆရာများ( ယိုးဒယား ၄၊ မြန်မာ ၁၊ ၁၆ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၇ ရာစုနှောင်ပိုင်း ဥရောပမှတ်တမ်းများနှင့် ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပါရှန်းမှတ်တမ်းတစ်ခု) အပါအဝင် ဒေသခံတို့၏ မှတ်တမ်းများအရ ထိုတိုက်ပွဲအကြောင်း မတူညီသည့် မှတ်တမ်းများမှာ ဆယ်ခုခန့်ရှိခဲ့သည်။
Terwiel 2013: 30ယိုးဒယားတော်ဝင်ရာဇဝင်တော်ကြီး တစ်ခုထဲတည်းသာ ဗြနရာဇ်နှင့် မင်းကြီးစွာတို့၏ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး စီးချင်းထိုးပွဲအကြောင်း ရေးသားထားသည်။
တာဝီး၏ ထို မှတ်တမ်းဆယ်ခုအား စိစစ်ချက်အရ မင်းကြီးစွာနှင့် ဗြနရာဇ်တို့သည် ဆင်ထက်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုသို့ မင်းနှစ်ပါးတည်း တရားဝင် စီးချင်းထိုးသည့် အကြောင်းမှာမရှိခဲ့ချေ။
Terwiel 2013: 22–25 တာဝီးအဆိုအရ "အထူးသဖြင့် ယုံရခက်သည်မှာ မင်းကြီးစွာအနေဖြင့် ထို စီးချင်းထိုးပွဲအား လက်ခံလိုက်ခဲ့လျှင် ထိုအထိ အခက်အခဲမရှိ အလွန်ခရီးပေါက်လာသည့် အကုန်အကျများသော ကျူးကျော်မှုအား ထိခိုက်ခဲ့လိမ့်မည်ကို လက်ခံပြီးသား ဖြစ်သွားလိမ့်မည်ဖြစ်သည်"။
Terwiel 2013: 31–32တိုက်ပွဲအတွင်း ဗြနရာဇ်၏ ဆင်သည် မြန်မာတပ်တို့၏ ဝန်းရံခြင်း ခံထားခဲ့ရသည်။
ဤသို့ အတိမ်းအစောင်းမခံနိုင်သည့် အချိန်တွင် မြန်မာတို့၏ တိုက်ဆင်သည် မုန်ယိုပြီး မင်းကြီးစွာ၏ ဆင်အား တိုက်ခိုက်လေသည်။
ထိုတွင်မြင်ရသည်မှာ မင်းကြီးစွာသည် အခက်ခဲကြားတွင် ရှိနေခဲ့သည်။
ဗြနရာဇ်သည် (သို့မဟုတ် သူနှင့် အတူဆင်စီးနေသည့် စစ်သည်များ မှ တစ်ဦး၊ ပေါ်တူဂီစစ်သည်တဦးဖြစ်နိုင်) "အနီးသို့ကပ်ပြီးလျင် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်သောကြောင့်" မင်းသားလည်း သေလုနီးပါး ဒဏ်ရာရလေသည်။
Terwiel 2013: 33 ဗြနရာဇ်လည်း ထိုသို့ "အလွန်အန္ထရာယ်များလှသည့်အချေအနေမှ ကံကောင်းထောက်မှစွာထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာခဲ့ရ"သည့်အပြင် ထိုအချေအနေကို လျင်မြန်စွာ အခွင့်ကောင်းယူနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
Terwiel 2013: 34 တာဝီးဆိုသည်မှာ "မြန်မာနှင့် ဥရောပသမိုင်းမှတ်တမ်းများသည် အမှန်တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်များနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီသည်"နှင့် "ဗြနရာဇ်၏ တစ်ဦးချင်းစီးချင်းထိုးရန် ထပ်တလဲလဲစိန်ခေါ်မှုများအကြောင်းသည် မြောက်မြားစွာသော ထိုင်းသမိုင်းစာအုပ်များစွာပေါ် စိုးမိုးထားသော်လည်း ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်တစ်ခုကဲ့သို့ ချောင်ထိုးလိုက်သင့်သည်" ဟူ၍ဖြစ်လေသည်။
စစ်ပြီးနောက် သမိုင်းတို့ မည်သူပင်ကွဲပြားမှုများ ရှိနေကာမူ ထိုစစ်ပွဲသည် အယုဒ္ဓယအနီး၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မဟာဥပရာဇာသည် တိုက်ပွဲအတွင်း ကျလေသည်၊ ထို့နောက် မြန်မာစစ်သည်တို့လည်း တပ်ဆုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်ကို မြန်မာ နှင့် အယုဒ္ဓယသမိုင်းဆရာတို့က တညီတညွှတ်တည်းဆိုကြသည်။
ထိုစစ်ပွဲသည် ပဲခူးသားတို့ အယုဒ္ဓယအား တိုက်ခိုက်သည့် နောက်ဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်သည်။
အယုဒ္ဓယ၏ လွတ်လပ်ရေးသည်လည်း သေချာခဲ့ပြီ၊ ထိုမှနောင်နှစ်ပေါင်း ၁၂နှစ်ခန့်အကြာ မြန်မာသည်လည်း ခံစစ်အနေအထားတွင်သာ ရှိလိမ့်မည်ဖြစ်သည်၊ နှစ်သုံးဆယ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စစ်စားပွဲ အလှည့်အပြောင်းပင်ဖြစ်လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၅၉၃ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် မင်းကြီးစွာ ရုပ်အလောင်းအား ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာခဲ့၏။
(Hmannan Vol. 3 2003: 95): Tabaung 954 ME = 31 January 1593 to 1 March 1593 NS သမိုင်းတွင် ဆိုသည်ကား နန္ဒဘုရင်သည် သားတော်နတ်ရွာစံသောကြောင့် ကြီးစွာ ပူဆွေးရပြီး မဟာဥပရာဇာ၏ ရုပ်အလောင်းအား ကမ္ဘောဇသာဒီ ရွှေနန်းတော်ရှေ့၌ မင်းခမ်းမင်းနား ကြီးစွာကျင်းပ၍ သင်္ဂြိုဟ်လေသည်ဟူ၏။
Hmannan Vol. 3 2003: 95 ထိုမင်းသား နတ်ရွာစံချိန်၌ သက်တော် ၃၄ နှစ်သာရှိသေးသည်။
နှလုံးပူဆွေးလှသော မင်းကြီးသည် ၉ လခန့်အကြာ စောင့်ပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၁၅၉၃ ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ (ခေတ်ဟောင်း-ဒီဇင်ဘာ ၁၉) တွင် သားတော်ငယ် မင်းရဲကျော်စွာအား အိမ်ရှေ့အရာပေးလေသည်။
(Maha Yazawin Vol. 3: 95): Wednesday, 8th waxing of Pyatho 955 ME = 29 December 1593 ကိုယ်ပိုင်ဘဝ မင်းကြီးစွာ၏ ပထမမိဖုရားမှာအင်းဝဘုရင် သတိုးမင်းစောနှင့် အင်းဝမိဖုရားတို၏ သမီးတော်တစ်ဦးဖြစ်သည့် နတ်သျှင်မယ်တော်ဖြစ်ပြီး မောင်နှစ်မနှစ်ဝမ်းကွဲတော်၏။
ယင်းမိဖုရားသည် မင်းကြီးဆွေ အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် မြှောက်စားခံရသည့် ၁၅၈၁ ခုနှစ်ကတည်းကပင် မိဖုရား ဖြစ်လာသည်။
ရာဇဝင်တော်ကြီးအရ မင်းကြီးစွာသည် ယင်း၏ အရီးတော် ဖြစ်သူ ရာဇဓာတုကလျာမင်းသမီး (မင်းကြီးစွာထက် ၁ နှစ်ငယ်သည်) အပေါ်တွင် မေတ္တာသက်ဝင်နေသည့်အလျောက် ထိုမင်းသမီးနှင့်သာ အချိန်ကုန်နေပြီးလျင် မိဖုရားဖြစ်သူ နတ်သျှင်မယ်တော်အပေါ်ဝယ် ဂရုဏာမေတ္တာ များစွာမထားပဲရှိလေသည်။
ထိုအကြောင်းကို နတ်သျှင်မယ်တော်လည်း ခမည်းတော်နှင့် မယ်တော်အား တိုင်တမ်းသည့်အတွက် နန္ဒဘုရင်နှင့် အင်းဝမင်းတို့ စစ်ခင်းကြရလေသည်။
ထိုစစ်ပွဲသည် ၁၅၈၄ အင်းဝပုန်ကန်မှုဆီသို့ ဦးတည်သွားလေသည်။
မင်းကြီးစွာလည်း ရာဇဓာတုကလျာအား ဆက်လက်ပိုးပမ်းနေခဲ့ပြီး မင်းသမီးလည်း ဆက်လက် ငြင်းဆန်နေခဲ့သည်။
အစ်ကိုတော်သူ နန္ဒဘုရင်က ထိုမင်းသမီးအား အကာအကွယ်ပေးထားခဲ့လေသည်။
သို့သော် ၁၅၈၆ အောက်တိုဘာလတွင် နန္ဒဘုရင်သည် ယိုးဒယားသို့ တတိယအကြိမ်မြောက် သွားရေက်သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် မင်းကြီးဆွေလည်း ရာဇဓာတုကလျာအား မိဖုရားမြှောက်ပြီး နတ်သျှင်မယ်တော်နှင့် ကွာရှင်းရန် ကြိုးပမ်းလေသည်။
၁၅၈၇ ခုနှစ် ဇွန်လပိုင်းတွင် နန္ဒဘုရင်လည်း စစ်ရှုံး၍ ပဲခူးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိချိန်တွင် မိမိမရှိချိန်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်များကို ကြားသိရပြီးနောက် အလွန် စိတ်ဆင်းရဲခဲ့ရသည်။
သို့သော်လည်း ၎င်းတို့ကွာရှင်းရန်ကိစ္စကိုးကား ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။
ဓာတုကလျာသည်လည်း မင်းကြီးစွာနတ်ရွာစံသည်အထိ ယင်း၏ မိဖုရားအဖြစ် နေထိုင်ခဲ့သည်။
မှတ်စု ကိုးကားအညွှန်းများ ကိုးကားရင်းမြစ် ကဏ္ဍ:အင်းဝမင်းဆက်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရေညှောင့်ငှက်များ ကဏ္ဍ:ကမ်းဦးရေတိမ်ငှက်မျိုးများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မန်ချူးရီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရေညှောင့်ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ကုလားကောက်ငှက် ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအကြောင်းအရာများကို ဆိုလိုနိုင်သည်။
နှုတ်သီးရှည်ခေါင်းမည်း နှုတ်သီးကောက်ကြီး။
ဝက်ကုန်းရွာ ()သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ ပိုင်ကျုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၆၅၃ ဖြစ်သည်။
မိုင်ဒင်း အမျိုးသားအားကစားကွင်း (၊ )သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ဟနွိုင်းမြို့ရှိ ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်းဖြစ်သည်။
၄၀၁၉၂ဦး ဝင်ဆံ့ပြီး တိုင်းပြည်၏ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးကွင်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၃ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အဓိက ကျင်းပရာနေရာဖြစ်သည်။
ဗီယက်နမ်ဘောလုံးအသင်းများ၏ အိမ်ကွင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာ ချစ်ကြည်ရေးပွဲများကို လက်ခံကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ကွင်း၏ အရှေ့နှင့်အနောက်ဘက် ပွဲကြည့်စင်များကို အမိုးမိုးထားပြီး ဝင်ဆံ့ဦးရေ၏ တစ်ဝက်ကို အမိုး မိုးပေးထားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအတွက် အမျိုးသားအားကစားကွင်းအသစ် ဆောက်လုပ်ရန် အကြံကို ၁၉၉၈တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၀ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် ထိုစဉ်က ဗီယက်နမ်ဝန်ကြီးချုပ်က ကွင်းအသစ်တည်ဆောက်ရေးစီမံကိန်းကို အတည်ပြုခဲ့သည်။
ဤသည်မှာ ၂၀၀၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ လက်ခံကျင်းပရေးအတွက်လည်း ရည်ရွယ်သည်။
တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ ဩဂုတ်လတွင် မိုင်းဒင်း အမျိုးသားအားကစားကွင်းအဖြစ် အမည်ပေးခဲ့သည်။
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနေ့ဖြစ်သော စက်တင်ဘာလ ၂ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
အတွင်းပိုင်း 200px|မိုင်ဒင်း အမျိုးသားအားကစားကွင်း ပွဲကြည့်စင်များ ပွဲကြည့်စင် ၄ခုရှိကာ ပွဲကြည့်စင် အေနှင့် ဘီမှာ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ပွဲကြည့်စင်များဖြစ်သည်။
ထို ပွဲကြည့်စင် ၂ခုအား တန်ချိန် ၂၃၀၀လေးသော အမိုးဖြင့် မိုးထားကာ နှစ်ထပ်ပွဲကြည့်စင်များဖြစ်သည်။
အခြားပွဲကြည့်စင်နှစ်ခုဖြစ်သော စီနှင့် ဒီမှာ တစ်ထပ်ပွဲကြည့်စင်များဖြစ်သည်။
စုစုပေါင်း ၄၀၁၉၂ဦးဝင်ဆံ့ကာ အရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် ခုံပေါင်း ၄၅၀နှင့် သတင်းသမားများအတွက် ၁၆၀ ပါဝင်သည်။
ကွင်း မြက်ခင်းပြင်မှာ ၁၅၀မီတာ × ၆၇မီတာရှိပြီး ၎င်းကို ပြေးလမ်း ၈လမ်းပါသော ပတ်လမ်းက ပတ်ထားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အမျိုးသား အားကစားကွင်းများ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ အားကစားကွင်းများ။
ဘူကစ်ဂျာလီ အမျိုးသားအားကစားကွင်းသည် မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင်တည်ရှိကာ လူဦးရေ ၈၀၀၀၀ကျေကာ်ဝင်ဆံ့သည့် အမျိုးသားအားကစားကွင်းဖြစ်သည်။
အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးဆုံးကွင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံးကွင်းဖြစ်သည်။
၁၉၉၈ ဓနသဟာယနိုင်ငံများအားကစားပြိုင်ပွဲအတွက် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ထိုမှစ၍ ဤအားကစားကွင်းမှာ အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲများ အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ အားကစားပြိုင်ပွဲများကို လက်ခံကျင်းပရန် အဓိကနေရာဖြစ်လာခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း ၁၉၉၈ ဓနသဟာယအားကစားပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပရန်အတွက် ၁၉၉၅ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ဇန်နဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
အားကစားပွဲအပြီးတွင် ဤကွင်းကို မလေးရှားအမျိုးသားဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံရှိ အားကစားကွင်းများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသား အားကစားကွင်းများ။
ကစပ်ရွာ()သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ကစပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၇၁၄ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကစပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၆၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၃၉၀ ဦး နေထိုင်သည်။
thumb|မျောက်မင်း စွန်းဝူခုန်း နှင့် ဆရာတော် ထန်ဆင်း မျောက်မင်း စွန်းဝူခုန်း သို့ စွန်းဝူခုံး သည် ၁၆ ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့သည် "အနောက်ဘက်သို့ ခရီးသွားခြင်း" အမည်ရ တရုတ်ဝတ္ထုတွင် ပါဝင်သည့် ဒဏ္ဍာရီလာ ကျော်ကြားထင်ရှားသည့် ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးပြီး နှောင်းလူတို့က အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်ဝတ္ထုပုံပြင်၊ ရုပ်ရှင်များတွင် ရေးသားဖော်ပြကြလေသည်။
မန်ဒရင်း တရုတ်ဘာသာဖြင့် 孫悟空/孙悟空 ဟူ၍ ရေးကြပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Monkey King သို့မဟုတ် Sun Wukong ဟူ၍ ရေးသားဖော်ပြကြသည်။
မျောက်မင်းသည် 100ဘီစီခန့်ကတည်းကပင် တကယ်ရှိခဲ့သည်။
သူ၏ အမည်ရင်းမှာ ဝေါင်ကီဆန်းဖြစ်သည် မှတ်စု စွန်းဝူခုန်းသည် ကျောက်တုံးမှမွေးဖွားလာသောကျောက်တုံးမျောက် တစ်ကောင်ဖြစ်ပြီးအလွန်ကြီးမားသောအစွမ်းရှိသည်။
ဆက်စပ်ကြည့်ရှူရန် ကဏ္ဍ:တရုတ် စာပေ။
thumb|ပါကျဲ ပုံ ပါကျဲ သို့မဟုတ် ကျူးပါကျဲသည် သည် ၁၆ ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့သည် "အနောက်ဘက်သို့ ခရီးသွားခြင်း" အမည်ရ တရုတ်ဝတ္ထုတွင် ပါဝင်သည့် ဒဏ္ဍာရီလာ ကျော်ကြားထင်ရှားသည့် ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးပြီး နှောင်းလူတို့က အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်ဝတ္ထုပုံပြင်၊ ရုပ်ရှင်များတွင် ရေးသားဖော်ပြကြလေသည်။
တရုတ်ဘာသာဖြင့် 猪八戒 ဟူ၍ ရေးကြပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Zhu Bajie သို့မဟုတ် Zhu Wuneng ဟူ၍ ရေးသားဖော်ပြကြသည်။
မှတ်စု ဆက်စပ်ကြည့်ရှူရန် ကိုးကား Category:တရုတ်ဒဏ္ဍာရီ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ။
thumb|ဆရာတော် ထန်ဆင်းအား ဖော်ပြထားပုံ ဆရာတော် ထန်ဆင်း ဆိုသည်မှာ သမိုင်းနောက်ခံ ရဟန်းတော်တပါးဖြစ်သည့် ရွန်းထန်ကိုယ်တော်အား အခြေခံထားကာ ၁၆ ရာစုတွင် ဝူချောင်းအန် ရေးသားသည့် "အနောက်ဘက်သို့ခရီး" အမည်ရ တရုတ်ဝတ္ထု တွင် ပါဝင်သည့် ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဘွဲ့အမည် အပြည့်အစုံမှာ ထန် စန်ဆန်း (Tang Sanzang) ဖြစ်ပြီး စန်ဆန်းဆိုသည်မှာ ဆရာတော်၏ တာဝန်ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရှိသည့် တိပိဋကသုံးပုံ စန်ဆန်းဂျင် (Sanzangjing)အား သွားရောက်ပင့်ဆောင်သည်ကို ရည်ညွှန်ခြင်းဖြစ်သည်။
လာအို အမျိုးသားအားကစားကွင်​ဟောင်း သည် လာအိုနိုင်ငံ ဗီယင်ကျန်းမြို့တွင်တည်ရှိသည်။
တရားဝင်အမည်မှာ Anouvong Stadiumဖြစ်ကာ ဗီယင်ကျန်းပြည်နယ်ကွင်းဟုလည်း လူသိများသည်။
ဗီယင်ကျန်းဘုရင် Chao Anouvongကို ဂုဏ်ပြု မှည့်ခေါ်ထားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံရှိ အားကစားကွင်းများ။
လာအိုအမျိုးသားအားကစားကွင်းသည် လာအိုနိုင်ငံ၊ ဗီယင်ကျန်းမြို့တွင် တည်ရှိသည်။
၂၀၀၉ အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပရန် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ပရိသတ် ၂၅၀၀၀ ဝင်ဆံ့သည်။
ဤကွင်းကို လာအို အမျိုးသားအားကစားကွင်းဟောင်း၏ အခန်းကဏ္ဍများတွင် အစားထိုးခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံရှိ အားကစားကွင်းများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသား အားကစားကွင်းများ။
နှစ်(၈၀)မွေးနေ့အားကစားကွင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ နခွန်ရတ်ချာစီမာပြည်နယ်တွင်တည်ရှိသည်။
၂၀၀၇ အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲအတွက် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ ထိုနှစ်သည် ထိုစဉ်ကဘုရင် ဘူမိဘော အဒူလျာဒက်၏ သက်တော်(၈၀)ပြည့်သည့်နှစ်ဖြစ်သဖြင့် ဤကွင်းအား ဤကဲ့သို့ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အားကစားကွင်းများ။
သီဟိုဠ် အက္ခရာ (သို့) သီဟိုဠ် စာလုံး (သို့) သီဟိုဠ် အရေးအသား (; Siṁhala Akṣara Mālāva) သည်သီဟိုဠ်၊ ပါဠိ၊ သင်္သကရိုက် စသည့်ဘာသာစကားများကို ရေးသားရန်အတွက် အရေးအသားစနစ်တစ်ခုဖြစ်၍ အထူးသဖြင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံနှင့် အခြားနေရာများရှိ သီရိလင်္ကာသားများအသုံးပြုကြသည်။
Daniels (1996), p. 408. သီဟိုဠ် အကသ(ဿ)ရ မာလာဝ သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယ၏ ဗြဟ္မီအက္ခရာမှဆင်းသက်လာသော ဗြဟ္မီအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
သီဟိုဠ်အရေးအသားသည် ဘယ်မှညာသို့ ရေးသည့်စနစ် (abugida) ဖြစ်၍ သီဟိုဠ်စာလုံးများကို အုပ်စုနှစ်ခုခွဲနိုင်၍ အဓိကအုပ်စုသည် သုဒ္ဓသီဟာဠ အက္ခရာ (, ) များဖြစ်ကာ မိဿရ သီဟာဠ အက္ခရာ () ၏ အခွဲဖြစ်သည်။
ရှန်မင်းဆက် ( တရုတ်: ) အစသမိုင်းကြောင်း (အယဉ်မင်းဆက်အဖြစ်လူသိများ殷代; တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည် တရုတ် မင်းဆက် အလယ်၌အုပ်ချုပ်ကြောင်းနှင့်လျှော့ချ အဝါရောင်မြစ် ထဲမှာချိုင့်ဝှမ်း ဒုတိယထောင်စုနှစ်ဘီစီ, semi-ဒဏ္ဍာရီဆက်ခံ Xia မင်းဆက် နှင့်လိုက် Zhou မင်းဆက်။
အဆိုပါ Shang ၏ဂန္ထဝင်အကောင့်ထိုကဲ့သို့သော စာရွက်စာတမ်းများစာအုပ်, ဝါး Annals နှင့် Grand သမိုင်းပညာရှင် ၏မှတ်တမ်းများ အဖြစ်မှလာသည်။
Liu Xin လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ခန့်တွက်ချက်ခဲ့သည့်တွက်ချက်မှုအပေါ်အခြေခံသည့်ရိုးရာသက္ကရာဇ်စဉ်အရရှန်သည် ၁၇၆၆ မှ ၁၁၂၂ အထိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည် ဘီစီဘီစီ၊ သို့သော် ဝါးမှတ်တမ်း၏ "လက်ရှိစာသား" ကို အခြေခံ၍ သက္ကရာဇ်စဉ်အရ ၁၅၅၆ မှ ၁၀၄၆ အထိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဘီစီ။
Xia-Shang-Zhou သက္ကရာဇ်စဉ်အရစီမံကိန်းသည် သူတို့ကိုဂ။
1046 မှ 1600 ဘီစီအီးသည် Erligang နေရာ၏ကာဗွန် ၁၄ ရက်ကိုအခြေခံသည်။
ကဏ္ဍ:တရုတ်သမိုင်းရှိ မင်းဆက်များ။
ကျိုးမင်းဆက်သည် (တရုတ်မင်းဆက်: ) တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
ကျိုး မင်းဆက်သည် တရုတ်သမိုင်းတွင်အခြားမင်းဆက်များထက်ရှည်ကြာခဲ့သည်။
ကျီ မျိုးနွယ်တော်ဝင်အိမ်တော်မှ တရုတ်နိုင်ငံ၏စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မှုကိုအစပိုင်းတွင် ၁၀၄၆ မှဘီစီ ၇၇၁ အထိ အနောက်ဘက်ကျိုးဟုခေါ်သည့်အချိန်ကာလတစ်ခုအထိတည်ရှိပြီး၎င်းကိုဖန်တီးခဲ့သောနိုင်ငံရေးဩဇာလွှမ်းမိုးမှုသည်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ အတွင်း အရှေ့ ကျိုး ကာလအထိကောင်းစွာဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။
မှတ်စု ကိုးကား ကဏ္ဍ:တရုတ်သမိုင်းရှိ မင်းဆက်များ။
အနုပညာ ပြခန်း ကိုးကား ကိုးကားချက်များ ပြင်ပလင့်များ ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ကိုးကားမဲ့အဆိုများပါ ဆောင်းပါးများ။
လေရှမ်းစာ (ᥖᥭᥰ ᥘᥫᥴ, ) သို့မဟုတ် တယ်ဟုန်ရှမ်းစာသည် ​ဗြဟ္မီအက္ခရာမှဆင်းသက်လာသည့် အက္ခရာဖြစ်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အလယ်ပိုင်းရှိ တိုင်နူလူမျိုးများပြောသော တိုင်နူ ဘာသာစကားအတွက်ရေးလေ့ရှိသည်။
(ဤဘာသာစကားကို နူစကား၊ တယ်ဟုန်ရှမ်းစကားနှင့် ရှမ်းတရုတ်စကားဟုလည်းလူသိများသည်) ၎င်းကိုဝါကျနှင့်လက်ဝဲမှညာသို့အလျားလိုက်မျဉ်းကြောင်းဖြင့်ရေးသားထားပြီးဝါကျများနှင့်စာကြောင်းများအကြားနေရာများသာဖြစ်သည်။
ပေးစာ thumb| လေရှမ်းစာမူ။
အရှေ့အပိတ်အပြန့်သရ () သည် အပြောဘာသာစကားများစွာတွင် အသုံးပြုသော သရသံ အမျိုးအစားများထဲက ပုံစံတစ်ခုဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် i (အီ) သင်္ကေတဖြင့်ပြသည်။
ဤသင်္ကေတသည် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ meet မှ သရသံနှင့် ဆင်တူ၍ အမေရိကန်အင်္ဂလိပ်စကားတွင် long-e ဟူ၍ခေါ်ဆိုသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ဤသရသံတွင် ထပ်တိုးသံရှိန်ဆွဲ၍ (အီး) ဖြင့်ပြသကြသည်။
ထိုအသံကို ပုံမှန်အားဖြင့် လုံချင်းသရသံဖြင့် ထွက်လေ့မရှိဘဲ သရတွဲသံ (diphthong) အနေအထားအနည်းငယ်ပါဝင်အောင် ထွက်ကြသည်။
အချို့ဒေသယိစကားများ၌ ဤအသံကို လုံးချင်းသရသံ သံရင်းအဖြစ် ထွက်ကြသည်ဟု သိရှိရသည်။
လုံးချင်းသရ သံကို ဘာသာစကားများစွာ၌ ကြားရမည်ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကားတွင် chic ကို (အီ) အသံဖြင့်ထွက်ကြသည်။
ယခုဖာ်ပြထားသော အရှေ့ပိတ်အပြန့်သရနှင့် ခပ်နီးနီးတူသည့် အသံမှာ သရတစ်ဝက် ဗျည်းတစ်ဝက် အာခေါင်သံ (palatal approximant) (-ယ်) သံဖြစ်သည်။
ထိုအသံနှစ်ခုမှာ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အရ အချိုးညီလုနီးပါးဖြစ်သည်။
ပြင်သစ်နှင့် အချို့သော ဘာသာစကားများ၏ သရတွဲသံများတွင် ထိုနှစ်လုံးသည် အပြောင်းအလဲရှိကြ၍ တူညီသောအသံထွက်ရှိရန် နှင့် ဟူ၍ မတူညီသော အသံဖလှယ်မှု စနစ်ဖြင့် ပြသအသုံးပြုကြသည်။
လက်တင်အက္ခရာအသုံးပြုသော ဘာသာစကားများတွင် ဖြင့်ပြသသော်လည်း ခြွင်းချက်ရှိရာ အင်္ဂလိပ်စကားတွင် ထိုအက္ခရာသင်္ကေတကို bite ၌ ၊ bit ၌ အဖြစ်ရေးသားကြ၍ အသံကို ရေးသားရာ၌ , , , or ဟူ၍ ရေးသားကြပြီး ဥပမာစကားလုံးများမှာ scene, bean, meet, niece, conceive တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာစကား မြန်မာဘာသာစကားရှိ သရသံများစွာထဲက အီ သရသံနှင့် လွန်စွာနီးကပ်သည်။
ဒန်းညာ ဂျုံးဇ်၏ အခြေခံသရ ရှစ်ခုထဲမှ i သရထက် မြန်မာတို့က လျှာကို အနည်းငယ်နိမ့်၍ အနောက်သို့အနည်းငယ်ထားကာ ထွက်လေ့ရှိပြီး နှုတ်ခမ်းပုံစံမှာ မပြန့်မဝိုင်း အနေအထားဖြစ်သည်။
သရသံတစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ပြောဆို၍ သရတွဲသံမထွက်ရှိရချေ။
အင်္ဂါရပ် ယခုဖော်ပြပါ (အီ) သရ၌ လျှာသည် ခံတွင်း၌ အမြင့်ဆုံးအနေအထား၌တည်ရှိ၍ "အပိတ်" ဟုသုံးနှုန်းသည်။
ဗျည်းသံဖြစ်သည်အထိ မပိတ်ရပေ။
လျှာ၏ အနေအထားမှာ ခံတွင်း၏ အရှေ့ဘက်သို့ ရောက်ရှိနေသည်။
အပြန့်သရဟူ၍ ခေါ်ဆိုရာ၌ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်း၍ မပြုလုပ်ရပေ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အပိတ်သရများ ကဏ္ဍ:အရှေ့သရများ ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ။
ဂျီလိုရာ ဆရီဝီဂျေယာ အားကစားကွင်းသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဖလန်းပင်မြို့ရှိ အားကစားကွင်းဖြစ်သည်။
ပရိသတ် ၂၃၀၀၀ဝင်ဆံ့ပြီး လက်ရှိတွင် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲများကို အများဆုံး ကျင်းပနေသည်။
၂၀၀၁ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ အင်ဒိုနီးရှား အမျိုးသားအားကစားပွဲတော်ကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။