kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အမျိုးသားများ ၎င်းတို့ပုဆိုး၏ ရှေ့ပိုင်း အောက်နားစကို စုစည်းပြီး အပေါ်သို့လိပ်ကာ ခြေနှစ်ချောင်းကြားအတွင်းမှ ကျိုက်ယူပြီး ခါးအနောက်ဘက်သို့ ထိုးသွင်းခြင်းကို ပုဆိုးခါးတောင်းကျိုက် (ဗမာလို- ပုဆိုးခါးတောင်းကျိုက်) ဟု ခေါ်ကြပြီး ဒိုတီဝတ်သကဲ့သို့ မကြာခဏဆိုသလို ဝတ်ဆင်ကြသည်။
အမြင့်သို့တက်ခြင်းနှင့် အားကစားလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ရာတွင် ဘောင်းဘီအတို အရှည်များ လဲမည့်အစား ဤကဲ့သို့ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ရှေးအချိန်အခါက စစ်သားများမှာ ယင်းပုံစံအတိုင်း ပုဆိုးချည်းသက်သက် သို့မဟုတ် ဘောင်းဘီအရှည်ပေါ်မှ ထပ်၍ ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။
လုံချည်များရောင်းနေပုံ(မဟာမုနိဘုရား၊ မန္တလေးမြို့) ကျေးလက်ဒေသများတွင် အမျိုးသားများကို ရေချိုးရာတွင်(ရေလဲ (ဗမာလို-ရေလဲ)- စာပေအရ ရေလဲသောလုံချည်) အသုံးပြုရန်အတွက်၎င်း သို့မဟုတ် ထမ်းပိုးထမ်းရာတွင် ပခုံးခုအနေဖြင့်၎င်း သို့မဟုတ် နောက်ကျောပေါ်တွင် လေးပင်သောဝန်များကို သယ်ရာတွင် အခုအခံအနေဖြင့်၎င်း အသုံးပြုရန်အတွက် ပခုံးတစ်ဖက်ပေါ်တွင် ခေါက်ထားသောပုဆိုးကို တင်၍ထားတတ်ကြသည်ကို မကြာခဏမြင်တွေ့နိုင်သည်။
အမျိုးသမီးများ ရေချိုးသောအခါ အင်္ကျီကို မချွတ်မီ ရင်သားများကို ဖုံးကွယ်ထားရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ထဘီကို ချိုင်းအောက်ဘက်နားတွင် ရိုးရိုးပင် ထိုးသွင်းကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။
အမျိုးသမီးများသည် ထဘီအောက်ခြေကို လက်ဖြင့် စုစည်းပြီး လေကိုပိတ်မိစေကာ ဗောအဖြစ် အသုံးပြုတတ်ကြသည်ကို မြစ်ထဲတွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။
၎င်းတို့သည် လုံချည်ကို ခေါက်ပြီးခွေကာ ရေအိုးများ၊ ထင်း၊ တောင်းများနှင့် လင်ဗန်းများကို ခေါင်းပေါ်ရွက်ပြီး သယ်ရာ၌ ခေါင်းခုအဖြစ်လည်း သုံးသည်။
လမ်းဘေးဈေးသည်မှသူမ၏ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်သည့်ထုံးစံဖြစ်သည်။
လုံချည်လဲခြင်းမှာ ရိုးရိုးပင်ဖြစ်သည်။
လုံချည်အသစ်ကို ခြေထောက်အောက်မှ ဆွဲတင်ကာ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် လုံချည်အဟောင်းကို ဖြည်လျှော့ကာ အောက်သို့လွှတ်ချလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
သို့မဟုတ် လုံချည်အသစ်ကို ခေါင်းပေါ်မှလည်း စွပ်ချနိုင်သည်။
အမျိုးသမီးတစ်ဦး ၎င်းတို့ထဘီကို ရေမစိုစေပဲ နည်းနည်းချင်းစီဆွဲတင်ကာ မြစ်ထဲသို့ ဖြည်းဖြည်းချင်း ကူးဖြတ်ပြီး ခေါင်းပေါ်တွင်ရစ်ပတ်လျက် ထားရှိပြီး ထိုနည်း၎င်းအတိုင်းပင် ပြောင်းပြန်ပြန်လုပ်ကာ ရေထဲမှပြန်တက်လာသည်ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။
၎င်းမှာ ရေချိုးခန်း သို့မဟုတ် အိပ်ခန်းတွင်း လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်အတိုင်း ပင့်မခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။
လုံချည်များသည် ကွင်းလုံးပုံအထည်များ ဖြစ်ကြသောကြောင့် လျှော်ဖွပ်ခြင်းနှင့် မီးပူတိုက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရာတွင် ယင်းတို့ထက် လွယ်ကူသည့် အထည်များ မရှိပါချေ။
အလွယ်တကူ လှန်းထားနိုင်၊ မီးပူတိုက်နိုင်၊ ခေါက်ထားနိုင်ပြီး အဝတ်ဘီရိုထဲတွင် နေရာလည်း ကျယ်ကျယ်မယူဘဲ တစ်ခုပေါ် တစ်ခု ဆင့်ထားနိုင်ပေသည်။
ပေါင်းပုဆိုး ပေါင်းပုဆိုးဆိုသည်မှာ ပုဆိုးအသစ်များကို ရေချပြီးမှ ရောင်းချသောပုဆိုးဖြစ်သည်။
ဤနည်းလမ်းကို မင်းကြီးကြိုက် လုံချည် က ပထမဆုံးစတင်တီထွင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု။
မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့်အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။
မွန်လူမျိုးတို့သည်အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးလူမျိုးစုထဲမှတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူပြီးအရှေ့တောင်အာရှ ဒေသရှိ ဘာသာစကား အများစုကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် အတက်အကျရှိသော ဘာသာစကားမဟုတ်ပေ။
ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ တစ်သန်းနီးပါးက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။
မကြာသေးမီနှစ်များကမွန်ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုမှာ အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်သောမျိုးဆက်အတွင်း လျင်မြန်စွာကျဆင်းလျက်ရှိသည်။
ယခုအခါတွင်မွန်ဆရာတော်ကြီးများ၊ စာပေပညာရှင်များ ဦးစီး၍ မွန်အမျိုးသားကျောင်းများ နွေရာသီမွန်စာသင်တန်းများကိုဖွင့်လှစ်လျှက်ရှိပြီး ဤမှတစ်ဆင့်ခေတ်သစ်မွန်စာတတ်မြောက်နှုန်ကိုမြှင့်တင်လျှက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ တနင်္သာရီတိုင်း ၊ပဲခူးတိုင်း နှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံတွင်နေထိုင်ကြသောမွန်လူမျိုးတို့သည်ထိုင်းအစိုးရမှမွန်တို့၏ စာပေ ယဉ်ကျေးမှု အနုသုခုမ များကိုမပျောက်ပျက်အောင်ကူညီထိန်းသိမ်းပေးလျှက်သည်။
မွန်စာပေ အရေးအသားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗြဟ္မီအရေးအသား မှဆင်းသက်လာသည်။
သမိုင်း မွန်ဘာသာစကားသည် ရှေးပဝေသဏီကပင် ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သော်လည်း မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အ​နော်ရထာ​ခေတ်​နောက်ပိုင်း​ တွင်မှအသုံးပြုမှုများပြာလာသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
အေဒီ ၁၂ ရာစု တိုင်​နှောင်းပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၏ ဘာသာစကားမတူသူချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင် ပြောဆိုကြသည့် အရောအနှောစကား ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်း တောင်ကြား မွန်မင်းနေပြည်တော်များ အတွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ပုဂံဘုရင်ကျန်စစ်သားမင်း(၁၀၈၄၁၁၁၂)သည် မွန်ယဉ်ကျေးမှုကိုမြတ်နိုးခဲ့ပြီး မွန်ဘာသာစကားကိုအားပေးချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနှင့်မွန်ဆက်သွယ်​ရေးလွယ်ကူ​စေရန်နှင့်လူနည်းစုမွန်လူမျိုးတို့အားအား​ပေးချီး​မြှောက်ရန် ကျန်စစ်သားမင်းသည် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော များစွာသော ကမ္ဗည်းကျောက်စာများကိုထားရစ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်ကာလအတွင်း ပါဠိ၊ ပျူ၊ မွန် နှင့် မြန်မာစာတို့ဖြင့် မျက်နှာလေးဖက်တွင် အတ္ထုပ္ပတ္တိဇာတ်ကြောင်း တစ်ခုတည်းကို ဖော်ပြရေးသားထားသော ရာဇကုမာရ် ရေးထိုးခဲ့သော မြစေတီကျောက်စာကို ထွင်းခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ကျန်စစ်သားမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် မွန်ဘာသာစကား အသုံးပြုမှုမှာ မြန်မာလူမျိုးများအတွင်းကျဆင်းခဲ့သည်။
မွန်နှင့်ပျူတို့အစားရှေးဗမာဘာသာစကားကို ဘာသာစကားမတူသူချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင်ပြောဆိုကြသည့် အရောအနှောစကား အဖြစ် စတင် အစားထိုးခဲ့ကြသည်။
ပျက်သုဉ်းသွားသော ဒွါရဝတီမင်းနေပြည်တော်မှ မွန်ကမ္ဗည်းစာများမှာ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ပြန့်ကျဲနေသည်။
သို့ရာတွင် ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသူများမှာ မွန်၊ မွန်နှင့်မလေး ကပြားများ၊ သို့မဟုတ် ခမာများ ဖြစ်ကြသည်ဟူ၍ကား ရှင်းလင်းကွဲပြားမှု မရှိပါချေ။
နောက်မှပေါ်ပေါက်လာသော ကမ္ဗည်းစာများနှင့် လာဗိုကဲ့သို့သော မင်းနေပြည်တော်များတို့မှာ ခမာတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်ကြသည်။
ပုဂံကျရှုံးပြီးနောက် မွန်ဘာသာစကားကို ယခုခေတ် အောက်မြန်မာပြည် ဖြစ်သော လွတ်လပ်သည့် မွန်မင်းနေပြည်တော် ဟံသာဝတီ ပဲခူး (၁၂၈၇-၁၅၃၉) တွင် ဘာသာစကားမတူသူချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင် ပြောဆိုကြသည့် အရောအနှောစကားအဖြစ် ပြန်လည်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။
၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှ တို့သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ တွင်လယ်ယာလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်အတွက် လာရောက် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းကို အားပေးခဲ့သည်။
ဒေသတွင်းသို့ အိန္ဒိယ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့မှ လူများအပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားသော နေရာဒေသ များမှလူများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာရောက် နေထိုင်ခြင်းသည် မွန်ဘာသာစကားကို အဆင့် လျှော့ကျစေခဲ့သည်။
ကိုလိုနီဗြိတိသျှတို့ အုပ်စိုးခဲ့စဉ်ကာလအတွင်း ဘာသာစကားမှာ နည်းပါးဆုတ်ယုတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးအချိန်မှစ၍ ပြောဆိုသူအရေအတွက် လျင်မြန်စွာ ကျဆင်းမှုကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။
နောက်ဆက်ခံသော မြန်မာအစိုးရတို့မှ ထောက်ပံ့မှု အနည်းငယ် သို့မဟုတ် လုံးဝမရရှိဘဲ မွန်ဘာသာစကား (အထူးသဖြင့် မွန်အရေးအသား) ကို အများစုအားဖြင့် မွန်ဘုန်းတော်ကြီးများက ဆက်လက် ပြန့်ပွားစေခဲ့သည်။
မွန်ဘာသာစကား သုံးစွဲမှုလမ်းညွှန်မှာ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် မွန်တော်လှန်ရေးသမားများ ထိန်းချုပ်သော နယ်မြေဒေသထဲ၌ ရှင်သန်နေပါသည်။
(နောက်ပိုင်ကာလတွင် မွန်ကျေးရွာများတွင် ကိုယ်ထူကိုယ်ထ မူလတန်းနှင့်အလယ်တန်းထိကျောင်းများဖွင့်နိုင်ခဲ့ပါတယ် ဆရာ/မ များကိုဆရာဖြစ်သင်တန်း ဖွင့်ပေးခဲ့သလို အစိုးရပြဋ္ဌာန်းစာတွေလည်း သင်ကြားရပါတယ် မြန်မာစာကို မြန်မာလို သင်ပြီးသင်္ချာ၊ပထဝီ၊သမိုင်း၊သိပ္ပံ၊သဒ္ဒါ၊သင်္ဂြိုဟ် ကိုမွန်ဘာသာဖြစ် သင်ကြားရပါတယ်) ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း ကျောက်စာအား မြစ်သားမြို့၌ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး မြန်မာ့သမိုင်းတွင် သက္ကရာဇ်ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ကျောက်စာများအနက် အစောဆုံး ကျောက်စာတစ်ချပ်ဖြစ်သည်။
ကျောက်စာ၏ အရှေးမျက်နှာတွင် မွန်အက္ခရာနဲ့ ပါဠိဘာသာက (၈) ကြောင်းခန့်ရှိပြီး ကျန်တွေက မွန်ဘာသာဖြစ်သည်၊၊ ကျောဘက်မျက်နှာ ပထမဦးဆုံးအပိုင်း၌ နာဂရီအက္ခရာဖြင့် သက္ကတဘာသာက (၈) ကြောင်း၊ နောက်ပြီး အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းအက္ခရာဖြင့် ပါဠိဘာသာက (၂၁) ကြောင်း၊ အောက်ဆုံးက ပျူအက္ခရာနှင့် ပျူဘာသာဖြင့် စာ (၇) ကြောင်းအသီးသီး ရေးထိုးထားသည်၊၊ ကျောက်စာတခုလုံးကို ကြည့်လျှင် အက္ခရာလေးမျိုး ဘာသာစကားလေးခုဖြင့် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာဖြစ်သည်၊၊ ဒေသသုံးစကားများ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်လူမျိုးတို့နေထိုင်သည့် ဒေသအမျိုးမျိုးမှ လာသော ဒေသသုံး မွန်ဘာသာစကား အဓိက သုံးမျိုးရှိသည်။
၎င်းတို့မှာအလယ်ပိုင်းဒေသသုံးစကား (မုတ္တမ နှင့်မော်လမြိုင်ပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာ)၊ ပဲခူး နှင့် ရေး တို့ဖြစ်သည်။
အားလုံးမှာ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်သည်။
ထိုင်းမွန်တို့တွင်မွန်တို့၏ မြန်မာဒေသသုံးစကားနှင့်ခြားနားချက်အချို့ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့ကိုနှစ်ဖက်စလုံးမှနားလည်နိုင်သည်။
ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားရင်းမြစ်ဆိုင်ရာ ထုတ်ဝေမှုများက မွန်ဒေသိယသုံးဘာသာစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း စာရင်းပြုစုထားသည်။
မုတ္တမ-မော်လမြိုင် ဒေသိယဘာသာစကား (အလယ်ပိုင်း) ပဲခူးဒေသိယဘာသာစကား (မြောက်ပိုင်း) ရေးဒေသိယစကား (တောင်ပိုင်း) ထိုင်းနိုင်ငံ၌နေသော မွန်များ၏ ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်ဘာသာစကားနှင့် ကွဲပြားမှု အချို့ရှိသော်လည်း အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
မွန်တို့၏ ထိုင်းဒေသိယဘာသာစကားများကို 'ပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် စိုးရိမ်အနေအထား' ရှိသည်ဟုလည်း သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။
အရေးအသား ကွဲပြားသော စာလုံးအတော်များများနှင့် မြန်မာစကားတွင်မရှိသောအသံထွက်စနစ်ကိုပြသည့်အသံထွက်ကွဲအောင် စာလုံးပေါ်တွင်ပြသော အမှတ်အသားများကို အသုံးပြုသည်။
အလယ်စာလုံး “လ” ၏ အသံထွက်ကွဲအောင် စာလုံးပေါ်တွင်ပြသော အမှတ်အသားကို စာလုံး၏ အောက်တည့်တည့်တွင် ရေးသည်။
မွန်-ခမာ ဘာသာစကား အတော်များများတွင် သရအသံထွက် သို့မဟုတ် အသံအနိမ့်အမြင့်ရှိသော သရသံစနစ်ကို အသုံးပြုသည်။
ထိုစနစ်တွင် အသံထွက်ရာတွင် ပြုလုပ်လိုက်သော အသံ၏ အရည်အသွေးမှာ ဘာသာစကား၏ အသံရင်းများနှင့် ဆိုင်သည်။
မွန်ဘာသာစကားတွင် သရသံ အနိမ့်အမြင့် နှစ်ခုရှိသည်။
ရှင်းလင်းသော (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခြင်းပြကြိယာ) အသံ၊ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်အမျိုးမျိုးက သာမန် မှ တကျွိကျွိ တကျွက်ကျွက် မြည်သောအသံ အထိတိုင်အောင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာသည်။
အသက်ရှူသံ၊ သရသံများတွင် ထူးခြားသော အသက်ရှူသွင်းသကဲ့သို့ အရည်အသွေးရှိသည်။
အောက်ဖော်ပြပါဥပမာမှာ အသံလေးလေးထွက်ရန် သရအက္ခရာပေါ်၌ ဖော်ပြထားသော အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။
နာမ်များ နှင့် နာမ်ပုဒ်များ အနည်းကိန်း နှင့် အများကိန်း မွန်ဘာသာစကား နာမ်များမှာ ကိန်းဂဏန်းများအတွက် သရသံပြောင်းလဲခြင်း မရှိပါ။
ဆိုလိုသည်မှာ၎င်းတို့၌ အနည်းကိန်းနှင့် အများကိန်းအတွက် သီးခြားပုံစံများမရှိပါ။
IPA sɔt pakaw mòa mèa ရှင်းလင်းချက် တစ် လုံး ငါ့နာမည်သည်ရှိုင်းထက်အာင် IPA sɔt pakaw ɓa mèa ရှင်းလင်းချက် ပန်းသီး နှစ် လုံး 'ပန်းသီးနှစ်လုံး' MONမွန်ဘာသာအရေးသား မွန် ဘာသာပြန်အသံထွက် ငါသည်၊ ကျွန်ုပ်သည်အူး အကျွန်ုပ်၏ဒယ်ဒက်တောင်ကောအူး အကျွန်ုပ်ကိုဟွန်းအူး အကျွန်ုပ်သည်အူး အကျွန်ုပ်ထံမှနူအူး ငါ့အား၊ ကျွန်ုပ်အား|ကုအူး |- | | ငါတို့သည် |ပွေ |- | | ငါတို့ကို |ဟွန်းပွေ |- | | ကျွန်ုပ်တို့၏| |- | | ကျွန်ုပ်တို့အား|ကုပွေ |- | | ကျွန်ုပ်တို့သည်| |- | | ကျွန်ုပ်တို့ထံမှ| |- | | သင်သည် | |- | | သင်၏ | |- | | သင်ကို |ဟွန်း |- | | သင်သည် | |- | | သင်ထံမှ | |- | | သင်အား | |- | | သင်တို့သည် | |- | | သင်တို့ကို |တော့ |- | | သင်တို့၏ |တော့ |- | | သင်တို့အား |တော့ |- | | သင်တို့သည် |တော့ |- | | သင်တို့ထံမှ |တော့ |- | | ထိုသူသည်|ညင့်ဂေါ့ |- | | ထိုသူ၏ |ကောညင့်ဂေါ့ |- | | ထိုသူကို |ညင့်ဂေါ့ |- | | ထိုသူအား |ညင့်ဂေါ့ |- | | ထိုသူသည် |ညင့်ဂေါ့ |- | | ထိုသူထံမှ |ညင့်တောင်ဂေါ့ |- | | ထိုသူတို့သည်|ဟော့ညင့်တောင်ဂေါ့ |- | | ထိုသူတို့ကို | |- | | ထိုသူတို့၏ | |- | | ထိုသူတို့အား | |- | | ထိုသူတို့သည် | |- | | ထိုသူတို့ထံမှ | |- | | ထိုသူမသည် | |- | | ထိုသူမကို | |- | | ထိုသူမ၏ | |- | | ထိုသူမအား | |- | | ထိုသူမတို့သည် | |- | | ထိုသူမတို့ထံမှ | |- | | ထိုသူမတို့၌' အမျိုးအစားသတ်မှတ်ခွဲခြားခြင်း အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားများကဲ့သို့ မွန်ဘာသာစကားတွင် အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းများရှိပြီး ကိန်းဂဏန်းများနှင့် တွဲဖက် ပေါ်ထွက်လာသော နာမ်တို့အတွက် အသုံးပြုသည်။
အမျိုးအစားသတ်မှတ် ရွေးချယ်နိုင်ရန်မှာ နာမ်ပါဝင်သော စကားလုံးများနှင့် ဝါကျများ၏ အဓိပ္ပာယ် ပြောင်းလဲမှုအပေါ် မူတည်သည်။
IPA kaneh mòa tanəng ရှင်းလင်းချက် ဘောပင် တစ် ချောင်း 'ဘောပင်တစ်ချောင်း' IPA chup mòa tanɒm ရှင်းလင်းချက် သစ်ပင် တစ် ပင် 'သစ်ပင်တစ်ပင်' ဝါကျများ မှန်ကန်သောဝါကျများ အောက်ဖော်ပြပါ ဥပမာများအတိုင်း မွန်ဘာသာစကား ဝါကျများအတွက် သမားရိုးကျစာလုံး အစီအစဉ်မှာ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ တို့ဖြစ်သည်။
IPA ʔoa ran hau toa ya. ရှင်းလင်းချက် ကျွန်တော် ဝယ် ဆန် အဖြည့်စကား ဟုတ်မှန်ကြောင်းပြောသည့်စကား 'ကျွန်တော်ဆန်ဝယ်ခဲ့သည်။
' IPA Nyeh tɔʔ paton kɒ ʔua pàsa ʔengloit ရှင်းလင်းချက် တတိယနာမ်စား အများကိန်း သင် ကို ပထမနာမ်စား စာ အင်္ဓလိပ်စာ 'သူတို့ ကျွန်တော့်ကို အင်္ဂလိပ်စာ သင်ပေးခဲ့သည်။
' မေးခွန်းများ ဟုတ်သည်-မဟုတ်ပါ မေးခွန်းများကိုဝါကျအဆုံးစကားလုံး ဟ ဖြင့်ဖော်ပြထားသည်။
IPA ɓè ʃìa pəng toa ya ha? ရှင်းလင်းချက် သင် စား ထမင်း စကားဆက် ဟုတ်မှန်ကြောင်းပြောသည့်စကား အမေးစကား 'သင်ထမင်းစားပြီးပြီလား။
' Wh မေးခွန်းများဟုခေါ်သော ဘာကြောင့်ဟူသော အကြောင်းပြ မေးခွန်းမျိုးကို မတူညီသော ဝါကျအဆုံးစကားလုံး ရောင် ဖြင့်ဖော်ပြထားသည်။
အမေးဝါကျ စကားလုံးတို့သည် Wh မေးခွန်းစာလုံးများနှင့် အတူတွဲနေရန်မလိုပေ။
အဓိပ္ပယ်မှာ ၎င်းမေးခွန်းစာလုံးကို ဝါကျရှေ့၌ထားရန်မလိုအပ်ပေ။
IPA Tala Ong kratkraw mu ràu? ရှင်းလင်းချက် တာလာအောင်း လျှော် ဘာ အမေးစကား 'တာလာအောင်း ဘာလျှော်ခဲ့သလဲ။
' ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ။
thumb|အယ်လ်ကာပုန်း၊ စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော ဒုစရိုက်မှုနှင့် များသောအားဖြင့် ပတ်သက်လေ့ရှိသည့်မျက်နှာ စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော ဒုစရိုက်မှု သို့မဟုတ် ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများသည် လူမျိုးပေါင်းစုံပါဝင်သော အုပ်စုဖွဲ့ခြင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများ ပြုလုပ်ရန် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုအလွန်မြင့်မားပြီး တရားမဝင်သော လုပ်ဆောင်ချက်တွင်ပါဝင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။
အများအားဖြင့် ငွေကြေး အကျိုးအမြတ် တစ်စုံတစ်ရာရရှိရန် ရည်ရွယ်သည်။
ဖွဲ့စည်းထားသော ဒုစရိုက်ထိန်းချုပ်ရေးအက်ဥပဒေ (ယူအက်စ်၊ ၁၉၇၀)သည် စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော ဒုစရိုက်မှုအား “ဥပဒေနှင့်ဆန့်ကျင်သောလုပ်ဆောင်ချက်များ [...] အလွန်တရာဖွဲ့စည်းပုံကောင်း၍ စည်းကမ်းကျနသောအဖွဲ့အစည်း [...]” ဟုသတ်မှတ်သည်။
မာဖီးယား မာဖီးယား သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများ အရေအတွက်ကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသော အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်။
ပထမဦးစွာ အမည်ဖြင့်ဖော်ပြမည်ဆိုလျှင် ဆိုင်ဆီလီယံ မာဖီးယား ဖြစ်ပြီး အီတလီအခြေပြုဖြစ်သည်။
၎င်း၏အဖွဲ့ဝင်များကို ကိုဆာ နိုဆထရာ ဟုသိကြသည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် “မာဖီးယား”ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အမေရိကန် မာဖီးယား ဟုညွှန်းဆိုကြသည်။
အခြားသော မာဖီးယားကဲ့သို့ အင်အားကြီးမားသော အဖွဲ့အစည်းများကို ဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင် ရုရှား မာဖီးယား၊ တရုတ် ထရိုင်ယက်၊ အယ်လ်ဘေးနီးယန်း မာဖီးယား၊ ဘော့စ်နီးယန်း မာဖီးယား၊ အိုင်းရစ် လူဆိုးဂိုဏ်း၊ ဂျပန် ယာကူဇာ၊ နီရာပိုလီတန် ကာမောရား၊ ကာလာဘရိုင်ယန် အင်ဒရန်ဟီတာ၊ အင်ဒီယန်း မာဖီးယား၊ ယူနီဝမ်း ကောစ်၊ ဆာဗီးယန်း မာဖီးယား နှင့် ဘူလ်ဂေးရီးယန်း မာဖီးယား တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဒေသအတွင်းတွင်ဖွဲ့စည်းထားသော မာဖီးယား အဖွဲ့အစည်းများ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ရှိကြပြီး မည်သည့်တိကျသော လူမျိုးရေးနောက်ကြောင်းနှင့်မျှ အဆက်အသွယ်မရှိကြပါ။
အချို့သော ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်ကြသည့် အကြမ်းဖက် အဖွဲ့အစည်းများသည် နိုင်ငံရေးအရင်းခံများ ဖြစ်ကြသည်။
လူဆိုးဂိုဏ်းများ စည်းကမ်းတကျရှိခဲ့မည်ဆိုလျှင် စနစ်တကျရှိသည်ဟုဆိုရန် လုံလောက်သည်။
စနစ်တကျစီိစဉ်ထားသော လူဆိုးဂိုဏ်း သို့မဟုတ် ဒုစရိုက်သားများကို ဆူပူသောင်းကျန်းသောလူအုပ်စုဟုလည်း ညွှန်းဆိုနိုင်သည်။
ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အနေဖြင့် ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများနှင့် ပတ်သက်နေမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားမဝင်လုပ်ငန်းအဖြစ် ညွှန်းဆိုသည်။
လူ့အခွင့်အရေး ဥပဒေ အခြားအဆိုဖြစ်သော ဒုစရိုက်အဖွဲ့အစည်းသည် လူ့အခွင့်အရေး ဥပဒေ တွင်ပါရှိပြီး လူသားမျိုးနွယ်ကို ဆန့်ကျင်သော ဒုစရိုက်မှုတွင် အပြစ်ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရသည့် အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ညွှန်းဆိုသည်။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည်ဒုစရိုက်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်ဆုံးဖြတ်ခံထားရလျှင် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှသက်သေသာဓကနှင့်ပြသရုံဖြင့် ၎င်းအဖွဲ့အစည်းနှင့်သက်ဆိုင်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်သည်လည်းကောင်း၊ ထိုတစ်ဦးတစ်ယောက်သာမက တစ်ဦးချင်းအလိုက် ဥပဒေနှင့်ဆန့်ကျင်သောလုပ်ဆောင်ချက်များကို ကျူးလွန်ခြင်းဖြစ်သည်။
စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဤယူဆချက်သည် နူရမ်ဘတ် အမှုစစ်ဆေးခြင်းသို့ ပါဝင်လာခဲ့သည်။
များစွာသော ပြည်သူ့ကဏ္ဍ အဖွဲ့အစည်း၊ နာဇီဂျာမဏီ၏ အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်ကြသော အက်စ်အက်စ် SS နှင့် ဂတ်စတာပို တို့သည် ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် တရားစီရင်ခံခဲ့ကြရသည်။
ထိုစဉ်အခါ ဂျာမန်စစ်တပ် အထက်တန်းဗိုလ်ချုပ် များမှာ တရားစွဲဆိုခံခဲ့ကြရသော်လည်း တရားစီရင်ခြင်းမှ တရားသေကင်းလွတ်ခဲ့ကြသည်။
စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာယူဆချက်သည် ဆက်လက်အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သည်။
နူရမ်ဘတ်တွင် အမှုစစ်ဆေးသည့်အချိန်မှစ၍ လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေတွင် အသုံးမပြုတော့ပေ။
သဘောထားရေးရာနှင့်ဆိုင်သောဒုစရိုက်မှု ထို့အပြင် ဓလေ့ထုံးစံအရ စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက်မှုသည် ဒုစရိုက်မှုများဖြစ်ကြသည့် အယောင်ဆောင်မှု၊ လိမ်လည်မှု၊ ရိုက်စား၊ တရားမဝင်လုပ်ငန်းများတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည်။
အခြား တရားမဝင်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူ လွှမ်းမိုးမှုနှင့် အလွှဲသုံးစားပြုလုပ်သော အဖွဲ့အစည်းများ အက်ဥပဒေ (ရီကို) ဖော်ပြထားသည်မှာ အက်ဥပဒေများသည် ငွေကြေးပိုမိုများပြားလာစေရန် တွန်းအားပေးသည်သာမက ဓလေ့ထုံးစံအရမဟုတ်သော စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက်မှုသည် နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် သဘောထားရေးရာနှင့်ဆိုင်သော အမြတ်အစွန်းရရှိမှု သို့မဟုတ် လက်ခံထားရှိမှုတို့တွင်လည်း ပါဝင်ပတ်သက်သည်။
ထိုကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများကို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းများဟု မကြာခဏ တံဆိပ်တပ်ခံရပြီး ၎င်းအဖွဲ့များကို အယ်လ်ကိုင်ဒါ၊ သတ္တဝါ လွတ်မြောက်ရေး စစ်မျက်နှာ၊ ကမ္ဘာမြေ လွတ်မြောက်ရေး စစ်မျက်နှာ၊ ဟားမတ်စ်၊ ဟဇ်ဘိုလာ၊ အိုင်းရစ် ရီပါပလီကန် တပ်မတော်၊ လာရှ်ခါရေး တွိုင်ဗာ၊ ကိုလံဘီယာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး စွမ်းအားစုများ၊ ဆင်ဘိုင်အိုးနီးစ် လွတ်မြောက်ခြင်း တပ်မတော်၊ တာလီဘန် နှင့် ဝယ်လ်သာမန်း မြေအောက်လှုပ်ရှားမှု များကဲ့သို့ သတ်မှတ်သည်။
သိသာထင်ရှားသော လုပ်ဆောင်ချက်များ စနစ်တကျစီစဉ်ထားသော ဒုစရိုက်မှုသည် အကြမ်းဖက်လုယက်ခြင်း သို့မဟုတ် ခိုးယူခြင်းနှင့် အယောင်ဆောင်မှု လုပ်ဆောင်ချက်များဖြစ်ကြသော ကုန်ကားများ ပြန်ပေးဆွဲခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းများ ဓားပြတိုက်ခြင်း၊ အယောင်ဆောင် ဒေဝါလီခံမှု (“ပျက်စီးသွားခြင်း” ဟုလည်းဆိုသည်)၊ အယောင်ဆောင် အာမခံ သို့မဟုတ် အယောင်ဆောင် မတည်ငွေ (ပြည်တွင်း အရောင်းအဝယ်)။
ထိုမှတစ်ဆင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို မကြာခဏ အကြမ်းဖက်သည်။
စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက်အဖွဲ့များသည် ကားခိုးမှု (“ဖျက်သောဆိုင်များ”တွင် တစ်စစီ ဖြုတ်ရောင်းခြင်း သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့ရန်) အနုပညာပစ္စည်းခိုးမှု၊ ဘဏ်ဓားပြတိုက်ခြင်း၊ ဖောက်ထွင်းမှု၊ ရတနာပစ္စည်းခိုးယူမှု၊ ကွန်ပြူတာမှ သတင်းအချက်အလက်များ ဝင်ရောက်ခိုးယူမှု၊ အယောင်ဆောင် အကြွေးဝယ်ကဒ်၊ စီးပွားရေး သူလျှိုလုပ်ငန်း၊ အလွဲသုံးစားပြုခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသား ခိုးယူမှု၊ လုံခြုံရေး အယောင်ဆောင် (“ပို့သည်နှင့် စွန့်သည်” ငွေရှာရန် ဥပဒေနှင့်ဆန့်ကျင်သော အစီအစဉ်) တို့ကို တစ်ဦးချင်းသော်လည်းကောင်း အကြမ်းဖက်ကြသည်။
အချို. စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက်အဖွဲ့များသည် လူမျိုး၊ နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဒေသတွင်း အစိုးရများအား လိမ်လည်မှုတို့ကို ကုလားဖန်ထိုးထားသော ဈေးပြိုင် လူထုစီမံကိန်းများ၊ ငွေတုပြုလုပ်ခြင်း၊ မှောင်ခိုအရောင်းအဝယ် သို့မဟုတ် အခွန်မဆောင်သော အရက်များထုတ်လုပ်ခြင်း (ပုလင်းသွတ်ခြင်း) သို့မဟုတ် စီးကရက် (ဗူးသွတ်ခြင်း)နှင့် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများကို အခွန်များရှောင်ရန် ကူညီပေးခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်။
စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက်အဖွဲ့များသည် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအခန်းကဏ္ဍမှ အကျင့်ပျက် ပြည်သူ့အမှုဆောင် အရာရှိများကို ၎င်းတို့၏လုပ်ဆောင်ချက်များ ရှောင်ရှားနိုင်ရန် သို့မဟုတ် စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းနှင့် စွဲချက်တင်ခြင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သော အနည်းဆုံးကြိုတင်သတိပေးမှုများရရှိရန် ရှာဖွေထားကြသည်။
စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက်အဖွဲ့များသည် အမျိုးမျိုးသော ဥပဒေနှင့်ဆန့်ကျင်သည့် အလွန်မြင့်သော အတိုးနှုန်းဖြင့် ငွေတိုးချစားခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်စာပို့၍ အကျပ်ကိုင်ခြင်း၊ ဗုံးဖောက်ခွဲခြင်းများ၊ လောင်းကစားဒိုင် ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် တရားမဝင် လောင်းကစားခြင်း၊ အယုံသွင်းပြီး တစ်ပတ်ရိုက်ခြင်း၊ မူပိုင်ခွင့် ချိုးဖောက်ခြင်း၊ ဉာဏ်ပညာဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးထားသောအရာကို အတုပြုလုပ်ခြင်း၊ ပြန်ပေးဆွဲခြင်း၊ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ လက်နက်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဆီမှောင်ခို၊ လူခန္ဓာကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ ကြေးစားလူသတ်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားအချက်အလက်များ တရားမဝင်ပြုလုပ်ခြင်း၊ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသော စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို တရားမဝင် စွန့်ပစ်ခြင်း၊ နြူကလီးယား ပစ္စည်းများကို တရားမဝင်ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ စစ်လက်နက် မှောင်ခို၊ နြူကလီးယားလက်နက် မှောင်ခို၊ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် အတုအယောင်၊ တရားမဝင်ရွှေ့ပြောင်းခြင်းကို ကူညီခြင်းနှင့် လုပ်အားခသက်သာသော အလုပ်သမား၊ လူမှောင်ခို၊ အန္တရာယ်ရှိသော တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များကို ရောင်းဝယ်ခြင်းနှင့် လူကုန်ကူးခြင်း အစရှိသော ဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်သော ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ကုန်ပစ္စည်းများကို ပေးကြသည်။
စနစ်တကျစီစဉ်သော ဒုစရိုက်အဖွဲ့များသည် အမျိုးမျိုးသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖြစ်ကြသော တရားမဝင်အလုပ်သမား ကုန်ကူးခြင်းလုပ်ငန်းများအပါအဝင် လောင်းကစားရုံများတွင် အခွန်ရှောင်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းရောင်းဝယ်မှု၊ စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် လက်ဝါးကြီးအုပ် တည်ထောင်ထားသော အမှိုက်သိမ်းခြင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ဘိလပ်မြေလောင်းခြင်း၊ ကုလားဖန် လေလံဆွဲခြင်း၊ အဖော်အချွတ်ပါသော လုပ်ငန်းများ၊ ငွေကြေးခဝါချခြင်း၊ နိုင်ငံရေး အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဗိုလ်ကျခြင်းနှင့် သဘောထားရေးရာနှင့်ဆိုင်သော အာဏာဖြင့်နှိပ်ကွပ်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား http://en.wikipedia.org/wiki/Organized_crime Category:ဥပဒေ။
ပုံကြီးချဲ့ထားသော အီးကိုလိုင် ဘက်တီးရီးယား ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး သည် ကျန်းမာရေးကိုမြှင့်တင်ပေးရန် လူများထိတွေ့နေသော စွန့်ပစ်ပစ္စည်း များ၏ ဘေးဥပါဒ်အန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ခြင်းမှတဆင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ ရောဂါမဖြစ်စေနိုင်သော နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။
ဘေးဥပါဒ်အန္တရာယ်များသည် ရောဂါများ၏ ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ ၊ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ (သို့မဟုတ်) ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာအရာ များ ဖြစ်နိုင်သည်။
ကျန်းမာရေးပြဿနာများ၏ အခြေခံအကြောင်းဖြစ်နိုင်သော စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများမှာ လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ မစင်များ၊ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲ များ၊ အိမ်သုံးအညစ်အကြေးရေများ (မိလ္လာအညစ်အကြေး၊ ညစ်ပတ်ပေရေများ၊ မီးဖိုချောင်ရေများ)၊ စက်မှု ဆိုင်ရာစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများတို့ ဖြစ်သည်။
သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ ရောဂါ မဖြစ်စေချင်သော အကာအကွယ်ပြုခြင်းနည်းလမ်းများကို အင်ဂျင်နီယာစွမ်းအင်ဖြေရှင်းနည်းများ အသုံးပြု ခြင်း (ဥပမာ- မိလ္လာသိမ်းစနစ်၊ စွန့်ပစ်ရေများ ထိန်းသိမ်းပြုပြင် ဆောင်ရွက်မှု)၊ ရိုးစင်းသည့်နည်းပညာများမှာ (ဥပမာ- တွင်းအိမ်သာများ၊ မိလ္လာကန်များ) သို့မဟုတ် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး အလေ့အကျင့်များ၊ (ဥပမာ- ရိုးရှင်း သည့်ဆပ်ပြာဖြင့် လက်ဆေးခြင်းများ) တို့ဖြစ်သည်။
ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဟူသော စကားရပ်ကို တိကျသည့်ရှုဒေါင့်များ၊ အမြင်အယူအဆများ၊ နေရာဌာနများ သို့မဟုတ် နည်းဗျူဟာများ တို့သို့ အသုံးချနိုင်သည်မှာ ဤကဲ့သို့ ဖြစ်သည် - အခြေခံကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး - အိမ်ထောင်မှုအဆင့်တွင် လူတို့၏ မစင်များအား စီမံခြင်းကို ညွှန်းဆိုသည်။
ယင်းအခေါ်အဝေါ် အသုံးအနှုန်းသည် ထောင်စုနှစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုပန်းတိုင်၏ ပစ်မှတ်တို့ ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုသည့် ညွှန်ပြချက်များ ဖြစ်သည်။
တည်နေရာရှိ ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး- စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများစုဆောင်းခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းပြုပြင် ဆောင်ရွက်မှု ကို ယင်းပစ္စည်းမြှုပ်နှံသည့်နေရာတွင် ပြုလုပ်ပြီးစီးခြင်း၊ ဥပမာများမှာ - တွင်းတူးအိမ်သာများ၊ မိလ္လာ ကန်များနှင့် အင်ဟော့(ဖ်)ကန်များ အစားအသောက် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း - အစားအသောက် လုံခြုံစိတ်ချရမှုကို သေချာစေသည့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ ရောဂါမဖြစ်စေနိုင်သော စီမံဆောင်ရွက်ချက်များကို ညွှန်းဆိုသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း - ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုများနှင့် ဆက်စက်၍ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေခံအကြောင်းအချက်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ယင်းအမျိုးအစားတို့၏ ထပ်ဆင့်စီစဉ်မှု များမှာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲများ စီမံဆောင်ရွက်မှု၊ ရေနှင့် ရေဆိုးရေညစ်များ ထိန်းသိမ်းပြုပြင် ဆောင်ရွက်မှု၊ စက်မှုဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ထိန်းသိမ်းပြုပြင် ဆောင်ရွက်မှု၊ အသံနှင့် ညစ်ညမ်းစေမှုများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနှင့် ဆိုင်သော မိလ္လာရေဆိုးနုတ်စနစ် - လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း များကသဘာဝနှင့် အာဟာရဖြစ်စေသော တကြော့ပြန်လည်စေခြင်း အယူအဆနှင့် ချဉ်းကပ်မှု။
ရာဇဝင်ကြောင်း ရှေးဦးအစောဆုံး သက်သေပြချက်ဖြစ်စေသော မြို့တော်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းကို ဟာရက်ပါ၊ မိုဟင်ဂျိုဒါရို တို့တွင် တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မကြာမတင်ကာလက အင်ဒုမြစ်ဝှမ်း ယဉ်ကျေးမှု၏ ရက်ဟီဂါဟီတွင် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ယင်းမြို့တော်စီမံချက်တွင် ကမ္ဘာ၏ ပထမဦးဆုံး မြို့တော်၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း စီမံ ချက်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။
မြို့တော်အတွင်း တစ်ဦးချင်းအိမ်များအတွင်း သို့မဟုတ် စုဝေးထားသည့် အိမ် အုပ်စုများအတွင်း၊ ရေတွင်းများမှ ရေများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။
အခန်းတစ်ခန်းကို ရေချိုးခန်းအဖြစ် သတ်မှတ် ဖယ်ထားပြီး၊ စွန့်ပစ်ရေများကို ဖုံးအုပ်ထားသည့် ရေမြောင်းများအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိစေပြီး ယင်းရေမြောင်းများသည် အဓိကလမ်းများကို ဦးတည်ပါသည်။
အိမ်များကို အတွင်းပိုင်းကျယ်ပြန့်သည့် နေရာများနှင့် သေးငယ်သော လမ်းများကို ဖွင့်လှစ်စေခဲ့သည်။
ရောမမြို့တော်များနှင့် ရောမရှိအပန်းဖြေအိမ်များ၌ ရေပေးဝေရေးနှင့် ရေဆိုးနုတ်သည့်းစနစ်များအတွက် အခြေခံ အချက်များရှိသည်။
ပွန်ပီကဲ့သို့သော မြို့တွင် ရေများကို လမ်းများပေါ်တွင် ဝေငှပေးနေပြီး၊ ကျောက်တုံး များ၊ သစ်သားများတို့ဖြင့် ရေမြောင်းများဆောက်လုပ်ထားခြင်းများသည် လူနေထူထပ်သည့် နေရာများမှ ရေဆိုးရေညစ်များကို စုဆောင်းရန်နှင့် ဖယ်ရှားပစ်ရန်တို့အတွက် ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ရောမမြို့တွင် ကလိုအာကာမက်စီမာ ကို တိုင်ဘာမြစ် အတွင်းသို့ စီးဆင်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် အလယ်ပိုင်းခေတ်များ စောစောပိုင်း တိုင်အောင် ဥရောပနေရာအများစုတွင် အခြားသောကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးအတွက် မှတ်တမ်းအနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။
ကျန်းမာရေးနှင့် ပြည့်စုံခြင်းမရှိသည့် အခြေအနေများနှင့် လူဦးရေထူထပ်မှုများက အလယ်ပိုင်းခေတ်များ အတွင်း ဥရောပနှင့်အာရှ တို့ကို ဖြတ်သန်း၍ ကျယ်ပြန့်ပျံနှံ့ခဲ့သည်။
အဖြေရလဒ်အားဖြင့် ဂျပ်စတီနီယမ်ပလိတ်ရောဂါ (၅၄၁-၄၂)နှင့် အမည်းရောင်သေဆုံးခြင်းဟုခေါ်သော ဘူဘိုးနစ်ပလိတ်ရောဂါ(၁၃၄၇၁၃၅၁) တို့ကဲ့သို့သော တစ်ကမ္ဘာလုံးကူးစက်ပျံ့နှံ့သည်အထိ သက်ရောက်မှုရှိသည့်ရောဂါများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီးလူသန်းပေါင်းဆယ်ပေါင်းများ စွာ ကိုသေကြေစေခဲ့၍ လူမှုရေးအသိုင်းအဝန်းကို လုံးဝဥဿုံ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
WHO | Sanitation အလယ်ပိုင်းခေတ်အချိန်များ တစ်ခုလုံးအတွင်းနို့စို့အရွယ်နှင့်ကလေးငယ်များ၏မြင့်မားသောသေဆုံးမှုသည်ဥရောပတွင်နေရာအနှံ့ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ယင်းသည်ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးချို့တဲ့မှုကြောင့် သာမက စိုက်ပျိုးရေး ထက် ပို၍လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာသောလာသော လူဦးရေအတွက် အစားအစာ လုံလောက်မှုမရှိခြင်း များကြောင့် ဖြစ်သည်။
ယင်းကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည့် အုပ်ချုပ်သူများက ပြည်သူများကို မကြာခဏ စစ်ပွဲတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ဂုတ်သွေးစုပ်မှုများကြောင့် ဆက်လက်၍ ပိုမိုရှုပ်ထွေးလာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ပျမ်းမျှ လူတို့၏ အသက်သည် အမှန်တကယ် “ရွံ့ရှာဖွယ်၊ လူမဆန်သည်ကဲ့သို့ တိုတောင်းခဲ့သည်။
” ရေဆိုးရေညစ်များသန့်ရှင်းစေခြင်း ရေဆိုးရေညစ်များ စုဆောင်ခြင်း မြို့ဧရိယာများတွင် စံနှုန်းရှိသည့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းနည်းပညာများသည် ရေဆိုးရေညစ်များကို ရေဆိုး ပိုက်များအတွင်း စုဆောင်းခြင်း၊ ယင်းကို ရေဆိုးရေညစ်များကို ထိန်းသိမ်း ပြုပြင် ဆောင်ရွက်သည့် စက်ရုံများတွင် ပြန်လည် အသုံးပြုရန်၊ သို့မဟုတ် မြစ်များ၊ ကန်များ သို့မဟုတ် ပင်လယ်အတွင်းသို့ စွန့်လွှတ်ရန် လုပ်ဆောင်ကြခြင်း များ ဖြစ်သည်။
ရေဆိုးပိုက်များကို ကောင်းမွန်သော ရေဆိုးထုတ်စနစ်နှင့် တွဲဖက်ထားခြင်း၊ သို့မဟုတ် မိလ္လာကန်များကဲ့သို့ ၎င်းတို့မှ သီးခြားခွဲထားခြင်းများရှိသည်။
တွဲဖက်ထားသည့် ရေဆိုးပိုက်များကို အလယ်ပိုင်း၊ ရှေးကျသည့်အပိုင်း သို့မဟုတ် မြို့ဧရိယာများတွင် အစဉ်အလာအတိုင်း တွေ့ရှိရတတ်သည်။
မိုးသည်းထန်ခြင်းနှင့် မလုံလောက်သည့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်းများက တွဲဖက်ထားသည့် ရေဆိုးပိုက်များကို လျှံကျစေခြင်း၊ သို့မဟုတ် မိလ္လာကန်များကို လျှံကျစေခြင်းတို့ကို ဦးတည် ဖြစ်ပေါ် စေသည်။
ယင်းသည် အနည်းနှင့်အများအားပျော့သောမိလ္လာအညစ်အကြေးများကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ပို့လွှတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။