kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မိုင်းပျိုးဆရာတော်မှာ သက်တော် ဝါတော်ကြီး၊ ဂိလာနပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၍ ဂိုဏ်းတာဝန်များ ကိုယ်စားဆောင်ရွက်ရန် သာလေးတောင်ကျောင်းဆရာတော်အား ပြန်လည်လွှဲအပ်ရာ ဟဲယာရွာမဂိုဏ်းအုပ် ကျောင်းနီကျောင်းဆရာတော်နှင့်အတူ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဂိုဏ်းချုပ် မိုင်းပျိုးဆရာတော် ပျံလွန်ရာ ကျောင်းနီ ကျောင်းဆရာတော်နှင့်အတူ ဂိုဏ်းချုပ်တာဝန်ကို ပူးတွဲတာဝန်ယူခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်းများစွာ နေ့ဝါညဝါ စာချလာ၍ လေနာရောဂါ စွဲကပ်ခံစားနေရသော်လည်း ဂိုဏ်းချုပ်တာဝန်၊ ဖောင်တော်ဦးကျောင်းဆောင်ကြီး အသစ် ပြန်လည်ဆောက်လုပ်ရေး တာဝန်များကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဘုရားကြီးတိုက် ပင်းသာကျောင်းဆရာတော် ရှင်ခန္တီဝရနှင့် စာချအကျော် အုတ်ကျောင်းဆရာတော် ရှင်နာရဒတို့၏ တပည့်ကောင်းပီသစွာ ဂုဏ် ပကာသန၊ အကျော်အစော၊ လာဘ်လာဘကို အလေးမမူ၊ စွန့်လွှတ်မှုကို လက်ကိုင်ထား၍ ပရဟိတစိတ်ပြည့်ဝရာ ညောင်ရွှေနယ်သံဃာများ၏ ယုံကြည်လေးစားမှုခံရသည်။
သက်တော် ၆၀ သိက္ခာ ၄၀ အရ လေနာ၊ ဆီးချို၊ နှလုံးရောဂါ ဝေဒနာဖြင့် ၁၉၆၅ ခု အောက်တိုဘာလ ၃၁-ရက် စနေနေ့ည ၇းဝဝ နာရီအချိန်တွင် သာလေးတောင်ကျောင်း၌ တစ်ဘဝ တစ်ခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်း ခဲပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၀၆ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၆၅ ကွယ်လွန်သူများ။
သပြေကန်ဆရာတော် ရှင်ဝါသေဋ္ဌ (၁၉၁၀-၁၉၉၅) မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိသာသနာဝင်တွင် “ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်”ဖြင့် ပညာရှင်အများ၏ လေးစားခြင်းခံရသည်။
သာမဏေ ဘဝကပင် အစိုးရ ပထမပြန်ငယ်၊ လတ်၊ ကြီး အောင်ခဲ့ခြင်း၊ ဝိနည်း ငါးကျမ်းပါဠိတော် အာဂုံပြန်ဆိုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် အလွန်ကျော်ဇောခဲ့သည်။
ရဟန်းတစ်ဝါရတွင် သံယုတ်ငါးကျမ်းကို အာဂုံပြန်ဆို၍ “သံယုတ္တဘာဏက” ဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
မန္တလေးမြို့ သကျသီဟစာချ တန်း စာလိုက်နေစဉ် အဘယာရာမဆရာတော်၏ “သဗ္ဗဒ္ဓစိန္တာဋီကာ နိဿယ” ကျမ်းဦးနိဒါန်း ရေးခွင့်ရ၍ နိဒါန်းတစ်ခုတည်းဖြင့် အဘယာရာမဆရာတော်၏ “ဓမ္မာ စရိယဘွဲ့” ချီးမြှင့်ခံရသည်။
အစိုးရဓမ္မာစရိယ စာချတန်းကို တစ်နှစ်တည်း ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်း၊ ဂုဏ်ထူးခြောက်ကျမ်း အောင်၍ ပထမဆုံး ‘သိရော မဏိ’ဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတွင် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့၍ ရှေ့တန်းမှ မပါဝင်သော်လည်း ဆဋ္ဌမူကျမ်းစာများ ကျမ်းဦးနိဒါန်းကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားရန် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။
ပါဠိ ဂါထာဗန္ဓ အရေးအဖွဲ့တွင် မဟာစည်ဆရာတော်၊ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတို့ကပင် လေးစားခဲ့ရသည်။
အထူးသဖြင့် ဉာဏ်ပညာထက်မြက်၍ ပရိယတ္တိ ထိပ်တန်းဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများ ရခဲ့သော်လည်း မာန်မာနကင်းခြင်း၊ နှိမ့်ချနိုင်ခြင်း၊ အလိုနည်းခြင်း၊ အကျော်အဇော မလိုလားခြင်း၊ ဝိနည်းလေးစား ခြင်းတို့ကြောင့် “သူလိုရဟန်း” ဟု မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။
ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ၊ ရှင်၊ သပြေကန်ဆရာတော် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄-ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဟံသာဝတီ ခရိုင် သံလျင်မြို့နယ် ချောင်းဝရွာ၌ ဖွားသည်။
အဖ ကုန်သည် ဦးဘိုးစိန်၊ အမိ ဒေါ်အိန် ဖြစ်သည်။
ဖခင်သည် တမီလ်အနွယ်၊ မိခင်မှာ ကရင် ဖြစ်သည်။
ဖခင်သည် နောင်အခါ ရသေ့ဝတ်ဖြင့် ကျင့်ကြံအားထုတ်သည်။
မွေးချင်းညီကို သုံးယောက်တွင် အကြီးဆုံး။
အမည် မောင်လှိုင် တွင်သည်။
ညီကိုသုံးဦးလုံး သာသနာဘောင်ဝင်၍ ပရိယတ်ကျွမ်းကျင်သည်။
၅-နှစ်အရွယ်တွင် ချောင်းဝရွာဘုန်းကြီးကျောင်း၌ သာမဏေဝတ်ဖြင့် ပညာသင်ယူသည်။
၇-နှစ်တွင် မြန်မာစာသင်ကျောင်း ပြောင်းရွှေ့ ပညာဆည်းပူးသည်။
၉-နှစ်တွင် မိဘများ မင်္ဂလွန်းရွာပြောင်းရာ မင်္ဂလွန် ရွာကျောင်းဘုန်းတော်ကြီး ရှင်ရေဝတထံ ရှင်ဝတ်ဖြင့် ပညာသင်သည်။
ရှင်ဖြစ်ပြီး မကြာမီ သပြေကန်ရွာ မဟာဓမ္မိကာ ရာမတိုက် ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်သည်။
မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်ဆရာတော်သည် ရှင်ဝိမလ၏ ဘွဲ့ကို “ရှင်ဝါသေဋ္ဌ” ဟု ပြင်ပေးသည်။
မဟာဓမ္မိကာ ရာမတိုက် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ပထမသပြေကန်ဆရာတော် ရှင်ဥက္ကံသ (၁၈၇၁-၁၉၃၈)သည် ‘သဒ္ဒါကြီးနိဿယသစ်’ ကျမ်းပြုဆရာတော် အဖြစ် ရွှေကျင်ဂိုဏ်း၌ ထင်ရှားသည်။
ရှင်ဝါသေဋ္ဌသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ အလွန်ထက်မြက်သည်။
ပဋိသန္ဓေပါ ဗီဇကောင်းမွန်သည်။
၁၃-နှစ်အရွယ်တွင် ပထမငယ် စာမေးပွဲဝင်ရန် သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ ဋီကာကျော်၊ ပုဒ်စစ်၊ ဘေဒစိန္တာ၊ ညဝါ၊ မာတိကာ၊ ဓာတုကထာကျမ်းများ သင်ယူပြီးစီးခဲ့သည်။
အသက် ၁၅-နှစ် မပြည့်၍ ပထမငယ်တန်း ဖြေဆိုခွင့်မရ။
၁၅-နှစ်ပြည့်လျှင် ပထမငယ် စာမေးပွဲဖြေဆိုသည်။
ထို့ပြင် ပုဂံတောင် ဝိနည်းစာပြန်ပွဲ၊ ရန်ကုန် ကျောင်းတော်ရာ ဝိနည်းစာပြန်ပွဲများ၌ ‘ဘိက္ခုဝိဘင်း’နှင့် ‘ဘိက္ခုနီဝိဘင်း’ ၂ ကျမ်းကို အာဂုံပြန်ဆိုနိုင်ရာ “ဥဘတောဝိဘင်္ဂဓရဘွဲ့” ဆက်ကပ်ခံရသည်။
ရဟန်းတော်များပင် ပြန်ဆိုနိုင်ခဲသော ဝိနည်း ၂ ကျမ်းကို သာမဏေဝတ်ဖြင့် ပြန်ဆိုနိုင်၍ အလွန်ကျော်ဇောခဲ့သည်။
ပထမသပြေကန်ဆရာတော် ကိုယ်တိုင် အလွန်ကျေနပ်အားရ၍ ရှင်ဝါသေဋ္ဌကို ဆွမ်းမခံရစေဘဲ ပရိယတ္တိ စာပေကြိုစားအားထုတ်ရန် အခွင့်အရေးပေး ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
အသက် ၁၆-နှစ် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ပထမလတ်၊ ၁၇-နှစ် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ပထမကြီးတန်းများ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၈-နှစ် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ပုဂံတောင် ဝိနည်းစာပြန်ပွဲနှင့် ရန်ကုန်ကျောင်းတော်ရာစာပြန်ပွဲ၌ ‘ဥဘတောဝိဘင်း’ နှင့် ‘မဟာဝါပါဠိတော်’။
အသက် ၁၉-နှစ် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါစာပြန်ပွဲနှစ်ရပ်နှင့် သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမ ဝိနည်း စာပြန်ပွဲ၌ ဝိနည်းငါးကျမ်းလုံး ပါဠိတော်များ အာဂုံပြန်ဆိုနိုင်၍ ‘ဝိနယဓရ’ ဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
ထိုအချိန်အထိ “ဝိနည်းငါးကျမ်း” အာဂုံပြန်ဆို နိုင်သူ မပေါ်သေး၍ သာသနာရေးလောကတွင် အလွန်ထင်ရှားခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်အုပ်ဆရာတော်က ရှင်ဝါသေဋ္ဌအား သာသနာ၌ အမြဲနေရန် ကတိတောင်းပြီး ရွှေကျင်သာသနာမှတ်တမ်း၌ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့်တကွ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
အသက် ၂၀ ပြည့်ချိန် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်သိမ်၌ ရဟန်းဖြစ်သည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ ပထမသပြေကန်ဆရာတော် ရှင်ဥက္ကံသ ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်ဝါသေဋ္ဌ ဖြစ်သည်။
ရဟန်း ပထမဝါ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ စေတီယင်္ဂဏအသင်း စာပြန်ပွဲ၌ ‘သံယုတ်ငါးကျမ်း’ ပြန်ဆို အောင်မြင်သည်။
‘ဝါသေဋ္ဌာဘိ သီရိပဝရ သာသနဓဇ သံယုတ္တဘာဏက’ ဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ် ရဟန်း ၁ ဝါရတွင် ရန်ကုန် ကျောင်းတော်ရာ ရွှေကျင်တိုက် ဝိနည်းစာပြန်ပွဲ၌ ‘သံယုတ်ငါးကျမ်း’ကို ထပ်မံပြန်ဆို၍ ‘သံယုတ္တဘာဏက’ဘွဲ့ ထပ်မံဆက်ကပ်ခံရသည်။
ထို့နောက် ပခုက္ကူမြို့ အရှေ့တိုက်ခေါ် မဟာဝိဇယာရာမတိုက်ဆရာတော် ရှင်ဇဝန (၁၈၇၇–၁၉၅၉)ထံ ပခုက္ကူစာသင်နည်းကို နည်းခံသည်။
ပခုက္ကူတွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် သာမဏေအဖြစ် ဝိနည်းငါးကျမ်း၊ ရဟန်း ပထမဝါတွင် သံယုတ်ငါးကျမ်း အာဂုံပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့၍ မဟာဝိဇယာရာမ ဆရာတော်က ဆွမ်းမခံစေဘဲ ဂရုတစိုက် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
ဆိုဝါပေးသော်လည်း ကျန်းမာရေးချို့ယွင်း၍ လိုက်ဝါဖြင့် သင်ယူခဲ့သည်။
ရဟန်း ၄ ဝါရတွင် သကျသီဟစာမေးပွဲဖြေဆိုရန် မန္တလေး အဘယာရာမရွှေဂူတိုက်ဆရာတော် ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ (၁၈၇၉–၁၉၄၃)ထံ ပြောင်းရွှေ့နည်းခံသည်။
သကျသီဟစာသင်တန်း အောင်ပြီးနောက် စာချတန်းအတွက် စာလိုက်နေစဉ် ၆ ဝါရ၌ အဘယာရာမဆရာတော်၏ အမိန့်အရ သဗ္ဗန္ဓစိန္တာမဏိ နိဿယ နိဒါန်းရေးသားခွင့်ရသည်။
အဘယာရာမဆရာတော်က နိဒါန်းကို အလွန်နှစ်သက်သဘောကျ၍ ‘ဓမ္မာစရိယ’ ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
၈ ဝါရ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သကျသီဟ စာချတန်း အောင်မြင်သည်။
ထို့နောက် အဘယာရာမဆရာတော်ထံတွင် သက္ကတဘာသာ၊ မောဂ္ဂလာန်သဒ္ဒါကျမ်းနှင့် အဋ္ဌကထာကျမ်းများ ဆက်လက်သင်ယူသည်။
တစ်ဘက်တွင်လည်း စွမ်းအားရှိသရွေ့ စာချနေစဉ် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ပထမသပြေကန်ဆရာတော် ပျံလွန်၍ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက် ပြန်လည်သီတင်းသုံးသည်။
သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်၌ စာသင်သံဃာ ၈၀ ခန့် ရှိသည်။
ထိုအချိန်က ပရိယတ္တိဆိုင်ရာ ထိပ်တန်း ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများ ရပြီးသော ရှင်ဝါသေဋ္ဌအား မထေရ်ကြီးများက မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက် ပဓာနနာယကဆရာတော်အဖြစ် တင်မြှောက်လိုကြသည်။
ရှင်ဝါသေဋ္ဌက ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြ၍ အနုနာယကအဖြစ်သာ လက်ခံပြီး စွမ်းအား ရှိသမျှ စာချ စာကြည့်လျက် အေးချမ်းစွာ သီတင်းသုံးသည်။
စစ်မဖြစ်မီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ် အစိုးရဓမ္မာစရိယ စာချတန်း စာမေးပွဲကို တစ်နှစ်တည်း ကျမ်းရင်း ၃ ကျမ်း၊ ဂုဏ်ထူး ၆ ကျမ်း၊ ပေါင်း ၉ ကျမ်းလုံး အောင်မြင်ခဲ့ရာ ‘သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ (သိရော မဏိဘွဲ့’ ပထမဦးဆုံး ဆက်ကပ်ခံရသည်။
ရှင်ဝါသေဋ္ဌသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာ အလွန်ထက်မြက်၍ ပါဠိတော် သို့မဟုတ် မြန်မာပြန် တစ်မျက်နှာကို နှစ်ခေါက် သုံးခေါက် ဖတ်ရုံဖြင့် အာဂုံရသည်။
အခြားသူများ၏ စာအံသံကို နားထောင်ရုံဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ အာဂုံဆောင်နိုင်သည်။
ရပြီးစာကို မမေ့မလျော့ သုံးနှစ်ခန့် မှတ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
ပါဠိ၊ သက္ကတ စွယ်စုံရ၍ စာပေအရေးအသား ကျွမ်းကျင်သည်။
အထူးသဖြင့် ပါဠိဂါထာ အဖွဲ့အနွဲ့တွင် ထူးချွန်လှရာ ပညာရှင်များ၏ လေးစားခံရသည်။
လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်ပွဲတွင် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့၍ ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ဦးရွက် မပါဝင်နိုင်သော်လည်း လိုအပ်ပါက တတ်စွမ်းသရွေ့ ကူညီဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဦးဆောင် မဟာစည်ဆရာတော် ရှင်သောဘဏ (၁၉၀၄—၁၉၈၂) က “သင်္ဂါယနာတင်စဉ်အခါက အခက်အခဲတစ်စုံတစ်ရာနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည့်အခါ သပြေကန်ဆရာတော် ဦးဝါသဋ္ဌနှင့် နှီးနှောလိုက်သည့်အခါတိုင်း အဖြေပေါ်ထွက်ပြီး အခက်အခဲကို လွန်မြောက်ရသည်” ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ကာလတွင် သင်္ဂါယနာ အကျိုးဆောင် ဝိဇ္ဇာ လင်္ကာရဆရာတော် ရှင်ဝိသုဒ္ဓ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ “ပရိတ်ကြီး နိဿယသစ် ပြုစုခဲ့ရာ တစ်ကျမ်းတည်းဖြင့်ပင် ကျမ်းပြုဆရာတော်အဖြစ် ပညာရှင်အများ၏ လေးစားခံရသည်။
ပရိတ်ကြီးနှင့်ပတ်သက်၍ အပြည့်စုံဆုံး အထင်ရှားဆုံး အကောင်းဆုံး ကျမ်းတစ်စောင်အဖြစ် သတ်မှတ် ခံရသည်။
ထို့ပြင် မဟာစည်ဆရာတော်၏ “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန်” ကျမ်းဦး နိဒါနကထာအတွက် အနုဂီတိဂါထာ ၇၄ ပုဒ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ ပိဋကတ်ကျမ်းများ၏ နိဒါနကထာတို့ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် စီကုံးရေးသားရန် တာဝန်ပေးအပ်ခံရရာ ဤပါဠိလက်ရာများသည် ရှင်ဝါသေဋ္ဌ၏ ပါဠိစာပေ ကျွမ်းကျင်မှုမှတ်တိုင်များဖြစ်သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ရွှေကျင်နိကာယဦးဆောင် ဆရာတော်များ၏ ဆန္ဒအရ သပြေကန် မဟာဓမ္မိကာရာမကျောင်းတိုက်မှ ရန်ကုန်မြို့ ပုဇွန်တောင် ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက်ကို ပဓာနနာယကအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ရန်ကုန်တိုင်း ရွှေကျင်နိကာယ ဂိုဏ်းထောက်၊ ဂိုဏ်းချုပ်၊ ထို့နောက် တွဲဖက်သာသနာပိုင် ခန့်အပ်ခံရသည်။
ထို့ပြင် နိုင်ငံတော် သီးခြားဝိနည်းဓိုရ်အဖွဲ့၄ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့ ဝန်ဆောင်၊ နိုင်ငံတော်ဩဝါဒါစရိယ၊ တိပိဋကဩဝါဒါစရိယ၊ ပိဋကတ် ဘာသာပြန်အဖွဲ့ဩဝါဒါစရိယ၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ဩဝါဒါစရိယ၊ ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ဂေါပကအဖွဲ့ ဩဝါဒါစရိယ၊ မင်္ဂလာဗျူဟာအသင်းနှင့် ပိဋကတ်ဗျူဟာအသင်း ဩဝါဒါစရိယ တာဝန်အသီးသီး ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ရဟန်းရှင်လူအများ၏ တောင်းပန်လျှောက်ထားချက်အရ ‘ပရိတ် ကြီးနိဿယသစ်’၊ ‘ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး တရားမြတ်ရတနာ’၊ ‘စေတီနှင့် ရိုသေမှု၊ “ဓမ္မနှင့်ဂုဏ်အဖွဲ့စုံ”၊ ‘ဥပါသကာဂုဏ်ရည် နှင့် သရဏဂုံတရားတော်’ ‘ဆဆက္ကသုတ္တန်’၊ “နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ” “သပြေကန်တရားပေါင်းချုပ်” စသောကျမ်းများ ပြုစုခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်က အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ (၁၉၈၄)၊ အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌ ဂုရုဘွဲ့ (၁၉၉၃)များ ဆက်ကပ်ခဲ့သည်။
သက်တော် ၈၅ သိက္ခာ ၆၅ ဝါအရ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇-ရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် ၇း၂၅ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ မင်္ဂလာဒုံ စစ်ဆေးရုံ၌ တစ်ဘဝ တစ်ခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်းခဲ့ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၉၅ ကွယ်လွန်သူများ။
ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြု ဆရာတော် ရှင်ကေလာသ (၁၉၁၃ – ၁၉၈၉) မြန်မာရဟန်းတော်များထဲက ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တက်ရောက်၍ ပထမဆုံး ဘီအေဘွဲ့ ရခဲ့သူ။
စစ်ပြီးကာလ ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်က ပထမဆုံး မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရခဲ့သူ မြန်မာရဟန်းတော်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။
လွတ်လပ်စ မြန်မာပြည်တွင် ရဟန်းတော်များ ဘာသန္တရသင်ကြားရေး၊ ကမ္ဘာသုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ကျွမ်းကျင်ရေးအတွက် ‘ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံ’ကို ဦးဆောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓသာသနအဖွဲ့က ဦးဆောင်သော ကမ္ဘာအေး ‘ဓမ္မဒူတဝိဇ္ဇာလယ’ သင်တန်းကျောင်း နာယကအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ပြင်သစ် အစိုးရ ပညာတော်သင်ဆုဖြင့် ပါရီ ဆော်ဗွန်းတက္ကသိုလ်၌ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို သုတေသနပြုခဲ့သည်။
ပါရီတွင်ရှိနေစဉ် ရန်ကုန် ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံကို အနောက်တိုင်းတက္ကသိုလ်များကဲ့သို့ ဖြစ်လာစေရန် ယူနက်စကိုကို အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။
ကြိုးပမ်းချက် အထမမြောက်မီ “ဗုဒ္ဓသာသန သိပ္ပံ” ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။
ထိုစဉ် ကမ္ဘာ့စာရိတ္တမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် ဥရောပလိုက်ပါခဲ့ရာ ပြင်သစ်မှ ဆွစ်ဇာလန်အကူး ကားမှောက်ရာ ဦးခေါင်း ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။
ပါရီ ဆေးရုံ၌ ၂၁-ရက်လုံးလုံး မေ့မျောခဲ့၍ အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက် ခဲ့သော်လည်း တဖြည်းဖြည်း မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်း သတိကင်းလွတ်လာရာ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရပါသည်။
ကေလာသ၊ ရှင်၊ မဟာဝိဇ္ဇာ ၁၉၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃-ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ထားဝယ်မြို့ ပိန္နောတောရပ်၌ ဖွားသည်။
အဖ မူလတန်းကျောင်းအုပ် ရခိုင်တိုင်းရင်းသား ဦးဒိုင်၊ အမိ ထားဝယ်သူ ဒေါ်အေးမေခင် ဖြစ်သည်။
တစ်ဦးတည်းသော သား။
ငယ်မည် မောင်မောင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ဖခင်၏ မူလတန်းကျောင်း၌ စတင်ပညာသင်သည်။
ထို့နောက် မန္တလေးမြို့ ကယ်လီဟိုက်စကူးကျောင်း၌ ၉ တန်းအထိ ပညာ သင်ခဲ့သည်။
၉ တန်းတွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် ၁၉၃၀ တောင်သူလယ်သမား ပုန်ကန်မှုတွင် ဆရာစံနှင့်နွယ်၍ ဖခင်ဦးဒိုင် သာယာဝတီထောင်၌ တစ်နှစ်ခန့် ဖမ်းဆီးခံရသည်။
သာယာဝတီမြို့ ရှေ့နေသခင်မြ (အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး)၏ ဆောင်ရွက်မှုဖြင့် ထောင်မှလွတ်မြောက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁-ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဖခင်နှင့်အတူ ထားဝယ် ပန္တလဲကျောင်း၌ ရဟန်းပြုသည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ ထားဝယ် ပန္တလဲကျောင်း ဆရာတော် ရှင်ဉာဏမဉ္ဇူ ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဒါယကာမှာ ထားဝယ်မြို့က ဦးပြား ဒေါ်အေး ဖြစ်သည်။
မိခင်ဖြစ်သူမှာ သီလရှင်ဝတ်သည်။
ရဟန်း တစ်ဝါရတွင် ဖခင်ပျံလွန်သည်။
ထို့နောက် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသွား၍ ပညာ ဆက်လက်ဆည်းပူးသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်က စစ်ဆေးသော မက်ထရစ်စာမေးပွဲကို လက်တာ ၄ ခုဖြင့် အောင်မြင်သည်။
ကလကတ္တား တက္ကသိုလ်တွင် တိုင်းရင်းဘာသာ ဘင်္ဂါလီ၊ ဟင်ဒီ၊ အူရဒူဘာသာ တစ်ခုခု ယူရန် အခက်အခဲရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လာသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးဖေမောင်တင် (၁၈၈၈—၁၉၇၃) ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဥပစာတန်း ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များ သင်ယူခဲ့သည်။
ကျောင်း အုပ်ကြီးက ကျောင်းလခလွတ်နှင့် ထောက်ပံ့ငွေ တစ်လ ၅၀ ကျပ် စီစဉ် ပေးသည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သမိုင်းတွင် တက္ကသိုလ်ပညာကို ပထမဦးဆုံး သင်ယူသော ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာရဟန်းတော်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရသည်။
ဂျပန်ခေတ်တွင် ဂျပန်ဘာသာစကားသင်ယူ၍ ထားဝယ်မြို့ တောင်ငူကျောင်း၌ ဂျပန်ဘာသာစကားသင်တန်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် ပို့ချသည်။
စစ်ပြီးနောက် အိန္ဒိယအစိုးရ၏ ပညာသင်ဆုဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူသည်။
ကလကတ္တား တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာဖြင့် ရရှိသည်။
စစ်ပြီးခေတ် ကလကတ္တားတက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို မြန်မာရဟန်းတော်များထဲက ပထမဆုံး ရခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ကလကတ္တားတွင် ပညာသင်နေစဉ် ထားဝယ်မှ တပည့် ရှင်နာဂသေနနှင့် ရဟန်းတော် ၃-ပါးကို ခေါ်ယူ၍ စန္တိနိကေတန် တက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်ယူစေသည်။
ကိုယ်တိုင်လည်း စန္တိနိကေတန်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ သုတေသနကျောင်းတည်၍ သာသနာပြုရန် စီစဉ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမများနှင့် ဆရာတော်ကြီးများ၏ အကြံပြု တိုက်တွန်းချက်အရ မြန်မာပြည်တွင်း၌ ဓမ္မဒူတ သင်တန်းပို့ချရန် ပြန်လာ ခဲ့သည်။
ပထမဦးစွာ ထားဝယ်မြို့၌ သင်တန်းကျောင်းဖွင့်လှစ်ရန် စီစဉ်သည်။
အခြေအနေမပေး၍ ထားဝယ်မှ ရန်ကုန်မြို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ရန် ကြိုးပမ်းသည်။
၁၉၅၁ ခု မေလ ၁၂-ရက်နေ့တွင် သာသနာပြု ဘာသန္တရသင်တန်းကို ရန်ကုန်မြို့ သရက်တောကျောင်းတိုက် မင်းကျောင်းသစ်၌ စတင်ဖွင့် လှစ်သည်။
သံဃာ့ဩဝါဒါစရိယကောင်စီ အကျိုးတော်ဆောင် ဦးဝိမလက ဦးဆောင်သည်။
၂ လခန့်အကြာ သင်တန်းကို “ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံ” ဟု အမည်ပြောင်း၍ ရှင်ကေလာသ (မဟာဝိဇ္ဇာ) ကိုယ်တိုင်ကျောင်းအုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။
ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံကို စနစ်တကျ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် အမှုဆောင် ကော်မတီလူကြီး ၂၀ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကော်မတီတွင် ဟင်္သာတ ဦးမြ (ဥက္ကဋ္ဌ)၊ သရေစည်သူ ဦးလှကျော် (ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ)၊ ကမ္ဘာအေး ဦးမောင်ကို (အကျိုးတော်ဆောင်)၊ အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ချပ်သင်းသူဌေး ဦးဘတင်၊ ရွှေပေါက်ပင် ဦးဘသိန်း၊ ရွှေတိဂုံဘဏ္ဍာတော်ထိန်း ဦးဘသော်၊ ရဲမင်းကြီး ဦးထွန်း လှအောင်၊ ပါဠိပါမောက္ခ ဦးအောင်သန်း၊ ဖီလိုဆိုဖီကထိက ဦးဖေအောင်၊ ရာဇဝင်ကထိက ဒေါ်မြစိန်၊ ယောဂီ ဦးတင်၊ အမျိုးသား ရာဘာကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင် ဦးချန်ဟုတ်တို့ ပါဝင်သည်။
သင်ကြားရေးအတွက် ဦးဝိမလ (နာယက)၊ ရှင်ကေလာသ (မဟာဝိဇ္ဇာ၊ ကျောင်းအုပ်)၊ ရှင်နာဂသေန (ဒုတိယကျောင်းအုပ်)၊ ရှင်ခေမာဝံသ (အကျိုးဆောင်)၊ ရှင်ဃောသိတ (ကောလင်း၊ တွဲဖက်အကျိုးတောင်)၊ သံဃာ့ကထိက။
လူပုဂ္ဂိုလ် သင်ကြား ရေးအနေဖြင့် ဦးစိုးလှိုင် (ဘီအေ)၊ ဦးတင်ဦး (ဘီအေ၊ ဘီအယ်လဲ)၊ ဦးမြသောင်း (ဘီအေ)၊ ဦးအောင်သန်း (ဘီအေ)၊ ဆရာအေးတို့ တာဝန် ယူခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ပညာရေးအကြံပေး၊ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့များဖြင့် စနစ်တကျ စီမံ ဆောင်ရွက်သည်။
ဗုဒ္ဓသာသနအဖွဲ့ကြီးက ကမ္ဘာအေး၌ “ဓမ္မဒူတဝိဇ္ဇာလယသင်တန်း” ဖွင့်လှစ်ရာ ရှင်ကေလာသသည် မဟာနာယကအဖြစ် တာဝန်ယူသည်။
“ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံ”ကိုလည်း ကမ္ဘာအေး တံတားလေးအနီး စွယ်စုံကျောင်းတိုက်အတွင်း ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်သည်။
ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံများကို သာသနာပြု သွားရောက်၍ အပြန်တွင် ထိုနိုင်ငံများမှ ရဟန်းတော်နှင့် သီလရှင်များ သင်တန်းသားအဖြစ် လိုက်ပါလာကြသည်။
ရဟန်းတော်များကို ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံတွင် နေထိုင်ခွင့်ပေး၍ သီလရှင်များကို ဒေါ်ဉာဏစာရီ၏ သီလရှင်ကျောင်းတိုက် ပို့ဆောင်သည်။
ရှင်ကေလာသ ကိုယ်တိုင် ပြင်သစ်အစိုးရ၏ ပညာသင်အထောက်အပံ့ဖြင့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့်ပြုစုရန် ပါရီ ဆော်ဗွန်းတက္ကသိုလ် သွားရောက် ခဲ့သည်။
ပါရီတွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် ဗုဒ္ဓသာသနာ့သိပ္ပံကို အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်အဆင့်မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သည်။
ကုလ သမဂ္ဂ ယူနက်စကို အထောက်အပံ့ အကူအညီများရရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သည်။
ထိုသို့ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံတွင် စွယ်စုံကျောင်းတိုက် တောထွက်ဘုန်းကြီး ဦးစန္ဒိမာနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်အချို့၏ နှောင့်ယှက်မှု များနှင့် ကြုံတွေ့ ရသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံကို ဆက်လက် ဖွင့်ရန်ပင် အခက်အခဲဖြစ်လာသည်။
နေရာအစားရှာဖွေရာ ချက်ချင်း မရ၍ ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။
ဗုဒ္ဓသာသနသိပ္ပံ ရပ်ဆိုင်းသွားစဉ် အမ်အရ်အေအဖွဲ့နှင့် ကမ္ဘာ အရပ်ရပ် လိုက်ပါ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုလုပ်ငန်းများ လေ့လာသည်။
ထိုသို့ လိုက်ပါစဉ် ပြင်သစ်မှ ဆွစ်ဇာလန်အကူး တောင်တက်လမ်း၌ကားမှောက်ရာ ဦးခေါင်းတွင် ပြင်းစွာ ဒဏ်ရာရသည်။
ပါရီဆေးရုံတွင် ၂၁-ရက်လုံးလုံး မေ့မျောနေခဲ့သည်။
ဆရာဝန်များ၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် အသက်ဘေးမှ ကင်းလွတ်ခဲ့သော်လည်း ဦးခေါင်းဒဏ်ရာကြောင့် တဖြည်းဖြည်း မှတ်ဉာဏ် ချို့ယွင်းလာသည်။
ရံဖန်ရံခါ သတိကင်းလွတ်၍ အများနှင့်ဆက်ဆံရာတွင် အဆင်မပြေတော့ချေ။
သာသနာပြု ဓမ္မဒူတလုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်း ခဲ့ရသည်။
ဇွဲလုံ့လကြီးမား၍ သာသနာစိတ် ထက်သန်လှသော ရှင်ကေလာသ (မဟာဝိဇ္ဇာ)သည် သက်တော် ၇၆ သိက္ခာ ၅၇ ဝါအရ ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဥက္ကလာပ ရန်အောင်တိုက် အောင်သာဝတီတိုက်၌ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉-ရက်နေ့တွင် တစ်ဘဝ ချုပ်ငြိမ်းခဲ့ရပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ ကဏ္ဍ:၁၉၁၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၈၉ ကွယ်လွန်သူများ။
မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံဆရာတော် ရှင်ဉာနိက (၁၉၁၈ — ၁၉၉၇) မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံဆရာတော်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဗိုလ်ဗာဟင်ပ်တန် မြို့ တိသရဏစင်တာဆရာတော် အမည်နှစ်ရပ်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ဒသမ ရွှေကျင်သာသနာပိုင် မြောင်းမြဆရာတော်၏ ညာလက်ရုံးတပည့်ရင်း တစ်ပါးဖြစ်၍ သာမဏေဘဝကပင် အစိုးရပထမပြန် ငယ်၊ လတ်၊ ကြီး စာမေးပွဲနှင့် ရဟန်း ၄ ဝါရတွင် ဓမ္မာစရိယစာချတန်း အောင်ခဲ့သည်။
ပါဠိနိကာယ်ကြီးများကို ပခုက္ကူနှင့် ညောင်ဦး မဟာဝိသုတာရာမ ဆရာတော်များထံ သင်ယူ၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီ ဆန်းစခရစ် တက္ကသိုလ်၊ နယူးဒေလီတက္ကသိုလ်တို့မှ သက္ကတ ဒီပလိုမာနှင့် ဘီအေဘွဲ့ ရသည်။
ပါဠိ၊ သက္ကတ၊ ဟိန္ဒီ၊ အင်္ဂလိပ် ကျွမ်းကျင်နှံ့စပ်သည်။
မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံတိုက်နာယကအဖြစ် စာပေပို့ချနေစဉ် လန်ဒန်ပါဠိစာပေ အသင်း ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုရေး ကော်မတီ (၁၉၇၇) ဝင်အဖြစ် မဇ္ဈိမနိကာယ်အဋ္ဌကထာ (ပပဉ္စသုဒနီ)ကို ဘာသာပြန်ဆိုသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် လူသေလူဖြစ် ဝိနိစ္ဆယ ဝိနည်းဓိုရ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ထိုနှစ်မှာပင် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာ ပြန်ဆိုရေးအတွက် အင်္ဂလန်ကို ကြွရောက်သည်။
အင်္ဂလန်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ကျမ်းပြုခြင်း၊ ဓမ္မပဒ, ယမိုက် ပဋ္ဌာန်းသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားပြသခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြု ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားပါသည်။
ဉာနိက၊ ရှင်၊ မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံဆရာတော် ၁၉၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈-ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း ပုသိမ်အရှေ့မြို့နယ် ဒါးကဘူတာအနီး ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၌ ဖွားသည်။
အဖ ဦးဘိုးထင်၊ အမိ ဒေါ်စိန် ဖြစ်သည်။
မိဘများမှာ လယ်သမားမျိုးရိုး။
အမည် မောင်ဘိုးညှက် ဖြစ်သည်။
၅-နှစ်အရွယ်တွင် ဘုရားကြီးကုန်း ရွာကျောင်း၌ စတင် ပညာသင်သည်။
၇-နှစ်တွင် မြောင်းမြမြို့နယ် ကွမ်းခြံကြီးကျေးရွာ အထက်ကျောင်း ဦးရီးတော် ရှင်ခေမိန္ဒထံ ပြောင်းရွှေ့၍ ပရိတ်ကြီး၊ လောကနီတိ၊ ပါဠိသဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ မူလတန်း ဂဏန်းသင်္ချာ၊ အင်္ဂလိပ်စာများ သင်ယူသည်။
၈-နှစ်တွင် ဦးရီးတော် ရှင်ခေမိန္ဒကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု သာမဏေဖြစ်သည်။
ဘွဲ့ ရှင်ဉာနိက။
မိဘနှစ်ပါးနှင့် ကွမ်းခြံကြီးကျေးရွာ ကျောင်းဒါယကာ ဦးထွန်းတင်၊ ဒေါ်စံတို့က ရှင်ဒါယကာခံသည်။
သာမဏေဝတ်ဖြင့် ဦးရီးတော်ထံ သဒ္ဒါ၊သင်္ဂဟ၊ဇာတ်အဋ္ဌကထာများ သင်ယူသည်။
ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီးကို သုတ်ပြီး ရုပ်ပြီး နားလည်ခဲ့သည်။
သာမဏေ ၆ ဝါရတွင် ပုသိမ်မြို့ ဝေဠုဝန်တိုက်ဆရာတော် ရှင်နန္ဒိယထံ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ရာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရပထမပြန် ပထမ ငယ်တန်း အောင်သည်။
ဉာဏ်ထက်မြက်ရုံမျှမက စာပေဝါသနာပါ၊ လိမ္မာ လှသော ကိုရင်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ် ပထမလတ်တန်း ဖြေဆိုရာ စာမေးပွဲကျရှုံး၍ မြောင်းမြမြို့ ပဇ္ဇောတာရုံတိုက် ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်သည်။
မြောင်းမြဆရာတော် (နောင် ဒသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ရှင်ဉာနာဘိဝံသ)ထံ သင်ယူစဉ် သာမဏေဝတ်ဖြင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ပထမလတ်တန်း၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ပထမကြီးတန်း စာမေးပွဲများ အောင်သည်။
တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ပထမကြီးတန်းအောင်မြင်သူ ၃၇-ပါးသာရှိ၍ အဆင့် ၁၃ မှ အောင်မြင်သည်။
ပထမကြီးအောင်ပြီး မြောင်းမြဆရာတော်ထံ ဟိန္ဒီနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဆက်လက်လေ့လာခွင့်ရသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂-ရက် သောကြာနေ့တွင် မြောင်းမြ ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ယူ၍ ရဟန်းဖြစ်သည်။
ရဟန်း ဒါယကာမှာ ကွမ်းခြံကြီးကျေးရွာ ရှင်ဒါယကာ ဦးထွန်းတင်၊ ဒေါ်စံဖြစ်သည်။
ရဟန်းဖြစ်ပြီး မြောင်းမြဆရာတော်ထံမှာပင် အဋ္ဌသာလိနီ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ၊ အဘိဓမ္မာ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ၊ ပါရာဇိကပါစိတ် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ၊ သုတ်မဟာဝါ အဋ္ဌကထာများကို ဆက်လက်သင်ယူသည်။
ပိဋကတ်အပြင် ပါဠိစာပေ အရေးအသား၊ အဟောအပြော စွယ်စုံကျွမ်းကျင်သည်။
အင်္ဂလိပ်စာကို ရန်ကုန်မြို့ ရှင်အာဒိစ္စဝံသ ကျောင်းတိုက်၌ ဆက်လက် ဆည်းပူးသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ် အစိုးရ ဓမ္မာ စရိယစာချတန်း အောင်၍ သာသနဓဇ သီရိပဝရ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရသည်။
၁၉၄၁-၄၂တွင် မြောင်းမြဆရာတော်၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်ဆရာတော် ရှင်ပညာ (၁၈၇၈-၁၉၄၆)ထံ နိကာယ် ကြီးများ သင်ယူသည်။
အဘိဓမ္မာအရာတွင် ခက်ခဲလှသော မူလဋီကာကို ဦးစားပေးသင်ယူသည်။
၁၉၄၂တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကူးစက်လာ၍ မြောင်းမြဆရာတော်ထံပြန်၍ ဝါဆိုသည်။
ဝါကျွတ်လျှင် မြောင်းမြဆရာတော် ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ညောင်တုန်းမြို့ သာသနဇောတိပါလကျောင်း ညောင်ဦးဆရာတော် ရှင်နန္ဒဝံသ (၁၈၈၂-၁၉၅၇)ထံ နိကာယ်ကြီးများ သင်ယူသည်။
ညောင်ဦးဆရာတော်မှာ ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမ စာချ ဖြစ်၍ ပခုက္ကူ၊ ညောင်ဦး၊ ညောင်တုန်းဆရာတော်ဟု အမည်သုံးမျိုးဖြင့် ထင်ရှားသည်။
စစ်အတွင်း ညောင်တုန်းဆရာတော်ထံ ပိဋကတ်တော်များ၊ အထူးအားဖြင့် မူလဋီကာ၊ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာများကို ဆိုဝါဖြင့် သင်ယူ၍ တစ်ဖက်တွင်လည်း ပြန်လည် စာပေပို့ချသည်။
ဟိန္ဒီနှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာကိုလည်း ဆက်လက်လေ့လာသည်။
၁၉၄၆တွင် ညောင်တုန်း ဆရာတော် ပခုက္ကူ၊ မဟာဝိသုတာရာမ ပြန်ကြွရာ ရှင်ဉာနိကလည်း မြောင်းမြပဇ္ဇောတာရုံပြန်ပြီး တိုက်အုပ် ပဓာနစာချအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မြောင်းမြဆရာတော်သည် ဂိုဏ်းတာဝန်အရ မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမတိုက်သစ် (ရွှေကျင်ဗဟိုဌာန) ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးရာ ရှင်ဉာနိကသည် မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံတိုက်၏ ပဓာန နာယကအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ် ပဇ္ဇောတာရုံ ပါဠိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူ၍ စာချ ရှင်ပညာဇောတ (နောင် ပဲခူးသာသနာ့မဏ္ဍိုင်ဆရာတော်) က ကျောင်းတိုက်ကိုယ်စားလှယ် ဆောင်ရွက်ကာ မူလတန်းမှ စာချတန်းအထိ တစ်နေ့ စာဝါ ၈ ဝါ ပို့ချခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မြောင်းမြဆရာတော် ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဘာသန္တရ သင်ရန် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သွားရောက်သည်။
၁၉၅၈-၆၀တွင် ဗာရာဏသီဆန်း ခရစ်တက္ကသိုလ် ၂-နှစ် ဒီပလိုမာသင်တန်း၊ ၁၉၆၀-၆၃တွင် နယူးဒေလီ တက္ကသိုလ် ဟန်ဆရာ့(ဂျ်)ကောလိပ်၌ အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ အိန္ဒိယဒဿန၊ ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယသမိုင်း၊ အနောက်တိုင်း ဒဿနဘာသာတွဲများဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (ဂုဏ်ထူး) ရခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်မှစ၍ မြောင်းမြပဇ္ဇောတာရုံ တိုက် နာယကအဖြစ် ပရိယတ္တိစာပေနှင့် ဘာသန္တရ ပို့ချသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ မူလယဉ်ငေးရိပ်သာ၌ တပည့်ဖြစ်သူ ရှင်ဣန္ဒြိယ၏ ကူညီမှုဖြင့် တစ်နေ့ နာရီ ၂၀ သုံးလခန့် ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခဲ့သည်။
မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံ နာယကအဖြစ် စာပေပို့ချနေစဉ် ၁၉၇၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၆-ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်း ရာပြည့်အထိမ်း အမှတ် ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ ဘာသာပြန်ဆိုရေးကော်မတီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် မဇ္ဈိမနိကာယ် အဋ္ဌကထာ (ပပဉ္စသုဒနီ) အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုပေးရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌမှာ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြု ရှင်သေဋ္ဌိလ ဖြစ်သည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ပထမအကြိမ် နိုင်ငံတော် ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင် ဆရာတော် အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် လူသေလူဖြစ် ဝိနိစ္ဆယ ဝိနည်းဓိုရ်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရ၍ လူသေလူဖြစ် ဝိနိစ္ဆယကျမ်း ထွက်ပေါ်လာသည်။
လူသေလူဖြစ် ဝိနိစ္ဆယအဖွဲ့ဝင် ၅-ပါးတွင် ဘာသန္တရ ဆေဒကဖြစ်သော ရှင်ဉာနိကသည် အဓိက ဦးဆောင်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုရန် ကျန်ရှိနေသေးသော မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ ၃ ကျမ်း ဘာသာပြန်ဆိုရေးအတွက် အင်္ဂလန် ကြွရောက်သည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် ခေတ္တသီတင်းသုံးနေသော ဆရာတော် ရှင်သေဋ္ဌိလ (၁၈၉၆-၁၉၉၇)၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ရှင်ဉာဏိဿရ (သီတဂူ ဆရာတော်)နှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသင်တန်း တက်ရောက်သည်။
လန်ဒန်မြန်မာကျောင်း၊ ဘာမင်ဂန်မြို့ ဗုဒ္ဓဝိဟာရတို့တွင် အပတ်စဉ် တရား ဟောပြောခြင်း၊ ဓမ္မပဒသင်တန်း၊ အဘိဓမ္မာသင်တန်းပို့ချခြင်း၊ အိန္ဒိယ အော့ဖစ်လိုက်ဘရီနှင့် ဗြိတိသျှလိုက်ဘရီတို့တွင် စာပေကြည့်ရှုလေ့လာခြင်း၊ မန်ချက်စတာတက္ကသိုလ်နှင့် သမထစင်တာတို့၌ အဘိဓမ္မာပို့ချခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ယမိုက်ပဋ္ဌာန်းပို့ချခြင်း၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ဗာဟင်ပ်တန်မြို့ တိသရဏ စင်တာ၌ သီတင်းသုံး၍ ဥရောပနိုင်ငံများ၊ ဩစတြေးလျနှင့် အမေရိက သို့တိုင် လှည့်လည်၍ သာသနာပြုခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် မဇ္ဈိမ ပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ ဘာသာပြန်အပြင် (1) The Introduction of Buddhism into Myanmar. (2) How the Abhidhamma Teaching Con-tributes to the Practical Meditation. (3) A History of the Minor Pali Grammar in Myanmar စာအုပ်သုံးအုပ် ရေးသားခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် ဒုလ္လဘသာသနာ၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် အရှင်သေဋ္ဌိလ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်နှင့် ဗုဒ္ဓသာသနာပြုမှတ်တမ်း (၁၉၈၃)၊ လူသေလူဖြစ် ဝိနိစ္ဆယ (၁၉၈၂)တို့ ပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄-ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈-ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ ညနေ ၄ နာရီ ၅၉ မိနစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့၌ မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံတိုက်၊ အင်္ဂလန် နိုင်ငံ ဗိုလ်ဗာဟင်ပ်တန်မြို့ တိသရဏစင်တာကျောင်းတိုက်၊ ဩစတြေးလျ နိုင်ငံ ပါ့သ်မြို့ တိသရဏစင်တာကျောင်းတိုက်များ၏ ဦးစီးနာယက ကမ္ဘာ့ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုဆရာတော် ရှင်ဉာနိကသည် တစ်ဘဝ တစ်ခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်း ခဲ့ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၁၈ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၉၇ ကွယ်လွန်သူများ။
ပြည် တိပိဋကဆရာတော် ရှင်ကောသလ္လ (၁၉၂၇ — ၁၉၉၅) မြန်မာနိုင်ငံသာသနာဝင်တွင် တတိယ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ပြည်ဆရာတော်၊ ရန်ကုန် ပဉ္စနိကာယ သာသနာ့ဗိမာန်ဆရာတော် အမည်နှစ်ရပ်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ဝေဠုဝန်နိကာယ၊ ပြည် ပွင့်လှသိမ်ကုန်း တတိယဆရာတော်၏ ညာလက်ရုံး တပည့်ကြီးဖြစ်သည်။
ရဟန်း ၆ ဝါရ၌ အစိုးရ ဓမ္မာစရိယစာချတန်းကို တစ်နိုင်ငံလုံး ဒုတိယအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင် ပြီးနောက် ရန်ကုန် ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားကြီးတိုက်၊ ညောင်တုန်းတိုက်၊ မန္တလေးဘုရားကြီးတိုက်၊ စကုတိုက်၊ မိုးကောင်းတိုက်၊ ပခုက္ကူ၊ မဟာ ဝိသုတာရာမတိုက်တို့၌ ပိဋကတ်စာပေများ ဆက်လက်သင်ယူသည်။
ပခုက္ကူ ခန်တောရပ်ရိပ်သာ ဆရာတော်ထံ ပဋိပတ္တိ သုံးလ နည်းနာခံယူပြီး မိခင်တိုက်ပြန်၍ တိုက်အုပ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတွင် ပါဠိဝိသောဓကအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယ တိပိဋကရ ဓမ္မဘဏ္ဍာ ဂါရိက ပခုက္ကူ ရှင်နေမိန္ဒ၏ တိုက်တွန်းမှုဖြင့် တိပိဋကစာမေးပွဲ ဝင်ဖြေရာ သက်တော် ၃၆ သိက္ခာ ၁၇ ဝါရတွင် တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
သိက္ခာ ၂၈ ဝါရတွင် မစိုးရိမ်ဆရာတော်၏ တာဝန် ပေးချက်အရ နိကာယ် သာသနာပြန့်ပွားရေးအတွက် ရန်ကုန် ပဉ္စနိကာယ သာသနာ့ဗိမာန်ကျောင်းတိုက်တည်၍ သာသနာပြုခဲ့ရာ ခန္ဓာဝန်ချသည့်တိုင်ဖြစ်သည်။
ကောသလ္လ၊ ရှင်၊ ပြည် တိပိဋကဆရာတော် ၁၉၂၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅-ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ပဲခူးတိုင်း ပြည်မြို့နယ် ဝက်ထီးကန်တိုက်နယ် ဝါးရုံဆိပ်ရွာ၌ ဖွားသည်။
အဖ ဦးဘိုးရင်၊ အမိ ဒေါ်ဒေါင်းစိန် ဖြစ်သည်။
မွေးချင်း သုံးဦးတွင် အကြီးဆုံး။
အမည်ရင်း မောင်ကျော်စိန် ဖြစ်သည်။
ဆရာဦးထွန်းကြိုင်၊ ဆရာဦးစန်းဝင်းတို့၏ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၁ ခု မတ်လ ၁၁-ရက် အင်္ဂါနေ့ ခု အသက် ၁၃-နှစ်တွင် ဝါးရုံဆိပ်ရွာကျောင်းဆရာတော် ရှင်ဣန္ဒာစက္ကကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု သာမဏေဖြစ်သည်။
သာမဏေဘွဲ့ ရှင်ကောသလ္လ ဖြစ်သည်။