kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘုရင်ခံအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဝင်ဆာမြို့ စားသည် ကျွန်းသူကျွန်းသားတို့၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုကို အထူးတလည် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်မြို့စား နှင့် မြို့စားကတော်တို့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ နန်းစွန့်ပြီးနောက် ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ကြလေသည်။
ထို့နောက်တွင် ဝင်ဆာမြို့စား ဇနီးမောင်နှံတို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့၌ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ဝင်ဆာ မြို့စားသည် ပါရစ်မြို့ရှိ မိမိစံအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံ။
အက်ဗနီပင်သည် သစ်မာပင်မျိုးဖြစ်သည်။
သစ်သားရောင်မှာမည်းနက်၍ သတ္တုကဲ့သို့ ပြောင်လက်လာ အောင် အရောင်တင်ပေးနိုင်သည်။
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် အက်ဗနီပင်သည်အက်ဗီနေစီအီး မျိုးရင်းတွင် ဒိုင်အိုစပိုင်ရိုးမျိုးစု၌ပါဝင်၏။
အက်ဗနီပင်အမျိုးမျိုး ရှိရာ ယင်းတို့ကို ဂျပန်၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ မတ်ဒါဂက်စကာကျွန်း၊ အာရိက တိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တို့၌ တွေ့ရသည်။
အက်ဗနီပင်ဝယ် အနှစ်မှာအရောင်နက်၍ အပြင်သားမှာအဖြူ၊ မွဲပြာရောင်၊ ပန်းဆီနုရောင် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိသည်။
အချို့အက်ဗနီပင် များ၏ အနှစ်သားမှာ အမည်းရောင်မရှိဘဲ အညိုရောင်ရှိပြီးလျှင် အညိုဖျော့၊အနီ၊ အဝါ၊ အစင်းကြောင်းများပါရှိသည်။
အက်ဗနီ ပင်အနှစ်သားထဲ၌ ညိုနက် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်ရှိ၍ မာသောသစ်စေးများပါရှိ၏။
ထို့ကြောင့် အက်ဗနီသားဖြင့် ပြု လုပ်သောပစ္စည်းများမှာ ထိုသစ်စေးများကြောင့် ကျိုးပဲ့လွယ်ခြင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။
ယင်းတို့ကို ပန်းပုလုပ်ငန်းနှင့် ပွတ်ခံ လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြ၏။
အနှစ်သားတစ်ကုဗပေသည် အလေးချိန် ပေါင် ၇ဝ ကျော်ရှိ၏။
အရောင်ဖျော့သော အကာ သား တစ်ကုဗပေမှာ ပေါင် ၅ဝ မှ ၅၅ အထိ လေးသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင်ပေါက် ရောက်သောအက်ဗနီပင်များ၏ သစ်လုံးအချင်းသည် သုံးပေ အထိကြီးထွားနိုင်၏။
အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများတွင် ပေါက်ရောက်သော အက်ဗနီပင် များသည်လည်း ကောင်းမွန်ကြပေသည်။
အချို့အက်ဗနီပင်မျိုး၏ အသီးကိုစားနိုင်သည်။
အမဲနက်ဆုံးသော အက်ဗနီပင်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင် တွေ့ရသည်။
ထိုထက်ပို၍ မဲနက်သော အက်ဗနီသားများနှင့် အညိုရောင်အက်ဗနီသားများကို အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် အာဖရိကတိုက်များ၌တွေ့ရသည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် အရှေ့ဘက်တိုင်းပြည်များတွင် ပေါက်ရောက် ကြသော တည်ပင်များမှာ အက်ဗနီပင်မျိုးဖြစ်သော်လည်း ယင်း တို့၌ အနှစ်သားများနည်းသဖြင့် တန်ဖိုးမရှိလှချေ။
အမေရိကန် တည်ပင်များကို လွန်းနှင့် ဂေါက်သီးရိုက်တုတ်များ၏ထိပ်တွင် သုံးကြ၏။
အက်ဗနီသားများကို စန္ဒယားလက်နှိပ်ခလုတ်များ၊ ပြွေ များ၊ ဓားရိုး၊ ဝက်မှင်ဘီးနှင့် အလှအပပစ္စည်းကလေးများ ပြု လုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြလေသည်။
အက်ရှပင်သည် မြင့်မားစွာပေါက်ရောက် ၏။
အကိုင်းအခက်များနှင့် ပင်စည်မှာ အချိုးအစားကျသည်။
အမြင့်မှာပေ ၈ဝ မှ ၁ဝဝ အကြားတွင်ရှိသည်။
ပင်စည်၏ အချင်းမှာ သုံးပေခန့်ရှိသည်။
အက်ရှပင်သည် အကြီးမြန်ပြီး လျှင် အရိပ်ကောင်းကိုဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဆောင်းရာသီတွင် အက်ရှပင်၌ အခြားသစ်ပင်များနှင့် ခွဲခြားသိသာနိုင်သော အချက်အလက်များရှိသည်။
ယင်းမှာ ခပ်ပြားပြားနှင့် တောင့်တင်း၍ မွဲပြာရောင်ရှိသောအခက်အလက် များတွင် အဖူးမဲကလေးများ ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
နွေကူးရာသီ စောစောပိုင်းတွင် အပွင့်ကလေးများပွင့်ကြသည်။
အရွက်များ မှာ အရွက်ငယ်ခုနစ်ရွက်မျှပါဝင်သော ငှက်မွေးပုံအရွက်များ ဖြစ်၍ အရွက်ပေါက်ချိန်မှာ အခြားအပင်များ အရွက်ပေါက်ချိန် ထက် နောက်ကျသည်။
ထို့ပြင် အခြားအပင်များ အရွက်မကြွေ မီ ဆောင်းကူးရာသီတွင် စောစီးစွာညိ|ုးနွမ်းကြွေကျလေ့ရှိသည်။
အရွက်များမှာ အဖျားချွန်သည်။
ဆောင်းကူးရာသီတွင် ရင့်နေ ပြီဖြစ်သောအသီးများကို အပင်ပေါ်တွင် အခိုင်လိုက်တွေ့ရသည်။
ထိုအသီးကလေးများသည် လှော်တက်များနှင့်တူသော အတောင် ကလေးများပါရှိသောကြောင့် လေသယ်ယူရာသို့ လွင့်ပါသွား နိုင်လေသည်။
အက်ရှပင်၏အသားသည် ပေါ့ပါး၍မာကျောပြီးလျှင် အလွယ်တကူကွေးညွှတ်နိုင်သည်။
ထိုအသားဖြင့် ဝန်တင်လှည်း ဝင်ရိုး၊ လှည်းဘီး၊ လှေကား၊ ဗေ့စဘောရိုက်တံနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကရိယာများ၏ လက်ကိုင်များ ပြုလုပ်ကြသည်။
အသားကို ထင်းအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည့်အပြင် အက်ရှပင်၏ အခေါက်ကို တစ်ခါတစ်ရံ သားရေနယ်ရာ၌ အသုံးပြုလေ့ရှိကြ သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အက်ရှပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။
အက်ရှပင်သည် အိုလီအေစီအီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ အင်္ဂလိပ်အက်ရှပင်မျိုးကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ဖရက်ဆင်းနပ် အိပ်ဆဲလစီယာ ဟုခေါ်သည်။
thumb|အောက်စဖို့မြို့ကို ဘိုးတောင် ပေါ်မှ မြင်ရပုံ အောက်စဖို့မြို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ရှိုင်းယာနယ်၊ အောက်စဖို့ကောင်တီ၏ မြို့တော်မှာ အောက်စဖို့မြို့ ဖြစ်သည်။
အောက်စဖို့ကောင်စီအတွင်း၌ တင်းမြစ်ကို အိုက်စစ်ဟု ခေါ်ရာ ထိုမြစ်သည် အောက်စဖို့မြို့၏ အနောက်နှင့် တောင်ဘက်တို့ တွင် စီးဆင်းလျက်ရှိပြီးလျှင် ထိုမြစ်၌ပင် ချားဝဲမြစ်သည် တင်း မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်လာလေသည်။
အောက်စဖို့မြို့သည် လန်ဒန်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင်ရှိ၍ မီးရထားလမ်းဖြင့် ၆၃ မိုင်၊ ရိုးရိုးကားလမ်းဖြင့် ၅၄ မိုင် ဝေးကွာသည်။
မြို့ ဟောင်းဖြစ်သော ကားဖက်၏အလယ်တွင်လမ်းကြီး လေးလမ်း ဖြတ်လျက်ရှိသည်။
ထိုလမ်းများမှာ (၁) ဥရောပတိုက်တွင် ရှုချင့်စဖွယ်အကောင်းဆုံးလမ်းကြီးတစ်လမ်းဖြစ်သောဟိုင်းစထရိ (၂) ကွန်းမားကတ် (၃) ကွင်းစထရိ နှင့် (၄) စိန့်အဲလဒိတ် တို့ဖြစ်သည်။
ဟိုင်းစထရိ၏ တစ်ဖက်စွန်း မော့ဒလင်းတံတား၏ တစ်ဖက်တွင်ခေတ်မီသော ဆင်ခြေဖုံးမြို့များရှိသည်။
မြောက်အောက်စဖို့မြို့ရှိ ဆန်းမားတောင်းတွင် တောအိမ်ကြီး ရခိုင် အမြောက်အမြားရှိသည်။
အောက်စဖို့မြို့တွင် သံမဏိ (ပြား)လုပ်ငန်း၊ မော်တော်ကားလုပ်ငန်းနှင့် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသူကျောင်းသားများအား ကျွေးမွေးသောလုပ်ငန်းများရှိ သည်။
အရက်ချက်သော လုပ်ငန်းနှင့် နွားများ ရောင်းသော လုပ် ငန်းကြီးလည်းရှိသည်။
အောက်စဖို့မြို့တွင် ဘုရားဝတ်ပြုကျောင်းများ၊ကောလိပ် ကျောင်းများ၊ ပြတိုက်များ၊ စာကြည့်တိုက်များနှင့် တက္ကသိုလ် အဆောက်အဦး များအပြင်၊ အခြားအဓိကရအဆောက်အဦများမှာ မြူနီစီပယ် အဆောက်အဦများ၊ ရဲတိုက်နှင့် ယောက်ျားကလေး အထက်တန်းကျောင်းဖြစ်သည်။
မြို့ဟောင်း၏ မြို့ရိုး အကြွင်း အကျန် အမြောက်အမြားလည်းရှိသည်။
၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် အဋ္ဌမဟင်နရီသည် ဘုရားဝတ်ပြု ကျောင်း ဘုန်းကြီးများ၏ အာဏာများကို နှိမ်နှင်းလိုက်သည်။
၁၇ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း၌ အောက်စဖို့မြို့သည် ပထမချားလ်ဘုရင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
အရေးကြီးသောစစ်ပွဲများသည်လည်း အောက်စဖို့မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။
အောက်စဖို့မြို့ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်မှာ အဓိကအားဖြင့် အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်ကြောင့် ဖြစ်သော်လည်း ထိုမြို့သည် တက္ကသိုလ်မတည်မီက ပင်လျှင် အရေးပါခဲ့လေသည်။
အင်္ဂလို ဆက္ကဆွန်ဘုရင်များအုပ်ချုပ်သော နောက်ပိုင်းတွင် အောက်စဖို့မြို့သည် တင်းမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် နော်မန်လူမျိုးတို့သည် ထိုမြို့ကို ခိုင်ခံ့သောခံတပ်ကြီးအဖြစ် ထားရှိခဲ့ ကြလေသည်။
အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်ကို သီးခြားအဖွဲ့အစည်းဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။
တက္ကသိုလ်၏အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ စာမေးပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ ဘွဲ့များချီးမြှင့်ခြင်း၊ ကောလိပ်ကျောင်းများ၏ ပြင်ပတွင်ရောက် နေသူများ၏ စည်ကမ်းများကို ထိန်းသိမ်းပေး ခြင်းများဖြစ်သည်။
အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌ အမျိုးသား အမျိုးသမီးများ ဘွဲ့များကို ရယူနိုင်သည်။
တောင်အာဖရိကတိုက် နိုင်ငံရေးသုခမိန်တစ်ဦးဖြစ်သော စဲ့စီရုတ် (၁၈၅၃-၁၉ဝ၂)၏ ဆန္ဒအရ အမေရိကန်ပြည်တောင်စု၊ ဗြိတိသျှဒိုမီနီယန်နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံများမှ ကျောင်းသားများအား ပညသင်ဆုများပေးကာ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်သို့ လာရောက် ပညာသင်ကြားခွင့်ပေးခဲ့သည်။
ပထမနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်များ အတွင်းတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများအား အောက်စဖို့ ပညာသင်ဆုပေးခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့သည်။
ကျောင်းသား တစ်ယောက်အား တစ်နှစ်အတွင်းပေးသည့် စကောလားရှစ် (ပညာသင်ဆု) တန်ဖိုးမှာ ပေါင် ၅ဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။
အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်သည် ပညာဘက်တွင်သာမဟုတ် အားကစားဖက်တွင်လည်း ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်ကဲ့သို့ အားပေး လေသည်။
ကစားခုန်စားပွဲများ၌ အောက်စဖို့ ကျောင်းသား ကိုယ်စားလှယ်များကအပြာရင့်များဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိမ်း ဗရစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားကိုယ်စားလှယ်များက အပြာနု များဟူ၍လည်းကောင်း တွင်ကြသည်။
အောက်စဖို့မြို့ကို မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက် ထားသော ကောင်စီကအုပ်ချုပ်၏။
သို့သော် မြို့ပြစီမံအုပ်ချုပ် ရေးအဖွဲ့ဝင် လူကြီးသုံးဦးနှင့် ကောင်စီလူကြီးကိုးဦးသည် တက္ကသိုလ်၏ကိုယ်စားလှယ်များ ဖြစ်ကြလေသည်။
အောက်စဖို့ မြို့မှ ပါလီမန်သို့ အမတ်တစ်ဦး စေလွတ်ခွင့်ရခဲ့သည်။
၁၂၉၅ ခုမှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အတွင်းတွင်မူ အမတ်နှစ်ဦးကို စေလွှတ် ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
အောက်စဖို့မြူနီစီပယ်၏ ရေလုပ်ငန်းသည် အောက်စဖို့မြို့ အတွင်း၌ ၁၆၁၅ ခုနှစ်ကပင် စတင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့မြို့၏ နယ်နမိတ်ကို တိုးချဲ့ခဲ့ သည်။
ဟက်ဒင်တန်ခရိုင်နှင့် မောရစ်မော်တော်ကားလုပ်ငန်း ရှိသော ကောင်းလေမြို့ကို အောက်စဖို့မြို့အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း ခဲ့သည်။
အောက်စဖို့မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင် နေရာများကို အဆောက် အဦများဆောက်လုပ်ခြင်းဖြင့် ဖျက်ဆီးပစ်မည့် ဘေးအန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ပေးရန် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ပေါ်ခဲ့ဖူး၍ ယခုအခါ၌မူ အောက်စဖို့မြို့ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့တစ်ခုရှိသည်။
အောက်စဖို့မြို့ ၏ လူဦးရေမှာ ၁၅၃,၇၀၀ယောက်(၂၀၁၀) ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ မြို့များ Category:အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ။
Woodcut portrait of Hubert van Eyck, by Edme de Boulonois, mid-16th century. ဟွိုင်းဗရက်ဗန်အိုက် (Hubert van Eyck သို့မဟုတ် Huybrecht van Eyck ၁၃၈၅–၉၀ – ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၄၂၆)နှင့် သူ၏ညီ ယန်ဗန်အိုက် (Jan van Eyck)တို့သည် ၁၅ ရာစုနှစ်အတွင်းက နာမည်ကျော်ကြား ထင်ရှားခဲ့သော ဖလန်းဒါး ပန်းချီပညာကျော်နှစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။
ဟွိုင်းဗရက်ဗန်အိုက်သည် ဗဲလဂျီယန်နိုင်ငံ (ဖလန်းဒါးပြည်) မဆိုက်နယ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
သူမွေးဖွားသည့်နှစ်ကို အတိအကျမပြောနိုင်ကြသော်လည်း ခရစ် ၁၃၆၆ ခုနှစ်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။
သူနှင့်သူ့ညီ ယန်ဗန်အိုက်သည် ဖလန်းဒါးနံရံ ပန်းချီစံနစ်ကို အခြေခံချပေးခဲ့ကြသည်။
ရှေးကရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သော ဆီဆေးရေးနည်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်လာအောင် နည်းသစ်ထွင်၍ ရေးဆွဲခဲ့၏။
အထူးသဖြင့် ပိုး၊ ဖဲ မှန် စသည်တို့နှင့် အရောင်တောက်ပြောင်သော ပစ္စည်းများကို ရေးဆွဲသရုပ်ဖော်ရာ၌ လက်စွမ်းမြောက်လှပေသည်။
ထိုညီအကို နှစ်ယောက်၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာ ပန်းချီကားများကို များသောအားဖြင့် ဂင့်၊ ဗရူး ဂျ၊ အန့်တွပ်၊ မျူနစ်နှင့် ပါရစ်မြို့များတွင် တွေ့နိုင်လေသည်။
ဟွိုင်းဗရက်ဗန်အိုက်သည် ဒေသအနှံ့အပြားသို့ ခရီးထွက်ခဲ့ဖူးသည် ဆိုသည့်အချက်မှလွဲ၍ သူ့အကြောင်းကို ကောင်းစွာမသိရချေ။
သူကျော်ကြားလာခြင်းမှာ သူရေးဆွဲသော အဒိုရေးရှင်းအော့သလမ့် (Adoration of the Mystic Lamb)ဆိုသည့် ပန်းချီကားကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထိုပန်းချီကားကို ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံ၊ ဂင့်မြို့ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအတွင်းမှ ဘုရားစင်နံရံတွင် ရေးဆွဲထားလေသည်။
၁၄၂၆ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဟွိုင်း ဗရက် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ရုပ်ကလာပ်ကို သူ၏အကောင်းဆုံး လက်ရာဖြစ်သော အဒိုရေးရှင်းအော့ သလမ့် ပန်းချီကား ရေးဆွဲထားရာ ဘုရားစင်အောက်ဘက်ရှိ လိုဏ်အတွင်း၌ မြှုပ်နှံ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကြလေသည်။
အဒိုရေးရှင်းအော့သလမ့် ပန်းချီကားကို ဟွိုင်းဗရက်က စတင်ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း အဆုံးမသတ်မီ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် သူ၏ညီ ယန်ဗန်အိုက်က ပြီးစီးအောင် ရေးဆွဲခဲ့ရလေသည်။
ဟွိုင်းဗရက် ရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားများသည် တည်ငြိမ်သည့် ခန့်ညားမှုကို ဖော်ပြကြလေသည်။
အဒိုရေးရှင်းအော့သလမ့်ပန်းချီကားမည်မျှကောင်းမွန် သနည်းဆိုလျှင် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်ချုပ်ဆိုကြရာတွင် ထိုပန်းချီကားပါဝင်သော မှန်ကူကွက်ကို ဂျာမနီနိုင်ငံက ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံအား ပြန်လည်ပေးအပ်ရမည် ဆိုသော စာပိုဒ်တစ်ပိုဒ်ပါရှိခြင်းဖြင့်သိသာနိုင်ပေသည်။
ဟွိုင်းဗရက်ဗန်အိုက်နှင့် ယန်ဗန်အိုက် ညီအကို နှစ်ယောက်သည် ဗလန်းဒါးပြည်၏ ပန်းချီအတတ်ကို အခြေခံ ချပေးခဲ့သူများဖြစ်ရုံမက ဥရောပတိုက်တစ်တိုက်လုံးရှိ ပန်းချီ ပညာ၏ အခြေခံကိုလည်း ပြောင်းလဲပေးခဲ့သူများလည်း ဖြစ်လေသည်။
ထို့ပြင် ပန်းချီရေးခြယ်ရာ၌ ရှုခင်းကိုပါတွဲဖက်၍ ရေးခြယ်ထိုက်ကြောင်းကိုလည်း စတင်ရေးဆွဲပြခဲ့သော ပန်းချီ ကျော်များဖြစ်ကြလေသည်။
ဥရောပတိုက်ရှိကျွန်းများတွင် ဂရိတ် ဗြိတိန်ကျွန်းနောက် ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သော အိုက်စလန်ကျွန်းသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမြောက်ဘက်ပိုင်း အာတိတ်စက်ဝိုင်း၏ တောင်ဘက် အလွန်ကလေးတွင် တည်ရှိ၏။
ထိုကျွန်းသည် ဂရင်းလန်ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက် မိုင် ၁၃ဝ ခန့်အကွာနှင့် စကော့တလန်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေမှ မိုင် ၅ဝဝ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသို့ လူများလာရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြ သည်မှာ ရှေးနှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်က ဖြစ်သည်။
ခရစ် ၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပါလီမန်စနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီးလျှင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိလေသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသည် မိုင် ၃ဝဝ ခန့်ရှည်လျား၍ မိုင် ၂ဝဝ နီးပါးကျယ်သည်။
အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၉ယ၇ဝ၉ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၏။
ထိုအကျယ်အဝန်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်တွင် လူသူနေထိုင်ရာ၊ ထိုသို့ လူနေထိုင်နိုင်သည့်ဒေသများမှာ အဓိကအားဖြင့် ကျွန်း၏တောင်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မြေနိမ့်ပိုင်းများ၊ ပင်လယ်အော်များနှင့် ကမ်းပါးပြတ်များမှ အတွင်းဘက်သို့ ထိုးဝင်လာသော ချိုင့်ဝှမ်းများဖြစ်သည်။
အတွင်းဘက်ပိုင်းသည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ပေပေါင်း ၂ယ၄ဝဝ မှ ၂ယ၇ဝဝ အထိမြင့်သည်။
ထိုနေရာတွင် ရေခဲမြစ်များ၊ မီးတောင် ချော်ပြင်များ၊ မီးတောင်များ၊ ရေပူစမ်းများ၊ မြစ်များ၊ အိုင်များနှင့် ရေတံခွန်များရှိသည်။
၅ယဝ၉၅ ပေမြင့်သည့် မီး တောင်ရှင် ဟက်ကလာသည် ကျွန်း၏တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုမီးတောင်သည် ၁၉၁၂ ခုနှစ်က တစ်ကြိမ်နှင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်ကတစ်ကြိမ် ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူးလေသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသည် ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် နေ့တာတိုသော ဆောင်းရာသီ၌ နေ့တာသည် နှစ်နာရီသာသာကလေးမျှသာကြာ၍ နေ့တာရှည်သောနွေရာသီ၌ မူ ညဉ့်တာသည် နေ့တာနှင့်အတူတူမျှလောက်ရှိသည်။
ရေခဲ ကုန်းမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ထိုကျွန်းရှိရာသီဥတုသည် ကျွန်း ၏ အမည်ဆိုးသကဲ့သို့ မဆိုးရွားလှချေ။
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ဂပ်စထရင်း ပင်လယ်ရေပူကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက်ပိုင်းထက် မိုးပိုမိုရွာသွန်း သည်။
ထိုကျွန်း၌ သစ်ပင်ကြီးများ အပေါက်အရောက်နည်းပါး သော်လည်း မြက်ခင်းကောင်းများရှိခြင်းကြောင့် သိုးနှင့်မြင်းများ ကို မွေးမြူနိုင်ကြလေသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်း၌ ကန့်သတ္တုနှင့် လစ်ဂနိုက်ခေါ် ကျောက်မီးသွေးညိုတစ်မျိုး ထွက်သော်လည်း ယင်းတို့ကို အများအပြား တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိချေ။
သံ၊ ကြေးနီနှင့် ရွှေအနည်းအကျဉ်းကိုလည်း တွေ့ရသည်။
ကျွန်း၏တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ ကုန်းမြေသည် ကောက်ပဲ သီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်လောက်အောင် မြေ0x100သဇာကောင်းသည်။
ကောက်ပဲသီးနှံစိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်နိုင်လောက်အောင် ကြမ်းတမ်း သည့်နေရာများတွင် မြက်ခင်းများရှိသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းတွင်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်အဖြစ်ပင်လယ် ဖျံလောက်ကိုသာ တွေ့ရသည်။
ငှက်မျိုးပေါင်း တစ်ရာကျော် တွေ့ရသည့်အနက် အရေးပါဆုံးငှက်မျိုးမှာ အိုင်ဒါဝမ်းဘဲဖြစ် သည်။
ထိုငှက်မျိုး အရေးပါခြင်းမှာ ယင်းတို့၏ နူးညံ့သော အမွေးအတောင်များကြောင့်ဖြစ်သည်။
အိုက်စလန်ကျွန်း၏ မြစ် များနှင့်ကမ်းခြေဒေသတစ်လျှောက်ရှိ ရေပြင်များတွင် ငါးအမျိုး မြောက်မြားစွာကို တွေ့ရလေသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းတွင် ရေအားကို အမြောက်အမြား အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုခြင်းမရှိ သေးပေ။
မြို့ကြီးများနှင့် အလှမ်းကွာလျက်ရှိသော ကျေးလက် လယ်ယာခြံမြေများတွင်သာ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးထွန်းညိ|ရန်နှင့် အပူ ပေးရန်တို့အတွက် ရေတံခွန်များမှရေအားကို အသုံးပြုကြသည်။
ရေပူစမ်းများမှ ရေပူများကို မြို့တော်ကိုအပူပေးရန်နှင့် ပြည်သူ့ ခဝါလုပ်ငန်းကြီးများအတွက် အသုံးပြုကြလေသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂခန့်မှန်းခြေ စာရင်းအရ အိုက် စလန်ကျွန်း၏ လူဦးရေမှာ ၂၁ဝဝဝဝ ယောက်ဖြစ်၍ အားလုံး လိုလိုပင် ကျွန်း၏တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ဘက် ပိုင်းလွင်ပြင်များတွင် တည်ရှိသော မြို့ကြီးပြကြီးများ၌ နေထိုင် ကြသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းတွင် ပထမစတင်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြသူ များမှာ နော်ဝေးလူမျိုးများဖြစ်ရာ ယင်းတို့မှ ဆင်းသက် ပေါက် ဖွားလာကြသူများသည် ရှေးခေတ်နော်သမန်လူမျိုးနှင့် လွန်စွာတူ သည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသူကျွန်းသားများသည် များသောအား ဖြင့် မျက်လုံးပြာ၍ ဆံပင်နီကြန်ကြန်ဖြစ်သည်။
အလုပ်ကိုကြိုး စားလုပ်ကိုင်၍ အသုံးအစွဲကျစ်လျစ်သည်။
အိုက်စလန်ကျွန်း၌ နွေရာသီသည်တိုတောင်းလှသဖြင့် အာလူးနှင့် ခါးဥဖြူတို့ကဲ့သို့ အကြီးထွားမြန်သော အသီးအနှံ ပင်များကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
နွား၊ သိုး၊ ဆိတ်နှင့် မြင်းများ မွေးမြူခြင်းသည် အိုက်စလန်ကျွန်းသူကျွန်းသားများ၏ အရေးပါသော လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
နို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများမှာ သမဝါယမစနစ်ဖြင့် တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းလျက်ရှိသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသူကျွန်းသားများသည် များသောအား ဖြင့် တံငါအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးမြူကြသည်။
ဖမ်းဆီးရမိသော ငါးများကိုအဓိကအားဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီနှင့် စပိန်နိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းတွင် မီးရထားလမ်းဟူ၍ မရှိချေ။
ပြည်တွင်းကူးသန်းသွားလာမှုကို မော်တော်ဘတ်စကား၊လေယာဉ် ပျံများဖြင့် ပြုလုပ်ကြရသည်။
ကမ်းရိုးတစ်လျှောက် ကူးသန်း သွားလာမှုကို သင်္ဘောများဖြင့် ပြုလုပ်ကြရလေသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းတွင် စာတတ်ဦးရေ အထူးပေါများ ၏။
အတည်တကျနေထိုင်လျက်ရှိသော လူမျိုးစုများမှ ကလေး သူငယ်တိုင်း အသက် ခုနစ်နှစ်အရွယ်မှ ၁၄ နှစ်အရွယ်ထိ ကျောင်းနေကြရသည်။
ကျောင်းများသို့သွား၍ စာမသင်ကြားနိုင် သော ကလေးများအတွက် ယင်းတို့ရှိ လယ်ယာခြံမြေများသို့ အရောက် ကျောင်းဆရာများက လာရောက်သင်ကြားပေးကြရ ၏။
မြို့တော်ဖြစ်သော ရေးကျာဗစ်မြို့တွင် အိုက်စလန် တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်က တည်ထောင်ခဲ့သည်။
စာသင် ကြားခြင်းမှာ အခမဲ့ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် စီးပွားရေးကောလိပ် ကျောင်း တစ်ကျောင်း၊ စက်မှုလက်မှုကျောင်းတစ်ကျောင်း၊ ရေကြောင်း သွားလာရေး အတတ်သင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကောလိပ်ကျောင်းများလည်း ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသူကျွန်းသားများသည် များသောအား ဖြင့် စာဖတ်ဝါသနာပါကြ၏။
သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေဖတ်ကြ ရာ၌ ဂန္ထဝင်စာပေများနှင့် ကမ္ဘာ့အကြောင်းအရာများကို ရေး သားထားသည့် ကာလပေါ်စာပေများကိုလည်း ဖတ်ရှုကြသည်။
ယင်းတို့သည် ခေတ်ရေးရာများတွင်လည်း များစွာစိတ်ဝင်စား ကြသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသူကျွန်းသားတို့၏ ဘာသာစကား သည် အခြားစကန်ဒီနေဗီယန် ဘာသာစကားများနှင့် ဆင်တူ၍ ရှေးနှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်ခန့်က နော့သမန်လူမျိုးတို့ ပြောဆိုခဲ့ ကြသော ဘာသာစကားနှင့်မူ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက် နေ့မှစ၍ သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။
သမ္မတသည် အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည်။
သမ္မတ၏လက်အောက်တွင် အဖွဲ့ဝင် ခြောက်ဦးပါဝင်သည့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ရှိသည်။
အော်လသင်းပါလီမန်တွင် အထက်လွှတ်တော်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ဟူ၍ရှိရာ လွှတ်တော်အမတ်များကို အသက် ၂၁ နှစ်ပြည့်ပြီးသူ ယောက်ျား၊ မိန်းမတိုင်းက မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေး ကောက်တင်မြေ|ာက်လေသည်။
အိုက်စလန်ကျွန်းသို့ ၈၇၄ ခုနှစ်တွင် နော်ဝေပြည်မှ နိုင်ငံရေးအရ တိမ်းရှောင်လာရသူများ ရောက်ရှိလာကာ အခြေ စိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြ၏။
၉၃ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်လိုက်ပြီးလျှင် ပထမဆုံးအော်သလင်းပါလီမန်က တိုင်းပြည်ကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁ဝဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ခရစ် ယာန် အယူဝါဒကိုလက်ခံကာ နိုင်ငံတော်အယူဝါဒအဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုလိုက်သည်။
သို့သော် ၁၂၆၃ ခုနှစ်တွင် နော်ဝေနိုင်ငံ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ သစ္စာတော်ခံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရာမှ သမ္မတနိုင်ငံအသွင်အပြင်ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ၏။
နောက်နှစ်တစ်ရာ ခန့်အကြာတွင် နော်ဝေနိုင်ငံနှင့်အတူ ဒိန်းမတ်ဘုရင်များ၏ အအုပ်အချုပ်ကို ခံခဲ့ရသည်။
၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် နော်ဝေပြည် သည် ဆွီဒင်နိုင်ငံလက်အောက်သို့ လက်ပြောင်းရောက်ရှိသွား ပြီးနောက်တွင်လည်း အိုက်စလန်ကျွန်းသည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်တစ်ခုဖြစ်နေခဲ့သေးသည်။
နပိုလီယန်စစ်ပွဲများအတွင်းက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် အိုက်စလန်ကျွန်းကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ သော်လည်း ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ ပြန်ပေး ခဲ့သည်။
၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း အိုက်စလန်ကျွန်း၌ စီးပွားရေး နှင့် လူမှုရေးရာတိုးတက်မှုများရှိခဲ့၏။
အိုက်စလန်ကျွန်းသူ ကျွန်းသား များသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပိုမိုလိုလို ချင်ချင်ရှိလာခဲ့ကြ သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဝိုင်းဝန်း ဆို့ပိတ်ထားခြင်း ခံနေရသည့်အခိုက် ဒိန်းမတ်နှင့် အိုက်စလန် ကျွန်းတို့သည် အဆက်အသွယ် ပြတ်သွားခဲ့၏။
၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံက အိုက်စလန်ကျွန်းကို လွတ် လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော်လည်း ဒိန်းမတ် ပြည့်ရှင်ဘုရင်သည် အိုက်စလန်ကျွန်း၏ဘုရင်အဖြစ် ဆက်လက် တည်နေသေးသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဒိန်းမတ်နိုင်ငံကို ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်မိပြီးသည့်နောက်တွင် အော်လသင်းလွှတ်တော်က တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်စားအုပ်ချုပ်မည့်သူတစ်ဦး ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ မေလတွင် ဂျာမန်တို့၏ရန်ကိုကာကွယ်ရန် ဗြိတိသျှစစ်တပ်များသည် အိုက်စလန်ကျွန်းသို့ တက်ရောက် သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် အမေရိကန်တပ်များက လက်ပြောင်းသိမ်းပိုက်ထားခဲ့လေသည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်မေလတွင် ကျွန်းသူကျွန်းသားများက အိုက်စလန်သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ရန် တညီတညွတ်တည်းလိုပင် မဲပေးဆန္ဒပြခဲ့ကြ၍ ထိုနှစ် ဇွန်လ၊ ၁၇ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာလိုက်လေသည်။
အိုက်စလန်သမ္မတနိုင်ငံ သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဝင်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ် လာခဲ့၍ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ် အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအဖြစ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ကျွန်းများ။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အနောက်မြောက်ဘက်အစွန်းကျသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အိုင်ဒါဟိုဟူသော အမည်သည် ရှိုရှိုးနီး အင်ဒီးယန်းစကားမှ ဆင်းသက်လာ၍ နေထွက်ချိန် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နံနက်ခင်း ဟူ၍လည်းကောင်းအဓိပ္ပာယ် ရသည်။
အမည်နှင့် လိုက်လျောစွာပင် ထိုပြည်နယ်၏ တောတောင်ရေမြေ အနေအထားတို့သည် ရင်သပ်အံ့ဩဖွယ်ရာပင် သာယာလှပသည်ဟုဆိုကြသည်။
နှင်းခဲများဖြူဖွေးအုပ်ဆိုင်းနေသည့် မြင့်မားသောတောင်စဉ်တောင်တန်းများ၊ အသည်းထိတ်ဖွယ်ရာ နက်ရှိုင်းကျဉ်းမြောင်းသော လျှိုမြောင်ချောက်ကမ်းပါးများ၊ ရှုမငြီးစရာရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများ၊ ထူထပ်စိမ်းစိုသော သစ်တောကြီးငယ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်သော သဘာဝအလှရှုခင်းသာများဖြင့် ကြွယ်ဝသည့် အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်အား တောင်များ၏ရတနာဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်မှလည်းကောင်း၊ မွန်တားနားပြည်နယ်၊ ယဲလိုးစတုန်း သဘာဝဥယျာဉ်ကြီး၊ ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ်တို့သည် အရှေ့ဘက်မှလည်းကောင်း၊ ယူးတားပြည်နယ်နှင့် နီဗားဒါးပြည်နယ်တို့သည် တောင်ဘက်မှလည်းကောင်း၊ အိုရီဂွန်ပြည်နယ်နှင့် ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်တို့သည် အနောက်ဘက်မှ လည်းကောင်း အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်ကို ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၈၃,၅၇၀ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ မြို့တော်မှာ ဗွိုက်စီဖြစ်လေသည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် တောင်ထူထပ်၍ အနိမ့်အမြင့်များပြားလှသည်။
အလွန်မြင့်မားသော တောင်ကြီးများရှိသည့်နည်းတူ အလွန်နက်ရှိုင်းသော ချောက်ကမ်းပါးကြီးများလည်း ရှိသည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်၌ တောင်တန်းပေါင်း ၂၂ ခုရှိသည့်အနက် ဗစ်တားရွတ်၊ လော့စရစ်ဗား၊ အိုဝိုင်ဟီး၊ ဗီးဗားဟက်၊ လင်မဟိုင်း စသည်တို့သည် အရေးပါသော တောင်တန်းများဖြစ်ကြသည်။
အရေးအပါဆုံးသောမြစ်သည် ယဲလိုးစတုန်း သဘာဝ ဥယျာဉ်ကြီးအနီး၌ မြစ်ဖျားခံသော စနိတ်မြစ်ဖြစ်၍ ပြည်နယ်၏ တောင်ပိုင်းကိုဖြတ်လျက် ဂငယ် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၁,ဝ၅ဝ ခန့်စီးဆင်းသည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်နှင့် အိုရီဂွန်ပြည်နယ်တို့အကြား ဆဲဗင်းဒဲဗီးတောင်တန်းကြားကို ဖြတ်သန်းရာ၌ ပေ ၈,ဝဝဝ ခန့်အစောက်ရှိသော ကျဉ်းမြောင်းနက်ရှိုင်းသည့် ချောက်ကမ်းပါးကိုဖြစ်ပေါ်စေရာ၊ ယင်းချောက်သည် မြောက်အမေရိကတိုက်၌ အနက်ရှိုင်းဆုံးဖြစ်သည်။
အင်းအိုင်များလည်း ပေါများလှပေရာ ပန်းအိုရီး၊ ကိုးဒလင်း၊ ပရိ၊ ဂရေး၊ ဟင်နရီအိုင်တို့သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်သည် သမပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသော်လည်း ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် နီး၍လည်းကောင်း၊ ကိုလံဘီယာတောင်ကြားမှ ပူနွေးသော ချိနွတ်လေကို ရရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရော့ကီးတောင်တန်းကြီးက အေးမြသော အရှေ့မြောက်လေကို ကာဆီးထားသဖြင့်လည်းကောင်း ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံး အပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၄၅ မှ ၅ဝ ဒီဂရီဖြစ်သည်။
ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် (နှင်းစိုမိုး) ၁၇.၉ လက်မရှိ၍ ကျဆင်းသော ပျမ်းမျှနှင်းခဲ ထုမှာ ၅၉ လက်မဖြစ်လေသည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်သည် မြေထွက် သယံဇာတပစ္စည်းများဖြင့် ကြွယ်ဝသည်။
ရေတံခွန်များစွာတို့မှ ရေအားလျှပ်စစ်ကို ဖောဖောသီသီရရှိနိုင်သည်။
သစ်တောများသည်လည်း မြေဧရိယာ၏ ၃၅.၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။
ကမ္ဘာ၌အကြီးဆုံးသော ပိုင်းထင်းရှူးဖြူသစ်တောများကို အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်၌တွေ့ရှိရ၍ ဒေါက်ဂလတ် ထင်းရှူးနီ၊ ထင်းရှူးဝါ၊ စပရုထင်းရှူး၊ မိုးမခစသော သစ်ပင်တောအုပ်များလည်း အများအပြားရှိသည်။
သို့သော် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး မလွယ်ကူသောကြောင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရေးကို မဆောင်ရွက်နိုင်ပေ။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်မှ အဖိုးတန်သတ္တုများဖြစ်ကြသော ဖော့စဖိတ်၊ ခဲ၊ ငွေ၊ သံတို့အများအပြားထွက်သည့်အပြင် ကျောက်မီးသွေး၊ ထုံးကျောက်၊ သဲကျောက်၊ ကျောက်ဂွမ်း စသည်တို့လည်းထွက်သည်။
အခြားအသင့်အတင့်ထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ အန်တီမိုနီ၊ သံဖြူ၊ ကြေးနီ နှင့် ရွှေတို့ဖြစ်ကြလေသည်။
သို့သော် ဆည်မြောင်းများဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေး အထူးအောင်မြင်သောကြောင့် အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ် တစ်ခုလုံး၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်၏တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း၊ စနိတ်မြစ်နှင့် မြစ်လက်တက်များစီးဆင်းရာ မြေညီမြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် မြေဩဇာထက်သန်သဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်ထွန်းသည်။
ဆည်မြောင်းများဖြင့် ရေသွယ်စိုက်ပျိုးရေး ကောင်းစွာဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် သဲကန္တာရများသည် ဖွံ့ဖြိုးသော လယ်ခင်းယာခင်းများ၊ စိမ်းလန်းစိုပြည်သော ခြံဥယျာဉ်များအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
အိုက်ဒဟိုးပြည်နယ်၏ တောင်ပိုင်းအချို့ အရပ်များတွင် ရေများစွာမလိုသောကောက်မျိုးတို့ကို စိုက်ပျိုးကြလေသည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်ထွက် အာလူးများသည် အမျိုးအစားကောင်း၍ ကျော်ကြားသည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်တွင် အာလူးကို အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။
မြင်းစာနွားစာအတွက် လူဆန်းပဲပင် (အယ်လဖား ဖား)၊ ဂျုံစပါး၊ မုယောစပါးနှင့် သကြားမုန်လာတို့ကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
ကျယ်ပြန့်သောတောင်ကြားများ၌ ပန်းသီး၊ ဆီးသီး၊ သင်္ဘောဆီးသီး၊ မက်မုံသီး၊ ချယ်ရီသီးတို့ကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်သည် ပန်းသီးအထွက်ကောင်းသော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်လေသည်။
နွား၊ ဆိတ်၊ ဝက် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကိုလည်း အများအပြားလုပ်ကိုင်ကြရာ နွားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းသည် အရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
စက်မှုလုပ်ငန်းများအနေဖြင့် သကြားစက်ရုံ၊ ဂျုံကြိတ်စက်ရုံ၊ ဒိန်ခဲစက်ရုံ၊ နို့ဆီချက်စက်ရုံတို့အပြင် သစ်သီးစည်သွတ်စက်ရုံများသည် အရေးပါသော လုပ်ငန်းများဖြစ်ကြသည်။
ပြည်နယ်အတွင်း လွှစက်၊ သစ်စက်များလည်းရှိ၍ ဖော့စဖိတ်မြေဩဇာထုတ်လုပ်ရေးစက်သည် အရေးပါသောလုပ်ငန်းတစ်ရပ်အဖြစ် တိုးတက်လာလျက်ရှိသည်။
ယင်းတို့မှလွဲလျှင် အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်၌ အခြားကြီးကြီးကျယ်ကျယ် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မရှိသေးချေ။
မြို့ကြီးများသည် တစ်မြို့နှင့်တစ်မြို့ အလှမ်းကွာဝေး၍ ပြည်နယ်၏ မြေမျက်မျက်နှာသွင်ပြင်သည် တောင်ထူထပ်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကို ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ဆောင်ရွက်ကြရသည်။
ပြည်နယ်တည်ထောင်စအခါက ရှေးယခင် တိုင်းရင်းသားအင်းဒီးယန်းလူမျိုးများ ထွင်ခဲ့သောလမ်းကြောင်းများကို ပြုပြင်အသုံးချခဲ့ရသည်။
ထိုလမ်းဟောင်းများကိုလိုက်၍ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြရာ၊ ဂရိတ်နော့သင်း မီးရထားလမ်းကြီးနှင့် ယူနီယံပစိဖိတ် မီးရထားလမ်းကြီးအပါအဝင် ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မီးရထားလမ်း စုစုပေါင်း အလျားသည် မိုင် ၂၈၇ဝ ဖြစ်လေသည်။
မော်တော်ကားလမ်းရှည်ကြီး ငါးခုရှိသည်။
ပြည်နယ်တွင်း၌ လေကြောင်းကုမ္ပဏီနှစ်ခုရှိ၍ လေဆိပ်ပေါင်း ၆ဝ ကျော်ရှိလေသည်။
အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်အတွင်း၌ ပညာသင်ကြားရေးသည် ၁၈၃၆ ခုနှစ်ကစတင်ခဲ့၍ တိုင်းရင်းသားများအတွက် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို စပေါလဒင်းသာသနာပြုအဖွဲ့က ထိုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
လူဖြူများအတွက် စာသင်ကျောင်းကို မော်မန်ဂိုဏ်းဝင်တို့က ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်၌ တည်ထောင်သည်။
ထို့နောက် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေး ရောက်ရှိလာသောအခါ ပညာရေးစနစ်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သော အိုင်ဒါဟိုတက္ကသိုလ်သည် မော့စကိုမြို့၌ရှိ၍ ပိုကာတယ်လိုမြို့တွင် အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်ကောလိပ်ရှိသည်။
ထို့ပြင် အယူဝါဒရေးဂိုဏ်းများက တည်ထောင်သော ကောလိပ်ကျောင်းများလည်းရှိသေးသည်။
ပြည်နယ်၏လူဦးရေသည် ၂၀၁၂ ခန့်မှန်း သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁,၅၉၅,၇၂၈ ယောက်ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်တွင်း၌ တိုင်းရင်းသားအင်ဒီးယန်း ၄ဝဝဝ ခန့်သည် လူဖြူများနှင့် မရောယှက်ပဲ သီးသန့်နေထိုင်ကြ၏။
သမ္မတဂျက်ဖာဆန်၏အမိန့်အရ မြေသစ်ရေသစ် စူးစမ်းလေ့လာရန် ထွက်ခဲ့ကြသော လွစ္စနှင့် ကလပ်တို့အဖွဲ့သည် ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်တွင် အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ် ဖြစ်လာမည့်ဒေသသို့ ရောက်လာကြသည်။
လွစ္စတို့အဖွဲ့၏ နောက်ရောက်လာကြသူများမှာ သားမွေးကုန်သည်များ၊ သားမွေးကောင်ဖမ်းသူများ၊ သာသနာပြုများဖြစ်ကြသည်။
ဤသို့အားဖြင့် လူများလာရောက် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြ၏။
၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုဒေသ၏ အချို့အရပ်များ၌ ရွှေတွေ့သည်မှစ၍ အခြားပြည်နယ်မှ ရွှေသိုက်တူးလိုသူများ အများအပြား ပြောင်းလာကြသည်။
ရွှေရူးထသည့်ခေတ်ကုန်ဆုံး သွားပြီးနောက်တွင် ယူးတားနှင့် ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ်တို့မှ လယ်သမားများ၊ မွေးမြူရေးသမားများရောက်လာကြသည်။
ဆည်မြောင်းများဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေး ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသဖြင့် သဲကန္တာရများသည် သီးနှံထွက်ကောင်းသော လယ်ခင်းယာခင်းများဖြစ်လာသောအခါ အခြားပြည်နယ်များမှ တောင်သူလယ်သမားများ ပို၍ပြောင်းလာကြသည်။
ထို့နောက်တွင် ငွေနှင့် ခဲသတ္တုတို့ အမြောက်အမြား တွေ့ရှိပြန်သဖြင့် လူအမြောက်အမြား ရောက်လာကြပြန်လေသည်။