kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၊ ၂၀၄၊ ၂၀၅၊ ၂၀၆၊ N8 နှင့် ၃၂၊ ၃၄၊ ၃၅၊ ၄၅၊ ၄၆ စသည့်ဘတ်စကားနံပါတ်များကို စီးနင်းကာ ကျိုတိုရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်မှတ်တိုင် (ဂျပန်ဘာသာ 植物園) တွင် ဆင်းကာသွားရောက်နိုင်သည်။
ခိတယမဝင်ပေါက် မီးရထားဖြင့် ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ခိတယမဘူတာ၏ ဂိတ်အမှတ် (၃) မှတဆင့်သွားရောက်နိုင်သည်။
ခမိုဂဝဝင်ပေါက် ကျိုတိုမြို့ဘတ်စကား N8 ကို စီးနင်းကာ ခိတယမ-ဘရှိ ဟိဂရှိ- ဇုမဲ (ဂျပန်ဘာသာဖြင့် - 北山橋東詰) တွင် ဆင်းကာ သွားရောက်နိုင်သည်။
ဟိုခုဆန်းဝင်ပေါက် ကျိုတိုစီရင်စုတက္ကသိုလ်၏ အိနမိုရိအမှတ်တရအဆောက်အဦနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ရုပ်ပုံများ ပြင်ပလင့်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ။
ခိတအိုးဂျိဘူတာ (北大路駅, Kitaōji-eki, ဘူတာအမှတ် - K04) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ခိတရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျိုတိုမြို့ပတ်ရထားလမ်းဖြစ်သည့် ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြား စတင်ပြေးဆွဲခဲ့သည့် ၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့အထိ ဘူတာသည် လမ်းဆုံးဘူတာဖြစ်ခဲ့သည်။
ဘူတာပုံစံ ဘူတာရုံသည် ခရဆုမလမ်းအောက်တွင် တည်ရှိသည်။
ရထားလမ်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။
ပလက်ဖောင်းများ PlatformsPlatform 1 towards Kyoto, Takeda and Kintetsu Nara →Island platform, doors will open on the leftPlatform 2← towards Kitayama and Kokusaikaikan အနီးပတ်ဝန်းကျင် ခိတအိုးဂျိမြို့ ကျိုတိုမြို့ခိတအိုးဂျိဘတ်စကားမှတ်တိုင် ကျိုတိုမြို့မြောက်ဘက်ခန်းမ Kitaoji Vivre အိုးတနိတက္ကသိုလ် ရိဆွတ်မဲအိခန်မူလတန်းကျောင်း ကျိုတိုရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားဘူတာရုံများ။
အိုးတနိတက္ကသိုလ် (大谷大学, Ōtani Daigaku) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ခိတရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤတက္ကသိုလ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလေ့လာမှုများကို အဓိကထားသည့် ကျားမအတူသင်ကြားသည့်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
၂ နှစ်ကြာဂျူနီယာကောလိပ်သည် တက္ကသိုလ်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
တက္ကသိုလ်သည် ဂျောဒိုးရှင်းရှူး သို့မဟုတ် ရှင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်း၏ အိုးတနိကျောင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း အိုးတနိတက္ကသိုလ်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အဲဒိုခေတ်ကာလ (၁၆၀၃-၁၈၆၈) အစောပိုင်းကာလတွင် စတင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ဟိဂရှိဟွန်းဂန်းဂျိ၏ ဘာသာရေးကျောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ရှောဂွန်းဖြစ်သည့် တိုခုဂဝအိအဲယဆုသည် ရှင်းဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဩဇာသက်ရောက်မှုကို လျှော့ချရန် နိရှိဟွန်းဂန်းဂျိကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကျောင်းသည် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်အားကောင်းလာကာ အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုတွင်တွင်မူ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော သင်ရိုးများကို ပြသပေးခဲ့သည်။
၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ခေတ်မီတက္ကသိုလ်ကို “ရှင်းရှူးတက္ကသိုလ်” ဟူသည့်အမည်ဖြင့် တိုကျိုမြို့ရှိ ဆုဂမိုဒေသတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရှင်းရှူးတက္ကသိုလ်သည် ခိယောဇဝမန်းရှိ (၁၈၆၃ - ၁၉၀၃) နှင့် နီးကပ်စွာ ပတ်သက်မှုရှိသည်။
ခိယောဇဝမန်းရှိသည် အောက်ခြေအဆင့်ဆာမူရိုင်းနောက်ခံပတ်ဝန်းကျင်ရှိပြီး ရှင်းဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပြုပြင်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
သူသည် တိုကျိုတက္ကသိုလ်တွင် အမေရိကန် အတွေးအခေါ်ပညာရှင် Ernest Fenollosa (1853–1908)၏ လက်အောက်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ခိယောဇဝသည် တက္ကသိုလ်တွင် ပထမဆုံးဌာနမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထ်မးခဲ့သည်။
December Fan: The Buddhist Essays of Manshi Kiyozawa translated by Nobuo Haneda, pp. 86–87 (biography by Thomas Kirchner) / Kyoto: Higashi Honganji 1984, OCLC 20248970 ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်သည် တရားဝင် အတတ်သင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရမှုကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ရှင်းရှူးတက္ကသိုလ်ကို တိုကျိုမြို့မှ ကျိုတိုမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ပုံမှန်စာသင်ကြားမှုအတွက် ပညာသင်ကာလသည် သုံးနှစ်ကြာမြင့်ပြီး ထပ်မံ၍ အထူးပြုလေ့လာမှုအတွက် ၂ နှစ်ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။
ဘွဲ့ရရှိရန်အတွက်မူ လေးနှစ်ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ကို ခိတရပ်ကွက်ရှိ ခိုယမဟိဂရှိဖုဆချောအရပ်ရှိ အဆောက်အဦအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဟူသည့် အဆင့်သတ်မှတ်မှုကို ရရှိခဲ့ပြီး အမည်ကိုလည်း ထိုနှစ်တွင်ပင် အိုးတနိတက္ကသိုလ်ဟု ပေးခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ပညာရေးဆိုင်ရာဥပဒေအရ အိုးတနိတက္ကသိုလ်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အကြိုပညာရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်တစ်ခုအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အိုးတနိတက္ကသိုလ်ပြတိုက်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ထင်ရှားသည့် ကျောင်းသားဟောင်းများ Kaneko Daiei (1881–1976) Keido Fukushima Kenryo Kanamatsu Soga Ryōjin (1875–1971) Zenkei Shibayama Daisetz Teitaro Suzuki (1870–1966) Volker Zotz ပြင်ပလင့်များ Otani University Homepage ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ။
အိုးတနိတက္ကသိုလ်ပြတိုက် (大谷大学博物館, Ōtani daigaku hakubutsukan) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင်ရှိသည့် ပြတိုက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ပြတိုက်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
အိုးတနိတက္ကသိုလ်နှင့် သက်ဆိုင်ရာများကို ပြသထားပြီး ထိုတက္ကသိုလ်သည် ရှင်းဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပတ်သက်သည့် တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပြတိုက်တွင် အရေးကြီးသည့်ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာပစ္စည်း ၁၀ မျိုးကို ပြသထားသည်။
၎င်းတို့တွင် Shunki (春記) ၏ February 1041 (Chōkyū 2) အပိုင်း၊ Fujiwara no Sukefusa (藤原資房) ၏ ဒိုင်ယာရီ၊ မပျက်စီးဘဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည့် အဟောင်းဆုံးဖြစ်သည့် Kukai ၏ Kōya zappitsu-shū နှင့် Jien ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တဖြစ်သည့် Jichin Kashō-den တို့ ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ Ōtani University Facilities Collection ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ။
အိုးတနိက္ကသိုလ်ဂျူနီယာကောလိပ် (大谷大学短期大学部, Otani Daigaku Tanki Daigakubu) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ခိတရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ပုဂ္ဂလိကဂျူနီယာကောလိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကောလိပ်ကို ၁၉၅၀ တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။
ကျန်ရှိနေသည့် ကောလိပ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အိုးတနိတက္ကသိုလ်က ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
တက်ရောက်နိုင်သည့် သင်တန်းများ ဗုဒ္ဓဘာသာလေ့လာမှုဌာန ကလေးစောင့်ရှောက်မှုဌာန ပြင်ပလင့်များ Otani University Junior College ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ။
ခိတယမဘူတာ (北山駅, Kitayama-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ခိတရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤဘူတာသည် ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် ခရဆုမလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရထားလိုင်းများ ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားလိုင်း ခရဆုမလိုင်း (ဘူတာအမှတ် - K03) သမိုင်းကြောင်း ၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ခရဆုမလိုင်းကို ခိတအိုးဂျိဘူတာနှင့် ခိတယမဘူတာအထိ တိုးချဲ့သည့်အချိန်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့အထိ ဘူတာသည် ခရီးဆုံးဘူတာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဘူတာပုံစံ မြေအောက်ဘူတာတွင် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင်ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။
ရုပ်ပုံများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားဘူတာရုံများ။
တခနိုမြစ် သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ခမိုမြစ်နှင့် တခနိုမြစ်တို့သည် တဒဆုမြစ်ကမ်းတွင် တွေ့ဆုံကြသည်။
ထိုနေရာတွင် ရှိမိုဂမိုနတ်ကျောင်းရှိသည်။
ထိုနေရာရှိ တောကို တဒဆုနိုမိုရိဟု ခေါ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
ပုံပြောင်းနိုင်သော မျဉ်းနက်စလေးများ အစုအဝေးမှာ ကြားခံဒြက်သားသဖွယ် ဖြစ်၍ ၎င်းတခုချင်း အတိုးအလျော့တို့ ဖော်ဆောင်မှုကြောင့် လက်ဆင့်ကမ်းသွားသော လှိုင်းဂယက်ထမှုသည် ဤပုံတွင် ပြင်ညီပျံ့(plane) ထောင်လိုက်ခါ လှိုင်းမျိုး။
ပျံ့နှံ့မှုလားရာ (propagation direction) က ညာဘက်သို့ အလျားလိုက်၊ ကြားခံမျဉ်းနက်စ တပိုင်းချင်း၏ ပါဝင်လှုပ်ရှားလိုက်မှုတို့က အထက်-အောက် ဖြစ်၍ ၎င်းနှင့် ထောင်လိုက် ခါယမ်းသွားခြင်းမျိုး။
'ဤပုံသာဓက၌မူ ယိမ်းလွှဲ(oscillation)လမ်းကြောင်း ငြိမ်စိမ်စွာသာ'' ရိုးရိုးစင်းစင်းပြထားခြင်း။
ရူပဗေဒရှိ ထောင်လိုက်ခါ လှိုင်းများ () သည် လှိုင်းဖြစ်ပေါ်မှုကို ကိုယ်စီပါဝင်ဖော်ဆောင်သော (သာဓကအားဖြင့် - လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတွင်လျှင် လျှပ်စစ်နှင့် သံလိုက်စက်ကွင်း ပြင်းအားပြ ဗှတ္တာများ၊ တုန်ခါသော တူရိယာကြိုးတွင်လျှင် ကြိုးသားဒြပ်သားများ စသည့်) တိုင်းဖွယ် အခြင်းအရာတို့က လှိုင်းတခုလုံးပျံ့နှံ့မှု လားရာ (propagation direction) နှင့် ချိန်ကြည့်လျှင် ထောင်လိုက် တုန်ခါနေသမျှ လှိုင်း (သို့) အတိုးအလျော့ဂယက် ပျံ့နှံ့မှု အားလုံး ဖြစ်တော့၏။
ဤ ထောင်လိုက်ခါလှိုင်းများ မဟုတ်သော ရှေ့နောက်ခါ လှိုင်းများ (longitudingal waves) မှာမူ ၎င်းတိုင်းဖွယ်ခြင်းရာတို့၏ တိုးလျော့မှု၊ ရွေ့လျားမှု လမ်းကြောင်းက လှိုင်းတခုလုံး၏ လားရာနတလျှောက် အရှေ့-အနောက်ခါက ဂယက်လက်ဆင့်ကမ်းမှုကို ပါဝင်နေမည်။
လှိုင်းအားလုံးကမူ - ကြားခံဒြပ်သား (transmission medium) တခုခုကို ဖြတ်သန်း၍ စွမ်းအင် သယ်ဆောင်လျှင် သယ်ဆောင်၊ သို့တည်းမဟုတ် ကြားခံဒြပ်သား မလိုဘဲ ကိုယ်တိုင်က စွမ်းအင်အဖြစ် ပျံ့နှံ့လျှင်ပျံ့နှံ့၍၊ စွမ်အင်ရွေ့လျားကို ဖော်ဆောင်ကြသည်ချည်း ဖြစ်၏။
လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများမှာ စွမ်းအင်သီးသန့် (pure energy) ပျံ့နှံ့မှု ဖြစ်၍၊ ကြားခံဒြပ်သား မလိုအပ်သော ထောင်လိုက်ခါ လှိုင်းများ ဖြစ်ကြ၏။
ဆက်စပ် ကြည့်ရှုဖွယ် ရှေ့နောက်ခါ လှိုင်း အကိုးအကား ကဏ္ဍ:လှိုင်း မက္ကင်းနစ် ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၌ တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ကော်ဖီဖြန့်ဖြူးရောင်းချနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံးသော စီးပွားဖြစ် ကော်ဖီထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးရောင်းချမှုလုပ်ငန်းကို ပြင်ဦးလွင်မြို့ ဘီတီဘရားသား ဦးဘတူက ရှေးဦးစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။
ဦးဘတူသည် အဆိုတော် ပုလဲ၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။
မြန့်မာ့ကော်ဖီသမိုင်းတွင် ဦဘတူ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များသည် ယနေ့တိုင် သမိုင်းဝင်ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။
ကော်ဖီလုပ်ငန်းစတင်ခြင်း။
ဦးဘတူသည် ကော်ဖီလုပ်ငန်းမစတင်မီ ပြင်ဦးလွင် မန္တလေးကားလမ်းပိုင်တွင် အငှားယာဉ်ပြေားဆွဲခဲ့သည်။
ဦးဘတူ၏ကားကို မကြာခဏငှားစီးသူများထဲတွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့ အခြေစိုက် ဗြိတိသျှစစ်ဌာနချုပ်မှ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကံနင်ဟဲမ်း (General Cuninghan) တို့ ဇနီးမောင်နှံလည်းပါဝင်သည်။
ဦးဘတူသည် အင်္ဂလိပ်စကားသွက်လက်ခြင်း၊ အချိန်လေးစားခြင်း၊ စည်းကမ်းသေဝပ်ခြင်း၊ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့စွာ ဆက်ဆံတတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကံနင်ဟဲမ်တို့ ဇနီးမောင်နှံက ဦးဘတူကိုလေးစားခဲ့ကြသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၏ ဇနီးက ဦးဘတူအား တက္ကစီမောင်းသည့် အလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်နေပါက ကြီးပွားတိုးတက်နိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း၊ တခြားကြီးပွားမည့် လုပ်ငန်းတစ်ခုခုလုပ်ကိုင်မည်ဆိုပါက မိမိတို့တတ်နိုင်သည့်ဘက်မှ အားပေးမည့်အကြောင်း အကြံပေးခဲ့သည်။
ဦးဘတူက ကော်ဖီလုပ်ငန်းလုပ်ရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဖခင်၏မိတ်ဆွေဖြစ်သူ တောင်ငူမြို့က မစ္စတာပတ်တလီ (Mr. Petley) ထံသွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။
မစ္စတာပတ်တလီသည် တောင်ငူမြို့၌ 'မီးရထားတံဆိပ် ပတ်တလီကော်ဖီ' အမည်ဖြင့် ဒေသသုံးကော်ဖီမှုန့် ထုတ်လုပ်ရောင်းချနေသူဖြစ်သည်။
မစ္စတာပတ်တလိထံမှ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံကိုယူ၍ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် 'ဘီတီဘရားသား ကော်ဖီထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်း' အမည်ဖြင့် ပြင်ဦးလွင်မြို့ ဈေးကြီးလမ်းရှိ ဝှိုက်ဝေး (White Way) ကုန်ပဒေသာတိုက် (ယခု မေဦးလွင်ရုပ်ရှင်ရုံ၊ ယခင် ဦးဘတူတည်ထောင်ခဲ့သော ဘီတီဘရားသားရုပ်ရှင်ရုံ) နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သည်။
ဦးဘတူ ဘီတီဘရားသား ကော်ဖီထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်း စတင်နေသည့်အချိန်နှင့် မရှေးမနှောင်းမှာပင် ချောင်းကွေ့ကော်ဖီခြံမှာလည်း စတင်တည်ထောင်နေပြီဖြစ်သည်။
နောင်အခါ ချောင်းကွေ့ကော်ဖီခြံမှ ထွက်သမျှ ဦးဘတူကသာ အများဆုံးဝယ်ယူ၍ ဘီတီဘရားသား ကော်ဖီထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို ကျယ်ပြန့်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
စစ်ကိုခေတ်တစ်ခေတ်လုံး ဘီတီဘရားသားမှ ကော်ဖီအတန်းအစား ၅ မျိုး ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့သည်။
မိုးကားကော်ဖီ ( Mocha Coffee) တစ်ပေါင် ၅ မတ်။
တောင်ငူကော်ဖီ (Toungoo Coffee) တစ်ပေါင် ၁ ကျပ်။
နီလ်ဂရီကော်ဖီ (Nilgira Coffee) တစ်ပေါင် ၁ ကျပ်။
ဟော်လန်နိုင်ငံမှတင်သွင်းသော "ချီကိုရီ"မှုန့် ၃၀% နှင့် ရောစပ်ထားသော ပြင်သစ်ကော်ဖီ (French Coffee) တစ်ပေါင် ၃ မတ်။
ချီကိုရီအမှုန့် ၅၀% ရောစပ်ထားသော လက်ဘက်ရည်ဆိုင်သုံ ပြင်သစ်ကော်ဖီ (Bazaar Blend) တစ်ပေါင် ၆ မူး။
စစ်ကြိုခေတ်နှင့် စစ်ဖြစ်ကာနီးအချိန်အထိ ဘီတီဘရားသားကော်ဖီဆိုင်ခွဲများကို မန္တလေး၊ ရွှေဘို၊ ရေနံချောင်း၊ နမ္မတူဘော်တွင်းနှင့် မော်လမြိုင်မြို့များတွင် ဖွင့်လှစ်ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်အထိ ဈေးကွက် ကျယ်ပြန့်ခြံသည်။
ဘီတီဘရားသား (အထက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၄၈ တွင် ချောင်းကွေ့ကော်ဖီခြံကို ဦးဘတူက အပြီးတိုင်ဝယ်ယူခဲ့သည်။
၁၉၅၃ တွင် ပြင်ဦးလွင်အနီး ပွေးတောင်ကော်ဖီခြံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဦးဘတူသည် ဘီတီဘရားသား (အထက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီ အမည်ဖြင့် စက်မှုလက်မှု မှတ်ပုံတင်အမှတ် ဘီအမ်အေ(၁၁/၂၀၉/၁/၃) ဖြင့် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။
ရင်းနှီးမတည်ငွေမျာ ၅၆၀၀၀၀ ကျပ်ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမား ၁၀ ဦး အပါအဝင် မိသားစုလုပ်ငန်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာမှ အထက်မြန်မာပြည် ကော်ဖီဈေးကွက်ကို ကြီးစိုးနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၄ တွင် ဦးဘတူသည် ဂျာမနီနိုင်ငံလုပ် ပရိုဘတ် (Probat) အမျိုးအစား ကော်ဖီလှော်စက်နှစ်လုံးကို တပ်ဆင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
စက်ရုံတည်နေရာမှာ အမှတ် ၁၅၇ (ခ)၊ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်း၊ (၅)ရပ်ကွက်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့ ဖြစ်သည်။
ဘီတီဘရားသား (အောက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီ ၁၉၄၉ ခု စက်တင်ဘာလတွင် ဦးဘတူနှင့် အတူတကွ လုပ်ကိုင်နေကြသော ဘီတီဘရားသား ညီအစ်ကို မောင်နှမများဖြစ်သည့် ဦးဘဖြူ၊ ဦးအံ့ကြီး၊ ဦးဘသိန်း၊ ဒေါ်မြခင် နှင့် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးဘဦးတို့သည့် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့ကို ဗဟိုပြု၍ ကော်ဖီမှုန့် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးရန် ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းခဲ့ကြသည်။
ဦးဘဖြူသည် အဆိုတော် စိန်လွင်၊ ပလေးဘွိုင်းသန်းနိုင်၊ မြသီတာတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။
ဦးဘသိန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသံဖမ်းစတူဒီယိုလုပ်ငန်းကို ပထမဆုံး စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး အဆိုတော် ပီတာဘသိန်း၊ သန်းသန်းနွယ်၊ ခင်မြမူ၊ နှင်းနှင်းအေးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။
ဘီတီဘရားသား (အောက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီ အမည်ဖြင့် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၀ ပြည့် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ကော်ဖီမှုန့်များကို ဖြန့်ဖြူးရောင်းချခဲ့သည်။
ကော်ဖီစက်ရုံကို အမှတ် ၁၅၊ နက်မောက်ရိပ်သာလမ်းတွင် ယာယီတည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဘီတီဘရားသား အပျော်တမ်းတေးဂီတဖျော်ဖြေရေး နှင့် အပျော်တမ်း ရုပ်ရှင် ပြသရေးအစီအစဉ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘီတီဘရားသား အပျော်တမ်းရုပ်ရှင်ပြသရေးအစီအစဉ်နှင့် ဘီတီဘရားသား အပျော်တမ်းတေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်နှစ်ရပ်ပေါင်းပြီး ရန်ကုန်မြို့ လူစည်ကားရာ ရပ်ကွက်အသီးသီးတွင် ရပ်ကွက်လူများအဖွဲ့များ၏ အကူအညီဖြင့် ပွဲပေါင်းမြောက်မြားစွာ ပြသဖျော်ဖြေပေးခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်ပြသရေးအစီအစဉ်တွင် ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပထမဆုံးဆင်နွှဲခဲ့သည့် ရွှေမန်းရေသဘင် ဆေးရောင်စုံရုပ်ရှင်ကား၊ ပြင်ဦးလွင်ရှိ ဘီတီဘရားသား ရေကူးကန်၊ ချောင်းကွေ့ရှိ ဘီတီဘရားသား ကော်ဖီခြံနှင့် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ပုံ ဆေးရောင်စုံရုပ်ရှင်ကားများကို နောက်ခံစကားပြောများထည့်သွင်းကာ အခမဲ့ ပြသခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုရေသဘင်ပွဲတော် ရွှေမန်းရေသဘင် ဆေးရောင်စုံရုပ်ရှင်ကားကို ပြသလိုက်သည့်အတွက် ၁၉၅၀ ရန်ကုန်မြို့တော်ရေသဘင် ဆင်နွှဲကြရာတွင် ယခင်နှစ်များနှင့် လုံးဝမတူတော့ဘဲ ရိုးရာမပျက် အလှပြယာဉ်အမျိုးပေါင်းစုံလင်စွာဖြင့် ဆုပေးမဏ္ဍပ်များ၊ ရေကစားမဏ္ဍပ်များအသီးသီးသို့ လှည့်လည် သီဆိုတီးမှုတ်ကာ ပျော်ရွှင်စွာ ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။
ဘီတီဘရားသားညီအစ်ကိုတို့၏ ပြည်များကို အခမဲ့ ပြသဖျော်ဖြေခဲ့ခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီး ဦးကျော်မြင့်က ဘီတီဘရားသား ညီအစ်ကိုမောင်နှမတစ်စုကို ပတ်ကား၅၁ ဖောင်တိန်တစ်ချောင်းစီနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဤအောင်မြင်မှုကို အကြောင်းပြုပြီး နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၁ ရွှေမန်းရေသဘင်ကို "ပြည်ထောင်စုရေသဘင်ပွဲတော်" အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ညီအစ်ကိုမောင်နှမများအား အထူးဧည့်သည်တော်များအဖြစ် ဖိတ်ကြားကာ ဆင်နွှဲရန် စီစည်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁ ပြည်ထောင်စုရေသဘင်ပွဲတော်သို့ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဝန်ကြီးတချို့နှင့် ဖိတ်ကြားထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့များအပြင် နာမည်ကျော် မြို့မအပျော်တမ်းတူရိယာအဖွဲ့ အပါအဝင် ရွှေမန်းမြို့သူမြို့သားအပေါင်းတို့က တစ်ခဲနက် ဝိုင်းဝန်းဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။
ပြည်ထောင်စုရေသဘင်ပွဲတော် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာကျင်းပခဲ့ပုံကိုလဲ ဘီတီဘရားသားက ဆေးရောင်စုံမှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ရိုက်ကူး၍ မြနန္ဒာ၊ မန်းတောင်ရိပ်ခို့ အစရှိသော တေးသီချင်းများနှင့ နောက်ခံစကားပြောပေါင်းစပ်ကာ ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့များတွင် အခမဲ့ပြပေးခဲ့ရာ ပရိသတ်များ အထူးနှစ်ခြိုက်ကြသည်။
ဘီတီဘရားသား (အောက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီပိုင် လုပ်ငန်းများ ပြည်သူပိုင်သိမ်းခံရခြင်း ၁၉၆၈ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့ နံနက် ၆ နာရာအချိန်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုရ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၁၅ အရ ဘီတီဘရားသား (အောက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီပိုင် ကော်ဖီလုပ်ငန်းများကို စက်မှုဝန်ကြီးဌာန စာသောက်ကုန်လုပ်ငန်းအဖွဲ့ စီမံခန့်ခွဲရေးကော်မတီ အမှတ် ၂၃ က ပြည်သူပိုင်သိမ်းယူလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ဘီတီဘရားသား (အထက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီပိုင် လုပ်ငန်းများ ပြည်သူပိုင်သိမ်းခံရခြင်း ဘီတီဘရားသား (အောက်မြန်မာပြည်) ကုမ္ပဏီ လုပ်ငန်းများ ပြည်သူပိုင်သိမ်းခံရသည်နှင့် တချိန်တည်းတွင် အထက်မြန်မာပြည်ကုမ္ပဏီကိုလည်း ပြည်သူပိုင် သိမ်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၆၄ တွင် ဂျာမဏီနိုင်ငံမှ မှာယူတင်သွင်းထားသော ကီလို ၂၀ စီလှော်နိုင်သည့် နောက်ဆုံးပေါ် လေပူနှင့် လှော်နိုင်သော ခေတ်မီ ပရိုဘတ် ကော်ဖီလှော်စက်နှစ်လုံးအပါအဝင် အခြား ထုတ်လုပ်ရေးစက်ကိရိယာများနှင့်အတူ ဦးဘတူထည့်သွင်းခဲ့သော ကျပ်ငွေ ၃၀၀၀ နှင့် တန်ဖိုးနည်း နေ့ချင်းပြီး ဆောက်လုပ်ပေးနိုင်သော အိမ်ရာစီမံကိန်းနှင့် သန့်ရှင်းသပ်ရပ်ပြီး ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သည့် ခေတ်မီ ရေလောင်းအိမ်သားများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ခေတ်မီ စက်သစ်ကြီးများ တစ်စုံနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများကိုပါ ကော်ဖီလုပ်ငန်းနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ ပြည်သူပိုင် သိမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသဖြင့် ဦးဘတူအဖို့ များစွာ ဆုံးရှုံးနစ်နာခဲ့ရသည်။
ဤသို့နှင့် မြန်မာ့ကော်ဖီသမိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သော ဘီတီဘရားသားညီအစ်ကိုများ၏ ကော်ဖီစိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းနှင့် ကော်ဖီမှုန့် ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းမှာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရသည်။
အကိုးအကား ပြင်ဦးလွင်ချစ်ဆွေ။
မြန်မာ့ကော်ဖီ။
ဒီဇင်ဘာ၊ ၂၀၀၀။
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကုမ္ပဏီများ။
မြန်မာ–ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရေး သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အကြား ထားရှိသည့် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။
နှစ်နိုင်ငံသံတမန်ဆက်သွယ်မှုအား ၁၉၇၅ ခုနှစ် မေလ ၂၈ရက်နေ့တွင်ပြုလုပ်သည်။
ဟနွိုင်းမြို့ တွင် မြန်မာသံရုံး ရှိပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် ဗီယက်နမ်သံရုံး ဖွင့်ထားသည်။
၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ် နှင့် မြန်မာအကြား ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည့်နိုင်ငံများအဖြစ် တိုးမြင့်သတ်မှတ်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း မြန်မာ-ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရေး သည် ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက် ကတည်းက အခြေတည်ခဲ့သည်။
ခရစ်နှစ် ၁၄၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်ဧကရာဇ် (Lê Thánh Tông) သည် ယနေ့ လာအို-မြန်မာနယ်စပ်တွင် စခန်းချနေစဉ် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အင်းဝဘုရင် ထံသို့ မိတ်ဖွဲ့ စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့သည်။
အလားတူ ဘကြီးတော် သည်လည်း ဗီယက်နမ်ပြည် (ထိုခေတ်အခေါ် ယွန်းပြည်) ဧကရာဇ် မင်းမက်(Minh Mang) နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုသည့်အတွက် မြန်မာသံအဖွဲ့ကို ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ (Vietnam) သို့ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ၁၈၂၂-၂၃ ခုနှစ်တွင်စေလွှတ်ခဲ့ဖူးသည်။
သံအဖွဲ့သည် ၁၈၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အင်းဝမြို့မှ ထွက်ခွာကာ ရန်ကုန်မြို့တွင် လအနည်းငယ် နားပြီး ပင်လယ်ခရီးဖြင့် ပီနန်မြို့ (Penang)၊ မလ္လကာမြို့ (Malacca) နှင့် စင်ကာပူမြို့ (Singapore) တို့ကို ဖြတ်ကျော်၍ ၁၈၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဆိုင်ဂုံမြို့ (Saigon) သို့ ရောက်ရှိသည်။
ထိုမတိုင်မီ ၁၉ရာစု အစောပိုင်းကာလကတည်းက ငှက်သိုက်ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ကိုင်လိုသည့် ဗီယက်နမ်ပြည်မှ ကုန်သွယ်ရေး ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် မြန်မာပြည်သို့ လာရောက်ခဲ့ဖူးသည့် မှတ်တမ်းရှိသည်။
နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်သည် ဗီယက်နမ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံကြား သံတမန်ထူထောင်နှစ် ၄၅နှစ် ပြည့်မြောက်သည့်နှစ် ဖြစ်သည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ် မေလ ၂၈ရက်နေ့တွင် တရားဝင် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း ယင်းအစောပိုင်းကာလ သူ့ကျွန်ဘဝမှ ရုန်းထွက်ကြချိန် နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြသည့် ဗီယက်နမ်ခေါင်းဆောင် ဟိုချီမင်း နှင့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့သည် နှစ်နိုင်ငံကြား ချစ်ကြည်ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ရန် စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြသည်။
ဗီယက်နမ်သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးမရမီ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အစောပိုင်းကတည်းက ရန်ကုန်မြို့၌ သံတမန်ရေးရာ ထားရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
တရားဝင်သံအဆက်အသွယ်မပြုမီ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် သမ္မတဟိုချီမင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက်ပိုင်းကစပြီး မြန်မာ-ဗီယက်နမ် အကြား စီးပွားရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများအပါအဝင် ကဏ္ဍစုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုခဲ့ကြသည်။
စီးပွားရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု မြန်မာ နှင့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ တို့သည် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်သည့်အပြင် ကမ္ဘောဒီးယား-လာအို-မြန်မာ-ဗီယက်နမ် (၄) နိုင်ငံစီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (CLMV) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ နှင့် GMS ဟုဆိုသည့် The Greater Mekong Sub-region မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ ဧရာဝတီ-ကျောက်ဖယား-မဲခေါင်စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု မဟာဗျူဟာ (အက်မက်စ်) ACMECS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အတွက် လုံခြုံရေး၊ ကာကွယ်ရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ စွမ်းအင်၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစသည်ဖြင့် မြောက်မြားစွာသော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုရှိသည်။
ဗီယက်နမ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၀ ခုမြောက် ကုန်သွယ်မှု အကြီးမားဆုံး မိတ်ဖက်နိုင်ငံဖြစ်ကာ နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်မှု ပမာဏသည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံ ကျော်ရှိခဲ့သည်။
ယင်းအပြင် ဗီယက်နမ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၇ ခုမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်နေပြီး စီမံကိန်း ၁၈ ခုကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ဒသမ ၂ ဘီလီယံနီးပါး ရင်းနှီးမြှပ်နှံထားသည်။
၂၀၁၈ခုနှစ် တွင် မြန်မာ-ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည့် သိသာထင်ရှားသည့် လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် အော်ပရေတာတစ်ခုဖြစ်သော မိုင်တဲလ် မြန်မာ ဖြစ်ပြီး ဗီယက်နမ်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ပိုင်ဆိုင်သည့် Viettel ကုမ္ပဏီက ၄၉ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဦးပိုင်စီးပွားရေးကုမ္ပဏီ လက်အောက်ခံ Star High ကုမ္ပဏီက ၂၈ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ကျန် ၂၃ရာခိုင်နှုန်းအား မြန်မာအမျိုးသား တယ်လီကွန် ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။
မြန်မာ-ဗီယက်နမ်ကြား နှစ်နိုင်ငံဗီဇာကင်းလွတ်ခွင့်အား ရက်ပေါင်း ၃၀ ထားရှိထားသည်။
နိုင်ငံအကြီးအကဲများ၏ခရီးစဉ်များ မြန်မာ-ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များသည် ချစ်ကြည်ရေးခိုင်မာစေရန် နှစ်ဖက်အပြန်အလှန်သွားလာမှုများရှိခဲ့ကြသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ ၏ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဗီယက်နမ်ခရီးစဉ်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွှန့် ၏ ခရီးစဉ်၊၂၀၁၀ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ဗီယက်နမ်ဝန်ကြီးချုပ် ငုယင်တန်စွန်း ၏ မြန်မာပြည်ခရီးစဉ် အပါအဝင်၊မြန်မာသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးသိန်းစိန်၊ဦးထင်ကျော် ၊ ဦးဝင်းမြင့် နှင့် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တို့၏ ဗီယက်နမ်ခရီးစဉ်များ၊ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ ငုယင်စွမ်းဖု စသည်တို့၏ မြန်မာပြည်ခရီးစဉ်များက နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးအား ပိုမိုခိုင်မာမှုဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ကိုးကား ဗီယက်နမ် ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး။
ဘယ်ဘက်ဆုံးအမှတ်သည် မဟာပေါက်ကွဲမှုကြီး (the Big Bang) ကို ကိုယ်စားပြု။
ထိုမှ ညာဘက်သို့ တိုးတိုးကြည့်လျှင် အချိန်ကြာကြာလာခြင်းကို ကိုယ်စားပြု။
ရူပဗေဒ (Physics) နှင့် လောကလုံးဗေဒ (Cosmology) တို့၌ လေ့လာသော လောက ဖြစ်တည်ဇာတ်ကြောင်း () ဆိုသည်မှာ အချိန်ကာလ ဖြစ်တည်မှု၏ အစမှအဆုံးအတွင်း ဤ လောက(Universe)ကြီး၏ ဖြစ်တည်ပုံ သဘောသဘာဝတို့ကို စိုင်းယန့်စ်နည်း (သိပ္ပံ)ကျကျ လေ့လာစုစည်းမှု ဖြစ်၏။
ယေဘုယျအားဖြင့်၊ မဟာပေါက်ပျံ့မှု သီအိုရီ (Big Bang Theory) ၏ ရှုထောင့်များကို အခြေခံ၏။
လောကဦး သက်နုကာလ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ ထုတ်ပြန်သော သုတေသနတစ်ခုအရ လောက(Universe)ကြီး၏ စတင်မှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း 13,800,000,00 ခန့်က (မှန်းခြေနှင့် နှစ်ပေါင်း 21,000,000 ခန့်သာ အတိုးအလျော့ အမှားအယွင်းဖြစ်သည်ဟု ၆၈% သော ရေရာမှုဖြင့်) မှန်းရသည်။
The Planck Collaboration in 2015 published the estimate of 13.799 ± 0.021 billion years ago (68% confidence interval). See PDF: page 32, Table 4, Age/Gyr, last column. ထိုအဖြစ်အပျက်ကို မဟာပေါက်ပျံ့မှုကြီး (the Big Bang) ဟု အမည်ပေးကြသည်။
၎င်းသီအိုရီရှုထောင့်အတွင်း၊ အချိန်၏ ပထမဆုံး ဖြစ်တည်မှုပင် ဖြစ်ထသော ထိုပေါက်ပျံ့မှုအခိုက်အတံ့မှ စ၍ ပထမဆုံးသော ၁၀ စက္ကန့်ခန့်ကာလ၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော သဘောတရားများနှင့် လောက(universe) ကို သက်နုလောကဦး (Very Early Universe) ဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး အောက်ပါ ကာလခွဲများလည်း ၎င်းအတွင်း၌ တွေ့နိုင်သည်။
ပလန့်ခ် အခိုက်ကာလ မဟာပေါက်ကွဲမှုကြီး ဟူသော အခိုက်အတံ့ ပြီးလျှင်ပြီးချင်း ဖြစ်ပေါ်သည်မှာ ပလန့်ခ် အခိုက်ကာလ (Planck Epoch) ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ ကြာချိန်မှာ 10-43 စက္ကန့်မျှသာ ဖြစ်ပြီး ထိုအခိုက်အတံ့၌ အရာရာက စွမ်းအင်မြင့်ဝှန် သိပ်သည်းလွန်းပြီး ဒြပ်ဆွဲမှုက ကျန် အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး၃မျိုးနှင့်ပင် တစ်မျိုးတစ်ဘာသာစီ မကွဲသေးဘဲ ကျွန်ုပ်တို့ လက်ရှိနားမလည်သေးသော သဘာဝသဘောတရားမျိုးဖြင့် လောကြီး တည်ရှိလိုက်သေးသည်ဟု တွက်ဆကြသည်။
အချီကြီးပေါင်းစည်း အခိုက်ကာလ ထို့နောက် 10-36 စက္ကန့်မျှသာ ဖြစ်ပျက်သွားသော အချီကြီးပေါင်းစည်း အခိုက်ကာလ (Grand Unification Epoch) ဖြစ်ပေါ်ပြီး အချီကြီးပေါင်းစည်း သီအိုရီ (Grand Unified Theory) က မှန်းဆလေ့လာသော အခြေအနေမျိုးဖြင့် လောကကြီးက ရှိလိုက်သေးသည်ဟု မှန်းရသည်။
ထို့ကြောင့် ဂလူယွန်များ၊ ဖှိုတွန်များ စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်မှုပင် မပီပြင်သေးသော အခိုက်ကာလ ဖြစ်နေ၏။
မဟာဆတိုး အခိုက်ကာလ ထို့နောက် မဟာဆတိုး အခိုက်ကာလ (Inflation Epoch) ဖြစ်ပေါ်ပြီး 10-33 သို့မဟုတ် 10-32 စက္ကန့်မျှ အချိန်အတွင်း လောက(Universe)ကြီး၏ အလျားတိုင်းကြောင်းသဘောသည် အဆပေါင်း 1026 ဆခန့်၊ ထို့ကြောင့် ထုထည်မှာ 1078 ဆခန့် တိုးပြန့်သွားသော အခိုက်အတံ့ကြီး ဖြစ်သည်။
ဤအဖြစ်ကြောင့် စွမ်းအင်သိပ်သည်းမှုတို့ သိသိသာသာ လျော့ကျကာ ကျွန်ုပ်တို့ ပိုမိုရင်းနှီးသော ရူပဗေဒသဘောတရားများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။
လျှပ်နျူပျော့ အခိုက်ကာလ ထို့နောက် 10-12 စက္ကန့်မျှ အချိန်ကြာသော လျှပ်နျူပျော့ အခိုက်ကာလ (Electroweak Epoch) က အပူချိန် 1015 K ခန့်နှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ကွာ့ခ်မျောခိုက် လျှပ်နျူပျော့အခိုက်အတံ့ ပြီးဆုံးသည့်အခါ 10-5 စက္ကန့်မျှကြာသော ကွာ့ခ်မျောခိုက် (Quark Epoch) ဖြစ်ပေါ်ကာ ဤတွင်မှု ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာနားလည်သော ရူပဗေဒတို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်သည်။
သို့သော် ပရိုတွန် နှင့် နျူထရွန်များ မဖြစ်ပေါ်နိုင်သေးလောက်အောင် စွမ်းအင် များဝှန်သိပ်သည်းလျက် ဂလူယွန်များနှင့် ကွာ့ခ်များ ရောထွေးပြွမ်းမျောသေးသည့် အခိုက်အတံ့ ဖြစ်သဖြင့် ကွာ့ခ်မျောခိုက် ဟု ခေါ်သည်။
ဟဒ်ဒြွန်ကာလ ကွာ့ခ်မျောခိုက်၏ အဆုံး၊ လောက(Universe)၏ သက်တမ်း ၂၀ မိုက်ခိရိုစက္ကန့်မျှ ရှိချိန်တွင် ဟဒ်ဒြွန်မျော ကာလ (Hadron Epoch) စတင်သည်။
ဤကာလအတွင်း၌ ပရိုတွန် နှင့် နျူထရွန်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဓာတ်ခြားအမှုန် (anti-particle) များနှင့် အပြန်အလှန် ချေဖျက်မှု တစ်ဆင့်ချင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
ကြာချိန်အားဖြင့် ၁ စက္ကန့်မျှသာ ကြာသည်။
လက်ပ်တွန်ကာလ လောက(Universe)ကြီး၏ သက်တမ်း ပထမ ၁ စက္ကန့်မှ ၁၀ စက္ကန့် အတွင်းမှာမူ လက်ပ်တွန်မျော ကာလ (Lepton Epoch) ဖြစ်သည်။
ဤတွင်လည်း စွမ်းအင် များဝှန်သိပ်သည်းမှု များပြားသေးသဖြင့် အီလက်ထရွန် နှင့် ၎င်းတို့၏ ဓာတ်ခြားအမှုန် ပေါ့ဇစ်ထြွန်များ အပြန်အလှန် ချေဖျက်မှုက ရုတ်ချည်းမဟုတ်ဘဲ အချိန်ယူ ဖြစ်ပျက်ကြရသည်။
လောက၏ အစောပိုင်းကာလ လောက၏ ဖြစ်ပေါ်စသက်နုကာလ ၁၀ စက္ကန့်များ ပြီးနောက်၊ နှစ်ပေါင်း 370,000 ခန့်မျှ ဖြစ်သော အလင်းထွေ ကာလ (Photon Epoch) ဖြစ်ပေါ်၏၊ ၎င်းသဘာဝသဘောတရားများနှင့် အနှစ် ၄သိန်းဝန်းကျင် တည်ရှိခဲ့သော ဤသမိုင်းကြောင်းထဲမှ လောက(universe) ဖြစ်စဉ်ကို အစောပိုင်း လောက (Early Universe) ဟု သတ်မှတ်ကြည့်နိုင်၏။
ဤကာလအစတွင် အက်တမ်ဗဟိုဆံများ စတင်ဖြစ်ပေါ်သည်။
အဆိုပါ ပထမဆုံးဗဟိုဆံများ ဖြစ်ပေါ်မှု မိနစ်ပိုင်းကို နျူကလီးယပ်စ် ဖြစ်ပေါ်ကာလ (nucleosynthesis) ဟု ခေါ်သည်။
ဖှိုတွန်များ လှုပ်ရှားသွားလာနေသော်လည်း လောက(Universe) အနှံ့ စွမ်းအင် များဝှန်သိပ်သည်းနေသော ပလဲက်စ်မာတို့အကြား ဆက်တိုက် စုပ်ယူခြင်း၊ ထုတ်လွှတ်ခြင်း ခံနေရသဖြင့် ဖြစ်မြောက်လှသော အလင်းတန်း သွားလာမှု မရနိုင်သေးသဖြင့် အလင်းထွေခေတ် ဟု ခေါ်သည်။
ကြယ်ပျောက်ခေတ်ကြီး နှင့် ကြယ်များ ဖြစ်ပေါ်စုဝေးလာခြင်း လောက(Universe)၏ သက်တမ်း အနှစ် ၃သိန်း၇သောင်းခန့်မှ အနှစ် သန်း ၁၅၀ ခန့်အထိ ကာလမှာ ကြယ်ပျောက်ခေတ်ကြီး (:en:Dark Ages (cosmology)) ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးအက်တမ်များ ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း ကြယ်များအဖြစ် မစုဖွဲ့ကြသေးသော (နှစ်ပေါင်း ၁၅ကုဋေမျှ) ခေတ်ရှည်ကြီး ဖြစ်သည်။
အကိုးအကား ကဏ္ဍ:လောကဗေဒ ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ။
မေရီနှင့် မက်စ် () သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော ဩစတြေးလျ အန်နီမေးရှင်းရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။
Screen Australia နှင့် Melodrama Pictures မှ ထုတ်လုပ်ပြီး ဒါရိုက်တာ အာဒံ အယ်လီယက်မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။