kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့သော် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တပ်မတော်သည် ကျန်ရှိနေသောအင်အားဖြင့် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ) ကိုဖွဲ့စည်း၍ အာဏာပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ၂၃ နှစ်မျှဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်၏ပါတီဖြစ်သော ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအား အာဏာလွှဲခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ အစိုးရသစ်တက်လာခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် အာဏာသိမ်းခံခဲ့ရသည်။
နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော်ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများမှာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ကရင်ပဋိပက္ခဖြစ်နေခဲ့သောကြောင့် စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းကို ကရင်လူမျိုးဖြစ်သောကြောင့် ရာထူးမှအနားယူစေခဲ့၍ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ အောက်တိုဘာတွင် နိုင်ငံရေးအခြေအနေမှာ အလွန်ဆိုးရွားလာခဲ့သဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုမှ ဗိုလ်နေဝင်းအား တိုင်းပြည်ကိုခေတ္တအုပ်ချုပ်စေခဲ့ရသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် အိမ်စောင့်အစိုးရကိုဖွဲ့စည်း၍ မာရှယ်လော (ခေါ်) စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကိုကြေညာပြီး စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀ တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရမှ ရွေးကောက်ပွဲကို ပြန်လည်ကျင်းပပေးခဲ့သည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲ၌ ဦးနုဦးဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလမှာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
အရပ်သားအစိုးရကို အာဏာပြန်လည်လွှဲအပ်ပေးခဲ့သော်လည်း ပြည်သူများသည် အစိုးအနေဖြင့် တိုင်းပြည်ကိုတည်ငြိမ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းမရှိဟူ၍ မြင်လာခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာ့တပ်မတော်သည် တိုင်းပြည်ကိုတည်ငြိမ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းရှိကြောင်း ယုံကြည်မိလာကြသည်။
အာဏာသိမ်းပိုက်မှု နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ ဖဆပလပြိုကွဲမှု၊ နိုင်ငံတော်ကိုဆက်လက်အုပ်ချုပ်လိုခြင်း စသောအကြောင်းများကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် စစ်အင်အားဖြင့် တိုင်းပြည်အာဏာကို သိမ်းပိုက်လိုခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ အရပ်သားအစိုးရထံ အာဏာလွှဲပြောင်းပြီး ၂ နှစ်မကြာမီ ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် စစ်အာဏာသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၊ သမ္မတဟောင်းစဝ်ရွှေသိုက်စသော နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် ကရင်နီပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့၏ ခေါင်းဆောင်ဟောင်းတို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
စဝ်ရွှေသိုက်၏သားဖြစ်သူ စဝ်မီမီသိုက်သည်သာ သေနတ်ဖြင့်အပစ်ခံခဲ့သော်လည်း ဤအာဏာသိမ်းပိုက်မှုကို ကမ္ဘာ့မီဒီယာများမှ "သွေးမြေမကျသော အာဏာသိမ်းပိုက်မှုကြီး" ဟု ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင်သီပေါစော်ဘွား စဝ်ကြာဆိုင်သည်လည်း တောင်ကြီးမြို့၌ ပျောက်ဆုံးသွားလေသည်။
၁၉၆၂ ဇူလိုင်လတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ကျောင်းသားများဆန္ဒပြခဲ့ကြရာ ထိုဆန္ဒပြမှုကိုဖိနှိပ်ရန်အတွက် စစ်သားများကိုစေလွှတ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဆောက်အဦကို ဗုံးခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ဆန္ဒပြသူကျောင်းသားများအား "ဓားကိုဓားခြင်း၊ လှံကိုလှံခြင်း ရင်ဆိုင်မည်" ဟူ၍ပြောကြားခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ဇူလိုင် ၁၃ တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံနှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံများသို့ ကျန်းမာရေးစစ်‌ဆေးရန်အကြောင်းပြု၍ သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဆောက်အဦကို ဗုံးခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည့်အကြောင်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့၍ ရာထူးမှနုတ်ထွက်သွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းဦးအောင်ကြီးအား တရားခံဖြစ်ကြောင်း အပြစ်တင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် မိမိကိုယ်မိမိ "တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "ဓားကိုဓားခြင်း၊ လှံကိုလှံခြင်း" ရင်ဆိုင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
သိမ်းပိုက်ရသည့်အကြောင်းအရင်း မြန်မာစစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းပိုက်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ ဖဆပလအစိုးရလက်အောက်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်မှာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးရှိနေခဲ့သည်ဟူ၍ သမိုင်းပညာရှင်များကသုံးသပ်ကြသည်။
၁၉၆၀ ခန့်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်တို့သည် ဖက်ဒရယ်မူမရပါက ပြည်ထောင်စုမှနုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။
ထို့အပြင်ရှမ်းပြည်နယ်တွင်လည်း လက်နက်တိုင်တပ်ဖွဲ့များကိုဖွဲ့စည်းပြီး စတင်တော်လှန်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းလိုခြင်းကြောင့် အခြားဘာသာဝင်များမှာ အစိုးရအားဆန့်ကျင်လိုကြသည်။
မြန်မာ့တပ်မတော်သည်လည်း ထိုပြဿနာရပ်များကို အကြောင်းပြု၍ အာဏာသိမ်းပိုက်ခဲ့ရကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့်ပါလီမန်စနစ်တို့သည် နိုင်ငံအပေါ်သက်ရောက်မှုအားနည်းရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုကိုအားပေးစေသည်၊ တိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ် များစွာရှိနေခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတွင်းမတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည် ဟူသောအကြောင်းများကြောင့် တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်စေရန် ခိုင်မာသောဗဟိုအစိုးရတစ်ရပ် လိုအပ်သည်ဟူ၍ တပ်မတော်ကယုံကြည်ခဲ့သည်။
အမှန်စင်စစ်ပင် တပ်မတော်သည် ၎င်း၏အာဏာသိမ်းပိုက်မှုကို "ပြည်နယ်များခွဲထွက်၍ ပြည်ထောင်စုပြိုကွဲမည့်အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ရခြင်း" ဟုဆိုခဲ့သည်။
၁၉၆၀ ခုနှစ်သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းအရ စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလ၌ ပါဝင်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (အရင်းရှင်ဝါဒ) နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု (ကွန်မြူနစ်ဝါဒ) တို့သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ အချင်းချင်းယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစွန်းအဖျားဒေသများသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရရှိပါက ပြည်ပနိုင်ငံများ (အထူးအဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ) ၏ လွှမ်းမိုးမှုများရှိလာနိုင်သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသည် အာရှဒေသ၌ ကွန်မြူနစ်ထောက်ခံသော နိုင်ငံများကို စိတ်ဝင်စားလျက်ရှိခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော မြန်မာနိုင်ငံကို စောင့်ကြည့်ကောင်း စောင့်ကြည့်နိုင်ခဲ့မည်။
အကယ်၍ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်တို့သည် ပြည်ထောင်စုမှထွက်ခွာခဲ့ပါလျှင် လွတ်လပ်သောတိုင်းပြည်အနေဖြင့် ကိုယ်တိုင်နိုင်ငံခြားရေးပေါ်လစီများကို ချမှတ်ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်ရာ အခြားနိုင်ငံများနှင့် မဟာမိတ်ပြု၍ ပူးပေါင်းရမည်ဖြစ်သည်။
စစ်အေးတိုက်ပွဲ၌ ဘက်မလိုက်သော မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လုံခြုံရေးပြဿနာရပ်များ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့နယ်မြေအတွင်း၌ အမေရိကန်နှင့်တရုတ်ပြည်တို့၏ တိုက်ပွဲဖြစ်နိုင်ခြေလည်း မြင့်မားနိုင်သည်။
နောက်ဆက်တွဲနှင့်သက်ရောက်မှုများ မြန်မာ့လူထုများတွင် အာဏာသိမ်းပြီးအစပိုင်း၌ မည်သည့်ပြောင်းလဲမှုများမှ မကြုံတွေ့ရသေးပေ။
တပ်မတော်၏ တန်းတူညီမျှရေးမူဝါဒကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးတွင်လုပ်ကိုင်ကြသော လူထူတို့၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းမှာ အနည်းငယ်တိုးတက်လာခဲ့သည်။
တပ်မတော်သည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ နိုင်ငံတော်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ဖူးသည့်အတွက် အချိန်တန်လျှင် အရပ်သားအစိုးရထံ အာဏာပြန်လွှဲမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
တပ်မတော်၏ ကွန်မြူနစ်ဝါဒဆန့်ကျင်ခြင်းကို အမေရိကန်နိုင်ငံက နှစ်သက်ခဲ့သည်။
စစ်အေးတိုက်ပွဲ၌ ဘက်မလိုက်မှုကို ဆက်လက်ကိုင်တွယ်ထားသဖြင့် မည်သည့်နိုင်ငံများမှ အာဏာသိမ်းပိုက်မှုကို ဆန့်ကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ လုပ်ဆောင်ခြင်းတို့မရှိခဲ့ပေ။
တပ်မတော်သည် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တော်လှန်ရေးကောင်စီကိုဖွဲ့စည်း၍ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။
ဦးစွာတိုင်းပြည်စီးပွားရေးကို ခြယ်လှယ်နိုင်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂလိကပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဥပဒေပြုရေး၊ ပညာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုစသော အရေးပါသည့်ကဏ္ဍများကို ချုပ်ကိုင်နိုင်အောင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အစိုးရပိုင်မဟုတ်သည့် အင်စတီကျူးရှင်းများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်၏ အတိတ်သမိုင်းကို ပပျောက်ရန်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မြန်မာဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်လမ်းအမည်များကို မြန်မာဘာသာသို့ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများမှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကိုလည်း ရပ်ဆိုင်းစေခဲ့သည်။
ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြင်ပလောကနှင့် အဆက်အသွယ်ပြတ်ခဲ့ရသည်။
၁၉၆၀ တွင် နိုင်ငံတော်၏ ပြင်ပကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် GDP အချိုးမှာ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့၍ ၁၉၇၀ တွင် ထိုအချိုးမှာ ၂၆ ရာခိုင်နှုန်းအထိကျဆင်းခဲ့သည်။
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်၏ အဓိကမူဝါဒသည် အခြေခံလူတန်းစား၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်။
သို့သော် တောင်သူလယ်သမားတို့ကိုသာ အလေးပေးခဲ့၍ စက်မှုလုပ်ငန်းသမားများကို လျစ်လျူရှုသကဲ့သို့ဖြစ်ခဲ့သည်။
စက်မှုလုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံ့မှုနည်းပါးလာသဖြင့် မြန်မာ့စီးပွားရေးမှာ ယိမ်းယိုင်လာခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ဆယ်စုနှစ်အလယ်ကာလတွင် အခွန်အတုတ်များကြီးမားလာခြင်း၊ မြေယာများကိုအဓ္ဓမသိမ်းယူခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။
၁၉၈၅ တွင် မြန်မာကျပ်‌ငွေစက္ကူများမှ ၅၀ တန်နှင့် ၁၀၀ တန်တို့ကို တရားမဝင်ကြေညာ၍ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။
ဆန်ဈေးနှင့် သစ်ဈေးများမှာ လုံးဝကျဆင်းခဲ့သည်။
ပြည်သူတို့မှာ ဘဏ်များ၌ ပိုက်ဆံများစွာ ထုတ်ယူခဲ့ကြရသည်။
၁၉၈၇ တွင် ၂၅ ကျပ်၊ ၃၅ ကျပ်နှင့် ၇၅ ကျပ်တန် ငွေစက္ကူများကို ထက်မံရုပ်သိမ်းခဲ့ပြန်သည်။
စီးပွားရေးကျဆင်းမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံကို ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံအဖြစ် ကုလသမဂ္ဂမှ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
တိုင်းပြည်စီးပွားရေးပျက်ပြားမှု၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်မအောင်မြင်မှု စသည့်အကြောင်းများကြောင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူများစတင်ထကြွလာခဲ့ပြီး ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်းဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရာ မဆလအစိုးရမှာ ပြိုလဲခဲ့လေသည်။
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ၈၈၈၈ အရေးအခင်း ၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း ကိုးကားချက် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ဘက်အာဏာသိမ်းမှုများ ကဏ္ဍ:၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ် အာဏာသိမ်းခြင်းနှင့် အာဏာသိမ်းရန်ကြိုးပမ်းမှုများ။
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုနယ်မြေအပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ ယခင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၆)ဦး စုစုပေါင်း (၇)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တည်နေရာ မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ အသုံးပြုခဲ့သည့် ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသည် ၁၉၃၉ခုနှစ်တွင် တည်​ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၂တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ်မတိုင်မီက ခရိုင်တရားမနှင့် စက်ရှင်တရားသူကြီးရုံး၊ တိုင်းတရားရုံးအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် မဟာဇေယျာဘုံရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသို့ ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၁ခုနှစ် စနစ်သစ်စတင်ရာတွင် ထိုနေရာအား မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့မှ ရယူခဲ့ပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်နှင့် ခရိုင်တရားရုံးတို့မှာ ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ခရိုင်တရားရုံးသည် နေရာအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်သာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။
ထို့​နောက် တိုင်းတရားလွှတ်တော်အတွက် အဆောက်အဦးအသစ်ကို ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်ရှိ အနီးတွင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ​လက်ရှိ​နေရာသို့ ​ပြောင်း​ရွှေ့ခဲ့သည်။
thumb|လမ်း ၃၀ရှိ ယခင်အ​ဆောက်အဦး တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများ(၂၀၁၁ မှ လက်ရှိ) တရားသူကြီးချုပ်များ စဉ်တရားသူကြီးချုပ်များတာဝန်ကာလတာဝန်သက်တမ်း၁။
ဦးစိုးသိန်း၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၂၁-၁၁-၂၀၂၀၂။
ဦးကြည်သိန်း၄-၁၂-၂၀၂၀ - ၅-၂-၂၀၂၁၃။
ဒေါ်ခင်သင်းဝေ၈-၂-၂၀၂၁ - ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅၄။
ဒေါ်လှမြင့်၁၂-၉-၂၀၂၅ - လက်ရှိ တရားသူကြီးများ စဉ်တရားသူကြီးများတာဝန်ကာလတာဝန်သက်တမ်း၁။
ဦးကြည်သိန်း၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃-၁၂-၂၀၂၀၂။
ဒေါ်ခင်သင်းဝေ၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၇-၂-၂၀၂၀၃။
ဒေါ်တင်နွယ်ဝင်း၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၁၈-၃-၂၀၂၀၄။
ဒေါ်လှလှရီ၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃၀-၆-၂၀၂၀၅။
ဒေါ်လှမြင့်၁၅-၇-၂၀၁၉ - ၁၂-၉-၂၀၂၅၆။
ဦးခင်မောင်ထွန်း၁၇-၉-၂၀၁၉ - ၁၈-၁၀-၂၀၂၃၇။
ဦးမြင့်ဆန်း၂၈-၅-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ၈။
ဒေါ်ခင်စန်းမြင့်၂၈-၇-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ၉။
ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း၃-၁၂-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ၁၀။
ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ၈-၂-၂၀၂၁ - ယနေ့ထိ၁၁။
ဦးသန်းထွန်းအောင်၁၉-၁၀-၂၀၂၃ - ယနေ့ထိ၁၂။
ဦးစောမျိုးမျိုး၁၂-၉-၂၀၂၅ - ယနေ့ထိ ဖွဲ့စည်းပုံ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို နေပြည်တော်အပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ခရိုင်တရားရုံးများ နေပြည်တော်ခရိုင်ကို ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့သဖြင့် မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၉)ရုံးအထိရှိလာခဲ့သည်။
ဥတ္တရခရိုင် တရားရုံးမှာ ဆောက်လုပ်ဆဲဖြစ်ကာ ဖွင့်လှစ်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။
၂၀၂၂ခုနှစ်တွင် ခရိုင်အသစ်များ တိုးချဲ့ခဲ့ရာ ခရိုင်တရားရုံး (၁၅) ရုံးအထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
180px|thumb|မဟာ​အောင်​မြေ၊ ​အောင်​မြေသာစံ၊ အမရပူရခရိုင်များ၏ တရားရုံး (ယခင်မန္တ​လေးခရိုင်တရားရုံး) မဟာ​အောင်​​မြေခရိုင်တရားရုံး ​အောင်​မြေသာစံခရိုင်တရားရုံး အမရပူရခရိုင်တရားရုံး ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တရားရုံး သပိတ်ကျင်းခရိုင်တရားရုံး ကျောက်ဆည်ခရိုင်တရားရုံး တံတားဦးခရိုင်တရားရုံး မိတ္ထီလာခရိုင်တရားရုံး မြင်းခြံခရိုင်တရားရုံး ညောင်ဦးခရိုင်တရားရုံး ရမည်းသင်းခရိုင်တရားရုံး ​ဇေယျာသီရိခရိုင်တရားရုံး လယ်​ဝေးခရိုင်တရားရုံး ပျဉ်းမနားခရိုင်တရားရုံး ဥတ္တရခရိုင်တရားရုံး မြို့နယ်တရားရုံးများ မြို့နယ်ပေါင်း ၃၆မြို့နယ်အတွက် တရားရုံး ၃၅ရုံးဖွင့်လှစ်ထားသည်။
ဇေယျာသီရိမြို့နယ်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံရှိသော်လည်း တရားရုံးဖွင့်လှစ်ထားခြင်းမရှိသေးပေ။
အထူးတရားရုံးများ မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်နှင့် နေပြည်တော်စည်ပင်တို့အတွက် အထူးတရားရုံးများ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
ကလေးသူငယ်တရားရုံး (မန္တလေးတိုင်း) မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (မန္တလေး) 180px စည်ပင်သာယာတရားရုံး (မန္တလေး) မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) စည်ပင်သာယာတရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) တရားသူကြီးများ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၇)ဦးရှိသည်။
တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး။
နို့မလိုင် (မလိုင် သို့မဟုတ် ကရင် လည်းခေါ်) သည် နို့ထွက်ပစ္စည်းတမျိုးဖြစ်ပြီး ဟိုမိုဂျန္နိုင်ဇေးသျှင်းခေါ် အဆီထုတ်နည်းသုံးကာ လုပ်ထားသော အဆီပါနှုန်းမြင့် နို့နှစ်အပေါ်လွှာဖြစ်သည်။
အဆီမထုတ်သောနို့၌ အဆီသည် အပျစ်နည်းသော အပေါ်ယံသို့ တဖြည်းဖြည်းချင်း တက်လာလေ့ရှိသည်။
သို့သော် စက်မှုနည်းသုံးကာ ကရင်ထုတ်ပါက အဆီမြန်မြန်တက်အောင် ဆပ္ပရေတာခေါ် မွှေဒလက်ဖြင့် အဆီတက်အောင် ခပ်သွက်သွက်လှုပ်သည်။
နိုင်ငံအများစုတွင် ထောပတ်ဆီပါဝင်နှုန်းပေါ်မူတည်ကာ အတန်းအစားခွဲ၍ ရောင်းတတ်သည်။
အဝေးအရပ်ရှိ ဈေးကွက်သို့ အတွေးထက်ပြီးရောင်းလိုသူတို့က အမှုန့်အဖြစ် အခြောက်ခံ၍ အရောင်းဉာဏ်ဆင်သည်။
ကရင်ခြောက်ကား ပြည့်ဝဆီ အလွန်မြင့်လေ၏။
နို့မှထုတ်သော ကရင်ကို မလိုင်ချို ခေါ်သည်။
ဒိန်ရည်မှ အဆီတက်ကာ မလိုင်တက်တတ်သေးသောကြောင့်တည်း။
ယင်းမလိုင်ကား အဆီပါနှုန်းနည်းပြီး ခပ်ငန်ငန် ခပ်တန်တန်အရသာထွက်ကာ ဒိန်ခဲနှင့်အရသာနီးသည်။
နိုင်ငံအများစု၌ မလိုင်ကိုပင် အချဉ်ဖေါက်ကာ မလိုင်ချဉ်၊ (အမျိုးသမီးတို့ ပေါင်ဒါတို့သော ခရင်ဖတ်နှင့် အသံတူသည့် ပြင်သစ်စာ မလိုင်ချဉ်တမျိုးဖြစ်သော) ခရင်ဖတ်၊ အစရှိသည်တို့ကို ရောင်းတတ်သည်။
မလိုင်ချိုကိုဖြစ်စေ မလိုင်ချဉ်ကိုဖြစ်စေ ဟင်းလျာများ၌ ချိုချဉ်ငန်ခါး အရသာပွားစေရန် သုံးသေးသည်။
မလိုင်ကိုပင် အချဉ်ဖေါက်ကာ ဟင်းခတ်သုံးပစ္စည်းအဖြစ် ရောင်းလေ့ရှိသည်။
ခြံများ၌မွေးသော နွားများမှာ ကျွေးသောအစာပေါ်မူတည်၍ ဝါဖန့်ဖန့်အရောင်ရှိသော နို့ထွက်သည်။
ထို့ကြောင့် ဖြူဝါဝါရောင်ကို အနောက်နိုင်ငံတို့၌ မလိုင်ရောင်ခေါ်သည်။
ဆိတ်၊ ကျွဲနှင့် ကျောင်းနွားတို့မှာမူ အဖြူရောင်နို့သာ ထွက်လေသည်။
ချတ်အင်းသည် အာဖရိကအလယ်ရှိ သမိုင်းဝင် ရေတိမ်အင်းကြီး ဖြစ်သည်။
ကုလသမဂ္ဂသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပရိုဂရမ်မှ စာရင်းကောက်ယူချက်အရ ၁၉၆၃ မှ ၁၉၉၈ ခုအတွင်း ၉၅% အထိ ကျုံ့သွားကြောင်း သိရသည်။
၁၉၈၆ ခုအတွင်း ၁၀၈ မိုင်ပတ်လည်အထိ ကျုံ့သွားဖူးသည်။
သို့သော် ၂၀၀၇ ခု၌ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများအရ အတော်ပင် ပြန်ကျယ်လာကြောင်း တွေ့ရသည်။
ချတ်အင်းသည် ချတ်၊ ကင်မရွန်း၊ နိုင်ဂျာနှင့် နိုင်ဂျီးရီးယားတို့ နယ်နိမိတ်ဆုံရာဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးအရ အရေးပါသည်။
ချတ်ရေစုရပ်၏ အကြီးဆုံးနေရာဖြစ်လေသည်။
ပြင်ပလင့်များ Bibliography on Water Resources and International Law Peace Palace Library International Cooperation and Sustainable Water Management of the Waters of the Lake Chad/ by Moustapha Abakar Malloumi The Encyclopedia of Earth: Lake Chad flooded savanna Information on, and a map of, Chad's watershed. Map of the Lake Chad basin at Water Resources eAtlas. Article on the disappearing lake in The Guardian. Lakes become deserts: The story of Lake Chad – patriotdirect.org ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ ကဏ္ဍ:နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ။
လီဝမ်လျန် ( ၁၉၈၆ အောက်တိုဘာ ၁၂ - ၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၇) သည် တရုပ်နိုင်ငံသား မျက်စိဆရာဝန်ဖြစ်ပြီး ဝူဟန်မြို့ရှိ ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်မှုကို လူသတိပြုမိအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်တွင် ကူးစက်ရောဂါထိန်းချုပ်ရေး(ဝူဟန်)က ဒေသခံဆေးရုံများကို အမည်မသိအဆုတ်ရောင်ရောဂါအကြောင်း သတိပေးစာထုတ်သည်။
၎င်းနေ့တွင်ပင် အခြားဆရာဝန်တဦးပြသော ဆေးရုံတွင်းဆေးစစ်မှတ်တမ်းတစောင်၌ ပြင်းထန်သောအသက်ရှူမဝရောဂါ (ဆားရောဂါ) တမျိုးရှိနေသော လူနာအကြောင်းကို ဝူဟန်ဗဟိုဆေးရုံကြီး၌ အလုပ်လုပ်နေသော လီက သိလိုက်သည်။
လီက ထိုအကြောင်းကို ဝေဘိုပေါ်ရှိ ဝူဟန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဟောင်းများဂရု၌ ပြောသည်။
၎င်းသတင်းမှာ အလွန်ပျံ့နှံ့သွားပြီး ဝူဟန်၌ ဆားရောဂါပျံ့နေပြီဟု ကောလာဟလဖြစ်လာသည်။
ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်တွင် လီအား ရဲစခန်းသို့ခေါ်ကာ သတင်းမှားဖြန့်၍ လူထုအားထိတ်လန့်စေမှုဖြင့် ခံဝန်ချက်ထိုးခိုင်းရသည်။
နောက်ပိုင်း၌ အဆိုပါကပ်ရောဂါမှာ ဆားရောဂါမဟုတ်ဘဲ မျိုးစိတ်သစ် ပြင်းထန်သောအသက်ရှူမဝရောဂါ-အမောက်ပါဗိုင်းရပ်-၂ (ဆား-ကော့-၂) ဖြစ်ကြောင်း သိလာသည်။
ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်၌ ရောဂါပျံ့နေသော သားငါးဈေးမှ အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ်လူနာ ရောက်လာသည်။
၎င်းကိုကုပေးသော လီက မျက်နှာအုပ်မတပ်မိ။
ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ချောင်းစဆိုးလာ၍ မိသားစုအား စိုးရိမ်ကာ ယောက်ဖဖြစ်သူထံ လွှတ်ရသည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်၌ ဆေးစစ်ကြည့်ရာ ရောဂါရှိနေကြောင်း သိလာသည်။
ထိုအချိန်၌ ကန့်သတ်ကုသဆောင်၌ နေနေရပြီဖြစ်သည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ဆုံးသည်။
တရုပ်ကွန်မြူနစ်ပါတီက သူ့မိသားစုထံ တရားဝင်တောင်းပန်စာ ပေးခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ခု၊ ဇွန်လအထိ ရောဂါစဖြစ်သော ဝူဟန်ဗဟိုဆေးရုံကြီးမှ လီအပြင် အခြားဆရာဝန် ၅ ဦး ကိုဗစ်ဖြင့် တိမ်းပါးသည်။
ကဏ္ဍ:တရုတ် လူမျိုးများ ကဏ္ဍ:၁၉၈၆ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ကွယ်လွန်သူများ။
ဆူလူပင်လယ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ရှိသည်။
ပလဝမ်ကျွန်းစုက အနောက်မြောက်ဘက်မှနေကာ ဆူလူပင်လယ်ကို တောင်တရုတ်ပင်လယ်နှင့် ခွဲထားသည်။
အရှေ့တောင်ဘက်၌ ဆူလူကျွန်းစုက ဆယ်လဘိပင်လယ်နှင့်ပိုင်းခြားရန် တာဝန်ယူသည်။
အနောက်တောင်ဘက်၌ ဘော်နီရိုကျွန်းရှိပြီး အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ဝိစာရကျွန်းစုရှိသည်။
ပလဝမ်ကျွန်းစု၊ ဆူလူကျွန်းစုတို့မှာ ဖိလစ်ပိုင်မြေများဖြစ်ပြီး ဘော်နီရိုကျွန်းကြီးမှာ အင်ဒိုနီးရှားပိုင်ဖြစ်သည်။
ဆူလူပင်လယ်၌ ကျွန်းငယ်များစွာရှိပြီး ကျူရိုးကျွန်းငယ်များနှင့်Traveler's Companion Philippines 1998 p.214 Kirsten Ellis, Globe Pequot Press Globe Pequot, 1998 ကာဂယံကျွန်းငယ်များမှာ ပလဝမ်ပြည်နယ်လက်အောက်ခံဖြစ်သည်။
မပန်နှင့် လိပ်ကျွန်းစုမှာမူ တာဝီတာဝီပြည်နယ်ဝင် ဖြစ်သည်။
ဆူလူပင်လယ်ရှိ တဘ္ဘတဟကျောက်တန်း အမျိုးသားရေအောက်ဥယျာဉ်မှာ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဝင်နယ်မြေဖြစ်လေသည်။
C.Michael Hogan. 2011. Sulu Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC ဂိုင်မရကျွန်းစုနှင့် ပနေကျွန်းစုကြားရှိ အီလွိုင်လိုရေလက်ကြား၊ မင်းဒနောင်ကျွန်းနှင့် ဘစိလန်ကျွန်းတို့အကြားရှိ ဘစိလန်ရေလက်ကြားတို့ ရှိသည်။
ဝိစာရံပင်လယ်နှင့် ပနေပင်လယ်ကွေ့ကို ဝိစာရကျွန်းစုအနောက်ဘက်ရှိ ဂိုင်မရရေလက်ကြားက ဆက်ပေးသည်။
ပနေပင်လယ်ကွေ့သည် ဆူလူပင်လယ်၏အနားသတ်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ ပင်လယ်များ ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ပင်လယ်များ ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံ၏ ပင်လယ်များ။
လေမဲ့မောင်းနှင်ခြင်း ()( AIP ) ဆိုသည်မှာ နူကလီးယားစွမ်းအင်းသုံး မဟုတ်သော ရေငုပ်သင်္ဘောကို လေထုအောက်ဆီဂျင်အသုံးမပြုဘဲ မောင်းနှင်သော ရေကြောင်းနည်းပညာ ဖြစ်သည်။
AIP သည် နျူကလီးယားမဟုတ်သော ရေငုပ်သင်္ဘောများ၏ ဒီဇယ်-လျှပ်စစ် မောင်းနှင်မှုစနစ်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် အစားထိုးနိုင်သည်။
မျက်မှောက်ခေတ် နျူကလီးယားမဟုတ်သော ရေငုပ်သင်္ဘောများသည် နျူကလီးယား ရေငုပ်သင်္ဘောများထက် ပို၍ တိတ်ဆိတ်သည်။
နျူကလီးယားသင်္ဘော၏ အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖိုသည် အအေးခံရည်များ အမြဲလည်ပတ်နေရသောကြောင့် ရှာဖွေထောက်လှမ်းနိုင်သော ဆူညံသံ ထွက်ပေါ်သည်။
အခြားတစ်ဖက်တွင် ဘက်ထရီစွမ်းအင် သို့မဟုတ် AIP ဖြင့်လည်ပတ်နေသည့် နျူကလီးယားမဟုတ်သော ရေငုပ်သင်္ဘောများသည် တိတ်ဆိတ်စွာရှိနေနိုင်သည်။
နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောများသည် ငုပ်လျှိုးနိုင်ချိန်နှင့် ရေနက်ပိုင်း စွမ်းဆောင်ရည်တွင် ဆက်လက်လွှမ်းမိုးထားဆဲဖြစ်သော်လည်း သေးငယ်၍ အဆင့်မြင့် နည်းပညာသုံး နျူကလီးယားမဟုတ်သော တိုက်ခိုက်ရေး ရေငုပ်သင်္ဘောများသည် ကမ်းရိုးတန်းစစ်ဆင်ရေးများ၌ အလွန်ထိရောက်ပြီး တိတ်ဆိတ်မှုနှင့် စစ်ကစားနိုင်မှုနည်းသော နျူကလီးယား ရေငုပ်သင်္ဘောများကို ကြီးမားသောခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်စေသည်။
AIP ကို အများအားဖြင့် ဒီဇယ်အင်ဂျင်သုံး ရေမျက်နှာပြင်မောင်းနှင်မှုနှင့်အတူ အရန်အရင်းအမြစ်အဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။
ထိုကဲ့သို့သော စနစ်အများစုသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ပေးသည်။
ထိုလျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့် သင်္ဘော၏ ဘက်ထရီကို အားသွင်းရန် သို့မဟုတ် မောင်းနှင်တွန်းအားပေးရန် လျှပ်စစ်မော်တာကို မောင်းနှင်သည်။
ရေငုပ်သင်္ဘော၏ လျှပ်စစ်စနစ်ကို လေဝင်လေထွက်၊ အလင်းရောင်၊ အပူပေးမှုများအတွက်လည်း အသုံးပြုသည်။
သို့သော် ၎င်းသည် မောင်းနှင်တွန်းအားအတွက် လိုအပ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့်ယှဉ်လျှင် ပမာဏအနည်းငယ်သာဖြစ်သည်။
AIP ကို ရှိပြီးသား ရေငုပ်သင်္ဘော ကိုယ်ထည်တွင် ထပ်မံ၍ ကိုယ်ထည်အပိုင်းကို ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည် တပ်ဆင်နိုင်သည်။
AIP သည် ပုံမှန်အားဖြင့် လေထုအပေါ်မှီခိုသည့် မောင်းနှင်တွန်းအားကို အစားထိုးရန် ခံနိုင်ရည် သို့မဟုတ် စွမ်းအားကို မပေးသော်လည်း သမားရိုးကျမောင်းနှင်သော ရေငုပ်သင်္ဘောထက် ကြာရှည်ငုပ်လျှိုးနိုင်စေသည်။
ပုံမှန်သမားရိုးကျ ရေငုပ်သင်္ဘောတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အများဆုံး ၃ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်ပေး၍ AIP တွင် ၎င်း၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
နျူကလီးယား ရေငုပ်သင်္ဘောများတွင် များသောအားဖြင့် ၂၀ မဂ္ဂါဝပ်အထက် ရှိသည်။
အမေရိကန်ရေတပ်သည် AIP စနစ်သုံးသင်္ဘောများကို သတ်မှတ်ရန် ကိုယ်ထည်ခွဲခြားသည့်အမှတ်အသား "SSP" ကိုအသုံးပြုပြီး ဒီဇယ်-လျှပ်စစ် တိုက်ခိုက်ရေးရေငုပ်သင်္ဘောများတွင် "SSK" အဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိသည်။
သမိုင်း right|thumb| ဘာစီလိုနာရှိ Monturiol ၏ရှေ့ဆောင်ရေငုပ်သင်္ဘော Ictineo II ၏ပုံတူ ရေငုပ်သင်္ဘော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် ရေအောက် မောင်းနှင်မှု၏ စိတ်ကျေနပ်ဖွယ်ကောင်းသော ပုံစံများကို ရှာဖွေခြင်း ပြဿနာသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသည်။
အစောဆုံးရေငုပ်သင်္ဘောများသည် လူစွမ်းအားသုံးပြီး လက်အားဖြင့်လည်ပတ်သော ပန်ကာများပါရှိသည်။
ထို့ကြောင့် အထဲမှလေသည် အမြန်ပင် ကုန်သွားသည်။
ထိုရေယာဉ်များသည် အပေါက်များဖွင့်၍ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရွေ့လျားရခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူပိုက်များ အသုံးပြုရသည်။
နှစ်မျိုးစလုံးသည် အန္တရာယ်ဖြစ်စေပြီး မတော်တဆမှုများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် စက်ဖြင့်မောင်းနှင်သော ရေငုပ်သင်္ဘောများတွင် ဖိသိပ်ထားသောလေ၊ ရေနွေးငွေ့ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ကို အသုံးပြုပြီး ၎င်းကို ကမ်းခြေ သို့မဟုတ် ရေမျက်နှာပြင်အင်ဂျင်မှ ပြန်လည်ဖြည့်တင်းရသည်။
အောက်ဆီဂျင်မဲ့ လောင်ကျွမ်းစေမည့် လောင်စာဆီအတွက် အစောဆုံးကြိုးစားမှုမှာ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး နာစီဆို မွန်ကျူရီယို (Narciso Monturiol)သည် ဓာတုဗေဒစွမ်းအားဖြင့် အောက်ဆီဂျင်မဲ့(သို့) လေမဲ့ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်ကို အောင်မြင်စွာ တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။
Cargill Hall, R. (1986). History of rocketry and astronautics: proceedings of the third through the sixth History Symposia of the International Academy of Astronautics, Volumen 1. NASA conference publication. American Astronautical Society by Univelt, p. 85. A steam powered submarine: the Ictíneo Low-tech Magazine, 24 August 2008 ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ရုရှားရေတပ်သည် Pochtovy ရေငုပ်သင်္ဘောကို ရေချခဲ့သည်။
ထိုသင်္ဘောတွင် ဖိသိပ်ထားသောလေကို သုံးပြီး ဓာတ်ဆီအင်ဂျင်ကိုမောင်းကာ ရေအောက်အိတ်ဇောကို အသုံးပြုသည်။
ဤချဉ်းကပ်မှုနှစ်ခုတွင် open-cycle စနစ်သို့ လောင်စာဆီအသုံးပြုပြီး စွမ်းအင်ထောက်ပံ့ခြင်းနှင့် close-cycle အတွင်းရှိ အင်ဂျင်ကို အောက်ဆီဂျင် ထောက်ပံ့ပေးခြင်းသည် ယနေ့ AIP ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။
အမျိုးအစားများ Open-cycle စနစ်များ thumb| X-1 midget ရေငုပ်သင်္ဘောကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ရေငုပ်သင်္ဘောတပ်ဖွဲ့ စာကြည့်တိုက်နှင့် ပြတိုက်တွင် ပြသထားသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းတွင် ဂျာမန်ကုမ္ပဏီဝေါလ်တာသည် ရေအောက်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်ကို အောက်ဆီဂျင် ရင်းမြစ်အဖြစ် သုံးသော ရေငုပ်သင်္ဘောများကို စမ်းသပ်ခဲ့သည်။
၎င်းတို့၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်ကို ပိုတက်စီယမ် ပါမန်ဂနိတ် ဓာတ်ကူပစ္စည်းဖြင့် ပြိုကွဲစေကာ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေနွေးငွေ့ / အောက်ဆီဂျင် လေထုထဲတွင် ဒီဇယ်လောင်စာကို လောင်ကျွမ်းပြီး အပူပေးသောရေနွေးငွေ့ဖြင့် မောင်နှင်သော ရေနွေးငွေ့တာဘိုင်များကို အသုံးပြုသည်။
စမ်းသပ်ဆဲသင်္ဘော အမြောက်အမြားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သော်လည်း အလားအလာရှိသော တိုက်ခိုက်ရေးသင်္ဘောများအဖြစ် မရောက်ရှိခဲ့ပေ။
အားနည်းချက်တစ်ခုမှာ မတည်ငြိမ်နိုင်မှုနှင့် ပါဝင်သော လောင်စာဆီရှားပါးမှု ဖြစ်သည်။
နောက်တစ်ခုမှာ စနစ်သည် မြင့်မားသော ရေအောက်အမြန်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်နိုင်သော်လည်း ဆီစားလွန်းသည်။
ပထမ သင်္ဘောဖြစ်သော V-80 သည် သွားရန် ၂၈ တန် လောင်စာ လိုအပ်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးဒီဇိုင်းများမှာ အနည်းငယ် ပိုကောင်းခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် နှစ်မြှုပ်ဖျက်ဆီးခဲ့သော Type XVII (U-1407 )ကို ပြန်လည်ဆည်ယူပြီး တော်ဝင်ရေတပ်တွင် HMS Meteorite အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ပိုမိုကောင်းမွန်သော HMS Explorer နှင့် HMS Excalibur တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
HMS Meteorite ကို အန္တရာယ်ရှိပြီး မတည်ငြိမ်သောကြောင့် ၎င်း၏သင်္ဘောသားများ မကြိုက်ကြပါ။
သူမသည် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ လုံခြုံသည်ဟု တရားဝင်ဖော်ပြခဲ့သည်။
Excalibur နှင့် Explorer တို့၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ အနည်းငယ် ပိုကောင်းသည်။
ထိုသင်္ဘောများကို Excruciater နှင့် Exploder ဟူ၍ အမည်ပြောင် ပေးခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည်လည်း ဝေါလ်တာအင်ဂျင်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်ကိုအသုံးပြုသော စမ်းသပ် သင်္ဘောတစ်စင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ယူအက်စ်သည်လည်း အမျိုးအစား XVII (U-1406 )ကို ရရှိခဲ့ပြီး အလယ်အလတ်တန်းစားရေငုပ်သင်္ဘော ဖြစ်သော တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်ကို ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့သည်။
၎င်းကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်မေလ ၂၀ ရက်နေ့ ပေါက်ကွဲမှု မဖြစ်ခင်အချိန်အထိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ် / ဒီဇယ်အင်ဂျင်နှင့် ဘက်ထရီစနစ်တို့ဖြင့် အသုံးပြုသည်။
X-1 ကို နောက်ပိုင်းတွင် ဒီဇယ်-လျှပ်စစ် အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်၊ ယူအက်စ်နှင့် ယူကေတို့သည် ထိုအချိန်က ဤနည်းပညာကို စမ်းသပ်နေသည့် လူသိများသည့် နိုင်ငံများဖြစ်ပြီး ရေငုပ်သင်္ဘောတွင် အသုံးပြုနိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော နျူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖိုကို တီထွင်နိုင်သောအခါ ၎င်းကို စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဂျာမနီနှင့်ဆွီဒင် အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံများလည်း AIP ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် ပါဝင်လာကြသည်။
ဗြိတိသျှနှင့် ဆိုဗီယက်တို့က တော်ပီဒိုများတွင် အသုံးပြုရန်အတွက် ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သော်လည်း HMS Sidon အဖြစ်ဆိုးနောက်တွင် အလျင်အမြန် စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။
HMS Sidon အဖြစ်ဆိုးနှင့် ရုရှားရေငုပ်သင်္ဘော Kursk ဆုံးရှုံးမှု နှစ်ခုလုံးသည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်သုံး တိုပီဒိုများပါဝင်သော မတော်တဆမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။
Closed-cycle ဒီဇယ်အင်ဂျင် ဤနည်းပညာသည် ဒီဇယ်အင်ဂျင်ကို အသုံးပြုပြီး ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပုံမှန်အတိုင်း လည်ပတ်ကာ ရေအောက်တွင် အောက်ဆီဂျင်အရည် အဖြစ်သိုလှောင်ထားသော အောက်ဆီဂျင်နှင့် လည်ပတ်နိုင်သည်။
သန့်စင်သော အောက်ဆီဂျင်သည် အင်ဂျင်၏သတ္တုကိုပါ လောင်ကျွမ်းစေနိုင်သောကြောင့် အောက်ဆီဂျင်ကို အသုံးပြုထားပြီးသော အိပ်ဇောဓာတ်ငွေ့ ဖြင့်ရောစပ်သည်။
အင်ဂျင်ကို စတင်လည်ပတ်သောအခါ အာဂွန်ဓာတ်ငွေ့ကို အိပ်ဇောဓာတ်ငွေ့အဖြစ် အစားထိုးသည်။
၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် closed-cycle အင်ဂျင်များကို စမ်းသပ်ခဲ့ပြီး အသေးစား M-class ရေငုပ်သင်္ဘောများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၄၁ ဂျာမန်ကျူးကျော်ချိန် မတိုင်မီအထိ တစ်စီးမျှ မပြီးစီးခဲ့ပေ။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန် Kriegsmarine သည် ဝေါလ်တာပါအောက်ဆိုဒ်စနစ် အပြင် အခြားရွေးချယ်စရာတစ်ခု အဖြစ်စမ်းသပ်ခဲ့သည်။
XVII U-boat၊ Type XXVIIB Seehund အလယ်အလတ် ရေငုပ်သင်္ဘောအမျိုးအစား၊ XVIIK နှင့် XXVIIK အမျိုးအစားအသီးသီးကို ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့ကြသည်။
စစ်ပြီးဆုံးချိန်မတိုင်မီအထိ မပြီးစီးခဲ့ပေ။
စစ်အပြီးတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် တန်ချိန် ၆၅၀ရှိ Quebec-class ရေငုပ်သင်္ဘောငယ်များကို ၁၉၅၃ မှ ၁၉၅၆ အကြားတွင် အစီး ၃၀ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။