kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မင်္ဂလာ ၃၈ ပါး မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်း တော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် လူနတ်တို့၏ အကျိုးစီးပွား အလို့ငှာ တစ်ညသော သန်းခေါင်အခါ၌ မထင်ရှားသော နတ် သားတစ်ပါး တောင်းပန်လျှောက်ထားသဖြင့် သုံးဆယ့်ရှစ်ပါး အပြားရှိသော ဤမင်္ဂလာတရားတော်ကို ဂါထာဆယ်ပုဒ်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
သုံးဆယ့်ရှစ်ပါး အပြားရှိသော မင်္ဂလာတရားတို့ကား အသေဝနာစ ဗာလာနံ ဟူသော ပုဒ်၌ ၃ ပါး လူမိုက်တို့ကို မမှီဝဲ မဆည်းကပ်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ပညာရှိသောသူတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ပူဇော်ထိုက်သော သူတို့ကို ပူဇော်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ပတိရူပ ဒေသဝါသောစ ဟူသော ပုဒ်၌ ၃ ပါး တင့်အပ် လျောက်ပတ်သော အရပ်၌ နေခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ရှေးဘဝကပြုခဲ့ဘူးသော ကောင်းမှုရှိသောသူ၏ အဖြစ် လည်း တစ်ပါး၊ မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ဗာဟု သစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စဟူသော ပုဒ်၌ ၄ ပါး အကြားအမြင်များသော သူ၏ အဖြစ်လည်း တစ်ပါး၊ အပြစ်မရှိသော အတတ်ကို တတ်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ကောင်းစွာသင်အပ်သော အကျင့်ဝိနည်းလည်း တစ်ပါး၊ ကောင်းသောစကားကို ကောင်းစွာ ပြောဆိုခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာန ဟူသော ပုဒ်၌ ၃ ပါး အမိအဖကို လုပ်ကျွေးမွေးမြူခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ သားမယားအား သင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပံ့ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ အနှောင့်အရှက်မရှိသော အမှုအလုပ်တို့ကို ပြုလုပ်ခြင်း လည်း တစ်ပါး၊ ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာစ ဟူသော ပုဒ်၌ ၄ ပါး အလှူပေးခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ တရားတော်နှင့်အညီ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း လည်း တစ်ပါး၊ အဆွေအမျိုးတို့အား ခြီးမြောက်ထောက်ပံ့ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ အပြစ်မရှိသော အမှုတို့ကို ပြုလုပ်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ အာရတီ ဝိရတီပါပါ ဟူသော ပုဒ်၌ ၄ ပါး မကောင်းမှုတို့မှ ဝေးစွာရှောင်ကြဉ်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ မကောင်းမှုတို့မှ ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် အထူး ရှောင်ကြဉ် ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ သေရည်သေရက် သောက်စားခြင်းမှ ကောင်းစွာစောင့် စည်းခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ကောင်းမှုကုသိုလ် တရားတို့၌ မမေ့မလျော့ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ဂါရဝေါစ နိဝါတောစဟူသော ပုဒ်၌ ၅ ပါး ရိုသေထိုက်သော သူကို ရိုသေခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ရောင့်ရဲတင်းတိမ် လွယ်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ သူ့ကျေးဇူးကို သိခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သောအခါ၌ တရားတော်ကို နာခြင်းလည်းတစ်ပါး၊ ခန္တီစ သောဝစဿတာ ဟူသော ပုဒ်၌ ၄ ပါး သည်းခံခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ သူတော်ကောင်းတို့ ဆုံးမအပ်သော တရားကို လိုက်နာ လွယ်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ရဟန်းကောင်းရဟန်းမြတ်တို့အား ဖူးမြော်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ သင့်တင့် လျောက်ပတ်သောအခါ၌ တရားစကားကို ဆွေးနွေးမေးမြန်းခြင်း လည်း တစ်ပါး၊ တပေါစ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ ဟူသော ပုဒ်၌ ၄ ပါး ခြိုးခြံစွာ ကျင့်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ အရိယသစ္စာတရားတို့ကို သိမြင်ခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းလည်း တစ်ပါး ဖုဋ္ဌဿ လောကဓမ္မေဟိ ဟူသော ပုဒ်၌ ၄ ပါး လောကဓံတရား ရှစ်ပါးနှင့် တွေ့ကြုံငြားသော်လည်း စိတ်သည် တုန်လှုပ်ခြင်း မရှိသည်လည်းတစ်ပါး၊ စိုးရိမ်ခြင်း မရှိသည်လည်း တစ်ပါး၊ ရမ္မက်ဟူသော မြူအညစ်အကြေး ကင်းခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ဘေးမရှိခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ ဤသို့ပြအပ်ခဲ့ပြီးသော ၃၈ ပါး မင်္ဂလာတရားတို့ကို ပြုကျင့် အားထုတ်သောသူတို့သည် မည်သည့်အရပ်၌မဆို ရန် သူတို့မအောင်နိုင်သဖြင့် အရာခပ်သိမ်း၌ ချမ်းသာကြရကုန်၏။
ထို မင်္ဂလာတရား ၃၈ ပါးသည် နတ်လူဟူသမျှတို့၏ ကြီးပွား ချမ်းသာကြောင်း အမြတ်ဆုံးသော မင်္ဂလာတရားများ ဖြစ်ကြပေ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု‎။
thumb|မင်ဒလင် မင်ဒလင် (mandolin) သည် ကြိုးတပ်တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
လျုခေါ် အင်္ဂလိပ် ဗျပ်စောင်းမျိုးတွင် ပါဝင်၍ မြန်မာဗျပ်စောင်း နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။
မင်ဒလင်အိုးသည် ဗူးသီးခြမ်းသဖွယ် ဖြစ်၏။
လည်တံတို၍ ကန့်လန့်ဖြတ်တုံးကလေးများစွာ ရှိသည်။
ထိပ်ကား၍ ပြားပြီးလျှင် ယင်းတွင် ကြိုးများကို သော့ဟုခေါ်သော ရစ်တံဝက်အူများဖြင့်ထိန်းထားသည်။
မင်ဒလင် တွင် သာမန်အားဖြင့်ကြိုး ၄ စုံတပ်သည်။
မင်ဒလင်တီးရာတွင် လက်ဝဲလက်ဖြင့် လည်တံကိုကိုင်ကာ ဆိုင်ရာကြိုးကိုနှိပ်၍ လက်ယာလက်ဖြင့် လက်ချောင်း၊ သို့မဟုတ် လက်ခတ်သံပြား ကော်ပြားတစ်ခုခုဖြင့် ကြိုးကိုခတ်ရသည်။
ကြိုးမှာ သံမဏိကြိုးများ ဖြစ်၏။
ကြိုးကိုခပ်မြန်မြန်ခတ်လျှင် အသံတုန်များကို ရရှိသည်။
မြန်မာ မယ်ဒလင် (Mandolin) မင်ဒလင်သည် အီတာလျံ လူမျိုး တို့ စတင်တီးခတ်သော တူရိယာ ဖြစ်၏။
မင်ဒလင် နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိပေရာ နှစ်မျိုးလုံးပင် အီတာလျံတို့မှ စတင်ပေါက်ဖွားလာသည်။
တစ်မျိုးမှာ နီယ ပေါ်လီတန် ဟုခေါ်၍ လူသိပိုများသည်။
အလျား နှစ်ပေရှိ၍ ညီညာသောကြိုး ၄ စုံ တပ်သည်။
ကျန်တစ်မျိုးမှာ မိလနိဟု ခေါ်၍ အနည်းငယ် ပို၍ကြီးပြီးလျှင် ညီညာသော ကြိုး ၅ စုံ၊ သို့မဟုတ် ၆ စုံ တပ်သည်။
မင်ဒလင်သည် သံစုံတီးဝိုင်းများတွင် အသုံးပြုသော တူရိယာကြီးမျိုး မဟုတ်ပေ။
သို့ရာတွင် မိုဇတ် (Mozart) နှင့် ဗေးထိုးဗင် (Beethoven) အစရှိသော ဂီတစာဆိုကြီးများသည် မိမိတို့ စပ်သော အခြားသီချင်းများနှင့် လိုက်ဖက်၍တီးစေကာ ယင်းအတွက် တီးလုံးများ ရေးပေးလေသည်။
မင်ဒလင်သည် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ယူဆောင် သွားနိုင်သောကြောင့် အပျော်တမ်းတီးခတ်သူများတွင် ခေတ်စားသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ကြိုးတပ် တူရိယာများ။
ဂရီဂေါ် ယိုဟန်းမင်ဒယ်သည် ဩစတြေးယားပြည်သား ဆင်းရဲသားလယ်သမားတစ်ဦး၏ သားဖြစ်၏။
ခရစ် ၁၈၂၂ ခု နှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား၍ ၁၈၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
လူလားမြောက် သည့်အချိန်တွင် ဗရွန်းမြို့၌ ရဟန်းဘောင်သို့ဝင်၍၊ နောင်သော် ဂိုဏ်းအုပ် ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်လာပြီးလျှင် ရဟန်းဘဝနှင့်ပင် အရိုးထုတ်သွားလေသည်။
ဤသို့လျှင် မင်ဒယ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမှာ ထူးခြားလှသည်ဟု မဆိုသာချေ။
သို့သော်လည်း မင်ဒယ်ကွယ် လွန်၍ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာပြီးနောက် ကမ္ဘာတွင် ကျော်ကြား လာသည့် ကိစ္စကြီးတစ်ခုကို သူသည် အသက်ရှင်နေစဉ် ကာလ အတွင်း၌ အနှစ်နှစ် အလလလေ့လာရာမှ တွေ့ရှိထုတ်ဖော်ခဲ့လေ သည်။
မင်ဒယ်သည် ရဟန်းဘောင်၌နေစဉ် ဇီဝဗေဒ ပညာကို သင်ကြားပို့ချ၍ သားစဉ်မြေးဆက် လိုက်တတ် သည့်မျိုးရိုးဇာတိအကြောင်းကို တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ အမြဲလေ့ လာကြံဆခဲ့သည်။
မျိုးမတူသော မိဘနှစ်ဦးကို ပေါင်းစပ်ပေး လျှင် မည်သို့သောသားသမီးမျိုး ပေါက်ဖွားလာမည်နည်း၊ မျိုး မတူသော အပင်နှစ်ပင်ကို မျိုးစပ်ပေးလျှင် ပေါက်လာမည့် အ ပင်သည် မည်သည့်အပင်နှင့် တူမည်နည်း။
မျိုးမတူသော တိရစ္ဆာန်အဖိုအမတို့ကို မျိုးစပ်ပေးလျှင် မည်သို့သော တိရစ္ဆာန် မျိုး ပေါက်ဖွားလာမည်နည်း။
မျိုးရိုးဇာတိအကြောင်းကို သိနားလည်မည်ဆိုလျှင် ဂျုံ၊ စပါး၊ ပဲ၊ ပြောင်းမှစ၍ လူတို့စားသုံးသည့် အပင်များကို ကောင်းသည်ထက်ကောင်းအောင် ပြုပြင်ပေးနိုင်စရာအကြောင်း ရှိသည်။
တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း လိုသလို ပြုပြင်ပေးနိုင်ရမည်ဟု ယူဆနိုင်ပေလိမ့်မည်။
လူ၏အမျိုးကိုပင်လည်း လိုသလို ပြုပြင် နိုင်ရမည်ဟု ယူဆနိုင်ပေသည်။
မျိုးရိုးဇာတိ အကြောင်းကို မင် ဒယ်ထုတ်ဖော်မရေးသားမီက မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ထိုအ ကြောင်းကို မတွေးတော မစဉ်းစားမိခဲ့ချေ။
ပုံပမာ၊ ပူးဖြူနှင့် ပူးမည်းကို မျိုးစပ်ပေးသည် ဆိုပါစို့။
ထိုအခါ ပေါက်ဖွားလာမည့် ပူးငယ်များတွင် မည်သည့်အရောင် မျိုးရှိမည် ထင်သနည်း၊ မွဲပြာရောင်ရှိရမည်ဟု ထင်ကောင်း ထင်ကြပေမည်။
သို့သော် ပေါက်ဖွားလာသောအခါ ပူးငယ် အားလုံးမှာ အမည်းချည်း ဖြစ်နေသည်ကို အံ့ဩစွာတွေ့ရလိမ့် မည်။
ပူးမည်းများသာ ပေါက်ဖွားလာခြင်းကြောင့် ထိုပူးမည်း များမှ နောက်တဆက်ပေါက်ဖွားလာမည့် ပူးအားလုံးသည်လည်း မည်းရမည်ဟု ထင်မှတ်ကြပြန်ပေမည်။
ထိုသို့ထင်မှတ်လျှင် တက်တက်စင် လွဲပြန်၏။
ပူး မည်းများမှ ပေါက်ဖွားလာသော ပူးငယ်များတွင် အချို့မှာမည်း ၍ အချို့မှာ ဖြူလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
အချိုးကျပြောရ လျှင် ၄ ပုံ ၁ ပုံသော ပူးတို့သည်ဖြူ၍ ၄ ပုံ ၃ ပုံသောပူးတို့ သည် မည်းလေသည်။
ထိုအဆက်မှ ပူးဖြူအချင်းချင်းကို မျိုး စပ်ပေးသောအခါ ပူးဖြူများကိုသာ မွေး၏။
ပူးမည်း အချင်း ချင်းကို မျိုးစပ်ပေးလျှင်ကား ယင်းတို့အနက် ၃ ပုံ ၁ ပုံမှ ပူး မည်းချည်းသာ မွေးပြီးနောက် ကျန် ၃ ပုံ ၂ ပုံ (သို့မဟုတ် ပူးမည်းနှစ်ရပ်ပေါင်း မျိုးဆက်တစ်ခုလုံး၏ တစ်ဝက်) မှ ပေါက်ဖွားလာသည့် ပူးငယ်များတွင် ၄ ပုံ ၁ ပုံ မှာ ဖြူ၍၊ ၄ ပုံ ၃ ပုံက မည်းနေသည်ကိုတွေ့ရလိမ့်မည်။
နောင်ပေါက်ဖွား မည့် သားစဉ်မြေးဆက်များလည်း ဤအချိုးများအတိုင်းပင် ဖြစ် ကြပေမည်။
အကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေပြီးနောက် မျိုးရိုးဇာတိ ဆိုင်ရာ နိယာမများကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားခဲ့ရာတွင် အထက် ပါ သားစဉ်မြေးဆက် ကွဲလွဲပုံ အချိုအစားများကိုပါ ရှင်းလင်း ဖော်ပြခဲ့လေသည်။
မင်ဒယ်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အဆိုပါ နိယာမများကို မင်ဒယ်နိယာမများဟု ခေါ်တွင် ကြသည်။
မင်ဒယ်သည် မျိုးရိုးဇာတိအကြောင်းကို လေ့လာရာ၌ ပူးများဖြင့်သာမဟုတ်ဘဲ ပဲအမျိုးမျိုးဖြင့်လည်း စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ သည်။
သူသည် ကျောင်းနှင့်ဆက်လျက်ရှိသော ဥယျာဉ်အတွင်း ၌ ပဲပင်များကိုစိုက်၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ လေ့လာခဲ့သည်။
ပဲသီး အရှည်နှင့် အပုမျိုးကိုဖြစ်စေ၊ ပဲဝါနှင့် ပဲစိမ်းမျိုးကိုဖြစ်စေ မျိုး ကူးစိုက်ပျိုးပေး၍ စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့ရာ ထိုပဲပင်များမှ အ ထက်ဖော်ပြပါ ပူးတို့၏မျိုးစဉ်မျိုးဆက် အချိုးအစားများအတိုင်း ပင် ပေါက်ပွားလာကြသည်ကို သူတွေ့ခဲ့ရလေသည်။
ခရစ် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် မင်ဒယ်သည် သူ၏ တွေ့ရှိ ချက်များကို ဗရွန်းမြို့ရှိ သိပ္ပံအဖွဲ့သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့၏။
သို့ရာတွင် ထို တွေ့ရှိချက်များ၏ အရေးကြီး အသုံးဝင်ပုံကို ထိုစဉ်က လူများ မသိကြသေးသည့်အတွက် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တိုင်အောင် သူ၏ တွေ့ရှိချက်များသည် တိမ်မြုပ်နေခဲ့ရပေသည်။
ထို ၁၉ဝဝ ပြည့် နှစ်သို့ရောက်မှ မင်ဒယ်၏ တွေ့ရှိချက်များသည် သိပ္ပံပညာ အတွက် အရေးကြီးစိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်ရုံသာမက တိရစ္ဆာန်မွေး မြူသူများနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုး စားသောက်သူများအတွက် လည်း လက်တွေ့အကျိုးများစေမည့် တွေ့ရှိချက်များဖြစ်ကြောင်း ကို ကမ္ဘာကသိလာကြသည်။
ချက်ချင်းပင် ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း များနှင့် အစိုးရများသည် မင်ဒယ်၏တွေ့ရှိချက်များကို အခြေပြု ၍ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှု အမြောက်အမြားကို တိုးချဲ့ပြုလုပ်ခဲ့ကြ လေသည်။
မင်ဒယ်၏ အဆိုအရ အပင်တွင်ဖြစ်စေ၊ တိရစ္ဆာန်တွင် ဖြစ်စေ မျိုးရိုးဇာတိမတူသော မိဘနှစ်ဦးမှ ပေါက်ပွားလာသော မျိုးဆက်များ၌ ယေဘုယျအားဖြင့် တစ်မျိုးသည် လက္ခဏာကဲ ဖြစ်လာ၍ ကျန်တစ်မျိုးသည် လက္ခဏာငုပ် ဖြစ်သွားတတ်လေ သည်။
လက္ခဏာကဲ ဆိုသည်မှာ မျိုးစဉ်မျိုးဆက်တစ်လျှောက် လုံးတွင် ကြီးစိုးလွှမ်းမိုးသည့် လက္ခဏာကိုခေါ်၍၊ လက္ခဏာ ငုပ်မှာ အားနည်းသည့်လက္ခဏာပင် ဖြစ်သည်yala wala yo g ill buss you some chip for tenner။
ပုံပမာပြခဲ့သော ပူးများတွင် အမည်းမျိုးသည် လက္ခဏာကဲဖြစ်၍၊ အဖြူမျိုးသည် လက္ခဏာငုပ်ဖြစ်သည်။
ပဲများတွင်လည်း အရှည်မျိုးနှင့် အဝါ မျိုးတို့မှာ လက္ခဏာကဲ ဖြစ်ကြ၍၊ အပုမျိုးနှင့် အစိမ်းမျိုးတို့ သည် လက္ခဏာငုပ်ဖြစ်ကြလေသည်။
မင်ဒယ်၏ မျိုးရိုးဇာတိ နိယာမများသည် အပင်တိုင်း၊ သတ္တဝါတိုင်းအတွက် အတိအကျမှန်ကန်ခြင်း မရှိပေ။
သို့သော် အပင်နှင့် သတ္တဝါအားလုံးအတွက် အခြေခံထားနိုင်လောက် အောင် လုံလောက်မှန်ကန်သည်ကို တွေ့ရပေသည်။
အထူး သဖြင့် လူတို့၏ မျိုးရိုးဇာတိနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျွနု်ပ်တို့မသိသေး သည့် အချက်အလက်ပေါင်း များစွာပင် ကျန်ရှိသေးရာ၊ ထို အချက်အလက်များကို သိပ္ပံဆရာအသီးအသီးက ဆက်လက်၍ လေ့လာစုံစမ်းဆဲ ဖြစ်လေသည်။
ယာကွပ် လုဒဗစ် ဖေးလစ် မင်ဒယ်ဇုန် ဗာသိုလဒီ (ဂျာမန်။
Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy) သည် ဂျာမန်လူမျိုး ဂီတစာဆို စန္ဒရားဝိဇ္ဇာ၊ ဂီတမှူး ဖြစ်၏။
ငယ်ရွယ်စဉ်က ခရစ်ယန်အယူဝါဒီအဖြစ် သွတ်သွင်းခံယူ သည့် အချိန်မှစ၍ မယ်ဒယ်ဇုန်ဟူသော ဆွေမျိုးစုအမည်တွင် ဗာသိုလဒီဟူသော အမည်ကို ထည့်ပေါင်းခြင်းဖြင့် ဆွေမျိုးစု အမည်မှာ မင်ဒယ်ဇုန် ဗာသိုလဒီ ဟု ပြောင်းသွားလေသည်။
မင်ဒယ်ဇုန်သည် ၁၈ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဟမ်းဗတ်မြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ဖခင်မှာ အေဗရာဟမ် မင်ဒယ်ဇုန်ဖြစ်၍ ယဟူဒီသွေးပါကာ ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်သည်။
မင်ဒယ်ဇုန်သည် သူ၏ဘဝတစ်လျှောက်တွင် ဆင်းရဲဒုက္ခကို အခြား ဂီတပညာရှင်များကဲ့သို့ ရင်မဆိုင်ရဘဲ သက်တောင့်သက်သာပင် မိမိပါရမီသန်ရာဖြစ်သော ဂီတကို အေးငြိမ်းစွာ ပြုစုပျိုးထောင် ၍ ထင်ရှားကျော်စောမှုကို ရရှိ၏။
မင်ဒယ်ဇုန်သည် အသက် ၄ နှစ်အရွယ်မှစ၍ အကောင်းဆုံးဆရာများဖြင့် အိမ်တွင်ပင်ပညာသင်ရလျက်၊ ဂီတ ပညာကို ဂရုတစိုက်သင်ယူရသဖြင့် ၅ နှစ် အရွယ်တွင် စန္ဒရား ကောင်းစွာ တီးတတ်ခဲ့၏။
အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်မှ စ၍ ဂီတသီချင်းများကို အဆက်မပြတ် ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။
၁၃ နှစ် သားတွင် ပြဇာတ်ကြီးတစ်ခုကို ရေးသားနိုင်ခဲ့၏။
ထိုမှတစ်ပါး အခြား ဇာတ်သီချင်းများကိုလည်း ရေးခဲ့သည်။
အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် သူ၏ဖခင်က သူ့အား ဂီတပညာသည်များ စုဝေးရာ ပါရစ်မြို့သို့ ခေါ်သွားရာ၊ ထို ခေတ်ကနာမည်ကျော် တူရိယာပညာသည်များနှင့် တွေ့ဆုံခွင့် ရခဲ့လေသည် ဘာလင်မြို့သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ သူ၏မိဘများသည် ကျယ်ဝန်းသော ဥယျာဉ်ခြံမြေနှင့် အိမ်တစ်ဆောင်သို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့သဖြင့် သူ၏ဂီတကို လူများစွာတို့လာရောက် နားထောင်နိုင်ကြလေသည်။
၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ရှိတ်စပီးယား၏ နွေလယ်ညအိပ်မက် ပြဇာတ်အတွက် တီးကွက်များရေးခဲ့ရာ အလွန်ပင် လူကြိုက်များလှသဖြင့် တမဟုတ်ခြင်း နာမည်ကျော် လာလေသည်။
ထိုအခါ မင်ဒယ်ဇုန်မှာ ၁၈ နှစ်မျှသာ ရှိသေး သည်။
ထိုအချိန်တွင်ပင် လွန်ခဲ့သော ၇၅ နှစ်ခန့်က နာမည် ကျော် ဂီတဆရာကြီး ဗာခ်၏ သီချင်းများကို တီးမှုတ်ကပြစေ ခဲ့ရာ ထိုဆရာကြီး၏ ခေတ်တိမ်နေသောသီချင်းများသည် ထိုခေတ်ကစ၍ တစ်ဖန် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ကာ လူကြိုက်များလာ ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ဥရောပတစ်ခွင်သို့ လှည့်လည်၍ တီးမှုတ်ခဲ့ရာ မင်ဒယ်ဇုန်၏နာမည်မှာ ထင်ရှားကျော်ကြား လာလေသည်။
မင်ဒယ်ဇုန်သည် ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပထမ အကြိမ် ရောက်ရှိသောအခါ ကောင်းမွန်စွာ ကြိုဆိုခြင်းခံရ၏။
စကော့တလန်ပြည်သို့လည်း သွားရောက်သည်တွင် ဖင်ဂယ်၏ ဂူ အမည်ရှိသော ထင်ရှားသည့် သီချင်းကိုရေးခဲ့ပေသည်။
မင်ဒယ်ဇုန်သည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁ဝ ကြိမ်ရောက်ဘူးပေသည်။
အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဒူဆယ်ဒေါ့မြို့၌ တူရိယာဂီတညွှန်ကြားသူအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရ၏။
၂ နှစ်ကြာသော် လိုက်ပဆစ်မြို့ရှိ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ညွှန်ကြားသူအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရပြန်သည်။
ဤရာထူးမှာ ဂျာမနီပြည်တွင် ဂီတပညာရှင်များ အဖို့ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်၏။
၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် ပြင်သစ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်လေရာ သူ၏အိမ်ထောင်ရေး သည် ချမ်းမြေ့သာယာ၏။
ထိုနောက်တွင် ပရပ်ရှားဘုရင်၏ နန်းတွင်းဂီတမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရ၏။
သို့သော်လိုက်ပဆစ် မြို့ပြဇာတ်အဖွဲ့တွင် ညွှန်ကြားသူအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်မြဲ ဆောင်ရွက်၏။
လိုက်ပဆစ်တွင် ဂီတဗိမာန် တည်ထောင်သူ များတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်၏။
မင်ဒယ်ဇုန်သည် ၁၈၄၇ ခုနှစ် အသက် ၃၈ နှစ် အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
သူ၏အစ်မ အနိစ္စရောက်သည်ဟု သိရသည်တွင် ဒုက္ခအခက်အခဲ သောကပရိဒေဝကို မတွေ့မကြုံ ဖူးသူ မင်ဒယ်ဇုန်သည် စိတ်ထိခိုက်သွား၏။
စိတ်ပန်းလူပန်း လည်း ဖြစ်နေရကား နာလန်မထူတော့ဘဲ အရွယ်ကောင်းတွင် လောကကို ကျောခိုင်းသွားရပေသည်။
မင်ဒယ်ဇုန်သည် သူ၏ ခေတ်တွင် အထူးတလည်ထင်ပေါ်ကျော်ကြား၍ လူချစ်လူခင်များ ရကား သူကွယ်လွန်သောအခါ လိုက်ပဆစ်မြို့သူ မြို့သားများ ယူကျုံးမရ ဖြစ်ရလျက် လိုက်ပဆစ်မြို့တွင် သူ့ကို ဂုဏ်ပြု၍ အထိမ်းအမှတ် ကျောက်ရုပ်တစ်ခု ထုလုပ်ထားသည်။
မင်ဒယ်ဇုန်၏ ထင်ရှားသော လက်ရာများမှာ 'စိန်ပေါ' နှင့်'အီလိုင်ဂျာ' တီးလုံးများ၊ 'ဂုဏ်ပြုချီးကျူးသော ဓမ္မသီချင်း'၊ 'နွေလယ်ညအိပ်မက်ဇာတ်ကွက် တီးလုံး'၊ ထို့ပြင် 'အက္ခရာမဲ့တေးများ'၊ 'နွေဦးရာသီ' သီချင်း စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျာမန် အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ မြောက်ဘက်နယ်စပ် အလယ်ဗဟိုနှင့် မြောက် အမေရိကတိုက်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသည်။
နယ်နိမိတ် အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံပိုင်ဖြစ်သော မနီတိုးဗားပြည်နယ်၊ အွန်တေးရီးယိုးပြည်နယ် တို့သည်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဝစ္စကွန်းဆင်းပြည်နယ်နှင့် ဆူပီးရီးယားအိုင်တို့ သည်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တွင် အိုင်အိုဝါပြည်နယ်သည် လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် တောင်ဒါကိုတာနှင့်မြောက်ဒါကိုတာပြည်နယ် တို့သည်လည်းကောင်း ဝန်းရံလျက်ရှိ၏။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၈၆,၉၃၉ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၏။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွင် အိုင်ပေါင်း ၁ဝ,ဝဝဝ ကျော်ရှိ၏။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ စိန့်ပေါလ်မြို့ဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးများကား ဒူလွတ်၊ မင်နီယာပိုလစ်၊ ရော့ချက်တာ၊ စိန်ကလောက်တို့ ဖြစ်၏။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်သည် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အားဖြင့် အရှေ့တောင်ဘက်နှင့်အနောက်တောင်ဘက်တို့တွင် တောင်တန်းများရှိသည်။
စိမ့်မြေနှင့် ညွှန်အိုင်များလည်း ရှိသည်။
သဘာဝအပိုင်းအခြားအားဖြင့် အရှေ့မြောက်ကုန်းမြင့်၊ အက်ဂဆီးအိုင် မြေပြန့်ဒေသနှင့် အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်ဒေသဟူ၍ ပိုင်းခြားနိုင်သည်။
အရှေ့မြောက်ကုန်းမြင့်ဒေသည် မြေမညီမညွှတ်ဆုံးအရပ် ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်ရှိ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းနှင့် အနိမ့်ဆုံးအပိုင်းတို့သည် ဤဒေသတွင်တည်ရှိသည်။
ဤဒေသတွင် မြေဆီလွှာသည် ပါး၍ ကျောက်ဆောင်များဖြင့်ပြီးသောကြောင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး မဖြစ်ထွန်းပေ။
သို့သော် သံများစွာ ထွက်သည်။
သစ်ထုတ်သစ်ခွဲခြင်း၊ သတ္တုတူးဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းများကို ပြုလုပ်ရာ မြို့ကလေးများကိုလည်း တွေ့နိုင်ပေသည်။
အက်ဂဆီးအိုင်မြေပြန့်ဒေသသည်ကား ပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းမှသည် တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ခွင်တွင် ရက်ရီးဗားမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက် နောက်ဘက်နယ်စပ်အထိ ကျယ်ပြန့်သောဒေသဖြစ်၏။
ရှေးအခါက ပရေရီမြက်ခင်းများဖြင့်ဖုံးလွှမ်းနေခဲ့သည့် ဤဒေသတွင် ယခုအခါ မုယော၊ ဂျုံ၊ အာလူး၊ သကြားမုန်လာ၊ ကလိုဗာပဲပင် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။
သစ်ဆွေး၊ မီးသွေးနှင့် အဆောက်အအုံအတွက် ကျောက်တုံးများလည်းထွက်သည်။
အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် ခပ်ပြေပြေ လှိုင်းထသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
မြေဩဇာကောင်းမွန်၏။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွင် အရေးပါသော မြစ်များမှာ ရက်ရီဗာမြစ်(မြစ်နီ)၊ ရေနီမြစ်နှင့် မစ္စစ္စပီမြစ်တို့ဖြစ်သည်။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွင်းရှိ မြစ်ချောင်းများစွာတို့သည် ရေစီးသန်သည့်ပြင် ရေတံခွန်များလည်း ရှိသောကြောင့် ရေအားကို အသုံးပြုကာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူရရှိလေသည်။
ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွင် အိုင်ပေါင်း ၁ဝ,ဝဝဝ ကျော်ရှိသည့်အနက် အိုင်ကြီးများမှာ ရက်၊ လိချ၊ မီလက်တို့ ဖြစ်၏။
ရာသီဥတုမှာ အပူအအေး လွန်ကဲသည်။
သို့သော် အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ဆူပီးရီးယားအိုင်ကြောင့် ရာသီဥတုဒဏ်မပြင်းထန်လှပေ။
များသောအားဖြင့် နွေရာသီတွင် နေ့အခါ အလွန်ပူပြင်းပြီးလျှင် ညဉ့်အခါ အေးသည်။
ဆောင်းရာသီတွင် တစ်ခါတစ်ရံ ဖာရင်ဟိုက် သုညဒီဂရီအောက် ဒီဂရီ ၃ဝ အထိပင် ကျရောက်တတ်သော်လည်း၊ ခြောက်သွေ့သောလေတိုက်ခတ်၍ သက်တောင့်သက်သာရှိ၏။
ခြုံ၍ကြည့်ရလျှင် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော ရာသီဥတုရှိသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
နေရာတိုင်းတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် မိုးရေချိန်မှီ အလုံအလောက် ရွာသွန်းသည်။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်၏ အဓိက တွင်းထွက်ပစ္စည်းမှာ သံရိုင်းဖြစ်၏။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ထွက်သမျှသံရိုင်း၏ ရာခိုင်နှုန်း ၆ဝ ကို မင်နီဆိုးတားမြောက်ပိုင်းရှိ မီဆာဗီ၊ ဗာမီလီယန်နှင့် ဆူယူတာတောင်တန်းများမှရရှိသည်။
အခြားတွင်းထွက်ပစ္စည်းတို့မှာ မြေစေးနှင့် ထုံးကျောက်တို့ဖြစ်သောကြောင့် အုတ်၊ အုတ်ကြွပ်နှင့် အင်္ဂတေလုပ်ငန်း ထွန်းကားသည်။
ပြည်နယ်အနှံ့အပြားတွင် နှမ်းဖတ်ကျောက်နှင့် သဲကျောက်များကိုလည်း တူးဖော်ရရှိသည်။
ရှေးအခါက တောမီးများကြောင့် လည်းကောင်း၊ သစ်ခုတ်လှဲရာတွင် စနစ်မကျသောကြောင့် လည်းကောင်း လျော့ပါးသွားသော သစ်တောများကို ထိန်းသိမ်း၍ ပြန်လည်စိုက်ပျိုးလျက်ရှိသောကြောင့် သစ်ပျော့ဖတ်နှင့်သစ်တောထွက် အခြားပစ္စည်းများလည်း ထွက်သည်။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင်လည်း ဖြစ်ထွန်း၍ ဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယော၊ ရိုင်းစပါး၊ ဘီသွာစေ့၊ ဆိုယာပဲ (ပဲငါးပိ ပဲမျိုး)၊ အာလူးအစရှိသော ကောက်သီးကောက်နှံများ ထွက်ပြီးလျှင် ဘဲ၊ ကြက်၊ ဝက်၊ နွားများကိုလည်း မွေးမြူသည်။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွင် ဖြစ်ထွန်းသော လုပ်ငန်းတို့မှာ သားငါး သစ်သီး စည်သွတ်လုပ်ငန်း၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲစသော နို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းတို့အပြင်၊ အရက်၊ ဂျုံ၊ စက္ကူ၊ သစ်နှင့်သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများ၊ စက်ကိရိယာနှင့် သံထည်ပစ္စည်းများ စသည် ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများဖြစ်လေသည်။
ကမ္ဘာ့ဂျုံစက်ကြီးများစာရင်းဝင် ဂျုံစက်များကို မင်နီဆိုတာပြည်နယ်တွင် တွေ့နိုင်ပေသည်။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ရေကြောင်းတွင် ဆူပီးရီးယားအိုင်နှင့် မစ္စစ္စပီမြစ်တို့ကို အထူးသဖြင့် အသုံးပြုရသည်။
ဆူပီးရီးယားအိုင်ပေါ်ရှိ ဒူလွတ်ဆိပ်ကမ်းသည် သံရိုင်းတင်ပို့ရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထင်ရှားသည်။
မစ္စစ္စပီမြစ်ပေါ်တွင်မူ မြစ်တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်တည်ရှိသော မင်နီယာပိုလစ်နှင့် စိန်ပေါမြို့တို့သည် အရေးပါသည်။
ယင်းတို့မှတစ်ဆင့် နယူးအော်လီယန်းမြို့သို့ ကုန်ပစ္စည်းများ သယ်ဆောင်ရသည်။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်တွင် မီးရထားလမ်းမိုင်ပေါင်း ၉,ဝဝဝ ကျော်ရှိလေသည်။
မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၅,၄၂၀,၃၈၀ (၂၀၁၃ ခန့်မှန်း) ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအားဖြင့်သော်ကား မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်သို့ဦးစွာရောက်ရှိလာသော လူဖြူတို့မှာ ပြင်သစ်လူမျိုးတို့ဖြစ်၍ ၁၆၅၉ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက အိုင်ကြီးများဘက်မှ ဝင်လာရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။
၁၆၇၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့၍ ပြင်သစ်လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်သော ဒူလွတ်ကိုစွဲ၍ ဒူလွှတ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သော ခံတပ်မြို့သည် ပထမဆုံး အတည်တကျ အခြေစိုက်ခဲ့သော စခန်းတစ်ခုဖြစ်၏။
၁၆၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖာသာဟင်နီပင်ခေါ် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးသည် စိန်အန်တိုနီ ရေတံခွန်ကို တွေ့ရှိသဖြင့် ယင်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ရာမှ နောင်သော် မင်နီယာပိုလစ်မြို့ကြီး ဖြစ်လာသည်။
ဂရိတ်ဗြိတိန်သည် အရှေ့ပိုင်းဒေသကို ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့၍ စပိန်နိုင်ငံသည် အနောက်ပိုင်းဒေသကို ရရှိခဲ့၏။
သို့သော် စပိန်တို့က ပြင်သစ် တို့ကိုပေးလိုက်ရပေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မင်နီဆိုးတားပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းကို တော်လှန်ရေးပြီးဆုံးသွားသည့် နောက်တွင်ရရှိခဲ့၍ အနောက်ပိုင်းကိုမူ ၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် လူဝီဇီယန္နားနယ်ကြီးကို ဝယ်ယူရာတွင် ရရှိခဲ့လေသည်။
မင်နီဆိုးတား နှင့် မစ္စစ္စပီမြစ် ၂ သွယ်ဆုံရာ၌ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် တည်ခဲ့သော ဖို့စနဲလင်းမှာ အမေရိကန်တို့ ပထမဆုံးအခြေစိုက်ရာဌာန ဖြစ်၏။
သို့သော် ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းသား အင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏နယ်မြေများ ပေးအပ်လိုက်ရသည့် အတွက် မကျေမနပ်ဖြစ်ပြီးလျှင် လယ်ယာခြံမြေနှင့် အိမ်များကို မကြာခဏဝင်စီး တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။
လူဖြူအများအပြားပင် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံရသည်။
သို့သော် အင်ဒီးယန်းများကို မကြာမီ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့ပေသည်။
ထို့နောက် မီးရထားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးစီးသည့်အချိန်မှစ၍ မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်သည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့ပေသည်။
မင်းကွတ်ပင်သည် ဂတ်တစ်ဖာရီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ဂါစင်းနီးယား မန်ဂိုစတားနား ဟုခေါ်သည်။
မင်းကွတ်ပင်၏ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ မလ္လာယု ကျွန်းဆွယ်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တဆင့်ယူဆောင် စိုက်ပျိုးသည့် အပင်လတ်မျိုးဖြစ်သည်။
မင်းကွတ်ပင်သည် ပု၍ ဝိုင်းသည့်ပြင် လှပ၏။
အချို့ မင်းကွတ်ပင်များမှာ ပေ ၃ဝ အထိမြင့်မားကြသည်။
အရွက်သည် စိမ်း၍ထူပြီးလျှင်တောက်ပ ၏။
အမွေးကလေးများလည်း ပါရှိ၏။
အချို့မင်းကွတ်ရွက်များ သည် ၈ လက်မခန့်အထိ ရှည်သည်။
မင်းကွတ်ပွင့်သည် ပန်းရောင်ဖြစ်၍ အချင်း ၂ လက်မခန့် ရှိသည်။
မင်းကွတ်သီးသည် လိမ္မော်သီးပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှိသော် လည်း လိမ္မော်သီးထက် ငယ်သည်။
အရောင်မှာ သီးစ၌ စိမ်း၍မှည့်လာသောအခါ နီညို၍ မှောင်သောအရောင်ရှိသည်။
ကန့်လန့်ဖြတ်တိုင်းလျှင် ၂ လက်မခွဲခန့် ရှိသည်။
မင်းကွတ်သီး ၏ အခွံမှာ ထူ၍မာ၏။
အခွံအတွင်း၌ အဖြူရောင်အသား ရှိသော အမြွှာပေါင်း ၄ မြွှာမှ ၈ မြွှာထိ ပါလေ့ရှိသည်။
ထို အသားမှာ ပျော့ညက်၍ ချိုပြီးလျှင် အေးသောအရသာရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူအများပင် ဒူးရင်းသီးကို စားသုံးကြပြီးနောက် မင်းကွတ်သီးကို စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။
ဒူးရင်းသီး၏ သဘာဝမှာ အပူများ၍ မင်းကွတ်သီးတွင် အေး သော သဘာဝဓာတ်ပါသဖြင့် အပူအအေးမျှတအောင် စားသည် ဟု ဆိုကြသည်။
မင်းကွတ်ပင်သည် ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့် တနင်္သာရီတိုင်း၌ ထိုအပင်များကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းကြသည်။
ထိုကြောင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် မြေဩဇာ ထက်သန်သည့် ချိုင့်ဝှမ်းရပ်များနှင့် ပင်လယ်ကမ်းတလျှောက် ရှိ တောင်ခြေတို့၌ မင်းကွတ်ခြံကြီးများကို တွေ့မြင်ရသည်။
အပင်သစ်ပွားလာအောင် လက်ရှိပြုလုပ်နည်းမှာ အစေ့ ကိုစိုက်သည့် နည်းပင်ဖြစ်သည်။
ဤနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးလျှင် မင်းကွတ်ပင်များ အကြီးနှေး၍ အပင်သက် ၁ဝ နှစ်ကျမှအသီး သီးနိုင်သည်။
ထိုကြောင့် အသီးမြန်မြန်ရရှိရန်အတွက် အပင် ပေါက်စ အောက်ခံပင်များကို မျိုးကိုင်းများနှင့် အကိုင်းချင်း ဆက်နည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြေထုပ်ဆွဲခြင်းနည်းဖြင့်လည်း ကောင်း စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးလျက်ရှိကြသည်။
မင်းကွတ်ပင်များကို တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ပေ ၂ဝ စီခွာ၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။
မင်းကွတ်ပင်သည် ဆောင်းရာသီ နိုဝင်ဘာလလောက်မှ စ၍ ဖေဖော်ဝါရီလကုန်၊ မတ်လဆန်းအထိ အပွင့်များပွင့်သည်။
မိုးဦးနှင့် မိုးလယ်လများဖြစ်သော မေလမှ ဩဂုတ်လအတွင်း အသီးများမှည့်ကြသည်။
မင်းကွတ်သီးမှည့်သည် ချိုအေးသော အရသာနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ကျော်ကြားသော သစ်သီးဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ စိုက်ပျိုးရေး ဌာနသည် မင်းကွတ်သီးများကို ဥရောပတိုက်နှင့် အာဖရိက တိုက် တောင်ပိုင်းသို့ နှစ်စဉ် တင်ပို့ရောင်းချလေသည်။
မင်းကွတ်သီးအခွံ၊ အခေါက်နှင့်အရွက်နုများကို ဝမ်း ကိုက်ရောဂါအတွက် ဆေးအဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။
ထိုကြောင့် မင်းကွတ်သီးအခွံကို နေလှန်း၍ သိမ်းဆည်းထားတတ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မင်းကွတ်သီး မင်းကွတ်သီးသည် လိမ္မော်သီး ပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှိသော်လည်း လိမ္မော်သီးထက်ငယ်သည်။
အရောင်မှာ သီးစ၌ စိမ်း၍ မှည့်လာသောအခါ နီညို၍ မှောင်သော အရောင်ရှိသည်။
ကန့်လန့်ဖြတ် တိုင်းလျှင် ၂ လက်မခန့်ရှိသည်။
မင်းကွတ်သီး၏ အခွံမှာ ထူ၍မာ၏။
အခွံအတွင်း၌ အဖြူရောင်အသားရှိသော အမြွာပေါင်း ၄ မြွာမှာ ၈ မြွာထိ ပါလေ့ရှိသည်။
ထိုအသားမှာ ပျော့ညက်၍ ချိုပြီးလျှင် အေးသောအရသာရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ရှိ လူအများပင် ဒူးရင်းသီးကို စားသုံးကြပြီးနောက် မင်းကွတ်သီးကို စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။
ဒူးရင်းသီး၏ သဘာဝမှာ အပူများ၍ မင်းကွတ်သီးတွင် အေးသော သဘာဝဓာတ်ပါသဖြင့် အပူအအေးမျှတအောင် စားသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ ကဏ္ဍ:သီးနှံများ။
မင်းကွန်းဆရာတော် မင်းကွန်းမြို့ မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီး မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီး။
thumb|မင်းကွန်းဆရာတော် ရှင်နာရဒ(မြန်မာ ၁၂၃ဝ-၁၃၁၆) မင်းကွန်းဆရာတော်(မြန်မာ ၁၂၃ဝ-၁၃၁၆) မင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် စစ်ကိုင်းမြို့မြောက်ဘက်၊ မြန်မာတာ ၅ တိုင် (၁ဝ မိုင်) မျှဝေးသော မင်းကွန်းအနောက်ရှိ ကံကြီးကုန်းရွာ၌ အဖဦးညို၊ အမိဒေါ်ပိုင်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၅ ရက် စနေနေ့ ညနေ ၆ နာရီ၊ (၁၈၆၉) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၆)ရက်နေ့ အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်။
ငယ်မည် မောင်သာဗျော်ဖြစ်၍ သားချင်းလေးယောက်အနက် တစ်ဦးတည်းသော ဒုတိယသားဖြစ်သည်။
အသက် ၈ နှစ်အရွယ်တွင် ကန်ကြီးကုန်းရွာ စော်ကဲကျောင်း ဆရာတော်ကြီးထံအပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားသည်။
ပညာဉာဏ် ထူးချွန်သည့်အလျောက် ကျောင်းသားဘဝ၌ပင် အခြေခံ ကျမ်းစာအဖြာဖြာတို့ကို သင်ကြားတတ်မြောက်သည်။
၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် စော်ကဲကျောင်းဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သာမဏေ ပြုသည်။
သာမဏေဘွဲ့ ရှင်နာရဒဖြစ်သည်။
သာမဏေဝါ ၄ ဝါ အရလောက်တွင် ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပြီးဆုံးအောင်မြင်သည်။
ဤသို့ စာဝါများကိုသင်ကြားနေစဉ် အဖ ဦးညို ကွယ်လွန်ခဲ့၏။
နောက် ၇ လခန့်အကွာတွင် အမိ ဒေါ်ပိုင်လည်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြန်၏။
ထိုကြောင့် ရှင်နာရဒသည် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် လူထွက်၍ နှမ၊ အစ်မများနှင့်အတူ လုပ်ကိုင်စားသောက်နေလေသည်။
အသက် ၂ဝ ပြည့်တွင် မန်ကျည်းစု တောရကျောင်း ဦးလက္ခဏကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းပြုသည်။
ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်နာရဒပင်ဖြစ်သည်။
ဦးလက္ခဏထံ၌ ကျမ်းဂန် စာပေများကို အပြီးတိုင် လေ့လာသင်ယူပြီးနောက် မင်းကွန်းတောင်ပေါ်ကြီးကျောင်းတိုက် ၃ ဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒထံ၌လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့ မိုးကောင်းတိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဒက္ခိဏဝန်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း၊ မြတောင်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း ပညာသင်ကြားသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ရွှေတောင်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်း ဆရာတော်ထံ၌ သီတင်းသုံးပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒ သို့ ပြန်လာနေထိုင်ကာ သာသနာအကျိုးကို ဆောင်ရွက်သည်။
ပဉ္စင်းငယ်ဘဝနှင့် ၆ ဝါရသောအခါ တစ်ဖန် လူဝတ်လဲကာ ရဟန်းဘဝမှ သက်ခဲ့ပြန်သည်။
လူ့ဘဝ၌ တစ်နှစ်ကျော်ကြာခဲ့ပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရဟန်းပြန်တက်၍ စာပေပရိယတ္တိများကို သင်ကြားသည်။
ထိုနောက် လက်ပံတန်းမြို့သို့ကြွ၍ စာဝါများပို့ချခဲ့ရာမှ တစ်ဝါမျှ အကြာတွင် မင်းကွန်းအလယ်တောရ ဆရာတော်ထံ ခိုဝင်ဆည်းကပ်ကာ ပဋိပတ်လမ်းစဉ်များကို နည်းခံ၍ နေထိုင်သည်။
သက်တော် ၃၇ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။
သက်တော် ၄ဝ တွင် မြို့လှသို့ကြွ၍ ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ရန် ဟောပြောဆုံးမတော်မူ၏။
ထိုမှ သထုံမြို့သို့ ကြွ၍ မင်းကွန်း ဇေတဝန်ကျောင်းကို တည်ထောင်ကာ သီတင်းသုံးတော် မူသည်။
သထုံမြို့တွင် ၁ဝ နှစ်ကျော်မျှနေပြီးနောက် မူလမင်းကွန်းဂူလေးချောင်သို့ ပြန်ကြွတော်မူပြန်သည်။
တစ်ဖန် မူလမင်းကွန်းမှ သထုံမြို့သို့ တပည့်ရဟန်းတော်များ၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ကြွရောက်လာပြီးလျှင် အသက်ထက်ဆုံး သီတင်းသုံးတော်မူကာ တရားဓမ္မ ဟောပြောတော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ခုနှစ် တပေါင်းလဆုတ် ၁ဝ ရက်၊ (၁၉၅၅)ခုနှစ်၊ မတ်လ(၈)ရက်နေ့ သက်တော် ၈၆ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
ဆရာတော်ကြီးသည် တရားဓမ္မများ ဟောပြောတော် မူရုံမျှမက ကျမ်းများလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
ကျမ်းပေါင်း (၂၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
ပြုစုတော်မူခဲ့သော ကျမ်းများ ပေဋကောပဒေသအဋ္ဌကထာပါဌ်။
ပေဋကောပဒေသ နိသျ ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ၊ တတိယတွဲ။
သဇ္ဇေတာဝိဓိ ဝိဿဇ္ဇနာ။
အာရှာဝိဓိ ဝိဿဇ္ဇနာ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ နိသျသစ်။
တောလေးဆယ်ဖွင့်။
မိလိန္ဒပဉှာအဋ္ဌကထာပါဌ်။
နိဗ္ဗာနကထာ (စကားပြေ) နိဗ္ဗာန်လမ်းညွှန် ဒေသနာ။
နိဗ္ဗာန် စာတမ်း။
သတိပဋ္ဌာနစာတမ်း။
သတိပစ္စယေခေါဝိနိစ္ဆယသမူဟ။
ကထိနဝိနိစ္ဆယ(စကားပြေ)။
ကထိန်နိသျ။
ဖလ သမာပတ်။
မဟာ သဠာယတနသုတ် နိသျ။
မူလ ပရိယာယသုတ် နိသျ။
ပါဒါပါဒရဟ ဝိနိစ္ဆယ။
ပဋိညာတ ကရဏ ဝိနိစ္ဆယ။
သိမ်ခဏ်း။
ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ်ကျမ်းကြီး။
အနုသယ ဆိုင်ရာ။