kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
- နျူကလီးယားပါဝါများများပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းသည် ကြောက်စရာ မဟုတ်။
ထိုင်ပြီးကြောက်နေမည့်အစား ကြိုးစားပြီးပူးပေါင်းခြင်းဖြင့် အဖြေတစ်ခုခုတွေ့နိုင်မည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။
300px|alt=A castle high on a rocky peninsula above a plain. It is dominated by a tall rectangular tower rising above a main building with steep slate roof. The walls are pink, and covered with a sculptural pattern. There is a variety of turrets and details.|ဆီဂိုဗီးယား၏ အယ်လ်ကဇာ စပိန်နိုင်ငံ alt=A castle of square plan surrounded by a water-filled moat. It has round corner towers and a forbidding appearance.| အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ဘိုဒီယမ်ရဲတိုက်ကို ရေပြည့်နေသော ကျုံးဖြင့် ဝန်းရံထားပုံ ရဲတိုက်ဆိုသည်မှာ ဥရောပနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း တို့တွင် အလယ်ခေတ်က ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိကြသော ခံတပ် အဆောက်အအုံ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ရဲတိုက်ဆိုသည်မှာ ခံတပ်အနေနှင့် ဆောက်လုပ်ထားသော လော့ဒ် သို့မဟုတ် အထက်တန်းလွှာတို့၏ နေအိမ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် ထို အသုံးအနှုန်းမှာ ခံတပ် (fortress) ဆိုသော အသုံးအနှုန်း နှင့် အများအတွက် ကာကွယ်ရေးအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ခံတပ်မြို့ (fortified town) ဆိုသော အသုံးအနှုန်းတို့မှ ကွဲပြားခြားနားသွားသည်။
ထိုအဆောက်အအုံများမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် တူညီသော ပုံသဏ္ဌန်များ ရှိတတ်ကြသည်။
ရဲတိုက်များကို တည်ဆောက်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၉၀၀ ခန့်အတွင်းတွင် ၎င်းတို့သည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် တူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များလည်း ပါဝင်လေ့ ရှိကြသည်။
ရဲတိုက်များကို ဥရောပမှ စတင် တီထွင်ကြံဆခဲ့ကြပြီး ၉ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုနှစ်များတွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။
ကာရိုလင်ဂျီယန်း အင်ပိုင်ယာ ပျက်သုဉ်းပြီးသည့် နောက် နယ်မြေများကို လော့ဒ်များနှင့် မင်းသားများ အကြားတွင် ခွဲခြမ်းရယူခဲ့ပြီးသည့် နောက်တွင်ဖြစ်သည်။
ရဲတိုက်များသည် ၎င်း၏ ဘေးနားပတ်လည်တွင်ရှိသော နယ်မြေကို ထိန်းချုပ်ရန် အတွက်တည်ဆောက်ထားပြီး ကာကွယ်ရန်နှင့် တိုက်ခိုက်ရန် နှစ်မျိုးစလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။
ရဲတိုက်များ အနေနှင့် တိုက်ခိုက်မှုကို စတင်ရန်နှင့် ရန်သူများထံမှ ကာကွယ်ရန် အခြေပြု စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
ရဲတိုက်များကို လေ့လာရာတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သောလည်း ရဲတိုက်များသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဩဇာအရှိန်အဝါ၏ အထိမ်းအမှတ် အဖြစ်လည်း တည်ရှိကြသည်။
မြို့ပြများရှိ ရဲတိုက်များသည် ဒေသခံ နေထိုင်သူတို့ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကောင်းသော နေရာများ နှင့် အရေးပါသော ခရီးသွား လမ်းကြောင်းများပေါ်တွင် တည်ရှိကြပြီး ကျေးလက်ရှိ ရဲတိုက်များမှာမူ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အရေးပါသော နေရာများဖြစ်သည့် ကြိတ်ခွဲစက်များနှင့် စိုက်ပျိုးရန်ကောင်းသော မြေများအနီးတွင် တည်ရှိကြသည်။
ရဲတိုက်အများစုမှာ အစကနဦးတွင် မြေကြီးများ သစ်လုံးများဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့၏ ကာကွယ်ရေး အတွက် ကျောက်တုံးများဖြင့် ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။
အစောပိုင်း ရဲတိုက်များမှာ သဘာဝအလျောက် ကာကွယ်ရန် ကောင်းသော နေရာများကို မှီ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး မျှော်စင်များ နှင့် မြှားပစ်စစ်များ မပါရှိကြပေ။
အလယ်ဗဟို ခံတပ်နေရာကိုသာ အဓိက ထားကြသည်။
၁၂ ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် ၁၃ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ရဲတိုက်တို့၏ ခံစစ်နည်းပညာကို သိပ္ပံနည်းကျ တီထွင် လာခဲ့ကြသည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် မျှော်စင်များကို ဖြုတ်ချခဲ့သည်။
အသစ်ဆောက်လုပ်သော ရဲတိုက်များမှာ ထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြပြီး အလယ်ဗဟိုမှ ကာကွယ်ရေးကို အဓိက ထားကြသည်။
ကာကွယ်ရေး အဆင့်ဆင့်ကို တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဆက်လျှက် တည်ဆောက်ထားကြပြီး ပစ်ခတ်နိုင်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အဓိက ထားသည်။
ထိုသို့ ကာကွယ်ရေးတွင် ပြောင်းလဲလာကြခြင်းဖြင့် အလယ်ဗဟို အဓိကထားသည့် ခံတပ်များ အစရှိသည့် ခရူးဆိတ် စစ်ပွဲမှ ရသည့် နည်းပညာများနှင့် ရောမတို့၏ ခံတပ်များ စသည့် အစောပိုင်း ခုခံမှု နည်းပညာများကို ရောစပ်သုံးစွဲ လာကြသည်။
ရဲတိုက် ဗိသုကာပညာ၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးမှာ စစ်ရေး သက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ ကျုံး စသည့် တန်ခိုးအာဏာ၏ ပြယုဂ်များကို ပါ ထည့်သွင်း တည်ဆောက်လာကြလေသည်။
အချို့သော ရဲတိုက်များမှာ အခြားသူတို့ နှစ်သက်အားကျ စေရန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အထင်အရှား ရှိစေရန် ရည်ရွယ် ဆောက်လုပ်ကြသည်။
ယမ်းမှုန့်များကို ဥရောပတွင် ၁၄ရာစု ကတည်းက ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅ ရာစု အထိ ရဲတိုက်တည်ဆောက်မှု အပေါ်တွင် ဩဇာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ထိုအချိန်တွင်မူ လက်နက်များသည် ကျောက်သားနံရံများကို ဖြိုခွဲနိုင်သည် အထိ အားပြင်းလာကြပြီ ဖြစ်သည်။
၁၆ ရာစု အထိ ရဲတိုက်များကို တည်ဆောက်ကြဆဲ ဖြစ်သော်လည်း တိုးတက်လာသော အမြောက်ပစ်ခတ်မှုများကို ကာကွယ်ရန် မစွမ်းနိုင်ကြောင့် ထိုနေရာများသည် နေထိုင်ရန် မသင့်တော်တော့ပေ။
ထို့အတွက်ကြောင့် ရဲတိုက်များ ဆောက်လုပ်မှု ကျဆင်းလာပြီး ခံတပ်များ တည်ဆောက်ခြင်း နှင့် ကာကွယ်ရန် မဖြစ်နိုင်သော ကျေးလက်အိမ်များ ဆောက်လုပ်ခြင်းဖြင့် အစားထိုးလာကြသည်။
၁၈ ရာစု တွင်မူ ရဲတိုက်များ ဆောက်လုပ်ခြင်းကို ပြန်လည် စိတ်ဝင်စားလာကြပြီး ဂေါသစ် ဗိသုကာ ပညာကို ပြန်လည် အသက်သွင်းသည့် အနေနှင့် စစ်ရေး အတွက် မရည်ရွယ်သော ရဲတိုက်များကို တည်ဆောက်လာကြသည်။
ရဲတိုက်များကို မူလဆောက်လုပ်ခါစက အကာအကွယ် အဖြစ်သာ ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း နောင်အခါတွင် ခမ်း ခမ်းနားနား နေထိုင်ရန်ဟူ၍လည်း သဘောထားလာကြလေ သည်။
သို့ဖြစ်ရာ ရဲတိုက်များကို အနုပညာလက်ရာအမျိုးမျိုးဖြင့် လှပတင့်တယ် နေချင်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်မွမ်းမံလျက် နေ ထိုင်ကြလေသည်။
ဤသို့ နေနိုင်သူများမှာ များသောအားဖြင့် မင်းညီမင်းသား လူကုံတံများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသာ ဖြစ် ကြသည်။
စာသင်သားပေါင်း သောင်းချီ တပြိုင်နက် သင်ကြားနိုင်သော နာလန္ဒတက္ကသိုလ် တည်ရှိခဲ့ရာ နေရာ။
ရှေးက အိန္ဒိယတွင် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်ပေါင်း ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်ပညာရေး အဆင့်အတန်းနှင့် နည်းစနစ်သည် သမိုင်းကြောင်းကိုလိုက်ပြီး ပြည်သူများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်၊ ပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်အရ ခံယူကျင့်သုံးလိုက်နာခဲ့ကြ သည့်ပညာရေးဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ ပညာရေး စနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီ အိန္ဒိယ ပညာရေးစနစ်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့် လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ် ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများဖြင့် ပြဆိုနိုင်ခဲ့ကြောင်း လည်းတွေ့ရသည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်ပညာရေးသည် အားလုံးအတွက် ပညာရေး သဘောအသွင်ဆောင်ပြီး အခမဲ့သင်ကြားခွင့်ရှိသည့် ပညာ ရေးမျိုးလည်းဖြစ်သည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် သီလရှင် စာသင်တိုက်တိုင်းလိုလိုတွင် အခမဲ့စာသင်ကြားခွင့် ရကြပြီး ထိုကျောင်းများနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ကြသူတိုင်း ပညာသင်ကြားခွင့်ရကြသည်။
ဗုဒ္ဓ၏ ဟောကြားချက်အရ ဘာသာဝင်တိုင်း အခွင့် အလမ်းနှစ်သွယ် ပွင့်လျက်ရှိသည်။
တစ်လမ်းသည် စာပေသင်ကြားခြင်းဖြင့် ဘဝတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုနိုင်စေရေး၊ ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ကျင့်ကြံနေထိုင်နိုင်ရေး ဖြစ်ပြီး၊ အခြား နည်းတစ်နည်းမှာ တရားတော်နှင့်အညီ ကျင့်ကြံနေထိုင်ပြီး စိတ်အဆင့်ဆင့်မြင့်တက်စေရန် ကျင့်ကြံအားထုတ်သည့်လမ်းဖြစ်သည်။
အခမဲ့ကျောင်းများကို ရွာတိုင်းလိုလိုတွင် ဖွင့်လှစ်သင် ကြား ပေးနိုင်ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓခေတ်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ ဗုဒ္ဓစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို အဆင့်မြင့်မြင့်နှင့် အထူးလေ့လာ လိုက်စားလိုပါကလည်း တက္ကသိုလ်အဆင့် အထိ ဗုဒ္ဓစာပေကို တက်ရောက်လေ့လာ သင်ကြားနိုင်ရန် တက္ကသိုလ်ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားနိုင်သည့် အဆင့်တွင် ရှိသည်။
နာလန္ဒတက္ကသိုလ်သည် ဗုဒ္ဓခေတ်တွင်ထင်ရှားသည့် ကျောင်းတော်ကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဗေဒင်ကျမ်း သုံးကျမ်း အိန္ဒိယပြည်တွင် ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီက လူတစ်ယောက် ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ပညာအရည်အချင်းကို ဗေဒင်ကျမ်း သုံးကျမ်း (Vedas) ဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။
ဆရာအများ စုသည် ဝေဒကျမ်းတတ် ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဗြဟ္မဏ လူငယ်များထဲတွင် အောင်မြင်သည့် ဝေဒပညာရှင်များ၌ Pindola Bharadvaja သည် ထင်ရှားပြီး၊ Rajagaha တွင် Tissa သည် ထင်ရှားသည်။
ထိုဆရာနှစ်ဦးသည် ဝေဒပညာကို သီချင်းဖြင့် လူငယ်ပေါင်း ၅၀၀ အား သင်ကြားပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ပိဋကတ်သုံးပုံ ဝေဒအားသိခြင်းကို ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ပညာတတ်ခြင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒ ပျံ့နှံ့ပြီး နောက် စာပေတတ်မြောက်ခြင်းကို ဗုဒ္ဓ၏ ပိဋကတ်သုံးပုံ တတ်မြောက်ခြင်းနှင့် တိုင်းတာကြသည်။
ပိဋကတ်သုံးပုံ ရှိသည့်အနက် မည်မျှပြီးမြောက် အောင်မြင်ပြီးကြောင်းဖြင့် ပညာရှိကို တိုင်းတာလေ့ရှိကြသည်။
ပိဋကတ်သုံးပုံဆိုသည်မှာ- ၁။
သုတ္တန်ပိဋကတ်တော် ၂။
ဝိနည်းပိဋကတ်တော် ၃။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော် တို့ကိုခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
သုတ္တန်ပိဋကတ်တော်တွင် (၁) ဒီဃနိကာယ (၂) မဇ္ဈိမနိကာယ (၃) သံယုတ္တနိကာယ (၄) အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (၅) ခုဒ္ဒကနိကာယ (က) ခုဒ္ဒကပါဌ (ခ) ဓမ္မပဒ (ဂ) ဥဒါန (ဃ) ဣတိဝုတ္တက (၆) သုတ္တနိပါတ (၇) ဝိမာနဝတ္ထု (၈) ပေတဝတ္ထု (၉) ထေရဂါထာ (၁၀) ထေရီဂါထာ (၁၁) ဇာတက (၁၂) နိဒ္ဒေသ (၁၃) ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ (၁၄) အပဒါန (၁၅) ဗုဒ္ဓဝံသ (၁၆) စရိယာပိဋက ၂။
ဝိနယပိဋကတ်တွင် (၁) ပါရာဇိကပါဠိ (၂) ပါစိတ္တယပါဠိ (၃) မဟာဝဂ္ဂပါဠိ (၄) စူဠဝဂ္ဂပါဠိ (၅) ပရိဝါရပါဠိ ၃။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တွင် (၁) ဓမ္မသင်္ဂဏီ (၂) ဝိဘင်္ဂ (၃) ဓာတုကထာ (၅) ပုဂ္ဂလပညတ္တိ (၆) ကထာဝတ္ထု (၇) ယမက (၈) ပဋ္ဌာနတို့ ဖြစ်သည်။
ဂရုတစိုက်လေ့ကျင့်သင်ကြား ဗုဒ္ဓစာပေများကိုသင်ကြားရာတွင် တပည့်တစ်ဦးချင်းကို ဂရုတစိုက်လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသည့်စနစ် ကျင့်သုံးသည်။
နာမည်ကျော်ကြားသည့် စာတတ် ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဝေးလံခေါင်သီသည့် ဒေသအထိ အမည်ပေါက်ပြီး ဆည်း ကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းခံရတတ်သည်။
တက္ကသီလနှင့် ဗာရာဏသီ တို့သည် တတ်ကျွမ်းပေါက်မြောက်သည့် ဆရာအများ ထွန်း ကားရာ ဒေသဖြစ်ပြီး အောင်မြင်သည့်တပည့်များ မွေးထုတ် ပေးရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။
ဆရာ၏ထံပါးတွင် ဝပ်တွားဆည်းကပ်သင်ယူပြီးချိန်၌ ဆရာ၏သတ်မှတ်ချက်ဖြင့်သာ ပညာပြည့်စုံပြီဟုသတ်မှတ်ပြီး ထွက်ခွာခွင့်ရှိသည်။
စာတွေ့သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးသည့် တပည့်များအနေဖြင့် လက်တွေ့ဘဝတွင် ဆက်လက်လေ့လာ သင်ယူပါမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုပြီးမှ ဆရာ့ထံပါးက ထွက်ခွာခွင့် ရကြသည်။
စာပေအရာတွင် ထက်မြက်ထူးချွန်သည့် အချို့သော တပည့် များသည် ဆရာတစ်ဦးတည်းထံတွင် ပညာရည်နို့ သောက်စို့ရသည်ကို မတင်းတိမ်နိုင်သဖြင့် အခြားသောဆရာ သမားများထံ ရှာဖွေဆည်းကပ် သင်ကြားလေ့ရှိကြသေးသည်။
သို့ဖြစ်ရာ Bhaddha Kundalakesa ဆိုသူ အမျိုးသမီးသည် ပညာလိုက်စားလိုသဖြင့် ပညာရှင်မှန်သမျှ ထံပါး ဆည်းကပ်ခစားကာ လိုက်လံလေ့လာသင်ယူခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ကလေးများသည် မိမိတို့အိမ်တွင်ဖြစ်စေ၊ သူတို့အိမ်များ နှင့် အနီးအနားရှိကျောင်းများ၌ဖြစ်စေ ပညာသင်ကြားကြ ရသည်။
ချမ်းသာသည့်သူများသည် မိမိတို့သားသမီးများ အတွက် အိမ်တွင် ဆရာများငှားကာ သင်ကြားလေ့ရှိကြသည်။
ချမ်းသာသည့်အိမ်များတွင် ဆရာငှားသင်ခြင်းဖြင့် ထိုသူဌေး သား၏ အစေအပါးပါ ပညာတတ်စေနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း များရရှိကြသည်။
သူဌေးသား၏ ကျောက်သင်ပုန်းကို ဖျက်ပေး ဆေးကြောပေးရာမှ အစေခံများသည်လည်း စာရေးခွင့် ဖတ်ခွင့်ရပြီး တတ်မြောက်သွားကြသည်ဟု ဆိုသည်။
မြို့ကြီးများတွင် ဆရာများသည် မိမိတို့ကျောင်းကို မြို့အဝင် အထွက် တံခါးအနီးတွင် တည်ထောင်ထားလေ့ ရှိသည်။
မြို့တံခါးအနီးတွင် ကျောင်းရှိခြင်းကြောင့် မြို့ဝင် မြို့ထွက် သူဌေး၊ သူကြွယ်၊ ဂုဏ်သရေရှိ မင်းအပေါင်းကို ညွှန်ကြားပြသ သင်ကြားနိုင်၍ဖြစ်သည်။
ဆင်းရဲသောကလေးများသည် အလှူရှင်များ၏ သီးခြား ဒါနပြုထားသည့်ကျောင်းများတွင် သင်ကြားခွင့်ရကြသည်။
ထိုအချိန်ကာလတွင် ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆင်းရဲသည့်သူများ ကို အစားအစာနှင့် အဝတ်အထည်များ နေ့စဉ်ပေးလှူသည့် သူဌေးများရှိသကဲ့သို့ အခမဲ့ပညာသင်ကြားခွင့်ရရေးအတွက် ပညာဒါနပြုသူများလည်း ရှိကြသည်။
တပည့်များသည် လူတန်းစားအလွှာအသီးသီးမှလာကြ သူများဖြစ်သော်လည်း ဆရာ့ထံပါးတွင် အားလုံးတစ်ပြေးညီ ဖြစ်ကြသည်။
ဆရာနှင့် ရဲဘော်ရဲဘက်ပမာ ဆက်ဆံကြရုံ မျှမက ဆရာ့ထံပါးတွင် ပညာသင်ကြားနေကြသည့် တပည့် များသည် ဆရာ့သမီးကို ရရှိရေးအတွက် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းခွင့်များပါ ရရှိကြသည်။
ထိုခေတ်က ပညာစုံ၍ ကြင်ရာစုံရန်အတွက် ဆရာ့သမီးရရှိရေးနှင့် ပညာသင်ဆု ကိုပါရရှိရေးသည် တပည့်အားလုံး၏မျှော်လင့်ချက်ဖြစ်သည်။
ဗာရာဏသီ ဆရာသည် နာမည်ဂုဏ်သတင်း ထင်ရှားကျော်ကြား သူဖြစ်ပါက အခကြေးငွေမြင့်မားစွာပေးပြီးမှ သင်ကြားခွင့် ရသည်။
ချမ်းသာသည့်သူများသာ ထိုဆရာ့ထံအပ်နှံပြီး သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။
ဗြဟ္မဏလည်းဖြစ်ပြီး တက္ကသီလာတွင် ပညာတတ်မြောက်လာသည့်သူဖြစ်လျှင် ဗာရာဏသီတွင် ထင်ရှားသည့်ဆရာတစ်ဆူ ဖြစ်လာရသည်။
သူသာလျှင် တပည့်များစုဆောင်းပြီး စာသင်ကြားခွင့်ရှိသည်။
ဗာရာဏသီ တွင် ထိုဆရာအနေဖြင့် မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ၊ သူဌေးများကို သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။
ဗာရာဏသီတွင် မည်သည့်ကျောင်းထွက် ဆိုသည်က အရေးမကြီး၊ မည်သည့်ဆရာထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သူ ဆိုသည်နှင့်သာ တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။
အတတ်ပညာနှင့် အနုပညာရပ်များတွင် သူ့ကဏ္ဍနှင့်သူ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူများရှိကြသည်။
မည်မျှ ပညာတတ်ကျွမ်း ခဲ့သည်ဆိုစေ ကျွမ်းကျင်သည့်ပညာရှင်များထံတွင် ဦးစွာ တပည့်ခံပြီးမှ ပညာရှင်ဟု သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။
ပညာ ဆိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆရာ့ထံမှ မမျှော်လင့်ဘဲရရှိ နိုင်သည့်အတွက်ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်ရာ လက်တွေ့နယ်ပယ်မှ ရရှိသည့်ပညာနှင့် ဆရာ့အပေါ်တွင်တပည့်၏ ကြည်ညို လေးစားစိတ်မှ တုံ့ပြန်ရရှိလာမည့်ပညာကို ထိုခေတ်က အလေးထားကြသည်။
ထိုခေတ်ကတည်းက ဆရာဆိုသည်မှာ မိဘများကပင် ရိုသေလေးစား တန်ဖိုးထားခဲ့ကြသည်။
တပည့်ဝတ် တပည့်ဝတ်များတွင် ဆရာလာပါက ထိုင်ရာမှထပေးပြီး ဦးညွှတ်ဂါရဝပြုခြင်း၊ သင်ယူရန် အသင့်အနေအထားဖြင့် စိတ်အားထက်သန်စွာ စောင့်ဆိုင်းနေခြင်း၊ သင်ကြားနေချိန် တွင် ဂရုစိုက်နားထောင်ကာ သင်အံရွတ်ဖတ်ရခြင်းတို့ပါဝင် သည်။
ဆရာ့ဝတ်တွင် တပည့်များကို ချစ်မြတ်နိုးရခြင်း၊ မသိ သည်ကို သိအောင်၊ မတတ်သည်ကိုတတ်အောင် ကြံဆောင် ပေးရခြင်း၊ သိထားတတ်ထားသမျှ ဆရာစားမချန် သင်ကြား ပြသရခြင်း၊ ချီးကျူးထိုက်သူကို ချီးကျူးပြီး အားပေး အား မြှောက်ပြုရခြင်း၊ အန္တရာယ်ကင်းဘေးရှင်းရန် စောင့်ရှောက် ကာကွယ်မှုပေးရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ဆရာ၏ တင်းကျပ်သည့် စည်းကမ်းနှင့် တစ်ဦးချင်း အပေါ်ဂရု တစိုက်သင်ကြားပြသမှုများကြောင့် အချို့တပည့် များသည် အခြားသူတို့ထက် ပိုသိ ပိုတတ်ကာ ပညာရည် အမြန် ဆုံးခန်းတိုင်သွားတတ်သည်များလည်း ရှိတတ်သည်။
ထုံးစံအရ အခြေခံအဆင့်ပြီးမြောက်မှုအတွက် အသက် ၁၆ နှစ်မတိုင်မီအထိ သတ်မှတ်ထားသည်။
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် အသက် ၁၆ နှစ်မပြည့်မီကပင် ပညာပြည့်ဝခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
ဗြဟ္မဏတို့သည် အသက် ၁၆ နှစ်တွင် ဝေဒကျမ်းတို့ကို စီကုံးဖွဲ့နွဲ့ကာ ကောင်းစွာ ရွတ်ဆိုတတ်နေပြီ ဖြစ်သည်။
အတတ်ပညာရှင် အိန္ဒိယပြည်တွင် သင်္ချာပညာရှင်များဟူ၍ သီးခြား လူတန်းစားတစ်ရပ် ရှိခဲ့ဖူးသည်။
သူတို့သည် လက်နက် အသုံးပြုမှုကို ကျွမ်းကျင်သည့်ပညာရှင်များလည်း ဖြစ်ကြ သည်။
ပြည်သူများအကြားတွင် မည်သည့်အတတ်ပညာကို တတ်သူမှသာ အတတ်ပညာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသည့် အငြင်း ပွားစရာများဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အတတ်ပညာရှင်ဆိုသည်မှာ အချို့က ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား ကျွမ်းကျင်သူများကိုသာ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
အခြားထင်ရှားသည့် လက်မှုအတတ် များမှာ လေးနှင့် ဓားရိုးထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ယာဉ်ရထား တည် ဆောက်ခြင်း၊ သင်္ချာကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ ခန့်မှန်းအတွက်အချက် ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ မော်ကွန်းကမ္ပည်းထွင်းထုခြင်း၊ ကဗျာစပ်ခြင်း၊ အမှုအခင်းဖြေရှင်းခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကျွမ်းကျင်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။
နှုတ်မှုရေးရာကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ စကားစစ်ထိုးခြင်းတို့ကို အနုပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် သင်ကြားကြရသည်။
နှုတ်မှုရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူဆိုသည်မှာ "အသံ၏ကောင်းခြင်း၊ စကားလုံး ပြောင်မြောက်ခြင်း၊ ထစ်အမှုမရှိခြင်း၊ ရှင်းလင်းပီသခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ရှိခြင်း" စသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါများနှင့် ပြည့်စုံရသည်။
တရားဟောကောင်းသူ၊ စကားပြောကောင်းသူဆိုသည်မှာ လိုရင်း၊ တိုရှင်း ထိရောက်စွာ ဟောပြောတတ်သူဖြစ်သည်။
အပြောကောင်းသူကို " ကေသရာဇာ ခြင်္သေ့မင်းပမာ" ယှဉ် နှိုင်းလေ့ရှိကြသည်။
ဗုဒ္ဓ၏ တပည့်သာဝကများထဲတွင် ခြင်္သေ့ မင်းပမာ တင်စားခံရလောက်အောင် အဟောအပြောကောင်း သူများစွာရှိခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ဂရိဆိုးဖစ်များကဲ့သို့ တစ်နေရာမှ တစ် နေရာ လှည့်လည်သွားလာရင်း ဟောပြောပို့ချ သင်ကြား သူများရှိကြောင်း သိရသည်။
အသိပညာရှာဖွေစုဆောင်းခြင်းကို အားပေးမြှောက်စား သည့်ခေတ်ဖြစ်သဖြင့် ဆရာပေါင်းများစွာ ထွန်းကားခဲ့သော ခေတ်ဟူ၍လည်းဆိုနိုင်သည်။
ဗုဒ္ဓသည် စိတ်ကိုယဉ်ပါးစေရန် ထိန်းကျောင်းတတ်ရေး ဦးစားပေးကို သွန်သင်ဟောပြဆို ဆုံးမခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓနှင့် သူ၏တပည့်သာဝကအပေါင်း သည် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ ဒေသစာရီကြွချီတော်မူပြီး တရားဒေသနာများ ဟောပြောလေ့ရှိသည်။
ဒေသအနှံ့လှည့် လည်ကြွချီတော်မူစဉ် ဒေသခံများသည် ကျောင်းဇရပ်များ ဆောက်လုပ်ကာ လှူဒါန်းဒါနပြုပြီး ခရီးဦးကြိုပြုကြသည်။
ထိုကျောင်းဇရပ်များသည် နောင်အခါ ပညာသင်ကြားလေ့ လာရာ နေရာများဖြစ်လာသည်။
အခမဲ့ပညာ ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် သင်ကြားခဲ့သည့်စနစ်သည် အခမဲ့ပညာ သင်ကြားရေးစနစ်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်များသည် နေရာအနှံ့ ဖွင့်လှစ်ထားပြီး အခမဲ့ပညာသင်ကြားခွင့်ကို လူတိုင်းရရှိနိုင်ကြသည်။
ပညာသင်ကြားလိုသူမှန်သမျှလည်း မည်သူမဆို ဆင်းရဲ ချမ်းသာ အဆင့်အတန်းမရွေး တက် ရောက်သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရေးသည် အခမဲ့ နည်းဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စတင်ပြန့်ပွားခဲ့ရသည်။
ဗုဒ္ဓပညာ ရေးစနစ် အောင်မြင်ရခြင်းကို ပြန်လေ့လာကြည့်လျှင် မေတ္တာ ကို အခြေခံထား၍သင်ပြီး အကျိုးအမြတ်ပြန်၍ မျှော်ကိုးခြင်း မရှိသော အပေးသာရှိ၊ အယူမရှိသည့် ပညာရေးမျိုး ဖြစ် နေသောကြောင့် အောင်မြင်ရသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် အပြိုင် သီလရှင်ကျောင်းများ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကလည်း ယောက်ျား လေးများသမက မိန်းကလေးများပါ စာတတ်မြောက်စေရန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးသလိုဖြစ်ခဲ့သည်။
ယောက်ျား၊ မိန်းမ အဆင့်အတန်းမခွဲ တန်းတူညီမျှ သင်ကြား ခွင့်သည် အထူးရေပန်းစားလာသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်သာ မက ဗုဒ္ဓစာပေသင်ကြားခွင့်ရရှိသည့် နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုတွင် ကျားမ မခွဲခြားရေးသဘောတရားများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒကို သင်ကြားသည့်ဆရာများသည် တပည့်များ ၏စိတ် ဖွံ့ဖြိုးစေရန်၊ အကျင့်စာရိတ္တကောင်းစေရန် အလေး ထားညွှန်ကြား သင်ကြားပြသကြသည်။
ကောင်းမွန်စွာ တွေး ခေါ်တတ်ရေး၊ နည်းမှန် လမ်းမှန် ကျင့်ကြံနိုင်ရေးသည် ဗုဒ္ဓ၏ပန်းတိုင်ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်ရာ အကျင့်အကြံတို့ကောင်း မှန်မှသာ ဉာဏ်အလင်းရပြီး နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဗုဒ္ဓက ထိုပန်းတိုင်ကို "မဂ်" (နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းလမ်းကောင်း) ပမာ သွန်သင်ပြသတော်မူခဲ့သည်။
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး (နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း တရားရှစ်ပါး) ရှိသည်။
သမ္မာဓိဋ္ဌိ - ကောင်းသောအယူ သမ္မာသင်္ကပ္ပ - ကောင်းသောအကြံ သမ္မာဝါစာ - ကောင်းသောစကား သမ္မာကမ္မန္တ - ကောင်းသောအမှု သမ္မာအာဇီဝ - ကောင်းသောအသက်မွေးမှု သမ္မာဝါယမ - ကောင်းသော လုံ့လဝီရိယပြုမှု သမ္မာသတိ - ကောင်းစွာအောက်မေ့ခြင်း သမ္မာသမာဓိ - ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း တို့ဖြင့်သာ ဉာဏ်အလင်းရနိုင်သည်ဟု ဗုဒ္ဓစာပေများက ဟောပြော သွန်သင်ဆိုဆုံးမခဲ့သည်။
မှတ်သားကျင့်ကြံ ခြင်း ယဉ်ကျေးလိမ္မာစိတ်သည် ပညာသင်ကြားရေးတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ချက်ဖြစ်ပြီး ဘဝအတွက်ပါ လုံခြုံစိတ်ချ ရသည့် လမ်းညွှန်ချက်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် မှတ်သားကျင့်ကြံ ခြင်းကလည်း စာပေသင်ကြားရေးတွင် မရှိမဖြစ်အရေးကြီး သည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် စာပေအက္ခရာတင်ထားမှုများ၊ ပေ ပုရပိုက်များရှိသော်လည်း စာသင်သား တပည့်များသည် အလွတ်ကျက်မှတ်ရွတ်ဆိုခြင်းကိုသာ အလေးထားကြသည်။
ဆရာက အရေးကြီးသည့် အခန်းအပိုဒ်များကို သင်ကြား လိုက်တိုင်း အလွတ်ပြန်လည် ရွတ်ဆိုပြနိုင်သည်အထိ လေ့ ကျက်မှတ်ကြသည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ဗုဒ္ဓသင်ကြားဟောကြားခဲ့ သမျှအားလုံးကို နှုတ်တိုက်ပြန်လည်ရွတ်ဆိုနိုင်သည့်သူများ မြောက်မြားစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
ဇာတ်နိမ့် ဇာတ်မြင့် မခွဲခြား ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားပျံ့နှံ့လာသည်နှင့်အမျှ လူမျိုး မရွေး၊ ဘာသာမရွေး၊ ဇာတ်နိမ့် ဇာတ်မြင့်မရွေး မခွဲခြား တတ်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသူများ တိုးပွားလာသည်။
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိုင်း သည် ဗုဒ္ဓ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားစေသည့် နေရာများဖြစ်ရုံမျှမက၊ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းများလည်း ဖြစ်လာသည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုင်းတွင် တရားဟောဇရပ်၊ ပညာသင်ကြား ရာ ခန်းမတို့သည် မပါမဖြစ်နေရာများ ဖြစ်လာသည်။
ဗုဒ္ဓ၏ တပည့်သာ၀ကတိုင်းကလည်း ကျောင်းသို့ရောက်လာသည့် ဒကာ ဒကာမများ၏ သောက၊ ဒုက္ခတိုင်းကို မဖြေရှင်းပေး နိုင်သည့်သူမရှိ။
ကြောင်းကျိုးညီညွတ်စွာ ဟောပြောသွန်သင် ဆိုဆုံးမနိုင်သည်ချည်း ဖြစ်သည်။
နာလန္ဒ တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓစာပေတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမအဆင့်အတန်းခွဲခြားမှု မရှိ တစ်ခုတည်းသော သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းချက်များကိုသာ သင်ကြားခွင့်ရရှိသည်။
ဗုဒ္ဓစာပေကို တက္ကသိုလ်အထိ သင် ကြားလိုသူများအတွက်လည်း အောက်ခြေမှ သင်ကြားလိုက် သမျှကို အခြေခံအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။
ရှေးဟောင်း နာလန္ဒတက္ကသိုလ်ကြီးတွင်ရှိသည့် စာသင်ခန်းမကြီးသည် တပည့်ပေါင်း သောင်းနှင့်ချီပြီး ဝင်ရောက် စာပေလေ့လာ ဆည်းပူးနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။
တက္ကသိုလ်ကြီး အဓွန့်ရှည် တည်တံ့ရေးအတွက် အနီးအနားရှိ ရာနှင့်ချီသည့်ရွာများမှ ထောက်ပံ့ကြရသည်။
နာလန္ဒသည် ကျောင်းသားများ၊ ယုတ္တိဗေဒ ပညာရှင်များ၊ အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များ၊ ကဗျာ ဆရာများနှင့် ပန်းချီပညာရှင်များ ခိုနားပညာရှာမှီးရာ နေရာကြီးဖြစ်လာသည်။
နာလန္ဒကဲ့သို့ပင် အိန္ဒိယပြည်အတွင်း နေရာအနှံ့ တက္ကသိုလ် များမြောက်မြားစွာတည်ရှိသည်။
အခြားသော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကမ္ဗောဒီးယား၊ ဂရိ၊ တိဘက်၊ သီဟိုဠ်၊ မြန်မာ၊ ထိုင်းစသည့်နိုင်ငံများသည် အိန္ဒိယတက္ကသိုလ်ထွက်များကို ကောင်းမွန်လေးစားစွာဖြင့် ဖိတ်ခေါ်သင်ကြားသည့် အလေ့အထများ ထိုစဉ်ကတည်းက ရှိခဲ့သည်။
ထိုတက္ကသိုလ်များသည် နောင်အခါတွင် ဖျက်ဆီးခြင်း ခံလိုက်ရပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာပါ ကွယ်ပျောက်သွားစေသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းသည် များစွာဝမ်းနည်းဖွယ်ရာဖြစ်တော့သည်။
Indian Culture in the Days of the Buddha, by A.P de Zoysa ကိုးကား Category:ပညာရေး။
alt=A stone castle with two high curtain walls, one within the other. They are crenelated and studded with projecting towers, both rectangular and rounded. The castle is on a promontory high above the surrounding landscape.|right| ခရက်ခ် ဒက်စ် ရှဗလီယား သည် အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော ခရူးဆိတ် စစ်ပွဲဝင်တို့၏ ရဲတိုက် ဖြစ်သည်။
ဘော်တန် ကြယ်ခံတပ် ၊၁၇၅၀ ခုနှစ် အခြေအနေအတိုင်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီးစဉ်, ဂရိုနင်ဂန်နယ်၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ. ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံမှ ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ထားသော အလယ်ခေတ် ခံတပ် ဘာဘာ ဘီဒါ ခံတပ်သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာသုံး အဆောက်အအုံ တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး စစ်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ကာကွယ်ရေးနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခြေစိုက် စခန်းအဖြစ် တည်ဆောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
လူတို့သည် ကာကွယ်ရေး အဆောက်အအုံများကို နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး တဖြည်းဖြည်း ရှုပ်ထွေးသော ဒီဇိုင်းများ အဖြစ် တည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ခံတပ် (Fortification) ဆိုသော စာလုံးမှာ လက်တင်ဘာသာ ပိုမိုခိုင်ခံ့လာစေရန် ဆိုသော အဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်။
thumb|ပီချင်းကိုးရုံ လောင်းကစားဆိုသည်မှာ "ငွေ ကိုဖြစ်စေ၊ အခြားတစ်ခုခုကို ဖြစ်စေ တန်ဖိုးထပ်၍ မသေချာ မရေရာမှု တစ်ခုကို အရဲစွန့်ပြုလုပ်ခြင်း" ဟု အနောက်နိုင်ငံ စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုတွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။
တစ်နည်း အားဖြင့် ကံကိုယုံပြီး အချို့တစ်ဝက်ကို ဖြစ်စေ၊ အားလုံးကိုဖြစ်စေ ပုံအော လိုက်ရခြင်းဟူ၍လည်း ဆိုနိုင်သည်။
၂၀၁၈-လောင်းကစား ဥပဒေကြမ်းအရ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်မှာ လောင်းကစားခြင်း ဆိုသည်မှာ ကံစမ်းကစားခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်မှု ကစားခြင်ူ၊ တစ်ခုခုတွင် ပါဝင်ပြီး ငွေကြေးအတွက်၎င်း၊ ငွေကြေးကဲ့သို့ တန်ဖိုးရှိသော (သို့) ငွေကြေးတန်ဖိုးအဖြစ် လွှဲပြောင်းသတ်မှတ်ရန် သဘောတူပြီး ဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ရာအတွက်၎င်း အကောက်အစား ယူသည်ဖြစ်စေ၊ မယူသည်ဖြစ်စေ လောင်းကစားခြင်းကို ဆိုသည်။
ကြေးမုံ သတင်းစာ၊ (ဇွန် ၁၀၊ ၂၀၁၈) လောင်းကစားခြင်းသည် လူ့သမိုင်းတွင် ယနေ့တိုင် တရားဝင်စနစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ တရားမဝင်ဘဲဖြစ်စေ အောင်ပွဲခံနေဆဲ ဖြစ်သည်။
လူ့ဘောင်လောကတွင် အကျိုးအမြတ်အများဆုံး၊ လူကြိုက် အများဆုံးနှင့် ရေပန်းအစားဆုံး ဖျော်ဖြေပွဲကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ခေတ်သစ်လောင်းကစားခြင်း (Gambling) ကို Gaming ဟူ၍ လည်း သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုလာကြသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် တရားဝင်လောင်း ကစားမှုသည် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာဘီလီယံ ၆၀ ကျော် ရှိသည်။
ပြည်နယ်နှင့် မြို့ကြီးအတော်များများတွင် တရားဝင် လောင်းကစားဒိုင်ကြီးများဖွင့်ကာ ခမ်း နားကြီးကျယ်စွာ လောင်းကစားနေကြ ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုလောင်းကစားခြင်း လုပ်ငန်းအပေါ်ရပ်တည်ပြီး ဆွေစဉ်မျိုး ဆက် ချမ်းသာကြွယ်၀နေကြသည့် အုပ်စုများစွာရှိကြောင်းလည်း သိရ သည်။
လောင်းကစားခြင်းက မြောက် မြားစွာသော မိသားစုနှင့် အိမ်ထောင်စု များစွာကို အလုပ်ပေး ထမင်းကြွေးထား နိုင်သည့်အပြင် နိုင်ငံတော်အတွက် အခွန်ကောက်ခံရရှိနိုင်စေရန် အကောင်း ဆုံး နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာသည်။
အချို့သော လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းနှင့် ဘာသာရေးလွှမ်းမိုးသော လူနေမှုတွင် လောင်းကစားခြင်းကို ရာဇဝတ်မှု၊ စာရိတ္တပျက်စီးမှု၊ လူမှုရေးအကျင့်ပျက်မှု တစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားကြ သည်။
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအတော်များများတွင် လောင်းကစားခြင်းကို တရားဝင်လုပ်ငန်း တစ်ခုအနေနှင့် သတ်မှတ်ထားကာ မှီခို အားထားနေကြရသည်လည်း ရှိသည်။
လောင်းကစားနိုင်ရန်အတွက် လောင်း ကစားမည့်အမျိုးအစား၊ လောင်းကစား ပြုလုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်အပိုင်း အခြားကိုလည်း သီးခြားသတ်မှတ် ပြဋ္ဌာန်းပေးရသည်များလည်း ရှိသည်။
လောင်းကစားအမျိုးအစားများ တရားဝင်နှင့် တရားမဝင်လောင်း ကစားနည်းပေါင်းများစွာ ရှိသည်။
တရားဝင် လောင်းကစားမှုကို အစိုးရ ဌာနများ၊ အကျိုးအမြတ်မယူသည့်အဖွဲ့ အစည်းများနှင့် ကုသိုလ်ဖြစ် အသင်း အဖွဲ့များအတွက် တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင် ခွင့်ပေးထားသည်။
တရားမဝင်လောင်း ကစားခြင်းသည် သီးခြား ပုဂ္ဂလိက သဘောဆောင်ပြီး ဒိုင်များမှတစ်ဆင့် ပြုလုပ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
မြေအောက် အဖွဲ့အစည်းများဦးစီးသည့် တရားမဝင် လောင်းကစားခြင်းတွင် ခေတ်ပေါ် အင် တာနက်မှတစ်ဆင့် ဂိမ်း(Game) ဆော့ ခြင်းအထိ ပါဝင်လာသည်။
လောင်း ကစားခြင်းဆိုသည်မှာ သူငယ်ချင်း အချင်းချင်း ရေပြိုင်ကူးခြင်းမှသည် တစ်နေရာတွင်ထိုင်ပြီး ပိုကာဆွဲခြင်း အထိပါဝင်သည်။
တရားဥပဒေအရ မည်သည့် လောင်းကစားခြင်းသည် တရားဝင်သည် မဝင်သည်မှာ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသအခြေအနေကို လိုက်ပြီး အမျိုးမျိုးကွဲပြားနိုင်သောကြောင့် ရှုပ် ထွေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အချို့သော ပြည်နယ်တိုင်းဒေသများတွင် နိုင်ငံခြား ခရီးသွားဧည့်သည်များကို မက်လုံးပေး ဆွဲဆောင်နိုင်ရန်အလို့ငှာ တရားမဝင် ဟူ၍ အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည့် လောင်းကစားခြင်းများကို တရားဝင် ကစားခွင့်ပြုကြရသည်ဖြစ်သောကြောင့် လောင်းကစားအတွက် တရားဝင်ခြင်း၊ မဝင်ခြင်းသည် သတ်မှတ်ချက်တစ်ခု အသွင် ဆောင်သွားရပြန်သည်။
ကာစီနိုလောင်းကစားရုံများ် ယနေ့ခေတ် လောင်းကစားခြင်း အများဆုံးနှင့် အတွင်ကျယ်ဆုံးနေရာ များသည် ကာစီနိုဟုခေါ်သည့် လောင်း ကစားမှု အမျိုးမျိုးကို တစ်မိုးတည်း အောက်တွင် လွတ်လပ်စွာကစားနိုင် သည့်နေရာ (ကစားပွဲရုံ) ကြီးများဖြစ် သည်။
ထို ကာစီနိုခန်းမကြီးများထဲတွင် ပိုကာဖဲ၊ ဘလက် ဂျက်ဖဲ၊ ကင်နို၊ အံစာလှိမ့်၊ စက်ဝိုင်းလှည့်စသည့် လောင်း ကစားခြင်းများ အားလုံးတွေ့နိုင်သည်။
ကာစီနိုဂိမ်းတိုင်းတွင် ကစားသူအတွက် အခွင့်ကောင်းများကို မက်လုံးတစ်ခု အနေဖြင့် ပေးထားတတ်သည်။
အမေ ရိကန်တွင် ပိုကာဖဲပြိုင်ပွဲကို ၂၀၀၀ ပြည့် နှစ်ပိုင်းလောက်မှစပြီး ရုပ်မြင်သံကြား တွင် ပြိုင်ပွဲတစ်ခုအသွင်ဖြင့် လွှင့်ထုတ် ပေးလာခြင်းကြောင့်လည်း ပိုကာကစား သည့်ဓလေ့ အမေရိကန်တွင် ပိုပြီးများ လာသည်။
အမေရိကန် ပြည်နယ်များတွင် ကာစီနိုလောင်းကစားခြင်းကို ပြည်နယ် အတော်များများတွင် တရားဝင်အနေ ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးထားသည်။
နီဗားဒါး ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုတွင်သာမက ကမ္ဘာ့ လောင်း ကစားဈေးကွက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်လာသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဒေသဆိုင်ရာ ဌာနေ လောင်းကစားဝိုင်းများသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအသွင်ဖြင့် လောင်း ကစားလောကကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက် လာသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အမေ ရိကန်ကွန်ဂရက်သည် ဌာနေအင်ဒီးယန်း လောင်းကစားပိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေကို သတ်မှတ်ခွင့်ပြုပေးလိုက်ရသည်။
ထို ဥပဒေအရ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ သည် မိမိတို့ပိုင် နယ်မြေများတွင် လောင်းကစားဒိုင်များကို လွတ်လပ်စွာ ဖွင့်ခွင့်ရရှိသွားသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံ တွင် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများအတွက် သီးခြားသတ်မှတ်ပေးထားသည့် နယ် မြေများစွာရှိသည်ဖြစ်ရာ စီးပွားရေး ကျ ဆင်းနေချိန်တွင် ပြန်လည်မြှင့်တင်လို သည့်စိတ်ဖြင့် ဖွင့်ခွင့်ပြုထားခြင်းဖြစ် သည်ဟုဆိုကြသည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အလွန်တွင် ပြည်နယ်ထက်ဝက်ကျော် က ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကဲ့သို့ လောင်းကစားခွင့် လိုင်စင်များထုတ်ပေး ရန် တောင်းဆိုလာကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ တရားဝင်လောင်းကစားရာ ကာစီနိုဒိုင် များသည် ပြည်နယ်အများတွင် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသား ဒိုင်များနှင့်အပြိုင် ပေါ် ထွန်းလာခဲ့သည်။
အားကစားနှင့် လောင်းကစား အားကစားကို လောင်းကစား အသွင်ပြောင်းလာခြင်းခြင်းသည် ကမ္ဘာ တွင် ပျံ့နှံ့လာပြီး နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ဘီလီယံနှင့်ချီသည့် လောင်းကစားပွဲ ကြီးဖြစ်လာသည်။
ဘိုးလင်းလှိမ့်ပွဲမှ သည် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးပွဲများအထိ ဒေါ် လာဘီလီယံနှင့်ချီပြီး လောင်းကစား မှုပြုလာကြသည်။
တရားဝင်အသွင် သာမက တရားမဝင်သည့် အသွင်များ နှင့်ပါ ကမ္ဘာအနှံ့ လောင်းကစားမှုပြု လာကြခြင်းဖြစ်သည်။
အားစားကို လောင်းကစားအသွင်ဖြင့် မပြုလုပ်ရန် တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်နှိပ်ကွပ်ကြသော် လည်း အချို့သောနိုင်ငံများတွင် အား ကစား လောင်းကြေးကို ကုမ္ပဏီကြီး များအသွင် ဒိုင်ဖွင့်ကာ လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေး ထားသည်များလည်းရှိသည်။
အင်တာ နက်တွင် လောင်းကစားနိုင်သည့် Site များ များစွာရှိပြီး ကမ္ဘာပတ်ကာ ကစား နိုင်သည်ဖြစ်သောကြောင့် အားကစား တွင် လောင်းကစားခြင်းသည် ပိုမို ကျယ်ပြန့်လာရသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အားကစား ကို တရားဝင်လောင်းကစားခွင့်အား နီဗားဒါးပြည်နယ်တစ်ခုတွင်သာ ခွင့်ပြု ထားသည်။
ထိုသို့ ခွင့်ပြုရခြင်းသည် တရားဝင်လောင်းကစားခွင့်ကို ခွင့်မပြု သည့်အခါ တရားမဝင် ကစားလာကြ ပေလိမ့်မည်။
ထိုအချိန်တွင် လာဘ်ထိုး မှုများ၊ လောင်းကြေး မလျော်သဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ပြဿနာများကို ကြို တင် ကာကွယ်တားဆီးသည့် အနေဖြင့် ခွင့်ပြုရခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
သို့ သော် အားကစားအသင်းအဖွဲ့ကြီးများ အနေဖြင့် မိမိတို့ အားကစားသမားများ ကို လောင်းကစားနှင့် လုံး၀ကင်းရှင်း စေရန် စာချုပ်စာတန်းများဖြင့် စီမံအုပ် ချုပ်ထားလေ့ရှိသည်။