kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မေခမြစ်တွင် ဆည် ငါးခု၊ မေလိခမြစ်တွင် ဆည် ၁ ခုနှင့် မြစ်ဆုံဒေသတွင် ဆည် ၁ ခု တည်ဆောက်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။
မြစ်ဆုံဒေသရှိ ဆည်မှာ ဆည်ခုနစ်ခုအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ မြစ်ဆုံဒေသကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီးShyamal Sarkar, Kachin hydropower projects to spell doom ,Kachin News, January 31, 2008 ချီဖွေမြို့ရှိ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသူ ဒေသခံများသည် အစိုးရ၏ နှိမ်နင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
Burma News Network, "Christian leaders questioned over anti-dam campaign", July 29, 2008. ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Earth Snapshot, Satellite image Area Map (China) Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆောက်တည်သည့် ရဟန်းသည် ဆွမ်းခံ၍ ရသော ဆွမ်းကိုသာ ဘုဉ်းပေးရ၏၊ ပင့်ဖိတ်၍ ကပ်လှူသော သံဃဘတ် စသည်တို့ကို ဘုဉ်းမပေးရ။
ဆောက်တည်ပုံ ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် အတိရေကလာဘံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းခံဆွမ်းထက် အပိုအလွန်ဖြစ်သော ဆွမ်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ သမာဓိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းခံခြင်း အလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရှောင်ကြဉ်ရမည့် ဆွမ်း ၁၄-မျိုး (၁) သံဃိကဘတ် = သံဃာအား လှူသောဆွမ်း၊ (၂) ဥဒ္ဒေသဘတ် = သံဃာမှ ညွှန်းစေ၍ လှူသောဆွမ်း၊ (၃) နိမန္တနဘတ် = ပင့်ဖိတ်၍ လှူသော်ဆွမ်း၊ (၄) သလာကဘတ် = စာရေးတံမဲချ၍ လှူသော ဆွမ်း၊ (၅) ပက္ခိကဘတ် = (လဆန်း, လဆုတ်) ၁-ပက္ခ ၁-ခါ လှူဒါန်းသော ဆွမ်း၊ (၆) ဥပေါသထိက = ဥပုသ်နေ့လှူသောဆွမ်း (၇) ပါဋိပဒိက = ဥပုသ်အထွက် တရက်နေ့၌ လှူသောဆွမ်း၊ (၈) အာဂန္တုကဘတ် = ဧည့်သည်ရဟန်းတို့ကို ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းသော ဆွမ်း၊ (၉) ဂဓိကဘတ် = ခရီးသွားမည့် ရဟန်းတို့ကို ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းသောဆွမ်း၊ (၁၀) ဂိလာနဘတ် = နာမကျန်းသော ရဟန်းတို့ကို ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းသော ဆွမ်း၊ (၁၁) ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ်= နာမကျန်းသော ရဟန်းတို့ကို ပြုစုလုပ်ကျွေးသော ရဟန်းတို့ကိုရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းသော ဆွမ်း၊ (၁၂) ဝိဟာရဘတ် = ကျောင်းကို ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းသော ဆွမ်း၊ (၁၃) ဓုရဘတ် = အဦးအစအိမ်၌ တည်ထား၍ လှူသော ဆွမ်း၊ (၁၄) ဝါရကဘတ် = အလှည့်ကျ လှူသောဆွမ်း။
ယင်း ဆွမ်းတို့ကို ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် သာယာခွင့် ခံယူခွင့် မရှိ။
သံဃဘတ္တံ ဂဏှထ = သံဃဘတ်ကို အလှူခံပါဟု မလျှောက်ထားပဲ အမှာကံ ဂေဟေ သံဃော ဘိက္ခုံ ဂဏှာတု၊ တုမှေပိ ဘိက္ခုံ ဂဏှထ = တပည့်တော်တို့ အိမ်၌ သံဃာတော်များ ဆွမ်းအလှူခံပါစေ၊ အရှင်ဘုရားတို့လဲ ဆွမ်းအလှူခံလာပါကုန်ဟု လျှောက်ထား၍ ပေးလှူခဲ့လျှင် သာယာခွင့် ရှိ၏၊ သာယာနိုင်သည်။
သံဃာမှ ရအပ်သော ဆွမ်းစသော အာမိသ မပါသော အခြားစာရေးတံ ကျောင်း၌ ချက်အပ်သော ဆွမ်းဟင်းတို့ကိုလည်း သာယာနိုင်သည်(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၃)။
ကျောင်း၌ရှိသော သစ်သီးကြီး-ငယ်ကို ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့ သုံးဆောင်နိုင်သည်(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၅၅)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဆွမ်း "ဘတ္တ =ထမင်း၊ ဩဒန =ထမင်း ဤသို့သော စကားမျိုးဖြင့် ဖိတ်မန်လျှင် မအပ်၊ ပိဏ္ဍပါတ =ဆွမ်း၊ ဘိက္ခာ =ဆွမ်း ဤသို့သော စကားမျိုးဖြင့် ဖိတ်မန်ခြင်းကြောင့် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်အား အပ်၏"(စူဠဋီကာ) ယနေ့ခေတ်တွင် ထမင်း ဟူသောအသုံးအနှုန်းဖြင့် မဖိတ်မန်ကြ၊ ဆွမ်း ဟုသာသုံးနှုန်းကြသည်ဖြစ်ရာ ဤဓုတင်ပျက်နိုင်ခဲ၍ အမြဲတမ်းဆောက်တည်သင့်သည် ဟု ဆရာမြတ်တို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြ၏။
ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ် ၃-မျိုး ဤ၌လည်း (၁) အမြတ်စား (= ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေ့ကဖြစ်စေ, နောက်ကဖြစ်စေ ဆောင်ယူ၍ လှူအပ်သော ဆွမ်းကို၎င်း ဆွမ်းခံအပြန် ဆွမ်းစားစရပ်သို့ ယူဆောင်၍ လှူအပ်သော ဆွမ်းကို၎င်း ခံယူနိုင်၏၊ ရောက်ဆဲ အိမ်တံခါး၌ရပ်၍ သပိတ်ကို ယူလျှင်လည်း ပေးနိုင်သည်၊ ယနေ့ ဖိတ်မန်ထားအပ်သော ဆွမ်း လာလိမ့်မည်ဟု စောင့်မြှော်၍ကား မခံ ယူရ။
(၂) အလတ်စား (= မဇ္ဈိမ)ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် စောင့်မျှော်နေ၍လည်း ဆွမ်းခံယူအပ်၏၊ နက်ဖြန်အတွက် ဖိတ်မန်အပ်သောဆွမ်းကိုမူကား လက်မခံရ။
(၃) အညံ့စား(= မုဒုက)ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် နက်ဖြန်အတွက် ဖိတ်မန်အပ်သော ဆွမ်းကို၎င်း သန်ဘက်အတွက် ဖိတ်မန်အပ်သော ဆွမ်းကို၎င်း လက်ခံနိုင်သည်။
သို့ဖြစ်၍ မဇ္ဈိမ, မုဒုက ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သူတပါးနှင့် မစပ်ပဲ နေနိုင်ခြင်း ချမ်းသာမျိုးကို မရနိုင်ကြကုန်၊ ဥက္ကဋ္ဌ ပုဂ္ဂိုလ်သည်သာ ရနိုင်၏။
ရှင်းဦးအံ့— တခုသော ရွာဝယ် အရိယဝံသသုတ်နှင့် စပ်သော တရားဟောပွဲရှိသည်ဖြစ်၍ တရားနာသွားရန် ဥက္ကဋ္ဌပုဂ္ဂိုလ်က မဇ္ဈိမ, မုဒုက ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဖိတ်ခေါ်ခဲ့လျှင် ယနေ့(နက်ဖြန်) ဒါယကာ တဦးက ဖိတ်မန်ထားသဖြင့် မလိုက်နိုင်ပါဟု ငြင်းပယ်ရတော့မည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဓမ္မအရသာကို ခံစားခွင့် မရရှာကြတော့ချေ၊ ကိုယ့်အား ကိုယ်ကိုး၍ လွတ်လပ်စွာနေသော ဥက္ကဋ္ဌ ပုဂ္ဂိုလ်သည်သာ နံနက်စောစော ဆွမ်းခံလှည့်လည်ပြီးလျှင်တရားပွဲသွားကာ ဓမ္မအရသာကို ခံစားနိုင်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဓုတင် ပျက်စီးခြင်း ဆွမ်းခံဆွမ်းမှ တပါးသော ပင့်ဖိတ်ကပ်လှူသည့် သံဃဘတ်စသည်ကို သာယာသောခဏ၌ပင် ဓုတင်ပျက်၏။
ထိုသို့ ဓုတင်ပျက်ပါက ပြန်၍ ဆောက်တည်ကာ ကျင့်သုံးနိုင်၏။
အခြားသော ဓုတင် ဤအတိုင်း ဖြစ်၏။
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် ဆောင်ရကျိုး (၁) ပိဏ္ဍိယာ လောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟူသော ဘုရားစကားတော်အတိုင်း ရဟန်း ဖြစ်စက ဝန်ခံခဲ့သော ပဌမနိဿယနှင့်လျော်သော အကျင့်ပဋိပတ်ရှိခြင်း၊ (၂) ဒုတိယ အရိယဝံသ၌ တည်ခြင်း၊ (၃) ကိုယ့်အား ကိုယ် ကိုးလျက် အသက်မွေးမြူခြင်း၊ (၄) တန်ဖိုးနည်း၍ ရလွယ်သည်, အပြစ်ကင်းပေသည် ဟု ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းအပ်သော ပစ္စည်းရှိသူ ဖြစ်ခြင်း၊ (၅) ဆွမ်းခံရန် ပျင်းရိမှုကို နှိပ်ကွပ် နိုင်ခြင်း၊ (၆) စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း၊ (၇) သေခိယ-အကျင့်ကို ဖြည့်ကျင့်ခြင်း၊ (၈) (ခံယူရာ၌ အတိုင်းအရှည်သိခြင်း လူတို့နှင့် ရောနှော၍ မနေခြင်းကြောင့်) သူတပါးကို မွေးမြူလေ့မရှိခြင်း၊ (၉) သူတပါး (ဆွမ်းလှူသူ)တို့အား ချီးမြှောက်မှုပြုရခြင်း၊ (၁၀) မာန်မာနကို ပယ်နိုင်ခြင်း၊ (၁၁) (ရောနှောသော ဆွမ်းဖြင့် မျှတခြင်းကြောင့် ရသတဏှာကို တားမြစ်နိုင်ခြင်း၊ (၁၂) ဂဏဘောဇန, ပရမ္ပရဘောဇန, စာရိတ္တသိက္ခာပုဒ်တို့ဖြင့် အာပတ်မသင့်နိုင်ခြင်း၊ (၁၃) အပ္ပိစ္ဆတာ-စသောဂုဏ်တို့အားလျော်သောအသက် မွေးမှုရှိခြင်း၊ (၁၄) သမ္မာပဋိပတ် အကျင့်မြတ်ကို တိုးပွါးစေခြင်း၊ (၁၅) နောက်နောင် ရဟန်းများကို (ဒိဋ္ဌာနုဂတိ ဖြစ်စေခြင်းငှါ) ချီးမြှင့်ရခြင်း ဟူသော ယင်းအကျိုးများကို ရနိုင်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၃-၄)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ တိုက်တွန်းချက် -ဆွမ်းခံကျင့်ဝတ်၌ တစ်လုပ်တစ်ဆုပ်သောဆွမ်းဖြင့် ရောင့်ရဲသော၊ -သူတပါးနှင့်မဆက်စပ်သော အသက်မွေးခြင်းရှိသော၊ -ပယ်အပ်ပြီးသော လောလုပ္ပတဏှာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အရပ်လေးမျက်နှာ သွားရာအရပ်တို့၌ အပိတ်အပင်အနှောက်အယှက်မရှိ သွားလာနိုင်၏။
ကောင်းသောပညာရှိသော ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပျင်းရိခြင်းကိုပယ်ဖျောက်နိုင်သောကြောင့် အသက်မွေးစင်ကြယ်၏၊ ထိုကြောင့် ဆွမ်းခံကျင့်ဝတ်ကို အထင်သေး/မထေမဲ့မြင်မပြုအပ်၊။
ဤသို့ ဆွမ်းခံကျင့်ဝတ်၌ လုံ့လပြုခြင်းရှိသော၊ လာဘ်အကျော်အစောကို မမျှော်မှန်းပဲ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ကာ မိမိကိုယ်ကို မွေးမြူနိုင်သော၊ ကောင်းဆိုးအာရုံတို့၌ သတိပညာဖြင့် အလယ်အလတ်ရှုမြင်နိုင်သော၊ သူတပါးတို့ မကျွေးမွေးရ (ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးမဖြစ်/တာဝန်မတက်)သော ယောဂီရဟန်းအား သိကြားအစရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ချစ်မြတ်နိုးကာ အားကိုးကြကုန်၏။
ဤသို့လျှင် လောကုတ္တရာအားလျော်သော အကျိုးကျေးဇူးတို့၌ အလိုရှိကုန်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကျင့်ဝတ်၌ မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်အပ်ပေသည်။
သဗြဟ္မစာရီ-ဓမ္မဝိနယ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ အလေ့အကျင့်များ။
တိစီဝရိက်ဓုတင်သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ်ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် ခါးဝတ်သင်းပိုင်၊ ကိုယ်ရုံဧကသီ၊ နှစ်ထပ်သင်္ကန်းဒုကုဋ် ဟူသည့် သင်္ကန်းသုံးထည်ကိုသာ အသုံးပြုရ၏။
ထိုသုံးထည်မှတစ်ပါး အခြားသော သင်္ကန်းကို သုံးဆောင်ခြင်း မပြုရပေ။
"Lunge Thin"> ဆောက်တည်ပုံ ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် စတုတ္ထကစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ဝတ်လောက်ရုံလောက် လေးထည်မြောက် သင်္ကန်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ တေစီဝရိကင်္ဂံ သမာဓိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ သုံးထည်သော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။
"Lunge Thin" တေစီဝရိကဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် သင်္ကန်းလျာပုဆိုး ရသည်ဖြစ်၍ ချုပ်ဆိုးမှုမပြုနိုင်အောင် မနာမကျန်းခြင်း စီရင်မည့်သူမရှိခြင်း အပ်စသော အဆောက်အဦ မပြည့်စုံခြင်းဟူသော အကြောင်းရှိခဲ့သော် သိုမှီးသိမ်းထား နိုင်ခွင့်ရှိသည်၊ အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ မရှိ၊ ဆိုးပြီးဖြစ်လျှင် သိုမှီးသိမ်းထားခွင့် မရှိ၊ ဓုတင်္ဂစောရ = ဓုတင် သူခိုးဖြစ်မည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၂)။
(ဝိမတိ၊ဋီ၊၁၊၃၁၃) ၌ကား ချုပ်ဆိုးပြီး၍ မဝတ်ရုံနိုင်သော် ပရိက္ခာရစောဠအဖြစ် အဓိဋ္ဌာန်တင်ကာ ၁၀-ရက်အထိ ထားနိုင်၏ ဟု ဆိုသည်။
"တိပိဋကအဘိဓာန်"တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ် ၃-မျိုး ဤ၌လည်း (၁) အမြတ်စား = (ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ကန်းဆိုးခိုက် ဝတ်ရုံရန် သင်္ကန်းပို မထားရ၊ သင်္ကန်းဆိုးခဲ့သော် သင်းပိုင်၊ ကိုယ်ဝတ်တို့တွင် တစ်ထည်ထည်ကို ရှေးဦးစွာဆိုး၍ ကျန်တစ်ထည်ကို ဝတ်ရသည်၊ ၂-ထပ်သင်္ကန်းကြီးကိုမူ မဝတ်ကောင်း၊ ဤကား ရွာနီးကျောင်း၌သာ ကျင့်ရမည့် ဝတ်ဖြစ်၏။
တောကျောင်းဖြစ်မူ သင်းပိုင်၊ ကိုယ်ဝတ် ၂-ထည်လုံး ဖွပ်လျှော်ပြီး ဆိုးနိုင်သည်၊ သို့သော် တစ်စုံတစ်ယောက်တွေ့မြင်ခဲ့သော် အလွယ်တကူ ဆွဲယူ၍ဝတ်နိုင်အောင် သင်္ကန်း၏ အနီး၌နေရသည်။
(၂) အလတ်စား = (မဇ္ဈိမ) ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ကန်းဆိုးခိုက်၌ သုံးဆောင်သော သီးသန့်သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံလျက် သင်္ကန်းဆိုးရသည်။
(၃) အညံ့စား = (မုဒုက) ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သဘာဝရဟန်းတို့၏ သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံလျက် ဆိုးနိုင်သည်၊ ကျောင်း၌ရှိသော အိပ်ရာလွှမ်းကိုမူလည်း ဝတ်ရုံလျက် ဆိုးနိုင်သည်၊ သို့သော် သွားလေရာရာ ယူခွင့် မရှိ။
သဘာဝရဟန်းတို့၏ သင်္ကန်းကို ကြိုကြားကြိုကြား ခေတ္တငှားရမ်း၍လည်း ဝတ်ရုံသုံးဆောင်နိုင်သည်။
ယင်းပုဂ္ဂိုလ် ၃-မျိုးလုံး ၄-ထည်မြောက်ဆိုလျှင် (အလျား ၃-တောင်၊ အနံ ၁-တောင်သာရှိသော) အံသကိုဋ် တစ်ထည်သာ အပ်၏။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၂)။
"တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ အံသကိုဋ် (ယခုဝတ်နေကြသော အင်္ကျီနှင့်တူသော အံသကိုဋ်များကို မဆိုလို)။
အံသကိုဋ်ဆိုသည်မှာ ပခုံး၌ပတ်တင်ထား၍ ကိုယ်ရုံသင်္ကန်းကို ချွေးမစိုစေရန် ကာကွယ်သော သင်္ကန်းအပိုင်းအစဖြစ်၏။
အနံတစ်ထွာ၊ အလျား သုံးတောင်ပမာဏသာ အပ်၏။
(အဋ္ဌကထာဝါဒ) "သင်းပိုင်အဖြစ် အဓိဋ္ဌာန်မတင်လောက်သော သင်းပိုင်အောက် အလျားအနံငယ်သော အံသကိုဋ်သည်လည်း အပ်၏" ဟု နဘူးကျင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားတော်မူသည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌လာသော အနံတစ်ထွာ၊ အလျားသုံးတောင်သည် ပကတိပုရိသ၏အထွာအားဖြင့် "အနံသည် တစ်ထွာနှင့်လက်ခြောက်သစ်၊ အလျားသည် လေးတောင်နှင့်တစ်ထွာရှိရာ အဓိဋ္ဌာန် ဝိကပ္ပနာပြုလောက်သော အဝတ်" ဟု ဆရာမြတ်တို့ မိန့်ဆိုကြ၏။
ထိုအောက်လျော့လျှင်မူ အဓိဋ္ဌာန် ဝိကပ္ပနာပြုစရာမလိုပဲ သုံးစွဲခွင့်ရှိ၏။
ဝိနယဂရုကဆရာမြတ်တို့သည် အဋ္ဌကထာစကားကို အလေးထား၍ အနံကို တစ်ထွာနှင့် လက်ငါးသစ်၊ အလျား ငါးတောင်ထွာရှိသော အံသကိုဋ်ကို တပည့်ရဟန်းတို့အား သုံးစွဲစေ၏။
ခန္ဓာကိုယ်ကို ပတ်၍လုံအောင် အလျားကို တစ်တောင်ပိုယူထားသော်လည်း အနံကိုလျှော့၍ တစ်ထွာနှင့် လက်ငါးသစ်သာ ယူထားသောကြောင့် ဓုတင်မပျက်ရုံသာမက အဓိဋ္ဌာန်၊ ဝိကပ္ပနာမပြုပဲ ချမ်းသာစွာ သုံးစွဲခွင့်ရစေသည်။
ဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်အား အံသကိုဋ်နှင့် အိပ်ယာခင်းသည် အပ်စပ်သော်လည်း အိပ်ယာခင်းကိုမူ သွားလေရာသို့ မယူဆောင်ကောင်းပါ။
သဗြဟ္မစာရီ-ဓမ္မဝိနယ ဓုတင် ပျက်စီးခြင်း ဝတ်လောက်ရုံလောက် လေးထည်မြောက် သင်္ကန်းကို သာယာသော ခဏ၌ပင် ဓုတင်ပျက်၏။
ထိုသို့ ဓုတင်ပျက်ပါက ပြန်၍ဆောက်တည်ကာ ကျင့်သုံးနိုင်၏။
အခြားသော ဓုတင်များသည်လည်း ဤအတိုင်း ဖြစ်၏။
"Lunge Thin" ပံသုကူသင်္ကန်းကဲ့သို့ အခြားသူတစ်ဦးဦးကို ပြန်လှူရန်အတွက် ဟု နှလုံးသွင်း၍ အလှူခံလျှင် ဓုတင်မပျက် ဟု မှတ်ယူထိုက်ပါသည်။
တေစီဝရိက ဓုတင်ဆောင်ရကျိုး ကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်နိုင်ရုံသင်္ကန်းဖြင့် ရောင့်ရဲခြင်း၊ သို့ဖြစ်၍ ငှက်နှယ်အလား သွားလိုရာရာ အလွယ်တကူ ဆောင်ယူသွားလာ နိုင်ခြင်း၊ ကိစ္စနည်းခြင်း၊ ဝတ္ထသန္နိဓိ မရှိခြင်း၊ ခေါင်းပါးသော အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း၊ အပ္ပိစ္ဆတာ စသော အကျိုးများပြီးခြင်း ယင်းအကျိုးများကို ရနိုင်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၃)။
"တိပိဋကအဘိဓာန်"တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ တိုက်တွန်းချက် အပိုအလွန်ဖြစ်သော သင်္ကန်း၌ တပ်မက်သော တဏှာကို ပယ်စွန့်၍ သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်းကို ကြဉ်ဖယ်သော၊ တိစီဝရိက်ဓုတင်ကိုဆောင်သော ပညာရှိသော ယောဂီရဟန်းသည်၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းတည်းဟူသော သုခချမ်းသာကို သိနားလည်သူဖြစ်ပေသည်။
ထို့ကြောင့် မိမိ၏တောင်ပံဖြင့် လိုရာခရီးကို သွားနိုင်သော၊ တောင်ပံသာလျှင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးရှိသော ငှက်ကဲ့သို့ မိမိ၏ကိုယ်၌ ဝတ်ရုံထားသော သင်္ကန်းမျှဖြင့်ပင် လိုရာခရီးသို့ ချမ်းသာစွာသွားလိုသော ရဟန်းသည် တိစီဝရိက်ဓုတင် ကျင့်ဝတ်ပဋိပတ်၌ မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်ခြင်းကို ပြုသင့်လှပါပေတော့၏။
ပံသကူဓုတင် သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပံ့သကူဓုတင် ဆောက်တည်မည့် ရဟန်းသည် သူတစ်ပါး လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းကို မဝတ်ရုံရပေ။
သူတစ်ပါးတို့ စွန့်ပစ်ထားသော အဝတ်များကို ကောက်ယူ၍ လျှော်ဖွပ်၊ ချုပ်ဆိုး ပြုလုပ်ကာ ဝတ်ရုံရသည်။
ဆောက်တည်ပုံ ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် ဂဟပတိဒါန စီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ပံသုကူလိကင်္ဂံ သမာဓိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ဒါယကာ လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြစ်စေ ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။
ပံသုကူသင်္ကန်း ၂၃-မျိုး (၁) သောသာနိက = သုသာန်၌ ရအပ်သော-အဝတ် အထည်-ပုဆိုး၊ (၂) ပါပဏိက = အိမ်ဈေး တံခါး၌ ရအပ်သော − အဝတ်− အထည်-ပုဆိုး၊ (၃) ရထိယစောဠ = ရထားလမ်း, လှည်းလမ်း, ကားလမ်းမ၌-စွန့်ပစ်အပ်သော-အဝတ်-အထည်–ပုဆိုး၊ (၄) သင်္ကာရ စောဠ = အမှိုက်ပုံ၌ စွန့်ပစ်အပ်သော –အဝတ်-အထည် – ပုဆိုး၊ (၅) သောတ္ထိယ = ကိုယ်ဝန်အညစ်အကြေးကို သုတ်၍ စွန့်ပစ်အပ်သော-အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၆) နှာန-စောဠ = ရေချိုးပြီးသော် စွန့်ပစ်အပ်သော− အဝတ်-အသည်-ပုဆိုး၊ (၇) တိတ္ထစောဠ = ရေချိုးဆိပ်၌ စွန့်ပစ်အပ်သော-အဝတ်-အထည်—ပုဆိုး၊ (၈) ဂတပစ္စာဂတ = သုသာန်သို့ အသွားအပြန်ဝတ်၍ စွန့်ပစ်အပ်သော အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၉) အဂ္ဂိဒဍ္ဎ = မီလောင်ရာရှိသဖြင့်စွန့်ပစ်အပ်သော-အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၀) ဂေါခါယိတ = နွားဝါး ရာရှိသဖြင့် စွန့်ပစ်အပ်သော-အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၁) ဥပစိကာ ခါယိတ = ခြကိုက်ရာ ရှိသဖြင့် စွန့်ပစ်အပ်သော-အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၂) ဥန္ဒူရခါယိတ = ကြွက်ကိုက်ရာ ရှိသဖြင့် စွန့်ပစ်အပ်သော –အဝတ်– အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၃) အန္တစ္ဆိန္န = အနား ပြတ်သော —အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၄)ဒသာစ္ဆိန္န = အဆာပြတ်သော-အဝတ်-အထည် –ပုဆိုး၊ (၁၅) ဓဇဟဋ = တံခွန်(အလံ)စိုက်ဆောင် စစ်သည်ဘောင်မှ ဆောင်ယူအပ်သော-အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၆) ထူပစီဝရ =တောင်ပို့ကို ပတ်၍ပူဇော်အပ်သော-အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၇) သမဏစီဝရ=ရဟန်း စွန့်ပစ်အပ်သော သင်္ကန်း၊ (၁၈) အာဘိသေကိက = မင်းများ ရှင်ဘုရင်များ အဘိသိက်ခံရာ အရပ်၌ စွန့်ပစ်အပ်သော – အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး၊ (၁၉) ဣဒ္ဓိမယ = ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်းတို့၏ တန်ခိုးကြောင့် ဖြစ်၍နေသော သင်္ကန်း၊ (၂၀) ပန္ထိက = လမ်းခရီး၌ ကျနေသော-အဝတ်-အထည် – ပုဆိုး၊ (၂၁) ဝါတာဟဋ = လေသည် တိုက်ခတ်ယူဆောင် အပ်သော-အဝတ် – အထည် -ပုဆိုး၊ (၂၂) ဒေဝဒတ္တိယ = နတ်တို့ ပေးလှူအပ်သော-အဝတ် – အထည် – ပုဆိုး၊ (၂၃) သာမုဒ္ဒိယ = သမုဒ္ဒရာလှိုင်းတံပိုးတို့-ကမ်းထက်-ကုန်းသို့ ပစ်တင်အပ်သော-အဝတ်-အထည်-ပုဆိုး ဟူ၍ ပံသုကူသင်္ကန်း ၂၃-မျိုးရှိသည်။
ပံသုကူ ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် ယင်းတို့တွင် တမျိုးမျိုးသော သင်္ကန်းကိုကောက်ယူ၍ ဆွေးမြည့်ရာ အရပ်တို့ကိုပယ်ကာ ဖွပ်လျှော် ချုပ်ဆိုးပြီးလျှင် ဒကာ ဒကာမ လှူအပ်သော (လက်ရှိ) သင်္ကန်းဟောင်းကို ပယ်၍ ဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ရသည် (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၀။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၁၀)။
သံဃာကို ရည်ညွှန်း၍ လှူအပ်သော သင်္ကန်းကို ပံသုကူဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် အလှူခံခွင့် မရှိ၊ အပ်ချည်လှူမူ ခံယူခွင့်ရှိသည်။
ပံသုကူဓုတင်ဆောင်သံဃာအား ရေစစ် (ဓမကရိုဏ်)ကို ပိတ်ရန်အလို့ငှါ ပေးလှူခဲ့သော် အလှူခံယူနိုင်သည်(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၂၁-၂)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ် ၃-မျိုး (၁) သုသာန်၌ ပစ်ချအပ်သော သင်္ကန်းကိုသာ ကောက်ယူသော ရဟန်းသည် အမြတ်စား (= ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းမည်၏။
(၂) ပဗ္ဗဇိတာ ဂဏှိဿန္တိ = ရဟန်းတို့ ကောက်ယူ ကြလိမ့်မည်ဟု (ပံသုကူ) ပစ်ချအပ်သော သင်္ကန်းကို ကောက်ယူသော ရဟန်းသည် အလတ်စား (= မဇ္ဈိမ) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း မည်၏။
(၃) ခြေရင်း၌ ချထား၍ လှူအပ်သော သင်္ကန်းကို ကောက်ယူသော ရဟန်းသည် အညံ့စား (= မုဒုက) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းမည်၏။
ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အဆုံးအဖြတ် သုသာန်မှကောက်ယူသော အဝတ်ပင်ဖြစ်စေကာမူ၊ “ရဟန်းတို့ ကောက်ယူနိုင်စေရန်” ဟု ငဲ့ကွက်၍ စွန့်ပစ်ထားသော အဝတ်သင်္ကန်းကို ကောက်ယူသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဇ္ဈိမသာဖြစ်သည်။
အမှိုက်ပုံ စသော အခြား (၂၂)ဌာနတို့၌ ငဲ့ကွက်ခြင်းမရှိပဲ စွန့်ပစ်ထားသည်ကို ကောက်ယူလျှင် ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည် ဟုဆိုထားသည်။
အကျယ်သိလိုပါလျှင် ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ ( ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ၊ ပထမတွဲ၊ နှာ- ၁၆၁၊ ၂၊ ဆဋ္ဌမူ) ၌ ရှု။
ဓုတင် ပျက်စီးခြင်း ယင်းပုဂ္ဂိုလ် ၃-မျိုးလုံး မိမိသုံး ဆောင်လိုသော ဆန္ဒကြောင့်ဖြစ်စေ, ဒကာ-ဒကာမတို့၏ ဆန္ဒကို ငဲ့သောကြောင့်ဖြစ်စေ ဒကာဒကာမတို့ လှူအပ်သော ပုဆိုးကို သုံး ဆောင်သော ခဏ၌ ပံသုကူဓုတင် ပျက်၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ပံသုကူဓုတင်ဆောင်ရကျိုး (၁) ပံသုကူလစီဝရံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟူသောဘုရားရှင်၏ အမိန့်အတိုင်း ရဟန်းဖြစ်စက ဝန်ခံခဲ့သော ဒုတိယ နိဿယအားလျော်သော အကျင့် ပဋိပတ်ရှိခြင်း၊ (၂) အရိယဝံသ ၄-မျိုးတို့တွင် ပဌမအရိယဝံသ၌ တည်ခြင်း၊ (၃) သင်္ကန်း၌ စောင့်ရှောက်မှု မရှိခြင်း၊ (၄) သင်္ကန်းနှင့်စပ်၍သူတပါးကို အားမကိုးရခြင်း၊ (၅) သူခိုးသူဝှက်ဘေးမှ ကင်းဝေးခြင်း၊ (၆) သုံးဆောင်ရာ ၌တပ်မက်မှု တဏှာမရှိခြင်း၊ (၇) ရဟန်းတို့ အား လျောက်ပတ်သော ပရိက္ခရာရှိခြင်း၊ (၈) တန်ဖိုးနည်း၍ ရလွယ်သည်, အပြစ်ကင်းပေသည်ဟု ဘုရားရှင်ချီးမွမ်းအပ်သော ပစ္စည်းရှိသူဖြစ်ခြင်း၊ (၉) ကြည်ညိုဘွယ်ကို ဆောင် နိုင်ခြင်း၊ (၁၀)အလိုနည်းခြင်းစသောအကျိုး များပြီးခြင်း၊ (၁၁) သမ္မာပဋိပတ် အကျင့်မြတ်ကို တိုးပွါးစေခြင်း၊ (၁၂) နောင်လာ နောက်သား ရဟန်းများကို အတုလိုက်၍ ကျင့်စေနိုင်ခြင်း ဟူသော ယင်း အကျိုး ၁၂-ပါးတို့ကို ရနိုင်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၁)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ တိုက်တွန်းချက် မာရ်စစ်သည်ဟုဆိုအပ်ကုန်သော ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ ပံသုကူဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် စစ်မြေပြင်၌ စစ်ဝတ်တန်ဆာကို ကောင်းစွာဝတ်ဆင်ထားသော ခတ္ထိယမင်းကဲ့သို့ တင့်တယ်ပါပေ၏။
လူနတ်ဗြဟ္မာတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်သည်ပင် အမြတ်စားအဝတ်တို့ကို ပယ်၍ ပိုးလောက်တို့ဖြင့်ပြည့်နှက်နေသော သူသေကောင်မှ ပံသုကူအဝတ်တို့ကို ကောက်ယူချုပ်စပ်၍ သုံးဆောင်တော်မူသေး၏၊ ထို ပံသုကူအဝတ်သင်္ကန်းကို အဘယ်သူကမဆောင်နိုင်ပဲ ရှိပါတော့အံ့နည်း၊ ဆောင်သင့်ဆောင်ထိုက်လှပါပေသည်။
ထိုကြောင့်… မိမိတို့ရဟန်းဖြစ်ရာ သိမ်မှမထွက်မီ ပံသုကူသင်္ကန်းကိုမှီ၍ ရဟန်းတရားအားထုတ်ပါမည် ဟု ဝန်ခံခဲ့သော “ဘိက္ခုပဋိညာဉ်” ကို ကောင်းစွာသတိရသော ရဟန်းသည် ပံသုကူဓုတင်ဆောင်ခြင်း၌ မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်ခြင်းကို ပြုသင့်လှပါပေသည်။
သဗြဟ္စစာရီ-ဓမ္မဝိနယ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ အလေ့အကျင့်များ။
အာရညကင်ဓုတင် သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အာရညကင်ဓုတင် ဆောက်တည်သည့် ရဟန်းသည် အနီးဆုံးရွာနှင့် လေးအတတ်သင်ဆရာ၏ ညှို့တင်ထားသော ကုလလေးနှင့် အပြန်ငါးရာ အနည်းဆုံး ဝေးကွာသော တောရကျောင်း၌ နေရသည်။
အကြောင်းကိစ္စ တစ်ခုခုဖြင့် ရွာအတွင်း၌ နေရသော်လည်း အရုဏ်မတက်မီ တောရကျောင်းသို့ ပြန်လာပြီးလျှင် တောရကျောင်း၌ပင် အရုဏ်တက်စေမူ ဓုတင်မပျက်ပေ။
ဤတွင် အာရညကကင်ဓုတင် လောက်သော အကွာအဝေးကို “အလယ်အလတ်ဖြစ်သော ဒေသတောင်တာဖြင့် ယူလျှင်ပင် ဆိတ်ငြိမ်ရာ ဝိဝေကကို ရတော့သည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာဒေသ၌ အများသုံးကြသည့် ဟင်္သာတောင် (၁၈ လက်မ)၊ သံတောင် (၂၄ လက်မ) တို့ဖြင့် လေးတောင်တာကို ကုလလေးတာဟု ယူသင့်သည်” ဟု မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတောဘုရားကြီးက ပရမတ္ထ သရူပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၅ တွင် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။
ကုန်သည်များ လမ်းခုလတ်၌ ယာယီစခန်းချ၍ ၄-လ အထက်နေလျှင် ထိုအရပ်သည်လည်း ဂါမ(ရွာ) မည်၏။
တိုင်းတာပုံ တိုင်းတာရာဝယ် ရွာနေသူ လူတို့၏အသံကို ကြားနိုင် လောက်အောင် ရွာနှင့် တောရကျောင်း နီးကပ်နေသော်လည်းတောင် မြစ် စသည်တို့ ခြားသဖြင့် ဖြောင့်ဖြောင့်မသွားနိုင်လျှင် အများသွား လမ်းရိုးအတိုင်း အဝေးအကွာတိုင်းတာရသည်၊ လှေခရီးဖြင့် သွားလာရလျှင် လှေလမ်းခရီးဖြင့်သာ တိုင်းတာ ရသည်။
တောရအင်္ဂါ တာ-၅၀၀ ပြည့်စေရန်အတွက် အနီးအနားရွာ၏ လမ်းခရီးများကို မပိတ်မဆိုကောင်း၊ ပိတ်ဆို့လျှင် ဓုတင်္ဂစောရ ဓုတင် သူခိုးဖြစ်၏(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၈−၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၇၀) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဆောက်တည်ပုံ ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် ဂါမန္တသေနာသနံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရွာကျောင်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာရညိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ တော၌ နေလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။
ဓုတင်အပျက်ခံရမည့်အချိန် အာရညကင် ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း၏ ဆရာဥပဇ္ဈာယ် မကျန်းမာခဲ့သော် ရွာတွင်း ကျောင်းသို့ပင့်ဆောင်၍ ပြုစု လုပ်ကျွေးသင့်သည်၊ နံနက်စောစော ရွာမှထွက်၍ တောရ အင်္ဂါ လုံလောက်သော အရပ်၌ အရုဏ် တက်စေရ၏။
အရုဏ်တက်စေသင့်ရာအခါ၌ ဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့၏ ရောဂါတိုးပွား အခြေအနေ မကောင်းလျှင် ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့၏ အမှုကိစ္စကိုသာ ပြုလုပ်ရာသည်။
ဓုတင်ကို ပမာဏ မပြုသင့် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၇၀)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ နှလုံးသွင်း ယင်း ဓုတင် ဆောက်တည်သော ရဟန်းသည် ဓုတင်တို့ကို စောင့်ရှောက် မည်ဟု၎င်းရွာ ကျောင်း၌ နေရသည်မှာ စိတ်ပျံ့လွင့်သည်၊ တောကျောင်း၌နေမှ သင့်လျော်မည်ဟု၎င်း တောကျောင်း၌ နေရလျှင် ဝိဝေက ၃-မျိုးတို့တွင် တမျိုးမျိုးကို မုချ ရလိမ့်မည်ဟု၎င်း အရဟတ္တဖိုလ်ကို မရသမျှ တောမှ မထွက်အံ့ ဟု၎င်း တော၌နေခြင်းကို ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းတော်မူသည်, တော၌ မိမိနေခဲ့လျှင် များစွာသော သီတင်းသုံးဖော်တို့သည်လည်း ရွာ ကျောင်းကို စွန့်ခွါ၍ တော၌ နေကြလိမ့်မည်ဟု၎င်း နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ကာ တော၌ နေရသည် (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၃။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၂၅)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း ၃-မျိုး ဤ၌လည်း (၁) အမြတ်စား (= ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင် ဆောင်ရဟန်းသည် အခါခပ်သိမ်း တော၌သာ အရုဏ်တက်စေရသည်။
(၂) အလတ်စား (= မဇ္ဈိမ) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် မိုး ၄-လပတ်လုံး ရွာကျောင်း၌ နေနိုင်၏။
(၃) အညံ့စား (= မုဒုက)ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် ဆောင်း ၄-လ၌လည်း ရွာကျောင်း၌ နေနိုင်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဓုတင် ပျက်စီးခြင်း ယင်းရဟန်း ၃-မျိုးလုံးပိုင်းခြားအပ်သော အချိန်အတွင်း၌ ရွာကျောင်းသို့လာ၍ တရားနာစဉ် အရုဏ်တက်ခဲ့သော်၎င်း တရားနာပြီး အပြန် လမ်းခရီးအကြား၌ အရုဏ်တက်ခဲ့သော်၎င်း ဓုတင်မပျက်။
တရားပွဲအပြီးတွင် ခေတ္တခဏ အိပ်ပြီးမှ သွားအံ့ဟု နှလုံးသွင်း၍အိပ်နေစဉ် အရုဏ်တက်ခဲ့သော်၎င်း, အကြောင်း မလုံလောက်ပဲ အလိုအလျောက် အရုဏ် တက်စေခဲ့သော်၎င်း ဓုတင် ပျက်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ရွာကျောင်း၌ နေလိုသောစိတ်ဖြင့် အရုဏ်တက်ချိန်တွင် ရွာကျောင်း၌ နေသော ခဏ၌ပင် ဓုတင် ပျက်၏။
အာရညကဓုတင်ဆောင်ရကျိုး (၁) အမှတ်သညာကို နှလုံးသွင်းလျက် မရသေးသော သမာဓိကို ရနိုင်ခြင်း ရပြီးသမာဓိကို စောင့်ရှောက်နိုင်ခြင်း (၂) တောရကျောင်းနေ ရဟန်းကို ဘုရားရှင်နှစ်သက်အားရတော်မူခြင်း (၃) မလျောက်ပတ်သော ရူပါရုံ စသည်တို့ကြောင့် စိတ်ပျံ့လွင့်မှု မရှိခြင်း (၄) ထိတ်လန့်ခြင်းကင်းခြင်း (၅) အသက်၌ ခင်မင်တွယ်တာမှုကို ပယ်စွန့်နိုင်ခြင်း, (၆) ကာမဂုဏ်အာရုံတို့မှ ကင်းဆိတ်မှု ဟူသော ဝိဝေက သုခချမ်းသာ ဟူသော အကျိုးတို့ကို ရနိုင်၏။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၇၀။
)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ တိုက်တွန်းချက် -ဝိဝေကသုခ ချမ်းသာကိုရရှိသော၊ -လူတို့နှင့် ရောနှောခြင်းမရှိသော၊ -အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်း၌ မွေ့လျော်သော၊ -ဘုရားရှင်၏ စိတ်နှလုံးတော်ကို နှစ်သက်စေတတ်သော တောနေပုဂ္ဂိုလ်သည်… -အရဟတ္တဖိုလ်ချမ်းသာတိုင်အောင် မျက်မှောက်ပြုရ၏။
-တောနေပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝိဝေကသုခရသ ကို သိကြားမင်းနှင့်တကွ နတ်တို့သည် မခံစားကြရကုန်။
ပြည့်ရှင်မင်းသည် ချပ်ဝတ်တန်ဆာကို ဝတ်ဆင်၍ စစ်မြေပြင်သို့ဝင်ရောက်သကဲ့သို့၊ ဤ တောနေပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ပံသုကူသင်္ကန်းတည်း ဟူသော ချပ်ဝတ်တန်ဆာကို ဝတ်ဆင်၍ အာရညကင်ဓုတင် စစ်တပ်နှင့်တကွ အခြားဓုတင်တည်းဟူသော လက်နက်တို့ကို စွဲကိုင်၍ တောကျောင်းတည်းဟူသော စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်သောအခါ၊ အနုသယတည်းဟူသော စစ်တပ်နှင့်တကွ ကိလေသာမန် သူပုန်ရန်တို့ကို အောင်မြင်ခြင်းသို့ မကြာမီပင်ရောက်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ပေ၏။
ထို့ကြောင့် ဉာဏ်ပညာရှိသော ယောဂီရဟန်းတို့သည် တောအရပ်ကိုချစ်ခင်၊ တော၌နေခြင်းကို မွေ့လျော်ပျော်ပိုက် နှစ်ခြိုက်ခြင်းကို ပြုသင့်လှပေ၏။
ခလုပစ္ဆာဘတ်ဓုတင် သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခလုပစ္ဆာဘတ်ဓုတင် ဆောက်တည်သည့် ရဟန်းသည် ဆွမ်းစားစဉ် “တော်ပြီ” ဟု ပယ်မြစ်ပြီးမှ တစ်ဖန် စားလိုပြန်၍ အတိရိတ်ဝိနည်းကံ ပြုထားသော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို မစားရ။
(ခလုပစ္ဆာဘတ်ဓုတင် မဆောက်တည်သော ရဟန်းများမှာမူ အတိရိတ်ဝိနည်းကံ ပြုပြီးလျှင် နောက်တစ်ဖန် ပြန်၍ စားနိုင်၏။
) ဆောက်တည်ပုံ ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် အတိရိတ္တဘောဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အတိရိတ် ဝိနည်းကံပြု၍ စားခြင်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပယ်မြစ်ပြီးမှ အတိရိတ်ဝိနည်းကံ ပြု၍ရသော ဆွမ်းကို မစားသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။
ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း ၃-မျိုး (၁) ပဌမ ဆွမ်းလုပ်၌ ပဝါရိတ်သင့်မှု မဖြစ်နိုင်၊ ပဌမ ဆွမ်းလုပ်ကို မျို၍အပြီး (စားဆဲခဏ၌) အခြား ဘောဇဉ်ကို ပယ်မြစ်မှသာ ပဝါရိတ် သင့်နိုင်သည်၊ သို့ဖြစ်၍ အမြတ်စား (= ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် ပဌမဆွမ်းလုပ်ကို မျို၍အပြီး ပဝါရိတ်သင့်ခဲ့သော် ဒုတိယ ဆွမ်းလုပ်ကို ဆက်မစားရတော့ချေ။
(၂) အလတ်စား (= မဇ္ဈိမ)ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် ဘောဇဉ်ကို စားခိုက် ပဝါရိတ်သင့်စဉ် အတွင်း သပိတ်၌ ကြွင်းသရွေ့ ဘောဇဉ်ကို ဆက်၍ စားနိုင်၏။
(၃) အညံ့စား (= မုဒုက) ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည်ကား နေရာမှ မထသေးသမျှ စားနိုင်သည်။
ယင်း ရဟန်း ၃-မျိုးလုံး ပဝါရိတ်သင့်ပြီးဖြစ်လျက် ဣရိယာပုထ် တပါး၌ တဖန်ရပြန်သော ဘောဇဉ်ကို အပ်စပ်အောင် ပြုစေ၍ စားသော ခဏ၌ ဓုတင် ပျက်၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဓုတင် ပျက်စီးခြင်း အတိရိတ် ဝိနည်းကံပြုထားသော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို စားသောခဏ၌ပင် ဓုတင်ပျက်၏။
ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင် ဆောင်ရကျိုး (၁) အတိရိတ် ဝိနည်းကံ မပြုပဲစားခြင်းကြောင့် သင့်သောအာပတ်မှ ဝေးကွာခြင်း၊ (၂) ဝမ်းပြည့်အောင်စားမှုမရှိခြင်း၊ (၃) အာမိသ၌ သိုမှီးမှု “သန္နိဓိ” ကင်းသူဖြစ်ခြင်း၊ (၄) တဖန် ရှာမှီးမှု မရှိခြင်း၊ (၅) အပ္ပိစ္ဆတာ စသော ဂုဏ်အားလျော်သော အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း ဟူသော ယင်း အကျိုးများကို ရနိုင်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၈-၉)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ တိုက်တွန်းချက် -ခလုပစ္ဆာဘတ္တဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အစာကိုရှာမှီးခြင်းဖြင့် ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသို့ မရောက်။
-ဆွမ်းစသော အာမိသကို သိုမှီးမှုမပြု။
-ဝမ်းဗိုက်ပြည့်တင်းအောင် စားမိခြင်းကို ပယ်နိုင်၏။
ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားချီးမွမ်းအပ်သော သန္တောသဂုဏ်ကျေးဇူး စသည်တို့၏ တိုးပွားခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော၊ အလိုကြီးခြင်းကိလေသာ၏ အပြစ်ဆိုးတို့ကို ခါထုတ်လိုသော ယောဂီရဟန်းသည် ခလုပစ္ဆာဘတ္တဓုတင် ကို ကြိုးစားကျင့်ဆောင်အပ်ပေတော့၏။
သပဒါနစာရိကဓုတင် သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သပဒါနစာရိကဓုတင် ဆောက်တည်မည့် ရဟန်းသည် အိမ်စဉ် မကျော်ဘဲ အိမ်စဉ်အတိုင်း ဆွမ်းရပ်ရ၏။
သို့သော် ဘေးရန်ရှိသည့် အိမ်၊ လမ်း၊ ရွာ စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆွမ်းမရသော အိမ်၊ လမ်း၊ ရွာ စသည်ကိုလည်းကောင်း ကျော်၍ သွားနိုင်၏။
တခြားအရပ်သို့ ဖဲသွားနိုင်သည်။
ဆောက်တည်ပုံ ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် လောလုပ္ပစာရံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ မက်မောသော တဏှာဖြင့် အိမ်စဉ်ကျော်၍ ဆွမ်းခံသွားခြင်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ သပဒါနစာရိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်စဉ်အတိုင်း ဆွမ်းခံသွားသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏။
ယင်း ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် ဆွမ်းခံသွားသောအခါ ရွာတံခါး၌ ဆင်, မြင်း, ကျွဲ, နွား စသော ဘေးရန်များ ရှိမရှိကို မှတ်သားရသည်။
ရွာ၌ ဖြစ်စေ, လမ်း၌ ဖြစ်စေ ဘေးရန်ရှိပါမူ တခြားရွာ တခြားလမ်းသို့ ရှောင်လွှဲ သွားကောင်း၏၊ သွားနိုင်သည်၊ ဆွမ်းမရသော အိမ်တံခါး, လမ်း, ရွာတို့ကို ရွာမဟုတ်ဟု အမှတ်သညာပြု၍ သွားရသည်၊ အနည်းငယ်သာ ရသော အိမ်တံခါး, လမ်း ရွာတို့ကိုမူ ရှောင်လွှဲ၍ မသွားကောင်းချေ။
မချမ်းသာသော အရပ်ကို ပယ်၍ တခြားအရပ်သို့ သွားနိုင်ရန် နံနက်စောစောကပင် ဆွမ်းခံဝင်သင့်သည်။
ကျောင်း၌ အလှူပေးသူများက ဖြစ်စေ လမ်းခရီးအကြား၌ တွေ့မြင်သူများက ဖြစ်စေ သပိတ်ကိုယူ၍ လောင်းလှူခဲ့သော် ခံယူကောင်းသည်။
ဆွမ်းလုံးဝမရခြင်းကြောင့်၎င်း အနည်းငယ်သာရခြင်းကြောင့်၎င်း ရွာစဉ်ကို ဖျက်၍ ဆွမ်းခံထွက်မှုကို မပြုကောင်းချေ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၆၅)။
ဆွမ်းစားပင့်ဖိတ်လျှင် လိုက်ခွင့်မရှိ၊ ဇွတ်အတင်း သပိတ်ကို ယူ၍ သပိတ်ပြည့် လောင်းလှူခဲ့ပါမူ ခံယူကောင်း၏၊ ဓုတင်မပျက်။
သို့ရာတွင် ယင်းရွာသို့ နောက်ထပ် ဆွမ်းခံမဝင်ရ။
ရွာတွင်းသို့ ဝင်စဉ် များစွာသော ခွက်တို့ဖြင့် ဆွမ်းလောင်း လှူမူ အနည်းငယ်မျှ မခံယူရ၊ အိမ်စဉ်အတိုင်းသာ လှည့်လည်ရသည် (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၄)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ ဓုတင်ဆောင်ရဟန်း ၃-မျိုး ဤ၌လည်း — (၁) အမြတ်စား (= ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် မရောက်မီ ရှေ့အိမ်မှ ကြို၍ လောင်းလှူအပ်သော ဆွမ်းကို၎င်း, နောက် အိမ်မှလိုက်လာ၍ လှူအပ်သောဆွမ်းကို၎င်း, ဆွမ်းစားစရပ်သို့ ဆောင်ယူ၍ လှူအပ်သော ဆွမ်းကို၎င်း မခံယူရပေ၊ ရောက်ဆဲအိမ်တံခါး၌ သပိတ်ကိုယူမူ ပေးနိုင်သည်။
ဤဓုတင်ကို ဖြည့်ကျင့်ရာဝယ် အရှင်မဟာကဿပမဟာထေရ်နှင့်တူသူ မရှိပါချေ။