kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဝမ်းဗိုက် အမြဲ ထိုးအောင့် နာကျင်၍ ဝမ်းဖြူဖြူ အရေ ကျဲကျဲများ သွားပါက လေးညှင်းမှုန့် ကို ပျားရည်နှင့် ရော၍ လျက်သော် ပျောက်၏။
လေးညှင်းပွင့် နှင့် ကနခို တို့ကို ညက်ညက် ကြိတ်၍ လုံးပြီး အရိပ်၌ အခြောက်လှန်း၍ ရေနွေးနှင့် သုံးဆောင်ပါက ဓာတ်ချုပ်ခြင်း၊ စမြင်းခံခြင်း၊ သလိပ် ကျပ်ခဲခြင်း တို့ပျောက်၏။
လေးညှင်းပွင့် ကို သွေး၍ သကြားခဲ ကျိုရည် ပျစ်ပျစ် နှင့် ရောလျက်သော် ကိုယ်ဝန် တည်စ အန်သော ရောဂါ ပျောက်၏။
လေးညှင်းပွင့်ကို ဆေးခါးကြီး နှင့် ရောကြိတ်ပြီး ရေနွေး ပူပူနှင့် သောက်သော် အဖျားရောဂါ နှင့် အားအင် ကုန်ခန်းခြင်း များကို ပျောက်ကင်းစေ၏။
ကြေးနီခွက် သန့်သန့်၌ လေးညှင်းပွင့် ကို ပျားရည်နှင့် ထုခြေ၍ မျက်စဉ်း ခတ်သော် မျက်စိနာခြင်း၊ မျက်လုံး၌ တိမ်ဖြူစွဲ ခြင်း ပျောက်၏။
လေးညှင်းပွင့် ကို ရေနှင့် ကြိတ်၍ ခပ်နွေးနွေး ပြုပြီး သောက်သော် ရေငတ်ခြင်း၊ ပျို့အန်လိုခြင်း၊ လျှာခြောက်ခြင်း၊ ချွဲခြင်း၊ အရသာ မပေါ်ခြင်း များပျောက်၏။
လေးညှင်းပွင့် နနွင်း ဆတူ စပ်၍ ကြိတ်ပြီး မြုံနေသော အနာများ ပေါ်တွင် လိမ်းပေးသော် ပျောက်၏။
သလဲသီး အချဉ် အရည်နှင့် လေးညှင်း ရောသောက်သော် ဝက်ရူးနာ ထ၍ အန်ခြင်းနှင့် ရိုးရိုး အန်သော ရောဂါ များ ပျောက်၏။
အထိုင် အထတို့ ၌ မူး၍ မျက်စိ မူးမိုက် သော် လေးညှင်းကို ရေအေးနှင့် သွေးပြီး မျက်စဉ်းခတ် ပေးက ပျောက်၏။
လေးညှင်းပွင့်ကို မီးနှင့်လှော်၍ ကြိတ်ပြီး ပျားရည်နှင့် ရောလျက်သော် ကြက်ညှာ ချောင်းဆိုး ပျောက်၏။
အဆီ-- ၁။
လေးညှင်းဆီ သို့မဟုတ် လေးညှင်းပွင့် ကို သွေး၍ သွားနာ၊ သွားကိုက်သော နေရာသို့ လိမ်းပေးသော် သွားနာ၊ သွားကိုက် ပျောက်၏။
လေးညှင်းဆီကို မုန်ညင်းဆီနှင့် ရောလိမ်းသော် အဆစ် အမျက် ကိုက်ခဲ နာကျင်ခြင်း များပျောက်၏။
မျက်နှာ နဖူး၏ အထက်ပိုင်းသို့ လေးညှင်းဆီကို လိမ်းပေးသော် ခေါင်းကိုက် ရောဂါ ပျောက်၏။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=53 ကိုးကား Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
လေးမျက်နှာမြို့သည် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဟင်္သာတ ခရိုင်အတွင်းရှိ လေးမျက်နှာမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
ငဝန်မြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသဖြင့် ကုန်သွယ်စီးပွားရေးတွင် ပုသိမ် ခရိုင်နှင့် ပို၍အဆက်အဆံများသည်။
ထိုကြောင့် ဗြိတိသျှတို့ အုပ်စိုးစအခါက လေးမျက်နှာမြို့နယ်သည် ပုသိမ်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
မြို့နယ်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ မြို့ပေါ်တွင် မြို့ပိုင်ရုံး၊ တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားသူကြီးရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ ဈေး၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း စသော အစိုးရ အဆောက်အအုံများရှိသည်။
မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထားမကောင်းလှချေ။
တောင် မြောက် အလျားလိုက်တည်ရှိသော မြို့ရှည်ကြီးဖြစ်စည်။
အလျား သုံးမိုင် အနံ တစ်ဖာလုံခွဲခန့်ရှိသည်။
လမ်းများကလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့် ပြန့် မရှိလှပေ။
ရေကာတာများကလည်း မြို့၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအတွက် သာ အကာအကွယ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါ ငဝန်မြစ်ရေတိုးလျှင် ရေဘေး စိုးရိမ်ရသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ် အထိ မြို့ ၏ စည်ပင်သာယာရေးအတွက် တောင်းကော်မီတီဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း ၁၈ဝ၉ ခုနှစ်တွင် မြို့ကို အကြီးအကျယ် ရေလွမ်းမိုးခဲ့ပြီး သည့်နောက်တွင် ထိုကော်မီတီကို ဖျက်သိမ်းခဲ့လေသည်။
မြို့ပေါ်ရှိလူဦးရေသည် ၆၉၂၆(၁၉၆၂)ဖြစ်၍ အများစုသည် ဗုဒ္ဓ အယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးများဖြစ်သည်။
ကရင်လူမျိုး အတော်အသင့်ရှိသည်။
အခြားမြန်မာနိုင်ငံမြို့များနည်းတူ နိုင်ငံခြားသား တရုတ်လူမျိုး၊ အိန္ဒိယလူမျိုး များလည်း အနည်းအကျဉ်းတွေ့ရလေသည်။
မြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ ၅၈၁၈၄ ယောက်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒီမြန်မာလူမျိုးများသည် အများစုဖြစ်၍ ကရင်လူမျိုးများလည်း အတော်အသင့်များသည်။
ရခိုင်လူမျိုး များလည် အတော်အသင့်များသည်။
ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရင်း၌ ချင်းလူမျိုး များကို အတော်အတန်တွေ့ရသည်။
လေးမျက်နှာမြို့ တည်ရာအရပ်သည် မူလက မွန်ဒေသဖြစ်၍ ဗညားဒလ အမည်ရှိသော မွန်ဘုရင်ခံ၏ လက်ထက်တွင် ထိုမြို့ကို မြို့ရိုး၊ ကျုံးတို့ဖြင့် အခိုင်အမာမြို့တစ်မြို့ပြုထားခဲ့သည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီး သည် ရာမညတိုင်း မွန်သုံးရပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည့်အခါ ထိုမြို့ပျက် ၍ တောဖြစ်ခဲ့လေသည်။
နောင်အနှစ် ၅ဝ ခန့်ကြာလျှင် မြန်မာမင်း၏ သမန္တဟု အမည်ရှိသော ပဲ့နင်းကြီးတစ်ဦးသည် မိမိရုံးစိုက်ရန်အတွက် ထို မြို့နေရာကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
မြို့တည်ရန် ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတို့ကို ရှင်း လင်းသောအခါ ဗညားဒလတည်ထားခဲ့သော စေတီကိုလည်းကောင်း၊ မြို့ရိုး နှင့် ကျုံးဟောင်းတို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရသည်။
မြို့ရိုးကို လေးမျက်နှာ ပတ်လည်တွေ့ရှိသဖြင့် မြို့အမည်ကိုလည်း လေးမျက်နှာဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည် ဟု ဆိုကြသည်။
အခြားအဆိုတစ်ခု ဗညားဒလ၏စေတီ၌ လေးမျက်နှာတွင် မုခ်တစ်မုခ်စီရှိသည်ကို အကြောင်းပြုခေါ်ဝေါ်သည်ဟု ဆိုကြပြန်သည်။
မြို့ တည်သည့်ခုနှစ်မှာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်ဖြစ်၍ ဗညားဒလယ စေတီဟောင်းကိုလည်း ထိုပဲ့နင်းကြီးက ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့သည်။
မြန်မာမင်းများ လက်ထက်က လေးမျက်နှာမြို့သည် ဖွံ့ဖြိုးစည်ကားခဲ့ဟန်ရှိ၍ ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲအတွင်း ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆ ခုနှစ်က ပုသိမ်မြို့ဝန် သည် ထိုမြို့သို့ လာရောက်တိမ်းရှောင်နေခဲ့လေသည်။
လေးမျက်နှာဘုရားအပြင် လေးမျက်နှာမြို့ပေါ်၌ ထူပါရုံစေတီ၊ တာဝတိံသာ တန်ဆောင်းတို့လည်းရှိသေးသည်။
ထိုမြို့နယ်အတွင်း၌ ရှေးက သီတာမောင်နှမတို့တည်ခဲ့သော သီတာဘုရားသည် ထင်ရှားလေသည်။
လေးမျက်နှာမြို့နယ်သည် ဟင်္သာတခရိုင်၏ အနောက်တောင် ဘက်အကျဆုံး မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် ဟင်္သာတ ခရိုင်၏ အင်္ဂပူ မြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဟင်္သာတမြို့နယ်နှင့် ဇလွန်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက် တွင် ပုသိမ်ခရိုင်၏ ငသိုင်းချောင်းမြို့နယ်တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိပြီးလျှင် အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ်သည်မူ ရခိုင်ရိုးမ ဖြစ်လေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ လက်ထက်တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ပုသိမ်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင် ခဲ့ရာ ပုသိမ်ခရိုင်အတွင်း၌ထားရှိ၍ အုပ်ချုပ်ရခြင်းထက် ဟင်္သာတခရိုင် အတွင်း၌ ထားရှိအုပ်ချုပ်ခြင်းက ပို၍အဆင်ပြေသဖြင့် ဟင်္သာတခရိုင်သို့ လွှဲပြောင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
စိုက်ပျိုးရေးသည် လေးမျက်နှာမြို့နယ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ် သည်။
ငဝန်မြစ်သည် မြို့နယ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် နှစ်ခြမ်းခွဲခြား၍ စီး ဆင်းသည်။
အရှေ့ဘက်ခြမ်းသည် ကျဉ်းမြောင်း၍ အနောက်ဘက်ခြမ်းသည် ကျယ်ဝန်းသည်။
အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် ရေကာတာရှိသဖြင့် လယ်ယာကိုင်း ကျွန်း လုပ်ကိုင်နိုင်ကြသည်။
အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ရေကာတာမရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါ နှစ်စဉ် ရေလွမ်းမိုးတတ်သည်။
ထိုအပိုင်းသည် ရခိုင်ရိုးမ၏ တောင်ခြေရင်းဘက်ကျသဖြင့် တောင်ကုန်းတောင်စွယ်တို့သည် မြစ်ကမ်းနဖူး အထိ ရောက်ရှိကြသည်။
ထိုအပိုင်းသည် မြေညံ့များဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ နှစ်စဉ် ရေလွှမ်းမိုးသဖြင့်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးရေးမဖြစ်ထွန်းလှသည့်ပြင် ရေဘေးအတွက်လည်း စိတ်မချရချေ။
ရခိုင်ရိုးမ၏ ခြေရင်းတောင်စွယ် တောင်ကုန်းများအကြား၌မူ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသော ဒေသအနည်းအကျဉ်းရှိ သည်။
ရခိုင်ရိုးမနှင့် တောင်ခြေရင်း တောင်ကုန်းတောင်စွယ်များ၏ တောင် ခါးပန်းဆင်ခြေလျှောများသည် ထူထပ်သော သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေ၍ လေးမျက်နှာသစ်တောကြိုးဝိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
တောင်ခြေရှိ သစ်တောအချို့ကို ခုတ်ထွင်၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြစ်ရိုး တစ်လျှောက် ရေလွှမ်းမိုးတတ်သော မြစ်ကမ်းဘေးဒေသများတွင် ဂျုံ၊ လူး၊ ပြောင်း၊ ပဲအမျိုးမျိုး စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သော ကိုင်းခင်းများ ရှိလေသည်။
ငဝန်မြစ်၏ တောင်ဘက်ကျသောအပိုင်းသည် ဟင်္သာတ မြေနိမ့် ဒေသ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်၍ ရေကာတာများလည်းရှိသည်။
ထိုအပိုင်း သည် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်း၍ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အထူးလုပ်ကိုင်ကြလေ သည်။
တောင်ဘက်ပိုင်းသည် မြောက်ဘက်ပိုင်းထက် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်း သဖြင့် ကုန်သွယ်ရေးအခြေအနေ ပိုမိုကောင်းမွန်လေသည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် သွားရေးလာရေးအတွက် ငဝန်မြစ်သည် အဓိကလမ်းကြောင်းကြီးဖြစ်သည်။
သို့သော် နွေအခါ ရေနည်းပါးလာလျှင် ပြည်သူ့ရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့ပိုင် သင်္ဘောများသည် လေး မျက်နှာမြို့အထိ မရောက်နိုင်ချေ။
လှေကြီး၊ လှေငယ်များ၊ မော်တော်များ၊ သမ္ပန်များဖြင့်သာ သွားလာမှုကိုပြုကြရသည်။
များသောအားဖြင့် လေး မျက်နှာမြို့နယ်ရှိ ဆန်စပါးတို့ကို ပုသိမ်မြို့သို့ အများဆုံးတင်ပို့ရာ မိုးရာသီ အခါ၌သာ ဆောင်ရွက်ကြရလေသည်။
ရှေးအခါက ဟင်္သာတနှင့် ပုသိမ်ကို ငဝန်မြစ်ကြောင်းဖြင့် ကူးသန်းသွားလာနိုင်ခဲ့၍ လေးမျက်နှာမြို့သည် ထို လမ်းကြောင်းတွင် သင်္ဘောဆိပ်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ငဝန်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော်သော ဆုံကုန်းတံတားကို ဗြိတိသျှတို့ စစ် ပြေးရင်း ဖျက်ဆီးခဲ့၏။
ယခုအခါထိုတံတားကြီးသည် ပြုပြင်ပြီးစီးသွားပြီ ဖြစ်၍ မီးရထား သွားလျက်ရှိလေပြီ။
ဟင်္သာတမြို့နှင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် လေးမျက်နှာမြို့ တစ်ဖက် ကမ်းရှိ မြေနုရွာမှတစ်ဆင့် တလုတ်ထော်ရွာကြီးသို့ ကုန်းလမ်းခရီးပေါက် သည်။
သို့သော် လမ်းကျဉ်းကလေးမျှသာ ဖြစ်သည်။
တလုတ်ထော်ရွာကြီး နှင့် ဟင်္သာတ၏အကြား ဆက်သွယ်သောလမ်းသည် မြေနုတလုတ်ထော် လမ်းထက် ပို၍ကျယ်သည်။
တလုတ်ထောမှ ဟင်္သာတ မြန်အောင် မီးရ ထားလမ်းရှိ ဘုရားကုန်းဘူတာသို့လည်းကောင်း၊ ဟင်္သာတ၊ ပုသိမ် မီးရ ထားလမ်းရှိ နိဗ္ဗာန်ဘူတာသို့လည်းကောင်း ကုန်းလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင် လေသည်။
လေးမျက်နှာ မြို့နယ်အတွင်း၌ ရခိုင်ပြည်၊ သံတွဲခရိုင်အတွင်းသို့ ပေါက်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ထိုတောင်ကြားလမ်းကို ဂွတောင်ကြား လမ်းဟု ခေါ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
လယ်စာပင် သို့မဟုတ် လှည်းစာလှည်းစာ (KML DICTIONARY). Retrieved 26 November 2019. လယ်စာပင်သည် ပျဉ်းမပင်ကဲ့သို့ပင် လစ်သရာ စီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လေဂျာစထရီမီယာ တိုမင်တိုဆာ(Lagerstroemia tomentosa)ဖြစ်သည်။
လယ်စာပင်၏ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ မြန်မာ နိုင်ငံကဲ့သို့ ပူ၍စိုစွတ်သော ဒေသများဖြစ်ရာ ထိုမှတစ်ဆင့် အခြားတိုင်း ပြည်များသို့ ယူဆောင်စိုက်ပျိုးကြသည်။
လယ်စာပင်ကို ပျဉ်းမဖြူပင်ဟု လည်း အချို့ကခေါ်ကြသည်။
သို့သော် ပျဉ်းမပင်လောက် မမြင့်ပေ၊ မကြီး မငယ်အရွယ်တော်အပင်မျိုးဖြစ်၍ လှပသည်။
ပင်စည်သည် ရှည်လျားဖြောင့် မတ်၍ လုံးပတ်ငါးပေမှ ရှစ်ပေအထိရှိသည်။
ဖြူသောပန်းပွင့်အခိုင်ကြီးများ သည် အကိုင်းရင်းမှထောင်၍ ထွက်လာကြရာ ကြည့်၍အလွန်လှပေသည်။
တစ်နှစ်လျှင် ဧပြီလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း နှစ်ကြိမ်ပွင့်ကြသည်။
လယ်စာပင်ကို တနင်္သာရီတိုင်းမှ ပဲခူးတိုင်း ရိုးမတောင်တန်းတစ် လျှောက်တွင်ရှိသော သစ်တောများ၌ မြောက်ဘက်မန္တလေးမြို့ အနီးတိုင် အောင် တွေ့နိုင်သည်။
လယ်စာပင်၌ အနှစ်သားမရှိ၊ သင်းသတ်၍ မရနိုင် ချေ။
အပင်မည်မျှပင်ကြီးစေကာမူ အတွင်း၌ ခေါင်းပွကြီးဖြစ်သည်။
အပင် ကို ခုတ်လှဲနေစဉ်ဖြစ်စေ၊ ခုတ်လှဲပြီးသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ သစ်သားမှာ အလွန် ကွဲအက်လွယ်သည်။
လယ်စာပင်သားသည် ညိုညစ်ညစ်အရောင်ရှိ၍ အသင့် အတင့်မာသည်။
အသားသေလွယ်၍ ဆေးအရောင်တင်ခံသည်။
လယ်စာ သားသည် လေးကိုင်းများ၊ လှံရိုးများလုပ်ရန်နှင့် လှေများ၊ လှည်းဘီးများ ပြုလုပ်ရန် အသုံးကျသည်။
အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရန်လည်း သင့် လျော်သော သစ်သားဖြစ်သည်။
ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းရှိ ဘော်တွင်း၌ ယာယီ အဆောက်အအုံများကို လယ်စာသားဖြင့် ဆောက်လုပ်ကြသည်။
အတော်အသင့်အိမ်များ ဆောက်လုပ်ရာ၌ ထုပ်၊ လျောက်၊ ဒိုင်း၊ မြှား၊ ရက်မနှင့် ထရံကာရန် နှောသားကို အသုံးချနိုင်သည့် နည်းတူ၊ လယ် စာသားကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
လယ်စာသားမီးသွေးသည် အိမ်သုံး အတွက် အကောင်းဆုံး မီးသွေးတစ်မျိုး ဖြစ်ပေသည်။
လယ်စာပင်မှ သစ် သားကို အသားသေအောင် အမိုးသာရှိ၍ အကာအရံမရှိသော တင်းကုပ်တွင်း ၌ စုပုံထားရသည်။
လယ်စာပင်များကို တောင်ငူနယ်နှင့် ပျဉ်းမနားနယ်ရှိ သစ်တော များ၌လည်း တွေ့နိုင်သည်။
အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကျောက်ဆည်နယ်ကို လယ်တွင်းကိုးခရိုင်ဟုခေါ်သည်။
ရေလွှဲကိုးခရိုင်ဟုလည်းခေါ်၏။
ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှား၍ ဆန်ရေစပါး ပေါများကြွယ်ဝသော ထိုလယ်တွင်းရိုးခရိုင်ကား ပန်းလောင်မြစ်၏မှီခိုရာ - စောလှမြို့၊ ပင်လယ်မြို့၊ မြစ်သားမြို့၊ မြစ်မနား (ပျဉ်းမနားမြို့၊ ဇော်ဂျီမြစ်၏ မှီခိုရာ) မြောင်လှမြို့၊ မြင်းခုံတိုင်မြို့၊ မက္ခရာမြို့၊ ပနံမြို့ (ပေါက်မြိုင်မြို့)၊ မြင်စိုင်းမြို့တို့ဖြစ်ကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၃၇၉ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသော ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်းစောသည် မြန်မာပြည်အလုံး၌ ဆည်မြောင်း ကန် ချောင်းဖြစ်ကောင်းသောအရာတို့ကို ဆည် မြောင်း ကန် ချောင်း ဖြစ်စေ၏။
တောင်ဘက်လယ်တွင်းသို့ ရောက်တော်မူသောအခါ သာလျောင်းတောင်သို့ တက်၍ ကြည့်တော်မူသော် ကယွတ်တောင်ထက်ကကျသော ရေကို အတန့် တန့် ဆည်၍ လယ်လုပ်ရသော် သာသနာ ၅ဝဝဝ ပတ်လုံး ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ စီးပွားများလတ္တံ့သည်ကို မြင်တော်မူ၏။
ထို့ကြောင့် ပန်းလောင်မြစ်မှာ− ကင်းတားဆည်၊ ငနိုင့်သေဉ်ဆည်၊ ပြောင်းပြာဆည်၊ ဂူမည်းဆည်များကို ဆည်ဖို့တော်မူသည်။
ဇော်ဂျီ(မက္ခရာ) မြစ်မှာ− နွားတက်ဆည်၊ ကွမ်းဆေးဆည်၊ ဂူတော် (ငပြောင်း) ဆည်များကို ဆည်ဖို့တော်မူသည်။
ထို့ပြင် အနော်ရထာမင်းစောသည် လယ်တွင်း ၁၁ ရွ ာပြုစုတော်မူခဲ့၏။
ထို ၁၁ ရွာကား ပင်လယ်၊ မြစ်မနား(မည်မနာ)၊ မြစ်သား (မစ်သာ)၊ မြင်းခုံတိုင်၊ ယမုံး(ရငုန်)၊ ဖနံ (ပနန်)၊ မက္ခရာ၊ တပြက်သာ၊ သင်တောင်၊ တမုတ်ဆိုး၊ ခံလူး(ခံမှု(ဝါ)ခမ်လှူ)တို့ဖြစ် ၏။
ယင်းတို့ကို မြစ်သား ၁၁ ရွာ (ဝါ) မြစ်သား ၁၁ ခရိုင်ဟုလည်းခေါ်သည်။
ဤသို့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို ကောင်းစွာ အားပေးပြုစုသဖြင့် ကျောက်ဆည်နယ်သည် ပုဂံပြည်၏ စားရေးရိက္ခာ သိုမှီးရာ စပါးကျီသဖွယ် ဖြစ်လာပေသည်။
ရေလွှဲဆည်မြောင်းတို့ကို မင်းအဆက်ဆက် သုံးလူများကို နေရာချထား၍ ကြည့်ရှုပြုစုစေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် လယ်တွင်းခရိုင်များကို စိုးအုပ်ရသူများသည် အလုံးအရင်း အားအင်ပြည့်ဝမှုများရရှိသဖြင့် မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ ပြုစုစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။
အထက်မြန်မာနိုင်ငံ မြို့တော်များသည် လယ်တွင်းနယ်များ အနီးဝန်းကျင်၌သာ ရှိကြလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၄၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၈ ရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် တစ်ချက်တီးကျော်အချိန် ဘိုးတော်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို အိမ်ခြေစာရင်းပြုလုပ်၍ ရွှေတိုက်သို့သွင်းထားစေသည်။
ထိုအခါ ပန်းလောင်မြစ်ရေသောက်ဖြစ်သော အနော်ရထာမင်း ဆည်ဖို့ဖောက် လုပ်ထားခဲ့သော ငနိုင့်သေဉ်ဆည် ငနိုင့်သေဉ်မြောင်း ရေသောက်ခရိုင်ကို စောလှခရိုင်၊ ပြောင်းပြာဆည် ပြောင်းပြာ မြောင်း ရေသာက်ခရိုင်ကို မြစ်သားခရိုင် အစရှိသည်ဖြင့် ပန်းလောင်မြစ်ရေသောက် မြစ်သားမြို့နယ်တွင် လေးခရိုင်၊ ဇော်ဂျီမြစ်ရေသောက် ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တွင် ငါးခရိုင်၊ ပေါင်းကိုးခရိုင်အဖွဲ့မူ၍ ကိုးခရိုင်ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) လယ်တွင်း ကိုးခရိုင်ဈေး လယ်တွင်း၉ ခရိုင်ဈေးများမှာ - လှည်းကူးဈေး မြို့ကြီးဒေါင်းမီးဈေး လွန်ကျော်ဈေး သံရွာဈေး ဂူမည်းဈေး ရေဝန်းဈေး မြစ်သားဈေး ဟန်းမြင်းဘိုဈေး( ဟံမြင့်မိုရ်ဈေး) သံမံတလင်းဈေး ကျောက်ဆည်ဈေး ပွတ်တိုင်ဈေး ဒွေးလှဈေး ရနန်းဈေး သစ်ခေါက်ဈေး ဘယ်လင်းဈေး(နောက်မှ ဖြစ်သည်။
) စဉ့်ကိုင်ဈေး ပလိပ်ဈေး မင်းစုဈေး(နောက်မှဖြစ်သည်။
) ပင်းတလဲ ရမုန်ဈေး ရွာပုလဲဈေး မြင်းခုံတိုင်ဈေး တို့ဖြစ်ကြသည်။
thumb| အာဒိစ္စနွယ်ဝင် ရှေးမင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့၏ အစဉ်အလာအရ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ စီးပွားချမ်းသာ ဖြစ်ထွန်းစေခြင်းအကျိုးငှာ ဘုရင်မင်းမြတ်တို့ ကိုယ်တော်တိုင် မင်းပရိသတ်ခြံရံကာ သတ်မှတ်ထားသော လယ်တော်သို့ အခမ်းအနားနှင့် ထွက်တော်မူ၍ လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို ဆင်ယင်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ဤသို့ ဘုရင်မင်းမြတ်တို့ ကိုယ်တော်တိုင် လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို စတင်ကျင်းပလိုက်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံတော်တွင် မိုးလေဝသမှန်ကာ ဆန်ရေစပါး ပေါကြွယ်ဝ၍ လူအများ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာချမ်းသာသည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။
သမိုင်း လယ်ထွန်မင်္ဂလာသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပခြင်းကို ဘုရားအလောင်း သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား၏ ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် ကပ်ဦးအစာ မဟာသမ္မတမင်းမှစ၍ အဆက်ဆက်ပြုမြဲအတိုင်း ကျင်းပခဲ့လေသည်။
အလောင်း တော်သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကို ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက် တစ်လမြောက်သော နယုန်လပြည့်နေ့၌ လယ်ထွန်မင်္ဂလာသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပရန် အလို့ငှာ မြို့အားလုံးကို နတ်ပြည်ကဲ့သို့ တန်ဆာဆင်၍ အလုံးစုံသော ကျွန်အမှုလုပ် အစရှိသူတို့သည် အစာမချေသော ပုဆိုးအဝတ်တို့ကို ဝတ်ကုန်လျက် နံ့သာပန်း အစရှိသည်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ကုန်လျက် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ နန်းတော်တွင်း၌ စည်းဝေးကုန်၏။
သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ လယ်ထွန်အမှု၌ ထွန် တုံးတစ်ထောင်ကိုယှဉ်စေကုန်၏။
တစ်ခုဖြင့်ယုတ်သော နှစ်ရာသောထွန်တုံးကို နွားတို့၏ဦးချို ဆွဲကြိုးနှင့် တံတို့နှင့်တကွ ငွေပြားတို့ဖြင့် ရံအပ်ကုန်၏။
သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ ဆွဲကိုင်ရာထွန်တုံးကိုကား နီသောရွှေပြားဖြင့် ရံအပ်ကုန်၏။
နွားတို့၏ ဦးချိုဆွဲကြိုးနှင့် တံတို့ကိုလည်း ရွှေပြားဖြင့် ရံအပ်ကုန်၏။
သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် တန်ဆာဆင်၍ အမတ်အပေါင်းခြံရံလျက် လယ်ထွန်ရာအရပ်သို့သွားလေ၏။
ထိုအရပ်၌ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် ရွှေ ထွန်တုံးကိုကိုင်၏။
အမတ်တို့ကား တစ်ခုယုတ်သော နှစ်ရာသော ငွေထွန်တုံးကို ကိုင်ကုန်၏။
လယ်ထွန်သမား ယောကျာ်းတို့ကား ကြွင်းသောထွန်တုံးကို ကိုင်ကုန်၏။
မင်းအစရှိသော သူတို့သည် ထွန်တုံးကိုကိုင်၍ ထိုမှ ဤမှ ထွန်ကုန်၏။
သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည်ကား ဤမှာဘက်မှ ထိုမှာဘက်သို့ နှင်သွား၏။
ထိုမှာဘက်မှသည် ဤမှာဘက်သို့ နှင်လာ၏။
ထိုသို့ထွန်ရာ၌ များစွာရှုဖွယ်သော စည်းစိမ်ဖြစ်၏။
လယ်ထွန်မင်္ဂလာကျင်းပကြသော ဘုရင်အဆက်ဆက်တို့သည် နယုန်လပြည့်နေ့ လပြည့်ကျော် တစ်ရက်နေ့များတွင် ဤသို့သော အခမ်းအနားများကို ကျင်းပမြဲဖြစ်သည်။
သို့သော် ဘုရင်တိုင်းလည်း လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို မကျင်းပခဲ့ပေ။
လယ်ထွန်မင်္ဂလာကျင်းပသည့် ဘုရင်တိုင်းလည်း နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကျင်းပလေ့မရှိပေ။
အချို့ပညာရှိများက ဘုရင်မင်းမြတ်တို့ လယ်ထွန်မင်္ဂလာကျင်းပခြင်းသည် တိုင်းပြည်အတွင်း မိုးလေဝသမှန်ကန်၍ ကျီပြည့်စပါး ထွန်းကားပေါများ မင်္ဂလာနိမိတ်ယူခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
အချို့သောပညာရှိများကမူ လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို ဗေဒင်ကိန်းခန်းအရကျင်းပသည်။
ဗေဒင်ကိန်းခန်းအရ ဤသည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာလောကကြီးကို တောင်သူကြီး မင်းမူလိမ့်မည်ဟု ဟောကိန်းရှိအံ့၊ ထိုဟောကိန်းကို ကျိန်းချေသော သဘောဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်တို့က လယ်ထွန်မင်္ဂလာကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် တိုင်းသူပြည်သား လူအများတို့၏ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းလုပ်မှုသည် တိုင်းခြေပြည်မြစ်ဖြစ်၏။
ထို့ကြောင့် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်သော ဘုရင်မင်းတို့က လယ်သမားတို့အား လယ်လုပ်ချင်စိတ်ပေါ်လာအောင် (ဝါ) ဇွဲလုံ့လဖြင့် ထွန်ယက် လုပ်ကိုင်ချင်လာအောင် စံပြနမူနာ အဖြစ် လယ်ထွန်မင်္ဂလာ ပြု၍ပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်ပေသည်။
လယ်ထွန်မင်္ဂလာကျင်းပရန် ဘုရင်မင်းမြတ်တို့ထွက်တော်မူလျှင် ထွက်တော်မူကြီး ထွက်တော်မူလေ့ရှိသည်။
ထွက်တော်မူကြီး ထွက်တော်မူ သည်ဆိုသည်မှာ ရှေ့ဆုံးမှ စမြောင်၊ ထိုနောက် ရှေ့ခြောက်တပ်၊ အလယ်မှ ဘုရင့်တပ်မတော်ကြီး၊ ထို့နောက်မှ နောက်ခြောက်တပ်၊ ဝင်းတော်မှူး အစုံအလင်နှင့် ထွက်မြဲဖြစ်သည်။
အသုံးအနှုန်း လယ်ထွန်ပွဲကို ပိဋကတ်ကျမ်းများတွင် ဝပ္ပမင်္ဂလာ ဟူ၍ လာရှိသည်။
မြန်မာတို့က လယ်ထွန်မင်္ဂလာ ဟူသော စကားလုံး သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။
လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို မဇ္ဈိမဒေသတွင် သာကီဝင်မင်းမျိုးတို့ မပျက်မကွက် လုပ်လေ့ ရှိသည်။
မြန်မာမင်းတို့သည် သာကီဝင်မင်းမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ခံယူကြသဖြင့် အဆင်အလာမပျက် မင်းအဆက်ဆက် ကျင်းပခဲ့သည်မှာ သီပေါမင်း နန်းကျသည်အထိ ပွဲမပျက်ခဲ့ဟု သိရှိရသည်။
ရည်ရွယ်ချက် မြန်မာမင်းတို့သည် စားသောက်မှု အာဟာရ ရှာဖွေခြင်းသည် အရေးအကြီးဆုံး အခြေခံလည်း ဖြစ်သည်ကို သဘောပေါက်နားလည်သဖြင့် အာဟာရဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ရာတွင် ဆင်းရဲသားတို့နှင့် အတူတကွ မိမိလည်း လယ်သို့ဆင်း၍ ထွန်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အားပေးထိုက်သော ကိစ္စကို ဂုဏ်ရှိအောင် အားပေးခြင်း အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်က ကြီးမှူးဆောင်ရွက်၍ ညီညီဖြဖြ လေးစားလိုက်နာကြမည်ကို ရည်မျှော်၍လည်းကောင်း ကိုယ်တိုင် လယ်ထွန်ခြင်း၊ နန်းတွင်းသူများကို ရွှံ့ညွန်သို့ဆင်း၍ ကောက်စိုက်စေလိုသော ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာသဘင်ကို ဆင်ယင်ကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို မင်္ဂလာသဘင်တစ်ခု ပြုလုပ်၍ တိုင်းသူပြည်သားတို့အား စိတ်ပါဝင်စားစေလျက် ကောင်းသောကုန်သွယ်ခြင်း၊ လယ်လုပ်ခြင်း ဟူသော သမ္မာအာဇီဝမှုကို ပြီးမြောက်စေသည်။
မြန်မာမင်းတို့သည် မိမိလယ်ထွန်သကဲ့သို့ တိုင်းသူပြည်သားတို့အားလည်း လယ်ထွန်ကြရမည် ဟူ၍ အမိန့်တော် ထုတ်ပြန်တော်မူသည်။
လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်အတွက် ပြင်ဆင်ပုံ လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲကို ဇေဋ္ဌနက္ခတ်နှင့် စန်းယှဉ်သော နယုန်လပြည့်နေ့ကို သတ်မှတ်၍ ကျင်းပရသည်။
သို့ဖြစ်၍ လယ်ထွန်သီချင်းကို - မိုးယံမှာလေ ကြယ်ဇေဋ္ဌ၊ သီတာကူ ဘာရိန်၊ နှစ်နန်း ငယ်ချိန်၊ ထိန်ထိန်ရံဝန်းခသည်နှင့် လေး။
ဟူ၍ စပ်ဆိုထားပါသည်။
မိုးဦးကျစ လယ်များလုပ်ချိန်နှင့် ကိုက်ညီသော နက္ခတ်များကို ရွေးချယ်သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ကြမ္မာဖတ် ဟူရားဖြူ၊ ဟူးရားညို၊ သမားဖြူ၊ သမားညိုတို့က လာမည့်နှစ် တစ်နှစ်လုံးအား လပေါင်းများစွာကပင် တင်ကြို တွက်ချက်ထားရသည်။
ယင်းသို့ တွက်ချက်ရာတွင် ဥတုရာသီ မည်သို့ဖြစ်မည်၊ ကောက်ပဲသီးနှံ မည်သို့ဖြစ်မည်၊ ကိန်းခန်းအလျောက် မြေဩဇာများ မည်သို့ဖြစ်မည်၊ ပျိုးကြဲရန် ချိန်ခါ၊ ကောက်ပဲစိုက် ချိန်ခါ ရက်ငင်သင့် မသင့်၊ လထပ်သင့် မသင့် စသော အကြောင်းအရာများကို ပညာရှိတို့ အစုံအညီ ညှိနှိုင်းတွက်ချက် သဘောတူ အတည်ဖြစ်စေသည်။
ထို့နောက် သာသနာပိုင် ကြီးမှူးသော သာသနာပြု အဖွဲ့သို့ တင်ပြပြီးလျှင် သာသနာပိုင်အဖွဲ့က ထပ်မံအတည်ပြု သဘောတူညီမှု ယူရသည်။
ပြီးလျှင် မင်းဧကရာဇ်ထံ တင်သွင်းရသည်။
အကယ်၍ ပညာရှိများ ဝိဝါဒကွဲပြားမှု ရှိခဲ့လျှင် သာသနာပိုင်က ဆုံးဖြတ်ရသည်။
မင်းဧကရာဇ်ထံ ရောက်ရှိပြီးနောက် လွှတ်တော်က ရွက်ဆောင်ရန် ရှိသည်များကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရသည်။
ရဟန်းသံဃာတို့နှင့် တကွ တနိုင်ငံလုံးရှိ ပြည်သူပြည်သား လယ်သမားတို့ကလည်း အသေအချာ စောင့်မျှော် နားထောင်ကြပြီးနောက် ပညာရှိတို့ တွက်ချက်ထုတ်ပြန်လိုက်သည့်အတိုင်း ယုံယုံ ကြည်ကြည် လိုက်နာကြရသည်။
ယင်းစာတမ်းကို နောင်အခါ သင်္ကြန်စာ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ကျင်းပပုံ ညောင်ရမ်းမင်းတရားလက်ထက် သေနာပတိ နေမျိုးမဟာဓမ္မ၏ တင်လွှာတွင် ကောက်စပါးအမျိုးမျိုးတို့ အကြောင်းလည်း ဖော်ပြပါရှိသည်။
သမိုင်းပါမောက္ခ ဒေါက်တာကျော်ဝင်း ရေး ညောင်ရမ်းမင်းသား၏ နောက်ဆုံးနေ့များနှင့် အခြားစာတမ်းများ ဗဒုံမင်းလက်ထက် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးသည် ၁၁၅၂ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် (၁)ရက် သောကြာနေ့ ကန်တိလိ (ခေါ်) အောင်ပင်လယ်ကန်တော်အနီး သဘင်နန်း ကြီးစွာဆောက်တော်မူ၍ ရွှေထွန်၊ ငွေထွန်၊ ရွှေထမ်းပိုး၊ ငွေထမ်းပိုး၊ ရွှေကြိုး၊ ငွေကြိုး၊ ရွှေနှင်တံ၊ ငွေနှင်တံတို့နှင့် သားတော်အိမ်ရှေ့မင်း၊ မင်းညီမင်းသား၊ မှူးတော်မတ်တော်၊ သူဌေးသူကြွယ်အပေါင်းခြံရံလျက် လယ်ထွန်မင်္ဂလာသဘင်ပြုတော်မူသည်။
ထိုအခါ အိမ်ရှေ့အိမ်တော် ရွှေတိုက်စာရေး မောင်မင်းအောင်ကို အိမ်ရှေ့မိဖုရား အမိန့်တော်နှင့်ဆင့်၍ မောင်မင်းအောင် ရေးရသည့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာ တျာသံသီချင်းမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။
လယ်တော်ထွန်စ နေ့ကျော်မှာ၊ လမိုင်းတံခွန် တွင်းဝန်တည့် မတ်လိမ်မာ။
သည့်ပြင်မှာငယ်လေ ပြည်ဦးကင်း။
မြောက်ဘက်ကယ် တိုက်ဝန်၊ ရွှေနန်းစဉ်ကျွန်။
ရွှေထွန်ကြီး တစ်စင်းငယ်နှင့်လေး။
ဇမ္ဗူပိုင်ထိပ်နင်း ရှေ့တော်မှာ၊ အစဉ်မကွဲ လက်ဝဲနှင့် လက်ယာ၊ ဘုန်းဧရာငယ်လေ ကိုယ်လုံးဝင်း၊ ရွှေသားငယ် မျဉ်းတိုတွင်၊ ချပ်မိန်ညိုဆင်၊ နေလုလင်ပြိုင်နှုန်း ကင်းရလေး။
လယ်တော်တွင်းငယ်မှာ၊ ကြယ်မင်းငယ်ဥက္ကာ၊ နားလှာကျသို့လေ၊ သောက်ရှူးတော် ရွှေကုံးနှင့်၊ တိမ်လုံးပြည့်လျှပ်နွယ်၊ အံ့ဖွယ်များလှလေး။
မဟာ သမ္မတ ဆက်စဉ်လာ၊ လယ်ထွန်အောင်ခန်း၊ ရွှေနန်းမင်္ဂလာ၊ ထွန်တော်သိင်္ဂါမှာ ရန်မျိုးပ၊ နန်းလုံးငယ် မျက်ရှင်၊ ရွှေးစက်တော်တင်၊ စမ္ပယ်ရှင် ရှဉ်းစုံကသည်နှင့်လေး။
ရွှေနန်းငယ်ရံသ၊ နတ်ဣန္ဒာ၊ ရွှေထွန်တော်ကြီး၊ အနီးဝေးမကွာ၊ သည့်နောက်တော်မှာလေ မင်းသားကြီး၊ တော်ဒူးငယ် စနည်၊ ရာထူးလည်၊ စဉ်စီရွှေထွန်စီးပါလို့လေး။
လယ်တော် ကြီးငယ်မှာ၊ ရွှေထယ်နှင့်သာ၊ စံကာ မြန်းတော့သည်၊ မျဉ်းရှည်တော်ရွှေသားနှင့် တိမ်ကြားက နတ်နှယ်၊ သွယ်သွယ်ဆန်းလှသည်။
ရွှေဘိုမင်း(သာယာဝတီမင်း)လက်ထက် ထို့နောက် ဘိုးတော်နှင့် နောင်တော်တို့၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ဆံစိုးစံတော်မူသော ရွှေဘိုမင်း(သာယာဝတီမင်း)သည် ၁၂ဝ၂ ခုနှစ်တွင် အောင်ပင်လယ်ကန်၏အနီး၌ မင်းတဲကြီးစွာ ဆောက်လုပ်တော်မူကာ စစ်အင်္ဂါလေးပါး ခြံရံလျက် အရှင်မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့်တကွ ထွက်တော်မူ၍ ရွှေထွန်၊ ငွေထွန်၊ ရွှေထမ်းပိုး၊ ငွေထမ်းပိုး၊ ရွှေကြိုး၊ ငွေကြိုး၊ ရွှေနှင်တံ၊ ငွေနှင်တံတို့ဖြင့်သားတော် ညီတော်၊ ဆွေတော်မျိုးတော်၊ မှူးတော်မတ်တော်၊ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူး၊ သူဌေးသူကြွယ်အပေါင်း ခြံရံလျက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာဖြင့် လယ်ထွန်မင်္ဂလာကို ဆင်ယင်ကျင်းပတော်မူသည်။
ထိုသို့ လယ်ထွန်မင်္ဂလာပြုသည့်အခါ အထက်လယ်ထွန်မင်္ဂလာသီချင်းကို နှစ်သက်တော်မမူသဖြင့် မောင်စ အသစ်လုပ်၍ ဆက်ရမည်ဟု တောင်ဥယျာဉ် စံနန်းတော်တွင် အမိန့်တော်ရှိ၍ ဝန်ကြီးမြဝတီမြို့စားဟောင်း ဦးစ ဆက်သွင်းရသည့် ရွှေဘိုမင်းတရား၏ လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲ ဘွဲ့မှာ- ဆဒ္ဒန်ပိုင် ဘုန်းမြင့် နရိန္ဒာ။
လယ်ထွန်အောင်ခန်း၊ ရွှေနန်းစဉ် မင်္ဂလာ။
မိုးယံမှာလေ၊ ကြယ်ဇေဋ္ဌ။
သီတဂူ တာရိန်။
နှစ်နန်း ငယ်ချိန်၊ ထိန်ထိန်ရံဝန်းခသည်နှင့်လေး။
စပါယ်ဖြူ ဥဿဘ၊ ဟန်လှငယ်ရှဉ်းစုံ။
ရွှေထွန်တော်ကြီး၊ ညီးညီးအံ့ရာပုံ။
ဇေယျခုံငယ်လေ - သာသန့်ရှင်း။
အမရဝေယန်၊ ရွှေဗိမာန်၊ ဧသန် မြေဦးကင်းဝယ်ပလေး။
ပြည် ပြည်ထောင်သနင်း၊ မင်းမင်းများ သခင်။
စက်စုံတော်တင်မြန်း၊ ရစ်သန်းလှည့်ကာနှင်။
ရှေ့တော်တွင်မှာလေ၊ မှူးမတ်ကြီး။
လက်ဝဲငယ် လက်ယာ၊ တင့်မောစွာ၊ ဆက်ကာ ဝေးမနီးငယ်ကလေး။
ရွှေထွန်စီးပါလို့၊ လွန်တင့်တယ်၊ လေးမည်ရန်တား၊ နတ်လားထင်မိဖွယ်။
ဘုန်းပွင့်လျာ နေနွယ်လေ၊ ရာမင်းမင်းဖျား။
မောက်တိုတော်ရတနာ၊ ကိုးမျက်ရောင်ဖြာ၊ အံ့ရာ အခြားခြားငယ်နှင့်လေး။
မျဉ်းရှည်တော် ညံ့ထွား၊ ပတ္တမြားငယ်လှိုင်ချွန်။
မျဉ်းတိုရောင်ကြွား၊ ပြယားဝေသဝဏ်။
တိုင်းထွတ်စွန်၊ ရှေးလွန်မကြုံတောင်းငယ်တည့်လေး။
တော်ကြီးငယ်ဆင်၊ ဧယာဉ်ရေမြေပြောင်းမျှလေး။
နတ်ဌာန်ငယ် ကျော်သောင်း၊ ထက်စည်ငယ် ညံညောင်းဆော်တယ်ကို။
ရာဝင်တော်စုံ ဖွေဖော်ထူးသည်နှင့်၊ ချီးကျူးခွင့်မကုန်ပါလို။
ရစ်သန်းငယ်ရောင်စိုလေ၊ ထိန်ဝင်းလို့ညီး။
ထွန်ရေးငယ်ဖြန့်ရာ၊ နောက်တော်ကမှာ၊ စီစဉ်ကာ မင်းသားကြီးငယ်နှင့်လေး။
ဇမ္ဗူရွှေမှည့်သီး၊ ထီးချက်ကယ်ပြိုပြောင်။
မောက်တိုရွှေသား၊ ပတ္တမြားမျက်စိန်တောင်။
မှူးကြီးငယ်မတ်ခေါင်လေ၊ အခြားခြား။
အိမ်ချပ်ကယ်ပုံပြင်၊ နတ်စောသွင်၊ ဆင်ယင်ရွှေ ဝတ်စားငယ်နှင့်လေး။
မိုးယံငယ် တစ်လွှား၊ မိုးသားငယ် လှိုက်ဝှန်၊ ကြယ်သွန်နှိုးတော့သည်။
ကောက်နှံငယ် ဆင့်ပွား၊ ကောက်သားငယ် ကြွယ်ကုံ၊ တောင်ပုံဖြိုးတော့သည်။
မန္တလေး ရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် အရှင်မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တော်တွင်လည်း အောင်ပင်လယ်ကန်တော် သရက်ကုန်းရွာ၏ မြောက်ဘက်နှစ်ဧကခန့်ရှိသော လယ်တော်၌ မင်းခမ်းမင်းနားဖြင့် ထွက်တော်မူ၍ မိမိကား ရတနာမကိုဋ် ဒုရင်တော်သုံးဆင့်တပ်ကို ဆင်မြန်းလျက် ထီးဖြူတော်နှစ်လက်ဖြန့်မိုးကာ မင်းညီးမင်းသား မှူးမတ်တို့မှာမူကား မိမိတို့ဆိုင်ရာ အဆင်တန်ဆာများဖြင့် ဆင်ယင်ဝန်းရံလျက် လယ်ထွန်မင်္ဂလာသဘင်ကို ဆင်ယင်ကျင်းပလေသည်။
လယ်ထွန်မင်္ဂလာသဘင်ကို ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံ၊ လောနိုင်ငံတို့တွင် ရှေးအစဉ်အလာမပျက် ယခုတိုင် ဆက်လက်ကျင်းပလျက်ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
လယ်ပတူပင်သည် အကန်သေစီအီး(Acanthaceae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဟိုင်ဂရိုဖီလား စပိုင်နိုးဆား(Hygrophila spinosa; ယခုအခါတွင် Hygrophila auriculata၊Hygrophila spinosa T.Anderson (Plants of the World Online, Kew Science). Retrieved 22 January 2020 သို့မဟုတ် Hygrophila schulliHassler, M. (2020). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019 . Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. .) ဟုခေါ်သည်။
လယ်ပတူကို ဆူးပဒေါင်းဟုလည်းခေါ်သည်။
အမွေးအမျှင်ထူ ၍ ဆူးရှိသော သစ်နုပင်(ပင်ပျော့) မျိုးဖြစ်သည်။
တစ်နေရာတည်းမှ နှစ်ပေ မှ ငါးပေအထိရှည်သော ပင်စည်များ အများအပြား တစ်ဖြောင့်တည်းထွက် သည်။
သုံးလက်မမှ ခြောက်လက်မအထိ ရှည်သော လှံစွပ်ပုံ အရွက်များ သည် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ချွန်နေ၍ ညှာတံမရှိ ပင်စည်မှကပ်၍ပေါက်ကာ ဖြူသောအမွေးထူ အနည်းငယ်မျှဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။
ပန်းပွင့်အထုပ်ကြီးများသည် ပင်စည်ရင်းမှ လှည့်ပတ်ထွက်လာကြ သည်။
ပန်းပွင့်တစ်ထုပ်တစ်ထုပ်တွင် လက်မဝက်မှ တစ်လက်မခွဲအရှည်ရှိ သည့် မာသောဆူးများ ခြောက်ခုခန့်ရှိသည်။
လှံစွပ်ပုံရှိသော ပွင့်ခံရွက်များ သည် ၁/၃ လက်မမှ လက်မဝက်အထိရှည်သည်။
ယင်းပွင့်ခံရွက်များသည် အပေါ်ထိပ်တွင် အနည်းငယ်ကြီး၍ အောက်ဘက်တွင် အလယ်၌ ပွင့်ချပ်အုံ သည် ခပ်ချောချောရှိ၍ အရောင်မှာ မရမ်းစေ့ရောင် ဖျော့ဖျော့ရှိသည်။
ဝတ် မှုန်အိမ်များသည် ရှည်မျောမျောရှိ၍ အစေ့အိမ်မှာ ၁/၃ လက်မရှိကာ ပွင့် ချပ်ထက်တိုသည်။
အစေ့အိမ်အောက်ဘက်တွင် အစေ့လေးခုမှ ရှစ်ခုအထိ ပါရှိသည်။
ပန်းများသည် ဇန်နဝါရီလမှ မတ်လအတွင်း ပွင့်ကြသည်။
လယ်ပတူပင်များသည် ရေကန်၊ ရေမြောင်းနှင့် လယ်ကွင်းများတွင် အမြောက်အမြား ပေါက်သဖြင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သည်။
သီဟိုဠ်နိုင်ငံတွင် လယ်ပတူ တစ်ပင်လုံးကို ဆီးချိုရောဂါအတွက် အသုံးပြုသည်။
လယ်ဝေးမြို့သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော လယ်ဝေးမြို့နယ် မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
စတုရန်း လေးမိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ ပျဉ်းမနားမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁ဝ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ပျဉ်းမနား - ကျောက်ပန်းတောင်း မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့်ပြင် ရန်ကုန် - မန္တလေး မော်တော်ကားလမ်းမကြီးသည် လယ်ဝေးမြို့ကို ဖြတ်သွားသဖြင့် အရောင်းအဝယ်စည်ကားသောမြို့ဖြစ်၍ ဆန်စပါးတင်ပို့ရာ အချက်အချာမြို့ တစ်မြို့လည်းဖြစ်ပေသည်။