kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သာကီဝင်မင်းတို့၏ အဦးအစ ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး မဖြစ်မီ ရှေးအခါ၌ (၁) သဿမေဓ- အခွန်အတုတ်ကို ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ ခံခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ (၂) ပုရိသမေဓ-သူရဲသူခက်တို့အား ခြောက်လတစ်ကြိမ် ရိက္ခာ ပေးခြင်းလည်းတစ်ပါး၊ (၃) သမ္မာပါသ-ဆင်းရဲသားတို့အား အရင်း ဥစ္စာပေး၍ သုံးနှစ်လည်မှ အရင်းအတိုင်းသာ ယူခြင်း လည်းတစ်ပါး၊ (၄) ဝါစာပေယျ-ချစ်ဖွယ်သောစကားကို ဆိုခြင်းလည်းတစ်ပါးဟူ၍ သင်္ဂဟတရားလေးပါး ရှိကုန်၏။
သင်္ဂဟတရားလေးပါးဟူသည်ကား အကြီးအအုပ် အစိုးရ ပြုလုပ်ကုန်သော သူတို့သည်၎င်း၊ ပြည့်ရှင်မင်းတို့သည်၎င်း မိမိတို့အုပ်စိုးသော တိုင်းပြည်နိုင်ငံကို စည်ပင်သာယာအောင် စောင်မကြည့်ရှု ချီးမြေ|ာက် သူကောင်းပြုနည်းပင်တည်း။
ဤကဲ့သို့ မဟာသမ္မတမင်းမှ ဥက္ကာကရာဇ်မင်းတိုင်အောင် ဆင်းသက်၍လာသော သင်္ဂဟတရားလေးပါးဖြင့် လူတို့စည်းစိမ် ချမ်းသာ ကြီးကျယ်၍၊ ထိုလူတို့၌ရှိသော ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို အလှူခံလိုသော ယုတ်မာသော ပုဏ္ဏားတို့သည် ဥက္ကာကရာဇ် မင်းကြီးထံဝင်၍ ကျွန်တော် ပုဏ္ဏားပညာရှိတို့ အမျိုးစဉ်ဆက်မှ လာသော လူတိုင်းကို မပြောမပြရသော လျှို့ဝှက်၍ထားသော အလွန်ကောင်းသော ဗေဒင်နည်းသည် ရှိ၏။
ဤနည်းအတိုင်း ပြုလျှင် ဧကန်သေသည့်အခြားမဲ့၌ နတ်ပြည်သို့ ရောက်သည်ဟု အကျိုးလိုအောင် ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီးကို လူရှင်းရာ၌ တိုးတိုး ဝင်ရောက် တင်လျှောက်သည်။
ထိုဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး ယုံကြည် ၍ ဤပုဏ္ဏားတို့ ဆိုသည့်အတိုင်းပြုသဖြင့် အစဉ်အဆက်လာ သော သင်္ဂဟတရားလေးပါး ပျောက်၍ ယဇ်ကြီးငါးပါး ဖြစ်သည်။
သင်္ဂဟတရားလေးပါးကို ပျောက်အောင် ဖျက်ပုံကား- (၁) သဿမေဓဆိုသည်မှာ 'သဿမေဓ'မဟုတ် ပါဌ်ပျက် ဖြစ်သည်။
အဿမေဓဆိုမှ မှန်သည်။
'အဿ'ကား မြင်းဟော၊ 'မေဓ'ကား သတ်ခြင်းဟော။
အဆင်းငါးပါးရှိသော မြင်းကို သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်ရမည်။
ပုဏ္ဏားတို့ကိုလည်း များစွာ လှူဒါန်း ရမည်။
(၂) ပုရိသမေဓဆိုသည်လည်း ယောက်ျားကိုသတ်၍ ယဇ်ပူဇော်ရမည်။
ပုဏ္ဏားတို့ကိုလည်း များစွာ လှူဒါန်းရမည်။
(၃) သမ္မပါသ ဆိုသည်ကား ပုဏ္ဏားတို့ကို လှူဒါန်ရန် ယဇ်ပူဇော်ရန် ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို လှည်းရထားတို့ဖြင့် များစွာ တင်ယူ၍ သူရဿတီမြစ် မြေကြီးထဲသို့ ဝင်၍ ငုပ်ရာအရပ်သို့ သွား၍၊ ရောက်လျှင် ဝန်စုတို့ကို တိုက်ဆောင်ခဲ့သော လှည်း ရထား ထမ်းပိုးကျည်းကလန့်များကို ချွတ်ပြီးလျှင် သူရဿတီ မြစ်ညာကို ဆန်၍ ပစ်ရမည်။
ထိုထမ်းပိုးကျည်း ကလန့်ကျရာ အရပ်၌ ယဇ်တိုင်စိုက်၍ ယဇ်ပူဇော်ရမည်။
သမ္မာသဒ္ဒါ ထမ်းပိုးကျည်းကလန့်ကို ဟောသည်။
ပါသသဒ္ဒါပ ရှေးရှိ သော အပဓာတ်၊ ပစ်လွှတ်ခြင်းကို ဟောသည်။
(၄) ဝါစာပေယျ ဆိုသည်ကား စလုံးနှင့်မဟုတ်၊ ဇနှင့် ဝါဇပေယျဆိုရမည်။
'ဝါဇ'သဒ္ဒါ ထောပတ်ဟော။
'ပေယျ' သဒ္ဒါ သောက်ခြင်းဟော။
ကောင်းလှစွာသော ထောပတ်ကို ပုဏ္ဏားတို့အား တိုက်၍ ယဇ် ပူဇော်ရမည်။
(၅) နိရဂ္ဂဠ ဆိုသည်ကား တံခါးကျည်းမင်းတုပ် မရှိဆို လိုသည်။
ဤယဇ်ပူဇော်လိုသောသူသည် မိမိအိမ် အစရှိသော ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို အပိတ်အပင်မရှိ၊ တံခါး ဟင်းလင်းထားဖွင့်၍ ပုဏ္ဏားတို့အလိုရှိရာ ယူစေရမည်။
ဤသို့ ပုဒ်ပါဌ် အက္ခရာအနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့်တကွ ဖျက် ဆီးပြီးလျှင် တင်လျှောက်သောစကားကို နာယူ၍ ဥက္ကာကရာဇ် မင်းကြီးသည် ဤယဇ်ကြီးငါးပါးကို ပူဇော်သည်မှ စ၍ သင်္ဂဟ တရား လေးပါးပျောက်ပြီးလျှင် ယဇ်ငါးပါး လောက၌ အထင် အရှား ဖြစ်သည်။
ရှေးအထက်က လောကမှာ အနာရောဂါသုံးခု သာ ရှိသည်။
ဤယဇ်ကို ပူဇော်သည်မှစ၍ ရှစ်ပါးသော အနာ ရောဂါတို့ ရောက်လာကုန်သည် ဟူ၍ သုတ္တနိပါတ်၊ ဗြဟ္မဏ ဓမ္မိကသုတ်၌ လာရှိ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:နတ်။
တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လူကိုဖြစ်စေ၊ ကုန်ကိုဖြစ်စေ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးသော ကိရိယာကို ယာဉ်ဟုခေါ်သည်။
အထူးသဖြင့် ယာဉ်၌ ဘီးများ များသောအားဖြင့် ပါလေ့ရှိ သည်။
ယာဉ်သည် သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်ကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ လေသည်။
ယာဉ်ကို ကုန်းကြောင်း၊ ရေကြောင်းနှင့်လေကြောင်း ဟု သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။
ရှေးဦးအစက လူသည် ကုန်များကို ကိုယ်ပိုင် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်ပေးရာတွင် ကုန်ကို ခေါင်းပေါ်တွင် ဖြစ်စေ၊ ကျောပေါ်တွင်ဖြစ်စေ တင်၍ တစ်နေ ရာမှ တစ်နေရာသို့ ပင်ပန်းစွာ ပို့ပေးခဲ့ရလေသည်။
ယခုတိုင် လည်း အချို့တောင်ပေါ်သားများသည် ကုန်များကို တောင်းတွင် ထည့်ပြီးလျှင် ထမ်း၍ ဖြစ်စေ၊ ရွက်၍ဖြစ်စေ ပို့ပေးနေရသေး သည်။
ထို့နောက်တွင် ထမ်းပိုးများကို ထွင်လာနိုင်ကြသဖြင့် ကုန်များကို ထမ်းပိုး၏ အစွန်းနှစ်ဘက်တွင် ချိတ်ဆွဲ၍ဖြစ်စေ၊ ထိုအစွန်းနှစ်ဘက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသည့် တောင်းများတွင် ထည့်၍ဖြစ်စေ ထားပြီးလျှင် ထမ်းပိုးကို အလယ်မှ ပခုံးဖြင့် ထမ်း၍ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပို့ပေးလာနိုင်ခဲ့ကြသည်။
အချို့နေရာများတွင် စွတ်ဖားများကို ထွင်လာနိုင်ကြသဖြင့် ဇွတ်ဖားများဖြင့် ကုန်များကို ပို့ပေးခဲ့ကြလေသည်။
ထို့နောက် ကုန်းပေါ်တွင် သွားလာရာ၌ အသုံးပြုနိုင်ရန် ဘီးများကို ထွင်လာနိုင်ကြပြန်သည်။
ရှေးဦး ဘီးများသည် သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်၏ ပင်စည်ကြီးကို သာမန်အားဖြင့် အဝိုင်း လိုက် ကန့်လန့်ဖြတ်ထားခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။
ပြီးမှ ထို သစ်ပြားဝိုင်း၏ အလယ်ဗဟိုတွင် အပေါက်ဖောက်ကာ ထို အပေါက်အတွင်းသို့ ဝင်ရိုးကို တပ်ထားကြသည်။
ထိုသို့ ဘီးကို ထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ရှေးနှစ်ပေါင်း လေးငါးထောင်ခန့်က ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ဘီးကိုထွင်နိုင်သောအချိန်တွင် လူသည် နွားနှင့် မြည်းများကိုပါ ယဉ်ကျေးအောင် မွေးမြူလာနိုင်ပြီး ဖြစ်သဖြင့် ထိုဘီးတပ်ယာဉ်များပေါ်တွင် လူကိုဖြစ်စေ၊ ကုန်ကိုဖြစ်စေ တင်ဆောင်ကာ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပို့ပေးနိုင်ခဲ့ကြသည်။
နွားများအား ယာဉ်များတွင် အသုံးပြုခဲ့ ကြောင်းကို အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့နိုင်ပေသည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သော အချိန်သည် ခရစ်မပေါ်မီ ဘီစီ ၂၇ဝဝ ခန့်က ဖြစ်၏။
မြင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ ထိုထက် နောက်ကျလေသည်။
အသုံးပြုသောအခါတွင်လည်း အထူး သဖြင့် စစ်များတွင်သာ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
ပထမတွင် ဗက်ဗီလုံးပြည်သားများက ဘီစီ ၂၁ဝဝ ခန့် က မြင်းများကို စတင်၍ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း တွေ့ရသည်။
ထို့နောက် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝ မျှ ကြာသောအခါတွင် အာရှ တိုက်မှ မြင်းများကို အီဂျစ်ပြည်သို့ ယူဆောင်လာကြပြီးလျှင် စစ်ရထားများကို ဆွဲစေခဲ့ကြသည်။
( ဘီး--။
) လူနှင့် ကုန်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပို့ပေးခြင်း သည် လူ၏တိုးတက်မှုတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
အတွေ့အကြုံ နည်းသူများသည် အောက်ကျ နောက်ကျဖြစ်၍ ကျန်ရစ်ခဲ့ကြ လေသည်။
ဂရိလူမျိုးများ နေထိုင်ရာတွင် တောင်ကြီးများ ကာရံလျက်ရှိသဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တွေ့ကြုံရန် လွန်စွာ ခဲယဉ်းခဲ့ကြသည်။
ရောမမြို့ကြီးကမူ အင်ပါယာချဲ့နိုင်တိုင်း လမ်းများကိုလည်း ဖောက်ပေးခဲ့လေသည်။
ယခုအခါ၌ ထင်ရှား လျက်ရှိသည့် လန်ဒန်၊ ပါရစ်၊ နယူးယော့၊ ကွန်စတန်တီနိုပယ် စသော မြို့ကြီးများကို ကြည့်လျှင် မြို့အတွင်း၌ ယာဉ်အမျိုး မျိုး သွားလာနိုင်သည့် လမ်းမကြီးများ ရှိနေပြီးလျှင် ထိုမြို့ကြီး များသည်လည်း မြစ်များပေါ်၊ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းများပေါ် တွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် သွားလာရာ၌ လွယ်ကူသည့်အပြင်၊ ကုန်များကို ပို့ဆောင်ရာတွင်လည်း လွယ်ကူ၍ စရိတ်သက်သာ ကြလေသည်။
ကမ္ဘာ့တိုင်းပြည် အသီးသီးမှာပင် အိမ်၌ ယဉ်ကျေးအောင် မွေးမြူထားကြသော တိရစ္ဆာန်များကို လူနှင့် ကုန်များအား သယ်ဆောင်ပေးကြရာ၌ အသုံးပြုကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
သဲကန္တာရအနီးနေ လူများသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ကုလားအုပ်များကို အသုံးပြုကြရာ၊ ကုလားအုပ်များကို သဲ ကန္တာရ သင်္ဘောများဟုပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
ကမ္ဘာ့အရှေ့ ဘက် နိုင်ငံများတွင် ဆင်များကို ယဉ်ကျေးအောင် မွေးမြူကြ ပြီးလျှင် လေးလံသည့်ဝန်များကို သယ်ဆောင်စေကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်ဆွဲဆင်များကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
ထို့အတူ တောင် အမေရိကတိုက်၌ လားမားကောင်များကို ယာဉ်များ ဆွဲစေ သည်။
တိဗက်ပြည်တွင် စာမရီကောင်များကို ဝန်ဆောင် တိရစ္ဆာန်များအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံတွင်မူ ခွေးများကို လှည်းများ အဆွဲခိုင်းကြသည်။
ချောင်းများ မြစ်များအနီး၌ နေထိုင်ကြသူများကလည်း လူတို့ ဘီးများကို မထွင်နိုင်ကြသေးမီနှင့် မြည်းများကို ယဉ် ကျေးအောင် မပြုလုပ်နိုင်သေးမီကပင်လျှင် သစ်ပင်၏ပင်စည်ကို ထွင်း၍ဖြစ်စေ၊ တိရစ္ဆာန်၏ အရေအတွင်းသို့ လေသွင်းပြီးလျှင် ဖြစ်စေ ပျဉ်ပြားတစ်ချပ်ဖြင့် လှော်ခတ်ပေးလျှင် လိုသည့်နေရာ သို့ သွားနိုင်ကြောင်း သိခဲ့ကြလေသည်။
ထိုသို့ သစ်ပင်၏ ပင်စည်ကို ထွင်းတတ်ကြရာမှ လှေများနှင့် ရွက်သင်္ဘောများ ကို လုပ်နိုင်သည်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ကြသည်။
အီဂျစ်လူမျိုး တို့သည် သူတို့၏လှေများဖြင့် နိုင်းမြစ်အတွင်း သွားလာနိုင်ကြ ရုံမက မြေထဲပင်လယ်အထိ သွားလာနိုင်သော လှေကြီးများကို ပါ လုပ်နိုင်လာကြသည်။
ဖီနီရှန်တို့ကမူ သူတို့၏ လှေကြီးများ နှင့် ရွက်သင်္ဘောများပေါ်တွင် သူတို့တိုင်းပြည်မှ ကုန်များကို တင်ဆောင်ကာ ဂရိလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာသို့ သွားရောက်၍ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကြသည်။
သို့သော် ထိုစဉ်က ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင်သော ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့သို့ကား မသွားနိုင်ခဲ့ကြ သေးချေ။
၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ အိမ်မြေ|ာင်ကို အသုံးပြုလာနိုင် ကြကာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများသို့ သွားလာနိုင်ခဲ့ကြသည်။
အိမ်မြေ|ာင်ကို မထွင်နိုင်ကြသေးမိီက နေ့အခါတွင် ကုန်းပေါ်ရှိ အမှတ်အသားများနှင့် ညဉ့်အခါတွင် ကြယ်များကိုသာ လမ်း ညွှန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြရသည်၊ ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင်မူ ကမ္ဘာ ကျော် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သော ကိုလံဗပ်သည် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကြီးကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့လေသည်။
နောက်နှစ်ပေါင်း ၃ဝ ကြာသောအခါတွင် မဂျဲလင်ဆိုသူက ကမ္ဘာကိုပင် ပတ်နိုင် ခဲ့လေသည်။
ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးသည် ၁၈ ရာစုနှစ်တိုင်သည်အထိ ခဲယဉ်း၍ စွန့်စားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သေး သည်။
ထိုရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါတွင်မူ သွားလာရေးနှင့် ပို့ဆောင်ရေးတွင် လွယ်ကူလာသဖြင့် စီးပွားရေးတော်လှန်မှုကြီး လည်း ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေ သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စီးပွားရေးတော်လှန်မှုကြီးသည် ၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ် ခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်တွင် မြို့တော်ဖြစ်သောလန်ဒန်မြို့မှ ကျောက်လမ်းမကြီး များသည် အဘက်ဘက်သို့ ဖြာထွက်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရ လေသည်။
တူးမြောင်းများကလည်း ဝန်ကျယ်များဖြစ်သည့် ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများကို ကုန်ချော ပြုလုပ်ပေးသည့် စက်ရုံကြီများရှိရာသို့ စရိတ်သက်သာစွာနှင့် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ကြလေသည်။
၁၉ ရာစုနှစ် အစပိုင်းလောက်တွင် ရေနွေးငွေ့ဖြင့် မောင်း နှင်သော မီးရထား၊ မီးသင်္ဘောများ စသော ကုန်းကြောင်းနှင့် ရေကြောင်းယာဉ်များ ပေါ်ထွက်လာကြပြန်သဖြင့် ကူးသန်း သွားလာရေးနှင့် ကုန်စည်များ ပို့ဆောင်ရေးတွင် ပို၍ လွယ်ကူ လာရုံမက စရိတ်လည်း ပို၍ သက်သာလာသည်။
ထိုကြောင့် နေရာအနှံ့အပြားမှ ကုန်ကြမ်းများကို ကုန်ချောဖြစ်လာသော အခါတွင်လည်း လိုသည့်နေရာများသို့ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်လာ လေသည်။
ရေနွေးငွေ့ဖြင့် မောင်းနှင်သော ယာဉ်များ ပေါ်ပြီးနောက် တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့် ခုတ်မောင်းသော ဓာတ်ရထားနှင့် ထရော်လီ ဘတ်စကားတို့ကိုပါ ထွင်လာကြပြန်သည်။
ဓာတ် ရထားသည် သံလမ်းပေါ်တွင် ပြေး၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို အပေါ်၌ သွယ်တန်းထားသော ဓာတ်ကြိုးတစ်ချောင်းမှ ရရှိ သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့တို့တွင် ဓာတ် ရထားများ ရှိခဲ့ဘူးသည်။
ထရော်လီဘတ်စကားမှာ လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကို အပေါ်၌ သွယ်တန်းထားသည့် ဓာတ်ကြိုး နှစ်ချောင်းမှ ရ၍ ရိုးရိုးလမ်းမပေါ်တွင် ပြေးနိုင်သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီက ရန်ကုန်မြို့တွင် ထရော်လီဘတ်စကား များဖြင့် လူများကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးခဲ့ဖူးလေသည်။
ကုန်းကြောင်းယာဉ်များတွင် မြင်းများကို ဆွဲစေသည့် မြင်းရထားများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါတွင်မူ မြင်းရထားများသည် မြို့ကြီးများတွင် ပပျောက်သလောက် ရှိနေ ပေပြီ။
မြင်းရထားနှင့် နွားလှည်းများအစား မော်တော်ကားများ ကို အသုံးများလျက် ရှိပေသည်။
ကိုယ်ပိုင်မော်တော်ကားများကို အဖိုးကြီးပေးကာ ဝယ်၍ စီးနင်းနိုင်ကြသော သူများလည်း ရှိသည်။
သာမန် လုပ်စားကိုင်စားများကမူ ကိုယ်ပိုင်မော်တော် ကားများကို မစီးနိုင်ကြသည့်တိုင်အောင် မော်တော်ဘတ်စကား များဖြင့် လိုရာသို့ သွားလာနိုင်ကြသည်။
မော်တော်ကားများ တွင် အတွင်းမီးအား အင်ဂျင်စက်များကို အသုံးပြုထားသည်။
အတွင်းမီးအားကို ရစေရန်အတွက် ဓာတ်ဆီကို အသုံးပြုကြ ရသည်။
ကုန်များကိုမူ လော်ရီကားများဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ၊ တစ်မြို့မှ တစ်မြို့သို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးနိုင်ကြ လေသည်။
လူတို့သည် ကုန်းကြောင်းတွင် အသုံးပြုနိုင်သည့် စက်ဘီးများကိုလည်း တီထွင်လာကြပြီးနောက် ဓာတ်ဆီဖြင့် မောင်းနှင်သည့် မော်တော်ဆိုင်ကယ်ခေါ် မော်တော်စက်ဘီးကို လည်း တီထွင်လာကြသည်။
၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်သို့ ရောက်သောအခါ လေကြောင်းသွားလာရေးကို စိတ်ဝင်စားလာကြသဖြင့် ဉာာဏ် ကြီးရှင်များက လေကြောင်းသွားလာနိုင်ရေးကို ကြိုးစားကြံစည် ခဲ့ကြလေသည်။
ကြိုးစားသည့် အတိုင်းလည်း လေယာဉ်များ ကိုပင် တီထွင်လာနိုင်ကြရာ ယခုအခါ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ လေယာဉ်များဖြင့် လူနှင့်ကုန်များကို လွယ်ကူလျင်မြန်စွာ ပို့ ဆောင်ပေးနိုင်နေလေပြီ။
ယခုအခါ နိုင်ငံအသီးသီးမှာပင် ဒီဇယ်စက်ဖြင့် မောင်းနှင် သော မော်တော်ကား၊ မီးရထားနှင့် မီးသင်္ဘောများကို တွေ့နေ ရပေပြီ။
ခေတ်မီသော မြို့ကြီးများ၌ လျှပ်စစ်မီးရထားများကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးပြုနေကြပေပြီ။
သိပ္ပံပညာ၏ လက်ရှိလျင် မြန်စွာ တိုးတက်နေသော အခြေအနေအရ ကုန်းကြောင်း၊ ရေ ကြောင်း၊ လေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့၌ အနုမြူအား ကို အသုံးပြုသော အနုမြူယာဉ်များကို တွေ့ရမည့်အချိန်ကား မဝေးလှတော့ချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ယာဉ်။
Mathematical elements of natural philosophy, 2002 သောမတ်ယန်း (Thomas Young)(ခရစ် ၁၇၇၃-၁၈၂၉) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်၏။
အီဂျစ်ရှေးဟောင်းပညာရှင်ဘက်၌လည်း ထူးချွန်သူဖြစ်ပေသည်။
အသက်အရွယ် ငယ်စဉ်ကပင် သိပ္ပံပညာနှင့် ဘာသာစကားပညာတို့၌ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။
လန်ဒန်မြို့၊ ကိမ်းဗရစ်မြို့၊ အက်ဒင်ဗာရာမြို့နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဂေါ့တင်းဂျင်းမြို့များ၌ ဆေးပညာကို သင်ကြားပြီးလျှင် ဂေါ့တင်းဂျင်းတက္ကသိုလ်မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့လေသည်။
ယန်းသည် ၁၇၇၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဆမ္မာဆက်ခရိုင် မီလဗာတန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ပညာဉာဏ် ထူးချွန်သူဖြစ်၍ အသက်ငယ်စဉ်ကပင် ဂရိဘာသာ၊ လက်တင်ဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာနှင့် အရှေ့တိုင်းဘာသာရပ်အချို့ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့၏။
သဘာဝသိပ္ပံပညာနှင့် သင်္ချာပညာရပ်များကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။
၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်ကျောင်း၌ သဘာဝ ယထာ ဘူတပညာ(ရူပဗေဒ) ပါမေက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသည်။
ယန်းသည် မြင်မူပညာနှင့် စပ်ဆိုင်သော သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်ကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်။
အရာဝတ္ထု အနီးအဝေးကိုလိုက်၍ မျက်လုံးမှ လင်းမှန် ပြောင်းလဲပုံကို တော်ဝင်အသင်းသို့ တင်ပြခဲ့၏။
အလင်းလှိုင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယူဆချက်သစ်များကိုလည်း ထုတ်ဖော်ခဲ့၏။
သောမတ်ယန်းသည် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ယူ ဆောင်လာသော ရိုဇက်တာကျောက်စာပေါ်ရှိ ဟိုင်ယာရို ဂလစ်ဖစ်ရုပ်ပုံစာကို အစဖော် ဘာသာပြန်ပေးခဲ့လေသည်။
သောမတ်ယန်းသည် ၁၈၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့ တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ။
alt=ထန်းလျက်ယပ်တောင်|ယပ်တောင် ယပ် ပူအိုက်သည့်အခါတွင် လူများသည် အအေးကို ရှာကြ၏။
လေမတိုက်သောအခါ လေရအောင် တစ်နည်းနည်းကြံဆောင်ကြ ၏။
ယပ်တောင် မပေါ်သေးမီ အလွန်ရှေးကျသည့်အခါက ပူအိုက်လျှင် လူတို့သည် သစ်ရွက် သစ်ခက်များကို ယပ်တောင် သဖွယ် ခတ်၍ သဘာဝလေအစား တမင်လုပ်ယူရသောလေဖြင့် အအေးဓာတ်ကို ခံယူကြ၏။
ထိုသို့ သစ်ရွက်များဖြင့် ယပ်ခတ် ကြည့်ခြင်းမှ တဖြည်းဖြည်း လူတို့သည် ယပ်တောင်လုပ်ရန် အကြံဉာဏ်များ ရလာကြတော့၏။
ယပ်တောင်သည် ခရစ် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း သုံးထောင်လောက်ကပင် တရုတ်နိုင်ငံမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
အီဂျစ်၊ တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ ရှေးဟောင်းအနုပညာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ယပ်တောင်များ ကို ရှေးပဝေဏီအခါကပင် အရှေ့နိုင်ငံများ၌ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိသာနိုင်၏။
တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ ယပ်တောင်များ သည် ကမ္ဘာကျော် ယပ်တောင်များ ဖြစ်၏။
တရုတ်ယပ်တောင် သည် ယနေ့ထက်တိုင် အသွင်အပြင် ပုံသဏ္ဌာန်မပြောင်းသေး သည်ကို တွေ့ရ၏။
ရိုးတံမှ လက်ဖြင့် ကိုင်၍ယပ်ရသော ထန်းလက် ယပ် တောင်များကို အလွန်ရှေးကျသော အဆီးရီးယန်း လူမျိုးနှင့် အီဂျစ်လူမျိုးတို့က စ၍ အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
ထိုယပ်တောင်မျိုးမှာ ကြီးလည်း ကြီးသဖြင့် ယပ်ခတ်ရန် လူတစ်ယောက် သက် သက်ထားရ၏။
ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သူဌေးကြီးများသည် အစေအပါးများကို ဤယပ်တောင်မျိုးကိုင်ကာ ယပ်ခတ်စေခြင်း ဖြင့် ပူအိုက်သည့်အခါများတွင် စည်းစိမ်ယူလေ့ ရှိကြသည်။
ယပ်တောင်သည် လေကောင်းစွာ ရသည့်အပြင် ခြင်၊ ယင်၊ ပိုးမွှားကောင်ကလေးများကိုလည်း ဖယ်ရှားပေးနိုင်၏။
အေဒီ ၃ဝဝ လောက်မှ ၁၃ဝဝ လောက်ထိ ခရစ်ယန်ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းအတွင်းရှိ ဘုရားပန်းအိုးများတွင် ပိုးမွှား ခြင်ကောင် ကလေးများ မနားမကပ်ရအောင် ယပ်တောင်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြ ပေသည်။
ရှေးက ယပ်တောင်များကို ထိပ်က စက္ကူကပ်ထားသည့် နေရာ၊ ယပ်တောင်ပြားနှင့် လက်ကိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်း ရှိ၏။
ထို သုံးခုပါလျှင် ယပ်တောင်တစ်စင်း ဖြစ်လာ၏။
နိုင်ငံတိုင်းရှိ ယပ်တောင်များမှာ ဤပုံစံအတိုင်းချည်း ဖြစ်၏။
ထိုယပ် တောင်မျိုးကို ကြာယပ်တောင်ဟု ခေါ်သည်။
ခေါက်ယပ်တောင် များမှာ အေဒီ ၇ဝဝ လောက်က ဂျပန်နိုင်ငံမှ စတင်တီထွင် လုပ်ကိုင်လိုက်သော ယပ်တောင်ဖြစ်၏။
တီထွင်သူမှာ လင်းနို့ ၏ တောင်ပံဖြန့်ပုံ ရိုက်ပုံတို့ကို တွေ့ရှိ၍ ထိုခေါက်ယပ်တောင် မျိုးလုပ်ရန် အကြံစတင်ရရှိခဲ့လေသည်။
ဂျပန်ယပ်တောင်သည် အလှအပ ပစ္စည်းသာမဟုတ်၊ လူ့ဘဝနှင့်ဆိုင်သော လေးနက် သည့် အဓိပ္ပာယ်များကိုလည်း ဆောင်လျက်ရှိပေသည်။
ယပ်တောင်ကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ဖြာထွက်နေသော အရိုး တံများက လူ့ဘဝ ဖြစ်စဉ်ကို သရုပ်ဖော်ထားပေသည်။
ထိုဂျပန်ယပ်တောင်များကို တောက်ပြောင်သော ဆေးများ ချယ်ထား၍ ကပွဲများ၌ များစွာအသုံးပြုတတ်၏။
ဂျပန်က ခေါက်ယပ်တောင်များ စထွင်ပြီးနောက် မကြာမီ တရုတ်နိုင်ငံက လိုက်သုံးလာသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၅ဝဝ ခန့် ရောက်သောအခါ ပေါ်တူဂီကုန်သည်များက အရှေ့တိုင်းမှဖြစ်သော ထိုယပ်တောင် များကို ဥရောပတိုက်သို့ ရောက်သွားကြ၏။
ဥရောပအမျိုးသမီး များက လှပစွာ ဆေးရောင်ချယ်ထားသော ယပ်တောင်များကို အလှကိုင်ကြ၏။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၅ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင် လက်ထက်တွင် ယောက်ျားများပင် သေးငယ်သော ယပ်တောင် ကလေးများကို အလှကိုင်ဆောင်လေ့ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
သို့သော် မကြာမီပင် ထိုအလေ့ ပပျောက်သွားလေသည်။
ယပ်တောင်ကို ဆေးခြယ်သောအတတ်သည် ယပ်တောင် အသုံးပြုသောသူများ နည်းပါးလာသည့် အလျောက် အင်္ဂလန် နိုင်ငံတွင် ယခုတိမ်ကောနေပြီဖြစ်သည်။
၁၈ ရာစုနှစ်၊ ၁၉ ရာစု နှစ်အတွင်းကမူ ပန်းချီဆရာကြီးများသည် သားရေစက္ကူ၊ ရိုးရိုး စက္ကူနှင့် ပိုးထည်ပေါ်တွင် လှပသော ပုံများရေးချယ်၍ ယပ် တောင်များကို ဈေးကြီးကြီးနှင့် ရောင်းချကြသည်။
ထိုအချိန်က ယပ်တောင်ပန်းချီဆရာများ အလွန်ခေတ်ထခဲ့လေသည်။
ထို ပန်းချီဆရာများတွင် ချားကွန်ဒါ(ခရစ် ၁၉၆၈-၁၉ဝဝ) ဆိုသူ သည် ထင်ရှားကျော်စောလေသည်။
အလွန်အဖိုးကြီးသော ယပ်တောင်များမှာ မြည်းသားရေ၊ ပိုးသားများပေါ်တွင် ဆေးခြယ်ထားသော ယပ်တောင်များ ဖြစ်၏။
အချို့ ဇာဖြင့်၎င်း၊ သစ်ကုလားအုပ်မွေးဖြင့်၎င်း၊ ဥဒေါင်းမြီးဖြင့်၎င်း လှပစွာယပ်တောင်များကို လုပ်ကိုင်ကြ၏။
ထိုယပ်တောင်များ၏ လက်ကိုင်ကို ဆင်စွယ်ဖြင့်၎င်း၊ လိပ်ခွံ ဖြင့်၎င်း၊ လှပသော တိရစ္ဆာန်ဦးချိုဖြင့်၎င်း၊ နံ့သာသားဖြင့်၎င်း လုပ်ထားတတ်၏။
ယပ်တောင်များမှာ အစကနဦးက လေရ အောင် ကြံဆောင်လုပ်ထားသောပစ္စည်း ဖြစ်သော်လည်း နောင်သော် အလှကိုင်ပစ္စည်းအဖြစ်သို့ ရောက်သွားလေသည်။
ယခုခေတ်၌ လူအများ သွားလာရာဖြစ်သော ရုံးများ၊ အလုပ် တိုက်များနှင့် ဟော်တယ်များတွင် လျှပ်စစ်ပန်ကာများကို ယပ်တောင်အစား အသုံးပြုနေကြသဖြင့် အကယ်စင်စစ် ယပ်တောင်သည် လေအေးရမှုအတွက် အသုံးမဝင်တော့ချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ဆက်စပ်လေ့လာရန်=သားမြီးယပ်alt=ထန်းလျက် ယပ်တောင်|ယပ်တောင် ကိုးကား Category:အသုံးအဆောင်။
အမှုန့်အရွယ်အစားဖြင့် သေနတ်ပြောင်းဝအတွက် ယမ်းမည်း ယမ်းကို မည်သည့်အခါကစ၍ တီထွင်ခဲ့သည်ကို မည်သူမျှ မပြောနိုင်ချေ။
အမှန်မှာ ယမ်းကို မည်သူတစ်ဦး တစ်ယောက်ကမျှ မတီထွင်နိုင်ခဲ့ချေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယမ်းကို စစ်ဘက်နှင့် အခြားဘက်များ၌ မီးကို ဖြစ်ပေါ်လာစေ ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ထိုကဲ့သို့သော မီးလောင် စေနိုင်သည့် သတ္တိရှိသောပစ္စည်း၏ အကြောင်းကို သိခဲ့ကြလေ သည်။
ခရစ် ၆၇၃ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့ကို ကာကွယ်သူများက ဆာရဆင်တို့ အား တိုက်ခိုက်ရာ၌ ပထမ စ၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည့် ဂရိမီးသည် မျက်မှောက်ခေတ် ယမ်းနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သို့သော် ထိုစဉ်က ယမ်းကို အမြောက်ဆံ၊ သို့မဟုတ် သေနတ်ကျည်ဆန် များကို ပစ်ခတ်သည့်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးမပြုနိုင်ခဲ့ချေ။
ယမ်း များကို မီးရှို့ပြီးလျှင် နံရံတံတိုင်းကြီးများ၏ အောက်ခြေ၌ဝိုင်းရံ ထားသော ရန်သူများအပေါ်သို့ လောင်းချခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်နိုင် ခဲ့လေသည်။
ရော်ဂျာ ဘေကန် အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဘုန်းကြီး တစ်ပါးနှင့် ဗာထိုးရှဗာ့အမည်ရှိ ဂျာမန်လူမျိုး ဘုန်းကြီးတစ်ပါး တို့က ၁၃ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၄ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်း တွင် ယမ်း၌ မည်သည့်ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါဝင်ကြောင်း အသီး အသီး ဖော်ပြနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ယမ်းကို အမြောက်၌ စတင်၍ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ယမ်းကို အမြောက်၌ စတင်၍ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၃၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်ဟု ဖလော် ရင့်မြို့ မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။
သမိုင်းဆရာတစ်ဦးကမူ ကရေးဆီးတိုက်ပွဲ (၁၃၄၆ ခုနှစ်)တွင် အမြောက်မြားကို အသုံး ပြုသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
သို့သော် ထိုအမြောက်မြားသည် မြင်းများနှင့် လူများကို ခြောက်လှန့် ရုံသာသာမျှသာ ဖြစ်ပေ လိမ့်မည်။
ယမ်းကို အရေးပါစွာ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ပုန်ကန် လျက်ရှိသော ဗဲရွန်မှူးမတ်များ၏ ရဲတိုက်နံရံကြီးများကို ဖြိုခွဲ ပစ်ရာတွင် ဖြစ်သည်။
သို့ဖြင့် ပုန်ကန်နေကြသော မှူးမတ်များ သည် ရဲတိုက်ကြီးများတွင် ကောင်းစွာနေထိုင်ကာ ဘုရင်နှင့် တိုင်းပြည်ရှိ လူများကို အာခံ၍ မနေနိုင်ကြတော့ချေ။
ထို့ နောက်တွင် ယမ်းကို လက်နက်ငယ်များတွင် အသုံးပြုလာနိုင်ခဲ့ ကြသဖြင့် သေနတ်တစ်လက်ရှိသော သာမန်လူတစ်ယောက် သည် သံချပ်ကာအင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြင်းစီးသူရဲ ကောင်းကြီးတစ်ဦးထက် စစ်ပွဲတွင် ပို၍ ကြောက်စရာ ကောင်း လာခဲ့လေသည်။
ရှေးခေတ် ယမ်းသည် ယခုခေတ်ရှိ သာမန်ယမ်းမှုန့် အနက်နှင့် မထူးခြားလှချေ။
ထိုယမ်းတွင် ယမ်းစိမ်း (ပိုတက် ဆီယမ် နိုက်ထရိတ်)၊ မီးသွေးနှင့် ကန့်တို့ကို ရောစပ်ထား သည်။
ထိုဓာတ်ပစ္စည်းများကို ရောစပ်သည့် အချိုးများသည် တစ်ချိန်နှင့် တစ်ချိန်တွင် မတူကြချေ။
ယခုအခါတွင် အသုံးပြု နေကြသည့် အချိုးမှာ ယမ်းစိမ်း ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ မီးသွေး ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကန့် ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။
ထိုဓာတ်ပစ္စည်း များကို ညက်အောင် ကြိတ်၍ သမအောင် အခြောက်ခံရသည်။
ထို့နောက် ဒလိမ့်များဖြင့် လိုသည့်အရွယ်များဖြစ်အောင် ကြိတ် ခွဲထားကြသည်။
ယခုခေတ်တွင် မီးပန်းများနှင့် ပေါက်ကွဲစေသော ပစ္စည်း များ ပြုလုပ်သောအခါ၌သာလျှင် ထိုယမ်းမျိုးကို အသုံးပြုကြ တော့သည်။
စစ်ဘက်တွင် အသုံးပြုသည့် ယမ်းများသည် မီးခိုး မထွက်သော ယမ်းမှုန့်များနှင့် အလွန်ပေါက်ကွဲစေသော ပစ္စည်း များသာ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုမီးခိုးမထွက်သော ယမ်းမှုန့်ကို ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့က စစ်ဘက်တွင် ပထမစ၍ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:တရုတ် တီထွင်မှုများ။
သေနတ်နှင့် အမြောက်မြားတွင် အသုံးပြုကြသော ရိုးရိုး ယမ်းနှင့် မီးကျည်မီးပန်းများတွင် အသုံးပြုကြသော ယမ်းများ သည် ထိုယမ်းများတွင် ပါဝင်လျက်ရှိသော ယမ်းစိမ်းကြောင့် သာ ပေါက်ကွဲနိုင်သည့် သတ္တိရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။
ဓာတုဗေဒ ပညာရှင်အဖို့တွင် ရိုးရိုးယမ်းစိမ်းသည် ပိုတက်စီယမ်နိုက်ထရိတ် ဖြစ်၍ ဓာတုသင်္ကေတအဖြစ်နှင့် ထိုပစ္စည်းကို ဟု ရေးသည်။
ထိုသင်္ကေတကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုပစ္စည်း၌ မည်သည့်ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါဝင်လျက်ရှိသည် ဆိုသည်ကို သိနိုင်လေသည်။
ယမ်းစိမ်းသည် မျက်နှာပြင် ခြောက်မျက်နှာ ရှိသော အရောင်မဲ့ပုံဆောင်ခဲ ဖြစ်သည်။
အရသာမှာ အေး၍ ငန်သည်။
ရေတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သော်လည်း အယ်လကိုဟောတွင် မပျော်ဝင်နိုင်ချေ။
ယမ်းစိမ်းကို ယမ်းနှင့် မီးကျည်မီးပန်း လုပ်ငန်းတွင်သာမက မြေဩဇာလုပ်ငန်းနှင့် နိုက်ထရစ်အက်ဆစ် ချက်သည့် လုပ်ငန်းများတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ထို့ပြင် ယမ်းစိမ်းသည် အပုပ်ကို နိုင်သဖြင့် အသားများကို တာရှည်ခံ အောင် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ယင်းကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
အချို့ ဆေးဆိုးရာတွင်လည်း ယမ်းစိမ်းကို ထည့်၍ အသုံးပြုကြရ သည်။
မီးခြစ်ဆံခေါင်းများတွင်လည်း ထည့်၍ သုံးကြသည်။
ယမ်းစိမ်းကို နိုင်ငံအမြောက်အမြားတွင် သဘာဝ အလျောက် ရရှိနိုင်သည်။
အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင် စု နိုင်ငံရှိ ကင်တပ်ကီးပြည်နယ်၊ ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်နှင့် အင်ဒီးယားနားပြည်နယ်တို့ရှိ ဂူများမှ ရရှိနိုင်သည့်အပြင်၊ စပိန်၊ အီဂျစ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ရရှိနိုင်လေသည်။
ရိုးရိုးယမ်းစိမ်းကို များသောအားဖြင့် တောင်အမေရိက တိုက် ချီလီနိုင်ငံမှ ရရှိသော ယမ်းစိမ်းမှ လုပ်ယူလေ့ရှိကြသည်။
ထိုနိုင်ငံတွင် ယမ်းစိမ်းများသည် အထပ်လိုက် တည်ရှိနေကြလေ သည်။
အချို့နေရာများတွင် အထပ်များသည် ၁ဝ ပေမျှပင် ထူကြ၍ အရှည်တွင် မိုင်ပေါင်း ၄၅ဝ ပင်ရှည်ပြီးလျှင် အကျယ် တွင် ငါးမိုင် မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ရှိလေသည်။
ထိုယမ်းစိမ်းကို ဓာတုဗေဒအလိုအရ ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်ဟု ခေါ်၍ ဓာတု သင်္ကေတဖြင့် NaNO3 ဟု ရေးသည်။
ထိုယမ်းစိမ်းသည် လေထုအတွင်းမှ ရေငွေ့ကို စုပ်ယူထားသဖြင့် ယင်းကို ယမ်းပြု လုပ်ရာတွင် အသုံးမပြုနိုင်ချေ။
သို့သော် ထိုသို့ လေထုအတွင်း မှ ရေငွေ့ကို စုပ်ယူထားခြင်းကြောင့် ထိုယမ်းစိမ်းသည် မြေဩ ဇာအဖြစ် အသုံးပြုရာတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်လေသည်။
မြေဩဇာအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သော အခြားယမ်းစိမ်း တစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
ယင်းမှာ ကယ်လဆီယမ် နိုက် ထရိတ် ဖြစ်၍ ယင်းကို ဓာတုသင်္ကေတဖြင့် ဂ္ဂေ (န္ဒဥ၃)၂ ဟု ရေးသည်။
ယမ်းစိမ်းများကို ထိုကဲ့သို့ သဘာဝအလျောက် ရရှိနိုင် သည့်အပြင်၊ ဓာတ်စမ်းခန်းများ အတွင်းတွင်လည်း ပြုလုပ်ယူ ကြသေးသည်။
ပြုလုပ်ပုံမှာ ပိုတက်ဆီယမ် ကလိုရိုက်ကို ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်နှင့် ဓာတ်သဘောအရ ပေါင်းစပ်အောင် ပြုလုပ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား။
thumb|ရှေးခေတ် ယိမ်း (မြေဝိုင်းဇာတ်/မြေဝိုင်းအငြိမ့်) တကောင်းခေတ် နတ်အက၊ မြင်စိုင်းခေတ် ကာအက၊ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြေဝိုင်းအက များမှ တစ်ဆင့်တက်၍ အစုအရုံးဖြင့် ကပြရသည့် အကတစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ထိုအကသည် ခေါင်း၊ ခါး၊ ခြေ၊ လက် စသည့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ကို ဘယ်မှ ညာ၊ ညာမှဘယ်သို့ ညီညီညာညာ ယိမ်းကာ နွဲ့ကာ ဆိုင်းချက် စည်းချက်အလိုက် စံနစ်တကျ စုပေါင်း ကပြရသည်ကို အကြောင်းပြု၍ 'ယိမ်း'ဟူ၍ ခေါ်ထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
'ယိမ်း'အကမှာ အရွယ်တူညီသူ အမျိုးသားများ၊ သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးများ စုပေါင်း၍ ကပြခြင်း ဖြစ်သည်။
ကကြိုးခက်သည် လွယ်သည်မှာ ပဓာနမဟုတ်။
လက်၊ ခြေ၊ ခေါင်းနှင့် ခါးအကွေးအညွတ်၊ အတိမ်း အစောင်း၊ အရွေ့အပြောင်းတို့တွင် ညီညာမှုရှိရန်သာ အဓိက ဖြစ်သည်။
တစ်နည်း ယိမ်းဆိုသော စကားသည် အရှေ့မှ အနောက်သို့ တောင်မှ မြောက်သို့ ဥခေါင်း၊ လက်၊ ခြေတို့ကို ရွေ့ရှားလှုပ်ခြင်းကို ဆိုသည်။
ပုံပမာတစ်တန်းလျှင် လေးယောက်စီ လေးယောက်တန်း၊ လူပေါင်း ၁၆ ယောက်သည် အရပ်တူ၊ အလုံးတူ၊ အဝတ်တန်ဆာဆင်တူ၊ တညီတညွတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ဦးခေါင်းလက်မြှောက်၊ ကိုယ်ဟန်ခြေလှမ်း ညီညွတ်ခြင်းကို ယိမ်းကောင်းဟု ခေါ်လေသည်။
ယိမ်းမှာ သံတိုင်သောသူ လိုသည်။
ထိုသူ ညံ့လျှင် ယိမ်းညံ့၏။
ထိုသူကောင်းလျှင် ယိမ်းကောင်း၏။
သို့အတွက် အသံကောင်းကောင်း၊ အသံမြည်မြည်၊ စည်းဝါးကျကျ အဆိုတတ်သူကို ခေါင်းဆောင်သံတိုင် ခိုင်းရ၏။
ငယ်သားများက သံတိုင်သော လေပေါက်ကို မီအောင် ဆိုကြရလေသည်။
သို့အတွက် သံတိုင်သူကို အထူး ရွေးချယ်ရလေသည်။
ထိုသူကို ယိမ်းထောက် ဟု ခေါ် ကြသည်။
အခြား ယိမ်းတော်ာသး၊ ယိမ်းသမများမှ သီးသန့် ခွဲထွက် ကသူကိုလည်း ယိမ်းထောက် ဟုခေါ်ကြသေး သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်၌ 'ဟန်ချင်း'ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီးလျှင် ထိုဟန်ချင်းကို တစ်ဦးချင်း ဟန်ရေးပြရာတွင်၎င်း၊ စုပေါင်း၍ ဟန်ရေးပြရာတွင်၎င်း သီဆိုလေ့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
အကဆိုသည်မှာလည်း ဟန်အမူအရာများကို စည်းချက်၊ ဆိုင်းချက်နှင့် လိုက်လျောအောင် ပြုလုပ်ရခြင်းမျိုးဖြစ်၍ ထိုသို့ ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် ခေါင်း၊ ခါး၊ ခြေနှင့် လက်တို့၏ ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားပုံများသည် ကကြိုးကကွက် အသွင်ထင်မြင်လာရသည်။
ထိုသို့ ကပြရာတွင် တစ်ဦးချင်း ကပြသည်ကို 'တပင်တိုင်'၊ အများစုပေါင်းကာ ညီညီညာညာ ကပြခြင်းကို 'ယိမ်း'ဟူ၍ ရတနာပုံခေတ် နောက်ပိုင်း သဘင်ပညာရှင်များက မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြပေသည်။
တော၊ ကျေးလက်တို့တွင် ဘုန်းကြီးပျံ၊ ဘုရားပွဲ၊ စွယ်တော်လှည့်ပွဲ၊ အလှူ၊ ဆွမ်းကြီးလောင်း စသည့် ပွဲများကျင်းပသည့်အခါ ရပ်သူရွာသားတို့ အားရဝမ်းသာ စုပေါင်းကခုန်ရာမှ အစပြု၍ 'ယိမ်း'အကတို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဦးစွာ၌ ယောက်ျားများချည်း သက်သက် ကပြသည့် ယိမ်းများ ပေါ်ထွက်လာသည်။
ထိုယိမ်းများမှာ သိုင်းအကဟန်များ ပါဝင်ပြီးလျှင် အနည်းဆုံး ရှစ်ယောက်မှ ၁၆ ယောက်အထိ ပါဝင်ကပြလေ့ရှိသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံမှာ ခါးတောင်းကျိုက်၊ ဖျင်ရင်စိလက်တို၊ သျှောင်တစောင်းနှင့် လက်ကိုင်ပုဝါ ခေါင်းစည်းထားလေ့ ရှိသည်။
နောက်ခေတ်များတွင် ကတ္တီပါဘောင်းဘီ၊ ပိုးပုဆိုး ခါးတောင်းကျိုက်၊ ထိုင်မသိမ်းများ ဝတ်ဆင်လာကြပြီးလျှင် ဓားရေး၊ လှံရေးလည်းမဟုတ်၊ ဗန်တိုဗန်ရှည်၊ ဓားသိုင်း၊ တုတ်သိုင်းလည်းမဟုတ်သည့် ယခုခေတ် မင်းသားလတ် ယိမ်းအကနှင့် ဆင်ဆင်တူသောအကများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။
စလေနှင့် ပုပ္ပါးနယ်တို့တွင် ယောက်ျား ၁၆ ယောက်၊ လေးယောက်စီ တန်းစီပြီးလျှင် အထက်ဖော်ပြပါ အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ကာ ကပြလေ့ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
တူရိယာတို့မှာ ပုံတစ်လုံး၊ စည်းတစ်လက်၊ ဝါးလက်ခုပ် တစ်လက်မျှသာ ပါဝင်ပြီးလျှင် တောဘုန်းကြီးပျံများ၊ ဘုရားပွဲများတွင် သံချပ်ထိုး၍ ကလေ့ရှိခဲ့ကြပေသည်။
ယနေ့တိုင် မင်းဘူး၊ စလင်း ကျေးလက်များတွင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည့် ဇော်တုံး၊ ဇော်ယိမ်းမှာ ထိုယိမ်းမျိုး ဖြစ်လေသည်။
ရှေးအထက်က ယိမ်းများ ရှိခဲ့သော်လည်း မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်မှ စ၍ တိုးတက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
နန်းတော်တွင်း နန်းတော်ပြင် သီတင်းကျွတ်လ မြင်းမိုရ်ပွဲတော်တွင် ကိုယ်ရံတော်သား ၁၆ ယောက်သည် အဝတ်ဆင်တူ၊ သျှောင်ထုံး ခေါင်းပေါင်းဖြူ ဖော့လုံး၊ ပုဆိုးဒူဖုံး အောက်ပိုးကျိုက်၍ လက်ဝါးပေါ်တွင် ဆီမီးခွက်တင်ပြီးလျှင် ထိုဆီမီးခွက် အလယ်တည့်တည့်တွင် ဖယောင်းတိုင်ကို ခိုင်စွာစိုက်ထောင်ရသည်။
ရှေးဦးစွာ ပုဆစ်တုပ်ထိုင်လျက် ဦးသုံးကြိမ်ချသည်မှ စ၍ ဘုရားဂုဏ်တော်ဘွဲ့သီချင်း သီဆိုရသည်။