kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
thumb|ဝက်သားတုတ်ထိုးများနှင့် ၎င်းနှင့်အတူ တွဲဖက်စားသောက်ရသော ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်သီး၊ ငရုတ်သီးအချဉ်ရည်နှင့် ဟင်းရည်များ ပါဝင်သောပစ္စည်းများ ဝက်နားရွက်၊ ဝက်လျှာ၊ အူပိတ်၊ ကျောက်ကပ်၊ နှလုံး၊ အသဲ၊ အသား၊ အခေါက် စသည်များ"Pork on Stick (Wet-thar-dote-htoe) Myanmar Today (မေ ၁၇၊ ၂၀၂၃ တွင် ထည့်သွင်းပြီး) ကြက်ဥ ရှာလကာရည်၊ ဟင်းချက်ဝိုင်၊ ခရုဆီ၊ ပျားရည်၊ ငံပြာရည်အကြည်၊ ဆီ ကြက်သားမှုန့်၊ ပဲငံပြာရည်အနောက်၊ ဆား၊ သကြား၊ တရုတ်မဆလာ နာနတ်ပွင့်၊ ငရုတ်သီးစိမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်ဆီ အချဉ်ရည် ဆော့စ် ဝက်သားတုတ်ထိုးကို ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်သီးစိမ်း၊ ငရုတ်ဆီ၊ ဆား၊ သကြား၊ ငံပြာရည်၊ ရှာလကာရည်၊ ထမင်းရည် စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဆော့စ်အချဉ်ရည်ဖြင့် တွဲဖက် စားသုံးကြသည်။
အုန်းမြင့်လှိုင် (၁၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ – ၁၃ ဇွန် ၂၀၁၃) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကဗျာဆရာ၊ နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အဘဦးဘလှိုင် အမိဒေါ်လေးတင့်တို့မှ ၁၉၄၁ ဩဂုတ် ၁၁ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မော်လိုက်မြို့၌မွေးဖွားခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က မန္တလေးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်၌ ကြီးပြင်းခဲ့သည်။
၁၉၅၈ တွင် အုန်းမြင့်လှိုင်အမည်ဖြင့် မန္တလေးဗဟိုရ်စည် သတင်းစာတွင် ပထမဆုံးကဗျာ ပါရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် စခန်းသာကဗျာစာအုပ်ကို သခွပ်နီနှင့်အတူ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် မြေအောက်ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများကို ရန်ကုန်ခရိုင်တွင် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းစစ် ရပ်စဲရေးအတွက် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ကျောင်းသားသမဂ္ဂများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် အင်းစိန်ထောင်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၆၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ တွင်အင်းစိန်မှ ကိုကိုးကျွန်းအကျဉ်းထောင်သို့ ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရသည်။
ရက်၄၀ အစာငတ်ခံတိုက်ပွဲ ပထမအသုတ်တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကျွန်းဖျက်သိမ်းရေးတိုက်ပွဲအပြီးတွင် အင်းစိန်ထောင်သို့ ပြန်ပို့ခြင်းခံရသည်။
၁၉၇၂ ဧပြီတွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၂ တွင် ယူဂျီလှုပ်ရှားမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး ထပ်မံဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၈၈ အရေးတော်ပုံကာလအတွင်း ပြည်သူ့ခေတ် ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
အရေးတော်ပုံအပြီး ၁၉၈၉ တွင် ဖွဲ့စည်းသော အမျိုးသားနိုင်ငံရေးတပ်ပေါင်းစု (မနတ) တွင် ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင် ကော်မတီဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၀ တွင် အမျိုးသားအကျိုးစီးပွား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကော်မတီဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၎င်းနောက်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီး ၁၉၉၄ တွင် မန္တလေးအိုးဘို အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။
မန္တလေးတွင် နေထိုင်စဉ် အင်္ဂလိပ်စာပြဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
စာပေရေးသားခြင်း အုန်းမြင့်လှိုင်အမည်ဖြင့် ကဗျာများကို လည်းကောင်း အိမ်ဓား၊ အောင်ကျော်ချမ်းအေး၊ မောနွေလ အမည်များဖြင့် နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်စပ်အတွေးမြင်များကို ရေးသားခဲ့သည်။
ကောင်းဟိတ် အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုတိုနှင့် လုံးချင်းဝတ္ထုများ ဘာသာပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ၂၀၁၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် လေဖြတ်ခံခဲ့ရပြီး နှလုံးသွေးကြောပိတ်ရောဂါကို ခံစားခဲ့ရသည်။
၂၀၁၃ ဇွန် ၁၃ ရက်နေ့လယ် ၁နာရီ ၃၅ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၃ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ကိုတာကင်နာဘာလူးမြို့ ကို ယခင်က ဂျက်ဆယ်လ်တန်မြို့ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံ ဆာဘားပြည်နယ် ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။
ဆာဘားပြည်နယ် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတိုင်း၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။
ဘော်နီယိုကျွန်း ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး တောင်တရုတ်ပင်လယ်ကို မျက်နာမူလျှက် တည်ရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် တွန်ကူး အဘဒူရ် ရာမန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် မြို့နာမည် အစွဲပြုထားသည့် ကင်နာဘာလူးတောင် ရှိသည်။
ကိုတာ ကင်နာဘာလူးတွင် လူဦးရေ အားဖြင့် ၄၅၂,၀၅၈ဦး ရှိပြီး အနီးအနားရှိ ပီနမ်ပန် နှင့် ပူတာတန် ခရိုင်တို့ အပါအဝင် မြို့ကြီးဒေသတွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၆၂၈,၇၂၅ ဦးခန့် ရှိသည်။
ရခိုင်ပြည်တပ်မတော် () သည် မြန်မာနိုင်ငံ ကရင်ပြည်နယ်တွင် အခြေစိုက်သည့် ရခိုင်လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၌ ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံး (All Arakan Students' and Youths' Congress - AASYC) က ရခိုင်မျိုးဆက်သစ်တပ်မတော် (Arakan New Generation Army - ANGA) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်တော်လှန်ရေးပါတီများကို စုစည်းထားသည့် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု (National United Front of Arakan - NUFA)က ၎င်းတို့လက်အောက်ခံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းပြီး ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (New Arakan Construction Army - NACA)ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (Arakan Liberation Army - ALA) မှ တော်လှန်ရေးလမ်းကြောင်းသစ် ဖောက်လိုသည့် ဗိုလ်ရာဇာဦးဆောင်သေ ာတပ်ဗိုလ်တပ်မှူးများက ရခိုင်တပ်မတော် (Arakan Army - AA)ကိုထူထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ဦးအား ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (National United Party of Arakan - NUPA) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (NACA) နှင့် ရခိုင်တပ်မတော်တို့ကိုပေါင်းစည်းကာ ရခိုင်ပြည်တပ်မတော် (Arakan Army - AA) ဆိုသည့် အမည်ကို သုံးစွဲခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယရှိ AASYC အဖွဲ့ဝင်များမှလွဲ၍ တခြား AASYC အဖွဲ့ဝင်များသည် NUPA နှင့်လည်းကောင်း၊ ANGA သည် AA နှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းပြီး အိန္ဒိယသို့ အခြေစိုက်ရန် ပင်လယ်ကြောင်းမှထွက်ခွါခဲ့ရာ ဗမာစစ်အစိုးရနှင့် အိန္ဒိယထောက်လှမ်းရေးတို့၏ ပူးပေါင်းလုပ်ကြံမှုကြောင့် ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ခိုင်ရာဇာကျဆုံးခဲ့ရပြီး AASYC/ANGA ရဲဘော်ဟောင်းများ အများအပြားလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ အကျဉ်းထောင်များတွင် နှစ်ပေါင်း(၁၀)ကျော် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံးသည် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်နေခဲ့ရာမှ (၂၀၀၀) ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ကျောင်းသားနှင့်လူငယ်တပ်မတော် (Arakan Students' and Youths' Army - ASYA)ကို အသစ်တဖန် ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ASYA အခြေစိုက်ထားသည့် မဟာမိတ်နယ်မြေများ လက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသဖြင့် မဟာမိတ်တချို့နှင့်လက်တွဲ၍ ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေးကိစ္စများကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ၌ လျှို့ဝှက်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။
လက်ရှိအချိန်တွင် ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားကောင်စီ (Arakan National Council - ANC) ၏ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုကိုခံယူပြီး ANC မှတဆင့် ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (United Nationalities Federal Council - UNFC) ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ပေါင်းစုဖြစ်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော် (Federal Union Army – FUA) တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ထီ) [သန္တ+ကာယ+ဒိဋ္ဌိ။
သက္ကာယဒမ္ပိ-သံ။
] (၁) ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော တရားအပေါင်း (ခန္ဓာငါးပါး)၌ မှားသော-အမြင်-အယူအဆ။
(၂) တရား အပေါင်း (ခန္ဓာငါးပါး)၌ (ပရမတ္ထအားဖြင့်) ထင်ရှားရှိသော မှားသော-အမြင်-အယူအဆ။
(၁) (၂) တီဏိ သံယောဇနာနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော။
သတိ ရူပါဒိဘေဒေ ကာယေ ဒိဋ္ဌိ, ဝိဇ္ဇမာနာ ဝါ ကာယေ ဒိဋ္ဌီတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ။
တီဏိ သံယောဇနာနိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္စာသီလဗ္ဗတပရာမာသော။
အဘိ၊ဓ၊၂၀၇။
ကတမော သောဠသဒိဋ္ဌိယော ? အဿာဒဒိဋ္ဌိ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ---ဣမာ သောဠသ ဒိဋ္ဌိယော။
ပဋိသံ၊၁၃၃။
သတိ ကာယေ ဒိဋ္ဌိ, သန္တီ ဝါ ကာယေ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာာဒိဋ္ဌိ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆။
သက္ကာယဒိဋ္ဌီတိ ဝိဇ္ဇမာနဋ္ဌေန သတိ ခန္ဓပဉ္စက သင်္ခါတေ ကာယေ, သယံ ဝါ သတီ တသ္မိံ ကာယေ ဒိဋ္ဌီတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၀။
(မ၊၁၊၁၂။
သံ၊၂၊၁၅၁၊ ၃၅၉။
အံ၊၁၊၂၄၄။
အံ၊၂၊၅၀၈။
အဘိ၊က၊၃၇၊ ၆၈)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၁ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုသည်မှာ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ဆိုလိုသည်။
စက္ခုကို ငါ, ငါဟူ၍လည်းကောင်း, ငါ၏ အတ္တဟူ၍လည်းကောင်း ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍နေသော ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်သည်၊ ထို့အတူ သောတကို, ဃာနကို, ဇိဝှါကို, ကာယကို, မနောကို ငါ, ငါဟူ၍လည်းကောင်း၊ ငါ၏အတ္တဟူ၍လည်းကောင်း, ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍နေသာ ဒိဋ္ဌိ (ထင်မြင်မှု) ဖြစ်သည်။
စွဲလမ်းပုံ အဆင်းသဏ္ဌာန်ကို မြင်ကြသောအခါ ငါမြင်သည်, ငါမြင်သည်ဟု ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍ နေမှုသည် စက္ခုကို ငါ-ငါဟူ၍ ထင်မြင်စွဲလမ်းမှု မည်၏။
ထိုထိုအသံကို ကြားကြသောအခါ ငါကြားသည် ငါကြားသည်ဟု၊ ထိုထိုအနံ့ကို နံကြသောအခါ ငါနံသည် ငါနံသည်ဟု၊ ထိုထိုအရသာကို စားကြသောအခါ ငါစားသည် ငါစားသည်ဟု၊ ကိုယ်၌ ပူခြင်း, အေးခြင်း, ညောင်းခြင်း, ညာခြင်း, နာခြင်း, ကျင်ခြင်း စသည် ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ငါပူသည်, ငါအေးသည်, ငါညောင်းညာသည်, ငါကျင်သည်ဟု၊ ထိုထိုအရာကို ကြံဖန်ကြသောအခါ ငါကြံသည် ငါကြံသည်ဟု ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍ နေမှုသည် မနောကို ငါ-ငါဟူ၍ ထင်မြင်စွဲလမ်းမှု မည်၏။
ဤသည်မှာ အတွင်း အာယတန ခြောက်ပါးတို့တွင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ စွဲလမ်းနေပုံ ဖြစ်သည်။
အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ-၂၀ ယင်း-ဒိဋ္ဌိ ၂-မျိုးသည် အမည်ပင်ကွဲလွဲသော်လည်း အခြေခံအကြောင်းနှင့် ဟောပြောပုံ အခြင်းအရာတူမျှကြ၏။
(အဘိ၊ဓ၊၂၀၈၊ ၂၄၁၊ ၂၅၀-၁။
ပဋိသံ၊၁၃၇၊ ၁၄၇၊ ၁၆၀)။
(၁) အလျှံ တပြောင်ပြောင် တောက် လောင်နေသော ဆီမီး၏ မီးတောက်မီးလျှံ နှင့် အဆင်းအရောင်ကို “မီးတောက် မီးလျှံ သည်ပင် အဆင်းအရောင်, အဆင်းအရောင် သည်ပင် မီးတောက်မီးလျှံ”ဟု မကွဲမပြား တသားတည်းထား၍ ရှူသကဲ့သို့ “ရူပက္ခန္ဓာနှင့် ကသိုဏ်းရုပ် ဆိုသည်မှာ ငါပင် ဖြစ်သည်။
ငါဆိုသည်မှာလည်း ရူပက္ခန္ဓာနှင့် ကသိုဏ်းရုပ်ပင် ဖြစ်သည်”ဟု ရူပက္ခန္ဓာ, ကသိုဏ်းရုပ် နှင့် အတ္တကို မကွဲမပြား တသားတည်းဟု ရှုသောအားဖြင့် ယူသော အယူ ဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၂) အရိပ်နှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ကို “ဤကား သစ်ပင်, ဤကား အရိပ်၊ သစ်ပင် နှင့်အရိပ်သည် တခြားစီပင်ဖြစ်၏၊ အမှန်စင် စစ်မှာ ဤသစ်ပင်သည် ဤအရိပ်ဖြင့် အရိပ်ရှိ ရ၏”ဟု ရှုသကဲ့သို့ ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဉ်ဟူသော နာမ်တရားတို့ကို “အတ္တ”ဟု ယူ၍ “ဤ ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဉ်တရားသည် ငါ့အတ္တပေတည်း၊ ဤငါ့အတ္တသည် ဤရုပ်ဖြင့် ရုပ်ရှိရ၏”ဟု အတ္တကို ရုပ် ရှိ၏ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော အယူဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၃) အနံ့နှင့်ပြည့်စုံသော ပန်းပွင့်ကို “ဤ ကားပန်းပွင့်, ဤကားအနံ့၊ ပန်းပွင့်နှင့်အနံ့သည် တခြားစီပင်ဖြစ်၏။
အမှန်စင်စစ်မှာ ဤ အနံ့သည် ဤပန်းပွင့်၌ တည်ရှိရ၏”ဟု ပန်းပွင့်၌ အနံ့ကို ရှူသကဲ့သို့ ယင်းနာမ်တရားတို့ကိုပင် “အတ္တ”ဟုယူ၍ “ဤနာမ်တရားသည် ငါ့အတ္တပေတည်း၊ ဤနာမ်တရားဟူသော ငါ့ အတ္တ၌ ဤရုပ်တရား တည်ရှိရ၏”ဟု အတ္တ၌ ရုပ်ကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော အယူဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၄) ကြုတ်၌ ထည့်ထားသော ပတ္တမြားကို “ဤကားပတ္တမြား, ဤကားကြုတ်၊ ပတ္တမြားနှင့် ကြုတ်သည် တခြားစီပင် ဖြစ်၏။
အမှန်စင်စစ်မှာ ဤပတ္တမြားသည် ဤကြုတ် ထည်း၌ တည်ရှိရ၏”ဟု ကြုတ်၌ ပတ္တမြားကို ရှုသကဲ့သို့ ယင်းနာမ်တရားတို့ကိုပင် “အတ္တ ဟုယူ၍ “နာမ်တရားသည် ငါ့အတ္တပေတည်း၊ ဤနာမ်တရားဟူသော ငါ့အတ္တသည် ဤရုပ်၌ တည်ရှိရ၏”ဟု ရုပ်၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော အယူဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၅) “ဆီမီး၏မီးတောက်မီးလျှံနှင့်အဆင်း အရောင်ကို မကွဲမပြား တသားတည်းထား၍ ရှုသကဲ့သို့ စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ, မနောသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာကို “အတ္တ”ဟုယူ၍ ငါနှင့်ဝေဒနာ အတူဖြစ်သည်”ဟု ရှုသောအားဖြင့် ယူသော အယူဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၆) အရိပ်ရှိသောသစ်ပင်ကို “သစ်ပင် နှင့်အရိပ် တခြားစီဖြစ်သည်”ဟု ရှူသကဲ့သို့ သညာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဉ်, ရုပ်တရားတို့ကို “အတ္တ”ဟု ယူ၍ “သညာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဉ်, ရုပ် တရားသည် ငါ့အတ္တပေတည်း၊ ဤငါ့အတ္တသည် ဤဝေဒနာဖြင့် ဝေဒနာရှိရ၏”ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော အယူဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၇) အနံ့ရှိသော ပန်းပွင့်ကို “ပန်းပွင့်နှင့် အနံ့ တခြားစီဖြစ်သည်”ဟု ရှူသကဲ့သို့ ယင်းတရားတို့ကိုပင် “အတ္တ”ဟု ယူ၍ “ဤနာမ် တရား ၂-ပါးသည် ငါ့အတ္တပေတည်း၊ ဤ ဝေဒနာသည် ဤငါ့အတ္တ၌ တည်ရှိရ၏”ဟု အတ္တ၌ ဝေဒနာကို ရှုသောအားဖြင့်ယူသော အယူ ဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, (၈) ကြုတ်၌ ထည့်ထားသော “ပတ္တမြားကို ကြုတ်နှင့်ပတ္တမြား တခြားစီ ဖြစ်သည်”ဟု ရှုသကဲ့သို့ ယင်း-တရားကိုပင် “အတ္တ”ဟု ယူ၍ ဤနာမ်ရုပ်တရား ၂-ပါးသည် ငါ့အတ္တပေတည်း၊ ဤငါ့အတ္တသည် ဤဝေဒနာ၌ တည်ရှိရ၏”ဟု ဝေဒနာ၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသောအယူဟူသော = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ရုပ်နှင့်ဝေဒနာကိုစွဲ၍ ၄-ပါးစီ ပြား၏။
ထို့အတူ သညာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဉ်တို့ကို၍ စွဲ၍လည်း ၄-ပါးစီပင် ပြား၏။
သို့ဖြစ်၍ ယင်း-ဒိဋ္ဌိသည် ၂၀-အပြားရှိ၏ (မ၊၁၊၃၇၄။
မ၊၃၊၆၈။
သံ၊၂၊၃-၄။
အဘိ၊ဓ၊၂၀၈၊ ၂၄၁၊ ၂၅၀-၁။
ပဋိသံ၊၁၃၇-၁၄၇။
စူဠနိ၊၁၈၆၊ ၂၇၁။
နေတ္တိ၊၉၂။
ပေဋကော၊၁၉၄–၅၊ ၂၅၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၉။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၇-၈။
စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၇၃။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၉၅။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၇၉၊ ၂၈၀)။
မကြောက်လန့်ကြောင်းများ မိုးကြိုးသံကို ကြားရသော်လည်း ရဟန္တာတို့ မကြောက်လန့်ခြင်းမှာ ယင်း-ဒိဋ္ဌိကို ပယ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့်၎င်း, မိမိသန္တာန်၌ ချစ်ခြင်းတဏှာ ကင်းခြင်းကြောင့်၎င်း ဒေါသ, မောဟ ကင်းခြင်းကြောင့်၎င်း ဖြစ်၏။
ဆင်, မြင်း, နွား အာဇာနည်, ခြင်္သေ့တို့ မကြောက်လန့်ခြင်းကား ယင်း-ဒိဋ္ဌိ အားကြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည် (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၂။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၂။
သံ၊ဋီ၊၂၊၂၃၃။
အံ၊ဋီ၊၂၊၂၈၂)။
ပယ်ကြောင်း ယင်းဒိဋ္ဌိကို နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်ဖြင့် ပယ်အပ်၏ (ဓမ္မ၊ဋီ၊၂၃၈)။
သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်၏ (အဘိ၊ဓ၊၂၀၇)။
သဂ္ဂန္တရာယ်, မဂ္ဂန္တရာယ် ယင်းသည်—ချွတ်ယွင်းဖောက်ပြန်သော အယူဖြစ်သောကြောင့် မဂ္ဂန္တရာယ် ဖြစ်၏၊ ကမ္မပထမမြောက်သောကြောင့် သဂ္ဂန္တရာယ်ကား မဖြစ်(သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၅။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၄-၅၊ ၆၁။
သံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၇)။
သဂ္ဂန္တရာယ်, မဂ္ဂန္တရာယ် ၂-ပါးစုံမဖြစ်(ပုဗ္ဗာစရိယဝါဒ)။
သမာနဝါဒအားဖြင့် ပဲနောက်စေ့ ခန့်ရှိသောကျောက်ခဲကို ရေ၌ပစ်ချလိုက်လျှင် ယင်း ကျောက်ခဲသည် အထက်သို့ပေါ်တက် သည်မရှိ၊ စင်စစ်မုချ အောက်သို့သာ သက်ဝင် နစ်မြုပ်သွားသကဲ့သို့ ယင်း အယူသည်လည်း နတ်ရွာသုဂတိသို့ ပို့ဆောင်စွမ်းနိုင်သည် မရှိ၊ စင်စစ်မုချ အပါယ်ဒုဂ္ဂတိသို့သာ နစ်မြုပ်စေတတ်သောကြောင့် ယင်း အန္တရာယ် ၂-ပါးစုံ ဖြစ်၏ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၉။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၂၅)။
ဒိဋ္ဌိ အမွန်အစ ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးသည် ယင်း-ဒိဋ္ဌိလျှင် ဖြစ်ရာအမွန်အစ ရှိ၏ ယင်းဒိဋ္ဌိကို မပယ်သတ်သေးက ဒိဋ္ဌိဟူသမျှ ဖြစ်ပေါ်ခွင့်ရှိ၏၊ ပိုင်းခြားသိမြင် ပယ်သတ်နိုင်လျှင်ကား ဒိဋ္ဌိအားလုံးကို ပယ်သတ် နိုင်၏ (ပဋိသံ၊၁၆၀။
မဟာနိ၊၃၇။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၆။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉။
မ၊ဋီ၊၂၊၉၂)။
ယင်း ဒိဋ္ဌိသည်ပင် “အတ္တ” ဟု စွဲလမ်းပြောဆိုကြောင်း စကားနှင့် စပ်ယှဉ်သောကြောင့် “အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ”လည်း မည်၏။
ယင်းလည်း ၂၀-ပင် ပြား၏ (ပဋိသံ၊၁၅၆။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၀)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ ဘုံသုံးဆင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ဘုံသုံးဆင့်ဖြင့် တည်ထောင်ကာနေ၏။
၎င်းဘုံသုံးဘုံတွင် ပထမဘုံသည် အနုသယဘုံ၊ ဒုတိယဘုံမှာ ပရိယုဋ္ဌာနဘုံ၊ တတိယဘုံသည် ဝီတိက္ကမဘုံ ဖြစ်သည်။
ကာယကံ သုံးပါး, ဝစီကံ လေးပါးကို ဝီတိက္ကမဘုံဆိုသည်။
မနောကံကို ပရိယုဋ္ဌာနဘုံ ဆိုသည်။
ကံသုံးပါးသို့ မရောက်သေးမူ၍ ကံသုံးပါး၏ အမြစ်မူလ ဗီဇမျိုးစေ့အနေနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံး၌ ကိန်းဝပ်တည်ထောင်၍ အနမတဂ္ဂသံသရာ၌ အစဉ်အမြဲလိုက်ပါ၍နေသော ဒိဋ္ဌိကို အနုသယဘုံ ဆိုသည်။
ဒိဋ္ဌိဒုစ္စရိုက်တို့ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သော အာရုံတရားတို့သည် စက္ခုစသော ဒွါရခြောက်ပါးတို့တွင် တစ်ခုခုသော ဒွါရ၌ ထိခိုက်လာကုန်သည်ရှိသော် ထိုဒိဋ္ဌိ၏ အပွားအစီးဖြစ်သော အကုသိုလ်စုသည် အနုသယဘုံမှ ထကြွ၍ ပရိယုဋ္ဌာနဘုံကို ပြည့်စေ၍ တည်၏။
မနောကံအဖြစ်သို့ ရောက်၍ တည်လေ၏ဟု ဆိုလိုသည်။
မနောကံအဖြစ်တွင် မငြိမ်းနိုင်ရှိပြန်သော် ပရိယုဋ္ဌာနဘုံမှ ထကြွသောင်းကျန်း၍ ဝီတိက္ကမဘုံကို ပြည့်စေ၍ တည်လေ၏။
ကာယကံ, ဝစီကံအဖြစ်သို့ ရောက်၍ တည်လေ၏။
ဒိဋ္ဌိနှင့် မဂ္ဂင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ အစီးအပွားဖြစ်သော ကာယဒုစ္စရိုက် ၃-ပါး, ဝစီဒုစ္စရိုက် ၄-ပါးတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါ သီလက္ခန္ဓမဂ္ဂင် ၃-ပါးကို ထူထောင်ရမည်။
အာဇီဝဋ္ဌမကသီလကို ခံယူဆောက်တည်၍ စောင့်ထိန်းရမည် ဆိုလိုသည်။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ အစီးအပွားဖြစ်သော မနောဒုစ္စရိုက် ၃-ပါးကို ပယ်ရှားခြင်းငှါ သမာဓိက္ခန္ဓမဂ္ဂင် ၃-ပါးကို ထူထောင်ရမည်။
အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်, အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်, ကသိုဏ်းကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ် စသည်တို့တွင် တစ်ခုခုကို တည်ထောင်၍ ယုတ်စွအဆုံး တစ်နေ့တစ်ညဉ့်အဖို့တွင် တစ်နာရီမျှသော်လည်းကောင်း စိတ်တည်ကြည်ခွင့်ရအောင် နေ့စဉ်စွဲမြဲရမည် ဆိုလိုသည်။
ထို့နောက်တွင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ ပထမဘုံကြီးကို ပယ်သတ်ခြင်းငှါ ပညာက္ခမဂ္ဂင် ၂-ပါးကို ထူထောင်ရမည်။
မိမိသန္တာန်၌ ရှိသော ရုပ်တရား, နာမ်တရားတို့တွင် ထင်ရှားလှစွာသော တစ်ခုခုသော ရုပ်တရား, နာမ်တရား၌ အနိစ္စရှုနည်းကို ထူထောင်၍ အသက်ထက်ဆုံး အခွင့်သာသမျှ ကြိုးစားအားထုတ်၍ ရှုရမည် ဆိုလိုသည်။
ဤသည်မှာ ဒိဋ္ဌိဘုံ ၃-ခုနှင့် မဂ္ဂင် ၃- မျိုးကို နေရာချ၍ ပြဆိုခန်း ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (၂၀) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
ကလေးမီးဖွားပြီး (၂၄)နာရီအတွင်းတွင် သွေးပမာဏ(၅၀ဝ) သို့မဟုတ် (၁၀ဝ၀) မီလီလီတာထက် ပို၍သွေးသွန်ပါက မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်း (Postpartum bleeding or postpartum hemorrhage PPH) ဟုခေါ်သည်။
အချို့အဆိုအရ မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ရန် သွေးပမာဏနည်းသွားသည့်ရောဂါလက္ခဏာများလိုအပ်သည်။
ကနဦးဖြစ်ပေါ်တတ်သော ရောဂါလက္ခဏာများမှာ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ မတ်တတ်ရပ်လိုက်သည့်အခါ မူးဝေခြင်းနှင့် အသက်ရှူမြန်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
သွေးပိုဆုံးရှုံးလာသည်နှင့်အမျှ ချမ်းလာခြင်း၊ သွေးပေါင်ချိန်ကျဆင်းခြင်း၊ ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် သတိလစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။
ကလေးမီးဖွားပြီးချိန်မှစ၍ နောက်(၆)လအထိ မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။
အများဆုံးဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည့်အကြောင်းရင်းမှာ ကလေးမီးဖွားပြီး သားအိမ်ညှစ်အားမကောင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
အခြားအကြောင်းရင်းများမှာ အချင်း အကုန်မဆင်းခြင်း၊ သားအိမ်စုတ်ပြဲသွားခြင်းနှင့် သွေးခဲမှုအားနည်းခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းသည် သွေးနီဥပမာဏနည်းပါးသော အာရှလူမျိုးများ၊ ပုံမှန်ထက်ကြီးသော ကလေးမွေးသူများ၊ ကလေးတစ်ယောက်နှင့်အထက် မွေးသူများ၊ အဝလွန်သူများနှင့် အသက်(၄၀)နှင့်အထက် ကလေးမွေးသူများတွင် အဖြစ်များသည်။
ဗိုက်ခွဲ၍မီးဖွားသူများ၊ မီးဖွားရန်အတွက် ဆေးသွင်းထားသောသူများနှင့် မိန်းမကိုယ်ကို ညှပ်၍ မွေးလမ်းကြောင်းချဲ့ထားခြင်း(episiotomy)ခံရသူများတွင်လည်း ဖြစ်တတ်သည်။
အထက်ပါအန္တရာယ်သင့်စေနိုင်သောအချက်များကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် မီးဖွားပြီးပြီးချင်း အောက်စီတိုစင်(oxytocin)ဆေးပေး၍ သားအိမ်ညှစ်အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းမဖြစ်အောင် ကာကွယ်နိုင်သည်။
ဆေးပစ္စည်းရှားပါးသောနေရာများတွင် အောက်စီတိုစင်ဆေးအစား မီဆိုပရော့စ်တော(Misoprostol)ဆေးကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းကို ကုသရာတွင် အကြောဆေးသွင်းပေးခြင်း၊ သွေးသွင်းပေးခြင်းနှင့် အာဂိုတမင်း(ergotamine)ဆေးပေး၍ သားအိမ်ညှစ်အားကောင်းစေခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်။
အကယ်၍ ဤနည်းလမ်းများဖြင့် ကုသ၍မရပါက သားအိမ်ကို လက်ဖြင့်ဖိနှိပ်ပေးနိုင်သည်။
ဝမ်းဗိုက်ကို ဖိပေးခြင်းဖြင့် အေအော်တာ (aorta) သွေးကြောမကြီးကိုပါ ဖိမိနိုင်သည်။
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အကြံပေးချက်မှာ အခြားသောကုသနည်းများ မလုပ်ပေးနိုင်ခင်အချိန်တွင် လေမပါသော ရှော့ဒဏ်ခံနိုင်သည့် အဝတ်အထည်(non-pneumatic anti-shock garment)ကို ဝတ်ထားပေးရန်ဖြစ်သည်။
ဖွံဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် မီးဖွားသူများ၏ (၁.၂) ရာခိုင်နှုန်းတွင် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဖြစ်တတ်ပြီး မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းဖြစ်ပွားသူများ၏ (၃)ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။
ကမ္ဘာနှင့်တဝှမ်းတွင် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းကြောင့် လူပေါင်း(၄၄၀ဝ၀)မှ (၈၆၀ဝ၀)အထိ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင်သူများကို အသက်ဆုံးရှုံးစေသော အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းကြောင့် မီးဖွားပြီးအမျိုးသမီးပေါင်းတစ်သိန်းတွင် (ဝ.၄)ယောက်ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ဆဟာရသဲကန္တာရတောင်ပိုင်းရှိ အာဖရိကနိုင်ငံများတွင် အမျိုးသမီးပေါင်းတစ်သိန်းတွင် (၁၅၀) ယောက်ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
သို့သော်လည်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် (၁၈၀ဝ)နောက်ပိုင်းနှစ်များ၌ သေဆုံးမှုနှုန်း အတော်လျော့ပါးလာခဲ့သည်။
ထွန်းမြတ်နိုင် (Twan Mrat Naing) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သော အာရက္ခတပ်တော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်သည်။
ထွန်းမြတ်နိုင်သည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ရာထူး ရယူထားသူဖြစ်သည်။
သူသည် ရခိုင်လူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်ကာ အာရက္ခတပ်တော် ၏ ယာယီဌာနချုပ်ဖြစ်သော ကချင်ပြည်နယ် လိုင်ဇာမြို့တွင် နေထိုင်ကာ တပ်ကိုကွပ်ကဲခဲ့သည်။
အာရက္ခတပ်တော် သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး‌နောက် ၂၀၂၅ ဇွန်လတွင် မွေးရပ်မြေဖြစ်သည့် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ပြန်လည်ခြေချခဲ့သည်။
https://www.youtube.com/watch?v=sACECXwxutA အစောပိုင်းဘဝ ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်ကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၇) ရက်တွင် အဖ ဦးရွှေမြအောင် နှင့် အမိ ဒေါ်မမြသန်း တို့မှ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့၊ ဘောင်းဒွတ်သားစု ရပ်ကွက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဒဿမတန်းကို စစ်တွေမြို့ အထက (၂) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ဥပဒေမေဂျာကို စစ်တွေတက္ကသိုလ်တွင် လေ့လာသင်ယူပြီ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
ဘွဲ့ရပြီးနောက် အချိန်ပိုင်း အင်္ဂလိပ်စာဆရာ၊ ဧည့်လမ်းညွှန် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
လက်နက်ကိုင်ခြင်း လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်ထောင်နိုင်ရန်အတွက် နယ်စပ်ဒေသများသို့ ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်မတော် နှင့် ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ကို လူ ၂၆ ဦးနှင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
ကိုထွန်းမြတ်နိုင်သည် ဗမာအစိုးရကို သူပုန်လုပ်ပြီး လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ဖို့ အိပ်မက်ကြီးတစ်ခုရှိခဲ့သည်။
သူသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ ရခိုင်ပြည်တပ်မတော် ဗိုလ်ချုပ်ခိုင်ရာဇာနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယအစိုးရက ခိုင်ရာဇာတို့ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ထွန်းမြတ်နိုင် ရခိုင်ကိုပြန်လာပြီး စစ်တွေတက္ကသိုလ်မှ ဘာသာစကားများကို သင်တန်းတက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ် မှ ရခိုင်လူငယ်များစုသည် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း ကို ထည်ထောင်နရန် ဆွေးနွေးကြခဲ့သည်။
၂၀၀၈ မှ ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က ဗိုလ်ချုပ်နှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်ကို အောင်မြင်စွာ စတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်က လက်နက်များ မထုတ်ပေးသေးစဉ်ကာလအတွင်း ထွန်းမြတ်နိုင်နှင့် ဇော်မျိုးသက် (ခေါ်) ဒေါက်တာ ညိုထွန်းအောင် တို့သည် ဒုက္ခမြောက်မြားစွာနှင့် ကြုံခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်သည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကွန်ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို သဘောကျသည်။
မိသားစုဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရခြင်း ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထွန်းမြတ်နိုင်၏ ညီ ဦးအောင်မြတ်ကျော် အပါအဝင် ရခိုင်လူမျိုး ငါးဦးကို စင်ကာပူအစိုးရက ဖမ်းဆီးကာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ပို့ခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ညီမဖြစ်သူ ဒေါ်မိုးနှင်းဖြူနှင့် အမျိုးသားဖြစ်သူ ဦးကျော်နိုင် တို့အား ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းမိုင်မြို့မှ အပြန် ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၌ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ရုံး ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးဇော်ဌေးက သူတို့သည် မန္တလေးမြို့တွင် တွေ့ရှိဖမ်းဆီးခဲ့သော ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများနှင့် ဆက်စပ်၍ ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထွန်းမြတ်နိုင်၏ ဇနီး ဒေါ်နှင်းဇာဖြူနှင့် ကလေးနှစ်ဦးတို့အား ထိုင်းလူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးမှ ချင်းမိုင်မြို့တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
မြန်မာအစိုးရက ပေးပို့ထားသော ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် ဆက်စပ်နေသူများစာရင်းတွင် သူမ၏ အမည်ပါရှိသည့်အတွက် ချင်းမိုင်မြို့ရှိ ထိုင်းလူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးအရာရှိများက ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခံမိသားစုသည် UNHCR ၏ အစီအစဉ်ဖြင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသို့ နိုင်ငံရေးခိုလှုံရန် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ဦးအောင်ြမတ်ကျော်၊ ဒေါ်မိုးနှင်းဖြူနှင့် အမျိုးသားတို့အား ဖမ်းဆီးခံထားရာမှ အမှုများအားလုံး ပယ်ဖျက်ကာ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။
တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာအား သိမ်းယူပြီးနှစ်တွင် လွှတ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မိသားစု ထွန်းမြတ်နိုင်တွင် ညီအစ်ကိုမောင်နှမ စုစုပေါင်း ၇ ဦး ရှိသည်။
မွေးချင်းမောင်နှမ ၇ ဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်သည်။
ထွန်းမြတ်နိုင်၏ ဇနီးမှာ မနှင်းဇာဖြူ ဖြစ်ပြီး သားတစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦး ရှိသည်။
မနှင်းဇာဖြူ၏ ဖခင်မှာ ရခိုင်အမျိုးသားပါတီဝင်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်၊ ဒုတိယအကြိမ် ဥက္ကဋ္ဌ၏ သမီးတော်စပ်သည်။
လူမျိုးတုန်း သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများအပေါ် စွပ်စွဲခံရမှုများ ထွန်းမြတ်နိုင်သည် ရိုဟင်ဂျာ အသိုင်းအဝိုင်းပေါ် အိတ်စ် (ယခင် တွစ်တာ)လူမှုကွန်ယက်မှတဆင့် လှောင်ပြောင်ခဲ့သဖြင့် အမုန်းစကားများ ဖြန့်ဝေသည်ဟုဆိုကာ စွပ်စွဲခဲ့ရသည်။
ထို့အပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅-၆ ရက်တို့တွင် မြန်မာစစ်တပ်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်တိုက်ပွဲတွင် အာရက္ခတပ်တော်ကို မောင်တောမြို့နယ်နေ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် မြန်မာ စစ်တပ်မှ Drone များ၊ အဝေးပစ်အမြောက်မြားဖြင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့မှုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်ကိုစွပ်စွဲခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သည့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံးက စုံစမ်းစစ်ဆေးလျက်ရှိသည်။
အခြားကြည့်ရန် ရခိုင်ပြည်တပ်မတော် ပြင်ပလင့်ခ်များ ကိုးကား Category:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ Category:တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ။
မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေခြင်း(Obstructed labour, labour dystocia)ဆိုသည်မှာ ကလေးမီးဖွားချိန်တွင် သားအိမ်မှ ပုံမှန်ညှစ်နေသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေသောကြောင့် တင်ပဆုံရိုးအတွင်းမှ သန္ဓေသားထွက်မလာနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
သန္ဓေသားတွင်ဖြစ်တတ်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာမှာ အောက်ဆီဂျင်လုံလောက်စွာမရသောကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။
မိခင်၌လည်း ရောဂါပိုးကူးစက်ခံနိုင်ခြေရှိခြင်း၊ သားအိမ်ကွဲထွက်ခြင်းနှင့် မီးဖွားပြီးသွေးသွန်ခြင်းတို့ဖြစ်တတ်သည်။
မိခင်တွင် ရေရှည်နောက်ဆက်တွဲပြဿနာအနေဖြင့် မီးဖွားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ဂရင်ဂျီနာ(obstetrical fistula)ဖြစ်တတ်သည်။
မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေခြင်းကြောင့် ရှည်ကြာသောမီးဖွားခြင်း(prolonged labour)လည်း ဖြစ်တတ်သည်။
ရှည်ကြာသောမီးဖွားခြင်းဆိုသည်မှာ ကလေးမီးဖွားချိန် (၁၂)နာရီထက် ပို၍ကြာခြင်းဖြစ်သည်။
မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေရသော အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ သန္ဓေသားအရွယ် ပုံမှန်ထက် ပို၍ကြီးနေခြင်း၊ သန္ဓေသား၏အနေအထားပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း၊ တင်ပဆုံရိုးသေးနေခြင်းနှင့် မွေးလမ်းကြောင်းရှိ ပြဿနာများဖြစ်သည်။
သန္ဓေသား၏အနေအထားပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်သော ပခုံးတစ်ဆို့နေခြင်း(shoulder dystocia)တွင် သန္ဓေသား၏ ရှေ့ပခုံးသည် မိခင်၏ဆီးခုံရိုးအောက်မှ အလွယ်တကူမထွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
တင်ပဆုံရိုးသေးစေသည့် အကြောင်းရင်းများမှာ အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းနှင့် နေရောင်ခြည်ထိတွေ့မှုနည်းပါးခြင်းကြောင့် ဗိုက်တာမင်ဒီချို့တဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
၎င်းမှာ အပျိုဖော်ဝင်စမိန်းကလေးများတွင် တင်ပဆုံရိုးကြီးထွားမှု မပြီးပြည့်စုံသေးသောကြောင့် ပိုဖြစ်လေ့ရှိသည်။
မွေးလမ်းကြောင်းရှိ ပြဿနာများမှာ မိန်းမကိုယ်၏ ပြင်ပအစိတ်အပိုင်းတချို့ သို့မဟုတ် အားလုံးကို ဖြတ်ခြင်း(female genital mutilation)နှင့် ကင်ဆာကျိတ်များကြောင့် သားအိမ်လမ်းကြောင်း(vagina)နှင့် မိန်းမကိုယ်နှင့်စအိုဆက်သည့်နေရာ(perineum) ကျဉ်းနေခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
ပါတိုဇယား(partograph)ကို အသုံးပြု၍ မီးဖွားခြင်း၏တိုးတက်မှုအခြေအနေနှင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သောပြဿနာများကို စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။
ပါတိုဇယားနှင့် ခန္ဓာကိုယ်စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေခြင်းကို သိနိုင်သည်။
မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေခြင်းကို ဗိုက်ခွဲ၍မီးဖွားပေးခြင်း၊ စုပ်စက်ဖြင့်ဆွဲထုတ်ခြင်း၊ ဆီးခုံရိုးနှစ်ခုကို ဆက်ထားသည့်အရိုး(symphysis pubis)ကိုခွဲဖွင့်ခြင်းဖြင့် ကုသနိုင်သည်။
အကယ်၍ ရေမွှာပေါက်ပြီး (၁၈)နာရီထက်ပိုကြာလာပါက မိခင်ကို ရေဓာတ်ဆက်တိုက်ပေးခြင်းနှင့် ပဋိဇီဝဆေးတိုက်ကျွေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပေးရသည်။
အာဖရိကနှင့် အာရှနိုင်ငံများတွင် မီးဖွားသူများ၏ (၂-၅)ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေခြင်းဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှင့်ဆက်စပ်သော သေဆုံးမှုများ၏ (၈)ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပြီး လူပေါင်း (၁၉၀ဝ၀)ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။
မွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့နေခြင်းကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးရခြင်းအများစုမှာ ဖွံဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
နော်စီဖိုးရာစိန် (၁၉၅၅ - ၂၀၂၄) သည် ကရင်လူမျိုး အမျိုးသမီးနိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး၏ သမိုင်းတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှင့် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တာဝန်ယူခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော ကရင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု နော်စီဖိုးရာစိန်ကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ကရင်ပြည်နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ကျောင်းဆရာမအဖြစ် ၁၉၉၅ ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ခိုလှုံရောက်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ ကရင်အမျိုးသမီး ဒုက္ခသည်များအား အကူအညီများ ဆောင်ရွက်ပေးသည့် ကရင်အမျိုးသမီး အစည်းအရုံးတွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ၂၀၀၈ ခုနှစ် တွင် သူသည် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တာဝန် ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။