kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြေယာတိုးချဲ့ စိုက်ပျိုးသည်နှင့်အမျှ မိုးရေကြီးခြင်း၊ မိုးနှောင်းခေါင်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ပျက်စီးရသည့် ဧရိယာ သည်လည်း တိုးတက်နေရာ တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးသည့် မြေယာများ တွင် စိတ်ချရအောင် မုတ်သုန်ရာသီဖြင့် မိုးမှန်မှန် ရွာသည့် နေရာများတွင် ရေကြီးမူနှင့် ဆားငန်ရေတက်မှုတို့ကို ကာကွယ် ရန် ရေနုတ်မြောင်းများ၊ တာတမံများနှင့် မိုးခေါင်ရေးရှားဒေသ များတွင် ရေရရှိရန် ဆည်မြောင်းများ၊ ရေလှောင်ကန်များ၊ ရေတွင်းများကို တိုးချဲ့တည်ဆောက်လျက် ရှိသည်။
ယင်းတို့အနက် ထင်ရှားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ လုပ်ငန်းများမှာ-မုန်တိုင်ရေလှောင်ကန်၊ ကြက်မောက်တောင် စီမံကိန်း၊ ဝါရှောင်စီမံကိန်း၊ ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်းဆည်မြောင်း တာတမံစီမံကိန်း၊ မိုးခေါင်ရေရှားဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်း၊ မူးမြစ်ဝှမ်းစီမံကိန်း၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း စီမံကိန်း၊ နဝင်း ဆည်မြောင်းတာတမံ စီမံကိန်း စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး။
RMS တိုင်တန်းနစ် တိုင်တန်းနစ် သင်္ဘောခေါင်းလောင်း တိုင်တန်းနစ် သင်္ဘော ခေါ် RMSRoyal Mail Ship Titanic (or SSSteam Ship Titanic) မှာ ဗြိတိသျှ သင်္ဘော ဖြစ်ပြီး ကြယ်ဖြူလိုင်း သင်္ဘောလိုင်း အတွက် ဟာလန်းနှင့် ဝုဖ် သင်္ဘော ဆောက်လုပ်ရေးက ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုကြယ်ဖြူလိုင်းတွင် ရှယ်ယာအများဆုံးထည့်ဝင်ခဲ့သူမှာ အမေရိကန်သူဌေးကြီး ဂျေပီမော်ဂန် ဖြစ်သည်။
တိုင်တန်းနစ် သင်္ဘောမှာ ခရီးသည်များ ပို့ဆောင်ရန် နှင့် စာပို့ခြင်း အတွက် တည်ဆောက်ထားသော ပင်လယ်ပြင်သွား သင်္ဘောကြီး ဖြစ်သည်။
တည်ဆောက်ပုံ မည်သည့်အခါမျှ မနစ်မြုပ်နိုင်အောင် တည်ဆောက်ထားပြီး တစ်နာရီတွင် ရေမိုင် ၂၃-မိုင်မှ ၂၅-မိုင် အမြန်နှုန်းသွားနိုင်သည်။
သင်္ဘောအရှည် (၈၈၂)ပေ ရှိပြီး အသက်ကယ်လှေ ၂၀ ပါသည်။
မြင်းကောင်ရေအား ၅၀၀၀၀ အား ကိုအသုံးပြုထားပြီး ပန်ကာ သုံးလုံးတပ် သင်္ဘောဖြစ်ပြီး သင်္ဘောတွင် ရေလုံခန်း ၁၅ခန်းပါသည်။
မထွက်ခွာခင် အချိန်ထိ လူအများစု က ဘယ်တော့မှ မနစ်မြုပ်နိုင်သော သင်္ဘောဟု အထင် ရောက်ခဲ့ကြသည်။
FACT CHECK: The Unsinkable Titanic နစ်မြုပ်ခြင်း ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ ဆောက်သန်တန်မှ ထွက်ခွါခဲ့ပြီး ခရီးသည် ၂၂၀၀ ပါရှိပြီး ၄ ရက်မြောက်နေ့ ၁၉၁၂ ခု ဧပြီ၁၄ ရက် ည ၁၁နာရီ၄၀ မိနစ်အချိန်တွင် တိုင်တန်းနစ်သည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်း၌ မြောပါနေသော ဧရာမရေခဲတုံးဖြင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။
ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် တိုင်တန်းနစ် ၏ ရေလုံခန်း အတွင်းသို့ ရေများဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၂ နာရီ နှင့် မိနစ် ၄၀ အကြာ ဧပြီ ၁၅ ရက် မနက် ၂ နာရီ ၂၀ မိနစ်တွင် သင်္ဘော နစ်မြုပ်ခဲ့သည်။
သင်္ဘောမှာ နှစ်ပိုင်းထက်ခြမ်းဖြစ်သွားခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၁၅၀၀ နှင့် အထက် သေဆုံးခဲ့ရသည်။
၇၀၅ ယောက်သာ အသက်ရှင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
Kids' Games, Animals, Photos, Stories, and More - National Geographic Kids ငြိမ်းချမ်းသော ကာလ (စစ်အတွင်းမဟုတ်သော) အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး သင်္ဘောမှောက်မှု တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
အသက်ကယ်လှေများ လုံလောက်စွာ မရှိမှုကြောင့် လူပေါင်းများစွာ အသက်ဆုံးရှုံးရခြင်း ဖြစ်သည်။
အသက်ကယ်လှေများ အတွင်းသို့ အမျိုးသမီးများ နှင့် ကလေး သူငယ်များ အရင် တက်ရောက်စေပြီး အထက်တန်းမှ ခရီးသည် များလည်း အခြားအဆင့် မှ ခရီးသည်များ ထက်ပို၍ ဦးစားပေး ခံခဲ့ရသည်။
အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်မှာ ကယ်ဆယ်ရန် အဖြစ်နိုင်ဆုံးနှင့် တိုင်တန်းနစ် နှင့် အနီးဆုံးရှိသော သင်္ဘောမှာ ဆက်သွယ်ရေး ရေဒီယိုကို ပိတ်ထားခဲ့သောကြောင့် ကယ်ဆယ်ရေး အချက်ပြမှု ကို သတိမမူမိသော ကြောင့်ဖြစ်သည်။
အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများ ယခုအခါ နစ်မြှပ်စဉ်က အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ မရှိကြတော့ပေ။
အားလုံးသေဆုံးခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
တိုက်တန်းနစ်နစ်မြှပ်စဉ်က လူအနည်းအကျဉ်းသာအသက်ရှင်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ ထိုသူတို့သည် သေဆုံးပြီဖြစ်သည်။
အသက်ရှင် ကျန်ရစ်သူများထဲမှ နောက်ဆုံး သေဆုံးခဲ့သူမှာ မီးဗီနာ ဒင်း ဟုခေါ်သော အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။
သင်္ဘောကြီး နစ်မြှပ်စဉ်က သူသည် အသက်ကိုးပတ် သမီး အရွယ်သာ ရှိသေးသည်။
အသက် ၉၇ နှစ် အရွယ် ၂၁ မေ ၂၀၀၉ တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဟမ်ရှိုင်းယား အရပ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
"Millvina Dean – Obituary" The Independent, 16 June 2009, p37 အကျိုးဆက်များ ထို ဖြစ်ရပ်ဆိုးမှ သင်ခန်းစာ ယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။
အကျိုးဆက်အားဖြင့် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး ဥပဒေများ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
သင်္ဘောပေါ်တွင် စီးနင်းလိုက်ပါသူတိုင်း အတွက် လုံလောက်သော အသက်ကယ်လှေများ ထားရှိစေပြီး ဆက်သွယ်ရေး ရေဒီယိုတွင် တစ်ယောက်ယောက်က အမြဲတမ်း စောင့်နားထောင်သည့် စနစ်ကို ထည့်သွင်းစေခဲ့သည်။
ပြန်လည်ရှာဖွေခြင်း သင်္ဘောပျက် ကို ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန် တို့ ပါဝင်သော ရောဘတ် ဘောလက် နှင့် ယန်းလူးဝစ္စ မိုက်ကယ် တို့ ဦးဆောင်သည့် ရှာဖွေရေး အဖွဲ့မှ ၁၉၈၅ စက်တင်ဘာ ၁ ရက် မနက် ၁ နာရီ တွင် ပြန်ရှာတွေ့ခဲ့သည်။
အခြား ထိုနစ်မြှပ်မှုနှင့်ဆိုင်သော ရုပ်ရှင်များစွာ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။
အကျော်ကြားဆုံးသော ရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၉၇ ခုနှစ်က ပြသခဲ့သော တိုင်တန်းနစ် အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး ကိတ်ဝင်းစလက် နှင့် လီယိုနာဒို ဒီကပ္ပရီယို တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အောင်ရင်(အဆိုတော်) အောင်ရင် ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အဖ ဦးဟန်ရင် နှင့် အမိ ဒေါ် ခင်မြိုင် တို့၏ သားသုံးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသားလည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၈၀ နောက်ပိုင်း နှင့် ၁၉၉၀ အစောပိုင်းကာလများသည် သူ၏ အအောင်မြင်ဆုံးကာလများ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပေါ့ သီချင်းအမျိုးအစားများကို သီဆိုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
သူသည် အ.ထ.က(၁)ဒဂုံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး သီချင်း အယ်လဘမ် ကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပါ။
၁၉၈၅ တွင် မိုးသင်ဇာမြင့် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော မင်းမရှိတဲ့နောက် သီချင်း အယ်လဘမ် နှင့် အောင်မြင်မှု ရရှိ ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
အောင်ရင် ၏ သားဖြစ်သူ မိုးအောင်ရင် မှာအောင်မြင်ကျော်ကြားသောမင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
အောင်ရင်သည် သီချင်းခွေပေါင်း ၅၀ ကျော် သီဆိုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
အရေပြားဟူသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် ဖုံးလွှမ်းနေသောအရာ ဖြစ်သည်။
အရေပြားသည် ဖြူသော၊ မည်းသော၊ လှပသော၊ ရုပ်ဆိုးသော စသည့် မည်ကဲ့သို့သော အဆင်းရှိသူတွင်မဆို အခြေခံဖွဲ့စည်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ၆-ရာခိုင်နှုန်းသည် အရေပြားဖြစ်သည်။
အရေပြား၏ အထူအပါးမှာ တကိုယ်လုံးတွင် တညီတညာတည်း ဖြစ်မနေပေ။
အရေပြားသည် ကျောပြင်တွင် အထူဆုံး ဖြစ်သည်။
မျက်ခွံသည် အပါးဆုံး ဖြစ်သည်။
အရေပြား၏ အပေါ်ယံအလွှာသည် ထူထဲ၍ ထိခိုက်မိပါက ပျက်စီးလွယ်သည်။
အရေပြား၏အတွင်းလွှာမှာ ရှုပ်ထွေးသော ကွန်ယက်မျှင်သဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ချွေးအိတ်၊ အဆီအိတ်၊ အမွေးမြစ်နှင့် ရောင်ခြည်ကလာပ် စည်းများ၊ သွေးကြောများ၊ အာရုံကြောများဖြင့် ပြည့်နေသည်။
အသားဖြူခြင်း၊ မည်းခြင်းမှာ ရောင်ခြည်ကလာပ်စည်းများအတွင်းရှိ မယ်လနင် (Malanim) ခေါ် ရောင်ခြည်ပစ္စည်းများ၏ ပမာဏအပေါ်မူတည်သည်။
ရောင်ခြယ်ပစ္စည်းများသောသူသည် အသားမည်းပြီး ရောင်ခြယ်ပစ္စည်းနည်းသောသူသည် အသားဖြူသည်။
အရေပြား ကိုယ်ခန္ဓာ တစ်ခုလုံးရှိ အကြီးဆုံးသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့တွင် အရေပြားသည် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သို့သော် အခြား အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကဲ့သို့ တစ်နေရာတွင် စု၍တည်နေသည် မဟုတ်ပဲ ကိုယ်ခန္ဓာ တစ်ခုလုံးကိုဖြန့်၍ ဖုံးအုပ်နေသော အင်္ဂါရပ် ဖြစ်၏။
အရေပြား တစ်ခုလုံးကိုခွာ၍ ချိန်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ဦးနှောက်၏ အလေးချိန် နှစ်ဆနီးနီး လေးကြောင်း တွေ့ရ၏။
အရေပြား၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းလက်မ ၃၁ဝဝ ခန့် ရှိသည်။
ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးတွင် လှည့်ပတ်သွားလာနေသော သွေး၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် အရေပြားသို့ ရောက်သည်ချည်း ဖြစ်၏။
တံဆိပ်ခေါင်းခန့် ပမာဏရှိသော အရေပြားကို နဖူးမှ ကွက်၍ လှီးကြည့်မည်ဆိုလျှင် ဆဲသန်းပေါင်း ၃ဝဝ ခန့်၊ ချွေး ထွက်သော ဂလင်းပေါင်း ၁၅ ခုခန့်၊ ၃၉ လက်မခန့်ရှည်သော သွေးကြောများ၊ ၁၅၆ လက်မခန့် ရှည်သော နာဗ်ကြောများ စသည်တို့ကို တွေ့ရပေမည်။
ဤမျှလောက် သေးငယ်သော အရေပြားတွင်ပင် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းပေါင်း များစွာ ပါရှိခဲ့သော် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးရှိ အရေပြား၌ကား အဘယ်သို့ ဆိုဖွယ်ရာ ရှိတော့အံ့နည်း။
အရေပြားတွင် အလွှာနှစ်လွှာ ရှိ၏။
အပြင်လွှာသည် အရေ ပါးလွှာဖြစ်၍ အတွင်းလွှာမှာ အရေထူလွှာ ဖြစ်သည်။
ထို အလွှာနှစ်ခုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပူးကပ်၍ နေကြ၏။
သို့သော် မီး၊ သို့မဟုတ် ရေနွေးပူလောင်သည့်အခါ အပြင် အရေပါးလွှာသည် ဖောင်းကြွလာပြီးလျှင် အတွင်းအရေထူလွှာမှ ကွာသွားလေသည်။
သေသောအခါ၌လည်း အပြင်လွှာသည် ပုပ်သိုးပြီး အရေထူကွာကျသွားလေသည်။
အပြင်အရေပါးပေါ်တွင် အထက်သို့ မို့တက်နေသော အကြောင်းများ ရှိသည်။
အတွင်းအရေထူပေါ်တွင် လည်း အလားတူ အကြောင်းများရှိရာ ထိုအရေပြားနှစ်ခုသည် တစ်ခု နှင့်တစ်ခု အံကိုက်ဖြစ်နေကြသည်။
လက်ဖဝါး ခြေဖဝါးရှိ အရေပြားပေါ်တွင် ထိုအကြောင်းတို့သည် အလွန်ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်လျက်ရှိကြသည်။
ထိုအကြောင်းတို့ဖြစ်ပေါ်ပုံသည် လူတစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်မှာ မတူညီသဖြင့် လူကို မှတ်သားရန် လက်ပုံစံ၊ ခြေပုံစံတို့ကို ယူထားလေ့ရှိကြ လေသည်။
အရေပြားတွင် ချွေးထွက်သော ဂလင်းနှင့် ဆီကြည် ထွက်သော ဂလင်းဟူ၍ ဂလင်းနှစ်မျိုးရှိ၏။
ဆီကြည် ဂလင်း မှာ အရေထူပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အမွေးအမှင် ပေါက်ရောက်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။
ဤဂလင်းကို လက် ဖဝါးနှင့် ခြေဖဝါးမှလွဲ၍ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ ရ၏။
ဆီကြည်ဂလင်း၏ ဝတ်တရားမှာ အရေပြားနှင့်တကွ အမွေးအမှင်များကို ဆီများဖြင့် ထောက်ပံ့ပေးရန် ဖြစ်၏။
ချွေးဂလင်းသည် ဆီကြည်ဂလင်းထက် အနေနက်၏။
တစ် ကိုယ်လုံးတွင် အနှံ့အပြား တည်ရှိကြသော်လည်း ဆီကြည် ဂလင်းများ မရှိသော လက်ဖဝါးခြေဖဝါးတွင် အများဆုံး တွေ့ ရသည်။
ထူ၍မာသော အရေပါးနေရာတွင် ချွေးပြွန်များသည် ဝက်အူရစ်ကဲ့သို့ ကောက်ကွေ့သော မျက်နှာပြင်သို့ ဖောက်ထွက်လျက် ရှိကြ၏။
အရေပြားသည် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အလွန်အသုံးဝင်သော အင်္ဂါ တစ်ရပ် ဖြစ်၏။
ပထမနည်းအားဖြင့် အသုံးဝင်ပုံမှာ အရေပြား သည် အတွင်းမှ တစ်ရှူး(အသားမျှင်)များကို ပျက်စီး မသွားစေ ရန် ကာကွယ်ထားသည်။
အထူးသဖြင့် ခြေဖဝါးကဲ့သို့ အပွန်း အတီး များပြားသောနေရာတွင် အဆီဖြင့် ထူထဲစွာခံပေး၍ မာ နေအောင် ပြုပြင်သည်။
ဒုတိယနည်းအားဖြင့် အသုံးဝင်ပုံမှာ အရေပြားသည် အတွေ့အာရုံများကို ခံစားစေနိုင်၍ လောက အကြောင်းကို သိရှိစေနိုင်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့၏ အရေပြားတွင် ရှိသော အာရုံအင်္ဂါများဖြင့် အပူအအေး၊ နာကျင်ခြင်း စသည် တို့ကို သိရှိကြရသည်။
နောက်ဆုံးနည်းအားဖြင့် အသုံးဝင်ပုံမှာ အရေပြားသည် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် အပူချိန်ကို တသမ္မတ်တည်း ရှိအောင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
နွေရာသီတွင် ပတ်ဝန်းကျင် လေထု၏ အပူချိန်ကြောင့် ကိုယ်တွင်း၌ အပူတိုးလာတတ် ပေသည်။
ထိုအခါ အရေပြားသည် ချွေးများ ထွက်လာစေပြီးလျှင် အပလေသို့ အငွေ့ပျံသွားစေသဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အပူချိန် မှာ သာမန် အနေအတိုင်း တည်ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အရေပြား။
thumb လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် အရိုးပေါင်း ၂၀၆-ရိုးရှိသည်။
ယင်းတို့အနက် ၂၉-ရိုးသည် ဦးခေါင်းခွံတွင် ရှိသည်။
၂၆-ရိုးသည် ကျောရိုးတွင်ရှိသည်။
လက်တဖက်စီတွင် ၃၂-ရိုးစီရှိသည်။
ခြေတဖက်စီတွင် ၃၁-ရိုးစီရှိသည်။
အခြားအရိုးများသည် နံရိုးပိုင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။
သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ အရိုးများသည် တစ်ရှူးခေါ် အမျှင်အမာစား တစ်မျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
အရိုးစုတစ်ခုလုံးသည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးကို အခြင်အနေဖြင့်ထောက်ခံထားရုံမက သိမ်မွေ့ နူးညံ့သော အင်္ဂါစုများကိုလည်း ကာကွယ်ထားသည်။
အရိုးများတွင် ကြွက်သားများ ဆက်လျက် ရှိ၍ ထိုကြွက်သားများက ကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်းများကို လှုပ်ရှားနေသည်။
လူတစ်ကိုယ်၌ အရိုးစုတွင် သီးခြား အရိုးအစိတ်အပိုင်းပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်မျှ ပါဝင်၏။
အရိုးတွင်ကယ်လဆီယမ် ဖော့စဖိတ် ၆ဝ ရာခိုင်နှုန်း၊အခြား တွင်းထွက် ဓာတ်ဆားများ ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဩဂဲနစ်ခေါ် သက်ရှိဆိုင်ရာ ပစ္စည်း ၃ဝ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ပါဝင်သည်။
ယင်းတို့အနက် အင်ဩဂဲနစ်ခေါ် သက်မဲ့ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများက အရိုးကို မာ ကျောစေ၍ ဩဂဲနစ်ပစ္စည်းများက အရိုးကို ခိုင်မြဲကာ ကျုံ့နိုင် ကန်နိုင်သော သတ္တိကို ဖြစ်စေသည်။
အရိုးများသည် အရိုးမာ ဖြစ်မလာမီက ရှေးဦးစွာ ဩဂဲနစ် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းခံထားသော အရိုးနုများသာ ဖြစ်ကြ သည်။
အသက်အရွယ် ကြီးပြင်းလာစဉ် အင်ဩဂဲနစ်ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း များပြားလာသော အခါကျမှ အရိုးသည် မာ ကျော၍ ဆတ်လာသည်။
ထိုကြောင့် အရိုးတို့သည် ကလေး အရွယ်တွင် ပျော့ပျောင်း ၍ ကျိုးခဲပြီးလျှင် လူကြီးအရွယ်တွင် ကျိုးလွယ်၍ ကျိုးပါကလည်း ကလေးအရွယ်မှာထက် အဆက် ရခက် တတ်ပေသည်။
ဖြစ်လာသမျှ အရိုးနုတိုင်းကား အရိုးမာ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း မရှိပေ။
ပုံစံအားဖြင့် လူ၌ နှာခေါင်းနှင့် နားရွက်တွင်ရှိသော အရိုးများသည် အရိုးနုအဖြစ် နှင့်ပင် အသက်ထက်ဆုံး အစဉ်သဖြင့် တည်ရှိ၍နေလေသည်။
အရိုးနုပေါ်တွင် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ်ပေါင်းများ တင်နိုင်အောင် ဗီတာမင်ဒီဓာတ်ကို ကြွယ်ဝစေသည်။
ထိုကြောင့် ဆရာဝန်များ သည် အရိုးပျော့နာ စွဲကပ်နေသော ကလေးများအား နေရောင် ချည် ခံပေးခြင်း၊ ငါးကြီးဆီတိုက်ကြွေးခြင်း စသည့်နည်းများ ဖြင့် ကုသကြလေသည်။
အရိုးကို ထက်ခြမ်းခြမ်းကြည့်လျှင် အပြင်ဘက်အပိုင်းသည် တသားတည်းပိတ်၍ မာနေပြီးလျှင် အတွင်းပိုင်းသည် ရေမြှုပ်ကဲ့သို့ ပွ၍နေတတ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ရေမြှုပ်ကဲ့သို့ ပွနေသောအပိုင်းသည် အလွန်သေးငယ် မှုန်မွှားသော အကြောကလေးများ တည်ရှိရာနေရာဖြစ်၍ အဆိုပါ အကြောကလေးများတွင် သွေးမှ သွေးဖြူရည်ဖြင့် ပြည့်လျက်ရှိသည်။
အရိုး၏ အချို့နေရာများတွင်လည်း သွေးကြောများ ဝင်ရောက်လျက် ရှိသည်။
ထိုသွေးကြောများ၏ ဝတ်တရားမှာ အထက်ပါ အကြောင်းကလေးများကို သွေးဖြူရည်ဖြင့် ထောက်ပံ့ရန် ဖြစ်၏။
သွေးဖြူရည်များ စီးဝင်နေခြင်းကြောင့်လည်း အရိုးသည် ထွားနိုင်လေသည်။
ခြေလက် စသည်တို့တွင်ရှိသည့် ရှည်သော အရိုးများသည် များသောအားဖြင့် ခေါင်းပွဖြစ်ကြ၍ ထိုခေါင်းပွများထဲ၌ ရိုးတွင်းခြင်ဆီခေါ် အနီရောင်ပျော့ဖတ်တစ်မျိုး ပါရှိသည်။
အရိုးတွင် ရေမြှုပ်ကဲ့သို့ ပွနေသော နေရာများ၌လည်း ခြင်ဆီ ပါရှိတတ်ပေသည်။
ခြင်ဆီသည် ပျက်စီးယိုယွင်းသွားသော သွေးနီဥများကို အစားထိုးပေးရန် သွေးနီဥ သစ်များကို ပြုလုပ်ပေးသဖြင့် သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အလွန် အရေးကြီးသောပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်၏။
သွေးအားကောင်းစေသော ဓာတ်များပါရှိသဖြင့် အဖိုးတန်သော အစာတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။
အရိုးများကို မည်သို့မျှ မပြုမပြင်ပဲ ဓားရိုး၊ ကြယ်သီး စသော ပစ္စည်းများပြုလုပ်ရာ၌ သုံးသည်။
အရိုးတွင် ထုံးနှင့် ဖော့စဖိတ်များစွာပါသဖြင့် အရိုးကို အမှုန့်ဖြစ်အောင် ကြိတ်ချေလျှင် အလွန်ကောင်းသော မြေဩဇာတစ်မျိုးကို ရသည်။
အရိုးတွင်ပါသော အဆီနှင့် အရွတ်များမှ ဆပ်ပြာနှင့် ကျွဲကော် စသည်တို့ကို ချက်ယူနိုင်သည်။
အရိုးများကို လေလုံပိတ် ပေါင်းအိုးကြီးများတွင် ထည့်၍မီးပြင်းတိုက်ပေးသောအခါ မီးထွန်းနိုင်၊ မီးမွှေးနိုင်သော ဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုး၊ အရိုးကတ္တရာနှင့် အမ်မိုးနီးယားဓာတ် ပါဝင်သောအရည်များကို ရသည်။
အရိုးကတ္တရာမှ ဗွိုင်လာအိုးမီးမွှေးနိုင်သော အရိုးဆီခေါ် လောင်စာဆီ တစ်မျိုးနှင့် အရောင်တင်ဆီ အမည်းပြုလုပ်နိုင်သော ကတ္တရာ ဖွဲ့လျက်တို့ကို ထုတ်ယူနိုင်သည်။
အမ်မိုးနီးယားအရည်များမှ မြေဩဇာကို ချက်ယူနိုင်သည်။
အဖိုးအတန်ဆုံးကားလေလုံ ပိတ်ပေါင်းအိုးကြီးများထဲတွင် ကျန်ရစ်သော အရိုးမီးသွေးပင် ဖြစ်၏။
အရိုးမီးသွေးကို အမှုန့်ကြိတ်ပြီးသော် အစားစားခွဲ၍ ရောင်းချ အသုံးပြုကြသည်။
အရိုးမီးသွေးကို အရောင်နှင့် အညစ်အကြေးများချွတ်ရန် အသုံးပြုနိုင်၍ အထူးသဖြင့် သကြားချွတ်ရာ၌ ရှေးကစပြီ အသုံးပြု ခဲ့ကြလေသည်။
thumb|၁၀၀ လက်မ (၂.၅၄ မီတာ) ရှိသော အလင်းပြန် တယ်လီစကုပ် တယ်လီစကုပ် () ​ခေါ် အ​ဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းသည် အလွန်ကွာလှမ်းနေသော နေရာရှိ အရာဝတ္ထုများကို ပုံကြီးချဲ့၍မြင်နိုင်သော ကိရိယာဖြစ်သည်။
နက္ခဗေဒပညာရှင်များသည် အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများကို အသုံးပြု၍ စကြဝဠာအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ကြည့်ရှုလေ့လာကြသည်။
ပထမဦးဆုံး အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို ဒတ်ခ်ျ လူမျိုး မျက်မှန်နှင့် မှန်ပြောင်းများ ပြုလုပ်သူ Hans Lippershey က ၁၆၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် အီတလီလူမျိုး ဂယ်လီလီယိုက အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းတစ်ခု ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဂယ်လီလီယို ၏ မှန်ပြောင်းသည် အလွန် ဝေးကွာသောအရပ်ရှိ အရာဝတ္ထုများကို ပုံကြီးချဲ့ပေးနိုင်သည့်အတွက် ၎င်းကို အသုံးပြု၍ ဂယ်လီလီယိုသည် စကြဝဠာအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့်ပင် သူသည် လပေါ်ရှိ တောင်များနှင့် မီးတောင်တွင်းဝများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် အရာဝတ္ထုများမှ အလင်းပြန်သော အလင်းတန်းများကို ဖမ်းယူ၍ ပုံနှိပ်ဖော်ပေးသည့် အလင်းပြန် အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများ ပေါ်ထွက်လာသည်။
ဤအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း အမျိုးအစားကို ပထမဦးဆုံး တီထွင်ပြုလုပ်ခဲ့သူမှာ ဆာအိုင်ဇက် နယူတန် ဖြစ်သည်။
ဤမှန်ပြောင်းအမျိုးအစားတွင် လေးလံသော ပြောင်းရှုသံတစ်ခုပါရှိပြီး ကြည့်သည့်အရာဝတ္ထနှင့် နီးသည့်ဘက်တွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခု တပ်ဆင်ထားကာ ကျန်တစ်ဘက်တွင် အခြားမှန်ဘီလူးတစ်ခုကို တပ်ဆင်ထားသည်။
မှန်ဘီလူးအသေးကို မှန်ဘီလူးအကြီးနှင့် ၄၅ ဒီဂရီ စောင်း၍တပ်ဆင်ထားသည်။
ဝေးကွာသောအရပ်ရှိ အရာဝတ္ထုမှာလာသော အလင်းတန်းသည် ပထမ မှန်ဘီလူးအကြီးကို ကျော်ဖြတ်၍ မှန်ဘီလူးအသေးပေါ်သို့ အလင်းပြန်စေသည်။
ထိုအလင်းတန်းများကို မှန်ဘီလူးအသေးက ကြည့်ရှုသူ၏ မျက်စိသို့ ထပ်ဆင့်အလင်းပြန်စေခြင်းဖြင့် အရာဝတ္ထုကို ပုံကြီးချဲ့၍ မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်။
ယခုခေတ်ကာလတွင် နောက်ဆုံးတီထွင်ထားသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ ဟပ်ဘယ်လ် အာကာသ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အလွန်မှုံဝါးသော အလင်းတန်းများကိုပင် ဖမ်းယူနိုင်ကာ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုအားကောင်းသည်။
သမိုင်းကြောင်း အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို တီထွင်နိုင်ရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ အကြံရခဲ့သူမှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တွေးခေါ်ပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင် ရော်ဂျာဘေကွန် (Roger Bacon) (၁၂၁၄-၁၂၉၄) ဖြစ်သည်။
ရော်ဂျာဘေကွန်သည် ၁၂၆၀-ခန့်တွင် Opus Majus အမည်ရှိ ကျမ်းတစောင်ကို ပြုစုခဲ့သည်။
ထိုကျမ်းတွင် ဘေကွန်က မှန်ဘီလူးများကို အဆင့်ဆင့် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အဝေးတွင်ရှိနေသော ပစ္စည်းများကို ပြတ်သားစွာ မြင်တွေ့အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် မျက်မှန်အတွက် အခြေခံဖြစ်သော အချက်အလက်များကိုလည်း တင်ပြခဲ့သည်။
သို့သော် ရော်ဂျာဘေကွန်သည် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို လက်တွေ့ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း မရှိပါ။
အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းကို အမှန်တကယ် စတင်အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ဟော်လန်နိုင်ငံသား ဟန်းစ်လစ်ပါရှေး (Hans Lippershey) ဖြစ်သည်။
၁၆၀၈-ခုနှစ်တွင် လစ်ပါရှေးသည် မှန်ဘီလူးခုံးတခုနှင့် မှန်ဘီလူးခွက် တခုကို အသုံးပြုပြီး အဝေးကြည့်မှန်ဘီလူးတခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သူ၏တီထွင်မှုမှာ အာကာသ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်မဟုတ်ဘဲ စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုရန်အတွက်သာ ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပတိုက်၌ မှန်သွေးခြင်းပညာ ကောင်းစွာပျံ့နှံ့နေပြီ ဖြစ်ရကား လစ်ပါရှေး၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းမှာ ခဏတာအတွင်း ဥရောပတိုက်အတွင်း ပျံ့နှံ့သွွှားခဲ့သည်။
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို အာကာသသုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် စတင်အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး ဂယ်လီလီယို (Galileo Galilei) (၁၅၆၄-၁၆၄၂) ဖြစ်သည်။
ဂယ်လီလီယိုသည် ၁၆၀၉-ခုနှစ်တွင် ဟော်လန်နိုင်ငံ၌ တယ်လီစကုပ်ခေါ် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း ပေါ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းစကားကြားသိပါသည်။
ပါရမီရှင် ဂယ်လီလီယိုသည် ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို မတွေ့မြင်ဘူးဘဲ သူကိုယ်တိုင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတစ်လက်ကို တီထွင်လိုက်ပါသည်။
သူတီထွင်သော အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းမှာ လစ်ပါရှေး၏မှန်ပြောင်းထက် ပိုမိုကောင်းမွန်နေပါသည်။
ဂယ်လီလီယိုသည် သူတီထွင်သော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းဖြင့် ညအခါများတွင် ကောင်းကင်ကိုကြည့်ရှုလေ့လာ နေခဲ့သည်။
ထိုသို့လေ့လာရင်း ဂယ်လီလီယိုသည် နက္ခတ္တဗေဒအတွက် အရေးပါသော တွေ့ရှိချက် များစွာကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ဂယ်လီလီယိုသည် သူ၏မှန်ပြောင်းကို အသုံးပြုပြီး လ၏မျက်နှာပြင်သည် ညီညာပျံ့ပျူးမှုမရှိဘဲ ချိုင့်ခွက်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေကြောင်း၊ နဂါးငွေ့တန်းဂလက်ဆီဆိုသည်မှာ ကြယ်ပေါင်းများစွာ စုဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ နေတွင်အကွက်များရှိနေကြောင်း၊ ဂျူပီတာခေါ် ကြာသပတေးဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံ လ ၄-စင်းရှိကြောင်း (အမှန်မှာ ကြာသပတေးဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံ လ ၆၃-စင်း ရှိသည်။
ဂယ်လီလီယို မြင်တွေ့ခဲ့ သည်မှာ အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံ လ လေးစင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို ဂယ်လီလီယိုအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဂယ်လီလီယို လများ Galilean moons ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်နေကြသည်။
) ဂြိုဟ်များတွင် ကိုယ်ပိုင် အလင်းရောင်မရှိဘဲ နေ၏အလင်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်သဖြင့် လင်းနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည့်အချက်များကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
အထင်ရှားဆုံးမှာ သူ့ရှေ့က ကော်ပါးနီးကပ်စ် အဆိုပြုခဲ့သော နေကို ဗဟိုပြုပြီး အခြားဂြိုဟ်များက လှည့်ပတ် နေကြသည်ဆိုသော နေဗဟိုပြုအယူအဆကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ခရစ်ယာန် အယူသည်းများ လွှမ်းမိုးသော တရားရုံးက ဂယ်လီလီယိုအား သမ္မာကျမ်းစာပါ အချက်များကို ဆန့်ကျင်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ခုံရုံးတင်တရားစွဲဆို ခံခဲ့ရသည်။
၁၆၆၃-ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းစ်ဂယ်ရီဂိုရီက မှန်ဘီလူးပုံစံ အသစ်တမျိုးကို တီထွင်ခဲ့သည်။
သူ၏မှန်ဘီလူးမှာ ဂယ်လီလီယိုကဲ့သို့ အလင်းယိုင်ခြင်းကို အခြေခံထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အလင်းပြန်ခြင်းသဘောကို အခြေခံထားသည်။
ဂယ်လီလီယို၏ မှန်ပြောင်းကို အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းအမျိုးအစား (refractor) ဟုခေါ်ဆိုပြီး ဂယ်ရီဂိုရီမှန်ပြောင်းကို အလင်းပြန်မှန်ပြောင်း အမျိုးအစား (reflector) ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
၁၆၈၈-ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး နယူတန်က ဂယ်ရီဂိုရီ၏ အလင်းပြန်အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို အခြေခံ၍ ပိုမိုကောင်းမွန်သော အလင်းပြန်မှန်ဘီလူးများကို တီထွင်လိုက်ပါသည်။
ဂယ်လီလီယို၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ အဆ ၂၀-ခန့်သာ ချဲ့နိုင်သော်လည်း နယူတန်၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ အဆ ၁၀၀-နီးပါး ချဲ့ထွင်ကြည့်ရှု နိုင်သည်။
၁၈၀၀-ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အိုင်းရင်းလူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဝီလျံပါဆင်က အပေါက်၀အချင်း ၇၂-လက်မ ရှိသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို စတင်တီထွင်ခဲ့သည်။
အဆိုပါ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် စူပါအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများ၏ အစပင် ဖြစ်သည်။
ပါဆင်၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ ၁၉၁၇-အထိ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၁၇-ခုနှစ်တွင် ဝီလဆင်တောင်ကုန်းပေါ်၌ အပေါက်၀ အချင်းလက်မ ၁၁-ရှိသော ဟွတ်ကာအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် အလွန် ကွာဝေးသော နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီများအတွင်းရှိ လှည့်လည်နေသောကြယ်များကို လှမ်းကြည့်နိုင်လောက်အောင် အင်အား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။
ဤအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကြောင့် စကြ၀ဠာကြီးတွင် နဂါးငွေတန်းဂလက်ဆီများ မရေမတွက်နိုင်အောင် ရှိနေကြောင်း သိရှိလာရသည်။
၁၉၄၈ တွင် ဟေလီအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။
၎င်းမှန်ပြောင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ ပါလိုမာတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈-ခုတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
ဟေလီမှန်ပြောင်းသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၅၀-ခန့် တည်ရှိခဲ့သည်။
မှန်ပြောင်းကြီးတခုလုံး၏ အလေးချိန်မှာ မက်ထရစ်တန် ၄၈၀-ဖြစ်ပြီး မှန်ဘီလူးအပေါက်၀ အကျယ်မှာ လက်မ ၂၀၀-ဖြစ်သည်။
မှန်ဘီလူးမှန်တခုတည်း၏ အလေးချိန်မှာ ၁၃-တန် လေးပါသည်။
အဆိုပါ မှန်ဘီလူးကြီးကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းအဖြစ်သာမက ဓာတ်ပုံရိုက်ယူရန်အတွက်၎င်း၊ အလွန်ဝေးကွာသော ကြယ်တာရာများက ထုတ်လွှတ်နေသည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူရန်အတွက်၎င်း၊ အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤမှန်ပြောင်းကြီးကို အသုံးပြု၍ ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ စကြ၀ဠာကြီးသည် ဘေးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့ကားနေကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ကွာဆာခေါ် အလင်းလွှတ် ပစ္စည်းများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ယခုအချိန်အထိ အကြီးဆုံးအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရီးဇိုနားပြည်နယ် ဂရေဟမ်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းပင် ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဘိုင်နိုကူလာခေါ် နှစ်လုံးပြူအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကြီး ဖြစ်ပြီး မှန်ဘီလူးအပေါက်၀အချင်းမှာ ၁၁.၈ -မီတာရှိသည်။
၎င်းကို ၂၀၀၇-ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားအပ်သည်။
သန်းမင်းထွဋ် (မင်္ဂလာမောင်မယ် ၂၀၁၀-ဖေဖော်ဝါရီလ) အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း အမျိုးအစားများ နက္ခတ်တာရာကြည့်မှန်​ပြောင်း ရှေးအခါက လူတို့သည် နက္ခတ်တာရာများကို သာမန် မျက်စိများဖြင့်သာလျှင် ကြည့်ကြရသဖြင့် မြင်ရသော နက္ခတ်တာရာ အရေအတွက်မှာ အလွန်ပင် နည်းလေသည်။
ထိုမြင်ရသမျှ နက္ခတ်တာရာတို့၏ သဘာဝကိုလည်း ကွဲကွဲပြားပြား မသိရပေ။
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း (တယ်လီစကုပ်)များ ပေါ်လာသောအခါမှ နက္ခတ်တာရာအမြောက်အမြားကို တိုး၍မြင်လာကြပြီးလျှင် ထိုနက္ခတ်တာရာများ၏ အကြောင်းကို နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် လေ့လာနိုင်လာကြသည်။
အဝေးကြည်မှန်ပြောင်းများသာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမရှိက ကောင်းကင်လောကအကြောင်းကို လွန်ခဲ့သောအနှစ် ၃ဝဝ လောက်က လူများ သိရှိသမျှထက်ပို၍ ကျွန်ုပ်တို့လည်းယခုအခါ သိရှိကြဦးမည် မဟုတ်ချေ။
အလင်းနှင့်ဆိုင်​သော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း အလင်းကို အသုံးပြုထားသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများကို ပြုလုပ်ထားပုံမှာ အရင်းခံအားဖြင့် အကြောင်းနှစ်ရပ်ရှိသည်။
ထိုအကြောင်းနှစ်ရပ်မှာ ကြည့်လိုသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတို့ကို ဆုံချက်တွင် ကျရောက်စေ၍ ပုံရိပ် ထင်စေရန်နှင့် ထိုပုံရိပ်ကို အကြီးချဲ့၍ မျက်စိဖြင့်မြင်နိုင်စေရန် တို့ ဖြစ်သည်။
ထိုအတွက် အလင်းလုံသောပြောင်းရှည်၏ ထိပ် တစ်ဖက်တွင် ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးခေါ် မှန်ဘီလူးခုံး၊ သို့မဟုတ် အလင်းပြန်မှန်ဘီလူးခေါ် မှန်ဘီလူးခွက်တစ်ခုခုကို တပ်ထား၍ ကြည့်လိုသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတန်းတို့ကို ဆုံချက်၌ ကျရောက်စေကာ ထင်ရှားသောပုံရိပ်ကို ထင်စေသည်။
မှန်ဘီလူးခုံးကို အသုံးပြုသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြစ်လျှင် အလင်းယိုင် (အဝေးကြည့်) မှန်ပြောင်းဟုခေါ်၍ အလင်းပြန်မှန်ခွက်ကို အသုံးပြုသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကိုမူ အလင်းပြန် (အဝေးကြည့်) မှန်ပြောင်းဟု ခေါ်သည်။
ထိုနောက် ထင်လာသော ပုံရိပ်ကို အကြီးချဲ့၍ မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စေရန်အတွက် မှန်ပြောင်း၏ ကျန်ထိပ်တစ်ဖက်တွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခု တပ်ထားပြန်သည်။
ထိုမှန်ဘီဘူးကို ကြည့်မှန်ဘီလူးဟု ခေါ်၏။
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း နှစ်မျိုးအနက် အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းက အလျင် ပေါ်ခဲ့ လေသည်။
ဂယ်လီလီယန် တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုသော အလင်းယိုင် မှန်ပြောင်းတွင် ကြည့်ရန်ချိန်၍ထားသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတန်းတို့သည် မှန်ပြောင်းအတွင်းသို့ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးကို ဖြတ်၍ ဝင်ကြသည်။
မှန်ဘီလူးခုံး၏ အလင်းတန်း ဆုံချက် နေရာတွင် ထိုအရာဝတ္ထု၏ ပုံရိပ်သည် ထင်လာ၏။
ထိုမှတစ်ဖန် ပုံရိပ်ကို ကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် အကြီးချဲ့၍ ကြည့်ရသည်။
မှတ်သားထားရန် အချက်မှာ ခုံးမှ ဖြတ်ဝင်သော အလင်းတန်းများသည် ကြည့်မှန်ဘီလူးမှ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးမှ ထွက်သွားသော ပြက်အားဖြင့် ကျုံ့သွားသည်။
ထိုကြောင့် မျက်စိထဲသို့ ဝင်ရောက်သော အလင်းတန်းများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်စဉ်ကထက် အဝေးကြည့် မှန်ဘီလူးမှ ထွက်သွားသောအခါ ပြက်အားဖြင့် ကျုံ့သွားသည်။
ထိုကြောင့် မျက်စိထဲသို့ ဝင်ရောက်သော အလင်းတန်းများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်စဉ်ကထက် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်ချိန်တွင် ပိုမိုများပြားစွာ ဝင်ရောက်သဖြင့် အရာဝတ္ထု၏ တောက်ပခြင်းကို ပို၍ ထင်းလင်းစွာ မြင်ရ၏။
ဤအကြောင်းကြောင့်ပင်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းကင်မှကြယ်ကို အဝေး ကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်သောအခါ ကြယ်ရောင်ပို၍ တောက်ပကြည်လင်သည်ကို တွေ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ် အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းများတွင် ပုံရိပ်သည် ပြတ်သားစွာ မထင်ပဲ ဝိုးတိုးဝါးတားဖစ်နေခဲ့သည်။
ယင်းသို့ဖြစ် ရသည်မှာ ချို့ယွင်းချက် နှစ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်၏။
ချို့ယွင်းချက်တစ်ရပ်မှာ မှန်ဘီလူး၏ အနားစွန်းနှင့် အလယ်ပိုင်းမှ ဖြတ်ဝင်သော အလင်းတန်းများသည် ဆုံချက်တစ်နေရာတည်းတွင် မကျရောက်ခြင်းဖြစ်၍ ဒုတိယချို့ယွင်းချက်မှာ အလင်းရောင်တွင် ပါဝင်သော ရောင်ခြည်အပြာနှင့် ရောင်ခြည်အနီတို့ ဆုံချက် ကွဲလွဲခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။
ထိုချို့ယွင်းချက်များရှိခြင်းကြောင့် အလင်းယိုင် တယ်လီစကုပ်ကို လက်ဦးတွင် အသုံးနည်းခဲ့ပေသည်။
သို့သော်နောင် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်ကြာသောအခါ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးနေရာတွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခုတည်းကို မသုံးဘဲ ကရောင်းဖန်နှင့် ပြုလုပ်ထားသော မှန်ဘီလူးခွက်ကို အတွင်းဘက်ကထားကာ မှန်ဘီလူးနှစ်ခုပူးကို အသုံးပြု ခြင်းဖြင့် အထက်ပါ ချို့ယွင်းချက်များ ပပျောက်နိုင်ကြောင်းကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုး မျက်မှန်ဆရာတစ်ဦးက တွေ့ရှိလာလေသည်။
အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းထက်သာသော အချက်တစ်ရပ်ရှိရာ ထိုအချက်မှာ အနေအထားကျအောင် တစ်ကြိမ်တစ်ခါ ပြင်ဆင်ထားလျှင် နောက်ထပ်ပြုပြင်ပေးရန် မလိုတော့ဘဲ စိတ်ချစွာ သုံးစွဲနေနိုင်သောအချက် ဖြစ်လေသည်။
နယူတန်သည် အလင်းပြန်မှန်ပြောင်းကို ခရစ်နှစ် ၁၆၆၆ မှ ၁၆၆၉ ခုနှစ်အတွင်းက တီထွင်ခဲ့သည်။
နျူတန် စတင်တီထွင် သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ အလင်းပြန်မှန်ပြောင်းကိုလည်း နျူတိုနီယန် တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
ထိုအဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းတန်းများသည် ပြောင်းထဲသို့ အလျား လိုက် ဝင်ပြီးနောက် အလင်းပြန်မှန်ခွက်ပေါ်သို့ ကျရောက်သည်။
ထိုမှန်ခွက်မှတစ်ဖန် အလင်းတန်းတို့ကို ကတော့ ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်စေ၍ သုံးမြှောင်ဖန်တုံးက တစ်ဖန်လာဟပ်သော အလင်းတန်းတို့ကို ပြောင်းဘေး၌ တပ်ဆင်ထားသော ကြည့်မှန်ဘီလူးသို့ ထောင့်မှန်ကျအတိုင်း လမ်းပြောင်းပေးလိုက်ပြန်သည်။
အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းတွင် ပထမပေါ်ခါစ အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်း၌ တွေ့ကြုံခဲ့ရသော အလင်းတန်းတို့ ဆုံချက်ကွဲလွဲသည့် ချို့ယွင်းချက်မှ ကင်းလွတ်၏။
သို့ရာတွင် ကြည့်မှန်ဘီလူးကို ပြောင်းဘေး၌ တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် ကြည့်ရှုသူအား အနေရခက်စေလေသည်။
နျူတိုနီယန် အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းအပြင် ကက်ဆီဂရေးယန်း တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်သော အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းတစ်မျိုး ရှိသေး၏။
ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းပြန်မှန်ခွက်မှ ကတော့ပုံသဏ္ဌာန်အရောင်ဟပ်လိုက်သော အလင်းတို့ကို အခြားအစွန်းအနီး၌ တပ်ဆင်ထားသော အခြားကြည့်မှန်ခွက်က ခံယူပြီးနောက် ပထမ အလင်းပြန်မှန်ခွက် ဗဟိုချက်ရှိ အပေါက်မှနေ၍ ကြည့်မှန် မှန်ဘီလူးသို့ ပြန်ဟပ်သွားစေလေသည်။
နက္ခတ်မျှော်စင်များတွင် အလင်းယိုင်နှင့်အလင်းပြန်မှန် ပြောင်း နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် တပ်ဆင် အသုံးပြုကြသည်။