kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၅၇၉ ခုနှစ်တွင် စပိန် အစိုးရလက်အောက်ခံ နယ်သာလန်မြောက်ပိုင်းပြည်နယ် ခုနစ်နယ်တို့သည် ယူးထရက်ပြည်ထောင်စုဟူ၍ ပေါင်းစည်းပြီးလျှင် စပိန်အစိုးရကို တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။
ယူးထရက်ပြည်ထောင်စုမှ နယ်သာလန်နိုင်ငံဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ဥရောပ သမိုင်း၌ ထင်ရှားသော ယူးထရက်စာချုပ်ကို ၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင် ဤမြို့၌ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ထိုစာချုပ်အရ စပိန်ထီးနန်း ဆက်ခံ ရေးစစ်ပွဲသည် ပြီးဆုံးခဲ့ရလေသည်။
ယူးထရက်မြို့တွင် လှပသောပန်းခြံများနှင့် ကျယ်ပြန့်သော လမ်းများ ရှိ၏။
ယူးထရက်မြို့ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းနှစ်ခု ဖောက်လုပ်ထား၏။
ထိုတူးမြောင်းများကို ဖြတ်ကျော်ရန် တံတားပေါင်း ၉ဝ ကျော် ရှိသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း ယူးထရက်မြို့ကို တံတားပေါသောမြို့ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြ သည်။
ရေလမ်း၊ မီးရထားလမ်းအဆက်အသွယ်ကောင်းသဖြင့် ယူးထရက်မြို့သည် ကုန်သွယ်ရေးအချက်အချာမြို့ ဖြစ်သည်။
နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားလမ်းဆုံမြို့ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
ယူးထရက်မြို့ရှိ စက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ သစ်စက်များ၊ စက်ကိရိယာအလုပ်ရုံများ၊ ဘီယာချက်စက်ရုံများနှင့် ကတ္တီပါ၊ ခြည်ထည်၊ ကော်ဇော၊ လင်နင်ပိတ်ချော၊ တူရိယာ စသည် ထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများ ဖြစ်သည်။
မြို့လယ်တွင် ၁၅ ရာစုနှစ်၌ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသော ဂေါ့သပုံစံ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ရှိသည်။
ထိုဘုရား ကျောင်းသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသော တက္ကသိုလ် ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။
ထိုတက္ကသိုလ်ကျောင်းကို ၁၆၃၆ ခုနှစ် တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
လူဦးရေးမှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ၂၆၇ဝဝဝ ယောက်ခန့် ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:နယ်သာလန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ။
thumb|Bronze figure of a Yogi in Dhyana (meditation) by Malvina Hoffman ယောဂီဆိုသောစကားသည် ယောဂဟူသော သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသည့်စကားဖြစ်၍ အစုအရုံး၊ အပေါင်း အသင်း၊ အဖွဲ့အစည်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ယောဂီ ပညာသည် ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့၏ ဘာသာတစ်ရပ်ဖြစ်ရာ တောရပ်မှီသော ရသေ့ကဲ့သို့ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်အများကို ချိုးနှိမ်ပယ်ဖြတ်၍ သမထလုပ်ငန်းကို ကြိုးပမ်းကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံး ဖြူစင်သန့်ရှင်းကာ၊ သိဝအမည်ရှိ မိမိတို့ ဘုရားရှင်နှင့် တွေ့ဆုံပေါင်းမိနိုင်မည်ဟု အယူရှိကြသည်။
ထိုပညာကို လေ့လာလိုက်စားသူ များအား ယောဂီဟု အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ခေါ်ကြသည်။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အစာရေစာ မစားဘဲ ဥပုသ်စောင့်ခြင်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါ ကိုယ်ခန္ဓာတို့ကို မလှုပ်ရှားဘဲ နေခြင်း စသည်ဖြင့် အာရုံဟူသမျှကို ဖြတ်ကာ အာရုံတစ်ခုတည်းကိုသာ စူးစိုက် ကသိုဏ်းရှုခြင်းဖြင့် မိမိ၏ပတ်ဝန်းကျင် လောကနှင့် အဆက်ဖြတ်ပြီးလျှင် မိမိတို့၏စိတ်အစဉ်ကို ဘုရားအထံတော် ၌သာ အာရုံထားလေသည်။
ဤသို့ ကျင့်ကြသော ယောဂီတို့၏ ထူးခြားချက်မှာ အခြားသာမန်လူတို့ သိရန်ခက်ခဲသော သဘာဝဓမ္မနှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကို သိမြင်နိုင်စွမ်းသဖြင့် လူသတ္တဝါတို့အား ဆွဲဆောင်လွှမ်းမိုးနိုင်သော သတ္တိရှိလေသည်။
သိဝဘုရားသည် ယောဂီကြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြ၏။
ထိုပညာရပ်ကို ဘီစီ ၁၅ဝ ခန့်က ဥဓနယ် ဂွန်ဒါအရပ်၌ ပါတန်ဂျလီ (ပတဉ္စလီ)အမည်ရှိ အနာဂတ်ကို အမြင်ရသူ ဟိန္ဒူ တစ်ဦးက စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်ဟုဆိုကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း သမထ ဝိပဿနာကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ကုန်သော သူတော်စဉ်များအား ယောဂီဟု ခေါ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ဘာသာရေး။
ယောနယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ပုံတောင်ပုံညာတောင်တန်းနှင့် ချင်းတောင်တန်းများကြားတွင် တည်ရှိသည်။
ယောဒေသသည် ခေတ်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာခဲ့ရာ ယခုအခါ ဂန့်ဂေါခရိုင်အဖြစ် အဓိကအားဖြင့် သိရှိကြသည်။
ဂန့်ဂေါခရိုင်တွင် ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ဆောမြို့နယ်နှင့် မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သော ကျောက်ထုမြို့တို့ ပါဝင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း thumb ယောဒေသ၌ အစောဆုံးပေါ်ထွန်းခဲ့သော မြို့မှာ ထီးလင်းမြို့ ဖြစ်သည်။
ထီးလင်းမြို့ကို ပုဂံခေတ်ကတည်းက ပုဂံမင်းတစ်ပါးက ခံတပ်မြို့အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့သောကြောင့် ပုဂံခေတ်မှစ၍ မြို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ ထီးလင်းနယ်သည် အင်အားတောင့်တင်းခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသခံအချို့သည် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရင်း ဂန့်ဂေါနယ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။
လူနေထူထပ်သော ရွာကြီးများ ပေါများလာခြင်းသည် ဂန့်ဂေါမြို့အတွက် ကျောထောက်နောက်ခံနယ် အားကောင်းလာစေခဲ့သည်။
ဂန့်ဂေါမြို့သည် ၎င်း၏ ပထဝီအနေအထား ကောင်းမွန်ခြင်းနှင့် ဒေသခံများ၏ လုံ့လဝီရိယ၊ တီထွင်ဉာဏ်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ယခုအခါ ယောမြို့တော်အဖြစ် ထီးလင်းမြို့ကို ကျော်လွန်ကာ ခရိုင်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ဂန့်ဂေါမြို့နယ်သည် ယောဒေသ၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိပြီး ခရိုင်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမြို့နယ် ဖြစ်သည်။
ရှေးအခါကမူ ယောဒေသကို “ယောနကတိုင်း” ဟူသော အမည်ဖြင့်လည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး သကျသာကီဝင် အဆက်အနွယ်တို့ အစပြုနေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ယောနကတိုင်း၏ နယ်နိမိတ်မှာ မြောက်ဘက်တွင် ကသည်းပြည်၊ အက္ကပတ်ပြည်၊ ရှမ်းပြည်မိုင်းလွန်အထိ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ပိုင်းသောင်သွပ်၊ ဖောင်းပြင်မှ သလ္လာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ဆုံအထိ၊ တောင်ဘက်တွင် မန္တာတောင်အထိ၊ အနောက်ဘက်တွင် နာဂရာဇ်တောင်ရိုးမှ ဖိုးခေါင်တောင်၊ ယမုနာမြစ်အနီးအထိ ကျယ်ဝန်းသည်ဟု ဆိုသည်။
ယောနကတိုင်းတွင် ထင်ရှားသောမြို့ကြီးများမှာ ကလေးမြို့၊ တိမ်ညင်းမြို့၊ ရာဇဂြိုဟ်ဟု ကလေးဘုံမြို့၊ ယောမြို့၊ ဆောမြို့၊ လောင်းရှည်မြို့၊ ထီးလင်းမြို့တို့ ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာလည်း ထွန်းကားခဲ့သည်။
ယောတွင်းနယ်ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သော ဤဒေသတွင် ယောမြို့နယ်နှင့် လောင်းရှည်မြို့နယ်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ယောတွင်းနယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ပေါက်နယ်နှင့် ပခုက္ကူနယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ပေါက်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ချင်းတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းဘူးခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
နယ်မြေဒေသများကို ပြန်လည်စီစဉ်ပြီးနောက်တွင် ပခုက္ကူခရိုင် အနောက်ပိုင်း၌ တောင်နှင့်မြောက်စီတန်းလျက်ရှိသော ဆော၊ ထီးလင်း၊ ဂန့်ဂေါဟူ၍ မြို့နယ်သုံးခု တည်ရှိလာခဲ့ပြီး ယင်းတို့ကို ယောတောင်တန်းမြို့နယ်များဟု ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။
ထိုအခါ ယောမြို့နယ်သည် ဆောမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သွားခဲ့ပြီး ယောလေးမြို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သော ယောမြို့နှင့် လောင်းရှည်မြို့တို့မှာ ယခုအခါ လူနေအိမ်ခြေ မစည်ကားသော ရွာကြီးများအဖြစ်သာ တည်ရှိတော့သည်။
ပထဝီဝင် ယောနယ်သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် ချင်းတောင်တန်းကြီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ယောချောင်းသည် အနောက်ဘက် ချင်းတောင်တန်း၌ မြစ်ဖျားခံ၍ ဧရာဝတီမြစ်ထဲသို့ ဆိပ်ဖြူမြို့အနီးတွင် စီးဝင်သည်။
ယင်း၏ ထင်ရှားသော မြစ်လက်တက်မှာ ကျောချောင်းဖြစ်ပြီး ပေါက်မြို့အနီး၌ ပေါင်းဆုံကြသည်။
ပခုက္ကူခရိုင် အနောက်ပိုင်းတွင် ယောချောင်းနှင့် ယင်း၏မြစ်လက်တက်များ စီးဆင်းရာ မြစ်ဝှမ်းဒေသကို ယောနယ်အဖြစ် သိမှတ်ထားကြသည်။
ယောနယ်တွင် တောင်ကုန်း၊ တောင်တန်း၊ ချိုင့်ဝှမ်း၊ မြစ်ချောင်းများ ပေါများခြင်းကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲခဲ့သည်။
ယောချောင်း ရေဆင်းနယ်အတွင်း ချင်းတောင်တန်း၊ ယောချောင်းနှင့် မောချောင်းအကြားရှိ ရေဝေကုန်းတန်းတို့တွင် ကျွန်းသစ်တောများ ပေါက်ရောက်သည်။
ယောသစ်တောတိုင်းမှ သန်းသစ်နှင့် ရှားစေးအမြောက်အမြား ထွက်ရှိသည်။
မောချောင်းနှင့် မြစ်သာမြစ်တို့သည် သစ်မျှောရန်အတွက် အသုံးဝင်သည်။
လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ယောနယ်တွင် ယောလူမျိုး၊ ချင်းလူမျိုးနှင့် တောင်သားလူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသည်။
ယောလူမျိုးတို့သည် ပျူ-ချင်းစပ်အနွယ်ဝင်များဖြစ်ပြီး ဒေသအလိုက် ထုံးဓလေ့နှင့် စကားအသုံးအနှုန်းတို့ ခြားနားမှုရှိသည်။
၎င်းတို့သည် ဂန့်ဂေါနှင့်ယောတွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
တောင်သားလူမျိုးတို့သည် ချင်းနှင့်ပျူသွေးစပ်ထားသည့် ချင်းအနွယ် (Rungtu-Chin) များဖြစ်ပြီး ဂန့်ဂေါ၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော စသည့်နယ်များ၏ အတွင်းပိုင်း တောင်ခြေကျေးရွာများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆောမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ၃၈,၀၁၉ ယောက်ရှိပြီး ယောမြို့ရှိ လူဦးရေမှာ ၄၂၅ ယောက်ခန့် ဖြစ်သည်။
ယောသံဟုခေါ်သော ယောသူယောသားများ၏ စကားသည် ထင်ရှားသော ဒေသိယစကားဖြစ်သည်။
ဤဒေသခံတို့၏ စကားလုံးဖန်တီးပုံမှာ စံမြန်မာစကားနှင့် မတူဘဲ ရှေးသုံးစကားလုံးများ၊ အထူးသဖြင့် ပုဂံခေတ်စကားလုံးများကို ထိန်းသိမ်းပြောဆိုနေသည်ကို ကြိယာစကားလုံးများမှတစ်ဆင့် လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် "တုတ်ချောင်း" ကို "တုတ်ခလောင်း" ဟု ပြောဆိုခြင်းသည် ပုဂံခေတ် ကျောက်စာရေးထုံးအတိုင်း ရှေးခေတ် "တုတ်ခ္လောင်း" ဖြစ်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲမှုနှင့် ဘာသာစကားထိတွေ့မှု နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ရှေးမြန်မာစကားကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းပြောဆိုနေသည်ကို တွေ့ရပြီး ပေါရာဏစကားဝင် စကားလုံးအတော်များများကို သက်ကြီးရွယ်အိုများက ယနေ့တိုင် ပိုမိုပြောဆိုနေဆဲဖြစ်သည်။
စကားသံကွဲပြားမှုကြောင့် အခြားဒေသရှိလူများက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးခြား၊ ဘာသာခြားဟု ထင်မှတ်စရာ အကြောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။
စီးပွားရေးနှင့် ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်များ ယောနယ်တွင် မိုးခေါင်ရေရှားရပ်ဝန်း အသီးအနှံပင်များကို မြစ်မှရေသွင်း၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။
ဆေးလိပ်လိပ်ရန်အတွက် ယောဖက်ဟု ခေါ်သော ပြောင်းဖူးဖက်သည် ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ပခုက္ကူမြို့မှတစ်ဆင့် အရပ်ရပ်သို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
ယောလုံချည် ရက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းကြောင့်လည်း ယောနယ်သည် ထင်ရှားသည်။
ယောလုံချည်၏ မွေးဖွားရာဒေသမှာ ဂန့်ဂေါခရိုင်ပင် ဖြစ်သည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၀ ခုနှစ် မတိုင်မီကပင် ရက်ကန်းရက်လုပ်ခြင်း ထွန်းကားခဲ့ရာ နောက်ပိုင်းတွင် ယောလုံချည်များ စတင်ရက်လုပ်လာခဲ့ကြသည်။
ချည်မျှင်ကောင်း မထုတ်နိုင်ခြင်းကြောင့် အိန္ဒိယမှ တင်သွင်း၍ ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။
အရောင်ရရှိရန် မဲနယ်ပင်စိုက်ပျိုး၍ မဲနယ်ရွက်ကို ဆေးစပ်ကာ လှောင်ထားရပြီး ပခုက္ကူဘက်မှ လာသော ဆေးဆိုးသမားများထံမှ အရောင်မျိုးစုံကို ရရှိခဲ့သည်။
ပထမဆုံး တီထွင်ခဲ့သည့် အပွင့်အဆင်များမှာ "မင်းကြီး"၊ "ကောင်စီ"၊ "ချည်ကွင်း" အဆင်များဖြစ်သည်။
ယခုအခါ ယောလုံချည်များကို ဒီဇိုင်းစုံ၊ အဆင်စုံ၊ အရောင်စုံ တွေ့ရနိုင်သည်။
ယောလုံချည်တွင် အကွင်းကို ကန့်လန့်ဖြတ်ထားသော "GANGAW SPECIAL" အသားတံဆိပ်သည် မပြောင်းလဲဘဲ အစဉ်အမြဲ ရပ်တည်နေသော တံဆိပ်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ လုံချည်သာမက အင်္ကျီ၊ လွယ်အိတ်များပါ ရက်လုပ်နေကြသည်။
နာမည်ကြီး လုံချည်တံဆိပ်များကပင် ယောလုံချည်၏ မူရင်းဒီဇိုင်းကို အတုခိုး၍ စက်ဖြင့် ရက်လုပ်ကြသော်လည်း အိန္ဒိယမှ တင်သွင်းသော ချည်သားနှင့် ယောသူယောသားတို့၏ ရက်ကန်းအတတ်ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အရည်အသွေးကိုမူ မမှီနိုင်ပေ။
ယောလုံချည်နှင့် ပင်နီအင်္ကျီဝတ်စုံသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝံသာနုစိတ် တက်ကြွနေချိန်က ခေတ်အလိုက် လူကြိုက်များသော ဝတ်စုံဖြစ်ခဲ့ပြီး ယခုထက်တိုင်လည်း နှစ်သက်စွာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဘာသာရေး ယောဒေသ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်မှ အရှင်သုစိဏ္ဏ (ဂျပန်နိုင်ငံ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု)၊ အရှင်သိရိန္ဒာဘိဝံသ (ယောဆရာတော်)၊ (ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစရိ) ရေကြည်စမ်းတောရဆရာတော်၊ ဘဒ္ဒန္တပညာဒီပ (မြင်သားတောရဆရာတော်) ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဆရာတော်ကြီးများ ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းကို ဆန်းစစ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ဤဒေသခံများ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုကို သိရှိနိုင်သည်။
ယောနယ်၏ ကျက်သရေဆောင် ဘုရားစေတီများမှာ ယောမြို့ ကျောင်းကြီးရှင်ချစ်စေတီ (ကြောင်ကြီးရှင်ချစ်)၊ လောင်းရှည်မြို့ သိန်းကျင်းရှေတန်ဆာဘုရား၊ ဂန့်ဂေါ ရွှေပြည်ဆိပ်ဦးဘုရားနှင့် မင်းရွာ မြသိန်းတန်စေတီ တို့ဖြစ်သည်။
အထင်အမြင်လွဲမှားမှုများနှင့် စစ်ရေးသက်ရောက်မှုများ ယောဒေသသည် မှော်၊ ကဝေ၊ စုန်းကဲ့သို့သော အောက်လမ်းပညာများနှင့် ထင်ရှားသည်ဟု အများစုက ယုံကြည်နေကြဆဲဖြစ်သည်။
သို့သော် ဤယုံကြည်ချက်မှာ မှားယွင်းသည်။
ရှေးအခါက ယောဒေသ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲမှုနှင့် ဒေသခံများ၏ ရိုးသားမှုကို အခွင့်ကောင်းယူလျက် မသမာသူအချို့က အချောင်နှိုက်ခဲ့ကြသည်။
ငွေကြေးရရှိရန်အတွက် ဝတ္ထုစာအုပ်၊ သီချင်း၊ ရုပ်ရှင်၊ ဇာတ်လမ်းများကို ဖန်တီးကာ "ယော" ဟူသော နာမည်ကို အမည်းရောင် ဖုံးစေခဲ့ခြင်းသာဖြစ်သည်။
အောက်လမ်းနည်းပညာဆိုသည်မှာ ယော၏ သီးခြားပညာမဟုတ်ပေ။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို ယောသူယောသားတို့ ခံစားခဲ့ကြရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် မြန်မာ့တပ်မတော် သဘောထားကွဲလွဲကာ ကွဲပြားသွားချိန်တွင် "ရဲဘော်နီ" (အလံနီ) များ၏ တောခိုရာ ဌာနချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ရာ အရိုးခံရှိသော ယောသားတို့သည် မြေစာပင် ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
အဆိုးဆုံး ဖြစ်ရပ်မှာ ထီးလင်းမြို့နယ် ဆင်စွယ်ရွာသားများကို ရွာပြင်ထုတ်၍ နွားထမ်းပိုးကြိုး၊ ထမ်းပိုးကျက် (ဒုတ်ချောင်း) ကိုယ်စီဖြင့် ရိုက်သတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။
ယောဒေသသည် နာမည်ဆိုးဖြင့် ထင်ပေါ်ခဲ့သကဲ့သို့ နာမည်ကောင်းဖြင့်လည်း ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီး။
သင်္ဘောပြတိုက် "氷川丸" ယိုကိုဟားမားမြို့သည် ဟွန်ရှူးကျွန်း အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ် တွင် တည်ရှိ၍ တိုကျိုမြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် ၁၈ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပဉ္စမမြို့ကြီးဖြစ်၍ ထင်ရှားသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။
ဆိပ်ကမ်းအပြင်ဘက်တွင် ကြီးကျယ်ခိုင်ခံ့သော ရေကာတံတိုင်းကို ဆောက်လုပ်ထားသဖြင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရသည်။
တိုကျိုမြို့နှင့် မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိ၏။
ယိုကိုဟားမား မြို့ကွက်သည် မြေပြန့်ဖြစ်၍ တောင်ကုန်း များ ရံလျက်ရှိသည်။
ပင်လယ်ကမ်းဘက်၌ သင်္ဘောကုမ္ပဏီ များ၊ ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီများ ရှိသည်။
အတွင်းဘက်တွင် အရောင်းအဝယ်ဖြင့် စည်ကားသော လူနေရပ်ကွက် ရှိလေ သည်။
ကြေးရတတ် ဂျပန်အမျိုးသားများနှင့် နိုင်ငံခြားသား များကမူ မြို့တော်ဘက်ရှိ တောင်ကုန်းဒေသပေါ်၌ နေထိုင်ကြ သည်။
တိုကျိုပင်လယ်အော်ကို ထိုတောင်ကုန်းဒေသပေါ်မှ စီး၍ မြင်နိုင်၏။
၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ယိုကိုဟားမားမြို့သည် တံငါရွာမျှ လောက်သာ ဖြစ်သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်သို့ ရောက် သောအခါ ဂျပန်အစိုးရသည် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် အဆက်အသွယ်မရှိဘဲ၊ အထီးတည်းနေသော ဝါဒကို စွန့်ပြီးလျှင် နိုင်ငံခြားနှင့်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးကို လိုက်လျောခွင့်ပြုလိုက်လေသည်။
ထိုအခါမှ စ၍ ယိုကိုဟားမားတွင် ကုန်သွယ်ရေးအတွက် နိုင်ငံခြားသား မြောက်မြားစွာ လာရောက်နေထိုင်ကြလေသည်။
ယိုကိုဟားမား သည်လည်း ကြီးကျယ်စည်ကားသောမြို့ကြီး ဖြစ်လာသည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၂၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အလွန်ပြင်းထန်သော ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် တစ်မြို့လုံးနီးပါးမျှ ပျက်စီးခဲ့ရလေသည်။
မြို့ကို အသစ်ပြန်တည်ရာ၌ လမ်းများကို လည်း ချဲ့ထွင်ကြ၏။
အဆောက်အအုံများကိုလည်း ခေတ်မီ အောင် တည်ဆောက်ကြ၏။
တစ်ဖန် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အမေ ရိကန် လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သောကြောင့် သင်္ဘောဆိပ် ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ရပ်ကွက်မှတစ်ပါး ကျန်ရပ်ကွက်တို့မှာ ပျက်စီးကုန်၏။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် မြို့ကို ပြန်လည် ထူထောင် လျက် ရှိကြသည်။
ယိုကိုဟားမားမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကုန်သွယ်ရေး အတွက် အချက်အချာမြို့ ဖြစ်သည်။
ပိုးခြည်၊ ပိုးထည်၊ လက် ဖက်ခြောက်၊ ယွန်းထည်၊ ကြေးနီ၊ ကျောက်မီးသွေးတို့သည် ထင်ရှားသောထွက်ကုန်များဖြစ်၍၊ သိုးမွေးထည်၊ ဝါချည်၊ သကြားတို့ကို တင်သွင်းသည်။
သင်္ဘောတည်ဆောက်သည့် လုပ်ငန်းသည်လည်း အရေးကြီးသောလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်လေ သည်။
ယိုကိုဟားမားမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၇ဝ ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေသည် ၁၆၁၉ဝဝဝ ယောက် (၁၉၆၄) ဖြစ်လေ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အလေ့ရှိသည်မှာ ပေါင်မုန့်ကို ထောပတ်သုတ်၍ စားကြသကဲ့သို့ ယိုသုတ်၍လည်း သုံး ဆောင်ကြလေသည်။
အဆိုပါယိုကို ပြုလုပ်ရာ၌ ယိုပြုလုပ်မည့် သစ်သီးများကို ရှေးဦးစွာ ပြုတ်၍ ချေနယ်ရသည်။
ထို့နောက်မှ သကြားရည်နှင့် ရေရော၍ထားသည့် အထဲသို့ ချေနယ်ထားသော သစ်သီးဖတ်များကိုထည့်ကာ သကြားရည်အတန်ပျစ်လာသည်အထိ ကျိုရသည်။
ပေါင်မုန့်တွင် သုတ်စားရန် အနေရောက် မရောက် သိနိုင်ရန်မှာ ကျိုနေသော ယိုကို တစ်ဇွန်းခန့် ခပ်ပြီး လျှင် လက်ဖက်ရည်ပန်းကန်ထဲသို့ ထည့်၍ အအေးခံကြည့်ရသည်။
ယိုသည် အနည်းငယ်ခဲသွားလျှင် အိုးကိုချရန်သင့်ပြီ ဖြစ်သည်။
ကျိုထားသောအိုးကို ဖိုပေါ်မှ ချလျှင်ချခြင်း အသင့်ပြင် ထားသော ပုလင်းများထဲသို့ ပူနွေးနေခိုက်တွင် လောင်းထည့်ရလေသည်။
ပုလင်းထဲတွင် အအေးခံ၍ ခပ်ပျစ်ပျစ်ဖြစ်လာသောအခါမှ ဆီစိမ်စက္ကူ၊ ဂျပ်စက္ကူတို့ဖြင့် ပုလင်းအဝကို ခပ်ကျပ်ကျပ် ပိတ်စည်းရလေသည်။
ယိုအမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် မာမလိတ်ခေါ် ယိုတစ်မျိုးသည် လိမ္မော်သီး၊ သံပရာသီးတို့ကို အခွံပါ ထည့်သွင်းပြုလုပ်ထားသော ယိုဖြစ်သည်။
ဂျယ်လီခေါ် ယိုတစ်မျိုးမှာကား သစ်သီးရည်ကိုသာ ညှစ်ယူ၍ အဖတ်များ မထည့်ဘဲ သကြားဖြင့် ကျိုထားခြင်းဖြစ်သည်။
ယိုထိုးရာတွင် သကြားကို ယိုထိုးမည့် သစ်သီး၏ အလေးချိန်နှင့် ဆတူမျှ ထည့်ရသည်။
အချဉ်အရသာ မပါသော သစ်သီးမျိုးဆိုလျှင် သကြားအနည်းငယ် လျှော့၍ ထည့်ရသည်။
ယိုထိုးရာတွင် ဒန်အိုး၊ သို့မဟုတ် ကြေးဝါအိုး အဝခပ်ကျယ်ကျယ်ကို အသုံးပြုသင့်၍ မိနစ် ၂ဝ မှ ၆ဝ ခန့်ထိ ကျိုပေးရသည်။
ကျိုရာ၌ မီးခပ်ပြင်းပြင်းတွင် ခပ်သွက်သွက် ဆူနေစေရမည်။
ယိုထိုးသည်ဟု ဆိုလျှင် သစ်သီးမှအပ အခြားအရာများကို ယိုထိုး၍မရချေ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရာသီအလိုက်ပေါ်သော သစ်သီးများကို ယိုထိုးကြသည်။
သို့ရာတွင် အနောက်နိုင်ငံမှ ယိုများကဲ့သို့ ပေါင်မုန့်တွင် သုတ်စားရန်မဟုတ်ဘဲ၊ မုန့်ခဲဖွယ် အချိုပွဲများတွင် သုံးဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။
သရက်သီး၊ မရမ်းသီး စသော အသီးများကို အလုံးလိုက်ဖြစ်စေ၊ အခြမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ အစိတ်လိုက်ဖြစ်စေ ယိုထိုးကြ၍ အဖတ်အတိုင်းဆယ်၍ စားသုံး ကြသည်။
နာနတ်ယို၊ ဒူးရင်းယိုများမှာ ချေနယ်၍ ယိုထိုးထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း လက်ဖြင့် ဆုပ်ကိုင်စားနိုင်သောယိုများ ဖြစ်ကြသည်။
ကျောက်ဖရုံယို၊ အုန်းယိုတို့ကိုကား အေးသွား လျှင် ခဲ၍ မာသွားသည်ထိ ယိုထိုးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယိုထိုးရာ၌ သကြားကိုလည်းကောင်း၊ ထန်းလျက်ကိုလည်းကောင်း၊ ကြံသကာကိုလည်းကောင်း အသုံးပြုကြလေသည်။
သစ်သီးများမှာ ယိုထိုးထားခြင်းဖြင့် ကြာရှည်ခံကာ အရသာပို၍ ကောင်းလေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင်မူ ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်သို့ တင်ပို့ရောင်းချကြရန် ယိုထိုးခြင်းကို လုပ်ငန်း တစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:အစားအစာ။
ဒေါက်တာ ဦးမြင့် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေး ပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း သုံးခွမြို့နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ BA (အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ ကောနဲလ်တက္ကသိုလ်မှ MA (ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘာကလေရှိ ကာလီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်မှ PhD (ဘောဂဗေဒ) ကို လည်းကောင်း အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။
ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် သုတေသန လုပ်ငန်းဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ် ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက၊ ဌာနမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန စီးပွားရေး ဌာနခွဲတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီးတွင် ဝန်ထမ်း အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည့် ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကော်မရှင် (အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ) ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံးသော နိုင်ငံများ၏ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး မူဝါဒများ လေ့လာဆန်းစစ်ရေး ဌာနခွဲမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ အထက်တန်း စီးပွားရေး ပညာရှင် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
စီးပွားရေး သုတေသန စာတမ်းများ၊ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဆွေးနွေးပွဲများနှင့် အလုပ်ရုံ ဆွေးနွေးပွဲများ အတွက် အထောက်အကူပြု စာတမ်းများ၊ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ၏ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး စစ်တမ်း စာစောင်များ ပြုစု ရေးသားခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရှင် အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် တဦး ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်တွင်း စီးပွားရေးကဏ္ဍနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟောပြော ဆွေးနွေး ပို့ချမှုများနှင့် အကြံဉာဏ်ပေးမှုများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
Living Color ကြော်ငြာနှင့် ဈေးဝယ်လမ်းညွှန် စီးပွားရေးသတင်း မဂ္ဂဇင်း၊ No. 164, March, 2009 ကိုးကား Category:မြန်မာ စီးပွားရေး ပညာရှင်များ Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ။
ယိုးဒယားသီချင်းနှင့်အက ယခုခေတ် မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှု သဘင်ပညာသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ် ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်မှစ၍ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာသော ပညာ ဖြစ်လေသည်။
ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများတွင် ကခြေသဘင် ဟူသော ဝေါဟာရစကားများကို တွေ့ရသဖြင့်အပြင် ပုဂံဂူ ဘုရား နံရံများရှိ အချို့သော ပန်းချီဆေးရေးကားများတွင် ကဟန်အမူအရာအမျိုးမျိုကို မြင်နိုင်လေသည်။
ထိုအမူအရာများ သည် ယခုအခါ ယိုးဒကားအကဟု နှုတ်ဝသီအတိုင်းခေါ်နေကြ သော အချို့အကအမူအရာတို့နှင့် တူလှလေသည်။
သို့ရာတွင် ပုဂံကောင်းစားနေသောခေတ်၌ ယခုအခါ ယိုးဒယားဟုခေါ်သော ဒေသတွင် ယိုးဒယားလူမျိုးများသည် နိုင်ငံမတည်ကြသေးချေ။
ထို့ကြောင့် ယိုးဒယားအက အမူအရာများသည် ပုဂံ ခေတ်မှ ဆင်းသက်လာသော မြန်မာ့အကပညာအစစ် ဖြစ်သည်ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုအက အမူအရာများကို ရှေးရိုး မြန်မာအကပညာဟုလည်းကောင်း ဆိုထိုက်လှလေသည်။
မြန်မာဇာတ်သဘင် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော်လတ်ဖြစ်သော ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လင်းဇင်း၊ အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်တော်မူရာ ယိုးဒယားမင်းသား မင်းသမီးတို့နှင့်တကွ ယိုးဒယားသဘင် ပညာသည်တို့သည် အင်းဝသို့ ရောက်လာကြလေသည်။
ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ အရပ်ရပ် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၊ ယိုးဒယားအဆိုအတီးများလည်း ပါလာလေသည်။
ထိုပုံပြင်များသည် သင်္ခပတ္တ၊ ကေသာ သီရိ၊ အီနောင်၊ ရာမတို့သည် ထင်ရှားသည်။
ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက် ၁၁၅၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ ပါလာသော အီနောင်၊ ရာမ၊ သင်္ခပတ္တ၊ ကေသာသီရိ ဒဏ္ဍရီဇာတ်များကို ဂျွန်းသံခံ၊ ယွန်းသံခံတို့၏ အကူအညီဖြင့် မြန်မာပြန်ဆိုစေသည်။
ထိုနောက် မြဝတီမင်းကြီး ဦးစနှင့် ပြင်စည်မြို့စား မြင်းမှူးမင်းသား အစရှိသော မြန်မာ ပညာရှိများကို ပင့်ခေါ် စုရုံးစေ၍ ထိုဘာသာပြန် ဒဏ္ဍာရီများ ကို နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီးများအဖြစ် ခင်းကျင်းကပြနိုင်အောင် မြန်မာတို့နှင့် သင့်လျော်သော ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ ထုတ် ကာ၊ ကဗျာလင်္ကာ သီချင်းများကို ရေးစပ်ဖွဲ့ဆိုစေခဲ့သည်။
( စ၊ ဦး၊ မြဝတီမင်းကြီး။
ပြဇာတ်။
ပြင်စည်မင်းသား--။
) ထိုသို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီများနှင့်အတူ ပါလာသော ယိုးဒယား အဆို အတီးများ (ဝါ) ယိုးဒယားသီချင်းတေးသံတို့ကို ယိုးဒယား သီချင်းဟု ခေါ်လာခဲ့၍ ထိုယိုးဒယားသီချင်း တီးကွက် အသံ များကို အမှီပြုကာ ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားလာခဲ့သော၊ တစ်နည်း အားဖြင့် ထိုတေးသီချင်းများကို အကြောင်းပြု၍ ယှဉ်တွဲသရုပ် ဖော် ကပြသည့် ကကွက်များကို ယိုးဒယား အကဟူ၍ ခေါ် ဝေါ်လာကြလေသည်။
ယိုးဒယားတေးသီချင်း တီးကွက်များအနေဖြင့် မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်တို့ အဓိကထား၍ တီးမှုတ်ခဲ့သော မြန်မာ ယိုးဒယားတေးသီချင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရွေနှင်းတောမြိုင်၊ ပန်းခိုင်မှော်မှိုင်း၊ ခြားပိုင်းရှစ်သံ၊ ဖရံတင်(ညွန့်)၊ ခက်မွန့်ခမိန်၊ ထနောက်ချိန်သား၊ ဖရင်းချားထပ်တွန့်၊ ချွတ်ချုံငုငစ်၊ အသံရှစ်၊ မှတ်လစ်စဉ်ကမ္ဘာဟု မှတ်သားရန် လင်္ကာတပိုဒ် ရေးစပ်ထား ခဲ့၏။
ယင်းသည့် လင်္ကာကို အကျယ်ဖွင့်ပြရသော်- (၁) (ရွှေ) - ရွေတညာ (ဖရံတင်) (၂) (နှင်း) - နှင်း ယွန်းခါဟေမန် (ခက်မွန်) (၃) (တော) - တောတောင်စွယ် (ခမိန်) (၄) (မြိုင်) - တောမြိုင်ခြေလမ်း (ထနောက်) (၅) (ပန်း) - ပန်းမြိုင်လယ် (ဖရင်းချား) (၆) (ခိုင်) - ခိုင်းပန်းစုံ (ထပ်တွန့်) (၇) (မှော်) - မှော်ရုံဟေဝန် (ချွတ်ချုံ) (၈) (မှိုင်း) - မှိုင်းမှုံပြာညို (ငုငစ်) ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ယိုးဒယားသံ ရှစ်မျိုးဖြင့် သီကုံးဖွဲ့ဆိုထားသော ထို ယိုးဒယားသီချင်း ရှစ်ပုဒ်ကို ပြင်စည်မင်းသား စပ်ဆိုခဲ့သည်။
ပြင်စည်မင်းသားကြိးသည် ဤရှစ်ပုဒ်ဖြင့် ယိုးဒယားသံ မြန်မာ သီချင်းများ၏ အုတ်မြစ်ကို ချခဲ့သည်ဟု ဆိုရာသည်။
ရှေးအစဉ်အလာအားဖြင့် မြန်မာတူရိယာပညာရှင်တို့သည် ဤယိုးဒယားသီချင်း ရှစ်ပုဒ်ကို သင်ကြား ပြီးမြောက်ချိန်၌ ယိုးဒယားသီချင်းများ၏ အခြေခံကို ပြည့်စုံတတ်မြောက်သည်ဟု ယူဆခဲ့လေ့ ရှိသည်။
ထို့ပြင် ထိုမြန်မာယိုးဒယား သီချင်း တေးသံတို့ကို ယိုးဒယားရှစ်ခန်းဟူ၍ မှတ်သားလာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
သို့ရာတွင် ထိုသီချင်းရှစ်ပုဒ်တွင်- (၁) (လွမ်း) - လွမ်းပိုအောင် (ချူခြား) (၂) (ဆန်း) - ဆန်းနွေဦး (ကပီ) (၃) (စိန်) - စိန်ခြယ်ညီးလင်း (အလေ့မေ့) (၄) (ဝေ) - ဝေဇယန္တာ (မဟိုရ်သီ)တို့ကို ဖြည့်စွက်၍ ယိုးဒယား ၁၂ ခန်းဟု မှတ်သားထားကြသည် လည်း ရှိပြန်လေသည်။
မြန်မာယိုးဒယားတေးသီချင်းများ၏ တီးကွက် တေးသွား နှင့် ယှဉ်တွဲကပြလေ့ရှိသော ကကွက်များမှာ အထက်ဖော်ပြပါ တေးသီချင်းများ၏ တီးကွက် အစိတ်အပိုင်းအတွင်း၌သာ ကိုယ်ဟန်အမူအရာ ပြောင်းလဲဖန်တီး ကပြသောကကွက်များ ဖြစ်လေသည်။
ယိုးဒယားအက ကကွက်များမှာ ညက်ညောသိမ်မွေ့စွာ ကပြရသော ကကွက်များ ဖြစ်သည့်အလျောက် နရီ၊ စည်း၊ ဝါး၊ အနှေးအမြန်နှင့် ကကွက်ပြောင်းစေကာမူ ငြိမ့်ညောင်းစွာ လှုပ်ရှားကပြရသော အကတစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာအခေါ် အားဖြင့် ထိုကကွက် ကဟန်များတွင် သရုပ်ဖော်မှု၏အဓိပ္ပာယ် ကို အကြောင်းပြု ပေါ်လွင်စေမည့်အမည်များ ပေးထားလေ သည်။
ထိုအကများကိုပင် ယခုအခါ၌ ရှေးရိုးတစ်ပင်တိုင်အက ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြန်လေသည်။
ထိုအကများကိုလည်း အောက်ပါ အတိုင်း ၁၂ မျိုး ပြဆိုလေသည်။
(၁) ဘောင်းတော်ပြင်။
ခေါင်းပေါင်း (ဘောင်းတော်)ပေါင်းဟန်ကို လက်အကွေးအညွတ်အပျောင်း အနွဲ့တို့ဖြင့်သယ်ယူကပြသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
(၂) မှန်တော်ရှု။
မှန်ကြည့်ဟန်အက ဖြစ်သည်။
(၃) ပန်းစိုက်။
ပန်းစိုက်ဟန်၊ ပန်းပန်ဟန်အကမျိုးဖြစ်သည်။
(၄) သားပိုက်။
သားပိုက်ဟန်အကမျိုးဖြစ်၍ သားပိုက်ဟန်-ချော့ဟန် သရုပ်ပေါ်စေရန် လက်ခြေ အနေအထားယူပုံတွင် ကကြိုးဟန် တစ်ချက်မလွတ်စေရဘဲ၊ အပျော့အကွေး အညွတ်တို့ဖြင့် လွှဲပြောင်းလှုပ်ရှားကပြရသည့် အကမျိုးဖြစ်သည်။
(၅) ကျောက်ကောက်။
မင်းသမီး ကျောက်ကောက်ဟန်နှင့် မင်းသား ကျောက်ကောက်ဟန် နှစ်မျိုး ရှိ၏။
လက်နှစ်ဘက်ကို ခွဲ၍ ကပြရာတွင် လက်နှစ်ဘက်စလုံး ပက်လက်လှန်သည့် အနေအထားဖြင့် ပြသရသော အကတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
(၆) ဆံတော်သိမ်း။
ဆံပင်သိမ်းဟန်၊ ထုံးဟန်၊ ရစ်ဟန်အကတစ်မျိုး ဖြစ်၏။
လက်နှစ်ဘက်စုံ ယူရာတွင် လက်များ ဦးခေါင်းနောက် ရောက်လျှင် ဆံတော်သိမ်း ရှေ့ရောက်လျှင် ပန်းဝိုင်းဟု ခွဲခြားသည်။
(၇) ဖျင်းချင်။
အကြမ်းအားဖြင့် ကကြိုး ခပ်သွက်သွက်ကို အချိန်တိုတိုဖြင့် တစ်မျိုးပြီးတစ်မျိုး ပြောင်းလဲ ကပြသွားသည့် အကကို ခေါ်ဆိုပေသည်။
(၈) ဖျင်းဖျတ်ဖျတ်။
ဖျင်းချင်အကမှ မူကွဲတစ်မျိုးဖြစ်၍ စည်းခပ်သွက်သွက်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ကပြရသည့် အကကိုပင် ခေါ်ဆိုသည်။
(၉) ချွတ်။
ချွတ်အကြီးအသေး ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ ရာမဇာတ်မှ သမင်လိုက်ခန်းမှာ ချွတ်အကြီး ဖြစ်သည်။
ခြေကို ရွရွကလေး နင်း၍ တစ်စုံတစ်ဦးအား ရှောင်ဟန်၊ တိမ်းဟန်၊ ချောင်းဟန်၊ ရှာဟန်နှင့် မိုးဟန်၊ ခုတ်ဟန်အကမျိုး ဖြစ်သည်။
(၁ဝ) ချွတ်အသေး။
တစ်ချက်ချင်း ခပ်လေးလေး ခပ်မှန်မှန်ကလေး တီးခေါက်ပေးနေသည့် ဆိုင်းချက်အလိုက် ရွရွကလေး ခြေဖော့နင်းပြီးလျှင် အရှောင်အတိမ်း အကူးအပြောင်းနှင့် အံ့ဩဟန်ထိတ်လန့်ဟန်တို့ကို ဟန်ပါပါဖြင့်ပရိသတ်တို့ အသဲတထိတ်ထိတ်၊ စိတ်တထင့်ထင့်ဖြင့်ငေးမောနေရအောင် ကပြရသော ကကြိုးဖြစ်သည်။
(၁၁) ကပီ။
ခြေများများ ကသောအကကို ကပီ ဟုခေါ်သည်။
ဆင်ကပီ၊ မြင်းကပီဟူ၍ ရှိရာ၊ မြင်းကပီဆိုသည်မှာ မြင်းကို ခြေဖြင့်တို့၍ နောက်သို့ ကြည့်ဟန်ကကြိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဆင်ကပီဆိုသည်မှာ ခြေကို စုံထား၍ ကူးပြောင်းကပြရသော ကကြိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
(၁၂) ကရောင်း။
ကရောင်း ဆိုသည်မှာ ပေါင်ကို အများဆုံးကပြရသော အကတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဘီလူးများ ကလေ့ရှိသည့် အကအားလုံး ဟန်အားလုံးကို ကရောင်းဟူ၍ ခြုံပြီးခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။
(၁)မှ (၆)အထိသည် အနုပိုင်းဆိုင်ရာ လူများဖြစ်သည့် မင်းသမီးများ ကနိုင်သည့်အတွက် အနုခြောက် ခန်းဟု ခေါ်၍၊ (၇)မှ (၁၂)အထိသည် အထူးသဖြင့် ယောက်ျားပိုင်းမှ ကလေ့ ရှိသဖြင့် အကြမ်းခြောက်ခန်းဟု ခေါ်သည်။
ထို့ပြင် ယိုးဒယားအက ကကွက် ကဟန်များကို (၁) ကန်တော့ခန်း၊ (၂) သားပိုက်၊ (၃) အဝေးမျှော်၊ (၄) အနီး မျှော်၊ (၅) ကျောက်ကောက်၊ (၆) သမင်လိုက်၊ (၇) ဖျင်းချင်၊ (၈) ကိန္နရာလည်ပြန်၊ (၉) ကပီ၊ (၁ဝ) ဆံသိမ်း၊ (၁၁) ချွတ်၊ (၁၂) မှန်တော်ရှု၊ (၁၃) ပန်းစိုက်၊ (၁၄) ဘောင်းတော်ပြင်ဟူ၍ ခွဲခြားဖော်ပြ သည်လည်း ရှိသေးသည်။
ယိုးဒယားအကပညာသည် ခက်ခဲ ရှုပ်ထွေးသော အတတ် ပညာဖြစ်၍ ဆရာကြီးများထံ ရိုသေကျိုးနွံစွာ ကြိုးစားအားထုတ် သင်ယူမှ ရလေသည်။
ယိုးဒယားအကအခန်းကုန်၊ အချင်းကုန် ကို ယိုးဒယားဇာတ်တော်ကြီးသားများမှ လွဲ၍ အခြားသူများ မကတတ်ဟု ဆိုလေသည်။
အကအစ၊ ယိုးဒယားမှဆိုသော စကားစဉ်အတိုင်း ခြေဖျားမှ ဦးခေါင်းအထိ၊ ဘယ်ခြေညာလက်၊ ဘယ်မြေ|ာက်ညာချ စသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း လှုပ်ရှားပုံ၊ ရင်ခါး၊ ဦးခေါင်းငဲ့၊ မေးတိမ်း၊ လက်ဖျားမှောက်လှန်၊ လက် ချောင်း ထားပုံ စသော အကွက်အချင်းတို့ကို အထူးဂရုပြုရန် လိုပေသည်။
ယိုးဒယားဇာတ်သည် စည်းကမ်းအလွန်ကြီးသည်။
ဟန်လည်း အလွန်ကြီးသည်။
အတီးနှင့် အက၊ အကနှင့် ခြေဟန် လက်ဟန်၊ ခြေဟန်လက်ဟန်နှင့် မျက်နှာထားတို့ သုံးမျိုး သုံးစား ညီညွတ်ရလေသည်။
ယိုးဒယားကဟန် မှန်သမျှတွင် မိမိကိုယ်ကို တောင့် တောင့်တင်းတင်း၊ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တန့်မနေရ၊ ပေါင်ကွကွ ကိုယ်ဟန်ပျော့ပျော့ နေရသည်။
ဟန်ဆိုသည်မှာ တိမ်တောင် တိမ်လိပ် တက်သကဲ့သို့ တစ်ဟန်မှ တစ်ဟန်သို့ တရိပ်ရိပ်ဖြင့် ကူးပြောင်းမှန်းမသိ သိမ်သိမ်မွေ့မွေ့ ကူးပြောင်းရလေသည်။
ရာမဇာတ်ကြီးတွင် (၁) ဘိုးတော်၊ ရာမ၊ လက္ခဏ၊ သီတာတို့ ထွက်လာလျှင် ဖရင်းချား၊ သို့မဟုတ် ဖျင်းကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။
(၂) ဘီလူးထွက်လာလျှင် ထပ်တွန့်၊ သို့မဟုတ် ကရောင်းကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။
(၃) မျောက်ထွက် လာလျှင် ချွတ်၊ သို့မဟုတ် ကပီကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။
ဘိုးတော်၊ ရာမ၊ သီတာ၊ လက္ခဏာနှင့် ဟနုမန် ပေါင်း ငါးဦး တို့သည် ခြေမှန်မှန်နှင့် ခပ်ကျဲကျဲကပြရလေသည်။
အီနောင် လောက် ဟန်မစိပ်ရချေ။
ဘီလူးနှင့် မျောက်တို့မှာ ခြေကျဲကျဲ မှန်မှန်လှမ်းရသည်။
ခပ်သွက်သွက် ခြေလှမ်း၍ ဝါးချက်နှင့် ထပ်တူထပ်မျှ ခြေချ မိစေရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:အနုပညာ Category:အက။
ယင်ကောင်ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ မတ်စက ဒိုမက် စတိကဟု ခေါ်သည်။
ယခင်က ယင်ကောင်သည် ဘေးမပြု တတ်၊ အနှောင့်အယှက်ကိုသာ ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့ ကြသည်။
နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ်သို့ ရောက်လာသောအခါတွင်မူ ယင်ကောင်များသည် ရောဂါပိုးများကို သယ်ဆောင်လာပြီးလျှင် လူများကို သေစေနိုင်သည့် ရောဂါများ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို သိလာကြသည်။
အမှန်မှာ ယင်ကောင်သည် လူ၏ ကြောက် မက်ဖွယ် အကောင်းဆုံး ရန်သူများတွင် ပါဝင်နေပေသည်။