kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မီးတောင်ပေါက်ဝများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဥက္ကာခဲများ ပေါကြွယ်ဝသည့် ရင်းမြစ်များ ဖြစ်ကြသည်။
Frankel, C.S. (2005). Worlds on Fire: Volcanoes on the Earth, the Moon, Mars, Venus and Io; Cambridge University Press: Cambridge, UK, p. 160. . ဖော်ပြချက် မီးတောင်တစ်ခုအနေဖြင့် အိုလံပတ်တောင်သည် ဟာဝိုင်အီကျွန်းပုံစံကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။
အကျယ်အားဖြင့် ၆၀၀ ကီလိုမီတာခန့်ရှိပြီး"Olympus Mons", NASA, retrieved 30 August 2010. ဧရိယာသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိလေသည်။
Frankel, C.S. (2005). Worlds on Fire: Volcanoes on the Earth, the Moon, Mars, Venus and Io; Cambridge University Press: Cambridge, UK, p. 132. . ယင်းသည် အီတလီနိုင်ငံ အရွယ်အစားနီးပါးခန့်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမြေနှင့်မတူဘဲ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျောက်လွှာများသည် တည်ငြိမ်နေသောကြောင့် မီးတောင်မှထွက်လာသော ချော်ရည်များသည် အင်မတန်မြင့်မားလာသည်အထိ ထွက်လာနိုင်ပေသည်။
Layers in Olympus Mons Basal Scarp (PSP_001432_2015), High resolution imaging Science Experiment. အိုလံပတ်တောင်၏ အရွယ်အစားနှင့် တိမ်သော ကုန်းစောင်းများကြောင့် လေ့လာသူတစ်ဦးသည် အဝေးတစ်နေရာမှပင် မီးတောင်တစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံကြည့်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
ဂြိုဟ်၏ ကွေးကောက်မှုနှင့် မီးတောင်ကိုယ်တိုင်က ယင်းကဲ့သို့သော မြင်ကွင်းကို တားဆီးမည်ဖြစ်သည်။
Hanlon, M. (2004). The Real Mars; Constable & Robinson: London, p. 22. . အလားတူစွာ လေ့လာသူတစ်ဦးသည် တောင်ထိပ်သို့ မတ်တပ်ရပ်နေသော်လည်း သတိပြုနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
မီးတောင်၏ ကုန်းစောင်းများက မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းအလွန်သို့ (၃ ကီလိုမီတာ အကွာခန့်) ရောက်ရှိနေပေလိမ့်မည်။
Martian Volcanoes on HST Images How Far Could I See Standing on Olympus Mons, "2.37 miles", Jeff Beish, Former A.L.P.O. Mars Recorder အိုလံပတ်တောင်ထိပ်ရှိ ပျမ်းမျှလေထုဖိအားမှာ ၇၂ pascal ရှိပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံး ပျမ်းမျှလေထုဖိအားဖြစ်သော ၆၀၀ pascal ၏ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
Public Access to Standard Temperature-Pressure Profiles Standard Pressure Profiles measured by MGS Radio Science team at range from approximately 30 to 50 Pa.Late Martian Weather! stanford.edu temperature/pressure profiles 1998 to 2005 နှိုင်းယှဉ်ရသော် ဧဝရတ်တောင်ထိပ်ရှိ လေထုဖိအားသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၃၂ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သော ၃၂၀၀၀ pascal ရှိသည်။
ဤသို့ပင်ဖြစ်လင့်ကစား အလွန်မြင့်မားသော အိုလံပတ်တောင်ထိပ်တွင် မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသော ဖုန်မှုန်များမှာ တည်ရှိလျက်ရှိသည်။
Hartmann, W.K. A Traveler’s Guide to Mars: The Mysterious Landscapes of the Red Planet. Workman: New York, 2003, p. 300. အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှလေထုဖိအားသည် ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းအောက် နည်းပါးသော်လည်း ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားကဲ့သို့ အမြင့်ကိုရောက်လေလေ ပိုမိုနည်းပါးသွားလေ မဖြစ်ပေ။
အိုလံပတ်တောင်တွင် ဆီလီကိတ် ၄၄%၊ အိုင်းယွန်းအောက်ဆိုဒ် ၁၇.၅%၊ အလူမီနီယမ် ၇%၊ ကယ်လစီယမ် ၆%၊ ဆာလာဖာအောက်ဆိုဒ် ၇% အသီးသီး ပါဝင်သည်။
အနာဂတ်တွင် စေလွှတ်မည့် အာကာသယာဉ်များသည် အိုလံပတ်တောင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်စေမည်မဟုတ်ပေ။
အကြောင်းမှာ မြင့်မားသော ကုန်းစောင်းတွင် အာကာသယာဉ်ကို အရှိန်လျှော့ရန် လုံလောက်သော လေထုသိပ်သည်းမှု နည်းပါးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် အိုလံပတ်တောင်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ ဖုန်ထူမှုအများဆုံးနယ်မြေများထဲမှ တစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်လေသည်။
ယင်းဖုန်မှုန်များသည် ကျောက်ခဲနမူနာများကို စစ်ဆေးရန် အခက်တွေ့စေမည်ဖြစ်ပြီး ရိုဗာများအတွက် အတားအဆီးဖြစ်စေပေလိမ့်မည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Astronomy Picture of the Day 26 May 2004 Western Flank of Olympus Mons and Aureole Volcanism on Mars Olympus Mons from Google Mars Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ တောင်များ။
thumb|၂၀၁၁ ခုနှစ်၌ စတင်အသုံးပြုသည့် တံဆိပ် စတားဘတ် ကော်ပိုရေးရှင်း () သည် အမေရိကန် ကော်ဖီ ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကော်ဖီဆိုင်တွဲများလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်၊ ဆီရက်တယ်မြို့၌ စတင်ထူထောင်ခဲ့ရာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အရောက်တွင် ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ နေရာ (၂၈ ၂၁၈) ခုတို့တွင် ဆိုင်ခွဲများ ဖွင့်ထားပြီး ဖြစ်သည်။
thumb|ဆီရက်တယ် ရှိ ရုံးချုပ်ဖွင့်လှစ်ရာ စတားဘတ် စင်တာ အား တွေ့ရစဉ် အမေရိကန်ရှိ ပုံမှန်ကော်ဖီဆိုင်များမှ အနံ့၊ အရသာနှင့် စားသုံးသူအတွေ့အကြုံ တို့ကို ခွဲထွက်ပြခဲ့ခြင်းကြောင့် စတားဘတ်အား ကော်ဖီလောက၏ ဒုတိယလှိုင်း ကိုယ်စားပြု အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။
တတိယလှိုင်းအဖြစ် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များတွင် အကောင်းကြိုက်သည့် ကော်ဖီသမားများအတွက် လက်ဖြစ် ကော်ဖီကို ကော်ဖီရောင်းသူများက မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။
ယခုမူ အလုပ်ဖြစ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းခွင်လုံခြုံရေးကြောင့်လည်းကောင်း ကော်ဖီဖျော်စက်ကို စတားဘတ်တွင် ပြန်သုံးနေပြီ ဖြစ်သည်။
စတားဘတ်ဆိုင်များတွင် အပူအအေး သောက်စရာများ၊ သစ်သီးဖျော်ရည်များ၊ သွားရေစာများအပြင် ရာသီစာနှင့် ဒေသထွက်မုန့်များကိုပါ ရောင်းချပေးသည်။
ဆိုင်အများစုတွင် အသင့်ထုတ်ထားသည့် စားစရာများ ထားရှိသည်။
စတားဘတ် ညနေခင်း ဆိုင်များတွင် ဘီယာ၊ ဝိုင် နှင့် အမြည်း တို့ကို ရောင်းချပေးသည်။
စတားဘတ်တံဆိပ်တပ် ကော်ဖီ၊ ရေခဲမုန့်နှင့် ပုလင်းသွပ် ကော်ဖီအေးတို့ကို ကုန်စုံဆိုင်များတွင်လည်း ရနိုင်သည်။
၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ဆီရက်တယ်၌ အမြတ်အစွန်းကောင်းစွာ ရသည်။
၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ နှင့် အနောက်အလယ်ပိုင်းသို့ လုပ်ငန်းချဲ့ရာ အဖိတ်အစင်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၉၀ နှစ်များတွင် ကာလီဖိုးနီးယား၌ ဖွင့်ရာတွင်မူ ယခင်အဖြစ်အပျက်ကို သင်ခန်းစာယူနိုင်ခဲ့သည့်အတွက် တာထွက်ကောင်းသည်။
မြောက်အမေရိကပြင်ပရှိ ပထမဆုံးဆိုင်ကို ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် တိုကျို၌ ဖွင့်သည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတောအတွင်း တစ်နေ့လျှင် နှစ်ဆိုင်နှုန်း ဖွင့်နိုင်လာသည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်နေရာအား ကီဗင် ဂျွန်ဆင် တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ကြောင်း ဟောင်းဝေါ့ ချော့ က ကြေညာသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့၌ ကီဗင် စတင်တာဝန်ထမ်းသည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၆ ရက်မှစ၍ ဟောင်းဝေါ့မှာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ နေရာ၌သာ နေတော့သည်။
ပရိမ္မမြေသည် မအူရွာမှနေ၍ ချင်းတွင်းမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းတွင် ပရိမ္မရွာကြီးကို ခေါ်သည်။
ပရိမ္မရွာသည် ပုဂံပြည်ကြီးကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စွမ်းဆောင်ခဲ့သူ ထိလှိုင်သျှင်ကျန်စစ်သားမင်းကြီး၏ မွေးရပ်ဇာတိမြေ ဖြစ်သည်။
ပရိမ္မရွာသည် ပုဂံပြည်ကြီးနှင့် ခရီးတာမဝေးလှဘဲ ရှေးခေတ်ကပင် အကူးအသန်းအသွားအလာများ ရှိခဲ့ကြသည်။
နရပတိမင်း ၏ မြင်းတော်ခံ ငပြည့်သည် အရှင်သခင် စစ်ထွက်ရာသစ်ဆိမ့်သို့ လိုက်ခဲ့ရာ ပုဂံမှ နံနက်ခေါင်းလောင်းထိုးတွင် အောင်သာမှကူး၍ မြင်းနှင့် သက်သက်ညှင်းညှင်းနှင်လာခဲ့ရာ ချင်းတွင်း ပရိမ္မသို့ရောက်လေသော် မွန်းမတည့်သေး ဟုဆိုလေသဖြင့် ပရိမ္မရွာနှင့် ပုဂံသည် ရှေးလမ်းခရီးတာမှာ မဝေးကွာလှချေ။
ကူးသန်းသွားလာဆက်သွယ်မှုများစွာ ရှိခဲ့သည်။
ကုန်းလမ်းခရီးမှလာ ရောက်မည်ဆိုလျှင် မုံရွာ-မန္တလေးအဝေးပြေးလမ်းမမှ ၃၆-မိုင်၊ မြောင်လမ်းခွဲအတိုင်းဝင်ခဲ့လျှင် ၇-မိုင်အကွာတွင် မြောင်မြို့သို့ ရောက်ရှိသည်။
ထိုမှဆက်လက်ထွက်ခွာလာခဲ့လျှင် လှေတင်ဦး၊ ဖွားစော၊ ဆွဲလွဲအို၊ နဘက်၊ ကင်းရွာ၊ ကျောက်ရစ်၊ အုန္နဲဘုတ်ကျေးရွာများကို ဖြတ်သန်း၍ ခရီးဆက်လာခဲ့လျှင် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းနံဖူးရှိ ပရိမ္မရွာသို့ ရောက်သည်။
မြောင်လမ်းခွဲနှင့် ပရိမ္မရွာသည် ၁၉-မိုင်ခန့်သာ ကွာဝေးသည်။
ပရိမ္မရွာသည် မြောင်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် အိမ်ခြေ-၆၀ဝကျော် ရှိသောစံပြကျေးရွာကြီး ဖြစ်နေသည်။
ထီးလှိုင်သျှင်ဘုရား၏အထက်နားတွင် ချင်းတွင်းမြစ်ရေကို ရေစုပ်စက်ကြီးများနှင့်စုပ်တင်၍စိုက်ပျိုးရေပေးဝေလျက် ရှိနေသည့် လျှပ်စစ်မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်းကြီး တည်ရှိသည်။
ထိုလျှပ်စစ်မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်းကြီးကြောင့် ကျားအို၊ ရွှေပန်း၊ တွင်းကြီး၊ အုန္နဲဘုတ်-စသည့် ကျေးရွာများမှ လယ်ယာမြေများမှာ မြေကြီးက ရွှေသီးလျက်ရှိနေကြသည်။
ပရိမ္မရွာသည် ပုဂံခေတ်က သူကြီးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ကျေးရွာကြီးဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ ပထမမင်းခေါင် (၇၆၃-၇၈၃) လက်ထက်တွင် ပရိမ္မရွာကို ရဲလှေ ဆယ်စင်းသို့ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အင်းဝမြို့တော်ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးနှင့်စစ်ရေးတို့အတွက် ရဲ လှေတော်ဆယ်စင်း လုပ်ဆောင်ပြီး ချင်းတွင်းမြစ်အရှေ့ဘက်ရှိ ပရိမ္မ၊ ငပြောင်ကုန်း၊ လက်တော်ရာ၊ မန်ကျည်းခွ၊ ခင်မွန်ရွာနှင့် ချင်းတွင်းအနောက်ဘက် မုံညှင်း၊ ကျောက် ဆောက်၊ ပရိန်သာ၊ သရက်ကိုင်း၊ ခွန်သာ-စသည့် စုစု ပေါင်း(၁၀)ရွာသားတို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် လှေတပ်ဖြစ်ပေသည်။
ရဲလှေဆယ်စင်းတွင် ပါဝင်သည့်ကျေးရွာများမှာ ချောင်းဦး၊ မြောင်၊ ရေစကြိုနှင့် ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်တို့မှ ကျေးရွာများ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
အင်းဝမင်းခေါင် သည် တောင်ငူစစ်ပွဲတွင် အောင်ပွဲဆင်လာခဲ့သည့် သားတော်ပြည်စားသီဟသူကို အိမ်ရှေ့အရာပေး၍ ပန်းချီဆယ်တိုက်၊ ရဲလှေဆယ်စင်းနှင့်တကွ ဗဒုံမြို့ကို ကံကျွေးချ ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။
အမြင့် (၅)မြို့ ကုန်းဘောင်ခေတ်ရောက်သည့်အခါ ပရိမ္မကို အမြင့်-(၅)မြို့အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
အမြင့်-(၅)မြို့ဆိုသည်မှာ အမြင့် အလ္လကပ္ပ ပရိမ္မ ကျောက်ရစ်နှင့် နဘက်မြို့တို့ကိုခေါ်ဝေါ် ခြင်းဖြစ်ပြီး အမြင့်မြို့တွင် မြို့ဝန်ရုံးစိုက်၍ ငါးမြို့ဝန်က အုပ်ချုပ်စီရင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပရိမ္မရွာ၏ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းနံဖူးတွင် ကျန်စစ်သားမင်းတည်ထားခဲ့သည့် ထီးလှိုင်သျှင်စည်းခုံတော်ကြီးကို ဖူးတွေ့နိုင်ပေသည်။
အရိပ်မထွက်ဘုရားဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ထီးလှိုင်သျှင်ဘုရားတွင် သက္ကရာဇ် ၄၆၉-ခု နှစ်က ရေးထိုးခဲ့ကျောက်စာ တည်ရှိသည်။
ထိုကျောက်စာတွင်-။
သကရဇ် ၄၆၉ ခု မာဃဂံဝဇ္ဆိဏ် သိရိဘဝနာ ဒိတျာဝံင်္သရာဇာဓိရာဇာ။
မဟဗ္ဗလော ဇိနိ တွာန၊ မဟိ ံသဗ္ဗံ နိဗာနံ သမ္ပတာရ ယန္တိ၊ ကုဆုန်လ္ဆန် ၁၀ ၅ နိယ် မိမိဖွာရာပရိမ်ပြည်နှိုက် ဓိလိုင်သျင်မင်ကြီစေတီ တည် ၏။
တည်ပြီရကာ ဥဿာ်လပြည် တန်လိုင်ပြည်ကိုဝ် နည်၂ ညက်၂ ဖျက်ခ္လိပြီရုယ် ခ္လိထသော ပြညာ်ကြီသော တန် လိုင် သုခမိန်ကိုဝ်လေ ထာ၏။
ရ္ပုယ်ထံစင် ရ္ပုယ်သန်လျင်လေ ထာ၏။
မီမီရယ်ချင်ဖ္လစ်ထကျင်သော စောင် ဆင် တင်ကုပ်တွင် ရယ်၂ လှူသော ကင်္ကသူ၊ ကင်္ကပိုလ် ကင်္ကပတိယ် အတ် ၃ ယောက် စသော ကျွန်တ် ၁၀ဝ လှူ၏။
ရွာသာ ပ္လေါင်ပ္လာနှိုက်ဖ္လစ်သော စ္ဗါလေ ၁၅၀ဝ လှူတ်မူ၏။
စသည်ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ကျောက်စာအထောက်အထားအရ ထီးလှိုင်သျှင်ဘုရားကြီးတည်ရှိရာ ပရိမ္မရွာသည် ကျန်စစ်သားမင်း၏ဇာတိရပ်ရွာဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားပေသည်။
ထီးလှိုင်သျှင်ဘုရား အနီးတွင် ကျန်စစ်သားကို ပဋိသန္ဓေရှိစဉ်ကာလက မယ်တော် ဟင်းခါးချက်ပြုတ်စားသောက်သည့်နေရာတွင် တည်ထားခဲ့သည့်ဟင်းခါးဂူဘုရား တည်ရှိသည်။
ထို့အတူ ကျန်စစ်သားအား ဝမ်းကြာတိုက်အတွင်း လွယ်ထားစဉ် လိုက်လံရှာဖွေသတ်ဖြတ်သည့်ရန်သူတို့လာရောက်ချိန်တွင် ဝင်ရောက်ပုန်းခိုခဲ့ဖူးသည့် မစ မန်ကျည်းပင်ကြီးလည်း ပရိမ္မ ရွာတွင် ရှိခဲ့ဖူးသည်။
မစ မန်ကျည်းပင်ကြီး သက္ကရာဇ် ၄၇၃-ခုနှစ်ထိုး အလောင်းစည်သူမင်းကြီး ၏ ကောင်းမှု့ လှည်းထောင်ဘုရားကျောက်စာတွင် ကျန် စစ်သား၏အမည်ကို ထိလိုင်အသျင်ကလန်စစ်သာ ဟူ၍ ရေးထိုးခဲ့သည်။
ကလန်ဆိုသည်မှာ ကျေးရွာမြို့ပြကို အုပ်ချုပ်စီရင်သည့်အကြီးအကဲ၊ မြို့ရွာသူကြီးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကျန်စစ်သားသည် ပုဂံခေတ်၊ ပရိမ္မမြို့တွင် အုပ်ချုပ်စီရင်ခဲ့သည့်မြို့သူကြီး ဖြစ်သည်ဟု ယူဆချက်လည်း ရှိပေသည်။
ကျန်စစ်သားမင်း၏ဘဝဇာတ်လမ်းက ထူးခြားဆန်းပြားပါသည်။
ကျန်စစ်သားမင်း၏မယ်တော်မှာ ချောမော လှပပြီး ကောင်းခြင်းငါးဖြာ ဆင်းအင်လက္ခဏာကြီးငယ်တို့နှင့် ပြည့်စုံလှသည့် ဝေသာလီပြည်မင်း၏ သမီးတော် ပဉ္စကလျာဏီ ဖြစ်သည်။
ပေါက္ကာရာမပြည့်ရှင် အနိရုဒ္ဓမင်းက ဝေသာလီပြည်မင်းထံသို့ ရာဇတမန်ကို စေလွှတ်ကာ သတို့သမီးကို တောင်းတော်မူခဲ့သည်။
ဝေသာလီမင်းလည်း သမီးတော်ပဉ္စကလျာဏီကို နောက်ပါအချွေအရံများနှင့် တကွ အနိရုဒ္ဓမင်းထံသို့ ဆက်သလိုက်သည်။
ရာဇတမန်သည် ချောမောလှပသည့်မင်းသမီးကိုဆောင်ယူလာခဲ့စဉ် မရပ်မတည်နိုင်ဖြစ်၍ လမ်းခရီးတွင် မင်းသမီးနှင့် ရောနှောမိကြသည်။
မင်းသမီး၏နောက်ပါအချွေအရံတို့ အတူ ပါလာခဲ့လျှင် ပေါက္ကာရာမသို့ရောက်ရှိပါက အကြောင်းချင်းရာပေါက်ကြား၍ ပျက်စီးခြင်းအဖြစ်သို့ရောက်မည်ဟု ရာဇတမန်လည်း ဆင်ခြင်မိသည်။
သို့ဖြစ်၍ မင်းသမီး၏နောက်ပါအချွေအရံတို့ကို လမ်းခရီး တလျှောက် မြို့ရွာများတွင် တစ်မြို့တစ်ရွာလျှင် တစ်ယောက်နှုန်းဖြင့် ချန်ထားရစ်ခဲ့သည်။
ဓညဝတီသို့ဆိုက်ရောက်လျှင် မင်းကြီးသည် ပဉ္စကလျာဏီမင်းသမီးကို ကြိုဆို၍ အဆက်အသ ခံယူသည်။
ရာဇတမန်သည် နေပြည်တော်သို့ရောက်ရှိသောအ ခါ မင်းသမီးသည် ဝေသာလီပြည့်ရှင်၏ သမီးတော်ရင်း မဟုတ်တန်ရာဟု လျှောက်ထားခဲ့သည်။
အနိရုဒ္ဓအနော်ရ ထာမင်းလည်း သေခြာစွာ စုံစမ်းတော်မမူ။
မွေးစားသမီးကိုဆက်သသည်ဟု အမျက်တော်ထွက်ကာ ပဉ္စကလျာဏီ အား ပရိမ္မအမတ်ထံသို့ အပ်နှံလိုက်လေသည်။
ပရိမ္မသို့ရောက်သည့်အခါ အနော်ရထာမင်းနှင့် ယှဉ်သည့်ပဋိသန္ဓေသည် ရင့်မာခြင်းသို့ရောက်လျှင် ငလျင်ပြင်းစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။
အနော်ရထာမင်းလည်း မြေငလျင်လှုပ်ခြင်း၏နိမိတ်ကို ဟူးရားဖြူ၊ဟူးရားညိုတို့အား မေးမြန်းရာ- အရှင်မင်းကြီး၊ မင်းပြုမည့်သူသည် မြောက်အရပ်၌ ပဋိသန္ဓေတည်နေသည်ဟု လျှောက်ထားကြသည်။
အနော်ရထာမင်း လည်း မြောက်အရပ်မှ ပဋိသန္ဓေရှိသူမိန်းမတို့အား စစ်ကြော၍ လိုက်လံသတ်ဖြတ်စေသည်။
ကျန်စစ်သား၏မိခင် ပဉ္စကလျာဏီလည်း သူသတ်တို့လိုက်လံရှာဖွေလျှင် ပရိမ္မရွာ၏ တောင်ဘက်တွင်ရှိသည့် မန်ကျည်းပင်ကြီး၏ ပါးပျဉ်းအတွင်း ပုန်းခိုနေလေသည်။
မန်ကျည်းပင်ကြီးလည်း ဘုန်းကံရှိသည့် သတို့သားအား ပျက်စီးခြင်းသို့မ ရောက်စေရန် အကိုင်းအခက်တို့ဖြင့် ကိုင်းညွှတ်ဖုံးကွယ်ပေးထားခဲ့လေသည်။
ကျန်စစ်သား ဖွားမြင်၍ နို့စို့ပုခက်အတွင်းရောက်ရှိချိန်တွင် ဟူးရားဖြူ၊ဟူးရားညိုတို့အား မေးမြန်းပြန်ရာ မင်းလောင်းမှာ မသေသေး။
ဖွားမြင်လေပြီဟု လျှောက်ပြန်သည်။
သူငယ်နို့စို့ပုခက်တွင်းမှ သားယောက်ျားတို့ကို ရှာဖွေစစ်ဆေးသတ်ဖြတ်စေပြန်သည်။
ကျန်စစ်သား၏မိခင်လည်း ယခင်ပုန်းခိုနေထိုင်ဖူးသည့် မန်ကျည်းပင်ကြီးသို့ သွားရောက်ပုန်းခိုရာ သူသတ်တို့လက်မှ လွှတ်မြောက်ခဲ့ပြန်သည်။
ထို့နောက် ကာလအတန်ကြာသည့်အခါ သေပြီလောဟု ဟူးရားတို့အား မေးမြန်းပြန်ရာ- မင်းလောင်းကား မသေချေ။
နွားကျောင်းသားအရွယ်ရောက်လေပြီ။
သု ဆိုကြသည်။
ထိုအခါ နွားကျောင်းသားအရွယ်သူငယ်တို့ကို တွက်စစ်၍ သတ်ဖြတ်ပြန်သည်။
ကျန်စစ်သားသည် မန်ကျည်းပင်ကြီး၏ပါးပျဉ်းအတွင်း ပုန်းခိုရှောင်ရှားနေသဖြင့် လွတ်ခဲ့ပြန်လေသည်။
လိုက်လံသတ်ဖြတ်သော်လည်း အကြိမ်ကြိမ်လွတ်မြောက်ကျန်ရစ်ခဲ့လေသဖြင့် ကျန်စစ်သား ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ကျန်စစ်သားပုန်းခိုခဲ့သည့် မန်ကျည်းပင်ကြီးကိုလည်း အသက်ဘေးလွတ်မြောက်စေရန် မစ - စောင့်ရှောက်သဖြင့် မစမန်ကျည်းပင်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ထိုမန်ကျည်းပင်ကြီးသည် ကျန်စစ်သားမင်း အဓိဋ္ဌာန် ပြုခဲ့လေသဖြင့် တစ်ဆစ်တောင့်မန်ကျည်းသီးများကိုသာ သီးလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
(ထိုမန်ကျည်းပင်ကြီးကား ပရိမ္မရွာ၏တောင်ဘက်တွင် ၁၉၉၀-ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်ခန့်အထိ ရှိသေးသည်။
ထိုအပင်ကြီးမှ အကိုင်းအခက်များကို ဆောင်ယူထားပါက ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေးစေသည်ဟု ခုတ်ဖြတ်ယူကြရာမှ အစအနမကျန် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ သည်။
စစ်တပ်အစိုးရလက်ထက်တွင် ဒေသခံအချို့က မန်ကျည်းပင်ကြီး၏အကိုင်းအခက်များကို ဘုရားထုလုပ်ကိုး ကွယ်ရန်ဟူ၍ အကြီးအကဲများထံ လက်ဆောင်ပေးအပ်ရာမှအစပြု၍ ပျက်စီးခြင်းသို့ရောက်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
) ကျန်စစ်သား၏မယ်တော်လည်း ကျန်စစ်သားအရွယ်ရောက်လျှင် မင်းကြီး၏ဆရာတော်ထံ ရဟန်းပြုစေခဲ့ သည်။
မင်းကြီးလည်း ဟူးရားတို့ထံ မေးပြန်ရာ ရဟန်းပြုလေပြီဟု လျှောက်ထားကြလေသည်။
မင်းလောင်းဖြစ် ကြောင်း မည်သည့်နည်းနှင့်သိနိုင်ပါအံ့ဟုမေးမြန်းရာ ရဟန်းတို့အား ဆွမ်းပင့်ကျွေးတော်မူပါ။
မင်းလောင်းရဟန်း သည် ဆွမ်းစားပြီး ကရားဖြင့်ရေတိုက်တော်မူပါက ခံတွင်းမှ စက်ပြောင်ပြောင်ထွက်အံ့ဟု လျှောက်ထားကြသည်။
အနော်ရထာမင်းလည်း သံဃာတို့အား နေ့စဉ်အလှည့်ကျပင့်ဆောင်၍ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးတော်မူသည်။
မင်းလောင်း ရဟန်း၏အလှည့်သို့ရောက်လျှင် ဆွမ်းကျွေးပြီးနောက် ကရားဖြင့် ရေတိုက်တော်မူရာ ကျန်စစ်သား၏ခံတွင်းမှ စက် ပြောင်ပြောင်တို့ ထွက်ရှိလေသည်။
ဟူးရားတို့အား ငါ့စည်းစိမ်ကို လုမည်လောဟုမေးမြန်းတော်မူရာ မင်းကြီး၏ နောက်တစ်ဆက်လွန်မှ မင်းဖြစ်ပါမည်ဟု လျှောက်တင်ကြလေသည်။
မင်းကြီးလည်း သည်စကားကို ခုမှလျှောက်ရသည်။
ငါ့စည်းစိမ်းကို လုလတံ္တ့ဟု များစွာသောအသက်တို့ကို ငါ သတ်မိလေသည်ဟု အပြစ်ဆိုသည်။
မင်းကြီးလည်း ကျန်စစ်သားအား လူထွက်စေ၍ အပါးတော်တွင် ခစားစေ သည်။
သားဖြစ်မှန်းသိ၍လည်း သနားတော်မူသည်။
လိုက်လံရှာဖွေသတ်ဖြတ်သော်လည်း အသက်မဩွေကင်းကျန် လေသူဖြစ်၍]]ကျန်ရစ်သား}}ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကြန်အင်လက္ခဏာနှင့်ပြည့်စုံသူဖြစ်၍ ]]ကြန်စစ်သား}} ဟူ၍လည်း ကောင်း၊ ထီးလိုင်ရွာသူကြီး၏အသျှင်သခင်ဖြစ်၍ ]]ထီးလိုင်သျှင်}} ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ကျန်စစ်သားသည် ဥဿာပဲခူးမင်းသမီးမဏိစန္ဒာနှင့်ပတ်သက်၍ အနော်ရထာမင်း၏အမျက်တော်သင့်ခံရ သည့်အခါ မိမိမွေးဖွားကျင်လည်ခဲ့ရာ ပရိမ္မဒေသဘက်သို့ တိမ်းရှောင်လာခဲ့သည်။
မင်းပြစ်မင်းဒဏ် သင့်နေစဉ် ကာလတွင် ပရိမ္မ၊ ကြံကူနိမ့်၊ ကြံကူမြင့်၊ ချောင်းဦးဆယ်ရွာ၊ ရွှေယင်းမာတိုက်၊ မြင်းမူတိုက်ကျန်ဆယ်ရွာနှင့်စစ်ကိုင်း နယ်တခွင်တွင် လှည့်လည်တိမ်းရှောင်ပုန်းခိုနေခဲ့ရသည်။
အနော်ရထာမင်း နတ်ရွာစံတော်မူပြီးနောက် သားတော်၊ စောလူးမင်း ထီးနန်းစံမြန်းချိန်တွင် ကျန်စစ်သားကို အပါးတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူထားခဲ့သည်။
စောလူးမင်းလက်ထက် ဥဿာပဲခူးမြို့စား၊ငရမန်ကန်း၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုဖြစ်ပွားသည့်အချိန်တွင် စစ်ရေး မသာသဖြင့် ကျန်စစ်သားသည် မိမိကျင်လည်ရာ မြောက်ဘက်နယ်တခွင်သို့ တိမ်းရှောင်လာခဲ့ရပြန်သည်။
မြောက် ဘက်တခွင်၌လှည့်လည်၍ ထီးလိုင်သူကြီး၊ မုဆိုးငစဉ့်-အစရှိသော နောက်လိုက်ရဲမက်ဗိုလ်ပါ လူသူအင်အားတို့ကို စုစည်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် ငရမန်ကန်းကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းကာ ပြည်သူတို့၏ဆန္ဒအတိုင်း ပုဂံထီးနန်းကို စံမြန်းခွင့် ရရှိခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ ကျန်စစ်သားမင်းသည် သိန်းဃိုမင်းက ပေးအပ်သည့်သရီရဓာတ်တော်-(၉)ဆူမှ တစ်ဆူကို မိမိ၏ဖွားတော်မူရာပရိမ္မတွင် ဌာပနာကာ စည်းခုံတည်ထားခဲ့လေသည်။
ထို့အတူ လှံကစားရာ၊ လှံချက် ကျရာ(တိမ်းရှောင်ခိုအောင်းဖူးရာ)နေရာများတွင် ဂူတစ်လုံးစီ တည်ထားတော်မူခဲ့သည်။
အမြင့်မြို့တွင်လည်း ပုန်းခို ခဲ့ဖူးသည့်နေရာ၌် ရွှေတွင်းအောင်းစေတီ၊ မှန်ချိုရွာတွင် ကျင်းထဲရွှေဂူ၊ ချောင်းဦးဆယ်ရွာတွင် ထီးလှိုင်ရှင်ရွှေဂူကြီး ဘုရား၊ မြင်းမူနယ်တွင် ရွှေရင်းမာဘုရား၊ အင်းဝတွင် ထီးလှိုင်ရှင်စေတီ၊ စဉ့်ကိုင်ရွာတွင် ရှင်ပင်ဆိပ်ပေါက်ဘုရား နှင့် မင်းကျောင်းဘုရား၊ စစ်ကိုင်းတွင် သစ္စာစေတီ-စသည့် စေတီဂူဘုရားတို့ကို တည်ထားတော်မူခဲ့သည်။
ပရိမ္မထီးလှိုင်ရှင်ဘုရားသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းနံဖူးတွင် တည်ရှိပြီး ဉာဏ်တော်(၁၂၃)ပေ၊ ဖိနပ်တော်(၆၄) ပေနှင့်အရံစေတီ(၄၉)ဆူရှိသည်။
စေတီတော်အနီးတွင် မြစ်တော်၊နရပတိစည်သူမင်းတည်ထားခဲ့သည့် ရွှေဂူဘုရား၊ အိမ်တော်ရာဘုရား၊ လှံယာဉ်ပျံစေတီနှင့် ဟင်္ခါးဂူတို့တည်ရှိသည်။
နရပတိစည်သူမင်းသည် ဘေးတော်ကျန်စစ်မင်း ၏ကောင်းမှု့ဖြစ်သည့် ပရိမ္မထီးလှိုင်သျှင်စည်းခုံတော်အနီးတွင်ကူဘုရားတည်ပြီး ကျောက်စာရေးထိုးခဲ့သည်။
ကျောက်စာတွင်- သက္ကစ် ၅၄၅ ခု စိတ်သနှစ် တပေါင်လ္ဆုတ် ၅ ရျက် ၅ နိယ်လျှင် နတ်ရွာသဖွယ်ဖ္လစ်သော ပရိမ်မည်သ ပြည်နှိုက်။
ရတ္တနာ ၃ပါ၏ မျက်စိအမြိုက်ကို လွှန်ပိယ်တတ်သော လရွဲတိလျှင် ခ္လဝ်စိယ်ထသော၊ စည်သုမင်ကြီ ကူ တ်ကိုဝ် ခ္လဝ်လတ်သတေ၊ ဤကာ ညဖက်လျှင် ခ္လဝ်သတေ။
--}}-စသည်ဖြင့် ရေးထိုးခဲ့သည်။
ကျောက်စာအရ ပုဂံခေတ်ကာလက ပရိမ္မပြည်သည် နတ်ပြည်နတ်ရွာကဲ့သို့စည်ကားသာယာခဲ့ဟန်ရှိသည်။
နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် မိမိကောင်းမှု့ကူဘုရားကို ညဘက်တွင် တည်ထားသည်ဟု ရေးထိုးမှတ်တမ်းခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းပင်းယခေတ်၊သက္ကရာဇ် ၇၀၆-ခုနှစ်ထိုး၊ပရိမ္မသူကြီးငကောင်ရမ်သင်မောင်နှံကျောက်စာအရ နရပတိစည်သူ သည် ပရိမ္မတွင် သိမ်တစ်ခုကိုလည်း သမုတ်ခဲ့သေးသည်ဟု သိရသည်။
ပရိမ္မရွာကား ပုဂံပြည့်ရှင်၊ကျန်စစ်မင်းကိုသာ မွေးဖွားပေးခဲ့သည် မဟုတ်။
ပုဂံခေတ်တွင် အထူးထင်ရှားခဲ့ သည့် ပေါင်လောင်သင်၊မဟာကဿပထေရ်ကြီးသည်လည်း ပရိမ်(ပရိမ္မ)တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ကြောင်း သက္ကရာဇ် ၇၅၀-ခု ထိုး၊မြောင်မြို့နယ်၊ကျောက်ရစ်၊ရွှေပေါင်လောင်ဘုရား ၄-မျက်နှာကျောက်စာကို ကိုးကား၍ ဆရာကြီးဒေါက်တာ သန်းထွန်းက ဆိုခဲ့သည်။
ပရိမ္မရွှေမုဋ္ဌောဘုရားမှတွေ့ရှိခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းပင်းယခေတ်၊သက္ကရာဇ် ၇၀၆-ခုနှစ်ထိုး၊ပရိမ္မ သူကြီး၊ငကောင်ရမ်သင်မောင်နှံကျောက်စာတွင် မိမိဖွားမြင်သည့်ပရိမ္မတွင် သီရိဓမ္မသောကမင်းကြီး၏ကောင်းမှု့၊ ရွှေမုဋ္ဌောစေတီနှင့် နရပတိစည်သူမင်းကြီး၏သိမ်တော်တို့ တည်ရှိကြောင်းနှင့် ဘုန်းမြတ်ကြီး၊ရှင်မဟာကဿပ သီ တင်းသုံးတော်မူခဲ့ကြောင်းကို- သကရစ် ၇၀၆ ခု၊ ကြတိုက်သံဝစ္ဆိုဝ်ရ တ်သလင်လ္ဆန် ၆ရျက် ဒိဒ္ဓိ ၅ရျက် နက်သတ်၁၅ လုံမ်၊ စ္နိယ်နိယ် လျှင် မိမိဖွါရာဖ္လစ်သောပရိမ်နှိုက် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏စေတီမထဝ်နှင် စည်သူမင်ကြီ သိမ်တ်တမူလေ ဟိထ သော။
ဖုန်မ္လတ်ကြီစွာ မဟာကဿပသည်လေ နိယ်တ်မူထသော ကျက်သရိယ်ဟိသော မ္လိယ်အရပ်နှိုက် မိမိတေည် သော က္လောင်ကြီအား လှူ၏။
-ဟု ရေးထိုးမှတ်တမ်းခဲ့သည်။
ပုဂံခေတ်တွင် အထူးထင်ရှားတော်မူသည့်ပေါင်လောင်ရှင်ကဿပထေရ်ကြီးသည် ပရိမ္မတွင် တောကျောင်း တည်ထောင်၍ သီတင်းသုံးခဲ့ဖူးသည်။
ပေါင်လောင်ရှင်ကဿပသီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည့် ပရိမ္မတောကျောင်းသည် ယခုတိုင် ထင်ရှားစွာတည်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ရှင်မဟာကဿပကြီး တည်ထားခဲ့သည့် ကျီးမနားကူဘုရား-စသည့် ရှေး ဟောင်းစေတီတော်များလည်း တည်ရှိပေသည်။
ပရိမ္မရွာနှင့်သုံးမိုင်ခန့်အကွာတွင် ကျောက်ရစ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိသည်။
ကျောက်ရစ်မြို့သည် ပုဂံခေတ်က ပင် ထင်ရှားခဲ့ပြီး မဟာဒါန်တိုက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပရိမ္မ၊ ကျောက်ရစ်ဒေသသည် ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ် တို့ပေါင်းဆုံရာ သံလျက်စွန်းဒေသဖြစ်၍ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အရေးပါခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ကုန်းပိုင်း ကြည်း တောမြေနှင့် ရေဝင်ကျွန်းကိုင်းမြေယာများ တည်ရှိနေသဖြင့် မြေဆီမြေဩဇာကောင်းမွန်ကာ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ ဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်သည့်ဒေသ ဖြစ်သည်။
ကျောက်ရစ်ရွာကြီးသည် အိမ်ခြေတစ်ထောင်ကျော်ရှိသည့်ကျေးရွာကြီး ဖြစ်ပြီး ပေါင်လောင်ရှင်မဟာကဿပထေရ်ကြီးတည်ထားခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်ရွှေပေါင်လောင်ဘုရားကြီးလည်း ထင် ရှားစွာတည်ရှိနေပေသည်။
နန္ဒာမင်းလွင်၏ ဇေယျာပူရသမိုင်း စစ်ကိုင်းရာဇဝင်ရှာပုံတော်။
thumb|အလုံမြို့အဝင်တွေ့မြင်ရပုံ အလုံတပ်မြို့ သို့မဟုတ် ဗဒုံမြို့ဟောင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာမြို့နယ်တွင် တည်ရှိပြီး မုံရွာမြို့၏ ရပ်ကွက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မုံရွာမြို့၏ မြောက်ဘက် ၆ မိုင်ခန့်အကွာ၊ ချင်းတွင်းမြစ်၏အရှေ့ဘက်ကမ်း၊ မုံရွာ-ရေဦးကားလမ်းနှင့် မီးရထားလမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
အလုံမြို့တွင် မီးရထားဘူတာရုံ၊ လေယာဉ်ကွင်း၊ သင်္ဘောဆိပ်၊ အထက်တန်းကျောင်း၊ လျှပ်စစ်ရုံး၊ ကျန်းမာရေး ဆေးပေးခန်း၊ စည်ပင်သာယာဈေး၊ ရဲဌာန၊ ဆက်သွယ်ရေးရုံး၊ သစ်တောရုံး၊ သစ်စက် ကြီးများ တည်ရှိသည်။
အလုံမြို့၏မြောက်ဘက်တွင် အနောက်မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏တပ်နယ်မြေ တည်ဆောက်အခြေစိုက်ထားသည်။
ရှေးအလုံ မြို့မကို အဓိကအားဖြင့် စစ်ပင်ရပ်ကွက်အုပ်စုနှင့် အလုံရပ်ကွက်အုပ်စုနှစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အလုံမြို့သည် အလောင်းမင်းတရား၏စတုတ္ထသားတော်၊ ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း (ခေါ်) ဗဒုံမင်းစားခဲ့ရသည့်မြို့ ဖြစ်သည်။
နှစ်စဉ် ရိုးရာမပျက်ကျင်းပသည့် အလုံဘိုးတော် ကြီးနတ်ပွဲတော်ကြောင့်လည်း လူသိများသည်။
အလုံမြို့သည် ချင်းတွင်းမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိနေသဖြင့် ရှေးကပင် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတို့တွင် အချက်အချာကျခဲ့သည်။
စစ်ရေးအရ အလွန်အရေးပါသည့် ခံတပ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယပြည်၊ အာသံ၊ မဏိပူရ၊ ကသည်းပြည်၏ အဝင်အထွက် တံခါးဝတွင် တည်ရှိနေသဖြင့် တိုင်းတစ်ပါး၏ကျူးကျော်မှုကို ကာကွယ်ရန် ပုဂံခေတ်ကပင် (၄၀ဝ) ပြုမြို့အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ သည်။
အလုံမြို့တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်း ၂၁ ကျောင်း၊ စေတီပုထိုးပေါင်း ၁၈၁ ဆူရှိသည်။
ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ဗလီတစ်ခုစီ ရှိသည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် အလုံမြို့၏ စုစုပေါင်းအိမ်ခြေပေါင်းမှာ ၂၂၄၈ လုံး၊ အိမ်ထောင်စု ပေါင်း ၂၅၄၁ စု နှင့် လူဦးရေပေါင်း ၁၁၇၂၀ ယောက် ရှိသည်။
အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း ၂ ကျောင်း တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဗဒုံ (အလုံ) ၏ အမည်ကို စစ်ကိုင်းခေတ်ထိုး၊ အင်းဝခေတ်ထိုးကျောက်စာတို့တွင် ဗတုံမ်၊ ပတုံမ် ဟူ၍ ရေး ထိုးခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
ပုဂံခေတ်၊ အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ်၊ ၄၁၆ ခုနှစ်တွင် ဘသူကြွယ်မင်းက စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဗဒုံမြို့တည်နှစ်ကို "ရေအဟုန်- ဗဒုံတည်"ဟု အမှတ်အသားပြုကြသည်။
ဗဒုမ္မာကြာမျိုး တို့ ပေါက်ရောက်ရှင်သန်ရာ အင်းအိုင်တို့၏အလယ် ကုန်းမြင့်သာယာတွင် တည်ထားခဲ့သဖြင့် ပဒုမ္မာမြို့၊ နောင် ဗဒုံမြို့ဟု အမည်ရွေ့လျားခေါ်ဝေါ်ကြကြောင်း ဆိုသည်။
ဘဒ္ဒသူကြွယ်(ဘသူကြွယ်)မင်းသည် အနှောင် အဖွဲ့တို့မှ လွတ်ကင်းရာဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ဗန္ဒနမုတ္တိမြို့ ဟု အမည်ပေးခဲ့ရာမှ ဗန္ဒုံမြို့၊ ဗဒုံမြို့ဟု ရွေ့လျားလာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဗဒုံမြို့အမည်သည် တလိုင်း (မွန်)ဝေါဟာရဖြစ်ပြီး ဗ=သူကြွယ်၊ ဒုံ= မြို့။
သူကြွယ်မြို့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကြောင်းလည်း အဆိုရှိသည်။
ဘိုးတော်ဘုရား ခေါ် ဗဒုံမင်းသည် အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်ရှိ၍ မင်းဖြစ်လေသည့်အခါ "ဗဒုံမြို့သည် ငါ၏မင်္ဂလာမြို့တော်ဖြစ်သည့်အတိုင်း ရန်အပေါင်းကို လုံခြုံသဖြင့် အလုံမြို့ဟု သမုတ်စေ"ဟု အမိန့်တော် ရှိလေသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်လယ်ပိုင်းမှစတင်၍ အလုံမြို့ တွင်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗဒုံမြို့နယ်နိမိတ် အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၆ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၈ ရက်နေ့တွင် စတုတ္ထသားတော်၊ မောင်ဝိုင်းကို သတိုးမင်းလှ ရွှေတောင်ဘွဲ့မည်ဖြင့် ဗဒုံမြို့အထက် ဆယ်ရွာတိုက်၊ အောက် ဆယ်ရွာတိုက်ကို အသုံးကံကျွေးခံပေးတော်မူခဲ့သည်။
သတိုးမင်းလှရွှေတောင်၊ ဦးဝိုင်းသည် ခမည်းတော် မင်းတရားလက်ထက်တွင် ဗဒုံမြို့စားနယ်စား ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဗဒုံမင်းသားပိုင်စားရသည့် ပဋိက္ကရားမင်းတည်ထောင်ခဲ့သည့် ဗဒုံမြို့နန်းအကျယ်အဝန်းမှာ တောင်မြောက် တာ ခုနစ်ရာ့ငါးဆယ်၊ အရှေ့အနောက်တာ ခြောက်ရာ့လေးဆယ်ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ်အားဖြင့် တောင်ဘက်တွင် ကျောက်မျက်တောင်ခြေရင်း၊ အနောက်ဘက် ချင်းတွင်းမြစ်တစ်ဖက်၊ မြောက်ဘက်-ကန္နီနယ်စပ်၊သစ်ခဲချောင်း အထိ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဒီပဲယင်းနယ်စပ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက် ရွှေရပ်တောင် ရိုးအထိ၊ အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် ကျောက်ကာ၊ ထန်းဇလုပ်ချောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။
ခေတ်အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူများ အင်းဝမင်းကြီးစွာစော်ကဲလက်ထက်တွင် ဗဒုံမြို့စားအဖြစ် သတိုးသင်္ခသူကို ခန့်ထားခဲ့သည်။
အင်းဝ ပထမမင်းခေါင်လက်ထက်တွင် သတိုးသင်္ခသူကိုပင် ဗဒုံမြို့နှင့် တပဲ့ရင်း(ဒီပဲယင်းမြို့)ကို ဆက်လက် စားစေ ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၇၇၉ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမင်းခေါင်၏သားတော် ပြည်စား သီဟသူကို ဗန့်ကျီဆယ်တိုက်၊ ရဲလှေဆယ်စင်းနှင့်တကွ ဗဒုံမြို့ကို ကံကျွေးပေးတော်မူခဲ့သည်။
အင်းဝမင်းခေါင်လက်ထက်တွင် ဗဒုံမြို့စား မှာ သီဟသူ ဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူရှင်သီဟသူမင်း လက်ထက်တွင် ကျွန်တော်ရင်း မြို့တောင်စားအား ရဲလှေဆယ်စင်းနှင့်တကွ ဗဒုံမြို့ကို ပေးတော်မူခဲ့သည်။
မြို့တောင်စား၏အမည်ကို မသိရချေ။
ထူပါရုံဒါယကာ၊ နရပတိမင်းလက်ထက်တွင် ယောက်ဖတော်၊ မင်းဥစ္စနာ(ဥဇနာ)အား ဗဒုံမြို့စားအဖြစ် ပေးတော်မူသည်။
အင်းဝနရပတိမင်း (စစ်ကိုင်းစည်သူကျော်ထင်) လက်ထက်တွင် ဗဒုံမြို့စားအဖြစ် ရာဇသင်္ကြန်ကို ပေးတော်မူသည်။
ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်နယ်တလွှားသို့ အောင်မြင်တော်မူသည့်အခါ မိုးညှင်းစော်ဘွား၏တူ၊ စည်ပုတ္တရာစားကို သစ္စာပေးပြီး သင်္ခယာ ဟူသည့်အမည်နှင့် ကွမ်းခွက်၊ လက်ဖက်အိုး တကောင်းဖုံး၊ ထွေးခံ၊ ထီးနီညောင်ရွက်နှင့် တကွ ဗဒုံမြို့ကို ပေးတော်မူခဲ့သည်။
အနောက်ဘက်လွန်မင်းလက်ထက်တွင် မင်းရဲသီဟသူအား ဗဒုံမြို့စားအဖြစ်ပေးသနားသည်။
ပြည်မင်း၊ မင်းရဲကျော်ခေါင်လက်ထက်တွင် မင်းရဲရန္တမိတ်အား မင်းရဲနရသူ အမည်နှင့် ရွှေချက်ကွမ်းခွက်ပေးတော်မူပြီး ဗဒုံမြို့ကို ကံကျွေးချထားပေးခဲ့သည်။
မင်းရဲကျော်ထင်(ဝမ်းဘဲစံအင်း) လက်ထက်တွင် ဗညားပရံကို ဗဒုံမြို့ ပေးတော်မူခဲ့သည်။
မာန်အောင်ရတနာဒါယကာ၊ သီရိမဟာသီဟသူရဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ၊ စနေမင်းလက်ထက် တွင် သားတော် သီရိမင်းစံကို ဗဒုံမြို့ကို ပေးသနားတော်မူသည်။
အင်းဝမင်းများလက်ထက်တွင် ဗဒုံမြို့ကို အရေးပါသည့်မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ညီတော်၊သားတော်နှင့် စိတ်ချယုံကြည်ကြရသည့်သူများကိုသာ မြို့စားနယ်စားအဖြစ် ခန့်ထားပေးသနား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ဗဒုံမြို့ကို အလုံမြို့ဟု အမည်ပြောင်းလဲပြီး အလုံမြို့ဝန် အဖြစ် ဗလရဲထွဋ်ကို ခန့်ထားတော်မူခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင်အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် နတ်မသူကို ခန့်ထားသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၇၂ ခုနှစ်တွင် နတ်မသူအား နှုတ်ပယ်၍ လက်ယာကျော်ထင်အား အလုံမြို့ဝန် ခန့်ထားပြန်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်မှာပင် လက်ယာကျော်ထင်၏နောက်တွင် သီရိဓမ္မာသောကအား အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။
ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက်တွင် အရှင်နန်းမတော်မိဖုရားကြီး၏ဦးရီးတော်၊ ဖလံခုံရွာဇာတိဖြစ်သည့် ဦးကွန်အား မဟာမင်းကြီးကျော်ထင်ဘွဲ့မည်နှင့် အဝေးဝန်ချုပ်၊ အလုံ၊ ဒီပဲယင်း နှစ်မြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်ထား သူကောင်းပြုခဲ့သည်။
ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက်တွင် အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် နေမျိုးသူရရဲခေါင်ကို အလုံမြို့ဝန်အဖြစ်ခန့်ထားခဲ့သည်။
အလုံမြို့ဝန်၊ နေမျိုးသူရရဲခေါင်၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးရစ် ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ်တွင် အလုံမြို့ဝန်၊ မင်းကြီးမဟာဗန္ဓုလသည် အာသံပြည်သို့ စစ်ချီသောအခါတွင် ရတနာသိင်္ဃမြို့ဝန် ဦးဖိုးဆယ်အား အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခန့်ထားခဲ့သည်။
ဦးဖိုးဆယ်သည် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်သည်အထိ အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့ရသည်။
မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်စတွင် အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် လက်ယာဝင်းတော်မှူး၊ မင်းကြီး မဟာတရဖျားကို ခန့်ထားခဲ့သည်။
မင်းကြီးမဟာတရဖျားသည် လက်ယာဝင်းမှူးမဖြစ်မီက အကြီးစာရေးဖြစ်ပြီး အမည်မှာ ဦးရှင်ကလေး ဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၃ ခုနှစ်တွင် နောင် ကင်းဝန်မင်းကြီးဦးကောင်းဟု ထင်ရှားလာမည့် မဟာမင်းကျော်စည်သူအား အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မင်းလှနယာဇေတဗိုလ်ဘွဲ့ခံ ဦးကြာဥကို အလုံမြို့ဝန် ခန့်ထားသည်။
အလုံဝန်အဖြစ် ဦးသဒ္ဓမ္မဆိုသူလည်း ရှိသေးသည်။
ဘွဲ့အမည်မှာ မင်းထင်စည်သူရာဇာ ဖြစ်သည်။