kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မင်းသမီး စိန်ညှာကြီး နောက်တွင် စိန်အေးမေနှင့်စိန်မာတို့သည် တစ်ဦးပြီးတစ်ဦး ခေတ်စားလာသည်။
မင်းသမီးမော်လမြိုင် စိန်ငုံကြီးမှ စိန်မာ အထိ စောင်းဆရာ ဦးဖေဖြူ ထောင်သော အငြိမ့်ဟု ဆိုကြ သည်။
ထိုနောက် အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာသည်။
တစ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့တွင်လည်း မင်းသမီးတစ်လက်သာ မဟုတ် နှစ်လက် ပါဝင်လာသည်။
ရေကျော်စိန်ပု ယင်းသို့ မော်လမြိုင် အငြိမ့်မှ စ၍ အငြိမ့်အတော်များများ ရန်ကုန်တွင် ခေတ်စား လာသောအခါ ရန်ကုန်မြို့ခံ အငြိမ့် ဆရာများသည် မော်လမြိုင်အငြိမ့်ထက် သာသော အငြိမ့် ထောင်ရန် တိုင်ပင်ပြီးလျှင် ပုဇွန်တောင် ရေကျော်ရပ်မှ ဖျတ်ဖျတ်လတ်လတ်ရှိသော မပုဆိုသူ အမျိုးသမီးကလေးကို သင်ကြားပေးပြီးနောက် အမည်နှင့် အငြိမ့်ထောင်ကြသည်။
ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်တွင် မင်းသမီးနှစ်လက်ဖြစ်သဖြင့် နှစ်ပါးသွားခန်းများ ပါလာသည်။
အခြား အငြိမ့်ထက်ပို၍ု သာအောင်လည်း လူရွှင်တော် နှစ်ယောက်ပါ ထည့်သည်။
လူရွှင်တော် တောင်စဉ်နှင့်ညှပ်ကြီးတို့သည် ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်တွင် ပါဝင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။
လူရွှင်တော်များသည် အင်္ကျီမပါ၊ ခေါင်းပေါင်းပခုံးတင်၊ ပုဆိုးခါးပုံထိုး၍ ရောင်ထုံး ထားကြသည်။
ထိုခေတ် လူရွှင်တော် ပြက်လုံးသည် ခါးအထက် မနိမ့်ကြရချေ။
မင်းသမီးနှစ်လက်သည် တစ်ဦးစီ ထွက်၍ ကပြီးနောက် နှစ်ပါးသွားခန်း ကကြသည်။
ထိုမျှ သာမက ဇာတ်ထုပ်ဇာတ်ကွက်ယောင်ယောင် တိုးချဲ့၍ ဖျော်ဖြေ ကပြကြ သည်။
အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာသောကြောင့် တစ်ဦးထက်တစ်ဦးပို၍ ကောင်းစေလိုသည့် စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ချဲ့ထွင်လာကြဟန် တူသည်။
ရေကျော်စိန်ပုသည် ၁၂ နှစ် ၁၃ နှစ်အရွယ် ဇိုးဇိုးဇတ်ဇတ် ပြောတတ် ဆိုတတ် ကတတ်၍ ယဉ်ကျေးပိပြားလှသည် မဟုတ်သော်လည်း ငယ်ဂုဏ်ကြောင့် ပရိသတ်က မေတ္တာ ထားကြသည်။
ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်ကို မန္တလေးမြို့မှ ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာသည့် လူရွှင်တော်ဦးချစ်ဖွယ် တည်ထောင်သည်ဟု အချို့က ဆိုကြ၍ အချို့က ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်ထောင်ပြီး နောက်တစ်နှစ်ကျမှ ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ကသည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
ဦးချစ်ဖွယ်သည် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်သာမဟုတ်၊ အငြိမ့်ထောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။
ဦးချစ်ဖွယ်၏ ပထမဇနီး ဒေါ်စိန်ကျော့သည်၎င်း၊ ဒုတိယဇနီး ဒေါ်စိန်သုံသည်၎င်း နာမည်ကျော် အငြိမ့် မင်းသမီးကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။
မင်းသမီးကြီး ဒေါ်စိန်သုံ ဒေါ်စိန်သုံသည် အဆိုအက ပျော့ပျောင်း ညက်ညော၍ ယဉ်ကျေး သိမ်မွေ့ ဣန္ဒြေရသူ ဖြစ်သဖြင့် ဒေါ်စိန်သုံ၏အငြိမ့်ကို အရွယ်သုံးပါး နှစ်သက် ကြသည်။
ဒေါ်စိန်သုံသည် အသက်ကလေး ထောက်လာ သော အခါ အငြိမ့်မကတော့ဘဲ ထိုင်ဆိုအငြိမ့်ကြီး ဖွဲ့ကာ အသုံး တော်ခံရာ သုမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများက မရမက ငှားကြ ရသည်အထိ ကျော်ကြားသည်။
ဦးချစ်ဖွယ် ဒေါ်စိန်သုံအငြိမ့် ကျော်ကြားခြင်းသည် ဒေါ်စိန်သုံ၏အကညက်၍သာ မဟုတ်၊ ဦးချစ်ဖွယ်၏ ကာလဒေသ ပယောဂနှင့် လိုက်လျောညီစွာ ကဗျာလင်္ကာနှင့် နဘေထပ်များကို ပရိသတ်စွဲလောက်အောင် ရွတ်ဆိုနိုင်မှုနှင့် တီထွင်ဉာဏ် ကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
မြန်မာနိုင်ငံတင် အငြိမ့်ပွဲများကို ပတ္တလားဝိုင်း များဖြင့် ကပြလေ့ ရှိရာမှ စန္ဒရားဝိုင်းနှင့် တွဲဘက်သော အငြိမ့်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမှာ ဦးချစ်ဖွယ်၏ ကြိုးစား အောင်မြင်မှုပင် ဖြစ်သည်။
စန္ဒရား အငြိမ့်များ မည်မျှ ခေတ်စားလာသနည်းဟူမူ အငြိမ့်အဖွဲ့အမည် များတွင် စန္ဒရားဟူသောစကား ထည့်သုံးကာ စန္ဒရားမမကြီးအငြိမ့်၊ စန္ဒရားမမြရီအငြိမ့် ဟူ၍ပင် ပေါ်ပေါက် လာခဲ့လေသည်။
စန္ဒရားမမကြီး အငြိမ့်တွင် စန္ဒရားတီးသူမှာ မမကြီး ဖြစ်သည်။
မမကြီးသည် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အကို ဆိုင်း ဆရာကြီး ဆရာစိမ့်၏သမီးဖြစ်သည်။
အဒေါ်ဖြစ်သူမှာလည်း နာမည်ကျော် အငြိမ့်မင်းသမီး ဒေါ်ငွေလှိုင် ဖြစ်သည်။
စန္ဒယား မမကြီးအငြိမ့်မှ ခေါင်းဆောင် မင်းသမီးမှာ မစိန်ဥ ဖြစ်သည်။
မစိန်ဥသည် နောင် ခင်ပွန်းသည်ဖြစ်သူ ဦးချစ်မောင်နှင့်အတူ ၁၂၈၈ ခုနှစ်ခန့်တွင် မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်အဖွဲ့ကို ထောင်လေ သည်။
မစိန်ဥကား မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသောခေတ်တွင် ပန်တျာမူမှန် ပြုပြင်ရေးအဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အောင်ကြည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၈၊ မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင် တည်ထောင်သော မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်အဖွဲ့ မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်ကို ထောင်စဉ်က ပါဝင်သော မင်းသမီးများမှာ နေပြည်တော် မြရီ၊ ဗားမင်းနီးယား မြသီ၊ ဥဩမယ်တင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်မှစ၍ အတီးဆရာများ၊ စာရေးဆရာ များ ကိုယ်တိုင် ဇာတ်စင်ရှေ့တွင် ထွက်၍ တီးမှုတ် သီဆိုရသော စနစ်ကို တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုစဉ်က ထက်အောက် ညာကြေ ကျော်ကြားသော အငြိမ့် မင်းသမီးများမှာ အိန္ဒိယမစိန်မှုံ၊ မစိန်ဆင်၊ မစိန်တင်၊ မစိန်မြိုင်၊ မစိန်လှိုင်၊ မစိန်ချစ်၊ မစိန်လွင်၊ ဗိလတ်ပြန်စိန်တင်၊ ယုဇနအေးစိန်၊ ပေါ်လင်းတင်၊ အာဝါဒေး မမြတင်၊ ချင်းမ ကလေး အောင်စိန်၊ ပလိုတီယာ မသိန်း၊ ရွှေခြေကျင်း မသန့်စင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အငြိမ့်မင်းသမီးများသည် ဣန္ဒြေရရ လေးလေးတွဲ့တွဲ့ ကကြ ရာမှ အိန္ဒိယ စိန်မှုံခေတ် ရောက်လာသောအခါ ဇိုးဇိုးဇတ်ဇတ် စ ကရုံမက၊ ဇာတ်ခုံ၏လက်ဝဲလက်ျာဒေါင့် မကျန် ပရိသတ် များကိ ချိုရွှင်သော မျက်နှာထားပေး၍ ကစ ပြုသည်။
လူရွှင်တော်နှင့် မင်းသမီးအော်လိုက် ငေါက်လိုက် ယပ်တောင် နှင့် ရိုက်လိုက် စသည့် အလေ့များလည်း စခဲ့သည်ဟု ဆိုကြ သည်။
မစိန်ဆင်မှာမူ ယောက်ျားလို စဝတ်၍ အိုးစည်တီးအက တွင် အလွန်ကောင်းသူ ဖြစ်သည်။
ယုဇနအေးစိန်တို့ခေတ် ရောက်သောအခါ မင်းသမီးသည် ပြုံးရုံမက ကြာပါပါ သီချင်းဆိုကာ မေးထိုးပြီးလျှင် မျက်စကို ဗယ်တစ်ဘက် ညာတစ်ဘက် ပစ်၍ ကခဲ့ လေသည်။
ထိုခေတ်က အောက်လင်းဓာတ်မီး မပေါ်သေးသဖြင့် လက်ဆွဲ မှန်အိမ်များ ထွန်း၍ ကရလေရာ မင်းသမီး ကြာပစ်ပုံကို ပရိသတ် သဲသဲကွဲကွဲ မမြင်ရမည် စိုးသောကြောင့် လက်ဆွဲမှန် အိမ်ကို ဖြုတ်၍ မျက်နှာအနားကပ်ကာ ကိုင်မြှောက်ပြသည်ဟု ဆိုသည်။
ပရိသတ် အလွန် စွဲမက်ကြသဖြင့် ကြာသီချင်းနှင့် ကြာပေးခြင်း ခေတ်စားလာသည်။
ယုဇနအေးစိန်ကား ကြာ သီချင်းနှင့် ကြာပေးခြင်း ခေတ်စားလာသည်။
ယုဇနအေးစိန် ကား ကြာသီချင်းနှင့် ကြာပေးခြင်းကို စထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ရွှေခြေကျင်း မသန့်စင်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီမြို့တော်သို့ သွားရောက်ကပြရာမှအပြန် ဒေလီညွန့်ဟူသော အမည်ကို ခံယူသည်။
ဒေလီညွှန့်သည် လွတ်လပ်ရေးရသည့်ခေတ်တွင် ပန်တျာကျောင်းတွင် အဆိုနည်းပြဆရာမကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ရန်ကုန် ရေကျော် စိန်ပု အငြိမ့် နာမည်ကျော်သဖြင့် မန္တလေးမြို့ လက်ဝှေ့နာမည်ကျော် ကိုပေါလှိုင်က သူ၏ သမီးကလေးကို ဆီကြော်စိန်ပုဟု အမည်ပေးကာ အငြိမ့် ထောင်၍ ရန်ကုန်သို့ ဆင်း အသုံးတော်ခံသည်။
သို့ရာတွင် ရေကျော်စိန်ပုလောက် ပရိသတ် မစွဲချေ။
ထိုခေတ်က အငြိမ့် များကို လူကြိုက်များ၍ ခေတ်စား သောကြောင့် သူထက်ငါ ထောင်ကြရာ တရုတ်ကလပ်များတွင် အငြိမ့် မပြတ်မလတ် ကပြကြရသည်။
အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာသလောက် အငြိမ့်တီးဝိုင်းများ၌ လည်း တူရိယာများ တိုးသည်ထက် တိုးလာသည်။
၁၂၆၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ပုံခြောက်လုံးနှင့် စည်တိုအပြင် စာခွန့် ထည့်သွင်း၍ တီးလာသည်။
စာခွန်နှင့် တွဲဘက်ဖြစ်သော လင်းကွင်းပါ ထည့်၍ လာလေသည်။
ယခင်က ခတ်စည်းကို သာ အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း စာခွန့်နှင့် လင်းကွင်းကို မြိုင်မြိုင် ဆိုင်ဆိုင် တီးသောအခါ ခတ်စည်း၍အသံ မြုတ်နေသောကြောင့် ဆိုင်းစည်း ဟုခေါ်သော ရိုက်စည်းခေါ် သံလွင်စည်းကို အသုံးပြုလာကြသည်။
အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာလေသော အခါ ပုလွေဆရာများ ရှားပါး၍ တစ်ကြောင်း၊ ပုလွေသံသည် မပေါ်လွင်သဖြင့် တစ်ကြောင်း ပုလွဲအစား နှဲကို သုံးလာကြ သည်။
ဝါးပတ္တလားနှင့် လက်ဆွဲဘာဂျာ အစား သံပတ္တားလား ကို ထည့်သုံးခဲ့ကြသည်။
အငြိမ့်အဖွဲ့ များလာသလောက် အငြိမ့်စည်းကမ်းလည်း ပျက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
လူရွှင်တော်နှင့် အငြိမ့် မင်းသမီး သူ့ထက်ငါ လုယက် ပြောဆိုလာကြသည်။
အပေးအယူ စည်းကမ်း ပျက်လာကြသည်။
လူရွှင်တော်များ သည် စွတ်ကျယ်အင်္ကျီ မဝတ်၊ ပုဆိုးဒူးဖုံး ခါးတောင်းကြိုက်၊ ပုဝါကို ခါးမှာစီးကာ လက်ခေါက်မှုတ်လိုက် လက်ခုတ်တီး လိုက်နှင့် အငြိမ့်မင်းသမီးကို သားပြော မယားပြော ပြောဆို ခြင်း၊ ဇာတ်ခုံပေါ်၌ မင်းသမီးနှင့် လူရွှင်တော် မိုးတိုးမတ်တတ် ရှုတ်ရှုတ်ခတ် သွားလာခြင်းများ ဖြစ်လာသည်။
သီချင်းတစ်ပိုဒ် မဆုံးမီ အပြင်စကားများ ဝင်စွက် ရှုပ်ထွေးလာရာ ဆိုသော သီချင်းစာကို ပရိသတ်များ မမှတ်မိတော့ချေ။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြိုခေတ်တွင် အငြိမ့်အဖွဲ့များ၌ တူရိယာ လည်း ပိုစုံလာသည်။
ဟွန်းတရော၊ မင်ဒလင်၊ ဘင် စသော အနောက်နိုင်ငံ တူရိယာများ လှိုင်လှိုင်ကလေး ပါလာသည်။
မင်းသမီးလည်း နှစ်လက် သုံးလက် ဖြစ်လာသည်။
လူရွှင် တော်များလည်း ပိုမို၍ အရေးပါလာသည်။
ထိုခေတ်က ထင်ရှားသောလူရွှင် တော်များမှာ ဦးကျင်ခဲ၊ ဦးဓာတ်ခိုး၊ ဦးသင်္ခါ၊ ဦးဒန်ပေါက်၊ ဦးည|ပ်ကြီး၊ ဦးဗေဒါ၊ ဦးဓာတ်ဆီ၊ ဦးဓာတ်စံတို့ ဖြစ်ကြသည်။
နာမည်ကြီး အငြိမ့်မင်းသမီးများမှာ မြခြေချင်း မငွေမြိုင်၊ ဩဘာသောင်း၊ ဩဘာညွှန့်၊ လေဘာတီ မမြရင်၊ ဥက္ကလာအေးကြည်၊ ဂီတမယ် လှကလေးစိန်၊ ဒေါပုံ ခင်ကြည်၊ ယိုးဒယား အောင်သိန်းတင်၊ ဒဂုံခင်လှကြည်၊ ရတနာပုံ ခင်ကြည်၊ နေပြည်တော် မဂျမ်းစိန်၊ တလိုင်းမမြကြင်၊ ချင်းမကလေးအောင်စိန်၊ မမြလွင်၊ ယူနီဗာစီတီ မြသန်း ကြည်၊ တရုတ်မကလေး မတင်ကြည်၊ တက္ကသိုလ် ပြည် သိန်းတင်၊ ဝိဇ္ဇာမယ်၊ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်၊ ဒီးဒုတ်ခင်မြိုင် စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြခြေကျင်း မငွေမြိုင်သည် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ကပြအသုံးတော် ခံခဲ့သော်လည်း ၂၉ နှစ် အရွယ်ကျမှ အငြိမ့် နှစ်နှစ် ကသည်။
မြခြေကျင်း အငြိမ့်ကစဉ်က အငြိမ့်ထောင် ဆရာမှာ မြန်မာညွှန့် ဦးချစ်မောင် ဖြစ်သည်။
မငွေမြိုင်က ခေါင်းဆောင် မင်းသမီးဖြစ်၍ အောင်မေလှိုင်နှင့်မအုန်းကြည်တို့က ရှေ့ထွက် မင်းသမီး ဖြစ်ကြသည်။
ရတနာပုံခင်ကြည်နှင့်နေပြည်တော် မဂျမ်းစိန်တို့သည်လည်း မြန်မာညွှန့် အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ပါဝင် သော မင်းသမီးများ ဖြစ်သည်။
ဩဘာသောင်းသည် ဒေါ်ထွေးလေး၏ တပည့်ဖြစ်၍ ယိုးဒယားက ကောင်းသူ ဖြစ်သည်။
ကကြိုးလည်း စုံသည်။
လွတ်လပ်ရေးခေတ်တွင် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း အကဆရာမကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
လေဘာတီ မမြရင်သည် အကကောင်း၊ ရုပ်ချောရုံ သာမက အသံလည်း အလွန်ကောင်းသဖြင့် အသံမင်းသမီးဟူ၍ ပင် ခေါ်စမှတ် ပြုကြသည်။
မမြရင် တို့ခေတ်က မိုက္ကရိုဖုန်းခေါ် အသံချဲ့ခွက်လည်း မရှိချေ။
အငြိမ့် အဖွဲ့တွင် မင်းသမီး နှစ်လက်၊ လူပြက်နှစ်ယောက် တီးဝိုင်း အဖွဲ့ဝင် ငါးယောက်နှင့် ထမ်းဆင့်ခေါ် အငြိမ့်ပစ္စည်းထိန်းသိမ်း ရသူ တစ်ယောက် ပေါင်း ၁ဝယောက်ခန့်သာ ပါသည်။
ယခု ခေတ်ကဲ့သို့ အငြိမ့်အဖွဲ့ဝင် မများဟု ဆိုသည်။
မမြလွင်မှာ နောင်အခါ ကောလိပ်စိန်ဟူသော အမည်နှင့်ကျော်ကြားလာသော မင်းသမီးဖြစ်သည်။
အသက် ခုနစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဝါးခယ်မမြို့ပေါ်မှ အရပ်အငြိမ့်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ကပြခဲ့၍ ၁ဝနှစ်အရွယ်တွင် တလိုင်းမမြကြင် အငြိမ့် အဖွဲ့၌ လက်ထောက်အဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ပြီးလျှင် ၁၂ နှစ်အရွယ် တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၁၄ လမ်း အငြိမ့်ဆရာ ဦးဘိုးသင်(ဦးဘိုးဆင် ၏ညီ)၏အငြိမ့်တွင် မင်းသမီးကြီး ဩဘာညွှန့် နှင့်အတူ ကပြ ခဲ့သည်။
ယူနီဗာစီတီ မြသန်းကြည်သည် ရုပ်လှသည်။
ကာလသားကြိုက် ကတတ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘစစ်ကြိုခေတ်က ရန်ကုန် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့သည် မြို့သူမြို့သားများအား ဖျော်ဖြေရန် ရပ်ကွက် အလိုက် ပန်းခြံ များတွင် တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် အငြိမ့်ခံ၍ ဖျော်ဖြေသည့် အလေ့ လည်း ရှိသည်။
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများကလည်း တက္ကသိုလ်ဆောင်များ၌ နှစ်ပတ်လည် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပ ကြသောအခါ အငြိမ့်ခံလေ့ရှိသည်။
ယင်းသို့ အငြိမ့်ခံရာမှ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ မင်းသမီးများ၏အမည်များရှေ့တွင် တက္ကသိုလ်၊ ယူနီဗာစီတီ၊ ကောလိပ် စသော ဂုဏ်ထူးဆောင် အမည်များ ချီးမြှင့်လေ့ ရှိသည်။
ကောလိပ်စိန်၊ ယူနီဗာစီတီ မြသန်းကြည်၊ တက္ကသိုလ် ပြည်သိန်းတင်တို့သည် ယင်းသို့ ရရှိခဲ့သည့် အမည်များ ဖြစ်ကြ သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် စစ်ကြိုခေတ် ကလောက် အငြိမ့်များ ခေတ်မစားတော့ချေ။
ပြဇာတ်များ၊ ရုပ်ရှင်များကို လူကြိုက်များ၍ ခေတ်စားလာသောကြောင့် ဖြစ်ဟန်တူသည်။
စစ်ကြိုခေတ်ကပင် စတင် ကပြခဲ့၍ စစ်ပြီးခေတ်အထိ ကျော်ကြားသောမင်းသမီး နှစ်ဦးမှာ ရွှေနှင်းဆီမတင်ညွန့်နှင့် ဖက်ရှင် မအောင်ငွေတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ရွှေနှင်းဆီသည် အကစုံသည်။
မင်းသားက ကောင်းသည်။
အငြိမ့်၏နောက်ပိုင်း ပြဇာတ်တွင် ယောက်ျားခန်းများ၌ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူလှစွာ စွမ်းဆောင်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။
ဖက်ရှင် မအောင်ငွေသည် မင်းသမီး တက္ကသိုလ်ပြည်သိန်းတင် ညီမ ဖြစ်သည်။
ဘာသာမျိုးခြား အကများကို နိုင်နင်းသည်။
စစ်ပြီးခေတ် အခြားထင်ရှားသော အငြိမ့်မင်းသမီးများမှာ ရွှေလိပ်ပြာ၊ ကောလိပ်မြိုင်၊ တက္ကသိုလ်စိန်၊ ယိုးဒယားအမာစိန်၊ ဆိုဗီယက်ပြန် နွဲ့နွဲ့စန်း စသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။
အမာစိန်နှင့် နွဲ့နွဲ့စန်းတို့သည် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်းထွက်များ ဖြစ်ကြ၍ ဒေါ်ဩဘာသောင်း၏ အကပညာများဖြင့် အငြိမ့်စင်ပေါ်သို့ ရောက်လာကြသူများ ဖြစ်လေသည်။
မည်သည့်ဘာသာ၌မဆို စကားပြောင်းလဲခြင်းကို တွေ့ရ၏။
စကားပြောင်းလဲခြင်းသည် အသံပြောင်းလဲခြင်းပင် ဖြစ်၏။
ဘာသာစကား အသံပြောင်းလဲပုံကို ထင်ရှားစေခြင်းငှါ အသံဖြစ် ကိရိယာများကို ဖော်ပြပေအံ့။
လူ၏အသံဖြစ်ရာဌာနသည် ခံတွင်း၊ နှာတွင်းနှင့် လည်မျို (ရေမျို)ဟု ခေါ်ကြသော အသံအိုး ဖြစ်၏။
အသံသည် ထွက်သက် ဝင်သက်ကြောင့် ဖြစ်၏။
များသောအားဖြင့် ထွက်သက်ကြောင့် ဖြစ်၏ အသံအိုးနှင့်အသံကြိုး။
လည်စေ့၌ လေပြွန် အနည်းငယ် ဖောင်းသောနေရာကို လည်မျို ဟု ခေါ်သည်။
လည်မျို၌ အသံဖြစ်သောကြောင့် လည်မျိုကို အသံအိုးဟုလည်းခေါ်၏။
လည်မျိုတွင် ရှေ့စုလျက်၊ နောက်က ကွဲနေသော ညွှတ်ပျောင်း ခိုင်မာသည့် ကြိုးနှစ်ချောင်း ရှိသည်။
ယင်းတို့ကို အသံကြိုးဟု ခေါ်၏။
အသက် မှန်မှန် ရှူလျှင် ဤကြိုးနှစ်ချောင်းသည် လှည်းထောက်ခွကဲ့သို့ ပွင့်လျက် ရှိရာ၊ အသက်သည် အဆီးအတား မတွေ့ဘဲ ဝင်ထွက်နိုင်၏။
နောက် ကွဲနေသာ အစွန်းနှစ်ခုကို စေ့လိုက်လျှင် လေပေါက်သည် လုံးလုံးပိတ် သွား၏။
ဤကဲ့သို့ လုံးလုံး မပိတ်ဘဲ အလျား လိုက် လေပေါက်ကလေးသည် အနည်းငယ်သာ ပွင့်လျက် နေလျှင် ထွက်သက်သည် အသံကြိုးများကို အတင်းတိုးသဖြင့် ကြိုးများသည် လှုပ်ခါကြ၏။
ဤသို့ ကြိုးများ လှုပ်ခါခြင်း ကြောင့် ဃောသခေါ်သော အသံ ဖြစ်၏။
လည်စေ့ပေါ်ကို လက်ချောင်းများတင်၍ စမ်းလျှင် အသံကြိုးခါသည်ကို သိနိုင် ၏။
ဃောသအသံ ထွက်စဉ် နားပေါက်နှစ်ခုကို လက်နှင့် ပိတ် ထားလျှင်လည်း အသံကြိုး ခါသည်ကို သိနိုင်၏။
အကယ်၍ အဆိုပါ အလျားလိုက် လေပေါက်ကလေးကို ကျယ်ကျယ် ဖွင့်လျှင် ထွက်သက်သည် အသံကြိုးကို တိုးထွက်ရန် မလို တော့သဖြင့် ဃောသအသံ မဟုတ်ဘဲ အသက်ရှူသံ၊ သို့မဟုတ် ဟ သံ ဖြစ်လာ၏။
ခံတွင်းနှင့် အသံဖြစ် ကိရိယာများ။
လေပြွန်နောက်၌ အစာဆင်းသော လည်ချောင်းရှိ၏။
လျှာ နောက် အောက်က ထွက်နေသော အသားမျှင်ကလေးကို အသံ အိုးဖုံးဟုခေါ်၏။
အစာမျိုသောအခါ ထိုအဖုံးသည် အသံ အိုး ဝင်ပေါက်ကို ပိတ်လိုက်၏။
အောက်ဘက်ရှိ အသံအိုးနှင့် လည်ချောင်းသို့၎င်း၊ အထက်ဘက်ရှိ ခံတွင်းနှင့် နှာတွင်းသို့၎င်း ပေါက်ရောက်သော နေရာကို အာစောက်ဟု ခေါ်၏။
ခံတွင်း၌ သွားများ၊ ပျော့ပျောင်းသော နှုတ်ခမ်းနှစ်ခုနှင့် အလွန်လှုပ်ရှား တတ်သော လျှာ ရှိသည်။
လျှာသည် ခံတွင်းတွင် ရွှေ့ချင် သလို ရွှေ့၍ အထက် မေးရိုးကို လိုအပ်သော နေရာ၌ ထိနိုင်သော ကြွက်သားစု ဖြစ်သည်။
လျှာဖျား၊ လျှာရှေ့၊ လျှာနောက် ဟူ၍ သုံးပိုင်း ခွဲထား၏။
အာခေါင်ကို သွားရိုး၊ အာခေါင်မာ၊ အာခေါင်ပျော့၊ လျှာခင် ဟူ၍ လေးပိုင်းခွဲထား၏။
နှာတွင်းသို့ လေမသွားရအောင် လျှာခင်က ပိတ်နိုင်၏။
အထက်ပါ ပုံ ၁ ကို ရှု။
ဃောသ အဃောသ။
အသံကြိုးများ အနည်းငယ် ပိတ်သောကြောင့် ထွက်သက်သည် အသံအိုး၌ အဆီး အတား တွေ့၍ အသံဖြစ်ကြောင်းကို သိခဲ့ကြ ပြီ။
ထွက်သက်သည် အသံကြိုးများ ပွင့်နေသောကြောင့် အသံ အိုး၌ အဆီးအတား မတွေ့၍ အသံ မဖြစ်ခဲ့လျှင် ခံတွင်းသို့ ရောက်သောအခါ အဆီးအတား တွေ့မူ အသံ ဖြစ်နိုင်သည်။
အသံအိုး၌ အဆီးအတားကြောင့်ဖြစ်သော အသံကို ဃောသဟု ခေါ်ရကား၊ ခံတွင်း၌ အဆီးအတားကြောင့်ဖြစ်သော အသံကို အဃောသဟုခေါ်၏။
(အသံအိုး၌သော်လည်းကောင်း၊ ခံတွင်း ၌သော် လည်းကောင်း၊ အဆီးအတား မရှိလျှင် အသံ မဖြစ်နိုင်။
) ထွက်သက်သည် အဆီးအတားကို အာခေါင်ပျော့၌ တွေ့ လျှင် က-သံထွက်၏။
အာခေါင်မာ၌ တွေ့လျှင်၊ ကျ- သံ ထွက်သည်။
ကျ-သံထက် အနည်းငယ် နောက်ပိုင်းကျသော အသံသည် ဋ-သံ ဖြစ်၏။
သွားရိုး၌ အဆီးအတားကို တွေ့လျှင် တ-သံ ထွက်၏။
နှုတ်ခမ်း၌ အဆီးအတားကို တွေ့လျှင် ပ-သံ ထွက်၏။
က-ကျ-ဋ-တ-ပ- အသံ ထွက်ရာ၌ လျှာထားပုံကို အမှတ် ၂၊ ၃၊ ၄၊ ၅၊ ၆ ၌ ပြထားပေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ဃောသ အသံသည် အသံအိုး၌ ဖြစ်၍ အဃောသ အသံသည် ခံတွင်း၌ ဖြစ်၏။
ထွက်သက် သည် အဆိုပါပုံတို့၌ ပြထားသည့်အတိုင်း အဆီးအတားကို တိုး၍ ဖျတ်ကနဲ အဆီး အတား ပွင့်ရာ၊ အဆိုပါ အဃောသအသံငါးမျိုး အသီးအသီး သည် ပေါက်ကွဲသံကဲ့သို့ မြည်သဖြင့် ယင်းတို့ကို ပေါက်ကွဲသံ ဟု ခေါ်၏။
ပေါက်ကွဲသံသည် ရှည်ရှည် ဆွဲမြည်နိုင်သော အသံမျိုးမဟုတ်။
က၊ ကျ၊ ဋ၊ တ၊ ပ အသံတို့သည် အသီးအသီး မြည် နိုင်သော အခြေအနေ၌ ရှိနေကြစဉ်၊ ထွက်သက် သည် အသံ အိုး၌ အသံကြိုးများကို လှုပ်ခါ၍ ထွက်လျှင် က၊ ကျ၊ ဋ၊ တ၊ ပ တို့၏ ဃောသအသံ ဖြစ်သော ဂ၊ ဂျ၊ ဍ၊ ဒ၊ ဗ၊ အသံ တို့ကို ရ၏။
အသံအိုး၌ စ၍ ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို ဃောသဟု ခေါ်၏။
အဆိုပါ အသံအသီးသီးသည် မြည်နေခိုက်၊ ပုံ(၂) (၃) (၄) (၆) တို့၌ ပြထားသည့်အတိုင်း လျှာခင်သည် အာစောက် ကို ထိသဖြင့် ထွက်သက်အလုံးသည် ခံတွင်းသို့ သွား၏။
အကယ်၍ အသံအိုးမှ ဃောသ အသံ ထွက်နေခိုက်၊ ထွက် သက်သည် လျှာခင်နှင့် အာစောက်အကြားမှ နှာတွင်းသို့ ဝင်ပြီးလျှင် နှာပေါက်မှ ထွက်လျှင် နှာသံ ဖြစ်၏။
ပုံ (၇)၌ နှာသံဖြစ်သော မ-ကို မြည်စဉ် လျှာခင်နှင့် အာစောက် အကြားမှ လေကြောင်းသွားပုံကို ပြထားသည်။
လျှာခင်သည် အာစောက်နှင့် ထိခြင်း မထိခြင်းသည် ပ-နှင့် မ- မြည်ပုံ ခြားနားခြင်း ဖြစ်သည်။
အဆိုပါ ပေါက်ကွဲသံ ငါးခုတို့နှင့် ဆိုင်သော နှာသံ ငါးမျိုးရှိ၏။
က၊ င.အသံတို့နှင့်ဆိုင်သောနှာသံ င. ဖြစ်သည်။
ကျ၊ ဂျ ည ဋ၊ ဍ ဏ တ၊ ဒ န ပ၊ ဗ မ က၊ ကျ၊ ဋ၊ တ၊ ပ. အသံတို့ကို လေသံတင်းတင်းမြည်လျှင် ယင်းအသံ အသီးအသီးတွင် ဟ-သံ ပါ၏။
သို့ဖြစ်၍ အဃောသ အသံက က-ကို လေသံ တင်းတင်းမြည်လျှင် ခ-သံ ဖြစ်၏။
ကျ ချ ဋ ဌ တ ထ ပ ဖ ထိုနည်းအတူ ဃောသအသံ ဂ-ကို လေသံ တင်းတင်းမြည်လျှင် ဃ သံ ဖြစ်၏။
ဂျ ဃျ ဍ ဎ ဒ ဓ ဗ ဘ အထက်ပါ ဗျည်းများကို က-ဝဂ်၊ ကျ-ဝဂ်၊ ဋ-ဝဂ်၊ တ-ဝဂ်၊ ပ-ဝဂ် ဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း စီစဉ်၍ ပြနိုင်၏။
က-ဝဂ် ဗျည်းငါးခုတို့ အသံထွက်ပုံကို ပုံ(၂)၌ ပြထားသည်၊ လျှာနောက်ပိုင်းဖြင့် အာခေါင်ပျော့ကို ထိ၍ ထွက်သော ယင်းအသံကို ပါဠိသဒ္ဒါ၌ ကဏ္ဌဇ-လည်ချောင်းသံ ဟုခေါ်၏။
ကျ-ဝဂ် ပဌမဗျည်းလေးခုတို့ကို စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ဟု ရေးသင့်သော်လည်း၊ မူလ သက္ကတ ပါဠိ အသံကို ပုံ(၃) ၌ ပြထားသည်။
လျှာဖျားဖြင့် အာခေါင်မာကို ထိ၍ ထွက်သော ယင်းအသံ တို့ကို ပါဠိသဒ္ဒါ၌ တာလုဇ ဟုခေါ်၏။
ဋ-ဝဂ် ဗျည်း ငါးခုတို့ အသံထွက်ပုံကို ပုံ(၄)၌ ပြထားသည်။
လျှာဖျားဖြင့် အာခေါင် အလယ် လောက်ကို ထိ၍ ထွက်သော ယင်းအသံတို့ကို ပါဠိသဒ္ဒါ၌ မုဒ္ဓဇ ဟုခေါ်၏။
ယခု မြန်မာအသံအားဖြင့် ဋ-ဝဂ်သည် တ-ဝဂ် မှ မခြားနားချေ။
တ-ဝဂ် ဗျည်း ငါးခုတို့ အသံထွက်ပုံကို ပုံ (၅) ၌ ပြထားသည်။
လျှာထိပ်ဖြင့် သွားရိုးနောက်ကို ထောက်၍ ထွက်သော ယင်းအသံတို့ကို ပါဠိသဒ္ဒါ၌ ဒန္တဇ ဟုခေါ်၏။
ပ-ဝဂ် ဗျည်း ငါးလုံးတို့ အသံထွက်ပုံကို ပုံ (၆)၌ ပြထားသည်။
နှုတ်ခမ်းပိတ်ပြီးမှ ဖွင့်၍ ထွက်သော် ယင်း အသံတို့ကို ပါဠိသဒ္ဒါ၌ 0x100သဋ္ဌဇ ဟုခေါ်၏။
ယခု မြန်မာအသံအားဖြင့် ဂ နှင့် ဃ ခြားနားခြင်း မရှိချေ။
ပုံ (၈) ၌ ပြထားသည့်အတိုင်း လေသွားရာ လမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်း၍ သွားကြားမှ လေထွက်လျှင် စ၊ ရှ -တည်းဟူ သော သွားကြားသံများကိုရ၏။
လေသွားရာ လမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်းအောင် လျှာဖျားကို သွားရိုးသို့ မြေ|ာက်ထားစဉ် လေသည် သွားကြားမှ ထွက်သောအခါ ဖြစ်သော အသံသည် စ-သံဖြစ်၏။
ရှ-ကို မြည်ရာ၌ကား စ-ထက် အနည်းငယ် နောက်ကျကျ လေသွားရာ လမ်းကြောင်းကို ကျဉ်းမြောင်းစေပြီး လျှင် လျှာထိပ်သည် သွားရိုးနောက် အောက်ကနေစဉ်၊ လေ သည် လျှာအလယ်ကြောင်းကို လျှောက်၍ တိုးထွက်၏။
က- သည် ခ၊ဂ၊ ဃ တို့ဖြင့် အသံအားဖြင့် တော်စပ် သကဲ့သို့၊ စ-သည်လည်း ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ တို့နှင့် အသံအားဖြင့် တော်စပ် သည်၊ သို့ဖြစ်၍ စ၊ ဆ သည် အဃောသ အသံလျော့၊ အသံတင်း ဖြစ်ကြ၍ ဇ၊ ဈ သည် ဃောသ အသံလျော့၊ အသံတင်း ဖြစ်ကြ၏။
သွားကြားသံသည် သွားကြားမှ လေထွက်သောကြောင့် ဖြစ်ရကား၊ လေထွက်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး ဆက်၍ မြည် နိုင်သော အသံ ဖြစ်၏။
ပေါက်ကွဲသံများကား ဤကဲ့သို့ ဆက်၍ မမြည်နိုင်ချေ။
လျှာထိပ်ကို မလိပ်စေဘဲ သွားရိုးနှင့် ထိ၍ ထားစဉ် လျှာဘေးတစ်ဘက်၊ သို့မဟုတ် နှစ်ဘက်ကို လျှောက်၍ လေထွက်စေလျှင် လ-သံ ဖြစ်၏။
လျှာနောက်ပိုင်းကို အာခေါင်ပျော့သို့ အနည်းငယ် မြှင့်လျှင် ဠ-သံ ဖြစ်၏။
လျှာဖျားကို မြှင့်၍ လျှာထိပ်အောင် လေမှုတ်လျှင် လျှာ လိပ်သံ ခေါ်သော ရ-သံ ဖြစ်၏။
လျှာထိပ်ကို အထက်သွားများ၊ သို့မဟုတ် အထက်သွား အောက်သွား အကြားသို့ ကပ်ရုံမျှ ကပ်ထားစဉ်၊ လေတိုး၍ ထွက်သော အသံသည် သ-သံ ဖြစ်၏။
သင်း(နာမ်စား)၊ သို့မဟုတ်-တို့၌ မြည်သော သ-သံသည် ဃောသအသံ ဖြစ်၏။
ယနှင့်ဝသည် ဗျည်းတစ်ပိုင်းသရတစ်ပိုင်း အသံဖြစ်၏။
ဣ-သရ မြည်ခိုက် လျှာဖျားဖြင့် အာခေါင်မာကို ထိလိုက်လျှင် ယ-အသံ ထွက်၏၊ ဥ-သရ မြည်ခိုက် နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်း လိုက်လျှင်၊ ဝ-သံထွက်၏။
သို့ဖြစ်၍ ယ-သည် ဣ-သရ နှင့်နီးစပ်၍၊ ဝ-သည် ဥ-သရနှင့် နီးစပ်၏။
သရ။
သရသည် အသံထွက်ရာ၌ ဗျည်းနှင့်မတူ၊ အသံအိုးမှ ဖြစ်၍ ခံတွင်းပ အဆီးအတား မတွေ့ဘဲ ထွက်သော အသံကို သရ ဟုခေါ်၏။
ပါးစပ်ကို ကျယ်ကျယ်ဖွင့်ပြီးလျှင် လျှာကို ပြားပြားထားခိုက် လှုပ်ခါနေသော အသံကြိုးနှစ်ခုအကြားမှ ခံတွင်း၌ အဆီး အတား မတွေ့ဘဲ ထွက်သော သရသံသည် အာ-သရ ဖြစ်၏။
သရသည် အသံတို၊ အသံရှည်ဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။
အ-ကဲ့သို့ မတြာတစ်ခု ဠကာသော သရကို အသံတို့ ခေး၏။
အာ-ကဲ့သို့ မတြာ နှစ်ခုကြသော သရကို အသံရှည်ဟုခေါ်၏။
(မတြာသည် လက်ပစ်တစ်တွက်၊ လျှပ်စစ်တစ်ပြက်၊ မျက်စိ တစ်မှိတ်ဟု ဆိုသော အခန့်ကာလ ဖြစ်သည်။
) ထို့ပြင် လူတစ်ယောက်ကို ဟစ်ခေါ်ရာ၌ ဆွဲထားသော အသံ ရှည်မျိုးလည်း ရှိသေး၏။
မတြာ သုံးခု ကြာသည်ဟူ၏။
အသံတိုကိုလည်း သာ၍တို အောင် မြည်နိုင်သေး၏။
အရုပ် ဟူသော စကား၌ အ-သည် အတြာဝက်မျှ ရှိ၏။
သရအမျိုးမျိုး။
ပါးစပ်ကို ကျယ်ကျယ် ဖွင့်ပြီးလျှင်၊ လျှာကို ပြားပြားထားခိုက် မြည်သော အာ-သည် မူလသရ ဖြစ်၏။
ယင်းအနေအထားမှ စ၍ ပါးစပ်ပေါက်ကို တဖြည်းဖြည်း ကျဉ်းစေ၍ လျှာကို တဖြည်းဖြည်း မြှင့်လျှင် ရှေ့သရများကို ရ၏။
ထိုနည်းအတူ ပါးစပ်ပေါက်ကို တဖြည်းဖြည်း ပိတ်ကာ လျှာနောက်ကို တဖြည်းဖြည်း မြှင့်၍ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်းစေလျှင် နောက် သရများကို ရ၏။
ရှေ့သရနှင့် နောက် သရ အကြားတွင် ကြားသရများ ရှိ၏။
ရှေ့သရများတွင် အီ-သရဖြစ်သော နေရာသည် အမြင့် ဆုံးဖြစ်၍၊ နောက်သရများတွင် အူ-သရဖြစ်သော နေရာသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။
အာ-နှင့်အီ-အကြားတွင် အယ်-နှင့် အေ-ရှိ၏။
အာ-နေရာမှ လျှာရှေ့ကို အနည်းငယ်မြှင့်လျှင် အယ်-သံ ထွက်၏။
သည့်ထက် တိုး၍ လျှာကို မြှင့်လျှင် အေ-သံ ထွက်၏။
သည့်ထက်တိုး၍ လျှာကို မြှင့်လျှင် အီ-သံ ထွက်၏။
ထိုနည်းအတူ အာ-နေရာမှ အနည်းငယ် လျှာနောက်ကို မြှင့် နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်းလျှင် အော်-သံ ထွက်၏။
သည့်ထက် တိုး၍ လျှာကို မြှင့်၊ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်းလျှင် အို-သံ ထွက်၏။
သည့်ထက်တိုးတ၍ လျှာကိုမြှင့်၊ နှုတ်ခမ်းဝိုင်းလျှင် အူ-သံ ဖြစ်၏။
ပုံ (၁၂)တွင် ဠကက်ခြေခတ်သော နေရာသည် လိုရာသရ မြည်ရာ၌ လျှာ အမြင့်ဆုံး နေရာကို ပြသည်။
မြန်မာဘာသာ၌ သရသံပေါင်း ၅ဝ ရှိ၏။
ယင်းတို့ကို အသံ နီးစပ်သည့်အတိုင်း စု၍ အောက်၌ စီစဉ် ထား၏။
က ခ ဂ အတန်း၁ အာ အ အား အတ် အန် အန့် အန်း အတန်း၂ အီ အိ အီး အစ် အင် အင့် အင်း အတန်း၃ အို အို့ အိုး အုတ် အုန် အနု့် အုန်း အတန်း၄ အေ အေ့ အေး အိတ် အိန် အိန့် အိန်း အတန်း၅ အူ အူ့ အူး အွတ် အွန် အွန့် အွန်း အတန်း၆ အယ် အယ့် အဲး အက် အတန်း၇ အိုက် အိုင် အိုင့် အိုင်း အတန်း၈ အောက် အောင်အောင့်အောင်း အတန်း၉ အော်အော့အော ဤအစီအစဉ်သည် ထင်သလောက် မရှုပ်ထွေးချေ။
အတန်း ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄၊ ၅ တို့တွင် အတန်းတိုင်း၌ ရှိသော သရ ခုနစ်ခုတို့ကို က၊ ခ၊ ဂ ဟူ၍ သုံးပိုင်း ခွဲခြားနိုင်၏။
က-အပိုင်းရှိ သရ သုံးခုတို့သည် အသံရှည်၊ အသံတို (အောက် မြစ်)၊ ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက်သံများ ဖြစ်ကြ၏။
ပုံစံ- အတန်း ၁ ၌ အသံရှည်-အာ၊ အသံတို အောက်မြစ်သံ-အ၊ ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက် သ့ အား ဖြစ်ကြ၏။
ခ-အပိုင်းရှိ သရသည် အသတ်သံဖြစ်၍၊ အပိုင်းရှိ သရ သုံးခုသည် နှာသံ (အရှည်၊ အောက်မြစ်၊ ဝစ္စပေါက်)များ ဖြစ်ကြ၏။
အတန်း ၆ ၌ နှာသံ မရှိချေ။
အတန်း ၇၊ ၈ ၌ အသတ်နှင့် နှာသံ မရှိချေ။
အတန်း ၉ ၌ အသတ်နှင့် နှာသံ မရှိချေ။
ပုံ (၁၂) ၌ ဖော်ပြထားသော သရ ခုနစ်ခုတို့ကို အစွဲပြု၍ ကျန်သရတို့ ဖြစ်ရာနေရာများကို အကြမ်း အားဖြင့် အောက်ပါ အတိုင်း ပြနိုင်သည်။
အာ အီ အူ ကို တြိဂံကဲ့သို့ ပြထား သည်။
ပုံ(၁၃)၌ အောက်မြစ်သံနှင့်ဝစ္စပေါက်သံတို့ကို ဖော်ပြရန် မလိုတော့ချေ။
အောက်မြစ်သံနှင့် ဝစ္စပေါက်သံ အဖို့ လျှာ၏ အနိမ့်အမြင့်သည် ဆိုင်ရာ အသံရှည်အဖို့ လျှာ၏အနိမ့် အမြင့်ပင် ဖြစ်၏။
အာအေ အီ အစ ရှိသော နှစ်မတြာကြာ သည့် အသံရှည်သည် ခံတွင်း၌ အဆီးအတား မတွေ့ဘဲ အသံ အိုးတွင် မြည်သော အသံ ဖြစ်သည်။
ပိတ်နေသော အသံကြိုး နှစ်ခုကို အောက်က လေတိုးရာ ဖျက်ကနဲ ကြိုးနှစ်ခု ပွင့်ခြင်း ကြောင့် မြည်သော အသံသည် အ အေ့ အိ အစရှိသော တစ် မတြာကြာသည့် အောက်မြစ်အသံတို ဖြစ်သည်။
ဝစ္စပေါက်သံ သည် အသံရှည်ကို လေးလေးနက်နက် မြည်သော ဂရုသံ ဖြစ်သည်။
အသတ်သံသည် အောက်မြစ်သံကို အနည်းငယ် မြင့်အောင် ဆတ်ဆတ်မြည်သော အသံ ဖြစ်သည်။
နှာသံ သည်လည်း အသံရှည်၊ အောက်မြစ်သံ၊ ဝစ္စပေါက်သံ ဟူ၍ သုံးမျိုးပြား၏။
မတြာဝက် အသံသည် အာ အယ် အော် သုံးနေရာ၏ ဗဟိုလောက်တွင် ကျသည်။
အသံဖြစ်ပုံကို ထောက်၍ အသံ ပြောင်းလွှဲခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို သိနိုင်၏။
(၁) ရ-အသံမှ ယ- အသံသို့ပြောင်းလဲခြင်း။
ကြောင်း၊ ကြား အစရှိသည်တို့၌ ရ-သည် ယ-အသံသို့ ပြောင်းလဲ၏။
လျှာလိပ်သံခေါ်သော ရ-သံကို မြည်ရသည်ထက် သရ တစ်ပိုင်း ဗျည်းတစ်ပိုင်းဖြစ်သော ယ-သံကို မြည်ရသည်က သာ၍လွယ်၏။
ဘာသာစကား အသံပြောင်းလဲခြင်း သည်လည်း ခက်ခဲသော အသံမှ လွယ်ကူသော အသံသို့ ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ရကား၊ ခက်ခဲသော ရ-သံသည် လွယ်ကူသော ယ-သံသို့ ပြောင်းလဲ၏။
(၂) လ-အသံ ပြောင်းလဲခြင်း။
ပုဂံကျောက်စာများ၌ ယ၊ ရ အစား လ-ဆွဲသည်ကို တွေ့ရ၏။
ထားဝယ် ဒေသန္တရ၌လည်း ယခုတိုင် လ-ဆွဲသံကို ကြားရ၏။
လ-သံမြည်အောင် လျှာဘေး တစ်ဘက် နှစ်ဘက် လျှောက်၍ လေမထွက်လျှင် ယ-သံထွက်၏။
ခက်သော လ-သံကို ဂရုမစိုက်ခြင်းကြောင့် လွယ်သော ယ-သံသို့ ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်၏။
ယခုခေတ် မြန်မာ လျှာ၊ လျှပ်၊ လျား၊ လျှောက်၊ လျှို၊ လျှိုး အစရှိသည်တို့၌ကား လ-သံကို လုံးလုံး မကြားရတော့ချေ။
(၃) ယ-အသံ ထည့်သွင်းခြင်း။
ကျိပ်၊ ကျိန်း၊ ကျီ၊ ချီပင့်၊ ပန်းချီ၊ ချိန်၊ ချေး၊ ချီးမွမ်း၊ စာချီ အစရှိသည်တို့ကို ပုဂံကျောက်စာများ၌ ရေးသားရာတွင် ယပင့်-မပါချေ။
ယ-ပင့်ကို ယခုမှ ထည့်သွင်းကြ၏။
ထိုနည်းအတူ ကြည့်၊ခြေ၊ ချေ(သားကောင်)၊ချိန်၊ လူကြီးမင်း အစရှိသည်တို့တွင် ထားဝယ်ဒေသန္တရ၌ ယ-ပင့်သံ ကို မကြားရချေ။
ထို့ပြင် ပစ်၊ ပစ္စည်း၊ တပည့်၊ ကမ္ပည်း၊ မည်၊ မေတ္တာ အစရှိသည်တို့ကို ရေးရာ၌ ယ-ပင့် မပါသော်လည်း ဖတ်ရာ၌ ယ-ပင့်အသံ ထည့်၍ ယခု ဖတ်ကြသည်။
ယ-ပင့်သံ ထည့်သွင်းရခြင်း၏ အကြောင်းကား ဤသို့ ဖြစ်သည်။
အဆိုပါ စကားလုံးများ၌ သရသံများသည် လျှာကို မြှင့်၍ မြည်ရသော ရှေ့သရသံများ ဖြစ်ကြသည်။
သရသံကို မြည်ရာ၌ သတိမမူဘဲ လျှာဖျားဖြင့် အာခေါင်မာကို ထိရုံမှ ထိမိလျှင် ယ-သံထွက်၏။
ပုံစံ.ကီ ဟုမြည်ရာ၌ လျှာသည် အီ-သရ ဖြစ်သောနေရာ၌ရှိ၏။
အာခေါင်မာကို လျှာဖြင့် မထိရ၊ အကယ်၍ သတိ ကောင်းစွာ မထားဘဲ လျှာကို အာခေါင် မာနှင့်ထိမိလျှင် ယ-ပင့်သံ ဝင်လာ၍၊ ကျီ-ဟု အသံမြည်၏။
(၄) နောက်အသံသည် နီးစပ်ရာ ရှေ့အသံကို ပြောင်းခြင်း။
က-ကို ယ-ပင့်၍ ဖတ်သော် ခံတွင်း၌ နောက်သံဖြစ်သော က-နှင့် ခံတွင်း၌ ရှေ့သံဖြစ်သော ယ- တွေ့ကြရာ၊ နောက် သံဖြစ်သော က-သည် ရှေ့သံဖြစ်သော ယ-မှ ဝေးရကား၊ အသံပြေပြစ်စိမ့်သောငှာ နီးစပ်သော ရှေ့သံဖြစ်သည့် တ-သံသို့ ပြောင်းလိုက်၏။
သို့ဖြစ်၍ က ယ-ပင့် ကျသည် တျ ဟု အသံထွက်၏။
(၅) အဃောတမှ ဃောသသို့ ပြောင်းလဲခြင်း။
လာစမ်း-လာဇမ်း၊။
ဝန်ကြီး-ဝန်ဂြီး။
မီးပုံး-မီးဗုံး။
အုန်းပင် -အုန်းဗင်။
တောကြောင်-တောဂြောင် အစရှိသည်တို့၌ ဒုတိယ ဗျည်းသည် အဃောတမှ ဃောတအသံသို့ ပြောင်းလဲ၏။
ဤသို့ ပြောင်းလဲခြင်း တို့တွင် လာစမ်းဟူသော စကား၌ လာသည် အာ-သရနှင့် ဆုံး၍၊ စမ်းသည် စ-ဗျည်းနှင့်စ၏။
ဤသို့ အာ-သရနှင့် စ-ဗျည်းတို့ တွေ့ဆုံကြရာ ဃောသအသံ ဖြစ်သော အာ-သရနှင့် အဃောသအသံ ဖြစ်သော စ- ဗျည်း တို့ တွေ့ဆုံကြခြင်း ဖြစ်၏။
ဃောသနှင့် ဃောသ တွေ့ဆုံ ခြင်းသည် သာ၍ ပြေပြစ်ရကား၊ အဃောသ ဖြစ်သော စ-ကို ဃောသဖြစ်သော ဇ-သို့ ပြောင်းလိုက်လျှင် လာစမ်းသည် လာဇမ်း ဟူ၍ ပြေပြစ်သောအသံ ဖြစ်လာ၏။
ဝန်ကြီး ဟူသော စကား၌လည်း ဝန်-သည် ဃေသနှင့် ဆုံးသဖြင့် အဃောသနှင့်စသော ကြီး-ကို ဃောသနှင့်စသော ဂြီး-သို့ ပြောင်းလိုက်၏။
အခြားပုံစံတို့၌လည်း ထိုနည်း အတိုင်း။
သို့သော် အကြောင်း တစ်စုံ တစ်ခုကြောင့် အသံ ကွဲပြားစေလိုလျှင် ဒုတိယ အဃောတ ဗျည်းကို ဃောတသို့ မပြောင်းဘဲ ထား၏။
ပြယုဂ်-စော်ကဲ၊ ဦးကောင်း(လူအမည်)။
ရှေ့က သရ မရှိသော်လည်း အောက်ပါ အဃောသ ဗျည်း တို့ကို ဖတ်သောအခါ ဃောသအသံ ထွက်တတ်၏။
ကွင်း (ကျယ်သည်)၊ ကျွမ်း(ထိုးသည်)၊ ကြား (လမ်း)၊ ကြို့ (ထိုး သည်)၊ (ဦး)ခေါင်း၊ ချိုး (ငှက်)၊ ချောင်(တောင်ကြား)၊ ချောက် (တောင်ကြား)၊ ချိုင့် (ဝှမ်း)၊ ချိတ်(နှင့်ချိတ်သည်)၊ ခွေ (စက် ဝိုင်းပုံ)၊ ခွ(ကျ သည်)၊ ခုံ(ပေါင်းကူး)၊ ချိုင်း(လက်ကတီးကြား) ၊ ဆီး (သီး) တုတ်(နှင့် ရိုက်သည်)၊ တန်း (စီးသည်)၊ ထား (နှင့်ခုတ်သည်)၊ ထောင့် (အကွေး)၊ (ဝမ်း)ပိုက်၊ သင်း (နာမ်စား)၊ သို့ (မဟုတ်)၊ (၆) မတြာဝက်အသံသို့ ပြောင်းလဲခြင်း။
အောက်ပါ ပုံစံများ၌ ပထမ သရသံတို့သည် မတြာဝက် အသံသို့ ပြောင်းကြ၏။
စာရေး၊ ငါးစိမ်း၊ သိကြား၊ ဘီလူး၊ လည်းကောင်း၊ ဖယ်လှယ်၊ ပုတီး၊ သူကြီး၊ ကူးတို့၊ တံခါး၊ နံ့သာ၊ သန်ကောင်၊ သေနတ်၊ အစ်ကို၊ လင်းကွင်း၊ ခက်ရင်း၊ နှုတ်ခမ်း၊ ပုန်းတောင်း၊ ကျွန်မ၊ ခေါင်းတုံး၊ တိန်ညင်း၊ လျှာ ထားပုံအားဖြင့် အာ အယ် အော် သုံးနေရာ၏ ဗဟိုလောက်ကျသော မတြာဝက် အသံသည် လျင်မြန်စွာ မြည်သောအသံ ဖြစ်၏။
ထိုကြောင့် အထက်တွင် ဖော်ပြသည့် အတိုင်း များသောသရတို့သည် ယင်း အသံသို့ လွယ်ကူစွာ ပြောင်းလဲကြ၏။
ဤအချက် တစ်ခုတည်းဖြင့် မြန်မာတို့သည် လျင်မြန်သော စကားသံကို နှစ်သက်ကြောင်း ထင်ရှား၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မြန်မာဘာသာစကား ကဏ္ဍ:သဒ္ဒဗေဒ။
အိုးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့်ကပင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည် ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ထိုအထောက်အထားကို တရုတ်နိုင်ငံ၌ တွေ့ရသည်။
ရှေးခေတ်က ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့သည် ဝါးဆစ်ဗူး၊ သစ်ရွက်၊ ကျောက်ခွက် စသည်တို့ကို ထည့်စရာ အဖြစ် သုံးစွဲကြရာမှ အိုးကို တီထွင် ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေ သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရှေးအခါက ထမင်းဟင်း စားသုံးသော မြေစလုံ၊ ပန်းကန်လုံး အကြီး၊ အငယ်၊ အလတ်စားတို့ကို မဲနယ်မှုန့်များ သုတ်လိမ်း၍ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ထို ပြာနှမ်း နှမ်းမြေစလုံအကျား အမျိုးမျိုးတို့ကို ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝ၍ ချမ်းသာသော ဥစ္စာရှင်များကသာ စားသောက်ကြရာ၌ သုံးစွဲနိုင် ကြလေသည်။