kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့ရာတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့် သာသနာ့ဝန်ထမ်းအဖွဲ့တို့ကမူ ဂျွန်ဟစ်စအား မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ခွင့်မလွှတ်လိုကြပဲ ထိရောက်စွာ အရေးယူ အပြစ်ပေးရန် အချက်ကောင်းကိုသာ ရှာခဲ့ကြလေရာ ၁၄၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နယ်စပ်ရှိ ကွန်စတင့်မြို့၌ ကျင်းပမည်ဖြစ်သော သာသနာရေး အစည်းအဝေးကြီးသို့ လာရောက် ဖြေရှင်းရန် ဂျွန်ဟပ်စအား ဆင့်ခေါ် လေသည်။
ထိုအချိန်တွင် သာသနာစောင့် ရောမဧကရာဇ် ဆစ်ဂျစ်စမန်းကလည်း ဂျွန်ဟပ်စ၏ အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ပေးမည့်အပြင် အစည်းအဝေးပြီးလျှင် ဗိုဟီးမီး ယားပြည်သို့ ကောင်းမွန်စွာ ပြန့်ပိုပါမည်ဟု ကတိပြုလေသည်။
ဂျွန်ဟပ်စသည် သူ၏ယုံကြည်ချက် ယူဆချက်များကို သေချာစွာ ရှင်းလင်းပြလိုသောကြောင့်တစ်ကြောင်း ရောမဧကရာဇ်၏ ကတိကို ယုံကြည်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း နောက်ပါ ၃ဝ နှင့်အတူ ကွန်စတင့်မြို့သို့ လာခဲ့လေသည်။
သူ့အား ကြည်ညိုလေးစားသူ လူအများသည် သူသွားရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် မျက်ရည်စက်လက်ဖြင့် နှုတ်ခွန်းဆက်ယင်း ကျန်ရစ်ခဲ့ကြလေသည်။
အမှန်အားဖြင့်ဆိုသော် ဧကရာဇ် ဆစ်ဂျစ်စမန်း၏ ကတိမှာ ဂျွန်ဟပ်စအား ကွန်စတင့်သို့ လာရောက်စေရန် သွေးဆောင် ဖြားယောင်းချက်မျှသာ ဖြစ်၏။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကွန်စတင့်မြို့သို့ ဆိုက်ရောက်၍ မကြာမီပင် ဂျွန်ဟစ်စအား ဖမ်းဆီး၍ အကျဉ်းချထားသောကြောင့်ပင်တည်း။
ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ ဘက်တော်သားများသည် ဂျွန်ဟစ်စအား သံခြေကျဉ်း ခတ်ကာ တိုက်ပိတ်၍ လှောင်ထားပြီးလျှင် အမျိုးမျိုး ညှဉ်းပမ်း နှိပ်စက်ကာ သူ၏ဟောပြောချက်များ လုံးဝ မှားယွင်းကြောင်းကို ဝန်ခံစေလေသည်။
မည်မျှပင် ဆိုးရွားသော နှိပ်စက်ညှဉ်းပမ်းခြင်းကို ခံစားရစေကာမူ ဂျွန်ဟပ်စသည် သူ၏ ပြောဟော ချက်များ မှားယွင်းသည်ဟု ဝန်မခံသည့်အပြင် တရားနည်းလမ်း ကျသည်ဟူ၍သာ အတိအလင်း ပြောဆိုခဲ့လေသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ဂျွန်ဟစ်စအား ထောင်မှထုတ်၍ တရားသူကြီးများရှေ့တွင် စစ်ဆေးလေသည်။
ဂျွန်ဟပ်စသည် သူ၏ သန့်ရှင်းသော ယုံကြည်ချက်များကို လူသိရှင်ကြား ပြောဆိုရမည် ဖြစ်သဖြင့် သူ့ခံစားရသော ညှဉ်းပမ်းနှိပ်စက်မှုများ၏ ဒဏ်ချက်များကိုပင် ခေတ္တမေ့လျော့ထားကာ လုံးစေ့ပါဌ်စေ့ စိတ်အားထက်သန်စွာ ပြောပြလေသည်။
သူ့အား စစ်ဆေးသည့်အချိန်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းက ဂျွန်ဝစ်ကလစ်၏ စာအုပ်စာတမ်းများကို အတိအလင်း ရှုတ်ချပြစ်တင်ထားပြီး ဖြစ်သဖြင့် ဂျွန်ဝစ် ကလစ်၏ယူဆချက်များကို ဂျွန်ဟပ်စက စိတ်အားထက်သန်စွာ ကာကွယ်နေ၍ အကြောင်းမထူးတော့ချေ။
ထိုအကြောင်းကို ဂျွန်ဟပ်စကိုယ်တိုင် သိသော်လည်း မည်သို့မျှ သဘောမထားပဲ သူ၏ ယုံကြည်ချက်များကို စစ်ဆေးသော တရားသူကြီးများအား အတိအလင်း ရှင်းလင်းပြလေ၏။
သို့ရာတွင် တရားသူကြီးများကိုယ်တိုင်ကလည်း ဂျွန်ဟပ်စ၏အမှုကို အမှန်အတိုင်း စစ်ဆေးနေရန် မလိုပဲ သေဒဏ် ပေးရန်ကိုသာ ကြိုတင်စဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ပြီးဖြစ်သဖြင့် ဂျွန်ဟပ်စ၏ ရှင်းလင်းချက်များကို အော်ဟစ်လှောင်ပြောင်၍ နှောင့်ယှက်ကြလေ၏။
ထောင်တွင်း၌ ညှဉ်းပမ်းနှိပ်စက်ခြင်း ခံခဲ့ရသော ဒဏ်ချက်များသည် တဖြည်းဖြည်း နာကျင်လာသည့်အပြင် သူ၏ ဖြေရှင်းချက်များမှာ သဲထဲရေသွန်သကဲ့သို့သာဖြစ်ကြောင်းသိလာသော ဂျွန်ဟပ်စသည် ဆက်လက် မရှင်းလင်းတော့ပဲ ဘုရားကိုသာ အာရုံပြုလျက် ဆိတ်ဆိတ်နေလေတော့သည်။
စီရင်ချက်ကို ကြိုတင်စဉ်းစားထားပြီးဖြစ်သော တရားသူကြီးများသည် ဂျွန်ဟပ်စအား သာသနာဖျက်ဆီးမှု ထင်ရှားသည်ဟု သေဒဏ်ပေး စီရင်လိုက်ကြလေသည်။
၁၄၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဂျွန်ဟပ်စအား လူအများရှေ့၌ အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့သတ်လေသည်။
ဘုရားကိုသာ အာရုံပြုလျက်ရှိသော ဂျွန်ဟပ်စသည် မီးတောက် မီးလျှံများ တက်လာ၍ သူ့အား ဝါးမြိုလိုက်သည့်အထိ မတုန်မလှုပ်ပဲ တည်ငြိမ်စွာပင် အသေခံလိုက်လေသည်။
သူ၏ ပြာများကို ရိုင်းမြစ်အတွင်း ပစ်ချမျှောပစ်လိုက်လေသည်။
ဂျွန်ဟပ်စအား မတရားသက်သက် သတ်ဖြတ်ကြောင်းကို ကြားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဗိုဟီးမီးယားပြည်နယ်ရှိ ဂျွန်ဟပ်စအား ချစ်ခင်ကြည်ညိုသူ အပေါင်းတို့ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ လက်နက်စွဲကိုင်၍ ရောမဧကရာဇ် ဆစ်ဂျစ်စမန်းအား တော်လှန် ပုန်ကန်ခဲ့ကြလေသည်။
ယခုအခါ ဂျွန်ဟပ်စကို အမျိုးသားသူရဲကောင်းတစ်ဦးဟု အသိအမှတ်ပြုကာ သူ၏ ရုပ်တုတစ်ခုကို ပရာဟမြို့တွင် စိုက်ထူထားကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်များ‎။
သောမတ် ဟင်နရီ ဟပ်စလေ(ခရစ် ၁၈၂၅-၁၈၉၅)သည် ၁၈၂၅ ခုနှစ် မေလ ၄ ရက်နေ့၌ လန်ဒန်မြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ဖခင်သည် ကျောင်းဆရာ တစ်ယောက် ဖြစ်သော်လည်း ဟပ်စလေသည် ဆရာနှင့် စည်းကမ်းတကျ ပညာမသင်ကြားခဲ့ရချေ။
ပညာရပ်များကို ကိုယ်တိုင် လေ့ကျက် ဆည်းပူးခဲ့ရ၏။
အစပထမ၌ သူသည် အင်ဂျင်နီယာတစ်ယောက်ဖြစ်အောင် စိတ်ထက်သန်ခဲ့သော်လည်း အသက် ၁၃ နှစ်လောက်တွင် မမာမကျန်းဖြစ်သဖြင့် လက်လျှော့လိုက်ရလေသေည်။
အသက် ၁၇ နှစ်သို့ ရောက်သော် ဆေးပညာများကို သူ့အစ်ကို ဂျိမ်းနှင့် ချားရင်းခရော့စ ဆေးရုံ၌ လေ့လာ၍ ၁၈၄၅ ခုနှစ် အသက် ၂ဝ တွင် ဆေးဒီဂရီဘွဲ့ကို ရရှိလေသည်။
ထိုနှစ်တွင် ဟပ်စလေသည် သိပ္ပံပညာရပ်နှင့်ဆိုင်သော မွေးညှင်းအတွင်းရှိ အမြှော်လွှာအကြောင်းကို ရေးသား၏။
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် ရက်တဲစနိတ်ခေါ် သင်္ဘောပေါ်၌ ဆရာဝန်အဖြစ်ဖြင့် ဩစတြီးယားတိုက်ဘက်သို့ လေးနှစ်ကြာမျှ ခရီးထွက်ခဲ့၏။
ယင်းသို့ ခရီးထွက်နေစဉ် ဒါဝင်ကဲ့သို့ ဗိုင်ဩလိုဂျီပညာရပ် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခွင့် ရလေသေည်။
ဟပ်စလေသည် မိမိရှာဖွေ တွေ့ရှိသော အကြောင်းအရာများကို ရေးသား တင်ပြခဲ့၍ တော်ဝင်အသင်း တစ်ဦး အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရလေလေသည်။
သပ်စလေ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများမှာ သိပ္ပံပညာဘက်တွင် အလွန်အဖိုးတန် အသုံးကျ၍ သူ၏ကြိုးစားမှုကို ချီးကျူး သောအနေဖြင့် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ်တွင် ဘုရင့် တံဆိပ်တော် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။
ထိုနောက် ဟပ်စလေသည် ကျောင်းများ၌ ဗိုင်ဩလိုဂျီပညာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချယင်း သုတေသနလုပ်ငန်းကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်မြဲ ဆောင်ရွက်နေ၏။
သိပ္ပံပညာရပ်များကိုလည်း ရေးသားမြဲ ရေးသား ထုတ်ဝေနေ၏။
မျိုးစိတ်ဇာစ်မြစ် အကြောင်းကို တိုင်းပြည်သို့ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် တင်ပြ ကျေညာလိုက်၏။
ဒါဝင်က လူတို့သည် မျောက်များမှဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲလာသည်ဟုဆို၏။
အယူဝါဒ(ယုံကြည်ချက်)နှင့် ဆန့်ကျင်နေသော ဒါဝင်၏ အဆိုကို လူများကြားသိလာသည့်အခါ၌ တစ်တိုင်း ပြည်လုံး လှုပ်လှုပ်ရွရွ ဖြစ်လာလေသည်။
ဒါဝင်၏ အဆိုကို ထောက်ခံသူများ တဘက်၌ရှိသကဲ့သို့ အဆိုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်သူ များလည်း ရှိလေသည်။
သာသနာဂိုဏ်းအုပ်ကြီးများသည် ဒါဝင်၏ အဆိုကို ကြားသည့်အခါ အမျက်ထွက်ကြ၏။
သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် ဒဿနိကဗေဒ ပညာရှင်များသည် ဇဝေဇဝါဖြစ်ကုန်၏။
အိမ်သားအချင်းချင်းပင် သဘောကွဲလွဲကြကုန်၏။
တဘက်ကလည်း ဒါဝင်သည် ဘုရားမဲ့ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းသို့ ယုတ္တိမတန်သော အချက်ကို ထုတ်ဖော်ရဲသည်ဟု စွပ်စွဲ၏။
ထောက်ခံသည့်ဘက်ကမူ ဒါဝင် သည် ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးကို သိကျွမ်းသူဖြစ်သည်ဟု မြှောက်ပြောကြ၏။
ဟပ်စလေသည် ဒါဝင်၏ အဆိုကို ထောက်ခံသူဖြစ်သော်လည်း တိုင်းပြည်သို့ ဟုတ်မှန်သည့် အတိုင်းသာ ရှင်းလင်းဖော်ပြလေသည်။
သိပ္ပံပညာရပ်၏ ဆန်းကြယ်မှုများကို လူပြိန်းများ နားလည်လာအောင် ဟောပြောနိုင်၏။
ဟပ်စလေရေးသားသော စာစောင်များကလည်း လူတို့၏ သိပ္ပံမျက်စိကို ဖွင့်ပေးသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ယင်းကဲ့သို့ လူများ သိပ္ပံပညာရပ်ဘက်တွင် စိတ်ဝင်စားလာကြသဖြင့် ယခုအခါ၌ စာသင်ကျောင်းတိုင်း၌ သိပ္ပံပညာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချလျက် ရှိလေပြီ။
ဟပ်စလေသည် မှန်သည်ထင်သည့်အရာကို အမှန်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မှားသည်ထင်သည့်အရာကို အမှား ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောရမည်ကို လုံးဝမကြောက်သူဖြစ်၍ မှန်သည့်ဘက်က အတိုက်အခံ ပြောရမည်ဆိုလျှင် အလျှော့ပေးလိုသူ မဟုတ်ချေ။
သစ္စာရှိရှိနှင့် မှန်ကန်စွာ ပြောရသည့်အခါတွင် ဟပ်စလေသည် ရှေ့ဆုံးမှ ထွက်ပြောဝံ့သူ တိုက်ဝံ့သူတစ်ယောက် ဖြစ်၏။
သူ့အလိုအားဖြင့် လူတိုင်းသည် ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ဖွင့်ပြောသူကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ ဆဲရေးခြင်း မရှိစေရ။
ဟပ်စလေသည် နိုင်ငံပြု သုခမိန်ဂလက်စတုန်း၊ သာသနာဂိုဏ်းအုပ် ဝီလဗာဖို့ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များနှင့် ဒါဝင်၏အဆိုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အတိုက်အခံ ပြောဆိုခဲ့လေသည်။
ဟပ်စလေသည် သိပ္ပံပညာဘက်၌ အရေးပါ အရာရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် ၁၈၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ တော်ဝင်အသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့၏။
သူ့အား ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူး အမျိုးမျိုးဖြင့် ခြီးမြှင့်သော်လည်း လက်မခံပဲ ငြင်းပယ်ခဲ့လေသည်။
၁၈၉၂ ခုနှစ်၌ ပရီဗီကောင်စီ လူကြီးအဖြစ် ချီးမြှောက်ခြင်းကိုကား လက်ခံခဲ့၍ သုံးနှစ်ကြာသောအခါ အနားယူလိုက်လေသည်။
ထိုသို့ အနားယူချိန်တွင် သူ၏နာမည်မှာ သိပ္ပံပညာဘက်၌ လည်းကောင်း၊ ပညာရေးဘက်၌ လည်းကောင်း၊ အယူဝါဒဆိုင်ရာဘက်၌ လည်းကောင်း၊ လူမှုရေးရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဘက်၌လည်းကောင်း အထင်အရှား ကျန်ရစ်လေသည်။
သူ၏ ဉာဏ်ရည်မျိုးကို သားစဉ်မြေးဆက်များထဲမှ အချို့ ဆက်ခံနိုင်ကြ၏။
သူ့သားကြီးဖြစ်သူ လီယိုနတ် ဟပ်စလေ သည် သူ့ဖခင်အကြောင်းအပြင် ထိပ်တန်းကျသော ကဗျာ အချို့ကို ဖွဲ့ဆိုရေးသားခဲ့၏။
သူသည် ကွန်းဟီးမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ ဖြစ်၏။
ဟပ်စလေ၏ မြေးများဖြစ်သော ဂျူလီယန်နှင့် အောဒပ်ဟပ်စလေတို့သည် ပါဏဗေဒပါမောက္ခနှင့် အင်္ဂလိပ် ပုံဝတ္ထုရေးဆရာများ အသီးသီး ဖြစ်ကြလေသည်။
တောမတ် ဟင်နရီ ဟပ်စလေသည် ၁၈၉၅ ခု ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့၌ အီးစဗုန်းမြို့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ဇီဝဗေဒ ပညာရှင်များ။
right|thumb|Huxley (1954) အောဒပ် လီယိုနတ်ဟပ်စလေ(ခရစ် ၁၈၉၄ ဖွား)သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဆားရေးနယ်၌ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
အောဒပ်သည် ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာရှင် တောမတ်ဟင်နရီ ဟပ်စလေ၏ သားဖြစ်သူ လီယိုနတ်ဟပ်စလေ၏ တတိယသား ဖြစ်သည်။
သူသည် အီတန်ကောလိပ်ကျောင်းနှင့် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့လေသည်။
ဦးစွာ၌ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း မျက်စိအားမကောင်းသဖြင့် ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို ဖျက်ပြီးလျှင် စာရေးဆရာအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်လေသည်။
သူ၏ ပထမဝတ္ထုများသည် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီး၍ မကြာမီအတွင်း၌ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ထိုဝတ္ထုများတွင် လူ့လောက ပျက်စီးယိုယွင်းနေပုံများကို ပေါ်လွင်စွာ ဖော်ပြထားလေသည်။
သူသည် စာမွန်များနှင့် ကဗျာများကိုလည်း ရေးသားခဲ့၏။
ဟပ်စလေသည် သူ့ခေတ်ကမ္ဘာကြီးကို မနှစ်မြို့သဖြင့် ရဲရင့်သည့် ကမ္ဘာသစ်ခေါ် ဝတ္ထုကို ရေးသားခဲ့၏။
ထိုဝတ္ထုတွင် စက်ဖြင့်ပြီး၍ ဝိဉာဉ်ကင်းမဲ့သည့် စိတ်ကူးယဉ် ကမ္ဘာကို ဖန်တီးထားလေသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင် ဟပ်စလေသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကာလီဖိုနီးယား ပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ သူသည် အယူဝါဒနှင့် ဒဿနိကဗေဒဘက်တွင် စိတ်ပါဝင်စားလာခဲ့ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား စာရေးဆရာများ။
ဂျွန် ဟမ္ပဒန် (; ခရစ် ၁၅၉၅-၁၆၃၄) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
တိုင်းပြည်ပြု လုပ်ငန်း ၌လည်းကောင်း၊ စစ်ဆင်မှုရေးရာ၌ လည်းကောင်း အရည်အခြင်းနှင့် ပြည့်စုံလှသောကြောင့် သက်ဆိုးသာရှည်ခဲ့ပါမူ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ဝါရှင်တန်တစ်ဦး ဖြစ်ကောင်းဖြစ်လာမည်ဟု ပြောဆို ချီးကျူးခြင်းခံရသူကား ဂျွန်ဟမ္ပဒန် ဖြစ်လေသည်။
ဟမ္ပဒန်ကား ကြွယ်ဝချမ်းသာသော မြေပိုင်ရှင်တစ်ဦး၏ သားဖြစ်၍ အော်လစ်ဗား ကရွမ်းဝဲနှင့် သားချင်း တော်စပ်သူ လည်း ဖြစ်၏။
သူသည် ၁၅၉၄ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ဟန်တူသည်။
သူသည် အောက်စဖို့ရှိုင်ယာနယ်ရှိ သဒ္ဒါကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ် မော့ဂဒါလင်း ကောလိပ်တွင် ဆက်လက် သင်ကြားခဲ့လေသည်။
၁၆၂၁ ခုနှစ်၊ ၁၆၂၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၂၆ ခုနှစ်များတွင် ဆင့်ခေါ်သည့် ပါလီမန်များသို့ အမတ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့၏။
၁၆၂၇ ခုနှစ်တွင်ကား ပထမချားဘုရင်၏ ဥပဒေနှင့်လည်းမညီ အကြောင်းလည်း မလျော်ပဲ ငွေချေးသည် ကို ငြင်းဆန်လိုက်သဖြင့် ထောင်ချခြင်း ခံရသောကြောင့် လူသိများလာလေသည်။
၁၆၃၅ ခုနှစ်တွင် ချားဘုရင်သည် သင်္ဘောအခွန်တော်ကို ကုန်းတွင်း ပိုင်းကျသော ဒေသများတွင် ကောက်ခံခဲ့ရာ၌ ပါလီမန် သဘောတူညီချက်လည်းမရ အကြောင်းလည်း မလျော်သဖြင့် အပြင်းအထန် ကန့်ကွက် ခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် သူ့ကိုရုံးတင် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်တွင် သူကိုယ်တိုင် ခုခံ လျှောက်လဲခဲ့သော်လည်း တရားသူကြီး ၁၂ ဦးအနက် ခုနစ်ဦးက သူ့ကို အရှုံးပေးလိုက်လေသည်။
သို့သော် ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပါလီမန်က ပယ်ဖျက်ခဲ့၏။
မည်သို့ဖြစ်စေ အာဏာရှင်ဆန်လွန်းသော ဘုရင်ကို မူအား ဖြင့် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကန့်ကွက်ပြောဆိုခဲ့သောကြောင့် လူထုက ကြည်ညို လေးစားခြင်း ခံလာရသည့်ပြင် ပါလီမန်ဂိုဏ်းတွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်လာလေသည်။
သူသည် သက်တမ်းတိုပါလီမန်သို့လည်းကောင်း၊ သက်တမ်း ရှည် ပါလီမန်သို့လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
သက် တမ်းရှည် ပါလီမန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့စဉ်က ရဲရင့်လှသော ပျူရီ တန်တို့၏ ခေါင်းဆောင်ပင်း၏ ညာလက်ရုံးအဖြစ် ထင်ရှားလေ သည်။
၁၆၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း ချားဘုရင် ဖမ်းဆီး ရန် ကြံစည်ခဲ့သော အမတ်ငါးဦးတွင် ဟမ္ပဒန်လည်း တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်၏။
ပြည်တွင်းစစ်ပွဲဖြစ်ပွားသောအခါ ဟမ္ပဒန်သည် ကရွမ်းဝဲနှင့် အတူ ပါလီမန်စစ်တပ်တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့၍ ရက်ရက် ရောရော အကူအညီပေးခဲ့လေသည်။
ထို့ပြင် သူကိုယ်တိုင် အကုန်အကျခံပြီးလျှင် ခြေလျင်တပ် တစ်တပ် ဖွဲ့စည်းကာ ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများအား ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။
တိုက်ပွဲ များတွင်လည်း ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံစွာ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက် ခိုက်ခဲ့၍ စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲစီမံရာ၌ ထူးခြားလှသော အရည်အခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ်ကြောင်းလည်း တွေ့ရှိရလေ သည်။
ယင်းသို့ ထူးခြားသော အရည်အခြင်းများနှင့် ပြည့်စုံသူ ဂျွန် ဟမ္ပဒန်မှာ ၁၆၄၃ ခု ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရှားလရို့ ကွင်းပြင်တိုက်ပွဲ၌ ရရှိသော ဒဏ်ရာဖြင့် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်သွားရှာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:နိုင်ငံရေးသမားများ။
မိုင်ပေါင်းများစွာ ကုန်းတွင်းကျသော မြို့ တစ်မြို့ဖြစ်သော်လည်း ထင်ရှားသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်း မြို့တစ်မြို့မဟုတ်ဟု မဆိုနိုင်ချေ။
ဟမ်းဗတ်မြို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သော်လည်း မြောက်ဘက်ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ ၇၅ မိုင်မျှ အတွင်းကျပြီးလျှင် အဲ့လဗမြစ် မြောက်ဘက်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
သောင်ခုတ်စက်ဖြင့် မြစ်ကိုနက်အောင် တူးယူထားပြီးလျှင် ရေအိုင်ကြီး နှစ်ခုကိုလည်း တမံများတုတ်၍ ဆိပ်ကမ်းကြီး ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများပင် ဒီရေတက်သောအခါ၌ မြို့တွင်းသို့ ကောင်းစွာ ဆန်တက်နိုင်လေသည်။
တဆဲ့နှစ်ရာစု နှစ်အတွင်းက ပထမ ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်ကြီးသည် ဤမြို့ကို အဲ့လဗမြစ်အတွင်း လွတ်လပ်စွာ ရေကြောင်းခရီးသွားလာခွင့်နှင့် နိုင်ငံခြားသင်္ဘောများမှ အခွန်အကောက်ယူနိုင်ခွင့် ပေးလိုက်သောအခါမှစ၍ အရောင်းအဝယ် တိုးတက်လာပြီးလျှင် တစ်ဖန် ဟန်ဆီယက်တစ်အသင်းကြီး၏ အခြေစိုက်မြို့ ဖြစ်လာပြန်သောအခါ ပိုမို စည်ကားလာပြန်၏။
၁၈ဝ၆ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၈၁၄ ခုနှစ်အထိ နပိုလီယန်လက်အောက်တွင် ပြင်သစ်တို့ပိုင် ဖြစ်ခဲ့ဘူး၏။
မြောက်ဘက်ပင်လယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက် အစွန်ဆုံး၌ တည်ရှိသည့်အပြင် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင်းသို့ ကုန်ပစ္စည်းများကို သယ်ယူရန်လည်း ရေလမ်း၊ ကုန်းလမ်းနှစ်ဘက်စလုံးမှပင် အလွန်လမ်းသာသောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ တစ်နှစ်လုံးလုံး ရေမခဲ့သဖြင့်တစ်ကြောင်း ဟမ်းဗတ်မြို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၌သာမဟုတ် ဥရောပ တိုက်တစ်ခုလုံး၏ အရေးကြီးသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်လာလေသည်။
မြို့၏ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း၊ စက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ သကြားချက်ခြင်း၊ ဓာတ်ဆေးများ ပြုလုပ်ခြင်းစသည်တို့ ဖြစ်၏။
ဆီကြိတ်ခြင်းနှင့် အထည်အဝတ် ရက်လုပ်သော လုပ်ငန်းများလည်း ရှိလေသည်။
မြင့်မားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးများနှင့် ပြွတ်သိပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားသော အိမ်များကို နောက်ခံထားကာ ခုနစ် မိုင်မျှ ရှည်သော သင်္ဘောဆိပ်၏ ရှုမျှော်ခင်းမှာ အလွန်ကြီးကျယ် ခမ်းနားပြီးလျှင် သင်္ဘောကြီးငယ်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိ၏။
ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံကြီးများမှာ စိန့်နိကောလပ် ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းဖြစ်ရာ ၄၈၃ ပေမြင့်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယ အမြင့်ဆုံးသော ကိုးကွယ်မှု အဆောက်အအုံ ဖြစ်၏။
အက်ပင်ဒေါ့အရပ်ရှိ ဆေးရုံမှာလည်း ဥရောပတိုက်တွင် အလှပဆုံး ဆေးရုံတစ်ရုံ ဖြစ်၏။
ထိုပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများထားရာ တိရစ္ဆာန်ရုံကြီး၌ ယခုခေတ်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားပြီဖြစ်သော ရှေးခေတ် တိရစ္ဆာန် ရိုင်းကြီးများ၏ ပုံတူများကို ယင်းတို့၏ အသက်ရှင်စဉ်က အရွယ်အစားအတိုင်း ပြုလုပ်ထားရှိ၏။
ဟမ်းဗတ်မြို့သည် ယခုအခါတွင် ပြည်ထောင်စု သမ္မတဂျာမနီနိုင်ငံခေါ် အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဗတ် ပြည်နယ် အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။
ဟမ်းဗတ်ပြည်နယ်သည် မြေဩဇာလွန်စွာ ကောင်းမွန်သဖြင့် ရိုင်းစပါး၊ မုယော၊ ဂျုံနှင့် အာလူးကောင်းများ ထွက်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဟမ်းဗတ်မြို့သည် ကြိမ်ဖန်များစွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရ၍ အတော် ပျက်စီးခဲ့လေသည်။
လူဦးရေ ၁၈၁၇ဝ၇၃ (၁၉၆၉) ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
အမေရိကန် စာရေးဆရာကြီး အော်လစ်ဗာ ဝင်းဒဲဟုမ်း သည် ၁၈ဝ၉ ခုနှစ်တွင် မက်ဆချူးဆက်ပြည်နယ်ကိမ်း ဗရစ်မြို့၌ မွေးဖွားလေသည်။
ဟုမ်းသည် စာရေးဆရာအ ဖြစ်နှင့်သာမက ဆရာဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကထိက အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ကျောင်းဆရာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း နာမည်ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။
ဟားဗတ်ကောလိပ်ကျောင်းမှ ဒီဂရီရပြီးသောအခါတွင် တစ်နှစ်ကြာမျှ ဥပဒေပညာကို သင်ကြားပြီးမှ ဆေးပညာကို ပြောင်း၍ သင်ကြားလေသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့သို့လည်း သွားရောက်ကာ သုံးနှစ်ကြာမျှ ဆေးပညာကို ဆည်းပူးခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ပြန်ကာဆေး ပညာကို ဆက်၍ သင်ကြား ပြန်ရာ ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် အမ်ဒီဘွဲ့ ကို ရရှိလေသည်။
ဟုမ်းသည် ဒါ့တမောက်ကောလိပ်တွင်အနာတမီ ပညာရပ်များ ပို့ချသော ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဟားဗတ်ဆေး ကျောင်းတွင် အနာတမီ ပညာဘက် ဆိုင်ရာ အကြီး အမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့ဘူးလေသည်။
ဆေးပညာဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း နေရသော်လည်း ဟုမ်းသည် စာရေး ဆရာအလုပ်ကိုလည်း လက်မလွှတ်ချေ။
ဟုမ်း၏ နာမည်ကျော်ကြားဆုံးသော စာအုပ်မှာ ထမင်း စားပွဲဝိုင်းက အရှင်သခင်ဖြစ်သည်။
ရှေးဦးစွာ မဂ္ဂဇင်းတစ်ခု တွင် ဆောင်းပါးတိုများအဖြစ်ဖြင့် ပါရှိရာ လူကြိုက်များခဲ့လေ သည်။
ထိုစာအုပ်မှာ ဟာသဉာဏ် ရွှင်သော ပညာရှိကြီး၏ စပ်မိစပ်ရာ ပြောဆိုချက်များကို စုဆောင်းထားသည့် စာများ ဖြစ်သည်။
ထိုစာအုပ်မှာ ထွေရာလေးပါး အကြောင်းအမျိုးမျိုး တို့ကို ရေးသားထားသည့်အထဲတွင် စဉ်းစားဖွယ်ရာ ပညာရှိ စကားများ ပါရှိလေသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကဗျာဆံသော စာသားကလေးများ ကြားညှပ်ကာ စာဖတ်သူတို့၏ စိတ်ကို ကြည်နူးစေလိုက်သေးသည်။
ဟုမ်း၏ စာသားများတွင် ဖြတ်ထိုးဉာဏ်ကောင်းပုံ၊ စဉ်းစား ဉာဏ်ရှိပုံ၊ ဟာသဉာဏ် ကွန့်မြူးပုံတို့မှာ ထင်ရှား ပေါ်လွင်လေ သည်။
စာရေးရာတွင် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ရာ အခန်းကလေးများပါ အောင် ရေးတတ်ပုံမှာ ဟုမ်း၏ ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။
အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ်တွင် ဟုမ်းသည် ကဗျာတစ်ပုဒ်ကို စ၍ ရေးခဲ့၏။
ထိုနောက် ဆေးပညာနှင့် သက်ဆိုင်သော စာများ လည်း ရေးသားခဲ့သေး၏။
စိတ်ပညာရပ်နှင့်ဆိုင်သည့် ပြဿနာအမျိုးမျိုးကို သုံးသပ်ထားသောဝတ္ထုများလည်း ရေးသားခဲ့လေ၏။
ဟုမ်းသည် အခြားဝတ္ထုများအပြင် ဥရောပနိုင်ငံသို့ လှည့် လည်သွားလာသည့် အကြောင်းများကိုလည်း ရေးသားခဲ့လေ သည်။
အမေရိကန် စာရေးဆရာကြီး အီမာဆင်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကိုလည်း ရေးခဲ့သည်။
ဟုမ်းသည် ၁၈၉၄ ခုနှစ် အသက် ၈၅ နှစ်ကျော်တွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အမေရိကန် စာရေးဆရာများ။
ဟုမ္မလင်းမြို့ သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဟုမ္မလင်းခရိုင် အတွင်း ပါဝင်ခဲ့၍ ချင်းတွင်းမြစ်၏ လက်ဝဲဘက် ကမ်းပေါ်တွင် ကင်းတပ်မြို့မှ မိုင် ၁၃ဝ အကွာ၌ တည်ရှိသည်။
မိုးအခါတွင်ချင်းတွင်းမြစ် တစ်လျှောက် မီးသင်္ဘောများသည် ဟုမ္မလင်း အထိ ဆန်တက် နိုင်ပေသည်။
မြစ်လမ်းအားဖြင့် ပခုက္ကူမြို့မှ ၃၉၇ မိုင်ကွာဝေးသည်။
ခန္တီးခရိုင်အတွင်းပါဝင်ခဲ့သည့် ဟုမ္မလင်းတိုင်းခွဲ၏ ရုံးစိုက်မြို့လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း၌ ပါဝင်သော ဟုမ္မလင်း မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် နောင်ပကျစ်ရွာအပါအဝင် ဟုမ္မလင်းရွာကို မြို့အဖြစ် အစိုးရက သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့၏။
ဟုမ္မလင်း (ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း) ဟူသည် ရှမ်းဘာသာ ဝေါဟာရဖြစ်၍ ဗမာဘာသာဖြင့် ညောင်ပိန္နဲဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။
ဟုမ္မလင်းမြို့တွင် မြို့နယ် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အကြီးအကဲ များ၏ ရုံးများ၊ မြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ သစ်တောရုံး၊ သမဝါယမမြို့နယ်မှူးရုံး၊ လူဝင်မှုကြီကြပ်ရေးမှူးရုံး စသည်တို့ ရှိသည်။
ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရ ၉၁ဝဝဝ ဖြစ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်ရုံးကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ကာ အထက်ချင်းတွင်း ခရိုင်မြို့အဖြစ် ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။
ပါလီမန်ခေတ် ၁၉၅၇ က ဆရာတော် ပုသိမ် ဦးဝိမလက နာဂတောင်တန်းသို့ သာသနာပြု ကြွရောက်စဉ် ချင်းတွင်း-ဟုမ္မလင်းသွား သင်္ဘောသည် မန္တလေးမှ ထွက်ကာ ပခုက္ကူ၊ မုံရွာ၊ ကနီ၊ မင်းကင်း၊ ကလေးဝ၊ မော်လိုက်၊ ဖောင်းပြင်၊ ဟုမ္မလင်း၊ တရက်စီ ခုတ်မောင်း၍ ညအိပ်သွားရကြောင်း မိန့်သည်။
အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ် စာပေဆုရ စာရေးဆရာ နာဂတောင်တန်း မောင်ကြည်ဇင် (မောင်းခမ်းရွာ) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
ဟျူးဂျနိုးဟူသော အမည်သည် ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်းက ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် များကို ခေါ်သောအမည်ဖြစ်သည်။
ဟျူးဂျနိုးတို့သည် ဂျွန်ကယ်လဗင်၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ယုံကြည်လက်ခံသူများ ဖြစ်သောကြောင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြလေသည်။
ထိုအချိန်က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ ကြီးစိုးလျက် ရှိကြသည်။
အထူးသဖြင့် ပါရစ်မြို့တွင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ အင်အား ကောင်းလျက်ရှိရာ ဟျူးဂျနိုးတို့ကို စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကားသည့် မြို့များ၌နေထိုင်ကြသော လူတန်းစား၌ တွေ့ရသည်။
ဟျူးဂျနိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ယုံကြည်ချက်အတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ကို မရရှိကြချေ။
ထိုကြောင့် အချင်းချင်း သွေးစည်း၍ လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ကို မရရအောင် ကြိုးပမ်းရာမှ နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။
ဒုတိယ ဟင်နရီဘုရင် (၁၅၄၇-၁၅၅၉)လက်ထက်တွင် ဟျူးဂျနိုးတို့သည် အင်အား ကြီးမားလာသဖြင့် ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်တို့က ထိတ်လန့်လာကြသည်။
ထိုကဲ့သို့ အင်အား ကောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့ ကြီးစိုးသော အစိုးရကလည်း ဟျူးဂျနိုးတို့ကို တိုး၍ နှိပ်ကွပ်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယ ဖရန်စစ်ဘုရင်လက်ထက်၌ မူကား ဟျူးဂျနိုးတို့သည် နိုင်ငံရေးရာဘက်တွင် 0x100သဇာ တိုးတက်လာသည်။
နာဗားဘုရင် အန်ထော်နီ၊ ကွန်ဒေး မင်းသား လူဝီ၊ ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ် ကိုလေးညီ အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့သည် ဟျူးဂျနိုးဂိုဏ်းဝင် များ ဖြစ်ကြသည်။
ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့၏ ခေါင်းဆောင်မှာ ဂူအက်နယ်စား ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ဖြင့် ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်များနှင့် ဟျူးဂျနိုးတို့သည် စောင်မာန်တင်းလျက်ရှိကြရာ တစ်ခါသော် ကျီတစ်ခုထဲ၌ ဘုရားဝတ် ပြုရန် စုဝေးရောက်ရှိနေသော ဟျူး ဂျနိုးတို့ကို ဂူအက်နယ်စားနှင့် နောက်ပါတို့က တိုက်ခိုက်ကြ လေသည်။
ထိုအချိန်မှအစပြု၍ ပြည်တွင်းစစ် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်မှာ ၁၅၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၉၈ ခုနှစ်အထိ ကြာ ရှည်သည်။
တတိယ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲပြီးသည့်နောက် ၁၅၇၂ ခုနှစ် 0x100သဂုတ်လ ၂၄ ရက် စိတ်ဗာသောလ မျူးနေ့ကြီးတွင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့က ဟျူးဂျနိုးတို့ကို ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ခဲ့ ကြသည်။
ထိုလူသတ်ပွဲကြီးတွင် ဟျူးဂျနိုး မြောက်မြားစွာ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့လေသည်။
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ပြီးဆုံးသည်။
စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင် (၁၅၈၉-၁၆၁ဝ)သည် ယခင်က ဟျူး ဂျနိုးတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော်လည်း ရောမကတ် သလစ်(ဗရင်ဂျီ)ဂိုဏ်းသို့ ကူးေးပြာင်းခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၅၉၈ ခုနှစ်၌ နန့်အမိန့်ပြန်တမ်းကို ထုတ်ပြန်၍ ဟျူးဂျနိုးတို့အား လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး တို့ကို ပေးခဲ့လေသည်။
တစ်ဆဲ့သုံးဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်လက်ထက်သို့ ရောက် သောအခါ ဟျူးဂျနိုးတို့သည် အယူဝါဒကို ဗန်းပြကာ နိုင်ငံရေး အာဏာရရန် ကြိုးစားလာကြသဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ကာဒင်နယ် ရစ်ရှလျူးက ယင်းတို့၏ ခံတပ်မြို့များကို တိုက်ခိုက် သိမ်းယူ ခဲ့သည်။
( ရစ်ရှလျူး ကာဒင်နယ်။
) ထိုသို့အားဖြင့် ဟျူးဂျနိုးတို့သည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး များကိုလက်လွှတ်ခဲ့ရသော်လည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်မှုကို ဆက်၍ ရရှိခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ၁၆၈၅ ခုနှစ်၌ ၁၄ ဆက် မြောက်လူဝီဘုရင်က နန့်အမိန့်ပြန်တမ်းကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သဖြင့် ဟျူးဂျနိုးတို့သည် ဥပဒေအရ ခံစားခဲ့ရသော အခွင့်အရေး အားလုံး ဆုံးရှုံးခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် မနေနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ ထွက်ပြေးကြရလေသည်။
ထွက်ပြေးကြသူများထဲတွင် လက်မှုပညာသည် အမြောက် အမြား ပါရှိရာ ဟျူးဂျနိုးတို့ သွားရောက်နေထိုင်ရာဖြစ်သော အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ၊ ဟော်လန်၊ အမေရိကတိုက်စသော နိုင်ငံ များ၌ ပြင်သစ်လက်မှုပညာရပ်တို့ ထွန်းကားလာကြ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ပြင်သစ်နိုင်ငံ။
မုတ္တမအမည်သည် အောက်ပါအမည်တို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
မုတ္တမမြို့ မုတ္တမကွေ့ မုတ္တမတိုက်ပွဲ မုတ္တမစဉ့်အိုး ကိုးကား Category:သံတူကြောင်းကွဲ။
ရောဘတ် ဟွတ်ခ် () ကို ၁၆၃၅ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်ကတည်းက စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာတွင် စိတ်ဝင်စား၍ ထူးချွန်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
အခြားသော ကျွမ်းကျင်မှုများစွာရှိသည့်အပြင် သူသည် ရူပဗေဒပညာရှင်၊ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် နှင့် ဇီဝဗေဒပညာရှင်လည်းဖြစ်သည်။
အချို့က သူသည် အီတလီမှ လီယိုနာဒို ဒါဗင်ချီအတွက် ဗြိတိသျှ၏အဖြေဟု ရည်ညွှန်းကြသည်။
အလွန်သေးငယ်သော မိုက်ကရိုစကုပ်အရွယ် ရုပ်ပုံများကို ရှင်းလင်းထင်ရှားစွာ သရုပ်ဖော်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဆဲလ်ဆိုသည့်စကားလုံး တီထွင်ခဲ့သူ၊ ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်သို့ လမ်းခင်းပေးခဲ့သူ၊ ခေတ်သစ်နာရီသို့ ရှေ့ဆောင် လမ်းဖောက်ပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
သူသည် ယနေ့ကားများတွင် သုံးစွဲသည့် ယူနီဗာဆယ်ဂျွိုင့်ကို ပထမဆုံး ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
သို့သော် သူသည် အသက် ၆၇ နှစ်၊ ၁၇၀၃ ခုနှစ်တွင် အိပ်ရာထဲ၌ အနာရောဂါဖြင့် ဗုန်းဗုန်းလဲ သေဆုံးချိန်အထိ များစွာတန်ဖိုးထား မခံခဲ့ရပေ။
ဟွတ်ခ် ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်အကြောင်း ဗီရိုတစ်ခု အောက်ခြေ၌ ဖုန်မှုန့်များကြား လဲလျောင်းနေသော ရာစုနှစ်ချီ သက်တမ်းရှိသည့် လက်ရေးစာမူကဲ့သို့ပင် ခေတ်သစ် သိပ္ပံအတွက် "ရောဘတ် ဟွတ်ခ်" ၏ ထည့်ဝင်မှုမှာ အရိပ်ထဲမှာ ကြာမြင့်စွာ ကျရောက် ပျောက်ကွယ်နေပါသည်။
သူ၏အမည်သည် သူ၏ခေတ်ပြိုင်နှင့် ခါးသီးသောပြိုင်ဘက်ဖြစ်သူ အိုက်ဆက် နယူတန် လောက် လူအများ မှတ်မိ ရင်းနှီးခြင်း မရှိပေ။
အကြောင်းအရင်းမှာ ရှုပ်ထွေးသော လက်ရေးများဖြင့် ရေးသားထားသော စာမျက်နှာ ၅၂၀ ရှိသော သူ၏ လက်ရေးစာမူ မှတ်တမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ကျွမ်းကျင်သူများက ၎င်းစာမူထဲတွင် ၁၆၆၀ မှ ၁၆၈၂ အကြား သိပ္ပံပညာရှင်များ အသိုင်းအဝိုင်းကြားမှ အဖြစ်အပျက်များ သိရှိလာရမည်ဟု စိတ်လှုပ်ရှားစွာပြောဆိုကြသည်။
ထိုခေတ်အခါက စိတ်ကူးအကြံအစည်နှင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများသည် ထွေးပြားသော သိပ္ပံဘာသာရပ် အသီးသီး၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ရာစုနှစ်များစွာ ပုံသွင်းပေးခဲ့သောကြောင်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာအနှံ့ သိပ္ပံပညာရှင်များက ဟွတ်ခ် လက်ရေးစာမူများကို အသေးစိတ် ဖော်ထုတ်မည်လားကို စိတ်အားထက်သန့်စွာ စောင့်မျှော်နေကြသည်။
ဟွတ်ခ်သည် အဖွဲ့၏ မူလထူထောင်သူများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၆၆၂ မှ ၁၆၈၈ အကြား သိပ္ပံစမ်းသပ်မှုများ၏ ပထမဆုံးပြတိုက်မှူးဖြစ်သည်။
သူ၏ မှတ်တမ်းများတွင် မိုက်ကရိုစကုပ် နှင့်ပတ်သက်၍ အစောဆုံး အလုပ်အကြောင်း အသေးစိတ်ပါဝင်သည်။
သုတ်ပိုးနှင့် အဏုဇီဝရုပ်များ အတွက် ပထမဆုံးလေ့လာမှုများလည်း ပါဝင်သည်။
သိပ္ပံပညာရှင် အသိုင်းအဝိုင်းများထဲမှ ကြောက်မက်ဖွယ် အပြိုင်အဆိုင် ကြီးမားလှသည့် အတ္တများနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး မကျေလည်မှုများကိုလည်း တွေ့ တစေ့တစောင်းမြင်ရသည်။
ဟွတ်ခ်သည် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကို သူ၏ တီထွင်ကြံဆဉာဏ်ကို ခိုးချသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ဘူးသည်။
သူ၏အကြီးမားဆုံး အငြင်းအခုံမှာ ဟွတ်ခ်၏ ဒြပ်ဆွဲအားကြံဆတွေးခေါ်မှုကို ခိုးသည်ဟု နယူတန် နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းမှတ်တမ်းစာအုပ်တွင် နယူတန်နှင် ခရစ်စတိုဖာ ဝိမ်း (Christopher Wren) တို့အကြား ဂြိုဟ်တို့၏ ရွေ့လျားမှု နှင့် ဒြပ်ဆွဲအားအကြောင်း စာပေးစာယူများ ရှိခဲ့သည်။
ရောဗတ်ဟွတ်သည် ၁၆၃၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ကျွန်း၏တောင်ဘက်ကမ်းခြေအလွန်တွင်ရှိသော ဝိုက်ကျွန်းရှိ ဖရက်ရှဝါတားမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
သူသည် အောက်စဖို့ရှိ ဝက်စမင် စတာနှင့် ခရိုက်စချပ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
သူသည် ဒဿနိကဗေဒ ပညာရှင်ဖြစ်သည့်အပြင် လက်တွေ့ ဆောင်ရွက်သော သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ဆာအိုင်ဇပ် နျူတန်ခေါ် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးနှင့် တခေတ်တည်းပေါ်ပေါက်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီးလျှင် နျူတန်နှင့် မကြာခဏ အငြင်းပွားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
( နျူတန် ဆာအိုင်ဇပ်။
) ၁၆၆၅ ခုနှစ်တွင် ဂရက်ရှမ်ကောလိပ် ကျောင်းတွင် ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ်အတွက် ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်လေသည်၊အကယ် ၍သာ ဟွတ်သည် စိတ်ရှည်ရှည်ထားနိုင်မည်ဆိုလျှင် သိပ္ပံပညာရပ် အဖို့ နျူတန်ကဲ့သို့ပင် အသုံးဝင်သူ ဖြစ်လာနိုင် ပေမည်။
တော်ဝင် အသင်းကို စတင်တည်ထောင် သူများတွင်ဟွတ် လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ခပ်ငယ်ငယ်ကပင် ဟွတ်သည် လက်တွေ့စမ်းသပ်သော အဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသေည်။
ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ် အတွက် ပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသောနှစ်၌ပင် ရုက္ခဗေဒနှင့်ဆိုင်သော သူ၏ မိုက္ကရို ဂရပ်ဖီးယားခေါ် စာစောင်ကို ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုစာစောင်တွင် လှပ၍ တိကျသော တိရစ္ဆာန် ပုံများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ တည်ဆောက်ဖွဲ့စည်း ထားပုံများ ကိုတွေ့နိုင်လေသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့တွင် မီးကြီးလောင်ပြီးသောအခါတွင် ဟွတ်က လန်ဒန်မြို့၌ အိမ်များ မည်ကဲ့သို့ တည်ဆောက်သင့်ပုံ ကို နမူနာ ရေးဆွဲပြသရာ၌ မြေတိုင်းအရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသေည်။
ဗက်သလီ ဟမ် ဆေးရုံအသစ်နှင့် မွန်တေဂူ အဆောက်အအုံများအတွက် ပုံစံများကိုလည်း သူပင် ရေးဆွဲပေး ခဲ့သည်။
ရုန်းကန်သတ္တိနှင့်ဆိုင်သော သီအိုရီကိုလည်း ဟွတ်သည် ရှင်းလင်း ဖော်ပြခဲသည်။
ဟွတ်သည် ပထမ ဂရီဂေါ်ရီယန် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သေးသည်။
သံလိုက် ဓာတ်၊ လေ၏ဖိအားနှင့် နာရီများကို အချိန်မှန်စေသည့်နည်း များကိုပါ စမ်းသပ်ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
ထိုစမ်းသပ်ချက်များသည် အရေးကြီးသော်လည်း လူသိမများပေ။
နာရီကလေးများကို အချိန်မှန်စေရန် ပြုလုပ်ရာတွင် ခရုပတ်စပရင်ကို စတင်၍ အသုံးပြုခဲ့သူမှာလည်း ဟွတ်ပင် ဖြစ်လေသည်။
၁၆၇၁ ခုနှစ်တွင် ဟွတ်သည် နျူတန်၏ အရောင်များနှင့် စပ်လျဉ်းသော သီအိုရီကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။