kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထုတ်လုပ်ခဲ့သော စေတီကိုလိုက်၍ ယင်းဒင်္ဂါးများကို ဝေသာလီခေတ်ဒင်္ဂါးများဟုခေါ်သည်။
ရခိုင်ဒင်္ဂါးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံထုတ်ဒင်္ဂါးများနှင့် အခြေခံအားဖြင့်တူညီသော်လည်း ကိုယ့်တံဆိပ် ကိုယ့်အမှတ်အသားနှင့်ကိုယ် သွန်းလောင်းထုတ်လုပ်ထားကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထင်ရှားစွာတွေ့နိုင်သည်။
ရခိုင်ဒင်္ဂါးများတွင် အစောဆုံးတွေ့ရသော ဒင်္ဂါးမှာ မင်္ဂလာ လက္ခဏာပုံများဖြစ်သော ခရုသင်းတစ်ဖက် ၊ သီရိဝစ္ဆလက္ခဏာတစ်ဖက် ပါရှိသော ဒင်္ဂါးဖြစ်သည်။
သုသေတီ ဂျွန်စတင်း (E.H. Johnston) က သူပြုစုခဲ့သော Some Sanstrit Inscriptions of Arakan စာအုပ်တွင်ရေးသားဖော်ပြထားသည်။
ထို့အတူ David W.MacDowall ရေးသားသော Eight Coins of Arakan From Sylhet စာအုပ်တွင် ၁၈၇၈ ခုနှစ်၌ Sandoway ခေါ် ဒွါရာဝတီ ( သံတွဲမြို့ ) မှ ရရှိသော ဒင်္ဂါးရှစ်ပြားမှာ အေဒီ ၄ ရာစုတွင်ခန့် ဘုရင်တစ်ပါးထဲမှ သွန်းလုပ်သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်ပြီး ယခုဗြိတိသျှပြတိုက်တွင် ပြသထားကြောင်းဖော်ပြထားသည်။
ဝေသာလီဒင်္ဂါးများနောက်၌ အစောဆုံတွေ့ရသော ရခိုင်ဒင်္ဂါးမှာ စူလမဟာရာဇာ ဒင်္ဂါးပင်ဖြစ်သည်။
ဤဒင်္ဂါးမှစ၍ မင်္ဂလာအမှတ်အသား လက္ခဏာများ မပါတော့ချေ။
ရခိုင်ရာဇဝင်တွင် ဤအမည်ခံသောမင်းကို ရှာဖွေရာ၌ ဝေသာလီနှောင်းခေတ် နောက်ဆုံးမင်း၏ အမည်ကိုသာ တွေ့ရသည်။
ယင်းမင်းမှာ ရာဇဝင်အလိုအရ စူလစန္ဒြားမင်းပင်ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၉၅၇ အေဒီတွင် တကောင်း ၊ ပြည် ၊ သင်းတွဲမြို့မှအပြန် မော်တင်စွန်း - နဂါးရစ်အငူတွင် သင်္ဘောပျက်၍ နတ်ရွာစံခဲ့သည်။
အဆိုပါ ဒင်္ဂါး၏ ရှေ့ဘက်တွင် စူလမဟာရာဇာဟူ၍ မြန်မာအက္ခရာဖြင့်ရေးထိုးထားပြီး ကျောဘက်တွင် နာဂရီ အက္ခရာဖြင့်ရေးထိုးထားသည်။
သက္ကရာဇ် ရေးထိုးမထားချေ။
ယင်းနောက်သွန်းလုပ်သည်ဟု မှန်းဆရသော ဒင်္ဂါးမှာ လောင်းကြက်ခေတ် ( ၁၂၅၀ - ၁၄၀၄ ) မင်းထီးဘုရင် လက်ထက်က ယင်းမင်း၏ဦးရီးတော် အမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ်ပါရေးထိုး ထုတ်ဝေထားသော ဒင်္ဂါးဖြစ်သည်။
ရှေ့ဘက်၌ မြန်မာအက္ခရာဖြင့် ၆၆၀ နရာဓိပတိဦးရီးတော် မဟာနန္တဘယ ဟူ၍ခတ်နှိပ်ထားပြီး ကျောဘက်တွင် မဂရီအက္ခရာဖြင့် စာခတ်နှိပ်ထားသည်။
လောင်းကြက်ခေတ်တွင် နာမည်အကျော်ကြားဆုံးမင်းမှာ မင်းထီးဘုရင်ပင်ဖြစ်သည်။
လောင်းကြက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးမင်းမှာ နရမိတ်လှခေါ် မင်းစောမွန်ဖြစ်သည်။
ယင်းမင်းသည် မင်းထီးဘုရင်၏ မြစ်ပင်ဖြစ်သည်။
မင်းစောမွန်သည် မြောက်ဦးခေတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံးမင်းလည်းဖြစ်သည်။
မြောက်ဦးမင်းဆက်သည် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၄၃၀ မှ ၁၇၈၄ ( AD 1430 to 1784) ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂၅၄ နှစ် ရှည်ကြာခဲ့ပြီး မြောက်ဦးမင်းဆက်ပေါင်း ၄၈ ဆက် ရှိသည်။
မြောက်ဦးမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းမှာ မဟာသမ္မတရာဇာ ခေါ် အက်ဂေါပုညဇောရာဇာ ဖြစ်သည်။
မြောက်ဦးခေတ် ဒင်္ဂါးများတွင် သက္ကရာဇ်ရေးထိုးထားသော်လည်း ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ယင်းခေတ်သုံး ဂဏန်းများကိုသိရန်လိုအပ်သည်။
မြောက်ဦးခေတ်ဒင်္ဂါးများမှာ အရွယ်အားဖြင့် ၂ ဒသမ ၈ စင်တီမီတာ မှ ၃ စင်တီမီတာ အချင်းထိရှိ၍ အလေးချိန်အားဖြင့် ၁၀ ဂရမ်ဝန်းကျင်တွင် တစ်မျိုးနှင့် ၇ ဒသမ ၅ ဂရမ်ဝန်းကျင်တွင် တစ်မျိုးတွေ့ရသည်။
ကျပ်ပြည့်ဒင်္ဂါးများမှာ အရွယ်အားဖြင့်အချင်း ၃ စင်တီမီတာ နှင့် အလေးချိန် ၁၀ ဂ၇မ်ရှိသည်။
ရှေးခေတ်ရခိုင်ဒင်္ဂါးများသည် ကျောက်စာပါ မင်းများ၏ အမည်များကို အတည်ပြုပေးသည်သာမက ပံ့ပိုးမှုလည်းပေးသည်။
ရခိုင်သမိုင်းအတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အထောက်အထားများကိုလည်းပေးပေသည်။
ဟံသာဝတီခေတ် မွန်ဒင်္ဂါး ရခိုင်ဒင်္ဂါးများနှင့် မရှေးမနှောင်းမှာပင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူ ရှင်လက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၀ ကျော် (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၀ ခန့်) တွင် မွန်ဒင်္ဂါးများပေါ်ခဲ့သည်။
မွန်ဒင်္ဂါးများကို ဟံသာဝတီဒင်္ဂါးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ယင်းဒင်္ဂါးများတွင် ဟံသာဝတီ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော ဟင်္သာရုပ်ကို ခတ်နှိပ်ထားသည်။
ဆာအာသာပီဖယ်ယာ၏ Coins of Arakan, Pegu ,and Burma ( ရခိုင် ၊ ပဲခူး နှင့် မြန်မာပြည်မှဒင်္ဂါးများအကြောင်း စာအုပ်၌ ပဲခူးအနီး စစ်တောင်းအရပ်မှ ခရုသင်းနှင့် ဥကင်ပုံ ၊ သို့မဟုတ် ဘီးတပ်ရထားပုံပါသော ဒင်္ဂါးဟောင်းများတွေ့ရှိရကြောင်း ပုံနှင့်တကွဖော်ပြထားသည်။
ယင်းအပြင် တနင်္သာရီနယ်ဘက်မှလည်း သံဖြူနှင့်ခဲ စပ်၍ပြုလုပ်ထားသော ထိုးတံဆိပ် ဒင်္ဂါးဟောင်းများတွေ့ရသည်ဟုဖော်ပြထားသည်။
ထို ထိုးတံဆိပ် ဒင်္ဂါး၏ ကျောဘက်တွင် ( ဟောသူခံတာဂရံ) ဟူသော ပါဠိဘာသာပါရှိသည်။
ပါဠိကို ဆာအာသာပီဖယ်ယာ က ငြိမ်းချမ်း၍ သုခအပေါင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ဌာန ဟုအဓိပ္ပာယ် ပြန်ဆိုထားသည်။
ညောင်ရမ်းမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ဒင်္ဂါးသုံးစွဲကြောင်းမှတ်သားရသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အနေအထားကိုမူ အမှတ်အသား မရှိချေ။
ဗမာဒင်္ဂါးများ ဟံသာဝတီခေတ် တပင်ရွှေထီး လက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၀ ကျော် (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၀ ခန့်) တွင် ဗမာဒင်္ဂါးများပေါ်ခဲ့ဖူးသည်။
ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက် သွန်းလုပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်။
ထိုခေတ် ဗမာဒင်္ဂါးများကို ဥရောပသားတို့က ဟံသာဝတီဒင်္ဂါးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ယင်းဒင်္ဂါးများတွင် ဟံသာဝတီမြို့တော်၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော ဟင်္သာရုပ်ကို ခတ်နှိပ်ထားသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဖြစ်သော ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၀ ကျော်တွင် မြန်မာဒင်္ဂါးများပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ဘိုးတော်ဘုရားသည် ဗြိတိသျှအရှေ့ အိန္ဒိယကုမ္မဏီ၏ ကိုယ်စားလှယ် ကပ္ပတိန်ကော့ ယူဆောင်လာသော ဒင်္ဂါးများကို သွန်းလုပ်စေသည်။
ထို့နောက် အင်္ဂလန်ပြည်မှဆက်သသော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ဖြင့် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၃ ခုနှစ် နယုန်လဆုတ် ၁ ရက်နေ့မှစ၍ အမရပူရ ရွှေမြို့တော်၌ စတင်၍ သွန်းလုပ်သည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်၌ သွန်းလုပ်သော ဒင်္ဂါးများအနက် ငွေဖြင့်သွန်းသော ဒင်္ဂါးမှာ တစ်ဖက်တွင် ဘိုးတော်ဘုရားနံတော်သင့် တနင်္လာကျားရုပ သဏ္ဌာန် ပါရှိ၍ တစ်ဖက်တွင် ၁၁၄၆ ခု အမရပူရ ဆင်ဖြူများရှင်နိုင်ငံဟု စာတမ်းထိုးထားသည်။
ကြေးဖြင့်သွန်းသော ဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ဖက်တွင် နံတော်သင့် တနင်္လာကဝတ်အဆုံး ၆ အနားပတ်လည်ကို ထူ၍ ငါးရုပ်ဖိုမနှစ်ကောင် သဏ္ဌာန်ပါရှိပြီး အနားပတ်လည်၌ ဗိန္ဓုပြောက်များနှင့် တကွ တစ်ဖက်တွင် ဘိုးတော်ဘုရားနန်းတက်သော နှစ်ကိုအစွဲပြု၍ ၁၁၄၃ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်ဟူသောစာတမ်းပါရှိသည်။
ထိုကြေးဒင်္ဂါးများကို ၁၁၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်သဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၂၈ နှစ်သာ သုံးစွဲခဲ့သည်။
ယင်းဒင်္ဂါးနှစ်မျိုးကို အမရပူရခေတ် ဒင်္ဂါးဟုခေါ်သည်။
ယင်းဒင်္ဂါးနှစ်မျိုးအပြင် ရွှေပြည်စိုးတံဆိပ်တော် ငွေ နှင့် ကြေး ဒင်္ဂါးများလည်း သုံးစွဲခဲ့သေးသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ကျပ်သုံး ၊ ငါးမူးသုံး ၊ တစ်မတ်သုံး ၊ တစ်မူးသုံး ဟူ၍ ရှိလေသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ဗမာဒင်္ဂါး ၊ ရခိုင်ဒင်္ဂါး ၊ ဝေသာလီဒင်္ဂါး ၊ ကုလားဒင်္ဂါးဟူ၍ ဒင်္ဂါး ၄ မျိုးရှိသည်။
ရွှေဘိုမင်းတရားလက်ထက်တွင် သွန်းလုပ်သောဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ဖက်က လဝန်းနှင့်ယုန်ရုပ် ၊တစ်ဖက်က ပဒုမ္မာကြာပန်းပုံကို ရိုက်နှိပ်ထားသည်။
ပုဂံမင်းလက်ထက်ထုတ် ဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ဖက်တွင် ရွှေပြည်စိုးတံဆိပ် နှင့် တစ်ဖက်တွင် သာသနာနှစ် ၂၃၉၀ ဟုရေးထိုးထားသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံကို မန္တလေးနေပြည်တော် နန်းမြို့တော်အတွင်းတွင် ဗဟိုရ်စင် မြောက်ဘက်၌ ဆောက်လုပ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၉ ရက် နေ့တွင် ဒင်္ဂါး စက်ရုံကိုဖွင့်လှစ်ကာ ရတနာပုံ ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို စတင်သွန်းလုပ်လေသည်။
200px|၁၂၂၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလ က ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးစက်ရုံတော် ယင်းဒင်္ဂါးစက်ရုံမှ ရွှေ ၊ ငွေ ၊ ကြေးနီ ၊ သံဖြု နှင့် ခဲ ဒင်္ဂါးများထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ဒေါင်းတံဆိပ်ကျပ်သုံး ငွေဒင်္ဂါးများကို မင်းတုန်းမင်း နန်းတက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ်၌ ခတ်နှိပ်၍ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်း နှင့် သီပေါမင်းလက်ထက် ယင်းစက်ရုံမှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးများတန်ဖိုးမှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၂၈ သန်းကျော် ခန့်ရှိလေသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်က ငွေသားဖြင့်သွန်းလုပ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးများမှ တစ်ကျပ် ၊ ငါးမူး ၊ တစ်မတ် ၊ တစ်မူး ၊ တစ်ပဲ ပေါင်း ၅ မျိုးရှိသည်။
ငွေဒင်္ဂါးများတွင် တစ်ဖက်၌ တံဆိပ်တော်ဟူသော စာတမ်းနှင့် ဒေါင်းရုပ်ပါရှိပြီး တစ်ဖက်တွင် ရတနာပုံနေပြည်တော် ဟူသောစာတမ်းကို ပန်းခွေနှင့် အနားပတ်လည်ခွေထားသည်။
ပန်းခွေအကြားတွင် ၁ သုံးဒင်္ဂါး ၁၂၁၄ ဟူသော စာတမ်းထည့်သွင်းထားသည်။
ဒေါင်းတံဆိပ်ကြေးဒင်္ဂါးမှာ ဒေါင်းရုပ်အောက်မှ သွန်းသော သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ နှင့် တစ်ဖက်တွင် ရတနာပုံနေပြည်တော် နှင့် ၁ ပဲသုံး ဒင်္ဂါး၏ လေးပုံတစ်ပုံ ဟူသောစာတမ်းပါရှိသည်။
ထိုဒင်္ဂါးများအပြင် ၁၂၂၈ ခုနှစ် ပန်းခွေနှင့် ရတနာပုံနေပြည်တော် စာတမ်းပါရှိသော ခြင်္သေ့ဒင်္ဂါးများ ၊ ယုန်ရုပ်သဏ္ဌာန်အောက်မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၁ ၊ တစ်ဖက်က ကြေးနီဒင်္ဂါးစပ် လေးပုံ တစ်ပုံဟူသောစာနှင့်ပန်းပါသော ယုန်ဒင်္ဂါး ၊ ထိုးနယားရုပ်နှင့် ထိုးနယားရုပ်တော်ဟူသော စာတမ်းနှင့် တစ်ဖက်က တစ်မူးသုံး၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံစာတမ်း ၊ ယင်းစာတမ်းအောက်မှ ပန်းခွေနှင့် ယင်းပန်းခွေအောက်မှ ၁၂၄၀ စာတမ်းပါသော ထိုးနယား ဒင်္ဂါးများကိုလည်း သွန်းလုပ်သေးသည်။
မင်းတုန်းမင်းသည် ဒင်္ဂါးအတတ်ပညာသင်ရန် ပညာတော်သင်များ ကိုလည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့စေလွှတ်သေးသည်။
200px|ရတနာပုံခေတ် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများ ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွား၍ အင်္ဂလိပ်တို့သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဒင်္ဂါးစက်ရုံရှိ ငွေဒင်္ဂါးခုနှစ်ပုံများကို လိုချင်သူတို့ကောက်ငင်ကာ ဆွဲယူသွားကြသဖြင့် ကစဉ့်ကလျှားဖြစ်သွားလေသည်။
ထို့နောက် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို တရားဝင်ငွေအဖြစ် ၁၈၉၂ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ခွင့်ပြုထားသောအခါမှ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးညှပ်ပုံများကို သတိရ၍ စစ်ကြောသိမ်းဆည်းရန် သက်ဆိုင်ရာတို့သို့ဆင့်ဆိုလေသည်။
စစ်သုံပန်းပစ္စည်းများ ထုခွဲရောင်းချရေးတာဝန်ခံ လက်ဖနင် ကာနယ်ဒဗလျုဘီ ဘတ်ဂျင်၏ အစီရင်ခံစာအရသော် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကျပ်သုံးနှင့် ငါးမူးသုံးညှပ်ပုံပေါင်း (၇၆) ခုကို အခြားသိမ်းဆည်းရ ပစ္စည်းများနှင့်အတူ နန်းတော်တွင်းတွင်ပင် လေလံတင်ရောင်းချလိုက်ကြောင်း ၊ ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ညှပ်ပုံပေါင်း ၁၀ ခုစီပါရှိသော သေတ္တာ ၁၅ လုံးကို ဗြိတိသျှစစ်တပ်မှ အရာရှိကြီးများက ဝယ်ယူသွားကြောင်း ၊ ထို့ပြင် သရက်မြို့ရှိ အရာရှိကြီးများထံသို့လည်း ညှပ်ပုံသေတ္တာ ရောင်းလိုက်ကြောင်းသိရသည်။
ယင်းသို့ အများသူတကာလက်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားသော ညှပ်ပုံတို့မှာ မည်၍မည်မျှ ရှိလေသည်ကို သိရှိနိုင်ရန်လည်းကောင်း ပြန်လည်သိမ်းဆဲရန် လည်းကောင်း ၊ မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးက မှတ်ချက်ရေးသားထားသည်။
ယင်းနောက် ဒင်္ဂါးစက်ရုံကို နန်းမြို့တွင်းရှိ သေနတ်စက်ရုံနှင့်အတူ စတာလင်ပေါင် ၂၄၀ တန်ဖိုးဖြတ်၍ အဖိုးငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်နှင့် ရောင်းရန်ကြေညာလေသည်။
မည်သို့မည်ပုံ ထုခွဲလိုက်သည်ကို အတိအကျမသိရပေ။
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဗြိတိသျှခေတ် မြန်မာဒင်္ဂါးများကို မူကား အင်္ဂလန်ပြည်တွင် သွန်းလုပ်လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအား အိန္ဒိယပြည်၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်အုပ်ချူပ်စဉ်က မြန်မာနိုင်ငံသုံး ဒင်္ဂါးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသုံး ဒင်္ဂါးများသာဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှတို့ထုတ်ဝေသော ဒင်္ဂါးများတွင် တဖက်၌ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ အရှင်ဘုရင်၊ဘုရင်မများ၏ပုံများနှင့် ထိုပုံများအောက်တွင် ဒင်္ဂါးထုတ်ဝေသောနှစ်ပါရှိ၍ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဒင်္ဂါး၏ တန်ဖိုးကိုအင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသည်။
နိုင်ငံတိုင်းလိုလို၌ပင် သက်ဆိုင်ရာ တံဆိပ်များ ခပ်နှိပ်၍ ကြေး၊ငွေ၊ရွှေ၊နစ်ကယ်စသော သတ္ထုများဖြင့် ဒင်္ဂါးများ သွန်းလုပ်အသုံးပြုကြသည်။
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံသုံး ဒင်္ဂါးများတွင် တစ်ဖက်၌ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဟူသော စာတမ်းနှင့် ခြင်္သေ့ထိုင်နေဟန် ပါရှိ၏။
ယင်ခေတ်မှ ဒင်္ဂါးထုပ်ဝေသော နှစ်ကိုရေး ထိုးထား၏။
အခြားတစ်ဘက်တွင် ကနုတ်ပန်းခွေနှင့် ပန်းခွေအကြားတွင် ဒင်္ဂါး၏တန်ဖိုးကိုရေးထိုးထား၏ မြန်မာနိုင်ငံ၏ငွေကြေးစနစ်ကိုလည်း ကျပ်၊ပဲ၊ပိုင်စနစ်မှ ကျပ်ပြားစနစ်သို့ ပြောင်းလဲလိုက်ရာ ကျပ်ဒင်္ဂါးမှာ မပြောင်းလဲသော်လည်း ပဲပိုင်စေ့များကို မသုံးတော့ဘဲ ပြား၅၀၊ပြား အစိတ်၊ဆယ်ပြား၊ငါးပြားနှင့် တစ်ပြားစေ့များကို ခြင်္သေ့ရုပ်များဖြင့် ပင်သွန်းလုပ် ခဲ့ပေသည်။
လွတ်လပ်ပြီးခေတ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှ ၁၉၆၅ မေလ ၂၄ ရက်နေ့အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လည်ပတ်သုံးစွဲရန် ထုတ်ဝေထားသော ငွေဒင်္ဂါးနှင့်ငွေအကြွေများ၏တန်ဖိုးမှာ ကျပ်ငွေ ၇ ဒသမ ၄ ကုဋေ တန်ဖိုးခန့်ရှိသည်။
သို့သော် မသမာသူများ၏စုဆောင်းမှုကြောင့် လုပ်သားပြည်သူများမှ ငွေဒင်္ဂါးနှင့် ငွေအကြွေရှားပါးမှု ပြဿနာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် တော်လှန်ရေးအစိုးရသည် ပြည်သူတို့အတွက်ပြဿနာပြေလည်စေရန် ၁၉၆၆ ခု၊အောက်တိုဘာ၊ ၁၅ ရက်နေ့မှစတင်၍ တစ်ပြား၊ငါးပြား၊၁၀ပြား၊၂၅ပြား၊၅၀ပြား တန်ငွေ အကြွေဒင်္ဂါး ငါးမျိုးကို ပုံစံသစ်ဖြင့် ထပ်မံထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။
မူလငွေဒင်္ဂါးများကိုလည်း မူလတန်ဖိုးအတိုင်း ဆက်လက်သုံးစွဲခွင့်ပြုထားသည်။
ကျပ်ဒင်္ဂါးပြားကိုမူ ထပ်မံထုတ်ဝေခြင်း မပြု တော့ပေ။
တော်လှန်ရေးအစိုးရ ထုတ်ဝေသော ငွေအကြွေသစ်များမှာ ယခင်ကဲ့သို့ သံသတ္တု ဖြင့်ပြု လုပ်ထားခြင်းမပြု ဘဲ ပေါ့ပါးသည့်သတ္တု တစ်မျိုးဖြင့်ပြု လုပ်ထားသည်။
အလွန်ပေါ့ပါးပြီး အဖြူ ရောင်ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ယခင်အကြွေများကို အလေးစေ့ ၊ ယခုအကြွေများကို အပေါ့စေ့ ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။
အရွယ်အစားအားဖြင့် မူလအကြွေများထက် ယောင်ယောင်သေး၍ အနည်းငယ်ပိုပါးသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ရုပ်ပုံနှင့်စာလုံးမှအပ ယခင်အတိုင်း ငါးမူးပြားဆိုလျှင် အဝိုင်းထောင့်စိတ်များဖြင့် လည်းကောင်း ၊ မတ်စေ့ဆိုလျှင် ၆ ထောင့်၊ ဆယ်ပြားစေ့ဆိုလျှင် ၄ ထောင့် ၊ ငါးပြားစေ့ဆိုလျှင် ၁၂ ထောင့် နှင့် တစ်ပြားစေ့ဆိုလျှင် အဝိုင်းသဏ္ဌာန်ရှိသည်။
ယင်းဒင်္ဂါးများတွင် ထည့်သွင်းခတ်နှိပ်ထားသော ရုပ်ပုံမှာ ယခင်ကငွေအကြွေဒင်္ဂါးများကဲ့သို့ ခြင်္သေ့ထိုင်လျှက်ပုံမဟုတ်တော့ဘဲ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ကိုယ်တစ်ပိုင်းပုံဖြစ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ပုံကိုဝိုက်လျှက် အထက်ဘက်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်သူ့ဘဏ် ဟူသော မြန်မာစာလုံး စာဝိုက်နှင့် အောက်ဘက်တွင် ဒင်္ဂါးပြားများထုတ်ဝေသည့်နှစ်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ် ဟူသော စာကော့စာဝိုက်များပါရှိသည်။
အပေါ်စာကုံးနှင့် အောက်စာကော့တို့ အကြားတွင် နှစ်ဖက်လုံးမှာပင် ငါးထောင့်ကြယ်တစ်လုံးစီခံ၍ ခြားထားသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ရုပ်ပုံမှာ တော်လှန်ရေးခေတ်က ရိုက်ကူထားသော ဆံပင်ရှည်နှင့် ကိုယ်တစ်ပိုင်းဘေးစောင်းပုံဖြစ်ပြီး လက်ဝဲဘက်သို့မျက်နှာမူထားသည်။
ဒင်္ဂါးပြား၏ အခြားမျက်နှာတစ်ဖက်တွင် ကနုတ်ပန်းထောင့် နှစ်ခုကို ဝိုက်ထားပြီး ပန်းခွေအတွင်း၌ ဒင်္ဂါးတန်ဖိုးကိုလည်းကေင်း၊အောက်ဘက်တွင် ထုတ်ဝေသည့်ခုနှစ် ၁၉၆၆ ကိုလည်းကောင်း ရေးထိုးထားသည်။
ထူးခြားချက်မှာ ဒင်္ဂါး၏တန်ဖိုးကိုဖော်ပြရာ၌ မောက်ချစာလုံးဖြင့် ဖော်ပြမှုမရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ပုံစံအားဖြင့် ခြင်္သေ့ရုပ်ပုံပါ အကြွေဒင်္ဂါးများတွင် ဆယ်ပြားစေ့၌ ၁ဝါးပြား ဟုဖော်ပြလေ့ရှိသော်လည်း ယခုအကြွေသည် ဒင်္ဂါးများတွင် ၁၀ ပြား ဟုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရခေတ် ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရခေတ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဘဏ်မှ တစ်ကျပ်တန် ငွေအကြွေပုံစံသစ်ကို ၁၉၇၆ ခု၊ဧပြီ ၁ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ ပြားငါးဆယ်တန် ငွေအကြွေပုံစံသစ်ကို ၁၉၇၉ ခု ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ နှစ်ဆယ့်ငါးပြားတန် ငွေအကြွေ (အဝိုင်းပုံစံ) ပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၁ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ ဆယ်ပြားတန်ငွေအကြွေပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၃ ခု ၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း ၊ နှစ်ဆယ့် ငါးပြားတန် ငွေအကြွေ ( ၆ထောင့်ပုံစံ ) ပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ ငါးပြားတန် ငွေအကြွေ ပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၇ ခု၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်။
နဝတခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် သည် တကျပ်သား၊ ငါးမူးသား၊ တမတ်သား စံချိန်မီ ရွှေဒင်္ဂါး များကို ၁၉၉၁ ခုနစ်မှ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
https://burmese.shannews.org/archives/14546 ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပုံပါ “ငါးမူးသား” ရွှေဒင်္ဂါးကို ယခုလတွင် စတင်ဝယ်ယူနိုင် - သျှမ်းသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် https://burma.irrawaddy.com/business/2018/04/27/157253.html ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပုံပါ ရွှေဒင်္ဂါး ပုံစံသစ်များကို ယခုရက်ပိုင်း စတင် ရောင်းချမည် By မျိုးပပစန်း 27 April 2018 Irrawaddy News ဒီမိုကရေစီအစိုးရခေတ် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပုံပါ ဒင်္ဂါးများ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် မှ အသစ် ထုတ်ဝေလိုက်သည့် ရွှေဒင်္ဂါး ၏ မျက်နှာပိုင်း ဗဟိုတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပုံ နှင့် ပုံ၏ အောက်တွင် “Aung San” အမည်ပါရှိသည်။
ရွှေဒင်္ဂါး ၏ အနားပတ်လည်တွင် “ Central Bank of Myanmar” “8.164gm 999.9Fine Gold” ဟု အင်္ဂလိပ် စာလုံး ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး၊ အခြား တဖက် မျက်နှာပြင်တွင် “ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် ၂၀၁၉ ၊ ၅မူးသား၊ ၉၉၉.၉ သန့်စင်ရွှေ” ဟု မြန်မာစာလုံးဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။
ထို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပုံ ပါ ငါးမူးသား ရွှေဒင်္ဂါး ကို မြန်မာ့ ကျောက်မျက်ရတနာ ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်း၏ အရောင်းဆိုင်များ(နေပြည်တော်၊ရန်ကုန်၊ မန္တလေး)တွင် နေ့စဉ်ပေါက်ဈေး အပေါ် အလျော့တွက် နှင့် ကုန်ကျစရိတ် ၂၅၀၀၀ ကျပ် ထပ်ပေါင်းသည့် ဈေးနှုန်းဖြင့် ယခု နိုဝင်ဘာ ပထမ ပတ်တွင် ဝယ်ယူနိုင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် မှ ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် သည် တကျပ်သား၊ ငါးမူးသား၊ တမတ်သား စံချိန်မီ ရွှေဒင်္ဂါး များကို ၁၉၉၁ ခုနစ် နဝတအစိုးရလက်ထက် မှ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ဒင်္ဂါးများ ထုတ်ခြင်းကို ရပ်နားလိုက်ပြီး၊ တမတ်သား၊ နှင့် တကျပ်သား ပုံစံသစ် စံချိန်မီ ရွှေဒင်္ဂါး မျာကို ၂၀၁၈ ခုနစ်တွင် ပြန်လည် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
https://burmese.shannews.org/archives/14546 ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပုံပါ “ငါးမူးသား” ရွှေဒင်္ဂါးကို ယခုလတွင် စတင်ဝယ်ယူနိုင် - သျှမ်းသံတော်ဆင့်ဂျာနယ် https://burma.irrawaddy.com/business/2018/04/27/157253.html ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပုံပါ ရွှေဒင်္ဂါး ပုံစံသစ်များကို ယခုရက်ပိုင်း စတင် ရောင်းချမည် By မျိုးပပစန်း 27 April 2018 Irrawaddy News ကျမ်းကိုး ၁။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ - ၅ ၊ စာပေဗိမာန်ပုံနှိပ်တိုက ၁၉၆၁။
ရွှေကိုင်းသာ ၊ မြန်မာ့ဒင်္ဂါးရာဇဝင် ၊ လုထုစာစောင် ( လွတ်လပ်ရေးအထူးထုတ်) ၊ မန္တလေးကြီးပွားရေး ပုံနှိပ်တိုက် ၁၉၄၈။
အောင်သော်ဦး၊ ပျူ ဒင်္ဂါးများ ၊ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုစာစောင် အတွဲ - ၁ ၊ ၁၉၆၂။
နတ်ရှင် ၊ ဒဂုန် ၊ ဒင်္ဂါး ၊ ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း ၊ အမှတ် ၅၄ ၊ ၁၉၆၄ ၊ ဒီဇင်ဘာ။
ကြန် ၊ ဒေါ် ၊ ရတနာပုံဒင်္ဂါးစက်ရုံ ၊ ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း ၊ အမှတ် ၅၉ ၊ ၁၉၆၅ ၊ မေ။
ကိုဦး ၊ သပြေညို ၊ မြန်မာ့ဒင်္ဂါးများ ၊ မဟာသီရိ ပုံနှိပ်တိုက် (စာပေဗိမာန်) ၊ ၁၉၇၄။
စံသာအောင်၊ ဦး ၊ ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ ၊ ရန်ကုန် ၊ စိတ္တသုခပုံနှိပ်တိုက် ၊ ၁၉၇၉ ၈။
တင်ဝင်း ၊ ပျူ ဒင်္ဂါး ၊ ငွေတာရီ ၊ မဂ္ဂဇင်း ၊ ၁၉၈၂ ၊ ဒီဇင်ဘာ။
သန်းဝင်းလှိုင် ၊ မြန်မာ့ဒင်္ဂါးသမိုင်း။
အကြောင်းအရာ အများစုသည် သန်းဝင်းလှိုင် ၊ မြန်မာ့ဒင်္ဂါးသမိုင်း မှ ထုတ်နှုတ်တင်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
) Category:မြန်မာငွေကြေးများ။
ဦးစိုးရ(ခရစ် ၁၉၀၇ - ၁၉၈၅) ကို ၁၉၀၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးကြူ၊ အမိဒေါ်မမကြီးတို့က မန္တလေးခရိုင်၊ စဉ့်ကူမြို့နယ်၊ တော်အင်းတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဦးစိုးရသည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပစာဝိဇ္ဇာကို အောင်မြင်သည်။
ထိုနှစ်၌ပင် အစိုးရအမှုထမ်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဂျပန်ခေတ်၌ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက် အဖြစ် မတ္တရာမြို့နှင့် မန္တလေးမြို့များတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ထမ်း (အထက်တန်း) ရာထူးသို့ တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်၌ ရှမ်းပြည်နယ် လွယ်လင်မြို့ ခရိုင်ဝန်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူ ခရိုင်ဝန်၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေး ဘုတ်အဖွဲ့အမှုဆောင်၊ အရာရှိချုပ်၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ တနင်္သာရီတိုင်းမင်းကြီး၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ်၌ တနင်္သာရီတိုင်း မင်းကြီး၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ်၌ ဆိပ်ကမ်းအုပ်ချုပ်ရေး နာယက စသည်ဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဦးစိုးရသည် ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့ကောင်စီ အဆင့်ဆင့် ရွေးချယ် တင်မြောက်ပွဲ၌ ရွေးချယ်တင်မြောက်ပွဲ ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
ဦးစိုးရသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဝဏ်ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ၍ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် သီရိပျံချီဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
ဦးစိုးရသည် အဘိဓမ္မာပြန့်ပွားရေး အသင်း ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ (စီမံ) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၏ နာယက အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မန္တလေး ဒီဂရီကောလိပ် ကျောင်းသားများ အသင်း၏ နာယကကြီးနှင့် မန္တလေး အသင်း၏ နာယကြီးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဦးစိုးရသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်၊ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
စည်သူမောင်မောင်ကျော် (မြန်မာ ၁၂၃၈ - ၁၃၂၆)သည် မန္တလေးမြို့ ရတနာပုံနေပြည်တော်မြို့တွင်း နန်းတော်၏ တနင်္ဂနွေထောင့် သစ်တပ်အနီးတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၃၈ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၃ ရက် (ခရစ် ၁၈၇၆၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်) ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၌ လယ်မမြို့စား မင်းကြီး မဟာမင်းထင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဗန်းမော်ဝန်မင်းနှင့် ဝန်ကတော် ညောင်ရွှေစော်ဘွားမျိုးတို့မှ ဖွားမြင်သော သားဖြစ်သည်။
မောင်မောင်ကျော် ငါးနှစ်သား အရွယ်မှ ကိုးနှစ်အရွယ်ထိ နန်းတွင်းသို့ မပြတ်ဝင်ထွက်၍ လစဉ်ကျင်းပသော မင်းခမ်းမင်းနားများကို တွေ့မြင်မှတ်သားခဲ့လေသည်။
ငယ်စဉ်အခါက အရှေ့ပြင်တိုက်တော်ဘုန်းကြီးကျောင်း၌ မြန်မာစာပေသင်ကြားသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်များဝင်ရောက်သောအခါ မောင်မောင်ကျော်သည် မိဘများနှင့်အတူ မြို့ပြင် ၃၃ လမ်း ဘုံဘိုင်တန်းသို့ ပြောင်းခဲ့ရသဖြင့် ပညာရေးအတွက် ပေါင်းလဲ လိုက်ယပ်တန်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ဆက်လက် ဆည်းပူးရသည်။
၁၂ နှစ်သား အရွယ်ရောက်သောအခါ မောင်မောင်ကျော်သည် သံတဲအင်္ဂလိပ်ကျောင်း ဆရာမှတ်ထံ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်သည်။
၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရာမှ စိန်ဂျွန်းကောလိပ်၌ ဆက်လက်သင်ကြားသည်။
နှစ်နှစ်ခန့်အကြာ မန္တလေးသို့ ပြန်ခေါ်၍ အင်းထရင့်ခေါ် အတန်းမှ ထွက်ပြီး ၁၈၉၄ ခု၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အစိုးရအမှုထမ်းအလုပ်ကို စတင်ဆောင်ရွက်လေသည်။
မန္တလေး ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (တိုင်းမင်းကြီး) မန္တလေး အရေးပိုင်ရုံး၊ သစ်တောဌာန၊ ဂန့်ဂေါနယ်ပိုင်ရုံး၊ မန္တလေး၊ မေမြို့သစ်တောမင်းကြီးရုံးများတွင် စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့၍ ၁၉၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာပြည် သစ်တောကျောင်း၌ တောအုပ် ပဥ္စမအဆင့်နှင့် နှစ်နှစ်တက်ရောက်ရသည်။
အစိုးရအမှုထမ်းသို့ ပထမဝင်ရောက်ရန် ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး အာစောမောင်က သွင်းပေး၍ မန္တလေး အရေးပိုင်ရုံးသို့ အမှုထမ်းရန် ယင်းတော်ဝန်ကြီး ဦးပေစိက ထောက်ခံပို့ပေးကြောင်းသိရသည်။
ထိုကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင် လက်မှတ်နှင့် အစိုးရ ပေးသော ဆုတံဆိပ်များ ရရှိသည်။
ထို့နောက် အမြို့မြို့တွင် ၁၉၁၁ ခု၌ ‘ဂျိန်ဖော့ကရင်’ ဘာသာ စာမေးပွဲအောင်မြင်ရာ ဆုငွေ (၅၀ဝ) ရသည့်ပြင် ထိုစာမေးပွဲမျိုး ပုစ္ဆာထုတ်စာစစ်ဆရာအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ရလေသည်။
ထို့နောက် မကြာမီ သစ်တော ဝန်ထောက်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီး မြန်မာလူမျိုးထဲမှာ ပထမဆုံး သစ်တောဒီဝီဇံအုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိ အဖြစ် မိုးကုတ် ပတ္တမြားနယ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ထိုမှ ပျဉ်းမနား သစ်တောကျောင်းဆရာကြီးအဖြစ် အလံမြို့(ယခု အောင်လံမြို့ ) သစ်တောဒီဝီဇံ အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိ အဖြစ်၊ သစ်တောဝန် (I.F.S) အဖြစ် အဆင့်ဆင့် ရာထူးများ တိုး၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၁၉၃၂ ခု၊ မတ်လ၌ အငြိမ်းစားပင်စင်ရိက္ခာယူ၍ မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့လေသည်။
ဤကဲ့သို့ အလုပ်ဝတ်တရားမှ အနားယူသော်လည်း တိုင်းကျိုးပြည်ကျိုး ဆောင်ရွက်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မအားမလပ်နိုင်အောင် ရှိခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက် လွှတ်တော်ဖွင့်သည့် အခါမှစ၍ စစ်ကြောင့်ပျက်သုဉ်းသွားသည် အထိ အစိုးရခန့် အထက်လွှတ်တော် အမတ် အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့ ကော်မတီ လူကြီး အဖြစ် မြို့ရွာအကျိုးသယ်ပိုးခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခု အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်သောအခါ ဥပဒေပြုအမတ် အဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ဤသို့တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်ဂုဏ်ဒြပ်နှင့် ပြည့်စုံသော မောင်မောင်ကျော်အား မန္တလေးတက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သာသာရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော မဟာမုနိ(ရခိုင်ဘုရားကြီး) ရွှေကျီးမြင့်ဘုရား ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းအဖွဲ့ဝင်လူကြီး အဖြစ်လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
မောင်မောင်ကျော်၏ ထမ်းဆောင်ခဲ့သောဂုဏ်သတင်းများကြောင့် အင်္ဂလိပ်မင်းလက်ထက်တွင် K.S.M,A.T.M ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးအစိုးရကလည်း ‘စည်သူ’ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်လေသည်။
‘စာမညှိုးမှတိုင်းပြည်တိုးမည်’ ကို သိရှိသော စည်သူမောင်မောင်ကျော်သည် မိမိအမှုထမ်းဆောင်စဉ်အခါ မြန်မာစာပေကို အထူးလိုက်စားခဲ့သည်။
ရတု၊ ရကန်၊ အဲ၊ အန်၊ သာချင်း၊ ဆုတောင်းစာ၊ ပျို့၊ ကဗျာ၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း၊ လူးတား စသည်တို့ကို အရွတ်အဖတ်တွင် ရှေးမူမပျက်စေခြင်းငှာ သင်ကြားရန်အတွက် ‘သုတဝဎုနအသင်း’ ဟူ၍ တည်ထောင်ရာ မောင်မောင်ကျော်ပင်လျင် ဦးစီးနာယက အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ရွှေဘိုအဝေးရောက်မင်း ဦးအောင်ကြီးထံလည်း ၁၂ နှစ်တိုင်တိုင် တစ်နှစ်လျှင် ၂ လ၊ ၃ လခန့် နည်းနာခံယူ သင်ကြားသည်။
ထို့နောက် မန္တလေးမြို့ နှစ်တစ်ရာပြည့် ပွဲတော်အချိန်တွင် ‘မန္တလေးရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည်စာတမ်း’ စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ယင်းနောက် စည်သူ မောင်မောင်ကျော်သည် ၁၃၂၆ ခု၊ နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၇ ရက် (ခရစ် ၁၉၆၅ ခု၊ ဧပြီလ ၈ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။
စည်သူမောင်မောင်ကျော်၏ ဇနီး ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ ၎င်းင်းမကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်ခန့်စော၍ ၁၃၂၅ ခု၊ တပေါင်းလဆန်း ၁၂ ရက်နေ့ အသက် ၈၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့ရလေသည်။
ဒေါ်ခင်ကြည်၏ မျိုးနွယ်မှာ ၁၂၃၆ - ၁၂၄၇ ခုအတွင်း ဘင်္ဂလား ကာလကတ္တားတွင် သံတော်အရာရှိ အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ရသော ကိုယ်စားလှယ်တော် သံအရာရှိ မဟာနေမျိုးစည်သူကျော်ထင်၏ မြေး၊ ကွမ်းရည်တော်ခေါင်း မောင်မောင်ခန့်၏ သမီး ခင်ခင်မြက မွေးသောသမီးဖြစ်သည်။
မောင်မောင်ကျော်သည် အသက် ၂၂ နှစ်အရွယ်၊ ဒေါ်ခင်ကြည်အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ရာ သမီးကြီးဒေါ်ခင်ခင်အေးနှင့် သား ကလေးဝမြို့ ကျောက်မီးသွေး စီမံကိန်း အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ ဦးကံညွှန့်တို့ကို ထွန်းကားခဲ့လေသည်။
ဦးတင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)၊ အမှတ်တရ ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ရန်ကုန်၊ ဝိဇယ စာအုပ်တိုက်၊ ပကြိမ်၊ ၁၉၈၆ ခု။
စာ ၂၉၊ ၃၇။
စိုးရှိန် ( ၁၉၂၇ - ၁၉၉၈ ) စာကြည့်တိုက်ပညာရှင် နှင့် စာရေးဆရာ စိုးရှိန်ကို အဖ ဦးစော၊ အမိ ဒေါ်မြင့်မြင့်တို့မှ ၁၉၂၇ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပဲခူးမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မွေးချင်း ၇ ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက် ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်း ဦးမောင်မောင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ပဲခူးအစိုးရအထက်တန်းကျောင်း ဖြူးမြို့နှင့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။
သို့သော် တက္ကသိုလ်ပညာကို ဆုံးခန်းတိုင်အောင် တောက်လျှောက်သင်ခွင့် မရချေ။
တက္ကသိုလ်တက်ပြီး တစ်လ အကြာတွင် ဖခင်ကွယ်လွန်သဖြင့် တက္ကသိုလ်မှ ထွက်လိုက်ရသည်။
၁၉၄၉ တွင် သောင်းကျန်းသူများကြောင့် ပြည်တွင်း မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေစဉ် ရေတပ်သား အဖြစ် ရေတပ်မတော်သို့ ဝင်သည်။
ရေတပ်၌ ၆ နှစ်ခွဲ အမှုထမ်းစဉ် မေယု စစ်ရေယာဉ်၊ တိုက်ရေယာဉ် ၁၀၄ နှင့် ၁၀၅၊ ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းတို့၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး စာချုပ်နှစ်စေ့သည့် ၁၉၅၅ တွင် ရေတပ်မတော်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၇ တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.A) နှင့် ၁၉၆၅ တွင် ဥပဒေ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.L) ရရှိသည်။
၁၉၅၇ တွင် ရန်ကုန်မြို့ ပန်းဆိုးတန်းလမ်းရှိ ဗြိတိသျှကောင်စီ စာကြည့်တိုက်၌ လက်ထောက်စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ် စတင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။
ထို့နောက် ၁၉၅၈ တွင် စာပေဗိမာန် ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်သို့ ပြောင်း၌ လက်ထောက်စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။
၁၉၅၉ တွင် နယ်ပြ စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းသည်။
၁၉၆၁ တွင် စာကြည့်တိုက်ပညာသင်ယူရန် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အီလီနွိုင်းတက္ကသိုလ်သွားရောက်ခဲ့သည်။
ယင်းတက္ကသိုလ်၌ Standard for the Rangoon University Library အမည်ရှိ ကျမ်းကို တင်သွင်း၍ ဘွဲ့ရရှိသည်။
၁၉၆၃ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်၌ ဆက်လက် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် မန္တလေး တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံရသဖြင့် ၁၉၆၉ တွင် မန္တလေး တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းသည်။
အမည်ရင်း ဦးမောင်မောင်ဖြင့်သာမက ငယ်နာမည် စိုးရှိန်ကို ကလောင် အမည်အဖြစ် သုံး၍ စာများ ရေးသားခဲ့သည်။
လုံးချင်းစာအုပ်တစ်အုပ်နှင့် သုတေသန ဆောင်းပါး ၃၇ ပုဒ်တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်စာကြည့်တိုက်များ လေ့လာရန် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၆ တွင် ခေတ်မီ နည်းစနစ်ဖြင့် စာကြည့်တိုက်မှ အချက်အလက် ထုတ်ယူနည်း သင်တန်းတက်ရောက်ရန် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသို့လည်းကောင်း သွားရောက်ခဲ့သည်။
ဦးမောင်မောင် (ခေါ်) စိုးရှိန်သည် စာကြည့်တိုက် လုပ်ငန်း အပြင် စာတမ်းဖတ်ပွဲ၊ စာပေဟောပြောပွဲနှင့် စာကြည့်တိုက်ပညာ ပြန့်ပွားရေး လုပ်ငန်း တို့တွင်လည်း ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် စာကြည့်တိုက်ပညာဌာ၏ ပြင်ပစာစစ်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်၏။
၁၉၈၇ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်မှူး ၁ အဖြစ်မှ သက်ပြည့်အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း စာကြည့်တိုက်လောကမှ အနားမယူသေးဘဲ ကုလသမဂ္ဂလုပ်အားပေး အစီအစဉ်ဖြင့် အာဖရိကတိုက် (Botswana ) ဘော့စ်ဝါနာ နိုင်ငံတွင် ၁၉၈၈ မှ ၁၉၉၁ အထိ ကုလ သမဂ္ဂစာကြည့်တိုက် ကျွမ်းကျင်သူ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၁ မှ ၁၉၉၄ အထိ အထက်တန်း ဝါဏိဇ္ဇ အရာရှိ (ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၅၊ နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့မှ စ၍ တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်၌ စာကြည့်တိုက်အကြံပေး အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။