kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤဝီထိမျိုးသည် "ငါ မြင်လိုက်သလိုလိုပဲ"၊ "ငါ ကြားလိုက်သလိုလိုပဲ" ဟု မသေမချာ ပြောဆိုရသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာက ဆိုသည်။
ဝုဋ္ဌော ထပ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် အာသေဝန အငြင်းပွားမှု အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဝုဋ္ဌောစိတ် နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် ဖြစ်ရာတွင် ဇောစိတ်တို့၏ အာသေဝနပစ္စည်း (ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အားကောင်းစေသည့် ပစ္စည်း) ကဲ့သို့ အထုံရသည်ဟု ဆိုထားသည်။
မူလဋီကာဆရာတော်က ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၌ ဝုဋ္ဌောစိတ်ကို အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု မလာရှိသောကြောင့် ဤအဆိုကို စူးစမ်းရန် မိန့်ဆိုသည်။
အနုဋီကာဆရာတော်က အဋ္ဌကထာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဝုဋ္ဌောစိတ်သည် ဇောဖြစ်ရမည့်နေရာ၌ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် ဖြစ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇောကဲ့သို့ အာသေဝန အထုံရသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရာ ပါဠိတော်နှင့် မဆန့်ကျင်ဟု ရှင်းပြသည်။
"ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ" နှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်သားဖွယ် အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဝီထိစိတ်အစဉ်သည် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆာန်း၊ သန္တီရဏတို့တွင် ရပ်တန့်၍ ဘဝင်ပြန်ကျခြင်းမျိုး မရှိဘဲ အနည်းဆုံး ဝုဋ္ဌောစိတ်အထိ ဖြစ်မြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။
ထို့ကြောင့် "ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ" (မြင်လျှင် မြင်ရုံမျှသာ) ဟူသော ဗာဟိယသုတ်လာ ကျင့်စဉ်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဖြစ်ပြီးနောက် ဝီထိစိတ်များကို အတင်းရပ်တန့်ပစ်ရန် မဟုတ်ပါ။
(အဘိဓမ္မာ နိယာမအရ ထိုသို့ ပြုလုပ်၍ မရနိုင်ပါ။
) စင်စစ် ဆိုလိုရင်းမှာ- မြင်သိမှု ဖြစ်စဉ် (မြင်အပ်သော ရူပါရုံ၊ မြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက် နာမ်တရားများ) ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ထိုဖြစ်စဉ်ကို "ဒါ ငါ့အမြင်၊ ငါမြင်တာ" ဟု အတ္တစွဲမထားဘဲ၊ "ဒါဟာ အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်နာမ်တရားတွေပဲ" ဟု အရှိအတိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမှတ်သုံးသပ်ပြီး၊ ထိုအပေါ်၌ တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ စသည့် ကိလေသာများ ထပ်မံ မဖြစ်ပွားအောင် ကျင့်ကြံရန် ဖြစ်သည်။
အချုပ် ပရိတ္တာရုံ ဝီထိ ဆိုသည်မှာ အာရုံသည် အလွန် အားနည်းသောကြောင့် ဒွါရ၌ အလွန်နောက်ကျမှ ထင်လာပြီး၊ ၎င်းအာရုံ၏ သက်တမ်းသည် ဇောစိတ်များ မဖြစ်မီမှာပင် ကုန်ဆုံးသွားသဖြင့် ဝီထိစိတ်အစဉ်သည် ဝုဋ္ဌောစိတ်၌ အဆုံးသတ်ကာ ဘဝင်သို့ ပြန်ကျသွားသော ဝီထိဖြစ်စဉ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။
ဤသည်မှာ စိတ်ဖြစ်စဉ်သည် အာရုံ၏ အားအနည်းအများ နှင့် သက်တမ်းအပေါ်တွင် မည်သို့ မူတည်နေသည်ကို ထင်ရှားစေသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပရိတ္တာရုံ ဝီထိ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
အတိပရိတ္တာရုံ ဆိုသည်မှာ အလွန်ကဲဆုံး အားနည်းသော အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့ ဟူသော ပဉ္စာရုံ တစ်ခုခု ဖြစ်သည်။
ဤအာရုံသည် ဖြစ်ပေါ်ပြီး၍ ဌီအခိုက်သို့ ရောက်ရှိသော်လည်း အလွန် အားနည်းလွန်းသောကြောင့် ၎င်း၏ သက်တမ်းသည် အလွန် တိုတောင်းလှသည်။
၎င်းသည် တဒါရုံ၊ ဇော တို့ ဖြစ်ပေါ်ရန် လုံလောက်သော အချိန်အထိ မတည်မြဲနိုင်ရုံ သာမက၊ ဝုဋ္ဌောစိတ် ဖြစ်ပေါ်ရန် အချိန်အထိပင် မတည်မြဲနိုင်ပါ။
စင်စစ်မှာမူ၊ အာရုံသည် သက်ဆိုင်ရာ ဒွါရ (ဥပမာ - စက္ခုဒွါရ) နှင့် မနောဒွါရတို့၌ ထင်ရှားလာသော်လည်း (သို့မဟုတ် ထင်လု ထင်ခင် ဖြစ်သော်လည်း)၊ ဘဝင်စိတ် အစဉ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ဝီထိစိတ် အစဉ်ကို စတင်ပေးမည့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်မီ မှာပင် ၎င်းအာရုံသည် သက်တမ်းစေ့၍ ချုပ်ပျောက်သွားပါသည်။
အာရုံသည် အလွန်အားနည်း၍ ချုပ်ခါနီးမှသာ ဒွါရ၌ ထင်လာသောကြောင့်၊ ထင်သည့်အချိန်မှ စ၍ ရေတွက်လျှင် ၎င်း၏ ကျန်ရှိသော သက်တမ်း (တည်မြဲချိန်) သည် အလွန်ပင် နည်းပါးနေပြီ ဖြစ်သည်။
ထိုသို့သော အာရုံကို အတိပရိတ္တာရုံဟု ခေါ်သည်။
အတိပရိတ္တာရုံ "ဝီထိ" (ဝီထိ မဖြစ်ပေါ်ပုံ) အာရုံသည် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် မဖြစ်ပေါ်မီမှာပင် ချုပ်ပျောက်သွားသောကြောင့်၊ ဝီထိစိတ်အစဉ်သည် လုံးဝ စတင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိတော့ပါ။
(ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ပဉ္စဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆာန်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော၊ တဒါရုံ စသည့် ဝီထိစိတ် တစ်ခုမှ မဖြစ်ပါ။
) အာရုံသည် ဒွါရ၌ လာ၍ တိုက်ခတ်သောကြောင့် ဘဝင်စိတ်သည် အနည်းငယ် လှုပ်ရှားသွားရုံ (ဘဝင်္ဂစလန ဖြစ်ရုံ) သာ ရှိပါသည်။
ဘဝင်အစဉ် ပြတ်တောက်ခြင်း (ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ) မဖြစ်ပါ။
ထိုသို့ ဘဝင်အနည်းငယ် လှုပ်ရှားပြီးနောက်၊ စိတ်သည် ဘဝင်အစဉ်အတိုင်းသာ ဆက်လက် ဖြစ်နေပါသည်။
ဝီထိ၏ အမည်များ ဤသို့ ဝီထိစိတ်များ လုံးဝ မဖြစ်ပေါ်ဘဲ ဘဝင်လှုပ်ရုံသာရှိသော အဖြစ်ကို ကျမ်းဂန်များ၌ အောက်ပါအတိုင်း အမည်ပေးထားသည်- မောဃဝါရ: အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းက ဤအဖြစ်ကို "မောဃဝါရ" ဟု ခေါ်သည်။
"မောဃ" မှာ အချည်းနှီး၊ အကျိုးမဲ့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ ဝီထိစိတ်များ လုံးဝ ဖြစ်ပေါ်မလာသောကြောင့် "အချည်းနှီးဖြစ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု ဆိုလိုသည်။
ပထမ မောဃဝါရ: အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဤအဖြစ်ကို "ပထမမြောက် အချည်းနှီးဖြစ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု ပိုမို တိကျစွာ အမည်ပေးသည်။
ဝီထိစိတ်များ လုံးဝ ကင်းဆိတ်သောကြောင့် "မောဃဝါရ" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။
(ဒုတိယ မောဃဝါရမှာ ပရိတ္တာရုံဝီထိ၊ တတိယ မောဃဝါရမှာ မဟန္တာရုံဝီထိ ဖြစ်သည်။
) အချုပ် အတိပရိတ္တာရုံ ဝီထိ ဆိုသည်မှာ အာရုံသည် အလွန်ကဲဆုံး အားနည်းသောကြောင့် ဒွါရ၌ ထင်ရှားလာသော်လည်း ဝီထိစိတ်အစဉ် စတင်ရန် လုံလောက်သော အချိန်အထိ မတည်မြဲနိုင်ဘဲ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် မဖြစ်ပေါ်မီမှာပင် ချုပ်ပျောက်သွားသဖြင့် ဝီထိစိတ်များ လုံးဝမဖြစ်ဘဲ ဘဝင်စိတ် လှုပ်ရှားရုံမျှသာ ဖြစ်ပေါ်သည့် အခြေအနေကို ခေါ်ဆိုပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အတိပရိတ္တာရုံ ဝီထိ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ဂျပန်နိုင်ငံကို စီရင်ပိုင်ခွင့်နှင့် အုပ်ချုပ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ ပထမအဆင့်အဖြစ် အမျိုးသားအစိုးရ၏အောက်တွင် တိုက်ရိုက်ရှိသော စီရင်စု သို့မဟုတ် ခရိုင် ၄၇ ခု (, , ) ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။
၎င်းတို့တွင် ခရိုင် ၄၃ ခု (, ခဲန်)၊ မြို့ပြစီရင်စု ၂ ခု (, ဖူ: အိုဆာကာ နှင့် ကျိုတို)၊ ဒေသဆိုင်ရာစီရင်စု ၁ ခု (, ဒိုး: ဟော့ကိုင်းဒိုး) နှင့် မက်ထရိုပိုလစ် ၁ ခု (, တို: Tokyo) တို့ ပါဝင်သည်။
၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် မေဂျီ ဖူဟန်ကန်း ဆန်ချီဆေး (Meiji Fuhanken sanchisei) အုပ်ချုပ်ရေးသည် ယခင်ရှိုဂွန်နိတ် (shogunate) က တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သော နိုင်ငံ၏ဒေသများနှင့် အာအီဇု/ဝါကာမတ်ဆု (Aizu/Wakamatsu) ကဲ့သို့သော အစိုးရသစ်ကို လက်အောက်မခံသေးသည့် သူပုန်များ/ရှိုဂွန်နိတ်သစ္စာခံနယ်မြေများရှိ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ (bugyō, daikan စသည်) ကို အစားထိုးရန်အတွက် ပထမဆုံး စီရင်စုများ (မြို့ပြဖူ နှင့် ကျေးလက်ကန်း) ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ကျန်ရှိသော ဖယ်ဒရယ်နယ်မြေများ (han) အားလုံးကိုလည်း ခရိုင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ခရိုင်များက နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးကို ပိုင်းခြားထားခဲ့သည်။
နယ်မြေပေါင်းစည်းမှု လှိုင်းများစွာဖြင့် ယနေ့ခေတ် ခရိုင် ၄၇ ခုကို ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အများစုမှာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်း ရစ်ဆုယိုး (ritsuryō) ပြည်နယ်များနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။
Nussbaum, Louis-Frédéric, 2002: "Provinces and prefectures" in Japan encyclopedia, p. 780. ကိုးကား။
ကြိယာစိတ် ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်အကျိုး၊ အကုသိုလ်အကျိုးကို ဖြစ်စေသည့် ကံတရားအဖြစ်သို့ မရောက်ဘဲ၊ ပြုလုပ်ကာမျှ၊ ကိစ္စပြီးကာမျှ ဖြစ်သောစိတ်ကို ဆိုလိုသည် (`ကိရိယာတိ ကရဏမတ္တံ`)။
၎င်းသည် ကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ အကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ ကံ၏အကျိုး (ဝိပါက်) လည်း မဟုတ်သော စိတ်အမျိုးအစား ဖြစ်သည် (`နေဝ ကုသလာ နာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ`)။
သက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စပြီးမြောက်ရုံသက်သက် ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် "ကြိယာ" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
(၅) ကြိယာစိတ်။
သမယေ မနောဓာတု ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ ကိရိယာ နေဝ ကုသလာ နာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ။
အဘိ၊ဓ၊၁၃၉။
ကိရိယာတိ ကရဏမတ္တံ...တံတံကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တ တ္တာ ပန ကရုဏမတ္တမေဝ ဟောတိ။
တသ္မာ ကိရိယာ”တိ ဝုတ္တံ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၁။
ဝိပဿနာအရှုခံ နာမ်တရား ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် ရုပ်တရားရော နာမ်တရားပါ နှစ်မျိုးလုံးကို သိမ်းဆည်းရှုမှတ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များက ညွှန်ပြပါသည်။
ဝိပဿနာ၏ အရှုခံဖြစ်သော နာမ်တရားများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် လောကီစိတ် (၈၁) ပါး နှင့် ယင်းတို့နှင့် ယှဉ်သော စေတသိက်များ ပါဝင်သည်။
(လောကုတ္တရာစိတ်များမှာ မရရှိသေးသဖြင့် ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အရှုခံအာရုံ မဖြစ်နိုင်ပါ။
) ကြိယာစိတ် အမျိုးအစား နှင့် ဝိပဿနာအရှုခံ လောကီစိတ် (၈၁) ပါးတွင် ကြိယာစိတ် အချို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဝိပဿနာရှုမှတ်သူ ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အားလုံးသည် အရှုခံအာရုံ မဟုတ်ကြပါ။
ပုထုဇန်၊ သေက္ခတို့၏ အရှုခံဖြစ်သော ကြိယာစိတ်များ: ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၁): အာရုံငါးပါးကို ဆင်ခြင်ကာမျှ စိတ် (မနောဓာတ်တွင် ပါဝင်သည်)။
မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၁): မနောဒွါရ၌ အာရုံကို ဆင်ခြင်ကာမျှ စိတ် (မနောဝိညာဏဓာတ်တွင် ပါဝင်သည်)။
ဤ အဟိတ်ကြိယာစိတ် (၂) ပါးသည် ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ အာရုံကို ဆင်ခြင်သည့် ကိစ္စအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သဖြင့် ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် အရှုခံနာမ်တရားအဖြစ် ပါဝင်ပါသည်။
ရဟန္တာတို့၌သာ ဖြစ်သော ကြိယာစိတ်များ (ပုထုဇန်၊ သေက္ခတို့၏ အရှုခံ မဟုတ်သော): ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ် (၁): ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ပြုံးတော်မူသောအခါ ဖြစ်သောစိတ်။
မဟာကြိယာစိတ် (၈): ရဟန္တာတို့၏ သန္တာန်၌ ကုသိုလ်ဇောနေရာတွင် အစားထိုးဖြစ်သော (ကံအကျိုးမပေးတော့သည့်) စိတ်။
ရူပါဝစရကြိယာစိတ် (၅): ရဟန္တာတို့၏ ရူပဈာန်စိတ်။
အရူပါဝစရကြိယာစိတ် (၄): ရဟန္တာတို့၏ အရူပဈာန်စိတ်။
ဤ ကြိယာစိတ် (၁၈) ပါးသည် ကိလေသာကုန်ပြီးသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးတို့၏ သန္တာန်၌သာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သဖြင့်၊ ဝိပဿနာရှုမှတ်နေသော ပုထုဇန်နှင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အရှုခံအာရုံ နာမ်တရားများတွင် မပါဝင်ပါ။
အချုပ်အားဖြင့် ကြိယာစိတ်သည် ကံအကျိုးကိုမပေးသော၊ ကိစ္စပြီးရုံသက်သက် ဖြစ်သောစိတ်ဖြစ်ပြီး၊ အာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၂) ပါးမှလွဲ၍ ကျန်ကြိယာစိတ်များသည် ရဟန္တာမဟုတ်သူတို့အတွက် ဝိပဿနာအရှုခံအာရုံ မဟုတ်ကြောင်း မှတ်သားရမည် ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကြိယာစိတ်များ - သတိပြုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ဦးဦးလှစော (၂၇ မေ ၁၉၅၃ - ၅ မေ ၂၀၂၅) သည် ရခိုင်လူမျိုး ထင်ရှားသည့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ် သည်။
မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွင် သူသည် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတစ်ဦး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ပါတီနိုင်ငံရေးဖြင့်လည်းကောင်း၊လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/အာရက္ခတပ်တော် ၏ ဗီတာ ၁ စစ်ဒေသ နိုင်ငံရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်းပါဝင်ခဲ့သည်။
သူသည် မောင်ခိုင်အောင် ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာရေးခြင်း၊စာပေရေးသားခြင်းဖြင့်လည်း ဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့သူဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ဦးဦးလှစော ကို ၁၉၅၃ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက် (ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၅ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့)တွင် ဖခင် ဦးအောင်လှဇံ၊ မိခင်ဒေါ်စံသာဖြူတို့ က ရခိုင်ပြည်နယ်၊မြောက်ဦးမြို့နယ် တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ စာပေသင်ကြားမှုကို စစ်တွေမြို့ ၊ရူပရွာ မူလတန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားသည်။
စာပေထူးချွန်သူဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ သူသည် စစ်တွေခရိုင် ကိုယ်စားပြုသူအဖြစ်ဖြင့် စတုတ္ထတန်း စကောလားရှစ် ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို ဂုဏ်ထူး ၃ဘာသာဖြင့် အောင်မြင်ပြီး၊ သင်္ချာဘာသာရပ်ကို အမှတ် ၁၀၀ အပြည့် ရရှိခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ရန်ကုန်မြို့ ရှိ စက်မှုတက္ကသိုလ် သို့ တက်ခွင့်ရ၍ တက်ရောက်သည်။
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း လက်ထက် ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုအပြီး ၇ နှစ်အကြာ ဒုတိယအကြီမ်ဖြစ်ပွားသော ၁၉၆၉ ခုနှစ် ကျွန်းဆွယ်အရေးအခင်း တွင် သူလည်းပါဝင်ခဲ့သည်။
ထင်ရှားသူများထဲ ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် သူ့အသက် ၁၆နှစ် ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ် တက်စမှာပင် ကျောင်း ၂နှစ် အထုတ်ခဲ့ရသည်။
ကျောင်းထုတ်ခံရပြီး ပြန်တက်ခွင့်ရသည့်အတွက် ကျောင်းပြန်တက်နေဆဲမှာပင် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ရွှေတိဂုံအထွေထွေသပိတ် ထဲ ပါဝင်ခဲ့မှုဖြင့် ဖမ်းခံရသည်။
စစ်ခုံရုံးဖြင့် ထောင် ၉နှစ် ချမှတ်ပြီး ကျောင်းအပြီးတိုင် ထုတ်ပယ်ခံရသည်။
ထောင်မှ ပြန်လွှတ်လာပြီး နိုင်ငံရေးစိတ်မကုန်သေးဘဲ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အရေးတော်ပုံ တွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားပြန်သည်။
ဖမ်းခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၁၄ နှစ် ချမှတ်ခံရသည်။
နှစ်အနည်းငယ်သာ ထောင်ထဲနေခဲ့ရပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် တွင် ပြန်လွတ်လာသည်။
ယင်းနောက် ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မည့် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် သို့ ဝင်ရောက်သည်။
စစ်အစိုးရက ပါတီကို ဖျက်သိမ်းလိုက်၍ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ယာယီရပ်ကာ ကျူရှင်ဆရာအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသည်။
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ တရား ဝင်စတင် ပြန်လည်ရရှိသည့် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အရောက်တွင် ဒေါက်တာအေးမောင် ဦးစီးသည့် ရခိုင်ပြည်နယ် အခြေစိုက် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ ကို ဖွဲ့စည်းကြစဉ် သူသည် ထိုပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲ မဝင်ဘဲ ပါတီကို သူက အဓိကထား ထိန်း ကျောင်းပေးခဲ့သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် ရခိုင်ပါတီ ၂ခု ပူးပေါင်းပြီး ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ ဖြစ်လာစေရေး သူက အားစိုက်လုပ်ဆောင်သည်။
အထွေထွေရွေးကာက်ပွဲ၂၀၁၅ ၌ သူသည် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး မြောက်ဦးမြို့နယ် မှနေ၍ ရွေးကောက်ပွဲဝင်သည်။
ခိုင်လုံမဲရလဒ် ၆၇၀၃၀ မဲ ဖြင့် အနိုင်ရသည်။
ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
လွှတ်တော်တွင်း သူ၏ ပြောကြားချက်များနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး လူသိပိုများလာသူ ဖြစ်လာသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ရက် မှ မေလ ၁ရက်နေ့အထိ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံ ကို အဓိက ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်း ပြီးနောက် သူသည် ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်/အာရက္ခတပ်တော် ၏ ဗီတာ ၁ စစ်ဒေသ နိုင်ငံ ရေးမှူး တာဝန်ဖြင့် နိုင်ငံရေးလမ်းကို ဆက်လျှောက်ခဲ့သည်။
တပ်မတော် နှင့် အာရက္ခတပ် တို့ ဆက်ဆံရေးမတင်းမာချိန်ကာလ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်က နေပြည်တော် တွင် ကျင်းပသည့် စိန်ရတုပြည်ထောင်စုနေ့အခမ်းအနားသို့ ULA (ရက္ခိုင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်) ၏ နိုင်ငံရေးမှူးအဖြစ် ကိုယ်စားပြု၍ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ဒေါ်အနွဲ့ချေ နှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး ချိုဉာဏ်ဝေ၊ ဆောင်းနှင်းဝေ စသည့် သမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားသည်။
စာပေဖြတ်သန်းမှု သူ့အသက် ၂၀ ဝန်းကျင် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းကာလများမှစပြီး တက္ကသိုလ်၏ မြေအောက်ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများ၊ ခေတ်ပေါ်ကဗျာလှုပ်ရှားမှုတို့တွင် မောင်ခိုင်အောင်(စစ်တွေ)၊မောင်ခိုင်အောင် စသည့် ကလောင်အမည်များအသုံးပြုပြီး ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။
ခေတ်ပေါ်ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုတို၊ရသစာတမ်းငယ်များလည်း ရေးသားသည်။
သူသည် ရခိုင်တန်ဆောင် ရခိုင်ရိုးမ နှင့် လခြမ်းမြီမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သေးသည်။
ဖယ်ဒရယ်ဂျာနယ်တွင်လည်း အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်။
ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ ဘဝနိဂုံး သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့ ည ၁၁ နာရီ ၂၀ မိနစ်အချိန်တွင် လည်ချောင်းကင်ဆာဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊အိုင်ဇောလ်မြို့ ရှိ ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ။
အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ ဆိုသည်မှာ "အနုပဒ" (တစ်ခုချင်းစီ အစဉ်အတိုင်း လိုက်၍) + "ဓမ္မ" (တရားသဘောများ) + "ဝိပဿနာ" (အထူးရှုမြင်ခြင်း) ဟူသော စကားလုံးများ ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ- (က) အစဉ်အတိုင်း သမာပတ်တို့ကို ရှုမှတ်သုံးသပ်ခြင်း။
(ခ) ဝိပဿနာ၏ ဖြစ်ရာ (ထိုထိုသမာပတ်စိတ်၌ အကျုံးဝင်သော) တရားတို့ကို သမာပတ်အားဖြင့်၎င်း၊ ဈာန်အင်္ဂါအားဖြင့်၎င်း အစဉ်အတိုင်း ရှုမှတ်သုံးသပ်ခြင်း။
(ဂ) ဖဿ၊ ဝေဒနာ စသော နာမ်တရားတို့ကို တစ်လုံးချင်းစီ ခွဲခြား သရုပ်ထုတ်၍ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်ကာ ရှုမှတ်သုံးသပ်ခြင်း။
(ဃ) အဆင့်ဆင့်သော သမာပတ်နှင့် ထိုသမာပတ်တို့၌ ပါဝင်သော ဝိတက် စသည့် တရားတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ရှုမှတ်သုံးသပ်ခြင်း။
အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ (ထီ) [အနုပဒ+ဓမ္မ+ ဝိပဿနာ] အစဉ်အတိုင်း တရားတို့ကို–ရှု–မှတ်-သုံးသပ်-ခြင်း။
(က) အစဉ်အတိုင်း သမာပတ်တို့ကို-သမာပတ်အစဉ်ကို–ရှု–မှတ်-သုံးသပ်-ခြင်း။
(ခ) ဝိပဿနာ၏ ဖြစ်ရာဖြစ်သော (ထိုထိုသမာပတ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ အကျုံးဝင်သော) တရားတို့ကို သမာပတ်အားဖြင့်၎င်း, ဈာန်အင်္ဂါအားဖြင့်၎င်း အစဉ်အတိုင်း- ရှု-မှတ်-သုံးသပ်-ခြင်း။
(ဂ) ဖဿစသော တရားတို့ကို တရားတို့ကို အသီးသီး ခွဲခြား သရုပ်ထုတ်၍ အနိစ္စစသည်ဖြင့်–ရှူ -မှတ်–သုံးသပ်-ခြင်း။
(ဃ) အဆင့်ဆင့်သော–သမာပတ်-ဝိတက်စသော သုံးသပ်အပ်သော–တရားတို့ကို -ရှု-မှတ်-သုံးသပ်-ခြင်း။
သာရိပုတ္တော ဘိက္ခဝေ အဍ္ဎမာသံ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနံ ဝိပဿတိ။
တတြိဒံ ဘိက္ခဝေ သာရိပုတ္တဿ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာယ ဟောတိ။
မ၊၃၊၇၅။
အနုပဒဓမ္မဝိပဿနန္တိ သမာပတ္တိဝသေန ဝါ ဈာနင်္ဂဝသေန ဝါ အနုပဋိပါဋိယာ ဓမ္မဝိပဿနံ ဝိပဿတိ။
ပဇ္ဇတိ ဧတေန ဝိပဿနာဒိကောတိ ပဒံ၊ သမာပတ္တိ။
တသ္မာ အနုပဒန္တိ အနုသမာပတ္တိယောတိ အတ္ထော။
ပဒံ ဝါ သမ္မသနုပဂါ ဓမ္မာ ဝိပဿနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော၊ တေနာဟ “သမာပတ္တိဝသေန ဝါ”တိ။
ဈာနင်္ဂဝသေန ဝါတိ ဈာနင်္ဂဝသေနာတိ အတ္ထော။
အဋ္ဌကထာယံ ပန ကမတ္တော ဣဓ ပဒ-သဒ္ဒေါ၊ တသ္မာ အနုပဒံ အနုက္ကမေနာတိ အယမေတ္တ အတ္ထောတိ အာဟ “အနုပဋိပါဋိယာ”တိ။
မ၊ဋီ၊၃၊၂၇၄။
သောပိ (သာရိပုတ္တတ္ထေရော) “ဧဝံ ကိရိမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ”တိ ဧဝံ ကလာပသမ္မသနဝသေနေဝ, နော အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေန။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၃၁။
သမူဟဂဟဏဝသေန ပဝတ္တံ ကလာပသမ္မသနံ။
ဖဿာဒိဓမ္မေ ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ သရူပတော ဂဟေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန သမ္မသနံ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၄၀၆-၇။
အချုပ်အားဖြင့် ဆိုသော်၊ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ ဟူသည် ရုပ်တရားဖြစ်စေ၊ နာမ်တရားဖြစ်စေ၊ ထိုတရားတို့၏ အစုအဝေး (ကလာပ်) အတွင်း၌ ပါဝင်သော ပရမတ် တရားကိုယ် တစ်လုံးစီ၊ တစ်ခုချင်းစီ၏ ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်)၊ တည်မှု (ဌီ)၊ ပျက်မှု (ဘင်) တို့ကို ၎င်းတို့၏ ပင်ကိုယ်သဘောလက္ခဏာ (သရူပ) နှင့်တကွ ထင်ရှားအောင် ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားရှုမြင်ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟု လက္ခဏာရေးသုံးတန်သို့ တင်ကာ ရှုပွားသုံးသပ်သော နည်းဖြစ်ပါသည်။
ကလာပသမ္မသနဝိပဿနာ နှင့် ကွာခြားချက် အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ: တရားတို့ကို တစ်လုံးချင်း၊ တစ်ခုချင်း အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ရှုမှတ်သည်။
ကလာပသမ္မသနဝိပဿနာ: တရားတို့ကို အစုအပေါင်းအားဖြင့် (ကလာပ = အစု) ခြုံငုံ၍ ရှုမှတ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် - "ဖြစ်သမျှ ချုပ်သဘောရှိ၏" ဟု သင်္ခါရတရားအားလုံးကို ခြုံငုံရှုခြင်း။
ရုပ်တစ်စု၊ နာမ်တစ်စု ဟု နှစ်စုခွဲ၍ ရှုခြင်း။
ခန္ဓာ ၅ ပါး၊ အာယတန ၁၂ ပါး၊ ဓာတ် ၁၈ ပါး၊ ဣန္ဒြေ ၂၂ ပါး၊ သစ္စာ ၂ ပါး (ဒုက္ခ၊ သမုဒယ)၊ အာရုံ ၆ ပါး၊ "ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ" စသည်ဖြင့် အုပ်စုများခွဲ၍ ရှုခြင်း။
အနုပဒသုတ္တန် နှင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ကျင့်စဉ် အနုပဒသုတ် (မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ) တွင် ဘုရားရှင်သည် ပညာအရာ၌ ဧတဒဂ်ရတော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီး၏ ပညာကြီးမြတ်ပုံကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် ဤကျင့်စဉ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် (၁၅) ရက်ပတ်လုံး ဤအနုပဒဓမ္မဝိပဿနာကို ရှုပွားတော်မူခဲ့သည်။
ဈာန်သမာပတ်များကို အစဉ်အတိုင်း ရှုပွားခြင်း: အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပထမဈာန်မှစ၍ အာကိဉ္စညာယတနဈာန် (သတ္တမမြောက်သမာပတ်) တိုင်အောင် တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဝင်စားတော်မူသည်။
ဈာန်နာမ်တရားများကို အနုပဒနည်းဖြင့် ရှုပွားခြင်း: ဈာန်တစ်ခုစီမှ ထသောအခါ၊ ထိုဈာန်၌ ပါဝင်သော စိတ်၊ စေတသိက် နာမ်တရားများ (ဥပမာ - ပထမဈာန်၌ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ စိတ်၊ ဆန္ဒ၊ အဓိမောက္ခ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ ဥပေက္ခာ၊ မနသိကာရ ဟူသော ၁၆ ပါး (သို့မဟုတ် ဈာန်အင်္ဂါအလိုက် ၃၄ ပါးစသည်) ကို တစ်လုံးချင်းစီ ခွဲခြား၍ ၎င်းတို့၏ ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်)၊ တည်မှု (ဌီ)၊ ချုပ်မှု (ဘင်) ကို ထင်ရှားအောင် (ဝိဒိတာ) ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမြင်တော်မူသည်။
ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ပုံ: "ဤတရားတို့သည် ယခင်က မရှိဘဲ ယခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီးလျှင် ချုပ်ပျောက်သွားကုန်၏" (အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ၊ ဟုတွာ ပဋိဝေန္တိ) ဟု အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာဖြင့် ရှုမြင်သုံးသပ်သည်။
နေဝသညာနာသညာယတနဈာန် (အဋ္ဌမသမာပတ်): ဤအလွန်သိမ်မွေ့သော သမာပတ်ကို ရှုသောအခါ၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် နာမ်တရားများကို တစ်လုံးချင်း အနုပဒနည်းဖြင့် မရှုနိုင်တော့ဘဲ၊ ကလာပသမ္မသနဝိပဿနာ နည်းဖြင့် (အစုအပေါင်းအားဖြင့် ခြုံငုံ၍) ရှုပွားတော်မူသည်။
(ဤသမာပတ်ကို အနုပဒနည်းဖြင့် ဘုရားရှင်တို့သာ ရှုပွားနိုင်သည်ဟု အဋ္ဌကထာက ဆိုသည်။
) နာမ်တရားများကို တစ်လုံးချင်း မည်သို့ ရှုမြင်နိုင်သနည်း (အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာ ရှင်းလင်းချက်) အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေသော နာမ်တရားများကို တစ်လုံးချင်းစီ၏ ဖြစ်-တည်-ပျက်ကို မည်သို့ ထင်ရှားစွာ သိမြင်နိုင်ပါသနည်းဟူသော မေးခွန်းအတွက် အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာတို့က အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းထားပါသည်- အရေးကြီးသော အချက်နှစ်ချက်: ၁။
ရှုသောဉာဏ် (စိတ်) နှင့် အရှုခံတရား (စိတ်၊ စေတသိက်) သည် တစ်ခုတည်း မဟုတ်။
(စိတ်တစ်လုံးသည် မိမိကိုယ်ကို မိမိ မသိနိုင်။
စိတ်တစ်ခဏအတွင်း၌ စိတ်နှစ်ခု သို့မဟုတ် ဖဿနှစ်ခု စသည်ဖြင့် ပြိုင်တူ မဖြစ်နိုင်။
တစ်ခုစီသာ ဖြစ်သည်။
အဖြေ - ဝတ္ထု နှင့် အာရုံ ကို ကြိုတင် သိမ်းဆည်းထားခြင်း (ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပရိဂ္ဂဟိတတာယ): အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဈာန်နာမ်တရားများကို အနုပဒနည်းဖြင့် မရှုမီ၊ ထိုဈာန်နာမ်တရားတို့၏ မှီရာဝတ္ထု (ဥပမာ - ဟဒယဝတ္ထုရုပ် သို့မဟုတ် မနောဒွါရ) နှင့် အာရုံ (ဥပမာ - ကသိုဏ်းနိမိတ်) တို့ကို ရှေးဦးစွာ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်နိုင်စွာ ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဤသို့ မှီရာဝတ္ထုနှင့် အာရုံတည်းဟူသော အခိုင်အမာ အမှတ်အသားကို အခြေခံ၍ ထိုဝတ္ထုနှင့် အာရုံကို အကြောင်းပြုကာ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်-တည်-ပျက်ကို ဆင်ခြင်သောအခါ ဉာဏ်၌ ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤသည်မှာ အလွန်လျင်မြန်သော နာမ်တရားများကို ပိုင်းခြား သိမြင်နိုင်သည့် အဓိကသော့ချက် ဖြစ်သည်။
အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ နည်းစနစ်မှ ရရှိသော အသိပညာ ဤသုတ္တန်သည် ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု ပြင်းထန်သော ပညာရှိ သာဝကကြီးများသည် နာမ်တရားများကို တစ်လုံးချင်းစီ၏ ဖြစ်-တည်-ပျက် အထိ အသေးစိတ်ကျကျ ဝိပဿနာ ရှုပွားနိုင်ကြောင်း သက်သေပြနေပါသည်။
နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အနုပဒနည်းဖြင့် ရှုပွားရာတွင် မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အာရုံကို ရှေးဦးစွာ ပိုင်နိုင်စွာ သိမ်းဆည်းထားရန် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း ဤကျင့်စဉ်က လမ်းညွှန်ပြသနေပါသည်။
နိဂုံး အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာသည် ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို တစ်လုံးချင်းစီ၊ တစ်ခုချင်းစီ၏ ဖြစ်မှု၊ တည်မှု၊ ပျက်မှု အထိ အသေးစိတ်ကျကျ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်ကာ ရှုပွားသော နက်နဲသိမ်မွေ့သည့် ဝိပဿနာ ရှုနည်းတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။
အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ကျင့်စဉ်အတိုင်း နာမ်တရားတို့ကို ဤသို့ ရှုပွားနိုင်ရန် မှီရာဝတ္ထုရုပ်နှင့် အာရုံကို ပိုင်နိုင်စွာ သိမ်းဆည်းထားခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော အခြေခံဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။
ဤနည်းလမ်းသည် နာမ်တရားတို့၏ အရှိသဘောကို ထွင်းဖောက် သိမြင်စေပြီး၊ နက်ရှိုင်းသော ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် လွတ်မြောက်မှုသို့ ဦးတည်နိုင်သော ရှေးဟောင်း ကျင့်စဉ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အနုပဒသုတ္တန် ကောက်နုတ်ချက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွင် အရေးပါသော ဉာဏ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကျမ်းဂန်များတွင် အဓိပ္ပါယ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြပါသည်။
အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် အမျိုးမျိုး စာပါ အဓိပ္ပါယ်များကို စုစည်းဖော်ပြရလျှင် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်သည် အောက်ပါဉာဏ်တို့နှင့် အဓိပ္ပါယ် တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ဆက်စပ်နေသည်- (က) (ခ) (ဂ) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိသောဉာဏ် (ပစ္စယာကာရဉာဏ်) / ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်: အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်ပုံ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) အခြင်းအရာ (`ပစ္စယာကာရ`) ကို ထိုးထွင်းသိသောဉာဏ်။
ဤ၌ `ဓမ္မဋ္ဌိတိ` ဆိုသည်မှာ အကျိုးတရား (ရုပ်နာမ်ဓမ္မ) တို့၏ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိမှု (`ပဝတ္တိဋ္ဌိတိ`) ၏ အကြောင်းဖြစ်သော ပစ္စယာကာရ (အကြောင်းအကျိုးဆက်နွယ်မှု) ကို ဆိုလိုသည်။
ထိုပစ္စယာကာရ၌ ဖြစ်သောဉာဏ်သည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။
ဤသည်မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်လာ "ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ" (အကြောင်းတရားတို့ကို ပိုင်းခြားသိသောပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်) ဟူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဒေသနာနှင့် အညီဖြစ်သည်။
(အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ကာလသုံးပါးလုံး၌ အကြောင်းဖြစ်လျှင် အကျိုးဖြစ်ပုံ၊ အကြောင်းချုပ်လျှင် အကျိုးချုပ်ပုံကို သိသောဉာဏ် ၆ မျိုးစီ ပါဝင်သည်။
)ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်။
တဿံ ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ ဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈။
(၁၉၊ ၂၉၊ ၂၂၃၊ ၂၃၄။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၆၃။
အနုဋီ၊၂၊၁၉၉။
) (က) ကျေးဇူးပြုပုံ-အကြောင်းအကျိုးဆက်ပုံ-အခြင်းအရာ = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်-၌ ဖြစ်သောဉာဏ်။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ (သံ၊၁၊၂၉၁) န္တိ ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ပစ္စယာကာရဉာဏံ။
ပစ္စယာကာရော ဟိ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိသင်္ခါတာယ ဌိတိယာ ကာရဏတ္တာ “ဓမ္မဋ္ဌိတီ”တိ ဝုစ္စတိ။
အံ၊ဋီ၊၁၊၂၇၇။
(ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၃၉။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၈၈။
)(ခ) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိသောဉာဏ်။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဝဗောဓော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၂၃။
(ဂ) အကြောင်းတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းမှု၌ သိသော ဉာဏ် (ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်)။
ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ။
ပဋိသံ၊၁။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၉၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၉။
သံ၊ဋီ၊၂၊၄၉-၆၅။
) (ဃ) ဝိပဿနာဉာဏ်: ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟူသော သဘောလက္ခဏာအတိုင်း တည်ရှိနေမှု (`ဓမ္မာနံ ဌိတတာ တံသဘာဝတာ`) ကို သိသော ဝိပဿနာဉာဏ်။
(ဃ) ရုပ်, နာမ် တရားတို့၏ အနိစ္စစသော အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်ခြင်း၌သိသော ဝိပဿနာဉာဏ်။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ(သံ၊၁၊၃၄၄)န္တိ ဝိပဿနာဉာဏံ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၇။
ဓမ္မာနံ ဌိတတာ တံသဘာဝတာ ဓမ္မဋ္ဌိတိ၊ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တတာ၊ တတ္ထ ဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ အာဟ “ဝိပဿနာ ဉာဏာန္တိ။
သံ၊ဋီ၊၂၊၁၂၄။
(င) ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်: အကြောင်းအကျိုး၌ ယုံမှားမှု ကင်းစင်သောဉာဏ်။
(စ) ယထာဘူတဉာဏ်: ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသောဉာဏ်။
(စ) ယထာဘူတဉာဏ်။
(သမ္မာဒဿနဉာဏ်။
ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိပိ ယထာဘူတဉာဏန္တိပိ သမ္မာဒဿနန္တိပိ ဧတဿေဝါဓိစနံ။
(စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၉၅) (ဆ) သမ္မာဒဿနဉာဏ်: မှန်ကန်သော အမြင်ဉာဏ်။
(ဇ) ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဉာဏ်: မဂ်သို့ ရောက်စေတတ်သော ဝိပဿနာဉာဏ် (သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ်)။
(ဇ) ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာဉာဏ်။
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာယဟိ ဗဟူနိ နာမာနိ...။
ကတ္ထစိ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀။
(ဈ) ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် ၆ ပါး: (အကြောင်းအကျိုးဆက်စပ်မှုကို ရှုသော) ဉာဏ် ၆ ပါးကို စုပေါင်းခေါ်ဆိုခြင်း။
(ဈ) ပစ္စဝေက္ခဏာ ၆-ပါးဉာဏ်။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ဆပိ ဉာဏာနိ သင်္ခိပိတွာ ဝုတ္တံ ဉာဏံ။
(ည) နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်၏ အဆက်အစပ်: ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် (ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်) ကို သိမ်းဆည်းခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ ရှေ့အဖို့၌ ဖြစ်နှင့်ပြီးသော နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ် (ရုပ်နာမ်ပိုင်းခြားသိသောဉာဏ်) ကိုလည်း သိမ်းဆည်းပြီးသား ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
(ည) နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏဂဟဏေနေဝ တဿ ဟေတုဘူတံ ပုဗ္ဗေ သိဒ္ဓံ နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
(မူလဋီ၊၂၊၂၀၆။
) သုသိမသုတ္တန်နှင့် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် သုသိမသုတ် (သံ၊၁၊၃၄၄) တွင် ဘုရားရှင်က သုသိမအား "ရှေးဦးစွာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် (သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာ၌ တည်သော ဝိပဿနာဉာဏ်) ဖြစ်၏၊ နောက်မှ နိဗ္ဗာန်ကို သိသောဉာဏ် (အရိယမဂ်ဉာဏ်) ဖြစ်၏" (`ပုဗ္ဗေ ခေါ သုသိမ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ`) ဟု ဟောကြားခဲ့သည်။
ဤသုတ္တန်၌ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် သည် ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဉာဏ် ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤဝိပဿနာဉာဏ်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုးဆက်နွယ်မှု၌ မတွေဝေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော၊ သင်္ခါရတရားအားလုံး၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာကို ရှုမြင်သော ဉာဏ်ဖြစ်သည်။
အရေးကြီးသောအချက်မှာ အရိယမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အကျိုးဆက် သာဖြစ်ပြီး၊ သမာဓိ (ဈာန်အဘိညာဉ်) ၏ တိုက်ရိုက်အကျိုးဆက် မဟုတ်ကြောင်း ဤသုတ္တန်က ထင်ရှားစေသည်။
(သုက္ခဝိပဿက ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ဈာန်အဘိညာဉ်မရဘဲ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်ဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်နိုင်ကြောင်း ပြဆိုသည်။
) ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် (ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်) နှင့် နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ် ဆက်စပ်မှု အကြောင်းတရားတို့ကို ပိုင်းခြားသိသော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် (ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်) သည် အကျိုးဖြစ်သော ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ရှေးဦးစွာ ပိုင်းခြားသိနှင့်ပြီးသော နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ် အပေါ်တွင် အခြေခံပါသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အကြောင်းတရားများ (ဥပမာ- အတိတ်က ကိလေသဝဋ်၊ ကမ္မဝဋ်) သည်လည်း ရုပ်နာမ်တရားများသာ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုအကြောင်းဖြစ်သော ရုပ်နာမ်တို့ကို မသိဘဲ ၎င်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး ရုပ်နာမ်တို့ကို သိနိုင်မည်မဟုတ်။
ထို့ကြောင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကို "ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်" ဟု သုံးနှုန်းလိုက်ခြင်းဖြင့် ၎င်း၏အခြေခံဖြစ်သော နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ် (အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ရုပ်နာမ်ပိုင်းခြားမှု) ကိုလည်း သိမ်းဆည်းပြီးဖြစ်ကြောင်း သဘောသက်ရောက်သည်။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် နှင့် သမာဓိ "ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ" ဟု ဆိုရာ၌ သမာဓိကို အထူးတလည် ထည့်မပြောခြင်းမှာ သမထနှင့် ဝိပဿနာကို အစုံပြု၍ (`ယုဂနဒ္ဓ`) ပွားများရန် ညွှန်ပြလိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သမာဓိကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ သမာဓိနှင့် ပညာ (ဉာဏ်) ကို ယှဉ်တွဲလျက် အရိယမဂ်သို့ ဆိုက်အောင် အားထုတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
အနှစ်ချုပ် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်သည် အဓိကအားဖြင့် အကြောင်းအကျိုးဆက်နွယ်မှု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားကို၎င်း၊ ထိုအကြောင်းအကျိုးတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာကို၎င်း ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်ကို အခြေခံပြီး၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဉာဏ်၏ အဆင့်သို့ တက်လှမ်းကာ နောက်ဆုံးတွင် အရိယမဂ်ဉာဏ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် တိုက်ရိုက်ကျေးဇူးပြုသော ဉာဏ်ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - တတိယတွဲ, ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် စသည် မည်ကြောင်း ၃။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။