kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နားနေရာမှလည်း ရေထဲသို့ ထိုးချပြီးလျှင် ငုပ်သွားလေ့ရှိသည်။
ရေအောက်တွင် အတော်ကြာသည်အထိ နေလေ့ရှိသည်။
ငုပ်ရာတွင်လည်း ကိုက် ၁ဝဝ မျှအထိ ငုပ်သွားလေသည်။
အစာဖြစ်သော ငါးကို လိုက်ရာတွင် ကိုက်ချီထားသော ငါးကို ဦးခေါင်းဖက်မှစ၍ မျိုနိုင်စေရန် အပေါ်သို့မြှောက်တင်လေ့ရှိသည်။
ဥပန်းငှက်သည် အသိုက်များကို သစ်ပင်များပေါ်တွင် ပြုလုပ်သည်။
မြစ်ကျိုးစိမ့်အတွင်း၌ ဥပန်းငှက် အမြောက်အမြားကို တွေ့ရလေ့ရှိရာ တစ်ခုသောဩဂုတ်လ အတွင်းက သစ်ပင်ခပ်နိမ့်နိမ့်ပေါ်တွင် အသိုက် ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့်ကို တွေ့ခဲ့ရဘူးသည်။
အသိုက်များအတွင်း၌ များသောအားဖြင့် ဥများကို တွေ့ရပြီးလျှင် အချို့ အသိုက်များတွင်မူ ရက် အနည်းငယ်အတွင်းကမှ ပေါက် လာခဲ့ကြသော ငှက်ငယ် ကလေးများကို တွေ့ရသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းရှိ သစ်ပင်များပေါ်တွင်လည်း ဥပန်းငှက်ကလေးများ ပေါက်လျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
မြစ်ကြီးနားခရိုင်အတွင်းရှိ ထုံးအိုင်များတွင်လည်း သားပေါက်လျက်ရှိသော ဥပန်းငှက်အုပ်ကို တွေ့ရလေသည်။
သို့သော် ငှက်ငယ်ကလေးများမပေါက်မီ လူများက ဥပန်းဥများကို စားသောက်ရန် ယူသွားတတ်ကြလေသည်။
အသိုက်များကို သစ်ရွက်များ ရှိနေကြသေးသော သစ်ကိုင်းများဖြင့် အကြမ်းစားမျှသာ ပြုလုပ်ကြလေသည်။
ဥပန်းငှက်သည် ပယ်လီကန်နီဖေါမီး မျိုးစဉ်တွင် အန်ဟင်ဂီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်ပြီးလျှင် ယင်းကို ပါဏ ဗေဒအလိုအရ အန်ဟင်ဂါ အန်ဟင်ဂါ မီလန်နိုဂက်စတား ဟုခေါ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) မန္တလေးနေ့စဉ်။
၁၃.၂.၂၀၁၉၊ စာ-၂၄ ဓာတ်ပုံများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ငှက်များ။
တောင်ဒေါင်းငှက် (Lyncornis macrotis) သည် မြေဝပ်ငှက်မျိုးဖြစ်၍ 'ကက်ပရီမာလ ဂျီဖောမီး' မျိုးစဉ်တွင်လည်းကောင်း၊ 'ကက်ပရီမာလဂျီဒီး' မျိုးရင်းတွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။
ဇီဝဗေဒအလိုအားဖြင့် တောင်ဒေါင်းကို 'ယူရိုစ တော့ပိုဒပ်မက်ကရောတစ် စာဗီနီစက်' ဟုခေါ်သည်။
အလျား ၁၆ လက်မခန့်ရှိ၍ ကိုယ်ထည်ကြီးမားသည်။
နားရွက်တွင် အမွှေးစုများရှိခြင်း၊ အတောင်နှင့် အမြီးတို့တွင် အဖြူရောင်မရှိခြင်းတို့ကြောင့် တောင်ဒေါင်းကို အခြားမြေဝပ် ငှက်မျိုးမှ လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိနိုင်သည်။
ပျံသန်းနေခိုက် 'တူဝီအူး' ဟု သာယာနာပျော်ဖွယ်ရာ ကျယ် လောင်စွာ ပြတ်ပြတ်သားသား အော်လေ့ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ပထမအသံကို နှစ်ချက်ဆင့်၍ တိုတောင်းစွာ 'တူတူဝီအူး' ဟု အော်သည်။
အော်သံကို နိုဝင်ဘာလမှ ဇွန်လထိ ကြားနိုင်သည်။
အထူးသဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီလနှင့် မတ်လ၌ လသာသည့်ညများ တွင် တညလုံးကြားနိုင်သည်။
ပဲခူးရိုးမရှိ ကျွန်းတောများတွင် တောင်ဒေါင်းကိုတွေ့ရသည်။
ယင်းတို့သည် နေဝင်ချိန်သို့ရောက်လျှင် အလွန်မြင့်မားစွာ တကွဲတပြား ပျံသန်းလာတတ်ကြသည်။
ထိုသို့ ပျံသန်းလာကြ စဉ် ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ လေချွန်သံလုပ်၍ မြည်ကြသည်။
မိုးချုပ်လျှင် အနိမ့်သို့ ဆင်းလာကြသည်။
လုံးဝမှောင်သောအခါ မြေကြီးနှင့် ပေအနည်းငယ်သာခွာ၍ ပျံသန်းကြတော့သည်။
ဂျွမ်းထိုးပျံသန်းလျက် ပိုးကောင်များကို ရှာဖွေစားသောက်တတ် ကြသည်။
တောတွင်း၌ ယင်း၏ သာယာသောအသံကိုသာ မကြားရလျှင် တောင်ဒေါင်းကို သိမ်းငှက်နှင့် ယိုးမှားနိုင်သည်။
သာမန် မြေဝပ်ငှက်ကဲ့သို့ တောင်ဒေါင်းသည် မကြာခဏ နား လေ့မရှိချေ။
နားပြန်လျှင်လည်း မြေကြီးပေါ်၌နေခဲသည်။
ဝါး ပင်နှင့် သစ်ပင်များပေါ်တွင် နားနေတတ်၏။
နားသောအခါ ရင်အောက်ပိုင်းနှင့် ဝမ်းပိုက်တို့ဖြင့်သာနားသည်။
နားနေစဉ် လေချွန်သံကို မကြာခဏပြုလုပ်သည်။
လေချွန်ခါနီးတွင် ဦးခေါင်းကို ရှေ့သို့ ရုတ်တရက် ဆန့်ထုတ်လေ့ရှိသည်။
တောင်ဒေါင်း၏ အရောင်သည် ပတ်ဝန်းကျင်အရောင်နှင့် အလွန်တူသဖြင့် ငှက်ကို ခွဲခြား၍မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်း သည်။
တောင်ဒေါင်းသည် ဇန္နဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ ဥအုလေ့ရှိ သည်။
တမြုံလျှင် တစ်ဥသာရှိသည်။
ဥအရောင်မှာ မလိုင်နှစ် ဖျော့ရောင်ဖြစ်၍ အပြောက်အနည်းငယ်သာပါရှိသည်။
အရှေ့ ဘက်နိုင်ငံများတွင် တောင်ဒေါင်းကို အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတောင်ခြေရှိ သစ်တောများတွင် အမြဲနေ၍ တောင် မြင့်များပေါ်တွင်ကား နေလေ့မရှိချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ( ) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ယူရေးရှား တောင်ပီစူးငှက် သည် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အာဖရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ။
ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များ (သို့) ငဟစ်မျိုးရင်းဝင်များ ဆိုသည်မှာ ငဟစ်ငှက်များနှင့် ဗျိုင်းငှက်များ၏ မူလဆင်းသက်လာရာ မျိုးရင်း“Ardeidae” ထဲတွင် ပါဝင်သော ငှက်မျိုးစုများကို ခြုံငုံကိုယ်စားပြုသည့် မျိုးရိုးခွဲခြားသတ်မှတ်သည့် အဆင့်တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ မျိုးစဉ်ထဲတွင် ပါဝင်သည်။
မျိုးစု ပေါင်း ၂၁ ခုရှိပြီး ယင်းငှက်တို့သည် တီကောင်၊ ငှက်ကလေးများ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါငယ်များကို စားသုံးကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ။
thumb|Ciconia ciconia ထုံးစပ်ဖြူငှက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငှက်ကျားမျိုးရင်းဝင်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗဟိုအာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ထန်းစေ့မှုတ်ငှက် (ရေဝမ်းဘဲငှက်) ကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် ပေါ့ဒီစက်ရူဖီ ကောလစ်ဟု ခေါ်သည်။
မျိုးရင်းမှာ ပေါ့ဒီစီပီတီဒီး ဖြစ်သည်။
ရေဝမ်းဘဲကို တစီးမှုတ် (ထစိမှုတ်=ထန်းစေ့မှုတ်) ဟုလည်း ခေါ်သေး၏။
အလျား ကိုးလက်မရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေ၌ကျက်စားသောငှက်များတွင် အငယ်ဆုံးငှက်ဟု ဆိုသည်။
ရန်သူအစအနကို မြင်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရေထဲသို့ ငုပ်လျှိုး၍ သွားတတ်သည်။
ဦးခေါင်းအရောင်မှာ ညိုသည်။
သို့သော် သားပေါက်ချိန်၌ မျက်လုံးရှေ့တွင် အဝါကွက်ပေါ်လာတတ်သည်။
ကိုယ်အောက်ပိုင်းမှာ ဖြူ၍ ပိုးသား အသွေးရှိသည်။
နှုတ်သီးမှာ တို၍ ချွန်သည်။
အမြီးလုံးဝမရှိပေ။
အထီးနှင့်အမ ပုံသဏ္ဌာန်ချင်း တူသည်။
ဆောင်းရာသီတွင် ဦးခေါင်းထိပ်နှင့် လည်ကုပ်မှာ မည်းနက်၍ မေးမှာ ဖြူ၏။
လည်ပင်းတွင် နီညိုရောင် ရှိသည်။
ရေဝမ်းဘဲသည် အလွန်တရာ ရေကူးကျင်လျင်သည်။
ရေငုပ်သည့်အခါ ရေမျက်နှာပြင်၌ လှိုင်းမထအောင် ငုပ်တတ်သည်။
ရေနှင့်ကင်းကွာ၍ မနေနိုင်ဘဲ၊ အမြဲတမ်းလိုပင် ရေကူး၍ နေသည်။
ပျံသန်းရာ၌ အထူးလျင်မြန်၍ ခရီးရှည် ပျံသန်းနိုင်သည်။
ရေဝမ်းဘဲ၏ အစာမှာ ရေထဲရှိ ပိုးမွှားများ၊ ဖားများ၊ ခရုပက်ကျိများ ဖြစ်သည်။
အသံမှာ ချုပ်၍ ရယ်မောသံနှင့် တူသည်။
ထိုအသံကို ခပ်လှမ်းလှမ်းမှပင် ကြားနိုင်သည်။
လန့်ဖျပ် သောအခါ တီ.တီဟု အော်တတ်သည်။
ရေဝမ်းဘဲများကို ရေအိုင်နှင့် ရေကန်များတွင် များသောအားဖြင့် တွေ့ရသည်။
မိုးတွင်းအခါတွင် သားပေါက်လေ့ ရှိသည်။
အသိုက်များသည် ရေပေါ်၌ မျော၍နေတတ်ကြသည်။
အသိုက်မှ မခွာမီ ဥများကို ပေါင်းပင်များနှင့် ဖုံးအုပ်ထားတတ်သည်။
တစ်မြုံလျှင် ဥပေါင်း သုံးလုံးမှ ခုနစ်လုံးအထိ ရှိသည်။
ဥအရောင်သည် အစတွင် ဖြူနေသော်လည်း တဖြည်းဖြည်း ညိုမည်းသွားသည်။
ငှက်ကလေးများသည် ဥမှပေါက်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရေကူးတတ်ကြသည်။
ဥဝပ်ခြင်းနှင့် သားငယ် စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ကို အဖိုနှင့်အမ နှစ်ဦးစလုံးက ပြုလုပ်ကြသည်။
ရေဝမ်းဘဲကို အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်များတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ကြရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယင်းတို့ကို ရာသီဥတု သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ဒေသများတွင် တွေ့ကြရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ပုံများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
တစ်တီတူး (Vanellus indicus) သည် ကယ်ရာဒရိုင်အီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်‌သော ငှက်ဖြစ်သည်။
ထိုငှက်ကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် လိုဗီဗင်နဲလပ် အင်ဒီကပ် ဟု‌ခေါ်သည်။
တစ်တီတူးဟု‌ခေါ်ခြင်းမှာ ထိုငှက်၏ အော်သံကို အစွဲပြု၍ ‌ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
အလျား ၁၃ လက်မ ခန့်ရှိသည်။
ခါထက် ကိုယ်ထည်အနည်းငယ် ပို၍ကြီး၏။
‌ခြေတံလည်တံများသည်လည်း ခါ၏ ‌ခြေတံလက်တံများထက် ရှည်သည်။
တစ်တီတူးသည် လူသိများသည်။
တစ်တီတူး၏ ကိုယ်အ‌ပေါ်ပိုင်းတွင် အညို‌ရောင်ရှိ၍ ‌အောက်ဘက်တွင် အဖြူ‌ရောင် ရှိသည်။
မျက်နှာ၊ ရင်အုပ်နှင့် ဦး‌ခေါင်းတို့သည် မည်းနက် သည်။
တစ်တီတူး အဖို၊ အမတို့တွင် မျက်လုံးတစ်ဘက်စီ၏ အ‌ပေါ်နှင့် ‌ရှေ့ဘက်၌ ကြက်‌သွေး‌ရောင်အသားပိုတစ်ခုစီရှိသည်။
ငှက်ငယ်ဦး‌ခေါင်းရှိ အ‌မွှေးများသည် အဖျားတွင် ညို‌ရောင်သန်း ‌နေသည်။
‌မေးနှင့်စလုတ်တို့ဖြူသည်။
တစ်တီတူးသည် အ‌နှောက်အယှက်ခံရလျှင် ပျံဝဲ၍ ထပ်တလဲလဲ ကျယ်‌လောင်စူးရှစွာ ‌အော်‌နေတတ်သည်။
တစ်တီတူးကို သဲ‌သောင်ပြင်၌လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးခင်းနှင့် ‌သွေ့‌ခြောက်‌သော ကုန်းမြင့်ရှိ ‌မြေလပ်များ၌လည်းကောင်းတွေ့ရသည်။
ထို့ပြင် ထုံးအိုင်‌ဒေသများ တွင်လည်း ‌တွေ့နိုင်သည်။
ဒီ‌ရေ အတက်အကျရှိ‌သော ‌ဒေသများတွင်မူ တစ်တီတူးကိုမ‌တွေ့ရတတ်‌ချေ။
ရန်သူ အနီးအနား၌ ရှိသည်ဟု မယုံသင်္ကာဖြစ်‌သောအခါ ‌ခေါင်းညိတ်‌လေ့ရှိသည်။
ထိုကဲ့သို့ ‌ခေါင်းညိတ်သည့်အ‌လေ့မှာ တစ်တီတူးငှက်၏ ထူးခြားချက်ပင်ဖြစ်သည်။
တစ်တီတူးသည် ‌မြေကြီး‌ပေါ်၌ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာကာ ပိုးမွှား‌ကောင်နှင့် ခရုမျိုးများကို ရှာ‌ဖွေစား‌သောက်သည်။
ထို ငှက်သည် ‌နေ့အချိန်၌သာမဟုတ်၊ ညအချိန်၌လည်း ပျံသန်း ‌အော်မြည်‌နေတတ်သည်။
ပျံသန်းသည့်အခါတွင် ‌တောင်ပံများကို မှန်မှန်ရိုက်၍ ‌နှေး‌နှေးပျံ‌လေ့ရှိသည်။
ခဏပျံသန်းပြီး‌နောက် ‌မြေကြီးသို့ တစ်ဖန် သက်ဆင်းပြီးလျှင် အနည်းငယ် ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွား‌လေ့ရှိသည်။
ထိတ်လန့်‌သောအခါတွင် လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်သည့်ပြင် ပျံသန်း‌နေခိုက်၌ ကိုယ်ကိုလည်း ကျင်လည်စွာ လှည့်ပတ်၍ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။
မတ်လနှင့် ဩဂုတ်လတို့တွင် ဥအု‌လေ့ရှိသည်။
‌မြေကြီးပေါ်၌ သဘာဝအ‌လျောက် ချိုင့်‌နေသည့်‌နေရာများတွင် အသိုက်လုပ်တတ်သည်။
မိုးဥတုကရေဝပ်ခဲ့‌သော ချိုင့်ခွက်များ ၌၎င်း၊ ကျွဲနွားတို့၏ ‌ခြေရာခွက်၌၎င်း အသိုက်လုပ်‌လေ့ရှိသည်။
ရေခြောက်‌နေ‌သော ကန်များ၌လည်း တစ်တီတူးအသိုက်များကို ‌တွေ့ရတတ်သည်။
အသိုက်တစ်ခုတွင် ဥ ၄ ဥ ‌တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ငှက်ဥ၌ အညို‌ရောင်တွင် အမည်းကွက်‌လေးများရှိသည်။
ထိုဥအ‌ရောင်နှင့် ‌ပေါက်စငှက်ငယ်က‌လေးများ၏ အ‌ရောင်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိအ‌ရောင်နှင့် ဆင်တူလှသဖြင့် ယင်းတို့ကို ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ခွဲခြား၍ သိရန်ခဲယဉ်းသည်။
ငှက်ဖိုနှင့်ငှက်မများသည် သူတို့၏ ငှက်ငယ်က‌လေးများကို အလွန်ဝီရိယကြီးစွာ စောင့်‌ရှောက်ကြသည်။
အကယ်၍ သူတို့၏ အသိုက်အနီးသို့ အခြားတိရစ္ဆာန်များ ကျူး‌ကျော်လာလျှင် ပြင်းထန်စွာခုခံတတ် ကြသည်။
ဆိုရိုး တစ်တီတူး သည် ရှေးဆိုရိုးဖြစ်သော မသူတော်ခုနစ်ပါး ဟုခေါ်သည့် တိရစ္ဆာန် ခုနစ်မျိုးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ။
ထပ်တယူငှက် (Trogon) ကို သိသူအလွန်နည်းပါးသည်။
တုတ္ထရူဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ဇီဝဗေဒအခေါ်မှာ 'ဟာပက်တပ် အီရစ် သရိုစဲဖလပ် အီရစ်သရိုစဲဖလပ်' ဖြစ်သည်။
မျိုးစဉ် Trogoniformes တွင်ပါဝင်ပြီး မျိုးစု ၇ ခုထဲတွင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၆ ခုပါဝင်သည်။
ထိုငှက်သည် အလျား ၁၃ လက်မရှိ သည်။
ငှက်မ၏ ဦးခေါင်း၊ လည်ပင်းနှင့် ရင်အုပ်အပေါ်ပိုင်းမှာ လိမ်မော်ရင့်ရောင်ရှိသည်။
ပျံသန်းသည့်အခါ တွင် အမြီးနှင့် တောင်ပံများ ဖြူဖွေးနေသည်ကို တွေ့ရသည်။
အမြီးသည်ကျယ်ပြန့်၍၊ လေးထောင့်စပ်စပ်ဖြစ်၏။
ငှက်ကလေးများ၏ တောင်ပံသည် မည်းနက်သည်။
ထပ်တယူငှက်သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြောင်အော်သကဲ့သို့ တိုးတိုးအော်တတ်၍၊ သားပေါက်ချိန်၌ မကြာမကြာ ညည်းသံပေးလေ့ရှိသည်။
ယင်းသည် ကျွန်းတောများတွင်သာ နေလေ့ရှိ၍၊ အများအားဖြင့် ချုံဖုတ်နှင့် ဝါးတောများတွင် တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ စုံတွဲဖြစ်စေ တွေ့ရတတ်သည်။
တစ်နေ့လုံး ငြိမ်သက်စွာနေ၍ နံနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းများ၌သာ ပိုးဖလံများကို ရှာဖွေစားသောက်သည်။
အစာကို ပျံသန်းယင်း စားတတ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ၌သာ မြေပေါ်တွင်အစာစားသည်။
ယင်း၏အစာမှာ ပိုးဖလံနှင့် ပိုးမွှားအမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။
ထပ်တယူငှက်များသည် မတ်လမှ မေလအတွင်း သားပေါက်ကြ၏။
တစ်မြုံလျှင် ၂ ဥမှ ၄ ဥအထိရှိ၍၊ ဥများကို ဝါးပင် သို့မဟုတ် သစ်ငုတ်အခေါင်းတွင် အုလေ့ရှိကြသည်။
ထပ်တယူငှက်ဥသည် ရှည်မျောမျောဖြစ်၍ ဖြူယော်သော အရောင်ရှိ၏။
ဥ၏ပျမ်းမျှအလျားမှာ ၁.၁၃ လက်မဖြစ်၍၊ ပြက် ဝ.၉၅ လက်မရှိလေသည်။
ထပ်တယူငှက်များကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်၏။
ယင်းတို့သည် နီပေါနိုင်ငံမှ အာသံပြည်ကိုဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတစ်လျှောက် တနင်္သာရီတိုင်းအထိ ကျက်စားကြသည်။
ထပ်တယူငှက်သည် အမြင့် ပေ ၆ဝဝဝ အထိပျံတက် ကျက်စားနေနိုင်၍ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောများတွင် ယင်းတို့ကို အမြဲတမ်းတွေ့ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ထပ်တယူငှက်များ။
သဲတလိုင်းလေး (ဝါ) ဒီလုံးခေါင်းငှက် () ကိုးကား ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
thumb|Ketupa zeylonensis ဒီးဒုတ်သည် ဦးချိုကဲ့သို့ အမွေးဖုတ်ရှိသော ဇီးကွက်နွယ်ဝင် ညဉ့်ငှက်ကြီးဖြစ်သည်။
Burmese Orthography, Myanmar Language Commission, 1993. မသူတော်ခုနစ်ပါးဟုဆိုရိုးရှိသည့် တိရစ္ဆာန်ခုနစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအရ တီးတုတ်ငှက်ကို ‘ကီတူးပါဇီလုံနင်ဆစ်’ ဟု‌ခေါ်သည်။
‘စတြစ် ဂျီဒီး’မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်။
တီးတုတ်ငှက်သည် ကိုယ်ထည်ကြီးမားတုတ်ခိုင်သည်။
ကိုယ်အလျား လက်မ ၂၀ ရှိသည်။
အမွေးအရောင်မှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။
ကိုယ်အောက်ပိုင်းရှိ အမွေးများသည် ပို၍အရောင်‌ဖျော့သည်။
အထူးသဖြင့် ရင်ပိုင်း၌ ထောင်လိုက်အမည်စင်းများရှိသည်။
ဦး‌ခေါင်းဖက်အပေါ်သို့ ထိုးထွက်‌နေ‌သောအမွေးစုများသည် နားရွက်နှင့်တူသည်။
မျက်စိများသည် ကြီး၍ဝိုင်းလျက် အဝါ‌ရောင်ရှိသည်။
ခြေများတွင် အမွေးမရှိ‌ချေ။
တီးတုတ်အဖိုနှင့်အမသည် ရုပ်ချင်းဆင်တူ၏။
နေဝင်ရီတရောအချိန်၌ တောထူထပ်ရာ အရပ်တွင် တစ်‌ကောင်ချင်း‌တွေ့ရသည်။
တီးတုတ်ငှက်ကို အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည့်ပြင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌လည်း တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တောင်‌ခြေရှိ သစ်‌တောများ၌၊ နေ‌လေ့ရှိသည်။
ကုန်းမြင့်များ‌ပေါ်တွင် နေဟန်မတူ‌ချေ။
ထိုငှက်သည် တောများတွင် နေ‌လေ့ရှိပြီးလျှင် ချောင်းကြီး ချောင်းငယ်များသို့ လာ‌ရောက်ကျက်စားတတ်သည်။
ညဉ့်ငှက် ဖြစ်သဖြင့် နေ့အချိန်တွင်အိပ်၍၊ မှောင်စပျိုးသည့်အချိန်ကျမှ စားကျက်ရှိရာသို့ သွား‌ရောက်သည်။
တီးတုတ်ငှက်၏အော်သံသည် ကျယ်‌လောင်၍ လူတစ်‌ယောက်၏ နှုတ်ခမ်းကိုပိတ်လျက် အူအူအူဟု မြည်သော အသံမျိုးနှင့်တူသည်။
ထိုအသံမျိုးကို သုံးခွန်းဆင့်‌အော်တတ်သည်။
တီးတုတ်ငှက်သည် ငှက်ကလေးများ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ ငါးနှင့် ကနန်းတို့ကို စား‌သောက်တတ်သည်။
ခြေသည်းများသည် အစာကို မြဲမြံစွာကိုင်ဖမ်းထားနိုင်ရန် ချွန်ထက်‌နေသည်။
ရေစပ်နားရှိ သစ်ကိုင်း‌ပေါ်တွင်နား၍ အစာကို ရှာ‌ဖွေတတ်သည်။
ရေစပ်တွင်ဆင်း၍ ရေချိုးလျက် အမွေးအတောင်များကို ပြုပြင်‌ပေး‌လေ့ရှိသည်။
ဒေသအလိုက် သား‌ပေါက်ချိန် အမျိုးမျိုးရှိ‌သော်လည်း၊ များ‌သောအားဖြင့် ဒီဇင်ဘာလနှင့် မတ်လအကြားတွင် သားပေါက်တတ်သည်။
ဥများကို ကမ်းပါး‌ကျောက်‌ဆောင်များ၌ ဖြစ်‌စေ၊ သစ်‌ခေါင်းများ၌ဖြစ်‌စေ အုတတ်သည်။
အသိုက်များကို ရေနှင့်နီး‌သော နေရာများတွင် ဖွဲ့‌လေ့ရှိသည်။
စွန် နှင့် လင်းတများ စွန့်ပစ်သွား‌သော အသိုက်‌ဟောင်းများကို ဆက်လက်၍ အသုံးပြုတတ်သည်။
တမြုံလျှင် ဥတစ်လုံးမှ၊ ၂ လုံးရှိတတ်သည်။
ဥမှာ ဖြူ၍ လုံးသယောင်‌ယောင်ရှိသည်။
စတြစ်ဂျီဒီး မျိုးရင်းဝင် တီးတုတ်ငှက်မျိုး များပြားစွာရှိ၏။
ယင်းတို့အနက် ထင်ရှား‌သော တီးတုတ် ငှက်မျိုးများမှာ ကုပ်ကလူငှက်၊ မြီးဝန်၊ တောလုံငှက်၊ မိန်ငှက် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ထိုငှက်များကို မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်။
thumb| Circus aeruginosus ဒေါင်းစွန် () ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟယ်ရီယာ သိမ်း en:Marsh-harrier။
နဖားကြီးငှက် (Dendrocitta vagabunda) ကို အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
thumb| Alauda arvensis ဘီလုံးငှက် သည် ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ထူးခြားလှပသော ငှက်မျိုးမဟုတ်သော်လည်း၊ သာယာစွာ အသံကျူးရင့် တေးဆိုတတ်သည်။
ထိုငှက်မျိုးသည် အလောဒီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ မျိုးစိတ်ပေါင်း များစွာရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လယ်ကွက်များ၌ တွေ့ရတတ်သော ဘီလုံးငှက်မျိုးကို ပါဏဗေဒအမည်အားဖြင့် အလောဒါ ဂူလာဂူလာဟု ခေါ်လေသည်။
ဘီလုံးငှက်၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည် စာကလေးနှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။
အပေါ်ပိုင်းမှ အညိုနုရောင် အမွှေးအတောင်များတွင် လည်းကောင်း၊ ရင်အုပ်တွင် လည်းကောင်း အညိုရင့်ရောင် အကန့်များ၊ အကြောင်းများရှိသည်။
စာကလေး၏ အရွယ်ခန့် ၆.၁၂ - ၇ လက်မခန့်အလျားရှိသည်။
အမောက်ကလေးလိုလို ရှိတတ်ရာ၊ တခါ တရံ ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့ရသည်။
အဖိုရော အမပါ ပုံပန်းသွင်ပြင် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
ဘီလုံးငှက်တို့ကို လယ်ကွင်းများ၊ မြက်ခင်းများ၊ လွင်ပြင်များ၌ အစုလိုက်၊ အုပ်လိုက် တွေ့ရတတ်သည်။
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယခုအခါ ဘီလုံးငှက်များ အတွေ့ရ နည်းသွားလေပြီ။
ယင်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းလယ်ကွက်များ၌ ကျက်စားတတ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သော်လည်း၊ ရိုးပြတ်များထက် မြက်ခင်းများကို ပို၍ နှစ်သက်ဟန်တူသည်။
ဘီလုံးငှက်တို့သည် ပိုးမွှားများ၊ သစ်စေ့၊ စပါးစေ့များကို ရှာဖွေ စားသောက်တတ် လေသည်။
ဘီလုံးငှက်တို့သည် ကောင်းကင်သို့ပျံတက်နေစဉ် တေးဆိုတတ်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် မိတ်လိုက်ချိန်တွင် ဘီလုံးငှက်ဖိုတို့သည် တေးသံစုံ ကျူးရင့်၍ အစွမ်းပြပြီးလျှင် လူပျိုလှည့်ကြသည်။
များသောအားဖြင့် နံနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းများတွင် အစွမ်းပြတတ်ကြသည်။
ဘီလုံးငှက်ဖိုသည် နားနေသည့် နေရာမှ တောင်ပံ တဖျပ်ဖျပ် ခတ်ပြီးလျှင် အပေါ်တည့်တည့်သို့ထိုး၍ ပျံသန်းယင်း တေးသံကျူးရင့် သွားလေရာ၊ တခါတရံ မှန်ပြောင်းနှင့်ကြည့်၍ မရအောင်ပင် မြင့်လှစွာ ပျံတက်သည်။
တေးသံကျူးရင့်ဆဲတွင် အခြားငှက်များ၏ အသံမျိုးကိုလည်း ပြုနိုင်သည်။
အပေါ်ပျံတက်ရာမှ ရုတ်ခြည်း အောက်သို့ပျံမဆင်းသေးဘဲ၊ လေဘက်သို့ဦးခေါင်းလှည့်ကာ အပေါ်၌ တန့်နေပြီးသော် တခါတခါမှ အတောင်ကို ခတ်ယင်း ဆက်လက်၍ တေးသံကျူးနေတတ်သည်။
၅ မိနစ်ခန့် ကြာမှ တောင်ပံကိုပိတ်၍ အောက်သို့စိုက်ချလိုက်၊ တောင်ပံကိုဖြန့်၍ ခတ်လိုက်၊ ပြန်ပိတ်၍ စိုက်ချလိုက်ရာမှ၊ မြေပြင်နှင့် နီးလာသောအခါ မူလပျံတက်နေသော နေရာသို့ရောက်အောင် တရှိန်ထိုး ပျံသွားတတ်လေသည်။
အမ တစ်ကောင်အတွက် အဖိုများစွာတို့သည် တပြိုင်တည်း အစွမ်းပြတတ်ကြရာ၊ တကွင်းလုံးသည် ယင်းတို့အသံဖြင့် ဆူညံနေတတ်လေသည်။
ဘီလုံးငှက်တို့သည် မြေပြင်၌ နားနေဆဲတွင်လည်း တေးဆိုသည်ကို ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရသည်။
လူတစုံတယောက်ကို မြင်လျှင် မပြေးဘဲ ဝပ်နေပြီးသော် ယင်းတို့အားသွား၍ နှောင့်ယှက်လျှင် ကျစ်ကျစ်၊ ကျစ်ကျစ်နှင့် အော်မြည်ကာ မြေပြင်နှင့်ကပ်၍ နိမ့်ချည် မြင့်ချည် ပျံသန်းနေတတ်ကြသည်။
အဝေးသို့ပျံသန်းလိုလျှင်၊ ကောင်းကင်သို့မြင့်စွာ ပျံတက်ကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ တွေ့ရသော ဘီလုံးငှက်မျိုး၏ အသံသည် ပျော့၍စူးသည်။
အလောဒါဗဉာနယီမျိုးစိတ်ဝင် ဘီလုံးငှက်တို့၏ တေးဆိုသံသည် ပို၍သာယာသည်။
ဘီလုံးငှက်တို့၏ သားပေါက်ချိန်သည် မတ်လမှ ဇူလိုင်လအထိ ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်အတွင်း ၂ သား ပေါက်သည်။
ယင်းတို့၏ အသိုက်များကို ချုံဖုတ်များ၊ မြက်တောများ၊ အကာအကွယ်ရှိသော မြေချိုင့်ခွက်များထဲတွင် မြက်ခြောက်များ ခင်း၍ ပြုလုပ်ကြသည်။
တစ်မြုံလျှင် ဥ ၃ ဥမှ ၅ ဥအထိ ရှိတတ်သည်။
ဥတို့သည် ရှည်မျောမျောဖြစ်၍ ဥခွံချောမွတ်သည်။
ဝါညိုညို အစက်အပြောက်များ၊ ခရမ်းပြာ အစက် အပြောက်များ အများ အပြားပါရှိသည်။
ဘီလုံးငှက်မျိုးကို ဥရောပတိုက်တွင် လည်းကောင်း၊ တူရကီ၊ အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်၊ မြန်မာ၊ တိဗက်၊ တရုတ်၊ ယိုးဒယားစသော အာရှနိုင်ငံများတွင် လည်းကောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ။
နှံပြီစုတ်ငှက် (သို့) ဝတ်ရည်စုတ်ငှက် များသည် အရောင်အသွေးစုံလင်သည့်ငှက်များဖြစ်ကြသည်။
အာဖရိကတိုက်၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဩစတျေးလျတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
အီကွေတာဒေသတွင် မျိုးစိတ်မူကွဲ ပိုများသည်ကိုတွေ့ရသည်။
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၄၅ ခု၊ မျိုးစု ၁၆ ခု ရှိသည်။
ယင်းငှက်များသည် ဝတ်ရည်ကို အဓိက မှီခိုပြီး ရင်သွေးငယ်များကို အစာကျွေးချိန်တွင် အင်းဆက်၊ ပင့်ကူများကိုလည်း စားသုံးကြသည်။
အမည်နှင့်အမှတ်အသား မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှံပြီစုတ် ကို နာမည်သာ ကြားဖူးသူများ၍ အသေအချာ တွေ့မြင်လေ့လာဖူးသူမှာ အနည်းငယ်မျှသာရှိသည်။
နှံပြီစုတ်သည် အလျား ၅လက်မ ရှိသည်။
နှံပြီစုတ် အမြောက်နှင့်ချိန်ဟူသော စကားသည် နှံပြီစုတ်၏ သေးငယ်ပုံကို ပေါ်လွင်စေသည်။
များသောအားဖြင့် အသံကိုသာ ကြားရ၍ အလွန်မြင်ရခဲလေသည်။
အသံ နှံပြီစုတ်သည် အလွန်ကျယ်လောင်စွာ အော်တတ်၍ ၁၀စက္ကန့်အတွင်း ၂၅ကြိမ်ခန့်မျှ အော်နိုင်သည်။
အလေ့အကျင့်နှင့်အစာ နှံပြီစုတ်သည် ဥယျာဉ်ပန်းခြံများ၌ ကျက်စားလေ့ရှိ၏။
ချုံပုတ်တောများတွင် နေလေ့ရှိသည်။
မိုးရာသီတွင် ကျွန်းတောများ၌ နှံပြီစုတ်၏ သာယာသော သီချင်းသံကို ကြားနိုင်သည်။
ပျံသန်းသည့်အခါ ရှည်လျားသောအမြီးမှာ ကျောပေါ်တွင် ထောင်နေတတ်သည်။
နှံပြီစုတ်သည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ အလွန်လျင်မြန်ဖျတ်လတ်သည်။
အပင်ငယ် အကြိုအကားတွင် ပိုးမွှားကို ရှာဖွေစားသောက်သည်။
အသိုက်နှင့် ဥများ မေလမှ ဇူလိုင်လအထိ အချိန်မှာ နှံပြီစုတ် သားပေါက်ချိန်ဖြစ်သည်။
အသိုက်ကို မြေကြီးမှ ၆ပေခန့်ကွာသော ချုံနိမ့်တွင်လည်းကောင်း၊ သစ်ကိုင်းတွင်လည်းကောင်း ပြုလုပ်တတ်သည်။
အသိုက်လုပ်ရာတွင် အရေးအကြီးဆုံးမှာ သစ်ရွက်ခပ်ကြီးကြီး တစ်ရွက်ပင်ဖြစ်သည်။
အသိုက်၏သဏ္ဌာန်မှာ ခွက်နှင့်တူ၍ မွေးနနုများခင်းလျက် မြက်နုများဖြင့် ကာရံထားသည်။
လေထဲတွင် ပုခက်ဆင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်စေရန် သစ်ရွက် နှစ်ရွက်သုံးရွက် စသည်ကိုချုပ်စပ်လျက် ချည်ထွေးများဖြင့် နှုတ်သီးအားကို ထိုးဖောက်သီထားသည်။
တမြံလျင် ၃ဥ မှ ၄ဥ အထိရှိသည်။
ဥမှာရှည်၍ ခပ်ချွန်ချွန်ဖြစ်သည်။
ဥခွံမှာ ပါးလွှာနူးညံ့၍ ပြောင်လက်ခြင်းမရှိချေ။
ဥ၏အရောင်မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။
အဖြူပန်းရောင်၊ အပြာနုအစိမ်း နှင့် အမည်းအညိုပြောက်များစသည်ဖြင့် အမျိုးစုံသည်။
များသောအားဖြင့် အမှတ်များသည် ဥ၏ အရင်းဖက်တွင်များ၏။
တစ်ဥလျှင် ပျမ်းမျှ အလျား ၀.၆၄လက်မ နှင့် ဗျက် ၀.၄၆လက်မ ရှိသည်။
တွေ့နိုင်သည့်ဒေသ နှံပြီစုတ်ငှက်ကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းလုံးတွင်ကား အမြဲနေထိုင်သော ငှက်များဖြစ်၍ ကွင်းပြင်များ တောင်ခြေများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။
ပေ ၄၀၀၀ အမြင့်အထိ ကျက်စားကြ၏။
ရန်ကုန်မြို့တွင်မူ နှံပြီစုတ်ကို ဥယျာဉ် ပန်းခြံများ၌ တွေ့ရသည်။
ဦးမောင်မောင်လေး၊ ငှက်သဘင်၊ နှာ- ၁၂၀။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ။
နှုတ်သီးကောက်ဝါဇွေး (Indian Scimitar Babbler) ကိုးကား။
နှုတ်သီးစိမ်းဝါဖတ်လေးကြီးငှက် (ဝါဖလေးငှက်) (Phaenicophaeus tristis) သည် ဥဩငှက်မျိုး၌ ပါဝင်၍ မျိုးရင်းသည် ကျူကျူလီဒီး (Cuculidae) ဖြစ်သည်။
ဇီဝဗေဒ အမည်အားဖြင့် ဖီနီကော့ဖီးယပ် ထရစ်တစ်လောင်ဂျီကော်ဒေးတပ် (Phaenicophaeus tristis) ဟုခေါ်သည်။
ကိုယ်အလျားသည် ၂၄ လက်မရှိရာ ရှည်လျားသော အမြီးကပင် ၁၆ လက်မရှိသည်။
နှုတ်သီးအရောင်သည် စိမ်း၍ မျက်စိပတ်လည်တွင် အနီကွက်ရှိသည်။
အမွှေးထူထဲ သိပ်သည်းသည်။
ကိုယ်ထည်၏အရောင်သည် ဦးခေါင်းပိုင်း၌ ခရမ်းနုသွေးဖြစ်၍ အမြီးပိုင်း၌ အစိမ်းရင့်ရောင်နှင့် ခရမ်းရင့်ရောင်တို့ ရောနှောနေသည်။
သို့သော် အဝေးမှ မြင်ရသည့်အခါ အမြီးရှိ အဖြူကွက်များမှလွဲလျှင် တစ်ကိုယ်လုံး မည်းနေသည်ဟု ထင်ရလေသည်။
တောထဲ၌ နေထိုင်ကျက်စားသော ငှက်မျိုးဖြစ်၍ ဝါဖလေးကို အလွန်အတွေ့ရနည်းသည်။
ယင်းတို့သည် တစ်ခါတစ်ရံမှသာ မြို့စွန်ရွာဖျား၊ တောအုံ ချုံကြားသို့ လာတတ်သည်။
အပျံသင်သော ငှက်မျိုးလည်း မဟုတ်ချေ။
ချုံဖုတ်များကြား၌ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာတတ်သည်။
အနွယ်ပင်များ ရစ်ပတ်နေသော သစ်ပင်ကြီးများ၏ အရွက်များအကြားနှင့် အကိုင်းအခက်များအကြား၌ ယင်း၏ ရှည်လျားသောအမြီးကို ကျင်လျင်စွာ ထိန်းသိမ်းလျက် လှည့်ပတ်သွားလာနေတတ်သည်။
ဝါဖလေးငှက်တို့သည် အဖို အမ ရာသက်ပန် တွဲလျက်နေထိုင်တတ်သည်။
ကွတ် ကွတ် ဟု အစချီပြီးလျှင် အဆုံးသတ်တွင် ကူး၊ ကူး၊ ကူး ဟု ခတ်တိုးတိုး အော်လေ့ရှိသည်။
နံနက်ခင်းချိန်ခါတွင် အဖို အမ လေချွန်သံမျိုးဖြင့် အော်သည်ကိုလည်း ကြားဖူးသူတို့ရှိသည်။
ဝါဖလေးသည် ပိုးမွှားနှင့် သစ်သီး၊ သစ်စေ့တို့ကို စားသောက်လေသည်။
ထိုငှက်တို့သည် မြေပြင်မှ ၁ဝ ပေခန့်မြင့်သော ဝါးရုံများတွင် လည်းကောင်း၊ ချုံဖုတ်ခပ်မြင့်မြင့်များတွင်လည်းကောင်း အသိုက်များ ပြုလုပ်တတ်သည်။
ယင်းတို့၏ အသိုက်သည် ချိုးသိုက်နှင့် ဆင်ဆင်တူ သော်လည်း သစ်ရွက်စိမ်းများဖြင့်လည်း ခင်းထားတတ်သည်။
မတ်လဆန်းမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း ဥအုတတ်သည်။
တစ်မြုံလျှင် နှစ်ဥမှ သုံးဥအထိရှိ၍ ချိုးဥကဲ့သို့ အရောင်ဖြူသည်။
ဝါဖလေးငှက်မျိုးကို မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသနှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့၌ တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေရာဒေသ အနှံ့အပြားရှိ တောစပ်ချုံဖုတ်များ၌ နေထိုင်ကြ၍ ယင်းတို့သည် ပေ ၅ဝဝဝ အထိမြင့်သော ကုန်းမြင့်ဒေသတို့၌လည်း နေထိုင်ကျက်စားနိုင်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) left|Fraser's Hill, Malaysia, Sept 1997 ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဥဩ၊ ယောက်ဖခွေးခေါ်နှင့် အလားတူငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
နှုတ်သီးထူငူငှက် (Thick-billed Green Pigeon) သည် ငူငှက်မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ခို၊ ချိုးနှင့် အလားတူငှက်မျိုးစဉ်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။
အမ်ပရာပင်ကွင်းသည် ပင်ဂွင်းမျိုးနွယ်များတွင် အရှည်ဆုံးနှင့် အလေးလံဆုံး သက်ရှိထင်ရှား ပင်ဂွင်း မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။
အန္တာတိကတိုက်တခုတွင်သာ နေထိုင်ကျက်စားပြီး အဖိုနှင့်အမသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဆင်တူညီသည်။
အလျား ခန့်ရှိပြီး အလေးချိန် ထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။
အခြားပင်ဂွင်းများအားလုံးကဲ့သို့ပင် အင်ပါယာ ပင်ဂွန်းများသည် မပျံသန်းနိုင်ကြချေ။
ငါးကို အဓိက စားသုံးပြီး အခြားသော ပုစွန်များကဲ့သို့သော ရေနေသတ္တဝါများကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက်ကြသည်။
ဤမျိုးစိတ်သည် ရေထဲတွင် မိနစ် ၂၀ ခန့် ငုတ်နိုင်ပြီး ရေအနက် အထိ ငုတ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပင်ဂွင်းများ။
ပင့်ကူဖမ်းငှက် (Arachnothera magna) သည် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။
ယင်းအား ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ။
ဖယ်(လ်)ကင်သိမ်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:သားကောင်ဖမ်းငှက်များ ကဏ္ဍ:ဖယ်ကွန်သိမ်းနှင့်အလားတူ ငှက်များ။
ဗျိုင်းသည် မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ရင်းနှီးပြီး ငှက်တစ်ကောင်ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ကလေးများနှင့် ငယ်စဉ်ကတည်းက ရင်းနှီးခဲ့သော ငှက်တစ်ကောင် ဖြစ်သည်။
ကလေးငယ်ကို မိခင်ဖြစ်သူက အိပ်ရာဝင်သီချင်းများဖြင့် ချော့သိပ်ရာတွင် “လူကလေးရဲ့ အိပ်ချိန်တန် ၊ ဗျိုင်းရှေ့ကပျံ၊ ပျံလေသည့်ကိုရွှေဗျိုင်း ၊ ညွှတ်တွေကဝိုင်း၊ ညွှတ်ကိုင်းဝိုင်းတဲ့ ကိုဗျိုင်းဖြူ ၊ ကယ်သူကွဲ့ရှိဘူး ၊ မြစ်နဒီသောင်စပ်မှာ တောင်ခတ်လို့လူး” ဆိုသောကဗျာလေးကို မိခင်တိုင်းလိုလို ဆိုခဲ့ဖူးကြသည်ချည်း ဖြစ်သည်။
ကလေးများ ကျောင်းစတက်၍ စာစရေးပြီဆိုသောအခါ လက်ရေးက မသေမသပ် ရှိတတ်ကြသည်။
ထိုအခါ ကလေးများရေးသော ကကြီးများကို လူကြီးများက ဗျိုင်းပျံနေသလိုဟု နောက်တတ်၊ စတတ်ကြသည်။
ထိုအခါ ကလေးများက ကောင်းကင်တွင် ဗျိုင်းတွေပျံနေသည်ကို ပြေးမြင်ယောင်တတ်ကြသည်။
မြစ်ချောင်းများနှင့် နီးသောဒေသများတွင် ညနေစောင်းအချိန်တွင် အိပ်တန်းပျံလာသော ဗျိုင်းအုပ်များကို မြင်ဖူးကြပါလိမ့်မည်။
ဗျိုင်းကို မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရှိနိုင်သကဲ့သို့ ကမ္ဘာအနှံ့တွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။
အပူပိုင်းဒေသနေ ဗျိုင်းအများစုမှာ ဌာနေငှက်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဥရောပဒေသများမှ ဗျိုင်းများသည် ဆောင်းအခါတွင် အာဖရိကနှင့် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းဒေသများသို့ သွားရောက်ဆောင်းခိုလေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးအခါ၌ စပါးစိုက်ပျိုးသော လယ်ကွင်းများတွင် တွေ့ရသည်။
ဆောင်းရာသီ စပါးရိတ်သိမ်းချိန်တွင်မူ မြစ်၊ ချောင်းနှင့် ထုံးအိုင်များဆီသို့ စားကျက်ပြောင်းသွားတတ်သည်။
ပဲခူးရိုးမ သဲချောင်းများတွင်လည်း ကျက်စားလေ့ရှိသည်။
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ဒီရေတက်ချိန်၌ ကမ်းနှင့် ကိုက်နှစ်ရာ၊ သုံးရာခန့် ဝေးသော ရွှံ့၊ နွံများအတွင်း အုပ်လိုက်ကျက်စားလေ့ရှိသည်။
ဗျိုင်းသည် Ciconiiformes မျိုးရင်းတွင် Ardeidae မျိုးစပ်၌ ပါဝင်သည်။
သိပ္ပံအမည်မှာ Egretta garzetta ဖြစ်သည်။
ဗျိုင်းတို့တွင် ဥဗျိုင်း၊ ဗျိုင်းအောက်၊ ကျွဲကျောင်းဗျိုင်း စသည်ဖြင့် အမျိုးအစားများစွာ ရှိကြသည်။
ဇော်လွင်ဦး ဟင်္သာတ. ရေးသော မဗေဒါနှင့် မိတ်ဆွေများ စာအုပ်မှ ဥဗျိုင်း ယခု ဖော်ပြမည့်ဗျိုင်းမှာ ဥဗျိုင်းဟု အများသိကြသော ဗျိုင်းဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Little Egret ဖြစ်သည်။
ဗျိုင်း၏အရောင်မှာ အဖြူရောင်ဟု အများကယူဆကြသော်လည်း မွဲပြာပြာ ၊ ညိုတိုတိုအရောင်များလည်း ရှိတတ်သေးသည်။
ထို့ပြင် ရာသီဥတုနှင့် အခြေအနေကို လိုက်၍လည်း အရောင်ပြောင်းလဲလေ့ ရှိသည်။
ဗျိုင်း၏ ထင်ရှားသောအသွင်အပြင်မှာ ရှည်လျားသော ခြေတံနှင့် လည်ပင်းရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှည်လျားချွန်ထက်သော နှုတ်သီးလည်းရှိသည်။
မိတ်လိုက်ချိန်မဟုတ်လျှင် နှုတ်သီးမှာ အဝါရောင် ရှိသည်။
ကိုယ်အလျားမှာ ၃၅ လက်မခန့်ရှိသည်။
ဗျိုင်းသည် အစာချောင်းချိန်တွင် ဆိတ်ငြိမ်စွာနေလေ့ ရှိသည်။
သို့သော် စ၍ပျံတတ်ချိန်တွင် အသံပြုလေ့ရှိသည်။
ယင်းသို့ အသံပြုခြင်းသည် အပေါင်းအဖော်များကို သတိပေးခြင်းသဘောလည်း ဖြစ်သည်။
အိပ်တန်းတက်ချိန်နှင့် အိပ်တန်းဆင်းချိန်များတွင်လည်း အုပ်စုလိုက်ဆူညံစွာ အော်မြည်လေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။