kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထရီတွန်၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်အား ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားရာတွင် -၂၃၅ ဒီဂရီ ဆယ်လ်ဆီးယပ် အထိ အေးသည်ဟု သိရသည်။
ယခုချိန်တွင်ထရီတွန်သည် အနိမ့်ပိုင်းပတ်လမ်းသို့ ကျရောက်နေသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည့်အပြင် နှစ်သန်း ၁ထောင် ခန့်တွင် ထရီတွန်သည် တစ်ခုခုနှင့် ထိခိုက်မိ၍ နက်ပကျွန်းဂြိဟ်၏ လေထုလွှာတွင်းသို့ သက်ဆင်းရမည်သို့မဟုတ် စေတန်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် (Ring System)နှင့် ဆင်တူသည့် စနစ်အတွင်းတွင် ပျက်သုဉ်းလိမ့်မည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြလေသည်။
မှတ်စု ကိုးကား Category:နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ။
ကျောက်ဆည်တက္ကသိုလ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်မြို့နှင့် စဉ့်ကိုင်မြို့အကြား တောမကျေးရွာအနီးတွင်တည်ရှိသည်။
ပါမေက္ခချုပ်များ စဉ်အမည်တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်ရက်ရင်းမြစ်၁။
ဒေါက်တာ ရီရီဦးမသိ - ၂၇ မေ ၂၀၂၅၂။
ဒေါက်တာလဲ့လဲ့ဝေ၂၇ မေ ၂၀၂၅ - လက်ရှိနိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၇၄/၂၀၂၅ ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ။
အတိုဆုံးလမ်းကြောင်း အရင်ဖွင့် () သို့မဟုတ် အိုအက်စ်ပီအက်ဖ် () ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင် ကွန်ယက်အနေအထားပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြောင်းလဲနိုင်သော အိုင်ပီ ကွန်ယက်များတွင် သုံးသည့် ရောက်တင်း ပရိုတိုကောလ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုပရိုတိုကောလ်သည် ချိတ်ဆက်မှု အခြေအနေ အယ်လ်ဂေါ်ရစ်သမ် (link state routing algorithm) ကို အသုံးပြုပြီး အတွင်းပိုင်း ရောက်တင်းပရိုတိုကောလ် အုပ်စု (interior routing protocols) တွင် ပါဝင်သည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်သော ကွန်ယက် စနစ် (autonomous system) တစ်ခု အတွင်းတွင်သာ အလုပ်လုပ်လေ့ ရှိသည်။
အိုင်ပီဗွီဖိုး (IPv4) အတွက် အိုအက်စ်ပီအက်ဖ် ဗားရှင်း ၂ကို RFC 2328 တွင် အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုထားသည်။
အိုင်ပီဗွီဆစ် (IPv6 ) နှင့် ပတ်သက်သည့် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ထားသည့် အိုအက်စ်ပီအက်ဖ် ဗားရှင်း ၃ကို RFC 5340 တွင် အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုထားသည်။
အိုအက်စ်ပီအက်ဖ်မှာ အင်တာပရိုက်စ် ကွန်ယက်များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုသည့် အတွင်းပိုင်း ဂိတ်ဝေး ပရိုတိုကောလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှု ပေးသည့် ကွန်ယက်များတွင်မူ အခြား ချိန်ဆက်မှု အခြေအနေ ပရိုတိုကောလ်တစ်ခု ဖြစ်သည့် IS-IS ကို သုံးလေ့ ရှိကြသည်။
အပြင်ပိုင်း ဂိတ်ဝေး ပရိုတိုကောလ်များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်မှာ ဘော်ဒါ ဂိတ်ဝေး ပရိုတိုကောလ် သို့မဟုတ် ဘီဂျီပီ (BGP) ဖြစ်ပြီး အင်တာနက်နှင့် အလိုအလျောက်အလုပ်လုပ်သော ကွန်ယက်စနစ် ကြားတွင် အသုံးအများဆုံးသော ပရိုတိုကောလ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မေလသည် ခရစ်သက္ကရာဇ်၏ငါးလောက်မြောက်လတစ်လဖြစ်သည်။
ယင်းလတွင် မွေးဖွားကြသည့် မြန်မာပြည်ဖွားများမှာ − သော်တာဆွေ၊ စာရေးဆရာ ြမသန်းတင့်၊ စာရေးဆရာ ( ၂၃ ၊ ၁၉၂၉ ) မောင်မိုးသူ၊ စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ ဝင်းငြိမ်း၊ စာရေးဆရာ၊ စာနယ်ဇင်းဆရာ မင်းလူ၊ စာရေးဆရာ နုနုရည်(အင်း၀)၊ စာရေးဆရာ ငွေထွန်း (Solveware Solution)၊ အိုင်စီတီပညာရှင် ကိုးကား Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ‎။
သက်မွန်မြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူမကို ၁၉၈၂-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးမြင့်ဦးနှင့် အမိ ဒေါ်မြိုင်တို့မှ ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဇုန်ကျဲရ်မွေးဖြစ်ပြီး ချင်းဗမာတိုင်းရင်းသူဖြစ်သည်။
သက်မွန်မြင့်အဖေသည် ဗမာအမျိုးသားဖြစ်ပြီး အမေသည်ချင်းတိုင်းရင်းသူဖြစ်သည်။
ပညာအရည်အချင်းမှာ ဘီအေဘွဲ့ ရရှိထားသည်။
၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်တွင် မော်ဒယ်လ်သင်တန်း တက်ရာကနေ တိုင်ပင်ဖော် စီးရီးရိုက်ကူးလိုက်ရာ နာမည်ရလာသူ ဖြစ်သည်။
ကြော်ငြာသရုပ်ဆောင်လုပ်ရင်း ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ ရောက်ရှိလာသူ ဖြစ်သည်။
အကြောင်း သက်မွန်မြင့်သည် အခြေခံပညာကျောင်းသူဘဝက ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖူကူအိုကာမြို့တွင်နှစ်စဉ်ကျင်းပပြုလုပ်သည့် အာရှပစိဖိတ်ဒေသ ကလေးသူငယ်များ တွေ့ဆုံပွဲသို့ ချင်းပြည်နယ်ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခဲ့သည်။
အနုပညာလောကအတွင်းသို့ မော်ဒယ်အဖြစ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် သူ့ကို ပရိသတ်များက သတိပြုမိလာသည်။
သူသည် ချင်းနှင့် ဗမာစပ်ဖြစ်ပြီး သူမ၏ ချင်းနာမည်မှာ ဇုံကျဲရ်မွေး (Zung Cer Mawi) ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်သူမသည် မြန်မာစကားပြောရာတွင် ချင်းသံပါနေသည်။
ထို့ကြောင့် သူမသည် အနုပညာသားအချင်းချင်း ပြောဆိုဆက်ဆံရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ယခုအခါ ထိုပြဿနာများ မရှိတော့ပေ။
သူမသည် ဇာတ်ကား ၁၀၀ကျော် ရိုက်ကူးပြီး ဖြစ်သည်။
သူမသည် VCD သီချင်းများစွာတွင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီမှတ်တမ်း၊ မမေးပါနဲ့ စသည့်သီချင်းများသည် သူမကို ပရိသတ်၏ ချစ်ခင်အားပေးမှုရစေခဲ့သော သီချင်းများဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု ပေးပွဲ၌ အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီးထူးချွန်ဆုကိုရရှိခဲ့ရာတွင်ပြေတီဦး နှင့် အတူသရုပ်ဆောင်ပါဝင်ခဲ့သော အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ် ဇာတ်ကားဖြင့်ဖြစ်သည်။
ပြေတီဦး မှာလည်း ထိုကားဖြင့်ပင် အကောင်းဆုံး မင်းသားဆုရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် သက်မွန်မြင့်သည် ချစ်လှစွာသော အမုန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် ဒုတိယမြောက် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
ကိုယ်ပိုင်ဘဝ သက်မွန်မြင့်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၄)ရက်တွင် စစ်နိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ + ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားစာရင်း ခုနှစ် ရုပ်ရှင်အမည် ဒါရိုက်တာ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်များ ဇာတ်ကောင်နေရာရလဒ် ၂၀၁၀ အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ် ဝိုင်း (Own Creator) ပြေတီဦး၊စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင် အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု ၂၀၁၁ ပန်းကြာဝတ်မှုန် စင်ယော်မောင်မောင် နိုင်းနိုင်း အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု ၂၀၁၃ စေတန်ရဲ့ကချေသည် | ဝိုင်း(Own Creator) | နေတိုး | အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု | |- | ၂၀၁၄ | မာယာပရောဂျက်| ဝိုင်း(Own Creator) | နေတိုး၊ဖွေးဖွေး | အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု | |- | ၂၀၁၅ | နက္ခတ်မှားတဲ့တိုက်ပွဲ| ညွှန့်မြန်မာညီညီအောင် | နေတိုး၊ရတနာဖြူဖြူအောင် | အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု | |- | ၂၀၁၆ | ချစ်လှစွာသောအမုန်း| ဝိုင်း(Own Creator) | အောင်ရဲလင်း၊ဝတ်မှုံရွှေရည် | အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု | |- | ၂၀၁၉ | ချည်'' ညွှန့်မြန်မာညီညီအောင် နေတိုး၊ရွှေသမီး အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:၁၉၈၂ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ။
ကွိုင်းယုတ် () (ကယိုတီဟုလည်း ခေါ်) ကို အမေရိကန် ခွေးအ သို့မဟုတ် ပရေရီဝံပုလွေ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ခွေးမျိုးရင်းဝင်ဖြစ်ပြီး မြောက်အမေရိက နှင့် အလယ်အမေရိက တလျှောက်တွင် တွေ့ရသည်။
တောင်ဘက် ပနားမားနိုင်ငံမှစ၍ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အလက်စကာပြည်နယ် အထိတွေ့ရလေ့ ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံတွင် မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းမှလွဲ၍ တခြားနေရာများတွင် တွေ့ရသည်။
လက်ရှိတွင် မျိုးကွဲပေါင်း ၁၉ မျိုးကို တွေ့ရပြီး ၁၆ မျိုးကို ကနေဒါ၊ မက္ကဆီကိုနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့တွင် တွေ့ရကာ ၃ မျိုးကို အလယ်အမေရိက တွင် တွေ့ရသည်။
မီးခိုးရောင်မြေခွေးများကဲ့သို့ ယူရေးရှားဘက်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း မဟုတ်ပဲ မြောက်အမေရိကတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈၁ သန်း ခန့်က ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ယူဆရသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ခွေးမျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ။
ဝက်ဝံညို (Brown Bear) "Ursus arctos" သည် ယူရေးရှားမြောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်အမေရိက တလျှောက်တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော ဝက်ဝံအကြီးစားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပေါင်ချိန် ၆၀၀ မှ ၁၇၀၀ ပေါင်အထိ( ၃၀၀ ကီလိုဂရမ် မှ ၇၈၀ ကီလိုဂရမ်) အထိ ရှိတတ်ကြပြီး ၎င်း၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သော ကိုဒီယတ်ဝက်ဝံ (Kodiak Bear)သည် ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံများနှင့် ယှဉ်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမားကြသည်။
ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သော အကြီးဆုံးသားရဲတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဝက်ဝံများ။
အမေရိကန် ဝက်ဝံနက် () သည် မြောက်အမေရိကတွင် ပေါက်ဖွားသည် အလတ်စားအရွယ် ဝက်ဝံမျိုး ဖြစ်သည်။
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် အသေးဆုံးနှင့် နေရာတကာတွင် တွေ့ရသော ဝက်ဝံမျိုး ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ဝက်ဝံနက်တို့သည် အစုံစား သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြပြီး သူတို့၏ အစားအစာသည် ရာသီဥတုနှင့် နေရာပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် သူတို့သည် သစ်တော ထူထပ်သော နေရာများတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသော်လည်း အစာရှာဖွေရန် အတွက် သစ်တောအတွင်းမှ ထွက်ခွာလေ့ ရှိကြသည်။
တခါတရံတွင် အစာ အလွယ်တကူ ရနိုင်ခြင်းကြောင့် လူတို့နေထိုင်ရာ နေရာများသို့ ရောက်လာတတ်သည်။
အမေရိကန် ဝက်ဝံနက်သည် နိုင်ငံတကာ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး သမဂ္ဂမှ မျိုးပျောက်ရန် စိုးရိမ်ရေမှတ် အနိမ့်ဆုံး အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
အကြောင်းမှာ အမေရိကန် ဝက်ဝံနက်တို့ကို နေရာတကာ တွေ့ရခြင်း၊ တကမ္ဘာလုံးတွင် ရှိသော အရေအတွက်မှာ အလွန်များပြားပြီး ဝက်ဝံနက်ကောင်ရေသည် အခြား ဝက်ဝံအမျိုးအားလုံးပေါင်း ကောင်ရေ၏ နှစ်ဆမျှ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
အမေရိကန် ဝက်ဝံနက် တို့သည် မကြာခဏ ဆိုသလိုပင် သစ်ပင်တို့အား သူတို့၏ လက်သည်းများဖြင့် ကုတ်ခြစ်၍ ထိုနေရာတွင် သူတို့ နယ်မြေ ဖြစ်ကြောင်း ပြသတတ်သည်။
နယ်မြေအမှတ်အသားကို သစ်ပင်ပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး လက်သည်းခြစ်ရာမှ တဆင့် သိနိုင်သည်။
ထိုသို့သော အပြုအမူမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ကနေဒါ ရှိ ဝက်ဝံမျိုးတို့တွင် ထင်ရှားသည်။
အာရှဝက်ဝံနက် (Ursus thibetanus၊ ယခင်အမည် Selenarctos thibetanus) သို့ မြင်းဝံ ကို လဝက်ဝံ သို့မဟုတ် ရင်ခေါင်းဖြူဝက်ဝံ ဟု လည်း ခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ခန္ဓာကိုယ် အသင့်အတင့် အရွယ်အစား ရှိသော ဝက်ဝံမျိုးဖြစ်သည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် သစ်ပင်များပေါ်တွင် နေထိုင်လေ့ ရှိပြီး တောင်အာရှ၊ ကိုရီးယား၊ တရုတ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ ရုရှားနိုင်ငံ အရှေ့စွန်းပိုင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ဟွန်ရှူးကျွန်း နှင့် ရှီကိုကူးကျွန်းများ တို့တွင် တွေ့ရသည်။
သစ်တောများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအတွက် လူတို့၏ အမဲလိုက် ခံရခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့မှ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် ဝက်ဝံအမျိုးအစား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ပုံပန်းသဏ္ဌန်အားဖြင့် သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ဝက်ဝံများနှင့် ဆင်တူသဖြင့် အချို့သော သိပ္ပံပညာရှင်တို့က အခြားဝက်ဝံမျိုးကွဲတို့ ဆင်းသက်လာရာ မျိုးစုဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။
အသီးအရွက်သာ စားလေ့ ရှိကြသော်လည်း အာရှဝက်ဝံနက်တို့မှာ လူတို့နှင့် မယဉ်ပါးဘဲ အကြောင်းမဲ့သက်သက် လူသားတို့အား မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိကြသည်။
ကမ္ဘာကျော် ကဗျာဆရာကြီး ရုတ်ယဒ် ကစ်ပလင်က "ဝက်ဝံတို့ထဲတွင် အထူးဆန်းဆုံး မျိုးနွယ်စု" ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။
ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံ (သို့) ပိုလာဝက်ဝံ (Ursus maritimus) သည် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် ပင်လယ်များနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ကုန်းမြေများ ပါဝင်သော အာတိတ်စက်ဝိုင်းတွင် နေထိုင် ကျက်စားလေ့ရှိသော ဝက်ဝံမျိုးဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းနေ အသားစား သတ္တဝါများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ဝက်ဝံများထဲတွင်လည်း အကြီးဆုံး ဝက်ဝံမျိုး ဖြစ်သည်။
အခြားအစုံစား သတ္တဝါဖြစ်သည် ကိုဒီယပ်ဝက်ဝံမျိုးမှာလည်း ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံများနှင့် အရွယ်အစား အတူတူ ခန့်မျှ ရှိသည်။
အရွယ်ရောက်ပြီးသော ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံထီး တစ်ကောင်သည် ၃၅၀ မှ ၆၈၀ ကီလိုဂရမ် (၇⁠၇၀ မှ ၁၅၀၀ ပေါင်) အထိ ရှိတတ်ပြီး အရွယ်ရောက်ပြီးသော ဝင်ရိုးစွန်း ဝက်ဝံအမ မှ အရွယ်အစား တဝက်ခန့်မျှ ရှိတတ်သည်။
ဝက်ဝံညိုများနှင့် အမျိုး အလွန်နီးစပ်သော်လည်း ၎င်းတို့နှင့် ပတ်သက် ယှက်နွယ်နေသော ဂေဟစနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါပြီး ဖြစ်သည်။
ဝင်ရိုးစွန်း ဝက်ဝံများ၏ ခန္ဓာကိုယ် သွင်ပြင်မှာ အလွန်အေးသော အပူချိန်ကို ခံနိုင်ရန်၊ နှင်း၊ ရေခဲနှင့် ရေပြင်ပေါ်တွင် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်ရန်၊ သူတို့၏ အစားအစာဖြစ်သော ဖျံတို့ကို ဖမ်းဆီးနိုင်ရန် စသည်တို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါပြီး ဖြစ်သည်။
ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံ အများစုမှာ ကုန်းပေါ်တွင် မွေးဖွားသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အချိန်များစွာကို ရေထဲတွင် ကုန်ဆုံးလေ့ရှိကြသည်။
သိပ္ပံအမည်မှာ ပင်လယ်ဝက်ဝံဟု အမည်ရပြီး ဤအချက်ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
. ဝင်ရိုးစွန်း ဝက်ဝံများသည် ဖျံများကို ပင်လယ်အတွင်းရှိ ရေခဲတုံးပေါ်မှ ဖမ်းဆီးလေ့ရှိသည်။
မကြာခဏ ဆိုသလိုပင် ရေခဲများ မရှိသော အခါ၌ သိုမှီးထားသော အဆီပြင်များပေါ်တွင် မှီ၍ အသက်ရှင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။
မိတ်လိုက်ခြင်း ပိုလာဝက်ဝံများသည် ဧပြီလ သို့မဟုတ် မေလအတွင်းတွင် မိတ်ဖက်မျိုးပွားခြင်းကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။
ထို့နောက် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဝက်ဝံမများ ဆောင်းခိုချိန်၌ သားဖွားကြသည်။
သားပေါက်ကလေးများသည်၎င်းမိခင်နှင့်အတူ မတ်လတိုင်သည်အထိ နေထိုင်ပြီးနောက် အပြင်သို့ ထွက်ကြသည်။
၎င်းသားပေါက်ကလေးများသည် ဆောင်းခိုပြီးနောက် အစားအစာများကို ချက်ခြင်းစားသောက်ရန်လိုအပ်သည်။
သို့သော် ကမ္ဘာ့ကြီးပူနွေးလာမှုသည် ယင်းသားပေါက်လေးများအား စားသောက်ခွင့်မရအောင် ပြုလုပ်နေပြီး အသက်ရှင်ရန်အခွင့်အရေးမတိုင်မီကပင် သေဆုံးနေကြရသည်။
သားပေါက်ကလေးများသည် မိခင်နှင့်အတူ ၂ နှစ်သားမှ ၃ နှစ်သားအထိ အတူနေထိုင်ကြပြီးနောက် ခွဲခွာသွားတတ်ကြသည်။
အသည်း ပိုလာဝက်ဝံ၏ အသည်းတွင် ဗီတာမင် အေ ဓာတ် မြောက်မြားစွာပါဝင်သဖြင့် ယင်းအသည်းကို အလွန့်အကျွံစားသုံးမိသူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် သေရလေသည်။
၎င်းအသည်းသည် အဆိပ်နှင့်တူလေသည်။
ဓာတ်ပုံများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်တွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ ကဏ္ဍ:ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံများ။
နှုတ်သီးရှည်ဝက်ဝံ (Ursus ursinus =Melursus ursinus) ကို စလော့တ်ဝက်ဝံ (Sloth bear) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
အိန္ဒိယတိုက်တွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ညဘက်တွင် ကျင်လည်ကျက်စားကာ အင်းဆက်များကို စားသုံးလေ့ ရှိသည်။
သီရိလင်္ကာတွင် တွေ့ရသော ဝက်ဝံများကို မျိုးစိတ်တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။
ဝက်ဝံညို ဝက်ဝံနက်များနှင့် မတူပဲ နှုတ်ခမ်းရှည် ဝက်ဝံများမှာ ပိန်⁠ပိန်ရှည်ရှည် ဖြစ်ပြီး မျက်နှာတဝိုက်တွင် လည်ဆံမွေး ကဲ့သို့သော အမွေးများ ရှိသည်။
တံစဉ်းနှင့်တူသော ရှည်လျားသည့် လက်သည်းများရှိပြီး အင်းဆက်များကို စုပ်ယူစားသုံးနိုင်သည့် ထူးခြားသည့် နှုတ်ခမ်း ပုံသဏ္ဌန်ရှိသည်။
နှုတ်ခမ်းရှည်ဝက်ဝံများသည် နွေဦးရာသီနှင့် နွေရာသီ အစောပိုင်းတွင် သန္ဓေယူလေ့ ရှိပြီး ဆောင်းရာသီ မစမီ အချိန်တွင် မွေးဖွားလေ့ ရှိကြသည်။
ခြများ၊ ပျားများ၊ သစ်သီးများကို စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။
သူတို့၏ နယ်မြေအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော လူများကို တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိကြသည်။
သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် လူတို့သည် သူတို့နေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာများကို ပျက်စီးစေပြီး သူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ၊ လက်သည်းများကို ရယူရန်နှင့် စားသုံးရန် အတွက် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ဤဝက်ဝံမျိုးသည် ယဉ်ပါးစေရန် လွယ်ကူသဖြင့် ဖျော်ဖြေရေး အတွက်လည်း အသုံးချလေ့ ရှိကြသည်။
Sloth bear ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဝက်ဝံများ။
ဟိုပင်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့အဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
မန္တလေး - မြစ်ကြီးနား ရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ရန်ကုန်မြို့မှ ၇၄၅ မိုင် ကွာဝေးသည်။
အင်းတော်ကြီးကန်မှ ၂၇ မိုင် ကွာဝေးသည်။
သမိုင်းကြောင်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မိုးညှင်းမြို့၌အုပ်စိုးသော မိုးညှင်း‌စော်ဘွားအားမကျေနပ်ကြသဖြင့်အိမ်ထောင်စု ၆၀ ခန့်သည် မိုးညှင်းမှထွက်ခွာလာပြီး ရွာသစ်တည်ခဲ့ဟု အဆိုရှိသည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အများစုမှာလယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။
ရွှေတူးဖော်ခြင်း၊ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဖားကန့်သွားပြီး ကျောက်တူးဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းများလည်းလုပ်ကိုင်ကြသည်။
အစိုးရ သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းရှိပြီး အင်းတော်ကြီးဒေသ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း နောင်ပိုအောင်ဒေသမှ သစ်များကို မီးရထားဖြင့်တင်ပို့ရာ သစ်ဆိပ်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။
လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၄၈,၆၉၄ ဦးရှိသည်။
ဗမာ၊ ရှမ်းနီ၊ ရှမ်းကြီး၊ ကချင်၊ ကဒူး၊ တရုတ်လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။
ပထဝီအနေအထား အရှေ့ဘက် ကံ့ကော်တောင်တန်းနှ င့်အနောက်ဘက် နမ့်မွန်းတောင်တန်းကြားရှိ မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။
မြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် နမ့်ယင်းချောင်းသည် တောင်မှမြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မန္တလေး-မြစ်ကြီးနားကားလမ်း၊ ရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
အနောက်ဘက်သို့ အင်းတော်ကြီးဒေသ လုံးတုံမှတစ်ဆင့် ဖားကန့်၊ ယင်းမှ တစ်ဆင့် ခန္တီးမြို့အထိ ကားလမ်းပေါက်သည်။
လုံးတုံမှ လမ်းခွဲပြီး ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းရှိ ဟုမ္မလင်းအထိ ကားလမ်းပေါက်သည်။
လည်ပတ်ရန်နေရာများ မြို့၏အနောက်မြောက်ဘက် ၈ မိုင်ခန့်တွင် ရွာသစ်ကြီးရေပူစမ်းရှိသည်။
မြို့၏မြောက်ဘက် ၈ မိုင်ခန့်အကွာတွင် ဂလိုင်ချောင်းရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ (၁.၂၅ မဂ္ဂါဝပ်)ရှိသည်။
အင်းတော်ကြီးဘုရားသည် ဟိုပင်မြို့မှ နန့်မွန်း‌တောင် ကို ကျော်ကာသွားရပြီး မိုင် ၃၀ ခန့်ကွာဝေးသည်။
ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား ခန္တီးလုံ ခေါ် ပူတာအိုခရိုင်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသော ရှမ်းလူမျိုး တစ်မျိုး၏အမည် ဖြစ်သည်။
ပူတာအိုဒေသ၊ခန္တီးဒေသ နှင့် မိုးကောင်းမြို့နယ်ရှိ နမ္မတီးဒေသတို့တွင်နေထိုင်ကြသည်။
ခန္တီးဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်း စကားဖြစ်၍ ရွှေမြေ (ခံ--ရွှေ၊ တီ--မြေ)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိဟူသော အမည်ဖြင့် မြို့များ ပြည်များ ထင်ရှားခဲ့ဘူး လေသည်။
ခန္တီးလုံနယ်အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော နမ်းကွီ (မလိခ)မြစ်နှင့် ထိုမြစ်လက်တက်များတွင် ရွှေကျင်၍ ရရှိနိုင် သောကြောင့် ထိုဒေသကို ရွှေမြေ (ခန္တီး)ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်မှာ ဆီလျော်လှပေသည်။
ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် ခန္တီးကို လူအမည် သို့ မဟုတ် ဒေသအမည်အဖြစ် တွေ့ရပေသည်။
စကု အနီးလောက် တွင် ခန္တီးဒေသ ရှိကြောင်းကိုလည်း သိရသည်။
ခန္တီး ဟူသော ကျောက်စာအရေးအသားသည် ခန္တီး နှင့် အတူတူဟု ဆိုလျှင် ခန္တီး တို့မှာ ပုဂံခေတ်လောက် ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီလောဟု တွေးတောယူဆဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။
ဘာသန္တရအားဖြင့် ထိုင်တရုတ်အစုခွဲဝင် ရှမ်းမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သော ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက် အစွန်ဆုံး ခရိုင်ဖြစ်သော ပူတာအိုခရိုင် (ခန္တီးလုံ) ဟူးကောင်းမြေပြန့်၊ ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းနှင့် အာသံပြည် အရှေ့ဘက်စွန် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ် တောင်ဘက်တွင် ရှိကြသော မစ်ရှမီလူမျိုးနှင့် ဆင်ပိုးလူမျိုးတို့၏ ဒေသအကြားဖြစ်သည့် ဆာဒိယနယ်တွင် အနှံ့အပြား နေထိုင်ကြသည်။
ခန္တီးရှမ်းတို့ အထက်ပါဒေသများသို့ မည့်သည့်အချိန် လောက်က စတင်ရောက်ရှိလာသည်ကို အတိအကျ မပြော နိုင်သေးပေ။
ယင်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုမှာ မိုးညှင်း မိုးကောင်းရှိ ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့်တကွ အာသံပြည် အာဟုံ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုနှင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိသည်ဟု ယူဆသည်။
အာဟုံ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ သမိုင်း များဖြစ်သော ဗူရန်ဂျီတို့၌ အာဟုံရှမ်းတို့သည် အာသံပြည် တွင်းသို့ ခရစ် ၁၂၂၈ ခုနှစ်က ဝင်ရောက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
ပါမေက္ခဂျီ၊ အိပ်၊ လု(စ)က ခိုင်လုံသော တရုတ် သမိုင်းများကို ကိုးကား၍ အာဟုံတို့ ဝင်ရောက်လာသည် ဆိုသော ဗူရန်ဂျီသမိုင်းလာ သက္ကရာဇ်မှာ အနည်းဆုံးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့် စောလွန်းသည်ဟု ယူဆလေသည်။
မင်မင်းဆက်တရုတ်သမိုင်းများအရ ရှမ်းကြီးဟု ခေါ်သော ရှမ်းတို့သည် ယူနန်နယ် အနောက်တောင် ဘက်ပိုင်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် သောကြောင့် ဝမ်ချီမည်သော စစ်သူကြီး သည် ခရစ်နှစ် ၁၄၄၅ ခုနှစ် ၁၄၅ဝ စပ်ကြားတွင် မော စော်ဘွား စုဂျန်ဖ (သိုငံဘွား)နှင့် သားစုချိဖ (သိုချီဘွား)တို့ကို တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းသဖြင့် မောရှမ်းများသည် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာရွေ့ပြောင်းခဲ့သည်ဟု တွေ့ရှိရ လေသည်။
ဝမ်ချီ၏ နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲတို့တွင် မင်စစ်တပ် များသည် ဧရာဝတီမြစ်ကိုကျော်၍ မိုးညှင်းနယ်အတွင်းသို့ ရောက်ခဲ့၏။
ဤအချိန်လောက်မှစ၍ အနောက်ဘက်ရှမ်းနယ် များဖြစ်သော ခန္တီးလုံနှင့် အာဟုံတို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရာ ရှိလေသည်။
ခန္တီးရှမ်းတို့သည် မလိခမြစ်ဝှမ်းဒေသ ခန္တီးလုံဒေသနှင့် ဟူးကောင်းမြေပြန့်ဒေသတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းခေတ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား၊ အာသံပြည် အရှေ့ဖျားဒေသများသို့ ကချင်အမျိုးသားများ ရွေ့ပြောင်းနေထိုင် လာသောအခါ အချို့သော ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ပူတာအိုမြေပြန့် ဒေသတွင် စုပေါင်း နေရစ်ခဲ့၏။
အချို့ကား တောင်ဘက် ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားဒေသနှင့် အာသံပြည်ဖက်သို့ အသီးသီး ရွေ့ပြောင်းခဲ့ကြဟန် တူသည်။
အာသံပြည်ဘက်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော ခန္တီးတို့၏နောက်ပိုင်း သမိုင်းကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ခန္တီးတို့မှာ တိုက်ရေးခိုက်ရေး တွင် စွမ်းလွန်းတမံရှိခြင်း၊ ရဲရင့်ဖျတ်လတ်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားထကြွ ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသူများဖြစ်ကြောင်း သိရပေသည်။
စွဂဒေအို ဂေါရိနတ် ဆင်ဂါမင်းလက်ထက် (၁၇၈ဝ- ၁၇၉၅)တွင် ခန္တီးတို့သည် ဆာဒိယနယ်တွင် ဗူရဟရာဇာနှင့် ကေရာဇာမည်သော အကြီးအကဲ ၂ ဦးတို့က အုပ်ချုပ်လျက်ရှိကြောင်း၊ ဗူရဟရာဇာနှင့် နောက်လိုက် ခန္တီးတို့သည် အာသံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ချိုကီဟတ်၌ မိုအာမရိယာလူမျိုးများ ပုန်ကန် ထကြွသည်ကို အခွင့်ကောင်းယူ၍၊ မိမိတို့ဒေသမှ ဆင်းသက် တိုက်ခိုက်ရာတွင် အရေးနိမ့်သဖြင့် ဗူရဟရာဇာပင်လျှင် အာသံ ဘုရင် လက်တွင်းသို့ ကျဆင်းခဲ့ရကြောင်း၊ နောက်လိုက်ခန္တီး တို့မှာ ထိုကိုလိုင်သစ်တောတွင် အခြေစိုက်ရန် နေရာချထားခြင်း ကို ခံရကြောင်း၊ ထို့နောက်သော် ဘူရဂိုဟိန်၏ အဖွဲ့အစည်းနှင့် တွဲဖက်ထားကြောင်း၊ ကမလေစွာ ဆင်ဂါဘုရင်လက်ထက် ၁၈ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အာသံအရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ရာ၌ ခန္တီးတို့ ထကြွတိုက်ခိုက်ပြန်ကြောင်း၊ အာဟုံ ဘုရင်တပ်များသည် အဗောနှင့် မိရိလူမျိုးများကို တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း ခန္တီးတို့၏ ထကြွမှုကို ပရိယာယ်ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့ကြောင်း ဟူသည်တို့ကို တွန်ခွန်ဂီယဗူရန်ဂျီတွင် ဖော်ပြထားပေသည်။
အမှန်အားဖြင့် ၁၇၉၇ ခုနှစ်တွင် ခန္တီးတို့သည် အာဟုံ ဘုရင်ခံ ခိုဝါဂိုဟိန်အား တော်လှန်တိုက်ခိုက်၍ အာဟုရှမ်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုမှ ကင်းလွတ်ခဲ့လေသည်။
မိမိတို့အထဲမှခေါင်းဆောင် တစ်ဦးကို ရွေးချယ်၍၊ ခိုဝါ ဂိုဟိန်ဟူသော အမည်ဖြင့် ဆက်လက်အုပ်ချုပ်စေပြီးလျှင် ခန္တီးတို့သည် ဆာဒိယနယ်ကို လွှမ်းမိုးလာခဲ့ကြ၏။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမ နယ်ချဲ့စစ် ဖြစ်ပြီးနောက် မြန်မာဘုရင်တို့၏ ဩဇာအာဏာ သည် အာသံမဏိပူရတို့၏ ဆိတ်သုဉ်းခဲ့ရကား ထိုဒေသများသို့ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကိုယ်စားလှယ်တို့ ရောက်ရှိ လာပေသည်။
သို့ပင်ဖြစ်လင့်ကစား ခန္တီးတို့ပိုင် ဆာဒိယနယ်သို့ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ဖက်စွက်ခြင်းမပြုဘဲ ခိုဝါဂိုဟိန်ဆိုသူ ခန္တီး ခေါင်းဆောင် အုပ်ချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုရပေသည်။
ခန္တီးတို့ သည် နယ်စပ်ဒေသကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ယူရသည်။
သို့သော် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီကိုယ်စားလှယ်တို့က ဗိုလ်မှူးကြီး ဝှိုက်ဆိုသူကို နိုင်ငံရေးအရာရှိအဖြစ် ဆာဒိယနယ်အတွက် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်လင့်ကစား ခန္တီးတို့မှာ ဗြိတိသျှတို့၏ စွက်ဖက်မှုကို မနှစ်သက်သောကြောင့် ၁၈၃၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ထကြွ ပုန်ကန်၍ ဆာဒိယမြို့ကို တိုက်ခိုက်ကြရာ ဗိုလ်မှူးကြီးဝှိုက် ကျဆုံးသည်သာမက ခံမြို့ကိုပင် သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။
နယ်အတွင်း၌လည်း အနှံ့အပြား တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့၏။
ဗြိတိသျှတို့လည်း စစ်ကူများ ပို့ကာ အခြေအနေကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်း ပြီးလျှင် ဖမ်းမိသော ခန္တီးတို့အား အာသံပြည်အောက်ပိုင်းသို့ နယ်နှင် ရွေ့ပြောင်းစေ ခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ခန္တီးလုံဒေသရှိ ခန္တီးရှမ်းတို့မှာ အစဉ်အလာ အရ မြန်မာဘုရင်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ခံယူကြသူများ ဖြစ်ကြ၏။
ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်တို့သည် ခန္တီးရှမ်းတို့ အား မိုးကောင်းစော်ဘွားမှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်ကြ၏။
သို့ရာတွင် ခန္တီးတို့သည် မိမိတို့စော်ဘွားနှင့် မိမိတို့ လွတ်လပ်စွာနေကြ၍၊ မြန်မာဘုရင်ထံသို့ အခွန်နှင့် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာတို့ကိုသာ ဆက်သရလေသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် (ခရစ်-၁၇၈၁- ၁၈၉၁)တွင် ခန္တီးရှမ်းများ အချင်းချင်း မသင့်မတင့်ဖြစ်၍ ဆူပူထကြွကြသောအခါ မိုးကောင်းစော်ဘွားသည် ယင်းတို့၏ ဒေသကို ငြိမ်းချမ်းစေ၍ ခန္တီးစော်ဘွား၏ ဆွေတော်မျိုးတော်တို့ အား မိုးကောင်းသို့ ခေါ်ယူထားခဲ့သည်။
ထိုနောက်သော် ခန္တီးစော်ဘွားက ခန္တီးကို အုပ်ချုပ်ရန် ကိုယ်စားလှယ် စေလွှတ်ပါ မည့်အကြောင်း တောင်းဆိုသောကြောင့် မြန်မာဘုရင်က စော်ဘွားတစ်ဦးကို စေလွှတ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့၏။
ပုဂံမင်းလက်ထက် (ခရစ် ၁၈၄၆-၁၈၅၂)တွင် ခန္တီးတို့ အခွန်ပဏ္ဏာဆက်ရန် ပျက် ကွက်သောကြောင့် ပုဂံမင်းသည် စော်ဘွား ၇ ဦး ခေါင်းဆောင် သည့်တပ် ၇ တပ်ကို စေလွှတ်၍ အုပ်ချုပ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မြဲစေ ခဲ့သည်။
ထိုစော်ဘွားတို့မှ ဆင်းသက်သူတို့သည် ယခုအချိန် တိုင် နယ် ၇ နယ်အဖြစ် ခန္တီးလုံ၌ ရှိနေသေး၏။
ရှေးအခါက ကြမ်းတမ်းခက်ထန်၍ စစ်မှုတွင် ဝါသနာပါခဲ့ကြသော်လည်း ယခုခေတ် ခန္တီးတို့မှာ နူးညံ့သိမ်မွေ့ ယဉ်ကျေး သူများ ဖြစ်နေကြ၏။
ငြိမ်းချမ်းစွာ နေလိုကြ၏။
အာဟုံရှမ်း တို့နှင့်မတူဘဲ ခန္တီးရှမ်းမှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို လွန်စွာသက်ဝင်ယုံကြည်သူများ ဖြစ်ကြသည်။
ခန္တီးလုံမြေပြန့်တွင် နေကြသူ များ ဖြစ်သည့်အတိုင်း လယ်ယာစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်၍ အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းကြ၏။
အချို့က ဆန်စပါးအပြင် ဘိန်းပင်များ ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)အချို့မှာဆင်ဖမ်းခြင်းဖြင့်အသက်မွေးသည်။
စစ်ဆောင်ပန္နား သို့ ၁၂ဗန္နား၊ ၁၂ဗန်နာ၊ ၁၂ဗန်းနား၊ ၁၂ပန်းနား၊ သိပ်သွင်ပန်းနား၊ သိပ်သွန်ပန်းနား၊ သိသွမ်ပန္နား၊ သိသွမ်ပန်းနား၊ စိရွှမ်ပန်းနား၊ သျှိသျွှမ်ပန်းနား၊ သိႇပ်သောင်ပန္နား၊ သိပ်သောင်ပန်းနားစသည်ဖြင့် ၁၂မျိုးထက်မက အမည်များစွာရှိသည့် သိပ်သောင်ပန္နား (တိုင်းလူ: ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; တိုင်းလူစာသစ်: ; ; ; ; ) သည် ယခုအခါတရုတ်နိုင်ငံယူနန်ပြည်တွင်ပါဝင်သည်။
မဲခေါင်မြစ်ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်။
ကျင်းဟုံးရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တူညီသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိပြီး ခရီးသွားမှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည်။
ယင်းဒေသတွင်နေထိုင်ကြသူများမှာ လူးရှမ်းများဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့သည် ကျိုင်းတုံနယ်တွင်နေထိုင်ကြသော ဂုံရှမ်းလူမျိုးများနှင့်ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုတူညီကြသည်။
ဆစ်ဆောင်ပန်းနား ဒေသသည် တောင်ဘက်တွင် မြန်မာပြည်၊ အရှေ့ဘက်တွင် လောနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ယူနန်နယ်နှင့်စပ်ဆက်ရှိပြီး တရုတ်ပြည်၏ တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသည်။
ဆစ်ဆောင်ပန်းနားဒေသတွင် နေထိုင်သောရှမ်းများကို တိုင်းလူး (လူးရှမ်း) ဟုခေါ်သည်။
ဆစ်ဆောင်ပန်းနားသည် လူးရှမ်းတို့၏ တိုင်းပြည်ဖြစ်ပြီး "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင်တိုင်းပြည်" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထိုကဲ့သို့ ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် ရှေးခေတ် ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သည်။
မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းတို့သည်လည်း အေဒီ ၉၅၇ ခုတွင် ကမ္ဘောဒီးယားမှ "တိုင်းခိုရတ်" (ခိုရတ်ရှမ်း) တို့ထံမှ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ကိုယူ၍ (၁၂) ပြည်ထောင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လာခဲ့ကြသည်။
ဘုရင့်နောင်လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ (၉) ပြည်ထောင်စနစ်ဖြင့် တိုင်းပြည်ကို စီမခန့်ခွဲသည်ကို တွေ့ရသည်။
မဲခေါင်မြစ် အနောက်ဘက်တွင် (၁၂) မြို့၊ အရှေ့ဘက်တွင် (၁) မြို့ရှိသည်။
"ဆစ်ဆောင်" သည် (၁၂) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ငါးမြို့မှ ဆယ်မြို့ ရှိသောဒေသကို "တစ်ပန်းနား" ဟုခေါ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် "ပန်း" သည် ရှစ်ဆယ်ဖြစ်ပြီး "နား" သည် လယ် ဖြစ်သည်။
တိုင်းလူးများကို တရုတ်တို့က ပါးယီ (Pa Yi) ဟုခေါ်သည်။
လူးရှမ်းများသည် ကျိုင်းတုံဒေသ၊ လမ်းပွန်ဒေသ၊ ကျိုင်းဟုံဒေသ၊ လောနိုင်ငံအတွင်းပိုင်း နမ့်ဦးဒေသ၊ လောနိုင်ငံရှိ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်း တလျှောက်မှ စီထန်ထရွန် (Si Tan Dorn) ကျွန်းစုလေးထောင် အထိနေထိုင်ကြသည်။
အေဒီ ၁၉၁၈ ခုတွင် တရုတ်ပြည်အတွင်၌ လူးရှမ်းဦးရေ ၃၅ဝ,ဝဝဝ ဦး၊ ကျိုင်းတုံဒေသတွင် ၅ဝဝ,ဝဝဝ ဦး၊ လောနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၇၅ဝ,ဝဝဝ ဆစ်ဆောင်ပန်းနား၏ မြို့တော်သည် ကျိုင်းဟုံ (Chieng Rung = အာရုံဦးမြို့တော်) ဖြစ်သည်။
ဆစ်ဆောင်ပန်းနားဒေသသည် မူလက မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် အတူရှိခဲ့ပြီး အေဒီ ၁၈၇၄ ခုတွင် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် မြန်မာဘုရင်တပ်များက သွားရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် လူးရှမ်းများက တရုတ်တို့ကို အကူအညီ တောင်းခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်တို့နှင့်သာ အဆက်အသွယ်များခဲ့သည်။
အေဒီ ၁၈၉၂ ခုတွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဆစ်ဆောင်ပန်းနားဒေသကို တရုတ်ပြည်သို့ ခွဲပေးခဲ့သည်။
လူးရှမ်းတို့၏ သမိုင်းဝင်မြို့တော်များက သုံးမြို့ရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ ကျိုင်းတုံ (မြန်မာ)၊ မိန်းလျဲန်း (တရုတ်)၊ ကျိုင်းဟုံ (တရုတ်) တို့ဖြစ်သည်။
လူးရှမ်းများသည် အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် ကျိုင်းတုံမှ တဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒ) ကိုစတင်ရရှိခဲ့သည်။
နတ်ကိုးကွယ်သူတချို့လည်း ရှိနေသေးသည်။
နှစ်သစ်ရောက်လျှင် ဝက်ဖြင့်နတ်ကို ပူဇော်ကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
လူးရှမ်းများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြ သူများဖြစ်သည်။
အမျိုးသားများသည် ပွဲတော်အခါသာမယ၌ ခေါင်းပေါင်းဖြူပေါင်းကြပြီး အမျိုးသမီးများအနေဖြင့်လည်း ရင်ဖုံးအင်္ကျီဝတ်ဆင်ပြီး ခေါင်းပေါင်းပေါင်းတတ်ကြသည်။
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်။
သမိုင်း တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်း ခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။
ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့ သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။
ထို့ကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်လေသည်။