kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယိထ်စ်သည် အရီဇိုးနားပြည် နယ်ရှိ ကစ်ပိစ်အမျိုးသားနက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်းမှ ၃၆ လက် မတယ်လီစကုတ်ဖြင့် အာကာသကို လေ့လာခဲ့ရာ နှစ်စဉ်အနည်း ဆုံးကြယ်တံခွန် တစ်သန်းခန့်သည် တစ်နာရီလျှင် မိုင်ပေါင်း ၂⁠၂ယဝ⁠ဝဝ အမြန်နှုန်းဖြင့် ဆင်းသက် လေ့ရှိသည်ဟုယုံကြည်လာ သည်။
ဆွီဒင်နိုင်ငံက လွှတ်တင်သော ဗိုက်ကင်းအာကာသယာဉ် ကလေ့လာတွေ့ရှိသော ကမ္ဘာ့လေထု အပေါက်များသည် လည်း ဖရန့်နှင့်ယိထ်စ်တို့၏ အယူအဆကို ထောက်ခံသည်ဟုဆိုသည်။
သောကြာဂြိုဟ်လေ့လာမှု အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုက ၁၉၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂ဝ ရက် နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ သော ပိုင်အိုးနီးယား အာကာသယာဉ်သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ လျှို့ဝှက်ချက်များကို ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် ယင်း ဂြိုဟ်၏ အနီးကပ်ဓာတ်ပုံကို ပေးကြောင်းဖြင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်အာကာသ အေဂျင်စီက ကြေ ညာသည်။
ယင်းဂြိုဟ်ကို ဆာဖျူရစ် အက်တစ် တိမ်တိုက်များက ထူထဲစွာ လွှမ်းခြုံထား၍ အပူချိန် ၈ဝဝ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ရှိသော ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ကို မြေပြင်မှ တယ်လီစကုပ်ဖြင့် မမြင်နိုင်ဘဲရှိ သည်။
ပိုင်အိုးနီးယားကို လွှတ်တင်စက အာကာသယာဉ်ငယ် ငါးစင်းကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။
ယင်းယာဉ်ငယ်တို့သည် ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပိုင်အိုးနီးယား အာကာသယာဉ်မှ ထွက်ခွာ၍ သောကြာဂြိုဟ် ၏လေထုအတွင်း သို့ ဆင်းသက်ကြသည်။
ယင်းလေထုကို လေ့လာပြီးနောက် မီးလောင်ပျက်စီး သွားကြသည်။
ဒေါ်လာသန်း ၂ဝဝ တန် ပိုင်အိုးနီးယား အာကာသယာဉ်မှ ရေဒါသတင်း အချက်အလက် များတွင် သောကြာဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင် ၉ဝ ရာခိုင်နှုန်း၏ မြေပုံ အသေးစိတ်လည်း ပါဝင်သည်။
ထို့ပြင် သောကြာဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အစုအဝေးအတွင်းရှိ မိုးလေဝသအခြေအနေများကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် တိုက်ခတ်နေသော လေများ၏ အကျိုးသက်ရောက် ပုံကိုလည်း ကောင်း သိရှိရသည်။
သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် မီးတောင်ဟောင်း များရှိကြောင်း သဲလွန်စများကို ပိုင်အိုးနီးယား အာကာသယာဉ် က ဖော်ပြခဲ့သည်။
ယင်းသဲလွန်စများကို ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ၏ ဗီနီရာ-၁၅ နှင့် ၁၆ အာကာသယာဉ်များ၏ ရေဒါလေ့လာ ချက်များက အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။
အာကာသ လွန်းပျံယာဉ် ၁၉၈၆ ခုနှစ်က ချယ်လင်ဂျာ အာကာသ လွန်းပျံယာဉ် ပေါက်ကွဲပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဒစ်ကာဗရီအာကာသ လွန်းပျံယာဉ်ကိုလည်း ကောင်း၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် အန္တလတိတ် အာကာသ လွန်းပျံယာဉ်ကို လည်းကောင်းလွှတ်တင်ခဲ့သည်။
အန္တလတိတ် အာကာသယာဉ်နှင့်အတူ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၏ အကျယ်အ ဝန်း ၈ဝ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖြန့်ကြက်ထောက်လှမ်းနိုင်မည့် ဒေါ်လာ သန်း ၅ဝဝ တန်ထောက်လှမ်းရေး ဂြိုဟ်တုတစ်လုံးကို သယ် ဆောင်သွားကာ ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။
စတဲ့ဗုံးကြဲလေယာဉ်ကို ထိန်း ကျောင်းလမ်းညွှန်ရန် အင်အားကောင်းသော ရေဒါဂြိုဟ်တု ဖြန့် ကြက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အန္တလတိတ် အာကာသလွန်းပျံယာဉ်သည် ပြန်လည်ဆင်းသက်ခဲ့သည်။
ယင်း လွန်းပျံယာဉ်ခရီးစဉ်ကို အမေရိကန်လေတပ်က လုံးဝချုပ်ကိုင်ပြီး အာကာသယာဉ်မှူး အားလုံးသည် စစ်ဘက်က ဖြစ်ကြသည်။
ရေတပ်ဗိုလ်မှူးကြီး ရောဗတ်အယ်ဂစ်ဘဆင်က ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။
စနေဂြိုဟ်လေ့လာမှု နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံးလသည် စနေဂြိုဟ်၏ဂြိုဟ်ရံ တိုင်တန်ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။
ယင်းဂြိုဟ်ရံကို စူးစမ်းလေ့လာရာ၌ နာဆာနှင့်ဥရောပ အာကာသအေဂျင်စီ (အီးအက်စ်အေ)တို့ ပူးပေါင်းကြိုးပမ်းမည်ဟု ၁၉၈၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အီးအက်စ်အေက ကြေညာသည်။
ယင်းစူးစမ်းလေ့လာရေး အစီအစဉ်ကို ကက်ဆီနီ-တိုင်တန် လေ့လာရေးအစီအစဉ်ဟု အမည်ပေးသည်။
စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံ လအချို့နှင့် ဂြိုဟ်ပတ်စက်ကွင်း လက္ခဏာကို ၁၇ ရာစုနှစ် အတွင်းက တွေ့ရှိခဲ့သော ကက်ဆီနီအမည်ရှိ နက္ခတ္တပညာရှင်ကို ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
တိုင်တန်ဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အ စည်းအတွင်း ဂြိုဟ်ရံလများအနက် သိပ်သည်းပြီး ဇီဝဓာတ်ကြွယ် ဝသော နိုက်ထရိုဂျင်လေထုရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်သည်။
တိုင်တန်ဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်သည် အပူချိန်-၃၅၄ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ဖိအားယူ နစ် ၁ ဒသမ ၅ ဘားရှိသည်။
တိုင်တန်လေထုအတွင်းရှိ ဓာတုပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်သည်။
သက်ရှိ များမပေါ်မီ ကမ္ဘာဦးကာလ လေထုဝန်းကျင် အနေအထားနှင့် နီးစပ်တူညီနိုင်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်လက်ခံထား ကြသည်။
ကက်ဆီနီ-တိုင်တန်လေ့လာရေး အာကာသယာဉ်ကို ၁၉⁠၉၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် လွှတ်တင်ရန်လျာထားသည်။
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်နှင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တို့တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ-၂ လေ့လာရေး အာကာသယာဉ်တို့ သည် စနေဂြိုဟ်နှင့် ဂြိုဟ်ပတ်စက်ကွင်းများ အထူးသဖြင့် ဂြိုဟ်ရံတိုင်တန်အနီးသို့ ခေတ္တချဉ်းကပ်လေ့လာခဲ့ ဖူးသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၁၉၈၉) အာကာသသုတေသန (၁၉၈၉ ခုနှစ်) ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် မီယာ (ငြိမ်းချမ်းရေး) အာကာသ စခန်းယာဉ်ကို ပင်တိုင်ထား၍အာကာ သယာဉ်များကို လွှတ်တင်ကာ သုတေသနလုပ်ငန်း အမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်သကဲ့သို့ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု သည်လည်း အာကာ သလွန်းပြန်ယာဉ်များကို အားထားလျက်သုတေသနလုပ်ငန်းအမျိုး မျိုးကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့်ပြင် နက်ပကျွန်း ဂြိုဟ် လေ့လာရေးခရီးစဉ် သည်လည်းထူးခြားသော အောင်မြင်မှု တစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
မီယာအာကာသစခန်းယာဉ် ပြင်သစ်အာသယာဉ်မှူး ခရီတီယန်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့က ကမ္ဘာမှတက်လာခဲ့ပြီး မီယာအာကာ သစခန်းယာဉ်ပေါ်တွင် စံချိန်သစ် ၁၂ လကြာမျှ နေထိုင်ခဲ့သော ဗလာဒီမာ တီးတော့နှင့် မူဆာမင်နာရော့တို့နှင့်အတူ ဒီဖင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်သည်။
ခရီတီ် ယန်နှင့် အတူတက်လာသော အလက်ဇန်းဒါး ဗိုလကော့နှင့် ဆာဂေ ကရီကာလျောတို့သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်နေ့က တည်းက မီယာအာကသစခန်းယာဉ်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေသော ဆရာဝန် ဗလာရီပိုလျာကော့နှင့် အတူ ကျန်ရစ်သည်။
ဗူလဂေး ရီးယား ပါရဂူများတီထွင်ထုတ်လုပ်သော ရိုဇင်ကိရိယာကို စစ် ဆေးပြုပြင်ခြင်း၊ ထိန်းညှိခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ကြယ်ဖွဲ့ စည်းမှု လေ့လာနည်းများကိုတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်သည့်ပိုလာ ရိုက်ဇက်ဆီးယား အမည်ရှိ လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်တစ်တွဲကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ကမ္ဘာအနီးဝန်းကျင်အာကာသ ဟင်းလင်းပြင် ထဲရှိ စွမ်းအင်မြင့် အခြေခံလျှပ်စစ်မှုန်များ ရွေ့လျားမှုကို မာရီယာ အမည်ရှိ သံလိုက် စပက်ထ ရိုမီတာကိရိယာဖြင့် တိုင်းတာ သည်။
မာဂျလန်တိမ်တိုက်ကြီးထဲရှိ စူပါနိုဗာကို လေ့လာသည့် ရွန့်ဂျင်းအမည်ရှိ နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တဗေဒ သုတေသနအစီအစဉ် ကိုလည်း ဆောင်ရွက်ကြသည်။
ထိုအာကာယာဉ်မှူးသုံးဦးသည် ကုန်တင်အာကာသယာဉ် ပရိုဂရက်-၃၉ ပေါ်မှ ကုန်နှစ်တန်ကျော် ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မီယာပေါ်သို့ချသည်။
ပရိုဂရက်-၃၉ သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့က ကမ္ဘာမှ တက်လာပြီး ဂဗန့်ယာဉ်ငယ်၏ ဘေး၌ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ချိတ်မိ ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အာကာသယာဉ်မှူးတို့သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗီလာတာရာစုရှိ ရွန့်ဂျင်းပါလဆာ ကို လေ့လာသည်။
ကမ္ဘာအနီးဝန်းကျင်ရှိ အာကာသဟင်းလင်း ပြင်ထဲရှိစွမး်အင်မြင့်အခြေခံ လျှပ်စစ်မှုန်များ ရွေ့လျားမှု၏သဘော သဘာဝနှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ငလျင်လှုပ်ရှားမှုတို့အပြန်အလှန်ဆက် နွှယ်မှုကိုလေ့ လာသည်။
ထို့ပြင် ကမ္ဘာ့သယံဇာတနှင့် ပတ်ဝန်း ကျင်ကိုလေ့လာရန် ခရိုင်းမီးယား၊ ခရာစနိုဒါနှင့်စတာဗရို ပိုဒေ သနှင့် ကက်စပီယန် ချိုင့်ဝှမ်းတို့ကို ထောက်လှမ်းသည့် ယင်း သုတေသန ပထမပိုင်းသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးသည်။
ကူဘန်-၈၉အမည်ရှိ လက်တွေ့စူး စမ်းမှု အစီအစဉ်အရ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုး သင့်သော မြေနှင့် စား ကျက်များ၏ အခြေအနေကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ တိုက်စားခံရဖွယ်ရှိ သည့်လယ် ယာမြေများနှင့် ဓာတ်မြေဩဇာ အလွန်အကြူး ပြည့်ဝနေသော လယ်ယာမြေများကို ရှာဖွေခြင်း စသည့်လုပ်ငန်း များကိုပြုလုပ်သည်။
ဆောင်းသီးနှံများ၏ အခြေအနေကိုလေ့လာ သည်။
ဆေးပညာ သုတေသနကိုလည်းပြု လုပ်သည်။
လူ့ဇီဝ ယန္တရားရှိ အခြားစနစ်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်သော လေ့ကျင့်ခန်းများကို ပြုလုပ်သည်။
မီယာအာကာသစခန်းယာဉ်သို့ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော် ဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့က ရောက်ရှိသောပရိုဂရက် ၄ဝ ကုန်တင် အာကာသယာဉ်သည် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် လုပ်ငန်းပြီးစီး သည်။
အာကာသယာဉ်မှူးတို့သည် ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အလင်းဆိုင်ရာ ထူးခြားသောအသွင် လက္ခဏာများကို စပက်တာ -၂၅၆ အမည်ရှိ ကရိယာဖြင့် လေ့လာသည်။
ရွန့်ဂျင်းနက္ခတ္တဗေဒ သုတေသနခန်းရှိ တယ်လီ စကုပ်ကြီးများကလူ သားတို့၏ ဂလက်ဆီ ဗဟိုချက်မဆီသို့ ချိန်ကာ အိပ်က်စ်ရောင်ခြည်ဓာတ်ပုံ များရိုက်ယူသည်။
အာကာသ ယာဉ်မှူးများ၏ သွေးလှည့်ပတ်မှု အခြေအနေကို လေ့လာသည်။
အာကာသယာဉ်မှူး ဆရာဝန်ပိုလျာကော့သည် အာကာ သယာဉ်ပျံသန်းစဉ် လူ့ဇီဝရုပ်၏လုပ်ငန်းဆောင်တာ ဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်ရရှိရန် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မီခရော့ ၏ကိရိယာဖြင့်အာကာသယာဉ်မှူး တို့၏ သွေးကိုလေ့လာသည်။
အာကာသယာဉ်မှူးတို့သည် တစ်ပိုင်း လျှပ်ကူးပစ္စည်း ထုတ်လုပ် ရေးနည်းပညာ သစ်များကို စမ်းသပ်လေ့လာခဲ့သည်။
တိရစ္ဆာန် မွေးမြူကုသရေးအတွက် ပဋိဇီဝပစ္စည်းများ အတွက်အဆင့်မြင့် အခြေခံပစ္စည်းများနှင့် ဆေးဝါးသစ်များကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ သုတေသနလုပ်ငန်း စုပြုံလုပ်ပြီးနောက် အာကာသယာဉ်မှူး ဗိုလကော့၊ ခရီကာလက်နှင့် ပိုလျာကော့တို့သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက် နေ့တွင် ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်ကြ သည်။
လူသားတင်ဆောင်လျက် ရက်ပေါင်း ၈⁠၈ဝ လှည့်ပတ်နေ သော မီယာအာကာသစခန်းယာဉ်ကို လူမပါဘဲ ထားခဲ့ပြီး ဆင်း သက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုရက်ပေါင်း ၈⁠၈ဝ အတွင်း မီယာပေါ်၌ ဆိုဗီယက်အာကာသယာဉ်မှူးများ သာမက ဆီးရီး ယား၊ ဗူလဂေးရီးယား၊ အာဖဂနိ စတန်နှင့် ပြင်သစ်အာကာသ ယာဉ်မှူးများလည်း သုတေသနလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြ သည်။
ဆိုယုဇ်တီအမ်-၈ အာကာသယာဉ်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် မီယာ နှင့် ချိတ်တွဲမိသည်။
မီယာ-ခဗန့်-ပရိုဂရက်အမ်-ဆိုယုဇ်တီအမ်-၈ ယာဉ်တွဲကြီး ဖြစ်သွားသည်။
ဆိုယုဇ်တီအမ်-၈ နှင့် လိုက်ပါလာသော အာကာသယာဉ်မှူး အလက်ဇန်းဒါး ဗစ်တိုရင်ကိုနှင့် အလက်ဇန်းဒါး ဆီရီဘရော့တို့သည် ပရိုဂရက် အမ် အာကာသကူးတို့ယာဉ်ထဲရှိ ကုန်စည်ကို စစ်ဆေးသည်။
ဗခန့်ယာဉ်ငယ်ရှိ အိပ်က်စ်ရောင် ခြည် တယ်လီစကုပ်ကိုသုံး၍ ကမ္ဘာ့လေထုပြင်ပ နက္ခတ္တဗေဒသု တေသနအစီအစဉ် အရ စူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်သည်။
မိုက်ခရိုဆွဲအားအခြေအနေတွင် စွမ်းရည်မြင့် တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူး ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရန် ဂယ် လာခေါ် ကိရိယာတစ်စုံဖြင့် စမ်းသပ်ပြင်ဆင်သည်။
ပါဆီးယပ်စ်တာရာစုရှိ အိပ်က်စ် ရောင် ခြည် ပါလဆာကို စူးစမ်းသည်။
ကိတ်-၁၄ဝ ကင်မရာ၊ အမ် ကေအက်စ်-အမ်နှင့် စပက်တာ -၂၅၆ စပက်ထရိုမီတာ ကိရိ ယာများကိုသုံး၍ ကမ္ဘာ့လေထုကို တိုင်းတာလေ့လာသည်။
ဗစ်တိုရင်ကိုနှင့် ဆီရီဘရော့တို့သည် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နှင့် ၆ရက်တို့တွင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အ စည်းဖြစ်သောယူနက် စကို၏ လူသားနှင့် ဇီဝဝန်းကျင် အစီအစဉ်အရလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်သည်။
ဇီဝဝန်းကျင် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် မြေဆီ လွှာနှင့်သစ်ပင်ဝါးပင်တို့၏ ဂေဟဗေဒအခြေအနေကို လေ့လာ ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် လူသား တို့၏ ဂလက်ဆီအလယ်ဗဟိုပိုင်းရှိ အိပ်က်စ်ရောင်ခြည် ပင်မများ ကို လေးကြိမ်လေ့လာသည်။
ရွန့်ဂျင်း နက္ခတ္တလေ့လာခန်း၏ အကူအညီဖြင့် လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုဗီယက်-ကျူးဗားပူး ပေါင်းစီစဉ်သော အတ္တလိတိတ်-၈၉ စီမံကိန်းအရ နိုဝင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အတ္တလိတိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဓာတ်ပုံများရိုက်ကူးခဲ့ သည်။
ဖိုဘို့စ်အာကာသယာဉ် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် သုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဖိုဘို့စ်-၁ အာကာသယာဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဖိုဘို့စ်-၂ အာကာသ ယာဉ်ကိုလည်းကောင်း အသီးသီးလွှတ်တင်ခဲ့သည်။
ဖိုဘို့စ်-၁ သည်ကွန်ပျူတာလမ်းညွှန် ချက်မှားယွင်း၍ ထို နှစ်စက်တင်ဘာလတွင် ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ သည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ကမ္ဘာ့သံလိုက် စက်ကွင်းနယ်ပယ်အ တွင်းနေလေများဝင်ရောက်တိုက်ခတ်စဉ် ဖြစ်ပေါ်လာသော တုန်လှိုင်း အနိမ့်အမြင့်ကို ယင်းယာဉ်နှစ်စင်းလုံးကတိုင်း တာ လေ့လာခဲ့သည်။
ဖိုဘို့စ်-၂ သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပတ်လမ်းထဲသို့ ဝင်ရောက်သည်။
ဖေဖော် ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံဖိုဘို့စ်ကိုတိုင်းတာ လေ့လာနိုင်မည့် ပတ်လမ်းသို့ကူးပြောင်းသည်။
ထိုလ၂၁ ရက် နေ့တွင် ဖိုဘို့စ်ဂြိုဟ်ရံနှင့် ကီလိုမီတာ ၈၆ဝ မှ ၁၁၃ အကွာ အဝေးအတွင်းရောက်ရှိစဉ် ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှုကိုပထမဆုံး ပြုလုပ်သည်။
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၊ ဗူလ ဂေးရီးယားနိုင်ငံနှင့် ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတို့ ပူးပေါင်း၍ထုတ်လွှင့်သော ရုပ်မြင်သံကြားကိရိယာဖြင့် ရိုက်ကူး ထုတ်လွှင့်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဖိုဘို့စ်-၂ အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကိုပတ်နေစဉ် တစ်ချိန် တည်းတွင်ပင် ဖိုဘို့စ်အရံဂြိုဟ်နှင့် ကီလိုမီတာ ၂ဝဝ အကွာထိ အချိန်ကိုက် ချဉ်းကပ်သွားနိုင်မည့် အပြိုင်ပတ်လမ်း တစ်ခုသို့ မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကူးပြောင်း သည်။
မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို အနီ အောက်ရောင်ခြည်ဓာတ်ပုံ များရိုက်ယူသည်။
မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖိုဘို့စ်-၂ နှင့် ကမ္ဘာမြေပြင်ရှိ ထိန်းချုပ် ရေးခန်းတို့ လေးနာရီကြာအဆက် အသွယ်ပြတ်သွားခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်၍ တစ်မီလီမီတာ မျှသာရှိသော သေးမျှင် သည့်လေဆာရောင်ခြည်တန်းကို ဖိုဘို့စ် ဂြိုဟ်ရံ၏ မျက်နှာပြင်သို့ထုတ်လွှတ်၍ မြေသားစိုင်ကို အိုင်ယွန် ငွေ့စိုင် အဖြစ် ဖန်တီးကာ ယာဉ်ပေါ်ရှိကိရိယာက လေ့လာမည့်အစီ အစဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ စူးစမ်းရေးယာဉ်ငယ်များ ကိုဖို ဘို့စ် ဂြိုဟ်ရံပေါ်သို့ချ၍ လေ့လာမည့် အစီအစဉ်ကိုလည်းကောင်း မလုပ်ရဘဲ ပျောက်ဆုံးသွားခြင်းဖြစ်သည်။
ဗွိုင်ယေဂျာ - ၂ အာကာသယာဉ် အာကာသသုတေသနသမိုင်းတွင် မှတ်တိုင်သစ်တစ်ခု အဖြစ်စိုက်ထူသော ဖြစ်ရပ်တစ်ရပ်မှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု က ၁၉၇၇ ခုနှစ်ကတည်းက လွှတ်တင်ထားသည့် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်က နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို အနီးကပ်ပျံသန်း၍ စူး စမ်းလေ့လာနိုင်ခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
( နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် သုတေသဉာ။
) ဒစ်ကာဗရီ အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့်အာကာသအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (နာဆာ) သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဒစ်ကာဗရီ အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ်ကို လွှတ်တင်သည်။
၂၈ ကြိမ်မြောက် အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ် ခရီးစဉ် ဖစ်သည်။
အာကာသ ကြက်ပေါက်စ တစ်ကောင်သည် မတ်လ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဥမှပေါက်သည်။
၁ ဒသမ ၅ အောင်စလေးသော ယင်းကြက်ထီးလေးကို ကင်တပ်ကီဟု အမည်ပေးသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထင်ရှာသည့် ကင်တပ်ကီ ကြက်ကင်ဆိုင်လုပ်ငန်းက ယင်းစမ်းသပ်ချက် ကို ကမကထပြုသည်။
သားပေါက် ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် အလေးချိန်ကင်းမဲ့မှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို တိုင်းတာရန် ပရုဒျူး တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ဂျွန်ဗယ်လင်ဂါက ဒီဇိုင်းတီထွင်ပေးသည့် ဥဖောက်စက်ဖြင့် သယ်ဆောင်လာ ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အာကာသ လွန်းပြန်ယာဉ် ပေါ်၌ အာကာသယာဉ်မှူး ၅ ဦးလိုက်ပါခဲ့သည်။
အာကာသလွန်း ပြန်ယာဉ်များပျံသန်းမှုကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလနောက်ပိုင်း တွင်ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့ရာမှ ၁၉၈၈ ခုနှစ် စက် တင်ဘာလတွင် ပြန်လည်ပြုလုပ်စဉ်က ဒစ်ကာဗရီ အာကာသယာဉ်က လွှတ်တင် ပေးခဲ့သည့် ဂြိုဟ်တုနှင့်တူသော အလေးချိန်ပေါင်း ၅ဝ⁠ဝဝ ရှိ ဂြိုဟ်တုကို သယ်ဆောင် လွှတ်တင်ပေးခဲ့သည်။
အတ္တာလန်တစ် အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ် ထို့နောက် ၂၉ ကြိမ်မြောက် အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ် ခရီးစဉ်အဖြစ် အတ္တာလန်တစ် အာကာသလွန်း ပြန်ယာဉ်ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်သည်။
ယင်းအာ့ ကာသလွန်းပြန်ယာဉ်က မက်ဂျလန် အာကာသယာဉ်ကိုပစ်လွှတ် သည်။
သောကြာဂြိုဟ်ကိုသွားမည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်၍ ၁⁠၁နှစ် အတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပထမဆုံးသော ဂြိုဟ်လေ့ လာရေး ခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။
အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ်မှ ပထမ ဆုံးပစ်လွှတ်သော ဂြိုဟ်သွားယာဉ်လည်းဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမှ မိုင် တစ်သိန်းဝေးသောနေရာက တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၉၆ဝဝ နှုန်း ဖြင့် ခရီးနှင်သည်။
၁၉⁠၉ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရန် မိုင်သန်း ၈ဝဝ သွားမည့်ယာဉ် ဖြစ်သည်။
အတ္တာလန်တစ် အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ်ပေါ်တွင် ခေါင်းဆောင် ဒေးဗစ်ဝေါ့လကာ၊ ယာဉ်မှူးရော်နယ် ဂရိတ်တို့ နှင့်အတူ အာကာသခရီစဉ် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော နော်မန် သာဂတ်၊ မေရီကလိဗ်နှင့် မတ်ခ်လီးတို့လိုက်ပါခဲ့သည်။
ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ဆင်းသက်ရာတွင် ကွန်ပျူတာချွတ် ယွင်း၍ နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။
၁၉၈၃ ခုနှစ်က ကိုလံဗီယာ အာ ကာသလွန်းပြန်ယာဉ်ပျံသန်း သည့်ခရီးစဉ်တွင်လည်း ကမ္ဘာ့လေ ထုသို့ ပြန်ဝင်ရာ၌ ကွန်ပျူတာနှစ်လုံး ပျက်ခဲ့ဖူးသည်။
အတ္တာလန်တစ် အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ်ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင်ထပ်မံ လွှတ်တင်ခဲ့ပြန်သည်။
ကြသပတေးဂြိုဟ်သို့ နေအဖွဲ့အစည်းကိုဖြတ်၍ ခရီးနျင်မည့် ပေါင်ချိန် ၇၅ဝ ရှိ ဂယ်လီ⁠လီယို အာကာသယာဉ်ကို သယ် ဆောင်သွားသည်။
ကမ္ဘာမှ မိုင်တစ်သန်းအကွာတွင် ဠကာသပ တေးဂြိုဟ်သို့ ခြောက်နှစ်ခရီးနှင့်မည့် ဂယ်လီ⁠လီယို အာကာသ ယာဉ်ကို တင်ဆောင်ထားသည့် ဒုံးပျံကို အတ္တာလန်တစ်က ပစ် လွှတ်ပေးခဲ့သည်။
ယင်းဒုံးပျံသည် ကမ္ဘာ၏လနှင့် သောကြာဂြိုဟ် တို့၏ ဘေးမှဖြတ်ကာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်တို့ကြား ရှိ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားရပ်ဝန်းကို ဖြတ်သန်းပြီးလျှင် ဂယ်လီ⁠လီယို ကို ကြာသပတေး ဂြိုဟ်၏ မုန်တိုင်းထန်သော လေထုထဲ၌ ချ ထားခဲ့မည်ဖြစ်သည်။
ကိုလံဗီယာအာကာသလွန်းပြန်ယာဉ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး အာ ကာသလွန်းပြန်ယာဉ်ဖြစ်သည့် ကိုလံဗီယာကို သုံးနှစ်ခွဲကာလအ တွင်း ပထမဆုံးခရီးစဉ်အဖြစ် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက် နေ့တွင်လွှတ်တင်သည်။
စစ်ရေးဆိုင်ရာ အာကာသယာဉ်မှူးငါးဦး လိုက်ပါသောကြောင့် ထောက်လှမ်းရေးဂြိုဟ်တုတစ်လုံး ပစ်လွှတ် ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
ခေါင်းဆောင် ဘရှုးစတား ရှော၊ ယာဉ်မှူး ရစ်ချတ်ရစ်ချတ်စ်တို့နှင့်အတူ ကျွမ်းကျင် ပညာရှင် ဒေးဗစ် လိစ်မာ၊ ဂျိမ်းစ် အာဒမ်ဆင်နှင့် မာ့ခ် ဘရောင်းတို့လိုက် ပါခဲ့သည်။
ကြယ်တာရာစစ်ပွဲ စီမံကိန်းအရ ဒုံးကျည်ကာ ကွယ်ရေးစနစ်ဆိုင်ရာ သုတေသန လုပ်ငန်းများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၁၉⁠၉၀) ကိုးကား Category:အာကာသ။
left|200px|ဒြပ်ထု၂ခု အပြန်အလှန် ဆွဲအားသက်ရောက်ပုံ နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒ တွင် ဒြပ်ဆွဲမှု(gravity) ဟူသည် ဒြပ်ဆွဲအား (အင်္ဂလိပ်: gravitational force; သင်္ကတအားဖြင့် ) ပင် ဖြစ်သည်။
နျူတန်၏ ဒြပ်ဆွဲမှုနိယာမအရ ဒြပ်(mass) ရှိသော အရာဝတ္ထုတိုင်းသည် အချင်းချင်း ဆွဲငင်နေသည့် အား(force)တို့ အစဉ် အပြန်အလှန် သက်ရောက်နေသည်။
၎င်းအားသည် - ဒြပ်ပမာဏ၂ခု၏ မြှောက်လဒ် () နှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျပြီး ကြားအကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်း ()နှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။
နျူတန်၏ လောကလုံးဆိုင်ရာ ဒြပ်ဆွဲမှုနိယာမ (Newton's Universal Law of Gravitation) F သည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ သက်ရောက်နေသော ဒြပ်ဆွဲအား၊ m1 နှင့် m2 သည် အရာဝတ္ထု၏ ဒြပ်ပမာဏများဖြစ်ပြီး r သည် ထုထည်ဗဟိုနှစ်ခုကြားရှိ အကွာအဝေးဖြစ်ကာ G သည် ဒြပ်ဆွဲအား ကိန်းသေဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာရှင် အိုင်ဆပ် နယူတန်၊ (၁၆၄၂-၁၇၂၇) နျူတန်၏ ဒြပ်ဆွဲမှုနိယာမ (Newton's Law of Gravitation) အရ ရှိရှိသမျှသော ဒြပ်ဝတ္ထုအားလုံး၌ အချင်းချင်း ဆွဲငင်သည့်အား အသီးအသီး ရှိကြသည်။
နေသည် ကမ္ဘာကို ဆွဲငင်၏။
ကမ္ဘာကလည်း နေကို ဆွဲငင်၏။
လက ကမ္ဘာကို ဆွဲငင်၏။
ကမ္ဘာကလည်း လကို ဆွဲငင်၏။
သို့ရာတွင် ထိုသို့ ဆွဲငင်သည့် အားချင်းမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူကြချေ။
ပုံပမာ-ပန်းသီးနှင့် ကမ္ဘာမြေကြီးတို့သည် တစ်ခု နှင့်တစ်ခု ဆွဲငင်ကြသော်လည်း ကမ္ဘာသည် ပန်းသီးရှိရာသို့ လိုက်ပါခြင်းမရှိပဲ ပန်းသီးကသာ ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်သို့ကြွေ ကျခြင်းမှာ ပန်းသီးတွင် ပါဝင်သော ဒြပ်ပမာဏက ကမ္ဘာမြေ ကြီးတွင် ပါဝင်သော ဒြပ်ပမာဏအောက် မနှိုင်းရှည့်လောက် အောင် နည်းပါးသွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
တစ်ဖန် အရာဝတ္ထု အချင်းချင်း ဆွဲငင်ကြရာတွင် အရာဝတ္ထုတို့၏ စပ်ကြားရှိ အကွာအဝေး သည်လည်း အရေးကြီးသည့် အချက် ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ အရာဝတ္ထုတို့သည် နီးကပ်လျှင် ဆွဲအားကြီးမား ၍ ဝေးလျှင် ဆွဲအားနည်းပါးသွားလေသည်။
ဤဆွဲအားကို ဒြပ်ဆွဲအား (gravitational force) ဟု ခေါ်သည်။
ထိုဆွဲအားကြောင့် အရာဝတ္ထုများ အစုအဝေးအဖြစ် စုစည်းမိကြခြင်းကို ဒြပ်ဆွဲစု (graviational bound) ဟု ခေါ်နိုင်သည်။
အရာဝတ္ထုနှစ်ခုတွင် တစ်ခုကိုတစ်ခု ဆွဲငင်နေ သည့် ဆွဲအား၏ ပမာဏကို ရှာလို သောအခါ အရာဝတ္ထုတို့၏ ဒြပ်ထုချင်းမြောက်၍ မြှောက်ရ ကိန်းကို အရာဝတ္ထုတို့၏ စပ်ကြားရှိ အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် စားရသည်။
ရလဒ်သည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု အချင်းချင်း ဆွဲငင်သောအား၏ ပမာဏ ဖြစ်သည်။
အထက်ပါ နယူတန်၏ ဂရက်ဗစ်တီ ဆွဲအားစည်းသည် လောက(Universe) တစ်ခုလုံးစာ ဖြန့်ကျက်သယောင်သဘော ရောက်လေသည်။
နေ၊ လ၊ ကမ္ဘာ၊ ကြယ်၊ ဂြိုဟ်အားလုံးသည် ထိုစည်းအရ ဆက်သွယ်ရွေ့ရှား လျက် ရှိကြသည်။
ဒြဗ်ဝတ္ထုအားလုံး နှင့် သက်ဆိုင်သော ဆွဲအားကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဒြပ်ဆွဲအားဟု ခေါ်၍ ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေတစ်ခု တည်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သော ဆွဲအားကိုမူ (ကမ္ဘာ)မြေဆွဲအားဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။
အမှန်မှာ ဂရက်ဗစ်တီဆွဲအားအကြောင်းကို နယူတန်မပေါ်မီ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ပညာရှိ အသီးအသီးက တွေးတောမှန်းဆခဲ့ကြလေသည်။
သို့သော် ထိုဆွဲအားနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သေချာကျနသော အယူအဆမှာ နယူတန် လက်ထက်သို့ရောက်မှ ထွက်ပေါ်လာလေသည်။
ရှေးဂရိသိပ္ပံပညာရှင် အရစ္စတိုတယ်က လေးသော အရာဝတ္ထုတို့သည် ပေါ့သော အရာဝတ္ထုတို့ထက် အောက်သို့ အကျမြန်သည်ဟု ပြောခဲ့သည်။
ဤအယူအဆမှာ အရစ္စတိုတယ်၏ မှန်းဆထင်မြင်ချက်မျှသာ ဖြစ်လေသည်။
သို့သော် ရှေးကလူများသည် အထူးသဖြင့် အရစ္စတိုတယ်၏ ဟောပြောချက်ဟုဆိုလျှင် မည်သူမျှ စောဒကမတက်တော့ သည့်အတိုင်း နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်တိုင်တိုင် အထက်ပါ အယူအဆကို ဧကန် အမှန်ဟူ၍ လက်ခံယုံကြည်လာခဲ့ကြရာ ဂယ်လီလီယို လက်ထက်ကျခါမှပင် တက်တက်စင် မှားနေ ကြောင်းကို သိရလေတော့သည်။
ဂယ်လီလီယိုသည် ပီစာမြို့ရှိ ယိုင်နေသော မျှော်စင်ကြီး ပေါ်သို့ တက်ပြီးနောက် မျှော်စင်အထက်ထပ်မှ နေ၍ အလေး ချိန်ချင်းမတူသော ပစ္စည်းနှစ်ခုကို အများပရိသတ်ရှေ့တွင် ပြိုင်တူချပြသည်။
ထိုအခါ ထိုပစ္စည်း နှစ်ခုစလုံး မြေကြီးပေါ် သို့ ပြိုင်တူကျရောက်သည့် အခြင်းအရာကို ကိုယ်တွေ့ ဒိဋ္ဌ တွေ့မြင်ကြရလေသည်။
ဂယ်လီလီယိုသည် ထိုမှတဆင့်တက် ၍ လက်တွေ့ စမ်းသပ်မှု အမြောက်အမြားကို ပြုလုပ်ရာတွင် အထက်မှ အောက်သို့ကျနေသော အရာဝတ္ထု၏ အသွားနှုန်း သည် တစ်ချိန်ထက်တစ်ချိန် ပိုမို လျင်မြန်လာသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
ပုံပမာ-အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ကျလျက်ရှိစဉ် တွင် ပထမစက္ကန့်၌ ၁၆ ပေ၊ ဒုတိယစက္ကန့်၌ ၄၈ ပေ၊ တတိယစက္ကန့်၌ ပေ ၈ဝ စသည်ဖြင့် အကျနှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်ထက် တစ်စက္ကန့် ၃၂ ပေကျ တိုးတက်လျင် မြန်လာသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
ဤအကျနှုန်းတို့ကို ကမ္ဘာမြေဆွဲအားကြောင့် ဖြစ်သော အကျ နှုန်းတိုးဟုခေါ်၍ ဤဂယ်လီလီယို၏ သဘာဝစည်းကို ကျနေသောပစ္စည်းများ စည်းဟု ခေါ်လေသည်။
left|thumb|အပိုလို ၁၅ အာကာသယာဉ်မှူး ဒေးဗစ် စကော့သည် ဂယ်လီလီယို၏ ဒြပ်ဆွဲအားကို စမ်းသပ်နေပုံ ဤစည်းအရပင်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကုလားထိုင်စသော နိမ့်သည့်နေရာများမှ လိမ့်ကျခြင်းထက် အိမ်ခေါင်မိုးပြတင်း ပေါက်စသော အမြင့်က လိမ့်ကျခြင်းက ပိုမို၍ ထိခိုက်နာကျင်ခြင်း ဖြစ်စေသည်။
အလား တူပင် အမြင့်မှ ကျလာသော ကျောက်ခဲသည် အနိမ့်မှကျလာသော ကျောက်ခဲထက် လူကို ထိခိုက်သောအခါ ပိုမို နာကျင်စေသည်။
အရာဝတ္ထုတိုင်း၌ အလေးထုနှင့် အလေးချိန်ဟူ၍ သီးခြား ရှိသည့်အချက်ကို ပထမပြဆိုသူမှာ နယူတန်ပင် ဖြစ်သည်။
အလေးထုဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတွင်ရှိသော ဒြဗ်ပမာဏဖြစ်၍ အလေးချိန်ဆိုသည်မှာ ထိုအရာဝတ္ထု၌ သက်ရောက်သည့် ကမ္ဘာမြေ၏ ဆွဲအားပမာဏာပင် ဖြစ်သည်။
အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဒြဗ်ထုသည် မည်သည့်နေရာတွင်ပင် နေနေ အမြဲတမ်း ထိုအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
သို့သော် အလေး ချိန်မှာမူ နေရာကိုလိုက်၍ ပြောင်းလဲတတ်လေသည်။
ကမ္ဘာမြေ ကြီးမှာ လုံးသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း ပကတိ အလုံးမဟုတ်၊ ဝင်းရိုးစွန်းနေရာများ၌ အနည်းငယ် ပြားလျက်ရှိသည့်အတွက် ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသသည် အခြားနေရာနှင့်စာလျှင် ကမ္ဘာလုံး၏ ဗဟိုချက်နှင့် ပို၍ နီးသည်။
ထို့ကြောင့်အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို စပရင်ချိန်ခွင်နှင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသ၌ ချိန်တွယ်ရရှိသည့် အလေး ချိန်သည် အီကွေတာ၌ ချိန်တွယ်ရရှိသည့် အလေးချိန်ထက် ပိုသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
တစ်ဖန် ကမ္ဘာမြေမှ ဝေးကွာသွား သောအခါ ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ဆွဲအားသည် လျော့သွားပြန်သည့် အတိုင်း ကမ္ဘာမြေမှ ဝေးကွာသွားသည်နှင့်အမျှ အရာဝတ္ထုတို့၏ အလေးချိန် သည်လည်း နည်းသွားရလေသည်။
လက်တွေ့စမ်း သပ်မှုများအရ အလေးချိန်တစ်ခုသည် မြေပြင်မှ အထက်သို့ နှစ်မိုင်မြင့်သွားတိုင်း မူလ အလေးချိန်၏ ၂ဝဝဝ ပုံ တစ်ပုံခန့် လျော့သွားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
ထို့ပြင် နေ လ ကြယ် ဂြိုဟ်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရွယ်လည်းမတူ၊ ပါဝင်သည့် ဒြဗ်ပမာဏာချင်းလည်း မညီမျှသည့်အတွက် ထို နေ၊ လ၊ ကြယ်၊ ဂြိုဟ် အသီးသီးတွင် ရှိသော ဂရက်ဗစ်တီဆွဲအားချင်းမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြ ပေ။
ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်၌ ပေါင် ၁ဝဝ လေးသောသူ သည် လပေါ်၌ ၁၆ ပေါင်သာလေး၍၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ၃၅ ပေါင်မှ ၅ဝ အတွင်းလေးမည်။
နေပေါ်၌ဆိုလျှင် ပေါင် ၆ဝဝ မှ ၈ဝဝ အထိပင် လေးမည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။
တစ်ဖန် ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်၌ လေးပေခန့်သာ အမြင့် ခုန်နိုင်သူ တစ်ဦး သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ရှစ်ပေခန့် ခုန်နိုင်မည်ဆိုလျှင်ကား ကျွန်ုပ်တို့သည် နေ၏ဆွဲအားကြောင့် ခြေထောက်ကို မြှောက် ဖို့ရန်ပင် အတော်ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။
အရာဝတ္ထုအသီးအသီးသည် မိမိတို့တွင် ပါဝင်သောဒြဗ် ပမာဏ အနည်းအများကိုလိုက်၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သိပ်သည်း ပုံချင်း မတူကြပေ။
ပုံပမာ- လေထက် ရေက ပိုမိုသိပ်သည်း၍၊ ရေထက်ဆိုလျှင် သစ်သား သံ စသည်တို့က တဆင့်ထက် တဆင့် ပိုပြီးသိပ်သည်းကြသည်။
ထို့ကြောင့် သိပ္ပံပညာတွင် အရာဝတ္ထုသိပ်သည်းဆကို ရှာလိုသော် အရာဝတ္ထု၏ အလေးချိန်ကို ထိုအရာဝတ္ထုနှင့်အရွယ်ထုချင်းတူညီသော ရေ၏ အလေးချိန်နှင့် စားရလေသည်။
သိပ်သည်းဆ တွက်ချက်နည်း ကို ပထမဦးစွာ ဂရိပညာရှိကြီး အာခီးမီးဒီးက စတင်တွေ့ရှိ ပြသခဲ့လေသည်။
အာခီးမီးဒီး၏ သဘာဝစည်းအရ အရာဝတ္ထု တစ်ခုသည် ရေထဲသို့ နစ်မြုပ်၍ လျော့သွား သော အလေးချိန် သည် ထိုအရာဝတ္ထုနှင့် အရွယ်ထုချင်းတူညီသော ရေထု၏ အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်။
ထိုကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို လေထဲ၌ ချိန်တွယ်ရရှိသော အလေးချိန်ကို ရေထဲ၌ ချိန်တွယ်၍ တွေ့ရှိသော အလေးချိန် အလျော့နှင့်စားလျှင် ရလဒ်သည် ထိုအရာဝတ္ထု၏ သိပ်သည်းဆပင် ဖြစ်သည်။
ဤသဘောကို မူတည်၍ အာခီးမီးဒီးသည် ဘုရင့်သရဖူမှ ရွှေခိုးမှုပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်။
ဂရက်ဗက်တီ ဆွဲအားနှင့် သက်ဆိုင်သည့်ကိစ္စတွင် အစိုင် အခဲတို့၏ဟန်ချက်သည်လည်း အရေးကြီးပေသည်။
ဟန်ချက် ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု၏ အလေးထု၊ သို့မဟုတ် အလေးချိန်၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။
အရာဝတ္ထု တစ်ခုသည် အောက်ခြေမြဲပြီး ယိုင်လဲခြင်း မရှိပဲ နေရန်မှာ အရာဝတ္ထု အထက်ဘက်၌ တည်ရှိရန် လိုပေသည်။
ဟန်ချက်သည် အကယ်၍ အောက်ခံအခြေ၏ အပြင်ဘက်သို့ ရောက်သွားလျှင် အရာဝတ္ထုသည် ယိုင်လဲသွားသည်။
တစ်နေရာရာ၌ ချိတ်ဆွဲထားသော အရာဝတ္ထုတို့တွင် ဟန်ချက်သည် ထိုချိတ်ဆွဲထားရာ အမှတ်၏ အောက်တည့်တည့်၌ ရှိသည်။
ဟန်ချက်သည် မယိုင်လဲဘဲ တည်နေရမည့်ပစ္စည်း မှန်သမျှတွင် အတော်ပင် အရေးကြီးပေသည်။
ပီစာမြို့ရှိ မျှော်စင်ယိုင်ကြီးသည် ယိုင်ပင် ယိုင်လျက်ရှိ သော်လည်း၊ ဟန်ချက်သည် အောက်ခြေ၏အပေါ် အတွင်းဘက်၌ရှိသောကြောင့်သာ လဲကျမသွားဘဲ ခြေမြဲ နေခြင်းဖြစ်သည်။
အကယ်၍သာ ထိုမျှော်စင်ယိုင်ကြီးကို ယခု ထက် တိုးမြှင့် ဆောက်လုပ်လိုက်မည်ဆိုပါက ဟန်ချက်သည် အောက်ခြေ၏ နယ်အတွင်းမှ လွတ်သွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် အဆောက်အအုံကြီးလည်း ပြိုကျသွားမည်မှာ သေချာပေသည်။
မည်သည့်ပစ္စည်းမဆို အောက်ခံအခြေနယ်ကျဉ်းက၊ ယိုင်လဲ မသွားအောင် ထိန်းထားရန်မှာ ခဲယဉ်းမြဲဖြစ်သည်။
ဂရက်ဗစ်တီ ဆွဲအားသည် ကျွန်ုပ်တို့အား အဆိုးအကောင်း နှစ်မျိုးစလုံးသောအကျိုးကို ပေးလေသည်။
အမြင့်သို့တက်ရာ၌ မောပန်းရခြင်း၊ လေးလံသည့် အရာဝတ္ထုတို့ကို မရာ၌ မောပန်း ရခြင်းတို့မှာ အမှန်စစ်စစ် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ဆွဲအားကို ကျော်လွန်ရန် လုံးပန်းရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့သည် အကယ်၍ စက်ဘီးစီးနေစဉ် စက်ဘီးပေါ်မှာ ဟန်မထားနိုင်ပဲ လဲကျသွားလျှင် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ဆွဲအားကိုသာ အပြစ်ဆိုကြ ရပေလိမ့်မည်။
သို့ရာတွင် ရေအားဖြင့်လည်သော ဒိုင်နမိုမှ လျှပ်စစ်ဓာတ် ရရှိပုံကို စဉ်းစားသောအခါ ထိုရေသည် ကမ္ဘာ မြေဆွဲအား ကြောင့် မြင့်ရာမှ နိမ့်ရာသို့ စီးရသည့်အချက်ကို သတိရကာ ကမ္ဘာမြေဆွဲအားကို ကျေးဇူးတင်ရပေ လိမ့်မည်။
အမေရိကန် နိုင်ငံတွင် အထပ်ငါးဆယ်၊ ခြောက်ဆယ်အမြင့်မှ စာအိတ် ကလေးကို ထိုအထပ်ရှိ အပေါက်ကလေးထဲသို့ ထည့်လိုက်ရုံမျှ နှင့် ထိုစာအိတ်သည် အောက်ဆုံးထပ်ရှိ စာအိတ်ပုံးထဲသို့ ချောမောစွာ ရောက်သွားနိုင်ခြင်းမှာလည်း ကမ္ဘာမြေဆွဲအား၏ ကျေးဇူးကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။
တိုင်ကပ်နာရီရှိ ချိန်သီး အချိန် မှန်မှန် လွှဲနေခြင်းမှာလည်း ကမ္ဘာမြေဆွဲအား၏ ကျေးဇူးကြောင့် ပင် ဖြစ်လေသည်။
သို့ရာတွင် ဂရက်ဗစ်တီဆွဲအားအကြောင်း နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကျွန်ုပ်တို့ သိရသော အချက်များမှာ လုံးဝ ပြည့်စုံပြီဟု မဆို နိုင်သေးချေ။
အာကာသလောကအတွင်းရှိ နေ၊ လ၊ ကြယ်၊ ဂြိုဟ်တို့သည် တစ်ခုကိုတစ်ခု မည်သို့ ဆွဲနိုင်ကြသနည်း၊ နေသည် မိုင်သန်းပေါင်းများစွာ ကျယ်သော လဟာပြင်ကြီးကို ကျော်ဖြတ်ကာ မိမိ၏ဆွဲအားကို ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာပေါ်သို့ အဘယ်ပုံ သက်ရောက်စေနိုင်သနည်း ဟူသော မေးခွန်းများမှာ နယူတန်ကိုယ်တိုင် အဖြေမပေးနိုင်ခဲ့သော မေးခွန်းများ ဖြစ်လေသည်။
အထက်ပါ မေးခွန်းတို့အတွက် ကျေနပ်လောက်သော အဖြေ ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်သို့ ရောက်ခါမှ ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံနှင့် သင်္ချာ ပညာရှင်ကြီးဖြစ်သူ အိုင်းစတိုင်းက သီအိုရီ အော့ ရေလေး တစ်ဗစ်တီးခေါ် အမှီသဟဲပြု ဝါဒဖြင့်ဖြေရှင်း ပြနိုင်လေ သည်။
သို့ရာတွင် အိုင်စတိုင်း၏ဝါဒမှ နယူတန် ၏ ဂရက်ဗစ်တီဆွဲအား၏ အခြေမှန်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အသစ်ဖြစ်သော သဘောအချက်အလက် အချို့တို့ကို ထပ်မံ ထုတ်ဖော်ပေးခြင်းသာ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ဒြပ်ဆွဲမှုအကြောင်း အခြားသော ရူပဗေဒရှင်းပြမှုများ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တည်ရှိမှုကို ခန့်မှန်းရန် အခြားဂြိုဟ်များ၏လုပ်ရှားမှုနှင့်မတူသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ရွေ့လျားမှုပေါ်အခြေခံ၍ နယူတန်၏နိယာမကို အသုံးပြုတွက်ချက်ရာ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။
ဂျွန်ကောက်ချ်အာဒံစ်(John Couch Adams) နှင့် အဗန်းလဘေရီယယ်(Urbain Le Verrier) ထို့၏တွက်ချက်မှုဖြင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းတည်ရှိနိုင်သောနေရာကို ယိုဟန်ဂေါ့ဖရိဂါလ်(Johann Gottfried Galle) ကယင်းဂြိုဟ်ကိုရှာတွေ့ခဲ့သည်။
အခြားဂြိုဟ်နှင့် ပတ်လမ်းမတူသောဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် သည်နယူတန်၏နိယာမ၏ချို့ယွင်းချက်ကိုထောက်ပြပါသည်။
ပိုမိုနီးစပ်တိကျသည့် အိုင်းရှ်တိုင်း၏ အထွေထွေနှိုင်းရသီအိုရီ သင်္ချာစုဖြင့် ထိုချို့ယွင်းချက်နေရာကို အစားထိုးကြသည်။
အကိုးအကား Category: ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်ခြင်း။
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တအာစာရဘိဝံသကို မန္တလေးတိုင်း၊ သာစည်မြို့နယ်၊ တမာကုန်းကျေးရွာ၌ ခမည်းတော် ဦးကြီးညို၊ မယ်တော် ဒေါ်ဒေါ်ဆွတ်တို့က သက္ကရာဇ် ၁၂၇၁ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၃ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။