kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။
-၁၉၆၉ လုစ် အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ အာရှတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။
မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။
နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။
မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။
ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။
မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။
အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။
အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။
တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။
သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။
လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ကျမ်းကိုး မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။
-၁၉၆၉ လုစ် အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။
ဒေါ့ဗ် မူရင်း ရင်းမြစ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
ပလောင်လူမျိုး (သို့မဟုတ်) တအာန်းလူမျိုး (ပလောင်: တဲင်းအမ်း; ရှမ်း:ပႃႇလွင်း ; တရုတ်: 掸族德昂人; အင်္ဂလိပ်: Palaung; IPA: /pəˈlɔːŋ/) များသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ပလောင်လူမျိုးများသည် မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြောအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။
ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် အဓိကနေထိုင်ကြပြီး မြို့တော်မှာ နမ့်ဆန်မြို့ဖြစ်သည်။
ရှေးပလောင်အလံ ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။
File:Flag of the Palaung people.svg နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ မနုဿပညာရှင်တို့က မွန်၊ ဝ၊ ပလောင်လူမျိုးတို့သည် ‘မွန်-ခမာ‘ အနွယ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာမြေပေါ်တို့ အဦးစောဆုံး ဝင်ရောက်လာကြသည်ဟု လက်ခံကြသည်။
မွန်-ခမာအနွယ်သည် ‘မွန်ဂိုလွိုက်‘ လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးနွယ်ကြီးမှ 'ဩစတြစ်‘ နှင့် ‘တိဗက်တရုတ်‘ ဟု ကွဲပြားလေသည်။
၎င်းတို့သည် မောင်းဂုတ် အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဒေသတစ်ခုအတွင်း နေထိုင်ကြရာမှ လူဦးရေ တိုးတက်များပြားလာခြင်းကြောင့် မိမိတို့၏ အသက်ရှင် နေနိုင်ရေးအတွက် နေရာဒေသတစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာကို ရှာဖွေနေထိုင်လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြသည်။
ဤသို့အချိန်ကာလ ကြာညောင်းလာသောအခါ နေထိုင်ရာနေရာဒေသတို့လည်း တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူညီသောကြောင့် ဩစတြစ်နှင့် တိဗက်တရုတ်ဟူ၍ ကွဲပြားကြခြင်းဖြစ်၏။
၎င်း မောင်းဂုတ်လူမျိုးတို့သည် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာရှာကြံ၍ နယ်မြေ​ဒေသတစ်ခုမှ တခြားတစ်ခုသို့ ပြောင်းရွေ့နေကြရာတွင် နေကရွိုတ်လူမျိုးနှင့် အထူးသဖြင့် ပရိုတိုဩစလွိုက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောကြသည်ဟု ဆို၏။
ထိုကြောင့် ဩစတြစ် လူမျိုးတို့သည် ဩစတြိုနီးရှန်းနှင့် ဩစတြိုအေရှတစ် ဟူ၍ ယင်းတို့၏ သာသာစကားဖြင့် ခွဲခြားခြင်းဟုဆိုသည်။
ဩစတြိုအေရှတစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (အာသံ၊ မဏိပူရ) ရှိခါဆီလူမျိုး။
မုဏ္ဍလူမျိုး (ကိုလ်)၊ ဆန်သာလ်လူမျိုး၊ နာဂဗာရီကျွန်းရှိ နာဂဗာရီလူမျိုးနှင့် အာသံ၊ မြန်မာ၊ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ မွန်ခမာအနွယ်ရှိတို့ ပြောဆိုသော စကားပါဝင်သည်။
(မောင်းဂုတ်) မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး၏ မူရင်းဒေသမှ အာရှတိုက်တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြပြီး အထူးသဖြင့် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အရှေ့ တောင်ပိုင်းတို့၌ ပြန်နှံ့နေထိုင်ကြသည်။
ထိုကြောင့် ဗီယက်နမ်၊ ခမာ၊ မွန်၊ ၀၊ ပလောင်(ရိအာန်) မုဏ္ဍ၊ ဆန်သာလ်၊ ခါဆီစသော လူမျိုးတို့သည် မွန်ခမာအနွယ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော အလွန်သွေးနီးစပ်ကြသည် ညီရင်းအစ်ကို မောင်နှမရင်းသားချင်းဟုဆိုရပေမည်။
ထိုနည်းတူ မောင်းဂုတ် (မွန်ဂိုလွိုက်လူမျိုးနွယ်ကြီး) မှ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုတွင် ပျု၊ ကမ်းယံ၊ သက်၊ ချင်း၊ ကချင်၊ ဗမာ၊ ကရင်လူမျိုးဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဆင်းသက်လာကြသည်ဟုဆို၏။
ဩစတြိုအေရှတစ် အာရှတောင်ပိုင်းသို့ မဆင်းသက်မီ တရုတ်ပြည်ယန်စီ ကန်မြစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် မွန်ခမာ လူမျိုးနွယ်အဖြစ် တစုတရုံးတည်း အခြေချ နေထိုင်လာကြ သည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုကြောင့် ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် မွန်ခမာတို့၏ ဒေသဟောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
၎င်းမြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ရာသီဥတု သင့်တင့်မျှတမှုရှိပြီး မြေဆီဩဇာ ကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို စနစ်တကျလုပ်ကိုင်နိုင်သော လူမျိုးဟု ယူဆရသည်။
နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာစွာ တစုတရုံးတည်း စနစ်တကျအခြေချနေထိုင်ကြရာတွင် စိုက်ပျိုးရေးကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းကြီးဖြင့် စနစ်ကျသော လူအဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းကြကာ ကျေးပြည်၊ ကျေးနယ်ထူးထောင်ကြသည်။
၎င်း၌ မိမိတို့လူမျိုးများ၏ လူဦးရေများပြား လာခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း အာရှမြောက်ပိုင်းဒေသ၌ ရာသီဥတုဆိုးဝါးမှု ကြောင့်လည်းကောင်းမြောက်ပိုင်း လူမျိုးနွယ်စုများအစုအပြုံ တိုးဝင်ဆင်းသက်လာခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း အကျပ် အတည်းနှင့်တွေ့ရသောကြောင့် တောင်ဘက်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြရသည်ဟုဆိုသည်။
ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ကြရာတွင် အင်ဒိုချိုင်းနားဘက်သို့ ဗီယက်နမ်ဒေသတွင် ဗီယက်နမ်လူမျိုး၊ ကမ္ဘောဒီးယားဒေသတွင် ခမာလူမျိုး၊ ယိုးဒယားနှင့် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ကြောင်းအတိုင်း အိန္ဒိယပြည် ဒက္ခိဏ ကုန်းဒေသတွင် မုဏ္ဍလူမျိုး၊ ဘင်္ဂလားနယ်တွင် ဆန်သာလ်လူမျိုးနှင့် အာသံနယ်တွင် ခါဆီလူမျိုးတို့ကိုလည်းကောင်း အခြေချနေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။
မွန်ခမာအနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့သည် ဘာသာစကားတမျိုးတည်ဖြစ်သော်လည်း အခြား ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်အခြေချပြီး ကာလကြာမြင့်စွာခွဲခွါကြခြင်း၊ မူရင်းဘာသာ စကားအပြင် ဝေါဟာရအသစ်များ တိုးတက်များပြားသုံးစွဲ၍ မိမိတို့အနွယ်နှင့် မတူသော ဝေါဟာရများထည့်သွင်းပြောဆိုခြင်းရှိသော်လည်း မူလ မွန်ခမာဝေါဟာရကို သုံးစွဲလျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ဤအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်တို့က လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာပုံကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
နေထိုင်သည့်ဒေသများ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၁၀၀၀)ခန့်ကပင် မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် (တအာင်း)လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ‘ ယန်စီကျန်မြစ်ဝှမ်းဒေသ‘ ဆီမှာ တောင်ဘက် သို့ ဆင်းသက်လာကြပြီးလျှင် သံလွင်မြစ်ကြောင်းနှင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဆီသို့ ဆင်းသက်ကြပြီး တိုင်းပြည်တောင်ပိုင်းမဲနမ်မြစ်ဝှမ်း၌ မွန်လူမျိုးစုဦးဆောင်၍ ဒွါရာဝတီပြည်ကို ထူထောင်ကြ သည်။
မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်ဘွား လူမျိုးတို့ကို ယောနက (ယူနန်) ယောန၊ ယောန်း(ယွန်း)၊ ကြောမ်း (ကြွမ်း) ဟု ဖြစ်ကြောင်းဆိုသည်။
‘ပလောင်‘ တောတိုး ‘ယောလူမျိုး‘ ဟု အဆိုစာရှိလေရာ ယောနတိုင်း (ယူနန်ဒေသ)က ဆင်းသက်စီးပွားလာသော လူမျိုးဟုဆိုသည်။
ပလောင်တို့သည် မွန်တို့နှင့်အတူ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းဒေသ၊ သထုံဒေသ၊ ပဲခူး-တောင်ငူဒေသတို့တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း ပလောင်လူမျိုးနွယ်စုတခုဖြစ်သည့် (ရူမိုင်း)တို့ အခြေချကြောင်း ရမ္မဝတီဟုအမည်တွင်ကြောင်း သရေခေတ္တရာ (ပြည်)ပန်းတောင်းအရပ် ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြကြောင်း၊ ရူမိုင်း (ရူမာည်း) ရှေ့ဟောင်းရာဇဝင်တွင်ရှိသည်။
ကျန်အစုမှာ တောင်ငူ-ရမည်းသင်းဒေသမှ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။
၀၊ ပလောင်အုပ်စုတစုသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းဆီမှ မြန်မာပြည်သို့ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းနှင့် တပိန်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတ‌ကောင်းဒေသ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် ရှေ့ပုဂံ(ပေါက္ကံ) ဒေသ။
မင်းဘူး (၆)ခရိုင်ဒေသ၊ ပခုက္ကူ (ယောနယ်)ဒေသ ဗိဿနိုးဒေသတို့၌ ၀၊ ပလောင်လူမျိုးအနွယ်တစုတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာပြီး အခြေချခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။
နောက်တွင်ကား မရှေးမနှောင်းပင် ရောက်ရှိလာကြသော ရှေးပျူနှင့်အနွယ်တူလူမျိုးများတို့ ရောနှောအခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။
နောက်တွင် ပုဂံပြည်ကြီးကိုထူထောင်ကြရာတွင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင် အနွယ်လူမျိုးမှာ ပါဝင်ကြောင်း ပုဂံကျောက်စာအရ သိရကြောင်း သိရပါ၏။
ပလောင်၊ ၀ နွယ်တူလူမျိုးတစ်စုတို့သည် တကောင်း ဒေသဆီမှ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်လာကြပြီး မြေပြန့်ဒေသဖြစ်သည့် မတ္တရာ၊ အောင်ပင်လယ် (မန္တလေး)၊ အင်းဝ၊ တောင်ပြုန်း၊ ကျောက်ဆည်ဒေသသို့ ပြန့်နှံ့အခြေချလာပြီး မွန်ခမာအနွယ် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်တို့နှင့် ပြန်ဆုံစည်းကြ၍ ကျောက်ဆည် (၁၁)ခရိုင်ဒေသတွင် အင်အားကြီးထွားပြန့်နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ပန်းလောင်မြစ်၊ ဇော်ဂျီမြစ်ဒေသတို့တွင် ပြန့်နှံ့စွာ အခြေချနေထိုင်သည်ကို သိရှိရ၏။
ထို့ကြောင့် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးများ (ရှေးဦး ၀၊ ပလောင်) တို့သည် မြေပြန့်ဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း မွန်ဂိုတာတာလူမျိုးအုပ်စုတို့နှင့် မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ကြရကြောင်း ရန်သူတို၏ နှောက်ယှက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ရင်ဆိုင်ကြရကြောင်း၊ မြန်မာအုပ်စုဝင်တို့ အလုံးအရင်းအင်အားကြီးစွာ ဝင်ရောက်လာကြကြောင်း၊ မွန်ဂိုတာတာနှင့်အတူ မြန်မာအုပ်စုဝင်အနွယ်တို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်း ကြောင်း မွန်ခမာအနွယ်ဝင် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြိုကွဲ၍ မွန်အုပ်စုတို့ မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းဒေသတို့၌ အခြေတည်ကြကြောင်း၊ ၀၊ ပလောင်အုပ်စုအနွယ်တို့ ရှမ်းကုန်းပြင် မြင့်(တောင်ပေါ်ဒေသ) ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းတို့ ဝင်ရောက်အခြေချကြကြောင်း သိရှိရ၏။
မွန်ခမာအနွယ်ဝင် ၀၊ ပလောင်လူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ယန်စီကျန် မြစ်ဝှမ်းဒေသမှ တစ်စုအဖြစ် ထွက်လာကြပြီး တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (တာလီဒေသ) ထန်ချုန်းဒေသနှင့် ယုန်ချန်ဒေသတို့တွင် အခြေချ၍ မြို့ပြပြည်နယ်ငယ်များ ထူထောင်ကြ သည်။
မွန်ဂိုတရုတ်အနွယ်တို့၏ အဆက်မပြတ် နှောက်ယှက်တိုက်ခိုက်မှု ဒဏ်ကြောင့် “ တာလီဖူးနိုင်ငံတော်(ကောသမ္ဘီပြည်) “ ပျက်ဆီးခဲ့ရသဖြင့် “ ၀ ” အနွယ်ဝင်သည် သံလွင်မြစ် ကြောင်းအတိုင်း ဆင်းသက်ကြပြီး မြန်မာပြည်သံလွင်အရှေ့ခြမ်းဒေသနှင့် အနောက်ခြမ်းဒေသ တွင်အခြေချ နေထိုင်ကြကြောင်း တွေ့ရ၏။
တာလီဖူးမြို့ပြနိုင်ငံတော် (ကောသမ္ဘီပြည်) ပြိုကွဲခဲ့ရခြင်းကြောင့် ၀ နှင့် ပလောင်အနွယ်စု ကွဲထွက်ခဲ့ရပြီး ပလောင်အနွယ်စုမှာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းနှင့် သံလွင်မြစ်အကြား တောင်တန်းကြီး များကို ဖြတ်ကျော်၍ မုံးကိုး - ကြူကုတ်လမ်းကြောင်းမှ ကွက်ခိုင်၊ သိန္နီ၊ လားရှိုး - မိုင်းရယ်သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။
AD ၁၀ရာစုတွင် ပလောင်အနွယ်စုတစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းအနီး ကျယ်လန့် (နမ့်ခမ်း - မူဆယ်) တွင် ပြန်လည်စုစည်းကြပြီး မြို့ပြကျေးပြည် (ဒုတိယ ကောသမ္ဘီပြည်) အဖြစ် ထူထောင်ကြပြန်သည်။
ထို့နောက်တွင် “ ကျယ်လန့်ကျေးပြည်ထွန်း ကားစဉ်တွင် ပဲခူး - တောင်ငူ - ကျောက်ဆည် ဒေသတို့မှ အင်အားပြိုကွဲလာသည့် မွန်၊ ၀၊ ပလောင်အနွယ်စုအနက်မှ ပလောင်အနွယ်စုသည် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်လာကြပြီး ရွှေလီချိုင့်ဝှမ်းဒေသရှိ အနွယ်စုတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ တောင်ပေါ်ဒေသ၌ မြို့ပြကျေးရွာ စုစည်း တည်ထောင်ကြပြန်သည်။
ရာမဝတီဟုပင် အမည်တွင်၍ မြို့တော်ကို “ကျကောင်း” (မိန်းကောင်း)ဖြစ်သည်။
ခရိုင် (၂၉)ခုဖွဲ့စည်း ထားကြောင်းနှင့် ပလောင် မျိုးနွယ်စုများဖြစ်ကြသည်။
(ရူမည်း၊ ရူလျဲန်း၊ ရူကော) တို့၏ မြို့ပြကျေးပြည်ဖြစ်ပြီး စည်ပင် ထွန်းကားခဲ့၏။
တောင်ပေါ်ကုန်းမြင့်၌ တည်ထားခြင်းကြောင့် ရန်အန္တရာယ်များကို ခုခံနိုင် ကာကွယ်နိုင်ရန်နှင့် ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှု မလွယ်ကူစေရန်ဖြစ်ဟန် ရှိသည်ဟုရှိသည်။
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။
နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။
ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။
နေနဂါးမျိုးနွယ် ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။
(အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် ) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓ (ပု) [ပဋိ+ ဧက+ဗုဒ္ဓ။
ပစ္စေက+ဗုဒ္ဓ။
ပဋိ ဧကာ ဝိသုံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော ဝိသဒိသာ အညေ အသာဓာရဏဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၆။
ပစ္စေကံ ပရေဟိ အသာဓာရဏဘာဝေန ဝိသုံ သယမ္ဘုဉာဏေန သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဝါတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ၊ သံ၊ဋီ၊၁၊၆၉။
ပစ္စေကံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ၊ အနာစရိယော ဟုတွာ သာမညေဝ သမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၉၇။
] အသီးအခြား-ကိုယ်တိုင်သာ-(ဆရာမရှိဘဲ) သစ္စာ ၄-ပါးကို သိမြင်သော ဘုရား၊ သီးခြား ဘုရား၊ ဘုရားငယ်၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ။
လောကရှိ ဗုဒ္ဓဘွဲ့ထူးခံ ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုး လောက၌ “ဗုဒ္ဓ”ဘွဲ့ထူးခံပုဂ္ဂိုလ် ၄-မျိုး ရှိသည်၊ ယင်းတို့ကား သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ စတုသစ္စဗုဒ္ဓ၊ သုတဗုဒ္ဓတို့ ဖြစ်သည်။
ထိုတွင် အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ၄-သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာ တစ်သိန်းကာလပတ်လုံး ပါရမီဆယ်ပါးအပြား ၃၀-တို့ကို မငြိုငြင် မပင်ပန်း ဖြည့်ဆည်းပြီးလျှင် အကြွင်းမရှိသော သိဖွယ် “ဉေယျ”ဝတ္ထုတို့ကို ဆရာမရှိ မိမိဖာသာ သိမြင်နိုင်သော “သဗ္ဗညုတဉာဏ်”ရှင် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ကို “သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ = သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ”ဟု ခေါ်သည်။
အောက်ထစ်ဆုံး ၂-သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ကာလပတ်လုံး ဒါန၊ သီလစသော ပါရမီတို့ကို ဖြည့်ကျင့်ပြီးလျှင် သစ္စာ ၄-ပါး “ဉေယျ” တရားတို့ကို ဆရာ မရှိ မိမိဖာသာ သိမြင်နိုင်သော “ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်”ရှင် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ကို “ပစ္စေကဗုဒ္ဓ”ဟု ခေါ်သည်။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ထံမှ နည်းဥပဒေသရရှိ၍ တဆင့်ခံ အနေအားဖြင့် သစ္စာ ၄-ပါး သိမြင်သော “သာဝကဗောဓိဉာဏ်”ရှင် အဂ္ဂသာဝက၊ မဟာသာဝက၊ ပကတိသာဝက ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ကို “စတုသစ္စဗုဒ္ဓ”ဟု ခေါ်၍ အကြားအမြင် “ဗဟုဿုတ”ဖြင့် သိသင့်သိထိုက်သော သဘောတရားတို့ကို ပိုင်းခြား သိမြင်သူ ပညာရှင်အပေါင်းကို “သုတဗုဒ္ဓ”ဟု ခေါ်သည် (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၉၊ ၉၀။
သံ၊ဋီ၊၁၊၆၉၊ ၇၀။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၃၇-၈)။
ထိုဗုဒ္ဓ ၄-မျိုးတွင် သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓ ၂-မျိုးကိုသာ မြန်မာဘာသာအားဖြင့် “ဘုရား”ဟု ခေါ်၍ ကျန်ဗုဒ္ဓ ၂-မျိုးကိုမူ “ဘုရား”ဟု မခေါ်ဆိုကြချေ။
ထို့ပြင် သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓကို “ဘုရားကြီး”၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓကို “ဘုရားငယ်”ဟု ခွဲခြားပြု၍ ခေါ်ဆိုကြသေးသည်။
သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်တို့သည် ပါရမီဖြည့်ကျင့်ရာ အချိန်ကာလအားဖြင့် ထက်ဝက်မျှသာ ကွာခြားကြသော်လည်း ဂုဏ်အရည်အချင်းအားဖြင့်မူ ထက်ဝက်မက အဆများစွာ ကွာခြားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ ထူးခြားချက်များနှင့် စွမ်းရည်များ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့သည် သစ္စာ ၄-ပါးကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သိမြင်တော်မူကြပြီးလျှင် သူတစ်ပါးကိုလည်း သိမြင်အောင် ဟောကြားတော်မူနိုင်ကြသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘုရားငယ်တို့ကား သစ္စာ ၄-ပါးကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင်သာ သိမြင်တော်မူနိုင်ကြ၍ သူတစ်ပါးတို့အား သိမြင်အောင်ကား မဟောပြနိုင်ကြပေ။
ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် အနက်သဘာဝ “အတ္ထရသ”ကိုသာ ထိုးထွင်းသိမြင်၍ ပါဠိသဘာဝ “ဓမ္မရသ”ကို ထိုးထွင်းမသိသောကြောင့် လောကုတ္တရာတရားကို ဝေါဟာရပညတ်သို့ တင်ကာ မဟောပြနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာဆိုသော် စကားမပြောတတ်သူ လူအသည် အိပ်မက်၌ တွေ့မြင်ရသော အကြောင်းအရာတို့ကို ပြန်လည် မပြောနိုင်သကဲ့သို့၎င်း၊ တော၌ ကျက်စားလေ့ရှိသော တောမုဆိုးသည် မြို့ကြီးပြကြီး၌ စားသောက်ခဲ့ရသော စားဖွယ် ဟင်းလျာတို့၏ အရသာကို မပြောပြတတ်သကဲ့သို့၎င်း ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်တို့သည် တန်ခိုးအရပ်ရပ်, သမာပတ် ၈-ပါး, ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄-ပါး စသော ဂုဏ်တို့နှင့်ကား ကုံလုံပြည့်စုံတော်မူကြသည်သာ ဖြစ်သည်။
ဖော်ပြပါ ဂုဏ်အရည်အချင်းအားဖြင့် သဗ္ဗညုဘုရားတို့အောက် နိမ့်ကျတော်မူကြသော်လည်း အဂ္ဂသာဝက, မဟာသာဝကတို့ထက်မူ များစွာ သာလွန်တော်မူကြလေသည် (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၆။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၉)။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဉ် စွမ်းရည်နှိုင်းယှဉ်ချက် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဉ်ဖြင့် ရှေးဖြစ်ဟောင်းကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့ရာတွင် မဟာသာဝကတို့သည် မိမိတို့ ပါရမီဖြည့်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာတစ်သိန်းအတွင်း၌သာ အောက်မေ့ဆင်ခြင်နိုင်ကြသည်။
အဂ္ဂသာဝကတို့သည် တစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းမျှ ဆင်ခြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည် ၂-သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ဆင်ခြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ကား အပိုင်းအခြားမရှိ ဆင်ခြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။
ထို့ပြင် မဟာသာဝကတို့သည် ခန္ဓာအစဉ်ကို မှီငြမ်းပြု၍သာ ဆင်ခြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။
အဂ္ဂသာဝကနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့ကား ခန္ဓာအစဉ်ကို မှီငြမ်းမပြုရဘဲ စုတိနှင့်ပဋိသန္ဓေကို ကြည့်ရှု၍လည်း ဆင်ခြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ကား စုတိပဋိသန္ဓေကိုမျှ ကြည့်ရှုတော်မမူရဘဲ အလိုတော်ရှိသလို ဆင်ခြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။
ဥပမာဆိုရသော် မဟာသာဝကတို့၏ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်သည် ဆီမီးရောင်နှင့် အလားတူသည်။
အဂ္ဂသာဝကတို့၏ အဘိညာဉ်သည် သောက်ရှူးကြယ်ရောင်နှင့် တူသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ အဘိညာဉ်သည် လရောင်နှင့် အလားတူသည်။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့၏ အဘိညာဉ်သည်ကား မြူတိမ်ကင်းစင်သော နေမင်း၏ အလင်းရောင်နှင့် တူလေသည် (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၊၃၊ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃-၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၄၀-၁။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၀။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၊၃၊ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၅-၆)။
ရဟန္တာသခင် သာဝကအရှင်မြတ်တို့၏ ဝိဇ္ဇာ ၃-ပါး၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄-ပါး၊ အဘိညာဉ် ၆-ပါး စသည်အားဖြင့် ပြားသော “သာဝကပါရမီဉာဏ်”သည် ပုထုဇဉ်၊ သေက္ခတို့၏ ဉာဏ်ကို ထောက်လျှင် နက်နဲသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဘုရားငယ်တို့၏ “ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်”ကို ထောက်သော် နက်နဲသည်ဟု မဆိုရတော့ချေ။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့၏ “သဗ္ဗညုတဉာဏ်”တော်ကား ထိုပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ထက်ပင် သာလွန်သဖြင့် အနက်နဲဆုံး ဖြစ်သည် (ပဋိသံ၊၃၇၄၊၅၊ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၃။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၃၆။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၈၄)။
ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူခြင်း သဗ္ဗညု ဘုရားအလောင်းတော် တို့သည် အရဟတ္တမဂ်၏အဆုံး အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်သည်နှင့်တပြိုင်နက် သဗ္ဗညုတဉာဏ်နှင့် တကွ “ဗုဒ္ဓဉာဏ်” အားလုံးကိုရ၍ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား စင်စစ် ဖြစ်တော်မူကြသကဲ့သို့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အလောင်းလျာတို့သည်လည်း အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သည်နှင့်တပြိုင်နက် ဝိဇ္ဇာ ၃-ပါး, ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄-ပါး, အဘိညာဉ် ၆-ပါး စသည် ပြားသော “ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်”ကို ရ၍ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘုရားငယ်တစ်ဆူ ဖြစ်တော်မူကြသည် (ပဋိသံ၊၁၇၂။
မဟာနိ၊၃၆၄။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၄၊ ၁၀၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၁။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၃။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၇၆။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၉၁။
ဝဇိရ၊၄၁။
သာရတ္ထ၊၁၊၂၉၅၊ ၃၅၂။
ဝိမတိ၊၁၊၅၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၄၉)။
အလုံးစုံသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားအလောင်းတော်တို့သည် နောက်ဆုံး ပစ္ဆိမဘဝဝယ် မဇ္ဈိမဒေသ ဗောဓိမဏ္ဍိုင်ရှိ အဝိဇဟိတဋ္ဌာန အပရာဇိတပလ္လင်၌သာ ရဟန်းအသွင်ဖြင့် သဗ္ဗညုဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူကြသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအလောင်းတော်တို့ကား ဘုရားဖြစ်ရာဌာန သီးခြား သတ်မှတ်ချက်မရှိ သင့်လျော်ရာဌာန၌ပင် လူ့အသွင်ဖြင့်၎င်း၊ ရဟန်းအသွင်ဖြင့်၎င်း ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ကို ရကာ ဘုရားငယ်တစ်ဆူ ဖြစ်တော်မူကြသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်လာပုံ ဥပမာများ သုတ္တနိပါတ် ပါဠိတော် ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် (နှာ။
၂၈၄-၂၉၀)၊ အပဒါန် ပါဠိတော် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒါန် (အပ၊၁၊၉–၁၅)၊ စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိတော် ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ (နှာ။
၂၂၉-၃၀၇)တို့၌ လာသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ၄၁-ဆူတွင် အမှတ်-၁ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အလောင်းသည် ကဿပနှင့် ဂေါတမဘုရားရှင်တို့အကြား ဗုဒ္ဓသုညခေတ်၌ ဗာရာဏသီပြည်တွင် ဗြဟ္မဒတ်မင်း ဖြစ်လာသည်။
ထိုမင်းသည် ဗာရာဏသီမြို့တော်နှင့်တကွ ဇမ္ဗူဒီပတကျွန်းလုံးရှိ မြို့ပေါင်း ၂-သောင်းကို အုပ်ချုပ်မင်းပြုနေစဉ် ပြည်နီးချင်း မင်းတစ်ပါးသည် တိုင်းစွန်ပြည်ဖျား မြို့ငယ်များကို တိုက်ခိုက်လာသည်။
အမတ်တို့က ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခွင့် ပြုပါရန် တောင်းပန်ကြသော်လည်း ပါဏာတိပါတအမှု မဖြစ်စေလိုသောကြောင့် တိုက်ခိုက်ခွင့်မပေးဘဲထားရာ ရန်သူမင်းသည် ဗာရာဏသီမြို့တော်အနီးသို့ပင် ချဉ်းကပ်လာလေသည်။
ထိုအခါ အမတ်တို့က “အရှင်မင်းကြီး ပါဏာတိပါတအမှု မဖြစ်စေရပါ၊ ကျွန်တော်မျိုးတို့ ရန်သူမင်းကို အသက်ရှင်ဖမ်းကာ ဆက်သပါမည်”ဟု ဥပါယ်အမျိုးမျိုး ပြကာ လျှောက်တင်မှ အခွင့်ရ၍ အိပ်မောကျနေသော ရန်သူမင်းကို အသက်ရှင်ဖမ်းကာ ဆက်သလာကြသည်။
ထိုအခါ ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် “တစ်ဦးတည်းသော ငါ၏စောင့်စည်းမှုကြောင့် ဤသတ္တဝါ အပေါင်း၌ သွေးတစ်စက်မျှ မယိုထွက်ခဲ့ရပေ၊ ဩော် ကောင်းလေစွ၊ အားလုံးသတ္တဝါတွေ ချမ်းသာကြပါစေ၊ ဘေးရန် မရှိကြပါစေနှင့်၊ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြ ကင်းကြပါစေ”ဟု မေတ္တာဈာန်ကို ဖြစ်စေ၍ ထိုဈာန်ကို အခြေခံပြုကာ သင်္ခါရတရားတို့ကို သုံးသပ်ပြီးလျှင် ထိုခဏ၌ပင် ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ကို ရလေသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်သစ်စ ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် ဆင်ကျောက်ကုန်းပေါ်၌ပင် မဂ်ဖိုလ်ချမ်းသာကို ခံစားနေစဉ် အမတ်တို့က “အရှင်မင်းကြီး ပြည်တော်ဝင်ရန် အချိန်တန်ပါပြီ၊ အောင်စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အပေါင်းအား ချီးမြှောက်မှုကို ပြုသင့်ပါသည်၊ စစ်ရှုံးသူ အပေါင်းအားလည်း ထမင်းရိက္ခာ ပေးသင့်ပါသည်”ဟု လျှောက်တင်ကြရာ “အချင်းတို့-ငါကား ဘုရင်မင်းမြတ် မဟုတ်တော့ပြီ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်ပြီ”ဟု မိန့်ဆိုသည်။
အမတ်တို့က “အရှင်မင်းကြီး-ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့မည်သည်မှာ လက်နှစ်သစ်မျှသော ဆံမုတ်ဆိတ်ဖြင့် ပရိက္ခရာ ၈-ပါး ဆင်မြန်းကာ ရှင်ရဟန်းအသွင်ဖြင့် ဖြစ်ကြပါသည်”ဟု လျှောက်တင်ကြသဖြင့် ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် လက်ျာလက်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို သုံးသပ်လိုက်ရာ ထိုခဏ၌ပင် လူ့အသွင် ကွယ်ပျောက်၍ ဝါတော်တစ်ရာ ရပြီးသော ရဟန်းအသွင် ဖြစ်တော်မူသွားလေသည်။
အမတ်တို့၏ လျှောက်ထားမေးမြန်းချက်အရ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်လာပုံ ကျင့်စဉ်ကို “သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ” စသော ဂါထာဖြင့် ဟောကြားပြီးလျှင် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်၍ ဟိမဝန္တာရှိ ဂန္ဓမာဒနတောင်သို့ ကြွမြန်းတော်မူသည် (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၂-၅၉။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၄-၁၇၀)။
လွန်လေပြီးသောအခါ တက္ကသိုလ်ပြည်၌ ဂေါတမဘုရားအလောင်း “သင်္ခ”မည်သော ပုဏ္ဏားအား “သုသီမ”မည်သော သားတစ်ယောက် ရှိသည်။
ထိုသုသီမလုလင်သည် ၁၆-နှစ်အရွယ် ရောက်သောအခါ ဗာရာဏသီပြည်သို့သွား၍ ဖခင်ပုဏ္ဏားကြီး၏ အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သော ပုဏ္ဏားတစ်ဦးထံ အတတ်ပညာ သင်ယူသည်။
၁၂-နှစ်မျှ သင်ယူကြရသည့် အတတ်ပညာကို ၂-လ ၃-လဖြင့် သင်ယူတတ်မြောက်ပြီးလျှင် ထိုအတတ်ပညာကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ကြည့်ရာ အစနှင့် အလယ်ကိုသာ တွေ့မြင်၍ အဆုံးကို မမြင်နိုင်ဘဲ ရှိသည်။
ထိုအခါ ဆရာပုဏ္ဏားကြီးကို ခွင့်ပန်ပြီးလျှင် ဗာရာဏသီပြည်အနီး ဣသိပတနမိဂဒါဝုန်ဝယ် သီတင်းသုံးနေကြသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ထံ ချဉ်းကပ်မေးမြန်းသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့က ရဟန်းပြုမှသာ အတတ်ပညာ သင်ပေးနိုင်ကြောင်း မိန့်တော်မူကြသဖြင့် ထိုအရှင်မြတ်တို့ထံ ရဟန်းပြုသည်။
သုသီမ ရဟန်းတော်သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ “ဤသို့ ဝတ်, ဤသို့ ရုံ” စသော အာဘိသမာစာရိက ကျင့်ဝတ်ကို သင်ယူရာ ရင့်ကျက်သော ပါရမီနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်၍ မကြာမီ “ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်”ကို ရတော်မူ၏။
“သုသီမပစ္စေကဗုဒ္ဓါ”ဟု ထင်ရှားလေသည် (ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၆၆-၇။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၄-၅)။
ဤသို့ စသည်ဖြင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်တို့သည် လူ့အသွင်ဖြင့်၎င်း၊ ရဟန်းအသွင်ဖြင့်၎င်း သင့်လျော်ရာ ဌာန၌ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ကို ရကြသည်။
(ထိုအရှင်မြတ်တို့၏ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် တက်၍ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ရပုံ အစီအစဉ်ကို စူဠနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာ (နှာ။
၉၃-၁၀၁)နှင့် ဤအဘိဓာန် အခန်း-၈၊ ဉာဏ-ပုဒ်တို့၌ ကြည့်)။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ကဲ့သို့ ပြိုင်ဘက်မပြု တစ်ဆူတည်းသာ ပွင့်တော်မူကြသည် မဟုတ်။
ရံခါ တစ်ဆူတည်း ပွင့်တော်မူကြသော်လည်း ရံခါ ဂုဏ်ရည်တူ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဆူများစွာ တစ်ပြိုင်နက် ပွင့်တော်မူကြသည်။
ကဿပနှင့် ဂေါတမဘုရားရှင်တို့အကြား ဗုဒ္ဓသုညခေတ်၌ မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီ အလောင်းအမှူးရှိသော ကျွန်မ ၅၀၀တို့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ငါးဆူ ဖူးတွေ့ဆည်းကပ် ကြရဖူးသည်။
ယင်း မဟာပဇာပတိဂေါတမီ အလောင်းသည် ထိုဘဝမှ စုတေ၍ ဗာရာဏသီပြည်အနီး ယက်ကန်းသည်တို့ ရွာ၌ အကြီးအမှူးဖြစ်သော ယက်ကန်းသည်အိမ်တွင် ဖြစ်ပြီးလျှင် ပဒုမဝတီ၏ သားများ ဖြစ်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ၅၀၀-တို့ကို ဖူးတွေ့ဆည်းကပ် ရပြန်သည် (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၂။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၄၄)။
ပဒုမဝတီ၏သား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ၅၀၀တို့ ရာဇဂြိုဟ်မြို့အနီး “ဣသိဂိလိ”တောင်၌ ကြာမြင့်စွာ သီတင်းသုံးတော်မူကြသည် (မ၊၃၊၁၁၃-၄-၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၈၉-၉၁)။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့သည် ဝေနေယျသတ္တဝါတို့၏ အလိုဆန္ဒအာသယ အားလျော်စွာ အမျိုးမျိုးသော တရားဓမ္မတို့ကို ဟောပြတော်မူကြသည်။
ဂေါတမဘုရားရှင်သည် အသက်တိုသော ကာလ၌ ပွင့်တော်မူရသဖြင့် တရားအစု “ဓမ္မက္ခန္ဓာ”ပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်မျှ ဟောပြတော်မူခဲ့ရသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကား “ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ တုယှံ၊ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတု”အစချီသော အနုမောဒနာ ဆုပေး ၂-ဂါထာမျှကိုသာ ဟောပြတော်မူကြသည် (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၆။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၇။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၈၊ ၂၃၆။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၂)။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ တရားကို ကြားနာရသူတို့သည် လူ၊ နတ်ချမ်းသာ နှစ်ဖြာသော သမ္ပတ္တိကို ရကြသည်။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်နှင့် သာဝကတို့၏ တရားကို ကြားနာရသူတို့သည် လူ၊ နတ်၊ နိဗ္ဗာန် သုံးတန်သော သမ္ပတ္တိကို ရကြသည် (ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၁၁၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇)။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်ရန် ဗျာဒိတ်ခံယူခြင်း အင်္ဂါ ၅-ပါး “ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်လတ္တံ့”ဟူသော ပထမ ဗျာဒိတ်ပန်း ဆင်မြန်းခံယူရန် အင်္ဂါ ၅-ပါး ရှိရသည်။
ယင်းတို့ကား- (၁) မနုဿတ္တ = လူသားစင်စစ်ဖြစ်ခြင်း၊ (၂) လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ = ယောက်ျားစင်စစ်ဖြစ်ခြင်း၊ (၃) ဝိဂတာသဝဒဿန = ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို ဖူးတွေ့ရခြင်း၊ (၄) အဓိကာရ = အသက်စသည်ကို စွန့်၍ ဆုတောင်းခြင်း၊ (၅) ဆန္ဒတာ = ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဖြစ်ရန် များကြီးသော ဆန္ဒရှိခြင်းတို့ ဖြစ်သည် (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅-၆။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၀)။
ဤအင်္ဂါ ၅-ပါးနှင့် ပြည့်စုံညီညွှတ်သဖြင့် ဗျာဒိတ်ပန်း ဆင်မြန်းပြီးနောက် ၂-သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာ ၁-သိန်း ကာလပတ်လုံး ပါရမီ ဖြည့်ကျင့်ပြီးသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အလောင်းအလျာတို့သည် နောက်ဆုံး ပစ္ဆိမဘဝဝယ် ခတ္တိယ, ဗြာဟ္မဏ, ဂဟပတိဟူသော အမျိုး ၃-ပါးတွင် တစ်ပါးပါး၌ ဖြစ်တော်မူကြသည်။
အဂ္ဂသာဝကတို့သည် ခတ္တိယ၊ ဗြာဟ္မဏဟူသော အမျိုး ၂-ပါးတွင် တစ်ပါးပါး၌ ဖြစ်ကြ၍ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ကား အထက်တန်းအကျဆုံး အမျိုး၌သာ ဖြစ်တော်မူကြသည် (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၆။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၇-၉။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၂၃)။
ပွင့်ထွန်းရာ ကာလနှင့် နေရာဌာန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်တို့သည် ဘုရားရှင်တို့ ပွင့်ထွန်းရာ “အသုညကမ္ဘာ”ဝယ် သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ တစ်ဆူနှင့် တစ်ဆူအကြား “ဗုဒ္ဓသုညခေတ်”၌ ပွင့်တော်မူကြသည် (ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၄၄။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၂၂၇။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၅။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၆)။
ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် ပါဠိတော်လာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ၄၁-ဆူတွင် “မာတင်္ဂ”မည်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ပွင့်တော်မူပြီးသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့တွင် နောက်ဆုံး ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်သည်။
ယင်းပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ဂေါတမဘုရားအလောင်း သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဖွားမြင်တော်မူရာ အလောင်းမင်းသားအား ပူဇော်ရန် လာကြသည့် နတ်များ၏ “အချင်းတို့-လောက၌ ဘုရားပွင့်ပြီ”ဟူသော အသံကို ကြားရလျှင် ဟိမဝန္တာရှိ မဟာပဘာရတောင်သို့ ကြွကာ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူသည် (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၆-၇။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၂)။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့သည် ဖြူစင်သော အကျင့်ရှိသူတို့ ဖြစ်ထွန်းရာ “မဇ္ဈိမဒေသ”၌သာ ပွင့်တော်မူကြသကဲ့သို့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည်လည်း မဇ္ဈိမဒေသ၌သာ ပွင့်တော်မူကြသည်။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့သည် ကောသလ, မဂဓ စသော မဇ္ဈိမဒေသရှိ တိုင်းကြီးပြည်ကြီးတို့၌ လှည့်လည်သီတင်းသုံးတော်မူကြ၍ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကား အများအားဖြင့် ဟိမဝန္တာရှိ ဂန္ဓမာဒနတောင်၌သာ သီတင်းသုံးတော်မူကြသည်။
ထိုဂန္ဓမာဒနတောင်၌ “နန္ဒမူလက”မည်သော တောင်ဝှမ်းသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်တို့၏ သီတင်းသုံးရာ ဌာနဖြစ်သည်။