kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
300px|ကျောက်တုံးဥယာဉ်အဝင်ဝ ကျောက်တုံးဥယာဉ် (Stone Forest) () သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ကူမင်းမြို့မှ ၁၂၀ ကီလိုမီတာ(၇၂မိုင်)အကွာအဝေးတွင်ရှိသော ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်စီရင်စုတွင်တည်ရှိသော ဘဘာဝကျောက်ဆောင်ကျောက်သားအစုအဝေးဖြစ်သည်။
The tall rocks seem to emanate from the ground in the manner of stalagmites, with many looking like petrified trees thereby creating the illusion of a forest made of stone. Since 2007, two parts of the site, the Naigu Stone Forest (乃古石林) and Suogeyi Village (所各邑村), have been UNESCO World Heritage Sites as part of the South China Karst. The site is classified as a AAAAA-class tourist site. Features 300px|ကျောက်တုံးဥယာဉ် Shilin National Scenic Area (昆明市石林风景区) covers an area of and is divided into seven scenic areas as follows: Greater & Lesser Stone Forests (大、小石林) - also known as the Lizijing Stone Forest (李子菁石林) Naigu Stone Forest (乃古石林) Zhiyun Cave (芝云洞) Lake Chang (长湖 literally Long Lake) Lake Yue (月湖 literally Moon Lake) Dadie Waterfall (大叠水) Qifeng Cave (奇峰洞) These formations, caused by the dissolution of limestone, are believed to be over 270 million years old and are a tourist attraction for both overseas and domestic tourists, with bus tours bringing tourists from Kunming. There are also a number of hotels in the area. ယဉ်ကျေးမှု 300px|ကျောက်တုံးဥယာဉ်တွင် ယီလူမျိုးတို့ကခုန်နေပုံ According to legend, the forest is the birthplace of Ashima (阿诗玛), a beautiful girl of the Yi people. After falling in love she was forbidden to marry her chosen suitor and instead turned into a stone in the forest that still bears her name. Each year on the 24th day of the sixth lunar month, many Yi people celebrate the Torch Festival (火把节 Huǒbă Jié), which features folk dances and wrestling competitions. See also Petrified Forest South China Karst References Further reading A Virtual Field Trip to the Stone Forest, Kunming, Yunnan Province, China External links China Stone Forest site Shilin page Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ Category:ဥယျာဉ်များ။
ပိတ်ချင်းမြောင် မဟာနန္ဒမူလိုဏ်ဂူတော်သည် ပြင်ဦးလွင်မြို့မြောက်ဘက် နောင်ပိန်ရွာအနီး မန္တလေး-မူဆယ်ကားလမ်းအနီးတွင်တည်ရှိသည်။
ပြင်ဦးလွင်မြို့မှ ၁၂ မိုင်ခန့်အကွာ ဝက်ဝံကျေးရွာ၏ တောင်ဘက် ၂ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
လိုဏ်ဂူရှေ့တွင် ဆေးဖက်ဝင် ပိတ်ချင်းပင်များ ထူထပ်ပေါများစွာ ပေါက်ရောက်ခဲ့သောကြောင့် ပိတ်ချင်းမြောင်ဟု ခေါ်တွင်သည်ဟု ဆိုသည်။
ရုပ်ပုံများ ကိုးကား Category:ပြင်ဦးလွင်မြို့ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိုဏ်ဂူများ။
ဗိုလ်ချုပ် စိန်ထွား ဗိုလ်ချုပ်စိန်ထွားသည် တပ်မတော် စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်၊ သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မြို့မ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
မြို့မ ရဲခေါင် တပ်ဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်းများစွာ ထုတ်ဝေခွင့် ရပ်နားထားသော မြို့မဝံသာယုဝ မဂ္ဂဇင်းအား ၁၉၉၃ ခုနစ်မှစပြီး မြို့မမဂ္ဂဇင်း အမည်ဖြင့် ပြန်လည်ထုတ်ဝေနိုင်ရေး အတွက် အထူးကူညီမှု ပြုခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ် မြို့မကျောင်း၏ ၇၅နှစ်ပြည့် စိန်ရတု ကို အထက ၂ ဒဂုံ၊ အထက ၃ ဒဂုံ တွင် ကျင်းပခဲ့ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ် စိန်ထွားသည် ရှေ့နေချုပ် ဦးသာထွန်း၊ ဆရာမကြီး ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း၊ ဗိုလ်ချုပ် သောင်းတင်၊ ဗိုလ်ချုပ် ချစ်လှိုင်၊ ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဘုန်းမြင့်၊ ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဝင်း၊ ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်လှ နှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး လှဘူး စသော မြို့မဟောင်းများနှင့်အတူ မြို့မကျောင်း စိန်ရတု နာယက အဖြစ် ဦးစီးဦးဆောင်မှုပြုခဲ့သည်။
ရွှေတိဂုံဘုရား ဘက်စုံ ပြုပြင်ရေးတွင် ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့် နှင့် အတူ ဦးဆောင်မှုပြုခဲ့သည်။
http://www.burmalibrary.org/docs6/NLM1997-11-25-text.pdf ဗိုလ်ချုပ်စိန်ထွားသည် National Working Committee for Women Affairs (NWCWA) တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
Two views on women's rights in Burma ဇနီးမှာ ဒေါ်ခင်အေးဖြစ်သည်။
ဦးဇော်ဝင်း (ကျား)သည် အမျိုးသားပညာဝန်ဦးဖိုးကျား ဒေါ်အေးကြည်တို့သားဖြစ်သည်။
သားသမီးဆို၍ သား ဇော်ဝင်း (ကျား) တစ်ယောက်သာ ရှိသည်။
ဇော်ဝင်း (ကျား) သည် ရန်ကုန်မြို့မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနစ် အထွေထွေ သပိတ်တွင် မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်(ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုအမှုဆောင်ကော်မတီဝင် နိုင်ငံတော် စီးပွားကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် နှင့် ဥက္ကဋ္ဌ) ၊ ၊ ဦးသန်းဆွေ (သံအမတ်ကြီး ဦးသန်းဆွေ)၊ ဦးသာထွန်း (ရှေ့နေချုပ် ဦးသာထွန်း) ဦးမျိုးမြင့် ( လူထု ပညာရေးမှူး)၊ ဦးမျိုးသန့် ( ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု အစိုးရ၏ သတင်း ပြန်ကြားရေးမှူး၊ )၊ ဦးရဲမြင့် (ဗိုလ်ကြီးရဲမြင့်အောင်)၊ ဒေါက်တာ သန်းထွန်း (သမိုင်းပါမောက္ခ)၊ ဦးညွန့်လွင် (ဗိုလ်မှူးညွန့်လွင်)၊ သံမဏိ ဦးကျင်လှိုင် ၊ ဦးရန်ဝေး ၁၉၄၈ - ၄၉ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (တကသ)ဥက္ကဋ္ဌ ၊ ဒေါက်တာ မောင်မောင်ကျော် ၁၉၄၉ - ၅၀ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (တကသ)ဥက္ကဋ္ဌ ၊ ဦးစိန်လှ ၁၉၄၇ - ၄၈ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (တကသ)ဥက္ကဋ္ဌ ၊ ဦးရွှေတင် (ရေကြောင်းသိပ္ပံကျောင်းအုပ်ကြီး Captain ရွှေတင်) စသော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် များနှင့်အတူ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဇော်ဝင်း (ကျား)သည် မြို့မရဲခေါင်နှင့် မြို့မရဲညွန့် ကျောင်းသား တပ်ဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား မြို့မကျောင်း စိန်ရတု (၁၉၂၀-၁၉၉၅) အထိမ်းအမှတ် စာစောင်နှင့် ဗဟိုပြခန်း မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စိန်ရတု (၁၉၂၀-၁၉၉၅) အထိမ်းအမှတ် စာစောင်နှင့် ဗဟိုပြခန်း မှတ်တမ်းဓာတ်ပုံ Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ။
ဧပြီလ သည် ခရစ်သက္ကရာဇ်၏ လေးလမြောက်လတစ်လဖြစ်သည်။
ဧပြီဖွားမြန်မာများမှာ − ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏မိခင်ဒေါ်စု မြန်မာ့နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဦးဘဝင်း ၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့၏ မိခင်ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အဘွား။
(၁၈၇၇ ခု၊ ဧပြီလ (၂၂) ရက်၊ ) သက်ကြီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးစံရွှေ၊(၁၈၈၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်) ဆရာတော် အာဇာနည် အသျှင် ဦးဝိစာရ ၊(၁၈၈၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်) ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး (၂၃ဧပြီလ၁၈၉၃ ) ဦးချန်ထွန်းသတိုမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ရ အငြိမ်းစား တရား လွှတ်တော်ချုပ် တရားဝန်ကြီး ဦးချန်ထွန်း ( ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ) ဇော်ဂျီ၊ စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ (၁၉၀၇-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ရက်) ဒေါ်ခင်ကြည်၊ အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးနှင့် တပ်မတော်၏ ဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ဇနီး ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နှင့် တဦးတည်းသော အမျိုးသမီး သံအမတ်ကြီး( ၁၆ ရက်ဧပြီလ ၁၉၁၂ ) ညိုမြ၊၊ (၁၉၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ဝ ရက် ) ဦးမန်းဝင်းမောင်၊နိုင်ငံတော် သမ္မတ (၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက် ) ဂျာနယ်ကျော်မမလေး စာရေးဆရာမကြီး ( ၁၉၁၇ ခု ဧပြီလ ၁၃ ရက်) မြတ်ထန်၊ စာရေးဆရာ(ဗိုလ်မှူးကြီး တင်မောင်)(၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်) ဒေါက်တာသန်းထွန်း စာရေးဆရာ နှင့် သမိုင်းပညာရှင်(၆ ဧပြီ ၁၉၂၃) လင်းယုန်မောင်မောင် စာရေးဆရာ(၁၉၂၅ ခု ဧပြီလ ရ ရက် ) လင်းယုန်နီ စာရေးဆရာ နှင့် ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အမှုဆောင်(၁၉၂၆ ခု ဧပြီလ ၁၃ ရက် ) အောင်သင်း စာရေးဆရာ( ၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁၇)ရက်) ဦးသိန်းစိန်၊နိုင်ငံတော် သမ္မတ(၂၀ ဧပြီလ ၁၉၄၅) မောင်ဝံသ သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာနယ်ဇင်း ကောင်စီ (ယာယီ) ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက်) စိုင်းခမ်းလိတ် ဆရာဝန်၊ စာရေးဆရာ၊(၁၉၄၉) ဧပြီလ (၂၇) ရက် စစ်ငြိမ်းအေး ပန်းချီဆရာ( ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၄) မောင်ဇေယျာ၊ စာရေးဆရာ( ၁၈၊ ၄၊ ၁၉၅၈) မြို့မ-မြင့်ကြွယ်၊ စာရေးဆရာ နှင့် သမိုင်းပညာရှင်၊ မြို့မ ဦးသန်းကြွယ် (ပင်လုံစာချုပ်) ၏ သား ၊ (၁၄ဧပြီလ၊ ၁၉၆၀) ကိုမြင့်ဆန်းအောင်၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မြေးဖြစ်ပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် မိုက်ကယ် အဲရစ် တို့၏ သား၊(၁၂ ဧပြီ ၁၉၇၃ ခုနှစ်) အဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်၊ စာရေးဆရာ စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၊(၁၉၇၉ ခုနှစ် ဧပြီလ (၁၀) ရက်) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
နမ့်ခမ်းမြို့ ( ၊ ) သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ မူဆယ်ခရိုင်အတွင်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့နယ် ၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ယခင်က ဤနေရာတစ်ဝိုက်တွင် ရွှေထွက်သောကြောင့် ရွှေထွက်သောချောင်းဟုခေါ်ကြသည်။
(နမ့် = ချောင်း+ခမ်း = ရွှေ) နမ့်ခမ်းမြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသမှာ မူလက တရုတ်နိုင်ငံပိုင်ဖြစ်သည်။
၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ် ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဤခံတပ်မြို့နှင့် ဗန်းမော်မြို့အကြား ရှိ လမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များက လီဒိုလမ်းမကြီးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံပြည်နယ် လီဒိုမှ တရုတ်နိုင်ငံ ကူမင်းမြို့အထိ မြန်မာနိုင်ငံကို ဖြတ်၍ ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်ကုန်တွင် ဗန်းမော်ရှိ ဗမာလမ်းနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ နမ့်ခမ်းမြို့အထိ ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက နမ့်ခမ်းနှင့် မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ နယ်နမိတ်အငြင်းပွားမှုကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်း ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် နမ့်ခမ်းရဲစခန်းအား တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မြို့သည် မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်ညီနောင်များလက်အောင်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
တည်နေရာနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး thumb|နမ့်ခမ်းမြို့ရှိ လမ်းတနေရာ မူဆယ်မြို့မှ အနောက်ဘက် ၁၉ မိုင်ခန့်အကွာ၊ ရွှေလီမြစ်တောင်ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် ရွှေလီမြစ်ကူးပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ နောင်တောင်းမြို့သို့သွားလာနိုင်သည်။
ကချင်ပြည်နယ်နယ်စပ် မန်ဝိန်းကြီး()နှင့် ၅ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။
မန်ဝိန်းကြီးမှ တဆင့် ဗန်းမော်သို့ လမ်းကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။
နမ့်ခမ်း-နမ့်ဖတ်ကာလမ်းဖြင့် မူဆယ်-မန္တလေးကားလမ်းပေါ်ရှိ နမ့်ဖတ်ကာသို့ ဖြတ်လမ်းရှိသည်။
ထို့ပြင် နမ့်ခမ်း - မုန်းဝီး- နမ့်ဟိုင်း- နမ္မတူ - သီပေါလမ်းကိုလည်း လမ်းကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။
ထင်ရှားသောနေရာများ နမ့်ခမ်းဆေးရုံကြီး - ကိုလိုနီခေတ်နှင့်ပါလီမန်ခေတ်က အမေရိကန်သာသနာပြုဆေးရုံဖြစ်သည်။
ကျောက်လုံးများဖြင့်လှပစွာတည်ဆောက်ထားသည်။
မြို့လယ်ဘုရား စောမွန်လှဘုရား မြို့၏အနောက်ဘက်တွင် ရေပူစမ်းရှိသည်။
မြို့၏အနောက်မြောက်ဘက် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖြင့် စက်တပ်ဆင်အင်အား မဂ္ဂါဝပ် ၆၀၀ ရှိသည့် ရွှေလီ(၁)ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံတည်ရှိသည်။
ယင်းစက်ရုံမှ သီပေါမြို့၊ ကျောက်မဲမြို့၊ လားရှိုးမြို့၊ နမ္မတူမြို့တို့ကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြန့်ဖြူးရန် ရည်ရွယ်သည်။
လူမျိုးများ ရှမ်းလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်သည်။
မြန်မာပြည်ပေါက်တရုတ်များ၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများနှင့် ပြည်မမှလာရောက်နေထိုင်သော ဗမာများနေထိုင်ကြသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်ရွာများနှင့် တောင်ပေါ်များတွင် ကချင်လူမျိုးများ၊ ပလောင်လူမျိုးများနေထိုင်ကြသည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အဓိကအားဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
စက်မှုလယ်ယာဖြင့် စပါးကိုတစ်နှစ်ပတ်လုံးစိုက်ပျိုးပြီး တရုတ်နိုင်ငံသို့တင်ပို့ရောင်းချသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်တောင်များတွင် ရာဘာ၊ ပြောင်းစသည်များ စိုက်သည်။
ပလောင်လူမျိုးများက လက်ဖက်အဓိကစိုက်သည်။
ထို့ပြင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သစ်မှောင်ခိုထုတ်ခြင်း၊ မီးသွေးဖုတ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ခြင်းများလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
စဉ် အမည် တည်နေရာ ရေမျက်နှာပြင် အမြင့်ပေ ဆေးရောင် မီးလင်းနိုင်သည့် အမြင့်တာ မီးလင်းသည့် မီးအချက်ပြနူန်း ၁မင်္ဂလာကျွန်း ၂ပုသိမ်15° 42.0' N094° 12.0' E ၃မာန်အောင်ကျွန်း18° 56.0' N093° 27.0' E ၄မေယုကျွန်း20° 12.0' N092° 32.0' E ၅စစ်တွေ20° 7.0' N092° 54.0' E ၆နံ့သာကျွန်း ၇အုန်းတပင်ကျွန်း18° 26.0' N093° 55.0' E ၈သန္တာ15° 32.0' N095° 38.0' E ၉ကျွန်းညီနောင် ၁၀ကျောက်ဖြူကျွန်း ၁၁မလိစွန်း ၁၂ဖောင်နက်ကြီး ၁၃မီးပြကျွန်း(ထားဝယ်)13° 36.0' N098° 13.0' E ၁၄လေးရှင်းတောင် ၁၅ကျိုက္ခမီ ၁၆လုံးသာ18° 22.0' N094° 20.0' E ၁၇လုံးသာဖောင်တော် ၁၈ကျောက်ဖြူ ဗော်ယာ ၁၉ပလောပလင် ၂၀သစ်တပင် ၂၁ကလွင် ၂၂ဒဂုံမီးပြယာဉ်15° 59.9' N96° 14.5' E ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ ကဏ္ဍ:မီးပြတိုက်များ စာရင်း။
thumb|အကယ်ဒမီပွဲတွင် တွေ့ရသော မော့စ် မော့စ်သည် သူ၏ အနုပညာ ခြေလှမ်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော ဇာတ်မင်းသားကြီး စိန်မာဒင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ကားလိပ်ဆွဲ ဘဝဖြင့် စတင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လေးမျက်နှာမြို့၊ ရေတိုးချောင်ရွာ ဇာတိဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ တင်ဝင်းဖြစ်သည်။
အနုပညာသည်ဘဝ လူရွှင်တော် မော့စ်သည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က မန္တလေး စိန်မြတ်မော် အငြိမ့်၌ ပညာသင် လူရွှင်တော်တစ်ဦးအဖြစ် ဦးစိန်ရိုး၊ ဦးရွှေဗျိုင်း စသည့် လူရွှင်တော်ကြီးများထံတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ခန့်တွင် မင်းသားကြီး စိန်မာဒင်၏သား မင်းသား မိုးဝင်း၊ မိုးမင်းတို့နှင့်အတူ ဒါရိုက်တာ မောင်စိတ္တ၏ ဇာတ်လမ်းများကို လူရွှင်တော် မိုးဒီ‎နှင့် တွဲဖက် ကပြခဲ့ရာ မိုးဒီ-မော့စ် လူရွှင်တော်အတွဲဟု ပရိသတ်မှ စတင် လက်ခံလာခဲ့သည်။
ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ကွန်ဖူးမင်းသား ဘရုစလီကဲ့သို့ သရုပ်ဆောင်ရာ ဘရုစလီမော့စ်၊ နဂါးလေးမော့စ်ဟု နာမည်ကြီးပြီး နောက်ပိုင်း ဇာတ်ထုတ်ဖြစ်သည့် မောင်ပေါက်ကျိုင်း ဇာတ်၊ သုဝဏ္ဏငလျှံ ဇာတ်များမှာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်စံပြသဘင်မှ ခွဲထွက်ပြီး ဒါရိုက်တာ မောင်စိတ္တ၊ မိုးဒီ၊ မော့စ်တို့ ပူးပေါင်းကာ မင်းသား တင်မိုးဝင်းကို မင်းသားအဖြစ် တင်မြှောက်လျက် ကျွန်တော့်သဘင် ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မိုးဝင်းဇာတ်သဘင်နှင့် ၁၅ နှစ်ကြာ လက်တွဲကပြခဲ့ပြီးနောက် မိုးဒီ နှင့် မော့စ် ပူးပေါင်းကာ ဇာတ်ထောင်ခဲ့သည်။
ဇာတ်ထောင်သည့် အချိန်မှာပင် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဝန်းကျင်ခန့်က ဒါရိုက်တာ ဦးမြင့်ကျော် ရိုက်ကူးသည့် ရှက်တယ် တအား ဗီဒီယို ဇာတ်ကားတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒါရိုက်တာ စိန်သံမဏိ ရိုက်ကူးသည့် ဖာတစ်လုံး ရွှေရိုး ဗီဒီယိုဇာတ်ကားဖြင့် အနုပညာ လောကထဲသို့ အောင်မြင်စွာ ခြေချနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးသန်းအောင် စီစဉ်သည့် မိုးဒီနှင့် မော့စ်တို့နှစ်ဦး ပါဝင်သော မင်္ဂလာဦးည ဗီဒီယိုဇာတ်ကားသည် မြန်မာ ဗီဒီယို ခေတ်ဦးပိုင်းက အငှားရဆုံးအခွေ၊ အလှူ၊ မင်္ဂလာဆောင် စသည့်တို့တွင် မပါမဖြစ် ငှားရမ်းပြသရသည့် အခွေဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဇာတ်သဘင်မှ ဗီဒီယို၊ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့ပြီး ရာဇဝင်၊ ဟာသနှင့် အချစ်ဟာသ စသည့် ဇာတ်ကားများတွင် အဓိက သရုပ်ဆောင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဇာတ်ပို့ ဇာတ်ရံအဖြစ် လည်းကောင်း သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်နှင့် ဗီဒီယိုဇာတ်ကားပေါင်း များစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရင်း ဒါရိုက်တာ ထွန်းအောင်ဇော် ရိုက်ကူးသည့် ထာဝရ အလင်းတန်းများ ဇာတ်ကားတွင် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွက် အကောင်းဆုံး အမျိုးသား ဇာတ်ပို့ဆု အကယ်ဒမီကို ဆုခူးရရှိခဲ့သည်။
အကယ်ဒမီ ရရှိပြီးချိန် ကာလများက မော့စ်ကွယ်လွန်ပြီဟူသော ကောလာဟလ စကားများ ပေါ်ထွက်ခဲ့ပြီး ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့က အကယ်ဒမီ ဒါရိုက်တာ ထွန်းအောင်ဇော်အတွက် မင်းသား ဖိုးချစ်မှ ဂုဏ်ပြုကျင်းပပေးသည့် အကယ်ဒမီ ဂုဏ်ပြုဧည့်ခံပွဲတွင် အနုပညာ မောင်နှမများအား ငါမသေဘူး ရေကူးတတ်တယ် ဟု အကယ်ဒမီ မော့စ်က နောက်ပြောင် ကျီစယ်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ဟာသ သရုပ်ဆောင် မော့စ်သည် ၂၀၁၃ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ နံနက် ၄ နာရီ ၂၀ မိနစ်က ရန်ကုန်မြို့ SSC ဆေးရုံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မော့စ်သည် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၅၉ နှစ်ရှိပြီဖြစ်ကာ အသည်းရောဂါဝေဒနာကို ကာလရှည်ကြာ ခံစားခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။
Weekly Eleven News ကိုးကား Category:မြန်မာ လူရွှင်တော်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ။
၁၉၃၀ ခုနှစ်က ဖွဲ့ခဲ့သော တို့ဗမာအစည်းအရုံးအဖွဲ့ဝင်များသည်သူတို့၏ နာမည်ရှေ့တွင် 'သခင်' ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို ဂုဏ်ယူစွာတပ်ခဲ့ကြသည်။
မိမိတို့နိုင်ငံတွင် မိမိတို့သာ သခင်များဖြစ်ကြောင်း ပြယုဂ် အဖြစ် တပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရည်ရွယ်ချက်မှာနယ်ချဲ့ဗြိတိသျှတိုင်းတစ်ပါးလက်အောက်တွင် ကျွန်သဘောက်ဖြစ်နေရသဖြင့် ကျေးကျွန်စိတ်တွေပပျောက်၍ ဇာတိမာန်တက်ကြွလာပြီးသခင်စိတ်ပေါ်ပေါက်ကိန်းအောင်းလာရန်ဖြစ်သည်။
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြ﻿သော သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ သခင်အောင်ဆန်း(ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း)၊ သခင်နု(ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု)၊ သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်စိုး၊ သခင်လှဖေ(ဗိုလ်ချုပ်လက်ျာ)၊ သခင်သိန်းဖေ(ဦးသိန်းဖေမြင့်)၊ သခင်ထွန်းအုပ်၊ သခင်ချန်ထွန်းစသော ခေါင်းဆောင်များသည်သူတို့၏နာမည်ရှေ့တွင်ဂုဏ်ယူစွာ သခင် (master / lord) ဘွဲ့တပ်ခဲ့ကြသည်။
သခင်နု သခင်အောင်ဆန်း သခင်စိုး သခင်သန်းထွန်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
thumb|ချီဖွေရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း ချီဖွေမြို့သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ချီဖွေခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်အဆင့်မြို့ဖြစ်ပြီး မြစ်ကြီးနားမြို့မှအရှေ့မြောက်ဘက် ၈၈ မိုင်ခန့်အကွာ မေခမြစ်အရှေ့ဖက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့တောင်ဖက် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည့် ပန်ဝါမြို့နှင့် ၄၀ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်။
မြောက်ဖက်တွင် လောခေါင်၊ ထော်ဂေါ့၊ ဆော့လော်မြို့များသို့ မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ထောင်ဖက်တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့နှင့် မော်တော်ကားလမ်း ဆက်သွယ်ထားသည်။
ချီဖွေမြို့ တောင်ဖက် ၆ မိုင်ခန့်အကွာ နန်းဦးကျေးရွာအနီးတွင် တရုတ်စီပီအိုင်ကုမ္ပဏီပိုင် ချီဖွေငယ် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ (စက်တပ်ဆင်အင်အား -၉၉ မဂ္ဂါဝပ်)နှင့် ချီဖွေမြို့မြောက်ဖက် မေခမြစ်ပေါ်တွင် ချီဖွေရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း (၃၄၀၀မဂ္ဂါဝပ်)တို့ တည်ရှိသည်။
ပန်ဝါမြို့သည် ကချင်ပြည်နယ် ချီဖွေခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်မြို့ ဖြစ်သည်။
မေခမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ချီဖွေမြို့မှ ၄၀ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်။
ပန်ဝါမြို့တွင် ဦးစခုတ်တိန့်ယိန်း ခေါင်းဆောင်သော နယ်ခြားစောင့်တပ်အသွင်ပြောင်းထားသော ကချင်ပြည်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော် (NDA-K) အခြေစိုက်သည်။
ပထဝီဝင် ပန်ဝါမြို့သည် ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၁၃၅၅ မိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဝိုင်းမော်မြို့နယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ချီဖွေမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
မြင့်မားမတ်စောက်သည့် တောင်တန်းနှင့်တောင်စောင်းများ ဝန်းရံထားသောကြောင့် မြေပြန့်လွင်ပြင်နည်းပါးသည့် မြို့လေးဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု တစ်နှစ်ပတ်လုံး ချမ်းအေးသည့် ရာသီဥတုရှိခြင်းကြောင့် အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၁၈ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်သာ ရှိသည်။
ဆောင်းရာသီတွင် အအေးဒဏ်ကို ပိုမိုခံစားရပြီး အနိမ့်ဆုံး အပူချိန် ရေခဲမှတ်အောက် (-၁၀) ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်ထိ ကျဆင်းကာ တစ်မြို့လုံး ရေခဲနေတတ်သည့် မြို့ဖြစ်သည်။
လူနေမှု ပန်ဝါမြို့တွင် ကချင်တိုင်းရင်းသား အနွယ်ဝင် လော်ဝေါ်၊ လာချိတ်၊ငေါ့ချန်း၊ လီဆူးမျိုးနွယ်တို့ အများစုနေထိုင်ကြပြီး အိမ်ထောင်စု ၁၇ဝ ကျော် တွင် လူဦးရေ ၁၁ဝဝ ကျော် နေထိုင်သည်။
ကျေးလက်ဒေသတွင် အိမ်ခြေ ၁၂ဝဝ ကျော်ရှိပြီး လူဦးရေ ၆၉ဝဝ ကျော်နေထိုင်သောကြောင့် ပန်ဝါ မြို့တွင် လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်။
အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။
စီးပွားရေး သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းကို အများစု လုပ်ကိုင်ကြသည်။
စိုက်ပျိုးမြေရှိသော်လည်း သီးနှံအနည်းငယ်သာစိုက်ပျိုးကြပြီး ချဉ်စော်ခါးသီးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။
နယ်စပ်မြို့လေး တစ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် ကုန်သွယ်ခြင်းကိုလည်း အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ထင်ရှားသည့် နေရာများ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း စာသင်ကျောင်း သုံးကျောင်းရှိပြီး ဘောလုံး အားကစားကွင်း တစ်ကွင်းသာရှိသည်။
မြို့ပေါ်တွင် (၂၅) ခုတင် ဆံ့ပန်ဝါဆေးရုံကြီး တည်ရှိကာ၊ လန်းဂျော၊ရှီးကျန်၊ လုပီကျန်း၊ ဖီမော ကျေးရွာလေးရွာတွင် ကျန်းမာရေး ဌာနခွဲ တစ်ခုစီရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့၊ လဝက၊ စည်ပင်၊ နတလ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မြေစာရင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ တိ/မွေးကု၊ ရုပ်သံ၊ ပြန်/ဆက်၊ လျှပ်စစ်၊ သတင်းတပ်ဖွဲ့၊ နကသ စသည်ဖြင့် စုစုပေါင်းအစိုးရဌာနဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း ၁၇ ခု လည်းရှိသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားစေတီ နှစ်ဆူနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိသည်။
မြို့ပေါ် အမှတ်(၁)ရပ်ကွက်ရှိ ဇမ္ဗူငြိမ်းစေတီတော်၊ မြို့ဦးဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် စိန်ပေါလ်ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်းတို့သည် ထင်ရှားသည့် နေရာများဖြစ်သည်။
မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်က တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသည့် ခြေလျင်တပ်ရင်းဖြစ်သည်။
ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းမြို့တွင်အခြေစိုက်သည်။
မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေ၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ၃ (မိုးကောင်း) မှကွပ်ကဲသည့် ခြေလျင်တပ်ရင်းဖြစ်သည်။
ကချင်ပြည်နယ်၊ ဟိုပင်မြို့တွင်အခြေစိုက်သည်။
ပန်နန်းဒင်မြို့သည် မလိခမြစ်ဖျားတွင်တည်ရှိပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်ခွဲအဆင့်မြို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာပြည်မြောက်ဖက်ဆုံးမြို့ဟု ဆိုနိုင်သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မြို့အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
နောင်မွန်းမြို့သည် မလိခမြစ်ဖျားတွင်တည်ရှိပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည်။
စတင် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ နောင်မွန်း ဟူသောအမည်သည် ရဝမ်ဘာသာစကား လုံမှန် မှလည်းကောင်း၊ ခန္တီးဘာသာစကား နောက်မွန် မှလည်းကောင်း ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
ရဝမ်ဘာသာဖြင့် လုံ = ကျောက်၊ မုန် = ဖြူသည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ကျောက်ဖြူရှိသောအရပ် ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ခန္တီးဘာသာဖြင့် နောက် = အပြင်၊ မွန်း = နေပြည်တော်မြို့ (စော်ဘွားနေရာ) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် နေပြည်တော်ပြင်ပမြို့ ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ခင်သိန်း၊ ဒေါ်၊ ပါမောက္ခ၊ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ်အမည်များ လေ့လာချက်။
၁၉၉၆ အောက်တိုဘာ။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ ပူတာအို ရောက်လာပြီးနောက် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား စတင်သည်။
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် တောင်အုပ်ထား၍ နောင်မွန်းအား အုပ်ချုပ်သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နောင်မွန်းအား မြို့နယ်အဖြစ်သတ်မှတ်ကာ နယ်ခြားဝန်ထောက်ရုံးနှင့် မြို့ပိုင်ရုံးကို စဖွင့်သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ (၃) ရက်တွင် နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။
800px|နောင်မွန်းမြို့ မြင်ကွင်းကျယ်ဓာတ်ပုံ နေထိုင်သည့် လူမျိုးများ ခရစ်နှစ် ၆၀၀ ခန့်တွင် တိဘက်မြန်မာအနွယ်များ ဆင်းလာကာ မခွမ်ဒမ်းတွင် နေကြသည်။
အချို့က မဲခေါင်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆက်ဆင်းလာရာ ယခု နောင်မွန်းမြို့ဝန်းကျင်သို့ ရောက်လာသည်။
၎င်းတို့က ရဝမ်လူမျိုးဖြစ်လာပြီး လူဦးရေတိုးပွားကာ နှစ် (၉၀၀) ဝန်းကျင်တွင် သံနှင့် ဘော်များ တူးဖော်သွန်းလုပ်နိုင်လာသည်။
နောင်မွန်း မြေပြန့်တွင် လူထူထပ်ပြီး သဘာဝအန္တရာယ်များပြားလာသောအခါ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ ပြောင်းရွေ့အခြေချကြရာ ယနေ့တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသည့် နေရာများ နောင်မွန်းမြို့လည်ရှိ ခရိယာန်ဘုရားကျောင်း နောင်မွန်းမြို့နယ်တွင် ခါကာဘိုရာဇီ တောင်ထွတ် (၁၉၂၉၆ ပေ) နှင့် ဂမ်လန်ရာဇီ တောင်ထွတ် (၁၉၁၄၂ ပေ) တို့ ရှိသည်။
ပန်ဆောင်မြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်တွင်ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်မြို့ ဖြစ်သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မြို့နယ်ခွဲအဆင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားဟု ပီပီပြင်ပြင် ပေါ်ထွန်းလာပြီးနောက် နှစ်ကာလ ထောင်သောင်းချီကာ သဘာဝ ရေမြေတောတောင် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တောရိုင်း သတ္တလောကကြီးက လူသားတို့အပေါ် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးခဲ့သည်မှာ အငြင်းပွားစရာ မလိုသော အချက်တစ်ချက် ဖြစ်သည်။
မိမိအသက် တစ်ချောင်းအတွက်သာ ရုန်းကန်လှုပ်ရှား နေခဲ့ရသော သားရိုင်း တိရစ္ဆာန်သာသာ ဘဝတွင် နိစ္စဓူဝ ရင်ဆိုင်နေရသော သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ထဲမှ မိုးသက်မုန်တိုင်း၊ လျှပ်စစ်မိုးကြိုး၊ သမုဒ္ဒရာ ဒီလှိုင်း၊ ငလျင်၊ မီးတောင်၊ မြစ်ရေလျှံခြင်း စသည့် အင်အားစုများ အပါအဝင် တောရိုင်း သတ္တဝါကြီးများကို အကြောက်တရားဖြင့် ဝပ်တွားကိုးကွယ် ခဲ့ကြရကြောင်း ခေတ်သမိုင်းဆရာတို့က တညီတညွတ်တည်း လက်ခံထားကြသည်။
ဤဖြစ်စဉ်မှာ ကမ္ဘာဦး ကာလမှသည် သိပ္ပံပညာ မထွန်းကားမီ ကာလအထိ ရှည်ကြာခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉ ရာစု ခေတ်ဦးမှ ယနေ့ မျက်မှောက်ခေတ်အထိ ကာလတွင်မူ လူသားက သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် အင်အားစုများအပေါ် ပြန်လည်တွန်းလှန် ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်ဟု ကောက်ချက်ချရမလို ဖြစ်လာခဲ့သည်။
စင်စစ်တော့ လူသားနှင့် သဘာဝတရားသည် မည်သူက မည်သူ့ကိုမျှ လွှမ်းမိုးကြိုးကိုင် ထိန်းချုပ်ဖို့ မလိုအပ်ကြောင်း ယထာဘူတကျကျ စဉ်းစားဖို့ လိုသည်။
လူသား သည် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သဟဇာတ ဖြစ်အောင် နေထိုင်ခြင်းသည်သာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည် ဟူသော အတွေးအခေါ် တစ်ရပ်သည် ၂ဝ ရာစု ခေတ်ဆန်းမှစ၍ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ သည်ကိုလည်း တွေ့နေရသည်။
ဤအတွေးအခေါ်အရ လူသားသည် မိမိစားဝတ်နေမှု ဘဝ ပြည့် စုံဖူလုံရေးအတွက် အဓိက အခြေခံကျသော ရိက္ခာသီးနှံစိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ်ရာတွင် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်လည်း သဟဇာတ ဖြစ်စေ၊ တစ်နေ့တခြား တိုးတက်များပြားလာသော လူဦးရေအတွက်လည်း စားရေရိက္ခာ ဖူလုံစေရန်အတွက် ရှဉ့်လည်းလျှောက်သာ ပျားလည်းစွဲသာ ဖြစ်စေမည့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒတစ်ရပ် ချမှတ်ကျင့်သုံး ရပေတော့မည်။
ဥရောပနှင့် အနောက်ကမ္ဘာတွင် ၁၇ ရာစုနောက်ပိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော စက်မှုတော်လှန်ရေး အရှိန်အဟုန် မြင့်လာသည်နှင့်အမျှ လယ်ယာကဏ္ဍတွင် ရှေးယခင်က နေရာယူလာခဲ့သော လူအား၊ ကျွဲ၊ နွား၊ မြင်း စသော တိရစ္ဆာန်အင်အားသုံး လယ်ယာစနစ် တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကောကာ စက်မှု အင်အားသုံး လယ်ယာစနစ်သစ်သည်လည်း ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ထွန်းနေရာယူ လာခဲ့သည်။
စက်မှုလယ်ယာ စနစ်တွင် ထယ်ထိုး၊ ထွန်ရေးငင်၊ သယူ်ပို့ဆောင်ရေး ကဏ္ဍတို့၌ စက်အားသုံးယာဉ်၊ ယန္တရား အမျိုးမျိုးတို့ကို သုံးစွဲလာ ကြသလို သီးနှံဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်ရေး ကဏ္ဍ၌လည်း မြင်း၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွားတို့က စွန့်ပစ်သော Manure ခေါ် မြင်းချေး၊ ဆိတ်ချေး၊ ကျွဲချေး၊ နွားချေးများမှအစ သစ်ရွက်ဆွေး၊ ကောက်ရိုးပြာ၊ ဂျုံရိုးပြာအဆုံး လယ်ယာထွက်သဘာဝ မြေဩဇာများ အစား ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် စီမံထုတ် လုပ်သော ဓာတ်မြေဩဇာများကို တစ်နေ့တခြား တွင်ကျယ်စွာ သုံးစွဲ လာကြရာမှ ယနေ့ဆိုလျှင် လွန်ကဲစွာ သုံးစွဲသော အဆင့်အထိ ရောက်ရှိလာ ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူစွာ တစ်ဝမ်းတစ်ခါး တစ်မိသားစုအတွက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သော ရှေးဟောင်း လယ်ယာ စနစ်များ ပျောက်ကွယ်ကာ အင်အားပြည့် စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သော Commercial Agriculture စနစ်ကြီး ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ထိုစီးပွားဖြစ် လယ်ယာစနစ်ကြီးက တစ်နိုင်တစ်ပိုင် လယ်သမား ငယ်များကို ပပျောက်သွားစေသလို ထိုလယ်သမားငယ်တို့ ကျင့်သုံးလာခဲ့သည့် သဘာဝ အခြေခံ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရေး နည်းပညာများလည်း ကွယ်ပျောက်ခဲ့ရ ပါတော့သည်။
သီးနှံအာ ဟာရအတွက် ယခင်က သုံးစွဲလာခဲ့သော မြင်း၊ နွား၊ ကျွဲ၊ ဆိတ် တို့၏ အညစ်အကြေး မြေဩဇာများမှာလည်း လယ်ခင်း ယာခင်းထဲတွင် ကျွဲတွေ၊ နွားတွေ မရှိတော့သဖြင့် သုံးလိုသည့်တိုင် ရှာမရတော့ပါ။
နိုက်ထရိုဂျင်၊ မီးစုန်း၊ ပိုတက်ဆီယမ်စသော အဓိက သီးနှံ အာဟာရတွေ လွန်ကဲစွာ ပါဝင်နေသည့် ဓာတ်မြေဩဇာတွေကိုသာ အစဉ်တစိုက် သုံးစွဲလာကြတော့သည်။
ထိုသို့ သုံးစွဲလာခြင်း၏ အကျိုးဆက်မှာ ဆယ်စုနှစ် တစ်ခု၊ နှစ်အတွင်း၌ မသိသာခဲ့သော်လည်း နှစ်သုံးဆယ်၊ လေးဆယ်စသည်ဖြင့် ကြာလာသော အခါတွင်မူ သီးနှံ ဖြစ်ထွန်းမှုများလည်း မူမမှန် ဖြစ်လာရပါတော့သည်။
ထိုမူမမှန်သော သီးနှံများကို စားသုံးရသည့် စီးပွားဖြစ် ကျွဲ၊ နွာ၊ ဆိတ် စသည့် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူ ရေးတွင်လည်း တစ်ခုခု ချွတ်ယွင်းသလို ဖြစ်လာတော့သည်။
မူမမှန်တော့သည့် သီးနှံနှင့် မူမမှန်တော့သည့် အသား၊ ငါးတို့ကိုသာ စားသုံးလာရသော လူသားတို့အဖို့ကား ပြောဖွယ် ရာပင် မလိုတော့ပါ။
ယနေ့မျက် မှောက်ကာလတွင်ကား ဆိုခဲ့ပါ အတိုင်း လက်လွန် ခြေလွန် ဖြစ်လာ တော့မှ နောင်တဖြင့် နောက်ကြောင်း ပြန်လှည့်ကာ စေ့ငုသုံးသပ် အဖြေရှာ ကြပါတော့သည်။
အထက်ပါ အခြေအနေများသည် သဘာဝအတိုင်း ကြောင်းကျိုးဆက်စပ် လည်ပတ်နေသည့် လူ၊ တိရစ္ဆာန်၊ သစ်ပင်၊ မြေလွှာ၊ ရေချို အရင်းအမြစ်စသည်တို့ အကြား ဖြစ်ထွန်းလျက်ရှိသော Organic Recycling ခေါ် သက်ကြွင်းပစ္စည်းနှင့် ယင်းတွင်ပါရှိသည့် ဓာတ်သတ္တုတို့ ဆက်စပ်လှည့်ပတ်နေသော ဖြစ်စဉ်ကြီးကို သတိမမူမိကြ၍ သော်လည်းကောင်း၊ သတိထားမိသည့်တိုင် တစ်ဘဝစာ ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသည့် လောဘ၏ စေ့ဆော်မှုကြောင့်သော် လည်းကောင်း ကျူးလွန်မှောက်မှားမိ ခဲ့ကြခြင်း၏ အကျိုးဆက်များပင် ဖြစ်သည်။
အပင်လောက၏ အဓိက အာဟာရ ဝါ အပင်များအတွက် အဓိက လိုအပ်သော အာဟာရများမှာ နိုက်ထရိုဂျင်၊ ပိုတက်ဆီယဲံနှင့် Phosphorus ခေါ် မီးစုန်းဓာတ်များဖြစ်သည်။
ထိုအာဟာရ ဓာတ်များကို အပင်တို့က အဓိကထားကာ အများဆုံးစုပ်ယူ စားသုံးကြသည်မှာ မှန်သော်လည်း ၎င်းတို့မှတစ်ပါး အခြားသော အာဟာရ ဓာတ်များဖြစ်သည့် ကယ်လ်စီယံ၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်ဆာလ်ဖာ၊ မဂ္ဂနီးစ်၊ သံဓာတ်၊ ကြေးနီဓာတ်၊ သွပ်ဓာတ်၊ မိုလာဗ်ဒီနမ် Molybdenium နှင့် ဘိုရွန် Boron စသည်တို့ကိုလည်း အနည်းငယ်မျှစီ စားသုံးကြရသည်။
ခြွင်းချက်အဖြစ် အပင်သီးနှံ အမျိုးအစားနှင့် ရာသီဥတု နေရာဒေသအလိုက် သီးသန့် လိုအပ်တတ်သော ဆီလီနီယံ - Selenium နှင့် ဗာနေဒီယံ -Vanadium ကဲ့သို့သော အာဟာရ ဓာတ်များကိုလည်း အနည်းငယ်မျှစီ စားသုံးကြရသည်။
အပင်တို့အဓိက စားသုံးသည့် နိုက်ထရိုဂျင်အစ မီးစုန်းဓာတ်အဆုံး အာဟာရများကို လုံလောက်စွာ ရနေသည့်တိုင် အနည်းငယ်မျှစီသာ လိုအပ်သော ကယ်လ်ဆီယံအစ ကြေးနီဓာတ်၊ သံဓာတ်၊ သွပ်ဓာတ်အဆုံး ဖြစ်သော အာဟာရမျာကို လုံလောက်စွာ မရလျှင် သီးနှံအထွက်နှုန်းနှင့် အရည်အသွေးတို့ ထိခိုက် ရပါတော့သည်။
ထင်ရှားအောင် ဥပမာ ဆောင်ရသော် ဆန်၊ ဂျုံ၊ ပဲ၊ ပြောင်းစသော အခြေခံ အာဟာရများကို အလျှံအပယ် စားသုံးနေရသည့်တိုင် ပမာဏ အနည်းငယ်မျှ သာလိုအပ်သော ဆားကို နှစ်လရှည်စွာ မစားသုံးရပါက လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် လည်ပင်းကြီး ရောဂါ စသော ဖောက်ပြန်မှုများ ဖြစ်ပွားလာတတ် ပါသည်။
အပင်လောကနှင့် အဟာရ ဓာတ်ဆက်စပ်မှုမှာလည်း ထိုနည်းနှင်နှင် ဖြစ်သည်။