kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လုံခြုံရေးနှင့်သက်ဆိုင်သော ထိုအကြောင်းအရာများသည် ဂျီလန်း-ပို့စတန် မိုဟာမက် (Jyllands-Posten Muhammad) ကာတွန်းများ အငြင်းပွားမှုကို အနောက်ဥရောပတွင် မွတ်စလင်များ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းမှ ပေါ်ထွက်လာသော စံသဘောထားကွဲလွဲမှု ဥပမာအနေဖြင့် ညွှန်ပြသည့် ၂၀၀၅ခုနှစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး ထကြွလှုပ်ရှားမှု ကို ရည်ညွှန်းကိုးကားသည်။
ထိုစဉ်တွင်၂၀၀၅ခုနှစ် ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး ထကြွလှုပ်ရှားမှုတွင် အများဆုံးပါဝင်သူများမှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသားများ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် လာရောက်နေထိုင်သူများမဟုတ်ကြောင်း၊ ၎င်းတို့ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြရခြင်း၏ အနှစ်သာရမှာ တူညီသောအခွင့်အရေးရပိုင်ခွင့်များကို ငြင်းပယ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံ၏ တစ်စိတ်တဒေသတွင် သိသာထင်ရှားသော လူမျိုးခွဲခြားရေးဝါဒတို့ကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း၊ စသည့်အချက်များကို အသိအမှတ်ပြုရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။
အားလုံးသော ယင်းအသင်းအဖွဲ့များကြောင့် ဥရောပနိုင်ငံ အများအပြားတွင် လာရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် စိတ်ခံစားချက်နှင့်သက်ဆိုင်သော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။
လူ့ကျင့်ဝတ် လွတ်လပ်စွာလှုပ်ရှားခွင့်သည် အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သောအခွင့်အရေးဟု မကြာခဏ အသိအမှတ် ပြုခဲ့သော်လည်း လွတ်လပ်ခွင့်သည် နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း လှုပ်ရှားမှုများအတွက်သာလျှင် အကျုံးဝင်သည် - ၎င်းကို ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် (သို့မဟုတ်) လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေအရ အာမခံနိုင်သည်။
ထို့အပြင် ဤလွတ်လပ်ခွင့်သည် နိုင်ငံသားများအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားပြီး နိုင်ငံသားမဟုတ်သောသူများ မပါဝင်ပါ။
လက်ရှိတွင် မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အပြည့်အဝ လွတ်လပ်စွာ လှုပ်ရှားခွင့်ကို ၎င်း၏နယ်နိမိတ်အတွင်း ခွင့်ပြုထားခြင်းမရှိပါ။
နိုင်ငံတကာ လူအခွင့်အရေး သဘောတူညီချက်သည် အခြားနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ရန် အထွေထွေအခွင့်အရေးကို ပေးအပ်ထားခြင်းမရှိပါ။
လူအခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်း ပါအပိုဒ် ၁၃ အရ၊ လူတို်င်းလူတိုင်းတွင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခြင်း သို့မဟုတ် ဝင်ရောက်ခြင်း အခွင့်အရေးရှိပြီး နိုင်ငံတွင်း လှုပ်ရှားခွင့်(နိုင်ငံတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်း)လည်း ရှိသည်။
အချို့သော အငြင်းပွားဖွယ်ရာများမှာ နိုင်ငံအတွင်း သို့မဟုတ် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံအကြား လွတ်လပ်စွာလူပ်ရှားခွင့်သည် အခြေခံလူအခွင့်အရေး ဖြစ်ပြီး ကန့်သတ်မှုများပါသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်း ဆိုင်ရာမူဝါဒများ၊ နိုင်ငံ့ စံနမူနာများသည် လွတ်လပ်စွာ လူပ်ရှားခွင့်ရှိသော ဤလူအခွင့်အရေးကို ချိုးဖေါက်သည်ဟု ဆိုသည်။
ယင်းကဲ့သို့ အငြင်းပွားမှုများသည် မင်းမဲ့ဝါဒ နှင့် လွတ်လပ်ရေးဝါဒ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတော်ကို ဆန့်ကျင်သော သဘောတရားများ အကြားတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ဒဿနပညာရှင်နှင့် "တံခါးဖွင့်ဝါဒ" အတွက်လှုပ်ရှားသူဖြစ်သည့် ဂျက်ကော့အက်ပဲက "လူသားများကို ခြားနားစွာ ဆက်ဆံခြင်းသည် ၎င်းတို့သည် နို်င်ငံတော်နယ်နိမိတ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဖက်အခြမ်းတွင် မွေးဖွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်းကို ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ခေတ်ရေစီးကြောင်း၊ ဘာသာရေး သို့မဟုတ် လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ သဘောတရား တို့တွင် မည်သည့်သဘောထားနှင့်မဆို ဘောင်ဝင်ရန် ညှိယူရေးမှာ ခက်ခဲလှသည်။
" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
တန်းတူညီမျှမှု အခွင့်အရေးများ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသို့ လာရောက်နေထိုင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုပါက ၎င်းသည် ထုံးစံအတိုင်း ရွေးချယ်ခွင့် ရှိသည်။
လူဖြူ ဩစတြေးလျ ပေါ်လစီကဲ့သို့ လူမျိုးရေးဆိုင်ရာ ရွေးချယ်ခြင်းသည် တစ်ဖြည်းဖြည်း ကွယ်ပျောက်လာသည်။
သို့သော် များသောအားဖြင့် ပညာတတ်သော၊ တတ်ကျွမ်းသော ကြွယ်ဝသော သူများကို ဦးစားပေးသည်။
ဝင်ငွေနည်းပါးသော နိုင်ငံများမှ ဆင်းရဲသော လူများအပါအဝင် အခွင့်အရေးနည်းသောသူများမှာ ချမ်းသာသော နိုင်ငံများက ပေးသော တရားဝင်ဖြစ်ပြီး အကာအကွယ်လည်းပေးသည့် လာရောက်နေထိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို မရရှိနိုင်ပါ။
ဤတန်းတူညီမျှမှု မရှိခြင်းကိုလည်း ဒီမိုကရေစီစနစ်(အနည်းဆုံး အယူအဆဆိုင်ရာတွင်) ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများတွင် အသုံးပြုသည့် တန်းတူညီမျှမှု အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများနှင့် ကွဲလွဲမှုအဖြစ် အဝေဖန်ခံရသည်။
ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသော သူများအတွက် တံခါးပိတ်ရခြင်းအကြောင်းရင်းမှာ မှတ်တမ်းမရှိဘဲ နိုင်ငံတွင်း လာရောက်နေထိုင်ကြခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
ဤပေါ်လစီ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်သဘာဝသည်လည်း - ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသော လာရောက်နေထိုင်သူများ၏ လုပ်အားကို ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရပြီး ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်စေသည့် အတွက် - လူမျိုးစုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားချက်များအရ ဝေဖန်ခြင်း ခံနေရသည်။
လွတ်လပ်စွာ ရွှေ့ပြောင်းခွင့်ကို ရည်ရွယ်သူ တစ်ဦးချင်းအား ရွေးချယ်ပေးအပ်သော နိုင်ငံတွင်းလာရောက်နေထိုင်မှု ပေါ်လစီများသည် အိမ်ရှင်နိုင်ငံအတွက် စီးပွားရေးတိုးတက်မှု ရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်။
၎င်းတို့သည် ဦးနှောက်ဖောက်စားခံရခြင်းဖြစ်သည့် ပညာတတ်လူနည်းစုကို ဆုံးရှုံးရသည့်အတွက် ဆင်းရဲသော နိုင်ငံ၏ အသားတင် အရှုံးကိုလည်း ဆိုလိုနိုင်သည်။
ဤသည်မှာ အစဦးပိုင်းတွင် လူများကို ရွှေ့ပြောင်းအခြေချရန် လှုံ့ဆော်ပေးသော လူနေမှုအဆင့်အတန်းဆိုင်ရာ တစ်ကမ္ဘာလုံး တန်းတူညီမျှမှုရှိရေးကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။
‘ကျွမ်းကျင်အလုပ်သမား ပြိုင်ဆိုင်မှု’ ဥပမာတစ်ခုမှာ ပထမကမ္ဘာနိုင်ငံများခေါ် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများက တတိယကမ္ဘာနိုင်ငံများခေါ် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ ကျန်းမာရေးလုပ်သားများကို အမြဲ ခေါ်ယူအလုပ်အကိုင်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား မဇ္ဖျိမ အွန်လိုင်းဂျာနယ် Category:လူဦးရေ။
World Red Cross and Red Crescent Dayအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကြက်ခြေနီအဖွဲ့ နှင့် လခြမ်းနီအဖွဲ့ လူမှုရေးလှုပ်ရှားမှုနေ့200px|ကြက်ခြေနီအဖွဲ့အစည်း(ဘယ်)နှင့် လခြမ်းနီအဖွဲ့အစည်း(ညာ)၏ အလံတော်အဖွဲ့အစည်းအမည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းသူ ဟင်နရီ ဒူးနန့်ဖွဲ့စည်းသည့်နေ့စွဲ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တည်နေရာ ဂျီနီဗာ၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတာဝန်ထမ်းဆောင်မှု ကမ္ဘာတစ်ဝန်းဦးတည်ချက် လူသားများအကျိုးနည်းနာများ AIDWebsite http://www.redcross.int/ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့အစည်းနှင့် လခြမ်းနီ အဖွဲ့အစည်း လူမှုရေး လှုပ်ရှားမှု အဖွဲ့အစည်းကြီးသည် နိုင်ငံတကာဆိုင်ရာ လူသားခြင်း စာနာသော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အထိုအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း ၉၇ သန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ထိုအဖွဲ့အစည်းအား လူသားတို့၏ ဘဝနှင့် ကျန်းမာရေး ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
သက်ရှိလူသားတို့အတွက် ပိုမိုသေချာသော လေးစားမှု၊ ဝေဒနာခံစားနေရသော ဒုက္ခများမှ ကာကွယ်တားဆီးပေးရန် တို့အတွက် အသားအရောင်၊ အသက်အရွယ်၊ အဖိုအမ၊ လူမျိုးနှင့် ဘာသာရေး၊ အဆင့်အတန်း စသည်တို့အား ခွဲခြားခြင်း မရှိသည့် အခြေခံ အခြေအနေများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မေလ ၈ ရက်နေ့သည် ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီနေ့ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ကြက်ခြေနီနေ့ အခမ်းအနားများကို ကျင်းပပြုလုပ်ကြသည်။
လူသားများ ကြုံခဲ့ရသည့် ကမ္ဘာစစ်ကြီး နှစ်ခုစလုံးတွင် ကြက်ခြေနီများသည် အရေးပါသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်ကို အားလုံးသိပြီး ဖြစ်သည်။
မိမိအသက်ကို ပဓာနမထားဘဲ မွန်မြတ်သည့်စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ဒဏ်ရာရသူများကို ကူညီကယ်တင်ပေးခဲ့သည့် ကြက်ခြေနီအဖွဲ့ဝင်များ၏ လုပ်ရပ်များကလည်း သမိုင်းမှတ်တမ်းတွင် အထင်အရှား ဖြစ်သည်။
ကြက်ခြေနီနေ့ အခမ်းအနားများကို မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ရခြင်းမှာ ထိုနေ့သည် ဟင်နရီဒူးနန့်၏ မွေးနေ့ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဟင်နရီဒူးနန့်ကို ၁၈၂၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ကြက်ခြေနီအဖွဲ့ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာအောင် စတင်အုတ်မြစ်ချ တည်ထောင်ခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်ပင် သူ၏မွေးနေ့ဖြစ်သည့် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြက်ခြေနီနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားများကို ကျင်းပပြုလုပ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
English Wikipedia:International Red Cross and Red Crescent Movement ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် ကြက်ခြေနီအသင်း နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း ကိုးကား Category:ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့များ။
ယူရေးရှားအား ဖြတ်၍ ရှေးအခါက ကုန်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းများ ပိုးလမ်းမကြီး နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသည် ငွေကြေးအရင်းအနှီးများ၊ ကုန်ပစ္စည်းများ နှင့် ဝန်ဆောင်မှု များကို နိုင်ငံတကာနယ်နိမိတ်များ သို့မဟုတ် ပိုင်နက်များအား ဖြတ်သန်း၍ လဲလှယ်ဖလှယ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
များစွာသော နိုင်ငံတို့တွင် ၎င်းသည် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှုတန်ဘိုး (GDP) ၏ ထူးခြားထင်ရှားသည့် ဝေစု ဟုဖော်ပြပါသည်။
နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံး တည်ရှိနေစဉ်တွင် (ပိုးလမ်းမကြီး၊ ပယင်းလမ်း ကိုကြည့်ပါ)၊ ၎င်း၏ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အရေးပါမှုများသည် မကြာမီသော ရာစုနှစ်များတွင် မြင့်မားထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
စက်မှုလုပ်ငန်းတည်ထောင်ခြင်းများ၊ တိုးတက်လာသည့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုများ၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာကုန်သွယ်မှုများ၊ နိုင်ငံစုံကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများနှင့် ပြင်ပမှဝန်ဆောင်မှုပေးသူများနှင့် ဆောင်ရွက်ခြင်း တို့သည် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးစနစ်အပေါ်တွင် အဓိကထိရောက်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်သည်။
တိုးမြှင့်လာသည့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှု ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်သွားရေးအတွက် အရေးပါလှသော လိုအပ်ချက် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးမရှိပါက နိုင်ငံများသည် ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ၎င်းတို့၏ ပိုင်ဆိုင်သည့် နယ်နိမိတ်များအတွင်းတွင်သာ ထုတ်လုပ်မှုပြုရန် ကန့်သတ်ထားလိမ့်မည်။
နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသည် အခြေခံသဘောတရားအားဖြင့် ပြည်တွင်းကုန်သွယ်ရေး ဖြင့် ခြားနားခြင်းမရှိ ပါ။
စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် ပါဝင်သောအဖွဲ့အစည်းများ၏ အပြုအမှုများသည်၊ ကုန်သွယ်ခြင်းသည် နယ်နိမိတ် ဖြတ်ကျော်ခြင်း ရှိသည်ဖြစ်စေ မရှိသည်ဖြစ်စေ အခြေခံအားဖြင့် ပြောင်းလဲမှု များမရှိပါ။
အဓိကခြားနားချက်မှာမူ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးသည် ပြည်တွင်းကုန်သွယ်ရေးထက် ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုများပြားပါသည်။
အကြောင်းမှာ နယ်စပ်တစ်ခုသည် အခွန်စည်းကြပ် ခြင်း ကဲ့သို့သော ထပ်ဆင့်ကုန်ကျစရိတ်များကို ထုံးစံအရ စည်းကြပ်ကောက်ခံပါသည်။
ယင်းတို့တွင် နယ်စပ် နှောင့်နှေးမှုများကြောင့် အချိန်နှင့်ကုန်ကျ စရိတ်များ၊ ဘာသာစကားများ၊ တရားဥပဒေ စနစ်များ သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှု စသော နိုင်ငံကွာခြားမှုများနှင့် ဆက်စပ်နှီးနွယ်သည့် ကုန်ကျစရိတ်များတို့ ပါဝင် ပါသည်။
ပြည်တွင်းကုန်သွယ်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးတို့၏ အခြားသော ခြားနားချက်မှာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အခြေခံအချက်များ ဖြစ်သော ငွေကြေးအရင်းအနှီးများနှင့် လုပ်သား တို့ကို အစဉ်အလာအားဖြင့် တိုင်းပြည် များအား ဖြတ်သန်းခြင်းထက် တိုင်းပြည်တစ်ပြည်အတွင်းတွင် ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းသယ်ယူနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဤနည်းအားဖြင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးသည် ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကိုသာ ကုန်သွယ်မှုပြုရန် များသောအားဖြင့် ကန့်သတ်ထား၍ ပိုမိုနည်းသော ပမာဏကိုသာ ငွေကြေးအရင်းအနှီးများ လုပ်သားများ သို့မဟုတ် အခြားသော ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အခြေခံများတွင်ပြုလုပ်နိုင်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများတွင် ကုန်သွယ်ခြင်းများသည် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အခြေခံများကို ကုန်သွယ်ခြင်းအတွက် အစားထိုးမှုတစ်ခုကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ကုန်ထုတ်လုပ်မှုအခြေခံတစ်ခုကို တင်သွင်းခြင်းအစား တိုင်းပြည်တစ်ပြည်သည် ယင်းကုန်ထုတ်လုပ်မှုအခြေခံအား လွန်ကဲစွာ အသုံးပြုထားသည့် ကုန်ပစ္စည်း များကို တင်သွင်းမှုပြုနိုင်၍၊ ဤသို့ဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်ကို ရုပ်လုံးဖော်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ဥပမာတစ်ခုမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လုပ်သားပါဝင်မှုများသည့် ကုန်ပစ္စည်း များကို တင်သွင်းခြင်းဖြစ်သည်။
တရုတ်အလုပ်သမားများကို တင်သွင်းခြင်းအစား အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ တရုတ်အလုပ်သမားများဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများကို တင်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသည် စီးပွားရေးပညာ၏ အခက်အလက် တစ်ခုဖြစ်၍၊ နိုင်ငံတကာဘဏ္ဍာရေး နှင့် အတူ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးပညာ၏ ပိုမိုကြီးမားသော အခက်အလက်အဖြစ် ပုံဖော်စေသည်။
နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသည် အမျိုးမျိုးသော ငွေကြေးစနစ်များကို အသုံးပြုပါသည်။
၎င်းတို့၏ အဓိက အရေးကြီးသည်များကို နိုင်ငံခြားငွေ အရန်ငွေများအဖြစ် အစိုးရများနှင့် ဗဟိုဘဏ်များမှ ဆုပ်ကိုင်ထားသည်။
ဤနေရာတွင် ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ငွေကြေးစနစ်တစ်ခုခြင်းစီအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင် ရာ တိုးပွားလာသည့်အရန်ငွေများ၏ ရာခိုင်နှုန်းများကို ဖော်ပြထားသည်။
အမေရိကန်ဒေါ်လာ သည် အများဆုံးရှာဖွေယူကြသည့် ငွေကြေးဖြစ်၍၊ ယူရိုသည်လည်း အလားတူပင် ခိုင်မာသည့် တောင်းဆို ချက်များ ရှိသည်။
ထိပ်ဆုံးမှ ကုန်သွယ်မှုနိုင်ငံများ ပို့ကုန်နိုင်ငံများစာရင်း နှင့် သွင်းကုန်နိုင်ငံများစာရင်း အဆင့် နိုင်ငံများ ပို့ကုန်များ+သွင်းကုန်များ သတင်းအချက်အလက်ရက်စွဲ ၁ ယူနိုက်တက်စတိတ်(စ်) ဒေါ်လာ ၂,၄၃၉,၇၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၂ ဂျာမနီ ဒေါ်လာ ၂,၂၀၉,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၃ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဒေါ်လာ ၂,၁၁၅,၅၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၄ ဂျပန် ဒေါ်လာ ၁,၀၀၆,၉၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၅ ပြင်သစ် ဒေါ်လာ ၉၈၉,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ၆ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ဒေါ်လာ ၈၂၄,၉၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ 7 နယ်သာလန် ဒေါ်လာ ၇၅၆,၅၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၈ အီတလီ ဒေါ်လာ ၇၂၇,၇၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ - ဟောင်ကောင် ဒေါ်လာ ၆၇၂,၆၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၉ တောင်ကိုရီးယား ဒေါ်လာ ၆၆၈,၅၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၀ ဘယ်(လ်)ဂျီယံ ဒေါ်လာ ၆၁၁,၁၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၁ ကနေဒါ ဒေါ်လာ၆၀၃ ,၇၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၂ စပိန် ဒေါ်လာ ၅၀၈,၉၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၃ ရုရှား ဒေါ်လာ ၄၉၂,၄၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၄ မက်ဆီကို ဒေါ်လာ ၄၅၈,၂၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၅ စင်္ကာပူ ဒေါ်လာ ၄၅၄,၈၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၆ အိန္ဒိယ ဒေါ်လာ ၃၈၇,၃၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ထိုင်ဝမ် ဒေါ်လာ ၃၇၁,၄၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၈ ဆွစ်ဇာလန် ဒေါ်လာ ၃၆၇,၃၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၁၉ ဩစတြေးလျ ဒေါ်လာ ၃၂၂,၄၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ အာရပ်စော်ဘွားများနိုင်ငံ ဒေါ်လာ ၃၁၅,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ၂၀၀၉ခန့်မှန်းခြေ အရင်းအမြစ် - ပို့ကုန်များ၊ သွင်းကုန်များ၊ ကမ္ဘာ့အကြောင်းအချက်အလက်များစာအုပ် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေး၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ အစဉ်အလာအရ ကုန်သွယ်ရေးသည် နှစ်နိုင်ငံအတွင်း နှစ်ဦးနှစ်ဖက်ပါဝင်သော သဘောတူစာချုပ်များ မှတစ်ဆင့် စည်းကမ်းချက်များ ချမှတ်ခဲ့သည်။
ရာစုနှစ်များစွာကပင် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာစနစ် ၏ ယုံကြည်ချက်အောက်တွင် များစွာသောနိုင်ငံတို့သည် မြင့်မားသည့်အခွန်စည်းကြပ်မှုများနှင့်၊ နိုင်ငတကာကုန်သွယ်ရေးအပေါ်တွင် များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ ထားရှိခဲ့ကြသည်။
၁၉ ရာစုနှစ်တွင် အထူးအားဖြင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ၌၊ လွတ်လပ်သည့် ကုန်သွယ်ရေးစနစ်တွင် ယုံကြည်ချက်သည် ထိပ်တန်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ယင်းယုံကြည်ချက်သည် အနောက်နိုင်ငံများအကြား လွှမ်းမိုးလာသည့် အတွေးအခေါ်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကတည်းက တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့်ဆိုင်သည့် စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များဖြင့် ကုန်သွယ်မှုအဆောက်အအုံ ကိုတီထွင်ဖန်တီးရန်ဆောင်ရွက်စဉ် အငြင်းပွားစရာဘက်ပေါင်းစုံပါဝင်သော အခွန်စည်းကြပ်ခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်မှုအပေါ် အထွေထွေသဘောတူညီချက် (GATT) နှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်းတို့က လွတ်လပ်သည့်ကုန်သွယ်မှုကို မြှင့်တင်ရန်ကြိုးပမ်းလာခဲ့ကြသည်။
ယင်းကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်များသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအား အကျိုး သက်ရောက်မှုမရှိသည့် မျှတမှုမရှိသော ကုန်သွယ်မှုများဟူသည့် စွဲချက်များဖြင့်မကျေနပ်ခြင်းများ၊ ကန့်ကွက်မှုများက မကြာခဏ အဖြေထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
လွတ်လပ်သည့်ကုန်သွယ်မှု လွတ်လပ်သည့်ကုန်သွယ်မှုကို အများဆုံးစီးပွားရေးအရ တန်ခိုးအာဏာရှိသည့်နိုင်ငံများမှ ထုံးတမ်းစဉ်လာ အရ အများဆုံးခိုင်မာစွာပံ့ပိုးခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ၎င်းတို့သည် နည်းဗျူဟာကျစွာ အရေးကြီးသောကာကွယ်ထားသည့် အခွန်စည်းကြပ်ခြင်းများအသုံးပြုသည့်ယူနိုက်တက်စတိတ်(စ်)နှင့် ဥရောပမှစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကဲ့သို့သောလုပ်ငန်းအတွက် နိုင်ငံခြားမှသွင်းကုန်များအပေါ် အခွန်နှင့်ပစ္စည်းများတန်ဖိုးစာရင်းကောက်ခံခြင်းဖြင့် ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းကိုနိုင်ငံခြားယှဉ်ပြိုင်မှုမှ ကာကွယ်ထားသောဝါဒများတွင်မကြာခဏပါဝင်ပတ်သက်သည်။
နယ်သာလန်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း တို့သည် လွတ်လပ်သည့် ကုန်သွယ်မှုကို စီးပွားရေးအားဖြင့် ဩဇာလွှမ်းမိုးချိန်များတွင် နှစ်ဦးစလုံး ခိုင်မာစွာ ထောက်ခံသူများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
ယနေ့အခါတွင် ယူနိုက်တက်စတိတ်(စ်)၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ဩစတြေးလျနှင့် ဂျပန်တို့သည် အကြီးမားဆုံးသော ထောက်ခံသူများ ဖြစ်ကြသည်။
မည်သို့ဆိုစေ၊ အခြားသောနိုင်ငံများ (တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ရုရှားနိုင်ငံ ကဲ့သို့သော) သည်လည်း လွတ်လပ်သည့် ကုန်သွယ်ရေးကို ထပ်မံထောက်ခံသူများ ဖြစ်လာကြသည်မှာ၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် စီးပွားရေးအားဖြင့်တန်ခိုးအာဏာကြီးမားသူများ ဖြစ်လာကြ၍ ဖြစ်သည်။
အခွန်စည်းကြပ်မှုအဆင့်များ လျှော့ချချိန် တွင်၊ အခွန်မစည်းကြပ်ရန် အတိုင်းအတာများကို ညှိနှိုင်းရန် လိုလားချက်များထပ်မံ ရှိလာခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြားတိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ဝယ်ယူခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်မှု လွယ်ကူချောမွေ့စေခြင်းများ အပါ အဝင် ဖြစ်သည်။
ဒုတိယသည်လုပ်ငန်းကိစ္စ ကုန်ကျစရိတ်များ ဆက်နွယ်နေသည့် တွေ့ဆုံကုန်သွယ်ရေးနှင့် အကောက်ခွန် လုပ်ထုံး လုပ်နည်းများ ကို ကြည့်ရှုပါသည်။
နိုင်ငံခြားမှသွင်းကုန်များအပေါ် အခွန်နှင့်ပစ္စည်းများတန်ဖိုးစာရင်းကောက်ခံ ခြင်းဖြင့်ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းကိုနိုင်ငံခြားယှဉ်ပြိုင်မှုမှ ကာကွယ်ထားသောဝါဒကို ထောက်ခံချိန်အထိ ထုံးတမ်းစဉ်လာအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ စိတ်ပါဝင်စားမှုများသည် ထုံးစံအတိုင်းလွတ်လပ်သည့်ကုန်သွယ်မှုကို သဘောကျစေသည်။
[ကိုးကားရန်လိုအပ်သည်] ယင်းသည် နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် အတော်အတန် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
မည်သို့ဆိုစေ အမှန်အားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ စည်းရုံးထောက်ခံသူများသည် အထူးအားဖြင့် ယူနိုက်တက်စတိတ်(စ်)၊ ဥရောပနှင့် ဂျပန်တို့တွင် အခြားသော ကုန်ပစ္စည်းများနှင့်ဝန်ဆောင်မှု များထက် စိုက်ပျိုးရေးတွင် ပိုမိုကာကွယ်ခြင်း အတိုင်းအတာများအား ခွင့်ပြုသည့် သီးသန့်ဖြစ်သော စည်းမျဉ်း များကို အဓိက တာဝန်ရှိသည်။
စီးပွားရေးကျဆင်းချိန်များတွင် ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းများ ကာကွယ်ရန် အခွန်စည်းကြပ်ခြင်းများ တိုးမြှင့် ရန် မကြာခဏခိုင်မာသည့် ပြည်တွင်းဖိအားပေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။
ယင်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ကြီးမားသည့် စီးပွားရေးကပ်ဆိုက်ရောက်ချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
များစွာသော စီးပွားရေးပညာရှင်များက အခွန်စည်းကြပ်ခြင်းများသည် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးပြိုလဲသည့် နောက်ကွယ်မှ လေးနက်သည့် အကြောင်းပြချက်များဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။
အများက ယုံကြည်ကြသည်မှာ ၎င်းသည် စီးပွားရေးကပ်ကို ပြင်းထန်စွာ နက်ရှိုင်းစေသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေး၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်းမှ တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့်တွင် ဆောင်ရွက်ပြီး ၎င်းသည် များပြားသည့် အခြားသော ဒေသဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များဖြစ်၍ တောင်အမေရိကရှိ မာကိုဆာ (MERCOSUR), မြောက် အမေရိက လွတ်လပ်သည့် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက် (NAFTA) နှင့် ယူနိုက်တက်စတိတ်(စ်)၊ ကနေဒါ နှင့် မက်ဆီကိုတို့အကြားနှင့် ဥရောပ သမဂ္ဂ နှင့် လွတ်လပ်သည့် ပြည်နယ် ၂၇ခု တို့မှတစ်ဆင့်ဖြစ်သည်။
၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် ဘိုးရိုးစ်အဲစ်သည် အမေရိကား၏ လွတ်လပ်သည့် ကုန်သွယ်မှုဧရိယာ(FTAA) ၏ စီမံချက်ချထားပြီး အကောင်အထည်ဖော်မှု ၏အကြီးအကျယ်ကျဆုံးခဲ့မှုကို ပြောဆိုသည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လက်တင်အမေရိကန်လူမျိုးများက ကန့်ကွက်ကြခြင်းများကြောင့် ဖြစ်သည်။
ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုအပေါ်တွင် ဘက်ပေါင်းစုံသဘောတူညီချက်များ (MAI) ကဲ့သို့သော အလားတူသဘောတူညီချက်များသည်လည်း နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးတွင် စွန့်စားမှုများ နိုင်ငံတကာ နယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်ကျော်၍ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နေသည့် ကုမ္ပဏီများသည် တင်းကျပ်သည့် ပြည်တွင်းလုပ်ဆောင်ချက်များတွင်သာမန်ပေါ်လွင်မြင်သာသည်များကဲ့သို့ များစွာသော စွန့်စားမှုများ ရင်ဆိုင်တွေ့ကြုံကြရမည် ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့်- ဝယ်သူဒေဝါလီခံခြင်း (ဝယ်သူပေးချေနိုင်မှု မရှိခြင်း) ကုန်လက်ခံမှု မပြုခြင်း (ဝယ်သူမှ သဘောတူညီထားသည့် သတ်မှတ်စံချိန်စံညွှန်းများဖြင့်ခြားနားသည်ဟု ကုန်များကို လက်မခံခြင်း) အကြွေး စွန့်စားမှု (ဝယ်သူအား ကုန်များကို ငွေပေးချေခြင်းမပြုမှီ ပိုင်ဆိုင် ခွင့်ပြုထားခြင်း) စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနှင့်ပတ်သက်သော စွန့်စားမှု (လုပ်ဆောင်ချက်ကို တားမြစ်သည့် နည်းဥပဒေများ ပြောင်းလဲမှု) ကြားဝင်စွက်ဖက်ခြင်း (လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုကို ပြီးမြောက်ခြင်းမရှိစေရန် တားမြစ်သည့် အစိုးရဆိုင်ရာ အရေးယူမှုများ) နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စွန့်စားမှု (ခေါင်းဆောင်မှုပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်ချက်များ သို့မဟုတ် ဈေးနှုန်းများကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေခြင်း)နှင့် စစ်ပွဲများနှင့်အခြားသောချုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်းမရှိသည့်ဖြစ်ရပ်များ။
ထို့အပြင်၊နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသည် မသင့်လျော်သောနိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်းအပြောင်းအလဲများ၏ စွန့်စားမှုများနှင့်လည်း ရင်ဆိုင်ရဖွယ် ရှိသည်။
(နှင့် ကောင်းမွန်သောအပြောင်းအလဲများ၏ အလားအလာရှိသော အကျိုးကျေးဇူးများ) ရည်ညွှန်းကိုးကား အာဆီယံ-အမေရိကန်ကုန်သွယ်ရေး မဇ္ဖျိမ အွန်လိုင်းသတင်းဂျာနယ် Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့များ။
thumb|အမေရိကန်သမ္မတ ဘားရက်အိုဘားမားအား ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးနေသော ဓာတ်ပုံဂျာနယ်လစ်များ (နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၃) နေ့စဉ်ကမ္ဘာအား အသိပေးသည့်ပညာ ကမ္ဘာပေါ်၌ နေ့စဉ်ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသော အကြောင်းအရာ အမျိုးမျိုး၏ သတင်းကို လူအများသိရှိစေရန် မှတ်တမ်းတင်၍ ရေးသား ဖြန့်ချိသည့် ပညာသည် စာနယ်ဇင်းအတတ်ပင် ဖြစ်သည်။
တိုင်းပြည်၏ စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ဖြစ်သော စာနယ်ဇင်းလောကသည် လူထုနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်ရကား စာနယ်ဇင်းအတတ်ကို လူတိုင်း လေ့လာထိုက်လှသည်။
သတင်းနှင့် ထင်မြင်ချက်များကို ရေးသား ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းသည် စာနယ်ဇင်းအတတ်ပင်ဖြစ်သည်။
ခေတ်နှင့်လျော်ညီစွာ နေ့စဉ်ဖြစ်ပျက်ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသော ကျိုးကြောင်းခြင်းရာများ၊ သတင်းများ၊ အကြံဉာဏ်များနှင့် ဝေဖန်ချက်များကို တစ်စောင်တစ်ဖွဲ့ဖြစ်အောင် စုပေါင်း၍ အချိန်မှီ ဖော်ပြခြင်းအားဖြင့် စာနယ်ဇင်းအတတ်သည် ကိစ္စမြားမြောင် လူတို့ဘောင်၏ ဇာတ်ကွက်ဇာတ်လမ်းကို လူ့လောကအား တင်ပြပေးသော အတတ်ပညာရပ်လည်း ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် စာနယ်ဇင်းအတတ်သည် တာဝန်ကြီးလေးသော သက်မွေးမှုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ပြင် စာနယ်ဇင်းအတတ်သည် ကျွမ်းကျင်မှု၊ စွမ်းရည်၊ ပညာအရည်အချင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံမှသာ လုပ်ကိုင်၍ရသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်လည်း ဖြစ်သည်။
ထိုမျှ မကသေး၊ လုပ်ငန်းရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည့်အခါ၌ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေး အခြေအနေတို့ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်သော အတတ်ပညာ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသေးသည်။
မြန်မာအခေါ်တွင် စာနယ်ဇင်းဟု သုံးစွဲပုံမှာ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း ဟူသော စကားတို့၏ အဆုံးစကားသုံးလုံးကို စုပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤသို့ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းဟူ၍ ခွဲခြားထားသည့် သုံးမျိုးအပြင် စာ၊ နယ်၊ ဇင်း များမှလည်းကောင်း၊ စာအုပ်များမှလည်းကောင်း ထုတ်နုတ်၍ အနှစ်သာရ ပေါ်လွင်အောင် အကျဉ်းချုံးကာ ပြန်လည် ထည့်သွင်း ထုတ်ဝေသည့် သတင်းစုံမဂ္ဂဇင်းနှင့် မဂ္ဂဇင်းပဒေသာ စာစောင်များလည်း ရှိသေး၏။
ယနေ့ မြန်မာသတင်းစာများတွင် အပတ်စဉ်မဂ္ဂဇင်းကဏ္ဍ ထည့်သွင်းဖော်ပြနေခြင်းသည် အမေရိကန်မူမှ နည်းယူခြင်း ဖြစ်သည်။
သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်းများ မပေါ်မီခေတ်က သတင်းစကား ပေးပို့ခြင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာပုံများမှာ အမျိုးမျိုး ရှိခဲ့လေသည်။
ပုံစံအားဖြင့် အမေရိကတိုက်ရှိ အိန္ဒိယလူရိုင်းများသည် မိမိတို့ နယ်ပယ်အတွင်းသို့ ရန်သူများ ချဉ်းကပ်ဝင်ရောက်လာပါက၊ ကင်းစခန်းတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အုန်းမောင်း သို့မဟုတ် ကလဒက်များကို သံတို သံရှည်ခေါက်၍ အချက်ပေးသတင်းပို့လေ့ ရှိခဲ့ကြ၏။
ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်နေသည့် အခါများတွင်လည်း မီးပုံရှို့ကာ မီးခိုးဖြင့် သတင်းပို့ အကူအညီ တောင်းလေ့ရှိကြသည်။
ထိုနည်းတူစွာ အာဖရိကတိုက်သား တောတွင်းသားတို့သည်လည်း သားရေကြက်ထားသောစည်များကို တီးရိုက်၍ တစ်စခန်းမှ တစ်စခန်း၊ တစ်ရွာမှတစ်ရွာသို့ သတင်းပေးလေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ရှေးမြန်မာတို့ လက်ထက်ကမူ ရွှေနန်းတော်နှင့် လွှတ်တော်မှ သတင်းနှင့် အမိန့်ပြန်တမ်းများကို မောင်းကြေးနင်းခတ်၍ ရပ်ရွာများသို့ ဖြန့်ချိ ကျေညာခဲ့ပေသည်။
ဤကား စာနယ်ဇင်းများ မပေါ်မီက သတင်းစကား အဆင့်ဆင့် ပေးပို့နည်းများတည်း။
သို့သော် ကမ္ဘာတွင် ပုံနှိပ်အတတ်၌ ရှေးဦးဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံသည် စာနယ်ဇင်းနယ်ပယ်တွင် သတင်းပြန်တမ်းတစ်ခုကို ချင်မင်းဆက်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပေသည်။
ထိုသတင်းပြန်တမ်းကား တရုတ်အခေါ်အားဖြင့် 'ချင်ပါအို'ဖြစ်၍ နိုင်ငံခြားသားများကမူ ပီကင်းဂေဇက်ဟု ခေါ်လေသည်။
ပီကင်းဂေဇက်သည် အစိုးရကိုယ်တိုင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ပြန်တမ်းတစောင် ဖြစ်၍ အစိုးရ၏ အမိန့်များနှင့် ပြည်သူတို့၏ အသနားခံစာများကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားလေသည်။
အထက်ပါ ပီကင်းဂေဇက်ကို အင်ပိုင်ယာတစ်ခုလုံးရှိ အထက်တန်းအရာရှိများလက်သို့ ဝေငှ၍ ယင်းတို့မှတဆင့် စိတ်ဝင်စားသူတို့က သတင်းပြန်တမ်း တစ်ခုလုံးကိုသော်လည်းကောင်း၊ အကျဉ်းချုပ်၍သော်လည်းကောင်း ကြိုက်နှစ်သက်သလို ကူးယူပုံနှိပ်ကာ အနှံ့အပြား ဖြန့်ချိခဲ့ကြလေသည်။
ဤကား သတင်းစကားများကို စုပေါင်း၍ ပြန်တမ်းတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့အဖြစ် လူထုကို ပထမဆုံးအကြိမ် ပေးပို့ဖြန့်ချိခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အနောက်နိုင်ငံများ၌မူ ခရစ် ၁၆၆၅ ခုနှစ်၌ လန်ဒန်မြို့မှ တစ်ပတ်လျှင် ၂ကြိမ်ထုတ်ဝေသော အောက်စဖို့ဂေဇက် ပေါ်ပေါက်လာ၏။
မကြာမီပင် ယင်းအောက်စဖို့ဂေဇက်ကို လန်ဒန်ဂေဇက်ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။
ဤသို့ အောက်စဖို့ ဂေဇက် သို့မဟုတ် လန်ဒန်ဂေဇက်ဟူ၍ ၁၆၆၅ ခုနှစ်၌ ပေါ်ထွက်ခဲ့သော်ငြားလည်း ၁၆၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ သတင်းစာ ဟူ၍ကား မပေါ်ပေါက်သေးချေ။
အစိုးရက ပုံနှိပ်တိုက်များကို ချုပ်ချယ်ထားမှုများကြောင့် ကြန့်ကြာနေခဲ့ရသော စာနယ်ဇင်းအတတ်သည် ၁၇ ရာစုကုန်ခါနီးနှင့် ၁၈ရာစုအစလောက်ရောက်၍ လွတ်လပ်စွာ ပုံနှိပ်ရေးသားနိုင်ခွင့်ကို ရရှိလာသောအခါကျမှ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်ကြီးပွားလာတော့လေသည်။
၁၇ဝ၂ ခုနှစ်၌ လန်ဒန်မြို့တွင် ဒေးလီးကူးရန့် အမည်ရှိ သတင်းစာသည် ပထမဆုံးနေ့စဉ်သတင်းစာအဖြစ် ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
ကျန် အခြားဥရောပနိုင်ငံများ၌ကား စာနယ်ဇင်းအတတ်သည် ၁၇၆ဝ ပြည့်နှစ်လောက်မှ သက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု အတတ်တစ်ခု ဖြစ်လာ၏။
ယင်းခုနှစ် မတိုင်မီကသော်၊ နိုင်ငံရေးပါတီ ခေါင်းဆောင်များ၏ ဝါဒဖြန့်သော စာရွက်စာတမ်းများနှင့် အခြေအမြစ် ခိုင်လုံခြင်း မရှိဘဲ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ပုတ်ခတ်ပြောဆိုသော စာရွက်စာတမ်းများသာ ရှိခဲ့သည်။
အမေရိကန်တို့သည်ကား စာနယ်ဇင်းအတတ်ကို အင်္ဂလိပ် တို့ထံမှ စတင်ခံယူခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် မြောက်အမေရိကတိုက် ဗြိတိသျှပိုင် ကိုလိုနီနယ်များတွင်၊ ပထမဆုံးသော ပုံနှိပ်စက်ကို ၁၆၃ဝ ပြည့်နှစ်၌ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့၏။
သို့သော် ပထမဆုံး သတင်းစာသည်ကား ၁၆၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။
ဘင်ဂျမင် ဟဲရစ်ဆိုသူသည် အင်္ဂလန်၌ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်နေရာမှ အာဏာပိုင်အစိုးရများနှင့် မသင့်မတင့် ဖြစ်သဖြင့် အမေရိကန် ကိုလိုနီများသို့ လာရောက်နေထိုင်ကာ ဗော်စတန်မြို့မှနေ၍ ၁၆၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 'ပြည်တွင်းပြည်ပ အဖြစ်အပျက်' အမည်ရှိသော သတင်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့၏။
သို့သော် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ထွက်ပေါ်ခဲ့သော ယင်းသတင်းစာသည် အာဏာပိုင်အစိုးရများ၏ အသိအမှတ်မပြုမှု၊ လိုင်စင်ထုတ်မပေးမှုများကြောင့် မကြာမီပင် ချိုးနှိမ်ခြင်း ခံလိုက်ခဲ့ရလေသည်။
ယင်းကာလမှ ၁၄ နှစ်ကြာပြီးနောက် ၁၇ဝ၄ ခုနှစ် ဧပြီလ၌မူ ဗော်စတန်မြို့ စာတိုက်ဗိုလ်ဖြစ်သူ ဂျွန်ကင်းဗဲသည် 'ဗော်စတန် သတင်းဆောင်းပါး' အမည်ရှိ သတင်းစာကို ပထမဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာပြည်၌မူ ၁၈၃၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံး သတင်းစာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့၏။
ထိုသတင်းစာမှာ 'မော်လမြိုင်'ခေါ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေသည့် သတင်းစာဖြစ်၏။
အယ်ဒီတာမှာ အမေရိကန် ခရစ်ယန် သာသနာပြုဆရာ ဗင်းနက်ဆိုသူဖြစ်၏။
မြန်မာဘာသာဖြင့် ပထမဆုံးထွက်ပေါ်လာသည့် သတင်းစာကား မော်လမြိုင်မြို့၌ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည့် 'ဓမ္မသတင်းစာ'ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာမင်းတို့ အုပ်ချုပ်သော မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဦးစွာ ပေါ်ပေါက်သော သတင်းစာမှာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၆ ခု (ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်)တန်ခူးလဆန်း ၇ရက်နေ့တွင် စတင်ထုတ်ဝေသော ရတနာပုံနေပြည်တော် သတင်းစာ ဖြစ်သည်။
ထိုသတင်းစာကို နေမျိုးသီဝသိဒ္ဓိ ဘွဲ့ခံ တရုတ်မြန်မာကပြား ဦးအဟီးဆိုသူက ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်။
အယ်ဒီတာမှာ မြန်မာစာပေ၌ ဖိုးဝဇီရဟု ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ဖော်ပြပါ သတင်းစာများမှာ နေ့စဉ်သတင်းစာ မဟုတ်ချေ။
အထောက်အထားများအရ တစ်လတစ်ကြိမ်ထုတ်၊ တစ်သီတင်း တစ်ကြိမ်ထုတ် သတင်းစာများသာ ဖြစ်ပေသည်။
နေ့စဉ်သတင်းစာအဖြစ် ၁၈၈၉ ခုနှစ်၌ ထုတ်ဝေသော အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ 'ရန်ကုန်ဂေဇက်'သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေသော နေ့စဉ်သတင်းစာ ဖြစ်လေသည်။
မည်သည့်မြန်မာသတင်းစာသည် ပထမဆုံး နေ့စဉ်ထုတ်ဝေခဲ့ သည်ဟူ၍ အထေက်အထား ရှာဖွေ မတွေ့ရသော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်၌ နေ့စဉ်ထုတ်ဝေခဲ့သည့် မြန်မာသတင်းစာ နှစ်စောင် အနက် တစ်စောင်မှာ ရန်ကုန်မြို့၌ ထုတ်ဝေသော မြန်မာအဆွေသတင်းစာ ဖြစ်ကြောင်းကိုကား တိကျစွာ သိရှိရပေ သည်။
ကျန်တစ်စောင်၏အမည်မှာမူ မသိရပေ။
ဤကား စာနယ်ဇင်းအတတ်ဆိုင်ရာ သတင်းစာလုပ်ငန်းများ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပုံများ ဖြစ်လေသည်။
မျက်မှောက် ခေတ်၌မူ စာနယ်ဇင်းအတတ်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံး၌ များစွာ တိုးတက်လျက် ရှိနေခဲ့လေပြီ။
ယင်းအနက် သတင်းစာလုပ်ငန်းသည် အရေးအပါဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံးဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
သတင်းစာလုပ်ငန်း၌ တာဝန်အသီးသီးကို ခွဲဝေဆောင်ရွက် နေကြရသူများတွင် အယ်ဒီတာသည် သတင်းစာ အယ်ဒီတာ အဖွဲ့၏အချုပ် ဖြစ်သည်။
သတင်းစာ၌ ထည့်သွင်းရန် သတင်း ဆောင်းပါးမှန်သမျှကို စစ်ဆေးတည်းဖြတ်ရသည်။
နယ်သတင်းထောက်၊ မြို့သတင်းထောက်နှင့် နိုင်ငံခြားသတင်းဌာနများမှ ပေးပို့ရရှိသော သတင်းမှန်သမျှကို စစ်ဆေးရွေးချယ်ရ၏။
ပယ်သင့်သည်ကို ပယ်၍ အရေးတကြီး ထည့်သွင်းသင့်သည် သတင်းများကို ထည့်သွင်းရေးနှင့် ဆိုင်းငံ့ထားသင့်သည့် သတင်းများကို ဆိုင်းငံ့ထားရန် စီစဉ်ရသည်။
သူ့အားကူညီရန် လက်ထောက်အယ်ဒီတာများ ရှိသည်။
အယ်ဒီတာများကို ဌာနအလိုက် အမျိုးမျိုး ခွဲထား၏။