kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုအခါအဝတ်ပိုင်းထဲတွင် အဖတ်များအမှုန် များသာ ကျန်ခဲ့၍အနှစ်ရည်များသည်လက်ခံခွက်၊ သို့မဟုတ် ဇလားထဲသို့ကျကုန်သည်။
လက်ခံခွက်ထဲရှိကစီနှစ်များ အနည်ထိုင်လာသောအခါနှစ် ကြိ်မ်သုံးကြိမ်မျှရေ လဲပေးပြီးနောက် ရေစစ်သွားအောင်ပြုလုပ်ပေးရသည်။
ရေစစ်ပြီးသော အနှစ်ဖတ်များကို တိုင်းရင်းသားတို့သည် အခြောက်လှန်း၍ မုံ့ပြုလုပ်စားသုံးကြသည်။
ဟင်းချိုရည်တွင် ထိုအမှုန့်ကို ခတ်၍လည်း စားသုံးကြသည်။
သာဂူစေ့ပြုလုပ်ပုံမှာမူ ထိုမုံ့နှစ်ပျစ်ပျစ်ကို ဆန်ခါဖြင့် တစ်ဖန်တိုက်ချသောအခါ ဆန်ခါပေါက်၏အကျဉ်းအ ကျယ်ကို လိုက်၍ နံနံစေ့အရွယ်မှသေနတ်ကျည်စေ့ကလေးများအရွယ်အထိ အလုံးအနေအစားစား သာဂူစေ့များဖြစ်ပေါ်လာသည်။
သာဂူ စေ့များ၏ပင်ကိုအရောင်သည် ညိုတိုတိုဖြစ်သော်လည်း ရောင်းပန်းလှလေအောင် အရောင်ချွတ် ပစ်ကြသဖြင့် ပုလဲလုံးကလေးများပမာ ဖြူနုသောသာဂူစေ့များဖြစ် လာကြ သည်။
သာဂူစေ့အညံ့စားများကို ထန်းမျိုးဖြစ်သော မင်းပေါ မျိုးစိတ်၊ ပေပင်မျိုးစိတ်နှင့် စွန်ပလွံမျိုးစိတ်ဝင် အချို့အ ပင်မျိုး များမှလည်း ထုတ်ယူရရှိနိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းပဲခူး၊ ကျိုက္ခမီ၊ သံလွင်၊ မြိတ်စသောနယ်များအ တွင်း၌ပေါက် ရောက်သော တောင်အုန်း (အရင်ဂါဆက္ကရာဖာရာ) ဟုခေါ်ကြ သည့်အပင်များသည် မလ္လာယုသာဂူပင် များဖြစ်ကြ၍ သာဂူ စေ့အညံ့စားကိုထုတ်ယူရရှိလေသည်။
ဥရောပနိုင်ငံများတွင် ဝိတ်ရော့ဗင်ဟုခေါ်သော အပင်၏ဥတက်များ၊ မုန်တိုင်ပင်မျိုး၏ အမြစ်များမှ သာဂူစေ့အညံ့စားကိုထုတ် လုပ်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:မြန်မာ အစားအသောက်။
သာစည်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အတွင်းရှိ အရေးပါသော မီးရထား လမ်းဆုံမြို့ဖြစ်သည်။
မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရထားလမ်းများဆုံရာ ဘူတာရှိရာ မြို့ဖြစ်ပြီး အချက်အချာကျသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး သာစည်မြို့သည် ရန်ကုန်–မန္တလေးမီးရထားလမ်း၊ သာစည်–မြင်းခြံမီးရထားလမ်း၊ သာစည်–ရွှေညောင်မီးရထားလမ်းတို့ဆုံရာဖြစ်သည့်ပြင်၊ ရန်ကုန်–မန္တလေး မော်တော်ကားလမ်းမကြီးသည်လည်းကောင်း၊ မိတ္ထီလာမှ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကိုဖြတ်၍ ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်အရောက် သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းမကြီးသည်လည်းကောင်း၊ သာစည်မြို့ကိုဖြတ်သန်းသွားရလေသည်။
သာစည်မြို့သည် မိတ္ထီလာမြို့မှ အရှေ့ဘက် ၁၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။
မီးရထားလမ်းအတိုင်း မန္တလေးမြို့မှ မိုင် ၈ဝ ကွာဝေး၍ရန်ကုန်မြို့ မှ ၃ဝ၆ မိုင်ကွာဝေးသည်။
မြို့နယ်၏နယ်နိမိတ်တို့သည် အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်မှ သမခန်း နယ်၊ ကျုံးနယ်၊ ပွေးလှနယ်တို့နှင့်လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် မိတ္ထီလာမြို့နယ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ဆက်စပ် လျက်ရှိသည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း သာစည်မြို့၏ တည်ရာအရပ်သည် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၆,ဝဝ ကျော်အထက်တွင်တည်ရှိလျက် ရွှေမင်းဝံ တောင်ရိုးတောင်တန်းအဆက်တစ်နေရာတွင်ရှိသည်။
မြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းသည် မြေပြန့်ဖြစ်သော်လည်း အရှေ့ပိုင်းသည် တောင်ခြေရင်းသို့ တစ်ဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်သွားလေသည်။
မြို့နယ်၏အကျယ်အဝန်းသည် ၇၆၈ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။
လူနေမှု ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်လူဦးရေ ၂၀,၅၆၁ ယောက်ရှိလေသည်။
သာစည်မြို့နယ်တွင် ကျေးရွာပေါင်း ၁၆၉ ရွာပါဝင်သည်။
မြို့နယ်အတွင်း ၌လည်းကောင်း၊ မြို့ပေါ်၌လည်းကောင်း၊ လူအများစုသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီမြန်မာလူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။
မြို့နယ်၏အရှေ့ ဘက်ပိုင်းတွင် ဓနုလူမျိုး အဆက်အနွယ်များ ကိုတွေ့ရသည်။
ထို့ပြင် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်ကရှိခဲ့သော မွတ်စလင် တပ်စုတစ်စု၏ အဆက်အနွယ်များမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားခဲ့သော မြန်မာ မွတ်စလင်အများအပြားကိုလည်း မြို့နယ် အတွင်း၌ တွေ့ရှိ ရလေသည်။
စီးပွားရေး သာစည်မြို့သည် ခရီးလမ်းဆုံကျသဖြင့် အရောင်းအဝယ်ကောင်းသည်။
နေ့စဉ်ဈေးရှိသည့်ပြင် မြို့နယ်၏ အရပ်ရပ်မှ ဈေးသည်ကုန်သည်တို့ ကုန်မျိုးစုံလာရောက် ရောင်းချသော ငါးရက်တစ်ဈေးလည်းရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မြို့ပေါ်ရှိလူအများစုသည် ကုန်သွယ်စီးပွားရေးသမားများဖြစ်ကြ သည်။
ထို့ပြင် မီးရထားလမ်းဆုံဖြစ်သဖြင့် မီးရထား အလုပ်သမား ၁ဝဝဝ ကျော်မှီတင်းနေထိုင်သော အလုပ်သမား မြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်ပေသည်။
မြို့နယ်အတွင်း၌မူ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းဖြစ်၍ ဆန်စပါးအပြင် နှမ်း၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ ငရုတ်စသော မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်း၏ အသီးအနှံများကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရန် မိုးရေ ရှားပါးသဖြင့် မိတ္ထီလာကန်တော်ကြီး၊ မင်းလှကန်နှင့်ညောင်ရမ်းကန်ကြီးတို့ကို အားကိုးအားထားပြုကြရသည်။
ရှမ်းပြည်ဘက်မှလည်းကောင်း၊ အောက်ဘက်မှလည်းကောင်း လာသောသစ်များနှင့် ဆက်သွယ် လုပ်ကိုင်သော သစ် လုပ်ငန်းများလည်းရှိ၍ သာစည်မြို့နှင့် အနီးအနားတွင်သစ်စက်များရှိလေသည်။
သမိုင်းကြောင်း သာစည်မြို့သည် မြန်မာမင်းများလက်ထက်အခါက အိမ်ခြေ ၁၅ အိမ်ခန့်မျှသာရှိသောမထင်မရှားသည့် ရွာငယ် တစ်ရွာမျှသာဖြစ်သည်။
သို့တိုင်အောင်ထိုခေတ်အခါကပင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသတို့ အရောင်းအဝယ် ကူးလူးဆက်ဆံရေးတွင် ကွန်းခို၊ ကွန်းထောက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှတို့အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်သည့် အချိန်တွင် သာစည်မြို့ဖြစ်လာမည့်အရပ်တွင် အိမ်ခြေစု သုံးစုကွဲလျက်ရှိသည်။
ယခုသာစည်မြို့၏အရှေ့ပိုင်းရပ်ကွက်သည် ထိုစဉ်ကအိမ်ခြေ ၁၅ အိမ်မျှသာရှိသော ကျွဲလည် ပင်းအရပ်ဟုခေါ်၍ တဝ ဂူဟုခေါ်ကြသော စေတီငယ် ဟောင်းတစ်ဆူရှိသည်။
ထိုအရပ်မှ အနောက်ဘက်နှစ်ဖာလုံခန့် အကွာ ယခုသာစည်ဈေး၏အရှေ့ဘက် မိတ္ထိီလာသွား မီးရထားလမ်းတစ်ဝိုက်တွင်အိမ်ခြေ ၁၅၂ဝ ခန့်ရှိ၍ သာစည် ရွာလေးဟုခေါ်သော အိမ်ခြေစုတစ်စုရှိသည်။
ယခုမြို့၏ အနောက်ပိုင်းထိန်ကန်ရပ်ကွက်တွင်အိမ်ခြေ ၁ဝ အိမ်ခန့်ဖြင့် အစုကလေးတစု ရှိပြန်လေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ၁၈၈၆-၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသွားလမ်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၈၈ ခုနှစ် တွင်တောင်ငူမှ မန္တလေးသို့မီးရထားလမ်းကိုဖောက်လုပ်ရာ သာစည်မြို့တည်မည့်နေရာသည် လမ်းဆုံကျ၍နေလေ သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုစဉ်က မိတ္ထီလာခရိုင်ဝန် မစ္စတာဂေယာသည် အိမ်ခြေသုံးစုကွဲနေသော သာစည်မြို့ဖြစ်လာ မည့်အရပ်ကို စုစည်း၍ မြို့တည်ရန် မြန်မာမင်းလက်ထက်တွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့ကြသော မြန်မာမှူးကြီးမတ်ကြီး များနှင့် တိုင်ပင်ဆောင်ရွက်သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခုနှစ်တွင် ဆိုခဲ့သောရွာသုံးရွာကိုစုပေါင်းပြီးလျှင် သီပေါမင်း၏ ဖိနပ်တော်ကိုင် ဖြစ်ခဲ့သူ ဦးသာဒွန်းကိုမြို့ပိုင်ခန့်၍ အုပ်ချုပ် စေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရအား ထောင်ထားခြားနားခဲ့သော်လည်း နောင် တွင်လက်နက်ချခဲ့သူ ဆံမြိတ်ရှည်မောင်ကြီးသည် ပုလိပ်အင်စပတ်တော် အဖြစ်အမှုထမ်းရသည်။
၁၂၅၄ ခုနှစ်တွင် မစ္စတာဂေယာသည် မြန်မာတပ်မတော်သားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးမြိုင်အား မြို့သူကြီးခန့်၍ လမ်းများ၊ ရပ်ကွက် များကို စံနစ်တကျအကွက်ရိုက်စေသည်။
မူလရွာသုံးရွာအနက်မှ သာစည်ရွာကလေးသည် မိတ္တီလာ–မြင်းခြံ မီးရထားလမ်းဖောက်မည့်နေ ရာနှင့်မလွတ်သဖြင့် ရွာ၏အိမ်ခြေစုကို မြို့တောင်ပိုင်းကုန်း နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေး၍ ထိုနေရာကို သာယာကုန်း ဟုခေါ်တွင်စေသည်။
မြို့ကွက်ရိုက်ပြီးနောက် လမ်းဖေါက်ပြီးသော် မြို့အမည်မှည့်ရန် တိုင်ပင်ကြသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၆ ခုနှစ်ခန့်ကပင် ကျွဲလည်ပင်းရပ်ရှိတဝဂူစေတီငယ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ တပေါင်တစ်ရပ်ပေါ်ခဲ့လေသည်။
ထိုတပေါင်မှာ နှံပဲရွှေထီး ထွန်တုံးလောက်ကြီး၊ သာစည်မြို့ကြီးစည်လတ္တံဟူသတည်း။
ထိုစဉ်က တဝဂူစေတီတွင်သံထီးတော်မရှိ၊ စေတီတော်၏ ပိန္နဲတိုင်နေရာမှ နှံပဲပင်ပေါက်ရောက်နေရာ နှံပဲပင်၏အကိုင်း အခက်များသည် စေတီတော်အား ထီးသဖွယ်ဖြန့်မိုးလျက်ရှိသည်။
ထိုနှံပဲပင်၏ ပင်စည်ပင်လုံးသည်ထွန်တုံးခန့်ရှိလာလျှင် ထိုအရပ်ရှိ မြို့သည်သာယာ ဖွံ့ဖြိုးလာမည်ဟု ရှေးလူကြီးသူမတို့ ယူဆခဲ့ကြလေသည်။
ယင်းသို့ မြို့၏အမည်နာမကိုစဉ်းစားကြရာ ထိုအတိတ် တပေါင်ပေါ်ခဲ့ခြင်းကိုအကြာင်းပြု၍မြို့ ကွက်ရိုက် သောအခါက မြို့အလယ်ဗဟိုကျနေသော သာစည်ရွာကလေး၏ အမည်ကို ယူပြီးလျှင် သာစည်မြို့ဟုခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
မြို့၏တည်နေရာသည် ကူးလူးသွားလာရေး အဆင်ပြေသဖြင့် မြို့၏အခြေအနေသည် တစ်စတစ်စတိုးတက် လာလေသည်။
သာစည်မှ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းသို့ လမ်းကောင်း ပေါက်သည့်ပြင် ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမှမန္တလေး သို့ မီးရထားလမ်းဆက်၍ဖောက်ရာ သာစည်ကိုဖြတ်ကျော် သွားရသည်။
၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် မီးရထားလမ်းတိုးချဲ့၍ မြင်းခြံသို့ လမ်းဖောက်ပြန်ရာ သာစည်သည်အရေးပါသော မီးရထားလမ်း ဆုံမြို့ဖြစ်လာလေသည်။
မြို့တည်ပြီးသောအခါ တဝဂူစေတီတော်ဟောင်းကို မြို့သူကြီးဦးမြိုင်ကကြီးမှူး၍ ရှိရင်းစွဲဉာဏ်တော် ခုနစ် တောင်မှ သံတောင် ၃ဝ အထိမြှင့်၍ပြုပြင်မွမ်းမံပြီးလျှင် နှံပဲရွှေထီးစေတီတော် ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြရာ ယခုထက် တိုင် သာစည်မြို့ထိပ် ရန်ကုန်–မန္တလေး မီးရထားလမ်း၏အရှေ့ဘက်၊ ရှမ်းပြည်သွားမော်တော်ကားလမ်း၏ တောင်ဘက်တွင် ကြည်ညိုဖွယ်ရာဖူးတွေ့နိုင်ပေသည်။
ထင်ရှားသော နေရာများ သာစည်မြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသော စေတီ တော်တစ်ဆူမှာ သာစည်မြို့၏အနောက်မြောက် ဖက်သုံး မိုင်ကွာတွင်ရှိသော ရွှေယင်မျှော်စေတီဖြစ်ပေသည်၊၊ ထိုစေတီတွင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများစွာလည်း ထိန်းသိမ်းပြသထားသည်။
ထိုစေတီသည် ရွှေယင်မျှော်ကန်တော်၊မေတ္တာရေကန်တော်၊ပန်းခြံများ၊တန်ဆောင်းများစွာဖြင့် ထည်ဝါစွာ တည်ရှိသည်။
ရွှေကျောင်းကုန်း တောင်ဒေသသည်လည်း သာစည်မြို့နယ်တွင်တည်ရှိသော သာ့သနာနယ်မြေအဖြစ်ထင်ရှားသည်။
ညောင်ရမ်း ရှေးမြို့ဟောင်းသည်လည်း သာစည်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
မိတ္ထီလာကန်၏ ညီတော်ဟု ထင်ရှားသော မင်းလှကန်လည်း တည်ရှိသည်။
သာစည်မြို့ သည်ခရိုင်ခွဲရုံးစိုက်မြို့ဖြစ် သည်အားလျော်စွာ နယ်ပိုင် မြို့ပိုင်နှင့် တရားသူကြီးတို့၏တရားရုံးများ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ရုံး၊ သစ်တော ရုံး၊ စိုက်ပျိုးရေးရုံး၊ ပညာအုပ်ရုံး၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၊ အလယ်တန်း ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းစသည့် အဆောက်အအုံများ ရှိသည့်အပြင် အရေးပါသောရထားလမ်းဆုံမြို့ဖြစ်သဖြင့် မီးရထား ဌာနအဆောက်အအုံများ လည်း အများအပြားရှိ လေသည်။
မော်တော်ကားလမ်းဆုံ၊ မီးရထားလမ်းဆုံဖြစ်သဖြင့် သာစည်မြို့သည် မြို့နယ်အတွင်းနှင့်မြို့နယ်အပသို့ ကူးလူး ဆက်ဆံရေးတွင် အဆင်ပြေပြေသွားလာဆောင်ရွက်နိုင်သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပေသည်။
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ပုသိမ်ခရိုင်အတွင်း၌တည်ရှိသော သာပေါင်းမြို့သည် ငဝန်(ပုသိမ်)မြစ်၏ လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်၌တည်ရှိသည်။
ပုသိမ်မြို့မှမြောက်ဘက်သို့ ရေလမ်းခရီးအား ၂၅မိုင် ဝေးကွာသည်။
ပုသိမ်မြို့နှင့် ငသိုင်းချောင်းမြို့အကြား ငဝန်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ သင်္ဘောဆိပ်မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လေသည်။
သာပေါင်းမြို့ဟုခေါ်တွင်ခြင်းမှာ ရှေးအခါက သာပေါင်းမြို့တည်ရာအရပ်သည် ရခိုင်ရိုးမတောင် ခြေနှင့်နီးကပ်သဖြင့် တောသားကောင်များ စုပေါင်းနေကြသည်ကို အစွဲပြု၍ သားပေါင်းဟု ခေါ်တွင်ရာမှ သာပေါင်းဟု ရွေ့လျောလာသည်ဟု ဆိုသည်။
ထို့ပြင် သာပေါင်းမြို့အနီးတစ်ဝိုက်၌နေထိုင်ကြသော ကရင်အမျိုးသားများ၏အလိုအရမူ ကရင်ဘာသာဖြင့် သော်ပိုးဟု ခေါ်တွင်ရာမှ သာပေါင်းဟုဖြစ်လာသည် ဆိုလေသည်။
သာပေါင်းမြို့၏အကျယ်အဝန်းသည် အလျားတစ်မိုင်ခွဲ အနံမိုင်ဝက်ခန့်ရှိသည်။
မြို့ပေါ်တွင် လူဦးရေအများစုသည် ဗုဒ္ဓဝါဒီဗမာလူမျိုးများဖြစ်၍ ကရင်လူမျိုးများသည် ဒုတိယအများစုဖြစ်သည်။
သာပေါင်းမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ မြို့ပိုင်နှင့်မြို့နယ်ရာဇဝတ်တရားသူကြီးတို့၏ရုံးများရှိသည်။
ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ရုံး၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ဆေးရုံစသော အဆောက်အအုံများအပြင် မူလတန်းကျောင်းမှ အထက်တန်းကျောင်းအထိ ကျောင်း သုံးကျောင်းရှိသည်။
မြို့ပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော သာသနိကအဆောက်အအုံမှာ အလွန်ရှေးကျသော မင်းကျောင်းခေါ် ဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်လေသည်။
သာပေါင်းမြို့နယ်သည် ပုသိမ်ခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းကျသည်။
အနောက်ဘက်၌ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ အရှေဘက်နှင့်အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်နှင့် ကျုံပျော်မြို့နယ်၊ အနောက်မြောက် ဘက်နှင့်မြောက်ဘက်တို့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ သံတွဲခရိုင်နှင့် ပုသိမ်ခရိုင်၏ ငသိုင်းချောင်းမြို့နယ်ခွဲ၊ တောင်ဘက်တွင် ပုသိမ်မြို့နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
မြို့နယ်၏အနောက်ပိုင်းတွင် ရခိုင်ရိုးမမှ တောင်စွယ် တောင်ထွတ်တို့သည် မြောက်ဘက်မှ ယှက်ဖြာထိုးဝင်နေကြသဖြင့် မြေမျက်နှာပြင်မညီမညာရှိသည်။
သာပေါင်းမြို့တည်ရာ အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှာမူ မြေညီမြေနိမ့်ဒေသဖြစ်လေသည်။
မြို့နယ်အတွင်းမြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြ၍ မြို့နယ်အတွင်း၌ဆန်စက်များရှိသည်။
မြေပဲစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ကိုင်းလုပ်ငန်း၊ အင်းလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ကျန်ဒေသများတွင် ကြိုးဝိုင်း သစ်တောနှင့်ကြိုးဝိုင်းအပသစ်တောများရှိ၍ သစ်ဝါးစသော သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများသည်လည်း မြိုနယ်၏ထွက်ကုန် များဖြစ်ကြသည်။
သာပေါင်းမြို့နယ်အတွင်း ဘုရားကုန်းရွာ၊ ဘုရားဦးပေါက်ရွာ၊ ဘုရားနီအုတ်ရှစ်စသောရွာကြီးများတွင် အလွန်ရှေးကျသော စေတီပုထိုးပျက်ကြီးများရှိသည်။
သို့သော် သုတေသနပြုသူများ မရှိသေးချေ။
မြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသောပွဲတော်သည် သာပေါင်းမြို့နှင့်ခုနစ်မိုင်ကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်စွယ်ရှိ တောင်ညိုဘုရားပွဲတော်ဖြစ်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တပေါင်းလ၌ စည်ကားစွာကျင်းပလေသည်။
သာပေါင်းမြို့နယ်၏အကျယ်အဝန်းသည် ၇၈၁ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ ကျေးရွာအုပ်စု ၇၁ ခုပါဝင်သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်ခန့်မှန်းသန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁ဝ၈ဝဝဝ ယောက်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒီဗမာလူမျိုးသည် အများဆုံးဖြစ်၍ ကရင်လူမျိုးတို့သည် ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်သည်။
နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ ကုလားအနည်းအကျဉ်း မျှရှိသည်။
မြို့နယ်အတွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် ငဝန်မြစ် နှင့်အခြားချောင်းကြီးချောင်းငယ်များကို အသုံးပြုကြ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
သာဗင်တေး၊ ဆာအာဗေးသရာ မိဂယ်သေ (Miguel de Cervantes Saavedra) သည် စပိန်နိုင်ငံမှ ကမ္ဘာကျော်စာရေးဆရာဖြစ်သည်။
ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော ကာစတီးပြည်သား မှူးမတ်အနွယ်မှ မွေးဖွားသည်။
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ရိုဒီ ဂရိုသေသာဗင်တေး ဟု အမည်ရှိသောဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်၍ နန်းတွင်းသားအချင်းချင်း ဓားရေးလှံရေးပြကြသည့်အခါ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ သည်တို့ကိုကုသ၍ အမှုထမ်းရသည်။
ကာစတီးပြည်သားတို့သုံးစွဲသော ဘာသာစကားဖြင့် သာဗင်တေးဟုခေါ်တွင်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်စာပေတွင် သူ့ကို စာဗင်တီးဟုသာ လူသိများကြသည်။
ခရစ် ၁၅၄၇ ခုနှစ်ဆောင်းဦးပေါက်ရာသီဝယ် သာဗင်တေးကို အာလကာလာ သေအေးနာရေုးမြို့၌ဖွားမြင်၍ သားသမီးခြောက်ယောက်အနက် ဒုတိယသားဖြစ်သည်။
ဘခင်မှာ နန်းတွင်း၌ အမှုထမ်းသူဖြစ်လေရကား သာဗင်တေးသည် စပိန်နိုင်ငံ၏မြို့တော်၌ ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ကဗျာစာပေ၌မွေ့လျော်သော စာဆိုတော်ကြီးများကို အလွန်အားကျမိခဲ့သည်။
နန်းတွင်းပြဇာတ်တို့ကိုကြည့်၍ စိတ်ကူးဉာဏ်များ ရင့်သန်ခဲ့ရသည်။
ရှေးဟောင်းသမိုင်းပုံ ပြင်တို့နှင့်တကွ မျက်မှောက်ခေတ်၌ စွန့်စားလျက်ရှိကြကုန်သော ပင်လယ်ခရီးသွားသူရဲကောင်းများတို့၏ အကြောင်း အရာတို့ကိုလည်း အလွန်စိတ် ဝင်စားခဲ့သည်။
ဤအချက်တို့သည် သာဗင်တေးရေးသားသောစာများ၌ အထောက်အပံ့ဖြစ် စေခဲ့သည်။
အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ်၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ သံတမန်လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ထင်ရှားသောမြို့များသို့ ရောက်ခဲ့ဖူးသည်။
၁၅၇ဝ ပြည့်နှစ်၌ စပိန်စစ်တပ်တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာ ၁၅၇၁ ခုနှစ် တွင် ဥရောပတိုက်၌ တူရကီတို့တန်ခိုးမှိန်စေသော လီပန်တိုတိုက်ပွဲကိုပင် ဝင်ခဲ့ဖူးသည်။
လက်တစ်ဘက်မှာတိုက်ပွဲ၌ သေနတ်မှန်၍ ပျက်ခဲ့သည်။
၁၅၇၅ ခုနှစ်၌ကား စစ်တပ်မှခွင့်ယူ၍ အပြန်တွင် ပင်လယ်ဓားပြတို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
ငါးနှစ်မျှ ဓားပြဗိုလ်ထံတွင် ကျေးကျွန် အဖြစ်နှင့်နေခဲ့ရပြီးနောက် မိတ်ဆွေတို့ကရွေးနုတ်သဖြင့် လွတ်မြောက်ခဲ့ရသည်။
သာဗင်တေးသည် စပိန်နိုင်ငံသို့ရောက်သောအခါ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ရလေသည်။
ဘုရင့်ထံ အလုပ်အကိုင် မစရန် အသနားခံသော်လည်း မည်သည့်အလုပ်မျှမရသဖြင့် ပြဇာတ်ရေး၍အသက်မွေးသည်။
သို့ရာတွင် သူ၏ပြ ဇာတ်ကို လူကြိုက်မများသဖြင့် ပင်ပန်းဆင်းရဲခဲ့ရ၏။
ထိုနောက်ပစ္စည်း အတန်ငယ်ရှိသူ အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။
၁၅၈၅ ခုနှစ်တွင်ဝတ္တုတစ်ပုဒ်ရေးသားထုတ်ဝေနိုင်သောကြောင့် အနည်းငယ်နာမည်ထွက်လာသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။
၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင်အာမာဒါရေတပ်အတွက် ရိက္ခာဝယ်ခြမ်းရေး ကိုယ်စားလှယ်အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ စာရင်းအင်းမနိုင်၍ အကြွေးတင်ပြီးလျှင် ကြွေးမှုကြောင့် ထောင်အကြိမ်ကြိမ် ကျခဲ့ရသည်။
ယင်းသို့ ထောင်ကျနေစဉ် အင်္ဂလိပ်အသံ ထွက်ဖြင့် ဒွန်ကွီဇုတ်၊ စပိန်ဘာသာစကားဖြင့် ဒုန်ကီဟိုတေးဟု ခေါ်သောဝတ္တုကို ရေးသားခဲ့သည်။
ထိုဝတ္တု၏ ပထမပိုင်းကို ထောင်မှ ထွက်လာပြီးနောက်တစ်နှစ် (၁၆ဝ၅) တွင် ထုတ်ဝေ လိုက်ရာ ပထမပိုင်းနှင့်ပင် ကမ္ဘာကျော်ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
၁၆၁၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယပိုင်းကိုဆက်လက် ထုတ်ဝေလိုက်သောအခါ ပို၍ပင်ကျော် ကြားလာလေသည်။
ထိုဝတ္တုသည် ထိုခေတ်ရှိ စပိန်ပြည်သူပြည်သား အတန်းအစားအမျိုးမျိုးကို သရုပ်ဖော်သည်။
ထိုခေတ်၏ ပတ်ဝန်းကျင် အရိပ်အာဝါသမှာ ဝတ္တုတွင် ထင်ရှားစွာပေါ်နေသည်။
အထူးသဖြင့် စိတ်ကူးယဉ်လွန်းသူ ဒုန်ကီဟိုတေးနှင့် သူ၏တပည့်ကျော်စံချိုပန်ဇာတို့၏ စွန့်စားမှုတို့သည် ထိုခေတ်ရှိ လူစွမ်းကောင်းတို့ကို သရော်ထားလေ ရာ ဟာသရသနှင့် ပြည့်စုံလှပေသည်။
ဒုန်ကီဟိုတေးဝတ္တုသည် ဘာသာပေါင်းစုံဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းခံရသော ဂန္ထဝင်ဝတ္တုကြီးဖြစ်သည်။
၁၆၁၆ ခုနှစ်ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာကျော်အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်ဆရာကြီး ရှိတ်စပီးယားကွယ်လွန်သော နေ့၌ ကမ္ဘာကျော်စပိန်ဝတ္တုရေးဆရာကြီး သာဗင်တေးလည်း ကွယ်လွန်လေသည်။
ရှေးခေတ်စစ်သည်တော် သူရဲကောင်းများ၏ စွန့်စားခန်း ဒဏ္ဍာရီများသည် တစ်ဖြည်းဖြည်း အရသာပေါ့ပျက်၍ လူများ၏စိတ်ကို မြှောက်ပေးရုံလောက်သာဖြစ်ပြီးလျှင် တကယ့်အာဇာနည် စိတ်သူရဲကောင်းစိတ်များမဖြစ်ပေါ်စေဘဲ ကွယ်ပျောက် စေသည်ကို သရော်သည့်အနေဖြင့် သာဗင်တေးသည် ဒုန်ကီဟိုတေးဝတ္တုကို ရေးခဲ့လေသည်။
ရှေးအခါက အာဇာနည်သူရဲကောင်းတို့မည်သည် မကောင်းသူပယ် ကောင်းသူကယ်ရခြင်း၊ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သူကိုကူညီရခြင်း၊ လူတို့ကိုနှိပ်စက်သောရန်သူတို့ကို တိုက်ခိုက်ရခြင်း အစရှိသည့် အမှုများကို ဟုတ်သည်ထက်ပို၍ ရေးကြခြင်းကြောင့် ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီ များမှရရှိသော သင်ခဏ်းစာများမှာ ပေါ့ပျက်ရလေသည်။
ပုံပြင်ဒဏ္ဌာရီတို့ကို ဖတ်သောသူတို့မှာ တကယ့် သူရဲကောင်းမဖြစ်ဘဲ သူရဲကောင်းများကိုပင် မဖွယ်မရာတွေးတောတတ်ကြပုံကို သာဗင်တေးက ဒုန်ကီဟိုတေးဝတ္ထု ဖြင့် သရော်ခဲ့လေသည်။
သာဗင်တေးရေးသော ဒုန်ကီဟိုတေးဝတ္တု၏ ဟာသသဘောထူးခြားပုံကိုပြသော သာဓကတရပ်ရှိသည်။
စပိန်ပြည့်ရှင် တတိယဖိလစ်ဘုရင်သည် တစ်နေ့သောအခါ နန်းတော် လေသာပြတင်းမှ မြို့ဘက်သို့ ကြည့်ရာလမ်းဘေးတွင် စာဖတ်ရင်း မျက်ရေထွက်အောင်ရယ်နေသူတစ်ဦးကို တွေ့မြင်လေ၏။
ထိုအခါဘုရင်မင်းမြတ်ကဤသူကောင့်သားသည် ဧကန္တ ဒုန်ကီဟိုတေးဝတ္တုကိုဖတ်ရင်းရယ်ဟန်တူသည် ဟု မိန့်တော်မူသည်ဟူလေသတတ်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) Category:စပိန် စာရေးဆရာများ I။
သာမာထေရီသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ၏သာသနာတွင် သက်ဝင်ယုံကြည်သော ရဟန္တာမ တစ်ပါးဖြစ်သည်။
ရဟန္တာမ မဖြစ်မီကအမည်မှာ သာမာ ဖြစ်သည်။
ဆောင်းကာလ၌ နွေးသောကိုယ်ငွေ့ရှိပြီးလျှင် နွေ ကာလ၌အေးမြသောကိုယ်ငွေ့ရှိ၏။
အသားအရေမှာဝင်းဝါ၏။
ယင်းသို့သော သာမာဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသောကြောင့် သာမာ ဟုအမည်မှည့်ခေါ်၏။
သာမာ၏ဖခင်ကား ကောသမ္ဘီပြည်မှ သဌေးတည်း။
သာမာ၏မိတ်ဆွေကား ယင်းနှင့်အမည်တူ သာမာဝတီသဌေးသမီးဖြစ်သည်။
သာမာဝတီကိုနောင်တွင် ဥတေနမင်းကြီးကသိမ်းမြန်း၍ မိဖုရားအရာမြှောက်၏။
သာမာနှင့်သာမာဝတီတို့သည် အိမ်ထောင်ပြုခြင်းအမှု ကိုစက်ဆုပ်ရွံရှာကြသူများဖြစ်၏။
သို့သော်လည်း သာမာဝ တီမှာ ဘုရင်၏အလိုဆန္ဒကို မငြင်းပယ်ဝံ့သဖြင့် အိမ်ထောင် ပြုခဲ့ရသည်။
ဥတေနဘုရင်တွင် သာမာဝတီမိဖုရားမှအပ အခြားသောမိဖုရားများလည်းရှိကြသည်။
ထိုမိဖုရားတို့အထဲတွင် မာဂဏ္ဍီမိဖုရားလည်းပါဝင်သည်။
မာဂဏ္ဍီသည် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားအား ရန်ငြိုးဖွဲ့သိုထားသူဖြစ်သည်။
သာမာဝတီ မိဖုရားမှာမူ ခုဇ္ဇုတ္တရာမည်သောကျွန်မထံမှ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ၏တရားတော်ကိုနာယူရ၍ကြည်ညိုမြတ်နိုးသူဖြစ်၏။
ထို့ကြောင့် မာဂဏ္ဍီမိဖုရားသည် သာမာ ဝတီမိဖုရား ပျက်စီးရာပျက် စီးကြောင်းကို ကြံစည်၏။
မာဂဏ္ဍီ၏လုပ်ကြံမှုဖြင့် သာမာဝတီ မိဖုရားနှင့်အခြံအရံများသည် မီးလောင်၍ သေဆုံးကြရ ကုန်သည်။
ထိုသတင်းသည် သာမာဝတီမိဖုရား၏မိတ်ဆွေဖြစ်သော သာမာထံသို့ရောက်လာသည်။
သာမာသည် ကြီးစွာထိတ် လန့်ခြင်းဖြစ်မိ၏။
သာမာဝတီမိဖုရားသည် အိမ်ထောင်ပြုမိ၍သာ ယင်းသို့သောဒုက္ခနှင့်တွေ့ရသည်ဟု စိတ်တွင်ထင်မှတ်၏။
ထို့ကြောင့်ဒုက္ခများပြတ်ရန် ရဟန်းပြု၏။
အမည်မှာ သာမာထေရီဖြစ်၏။
ရဟန်းပြု၍တရားအား ထုတ်ရာတွင် သာမာထေရီမှာ သာမာဝတီကိုစွဲလမ်းတွယ်တာမှုကြောင့် တရားမရနိုင်ဖြစ်နေခဲ့ရာ နောက်ဆုံးရှင်အာ နန္ဒာ၏ ဆုံးမသွန်သင်မှုဖြင့် ကိလေသာကုန်ခမ်း၍ ရဟန္တာမ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ။
thumb|အခန်းအပူချိန်တိုင်း မာကျူရီ သာမိုမီတာ သာမိုမီတာ () သည် အပူချိန် (သို့) အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အပူ/အအေး ပြောင်းလဲမှုကို တိုင်းတာသော ကိရိယာဖြစ်သည်။
သာမိုမီတာတွင် အရေးကြီးသော အခြေခံအခြင်းအရာနှစ်ရပ် ပါရှိသည်။
ပထမတစ်ခုမှာ အပူချိန်ကို အာရုံခံသည့်အစိတ်အပိုင်းဖြစ်၍ ဥပမာ ပြဒါး သာမိုမီတာတွင် ပါရှိသော ဖန်လုံး(ဖု) မျိုးဖြစ်၍ ဒုတိယတစ်ခုမှာ အပူချိန်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
အပူချိန်ဖော်ပြရာ၌ ဖန်ပြွန်သုံး သာမိုမီတာများတွင် ရေးမှတ်ထားသော ဂဏန်းများဖြင့် ဖော်ပြပြီး အနီအောက်ရောင်ခြည် သာမိုမီတာတွင် ဒီဂျစ်တယ် ဂဏန်းဖြင့်ဖော်ပြသည်။
သာမိုမီတာများကို နည်းပညာ၊ လုပ်ငန်းစဉ်များကို စစ်ဆေးသော လုပ်ငန်းများ၊ မိုးလေဝသပညာရပ်၊ ကျန်းမာရေးနယ်ပယ်နှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနများတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။
သာမိုမီတာကို ပြဒါးတိုင်ဟုလည်းခေါ်လေ့ရှိခြင်းမှသာမိုမီတာနှင့်အပူချိန်ာ ဖန်ပြွန်ချောင်းကလေးအတွင်း ပြဒါး ထည့်ထားသည့် ကရိယာ မျိုးကိုသာ မြင်တွေ့နေကြသောကြောင့်ဖြစ်လေသည်။
သို့ရာတွင် စတင်ပေါ် ပေါက်လာသည့်နေ့မှစ၍ ယနေ့ တိုင်အောင် အသုံးပြုခဲ့အသုံးပြုဆဲဖြစ်သော အပူအအေးတိုင်းကရိယာများ ကိုကြည့်လျှင်ပြဒါးအပြင်လေကိုလည်းကောင်း၊ အရက်ပြန်ကို လည်းကောင်း၊ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကိုလည်းကောင်း၊ သတ္ထုကြီး သက်သက်ကိုလည်းကောင်း အသီးသီးအသုံးပြုခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
သို့သော် အငွေ့အရည်အခဲ ဤသုံးမျိုးအနက် မည်သည့် ပစ္စည်းကိုအသုံးပြု သည်ဖြစ်စေ သာမိုမီတာများကို ယေဘုယျပြုလုပ်ထားပုံမှာ အရာဝတ္ထုတို့သည် အေးလျှင်ကျုံ့၍ ပူလျှင်ကားတတ်သည် ဟူသော သဘောအပေါ်တွင် အခြေပြုထားခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။
) သာမိုမီတာကို အစောပိုင်းတီထွင်သူများတွင် အီတာလျံလူမျိုး နက္ခတ်ပညာကျော် ဂယ်လီလီယိုပါဝင်၍ ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း သူကြံစည်သောပထမကရိယာမှာ ပြဒါးအစား လေကိုသုံးထား သည့်ကရိယာဖြစ် လေသည်။
နောက်နှစ်အ နည်းငယ်ကြာ သောအခါ ဂယ်လီလေအိုသည် လေအစားအရက်ပြန်ကို အသုံးပြုသော ဒုတိယအမျိုးအစားကရိယာကို တိုးတက်ကြံစည်ပြန်လေသည်။
၁၇ ရာစုနှစ်အတွင် ဒပ်ချလူမျိုး ဒရက်ဗဲဆိုသူကြံစည်သောသာမိုမီတာမှာမူ ပုလင်း အဝကျဉ်း လည်ပင်းရှည်တွင် ရေကိုထည့်ထား၍ ထိုရေအမှတ်အတက် အကျကိုမှတ်ထားခြင်းဖြင့် အပူအအေးကိုတိုင်း တာလေသည်။
ထိုကရိယာကိုတစ်ဖန် ပြင်သစ်လူမျိုးဇန်းရဝါဆိုသူက ၁၆၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရေအစား အရက်ပြန် ကိုသုံးကာ တစ်မျိုး ပြုပြင်လိုက်ပြန်သည်။
တစ်ဖန် နောက်ဆယ်နှစ်ကြာသောအခါ တပ်စကန်နီနယ်စားကြီးက အထက်ပါအရက်ပြန်ကို အသုံးပြု သည့်ကရိယာတွင် ပုလင်းထဲရှိလေကိုထုတ်ပစ်ပိတ်ဆို့ခြင်းဖြင့် အမှတ်အသားပို၍တိကျ မှန်ကန်သော အမျိုးအစားကိုကြံ စည်လိုက်ပြန်လေသည်။
၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင်ဂျာမန်သိပ္ပံ ပညာရှင်ဖာရင်ဟိုက်ဆိုသူက အရက်ပြန်စား ပြဒါးကိုအသုံး ပြုသော သာမိုမီတာကိုပြုလုပ်၍ အပူအအေးစံချိန် အမှတ် သညာသစ်ကို တီထွင်လေသည်။
သူ့အမှတ်အသားအရ ရေခဲသည့်အအေးချိန်ကို ၃၂ ဒီဂရိီဟူ၍ သတ်မှတ်ပြီးလျှင် ရေဆူသည့်အပူချိန်ကို ၂၁၂ ဒီဂရီဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ထိုသာမိုမီတာမျိုးကိုလည်း တီထွင်သူအားအစွဲပြု၍ ဖာရင်ဟိုက် သာမိုမီတာဟုခေါ်ကြ သည်။
ယခုခေတ်သုံးသာမိုမီတာများတွင်မူ ပြဒါးကိုအသုံး များကြလေသည်။
ပြဒါးကိုအသုံးပြုခြင်းမှာ ပြဒါးသည် ဖာရင်ဟိုက် ၆၇၅ ဒိီဂရီရောက်မှဆူ၍သုညအောက် ၃၈ ဒိီဂရီရောက်မှခဲပြီးလျှင် အပူတိုက်ပေး၍ကား(ကြီးထွား) လာသောအခါ၌လည်း ညီညာမှန်ကန်သည့်အတွက်ဖြစ်လေသည်။
သို့ရာတွင်သုညအောက် ၃၈ ဒိီဂရီထက်အောက်ကျသော အအေးကို တိုင်းတာလိုသောအခါ ပြဒါးခဲချိန်အမှတ်ထက် အရက်ပျံခဲချိန် အမှတ်ကပို၍နိမ့်သည့်အတွက်ပြဒါးအစား အရက်ပြန်ကို အသုံးပြုရလေသည်။
အပူရှိန်အားကြီးသော အပူချိန်ကို တိုင်းတာရာတွင်မူ ဟိုက်ဒြိုဂျင်စသော ဓာတ် ငွေ့သုံးကရိယာမျိုးနှင့် ပိုင်ရိုမီတာခေါ် ဖန်ပြွန်အစား ကျောက်သလင်းပြွန်ကိုအသုံးပြုပြီးဖိနှိပ်ထားသောဟိုက်ဒြိုဂျင်၊ သို့မဟုတ် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ကိုထည့်ထားသည့် ကရိယာမျိုးကိုသုံးရပြန်လေသည်။
( ပိုင်းရိုမီတာ•။
) သာမန်သာမိုမီတာတွင် ထိပ်ဖျားတွင်ဖန်သီးငယ်ရှိသော ဖန်ပြွန်ချောင်းကလေးဖြစ်သည်။
ဖန်ပြွန်ချောင်း၏ ထိပ်ဘက်ကို မိီးမြှိုက်အရည်ပျော်စေခြင်းဖြင့် အပေါက်ပိတ်ထားသည်။
ထိုဖန်ပြွန် ချောင်းတွင်ပြဒါး၊ သို့မဟုတ် အရောင်ဆိုးထားသော အရက်ပြန်တစ်ခုခုကိုထည့်ထား၍ ပြွန်ချောင်း၏အထက်ပိ်ုင်းကို ပလာနယ်ဖြစ်နေအောင် စီမံထား လေသည်။
ဒိီဂရီ အမှတ်အသားကိုမှတ်သားရာတွင် အဆိုပါကရိယာကို ရှေးဦးစွာ ရေခဲတွင်နှစ်၍ ရေခဲချိန်အမှတ်ကိုရှာရ သည်။
ထိုနောက် ဆူပွက်နေသည့်ရေမှထွက်လာသောရေ နွေးငွေ့တွင်ပြ၍ ရေဆူချိန် အမှတ်ကိုရှာပြန်လေသည်။
ဒိီဂရီများကို စင်တီဂရိတ်နှင့်ဖာရင်ဟိုက်ဟူ၍ အမှတ်အသားနှစ်မျိုးနှင့် မှတ်သားလေ့ရှိသည်။
စင်တီ ဂရိတ်တွင် ရေခဲသည့်အမှတ်ကိုသုံညဒီဂရိီ၊ ရေဆူသည့်အမှတ်ကိုဒီဂရီ ၁ဝဝ ဟုမှတ်သားပြီးသော် ထိုအမှတ်နှစ်ခုအ ကြားတွင် အပိုင်းညီအမှတ်ကလေးပေါင်း ၁ဝဝ ခွဲစိတ်ပိုင်းခြားထားသည်။
စင်တီဂရိတ်သာမိုမီတာကိုတီထွင်သူ အန်ဒါဝဲလဆီးယပ်အား အစွဲပြု၍ ဝဲလဆီးယပ်သာမိုမီတာဟုလည်းခေါ်သည်။
ဖာရင်ဟိုက် တွင်မူ ရေခဲသည့်အမှတ်သည် ၃၂ ဒီဂရီဖြစ်၍ ရေဆူသည့်အမှတ်မှာ ၂၁၂ ဒီဂရိီဖြစ်ပြီးလျှင် အဆိုပါအမှတ် နှစ်ခုကြား၌ အပိုင်းညီအမှတ်ကလေး ပေါင်း ၁၈ဝ ခွဲစိတ်ပိ်ုင်းခြားထားလေသည်။
စင်တီဂရိတ်အမှတ်သုံး သာမိုမီတာ ကိုသိပ္ပံပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စများ အတွက်တစ်ကမ္ဘာလုံးက အသုံးပြုကြပြိီးလျှင် ဖာရင်ဟိုက်အမှတ်သုံးသာမိုမီတာကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားကိုပြောဆို ကြသောနိုင်ငံများတွင်သာ သာမန်ကိစ္စများအတွက်အသုံးများလေသည်။
ထို့ပြင်ယခု အသုံး နည်းသေးသော ဂျာမဏီ နိုင်ငံသုံး ရေအိုမျူအာခေါ် သာမိုမီတာမျိုးဟူ၍လည်းရှိသေးသည်။
ယင်းတွင်ရေခဲသည့် အမှတ်ကို သုည၊ ရေဆူသည့် အမှတ်ကိုဒိီဂရိီီ ၈၈ဝ ဟုမှတ်သားထားလေသည်။
အတွေ့ရအများဆုံးသော သာမိုမီတာမျိုးမှာ ဆရာဝန်သုံးပြဒါးတိုင် ပင်ဖြစ်သည်။
ထိုသာမိုမီတာသည် သာမန်ဖာရင်ဟိုက်သာမိုမီတာကို တစ်မျိုး တစ်မည် ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုပြ ဒါးတိုင်တွင် ဖန်သီးကလေးအထက်ဘက်၌ ဖန်ပြွန်ချောင်းကို အနည်းငယ် အပေါက်ကျဉ်းထားသည်။
ထို့ကြောင့် လူနာ၏ပါးစပ်မှ နုတ်ယူလိုက်ပြီးသည့်အခါတွင် ပြဒါးသည်အောက်ကို ပြန်မဆင်း ဘဲနေသဖြင့် လူနာ၏အပူချိန်အမှတ်ကို တိကျစွာကြည့်ရှု မှတ်သားနိုင်လေသည်။
ထို့ကြောင့် အဆိုပါသာမိုမီတာကို အသုံးပြုမည်ကြံသောအခါ ပြဒါးအားလုံး ဖန်သီးထဲသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနေစေရန် ပြဒါးတိုင်ကို ပထမလှုပ်ရှားခါ ပေးရလေသည်။
သာမန်လူကောင်းတစ်ဦး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၉၈ ့၄ဒီဂရိီဖြစ်၍ ဆရာဝန်သုံးပြဒါးတိုင်အပေါ်တွင် ဖာရင်ဟိုက်ဒိီဂရိီ ၉၃ မှ ၁၁ဝ အထိသာမှတ်သားထား လေ့ရှိသည်။
ပေါင်မုံ့ဖို ကိတ်မုံ့ဖို စသောအပူရှိန်ပြင်းသည့် နေရာမျိုးတွင် ပြဒါးနှင့်အရက်ပြန်တို့ကိုသုံးရန် မဖြစ်နိုင်သည့် အတွက် သတ္တုချည်းသက်သက်ကိုအသုံးပြုထားသော ကရိယာ မျိုးကိုသုံးရလေသည်။
ထိုကရိယာ တွင်ထိပ်ချည်းဆက် ထားသောသတ္တုပြားနှစ်ခု (ပုံပမာ•ကြေးဝါနှင့်သံ)ကို အခွေပြု လုပ်ထားသည်။
ပူလာသောအခါ သတ္တုနှစ်မျိုးစလုံး ကားထွက်လာသည်။
သို့သော်ကားပုံခြင်းမတူသဖြင့် အထက်ပါ သတ္တု ခွေသည်ပူလျှင်ပူသလို စန့်ထွက်လာလေသည်။
ထိုသတ္တုခွေတွင် လက်တံတပ်ထား၍ ထိုလက်တံက အပူချိန် ဒီဂရီအမှတ်ကိုညွှန်ပြလေသည်။
အပူအအေးချိန်များကို မိမိဖာသာမှတ်သားပေးသည့် ကရိယာမျိုးလည်းရှိသေး၍ ထိုကရိယာကို 'သာမိုဂရပ်' ဟုခေါ်လေသည်။
သာမိုဂရပ်သည် အထက်ပါသတ္တုခွေ သုံးသာမိုမီတာကို တိုးတက်ကြံစည်ပြုလုပ်ထားခြင်းပင်ဖြစ် သည်။
ဤကရိယာတွင် သတ္တုခွေ၌လက်တံအစား အဖျား၌မင် တံတပ်ထားသောမောင်းတံကိုအသုံးပြုထားသည်။
ထို မင်တံကို နာရီစက်ဖြင့် တစ်ရွေ့ရွေ့လည်နေသည့် စက္ကူပေါ်တွင် ထောက်ထားသည်။
စက္ကူပေါ်တွင်နာရီမိနစ်များ ဒီဂရိီ များဖြင့်ဇယားကွက်များချထားသည်။
ထိုအခါ ဇယားပေါ်ရှိ မျဉ်းကြောင်းကိုကြည့်ခြင်းဖြင့်မည်သည့်အချိန်၌ အပူအ အေးချိန် မည်မျှရှိသည်ကို အဆင်သင့်တွေ့နိ်ုင်လေသည်။
ယမန်နေ့က အအေးဆုံးဒီဂရီမည်မျှ၊ အပူဆုံးဒီဂရီမည်မျှ ရှိသည်စသည်ဖြင့် မိုးလေဝသဌာန ပြန်တမ်းများ၌တွေ့မြင်ရတတ်သည်။
အမှန်စင်စစ်ထိုဒီဂရိီအမှတ်အသားများကို မည်သူမျှ တစ်နေ့လုံး တစ်ညဉ့်လုံးထိုင် စောင့်ပြီးကြည့်မှတ်ထားသည်မဟုတ်ချေ။
သူ့အလိုအလျောက်မှတ်သားသည့် ကရိ်ယာမှ ကြည့်ယူခြင်း သာလျှင်ဖြစ်ပေသည်။
ထိုကိစ္စအတွက် အထက်ဖော်ပြပါ သတ္တုခွေသုံးကရိယာမျိုးကို အသုံးပြု၍'အအေးဆုံး အမှတ်ပြသာမိုမီတာ'နှင့် 'အပူဆုံးအမှတ်ပြသာမိုမီတာ'ဟု ခေါ် သော ကရိယာမျိုးကိုလည်းအသုံးပြုကြသည်။
ဒုတိယအမျိုးအစား ကရိယာနှစ်မျိုးတွင် ဖန်ပြွန်ချောင်းအတွင်း၌ အရက်ပြန်ကို အသုံးပြုလေ့ရှိပြီးလျှင် အရွယ် တော်အမှတ်ပြ ဖန်စနှင့်သံစ ကလေးတစ်ခုစီကိုထည့်ထားလေသည်။
အအေးသုံး အမှတ် ပြကရိယာတွင်ရှိသော အဆိုပါ သံစကလေးတွင် အရက်ပြန် အမှတ်နှင့် အတူလိုက်ပါနိမ့်ကျသွားနိုင်သည်။
သို့သော် အပူချိန်တိုးလာ၍အရက်ပြန် အမှတ်တက်လာသောအခါ သံစ ကလေးသည်မိမိအောက်အ နိမ့်ဆုံးရောက်သော အမှတ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့လေသည်။
ထိုအမှတ်ကားအအေးဆုံး ဒီဂရီအမှတ်ပင်ဖြစ်လေသည်။
အပူဆုံးအမှတ်ပြကရိယာတွင် ရှိသောဖန်စမှာမူ အထက်ဘက်သို့သာ လိုက်ပါနိုင်၍ အောက်ဘက် သို့အလိုအလျောက်မကျနိုင်ချေ။
အဆိုပါ ကရိယာများကို နောက်တစ်ကြိမ်ထပ်မံ အသုံး ပြုသောအခါ သံစကလေးကို အပြင်ဘက်မှသံလိုက်ဖြင့်ဆွဲ၍လည်းကောင်း၊ ဖန်စကလေးကို မူလက်ဖြင့်အသာတောက ်ပေးခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း မူလနေရာအသီးသီးသို့ရွှေ့ပေးရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:အပူချိန်တိုင်း ကိရိယာများ။
သာမောပလီး သာမောပလီးဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် စာတင်ခဲ့ရသောအဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးရာ ဂရိနိုင်ငံ မြောက်ပိ်ုင်းရှိ တောင်ကြားလမ်း၏အမည်ဖြစ်သည်။
ထိုဒေသ တစ်ဝိုက်တွင်ထုံနာ၊ ကျင်နာကိုက်ခဲနာများကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်သည့် ရေပူစမ်းကြီးတစ်ခုနှင့် ရေပူစမ်းငယ်လေး ခုရှိသည်ကိုအစွဲပြု၍'အပူထွက်ပေါက်' ဟုအဓိပ္ပာယ် ရသော ထိုအမည်ဖြင့်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။
သာမောပလီးတောင်ကြားလမ်းသည် အိုအီတာတောင်နှင့် မာလီယက်ပင်လယ်ကွေ့ကြားတွင်ရှိ၍ ပေ ၅ဝ ခန့်သာကျယ် သည်။