kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးသည့်နောက် အနှစ်တစ်ထောင် အတွင်း၌ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဟူသော ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန္တာများ၊ ဆဠာဘိညရဟန္တာဟူသော အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန္တာများ၊ တေဝိဇ္ဇရဟန္တာ ဟူသောဝိဇ္ဇာသုံးပါးရသောရဟန္တာများ၊ သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာ ဟူသောဈာန် မရသေးသည့်ရဟန္တာများ၊ အနာဂါမ်၊ သကဒါဂါမ်၊ သောတာပန်၊ ကလျာဏပုထုဇဉ် စသော သာဝကများ အစုံအလင်တည်ရှိ၍ သူတော်ကောင်းတရား ဆုတ်ယုတ်ခြင်းမရှိ၊ ပြန့်လှိုင်စည်ကားမည်ကို ရည်တော်မူ၍ ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မောတိဋ္ဌေယျ ဟုဟောတော်မူသည်။
ပထမ အနှစ်တစ်ထောင်ကျော်လွန်၍ ဒုတိယ အနှစ်တစ်ထောင်သို့ ရောက်သောအခါ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာ မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာခေတ်ကွယ်လွန်တော့၏။
ကြွင်းကျန်သော ဆဠဘိညရဟန္တာစသည့်ခေတ် လေးမျိုးသာတည်ရှိလေသည်။
အနှစ်နှစ်ထောင်ပြည့်သောအခါ ဆဠာဘိညရဟန္တာခေတ် ကွယ်လွန်ပြန်၍ ကြွင်းကျန် သောခေတ်သုံးမျိုးကားတည်ရှိလေသည်။
အနှစ်သုံးထောင် ပြည့်သောအခါ တေဝိဇ္ဇရဟန္တာခေတ်ကွယ်လွန်ပြန်၍ ကြွင်းကျန်သောခေတ်နှစ်မျိုးကားတည်ရှိလေ၏။
အနှစ်လေးထောင် ပြည့်သောအခါ သုက္ခဝိပဿကရဟန္တာခေတ် ကွယ်လွန်ပြန်၍ သေက္ခခေတ်တစ်မျိုးသာ တည်ရှိတော့သည်။
ထိုသေက္ခခေတ်လည်း အနှစ်ငါးထောင်စေ့သောအခါ ကွယ်လွန်လတ္တံ့။
ထိုကြောင့် ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးသည့်နောက် အနှစ်ငါးထောင်ပြည့်၍ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်၊ ကလျာဏပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကွယ်လွန်သောအခါမှ မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်ကြီးမရှိပြီ၊ ကွယ်လွန်ပြီဟု ဆိုရသည်။
ဤသို့လျှင် ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးသည့်နောက် အနှစ်တစ်ထောင်ကျော်လွန်မှ သာသနာတော်အစဉ်အတိုင်း ဆုတ်ယုတ်လေသည်။
အနှစ်တစ်ထောင်အတွင်းတွင် ပဋိဝေဓ သာသနာတော်လည်း မဆုတ်ယုတ်သေး။
ပဋိပတ္တိ သာသနာတော်လည်းမဆုတ်ယုတ်သေး။
ပရိယတ္တိ သာသနာတော်လည်း မဆုတ်ယုတ်သေး။
သာသနာသုံးရပ် လှိုင်လှိုင်ကြီး စည်ကားထွန်းလင်းမည်ကိုရည်တော်မူ၍လည်း ဝဿ သဟဿံသဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျဟု ဟောတော်မူသည်။
ဘုရားရှင်အလိုတော်ကျထိမိအောင်သိရှိတော် မူကြကုန်သော ဗုဒ္ဓမတညုကျမ်းပြုမထေရ်ကြီးများ ဖွင့်ပြသော အဋ္ဌကထာလာစကားများကား• ပဋိသမ္ဘိဒါ ပတ္တေဟိ ဝဿသဟဿံ၊ သုက္ခဝိကဿကေဟိ ဝဿသဟဿံ၊ အနာဂါမီဟိ ဝဿသဟဿံ၊သကဒါဂါမီဟိ ဝဿသဟဿံ၊ သောတာပန္နေဟိ ဝဿသဟဿံ၊ ဧဝံပဉ္ဇဝဿ သဟဿာနိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော ဌဿတိ၊ (ဘိက္ခုနီ ခန္ဓက ဝိနည်း၊ စူဠဝါ အဋ္ဌကထာ။
) အဓိပ္ပာယ်ကား ၁။
ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။
သုက္ခဝိပဿက ဟူသောဈာန်မရသေးသည့် ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။
အနာဂါမ်ခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။
သကဒါဂါမ်ခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။
သောတာပန်ခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။
အနှစ်ငါးထောင်ပတ်လုံး ပဋိဝေဓသာသနာတော်ကြီး တည်လတ္တံ့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိဝဿသဟဿံ၊ဆဠာဘိညေဟိဝဿသဟဿံ၊ တေဝိဇ္ဇေဟိဝဿသဟဿံ၊သုက္ခဝိပဿကေ ဟိဝဿသဟဿံ၊ပါတိမေက္ခေဟိဝဿသဟဿံ။
(ဒီဃနိကယ် သမ္ပသာဒနိယသုတ် အဋ္ဌကထာ။
ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန္တာခေတ်အနှစ်တစ်ထောင်။
အဘိညာဉ် ခြောက်ပါးရသော ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။
ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကိုရသော ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။
သုက္ခ ဝိပဿက ရဟန္တာခေတ်အနှစ်တစ်ထောင်။
အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်သော သောတာပန် အစရှိသော အရိယာခေတ်အနှစ်တစ်ထောင်။
နှစ်ပေါင်းငါးထောင်ပတ်လုံးသာသနာတော်တည်လတ္တံ့ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓာနံ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဝဿသဟဿမေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါနိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ၊ တတောပရံ ဆဠာဘိညာ၊ တတောပိ အသက္ကေန္တေ တေိဿာ ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။
ဂစ္ဆန္တကာလေ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာသုက္ခဝိပဿကာဟောန္တိ။
တေနေဝနယေနအနာဂါမိနော၏ သကဒါဂါမိနော၊ သောတာ ပန္နာတိ။
(အင်္ဂုတ္ထိုရ် အဋ္ဌကထာ၊ သမ္မောဟ ဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာနှစ်စောင်။
) အဓိပ္ပာယ်ကား။
အထက် ဒီဃနိကာယ် အဋ္ဌကထာနှင့်အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ဤသိုလျှင် ကျမ်းဂန်အသီးသီးလာသည်ကို ထောက်၍ သာသနာတော် ၅ဝဝဝ တည်ရှိကြောင်းသိရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
အော်တိုမန်အင်ပါယာ (Ottoman Empire) သည် တူရကီတို့ ထူထောင်ခဲ့သော အင်ပါယာ ၁၆ ခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၁၂၉၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်မှ ၁၉၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက် အထိ သက်တမ်းကြာမြင့်ခဲ့သည်။
အော်တိုမန် အင်ပါယာသည် သမိုင်းကြောင်းတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အကြာမြင့်ဆုံးသော အင်ပါယာများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ထိုအင်ပါယာသည် အစ္စလာမ် ဘာသာဝင်နှင့် အစ္စလာမ် ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်းတို့မှ ထူထောင် ထိန်းသိမ်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အော်တိုမန် အင်ပါယာကြီးကို တူရကီ အင်ပါယာ"The Ottoman Empire-also known in Europe as the Turkish Empire"(သို့) အော်တိုမန် အင်ပါယာလို့လဲ ခေါ်ဆိုကြပြီး ၁၃ရာစု အကုန်တွင် တူရကီ လူမျိုးခေါင်းဆောင် အိုစမန်မှ Bilecik နှင့် Sogut အနီးတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၃၅၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အော်တိုမန် အင်ပါယာကြီးမှာ ဥရောပထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး ဘော်လကန် ဒေသအောင်မြင်မှုနှင့် အတူ တိုက်ကြီးများဖြတ်ကျော်ပိုင်ဆိုင်သော အင်ပါယာကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။
အော်တိုမန် အင်ပါယာကြီးသည် ၁၄၅၃ တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်ကို အောင်နိုင်ပြီး ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ပေးခဲ့သည်။
၁၆ ရာစုနှင့် ၁၇ ရာစုနှစ်များအတွင်း ဩဇာအာဏာ အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်နေချိန်တွင် ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများတွင် ဥရောပ အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ အာရှ အနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် အာဖရိကမြောက်ပိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။
အော်တိုမန် အင်ပါယာတွင် ဒေသပေါင်း ၂၉ ခုပါဝင်သည်။
ဩဇာခံ နယ်မြေများလည်း အများအပြားရှိပြီး အချို့ကို နောက်ပိုင်းတွင် အင်ပါယာ အတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခဲ့ပြီး အချို့ကိုမူ ရာစုနှစ်များအတွင်း အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားသော ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေးများ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
မြို့တော်မှာ ယနေ့ခေတ် အစ္စတန်ဘူလ်မြို့ နေရာဖြစ်သော ကွန်စတန်တီနိုပယ်လ် ဖြစ်သည်။
ခမ်းနားကြီးကျယ်သော ဆူလေမန် အုပ်ချုပ်နေစဉ်ကာလက မြေထဲပင်လယ်ဒေသ အရှေ့ပိုင်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေများကို အုပ်စိုးထားခဲ့သည်။
ထိုအင်ပါယာသည် အရှေ့တိုင်းကမ္ဘာ နှင့် အနောက်တိုင်းကမ္ဘာတို့ ဆက်ဆံရေးတွင် ဗဟို အချက်အချာနေရာအဖြစ် ရာစုနှစ် ၆ ခုတိုင်အောင် ရှိနေခဲ့သည်။
အော်တိုမန်အင်ပါယာ - မူလ၊ နေရာ အော်တိုမန်အင်ပါယာ ၎င်းသည် မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင် တူရကီလူမျိုးစုများ ဖန်တီးခဲ့သော အင်ပါယာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၅ရာစု နှင့် ၁၆ ရာစုအတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်အားအကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၎င်းသည် နှစ်ပေါင်းခြောက်ရာကျော် တည်ရှိပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အန်ကာရာအစိုးရမှ နောက်ဆုံးစူလတန်အား နန်းချချိန်အထိ တည်ရှိခဲ့သည်။
အင်ပါယာသည် ဥရောပအရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် ယခုဟန်ဂေရီ၊ ဘော်လကန်ဒေသ၊ ဂရိ၊ ယူကရိန်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများ၊ မြောက်အာဖရိကနှင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်များအပါအဝင် ဗီယင်နာဂိတ်များ အထိပါဝင်ခဲ့သည်။
အင်ပါယာသည် ကွန်စတန်တီနိုပယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး အခြားနယ်မြေများကိုသိမ်းပိုက်နိုင်သည့်အခါ ၎င်းသည်အရှေ့နှင့် အနောက် ကမ္ဘာနှစ်ခုလုံးတွင် ရာစုနှစ် ခြောက်ခုမျှကုန်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှု၏ ဗဟိုတွင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။
အော်တိုမန်အင်ပါယာသည် ၁၈ရာစုနှင့် ၁၉ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် အင်အားကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဘော်လကန်ဒေသ၊ အီဂျစ်နှင့် ‌မဂရပ်ဒေသတို့ကို ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် ပါဝင်ချိန် အော်တိုမန်အင်ပါယာတွင် အာရှမိုင်းနားဒေသ၊ ဆီးရီးယား၊ အီရတ်နှင့် ဟီဂျက်ဒေသတို့သာ ကျန်ရှိတော့သည်။
အော်တိုမန်တို့သည် နယ်မြေရလိုရငြား ဂျာမန်ဘက်တွင် ဝင်တိုက်ပေးခဲ့သော်လည်း စစ်ရှုံးသွားသည့်အတွက် အီရတ်၊ ဆီးရီးယား၊ ဟီဂျက်တို့ကို ဆုံးရှုံးခဲ့သည့်အပြင် အာရှမိုင်းနားဒေသကိုလည်း မဟာမိတ်စစ်တပ်များ ဝင်ရောက်တပ်စွဲခြင်းကို ခံလိုက်ကြရသည်။
ထိုသို့ စူလတန်နှင့် အော်တိုမန်အစိုးရ၏ ညံ့ဖျင်းမှုကို မကျေနပ်သော တူရကီမျိုးချစ်များသည် မူစတာဖာ ကီးမဲ ပါရှားဦးဆောင်မှုအောက်တွင် အန်ကာရာအစိုးရကို ထူထောင်ကာ အော်တိုမန်အစိုးရနှင့် မဟာမိတ်တပ်များအား ‌တော်လှန်သည်။
တော်လှန်ရေး (တူရကီ လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲ) အောင်မြင်သည့်အတွက် မဟာမိတ်တပ်များ ဆုတ်ခွာရသည့်အပြင် အန်ကာရာအစိုးရမှ နောက်ဆုံးစူလတန် ဆဌမမက်ဟမက်အား ၁၉၂၂ခုနှစ်တွင် နန်းမှချကာ တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လိုက်လေသည်။
ထို့သို့ဖြင့် အနှစ်၆၀၀ကျော်တည်ရှိခဲ့သော အော်တိုမန်အင်ပါယာသည် ဂျာမန်အင်ပါယာ၊ ဩစတြီးယားဟန်ဂေရီနိုင်ငံနှင့် ရုရှားအင်ပါယာတို့နှင့်အတူ နိဋ္ဌိတံသွားလေတော့သည်။
thumb|ကဗျာဆရာ လှသန်း လှသန်းသည် တော်ဘုရားလေးစာပေဆု၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း တစ်သက်တာစာပေဆု အပါအဝင် ထင်ရှားသော နိုင်ငံရေးကဗျာများကို ရေးဖွဲ့ပြီး ဆုပေါင်းများစွာရရှိခဲ့သည့် ကဗျာဆရာ ဖြစ်သည်။
လှသန်းမှာ အမည်ရင်းပင်ဖြစ်ကာ စစ်မှုထမ်း အီလက်ထရောနစ်ကျွမ်းကျင်သူ ဖခင်နှင့် စာမတတ်သော်လည်း အမှတ်အသားကောင်းပြီး ခံစားမှုအားကောင်းသူ မိခင်တို့မှ ၁၉၆၃ ခု၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်း ၈ ယောက်အနက် ဒုတိယသားကြီးဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကစ၍ စာဖတ်ခြင်း၊ သီချင်းနားထောင်ခြင်း၊ ပန်းချီရေးခြင်း၊ ဂစ်တာတီးခြင်းနှင့် ရုပ်ရှင်ကြည့်ခြင်းတို့ကို အရသာတွေ့ခဲ့သည်။
အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအမျိုးမျိုး ပြောင်းခဲ့သော်ငြား ကဗျာဖတ်ခြင်း၊ ကဗျာရေးခြင်းကို ဘ၀၏ တစ်သက်တာအလုပ်အဖြစ် ခံယူထားသူဖြစ်သည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင်မူ စာသင်ပြသူဆရာမတစ်ဦးနှင့် နှစ်ဦးသဘောတူ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် မိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ဆူးလေလမ်း၏ရာဇဝင် ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ခြေချခဲ့ပြီးနောက် - ၁၉၈၉ ခုနှစ်ထုတ် ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည့် အသည်းကွဲပြီးနောက် သတင်းစကား ကဗျာဖြင့် နာမည်ရလာခဲ့။
၁၉၉၀-ခုနှစ်ကာလများတွင် ကျောင်းသားတပ်မတော် ABSDF နှင့် ဆက်သွယ်သဖြင့် အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်တွင်း နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားအဖြစ် (၃) နှစ်ကျော် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရ။
ဖြောင့်ချက် ၁၉၉၄၊ နိုဝင်ဘာ၊ ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း - ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖွဲ့၏ တစ်နှစ်အတွင်း အကြိုက်ဆုံးကဗျာအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရ။
လက် ၁၉၉၈ ဩဂုတ်၊ ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း - မန္တလေးစာဖတ်သူများ၏ အကြိုက်ဆုံးကဗျာဆု နောင်(ထန်းရိပ်ညိုကဗျာဆု) ရရှိခဲ့။
အနေအထိုင် မတတ်မှုများ ၁၉၉၄ ဇူလိုင်၊ ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း - ပြင်ဦးလွင်မှ လူငယ်များက နှစ်သက်သဖြင့် ကျပ်ငွေ ၃၀၀၀၀ ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရ။
တောင်အမေရိကကို သွားချင်တယ် ၂၀၀၅ ဒီဇင်ဘာ၊ ရနံ့သစ်မဂ္ဂဇင်း - ၂၀၀၆ ပျဉ်းမနားအလယ်ရိုးမ ခေတ်ပေါ်ကဗျာဆု ရရှိခဲ့။
အာရှတိုက်ရဲ့ တစ်နေရာ ၂၀၀၅ ခု အောက်တိုဘာ၊ နှလုံးအိမ်မဂ္ဂဇင်း - ၂၀၀၆ ရွှေအမြုတေ စာပေဆု(ကဗျာ) ရရှိခဲ့။
ငါလည်း တစ်နေ့ ၂၀၀၆ အောက်တိုဘာ၊ မဟေသီမဂ္ဂဇင်း - ရွှေဘိုမြို့ ပန်းကဗျာ ခေတ်ပေါ်ကဗျာဆု ရရှိခဲ့။
ဒီပင်္ဂရ (၂၀၀၈ မေ၊ ချယ်ရီမဂ္ဂဇင်း) ကဗျာရေးဖွဲ့ဖော်ပြပြီးနောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ ကဗျာများကို စာပေစိစစ်ရေးမှ ပိတ်ပင်ခံရသဖြင့် အခြားကလောင်အမည် အမျိုးမျိုးအသုံးပြုကာ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့ရ။
“ဒီပင်္ဂရ” ကဗျာသည် မိစ္ဆာနှင့် သစ္စာဖောက်များ အတောင်ပေါက်ခဲ့သည့် ဒီပဲယင်းမြို့ဝန်းကျင်က သမိုင်းဝင်အဖြစ်အပျက်များကို ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည့်အတွက် ကဗျာဖတ်ပရိသတ်များ၏ရင်ကို လှုပ်ခတ်စေခဲ့ပြီး စာပေစိစစ်ရေးမှ နောက်ကြောင်းပြန်အရေးယူခြင်းကို ခံခဲ့ရသည့် ကဗျာတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ဖြောင့်ချက်၊ ပေါင်ချိန်ကြစို့၊ အဖြစ်၊ ကြံမိကြံရာ၊ ညီမလေး စသော ကဗျာများမှာ ထင်ရှားခဲ့ပြီး “ကဗျာ ၁၀၀ နှင့် ကဗျာဆရာကွယ်လွန်ခြင်း” ကဗျာစာအုပ်ကို “ကြည်မောင်သန်း” အမည်နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ကာ တော်ဘုရားကလေးစာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၁ ကမ္ဘာ့ကဗျာနေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ၂၀၁၀ မန္တလေးခေတ်ပေါ်ကဗျာဆု (ဒုတိယအကြိမ်)အတွက် တစ်နှစ်တာအတွင်း အနှစ်သက်ဆုံး ကဗျာဆရာအဖြစ်လည်း ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။
ကဗျာဆရာ လှသန်းဆိုသည့် အမည်ကို စာပေစိစစ်ရေးက ပိတ်ခဲ့သည့်အတွက် ကြည်မောင်သန်း၊ နမိတ်ထွန်း၊ စံသိုက်၊ လိပ်ပြာသန့်သန့်၊ ရန်မခ၊ မောင်သီးသန့် စသည့် ကလောင်အမည်ခွဲပေါင်း မြောက်မြားစွာဖြင့် ကဗျာများကို ကြံ့ကြံ့ခံရေးသားခဲ့ပြီး … “ကဗျာတွေ ရှင်ချင်ရင် ကဗျာဆရာတွေ သေဖို့သာပြင်"ဟု ယခင်က ရေးခဲ့ဖူးကာ "အခုတော့ သေဖို့ အသင့်ပြင်ထားရင်း ရှင်မယ့်ကဗျာတွေ ရေးဖြစ်ပါတယ်”ဟု ပြောခဲ့ဖူးသူဖြစ်သည်။
၁၉၈၇၊ ၁၉၉၉၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကာလများတွင် ကျောက်ကပ်ရောဂါနှင့် ဆေးရုံ ၃ ကြိမ် တက်ခဲ့ရပြီး ၎င်းရောဂါဖြင့် ၄ ကြိမ်မြောက် ဆေးရုံတက်ပြီးနောက် ကဗျာဆရာ ကြည်မောင်သန်းသည် ၂၀၁၁-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၂၂)ရက်တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး၌ ကျောက်ကပ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။
အိမ်နံပါတ် ၃၆၊ ရုံးကြီးလမ်း၊ အိုးဘိုရပ်ကွက်၊ ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်တွင် မိသားစုနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၄၈)နှစ် ရှိပြီဖြစ်ကာ ဇနီးနှင့် မွေးစားသားတစ်ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
naytthit.net ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ။
သာသနာတော် ပရိယတ္တိသာသနာ၊ ပဋိပတ္တိ သာသနာ၊ ပဋိဝေဓသာသနာဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏။
သစ္စာလေးပါး လောကမှာသံဃာတော်ဟူသောအမည်သည် ဘုရားတပည့်သား အားလုံး၏ အမည်ရင်း ဖြစ်သော်လည်း ရဟန်းတစ်ပါး နှစ်ပါးကိုပင်သံဃာ ဟုခေါ်ကမမှားနိုင်သကဲ့သို့မှတ်ရာ၏။
သစ္စာလေးပါးတရားကို ထိုထွင်းသိမြင်ခြင်းကို ပဋိဝေဓခေါ်သည်ဟုပြဆိုခဲ့ရာ၌ သစ္စာလေးပါးဟူသည် အမှန် လေးပါးပင်ဖြစ်၏။
(သစ္စာ=မှန်ကန်ခြင်း။
) လေးပါးမှာ ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒ္ဒယသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာတို့ ဖြစ်ကြ၏။
ဆင်းရဲခြင်းအမှန်သည်ဒုက္ခသစ္စာမည်၏။
(ဒုက္ခ=ဆင်းရဲခြင်း။
)လောက၌ဆင်းရဲခြင်းအမျိုးမျိုးရှိရာ အကျဉ်းချုပ်၍ ပြောရသော်ခန္ဓာကိုယ်ကောင်သည်သာ ဆင်းရဲခြင်းအစစ်အမှန်ဖြစ်၏။
လူခန္ဓာဖြစ်စေ၊ နတ်ခန္ဓာဖြစ်စေ ဗြဟ္မာ ခန္ဓာဖြစ်စေ မည်သည့်ခန္ဓာမဆို ဆင်းရဲအစစ်အမှန်သာ ဖြစ်သည်။
ခန္ဓာမရှိမှသာ ဆင်းရဲခြင်းကင်းမည်။
ဘယ်နည်းဖြင့် မဆိုခန္ဓာရှိနေသေးသည်ဆိုလျှင် ဆင်းရဲနေသေးသည်သာဖြစ်၏။
ဤသို့မြင်မှ ဒုက္ခသစ္စာကို သိမြင်သည်ဟုဆိုရမည်။
ဆင်းရဲကြောင်းအမှန်သည်သမုဒယသစ္စာမည်၏။
(သမုဒယ=အကြောင်း။
) လောကမှာဆင်းရဲ ခြင်း၏ အကြောင်းအမျိုးမျိုးရှိသော်လည်း တဏှာဟုခေါ်သော လောဘတရားသည်သာဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းစစ်အမှန် ဖြစ်၏။
တဏှာနှင့်လောဘသည်အမည်နှစ်မျိုးဖြစ်သော်လည်း တရားကိုယ်မှာ တစ်ခုတည်းသာဖြစ်၏။
ရေငတ်သောသူကဲ့သို့ အာရုံကို ငတ်ငတ်မွတ်မွတ်ဖြစ်တတ်သောကြောင့် တဏှာ ဟု ခေါ်၍ အလွန်မက်မောတတ်သောကြောင့် လောဘဟုခေါ်၏။
သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် နေ့ရော ညဉ့်ပါမခါမလပ် အားထုတ်လုပ်ကိုင်နေကြရခြင်း ဆင်းရဲဟူသမျှ၏ အကြောင်းရင်းမှာ တဏှာလောဘသာလျှင် အစစ်အမှန်ဖြစ်၏။
တဏှာလောဘ၏ ချုပ်ဆုံးရာဖြစ်သော အေးငြိမ်းမှုသည် ဒုက္ခဟူသမျှ၏ ချုပ်ဆုံးရာအမှန် နိရောဓသစ္စာမည်၏။
(နိရောဓ=ချုပ်ဆုံးခြင်း။
) အေးငြိမ်းမှုဟူသောစကားနှင့် နိဗ္ဗာန=နိဗ္ဗာန် ဟူသော စကားများသည်အဓိပ္ပာယ် အတူတူပင်ဖြစ်၏။
အေးငြိမ်းမှု၏မွန့်မြတ်ကြောင်းကိုသိသာရန်မှာ သူဌေးကြီးနှင့်ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ကြီးတို့၏ ပုံစံကိုသတိပြုရမည်။
သူဌေး ကြီးသည်လောက၌ အရသာအရှိဆုံးသော အစာအာဟာရတို့ကို နေ့စဉ်စီမံစားသုံး၍နေ၏။
ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ကြီးမှာ အာဟာရ သိဒ္ဓိပြီးနေပြီဖြစ်၍ မည်သည့်အစာအာဟာရမျိုးကိုမှ မစားချင်၊ သဌေးကြီးစားနေသည့်အစာအာဟာရ တို့ကိုပင် စက်ဆုပ်ဦးမည်ဖြစ်၏။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့တွင်မည်သူ့ကို အစာအာဟာရ နှင့်ပတ်သက်၍ ချမ်းသာခြင်းရှိသည်ဟု ဆိုသင့်သနည်း။
သူဌေးကြီးမှာ အစာအာဟာရနှင့် ဆိုင်သည့်အရသာကို ခံစားရခြင်းချမ်းသာရှိသည်။
အေးငြိမ်းမှုကားမရှိ။
အဖိုးတန်အစာရအောင်ရှာဖွေရခြင်း၊ ရပြန်လျှင်လည်း နေရာကျအောင်စီမံရခြင်း၊ အသစ် အသစ် လဲလှယ်လိုခြင်း စသော ဆင်းရဲမှုတွေဝိုင်းဝိုင်းလည်၍နေ၏။
ခံစားရသော ချမ်းသာဟူသည် ဆင်းရဲမျိုးသာဖြစ်သည်ဟု ဘုရားဟော၏။
ဝိဇ္ဇာဓိုရ် ကြီးမှာကား အစာအာဟာရနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကြောင့်ကြအားထုတ်ဖွယ် တစ်စုံတစ်ရာမျှမရှိဘဲ တစ်ခါတည်း အေးငြိမ်း သွားမှုချမ်းသာ သာရှိနေတော့၏။
တဏှာလောဘတရားသည် သူဌေးကြီး၏ ခံစားမှုချမ်းသာကိုသာမက်မော၏။
ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ကြီး၏ အေးငြိမ်းမှု ချမ်းသာကိုမက်မောခြင်းမရှိ။
အေးငြိမ်းမှုချမ်းသာကိုအာရုံပြုကာ တဏှာလောဘတရား မဖြစ်နိုင်။
တဏှာလောဘ တရားသည် အေးငြိမ်းမှုအာရုံနှင့်တွေ့လျှင် ချုပ်ဆုံးကွယ်ပျောက် သွားရတော့၏။
ဤသို့တဏှာလောဘမဖြစ်နှိုင်ဘဲ ချုပ်ဆုံးသွားရသည့်အေးငြိမ်းမှုသဘောမှာသာ ဆင်းရဲခြင်း အမှန်ချုပ် ငြိမ်းသွားနိုင်သည်။
ဆင်းရဲခြင်းဟူသမျှ၏ ချုပ်ဆုံးရာအေးငြိမ်းမှုသို့ ဆိုက်ရောက်ကြောင်း ခရီးလမ်းမှန်သည်မဂ္ဂသစ္စာ မည်၏။
(မဂ္ဂ=ခရီးလမ်း။
) အေးငြိမ်းမှုသို့ဆိုက်ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကျင့်စဉ်တရားများကိုပင် ခရီးလမ်းသဖွယ်တင်စား၍ သုံးထားသောစကားဖြစ်၏။
(အင်္ဂ=အစိတ်အပိုင်း။
မဂ္ဂ+အင်္ဂ=မဂ္ဂက္ဂ်=မဂ္ဂင်။
) ဤနည်းအားဖြင့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး တရားသည်မဂ္ဂသစ္စာမည်၏။
သို့မဟုတ် နိဗ္ဗာန်သို့ သွားရောက်ကြောင်း အမှန်ဖြစ်၏ဟုဆိုနိုင်၏။
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဟူသည်ကား ၁။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကောင်းမွန်မှန်ကန်သောအယူအမြင်။
ကမ္မဿကတာဉာဏ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏အရင်းခံ ဖြစ်သည်။
သတ္တဝါတို့၏ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းစသည်တို့သည် ရှေးရှေးဘဝကဖြစ်စေ၊ ယခုဘဝမှာဖြစ်စေ မိမိတို့ပြုလုပ်သောအမှုကံကြောင့်သာဖြစ်ရ၏။
အကြောင်းမရှိဘဲ ဖြစ်မိဖြစ်ရာအရမ်းဖြစ်လာသည်လည်းမဟုတ်။
တစ်ဦးတစ်ယောက်က စီမံဖန်တီး၍ ဖြစ်သည်လည်းမဟုတ်ဟု သိမြင်သောဉာဏ်ကို ကမ္မဿကတာဉာဏ်ဟုခေါ်သည်။
(ကမ္မ+ သက+တာ။
ကမ္မ=မိမိတို့ပြုလုပ်သောအမှုကံ။
သက=မိမိဥစ္စာ။
တာ=အဖြစ်။
) မိမိတို့ရှေးဘဝကဖြစ်စေ ယခုဘဝမှာ ပင်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်သောအမှုကံသာ မိမိတို့ဥစ္စာဖြစ်သည်ဟုဆိုလို၏။
ဤကမ္မဿကာတာဉာာဏ်ကို ရလျှင်ပင် သမ္မာဒိဋ္ဌိအဖြစ်သို့ရောက်ပြီ။
ကမ္မဿကတာဉာာဏ်ကို မရလျှင် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသာဖြစ်၏။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ = ကောင်းမြတ်သောအကြံ။
(သင်္ကပ္ပ =အကြံ။
) သင်္ကပ္ပနှင့်ဝိတက်သည်အဓိပ္ပာယ် အတူတူပင်ဖြစ်၏။
ဗလာက၌ နှစ်သက်ဖွယ်ရာအာရုံတို့ကို တဏှာလောဘအားဖြင့် ရဖို့ရာကြံစည်ခြင်းနှင့်သူတစ်ပါးတို့ကို ဒေါသအားဖြင့် ဖျက်ဆီးညှဉ်းဆဲဖို့ရာ ကြံစည်ခြင်းတို့ကို မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဟု ခေါ်သည်။
တရားမမှန်သောအကြံအစည် များဖြစ်ကြ၏။
(မိစ္ဆာ = မှားယွင်းခြင်း။
) ထိုမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပတို့ကိုပယ်ခွာ၍ တဏှာလောဘဒေါသတို့ ကင်းစင်သော အကြံအစည်တို့ကို သမ္မာသင်္ကပ္ပဟုခေါ်၏။
သမ္မာဝါစာ=ကောင်းမြတ်သောဝစီကံ၊ သို့မဟုတ် ကောင်းမြတ်သော နှုတ်ပြောစကား။
(ဝါစာ=စကား။
) မိစ္ဆာဝါစာတို့မှကင်းသောစကားဟုဆိုလို၏။
လောက၌ မုသာဝါဒ=မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုသောစကား၊ ပိသုနဝါစာ = ဂုံးတိုက်သောစကား၊ ဖရုသဝါစာ = ကြမ်းကြုတ်ဆဲရေးသောစကား၊ သမ္ဖပ္ပလာပ = တစ်စုံတစ်ရာအကျိုးမရ ညံ့ဖျင်းလှသော စကားတို့သည်မိစ္ဆာဝါစာလေးပါးဖြစ်ကြကုန်၏။
ဤမိစ္ဆာဝါစာလေးပါးသို့လိုက်၍ သမ္မာဝါစာလည်း လေးပါးရှိ၏။
ဤအရာ၌သတိပြုရန်အချက်ကား အဘိဓမ္မာ အလိုအားဖြင့် မိစ္ဆာဝါစာမှရှောင်ကျဉ်ခြင်းကို သမ္မာဝါစာ ဟုခေါ်၍ သုတ္တန်အလိုအားဖြင့် ကောင်းမြတ်စွာ ပြောဆိုအပ်သောစကားကို သမ္မာဝါစာဟုခေါ်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။
သို့ဖြစ်၍ မိစ္ဆာဝါစာပြောခွင့်ကြုံကြိုက်နေရာ မိစ္ဆာဝါစာမှ ရှောင်ကျဉ်သောအားဖြင့် စကားတစ်စုံတစ်ရာမှမပြောဘဲ နေသော သူသန္တာန်မှာ အဘိဓမ္မာအလိုသာသမ္မာဝါစာဖြစ်၍ သုတ္တန်အလိုမဖြစ်ကြောင်း။
ဓမ္မကထိက ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဟောပြောနေသောတရားစကားများသည်သုတ္တန်အလို သမ္မာဝါစာဖြစ်၍ အဘိဓမ္မာအလို ထိုတရားဟောနေသည့်အခါမှာ ရှောင်ကြဉ်ဖွယ်ရာမိစ္ဆာဝါစာပြောခွင့်နှင့်လည်း မကြုံကြိုက်သဖြင့် ရှောင်ကြဉ်မှုပြုလုပ်နေရခြင်း မရှိသောကြောင့်မဖြစ် ကြောင်းတို့ကိုကောင်းစွာမှတ်ယူအပ်၏။
သုတ္တန်အလို၊ အဘိဓမ္မာအလိုဟုဆိုရာ၌ လူတို့ခေါ်ဝေါ် ဝေါဟာရပြုကြသည် ကိုသုတ္တန်၊ ပရမတ္ထသဘောတရားကို အဘိဓမ္မာဟုဆိုလိုသည်။
ကျမ်းဂန်တို့မှာ သုတ္တန်ကိုဝေါဟာရ ဒေသနာဟုခေါ်၍ အဘိဓမ္မာကိုပရမတ္ထဒေသနာဟုခေါ်သည်။
သမ္မာကမ္မန္တ= ကောင်းမြတ်သောကာယကံ၊သို့မဟုတ် ကောင်းမြတ်သောပြုလုပ်မှု။
(ကမ္မန္တ =ပြုလုပ်မှု။
) မိစ္ဆာကမ္မန္တတို့မှ လွတ်ကင်းသော ပြုလုပ်မှုဟုဆိုလို၏။
လောက၌သူ့အသက်ကိုသတ်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးဥစ္စာကိုခိုးခြင်း၊ သူ့သားအိမ်ရာ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းကျူးလွန်ခြင်း သုံးပါးတို့သည် မိစ္ဆာကမ္မန္တဖြစ်ကြကုန်၏။
ဤမိစ္ဆာကမ္မန္တ သုံးပါးကိုလိုက်၍သမ္မာကမ္မန္တလည်း သုံးပါးပင်ရှိသည်။
ဤသမ္မာကမ္မန္တ ၌လည်း အဘိဓမ္မာအလို မိစ္ဆာကမ္မန္တမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကို သမ္မာကမ္မန္တဟုခေါ်၍ သုတ္တန်အလိုကောင်းစွာ ပြုအပ်သောအမှုကို သမ္မာကမ္မန္တဟုခေါ်၏။
သို့ဖြစ်၍ မိစ္ဆာကမ္မန္တ ပြုလုပ်ခွင့်ကြုံကြိုက်နေသောသူမှာ ထိုပြုလုပ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရန် အိပ်ရာမှမထဘဲအိပ်၍နေလျှင်ပင် အဘိဓမ္မာအလို သမ္မာကမ္မန္တဖြစ်၍ သုတ္တန်အလိုထိုအိပ်နေသောသူမှာ ကောင်းစွာအမှုပြုလုပ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် သမ္မာကမ္မန္တမဖြစ် ဘုရားမှာ အမှိုက်တလင်းသုတ်သင်ခြင်း စသောအမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်သောသူမှာကောင်းစွာအမှုပြုလုပ်နေသည်ဖြစ်၍ သုတ္တန် အလိုသမ္မာကမ္မန္တဖြစ်သော်လည်းအဘိဓမ္မာအလို ထိုပုဂ္ဂိုလ်မှာ အမှိုက်တလင်းသုတ်သင်ခြင်း ကိစ္စပြုလုပ်နေဆဲတွင် ရှောင်ကြဉ်ဖွယ်ရာ မိစ္ဆာကမ္မန္တပြုလုပ်ခွင့်နှင့် မကြုံကြိုက်သဖြင့် ရှောင်ကြဉ်မှုပြုလုပ်နေရခြင်းမရှိသောကြောင့်မဖြစ်။
သမ္မာအာဇီဝ = ကောင်းမြတ်သော အသက်မွေးခြင်း။
သို့မဟုတ် ကောင်းမြတ်သော အသက်မွေးမှု။
(အာဇီဝ =အသက်မွေးမှု။
) မိစ္ဆာအာဇီဝတို့မှလွတ်ကင်းသော အသက်မွေးမှုဟုဆိုလို၏။
လောကမှာ အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းအတွက်မဟုတ်ဘဲ သက်သက်မုသားပြောသူမှာ မိစ္ဆာဝါစာဖြစ်၏။
ထိုမိစ္ဆာဝါစာမှ ရှောင်ကြဉ်လျှင် သမ္မာ ဝါစာဖြစ်၏။
မုသားသက်သေလိုက်၍ စားနေသောသူများ၏ သက်သေခံမှုမုသားပြောဆိုခြင်းသည်ကား မိစ္ဆာအာဇီဝ ဖြစ်၏။
ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝမရှောင်ကြဉ်သောအခါ သမ္မာအာဇီဝဖြစ်သွားသည်။
ဤမုသာဝါဒ၏နည်းတူ ပိသုနဝါစာ၊ ဖရုသဝါစာ၊ သပ္ဖပ္ပလာပတည်းဟူသော နောက်ဝစီကံသုံးပါးတို့မှာလည်း အသက်မွေးခြင်းအကြောင်း မဟုတ်ခဲ့လျှင် မိစ္ဆာဝါစာတွေသာဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာဝါစာတို့မှရှောင်ကြဉ်ခြင်းသည်လည်း သမ္မာဝါစာတွေသာ ဖြစ်ကြသည်။
အသက်မွေးခြင်းအကြောင်းတွေဖြစ်ခဲ့လျှင် မိစ္ဆာအာဇီဝတွေဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့သည်လည်း သမ္မာအာဇီဝတွေဖြစ်ကြ၏။
ဝစီကံအရာ၌သာမဟုတ်၊ ကာယကံအရာ၌လည်း အသက်မွေးခြင်း၏အကြောင်းမဟုတ်သော ကာယကံသုံးပါးတို့သည် မိစ္ဆာကမ္မန္တသာ ဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာကမ္မန္တတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့သည်လည်း သမ္မာကမ္မန္တ သာဖြစ်ကြသည်။
အသက်မွေးခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော ကာယကံတို့သည်ကား မိစ္ဆာအာဇီဝဖြစ်ကြ၍ ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝ တို့မှရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့သည် သမ္မာအာဇီဝဖြစ်ကြကုန်၏။
ဤသို့လျှင်ဝစီကံလေးပါး၊ ကာယကံသုံးပါးအားဖြင့် မိစ္ဆာအာဇီဝ ခုနှစ်ပါးရှိသည့်အတိုင်း သမ္မာအာဇီဝလည်း ခုနစ်ပါးရှိသည်ဟုသိအပ်၏။
တံငါမုဆိုးတို့သည်ပါဏာတိပါတ ကာယကံဖြင့် အသက်မွေးမှုပြုနေကြရာ ဥစ္စာဓန ကြွယ်ဝလာသဖြင့်ထိုတံငါး မုဆိုးအလုပ်ကို တစ်ခါတည်း ပစ်စွန့်ရှောငကြဉ်ပြီးလျှင် ရရှိထားသည့်ဥစ္စာတွေကို သုံးစွဲစားသောက်နေသော်လည်း အဘိဓမ္မာအလို သမ္မာအာဇီဝဖြစ်၏။
အကြောင်းမှာ ဒုစရိုက်မှုဖြင့် ရရှိထားသည့်ပစ္စည်းကိုပါ စွန့်လွှတ်ရမည်ဟုမဆို၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ ဒုစရိုက်မှုကို စွန့်လွှတ်ရှောင်ကြဉ်လျှင် သမ္မာအာဇီဝဖြစ်သည်ဟု ပြဆိုသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
သုတ္တန်အလိုအားဖြင့်ကား မစင်ကြယ်သည့်ပစ္စည်း တွေကို စားသုံး အသက်မွေးနေသေးသောကြောင့်သမ္မာအာဇီဝမဖြစ်။
အကြင်သူတစ်ယောက်သည် မည်သည့်အခါမျှ ဒုစရိုက်မှုမဖက်၊ သက်သက်ဖြောင့်မတ်စင်ကြယ်သော ကုန်သွယ် လယ်လုပ်မှုတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေး၍နေ၏။
ထိုသူမှာ သုတ္တန်အလိုစင်ကြယ်ကောင်းမွန်စွာ အသက်မွေးနေသူဖြစ်၍ သမ္မာအာဇီဝဖြစ်၏။
အဘိဓမ္မာအလိုအားဖြင့်မဖြစ်။
အကြောင်းမှာထိုသူ၌ ရှောင်ကြဉ်ဖွယ်ရာ မိစ္ဆာအာဇီဝ အလျဉ်းမရှိသဖြင့် ရှောင်ကြဉ်မှုမပြုရသောကြောင့်ဖြစ်၏။
သမ္မာဝါယာမ=ကောင်းမြတ်သောအားထုတ်မှု။
(ဝါယာမ=အားထုတ်မှု၊အားထုတ်ခြင်း။
) ဤသမ္မာဝါယာမသည် ၁။
ယခုဘဝ၌ မိမိ၏သန္တာန်မှာ တစ်ခါတစ်ရံမျှ မဖြစ်ဖူးသေးသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို နောင်ဘယ်အခါမှ မဖြစ်လာရအောင်အားထုတ်ခြင်း။
ယခုဘဝ၌မိမိ၏သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်ဆဲဖြစ်သော အကုသိုလ်တရားတို့ ကိုနောင်ဘယ်အခါမှ ဤအကုသိုလ်မျိုးထပ်၍ မပေါ်ရအောင် ပယ်ရှားနိုင်အောင်အားထုတ်ခြင်း။
ယခုဘဝ၌ မိမိ ၏သန္တာန်မှာ တစ်ရံတစ်ခါမှ မဖြစ်ဖူးသေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို နောင်ထပ်ကာထပ်ကာ များများကြီးဖြစ်ပွား၍ လာအောင်အားထုတ်ခြင်းအားဖြင့် ပေါင်းလေးပါးရှိ၏။
သမ္မာသတိ= ကောင်းမြတ်သောအောက်မေ့ခြင်း။
(သတိ=အောက်မေ့ခြင်း၊အမှတ်ရခြင်း။
ဗုဒ္ဓနု ဿတိ=မြတ်စွာဘုရားဂုဏ်ကျေးဇူးတော်တို့ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၂။
ဓမ္မာနုဿတ= တရားတော် ၏ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၃။
သံဃာနုဿတိ= သံဃာတော်၏ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း။
သီလာနုဿတိ= မိမိစောင့်သုံးအပ်သော သီလ၏ ကျိုးပေါက်ပြောက်ကျား ခြင်းမရှိသန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ဂုဏ်ကိုမမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၅။
စာဂါနုဿတိ =မိမိစွန့်ကြဲပေးလှူ အပ်သော အလှူကောင်းမှု၏စေတနာမတွန့်တိုခြင်းစသောဂုဏ်ကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၆။
ဒေဝတာ နုဿတိ=နတ်ပြည်ရှိနတ်များသည် ရှေးဘဝကသဒ္ဒါစသောတရားတို့နှင့်ပြည့်စုံခဲ့ခြင်းကြောင့် နတ်ပြည်၌ဖြစ်၍နေကြသည်၊ ငါတို့မှာလည်း ထိုသဒ္ဒါ စသောတရားတို့နှင့်ပြည့်စုံ၏ဟု နတ်များကိုသက်သေထား၍ မိမိ၌ပြည့်စုံသည့် သဒ္ဒါ စသောတရားတို့ကို မမေ့မလျော့ အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၇။
ဥပသမာနုဿတိ=မိမိသန္တာန်မှာ လောဘ၊ ဒေါသစသော ကိလေသာတို့မဖြစ်ပေါ်ပဲအေးငြိမ်းသွားလျှင် မည်မျှလောက်ပင်ချမ်းသာပေလိမ့်မည်၊ ကောင်းမွန်ပေလိမ့်မည်ဟုူ၍ကိလေ သာအေးငြိမ်းခြင်း၏ ဂုဏ်ကိုမမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း (ဥပသမ=အေးငြိမ်းခြင်း။
မရဏာ နုဿတိ=ငါသည်မချွတ်အမှန် သေရလိမ့်မည်ဟူ၍ သေခြင်းသဘောကို မမေ့မလျော့အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်း၊ ၉။
ကာယ ဂထာသတိ=ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်းစသော ကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအဖို့အစုစုတို့ကို မမေ့မလျော့ အောက်မေ့ခြင်း၊ ၁ဝ။
အာနာပါဏ သတိ= မိမိထွက်သက်ဝင်သက်ကိုသာ မမေ့မလျော့အောက်မေ့ခြင်း၊ ဤသို့အား ဖြင့်ဆယ်ပါး အပြားရှိသည်။
သမ္မာသမာဓိ= စိတ်၏ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း။
အပြစ်ကင်းသောအာရုံထဲမှာ စိတ်ကြည်လင်ငြိမ်သက်စွာ တည်နေခြင်းကို သမာဓိဟုခေါ်၏။
သမာဓိသည်ပရိကမ္မသမာဓိ၊ ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိအားဖြင့်သုံးပါး အပြားရှိ၏။
နှုတ်ကဘာဝနာစီးဖြန်းမှု အဖန်ဖန်ပြုလုပ်နေသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သောစိတ်၏တည်ကြည်ခြင်းသည် ဥပစာရ သမာဓိမည်၏။
(ဥပစာရ=အနီးအပါး။
) ဈာန် တရားသည် အပ္ပနာ သမာဓိမည်၏။
(ဈာန=-ဆန့်ကျင်ဖက်အကုသိုလ် တရားတို့ကိုလောင်ကျွမ်းစေတတ်သည်။
တစ်နည်း အာရုံ၌စူးစိုက်တတ်သည်။
အပ္ပနာ=ကောင်းမြတ်သော အာရုံတွင် သက်ဝင်တည်နေသည်။
) ဈာန်နှင့်အပ္ပနာသည်အတူတူပင်။
မဟဂ္ဂုတ်ဟုခေါ်သောကုသိုလ်နှင့် ကြိယာ တရားများ ဖြစ်ကြ၏။
ဤဈာန်ဖြစ်သော အပ္ပနာသမာဓိကိုမှ သမ္မာသမာဓိမဂ္ဂင်ဟုခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:ဘာသာရေး။
thumb|၁၉၀၂ ၌ မန္တလေးတောင်အနီးရှိ သုဓမ္မာဇရပ်တွင် သာသနာပိုင် ရွေးချယ်တင်မြောက်ခြင်း။
မြန်မာနိုင်ငံဗုဒ္ဓသာသနာ၏အကြီးအမှူးကို သာသနာပိုင်၊ သံဃိဿရသံဃဦးကိုင်၊ သံဃရာဇာ၊ ခင်ကြီးဘုရား စသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ရှေးပုဂံမင်းများလက်ထက်မှစ၍ ဗြိတိသျှအစိုးရခေတ်တိုင်အောင် သီလဝန္တသိက္ခာ ကာမဖြစ်သောသံဃာတော်ကို သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းများရှိခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်ကာလအနေအထား၌ အနည်းငယ်ပြောင်းလဲသွား၏။
နိုင်ငံတော်မှ အတည်ပြုထားသော မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းကိုးဂိုဏ်းရှိကာ သက်ဆိုင်ရာဂိုဏ်းများတွင် သက်ဆိုင်ရာ သာသနာပိုင်များရှိကြသည်။
သာသနာပိုင်ဟူသည် ဗုဒ္ဓသာသနာကို ကြီးမှူးအုပ်စိုးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
ယင်း သာသနာပိုင်ကို ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့်အစိုးရတို့ကလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာတို့နှင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့ကလည်းကောင်း တင်မြှောက်ကြသည်။
တင်မြှောက်ရာ၌လည်း ပိဋကတ်တော်၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၍ သီလဝန္တသိက္ခာကာမဖြစ်သော ရဟန်းတော်ကိုသာတင်မြှောက်လေ့ရှိကြသည်။
ဝေါဟာရ နှင့် အခေါ်အဝေါ် သာသနာပိုင်ကိုပါဠိဘာသာဖြင့်သံဃရာဇာ၊ မဟာသံဃရာဇာဟုသုံးစွဲကြသေးသည်။
ယင်းပါဠိကိုတိုက်ရိုက် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုလျှင်ရဟန်းသံဃာတို့၏မင်း၊ ရဟန်း သံဃာတို့၏မင်းမြတ်ဖြစ်သည်။
ထိုသို့သုံးစွဲကြသော်လည်း သာသနာပိုင်ကိုသာသံဃရာဇာဟု သုံးစွဲကြသည်မဟုတ်။
ရဟန်းသံဃာတို့အတွက် လှူဒါန်းထားသောဝတ်မိုးဝတ် ကိုလည်းသံဃရာဇာဟုသုံးစွဲကြသေးသည်။
သာဓကကား ပင်းယပြည်ဥစ္စနာမင်းကြီးသည် စကားခုနစ်ကျောင်းကို ဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် အရှင်သုဓမ္မမဟာသာမိစသောဆရာတော် ခုနစ်ပါးတို့အားတင်လှူတော်မူ၏။
ကျောင်းနေတပည့်သံဃာများသုံးစားရန် ဝတ်မိုးဝတ်မြေတို့ကိုလည်းလှူဒါန်းတော်မူ၏။
အရှင်သုဓမ္မမဟာသာမိသည် ထိုဝတ်မိုးဝတ်မြေတို့မှ ရရှိသောအခွန်ဘဏ္ဍာတို့ကိုလုံ့လမပြုလို၍ ရဟန်းသံ ဃာတို့ကို (၁)ဝတ္ထုကံသိမ်း၊ (၂)သာသနာစိုး၊ (၃)ဝတ်စားသံဃာဟု သီးခြားထားသည်။
ဝတ္ထုကံသိမ်းကားအခွန် ကောက်ခံသိမ်းဆည်းရသည်။
သာသနာစိုးကားတရားနှင့်အညီ ကျင့်ဆောင်ကြရန်ဆုံးမ၏။
ဝတ်စားသံဃာ ကားဝေဖန်သော အဖို့အစုကိုစားရသည်။
ယင်းသုံးပါးတို့တွင် အခွန်ဘဏ္ဍာတို့ကို ကောက်ခံသိမ်းဆည်းရသောဝတ္ထုကံသိမ်း ကိုလည်း ထိုစဉ်အခါကသံဃရာဇာဟုသုံးစွဲလေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသံဃရာဇာဟူသောစကားကိုလည်း သာသနာပိုင်ဟူသောစကားကိုမသုံးစွဲမီ၊ ပုဂံပြည်မင်းငါးဆဲ့ငါးဆက်ရှိရာ၊ နှစ်ဆယ်ဆက်မြောက်မင်း အကြောင်းအရာကို ရေးသားထားသော မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး၌ မိဖုရားဆရာသံဃာရာဇာ မင်းဖြစ်တော်မူ၏။
ပါပစုတ်သား မင်းတရားလည်းဟူ၏။
ပုပ္ပါးစောရဟန်းလည်းဟူ၏ဟု အဆိုရှိသည်။
ယင်းစကားကို ထောက်လျှင် ထိုစဉ်အခါက စတင်၍ သံဃရာဇာဟူသောစကားကိုသုံးစွဲလာကြောင်း ထင်ရှားသည်။
ထိုမင်းကား ရဟန်းလူထွက်ဖြစ်၏။
သာသနာပိုင်ကိုသာသနာပြုဟူ၍လည်း သုံးစွဲကြသေးသည်။
မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓသာသနာရောက်ရှိနေသော်လည်း ထိုထို စာအုပ်စာတမ်းတို့၌ ဗုဒ္ဓသာသနာကိုကြီးမှူးအုပ်စိုးသော ရဟန်းတော်ကို သာသနာပိုင်ဟုသုံးစွဲလေ့မရှိကြ။
သာသနာပြုဟူ၍သာသုံးစွဲလေ့ရှိကြ သည်။
သာဓကကား တတိယသင်္ဂါယနာတင်ပြီး သောအခါ ကိုးတိုင်းကိုးဌာန သာသနာပြုစေလွှတ်သည်။
သာသနာပြုမထေရ် သာသနာပြုအပ်သည်စသောစကားတို့ဖြစ်သည်။
တာဝန်များ သာသနာပိုင်၏တာဝန်ဝတ်တရားမှာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်အတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသောအဓိကရုဏ်းမှု၊ သာသနာ တော်ထမ်း ရဟန်းသာမဏေတို့ကို ငြိမ်ဝပ်ပိပြားအောင်အုပ်ချုပ်မှု၊ ဝါဆိုဝါကပ်ရက်ငင်စသောသာသနာရေး သာသနာ တော်မှုတို့ကို မြတ်စွာဘုရားတရားတော်နှင့်အညီ စီရင်ဆုံးဖြတ်ရခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
အဆောင်အယောင်များ အဆောင်အယောင်တို့မှာ အခမ်းအနားဖြင့် ကြွတော်မူလျှင်အသုံးပြုရန်လူထမ်းသောပြာဿာဒ်ယာဉ်၊ ကန်တော့ အမြောက်ကိုးချက်၊ မှန်စီရွှေချသိုင်းနှစ်၊ ကျိုင်းနှစ်၊ ယက်မားနှစ်၊ ရွှေထီးရှစ်၊ ထီးဖြူလေး၊ ရှေ့ဝင်းလက်နက်ကိုင် ၁ဝဝ၊ နောက်ဝင်းလက်နက်ကိုင်၁ဝဝ တို့ကိုဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် အစိုးရတို့ကစီမံပေး၍ မဟာဒါန်ဝန်၊ မဟာဒါန်စာရေး၊ မဟာဒါန်လုလင်တို့ခြံရံလိုက်ပါလာရသည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံ ပုဂံပြည်အလောင်းစည်သူမင်းကြီးလက်ထက်သာသနာနှစ် ၁၆ဝဝ ကျော်လောက်က အကြောင်းအရာတို့ကို ရေးသားထားသော မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးနျင့် သာသနာလင်္ကာရစာတမ်းတို့၌ ရှင်အရဟံ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူ၏။
ရှင်အရဟံ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူလျှင်ရှင်အရဟံ၏အရာကို စိမ်းညက်မင်းသားတော် မဟာထေရ်ကိုပေး၍ သာသနာပိုင်ပြုရ၏။
သွားလေရာရာ၌ ရွှေထီးစင်နှင့် သွားရ၏ဟုအဆိုရှိသည်။