kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နယူးဇီလန် ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်တွင် နယူးဇီလန် နိုင်ငံက ၎င်းတွင်ရှိရမည့် အာဏာပိုင်များ၏ သဘောသဘာဝအရ လူနှစ်ဦးကြား ခွဲခြားသိရှိခွင့်၊ စီးပွားရေး ခေါင်းပုံဖြတ်မှုအပေါ် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေအရ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု ချွင်းချက်များဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်။
အငြင်းပွားစရာမှာ ၎င်းကို လူငယ် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများနှင့် လူကြီး ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများ ခွဲခြားထားမှု အချက်များနှင့် တည်ဆဲဥပဒေက ပြည့်စုံလုံလောက်စွာ ကာကွယ်ထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အယူခံတရားရုံက လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ဝန်ကြီးနှင့် ၎င်း၏ဌာနသည် သဘောတူစာချုပ်ကို လွတ်လပ်စွာ လျစ်လျူခွင့် ရှိသည်ဟူသော ယူဆချက်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
အငြင်းပွားသည့် အချက်မှာ နိုင်ငံ၏ သစ္စာစောင့်သိမှုသည် တစ်ပိုင်းတစ်စအားဖြင့် မိမိအရည်အသွေးကို အထင်ကြီးအောင် ထုတ်ဖော်ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလတွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံသည် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်ချက် ဥပဒေ(အစားထိုးကဏ္ဍ ၅၉) ကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
၎င်းသည် အမှားပြင်ဆင်ချက်၏ ရည်ရွယ်ချက်အပေါ် “ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော အင်အားစုများ” ၏ ခုခံချေပချက်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
၎င်း၏ တတိယနှင့် နောက်ဆုံး မဲရွေးချယ်ပွဲတွင် ပါလီမန်က ၁၁၃ မဲ ရှစ်မဲဖြင့် ဥပဒေကို ထောက်ခံခဲ့သည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံသည် အစ္စလမ်ဥပဒေပါ အချက်များနှင့် ပဋိပက္ခဖြစ်သော အချက်များအားလုံးနှင့်ပတ်သက်သော ချွင်းချက်ဖြင့် သဘောတူစာချုပ်ကို အတည်ပြု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် သဘောတူစာချုပ်သည် ပြည်တွင်း ဥပဒေများ၏ တရားဝင်ဖြစ်စေခြင်း အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။
ကလေးသူငယ်များ အခွင့်အရေး ကော်မတီက ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် သဘောတူ စာချုပ်အရ ဆောဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၏ ကလေးများအား ပြုမူဆက်ဆံပုံကို ပြန်လည် သုံးသပ်ခဲ့ပြီး ပြစ်မှု ကျူးလွန်သော လူငယ်များအပေါ် သေစားသေစေရန် အပြစ်ဒဏ် စီရင်ချက်ချခြင်းကို အပြင်းအထန် ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့သည်။
၎င်းကို “အခြေခံအခွင့်အရေးများကို ပြင်းပြင်ထန်ထန် ချိုးဖောက်ခြင်း” ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ဤအချက်ကို မိမိဘာသာ ဆုံးဖြတ်လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသော တရားသူကြီးများအား လူငယ်များကို လူကြီးများကဲ့သို့ သဘောထား ပြူမူဆက်ဆံခြင်း ရပ်တန့်စေရန် အလေးအနက် တပ်လှန့် နှိုးဆော်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံ၏ ၂၀၀၄ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် ၎င်းသည် အသက် ၁၈နှစ်အောက်ရှိသူများကို သေဒဏ် ချမှတ်ခြင်းမရှိဟု ဖော်ပြသည်။
ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သည့်ကာလ သို့ဟုတ် သေဒဏ်ချမှတ်ရန် အချိန်သတ်မှတ်ထားသော ကာလရှိအသက်ကို ပမာဏမပြုဘဲ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူသည် ၎င်း၏ ဥပဒေအရ အရွယ်ရောက်သည့်အချိန်တွင်မှ သေစားသေစေရန် အပြစ်ဒဏ်စီရင်မှု ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း အစိုးရကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က နောက်ပိုင်းတွင် သဘောတူညီခဲ့သည်။
ယူနိုက်တက် ကင်းဒန်း(မ်) ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက် ၁၆ ရက်တွင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒန်း(မ်)က သဘောတူစာချုပ်ကို များစွာသော ချွင်းချက်များ၊ ကြေညာချက်များနှင့် အတည်ပြု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီးကလေးသူငယ်များ အခွင့်အရေး ကော်မတီသို့ ၎င်း၏ ပထမအစီရင်ခံစာကို ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် တင်သွင်းခဲ့သည်။
ကော်မတီက တင်သွင်းသော အရေးကိစ္စများတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် မညီမျှမှုများတွင် ကြီးပြင်းလာခြင်း၊ ကလေးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ ကျယ်ပြန့်လာခြင်း၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူ လူငယ်များအား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုပြူပုံ၊ ငယ်ရွယ်သူများအတွက် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိမှုနှင့် ကလေးနှင့် လူငယ်များ၏ ရှုထောင့်အမြင်များ ဖော်ပြရမှု အခွင့်အရေး နည်းပါးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ် ကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာတွင်လည်း အထက်က အစီရင်ခံစာနှင့် အကြောင်းအရာ တူညီပြီး ကလေးများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု အခြေအနေ ကောင်းမွန်မှု မရှိခြင်း၊ ခိုကိုးရာရှာဖွေနေသော သူများအပေါ် ဆက်ဆံပုံ မညီမျှခြင်း၊ ကလေးသူငယ် အခွင့်အရေးအပေါ် ဆင်းရချို့တဲ့မှု ဆိုးကျိုးသက်ရောက်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။
ဤအကြောင်းများကြောင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် UK အစိုးရသည် ၎င်း၏ ချွင်းချက်များကို စွန့်လွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး သဘောတူစာချူပ်ကို သဘောတူခဲ့သည်။
ကော်မတီက ‘ကလေးများ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို လွန်မင်းစွာ ချိုးဖောက်မှု’ဟု ဖော်ပြသည့် ကလေးများကို မိဘများက ‘ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း’ အပေါ် ၂၀၀၂ အစီအရင်ခံစာ၏ တရားဝင် ချေပ ဝေဖန်ချက်ကိုUK အစိုးရက ပယ်ချခဲ့သည်။
ကလေးများ၊ လူငယ်လူရွယ်များနှင့် မိသားစုများ ဆိုင်ရာ သံတမန်က အနည်းငယ်သော မိဘများသည် စည်းကမ်းပုံစံတစ်ခုအဖြစ် လက်ဝါးဖြင့် ရိုက်ခြင်းကို အသုံးပြုသော်လည်း အများစုက တားမြစ်ချက်ကို ထောက်ခံခြင်းမပြုဟု ထင်မြင်ချက်ပေးခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ကလေးသူငယ် အခွင့်အရေး သဘောတူစာချုပ်၏ အခြေခံ အဓိပ္ပာယ် ဖော်ဆိုမှုကို လိုက်နာ ကျင့်သုံးမှုအတွက် ၎င်း၏လုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် မိသားစု ပညာရေး ယုံကြည်ချက် အဖွဲ့က ပါလီမန်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ပူးတွဲကော်မတီ၏ အထောက်အထားအရ ကလေးသူငယ် အခွင့်အရေးကော်မတီကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။
ပူးတွဲကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာက ကုလသမဂ္ဂ ကလေးများအခွင့်အရေး ကော်မတီ၏ ကလေးများအား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်စေသော အပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော အပြစ်ပေးမှုအပေါ် သဟဇာတမဖြစ်သော ချေပချက်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ သဘောတူစာချုပ်၏ တာဝန်ဝတ္တရားအရ ထောက်ခံပေးမှုတို့ကို အကောင်အထည်ဖော်ပေးရန် အစိုးရအတွက် အချိန်ကျရောက်လာပြီဟု ထောက်ခံခဲ့သည်။
UK အစိုးရက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြစ်ဒဏ်ပေးမှုကို အသုံးပြုခြင်းသည် မိဘတစ်ဦးစီ၏ ဆုံးဖြတ်ရန် ပြဿနာ ဖြစ်သည်ဟု တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သဘောတူညီချက် စာချုပ်မူကြမ်းရေးဆွဲရာ၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် တရားဝင် အတည်ပြုခြင်း မရှိပေ ဆိုမာလီနိုင်ငံနှင့်အတူ သဘောတူညီချက်ကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် အတည်မပြုသော နှစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံနှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
သဘောတူစာချုပ်ကို ဆန့်ကျင်မှုသည် နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေး ရှေးကျသူများထံမှ စိမ့်ဝင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အမွေအနှစ် ဖောင်ဒေးရှင်းက ပြည်တွင်း ပေါ်လစီအပေါ် ချုပ်ကိုင်မှုကို ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။
အခြားသော အဖွဲ့အစည်းများကလည်း ဆန့်ကျင်ကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် CRC သည် အိမ်တွင်းပညာသင်ခြင်းကို ခြိမ်းခြောက်နေသည်ဟု ငြင်းချက်ထုတ်သောအိမ်တွင်းပညာသင်ကြားရေးဆိုင်ရာ တရားဝင် ကာကွယ်မှု အဖွဲ့အစည်း (HSLDA)နှင့် သဘောတူစာချုပ်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခန်းကြီး ၆ ပါ အမြင့်ဆုံး ဥပဒေစာပုဒ် အားဖြင့် ကလေးများနှင့် မိသားစုများဆိုင်ရာ အားလုံးသော အိမ်တွင်းဥပဒေများသည် အလိုလို ပျက်ပြယ်သွားမည်ဟု ပြောကြားသော ParentalRights.org ကဲ့သို့သော မိဘအခွင့်အရေး အုပ်စုများ ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ဆန့်ကျင်ခြင်းသည် မိသားစုများသို့ အသေးစိတ်စီမံအုပ်ချုပ်ရန် အခွင့်အာဏာကို ပြည်နယ် အစိုးရအရာရှိများအား ပေးအပ်ပြီး ကလေး၏ စိတ်အဝင်စားဆုံးအရာများ စံနှုန်းထားသည် အလွန် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆန်သည့်အခါမျိုးတွင် မိဘများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ကလေး၏ “စိတ်အဝင်စားဆုံးအရာများ” အမှန်တကယ် ဖြစ်မဖြစ်ကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်းအပြင်လူနည်းစုကို မိဘများ၏ သဘောတူညီချက် မရှိဘဲ ကလေးဖျက်ချခွင့် ပေးခြင်းတို့ဖြင့် မိဘ အခွင့်အရေး ကို လျော့နည်းလာစေသည်။
သမ္မတ ဘားရတ် အိုဘာမားက သဘောတူညီချက်ကို အတည်ပြုရန် ပျက်ကွက်ခြင်းကို ကသိကအောက် ဖြစ်ရခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဤအကြောင်းအရာကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပါမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သဘောတူညီချက် နောက်ဆက်တွဲ နှစ်ခုလုံးကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး အတည်ပြုခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲ သဘောတူညီချက်များ ၂၀၀၀ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံက မဖြစ်မနေမဟုတ်ဘဲ ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသော သဘောတူညီချက် နှစ်ခုကို လက်ခံလိုက်သည်။
ပထမ သဘောတူညီချက်- လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွင် ကလေးများ ပါဝင်မှု ဆိုင်ရ နောက်ဆက်တွဲ သဘောတူညီချက်- အစိုးရအနေနှင့် ယင်း၏ စစ်တပ်အတွင်းသို့ အသက် ဆယ့်ရှစ်နှစ်အောက် ကလေးများကို တပ်သားသစ်များအဖြစ် သွင်းခြင်းမပြုရန် သေချာစေရမည်။
ထို့ပြင် အစိုးရ အဖွဲ့များအား အသက် ဆယ့်ရှစ်နှစ်အောက် စစ်သားများကို စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ခြင်း မရှိအောင် ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိသမျှ ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု မေတ္တာရပ်ခံသည်။
နောက်ဆက်တွဲ စာချုပ်ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စာချုပ်အဖွဲ့ဝင် ၁၃၉ နိုင်ငံ ရှိသည်။
အခြား ၂၄ နိုင်ငံက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော်လည်း ဥပဒေအဖြစ် အတည်ပြုခြင်းမရှိသေးပေ။
ဒုတိယ သဘောတူညီချက်- ကလေးများကို ရောင်းချခြင်း၊ ကလေးပြည့်တန်ဆာ၊ ကလေးညစ်ညမ်းစာပေ ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲ သဘောတူညီချက်- ၎င်းဥပဒေအတွက် ကလေးများကို ရောင်းချခြင်း၊ ကလေးပြည့်တန်ဆာအဖြစ် ခိုင်းစေခြင်းနှင့် ကလေးညစ်ညမ်းစာပေစာပေများတွင် အသုံးပြုခြင်းတို့ကို တားမြစ်ရန် အစိုးရများတွင် တာဝန်ရှိသည်။
၎င်းနောက်ဆက်တွဲစာချုပ်ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး စာချုပ်အဖွဲ့ဝင် ၁၄၂ နိုင်ငံ ရှိလာသည်။
အခြား ၂၅ နိုင်ငံက လက်မှတ်ရေးထိုးသော်လည်း ကျင့်သုံးခြင်း မရှိသေးပေ။
တတိယ နောက်ဆက်တွဲ သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အသေးစိတ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ယင်းစာချုပ်က ကလေးများ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်စားလှယ်များက အကြမ်းဖက်မှုနှင့်ဆိုင်သော ကလေးများ ရပိုင်ခွင့်အရ တစ်ဦးချင်းစီ၏ မကျေနပ်ချက်များကို ဖိုင်တွဲ၍ တရားဝင် မှတ်တမ်းတင်ခွင့် ပြုမည်ဖြစ်သည်။
သွေးလွန်တုပ်ကွေး ( သို့မဟုတ် )ကို အရိုးကွဲဖျား (breakbone fever) ဟုလည်း လူသိများပြီး ၎င်းသည် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုး(dengue virus)ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်တတ်သည့် အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပုံမှန် ရောဂါလက္ခဏာများမှာ ဖျားခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ထူးခြားသော အရေပြားတွင် အနီစက်များထွက်ခြင်း၊ ကြွက်သားနှင့် အဆစ်များ နာကျင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
အနည်းအကျဉ်းမှာ အသက်အန္တရာယ် ပေးသည်အထိ ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဖြစ်စေသည့် သွေးလွန်တုပ်ကွေး(သွေးယိုစီးခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်)နှင့် သွေးလန့် ရောဂါလက္ခဏာစု (ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သွေးဖိအား အလွန် ကျဆင်းသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ကလီစာများ အလုပ်လုပ်ခြင်းကို ကစဉ့်ကလျားဖြစ်စေနိုင်သည့်)တို့ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
သွေးလွန်တုပ်ကွေးသည် အေးဒီး(စ်) အေဂျစ်ပ္ပတီ ခြင် မှတဆင့် ကူးစက်လေ့ရှိပြီး အေးဒီ(စ်) အာဘိုပစ်တပ် ခြင်မှလည်း ရှားရှားပါးပါး ကူးစက်တတ်သည်။
ရောဂါပိုး အမျိုးအစား လေးမျိုးရှိသည်။
ရောဂါပိုးတစ်မျိုး ကူးစက်ခံရပါက ၎င်းပိုးကို တသက်တာ ခံနိုင်ရည်ရှိသွားသည်။
သို့သော် အခြားပိုးများအတွက် ခေတ္တသာ ခံနိုင်ရည် ရှိသည်။
လောလောဆယ်တွင် ၎င်းရောဂါအတွက် ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း အပြည့်အဝ ကာကွယ်နိုင်သော ကာကွယ်ဆေး မရှိသေးပေ။
လက်ရှိအချိန် ထုတ်လုပ်နိုင်သော ကာကွယ်ဆေးမှာ အသက် ၉ နှစ်မှ အသက် ၄၅ နှစ်အထိသာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း၊ ကာကွယ်နိုင်အားမှာလည်း အမြင့်ဆုံး ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိသာ ရရှိနိုင်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံအချို့တွင်သာ အသုံးပြုခွင့်ပြုထားခြင်းတို့ကြောင့် ထိရောက်မှု နည်းပါးနေသေးသည်။
ခြင်များ ပေါက်ပွားရာနေရာနှင့် ခြင်ကောင်အရေအတွက်ကို နည်းအောင် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းမှ နည်းအောင် နေခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို လျှော့ချနိုင်သည်။
မပြင်းထန်သော ရောဂါ သို့မဟုတ် သာမန်အဆင့် ရောဂါများအတွက် သောက်ဆေးပေးခြင်း သို့မဟုတ် သွေးပြန်ကြောတွင်းမှတဆင့် ရေဓာတ်ပြန်လည်သွင်းခြင်း၊ ပိုမိုပြင်းထန်သော ရောဂါများအတွက် အကြောဆေး ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် သွေးသွင်းခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခြင်းသည် ရောဂါကုသမှုကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။
သွေးလွန်တုပ်ကွေးသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၅၀ အတွင်း တုန်လှုပ်ချောက်ချားဖွယ်ရာ ပြန့်ပွားလာခဲ့ရာ နှစ်စဉ် လူသန်း ၅၀ မှ ၁၀၀ ခန့်သည် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကူးစက်ခံခဲ့ရသည်။
နိုင်ငံပေါင်း ၁၁၀ ကျော်တွင် သွေးလွန်တုပ်ကွေးသည် ကပ်ရောဂါသဖွယ် ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသည်။
၁၇၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရောဂါအခြေအနေ ရှင်းလင်းဖော်ပြချက်များအပြင် ၎င်း၏ ရောဂါပိုးဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းနှင့် ပျံ့နှံ့ကူးစက်ခြင်းတို့ကို ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မှစတင်၍ သွေးလွန်တုပ်ကွေးသည် ကမ္ဘာ့ပြဿနာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ရောဂါ လက္ခဏာများ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရသူများတွင် အများအားဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ သို့မဟုတ် ရိုးရိုးဖျားခြင်းကဲ့သို့ သာမန် ရောဂါလက္ခဏာသာ ရှိသည်။
အခြားသူများတွင် ပိုမိုပြင်းထန်သော ဖျားနာမှုမျိုး ရှိပြီး အနည်းစုမှာ အသက်အန္တရာယ် ရှိသည်။
ရောဂါပျိုးသည့်ကာလ(ရောဂါဖြစ်သည်မှ စ၍ ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်ချိန်)သည် ၃ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ ကြာသည်။
သို့ရာတွင် အများအားဖြင့် ၄ ရက်မှ ရ ရက်ကြာတတ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ဒေသများသို့ ခရီးသွားခဲ့သူသည် အိမ်သို့ ပြန်ရောက်ပြီး ၁၄ ရက်အတွင်း အဖျားနှင့် အခြားရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်ခြင်းမရှိပါက သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကူးစက်ခံခဲ့ရခြင်းမရှိဟု ယူဆရသည်။
ကလေးများသည် သာမန်အအေးမိခြင်းနှင့် အစာအိမ်အချဉ်ပေါက်ခြင်း (အော့အန်ခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်း) လက္ခဏာများနှင့် ဆင်ဆင်လက္ခဏာများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားတတ်သော်လည်းပြင်းထန်သည့် ရောဂါများဖြစ်ပွားရန် ပိုမို၍ အလားအလာ ရှိသည်။
ဆေးကုသမှု အစီအစဉ် သွေးလွန်တုပ်ကွေး၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာများမှာ ရုတ်တရက် ဖျားခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း (ပုံမှန်အားဖြင့် မျက်ရိုးကိုက်ခြင်း)၊ ကြွက်သားနှင့် အဆစ်များ နာကျင်ခြင်း၊ အနီဖုများ ထွက်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
သွေးလွန်တုပ်ကွေး၏ အခြားအမည်ဖြစ်သော "အရိုးကွဲဖျား" ဟူသော အမည်သည် ကြွက်သားနှင့် အဆစ်များ နာကျင်မှုတို့ကြောင့် ဆက်စပ် ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို သုံးပိုင်း ခွဲခြားထားသည်။
၎င်းတို့မှာ ဖျားနာသည့်ကာလ၊ အရေးကြီးကာလ၊ နာလန်ထကာလ တို့ဖြစ်သည်။
ဖျားနာချိန်တွင် အဖျားကြီးသည်။
မကြာခဏဆိုသလို အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၀၄ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ရှိတတ်ပြီး ယေဘုယျ နာကျင်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းသည်လည်း တွဲ၍ ပါလာသည်။
ဤအခြေအနေသည် ၂ ရက်မှ ၇ ရက်ထိ ကြာတတ်သည်။
ပါးစပ်နှင့် နှာခေါင်းမှ ချွဲသလိပ်ထွက်သော အမြှေးများမှ သွေးအနည်းငယ် ထွက်ခြင်းကြောင့် အရေပြားနီလာခြင်း၊ ဆံခြည်မျှင်သွေးကြောလေးများ ပေါက်ကွဲသဖြင့် သွေးခြေဥ ဟု ခေါ်သော အနီစက်ကလေးများ ပေါ်ပေါက်ခြင်းတို့သည် ဤကာလတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
အရေးကြီးကာလ ရောက်ရှိလာပါက အဖျားကြီးခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်ရက်မှ နှစ်ရက်ထိ ကြာတတ်သည်။
ဤကာလတွင် ဆံခြည်မျှင်သွေးကြောများမှ သွေးများ ယိုစိမ့်ထွက်မှုများ ပျံ့နှံ့လာသောကြောင့် ရင်ဘတ်နှင့် ဝမ်းခေါင်းတွင် အရည်များ သိသာစွာ စုပုံလာနိုင်သည်။
ဤသို့ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လှည့်ပတ်နေသော သွေးများ လျော့ပါးသွားပြီး အဓိကကျသော ကိုယ်တွင်း အစိတ်အပိုင်းများဆီသို့ သွေးရောက်ရှိမှု လျော့နည်းသွားသည်။
ဤကာလတွင် ကိုယ်တွင်း အစိတ်အပိုင်းများ လုပ်ဆောင်မှု ပျက်ပြားကာ (ပုံမှန်အားဖြင့် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းမှ) အလွန်အမင်း သွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
သွေးလန့်ခြင်းနှင့် သွေးပေါင်ကျခြင်း ဖြစ်သူများသည် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဖြစ်သူများ အားလုံး၏ ၅% ထက် နည်းပါးသော်လည်းအခြားသော မျိုးကွဲ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုးများ (“ဆင့်ပွား ရောဂါကူးစက်ခြင်း”) ယခင်က ကူးစက် ခံခဲ့ရပါက အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။
ယိုစိမ့်သွားသောသွေးများကို သွေးလှည့်ပတ်မှုလမ်းကြောင်းအတွင်း ပြန်ရောက်ရန်ပို့ဆောင်ခြင်းသည် နာလန်ထကာလဖြစ်သည်။
ဤကာလသည်နှစ်ရက်မှသုံးရက်ကျော်ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ရောဂါသက်သာမှု သိသာသည်။
သို့ရာတွင် ပြင်းထန်စွာ ယားယံခြင်းနှင့် နှလုံးခုန် နှေးခြင်းတို့ ရှိတတ်သည်။
ဤကာလတွင် သွေးများ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဆမတန် များပြားလာတတ်ပြီး အကယ်၍ ဦးနှောက်ကို သက်ရောက်မှု ရှိပါက သတိထိန်းချုပ်မှုစွမ်းအား လျော့နည်းစေခြင်း သို့မဟုတ် တက်ခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ကူးစက်ခြင်း သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုးသည် အခြေခံအားဖြင့် အေးဒီး(စ်) ခေါ် ခြင်ကျားများ၊ အထူးသဖြင့် အေ အေဂျစ်ပ္ပတီ မှ ကူးစက်တတ်သည်။
ဤခြင်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၃၅ ဒီဂရီနှင့် တောင်လတ္တီတွဒ် ၃၅ ဒီဂရီ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀၀ မီတာ (၃၃၀၀ ပေ)တွင် နေသည်။
၎င်းတို့သည် အများအားဖြင့် နေ့ပိုင်းတွင် ကိုက်တတ်သည်။
အခြားသော ခြင်မျိုးစိတ်များဖြစ်သော အေ အာဘိုပစ်တပ်၊ အေ ပိုလီနီးဆီးယန်စစ် နှင့် အမျိုးမျိုးသော အေ စကူတဲလာရစ် ခြင်များသည်လည်း သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုးကို ကူးစက်ပြန့်ပွားစေသည်။
လူသည် မူလအခြေခံ ရောဂါပိုး လက်ခံသူ ဖြစ်သော်လည်းလူမဟုတ်သော လူဝံ၊ မျောက် အစရှိသည့် အဆင့်မြင့် နို့တိုက်သတ္ထဝါများတွင်လည်း သယ်ဆောင်ပျံ့နှံ့နိုင်သည်။
ကူးစက်မှုကို ခြင်တချက် အကိုက်ခံရခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားနေသော သူ၏ သွေးကို ရရှိထာသော ခြင်သည် ၎င်းကိုယ်တိုင် ကူးစက်မှု ခံရလျှက် ၎င်း၏ အူဆဲ(လ်)ထဲတွင် ရောဂါပိုးများ အစီအရီ ရှိနေသည်။
၈ ရက်မှ ၁၀ ရက်ကြာပြီးနောက် ရောဂါပိုးသည် ၎င်းခြင်၏ တံတွေးဂလင်းများ အပါအဝင် အခြားသော တစ်ရှူးများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။
နောက်ပိုင်း၌ တံတွေးတွင်း ရောက်ရှိသွားသည်။
ရောဂါပိုးသည် ခြင်ကို အန္တရာယ် ပေးဟန်မတူဘဲ ခြင်တွင် တသက်တာ ရှိနေသည်။
အေ အေဂျစ်ပ္ပတီ ခြင်သည် ၎င်း၏ ဥများကို လူတို့လုပ်ထားသော ရေထည့်ရာ ပစ္စည်းများတွင် ဥလေ့ရှိပြီး လူနှင့် နီးနီးကပ်ကပ်နေကာ အခြားသော ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများထက် လူထံမှ အာဟာရ ရယူရန် ပိုမိုနှစ်သက်သည်။
သွေးလွန်တုပ်ကွေးကို ကူးစက်ခံနေရသော သွေးပစ္စည်းကို သွင်းခြင်းနှင့် ကိုယ်တွင်း အစိတ်အပိုင်းများ လှူဒါန်းခြင်းများ မှတဆင့်လည်း ကူးစက်နိုင်သည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော စင်္ကာပူကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် သွေးသွင်းမှု ၁၀၀၀၀ တွင် ၁.၆ မှ ၆ ခါ ရောဂါကူးစက်မှု အန္တရာယ် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။
တိုက်ရိုက် ကူးစက်ခြင်း (မိခင်မှ ကလေးသို့ ကူးစက်ခြင်း)မှာ ပဋိသန္ဓေကာလ သို့မဟုတ် မီးဖွားစဉ်ကာလတို့တွင် ဖြစ်ပွားကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
အခြား လူမှလူသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခြင်းများလည်းရှိသည်ဟု သတင်းရရှိခြင်း ရှိသော်လည်း ရှားပါး၍ဖြစ်လေ့မရှိပါ။
ရောဂါခံစားရခြင်း နို့စို့ကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များတွင် ရောဂါပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။
အခြားသော ရောဂါဖြစ်မှုများနှင့် ဆန့်ကျင်စွာ သွေးလွန်တုပ်ကွေးသည် အာဟာရပြည့်ဝသော ကလေးများတွင် ပိုမို အဖြစ်များသည်။
အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် အန္တရာယ်ပိုရှိသည်။
သွေးလွန်တုပ်ကွေးသည် နာတာရှည်ရောဂါများဖြစ်သော ဆီးချိုရောဂါနှင့် ပန်းနာရင်ကျပ်ရောဂါတို့ ရှိသော သူများအတွက် အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သည်။
ရောဂါ စစ်ဆေးသတ်မှတ်ခြင်း အထွေထွေ ဝမ်းဗိုက် နာကျင်မှု အဆက်မပြတ် အော့အန်ခြင်း အသည်း ကြီးခြင်း သလိပ်တွင် သွေးပါခြင်း သွေးနီဥပါဝင်မှု များပြီး သွေးဥမွှား နည်းခြင်း အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်း သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါစစ်ဆေးသတ်မှတ်ခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် လူနာက ပြောကြားလားသော ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းတို့ကို အခြေခံ၍ နည်းလမ်းတကျပြုလုပ်သည်။
အထူးသဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ဒေသများတွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
သို့သော် ရောဂါဖြစ်စတွင် အခြားသော ရောဂါပိုးမှ ကူးစက်ခြင်းများနှင့် ခွဲခြားသိနိုင်ရန် ခက်ခဲသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရောဂါစမ်းသပ်သတ်မှတ်ခြင်းသည် အဖျားရှိနေခြင်းအပြင် အောက်ပါအချက်များမှ နှစ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော တွေ့ရှိချက်များအပေါ် အခြေခံသည်- ပျို့ခြင်းနှင့် အော့အန်ခြင်း၊ အနီဖုထွက်ခြင်း၊ ယေဘုယျ နာကျင်မှုများ၊ သွေးဖြူဥအရေအတွက် နည်းခြင်း၊ သွေးတိတ်ပတ်တီးစည်း စစ်ဆေးခြင်းတွင် သေချာကြောင်းအဖြေ ရရှိခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ဒေသတွင် နေထိုင်သောသူတွင် အခြား သတိပေးချက် (ဇယားကို ကြည့်ပါ) တခုခု။
သတိပေးချက်များသည် အများအားဖြင့် ပြင်းထန်သော သွေးလွန်တုပ်ကွေး မဖြစ်ပွားမီ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
သွေးတိတ်ပတ်တီးစည်း စစ်ဆေးခြင်းတွင် ငါးမိနစ်စာ သွေးဖိအားတိုင်းစက် အသုံးပြုခြင်း ပါဝင်ပြီး အနီစက်များ ထွက်လာသော သွေးယိုစိမ့်မှုများကို ရေတွက်ခြင်း ပြုလုပ်သည်။
အရေအတွက် များလျှင် သွေးလွန်တုပ်ကွေးဟု သတ်မှတ်နိုင်ရန် အလားအလာများသည်။
သွေးလွန်တုပ်ကွေးနှင့် ချီကွန်ဂန်ယာအဖျားရောဂါ နှင့် ခွဲခြားရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။
ချီကွန်ဂန်ယာအဖျားရောဂါသည် အလားတူ ရောဂါကူးစက်မှုတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိကာ ရောဂါလက္ခဏာ အတော်များများသည် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ဆင်တူသည်။
မကြာခဏပင် ရောဂါစစ်ဆေးခြင်းများသည် အလားတူ ရောဂါလက္ခဏာများရှိသော ငှက်ဖျားရောဂါ၊ ကြွက်မှတဆင့်ကူးစက်တတ်သော အသားဝါရောဂါ၊ တိုက်ဖွိုက်ရောဂါ၊နှင့် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါ ကဲ့သို့သော အခြား အခြေအနေများကို ချွင်းချန်ထားရန် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း လောလောဆယ်အားဖြင့် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုးအတွက် အတည်ပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးများ မရှိသေးပေ။
ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းသည် ရောဂါကူးစက်စေသော ခြင်အကိုက်ခံရခြင်းကို ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ကာကွယ်မှုအပေါ် မူတည်သည်။
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက အချက် ငါးချက်ပါသည့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော ဗက်တာခေါ် ကူးစက်ရောဂါပိုး ထိန်းချုပ်ရေး အစီအစဉ်ကို တိုက်တွန်းထားသည်။
(၁) ထောက်ခံအားပေးမှု - လူမှုရေးရာ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ခြင်းနှင့် လူထုကျန်းမာရေး အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ခိုင်မာမှု ရှိသေရန် ဥပဒေ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ (၂) ကျန်းမာရေး နှင့် အခြားသော ကဏ္ဍများ(အများပြည်သူနှင့် ပုဂ္ဂလိက) နှစ်ခုကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ (၃) ရောဂါထိန်းချုပ်ရန် ရင်းမြစ်များကို အများဆုံး အသုံးပြုနိုင်ရေးအတွက် စုပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ (၄) ဆောင်ရွက်ခြင်းများသည် လျော်ကန်စွာ ရည်မှန်းထားကြောင်း သေချာစေရန် သက်သေ အထောက်အထားအပေါ် အခြေခံသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချခြင်း နှင့် (၅) ဒေသတွင်း အခြေအနေအတွက် လုံလောက်သော တုံ့ပြန်မှု သေချာစွာ ရရှိစေရန် စွမ်းအား တည်ထောင်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
အေ အေဂျစ်ပ္ပတီကို ထိန်းချူပ်မှု အခြေခံနည်းစနစ်မှာ ၎င်းခြင်များ ပေါက်ပွားရာ နေရာများကို ဖျက်ဆီးသုတ်သင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ဤသို့ သုတ်သင်မှုကို ရေသိုလှောင်ရာ ပစ္စည်များကို သွန်ပစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ထဲသို့ ပိုးသတ်ဆေး သို့မဟုတ် ဇီဝထိန်းချုပ်ပစ္စည်းများ ထည့်ခြင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။
အမိုးအကာ မရှိသော ရေသိုလှောင်ရာများကို ပတ်ဝန်းကျင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် အရေအတွက် နည်းပါးအောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည် ပို၍ ကောင်းမွန်သော ထိန်းချုပ်မှုနည်းစနစ်ဖြစ်သည်။
ဤနည်းသည် ပိုးသတ်ဆေးများကြာင့် ကျန်းမာရေး ထိခိုက်နစ်နာမှုအပြင် ထိန်းချုပ် ပစ္စည်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုကြီးမားသော ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး အခက်အခဲများကို ဂရုပြုဆောင်ရွက်သည်။
လူများသည် အရေပြားကို လုံခြုံစွာ ဖုံးအုပ်သော အဝတ်အစားများ ဝတ်ခြင်းဖြင့် ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် အင်းဆက်အကိုက်မခံရအောင် ကာကွယ်သော လိမ်းဆေး(DEET သည် အထိရောက်ဆုံးဖြစ်သည်)ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
အစိုးရတစ်ခု၏ ပုံစံ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်ကို အုပ်ချုပ်သည့် ပုံစံ ဟူသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော် တစ်ခု၏ အစိုးရ မှ ၎င်း၏ အာဏာကို လွှတ်တော်တွင်း နိုင်ငံရေးအကောင်အထည်ဖော်သူများ အပေါ် လွှမ်းခြုံနိုင်စေရန် ပြင်ဆင်ထားသည့် နိုင်ငံရေး ပြဋ္ဌာန်းချက် ပုံစံ ကိုရည်ညွှန်းပါသည်။
သံတူကြောင်းကွဲ အနေနှင့် “အုပ်ချုပ်မှုစနစ် ပုံစံ” နှင့် “အစိုးရ၏ စနစ်ပုံစံ” ဟုလည်းဆိုသည်။
လက်တွေ့အမြင် နှင့် အတွေးအခေါ် ပြဿနာများ အပေါ်ယံအားဖြင့် အစိုးရတစ်ခု၏ ပုံစံကို သတ်မှတ်ပြောဆိုရန်မှာ လွယ်မည်ဟုထင်ရပါသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သည် ဗဟိုအစိုးရ နှင့် သီးခြားပြည်နယ်အစိုးရတို့ခွဲခြားထားသောသမ္မတစနစ် ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်၊ ယခင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှာ အကြွင်းမဲ့အာဏာရှင်စနစ်ကျင့်သုံးသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်ဟူ၍ အများစုမှ ပြောဆိုပေလိမ့်မည်။
သို့သော် Kopstein (ကော့စတိန်း) နှင့် Lichbach (လစ်(ချ်)ဘတ်) တို့ဆိုသကဲ့သို့ပင် အစိုးရစနစ်တို့ကို အနက်ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် ပရိယာယ်ကြွယ်လွန်းလှသည်။
အစိုးရတစ်ခု၏ ပုံစံကို ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် ထိုပုံစံတစ်ခုတွင် မရှိမဖြစ်ပါဝင်ရမည့် အချက်အလက်များကို ကြိုးစားရှာဖွေသတ်မှတ်ရသည့်အခါမျိုးတွင် အထူးပင် ပြဿနာရှုပ်ထွေးလှပါသည်။
ထိုတွင် အစိုးရတစ်ခု၏ ပုံစံကို အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်မှုနှင့် ထိုပုံစံ၏လိုအပ်သော ဝိသေသများကိုအနက်ဖွင့်ခြင်းတို့ ကြားတွင် ကွာဟချက်တို့ ပေါ်ပေါက်လာပေမည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဒီမိုကရေစီ ၏ မရှိမဖြစ် ဝိသေသများကို အနက်ဖွင့်ရန်ကြိုးစားရာတွင် "ရွေးကောက်ပွဲများ" ကို ထည့်ပြောရမည်။
သို့သော် ယခင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ၏ ပြည်သူလူထုနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ ပြည်သူလူထု နှစ်ရပ်လုံးမှာ သူတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ အမတ်လောင်းများကို ရုံး၊ဌာန များအတွက် ထောက်ခံ မဲပေးခဲ့ကြသည်သာဖြစ်သည်။
ထိုနှိုင်းယှဉ်ချက်၏ ပြဿနာရပ်မှာ အများစုအနေနှင့် သူတို့တွေးထင်ထားသော လက်တွေ့နှင့် ကိုက်ညီခြင်းမရှိသည့်အတွက် ယင်းကို ရင်ဆိုင် လက်ခံနိုင်လေ့မရှိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ထိုသို့ အများစုမှ လက်မခံနိုင်ခြင်းကြောင့် ယခင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ဖြစ်လာအောင် ချင့်တွက်ခြင်း အတွေးအခေါ်တို့၏ အသုံးဝင်နိုင်စွမ်းမှာလည်း လျော့ပါးခဲ့ရသည်။
နိုင်ငံရေး သိပ္ပံတွင် နိုင်ငံရေး စနစ်ပုံစံတို့၏ ပုံစံခွဲခြားမှုများမှာ ထင်ရှားပေါ်လွင်ခြင်း မရှိသည့်အလျောက် အစိုးရ ပုံစံနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များ ၏ ပုံစံခွဲခြားမှုဗေဒ သို့မဟုတ် အမျိုးအစားခွဲခြားှုမှုဗေဒတို့ကို ဖန်တီးရန်မှာ ဟိုးရှေးယခင်ကပင် ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
၎င်းရည်မှန်းချက်မှာ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ၏ နယ်ပယ်များဖြစ်သော နိုင်ငံရေးနှိုင်းယှဉ်မှု နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဆက်နွယ်ခြင်း တို့တွင် အရေးပါလှသည်။
နည်းလမ်း နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်တစ်ခုစီ အတွင်း တွေ့ရသော ဝိသေသတို့၏ သဘောသဘာဝတို့ကို ထပ်မံ အသေးစိတ် ရှင်းလင်းဖော်ပြရန်ပင်ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု တို့၏ ဥပမာတွင် နှစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်ဖြစ်ပြီး ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် နှစ်ခု၏ အဓိကကျသည့် ခြားနားချက်မှာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှာ ကျန်ပါတီများကို တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာပြီး တစ်ပါတီစနစ် ကိုကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည်။
နှိုင်းယှဉ်၍ပြောဆိုရလျှင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ နိုင်ငံရေးပါတီများအား မတားမြစ်မပိတ်ပင်ဘဲ လည်ပတ်စေပြီး နှစ်ပါတီစနစ် ကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။
ထပ်လောင်းဆိုရလျှင် ဗြိတိန် ကဲ့သို့သော ဝက်မင်စတာဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ အများစု သို့မဟုတ် ဗြိတိသျှဓနသဟာယနိုင်ငံစု တွင်းရှိ နိုင်ငံများ သည် အနည်းဆုံး ပါတီကြီး သုံးခု ပါဝင်သည့် စနစ်ကို သုံးကြသည်။
ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီ အဖြစ် ယေဘုယျမြင်တွေ့ရသောစနစ် (ဥပမာ ကနေဒါ၊ အိန္ဒိယနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) တို့တွင် ပြည်လုံးကျွတ်မဲဆန္ဒခံယူပွဲ ပုံစံမျိုးနှင့် ပေါ်ပေါက်လာသော ဖြောင့်မတ်သောဒီမိုကရေစီစနစ်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဖြည့်စွက်ချက်အတွက် လိုအပ်သော လုပ်ငန်းစဉ်အများအပြား တို့အဖြစ် ပြုလုပ်ထားသော သက်သက်ပြုပြင်ထားသောဒီမိုကရေစီစနစ်တို့အကြား ကွာဟမှုမျိုးများကို တိုင်းတာရန် နည်းလမ်းများချမှတ်ထားသည့် စနစ်တို့ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။
အခြားသော အရှုပ်အထွေးများမှာ နိုင်ငံရေးစနစ် အများအပြား သည် လူမှုစီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများ အဖြစ်အခြေခံ၍ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုလှုပ်ရှားမှုများအပြီးတွင် မိမိကိုယ်ကို အမည်မှည့်ခေါ်ထားသော သက်ဆိုင်ရာ ပါတီများ မှ အစိုးရထံသို့ သယ်ဆောင်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုလှုပ်ရှားမှုများမှ အာဏာနှင့် ၎င်းတို့ တွင်ရှိကောင်း ရှိနိုင်သော သီးခြား အစိုးရ ပုံစံနှင့် ချည်နှောင်မှုများသည် သူတို့ကိုယ်သူတို့ အစိုးရပုံစံမျိုးအဖြစ် ထင်မှတ်လာစေသည်။
မြေပုံ မတ်လ ၂၀၁၁အရာ အစိုးရများ၏ ပုံစံများဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများကို အရောင်ဖြင့်ပြသခြင်း အပြာရောင် - သမ္မတစနစ်ဖြင့် အပြည့်အဝအုပ်ချုပ်ခြင်း။
အစိမ်းရောင်- သမ္မတစနစ်တွင် သမ္မတနှင့်အတူ ဝန်ကြီးချုပ်၏ ကဏ္ဍပါဝင်ခြင်း။
အဝါရောင် - သမ္မတစနစ် တဝက်စီပါဝင်သောအုပ်ချုပ်မှု။
လိမ္မော်ရောင်- ပါလီမန်စနစ်နှင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း။
အနီရောင်- ပါလီမန်စနစ် အခြေခံဥပဒေဖြင့်ရေးဆွဲထားသောဘုရင်စနစ် ယင်းစနစ်တွင် ဥသျှောင်အနေနှင့် အမှန်တကယ် အာဏာကို ကိုယ်ပိုင်သုံးစွဲခြင်း မရှိပါ။
ပန်းရောင်- ပါလီမန်စနစ် အခြေခံဥပဒေဖြင့်ရေးဆွဲထားသောဘုရင်စနစ် ယင်းစနစ်တွင် ဥသျှောင်အနေနှင့် အမှန်တကယ် အာဏာကို ကိုယ်ပိုင်သုံးစွဲခြင်း ရှိသည် (အရည်အသွေးညံ့သော ပါလီမန်ရှိသဖြင့်သုံးသည်)။
ခရမ်းရောင်- သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ်။
လိမ္မော်ရင့်ရောင်- တစ်ပါတီစနစ်နိုင်ငံတော်။
အစိမ်းရင့်ရောင်- စစ်အစိုးရအာဏာရှင်စနစ် (ဥပမာအားဖြင့် ထိုတိုင်းပြည်များတွင် တရားဝင်အဖြစ် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးကဲ့သို့ အစိုးရအုပ်ချုပ်မှုပုံစံအောက်တွင် စာရင်းသွင်းထားလေ့ရှိသည်)။
မီးခိုးရောင်- အထက်ပါဖော်ပြထားသော စနစ်များမှ ကိုက်ညီမှုမရှိသော နိုင်ငံများ။
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်း (WHO) မှ စိတ်ကျန်းမာရေး ဟူသည်ကို 'လူတိုင်းလူတိုင်းမှ မိမိတို့၏ စွမ်းရည်ရှိသည့်အတိုင်း နေထိုင်ကောင်းမွန်မှုအခြေအနေတွင် ဘဝ၏စိတ်ပင်ပန်းစရာများကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး အသီးအပွင့်ဖြစ်ထွန်းစေသော၊ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော အလုပ်များကို လုပ်ကိုင်နိုင်ပြီး မိမိတို့ပတ်ဝန်းကျင် ကူညီထောက်ပံ့မှု ပြုနိုင်သည့် အခြေအနေဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်'။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာစိတ်ကျန်းမာရေး ဟူသည့်အသုံးအနှုန်းမှာ စိတ်ကျန်းမာရေး၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာမျိုးစုံ အပေါ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရှုထောင့်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်းလူသားအားလုံးအတွက် စိတ်ကျန်းမာရေးတိုးတက်မှု၊ စိတ်ကျန်းမာရေးတွင် သာတူညီမျှမှုပေါ်တွင် ဦးစားပေးသော လေ့လာမှု၊သုတေသန နှင့် လေ့ကျင့်မှုတို့ပြုရာ အပိုင်း' အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကွဲပြားမှုများနှင့် တိုင်းပြည်အလိုက်အထူးပြုထားသောအခြေအနေတို့ ကိုမှတ်သားယူ၍ နိုင်ငံအများအပြားတွင် စိတ်ရောဂါများ ဖြစ်ပေါ်ပျံ့နှံ့နေမှု၊ သူတို့၏ကုသမှုပုံစံများ၊ စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပညာပေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးသွင်ပြင်များ၊ စိတ် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု စနစ်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ စိတ်ကျန်းမာရေးတွင်သုံးသော လူသားရင်းမြစ် နှင့် အခြားသူများအကြား လူ့အခွင့်အရေးများ ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ နှင့်ဆက်နွယ်သည်။