kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သမ္မတ ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရုစဗဲ့နှင့် ငါးဝမ်းကွဲဆွေမျိုးတော်စပ်သလို၊ အယ်လင်နာရုစဗဲ့၏ ဦးလေးလည်းဖြစ်သည်။
၁၈၈၀တွင် ဟားဗတ်တက်ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ရပြီးနောက် ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်တွင် ခဏတာမျှဥပဒေဘာသာရပ်ကို သင်ကြားကာ ရီပါပလီကန်ပါတီမှတဆင့် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
နယူးယောက်ပြည်နယ်အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး ၁၈၈၁မှ ၁၈၈၄ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ၂နှစ်အတွင်း ဒါကိုတာပြည်နယ်ရှိ မွေးမြူရေးခြံတွင် နေထိုင်ကာ မွေးမြူရေးနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကို လိုက်စားကာနေခဲ့သည်။
၁၈၈၆တွင်နိုင်ငံရေးလောကတွင်း တဖန်ဝင်ရောက်ကာ နယူးယောက်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရာ အနိုင်မရပေ။
၁၈၈၉မှ ၁၈၉၅အထိ ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တော်တွင် အရပ်ဖက်အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ကော်မရှင်နာမင်းကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၈၉၅မှ ၁၈၉၇အထိ နယူးယောက်ပြည်နယ် ရဲမင်းကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သမ္မတ မက်ကင်လီ လက်ထက်တွင် ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ယူကာ အမေရိကန်-စပိန်စစ်ပွဲများတွင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတဝှမ်း လူသိများလာသည်။
အပျော်တမ်းအမေရိကန်မြင်းတပ်အမှတ်(၁)ကိုတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးဖြင့် ဆန်ဟွန်ရှိ ကတ်တယ်ဟေးလ်တောင်ကုန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
၁၈၉၈တွင် နယူးယောက်ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း ၁၉၀၀တွင် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးချယ်ခံရသည်။
သမ္မတမက်ကင်လီ လုပ်ကြံခံရပြီးကွယ်လွန်ရာ ရုစဗဲ့အနေဖြင့် သမ္မတတာဝန်ကိုယူခဲ့ရသည်။
အသက်အငယ်ဆုံးတာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် သမ္မတအဖြစ် ၄၁နှစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၀၄ခုနှစ်တွင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခံရပြီး တာဝန်ယူစဉ်အတွင်း စီးပွားရေလုပ်ငန်းရှင်များက နိုင်ငံရေးလောကတွင် လာဘ်ပေးလာဘ်ယူလုပ်သည်များကို နှိပ်ကွပ်ခဲ့ရာ အချို့နာမည်ကျော် ကုမ္ပဏီများနှင့် လုပ်ငန်းများ ဖျက်သိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၀၂ ကျောက်မီးသွေးအလုပ်သမား သပိတ်တွင် အလုပ်သမားများဖက်မှ ရပ်တည်ပေးခဲ့ပြန်သည်။
ဂျပန်နှင့်ရုရှားစစ်ပွဲတွင်း ကြားဝင်ဖြန်ဖြေပေးခဲ့ပြီး ၁၉၀၅ခုနှစ်တွင် အဆိုပါနှစ်နိုင်ငံငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုစေရန် ကြိုးပမ်းနိုင်ခဲ့မှုကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု ချီးမြှင့်ခံရသည်။
တစ်ဖက်မှ ပနားမားပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီး အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ပနားမား တူးမြောင်းနယ်မြေကို အမေရိကန်မှ ရယူနိုင်ခဲ့ပြန်သည်။
၁၉၀၈ခုနှစ် အမေရိကန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ ရီပါပလီကန်သမ္မတလောင်းအဖြစ် တာ့ဖ်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်။
သို့သော် တာ့ဖ် သမ္မတဖြစ်ပြီးနောက်တွင် ရုစဗဲ့၏ နိုင်ငံရေးမူဝါဒများကို လှစ်လျှူရှုခဲ့သည်ဟု ယူဆပြီး ၁၉၁၂ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြန်လည်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း အရေးနှိမ့်ခဲ့သည်။
ရွေးကောက်ပွဲကာလအတွင်း သေနတ်ဖြင့်ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခံရသော်လည်း အသက်ဘေးမှလွတ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ၎င်း၏ တာ့ဖ်ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ရီပါပလီကန်ပါတီလည်း နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ရသည်။
အဆိုပါအကွဲအပြဲများကြောင့် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ သမ္မတလောင်း ဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင်အနိုင်ရသွားစေခဲ့သည်။
၁၉၁၆ခုနှစ်တွင် ရီပါပလီကန်ပါတီ သမ္မတလောင်းအနေဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ဗြိတိန်နှင့် ရင်းနှီးသောမဟာမိတ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗြိတိန်ဖက်မှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပေးခဲ့သည်။
ရုစဗဲ့သည် စာပေဝါသနာထုံသူဖြစ်၍ စာရေးဆရာအဖြစ်လည်း ထင်ရှားသည်။
စာအုပ်ပေါင်း ၄၀ခန့်ရေးသားခဲ့ရာ ထိုစာအုပ်များအနက် The Winning of The West စာအုပ်မှာ အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။
ဇန်နဝါရီ၊ ၆ရက်၊ ၁၉၁၉ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်ပြည်နယ်၊ အွိုက်စတာဘေးအရပ်၊ ဆာဂါမိုဟေးလ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဝီလျံ ဟောင်းဝဒ် တာ့ဖ် William Howard Taft center|250px မွေးနေ့၁၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၁၈၅၇မွေးရပ်စင်စင်နာတီ၊ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊။
ကွယ်လွန်နေ့၈၊ မတ်၊ ၁၉၃၀ကွယ်လွန်ရပ်ဝါရှင်တန်ဒီစီအခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၇ ဦးမြှောက်သမ္မတ နှင့် ၁၀ ဦးမြှောက် တရားသူကြီးချုပ်အလုပ်အကိုင် ဥပဒေပညာရှင်၊ အမေရိကန်သမ္မတ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်ရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊ မတ်၊ ၁၉၀၉- ၄၊ မတ်၊ ၁၉၁၃ဒုတိယ သမ္မတ ဂျိမ်းစ် ရှာမန်လွှဲအပ်သူသီအိုဒို ရုစဗဲ့ဆက်ခံသူဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင်နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ ငယ်စဉ်ဘဝ အောက်တိုဘာ၊ ၁၅ ရက်၊ ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်၏ ၂၇ဦးမြောက်သမ္မတနှင့် ၁၀ဦးမြှောက် တရားသူကြီးချုပ်ဖြစ်လာမည့် တာ့ဖ်ကို အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊ စင်စင်နာတီအရပ်၌ဖွားမြင်သည်။
မိဘများမှာ အယ်လ်ဖွန်ဆိုနှင့် လွီဇာမာရီယာတော်ရေး တာ့ဖ်တို့ဖြစ်သည်။
ဖခင်မှာ စစ်ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သမ္မတဂရန့်လက်ထက်တွင် ရှေ့နေချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ သမ္မတအာသာ လက်ထက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံအမတ်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသဖြင့် တာ့ဖ်အနေဖြင့် နိုင်ငံရေးနှင့် မစိမ်းလှပေ။
၁၈၇၈ခုနှစ်တွင် ယေးလ်တက္ကသိုလ်နှင့် ၁၈၈၀တွင် စင်စင်နာတီတက္ကသိုလ်တို့မှ ဘွဲ့များရရှိခဲ့ပြီး တစ်ဖက်တွင်လည်း စင်စင်နာတီမှ သတင်းစာများတွင် ဥပဒေဆိုင်ရာသတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် တာဝန်များ ၁၈၈၁-၁၈၈၂ခုနှစ်တို့တွင် လက်ထောက်အစိုးရရှေ့နေ၊၁၈၈၅ခုနှစ်တွင် ကောင်တီတရားရုံးရှေ့နေ၊ ၁၈၈၇ခုနှစ်တွင် အထက်ရုံးတရားသူကြီး၊ ၁၈၈၉ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တရားရုံးရှေ့နေချုပ်၊ ၁၈၉၂ခုနှစ်တွင် နယ်လှည့်ဖယ်ဒရယ်တရားသူကြီး စသဖြင့် အဆင့်ဆင့်တာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၀၀ပြည့်နှစ်တွင် အမေရိကန်-ဖိလစ်ပိုင် ကော်မရှင်၏အကြီးအကဲဖြစ်လာပြီး ၁၉၀၁-၁၉၀၄ခုနှစ်အထိ ပထမဆုံးအရပ်သားဖိလစ်ပိုင် ဘုရင်ခံအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သေးသည်။
၁၉၀၄ခုနှစ်တွင် စစ်ဝန်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ၁၉၀၆ခုနှစ်တွင် ကျူးဘားတွင် စပိန်တို့နှင့် စစ်မက်ဖြစ်မည့်အရေးကို တားဆီးနိုင်ရန်အတွက် စေလွှတ်ခံခဲ့ရသေးသည်။
သမ္မတရုစဗဲ့အနေဖြင့် တာ့ဖ်အားသူ့နေရာတွင် ဆက်ခံမည့် သမ္မတလောင်းအဖြစ် လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သလို ထောက်ခံမှုများလည်းပေးခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ၁၉၀၈ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ ဝီလျံဂျင်းနင်းဘရိုင်ယန်ကို အနိုင်ယူကာ သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။
သမ္မတ သက်တမ်း သမ္မတဖြစ်လျှင် ရုစဗဲ့လမ်းစဉ်အတိုင်း အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို တိုက်ရိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်စေခြင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ဝင်ငွေခွန်ဆိုင်ရာပြုပြင်ရေးများကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း သွင်းကုန်ခွန်မူဝါဒနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မူဝါဒများတွင်မူ ရုစဗဲ့၏ အမြင်များနှင့်ခြားနားခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၂ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါတီတွင်းမှ ရုစဗဲ့ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဆန့်ကျင်မှုများခံခဲ့ရသည်။
တာ့ဖ်၏ ရီပါပလီကန်ပါတီနှင့် ရုစဗဲ့၏ ပရိုဂရက်ဆစ်ပါတီတို့အားပြိုင်မှုများကြောင့် မဲကွဲပြီး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ ဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင်အနိုင်ရသွားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်ကဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးအား သံသယစိုးရိမ်စိတ်များဖြင့် ထောက်ခံခဲ့သည်။
တရားသူကြီးချုပ်သက်တမ်းနှင့် ဘဝနိဂုံး သမ္မတရာထူးမှထွက်လျှင် ယေးတက္ကသိုလ်ရှိ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပါမောက္ခအဖြစ် ၁၉၁၃-၁၉၂၁အတွင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၂၁ခုနှစ်မှ ၁၉၃၀ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သေးသဖြင့် လူတစ်ဦးထဲအနေဖြင့် အမေရိကန်သမ္မတအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော သမိုင်းဝင် ထူးခြားသူ အနေဖြင့် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့လေသည်။
မတ်လ၊ ၈ရက်၊ ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန် ဒီစီမြို့တော်၌ တာ့ဖ်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင် Woodrow Wilson center|250px မွေးနေ့၂၈ရက်၊ ဒီဇင်ဘာလ၊ ၁၈၅၆ခုနှစ်မွေးရပ်စတောက်တန် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်ကွယ်လွန်နေ့ ၃ရက်၊ဖေဖော်ဝါရီလ၊၁၉၂၄ခုနှစ်ကွယ်လွန်ရပ်ဝါရှင်တန်ဒီစီအခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၈ဦးမြှောက်သမ္မတ၊ ပထမကမ္ဘာစစ်ကို အဆုံးသတ်စေသူ နှင့် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးအား စတင်တည်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းအလုပ်အကိုင် ဥပဒေပညာရှင်၊ အမေရိကန်သမ္မတရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊ မတ်၊ ၁၉၁၃- ၄၊ မတ်၊ ၁၉၂၁ဒုတိယ သမ္မတ သောမတ်စ် မာရှယ်လွှဲအပ်သူဝီလျံ ဟောင်းဝဒ် တာ့ဖ် ဆက်ခံသူဝါရင်း ဂမ်မယ်လီယဲ ဟာဒင်း နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ ၂၈ ဦးမြှောက် အမေရိကန် သမ္မတ (သောမတ်စ်) ဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင်ကို ဒီဇင်ဘာလ၊ ၂၈ရက်၊ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ စတောက်တန်အရပ်ဒေသ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မိဘများမှာ ဂျိုးဇက် ရပ်ဂလေနှင့် ဂျက်နက် ဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင်တို့ဖြစ်ကြသည်။
ငယ်စဉ်က ဂျော်ဂျီယာနှင့် တောင်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်ရှိ ဒါဗစ်ဆန် ကောလိပ်တွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။
၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ပရင်စတန်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရခဲ့ပြီး ဗာဂျီးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေဘာသာရပ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဂျွန်ဟော့ပ်ကင်းတက္ကသိုလ်တွင် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်ကိုလည်းကောင်း သင်ယူခဲ့ပြန်သည်။
၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ဟော့ပ်ကင်းတက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်ဖြင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ရခဲ့သည်။
ထိုနောက် ပရင်စတန်တက္ကသိုလ်တွင် ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ပြီး ၁၉၀၂ မှ ၁၉၁၀ အတွင်းတွင် တက္ကသိုလ် အကြီးအကဲအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်၌ပင် ဝီလ်ဆင်သည် နယူးဂျာစီပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရပြီး နိုင်ငံရေးလောကတွင်လည်း အောင်မြင်လာခဲ့သည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံဂျင်းနင်းဘရိုင်ယန်၏ ကူညီမှုဖြင့် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ သမ္မတလောင်းဖြစ်လာသည်။
သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ရီပါပလီကန်ပါတီတွင်း အကွဲအပြဲများကြောင့် ဝီလ်ဆင်ပင် အနိုင်ရခဲ့ပြန်သည်။
သမ္မတဖြစ်လျှင် ဝီလ်ဆင်သည် အပြောင်းအလဲများကြောင့် မတည်ငြိမ်သည့် မက္ကဆီကိုရှိ အမေရိကန်တို့၏ ရပိုင်ခွင့်များကို ကာကွယ်ပေးသည်။
ကမ်းဝေးပင်လယ်ပြင်ရှိ အမေရိကန်ရပိုင်ခွင့်များကိုလည်း ကြိုးပမ်းခဲ့သလို၊ ပြည်နယ်များစုပေါင်း၍ ပြည်ထောင်စုရန်ပုံငွေတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာစေရန်အတွက်လည်း ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သွင်းကုန်ဆိုင်ရာအခွန်အခများကိုလည်း လျော့ချပေးခဲ့သေးသည်။
ဂျာမနီနှင့် ပြဿနာဖြစ်ပွားရာတွင်လည်း သမ္မတအနေဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် သတိပေးခဲ့သောကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒီဖြစ်သော နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဘရိုင်ယန်နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၆ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ဝီလ်ဆင်ကပင် မဲအနည်းငယ်အသာဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်။
မဲဆွယ်ကာလက စစ်ကိုရှောင်လွှဲနိုင်ရန်အတွက် ဂတိထားမဲဆွယ်ခဲ့သော်လည်း ဂျာမနီနှင့်စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းကိုမူ မရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့ပေ။
အမေရိကန်သင်္ဘောများကို ဂျာမန်တို့မှ ပစ်ခတ်နစ်မြုပ်ခဲ့သောကြောင့် ၁၉၁၇၊ ဧပြီ၊ ၆ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်မှ ဂျာမနီအား စစ်ကြေညာကာ ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၈၊ ဇန်နဝါရီ၊ ၈ရက်နေ့တွင် ဝီလ်ဆင်သည် အချက်၁၄ချက်ပါ စစ်ပြေငြိမ်းရေး အစီအစဉ်ကို တင်ပြခဲ့ရာ ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်း ဩဇာသက်ရောက်ခဲ့သည်။
အဆိုပါအစီအစဉ်တွင် အငြင်းပွားနယ်မြေများအတွက် ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်များ ပါဝင်သည့်အတွက် ဂျာမနီဘက်မှ သဘောတူညီခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၈ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ၊ ၁၁ရက်နေ့တွင် စစ်ပြေငြိမ်းရန် သဘောတူကြသည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွက် ဝီလ်ဆင်သည် ပါရီသို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုအနေဖြင့် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် အသင်းကြီးသို့ဝင်ရောက်ရေးနှင့်ပတ်သတ်၍မူ အထက်လွှတ်တော်ဆီးနိတ်နှင့် သမ္မတတို့ သဘောထားကွဲလွဲသဖြင့် ဝီလ်ဆင်အနေဖြင့် ၎င်း၏မူအား ထောက်ခံမှုရရှိနိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံတဝှမ်း ခရီးလှည့်လည်ဟောပြောစည်းရုံးခဲ့သည်။
၁၉၁၉ အောက်တိုဘာတွင် ဝီလ်ဆင်သည် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း ဇနီးနှင့် ဆရာဝန်များ၏ ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုများကြောင့် သမ္မတတာဝန်များကို ဆက်လက်၍ထမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးတည်ထောင်ရန် စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ဝီလ်ဆင်အား ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
သို့သော် ဆီးနိတ်တွင်မူ ဝီလ်ဆင်၏ နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးတွင် ပါဝင်စာချုပ်ချုပ်ရေးမူကို အဆုံးပယ်ချလိုက်သည်။
၁၉၂၁ခုနှစ်တွင် ဝီလ်ဆင်သမ္မတရာထူးမှ အနားယူသည်။
၁၉၂၄ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၃ရက်နေ့တွင် ဝါရှင်တန် ဒီစီတွင် ဝီလ်ဆင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဝေါရင် ဂမားလီယယ်လ် ဟားဒင် Warren Gamaliel Harding center|250px မွေးနေ့၂၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၁၈၆၅မွေးရပ်ကော်စီကာ၊ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊။
ကွယ်လွန်နေ့ ၂၊ ဩဂုတ်၊ ၁၉၂၃ကွယ်လွန်ရပ်ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့အခြားအမည် လူသိများရခြင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၉ ဦးမြှောက်သမ္မတအလုပ်အကိုင် ဥပဒေပညာရှင်၊ အမေရိကန်သမ္မတရာထူးသက်တမ်းကာလ၄၊ မတ်၊ ၁၉၁၃- ၂၊ ဩဂုတ်၊ ၁၉၂၃ဒုတိယ သမ္မတ ခယ်လ်ဗင် ခူးလစ်ဂျ်လွှဲအပ်သူဝုဒ်ရိုး ဝီလ်ဆင်ဆက်ခံသူခယ်လ်ဗင် ခူးလစ်ဂျ်နိုင်ငံသား အမေရိကန် နိုင်ငံ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၉ ဦးမြောက် သမ္မတ ဟားဒင်ကို အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊ ကော်စီကာဒေတွင် ၁၈၆၅ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ၊ ၂ရက်က ဖွားမြင်သည်။
မိဘများမှာ ဂျော့ချ် ထိုင်ရုန်းနှင့် ဖိဘီ အလစ်ဇဘတ် ဒစ်ဂါဆန် ဟားဒင် တို့ဖြစ်ကြသည်။
အိုဟိုင်းယိုးကောလိပ်တွင် ဥပဒေပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ဒေသခံသတင်းစာတစ်စောင်အား ထုတ်ဝေသူအယ်ဒီတာအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးလောကသို့ ပထမဆုံးခြေလှမ်းအဖြစ် ၁၉၀၁-၁၉၀၄ခုနှစ်အတွင်း ပြည်နယ်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထိုနောက် ၁၉၀၄-၁၉၀၆ခုနှစ်အတွင်း ပြည်နယ် လက်ထောက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၁၀တွင် ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်၍ရွေးချယ်ခံသော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
၁၉၁၄တွင် အမေရိကန်အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရပြီး သပိတ်မှောက်ဆန့်ကျင်ရေးဥပဒေ၊ အမျိုးသမီးများ မဲပေးခွင့်ရရှိရေးတို့ကိုထောက်ခံခဲ့သည်။
နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးသို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပါဝင်ရေးကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
၁၉၂၀ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရီပါပလီကန်ပါတီမှ သမ္မတလောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်အနိုင်ရခဲ့သည်။
သမ္မတဖြစ်လျှင် သွင်းကုန်ခွန်ပြင်ဆင်ခြင်းဥပဒေ၊ ဝင်ငွေခွန်လျော့ချခြင်းဥပဒေတို့ကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့သည်။
ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အဲလ်ဘတ် ဘီဖောလ်မှာ အရှုပ်တော်ပုံတစ်ရပ်တွင်ပါဝင်ပတ်သတ်ခဲ့ပြီး ဟာဒင်း၏အစိုးရမှာလည်း ခြစားမှုများရှိခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။
သမ္မတဘဝနှင့် အာလာစကားပြည်နယ်သို့ ခရီးလှည့်လည်ပြီး အပြန်တွင် ရုတ်တရက်နာမကျန်းဖြစ်၍ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သို့အရောက် ၂၊ ဩဂုတ်၊ ၁၉၂၃ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဟားဒင် ကွယ်လွန်လျှင် ဒုတိယသမ္မတဖြစ်သည့် ခယ်လ်ဗင် ခူးလစ်ဂျ်မှ သမ္မတအဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။
သမ္မပ္ပဓာန်သမ္မပ္ပဓာန (ပု၊ န) [သမ္မာ (သမ္မဒ်)+ပ+ယု။
သမ္မာ ပဒဟန္တိ ဧတေနာတိ သမ္မပ္ပဓာနံ။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၇။
သမ္မာ+ပဓာန။
သုန္ဒရံ, ပသတ္ထံ ဝါ ပဓာနံ သမ္မပ္ပဓာနံ။
မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၂၈၄။
သံယုဂ်ကြောင့် ရဿပြု။
နီတိ၊ သုတ္တ၊ ၁၇၉။
သမျက်ပြဓာန (ဏ)-သက္ကတပိဋက။
] (သမ္မာဝါယာမ) သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အရိယမဂ်ရှစ်ပါး (အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂ) ၏ ဆဌမအင်္ဂါဖြစ်ပြီး၊ မဂ်ဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိရန် မှန်ကန်သော အားထုတ်မှုကို ဆိုလိုသည်။
သမ္မပ္ပဓာန်သည် အကုသိုလ်တရားများကို ပယ်ရှားပြီး ကုသိုလ်တရားများကို ဖြစ်ပေါ်စေရန်နှင့် တိုးပွားစေရန် လုံ့လဝီရိယဖြင့် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းကို အကျုံးဝင်သည်။
ဤတွင် သမ္မပ္ပဓာန်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်၊ လက္ခဏာများ၊ အမျိုးအစားများနှင့် ဖြစ်ပေါ်ကြောင်းများကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြထားသည်။
သမ္မပ္ပဓာန်၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သဘောသဘာဝ (၁) ကောင်း-မြတ်-သောလုံ့လ ဝီရိယ။
သမ္မပ္ပဓာနာနီ (အံ၊၁၊၃၂၂) တိ သုန္ဒရပဓာနာနိ ဥတ္တမဝီရိယာနိ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၀။
(၂) ပြဓာန်းသောအကြောင်းဖြစ်သော လုံ့လဝီရိယ။
သမ္မပ္ပဓာနာ (အဘိ၊ဝိ၊၂၁၆) တိ ကာရဏပ္ပဓာနာ ဥပါယပ္ပဓာနာ ယောနိသောပဓာနာ။
ကာရကပ္ပဓာနာတိ “အနုပ္ပန္နပါပကာနုပ္ပါဒါဒိအတ္ထာ”တိ ဂဟိတာ တထေဝ တေ ဟောန္တီတိ တံ အတ္ထ သာဓေန္တိယေဝါတိ ဧတဿ အတ္ထဿ ဒီပကော သမ္မာသဒ္ဒေါတိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထဿ အနုပ္ပန္နပါပကာနုပ္ပါဒါဒိနော ကာရဏဘူတာ၊ ပဓာနကာရဏဘူတာတိ အတ္ထော။
(၃) အသင့်ယုတ္တိဖြစ်သော လုံ့လဝီရိယ။
(၄) သင့်လျော်-လျောက်ပတ်-သော လုံ့လ ဝီရိယ။
ကာရဏသဒ္ဒေါ ယုတ္တိဝါစကော “သဗ္ဗမေတံ အကာရဏံ ဝဒတီ”တိအာဒီသု ဝိယ၊ တသ္မာ ကာရဏပ္ပဓာနာတိ ယုတ္တိပ္ပဓာနာ၊ အနုပ္ပန္နပါပကာနုပ္ပါဒနာဒိကိရိယာယ အနုရူပပ္ပဓာနာတိ ဧဝံ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အနုဋီ၊၂၊၁၆၃။
(၅) တင့်တယ်သောလုံ့လဝီရိယ။
(၆) ကောင်းစွာအားထုတ်ကြောင်းဖြစ်သော လုံ့လဝီရိယ။
(၇) တင့်တယ်သည်ဖြစ်၍မြတ်သော လုံ့လဝီရိယ။
သမ္မပ္ပမာနေသု ပဒဟန္တိ ဧတေနာတိ ပဓာနံ၊ သောဘနံ(ဏံ) ပဓာနံ သမ္မပ္ပဓာနံ၊ သမ္မာ ဝါ ပဒဟန္တိ ဧတေနာတိ သမ္မပ္ပဓာနံ၊ သောဘနံ(ဏံ) ဝါ တံ ကိလေသဝိရူပတ္တဝိရဟတော ပဓာနဉ္စ ဟိတသုခနိပ္ဖါဒကတ္ထေန သေဋ္ဌဘာဝါဝဟနတော ပဓာနဘာဝကရဏတော ဝါ သမ္မပ္ပဓာနံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၁။
(၈) မဖောက်မပြန်-မှန်ကန်-သော လုံ့လ ဝီရိယ။
သမ္မပ္ပဓာန (ပဋိသံ၊၈၁) န္တိ အဝိပရိတပ္ပဓာနံ ကာရဏပ္ပဓာနံ ဥပါယပ္ပဓာနံ ယောနိသောပဓာနံ။
(ပဋိသံ၊ ဂဏ္ဌိ။
၁၉၃)။
အရေသာ ကြွင်းပါစေ၊ အကြောသာ ကြွင်းပါစေ၊ အရိုးသာကြွင်းပါစေ၊ အသားအသွေး အကုန် ခန်းခြောက်ပါစေဟူသော အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဝီရိယဟု ဆိုလိုသည်။
တနည်းအားဖြင့် ကိစ္စလေးပါးကို ပြီးစေနိုင်သောကြောင့် ချီးမွမ်းထိုက်သော ဝီရိယဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။
တရားကိုယ်အားဖြင့် ဝီရိယ တပါးတည်းဖြစ်သော်လည်း ကိစ္စအားဖြင့်လေးမျိုးဖြစ်သောကြောင့် သမ္မပ္ပဓာန် (၄) ပါး ပြားရသည်။
သမ္မပ္ပဓာန် (၄) ပါးကား ဖော်ပြလတ္တံပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
သမ္မာဝါယာမ ဟူသည် အဘယ်နည်း? မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပြီး ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ အကုသိုလ်တရားကို ပြုမိသည့်အတွက် နောင်တတဖန် ပူပန်ခြင်း ကုက္ကုစ္စဖြစ်နေလျှင် အကုသိုလ်များသာ တိုးပွားလာမည်၊ ပူပန်ခြင်းကြောင့်ပြုမိသော အကုသိုလ်လည်း ပျောက်မည်မဟုတ်၊ ဤသို့ ဆင်ခြင်ပြီး ထိုအကုသိုလ်တရားကို လုံးဝဂရုမပြုဘဲ ပယ်စွန့်ခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မိမိသန္တာန်၌ နောင်ဖြစ်လတ္တံသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို နောင်ဘဝအဆက်ဆက် တရံတဆစ်မျှ မိမိသန္တာန်၌ မဖြစ်လာစေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ မိမိသန္တာန်၌ မဖြစ်ဖူးသေးသော အကုသိုလ်တရားများ မဖြစ်ပွားလာစေခြင်းငှာ ဒါနမှု သီလမှု အားထုတ်ခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာ စီးဖြန်းခြင်း၊ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုခြင်း၊ ပရိယတ္တိကို သင်အံပို့ချ ရေးသားဖြန့်ဖြူးခြင်းများကို အားထုတ်ပြုလုပ်နေရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိမိသန္တာန်၌ မဖြစ်ဖူးသေးကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသည်ကို ပြုလုပ်ခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပြီး ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို နိယာမအဖြစ်သို့ ရောက်စေရန် လွန်စွာကြီးပွားစေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း၊ မိမိ ပြုပြီး ပြုဆဲ ဖြစ်ကုန်သော ဒါနမှု သီလမှု ဘာဝနာမှု စသည်တို့ကို တိုးတက်ကြီးထွားရန် အားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် − သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန(မ၊၁၊၈၉။
) ဤသည်မှာ သမ္မပ္ပဓာန်၏ အဓိကလက္ခဏာလေးပါးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို အောက်တွင် အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်။
သမ္မပ္ပဓာန်၏ အမျိုးအစားလေးပါး သမ္မပ္ပဓာန်သည် အကုသိုလ်နှင့် ကုသိုလ်တရားများနှင့်ဆိုင်သော အားထုတ်မှုလေးမျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။
ဤလေးပါးကို အဘိဓမ္မာ ဝိဘင်းပါဠိတော် သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်း၌ ဖော်ပြထားသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ၁. အနုပ္ပန္နအကုသိုလ် (မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်တရားများကို မဖြစ်စေရန် အားထုတ်ခြင်း) အနုပ္ပန္နအကုသိုလ်ဟူသည် တစ်ခုသောဘဝ၌ သို့မဟုတ် တစ်ခုသောအာရုံ၌ မိမိ၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်တွင် မဖြစ်ဖူးသော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများကို ဆိုလိုသည်။
ဤအကုသိုလ်များသည် သူတစ်ပါး၏ သန္တာန်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို မြင်တွေ့ရသောအခါ “ငါ့သန္တာန်တွင် ဤသို့သော အကုသိုလ်များ မဖြစ်ပါစေရ” ဟူ၍ ဆန္ဒဖြစ်စေ၍ အားထုတ်ရသည်။
အကြောင်းရင်း: အသံသရာတစ်ခွင်တွင် မဖြစ်ဖူးသော အကုသိုလ်မရှိသော်လည်း၊ တစ်ခုသောဘဝ၌ မဖြစ်ဖူးသော အကုသိုလ်များကို အနုပ္ပန္နအကုသိုလ်ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ - တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် မသမာသော ကာမဂုဏ်အာရုံများကို မခံစားဖူးသော်လည်း၊ သူတစ်ပါးတွင် ထိုအာရုံများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အကုသိုလ်ကို မြင်တွေ့ပြီး ၎င်းတို့ မဖြစ်ရန် ကြိုးစားရသည်။
အားထုတ်ပုံ: ဤအကုသိုလ်များ မဖြစ်ရန် သမထ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာကျင့်စဉ်များဖြင့် ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ်ကို ကျင့်ရသည်။
ဤကျင့်စဉ်သည် အရိယမဂ်သို့ ဦးတည်ရန် အခြေခံဖြစ်သည်။
ဝီရိယလက္ခဏာ: ဤအားထုတ်မှုတွင် ဝီရိယသည် အင်္ဂါလေးပါးဖြင့် ခြံရံထားသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ “အရေ ကြွင်းစေ၊ အကြော ကြွင်းစေ၊ အရိုး ကြွင်းစေ၊ အသား အသွေးတွေ ခန်းခြောက်ချင် ခန်းခြောက်ပါစေ” ဟူသော ဇွဲလုံ့လဖြင့် အားထုတ်ရသည်။
၂. ဥပ္ပန္နအကုသိုလ် (ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားများကို ပယ်ရှားရန် အားထုတ်ခြင်း) ဥပ္ပန္နအကုသိုလ်ဟူသည် မိမိ၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်တွင် ရှေးက ဖြစ်ဖူးသော အကုသိုလ်တရားများနှင့် အလားတူ ထပ်မဖြစ်ရန် ကြိုးစားရမည့် အကုသိုလ်များကို ဆိုလိုသည်။
ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်များသည် ချုပ်ဆုံးသွားပြီးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့ကို ပယ်ရှားရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ အလားတူ အကုသိုလ်များ ထပ်မဖြစ်ရန် အားထုတ်ရသည်။
အကြောင်းရင်း: ဥပမာ - တစ်ဦးသည် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟစသည့် အကုသိုလ်များကို ရှေးက ပြုခဲ့ဖူးပြီး၊ ၎င်းတို့နှင့် အလားတူ အကုသိုလ်များ ထပ်မဖြစ်ရန် ကြိုးစားရသည်။
အားထုတ်ပုံ: ဤအကုသိုလ်များကို ပယ်ရှားရန် သမထ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာကျင့်စဉ်များဖြင့် စိတ်ကို ထိန်းသိမ်းပြီး အကုသိုလ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို တားဆီးရသည်။
ဥပမာ - ဒေါသဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ မယောင်မလည် မလိုက်မိစေရန် သတိဖြင့် ထိန်းသိမ်းရသည်။
ဝီရိယလက္ခဏာ: ဤအားထုတ်မှုတွင် ကာယိကဝီရိယ (ကိုယ်ဖြင့် အားထုတ်မှု) နှင့် စေတသိကဝီရိယ (စိတ်ဖြင့် အားထုတ်မှု) ဖြင့် စိတ်ကို မြှင့်တင်ပြီး၊ အင်္ဂါလေးပါးဖြင့် ခြံရံထားသော ဝီရိယဖြင့် ဆောင်ရွက်ရသည်။
၃. အနုပ္ပန္နကုသိုလ် (မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားများကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် အားထုတ်ခြင်း) အနုပ္ပန္နကုသိုလ်ဟူသည် မိမိ၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်တွင် မရရှိဖူးသေးသော ဈာန်တရား၊ မဂ်တရားများကို ဆိုလိုသည်။
ဤကုသိုလ်များသည် လောကုတ္တရာ (မဂ်ဖိုလ်တရား) နှင့် လောကီ (ဈာန်တရား) တရားများအဖြစ် အကျုံးဝင်သည်။
အကြောင်းရင်း: အသံသရာတွင် ဈာန်တရားများကို ရရှိဖူးသူများရှိသော်လည်း၊ ဤဘဝ၌ မရရှိသေးသော စ ဈာန်တရားများနှင့် မဂ်တရားများသည် အနုပ္ပန္နကုသိုလ်များဖြစ်သည်။
ဥပမာ - ပုထုဇန်တစ်ဦးအတွက် အရိယမဂ်တရားများသည် အနုပ္ပန္နကုသိုလ်များဖြစ်သည်။
အားထုတ်ပုံ: ဤကုသိုလ်များကို ရရှိရန် သမထဘာဝနာ (ဈာန်ရရှိရန်) နှင့် ဝိပဿနာဘာဝနာ (မဂ်ဖိုလ်ရရှိရန်) ကျင့်ရသည်။
ဥပမာ - ပထမဈာန်ရရှိရန် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားများကို အားထုတ်ရသည်။
ဝီရိယလက္ခဏာ: ဤအားထုတ်မှုသည် အပြင်းအထန် ဝီရိယဖြင့် ဆောင်ရွက်ရပြီး၊ အင်္ဂါလေးပါးဖြင့် ခြံရံထားသော ဝီရိယဖြစ်သည်။
၄. ဥပ္ပန္နကုသိုလ် (ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားများကို တိုးပွားစေရန် အားထုတ်ခြင်း) ဥပ္ပန္နကုသိုလ်ဟူသည် မိမိ၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်တွင် ရရှိပြီးသော ဈာန်တရား၊ ဝိပဿနာဉာဏ်များကို တည်တံ့စေရန်၊ မပျောက်ပျက်စေရန်၊ တိုးပွားစေရန်နှင့် ဘာဝနာပြည့်စုံစေရန် အားထုတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
အကြောင်းရင်း: မဂ်တရားများသည် စိတ္တက္ခဏတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး ထပ်မဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ဈာန်တရားများကို ဆက်လက် တည်တံ့စေရန်နှင့် တစ်ဆင့်မြင့်အောင် အားထုတ်ရသည်။
ဥပမာ - ပထမဈာန်ရရှိပြီးသူသည် ဒုတိယဈာန်သို့ တက်ရန် အားထုတ်ရသည်။
အားထုတ်ပုံ: ဤကုသိုလ်များကို တိုးပွားစေရန် သမထ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာကျင့်စဉ်များကို ဆက်လက်ကျင့်ရသည်။
ဥပမာ - ဝိပဿနာဉာဏ်များကို အထပ်ထပ် ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အရဟတ္တမဂ်သို့ ရောက်အောင် အားထုတ်ရသည်။
ဝီရိယလက္ခဏာ: ဤအားထုတ်မှုတွင် ဝီရိယသည် ဆန္ဒဓာတ်နှင့်ယှဉ်၍ စိတ်ကို မြှင့်တင်ပြီး၊ အင်္ဂါလေးပါးဖြင့် ခြံရံထားသော ဝီရိယဖြင့် ဆောင်ရွက်ရသည်။
သမ္မပ္ပဓာန်၏ ဝီရိယဖြစ်ကြောင်းများ (၁၁-ပါး) သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ နှင့် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်အဋ္ဌကထာတို့တွင် ဝီရိယဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ၁၁-ပါးကို ဖော်ပြထားသည်။
ဤအကြောင်းများသည် သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် အထောက်အကူဖြစ်သည်။
အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏတာ (အပါယ်ဘေးကို ဆင်ခြင်ခြင်း): ပျင်းရိလျှင် အပါယ်လေးဘုံသို့ ကျရောက်နိုင်သည်ဟု ဆင်ခြင်ပြီး ဝီရိယဖြစ်စေရန် ကြိုးစားရသည်။
အာနိသံသဒဿာဝိတာ (ဝီရိယ၏ အကျိုးကို ရှုမြင်ခြင်း): ဝီရိယဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ရရှိနိုင်သည်ဟု သိမြင်ပြီး အားထုတ်ရသည်။
ဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏတာ (သွားရာလမ်းကို ဆင်ခြင်ခြင်း): ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာသာဝကတို့သည် ဝီရိယဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်ဟု ဆင်ခြင်ပြီး အားထုတ်ရသည်။
ပိဏ္ဍပါတာပစာယနတာ (ဆွမ်းကို ရိုသေခြင်း): ဒါယကာများ၏ ဆွမ်းကို တရိုတသေ အလေးပြု၍ သံသရာမှ လွတ်ရန် အားထုတ်ရသည်။
ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ (အမွေ၏ မြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း): မြတ်စွာဘုရား၏ သူတော်ကောင်းဥစ္စာ (သဒ္ဓါ၊ သီလ စသည်) ကို ရရှိရန် အားထုတ်ရသည်။
သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ (ဆရာ၏ မြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း): မြတ်စွာဘုရား၏ မြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်၍ သူတော်ကောင်းတရားကို အားထုတ်ရသည်။
ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ (မျိုးရိုး၏ မြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း): မိမိ၏ မျိုးရိုးမြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်၍ တရားကျင့်ရန် အားထုတ်ရသည်။
သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ (သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း): အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ မဟာမောဂ္ဂလာန်တို့၏ ကျင့်စဉ်ကို လိုက်နာရန် အားထုတ်ရသည်။
ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ (ပျင်းရိသူများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း): ပျင်းရိသူများနှင့် မပေါင်းသင်းဘဲ ဝီရိယဖြစ်စေရန် အားထုတ်ရသည်။
အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတာ (ဝီရိယရှိသူများကို မှီဝဲခြင်း): လုံ့လဝီရိယရှိသူများနှင့် ပေါင်းသင်းပြီး အားထုတ်ရသည်။
တဒဓိမုတ္တတာ (ဝီရိယ၌ ညွတ်ကိုင်းသော စိတ်ရှိခြင်း): ဣရိယာပုထ်လေးပါးလုံးတွင် ဝီရိယအားထုတ်ရန် စိတ်ဆန္ဒထားရသည်။
မဟာဗုဒ္ဓဝင် ပထမတွဲ (ပဌမပိုင်း) မင်းကွန်းဆရာတော် ဝီရိယဖြစ်ကြောင်းများ၏ အနှစ်သာရ ဤအကြောင်းများကို အနှစ်ချုပ်အနေဖြင့် အောက်ပါ ဂါထာဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။
ပါယ်ဘေးဆင်ခြင်၊ မြင်သည်အကျိုး၊လမ်းရိုးလိုက်ရာ၊ ပိဏ္ဍပါတာပစယ၊ဒါယဇ္ဇဟု၊ သတ္ထုမြတ်ဘိ၊ဇာတိမဟတ္တ၊ သဗြဟ္မစာရီ၊မမှီလူပျင်း၊ မှီတင်းအာရဒ္ဓ,ဓိမုတ္တဟု၊ လုံ့လပွားကြောင်း ဆယ့်တစ်တည်း။
(ဆရာတော် ဦးဗု်) ဝီရိယ၏ အခြေခံအကြောင်းရင်း ဝီရိယ၏ အခြေခံအကြောင်းရင်းမှာ သံဝေဂတရား (ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှု) ဖြစ်သည်။
သံဝေဂတရားသည် သုံးမျိုးရှိပြီး၊ ဓမ္မသံဝေဂကို ထည့်သွင်းလျှင် လေးမျိုးဖြစ်သည်။
စိတ္တုတြာသသံဝေဂ (စိတ်တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့မှု): ဆင်ဘေး၊ ကျားဘေးစသည်တို့ကြောင့် စိတ်တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့ခြင်း။
ဤသည်မှာ ဒေါသစေတသိက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။
ဩတ္တပ္ပသံဝေဂ (မကောင်းမှုကို ကြောက်ရွံ့မှု): အပြစ်ပြုမည်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်း။
ဤသည်မှာ သောဘဏစေတသိက်ဖြစ်သည်။
ဉာဏသံဝေဂ (အကျိုးအကြောင်းဆင်ခြင်၍ ကြောက်ရွံ့မှု): သံသရာဒုက္ခဘေးကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်တွေ့ကြောက်ရွံ့ခြင်း။
ဤသည်မှာ သူတော်ကောင်းတို့၏ သံဝေဂဖြစ်သည်။
ဓမ္မသံဝေဂ (သင်္ခါရတရားများကို ထိတ်လန့်မှု): ရဟန္တာတို့၏ သင်္ခါရတရားများကို ထိတ်လန့်သော ဉာဏ်ပညာဖြစ်သည်။
ဤသံဝေဂများအနက် ဉာဏသံဝေဂ သည် ဝီရိယဖြစ်ပေါ်ရန် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
သံသရာဒုက္ခဘေးကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်တွေ့ကြောက်ရွံ့မှသာ လွတ်မြောက်ကြောင်းတရားများကို အားထုတ်မည်ဖြစ်သည်။
ဥပမာ - ပညာမတတ်လျှင် ဆင်းရဲမည်ဟု ကြောက်ရွံ့သော ကျောင်းသားသည် ပညာကို ကြိုးစားသင်ယူသကဲ့သို့၊ သံသရာဒုက္ခကို ကြောက်ရွံ့သော သူတော်ကောင်းသည် တရားကို အားထုတ်သည်။
သမ္မပ္ပဓာန်၏ အရိယမဂ်နှင့် ဆက်စပ်မှု သမ္မပ္ပဓာန်သည် အရိယမဂ်ရှစ်ပါး၏ အဓိကအင်္ဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အရိယမဂ်အခိုက်တွင် အထက်ပါ လေးဌာနလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် ပြီးစီးစေနိုင်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ၊ အရိယမဂ်ဖြင့် အကုသိုလ်များကို ပယ်ရှားပြီး ကုသိုလ်များကို ဖြစ်ပေါ်တိုးပွားစေနိုင်သည်။
ဤအားထုတ်မှုသည် ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ် (အရိယမဂ်မတိုင်မီ ကျင့်ရသော သမထ၊ ဝိပဿနာ) နှင့် အရိယမဂ်ကို ပြည့်စုံစေသည်။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၃။
) ပြင်ပလင့်များ/h4> သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် ဖြစ်ကြောင်းတရား (၁၁) ပါး သမ္မာဝါယာမ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category: ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဧရာဝတီတံတား (စင်းခန်း)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် စင်းခန်းကျေးရွာအနီး ကသာ-ဗန်းမော် မီးရထားလမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်း နှစ်မျိုးစလုံး ပါဝင်သော တံတားအမျိုးအစားဖြစ်သည်။
တံတားကြီးသည် ဧရာဝတီ မြစ်ကြီးပေါ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည့် ၁၂ စင်းမြောက်တံတားဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ၁၁ စင်း မြောက် ပေ ၁၈ဝ အထက် တံတားကြီးတစ်စင်း ဖြစ်သည်။
တံတားအချက်အလက်များ ဧရာဝတီတံတား (စင်းခန်း)၏ တံတားအောက်ထည်မှာ သံကူကွန်ကရစ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး တံတားအပေါ်ထည်မှာ သံမဏိသံပေါင်၊ ကြိုတင်အားဖြည့်ကွန်ကရစ်နှင့် သံကူကွန်ကရစ်တံတား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
တံတားကြီးတည်ဆောက်ရေးအတွက် အသုံးပြုသည့် သံမဏိသံပေါင်များကို မြန်မာစီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်းပိုင် မြောင်းတကာ သံမဏိစက်ရုံမှ ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့သည်။
ပင်မတံတားအရှည်မှာ ၃၂၁၅ ပေရှိပြီး ချဉ်းကပ်ကားတံတားအရှည် စုစုပေါင်း ၁၄၁၅ ပေရှိကာ ကားတံတားအရှည် စုစုပေါင်း ပေ ၄၆၃ဝ ရှိသည်။
ချဉ်းကပ်ရထားတံတားအရှည်မှာ စုစုပေါင်း ၂၂၉၅ ပေ ရှိပြီး ပင်မတံတားအပါအဝင် စုစုပေါင်းရထားတံတားအရှည်ပေ ၅၅၁ဝ ရှိသည်။
တံတားပေါ်တွင် အကျယ် ၂၈ ပေရှိ နှစ်လမ်းမောင်းကားလမ်း၊ အကျယ် ၁၄ ပေ ရှိ ရထားလမ်း နှင့် တစ်ဖက်လျှင် သုံးပေစီရှိသည့် လူသွားလမ်းများ ပါရှိသည်။
ယာဉ်တစ်စီး ခွင့်ပြုအလေးချိန်မှာ တန် ၆ဝ ဖြစ်သည်။
တံတားအောက် ရေလမ်းကင်းလွတ်နယ်မှာ အကျယ်ပေ ၃၂ဝ နှင့် အမြင့် ၄၇ ပေဖြစ်သည်။
ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ပဲခူးခရိုင်၊ ဝေါမြို့နယ် ဒိုက်ဦး-စစ်တောင်းလမ်းတွင် ရှိပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်၁ရက်က စတင်တည်ဆောက်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့သစ်လက်တွက် တွင် ငါးစင်းမြောက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ပေ ၁၈၀ အထက် တံတားဖြစ်သည်။
သံကူကွန်ကရစ်အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်းတံတားအရှည်ပေ ၂၄၀၊ ဒိုက်ဦးမှ ယာဉ်သွားလမ်းအကျယ် ၂၄ ပေ၊ ယာဉ်နှစ်လမ်းသွားနှင့် လူသွားလမ်းတစ်ဖက်လျှင် သုံးပေစီပါရှိကာ ယာဉ်တစ်စီးချင်း ခွင်ပြုအလေးချိန်မှာ (ယာဉ်+ကုန်) တန် ၆၀ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေးပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး၊ ဒိုက်ဦးမြို့မှ ရန်ကုန်-ပဲခူး-မော်လမြိုင်လမ်းရှိ စစ်တောင်းတို့ကို ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားသည့် ဖြတ်လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ယခင်လမ်းကြောင်းမှာ ၄၆ မိုင်ကွာဝေးပြီး ယခုတည်ဆောက်ပေးသည့် တံတားကို အသုံးပြု၍ ဒိုက်ဦးမှ စစ်တောင်းသို့ ဖြတ်လမ်းမှသွားပါက ၂၁ မိုင် ခြောက်ဖာလုံသာဝေးသည့်အတွက် ၂၄ မိုင် နှစ်ဖာလုံ သက်သာသွားမည်ဖြစ်သည်။