kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
တရားခံသည် သူ၏အမှုကို အစစ်ခံသည်ထက် ည|ဉ်းပန်း နှိပ်စက်၍ သေဆုံးရသောဒဏ်ကို အဘယ်ကြောင့်ပို၍ ကျေနပ်နှစ်သက်ပါသနည်းဟုဆိုသော် ထိုခေတ်က ပြစ်ဒဏ် ခံရသော သူတို့သည် သေဒဏ်ဖြင့် စီရင်ပြီးခြင်းကိုသာ ခံရရုံမျှမက ဥစ္စာပစ္စည်းများလည်း အသိမ်းခံရ၍ သူ့အား ဆက်ခံသည့် အမွေစား၊ အမွေခံဟူသမျှမှာလည်း နိုင်ငံရေး အခွင့်အရေးနှင့်တကွ အခြားအခွင့်အရေးများပါ ဆုံးရှုံးခြင်းကို ခံရသောကြောင့် ဖြစ်၏။
အကယ်၍ ည|ဉ်းပန်း နှိပ်စက်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့သော် တရားခံသည် မှုပြစ်မရှိဘဲ သေဆုံးရသည်မည်သဖြင့် အထက်ပါ အခွင့်အရေးမျိုးကို မဆုံး ရှုံးလေ။
၁၇၇၂ ခုနှစ်သို့ ရောက်သည့်အခါ တရားခံ၏ သဘော တူညီချက်ကို ရခါမှ တရားသူကြီးနှင့် ဂျူရီအဖွဲ့တို့ စစ်ဆေးနိုင် စေရမည်ဟူသောအချက်ကို ပယ်ဖျက်လိုက်လေသည်။
ဂျူရီလူကြီး များအဖြစ်ဆောင်ရွက်သော အရည်အချင်းရှိသူများ၏ စာရင်းကို သက်ဆိုင်ရာနယ်မှ အရာရှိများက ပြုလုပ်ပေးရလေသည်။
အသက် ၂၁ နှစ်မှ ၆ဝ အတွင်းရှိ မည်သည့်ယောက်ျား၊ မိန်းမ မဆို ဂျူရီလူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် ဂုဏ်အဂ‡ါရှိသည်။
သို့သော် ဆရာဝန်များ၊ သာသနာ့ဝန်ထမ်းများ၊ လွှတ်တော် အမတ်များ၊ ရှေ့နေရှေ့ရပ်များ၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အမှုထမ်းများ၊ တရားသူကြီးများ စသည်တို့မှာ ဂျူရီလူကြီးများအဖြစ် ဆောင် ရွက်ခြင်းမှ ခွင့်လွတ်ထားခြင်း ခံရသူများ ဖြစ်၏။
ရုံးမှ အလို ရှိသည့်အခါ စာရင်းမှ ရွေးချယ်ကာ ဆင့်ခေါ်လေသည်။
ဂျူရီ လူကြီးအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသူသည် ရုံးသို့ မပျက်မကွက် သွားရောက်ရသည်။
ရုံးက အခွင့်အမိန့်ရမှ သာလျှင် ရုံးသို့ မသွားဘဲနေနိုင်သည်။
ရုံးမှလည်း လုံလောက် သော အကြောင်းပြချက်များ မရှိဘဲ ခွင့်ပြုခြင်း မရှိချေ။
ဂျူရီ လူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သဖြင့် အခကြေးငွေ အနည်းငယ်သာ ရ၏။
ဂျူရီလူကြီးများ မည်သည့်ဘက်သို့ မျက်နှာမလိုက်ဘဲ ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်ရာ ဂျူရီလူကြီးများကို ဂရုစိုက် စိစစ်ရွေးချယ် ရလေသည်။
အရေးကြီးသော အမှုများတွင် ဂျူရီလူကြီးများကို မည်သည့်ဖက်ကမှ ဩဇာပေးခြင်း၊ သွေးဆောင်ခြင်း မပြုနိုင် အောင် အထူး ဂရုစိုက်ရ၏။
ဂျူရီလူကြီးများအား လာဘ်ထိုး ရန် ကြံစည်သူ၊ လာဘ်ပေးသူများကိုလည်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိပ်ကွပ် အပြစ်ပေးလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တရားလွှတ်တော်တွင် မူလ စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာအရ၊ စက်ရှင်မှုများကို စစ်ဆေးသည့်အခါ ဂျူရီလူကြီး များ အဖွဲ့ဖြင့် စစ်ဆေးလေသည်။
ဂျူရီလူကြီးများအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦး ပါဝင်၏။
ဂျူရီလူကြီးများကို တရားလွှတ်တော် ရုံးဝန်ထောက်က အမည်များကို အက္ခရာလိုက်စဉ်ကာ ရေးဆွဲ ထားသော စာရင်းမှ ရွေးချယ်ရသည်။
ထိုစာရင်းတွင် ခရိုင်ဝန် ထက် ရာထူးကြီးမြင့်သူများ၊ လွှတ်တော်အမတ်များ၊ တရား သူကြီးများ၊ အကောက်တော်နှင်။
ထိုသို့မလာရောက်ဘဲနေ လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ဂျူရီလူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ရုံးမှ အခွင့်မပြုဘဲ ပြန်သွားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ရုံးတော်၏ အမိန့်ကို မလေးမစား ပြုမှုဖြင့် တရားဝန်ကြီးက သင့်တင့်သည်ထင်သော ငွေကို ဆောင်ရွက်ရန် အပြစ်ပေးနိုင်၏။
ဒဏ်ငွေ မဆောင်လျှင် တရားမထောင်တွင် ၆ လထက် မပိုသော ထောင်ဒဏ်ကို သတ်မှတ်နိုင်၏။
ဂျူရီလူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ဆင့်ခေါ်ရာတွင် အမှန်လို အပ်သည့် အရေအတွက်ထက်ပို၍ ဆင့်ခေါ်လေသည်။
ထိုသို့ ဆင့်ခေါ်ထားသူများထဲဲမှ လိုသမျှကို မဲချ၍ ရွေးချယ်သည်။
မဲကျသူများကို တစ်ဦးစီ တစ်ဦးစီ အမည်ခေါ်သည့်အခါ တရား သူကြီး၏ ရှေ့တွင် ရပ်ပြရလေသည်။
ထိုအခါ တရားခံ သို့မဟုတ် အစိုးရရှေ့နေက သဘောမကျလျှင် အကြောင်းပြ ကန့်ကွက်နိုင်သည်။
ကန့်ကွက်ခြင်းခံရသူမှာ အကြောင်းပြချက် လုံလောက်လျှင် အပယ်ခံရသည်။
ထိုပြင် အကြောင်းမပြဘဲနှင့် လည်း တရားခံနှင့် အစိုးရရှေ့နေတို့သည် ၈ ဦးစီအထိ ကန့်ကွက်နိုင်သေးရာ ရုံးတော်က ထိုသို့ ကန့်ကွက်သည်ကို လက်ခံရ၏။
ဂျူရီလူကြီးများနှင့် အမှုစစ်ဆေးပုံမှာ သဘောအားဖြင့် အထက်ကပြဆိုခဲ့သည့် ဗြိတိသျှတရားရုံးများ စနစ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
ဂျူရီလူကြီး အချင်းချင်း သဘောကွဲလွဲသည့်အခါ ဂျူရီလူကြီးသစ်များဆင့်ခေါ်၍ အမှုကို ပြန်လည် စစ်ဆေးရ၏။
သို့သော် ၆ ဦးထက် မနည်းက တသဘောတည်းဖြစ်နေလျှင် တရားဝန်ကြီးသည် ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို လက်ခံ၍ အမိန့်ချမှတ် နိုင်သည်။
လက်မခံလိုက ဂျူရီလူကြီးသစ်များကို ဆင့်ခေါ်၍ အမှုပြန်လည်စစ်ဆေးရန် တရားဝန်ကြီးက အမိန့်ချမှတ်ရ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:ဥပဒေ။
ဂျူးရားတောင်တန်းသည် ပြင်သစ်နှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ၂ ခုကြားတွင် အရှေ့မြောက်မှ အနောက်တောင်သို့ တန်းလျက်တည်ရှိသည်။
အကျယ်အားဖြင့် ၃၈ မိုင်ခန့်ရှိ၍ ၁၅၆ မိုင် ရှည်လျားသည်။
တောင်တန်း၏ အလယ်ကို ချန်လှပ်၍ အခြား နေရာများတွင် မြစ်များနှင့် နက်ရှိုင်းသော တောင်ကြားများ ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်းရှိ မြေနိမ့်ပိုင်းသို့ ခပ်ပြေပြေ နိမ့်ဆင်းသွား သည်။
အရှေ့ဘက်၌မူကား တောင်များသည် အလွန်မတ်စောက် ၍ တောင်ပေါ်ချောင်းတို့သည် ဂျီနီးဗားနှင့် နျူရှားတဲအိုင်များသို့ ဒလဟော စီးဆင်းကြသည်။
တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်အစွန် ဆုံးတွင် ထင်ရှားကျော်စောသော ဗဲဲလဖောတောင်ကြား ရှိ၏။
ထိုတောင်ကြားလမ်းမှာ လူနေအစည်ကားဆုံးဖြစ်သော ပြင်သစ် နိုင်ငံတွင်းရှိ ဒေသကို ဖြတ်သွားလေရကား ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အိမ်ရှေ့တံခါးပေါက်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဂျူးရားတောင်တန်း၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် သစ်ပင်များ အလွန်ထူထပ်စွာ ပေါက် ရောက်လျက်ရှိသည်။
ထိုသစ်တောမှရသော သစ်သားတစ်မျိုးကို ကလေးကစားစရာပြုလုပ်ရန် အသုံးချကြသည်။
တောင်တန်း၏ ကုန်းမြင့်ဒေသတို့တွင် မြက်ခင်းလွင်ပြင်များရှိလေရာ ထိုဒေသ၌ သိုးကိုမွေးမြူကြသည်။
ဂျုံကိုလည်း စိုက်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ။
ဂျူးလ ဂျေ၊ ပီ (ခရစ် ၁၈၁၈-၁၈၈၉) - ရူပဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းပရက်စကော့ဂျူးလသည် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးဖြစ်သည်။
ခရစ် ၁၈၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဆာဖိုးမြို့၌ ဖွားမြင်၏။
ဂျူးလသည် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် စိတ်ဝင်စားသည်။
ကောင့်ရမ်းဖိုနှင့် ဆာဟန်ဖရီဒေဗီတို့ကဲ့သို့ အပူဓာတ်အကြောင်းတွင် ပါရဂူ မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်၏။
ဂျူးလသည် အက်တမ်အဆိုကို ဖန်တီးသူ ရူပဗေဒကဝိကျော် ဂျွန်ဒေါလတန်ထံ၌ တပည့်ခံ၍ ရူပဗေဒပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲသည်။
အထူးသဖြင့် သံလိုက်ဓာတ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် တို့၏ ဆန်းကြယ်မှုအကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့၏။
၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တိုင်းတာရန် နည်းစနစ်ရှာဖွေ စမ်းသပ်စဉ်အတွင်း အပူအလုပ်မျှကိန်းကို ပထမဆုံး ကြံစည်၍ သိရှိခဲ့လေသည်။
အပူစွမ်းအင်ကို အလုပ်အားဖွဲ့ပြနိုင်သည့်အချက်ကို ဂျူးလ သည် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ မျှကြာအောင် စမ်းသပ်ရှာဖွေရသည်။
ဂျူးလကို အစွဲပြု၍ ထိုအချက်သည် ရူပဗေဒတွင် 'ဂျူးလ နိယမ'ဟူ၍ ခေါ်တွင်လေသည်။
ဂျူးလနိယာမအရ အလေးချိန်တစ်ပေါင်ရှိရေကို အပူချိန် ၁ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် တက်အောင် ပြုလုပ်သောအပူသည် ၇၇၈ ပေါင် အလေးချိန်ရှိဝန်ကို ၁ ပေမြင့်အောင် ပြုလုပ်သော အလုပ်အားနှင့် ညီမျှသည်။
လော့ကယ်လဗင်နှင့်အတူ ဂျူးလ သည် ဖိနှိပ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့တွင် အပူပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း၊ ဖိနှိပ်ထားသော အစိုင်အခဲနှင့် စန့်ထွက်သော အစိုင် အခဲတို့တွင် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း လေ့လာစုံစမ်းခဲ့သည်။
( ကယ်လဗင် ဒဗလျု၊တီ။
)တော်ဝင်အသင်း က ဂျူးလအား ငွေကြေးထောက်ပံ့၍ သုတေသနလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်စေသဖြင့် ကွန်ဒင်ဆာကို တီထွင်နိုင်သည်။
ဂျူးလ တီထွင်သော ကွန်ဒင်ဆာများသည် ထိုအခါက သင်္ဘောများ တွင် အသုံးပြုသော ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်စက်များကို ပိုမို၍ ကောင်းမွန်လာစေလေသည်။
ဂျူးလသည် ဂုဏ်ထူးဘွဲ့များစွာတို့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ သည်။
၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ် လာသည်။
၁၈၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ။
ဂျေယျဝါဒိနီ ဂျူးနီးယပ်ရစ်ချတ် (ခရစ် ၁၉ဝ၆ ဖွား)။
မစ္စတာ ဂေယျဝါဒိနီသည် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဖခင်မှာ တရားဝန်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက် နေ့တွင် သီရိလင်္ကာ သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာ၍ ကာကွယ်ရေးစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးစီမံကိန်း အကောင် အထည်ဖော်ရေး ဝန်ကြီးဌာနများကိုပါ တာဝန်ယူသည်။
မစ္စတာဂျေယျဝါဒိနီသည် ကိုလံဗိုမြို့ရှိ တော်ဝင်ကောလိပ်၊ သီဟိုဠ်ယူနီဗာစီတီနှင့် သီဟိုဠ်ဥပဒေ ကောလိပ်တို့တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၃၂ ခုနှစ်၌ သီဟိုဠ် တရားလွှတ်တော် ချုပ် ရှေ့နေဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုလံဗို မြူနီစီပါယ် ကောင်စီဝင် တစ်ဦးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ဂျေယျဝါဒိနီသည် ၁၉၄၃ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။
သီဟိုဠ် အမျိုးသားကွန်ဂရက်၏ အကျိုးဆောင် အတွင်းရေးမှူးတာဝန်ကို ၁၉၄ဝ-၄၇ ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ ၁၉၄၇-၄၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးပါတီ၏ ဘဏ္ဍာရေးမှူးအဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဥကဋ္ဌ အဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်ရသည်။
သီဟိုဠ်နိုင်ငံ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရရှိပြီး ပထမ ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရ၍ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၄၇-၅၃ ခုနှစ် အထိ ဆောင်ရွက်သည်။
ဒုတိယပါလီမန်ရွေး ကောက်ပွဲ တွင်လည်း ပြန်လည်အရွေးခံရ၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် စားနပ်ရိက္ခာဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။
တတိယအကြိမ်နှင့် စတုတ္ထအကြိမ် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ထပ်မံအရွေး ခံရ၍ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လမှ ဇူ လိုင်လအထိ ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးအဖြစ်၎င်း၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့်ဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြန်သည်။
မစ္စတာဂျေယျဝါဒိနီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ယနေ့တိုင် ကိုလံဗိုတောင်ပိုင်းမှ ပါလီမန်အမတ် အဖြစ်အရွေးခံရသည်။
သို့သော် ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အထိ အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် များအတွင်းတွင်မူ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၊ ဝန်ကြီးချုပ်၏ အတွင်းဝန်၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြည်ပရေးရာဝန်ကြီး၊ အောက်လွှတ်တော် အမတ်များ ခေါင်းဆောင်ဟူ၍ ရာထူးအမျိုးမျိုး၊ တာဝန်အသီးသီး ပြောင်းလဲထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ထိုအတွင်း အယ်လဂျီးရီးယား၊ ဗြိတိန် စသော နိုင်ငံများတွင် ကျင်းပသော ၇၇ နိုင်ငံအုပ်စု အစည်းအဝေး များကို ဦးဆောင်၍ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ ၁၉၇၇ ခုနှစ် ပထမခြောက်လ ဂျေယျဝါဒိနီသည် လွှတ်တော်အတွင်း အတိုက်အခံများ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကြီး ကျင်းပသောအခါ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌမစ္စတာ ဂျေယျဝါဒိနီသည် အရွေး ခံရာ၌ ဝန်ကြီးချုပ်မစ္စစ် သီရိမာဗိုဗန္ဒရာနိုက်ကေး၏ နေရာတွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။
မိမိ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရာ၌ သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံကို ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်မည်။
နိုင်ငံခြားရေး၌ ဘက်မလိုက်ဝါဒကိုပင် ဆက်လက်ကျင့်သုံးမည်ဟု မစ္စတာဂျေယျဝါဒိနီက ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ။
ဂျယ်လတင်း တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုး၊ ဦးချိုနှင့် ခွာများကို အက်ဆစ် အပျော့ရည်ထဲတွင် စိမ်လိုက်လျှင် အချို့သော အစိတ်အပိုင်း များသည် အရည်ပျော်သွား၍ အချို့သည် အရည်မပျော်ဘဲ ကျန်ခဲဲ့သည်။
အရည်မပျော်ဘဲ ကျန်ခဲ့သော အစိတ်အပိုင်း များကို ရေတွင်ထည့်၍ ပြုတ်လိုက်လျှင် ကော်ရည်ဖြစ်လာ သည်။
အရောင်မှာ ဝါတာတာရှိ၍ အရသာမရှိချေ။
ခဲသွား သောအခါ မာ၍ဆတ်လာသည်။
ထိုကော်ကို ဂျယ်လတင်းဟု ခေါ်သည် ကျောက်ကျောဟုခေါ်သည့် ငါးစည်ဖောင်းကော်မှာ ဂျယ်လတင်း အကောင်းဆုံးအစားဖြစ်၍ ယင်းတို့ လူတို့ စားသုံးနိုင်သည်။
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ဂျယ်လတင်းကို များစွာ အသုံး ပြုကြသည်။
ဂျယ်လတင်းသန့်သန့်ကို သရေစာမုံ့နှင့် အခြား အစားအသောက်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြု၍ ဂျယ်လတင်း အညံ့စားကိုမူ ကော်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
ဂျယ်လတင်း မှရသော ကော်သည် အလွန်စေးကပ်သဖြင့် ပစ္စည်းများဆက်စပ် ရာ၌ အသုံးပြုသည်။
ဂျယ်လတင်းအညံ့စားကို ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်ရည်နှင့် သန့်အောင်ပြုလုပ်လိုက်သောအခါ အရောင် ဖြူလာ၍ အလင်းမပေါက် တစ်ပေါက်ရှိသော ဂျယ်လတင်း အကောင်းစားကိုရသည်။
ဂျယ်လတင်းကို အစားအသောက်များ မာလာစေရန်နှင့် အရက်များကို သန့်အောင်လုပ်ရာ၌လည်း အသုံးပြုသည်။
အချောင်းလိုက်လှီးဖြတ်၍ ဈေးတွင် ရောင်းချ ကြသော ကျွဲကော်မှာ ဂျယ်လတင်းအညံ့စားပင် ဖြစ်၏။
ကျွဲကော်ကို ပုံနှိပ်စက်မင်လုံးများ သွန်းလုပ်ရာတွင် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။
ဂျယ်လတင်းကို ဆေးလုံးများ အပြင်ဘက်မှ သုတ်လိမ်းပေးရာတွင်စ္ဆင်း၊ သားရေနယ်လုပ်ငန်း၊ ဆေးဆိုး လုပ်ငန်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ ရေခံပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ မင်လုပ်ငန်း၊ သားရေတုလုပ်ငန်းတို့တွင်စ္ဆင်း များစွာ အသုံးပြုကြသည်။
ဓာတ်ပုံရိုက်မှန်နှင့် ရုပ်ရှင်ကော်ပြားများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ဂျယ်လတင်းကော်ကို အခြေခံပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ လေသည်။
thumb|နယူးဇီလန်၏ ဒုတိယ ဘုရင်ခံချုပ် ဂျွန် ဂျယ်လီကိုး ဗြိတိသျှ ရေကြောင်းဖက်တွင် ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ တွင် ဆာဂျွန်ရပ် ရှဝပ်ဂျယ်လီကို(John Rushworth Jellicoe, 1st Earl Jellicoe)လည်း တစ်ယောက် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဂျယ်လီကိုသည် ၁၈၅၉ ခုတွင် ဆောက်သမ္ပတန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ငယ်စဉ်အခါကပင် ရေကြောင်းဖက်၌ စိတ်အားထက်သန်သဖြင့် ၁၈၇၂ ခုနှစ် ၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရေတပ်သို့ ဝင်ခဲ့သည်။
သူ၏ဖခင်မှာ ကုန်သွယ်ရေကြောင်းဆိုင်ရာတွင် မာလိန်မှူးဖြစ်၍ သူ၏ဘေးမှာ စစ်ပွဲပေါင်းများစွာ၌ ပါဝင်တိုက်ခိုက်သဖြင့် ပွဲရခဲ့သော ဒုတိယရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖိလစ်ပက်တန် ဖြစ်သည်။
ဂျယ်လီကိုသည် ရေတပ်သို့ဝင်ပြီး၍ ၈ နှစ်ကြာသောအခါ ရေတပ်ဗိုလ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခြင်းခံရသည်။
ဂျယ်လီ ကိုသည် ရေကြောင်းဖက်တွင် အမှုထမ်းသက်ရင့်လေလေ၊ အရည်အချင်း တိုးတက်ထူးချွန်လေလေဖြစ်ရကား အရေးကြီးသော တာဝန်များကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဆုတံဆိပ်မြောက်မြားစွာဖြင့် ခြီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။
ရာထူးများလည်း တိုးတက်လာလေသည်။
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကလေးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၉၁၄ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင် ဂျယ်လီကိုသည် ရေကြောင်း သေနာပတိချုပ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ မဟာရေတပ်မတော်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခိုက်သော ဂျတ်တလန်စစ်ပွဲတွင် ဂျာမန် ရေတပ်ကြီးကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းလိုက်သောကြောင့် ဘွဲဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများစွာဖြင့် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရလေသည်။
ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှစ၍ ပထမရေကြောင်းဆိုင်ရာ အမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုင်းကောင့်ခေါ် သူကောင်းဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြေ|ာက်ခြင်း ခံရပြီးနောက် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ထိုကြောင့် ဂျယ်လီကိုသည် ပထမကမ္ဘာစစ်၏ ရေကြောင်းအာဇာနည်အဖြစ် ယခုတိုင် ကျော်ကြားလျက် ရှိသည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၂၄ ခုနှစ်အထိ နယူးဇီယန်ကျွန်းတွင် ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်အထိ ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်မင်းမြတ်က'အား'ခေါ် သူကောင်းဘွဲ့ဖြင့် မှူးမတ်ငယ်အဖြစ် အပ်နှင်းချီးမြှင့် ပြန်လေသည်။
ဂျယ်လီကိုကား ရေကြောင်းအမြောက်ပစ်အတတ်များတွင် ထူးချွန်သော ပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သူ၏ဆောင်ရွက်ချက်အရ ဗြိတိသျှအမြောက်ဌာနသည် အထူးပင် တိုးတက်ခဲ့လေသည်။
ထိုရေကြောင်းအာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား ၁၉၃၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ရာ သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို အခြားသော ဗြိတိန်အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများနှင့်အတူ စိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် မြှုပ်နှံထား လေသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ရေးသားခဲ့သော 'မဟာရေတပ်မတော်' (၁၉၁၄-၁၆)နှင့် 'ရေကြောင်းစစ်ပွဲ၏ အဖြစ်အပျက် များ'ဟူသော စာအုပ် ၂ အုပ်ကား ဗြိတိသျှရေကြောင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းကြီးများသဖွယ်ဖြစ်ရာ ရာဇဝင်ကို အထောက်အပံ့ အလွန်ပေးသော အဖိုးတန်သည့်စာအုပ်ကြီးများပင် ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ခေါင်းဆောင်များ‎။
ဂျော့ဘုရင်များ (အင်္ဂလိပ်) အင်္ဂလန်ပြည်၌ ဂျော့အမည်နှင့် ဘုရင် ၆ ပါး မင်းပြုခဲ့ကြရာ ပထမ ၄ ဦးမှာ ဟန်နိုဗာ အနွယ်များဖြစ်၍ ကျန် ၂ ဦးမှာ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သော ဝင်ဆာအနွယ် များ ဖြစ်ကြသည်။
ခရစ် ၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အန်ဘုရင်မကြီး တွင် ထီးမွေနန်းမွေ ဆက်ခံရန် သားထောက်သမီးခံ မကျန် ရစ်ခဲ့ရကား ဂျာမန်အဆက်အနွယ်ဖြစ်သည့် ဂျော့မင်းသားက အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံလေသည်။
ပထမဂျော့ (ခရစ် ၁၆၆ဝ-၁၇၂၇) သည် အင်္ဂလန်ပြည် ပထမဂျိမ်းဘုရင်၏ သမီးတော် အယ်လစ်ဇဗက် မင်းသမီးမှ ပေါက်ဖွားသော အနွယ်ဖြစ်၍ ဂျာမနီ ဟန်နိုဗာနယ်စားမင်းသား ဖြစ်၏။
အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ရှေးဦးစွာ ဆက်ခံစိုးစံသူ ပထမ ဂျော့သည် ၁၆၆ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဟန်နိုဗာ ၌ ဖွားမြင်၍ ၁၆၉၈ ခုနှစ်တွင် ထိုနယ်ကိုစားရသော မင်းသားကြီး ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက် ၁၄ ဆက်မြောက် ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီအား ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ငန်းများတွင် ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
နန်းတက်သောအခါ ဂျော့မှာ ၅၄ နှစ်မျှပင် ရှိခဲ့လေပြီ။
သူသည် အင်္ဂလန်ထက် ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ မြေများကို ပိုမိုစွဲလမ်းခဲ့၏။
တိုင်းရေးပြည်မှုကိုလည်း စိတ်ပါဝင်စားခြင်း မရှိလှဘဲ အင်္ဂလိပ်အမတ်ကြီးများနှင့်သာ လွှဲအပ်ထားခဲ့ရာ နန်းရင်းဝန် ရောဗတ်ဝါလပိုကသာ နိုင်ငံကြီးကို ကြိုးကိုင်ခဲ့လေသည်။
သူ့လက်ထက်၌ စတူးဝပ်အဆက်အနွှယ်ဖြစ်သည့် ဂျိမ်းစတူးဝပ်သည် ၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်သို့ လာရောက်ကာ တောင်ပေါ်သားများနှင့်ပူးပေါင်း၍ သူပုန်ထလေသည်။
မင်း လောင်းဂျိမ်း၏ ဘက်တော်သားများကို ဂျက္က ဗိုက်ဟုခေါ်၍ ထိုပုန်ကန်မှုကြီးကကို ဂျက္ကဗိုက်ပုန်ကုန်မှုကြီး ဟုခေါ်၏။
( ဂျက္ကဗိုက်။
) သို့သော် ဂျိမ်းမှာ နောက်ဆုံး၌ အရေးနိမ့်၍ ထွက်ပြေးရ၏။
ပထမဂျော့ဘုရင်သည် ၁၇၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ကံတော်ကုန်လေသည်။
ဒုတိယဂျော့ (ခရစ် ၁၆၈၃-၁၇၆ဝ) ပထမဂျော့ဘုရင် နတ်ရွာလွန်လျှင် သားတော် ဒုတိယဂျော့ နန်းတက်သည်။
သူသည်လည်း ဟန်နိုဗာနယ်များကို အင်္ဂလန်ထက်ပင် ပို၍ ခင်တွယ်ခဲ့၏။
ဖခင်ကဲ့သို့ပင် တိုင်းရေးပြည်မှုများကို မှူးကြီးမတ်ကြီးများသို့ လွှဲအပ်ထားလျက် သူ၏ နန်းစံချိန်ရှေ့ပိုင်းတွင် နန်းရင်းဝန် ရောဗတ်ဝါလပိုက၎င်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဝီလျံပစ် အကြီးက၎င်း စီမံခန့်ခွဲကြ၏။
သူ့လက်ထက်၌ ပြင်သစ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲများတွင်နိုင်သဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံကို အပိုင်ရလိုက်၍ အိန္ဒိယပြည်တွင်လည်း ရောဗတ်ကလိုက်၏ စွမ်းရည်ဖြင့် နယ်ပယ်အချို့ကို အနိုင်ရခဲ့လေသည်။
၁၇၄၅ ခုနှစ် သူ၏လက်ထက်တွင် ထကြွသော ဂျက္ကဗိုက် ပုန်ကန်မှုမှာ သူ့ဖခင်လက်ထက်ကထက်ပင် ဆိုးရွားခဲ့၏။
ဂျိမ်းစတူးဝပ်၏သား ချာလီမင်းသားကလေးသည် စကော့တလန်သားများ၏ အကူအညီဖြင့် အစကနဦးတွင် အောင်မြင်စွာတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၇၄၆ ခုနှစ် 'ကလော့ဒင်' တိုက်ပွဲတွင် အရှုံးကြီးရှုံးပြီးနောက် အင်္ဂလန်မှ နောက်ဆုံး ထွက်ခွာသွားရလေသည်။
ဒုတိယဂျော့ဘုရင်၏ မိဖုရားကယ်ရိုလိုင်းမှာ စွမ်းလွန်းတမံဆောင်ရွက်နိုင်သူဖြစ်၍ ဘုရင်ကြီးအား အကူအညီပေးခဲ့၏။
ဒုတိယဂျော့ဘုရင်သည် အလှအပ အခမ်းအနားတို့ကို အထူးနှစ်သက်၏။
အသုံးအစွဲ အနေအထိုင်၌မူ အလွန် စေ့စပ်သေချာပြီးလျှင် စစ်စီလှသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လေသည်။
သို့စဉ်လျက် ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲများဖြစ်ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြွေးမှာ နှစ်ဆမျှ တိုးတက်ခဲ့လေသည်။
( ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲ။
) ဒုတိယဂျော့ဘုရင်သည် ၁၆၈၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ဟန်နိုဗာ၌ဖွားမြင်၍ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ၁၇၂၇ ခုနှစ်မှ ၁၇၆ဝ ပြည့်နှစ်ထိ ၃၃ နှစ်တိုင် စိုးစံခဲ့ပြီးနောက် ၁၇၆ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကံကုန်လေ သည်။
ထိုမင်းကွယ်လွန်ပြီးနောက် အိမ်နိမ့်စံဘဝကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော သားတော် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာဖရက်ဒရစ်၏သား တတိယဂျော့က ထီးမွေနန်းလျာကို ရရှိခဲ့၏။
တတိယဂျော့(ခရစ် ၁၇၃၈-၁၈၂ဝ)သည် ၁၇၃၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်၌ ဖွားမြင်၍ ပထမနှင့် ဒုတိယဂျော့ဘုရင်များနှင့်မတူဘဲ အင်္ဂလန်မွေး အင်္ဂလန်ကြီးဖြစ်ရကား အင်္ဂလိပ်ဖြစ်ရသည်ကိုပင် ဂုဏ်ယူသော ပထမဆုံးသောဟန်နိုဗာမင်းဆက် ဖြစ်လေသည်။
ငယ်စဉ်ကပင် 'မျိုးချစ်ဘုရင်ဝါဒ'ကို သင်ယူခဲ့ရသဖြင့် အစိုးရဝန်ကြီးအဖွဲ့က တိုင်းပြည်အား ဘုရင့်ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ခြင်းကို၎င်း၊ အစိုးရအဖွဲ့ကို ထောက်ခံသည့် အင်အားကောင်းသည့် ပါတီက အုပ်ချုပ်ရေးဝါဒကို ဘုရင့်ကိုယ်စားဖန်တီးသည်ကို၎င်း မလိုလားမနှစ်သက်ခဲ့ချေ။
၁၇၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ သူသည်တိုင်းပြည်ကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ရုံမျှသာမက စနစ်တကျလည်း အုပ်ချုပ်ရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချထားသည့်အတိုင်း ပါလီမန်တွင် ဝှစ်ပါတီလွှမ်းမိုးခြင်းကိုစတင် ဖြိုဖျက်လေသည်။
ပြည်တွင်းရန် အေးစေရန် ပြည်ပရန်ကိုလည်း ငြိမ်းစေရမည်ဖြစ်သဖြင့် ဂျော့ဘုရင်သည် နန်းရင်းဝန်ပစ်အား ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲကို ရပ်စဲစေ၏။
ပစ်လည်း ဘုရင်နှင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာရာထူးမှ နုတ်ထွက်လေတော့၏။
၁၇၆၂ ခုနှစ်တွင် သူ၏ငယ်ဆရာဖြစ်သော ဗျူအားနန်းရင်းဝန်ခန့်၍ ဘုရင့်အလိုတော်ကျ အစိုးရအဖွဲ့ပေါ်ပေါက်လာစေ၏။
ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲရပ်စဲရန် စာချုပ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ နာမည်ပျက်သဖြင့် ဗျူလည်းရာထူးမှနုတ်ထွက်ရပြန်၏။
ထို့နောက် ဘုရင့်ဩဇာစူးရှမည့် နန်းရင်းဝန်များမပေါ်ပေါက်ဘဲ ရှိနေခဲ့၏။
သို့နှင့်ပင် အလျှော့မပေးဘဲ တရားသောနည်း၊ မတရားသောနည်းတို့ကိုသုံး၍ တိုရီများနှင့် ပူးပေါင်းကာ ၁၇၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင့်ပါတီတစ်ခုကို ပါလီမန်၌ ထူထောင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ တိုရီဂိုဏ်းဝင် လော့နော့သည်ဘုရင့်အလိုတော်ကျ အစိုးရအဖွဲ့တွင် နန်းရင်းဝန်ဖြစ်လာလေသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ဘုရင်နှင့် လော့နော့တို့သည် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးဝါဒကို လွတ်လပ်စွာ ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြ၏။
သို့သော် သူတို့ ၂ ဦး၏ ညံ့ဖျင်းမှု၊ မလိမ်မာမှုတို့ကြောင့် ထိုအချိန်အတွင်း အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေးစစ် ဖြစ်ပွားကာ အမေရိကန်ကိုလိုနီနိုင်ငံများ ဆုံးရှုံးခဲ့ရလေသည်။
ဘုရင်ကြီးမှာ မကြာခဏ စိတ်ဖောက်ပြန်တတ်သော ရောဂါရှိသဖြင့် သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းက သူ၏ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ရလေရာ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ကြီးမှာ လုံးလုံးရူးသွပ်သွားရှာလေသည်။
၁၈၂၀တွင်ဂျော့ဘုရင်နတ်ရွာစံ၏။
စတုတ္ထဂျော့ဘုရင်သည်တတိယဂျော့ဘုရင်၏သားတော်ဖြစ်ပြီး ပြည်သူလူထု မုန်းတီးရွံရှာဆုံးဘုရင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ရုပ်ရည်သန့်ပြန့် ခန့်ညား၍ အနေအထိုင်အားဖြင့် သိမ်မွေ့သူတစ်ယောက်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ကြီးပြင်းလာသောအခါ အသုံးအဖြုန်း လွန်ကဲခြင်း၊ မသင့်လျော်သောအပေါင်းအသင်းများနှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်း၊ မလျော်ပတ်သောအပျော်အပါးတို့ကို လိုက်စားခြင်းတို့ကြောင့် တိုင်းသူပြည်သားများ၏ အကြည်ညိုပျက်ခြင်းကို ခံရ၏။
၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ဖခင် တတိယဂျော့ဘုရင် စိတ်ဖောက်ပြန်သွားသည့်အခါ တိုင်းပြည်ကို ခေတ္တမျှ တစ်ကြိမ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ကြီး လုံးလုံးရူးသွပ်သွားသည့်အခါ ၉ နှစ်ကြာမျှ ဒုတိယအကြိမ် အုပ်ချုပ်ခဲ့ရပြန်သည်။
၁၈၂၀တွင်နန်းရပြီးနန်းစံ ၁ဝ နှစ်အတွင်း သူသည် တိုင်းရေးပြည်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထိရောက်ကျနစွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့သည့်ပြင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့်တကွ ဟန်နိုဗာနယ်များ၏ အုပ်ချုပ်ရေးရာတို့ကိုအမတ်ကြီးများအား လွှဲအပ်ထားခဲ့လေသည်။
မှတ်သားသင့်သော အချက်တချက်မှာ သူ၏ လက်ထက်တွင် ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ် ဖြစ်ခဲ့၏။
ထိုစစ်မှာ ၁၈၂၄ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွား၍ ၁၈၂၆ခုနှစ်တွင် ရန္တပိုစာချုပ်ဖြင့် ပြေငြိမ်းရပ်စဲခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်တို့သည် ထိုစစ်ပွဲအပြီးတွင် အာသံ၊ ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီနယ်များကို မြန်မာတို့လက်မှ ရရှိလေသည်။
ထိုမင်းလက်ထက် အခြားထင်ရှားသော အဖြစ်အပျက်များမှ ရေတပ်ဗိုလ်ရပ်ကော့ရင်းတန် ဦးစီးသော အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သည် ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် တူရကီရေတပ်အား'နာဗာရီးနိုး' စစ်ပွဲ၌ အနိုင်ရခြင်း၊ အယူဝါဒ နှိပ်ကွက်ရေး ဥပဒေများကို ၁၈၂၈ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ဗရင်ဂျီများ ချုပ်ချယ်မှုလွတ်လပ်ရေး အက်ဥပဒေတရပ်ကို ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်လေသည်။
စတုတ္ထဂျော့သည် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင်ကံကုန်ခဲ့ရာ သူ၏တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော်မှာလည်း ဘုရင်ကြီးအရင် ကွယ်လွန်ခဲ့သဖြင့် ထီးနန်းအရိုက်အရာကိုညီတော်ဖြစ်သူ စတုတ္ထဝီလျံက ဆက်ခံစိုးစံလေသည်။
စတုတ္ထဂျော့အား ရွံရှာမုန်းတီးသလောက် တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ချစ်ခင်လေးစားခြင်းကို ခံရသူကား ပဉ္စမဂျော့ပင် ဖြစ်လေတော့သည်။
ပဉ္စမဂျော့ (ခရစ် ၁၈၆၅-၁၉၃၆) ထိုမင်းသည် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်မှုရေးရာများတွင် အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ အမြော်အမြင်ကြီး၍ သူ၏ခမည်းတော် သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် သူ၏ဖွားတော် ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးတို့၏ ခြေရာကို ကောင်းစွာနင်းနိုင်သောဘုရင် ဖြစ်၏။
သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် အက်လက်ဇန္ဒြာမိဖုရားတို့၏ ဒုတိယ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၆၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့၌ လန်ဒန်မြို့ မာလဗာရာစံအိမ်တော်တွင် ဖွားမြင်၏။
၆ နှစ်ကျော်ခန့်အရွယ်တွင် သူ့ထက် ၂ နှစ် မျှကြီးသော နောင်တော် အဲလဗတ်မင်းသားနှင့်အတူ စာပေသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက် ၁၂ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရေတပ်သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့ရာ ၁၈၉ဝပြည့်နှစ်၌ ရေကြောင်း ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးကို ရရှိခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် ကွယ်လွန်သဖြင့်နန်းညွန့်နန်းလျာ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီးလျှင် ရေတပ်၌အမှုထမ်းခြင်းကိုလည်း စွန့်လွှတ် လိုက်ရလေတော့သည်။
၁၈၉၂ ခုနှစ်၌ ယော့နယ်စားဘွဲ့(Duke)ကို ခံယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဒျုဘွဲ့ရတက်နယ်စားကြီး၏ သမီးတော် မေရီမင်းသမီးနှင့် စုံဖက်၏။
ဂျော့နှင့် မေရီတို့တွင် သားသမီး ၆ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာတစ်ယောက် ပျက်စီးသဖြင့် သား ၄ ယောက်နှင့် သမီးတစ်ယောက် ကျန်ရှိ၏။
သားတော်များမှာ အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်၊ ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်၊ ဂလော့စတာနယ်စား ဒျုဘွဲ့ရ ဟင်နရီမင်းသားနှင့် ကင့်နယ်စား ဒျုဘွဲ့ရဂျော့မင်းသားတို့ ဖြစ်ကြ၍ တစ်ပါးတည်းသော သမီးတော်မှာ မင်းသမီးကြီးမေရီ ဖြစ်သည်။
ခမည်းတော် သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်ကြီးကဲ့သို့ပင် ဘုရင်မဖြစ်မီ ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာကို လှည့်လည်ခဲ့၏။
ပင်လယ်ရပ်ခြားရှိ ဗြိတိသျှပိုင်နယ်များအကြောင်းကို မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့လေ့လာကြည့်ရှုခဲ့၏။
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေလျ၊ နယူးဇီလန်၊ တောင်အာဖရိကနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့၏။
ဩစတြေလျသို့ ရောက်စဉ်ကပထမဆုံးဖြစ်သော ပါလီမန်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။
ထိုနှစ်၌ပင် ဝေလမင်းသားဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်။
ခမည်းတော်လွန်သည့် ၁၉၁ဝ ပြည့် နှစ် မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံ၍ ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင်မှ ရာဇဘိသေကကို ခံယူသည်။
ထိုနှစ်၌ပင် ဂျော့ဘုရင်သည် အိန္ဒိယပြည်သို့ မေရီမိဖုရားကြီးနှင့်အတူတိုင်းခမ်းလှည့်လည်လေသည်။
သူ၏လက်ထက်တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး (၁၉၁၄-၁၈) ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထိုအတွင်း ဂျော့ဘုရင်သည် စစ်မြေပြင်ရှိရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ အခေါက်ခေါက်အခါအခါ သွားရောက်ပြီးလျှင်စစ်သည်တော်သားများအား ကြည့်ရှု စစ်ဆေးအားပေး၏။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်အဆောင်အယောင်များကို စွန့်ပယ်ပြီးနောက် 'ဝင်ဆာမင်းမျိုး'ဟူ၍ ကျေညာခဲ့လေသည်။
သူ၏လက်ထက်တွင် တိုင်းသူပြည်သားများက ဘုရင်အား ကြည်ညိုလေးစားမှု တိုးတက်ခဲ့၏။
အင်္ဂလန်နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရသော ဒိုမီနီယန်တိုင်းပြည်များကြားတွင် ဘုရင်သည် အဓိကအဆက်အသွယ်ကြီး ဖြစ်လာတော့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ် မေလတွင် မင်းသက် ၂၅ နှစ်မြောက်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆီးလဗားဂျူဗလီပွဲကို အင်္ဂလန်နှင့်တကွဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးတွင် သိုက်မြိုက်စည်ကားစွာ ကျင်းပကြ၏။
ဤပွဲ မကျင်းပမီ ၁၉၂၈-၂၉ ခုနှစ်တွင် ဂျော့ဘုရင် အသည်းအသန် နာမကျန်းဖြစ်သော အခါ၌ ပြည်သူပြည်သားတို့ ကြောင့်ကြစိုးရိမ်ကြပုံ၎င်း၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂ဝ ရက်နေ့၌ ဘုရင်ကံကုန်သည်တွင် အမျိုးနှင့်ချီ၍ ကြေကွဲဝမ်းနည်းကြပုံ၎င်း ထောက်ချင့်ခြင်းအားဖြင့် ဤဘုရင်အားမည်မျှလောက် ခင်မင်လေးစားကြသည်ကို ထင်ရှားစွာ သိနိုင်လေသည်။
ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်သည် တိုင်းသူပြည်သားများအား အသံလွှင့်ဌာန ပထမဆုံး မိန့်ခွန်းစကားမြွက်ကြားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်ဘုရင်ဖြစ်၏။
သူ၏ လက်ထက်တွင် ထင်ရှားသော အဖြစ်အပျက်အချို့မျာ မိန်းမများ မဲဆန္ဒပေးခွင့်ရရှိခြင်း၊ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်ပွားခြင်း၊ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်အား လွတ်လပ်ရေး ပေးခြင်၊ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် လေဘာအစိုးရ ပထမဆုံးအကြိမ်တက်လာခြင်းနှင့် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေသပိတ်ကြီးပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းများဖြစ်၏။
ဆဋ္ဌမဂျော့(ခရစ် ၁၈၉၅-၁၉၅၂) ထိုမင်းသည် ပဉ္စမဂျော့၏ ဒုတိယသားတော် ဖြစ်၏။
ငယ်နာမည်မှာ အဲလဗတ်မင်းသားဖြစ်၍ ၁၈၉၅ ခု ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဆန်ဒင်ဂမ်ရှိ ယော့အိမ်တော်ငယ်၌ ဖွားမြင်လေသည်။
အသက် ၁၄ နှစ်တွင် ရေကြောင်းအတတ်ကို သင်ယူပြီးနောက် ၁၇ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရေတပ်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရင်း၊ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံများသို့လှည့်လည်ခဲ့၏။
ပထမစစ်ကြီးအတွင်း ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင်မြောက်ပင်လယ်၌ ဖြစ်ပွားသော ဂျတ်တလန်စစ်ပွဲ၌ ထူးချွန်စွာအမှုထမ်းခဲ့၏။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်လေကြောင်းဌာနခွဲ၌ ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးဖြင့် ခြီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရ၏။
ထိုနောက် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်သို့ ဝင်ရောက်ကာ နိုင်ငံသမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ အုပ်ချုပ်ရေးရာ၊ ပြည်သူ့နီတိနှင့် စက်မှုပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့၏။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ယော့နယ်စားဒျုဘွဲ့ကို ခံယူပြီးနောက် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အားဘွဲ့ရ စထရက်မိုးနယ်စား၏သမီး အယ်လစ်ဇဗက်နှင့်လက်ထပ်ခဲ့လေသည်။
ကြင်ယာတော်မှာ စကော့မင်းသွေးပါသော မင်းသမီးတစ်ပါးဖြစ်၏။
သို့ဖြင့် ဇနီးမောင်နှံတွင်အယ်လစ်ဇဗက်နှင့် မာဂရက်ဟူ၍ သမီးတော်နှစ်ပါး ထွန်း ကားခဲ့ရာ သမီးတော်အကြီးဖြစ်သော အယ်လစ်ဇဗက်မင်းသမီးမှာ ထီးညွန့်နန်းလျာ ဖြစ်သည်။
ဂျော့သည် ယော့နယ်စားဘဝ၌ ကြင်ယာတော်နှင့်အတူ ၁၉၂၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်များတွင် အာဖရိကတိုက်ရှိ ကင်းနယား၊ ယူဂန်ဒါးနှင့် ဆူဒန်နယ်များသို့၎င်း၊ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေလျနှင့် နယူးဇီလန်၎င်း၊ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့၏။
ဩစတြေလျသို့ရောက်စဉ် ဗရားမြို့၌ ပါလီမန်အဆောက်အအုံ ဖွင့်ပွဲကို တက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
ဂျော့သည် ကစားခုန်စားဖက်တွင် ဝါသနာထုံလျက် ဘောလုံးကန်ခြင်း၊ တင်းနစ်ရိုက်ခြင်း၊ ပိုလိုရိုက်ခြင်း၊ အမဲလိုက်ခြင်းတို့တွင် နာမည်ရသူတစ်ဦး ဖြစ်၏။
ထီးနန်းမစိုးစံမီကပင် စက်မှုအလုပ်သမားဆိုင်ရာ သက်သာချောင်ချိရေး လုပ်ငန်းများ၌၎င်း၊ လူငယ်ကလပ်အသင်း လုပ်ငန်းများ၌၎င်း စိတ်ရောကိုယ်ပါ ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
ဘုရင်ဖြစ်ပြီးသည့်နောက်မှပင် ဆောက်သဝေါ၌ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော လူငယ်တောစခန်းချပွဲသို့မပျက်မကွက် တက်ရောက်ခဲ့၏။
သူ၏နောင်တော် အဋ္ဌမအက်ဒွပ် နန်းတက်သောအခါ ဂျော့သည် ထီးညွန့်နန်းလျာ ဖြစ်လာပြီးနောက် ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒီဇဘာလ ၁၁ ရက်နေ့ အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် နန်းစွန့်သည့်အခါတွင် ထီးမွေနန်းမွေကို ဆက်ခံခဲ့လေသည်။
သိဘိက်ပွဲကိုမူ ၁၉၃၇ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင်မှ ကျင်းပခဲ့၏။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မင်းမိဖုရားနှစ်ပါးတို့သည် ကနေဒါနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့သို့ တိုင်းခန်း လှည့်လည်ခဲ့ကြ၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး (၁၉၃၉-၄၅) ဖြစ်လာသောအခါ မင်းမိဖုရားနှစ်ပါးတို့မှာ ကြီးလေးသောတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ကြရ၏။
စစ်ကြီးဖြစ်စဉ် ဂျော့ဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ စစ်သည်တော်များထံသို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက် အားပေးခဲ့၏။