kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကိုးကားချက်များ "ဝါးသည်…လူသားတို့အတွက် အမျိုးမျိုးလည်း အသုံးကျ၏၊ အမျိုးမျိုးလည်း အသုံးချရန် စီမံရန် ပစ္စည်းမျိုးဖြစ်သောကြောင့် လူ့အလိုကို ဝါးနှင့်ဝါသာ လိုက်နိုင်သည်ဟု ရှေးသူဟောင်းတို့ ပြောစမှတ်ပြုကြကုန်၏။
" [၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ တ။
လူ့အလို နတ်မလိုက်နိုင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူ့အလို နတ်မလိုက်နိုင်” ဆိုသည်မှာ “လူ့အလို” (လူသားတို့၏ လိုအင်ဆန္ဒများ) သည် အလွန်များပြားပြီး မတူညီသောကြောင့် “နတ်မလိုက်နိုင်” (နတ်များပင် ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်စွမ်း မရှိ) ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး၏ လိုအင်ဆန္ဒများသည် မတူညီသည့်အပြင် အချိန်နှင့်အမျှလည်း ပြောင်းလဲနေတတ်သောကြောင့် မည်သူမျှ လူအားလုံး၏ လိုအင်ဆန္ဒကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတို့၏ လိုအင်ဆန္ဒများ၏ ထွေပြားမှုနှင့် မပြည့်စုံနိုင်မှုတို့ကို ဖော်ပြသည်။
“လူတို့အကြိုက်၊ နတ်မလိုက်နိုင်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူတို့အကြိုက်၊ နတ်မလိုက်နိုင်၊ စရိုက်ရှိတိုင်း၊ လျှာမထိုင်းဘဲ၊မဆိုင်းနှုတ်က၊ ပြောတတ်ကြ၏။
" [၁၂၆၆] မဃ ၄၂၄။
"လူ့အလို နတ်မလိုက်နိုင်ဆိုသည့် စကားအတိုင်းပင် လူတို့၏ အလိုဆန္ဒသည် အလွန် များပြားလှချေ၏။
" [၁၃၁၆] စာဗိမာန်၊ ၂၊ ၁၂။
"လူ့အလို နတ်မလိုက်နိုင်ဆိုတဲ့ စကားသာ ကြားဖူးပါတယ်၊ လူ့အလို သော်တာဆွေ မလိုက်နိုင်ဆိုတာလို ဖြစ်နေပြီ။
" [၁၃၃၀] ဆုတို။
၅၆၇။
အခြားအသုံးအနှုန်း လူ့အကြိုက် နတ်မလိုက်နိုင် ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
လူ့အောက်ကျို့၍ မသေ၊ တုံးပိမှ သေသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လူ့အောက်ကျို့၍ မသေ၊ တုံးပိမှ သေသည်” ဆိုသည်မှာ လူအချင်းချင်း “အောက်ကျို့” (နှိမ့်ချဆက်ဆံခြင်း၊ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းခြင်း) ခြင်းဖြင့် “မသေ” (အန္တရာယ် မဖြစ်နိုင်) သော်လည်း “တုံးပိမှ သေသည်” (သစ်ပင်ကဲ့သို့ အရာဝတ္ထုကြီးတစ်ခု၏ ဖိနှိပ်ခြင်းကို ခံရမှသာ အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လူအချင်းချင်း ရိုသေနှိမ့်ချစွာ ဆက်ဆံခြင်းဖြင့် အန္တရာယ်မဖြစ်နိုင်ဘဲ အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု၏ ဖိနှိပ်ခြင်းကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော အန္တရာယ်မျိုးမှသာ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူအချင်းချင်း ရိုသေစွာ ဆက်ဆံခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
“သစ်ပင်အောက်ဝင်၍ သစ်ပင်ပိသေနိုင်သည်၊ လူ့အောက်ကျို့၍ လူပိမသေနိုင်” နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ " တူ မရယ်၊ လူ့အောက်ကျို့လို့ လူပိ မသေနိုင်ပါဘူးကွယ်၊ ရှေ့မျက်နှာ နောက်ထားပြီး အခုလောလောဆယ် အဖေ သေမင်းလက်က လွတ်ဖို့ပဲ အရေး ကြီးပါတယ်။
" [၁၃၁၆] ဪမိန်းမ။
"လူ့အောက်ကျို့၍ မသေ၊ တုံးပိမှ သေသည်ဟူသည့် စကားကို နောက်ပြန်ပြုသောအားဖြင့်… တစ်ဦးတစ်ယောက်သောသူက တုံးပမာ ဖိဖို့လောက်သာ သဘောနှင့် ရန်လုပ်ရန်၊ နှိပ်စက်ရန်၊ အမြတ်ထုတ်ရန်မျှသာဖြစ်ပါက လုံးဝ အောက်ကျို့စရာ၊ ဒူးထောက်စရာ အကြောင်းမရှိ ဖြစ်၏။
လေနှင့်မိုး အစိုးမရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လေနှင့်မိုး အစိုးမရ” ဆိုသည်မှာ “လေ” နှင့် “မိုး” (မိုးလေဝသ အခြေအနေ) ကို “အစိုးမရ” (ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိ၊ ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန် ခက်ခဲ) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မိုးလေဝသ အခြေအနေသည် မည်သို့ ပြောင်းလဲမည်ကို အတိအကျ ခန့်မှန်းရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
မိုးရွာခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်းတို့သည် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်များဖြစ်သောကြောင့် လူသားတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် မရှိကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လေနှင့်မိုး အစိုးမရ ဆိုစကားအတိုင်း လေနှင့်မိုးသည် တိုက်ချင်သလိုတိုက်၍ ရွာချင်သလို ရွာသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း ယခုခေတ် မိုးလေဝသမြေပုံကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့်…စနစ်တကျ လေ့လာနိုင်ပေသည်။
" [၁၃၂၅] ရှေ့သို့၊ ၃၊ ၂။
လေမစုန်လျှင် ငွေကုန်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လေမစုန်လျှင် ငွေကုန်သည်” ဆိုသည်မှာ “လေမစုန်လျှင်” (ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း လေလည်ပတ်မှု မမှန်ကန်ပါက၊ လေပွခြင်း၊ လေထိုးခြင်း စသည့် ဝေဒနာများ ခံစားရပါက) “ငွေကုန်သည်” (ဆေးဝါးကုသမှုများ ပြုလုပ်ရသောကြောင့် ငွေကြေးကုန်ကျမှု ရှိသည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း လေလည်ပတ်မှု မမှန်ကန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာများကို ကုသရန်အတွက် ဆေးဝါးများ ဝယ်ယူရခြင်း၊ ဆရာဝန်နှင့် ပြသရခြင်း စသည့် ကုန်ကျစရိတ်များ ရှိသောကြောင့် ဤသို့ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာရေးနှင့် ငွေကြေး ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ကျန်းမာရေး မကောင်းပါက ငွေကြေးကုန်ကျမှု ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
လေမလာ ကြာတိုင်းကောင်း၊ လှေသူကြီးကို လှေသားထောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လေမလာ ကြာတိုင်းကောင်း၊ လှေသူကြီးကို လှေသားထောင်း” ဆိုသည်မှာ လှေဖြင့် ခရီးသွားသူများ၏ အခြေအနေနှင့် လှေသူကြီး၏ အခြေအနေကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လေမလာ ကြာတိုင်းကောင်း” ဆိုသည်မှာ “လေမလာ” (တောင်လေ မလာခြင်း၊ ရွက်လွှင့်ရန် လေမရှိခြင်း) သည် “ကြာတိုင်းကောင်း” (အချိန်ကြာမြင့်လေ ကောင်းလေ) ဟု ဆိုလိုသည်။
လှေသားများအတွက် လေမလာပါက ပင်ပန်းစွာ လှေထိုးစရာ မလိုသောကြောင့် အချိန်ကြာကြာ စောင့်ဆိုင်းရလေ သက်သာလေ ဖြစ်သည်။
“လှေသူကြီးကို လှေသားထောင်း” ဆိုသည်မှာ “လှေသူကြီး” (လှေ၏ တာဝန်ခံ) သည် “လှေသားထောင်း” (လှေသားများကို ကျွေးမွေးရသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ပိုမိုကြီးလေး) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လေကို စောင့်ဆိုင်းရသော အချိန်ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ လှေသူကြီးသည် လှေသားများ၏ စားစရိတ်ကို ပိုမိုကျခံရသောကြောင့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ပိုမိုကြီးလေးလာသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အခြေအနေတစ်ခုသည် မတူညီသော လူများအပေါ် မတူညီသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တစ်ဦးအတွက် ကောင်းသောအရာသည် အခြားတစ်ဦးအတွက် ဆိုးသောအရာ ဖြစ်နိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လေမလာ ကြာတိုင်းကောင်း၊ လှေသူကြီး လှေထိုးသားထောင်းတဲ့၊ ဒါမိုးရာသီ လှေစကားပေါ့။
" [၁၃၃၄] ကျွန်လှေ။
"လှေသမားတို့သည် လေမလာ ကြာတိုင်းကောင်း၊ လှေသူကြီးကို လှေသားထောင်း ဟူသော ကဗျာလင်္ကာကိုပင် စပ်ဆို အသုံးပြုခဲ့ကြပေသည်။
" [၁၃၃၅] ငွေတာရီ၊ ၁၅၉။
လောဘကြီးလျှင် ချွဲ၊ ဒေါသကြီးလျှင် ဆဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လောဘကြီးလျှင် ချွဲ၊ ဒေါသကြီးလျှင် ဆဲ” ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ စရိုက်လက္ခဏာ နှစ်မျိုးကို ယှဉ်တွဲဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လောဘကြီးလျှင် ချွဲ” ဆိုသည်မှာ “လောဘကြီး” (လောဘဇောကြီးသောသူ၊ လိုချင်တပ်မက်မှု ကြီးသောသူ) သည် “ချွဲ” (ချိုသာသော စကားများ ပြောဆိုခြင်း၊ ချော့မော့ခြင်း) ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လောဘကြီးသောသူများသည် မိမိတို့၏ လိုအင်ဆန္ဒများ ပြည့်ဝစေရန်အတွက် အခြားသူများကို ချိုသာသော စကားများဖြင့် ချော့မော့တတ်သည်။
“ဒေါသကြီးလျှင် ဆဲ” ဆိုသည်မှာ “ဒေါသကြီး” (ဒေါသထွက်လွယ်သောသူ၊ စိတ်တိုလွယ်သောသူ) သည် “ဆဲ” (ကြမ်းတမ်းသော စကားများ ပြောဆိုခြင်း၊ ဆဲရေးတိုင်းထွာခြင်း) ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဒေါသကြီးသောသူများသည် စိတ်တိုလာပါက ကြမ်းတမ်းသော စကားများဖြင့် မိမိတို့၏ ဒေါသကို ဖော်ထုတ်တတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘနှင့် ဒေါသဟူသော စိတ်ခံစားမှုများသည် လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် စကားအပြောအဆိုကို မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လောဘကြီးလျှင် ချွဲ၊ ဒေါသကြီးလျှင် ဆဲဆိုသော စကားအရ လောဘ စရိုက်ကြီးမား၍ သူတစ်ပါးတို့အပေါ်မှာ ပါးနပ်လိုသော သူတို့သည်လည်း ချွဲချွဲပျစ်ပျစ် ချိုချိုသာသာ ပြောဆိုလေ့ ရှိကြကုန်သည်။
" [၁၂၇၅] စာဏကျ၊ ဒု။
လောဘကြီးသူ စကားချို၊ ဒေါသကြီးသူ စကားတို၊ မောဟကြီးသူ စကားယို သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လောဘကြီးသူ စကားချို၊ ဒေါသကြီးသူ စကားတို၊ မောဟကြီးသူ စကားယို” ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ စရိုက်လက္ခဏာ သုံးမျိုးကို ယှဉ်တွဲဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
၎င်းစရိုက်များနှင့် ဆက်စပ်သော စကားပြောပုံများကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။
“လောဘကြီးသူ စကားချို” ဆိုသည်မှာ “လောဘကြီး” (လောဘဇောကြီးသောသူ၊ လိုချင်တပ်မက်မှု ကြီးသောသူ) သည် “စကားချို” (ချိုသာသော စကားများ ပြောဆိုခြင်း၊ ချော့မော့ခြင်း) ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ဒေါသကြီးသူ စကားတို” ဆိုသည်မှာ “ဒေါသကြီး” (ဒေါသထွက်လွယ်သောသူ၊ စိတ်တိုလွယ်သောသူ) သည် “စကားတို” (တိုတိုတုတ်တုတ် ပြောဆိုခြင်း၊ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောဆိုခြင်း) ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဒေါသကြီးသောသူများသည် စိတ်တိုလာပါက စကားကို ပြတ်ပြတ်သားသား၊ တိုတိုတုတ်တုတ် ပြောဆိုတတ်သည်။
“မောဟကြီးသူ စကားယို” ဆိုသည်မှာ “မောဟကြီး” (မောဟဖုံးလွှမ်းနေသောသူ၊ အမှန်တရားကို မသိနားမလည်သောသူ) သည် “စကားယို” (မှားယွင်းသော စကားများ ပြောဆိုခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်မရှိသော စကားများ ပြောဆိုခြင်း) ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မောဟဖုံးလွှမ်းနေသောသူများသည် အမှန်တရားကို မသိနားမလည်သောကြောင့် မှားယွင်းသော စကားများ၊ အဓိပ္ပာယ်မရှိသော စကားများကို ပြောဆိုတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘ၊ ဒေါသနှင့် မောဟဟူသော အကုသိုလ်စိတ်များသည် လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် စကားအပြောအဆိုကို မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
“ချိုဟန် တိုဟန် ယိုဟန်ကို နှလုံးသွင်းလေ” ဟူ၍ ထိုစကားပြောပုံများကို သတိပြုဆင်ခြင်ရန် တိုက်တွန်းထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "လောဘကြီးသူ စကားချိုတတ်သည်၊ ဒေါသကြီးသူ စကားတိုတတ်သည်၊ မောဟကြီးသူ စကားယိုတတ်သည်. ချိုဟန် တိုဟန် ယိုဟန်ကို နှလုံးသွင်းလေ။
လောဘကြီး အီးလောက်ရ၊ လောဘငယ် လယ်လောက်ရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လောဘကြီး အီးလောက်ရ၊ လောဘငယ် လယ်လောက်ရ” ဆိုသည်မှာ လောဘ၏ အကျိုးဆက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လောဘကြီး အီးလောက်ရ” ဆိုသည်မှာ “လောဘကြီး” (လောဘဇော အလွန်ကြီးသောသူ) သည် “အီးလောက်ရ” (အနည်းငယ်မျှသာ ရရှိခြင်း၊ ဘာမှ မယ်မယ်ရရ မရရှိခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
လောဘကြီးလွန်းပါက အရာရာကို လိုချင်သောကြောင့် အဆုံးတွင် ဘာမှ မရရှိဘဲ အနည်းငယ်မျှသာ ရရှိတတ်သည်။
“လောဘငယ် လယ်လောက်ရ” ဆိုသည်မှာ “လောဘငယ်” (လောဘ နည်းပါးသောသူ) သည် “လယ်လောက်ရ” (များပြားစွာ ရရှိခြင်း၊ လုံလောက်သော ပစ္စည်းဥစ္စာ ရရှိခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
လောဘ နည်းပါးပါက ရရှိသော အရာကို တန်ဖိုးထားတတ်ပြီး အရာရာကို မလိုချင်သောကြောင့် လုံလောက်သော ပစ္စည်းဥစ္စာကို ရရှိနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘကြီးခြင်း၏ ဆိုးကျိုးနှင့် လောဘ နည်းပါးခြင်း၏ ကောင်းကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
လောဘကြီးလွန်းပါက ဘာမှ မရရှိနိုင်ဘဲ လောဘ နည်းပါးပါက များပြားစွာ ရရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“အလိုကြီး အရနည်း” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် အလိုကြီး အရနည်း ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
လိုတာမရ ရတာမလို သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လိုတာမရ၊ ရတာမလို” ဆိုသည်မှာ လူတို့၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လိုတာမရ” ဆိုသည်မှာ မိမိ “လို” (လိုချင်သော) အရာကို “မရ” (မရရှိ) ခြင်းဖြစ်ပြီး “ရတာမလို” ဆိုသည်မှာ “ရ” (ရရှိနိုင်သော) အရာကို “မလို” (မလိုချင်) ခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လူတို့သည် ရရှိနိုင်သော အရာကို တန်ဖိုးမထားဘဲ မရရှိနိုင်သော အရာကိုသာ တောင့်တတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူတို့၏ မကျေနပ်တတ်သော သဘောကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လိုတာမရ၊ ရတာမလိုဆိုတဲ့အတိုင်း ကိုယ့်လိုရင်းကို မရတော့ ဒုက္ခ အကြီးသားကလား၊" [၁၂၇၆] မြင့်၊ ဒု။
"လူဆိုတာ တယ်ခက်တယ်ကွဲ့၊ လိတုာကို မရ၊ ရတာကို မလို၊ထိဆိုလျှင်မထိ၊ မထိနှင့်ဆိုလျှင် ထိတာကလား။
လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို “လိုလျှင်” (ရယူလိုသော ဆန္ဒရှိလျှင်) “ကြံဆ” (အဖြေရှာခြင်း၊ နည်းလမ်းရှာဖွေခြင်း) ပါက “နည်းလမ်းရ” (ရရှိနိုင်သော နည်းလမ်းကို ရှာတွေ့နိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
ပြင်းပြသော ဆန္ဒရှိပါက ထိုဆန္ဒကို ပြည့်ဝစေရန်အတွက် နည်းလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ဆန္ဒ၏ အရေးပါမှုနှင့် ကြိုးစားရှာဖွေမှု၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဖော်ပြသည်။
“ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လိုလျှင် ကြံဆ နည်းလမ်းရ ဆိုသကဲ့သို့…ယခင်အခါများက အလေးမမူ ခဲ့သော အလေအလွင့်ပစ္စည်းဝတ္ထုများကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပြန်လည် အသုံးချ ကြ၏။
" [၁၃၁၆] စာဗိမာန်၊ ၃၊ ၁။
"လိုလျှင် ကြံဆ နည်းလမ်းရ ဟု ဆိုရိုးရှိသည့်အတိုင်း… ဆင်စွယ်တုများရရှိရန် ကြံဆကြရာမှ ထိုပလတ်စတစ်မျိုးတို့ကို အောင်မြင်စွာ စတင်ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
" [၁၃၂၀] စာဗိမာန်၊ ၇၊ ၇။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရ ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
လိုလျှင်ရစေ ကြိုးနှယ်ခွေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လိုလျှင်ရစေ ကြိုးနှယ်ခွေ” ဆိုသည်မှာ အရာတစ်ခုကို “လိုလျှင်” (အသုံးလိုပါက) “ရစေ” (အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်စေရန်) “ကြိုးနှယ်ခွေ” (ကြိုးကို အသုံးပြုရန် လွယ်ကူစေရန် ရစ်ခွေသိမ်းဆည်းထားသကဲ့သို့) ပြုလုပ်ထားသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
နောင်တွင် အသုံးဝင်နိုင်သော အရာများကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားခြင်း သို့မဟုတ် စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းထားခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကြိုးကို ရစ်ခွေထားခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးခြင်းမှ ကင်းဝေးပြီး လိုအပ်သည့်အခါ အလွယ်တကူ အသုံးပြုနိုင်သကဲ့သို့ အခြားအရာများကိုလည်း ထိုနည်းအတိုင်း ပြုလုပ်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရာဇဝင်က၊မြင်းဆင်ဗွေလာ၊ ပါရာတိတ္ထုံ၊ စေ့စုံလောကဝတ်၊ ဓမ္မသတ်ဝယ်၊ ဆယ့်ရှစ်သွယ်လည်း၊ ဝမ်းဝယ်ပိုက်သို၊ လိုလျှင်ရစေ၊ ကြို့းသခွေ၍၊ ထွေထွေပြားပြား၊ မှတ်ဖွယ်များနှင့်၊" [၉၇၀-ခန့်] နုစာ။
ကိုးကားချက်တွင် “ကြို့းသခွေ” ဟု ပုံနှိပ်အမှား ပါဝင်နေသည်ကို သတိပြုပါ။
မှန်ကန်သော စာလုံးပေါင်းမှာ “ကြိုးနှယ်ခွေ” ဖြစ်သည်။
လက် ခွတ် ထိမ် ပြေ၊ ကုတ် သစ် ဒေ၊ တွက်ရေခုနစ်ရပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လက် ခွတ် ထိမ် ပြေ၊ ကုတ် သစ် ဒေ၊ တွက်ရေခုနစ်ရပ်” ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော သစ်ပင်ကြီး ခုနစ်ပင်ကို စုစည်းဖော်ပြထားသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
၎င်းသစ်ပင်များသည် ဒဏ္ဍာရီလာ တိုက်ကြီးများ သို့မဟုတ် ဒေသများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
“လက်” ဆိုသည်မှာ “လက်ပံပင်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး ဂဠုန်ပြည်၌ ပေါက်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။
“ခွတ်” ဆိုသည်မှာ “သခွတ်ပင်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး အသူရာပြည်၌ ပေါက်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။
“ထိမ်” ဆိုသည်မှာ “ထိမ်ပင်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး အနောက်ကျွန်း၌ ပေါက်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။
“ပြေ” ဆိုသည်မှာ “ဇမ္ဗုသပြေပင်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး တောင်ကျွန်း၌ ပေါက်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။
“ကုတ်” ဆိုသည်မှာ “ကုက္ကိုပင်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး အရှေ့ကျွန်း၌ ပေါက်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။
“သစ်” ဆိုသည်မှာ “ပင်လယ်ကသစ်ပင်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး တာဝတ္တိသာ နတ်ပြည်၌ ပေါက်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။
“ဒေ” ဆိုသည်မှာ “ပဒေသာပင်” ကို ရည်ညွှန်းပြီး မြောက်ကျွန်း၌ ပေါက်ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာတို့၏ ကမ္ဘာနှင့် သစ်ပင်များအပေါ် ယုံကြည်မှုနှင့် ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာ အယူအဆများကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "ကမ္ဘာ့သစ်ပင်ကြီး ခုနစ်ပင်ဆိုသည်မှာ (လက်၊ ခွတ်၊ ထိမ်၊ ပြေ၊ ကုတ်၊ သစ်၊ ဒေ၊ တွက်ရေ ခုနစ်ရပ်) ဟု ဆရာမြတ်တို့ စပ်ဆိုတော်မူခဲ့သည့်အတိုင်း…၊" [၁၃၄၅] မြန်ဆေးပင်။
လက်ပံဖူးချိန် ခွေးရူးချိန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လက်ပံဖူးချိန် ခွေးရူးချိန်” ဆိုသည်မှာ “လက်ပံဖူးချိန်” (လက်ပံပင်များ ဖူးပွင့်သော အချိန်၊ တပို့တွဲနှင့် တပေါင်းလများ) သည် “ခွေးရူးချိန်” (ခွေးများ ရူးသွပ်တတ်သော အချိန်) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ တပို့တွဲနှင့် တပေါင်းလများတွင် လက်ပံပင်များ ဖူးပွင့်ချိန်၌ ခွေးရူးရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း မြင့်တက်တတ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုလိုသည်။
ဤအချိန်သည် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ခွေးများတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။
“လက်ပံလည်းဖူး ခွေးလည်းရူး” နှင့် “လက်ပံလည်းပွင့် ခွေးလည်းလွင့်” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လက်ပံ ဖူးချိန် ခွေးရူးချိန် ဟုဆိုသော စကားအတိုင်း တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလများ လက်ပံပင်များ ဖူးငုံကြောင်း၊ ၎င်းအခါ၌ ခွေးရူးများ ပေါတတ်သည် ဖြစ်၍…၊" [၁၂၉၈] ခွေးဋီ။
"လက်ပံလည်းဖူး ခွေးလည်းရူး၊ လက်ပံလည်းပွင့် ခွေးလည်းလွင့်ဆိုတဲ့စာဆိုဟာ ရှေးလူကြီးတွေက သတိပေးထားခဲ့တာနှင့် တူပါတယ်။
" [၁၃၃၁] အိုးဝေ၊ ၃၁။
အခြားအသုံးအနှုန်း လက်ပံလည်းဖူး ခွေးလည်းရူး ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
လက်ဖက်တစ်ရိုး၊ ကွမ်းရိုးတစ်ညှာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လက်ဖက်တစ်ရိုး၊ ကွမ်းရိုးတစ်ညှာ” ဆိုသည်မှာ “လက်ဖက်တစ်ရိုး” (လက်ဖက်ကို အနည်းငယ်မျှသာ စားသုံးခြင်း) နှင့် “ကွမ်းရိုးတစ်ညှာ” (ကွမ်းကိုလည်း အနည်းငယ်မျှသာ စားသုံးခြင်း) ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လက်ဖက်နှင့် ကွမ်းကို အလွန်အကျွံ မစားသုံးဘဲ အနည်းငယ်မျှသာ စားသုံးသင့်ကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
လက်ဖက်နှင့် ကွမ်းကို အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် အနည်းငယ်မျှသာ စားသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လက်ဖက်တစ်ရိုး၊ ကွမ်းရိုးတစ်ညှာဆိုသော စကားကို ကြည့်လျှင် လက်ဖက်ကို လက်ညှိုးနှင့်လက်မကြားတွင် ပါရုံကလေးမျှ တစ်ရိုးသာလျှင် ယူပြီး အရသာခံ စားသုံးကြောင်း သိသာပေ၏။
" [၁၃၅၂] မြန်ဓလေ့၊ ပ။
လက်ဦးဆရာ မည်ထိုက်စွာ၊ ပုဗ္ဗာစရိယ မိနှင့်ဖ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လက်ဦးဆရာ မည်ထိုက်စွာ၊ ပုဗ္ဗာစရိယ မိနှင့်ဖ” ဆိုသည်မှာ “လက်ဦးဆရာ” (ပထမဦးဆုံး ဆရာ) သည် “မည်ထိုက်စွာ” (အခြားမည်သူထက်မဆို ပို၍ ထိုက်တန်သောသူ) ဖြစ်ပြီး “ပုဗ္ဗာစရိယ မိနှင့်ဖ” (ရှေးဦးစွာ သွန်သင်ဆုံးမပေးသော မိဘ) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ မိဘများသည် သားသမီးများ၏ ပထမဦးဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံးသော ဆရာများဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သားသမီးများ၏ အစောပိုင်းအရွယ်တွင် မိဘများ၏ သွန်သင်ဆုံးမမှုသည် အနာဂတ်ဘဝအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သောကြောင့် မိဘများသည် အထူးထိုက်တန်သော ဆရာများပင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "လက်ဦးဆရာ၊ မည်ထိုက်စွာသား၊ ပုဗ္ဗာစရိယ၊ မိနှင့်ဖအား၊ မွေးသည့်သားတို့၊ လိုက်လားသိမှတ်၊ ကျင့်မြဲဝတ်ကား၊" [၈၈၅] ကိုး ၄၆။
"လက်ဦးဆရာ မည်ထိုက်စွာ၊ ပုဗ္ဗာစရိယ မိနှင့်ဖ ဆိုသောအတိုင်းသား သမီးတို့၏ လက်ဦးဆရာအစစ်သည်ကား မိဘတို့သာလျှင် ဖြစ်ကြ၏။
လောက်လမ်းသဖွယ် ဝိညာဉ်တွယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လောက်လမ်းသဖွယ် ဝိညာဉ်တွယ်” ဆိုသည်မှာ ဘဝတစ်ခုမှ နောက်ဘဝတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းပုံကို ပုံဖော်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လောက်လမ်းသဖွယ်” ဆိုသည်မှာ လောက်လမ်း (ပိုးကောင်တစ်မျိုး) သည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့လျားသွားသောအခါ လမ်းကြောင်းဟောင်းကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ လမ်းကြောင်းသစ်သို့ တွယ်ကပ်သွားပုံကို ရည်ညွှန်းသည်။
“ဝိညာဉ်တွယ်” ဆိုသည်မှာ ဝိညာဉ် (စိတ်) သည် ဘဝတစ်ခုမှ နောက်ဘဝတစ်ခုသို့ ဆက်လက်တည်ရှိနေပုံကို ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဘဝဟောင်းတစ်ခု၏ စုတိစိတ် (သေဆုံးချိန်၏ စိတ်) ချုပ်ငြိမ်းသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဘဝသစ်တစ်ခု၏ ပဋိသန္ဓေစိတ် (ပဋိသန္ဓေတည်နေချိန်၏ စိတ်) သည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လောက်လမ်းသည် လမ်းဟောင်းကို မလွှတ်ဘဲ လမ်းသစ်သို့ ချက်ချင်း တွယ်ကပ်သွားသကဲ့သို့ ဝိညာဉ်သည်လည်း ဘဝဟောင်း ချုပ်ငြိမ်းသည်နှင့် ဘဝသစ်တွင် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ သံသရာစက်ဝန်းနှင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "သဒ္ဓါစာဂ၊ လှူဒါနနှင့်၊ သီလစင်မွန်၊ ပစ္စုပ္ပန်လည်း၊ အလွန်ချီးမွမ်း၊ ဇာတိကမ်းကို၊ လောက်လမ်းသဖွယ်၊ ဝိညာဉ်တွယ်လျက်၊ အပါယ်နရက်၊ အောက်မသက်တည့်၊" [၉၀၄]ုံဘ ၉၂။
လင်ကွာမိန်းမ တသသ၊ လင်သေမိန်းမ တတတ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လင်ကွာမိန်းမ တသသ၊ လင်သေမိန်းမ တ တတ” ဆိုသည်မှာ လင်ယောက်ျားနှင့် ကွာရှင်းထားသော မိန်းမနှင့် လင်ယောက်ျား သေဆုံးသွားသော မိန်းမတို့၏ စိတ်အခြေအနေကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လင်ကွာမိန်းမ တသသ” ဆိုသည်မှာ “လင်ကွာမိန်းမ” (လင်ယောက်ျားနှင့် ကွာရှင်းထားသော မိန်းမ) သည် “တသသ” (အခြားအိမ်ထောင်သစ်ကို ရှာဖွေရန် သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်ကို ပြင်ဆင်ခြယ်သရန် အာရုံစိုက်နေခြင်း) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“လင်သေမိန်းမ တ တတ” ဆိုသည်မှာ “လင်သေမိန်းမ” (လင်ယောက်ျား သေဆုံးသွားသော မိန်းမ၊ မုဆိုးမ) သည် “တ တတ” (ကွယ်လွန်သွားသော လင်ယောက်ျားကို တမ်းတမ်းတတ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေခြင်း) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေး အခြေအနေ မတူညီသော မိန်းမနှစ်ဦး၏ စိတ်ခံစားမှု မတူညီပုံကို ဖော်ပြသည်။
လင်ကွာသော မိန်းမသည် အနာဂတ်ကို မျှော်ကိုးနိုင်သော်လည်း လင်သေသော မိန်းမသည် အတိတ်ကို တမ်းတနေရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“လင်သေမိန်းမ၊ တတတတည့်၊ လောကဖွယ်ရာ၊ လင်ကွာမိန်းမ၊ တသသ တည့်၊ ဆိုကြတုံမြို့” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လင်သေမိန်းမ၊ တတတတည့်၊ လောကဖွယ်ရာ၊ လင်ကွာမိန်းမ၊ တသသ တည့်၊ ဆိုကြတုံမြို့၊" [၁၁၈၉] ကုသ ၃၃၇။
"လင်ကွာမိန်းမ တသသ၊ လင်သေမိန်းမ တတတဆိုတာ ဘယ်လောက်များ မှန်သလဲလို့၊ လင်မရှိတဲ့အခါကိုကျမှ လင်များ၏တန်ခိုးဟာ ဘယ်လောက်ကြီးတယ်… ဆိုတာကို သိရတော့တာပဲ၊" [၁၂၈၄] လောကသာရ၊ ၂၊ ၂၁။
လင်စံရွေး လင်ခွေးနှင့်ညား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လင်စံရွေး လင်ခွေးနှင့်ညား” ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်အကျွံ ရွေးချယ်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လင်စံရွေး” ဆိုသည်မှာ “လင်” (လင်ယောက်ျား) ကို “စံရွေး” (စံထားပြီး အလွန်အကျွံ ရွေးချယ်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
“လင်ခွေးနှင့်ညား” ဆိုသည်မှာ အလွန်အကျွံ ရွေးချယ်မှုများကြောင့် အဆုံးတွင် “လင်ခွေး” (မကောင်းသော လင်ယောက်ျား၊ အသုံးမကျသော လင်ယောက်ျား) နှင့် “ညား” (အိမ်ထောင်ကျ) ရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ဖက်ကို အလွန်အကျွံ စံထားရွေးချယ်ပါက အဆုံးတွင် မိမိနှင့် မသင့်လျော်သော သို့မဟုတ် မကောင်းသော လင်ယောက်ျားနှင့်သာ အိမ်ထောင်ကျတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အရာရာတွင် အလွန်အကျွံ မလုပ်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လင်စံရွေးခါမှ လင်ခွေးနှင့်ညား” နှင့် “လင်စံရွေးတော့ လင်ခွေးရ” ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ "လင်စံရွေးလျှင်၊ လင်ခွေးနှင့်ညား၊ ဆိုစကားကို၊ နားမဝင်ရှောင်း၊ အယူစောင်းခဲ့၊" [၁၁၈၉] ကုသ ၄၀၀။
"မိမိအဖို့တွင် ပျော်ရွှင်နိုင်ဖွယ်မရှိပြီ။
မိမိမှာ လင်စံရွေးခါမှ လင်ခွေးနှင့် ညားရတော့မည်။
" [၁၂၉၄] သူ။
"ရှေးစကားပုံလိုလင်ံစရွေးတော့လင်ခွေးရဆိုသောအလား ရွေးချယ်လွန်းသည့် မိန်းမတို့၌…၊" [၁၂၉၉] မိန်းဓာတ်။
လင်ဆိုးမယား တဖားဖား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လင်ဆိုးမယား တဖားဖား” ဆိုသည်မှာ “လင်ဆိုး” (မကောင်းသော လင်ယောက်ျား၊ ဆိုးသွမ်းသော လင်ယောက်ျား) ၏ “မယား” (ဇနီး) သည် “တဖားဖား” (အလွန်အမင်း ဒုက္ခရောက်ခြင်း၊ အခက်အခဲ အမျိုးမျိုးနှင့် ရင်ဆိုင်ရခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
လင်ယောက်ျား ဆိုးသွမ်းပါက ဇနီးသည် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း အစရှိသော ဒုက္ခအမျိုးမျိုးနှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မကောင်းသော အိမ်ထောင်ရေး၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ထိုမိန်းမတို့၊ ဘဝယုတ်မာ၊ မချမ်းသာဘဲ၊ ဂုဏ်ဝါမဖြိုး၊ သရေညှိုး၍၊ လင်ဆိုးမယား၊ တဖားဖားနှင့်၊ သားဆိုးအမေ၊ တပေပေဟု၊ ဆိုထွေပမာ၊" [၁၂၆၆] မဃ ၄၁၄။
"လင်ဆိုးမယား တဖားဖားတဲ့ သမီးရဲ့၊ လင်ဆိုးရဲ့မယား ဖြစ်ရတာကျားလက်သို့ ရောက်ရတဲ့ သမင်မကလေးနဲ့ အတူတူပဲ၊" [၁၂၈၂] ဝေဝေ။
လင်နှင့်မယား လျှာနှင့်သွား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လင်နှင့်မယား လျှာနှင့်သွား” ဆိုသည်မှာ “လင်နှင့်မယား” (အိမ်ထောင်သည် ဇနီးမောင်နှံ) သည် “လျှာနှင့်သွား” (ပါးစပ်အတွင်း အမြဲတမ်း အတူရှိနေသော လျှာနှင့် သွား) ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လျှာနှင့် သွားသည် အလွန်နီးကပ်စွာ တည်ရှိသော်လည်း အခန့်မသင့်ပါက လျှာကို သွားနှင့် ကိုက်မိတတ်သည်။
ထို့အတူ လင်နှင့်မယားသည်လည်း အလွန်နီးကပ်စွာ အတူနေထိုင်ကြသော်လည်း စိတ်သဘောထား မတိုက်ဆိုင်ပါက ရန်ဖြစ်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်သည်များကြားတွင် အငြင်းပွားမှုများ၊ ရန်ဖြစ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်းကို ပုံဖော်သည်။
သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်သွားတတ်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
“လူ့ဘုံထင်ရှား၊ လျှာနှင့်သွားသို့၊ မယားနှင့်လင်၊ မကြင်ဖြစ်စေ၊ ကြင်ဖြစ်စေတည့်၊ ဖြေဖြေဖျောက်ဖျောက်၊ မုန်းဖွယ်ရောက်လည်း၊ တစ်ယောက် ယောက်က၊ ချော့ဖျောင်းဖျသော်၊ ပြေရစတမ်း” ဟူ၍ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ပါက တစ်ဦးဦးမှ ပြန်လည်ချော့မော့ပါက ပြန်လည်သင့်မြတ်နိုင်ကြောင်းကို ထပ်လောင်းဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "လူ့ဘုံထင်ရှား၊ လျှာနှင့်သွားသို့၊ မယားနှင့်လင်၊ မကြင်ဖြစ်စေ၊ ကြင်ဖြစ်စေတည့်၊ ဖြေဖြေဖျောက်ဖျောက်၊ မုန်းဖွယ်ရောက်လည်း၊ တစ်ယောက် ယောက်က၊ ချော့ဖျောင်းဖျသော်၊ ပြေရစတမ်း၊" [၁၁၈၉] ကုသ ၃၇၂။
"လင်နှင့်မယား” နှင့် “လျှာနှင့်သွား ဆိုဘိသကဲ့သို့ စိတ်အခန့်မသင့်တဲ့အခါကို ရန်ခိုက်ဒေါသ ဖြစ်ကြတာပဲ၊" [၁၂၆၆] သန်းမေ၊ ဒု။
၁၂၈။
လင်မယား ချစ်တော့ ရန်ဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လင်မယားချစ်တော့ ရန်ဖြစ်” ဆိုသည်မှာ “လင်မယားချစ်” (အလွန်ချစ်ခင်သော ဇနီးမောင်နှံ) ပင်လျှင် “ရန်ဖြစ်” (အချင်းများခြင်း၊ စကားများရန်ဖြစ်ခြင်း) တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အလွန်ချစ်ခင်သော ဇနီးမောင်နှံများပင်လျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ၊ အမြင်မတူညီမှုများကြောင့် ရန်ဖြစ်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူသားတို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ၊ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်းကို ပုံဖော်သည်။
ချစ်ခင်မှုသည် အငြင်းပွားမှုများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် အမြဲတမ်း အာမခံနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
လင်မရှိ မရေရာ၊ လင်မကောင်းက မထောင်းတာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လင်မရှိ မရေရာ၊ လင်မကောင်းက မထောင်းတာ” ဆိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးအတွက် အိမ်ထောင်ဖက်၏ အရေးပါပုံကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
“လင်မရှိ မရေရာ” ဆိုသည်မှာ “လင်မရှိ” (ခင်ပွန်း မရှိခြင်း) သည် “မရေရာ” (ခိုင်လုံသော အခြေအနေ မရှိခြင်း၊ အားကိုးရာ မဲ့ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။
အမျိုးသမီးတစ်ဦးအတွက် ခင်ပွန်း မရှိပါက လူမှုရေးအရ၊ စီးပွားရေးအရ အားကိုးရာမဲ့ပြီး မရေမရာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“လင်မကောင်းက မထောင်းတာ” ဆိုသည်မှာ “လင်မကောင်း” (မကောင်းသော ခင်ပွန်း၊ ဆိုးသွမ်းသော ခင်ပွန်း) ရှိခြင်းသည် “မထောင်းတာ” (အလွန်အမင်း ဆိုးရွားခြင်း မဟုတ်၊ ခံနိုင်ရည် ရှိနိုင်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
မကောင်းသော ခင်ပွန်း ရှိသော်လည်း ခင်ပွန်း လုံးဝမရှိခြင်းထက်စာလျှင် သာသေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦးအတွက် ခင်ပွန်းရှိခြင်းသည် မရှိခြင်းထက် ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး မကောင်းသော ခင်ပွန်းပင်ဖြစ်စေကာမူ လုံးဝမရှိခြင်းထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်ကောင်းမွန်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လင်မရှိ မရေရာ၊ လင်မကောင်းက မထောင်းတာ ဟူသော စကားနှင့်အညီ မှီခိုရာ အရှိန်မဲ့လှ၍ အိမ်ထောင်ပြုရပါတော့သည်။
" [၁၂၇၃] ကဝိသေ။
လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ လောကော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ လောကော” ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်ပြီး လောက၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
“လုဇ္ဇတိ” ဆိုသည်မှာ “ပျက်တတ်၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
“ပလုဇ္ဇတိ” ဆိုသည်မှာ “ပရမ်းပတာ ပျက်တတ်၏” သို့မဟုတ် “အမျိုးမျိုး ပျက်စီးတတ်၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
“ဣတိတသ္မာ” ဆိုသည်မှာ “ထို့ကြောင့်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
“လောကော” ဆိုသည်မှာ “လောကမည်၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထို့ကြောင့် “လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ လောကော” ၏ အဓိပ္ပာယ်အပြည့်အစုံမှာ “ပျက်တတ်သော သဘောရှိသောကြောင့်၊ အမျိုးမျိုး ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိသောကြောင့် လောကမည်၏” ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လောကသည် မမြဲသော သဘောရှိပြီး အရာအားလုံးသည် အချိန်တန်လျှင် ပျက်စီးပြောင်းလဲတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနိစ္စသဘော (မမြဲခြင်းသဘော) ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ "လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ လောကော၊ သဘောနိယံ၊ လောကဓံနှင့်၊ ဆက်ဆံကြုံကြိုက်၊" [၁၁၁၃] ညွန့်ပေါင်း၊ ဒု။
"အမှန်လောက၊ ဩကာသကား၊ နိစ္စမဟုတ်၊ ပလုဇ္ဇတိ၊ လုဇ္ဇတိတည့်၊ လောကိသဘော၊ လောကောသနစ်၊ ပွားဖြစ်ပျက်ပြား၊" [၁၁၈၉] ကုသ ၁၃၁။
လုပ်ရဲလျှင် ခံရဲရမည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လုပ်ရဲလျှင် ခံရဲရမည်” ဆိုသည်မှာ “လုပ်ရဲလျှင်” (အမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ရဲသော သတ္တိရှိလျှင်၊ အမှားတစ်ခုကို ကျူးလွန်ရဲလျှင်) “ခံရဲရမည်” (ထိုအမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အကျိုးဆက် သို့မဟုတ် အပြစ်ဒဏ်ကိုလည်း ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ခံယူရမည်) ဟု ဆိုလိုသည်။
မိမိ၏ လုပ်ရပ်အတွက် တာဝန်ယူမှုရှိရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အမှားတစ်ခုကို ကျူးလွန်ပြီးပါက ထိုအမှား၏ အကျိုးဆက်ကို ရှောင်လွှဲရန် မကြိုးစားသင့်ဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်သင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
သို့သော် ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုသော စကားတစ်ခုဖြစ်သည်။
လမ်းမသိ ခွေးနောက်လိုက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လမ်းမသိ ခွေးနောက်လိုက်” ဆိုသည်မှာ “လမ်းမသိ” (ခရီးသွားစဉ် လမ်းပျောက်နေလျှင်) “ခွေးနောက်လိုက်” (တွေ့သော ခွေးနောက်သို့ လိုက်သွားပါက) လူနေရပ်ရွာသို့ ရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ခွေးများသည် အိမ်ပြန်လမ်းကို အလွယ်တကူ ရှာတွေ့နိုင်သောကြောင့် တောလမ်းခရီး၌ လမ်းပျောက်နေသူများအတွက် ခွေးနောက်လိုက်ခြင်းသည် အကူအညီဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အတွေ့အကြုံရှိသော တိရစ္ဆာန်များ၏ ဗီဇနှင့် အသိဉာဏ်ကို အသုံးချခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်” ဆိုသည်မှာ “လမ်းရိုးဟောင်း” (အစဉ်အလာ နည်းလမ်းများ၊ ရှေးယခင်က အသုံးပြုခဲ့သော နည်းလမ်းများ) ကို အခြေခံ၍ “ဆင့်ကာထွင်” (ပိုမိုကောင်းမွန်သော နည်းလမ်းများ ရရှိအောင် တီထွင်ဖန်တီးခြင်း၊ တစ်ဆင့် တိုးမြှင့်ခြင်း) ပြုလုပ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ယခင်က ရှိပြီးသား နည်းလမ်းများကို လုံးဝပစ်ပယ်မည့်အစား ထိုနည်းလမ်းများ၏ အပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ပိုမိုကောင်းမွန်သော၊ ပိုမိုထိရောက်သော နည်းလမ်းများကို တီထွင်ကြံဆသင့်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် တိုးတက်မှုအတွက် အစဉ်အလာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ကိုမူ သုတေသနနှင့် အခြားသော တိုးတက်တီထွင်ကြံဆသူများက သုံးစွဲကြသည်။