kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ၆၂-မျိုးအကြောင်း ဟောကြားသော ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ ရဟန်းပြုရခြင်း၏ သာမညအကျိုးကျေးဇူးကို အဇာတသတ်မင်းအား ဟောကြားသော သာမညဖလသုတ်၊ ဗုဒ္ဓ၏ နောက်ဆုံးကာလ ဖြစ်စဉ်များကို ဟောကြားထားသော မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုရန် တစ်ကြောင်းတည်းသော လမ်းစဉ်ဖြစ်သည့် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို ဟောကြားသော မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၊ မိဘဝတ် သားသမီးဝတ် စသည့် လူမှုကျင့်ဝတ်များကို ဟောကြားထားသော သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ် တို့သည် ဒီဃနိကာယ်လာ သုတ္တန်များဖြစ်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ဒီဃနိကာယ်လာသုတ်များသည် ဘာသာခြားတို့အား ဗုဒ္ဓအဆုံးမ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာကို လိုက်နာသူများ ဖြစ်လာစေရန် ရည်ရွယ်၍ ဟောကြားထားသော သုတ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အသောကမင်းလက်ထက်တွင် အရှင်သောဏနှင့် အရှင်ဥတ္တရတို့သည် ဒီဃနိကာယ်၏ ပထမဆုံးသုတ်ဖြစ်သော ဗြဟ္မဇာလသုတ်ကို ဟောကြား၍ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိအရပ်တွင် သာသနာပြုခဲ့ ခြင်းဖြစ်သည်။
စုစုပေါင်း သုတ္တန် ၃၄-ပုဒ်ပါဝင်သော ဤဒီဃနိကာယ်အား “ဝဂ္ဂ (=အစု)” ခေါ် အစုသုံးစု ကျမ်းသုံးကျမ်း ခွဲခြားထားသည်။
သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ (မြန်မာအခေါ် သုတ်သီလက္ခန်) - သုတ်ပေါင်း ၁၃-သုတ် မဟာဝဂ္ဂ (မြန်မာအခေါ် သုတ်မဟာဝါ) - သုတ်ပေါင်း ၁၁-သုတ် ပါထိကဝဂ္ဂ (မြန်မာအခေါ် သုတ်ပါထေယျ) - သုတ်ပေါင်း ၁၀-သုတ် ပါဠိစာပေတို့တွင် ကျမ်းစာ၏ အရွယ်ပမာဏတို့ကို မရပ်မနားပဲ တစ်ကြိမ်တည်း ရွတ်ဆိုနိုင်သော ပမာဏဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။
ယင်းပမာဏအား “ဘာဏဝါရ” ဟုခေါ်သည်။
တစ်ဘာဏဝါရတွင် အက္ခရာအလုံးရည် ရှစ်ထောင်ရှိသည်။
ဒီဃနိကာယ်အား ဘာဏဝါရဟူသော unit ဖြင့်တိုင်းထွာက ၆၄-ဘာဏဝါရ ရှိသည်ဖြစ်၍ အက္ခရာအလုံးရည်စုစုပေါင်း ၅၁၂၀၀၀ ပါရှိသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ (Collection of Middle Length Discourses) ဒီဃနိကာယ်လာ သုတ်များသည် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှည်ရှည်လျားလျား ဟောကြားထားသော သုတ်များဟုဆိုပါက၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်မှ သုတ်များသည် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဟောကြားထားသော သုတ်များဟု ဆိုနိုင်သည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ သုတ် အများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်များအား ရည်ရွယ်ဟောကြားထားသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
မူလပရိယာယသုတ်၊ သဗ္ဗာသဝသုတ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ်၊ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ်၊ တဏှာသင်္ခယသုတ်၊ စူဠဝေဒလ္လသုတ်၊ အာနာပါနဿတိသုတ်၊ ဆဆက္ကသုတ် စသော အဓိပ္ပာယ်လေးနက်သည့် သုတ္တန်များသည် မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ သုတ်များဖြစ်သည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ်မှသုတ်များသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဒီဃနိကာယ်မှ သုတ်များလောက် မရှည်လျားသော်လည်း၊ အခြားနိကာယ်များမှ သုတ်များလောက် တိုတောင်းခြင်း မရှိပေ။
ထို့ကြောင့်ပင် မဇ္ဈိမ (အလယ်အလတ်) နိကာယ်ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ်တွင် သုတ်အရေအတွက်အားဖြင့် ၁၅၂ သုတ်ရှိကာ၊ ကျမ်းတစ်ကျမ်းလျှင် သုတ် ၅၀-ခန့်ဖြင့် ပဏ္ဏာသ ခေါ် ကျမ်း သုံးကျမ်း ခွဲထားသည်။
ပဏ္ဏာသဟူသည် ငါးဆယ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မူလပဏ္ဏာသ (ရှေးဦးအစ သုတ်ငါးဆယ်) မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ (အလယ် သုတ်ငါးဆယ်) ဥပရိပဏ္ဏာသ (အဆုံးသုတ် ငါးဆယ်) မှတ်ရ, ခေါ်ရလွယ်ရန် ပဏ္ဏာသ (ငါးဆယ်) ဟုဆိုရသော်လည်း နောက်ဆုံး ဥပရိပဏ္ဏာသတွင် သုတ်အရေတွက်အားဖြင့် ၅၂-သုတ်ရှိ၍ စုစုပေါင်း ၁၅၂-သုတ်ရှိသည်။
တဖန် ပဏ္ဏာသတစ်ခုစီတွင် သုတ် ၁၀-သုတ်စီအား “ဝဂ္ဂ”ခေါ် အခန်း တစ်ခန်းစီ ခွဲ၍ ထားသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် တစ်ခုလုံးအနေဖြင့် ဘာဏဝါရ ၈၀ ရှိ၍ ဒီဃနိကာယ်ထက် ပို၍ အရွယ်ပမာဏကြီးမားသည်။
သံယုတ္တနိကာယ (Collection of Connected Discourses) သံယုတ္တနိကာယ်တွင် အတွဲ ၅-တွဲ (တနည်း ကျမ်း ၅ကျမ်း) ရှိသည်။
သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်း နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်း ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်း သဠယတနဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်း မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်း သံယုတ္တနိကာယ်တွင် သုတ်အရေအတွက်အားဖြင့် ၇၇၆၂-သုတ် ပါဝင်၍ ဘာဏဝါရအားဖြင့် ၁၀၀ ရှိသည်။
(ဘိက္ခုဗောဓိအလိုအရ သုတ်ပေါင်း ၂၉၀၄-သုတ်သာတွေ့ရသည်ဟု ဆို၏။
ရေတွက်ပုံကွဲလွဲ၍ ဖြစ်ပေမည်။
) ကျမ်းတစ်ကျမ်းစီအား အကြောင်းအရာ တူရာတူရာအလိုက် သံယုတ္တခေါ် အခန်းများထပ်မံခွဲထားရာ ကျမ်း ၅-ကျမ်းတွင် စုစုပေါင်း သံယုတ် ၅၆-ခန်းပါဝင်သည်။
တစ်ဖန် ထိုသံယုတ်တို့ကိုလည်း သုတ် ၁၀-သုတ်ခန့်လျှင် ဝဂ္ဂ တစ်ခုစု၍ ထပ်မံခွဲထားပြန်သည်။
“သံယုတ္တ” ဟူသည် “အတူတကွယှဉ်တွဲပေါင်းစပ်ထားခြင်း”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သံယုတ္တနိကာယသည် အကြောင်းအရာ တူညီသော သုတ္တန်များအား စုပေါင်းထားသော နိကာယ်ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် သံယုတ္တနိကာယ်၏ ပထမတွဲ (သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်း)သည် ဂါထာဖြင့် ဟောကြားထားသည့် တရားတော်များအား စုစည်းထားသည်။
ဤကျမ်းအားလည်း ကောသလမင်းကြီးနှင့် ပတ်သက်၍ ဟောကြားထားသော တရားတော်များအား ကောသလသံယုတ္တ၊ မာရ်နတ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဟောကြာထားသော တရားတော်များအား မာရသံယုတ္တစသဖြင့် ထပ်မံ၍ ပိုင်းခြား စုစည်းထားသည်။
နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်းသည် အကြောင်း(နိဒါန)နှင့် အကျိုးဆက်စပ်ပုံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟောကြားထားသော တရားတော်များဖြစ်၍၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်းသည် ခန္ဓာငါးပါးနှင့် ပတ်သက်၍ ဟောကြားထားသော တရားတော်များဖြစ်သည်။
သဠယတနဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်းတွင် အာရုံသိမှုအတွေ့အကြုံ (experience)၏ အခြေခံဖြစ်သော ဗာဟိရာယတန (external bases) ခေါ် အာရုံခြောက်ပါးနှင့် အဇ္ဈတ္တိကာယတန (internal bases) ခေါ် ဒွါရခြောက်ပါးတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော တရားများဖြစ်သည်။
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်းတွင် သုတ်အရေတွက်အားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပမာဏအားဖြင့်ဖြစ်စေ အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် “မဟာဝဂ္ဂ”ဟု အမည်ရသည်။
မဂ္ဂင် ၈ပါး၊ ဗောဇ္ဈင် ၇ပါး၊ သတိပဋ္ဌာန် ၄ပါး၊ ဣန္ဒြေ ၅ပါး၊ သမ္ပပ္ပဓာန် ၄ပါး၊ ဗိုလ် ၅ပါးနှင့် ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄ပါး ဟူသော ဗောဓိပက္ခိယ ၃၇ပါးနှင့် ပတ်သက်သော တရားတော်များ၊ ဈာန်, သစ္စာလေးပါး, အာနာပါန, သောတာပတ္တိမဂ်နှင့် စပ်လျဉ်းသော တရားတော်များ ပါဝင်သည်။
ထို့ကြောင့် ပထမ လေးကျမ်းသည် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ သစ္စာ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့ကို နားလည် သဘောပေါက်စေ၍ အယူမှားဒိဋ္ဌိတို့ ကင်းစင်စေရန် ရည်ရွယ်ပြီး၊ နောက်ဆုံး မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ကျမ်းသည် ဗောဓိဉာဏ်အတွက် ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု ဘာဝနာရှုမှတ်ရန် လမ်းညွှန်တရားဒေသနာတော်များ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (Collections of Numerical Discourses) ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာလက်ထက် (ယခု)အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စာပေသင်ကြားပို့ချသော နည်းစနစ်သည် နှုတ်တိုက်သင်ယူပို့ချသော နည်းစနစ်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကျက်မှတ်ရလွယ်ကူစေရန် အချက်အလက် တစ်ခုရှိသောတရားများ၊ အချက်အလက် နှစ်ခုရှိသောတရားများ စသဖြင့် အင်္ဂါ (အချက်အလက်) အရေအတွက်ကို မူတည်၍ သင်ကြားပို့ချလေ့ရှိသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်သည် ဤသို့ အင်္ဂါအချက်လက်အရေအတွက် ပေါ်မူတည်၍ စုစည်းထာသော နိကာယ်ဖြစ်သည်။
နိပါတ (နိပါတ်) ခေါ် အခန်း ၁၁-ခန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ပထမအခန်း ဧကကနိပါတတွင် အင်္ဂါတစ်ပါးရှိသော သုတ်များ၊ ဒုတိယအခန်း ဒုကနိပါတတွင် အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသော သုတ်များ၊ တတိယအခန်း တိကနိပါတတွင် အင်္ဂါသုံးပါးရှိသော သုတ်များ ဤနည်းအားဖြင့် စုစုပေါင်း အခန်း ၁၁-ခန်းရှိသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်သည် ဘာဏဝါရအားဖြင့် ၁၂၀ ဘာဏဝါရရှိ၍ သုတ် အရေတွက်အားဖြင့် ၉၅၅၇-သုတ်ရှိသည်ဟု အဋ္ဌကထာများကဆိုသည်။
(ဘိက္ခုဗောဓိအလိုအရ သုတ်ပေါင်း ၂၃၄၄-သုတ်သာတွေ့ရသည်ဟု ဆို၏။
) နိပါတ်တစ်ခုစီအား ဝဂ္ဂ ခေါ် အစုများ ထပ်မံခွဲခြားထားရာ စုစုပေါင်း ဝဂ် ၁၆၀ ပါဝင်သည်။
ဝဂ်တစ်ခုစီတွင် အကြမ်းအားဖြင့် ၁၀-သုတ်မျှ ပါဝင်သည်။
သို့သော်လည်း အချို့ဝဂ်များတွင် ၇-သုတ်သာပါသည်ရှိသလို၊ အချို့တွင် ၂၆၂-သုတ်ထိပါဝင်သည်ကို တွေ့ရသည်။
အကြောင်းအရာအားဖြင့်လည်း မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်အကျိုး၊ တမလွန်အကျိုးများသာမက မျက်မှောက်ဘဝကြီးပွားရေးအတွက် ကျင့်ကြံရမည့် အောင်မြင်ရေး၊ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ အိမ်ထောင်ရေး၊ မိသားစုရေး၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးစသဖြင့် အကြောင်းအရာစုံလင်လှ၏။
ထို့ကြောင့် ဤနိကာယ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ စွယ်စုံကျမ်းသဖွယ်ဖြစ်နေ၍ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၏ ရေသောက်မြစ်ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ (Collections of Minor Texts) ပထမသင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် အရှင်ဥပါလိမထေရ်ဦးစီးကာ ဝိနည်းဒေသနာတော်ကို ဖြေဆို၍စုပေါင်း ရွတ်ဆိုတော်မူခဲ့၏။
ထို့နောက် ဒီဃနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်နှင့် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်တို့ကို အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်က ဖြေဆို၍ သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့သည်။
ဤသို့ သုတ္တန်ဒေသနာ၏ နိကာယ်ကြီးလေးရပ်အားတင်ပြီးသည့်နောက် အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ကို ဆက်လက် တင်တော်မူကြသည်။
ထို့နောက်မှ ကြွင်းသောသုတ္တန်ဒေသနာ အတိုအထွာတို့အား ခုဒ္ဒကနိကာယ်အဖြစ် သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြသည်။
အချို့သောကျမ်းများ (ဥပမာ မိလိန္ဒပဉှာ)သည် ပထမသံဂါယနာတင်စဉ်တွင် မပါဝင်ပဲ နောက်မှ ထည့်သွင်းထားသော ကျမ်းများဖြစ်၍ အချို့က သင်္ဂါယနာတင်ကျမ်းအဖြစ် အသိမှတ်မပြုကြပေ။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်တွင်ပါဝင်သော သုတ္တန်ကျမ်း အရေအတွက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမူအရ ၁၈-ကျမ်း၊ သီရိလင်္ကာမူအရ ၁၇-ကျမ်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံမူ ၁၅-ကျမ်းပါဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမူအရ ဤသုတ္တန်ကျမ်း ၁၈-ကျမ်းကိုသာမက၊ ဝိနည်းနှင့် အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတို့ကိုလည်း ခုဒ္ဒနိကာယ်တွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ခုဒ္ဒကပါဌ (ခုဒ္ဒကပါဌ်) ဓမ္မပဒ ဥဒါန (ဥဒါန်း) ဣတ္တိဝုတ္တက (ဣတ္တိဝုတ်) သုတ္တနိပါတ (သုတ္တနိပါတ်) ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ထေရဂါထာ ထေရီဂါထာ အပဒါန (အပါဒါန်) ဗုဒ္ဓဝံသ (ဗုဒ္ဓဝင်) စရိယာပိဋက ဇာတက (ဇာတ်) နိဒ္ဒေသ (မဟာနိဒ္ဒေသ နှင့် စူဠနိဒ္ဒေသ) ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်) မိလိန္ဒပဉှာ (မိလိန္ဒမင်းကြီး နှင့် အရှင်နာဂသေန) နေတ္တိ ပေဋကောပဒေသ နေတ္တိကျမ်းနှင့် ပေဋကောပဒေသကျမ်းတို့ကို ထိုင်းနိုင်ငံမူတွင် သင်္ဂါယနာတင်ကျမ်းအဖြစ် အသိမှတ်မပြု‌ပေ။
မိလိန္ဒပဉှာကိုမူ ထိုင်းနိုင်ငံရော၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံကပါ သင်္ဂါယနာတင်ကျမ်းအဖြစ်အသိမှတ်မပြုပေ။
ခုဒ္ဒကပါဌသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အခြေခံဖတ်စာဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
သရဏဂုံဆောက်တည်ခြင်း၊ ဆယ်ပါးသီလခံယူခြင်း၊ ၃၂-ကောဋ္ဌာသဆင်ခြင်ခြင်း၊ သာမဏေငယ်လေးများအတွက် အမေးအဖြေတို့ ပါဝင်သည်။
ပရိတ်ကြီး ၁၁-သုတ်အနက်မှ မင်္ဂလသုတ်၊ ရတနသုတ်၊ မေတ္တာသုတ်တို့သည်လည်း ဤခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်တွင် ပါဝင်သည်။
ထေရဂါထာ၊ ထေရီဂါထာနှင့် ဓမ္မပဒတို့သည် ဂါထာသက်သက်ဖြစ်၍၊ သုတ္တနိပါတ်၊ ဥဒါန်းနှင့် ဣတ္တိဝုတ်တို့သည် စကားပြေအနည်းငယ်ရောထားသော ဂါထာများဖြစ်၍ ဂါထာပေါင်းချုပ်ကျမ်းများ ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထေရဂါထာနှင့် ထေရီဂါထာသည် ရဟန္တာအရှင်များ၊ အရှင်မများ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဥဒါန်းကျူးရင့်သော ဂါထာများ၊ အမေးအဖြေများ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုခါနီး သံဝေဂရဖွယ် မြွက်ကြားသော ဂါထာများဖြစ်သည်။
သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်၌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကဲ့သို့ တစ်ပါးတည်း ဧကစာရီကျင့်သုံးသော ရသေ့ ရဟန်းတို့၏ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် (ကြံချိုပမာကျင့်ဖွယ်တရား)၊ မုနိသုတ်တို့ပါဝင်သည်။
နိဒ္ဒေသပါဠိတော်သည် သုတ္တနိပါတ်လာ အဋ္ဌကဝဂ်၊ ပါရာယနဝဂ်နှင့် ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်တို့၏ အဖွင့်ကျမ်းဖြစ်သည်။
ဝိမာနဝတ္ထု (ဝိမာန = ဗိမာန်) သည် မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် နတ်စည်းစိမ်ခံစားရပုံ ဝတ္ထုသာဓကများဖြစ်၍၊ ပေတဝတ္ထုသည် မည်သို့ ပြိတ္တာဘဝရောက်ရပုံ၊ မည်သို့ကျွတ်လွတ်ပုံ ဝတ္ထုသာဓကများဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဝင်သည် သုမေဓာရှင်ရသေ့ ဒီပင်္ကရာ မြတ်စွာဘုရားလက်ထက် ဗျာဒိတ်ခံပုံ၊ ပါရမီဖြည့်ပုံနှင့် ဒီပင်္ကရာ မြတ်စွာဘုရားမှသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားတိုင် ၂၅-ဆူသော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းဖြစ်သည် (နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ (ဝါ) ၂၈ဆူဘုရားများဆိုသည်မှာ ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူသော သာရမဏ္ဍကမ္ဘာ၌ ပွင့်တော်မူခဲ့သော ရှေ့ဘုရားသုံးဆူဖြစ်သည့် တဏှင်္ကရာ၊ မေဓင်္ကရာ၊ သရဏင်္ကရာ ဟူသော ဘုရားရှင်များအပါအဝင်ကို ခေါ်ဆိုပါသည်)။
စရိယာပိဋကကျမ်းသည် မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်ဘဝက ပါရမီဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့ပုံ ပုံဝတ္ထု ၃၅-ပုဒ်အား ပါရမီ ၁၀-ပါး အစီအစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။
အပါဒါန်ပါဠိတော်သည်လည်း ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓနှင့် ရဟန္တာအရှင်၊ ရဟန္တာအရှင်မတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကျမ်း ဖြစ်သည်။
ဇာတကကျမ်းအား ၅၅၀-နိပါတ်တော်ဟူသော အမည်ဖြင့် အသိများသည်။
မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ဖြစ်ပျက်သော အကြောင်းအရာတို့ ဆက်နွယ်၍ အတိတ်ကိုဆောင်ကာ ရှေးက ဤသို့ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်ဟု ဟောကြားထားသော ဇာတ်တော်များ ဖြစ်သည်။
ဇာတ်တော်ပုံပြင် ၅၄၇-ပုဒ်သာ ရှိသော်လည်း အခေါ်လွယ်စေရန် ငါးရာငါးဆယ်ဇာတ်‌ ဟုသာ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်သည် ဓမ္မဒေသနာတို့အား အဘိဓမ္မာဆန်ဆန် အသေးစိတ် ခွဲခြားဝေဖန် ဟောကြားထားသော ကျမ်းဖြစ်သည်။
သုတမယဉာဏ်, သီလမယဉာဏ်မှ အစချီကာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်, အနာဝရဏဉာဏ်တိုင် ၇၃-မျိုးသော ဉာဏ်များအား ဉာဏကထာခန်းတွင် ပိုင်းခြားပြသည်။
သစ္စာအနက် ၁၆-ချက်၊ ၅၂၈-သွယ် မေတ္တာပွားနည်းတို့သည် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်လာ ဒေသနာများဖြစ်သည်။
ပေဋကောပဒေသ (ပိဋကတ်လမ်းညွှန်ကျမ်း) နှင့် နေတ္တိ (လမ်းညွှန်ကျမ်း)တို့သည် ပိဋကတ်သုံးပုံအား စနစ်တကျ ခြုံငုံလေ့လာသော လမ်းညွှန်ကျမ်းဖြစ်၍ ပိဋကတ်တော်တို့၏ အဖွင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ၊ ဒီပနီကျမ်းပြုဆရာတို့၏ လက်စွဲကျမ်း တစ်စောင်ဖြစ်သည်။
မိလိန္ဒပဉှာကျမ်းသည် ဂရိနွယ်ဖွား တစ်ဦးဖြစ်သော သာဂလပြည့်ရှင် မိလိန္ဒမင်းကြီးနှင့် အရှင်နာဂသေန (အရှင်နာဂသိန်)တို့ တရားဓမ္မနှင့်စပ်၍ စကားစစ်ထိုးသော ကျမ်းဖြစ်သည်။
နိကာယ် ၅-ရပ်တို့၏ ရည်ရွယ်ချက် (၁) မျက်မှောက် အကျိုးစီးပွား (ဒိဋ္ဌဓမ္မ ဟိတသုခ) (၂) တမလွန် အကျိုးစီးပွား (သမ္ပရာယိက ဟိတသုခ) (၃) သံသရာမှ လွတ်မြောက်ခြင်းအကျိုး (ဝိမုတ္တိသုခ) ဟူသော အကျိုးသုံးပါးဖြစ်သည်။
ထိုရည်ရွယ်ချက်တို့အား ပို့ဆောင်ရန် တရားဒေသနာတို့ကို တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့်လွယ်ရာမှ ခက်ရာသို့ အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားထား၏။
ဤသို့ဟောကြားခြင်းအား အနုပုဗ္ဗိကထာ (အစဉ်အတိုင်းသော စကား) ဟု ခေါ်သည်။
ဒါန၊ သီလမှ အစပြု၍ ကာမဂုဏ်တို့၏ အပြစ်၊ ကာမဂုဏ်တို့မှ လွတ်မြောက်ခြင်းအကျိုးတို့ကို ဟောကြားကာ နောက်ဆုံးတွင် သစ္စာလေးပါးတရားအား ဟောကြားသော တရားစဉ် ဖြစ်သည်။
ဟောစဉ်အရ ဤသို့ အနုပုဗ္ဗိကထာဖြင့် ဟောကြားသကဲ့သို့ ကျင့်စဉ်အရလည်း သီလ၊ ဣန္ဒြေတို့ကို လုံခြုံအောင် စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ရောင့်ရဲခြင်း၊ သမာဓိထူထောင်ခြင်း စသော အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ၊ အနုပုဗ္ဗကိရိယာ၊ အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါ ခေါ် လုပ်ငန်းစဉ်၊ ကျင့်စဉ်များကို ဟောကြားထားသည်။
ထိုဟောစဉ်များအားဖြစ်စေ ကျင့်စဉ်များအားဖြစ်စေ အကျဉ်းချုံးလိုက်ပါက သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာဟူသော သိက္ခာသုံးပါး၊ အုပ်စုသုံးစုရသည်။
နိကာယ် ၅-ရပ်တို့၏ အနှစ်သည် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာဟူသော ဒေသနာစဉ်သုံးပါး၊ ကျင့်စဉ်သုံးပါးဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ပြုစုခဲ့သော ‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ’ အဋ္ဌကထာသည် ဤ သီလ, သမာဓိ, ပညာသုံးပါးအား အကျယ်ပြန်လည်ဖွင့်ဆိုထားသော နိကာယ် ၅-ရပ်တို့၏ အဖွင့်ကျမ်းတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
နိကာယ် ၅-ရပ်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ပေါင်းစပ်၍ ခြုံငုံကြည့်ပါက တရားဦး ဓမ္မစကြာဒေသနာတွင် ဟောကြားခဲ့သော သစ္စာလေးပါးတရားကို တွေ့ရပါမည်။
နိကာယ် ၅-ရပ်၏ နောက်ဆုံးပန်းတိုင်သည် ဝိမုတ္တိရသခေါ် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းသည့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာဖြစ်သည်။
နိကာယ် ၅-ရပ်အား အကျဉ်းချုံးလိုက်ပါက အရိယသစ္စာ (မြတ်သော အမှန်တရား) လေးပါးကို ရသည်။
စာညွှန်း ပါဠိတော်မြန်မာပြန်ကျမ်းများ (ကျမ်းဦးမှတ်ဖွယ်များ) U Ko Lay – The compedium of Buddhism: Guide to Tipiṭaka. A.K. Warder- Indian Buddhism. ဓမ္မာစရိယဦးမောင်မောင်လေး – ပိဋကအနှစ်ချုပ် ဒီဃနိကာယ် ဓမ္မာစရိယဦးမောင်မောင်လေး – ပိဋကအနှစ်ချုပ် မဇ္ဈိမနိကာယ် ဓမ္မာစရိယဦးမောင်မောင်လေး – ပိဋကအနှစ်ချုပ် သံယုတ္တနိကာယ် ဓမ္မာစရိယဦးမောင်မောင်လေး – ပိဋကအနှစ်ချုပ် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် Bhikkhu Bodhi – In the Buddha’s Words: Anthology of Discourses from the Pāḷi Canon. Maurice Walshe – The Long Discourses of The Buddha: A Translation of Dīgha Nikāya. Bhikkhu Ñānamoḷi and Bhikkhu Bodhi – The Middle Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikāya. Bhikkhu Bodhi – The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of Saṃyutta Nikāya. Bhikkhu Bodhi – Numerical Discourses of the Buddha: An Anthology of Suttas from Aṅguttara Nikāya. Category:သုတ္တန်ပိဋကတ် Category:ပိဋကတ် သုံးပုံ။
နိုင်ဝင်းဆွေ 150px|နိုင်ဝင်းဆွေ မွေးသက္ကရာဇ် ၁၉၄၁ -ခုနှစ် မိဘများ ဦးဖိုးမြိုင် + ဒေါ်ဖွားဆိုင် အမည်ရင်း ဦးမောင်ကျော် နိုင်ငံသား25px မြန်မာ ကလောင် အမည်ခွဲများ မရှိပါ မွေးရာဇာတိ တောင်ငူအပိုင်၊ ကျွန်းကုန်းတိုက်နယ်၊ ချင်းကုန်းကျေးရွာ အလုပ်အကိုင် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာကိုးကွယ်သည့် ဘာသာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထင်ရှားကျော်ကြားမှု မဟူရာမေတ္တာ၊ မသိန်းရှင်ဆီပို့ပေးပါ ဝတ္ထုဖြင့် နိုင်ဝင်းဆွေ (၁၉၄၁-၁၉၉၅) သည် မဟူရာမေတ္တာ ဝတ္ထုဖြင့် ၁၉၆၀-ခုနှစ်ဝန်းကျင်လောက်တွင် မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြား လာခဲ့သော စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ နိုင်ဝင်းဆွေအား အဘ ဦးဖိုးမြိုင် အမိ ဒေါ်ဖွားဆိုင်တို့မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူအပိုင်၊ ကျွန်းကုန်းတိုက်နယ်၊ ချင်းကုန်းကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မိဘများမှာ လယ်သမားများ ဖြစ်ကြပြီး မွေးချင်းငါးဦးအနက်စတုထ္ထသားဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဦးမောင်ကျော်ဖြစ်သည်။
ချောင်းဖြူကျေးရွာ(မန္တလာကျောင်း)၌ ၄တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ အလယ်တန်းပညာကိုကျွန်းကုန်းရွာ၊ စက်ရုံအလယ်တန်းကျောင်းတွင် ၇ တန်းအထိ ဆက်လက်သင်ယူခဲ့ပြီး ရေတာရှည်မြို့ အ.ထ.က. ကျောင်းမှ ၁၀-တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၀-တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက် မြန်မာ့မီးရထားဌာန၊ ညောင်လေးပင်ဘူတာ၌ဝင်ရောက် အမှုထမ်း ခဲ့သည်။
စာပေနယ်သို့ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း၌ မဟူရာမေတ္တာ အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ထိုစာမူဖြင့်ပင် ကျော်ကြားသောပင်ကိုဟန် ဝတ္ထုရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။
သူ၏ထင်ရှားသော စာပေလက်ရာများမှာ မဟူရာမေတ္တာ၊ နွေတည၊ မသိန်းရှင်ဆီပို့ပေးပါ၊ မြစပယ်ရုံ၊ ညအင်္သေချေမှာ၊ နိုးတဝက်အိပ်မက်၊ အချစ်ည၊ ရေဆန်လမ်း၊ ဘဝစာမျက်နှာများ (၁)၊ (၂) စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။
နိုင်ဝင်းဆွေ၏ ဝတ္ထုများသည် နိုင်ငံရေးနောက်ခံနှင့် ရေးသော ဝတ္ထုများ မဟုတ်ပါ။
၁၉၇၈-ခုနှစ် သူ၏ကဗျာနှင့် ဆောင်းပါးများကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးနောက် စစ်အစိုးရမှ လိုက်လံဖမ်းစီးမှုကြောင့် တိမ်းရှောင်ခဲ့ပြီး ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီသို့ လွတ်မြောက်ရေးတိုက်ပွဲများ ဆင်နွဲရန် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၉၀-ခုနှစ်တွင် မာနယ်ပလော တော်လှန်ရေး ဗဟိုဌာနချုပ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
၁၉၉၁-ခုနှစ်တွင် စာပေနှင့် အနုပညာကလပ် (လွတ်မြောက်နယ်မြေ) ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး စာပေနှင့် အနုပညာကလပ်မှ ထုတ်ဝေသော သစ္စာရီဗျူး အမှတ်(၁၊၂၊၃)အား အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်ယူ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သစ္စာရီဗျူး၊ သနူထူး၊ ဒေါင်းအိုးဝေ၊ လူ့ဘောင်သစ် စာစောင်များတွင် ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုများ၊ နိုင်ငံရေးစစ်တမ်းများ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်း မိတ်ဆက်များ ဆောင်းပါး ၄-စောင်နှင့် သုံးဘက်မြင် အနုပညာစစ်တမ်းကြီးကို ရေးသားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ဘ၀သရုပ်ဖော် စာပေဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သော သူ၏ စာပေလက်ရာများမှာ ၁၉၇၅-ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အဆက်ပြတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၂၄-ရက်နေ့တွင် မာနယ်ပလော ဌာနချုပ်အနီး ဟွေးဖောလူရွာ၌ ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။
ကျဆုံးချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ကျုံ (ဝတိုင်းရင်းသူ)နှင့် သား မောင်ဆန်းတို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
thumb|နိုင်ဝင်းဆွေ၏ မသိန်းရှင်ဆီပို့ပေးပါ စာအုပ်အဖုံး (၁၉၇၁-ခုနှစ်) ရာဇဝင်သမိုင်းမှတ်တမ်းအနေဖြင့် တရားသောစစ်ပွဲတွင် နိုင်ဝင်းဆွေ ကျဆုံးခဲ့ရသော်လည်း၊ သူ့၏ တော်လှန်ရေးရဲဘော်များက တောပန်းပွင့်များကို အသက်မဲ့သော ကျန်ရစ်သည့် သူ့ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်တွင် လွမ်းခြုံ၊ ဖုံးအုပ်ပေးခဲ့သည်။
မြေအောက်တွင် မြုတ်နှံရန်ပင်အချိန်မရရှိခဲ့ပါ။
ရေးသားခဲ့သောစာအုပ်များ မဟူရာမေတ္တာ (၁၉၆၈) နွေတစ်ည (၁၉၇၁) အိုယန်ဟိုင်၏ တေးသံ (ဆရာထက်မြက်နှင့်တွဲ၍ ဘာသာပြန်) ရေဆန်လမ်း (၁၉၇၅) နိုးတဝက်အိပ်မက် (၁၉၇၂) မသိန်းရှင်ဆီပို့ပေးပါ (၁၉၇၁) မြစပယ်ရုံ ညအသင်္ချေမှာ အချစ်ည (၁၉၇၂) ဘဝစာမျက်နှာများ (၁) ဘဝစာမျက်နှာများ (၂) ကိုးကား Mahuyar.pdf, မဟူရာ. Poem, နိုင်ဝင်းဆွေ၏ကဗျာများ. Novel Review, မသိန်းရှင်. ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
နန်နို () သည် ၁၀ ၏ ထပ်ညွှန်းကိန်း အနုတ် ၉ တန်ဖိုးရှိသောပမာဏဖြစ်သည်။
10^(-9) ဟုလည်းဖော်ပြနိုင်သည်။
Micro ထက်ပင် အဆရာထောင်ချီသေးငယ်သော ပမာဏများတိုင်းတာဖော်ပြရာတွင်သုံးသည်။
ဥပမာ နန်နို မီတာ။
နန်နို စက္ကန့် (nano seconds)။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နာနိုတက္ကနော်လော်ဂျီ Category:နည်းပညာ Category:သိပ္ပံ။
နန်းဆုရတီစိုးသည် မြန်မာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။
ဒဂုံ (၁) ကျောင်းသူဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငါးရှဉ့်သည် ရှည်လျား၍ ချောသည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Eel ဟုခေါ်ကြသည်။
ရုတ်တရက် ကြည့်လိုက်လျှင် ငါးဟုမည်သူမှမထင်ဘဲ ရေမြွေတစ်မျိုးဟု ထင်မှတ်မှားကြသည်။
တချို့သည် တွင်းနှင့် နေလေ့ရှိသည်။
မြွေကဲ့သို့ အကြေးခွန်မရှိပေ။
ပြောင်ချောနေပြီး အဖမ်းရခက်၏။
တိရစ္ဆာန် အသေကောင်များကို စားသောက် လေ့ရှိသည်။
ငါးရှဉ့်တွင် နှစ်မျိုး ရှိသည်။
ငါးရှဉ့်ပနီ (ပါးနီ)နှင့် ငါးရှဉ့်ပမဲ (ပါးမဲ)ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ငါးရှဉ့်သည် Anguilliformes မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်ပြီး ယင်းထဲတွင် မျိုးစဉ်ခွဲ ၈ ခု၊ မျိုးရင်း ၁၉ ခု၊ မျိုးစု ၁၁၁ ခု၊ မျိုးစိတ် ၈၀၀ ခန့် ပါဝင်သည်။
သိပ္ပံနည်းဖြင့် မျိုးရိုးခွဲခြားမှုအရ ငါးရှဉ့်မျိုးနွယ်သော မပါဝင်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ပေးနိုင်သည့် ငါးရှဉ့်တမျိုးကိုလည်း လျှပ်စစ် ငါးရှဉ့်ဟုပင် ခေါ်သည်။
ဇာစ်မြစ် ငါးရှဉ့်သည် စင်စစ် ရေချိုသားငါးဖြစ်၍ ချောင်း၊ မြောင်း၊ အင်းအိုင်များမှာ ငါးရှဉ့်တို့၏ မူလနေရပ်များဖြစ်သည်။
ဆောင်းဦးပေါက်လာလျှင် ငါးရှဉ့်တို့သည် မြစ်ချောင်းများမှ ပင်လယ်သို့ ဆင်းလာကြသည်။
ယင်းသို့ ဆင်းလာရာ၌ ညဘက်တွင် ခရီးပို၍ သွားကြသည်။
နေ့အခါတွင် တစ်စုတစ်အုပ်တည်း ရေအောက်ရှိ ရွှံ့နွံထဲတွင် ပုန်းလျှိုး၍ နေလေ့ရှိကြသည်။
ညမှောင်စ အချိန်သို့ ရောက်သည်နှင့် ခရီးဆက်သွားကြပြန်သည်။
ပင်လယ်သို့ရောက်သောအခါ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင်သာမက ရေနက်သော နေရာများ၌လည်း ကျက်စားကြသည်။
ဥ အုခြင်းနှင့် သားပေါက်ခြင်း ငါးရှဉ့်တို့သည် ပင်လယ်ထဲတွင် ဥအုကြပြီး၊ ပင်လယ်ထဲမှာပင် သေကြေပျက်စီးကြသည်။
ငါးရှဉ့်ဥများသည် အကာအကွယ်ကင်းလျက် ထိုမှဤမှ မျောနေလေ့ရှိသည်။
ငါးရှဉ့်ဥပေါင်းများစွာကို ပင်လယ်သတ္တဝါ အမျိုးမျိုးက စားပစ်လိုက်ကြသည်။
ကျန်ရစ်သောဥများမှ အချိန်တန်သောအခါ ငါးရှဉ့်ကလေးများ ပေါက်လာကြသည်။
ငါးရှဉ့်ကလေးများသည် ဥမှ ပေါက်လာသည့်အခါတွင် သေးငယ်ပြီး ပြားသောပုံသဏ္ဌာန် ရှိကြသည်။
ပထမ နှစ်လခန့်တွင် ငါးရှဉ့်ကလေးသည် ၃ လက်မခန့် ရှိသည်။
ထိုနောက် အနည်းငယ်မျှ ပြန်၍ ငယ်သွားကြသည်။
အရောင်လည်း အညိုရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။
ထိုအခါမှ ငါးရှဉ့်နှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တူ လာတော့သည်။
လက္ခဏာသွင်ပြင် 200px|ရေငန်တွင်တွေ့ရသော မိုရေးငါးရှဉ့်မျိုး သာမန်ငါးရှဉ့်၌ ကျဉ်းမြောင်းသော ဦးခေါင်း၊ တိုသောမေးရိုးနှင့် ရှည်လျားသော ကိုယ်ရှိ သည်။
လည်မျိုနားတွင်လည်း ဆူးတောင် ၂ ခုပါရှိသည်။
ထိုဆူးတောင် ၂ ခု အပြင် နောက်ကျောအလယ် အမြီးနား တစ်ဝိုက်လောက်ဆီမှ အစာအိမ် အလယ်ပိုင်းလောက်အထိ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ဆူးတောင်တစ်မျိုးသည်လည်း ရှိသေးသည်။
ငါးရှဉ့်ငယ်သည် ငါးရှဉ့်ကြီးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရေချိုရပ်များသို့ စတင် ခရီးထွက်တော့သည်။
ရေချိုဒေသများဖြစ်သည့် ချောင်းမြောင်း၊ အင်းအိုင်တို့သို့ ရောက်လျှင် ငါးရှဉ့်သည် ထပ်မံကြီးထွားလာသည်။
ပင်လယ်မှ ရေချိုဒေသသို့ ခရီးထွက်ရာတွင် လမ်းခရီး၌ မကျော်ဖြတ်နိုင်သော ရေတံခွန်၊ ချောက် စသည်တို့နှင့်တွေ့လျှင် ငါးရှဉ့်သည် ရေထဲမှ ထွက်လာကာ မြက်စိုများရှိရာအရပ်ကို ကျော်ဖြတ်၍ အလိုရှိသော ချောင်းမြောင်းများရှိရာ အရပ်သို့ အရောက်သွားလေ့ ရှိသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
ငါးရှဉ့်တို့သည် အစုအအုပ်နှင့်ချီ၍ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သွားတတ်သဖြင့် အစုလိုက်အအုပ်လိုက် ဖမ်းဆီးရမိရန် များစွာ လွယ်ကူသည်။
ရိုးရိုးငါးရှဉ့်မှာ အလျား ၂ ပေမှ ၃ ပေအထိ ရှိသည်။
ပင်လယ်ထဲ၌နေသော ငါးရှဉ့်ကြီများမှာ ၆ ပေ ကျော်အထိ ရှည်လျားသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့ရှိရခြင်း မြန်မာနိုင်ငံ အင်းလေးကန်ရှိ ငါးရှဉ့်ဖမ်းနေပုံ မြန်မာနိုင်ငံ၌ တွေ့ရသော ငါးရှဉ့်မျိုးတို့မှာ ငါးရှဉ့် (အမ်ဖီနပ် ကုချိယား)၊ ငမြီးထောင် (အင်ဂွီလားဗင်ဂလန်ဆစ်)၊ ငါးရှည်ကျား (အင်ဂွီလားဗိုင်ကာလာ) ဖြစ်ကြသည်။
ပထမနှစ်မျိုးသည် ရေချိုငါးရှဉ့်မျိုးဖြစ်၍ တတိယအမျိုးမှာ ပင်လယ်ငါးရှဉ့်မျိုး ဖြစ်သည်။
ငါးရှဉ့်အသားမှာ အရသာရှိ၏။
မြန်မာတို့သည် ငါးရှဉ့်ကို ကင်၍၎င်း၊ ချက်၍၎င်း စားကြသည်။
ထို့ပြင် ငါ့ရှဉ့်သွေးကို သောက်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ငါးရှဉ့် မွေးမြူပုံ ငါးရှဉ့် မွေးမြူပုံမှာ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ငါးရှဉ့်ပမဲ (ပါးမဲ) မွေးမြူနည်း ငါးရှဉ့်ပနီ (ပါးနီ) မွေးမြူနည်းတို့ ဖြစ်သည်။
ငါးရှဉ့်ပမဲ (ပါးမဲ) မွေးမြူနည်း ပထမဦးစွာ မြေကြီးထဲသို့ အုတ်ရေကန်ကို နှစ်ပေလောက် မြုပ်အောင်တည်ရသည်။
မြေပြင်ပေါ်သို့ သုံးပေမျှ မြင့်ရသည်။
အုတ်ရေကန်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ဆယ်ပေ x ပေနှစ်ဆယ် ဖြစ်သည်။
(မွေးမည့်အကောင်ရေပေါ် မူတည်သည်။
) အုတ်ရေကန်ပြီးသောအခါ ရေကန်ထဲသို့ မြေကြီး (ရွှံ့မြေ) တစ်လွှာခင်းရသည်။
ထိုအပေါ်မှ တိရစ္ဆာန်အသေကောင်များ ဖြန့်ခင်းရသည်။
ထို့နောက် ရွှံ့မြေ တစ်ထပ် ခင်းရသည်။
ထိုသို့ ရွှံ့မြေတစ်ထပ်၊ အသေကောင်တစ်ထပ် (သုံးထပ်တိတိ) ခင်းပြီးနောက် နောက်ဆုံးအလွှာပေါ်သို့ ရွှံ့မြေထပ်ခင်းပြီး ရေထည့်ရသည်။
ရေအနက် တစ်ပေရောက်အောင် ဖြည့်ရသည်။
ပြီးလျှင် ငါးရှဉ့်ပမဲ(ပါးမဲ)အကောင်ပေါက်များကို ထည့်ရသည်။
ရေအနက် တစ်ပေထက် လျော့သွားလျှင် ရေပြန်ဖြည့်ပေးရသည်။
ရေအထုတ်အသွင်း လုပ်စရာမလိုပေ။
အစာအား သီးသန့်ကျွေးစရာမလိုဘဲ တိရစ္ဆာန်အသေကောင်များကို စားသွားရင်းနှင့် ငါးရှဉ့်များ ကြီးထွားလာပေသည်။
ငါးလခန့်ထားပြီးဖော်၍ ရောင်းရန်အသင့် ဖြစ်နေသည်။
ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ရှိ ကျင်းများတွင် နေလေ့ရှိသည့် ဂါးဒင်းအီးလ်(Garden eel) ခေါ် ပင်လယ်ငါးရှဉ့်မျိုး ငါးရှဉ့်ပနီ (ပါးနီ) မွေးမြူနည်း ပထမဦးစွာ မြေပြင်ပေါ်တွင် အုတ်ရေကန် တည်ရသည်။
ရေကန်ထဲသို့ မြေကြီး (ရွှံ့မြေ) တစ်လွှာခင်းရသည်။
ရေအမြင့် တစ်ပေလောက် ထည့်ပေးရသည်။
အုတ်ကန်အရွယ်အစားနှင့် အနက်သည် ပမွဲမွေးကန်များထက် ငယ်သည်။
ရေကန်ကို ရေအထုတ်အသွင်း လုပ်ပေးရသည်။
အစာအား ငါးစာတောင့်များ ကျွေးရသည်။
ငါးလခန့်ထားပြီး ဖော်၍ Export(နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့) လုပ်ကြသည်။
ပါးမွဲထက် ဈေးကောင်းရသည်။
ငါးရှဉ့် ချက်နည်း အရသာနှင့် ဂုဏ်သတ္တိ ငါးရှဉ့်သည် ရေသတ္တဝါများ ထဲတွင် တခြားသတ္တဝါတွေထက် လေးပင်သည်။
အရသာရှိသည်။
ငါးရှဉ့်ပနီ (ပါးနီ)သည် စားကောင်း၍ ငါးရှဉ့်ပမဲ (ပါးမဲ)သည် စားမကောင်းပေ။
ငါးရှဉ့်သွေးကို အရက်ထဲ ထည့်သောက်လျှင် ယောက်ျားကာမ အားတိုးသည်ဟု တရုတ်များက ယူဆ၏။
ကိုကိုလတ်(ဆည်မြောင်း) ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်း(၂၀၀၇၊ အောက်တိုဘာ) ကိုးကား Category:ငါးရှဉ့်များ Category:စီးပွားဖြစ်ငါး Category:ရေသတ္တဝါများ။
နရသိင်္ခ (၁၁၄၁–၁၁၇၄) သည် ပုဂံခေတ် ထီးနန်းကို အေဒီ ၁၁၇၁ မှ ၁၁၇၄ အထိ စိုးစံခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
နရသိင်္ခသည် ညီတော် နရပတိစည်သူအား ထီးနန်းဆက်ခံသူနှင့် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ယင်းသည် ရာဇဝင်သမိုင်းတလျောက်တွင် တပ်မတော်အား အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ဘုရင်မှ အခြားသူတစ်ဦးအား အာဏာလွှဲပြောင်းပေးမှုကို ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
နရသိင်္ခမင်းသည် နရပတိစည်သူ၏ ဇနီးကို မိဖုရားမြှောက်ခဲ့ပြီးနောက် နရပတိစည်သူ၏ တပ်မှူး အောင်စွာက နရသိင်္ခကို လုပ်ကြံသဖြင့် ကံကုန်ရလေသည်။
ထင်အောင် ၁၉၆၇၊ စာ ၅၀–၅၁Harvey 1925: 53–54 ဂျီအိပ်လုစ်၏ အဆိုအရ အေဒီ ၁၁၆၅ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း နန်းတက်သော ဘုရင်များအကြောင်း ကျောက်စာမှတ်တမ်းများ မရှိခဲ့ပေ။
သန်းထွန်း ၁၉၆၄၊ စာ ၁၂၈Coedès 1968: 167 ဒေါက်တာထင်အောင်ကဲ့သို့သော အခြားသမိုင်းပညာရှင်များက လုစ်၏ မှန်းဆပြောဆိုချက်ကို လက်မခံခဲ့ကြပေ။
ထင်အောင် ၁၉၇၀၊ စာ ၄၂–၄၃ အစောပိုင်းဘဝ နရသိင်္ခသည် နရသူမင်းနှင့် မြောက်ပြင်သည်မိဖုရားတို့၏ သားတော်နှစ်ပါးအနက် သားတော်ကြီးဖြစ်သည်။
ရာဇဝင်သစ် အတွဲ ၁၊ ၂၀၁၂၊ စာ ၁၂၄ အောက်ခြေမှတ်စု ၃ ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် နရသိင်္ခ၏ မွေးဖွားချိန်ကို အမျိုးမျိုး ဖော်ပြကြသည်။
ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင်တွင် နရသိင်္ခကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၀၃ ခုနှစ် ခြောက်လပိုင်း ၁၇ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ (အေဒီ ၁၁၄၁ ဩဂုတ် ၁၈) တွင် မွေးဖွားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
သို့သော် ရာဇဝင်သစ်ကျမ်းက မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၉၆ ဟု ပြင်ဆင်ထားသည်။
မှန်နန်း ရာဇဝင်တွင် ဘုရင်၏ ရက်စွဲများသည် ယင်း၏ဖော်ပြချက်များနှင့် ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။
အခြားသော ရာဇဝင်ကျမ်းများနည်းတူ မှန်နန်းက ၁၁၃၈ တွင် မွေးဖွားသော နရပတိစည်သူထက် နရသိင်္ခက အသက်ပိုကြီးကြောင်း လက်ခံဖော်ပြထားသော်လည်း နရသိင်္ခ၏ မွေးဖွားခုနှစ်ကို ၁၁၄၀ ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဝိရောဓိတစ်ခုမှာ အခြားသော ပုဂံဘုရင်များအားလုံးနီးပါး၏ ရက်စွဲများကို ရာဇဝင်သစ်အတိုင်း ဆက်လက်ယူထားသော်လည်း မဟာရာဇဝင်တွင်ပါရှိသော ဘုရင်၏ ရက်စွဲ (အသက် ၃၄ နှစ်၊ နန်းသက် ၃ နှစ်)ကို မှန်နန်းတွင် ရုတ်ချည်းပြောင်းလဲခဲ့သည်။
အောက်ဖော်ပြပါဇယားသည် ရာဇဝင်ကျမ်းလေးစောင်တွင် ဖော်ပြထားသော ရက်စွဲများ ဖြစ်သည်။
မဟာရာဇဝင် အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ စာ ၃၄၈ ပညာရှင်များကမူ ဇာတာတော်ပုံတွင် ပါရှိသော မွေးဖွားခုနှစ်ကို လက်ခံကြသည်။
ရာဇဝင်ကျမ်း မွေးဖွား–ကွယ်လွန် အသက် ထီးနန်းကာလ နန်းသက် ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် (ဘုရင်များ စာရင်းအပိုင်း)ဇာတာ ၁၉၆၀၊ စာ ၄၀ ၁၁၄၂–၁၁၇၃ ၃၂ ၁၁၇၀–၁၁၇၃ ၃ ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင် (နန်းတွင်း ဇာတာခွင် အပိုင်း)ဇာတာ ၁၉၆၀၊ စာ ၆၆ ၁၁၄၁–၁၁၇၅ ၃၄ ၁၁၇၀–၁၁၇၅ ၃ မဟာရာဇဝင်ကြီး ၁၁၃၀–၁၁၆၄ ၃၄ ၁၁၆၁–၁၁၆၄ ၃ ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း ၁၁၃၄–၁၁၇၄ ၄၀ ၁၁၇၁–၁၁၇၄ ၃ မှန်နန်း ရာဇဝင် ၁၁၄၀–၁၁၇၄ ၃၄ ၁၁၇၁–၁၁၇၄ ၃ နရသိင်္ခသည် ဘုရင် အလောင်းစည်သူမင်း၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလတွင် ကြီးပြင်းလာခဲ့သည်။
သူ၏ ဦးရီးတော် မင်းရှင်စောက ထီးနန်းဆက်ခံသူဖြစ်သဖြင့် နရသိင်္ခအနေဖြင့် ထီးနန်းဆက်ခံရမည့် စာရင်းတွင် ရှိမနေပေ။
အရွယ်ရောက်သောအခါ ဝမ်းကွဲမောင်နှမဖြစ်သော မင်းအောင်မြတ်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
မှန်နန်း အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၁၁–၃၁၂ အေဒီ ၁၁၆၇ တွင် ခမည်းတော် နရသူက အလောင်းစည်သူနှင့် မင်းရှင်စောတို့ကို လုပ်ကြံ၍ ထီးနန်းရယူခဲ့သဖြင့် နရသိင်္ခသည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထီးနန်းအုပ်ချုပ်ကာလ thumb|တပ်မှူး အောင်စွာ အနောက်အရပ် အိန္ဒိယရှိ ပဋိက္ခယားမင်းမှ စေလွှတ်လုပ်ကြံသဖြင့် နရသူမင်းလွန်ပြီးနောက် အေဒီ ၁၁၇၁ တွင် နရသိင်္ခ နန်းတက်လာခဲ့သည်။
နန်းတက်ပွဲတွင် ညီတော် နရပတိစည်သူကို ထီးနန်းဆက်ခံသူနှင့် စစ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ဤသည်မှာ ရာဇဝင်သမိုင်းတလျောက် တပ်မတော်အုပ်ချုပ်ခွင့်အား ဘုရင်မှ အခြားတစ်ယောက်ကို ပထမဆုံး လွှဲပြောင်းပေးသည်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
(ထင်အောင်၊ ၁၉၆၇၊ စာ ၅၀): နရသူသည် ထိုသို့သော တပ်မတော် အုပ်ချုပ်မှုအာဏာကို ပထမဆုံး လွှဲပေးသည့် ဘုရင် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း မည်သည့်ရာဇဝင်ကျမ်းတွင်မှ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။