kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဦးတင်မောင်ဝင်းသည် ဦးမောင်ကို နှင့် သူငယ်ချင်း ဖြစ်သည်။
ခရမ်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) မှ ဦတင်မောင်ဝင်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ဘက် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီမှ ဦးဇော်ဝင်း (အငြိမ်းစား ဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်ဝင်း) မဆလခေတ် နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင် ဟောင်း၏ ညီအရင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ထောင်ဒဏ် ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး နဝတ စစ်ထောက်လှမ်းရေး များ၏ ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်မှုကြောင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ထောင်တွင်း၌ သေဆုံး သွားခဲ့သည်။
ဆော့ဖ်ဝဲ ဖွံ့ဖြိုးမှု ဆိုသည်မှာ ဆော့ဖ်ဝဲ ထုပ်လုပ်ခြင်း၊ရေးသားခြင်းများဖွံ့ဖြိုးစေရေးဆောင်ရွက်ခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။
ဆော့ဖ်ဝဲ ဖွံ့ဖြိုးမှု ကို ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်းမင်း တွင် ရင်းမြစ်ကုဒ်များ ရေးသားခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ဆောင်ချက်များကို ရည်ညွှန်းသည်။
ထို့ပြင် ဆော့ဖ်ဝဲ ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် သုတေသနပြုခြင်း၊အသစ်အသစ်များ တိုးတက်စေခြင်း၊ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း၊ ပြုပြင်မွန်းမံခြင်း၊ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် အခြားအချက်များစွာပါဝင်သည်။
ဆော့ဖ်ဝဲများ ဖွံ့ဖြိုးရန် ရည်ရွယ်ချက်မျိုးစုံရှိနိုင်သော်လည်း အဓိကအချက် (၃)ရပ်မှာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ အဓိကလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်စည်းရန်၊အလားအလာကောင်းသော လေ့လာနေဆဲ အသုံးပြုသူများ၏လိုအပ်ချက်များရရှိနိုင်စေရန်၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အသုံးပြုရန်တို့အတွက် ဖြစ်သည်။
ဆော့ဖ်ဝဲ ဖွံ့ဖြိုးရန် ချဉ်းကပ်နည်းများစွာရှိသော်လည်း အင်ဂျင်နီယာနှင့်သက်ဆိုင်သောမူကိုအခြေခံထားသောပုံစံများသည် စီးပွားရေးနှင့်ဆိုင်သော အဖြများရရှိရန်ရည်ရွယ်သည်။
အချို့ကမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်စေရန်ရည်ရွယ်ကြသည်။
အချို့ နည်းနာများတွင် ပေါင်းစပ်ထားသော အောက်ပါအခြေအနေများ ကို ဆော့ဖ်ဝဲ ဖွံ့ဖြိုးရန် စုစည်းထားသည်။
ပြဿနာများကို စိစစ်ပိုင်းခြားနိုင်ရန် ဈေးကွက်သုသေတနပြုရန် စီးပွားရေးပြဿနာများဖြေရှင်းခြင်းအတွက် လိုအပ်ချက်များကို စုစည်းရန် ဆော့ဖ်ဝဲအခြေခံထားသောပြဿနာဖြေရှင်းခြင်းအတွက် ဒီဇိုင်း(သို့)စီစဉ်မှု ဖန်တီးရန် ဆော့ဖ်ဝဲ၏(coding)များ ပြီးမြောက်လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် ဆော့ဖ်ဝဲများစမ်းသပ်ရန် ဖွံ့ဖြိုးစေရန် အထက်ပါအချက်များသည် ဆော့ဖ်ဝဲ ဖွံ့ဖြိုးမှု လှည့်လည်ပုံ software development lifecycle, orSDLC [] ကိုညွှန်းဆိုသည်။
thumb|နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် တွင်တွေ့ရသော ရုရှားလုပ် စူပါဂျက်၁၀၀ အမျိုးအစားလေယာဉ်တစ်စီး နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (ယခင်အမည် အေလာလေဆိပ်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏မြို့တော် နေပြည်တော်မြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ အေလာနှင့်လယ်ဝေးမြို့ တို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။
နေပြည်တော်မြို့ မတည်မီကာလများက အနီးရှိ ပျဉ်းမနားမြို့ ကိုအစွဲပြု၍ ပျဉ်းမနားလေဆိပ် ဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။
လေဆိပ်ကို ၂၀၁၁ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ရက်နေ့တွင် ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာစိုင်းမောက်ခမ်း၊တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် တို့မှအခမ်းအနားဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
အဖြစ်အပျက်များ ၂၀၂၅ ငလျင်ဒဏ် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ၇.၇ မဂ္ဂနီကျုငလျင်ကြောင့် နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ရှိ လေကြောင်းထိန်းချုပ်ရေးတာဝါ ပြိုကျခဲ့ပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဝန်ထမ်း (၅) ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းများအရ သိရှိရသည်။
https://yktnews.com/2025/03/209294/ ဤအဖြစ်အပျက်ကြောင့် လေဆိပ်သည် ယာယီပိတ်ထားရပြီး၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ ပြီးဆုံးသောနောက်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
https://news-eleven.com/article/301768 လေဆိပ်ချဲ့ထွင်မှုအဆင့်ဆင့် နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကြီး သည် တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်စွမ်းရှိပြီး စင်ကာပူအခြေစိုက် CPG Corporationမှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။
CPG Corporationသည် ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် တိုးချဲ့ရေးပရောဂျက်တွင် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည့်အပြင် စင်္ကာပူ ချန်ဂီ လေဆိပ်နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊လာအိုနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ၏ အဓိကဒီဇိုင်းရေးဆွဲသူလည်း ဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို Asia Worldကုမ္ပဏီမှ စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
လေဆိပ်တည်ဆောက်မှု ပြီးစီးသွားပါက လေယာဉ်ပြေးလမ်း၂ခုနှင့် ခေတ်မီစနစ်များ၊ဝန်ဆောင်မှုများပါဝင်သော တာမီနယ်၃ခု ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်သည်။
လေဆိပ်ချဲ့ထွင်မှု အစီအစဉ်ကို အောက်ပါအဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။
အဆင့် ၁ နေပြည်တော်လေဆိပ် တည်ဆောက်မှု ပထမအဆင့်အား ၂၀၀၉-၂၀၁၁ကာလတွင် အပြီးသတ်ခဲ့သည်။
ထိုအဆင့်တွင် ခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦး အလျား ၃၇၀၀ မီတာ၊အနံ ၃၀.၅ မီတာ ရှိသော တက္ကစီဝေး အလျား ၄၀၃ မီတာ၊အနံ ၃၃၆ မီတာ၊စုစုပေါင်းဧရိယာအားဖြင့် ၁၃၅၄၀၈ စတုရန်းမီတာ ရှိသော လေယာဉ်၁၀စီး တစ်ပြိုင်တည်းရပ်နားနိုင်သည့် နေရာကွက်လပ် ခရီးသည်ပို့ဆောင်သောရွေ့လျားတံတား ၁၀ ခု လေဆိပ်နောက်ထပ် တိုးချဲ့ရန် မြေနေရာနှင့် အစီအစဉ်များ လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင် ကားပါကင် နှင့် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်တစ်ခု၏ ရှိသင့်ရှိထိုက်သော အရည်အချင်းများပါဝင်သည်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း နိုင်ငံတကာခရီးသည်၂သန်း၊ ပြည်တွင်းခရီးသည်၁.၅သန်း၊ စုစုပေါင်းခရီးသည် ၃.၅သန်း ကိုဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၇၁၇၄စတုရန်းမီတာ ရှိသော အဓိကခန်းမဆောင် ဧရိယာ ၃၂၂၄စတုရန်းမီတာစီရှိသော အရှေ့နှင့်အနောက်ခန်းမဆောင်နှစ်ခု စုစုပေါင်းဧရိယာ ၅၉၁၂စတုရန်းမီတာ ရှိသော မြောက်ဘက်ခန်းမဆောင် ဟူ၍ဖွဲ့စီးထားသည်။
အရှေ့၊အနောက်နှင့်မြောက်ခန်းမသုံးခုကို အခက်အလက်သုံးခုသဖွယ် တည်ဆောက်ထားပြီး အဓိကခန်းမဆောင်ဖြင့် အလယ်မှချိတ်ဆက်ထားသည်။
မြေညီထပ်နှင့်ပထမထပ် စုစုပေါင်းကြမ်းခင်းဧရိယာသည် ၆၃၀၀၀စတုရန်းမီတာ ဖြစ်သည်။
အထပ်နှစ်ထပ်ပါဝင်သော လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို ကွန်ကရစ်တိုင်များဖြင့် ထောက်ကန်ထားသည်။
မြေညီထပ်သည် ဆိုက်ရောက်ခရီးသည်များအတွက်ဖြစ်ပြီး ပထမထပ်သည် ထွက်ခွာခရီးသည်များအတွက်ဖြစ်သည်။
အနောက်ဘက်ခန်းမဆောင်သည် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက်ဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်ခန်းမဆောင်များသည် နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များအတွက်ဖြစ်သည်။
လေဆိပ်ချဉ်းကပ်လမ်းမှာ လမ်းနှစ်ကြော၊ ဖောလိမ်းဖြစ်ပြီး ၁၅၀၀မီတာ ရှည်လျားသည်။
ကားပါကင်သည် အလျား၂၀၀မီတာ၊ အနံ ၁၀၇ မီတာ၊ စုစုပေါင်းဧရိယာ ၂၁၄၀၀ စတုရန်းမီတာ ရှိသည်။
အမြင့်၆၂မီတာရှိသော လေကြောင်းထိန်းမျှော်စင်သည် ပရောဂျက်ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယအဆင့်များအားလုံးတွင် ညွှန်ကြားမှုများပေးနိုင်သည်။
အဆင့် ၂ ဒုတိယအဆင့်မှာ မူလရှိပြီးသော လေဆိပ်အဆောက်အဦးရှေ့တွင် အလျားပေ ၁၂၀၀၊အနံပေ ၁၂၀၀ရှိသော လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခု၊ အ ရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များ လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခု၊လေဆိပ်အဆောက်အဦးတွင် ရွေ့လျားတံတားအသစ် ၄ ခုတပ်ဆင်ခြင်း၊ လေယာဉ်ခရီးစဉ်တွင်း အကျွေးအမွေးပြင်ဆင်ရေး အဆောက်အဦတစ်ခု၊ အစိုးရ အဆောက်အဦးနှင့် လေဆိပ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုဌာနများပါဝင်သည်။
အဆင့် ၃ တတိယအဆင့်တွင်မူ ရွေ့လျားတံတားအသစ် ၁၇ ခုထပ်မံတပ်ဆင်ခြင်း၊ အလျားပေ ၁၂၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသော အပြိုင်အနေအထားရှိတက္ကစီဝေး၊ လေဆိပ်အဆောက်အဦးရှေ့တွင် အလျားပေ ၁၂၀၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ရှိသော ဒုတိယမြောက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း၊ အလျားပေ ၁၂၀၀၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် နှစ်လမ်းသွား အပြိုင်အနေအထားရှိတက္ကစီဝေးတစ်စုံ၊ အလျားပေ ၆၅၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် တက္ကစီဝေးလေးခု၊ အလျားပေ ၅၅၀၊ အနံပေ ၁၀၀ ရှိသည့် တက္ကစီဝေးလေးခု၊ ကုန်တင်လေယာဉ်များအတွက် လေယာဉ်ရပ်နားရာကွက်လပ်တစ်ခုတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။
တတိယအဆင့်ပြီးဆုံးချိန်တွင် လေဆိပ်ကြီးသည် တစ်နှစ်လျှင်ခရီးသည် ၁၀.၅သန်းအထိ ဝန်ဆောင်မှုပေးလာနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် နှင့် မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် တို့ထက်အဆပေါင်းများစွာ အဆင့်မြင့်ရှုပ်ထွေး၍ ခန်းနားဆန်းပြားလာလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။
ပြေးဆွဲသည့် လေကြောင်းလိုင်းများ နှင့် မြို့များ ကိုးကား Category:နေပြည်တော် Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ။
"ဝိဇ္ဇာ" ဟူသော ပါဠိစကားလုံး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်။
ဓာတ်ရင်းနှင့် ပုံစံများ ဝိဒ + ဏျ + အာ (ကစ္စည်း ၅၄၁၊ ရူ ၅၅၂၊ နီတိ၊ ဓာတု ၁၀၃၊ ၂၁၅၊ ၂၂၇၊ ၃၆၇) ဝိဒိ + ဏျ + အာ (ကစ္စည်း ၅၄၁၊ ရူ ၅၅၂၊ နီတိ၊ ဓာတု ၁၀၅၊ ၃၆၇) ဝိဓ + ဏျ + အာ အမျိုးမျိုးသော အနက်ဖွင့်ဆိုချက်များ သိခြင်း၊ သိသည် ဝိဇာနနံ, ဝိဒတီတိ ဝါ ဝိဇ္ဇာ(ရူ ၆၆၀) သစ္စာလေးပါး စသည်တို့ကို သိသည်စတုသစ္စာဒိကံ ဝိဇာနာတီတိ ဝိဇ္ဇာ (မဏိမဉ္ဇူ ၂၊ ၃၃၅) သိသည်ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ ဝိဇ္ဇာ (ဓာန်၊ဋီ ၁၅၃) သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားရှိခြင်း၊ ရရှိထင်ရှားခြင်းသဘာဝတော ဝိဇ္ဇတိ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝိဇ္ဇာ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၃၁၉) ၎င်းဖြင့် သိသည် ဝိဇာနာတိ ဧတာယာတိ ဝိဇ္ဇာ (ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ ၁၉၅) ၎င်းဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိသည်ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဧတာယ ဇာနာတီတိ ဝိဇ္ဇာ (မ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၂၃) သိအပ်သည် ဝေဒီယတိ ဇာနီယတီတိ ဝိဇ္ဇာ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၃၁၉) ရရှိအပ်သည် ဝေဒီယတိ ပဋိလာဘီယတီတိ ဝိဇ္ဇာ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၃၁၉) (ဒီ၊ဋီ ၃၊ ၁၁၂) ရောက်အပ်သော ဘုံကို ရရှိသည် ဝိဋ္ဌိတဗ္ဗ ဘူမိ ဝိန္ဒတိ လဘတီတိ ဝိဇ္ဇာ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၃၁၉) ထိုးထွင်းသိအပ်သော အနက်ဖြင့် သိအပ်သည် ဝိဇ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ (ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ ၁၇) သိအပ်သည်ကို သိသည် ဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ ဝိဇ္ဇာ (နေတ္တိ၊ဋ္ဌ ၁၃၂) ဓမ္မတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာနှင့် အများဆိုင်လက္ခဏာကို သိသည် ဝိန္ဒိယံ ဓမ္မာနံ သလက္ခဏံ, သာမညလက္ခဏဉ္စ ဝိန္ဒတီတိ ဝိဇ္ဇာ (နေတ္တိ၊ဋီ ၈၊ ၉) သိသည် ဝိန္ဒတီတိ ဝိဇ္ဇာ (သာရတ္ထ ၁၊ ၂၃၅၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ ၁၊ ၂၃၂၊ မဏိမဉ္ဇူ ၂၊ ၃၃၆) သိသည် သို့မဟုတ် ရသည် ဝိဒတိ, ဝိန္ဒတီတိ ဝါ ဝိဇ္ဇာ (သံ၊ဋီ ၂၊ ၃၉၄) အမှောင်ကို ဖျောက်ဖျက်သည် တမံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိဇ္ဇာ (အဘိ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၄၃၅) (ဒီ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၁၈၈၊ သာရတ္ထ ၁၊ ၂၃၅၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ ၁၊ ၂၃၂၊ နေတ္တိ၊ဋီ ၉) မိမိ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ပယ်ဖျက်သည် အတ္တနော ပဋိပက္ခ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိဇ္ဇာ (နီတိ၊ ဓာတု ၃၆၇) ထင်ရှားအောင် ပြုသည် ဝိဒိတ + ကရ + အ။
ဝိဒိတံ ကရောတီတိ ဝိဇ္ဇာ (ဒီ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၁၈၈၊ အဘိ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၄၃၅၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၃၁၉၊ ဝိမတိ ၁၊ ၅၀၊ နီတိ၊ ဓာတု ၃၆၇၊ မဏိမဉ္ဇူ ၂၊ ၃၃၆) (သာရတ္ထ ၁၊ ၂၃၅၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ ၁၊ ၂၃၂၊ နေတ္တိ၊ဋီ ၉) ဝိဇ္ဇမာန + ဇဝါ။
ဝိဘာဝိနီ ၂၃၅။
"ဝိဇ္ဇမာနဇဝါ" ဟု ဆိုလိုလျက် နိရုတ္တိနည်းဖြင့် စီရင်သည် (မဏိမဉ္ဇူ ၂၊ ၃၃၆) ဝိဒျာ (သံ)၊ ဝိဇ္ဇာ (ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ) (သက္ကတ၊ ပါကတိ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ ဘာသာတို့မှ ဆင်းသက်လာပုံ) ဝိဇ္ဇာ အမျိုးအစားများ ယောက်ျားတို့၏ အတတ် ၁၈ ရပ် "တမ္မာက ဝိဇ္ဇဉ္စ သုတဉ္စ အာဒိယ။
" (ဇာ ၁၊ ၆၄) "ဝိဇ္ဇန္တိ အဋ္ဌာရသသု ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေသု ယံကိဉ္စိ။
" (ဇာ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၂၀၄-၅) (၁) သုတိ = ဣရု၊ ယဇု၊ သာမဟူသော ဗေဒင်ကျမ်းအတတ်။
(၂) သမ္မုတိ = မနုဓမ္မသတ် စသော ဓမ္မသတ်ကျမ်းအတတ်။
(၃) သင်္ချာ = "သင်္ချာဒဿနကျမ်း" စသော အရေအတွက်သင်္ချာကို ပြသော သင်္ချာကျမ်းအတတ်။
(၄) ယောဂါ = ရာဇဥပါယ်ကို ပြသော ပါတဉ္ဇလိယောဂဒဿနကျမ်း၊ လက်မှုပညာကိုပြသော ဟတ္ထဒီပကကျမ်း စသော ယောဂကျမ်းအတတ်။
(၅) နီတိ = နီတိကျမ်းအတတ်။
(၆) ဝိသေသိကာ = "ကာဏာဒကျမ်း" စသော ဝိသေသိကဒဿနကျမ်းအတတ်။
(၇) ဂဏိကာ = သုဘာသုဘကို ဟောပြောကြောင်းဖြစ်သော "ဗြို့ဟစ်ကျမ်း" စသော ဂဏိကကျမ်းအတတ်။
(၈) ဂန္ဓဗ္ဗာ = စည်၊ စောင်း၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာစသည်ကို တီးဆိုကြောင်းဖြစ်သော "သင်္ဂီတိမူလကျမ်း" စသော ဂန္ဓဗ္ဗကျမ်းအတတ်။
(၉) တိကိစ္ဆာ = ဆေးကျမ်းအတတ်။
(၁၀) စတုဗ္ဗေဒ = ဗေဒင်လေးပုံအတတ်။
(ဓနုဗ္ဗေဒ = လေးကိုင်မြားပစ်ကို သိကြောင်းဖြစ်သော ဓနုဗ္ဗေဒကျမ်းအတတ်။
) (၁၁) ပုရုဏာ = ဗြဟ္မပုရဏ် စသော ပုရဏ်ကျမ်းအတတ်။
(၁၂) ဣတိဟာသာ = ရှေးဖြစ်ထုံးဟောင်းကို ပြတတ်သော "ဘာရတကျမ်း" စသော သမိုင်းကျမ်း-ဣတိဟာသကျမ်းအတတ်။
(၁၃) ဇောတိသာ = ဂြိုဟ်၊ နက္ခတ်တို့၏ အသွားအလာကိုပြသော ဇောတိသကျမ်းအတတ်။
(၁၄) မာယာ = မျက်လှည့်အတတ်ကို ပြတတ်သော "ဣန္ဒြဇာလကျမ်း" စသော မာယာကျမ်းအတတ်။
(၁၅) ကေတု = ကိတ်အမျိုးမျိုးတို့၏ အကျိုးအပြစ်ကို ပြသော ကေတုကျမ်းအတတ်။
(၁၆) မန္တနာ = ဂါထာမန္တန်တို့၏ အသံအထူးကို ပြတတ်သော တန္တကျမ်းစသော မန္တန်ကျမ်းအတတ်။
(၁၇) ယုဒ္ဓါ = သေနင်္ဂဗျူဟာစသည်ကို ပြတတ်သော ယုဒ္ဓကျမ်းအတတ်။
(၁၈) ဆန္ဒသာ = ဝုတ္တရတနာကရ-စသော ဆန်းကျမ်းအတတ်တို့ဖြစ်သည်။
(မိလိန္ဒ ၄) ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဝိဇ္ဇာများ (က) ဝိဇ္ဇာ ၃ ပါး "အယံ ခေါ မေ ဗြာဟ္မဏ ရတ္တိယာ ပဌမေ ယာမေ ပဌမာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ။
... အယံ ခေါ် မေ ဗြာဟ္မဏ ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ ဒုတိယာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ... အယံ ခေါ မေ ဗြာဟ္မဏ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ တတိယာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ။
" (ဝိ ၁၊ ၅-၆၊ မ ၁၊ ၂၇-၈) "ဝိဇ္ဇာတိ တိဿာ ဝိဇ္ဇာ။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ၊ သတ္တာနံ စုတူပပါတေ ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ၊ အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ။
" (ဒီ ၃၊ ၁၈၄၊ အဘိ၊ဓ ၂၆၅) "ဝိဇ္ဇာတိ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ။
ကိံ ဝိဒိတံ ကရောတိ ? ပုဗ္ဗေနိဝါသံ... ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဝိဇ္ဇာ ...ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ။
" (ဝိ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၁၃၁-၈၊ မ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၁၃၀-၂၊ အံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၁၄၆-၈၊ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ ၂၉၉၊ ၃၀၁) "ဝိဇ္ဇာ (ဒီ၊၃၊၁၈၀။
ပဋိသံ၊၃၄)တိ တိဿာ ဝိဇ္ဇာ။
" (ဒီ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၁၆၇၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၆၊ အံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၁၄၆-၈၊ အံ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၂၀၆-၇၊ အဘိ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၄၃၅၊ ဝိသုဒ္ဓိ ၁၊ ၁၉၆၊ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ ၂၉၉-၃၀၁၊ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၀၃၊ ထေရ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၁၄-၅၊ ၅၂၅၊ ဝိမတိ ၁၊ ၅၊ ဒီ၊ဋီ ၃၊ ၂၈၁၊ အံ၊ဋီ ၂၊ ၃၅၁၊ နေတ္တိ၊ဋီ ၉) (၁) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် (ရှေးဘဝဖြစ်စဉ်များကို အောက်မေ့နိုင်သောဉာဏ်) (၂) ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် (နတ်မျက်စိနှင့်တူသော အမြင်ဉာဏ်၊ သတ္တဝါတို့၏ စုတိနှင့် ပဋိသန္ဓေကို မြင်သိသောဉာဏ်) (၃) အာသဝက္ခယဉာဏ် (ကိလေသာအာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်းကြောင်းဉာဏ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်) (ခ) ဝိဇ္ဇာ ၆ ပါး "ဆပိ ဝိဇ္ဇာ ဆဠဘိညဝသေန။
" (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ ၂၅၁) (၁) ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် (တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သောဉာဏ်) (၂) ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် (နတ်နားကဲ့သို့ အသံအမျိုးမျိုးကို ကြားနိုင်သောဉာဏ်) (၃) စေတောပရိယဉာဏ် (သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိနိုင်သောဉာဏ်) (၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ် (ရှေးဘဝဖြစ်စဉ်များကို အောက်မေ့နိုင်သောဉာဏ်) (၅) ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် (နတ်မျက်စိနှင့်တူသော အမြင်ဉာဏ်) (၆) အာသဝက္ခယဉာဏ် (ကိလေသာအာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်းကြောင်းဉာဏ်) (ဤ ၆ ပါးကိုပင် အဘိညာဉ် ၆ ပါးဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ ၂၅၁) (ဂ) ဝိဇ္ဇာ ၈ ပါး "ဝိဇ္ဇာ (ဝိ၊၁၊၁)တိ...အဋ္ဌပိ ဝိဇ္ဇာ ... အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ။
တတြ ဟိ ဝိပဿနာဉာဏေန မနောမယိဒ္ဓိယာ စ သဟ ဆ အဘိညာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာ။
" (ဝိ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၈၈၊ ဝိသုဒ္ဓိ ၁၊ ၁၉၆) (အံ၊ဋီ ၂၊ ၃၅၁) "ဝိပဿနာဉာဏတော ပန ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌဝိဓာပိ ပညာ “ဝိဇ္ဇာ” တိ နိယျာတိတာ။
" (ဒီ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၄၀) (၁) ဝိပဿနာဉာဏ် (ထိုးထွင်းရှုမြင်သောဉာဏ်) (၂) မနောမယိဒ္ဓိဉာဏ် (စိတ်ဖြင့် ဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်ခိုးဉာဏ်) (၃) ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် (တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သောဉာဏ်) (၄) ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် (နတ်နားနှင့်တူသော အသံအမျိုးမျိုးကို ကြားနိုင်သောဉာဏ်) (၅) စေတောပရိယဉာဏ် (သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိနိုင်သောဉာဏ်) (၆) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် (ရှေးဘဝဖြစ်စဉ်များကို အောက်မေ့နိုင်သောဉာဏ်) (၇) ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် (နတ်မျက်စိနှင့်တူသော အမြင်ဉာဏ်) (၈) အာသဝက္ခယဉာဏ် (ကိလေသာအာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်းကြောင်းဉာဏ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်)(ဒီ ၁၊ ၇၂-၈၀၊ ၉၄၊ ဝိ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၈၈၊ ဒီ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၄၀၊ အံ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၄၁၀ စသည်တို့ကြည့်) အဘိညာဉ်နှင့် သမာပတ်ဆိုင်ရာ အနက် "ဝိဇ္ဇ (ဇာ၊၂၊၁၇၁)န္တိ ပဉ္စအဘိညအဋ္ဌသမာပတ္တိဉာဏံ။
" (ဇာ၊ဋ္ဌ ၆၊ ၇၃) ဝိဇ္ဇာသည် အဘိညာဉ် ၅ ပါးနှင့် အဋ္ဌသမာပတ် (ဈာန် ၈ ပါး) ၏ ဉာဏ်ကို ဆိုလိုသည်။
မဂ်ဉာဏ်၊ မဂ်ပညာ ဝိဇ္ဇာသည် အရိယသစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းဖြင့် ကိလေသာများကို ပယ်ရှားနိုင်သော မဂ်ဉာဏ်၊ မဂ်ပညာ (အထူးသဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်) ဖြစ်သည်။
"ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊...အာလောကော ဥဒပါဒိ။
" (ဝိ ၃၊ ၁၅၊ သံ ၁၊ ၂၅၀) "စက္ခုန္တိအာဒီနိ ဉာဏဝေဝစနာနေဝ။
" (သံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၂၀၊ သာရတ္ထ ၃၊ ၁၇၉) (ဝိ ၃၊ ၁၅၊ ပဋိသံ ၃၃၂၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၂၁၉၊ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ ၁၂၃၊ ဝဇိရ ၄၀၄၊ နေတ္တိ၊ဝိ ၁၉၁) "ဝိဇ္ဇာ (မ၊၃၊၃၀၆)တိ မဂ္ဂပညာ။
" (မ၊ဋ္ဌ ၄၊ ၂၃၁) "စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနဋ္ဌေန စ ဝိဇ္ဇာ၊ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အာဟ “ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂပညာ” တိ။
" (မ၊ဋီ ၃၊ ၄၁၈) "ဝိဇ္ဇာ (သံ၊၁၊၃၁၀)တိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ။
" (သံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၇၂) "ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန။
" (သံ၊ဋီ ၂၊ ၉၃) "ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိပါရိပူရိယာ မူလဘာဝေနာပိ စဿာ မဟာနိသံသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
" (ဝိသုဒ္ဓိ ၁၊ ၂၈၃) "ဝိဇ္ဇာ နာမ မဂ္ဂေါ။
ဝိမုတ္တိ ဖလံ။
" (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ ၁၊ ၃၄၅) (ဒီ ၂၊ ၁၇၄၊ မ ၁၊ ၅၈၊ သံ ၁၊ ၃၉၊ ၂၀၀၊ သံ ၂၊ ၃၉၊ ၂၅၉၊ အံ ၁၊ ၇၊ ၄၄-၅၊ ၁၃၅၊ ၅၇၀၊ သုတ္တနိ ၃၉၂၊ ပဋိသံ ၃၉၃၊ ထေရ ၂၈၄၊ နေတ္တိ ၁၂၇၊ ဒီ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၂၃၇၊ မ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၁၀၊ မ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၂၆၈၊ မ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၂၇၆၊ မ၊ဋ္ဌ ၄၊ ၂၃၁၊ သံ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၈၄၊ ၉၂၊ ၂၆၄၊ သံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၇၂၊ ၂၄၉၊ သံ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၁၂၊ အံ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၄၂၊ ၄၁၀-၁၊ အံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၁၁၅၊ ၃၉၆၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၃၀၄၊ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၂၂၂၊ ၃၀၀) ဖိုလ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ပညာ ဝိဇ္ဇာသည် ဖိုလ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ပညာကို ဆိုလိုသည်။
"ဝိဇ္ဇာ (အံ၊၁၊၂၂)တိ ဖလေ ဉာဏံ။
" (အံ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၉၃၊ အံ၊ဋီ ၁၊ ၁၄၁) (အံ ၁၊ ၈၂၊ အံ ၃၊ ၃၄၇၊ အံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၅၅၊ အံ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၃၁၇) အရဟတ္တဖိုလ်၌ရှိသော ဣန္ဒြေ ၅ ပါး အရဟတ္တဖိုလ်၌ရှိသော ဣန္ဒြေ ၅ ပါး (သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ) သည်လည်း ဝိဇ္ဇာ ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့သည် ပညာ၏ အထောက်အကူများ ဖြစ်သောကြောင့် ဝိဇ္ဇာဟု ခေါ်ဆိုသည်။
"တာနိယေဝ အသေက္ခာနိ ပဋိန္ဒိယာနိ ဝိဇ္ဇာ။
" (နေတ္တိ ၅၄) "ပဋိန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ဝိယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပကာရကတ္တာ ပညာက္ခန္ဓေ သဒ္ဓါဒီနိ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာယ ဥပကာရကတ္တာ သင်္ဂဏှနဝသေန ဝုတ္တာနိ။
" (နေတ္တိ၊ဋ္ဌ ၁၂၆) (နေတ္တိ-နေတ္တိ ၈၈၊ နေတ္တိ ၁၉၇၊ ၂၅၂) ကမ္မဿကတာဉာဏ် (ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဟု သိသောဉာဏ်) ဝိဇ္ဇာသည် ကမ္မဿကတာဉာဏ်ကို ဆိုလိုသည်။
"ဝိဇ္ဇာ (သံ၊၃၊၂)တိ ကမ္မဿကတာဉာဏံ။
" (သံ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၁၅၄) သမ္မာဒိဋ္ဌိ (ကောင်းသော အမြင်) ဝိဇ္ဇာသည် သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ဆိုလိုသည်။
"ဝိဇ္ဇာ (ပဋိသံ၊၃၂၇)တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။
" (ထိုပဋိသံ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၂၁၃) (ဝိသုဒ္ဓိ ၁၊ ၃၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ ၁၊ ၁၁) သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ ဝိဇ္ဇာသည် သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပကို ဆိုလိုသည်။
"အထ ဝါ ဝိဇ္ဇာ (မ၊၃၊၃၀၆။
နေတ္တိ၊၁၂၃)တိ ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပါ။
" (မ၊ဋ္ဌ ၄၊ ၂၃၁၊ ဋ္ဌ ၁၊ ၈၄၊ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ ၂၃၉) (ဝိသုဒ္ဓိ ၁၊ ၃၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ ၁၊ ၁၂၊ မ၊ဋီ ၃၊ ၄၁၈၊ သံ၊ဋီ ၁၊ ၁၂၄) အတတ်ပညာ၊ ကျမ်းဂန် (က) မန္တန်အတတ်ပညာ "ဝိဇ္ဇံ ပရိဝတ္တေတွာ (ဝိ၊ဋ္ဌ ၂၊ ၄၀။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၂) တိ ဂန္ဓာရ (ရိ)-ဝိဇ္ဇာဒိကံ အတ္တနော ဝိဇ္ဇံ ကတုပစာရံ ပရိဇပ္ပိတွာ မန္တပဌနက္ကမေန ပဋိတွာ။
" (သာရတ္ထ ၂၊ ၂၅၇၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ ၂၊ ၁၅) (သံ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၆၇၊ ဒီ၊ဋီ ၁၊ ၃၀၄၊ သီ၊ဋီ၊သစ် ၂၊ ၂၆၂၊ သံ၊ဋီ ၁၊ ၂၉၅) ဝိဇ္ဇာသည် မန္တန်အတတ်ပညာကို ဆိုလိုသည်။
(ခ) မန္တန်ကျမ်း "ဇီဝိကတ္ထံ, သတ္တာနံ ဥပကာရတ္ထဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ၊ မန္တသတ္ထာဒိ။
" (ဒီ၊ဋီ ၃၊ ၁၁၂) အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုအတွက်၊ သတ္တဝါတို့အား အကျိုးပြုရန်အတွက် သိအပ်သော မန္တန်ကျမ်းစသည်ကို ဝိဇ္ဇာဟု ခေါ်သည်။
(ဂ) ဝေဒကျမ်း ၃ ကျမ်း "ဝိဇ္ဇာ (သံ၊၁၊၁၆၇)တိ တယော ဝေဒါ။
" (သံ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၁၁၊ သံ၊ဋီ ၁၊ ၂၅၈) "ဝိဇ္ဇ (ဇာ၊၁၊၂၂၂)န္တိ ဝေဒံ။
" (ဇာ၊ဋ္ဌ ၄၊ ၇၅) "ဝိဇ္ဇာစရဏေနာ (ဇာ၊၂၊၁၀၅)တိ ဝေဒတ္တယ-သင်္ခါတာယ ဝိဇ္ဇာယ စေဝ သီလေန စ။
" (ဇာ၊ဋ္ဌ ၅၊ ၄၂၅) (ဒီ၊ဋ္ဌ ၁၊ ၂၃၉) ဝိဇ္ဇာသည် ဝေဒကျမ်း ၃ ကျမ်း (ဣရု၊ ယဇု၊ သာမ) ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
(ဃ) မြွေဆိပ်ဆေးကုအတတ် စသည် "ဝိဇ္ဇာ(ဒီ၊၃၊၁၂၇)တိ အဟိဝိဇ္ဇာဒိအနေကဝိဓာ။
" (ဒီ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၁၁၂) ဝိဇ္ဇာသည် မြွေဆိပ်ဆေးကုအတတ် စသည်တို့ကဲ့သို့ အမျိုးမျိုးသော အတတ်ပညာများကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
(င) ဆင်အတတ်၊ မြင်းအတတ် စသည် "ဝိဇ္ဇ (ဇာ၊၁၊၆၆)န္တိ နာနပ္ပကာရကံ ဟတ္ထိသိပ္ပါဒိကံ သိပ္ပံ။
" (ဇာ၊ဋ္ဌ ၃၊ ၄၄၄) ဝိဇ္ဇာသည် ဆင်အတတ်၊ မြင်းအတတ်စသည့် အမျိုးမျိုးသော အတတ်ပညာများကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ဝိဇ္ဇာသုတ် ၄ သုတ် ဝိဇ္ဇာသည် ဝိဇ္ဇာသုတ် ၄ သုတ်ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
"ဝိဇ္ဇာ သင်္ကာသနာ တထာ။
" (သံ ၃၊ ၃၇၇) (၂၆၇၊ အံ ၃၊ ၂၆၇၊ ၄၂၉၊ ၄၃၆) ဝိဇ္ဇာမဂ္ဂဒီပနီကျမ်း ကောက်နှုတ်ချက် အကျယ်ကို ဒီမှာ ဖတ်ပါ။
ဝိဇ္ဇာဆိုသည်မှာ အတတ်ပညာ သို့မဟုတ် ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုပြီး ဝေဒဝိဇ္ဇာ (ဗေဒင်ပညာ)၊ မန္တဝိဇ္ဇာ (လောကီပညာရပ်များ)၊ ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ (တန်ခိုးသိဒ္ဓိပညာများ)၊ လောကီယဝိဇ္ဇာ (ဈာန်အဘိညာဉ်ပညာများ)၊ နှင့် အရိယဝိဇ္ဇာ (မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းပညာ) ဟူ၍ ငါးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။
ဤငါးမျိုးထဲတွင် အရိယဝိဇ္ဇာသည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၌သာ ရနိုင်သော အမြင့်ဆုံးသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။
သာသနာတော်အတွင်း၌ အရိယဝိဇ္ဇာကို ရရှိရန်အတွက် အင်္ဂါ (၅) ပါးနှင့် ပြည့်စုံရန် လိုအပ်သည်ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူပါသည်။
၎င်းအင်္ဂါများမှာ- ၁။
ဘုရား၌ ယုံကြည်ခြင်း= မြတ်စွာဘုရား၏ ထိုးထွင်းသိမြင်သောဉာဏ်တော်ကို လုံးဝယုံကြည်မှုရှိရမည်။
ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ကျန်းမာခိုင်ခံ့ခြင်း (အနာရောဂါ ကင်းခြင်း) =ကျန်းမာသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိရမည်။
အစာအာဟာရကို ကောင်းစွာကြေညက်စေနိုင်သော မျှတသည့် ပါစကဓာတ်မီး (အစာကြေအင်အား) ရှိရမည်။
ရောဂါကင်းရှင်းခြင်းသည် ဝိပဿနာတရားအားထုတ်ရန် အရေးကြီးသော အထောက်အပံ့ဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရား၏ "အဘိဝါဒန သီလိဿ" အစရှိသည့် တရားတော်အရ ရှိခိုးထိုက်သူကို ရိုသေသူသည် အသက်ရှည်၊ အဆင်းလှ၊ ချမ်းသာ၊ ခွန်အား တိုးပွားစေနိုင်သည်။
စိတ်နှလုံး ဖြောင့်မတ်စင်ကြယ်ခြင်း= မစဉ်းလဲဘဲ၊ မလှည့်ပတ်ဘဲ မိမိ၏အခြေအနေမှန်ကို ဆရာသမား သို့မဟုတ် တရားသိသူများအား ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဖွင့်ဟပြောဆိုနိုင်ရမည်။
စိတ်ထားဖြောင့်စင်း ဖြူစင်မှုရှိရမည်။
ဝီရိယ ထက်သန်ခြင်း အကုသိုလ်တရားများကို ပယ်ရှားရန်နှင့် ကုသိုလ်တရားများကို ပြည့်စုံစေရန် မလျှော့သော လုံ့လ၊ ဝီရိယဖြင့် ထက်ထက်သန်သန် ကြိုးစားအားထုတ်ရမည်။
ကိလေသာအဆိပ်များ မကုန်မချင်း မရပ်မနား ကြိုးစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဝိပဿနာပညာရှိခြင်း = မိမိခန္ဓာနှင့် သူတစ်ပါးခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ပျက်နေမှုများကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ပညာရှိရမည်။
ဤပညာသည် ပုထုဇဉ်တို့နှင့် မတူဘဲ မွန်မြတ်ပြီး၊ ဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ ကုန်ရာနိဗ္ဗာန်သို့ တည့်တည့်မတ်မတ်ရောက်စေနိုင်သော အစွမ်းရှိသည်။
ဤအင်္ဂါသည် တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် (မွေးရာပါ အကြောင်း ၃ ပါးနှင့် ပြည့်စုံသူ) တို့အတွက်သာ ထိုက်တန်သည်။
ဝိဇ္ဇာမဂ္ဂဒီပနီ(လယ်တီဆရာတော်ဘုရား) ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ နှင့် စရဏမျိုးစေ့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပါရမီဒီပနီကျမ်းတွင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရရှိရေးအတွက် အဓိကာရကောင်းမှုဖြစ်သော "မျိုးစေ့" နှစ်မျိုးကို ရှင်းပြထားပါသည်- စရဏမျိုးစေ့ (ခြေထောက်နှင့်တူ): သီလ၊ သမာဓိ စသော အကျင့်ကောင်းများ။
ဤမျိုးစေ့ရှိသူသည် ဘုရားသာသနာ၊ ဆရာကောင်းသမားကောင်းတို့နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရသည်။
ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ (မျက်စိနှင့်တူ): ဉာဏ်ပညာပါရမီ။
ဤမျိုးစေ့ရှိသူသည် တရားတော်ကို ကြားနာရသောအခါ အမှန်တရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။
မဂ်ဖိုလ်ရရန် ဤမျိုးစေ့နှစ်မျိုးလုံး ညီညွတ်အောင်မြင်ရန် လိုအပ်သည်။
မဟာဓနသူဌေးသားဇနီးမောင်နှံသည် ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ရှိသော်လည်း စရဏမျိုးစေ့ ချို့တဲ့ခဲ့၍ တရားမရခဲ့ပေ။
သစ္စကပရိဗိုဇ်သည် စရဏမျိုးစေ့ရှိသော်လည်း ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ အားနည်းခဲ့၍ ထိုဘဝတွင် တရားမရခဲ့ပေ။
သာသနာ့အမွေကို_ခံယူခြင်း - ဖားအောက်တောရဆရာတော် သာဝကများအတွက် အဓိကကျသော ဝိဇ္ဇာ ဤဝိဇ္ဇာ (၈) ပါးတို့တွင် သာဝကတစ်ဦးအနေဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရရှိရန်အတွက် အဓိကအကျဆုံးနှင့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့မှာ အမှတ် (၁) ဖြစ်သော ဝိပဿနာဉာဏ် ပင် ဖြစ်သည်။
အခြားသော အဘိညာဉ်နှင့်စပ်သည့် ဝိဇ္ဇာများ မရရှိသော်လည်း ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်ပါက သာဝကတို့၏ ပန်းတိုင်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။
ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ရရန် အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ပုဗ္ဗယောဂ အကျင့်နှင့် သာဝကတို့အတွက် လိုအပ်သော အဓိကာရကောင်းမှုကုသိုလ် လည်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ ပြင်ပလင့်များ။
မီးသတ်ဦးစီးဌာန() သည် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း thumb|မြန်မာနိုင်ငံမီးသတ်တပ်ဖွဲ့၊ မီးသတ်သုတေသနနှင့် မီးဘေးလုံခြုံရေး အသိပညာပေးရေးဌာန သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ပုဂံခေတ်တွင် မီးကပ်တပ်သား (၆၆၃)ဦး (သောသောညံ ပုဂံမီးဆော်မောင်း) ခန့်ထားပြီး ပုဂံနေပြည်တော်၏ မီးဘေး ကာကွယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် လက်ထက်တွင်လည်း မီးဘေးကာကွယ်ရေး အမိန့်ပြန်တမ်းများ ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော် မီးဘေး ကာကွယ်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများရှိခဲ့သည်။
ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၀၄၄) ခုနှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် (၄၀၆) ခုနှစ်၌ နန်းတက်သော ပုဂံပြည် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်မီးဘေးကာကွယ်ရေး အတွက် ရှေးခေတ်အခေါ် မီးကပ်သား (၆၆၃) ဦး အား ခန့်ထားပြီး မီးဘေးကာကွယ်ရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများရှိခဲ့သည်။
thumb|ကိုလိုနီခေတ်မီးသတ်ယာဉ်များ၊ မြန်မာနိုင်ငံမီးသတ်တပ်ဖွဲ့ မီးသတ်သုတေသနနှင့် မီးဘေးလုံခြုံရေး အသိပညာပေးရေးဌာန ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် မြေလတ်ပိုင်းအထိ နယ်ချဲ့တို့၏လက်အောက်သို့ ကျရောက် ခဲ့ရသည်။
နယ်ချဲ့တို့သည် ၎င်းတို့သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများတွင် ယင်းတို့၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်း စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံ၊ သိုလှောင်ရုံ၊ အဆောက်အအုံ၊ လူနေအိမ်များ မီးဘေးကာကွယ်ရေး အတွက်သာ ၎င်းတို့၏ အမျိုးသားများပါဝင်သော မီးသတ်အဖွဲ့များကို ၁၈၈၃ ခုနှစ် တွင် ဖွဲ့စည်းထားရှိခဲ့ပြီး မြင်းများဖြင့် ရေးဆွဲရသော ရေနွေးငွေ့သုံးမီးသတ်စက်ကို မြန်မာပြည်သို့ တင်သွင်း အသုံးပြုခဲ့သည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးအရ အဓိကအချက်အချာကျသောမြို့များဖြစ်သည့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မော်လမြိုင်၊ ပုသိမ်၊ စစ်တွေ မြို့များ၏ မီးဘေးကာကွယ်ရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်ကပြားများ၊ စစ်တကောင်းကုလားများပါသော မီးသတ်အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကျန်မြို့ရွာများ၏ မီးဘေးအန္တရာယ်ကာကွယ်မှုအား လျစ်လျူရှုထားသဖြင့် မြို့ရွာမီးဘေး ကာကွယ်ရေးအတွက် မြန်မာလူငယ်များပါဝင်သည့် အပျော်တမ်း မီးသတ်အဖွဲ့အစည်းများကို ဒေသအလိုက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
အပျော်တမ်းမီးသတ်အဖွဲ့အစည်းများ သည် စေတနာ့မီးသတ်အသွင်သို့ တဖြည်းဖြည်းကူပြောင်းဖွဲ့စည်းကာ မြို့ရွာများ၏ မီးဘေးအန္တရာယ် သာမက နိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပါဝင်လှုပ်ရှားလာကြသည်။
ကွဲပြားနေသော မီးသတ်အဖွဲ့အစည်း များကို စုစည်းရန်အတွက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၅) နေ့၊ တနင်္ဂနွေနေ့၊ ရန်ကုန်မြို့၊ ကန်တော်လေး၊ ဇိနတ်အစ္စလာမ်မိန်ခလေးကျောင်းခန်းမတွင် ပထမအကြိမ် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း မီးသတ်အစည်းအရုံးကြီး ညီလာခံကိုကျင်းပခဲ့ရာ တစ်ပြည်လုံးရှိ (၁၉) ခရိုင်မှ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း (၁၉၇) ဦး စုံညီစွာ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းညီလာခံကြီးသို့ အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကိုယ်တိုက်တက်ရောက်၍ မီးသတ်လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ လမ်းညွှန်ဩဝါဒ မိန့်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ပညာရေးနှင့် ဒေသန္တရဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် မီးသတ်ဦးစီးဌာနကို ထားရှိပြီး အမှုထမ်း (၂၁) ဦး ဖြင့် စတင်ခန့်ထားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာတွင် ဦးလှကျော်အား ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ် စတင်ခန့်ထားခဲ့သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မီးသတ်အဖွဲ့ အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး မီးသတ်ဌာနကို ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ပြောင်းရွေ့ခန့်ထားခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ် ဦးခင်မောင်လွင်အား ၁၉၅၆ ခုနှစ်အထိ ခန့်ထားခဲ့သည်။
၁၉၆၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ ယခင်ညွှန်ကြားရေးဝန် ဦးလှကျော်အား ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်း မီးသတ်အစည်းအရုံးကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မီးသတ်ဝန်ထမ်းနှင့် မီးသတ်အဖွဲ့အက်ဥပဒေကို ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေးကောင်စီ တက်လာသည့် အချိန်မှစ၍ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး စိန်လွင်မှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် မီးသတ်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေကိုပြဋ္ဌာန်း၍ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကဲ့သို့ စည်းကမ်းစနစ်ကျနမှု ပိုမိုရှိလာစေရေး အတွက် တပ်ဖွဲ့အသွင်ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ကာလတွင် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ(၁)ရက်နေ့မှစ၍ မီးသတ်ဦးစီးဌာနအား အင်အား(၇၈၃)ဦး ထပ်မံဖြည့်စွက် တိုးချဲ့ ခွင့်ပြုသဖြင့် တပ်ဖွဲ့အင်အားစုစုပေါင်း (၂၅၈၁) ဦးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မြို့နယ်ပေါင်း (၃၇၁)မြို့နယ်ရှိသည့်အနက် မြို့နယ် ရုံးပေါင်း (၄၅)မြို့နယ်၊ မီးသတ်စခန်းပေါင်း(၁၇၃)စခန်းအဖြစ်သို့ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ မီးသတ်ဦးစီးဌာနကို ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အောက်တွင် ထားရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၉၂ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေး နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန အောက်သို့ပြောင်းရွှေ့ထားရှိခဲ့သည်။
မီးသတ်သင်တန်းကျောင်း (ရန်ကုန်) ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အမှတ် ၁၇၁၊ အလုံလမ်း၊ ဒဂုံမြို့နယ် (ယခုပြည်သူ့ရင်ပြင်) တည်ရှိရာနေရာတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ် အထိ ပြည်လမ်းနှင့် အလုံလမ်းထောင့်ရှိ အမှတ်(၄) ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း (ယခု ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး) တည်ရှိရာနေရာတွင် ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး အခြေခံမီးသတ် သင်တန်း အမှတ်စဉ် (၁) မှ (၁၈) အထိ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အထိ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ အမှတ် (၅) ရပ်ကွက်၊ နာဂလှိုင်ဂူကုန်းမြင့် (ယခုစွယ်တော်မြတ်စေတီတော်) တည်ထားကိုးကွယ်ရာနေရာတွင် သင်တန်းကျောင်း ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းနောက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ အမှတ်(၅) ရပ်ကွက်၊ အုပ်ပုံဆိပ်လမ်းနှင့် စွယ်တော်မြတ်စေတီလမ်းထောင့်သို့ ထပ်မံပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ လက်ထက် ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၆) ရက်နေ့ တွင် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး (၁) ကိုယ်တိုင် ဗဟိုမီးသတ် သင်တန်းကျောင်း (ပြင်ဦးလွင်) ကို စတင် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် မီးသတ်ဦးစီးဌာနသည် လူမှုဝန်ထမ်းနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
လက်ရှိတွင် ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုမိန့်ရရှိပြီး ဝန်ထမ်းအင်အား စုစုပေါင်းအင်အားမှာ ၂၄၆၅၉ ဦး ဖြစ်သည်။