kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြင်းဇာနေယျ၊ သိန္ဓဝနှင့်၊ စန်းလယုန်မွန်၊ သရဝဏ်လည်း၊ မိုးစွန်ထိန်လျှပ်၊ တည့်မွန်းမတ်လိမ့်၊ မြချပ်ရွက်စိမ်း၊ လေပြည်သိမ်းက၊ မရှိမ်းမြလျှံ၊ ရွှေဝါကျံသည်၊ လေပြန်လောင်းသုတ်၊ ရွက်ညောင်းပြုတ်၍၊ ကျေးနှုတ်မြသွင်၊ ပုရစ်ဆင်ခဲ့၊ ထက်ခွင့်အမ္ဗုန်၊ ဘရဂုန်ဝယ်၊ ယုန်ဘုံရဟတ်၊ ချိန်ပြာသာဒ်က၊ တိမ်လတ်မှန်မှန်၊ တည့်မွန်းစံရှင့်၊ ဝန်းရံရွှေဘောင်၊ ဘော်ငွေသောင်မှာ၊ ဆွေမောင်ရှက်နွှဲ၊ ငှက်တို့ပွဲလည်း၊ သက်လဲနှံလှုံ၊ စံမိတ်စုံနှင့်၊ ယမုန်ကြည်းရေ၊ တင့်နည်းဘွေ၍၊ မြိုင်ခြေအပြင်၊ စုံတခွင်က၊ ရွက်ကျင်ခွေကျိုး၊ ဖက်ချွေမိုးမူ၊ ရေရိုးယူဆောင်၊ မိန်တန်ဆောင်မှ၊ ပလောင်တောင်သ၊ ချိန်တမျှကို၊ စိမ်းမြလေသွန်၊ ဇာရွှေကွန်မှာ၊ ရေပြွန်လှိုင်းချီ၊ ဒွါဒသီဝယ်၊ ရာသီများထိပ်၊ နိဂုံးပိတ်သည်၊ စိတြဘုံ၊ စန်းလယုန်တို့၊ ပုဏ္ဏမီခွင်၊ ရွှေဆံကျင်နှင့်၊ ဝေဟင်္ဂမိန်၊ တည့်မွန်းထိန်၍၊ သည်ချိန်ခါသော်၊ လှိုင်ငွေဂေါ်လည်း၊ မြိုင်ပေါ်ပိတောက်၊ သူမင်းမြှောက်လိမ့်၊ ကိုက်ညှောက်စီမြွာ၊ စုံညီလာနှင့်၊ မဟာသကျ၊ မုနိန္ဒကို၊ ဖူးကြညွတ်ရုံ၊ ရနံ့ထုံခဲ့၊ သုံးဘုံလူ့နတ်၊ ပရိသတ်ကို၊ ချေချွတ်ပေးခါ၊ ဒေသနာဖြင့်၊ ပယ်ခွာလွှင့်ဘိ၊ ဉာဏ်ဖြင့်ချိသော်၊ စေညှိရောင်ဝါ၊ မှောင်တဏှာကို၊ ပယ်ခွာတွန်းလှန်၊ ဈာန်ဟုန်ပျံလျက်၊ ညွန်အဏ္ဏဝ၊ ဩဃယောဂ၊ ဝဲမလှိုင်းယဉ်၊ သံယောဇဉ်ကို၊ ဖြတ်ရဉ်ပယ်ချိုး၊ မှောင်မျိုးမိစ္ဆာ၊ သည်းလှစွာကို၊ ကင်းစေလို၍၊ မဂ်ဖိုလ်ကမ်းသောင်၊ ပို့ကြဉ်းဆောင်သည်။
ရွှေဘောင်မြစ်ညာ လဆန်တည်း။
အပိုဒ် (၇)။
မဟာသကျ၊ ... ... ၊ တရားဓားသို့ လထစ်တည်း။
မဟာသကျ၊ မုနိန္ဒဟု၊ အနန္တဂုဏ်၊ သဗ္ဗညုံလျှင်၊ ရေစုံမီးပွင့်၊ တန်ခိုးလွှင့်၍၊ ကဲမြင့်ရောင်ခြည်၊ ဘဝဂ်လည်သား၊ သုံးမည်လူနတ်၊ ပူဇော်အပ်သည်၊ လူ့ထွတ်ပရမေ၊ ဂုဏ်မြုတေကို၊ ရှုလေတိုင်းတုံ၊ ချီးမကုန်ခဲ့၊ ယုန်ဘုံရဟတ်၊ စန်းငွေမြတ်လည်း၊ နတ်နဂါးနွယ်၊ တည့်မွန်းခြယ်၍၊ မိုးလယ်အာကာ၊ နတ်ဝလာတို့၊ ခရာသံလှိုင်း၊ ခြိမ့်ခြိမ့်ဝိုင်းလျက်၊ သင်တိုင်းရစ်ခြုံ၊ ညီးလျှံရုံသည်၊ သံစုံကြိုးခြိမ့်၊ ညိုးညိုးညိမ့်နှင့်၊ တိမ့်အတိစေ၊ အခွေခွေမှာ၊ ရွှေမန္ဒာကီ၊ နတ်နဒီက၊ မြတ်သီဒါပြွန်၊ စောင်း၍သွန်သို့၊ သရဝဏ်ဝယ်၊ စိန်ချွန်စဉ်းသွား၊ စိုင်ပစ်မြားနှင့်၊ ရထားယုန်လ၊ သိန္ဓဝတို့၊ ချိန်မျှပြန်ဗီ၊ တည့်မွန်းညီ၍၊ တက္ကာရီ ဝါ (တတ္တရီ ဝါ၊ ကတ္တရီ ဝါ)၊ ငွေခတ္တာမူ၊ ထုံစွာသင်းလျက်၊ သိဟ်မင်းစက်က၊ လည်ရှက်မြဲနှောင်၊ ရေယဉ်ဘောင်ဝယ်၊ ငွေသောင်မြုပ်မျော၊ ဒိုက်သရောလည်း၊ တိုက်လျှောသုန်သုန်၊ ကြက်လှိုင်းခုံလျက်၊ တပုံမြူးပြန်၊ ဝေဟာသံဝယ် (ဝေဟာယံဝယ်)၊ သက်တန်ရေးပြ၊ တိမ်ချင်းမျှလျက်၊ သီဟသေလာ၊ ရွှေဂူဟာက (ရွှေဂူသာက)၊ တေဇာထိန်ထိန်၊ စက်ရဝိန်ကို၊ လက်ချိန်ကြိုးထစ်၊ တန်ခိုးလှစ်၍၊ မိုးစစ်သေနင်၊ ဗျူဟာဆင်ခဲ့၊ သဘင်မြူးကာ၊ သည်ချိန်ခါဝယ် (သည်ချိန်သာဝယ်)၊ တော်ညီလာခ၊ ဝလာဟလည်း၊ ဂေါဏယမုန်၊ မြစ်ကမ်းခုံထက်၊ သဲပုံသောင်ယံ၊ တင့်ကြောင်းကြံသို့၊ ရောင်လျှံကဲလွန်၊ ရာသီကန်က၊ ယုဂန်မိုးလတ်၊ လောကဓာတ်တွင်၊ ကိတ်လျှပ်ပြိုးပြောင်၊ မျက်ကိုးရောင်နှင့်၊ အောင်စည်ဗုဇွန်၊ ကွန့်ရွှန်းသွန်သား၊ တံခွန်သိန္ဓု၊ မုံစာရု၌၊ သင်ဖြူ့းမြရောင်၊ ရေယဉ်ဘောင်ဝယ်၊ ရွှေဖောင်ရွှေလှေ၊ သိန်းကုဋေနှင့်၊ မြေမဏ္ဍလာ၊ ထုံဂန္ဓာမှာ၊ ရင့်မာကြိုင်ဝတ်၊ ခိုင်လုံးညွတ်လျက်၊ ဘုံထွတ်မိုးလယ်၊ ဖထိုင်ကြယ်မူ၊ ပြိုင်ဆွတ်ညွတ်ရှိုင်း၊ ရွှေဥဗျိုင်းနှင့်၊ ကသိုဏ်းငွေယုန်၊ နဝင်းကုန်မှာ၊ သင်းထုံသရစ်၊ မွှေးရည်သစ်လိမ့်၊ ရှင်ချစ်သုံးလူ့၊ သဗ္ဗညုလျှင်၊ များထုသင်္ဃာ၊ အရိယာထေရ်ပျံ၊ ရှစ်သိန်းရံ၍၊ သက်ပျံဒေသစာ၊ ဖြန့်မြန်းခါဝယ်၊ သုရာနာဂ၊ သက္ကဗြဟ္မာ၊ ဘုမ္မာဒေဝ၊ ယက္ခနတ်မွန်၊ တိရစ္ဆာန်က၊ မြိုင်ယံခိုအောင်း၊ သားအပေါင်းလည်း၊ ညွတ်ပျောင်းပူဇော်၊ ဖူးကြသော်လျှင်၊ သံတော်အင်္ဂါ၊ စုံရှစ်ဖြာနှင့်၊ ဒေသနာမြတ်၊ ပရိသတ်အား၊ ဟောချွတ်ငြိမ့်ငြိမ့်၊ ဘဝင်စိမ့်၍၊ နှစ်သိမ့်ကြည်စွာ၊ မှောင်မိစ္ဆာကို၊ ပယ်ခွာမယှဉ်၊ သံယောဇဉ်ဖြင့်၊ လွှင့်စဉ်ကွာရှား၊ လေးနှင့်မြားသည်။
တရားဓားသို့ လထစ်တည်း။
အပိုဒ် (၈)။
ဗျာဒိတ်ဩဘာ၊ ... ... ၊ ပြုစုပျိုးထောင် လမွေးတည်း။
ဗျာဒိတ်ဩဘာ၊ မင်္ဂလာဖြင့် (မင်္ဂလာနှင့်)၊ အောင်ချာနဂရ၊ ကပိလသို့၊ ကြွမည့်ခါဝယ်၊ ဒေဝါသုရိန်၊ နာဂိန်ဗြဟ္မာ၊ ထိန်ထိန်ဖြာသည်၊ မာလာဝိဇ္ဇု၊ လောင်လုလုသို့၊ ရွှေဥအာငုံ၊ ဆီမီးစုံနှင့်၊ အာရုံညွတ်ကျိုး၊ ပူဇော်ပျိုးလျက်၊ မျိုးတေဇရန်၊ ပွင့်အားသန်သည်၊ ငါးမာရ်အောင်လှစ်၊ စောရှင်ချစ်ကို၊ ကသစ်စံရာ၊ ကမ္ဗလာက၊ ဖူးလာညွတ်ခ၊ ဝန်းရံကြ၏။
မိုးဝထိန်လျှံ၊ တိမ်ဗိတာန်ဝယ်၊ တိမ်ယံသွယ်ဖြာ၊ ဗွေဝလာထက်၊ ရွှေကာကောလ (ရွှေကာကလ)၊ ကျီးညိုမြနှင့်၊ ငွေလစန္ဒီ၊ အဿဝဏီတို့၊ ပါဒ်ဗီမရွေ့၊ မွန်းချက်မွေ့၍၊ ဓလေ့သဘော၊ ငှက်စုံရောလျက်၊ မယ်စောရင့်ယူ၊ ကြည်သမူလည်း၊ လူသူသကဲ့၊ မောင်ထူတွဲ့၍၊ ကျူးနွဲ့ကျံကျံ၊ ငှက်ပွဲခံက၊ မြိုင်ယံသာစွ၊ စက်မြန်းကြွသော်၊ ကာလချိန်မှီ၊ သည်ရာသီဝယ်၊ ဇော်ဂျီသံသတ်၊ ဝိဇ္ဇာနတ်တို့၊ အတတ်ယုံခို၊ ရန်မီးသိုလျက်၊ မျက်လိုမာန်ပြု၊ သူယောင်လု၍၊ ရတုဂေါဇာ၊ ယုတ်မောစွာဝယ်၊ အတာသက္ကရာဇ်၊ သင်္ကြန်ဖြစ်လျက်၊ ရှင်ချစ်ဘုရား၊ ထေရ်ပျံများနှင့်၊ တရားမိန့်ခါ၊ ရံဝန်းကာသည်၊ ဗြဟ္မာသိန်းသောင်း၊ နတ်ပေါင်းကုဋေ၊ စုံမြိုင်ခြေဝယ်၊ ရိုသေလှစွာ၊ တထာဂတ၊ သုံးလူ့ဘနှင့်၊ များလှသင်္ဃာ၊ ရှစ်သိန်းပါကို၊ သုဓာမြိန်မြတ်၊ လှူကပ်မစဲ၊ တသဲသဲလျှင်၊ ပွဲသဘင်ခံ၊ ပဉ္စင်သံနှင့်၊ မြိုင်ယံသိမ့်သိမ့်၊ ပဲ့တင်ငြိမ့်မျှ၊ မိုးလှိမ့်နတ်စည်၊ ရိုက်ကြွေးမြည်လျက်၊ ပတ်လည်ဝန်းကာ၊ ထေရ်သင်္ဃာတို့၊ နောင်လာမဂ်ဖိုလ်၊ ကျွတ်တမ်းခိုသား၊ ရိုသေမြတ်ဝတ်၊ နိစ္စဗဒ်ဖြင့်၊ အမြတ်တနိုး၊ လှူမျိုးပုည၊ ဓမ္မဝတ္ထု၊ ဆည်းပူးစုသည်။
ပြုစုပျိုးထောင် လမွေးတည်း။
အပိုဒ် (၉)။
နှောင်းဖြစ်အလာ၊ ... ... ၊ မြဲစွာဖြစ်လိမ့် လမှန်းတည်း (လမှန်တည်း)။
နှောင်းဖြစ်အလာ၊ မိတေယျာလျှင်၊ ရိန္ဒမာဓား၊ အသွားသုံးရွက်၊ ရိုးလက်တကိုင်၊ အပြိုင်ငါးကြိမ်၊ အိမ်နှင့်တကွ၊ ကျောက်မှပေါ်ထွက်၊ ရွှေဘုန်းဆက်သည်၊ သန်လျက်သီလဝင်၊ နိဗ္ဗာန်ရှင်ကား၊ မဂ္ဂင်ရှစ်တန်၊ လမ်းမှန်ခရီး၊ ရပ်ကြီးသာစည်၊ ရောက်အံ့ရည်၍၊ သုံးမည်ပရမေ၊ ဗျာဒိတ်ချွေသား၊ သပြေကျွန်းသား၊ နောင်အခါဝယ်၊ သညာသမုတ်၊ ပညတ်ထုတ်သည်၊ ဥတ္တမကျော်၊ ထေရ်မြတ်သော်လည်း၊ အဟော်နောင်လာ၊ ငါ့ရိုက်ရာကို၊ သစ္စာဖူးငုံ၊ ပွင့်အံ့တုံဟု၊ ကိုးဂုဏ်ရှင်ပင်၊ ချီးအံ့တင်သည်၊ ငါလျှင်လည်းကောင်း၊ ဗောဓိလောင်းဟု၊ ညွတ်ညောင်းတံဆိပ်၊ နှုတ်ဗျာဒိတ်ဖြင့်၊ ခတ်နှိပ်သေချာ၊ နှုတ်ဩဘာသည်။
မြဲစွာဖြစ်လိမ့် လမှန်းတည်း (လမှန်တည်း)။
ရှင်ဥတ္တမကျော်၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ တောလားများနှင့် အခြားတောလား ရေလားများ။
ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့။
၁၉၆၇ ခု။
တစ်ချိန်က အလွန် နာမည်ကြီးခဲ့သော နာဇီဂျာမန်အင်ပါယာကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင် စစ်နိုင်မဟာမိတ်တို့က ပြည်ထောင်စု သမတ ဂျာမဏီနိုင်ငံ(ဂျာမနီ ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဟူ၍ နှစ်နိုင်ငံခွဲလိုက်ကြသည်။
ပြည်ထောင်စု သမတ ဂျာမဏီနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဂျာမနီ ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ ခေါ် အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံကို ၁၉၄၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်းကို တရားဝင် အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံ၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၉၅၉၇၆ (၁၉၉၀ ခုနှစ်ခန့်မှန်း) ရှိသည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆၁၅ဝဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ ဗွန်းမြို့ဖြစ်သည်။
အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ ဗာဗေးရီယား၊ ဗားဒင်ဗင်တင်ဗတ်၊ ဗရီမင်း၊ ဟမ်းဗတ်၊ဟက်ဆီ၊ ဆက္ကဆွန်နီအောက်ပိုင်း၊ ရိုင်းဝက်စဖေးလီယား၊ မြောက်ပိုင်း ရှလဲတွစ် ဟိုလစတိုင် ပြည်နယ်များ ပါဝင်၍ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆားလန်းနယ်ကိုပါ ထည့်သွင်းလိုက်သည်။
မြေမျက်နှာပြင် အနေအထားမှာ မြောက်ဘက်တွင် မြေဩဇာကောင်းသော စိုက်ပျိုးရေး နယ်မြေများ တည်ရှိပြီး အလယ်ပိုင်းတွင် သစ်တောများ ရှိလေသည်။
တောင်ဘက်ပိုင်းတွင်မူ တောတောင်များ ထူထပ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပွဲကြီး အပြီးတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံသည် မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစုထံ ခြွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချခဲ့ရသော စစ်ရှုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့က ပူးတွဲ၍ ဂျာမနီနိုင်ငံ စစ်ရှုံးကြောင်း ကြေညာ၍ ယင်းလေးနိုင်ငံ ပါဝင်သော မဟာမိတ်နိုင်ငံများက ဂျာမနီနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလုံးကို အပိုင်းကြီးလေးပိုင်းခွဲ၍ ဇုံနယ်ကြီးများ သတ်မှတ်ကာ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။
မဟာမိတ်နိုင်ငံများသည် နောင်အခါ သဘောထား မညီညွတ် ဖြစ်လာကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ ၁၉၄၉ ခု စက်တင်ဘာလတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံကို နှစ်ခြမ်းခွဲလိုက်သည်။
အနောက်အုပ်စုဟုလည်း ခေါ်ကြသော အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဇုံနယ်ကြီးသုံးနယ်ကို ပူးပေါင်းလိုက်သည်။
အနောက်ဂျာမနီ နိုင်ငံဟုလည်း ခေါ်တွင်သော အနောက်အုပ်စု၏ ဩဇာမကင်းသည့် ထိုအပိုင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမတ ဂျာမဏီနိုင်ငံ (ဂျာမနီ ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ) ဖြစ်လာသည်။
စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့၍ အခြားချုပ်ချယ်မှုများကိုလည်း တစတစ ရုပ်သိမ်းခဲ့ရာ ၁၉၅၅ ခု မေလ ၅ ရက်နေ့မှစ၍ လုံးဝလွတ်လပ်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံကြီး တစ်ခုလုံးကိုသာ နှစ်ခြမ်းခွဲလိုက်သည်မဟုတ်၊ ဂျာမနီမြို့တော်ဟောင်း ဘာလင်ကိုလည်း နှစ်ခြမ်းခွဲလိုက်ကြသည်။
သို့ဖြင့် အနောက်ဘာလင်နှင့် အရှေ့ဘာလင်ဟူ၍ ဖြစ်လာရာ အရှေ့ဘာလင်သည် ရုရှဩဇာ မကင်းသော အရှေ့ဂျာမနီနိုင်ငံ (ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ)၏ မြို့တော် ဖြစ်သွားသည် အနောက်ဂျာမနီ မြို့တော်အဖြစ် ဗွန်းမြို့ကို မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်များအတွင်းက ရုရှတို့က အနောက်ဘာလင်သို့ ရိက္ခာမသွင်းနိုင်အောင် အဆက်အသွယ်များ ဖြတ်ထား၍ အနောက်အုပ်စု အာဏာပိုင်များက အနောက်ဘာလင် မြို့သူ မြို့သားများအတွက် လေကြောင်းမှ စားနပ်ရိက္ခာများ ချပေးခဲ့ရသည်။
၁၉၆၁ ခု ဩဂုတ်လတွင် အရှေ့ဂျာမန်သားတို့က အရှေ့နှင့် အနောက်ဂျာမန်ကို ပိုင်းခြားသော ၂၆၁/၂ မိုင် နယ်နိမိတ် တံတိုင်းကြီးကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြ၍ အရှေ့နှင့် အနောက်ဘာလင် ကူးသန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ အလွန်တင်းကြပ်ခဲ့လေသည်။
အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတမှာ သီအိုဒေါ်ဟိုက် ဖြစ်သည်။
၁၉၄၉ ခု ၁၉၅၄ ခုနှစ်အထိ သမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဒေါက်တာအဒင်းနွာ ဖြစ်သည်။
အဒင်းနွာသည် လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရ၍ ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ ဆက်တိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသော ဝီလီဗရန့်သည် အနောက်အုပ်စုနှင့် အရှေ့အုပ်စုနိုင်ငံများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ဝီလီဗရန့်၏ လက်ထက်တွင် ရုရှနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံတို့ ချစ်ကြည်ရေး စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုသည်။
၁၉၇၁-၇၂ ခုနှစ်များတွင် အရှေ့နှင့် အနောက်ဘာလင် ကူးသန်း ဆက်သွယ်ရေး လွယ်ကူပြေပြစ်အောင် ဆောင်ရွက်သည်။
ဝီလီဗရန့်၏ လက်ထက်တွင်ပင် ဂျာမန် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂသို့ ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်။
ဝီလီဗရန့် နုတ်ထွက်သောအခါ သူ၏နေရာကို ဆက်ခံသူမှာ ဟဲလမွတ်ရှမစ် ဖြစ်သည်။
ရှမစ်၏လက်ထက်တွင် သန်းကြွယ်သူဌေးကြီးများအား ပြန်ပေးဆွဲခြင်း၊ လေယာဉ်အပိုင်စီးခြင်းစသော အကြမ်းဖက်သမားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် ရှမစ်၏ အစိုးရမှာ ခေါင်းခဲရလျက် ရှိလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်မှစ၍ အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံသည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင်ပင် စီးပွားရေးတွင် တိုးတက်ခဲ့သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မီက စက်မှုလုပ်ငန်းများ အလွန်ထွန်းကား တိုးတက်သော နယ်မြေများသည် အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံအခြမ်းတွင် ပါမလာခဲ့ချေ။
၁၉၄၈ ခု မေလတွင် အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့သည် အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံကို ထူထောင်လိုက်ကြစဉ်က ငွေကြေးစနစ်သစ် တစ်ခုကိုပါ တီထွင်လိုက်သည်။
ယင်းငွေကြေး စနစ်သစ်သည် အလွန်ကောင်းမွန် ခိုင်ခံ့သောစနစ်ဖြစ်၍ စီးပွားရေး စီမံကိန်းများကလည်း ကောင်းမွန်သဖြင့် အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံသည် ဤမျှတိုးတက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံသည် ကျောက်မီးသွေး တူးဖော်ခြင်း လုပ်ငန်းများနှင့် သံမဏိတူးဖော်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို အခြားနိုင်ငံများထက် အဆပေါင်းများစွာ ကျော်လွန်၍ ထုတ်လုပ်နိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်းကြောင့် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ရသည်။
ယခင်နိုင်ငံ၏ တစ်ဝက်သာရှိသော်လည်း အနောက်ဂျာမနီသည် ဥရောပ၏ အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ အနောက်ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများနှင့်၎င်း၊ ဂျာမန် ဒီမိုကရက်တစ်နိုင်ငံနှင့် ဥရောပတိုက် အရှေ့ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများနှင့်၎င်း မဟာမိတ် ပြုလုပ်၍ ဆက်ဆံခဲ့လေသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၇၈) အရှေ့ဂျာမနီသည် ၁၉၉၀ခုနှစ်တွင် အနောက်ဂျာမနီနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။
ဘာလင်မြို့မှာ ပေါင်းစည်းပြီးဂျာမနီနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ပြန်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဖျက်သိမ်းထားခဲ့သော အရှေ့ဂျာမနီ ပြည်နယ်(၅)ခုအား ပြည်နယ်အဖြစ် ပြန်လည် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
နျူးကလီးယားဆန့်ကျင်ရေး ပြည်ထောင်စုသမ္မတဂျာမနီနိုင်ငံသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် စစ်ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို များစွာရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
နျူးကလီးယားဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများနှင့် အဏုမြူဒုံးကျည်များ မထားရှိရေး ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်း အယ်ဘေမြစ်ဝရှိ ဘရုတ်ဒေါ့မြို့တွင် နျူးကလီးယားစွမ်းအင်ထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံတည်ဆောက်ရန် ဝန်ကြီးချုပ် ရှမစ်က စီစဉ်သည်ကို လူငါးသိန်းကျော်က ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆန္ဒပြကန့်ကွက်ကြသည်။
အဏုမြူအန္တရာယ် သတိပေးသည့် ပညာရှင်များအစည်းအဝေးကို ဟမ်းဘတ်မြို့၌ ကျင်းပသည်။
စက်တင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင်ပြုလုပ်သည့် ထိုအစည်းအဝေးသို့ နယ်သာလန်၊ ဗြိတိန်၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံတို့မှ ဆရာဝန်များ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ စုစုပေါင်း ၁၅ဝဝ တက်ရောက်၍ အဏုမြူဆန့်ကျင်ရေး ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ကြသည်။
အမေရိကန်လုပ် ပါရှင် ၂ ဒုံးကျည်နှင့် ခရုစ်ဒုံးကျည်များကို မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့ (နေတိုး) နိုင်ငံများ၌ ချထားရန် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
ထိုသဘောတူညီချက်အရ ဒုံးကျည်စုစုပေါင်း ၅၇၂ ခုအနက် ၂ဝ၄ ခုကို အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ လည်းကောင်း၊ ၉၆ ခုကို ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ချထားရန်သဘောတူကြသည်။
အမေရိကန်ဒုံးကျည် ထားရှိမှုကို အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် အနောက်ဂျာမနီအပါအဝင် ဒတ်ချ် (နယ်သာလန်) နိုင်ငံနှင့် ဗြိတိန်ပြည်သူတို့က မလိုလားကြချေ။
အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဘွန်းမြို့တော်၌ နျူးကလီးယားဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲကျင်းပရာ လူနှစ်သိန်းခွဲခန့် တက်ရောက်သဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အကြီးဆုံးသော ဆန္ဒပြပွဲကြီးဖြစ်လေသည်။
ဆန္ဒပြပွဲသို့ ချီတက်သူများတွင် အထူးရထား ၄၂ စင်း၊ ဘတ်စကား ၃ဝဝဝ ဖြင့် လာရောက်သူများ ပါဝင်သည်။
နယ်သာလန်၊ ဒင်းမတ်၊ နော်ဝေ၊ ဗယ်လဂျီယံနှင့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံတို့မှ လူ ၁ဝဝဝဝ ခန့်လည်း ရောက်ရှိလာကြသည်။
ဆိုဗီယက်လိုလားသော အနောက် ဂျာမန်ကွန်မြူနစ်ပါတီ(ဒီကေပီ)ဝင်များ၊ မတ်ဝါဒ အဖွဲ့ဝင်များကလည်း ပူးပေါင်းချီတက်ကြသည်။
ထိုဆန္ဒပြပွဲတွင် ဆိုဗီယက်ဒုံးကျည်များအား ကန့်ကွက်မှု မပါပေ။
နောက်ပိုင်း၌ ကျင်းပသော ဆန္ဒပြပွဲများတွင်မူ ဆိုဗီယက်လုပ် အက်စအက်စ ၂ဝ တာလတ်ပြေးဒုံးကျည် ထားရှိမှုကိုပါ ကန့်ကွက်ကြသည်။
ဝါဆောစာချုပ်အဖွဲ့ဝင် အရှေ့ဥရောပနိုင်ငံ များ၌ ချထားသည့် ဆိုဗီယက်ဒုံးကျည် အရေအတွက်မှာ ၃၂ဝ ဖြစ်သည်။
အဏုမြူဆန့်ကျင်ရေးဆန္ဒပြပွဲများအပြင် အိုးအိမ်မရှိသူတို့၏ အကြမ်းဖက်မှု၊ ဆန္ဒပြမှုတို့ကိုလည်း ဝန်ကြီးချုပ်ရှမစ်အစိုးရက ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
ဘရီမင်မြို့တွင် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့တို့က အစိုးရပိုင် အိုးအိမ်အဆောက်အအုံများပေါ်သို့ အတင်းအဓမ္မတက်၍ နေထိုင်ကြသည်ကို ရဲအဖွဲ့က လူစုခွဲ၍ ဆွဲထုတ်ကြရသည်။
မြို့ တော်ခန်းမကို ဆန္ဒပြသူတို့က ခဲနှင့်ပေါက်သဖြင့် ရဲကမျက်ရည်ယိုဗုံးနှင့် ရေပိုက်များကို သုံးရလေသည်။
ဟမ်းဘတ်နှင့် အနောက်ဘာလင်တွင်လည်း အလားတူဆန္ဒပြကြသည်။
မိမိတို့၏ စားဝတ်နေရေး မဖူလုံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြကန့်ကွက်သူများနှင့်အတူ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် အစွဲအလမ်းသန်မှု၊ နိုင်ငံရေးစိတ်ပြင်းထန်မှုတို့ဖြင့် အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်သူများလည်း တပါတည်းပေါ်ထွက်လာသည်။
၁၉၈၁ ခု နိုဝင်ဘာလတွင် ဟမ်းဘတ်မြို့နေ သစ်တောဌာနဝန်ထမ်း ဟိန်းရစ်လင့်ကေးထံမှ သေတ္တာအလုံး ၉ဝ နှင့် ထည့်ထားသော လက်ပစ်ဗုံး၊ သေနတ်၊ ကျည်ဆန်တို့ကို ရရှိလေသည်။
ထိုလက်နက်များကို မြို့စွန်မြို့ဖျား ၃၃ နေရာခွဲ၍ လျှို့ဝှက်သိုလှောင်ထားရာမှ ဖမ်းဆီးရရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အကြမ်းဖက်သမိုင်းတွင် အများဆုံးတွေ့ရှိရသော ဤလက်နက်များဖြင့် လင့်ကေး၏ဂိုဏ်းသည် ဒုစရိုက်မျိုးစုံကို ကျူးလွန်ကြရာ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၁၅၃၃ မှုကို အရေးယူ အပြစ်ပေးရလေသည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနအတွက် မတ်ငွေသန်း ၄ဝ၅ဝဝ (ဒေါ်လာ ၂ဝ၂၅ဝ သန်း)သုံးရန် အကြံပြုသည်။
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မတ်ငွေ သန်း ၃၈၈ဝဝ သုံးခဲ့၍ ၄ ဒသမ ၄ ရာခိုင်နှုန်းတိုးလာရန် ဖြစ်သော်လည်း ကက်ဘိနက်အဖွဲ့က ၄ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်းတိုးရန် ဆုံးဖြတ်သည်။
အေဝက်စ်ခေါ် ကြိုတင်ထောက်လှမ်းရေး လေယာဉ်များကို နေတိုးအဖွဲ့အတွက်ဝယ်ယူရာ၌ အနောက်ဂျာမနီက ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းထည့်ဝင်ရသည်။
ပြည်ပဆက်ဆံရေး ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဝီလီဗရန့် အစပျိုးခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အကောင်အထည်ပေါ်ခဲ့သော အော့စပိုလစ်တစ်ခေါ် အရှေ့နှင့် သဟဇာတဖြစ်စွာဆက်ဆံရေးမူကို မစ္စတာရှမစ်အစိုးရသည် ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သဖြင့် အရှေ့နှင့်အနောက် ခေါင်းဆောင်အချင်းချင်း အတုံ့အပြန်သွားလာ ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာရှမစ်သည် မော်စကိုသို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်သမ္မတ ဗရက်ဇညက်နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆိုဗီယက်သမ္မတ ဗရက်ဇညက်သည် ဘွန်းမြို့သို့ လာရောက်ခဲ့သည်။
ဘွန်းတွင် သုံးရက်ကြာနေထိုင်ပြီး မစ္စတာရှမစ်နှင့် ဆွေးနွေးကြရာ၌ ဒုံးကျည်များချထားခြင်းကိစ္စအပြင် ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကိစ္စများ ပါဝင်သည်။
ဆိုက်ဗေးရီးယားအနောက်ပိုင်းမှ ဥရောပအနောက်ပိုင်းသို့ ပိုက်လိုင်းကြီးများသွယ်၍ သဘာဝဓာတ်ငွေ့များ ပို့မည့်လုပ်ငန်းကြီးမှာ ဒေါ်လာသန်း ၁၅ဝဝဝ ကုန်မည်ဖြစ်၍ တစ်နှစ်လျှင် ဓာတ်ငွေ့ကုဗမီတာ သန်း ၁ဝ၅ဝဝ ကို အနောက်ဂျာမနီက ၂၅ နှစ်ဝယ်မည်ဟု နှစ်ဘက်စာချုပ်ချုပ်ကြသည်။
ပိုက်လိုင်းသွယ်ရေး၌ လိုအပ်သော ကုန်ကြမ်းကုန်ချောပစ္စည်းများ၊ ကျွမ်းကျင်မှုပညာရပ်များကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတဂျာမနီက ရောင်းချပါဝင်သွားရမည်ဖြစ်ရာ ပညာရှင်များနှင့် ကျွမ်းကျင်သူများ အလုပ်ရရှိကြမည်သာမက တိုင်းပြည်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် လူမှုရေးလုပ်ငန်းများကိုပါ အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတဂျာမနီနှင့် အရှေ့ဂျာမနီခေါ် ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ (ဂျီဒီအာ)တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာလည်း ယခင်နှစ်ကကဲ့သို့ ကောင်းမွန်လျက်ရှိသည်။
အရှေ့ဘာလင်သို့ မစ္စတာရှမစ် သွားမည့်ခရီးစဉ်ကို ပိုလန်အရေးအခင်းကြောင့် ဒီဇင်ဘာလသို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။
နှစ်နိုင်ငံ၌ ဖမ်းဆီးထားသော နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသမားအချင်းချင်း လဲလှယ်ခြင်းပြုခဲ့သည်။
မစ္စတာဗရန့် လက်ထက်တွင် နာမည်ကြီးခဲ့သော အရှေ့ဂျာမနီသူလျှို ဂီလွန်းအပါအဝင် အကျဉ်းသမားများကို အနောက်ဂျာမနီက လွှတ်ပေးသကဲ့သို့ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အနောက်ဂျာမနီလူမျိုး ၄၃ ဦးကိုလည်း အရှေ့ဂျာမနီက လွှတ်ပေးခဲ့သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၂) ဝန်ကြီးချုပ် ဟဲလမွတ်ရှမစ်သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်သမ္မတ ရေဂင်နှင့်တွေ့ဆုံပြီး ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ဆက်သွယ်သည့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းကိစ္စ၊ ပိုလန်နိုင်ငံအရေးအခင်း စသည်တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
တဖန် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ဇန္နဝါရီလ ၁၃ ရက် နေ့တွင် ရောက်ရှိလာရာ ပြင်သစ်သမ္မတ မီးထရောင်းနှင့်တွေ့ဆုံ၍ နှစ်နိုင်ငံအကျိုးတူကိစ္စများ ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ပိုလန်အရေးအခင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မိမိတို့နှစ်နိုင်ငံအတွင်း ကွဲလွဲချက်များမရှိကြောင်း၊ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး အဆုံးသတ်ရန်အတွက် ပိုလန်အစိုးရအားပြောကြားမည်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့တွင် နှစ်ရက်ကြာ ကျင်းပသော ၃၉ ကြိမ်မြောက် ပြင်သစ်-ဂျာမနီထိပ်သီး ညီလာခံသို့ ဝန်ကြီးချုပ် ရှမစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ရှမစ်၏ မူဝါဒနှင့် ဆောင်ရွက်ချက်များအပေါ် အယုံအကြည်ရှိကြောင်း အဆိုကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် အောက်လွှတ်တော်၌ မဲခွဲဆုံးဖြတ်ရာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ကိုယ်စားလှယ် ၂၆၉ ဦးက ထောက်ခံအားပေးသဖြင့် အဆိုမှာ အနိုင်ရရှိသွားသည်။
မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့ (နေတိုး)ထိပ်သီး အစည်းအဝေးကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ဒုတိယအပတ်အတွင်းက ဘွန်းမြို့တွင်ကျင်းပရာ အဖွဲ့ဝင် ၁၆ နိုင်ငံမှ အစိုးရအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်များ တက်ရောက်သည်။
ဖောက်ကလင်ကျွန်းစု အရေးအခင်းတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံကို ထောက်ခံကြောင်း ကြေညာသည်။
စီးပွားရေး ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ငွေပေးငွေယူရှင်းတမ်းတွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ လိုငွေဒေါ်လာ ၄၆၃၇ သန်းရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြည်ပပို့ကုန်တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၂ဝ၁၆ သန်းခန့် ပိုလာသဖြင့် ကုန်သွယ်ရေးပိုငွေ ဒေါ်လာသန်း ၇၈၆ဝ ခန့် ရှိလာသည်။
ကုန်သွယ်ပိုငွေ ပြနိုင်ခဲ့သော်လည်း ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းနှင့်အတူ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှုန်းမှာလည်း ကျဆင်းခဲ့ရသည်။
ဤအခြေအနေတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံရေးပါတီများသည် စီးပွားရေးပြဿနာဖြေရှင်းရန် နည်းလမ်းသစ်များ ရှာဖွေရာ၌ ညီညွတ်မှုမရှိပဲ ပြိုကွဲလာသည်။
အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းမှာလည်း စီးပွားရေးမူဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သဘောကွဲလွဲ အငြင်းပွားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်ဝန်ကြီးများက လက်ဝဲဆန်သော ဖြေရှင်းနည်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် လိုလားပြီး၊ ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဝင်ဝန်ကြီးများက လက်ယာဆန်သော ဖြေရှင်းနည်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်လိုကြလေသည်။
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အကျပ်အတည်း ဖြစ်နေသော်လည်း ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ ကျပ်တည်းလှသည်မဟုတ်ပဲ တန့်နေသည့် အနေအထားတွင်ရှိသည်။
စီးပွားရေး ပြန်လည်တိုးတက်မှုအတွက် မစ္စတာရှမစ် ဦးဆောင်သည့် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ဝန်ကြီးများက အခွန်အကောက်များ တိုးမြှင့်၍ အစိုးရအသုံးစရိတ် ပိုမိုသုံးစွဲခြင်းဖြင့် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းလိုခဲ့သည်။
လူမှုဖူလုံရေးအကျိုးခံစားခွင့်များ တိုးပေးပြီး အလုပ်သမားသမဂ္ဂများနှင့် နှစ်ဦးနှစ်ဝ ညိ|နှိုင်းသဘောတူညီမှု ပြုလုပ်ထားလိုသည်။
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စတာဂင်ရှာ (လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီခေါင်းဆောင်)ဦးဆောင်သော ဝန်ကြီးများက ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းရှင်များအား မက်လုံးကောင်းကောင်းပေးကာ အလုပ်အကိုင်သစ်များ တိုးချဲ့ဖော်ထုတ်ပြီး စီးပွားရေးပြဿနာကို ဖြေရှင်းလိုကြသည်။
မစ္စတာဂင်ရှာက စီးပွားရေးမူဝါဒများ ပြောင်းလဲရေး အကြံပြုချက်များကို မိမိပါတီသို့ စာရေးတင်ပြခဲ့ရာမှ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သဘောကွဲလွဲမှုစတင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဝင်ဖြစ်သူ စီးပွားရေးဝန်ကြီး လင်းစဒေါ့က မစ္စတာဂင်ရှာ့စာနှင့် တသဘောတည်းတူညီသော စာတစောင်ကို ဝန်ကြီးချုပ်ထံ တင်ပြပြန်သည်။
စီးပွားရေးပြုပြင်ရန် အကြံပေးချက်များကို မစ္စတာရှမစ်က ပယ်ချလိုက်ရာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့အတွင်းမှ မစ္စတာဂင်ရှာနှင့် လင်းစဒေါ့ အပါအဝင် လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီဝင် ဝန်ကြီးလေးဦးတို့ နုတ်ထွက်သွားခဲ့သဖြင့် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ အဆုံးသတ်သွားသည်။
အစိုးရသစ် ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရသစ်ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် ရွေးကောက်ပွဲအသစ်ကျင်းပရန် တင်ပြသည်။
ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံ ပါတီခေါင်းဆောင် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်နှင့် လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီခေါင်းဆောင်ဂင်ရှာတို့က ရွေးကောက်ပွဲသစ်ကျင်းပရေးအဆိုကို ပယ်ချခဲ့သည်။
ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပါလီမန်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ရန် ထောက်ခံမဲအလုံအလောက်ရှိသူတဦးက လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်အား အယုံအကြည်မရှိအဆိုကို တင်သွင်း၍ ဖြုတ်ချနိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မစ္စတာခိုးလ်နှင့် မစ္စတာဂင်ရှာတို့ ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦး စေ့စပ်ညှိနှိုင်းကြပြီး ဝန်ကြီးချုပ်ကို အယုံအကြည်မရှိ အဆိုတင်သွင်း၍ ဖြုတ်ချကာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့ရန် သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့ကြသည်။
လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီခေါင်းဆောင် မစ္စတာဂင်ရှာနှင့် ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံ ပါတီခေါင်းဆောင် မစ္စတာခိုးလ်တို့က မိမိတို့နှစ်ပါတီ ညွန့်ပေါင်းဖွဲ့လိုက်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ၁၉၈၂ ခု စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက် နေ့တွင် ကြေညာချက်တရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့သစ်က အပြုသဘောဆောင်သည့် အယုံအကြည်မရှိအဆို ဟု အမည်ပြောင်းထားသည့် ထိုအဆိုတွင် ပါလီမန်သည် လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်အား အယုံအကြည်မရှိတော့ကြောင်းနှင့် ပါလီမန်အမတ်တဦး ဖြစ်သူ ဒေါက်တာဟဲလမွတ်ခိုးလ်ကို ရာထူးဆက်ခံသူအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ကြောင်း၊ သမ္မတက ဝန်ကြီးချုပ်အား ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ရန် မေတ္တာရပ်ခံကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အထက်ပါအဆိုကို ပါလီမန်၌ မဲခွဲရာ ကိုယ်စားလှယ် ၄၉၇ ဦးအနက် ၂၅၆ ဦးက ထောက်ခံမဲပေးခဲ့သောကြောင့် အယုံအကြည်မရှိအဆိုကို အောက်ပါလီမန်က အတည်ပြုလိုက်သည်။
ထို့ကြောင့် အက်စဒီပီ ဝန်ကြီးချုပ် ရှမစ်အား ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံပါတီခေါင်းဆောင် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်လိုက်ကြောင်း ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌက ကြေညာသည်။
အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ၃၃ နှစ်တာ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်တွင် ပါလီမန်က လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ်အား ဖယ်ရှားသည်မှာ ယခုပထမဆုံးအကြိမ်ပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ရှစ်နှစ်ခွဲမျှ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဟဲလမွတ်ရှမစ်သည် လက်ရှိရာထူးမှ နုတ်ထွက်ပေးလိုက်ရသည်။
ဝန်ကြီးချုပ်သစ်က ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၈၃ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပမည်ဟုကြေညာသည်။
ဝန်ကြီးချုပ်သစ် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်သည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့သစ်ကို ဖွဲ့စည်းရာတွင် ဝန်ကြီး ၁၈ နေရာရှိသည့်အနက် ၁ဝ နေရာကို မိမိတို့ ပါတီဝင်အမတ်များအားလည်းကောင်း၊ လေးနေရာကို လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရက်တစ်အမတ်များအား လည်းကောင်း၊ ကျန်လေးနေရာကို ခရစ်ယာန်ယူနီယံအမတ်များအားလည်းကောင်း ခွဲဝေခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးကို မစ္စတာဂင်ရှာကို လည်းကောင်း၊ စီးပွားရေးဝန်ကြီးရာထူးကိုလည်း ယခင်က စီးပွားရေးဝန်ကြီး ဟောင်း အောတိုလင်းစဒေါ့ကိုလည်းကောင်း ပေးအပ်သည်။
ဥရောပစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံမှုတိုးမြှင့်ရေးတို့သည် အနောက်ဂျာမနီအစိုးရအနေဖြင့် အဓိကလုပ်ဆောင်ရမည့် လုပ်ငန်းများဖြစ်ပြီး ဆိုဗီယက်ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ဂျာမနီနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ ပေါ်ပေါက်နေသည့် ပြဿနာကိုမူ လက်ရှိ ဆိုဗီယက်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသော ပိုက်လိုင်းတည်ဆောက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လိုက်နာမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ သို့သော် မိမိအစိုးရသည် အမေရိကန်အစိုးရနှင့်အငြင်းပွားရသည့် ပြဿနာမျိုးတွင် နောက်တကြိမ် ပါဝင်ပတ်သက်ခွင့်ပေးတော့ မည်မဟုတ်ကြောင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် အမေရိကန်အစိုးရအပေါ်မှီခိုခြင်းမပြုပဲ မိတ်ဆွေဖြစ် ချစ်ကြည်မှုနှင့် စီးပွားဖက်ဖြစ်မှုကို အခြေခံလိုကြောင်း၊ ဆိုဗီယက်အပါအဝင် အရှေ့ဥရောပကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် ကုန်သွယ်မှု၌ အားထားရသော စီးပွားဖက် ဖြစ်စေမည်ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် အစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒသဘောထားကို မစ္စတာခိုးလ်က ကြေညာသည်။
မစ္စတာခိုးလ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး လက်ခံသည့်နေ့မှာပင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ ပြင်သစ်သမ္မတ ဖရန်စွာမီးထရောင်းနှင့် တွေ့ဆုံသည်။
ပြင်သစ်-ဂျာမန် ချစ်ကြည်မှုသည် စစ်ပြီးခေတ် ဂျာမနီ ပြည်ထောင်စုအတွက် အရေးအကြီးဆုံးသော အောင်မြင်မှုတရပ်ပင် ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ အ‌နောက်ဥရောပသို့ ဆက်သွယ်မည့် ဓာတ်ငွေ့ ပိုက်လိုင်း တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းအတွက် စက်ပစ္စည်းကိရိယာများ တင်ပို့ ရောင်းချပေးခဲ့ခြင်းကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် အမေရိကန်အစိုးရက အနောက်ဂျာမနီမှ ကုမ္ပဏီလေးခုသို့ ကုန်ပစ္စည်းတင်ပို့ ရောင်းချမှုကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်။
အနောက်ဂျာမနီ သမ္မတကားကာစတင်သည် တရုတ်နှင့် အနောက်ဂျာမနီဆက်ဆံမှု တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဒဿမအကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ရက်သတ္တပတ်ကြာ လည်ပတ်ရန်အတွက် ၁၉၈၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ပီကင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ဟဲလမွတ်ခိုးလ်သည် အောက်တိုဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ပြီး ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် မာဂရက်သက်ချာနှင့် တွေ့ဆုံလျက် နေတိုးအဖွဲ့ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးကိစ္စ၊ ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ကိစ္စ၊ အမေရိကန် ဥရောပ ဆက်ဆံရေးကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးသည်။
အမေရိကန်-ဂျာမန်ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာစေရန် ရည်ရွယ်လျက် ဝန်ကြီးချုပ်ဟဲလမွတ်ခိုးလ်နှင့် အမေရိကန် သမ္မတရေဂင်တို့၏ ဆွေးနွေးပွဲကို အိမ်ဖြူတော်တွင် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့က ကျင်းပသည်။
မစ္စတာခိုးလ်သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတဂျာမနီနိုင်ငံမြေ၌ နေတိုးအဖွဲ့၏ ပါရှင်း-၂နှင့် ကရုဇ်ဒုံးပျံများ ခင်းကျင်းချထားရေးကို ခြွင်းချက်မရှိထောက်ခံသည်။
ရထားပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း တိုးတက်ခေတ်မီရေးအတွက် တီထွင်ကြံဆမှုများ အဆက်မပြတ် ပြုလုပ်လျက်ရှိရာတွင် ပိုမိုလျင်မြန်၍ စိတ်ချရသော နောက်ဆုံးပေါ် သံလိုက်ရထားကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံက တီထွင်လိုက်သည်။
ယင်းသံလိုက်ရထားကို အစိုးရ၏ အားပေးကူညီမှုဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်တစုက စမ်းသပ်မှုအတွက် ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၈ဝ ကျော် ကုန်ကျခဲ့သည်။
ထရန့်ရက်ပစ်ခေါ် ဂျာမန် သံလိုက်ရထားသည် သံလိုက်ဆွဲငင်အားကို အသုံးပြုပြီး တနာရီလျှင် မိုင် ၂၅ဝ အမြန်နှုန်း ခုတ်မောင်းနိုင်လေသည်။
၉၆ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင်၊ လူဦးရေ။
၆၁၃၅ဝဝဝဝ၊ မြို့တော်။
ဘွန်းမြို့။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၃) ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာဟဲလမွတ်ခိုးလ် ဦးဆောင်သော ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံပါတီ(စီဒီယူ)၊ ဖရန့်ဂျိုးဆက် စထရောက် ဦးဆောင်သော ခရစ်ယာန် ဆိုရှယ် ယူနီယံပါတီ (စီအက်စ်ယူ)နှင့် ဟန်စဒီထရစ်ဂင်ရှာ ဦးဆောင်သော ဖရီးဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (အက်ဖ်ဒီပီ) ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့ကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းက ထောက်ခံကြောင်း အတည်ပြုချက် ရယူရန် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို အချိန်စော၍ ကျင်းပလိုသည်ဟု ဒေါက်တာခိုးလ်က ကြေညာသည်။
ပုံမှန် ရွေးကောက်ပွဲသည် ပါလီမန် လေးနှစ်သက်တမ်းစေ့ရောက်မည့် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရမည်ဖြစ်သည်။