kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အကုသိုလ်မှုသည် အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးတတ်, အကျိုးမဲ့ ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် ငါ့ဥစ္စာ, ငါလုပ်ရမည့် အလုပ်မဟုတ်၊ ကုသိုလ်မှုသည်သာ အကျိုးမဲ့ကို ဖျက်ဆီးတတ်, အကျိုးစီးပွား ဖြစ်စေတတ်၍ ငါ့ဥစ္စာ, ငါလုပ်ရမည့် အလုပ်ဟူ၍ အမှန်အတိုင်း သိမြင်သောဉာဏ်သည် ကမ္မဿကတာဉာဏ်မည်၏၊ ထိုဉာဏ်ဖြင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှု အားထုတ်၍ သံသရာ၌ ချမ်းသာသုခ စံစားကြကုန်လျက် အရဟတ္တဖိုလ်စခန်းသို့ မြန်းကြကုန်သူတို့ကား မရေမတွက်နိုင်အောင်ပင် ရှိကြလေကုန်ပြီ(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၃၃-၄)။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကုသိုလ်ဟူသည် ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
၂၀၂၁ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာ့တပ်မတော်သည် ချင်းပြည်နယ် ထန်တလန်တွင် CDF-ထန်တလန် ၊ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော် ပူးပေါင်းအဖွဲ့တို့နှင့် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ဘက်မှ ဆုံးရှုံးမှုများ ရှိခဲ့သည်။
ထိုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာစစ်အစိုးရက ထန်တလန်မြို့တွင် အိမ်ခြေရာနှင့်ချီ၍ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ဒေသခံများသည် တောတွင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၊ မီဇိုရမ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။
သို့သော်လည်း စစ်အစိုးရက မြို့တွင်း၌ စစ်ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်ခြင်း မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အား မီးရှို့မှုအတွက် စွပ်စွဲခဲ့သည်။
ကိုးကား NOVEMBER 9, 2022 6:00 PM NOVEMBER 9, 2022 6:00 PM 22 September 2021 22 September 2021 November 30, 2021 ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ။
ကောသမ္ဗီမြို့ ယင်းမြို့သည် ဝံသတိုင်း မြို့တော်ဖြစ်၏ (ဇာ၊၂၊၂၆၆)။
ယမုနာမြစ်ကမ်း၌ တည်ရှိ၍ ဗာရာဏသီမှ ရေလမ်းခရီးအားဖြင့် ယူဇနာ ၃၀-ကွာဝေး၏ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈)။
ကောသမ္ဗီသည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ တည်၏ဟု သံ၊၂၊၃၈၆-၌ ဆိုရာ ယမုနာမြစ်ကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်ဟု မှတ်ယူသင့်၏။
ကြို့ပင်များစွာ ပေါက်ရောက်ရာဖြစ်သောကြောင့် ကောသမ္ဗီ အမည်တွင်သည်။
ကုသုမ္ဗ (= ကုသမ္ဗ) ရသေ့၏ သင်္ခမ်း ကျောင်းအနီး၌ တည်ထောင် ဖန်ဆင်းခြင်းကြောင့် ကောသမ္ဗမည်၏ ဟူ၍လည်း အချို့ က ဆိုကြသည် (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၅။
သာရတ္ထ၊၂၊၃၃၈)။
ယခုအမည် “ကောဆမ်” ဖြစ်၍ မြို့ဟောင်းနေရာ၌ ကိုဆမ်ဣနာမ်, ကိုဆမ်ခိရာဂျ ရွာငယ် ၂-ခု တည်ရှိသည်။
ဧလာဟဘဒ်ခရိုင်၌ ပါဝင်သည် (ဗုဒ္ဓသာသနိကပဌဝီဝင်)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၆ ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်အခါ ဘုရားရှင် လက်ထက်၌ ယင်းမြို့ကို ပူရန္တပ္ပမင်းအုပ်စိုး၍ ထိုမင်းလွန်သောအခါ သားတော် ဥတေနမင်း အုပ်စိုးသည် (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၃-၇)။
အရှင်အာနန္ဒာက မြို့သိမ် မြို့ငယ်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်မပြုပဲ မြို့ကြီးများ၌သာ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူပါဟု ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားရာ၌ ကောသမ္ဗီသည် မြို့ကြီးစာရင်း အပါအဝင် ဖြစ်လေသည် (ဒီ၊၂၊၁၂၁)။
ထိုမြို့၌ အာပတ်သင့် မသင့် ငြင်းခုံရာမှ အစပြု၍ သံဃာချင်း ကွဲပြားကာ အဓိကရုဏ်း ဖြစ်ပွါးသည်၊ ဘုရားရှင်သည် အဓိကရုဏ်းငြိမ်းစေရန် ရဟန်းတို့အား ဒီဃာဝုဝတ္ထု ဟောကြား၍ အကြိမ်ကြိမ် ဆိုဆုံးမပါသော်လည်း မလိုက်နာကြသောကြောင့် ကောသမ္ဗီမှထွက်ခါ၍ ဗာလကလောဏကရွာ, ပါစီနဝံသတောတို့ကို ဖြတ်သန်း၍ ပါလိလေယျကတောအုပ်သို့ ကြွတော်မူသည် (ဝိ၊၃၊၄၈၀-၅၀၁)။
စတင်ငြင်းခုံခြင်း၏ အကြောင်းကို မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၁-ကြည့်။
ထင်ရှားသော ကျောင်းတိုက်များ ယင်းမြို့၌ ဃောသိတသူဌေး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော ဃောသိတာရုံကျောင်းတိုက် ကုက္ကုဋသူဌေး ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းသော ကုက္ကုဋာရုံ ကျောင်းတိုက်, ပါဝါရိကသူဌေးဆောက်လုပ် လှူဒါန်းသော ပါဝါရိကမ္ဗဝနကျောင်းတိုက်တို့ တည်ရှိသည် (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၈၊ ၂၉၁)။
ဗဒရိကာရုံကျောင်းတိုက်လည်း ရှိသည် (သံ၊၂၊၁၀၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၇)။
ဟောတော်မူသော သုတ္တန်များ ဃောသိတာရုံကျောင်းတိုက်၌ ဘုရားရှင် အမှူးရှိသောရဟန်းသံဃာတို့ သီတင်းသုံးစဉ် ဇာလိယသုတ် (ဒီ၊၁၊၁၅၀-၂။
) ကောသမ္ဗိယသုတ် (မ၊၁၊၃၉၅-၄၀၁။
) သန္ဒကသုတ် (မ၊၂၊၁၈၀-၉၃။
) ကောသမ္ဗိသုတ် (သံ၊၁၊၃၃၆-၉။
) ခေမကသုတ် (သံ၊၂၊၁၀၃။
) ဥပဝါနသုတ် (သံ၊၃၊၆၈-၉။
) ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇသုတ် (သံ၊၃၊၁၉၆-၇။
) ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ်(သံ၊၃၊၂၃၇။
) ကမ္ဗောဇသုတ် (အံ၊၁၊၃၉၄-၅။
) ကကုဓထေရသုတ်(အံ၊၂၊၁၀၇-၁၁။
) ဘဒ္ဒဇိသုတ် (အံ၊၂၊၁၇၇-၈။
) အနုရုဒ္ဓသုတ် (အံ၊၃၊၉၀-၄။
) အာနန္ဒသုတ်(အံ၊၃၊၂၂၄-၅။
)တို့ကို (အချို့သုတ်ကို ဘုရားရှင်, အချို့သုတ်ကို သာဝကတို့ ဟောကြားသည်။
(အခြား ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးစဉ် ဟောကြားသော ဇာတ်ဝတ္ထုအနည်းငယ်သာ တွေ့ရ၍ ဘုရားရှင်သည် အများအားဖြင့် ဃောသိတာရုံကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရာရှိ၏။
) ဟောတော်မူသောတရားနှင့် မဟောသောတရား ယင်းမြို့ရှိ ယင်းတိုက်ပင် ရင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဘုရားရှင် ယင်းတိုက်ရွက်အနည်းငယ်ကို လက်ဖြင့် ကိုင်၍ ရဟန်းတို့အား လက်ထဲက အရွက် နှင့် အပင်ပေါ်ရှိ အရွက်တို့ မည်သည်က များသနည်းဟု မေးတော်မူ၍ အပင်ပေါ်ရှိ အရွက်ကများကြောင်း ရဟန်းတို့က လျှောက်ထားသောအခါ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ငါဘုရားမဟောသော တရားက ဟောသော တရားထက် များကြောင်း အကျိုးမရှိ၍ မဟောပဲထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း, သစ္စာလေးပါးကိုသာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက် ခြင်းအကျိုးရှိ၍ ဟောကြောင်း ထို့ကြောင့် သစ္စာလေးပါးသိရန် အားထုတ်သင့်ကြောင်းတို့ကို ဟောတော်မူသည် (သံ၊၃၊၃၈၃)။
ပူသောရေရှိသော၊ (က)တပေါဒါမြစ်။
(ခ) တပေါဒါအိုင်။
(ဂ) တပေါဒ ကျောင်းတိုက်။
(ဃ) တပေါဒါချောက်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၉ တပေါဒါမြစ် ယတာယံ အာဝုသော တပေါဒါ သန္ဒတိ။
ဝိ၊၁၊၁၄၉။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇။
ဥဏှဘာဝေန တပနတော တပံ ဥဒကံ ဧတိဿာတိ အနွတ္ထနာမဝသေန “တပေါဒါ”တိ ဝုစ္စတိ။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၉၅။
(ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၉၇။
)ဝေဘာရတောင်အောက် နတ်ပြည်နှင့် တူသော ယူဇနာ-၅၀၀ ကျယ်သော နဂါးဘုံ ရှိသည်၊ ပတ္တမြားဖြင့်ပြီးသော ကျောက်မြေ အပြင်, ဥယျာဉ်, ဗိမာန်တို့နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်၊ ထိုနဂါးပြည်၌ နဂါးတို့ ရေကစားရာ ရေကန်ရှိ၏၊ တပေါဒါမြစ်သည် ထိုရေကန်မှ ကပ်၍ စီးလာပြီးလျှင် လောဟကုမ္ဘီ ငရဲကြီး ၂-ခုတို့၏ အကြားအရပ်မှ စီးလာသဖြင့် ရေသည် ကျိုက်ကျိုက်ဆူ၍ ပူလေသည် (ဝိ၊၁၊၁၄၉။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇)။
ရာဇဂြိုဟ်မြို့ဟောင်းအနီး၌ စီးဆင်း လျက်ရှိသော သရသွတီမည်သော မြစ်ငယ်ကို တပေါဒါရာမ တပေါဒါမြစ်ဟု ဆရာတစ်ဦး ဆို၏ (ဘာရတ-ဗောဒ္ဓသိဒ္ဓဋ္ဌာန သီဟိုဠ်ဘာသာစာအုပ်) တပေါဒါအိုင် တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခု၊ တပေါဒေ နဟာယန္တိ။
ဝိ၊၂၊၁၅၄။
ယေန တပေါဒေါ (တပေါဒါ၊ သီ)၊ တေနုပသင်္ကမိ။
မ၊၃၊၂၃၁။
သံ၊၁၊၈။
(၁၀၊ အံ၊၃၊၄၁၅။
) တပေါဒါရုံ ကျောင်းတိုက် (ကျောင်းတိုက်၏ ရှေးရှူ တူရူအရပ်၌ရှိသော ရေပူအိုင်ကို အစွဲပြု၍ တပေါဒါရုံ ကျောင်းတိုက်ဟု ခေါ်သည်။
ဘုရားရှင်သည် တပေါဒါရုံကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးခိုက် အရှင်အာနန္ဒာအား “ကိုယ်တော်မြတ်၏ အာယုကပ်ပတ်လုံးဖြစ်စေ, အာယုကပ်ထက် လွန်၍ဖြစ်စေ တည်နေနိုင်ကြောင်း” မိန့်တော် မူခဲ့ဘူးသည်။
ဒီ၊၂၊၉၈။
သေနာသန ပညာပက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ရ အရှင်ဒဗ္ဗထေရ်ကို “တပေါဒါရုံကျောင်းတိုက်၌ မိမိတို့အတွက် ကျောင်း အိပ်ရာနေရာ ခင်းပေးရန်” ရဟန်း များစွာတို့ တောင်းပန် လျှောက်ထားကြသည်။
ဝိ၊၁၊၂၄၅။
ဝိ၊၄၊၁၉၃။
တပေါဒါရုံ ကျောင်းတိုက်သည် ဝေဘာရတောင်၏ အရှေ့ မြောက်ဖက်တွင် တွေ့မြင်ရသော မြင့်မောက်သော အရပ်ဖြစ်နိုင်သည်ဟုလည်းကောင်း, ရာဇဂြိုဟ်မြို့ မြောက်ဖက် တံခါး အနီးအရပ် ဖြစ်သင့်သည် ဟု၎င်း ဆိုကြ၏။
ဘာရတဗောဒ္ဓသိဒ္ဓဋ္ဌာန သီဟိုဠ်ဘာသာစာအုပ်။
)တပေါဒါရာမေ (မ၊၃၊၂၃၁။
သံ၊၁၊၈)တိ တပေါဒဿ တတ္တောဒကဿ ရဟဒဿ ဝသေန ဧဝံ လက္ခနာမေ အာရာမေ။
(ဒီ၊၂၊၉၇-၈။
အံ၊၃၊၄၁၅။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၇။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၁။
) တပေါဒါချောက် တပေါဒါရုံကျောင်းတိုက်၏ အနီးရှိ–ချောက်–ရှိုမြောင်။
(ယင်းသည် တပေါဒ-ကျောင်းတိုက် အနီး၌ သဘာဝ အလျောက် ကျောက်ဂူအသွင် ဖြစ်နေသော လိုဏ်ဂူဖြစ်သည်၊ ရေပူချောင်းငယ်၏ အနီး၌ တည်ရှိ၏။
ယခုအခါ “တပေါဗာန်” အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသောအရပ်၌ တည်ရှိသည်-ဟု “ဝိမလစရဏလော” သုတေသနပညာရှင်-က ဆိုသည်။
ဘာရတဗောဒ္ဓသိဒ္ဓဋ္ဌာန သီဟိုဠ် ဘာသာ စာအုပ်။
) အမှာကံ အာဝုသော တပေါဒကန္ဒရာယံ သေနာသနံ ပညပေဟိ။
ဖက်ဝန်းနီပင် (Kydia calycina) သည် ပန်းပွင့်သောအပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ကြီးထွားမြန်သော အလယ်အလတ်အတန်းစား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်ပြီး ဈေးချိုသော သစ်သားအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစိုးရဝန်ထမ်းအားလုံးကို "နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အစိုးရဌာနများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများကို "ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်း" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
၎င်းတို့၏ အဆင့်များနှင့် ခန့်အပ်မှုများကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစားနှစ်မျိုးဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။
ဝန်ထမ်းအမျိုးအစားများ အရာထမ်း (သို့မဟုတ်) ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ ရာထူးတိုးခြင်းနှင့် ခန့်အပ်ခြင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
အမှုထမ်း ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများအောက် ရာထူးအဆင့်များ ဖြစ်သည်။
ရာထူးအဆင့်များနှင့် အခေါ်အဝေါ်များ အစိုးရဌာနများတွင် ရာထူးအဆင့် ၁၃ ဆင့်ရှိပြီး ဌာနဆိုင်ရာ ရာထူးအဆင့်အခေါ်အဝေါ်များသည် ဌာနတစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြပေ။
ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် အစိုးရဌာနများ (ဥပမာ- လုပ်ငန်းများ၊ အင်တာပရိုက်များ၊ ကော်ပိုရေးရှင်းများ) အရာထမ်းရာထူးအဆင့်များမှာ လက်ထောက်မန်နေဂျာ မှစပြီး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး အဆင့်အထိ ဖြစ်သည်။
မူဝါဒနှင့် ပေါ်လစီများ ထုတ်ပြန်ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲသည့် အစိုးရဌာနများ (ဥပမာ- ဦးစီးဌာနနှင့် ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနများ) အရာထမ်းရာထူးအဆင့်များမှာ ဦးစီးအရာရှိ မှစပြီး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဆင့်အထိ ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ်များ စာပေဆိုင်ရာ အဆင့်များဖြင့် ရာထူးသတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။
ကျန်းမာရေးဌာနများ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များဖြင့် ရာထူးသတ်မှတ်ကြသည်။
စက်/နည်းပညာ/ဆောက်လုပ်ရေးဌာနများ အင်ဂျင်နီယာ အစရှိသော အခေါ်အဝေါ်များဖြင့် ရာထူးသတ်မှတ်ကြသည်။
ပြန်ကြားရေး၊ ပုံနှိပ်ရေး၊ ဇာနယ်ဇင်းနှင့် သတင်းဌာနများ သက်ဆိုင်ရာ ရာထူးအခေါ်အဝေါ်များ ရှိသည်။
ရာထူးအဆင့် သတ်မှတ်မှုများ (ယေဘုယျ) ဦးစီးအရာရှိ/ဒုတိယမန်နေဂျာအဆင့် သည် မြို့နယ်ဌာနတာဝန်ခံ၊ ဘဏ်ခွဲတာဝန်ခံ၊ ဌာနစိတ်မှူး ဖြစ်သည်။
လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး/မန်နေဂျာအဆင့် သည် ခရိုင်ဌာနတာဝန်ခံ ဖြစ်သည်။
ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး/လက်ထောက်အထွေထွေမန်နေဂျာအဆင့် သည် တိုင်း/ပြည်နယ်ဒုတိယဌာနတာဝန်ခံ ဖြစ်သည်။
ညွှန်ကြားရေးမှူး/ဒုတိယအထွေထွေမန်နေဂျာ သည် တိုင်း/ပြည်နယ်ဌာနတာဝန်ခံ ဖြစ်သည်။
ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်/အထွေထွေမန်နေဂျာအဆင့် သည် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်း ဒုတိယအကြီးအမှူး သို့မဟုတ် ရုံးချုပ်တာဝန်ခံများ ဖြစ်ကြသည်။
စစ်ဘက်နှင့် ဌာနဆိုင်ရာ အမှုထမ်းရာထူးများ စစ်ဘက်ရာထူးခန့်အပ်မှုများတွင် ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဆင့်သည် ဒုတိယဗိုလ် (ကြည်းတပ် - Second Lieutenant၊ လေတပ် - Pilot Officer၊ ရေတပ် - Midshipman) အဆင့်မှ စတင်သည်။
ဌာနဆိုင်ရာ အမှုထမ်းရာထူးများဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့မှ ဒုတိယရဲအုပ်၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန၊ မီးသတ်ဦးစီးဌာန၊ အကျဉ်းဦးစီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး/ပြည်သူ့အင်အား/အမျိုးသားမှတ်ပုံတင်နှင့် နိုင်ငံသားဦးစီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန စသည့် ဦးစီးဌာနအချို့မှ ဒုတိယဦးစီးမှူး အဆင့်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု (ကော်လာတံဆိပ်၊ ပခုံးအပွင့်) သည် ဆင်တူကြသည်။
အရေးယူပိုင်ခွင့် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများတွင် အရာထမ်းများသာ အမှုထမ်းများအား အရေးယူနိုင်သည့် အာဏာ ကို ရရှိသည်။
ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် အရာထမ်းများကိုမူ ၎င်းတို့ထက်မြင့်သည့် အရာထမ်းများက အရေးယူနိုင်သည်။
သို့ရာတွင် ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်းကိုမူ ဌာနအကြီးအမှူး (သို့မဟုတ်) ၎င်း၏အခွင့်အာဏာရ အရာထမ်းကသာ ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
+အရာထမ်း ရာထူးအဆင့်များအခေါ်အဝေါ်အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် Permanent Secretaryသံအမတ်ကြီး Ambassadorညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Director Generalပါမောက္ခချုပ် Rectorကျောင်းအုပ်ကြီး Principalဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး Managing Directorဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး Police Lieutenant Generalဒုတိယအမြဲတမ်းအတွင်းဝန် Deputy Permanent Secretaryကောင်စစ်ဝန်ချုပ် Consul Generalဌာနမှူး Head of Departmentဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Deputy Director Generalဆေးရုံအုပ်ကြီး Medical Superintendentပထမအဆင့် သုတေသနမှူးချုပ် First Class Chief Researcherဒုတိယပါမောက္ခချုပ် Pro Rectorဒုတိယကျောင်းအုပ်ကြီး Vice Principalအထွေထွေမန်နေဂျာ General Managerအင်ဂျင်နီယာချုပ် Chief Engineerရဲဗိုလ်ချုပ် Police Major Generalရဲမှူးချုပ် Commissionerလက်ထောက်အတွင်းဝန် Assistant Secretaryသံမှူးကြီး Minister Counsellorဒုတိယဌာနမှူး Deputy Head of Departmentညွှန်ကြားရေးမှူး Directorစာတည်းမှူးချုပ် Editor-in-Chiefဒုတိယဆေးရုံအုပ်ကြီး Deputy Medical Superintendentဒုတိယအဆင့် သုတေသနမှူးချုပ် Second Class Chief Researcherပါမောက္ခ Professorဒုတိယအထွေထွေမန်နေဂျာ Deputy General Managerဒုတိယအင်ဂျင်နီယာချုပ် Deputy Chief Engineerရဲမှူးကြီး Senior Superintendentသံမှူး Counsellorလက်ထောက်ဌာနမှူး Assistant Head of Departmentဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး Deputy Directorခရိုင်ပညာရေးမှူး District Educational Officerဒုတိယစာတည်းမှူးချုပ် Vice Editor-in-Chiefအထူးကုဆရာဝန်ကြီး Senior Consultantဝါရင့် သုတေသီ Senior Researcherတွဲဖက်ပါမောက္ခ Associate Professorလက်ထောက်အထွေထွေမန်နေဂျာ Assistant General Managerအင်ဂျင်နီယာမှူးကြီး Senior Executive Engineerဒုတိယရဲမှူးကြီး Deputy Senior Superintendentပထမအတွင်းဝန် First Secretaryဌာနခွဲမှူး Head of Divisionလက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး Assistant Directorမြို့နယ်ပညာရေးမှူး Township Educational Officerစာတည်းမှူး Executive Editorအထူးကုဆရာဝန် Consultantသုတေသီ Researcherကထိက Lecturerမန်နေဂျာ Managerဒုတိယအင်ဂျင်နီယာမှူးကြီး Deputy Senior Executive Engineerရဲမှူး Superintendentဒုတိယအတွင်းဝန် Second Secretaryဌာနစုမှူး Head of Sectionဦးစီးအရာရှိ Staff Officerစာရင်းစစ်မှူး Executive Auditorဒုတိယမြို့နယ်ပညာရေးမှူး Deputy Township Educational Officerလက်ထောက်စာတည်း Assistant Editorလက်ထောက်ဆရာဝန် Assistant Physicianသူနာပြုအုပ် Head Nurseလက်ထောက်သုတေသီ Assistant Researcherလက်ထောက်ကထိက Assistant Lecturerဒုတိယမန်နေဂျာ Deputy Managerအင်ဂျင်နီယာမှူး Executive Engineerဒုတိယရဲမှူး Deputy Superintendentတတိယအတွင်းဝန် Third Secretaryလက်ထောက်မန်နေဂျာ Assistant Managerလက်ထောက်အင်ဂျင်နီယာ Assistant Engineer ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ။
(၁) မြင့်မိုရ်တောင်နှင့် ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ကြားမှာ သီဒါတစ်တန် (သီဒါ သမုဒ္ဒရာ ၁-စင်း)။
(၂) ယုဂန္ဓိုရ်တောင်နှင့် ဤသဓရတောင်ကြားမှာ သီဒါတစ်တန်(သီဒါသမုဒ္ဒရာ ၁-စင်း)။
(၃) ဤသဓရတောင်နှင့် ကရဝီကတော်ကြားမှာ သီဒါတစ်တန် (သီဒါသမုဒ္ဒရာ ၁-စင်း)။
(၄) ကရဝီကတောင်နှင့် သုဒဿနတောင်ကြားမှာ သီဒါတစ်တန် (သီဒါသမုဒ္ဒရာ ၁-စင်း)။
(၅) သုဒဿနတောင်နှင့် နေမိန္ဓရတောင်ကြားမှာ သီဒါတစ်တန် (သီဒါ သမုဒ္ဒရာ ၁-စင်း)။
(၆) နေမိန္ဓရတောင်နှင့် ဝိနတကတောင် ကြားမှာ သီဒါတစ်တန် (သီဒါ သမုဒ္ဒရာ ၁–စင်း)။
(၇) ဝိနတကတောင်နှင့် အဿကဏ္ဏတောင်ကြားမှာ သီဒါဘစ်တန်ဟူ၍ သီဒါ ၇-တန် (သီဒါသမုဒ္ဒရာ ၇-စင်း) ရှိ၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ သီဒါဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းအကြောင်း ကျသမျှအရာဝတ္ထုတို့ နစ်မြုပ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် တစ်နည်း-ကျကျသမျှ အရာဝတ္ထုကို နှစ်မြုပ်ရာဖြစ်သောကြောင့် သမုဒ္ဒရာ ၇-စင်းကို “သီဒါ”ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။
မြင်းမိုရ်တောင် ယုဂန္ဓိုရ်တောင်စသော တောင်တို့၏ ကြားထဲ၌ ဖြစ်လေသောကြောင့် “သီဒန္တရသမုဒ္ဒရာ”ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေသည် (မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၀)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ သီဒါ ၇-တန်တို့၏ ပမာဏ (၁) မြင်းမိုရ်တောင်နှင့် ယုဂန္ဓို၌တောင်ကြားရှိ သီဒါ သမုဒ္ဒရာသည်ယူဇနာ(၈၄၀၀၀) ရှစ်သောင်းလေးထောင် ကျယ်ဝန်း၏။
အောက်အနက်အားဖြင့် မြင်းမိုရ်တောင်၏ အနီးအပါး၌ ယူဇနာ(၈၄၀၀၀) ရှစ်သောင်း လေးထောင် နက်၏။
၎င်း သမုဒ္ဒရာသည် အဆင့်ဆင့် မြင့်မောက် လေသောကြောင့် ယုဂန္ဓိုရ်တောင်၏ အနီးအပါး၌ကား ယူဇနာ (၄၂၀၀၀) လေးသောင်း နှစ်ထောင်မျှသာ နက်၏။
(၂) ယုဂန္ဓိုရ်တောင်နှင့် ဤသဓရတောင်ကြားရှိ သီဒါသမုဒ္ဒရာသည် ယူဇနာ (၄၂၀၀၀) လေးသောင်း နှစ်ထောင် ကျယ် ဝန်း၏။
အောက်အနက်အားဖြင့် ယုဂန္ဓိုရ်တောင်၏ အနီးအပါး၌ ယူဇနာ (၄၂၀၀၀) လေးသောင်း နှစ်ထောင် နက်၏။
၎င်း သမုဒ္ဒရာသည် အဆင့်ဆင့် မြင့်မောက် လေသောကြောင့် ဤသဓရတောင်၏ အနီး အပါး၌ကား ယူဇနာ (၂၁၀၀၀) နှစ်သောင်း တစ်ထောင်မျှသာ နက်၏။
(၃) ဤသဓရတောင် နှင့် ကရဝီကတောင်ကြားရှိ သီဒါ သမုဒ္ဒရာသည် ယူဇနာ(၂၁၀၀၀) နှစ်သောင်း တစ်ထောင် ကျယ်ဝန်း၏။
အောက်အနက်အားဖြင့် ဤသဓရတောင်၏ အနီးအပါး၌ ယူဇနာ(၂၁၀၀၀)နှစ်သောင်းတစ်ထောင်နက်၏။
၎င်းသမုဒ္ဒရာသည် အဆင့်ဆင့် မြင့်မောက် လေသောကြောင့် ကရဝီကတောင်၏ အနီး အပါး၌ကား ယူဇနာ (၁၀၅၀၀)တစ်သောင်း ငါးရာမျှသာနက်၏။
(၄) ကရဝီကတောင်နှင့် သုဒဿနတောင်ကြားရှိ သီဒါ သမုဒ္ဒရာသည် ယူဇနာ(၁၀၅၀၀)တစ်သောင်း ငါးရာကျယ်ဝန်း၏။
အောက်အနက်အားဖြင့် ကရဝီက တောင်၏ အနီးအပါး၌ ယူဇနာ (၁၀၅၀၀) တစ်သောင်းငါးရာနက်၏။
၎င်းသမုဒ္ဒရာသည် အဆင့်ဆင့် မြင့်မောက် လေသောကြောင့် သုဒဿနတောင်၏ အနီးအပါး၌ကား ယူဇနာ (၅၂၅၀)ငါးထောင် နှစ်ရာ့ ငါးဆယ်မျှသာ နက်၏။
(၅) သုဒဿနတောင်နှင့် နေမိန္ဓရတောင်ကြားရှိ သီဒါ သမုဒ္ဒရာသည် ယူဒနာ (၅၂၅၀)ငါး ထောင် နှစ်ရာ့ ငါးဆယ် ကျယ်ဝန်း၏။
အောက်အနက်အားဖြင့်–သုဒဿနတောင်၏အနီးအပါး၌ ယူဇနာ (၅၂၅၀) ငါးထောင်နှစ်ရာ့ငါးဆယ် နက်၏။
၎င်း သမုဒ္ဒရာသည် အဆင့်ဆင့် မြင့်မောက်လေသောကြောင့် နေမိန္ဓရတောင်၏ အနီးအပါး၌ကား ယူဇနာ (၂၆၂၅) နှစ်ထောင် ခြောက်ရာနှစ်ဆယ့်ငါးယူဇနာမျှသာ နက်၏။
(၆) နေမိန္ဓရတောင်နှင့် ဝိနတကတောင်ကြားရှိ သီဒါ သမုဒ္ဒရာသည် ယူဇနာ (၂၆၂၅) နှစ်ထောင်ခြောက်ရာ နှစ်ဆယ့်ငါး ယူဇနာ ကျယ်ဝန်း၏။
အောက်အနက်အားဖြင့် နေမိန္ဓရတောင်၏ အနီးအပါး၌ ယူဇနာ (၂၆၂၅)နှစ်ထောင်ခြောက်ရာ နှစ်ဆယ့်ငါး ယူဇနာ နက်၏။
၎င်းသမုဒ္ဒရာသည် အဆင့်ဆင့် မြင့်မောက်လေသောကြောင့် ဝိနတကတောင်၏အနီးအပါး၌ကား ယူဇနာ (၁၃၁၂၁/၂) တစ်ထောင်သုံးရာတစ်ဆယ့်နှစ် ယူဇနာခွဲ မျှသာ နက်၏။
(၇) ဝိနတကတောင်နှင့် အဿကဏ္ဏတောင်ကြားရှိ သီဒါ သမုဒ္ဒရာသည် ယုဇနာ (၁၃၁၂၁/၂) တစ်ထောင်သုံးရာ တစ်ဆယ့်နှစ်ယူဇနာခွဲကျယ်ဝန်း၏။
အောက်အနက်အားဖြင့် ဝိနတကတောင်၏ အနီးအပါး၌ ယူဇနာ(၁၃၁၂၁/၂) တစ်ထောင်သုံးရာ တစ်ဆယ့်နှစ်ယူဇနာခွဲ နက်၏။
၎င်းသမုဒ္ဒရာသည့် အဆင့်ဆင့် မြင့်မောက်လေသောကြောင့် အဿကဏ္ဏတောင်၏ အနီးအပါး၌ကား ယူဇနာ (၆၅၆၁/၄) ခြောက်ရာငါးဆယ်ခြောက် ယူဇနာ တစ်ဂါဝုတ်မျှသာ နက်၏။
(သာရတ္ထ၊၁၊၂၅၃။
အနုဋီ၊ ၁၊၁၄၈။
) ယင်း သီဒါ သမုဒ္ဒရာ ၇-တန်တို့၌ ရေသည် လှုပ်ရှားမှုမရှိ၊ ထူးထူးခြားခြား လှုပ်ရှားမှု မရှိ၊ တပြောင်းပြန်ပြန်မဖြစ်၊ တပြောင်း ပြန်ပြန်မလည်၊ တုန်လှုပ်ချောက်ချားမှုမရှိ၊ ငြိမ်သက်၏၊ လှိုင်းတံပိုးလည်းမရှိ။
(မဟာနိ၊၂၇၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၀)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ ကိုးကား Category:၃၁-ဘုံ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
မြင်းမိုရ်တောင်ကို ဝန်း (ဝိုင်း) ရံ၍ တည်သော တောင်စဉ် ၇-ထပ်တို့တွင် တစ်ခုသောတောင်မှာ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ဖြစ်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်နှင့် နေလ စန္ဒသူရိယ သင်္ခါတံ ယုဂံ ဓာရေတီတိ တဒုဗ္ဗေဓမဂ္ဂစာရိတ္တာတိ ယုဂန္ဓရော။
အဋ္ဌသာ၊ယော၊၃။
ယုဂံ ရဝိန္ဒုဒွယံ ဓာရေတီတိ ယုဂန္ဓရော။
နိရုတ္တိ၊၅၃၉-နှာ။
ယုဂံ ဓာရယတီတိ ယုဂန္ဓရော။
ယုဂန္ဓရ-သံ။
ယုဂံဓရ-ပြာ] နေနှင့် လတို့ ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ထိပ်မှ ထွက်ပေါ်ကြသည် မဟုတ်ငြားသော်လည်း ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်နှင့် ညီမျှသော ကောင်းကင် ခရီးဖြင့် လှည့်လည်သွား လာသောကြောင့် ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ကို နေ လတို့၏ တည်ရာဌာနအဖြစ်ဖြင့် ကြံဆ၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်၌ နေနှင့်လတို့ ထွက်ပေါ်သည့် အနေအားဖြင့် “ယုဂန္ဓရမတ္ထကေ ဗာလသူရိ ယော”(= ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်၌ နေလုလင်) စသည်ဖြင့် အဋ္ဌကထာ, ဋီကာဆရာကြီးများ ရေးသား သုံးနှုန်းတော်မူကြလေသည်၊ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၀။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။
ဓမ္မဋ္ဌ၊၁၊၁၅၉။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၇။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၆။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၆၊ ၂၃၃။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၃၇။
မူလဋီ၊၁၊၈။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်၌ ဘုရားခြေတော်ချခြင်း မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဘုရားဖြစ်တော်မူ၌ ၇-ဝါမြောက် ရောက်သောကာလ သာဝတ္ထိပြည်၏ အနီး ကဏ္ဍအမည်ရှိသော ဥယျာဉ်စောင့်သည် စိုက်အပ်သော သရက်ပင်၏ အရင်း၌ တိတ္ထိတို့ကို နှိပ်နင်းခြင်း အကျိုးငှာ ရေမီးအစုံအစုံ အစရှိသော တန်ခိုးပြာဋိဟာတို့ကို ပြတော်မူသည့်အဆုံး၌ (၁) သရက်ပင်ရင်း၌ လက်ဝဲခြေ ၁-ဖဝါး၊ (၂) ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ထိပ်၌ လက်ျာခြေ ၁-ဖဝါး၊ (၃) မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်၌ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၆၅)။
တနည်း—တာဝတိံ နတ်ပြည်၌(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၄။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၇။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၇။
) လက်ဝဲခြေ ၁-ဖဝါး။
ခြေလှမ်းအားဖြင့် ၂-လှမ်း၊ ၁-ဖဝါးအားဖြင့် ၃-ဖဝါးသာနင်းသဖြင့် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ အရောက် ကြွတော်မူသည်။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၂။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၆၅။
) ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ပေါ်၌ ရဟန္တာများ အစည်းအဝေးထိုင်တော်မူခြင်း သာဂလပြည်ဝယ် ပညာရှိဆိတ်သုဉ်းသောအခါ ကုဋေပေါင်းမြောက်မြားစွာသော ရဟန္တာတို့ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ပေါ်၌ စည်းဝေး တိုင်ပင်ကြပြီးလျှင် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူကြ၍ အရှင်နာဂသေန အလောင်း ဖြစ်သော မဟာသေန နတ်သားကို လူ့ ပြည်၌ ဖြစ်ရန် တောင်းပန်တော် မူကြသည်။
(မိလိန္ဒ၊၆၊ ၇။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ပေါ်၌ ဟင်္သာညီနောင် နားနေဖူးခြင်း ဘုရားလောင်းဟင်္သာညီနောင်တို့ နေမင်းနှင့် အပြေးပြိုင်စဉ်အခါက ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ထိပ်ပေါ်မှာ နားနေဖူးကြသည်။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၈။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၁၃-၄။
) ယုဂန္ဓရော ဤသဓရော၊ ကရဝီကော သုဒဿနော။
နေမိန္ဓရော ဝိနတကော၊ အဿကဏ္ဏော ဂိရီ ဗြဟာ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၁။
သုဒဿနော ကရဝီကော၊ ဤသဓရော ယုဂန္ဓရော။
နေမိန္ဓရော ဝိနတကော အဿကဏ္ဏော ဂိရီ ဗြဟာ။
ဇာ၊၂၊၂၀၁။
သိလာသနေ သန္နိသိန္နော၊ အာဒိစ္စောဝ ယုဂန္ဓရေ။
ဒေဝလောကံ ဂစ္ဆန္တော ဧကပါဒံ ယုဂန္ဓရေ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဒုတိယံ သိနေရု မတ္ထကေ ဌပေသိ။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် သီဒါ ခုနစ်တန် တောင်စဉ် ခုနစ်ထပ် ကိုးကား Category:၃၁-ဘုံ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
မဂဓတိုင်း၌ ဖြစ်သောစကား၊ မဂဓတိုင်းသုံး ဘာသာစကား၊ အာရိယန်လူမျိုးတို့ ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုအပ်သော စကား။
(ယင်းဘာသာ စကားကို ကမ္ဘာဦး လူသား, ဗြဟ္မာ, သူတစ်ပါးတို့ စကားပြောသံ မကြားရသေးသော ကလေးနှင့် တောတွင်းလူရိုင်း, ဘုရားရှင်တို့ ပြောဆိုကြသည်။
နိရယေ တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇပတ္တိဝိသယေ မနုဿလောကေ ဒေဝလောကေဘိ သဗ္ဗတ္ထ မာဂဓဘာသာဝ ဥဿန္နာ၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၀။
မူလဋီ၊၂၊၁၉၂။
) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၆ မာဂဓဘာသာ မာဂဓဘာသာဟူသည် (ယင်း အမည်ကပင် ညွှန်ပြထားပြီးဖြစ်၍) မဂဓတိုင်းသားတို့ ပြောဆို သုံးစွဲသော ဘာသာဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပေပြီ။
ဤဘာသာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့်အရာမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ တရားတော်များဖြစ်ရကား ယင်း မာဂဓဘာသာဟူသည်မှာလည်း "ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပေါ်ထွန်းချိန်ခေတ်နှင့် ထိုခေတ်၏ အနီးဖြစ်သည့် ရှေ့နောက်ခေတ်တို့၌ မဂဓတိုင်းသူတိုင်းသားတို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသောဘာသာဖြစ်သည်" ဟုလည်း ထပ်ဆင့် မှတ်သားရာ၏။
ဤမာဂဓဘာသာ၏ အစပြုရာဌာနနှင့်ပတ်သက်၍ အနောက်တိုင်းပညာရှင်တို့၏ အယူအဆအမျိုးမျိုးကို ပါမောက္ခဂိုက်ဂါး၏ Pali Literature and Language, စာမျက်နှာ ၃-၄ တို့တွင်လည်းကောင်း, Encyclopedia Britannica, အတွဲ ၁၇ စာမျက်နှာ ၁၄၆-တွင်လည်းကောင်း, တွေ့ရှိနိုင်သည်။
="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း မာဂဓဘာသာဖြင့်ပင် တရားဟော ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်သည်လည်း မာဂဓဘာသာဖြင့်ပင် တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူအပ်ပေသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဘုရားရှင် သစ္စာလေးပါးတရားကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ရာအရပ်သည် မဂဓဒေသ = မဂဓတိုင်း ဖြစ်၏၊ ဘုရားရှင် ဒေသစာရီ ကြွချီ၍ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား တရားအမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးရာ အရပ်သည်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် မဂဓတိုင်းနှင့် ကောသလတိုင်းတို့ဖြစ်၏၊ ထိုအခါကလည်း မဂဓတိုင်း ရှင်ဘုရင်တို့ တန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားချိန်ဖြစ်၍ မာဂဓဘာသာတတ်ပါက အသုံးဝင်သည်ဖြစ်၍ ၎င်းအရပ်တို့တွင် လူတိုင်းပင် နားလည်မည် ဖြစ်ရကား ဘုရားရှင်သည် ယင်း လူတိုင်းနားလည်နိုင်မည့် မာဂဓဘာသာဖြင့် ဟောကြားတော်မူမည်ဖြစ်လေသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်းအဖွင့်၌- “မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ပိဋကတ်သုံးပုံဟူသော ဘုရားစကားတော်ကို ပါဠိတော်အစဉ်သို့ တင်တော်မူသောအခါ မာဂဓဘာသာဖြင့်သာလျှင် တင်တော်မူသည်”၂။
“သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ တေပိဋက ဗုဒ္ဓဝစနံ တန္တိံ အာရောပေန္တော မာဂဓဘာသာယ ဧဝ အာရောပေတိ။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁)”ဟူသော၎င်းအဋ္ဌကထာကို ထောက်၍ တန္တိအနာရောပိတပကိဏ္ဏကဓမ္မဒေသနာကို ဟောတော်မူသောကာလ၌ အများနားလည်စေခြင်းငှါ “ဒေသီယမာဂဓီဘာသာဖြင့်လည်း ဟောတော်မူသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏၊ ဒေသီယမာဂဓီဘာသာဟူသည် ထိုကာလ မဂဓတိုင်း၌ ပြောဆိုသုံးစွဲသော တိုင်းရင်း ဘာသာစကားတည်း။
(မောဂ်၊နိသျ၊နိဒါန်း-ဇ)ဟု မိန့်ဆိုလျက်ရှိလေသည်။
="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း ဖောက်ပြန်ပြောင်းလွဲခြင်းမရှိသော ဘာသာ ယင်း မာဂဓဘာသာကား သဘာဝနိရုတ္တိဖြစ်မှုဟူသော ဂုဏ်ထူးဝိသေသနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ဘာသာတကာတို့ထက် ထူးခြားသော ဘာသာဖြစ်၏။
သဘာဝနိရုတ္တိဟူသည်မှာ မိမိဆိုလိုသော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဖောက်ပြန်ပြောင်းလွဲခြင်းမရှိပဲ တိတိကျကျ ဖော်ပြနိုင်စွမ်းသည်ဖြစ်၍ ဘုရားရှင် စသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ သုံးစွဲအပ်သောဘာသာဟု ဆိုလိုသည်။
ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေတိ ဧတ္ထ ဓမ္မသဒ္ဓေါ သဘာဝဝါစကောတိ ကတွာ အာဟ “ယာ သဘာဝနိရုတ္တိ”တိ၊ အဝိပရီတနိရုတ္တီတိ အတ္ထော။
(မူလဋီ၊၂၊၁၉၁)။
အဝိပရီတနိရုတ္တီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အာစိဏ္ဏာ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဝါစကဘာဝေ နိရုဠှာ ယာထာဝနိရုတ္တိ။
(အနုဋီ၊၂၊၁၉၂) တနည်းအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ဖောက်လွှဲဖောက်ပြန် တိမ်းယိမ်းပျက်စီးခြင်း မရှိ ပကတိအတိုင်း တည်သော ဘာသာဟု ဆိုလိုပေသည်။
အခြားသောဘာသာတို့သည် ကာလတစ်ပါးသို့ရောက်လျှင် ဧကန် ပြောင်းလဲပျက်စီးကြ၏၊ မာဂဓဘာသာကား နေရာအချို့၌ဖြစ်စေ တခါတရံ၌ဖြစ်စေ ပြောဆိုသူတို့ အလွဲလွဲ အမှားမှား ရွှတ်ဆိုသင်ယူခြင်းစသောအကြောင်းကြောင့် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲ ပျက်စီးရာသော်လည်း နေရာ အားလုံး၌ဖြစ်စေ အခါခပ်သိမ်းဖြစ်စေ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပေ။
သေသာ...အဋ္ဌာရသ ဘာသာ ပရိဝတ္တန္တိ၊ အယမေဝေကာ ယထာဘုစ္စဗြဟ္မဝေါဟာရ အရိယဝေါဟာရ-သင်္ခါတာ မာဂဓဘာသာ န ပရိဝတ္တတိ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁-၂)။
သေသာ ပရိဝတ္တန္တိ ဧကန္တေန ကာလန္တရေ အညထာ ဟောန္တိ ဝိနဿန္တိ စ။
မာဂဓာ ပန ကတ္ထစိ ကဒါစိ ပရိဝတ္တန္တိပိ န သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗထာ စ ပရိဝတ္တတိ၊ ကပ္ပဝိနာသေပိ တိဋ္ဌတိယော။
(မူလဋီ၊၂၊၁၉၂)။
မနုဿာနံ ဒုရုဂ္ဂဟဏာဒိနာ ကတ္ထစိ ကဒါစိ ပရိဝတ္တန္တပိ ဗြဟ္မလောကာဒီသု ယထာသဘာဝေနေဝ အဝဋ္ဌာနတော န သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗသာ စ ပရိတ္တတိ။
(အနုဋီ၊၂၊၁၉၄) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း ကမ္ဘာဦးလူသားတို့၏ ဘာသာ အကြောင်းကား “ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ, ပြိတ္တာဘုံ, လူ့ပြည်,၂။
လူ့ပြည်၌ မာဂဓီဘာသာကို အပြောများ၏ ဆိုသည်မှာ ဒေသီယမာဂဓီဘာသာ(ဟိန္ဒီဘာသာ)ကို ရည်၍ ဆိုဟန်တူ၏၊ ထိုစကားကိုလည်း ဇမ္ဗူဒီပဟု ခေါ်သော ဣန္ဒြိယတိုင်းကို ရည်၍ ဆိုသည်ဟု ယူမှ ပစ္စက္ခ ယုတ္တိ ရှိနိုင်မည်။
(မောဂ်၊ နိသျ၊ နိဒါန်း-ဆ) နတ်ပြည်, ဗြဟ္မာ့ပြည်တို့၌ မာဂဓဘာသာကိုသာ အပြော များ၏”ဟု သမ္မောဟဝိနောဒနီ၌၃။
စာမျက်နှာ-၃၇၁။
မိန့်ဆိုချက်အရ ကမ္ဘာပျက်သောအခါမှာပင် ကမ္ဘာပျက်ရာတွင် မပါဝင်သော ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ သဘာဝအားဖြင့် တည်ရှိနိုင်သောကြောင့်တည်း။
ကမ္ဘာပျက်ရာတွင် မပါဝင်သော ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ သဘာဝအတိုင်း မဖောက်မပြန် တည်ရှိခဲ့သောကြောင့်လည်း မာဂဓဘာသာသည် ကမ္ဘာဦးလူသားတို့၏ ဘာသာလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
ထင်ရှားစေဦးအံ့- ကမ္ဘာဦးလူသားတို့မှာ ဗြဟ္မာ့ပြည်မှ စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ရောက်လာကြသူများဖြစ်ကြ၏။
၎င်းတို့သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ရှိစဉ်က ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် အများသုံး မာဂဓဘာသာကို ပြောဆိုခဲ့ကြသူများ ဖြစ်၍ လူ့ပြည်၌ လူသားအဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်လာကြသောအခါ မာဂဓဘာသာကိုပင် ပြောဆိုကြပေလိမ့်မည်။
ထို့ကြောင့်ပင် မာဂဓဘာသာကို ပြောသူများ စာရင်း၌ ကမ္ဘာဦးလူသားတို့ကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ကျမ်းဂန်တို့၌၄။
ရူပသိဒ္ဓိ နာမ်ကျမ်း အစနှင့် ကာရိကာသဒ္ဒါငယ် ဂါထာနံပါတ်-၁၅၈။
ပြဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ကမ္ဘာဦးလူသားတို့ မာဂဓဘာသာကိုပြောသည်ဟု သိရသဖြင့် မာဂဓဘာသာသည် ဘာသာတကာတို့၏ အရင်းဖြစ်သော မူလဘာသာလည်း ဖြစ်တော့သည်၊ သို့ဖြစ်၍လည်း မာဂဓဘာသာ ဝါ-ပါဠိ-ဘာသာကို မူလဘာသာဟု သုံးစွဲသည်ကိုလည်း တွေ့ရခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ပရိဝတ္တေသိ သဗ္ဗာပိ၊ သီဟဠကထာ တဒါ။
သဗ္ဗေသံ မူလဘာသာယ၊ မာဂဓာယ နိရုတ္တိယာ။
(မဟာဝံ၊ ၃၇၊၂၄၄)။
ဤနိဒါန်း စာမျက်နှာ ၂-လည်း ပြန်ကြည့်ပါ။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း အနမတဂ္ဂသံသရာ ခရီး၌ ပြောခဲ့သော ဘာသာ ၎င်းပြင် – မာဂဓဘာသာသည် သဘာဝနိရုတ္တိဖြစ်သည့်အလျောက် အခြား မည်သည့်စကားသံ ကိုမျှ မကြားရသူသည် အလိုအလျောက် ကြံဖန်ပြောဆိုနိုင်ပါမူ မာဂဓဘာသာသို့ သက်ဝင်သောစကားကိုသာ ပြောဆိုပေလိမ့်မည်”၁။
ယောပိ အဂါမကေ မဟာရညေ နိဗ္ဗတ္တော၊ တတ္ထ အညော ကထေန္တော နာမ နတ္ထိ၊ သောပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဝစနံ သမုဋ္ဌာပေန္တော မာဂဓဘာသမေဝ ဘာသိဿတိ။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁)။
ဤ၌ “ဘာသတိ” ဟု ဧကန်အားဖြင့် မဆိုပဲ “ဘာသိဿတိ” ဟု အားပြော့သော အနာဂတ် ဝိဘတ်ဖြင့် ဆိုထားသည်ကိုလည်း သတိပြုသင့်၏။
ဟု သမ္မောဟဝိနောဒနီ၌ မိန့်ဆိုလျက် ရှိ၏။
၎င်း၌ ဆိုလိုသည်မှာ အနမတဂ္ဂသံသရာ ခရီး၌ မာဂဓဘာသာကို မရေမတွက်နိုင်အောင် ပြောကြားလေ့ ကျက်ခဲ့ဘူးလှပြီဖြစ်၍ သံသရာခရီးသည်မှန်သမျှ မာဂဓဘာသာ ဗီဇမျိုးစေ့ ကိန်းလျက်ရှိရကား စကားပြောရန်အချိန်တန်၍ အခြားမည်သည့်ဘာသာစကားသံကိုမျှ မကြားဘူးသူဖြစ်ပါက အလိုအလျောက် သဘာဝနိရုတ္တိဗီဇမှ ထ၍ပေါက်လာသော မာဂဓဘာသာကိုပင် ပြောဆိုပေလိမ့်မည်ဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်ပေသည်။
ယင်းသို့ ပြောနိုင်သည်ဆိုသော်လည်း အဘယာရာမဆရာတော် မိန့်တော်မူသည်နှင့်အညီ ပြည့်စုံသော မာဂဓဘာသာ မဖြစ်ရာ၊ အနည်းငယ်မျှသော မာဂဓပျက် စကားသာ ဖြစ်တန်ရာသည်၊ ပြည့်စုံသော မာဂဓဘာသာကို လေ့လာသင်ကြားသူပင် တတ်နိုင်ခဲစွ၊ အလိုအလျောက် ဘယ်မှာတက်နိုင်ပါအံ့နည်း။
မောဂ်၊ နိသျ၊ နိဒါန်း-စ။
ထို့ပြင်လည်း ပါဠိဟုဆိုအပ်သော မာဂဓဘာသာသည် သဘာဝနိရုတ္တိဖြစ်၍ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၏ အရာလည်း ဖြစ်၏။
နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ကိုရလျှင် မာဂဓဘာသာကို အလိုအလျောက် တတ်နိုင်သည့်နည်းတူ မာဂဓဘာသာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းသည်လည်း ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ကို ရခြင်း၏ အကြောင်းတစ်ပါးဖြစ်လေသည်။
ပုဗ္ဗယောဂေါ ဗာဟုသစ္စံ၊ ဒေသဘာသာ စ အာဂမော။
ပဋိသမ္ဘိဒပစ္စယာ။
... ဒေသဘာသာ နာမ ဧကသတဝေါဟာရကုသလတာ၊ ဝိသေသေန ပန မာဂဓိကေ ကောသလ္လံ။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇)။
နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏလာဘီ ပုဂ္ဂလော အသိက္ခန္တောပိ မာဂဓဘာသံ ဇာနာတိ။
အညံ ဘာသံ သိက္ခန္တောဝ ဇာနာတိ၊ နာသိက္ခန္တော။
(ဘေဒစိန္တာဋီကာဟောင်း၊ ၅-ဂါထာအဖွင့်)။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၁-လည်း ကြည့်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း ဝိနည်းကံဆောင်ရာမှာ ကျေးဇူးများ မာဂဓဘာသာသည် ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂုဏ်တို့နှင့်သာ ပြည့်စုံသည်မဟုတ်သေး၊ သာသနာတော်၏ အသက်ဟုဆိုအပ်သော ဝိနည်းကံဆောင်ရာတို့၌လည်း လွန်စွာကျေးဇူးများပေသည်။
သာသနဿုပကာရတ္တာ၊ မာဂဓောဝိဓ ဂယှတေ။
သော ဟာနုသာဝနံ ပဋိသမ္ဘိဒါယ စ ပစ္စယော။