kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကုသိုလ်ဂရုကကံနှင့် အကုသိုလ်ဂရုကကံများ ထိုဂရုကကံများကား ကုသိုလ်အရာ၌ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားသော မဟဂ္ဂုတ်ဈာန် ကုသိုလ်ကံများဖြစ်၍ အကုသိုလ်အရာတွင် အပြစ်ကြီးမားသော ပဉ္စာနန္တရိယကံနှင့် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံများတည်း။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၆၉–၇၀။
မဏိ-မဉ္ဇူ၊၂၊၂၆-၇။
) ဆက်ဦးအံ့။
ဂရုကကံဟူသည် ပင်ကိုသဘောအားဖြင့် ကြီးလေးသောကံပင်ဖြစ်၏။
တပါးသောကံများက လွှမ်းမိုးတားဆီးနိုင်မှု ရှိခြင်းမရှိခြင်းမှာ ဤကြီးလေးသောသဘောနှင့်မသက်ဆိုင်။
ထို့ကြောင့် အာနန္ဒရိယကံ ၂-ပါး၊ ၃-ပါး ပြုရာ၌ ကံတစ်ခုက လွှမ်းမိုး၍ အကျိုးပေးခြင်း၊ မဟဂ္ဂုတ်ဈာန် ၂-ပါး၊ ၃-ပါး စသည်ပြုရာ၌ အထက်အထက်ဈာန်က လွှမ်းမိုး၍ အကျိုးပေးခြင်းတို့ကြောင့် အကျိုးမပေးရသော ကြီး‌လေးသောကံများ၌ ဂရုက ဟူသောအမည်မှာ မပျက်ပေ၊ ပင်ကိုသဘောအားဖြင့် ကြီးလေးသော ကံများဖြစ်၍ ဂရုကကံအမည် ရမြဲရပေသည်။
အကုသိုလ် ဂရုကကံ ၅-မျိုး အကုသိုလ်အရာ၌ ပဉ္စာနန္တရိယကံ ဆိုသည်မှာ အာနန္ဒရိယကံ ငါးပါး ဖြစ်သည်။
သေဆုံးကွယ်လွန်ပြီးနောက် အခြားမဲ့ ဒုတိယဘဝ၌ အကျိုးပေးလေ့ ရှိသော ကံမျိုးကို အာနန္ဒရိယကံဟုခေါ်သည်။
ထိုကံသည် ၁။
မာတုဃာတကကံ = အမိကို သတ်သောကံ၊ ၂၊ ပိတုဃာတကကံ = အဖကို သတ်သောကံ၊ ၃။
အရဟန္တဃာတကကံ = ရဟန္တာကို သတ်သောကံ၊ ၄၊ လောဟိတုပ္ပါဒကကံ = ဘုရားရှင်၌သွေးခြေဥအောင်လုပ်သောကံ၊ ၅၊ သံဃဘေဒကကံ = သိဃာ အသင်းခွဲသောကံ ဟူ၍ ငါးမျိုးရှိသည်။
ထိုတွင် အမိကို သတ်အောင် လှုံ့ဆော်ပေးသည့် စေတနာကို မာတုဃာတကကံ၊ အဖကိုသတ်အောင် လှုံ့ဆော်ပေးသည့် စေတနာကို ပိတုဃာတကကံဟု ခေါ်သည်။
အမိအဖမှန်းသိသိ၊ မသိသိ သေစေလို၍ သတ်မိလျှင် ဂရုကကံ ထိုက်၏။
မိဘတို့က တိရစ္ဆာန်ဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် မိမိက တိရစ္ဆာန်ဖြစ်လျှင် အာနန္ဒရိယကံမထိုက်သော်လည်း အာနန္ဒရိယကံလောက်နီးနီး အပြစ်ကြီးလှ၏။
အခြားသူကို သေစေလို၍ သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ရာ မိဘတို့ မတော်တဆ ထိမှန်လျှင်လည်း မာတုဃာတကကံ၊ ပိတုဃာတကကံများ ထိုက်သည်ဟု တတိယပါရာဇိကအဋ္ဌကထာ စသည်၌ ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။
ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား သတ်ကြောင်းဖြစ်သော စေတနာကို အရဟန္တဃာတကကံဟု ခေါ်သည်။
ရဟန္တာမဖြစ်မီ သတ်သော်လည်း ရဟန္တာ ဖြစ်ပြီးမှ သေခဲ့လျှင် ထိုဘဝဇီဝိတိန္ဒြေအစဉ်ကို လျင်စွာချသည်မည်သောကြောင့် အရဟန္တဃာတကကံပင် ဖြစ်သည်။
လောဟိတုပ္ပါဒကကံ ဆိုသည်မှာ ဘုရားရှင်၏ မပြိုကွဲနိုင် သွေးမယိုထွက်နိုင်သော ခန္ဓာကိုယ်၌ သွေးခြေဥအောင် ပြုလုပ်ကြောင်းဖြစ်သော စေတနာပင်ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားစေဦးအံ့။
အရှင်ဒေဝဒတ်သည် ဂိဇ္ဈကုဋ် တောင်ခြေ၌ စင်္ကြံကြွတော်မူနေသော ဘုရားရှင်ကို ယန္တရားစက်ဆင်၍ ကျောက်တုံးကြီးဖြင့် ဖိသတ်သည်၊ ကျောက်တုံးကြီး ပြိုကျလာတွင် တောင်ထွတ်နှစ်ခု ခံထားမှုကြောင့် ကျောက်တုံးကြီးဖြင့် မဖိမိပဲ ကျောက်တုံးမှ ကျိုးပဲ့ကွာကျလာသော ကျောက်ခဲဖြင့် ဘုရားရှင်၏ ခြေမတော်ကို ထိခိုက်မိရာ ခြေမတွင် သွေးခြေဥသွားပေသည်။
ဤကဲ့သို့ ဘုရားရှင်၏ ခန္ဓာကိုယ်တော်၌ သွေးခြေဥအောင် ပြုလုပ်မှုမျိုးကို လောဟိတုပ္ပါဒကကံဟု ခေါ်သည်။
ဤသွေးခြေတော်ဥအောင် ပြုလုပ်မှုသည် သေ‌စေလိုသော စေတနာဖြင့် ပြုသောကြောင့် ပါဏာတိပါတ ကမ္မပထ မမြောက်သော်လည်း (အနုဋီကာ အလိုအားဖြင့်) ဗျာပါဒကမ္မပထ မြောက်သည်ဟု ဆိုသင့်ပေသည်။
သံဃာတော်အချင်းချင်း ကွဲပြားအောင် ပြုလုပ်ကြောင်း စေတနာသည် သံဃဘေဒကကံ မည်ပါသည်။
သိမ်တစ်ခုတည်း၌ ရဟန်းသံဃာ အချင်းချင်း အတူတကွ ကံမဆောင်ဘဲ သူ့ဘက်ငါ့ဘက် နှစ်စုခွဲ၍ တစ်ပြိုင်နက် ကံ‌ဆောင်အောင် အားထုတ်စီမံသဖြင့် အထမြောက်ခဲ့သော် ကွဲပြားအောင် ကြံဆောင်စီမံသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ သံဃဘေဒကကံထိုက်၏။
မတရားဘက်၌ လိုက်ပါအားပေးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည်လည်း အပြစ်ကြီးမားလှ၏။
တစ်သိမ်တည်းပင်ဖြစ်သော်လည်း တစ်ဘက်ပြီးမှတစ်ဘက်က ကံပြုခြင်း ကံ ဒွါရကွဲပြားခြင်း စသည်တို့မှာ သံဃဘေဒကကံနှင့်မဆိုင်။
တစ်သိမ်တည်းဝယ် ကံကြီးကံငယ် ခွဲခြားလျက် တစ်ပြိုင်နက် ကံပြုမှ "သံဃဘေဒကကံ" ဖြစ်သောကြောင့် လူနှင့် သာမဏေတို့မှာ သံဃဘေဒကကံ မထိုက်နိုင်ပါချေ။
သို့သော် ရပ်ရွာနယ်ပယ်တို့၌ သံဃာတော်အချင်းချင်း ကွဲပြားအောင် ကြံဆောင်အားထုတ်သူတို့မှာ သူတို့အတွက်သက်ဆိုင်သည့် အကုသိုလ် တိုးပွားရသောကြောင့် သံဃဘေဒကကံလောက်နီးနီး အပြစ်ကြီးလေး လှ၏။
ဤအာနန္ဒရိယကံ ၅-ပါးတွင် တစ်ပါးပါးကို ပြုမိလျှင် သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ အဝီစိငရဲသို့ ရောက်ရ၏။
အဇာတသတ်မင်းသည် အဖကို သတ်၍ ပိတုဃာတကကံ ထိုက်သောကြောင့် အဝီစိငရဲ၏အခြံအရံ ဥဿဒငရဲ၌ ကျရောက်ရသော်လည်း အဝီစိတွင် အပါအဝင်ပင်ဖြစ်၏။
ဤကံ ၅-ပါးတွင် သံဃဘေဒကကံသည် အပြစ်အကြီးဆုံးဖြစ်၏၊ အဝီစိငရဲကြီးတွင် ထိုငရဲဘုံသက်ကုန်သည်အထိ ခံရသော "ကပ္ပဋ္ဌိတိယကံ"တည်း။
ကြွင်းသောကံလေးပါးကို ကပ္ပဋ္ဌိတိယကံများဟု အဆိုမရှိချေ။
ထိုက်သင့်သမျှ ခံကြရမည်။
ထို့ကြောင့် ကံ ၅-ပါးလုံးပြုမိလျှင် သံဃဘေဒကကံက အခြားကံ ၄-ပါးကို လွှမ်းမိုး၍ ပဋိသန္ဓေအကျိုးပေး၏။
အခြားကံများအတွက် အဝီစိ၌ ဖြစ်ဖွယ်မရှိ။
သို့သော် နောင်အခွင့်သင့်ရာဘဝ၌ ပဝတ္တိအကျိုးကိုကား ပေးပေမည်။
‌ရှေ့ကံ ၄-ပါးလုံးကို ပြုမိလျှင် "လောဟိတုပ္ပာဒကကံ" အကျိုးပေး၏။
‌ရှေ့ကံသုံးပါးလုံးပြုမိလျှင် အရဟန္တဃာတကကံက အကျိုးပေး၏။
ရှေ့ဆုံး ကံ ၂-ပါးလုံးကို ပြုမိလျှင် မိဘနှစ်ဦး သီလရှိချင်း၊ မရှိချင်း၊ တန်းတူဖြစ်ခဲ့သော် အမိကသာ၍ ကျေးဇူးများသောကြောင့် မာတုဃာတကကံက အကျိုးပေး၏။
အဖက အမိထက် သီလသာနေပါမူ ပိတုဃာတက ကံက အကျိုးပေးလေသည်။
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိစေတနာအကြောင်းကို ‌‌ရှေ့တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီးလေပြီ။
ကုသိုလ်အရာ၌ မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်စေတနာ ၉-ပါးသည်လည်း ဤဘဝ၏အခြားမဲ့ ဒုတိယဘဝ၌ ဧကန်အကျိုးပေးမြဲသောကြောင့် ဂရုကကံမည်သည်။
အာသန္န သဒ္ဒါသည် အနီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။
ထို့ကြောင့်အာသန္နကံ ဆိုသည်မှာ သေခါနီးကာလ၌ (မရဏာသန္နဇောဝီထိသို့ မရောက်မီ ပြုခဲ့ပြီးသည်ကိုပြန်၍ အောက်မေ့သောကံသည်လည်းကောင်း၊ သေခါနီး ကာလ၌ တရားနာခြင်း, အလှူဒါနပြုခြင်း, သီလဆောက်တည်ခြင်း, ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းခြင်းစသော ကံသည်လည်းကောင်း အာသန္နကံ မည်ပါသည်။
အချို့ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံများကို ကာလအတန် ကြာက ပြုခဲ့ပြီးသည့်နောက် ထပ်ခါထပ်ခါ သတိမရပဲ မသေခါနီးရောက်မှ သတိရတတ်၏။
ထိုကံမျိုးသည် အာသန္နကံမည်၏။
သေခါနီးမှ တရားနာခြင်း၊ ပန်းဆီမီးပူဇော်ခြင်း၊ တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် သတ်ပုတ် ရိုက်နှက်ခြင်းစသော ကံမျိုးကိုလည်း အာသန္နကံဟု ခေါ်ပါသည်။
(အံ၊ဋီ၊၂၊၁၀၂။
) ဒမိဠဒေါဝါရိကသည် အနှစ် ငါးဆယ်ပတ်လုံး ငါးမျှား၍ သေခါနီး ကာလ၌ စူဠပိဏ္ဍပါတိကတိဿမထေရ်ထံ၌ သရဏဂုံ ဆောက်တည်သော ကုသိုလ် အာသန္နကံကြောင့် စာတုမဟာရာဇ် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရသည်။
မဟာဝါစကာလဥပါသကာသည် အနှစ်သုံးဆယ်ပတ်လုံး ၃၂-ကောဋ္ဌာသ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းသော်လည်း ဩဘာသနိမိတ် မျှမရ၍ “ဘုရားသာသနာတော်သည် သံသရာမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ဖြစ်မည်မထင်”ဟု အယူဖောက်ပြန်သော အကုသိုလ် အာသန္နကံ၏ အစွမ်းကြောင့် သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ မဟာဂင်္ဂါမြစ်၌ မိကျောင်းပြိတ္တာ ဖြစ်ရသည်။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၇-၈) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ အကျိုးပေးပုံကို အာစိဏ္ဏကံ၌ ကြည့်ပါ။
အာစိဏ္ဏဟူသော ပါဠိကား မြန်မာလို “အမြဲမပြတ်၊ ဆည်းပူး လေ့လာအပ်၊ တိုးပွားစေအပ်ခြင်း”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။
ထို့ကြောင့် အကုသိုလ်အရာ၌ သတ်ခြင်း ခိုးခြင်း စသည်တို့ဖြင့် အမြဲအသက် မွေးမှုသည်လည်းကောင်း ကုသိုလ်အရာ၌ ပိဏ္ဍပါတ်ဆွမ်းလောင်းလှူ ခြင်း, ငါးပါးသီလ ဆောက်တည်ခြင်း, ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်း, စာပေသင်ကြားပို့မူ စသည်တို့ကို အမြဲမပြတ် လေ့လာ ဆည်းပူးမှုသည်လည်းကောင်း အာစိဏ္ဏကံဖြစ်ပါသည်။
ထို့ပြင် အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ထပ်တလဲလဲ ပြုလုပ်နေမှ အာစိဏ္ဏကံ မည်သည်မဟုတ်၊ တစ်ကြိမ်ကုသိုလ်ပြုပြီးသည့်နောက် ထိုကုသိုလ်ကို ထပ်တလဲလဲ ကြိမ်ဖန် များစွာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်နေမှုသည်လည်းကောင်း၊ တစ်ကြိမ် အကုသိုလ်ပြုပြီးနောက် ထိုအကုသိုလ်ကို အကြိမ်ကြိမ်အဖန်ဖန် စိုးရိမ် ပူပန်နေမှုသည်လည်းကောင်း အာစိဏ္ဏကံ မည်ပါသည်။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊ဝ၅။
ဝိဘာဝိနီဋီကာ၊ ၁၆၉-၇၀။
ကံတို့၏ အကျိုးပေးအလှည့်အစဉ်ကို စေတနာ၌ ဖတ်ပါ။
အာသန္နကံနှင့် အာစိဏ္ဏကံပြဿနာ အာသန္နကံ၊ အာစိဏ္ဏကံ ၂-မျိုးတွင် ဒုတိယဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုး ပေးမှုကို မငဲ့ပဲပင်ကို သဘောအတိုင်းဆိုပါက အာသန္နကံထက် အာစိဏ္ဏကံက အားကောင်း၏၊ ထို့ကြောင့် အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာအံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၄-၅။
တို့၌ “ယဂ္ဂရုကံ၊ ယဗ္ဗဟုလံ၊ ယဒါသန္နံ၊ ကဋတ္တာကမ္မံ” ဟု အာသန္နကံ၏ ရှေ့က အာစိဏ္ဏကံကိုထား၍ အစဉ်တစ်မျိုးစဉ်ထားသည်။
ထို့ကြောင့် အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာ၁။
ဝိသုဒ္ဓိဋီ၊၂၊၃၇၇။
တို့၌ “ဂရုကကံသည် ကျန်ကံသုံးပါးတို့၏ ရှေးဦးစွာအကျိုးပေးသည်။
ဂရုကကံမရှိသော် အာစိဏ္ဏကံအကျိုး ပေးသည်။
အာစိဏ္ဏကံမရှိသော် အာသန္နကံအကျိုးပေးသည်။
အာသန္နကံ မရှိသော် ကဋတ္တာကံအကျိုးပေးသည်”ဟု ဖွင့်ဆိုတော်မူကြခြင်းဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ဤကံလေးပါး၏ ရှေ့နောက်စီစဉ်ပုံမှာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏ်အရာသာဖြစ်သည်။
သာဝကတို့၏ ဉာဏ်အရာမဟုတ်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာ၌ ကောက်ချက်ချထားတော်မူသည်။
(ယဗ္ဗဟုလံ ဆိုသည်မှာ အာစိဏ္ဏကံပင် ဖြစ်သည်)။
ဤသို့ ပင်ကိုသဘောအားဖြင့် အာသန္နကံထက် အာစိဏ္ဏကံက အားရှိသော်လည်း တမလွန် (ဒုတိယ)ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုးပေးရာတွင် မရဏာသန္နဇောဝီထိနှင့် နီးကပ်နေသော အာသန္နကံသာလျှင် သာလွန်၍ အရေးပါ အရာရောက်၏၊ မှန်၏၊ မရဏာသန္နဇော၌ ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ်တစ်ပါးပါးသည် ပဋိသန္ဓေကျိုးပေးမည့်ကံ၏အစွမ်းကြောင့် ထင်လာရမြဲ ဓမ္မတာဖြစ်၏။
ထိုသို့ထင်စေနိုင်သောကံသည် အမှန်ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးရတော့မည်။
ထိုကဲ့သို့ မရဏာသန္နဇော၌ နိမိတ်တစ်ပါးပါးထင်စေဖို့ ကိစ္စကိုလည်း ရှေးရှေးက အလေ့အကျက်များခဲ့သော အာစိဏ္ဏကံထက် မရဏာသန္နဇောနှင့် နီးကပ်လျက်ရှိသော အာသန္နကံကသာလွန်၍ ဆောင်ရွက်နိုင်ဖွယ်ရှိ၏။
ဤအဓိပ္ပာယ်ကို ရည်ရွယ်၍ အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ၂။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၇။
စသည်၌ နွားခြံကြီးထဲတွင် အားခွန်ဗလကောင်းသော နွားငယ်၊ လိမ္မာသော နွားပျိုများ ရှိနေကြသော်လည်း နွားခြံတံခါးကို ဖွင့်လိုက်သည့်အခါ ခြံတံခါး အနီး၌ရောက်နေသော အားအင်ချိနဲ့သည့် နွားအိုကြီးကသာ ခြံတံခါးဝနှင့် နီးသောကြောင့် ရှေ့ဆုံးကထွက်ရသကဲ့သို့ အာစိဏ္ဏကံစသည့်အခြားကံများ ရှိသော်လည်း အာသန္နကံသည်သာ သေခါနီးကာလနှင့် နီးသည့်အတွက် ထိုကံကသာ ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးသည်ဟု ဥပမာဆောင်ပြထားလေသည်။
ဤနည်းအရ အာသန္နကံက အာစိဏ္ဏကံထက် ရှေ့ဦးစွာအကျိုးပေးလှည့်ကျသောကြောင့် အာသန္နကံကို အာစိဏ္ဏကံ၏ ရှေ့မှာချ၍ သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ၌ စဉ်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ကဋတ္တာကံ— ဂရုကကံ, အာသန္နကံ, အာစိဏ္ဏကံတို့မှ လွတ်သော အမှတ်မဲ့ပြုအပ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံမျိုးသည် ကဋတ္တာကံ မည်၏၊ သူရူးပစ်အပ်သော တုတ်သည် အမှတ်မရှိသော အရပ်၌ ကျသကဲ့သို့ ဂရုကကံစသော ကံသုံးပါးမရှိသော် ကဋတ္တာကံသည် အကျိုးပေး၏။
( ပရမတ္ထဒီပနီ။
) ကဋတ္တာကံဟူသည် ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကံများပင်တည်း။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၇၇။
) ယင်းကံလေးမျိုးလုံးပင် ပဋိသန္ဓေအကျိုးပေးသည်။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၇၀။
အကုသိုလ်စေတနာ ၁၂-ပါးသည် အကုသိုလ်ကံမည်၏။
ဥဒ္ဓစ္စစေတနာ ကြဉ်သော အကုသိုလ်စေတနာ ၁၁-ပါးသည် အပါယ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို ဖြစ်စေ၏။
ပဝတ္တိအခါ၌ အလုံးစုံသော အကုသိုလ် စေတနာ ၁၂-ခုသည် ကာမဘုံ ရူပဘုံ၌ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ အကုသလဝိပါက် ၇-ပါးကိုဖြစ်စေ၏။
ဥဒ္ဓစ္စ အကုသိုလ်စေတနာသည် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးနိုင်။
(ဝိဘာဝိနီ၊၁၇၈-၉။
) ထိုအကုသိုလ်ကံသည် ကံ၏ ဖြစ်ကြောင်း ကမ္မဒွါရအားဖြင့် ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံဟု သုံးမျိုးပြားသည်၊ ထိုတွင် ပါဏာတိပါတ, အဒိန္နာဒါန, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ သုံးပါးကို အကုသိုလ် ကာယကံဟု ခေါ်သည်။
မုသာဝါဒ, ပိသုဏဝါစာ, ဖရုသဝါစာ, သမ္ဖပ္ပလာပ လေးပါးကို အကုသိုလ် ဝစီကံဟု ခေါ်သည်။
အဘိဇ္ဈာ, ဗျာပါဒ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သုံးပါးကို အကုသိုလ် မနောကံဟု ခေါ်သည်။
(သင်္ဂဟ၊၃၄။
)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ ကိုးကား Category:ကံ။
ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ ၈-ပါးသည် ကာမာဝစရ ကုသိုလ်ကံ မည်၏၊ ထိုကာမာဝစရ ကုသိုလ်ကံ ၈-ပါးသည် ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ဖြစ်စေ၏၊ ပဝတ္တိအခါ ကာမဘုံ ရူပဘုံ၌ ထိုက်သည့် အားလျော်စွာ မဟာဝိပါက် ၈-ပါး, အဟိတ် ကုသလဝိပါက် ၈-ပါး အကျိုးတရားတို့ကိုဖြစ်စေ၏။
(သင်္ဂဟ၊၃၅။
) ကာမာဝစရ ကုသိုလ်ကံသည် တိဟိတ်ကုသိုလ်, ဒွိဟိတ်ကုသိုလ်ဟု နှစ်မျိုးရှိသည်၊ ထိုနှစ်မျိုးတွင် ဉာဏသမ္ပယုတ်မဟာကုသိုလ်စိတ် ၄- ပါးတို့တွင် တပါးပါးဖြင့် ပြုအပ်သော ကုသိုလ်မျိုးသည် တိဟိတ်ကုသိုလ်မည်၏၊ အလောဘ, အဒေါသ, အမောဟဟိတ်သုံးပါးနှင့် ယှဉ်သော ကုသိုလ်ဖြစ်သည်၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ် မဟာကုသိုလ်စိတ် ၄-ပါးတို့တွင် တပါးပါးဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်မျိုးသည် ဒွိဟိတ် ကုသိုလ်မည်၏၊ အလောဘ, အဒေါသ ဟိတ် ၂-ပါးနှင့် ယှဉ်သော ကုသိုလ်ဖြစ်သည်၊ ထိုတိဟိတ်, ဒွိဟိတ်ကုသိုလ်၌ ပုဗ္ဗစေတနာနှင့် အပရစေတနာများ ရှိကြသည်၊ လှူဒါန်း ပေးကမ်းတော့မည်ဟု ကြံစည်သည်မှ စ၍ လှူတုန်း, လှူဆဲ အခိုက်အတံ့ထိ ဖြစ်သော စေတနာများကို ပုဗ္ဗစေတနာဟု ခေါ်၏၊ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ယင်း ပုဗ္ဗစေတနာအခိုက်၌ အလွန် ထက်သန်၏၊ ကုသိုလ်နှင့် စပ်သော ဇောတွေ များစွာ ဖြစ်၏၊ ကုသိုလ်ပြုပြီးနောက် ထိုကုသိုလ်ကို အာရုံပြု၍ “လှူဒါန်း ရပေပြီ၊ ပေးကမ်းရပေပြီ”ဟု ဝမ်းမြောက်သော စေတနာများကို အပရစေတနာဟု ခေါ်သည်၊ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်မှာ ထိုအပရ စေတနာ အလွန်အားကောင်း၏၊ ထိုကုသိုလ်မျိုးကို ရှေ့ရော နောက်ပါ ကုသိုလ်ခြံရံ၍ အလွန်အားရှိသောကြောင့် ဥက္ကဋ္ဌကုသိုလ်ဟု ခေါ်သည်၊ မြင့်မြတ်သောကုသိုလ်ဟု ဆိုလိုသည်။
(ဝိဘာဝိနီ၊၁၈၂။
) တိဟိတ်ဖြစ်လျှင် တိဟိတ်ဥက္ကဋ္ဌကုသိုလ်ဟု ခေါ်၍ ဒွိဟိတ်ဖြစ်လျှင် ဒွိဟိတ်ဥက္ကဋ္ဌကုသိုလ်ဟု ခေါ်သည်။
တိဟိတ်ဥက္ကဋ္ဌကုသိုလ်ကံသည် တိဟိတ် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးသည်၊ ပဝတ္တိအခါ၌ မဟာဝိပါက် ၈-ခု အဟိတ် ကုသလဝိပါက် ၈-ခု အကျိုးတရားများကို ဖြစ်စေ၏၊ ဒွိဟိတ် ဥက္ကဋ္ဌကုသိုလ်ကံသည် ဒွိဟိတ်ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးသည်၊ ပဝတ္တိအခါ၌ မဟာဝိပါက် ဉာဏဝိပ္ပယုတ် စိတ် ၄-ခု အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ၈-ခု အကျိုးတရားများကို ဖြစ်စေ၏။
အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်မှာ မလှူမီ ရှေးအဖို့၌ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ မရှိလှ၊ ဂုဏ်သတင်း ကြီးလိုခြင်းစသော အကုသိုလ်များ ရှေ့သွား ပြုလျက်ရှိ၏၊ လှူပြီးနောက် အပရစေတနာ အခိုက်၌လည်း “လှူမိတာ မှားလေခြင်း”စသည်ဖြင့် နှလုံးမသာယာမှု အကုသိုလ် ဖြစ်၏၊ ထိုကုသိုလ်မျိုးမှာ ရှေ့ရော နောက်ပါ အကုသိုလ်ခြံရံလျက်ရှိသောကြောင့် များစွာ အားမရှိချေ၊ ဩမကကုသိုလ် = အညံ့စား ကုသိုလ်ဟု ခေါ်သည်၊ တိဟိတ်ဖြစ်မှု တိဟိတ် ဩမကကုသိုလ်ဟုခေါ်၍ ဒွိဟိတ်ဖြစ်မှု ဒွိဟိတ် ဩမကကုသိုလ်ဟု ခေါ်သည်၊ တိဟိတ်ဩမ ကုသိုလ်ကံသည် ဒွိဟိတ်ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးသည်၊ ပဝတ္တိအခါ၌ မဟာဝိပါက်ဉာဏဝိပ္ပယုတ်စိတ် ၄-ခု အဟိတ်ကုသလဝိပါက်စိတ် ၈-ခု အကျိုးတရားများကို ဖြစ်စေ၏၊ ဒွိဟိတ် ဩမကကုသိုလ်ကံသည်အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ပဋိသန္ဓေကျိုးကိုသာ ပေး၏၊ ပဝတ္တိအခါ၌ အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ၈-ပါး အကျိုးတရားများကို ဖြစ်စေ၏။
) ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်ကံသည်လည်း ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံအားဖြင့် ၃-ပါး၊ ဒါနကုသိုလ်ကံ, သီလကုသိုလ်ကံ, ဘာဝနာ ကုသိုလ်ကံအားဖြင့် ၃-ပါး၊ ပုညကြိယာဝတ္ထုအားဖြင့် ၁၀-ပါး ပြားသေးသည်။
) အကုသိုလ်ကံ ၁၂-ပါး ကာမာဝစရ ကုသိုလ်ကံ ၈-ပါး ပေါင်း၂၀-ကို ကာမာဝစရ ကံဟု ခေါ်သည်။
စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ရူပါဝစရကုသိုလ် စေတနာ ၄-ပါး, ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ရူပါဝစရကုသိုလ် စေတနာ ၅-ပါးသည် ရူပါဝစရကုသိုလ်ကံမည်၏။
ထိုကံသည် သမထဘာဝနာဖြင့်ပြီးသော အပ္ပနာပတ္တ မနောကံသာတည်း၊ ရူပါဝစရ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ထိုက်သည့် အားလျော်စွာ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိ အကျိုးကို ဖြစ်စေ၏၊ ပရိတ္တရူပကုသိုလ် ပဌမဈာန်သည် ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ ပဝတ္တိအကျိုးကို ပေး၏၊ မဇ္ဈိမရူပကုသိုလ် ပဌမဈာန်သည်ဗြဟ္မပုရောဟိတာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ ပဝတ္တိကျိုးကိုပေး၏၊ ပဏီတရူပကုသိုလ် ပဌမဈာန်သည် မဟာဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏။
ပရိတ္တရူပကုသိုလ် ဒုတိယ, တတိယဈာန်သည် ပရိတ္တာဘာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏၊ မဇ္ဈိမရူပကုသိုလ် ဒုတိယ, တတိယဈာန်သည် အပ္ပမာဏာဘာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏၊ ပဏီတရူပကုသိုလ် ဒုတိယ, တတိယဈာန်သည် အာဘဿရာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏။
ပရိတ္တရူပကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်သည် ပရိတ္တသုဘာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကိုပေး၏၊ မဇ္ဈိမရူပကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်သည် အပ္ပမာဏာဘာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကိုပေး၏၊ ပဏီတရူပကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်သည် သုဘကိဏှာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏၊ ရူပကုသိုလ် ပဉ္စမဈာန်သည် ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏၊ “ဓီ စိတ္တံ ဓီ ဝိညာဏံ” စသည်ဖြင့် သညာကင်းအောင် အားထုတ်အပ်သော ရူပကုသိုလ် ပဉ္စမဈာန်သည် အသညသတ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏၊ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေငါးပါး လွန်ကဲစွာ အားထုတ်အပ်သော ရူပကုသိုလ် ပဉ္စမဈာန်သည် သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံတို့၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏။
အရူပါဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ ၄-ပါးသည် အရူပါဝစရ ကုသိုလ်ကံမည်၏၊ ထိုကံ ၄-ပါးတို့သည် အစဉ်အတိုင်းပင် အရူပ ၄-ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိကျိုးကို ပေး၏။
(သင်္ဂဟ၊၃၆။
) ဈာန်တရားတို့၌ ယှဉ်သောဆန္ဒ, စိတ္တ, ဝီရိယ, ဝီမံသဟူသော အဓိပတိတရား ၄-ပါးတို့တွင် တပါးပါးသည် အမြဲအဓိပတိတပ်၏၊ ဈာန်ရသောအခါ အဓိပတိတပ်သောတရား အားနည်းနေလျှင် ပရိတ္တဈာန်ဖြစ်၏။
အဓိပတိတပ်သောတရားက အလယ်ရှိလျှင် မဇ္ဈိမဈာန်ဖြစ်၏၊ အဓိပတိတပ်သော တရားက ထက်မြက်လျှင် ပဏီတဈာန်ဖြစ်၏။
(ဝိဘာဝိနီ၊၁၈၅။
တနည်းကံသည်— (၁) ကဏှကဏှဝိပါကကံ = ပြုလုပ်စဉ် မည်း၍ မည်းသော အကျိုးရှိသောကံ၊ အမည်းကံ၊ အမှောင်ကံ။
(၂) သုက္ကသုက္ကဝိပါကကံ = ပြုလုပ်စဉ်ဖြူစင်၍ ဖြူသောအကျိုးရှိသောကံ၊ အဖြူကံ၊ အလင်းကံ။
(၃)ကဏှသုက္က ကဏှသုက္ကဝိပါကကံ = ပြုလုပ်စဉ် အမည်းအဖြူရော၍ အမည်းအဖြူ ရောသော အကျိုးရှိသောကံ၊ အမည်းအဖြူ ကံ၊ အမှောင်အလင်းကံ။
(၄) အကဏှ အသုက္က အကဏှအသုက္က ဝိပါကကံ = ပြုလုပ်စဉ် အမည်းအဖြူမှ လွတ်၍ မမည်းမဖြူသော အကျိုးရှိသောကံ၊ မမည်းမဖြူသောကံ၊ မမှောင် မလင်းသောကံ။
ထိုတွင် (၁) အမည်းကံဟူသည် ကမ္မပထမြောက်သော အကုသိုလ်ကံတည်း၊ မည်းသော အကျိုးဟူသည် အပါယ်ဘုံ၌ဖြစ်ရခြင်း, လူ့ဘဝ၌ ဘုန်းနည်းခြင်း စသည်တည်း။
(၂) အဖြူကံဟူသည် ကမ္မပထမြောက်သော ကုသိုလ်ကံတည်း။
ဖြူသော အကျိုးဟူသည် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်း, လူ့ဘဝ၌ဘုန်းကြီးခြင်း စသည်တည်း။
(၃) အမည်းအဖြူရောသော ကံဟူသည် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ရောသော ကံတည်း၊ အမည်းအဖြူရောသောအကျိုးဟူသည် ဆင်းရဲချမ်းသာ ရောသောအကျိုးတည်း၊ ဥပမာ အကုသိုလ်ကံကြောင့် တိရစ္ဆာန်ဘုံတွင် မင်္ဂလာဆင်မျိုး၌ ဖြစ်၍ ကုသိုလ်ကံကြောင့် ပဝတ္တိအခါချမ်းသာကို ခံစားရခြင်း, ကုသိုလ်ကံကြောင့် မင်းမျိုး၌ ဖြစ်၍ အကုသိုလ်ကံကြောင့် ပဝတ္တိအခါ ဆင်းရဲကို ခံစားရခြင်းမျိုးကို အမည်းအဖြူ ရောသောအကျိုးဟု ဆိုသည်။
(၄) မမည်း မဖြူသောကံဟူသည် ကံကုန်ခြင်းကို ပြုတတ်သော မဂ်ဉာဏ် ၄-ပါးတည်း၊ မမည်းမဖြူ သောကံ၏ အကျိုးဟူသည် အလွန်စင်ကြယ် ဖိုလ်လေးပါးအကျိုးတည်း။
အံ၊၁၊၅၅၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၂-၇၃။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၀-၁။
အံ၊ဋီ၊၂၊၃၈၇။
တနည်း ကံတို့သည်—(၁) ရှေးရှေးဘဝ၌ ပြုခဲ့၍ ရှေးရှေးဘဝ ၌ပင် အကျိုးပေးခဲ့ပြီးသောကံ —ရှေးရှေး ဘဝ၌ပင် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးခဲ့ပြီးခြင်း, ရုပ် ကိုဖြစ်စေတတ်သောကံက ရုပ်အကျိုးတရားကို ပေးခဲ့ပြီးခြင်း။
(၂) ရှေးရှေးဘဝ၌ပြုခဲ့၍ ရှေးရှေးဘဝ၌ အကျိုးမပေးခဲ့သောကံ— ရှေးရှေးဘဝ၌ပင် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သောကံက ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးခဲ့ သေးခြင်း၊ ရုပ်အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေတတ်သောကံက ရုပ်အကျိုးတရားကို မပေးခဲ့သေးခြင်း။
(အတိတ်ဘဝတုန်းက ဒိဋ္ဌဓမ္မကျိုးပေးနိုင်သော ကံအများကို အားထုတ်ခဲ့သော်လည်း ကံတပါးကသာ အကျိုးပေးခဲ့၍ ကြွင်းသောကံများ အကျိုးမပေးခဲ့ရသေးခြင်း၊ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ အများကို အားထုတ်ခဲ့သော်လည်း ကံတပါးကသာ ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးခဲ့၍ ကြွင်းသောကံများ အကျိုးမပေးခဲ့ရ သေးခြင်း၊ ပဉ္စာနန္တရိယကံငါးမျိုး ကျူးလွန်ခဲ့ရာ၌ အစွမ်းအထက်မြက်ဆုံး ကံတပါးကသာ ပဋိသန္ဓေကျိုးပေး၍ ကြွင်းသော ကံများ အကျိုးမပေးခဲ့ရသေးခြင်း၊ သမာပတ်ရှစ်ပါး စလုံးရရာ၌ သမာပတ်တပါးကသာ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးခဲ့၍ ကြွင်းသော သမာပတ်များ အကျိုးမပေးခဲ့ရသေးခြင်း၊ ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံများစွာ ပြုခဲ့သော်လည်း မိတ်ဆွေကောင်းကို အမှီပြု၍ ရဟန္တာ အဖြစ်သို့ ရောက်သွားသောကြောင့် အကျိုး မပေးတော့မည့် ကုသိုလ်, အကုသိုလ်ကံမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
) (၃) ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့၍ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျိုးပေးဆဲကံ— ရှေးရှေးဘဝက ပြုလုပ်ခဲ့သော ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သောကံက ယခုဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို ဖြစ်စေခြင်း၊ ရုပ်အကျိုးဘရားကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံက ယခုဘဝ၌ ရုပ်အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေခြင်း။
(၄) ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့၍ ယခုဘဝ၌ အကျိုးပေးဆဲမဟုတ်သောကံ—ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သောကံက ယခုဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုး ဖြစ်စေခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ခြင်း၊ ရုပ်အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေတတ်သောကံက ယခုဘဝ၌ ရုပ်အကျိုး တရားကို ဖြစ်စေခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ခြင်း၊ ယခု ဘဝ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုဆဲသူ၏ ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့သောကံများ။
(၅) ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့၍ လာလတ္တံ့သော ဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့်ကံ—ရှေးရှေး ဘဝက ပြုလုပ်ခဲ့၍ အကြောင်းညီညွတ်သော် လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေအကျိုး, ရုပ် အကျိုးတရားများကို ဖြစ်စေမည့်ကံ။
(၆) ရှေးရှေးဘဝက ပြုလုပ်ခဲ့၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုးမပေးမည့်ကံ—ရှေးရှေးဘဝက ကံများကို ပြုလုပ်ခဲ့၍ အကြောင်း ချို့တဲ့သဖြင့် လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေရုပ် အကျိုးတရားများကို မဖြစ်စေမည့်ကံ။
ဤသို့ အတိတ်ကံ ၆-ပါး။
(၇) ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ ယခုဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးသောကံ —ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ။
(၈) ယခုဘဝ၌ပြုလုပ်၍ ယခုဘဝ၌ အကျိုးမပေးသောကံ—အကြောင်း ချို့တဲ့၍ အကျိုးမပေးသော ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ၊ ယခု ဘဝ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုဆဲသူ၏ ယခုဘဝ၌ပင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကံများ။
(၉) ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သော ဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့်ကံ—ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုး, ရုပ်အကျိုးတရားများကိုပေးမည့် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံနှင့် အပရာပရိယာယဝေဒနီယကံများ။
(၁၀) ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုး မပေးမည့်ကံ—အကြောင်းချို့တဲ့သဖြင့် ဒုတိယဘဝ၌ အကျိုး မပေးသော ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးသူ၏ အပရာပရိယာယဝေဒနီယကံများ။
ဤသို့ ပစ္စုပ္ပန်ကံ ၄-ပါး။
(၁၁) လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အားထုတ် ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုးပေး မည့်ကံ။
(၁၂) လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အားထုတ် ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုးမပေးမည့်ကံ။
ဤသို့ အနာဂတ်ကံ ၂-ပါး။
ပေါင်း ၁၂-ပါးရှိ၏။
(ပဋိသံ၊၂၇၁။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၄-၅-၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၃-၄။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၃၄-၅။
တနည်း ကံတို့သည်— (၁) ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှ အကုသိုလ်ကံ = လူ့ဘုံ နတ်ဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်း (ဂတိသမ္ပတ္တိ) တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ။
(၂) ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှ အကုသိုလ်ကံ = ဥပဓိရုပ် ပြည့်စုံခြင်း (ဥပဓိသမ္ပတ္တိ) တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုး မပေးသော အကုသိုလ်ကံ။
(၃) ကာလသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှ အကုသိုလ်ကံ = ခေတ်ကောင်း အခါကောင်း (ကာလသမ္ပတ္တိ) တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ။
(၄) ပယောဂသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှ အကုသိုလ်ကံ = မှန်သော အားထုတ်ခြင်း (ပယောဂသမ္ပတ္တိ) တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ။
(၅) ဂတိဝိပတ္တိ အကုသိုလ်ကံ = အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်း (ဂတိဝိပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော အကုသိုလ်ကံ။
(၆) ဥပဓိဝိပတ္တိ အကုသိုလ်ကံ = ဥပဓိရုပ်ချို့တဲ့ခြင်း (ဥပဓိဝိပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော အကုသိုလ်ကံ။
(၇) ကာလဝိပတ္တိ အကုသိုလ်ကံ = ခေတ်ပျက် အခါပျက် (ကာလဝိပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော အကုသိုလ်ကံ။
(၈) ပယောဂဝိပတ္တိ အကုသိုလ်ကံ = မှားသော အားထုတ်ခြင်း လုံ့လ (ပယောဂဝိပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊ (၉) ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှ ကုသိုလ်ကံ = အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်း (ဂတိဝိပတ္တိ) တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုး မပေးသော ကုသိုလ်ကံ။
(၁၀) ဥပဓိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှ ကုသိုလ်ကံ = ဥပဓိရုပ်ချို့တဲ့ခြင်း (ဥပဓိဝိပတ္တိ)တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ။
(၁၁) ကာလဝိပတ္တိပဋိဗာဠှ ကုသိုလ်ကံ = ခေတ်ပျက် အခါပျက် (ကာလဝိပတ္တိ) တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုး မပေးသော ကုသိုလ်ကံ။
(၁၂) ပယောဂဝိပတ္တိပဋိဗာဠှ ကုသိုလ်ကံ = မှားသော အားထုတ်ခြင်း လုံ့လ(ပယောဂဝိပတ္တိ) တားမြစ် ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ။
(၁၃) ဂတိသမ္ပတ္တိကုသိုလ်ကံ = လူ့ဘုံနတ်ဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်း (ဂတိသမ္ပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော ကုသိုလ်ကံ။
(၁၄) ဥပဓိသမ္ပတ္တိ ကုသိုလ်ကံ = ဥပဓိရုပ်၏ ပြည့်စုံခြင်း (ဥပဓိသမ္ပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော ကုသိုလ်ကံ။
(၁၅) ကာလသမ္ပတ္တိကုသိုလ်ကံ = ခေတ်ကောင်း အခါကောင်း (ကာလသမ္ပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော ကုသိုလ်ကံ။
(၁၆) ပယောဂသမ္ပတ္တိကုသိုလ်ကံ = မှန်သော အားထုတ်ခြင်း လုံ့လ (ပယောဂသမ္ပတ္တိ)ကြောင့် အကျိုးပေးသော ကုသိုလ်ကံအားဖြင့် ၁၆-ပါးရှိ၏။
(အဘိ၊ဝိ၊၃၅၁။
) ထိုတွင် (၁) တယောက်သော သူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် ဂတိဝိပတ္တိ ဖြစ်မူ အကျိုးပေးနိုင်ရာသည်၊ သို့သော် ထိုသူသည် ကုသိုလ်ကံကြောင့် လူ့ဘုံ နတ်ဘုံ ဟူသော ဂတိသမ္ပတ္တိ၌ ဖြစ်၏၊ ယင်းသို့ ဖြစ် ခြင်းကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေး ခွင့်မရ၊ ကုသိုလ်ကံများသာ အကျိုးပေးခွင့် ရသည်၊ ဤကား ဂတိသမ္ပတ္တိ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့် မရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၁-၂။
) (၂) တယောက်သောသူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် ဥပဓိရုပ် ချို့တဲ့မူ အကျိုးပေးနိုင်ရာသည်၊ သို့သော် ထိုသူသည် ကုသိုလ်ကံကြောင့် ဥပဓိရုပ်နှင့် ပြည့်စုံ၏ (ဥပဓိသမ္ပတ္တိဖြစ်၏)၊ ယင်းသို့ ဖြစ်ခြင်ကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့် မရ၊ ဥပမာ အကုသိုလ်ကံကြောင့် ယုတ်ညံ့သော အမျိုး၌ ဖြစ်ရစေကာမူ ဥပဓိသမ္ပတ္တိကြောင့် ယုတ်ညံ့သော အလုပ်တို့ကို မလုပ်ရပဲ ဘဏ္ဍာစိုး စသော ရာထူးများ၌ ခန့်ထားခံရခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
ဘာတိကမင်း လက်ထက်၌ နွားသတ်သမားများကို ဖမ်း၍ မင်းထံ ခေါ်ဆောင်လာကြသည်၊ နွားသတ်သမားတို့၏ သမီးတယောက်သည် အလွန်တရာ အဆင်းလှပ၏၊ ထိုသတို့သမီး၏ ဥပရုပ်ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် မင်းကြီးက မောင်းမအရာ၌ထား၍ ချီးမြှောက်သည်၊ ကျန်သောဆွေမျိုးများလည်း ထိုသတို့သမီး၏ အရှိအဝါကြောင့် ချမ်းချမ်းသာသာ အသက်မွေးကြရသည်၊ ဤကား ဥပဓိသမ္ပတ္တိတားမြစ်ချက်ကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်မရသော သာဓကပင် ဖြစ်သည်။
) (၃) တယောက်သောသူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် ကာလဝိပတ္တိ၌ ဖြစ်မူ အကျိုးပေးနိုင်ရာသည်၊ သို့သော် ထိုသူသည်ကုသိုလ်ကံကြောင့် ခေတ်ကောင်း အခါကောင်းဟု ဆိုအပ်သော ကာလသမ္ပတ္တိ၌ဖြစ်၏၊ ယင်းသို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် အကျိုးပေးခွင့်မရ၊ ကုသိုလ်ကံများသာ အကျိုးပေးခွင့်ရသည်၊ ဤကား ကာလသမ္ပတ္တိ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်မရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၂။
) (၄) တယောက်သောသူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် ပယောဂဝိပတ္တိဖြစ်မူ အကျိုးပေးနိုင်ရာသည်၊ သို့သော် ထိုသူသည် ကုသိုလ်ကံကြောင့် မှန်သောအားထုတ်ခြင်း ပယောဂသမ္ပတ္တိဖြစ်၏၊ ယင်းသို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထိုအကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်မရ၊ ကုသိုလ်ကံများသာ အကျိုးပေးခွင့် ရသည်၊ ဤကား ပယောဂသမ္ပတ္တိတားမြစ်ချက်ကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့် မရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၁-၂။
) (၅) တယောက်သောသူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် ဂတိသမ္ပတ္တိ၌ ဖြစ်မူ အကျိုးမပေးနိုင်ရာ၊ သို့သော် ထိုသူသည် တခုသော အကုသိုလ်ကံကြောင့် အပါယ်ဟု ဆိုအပ်သော ဂတိဝိပတ္တိ၌ ဖြစ်လာသည်၊ ယင်းသို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်ရလာသည်၊ ဤကား ဂတိသမ္ပတ္တိတားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးပေးခြင်း ငှါ မစွမ်းနိုင်သော အကုသိုလ်ကံများသည် ဂတိဝိပတ္တိကြောင့် အကျိုးပေးခွင့်ရလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၂။
) (၆) တယောက်သောသူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် ဥပဓိသမ္ပတ္တိ ဖြစ်မှု အကျိုးမပေးနိုင်ရာ၊ သို့သော် ထိုသူသည် တခုသောအကုသိုလ်ကံကြောင့် ဥပဓိရုပ်ချို့တဲ့မှု (ဥပဓိဝိပတ္တိ) ဖြစ်လာသည်၊ ယင်းသို့ ဖြစ် ခြင်းကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့် ရလာသည်၊ ဥပမာ မြတ်သော အမျိုး၌ ဖြစ်သော်လည်း အခွန်တောင်းလာသော မင်းချင်း ယောက်ျားများက ဥပဓိဝိပတ္တိကြောင့် အိမ်ကျွန်မဟု မှတ်ထင်၍ ပျက်ရယ် ပြုခြင်းခံရသော ကောတလဝါပီရွာနေ သူဌေးကြီး၏ အိမ်ရှင်မကဲ့သို့တည်း၊ ဤကား ဥပဓိသမ္ပတ္တိ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးပေးခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သော အကုသိုလ်ကံများသည် ဥပဓိဝိပတ္တိကြောင့် အကျိုးပေးခွင့် ရလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၂-၃။
) (၇) တယောက်သောသူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်များသည် ကာလသမ္ပတ္တိဖြစ်မှု အကျိုးမပေးနိုင်ရာ၊ သို့သော် ထိုသူသည် တခုသော အကုသိုလ်ကံကြောင့် ခေတ်ပျက် အခါပျက် (ကာလဝိပတ္တိ)၌ ဖြစ်လာသည်၊ ယင်းသို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့် ရလာသည်၊ ထိုအခါမျိုး၌ ကုသိုလ်ကံ အကျိုးပေးခွင့်မရှိ၊ ဤကား ကာလသမ္ပတ္တိ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးပေးခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သော အကုသိုလ်ကံများသည် ကာလဝိပတ္တိကြောင့် အကျိုးပေးခွင့်ရ လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၃။
) (၈) တယောက်သောသူအား များစွာသော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် ပယောဂသမ္ပတ္တိဖြစ်မူ အကျိုးမပေးနိုင်ရာ၊ သို့သော်ထိုသူသည်မှားယွင်းသော အားထုတ်မှုဟူသော ပယောဂဝိပတ္တိ၌ တည်လျက် များစွာသော ပါဏာတိပါတ အဒိန္နာဒါန စသော အကုသိုလ်ကံများကို ပြု၏၊ ထိုသူကို ဥစ္စာနှင့်တကွ ဖမ်း၍ မင်းထံ ပို့ကြ၏၊ မင်းက ညှဉ်းဆဲမှု အမျိုးမျိုးကို ပြု၍ သတ်စေ၏၊ ဤကား ပယောဂသမ္ပတ္တိ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးပေးခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သော အကုသိုလ်ကံများသည် ပယောဂဝိပတ္တိကြောင့် အကျိုးပေးခွင့်ရလာ ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
) (၉) တယောက်သောသူအား များစွာသော ကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုကုသိုလ်ကံများသည် ဂတိသမ္ပတ္တိ၌ ဖြစ်မူ အကျိုးပေး ကုန်ရာသည်၊ သို့သော် ထိုသူသည် တခုသော အကုသိုလ်ကံကြောင့် ငရဲ, အသူရကာယ် ဟူသော ဂတိဝိပတ္တိ၌ ဖြစ်၏၊ ယင်းသို့ ဖြစ် ခြင်းကြောင့် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့် မရ၊ အကုသိုလ်ကံများသာ အကျိုးပေးခွင့်ရ၏၊ ဤကား ဂတိဝိပတ္တိ တားမြစ်ချက်ကြောင့် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်မရခြင်း ဖြစ်သည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၄။
) (၁၀) တယောက်သောသူအား များစွာသော ကုသိုလ်ကံတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုကုသိုလ်ကံများသည် ဥပဓိရုပ်ကောင်းခြင်း (ဥပဓိသမ္ပတ္တိ)ဖြစ်မူ အကျိုးပေးကုန်ရာသည်၊ သို့သော် ထိုသူသည် တခုသော အကုသိုလ်ကံကြောင့် ဥပဓိရုပ် ချို့တဲ့မှု(ဥပဓိဝိပတ္တိ)ဖြစ်၏၊ ယင်းသို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်မရ၊ အကုသိုလ်ကံများသာ အကျိုးပေးခွင့်ရ၏၊ ဤကား ဥပဓိဝိပတ္တိ တားမြစ်ချက်ကြောင့် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့် မရခြင်း ဖြစ်၏၊ ရှင်းဦးအံ့ — ဥပဓိရုပ် ချို့တဲ့၍ ဥပဓိဝိပတ္တိ ဖြစ်နေသူသည် မင်းမျိုး၌ ဖြစ်သော်လည်း ဖခင်ဘုရင် ကွယ်လွန်သောအခါ မင်းအဖြစ် ကိုမရနိုင်၊ စစ်သူကြီးအိမ်၌ ဖြစ်စေဦးတော့ စစ်သူကြီးရာထူးကို ရနိုင်လိမ့်မည် မဟုတ်၊ ဒီပရာဇာသည် ဘုရင်သားပင်ဖြစ်၏၊ သို့သော်စက္ခုချို့တဲ့မှုကြောင့် တမ္ဗဒီပ တကျွန်းလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသော မင်း ဖြစ်မလာပဲ မြို့စား နယ်စား ရာထူးဖြင့်သာ ကျေနပ်ရရှာလေသည်၊ ဤကား ဥပဓိဝိပတ္တိတားမြစ်ချက်ကြောင့် ကုသိုလ်ကံများ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ အကျိုးပေးခွင့်မရသော သာဓကပင်ဖြစ်၏။
(ဝတ္ထု၊ အကျယ်ကို အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၅ ကြည့်။