kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုအချိန်က တင်နီဆန်သည် သူ၏ အစ်ကိုနှင့်အတူ ပေါင်း၍ ကဗျာများကို‌ရေးသားပြီးလျှင် ‘ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး၏ကဗျာ များ’ဟူ‌သောအမည်ဖြင့် စာအုပ်ထုတ်‌ဝေခဲ့သည်။
ကိမ်းဗရစ် တက္ကသိုလ် ထရင်နီတီ‌ကောလိပ်‌ကျောင်းတွင် ‌နေစဉ်ကလည်း ကဗျာပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် ဝင်‌ရောက်ယှဉ်ပြိုင် ‌ရေးသားခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်အဓိပတိ၏ ပထမဆုချီးမြှင့်ခြင်းကိုခံရသည်။
ထိုအချိန်က တင်နီဆန်သည် အသက် ၂၀ မျှသာရှိ‌သေးသည်။
တက္ကသိုလ် အဓိပတိ၏ ကဗျာဆုကိုချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြီးသည့် နောက်တစ်နှစ်တွင် တင်နီဆန်သည် အင်္ဂလိပ်ကဗျာ စပ်နည်းတို့တွင် လူကြိုက်များ‌သော လစ်ရစ်ကဗျာတို့ကို စပ်ဆို‌လေရာ ထို‌ခေတ် ‌ဝေဖန်‌ရေးသမားတို့က ပြစ်တင်‌ဝေဖန်ခြင်း ပြုကြ‌သော်လည်း သူ၏လစ်ရစ်ကဗျာတို့သည် အနာဂတ်၌ အလားအလာ များစွာရှိ‌ကြောင်းကို ပြသ‌လေသည်။
၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင် အနိစ္စမ‌ရောက်မီ တင်နီဆန်သည် အတတ်ပညာဘွဲ့တစ်ခုကိုမျှမရဘဲ၊ တက္ကသိုလ်မှထွက်ခဲ့ပြီး‌နောက် ကဗျာများကို ‌ရေးသားစပြုလာ‌လေသည်။
၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် တင်နီဆန်သည် ‌နောက်ထပ်ကဗျာစာအုပ်တစ်အုပ်ကိုထုတ်‌ဝေပြန် သည်။
ထိုစာအုပ်တွင်ပါဝင်လာ‌သော သီချင်းကဗျာများအနက် ‘ရှဲ‌လော့ကျွန်းသူ လှပျိုဖြူ’၊ ‘မေ့သီးစားသူများ’အစရှိ‌သော ကဗျာများမှာ အထူးပင် နှစ်သက်ဖွယ်‌ကောင်း‌သောကဗျာများဖြစ် ‌ပေသည်။
၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် တင်နီဆန်၏ ခင်မင်ရင်းနှီးဆုံး မိတ်‌ဆွေ ဖြစ်‌သော အာသာဟယ်လမ်သည် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့‌လေ၏။
ထိုသို့ အလွန်ရင်းနှီး‌သော မိတ်‌ဆွေတစ်ဦး ဆုံးရှုံးရခြင်း အတွက် တင်နီဆန်သည် ယူကျုံးမရဖြစ်ကာ မိမိအထူးနှစ်သက်သော ကဗျာစပ်ဆိုခြင်းအလုပ်ကိုပင် ၁၀ နှစ်ခန့် စွန့်လွှတ်ထား ‌လေသည်။
ဤသို့ ၁၀ နှစ်ခန့်မျှ အနားယူပြီး‌နောက် တင်နီဆန်သည် ကဗျာစာအုပ်အသစ်တစ်ခုကို တတိယအကြိမ် ထုတ် ‌ဝေပြန်‌လေသည်။
ဤစာအုပ်တွင်ပါဝင်‌သော ကဗျာများတွင် ‘မော့ဒါးသား’၊ ‘ဒိုရာ’၊ ‘ယူလစ်ဆီ’၊ ‘ဗရိတ်၊ ဗရိတ်၊ ဗရိတ်’ အစရှိသာ ကဗျာတိုက‌လေးများသည် အထူးပင် ထင်ရှား လေသည်။
ကဗျာများရေးသား ထင်ရှားလာမှုကြောင့် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အစိုးရပင်စင် တစ်နှစ်ပေါင် ၂၀၀ ရသည်။
လူ့‌လောကအ‌ပေါ်၌ တင်နီဆန်ထားရှိ‌သော သ‌ဘောထားနှင့် အတွင်းဓာတ်ခံတို့ကို ၁၈၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်‌ဝေခဲ့‌သော ‘အမှတ်တရ’အမည်ရှိ သူ၏ကဗျာစုတွင်‌တွေ့နိုင်သည်။
ထိုကဗျာကို တင်နီဆန်သည် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး‌သော သူ၏အချစ်ဆုံး သူငယ်ချင်း အာသာဟယ်လမ်အားရည်စူး၍ ‌ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။
တင်နီဆန်၏ စွမ်းရည်သည် ဤ‘အမှတ်တရ’ ကဗျာ တွင် အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ‌ရောက်ရှိသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးက မကြာခဏ နန်းတော်သို့ ဖိတ်ခေါ်သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် တင်နီဆန်အား ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးက ဘုရင့်စာဆို ‌တော်ဟူ‌သောဘွဲ့ထူးကို ချီးမြှင့်သည်။
သူမ၏ တောင်းဆိုချက်အရ သူ့ဘွဲ့ကို လက်ခံသည်။
တင်နီဆန်သည် သူ့အား ဆယ်နှစ်တိတိ ‌စောင့်ဆိုင်း‌နေခဲ့ရှိသော ချစ်သူအဲမလီဆဲလဝုနှင့် လက်ထပ်ခဲ့၏ ‘သူကို ကျွန်ုပ် လက်ထပ်ခဲ့သည့်အချိန်ကစ၍ ကျွန်ုပ်သည် ‌အေးချမ်းခြင်းတည်းဟူ‌သော အရိပ်အာဝါသကို ခိုလှုံခဲ့ရပေသည်။
’ဟု တင်နီဆန်က ‌ပြောဆိုဘူး‌လေသည်။
တင်နီဆန်သည် ၁၈၉၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက် အသက် ၈၃ နှစ်တွင်ရောက်‌သောအခါ ကွယ်လွန်‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ။
အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ် ‌သော တင်နက်ဆီ ပြည်နယ်သည် ကင်တပ်ကီးပြည်နယ်၏ ‌တောင်ဘက်တွင်ရှိ၍ အ‌နောက်ဘက် မစ်စစ်စပီမြစ်မှ အ‌ရှေ့ ဘက် ‌မြောက်ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ်အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်‌ပေါင်း ၄၂၂၄၆ မိုင်ရှိ၍ လူဦး‌ရေမှာ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် သန်း‌ခေါင် စာရင်းအရ ၃၂၉၁ရ၁၈ ‌ယောက်ဖြစ်၏။
မြို့‌တော်မှာ နက်ရှဗီးမြို့ဖြစ်၍ လူဦး‌ရေမှာ ၁ရ၄၃ဝရ ‌ယောက်ရှိသည်။
အကြီးဆုံးမြို့မှာ မစ်စစ်စပီမြစ်‌ပေါ်တွင်ရှိ‌သော မင်းဖစ်မြို့ဖြစ်၍ လူဦး‌ရေမှာ ၃၉၆၀၀၀ ‌ယောက်ခန့်ရှိ‌လေသည်။
ထိုပြည်နယ်၏ ‌မြေမျက်နှာပြင်ကို သဘာဝအ‌နေအထား လိုက်၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်။
ပထမပိုင်းမှာ အ‌ရှေ့ဘက် ‌တောင် တန်း‌ဒေသဖြစ်၍ ထို‌ဒေသတွင် အက်ပလက်ချီယန် ‌တောင်တန်းရှိ၏။
ထို‌တောင်တန်းမှ ‌ကျောက်မီး‌သွေး၊ သံနှင့် ‌ကြေးနီတို့ကို ‌မြောက်မြားစွာ တူး‌ဖော်၇ရှိ‌လေသည်။
ဒုတိယပိုင်း ဖြစ်‌သော အလယ်ပိုင်းမှာ ဂျုံ၊ ‌ပြောင်းနှင့် ‌ဆေးရွက်စိုက်ပျိုးရာ ကျယ်ပြန့်‌သော‌ဒေသဖြစ်သည်။
တတိယပိုင်းဖြစ်‌သော အ‌နောက် ဘက်‌ဒေသမှာ အိုဟိုင်းအိုမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်‌သော တင်နက်ဆီ မြစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ‌မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဖြစ်၍ ဝါဂွမ်းစိုက်ပျိုး ရာ‌ဒေသဖြစ်၏။
တင်နက်ဆီမြစ်မှ ‌ရေအားကိုယူကာ စက်မှုလုပ်ငန်းများ၌ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချနိုင်သဖြင့် ထိုပြည်နယ်၏ စက်မှုလုပ်ငန်း များမှာ အ‌တော်ပင်တိုးတက်ခဲ့‌လေသည်။
ထိုပြည်နယ်သည် ‌ရှေးအခါက ရက်အင်ဒီးယန်း လူရိုင်းတို့၏‌ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို‌နောက် ဥ‌ရောပတိုက်သားများ ‌ရောက်ရှိလာ‌သောအခါ အဂင်္လိပ်၊ ပြင်သစ်၊ စပိန် သုံးဦးတို့သည် ထို‌ဒေသကို အပိုင်ရ ရန် ကြိုးစားကြ၏။
သို့‌သော် အဂင်္လိပ်တို့က တိုင်းရင်း သားများနှင့် ပို၍ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံနိုင်သဖြင့် ထို‌ဒေသကို အဂင်္လိပ်ပိုင်အဖြစ် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
တင်နက်ဆီပြည်နယ်သည် အ‌မေရိကန် လွတ်လပ်‌ရေးစစ်ပွဲ အပြီးတွင်မှ တစ်စတစ်စ တိုးတက်လာ၍၊ ၁ရ၉၆ ခုနှစ်တွင် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ ၁၆ ခု‌မြောက် ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာ‌လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) ကိုးကား Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်များ။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တည်‌ထောင်ခဲ့ပြီး‌နောက် ပထမ အနှစ်တစ်ရာအတွင်းတွင် သဘာဝ ပင်ရင်းအ‌ခြေအမြစ် များ အကြီးအကျယ် ပြုန်းတီးပျက်စီးခဲ့၇‌လေသည်။
လူတို့သည် လယ်ယာတည်ရန်အတွက်၎င်း၊ ဓာတ်သတ္တုများ တူး‌ဖော်ရန် အတွက်၎င်း၊ သစ်‌တောကြီးများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ရှင်း လင်းခဲ့ကြ၏။
ထို့‌ကြောင့် ‌မြေဆီလွှာတို့သည် ‌ရေတိုက်စား သဖြင့်၎င်း၊ ‌လေတိုက်ခတ်သဖြင့်၎င်း၊ ပြုန်းတီးသွားခဲ့‌လေရာ ထို‌ဒေသ၌ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်‌တော့ဘဲ ယခင်က ထက် ‌ရေလွှမ်းမိုးသည့်ဒဏ်ကို ပိုမိုခံစားရသဖြင့် လူအများ ‌သေ‌ကြေပျက်စီး၍ ပစ္စည်းဥစ္စာအများ ဆုံးပါးခဲ့၇‌လေသည်။
ထိုသို့ပျက်စီးရသည့် ‌ဒေသတို့တွင် တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်း‌ဒေသ သည် အခြားတစ်ပါး‌သော‌ဒေသတို့ထက် ပို၍ ဆိုးရွား‌လေသည်။
ထို့‌ကြောင့် တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ကို ၁၉၃၃ ခုနှစ် ‌မေလ ၁၈ ရက်‌နေ့တွင် ပြည်‌ထောင်စုဆိုင်ရာ ‌ကော်ပို‌ရေး ရှင်းအဖြစ် တည်‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်။
အင်္ဂလိပ်လို တင်နက်ဆီဗဲ‌လေး‌အော်‌သောရီတီဟု‌ခေါ်သည်။
ယင်းကိုတစ်ဖန် အတို‌ကောက်အားဖြင့် တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေဟု ‌ခေါ်ပြန် သည်။
ထို တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ တင်နက်ဆီမြစ် ဝှမ်း ပင်ရင်း အ‌ခြေအမြစ်များကို တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်သွားရန် ‌ရေ လွှမ်းမိုးခြင်း‌ဘေးမှ ကာကွယ်ရန်၊ ‌ေ၇‌ကြောင်းသွားလာ‌ရေး အတွက် မြစ်များကို နက်‌အောင်တူးရန်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အတွက် ‌ရေကာတာ‌ဆောက်လုပ်ရန်ဖြစ်၏။
ထို့ပြင် သစ်‌တော သစ်များကို ပြုစုပျိုး‌ထောင်‌ပေး၍ လက်ရှိသစ်‌တောများကို ကာကွယ်‌စောင့် ‌ရှောက်‌ပေးရန်နှင့် ‌မြေဩဇာ‌ကောင်း‌ကောင်းကို ‌ဈေးနှုန်းချိုသာစွာဖြင့် ထုတ်လုပ်‌ပေးရန်ဟူ၍လည်းဖြစ်၏။
ထိုမှ တစ်ပါး ‌တောင်သူလယ်သမားများနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်သူများအား တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်း သဘာဝ အ‌ခြေအမြစ်များကို အသုံးပြုနိုင် ‌အောင် အား‌ပေးမည်ဟူ၍လည်း ရည်ရွယ်‌လေသည်။
တင်နက် ဆီမြစ်ဝှမ်းသည် စတုရန်းမိုင်‌ပေါင်း ၄၀၉၁၀ ကျယ်ဝန်း၏။
တင်နက်ဆီ၊ ကင်တပ်ကီ၊ ဗာဂျီးနီးယား၊ မြောက်ပိုင်း ကယ်ရို လိုင်းနား၊ ‌ ဂျော်ဂျီယာ၊ အလာဘားမား၊ မစ္စစ္စပီတည်းဟူ ‌သော ပြည်နယ် ၇ နယ်တို့၏ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်‌လေ သည်။
သို့‌သော် မြစ်ဝှမ်းအပြင်ဘက်ရှိ ‌ဒေသများသည်လည်း တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ လုပ်ငန်း၏ အကျိုးကိုခံစာရသည်။
ထိုအစီအစဉ် အရ ထုတ်ယူ၇ရှိ‌သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စတုရန်းမိုင် ရ၃၀၀၀ ခန့်ကျယ်ပြန့်‌သော‌ဒေသအတွင်းရှိ အိမ်များ၊ လယ်ယာ များ၊ ဆိုင်များ၊ သတ္တုတွင်းများနှင့် စက်ရုံများပင် အသုံး ပြုကြ၇‌လေသည်။
တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်းသည် မီး‌သွေး၊ ‌ကြေးနီ၊ သံ၊ မန်ဂနိ ဓာတ်ပစ္စည်း၊ စကျင်‌ကျောက်၊ သွပ်နှင့် အခြားအဖိုးတန် ဓာတ် သတ္တုများစွာထွက်သည်။
ထုံး‌ကျောက်၊ သဲနှင့် ‌ကျောက်စရစ်တို့ မှာကား သုံးစွဲ၍မကုန်နိုင်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ အဆိုပါပစ္စည်း များသည် ‌ရှေးကထက်ပိုမို၍ ထွက်ရှိ‌နေ‌လေသည်။
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့၏ ‌ဆောက်လုပ်‌ရေး အစီအစဉ်အရ တင်နက်ဆီမြစ်နှင့် ယင်း၏မြစ်လက်တက်များတွင် ရေကြောင်း သွားလာ‌ရေး၊ ‌ရေလွှမ်းမိုးမှု ထိန်းသိမ်းကာကွယ်‌ရေးနှင့် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားထုတ်လုပ်‌ရေးတို့အတွက် ‌ရေကာတာများ တည် ‌ဆောက်‌ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ‌ေ၇‌ကြောင်းသွားလာ ‌ရေးအတွက် ‌ရေအတိမ်အနက်ကို ထိန်းသိမ်း‌ပေးရန် တင်နက်ဆီ မြစ်တစ်‌လျှောက် ကင်တပ်ကီပြည်နယ် ပဒူကာမှ တင်နက် ဆီပြည်နယ် ‌နော့စဗီးအထိ ကင်တပ်ကီး၊ ပစ်ကဝစ် လန်ဒင်၊ ဝီလဆန်၊ ဝှီးလား အစရှိ‌သော ‌ရေကာတာကြီးကိုးခုကို ‌ဆောက် လုပ်ခဲ့ရာ ယင်းတို့အနက် ကင်တပ်ကီး ‌ရေကာတာမှာ အကြီး ဆုံးဖြစ်၍ တစ်မိုင်ခွဲရှည်ပြီးလျှင် ၁၆၆ ‌ပေ မြင့်သည်။
တင်နက်ဆီမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များ‌ပေါ်တွင် မြစ်မကြီး အတွင်းသို့ ‌ရေအစီးကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ရေလှောင်‌သော ဆည်များ ‌ဆောက်လုပ်ထား၏။
ယင်းတို့အနက် ဖွန်တန်နာ ဆည်သည် ‌ပေ ၄၈၀ မြင့်၍ အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုနိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဆည်များအနက် စတုတ္ထဖြစ်၏။
တင်နက်ဆီမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များရှိ ‌ရေကာတာနှစ်ရပ် စုစု‌ပေါင်းမှာ ၂၁ ခုဖြစ်‌လေသည်။
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့သည် ရေကြောင်းသွားလာ‌ရေးနှင့် ‌ရေ လွှမ်းမိုးမှု ကာကွယ်‌ရေးတို့ကို ‌ဆောင်ရွက်ယင်းနှင့် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကိုလည်း ထုတ်‌ပေး‌လေသည်။
ပိုလျှံ‌သော လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကို နှုန်းထားချိုသာစွာဖြင့် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့နှင့် ‌တော နယ် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား သမဝါယမအဖွဲ့‌ပေါင်း ၁၄၈ ဖွဲ့ကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အား‌ပေးသွင်းခဲ့ရာ နှစ်စဉ် ‌ဒေါ်လာသန်း‌ပေါင်း များစွာ ၇ရှိ‌လေသည်။
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့သည် ‌မြေကြီးကို ‌ရေတိုက်စားခြင်းမှ တားဆီးကာကွယ်ရန်နှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်‌လျှောက် လယ်ယာ လုပ်ငန်း အ‌ခြေအ‌နေများတိုးတက်ရန် ‌ဆောင်ရွက်၏။
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ ‌ရေတိုက်စားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ‌မြေဧက ၅၀၀၀၀၀ ‌ကျော်ကို ‌လှေကားထစ်သဖွယ် လယ်ကွက်များပြု လုပ်‌ပေးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
သစ်ပင်‌ပေါက် ၂၅ ကု‌ဋေကို ဖြန့်ချိ ‌ဝေငှ၍ စိုက်ပျိုး‌စေရာ ယခုအခါ ဧက‌ပေါင်း ၂၁၁၀၀၀ တို့မှာ သစ်‌တောများ ပြန်၍ဖြစ်‌နေကြပြီ။
ထို့ပြင် သစ်‌တောများကို ‌ပေါင်းရှင်းခြင်း၊ မီး‌ဘေးမှ ကာကွယ်ခြင်းစ‌သော အစီအမံများကို ပြုလုပ်‌ပေးသဖြင့် ထို‌ဒေသရှိ သစ်‌တောအ‌ခြေအမြစ်တို့ကို ထိန်းသိမ်း‌စောင့် ‌ရှောက်ခဲ့သည်။
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့သည် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လက်နက်ကရိယာအသစ်များကို တီထွင်ခြင်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း ထွက်ပစ္စည်းကို လျှပ်စစ် ဓာတ်အားဖြင့် ပြုပြင်‌ပေးခြင်း စသည့်နည်းသစ်များကို သု‌တေသနပြု‌ပေးသည်။
ထို့‌ကြောင့် ‌တောင်သူလယ်သမားများသည် လယ်ယာများကို ပိုမို ‌ကောင်း မွန်စွာ စီမံအုပ်ချုပ်နိုင်ရန်အတွက် အကူအညီများစွာ ရကြ‌လေ သည်။
ထို့ပြင် ငှက်ဖျား‌ရောဂါ ကာကွယ်‌ရေး၊ အပန်း‌ဖြေ‌ရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်‌ရေး၊ သဘာအ‌ခြေအမြစ်များကို ‌လေ့လာ ‌ရေး၊ စီးပွား‌ရေးစ‌သောပြဿနာများကို ‌လေ့လာရန် သု‌တေသန နည်းဖြင့် လက်‌တွေ့နည်းဖြင့်၎င်း ‌ဆောင်ရွက်သည်။
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့၏ ရန်ပုံ‌ငွေသည် ‌ဒေါ်လာ ၂၆ ကု‌ဋေ ‌ကျော်သည်။
လိုအပ်လျှင် ‌ငွေ‌ချေးလက်မှတ်များကို ‌ဒေါ်လာ ၇ ကု‌ဋေ‌ကျော်ဖိုးအထိ ထုတ်ရန်အာဏာရှိသည်။
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းကို ကွန်ဂရက်နှင့် နိုင်ငံ‌တော်သမ္မတသို့ တာဝန်ခံ၇‌သော အဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးပါဝင်သည့် ဘုတ်အဖွဲ့က စီမံ အုပ်ချုပ် ‌ဆောင်ရွက်‌ပေးသည်။
ထိုအဖွဲ့ဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို သုံးနှစ် တစ်ကြိမ် ခန့်အပ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးလျှင် အလုပ်သက် တမ်း ၉ နှစ်ဖြစ်‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု။
မြန်မာနိုင်ငံတိုင်းရင်းမြန်မာ ‌ဆေး‌ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး အဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့‌သော မြန်မာသမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦးကို ပုသိမ်ခရိုင် ငသိုင်း‌ချောင်းမြို့နယ် ‌ဒေါင့်ကြီးရွာ၌ အဖ ဦး‌အောင်ဗန်း၊ အမိ ‌ဒေါ်‌ကောက်‌လေးတို့မှ ၁၉၁၅ ခုနှစ် တွင် ‌မွေးဖွားသည်။
မြန်မာသမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦးသည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်အထိ ဟင်္သာတမြို့ ဦးစာရိန္ဒ‌နော်မံ ‌ကျောင်း၌ ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ပညာရာမိကမဟာမှ အစိုးရဓမ္မာစရိယ စာ‌မေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဦးတင်ဦးသည် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်ကပင် စာ‌ပေ များကို စတင်‌ရေးသားသည်။
ကမ္ဘာ‌ကျော် စာ‌ရေးဆရာကြီး ကာလီဒါယ ‌ရေးသားခဲ့‌သော သကုªလ၊ ရဃုဝံသ၊ ‌မေဃဒူတ၊ ကုမာရသမ္ဘိ၀ စသည့် ကဗျာကျမ်းကြီးများကို မြန်မာဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ဦးတင်ဦးသည် ရဟန်းဘဝဖြင့် ဟိန္ဒူဘာသာ၊ သက္ကတ ဘာသာများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ ‌နေထိုင် သီတင်း သုံးပြီး ကျွမ်းကျင်တတ်‌မြောက်‌အောင် သင်ကြားဆည်းပူးသည်။
‌ဆေးကျမ်း၊ ဓာတ်ကျမ်း၊ ‌ဗေဒင်ကျမ်း၊ အဂ္ဂိရတ်ကျမ်းများ ကိုလည်း ‌လေ့လာခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်‌ဆေးကျမ်းများနှင့် ‌ဆေးဘက်ဝင်သစ်ပင်များအ‌ကြောင်းကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ‌ဆေးဘက်ဝင်သစ်ပင် အဘိဓာန်ကျမ်းတ‌စ်စောင်ကို ပြုစုခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်‌ကောက်နုတ်ချက်၊ သဂင်္ဟဘာသာပြန် သင်ခန်းစာ (ပထမတွဲ-ဒုတိယတွဲ)နှင့် ဝိနယဘာသာ သင်ခန်းစာ (ပထမတွဲ-ဒုတိယတွဲ) စသည့် ဘာသာ‌ရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းများကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။
သမား‌တော်ကြီးဦးတင်ဦး သည် ကျမ်းစာအုပ် ၅၀ ‌ကျော် ‌ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
မြန်မာသမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သွား‌ရောက်၍ တိုင်းရင်းသား‌ဆေးပညာများကို ဆည်းပူးခွင့် ရခဲ့သည်။
သမား‌တော်ကြီး ဦးတင်ဦး သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၁ ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဖြစ်သူ ‌ဒေါ်ခင်စိန်နှင့် သမီးသုံး‌ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၁၅ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၈၂ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
အငြိမ်းစား သမိုင်းပါ‌မောက္ခ၊ အငြိမ်းစား ဒုတိယဝန်ကြီး ၊အငြိမ်းစား ပြည်သူ့တရားသူကြီးအဖွဲ့-အဖွဲ့ဝင်နှင့် မြန်မာ့သမိုင်း အဖွဲ့-အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်အုန်းကို အဖသကင်္န်း ပရိက္ခရာဆိုင်ပိုင်ရှင် ဦးဘိုးချက်၊ အမိ‌ဒေါ်‌ထွေးတို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်‌နေ့တွင် ဓနုဖြူမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
‌မွေးချင်းနှစ်‌ယောက် အနက်အကြီးဖြစ်၍ ငယ်နာမည်မှာ ‌မောင်ပျိုဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ ဓနုဖြူမြို့ ‌အေဘီအမ် ‌ကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူသည်။
၁၉၃၄-၃၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဟိုက်စကူး‌ကျောင်းသို့ ‌ပြောင်း‌ရွှေ့ပညာသင်ယူရာ ၁ဝတန်း‌အောင် မြင်သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ် မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်ယူနီဘာစီ တီ‌ကောလိပ်တွင် တက္ကသိုလ်ပညာသင်ယူသည်။
တက္ကသိုလ်ပညာ သင်ယူ‌နေစဉ် ၁၉၃၆-၃၈ ခုနှစ် ‌ကျောင်းသားသပိတ်တွင် ပါဝင် သည်။
ဦးတင်အုန်းသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ် အထိ မန္တ‌လေး ဥပစာ‌ကောလိပ် သမိုင်းဌာနတွင်လက်‌ထောက်ကထိက အဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အထိ ဓနုဖြူမြို့တွင် ပြန်လည် ‌နေထိုင်ပြီး ကုန်သည်လုပ်ကိုင်ရင်း အာရှလူငယ်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်‌ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၄၅-၄၆ ခုနှစ် အ‌ရေး ‌ပေါ်တက္ကသိုလ်သင်တန်းတွင် ဆရာအဖြစ်လုပ်ကိုင်သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် ယူနီဘာစီတီ ‌ကော လိပ်တွင် လက်‌ထောက်ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်သည်။
ဦးတင်အုန်းသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာ‌တော်သင်အဖြစ် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိသည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သမိုင်းဌာန တွင် ကထိကအဖြစ်တာဝန် ထမ်း‌ဆောင်သည်။
လုပ်သားများ ‌ကောလိပ် ည‌နေသင်တန်းတွင်လည်း ကထိကအဖြစ်‌ဆောင်ရွက် သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာနတွင် ပါ‌မောက္ခအဖြစ် တာဝန် ထမ်း‌ဆောင်သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်‌နေစဉ် သင်ကြား‌ရေး လုပ်ငန်းအပြင် သမိုင်းသု‌တေသန လုပ်ငန်းများကို ‌ဆောင်ရွက် သည်။
ထို့ပြင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အရန်တပ်ရင်းဒုတိယတပ်ရင်း မှူး၊ တက္ကသိုလ် အနုပညာအသင်းဥက္ကဋ္ဌနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသု‌တေသ နအသင်းဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကိုလည်း ‌ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းပါ‌မောက္ခ အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်။
ဦးတင်အုန်းသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ‌တောင်ဥက္ကလာပ မြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်‌တော်မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)မှပြည်သူ့လွှတ် ‌တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်‌ရွေးချယ်ခံရပြီး နိုင်ငံခြား‌ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်‌ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၇၇ခုနှစ်မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြား‌ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန် ကို ထမ်း‌ဆောင်သည်။
၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိပြည်သူ့ တရားသူကြီး အဖွဲ့-အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်‌ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့တရားသူကြီး အဖွဲ့-အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်။
ဦးတင်အုန်းသည် နိုင်ငံ‌တော်တာဝန်များကိုထမ်း‌ဆောင် ‌နေစဉ်အတွင်း ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ယူ‌ကေနှင့်အ‌မေရိကန်နိုင်ငံသို့ လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉ရ၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈ဝပြည့်နှစ်တွင်ဘဂင်္လား‌ဒေ့ရှ် နိုင်ငံသို့လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင်ဂျ‌မေးကားနိုင်ငံသို့လည်း ‌ကောင်း၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့်‌မြောက် ကိုရီးယား နိုင်ငံသို့လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင်ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ လည်း‌ကောင်း တာဝန်ဖြင့်သွား‌ရောက်သည်။
ဦးတင်အုန်းသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင်ဓနုဖြူမြို့ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးဘိုးလူ၊ ‌ဒေါ်ဖွားရင်တို့၏သမီး ‌ဒေါ်တင်ရီနှင့် လက်ထပ်သည်။
ဦးတင်အုန်းသည် နိုင်ငံ‌တော်က‌ပေးအပ်သည့်တာဝန်များကို ကြိုးပမ်း‌ဆောင်ရွက် ခဲ့ခြင်း‌ကြောင့် နိုင်ငံ‌တော်ကချီးမြှင့်အပ် နှင်း‌သော နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကိုရရှိသည်။
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့-အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန် ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့‌သော အငြိမ်းစားသမိုင်း ပါ‌မောက္ခ၊အငြိမ်း စား ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် အငြိမ်းစားပြည်သူ့တရားသူကြီးဖွဲ့-အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်အုန်းသည် ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင်ဇနီး‌ဒေါ်တင်ရီနှင့် သား သုံးဦး၊ သမီးနှစ်ဦး၊ ‌မြေးသုံးဦးကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ‎ Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ။
အဆို‌တော် ‌ဒေါ်တင်အုံးကို ၁၂၇၅ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီခရိုင် အုတ်ဖိုမြို့၌ အဘ ဦးအငယ်၊ အမိ ‌ဒေါ်ဖွားမှီ တို့မှမွေးဖွားသည်။
‌မွေးချင်းကိုး‌ယောက်ရှိသည့်အနက် ဒုတိယ‌မြောက် သမီးဖြစ်သည်။
အကိုအကြီးဖြစ်သူမှာ အလင်္ကာ ကျော်စွာ ‌စောင်းဦးဘသန်းဖြစ်သည်။
‌ဒေါ်တင်အုံးသည် ငယ်စဉ်အခါကအုတ်ဖိုမြို့ဘုန်း‌တော်ကြီး‌ကျောင်း၌ စာ‌ပေပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ဂီတအနုပညာကို ဝါသနာထုံသူဖြစ်၍ အသက်‌ခြောက်နှစ် သမီးအရွယ်ကပင် အဆိုပညာရပ်ကို ဆရာကြီး ဦးဘိုးလှထံတွင် သင်ကြားခဲ့သည်။
အသက် ခုနှစ်နစ်အရွယ်သို့ ‌ရောက်‌သောအခါ မိဘများသည် အုတ်ဖိုမြို့မှ ရန်ကုန်မြို့‌ရွှေ‌တောင်တန်းရပ်သို့ ‌ပြောင်း‌ရွှေ့‌နေ ထိုင်ခဲ့သည်။
ဤတွင် ‌ဒေါ်တင်အုံး ဂီတပညာကို ဆက်လက်၍ အဆို‌တော် အတီးပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်လာနိုင်ရန် သင်ယူနိုင်မည့် အခွင့်အ‌ရေးတစ်ရပ် ရရှိခဲ့သည်။
ရန်ကုန်သို့‌ရောက်ရာ၌ ‌ဒေဝဣန္ဒာ ဦး‌မောင်‌မောင်ကြီး၏ တပည့်‌စောင်းဆရာကြီး ဘီးလစ်စာ‌ရေး ကြီး ဦး‌အောင်လှထံတွင် မြန်မာ့‌စောင်းပညာကို သင်ယူခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ‌ဒေါ်တင်အုံးသည် အဆိုပညာကို အ‌တော်အသင့်တတ်‌မြောက် ထားပြီးဖြစ်ရာ အကိုကြီးဖြစ်သူ ‌စောင်းဦးဘသန်း ‌စောင်းတီးခတ်တိုင်း ‌ဒေါ်တင်အုံးမှာ စည်းတီး‌ပေးခဲ့ရသော‌ကြောင့်နားရည်ဝလာသည်။
အသက် ၁၂ နှစ်သမီး အရွယ်တွင် မြန်မာ့ ‌စောင်းကို ‌ကောင်းစွာ တီးတတ်‌နေပြီးဖြစ်သည်။
မဟာဂီတဆိုင်ရာ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခန့်၊ ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား၊ ‌တေးထပ်တို့ကို အကွက်စုံလင်‌အောင် အဆို‌ရောအတီးပါ နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် တတ်‌မြောက် စု‌ဆောင်းထားမိ‌သော အ‌ခြေအ‌နေသို့ ‌ရောက်ခဲ့သည်။
မိဘများသည် အနုသုခုမပညာသည်မျိုးရိုးမဟုတ်လင့်ကစား ဝါသနာကြီးသူများဖြစ်၍ ‌ဒေါ်တင် အုံးလိုက်စား‌သော ပညာရပ်ကို မတားမြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အတီးပညာရှင်ကြီးများ၊ အဆိုပညာရှင်ကြီးများထံ ‌စေလွှတ်၍သင်ကြား ‌စေ‌လေသည်။
‌ဒေါ်တင်အုံးသည် ‌စောင်းနှင့် စန္ဒယားနှစ်မျိုးစလုံးကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် တီးတတ်သူဖြစ်သည်။
‌ဒေါ်တင်အုံးသည် အဆိုပညာ၊ အတီးပညာတို့ကို စုံလင်အောင် တတ်‌မြောက်ရုံသာမဟုတ်၊ အသံမှာလည်း ပင်ကိုကကောင်း‌နေ၍ ကိုလံဗီယာ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီနှင့် ‌ခွေးတံဆိပ်ဓာတ် ပြားကုမ္ပဏီတို့က ဓာတ်ပြားသီချင်းများ သွင်း‌ပေးပါရန် ဖိတ်‌ခေါ်ခဲ့သည်။
ထို‌ခေတ်က ‌ဒေါ်တင်အုံးသီဆို‌သော ကာလ‌ပေါ်ဓာတ် ပြား သီချင်းများအနက် ထင်‌ပေါ်‌သော‌တေးသီချင်းများမှာ မင်္ဂလာ ဆု‌တောင်း၊‌ဆေးစွမ်း‌ကောင်း ဂါထာဘုရင်၊ ကုသိန္နာရုံ၊ ဘုရားဖူးလည်မယ် သီချင်းတို့ဖြစ်သည်။
ယင်းသီချင်းများအတွက် စန္ဒယား တီး‌ပေးရသူမှာ ချန်ပီယံ ‌မောင်‌ကျော် ဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီကပင် ‌ဒေါ်တင်အုံးသည် ညီမငယ်များနှင့် အတူ အမျိုးသမီး တူရိယာအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ညီမ မခင်‌စောမှာ တ‌ယောထိုးပြီး ညီမငယ်မစိန်ရီက ‌စောင်းနှင့်ဆိုတီး‌ပေးသည်။
‌ဒေါ်တင်အုံးသည်အဆို‌တော်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ အတီးကောင်းသူ ဂီတပညာရှင်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ဂီတ‌လောက၌ နာမည်‌ကျော်ကြား လူကြိုက်များ လာသည်။
အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများမှ ဖိတ်‌ခေါ်၍ ရုပ် ရှင်‌နောက်ခံ တီးလုံးများကို တီး‌ပေး ခဲ့ရသည့်အပြင် သီချင်းအဆိုကိုလည်းဆို‌ပေးခဲ့ရသည်။
မြတ်စိ‌န္တေရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားတွင် ညီမများဖြစ်‌သော စန္ဒယားနှင့် ‌စောင်းဒေါ်စိန်ရီ၊ တ‌ယောနှင့်‌စောင်း ‌ဒေါ်ခင်‌စောတို့နှင့် အတူ အတီးအမှုတ် အခန်းမှပါဝင်၍ သရုပ်‌ဆောင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
‌ဒေါ်တင်အုံး၏ အဆိုအတီးကို သ‌ဘောကျ‌သော ကြောင့် အပျို့လင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် အဆိုနှင့် အတီး နှစ်ခုစလုံးကို ဇာတ်ဖြည့် ဆိုတီး‌ပေးခဲ့ရလေသည်။
ကာလ‌ပေါ် ‌တေးသီချင်းများကို ဆိုတီး၍ ‌ကျော်ကြားမှုရရုံမဟုတ်၊ မြန်မာ့အသံ သီချင်းကြီး ကဏ္ဍမှ သီချင်းကြီးများကို ပါ အသံလွှင့်ခဲ့သည်။
‌ဒေါ်တင်အုံး၏ အထူး‌ကျော်ကြားသည့် သီချင်းများမှာ ထူးမခြားနား၊ ‌တေးဘုမ္မာ၊ ဖြူပြာမူယာ သီချင်း တို့မှာ လူကြိုက်အများဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ ယဉ်‌ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနလက်‌အောက်ရှိ ပန်တျာနှင့် အဆိုအက သင်တန်း‌ကျောင်း၌ ‌စောင်းနည်းပြ ဆရာမကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
‌ဒေါ်တင်အုံးသည် ရန်ကုန် ပန်တျာ‌ကျောင်းမှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူ၍ အပြင်ပ၌ အဆို၊ အတီးပညာများကို သင်တန်း‌ပေးခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ‌ဒေါ်တင်အုံးကို သီချင်းကြီး အဆို‌တော်၊ ‌ခေတ်‌ဟောင်း အဆို‌တော်တစ်ဦးအဖြစ် လူသိများခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ထိပ်တန်း‌စောင်းပညာရှင် စာရင်းဝင်ခဲ့ ‌သောပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
‌ဒေါ်တင်အုံးသည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ။
ဥပ‌ဒေပါ‌မောက္ခ ဦးတင်အုံးကို မ‌ကွေးတိုင်း ပေါက်မြို့၊ ရုံးကြီး ရပ်၌ အဖ ဦးမင်း‌ခေါ် ဦးတင်ဦး၊ အမိ ‌ဒေါ်သီတို့က ၁၉၃၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်‌နေ့တွင် ‌မွေးဖွားသည်။
ငါးနှစ်သား အရွယ်မှစ၍ ပညာသင်သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ‌ပေါက်မြို့ အထက်တန်း‌ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း‌အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၅ရ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး) တန်းကို လူမှု‌ရေးပညာဖြင့် ဒုတိယတန်း၊ ဒုတိယအဆင့်ဖြင့်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပထမနှစ် ဥပ‌ဒေဝိဇ္ဇာတန်းကို ဂုဏ်ထူး နှစ်ဘာသာဖြင့်လည်း‌ကောင်း၊ ထို့‌နောက် ဒုတိယနှစ် ဥပ‌ဒေ ဝိဇ္ဇာတန်းကို ဂုဏ်ထူး‌လေးဘာသာဖြင့် လည်း‌ကောင်း ပထမ ‌ရွှေတံဆိပ်ဆု ဆွတ်ခူး၇ရှိကာ ‌အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၆ရ ခုနှစ် ၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဘာဆွမ် ဘွမ် ပါရီတက္ကသိုလ်နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန် တက္ကသိုလ်တို့ တွင် ဘွဲ့လွန်ဥပ‌ဒေပညာ သင်ယူရန် နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရ ပညာ ‌တော်သင်ဆုကို ၇ရှိခဲ့သည်။
၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်တွင် လန်ဒန် တက္ကသိုလ်မှ ပင်လယ်‌ရေကြောင်းဥပ‌ဒေများကို သင်ယူ၍ မဟာ ဥပ‌ဒေဘွဲ့ကို ၇ရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၆-၅ရ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မနုဿ‌ဗေဒဌာန၊ အထူး အချိန်ပိုင်းနည်းပြဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၅ နှစ်အထိ ရန်ကုန်၊ မန္တ‌လေး၊ လားရှိုးမြို့များရှိ လူဝင်မှုကြီးကြပ်‌ရေးဌာနတွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်‌ရေးအရာရှိ အဖြစ်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဥပ‌ဒေပညာဌာန၌ လက်‌ထောက်ကထိက တာဝန်ကို ကူး‌ပြောင်း တာဝန်ကိုလည်း‌ကောင်း၊ ၁၉ရ၃ ခုနှစ်တွင် ပါ‌မောက္ခ တာဝန် ကိုလည်း‌ကောင်း အဆင့်ဆင့် တိုးမြှင့်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့ ရသည်။
ပါ‌မောက္ခ ဦးတင်အုံးသည် အသက် ၃၆ ခုနှစ်၌ ပါ‌မောက္ခ တာဝန်ကို ထမ်း‌ဆောင်ခွင့်ရသူဖြစ်ရာ တက္ကသိုလ်‌လောကတွင် အသက်ငယ်ငယ်နှင့် ပါ‌မောက္ခဖြစ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ပါ‌မောက္ခ ဦးတင်အုံးသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် မဟာ ဥပ‌ဒေဘွဲ့ ဖွင့်လှစ်သင်ကြား၍ ဘွဲ့အပ်နှင်း‌ရေးကို ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့ သူများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
တိုင်းရင်းသား တို့၏ ဓ‌လေ့ထုံးတမ်းများကို ဥပ‌ဒေရှု‌ထောင့်မှ သု‌တေသန ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာဓ‌လေ့ထုံးတမ်း ဥပ‌ဒေကိုလည်း ပညာရှင်များနှင့် ‌ဆွေး‌နွေး ‌လေ့လာ‌ရေးသားခဲ့ သည်။
ထို့ပြင် ဥပ‌ဒေပညာဆိုင်ရာနယ်ပယ်မှ ဥပ‌ဒေသိပ္ပံနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပ‌ဒေဘာသာရပ်များကို မြန်မာဘာသာဖြင့် ‌ရေးသားထုတ်‌ဝေခဲ့ရာ မြန်မာစာဖတ် ပရိသတ်အား အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာဥပ‌ဒေ၏အ‌ခြေခံသ‌ဘောတရားနှင့် မိတ်ဆက်‌ပေးနိုင်သူ ဖြစ်သည်။
ဥပ‌ဒေဘွဲ့ သင်ရိုးအတွက်လည်း ဥပ‌ဒေအ‌ခြေခံ၊ ဥပ‌ဒေသိပ္ပံ ပညာ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပ‌ဒေ၊ ဥပ‌ဒေ အချင်းချင်း ပဋိပက္ခ ဖြစ်မှု ဥပ‌ဒေနှင့်သ‌င်္ဘောများ သွားလာ‌ရေးဥပ‌ဒေဘာသာရပ် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များကို မြန်မာဘာသာဖြင့် ‌ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
စာ‌ပေလုပ်သား အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်‌သော ဦးတင်အုံးသည် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ စာ‌ပေ‌ရေးသားခြင်းသာမက ‌မောင်တင်အုံး၊ မင်းသီမွန်စ‌သော အမည်များဖြင့် မဂ္ဂဇင်း၊ စာ‌စောင်၊ ဂျာနယ်၊ သတင်းစာများတွင် ဥပ‌ဒေ ‌ရေးရာ‌ဆောင်းပါးများကို မြန်မာ ဘာသာ၊ အဂင်္လိပ်ဘာသာဖြင့် ‌ရေးသားခဲ့သည်။
ပညာရပ် ဆိုင်ရာ ‌ဆောင်းပါးများကို စုစည်း၍ သုတဥပ‌ဒေ အ‌ထွေ‌ထွေ ဟူ‌သောအမည်ဖြင့် စာအုပ်တစ်အုပ် ထုတ်‌ဝေခဲ့သည်။
ပါ‌မောက္ခဦးတင်အုံးသည် ကမာရွတ်မြို့နယ် ပါတီယူနစ်၏ စည်းရုံး‌ရေးနယ်‌မြေတွင် ပါတီစိတ်မှူး၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပါတီ‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖွဲ့၊ အဖွဲ့ဝင် တာဝန်များ ထမ်း‌ဆောင်ရင်း ပထမအကြိမ်နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်‌တော်နှင့် ပြည်သူ့‌ကောင်စီ အဆင့်ဆင့် ‌ရွေးချယ်တင်‌မြှောက်ပွဲများတွင် ရန်ကုန်တိုင်း ပြည်သူ့‌ကောင်စီဝင်အဖြစ် ‌ရွေးချယ်တင်‌မြှောက် ခြင်း ခံရသည်။
ရန်ကုန်တိုင်း တရားသူကြီးအဖွဲ့ဝင်၊ တိုင်းလူမှု ပညာကျန်းမာ ‌ကော်မတီအတွင်း‌ရေးမှူး၊ ရန်ကုန်တိုင်း အမြတ် ခွန်အယူခံအဖွဲ့၊ အဖွဲ့ဝင်၊ တက္ကသိုလ်ပညာ‌ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ မှတ်ပုံ တင်‌ရှေ့‌နေသင်တန်းအုပ်ချုပ်‌ရေးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်၊ ဗဟိုတရားရုံး ‌ရှေ့‌နေနှင့် အထက်တန်း ‌ရှေ့‌နေ စာ‌မေးပွဲကျင်းပ‌ရေး ဘုတ်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်စ‌သော တာဝန်များကိုလည်း ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်။
ဥပ‌ဒေပါ‌မောက္ခဦးတင်အုံးသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ‌ဒေါ်ကြည်ကြည်နှင့် သမီး တစ်‌ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ‎။
ဂျွန်တင်းဒါးလ်သည် ရူပ‌ဗေဒပညာရပ်များကို ဖာရာ‌ဒေးနှင့် အတူတကွ တွဲဘက်‌လေ့လာ၍ ဖားရာ‌ဒေးအား များစွာအကူအညီ အ‌ထောက်အပံ့ ‌ပေးခဲ့‌သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
ထို့‌ကြောင့် ‌တော်ဝင်အဖွဲ့၌ သဘာဝယထာဘူတပညာ ပါ‌မောက္ခ ရာထူးကို ဖားရာ‌ဒေး‌နောက်တွင် ဆက်ခံနိုင်ခဲ့‌လေသည်။
တင်းဒါးလ်သည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ ‌မွေးဖွား၍ ငယ်စဉ်က သဒ္ဒါ‌ကျောင်းများတွင် စာသင်ပြီး‌နောက် ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခုတွင် ဆက်လက်ပညာရှာယူခဲ့သည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ‌ရေခဲမြစ်ကြီးများ ‌ရွေ့ရှားပုံ၊ ဓာတ်‌ငွေ့၊ အခိုးအ‌ငွေ့နှင့် အသံတို့အ‌ပေါ် အပူရှိန် သက်‌ရောက်ပုံတို့ကို ‌လေ့လာခဲ့‌လေသည်။
တင်းဒါးလ်ပြုစုခဲ့‌သော အ‌ကြောင်းအရာ များအနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ အယ်လ်ပ် တောင်တန်းမှ ‌ရေခဲမြစ်များ အ‌ကြောင်းအရာနှင့် ‌ရေ၏ဖြစ်‌ထွေ အ‌ကြောင်းအရာတို့ ဖြစ်‌လေ သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ။
ဝီလျံတင်းဒါးလသည် ပရိတက်စတန့် ခရစ်ယာန်သာသနာ အ‌ရေးပုံတွင် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ထင်ရှား‌သော ‌ခေါင်း‌ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
တင်းဒါးလသည် သမ္မာကျမ်းစာကို ဂရိဘာသာမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
သူပြန်ဆို‌သော ကျမ်းတို့မှာ ဓမ္မသတ်ကျမ်းနှင့် ‌ယောနဝတ္ထုဖြစ်သည်။
ခရစ် ၁၅၂၆ ခုနှစ် တွင် ထိုကျမ်းတို့ကို ပုံနှိပ်ထုတ်‌ဝေသည်။
တင်းဒါးလသည် ‌ဝေလနယ်စပ် ဂ‌လော့စတာနယ်တွင် ဖွား မြင်၍၊ ကြီးပြင်းလတ်‌သော် ‌အောက်စဖို့နှင့် ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားပြီးလျှင် ခရစ်ယာန် ရဟန်း‌ဘောင်သို့ ဝင်‌လေသည်။
ထို‌နောက် ဂ‌လော့စတာ နယ်၌ပင် တရား‌ဟောဆရာအဖြစ်ဖြင့် ‌ဆောင်ရွက်‌နေရာမှ မာတင်လူသာနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိခဲ့သည်။
သာသနာ၌ သန့်ရှင်း‌စေလို‌သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်ဘုရင် အဋ္ဌမ ဟင်နရီအား ကက်သရင်းမိဖုရားနှင့် ကွာရှင်းသည့်အတွက် ပြစ်တင်‌ရေးသား ပုံနှိပ်ထုတ်‌ဝေသည်။
ဤအချက်‌ကြောင့် ၁၅၃၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်‌နေ့တွင် တင်းဒါးလသည် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့ကွပ်မျက်ခြင်း ခံရ သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်များ‎ Category:ခရစ်ယာန်ဘာသာ။
တင်းနစ်ကစားခြင်းသည် တင်းနစ်ကစားကွင်း၏ အလယ်၌ ရှိ‌သော ပိုက်တန်းကို‌ကျော်‌အောင် ဗက်တံဖြင့် ‌ဘောလုံးကို တစ်ဘက်မှတစ်ဘက်သို့ အပြန်အလှန် ‌ပေးပို့ကစားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤကစားနည်းကို တစ်ဘက်လျှင် တစ်‌ယောက်စီ ‌သော်လည်းကောင်း၊ တစ်ဘက်လျှင် နှစ်‌ယောက်စီ‌သော်လည်းကောင်း ကစားနိုင် သည်။
တင်းနစ်ကစားခြင်းနှင့် ဆင်ဆင်တူ‌သော ကစားနည်းကို ‌ရှေးဂရိလူမျိုးတို့ ကစား‌လေ့ရှိသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
သို့ရာတွင် ယခု‌ခေတ်ကစားနည်းမှာမူ အလယ်‌ခေတ်က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ကစားကြ‌သောနည်းမှ အဆင့်ဆင့် ‌ပြောင်းလဲဖြစ်ထွန်းလာသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ‌ရှေးကကစားပုံမှာ ကွင်းအလယ်တွင် ‌မြေ ကတုတ်ဖို့၍ ထို‌မြေကတုတ်အ‌ပေါ်သို့ ‌ကျော်သွား‌အောင် ‌ဘောလုံးကို လက်ဖြင့်ပုတ်ခတ်၍ တစ်ဘက်နှင့်တစ်ဘက် အပြန်အလှန်ပို့‌သော ကစားနည်းဖြစ်၏။
‌နှောင်းအခါ၌ ‌ဘောလုံးကို လက်ဖြင့်မပုတ်ဘဲ ဗက်တံဖြင့်ရိုက်၍ ကစားလာကြ သည်။
ပြင်သစ်နှင့် အဂင်္လန်ပြည်တွင် ဘုရင်နှင့်တကွ နန်း တွင်းသူ နန်းတွင်းသားတို့သည် တင်းနစ်ကွင်းများကို ‌ငွေ‌ကြေး ‌မြောက်မြားစွာ အကုန်အကျံခံ၍ ပြုလုပ်ပြီးလျှင် တင်းနစ်ကစား ‌လေ့ရှိကြသည်။
‌နှောင်းအခါ၌ နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသာတို့ သာမဟုတ်ဘဲ အရပ်သူအရပ်သားအများလည်း တင်းနစ်ကို မြက်ခင်းကွင်းပြင်များ‌ပေါ်တွင် ကစားကြသည်။
ယခု‌ခေတ်၌ ကား တင်းနစ်ကွင်းကို သမံတလင်းကျံ၍ ပြုလုပ်‌လေ့ရှိကြ သည်။
သို့‌သော် ‌ဒေသကိုလိုက်၍ ကွင်းအမျိုးမျိုးရှိကြသည်။