kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၎င်းသည် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပြီးနောက် မပျက်မီ ကြားကာလ ဖြစ်သော ဌီ (တည်) ခဏကို ဆိုလိုသည်။
ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်): ပျက်ခြင်း (ဘင်၊ မရဏ) သို့ ကပ်၍ ဆောင်ခြင်း (ဥပနယနရသာ)။
ဇရာသို့ ရောက်သော ရုပ်သည် မုချ ပျက်ရမည်သာ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို ပျက်ခြင်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်း ကိစ္စရှိသည်။
ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး): ရုပ်၏ မူလ သဘာဝလက္ခဏာ (ဥပမာ- ခက်မာခြင်း စသည်) မပျောက်ကွယ်သေးသော်လည်း၊ အသစ်ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်ခဏ) မှ ကင်းလွတ်နေသော အခြေအနေဟု ဉာဏ်၌ ထင်ခြင်း (သဘာဝါနပဂမေပိ နဝဘာဝါပဂမပစ္စုပဋ္ဌာနာ)။
(ဥပမာ- စပါးဟောင်းသည် စပါးသဘာဝ မပျောက်သော်လည်း အသစ်မဟုတ်တော့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
) ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း): ရင့်ကျက်ဆဲ၊ တည်ဆဲ ဖြစ်သော ရုပ်တရားများ (ပရိပစ္စမာနရူပပဒဋ္ဌာနာ)။
ဇရတာ နှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းချက်များ ဌီ ခဏ: ပရမတ် နိပ္ဖန္နရုပ်များသည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇) ချက်၊ ခဏငယ် (၅၁) ချက် သက်တမ်းရှည်သည်။
ထိုအထဲမှ ဥပါဒ်ခဏ (ဖြစ်ခဏ) နှင့် ဘင်ခဏ (ပျက်ခဏ) ကို နုတ်လျှင် ကျန်သော ခဏငယ် (၄၉) ချက်သည် ထိုရုပ်၏ ဌီ (တည်) ခဏ ဖြစ်သည်။
ဤ ဌီခဏ ကိုပင် အဘိဓမ္မာ၌ ဇရတာ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
သုတ္တန်နည်း နှင့် အဘိဓမ္မာနည်း: သုတ္တန်အသုံး (သမ္မုတိသစ္စာ): ဇရာသည် အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်း (ဇာတိ) နှင့် သေခြင်း (မရဏ) ကြားရှိ သက်တမ်းကာလကို ဆိုလိုသည်။
၎င်းတွင် ဖုံးကွယ်နေသော အိုခြင်း (ပဋိစ္ဆန္နဇရာ) နှင့် ထင်ရှားသော အိုခြင်း (ပါကဋဇရာ - သွားကျိုး၊ ဆံဖြူ စသည်) ဟူ၍ ရှိသည်။
အဘိဓမ္မာနည်း (ပရမတ္ထသစ္စာ): ဇရတာသည် ရုပ်တရား၏ တည်ခဏ (ဌီ) ကိုသာ ဆိုလိုသည်။
သွားကျိုး၊ ဆံဖြူ စသည်မှာ ဇရာ မဟုတ်: ၎င်းတို့သည် အဘိဓမ္မာနည်းအရ ဇရာအစစ် မဟုတ်ဘဲ၊ ဇရာ (ရုပ်၏ ရင့်ကျက်မှု) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးဆက်များ၊ ဒဏ်ချက်များ သာ ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့ကို ဇရာဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ အကျိုးဖြင့် အကြောင်းကို ညွှန်းဆိုသော ဖလူပစာရ စကား ဖြစ်သည်။
ဇရာအစစ် (ဌီခဏ) ကို မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်၊ မနောဝိညာဏ် (ဝိပဿနာဉာဏ်) ဖြင့်သာ သိနိုင်သည်။
အသက်ကြီးမှ ဇရာ ထင်ရှားရခြင်း: ရုပ်တရားတိုင်း၌ ခဏတိုင်း ဇရတာ (ဌီခဏ) ရှိနေသော်လည်း အသက်ကြီးမှ သွားကျိုး၊ ဆံဖြူ စသော အိုခြင်း လက္ခဏာများ ထင်ရှားလာရခြင်းမှာ၊ နောက်နောက် ဖြစ်သော ရုပ်များသည် ရှေးရှေး ရင့်ကျက်ပြီး (ဇရာရောက်ပြီး) ရုပ်များ၏ အခြေအနေကို ဆက်ခံရသဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ပိုမို ရင့်ကျက်သော၊ အားနည်းသော အခြေအနေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
အသက်ကြီးလာသောအခါ (အထူးသဖြင့် ဟာနိဒသက - အသက် ၅၀ ကျော်) ဤသို့ စုပုံလာသော ရင့်ကျက်မှု (ဇရာဒဏ်ချက်) ကြောင့် နောက်ထပ်ဖြစ်သော ရုပ်များသည် အိုခြင်း လက္ခဏာများကို ထင်ရှားစွာ ပြလာခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာ- ရေတိုက်စားရာ လမ်း၊ မီးလောင်ရာ လမ်းတွင် ကျန်ရစ်သော အပျက်အစီး အကြွင်းအကျန်များသည် ရေ သို့မဟုတ် မီး ကိုယ်တိုင် မဟုတ်သကဲ့သို့၊ သွားကျိုး ဆံဖြူ စသည်တို့သည်လည်း ဇရာ၏ ဒဏ်ချက် အကြွင်းအကျန်များသာ ဖြစ်သည်။
ဇရာ အမျိုးအစားများ (ထပ်မံခွဲခြားခြင်း): ပဋိစ္ဆန္နဇရာ/ပါကဋဇရာ: ရုပ်တရားတို့၏ ဇရာသည် သွားကျိုး ဆံဖြူ စသည်ဖြင့် ထင်ရှား (ပါကဋ) သည်။
နာမ်တရားတို့၏ ဇရာ (ဌီခဏ) သည် ထိုသို့ အမူအရာ မထင်ရှား၍ ဖုံးကွယ် (ပဋိစ္ဆန္န) သည်။
အဝီစိဇရာ/သဝီစိဇရာ: ရင့်ကျက်မှု အဆင့်ဆင့်၏ အကြားကို သိရန် မလွယ်ကူ၊ တစ်ဆက်တည်းလို ထင်ရသော ဇရာ (ဥပမာ- ပတ္တမြား၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ နေ၊ လ တို့၏ အိုခြင်း) သည် အဝီစိဇရာ မည်၏။
ရှေ့နောက် အရွယ်၊ အခြေအနေ ကွာခြားမှု သိသာ ထင်ရှားသော ဇရာ (ဥပမာ- လူတို့၏ အရွယ်အလိုက် ပြောင်းလဲမှု၊ ပန်း၊ သစ်သီး တို့၏ ရင့်မှည့် ညှိုးနွမ်းမှု) သည် သဝီစိဇရာ မည်၏။
နိဂုံးချုပ် ရူပဿ ဇရတာသည် ရုပ်တရားတိုင်း၌ မလွဲမသွေ ရှိသော ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်) နှင့် ပျက်မှု (ဘင်) ကြားရှိ တည်မှု (ဌီ) အခိုက်အတန့်ကို ဆိုလိုသော ပရမတ် လက္ခဏာရုပ် ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ရုပ်တရားကို ပျက်ခြင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပို့ဆောင်ပေးပြီး၊ အသစ်ဖြစ်မှု ကုန်ဆုံးသွားသော်လည်း မူလသဘာဝ မပျက်သေးသည့် အခြေအနေကို ပြသည်။
သွားကျိုးခြင်း၊ ဆံဖြူခြင်း စသော အများသိ အိုခြင်း လက္ခဏာများသည် ဇရတာ အစစ်မဟုတ်ဘဲ ၎င်း၏ အကျိုးဆက် ဒဏ်ချက်များသာ ဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ရာတွင် ဤ ဌီခဏ၏ မမြဲခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရခြင်း သဘောကို ပိုင်းခြား သိမြင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၇။
ရူပဿ ဇရတာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
အနိစ္စတာရုပ်သည် လက္ခဏရုပ် (၄) ပါးတွင် နောက်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ ချုပ်ပျက်ခြင်း သဘောကို ဖော်ပြသည့် အနိပ္ဖန္နရုပ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ သဘောသဘာဝ၊ အလုပ်ကိစ္စ၊ ထင်ရှားပုံ နှင့် အကြောင်းတရားတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးခွဲခြား၍ နားလည်နိုင်ပါသည်- လက္ခဏာဒိစတုက္က လက္ခဏာ: ရုပ်အစစ်တို့၏ ထက်ဝန်းကျင်မှ ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်း (`ပရိဘေဒ`) သဘော။
ရသ : တည်ဆဲခဏ (ဌီကာလ) သို့ ရောက်ရှိနေသော ရုပ်အစစ်တို့ကို ဖျက်ဆီးခြင်းအားဖြင့် နစ်မြုပ်စေခြင်း (`သံသီဒန`) ကိစ္စ။
(ဤ၌ "နစ်မြုပ်စေခြင်း" ဆိုသည်မှာ ရုပ်တရားတို့၏ လုံးဝကွယ်ပျောက်သွားသည့် သဘောကို တင်စား၍ ဆိုလိုသည်။
) ပစ္စုပဋ္ဌာန် : ရုပ်အစစ်တို့၏ ကုန်ဆုံးခြင်း (`ခယ`) နှင့် ပျက်စီးခြင်း (`ဝယ`) သဘောအဖြစ် ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာခြင်း။
ပဒဋ္ဌာန်: ထက်ဝန်းကျင်မှ ပြိုကွဲပျက်စီးဆဲဖြစ်သော ရုပ်တရားများ (`ပရိဘိဇ္ဇမာနရူပ`) ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။
(ဆိုလိုသည်မှာ ပျက်ဆဲရုပ်ကို မှီ၍ ၎င်း၏ ပျက်ခြင်းလက္ခဏာ ဖြစ်ပေါ်သည်။
) ရှင်းလင်းချက် ရုပ်တရားတို့၏ ချုပ်ပျက်သွားသည့် အခိုက်အတန့် (ဘင်ကာလ) သည် အမြဲမတည်သော သဘော (အနိစ္စ) ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ရုပ်၏ အနိစ္စဖြစ်ကြောင်း မမြဲခြင်း လက္ခဏာကိုပင် "ရူပဿ အနိစ္စတာ" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤအနိစ္စတာသည် တည်ဆဲဖြစ်သော ရုပ်ကို လုံးဝပျက်စီးကွယ်ပျောက်သွားစေသည်။
ဤသို့ လုံးဝကွယ်ပျောက်သွားခြင်းကို နစ်မြုပ်သွားသကဲ့သို့ တင်စား၍ "သံသီဒနရသ" ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌မူ ဤအနိစ္စတာသည် ရုပ်တရားတို့၏ ကုန်ဆုံးချုပ်ပျက်သွားသည့် အခြင်းအရာ (`ခယဝယ`) အဖြစ် ထင်ရှားလာပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၈။
ရူပဿ အနိစ္စတာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ပဒုမဌာနီခရိုင်() သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ ကျန်ဝတ် ခေါ် ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အိမ်နီးချင်း ပြည်နယ်များမှာ အယုဒ္ဓယပြည်နယ်၊ Saraburi ၊ Nakhon Nayok ၊ Chachoengsao ၊ နန္ဒပုရီပြည်နယ်နှင့် ဘန်ကောက်မြို့တို့ ဖြစ်သည်။
ခရိုင်နာမည်သည် ပဒုမ္မာကြာပန်း ဌာနီ ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။
ထိုင်းအသံထွက်သည် ပထုမ်ဌာနီ ဖြစ်သည်။
​ ဤခရိုင်သည် ဘန်ကောက်မြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ဘန်ကောက်မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဧရိယာ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
နေရာများစွာတွင် ခရိုင်နှစ်ခုကြား နယ်နိမိတ်ကို သတိမထားမိနိုင်ဘဲ နယ်နိမိတ်၏ နှစ်ဖက်စလုံးသည် မြို့ပြအဖြစ် တူညီစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နေသည်။
ပထုမ်ဌာနီမြို့သည် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ရုံးစိုက်ရာနေရာဖြစ်သော်လည်း Thanyaburi ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာ Ban Rangsit သည် ခရိုင်အတွင်း အကြီးဆုံးလူဦးရေထူထပ်သော နေရာဖြစ်သည်။
Pathum Thani သည် ရှေးဟောင်းခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မွန်လူမျိုးများဖြင့် ထူထပ်စွာနေထိုင်ကြကာ ဘုရားကျောင်းများနှင့် ပန်းခြံ ၁၈၆ ခုဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ။
ချာချင်ဆာဝ်()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။
အိမ်နီးချင်း ပြည်နယ်များမှာ မြောက်ဘက်မှ လက်ယာရစ်အားဖြင့် Prachinburi ၊ Sa Kaeo ၊ Chanthaburi ၊ ဇလပုရီပြည်နယ် ၊ Samut Prakan ၊ ဘန်ကောက်မြို့၊ ပဒုမဌာနီပြည်နယ်နှင့် Nakhon Nayok တို့ဖြစ်သည်။
ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် အနည်းငယ် ထိစပ်သော ကမ်းရိုးတန်းလည်း ရှိသည်။
ကဏ္ဍ:ချာချင်ဆာဝ်ပြည်နယ် ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ။
ပရာစီနပုရီ()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်မှ လက်ယာရစ်အားဖြင့် အိမ်နီးချင်း ပြည်နယ်များမှာ Nakhon Ratchasima ၊ Sa Kaeo ၊ ချာချင်ဆာဝ်ပြည်နယ် နှင့် Nakhon Nayok တို့ ဖြစ်သည်။
နဂရနာယက()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များမှာ မြောက်ဘက်မှ လက်ယာရစ်အားဖြင့် Saraburi ၊ Nakhon Ratchasima ၊ ပရာစီနပုရီပြည်နယ်၊ ချာချင်ဆာဝ်ပြည်နယ်နှင့် ပဒုမဌာနီပြည်နယ်တို့ ဖြစ်သည်။
နဂရနာယကပြည်နယ်သည် အေးမြသော ရေတံခွန်များနှင့် ပေါများလှသော အသီးအနှံများကြောင့် ကျော်ကြားသည်။
နဂရရာဇသီမာပြည်နယ်()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
'ဂေါရာဇ()'ဟု အတိုကောက် ခေါ်လေ့ရှိသည်။
အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များမှာ Chaiyaphum ၊ Khon Kaen ၊ ပုရီရမ္မပြည်နယ်၊ Sa Kaeo ၊ ပရာစီနပုရီပြည်နယ်၊ နဂရနာယကပြည်နယ် ၊ Saraburi နှင့် Lopburi တို့ ဖြစ်သည်။
မြို့တော်မှာ နဂရရာဇသီမာဖြစ်ပြီး နဂရရာဇသီမာခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။
left|200px|thumb ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များ။
ဇယဘူမိခရိုင် ()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အနီးနား ပြည်နယ်များမှာ မြောက်ဘက်မှ လက်ယာရစ်အားဖြင့် Khon Kaen ၊ နဂရရာဇသီမာပြည်နယ်၊ Lopburi နှင့် Phetchabun တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် ဟူသည် (`အဝိနိဗ္ဘောဂ` = ခွဲခြား၍မရသော + `ရူပ` = ရုပ်) အချင်းချင်း ခွဲခြမ်း၍မရသော၊ အမြဲတစေ အတူတကွ ဖြစ်သော၊ တစ်ပေါင်းတည်း တည်ရှိသော ရုပ်တရားများကို ဆိုလိုပါသည်။
ဤရုပ်တရားများသည် မည်သည့် ရုပ်ကလာပ် (ရုပ်အစုအဝေး အမှုန်) တွင်မဆို အမြဲတမ်း အတူတကွ ပါရှိနေပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲထုတ်၍ သီးခြားစီ မတည်ရှိနိုင်ပါ။
အဝိနိဗ္ဘောဂရူပ (န) [အဝိနိဗ္ဘောဂ+ရူပ] အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်၊ အသီးအသီး ခွဲခြမ်းခြင်းမရှိသောရုပ်၊ မကွေမကွာ–အတူတကွ- တပေါင်းတည်း ဖြစ်သော ရုပ်။
အဝိနိ‌ဗ္ဘောဂရူပဿဗန္ဓနဘာဝေါ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊ ၆၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၆။
မ၊ဋီ၊၁၊၇၉။
ဝိနိဗ္ဘောဂရူပံ ကတ္ထစိပိ အညမညံ ဝိနိဘုဉ္ဇနဿ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဝတ္တိယာ အဘာဝတော။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၀၆။
ဤအဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါးမှာ ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်၊ ဝဏ္ဏ (အဆင်း)၊ ဂန္ဓ (အနံ့)၊ ရသ (အရသာ)၊ ဩဇာ (အာဟာရ အဆီအနှစ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ရုပ်ကလာပ် ဓာတ်ခွဲခြင်း နှင့် အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါးတို့သည် ရုပ်ကလာပ်ဟူသော အလွန်သေးငယ်သည့် အမှုန်အဖြစ် စုပေါင်းတည်ရှိနေကြသည်။
ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် ထိုရုပ်ကလာပ်များကို အမှုန်အတိုင်း သို့မဟုတ် အတုံးအခဲ (`ဃန`) အဖြစ် မြင်နေရုံမျှသည် ပညတ်အမြင် (`ပညတ်နယ်`) သာ ဖြစ်သေးသည်။
ပရမတ်သဘော (`ပရမတ်နယ်`) သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ရန် ထိုရုပ်ကလာပ် တစ်ခုချင်းစီ၏ အတွင်း၌ရှိသော ပရမတ်ရုပ်တရားများကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ (`ဓာတ်ခွဲ၍`) သိမ်းဆည်းနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။
ဓာတ်ခွဲခြင်း: ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲရာတွင် ရှေးဦးစွာ ၎င်းအတွင်း၌ အမြဲတမ်း အတူတကွ ပါရှိနေသော အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် ဖြစ်သည့် ဓာတ်ကြီးလေးပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော) ကို စတင်၍ ရှုမှတ်ရသည်။
ထိုဓာတ်ကြီးလေးပါး၏ ပင်ကိုယ်သဘာဝလက္ခဏာများကို တစ်ခုချင်းစီ ခွဲခြားသိမြင်အောင် အားထုတ်ရသည်။
အကယ်၍ ရုပ်ကလာပ်များ အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေသဖြင့် ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို စူးစိုက်ရှုရန် ခက်ခဲပါက၊ ထိုဖြစ်ပျက်မှုကို လျစ်လျူရှု၍ ကလာပ်တစ်ခုအတွင်းရှိ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကိုသာ အာရုံစိုက် ရှုမှတ်ပါ။
မရသေးပါက တစ်ကိုယ်လုံးရှိ ကလာပ်အားလုံးကို ခြုံ၍ ဓာတ်တစ်ပါး (ဥပမာ- ပထဝီဓာတ်၏ မာခြင်း) ကို အာရုံပြု၊ ထို့နောက် ကလာပ်တစ်ခုအတွင်းရှိ ထိုဓာတ်ကို ပြန်ရှု၊ ဤသို့ အပြန်ပြန် လေ့ကျင့်ပါ။
ဃနတရားများ ပြိုကွဲခြင်း: ဤသို့ ရုပ်ကလာပ်အတွင်းရှိ ပရမတ်ရုပ်များကို တစ်ခုစီ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သောအခါ ပညတ်အမြင်ကို ဖုံးလွှမ်းထားသော အတုံးအခဲ (`ဃန`) အမြင်များ ပြိုကွဲသွားသည်။
ရုပ်ဃနသုံးမျိုး သန္တတိဃန: ရုပ်အစဉ်ကို တစ်ဆက်တည်း အတုံးအခဲကြီးအဖြစ် မြင်ခြင်း။
(ရုပ်ကလာပ်များ ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို မြင်လျှင် ဤဃန ပြိုကွဲသည်။
) သမူဟဃန: ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုကို အစုအဝေး အတုံးအခဲအဖြစ် မြင်ခြင်း။
(ကလာပ်အတွင်းရှိ ဓာတ်ကြီးလေးပါးနှင့် ဥပါဒါရုပ်တို့ကို တစ်ခုစီ ခွဲခြားမြင်လျှင် ဤဃန ပြိုကွဲသည်။
) ကိစ္စဃန: ရုပ်တစ်ခု၏ လုပ်ငန်းကိစ္စအသီးအသီးကို မမြင်ဘဲ တစ်ခုတည်းအဖြစ် မြင်ခြင်း။
(ရုပ်တစ်ခုစီ၏ လက္ခဏ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ခွဲခြားသိမြင်လျှင် ဤဃန ပြိုကွဲသည်။
) (မှတ်ချက်: အာရမ္မဏဃန (အာရုံ၏ အတုံးအခဲ) သည် အာရုံကို သိတတ်သော နာမ်တရားများနှင့်သာ သက်ဆိုင်ပြီး၊ အာရုံကို မသိတတ်သော ရုပ်တရားများနှင့် မသက်ဆိုင်ပါ။
) ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက်သိမ်းဆည်းခြင်း ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းနိုင်သောအခါ၊ ၎င်းတို့နှင့်အတူ အမြဲတမ်း တစ်ကလာပ်တည်း၌ ယှဉ်တွဲဖြစ်နေသော အခြား အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်များဖြစ်သည့် ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာ တည်းဟူသော ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်းရမည်။
မဟာဘုတ်ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို သိမှသာ ၎င်းတို့ကို မှီဖြစ်သော ဥပါဒါရုပ်တို့ကို သိနိုင်ပြီး၊ ဥပါဒါရုပ်တို့ကို သိမှသာ မဟာဘုတ်တို့၏ သဘာဝကို ပိုမိုပိုင်းခြား သိနိုင်သည် (ဥပမာ- ညိုသောမဟာဘုတ်၊ အနံ့ကောင်းသော မဟာဘုတ် စသည်ဖြင့်)။
နေရောင်ခြည် (မဟာဘုတ်) ကြောင့် သစ်ပင်ရိပ် (ဥပါဒါရုပ်) ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ နေရောင်ခြည်နှင့် သစ်ပင်ရိပ်တို့ အချင်းချင်း တစ်ခုကိုတစ်ခု ပိုင်းခြားပြသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ဝဏ္ဏ (အဆင်း/အရောင်): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ဝဏ္ဏ (ရူပါရုံ) ရှိသည်။
သမထ/ဝိပဿနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ရောင်ခြည်၏ အကူအညီဖြင့် ရုပ်ကလာပ်များ၏ အရောင်အဆင်းကို မနောဝိညာဏ်ဖြင့် လွယ်ကူစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ဂန္ဓ (အနံ့): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ဂန္ဓ (ဂန္ဓာရုံ) ရှိသည်။
မနောဝိညာဏ်ဖြင့် သိနိုင်သော်လည်း၊ နှာခေါင်းနှင့် ဝေးသောနေရာရှိ ကလာပ်၏ အနံ့ကို အာရုံယူရာ၌ မထင်ရှားဘဲ ခက်ခဲတတ်သည် (အထူးသဖြင့် သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကများအတွက်)။
အခက်အခဲရှိလျှင်: ဃာနပသာဒ (နားအကြည်) နှင့် ဘဝင်မနောအကြည် (ဟဒယဝတ္ထုကို မှီသော) တို့ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်း၍ မိမိရှုလိုသော ကလာပ်၏ အနံ့ကို အာရုံယူကြည့်ပါ။
(ဃာနဝိညာဏ်၏ အနံ့ကို သိကျွမ်းမှုကို အကူအညီယူခြင်း ဖြစ်သည်။
) မရသေးပါက သမာဓိကို ပြန်ထူထောင်ပြီး ထပ်မံကြိုးစားပါ။
ကျေပွန်သွားလျှင် မနောဝိညာဏ် သက်သက်ဖြင့် သိနိုင်သည်။
ရသ (အရသာ): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ရသ (ရသာရုံ) ရှိသည်။
ဇိဝှါဝိညာဏ် (လျှာအသိ) ရော၊ မနောဝိညာဏ် (စိတ်အသိ) ပါ သိနိုင်သည်။
ရှုမှတ်ပုံ: ဓာတ်ကြီးလေးပါး၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ တို့ကို သိမ်းဆည်းပြီးနောက် ရသာရုံကို မနောဝိညာဏ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ ရှုပါ။
အခက်အခဲရှိလျှင်: ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်) နှင့် ဘဝင်မနောအကြည်တို့ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပြီး လျှာပေါ်ရှိ တံတွေး၏ အရသာကို အာရုံယူ၍ မိမိရှုလိုသော ကလာပ်၏ အရသာကို သိရန် ကြိုးစားပါ။
(ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အရသာကို သိကျွမ်းမှုကို အကူအညီယူခြင်း ဖြစ်သည်။
) ကျေပွန်သွားလျှင် မနောဝိညာဏ် သက်သက်ဖြင့် သိနိုင်သည်။
ဩဇာ (အာဟာရ အဆီအနှစ်): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ရှိသည်။
ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းလေးပါးကြောင့် ဖြစ်သော ဩဇာလေးမျိုး ရှိသည်။
မနောဝိညာဏ်ဖြင့်သာ သိနိုင်သည်။
ရုပ်ကလာပ်၏ အလယ်၌ ကြက်ဥအနှစ်ကဲ့သို့ တည်ရှိပြီး ၎င်းမှ ကလာပ်အသစ်များ ထပ်မံဖြစ်ပွားနေသကဲ့သို့ ထင်ရှားတတ်သည်။
ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ခြင်း ဤသို့ ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲ၍ အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါး နှင့် အခြား ပရမတ်ရုပ်များကို တစ်ခုစီ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သောအခါ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဟူသော အမြင် (`သတ္တသညာ`) ပျောက်ကွယ်ပြီး၊ ဓာတ်သဘောတရားသက်သက် (`ဓာတုသော`) သာ ရှိသည်ဟူသော ပရမတ်အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) သို့ ဆိုက်ရောက်သည်။
ဤသည်မှာ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်လာ နွားသတ်သမား ဥပမာဖြင့် ဟောကြားသော ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်နည်း၏ ဆိုလိုရင်းလည်း ဖြစ်သည်။
ဤသို့ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်မှသာ အတ္တစွဲ (`အတ္တသညာ`) ကွာပြီး အနတ္တလက္ခဏာ ထင်ရှားလာမည် ဖြစ်သည်။
အနှစ်ချုပ် အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်ဟူသည် ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ အမြဲတမ်း အတူတကွ ပါရှိနေသော၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲခြား၍မရသော အခြေခံရုပ်တရား (၈) ပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာ) ဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် ဤအဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်တို့ကို ရုပ်ကလာပ်အတွင်း၌ တစ်ခုစီ ခွဲခြားစိတ်ဖြာ သိမြင်နိုင်မှသာ ပညတ်အမြင်ကို ကျော်လွန်၍ ပရမတ်သဘောသို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ကာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသို့ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲပါ ဥပါဒါရုပ်များကို သိမ်းဆည်းပုံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
ရုပ်ကလာပ် ဟူသည် (`ရူပ` = ရုပ် + `ကလာပ` = အစု၊ အပေါင်း၊ အဖွဲ့၊ အစည်း) အတူတကွ ဖြစ်ကြကုန်သော၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲခြား၍မရနိုင်သော အခြေခံရုပ်တရားများ စုစည်းနေသည့် အလွန်သေးငယ်သော ရုပ်အမှုန်၊ ရုပ်အစုအဝေးကို ဆိုလိုပါသည်။
ရူပကလာပ (ပု) [ရူပ+ကလာပ။
အကျယ်ကို ရူပ-ပုဒ် ကြည့်။
] ရုပ်ကလာပ်၊ ရုပ်ကလာပ် စည်း၊ ရုပ်အုပ်စု။
ရုပ်တို့၏ ပေါင်း၊ အစု၊ အဖွဲ့၊ အစည်း။
ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ရူပကလာပါနံ အဗ္ဘန္တရေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၄။
န ဟိ ရူပကလာပေါ ဂန္ဓာယတနာဒိရဟိတော အတ္ထိ။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၇၂။
၎င်းသည် ပရမတ်ရုပ်တရားတို့၏ အသေးဆုံးသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပရမာဏုမြူထက် များစွာ သေးငယ်ပါသည်။
ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစားများ (စုစုပေါင်း ၂၁ စည်း) ရုပ်ကလာပ်များကို ဖြစ်စေသောအကြောင်း (သမုဋ္ဌာန်) ကိုလိုက်၍ အဓိကအားဖြင့် (၄) မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပြီး၊ ထိုမှတဆင့် အသေးစိတ်အားဖြင့် (၂၁) စည်း (သို့မဟုတ် ဝင်သက်ထွက်သက် အသံကလာပ်များပါ ထည့်တွက်လျှင် ၂၃ စည်း) အထိ ခွဲခြားနိုင်ပါသည်- ကမ္မဇ ကလာပ် (ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်) - ၉ စည်း အတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကံတရားကြောင့် ပဋိသန္ဓေအခါမှစ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်ကလာပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
စက္ခုဒသက ကလာပ် (၁၀): စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) သောတဒသက ကလာပ် (၁၀): သောတပသာဒ (နားအကြည်) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) ဃာနဒသက ကလာပ် (၁၀): ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) ဇိဝှါဒသက ကလာပ် (၁၀): ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) ကာယဒသက ကလာပ် (၁၀): ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) ဣတ္ထိဘာဝဒသက ကလာပ် (၁၀): ဣတ္ထိဘာဝရုပ် (မိန်းမသဘာဝရုပ်) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) ပုမ္ဘာဝဒသက ကလာပ် (၁၀): ပုမ္ဘာဝရုပ် (ယောက်ျားသဘာဝရုပ်) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) ဝတ္ထုဒသက ကလာပ် (၁၀): ဟဒယဝတ္ထုရုပ် (စိတ်၏မှီရာ) + အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) ဇီဝိတနဝက ကလာပ် (၉): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဇီဝိတရုပ် (၁) (ပသာဒရုပ်၊ ဘာဝရုပ်၊ ဟဒယဝတ္ထု မပါသော ကမ္မဇကလာပ်) (မှတ်ချက်: အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါး - ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာ တို့သည် ရုပ်ကလာပ်အားလုံး၏ အခြေခံဖြစ်ပြီး အမြဲတမ်း အတူတကွ ပါရှိပါသည်။
ကမ္မဇကလာပ်များတွင် ဇီဝိတရုပ် ပါ အမြဲပါရှိပါသည်။
) စိတ္တဇ ကလာပ် (စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်) - ၆ စည်း (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ၈ စည်းကို ရှင်းပြထားသည်) ဖြစ်ဆဲစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်ကလာပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
စိတ္တဇ-သုဒ္ဓဋ္ဌက ကလာပ် (၈): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါး သက်သက်။
ကာယဝိညတ္တိနဝက ကလာပ် (၉): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ကာယဝိညတ် (၁) လဟုတာဒေကဒသက ကလာပ် (၁၁): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + လဟုတာ (၁) + မုဒုတာ (၁) + ကမ္မညတာ (၁) ကာယဝိညတ္တိလဟုတာဒိဒွါဒသက ကလာပ် (၁၂): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ကာယဝိညတ် (၁) + လဟုတာ (၁) + မုဒုတာ (၁) + ကမ္မညတာ (၁) ဝစီဝိညတ္တိဒသက ကလာပ် (၁၀): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဝစီဝိညတ် (၁) + သဒ္ဒ (အသံ) (၁) ဝစီဝိညတ္တိသဒ္ဒလဟုတာဒိတေရသက ကလာပ် (၁၃): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + ဝစီဝိညတ် (၁) + သဒ္ဒ (၁) + လဟုတာ (၁) + မုဒုတာ (၁) + ကမ္မညတာ (၁) အဿာသပဿာသ-စိတ္တဇသဒ္ဒနဝက ကလာပ် (၉): (ဝင်သက်ထွက်သက်ကြောင့်ဖြစ်သော) အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + သဒ္ဒ (၁) အဿာသပဿာသ-စိတ္တဇသဒ္ဒလဟုတာဒိဒွါဒသက ကလာပ် (၁၂): (ဝင်သက်ထွက်သက်ကြောင့်ဖြစ်သော) အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + သဒ္ဒ (၁) + လဟုတာ (၁) + မုဒုတာ (၁) + ကမ္မညတာ (၁) ဥတုဇ ကလာပ် (ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်) - ၄ စည်း: တေဇောဓာတ် (အပူအအေး) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်ကလာပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဥတုဇ-သုဒ္ဓဋ္ဌက ကလာပ် (၈): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါး သက်သက်။
ဥတုဇ-သဒ္ဒနဝက ကလာပ် (၉): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + သဒ္ဒ (၁) (ဥပမာ- ဝမ်းအော်သံ၊ လေတိုက်သံ) လဟုတာဒေကဒသက ကလာပ် (၁၁): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + လဟုတာ (၁) + မုဒုတာ (၁) + ကမ္မညတာ (၁) သဒ္ဒလဟုတာဒိဒွါဒသက ကလာပ် (၁၂): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + သဒ္ဒ (၁) + လဟုတာ (၁) + မုဒုတာ (၁) + ကမ္မညတာ (၁) အာဟာရဇ ကလာပ် (အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်) - ၂ စည်း ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ အာဟာရဓာတ် (ဩဇာ) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်ကလာပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
အာဟာရဇ-သုဒ္ဓဋ္ဌက ကလာပ် (၈): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါး သက်သက်။
လဟုတာဒေကဒသက ကလာပ် (၁၁): အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) + လဟုတာ (၁) + မုဒုတာ (၁) + ကမ္မညတာ (၁) ကလာပ်တွင် မပါဝင်သော ရုပ်များ အောက်ပါ ရုပ် (၅) ပါးသည် မည်သည့် ရုပ်ကလာပ်တွင်မှ မပါဝင်ပါ- အာကာသဓာတ်: ကလာပ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခုကြားရှိ ဟင်းလင်းပြင်။
လက္ခဏရုပ် (၄) ပါး: ဥပစယ (ဖြစ်ခြင်း/တိုးပွားခြင်း)၊ သန္တတိ (အစဉ်ဆက်ဖြစ်ခြင်း)၊ ဇရတာ (အိုခြင်း)၊ အနိစ္စတာ (ပျက်ခြင်း)။
(ဤရုပ်များသည် ရုပ်အစစ်တို့၏ အခြေအနေကို ပြသော လက္ခဏာများသာ ဖြစ်သည်။
) ရုပ်ကလာပ်ကို ဓာတ်ခွဲခြင်း၏ အရေးပါပုံ ပညတ်မှ ပရမတ်သို့: ရုပ်ကလာပ်များကို အမှုန်အဖြစ် သို့မဟုတ် အတုံးအခဲ (`ဃန`) အဖြစ် မြင်နေရုံသည် ပညတ်အမြင်သာ ဖြစ်သည်။
ပရမတ်သဘောသို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ရန် ကလာပ်တစ်ခုစီအတွင်းရှိ ပရမတ်ရုပ်များ (အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်များ၊ ပသာဒရုပ်များ စသည်) ကို တစ်ခုချင်းစီ ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ (`ဓာတ်ခွဲ၍`) သိမ်းဆည်းနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။
ဃနတရား ပြိုကွဲခြင်း: ဤသို့ ဓာတ်ခွဲနိုင်မှသာ ရုပ်တရားတို့၏ အတုံးအခဲသဖွယ် ထင်မှတ်စေသော သန္တတိဃန (အဆက်မပြတ်ဟု ထင်ခြင်း)၊ သမူဟဃန (အစုအဝေးဟု ထင်ခြင်း)၊ ကိစ္စဃန (လုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းဟု ထင်ခြင်း) တို့ ပြိုကွဲပြီး ပရမတ်သဘာဝကို မြင်နိုင်သည်။
ဝိပဿနာ၏ အခြေခံ: ကလာပ်ကို ဓာတ်မခွဲဘဲ ကလာပ်၏ ဖြစ်ပျက်ကို ရှုနေခြင်းသည် ပညတ်ဖြစ်ပျက်၊ ပညတ်ဝိပဿနာသာ ဖြစ်သည်။
ပရမတ်ရုပ်တရား တစ်ခုချင်းစီ၏ ဖြစ်ပျက်ကို မြင်မှသာ ဝိပဿနာအစစ် ဖြစ်သည်။
ရုပ်အစစ် နှင့် ရုပ်အတု အချို့ ကလာပ်များ (ဥပမာ- ကမ္မဇကလာပ်အများစု၊ သုဒ္ဓဋ္ဌက၊ သဒ္ဒနဝက) တွင် ဝိပဿနာရှုပွားနိုင်သော ရုပ်အစစ် (နိပ္ဖန္နရုပ်) များသာ ပါဝင်သည်။
အချို့ ကလာပ်များ (ဥပမာ- လဟုတာ စသည်ပါသော ကလာပ်၊ ဝိညတ်ပါသော ကလာပ်) တွင် ရုပ်အစစ်များနှင့်အတူ ဝိပဿနာရှုရန် မဟုတ်သော ရုပ်အတု (အနိပ္ဖန္နရုပ်) များ (လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ၊ ဝိညတ်) ရောနှောပါဝင်သည်။
ရှုမှတ်ပုံ: နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း (ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းသည့် အဆင့်) တွင် ရုပ်အတုများကိုပါ သိအောင် ပိုင်းခြားရမည် ဖြစ်သော်လည်း၊ ဝိပဿနာရှုသည့်အခါတွင်မူ ထိုရုပ်အတုများကို ပယ်၍ ရုပ်အစစ်များကိုသာ လက္ခဏာရေးတင်ကာ ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
အချုပ်အားဖြင့် ရုပ်ကလာပ်သည် ပရမတ်ရုပ်တရားများ အတူတကွ စုစည်းတည်ရှိရာ အခြေခံအကျဆုံး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ဉာဏ်ဖြင့် စနစ်တကျ ဓာတ်ခွဲကာ အတွင်းရှိ ပရမတ်ရုပ်တရားများကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်မှသာ ပညတ်ကိုကျော်လွန်၍ ဝိပဿနာဉာဏ်အမြင်သို့ တက်လှမ်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကမ္မဇ ရုပ်ကလာပ် (၉) စည်း စိတ္တဇ ရုပ်ကလာပ် (၈) စည်း ဥတုဇ ရုပ်ကလာပ် (၄) စည်း အာဟာရဇ ရုပ်ကလာပ် (၂) စည်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ။
သရပုရီ()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အိမ်နီးချင်း ပြည်နယ်များမှာ မြောက်ဘက်မှ လက်ယာရစ်အားဖြင့် လပဘူရီ၊ နဂရရာဇသီမာပြည်နယ်၊ နဂရနာယကပြည်နယ်၊ ပဒုမဌာနီပြည်နယ်နှင့် အယုဒ္ဓယပြည်နယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
စန္ဒပုရီ()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားရှိ ပိုင်လင်းနှင့် ဘာတမ်ဘံပြည်နယ်နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေပြီး ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် ကပ်လျက် တည်ရှိသည်။
အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များမှာ Trat ၊ Rayong ၊ ဇလပုရီပြည်နယ်၊ ချာချင်ဆာဝ်ပြည်နယ်နှင့် Sa Kaeo တို့ ဖြစ်သည်။
ဆာကယ်ဝ်()သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အိမ်နီးချင်း ပြည်နယ်များမှာ တောင်ဘက်မှ လက်ယာရစ်အားဖြင့် စန္ဒပုရီပြည်နယ်၊ ချာချင်ဆာဝ်ပြည်နယ်၊ ပရာစီနပုရီပြည်နယ်၊ နဂရရာဇသီမာပြည်နယ်နှင့် ပုရီရမ္မပြည်နယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ဘာတမ်ဘံပြည်နယ်နှင့် ဘန်ထေအိုင်မဲအန်ချေပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ဆိုသည်မှာ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ပွားများရာတွင် ရုပ်တရားကို အဓိက အာရုံပြု၍၊ ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်း သုံးသပ် ရှုပွားခြင်းကို ခေါ်ဆိုပါသည်။
ပါဠိဘာသာဖြင့် "ရူပ" (ရုပ်) နှင့် "ကမ္မဋ္ဌာန" (ဘာဝနာအာရုံ) ဟူသော စကားလုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ရူပကမ္မဋ္ဌာန (န)ရူပ+ ကမ္မဋ္ဌာန]ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ ရုပ်တရားကို-အဦး-အစ-ပဓာန-ထား၍-နှလုံးသွင်း-ဝိပဿနာရှု–ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားပွားများအားထုတ်ခြင်း။
(ရုပ်ကို အဦးအစထား၍ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်နည်းကို ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၅၃-၂၆၁) (ကြည့်။
) ဒုဝိဓဉှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ၊ အရူပကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၄။
ရူပကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ရူပပရိဂ္ဂဟံ၊ ရူပမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသန္တိ အတ္ထော၊ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၅၉။
(မူလဋီကာ၊၂၊၁၅၇)။
ရူပသတ္တကလည်း ကြည့်။
ကမ္မဋ္ဌာန်း နှစ်မျိုး (ဝိပဿနာပိုင်း) ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘာဝနာ ပွားများရာ၌ သမထ ဘာဝနာနှင့် ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ၊ သမထပိုင်း၌ ကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံ (၄၀) ရှိပါသည်။
ဝိပဿနာပိုင်း၌ အဓိက ကမ္မဋ္ဌာန်း နှစ်မျိုး ရှိပါသည်- ၁။
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း: ရုပ်တရားကို အဦးမူ၍ ပွားများသော ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း။
ဤကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရူပပရိဂ္ဂဟ ဟုလည်း ခေါ်သည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ "ရုပ်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ခြင်း" ဖြစ်သည်။
အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း သို့မဟုတ် နာမ်ကမ္မဋ္ဌာန်း: နာမ်တရား (စိတ်၊ စေတသိက်) ကို အဦးမူ၍ ပွားများသော ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း။
ဤကမ္မဋ္ဌာန်းကို အရူပပရိဂ္ဂဟ ဟုလည်း ခေါ်သည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ "နာမ်တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ခြင်း" ဖြစ်သည်။
ဒုဝိဓဥှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ အရူပကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ၊ ရူပပရိဂ္ဂဟော အရူပပရိဂ္ဂဟောတိပိ ဧတဒေဝ ဝုစ္စတိ။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၂။
) အရူပကမ္မဋ္ဌာနန္တိ အရူပပရိဂ္ဂဟံ၊ အရူပဓမ္မမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသန္တိ အတ္ထော။
ရူပကမ္မဋ္ဌာနေန ပန သမထာဘိနိဝေသောပိ သင်္ဂယှတိ၊ ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ပန ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဒေဿန္တော အာဟ ရူပပရိဂ္ဂဟော အရူပပရိဂ္ဂဟောတိပိ ဧတဒေဝ ဝုစ္စတီတိ။
) (မှတ်ချက် - "ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း" ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ကာယာနုပဿနာပိုင်းလာ အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကဲ့သို့သော သမထအာရုံများကိုလည်း ရံဖန်ရံခါ ညွှန်းဆိုနိုင်သော်လည်း၊ ဤဝိပဿနာ ရှုပွားပုံ အခန်း၌မူ ရုပ်တရားကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းခြင်း (ရူပပရိဂ္ဂဟ) ကိုသာ အဓိက ဆိုလိုပါသည်။
)နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အဓိက ရှုမှတ်နည်း - ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန) ဘုရားရှင်သည် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဟောကြားရာ၌ များသောအားဖြင့် ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်းခြား ဝေဖန် ရှုမှတ်သောနည်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန) ကို အခြေခံ၍ ဟောကြားတော်မူလေ့ ရှိပါသည်။
၎င်းကို နည်းနှစ်နည်းဖြင့် ဟောကြားသည်- သင်္ခေပနယ: အကျဉ်းနည်း (ဥပမာ - မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်) ဝိတ္ထာရနယ: အကျယ်နည်း (ဥပမာ - မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တန်၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တန်) ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုပွားရန် အခြေခံ လိုအပ်ချက် ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ထိရောက်စွာ ရှုပွားနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါ အသိပညာများ ကြိုတင် ရှိထားရန် လိုအပ်ပါသည် ("ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းတရား" အပိုင်းတွင် ရှင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်း)- ရုပ် (၂၈) ပါး၏ အမျိုးအစားနှင့် အရေအတွက်။
ရုပ်တစ်ခုချင်းစီ၏ ဖြစ်ကြောင်း သမုဋ္ဌာန် (ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ၊ သို့မဟုတ် အကြောင်းမဲ့) ကို ကွဲပြားစွာ သိရှိခြင်း။
ရုပ်ကလာပ် အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့တွင် ပါဝင်သော ရုပ်တရားများကို သိရှိခြင်း။
ဤသို့ ရုပ်တရားနှင့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းများကို ကွဲပြားစွာ သိရှိမှသာ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်း မဟာဂေါပါလကသုတ္တန် စသည်၌ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုပွားပုံ အဆင့်ဆင့် (ဝိသုဒ္ဓိမဂ် လမ်းညွှန်ချက်အရ) သမာဓိထူထောင်ခြင်း: ရှေးဦးစွာ မိမိနှင့် သင့်လျော်သော သမထကမ္မဋ္ဌာန်း တစ်ခုခု (ဥပမာ - အာနာပါနဿတိ) ဖြင့် စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် အားထုတ်၍ အနည်းဆုံး ဥပစာရသမာဓိ အဆင့်သို့ ရောက်အောင် ကျင့်ကြံရမည်။
ဓာတ်ကြီးလေးပါး ရှုမှတ်ခြင်း: မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ပထဝီ (မာမှု/ပျော့မှု၊ ကြမ်းမှု/​ချောမှု၊ လေးမှု/ပေါ့မှု) ၊ အာပေါ (ဖွဲ့စည်းမှု/ယိုစီးမှု)၊ တေဇော (ပူမှု/အေးမှု)၊ ဝါယော (ထောက်ကန်မှု/လှုပ်ရှားမှု) ဟူသော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့၏ သဘောလက္ခဏာများကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား ရှုမှတ်ပါ။
ရုပ်ကလာပ်များကို မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း: သမာဓိ အားကောင်းလာသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် အတုံးအခဲ မဟုတ်တော့ဘဲ အလွန်သေးငယ်သော ရုပ်ကလာပ် အမှုန်လေးများ အစုအဝေးအဖြစ် ထင်လာမည်။
ထိုရုပ်ကလာပ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ရှုမှတ်ပါ။
ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲခြင်း: ထိုရုပ်ကလာပ် တစ်ခုချင်းစီတွင် ပါဝင်သော ပရမတ်ရုပ်တရားများကို (ဥပမာ - ပထဝီ၊ အာပေါ... ဩဇာ၊ ဇီဝိတ၊ စက္ခုပသာဒ စသည်ဖြင့်) ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြား စိတ်ဖြာ၍ သိအောင် ရှုမှတ်ပါ။
ရုပ်တရားအားလုံးကို ခြုံငုံ သိမ်းဆည်းခြင်း (ရူပပရိဂ္ဂဟ): မိမိခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများ (ဥပမာ - ဒွါရ ၆ ပါး၊ ကောဋ္ဌာသ ၄၂ ပါး) တွင် ရှိသော ရုပ်တရားများကို (ကမ္မဇ၊ စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ စသည်ဖြင့်) အကြောင်းနှင့်တကွ စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းပါ။
ထိုသို့ သိမ်းဆည်းရာတွင် ရုပ်အစစ် (ဝိပဿနာရှုရန် သင့်လျော်သော ပရမတ်ရုပ်) နှင့် ရုပ်အတု (အမူအရာ၊ အပိုင်းအခြား စသည့် ဝိကာရရုပ်၊ ပရိစ္ဆေဒရုပ်) များကို ခွဲခြား သိရှိပါ။
ထို့နောက် မိမိ စူးစမ်းရှုမှတ်နေသော အပိုင်း (ဒွါရတစ်ခု၊ ကောဋ္ဌာသတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ကိုယ်လုံး) ရှိ ရုပ်တရား အားလုံး ကို ၎င်းတို့၏ တူညီသော သဘောလက္ခဏာဖြစ်သည့် "ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘော (ရုပ္ပန လက္ခဏာ)" ဖြင့် တစ်ပေါင်းတည်း၊ တစ်စုတည်း ပြု၍ ဉာဏ်ဖြင့် ခြုံငုံကာ "ရုပ်-ရုပ်" ဟု သို့မဟုတ် "ရုပ်တရား-ရုပ်တရား" ဟု ရှုမှတ် ပိုင်းခြားယူပါ။
ရုပ္ပန လက္ခဏာ (ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘော): "ရုပ္ပတိ" (ဖောက်ပြန်တတ်၏) + "ဣတိ" (ထို့ကြောင့်) = ရူပံ။