kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုအခါမှစ၍ ကိုဘဂျမ်းသည် ပန်းချီ ဗလာအနုပညာဖြင့် အသက် မွေးရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ပြီးသော် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲခဲ့ရာ အချို့ကာတွန်းများကို ရန်ကုန် ဂေဇက်သတင်းစာက ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့လေသည်။
တစ်နေ့တွင် မြန်မာကာတွန်းများကို ပထမဆုံး ရေးဆွဲခဲ့သူ မစ္စတာ မာတင်ဂျုန်းနှင့် တွေ့ဆုံရသည်။
မာတင်ဂျုန်းသည် မီးရထားဌာန လက်ထောက်မင်းကြီးဖြစ်၍ ပန်းချီအနုပညာ အလွန်ဝါသနာ ပါပြီးလျှင် မိမိ၏ ပညာကိုလည်း ဝေငှဖြန့်ဖြူးပေးသူ ဖြစ်သည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ရေဆေးနှင့် အကချင်းပန်းချီတို့ကို နိုင်နင်း၍ ကာတွန်းဘက်တွင် စပပြောင်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က ဘားမားအတ်ကလပ်ခေါ် မြန်မာပြည် ပန်းချီ အသင်းတွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ အသင်းတိုက်တွင် ပန်းချီသင်တန်းများ ပေးနေသည်။
မာတင်ဂျုန်းက ကိုဘဂျမ်း၏ လက်စွမ်း လက်စကို တွေ့မြင်သဖြင့် ကိုဘဂျမ်းနှင့် တွေ့ဆုံနိုင်အောင် စီစဉ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မာတင်ဂျုန်းသည် ကိုဘဂျမ်း၏ လက်စွမ်း လက်စကို တွေ့မြင်ပြီးဖြစ်၍ အလားအလာကို သိသဖြင့် မြေတောင်မြှောက်ပေးလိုသောကြောင့် မိမိ၏ သင်တန်းများသို့လာ၍ တက်ရန်ခေါ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကိုဘဂျမ်းသည် ပန်းချီ သင်တန်းများကို တက်ရောက်ခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က ထိုသင်တန်းများတွင် နောင်အခါ ကျော်ကြားသော အနုပညာသည်ကြီးများ ဖြစ်လာကြမည့် ကိုဘဇော်၊ ကိုအုန်းလွင်၊ ဆရာမြ၊ ကိုဟိန်စွန်းတို့လည်း တက်ရောက် ပညာဆည်းပူးလျက် ရှိကြလေသည်။
သုည ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့်လည်း ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါး စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့၍ ညီမလေး အမည်ဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထု ထုတ်ခဲ့ဖူးသည်။
နာမည်ကျော် ဟာသ·စာရေးဆရာ သော်တာဆွေက မိမိ၏ ဟာသဝတ္ထုအချို့တွင် ဦးဘဂျမ်း၏ စိတ်ကူး၊ အကြံဉာဏ်ပေးချက်များ ပါရှိကြောင်း ဖွင့်ဟဝန်ခံဖူးသည်။
ဦးဘဂျမ်းသည် ဘလောက်တိုက် တစ်ခုလည်း တည်ထောင်ဖူး၍ ကိုယ်ပိုင် ကာတွန်းစာ စောင်ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသည်။
ဟာသကာတွန်းများသာမက၊ ကြော်ငြာကာတွန်းများ၊ ပုံပြင်ကာတွန်း ရုပ်စုံ များ၏ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
ပဲရော့ ရုပ်ရှင်တွင် ပထမဆုံး မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင် အသူရာ နှင့် ကြက်တောင်ကွ ဇာတ်ကားများကို စီစဉ်ရေးသား ရိုက်ကူးခဲ့လေသည်။
thumb|ဝဲ မှ ယာ - ဦးဘမော် (အကို)၊ ဦးဘသော် (အကိုကြီး) နဲ့ ကာတွန်းဆရာ ဦးဘဂျမ်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြိုခေတ်တွင် သုရိယသတင်းစာမှ ဦးဖျောက်ဆိပ် ကာတွန်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ် ဟံသာဝတီ သတင်းစာမှ ချရာဏသီ ကာတွန်းများကို အလွန်လူကြိုက်များသည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေစိတ်ထား၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး အခြေအနေတို့ကို အထေ့အငေါ့ ကလေးများဖြင့် သရော်ထားခြင်းဖြစ်ရာ၊ အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်၍ ထိလှမိလှပြီးလျှင် အကွက်ဆိုက် ခွင်ကျဝင်လှသော ကာတွန်းများ ဖြစ်ကြပေသည်။
သူ၏ ကာတွန်းရုပ်များကပင် အသက်ပါပါနှင့် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ရာ ကောင်းသည်။
အထူးသဖြင့် ဦးဖျောက်ဆိပ် သည် သတင်းစာဖတ် ပရိသတ်၏ ပျော်တော်ဆက် အချစ်တော် ကာတွန်းဇာတ်လိုက်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။
စစ်ကြိုခေတ် ကြီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းမှ ကိုပြူးနှင့် မပြုံး၊ စစ်ပြီးခေတ် ယုဝတီဂျာနယ်မှ ဂွက်တော်၊ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းမှ လိပ် ကမ္ဘာမကြီး၊ နှမမုန့်ရောင်း မောင်မုန့်ထောင်း၊ နေကြဉာနန်းရှင် ရောင်စုံကာတွန်း ပုံပြင်တို့သည်လည်း ကလေးပရိသတ်များ၏ အသည်းစွဲများ ဖြစ်ကြသည်။
၁၂၉၈ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးမြို့သူ မခင်ကြည် နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။
ဦးဘဂျမ်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် လွန်စွာ ချမ်းမြေ့သာယာခဲ့သည်။
ဇနီးသည်အားလည်း အလွန်ကြင်နာမြတ်နိုးသည်။
၁၃၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒေါ်ခင်ကြည်သည် သားဦးယောက်ျားကလေး မွေးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်ရာ ဦးဘဂျမ်းသည် အလွန်စိတ်ထိခိုက်သွားရှာသည်။
ထို့ကြောင့် ဦးဘဂျမ်း၏ ဇာတ်လိုက်ကျော်ကြီး ဦးဖျောက်ဆိပ် သည် ရသေ့ဝတ်ဖြင့် ရသေ့ကြီး ဦးဖျောက်ဆိပ် ဖြစ်လာသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ဦးဘဂျမ်းသည် ဇနီးသည်အတွက် စိတ်ထိခိုက်ကာ သံဝေဂ ရနေကြောင်း သိရသည်။
သို့သော်မရွှင်သည့် နှလုံးဖြင့်ပင် စာဖတ်ပရိသတ်များကို သူ၏ ကာတွန်းဇာတ်လိုက်များဖြင့် ရွှင်ပြုံးနိုင်အောင် ကြိုးစားဆောင် ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈-၁၉၄၉ ခုနှစ်များတွင် တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တောင်းပန်ချက်အရ၊ ဦးဘဂျမ်းသည် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲ၍ ပြည်သူလူထု စိတ်ဓာတ် မကျဆင်းရလေအောင် တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အမြတ်တော်ခွန် ကောက်ယူပုံကို မကျေနပ်သဖြင့်၊ ၃ လခန့်ကာတွန်းများ မရေးဆွဲဘဲ ထိုင်သပိတ် မှောက်နေခဲ့ရာ၊ စာနယ်ဇင်းများနှင့် စာဖတ်ပရိသတ်များ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် ကာတွန်းများ ပြန်လည် ရေးဆွဲခဲ့သည်။
၁၃၁၄ ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော်ခန့်တွင် အနာ့ပဆုပ်ပေါက်ကာ မကျန်းမမာ ဖြစ်လာပြီးလျှင် ထိုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့( ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့) တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် အစိုးရက ကွယ်လွန်ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်လေသည်။
ဦးဘဂျမ်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့မှ သားတစ်ယောက် ကျန်ရစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ဦးဘဂျမ်းလမ်း မီးထွန်းပွဲ ဦးဘဂျမ်းလမ်း ကာတွန်းမီးထွန်းပွဲ တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်တွင် မြန်မာပြည်အနှံ့အပြား၌မီးပုံးများချိတ်ဆွဲခြင်းစသည့် မီးပုံးအလှဆင်ခြင်းများပြုတတ်ကြရာ လမ်းမတော်မြို့နယ် ၁၃လမ်း၊ ပြည်သူတို့အခေါ်မှာ (ဦးဘဂျမ်းလမ်း) တစ်လျှောက်တွင်မူ မီးပုံးများအပြင် ဦဘဂျမ်း၏လက်ရာကာတွန်းများနှင့် သတိရအောင်းမေ့ဖွယ်ရာများကို ဖော်ပြခင်းကျင်းလေ့ရှိသည်။
လူထုဒေါ်အမာရဲ့ 'လွမ်းသူ့စာ' စာအုပ်မှ "မသေသော ဦးဘဂျမ်း" ဆောင်းပါး (၂ဝဝ၃ ဖေဖော်ဝါရီလ) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကာတွန်းဆရာများ Category:ပထမ မြန်မာများ Category:၁၉၀၂ မွေးဖွားသူများ Category:၁၉၅၃ ကွယ်လွန်သူများ။
အော်ပီကျယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တကွက်ဟာသ၊ သရော်ကာတွန်းများကို ပြောင်မြောက်အောင် ရေးဆွဲနိုင်သူ နာမည်ကြီး ကာတွန်းဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်သည်။
အော်ပီကျယ်ကို ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူခရိုင် ရေနံချပ်ရွာ၌ အဖဦးသောင်းစိန်နှင့် အမိဒေါ်ခင်အေးမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဝင်းနိုင်ဖြစ်သည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်ထိ ရန်ကုန် ဒွန်မော်စကိုကျောင်း၊ မိတ္ထီလာ ဒေါ်ပါကျောင်း၊ မန္တလေးလေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၊ မန္တလေး အ.ထ.က(၁၆)နှင့် ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာB.E(Mech)ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဂ္ဂဇင်းကြီးများတွင် ကာတွန်းရေးဆွဲခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ကားထုတ်လုပ်ရေး (အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်း)အင်ဂျင်နီယာနှင့် ဆန်စက်အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်မှစ၍ အချိန်ပြည့် ကာတွန်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ရံဖန်ရံခါ ကြော်ငြာဖန်တီးခြင်း၊ သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲခြင်း၊ မျက်နှာဖုံးဒီဇိုင်း ပြုလုပ်ခြင်း၊ စီဒီပြုလုပ်ခြင်းများ လုပ်ကိုင်သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွန်ပျူတာကာတွန်းရုပ်ရှင် (၃)လသင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၃၊ ၉၄၊ ၉၅၊ ၉၆-ခုနှစ်များတွင် မြို့နယ်စာဖတ်သင်းများ၊ စာချစ်သူများနှင့် မဂ္ဂဇင်းများကပေးသော ကာတွန်းဆုများကို ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဟားဗတ် တက္ကသိုလ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MPA(ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှုမဟာဘွဲ့) ရရှိခဲ့သည်။
ဟောပြော၊ ပြသခဲ့သော ပွဲများ ၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်အပါအဝင် မြို့အတော်များများသို့ စာပေဟောပြောပွဲများ သွားရောက်ဟောပြောခဲ့သည်။
၁၉၉၆-ခု၊ မေလတွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပသော နိုင်ငံတကာ ကာတွန်းပြိုင်ပွဲကို ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
၁၉၉၉-ခုနှစ်တွင် တိုကျို၌ ကျင်းပသော စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် အာရှကာတွန်းပြပွဲသို့ ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဆန္ဒပြ သံဃာတော်များကို ဆွမ်းကပ်လှူရာတွင် ပါဝင်ခဲ့၍ နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာ အော်ပီကျယ်၏ ရုပ်ပြောင် ကာတွန်းများကို ပုံနှိပ် ဖြန့်ချိခွင့်ကို စစ်အစိုးရက ပိတ်ပင် လိုက်သည်။
၂ဝဝ၉-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ရက်နေ့တွင် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အသိ နိုးကြားလာစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး အနုပညာ ရှင် ၅ဝ ၏ ဖန်တီးမှုလက်ရာများ ကိုစုစည်း ပြသသည့် (ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး အနုပညာ ပြပွဲ)Environment Art Exhibition အမည်ရှိ ပြပွဲတစ်ရပ်ကို ဗဟန်းမြို့နယ် ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်းရှိ Myanmar Art Center (ယခင် ပန်းချီပန်းပုကျောင်း) ရန်ကုန်မြို့၌ စတင် ဖွင့်လှစ်ပြသခဲ့သည်။
ထိုပြပွဲတွင် ဆီဆေးဖြင့်သရုပ်ဖော်ထားသည့် နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာ အော်ပီကျယ် ၏ ကာတွန်းလက်ရာတစ်ခုကို စိစစ်ရေးက ပန်းချီပြခန်းမှ အသိမ်းခံရသည်။
၂ဝဝ၉-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၁၃-ရက်တွင် သမ္မတဟိုတယ်၌ မိဘမဲ့ကလေးတွေကို ထောက်ပံ့ဖို့အတွက် ကလေးတို့ရဲ့ ပန်းချီပြိုင်ပွဲတွင်လည်း Professor Dr.ကျော်လင်းနှင့် အတူ ဟောပြောခဲ့သည်။
ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ အော်ပီကျယ်ကာတွန်းများ(၁) (၁၉၉၀-ခုနှစ်) အော်ပီကျယ်ကာတွန်းများ(၂) (၁၉၉၄-ခုနှစ်) သိုးနှစ်ကောင် (ဇော်မောင် နှင့်) (၁၉၉၇-ခုနှစ်) ပြည်တွင်းဖြစ်ကာတွန်းများ ( ကံချွန်၊ ဝင်းအောင်၊ စောမင်းဝေ နှင့်) (၁၉၉၈-ခုနှစ်) Quotations (ဆရာကြွယ် နှင့်) (၁၉၉၉-ခုနှစ်) မိသားစု အိမ်ထောင်ရှိ၍ သားနှစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက်ရှိသည်။
right|၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့ထုတ် The New York Times မျက်နှာဖုံးစာမျက်နှာ သတင်းစာဟူသည် ဒေသတစ်ခု၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘာအဝန်းနေ့စဉ်၊ သတင်းပတ်စဉ် ဖြစ်ပျက်နေသော အကြောင်းချင်းရာများကို လူထုသိရှိရန် သတင်းအဖြစ် ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိသော စာစောင်ကို သတင်းစာဟု ခေါ်သည်။
သတင်းစာသည် လူထုနှင့် ဆက်သွယ်နေရသော ကရိယာဖြစ်သည်။
ဦးစိန်မြင့်(ဝိဇ္ဇာ)၏ စာပေသဘော သတင်းစာသည် လူထုနှင့်မကင်းကွာရသော ကြေညာမောင်းသမားကြီး၊ ကမ္ဘာ့ကြည့်မှန်တစ်ချပ်ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြ၏။
သတင်းစာ လုပ်ငန်းသည် အချိန်လု၍လုပ်ရသောလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
သတင်းစာ ပုံနှိပ်ထုတ်လုပ်ပုံ၊ သတင်းစာနှင့်ကြော်ငြာ၊ သတင်းစာတိုက်များ စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ရေးစံနစ် စသည်တို့ကို စုံလင်စွာဖော်ပြထားသည်။
သတင်းစာ မိနစ်နာရီနှင့်အမျှ နေ့စဉ်ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲနေသော လူ့လောက အခြေအနေကို သတင်းစာကဖော်ပြပေသည်။
သတင်းစာ၏ ကျေးဇူးကြောင့် မြို့ရေး၊ ရွာရေးမှအစ ကမ္ဘာ့ရေးရာသတင်းများတိုင်အောင် အချိန်မီမှန်မှန်ကြီး ကျွန်ုပ်တို့သိရှိနေရသည်။
ယင်းသို့ အချိန်မှီ လူထုလက်သို့အရောက် သတင်း ဖြန့်ချိရသောလုပ်ငန်းသည် သက်သာလွယ်ကူလှသည်မဟုတ်ပေ။
တစ်ခါတစ် ရံ အခက်အခဲ အတိုက်အခံအမျိုးမျိုးတို့ကို ကျော်နင်း၍ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ကြရသည်လည်းရှိသည်။
သတင်းစာလုပ်ငန်းကား ကိုယ်ရောစိတ် ပါအပင်ပန်းခံ၍ လုပ်ကိုင်ရသည်။
ကိုယ်ရောစိတ်ပါအပင်ပန်းခံ၍ လုပ်ကိုင်ရ သလောက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်လည်းကောင်းလှပေသည်။
သတင်းစာသည် အမည်နှင့်လိုက်လျောညီစွာ သတင်းများကို စာ ဖြင့် ရေးသားဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
သတင်းစာလုပ်ငန်း၏ အဓိကအ ချက်မှာ သတင်းဖြန့်ချိမှုပင်တည်း။
သတင်းစာများမပေါ်မီ ရှေးရှေးအခါက မိမိတို့ နယ်ပယ်အတွင် ရန်သူများချဉ်းကပ်လာကြောင်း ကင်းစခန်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ အုန်းမောင်း၊ သို့မဟုတ် ကုလားတက်(ကလတက်)များကို သံတို သံရှည်ခေါက်၍ အချက်ပေးသတင်းပို့ရသည်။
သားရေဖြင့် ကြက်ထားသော စည်များကိုရိုက်တီး၍ တစ်စခန်းမှတစ်စခန်း၊ တစ်ရွာမှတစ်ရွာသို့ သတင်း ပေးပို့လေ့လည်းရှိခဲ့သည်။
မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကမူ အမိန့်တော်ပြန် တမ်းများကို မောင်းကြေးနင်းခတ်၍ မြို့ရွာများတွင် သတင်းဖြန့်ချိကြရလေသည်။
ကမ္ဘာတွင် သတင်းစာသဘောမျိုး သက်ရောက်သော သတင်းဖြန့် ချီမှုသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ နီးပါးကဖြစ်သော ရောမဘုရင် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ၏ လက်ထက်ကစတင်ခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်။
ထိုစဉ်က ရောမအင်ပိုင်ယာအတွင်းဖြစ်ပျက်သော အများပြည်သူတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် သတင်းစာများကို နန်းတော်နံရံလူမြင်ကွင်း၌ ကပ်ထားလေ့ရှိသည်။
ယင်းသို့ အက်တာဒိုင်ယာနာဟုခေါ်၍ နေ့စဉ်ပြန်တမ်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ထို ပြန်တမ်းကို စာကူးစာရေးများကကူးယူပြီးလျှင် ရပ်ဝေးနေ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွား ရေးပိုင်းမှ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများထံသို့ ပို့ပေးကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင်လည်း ခု နစ်ရာစုနှစ်ခန့်က အလားတူနည်းမျိုးဖြင့် သတင်းဖြန့်ချိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
နောင်အခါ တရုတ်တို့သည်စာလုံးများကို သစ်သား၌ထွင်းပြီး ဘလောက်နှိပ် ကဲ့သို့ စက္ကူပေါ်နှိပ်ယူသည့်စနစ်ကို တီထွင်ကာ မိုင်းကိုင်စက္ကူပေါ်တွင် စာ လုံးများကိုပုံနှိပ်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ပုံနှိပ်သတင်းစာသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့လေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံမှ ပုံနှိပ်စာလုံးများသည် အက္ခရာ အလိုက်ခွဲခြားထား ခြင်းမရှိဘဲ ဝေါဟာရအလိုက် တွဲထားသောစာလုံးများဖြစ်သည်။
ဂျာမန်လူ မျိုး ဂူးတင်းဗတ်သည် ဗျည်းအက္ခရာတစ်လုံးစီခွဲ၍သုံးနိုင်သော စာပုံနှိပ်စက် မျိုးကို တီထွင်လိုက်ပြီးသည့်နောက်တွင် ဥရောပနိုင်ငံများ၌ ပုံနှိပ်သတင်းစာ များထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
သို့သော် အချိန်မှန် ရက်မှန်မဟုတ်သေးချေ။
၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံမှလည်းကောင်း၊ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံ အန့်တွပ်မြို့မှလည်းကောင်း၊ ၁၆၂၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် မှလည်းကောင်း အချိန်မှန်ရက်မှန်ထုတ်ဝေသော သတင်းစာများပေါ်ထွက်လာ ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်စသောအခြားနိုင်ငံများမှလည်း သတင်းစာများ သည် ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့်ဆိုသကဲ့သို့ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ် ဝေသော မော်လမြိုင်ခရောနီကယ်သတင်းစာမှ အစပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သတင်းစာလုပ်ငန်းစတင်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ခရစ်ယန်နှစ်ခြင်း သာသနာ ပြုအဖွဲ့က ကရင်ဘာသာဖြင့်ထုတ်ဝေသော မိုးသောက်ကြယ်(မောနင်းစတား) နှင့် မြန်မာဘာသာဖြင့်ထုတ်ဝေသော ဓမ္မသတင်းစာတို့သည် ၁၈၄၁ ခုနှစ် နှင့် ၁၈၄၂ ခုနှစ်တို့တွင် အသီးအသီးပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်းတရား ကြီး လက်ထက်တွင်ပေါ်ထွက်ခဲ့သော ရတနာပုံ သတင်းစာ(၁၈၇၄) သည် မြန်မာပိုင် ပထမဆုံးမြန်မာသတင်းစာဟုဆိုကြလေသည်။
(မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာများ - လည်းရှု။
) သိပ္ပံပညာရပ်များ ထွန်းကားလာခြင်းကြောင့် သတင်းစာများတွင် များစွာ အကျိုးကျေးဇူးရှိခဲ့သည်။
ကြေးနန်း၊ စကားပြောကြေးနန်း၊ ရေ အောက်ကြေးနန်း၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းစသည်တို့ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် နာရီ မဆိုင်း နေ့ရက်မဆိုင်းဘဲ သတင်းဦးသတင်းထူးတို့ကို လောလောလတ်လတ် သတင်းစာဖတ်ပရိသတ်များက သိရှိနိုင်ခဲ့သည်။
တိုင်းပြည် နိုင်ငံအသီးအသီး ၌လည်း သတင်းစာများပိုမိုထွက်ရှိလာရာ ကမ္ဘာ၌ စာမတတ်သူဦးရေအများ ဆုံးရှိသော အာဖရိကတိုက်၌ပင် နေ့စဉ်သတင်းစာ အများအပြား ထုတ်ဝေ လျက်ရှိလေပြီ။
ယခုအခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများတွင် ပလူပျံသကဲ့သို့ နေ့စဉ် ထွက်လျက်ရှိနေသော သတင်းစာစောင်ရေများသည် ၂၅၅ သန်းကျော် သည်။
ဘာသာအမျိုးမျိုးဖြင့် ထုတ်ဝေလျက်ရှိကြရာ အချို့သတင်းစာများ သည် တစ်မြို့တစ်နယ်အတွက်ဖြစ်သည်။
အချို့သည် ပြည်နယ်တစ်ခုအတွက် ဖြစ်သည်။
အချို့သည်တစ်နိုင်ငံအတွက်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံကြီးများမှ သတင်းစာ ကြီးများကိုမူ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများသို့ပင် တင်ပို့ကြရလေသည်။
သတင်းစာပေါ်ထွက်စခေတ်က သတင်းစာဖတ်ပရိသတ်နည်းခဲ့ သော်လည်း တစ်ခေတ်ထက်တစ်ခေတ်၊ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် တိုးတက်များ ပြားလာသည်။
ယခုအခါ သတင်းစာသည် အများသုံးပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်နေ၍ သတင်းစာဖတ် သည့်အလုပ်ကို ထမင်းစားရေသောက်သကဲ့သို့ နေ့စဉ် ဆောင် ရွက်ကြရသည်။
သတင်းစာဖတ်သူဦးရေ အများဆုံးသည် ဥရောပတိုက်ဖြစ်၍ ဒုတိယ အများ ဆုံးသည် မြောက်အမေရိကတိုက် (ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများသည် သတင်းစာမဖတ်ရဘဲ မနေနိုင်ကြသကဲ့သို့ ဆွီဒင်၊ လပ်ဇင်ဗတ်၊ အိုက်စလန်၊ ဩစတြေးလီးယား နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသားတို့သည်လည်း ထိုနည်းအတူပင်ဖြစ်ကြလေသည်။
သတင်းစာပေါ်ထွက်စက နန်းတွင်းသတင်း၊ နိုင်ငံရေးသတင်း လောက်သာ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသော်လည်း စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး သတင်းများကိုလည်း တစ်စတစ်စဖြည့်စွက်လာကြသည်။
ကုန်ပစ္စည်း ကြော် ငြာများ၊ စာပေအနုပညာ၊ ဥပဒေ၊ ရုပ်ရှင်သတင်းများဖြင့် ဝေဝေဆာဆာ ဖြစ်လာကြသည်။
တဖြည်းဖြည်းဖြင့် သတင်းစာများတွင် မဂ္ဂဇင်းကဏ္ဍများ ကိုလည်း ထည့်သွင်းလာကြ၍ စီးပွားရေးကိုအသားပေးသော သတင်းစာ၊ အားကစားရေးကိုအသားပေးသော သတင်းစာစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးခွဲခြားပြီး ထုတ်ဝေသောသတင်းစာများလည်း ရှိပေသည်။
ပုဂ္ဂလိကပိုင်၊ လူတစ်စုပိုင်၊ အစိုးရပိုင်သတင်းစာများရှိကြရာ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲအလိုက် အားပေးရေးသားမှုလည်း ရှိပေသည်။
ပါတီစွဲ၏ ဝါဒစွဲအလိုက် ရေးသားသောသတင်းစာများလည်း ရှိပေသည်၊ သတင်းစာကောင်းတို့မည်သည် မည်သည့်အစိုးရကိုပင်ဖြစ်စေ မျက်နှာမထောက်၊ နိုင်ငံနှင့်လူထု အကျိုးရှိရေးအတွက်ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာကို ညွှန်ပြဝေဖန်ရေးသားရသည်။
သတင်းစာတကာတွင် စစ်သတင်း၊ ကာမမှုနှင့် ရာဇဝတ်မှုသတင်းတို့သည် သတင်းစာရောင်းအကောင်းဆုံးသော သတင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
သို့သော် ထိုသတင်းစာမျိုးကား 'သတင်းစာ၊ အဖျင်းစာ' ဟု ခေါ်ဆိုထိုက်၍ အဆင့်အတန်းနိမ့်ကျသော သတင်းစာမျိုးသာဖြစ်သည်။
အချို့နိုင်ငံများ၌ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း(စာနယ်ဇင်း) တို့လွတ်လပ်စွာ ရေးသားခွင့်မပြုဘဲ ချုပ်ချယ်မှုရှိသည်။
ဒီမိုကရေစီဝါဒထွန်းကားသော နိုင်ငံ များ၌မူ စာနယ်ဇင်းတို့လွတ်လပ်ခွင့်ရှိကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သက်ဦးဆံပိုင်ခေတ်ဖြစ်သည့် မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်၌ ရတနာပုံသတင်းစာကို လွတ်လပ်စွာရေးသားခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ယင်းကိစ္စနှင့်စပ် လျဉ်းသော မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးအမိန့်တော်မှာ - ငါမကောင်းလျှင်၊ ငါ့ကိုရေး။
ငါ့မိဖုရားမကောင်းလျှင်၊ မိဖုရားကိုရေး။
ငါ့သားသမီးမကောင်းလျှင်၊ သားသမီးကိုရေး။
လွှတ်တရားသူကြီးမကောင်းလျှင်၊ လွှတ်တရားသူကြီးကိုရေး။
မင်းတို့သတင်းစာ၌အပြစ်မရှိ။
နန်းတော်တွင်းသို့ သတင်းစာတိုက် က မည်သူမဆို၊ အဆီးအတားမရှိ ဝင်စေ ထွက်စေ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
မြန်မာသတင်းစာဆရာတို့၏ဘိုးအေဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သော ဘိုးဝဇီ ရသည် မင်းတရားကြီး၏အမိန့်တော်ကို ရတနာပုံသတင်းစာ၌ ဂုဏ်ယူကာ ဖော်ပြထားလေသည်။
လူစဉ်မှီမှီနေထိုင်ရေးအတွက် နားမျက်စိ အင်္ဂါတို့သည် အရေးပါ လှသည့် နည်းတူ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတို့အတွက် သတင်းစာသည်လည်း အရေး ပါလှပေ သည်။
သတင်းစာ၏အရေးပါပုံကို အမေရိကန်သမ္မတ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ သူ တောမတ်ဂျက်ဖာဆန်က ဤသို့ဆိုခဲ့သည်။
တိုင်းပြည်တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသော သတင်းစာတစ်စောင်သာ ဖန်တီးခွင့်ရပါစေ။
ထိုတိုင်းပြည်၏ တရားဥပဒေတို့ကို မည်သူပင်ပြုပြု ကျွန်ုပ်မမှုပါ။
ပုံနှိပ်တိုက် လွတ်လပ်မှုရှိသည်ဟုဆိုကြသော အမေရိကန်နှင့် အင်္ဂ လန်တို့၌ပင် စိတ်ရှိသလောက် လွတ်လပ်စွာရေးသားနိုင်ကြသည်မဟုတ်ချေ။
မိမိတို့သတင်းစာတိုက်အား ငွေကြေးထောက်ပံ့အားပေးသူတို့ကို ငဲ့ည|ာရသည် ကတစ်ကြောင်း၊ မိမိ၏သတင်းစာ လူကြိုက်များမှုကို ကြည့်ရသည်ကတစ်ဖုံ တို့ကြောင့် များစွာသောသတင်းစာတို့သည် အချုပ်အချယ်မကင်းလှကြပေ။
စစ်ကာလအခါများတွင်မူ သတင်းစာများအပေါ် အစိုးရ၏ ချုပ် ချယ်မှုများ ပိုမို၍ရှိလာသည်။
သတင်းများကို အစိုးရ၏ အဖြတ်အတောက် ကိုခံယူပြီးမှ ထည့်သွင်းရသည်။
သို့ရာတွင် စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက် စာ နယ်ဇင်းတို့၏အရေးပါပုံကို အစိုးရများသိရှိကြသည်။
ထိုကြောင့်လည်း တတ်နိုင်သမျှ အခွင့်အရေးများကိုပေးကြသည်။
စစ်သတင်းများ အတိအကျ ရနိုင်ရေးအတွက် စစ်သတင်းထောက်များကို စစ်ယူနီဖောင်းဝတ်၍ စစ်စခန်း များ၌ နေခွင့်ပြုသည်။
အချို့ စစ်သတင်းထောက်များသည် ရှေ့တန်းစစ်မျက် နှာများသို့လိုက်၍ သတင်းယူယင်း တိုက်ပွဲတွင်ကျဆုံးခဲ့ရသည်များလည်းရှိ ကြပေသည်။
ပထမနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုလုံးအတွင်း၌ပင် ထိုနည်းနှင်နှင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
စစ်သတင်းရနိုင်ရေးကား မလွယ်ကူလှပေ။
အသက်ပင်အဆုံး အရှုံးခံ၍ ထောက်လှမ်းစုံစမ်းကြရပေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း အနောက်တိုင်း သတင်းစာလောက ၌ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ တနင်္ဂနွေနေ့ထုတ်သတင်းစာများကို အောင်မြင်စွာ ထုတ်ဝေနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉ဝဝ ပြည့် မတိုင်မီကပင် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် သတင်းစာထုတ်ဝေရန် စိုင်းပြင်ခဲ့ကြသော်လည်း အယူသည်းခရစ်ယန်ဂိုဏ်း သားများ၏ ကန့်ကွက်မှုကြောင့်မထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ကြပေ။
သို့သော် စစ်ကာလ တွင်မူ စစ်သတင်းကို အမြဲမပြတ်နားစွင့်နေကြသဖြင့် အယူဝါဒနှင့်ဆန့်ကျင် မှုကို မစဉ်းစားနိုင်ကြတော့ဘဲ တနင်္ဂနွေသတင်းစာများကို အလုအယက်ပင် ဝယ်ယူဖတ်ရှုကြလေရာ တနင်္ဂနွေသတင်းစာထုတ်ဝေရေးသည် ထိုမှစ၍ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
သတင်းစာများသည်လည်း နိုင်ငံတွင်းသတင်းများထက် စစ်သတင်းများကိုသာ သူ့ထက်ငါ အသားပေးထည့်သွင်းကြလေသည်။
နိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမဏ္ဍိုင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများတွင် သတင်းစာကို စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ဟူ၍ ဂုဏ် တင်ခေါ်ဝေါ်ကြသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ထိုအခေါ်အဝေါ် ခေတ်စားလျက်ရှိသည်။
ယင်းသို့ခေါ်ဝေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ တိုင်းရေးပြည်ရာများတွင် သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းများကို ပထမမဏ္ဍိုင်၊ မင်းစိုးမှူးမတ်တို့ကို ဒုတိယမဏ္ဍိုင်၊ နိုင်ငံလူထုကိုကား တတိယမဏ္ဍိုင် ဟူ၍ တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ နိုင်ငံရေး၌ ဩဇာညောင်းသော ရဟန်းရှင် လူ၊ အစိုးရ သုံးဦးကို မဏ္ဍိုင်ကြီးတစ်ခုသဖွယ် တင်စားသည်ကို အတုယူပြီး လျှင် ဗြိတိသျှပါလီမန်အမတ် အက်ဒမန်ဗတ် (ခရစ် ၁၇၂၉-၉၇) က သတင်းစာကို စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ဟူ၍ တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့လေသည်။
သတင်းစာကို စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်အရာ၌ထားကာ အဘယ်ကြောင့် အားကိုးအားထားပြုရပါသနည်း။
စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်ဟူသောဂုဏ်အဂ‡ါဖြင့် ထိုက် တန်သော သတင်းစာကောင်းတို့မည်သည် နိုင်ငံနှင့်လူထုအကျိုးကို ပထမ ဆုံးနေရာ၌ထားရသည်။
သတင်းစာဟူသည် တိုင်းသူ ပြည်သားများနှင့် တစ်ကွ ခပ်သိမ်းသောအရာတို့တွင် အဆက်မပြတ်စိတ်ဝင်စားတတ်သော သဘောရှိသည်။
ပြည်သူလူထုနှင့် သတင်းစာသည် မကင်းကွာဘဲ ဆက်စပ် နေရသည်။
လူတစ်ယောက်တွင် ခိုးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်ဖြစ်စေ၊ လက်နက်ဆန်း တစ်ခုကို တီထွင်လိုက်သည်ဖြစ်စေ သတင်းစာက မှတ်တမ်းတင်လိုက်သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦးက မိန့်ခွန်းတစ်ရပ်ကို ယနေ့ပြောကြားလိုက်လျှင် နက်ဖန် နံနက်တွင် သတင်းစာက တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ သတင်းဖြန့်ချိပေးလိုက်လိမ့်မည်။
ယင်းသို့ဖြင့် သတင်းစာသည် ပြည်သူလူထုနှင့်မကင်းကွာသော 'ကြေညာ မောင်းသမားကြီး' ဖြစ်လေသည်။
သတင်းစာကို ကမ္ဘာကြည့်မှန်တစ်ချပ်ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။
တစ် ကမ္ဘာလုံးမှ အရိပ်များသည် ထိုကြည့်မှန်ထဲတွင်လာ၍ ထင်သကဲ့သို့ ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်၌ ဖြစ်ပျက်သောသတင်းအမျိုးမျိုးသည် သတင်းစာ၌လာ၍ထင်ကြ သည်။
ထိပ်တန်းနိုင်ငံကြီးများတွင်ဆိုလျှင် ညနေပိုင်းထုတ်သတင်းစာ တစ် စောင်ကိုဖတ်လိုက်လျှင် ထိုနေ့နံနက်ပိုင်းမှ ညနေပိုင်းအထိ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော သတင်းများကို သိရှိနိုင်ကြသည်။
သတင်းစာထဲ၌ပါလာသော စာပိုဒ် တစ်ပိုဒ်သည် အံ့ဩဖွယ်ရာခရီးကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရလေသည်။
သတင်းစာလုပ်ငန်းသည် ဘောလုံးသမားများကဲ့သို့ အဖွဲ့အစည်း အလိုက် ညီညာဖျဖျ လုပ်ကိုင်ရသောအလုပ်မျိုးဖြစ်သည်။
အပေးအယူ တာ ဝန်ခွဲဝေမှု မျှတညီညွတ်မှသာလျှင်အောင်မြင်သည်။
သတင်းစာလုပ်ငန်းတွင် သတင်းရှာဖွေစုဆောင်းသူ သတင်းထောက်၊ သတင်းစီစဉ်တည်းဖြတ်၍ ဝေ ဘန်ချက်ရေးသားပေးသူအယ်ဒီတာ တည်းဖြတ်၍ ဝေဘန်ချက် ရေးသားပေး သူအယ်ဒီတာ(စာတည်း)၊ သတင်းစာဖြစ်အောင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူများစသည် ဖြင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့်ပါဝင်ရာထိုသူများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အဆက် အသွယ်အပေးအယူ ညီညွတ်စွာဖြင့်မဆောင်ရွက်ခဲ့လျှင် သတင်းစာ လုပ်ငန်း သည် တစ်နေ့တွင်ပျက်စီးမည်သာတည်း။
ခေတ်မှီသတင်းစာတိုက်ကြီး တစ်တိုက်သို့သွားရောက်ကြည့်ရှုလျှင် အယ်ဒီတာ သတင်းထောက်စသည်တို့မည်မျှ အလုပ်ရှုပ်နေကြသည်ကို တွေ့ ကြရပေလိမ့်မည်။
သတင်းဆိုင်ရာအယ်ဒီတာ၏ စားပွဲပေါ်တွင် နောက်ဆုံး ဖြစ်ပျက်သော သတင်းများကိုရေးသားထားသည့် စာရွက်များဖြင့်ပြည့်နှက်နေ ပေသည်။
အယ်ဒီတာသည် ထိုသတင်းများအနက်မှ အရေးကြီးသောသတင်း၊ ထည့်သင့်ထည့်ထိုက်သောသတင်းများကို ရွေးထုတ်စိစစ်ရသည်။
ထည့်သွင်း မည့်သတင်းများကို လိုအပ်သလိုဖြတ်တောက် ဖြည့်စွက်ပြင် ဆင်တည်းဖြတ် ရသည်။
ဥပဒေဖြင့် မညိစွန်းစေရန်လည်း ဂရုပြုရလေသည်။
သတင်းစာတိုက်များတွင် သတင်းထောက်ကောင်းများရှိရန် လို အပ်လှသည်။
သတင်းထောက်ကောင်းတို့မည်သည် သတင်းယူရာတွင် ကျင် လျင်နှံ့စပ်၍ အကင်းပါးပြီးလျှင် အပေါင်းအသင်းဆံ့ရသည်။
တန်ဖိုးရှိသော သတင်းဟုတ်မဟုတကို အကဲဖြတ်ဆုံးဖြတ်နိုင်ရသည်။
မည်သည့်သတင်းမျိုး ကိုမဆို သတင်းထောက်သည် ဟုတ်မှန်သည့်အချက်အလက်များကိုသာ တိတိကျကျယူရသည်။
အရေးအကြီးဆုံးမှာ အခြားသတင်းစာတိုက်တို့ထက် သတင်းဦးသတင်းထူးရရန် နေ့ရက်အချိန်အခါမရွေး သတင်းလိုက်နိုင်ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ရပ်ဝေး သတင်းထောက်များသည် အလျင်လိုလျှင်လိုသလို အရေး ကြီးလျှင်ကြီးသလို သက်ဆိုင်ရာ သတင်းစာတိုက်သို့ စကားပြောကြေးနန်း၊ ကြေးနန်းစာတို့ဖြင့် သတင်းပို့ပေးကြရသည်။
သတင်းစာတိုက်များသည် နိုင် ငံခြားသတင်းများကို ရိုက်တာ၊ အက်ဆိုစီယိတ်တက်ပရ်၊ ယူနိုက်တက် ပရက်၊ အင်တာနေရှင်နယ်နယူးဆားဗစ် ဟူသောသတင်းဖြန့်ချိရေး အဖွဲ့ကြီး များမှသတင်းများကိုဝယ်ယူကြရသည်။
ထိုအဖွဲ့ကြီးများသည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ် ၌ သတင်းထောက်များကိုထားရှိပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့မြို့ကြီး ပြကြီးများ၌ ယင်း၏ ဌာနခွဲရုံးများဖွင့်ထားသည်။
ကမ္ဘာ့သတင်းများကို ယင်း၏ သတင်းထောက် များက ကြေးနန်း၊ ရေအောက် ကြေးနန်း၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်း၊ ရေဒီယိုတို့ဖြင့် ပို့ပေးသည်။
ယင်းသို့ရရှိသောသတင်းများကို ထိုအဖွဲ့ကြီးများက မိမိတို့ သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့ဝင်သတင်းစာတိုက်ကြီးများသို့ ဖြန့်ချိရောင်းချလေသည်။
ယခုအခါ သတင်းများကိုသာမက အရေးကြီးသော သတင်းဓာတ်ပုံများကိုပါ ရေဒီယိုနှင့် ကြေးနန်းတို့ဖြင့် ပေးပို့ဖြန့်ချိလျက်ရှိလေသည်။
ခေတ်မှီနိုင်ငံကြီးများရှိ သတင်းစာတိုက်ကြီးများတွင် ကိုယ်ပိုင် ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းထား၍ သတင်းယူခြင်း၊ နိုင်ငံရပ်ခြားမှ သတင်းဓာတ်ပုံများ ကိုပင် တယ်လီဖိုတိုနည်းဖြင့် ချက်ခြင်းကူးယူခြင်းစသည်တို့ကို ဆောင် ရွက်ကြသည်။
သတင်းဆိုင်ရာအယ်ဒီတာတွင် အလုပ်များသလောက် ဓာတ်ပုံဆိုင် ရာ အယ်ဒီတာတွင်လည်း အလုပ်မနည်းလှပေ။
ဓာတ်ပုံ သတင်းထောက်များ ရိုက်ယူခဲ့သောဓာတ်ပုံများကို သတင်းစာမျက်နှာတွင် ဖော်ပြမည့်နေရာကို လိုက်၍ ပုံကြီးချဲ့ခြင်း၊ ပုံငယ်ချုံ့ခြင်းစသည်ဖြင့် အရွယ်တော်ဖြစ်အောင် ပြု ပြင်ပြီးနောက် စာစီခန်းသို့ပို့ပေးရလေသည်။
အယ်ဒီတာသည် ပြုပြင်တည်းဖြတ်ပြီးသောစာများကို စာစီခန်းသို့ ပို့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ မတိုးတက်လှသေးသော နိုင်ငံငယ်များရှိ သတင်းစာတိုက်များတွင် များသောအားဖြင့် စာများကိုလက်ဖြင့်စီလျက်ရှိကြ သေးသော်လည်း ခေတ်မှီနိုင်ငံများမှ သတင်းစာတိုက်များတွင်မူ လိုင်နိုတိုက် ခေါ် စာစီစက်ဖြင့်စီကြသည်။
(လိုင်နိုတိုက်စာစီစက် - လည်းရှု။
) လက် ဖြင့်ဖြစ်စေစက်ဖြင့်ဖြစ်စေ စာစီပြီးသွားသောစာလုံးများကို လိုအပ်လျှင် ရုပ်ပုံ ဘလောက်များတွဲလျက် စာမျက်နှာဖွဲ့ပေးရသည်။
မြန်မာသတင်းစာတိုက် များတွင်မူ ယင်းသို့စာမျက်နှာဖွဲ့၍ 'ဖောင်' သွင်းပြီးနောက်တွင် 'ဖောင်' ကို ပုံနှိပ်စက်ပေါ်သို့တင်ကာ စတင်ရိုက်နှိပ်ရန်သာရှိတော့သည်။
နေ့စဉ်စောင်ရေ သိန်းသန်းချီ၍ ထုတ်ဝေနေရသော ကမ္ဘာ့သတင်းစာတိုက်ကြီးများတွင်မူ စာ မျက်နှာဖွဲ့၍ ဖောင်သွင်းပြီးရုံမျှဖြင့်ကိစ္စမပြီးသေးချေ။
လန်ဒန်မြို့သတင်းစာတိုက်ကြီးများတွင် အသုံးပြုသော 'ဟိုး' အမည်ရှိ သတင်းစာရိုက်စက်ကြီးများသည် တစ်နာရီလျှင် သတင်းစာစောင် ရေ တစ်သိန်းနှစ်သောင်းရိုက်နိုင်သည်။
ယခင်က မြန်မာသတင်းစာ အရွယ် (ဒီမိုင်းဆိုက်) လေးမျက်နှာပါသော စာဖောင်တစ်ဖောင်ကို အပြားလိုက်စက် ပေါ်တင်၍ရိုက်မည်ဆိုပါက တစ်နာရီလျှင်ရိုက်ချက် ၃၀ဝဝဝ ခန့်သာ ရှိနိုင် သည်။
သတင်းစာစောင်ရေသည် သန်းနှင့်ချီ၍ ထုတ်ဝေနေရသော သတင်း စာတိုက်ကြီးများတွင် ထိုစက်မျိုးဖြင့်မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။
ထိုကြောင့် 'ဟိုး' ကဲ့သို့ ပတ်လည်ရိုက်စက်ကြီးများကို တီထွင်ခဲ့ကြရဩည်။
ထိုစက်ကြီးများ ၏ (စည်ပိုင်းငယ်များနှင့်တူသော) ဆလင်ဒါလုံးတွင် စာဖောင်ကို တင်ရ သည်ဖြစ်ရာ စာဖောင်သည် အခုံးကြီးဖြစ်သည်။
စာဖောင်ကိုအခုံးကြီးဖြစ် အောင် မည်သို့ပြုပြင်ကြရပါသနည်း။
လိုရင်းကိုဖော်ပြရလျှင် အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း စာဖောင် အပြားကြီးနောက် အထူးတလည်စီမံပြုပြင်ထားသော စက္ကူပြားကြီး(ပေပါမာ ရှေး)ကို ထိုအပြားကြီးပေါ်သို့တင်ကာ အပေါ်မှ ဖိစက်ဖြင့်ဖိချလိုက်ရသည်။
ထိုအခါ စက္ကူပြားကြီးတွင် စာဖောင်၏စာမျက်နှာပုံစံထင်လာသည်။
ထိုစက္ကူ ပြားကြီးကို အပူငွေ့ပေးလိုက်သောအခါ ခြောက်သွေ့မာကျောသွားသည်။
ခြောက်သွေ့မာကြောနေသောစက္ကူပြားကြီးကို အောက်တိုပလိပ်ခေါ်သော စက် သို့ယူဆောင်ပြီးလျှင်သတ္တုရည်များလောင်းချလိုက်သောအခါ ဆလင်ဒါပုံကဲ့ သို့ စာဖောင်အခုံးကြီးဖြစ်လာလေသည်။
ထိုစာဖောင်အခုံးကြီးကို ပုံနှိပ်စက် ဆလင်ဒါလုံးတွင်တပ်၍ ရိုက်နှိပ်ရလေသည်။
လျှပ်စစ်ဖြင့်ရိုက်နှိပ်သော အော်တိုမက်တစ် တယ်လီတိုက်ပုံနှိပ် စက်ကြီးများပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် သတင်းစာစောင်ရေ သိန်းသန်းမျှကို တို တောင်းလှသောအချိန်ပိုင်းအတွင်း၌ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်သည်။
သတင်းစာ များကို ရပ်ဝေးရပ်နီးတို့သို့ သင်္ဘော၊ မီးရထား၊ လေယာဉ်ပျံတို့ဖြင့် အချိန်မှီ တင်ပို့နိုင်အောင် အပြီးအစီးဆောင်ရွက်ရသဖြင့် သတင်းစာလုပ်ငန်းသည် အချိန်ကိုလု၍ အလုပ်လုပ်ရသောလုပ်ငန်းကြီးဖြစ်လာလေသည်။
နယ်သို့ပို့မည့် နယ်ထုတ်သတင်းစာများကို မြို့ပေါ်တွင်ထုတ်ဝေ သည့် မြို့ထုတ်သတင်းစာများထက် ဦးဦးဖျားဖျားရိုက်နှိပ်ပေးရသည်။
တစ်ခါ တစ်ရံ စာစီပြီး၍ စာဖောင်ပိတ်ချိန်တွင် သတင်းထူးတစ်ခုကို စက်ရပ်ပြီး ထည့်သွင်းရတတ်သေးရာ ထိုသတင်းမျိုးကို စက်ရပ်သတင်းဟုခေါ်သည်။
ထိုကိစ္စမျိုးတို့ကြောင့် နယ်ထုတ်နှင့် မြို့ထုတ်၊ ပထမနှိပ်ခြင်းနှင့် ဒုတိယနှိပ် ခြင်းတို့သည် သတင်းများတွင်အနည်းငယ် ကွဲပြားခြားနားကြလေသည်။
သတင်းစာဟူသည် ကြော်ငြာရမှုအပေါ်တွင် တည်တံ့နေလေသည်။
ကြော်ငြာရှင်များကလည်း စောင်ရေများများ ထုတ်ဝေရသောသတင်းစာများ တွင်မှ ကြော်ငြာလိုကြသည်။
ထိုကြောင့် သတင်းစာများသည် ကြော်ငြာများ များရနိုင်ရန် စောင်ရေအမြောက်အမြား ထုတ်ဝေနိုင်ရေးကိုရှေးရှုကြသည်။
ထိုအခါ သတင်းစာတိုက်ကြီးများသည် သတင်းစာတိုက်ကလေးများကို ဝယ် ယူ၍ သတင်းစာတိုက်များစုပေါင်းလုပ်ကိုင်ရေး စနစ်ကိုထွင်ကြသည်။
ထိုစု ပေါင်းထုတ်ဝေရေးစနစ်ကို ပထမကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကပင် ကြံစည်ခဲ့ရာ စစ်ပြီး ခေတ်တွင် ထိုစနစ်သည်အောင်မြင်လာသည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံရှိ သတင်းစာပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်ကို စုပေါင်း သတင်းစာတိုက်သုံးဆယ် က ထိုစနစ်ဖြင့် ခြယ်လှယ်လျက်ရှိသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌လည်း လော့ရော့ သားမီးယားအဖွဲ့သည် လော့နော့သကလစ်၏ ဒေးလီးမေးသတင်းစာနှင့် တိုင်းမ်သတင်းစာကြီးများကို ဝယ်ယူ၍ပူးပေါင်းထုတ်ဝေကြသည်။
ဗြိတိသျှ သတင်းစာလောကတွင် လူသစ်များဖြစ်ကြသော ဗယ်ရီ ညီနောင်သည် ဆန်းဒေးတိုင်းသတင်းစာကြီးကို ဝယ်ယူ၍ ပြုပြင်ထုတ်ဝေကြ ရာမှ နာမည်ရလာသည်။
ဗယ်ရီညီနောင်သည် သတင်းစာမဟာမိတ်လီမိ တက်ကို ဖွဲ့စည်း၍ သတင်းစာအမြောက်မြားကို စုပေါင်းထုတ်ဝေခဲ့လေ သည်။
ဒေးလိးအိတ်စပရက်သတင်းစာ၏ ရှယ်ယာအများဆုံးပိုင်ရှင်ဖြစ်သော လော့ဗီးဗားဗရွတ်အဖွဲ့နှင့် ဗယ်ရီညီနောင်တို့သည် သတင်းစာလောကတွင် စောင်ရေအများဆုံး ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင် စုပေါင်းထုတ်ဝေရေးသာလျှင် ခေတ် စားသည်မဟုတ်။
ရုပ်စုံသတင်းစာ မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များလည်း ခေတ်စားလာ သည်။
ပထမဆုံးထုတ်ဝေသော ရုပ်စုံသတင်းစာသည် လော့ရော့သားမီးယား ၏ ဆန်းဒေး ပစ်တိုးရီးယယ်ဖြစ်၍ နောင်အခါ အမေရိကန်မှလည်း ရုပ်စုံ သတင်းစာများပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
အခြားနိုင်ငံများမှလည်း ရုပ်စုံသတင်း စာများ ထုတ်ဝေလာကြလေသည်။