kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးများတွင် ထိုးကွင်းထိုးခြင်းသည် ရိုးရာအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုးကွင်းထိုးခြင်းသည် နာကျင်မှုဝေဒနာကို အလွန်အမင်း ခံစားရသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
ရေအိုးတင် ဆိုသည်မှာ ဒူးခေါင်း၏ အပေါ်ပိုင်း (ဒူးဆစ်) ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ထိုနေရာသည် အထိမခံနိုင်အောင် နာကျင်လွယ်သော နေရာဖြစ်သည်။
ကိုးကား ထိုးကွင်းအထိုးခံရသည်မှာ နာကျင်လှကြောင်းကိုမူ… ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင်ဟုလည်းကောင်း၊ ဆရာကော်ဆဲ တင်ပါးဆွဲ ဟုလည်းကောင်း ခံခဲ့ရဖူးသော ရှေးလူများသည် ဆိုရိုးစကားထွင်ရစ်ခဲ့ကြ၏။
၁၃၂၃] ယဉ်ကျေးမှု၊၃၊၉။
ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင် …လူ့ခန္ဓာ ကိုယ်တွင် ရေအိုးတင် ခေါ်သောနေရာကား ထိုဒူးနေရာပေတည်း။
…တစ်ခါတည်း ထပြေးချင်အောင်နာကျင်ကြောင်း ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ထသွားပြန်ကြည့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ထသွားပြန်ကြည့် ဆိုသည်မှာ တစ်နေရာမှ ထွက်ခွာသွားသည့်အခါတိုင်း မိမိ၏ ပစ္စည်းများ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ရှိမရှိ သေချာစွာ ပြန်လည် စစ်ဆေးကြည့်ရှုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သတိနှင့် ပြုမူနေထိုင်ရန်၊ ပေါ့ဆမှုမရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများသာမက အရေးကြီးသော အချက်အလက်များ၊ မှတ်စုများ စသည်တို့ကိုလည်း ပြန်လည် စစ်ဆေးသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ထ၊ သွား၊ ပြန်ကြည့်၊ သတိရှိ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ ထသွားပြန်ကြည့်ဟူသော ပညာရှိတို့ ဆုံးမစကားများအရ အစဉ်အလာ ဓမ္မတာလုပ်ရိုးလုပ်စဉ်ကိစ္စသာ ဖြစ်ပါသည်။
[၁၃၃၉] မြန်စာပုံ၊ နိဒါန်း။
ည။
ထီးမှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ထီးမှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း ဆိုသည်မှာ ထီးတစ်လက်တွင် ခရိုင် (ထီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု) သည် အရေးအပါဆုံး အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင်လည်း မင်း (ဘုရင် သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်သူ) သည် အရေးအပါဆုံးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းနှင့် နိုင်ငံတစ်ခု၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ထီးတစ်လက်တွင် ခရိုင်မပါလျှင် ထီးသည် အသုံးမဝင်သကဲ့သို့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင်လည်း မင်း (အုပ်ချုပ်သူ) မရှိလျှင် တိုင်းပြည် မတည်ငြိမ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ထီး မှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း သည် အချုပ်အခြာပဲဟု ဆိုရိုးရှိခဲ့ပါသည်။
[၁၃၂၈] ရှေ့သို့၊ ၉၊ ၇။
ထု−ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်−သဗ္ဗညု၊ အနု−အာနန္ဒာ၊ တန်ခိုး-​ရွှေစည်းခုံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ ဆိုသည်မှာ ပုဂံရှိ ဘုရားသုံးဆူ၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ထု-ဓမ္မရံ: ဓမ္မရံကြီးဘုရားသည် ပုဂံဘုရားများတွင် ထုထည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ထု ဆိုသည်မှာ ထုထည်၊ အကျယ်အဝန်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဉာဏ်-သဗ္ဗညု: သဗ္ဗညုဘုရားသည် ပုဂံဘုရားများတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဉာဏ် ဆိုသည်မှာ အမြင့်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
အနု-အာနန္ဒာ: အာနန္ဒာဘုရားသည် ပုဂံဘုရားများတွင် အနုပညာလက်ရာ အမြောက်ဆုံးနှင့် အလှပဆုံးဖြစ်သည်။
အနု ဆိုသည်မှာ အနုပညာလက်ရာကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပုဂံ၏ ဗိသုကာလက်ရာမြောက်သော ဘုရားများကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသော စကားလည်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ ဟူ၍ ပုဂံတွင်ထုထည် အကြီးမားဆုံးကို ဓမ္မရံကြီး၊ ဉာဏ်တော်အမြင့်ဆုံး သဗ္ဗညု၊ ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာ လက်ရာစုံလှသည့် အာနန္ဒာဘုရား စသည်ဖြင့်…၊ ၁၃၄၉] အာနန္ဒာ။
ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ ဟူသော ဆိုရိုးစကားရှိသည် နှင့်အညီ ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် အကြီးမားဆုံးဖြစ်သောဘုရားမှာ ဓမ္မရံကြီး ဂူဘုရားကြီးပင် ဖြစ်သည်။
[၁၃၅၆] ပုဂံဘုရား။
ဓမ္မရံကြီးဘုရား သဗ္ဗညုဘုရား အာနန္ဒာဘုရား ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
(ထူးလျှင်ထူး၊ မထူးလျှင်ရူး- ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
) အဓိပ္ပာယ် "ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး" ဆိုသည်မှာ သာမန်လူများနှင့် မတူကွဲပြားသော အရာများကို လုပ်ဆောင်သူတစ်ဦးသည် အကယ်၍ အောင်မြင်ထူးချွန်သွားပါက အလွန်ထူးခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သွားမည်။
သို့မဟုတ်ပါက ရူးသွပ်သူတစ်ဦးဟု အထင်ခံရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စွန့်စားလုပ်ကိုင်ခြင်း၏ နှစ်ဖက်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
အောင်မြင်မှုရရှိရန်အတွက် စွန့်စားမှုများ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ထိုစွန့်စားမှုများသည် အောင်မြင်မှုမရပါက ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
"ထူး" ဆိုသည်မှာ ထူးခြားထက်မြက်ခြင်း၊ အောင်မြင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
"ရူး" ဆိုသည်မှာ သာမန်လူများကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ထူးခြားစွာ ပြုမူခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤနေရာတွင် ရူးသွပ်ခြင်းဟု တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်မဟုတ်ဘဲ အများမလုပ်ရဲသော အရာများကို လုပ်ဆောင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ "ထူးချင်လည်းထူးမှ၊ ရူးချင်လည်းရူးမှလို့ဆိုတဲ့ စကားလို သူတစ်ပါးထက် ထူးအောင်ရူးအောင်လုပ်မှ ကျော်စောထင်ရှားတဲ့ ခေတ်ကြီးမှာ…၊" [၁၂၉၆-ခန့်] မဉ္ဇရီ၊ တ။
"ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး ဟူသောစကားတွင် သူသည် ထူးခြားရကား အများသောလူနှင့် မတူသည့်အချက်များ သူ့တွင် ရှိသည်။
" [၁၃၁၀] လူချွန်၊ ပ။
ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက် ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးကို အလွန်အကျွံ ထောက်ထားညှာတာမိပါက မိမိအတွက် အနှောင့်အယှက်များ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။
ထို့အတူ သူတစ်ပါးကို အလွန်အကျွံ မြှောက်စားချီးမွမ်းပါက ထိုသူသည် မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးကာ မာန်မာနထောင်လွှားလာတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အတိုင်းအရှည်ကို သိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
အလွန်အကျွံ ကြင်နာထောက်ထားခြင်းနှင့် အလွန်အကျွံ ချီးမွမ်းခြင်းတို့သည် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက် ဆိုသည်မှာ အလွန်အကျွံ ဂရုစိုက်ခြင်း၊ မျက်နှာသာပေးခြင်းကြောင့် အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက် ဆိုသည်မှာ အလွန်အကျွံ ချီးမွမ်းခြင်းကြောင့် မာန်မာန ထောင်လွှားလာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း မိန်းမများဟာ သူတို့ကို သနားသဖြင့် ထောက်ထားညှာ တာပြီဆိုမှဖြင့် အလိုလိုနေရင်း နှောင့်ယှက်လာပါရော၊ [၁၂၈၂] ဝေဝေ။
မြှောက်စားလျှင်ရော့င်တက်၊ ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက် ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း တကယ်လို့ သခင်ကြီးဘုရားရဲ့ အလိုတော်အတိုင်း လိုက်ပါခဲ့မယ်ဆိုပါလျှင် …ထွတ်ထွတ်မှာ ခက်ရမှာမို့…၊ [၁၂၈၇] ထီး၊ တ။
ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့် ဆိုသည်မှာ စကားကို ထင်ရာမြင်ရာ မဆင်မခြင် မပြောဆိုသင့်သကဲ့သို့ အစားအစာကိုလည်း စားကောင်းတိုင်း အလွန်အကျွံ မစားသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် လည်းကောင်း၊ အစားအသောက် စားသောက်ရာတွင် လည်းကောင်း ဆင်ခြင်တုံတရားရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
မဆင်မခြင် ပြောဆိုပါက အခြားသူများအား ထိခိုက်စေနိုင်သကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ စားသောက်ပါကလည်း ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် အရာရာတွင် အတိုင်းအရှည်ကို သိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့် ဟူ၍ ရှေးဆရာကြီးတို့ ဆိုအပ်သော ဆိုရိုးစကားအတိုင်း မိမိတို့စားသောက်နေကျဖြစ်သော အစားအစာပင် ဖြစ်လင့်ကစား အရသာရှိ၍ စားသောက်ကောင်းတိုင်း များစွာ မစားမသောက်ရာ။
[၁၂၇၅] စာဏကျ၊ ပ။
ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက် ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း အခက်အခဲနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် ရှိသည့်အရာကိုပင် အသုံးပြု၍ အခက်အခဲကို ဖြေရှင်းရသည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
ထင်းမရှိသောအခါ အိမ်၏ ထရံကို ဖျက်၍ ထင်းအဖြစ် အသုံးပြုရသကဲ့သို့ ဟင်းချက်စရာ မရှိသောအခါ အိမ်တွင် မွေးထားသော ကြက်ကို ချက်စားရသည့် အခြေအနေကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရေးပေါ်အခြေအနေတွင် ရရှိနိုင်သည့် အရာကို အသုံးချ၍ အခက်အခဲကို ဖြေရှင်းရသည့် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ရှားပါးသော အခိုက်အတန့်နှင့် ကြုံတွေ့ရသောအခါ မနှမြောသာဘဲ ရှိသောအရာကိုပင် သုံးရစွဲရပုံကို ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက်ဟု ဆိုကြသည်။
[၁၃၃၆] ငွေတာရီ၊ ၁၆၇။
တောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ် တန်ဖိုးထားရမည့် စကားကို ပြက်ရယ်ပြုလျှင် တန်ဖိုးမရှိ ဖြစ်တတ်သည်။
ထန်းသီးအုန်းအုန်း၊ ဖားအုန်းအုန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်း ဆိုသည်မှာ ဝါဆိုလနှင့် ဝါခေါင်လများတွင် ဖားများ ဆူညံစွာ အော်မြည်နေချိန်၌ ထန်းသီးမှည့်များလည်း တအုန်းအုန်း ကြွေကျလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။
ဝါဆို၊ ဝါခေါင်လများသည် မိုးရာသီဖြစ်ပြီး ဖားများ အော်မြည်တတ်သော အချိန်ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ထန်းသီးများလည်း မှည့်၍ ကြွေကျတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ထန်းလုပ်သားများက ထိုအခြေအနေကို ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်း ဟု ပြောဆိုကြသည်။
အုန်းအုန်း ဆိုသည်မှာ အသံထွက်ပုံကို တု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဝါဆိုလနှင့် ဝါခေါင်လ ဝါဆိုလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ စတုတ္ထလဖြစ်ပြီး ဇွန်လနှင့် ဇူလိုင်လအတွင်း ကျရောက်သည်။
ဝါခေါင်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပဉ္စမလဖြစ်ပြီး ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လအတွင်း ကျရောက်သည်။
ကိုးကားချက်များ ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်း ဆိုသော မိုးနောက်ဖျားလောက် ထန်းအလှီးရပ်ရသည်နှင့် တစ်နှစ်တာအတွက် ထန်းလျက်ကျိုရန် ထင်းခုတ် ရလေတော့သည်။
[၁၃၂၄] ရှေ့သို့၊ ၂၊ ၄။
ဝါဆို၊ ဝါခေါင်လများ၌ မိုးမျှော်ကြသည့် ဖားများ တအုန်းအုန်း အော်မြည်သံများနှင့်အတူ ထန်းသီးများ ကြွေကျကြသည့် အသံကို ကြားရလျှင် ထန်းသီးအုန်းအုန်း ဖားအုန်းအုန်းဟု ထန်းလုပ်သားတို့ ပြောစမှတ်ပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
[၁၃၃၁] ထန်း။
ဒီဝိ စမ္မေသု ဟညတေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဒီပိ စမ္မေသု ဟညတေ ဆိုသည်မှာ ကျားသစ်သည် အရေကြောင့် အသတ်ခံရသည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အပြင်ပန်း အသွင်အပြင်၏ တန်ဖိုးကြောင့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရနိုင်ပုံကို ဖော်ပြသည်။
ကျားသစ်၏ လှပသော အရေခွံသည် လူတို့၏ လိုချင်တပ်မက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ထိုအရာကြောင့်ပင် အမဲလိုက်ခံရကာ အသက်ဆုံးရှုံးရသည်။
လူတို့၏ အပေါ်ယံကိုသာ ကြည့်၍ တန်ဖိုးထားမှုကြောင့် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ဒီပိ (Dipi): ကျားသစ်ကို စမ္မေသု (Chammesu): အရေတို့ကြောင့် ဟညတေ (Hanyate): သတ်အပ်၏ ကိုးကားချက်များ ဒီပိ-သစ်ကို၊ စမ္မေသု-အရေတို့ကြောင့်၊ ဟညတေ-သတ်အပ်၏။
ကျားသစ် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဒေါင်ဒေါင်မည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောင်တောင်ထောင့်မှ မိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
(ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ တောင်ကလာမှ မိုး-ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
) အဓိပ္ပာယ် ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောက်တောင်ထောင့်မှ မိုး ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု သုံးခု၏ အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး: အိုးကို ခေါက်ကြည့်လျှင် ဒေါင်ဒေါင်မြည်သော အိုးသည်သာ အိုးကောင်းဖြစ်သည်။
မမြည်ပါက အိုးမကောင်းဟု သတ်မှတ်သည်။
သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး: ကြိုးတစ်ချောင်းသည် သုံးလွန်းတင်၍ ကျစ်ထားမှသာ ခိုင်ခံ့ပြီး အသုံးခံသည်။
လွန်းနည်းပါက ကြိုးမခိုင်ခံ့ဟု သတ်မှတ်သည်။
အနောက်တောင်ထောင့်မှ မိုး: မိုးသည် အနောက်တောင်ထောင့်မှ တက်လာသော မိုးသားတိမ်တိုက်မှ ရွာမှသာ အချိန်မှန် ရွာသောမိုး ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှု၊ ခိုင်ခံ့မှုနှင့် အချိန်ကိုက်ဖြစ်မှုတို့သည် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှအိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောက်တောင်ထောင့်မှ မိုးဟူသော ရှေးရိုးစကားအတိုင်း အနောက်တောင်ထောင့်အရပ်မှ ကမ္ဗလာမင်သင်တိုင်းတို့ဖြင့် ရစ်သိုင်းကာ လွှမ်းခြုံထားသကဲ့သို့ အမ္ဗုန်မောင်မိုးဒေဝါကလည်း ရွာတော့ဟန်တကဲကဲ ညိုမည်း၍နေတော့သည်။
[၁၃၁၉] ယဉ်ကျေးမှု၊ ၂၊ ၁၂။
အနောက်တောင်အရပ် စနေထောင့်ဆီမှ မိုးသားတိမ်လိပ်များရုတ်ခြည်း တက်လာကာ ခြိုးခြိမ့်သံမပေးဘဲ ဗြုန်းခနဲ ရွာချလိုက်သည်မှာ သည်းပါဘိချင်း၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ တောင်ကလာမှမိုး ဟူသည့် ရှေးလူကြီးသူမတို့ ဆိုရိုးစကားမှာ မှန်နေသည်။
[၁၃၄၇] ငွေတာရီ၊ ၃၀၀။
ဒေါင်း ပုစွန်၊ ဝံနှင့်ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဒေါင်း ပုစွန်၊ ဝံနှင့်ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါလေးမျိုး၏ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများတွင် မြန်မာအက္ခရာလေးလုံး၏ ပုံသဏ္ဌာန်များ ပါရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝနှင့် ဘာသာစကား ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
သဘာဝအရာဝတ္ထုများတွင်ပင် ဘာသာစကား၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သော အက္ခရာများ တည်ရှိနေသည်ဟု ရှေးလူကြီးများက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
ဒေါင်း (ဒေါင်း၏အမြီး): စ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
ပုစွန် (ပုစွန်လုံး၏ ကျောကုန်း): ဓ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
ဝံ (ဝက်ဝံ၏ ဝမ်းဗိုက်): ဝ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
ငါး (ငါးရံ့ဒိုင်း၏ အမြီး): ဗ - အက္ခရာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။
ကိုးကားချက်များ ဝံပုစွန် ငါး၊ ဒေါင်းမြီးဖျားမှာ၊ စာလေးပါးကျေခါမှ၊ သွေပါ့မယ် လှယဉ်ကြူးငဲ့၊ [၁၂၂၅-ခန့်] ဝိဇယ။
ဒေါင်း ပုစွန်၊ လူဝံနှင့် ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာဟု ရှေးပညာရှိများ ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။
ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးရှိသော အရာ သို့မဟုတ် အရည်အချင်းတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါက ထိုအရာ၏ တန်ဖိုး မလျော့ကျစေရန်၊ အမြဲတမ်း အသုံးဝင်နေစေရန်အတွက် ဂရုတစိုက် ထိန်းသိမ်းပြုပြင်ပေးရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဓားကောင်းတစ်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါက ထိုဓားကို အမြဲထက်မြနေအောင် သွေးပေးရသကဲ့သို့ မြင်းကောင်းတစ်ကောင်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါကလည်း မြင်းကို အစာရေဝအောင် ကျွေးမွေးပြုစုပေးရမည်ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ ထိုသို့ မပြုလုပ်ပါက ဓား၏ ထက်မြက်မှုနှင့် မြင်း၏ ခွန်အားတို့သည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခုကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းရမည့် အရေးပါပုံကို သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး။
ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက် ဆိုသည်မှာ ဓား၊ လှံ စသော လက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းထက် စာပေဖြင့် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ခြင်းသည် ပိုမိုထိရောက် အောင်မြင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေ၏ စွမ်းအားကို ဖော်ပြသည်။
စာပေသည် လူတို့၏ စိတ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ပြီး လူအများအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားသည်။
လက်နက်ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကိုသာ ထိခိုက်စေနိုင်သော်လည်း စာပေဖြင့် စိတ်ဓာတ်နှင့် အတွေးအမြင်ကိုပါ ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် စာပေသည် လက်နက်ထက် ပိုမိုအစွမ်းထက်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကလောင် ဆိုသည်မှာ စာရေးကိရိယာကို ရည်ညွှန်းပြီး ဤနေရာတွင် စာပေကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ လွတ်လပ်ရေးအတွက် စာရေးဆရာတို့၏ တာဝန်သည် ကြီး မားလှပေသည်။
ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက်သည်ဟု ဆိုကြ၏။
[၁၃၁၉] မျက်ပွင့်။
ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရ ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ ဝတ္ထုများ၏ ဓာတ်သဘောနှင့် နေ့နံတို့၏ တူညီမှုကို အခြေခံ၍ အကျိုးပြုခြင်း (ဆေးကုသခြင်း) နှင့် အကျိုးဖျက်ဆီးခြင်း (သတ်ခြင်း) တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ အယူအဆနှင့် ယုံကြည်မှုများကို ဖော်ပြသည်။
ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ: ဓာတ်နှင့် နံ တူညီသော အရာများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ရောဂါများကို ကုသနိုင်ခြင်း၊ အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိစေနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဥပမာ - တနင်္လာနေ့နံရှိသူတစ်ဦးအား တနင်္လာနေ့နံနှင့် သက်ဆိုင်သော ဆေးမြစ် သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုများဖြင့် ကုသခြင်း။
နံတူသတ်က အသေရ: နေ့နံတူညီသော အရာများ (သို့) ပုဂ္ဂိုလ်များကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် ထိခိုက်အောင် ပြုလုပ်ပါက ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဥပမာ - တနင်္လာနေ့နံရှိသူနှင့် တနင်္လာနေ့နံနှင့် သက်ဆိုင်သော အရာတစ်ခုခု ပဋိပက္ခဖြစ်ပါက ထိုသူအား ထိခိုက်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခြင်း။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ ဆေးပညာ၊ ဗေဒင်၊ ယတြာနှင့် အဂ္ဂိရတ်ပညာတို့တွင် အသုံးပြုခဲ့သော အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ-ကျမ်းရင်းလင်္ကာ လာသည့်အတိုင်း ဝက် လည်းကောင်း၊ လူလည်းကောင်း၊ ရေလည်းကောင်း ဓာတ်တူရကား… ဝက်ထမ်း လူမျိုး၊ ရေမချိုးရာ ဟူသော ဓာတ်တူကိုသိ၊ … နံတူသတ်က အသေရဟူ၍ ကျမ်းရင်းလင်္ကာ လာသည်နှင့်အညီ ခိုက်ပြီးသောဓာတ်ကို ပြန်၍ ရိုက်ရာ၏။
[၁၁၂၀-ခန့်] အင်ဋီ၊ ပ။
၂၆-၂၇။
ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရဆိုတဲ့အတိုင်း သံခဲလို မာနေတဲ့ အမာ့ကို ချိန်ပြီး စိန်ကြီးလို အမာစားလုပ်နေမှ တော်မယ်၊ [၁၂၇၆] မြင့်၊ စ။
ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရဟူသော အင်္ဂဝိဇ္ဇာ နည်း(ဓာတ်ရိုက်နည်း၊ ဓာတ်ဆင်နည်း)အတိုင်း ကင်းဟူသော တနင်္လာကို ကြေးဟူသော တနင်္လာနံ ဓာတ်တူနံတူဖြင့် အကိုက်ခံရသူ ကြားအောင် တီးခေါက်ပေးလျှင် ပျောက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
[၁၃၃၅] ပညာမြန်စာ၊ ပ။
ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက် ဆိုသည်မှာ တရားဥပဒေများ ရှိနေပါလျက်နှင့်ပင် တရားစီရင်သူ အချို့သည် တံစိုးလက်ဆောင်များ ရယူကာ တရားမျှတမှု မရှိဘဲ ဘက်လိုက် ဆုံးဖြတ်တတ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားစီရင်ရေးနယ်ပယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အဂတိလိုက်စားမှုနှင့် မတရားမှုများကို ထောက်ပြသည်။
ဥပဒေရှိရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ ဥပဒေကို တိတိကျကျ လိုက်နာကျင့်သုံးသူများ ရှိရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ဓမ္မသတ်တရား: တရားဥပဒေ၊ ဥပဒေစာအုပ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။
ရှိပါငြားလည်း: ဥပဒေများ ရှိနေပါလျက်နှင့်ပင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
တိမ်းပါးငဲ့ကွက်: ဘက်လိုက် ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ တရားမျှတမှု မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
လက်ဆောင်ဖျက်: တံစိုးလက်ဆောင် ရယူခြင်းဖြင့် တရားစီရင်မှုကို ပျက်စီးစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ဓမသ္မတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်သည်။
[၉၇၀-ခန့်] ဟံချုပ်။
ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်ဟု၊ စဉ်ဆက်ဆိုရိုး၊ မျှော်စောင့်ကြိုးလော့၊ [၁၂၆၆] မဃ ၃၉၆။
ဓမ္မသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည်ရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဓမ္မာသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည်ရာ ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့၏ အယူအဆအရ နေ့နံအချို့ တူညီသောသူများသည် အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ပေါင်းသင်းပါက အသက်မရှည်တတ်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် နေ့နံနှင့် ဗေဒင်ယုံကြည်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။
အောက်ပါ နေ့နံများသည် အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် မသင့်လျော်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
စနေ နှင့် ကြာသပတေး (ဓမ် = စနေ၊ မာ = ကြာသပတေး) သောကြာ နှင့် တနင်္လာ (သော = သောကြာ၊ က = တနင်္လာ) တနင်္ဂနွေ နှင့် ဗုဒ္ဓဟူး (အင်း = တနင်္ဂနွေ၊ ဝ = ဗုဒ္ဓဟူး) ရာဟု နှင့် အင်္ဂါ (ရာ = ရာဟု၊ ဇာ = အင်္ဂါ) ဤယုံကြည်မှုသည် ယခုခေတ်တွင် အသုံးနည်းသွားပြီဖြစ်သော်လည်း ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယုံကြည်မှုများကို လေ့လာရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ ခိုက်ရန်မှာကား၊ ဓမ္မာသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ မယှဉ်ရာတည့်။
[၁၁၂၀-ခန့်] အင်ဋီ၊ ဒု။
ဓမ္မာသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည် ရာ။
ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရိံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
တရားနတ်စောင့်-လည်းရှုပါ။
အဓိပ္ပာယ် ဓမ္မောဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရီ ဆိုသည်မှာ တရားစောင့်သောသူကို တရားက ပြန်၍ စောင့်သည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားသဖြင့် ကျင့်ကြံနေထိုင်သူကို တရားကပင် ပြန်လည် စောင့်ရှောက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တရားကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ခြင်းတစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တရားနှင့်အညီ နေထိုင်ခြင်းသည် ဘေးရန်ကင်းဝေးစေပြီး ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ရရှိစေနိုင်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
ဓမ္မော (Dhammo): တရားသည် ဟဝေ (Have): စင်စစ်ဧကန် ရက္ခတိ (Rakkhati): စောင့်ရှောက်၏ ဓမ္မစာရီ (Dhammacari): တရားကျင့်သောသူကို ကိုးကားချက်များ ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရီ၊ မွေ့သိမ်နက်ကိ၊ ပါဠိထင်ရှား၊ ဟော မြွက်ကြားတိုင်း၊ တရားမထောင့်၊ အမှန်စောင့်က၊ စောင့်သည့်တရား၊ စောင့်သူ အားကို၊ မမှားဆတ်ဆတ်၊ စောင့်သတတ်တည့်၊ [၁၂၆၆] မဃ ၂၆၆။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် တရား နတ်စောင့် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်း ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ အရာဝတ္ထုများတွင် ရှိသော ပင်ကိုသဘာဝ၊ ပင်ကိုဓာတ်ကို မဖျက်ဆီးသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝကို လေးစားရန်နှင့် သဘာဝ၏ ဖြစ်စဉ်ကို မပြောင်းလဲပစ်ရန် သွန်သင်သည်။
အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ မူလသဘာဝကို ပြောင်းလဲပစ်ခြင်းသည် ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် မူလအတိုင်း ထားရှိခြင်းက ပို၍ ကောင်းမွန်သည်။
ဥပမာ - သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သကဲ့သို့ လူတစ်ဦး၏ ပင်ကိုစရိုက်ကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် ကြိုးစားခြင်းသည်လည်း ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ပထဝီပျက်ထ၊ နာသမျှကို၊ ကာလရှေးလွန်၊ ဆရာမွန်တို့၊ အာဂန္တုနာ၊ သညာခေါ်ဆို၊ ဆေးမလိုတည့်၊ နဂိုဓာတ်ဟောင်း၊ မဖျက်ကောင်း၍၊ အကြောင်းဆိုင် ဆီ၊ ပထဝီ၏၊ အမှီအကင်း၊ ဖြစ်စေလျှင်းသည်၊ [၁၁၇၇] နသု။
ဆေးဆရာတို့ အသုံးပြုလေ့ရှိသော ပြုပြင်ရေးဆိုင်ရာ ဆိုရိုးစကားတစ်ခုလည်း ရှိပြန်လေသည်။
နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်းဟူသော စကားပင် ဖြစ်လေသည်။
[၁၂၉၄] ဒဂုန်၊ ၁၂၊ ၁၃၈။
နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်းဆိုသကဲ့သို့ မြေ၊ ရေ၊ သစ်ပင်၊ တောတောင် စသည်တို့ကို မူလသဘောမှ အဆမတန် ပြောင်းလဲစေခြင်းသည် လူတို့၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်စေ၏။
[၁၃၀၀]ဒဂုန်၊၂၁၃။
နဖူးစာ ရွာလည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နဖူးစာ ရွာလည် ဆိုသည်မှာ ဖူးစာပါလာသော စုံဖက် (အိမ်ထောင်ဖက်) သည် မည်မျှပင် ဝေးကွာနေပါစေ၊ မည်သို့ပင် အတားအဆီးများ ရှိနေပါစေ နောက်ဆုံးတွင် ဆုံစည်းကြရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံကြမ္မာ၏ စီမံမှုကို ယုံကြည်သော အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
လူနှစ်ဦးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဖူးစာပါပါက မည်သို့မျှ ရှောင်လွှဲ၍ မရနိုင်ဘဲ ကံကြမ္မာက ဆွဲခေါ်လာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ရွာလည် ဆိုသည်မှာ ရွာထဲတွင် လှည့်လည်သွားလာခြင်းကို ဆိုလိုသော်လည်း ဤနေရာတွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဝေးကွာနေသူများ ပြန်လည် ဆုံစည်းခြင်းကို တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ နဖူးစာသည်၊ ရွာလည်သမျိုး၊ ဆိုစရိုးတည့်၊ [၁၁၈၉] ကသု ၁၇၁။
လောကီဓမ္မတာ၊ လူတို့ရွာမှာ၊ နဖူးစာ ရွာလည်တဲ့။
နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး ဆိုသည်မှာ နယုန်လတွင် မိုးသည်းထန်စွာ မရွာဘဲ မိုးဖွဲမိုးသေးလေးများသာ ရွာလေ့ရှိပြီး ထိုမိုးကြောင့် မြက်နုကလေးများ စတင်ပေါက်ဖွားလာသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် နယုန်လ၏ ရာသီဥတုအခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
နယုန်လသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တတိယလဖြစ်ပြီး မေလနှောင်းပိုင်းမှ ဇွန်လအစောပိုင်းအထိ ကျရောက်သည်။
ထိုအချိန်သည် နွေရာသီကုန်ဆုံးကာ မိုးဦးကာလသို့ ကူးပြောင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် မိုးသည်းထန်စွာ မရွာသေးဘဲ မိုးဖွဲမိုးသေးလေးများသာ ရွာလေ့ရှိသည်။
ထိုမိုးသည် မြေကြီးကို စိုစွတ်စေပြီး မြက်နုကလေးများ ပေါက်ဖွားရန် အထောက်အကူပြုသည်။
ကိုးကားချက်များ နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး နယုန်လအတွင်း မိုးပေါက် ငယ်ငယ်ရွာသည့်အတွက် မြက်ပင်ကလေးများ ပေါက်ပွားကြဆဲဆိုလိုသည်။
နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေးဆိုသော စကားအတိုင်း တိမ်လိပ်တိမ်ခဲများမှ မိုးသေးမိုးဖွဲကလေးများ တစ်ပြိုက်နှစ်ပြိုက်ကျလျက် မြက်ခင်း စိမ်းလဲ့လဲ့ကလေးများ မြင်ရစပြုလျှင်ပင်…၊ [၁၃၀၃] ဘဝ။
နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ရန်ကိုရန်ချင်း မတုံ့လျှင်းနှင့်-နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ ဆိုသည်မှာ "ရန်ကို ရန်ချင်း တုံ့ပြန်ခြင်းဖြင့် ရန်သည် မည်သည့်အခါမှ မငြိမ်းနိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ရန်ကို ရန်နှင့် တုံ့ပြန်လေ ရန်များ ပို၍ တိုးပွားလာလေဖြစ်သည်။
ရန်ကို အကြင်နာမေတ္တာ၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်းတို့ဖြင့်သာ ငြိမ်းအေးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရန်ငြိမ်းအေးစေရန် မေတ္တာ၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်းနှင့် သည်းခံခြင်း၏ အရေးပါပုံကို သွန်သင်သည်။
ဝေရာနိ (Verāni): ရန်တို့သည် ဝေရေန (Verena): ရန်တုံ့မူခြင်းဖြင့် နဟိ ဥပသမ္မန္တိ (Nahi Upasammanti): မငြိမ်းကုန် ကုဒါစနံ (Kudācanaṃ): မည်သည့်အခါမျှ ကိုးကားချက်များ "နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ၊ သမ္မန္တီဓ ကုဒါစနံ။
ဤလောက၌ ရန်တုံ့မူခြင်းဖြင့် ရန်တို့သည် အဘယ်အခါမျှ မပြေငြိမ်းနိုင်ကုန်၊" [၁၃၂၃] ဓမ္မပါမြန်။
နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ ဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည်တွင် ဆင်ဖြူတော် ရောက်ရှိပါက တိုင်းပြည်သည် ဝပြောစည်ပင်သာယာလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဆင်ဖြူသည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်တွင် တန်ခိုးအာဏာ၊ ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် တိုင်းပြည်၏ ကံကောင်းခြင်း နိမိတ်အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဆင်ဖြူ ရောက်ရှိခြင်းသည် တိုင်းပြည်အတွက် ကောင်းသော လက္ခဏာတစ်ရပ်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။
"နာဂ" ဆိုသည်မှာ တန်ခိုးကြီးသော မြွေနဂါးကို ရည်ညွှန်းပြီး ဤနေရာတွင် ဘုန်းတန်ခိုး အာနုဘော်ကြီးမားခြင်းကို ပိုမို ထင်ရှားစေရန် ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ရုပ်ဝါသွင်မူ၊ အမြင်တူလည်း၊ ကျီးဖြူဆင်ဖြူ၊ ဂုဏ်မတူဘူး၊ ကျီးဖြူရောက်က၊ စစ်မက်ထ၏၊ နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ၏၊" [၁၂၆၆] မဃ ၂၀၁။
နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက်-နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ။
အဓိပ္ပာယ် နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ယောက်ကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းများ ခံစားရပါက ထိုသူနှင့် ပတ်သက်၍ အတိတ်က ကောင်းမွန်သော အမှတ်တရများ၊ လွမ်းဆွတ်ဖွယ်ရာ အဖြစ်အပျက်များကို ပြန်လည်တွေးတောခြင်းဖြင့် စိတ်ဝေဒနာကို သက်သာစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုစားနည်းတစ်မျိုးကို ဖော်ပြသည်။
နာကျင်မှုဝေဒနာကို အတိတ်၏ ကောင်းမွန်သော အမှတ်တရများဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် သက်သာစေခြင်းဖြစ်သည်။
နှိုင်းယှဉ်ချက် လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက် ဆိုသော ဆိုရိုးစကားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။
နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ ဆိုသည်မှာ နာကျင်မှုကို လွမ်းဆွတ်မှုဖြင့် ကုစားခြင်းဖြစ်သည်။
လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက် ဆိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်မှုကို နာကျင်မှုဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် မေ့ပျောက်စေခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဆိုရိုးစကားနှစ်ခုသည် စိတ်ခံစားချက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပုံချင်း ဆန့်ကျင်ကွဲပြားကြသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် လွမ်းစရာပေါ်လျှင် နာစရာနှင့်ဖျောက် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်ထိုင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်တိုင် ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဣရိယာပုတ်ကို မျှတစေရန်အတွက် တစ်ခါထိုင်၍ အနားယူပြီးပါက တစ်တိုင် (အကွာအဝေးတစ်ခု) ခန့် လမ်းလျှောက်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာရေးအတွက် လှုပ်ရှားမှုနှင့် အနားယူမှု မျှတရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
အထိုင်များသောသူများအတွက် အထူးသင့်လျော်ပြီး ကြွက်သားများ တောင့်တင်းခြင်း၊ သွေးလည်ပတ်မှု မကောင်းခြင်း စသည့် အထိုင်များခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။
"တိုင်" ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် အကွာအဝေး တိုင်းတာသည့် အတိုင်းအတာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် အနည်းငယ် လမ်းလျှောက်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ "နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်တိုင်ဆိုသော စကားကဲ့သို့တစ်နာရီထိုင်လျှင် တစ်နာရီလမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း ဣရိယာပုတ်ကို ဖြေရန်မှာ လမ်းလျှောက် ခြင်းပင် ဖြစ်၏။
" [၁၃၁၇-ခန့်] အိမ်ဆေး။
နီလာအလျား၊ မြကားအပြာ၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နီလာအလျား၊ မြကားအပြား၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက် ဆိုသည်မှာ ကျောက်မျက်ရတနာလေးမျိုးကို သွေးဖြတ်ရာတွင် အကောင်းဆုံး ပုံသဏ္ဌာန်များအား ဖော်ပြထားသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
နီလာ (Sapphire): အလျားလိုက် ပုံစံ (elongated shape) သွေးရသည်။
မြ (Emerald): ပြားသော ပုံစံ (flat shape) သွေးရသည်။
ပတ္တမြား (Ruby): အမောက်ပုံစံ (convex shape) သွေးရသည်။
စိန် (Diamond): အစောက်ပုံစံ (faceted shape) သွေးရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျောက်မျက်ရတနာ တစ်မျိုးစီ၏ အလှကို ပေါ်လွင်စေရန် မည်သို့ သွေးဖြတ်သင့်ကြောင်း လမ်းညွှန်ပေးသည်။
ကိုးကားချက်များ “ကျောက်ကို ဆိုသော ထုံးကား နီလာအလျား၊ မြကားအပြား၊ ပတ္တမြား အမောက်၊ စိန်မှာအစောက်။
'” [၁၁၉၅] မုံမှတ်။
“ကျောက်၏ အနေအထား လက္ခဏာကို ရွေးချယ်ရာ၌ ရှေးကဆိုထုံး အရ နီလာအလျား၊ မြကားအပြား၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက်ဟု ဆိုပါသည်။
” [၁၃၄၀] မြန်မာ့ပန်း။
၁၃၀။
နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက် ဆိုသည်မှာ အလွန်ခင်မင်ရင်းနှီးသော သူငယ်ချင်းများ သို့မဟုတ် လင်မယားများ အတူတကွ အချိန်ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ပါက မကြာခဏ အချင်းများရန် ဖြစ်တတ်သော်လည်း ဝေးကွာသွားချိန်တွင်မူ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေး၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ပြသည်။