kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယနေ့ခေတ် ရဲရို့စ်မြို့တွင် နေထိုင်သူများမှာ ၁၇ ရာစု နှင့် ၁၈ ရာစု ပုံသဏ္ဌန် အဆောက်အဦးများတွင်ပင် နေထိုင်ကြပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ရဲရို့စ်တွင် ပျဉ်ထောင်အိမ် ၈၀ ခန့် ရှိပြီး အများစုမှာ ခြံဝန်းနှင့် ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သည် ကိုးကွယ်မှုပေါင်းစုံရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိသော်လည်း အစိုးရသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိုမိုအလေးပေးသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အဓိက ဘာသာရေးဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၈၈% ကိုးကွယ်ကြသည်။
ဗမာ၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ မွန်၊ ကရင်နှင့် တရုတ်လူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
ဗမာလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာအောက်တွင် ရိုးရာယုံကြည်မှုကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။
အခြေခံဥပဒေသစ်တွင် လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း ယင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စေရန် ခြွင်းချက်များ ရှိနေသည်။
လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (၆.၂%၊ အထူးသဖြင့် ချင်းလူမျိုးချင်း၊ ကချင်လူမျိုးကချင်၊နှင့် ကရင်လူမျိုးကရင်)၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ (၄.၃%၊ အထူးသဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကမန် ၊ ရိုဟင်ဂျာ ၊ဘင်္ဂလီ ၊ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် လူနည်းစု)၊ နှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ (၀.၅%၊ အထူးသဖြင့် မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ) တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။
နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နေကျ ဖြစ်သည်။
နတ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် သီးသန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းကန်များနှင့် တွဲလျက် တွေ့ရသည်။
နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာများအကြား ဆက်နွယ်နေပြီး အသိအမှတ်ပြုထားသော နတ် ၃၇ ပါး ရှိသည်။
သန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များ ဘာသာအုပ်စုများ လူဦးရေ % ၁၉၇၃ လူဦးရေ % ၁၉၈၃ လူဦးရေ % ၂၀၁၄ ဗုဒ္ဓဘာသာ ၈၈.၈% ၈၉.၄% ၈၇.၉% ခရစ်ယာန်ဘာသာ ၄.၆% ၄.၉% ၆.၂% အစ္စလာမ်ဘာသာ ၃.၉% ၃.၉% ၄.၃% ဟိန္ဒူဘာသာ ၀.၄% ၀.၅% ၀.၅% မျိုးနွယ်စုဘာသာများ ၂.၂% ၁.၂% ၀.၈% အခြား ၀.၁% ၀.၁% ၀.၂% ဘာသာမရှိ n/a n/a ၀.၁% မှတ်ချက်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ နှစ်မျိုး ဖြစ်နေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသားမဟုတ်သူများဟု ယုံကြည်ထားပြီး ဖယ်ထုတ်ထားခြင်းနှင့် နိုင်ငံသားအဖြစ် ယူဆတွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့ မပါဝင်ပါက မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်လူဦးရေမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၂.၃% မျှသာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးကြည်ညိုကြသော ရွှေတိဂုံစေတီတော် thumb|ဘုရားသုံးဆူသည် မွန်လက်ရာပုံစံဖြင့် တည်ထားသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၈၈% မှ ကိုးကွယ်ကြသည်။
လူဦးရေနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးအချိုးနှင့် ဘာသာတရားပေါ်တွင် သုံးစွဲသည့် ဝင်ငွေများဖြင့် ကြည့်ပါက မြန်မာနိုင်ငံသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းမှုအရှိဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
Cone & Gombrich, Perfect Generosity of Prince Vessantara, Oxford University Press, 1977, page xxii အဓိက ကိုးကွယ်ကြသူများမှာ မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းရှိ ဗမာ၊ ရှမ်း၊ ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင်နှင့် တရုတ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
သံဃာအဖြစ် သိကြသော ရဟန်းများသည် မြန်မာ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အမွန်အမြတ်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဗမာနှင့် ရှမ်းလူမျိုးများ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစု အများစုသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှုနှင့်အတူ ပြုလုပ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အများစုဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များတွင် ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်ပြီး မကျေနပ်ချက်များ ရှိနေသည်။
မာနယ်ပလောရှိ စေတီပုထိုးများအား ပြန်လည်တည်ဆောက်ခွင့်နှင့် ပြင်ဆင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခံရခြင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုဖြစ်သော ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော် သည် ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံးမှ ခွဲထွက်ခဲ့သည်။
ကရင်လူမျိုးများ၏ ၆၅% သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်သော်လည်း KNU ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်နေရာများကို ကြီးစိုးနေသူများမှာ ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်။
ရဟန်းအများစုသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး အစိုးရလုံခြုံရေးတပ်များ၏ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ စိန့်မေရီကက်သလစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း လူဦးရေ၏ ၆.၂% သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး အများစုမှာ ကချင်၊ ချင်း၊ နှင့် ကရင်လူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး သက်ဆိုင်ရာဒေသအသီးသီးတွင် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေသော ဥရောပအာရှနွယ်ဖွားများလည်း ပါဝင်သည်။
နိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ငါးပုံလေးပုံခန့်သည် ပရိုစတက်တင့်များ အထူးသဖြင့် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြပြီး ကျန်တစ်ပုံခန့်မှာ ရိုမန်ကတ်သလစ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဦးရေသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုအတွင်း အလျင်အမြန် တိုးပွားလာနေသော ဘာသာရေးဖြစ်လာသော်လည်း ယေဘုယျလူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုးပွားမှုနှုန်းမှာ ကွာခြားချက် ရှိနေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာ left|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကာလီဘုရားကျောင်း လူဦးရေ၏ ၀.၅%သည် ဟိန္ဒူဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။
ဟိန္ဒူဘာသာဝင်အများစုမှာ မြန်မာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ဟိန္ဒူဘာသာသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အမည်သည် ဟိန္ဒူဘာသာတွင် ဆက်စပ်ပါဝင်နေသည်။
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခတ် တရားဝင် သဒ္ဒဗေဒသင်္ကေတ Burma သည် ရှေးအမည်ဖြစ်သော ဗြဟ္မာ့ဒေသ (Brahma Desha) ၏ ရှေ့စာလုံးနှင့် တူညီသည်။
Toʻ Cinʻ Khu, , pp. iv-v ဗြဟ္မာ သည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဦးခေါင်းလေးလုံးရှိသော နတ်ဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဒေသအခေါ်အမည်ဖြစ်သော မြန်မာ (Myanmar) သည် Brahma ကို အက္ခရာဖလှယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ရခိုင်ရိုးမသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအကြားတွင် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်တည်နေသော အတားအဆီးတစ်ခုသဖွယ် ဖြစ်နေပြီး ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ မဏိပူရနှင့် တောင်အာရှ သင်္ဘာကုန်သည်များမှ တဆင့် တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာဘုရင်ခေတ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လွှမ်းမိုးခဲ့ခြင်းကို ပုဂံကဲ့သို့သော မြို့များ၏ ဗိသုကာလက်ရာများမှ တဆင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
အလားတူ မြန်မာဘသာစကားသည်လည်း ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်နေသာ သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား နှင့် ပါဠိဘာသာစကားတို့မှ စကားလုံးများကို ရယူထားသည်။
၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုတို့တွင် စိုက်ခင်းများနှင့် မိုင်းတွင်းများ၌ လုပ်ကိုင်ရန် ဟိန္ဒူအလုပ်သမား တစ်သန်းကျော်ခန့်တို့ကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရက ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။
ဥရောပသားများအား အိန္ဒိယသားများ ဝန်းရံထားခြင်းဖြင့် ဒေသခံများနှင့် ကြားခံဆက်သွယ်နိုင်ရေးအတွက်သာမက လုံခြုံရေးအနေဖြင့် ထားရှိခြင်းကို ဗြိတိသျှတို့ ခံစားခဲ့ကြသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်မြို့ လူဦးရေ၏ ၅၅% သည် အိန္ဒိယရွေ့ပြောင်းလုပ်သားများ ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်။
Donald M. Seekins (2006), Historical Dictionary of Burma, , pp. 216-220 ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အကြား ဦးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီသည် အိန္ဒိယလူမျိုး ၃၀၀,၀၀၀ (ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ)၊ တရုတ်လူမျိုး ၁၀၀,၀၀၀ တို့ကို နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများကို ထောက်ခံအားပေးသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏မူဝါဒသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များကို ပိုမို နှိပ်ကွပ်စေခဲ့သလို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင် လက်ဝဲယိမ်းသော သူပုန်အုပ်စုများကို ထောက်ခံမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တံခါးဖွင့်ဝါဒနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် အခြား ဘာသာများကို လက်ခံလာခဲ့ကြသည်။
ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများအပါအဝင်တွင် ဆက်လက်ပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။
ဥပမာ သိကြားမင်းကိုးကွယ်မှုသည် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ဣန္ဒာမှ စတင်ခဲ့သည်။
ရာမဇာတ်တော်သည် ရာမာယဏကို မှီငြမ်းထားခြင်းအပါအဝင် မြန်မာ့စာပေတွင်လည်း ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုသည် များစွာပါဝင်နေလျက်ရှိသည်။
စာမေးပွဲမဖြေမီ ဆည်းကပ်လေ့ရှိကြသော ဗဟုသုတနတ်သမီး သူရဿတီ အပါအဝင် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများစွာတို့ကို မြန်မာလူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်ကြသည်။
Thant Myint-U (2001), The Making of Modern Burma, Cambridge University Press, , pp. 27-47 ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟိန္ဒူဘာသာဝင် အများစုကို ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့တို့၏ မြို့တွင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။
ရှေးဟောင်းဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ နေရာအချို့တွင် တွေ့နိုင်ပြီး ပုဂံရှိ ၁၁ ရာစု နတ်လှောင်ကျောင်း သည် ဗိဿနိုးနတ်ကို ရည်ညွှန်းတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဘာသာ တချိန်က မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂျူးဦးရေသည် နှစ်ထောင်ကျော်ရှိခဲ့သော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် နိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ဝတ်ပြုဘုရားကျောင်းရှိရာ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဂျူး နှစ်ဆယ်ဝန်းကျင်ခန့်သာ ရှိသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ချိန်နှင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အာဏာသိမ်းချိန်တို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဂျူးလူမျိုးအများစု ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဘန်ဂါလီစူနီဈာမေဗလီ အစိုးရ၏ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၄.၃% သည် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ဆွန်နီမူဆလင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။
မြန်မာမွတ်ဆလင်အုပ်စုများ နိုင်ငံအဝှမ်းတွင် မွတ်ဆလင်များသည် အစုငယ်များအနေဖြင့် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။
အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော မွတ်ဆလင်များသည် ရန်ကုန်တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။
မြန်မာအိန္ဒိယ မွတ်ဆလင်များ ကို ကြည့်ပါ။
ရိုဟင်ဂျာများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မွတ်ဆလင် လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေသည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်ငါးခုဖြစ်သော မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ရသေ့တောင်၊ သံတွဲ နှင့် ကျောက်တော်မြို့နယ်များတွင် အဓိကနေထိုင်ကြသည်။
ပန်းသေး၊ မြန်မာတရုတ် မွတ်ဆလင်များ။
မလေးနွယ်ဖွား မွတ်ဆလင်များသည် ကော့သောင်းမြို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။
မလေးနွယ်ဖွားများကို ပသျှုး ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
Zerbadi မွတ်ဆလင်များသည် နိုင်ငံခြား မွတ်ဆလင် (တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း) နွယ်ဖွား အမျိုးသားများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် လက်ထပ်ပေါင်းသင်းရာမှ ဆင်းသက်လာသည်။
ကမန်လူမျိုး ရိုဟင်ဂျာ ပဋိပက္ခ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၈၀၀,၀၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြပြီး ၈၀% မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် အစ္စလာမ်ပြည်နယ် ရရှိရေးအတွက် ရိုဟင်ဂျာစစ်သွေးကြွအချို့သည် ၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်မှ စတင်ကာ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။
မူဂျာဟစ် လှုပ်ရှားမှုကာလ (၁၉၄၇-၁၉၆၁) အတွင်း သူတို့၏ ကနဦး ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ရခိုင်ဒေသရှိ ရိုဟင်ဂျာ အများစုနေထိုင်ကြသော မယူမြစ်နယ်ခြားဒေသကို ခွဲထုတ်ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော အိမ်နီးချင်း အရှေ့ပါကစ္စတန် (လက်ရှိ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) သို့ သိမ်းသွင်းရန် ဖြစ်သည်။
လှုပ်ရှားမှုများသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ထပ်မံထကြွလာခဲ့သည်။
မကြာမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခတွင် မီဒီယာများ၏ အဆိုအရ ရိုဟင်ဂျာ စစ်သွေးကြွအုပ်စုများ၏ ရည်မှန်းချက်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းအား လွတ်လပ်ရေး သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်အဖြစ် ဖန်တီးရန် ဖြစ်သည်။
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာမဟုတ်သူများ၏ လူဦးရေကို သန်းခေါင်စာရင်းတွင် လျော့ပေါ့တွက်ချက်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။
အစ္စလာမ်ပညာရှင်များက မြန်မာနိုင်ငံ၏ မွတ်ဆလင်လူဦးရေသည် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၆% မှ ၁၀% ခန့်အထိ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
မွတ်ဆလင်များကို အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ၊ အင်ဒို-ဗမာများ၊ ပါရှားများ၊ အာရပ်များ၊ ပန်းသေးများနှင့် တရုတ်ဟိုင်လူမျိုးများ အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။
နှိပ်ကွပ်မှုများ မွတ်ဆလင်လူဦးရေများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှိပ်ကွပ်မှုများ ကြုံနေရသည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အစိုးရ (တပ်မတော်အစိုးရနှင့် ဒီမိုကရေစီအစိုးရ နှစ်ရပ်စလုံး) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ မွတ်ဆလင်များအား နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ငြင်းပယ်ထားပြီး သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။
ရိုဟင်ဂျာများသည် အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အခြား အစ္စလာမ်နိုင်ငံများသို့ ထွက်ခွာသွားရန် တွန်းအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။
နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာသာဝင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများက ကန့်ကွက်ထားကြသည်။
ဤသည်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ရိုဟင်ဂျာများသည် ဂျပန်တပ်များကို ခုခံရမည့်အစား ရခိုင်ကျေးရွာများအား ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ဟု ကန်ဒါတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းပညာရှင် ဦးအေးချမ်းက ရေးသားထားသည်။
၂၈ မတ် ၁၉၄၂ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနေ ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များသည် ရခိုင်လူမျိုး ၂၀,၀၀၀ ခန့်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
အပြန်အလှန်အဖြစ် မင်းပြားနှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်များရှိ မွတ်ဆလင် ၅,၀၀၀ ခန့်ကို ရခိုင်အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားသူများနှင့် ကရင်နီများက သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
မှတ်စုများ ကိုးကား။
ကင်းစောင့်သမားတို့သည် အလိုမရှိအပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ဝင်ရာ၊ ထွက်ရာ၊ ဝင်ခွင့် ထွက်ခွင့်ကို တားမြစ်သကဲ့သို့ လောဘ၊ ဒေါသစသော စေတသိက်တို့သည် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်သန္တာန်၌ ကုသိုလ်တရား၊ ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခွင့်၊ တိုးပွားခွင့်ကို မပေးဘဲ တားမြစ် ပိတ်ပင် ဖျက်ဆီးတတ်၏။
ထို့ကြောင့် လောဘ၊ ဒေါသစသော စေတသိက်တို့ကို ကင်းစောင့်သမား နီဝရဏဟု ခေါ်သည်။
နီဝရဏ ၁။
ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ တားမြစ်ခြင်း၊ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်း၊ မြှေးယှက်ခြင်း။
"ဥပါဒါနံ အာဝရဏံ နီဝရဏံ ဆဒနံ ဗန္ဓနံ ဥပက္ကိလေသော။
" (မဟာနိ၊၇။
စူဠနိ၊၂၇။
) "အာဝရဏံ နီဝရဏံ ဆဒနံ ဥပက္ကိလေသော စ အတ္ထိ။
" (ပေဋကော၊ ၂၇၃။
–စူဠနိ၊၂၉၊ ၁၅၈။
ပေဋကော၊ ၂၄၈၊ ၂၇၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၉၇။
ပိတ်ဆို့တတ်သော၊ တားမြစ်တတ်သော၊ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော၊ နှောင်ဖွဲ့တတ်သော၊ မြှေးယှက်တတ်သော တရား။
(နီဝရဏတရား) "နီဝါရေန္တီတိ နီဝရဏာ။
" (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၅။
မူလဋီ၊၁၊၁၇၅။
) "နီဝရဏေဟိ နိဝုတော ဩဖုဋော ပရိယောနဒ္ဓေါ စ နီဝရဏံ ဇဟတိ။
" (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၇။
) "နီဝါရယန္တီတိ နီဝရဏာ။
" (အံ၊ဋီ၊၃၊၂၂။
) "နီဝရဏာနန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနံ ပဉ္စန္နံ နီဝရဏာနံ။
" (မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၄၇၅။
) (က) ဈာန်စသော ကုသိုလ်စိတ်ကို ညစ်နွမ်း၊ ပူပန်စေတတ်၊ ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်၊ ဖုံးလွှမ်း၊ မြှေးယှက်တတ်သော တရား။
"စေတသော ဥပက္ကိလေသေဟိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ စိတ္တံ ဥပက္ကိလေသေန္တိ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တိ ဥပတာပေန္တံ ဝိဗာဓေန္တိ။
" (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၆၄။
) "စိတ္တံ နိဝါရေန္တိ ပရိယောနဒ္ဓန္တီတိ နီဝရဏာနိ။
" (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၀။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၀။
) "ကုသလဓမ္မေ အာဝရန္တိ နိဝါရေန္တီတိ နီဝရဏာနိ။
" (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၆။
) "ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟီတိ စိတ္တံ နိဝရန္တိ ပရိယောနန္ဓန္တီတိ နီဝရဏာ။
" (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃။
) "စိတ္တံ နီဝရတိ ပရိယောနန္ဓတီတိ နီဝရဏံ။
" (မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅။
) "ကုသလဓမ္မေ နီဝရတီတိ နီဝရဏံ။
" (မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၅၂။
) "ဈာနာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကကုသလစိတ္တံ နိဝါရေန္တိ တထာ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တီတိ နီဝရဏာနိ။
" (ဝိဘာဝိနီ၊၂၁၉။
) (ခ) ပညာမျက်စိ၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သော တရား။
"ပညာစက္ခုနော ဝါ အာဝရဏဋ္ဌေန နီဝရဏာ။
) "အပိ ဝိသေသေန အဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနသုခံ နိဝါရေတီတိ “နီဝရဏ”ဝုတ္တာ။
" (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၅၆။
) (ဂ) စိတ်၊ အကျိုးစီးပွား၊ အကျင့်ကို တားမြစ်၊ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော တရား။
"ဝဋ္ဋဗန္ဓနဋ္ဌေန ဟိ ဟိတပဋိစ္ဆာဒနဋ္ဌေန စ သံယောဇနန္တိပိ နီဝရဏန္တိပိ ဝုတ္တံ။
" (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈။
) "နီဝရဏာတိ စိတ္တံ၊ ဟိတပဋိပတ္တိ ဝါ နီဝရန္တီတိ နီဝရဏာ။
ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ အတ္ထော။
" (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂။
) (ဃ) ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းကို ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သော တရား။
"နီဝရဏာတိ ကေနဋ္ဌေန နီဝရဏာ နိယျာနာဝရဏဋ္ဌေန နီဝရဏာ။
" (ပဋိသံ၊၁၆၂။
) (င) ကုသိုလ်စိတ်ကို ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်၊ ညစ်ညူးစေ၊ လွှမ်းမိုး၊ ပညာ၏ အားနည်းမှုကို ပြုတတ်သော တရား။
"ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ။
" (ဒီ၊၂၊၇၁။
ဒီ၊၃၊၈၃။
မ၊၁၊၃၄၄။
မ၊၂၊၁၀။
မ၊၃၊၁၄၊ ၅၅။
အံ၊၂၊၃၃၉။
အံ၊၃၊၂၃၂၊ ၄၂၄။
နေတ္တိ၊၇၈။
) "ပစ္ဆိမေ ဘိက္ခဝေ အာဝရဏာ နီဝရဏာ စေတသော အဇ္ဈာရုဟာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ။
" (သံ၊၃၊၈၅။
အံ၊၂၊၅၆။
နီဝရဏသုတ်။
(သံ၊၃၊၈၆၊ ၁၆၉၊ ၂၁၁-ကြည့်။
နီဝရဏဝဂ်။
(သံ၊၃၊၈၁၊ ၈၆-ကြည့်။
) နီဝရဏတရား (၅) ပါး မြတ်စွာဘုရားက အတားအဆီး ၅ မျိုးကြောင့် စိတ်တွေ ညစ်နွမ်းပြီး ပျော့ပြောင်းမှုမရှိ၊ လျင်မြန်မှုမရှိ၊ တောက်ပမှုမရှိ၊ မြဲမြံမှုမရှိ၊ အာသဝေါတရားများ ကုန်ခန်းရန်အတွက် ကောင်းစွာ စိတ်မတည်ငြိမ်နိုင်ဟု မိန့်တော်မူပါသည်။
ဒီအတားအဆီး ၅ မျိုးမှာ- ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ - ကာမဂုဏ်တို့၌ လိုချင်မှုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သောတရား။
ဗျာပါဒနီဝရဏ - ပျက်စီးစေ၊ ဖျက်ဆီးလိုမှုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သောတရား။
ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ - လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သောတရား။
ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏ - ပျံ့လွင့်မှု၊ နောင်တတဖန်ပူပန်မှုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သောတရား။
ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ - ယုံမှားမှု၊ မဝေခွဲနိုင်မှုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သောတရား။
(ဒီ၊၁၊၂၃၁။
ဒီ၊၃၊၂၃၂။
သံ၊၃၊၅၆၊ ၈၆၊ ၂၈၄။
အံ၊၃၊၂၅၀။
ပဋိသံ၊၁၆၂။
ထေရ၊၂၃၆။
ပေဋကော၊ ၂၅၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃။
ဝိဘာဝိနီ၊၂၁၉။
) ဒီအတားအဆီးတွေကနေ စိတ်လွတ်မြောက်သွားသောအခါ စိတ်သည် ပျော့ပြောင်းပြီး လျင်မြန်လာမည်၊ တောက်ပမှုရှိလာမည်၊ မြဲမြံလာမည်၊ အာသဝေါတွေ ကုန်ခန်းရန် ကောင်းကောင်း အာရုံစိုက်နိုင်လာမည်ဟု ဆိုပါသည်။
နီဝရဏ၏ အခြားအမည်များ ယင်း နီဝရဏတရား ၅-ပါးကို အောက်ပါအမည်များဖြင့်လည်း ခေါ်ဆိုသည်။
အာဝရဏ = ဖုံးလွှမ်းတတ်သောတရား။
နီဝရဏ = ပိတ်ဆို့တတ်သောတရား။
ဩနာဟန = နှောင်ဖွဲ့တတ်သောတရား။
ပရိယောနာဟန = မြှေးယှက်တတ်သောတရား။
(ဒီ၊၁၊၂၃၁) အကုသလရာသိ = အကုသိုလ်အုပ်စုတရား။
(အံ၊၂၊၅၇) ဈာနပဋိပက္ခ = ဈာနင်္ဂပစ္စနိက = ဈာနင်္ဂဝိဒ္ဓံသက = ဝိဃာတက = ဈာန်အင်္ဂါတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောတရား၊ ဈာန်အင်္ဂါတို့ကို ဖျက်ဆီး၊ ညှင်းဆဲတတ်သောတရား။
(ပေဋကော၊ ၂၇၃-၄။
) အန္ဓကရဏ = ကန်းအောင်ပြုတတ်သော။
အစက္ခုကရဏ = မျက်စိမရှိအောင်ပြုတတ်သော။
အညာဏကရဏ = အသိဉာဏ်မဲ့အောင် ပြုတတ်သော။
ပညာနိရောဓိက = ပညာကို ချုပ်ပျောက်စေမှုဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော။
ဝိဃာတပက္ခိယ = ပင်ပန်းဆင်းရဲအောင်ပြုတတ်သော။
အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိက = ကိလေသာမှ ငြိမ်းအေးမှုမဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား။
(သံ၊၃၊၈၆။
) နီဝရဏတရား (၆) ပါး မသိမှု၊ တွေဝေမှုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သော အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ အားဖြင့် ၆-ပါးဖြစ်သည်။
(အဘိ၊ဓ၊၂၃၂။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅၂။
) နီဝရဏတရား (၈) ပါး မမွေ့လျော်မှုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သော အရတိနီဝရဏ။
အကုသိုလ်အုပ်စုဟူသော ပိတ်ဆို့၊ တားမြစ်တတ်သော အကုသလရာသိနီဝရဏ အားဖြင့် ၈-ပါးဖြစ်သည်။
(ပဋိသံ၊၁၆၂။
) ထိန၊ မိဒ္ဓ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ ကုက္ကုစ္စတို့ကို သီးခြားယူ၍လည်း ၈-ပါးဖြစ်သည်။
(ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၁။
) အောက်ပါတရားများသည် နီဝရဏတရား ၅-ပါးတို့၌ အကျုံးမဝင်သော်လည်း ဒေသနာ၏အစွမ်းအားဖြင့် နီဝရဏတရား ၈-ပါးဟု ခေါ်ဆိုသည်။
အသက်ကို သတ်ခြင်း = ပါဏာတိပါတ ၂။
မပေးသော ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း = အဒိန္နာဒါန ၃။
မမှန်စကား ပြောကြားခြင်း = မုသာဝါဒ ၄။
ဂုန်းတိုက်သောစကားကို ပြောဆိုခြင်း = ပိသုဏဝါစာ ၅။
တပ်မက်လိုချင်ခြင်း = ဂိစ္ဆလောဘ ၆။
ကဲ့ရဲ့ချုပ်ချယ်ခြင်း = နိန္ဒာရောသ ၇။
အမျက်ထွက်ခြင်း၊ ပင်ပန်းခြင်း = ကောဓုပါယာသ ၈။
လွန်စွာမာန်မူခြင်း = အတိမာန(မ၊၂၊၂၄-၆။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈။
) နီဝရဏတရား (၁၀) ပါး နီဝရဏတရား ၅-ပါး၌ အဇ္ဈတ္တ (အတွင်း)၊ ဗဟိဒ္ဓ (အပြင်) ၂-ပါး အကြောင်းကိုစွဲမှီ၍ဖြစ်သောအားဖြင့် ၁၀-ပါး ဖြစ်နိုင်သည်။
(သံ၊၃၊၉၇။
ပေဋကော၊ ၂၇၃။
) နီဝရဏနှင့် ပတ်သက်သော အခြားအချက်များ နီဝရဏတရားများ ကိန်းအောင်းနေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ကုသိုလ်တရားများ မတည်နေနိုင်။
(မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉။
) နီဝရဏတရား ၅-ပါးတို့သည် အကြောင်းအာဟာရလျှင် တည်ရာရှိကုန်၏၊ အကြောင်းအာဟာရကိုစွဲ၍ တည်ရကုန်၏၊ အကြောင်းအာဟာရ မရှိဘဲ မတည်နိုင်ကုန်။
(သံ၊၃၊၅၈-၉၊ ၉၀။
) နီဝရဏတရားတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိခြင်းငှာ၊ ပိုင်းခြား၍သိခြင်းငှာ၊ ကုန်စေခြင်းငှာ၊ ပယ်ခြင်းငှာ မဂ္ဂင် ၈-ပါးကို အားထုတ်ပွားများရ၏။
(သံ၊၃၊၃၂၊ ၅၆။
ပေဋကော၊၂၇၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၁။
) နီဝရဏတရား ၅-ပါးတို့ နှိပ်စက်ခံရသူသည် အိပ်ပျော်နေသူမည်၏။
မနှိပ်စက်ခံရသူသည် နိုးကြားသူမည်၏။
(သံ၊၁၊၃။
) နီဝရဏတရား ၅-ပါးသည် ကြွေးမြီ၊ အနာရောဂါ၊ နှောင်အိမ်၊ ကျေးကျွန်၊ ဘေးရန်ကြမ်းတမ်း ရေရှားသော ရှည်ဝေးသော ခရီးခဲနှင့်တူ၏။
ယင်း ၅-ပါး ပယ်ပြီးသူသည် ကြွေးမြီကင်းခြင်း၊ အနာရောဂါကင်းခြင်း၊ နှောင်အိမ်မှလွတ်ခြင်း၊ ကျေးကျွန်အဖြစ်မှလွတ်ခြင်း (လွတ်လပ်ခြင်း)၊ ခရီးခဲဘေးမှလွတ်ရာ ငြိမ်းချမ်းရာအရပ်သို့ ရောက်ခြင်းနှင့်တူ၏။
(ဒီ၊၁၊၆၈-၉။
မ၊၁၊၃၄၃-၄။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၉၊ ၁၉၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၇။
) နီဝရဏအကျယ် နီဝရဏတရား ၅-ပါး၏ အသီးသီးတားမြစ်ပုံအကျယ်ကို (ပေဋကော၊ ၂၅၉၊ ၂၆၀) တွင် ကြည့်ပါ။
တားမြစ်ပုံ၊ ဝဋ်မှထွက်မြောက်ပုံကို (ပဋိသံ၊၁၆၂-၃) တွင် ကြည့်ပါ။
ကိလေသာအစဉ်၊ မဂ်အစဉ် ၂-မျိုးဖြင့် ပယ်ပုံကို (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃) တွင် ကြည့်ပါ။
ဈာန်အင်္ဂါနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏများ ဈာန်ရရှိရန်အတွက် အဓိက အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သော နီဝရဏတရား (၅) ပါး ကို (ခေတ္တခဏ) ဖယ်ရှားပစ်ရန် လိုအပ်သည်။
စိတ်ထဲတွင် နီဝရဏများ ရှိနေသမျှ ဈာန်မရနိုင်ပါ။
ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးသည် နီဝရဏ (၅) ပါးနှင့် တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေကြပြီး တစ်ခုရှိနေလျှင် ကျန်တစ်ခု ရှိမလာနိုင်ပါ။
ဝိတက် နှင့် ထိနမိဒ္ဓ = ဝိတက် (အတွေးကြံစည်မှု) များနေလျှင် စိတ်သည် နိုးကြားနေသောကြောင့် ထိနမိဒ္ဓ (အိပ်ငိုက်ခြင်း) ဝင်မလာနိုင်ပါ။
အိပ်ငိုက်နေလျှင် စိတ်အာရုံတင်ပေးသည့် ဝိတက် မရှိတော့ပါ။
ဝိစာရ နှင့် ဝိစိကိစ္ဆာ = ဝိစာရဖြင့် အာရုံတစ်ခုတည်းကို စူးစိုက်သုံးသပ်နေချိန်တွင် ဟိုလိုလိုဒီလိုလိုဖြစ်သော ဝိစိကိစ္ဆာ (သံသယ) ဖြစ်မလာနိုင်ပါ။
ပီတိ နှင့် ဗျာပါဒ= စိတ်ထဲတွင် ပီတိဖြစ်၍ ကြည်နူးနေချိန်၌ ဒေါသမဖြစ်နိုင်သလို၊ ဒေါသထွက်နေချိန်၌လည်း ပီတိမဖြစ်နိုင်ပါ။
သုခ နှင့် ဥဒ္ဓစ္စ-ကုက္ကုစ္စ = စိတ်ပျံ့လွင့်နေချိန် သို့မဟုတ် နောင်တရပူပန်နေချိန်တွင် စိတ်ချမ်းသာမှု (သုခ) မရနိုင်ပါ။
ဧကဂ္ဂတာ နှင့် ကာမစ္ဆန္ဒ = စိတ်က ဟိုအာရုံ ဒီအာရုံ လိုက်နေသော ကာမစ္ဆန္ဒများနေလျှင် အာရုံတစ်ခုတည်း၌ စုစည်းသည့် ဧကဂ္ဂတာ (သမာဓိ) မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ။
အဘိဓမ္မာသင်တန်းပို့ချချက်များ (ပထမတွဲ) အရှင်သီလာနန္ဒာဘိဝံသ (D.Litt) နိဂုံးချုပ် တိုက်တွန်းချက် နီဝရဏတရားငါးပါးသည် ဈာန်သမာပတ်ဖြင့် ယာယီဖိနှိပ်ထားနိုင်ပြီး၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ယာယီပယ်ခွာနိုင်သော်လည်း၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အမြစ်မပြတ်သေးသမျှ နောင်တွင် ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သေးသည်။
ထို့ကြောင့် တရားထူးမရသေးမီ အားထုတ်မှုကို မရပ်တန့်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ၌လာသော ဈာန်အဘိညာဉ်ရပြီးမှ ကာမဂုဏ်အသံကိုအာရုံပြု၍ ဈာန်ကွယ်ကာ လူထွက်သွားရှာသော ရဟန်းငယ်၏ ဝတ္ထုသည် အားထုတ်မှုကို မပြတ်မလပ်ပြုလုပ်ရန် သတိပေးချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်ကို သင်ယူခြင်း၊ သင်ကြားခြင်း၊ ရွတ်ဆိုခြင်း၊ စဉ်းစားဆင်ခြင်ခြင်းတို့ထက်၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ တရားအားထုတ်၍ စိတ်ကိုငြိမ်းချမ်းအောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည်သာလျှင် တရားတော်အတိုင်း အမှန်တကယ်နေထိုင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက "ဤသည်ကား သင်တို့အား ငါဘုရား၏ အမိန့်တော်တည်း။
ရဟန်း၊ တရားအားထုတ်လော့၊ မမေ့မလျော့နှင့်လော့၊ နောင်အခါမှ မိမိကိုယ်ကို မစွပ်စွဲလေနှင့်။
" ဟု မိန့်မှာတော်မူခဲ့သည်။
How to Overcome the Five Hindrances - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ Category:ဝိပဿနာ။
အားနက်စ် စတေ့ဗ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် စတေ့ဗ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း (အနောက်မြောက် ဥရောပရှိ အလယ်ခေတ်လက်ရာ သစ်သား ဘုရားရှိခိုးကျောင်း) အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး နော်ဝေနိုင်ငံ ဆောင်းအော့ဂ် ဖရောင်းဒေး ကောင်တီ အတွင်းရှိ လူစတာ စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ် အတွင်း အောန်း ဒေသ လူစထရာချောက်ကမ်းပါး တလျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။
၎င်းသည် ချောက်ကမ်းပါး၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ချောက်ကမ်းပါး၏ အခြားဘက်ကမ်းတွင် ဆော်လ်ဗွန်းရွာ တည်ရှိကာ ဟဖ်ဆလို ရွာ၏ အရှေ့ဘက် ၃.၁မိုင် (၅ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
၎င်းအား နော်ဝေနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့မှ ၁၈၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဘရစ်ဂန် (ဆိပ်ကမ်း) အား တစ်ဆကီ ဘရစ်ဂန် (ဂျာမန်ဆိပ်ကမ်း) ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး နော်ဝေနိုင်ငံ ဘာဂန်မြို့ ဗော်ဂန်ဆိပ်ကမ်း၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ဟန်းဆတစ် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများ ဖြစ်ကြသည်။
ဘရစ်ဂန်သည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ယဉ်ကျေးမှု နေရာစာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဘာဂန်မြို့အား ၁၀၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်ဆကီ ဘရစ်ဂန်၏ မူလ နယ်နိမိတ် အတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၃၅၀ တွင် ဟန်းဆတစ် ကုန်သည်အသင်း၏ ကွန်တိုးခေါ် ပြည်ပကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး နေရာ တစ်ခု အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး တစ်ဆကီ ဘရစ်ဂန်သည် နော်ဝေရှိ ဟန်းဆတစ် ကုန်သည်အသင်း၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဌာနတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ဘရစ်ဂန်၌ ပြတိုက်များ၊ ဈေးဆိုင်များ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် ပပ်ဘ် များ ရှိသည်။
ဖရန့် ဂျိမ်းစ လမ်းပတ်(၂၀ ဇွန်လ ၁၉၇၈ခုနှစ်တွင်ဖွားမြင်)သည် အင်္ဂလန်ဘောလုံးကစားသမားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် ချဲလ်ဆီးအသင်း၏ မန်နေဂျာအဖြစ် တာဝန်ယူလျက်ရှိသော လမ်းပတ်သည် ချဲလ်ဆီးအသင်းအတွက် ၁၃နှစ်ကျော်ကစားခဲ့စဉ် အသင်း၏ ဂိုးအများဆုံး သွင်းယူပေးခဲ့သည့် ကစားသမားဖြစ်ပြီး သတင်းထောက်များနှင့် ဘောလုံးကျွမ်းကျင်သူများက သူ့မျိုးဆက်အတွင်း အကောင်းဆုံးကွင်းလယ်ကစားသမားများထဲမှတစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခံရသူဖြစ်သည်။
ဗီရွန်းဂါ အမျိုးသား ဥယျာဉ်အား ယခင်က အဲလ်ဘတ်အမျိုးသား ဥယျာဉ်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး ၃,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၇,၈၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသော အမျိုးသား ဥယျာဉ် ဖြစ်ကာ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း တောင်ဘက် ဗီရွန်းဂါ တောင်တန်းများ ဆီမှ မြောက်ဘက် ရိုဝန်ဇိုရီ တောင်တန်း အထိ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည်။
ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ ရှိ ဗော်လ်ကေးနိုး အမျိုးသားဥယျာဉ် နှင့် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ ရိုဝန်ဇိုရီတောင်တန်း အမျိုးသား ဥယျာဉ် နှင့် အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ အမျိုးသား ဥယျာဉ်တို့နှင့် ဆက်စပ်တည်ရှိသည်။
ထိုဥယျာဉ်အား ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် အာဖရိက၏ ပထမဆုံး အမျိုးသား ဥယျာဉ် အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လတ်တလော နှစ်များ အတွင်း တရားမဝင် အမဲလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ နှင့် ကွန်ဂိုပြည်တွင်းစစ်တို့ကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် အများအပြား ဆုံးရှုံးသေကြေ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
တီကားလ် သည် ယခင်က ယက်စ်မြူတယ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပုံရသော ရှေးဟောင်းမြို့တော်၏ အပျက်အစီးတစ်ခု ဖြစ်ကာ ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ၏ မိုးသစ်တော တစ်ခု အတွင်းတွင် တွေ့ရသည်။
စစ်တပ် အင်ဂျင်နီယာ တစ်ဦးဖြစ်သူ အမ်ဘရိုဆို တွတ် မှ ထိုအပျက်အစီးများအကြောင်းကို ဂွါတီမာလာ သတင်းစာ လာဂါစီတာ သို့ သတင်းပို့ခဲ့ပြီး သတင်းစာမှာ ထိုနေရာအား တီကားလ်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
ဘာလင် သိပ္ပံအကယ်ဒမီ မဂ္ဂဇင်းမှ ၁၈၅၃ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာကို ထပ်မံ ထုတ်ပြန်လိုက်သော အခါတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များ နှင့် ရတနာမုဆိုးများ ထိုမိုးသစ်တောသို့ စတင်သွားရောက်ကြသည်။
ယနေ့တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကြောင့် မိုးသစ်တောကို ကူညီ ထိန်းသိမ်းပေးသကဲ့သို့ပင် ရှိသည်။
ထိုနေရာမှာ ကိုလံဘီယံ ခေတ်မတိုင်မီက မာယာ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်း ၏ အကြီးဆုံး ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေ နှင့် မြို့ပြ ဌာန တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
ပီတန်မြစ်ဝှမ်း ရှေးဟောင်းသုတေသနဒေသ အတွင်း တည်ရှိပြီး ယခုအခါ ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။
အယ်လ်ပီတန် နယ်မြေ အတွင်း တည်ရှိပြီး ထိုဒေသသည် ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ တီကားလ်အမျိုးသား ဥယျာဉ်၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်ကာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
အန်တီဂွါ ဂွါတီမာလာမြို့ သည် ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်တွင် တည်ရှိသော မြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသော စပိန် ဘာရော့ခ် လွှမ်းမိုးသော ဗိသုကာ လက်ရာများ နှင့် ကိုလိုနီခေတ် ဘုရားကျောင်း အပျက်အစီးများကြောင့် ထင်ရှားသည်။
ယခင်က ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် နေရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
အန်တီဂွါ ဂွါတီမာလာသည် အနီးရှိ နာမည်တူ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမြို့ဖြစ်သည်။
စကာတီပီးကပ် ပြည်နယ်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။
အန်တိုနီရို ကွန်တီ (၃၁ ဇူလိုင်လ ၁၉၆၉ခုနှစ် ဖွားမြင်) သည် အီတလီလူမျိုး ကြေးစားဘောလုံးနည်းပြနှင့် ဘောလုံးကစားသမားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူသည် လက်ရှိတွင် အင်္ဂလန် အဆင့်မြင့်တန်းအသင်း ချဲလ်ဆီးအသင်းတွင် မန်နေဂျာအဖြစ် တာဝန်ယူနေသည်။
ကွန်တီသည် သူ၏ကစားသမားဘဝကို မွေးရပ်မြေ လက်ဆီအသင်း၌ ကွင်းလယ်ကစားသမားတစ်ဦးအဖြစ် စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဂျူဗင်တပ်အသင်း၏ ထင်ရှားကျော်ကြားဆုံးကစားသမားများထဲမှ တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ပေါ်လာခဲ့သည်။
သူသည် ဂျူဗင်တပ်အသင်းအား အသင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူကစားခဲ့စဉ် စီးရီးအေ ဖလား (၅)ကြိမ်အပြင် ဥရောပချန်ပီယံလိဒ်ဖလားကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့သည်။
သူသည် အီတလီလက်ရွေးစင်အဖြစ် ၁၉၉၄ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲနှင့် ၂၀၀၀ ဥရောပအဖွဲ့ချုပ် ဖလား ပြိုင်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲနှစ်ခုလုံးတွင် အီတလီအသင်းသည် ဒုတိယရခဲ့သည်။
ကွန်တီ၏မန်နေဂျာဘဝကို ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဘာရီအသင်းအား ၂၀၀၈-၀၉ စီးရီးဘီ ချန်ပီယံဘွဲ့ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
နောက် ၂ နှစ်အကြာတွင် စီရန်နာ အသင်းကို စီးရီးအေသို့ ပို့ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ဂျုဗင်တပ်အသင်းကို စတင်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ၃-၅-၂ ကစားကွက်ဖြင့် စီးရီးအေ ချန်ပီယံ (၃)နှစ် ဆက်တိုက် ရရှိစေခဲ့သည်။
ယူရို ၂၀၁၆ မစမှီအထိ အီတလီလက်ရွေးစင်အသင်းကို တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၂၀၁၆ ဧပြီတွင် ချဲလ်ဆီးအသင်းကို စတင်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ယင်းနှစ်၌ပင် အင်္ဂလန် အဆင့်မြင့်တန်း ချန်ပီယံဖြစ်စေခဲ့သည်။