kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
thumb|ဂီရိ ဆိုင်ကလုန်း၏ လမ်းကြောင်း ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၌ စတင် ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော ဂီရိ (GIRI) အမည်ရှိ ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းကြီးသည် ၂၀၁၀ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက် ဝင်ရောက် တိုက်ခတ်ပြီး အင်အားအလွန် ပြင်းထန်သည်။
Gategory အဆင့် ၂ ရှိ ဂီရိ မုန်တိုင်းသည် တနာရီလျှင် ၈၀ မိုင်နှင့်အထက်ထိ တိုက်ခတ်လာနိုင်ပြီး အင်အားပြင်းသော မုန်တိုင်းတခု ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသ လေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့မှ သတိပေးခဲ့သည်။
မုန်တိုင်းအား အနီရောင် အဆင့်ထိ သတ်မှတ်ထားသည်။
ဂီရိမုန်တိုင်းသည် ကျောက်ဖြူမြို့နှင့် စစ်တွေမြို့တို့၏ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်သို့ အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းမှ စတင်ဝင်ရောက် တိုက်ခတ်သည်။
ယခုနှစ်အတွင်း ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် စတုတ္ထမြောက် မုန်တိုင်းဖြစ်သဖြင့် မိုးလေ၀သ ဌာနများက 04B ဟုပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမှတ်အသားဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားပြီး မုန်တိုင်း အဆင့်ရောက်ရှိလာသည့်အခါ ဂီရိ ဟုအမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။
ဂီရိ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကြီးသည် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းအဖြစ် အောက်တိုဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး စတင်ဖြစ်ပေါ်ရာနေရာမှာ ဘင်္ဂပင်လယ်အော် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းမှ မုန်တိုင်းငယ်အဖြစ်သို့ အောက်တိုဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အားပိုမိုကောင်းလာခဲ့သည်။
ထိုအဆင့်တွင် တနာရီလေတိုက်နှုန်း မိုင်၄၅ ဝန်းကျင်သာရှိခဲ့သော်လည်း အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင်မူ လိမ္မော်ရောင် အဆင့်သတ်မှတ်သည့် မုန်တိုင်းငယ်မှ အနီရောင် အဆင့်ရှိသည့် အားကောင်းသော မုန်တိုင်းအဖြစ်သို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
လေတိုက်နှုန်းမှာလည်း မုန်တိုင်း၏ ဗဟိုချက်တွင်လေတိုက်နှုန်းမှာ အမြင့်ဆုံးတနာရီ ၇၅ မှ ၈၅ မိုင်ထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
၂၂ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁၂ နာရီခွဲ တိုင်းထွာချက်အရ ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူမြို့ အနောက်တောင်ဘက် မိုင်၅၀ အကွာ ပင်လယ်ပြင်ကို ဗဟိုပြုနေခဲ့သည်။
ထိုနေ့ ညနေ ၃နာရီခွဲ တိုင်းထွာချက်များအရ ဂီရိ မုန်တိုင်းသည် အားအလွန်ကောင်းသော ဆိုင်ကလုံး မုန်တိုင်းကြီး အဆင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ကျောက်ဖြူမြို့အနီးမှ ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
မိုးလေ၀သ ပညာရှင် ဦးထွန်းလွင်၏ ပြောကြားချက်အရ မုန်တိုင်းဗဟို ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို ဖြတ်ကျော်ချိန်သည် အောက်တိုဘာ ၂၂ရက်နေ့ မွန်းလွဲ ၂နာရီ၄၅ မိနစ်ဖြစ်ပြီး ညနေ ၅နာရီတွင် မုန်တိုင်းတခုလုံး ကုန်းတွင်းသို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၂၂ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သော်လည်း ဂီရိ မုန်တိုင်းကြီးမှာ ပျက်ပြယ်ခြင်း မရှိသေးပဲ ကုန်းတွင်းမုန်တိုင်း အဖြစ်ဆက်လက် တည်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းဖြစ်သည့် မန္တလေးတိုင်း နှင့်စစ်ကိုင်းတိုင်း အောက်ပိုင်းသို့ အရှေ့မြောက်ဘက်ဆီ ဦးတည်ကာ ရွှေ့လျားခဲ့ရာမှ အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်နေ့ညနေ ၅နာရီတိုင်းထွာချက်အရ စစ်ကိုင်းတိုင်း အောက်ပိုင်း ဘုတလင်မြို့ အနီးတွင် အားပျော့ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်ဟု ၂၃ ရက်နေ့ ည ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
သတင်းထုတ်ပြန်ချက် မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန၏ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၉ ရက်နေ့ ညနေ ၅ နာရီခွဲအချိန် တိုင်းထွာချက်များတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသည့် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းသည် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အားကောင်းလာနိုင်ခြင်းရှိ၊ မရှိစောင့်ကြည့်လျက်ရှိကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဆက်လက်၍ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ ညနေ ၅ နာရီခွဲတိုင်းထွာချက်တွင် ထိုနေ့မှ ၂၄ နာရီအတွင်း မုန်တိုင်းငယ်အဖြစ်သို့ အားကောင်းလာနိုင်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့မှစ၍ ရေဒီယိုနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များမှ မုန်တိုင်း သတိပေးကြေညာချက်များ ဆက်တိုက်ထွက်ပေါ်လာသည်။
အဝါရောင်အဆင့် မုန်တိုင်းငယ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာကြောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူမြို့နယ်နှင့် စစ်တွေမြို့နယ်များဘက်သို့ ဦးတည်နေကြောင်း၊ နောက် ၃၆ နာရီအတွင်း ကုန်းတွင်းပိုင်းကိုဝင်ရောက်နိုင်ကြောင်းဆက်လက်ကြေညာသည်။
အောက်တိုဘာလ၂၂ ရက်နေ့ နံနက် ၅ နာရီခွဲ တိုင်းထွာချက်တွင် လိမ္မော်ရောင်အဆင့်သတ်မှတ်ထားသော မုန်တိုင်းငယ်သည် ကျောက်ဖြူမြို့ အနောက်တောင်ဘက် မိုင် ၁၈၀ ခန့်အကွာ ပင်လယ်ပြင်ကို ဗဟိုပြုနေရာမှ ဂီရိအမည်ရှိဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းအဖြစ် အနီရောင်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာကြောင်း ကြေညာသည်။
ထိုနေ့နံနက်မှနောက် ၁၈ နာရီအတွင်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို စစ်တွေမြို့နှင့် ကျောက်ဖြူမြို့အကြားမှ ဖြတ်ကျော် ဝင်ရောက်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။
ဆက်လက်ကြေညာရာတွင် နံနက် ၉ နာရီအချိန်တိုင်းထွာချက်အရကျောက်ဖြူမြို့ အနောက်တောင် ဘက်မိုင် ၇၀ ခန့်အကွာပင်လယ်ပြင်ကို ဗဟိုပြုနေကြောင်း၊ မွန်းတည့် ၁၂ နာရီတွင်စစ်တွေနှင့်ကျောက်ဖြူ မြို့များအကြားမှ စတင်ဖြတ်ကျော်၍ ကုန်းတွင်းပိုင်းဝင်ရောက်စဉ် လေတိုက်နှုန်းသည် တစ်နာရီလျှင်မိုင် ၇၀ မှ ၇၅ မိုင်အထိရှိနိုင်ကြောင်း၊ ဒီရေအမြင့်ဆုံး ၁၂ ပေခန့် အထိ မြင့်တက်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြောင်းကြေညာသည်။
ကျောက်ဖြူခရိုင်အတွင်းရှိ ကျောက်ဖြူ၊ ရမ်းဗြဲ၊ မာန်အောင်နှင့်အမ်းမြို့နယ်များ၊ စစ်တွေခရိုင်အတွင်းရှိ စစ်တွေ၊ ပေါက်တော၊ မြေပုံမြို့နယ်များကို မုန်တိုင်း ဒီရေအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သည်ဟုဖော်ပြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားသဘာဝဘေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဗဟိုကော်မတီကလည်း မုန်တိုင်းအန္တရာယ် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး သတိပေးနှိုးဆော်ချက်များကို စတင်ထုတ်ပြန်သည်။
ဆက်လက်၍ မုန်တိုင်း အန္တရာယ်ကြိုတင် ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် မြေပြိုကျမှု အန္တရာယ်များမှ ကြိုတင်ကာကွယ်တားဆီးရန် သတိပေးနှိုးဆော်ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်သော ဒေသများရှိ ပြည်သူများအတွက် ကျန်းမာရေးသတိပေးနှိုးဆော်ချက်၊ မသန့်ရှင်းသော ရေကြောင့်ဖြစ်သောရောဂါများ ကာကွယ်ရေးနှိုးဆော်ချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဂီရိ မုန်တိုင်းဝင်ရောက်လာပုံ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့ ၁၂ နာရီခွဲ တိုင်းထွာချက်ထုတ်ပြန်သောအခါ ဂီရိမုန်တိုင်းသည် အနီရောင် အရေးပေါ်အခြေအနေ အဆင့်ဖြစ်ပြီး ကျောက်ဖြူမြို့အနောက်ဘက် မိုင် ၅၀ ခန့်အကွာ ပင်လယ်ပြင်ကိုဗဟိုပြုပြီး မုန်တိုင်းဗဟိုချက်သည် စစ်တွေနှင့် ကျောက်ဖြူမြို့အကြားမှ ယနေ့ညနေပိုင်းတွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်မည်ဟုဆိုသည်။
ထိုနေ့ ၃ နာရီကျော်တွင် ဂီရိသည် အားအလွန်ကောင်းသည့် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကြီးအဖြစ် ရောက်ရှိပြီး ကျောက်ဖြူမြို့အနီးမှ ဗဟိုချက်ဖြတ်ကျော်နေကြောင်းသိရှိရသည်။
အညိုရောင်အရေးပေါ်အဆင့်အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။
မုန်တိုင်းကြီး၏ ဗဟိုချက်အနီးအမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်းသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၁၀၀ ခန့်ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ မိုင် ၁၂၀ အထိရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။
ည ၇ နာရီအချိန်တွင် အားအလွန်ကောင်းလာသည့် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ဂီရိသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းကို ကျောက်ဖြူမြို့မြောက်ဘက် ၁၅ မိုင်ခန့်အကွာရှိ နောင်တော်ကျွန်း၊ အဇင်ကြီးကျွန်းနှင့် ကျွန်းသာယာကျွန်းများအနီးမှ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်နေသည်။
ဂီရိဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကို မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက အဆင့် ၂ ရှိသော မုန်တိုင်းဟုဆိုသည်။
Saffir Simpson Scale (Hurricanes)စနစ်ဖြင့် အဆင့်ခွဲခြားသတ်မှတ်ချက်အရဆိုလျှင် အဆင့် ၂ သည် လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီလျှင် ၉၆မိုင်မှ မိုင် ၁၁၀ အထိရှိသည်။
ပြင်းအားကို 'သင့်' ဟုသတ်မှတ်သည်။
လှိုင်းကြီးမှု ခြောက်ပေမှ ရှစ်ပေအထိမြင့်သည်ဟု ဆိုသည်။
Enhanced Fujita Scale (Tornadoes) စနစ်ဖြင့် အဆင့်ခွဲခြား သတ်မှတ်ချက်အရဆိုလျှင် အဆင့် ၂ သည် လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီလျှင် မိုင်၁၁၀ မှ ၁၃၅ မိုင်အထိရှိသည်။
ပျက်စီးမှုကို 'ပြင်းထန်' ဟုသတ်မှတ်သည်။
ဂီရိဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကို စီအင်အင် သတင်းဌာနက ကြေညာရာ၌ တစ်နာရီလျှင်မိုင် ၁၄၀ အထိလေတိုက်နှုန်းရှိသည်ဟုဆိုသည်။
အယ်လ်ဂျဇီးရား ရုပ်သံကမူ ၁၅၅ မိုင်နှုန်းအထိ တိုက်ခတ်သည်ဟု ထုတ်လွှင့်သည်။
ပြင်ပမီဒီယာအချို့က ဂီရိမုန်တိုင်းကို ပြင်းအား အဆင့် ၄ ဟုသတ်မှတ်သည်များရှိသည်။
အဆိုပါမုန်တိုင်းသည် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်တွင် ရခိုင်ရိုးမကိုဖြတ်ကျော်ပြီး အရှိန်မသေဘဲ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးမှ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ညောင်ဦးမြို့ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် မွှေနှောက်တိုက်ခတ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွေ့လျားရာ၂၃ ရက်နေ့ညနေတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြောင်မြို့နယ် (မုံရွာမြို့ အရှေ့မြောက်ဘက်မိုင် ၃၀ ခန့်အကွာ) တွင် ရပ်၍မွှေနှောက်သည်။
ညနေ ၅ နာရီခွဲတွင် မုံရွာမြို့မြောက်ဘက် မိုင်၂၀ ကျော်ရှိ ဘုတလင်မြို့တွင် နောက်ဆုံးတိုက်ခတ်ခဲ့ပြီးမှ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း အားပျော့ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။
ဂီရိဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကြီးသည် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့နှင့် ၂၃ ရက် နေ့များတွင် ရခိုင်ရိုးမကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံကုန်းတွင်းပိုင်း မိုင် ၃၀၀ ကျော်အထိ ဖြတ်ကျော် ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် ထူးခြားသော မုန်တိုင်းကြီး ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
ပျက်စီး ဆုံးရှုံးမှု ဂီရိမုန်တိုင်းကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် မြို့နယ် ခုနစ်မြို့နယ် ဆိုးဆိုးရွားရွားထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ခုနစ်မြို့နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် လေးမြို့နယ် မုန်တိုင်းဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီး ဆုံးရှုံးမှုများရှိခဲ့သည်။
ကျေးရွာပေါင်း ၇၁ ရွာမုန်တိုင်း ဒဏ်ခံခဲ့ရသည်။
အနည်းဆုံးလူဦးရေ ၂,၆၀,ဝဝဝ မျှ မုန်တိုင်း ဒဏ်ခံခဲ့ရပြီး လူပေါင်း ၁၀çဝဝဝ တို့မှာ ဆိုးရွားစွာခံခဲ့ရသည်။
မုန်တိုင်းသတိပေးနှိုးဆော်ချက်များအားကောင်းမှု၊ သတင်းနှင့်ဆက်သွယ်ရေး မီဒီယာ၏ ထိရောက်မှု၊ ဒေသဆိုင်ရာရှိ ပြည်သူများ၏ သတိရှိမှု၊ နိုးကြားမှု၊ ကြိုတင်တိမ်းရှောင်ရန် အတွေ့အကြုံရှိမှုတို့ကြောင့် ဤမျှဖျက်အားကြီးသော မုန်တိုင်းဒဏ်ကို ခံရပြီး စစ်တမ်းများအရ ၄၅ ဦး သာသေဆုံးခဲ့သည်။
မုန်တိုင်း၏ ဗဟိုချက်လမ်းကြောင်းတွင်ရှိသော မြေပုံမြို့တွင် ပျက်စီးမှု ရာခိုင်နှုန်း ၉၀ ရှိသည်။
ကျောက်ဖြူမြို့သည် ရာခိုင်နှုန်း ၇၀ ပျက်စီးသည်။
မင်းပြား၊ စစ်တွေ၊ အမ်း၊ ပေါက်တော၊ မာန်အောင်မြို့နယ်များနှင့် ထိုမြို့နယ်များရှိကျေးရွာများစွာ အထိနာ ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ရေ ရိုက်ခတ်မှုဒဏ်ကို မြို့အတော်များများ အလူးအလဲခံခဲ့ရသည်။
လူအသေအပျောက်အနည်းငယ်သာရှိသည်။
အကူအညီများ မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်းနှင့်လူမှုရေး အဖွဲ့များ၊ ကုလသမဂ္ဂလက်အောက်ခံ ဒဗလျူအက်ဖ်ပီ၊ ယူအင်ဒီပီ၊ ယူနီဆက်ဖ်စသော အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဌာနဆိုင်ရာများက မုန်တိုင်းသင့်ဒေသများသို့ အမြန်ဆုံးသွားရောက်၍ အကူအညီပေးခဲ့သည်။
နိုင်ငံအများအပြားကလည်း ဂီရိမုန်တိုင်းဒဏ်ခံရသည့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြည်သူလူထုကို စာနာထောက်ထားသောအားဖြင့်အလှူငွေများ၊ ပစ္စည်းများ၊ ဆေးဝါးများကို ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးသိန်းစိန်သည် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့ နံနက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့ သို့ရောက်ရှိပြီး မုန်တိုင်းသင့်ဒေသများရှိ ပြည်သူလူထုကို အားပေးစကားပြောကြားသည်။
မုန်တိုင်းဒဏ်ခံရသည့် မြို့နယ်များ၊ ကျေးရွာများသို့ သွားရောက်လှည့်လည်အားပေးပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်မှုကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးကာ ထောက်ပံ့ပစ္စည်းများပေးအပ်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် အပူပိုင်းမုန်တိုင်းများ Category:သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ Category:မုန်တိုင်းများ Category:အလွန်အမင်း ပြင်းထန် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းများ။
ဆင်ဖိုနီ ဆိုသည်မှာ သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများတွင် တီးမှုတ်ရန် အတွက် ရေးစပ်ထားသော ဂီတသံစဉ်ဖြစ်သည်။
ထိုဂီတသံစဉ်များမှာ အလွန်ပင် ရှည်လျားနိုင်သည်။
သို့သော်လည်း ဆင်ဖိုနီများကို ပုံမှန်အားဖြင့် ၃ပိုင်း သို့မဟုတ် ၄ပိုင်း ခွဲစိတ် ထားလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို မုဗ်မန့် ဟုခေါ်သည်။
ဆင်ဖိုနီ၏ ပထမဆုံး မုဗ်မင့်မှာ လျင်မြန်သော ဂီတသံစဉ်ဖြစ်နိုင်ပြီး ဆိုနာတာ ပုံစံဖြင့် အမြဲလို တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။
ဒုတိယ မုဗ်မင့်မှာ နှေးကွေးသော မုဗ်မင့် ဖြစ်သည်။
တတိယ မုဗ်မင့်မှာ မင်းယူးအက် (minuet) သို့ စကီရာဇို (scherzo)သို့ မဟုတ် ထရိုင်ယို(trio) တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
စတုတ္ထ မုဗ်မင့်ကို ဖိုင်နေး (Finale) ဟု ခေါ်ဆိုတတ်ကြသည်။
ထိုမုဗ်မင့်မှာ ရွန်ဒို ပုံစံ သို့မဟုတ် ဆိုနာတာ ပုံစံ သို့မဟုတ် ထိုပုံစံနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံဖြင့် ရှိတတ်သည်။
ဆင်ဖိုနီကို ရေးသားနည်းပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။
သို့သော်လည်း ဖော်ပြထားခဲ့သော ပုံစံမှာ ဆင်ဖိုနီ၏ ဖခင်ကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြသော ဂျိုးဆက်ဖ် ဟေဒင် အသုံးပြုသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။
ဂီတ ဖန်တီးသူ အများစုမှာ ထိုစဉ်မှ စ၍ သူ အသုံးပြုခဲ့သော ပုံသဏ္ဌန်ကို လိုက်လံ၍ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
ဆင်ဖိုနီ ဆိုသည့် စကားလုံးမှာ ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး sym (အတူတကွ) နှင့် phone (အသံ) ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများကို ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စတြာရာ(symphony orchestra) ဟုခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး သံစုံတီးဝိုင်းငယ်များကိုမူ ချိန်ဘာ အော်ခက်စထရာ (chamber orchestra) ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
ဆင်ဖိုနီ ဂီတကို ရေးစပ်သီကုံးသူများတွင် ဂျိုးဇက် ဟိုင်းဒင့်၊ မိုးဇတ် ၊ ဘီသိုဗင်၊ ဖရန့်ရှူးဗတ် ၊ ဖဲလစ်မန်ဒယ်ဆောန်၊ ရောဘတ် ရှူးမန်း၊ အင်တွန် ဘရန်ကာ၊ ဂျိုဟန် ဘရမ်၊ ပိုင်အိုတာ ချိုင်ကော့ဗ်စကီး၊ ဂူစတဗ် မာလာ၊ ဂျင်းန် ဆီးဗဲလီးယပ်စ် နှင့် ဒီမီထရိ ရှိုစတာကိုဗစ် တို့ ပါဝင်သည်။
Dohnanyi အော်ခက်စထရာမှ တီးမှုတ်ဖျော်ဖြေနေစဉ်။
တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်၏ ညာဘက်တွင် ဒုတိယ တယောရှိပြီး ဒယ်ဘယ်ဘေ့စ်များမှာ အနောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။
သံစုံတီးဝိုင်းကြီး သို့ အော်ခက်စတြာ ဆိုသည်မှာ ဂီတပညာရှင်များ တူရိယာများကို အတူတကွ တီးမှုတ်သည့် တီးဝိုင်းကြီးကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
သူတို့သည် ဂန္ထဝင်တေးဂီတများကို အစဉ်သဖြင့် တီးမှုတ်လေ့ ရှိကြသည်။
ကြီးမားသော သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများကို ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စတြာ ဟု ခေါ်လေ့ရှိကြပြီး အရွယ်အစားငယ်သော တီးဝိုင်းကြီးများကိုမူ ချိန်ဘာ အော်ခက်စတြာ ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စတြာတွင် တီးမှုတ်သူ ၁၀၀ ခန့် ပါဝင်ပြီး ချိန်ဘာ အော်ခက်စတြာ များတွင်မူ တီးမှုတ်သူ ၃၀ မှ ၄၀ ခန့်အထိ ပါဝင်သည်။
တီးမှုတ်သူ အရေအတွက်မှာ သူတို့ မည်သည့် ဂီတ အမျိုးအစားကို တီးမှုတ်သည် ဆိုသော အချက်နှင့် မည်သည့်နေရာတွင် တီးမှုတ်သည် ဆိုသော အချက်ပေါ်တွင် မူတည်သည်။
အော်ခက်စတြာ ဆိုသော စကားလုံး၏ မူရင်းမှာ ဂရိခေတ် ပြဇာတ်ရုံများတွင် ရှိသော ပြဇာတ်ခုံ ရှေ့ရှိ စက်ဝိုင်းခြမ်း ပုံသဏ္ဌန် နေရာကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုနေရာတွင် အဆိုတော်များနှင့် တူရိယာပညာရှင်များက သီဆိုဖျော်ဖြေလေ့ ရှိကြသည်။
တဖြည်းဖြည်းနှင့် ထိုစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ တူရိယာပညာရှင်များကို ရည်ညွှန်းသည့် စကားလုံး ဖြစ်လာသည်။
တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် (ကွန်ဒက်တာ) အော်ခက်စထရာများကို တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် (ကွန်ဒက်တာ)တစ်ယောက်က ဦးဆောင်၍ တီးမှုတ်လေ့ ရှိသည်။
သူသည် အသံအားလုံးကို ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ ကြားနိုင်ရေး အတွက် တူရိယာပညာရှင်များကို အတူတကွ တီးမှုတ်နိုင်ရန် ၊ အသံကို မျှတစွာ ထွက်ပေါ်စေရန် နှင့် ခံစားချက် တစ်မျိုးတည်းဖြင့် အတူတကွ တီးမှုတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။
အရွယ်အစား မကြီးသော ချိန်ဘာ အော်ခက်စထရာ အချို့တွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် မပါဘဲ သီဆိုတီးမှုတ်လေ့ ရှိသည်။
၁၉ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါတွင် အော်ခက်စထရာများမှာ အရွယ်အစား ကြီးမားလာသဖြင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်ရန်နှင့် အားလုံးသော တီးမှုတ်သူများက လှမ်းမြင်နိုင်မည့် အရှေ့ဘက် မှ ဂီတသင်္ကေတ ပြသနိုင်ရန် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် လိုအပ်လာသည်။
တူရိယာများ အော်ခက်စထရာများတွင် တူရိယာများကို ကြိုးတပ် တူရိယာများ၊ သစ်သားလေမှုတ် တူရိယာများ၊ ကြေးလေမှုတ် တူရိယာများ၊ ပတ်ကားရှင်း တူရိယာများ ဟူ၍ အစုအဖွဲ့များ ခွဲခြား ထားသည်။
တူရိယာဆက်ရှင်တိုင်းတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုသော ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်စီ ရှိသည်။
အကယ်၍ ဆိုလိုဟုခေါ်သော သံစဉ်ကို တီးခတ်မည် ဆိုပါက ဆိုလိုကို တီးခတ်သည့် သူမှာ ဆက်ရှင်၏ ခေါင်းဆောင်ပင် ဖြစ်သည်။
ဆက်ရှင်ခေါင်းဆောင်များသည် တူရိယာ တီးခတ်သူများ မည်သို့မည်ပုံ ထိုင်ကြမည်စသည်နှင့် နည်းပညာပိုင်း အရ မည်သို့ တီးခတ်မည် စသည်တို့ကို ဆုံးဖြတ်ချက် ချကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ကြိုးတပ်တူရိယာ ဆက်ရှင်၏ ခေါင်းဆောင်သည် တီးခတ်သူများ တီးခတ်သည့် ထိုးတံများကို အပေါ်သို့မဟုတ် အောက်သို့ တညီတညွတ်တည်း ရွေ့လျားစေရန် ကြပ်မတ်ရသည်။
တယောတီးခတ်သူများတွင် ပထမ တယောနှင့် ဒုတိယ တယောဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ခွဲထားသည်။
ပထမ တယောများသည် သံစဉ်ကို တီးခတ်ပြီး ဒုတိယ တယောများက နောက်မှ ဖြည့်စွက်သံစဉ်ကို တီးခတ်ကြသည်။
ပထမ တယောအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်မှာ တီးဝိုင်း၏ ကွန်းဆက် မာစတာ ဖြစ်ပြီး အော်ခက်စထရာများတွင် ကြေးအများဆုံးရသော တူရိယာပညာရှင် ဖြစ်သည်။
ကြိုးတပ်တူရိယာများ ကြိုးတပ်တူရိယာများတွင် တယော၊ ဗွိုင်လာဟုခေါ်သော တယောလတ်၊ ဆယ်လို ဟု ခေါ်သော တယောအကြီး၊ ဒယ်ဘယ်ဘေ့စ်ဟုခေါ်သော အသံနိမ့် တယောကြီး စသည့် တူရိယာ ၄ မျိုးသာ ပါဝင်သော်လည်း အော်ခက်စထရာတွင် အကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ထိုတူရိယာများကို အချိန်တိုင်း လိုလိုတွင် တီးခတ်လေ့ ရှိပြီး ဂီတ၏ အခြေခံ တူရိယာ ဖြစ်သောကြောင့်လည်း ပါဝင်သည်။
သူတို့သည် သံစဉ်ကို အဓိက တီးမှုတ် မနေသည့် အချိန်တွင်ပင် လက်ရှိတီးမှုတ်နေသည့် သံစဉ်ကို တွဲဖက် အားဖြည့်ပေးသည့် နေရာမှ ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။
ပထမနှင့် ဒုတိယ တယောများမှာ ကွဲပြားခြားနားသော နုတ်စ်သင်္ကေတကို တီးမှုတ်နေလေ့ ရှိကြပြီး ပထမ တယောများမှာ သံစဉ်ကို တီးမှုတ် လေ့ ရှိသည်။
ကြိုးတပ် တူရိယာများမှာ တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်ရှေ့တွင် ယပ်တောင်ပုံစံ ဖြန့်ကျက် နေရာချထားလေ့ ရှိသည်။
ပထမတယောများမှာ တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်၏ ဘယ်ဖက် အဆုံးတွင် ရှိပြီး ထိုမှ ညာဘက်သို့ ဒုတိယ တယောအုပ်စု၊ ဆက်၍ ဗွိုင်လာနှင့် ဆယ်လိုများကို နေရာချထားလေ့ ရှိသည်။
ဒယ်ဘယ်ဘေ့စ်မှာ ဆယ်လို၏ နောက်တွင် နေရာယူလေ့ ရှိသည်။
အချို့သော တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်များမှာမူ ဒုတိယ တယောအုပ်စုကို သူတို့၏ ညာဘက်တွင် ထားရှိရန် ပိုမိုနှစ်သက်တတ်ကြပြီး ဆယ်လိုများကို ပထမတယော အုပ်စုနှင့် ဗွိုင်လာများ ကြားတွင် ထားရှိတတ်ကြသည်။
သစ်သားလေမှုတ် တူရိယာများ သစ်သားလေမှုတ် တူရိယာများမှာ ကြိုးတပ်တူရိယာများ၏ နောက်တွင် ရှိတတ်ပြီး တီးဝိုင်း၏ အရွယ်အစားပေါ်တွင် မူတည်၍ တစ်တန်း သို့မဟုတ် နှစ်တန်း ရှိတတ်သည်။
အဓိကအားဖြင့် သစ်သား လေမှုတ် တူရိယာ (၄) မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ပုလွေ၊ အိုဘိုး၊ ကလဲရီနက် နှင့် ဘတ်စ်ဆွန်း တို့ဖြစ်ကြသည်။
ထိုတူရိယာ တစ်မျိုးစီတွင်ပင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားတတ်သေးသည်။
ပုလွေတွင် အောက်တေ့ဗ် တစ်ခုပိုမြင့်သော ပီကိုလို ဟုခေါ်သည့် ပုလွေ အသေးစား တစ်မျိုးရှိသေးသည်။
သံစုံတီးဝိုင်းကြီးတွင် အသံအမြင့်ဆုံး တူရိယာပင်ဖြစ်သည်။
တစ်ခါတရံတွင် အော်လ်တို ဟုခေါ်သော ပုလွေအရှည်တစ်မျိုး ပါဝင်တတ်ပြီး ၎င်းသည် သာမန်ပုလွေထက် အောက်တေ့ဗ် တစ်ဝက် နိမ့်သည်။
သစ်သားလေမှုတ်တူရိယာ အများစုတွင် အခင် လိုအပ်သော်လည်း ပုလွေတွင် အခင် မရှိပေ။
အိုဘိုးတွင် အင်္ဂလိပ်ဟွန်း သို့မဟုတ် ကော်အားဂလိပ်ဟုခေါ်သော အကြီးစား အိုဘိုးတစ်မျိုး ရှိတတ်ပြီး ၎င်းသည် အိုဘိုးထက် အောက်တေ့ဗ် တစ်ဝက် အသံနိမ့်ပြီး ကွေးနေသော အပိုင်းတွင် အခင် ပါရှိသည်။
ကလဲရီးနက်တွင် ဘေ့စ်ကလဲရီးနက် ဟုခေါ်သော အကြီးစား အမျိုးအစား ရှိပြီး အီးဖလက် ကလဲရီးနက် ဟုခေါ်သော အသေးစား အမျိုးအစားလည်း ရှိသည်။
ပုံမှန်ကလဲရီးနက် ထက်ကြီးပြီး ဘေ့စ်ကလဲရီးနက်ထက်ငယ်သော အီးဖလက် အော်လ်တို ကလဲရီးနက် ဟုခေါ်သော အမျိုးအစားလည်း ရှိတတ်သည်။
ဘတ်စ်ဆွန်းတွင်လည်း ကွန်ထရာ ဘတ်စ်ဆွန်း သို့မဟုတ် ဒယ်ဘယ်လ် ဘတ်စ်ဆွန်းဟု ခေါ်သော အကြီးစား အမျိုးအစား ရှိပြီး ၎င်း၏ အသံမှာ အောက်တေ့ဗ် တစ်ခု ပိုနိမ့်သည်။
၎င်းသည် သံစုံတီးဝိုင်းကြီးတွင် အသံအနိမ့်ဆုံး တူရိယာပင် ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ အပြည့်ဖွဲ့စည်းထားသော သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများတွင် ထိုတူရိယာ ၄မျိုးမှ ၂ မျိုးအနည်းဆုံး ပါဝင်သည်။
တီးခတ်မည့် ဂီတသံစဉ် အပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော တူရိယာများကို အသုံးပြုကြသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ၁၈၅၀ နောက်ပိုင်းတွင် ရေးစပ်သီကုံးသော ဂီတသံစဉ်များတွင် တူရိယာ အသစ်များကို အသုံးပြုကြသည်။
တစ်ခါတရံတွင် တီးမှုတ်သူ တစ်ယောက်တည်းမှ ထိုသို့သော တူရိယာ အပိုများကို တွဲဖက် တီးမှုတ်ကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဂီတသံစဉ် တစ်ခုတည်းတွင်ပင် ပုလွေမှုတ်သူ တစ်ယောက်က ပီကိုလိုလည်း တီးမှုတ်လေ့ ရှိသည်။
သို့သော် ဂီတသံစဉ် အပေါ်တွင်ပင် မူတည်သည်။
သို့သော်လည်း တီးမှုတ်သူ တစ်ယောက်တည်းမှ ပုလွေ နှင့် ပီကိုလိုကို တစ်ပြိုက်နက်တည်း တီးမှုတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သည်မှာ အသေအချာပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် တူရိယာ နှစ်မျိုးစလုံးကို တပြိုင်နက်တည်း တီးမှုတ်ရန် လိုအပ်ပါက အပိုတီးမှုတ်သူ လိုအပ်မည်ပင် ဖြစ်သည်။
ကြေးလေမှုတ် တူရိယာများ ကြေးလေမှုတ်တူရိယာ ဆက်ရှင်တွင် ထရမ်းပက်၊ ထရွမ်းဗုန်း၊ ပြင်သစ်ခရာ နှင့် ကျူဗာ ဟူ၍ လေးမျိုးလေးစား ရှိသည်။
အချို့မှာ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။
ထရမ်းပက်တွင် အနည်းငယ်မျှ ကွဲပြားခြားနားသော အရွယ်အစား အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
အသေးဆုံးမှာ ဘေ့စ်ထရမ်းပက် ဖြစ်သည်။
ထရမ်ဗုန်းတွင်လည်း အော်လ်တို၊ တင်န်နာ၊ ဘေ့စ် နှင့် ကွန်ထရာ ဘေ့စ် ထရမ်းဗုန်း ဟူ၍ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသည်။
အခြားသော ဘေ့စ်တူရိယာများကဲ့သို့ပင် ပြင်သစ်ခရာသည် နှစ်ကာလ ကြာရှည်သည်နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
ခေတ်သစ် ပြင်သစ်ခရာတွင် အဖွင့်အပိတ် သုံးခု အနည်းဆုံး ပါရှိပြီး F နုတ်စ်သင်္ကေတတွင် တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။
၎င်းတို့သည် အခြားသော ဘေ့စ်တူရိယာများကဲ့သို့ပင် နေရာ အမျိုးမျိုးတွင် ထိုင်၍ တီးမှုတ်လေ့ ရှိကြသည်။
ကျူဘာတွင် အရွယ်အစား အမျိုးမျိုး ရှိပြီး တီးမှုတ်သူ သို့မဟုတ် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်က မည်သည့် အရွယ်အစားဖြင့် တီးမှုတ်မည် ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်လေ့ ရှိသည်။
အရွယ်အစား ကြီးမားသည့် ကွန်ထရာဘေ့စ် ကျူဘာ ဆိုသည့် တူရိယာလည်း ရှိသည်။
အရွယ်အစား သေးငယ်သော ကျူဘာကို အမြဲတွေ့ရလေ့ ရှိပြီး ၎င်းကို ယူဖိုရီယမ် သို့မဟုတ် ဘယ်ရီတုန်းခရာ ဟု ခေါ်လေ့ ရှိသည်။
ပါကတ်ရှင်း တူရိယာများ ပါကတ်ရှင်း ဆက်ရှင်တွင် တူရိယာမျိုးကွဲ အများဆုံး ရှိသော်လည်း သံစုံတီးဝိုင်းကြီးတွင် တီးခတ်သူ အနည်းဆုံး ရှိသော ဆက်ရှင် ဖြစ်သည်။
အကြောင်းမှာ ပါကတ်ရှင်း တီးခတ်သံများမှာ ကျယ်လောင်ပြီး သံစုံတီးဝိုင်းကြီး၏ အခြားနေရာများမှ အလွယ်တကူပင် ကြားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
တင်ပါနီ (သို့ ကက်တယ်ဒရမ်)ကို နုတ်သင်္ကေတ တစ်ခုတည်းသို့ အသံ ချိန်ညှိ ထားနိုင်သည်။
၎င်းသည် အသုံးအများဆုံးသော ပါကတ်ရှင်း တူရိယာပင် ဖြစ်သည်။
ဟေဒင် နှင့် မိုးဇက် အစရှိသော တေးရေးဆရာများသည် တင်ပါနီကို အမြဲသုံးစွဲလေ့ ရှိကပြီး သူတို့၏ သံစုံတီးဝိုင်းငယ် ကလေးများတွင်ပင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုကြသည်။
တင်ပါနီသုံးထားသော သံစဉ်များကို ဂီတသံစဉ် အတော်များများတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။
ပါကတ်ရှင်း ဆက်ရှင်တွင် အခြားပါဝင်သော တူရိယာများမှာ အသံညှိရန် လိုအပ်သည့် ပတ္တလား၊ ဒုံမင်း၊ ဗိုင်ဘရာဖုန်း၊ မာရင်ဘာ တို့ ဖြစ်သည်။
အသံညှိရန် မလိုအပ်သော အခြား ပါကတ်ရှင်းတူရိယာများမှာ ဒရမ်အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သော ဘေ့စ်ဒရမ်၊ စနဲလ်ဒရမ် နှင့် ဆိုက်ဒ်ဒရမ် တို့အပြင် တမ်ဘိုရင်း၊ လင်ကွင်းချမ်း၊ ကက်စတာနက်၊ ထရိုင်ရမ်ဂယ်၊ ဝုဒ်ဘလောက်နှင့် ကလေ့ဗ် တို့မှာ အသုံးများသော တူရိယာများ ဖြစ်ကြသည်။
သံစုံတီးဝိုင်း တီးခတ်ရာတွင် ပါကတ်ရှင်း တူရိယာ အမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း တီးခတ်သူမှာ အနည်းငယ်ပင် ရှိသည်။
အဓိက ပါကတ်ရှင်း တီးခတ်သူမှ မည်သူက မည်သည့်ပါကတ်ရှင်း တူရိယာကို တီးခတ်မည် ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရသည်။
ပါကတ်ရှင်း တီးခတ်သူများအနေဖြင့် သံစုံထွက်ပေါ်နိုင်ရန် အဖွဲ့အနေနှင့် အလုပ်လုပ်ကြရလေ့ရှိသည်။
အော်ခက်စထရာ၏ သမိုင်းကြောင်း အော်ခက်စထရာများ မည်သည့်အချိန်က စတင်ခဲ့သည်ကို ပြောရန် ခက်ခဲသည်။
အကြောင်းမှာ တူရိယာများကို အတူတကွ တီးခတ်ခဲ့သည်မှာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ အော်ခက်စထရာ ဆိုသည်မှာ ကြိုးတပ်တူရိယာများကို တီးမှုတ်နေသော ပညာရှင်တစ်စုတို့ သံစဉ်တစ်ခုကို အတူတကွ တီးမှုတ်ကြပြီး လေမှုတ် တူရိယာ အချို့လည်း ပါရှိကာ ပါကတ်ရှင်းတို့လည်း တီးခတ်နေကြသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမည် ဆိုပါက ၁၇ ရာစုသည် အော်ခက်စထရာ စတင်သော အချိန်ဟု ပြောနိုင်ပေ လိမ့်မည်။
၁၆၂၆ ခုနှစ် ပါရီမြို့ တွင် လူဝီ ၁၃ ဘုရင်၏ တယော ၂၄ လက်ပါသော အော်ခက်စထရာ ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။
ထိုရာစုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ် ချားလ်စ် ၂ ဘုရင်ကလည်း ပြင်သစ်ဘုရင် ကို သဘောကျသဖြင့် ကိုယ်ပိုင် ကြိုးတပ် တူရိယာ အော်ခက်စထရာ တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
တဖြည်းဖြည်းချင်းဖြင့် အခြား တူရိယာများကို ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ဟာပ်စီကော့ဒ် ဟုခေါ်သည့် တဆက်တည်း အစိတ်အပိုင်းကို ပင်တိုင်တီးမှုတ်သူ တစ်ဦးရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် သီချင်းရေးဆရာ ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်တတ်ကာ သူကိုယ်တိုင်က အရေးကြီးသည့် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် သံစဉ်၏ အစပိုင်းနှင့် အဆုံးပိုင်းတို့တွင် ကီးဘုတ်နေရာမှ ဦးဆောင်၍ ညွှန်ပြပေးတတ်သည်။
၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကလဲရီးနက်သည် အော်ခက်စထရာတွင် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ထရမ်ဗုန်း များမှာ ၁၉ရာစု အစပိုင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ယနေ့ အော်ခက်စထရာများ ယနေ့ခေတ်တွင် ဆင်ဖိုနီ အော်ခတ်စတြာ တီးဝိုင်းကြီးများသည် အမေရိက-ဆိုဗီယက် ရုရှားနှင့် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ပေါ်ထွန်းလာလျက် ရှိသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ကြီး ငါးကြီး အော်ခတ်စတြာ တီးဝိုင်းကြီးများဖြစ်သော ဘော်စတွန်၊ ချီကာဂို၊ ကလီဗီးလန်း၊ နယူးယော့ခ်၊ ဖီဆလာဒက်ဖီးယား အော်ခတ်စတြာပါဝင် ဆင်ဖိုနီအော်ခတ်စတြာ ဝိုင်းပေါင်း ၃၀၀ကျော်ခန့် ရှိလေသည်။
ကမ္ဘာ့ဂီတ မှော်ရုံတော၊ ရေး-မော်မင်းသန်း၊ စာ- ၂၇၇၊ ပထမအကြိမ်၊ မတ်လ၊ ၂၀၁၄ ကိုးကား Category:တူရိယာ Category:ဂီတ။
right| Piano Sonata No. 28, Movement IV အတွက် ဘီသိုဗင်၏ လက်ရေးမူ , Geschwind, doch nicht zu sehr und mit Entschlossenheit Allegro မှာ သူ၏ လက်ရေးဖြစ်သည်။
ဤဂီတသံစဉ်ကို ၁၈၁၆ တွင် ရေးသားပြီးစီးခဲ့သည်။
ဆိုနာတာ ဆိုသည်မှာ တူရိယာ တစ်ခု အတွက် ဂီတသံစဉ် သို့မဟုတ် တူရိယာတစ်ခုနှင့် ၎င်းနှင့် တွဲဖက်တီးမှုတ်သည့် တူရိယာ တစ်ခု အတွက် ဂီတသံစဉ် ဖြစ်သည်။
ဆိုနာတာမှာ လက်တင်စကားလုံး “sonare” မှ ဆင်းသက်လာပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ အသံထွက်ရန် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
သီချင်းရေး ဆရာတစ်ယောက်သည် ဆိုလိုတီးခတ်သော မည်သည့် တူရိယာအတွက် ဂီတသံစဉ်ကို မဆို ဆိုနာတာဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
သို့သော်လည်း ဆိုနာတာမှာ မုဗ်မင့် အများအပြား ပါဝင်သော ဂီတသံစဉ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၆ ရာစုတွင် သီချင်းမဆိုသည့် သံစဉ် ဟူသမျှကို ဆိုနာတာ ဟုခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။
ဘာရော့ကာလ ဟုခေါ်သော ၁၇ရာစုနှင့် ၁၈ရာစု ဦးပိုင်းကာလာများတွင် အာကန်ဂျလို ကိုရယ်လီ ကဲ့သို့သော ဂီတပညာရှင်များက မုဗ်မင့် အများအပြား ပါဝင်သော ဆိုနာတာများကို ရေးစပ် သီကုံးခဲ့ကြသည်။
ဆိုနာတာ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ပထမတစ်မျိုးမှာ “sonata da camera” (“room sonata” သို့ “chamber sonata”) ဖြစ်ပြီး လူတို့၏ အိမ်တွင် တီးမှုတ်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
အခြား တစ်မျိုးမှာ “sonata da chiesa” (“church sonata”) ဖြစ်ပြီး ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းများ တွင် တီးမှုတ် ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
"ဆိုနာတီနာ" ဆိုသည်မှာ ဆိုနာတာအပုဒ်ငယ်ကဲ့သို့ တိုတိုသာရေးသားထားသည့် သီချင်းငယ်ဖြစ်သည်။
နာမည်ကြီးဆိုနာတာများ ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ် တယောဆိုနာတာ (BWV ၁၀၀၁၊ ၁၀၀၃၊ ၁၀၀၅) မိုးဇက်၊ ဝူဖ်ဂန် အမာဒျု စန္ဒရားဆိုနာတာ အမှတ် ၈၊ ၁၁၊ ၁၆ ဘီသိုဗင် စန္ဒရားဆိုနာတာ အမှတ် ၈၊ ၂၀၊ ၂၉၊ ၃၂ တယောဆိုနာတာ အမှတ် ၉ ကဏ္ဍ: ဂီတ ကဏ္ဍ: အနောက်တိုင်း ဂီတပုံစံများ။
စစ်ကိုင်းခေတ် (၁၃၁၅-၁၃၆၄) သည် ပုဂံခေတ် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဖြစ်ထွန်းလာသော၊ မြန်မာ အလယ်ပိုင်းဒေသ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံငယ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းသည် ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ပိုင်းကို လွှမ်းမိုးသော၊ ပင်းယနှင့် နိုင်ငံပြိုင် ဖြစ်သည်။
ဤနိုင်ငံကို အသင်္ခယာ စောယွန်း က ၁၃၁၅ခု တွင်၊ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင်၊ အသင်္ခယာ စောယွန်း၏ မြေး သတိုးမင်းဖျား (သတိုးမင်းဘုရား) က အင်းဝခေတ်ကို တည်ထောင်သည်။
စစ်ကိုင်းမင်းဆက် (၁) အသင်္ခယာ စောယွန်း (၁၃၁၅-၁၃၂၃) (၂) တရဖျားကြီး (၁၃၂၃-၁၃၃၆) (၃) ရွှေတောင်တက် (၁၃၃၆-၁၃၄၀) (၄) ကျော်စွာမင်း (စစ်ကိုင်း) (၁၃၄၀-၁၃၅၀) (၅) နော်ရထာ မင်းရဲ (၁၃၅၀) (၆) တရဖျားငယ် (၁၃၅၀-၁၃၅၃) (၇) မင်းပြောက် သီဟပတေ့ (၁၃၅၃-၁၃၆၄) ဆက်စပ်သော နိုင်ငံများ မြင်စိုင်းခေတ် ပင်းယခေတ် အင်းဝခေတ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမင်းဆက်။
မဏိစန္ဒာခင်ဦး သည် ပုဂံခေတ်တွင် အစဉ်လိုက် နန်းတက်သော မင်းသုံးပါး၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဥဿာဘုရင်၏သမီးဖြစ်သည်ကျန်စစ်သားနှင့် အနော်ရထာမင်းတို့နှစ်ဦးနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းမှာ မြန်မာ့သမိုင်းရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားသည်။
သူတို့၏ ဇာတ်လမ်းကို အာသာဘုရင်၊ လန်းစလော့ နှင့် ဂွမ်နဗီယာ တို့၏ ဇာတ်လမ်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြသည်။
Htin Aung 1967: 38 မဏိစန္ဒာသည် ပဲခူးဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော် ဖြစ်သည်။
၁၀၇၀ ဆယ်စုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ဟံသာဝတီ(ပဲခူး)ကို ဂျွမ်းစစ်သည်များ လာရောက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပုဂံပြည်မှ ကူညီ၍ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည့်အတွက် ပဲခူးဘုရင်က ကျေးဇူးတုံ့ပြန်သောအားဖြင့် သမီးတော်ကို အနော်ရထာမင်းထံ ဆက်သခဲ့သည်။
လမ်းခရီး၌ ကျန်စစ်သားနှင့် သံယောဇဉ်ငြိတွယ်ခဲ့ကြရာ အနော်ရထာဘုရင်က အမျက်တော်ရှရာပြီး ကျန်စစ်သားအား သတ်ရန်အထိပင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကျန်စစ်သားမှာ ထွက်ပြေးခဲ့ရလေသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် မဏိစန္ဒာမင်းသမီးမှာ ကျန်စစ်သား၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Harvey 1925: 31–32 အနော်ရထာမင်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စောလူးမင်း နန်းတက်ခဲ့ပြီး မဏိစန္ဒာကိုပင် ဆက်လက် မိဖုရားမြှောက်ခဲ့သည်။
စောလူးမင်းနန်းတက်ပြီး များမကြာမီ မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော ဦးဆောက်ပန်း ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ မဏိစန္ဒာသည် မိဖုရားခေါင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Yazawin Thit Vol. 1 2012: 108 နိုင်ငံအတွင်း မငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် စောလူးမင်းသည် ကျန်စစ်သားအား ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့ရာ ကျန်စစ်သားနှင့် မဏိစန္ဒာတို့ ပြန်လည်ဇာတ်လမ်းဆက်ကြသဖြင့် စောလူးမင်းက ကျန်စစ်သားအား နှင်ထုတ်ရပြန်သည်။
မဏိစန္ဒာ၏ ဖခင် ပဲခူးဘုရင်ကွယ်လွန်သောအခါ စောလူးမင်းက ငယ်သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ငရမန်ကန်းအား ပဲခူးကို အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၀၈၄ တွင် ငရမန်ကန်းက စောလူးမင်းအား ပုန်ကန်ခဲ့ပြီဂ ငရမန်ကန်းလက်ချက်ဖြင့် စောလူးမင်း ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
Harvey 1925: 34–36 ပုန်ကန်မှုကို ကျန်စစ်သားက နှိမ်နင်းခဲ့ပြီးနောက် ပုဂံထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။
ထီးနန်းတက်ပြီးနောက် မဏိစန္ဒာကို မိဖုရားမြှောက်ပီးရင်းမြှောက်ခဲ့လိုက်သည်။
Harvey 1925: 38 ကိုးကား ကျမ်းပြုစာရင်း Category:ပုဂံခေတ် မိဖုရားခေါင်များ Category:မွန်လူမျိုးများ ကဏ္ဍ:၁၁ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ။