kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
.စက် ထိုးသဘင်ပြီးလျှင် ကသည်းအက္ကပတ် မြင်းတပ်ဗိုလ်အရာ ရှိတို့နှင့် မြင်းအမှုထမ်းတို့ ရှောက်သီးထားခုတ် လှံထိုး၊ ငှက်ပျောပင်စိုက် ရေအိုးတင် ထားခုတ်၊ မြင်းအစိုင်းအနှင့် အရေးအရာများကို ထိုးခုတ်ပြပြီးနောက် ရွှေနန်းတော်သို့ ဝင်တော်မူသည်။
.လပြည့်ကျော် လေးရက်နေ့ ဘဝရှင် မင်းတရားကြီးဘုရား .ထွက်စံတော်မူပြီးလျှင် ဆင်တော် စီးရေသုံးဆဲ့နှစ်ကို တွဲဘက်တိုက်ဝှေ့စေပြီးနောက် စစ်မြေ အရပ်တွင် ဆင်တော်များကို ရဲဝံ့တံ့စား အကြောက်အရွံ့ မရှိရအောင် သေနတ်၊ မီးပေါက်၊ ယမ်းမီး၊ ဗြောက်၊ ဒိုင်း၊ ကာတို့ဖြင့် ပစ်တောက် ရိုက်ခတ် ခြောက်လှန့်စမ်းသပ် သည်များကို ကြည့်ရှုတော်မူ၍ ရွှေနန်းတော်သို့ ဝင်တော် မူသည်။
မီးဖုံးယာဂု လှူသောပွဲတော် တပို့တွဲလ ကုံရာသီတွင် မီးဖုံးယာဂု လှူသောပွဲတော် ကို ကျင်းပရိုးရှိလေသည်။
ဤပွဲတို့အကြောင်း ထိုရာဇဝင်တော် ကြီး၌ ဤသို့တွေ့ရလေသည်။
တပို့တွဲလ၊ ပဏ္ဏရသီ၊ တိထီထွန်းစည့်၊ လပြည့်နေ့အခါ ဝယ်၊.ဆက္ကဒန္တ၊ ပြောင်မှန်ဝပင်၊ အေးမြသော အစွယ်ရှိ သည်ဖြစ်၍ သုံးလူ့ထွတ်ထား၊ မြတ်စွာဘုရားပင်လျှင်၊ လေးပါးသော မဟာဘူတ မျှတစေရန်၊ မီးရှိန်ခံတော်မူ သည်ကို ရည်ပြီးလျှင်၊ ရုပ်ရှင်တော်ပွား၊ ကိုယ်စားတော် စားဖြစ်သော.ဘုရားတစ်ဆယ့်ငါးဆူ၊ ရွှေဂူစေတီ၊ သရီရ မြတ်၊ မွေတော်ဓာတ်တို့အား နှစ်စဉ်ပူဇော်လှူဒါန်းမြဲ နံ့သာမျိုးဆယ်ပါးတို့တွင် သာရဂန္ဓအစစ်၊ အနှစ်နံ့သာတို့ ဖြင့်ပြည့်သော၊ မီးခံနှင့်တကွသော မီးဖုံး ပြာသာဒ်တော် ဆူရေတစ်ဆယ့်ငါး၊ ကောက်သုံးပါးတို့တွင်၊ ဩဇာလေး နက်၊ အကျိုးတက်သော၊ ကောက်ကြီးဆန်မြတ်၊ ပေါက် လတ်လက်ဦး၊ ဆွတ်ယူခူးသော ကောက်ဦးဆွမ်း အဖြစ် ဖြင့်ကောင်းစွာ ကျိုချက်အပ်သော မွန်မြတ်သော ယာဂု ဆွမ်းအလှူတော်များကို စာရင်းပါတစ်ဆယ့်ငါးဆူသော ဘုရားရှင်တို့အား သဇင်ပန်း၊ ဆီမီးတန်ဆောင်စသော အလှူတော်များနှင့်တကွ.ကောင်းမွန်စွာ အရုဏ်ဆွမ်းကပ် ၍၊ မီးဖုံးတော်များကို လှူဒါန်းပူဇော်တော်မူသည်။
သဲပုံစေတီပွဲ တပေါင်းလ မိန်ရာသီတွင် သဲပုံစေတီပွဲကို ကျင်း ပရိုးရှိလေသည်။
ဤလတွင် ဧရာဝတီမြစ်တွင် သဲသောင်များ ဖြူဖြူဖွေးဖွေး ထွန်းပေါ်၍ ရေကျေးရေငှက်များ မြူးထူးပျော်ပါး ကြသဖြင့် အလွန်ကြည်နူး ဘွယ်ဖြစ်လေသည်။
ထိုအခါတွင် မင်းမိဘုရားနှစ်ပါးသည် မင်းညီမင်းသား မှူးတော်မတ်တော်တို့ နှင့်အတူ သောင်ပြင်သို့ ထွက်စံတော်မူကာ သဲပုံစေတီများကို တည်၍ ပူဇော်ကန်တော့ကြလျက် ပွဲလမ်းသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ ကြလေသည်။
ဤကိုရည်၍ အင်းဝမြို့ဘွဲ့ဆဲ့နှစ်ရာသီလူးတားတွင်၊တစ်ပေါင်းလသာ၊ လတကာထက်နှိုင်းရာဖက်ရှောင်၊ လများနောင်ကားတောင်လည်းသာမော၊ တောလည်းသာထွေရေလည်းသာလှ၊ ဖြူလွသောင်ပြင်ငှက်ပေါင်းရွှင်လျက်၊ သဘင်အပြီသဲစေတီဟု၊ မြှောက်ချီရွှင်ပပူဇော်ကြမှ၊ ပြည်ပပြည်တွင်းဖြောင့်စင်းရည်စောင်၊ ဆီမီးထောင်နှင့်ထွန်းပြောင်ညီရုံး၊ ပန်းလျှင်ကုံးသို့နှလုံးသဒ္ဓါ၊ ရတနာသုံးဘော်ဖူးမြော်ကုန်ကြ၊ လွန်ရွှင်ပြရှင့်။
ဟူ၍ ဖွဲ့ဆိုထားသည်ကိုတွေ့ရလေသည်။
ဤသို့အားဖြင့် ဆဲ့နှစ်ရာသီပွဲတော်တို့ကို မင်းမိဘုရား နှစ်ပါးအမှူးပြု၍ အစဉ်တစိုက် ကျင်းပလာခဲ့ကြရာ အချို့ ပွဲတော်များသည် ယခုအခါတိုင်အောင် ဆက်လက်ခေတ်စားဆဲ ပင်ဖြစ်ပေသည်။
အချို့မှာမူကား တိမ်ကောပပျောက်ကြလေပြီ တည်း။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
thumb|မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လံ ပြိုင်လောင်း တော်သလင်းလ ကန်ရာသီတွင် မိုးလေကင်းရှင်း၍ လှိုင်းလေ ငြိမ်သက်သောကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း၌ လှေပြိုင်ပွဲများကို ကျင်းပကြရိုးဖြစ်လေသည်။
သီပေါမင်းတရားလက်ထက် လှေပွဲသဘင်ကျင်းပပုံကို ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် ဤသို့တွေ့ရလေသည်။
ယင်းသည့် လဆန်းတစ်ဆယ့်တစ်ရက်နေ့ နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲ ရေသဘင်ပွဲတော်ပြုလုပ်ရန် မှူးတော်မတ်တော် အရာရှိတို့ ရွှေမြို့တော်အနောက်မျက်နှာ ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်သို့ထွက်လာကြပြီးလျှင် လှေချလွှတ်ရန် သမ္ဗန်ကိုဝန်ထောက်ဝက်မစွတ်မြို့စား မင်းကြီးမင်းထင်မဟာစည်သူ သွားရောက်ဘက်စပ်ချထားရသည်။
ပထမလှေ ရှေ့ဖျားတွဲဘက်မရှိ၍ စုန်သွားစေရသည်။
ပြီးလျှင် လက်ရွှေးကြီး၊ လက်သစ်၊ လှော်ကားတော်ကြီးနှစ်စင်း၊ ၎င်းနောက် ပြည်လုံးအံ့နှင့်ရွေးကြီး တွဲဘက်ပြိုင်ဆိုင်စေရသည်။
ပြီးလျှင် လှော်ကားတော်စင်း ရေတစ်ဆယ့်နှစ်၊ ပြီးလျှင် ပုလိပ်ရွှေခဲ၊ အစေခံတောင်လုံး၊ ပွဲတိုင်းကျော်၊ ထွက်တိုင်းရစေသော လှော်လှေတော်စင်းရေ နှစ်ဆဲ့နှစ်၊ ပြီးလျှင် ရွှေတုံး၊ မင်းစံ၊ တောင်လုံးမှိုင်း၊ ရွှေလောင်းကြီး၊ ယင်ပုံ၊ မင်္ဂလာရန်နင်း၊ ခိုတောင်ရွှေခဲစသော ခတ်လှေတော်နှစ်ဆဲ့ ရှစ်စင်း၊ ပြီးလျှင် သုံးလူ့တောက်ပ၊ သုံးလူ့ပူဇော်စသော လောင်းတော်စင်းရေနှစ်ဆဲ့ကိုး၊ ပြီးလျှင် သေနတ်အစုအမှုထမ်းတို့ရဲလှေ စင်းရေလေးဆဲ့ငါး၊ ပြီးလျှင် မှူးတော်မတ်တော်တို့ လှော်ကားချင်း ပြိုင်ဆိုင်ရသည်။
၎င်းလဆန်း တစ်ဆယ့်သုံးရက်နေ့ ပင်လယ်သွား စကြာယာဉ်ပျံသင်္ဘောတော်၊ ဧရာဝတီမြစ်သွားရတနာယာဉ်သာ၊ ရတနာယာဉ်ပျံ၊ စကြာရန်လွှင့်စသော သင်္ဘောတော်စင်းရေ နှစ်ဆဲ့နှစ်ကို တွဲဘက်ပြိုင်ဆိုင်ရသည်။
ပြီးလျှင် အထက်နေ့က ခိုတောင်ရွှေခဲ ခတ်လှေတော်နှင့် မင်္ဂလာရန်နင်း ခတ်လှေတော် ပြိုင်ဆိုင်ရာ၊ မင်္ဂလာရန်နင်း ရှုံးနိမ့်သည်ကို စိတ်မကြေ ထပ်မံပြိုင်ဆိုင်ရန် အမိန့်တော်မြတ်ခံပြီးဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ ၎င်းလှေတော်နှစ်စင်း ပြိုင်ဆိုင်ကြရာ၊ မင်္ဂလာရန်နင်းနိုင်၍၊ ပန်းရ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
thumb|A sand pagoda constructed at Wat Phu Khao Thong in Ko Samui during Songkran (၁၂) တစ်ပေါင်းလ မိန်ရာသီတွင် သဲပုံစေတီပွဲကို ကျင်းပရိုး ရှိလေသည်။
ဤလတွင် ဧရာဝတီမြစ်တွင် သဲသောင်များ ဖြူဖြူဖွေးဖွေး ထွန်းပေါ်၍ ရေကျေးရေငှက်များ မြူးထူးပျော်ပါးကြသဖြင့် အလွန်ကြည်နူး ဘွယ်ဖြစ်လေသည်။
ထိုအခါတွင် မင်းမိဘုရားနှစ်ပါးသည် မင်းညီမင်းသား မှူးတော်မတ်တော်တို့ နှင့်အတူ သောင်ပြင်သို့ ထွက်စံတော်မူကာ သဲပုံစေတီများကို တည်၍ ပူဇော်ကန်တော့ကြလျက် ပွဲလမ်းသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပကြလေသည်။
ဤကိုရည်၍ အင်းဝမြို့ဘွဲ့ဆဲ့နှစ်ရာသီလူးတားတွင်၊ တစ်ပေါင်းလသာ၊ လတကာထက် နှိုင်းရာဖက်ရှောင်၊ လများနောင်ကား တောင်လည်းသာမော၊ တောလည်းသာထွေ ရေလည်းသာလှ၊ ဖြူလွသောင်ပြင် ငှက်ပေါင်းရွှင်လျက်၊ သဘင်အပြီ သဲစေတီဟု၊ မြှောက်ချီရွှင်ပ ပူဇော်ကြမှ၊ ပြည်ပပြည်တွင်း ဖြောင့်စင်းရည်စောင်၊ ဆီမီးထောင်နှင့် ထွန်းပြောင်ညီရုံး၊ ပန်းလျှင်ကုံးသို့ နှလုံးသဒ္ဓါ၊ ရတနာသုံးဘော် ဖူးမြော်ကုန်ကြ၊ လွန်ရွှင်ပြရှင့်။
ဟူ၍ ဖွဲ့ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
ဤသို့အားဖြင့် ဆဲ့နှစ်ရာသီပွဲတော်တို့ကို မင်းမိဘုရား နှစ်ပါးအမှူးပြု၍ အစဉ်တစိုက် ကျင်းပလာခဲ့ကြရာ အချို့ပွဲတော်များသည် ယခုအခါတိုင်အောင် ဆက်လက်ခေတ်စားဆဲပင် ဖြစ်ပေသည်။
အချို့မှာမူကား တိမ်ကောပပျောက်ကြလေပြီတည်း။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) သင်္ကြန်တာကူး၊ နှစ်ဦးညောင်ရေ၊ စာပလွေခင်း၊ ပဉ္စင်းတော်ခံ၊ စာရေးတံနှင့်၊ မြစ်ရံပွဲကြီး၊ ဆီမီးထွန်းချိန်၊ ကထိန်နတ်ကျင်း၊ မြင်းခင်းထွက်ဝင်၊ သဘင်မီးအုံး၊ ဂူလုံးသဲပုံ၊ စေ့စုံစီလျဉ်၊ ဤသို့ယှဉ်သား၊ လစဉ်စမြဲ၊ ဆယ့်နှစ်ပွဲကို၊ မလွဲသော...ဟူ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားကျော်စောသောပျို့စာဆိုလက်ဝဲသုန္ဒရက သာဓိနပျို့စာ(ပုဒ်ရေ-၂၉)တွင် ဖွဲ့ဆိုထားရာ ရှေးအခါကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဂူလုံးသဲပုံစေတီပူဇော်ပွဲမျိုး တပေါင်းလရာသီ၌ ကျင်းပကြောင်း တွေ့ရှိရပေသည်။
စာဆိုတော် လက်ဝဲသုန္ဒရသည် (၁၀၈၅ခန့်မှ ၁၁၆၁ခန့်)တွင် ထင်ရှားရှိ၍ ဘိုးတော်ဘုရားဗဒုံမင်းလက်ထက်၌ ကျော်ကြားသော ရတုစာဆိုလည်း ဖြစ်သည်။
သာသနာ့ဒါယကာလောကဓိပတိဘွဲ့ နာမံရှိသော အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျ၏လက်ထက်ပြုစုသော အင်ရုံဝန်ကြီးသီရိဥဇနာ၏အင်ရုံစာတမ်းတွင်မူ ၁၂-လရာသီပွဲများ အကြောင်းရေးသားရာတွင် သဲပုံစေတီပူဇော်ပွဲများ မတွေ့ရှိရချေ။
သို့သော် ရှေးမြန်မာများသည် တပေါင်းလတွင် လယ်ယာရိတ်သိမ်းပြီးချိန်၌ အားလပ်ကြသည့်အလျောက် ဘုရားပွဲတော်များမြို့ကြီးများတွင်မက ကျေးလက်များတွင် ဆင်ယင်ကျင်းပသော ရှေးထုံးတရပ်ရှိပေသည်။
ဤသည်ကို ဆီသည်ရွာစားဦးအောင်ကြီးက တပေါင်းလဘွဲ့လူတားတွင် သဘင်အပြီး၊ သဲစေတီဟု၊ မြှောက်ချီရှင်ပ၊ ပူဇော်ကြမှဟု စပ်ဆိုခဲ့သည်။
သဲပုံစေတီပွဲပူဇော်သည့်မှတ်တမ်းကို ညောင်ရမ်းခေတ်လူးတားနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ပျို့စာပေ၌ တွေ့ရှိရသည့်အလျောက် ညောင်ရမ်း အမရပူရခေတ် ဓလေ့ဘာသာပွဲတစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ခဲ့ပေသည်။
ယခုအခါ သဲပုံစေတီ ပူဇော်သော ဓလေ့ကို မန္တလေးမြို့၌ ရှေးမူမပျက် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကာ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲများကို တွေ့ကြရလေသည်။
တွေ့ရှိသော ဒေသနယ်မြေသည် မန္တလေးမြို့ ရွှေတချောင်းတလျှောက်တွင် ဖြစ်သည်။
ရွှေတချောင်းဆိုသည်မှာ အမရပူရမြို့ နန်းတည်မင်းတရားကြီး ဘိုးတော်ဘုရားဗဒုံမင်းလက်ထက်(၁၁၄၄-၁၁၈၁)ခု၌ ရှေ့ဝင်းတော်မှူးကြီးဦးရောက် ကြီးကြပ်ဆည်ဖို့ တူးဖောက်သည့်မြောင်းဖြစ်သည်။
ရေများသည် တက်သေးအင်းသို့ ရောက်သည်။
ရှေးအခါက ရေရှင်စီး၍ လှေများသည် မတ္တရာမှ အမရပူရမြို့သို့တိုင် ပေါက်သည်။
ရွှေတချောင်း၏မူလစီးရာ မတ္တရာမြို့နယ် မြောင်းကြီး၏အမည်ကို နှဲကုပ်သိုမြောင်းဟူ၍ခေါ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ဤနှဲကုပ်သိုမြောင်း၏အမည်ကို ဘိုးတော်လက်ထက်၌ မတဲစစ်တမ်းနှင့်ပေါက်တောစစ်တမ်း(ဘိုးတော်ဘုရား ၁၁၅၅-ခုနှစ်စစ်တမ်းများ)တွင် တွေ့ရသည်။
ရှေးပုရပိုက်မြေပုံတွင်လည်း နှဲကုပ်သိုမြောင်းကို တွေ့ရှိရသည်။
ဤနေရာဒေသဖြစ်သော ရွှေတချောင်းကြီးတလျှောက်၌ ယခုမန္တလေးမြို့ ၂၁-လမ်းမှသည် ဒေါနခြံရပ်သို့တိုင်အောင် သဲပုံစေတီများကို တွေ့ရှိကြရပေသည်။
ဤသဲပုံစေတီများ တည်ထားသော ရပ်ကွက်အမည်နာမများသည်လည်း ရဟိုင်း၊ မင်းသားစု စသောဝါဟာရအမည်များဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။
သမိုင်းမှတ်တမ်း ရှေးအစဉ်အလာပြောကြသော သမိုင်းမှတ်စုများအရ အင်းဝမြို့ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး (၁၁၂၅ မှ ၁၁၃၈)သည် ယိုးဒယားပြည်ကို အောင်နိုင်စဉ်အခါက (အေဒီ ၁၇၆၇၊ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉) ယိုးဒယားနိုင်ငံမှ မင်းနှင့်တကွ လူသူအများ ခေါ်ဆောင်လာသည်။
ရဟိုင်း ပိတ်တုံကျော်၊ သောက္ကတဲဌာနီ၊ သုဝဏ်ခလောက်၊ ပိဿလောက်မြို့များကို အောင်နိုင်၍ ထိုအရပ်ဒေသမှ လူအများကိုလည်း ခေါ်ဆောင်လာသည်။
ဇင်းမယ်ကြောင်းချီရာမှလည်း ယွန်း၊ ဇင်းမယ်၊ လောမှ လူအများပါလာကြသည်။
ယွန်း၊ ဇင်းမယ်၊ လောမှ လူအများကို လင်းဇင်းအမည်ဖြင့် တပ်ဖွဲ့၍ ပေးထားလေသည်။
လင်းဇင်းအမှုထမ်းဟူ၍ တွေ့ရှိရသည်။
လင်းဇင်းကုန်းဟူ၍လည်း အမရပူရမြို့နယ်အတွင်း၌ ရှိသည်။
သို့သော် ထိုစဉ်အခါက အမပရပူရမြို့ဟု မြို့နန်း မတည်ရသေးချေ။
အင်းဝမြို့နန်း ဒေသ သာရှိသေးသည်။
သို့သော် မတဲ(ယခု မန္တလေးမင်းတဲအရပ်)ဒေသသည် တရုတ်ကုန်သည်များ နေထိုင်ကြရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။
အချို့က တရုတ်ကုန်သည် များသည် ထိုစဉ်အခါက အမရပူရ မတည်မီအချိန် ရွှေဂွမ်းထုပ်အရပ်၌ နေရာချပေးခဲ့ရာ တရုတ် ဘုံကျောင်းကိုပင် ဆောက်လုပ်ခွင့်ရခဲ့သည်။
ယခု အမရပူရ ကွမ်ယင်တရုတ်ဘုရားကျောင်းတည်ရာ ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ်မှာ ၁၁၃၅-ခု(အေဒီ ၁၇၇၃)ဖြစ်သည်။
သဲပုံစေတီတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်မှာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၀-ခုနှစ် နောက်ပိုင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာဖွယ်ရာများ တွေ့ရှိရလေသည်။
ပျို့စာပေအထောက်အထားအရ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရား အမရပူရမြို့နန်း တည်ထားပြီးသည့်အချိန်အခါ (သက္ကရာဇ် ၁၁၄၄-၄၅-၄၆-၄၇-၄၈)လောက်တွင် ဖြစ်နိုင်စရာ တွေ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် အင်းဝနပြေည်တော် ကောင်းစားစဉ်အခါ အမရပူရနပြေည်တော်လည်း မတည်မီအခါကပင် ရွှေတချောင်းဖောက်မည့်ဒေသများ၌ နိုင်ငံတပါးမှ လူမျိုးခြားများကို နပြေည်တော်နှင့် ဝေးဝေး သာယာကောင်းမွန်သည့်နေရာ၌ ချပေးခဲ့ဟန်ရှိသည်။
ဗုဒ္ဓကျမ်းဂန်လာ သဲပုံစေတီ စေတီတော်များအကြောင်းနှင့်ဗုဒ္ဓကျမ်းဂန်လာ သဲပုံစေတီအကြောင်းကို အရှင်ဩဒါတ သီရိဘိဝံသ(ပါဠိပါရဂူ)ပြုစုသောမြတ်ဗုဒ္ဓ၏သွင်ပြင်လက္ခဏာများစာအုပ်(၁၉၈၂-ခု၊ ဖေဖော် ဝါရီလ၊ သမ္မဒါသာသနိကစာပဖြေန့်ချီရေး၊ မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်လမ်း၊ ကန်တော်ကလေး၊ ရန်ကုန်မြို့) တွင် တွေ့ရှိရပေသည်။
စေတီများတွင် ပရိဘောဂစေတီ=ဘုရားရှင်အသုံးပြုသော ပရိက္ခရာအသုံးအဆောင်များနှင့်နေထိုင်ရာ ဗောဓိပင် ဥဒ္ဒိဿကစေတီ=ဘုရားကိုယ်စား ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များ။
ဓာတုစေတီ=ဘုရားရှင်ဓာတ်တော်များ ဌာပနာ၍ တည်ထားသောစေတီ။
ဓမ္မစေတီ=ဘုရားရှင်ဟောကြားခဲ့သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်စသော ပိဋကတ်စာပေများကို ထည့်သွင်းဌာပနာ၍ တည်ထားသော စေတီ။
(ပိဋကတ် သုံးပုံကျမ်းများ ပူဇော်မှုလည်း ဓမ္မစေတီပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။
) ဟူ၍ စေတီလေးမျိုးရှိသည်။
သဲပုံစေတီ ပူဇော်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဗုဒ္ဓ၏သွင်ပြင်လက္ခဏာများစာအုပ်(စာမျက်နှာ၃၀၉-၃၁၃)တွင်ဖော်ပြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
အချုပ်သဘောမှာ ပုလိနထူပီယမထေရ်နှင့်စပ်လျဉ်းသည်။
မြတ်စွာဘုရားလက်ထက် ပုလိနထူပီယမထေရ်သည် (၇)နှစ်အရွယ်ငယ်ငယ် ရဟန္တာဖြစ်သည်။
သာဝတ္ထိမြို့၌ မိဘနှစ်ပါးသည် ဘုရားကို နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ဝတ်တက်ဝတ်ကပ် ပြုသည်ကိုမြင်၍ မိမိ၏ရှေးဘဝပေါင်းများစွာက သဲပုံစေတီတည်၍ ဘုရားဂုဏ်ကို ပွားများလျက် နေ့စဉ် မှန်မှန် ဝတ်တက်ဝတ်ကပ်ရေချမ်း ပန်းဆီးမီးများ ပူဇော်ခဲ့သည်ကို ပြန်လည်အောက်မေ့မိစဉ်မှာပင် အာသေဝါကုန်ခန်း၍ ရဟန္တာမထေရ် ဖြစ်သွားပေသည်။
ပုလိနထူပိယမထေရ်၏အတိတ်ဘဝ၌ ဈာန်သမာပတ် အဘိညာဉ်နာရဒရသေ့ကြီးဖြစ်စဉ် တပည့်တသောင်းလေးထောင်၏အပူဇော်ခံနေ၏။
လောကီအဘိညာဉ်ဖြင့် နေရာမှ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏အကြောင်းကို ဝေဒကျမ်းများ၌ တွေ့ရှိရသဖြင့် ဘုရားရှင်၏လွန်ကဲထူးမြတ်သော ဂုဏ်အပေါင်းကို ရည်စူးကာ အမရိကာမြစ်ကမ်းပါးတွင် သဲပုံစေတီတည်၍ နေ့စဉ်တကြိမ် ညဉ့်တကြိမ် ဝတ်ပြုဆည်းကပ် ရေပန်းဆီမီးမပြတ် ပူဇော်သည်။
နာရဒရသေ့ကြီးသည် သဲပုံစေတီ ကို ဆရာသမားအရာထား ကိုးကွယ်ပူဇော်ရာ၌ အမောင်နာရဒ၊ သင်သည် အိုနာသေစသော ဒုက္ခများငြိမ်းလို၍ ဘုရားကို ကိုးကွယ်ခြင်းဖြစ်၏။
အိုနာသေ ဒုက္ခများအကြောင်း အရင်းခံဖြစ်သော ကိလေသာပယ်သတ်ရန် ကိုးကွယ်ခြင်းဖြစ်၍ မကောင်းသော ကိလေသာစိတ်များဖြင့် ခွင့်မပေးသင့်ဟူ၍ မိမိစိတ်ကို ဆုံးမ၍ သဲပုံစေတီကို ကြည့်ပြီး ထူးမြတ်သော ကုသိုလ်တရားများရ၍ ကိလေသာအပူကို ပယ်ဖျောက်လေ၏။
သဲပုံစေတီ အကျိုးတရား ထိုသို့ သဲပုံစေတီတည်ထားကိုးကွယ်သော ကျေးဇူးကြောင့် နာရဒရသေ့ကြီးသည် ထိုဘဝမှသေသော် ဗြဟ္မာပြည်ရောက်၍ သက်တမ်းအတိုင်း နပြေီး တာဝတိံသာ၌ သိကြားမင်းအဖြစ် ၈၀-ကြိမ်၊ စကြာမင်းကြီးအဖြစ် အကြိမ် ၃၆-ကြိမ်ဖြစ်ခဲ့ရ၏။
ထို့နောက်၌ မြတ်စွာဘုရားလက်ထက် ပုလိနထူပိယမထေရ်ဖြစ်ပြီး ဒုဂ္ဂတိဘဝ၌ မဖြစ်ရပဲ သုဂတိဘဝ၌သာဖြစ်သည်။
သဲပုံစေတီတော်ကို အာရုံပြုကာ ဘုရားဂုဏ်တော်ကို အဖန်ဖန်ပွားများ၍ ဗုဒ္ဓါနုဿတိသမထဘာဝနာကုသိုလ်ထင်မြင်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုခြင်းဖြင့် ပုလိနထူပိယမထေရ်သည် မိဘများ ဝတ်ပြု၍ အာသေဝါကုန်ခန်း ရဟန္တာဖြစ်သွားသည်။
ဤသို့ဖြင့် ရုပ်ရှင်တော်ဘုရားကို မျက်ဝါးထင်ထင် မဖူးမြင်ရသော်လည်း ဘုရားကိုယ်စား သဲပုံစေတီတော်ကို အာရုံပြုပူဇော်သည့်ကုသိုလ်ကံသည် ထူးခြားဆန်းကြယ်ကြီးကျယ်သော အကျိုးပေးကြောင့် အရှင်ဩဒါတသီရိဘိဝံသက ရေးပြထားပေသည်။
ထိုမှတပါးလည်း ဇင်းမယ်ပဏ္ဏာသ(၃) စန္ဒရာဇာတ် (၅)ဝိရိယပဏ္ဍိတဇာတ်၊ နိပါတ်ဇာတ်တော်ကြီးများတွင်လည်း သဲပုံစေတီနှင့်ဆိုင်ရာ ဇာတ်ပါရှိကြောင်း သိရသည်။
ရဟိုင်းမုန့်တီစု သဲပုံစေတီ မန္တလေးမြို့ ရဟိုင်းမုန့်တီစုရပ်ရှိ သဲပုံစေတီကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကဆုန်လဆန်း ၁၃-ရက်တွင် တည်ကြသည်။
မူလက အမရပူရခေတ် ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း တရားကြီးလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၄၄-၁၁၄၈ ခုနှစ်များ၌ ပူဇော်ကိုးကွယ်မှုများ ရှိလာသည်ဟု ရှေးလူကြီးများက မှတ်ယူခဲ့ကြလေသည်။
သဲပုံစေတီတော်သည် အောက်ခြေမှ ထီးတော်အထိ ၂၅-ပေ ဉာဏ်တော်ရှိ၍ သဲများစုပုံကာ တနေ့ပြီးအောင်တည်သည့်ဓလေ့ရှိသည်။
သဲဖြင့်တည်၍ ယာယီသဘောပူဇော်ကြသော် လည်း အပျက်အစီးမရှိ တနှစ်ခန့်ကြာရှည်သည်လည်း ရှိသည်။
ရဟိုင်းမုန့်တီစု သဲပုံစေတီပူဇော်ရာတွင် သံဃာတော် ၅၄-ပါးနှင့်ဘုရားပွဲ တပွဲပါ ၅၅-ပါး ပူဇော်သည်မှာ ရှေးက အစဉ်အလာဖြစ်ခဲ့သည်။
သံဃာစင်တွင် သံဃာတော်များ နေရာယူထိုင်ပြီး ရဟန်းသံဃာတော်များ ရှေ့မှောက်အရောက် ဆွမ်းဘောဇဉ်လှူဖွယ်များကို ဆက်ကပ်လေ့ရှိပြီး သံဃာတော်များကို ငှက်ပျောတခိုင် အုန်းတလုံးဖြင့် ကန်တော့ပွဲကို ပြင်ဆင်ကြသည်။
ဤသို့သဲပုံစေတီတည်လုပ်မှုကို ရပ်ရွာလူကြီးများက ရိုးရာမပျက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြရာ အသက်ရာပြည့်နေထိုင်သွားသောပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဘိုးဦးထွန်းကျော်သည် သက္ကရာဇ် ၁၉၆၇-ခုက ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်။
သဲပုံစေတီ တည်သည့်စနစ် သဲပုံစေတီ တည်သည့်စနစ်သည် ရှေးစေတီတည်ထားမှုများနှင့်အညီသာဖြစ်သည်။
စေ တီမတည်မီ အထက်က တည်ခဲ့သော နေရာစေတီအဟောင်းကိုဖျက်၍ ရှင်းလင်းပြီးနောက် ဧရာ ဝတီမြစ်ယံမှ သယ်ဆောင်လာသောသဲများဖြင့် စ၍ အောက်ခြေ ပထမပစ္စယံကို တည်သည်။
သဲ ကို ရေနှင့်အသင့်ဖျော်၍ ပထမအဆင့် ၄-ပေအမြင့်၊ ထို့နောက် ဒုတိယပစ္စယံ၊ တတိယပစ္စယံတို့ ကို ဆင့်၍ ၇-ပေ ၈-ပေခန့် အထက်သပိတ်မှောက်အရောက်တွင် ပိန္နဲတိုင်စိုက်သည်။
ပိန္နဲတိုင်မှာ ရှစ်တောင်ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်သည်။
ပိန္နဲတိုင်ကို မဏ္ဍိုင်ပြု၍ သဲများကို အဆင့်ဆင့်တင်သည်။
သပိတ် မှောက်နှင့်ခေါင်းလောင်းပုံများ စက်ဝန်းတခြမ်းသဏ္ဌာန်ပြုလုပ်ပြီး ဖောင်းရစ်ခုနစ်ခုပြုလုပ်သည်။
ဖောင်းရစ်ငါးရစ် ဖော်ပြီးသောအခါ စေတီကို ထုံးသင်္ကန်းစ၍ကပ်သည်။
ထုံးသင်္ကန်းကပ်ရာတွင် ကွမ်းစားထုံး ၁၀-ပုံးလျှင် ဆီတပိဿါခွဲ၊ သကြားတပိဿါ ရောမွှေရသည်။
အဖြူရောင် ကြည်လင်စေရန် မဲနယ်ကိုလည်း အလိုက်ထည့်စပ်ရသည်။
ဖောင်း ရစ် ၇-ရစ်ဖော်ပြီးလျှင် သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြာမှောက်ကြာလှန်ကို ဆင့်၍ ထီးတော်တင် ရသည်။
ထီးတော်နှင့်ကြာမှောက်ကြာလှန်တို့ကို ရွှေချထားသည်။
ထီးတော်တင်ပြီးခါမှ ဖောင်း ရစ်များကို ဖော်ခြင်း၊ သပိတ်မှောက်ခေါင်းလောင်းတွင်လည်း ဘီလူးပန်းဆွဲပုံများကို ဖော်သည်။
သဲပေါ်မှာပင် ထုံးသင်္ကန်းကပ်ကာ အရုပ်သဏ္ဌာန်များပြုလုပ်သည်။
ပထမပစ္စယံအောက်ခြေ၌ ငါးကြီးအာနန္ဒါပတ်လျက် ကိုယ့်ငါးမြီးကိုယ်ကိုက်ထားဟန် အရုပ်ကို သဲနှင့်ထုံး ဖျော်ပြီးပြုလုပ် သည်။
အောက်ခြေမှ ထီးတော်အထိ အရပ် ၂၅-ပေ ရှိသည်။
စေတီတည်သောအခါ ကန်တော့ပွဲ ထိုး၍ ထီးတင်သောအခါ ကန်တော့ပွဲမြှောက် ပူဇော်ရသည်။
ထုံးသင်္ကန်းကပ်၍ နေပူရှိန်ဖြင့် နှစ် နာရီအကြာတွင် စေတီတော်သည် ခိုင်မာပြီး မိုးရွာရွာ လေတိုက်တိုက် မိုးဒဏ်လေဒဏ်ကို ခံနိုင် သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
သဲပုံစေတီသည် ယာယီသဘောမျှဖြစ်၍ ပူဇော်ပသ အနေကဇာတင်ပြီးလျှင် သဲပုံစေတီမြောက်ပေတော့သည်။
ထို့နောက်တွင် ဘုရားဆွမ်းပွဲနှင့်ပင့်သံဃာများကို ပဒေသာပင်စာရေးတံအလှူများ ကပ်လှူ၍ ပူဇော်ကြသည်။
ပွဲလမ်းသဘင်လည်း ခံလေ့ရှိသည်။
မန္တလေးမြို့ပေါ်ရှိ သဲပုံစေတီများ ယခုအခါ မန္တလေးမြို့ပေါ်တွင် ထင်ရှားသော သဲပုံစေတီများကို လေးဆူတွေ့ရသည်။
ရဟိုင်းဈေးအနီး ရွှေတချောင်း၏အရှေ့ဘက်ကမ်း မုန့်တီစုရပ်၌ တဆူ၊ ဘုရားကြီးအောက်ကျင်း မင်းသားစုအရပ်၌ တဆူ၊ ရွှေတချောင်း အရှေ့ ၂၄-လမ်း ဓားတန်းရပ်၌ တဆူ၊ ပုလဲငွေရောင်ရပ် ၂၁-လမ်း ရွှေတချောင်း အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ တဆူတွေ့ရှိလေသည်။
ပွဲတော်များကို- (၁) မင်းသားစုရပ် သဲပုံစေတီ-နှစ်စဉ် တန်ခူးလ နှစ်ဆန်း(၁)ရက်နေ့။
(၂) ရဟိုင်းမုန့်တီစုရပ်သဲပုံစေတီ-နှစ်စဉ် ကဆုန်လဆန်း(၁၃)ရက်နေ့ စေတီတည်၍ (၁၄)ရက်နေ့ ပွဲသဘင်ခင်းကျင်းပြီး (၁၅)ရက်နေ့တွင် အနေကဇာတင်ရဟန်း သံဃာများကို ဆွမ်းလောင်းသည်။
(၃) ဓားတန်းရပ်သဲပုံစေတီ-ယခုအခါ အုတ်မြစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။
(၄) ပုလဲငွေရောင် သဲပုံစေတီ-ရှေးသူတို့ပြောပြချက်အရ မန္တလေးမြို့ ယိုးဒယားဈေး ရဲဌာန(ယ ခုပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်းအမှတ်-၈)နေရာ၌ သဲပုံစေတီတည်ထားရာဝင်းဟူ၍ သိရသည်။
ထို့ပြင် သေနတ်ဝန်ကြီး တူးမြောင်းခေါ်ကြက်မွေးတံတားမြောင်းအနီး၌လည်း သဲပုံစေတီတည်သော အ လေ့အထရှိ၍ ယခုအခါမူ အခိုင်အမာစေတီတဆူ ဖြစ်နေသည်ဟုဆိုသည်။
ဘုရားကြီးအောက်ကျင်း ဆရာမကြီးဒေါ်သက်ရှည်၏ကျောင်းနေရာ(ယခုအမှတ်----အမက)သည် ယိုးဒယား မင်းသားများ နေထိုင်ရာ အကြည်တော်မင်းဝင်းဟူ၍ သိရ၍ ထိုဒေသ၌တည်သော သဲပုံစေတီ တည်သည့်စနစ်မှာ ရဟိုင်းမုန့်တီစုအရပ်၌တည်သော စနစ်နှင့်များစွာ မကွာခြားလှချေ။
သဲများ ပုံစုရာတွင် ဖျာ၊ ယိုင်များ ခွေပတ်၍ လုပ်သောအလေ့နှင့်ပူဇော်ပုံနှင့်ငှက်ပျောခိုင်ကို ထောက်သုံး ချောင်းထောက်၍ ထက်ခွ၌ တင်လှူကြောင်း၊ ပူဇော်ရာ ဘုန်းကြီးရဟန်း ၃၂-ပါးနှင့်ဘုရားအ တွက် ၁-ပွဲထားကာ ၃၃-ပါး၊ ပူဇော်ကြောင်း ခြားနားမှု တွေ့ရသည်။
ဦးမောင်မောင်တင်(မဟာဝိဇ္ဇာ)၏ သဲပုံစေတီပွဲ ကိုးကား Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ။
လှိုင်းလေအန္တရာယ်ကြောင့် ဖြစ်စေ၊ စစ်မက်အန္တရာယ် ကြောင့်ဖြစ်စေ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲတွင် သင်္ဘောနစ်နေသည်ကို ဆယ်တင်ရသော လုပ်ငန်းဟူ၍ရှိရာ၊ ထိုလုပ်ငန်းသည် သက်စွန့် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ရသော လုပ်ငန်းဖြစ်ချေသည်။
အင်္ဂလိပ် ဥပဒေ၌ ထိုကဲ့သို့ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်သည်တို့ကို ဆုလပ်ဖြင့်ချီးမြှင့်ရသည်။
ကယ်ဆယ်၍ရသည့်လူတို့၏ အသက် ပေါင်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရမိသော ပစ္စည်းများ၏ တန်ဖိုးအပေါ်တွင် ချင့်တွက်ကာ၊ ရေတပ်မတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်ရုံးတော်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ဆယ်တင်ရန်စေခိုင်းသော သင်္ဘောကုမ္ပဏီ က ထိုဆုလပ်ကိုပေးရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ရုံးတော်မှ ဆုံးဖြတ် သည့်အတိုင်း သက်ဆိုင်ရာ သင်္ဘောကုမ္ပဏီ သို့မဟုတ် ပိုင်ရှင် များက အကယ်ပင် အတိအကျမပေးနိုင်လျှင်၊ ကုန်သွယ်ရေး ဘုတ်အဖွဲ့က ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေး ရန်ပုံငွေမှ လိုသမျှဆုငွေ ကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ် တစ်ဒေသကိုဖြစ်စေ ဖြည့်စွက်၍ပေးလေ သည်။
ရရှိသောငွေကို ဆယ်တင်သော သင်္ဘောကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် နှင့် အရာရှိကြီးငယ် အလုပ်သမားတို့သည် ဝေပုံကျ ခွဲယူကြ ရ၏။
ဤကဲ့သို့ ဆုလပ်များပေးသောကြောင့် ပင်လယ်ထဲတွင် နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့သော သင်္ဘောကြီးများကို ရေထဲမှ ပြန်လည် ဆယ်တင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ပမာအားဖြင့်ဆိုလျှင် ၁၉၂၂ ခုနှစ်က ပြင်သစ်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေအနီးတွင် သင်္ဘောချင်း တိုက်မိသဖြင့် ပီ အင် အိုကုမ္ပဏီပိုင် 'အီဂျစ်'အမည်ရှိသော သင်္ဘောကြီး တစ်စင်း နစ်မြုပ်သွားခဲ့လေသည်၊ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် တွင် အီတလီပိုင် 'အာတီဂလီယို'အမည်ရှိသော သင်္ဘောက ထို နစ်မြုပ်သွားသော 'အီဂျစ်'သင်္ဘောကို ရေထဲမှပြန်၍ ဖော်ပေး လေသည်။
ထို့ကြောင့် 'အီဂျစ်'သင်္ဘောမှ ပေါင် ၁ဝဝဝဝဝဝ ခန့်တန်သော ငွေတုံးကြီးများကို မပျက်မစီးဘဲ ပြန်လည်ရရှိခဲ့ လေသည်။
ဤကဲ့သို့ မြုပ်နေသော သင်္ဘောများကို ပြန်ဖော်ပေး ရာ၌ ရေတပ်မတော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်ရုံးတော်မှ ချမှတ်ပေး သော ဆုငွေများကို ဖော်ပေးသည့် သင်္ဘောကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်နှင့် သင်္ဘောမှအရာရှိများ၊ အလုပ်သမားများတို့သည် အချိုးကျ ခွဲဝေ ယူရ၏။
နစ်မြုပ်သော သင်္ဘောများကို ဆယ်တင်သောလုပ်ငန်း အပြင်၊ မီးဘေးကြောင့် လူတို့၏အသက်နှင့်ပစ္စည်းဥစ္စာ ပျက်စီး ဆုံးပါးခြင်း မဖြစ်စေရန် မီးဘေးကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့တစ်ခုကို လည်း အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့သည် မီးဘေးသင့်လူဆဲဖြစ်သောလူများကို ကယ်မ၍၊ ပစ္စည်းများကို သည်ပိုးရန် မီးသတ်အဖွဲ့၊ မီးအာမခံကုမ္ပဏီများ နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည်။
ထိုအဖွဲ့မျိုးကို လန်ဒန်၊ လီဗာ ပူးနှင့် ဂလပ်စဂိုးမြို့များတွင် တည်ထောင်ထားကြသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက အသုံးမဝင်ဟု စွန့်ပစ်ထား သော မီးဖိုအသုံးအဆောင်၊ အဝတ်စုတ်၊ အိုးတိုခွက်စ၊ စာရွက် စုတ်စသည်တို့ကို လိုက်လံစုဆောင်းခြင်းကိုလည်း ဆယ်တင် ခြင်းလုပ်ငန်းဟူ၍ပင် ခေါ်ကြ၏။
အစိုးရက ယင်းလုပ်ငန်းကို စီစဉ်ပေး၍၊ အသင်းအဖွဲ့များက ပစ္စည်းများကို လိုက်လံစု ဆောင်းကြရ၏။
သို့စုဆောင်းရရှိသော ပစ္စည်းများမှာ လက် နက်လုပ်ကိုင်ရာ၌ ထည့်သွင်းအသုံးပြုရသဖြင့် စစ်ရေးအတွက် အတော်ပင် အကျိုးရှိသော လုပ်ငန်းဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဆယ်တင်ခြင်းလုပ်ငန်း။
ငါးသေတ္တာစားဘူးသူတိုင်း ဆလ်မွန်ငါးကိုသိကြပေမည်။
ဆယ်မွန်ငါးသည် စည်သွတ်ရသော ငါးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဆလ်မွန်ငါးကို ဥရောပတိုက်အနောက်ဘက်၊ ကနေဒါနိုင်ငံအရှေ့ ဘက်၊ အမေရိကန် နိုင်ငံအရှေ့ဘက်တို့၌ရှိသော မြစ်များ၊ ပင်လယ်များတွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။
ဆယ်မွန်ငါးသည် ရေချို အရပ်တွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးနေလေ့မရှိပေ။
စင်စစ်အားဖြင့် ရေချိုအရပ်တွင် မွေးသော်လည်း အသက် ၂ နှစ်ခန့် ရှိသော အခါတွင် ဆန်းကြယ်သော ပင်ကိုအသိ၏ လှုံ့ဆော်ချက်ကြောင့် ပင်လယ်ထဲသို့ လှည့်လည်ကျက်စားတတ်သည်။
နွေအချိန်တွင် မြစ်ငယ်ချောင်းငယ်များအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာ၍ ဆောင်းဥတု တွင် ပင်လယ်၌ပင်နေလေ့ရှိသည်။
နွေဦးပေါက်လျှင် ဆယ်မွန်ငါးသည် အလုံးအရင်းနှင့် သမုဒ္ဒရာထဲမှ မြစ်ဝချောင်းဝများဆီသို့ သွားရောက် စုရုံးတတ် ကြသည်။
ထို့နောက် မြစ်ရေကို ခရီးရှည်လျားစွာ ဆန်တက်ကြ သည်။
လမ်း၌တွေ့ရသောအဆီးအတားများကို ဂရုမပြုတတ်ပေ။
ရေခဲတုံးကြီးများ၊ ရေတံခွန်များကို တွေ့ရသည့်တိုင်အောင် ကွေ့ ရှောင်တိမ်းဖယ်၍ မသွားဘဲ၊ လေထဲသို့ ၆ ပေ၊ ၇ ပေခန့်မျှ ခုန်တက်၍ ထိုအဆီးအတားကို ဖြတ်ကျော်လေသည်။
ရေငြိမ် သောနေရာသို့ရောက်လျှင်၊ ရက်ပေါင်းများစွာ ဆက်လက်၍ ခရီးသွားပြန်ရာ၊ မူလနေရာမှ မိုင်ပေါင်း များစွာဝေးသောအရပ် သို့ ရောက်ခါမှ ရပ်တန့်တော့သည်။
ဆယ်မွန်ငါးများသည် သွားလိုရာအရပ်သို့ အားလုံးချောမောစွာ မရောက်ကြချေ။
ထောင်ပေါင်းများစွာတို့မှာ ပိုက်ကွန်ထဲတွင် မိကုန်ကြသည်။
ဆောင်းဦးပေါက်သောအခါ ဆယ်မွန်ငါးတို့သည် အသွေး အရောင်နှင့် သဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲကြပြန်၏။
တပြောင်ပြောင် တောက်ပလျက်ရှိသော ငွေရောင်သည် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ် သွားသည်။
ထိုမျှသာမက၊ သေးသွယ်ကြော့ရှင်းသော ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည်မှာလည်း အကျည်းတန် အရုပ်ဆိုး၍လာလေသည်။
နံလေးသားမှာ ချောင်ကျသွား၍ နောက်ကျောမှာလည်း ပို့ကြီး သဖွယ် ကြွတက်လာပြီးလျှင်၊ နှာသီးသည် အပြင်ဘက်သို့ ရှည်ထွက်ကာ၊ အောက်မေးရိုးသည် အထက်သို့တက်လာလေ သည်။
ဤအချိန်မျိုးတွင် ဆယ်မွန်ငါးသည် အလျင်းစား၍ မကောင်းတော့ပေ။
ဆောင်းဦးပေါက်လာသည်နှင့် ငါးမသည် မြစ်၏အောက် မြေပြင်ပေါ်တွင် တိမ်သောမြောင်းကလေးများကို လုပ်စပြုသည်။
မြောင်းကလေးများ ဖောက်လုပ်ပုံမှာ၊ ရေအောက်ရှိ ကျောက် စရစ်ခဲများအပေါ်တွင် လူးလိုက် လှိမ့်လိုက်ဖြင့် သဲခင်းကို ကိုယ်နှင့်တိုက်၍ ဖောက်လုပ်သည်။
ထိုမြောင်းကလေးများ ထဲတွင် ဥများအုပြီးသော် သဲဖြင့်သေချာစွာ ပြန်ဖုံးထားလေ့ ရှိ၏။
ဆယ်မွန်ငါးအုနေသော အချိန်တွင် ဆယ်မွန်ငါးထီးတို့ သည် တစ်ကောင်ကိုတစ်ကောင် ကိုက်ဖြတ်တတ်ကြသည်။
ပစိဖိတ်ကမ်းခြေတလျောက်ရှိ ဆယ်မွန်ငါးထီးများကား ငါးမ များအသိုက်လုပ်နေစဉ် စောင့်ရှောက်ပေးတတ်၏။
ဥများကို သဲထဲတွင် လုံခြုံစွာ မြှုပ်နှံကွယ်ဝှက်ထားပြီး သည့်အခါ၌ ဆယ်မွန်ငါးထီးနှင့် ငါးမတို့သည် အားအင်ချည့်နဲ့ လာသည်။
ထိုအခါ၌ ငြိမ်သက်တိတ်ဆိတ်သော ရေအိုင် တစ်အိုင်တွင် ခေတ္တခဏမျှ နားနေပြီးနောက် အနည်းငယ်မျှ သော ဆယ်မွန်ငါးတို့သာလျှင် အားအင်တစ်ဖန်ပြန်လည်ပြည့်ဝ လာကြသည်။
သို့သော်လည်း များစွာသော ငါးတို့သည် ပင်လယ်သို့မရောက်မီပင် သေကြေကုန်ကြသည်။
ဆယ်မွန်ငါးဥများသည် အစပထမ၌ အနီရင့်ရောင် ပုတီး စေ့ကလေးများကဲ့သို့ဖြစ်၍၊ ပဲစေ့ကလေးတစေ့လောက်သာရှိ သည်။
ချမ်းအေးသောဆောင်းရာသီ တစ်ရာသီလုံးတွင် ငါးဥ ကလေးများသည် ရေအောက်၌ သဲများဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိကြသည်။
နွေဦးအခါတွင် ငါးဥထဲမှ ပေါက်လာသော ဆယ်မွန်ငါးကလေး များသည် ရွနေသောသဲခင်းကို ထိုးဖောက်၍ ထွက်လာကြသည်။
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်ရှိ ဆယ်မွန်ငါး ဥများမှာ အုပြီးနောက် ရက် ၆ဝ ခန့်ကြာသောအခါ သားပေါက်လာ သည်။
နွေဦးပေါက်ချိန်တွင် ထိုငါးများသည် ပင်လယ်တွင်းသို့ ပြန်ရောက်လာကြသည်။
ဆယ်မွန်ငါးကလေးများသည် အလွန်ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ် ကောင်းသည်။
ကိုယ်ပေါ်တွင် အစာအိတ်တအိတ် သီးသန့်ပါရှိ သဖြင့် ငါးကလေးနှင့် မတူဘဲ၊ ဖားလောင်းကလေးနှင့်တူသည်။
ဤထူးဆန်းသော အိတ်ကလေးများမှာ ဥ၏ အနှစ်ပါရှိသော 'အနှစ်အိတ်'များ ဖြစ်သည်။
ဥအထဲတွင်ရှိသော အနှစ်ကို မှီဝဲ ခြင်းဖြင့် မွေးခါစငါးကလေးသည် ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ် ကြာအောင် မည်သည့်အစာကိုမျှ မစားဘဲ အသက်ရှင်နေနိုင် သည်။
ထိုအစာကုန်ခန်းသောအခါမှပင် အပြင်သို့ လှည့်လည် သွားလာလေတော့သည်။
ထိုအခါ ဆယ်မွန်ငါးပေါက်စသည် ဖားလောင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်လာသည်။
သို့သော်လည်း အရွယ်မှာ တစ်လက်မခန့်သာရှိသေးသည်။
ဆယ်မွန်ငါးပေါက်စသည် အဆင့်ဆင့် ကြီးရင့်လာရာ၌ အတော်ပင် လျင်မြန်ရကား၊ မကြာမြင့်မီ အလျား ၄ လက်မမှ ၅ လက်မအထိရှိသော ငါးကြီးဖြစ်လာလေသည်။
ဆယ်မွန်ငါးကလေးများသည် အရွယ်ရောက်ပြီးသော ဆယ်မွန်ငါးများကဲ့သို့ ဖြူပြာရောင်သန်းမနေပေ။
ညိုဖျော့သော အရောင်ရှိ၍၊ အရေခွံပေါ်တွင် အနီစက်များ ပါရှိသည်။
ထို ငါးကလေးများသည် ကျောက်တုံးများ၏ အကြိုအကြားဝယ် ဝင်ထွက်ကာ၊ ပိုးမွှားကို ဟပ်ယူစားမျိုတတ်သည်။
အမြဲပင် ဆာလောင်မွတ်သိပ်၍ နေတတ်သည်။
ဆယ်မွန်ငါးကလေးများသည် ၇ လက်မ၊ ၈ လက်မ အရွယ်ရှိသော ငါးပေါက်စများ ဖြစ်လာသည့် အခါတွင် မြစ်ရေစီးကြောင်းတိုင်းလိုက်၍ ပင်လယ်သို့ ဆင်းကြသည်။
ငါးကလေး၏ ကိုယ်ရောင်မှာ ငယ်စဉ်ကကဲ့သို့ မွဲခြောက် ညစ်ပေခြင်းမရှိတော့ဘဲ၊ ငွေသွေးငွေရောင် တပြောင်ပြောင် တောက်ပလျက်ရှိသည်။
အရွယ်ကြီးမား၍ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသော ငါးကြီး များသည် ထိုဆယ်မွန်ငါးကလေးများနောက်မှ တကောက် ကောက်လိုက်၍ ဖမ်းယူစားသောက်တတ်သည်။
စွန်ရဲများနှင့် ပင်လယ်ဇင်ယော်များကလည်း ရေကူးမကျင်လျင်သေးသော ငါးကလေးများကို အလစ်တွင်ဝင်၍ သုတ်တတ်ကြသေးသည်။
ထို့ကြောင့် ပင်လယ်သို့ အနည်းငယ်မျှသော ငါးများသာလျှင် ဘေးမသီရန်မခဘဲ၊ ချောမောစွာ ရောက်လာနိုင်သည်။
ဆယ်မွန်ငါး ပေါက်စများသည် အရွယ်ရောက်သောငါးကြီး ဖြစ်ဖို့ရန် လေးနှစ်ခန့်ကြာသည်။
ဆယ်မွန်ငါး အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိ၍၊ ယင်းတို့ကို အမည်အသီးသီးဖြင့် ခွဲခြား၍ ခေါ်ကြသည်။
ဆယ်မွန်မျိုးတွင် အတ္တလန္တိတ်ဆယ်မန်ငါး၊ ပစိဖိတ်ဆယ်မန်ငါး၊ ချင်းနွတ်ဆယ်မွန်ငါး စသည်ဖြင့် အမျိုး မျိုးရှိ၏။
ဆယ်မွန်ငါးတို့သည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ အေးမြသော ပင်လယ်တို့တွင် ကျက်စားလေ့ရှိကြသည်။
ရေချိုဆယ်မွန်ငါးလည်း ရှိသေးသည်။
ထိုငါးမျိုးကို 'ကုန်းဆယ်မွန်ငါး'ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုငါးတို့သည် အများအားဖြင့် မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်ရှိ အိုင်ကြီးများတွင်သာ နေလေ့ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုငါးတို့သည် အိုင်ထဲသို့စီးဝင်သော ချောင်း၊ မြောင်း၊ မြစ်စသည် တို့တွင်သာ ဝင်ရောက်ကျက်စားလေ့ရှိ သည်။
ထိုနေရာများသို့ လာရောက်ကြခြင်းမှာလည်း ငါးကလေး များမွေးရန်အတွက် သက်သက်ဖြစ်သည်။
ဤဆယ်မွန်ငါးများ သည် ပင်လယ်ဆယ်မွန်ငါးများကဲ့သို့ ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည် ကြီးမားခြင်းမရှိပေ။
ဆယ်မွန်ငါး ဥအုသောအချိန်မှာ အများအားဖြင့် နိုဝင်ဘာ လနှင့် ဒီဇင်ဘာလထဲတွင် ဖြစ်သည်။
ဆယ်မွန်ငါးစည်သွတ် လုပ်ငန်းသည် ငါးလုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုလုံးတွင် အရေးပါအရာ ရောက်ပေသည်။
အထူးသဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ဆယ်မွန်ငါးစည်သွတ်လုပ်ငန်းမှာ အရေးကြီး သော လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
ဤစည်သွတ်လုပ်ငန်းအတွက် အသင့်တော်ဆုံး ဆယ်မွန်ငါးမျိုးမှာ 'ကွင်းနက်'ငါးမျိုးဖြစ်၏။
ထိုငါးမျိုးမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတွင်သာ ရှိသည်မဟုတ်ပေ။
ယခုအခါ နယူးဇီလန်ကျွန်းတွင် စမ်းသပ် မွေးမြူရာ၌ အောင်မြင်သည်ကို တွေ့ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:စီးပွားဖြစ်ငါး။
thumb|အန်တိုနီယို ဆယ်လဇာ အန်တိုနီယို ဒါ အိုလီဗယ်ယာ ဆယ်လဇာသည် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ၁၉၃၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။