kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
) ၂. တဇ္ဇနီယကံ ပြုလုပ်ပုံလုပ်နည်း တဇ္ဇနီယကံကို ပြုလုပ်ရာတွင် သံဃာအဖွဲ့သည် ဝိနည်းစည်းကမ်းနှင့်အညီ လိုက်နာရမည့် အဆင့်များရှိသည်။
စောဒနာ (စစ်ဆေးခြင်း)= ပြစ်မှုကျူးလွန်သူကို စစ်ဆေးပြီး သူ၏အမှုကို သတိပေးသည်။
အောက်မေ့စေခြင်း= ပြစ်မှုကို သတိရစေပြီး ဝန်ခံရန် တိုက်တွန်းသည်။
အာပတ်သို့ တင်ခြင်း= ပြစ်မှုကို အာပတ်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
သံဃာကို သိစေခြင်း= ဝိနည်းတွင် ကျွမ်းကျင်သော ရဟန်းတစ်ပါးက သံဃာအဖွဲ့အား အသိပေးပြီး ကံပြုရန် အဆိုပြုသည်။
သံဃာ့ဆုံးဖြတ်ချက်= သံဃာအဖွဲ့သည် သုံးကြိမ်တိုင် ကြေညာပြီး ဆန္ဒမဲဖြင့် ကံပြုရန် သဘောတူညီမှု ရယူသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပဏ္ဍုကနှင့် လောဟိတကဟူသော ရဟန်းနှစ်ပါးသည် သံဃာအတွင်း ငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်စေသဖြင့် ဘုရားရှင်က သံဃာအား တဇ္ဇနီယကံပြုရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။
၃. တဇ္ဇနီယကံ၏ တရားမျှတမှု တဇ္ဇနီယကံသည် တရားမျှတမှုရှိရန် အရေးကြီးပြီး မတရားသောကံနှင့် တရားသောကံဟူ၍ အင်္ဂါသုံးပါးစီနှင့် တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးစီ ခွဲခြားထားသည်။
၃.၁ မတရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံပါက ကံသည် မတရားဖြစ်သည်။
မျက်ကွယ်၌ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မမေးမမြန်းဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝန်မခံဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း။
အာပတ်မသင့်ဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာမကြား၍ မစင်ကြယ်သော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာကြားပြီးသော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း။
မစောဒနာဘဲ၊ မအောက်မေ့စေဘဲ၊ အာပတ်သို့ မတင်ဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း။
-၁၂။
အထက်ပါ အချက်များကို မတရားသဖြင့် သို့မဟုတ် မညီမညွတ်ဖြစ်လျက် ပြုလုပ်ခြင်း။
၃.၂ တရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံပါက ကံသည် တရားမျှတသည်။
မျက်မှောက်၌ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မေးမြန်း၍ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝန်ခံ၍ ပြုလုပ်ခြင်း 。 အာပတ်သင့်သဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာကြား၍ စင်ကြယ်သော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဒေသနာမကြားရသေးသော အာပတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း။
စောဒနာ၍၊ အောက်မေ့စေ၍၊ အာပတ်သို့ တင်၍ ပြုလုပ်ခြင်း။
အထက်ပါ အချက်များကို တရားသဖြင့် ညီညွတ်စွာ ပြုလုပ်ခြင်း။
၄. တဇ္ဇနီယကံခံရသူ၏ ကျင့်ဝတ် တဇ္ဇနီယကံ ခံရသော ရဟန်းသည် အောက်ပါ ကျင့်ဝတ် ၁၈-ပါးကို လိုက်နာရမည်။
ဥပဇ္ဈာယ်အဖြစ် ပဉ္ဇင်းခံမပေးရ။
နိဿရည်း မပေးရ။
သာမဏေကို မလုပ်ကျွေးစေရ။
ရဟန်းမိန်းမတို့အား ဆုံးမရန် သမုတ်ခြင်းကို မနှစ်သက်ရ။
သမုတ်ခံရလျှင်လည်း ရဟန်းမိန်းမတို့ကို ဩဝါဒမပေးရ။
၆-၈။
တဇ္ဇနီယကံပြုထိုက်သော၊ အလားတူ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ယုတ်သော အာပတ်သို့ မရောက်ရ။
ကံကိုလည်းကောင်း၊ ကံပြုသော ရဟန်းတို့ကိုလည်းကောင်း မကဲ့ရဲ့ရ။
ပကတတ်ရဟန်း၏ ဥပုသ်နှင့် ပဝါရဏာကို မဆိုင်းငံ့ရ။
၁၃-၁၈။
ဆုံးမခြင်း၊ အကြီးအမှူးယူခြင်း၊ ခွင့်တောင်းခြင်း၊ စောဒနာခြင်း၊ အောက်မေ့စေခြင်း၊ ပကတတ်ရဟန်းများနှင့် မရောယှက်ရ။
(ဝိ၊၄၊၁၀။
) ၅. တဇ္ဇနီယကံ ငြိမ်းစေရန် အချက်များ ၅.၁ မငြိမ်းစေရမည့် အကြောင်း ၁၈-ပါး အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းအား ကံကို မငြိမ်းစေရ။
အင်္ဂါ ၅-ပါး= ပဉ္ဇင်းခံပေးခြင်း၊ နိဿရည်းပေးခြင်း၊ သာမဏေလုပ်ကျွေးစေခြင်း၊ ရဟန်းမိန်းမတို့ကို ဆုံးမရန် နှစ်သက်ခြင်း၊ ဩဝါဒပေးခြင်း။
အင်္ဂါ ၅-ပါး= တဇ္ဇနီယကံပြုထိုက်သော အာပတ်သို့ ရောက်ခြင်း၊ အလားတူ သို့မဟုတ် ယုတ်ကြမ်းသော အာပတ်သို့ ရောက်ခြင်း၊ ကံကို ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ကံပြုသူများကို ကဲ့ရဲ့ခြင်း။
အင်္ဂါ ၈-ပါး= ဥပုသ်နှင့် ပဝါရဏာကို ဆိုင်းငံ့ခြင်း၊ ဆုံးမခြင်း၊ အကြီးအမှူးယူခြင်း၊ ခွင့်တောင်းခြင်း၊ စောဒနာခြင်း၊ အောက်မေ့စေခြင်း၊ ပကတတ်ရဟန်းများနှင့် ရောယှက်ခြင်း။
) ၅.၂ ငြိမ်းစေရမည့် အကြောင်း ၁၈-ပါး အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းအား ကံကို ငြိမ်းစေရမည်။
အင်္ဂါ ၅-ပါး= ပဉ္ဇင်းခံမပေးခြင်း၊ နိဿရည်းမပေးခြင်း၊ သာမဏေမလုပ်ကျွေးစေခြင်း၊ ရဟန်းမိန်းမတို့ကို ဆုံးမရန် မနှစ်သက်ခြင်း၊ ဩဝါဒမပေးခြင်း။
အင်္ဂါ ၅-ပါး= တဇ္ဇနီယကံပြုထိုက်သော အာပတ်သို့ မရောက်ခြင်း၊ အလားတူ သို့မဟုတ် ယုတ်ကြမ်းသော အာပတ်သို့ မရောက်ခြင်း၊ ကံကို မကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ကံပြုသူများကို မကဲ့ရဲ့ခြင်း။
အင်္ဂါ ၈-ပါး= ဥပုသ်နှင့် ပဝါရဏာကို မဆိုင်းငံ့ခြင်း၊ ဆုံးမခြင်းမပြုခြင်း၊ အကြီးအမှူးမယူခြင်း၊ ခွင့်မတောင်းခြင်း၊ မစောဒနာခြင်း၊ မအောက်မေ့စေခြင်း 、ပကတတ်ရဟန်းများနှင့် မရောယှက်ခြင်း။
(ဝိ၊၄၊၁၁။
) ၅.၃ ကံငြိမ်းစေရန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ကံခံရသူသည် သံဃာထံ ချဉ်းကပ်၍ ကိုယ်ဝတ်ကို စံပယ်တင်ကာ ရှိခိုး၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၊ လက်အုပ်ချီပြီး ကံငြိမ်းရန် သုံးကြိမ်တောင်းလျှောက်ရမည်။
ဝိနည်းကျွမ်းကျင်သူက သံဃာအား သိစေပြီး သုံးကြိမ်ကြေညာ၍ ဆန္ဒမဲဖြင့် ကံငြိမ်းကြောင်း ဆုံးဖြတ်သည်။
ဝိနည်းစူဠဝါ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ။
မောင်ပယ်လျေ(, )သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ မြို့ဖြစ်သည်။
မြေထဲပင်လယ်မှ ၇.၁ km ခန့်အကွာ စပိန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်၊ အီတလီနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
thumb မောင်ပယ်လျေသည် လူမှုဗေဒပညာရှင် ဩဂယူ့စ်တ် ကောင့်တ်၏ မွေးရပ်မြေဖြစ်သည်။
ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်သည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ရေ)မှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသည့် ရေတပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်မြို့၌ တည်ရှိသည်။
နိုင်ငံတကာတွင် မြန်မာနိုင်ငံရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးဌာန () ဟူသော တရားဝင်အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
၎င်းသည် ကက(ရေ)၏ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိနေသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေကြောင်းဆိုင်ရာ ပုံများ၊ ဇယားကားချပ်များ ရေးဆွဲခြင်း၊ ထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ရေကြောင်းတိုင်းတာမှု ပြုလုပ်ခြင်းတို့အတွက် တာဝန်ရှိသည့် နိုင်ငံတကာတရားဝင်အသိအမှတ်ပြု အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့်အလျောက် ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့များ၊ မြေတိုင်းဦးစီးဌာနစသည့် ပြည်တွင်းအဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံတကာရေကြောင်းတိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (International Hydrographic Organization (IHO))၊ ဒေသတွင်းရေကြောင်းတိုင်းတာရေးကော်မတီ (North Indian Ocean Hydrographic Commission (NIOHC)) တို့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းလည်းဖြစ်လေသည်။
ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်သည် ရေကြောင်းသွားလာမှု ဘေးကင်းရေးအတွက် လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို တွက်ချက်ထုတ်ပြန်ပေးလျှက်ရှိပြီး ရေကြောင်းသွားလာမှုနှင့်သက်ဆိုင်သည့် အခြားသော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးဆိုင်ရာလုပ်ငန်းစဉ်များသည် နိုင်ငံတိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်အတွက်လည်းကောင်း၊ ရေတပ်အတွက်လည်းကောင်း အလွန်ပင်အရေးပါလေသည်။
ရှေးယခင်က ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးကို ပင်လယ်ရေကြောင်းသွားလာသူများ အန္တရာယ်ကင်းစွာသွားလာရေးကိုသာ ဦးတည်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ပင်လယ်ပြင်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ၏ အခြေခံအဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအနေနှင့် ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးကို ၁၉၅၂ ခုနစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်များမှစ၍ တိုင်းတာရေး ပညာသည် အရာရှိ /စစ်သည်များအား အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ဒိန်းမတ်၊ ယူဂိုဆလားဘီးယား၊ အိန္ဒိယ၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံများသို့ စေလွှတ်ကာ ရေကြောင်းတိုင်းတာခြင်း၊ ရေပုံရေးဆွဲခြင်း၊ ဒီရေတွက်ချက်ခြင်း၊ ခေတ်မီရေပုံပြုစုရေးဆွဲခြင်း၊ အဆင့်မြင့်ရေကြောင်းတိုင်းတာခြင်း၊ ရေကြောင်းသွားလာရေးကိရိယာများပြုပြင်ခြင်း၊ ရေပုံပြုစုခြင်းနဲ့ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အဆင့်မြင်အဏ္ဏဝါပညာရပ်များ စသည့်တို့အား လေ့ကျင့်သင်ကြားစေပြီးမှ အဆိုပါပညာရှင်များဖြင့် အခြေခံ၍ ပင်လယ်ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးတပ်အား စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့၏။
ရေကြောင်းတိုင်းတာရေး၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အဏ္ဏဝါသုသေတနလုပ်ငန်းများအတွက် ၁၉၆၄ ခုနစ်တွင် အဏ္ဏဝါတိုင်းတာရေးတပ်ဖွဲ့ (Oceanographic Division) အား တည်ထောင်၍ လေ့လာမှုများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခုနစ်တွင် ရေတပ်တိုင်းတာရေးတပ် (Naval Hydrographic Depot) အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးပစ္စည်းများ၊ အဏ္ဏဝါတိုင်းတာရေးပစ္စည်းများ၊ ရေပုံထုတ်လုပ်ရေးစက်ကိရိယာများ၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးစက်ကိရိယာများအား ဝယ်ယူအသုံးပြုခဲ့ရာ ရေပုံ (Chart) ထုတ်လုပ်ခြင်းအား ၎င်းအချိန်မှစ၍ အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်နေပြီဖြစ်သည်။
၁၉၇၇ ခုနစ်တွင် ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ် (Central Naval Hydrographic Depot) အဖြစ် တိုးချဲ့နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်အား တိုင်းတာရေးဌာန (Geodetic & Hydrographic Survey Division)၊ ရေပုံထုတ်လုပ်ရေးဌာန (Cartographic Division)၊ အဏ္ဏဝါသုသေတနဌာန (Oceanographic Division)နှင့် အခြားဌာနများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ရေတပ်ဗိုလ်မှူးကြီး (Captain) အဆင့်ရှိ အကြီးတန်း အရာရှိမှ တပ်မှူးအဖြစ် ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်လျှက်ရှိသည်။
Survey Division အနေနှင့် ယခင်က စစ်ရေယာဉ် သုတေသီ (801) နှင့် တိုင်းတာရေးရေယာဉ် (802) တို့အား အသုံးပြုခဲ့သည်။
စစ်ရေယာဉ် သုတေသီ (801) အား ၁၉၆၅ ခုနစ်တွင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံမှ ဝယ်ယူခဲ့ပြီး အလျား ၂၀၄ ပေ ရှိပြီး 15kts အမြန်နှုန်း သွားနိုင်သည့်အပြင် ၎င်းတွင် တိုင်းတာရေး မော်တော်ဘုတ်ငယ် ၂ စီး တင်ဆောင်ထားသည်။
ရေယာဉ်အလယ်ပိုင်းရှိ Bofor အားဖြုတ်ကာ ရဟတ်ယာဉ်ကွင်းအနေနှင့်ပါ အသုံးပြုနိုင်ပြီး ပင်လယ်ပြင်တိုင်းတာရေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ရေယာဉ် 802 သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးရရှိခဲ့သည့် စင်္ကာပူငါးဖမ်းသုသေတနရေယာဉ်အား ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် တပ်တော်ဝင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းတာရေးများတွင် အသုံးပြုခဲ့၏။
လက်ရှိတွင် တိုင်းတာရေးရေယာဉ်များအဖြစ် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ကမ်းလွန်တိုင်းတာရေးရေယာဉ်ဖြစ်သည့် စစ်ရေယာဉ် အင်းယား၊ ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းတာရေးရေယာဉ် (807)၊ ကမ်းနီးတိုင်းတာရေးရေယာဉ် (115)နှင့် သောင်တူးရေယာဉ်တစ်စီးတို့အား အသုံးပြုလျှက်ရှိသည်။
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံလုပ် Osprey-50 အတန်းအစား စစ်ရေယာဉ် အင်းယားကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ တိုင်းတာရေးရေယာဉ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး GPS ဖြင့် Singlebeam နဲ့ Multibeam System များပါဝင်သည်။
RTK စနစ်ပါ Singlebeam ဖြင့် တိုင်းတာရေးရေယာဉ် 807 ကို ၁၉၆၂ မှစ၍ ယနေ့တိုင်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံလုပ် Carpentaria အတန်းအစား ရေယာဉ် (115) ကိုလည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး Singlebeam နှင့် RTK စနစ်ပါ ရေတိမ်ပိုင်း Multibeam ရေတိုင်းစက်များ ပါရှိသည်။
လုပ်ငန်းတာဝန်များနှင့် ဆောင်ရွက်ချက်များ ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်သည် စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်မှစ၍ နိုင်ငံတော်အတွက် ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးနဲ့ အဏ္ဏဝါသိပ္ပံဆိုင်ရာလေ့လာမှုများဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်ရေအရင်းမြစ်ထုတ်ဖော်ခြင်းနှင့် မြစ်ရေတင်စီမံကိန်းများ၊ ကျောက်ဖြူ ကုဋေချီဆိပ်ကမ်း၊ ထားဝယ် ညောင်ပြင်ဆိပ်ကမ်း၊ ပုသိမ် ဟိုင်းကြီးကျွန်း ရေလမ်းစီမံကိန်း၊ ယခုလက်ရှိ ရေယာဉ်ကြီးများဆိုက်ကပ်ရန် ဆိပ်ကမ်းအမြန်ဆုံးအကောင်ထည်ဖော်ရေး၊ ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းအဆင့်မီဖွံ့ဖြိုးရေး၊ မြို့တော်ရန်ကုန်ပတ်လည် မိုင် ၃၀ အတွင်း ၁၂ရာသီ စိုက်ပျိုးရေရရှိစေရေး၊ အထူးစီးပွားရေးဇုန်များတည်ထောင်ရေး၊ သန်လျင်-ကျောက်တန်းဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး၊ စက်မှုဇုန် ရေချိုလုံလောက်စွာရရေး၊ ဒီရေဇယားစာအုပ်များ(Myanmar Tide Table) ပြုစုထုတ်ဝေရေးနှင့် ခေတ်မီရေနက်ဆိပ်ကမ်များတည်ဆောက်ရေးတို့တွင် အထောက်အကူပြုရေးတို့အား ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
တပ်မတော်(ရေ)အတွက် ဆောင်ရွက်မှုအနေနှင့် မြစ်တွင်းနှင့် ပင်လယ်ရေလမ်းကြောင်းများဖော်ထုတ်ရှာဖွေခြင်း၊ စစ်ရေယာဉ်များ ကျောက်ချရပ်နားနိုင်မည့် Anchor Berth များ သတ်မှတ်ရှာဖွေခြင်း၊ ဆိပ်ကမ်းဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ထိန်းသိမ်းရေး၊ ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းများအတွက် မြေနေရာတိုင်းတာဖော်ထုတ်ခြင်း၊ ကမ်းတက်စစ်ဆင်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းစစ်ဆင်ရေးများအတွက် တိုင်းတာခြင်း၊ သောင်တူးခြင်းနှင့် မြေသယ်ခြင်းတို့အတွက် တိုင်းတာပေးခြင်း၊ မြစ်ကြောင်းနဲ့ ပင်လယ်ပြင်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာရေကြောင်းလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကို ယနေ့တိုင် ဆောက်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရေကြောင်းပြမှူးကြီးများအဖွဲ့ချုပ် (MPA) နှင့်ပူးပေါင်း၍ ရေကြောင်းသွားလာမှုဆိုင်ရာအထောက်အကူပြုရေး၊ စစ်သင်္ဘောများဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ကမ်းလွန် မိုးလေဝသ အချက်အလက်များရယူပြီး အနာဂတ်မိုးလေဝသခန့်မှန်းချက်များအတွက် မြန်မာနိုင်ငံမိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန (DMH) သို့ပေးပို့ခြင်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးလျှက်ရှိသည်။
နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ နိုင်ငံတကာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများအနေနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ Oceanographic Research Vessel နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ နော်ဝေးနိုင်ငံ ORV ရေယာဉ်နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းများအပြင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိုင်းတာရေးရေယာဉ် INS Darshak တို့ဖြင့် Indo-Myanmar Joint Hydrographic Cooperation များ၊ Commission Meeting များ၊ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲ (Workshop)များအား ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။
သမိုင်းမှတ်တမ်းတစ်ရပ်အနေနှင့် မြန်မာ-ဘင်္ဂလားဒေ့ရ်ှရေပိုင်နက် အငြင်းပွားမှု ပြဿနာကိုလည်း ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်မှ အောင်မြင်စွာဖြေရှင်းဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး မိမိနိုင်ငံပိုင်နက် မတရားသဖြစ် မနစ်နာမဆုံးရှုံးစေရေး ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်အနေဖြင့် နိုင်ငံတကာရေကြောင်းတိုင်းတာရေးအဖွဲ့၏ စံနှုန်း (IHO Standard) ဖြင့် တိုင်းတာရေးဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်မှုများအား အဆင့်မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်၍ နိုင်ငံတော်နှင့် ကမ္ဘာ့ရေကြောင်းလုံခြုံရေးလုပ်ငန်းများတွင် အင်တိုက်အားတိုက် ပူးပေါင်းပါဝင်လျက်ရှိလေသည်။
ထိုအပြင် ဘွိုင်နေရာ ပြောင်းလဲမှုများ၊ ရေလမ်းကြောင်း ပြောင်းလဲမှုများ၊ သောင်ထွန်းခြင်းနှင့် တပ်မတော် (ရေ) လေ့ကျင့်ခန်းဧရိယာများအား ရေကြောင်းသွားလာသူတို့အတွက်သတိပြုစရာ (Notice to Mariner, NTM) များအဖြစ် နေ့စဉ် ထုတ်ပြန်ပေးလျက်ရှိသည်။
ရေတပ်ပင်မတိုင်းတာရေးတပ်အနေဖြင့် ရေကြောင်းတိုင်းတာရေးပညာဖြင့် တပ်မတော် (ရေ)၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကိုသာမက နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်စေသည့် လုပ်ငန်းများကိုပါ စွမ်းဆောင်ပေးလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ရေ) ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ။
အနောက်အာဖရိက (အင်္ဂလိပ်: West Africa) သည် အာဖရိကတိုက်၏ အနောက်ဘက်အကျယ်ဆုံးဒေသဖြစ်ပြီး၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နှင့် ခေတ်ပြိုင်အရေးပါမှုများဖြင့် ထူးခြားသည်။
အနောက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ကျယ်ပြန့်သော အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ထိစပ်နေပြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆာဟာရ သဲကန္တာရနှင့် ဆက်စပ်နေသော အကူးအပြောင်းဇုန်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
ဤဒေသသည် ထောင်စုနှစ်များစွာကတည်းက လူသားအပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှု၊ ကုန်သွယ်မှု နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့၏ အဓိကဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သော အင်အားကြီးအင်ပါယာများ၏ ထွန်းကားမှုနှင့် ကျဆုံးမှု၊ အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုတွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍ၊ နှင့် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများအဖြစ် ဆက်လက်ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်နေမှုတို့ကြောင့် အနောက်အာဖရိကသည် လူသားများ၏ ခံနိုင်ရည်နှင့် လိုက်လျောညီထွေမှုကို လေ့လာရန် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အနောက်အာဖရိကကို သတ်မှတ်ခြင်း အနောက်အာဖရိကကို အများဆုံးလက်ခံထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ကုလသမဂ္ဂက ပေးထားပြီး၊ ၎င်းတွင် ဘီနင်၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း နှင့် တိုဂိုဟူ၍ နိုင်ငံ ၁၆ နိုင်ငံပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ပြည်ပနယ်မြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော စိန့်ဟယ်လီနာ၊ အက်ဆန်းရှင်း နှင့် ထရစ္စတန် ဒါ ကွန်ဟာတို့လည်း ပါဝင်သည်။
ဤ ၁၆ နိုင်ငံစာရင်းသည် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများတွင် ဒေသ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော်လည်း၊ အချို့ရင်းမြစ်များက အနောက်အာဖရိက၏ တိကျသော နယ်နိမိတ်များအပေါ် အနည်းငယ်ကွဲပြားသော အမြင်များကို ဖော်ပြထားသည်။
ဥပမာအားဖြင့်၊ အချို့အမျိုးအစားခွဲများတွင် နိုင်ငံ ၁၇ နိုင်ငံ ပါဝင်နိုင်သည်။
ထို့ပြင်၊ အင်ဆိုက်ကလိုပီးဒီးယား ဘရီတားနီကာကဲ့သို့သော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပထဝီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် ကင်မရွန်း၊ ချဒ်၊ အီကွေတိုရီယယ် ဂီနီ၊ မာလီ၊ မော်ရီတေးနီးယား နှင့် နိုင်ဂျာ၏ ဆာဟာရအစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
သို့သော် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များအတွက်၊ ဤနောက်ဆုံးဖော်ပြထားသော နယ်မြေများကို အနောက်အာဖရိက၏ သမားရိုးကျ နားလည်မှုမှ ဖယ်ထုတ်လေ့ရှိသည်။
အနောက်အာဖရိကသည် အကြမ်းဖျင်း ၅.၁ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ ဧရိယာကို လွှမ်းခြုံထားပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၄၆၃ သန်းကျော်နှင့်အတူ နေထိုင်သည်။
ဤဒေသသည် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးနှင့် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာသော ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းများအရ လူငယ်လူဦးရေများပြားပြီး ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိကာ၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် မြို့ပြဧရိယာများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
အနောက်အာဖရိက၏ သမိုင်း အနောက်အာဖရိက၏ သမိုင်းသည် လူသားဖြစ်တည်မှု၏ အစောဆုံးကာလများအထိ ပြန်လည်ခြေရာခံနိုင်ပြီး၊ ဘီစီ ၇၈၀,၀၀၀ မှ ၁၂၆,၀၀၀ အထိ အာချူလီယန် ကိရိယာအသုံးပြုသည့် ရှေးဟောင်းလူသားများ ရှိနေခဲ့ကြောင်း သက်သေများက ဖော်ပြသည်။
နောက်ပိုင်းတွင်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးအမျိုးမျိုးတို့က ဤဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ရာသီဥတုပိုမိုစိုစွတ်လာသည်နှင့်အမျှ ကျောက်ခေတ်နှောင်း လူဦးရေများက အနောက်အာဖရိကသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်။
ထူးခြားစွာဖြင့်၊ ဟိုလိုဆင်းခေတ်ကာလတွင် မာလီနိုင်ငံ၊ အိုအန်ဂျူဂူရှိ နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို ဘာသာစကားပြောသူများသည် အနည်းဆုံး ဘီစီ ၉၄၀၀ တွင် အာဖရိကတွင် အစောဆုံး သိရှိခဲ့သော အိုးခွက်ပစ္စည်းများကို သီးခြားဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
ဘီစီ ၂၆၃၁ ခန့်တွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် သံထည်ပညာကို ကျွမ်းကျင်စွာ သင်ယူခြင်းသည် ပိုမိုဗဟိုချက်ပြုသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အေဒီ အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင်၊ ဒေသတွင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး၊ အာဖရိကအတွင်းနှင့် ပြင်ပကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။
ဤသံခေတ်အင်ပါယာများသည် ဆာဟာရဖြတ်ကျော် မြောက်အာဖရိကနှင့် ကုန်သွယ်မှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ရွှေ၊ အဆင့်မြင့်သံထည်ပစ္စည်းများ၊ ဆင်စွယ်တို့ကို ကြေးနီ၊ မြင်းများ၊ ဆား နှင့် အထည်အလိပ်များဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့ကြသည်။
အထင်ရှားဆုံး အင်ပါယာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
အင်ပါယာ ခန့်မှန်းကာလ အဓိကလက္ခဏာများ ဂါနာအင်ပါယာ အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုခန့် ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ရွှေနှင့် ဆားကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်၊ ယခု မော်ရီတေးနီးယားနှင့် မာလီတွင် တည်ရှိ မာလီအင်ပါယာ ၁၃ ရာစုမှ ၁၇ ရာစု ဂါနာ၏ ဆက်ခံသူ၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အစ္စလာမ်ပညာရေး၊ မန်ဆာ မူဆာကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်သူများကြောင့် ထင်ရှားသည် ဆွန်ဂိုင်းအင်ပါယာ ၁၅ ရာစုမှ ၁၆ ရာစု ဂေါမြို့တွင် အခြေစိုက်၊ မာလီအင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်၊ မော်ရိုကိုကျူးကျော်မှုကြောင့် ကျဆုံးခဲ့ အင်ရီနိုင်ငံတော် ၁၀ ရာစုမှစတင် ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားရှိ အစ်ဂဘိုနိုင်ငံတော်၊ စစ်အင်အားမပါဘဲ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဩဇာကြောင့် ထင်ရှား အိုယိုအင်ပါယာ ၁၄ ရာစုမှစတင် ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်ရှိ ယိုရူဘာနိုင်ငံတော် ဘီနင်အင်ပါယာ ၁၅ ရာစုမှစတင် အနုပညာနှင့် ချဲ့ထွင်မှုကြောင့် ထင်ရှား၊ ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် တည်ရှိ အာရှန်တီအင်ပါယာ ၁၇ ရာစုမှ ၂၀ ရာစု ယခု ဂါနာရှိ အာကန်ပြည်နယ်များကို ပေါင်းစည်း၊ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဖြစ်မှုကို တွန်းလှန် ဆိုကိုတို ကာလီဖိတ် ၁၉ ရာစု နိုင်ဂျီးရီးယားမြောက်ပိုင်းရှိ ကြီးမားသော အစ္စလာမ်အင်ပါယာ၊ အုစမန် ဒန် ဖိုဒီယို တည်ထောင် ဤအင်ပါယာများနှင့် အင်ရီနိုင်ငံတော်၊ အိုယိုအင်ပါယာ၊ ဘီနင်အင်ပါယာကဲ့သို့သော အခြားထင်ရှားသော နိုင်ငံတော်များနှင့် မြို့ပြပြည်နယ်များသည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖော်ပြမှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်။
၎င်းတို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် အရင်းအမြစ်များနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပြီး၊ မြို့ပြဖြစ်မှုနှင့် ရှုပ်ထွေးသော လူမှုဖွဲ့စည်းပုံများ၏ ကြီးထွားမှုကို အားပေးခဲ့သည်။
၁၅ ရာစုတွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ဥရောပသားများ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် အနောက်အာဖရိကသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
အစပိုင်းတွင် ရွှေ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ အမေရိကတိုက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာသစ်တွင် လုပ်သားလိုအပ်ချက် ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ ဥရောပသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု သိသာစွာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။
အာဖရိကအတွင်းရှိ ကျွန်စနစ်များကို အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ခဲ့သော အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုသည် အနောက်အာဖရိကသားများသန်းပေါင်းများစွာကို အတင်းအကျပ် ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံ၊ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် စီးပွားရေးလမ်းကြောင်းများကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
ဤရက်စက်သော ကုန်သွယ်မှုသည် ၁၈ ရာစုတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်း၏ အတွင်းပိုင်းမှ အာဖရိကသား ၁၀ သန်းကျော်ကို ဖမ်းဆီးပို့ဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကျွန်ကုန်သွယ်မှု ဖျက်သိမ်းပြီးနောက်၊ ဥရောပနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်တို့က အနောက်အာဖရိကနှင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ကိုလိုနီခေတ်သို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။
၁၈၈၄-၈၅ ဘာလင်ညီလာခံတွင် တရားဝင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော “အာဖရိကအတွက် အပြိုင်အဆိုင်” သည် အနောက်အာဖရိကကို ဥရောပအင်အားကြီးနိုင်ငံများကြား ခွဲဝေပိုင်ဆိုင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့က အထင်ရှားဆုံး ကိုလိုနီပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
ဤကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် မတူညီသော အုပ်ချုပ်ရေးမူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှတို့က ဒေသခံအာဏာပိုင်များမှတစ်ဆင့် “သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်မှု” ကို မကြာခဏအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ပြင်သစ်တို့က အာဖရိကသားများကို ပြင်သစ်ယဉ်ကျေးမှုထဲသို့ ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်သော ပေါင်းစည်းမှုနှင့် ဆက်နွှယ်မှုမူဝါဒများကို လိုက်စားခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြားအုပ်ချုပ်မှု ချမှတ်ခံရသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသားများသည် သံတမန်ရေးရာကြိုးပမ်းမှုများမှ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများအထိ လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်။
ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း၊ အနောက်အာဖရိက၏ အရင်းအမြစ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနှင့် ကော်ဖီတို့ကဲ့သို့သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ၊ သစ်သား၊ ရွှေကဲ့သို့သော သတ္တုဓာတ်များကို အတင်းအဓမ္မလုပ်အားဖြင့် ခေါင်းပုံဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။
၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရလိုသော ဆန္ဒများ တိုးပွားလာမှုကြောင့် အနောက်အာဖရိကတစ်လျှောက် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားကောင်းလာခဲ့သည်။
ဂါနာမှ ခွမ်း နခွမါကဲ့သို့သော ခေါင်းဆောင်များက ဤလှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ လွတ်လပ်ရေးကြေညာချက်များ၏ လှိုင်းလုံးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဟာရအောက်ပိုင်း အာဖရိကရှိ ပထမဆုံး လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သော ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် ဂါနာဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၀ တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နောက်ဆက်တွဲဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အခြားနိုင်ငံများက လိုက်လျှောက်ခဲ့သည်။
ကိုလိုနီလွန်ခေတ်တွင် နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး၏ စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
ဒေသတွင် နိုင်ဂျီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ်၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များကဲ့သို့သော သိသာထင်ရှားသော ပဋိပက္ခများစွာကိုလည်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
ထို့ပြင်၊ နီယိုကိုလိုနီဝါဒသဘောတရားသည် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဒေသတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သရုပ်ဆောင်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြသည်။
မကြာသေးမီက၊ အနောက်အာဖရိကတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစုစည်းမှု အားနည်းမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အနောက်အာဖရိကသည် ၎င်း၏ လတ္တီတွဒ်အကျယ်အဝန်းနှင့် ကုန်းမြေနှင့် သမုဒ္ဒရာအကျိုးသက်ရောက်မှုများ၏ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုကြောင့် ထူးခြားသော ရှုခင်းများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။
ဤဒေသအား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဇုန်များအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ခွဲခြားနိုင်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ ချဒ်ရေကန်အထိ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်တန်သော အနောက်ဆူဒန်ဟုခေါ်သော ကျယ်ပြန့်သော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တစ်ခု တည်ရှိသည်။
ဤဧရိယာသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် တောင်ဘက်တွင် စိုစွတ်သော ဂီနီကမ်းရိုးတန်းသစ်တောများနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော အမြင့်ပြီးမြေပြန့်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အနောက်ဆူဒန်၏ တောင်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ရှင်သန်ကြီးထွားပြီး ကုန်းတွင်းသို့ ၁၆၀ မှ ၂၄၀ ကီလိုမီတာခန့် တိုးဝင်နေသော ဂီနီကမ်းရိုးတန်း အီကွေတာသစ်တောများ ရှိသည်။
ဤဇုန်များကြားတွင် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် ချုံပုတ်များဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သော ဆာဟယ်လ်ဟုခေါ်သော အကူးအပြောင်းခါးပတ်တစ်ခု တည်ရှိသည်။
ဤကွဲပြားသော ရှုခင်းတွင် အဓိက ပထဝီဝင်အင်္ဂါရပ်များလည်း ပါဝင်သည်။
အာဖရိက၏ အဓိကမြစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော နိုင်ဂျာမြစ်သည် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး၊ ရေနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသော အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အခြားသိသာထင်ရှားသော မြစ်များမှာ ဗိုလ်တာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့ ဖြစ်သည်။
ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း (တစ်ခါတစ်ရံ အလယ်အာဖရိက၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) တွင်ရှိသော ချဒ်ရေကန်သည် ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကို ထမ်းဆောင်သည်။
နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ကင်မရွန်းကြားရှိ အရှေ့ဘက်နယ်နိမိတ်တွင် ကင်မရွန်း ကုန်းမြင့်များ တည်ရှိသည်။
ဘီနင်နှင့် ဂါနာ၏ ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်များမှ ဘာကီနာ ဖာဆို၏ မြေပြန့်မြင့်များ၊ ကိပ်ဗာဒီ၏ မီးတောင်ကျွန်းများအထိ ကွဲပြားသော ရှုခင်းများသည် တစ်ဦးချင်းနိုင်ငံများအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။
ဂီနီနှင့် နိုင်ဂျာတွင် တောင်တန်းဒေသများ၊ ဆီနီဂေါနှင့် ဂါနာတွင် မြစ်လွင်တောင်ကြားများ ရှိပြီး၊ ဒေသ၏ ပထဝီဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုကို ထပ်လောင်းဖော်ပြသည်။
အနောက်အာဖရိက၏ ရာသီဥတုသည် မြောက်ဘက်ရှိ ခြောက်သွေ့သော ဆာဟာရနှင့် တောင်ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံရသည်။
ဤအပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီများကို ထင်ရှားစွာ ခွဲခြားပေးသည်။
အေးသောလများ (နိုဝင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီအထိ) အတွင်း၊ ဆာဟာရမှ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အပူပိုင်းကုန်းတွင်းလေထုသည် ဟာမတ္တန် လေတိုက်ခတ်မှုကို ယူဆောင်လာပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် ခြောက်သွေ့ပြီး ဖုန်ထူသော အခြေအနေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ ပူနွေးသောလများအတွင်း၊ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် ရာသီဥတုမိုးများကို ယူဆောင်လာပြီး၊ မိုးရေချိန် ပိုမိုမြင့်မားလာစေသည်။
ဤလေထုများ၏ တွေ့ဆုံမှတ်ဖြစ်သော အပြန်အလှန်အပူပိုင်းအနိမ့်ပိုင်းဇုန် (ITCZ) သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ အချိန်နှင့် ပြင်းထန်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
လတ္တီတွဒ်နှင့် မိုးရေချိန်ပုံစံများအပေါ် အခြေခံ၍၊ အနောက်အာဖရိကကို အဓိကရာသီဥတုဇုန် သုံးခုအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲနိုင်သည်။
အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသော ဂီနီဇုန်သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ ထင်ရှားစွာကွဲပြားပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မြင့်မားသော စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံစားရသည်။
မြောက်ဘက်သို့ ပိုမိုတည်ရှိသော ဆာဟယ်လ်ဇုန်သည် မိုးရာသီတိုတောင်းပြီး ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် ဆင်တူသော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့ရာသီဥတုဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။
ဂီနီနှင့် ဆာဟယ်လ်ဇုန်များကြားတွင် ရှိသော ဆာဗားနားဇုန်သည် တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော အခြေအနေများနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ ကွဲပြားသော ကြာချိန်များနှင့်အတူ စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ပြသသည်။
ဒေသတစ်လျှောက် မိုးရေချိန်ပုံစံများသည် မြောက်ဘက်ရှိ သဲကန္တာရချုံပုတ်များမှ တောင်ဘက်ရှိ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသို့ မြောက်မှ တောင်သို့ မျဉ်းပြိုင်ဖြစ်သော သစ်ပင်ပန်းမန်ဇုန်များကို သိသာစွာ လွှမ်းမိုးသည်။
အနောက်အာဖရိကသည် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။
သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များတွင် ဂါနာနှင့် မာလီတို့တွင် အထူးသဖြင့် ရွှေသိုက်များ၊ ဆီယာရာ လီယွန်းကဲ့သို့သော နိုင်ငံများရှိ စိန်များ ပါဝင်သည်။
အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များမှာ သံရိုင်း၊ ဘောက်ဆိုက်၊ ယူရေနီယမ်၊ ရေနံ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့၏ အဓိကထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်။
သမိုင်းအရ၊ ရွှေ၊ သံ နှင့် ဆင်စွယ်တို့သည် ဒေသ၏ ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ပေါကြွယ်ဝသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။
သစ်တောပြုန်းတီးမှုမှာ သစ်ထုတ်လုပ်မှု၊ စိုက်ပျိုးရေးချဲ့ထွင်မှု နှင့် မီးဖိုချောင်သုံးထင်းစုဆောင်းမှုတို့ကြောင့် အဓိကစိုးရိမ်စရာဖြစ်နေသည်။
ရေရှည်မတည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးအလေ့အကျင့်များနှင့် ညစ်ညမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော မြေဆီလွှာပျက်စီးမှုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ပြဿနာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်။
လေထုနှင့် ရေထု ညစ်ညမ်းမှု၊ အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယား၏ နိုင်ဂျာမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ရေနံယိုဖိတ်မှု၏ ပျက်စီးစေသော သက်ရောက်မှုများသည် လူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ဂေဟစနစ်များအပေါ် အန္တရာယ်များဖြစ်စေသည်။
ကမ်းရိုးတန်းတိုက်စားမှုသည်လည်း အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ဒေသအပေါ် ပြင်းထန်သော သက်ရောက်မှုများ ရှိနေပြီး၊ အပူချိန်မြင့်တက်မှု၊ ပိုမိုမကြာခဏဖြစ်ပေါ်ပြီး ပြင်းထန်သော မိုးခေါင်မှုနှင့် ရေကြီးမှုများ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်မှုတို့က အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ခြိမ်းခြောက်နေသည်။