kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စစ်ကိုင်းမြို့ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်၏ အနောက်မြောက်ထောင့်ရှိ နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒ၏ အန္တိမဈာပနကျင်းပရာနေရာတွင် ရဋ္ဌဂုရုဗိမာန်တော်ကို တည်ဆောက်ကာ၊ နှစ်စဉ် တပို့တွဲလဆန်း (၁) ရက်နေ့တိုင်း နာယကဆရာတော်ကြီးအထိမ်းအမှတ် ရဋ္ဌဂုရုပူဇာကုသိုလ်ပွဲကို ကျင်းပစေခဲ့သည်။
တရားဟောပြခြင်း ဆရာတော်သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အတွင်း မဟာသုဗောရုံ တိုက်အုပ်ဆရာတော်ဘဝဖြင့် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ကျုံပျော်အနီးတဝိုက်တွင် မလွန်ဆန်လှူအသင်းနှင့် ဆက်စပ်၍လည်းကောင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်ဘက်တွင် စာပြန်ပွဲများ၌လည်းကောင်း တရားဟောပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်၌ MRTV-4 ရုပ်သံလိုင်းက "မြတ်ဗုဒ္ဓဒေသနာနှင့် ယနေ့ကမ္ဘာ"၊ "ယနေ့လူသားများနှင့် မနက်ဖြန်ကမ္ဘာ"၊ "သောတာပန်၏ ဘဝရုပ်ပုံလွှာ"၊ "နှစ်ဦးကာလ ဓမ္မလက်ဆောင်"ဟူသော တရားတော်များ လာရောက်ရိုက်ကူးကာ ထုတ်လွှင့်ပြသရာမှ ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော်အဖြစ် လူသိများထင်ရှားလာခဲ့သည်။
ဘဝခရီးနှင့် ဓမ္မဆီမီး (၂၀၂၀) တွင် စာရင်းပြုစုထားမှုအရ ဟောကြားခဲ့သည့် တရားအပုဒ်ရေ စုစုပေါင်း ၂၈၀၁ ပုဒ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
ပြည်ပ ဆရာတော်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ မဟာတန်းတက်ရောက်နေစဉ် ကမ္မဋ္ဌာန်းစင်တာ တစ်ခုတွင် တရားဟောပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဘော်လ်တီမောမြို့ရှိ ကေလာသဝိဟာရကျောင်းတိုက်သို့ ကြွရောက်ကာ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကို အဘိဓမ္မာသင်ခန်းစာများ ပို့ချပေးခဲ့သည်။
ဂျာမန်ဗုဒ္ဓဘာသာသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အဂ္ဂဉာဏီ၏ ပင့်ဖိတ်မှုအရ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၆) ရက်မှ (၂၀) ရက်နေ့အထိ အရှင်၏ ပထမဆုံး ဥရောပသာသနာပြု ခရီးစဉ်အဖြစ် ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ ကြွရောက်ကာ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ပို့ချပေးခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၇) ရက်မှ ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်နေ့အထိ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ အမ်စတာဒမ်မြို့နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့တွင် မဟာသတိပဋ္ဌာန်နှင့် အဘိဓမ္မာတို့ကို သင်ကြားပြသခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၆) ရက်မှ ဇူလိုင်လ (၂၆) ရက်နေ့အထိ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများသို့ ကြွရောက်ကာ တရားဓမ္မများ ဟောကြားပြသခဲ့သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၉) ရက်မှ ဇူလိုင်လ (၃၁) ရက်နေ့အထိ ၄၂ ရက်ခန့်ကြာမြင့်သည့် စတုတ္ထအကြိမ်ခရီးစဉ်တွင်မူ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများအပြင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျနီဗာမြို့သို့ပါ ကြွရောက်ပြီး မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဝိပဿနာအတွက် အဘိဓမ္မာ စသည်တို့ကို ဟောကြားပို့ချခဲ့သည်။
ရေးသားပြုစုခဲ့သော စာပေများ ဆရာတော်သည် ကိုမာလာ၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း)၊ အသျှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသ ဟူသော ကလောင်အမည်များဖြင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဓမ္မဗျူဟာစာစောင်၌ အချစ်နည်းနည်းလျှော့၊ မုန်းတုံ့ကိုဖြေ စသည့် ဓမ္မရသဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
စာရင်းအရ ကိုမာလာအမည်ဖြင့် ငါးပုဒ်၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း) အမည်ဖြင့် နှစ်ပုဒ်၊ အသျှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသအမည်ဖြင့် နှစ်ပုဒ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်။
မဟာသုဗောဓာရုံ ကျောင်းတိုက်တည်ထောင်မှု (၂၅) နှစ်ပြည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တည်ထားသည့် သိရီဝိဇယငွေရတုစေတီ၏ ကြေးရွှေထီးတော်တင် ကောင်းကင်ကြိုးကို မောင်ညီထွေးအမည်ဖြင့် ရေးစပ်ခဲ့ဖူးသည်။
နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ သက်တော် (၁၀၀) ပြည့် ဝိဇာတမွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ ဧကာဒသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ကြေးမြင်ဆရာတော်ကြီး၏ သက်တော် (၁၀၀) ပြည့် ဝိဇာတမွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဂဏုက္ကဋ္ဌဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ တေရသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ညောင်ရွှေကန်ကြီးဆရာတော်ကြီး၏ ညောင်ရွှေကန်ကျောင်းတိုက် နှစ် (၅၀) ပြည့် ရွှေရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရဋ္ဌဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာငါးဆယ်ကိုလည်းကောင်း ရေးစပ်သီကုံးပူဇော်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဂုရုပ္ပတ္တိကထာ အမည်ရ စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို မတ္တရာသူဌေးဆရာတော် အရှင်မာနိတသိရီဘိဝံသနှင့် တွဲဖက်၍ ပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ သမိဒ္ဓေါချောင်မှ ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ၏ အတ္ထုပတ္တိအဖြစ် သမိဒ္ဓေါဒယဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ နှစ်ကိုးဆယ်ကျော် ဘဝခရီးကို ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဒွါဒသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ရွှေဟင်္သာဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပတ္တိကို ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၏ ဘဝနှင့်စာပေအထွေထွေဟူ၍ ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိပိဋကဆရာတော် အမှူးပြုသော တပည့်ကြီးများက အရှင်၏ (၇၅) နှစ်ပြည့် စိန်ရတုဝိဇာတဂုရုပူဇာအဖြစ် အရှင်ရေးဖွဲ့ခဲ့သော ဂါထာများကို ဓမ္မဂီတိကာအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စကားပြေပိုင်းဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးစသည်တို့ကို ဓမ္မစာပေအထွေထွေအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။
"လောကသားတို့အတွက် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ကြိုးပမ်းချက်"၊ "အဘိဓမ္မာ မြတ်ဒေသနာ"၊ "ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပဋ္ဌာန်းနည်းဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း"၊ "ပဋ္ဌာန်းမြတ်ဒေသနာ"၊ သုတ္တန်အနှစ်ချုပ်များစသည့် ဆရာတော်ဟောကြားခဲ့သော တရားတော်များကို အသံမှစာစီကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ဓမ္မစာစဉ်ပေါင်း ရာကျော်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
အရှင့်အကြောင်း ဆရာတော်၏ဘဝတစ်သက်တာ ထေရုပတ္တိကို မြသန်းစံက ဘဝခရီးနှင့် ဓမ္မဆီမီးအမည်ဖြင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ထိုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု (စာပဒေသာဆု) ကို ရရှိခဲ့သည်။
တစ်နှစ်ကြာအချိန်ယူရေးသားခဲ့သော ထိုစာအုပ်တွင် အရှင်၏ ဘဝအကြောင်းကို အခန်း ၂၃ ခန်းခွဲကာ ပြုစုဖော်ပြထားသည်။
ဥပဉက္ကဋ္ဌ __NOTOC__ ရွှေကျင်ဂိုဏ်း၏ တွဲဖက်သာသနာပိုင်ဆရာတော်ဖြစ်ပြီး ဥပဥက္ကဋ္ဌဟု သုံးနှုန်းသည်။
ထီးဖြူသည် မြန်မာဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ အထွတ်အမြတ်သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထီးသုံးနန်းသုံးဖြစ်သည်။
မှတ်ချက် ကိုးကား ကျမ်းကိုးစာရင်း ပြင်ပလင့်ခ်များ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ ကဏ္ဍ:၁၉၄၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ။
ဒေါသ၏ လက္ခဏာ, ရသ စသည် ဒေါသသည် ကြမ်းကြုတ်ခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်း လက္ခဏာရှိ၏၊ ပစ်ခတ်ရိုက် နှက်ခံရသော အဆိပ်ပြင်းထန်သော မြွေပွေး မြွေဟောက်နှင့်တူ၏။
ဖောက်ပြန်သောအားဖြင့် ပြန့်နှံ့ ရွေ့ရှားခြင်းကိစ္စ ရသ ရှိ၏။
ခန္ဓာကိုယ်၌ အဆိပ်တက်သည်နှင့် တူ၏။
တနည်းအားဖြင့် ကိုယ်၏ တုန်လှုပ်ခြင်း ဟူသော ပြည့်စုံခြင်း သမ္ပတ္တိ ရသရှိ၏။
မြှားဆိပ်မြွေဆိပ် ကျရောက်သည်နှင့်တူ၏။
မိမိမှီရာ ဟဒယဝတ္ထုကို အလွန်အမင်း ပူလောင်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏၊ တောမီးနှင့်တူ၏။
မိမိသူတပါး နှစ်ဦးသားတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ယောဂီတို့၏ အသိဉာဏ်အား ရှေးရှူ ထင်လာတတ်သော (အာရုံအဖြစ်သို့ ရောက်လာသော) အာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
သူတဦးတယောက်ကို သတ်ဖြတ် ညှဉ်းဆဲရန် အခွင့်လမ်းစကိုရသော ရန်သူနှင့် တူ၏။
ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းလျှင် နီးစွာသောအကြောင်း ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
အဆိပ်နှင့် ရောနှောသော ကျင်ငယ်ပုပ်ရည်နှင့် တူ၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၈-၉။
အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၃၂၂)။
ဒေါသ၏ အခြားအမည်များ ဒေါသသည် ဒေါသ-ဟူသော အမည်မှတပါး အခြားသော အမည်ထူးတို့ဖြင့်လည်း ပါ-နှင့် ဋီကာ-တို့၌ ပါရှိ၏။
(၁) ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်သောကြောင့် အာဃာတအမည်။
(၂) လွန်စွာ ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်သောကြောင့် ပဋိဃာတအမည်။
(၃) အာရုံ၌ ထိပါးနှိပ်စက်တတ်သောကြောင့် ပဋိဃ အမည်။
(၄) အဖန်ဖန် ဆန့်ကျင်ခြင်း သဘော ဖြစ်သောကြောင့် စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍဒေသနာနည်းအားဖြင့် ပဋိဝိရောဓ မည်။
(၅) စိတ်ဆိုးခြင်း အမျက်ထွက်ခြင်း သဘော ဖြစ်သောကြောင့်ကောပအမည်။
(၆) အလွန်အမင်း စိတ်ဆိုးခြင်း အမျက်ထွက်ခြင်း သဘောဖြစ်သောကြောင့် ပကောပ အမည်။
(၇) လွန်မင်းပြင်းထန်စွာ စိတ်ဆိုးခြင်း သဘောဖြစ်သောကြောင့် သမ္ပကောပ အမည်။
(၈) လွန်စွာ ဖျက်ဆီးပြစ်မှားခြင်း သဘောဖြစ်သောကြောင့် ပဒေါသအမည်၊ (၉) အလွန့်အလွန် ပြင်းထန်စွာ ဖျက်ဆီးပြစ် မှားခြင်း သဘော ဖြစ်သောကြောင့် သမ္ပဒေါသအမည်။
(၁၀) စိတ်၏ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘော ဖြစ်၍ စိတ္တဿ ဗျာပတ္တိ အမည်။
(၁၁) စိတ်၏ ပျက်စီးခြင်း သဘောဖြစ်၍ မနောပဒေါသအမည်။
(၁၂) အမျက်ထွက်ခြင်း စိတ်ဆိုးခြင်း သဘောဖြစ်၍ ကောဓ အမည်။
(၁၃) အမျက်ထွက်ခြင်း စိတ်ဆိုးခြင်း အခြင်းအရာ အမူအရာ ဖြစ်၍ ကုဇ္ဈနာအမည်။
(၁၄) အမျက်ထွက်တတ်သော သူ၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောကြောင့် ကုဇ္ဈိတတ္တအမည်။
(၁၅) မိမိ သူတပါး နှစ်ဦး သားတို့ကို ဖျက်တတ်သောကြောင့် ဒေါသ အမည်။
(၁၆) ဖျက်ဆီး ပြစ်မှားခြင်းအခြင်းအရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဒူသနာ အမည်။
(၁၇) ဖျက်ဆီးပြစ်မှားတတ်သည်၏ အဖြစ် ဖြစ်၍ ဒူသိတတ္တအမည်။
(၁၈) ဖောက်ပြန် ပျက်စီးတတ်သောကြောင့် ဗျာပတ္တိအမည်။
(၁၉) ဖောက်ပြန် ပျက်စီးခြင်း အခြင်းအရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဗျာပဇ္ဇနာအမည်။
(၂၀) ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သည်၏ အဖြစ် ဖြစ်၍ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တအမည်။
(၂၁) အချင်းချင်း ဆန့်ကျင်တတ်သောကြောင့် ဝိရောဓ အမည်။
(၂၂) အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် လွန်စွာ ဆန့်ကျင်တတ်သောကြောင့် နိက္ခေပကဏ္ဍ-ဒေသနာနည်းအားဖြင့် ပဋိဝိရောဓအမည်။
(၂၃) ကြမ်းကြုတ်တတ်သော သဘောဖြစ်သောကြောင့် စဏ္ဍိက္က အမည်။
(၂၄) ကောင်းမွန် ပြည့်စုံစွာ မပြောဆိုနိုင်သောကြောင့် အသုရောပ အမည်။
(၂၅) စိတ်၏ မနှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်သောကြောင့် စိတ္တဿ အနတ္တမနတာ အမည်။
(အဘိ၊ဓ၊၁၀၁၊ ၂၁၆)။
အကုသိုလ်အုပ်စုဖြစ်သော ဒေါသ ဒေါသသည် နာမကာယနှင့် ရူပကာယ ပစ္စုပ္ပန်ကာယနှင့် အနာဂတ်ကာယကို အဖြေ ခက်အောင် ထုံးဖွဲ့တတ်သောကြောင့် ကာယဂန္ထမည်၏။
ဗျာပါဒကာယဂန္ထ-အမည်ဖြင့် ဟော၏။
ဈာန်မဂ် စသည်တို့ဖြင့် ဖြစ်လတ္တံ့သော ကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်ကို ဖြစ်ခွင့်မရနိုင် လောက်အောင် ပိတ်ဆို့တားဆီးတတ်သောကြောင့် နီဝရဏလည်း မည်၏။
ဗျာပါဒနီဝရဏ အမည်ဖြင့် ဟော၏။
ဆိုင်ရာမဂ်ဖြင့် မပယ်အပ်သေးသည်ဖြစ်၍ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သောတာပန် သကဒါဂါမ် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ၂-ယောက်တို့၏ သန္တာန်၌ လျော်သော အကြောင်းကို ရရှိခဲ့သော် ဖြစ်ထိုက်သည်ဖြစ်၍ ပရိယုဋ္ဌာန်အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်တတ်(ဥပါဒ်) သောကြောင့် အနုသယလည်းမည်၏။
ပဋိဃာနုသယ-အမည်ဖြင့် ဟော၏။
ဒေါသသည် ဒေါသနှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဖွဲ့တတ် ကပ်တတ် ယှဉ်တတ်သောကြောင့် သံယောဇဉ်လည်း မည်၏။
ပဋိဃသံယောဇဉ်-အမည်ဖြင့် ဟော၏။
စိတ်ကို ညစ်ပေစေတတ်, ကပ်၍ပူပန်စေတတ်, နှိပ်စက်တတ်သောကြောင့် ကိလေသာလည်း မည်၏။
ဒေါသကိလေသာ-အမည်ဖြင့် ဟော၏(ဝိဘာဝိနီ၊၂၁၉-၂၂၁)။
မလားရောက်အပ်သော အရာဌာနသို့ လားရောက်တတ်သောကြောင့် အဂတိလည်း မည်၏။
ဒေါသာဂတိ-အမည်ဖြင့် ဟော (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၄)။
အကုသိုလ်တရားတို့၏ အကြောင်းရင်း အခြေအမြစ် ဖြစ်သောကြောင့် မူလလည်း မည်၏။
ဒေါသမူလအမည်ဖြင့် ဟော၏။
ဆီဖြင့် လိမ်းကျံကပ်ငြိသော ညွှန်ကဲ့သို့ မိမိ သူတပါး နှစ်ဦးသားကို မသန့်ရှင်းစေတတ်, ညစ်နွမ်းအောင် ပြုတတ်သောကြောင့် မလလည်း မည်၏ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၂၅)။
ဒေါသ၏ အပြစ်များ ဒေါသသည် ငရဲသို့ ကျရောက်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၂)။
ဒေါသသည် မိမိသူတပါး နှစ်ဦးသားကို ပျက်စီးစေ လိုသောကြောင့် အဆိပ်ပြင်းထန်သော မြွေ နှင့် တူ၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၇)။
တုတ် လှံတံ စသည် ကိုင်စွဲခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သေးသော ရှေးဦးဖြစ်နှင့်သော အားနည်းသော ဒေါသသည် ဒေါသမည်၍ အားကြီးသော ဒေါသသည် ပဋိဃမည်၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၅)။
ဒေါသသည် အပြစ်ကြီး၏၊ ဒေါသနှင့် တူသော အပြစ်မည်သည် မရှိ(ဓမ္မ၊၄၃။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၉)။
ဘီလူးဖမ်းစားခြင်း စပါးကြီးမြွေ ညှို့ဖမ်းခြင်း, မိကျောင်း ဖမ်းစားခြင်း စသည်တို့ကား တခုသော ခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘော၌သာလျှင် ဖမ်းစားနိုင်၏။
ဒေါသဖမ်းစားခြင်းကား အလုံးစုံခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောတို့၌ စင်စစ်ဖမ်းစားတတ်သောကြောင့် ဒေါသ နှင့်တူသောဖမ်းစားတတ်သော တရားမျိုး မည်သည် မရှိ၊ ဒေါသသည် အကြီးဆုံး ဖမ်းစားတတ်သော တရားဖြစ်၏ (ဓမ္မ၊၄၉။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၁)။
ဒေါသဖြင့် ပြစ်မှားကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် အပါယ်ဒုဂ္ဂတိသို့ လားရောက်ကြကုန်၏ (ဣတိဝုတ်၊၁၃၅။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၄၂)။
အမျက်ဒေါသ ထနေသောသူကို မိမိကပြန် လှန်တုပ၍ ဒေါသအမျက်မထွက်သင့်၊ ထွက်ခဲ့လျှင် ထိုသူ့ထက် မိုက်မဲလှ၏ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀)။
တောင်ရှုပ် တောရုပ်-စသော အရပ်၌ ပုန်းအောင်း မှီကပ်၍နေသော ရန်သူပမာ ဂုဏ်ကိုရှုရာ၌ မေတ္တာနှင့် သဘောတူသော ရာဂနှင့် သဘောမတူသည့်အတွက် ဒေါသသည် မေတ္တာ၏ အဝေး ရန်သူ မည်၏ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၁၂)။
ဒေါသပယ်ဖျောက်နည်း ရန်သူက ပြစ်မှားအပ်သော အပြစ်ကို အောက်မေ့ အမှတ်ရမိသဖြင့် ရန်သူ့အပေါ်၌ မေတ္တာမရောက်ပဲ ဒေါသဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော် မေတ္တာဈာန် ပွားများလျက် ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်အပ်၏။
ယင်းသို့ မေတ္တာဈာန် ပွားများလျက် ပယ်ဖျောက်သော်လည်း ဒေါသ မပျောက်ခဲ့သော် လွှသွား ဥပမာပြ၍ ဟောကြားအပ်သော ဘုရားအဆုံးအမဩဝါဒများကို အောက်မေ့လျက် ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်အပ်၏။
ယင်းသို့မှ မပျောက်ခဲ့ပြန်သော် ရန်သူပုဂ္ဂိုလ်၏ ငြိမ်သက်သန့်ရှင်းသော ကြည်ညိုဖွယ် ကိုယ် နှုတ် စိတ် အမူအရာတို့ကို ဆင်ခြင်စဉ်းစား အောက်မေ့သောအားဖြင့် ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်အပ်၏။
ယင်းသို့မှ မပျောက်ခဲ့ပြန်သော် အပါယ်စာ ဖြစ်လတ္တံ့ဟု ရန်သူအပေါ် သနားကရုဏာ ဖြစ်စေလျက် ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်အပ်၏။
ယင်းသို့မှ မပျောက်ခဲ့ပြန်သော် မိမိ သူတပါး နှစ်ဦးသားတို့၏ ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာရှိသည်၏ အဖြစ် ဟူသောကမ္မဿကတာကိုဆင်ခြင်၍ ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်အပ်၏။
ယင်းသို့မှ မပျောက်ခဲ့ ပြန်သော် ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ရှေးရှေးဘဝ အဖြစ်တော် များ၌ ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော ခန္တီဂုဏ် စသည်ကို အောက်မေ့၍ ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်အပ်၏။
ယင်းသို့ပယ်ဖျောက်၍မှ မငြိမ်းပျောက်ခဲ့ပြန်သော် အစမထင် သံသရာတခွင်၌ အမိ အဘ အစ်ကို အစ်မ မတော်ခဲ့ဘူးသူ မရှိရကား မိဘ ဆွေဉာတော်စပ်ကာဖြင့် မိမိကို ကျွေးမွေး ပြုစုခဲ့ဘူးသော ကျေးဇူး ဥပကာရများကို ဆင်ခြင်အောက်မေ့လျက် ဒေါသကို ပယ် ဖျောက်အပ်၏။
ယင်းသို့မှ မငြိမ်းပျောက်ခဲ့သော် မေတ္တာအကျိုး ဆယ့်တစ်မျိုးကို ပြ၍၎င်း, ဓာတ်ခွဲခြမ်း၍၎င်း ရန်သူနှင့် အပေးအယူ ပြုလုပ်၍၎င်း ရန်သူအပေါ်၌ ရှိသော အမျက် ဒေါသကို ပယ်ဖျောက် အပ်၏။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၉၀-၃၀၀)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည်တရားဝင်အားဖြင့်ဘုရားမဲ့ဝါဒကိုထောက်ခံသည်။
သို့သော်တရုတ်ပြည်တွင်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များအပါအဝင်တရုတ်ပြည်သူ့အများစုတို့သည်ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကိုယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။
တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည်သမိုင်းအစဉ်အလာနှင့်ကမ္ဘာပေါ်တွင်တည်မြဲဆုံးဘာသာရေးနှင့်ဒဿနဆိုင်ရာရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကိုလက်ခံခဲ့သည်။
ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့်တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည်နောက်ပိုင်းတွင်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပူးပေါင်းလာပြီးတရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကိုပုံဖော်ထားသော“ သွန်သင်ချက်သုံးချက်” ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" ကိုတောင်းခံပြီးတရုတ်ဘာသာရေးအလေ့အကျင့်များတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင်တရုတ်ပြည်၏ပြုပြင်‌ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတက်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
တရုတ်ကွန်မြူနစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်၁၉၄၉ခုနှစ်မှစ၍ပါတီဝင်များကပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှတားမြစ်ခဲ့သည်။
၁၉ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစတင်ခဲ့သောပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့်ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည်အဆုံးတွင်ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ပါတီ‌ခေါင်းဆောင်‌ မော်စီတုန်းစတင်ခဲ့ သောယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည်၁၉၆၆ခုနှစ်မှ သူသေဆုံးချိန်၁၉၇၆ခုနှစ်ထိကြာမြင့်ခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည်အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့်ယဉ်ကျေးမှုများကိုဆန့်ကျင်တော်လှန်ဖျတ်ဆီးခဲ့သည်။
သို့သော် နောက်ပိုင်း ခေါင်းဆောင်များလက်ထက်တွင်ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကိုပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင်အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး၅ခုကိုအသိအမှတ်ပြုထားသည်။
ထိုဘာသာတို့မှာ '၁၊မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ '၂၊တာအိုဝါဒ(တောက်ဝါဒ) '၃၊ကက်သလစ်အသင်းတော် '၄၊ပရိုတက်စတင့် '''၅၊အစ္စလာမ်ဘာသာတို့ဖြစ်သည် ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင်ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့်တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကိုတရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံသို့အစ္စလာမ်ဘာသာရောက်ရှိလာပုံ တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင် မှတ်တမ်းများအရ [[ ဆွဟာဘSa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် 616/17 တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။
615/16 တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်း။
Sa'd ibn Abi Waqqas သည် 650-51 တွင် Caliph 'Uthman အား တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံရရှိသော တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံရုံးတစ်ခု ဦးဆောင်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက်တွင် တတိယအကြိမ် တရုတ်ပြည်သို့ တဖန်ပြန်သွားခဲ့သည်။
တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး အစ္စလာမ့်မတိုင်မီက အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုသည် တည်ရှိပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်းမှ ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းသောအခါ ထွန်းကားခဲ့သည်။
မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စပပပင်မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။
အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။
အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်း တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများ အရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ၆၅၁ တွင် သံရုံးအကြီးအကဲ Sa'd ibn abi Waqqasမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ်လာရောက်ခဲ့ပြီး Uthman, တတိယမြောက် Caliph, 651 ထက်နည်းကြောင်း၊ တမန်တော် မိုဟာမက်ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ။
သံရုံးကို Sa`d ibn Abī Waqqās မှ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
သံတမန်ကိုလက်ခံရရှိသည့် တန်ဧကရာဇ်ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် Canton ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။
ဟွေဒဏ္ဍာရီများသည် 616/17 အစောပိုင်းတွင် Sahabas လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့်အတူ 651 လည်ပတ်မှုကို ရှုပ်ထွေးနေပုံရသည်။
ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ မရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း အလယ်ခေတ်၏အစပိုင်း (Hijra) မှ ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်စလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထန်မင်းဆက်၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ၎င်း၏ ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များဖြင့် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော (မူလက မူဆလင်မဟုတ်သော) အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေသည်။
မဟာရနဗုဒ္ဓဘာသာ သည်တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာတရုပ်လူမျိုးဘာသာ''' သည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ+ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒီ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ (သန်း ၆၉၀၀) ကျော် ရှိသည့် အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ (သန်းပေါင်း ၁၆၀၀-၂၀၀၀) ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရား နှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။
Buddhist Population Of The World ~ Buddhist Celebritiesတရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာလူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ (သန်းပေါင်း ၁၂၀၀) ၁,၂၁၉ ,၁၄၉ ,၆၀၀ ကျော်အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည်။
Buddhism in China ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာန နှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁,၉၂၁ ,၉၈၉, ၆၄၁ (သန်း ၁၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွား အမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခုဖြစ်သည်။
မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်း ကြီးနှစ်ခုထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်။
အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။
ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်း ကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။
မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓ ဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြား ခဲ့သည့် ဒုက္ခ မှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်း စံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်း မရှိပါ။
မဟာယာနအဆိုအမိန့်၏ အခြေခံကျသောမူများသည် အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏တည်ရှိနေမှုနှင့် ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့် အပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။
အချို့သောမဟာယာန ကျောင်းတော် များသည် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကိုရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ(अमिताभ) ထံသို့ဂါထာမန္တာန်များရွတ်ခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု တို့ကို ရရှိစေသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသော မြေကျောင်းတော်၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာပါဝင်ခဲ့သည်။
အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း ၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ် ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေသည်။
မဟာယာန သုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။
တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်းကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သော ဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော်၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။
မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကို လည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။
ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု ၊ ဆုံးခန်းတိုင် အတတ်ပညာ ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန် ၊ တစ္ဆေသရဲ ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များစသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ ကို ရရှိရန်ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများ ဖြစ်သည်။
မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည်အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း ၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆယ့်တစ်ဘုံတွင်ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည်အများ ကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သောအရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။
ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့် ၏တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။
ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ကိုယ်စားပြု သွင်ပြင် များအဖြစ်မြင်သည်။
ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား သည် ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်ချိန်တွင် တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿန ဆရာကြီးကွန်ဖြူးရှပ် (ဘီစီ ၅၅၁⁠-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။
တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင်သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။
တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿန ဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏လမ်းစဉ်များကိုလည်း လိုက်နာကြသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Category:တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု Category:ဘာသာရေး။
(၁) ဆင်းရဲ၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ ဆင်းရဲမှု (ကြိ၊ ဝိ—ဆင်းရဲစွာ, ဆင်းဆင်းရဲရဲ)၊ဒုက္ခ (န) [ဒုက္ခ+အ။
ဒု+ခါဒ+ကွိ။
ဒု+ ခနု+ကွိ။
ဒု+ခမု+ကွိ။
ဒွိ+ ခနု +ကွိ။
၁၉၊ ၁၁၃၊ ၃၇၀။
ဒု+ခ။
(ဒုးခ-သံ၊ ဒုက္ခ, ဒုက္ခ ဒုဟ-ပြာ)] (၁) ဆင်းရဲ၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ ဆင်းရဲမှု (ကြိ၊ ဝိ—ဆင်းရဲစွာ ဆင်းဆင်းရဲရဲ)။
တေ တတ္ထ မရဏံပိ နိဂစ္ဆန္တိ မရဏမတ္တံ ပိ ဒုက္ခံ။
မ၊၁၊၁၂၁။
ဒုက္ခ သေတီ (အံ၊၁၊၃၈၇)တိ ဒုက္ခံ သယတိ၊ ဒုက္ခိတံ ဟောတီ-တိ အတ္ထော။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၈။
ဒုခံ (ဆန်းကြောင့် က-ကျေ) သေတီ (ဇာ၊၁၊၁၁၁)-တိ ... ဒုက္ခမေဝ ဝိန္ဒတိ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၂။
ဒုက္ခဉ္စ ကသိရံ ကိစ္ဆံ။
ဓာန်၊၈၉။
(က) ကိုယ်ဆင်းရဲမှု = ကာယိကဒုက္ခ။
သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ-(ဝိ၊၁၊၅)တိ ကာယိကသုခဿ စ ကာယိက-ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၂။
သုခံ ဒုခဉ္ဇာ (သုတ္တနိ၊၂၈၉)တိ ကာယိကံ သာတာသာတံ။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၈။
ဒုက္ခ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၅) န္တိ ကာယိကဒုက္ခ။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၇၇။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၉။
မဋ္ဌ၊၁၊၂၃၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၃၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၅၈။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၉၄။
ဝိမတိ၊၂၊၈၄။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၇၆။
) (ခ) စိတ်ဆင်းရဲမှု = စေတသိကဒုက္ခ။
(ခ) စိတ်ဆင်းရဲမှု = စေတသိကဒုက္ခ။
တေ စေတသိကေန ဒုက္ခေန အနဇ္ဈောသိ တာ။
၃၂၉။
ဒုက္ခ-လည်း ကြည့်။
(က), (ခ) ဒုက္ခ (ပဋိသံ၊ ၂၃)န္တိ ပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ ကာယိယစေတသိကံ၊ အနာဂါမိအရဟန္တာနံ ကာယိကမေဝ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၆။
ဒုက္ခေနာ(ဇာ၊၁၊၂၂၀)တိ ဣမိနာ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခန။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၂၁၆။
(ဇာ၊၁၊၂၈၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၃၀။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၉၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၃၆၊ ၅၂၆။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၃၁၂။
မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၂၃၄။
) (ဂ) ကိလေသာ (ကြောင့်ဖြစ်သော) ဆင်းရဲ။
(ဂ) ကိလေသာ (ကြောင့် ဖြစ်သော) ဆင်းရဲ။
ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ (ဥဒါန၊ ၈၆)တိ ကိလေသဒုက္ခဿ စ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ စ အယမေဝ ဟိ အန္တော။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၈၃။
(မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၈၁။
) (က), (ခ), (ဂ) ဒုက္ခံ ဝိဟရတီ (ဣတိဝုတ်၊၂၁၁)တိ စတူသုပိ ဣရိယာပထေသု ကိလေသဒုက္ခေန စေဝ ကာယိကစေတသိက ဒုက္ခေန စ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၉၂။
(ဃ) သံသရာ (၌ ဖြစ်သော) ဆင်းရဲ။
ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာ (ဥဒါန၊ ၁၇၁)... သကလဿပိ သံသာရဒုက္ခဿ အန္တော။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၃၀။
(နေတ္တိ၊ဝိ၊၃၈၃။
) ဒုက္ခ-ဝတ္ထုက (တိ) (၂)-လည်း ကြည့်။
(င) ခန္ဓာဆင်းရဲ (ဇာတိဒုက္ခ-စသည်)။
ဒုက္ခ အလ္လိနော (မ၊၁၊၂၉၅)တိ ဣမံ ပဉ္စက္ခန္ဓ-ဒုက္ခံ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အလ္လိနော။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၀။
ဒုက္ခဿာ (ဓမ္မ၊၇၁။
သုတ္တနိ၊၃၇၆)တိ ခန္ဓဒုက္ခဿ။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၁၁။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၈။
ဒုက္ခ (ဥဒါန၊ ၁၁၅။
သုတ္တနိ၊၄၃၄)န္တိ ဇာတိ အာဒိကံ ဒုက္ခံ။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၉၂။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၁။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၇။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၃။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၇၈။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၄၅။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၂၀။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၄။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၇၊၂၆၈။
ဝဇိရ၊၃၄။
) (စ) အပါယ်–ဒုဂ္ဂတိ-ဆင်းရဲ (ငရဲ၌ ခံစားရခြင်း-စသည်)။
(စ) အပါယ်–ဒုဂ္ဂတိ-ဆင်းရဲ (ငရဲ၌ ခံစားရခြင်း-စသည်)။
အနုဘောန္တိ ဒုက္ခံ ကဋကပ္ဖလာနီ (ပေတ၊၁၃၆)တိ...စိရကာလံ ဒုက္ခံ အာပါယိကဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၅၅။
ဒုက္ခေနာ (ဇာ၊၁၊၉၄)တိ တယာ ဥပ္ပါဒိတေန နရကမှိ ခိပနဒုက္ခေန။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇။
) ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌ-လည်း ကြည့်။
(ဆ) (ကမ္မ, ကိလေသ, ဝိပါက) ဝဋ်ဆင်းရဲ။
(ဆ) (ကမ္မ ကိလေသ, ဝိပါက) ဝဋ် ဆင်းရဲ။
ဒုက္ခဿန္တကရော (ဒီ၊၂၊၁၀၂။
အံ၊၁၊၃၀၈)တိ ဝဇ္ဇဒုက္ခဿ အန္တကရော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၉။
ဒုက္ခ (သံ၊၁၊၂၅၉၊ ၂၆၈)န္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခ (အဓိပ္ပေတံ)။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၊ ၅၀။
(အံ၊၁၊၃၅၇။
ဒီဋ္ဌ၊၃၊၂၀၃။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၈။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၈။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၈။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၅။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၉။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၆၄။
မ၊ဋီ၊၃၊၇၇။
) ဒုက္ခက္ခန္ဓ (ပု) (၁) လည်း ကြည့်။
(ဇ) သီလ စောင့်ထိန်း ရခြင်း ဆင်းရဲ။
(ဇ) သီလစောင့်ထိန်းရခြင်း ဆင်းရဲ။
ဒုက္ခဿာ (ဇာ၊၁၊၁၈၂)တိ သီလရက္ခဏဒုက္ခဿ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၄၁။
(၂) ဒုက္ခဝေဒနာ။
“ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ”-(ဒီ၊၁၊၇၁။
မ၊၂၊၁၀၊ ၁၉)တိ အာဒီသု ဒုက္ခဝေဒနာယံ ဒိဿတိ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၇၅၊ ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၈၄။
ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော(ထေရ၊၃၄၄)တိ ဒုက္ခဝေဒနံ ယော သလ္လန္တိ ပဿိ။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၉။
(မ၊ဋီ၊၁၊၃၄၇။
သံ၊ဋီ၊၂၊၄၅၆။
) (၃) ညှဉ်းဆဲ–နှိပ်စက်-ခြင်း ဆင်းရဲ။
(၃) ညှဉ်းဆဲ–နှိပ်စက်–ခြင်း ဆင်းရဲ။
ဒုက္ခေဟီ (အံ၊၁၊၅၂)တိ ကာယပဋိပီဠနဒုက္ခေဟိ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇။
ဒုက္ခတော (ပဋိသံ၊၆၀)တိ အဘိဏှံ ပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဥပ္ပါဒဝယပဋိ ပီဠနတာယ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယ စ ဒုက္ခတော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၀။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၂။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၈။
) (၄) ဒုက္ခသစ္စာ (တဏှာမှတစ်ပါးသော တေဘူမကတရား)။
(တိ)(၄) ဒုက္ခသစ္စာ (တဏှာမှ တစ်ပါးသော တေဘူမက တရား)။
သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ (ပဇာနာတိ) ဝိ၊၁၊၆။
မ၊၂၊၇၆။
ဒုက္ခ(မ၊၁၊၅၉)န္တိ ဒုက္ခသစ္စံ။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၉။
ဒုက္ခံ အာရဗ္ဘာ (ပဋိသံ၊၁၁၄)တိ ဒုက္ခသစ္စံ အာလမ္ဗိတွာ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၂။
ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ မံ” ဝေါစာ (ဝိမာန၊၇၀)တိ ဣဒံ တဏှာဝဇ္ဇံ တေဘူမကံ ဓမ္မဇာတံ... ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ မယှံ အဘာသိ။
(သံ၊၁၊၂၄၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၅။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၉၇၊ ၂၁၉။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၀၁။
) (တိ) (၅) ဆင်းရဲ-ငြိုငြင်-ပင်ပန်း-ကျင်နာ-သော။
(၅) ဆင်းရဲ-ငြိုငြင် “ပင်ပန်း-နာကျင်-သော။
အက္ခီနိ ဒုက္ခာ (ဒုက္ခာနိ) ဘဝိဿန္တိ။
ဝိ၊၂၊၁၆၉။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၅။
ယံ လောကော အနိစ္စော ဒုက္ခော ဝိပရိဏာမ ဓမ္မော။
အံ၊၁၊၂၆၁။
ဒုက္ခ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၁) န္တိ ကိစ္ဆံ၊ အနိဋ္ဌန္တိ ဝါ အတ္ထော။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၇၃။
ဒုက္ခေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈ဝ)တိ ကိစ္ဆန ကေနစိဒေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၃၀။
(အံ၊ဋီ၊၁၊၈၉။
) (၆) ဒုက္ခ၏-တည်ရာ-အကြောင်း။
(၆) “ဇာတိပိ ဒုက္ခာ” (ဒီ၊၂၊၂၄၃။
အံ၊၂၊၃၆၄)တိ အာဒီသု ဒုက္ခဝတ္ထုသ္မိံ။
(၇) ဒုက္ခ၏ အာရုံ (မကောင်းသော အနိဋ္ဌာရုံ)။
(၇) “ယသ္မာ စ ခေါ မဟာလိ ရူပံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခာနုပတိတံ ဒုက္ခာဝက္ကန္တ” သံ၊၂၊၅၈)န္တိအာဒီသု ဒုက္ခာရမ္မဏေ။
(၈) ဒုက္ခ၏ ဇနက အကြောင်း။
(၈) “ဒုက္ခော ပါပဿ ဥစ္စယော” (ဓမ္မ၊၃၀။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄)တိ အာဒီသု ဒုက္ခပစ္စယေ။
(၉) ဒုက္ခ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အရပ်၊ ဒုက္ခ၏ ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းဖြစ်သော အနိဋ္ဌာရုံတို့၏ တည်ရာ-အရပ်။
(၉) “ယာဝဉ္စိဒံ ဘိက္ခဝေ န သုကရံ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုံ, ယာဝ ဒုက္ခာ နိရယာ” (မ၊၃၊၂၀၅)တိ အာဒီသု ဒုက္ခပစ္စယဋ္ဌာနေ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၇၅။
ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၈၄-ချည်း။
(၁၀) ဒုက္ခ အစု အပေါင်း။
(၁၀) ဒုက္ခ-အစု-အပေါင်း။
ဒုက္ခဝိစိတ္တတာပစ္စုပဋ္ဌာန-ကြည့်။
(၁၁) အလိုမရှိအပ်သော။
ဒုက္ခော (အံ၊၁၊၅၀)တိ အနိဋ္ဌော။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃။
ဒုက္ခာန (အံ၊၁၊၁၅၁)န္တိ အနိဋ္ဌာနံ။
အံ၊ဋီ၊၂၊၁၂၅။
(၅) အနက်လည်း ပြန်ကြည့်။
(၁၂) ဆင်းရဲစေတတ်သော၊ ဆင်းရဲ-ကို-အောင်-ပြုတတ်သော၊ ညှဉ်းဆဲ-နှိပ်စက်-တတ်သော။
(၁၂) ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခံ၊ ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ဒုက္ခိတံ ကရောတီတိ အတ္ထော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၄။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၄၄။
နီတိ၊ ဓာ၊ ၁၉၊ ၃၇၀။
ဒုက္ခယတီတိ ဒုက္ခာ၊ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ကာယဉ္စ ပီဠေတိ ဝိဗာဓတီတိ အတ္ထော။
(၁၃) မကောင်းသဖြင့် ခဲစားတတ်သော။
(၁၄) မကောင်းသဖြင့်- တူးဖြို-ဖျက်ဆီး-တတ်သော။
(၁၃), (၁၄) ဒုဋ္ဌု ဝါ ခါဒတိ, ခနတိ (ဝါ) ကာယိကံ, စေတသိကဉ္စ သာတန္တိ ဒုက္ခာ (၁၅) ပြုနိုင်ခဲသော အခွင့်ပေးခြင်း ရှိရာဖြစ်သော။
(၁၅) “ဒုက္ကရံ ဩကာသဒါနံ ဧတိဿာတိ ဒုက္ခာ”တိ အပရေ။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၁၁။
မ၊ဋီ၊၁၊၃၆၈။