kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉ ရာစုအတွင်းက အနုညာတစီရင်ရေး တရားခုံသို့ တင်ပြဆုံးဖြတ်စေသည့် အမှုအခင်းများအနက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းသော အမှုအခင်းနှစ်ရပ်မှာ ဗင်နီးဇွီးလားနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှဂီးယားနားနယ်တို့၏ နယ်ခြားအမှုနှင့် အယ်လဗားမား သင်္ဘောအမှုတို့ ဖြစ်ကြ၏။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် ဗင်နီးဇွီးလားနိုင်ငံတို့သည် ဗင်နီးဇွီးလားနှင့် ဗြိတိသျှ ဂီယားနား နယ်ခြားကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ငြင်းဆိုခဲ့ကြရာတွင် မည်သည့် ဘက်ကမျှ အလျော့မပေးသဖြင့်၊ စစ်ဖြစ်တော့မည့်အနေသို့ပင် ရောက်ခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံက နိုင်ငံခြားမှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သောအဖွဲ့တစ်ခု၏ အဆုံး အဖြတ်ကို ခံယူကြရန် အကြံပေးခဲ့၏။
ထိုအကြံကို နှစ်ဦး သဘောတူ လက်ခံသဖြင့် စစ်မဖြစ်ရတော့ဘဲ နယ်ခြားပြဿနာ မှာ အေးချမ်းစွာ ပြေလည်သွားလေသည်။
အယ်လဗားမား သင်္ဘောအမှုမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားနေခိုက်၊ အယ်လဗားမားသင်္ဘောကို ဗြိတိသျှသင်္ဘောကျင်းတစ်ခုတွင် တည်ဆောက်ပြီးသော် ၁၈၆၂ ခုနှစ်၌ ရေချခဲ့၏။
ထိုအခါက ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ အမေရိကန်သံ အမတ်က တရားဝင်အစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်နေသော တောင်ပိုင်းသားတို့သည် ထိုသင်္ဘောကို စစ်သင်္ဘောအဖြစ် အသုံးပြုလိမ့်မည်ဟု အကြောင်းပြကာ ကန့်ကွက်ခဲ့သော်လည်း မရခဲ့ချေ။
အကြောင်းပြခဲ့သည့်အတိုင်းပင် အယ်လဗားမား သင်္ဘောသည် ၂ နှစ်တိုင်တိုင် မြောက်ပိုင်းသားတို့၏ ကုန် သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့၏။
၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တိုက်သင်္ဘောတစ်စင်းက တိုက်ခိုက်ပစ်လိုက်မှသာ အယ်လဗားမားသင်္ဘော၏ရန်မှ စိတ်ချရလေသည်။
အမေရိကန် အစိုးရက အယ်လဗားမားသင်္ဘောကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးရသော ပစ္စည်းများ အရပ်ရပ်၏တန်ဖိုးကို လျော်ကြေးပေးရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရသို့ တောင်းဆိုသည်။
သို့သော် ဗြိတိသျှအစိုးရက လျော် ကြေးပေးရန် ငြင်းဆိုသဖြင့် ၂ နိုင်ငံ ဆက်သွယ်ရေး ပျက်တော့ မလောက် ဖြစ်သွားသည်။
နောက်ဆုံးတွင် လျော်ကြေးကိစ္စကို အနုညာတစီရင်ရေး တရားခုံသို့ တင်ပြဖြေရှင်းရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရက သဘောတူသဖြင့်၊ ၁၈၇၁ ခုနှစ်၌ အနုညာတစီရင် ဆုံးဖြတ်ရေးတရားခုံသို့တင်ကာ ဆုံးဖြတ်စေသည်တွင် လျော် ကြေး ငွေပေါင်း ၃၁ဝဝဝဝဝ အမေရိကန်သို့ ပေးရမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့လေသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ဟိတ်ငြိမ်းချမ်းရေး ညီလာခံမှ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ၊ အနုညာတစီရင်ရေး တရားခုံရုံးကို ဟိတ်မြို့တွင် အမြဲတမ်း ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီးတွင်လည်း ထိုခုံရုံးကို ဆက်လက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ ငြိမ်းချမ်း ရေး စာချုပ်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာသော နယ်ခြားပြဿနာ အရပ်ရပ်ကို ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၂၅ ခုနှစ်အတွင်း ပြေလည် အောင် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၌ ရေးဆွဲခဲ့ သော ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်ကြီးအရ၊ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ များသည် မိမိတို့အချင်းချင်း သဘောကွဲလွဲမှုများကို စေ့စပ်ဖြန် ဖြေခြင်း အနုညာတစီရင်ခြင်းနှင့် အခြားအေးချမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ဖြေရှင်းရန် သဘောတူ ကတိပြုခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ ဖြေရှင်း၍မရလျှင်ကား လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ လွှဲရမည် သာ ဖြစ်ပေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၌ ရေးဆွဲခဲ့ သော ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်ကြီးအရ၊ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ များသည် မိမိတို့အချင်းချင်း သဘောကွဲလွဲမှုများကို စေ့စပ်ဖြန် ဖြေခြင်း အနုညာတစီရင်ခြင်းနှင့် အခြား အေးချမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ဖြေရှင်းရန် သဘောတူ ကတိပြုခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ ဖြေရှင်း၍မရ လျှင်ကား လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ လွှဲရ မည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော ပဋိပက္ခများနှင့် အလုပ်သမားနှင့် အလုပ်ရှင်တို့ ဖြစ်ပွားသော ပဋိပက္ခများတွင် လည်း အနုညာတစီရင်ခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။
အနုညာတ စီရင်ခြင်းအတွက် ဝါဏိဇ္ဇပဋိပက္ခ ဖြန်ဖြေရေးခုံရုံးကို နိုင်ငံ အသီးသီးတွင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ထားကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တွင်လည်း ဝါဏိဇ္ဇပဋိပက္ခ ဖြန်ဖြေရေးခုံရုံးတွင် အလုပ်ရှင်၏ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အလုပ်သမားများ၏ ကိုယ်စားလှယ် များ ပါဝင်သည့် ခုံရုံးများက တရားမျှတစွာ စီရင်ဆုံးဖြတ် ပေးသောကြောင့် အလုပ်ရပ်စဲမှုများ၊ သပိတ်မှောက် မှုများကို တားဆီးနိုင်ခဲ့ကြပေသည်။
right|ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အစိတ်အပိုင်းများ စေတီပုထိုးများတွင် ထီးစိုက်ရန် အောက်ခံဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်းမှာ အလယ်ပူ၍ အထက်အောက် ရှူးသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသောကြောင့် ချယားသီးဟု ခေါ်၏။
ချယားသီးသည် ခယားသီးဟုလည်း ရေးသားကြသည်။
ချယားသီးမှာ ကြာလန်နှင့် ထီး စပ်ကြားတွင်ရှိသော စေတီ၏အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
ယင်းကို ငှက်ပျောဖူးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဆပ်သွားဖူးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။
ချယားသီးကို ပျို့ လင်္ကာများတွင် ဆပ်သွားဟု ရေးကြသည်။
ချယားသီး၏ လုံးပတ်ပမာဏမှာ စေတီတော်ဖိနပ်၏ ၁၅ ချိုး တစ်ချိုးဖြစ်သည်ဟု လက်သမားကျမ်းများ၌ ပါရှိသည်။
စေတီတစ်ဆူအား ကိုယ်လုံးပြည့် ရွှေချသည် သို့မဟုတ် ရွှေ သင်္ကန်းကပ်လှူသည်ဟု ဆိုလျှင် စေတီဖိနပ်တော်မှ ချယားသီးအထိ ရွှေပိန်းချသည်ဟု နားလည်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများတွင် ချယားသီး သဏ္ဌာန်ကို ထည့်သွင်း၍ ဆောက်လုပ်မွမ်းမံထားခြင်းမှာ မြန်မာပိသုကာအနုပညာ၏ ရိုးရာမပျက်သော လက်ရာတစ်ခုပင် ဖြစ်ပေသည်။
ချယားသီးဆပ်သွားဖူးများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖွဲ့ဆိုထားသော အဖွဲ့အခြီး အများပင် ရှိသည်။
ပြည်စုန်မော်ကွန်းတွင် '''မောင်းမောင်းညီးညီး၊ ချယားသီးထက်၊ ရွှေထီးလှတင့်၊ ကိုးထပ်ဆင့်သား၊"' စသည်ဖြင့် စပ်ဆိုထားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ယဉ်ကျေးမှု။
thumb|ဆာ ဝင်စတန် ချာချီ ဗြိတိန်နိုင်ငံ နိုင်ငံပြုသုခမိန်နှင့် ကျမ်းပြုဆရာ ဝင်စတန်ချာချီသည် အဘလော့ရန်းဒေါ့ချာချီနှင့် အမိအမေရိကန်သူ ဂျင်နီဂျရုံးတို့မှ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဟယ်ရိုကျောင်းနှင့် ဆင်းဟတ်စစ်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် စစ်တပ်မှခွင့်ခံ၍ ရရှိသည့်အားလပ်ချိန်တွင် ကျူးဘားကျွန်းသို့ သွားရောက် အမှုထမ်းသည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် စစ်တပ်မှ ခွင့်ခံ၍ ရရှိသည်အားလပ်ချိန်တွင် ကျူးဗားကျွန်းသို့ သွားရောက်၍ စပိန်တို့အား တော်လှန်တိုက် ခိုက်နေသော ကျူးဘားစစ်ပွဲများတွင် စစ်သတင်းထောက်အဖြစ်ဖြင့် သတင်းယူရင်း လည်ပတ်ခဲ့သည်။
၁၈၉၆ ခုနှစ် တွင် အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရောက် စစ်မှုထမ်းရသည်။
ထိုစဉ်အတွင်း အိန္ဒိယအနောက် မြောက်နယ်စပ်တွင် ဆူပူထကြွမှုများဖြစ်သောကြောင့် မလကန်စစ်ဆင်ရေးမြေပြင်တပ်ဖွဲ့ကို ဗြိတိသျှတို့က ဖွဲ့စည်း၍ နှိမ်နင်းရန် လွှတ်သည်တွင် ချာချီသည် သူ၏တပ်မှ ခွင့်ယူ၍ တစ်ဖန် အင်္ဂလိပ်သတင်းစာများအတွက် စစ်သတင်းထောက် အဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါသွားလေသည်။
ဤအခါတွင်မူ ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ခိုက်ရသည်ကို ကြုံခဲ့လေသည်။
ချာချီသည် သူ၏တပ်သို့ ပြန်လည်အမှုထမ်းရသောအခါ မလကန် စစ်ဆင်ရေးမြေပြင်တပ်ဖွဲ့အကြောင်း မှတ်တမ်းတင်စာအုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေရာ၊ လူကြိုက်များလေသည်။
၁၈၉၈ ခုတွင်လည်း အင်္ဂလန်ပြည်၌ ခွင့်နှင့်နေစဉ်၊ ဆူဒန်ပြည်၌ ဒါးဗစ်များ ထကြွနေသည်ကို နှိမ်နင်းရန် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကစ်ချနာသည် နိုင်းမြစ်ကို ဆန်တက်၍ စစ်တပ်ချီရာ စစ်သတင်းထောက်အဖြစ်နှင့်ပင် လိုက်ပါသွားသည်။
ထိုစဉ်က ကြုံတွေ့ခဲ့သမျှကို မြစ်ကြောင်းစစ်ပွဲ (သီရီးဗားဝေါ)အမည်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင် စာအုပ်တအုပ် ရေးလိုက်ပြန်သည်။
အီဂျစ်မှ ပြန်လာပြီးနောက် ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် စစ်ဖက်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်အထိ တောင်အာဖရိကတိုက် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲတွင် မောနင်းပို့သတင်းစာအတွက် စစ်သတင်းထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဗိုးဝါးတို့၏ လက်ရဖမ်းဆီးခြင်းကို တစ်ခါခံလိုက်ရသော်လည်း ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့လေသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီးလျှင် အိုဒမ်နယ်မှ ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီဝင် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်မှစ၍ ချာချီသည် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင်၊ ဂျိုးဇက်ချိန်ဗာလိန်၏ ဆိပ်ကမ်းခွန် တိုးတက်ကောက်ခံရေးအဆိုများကို ချာချီသည် အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်၍ ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီမှ ထွက်လိုက်သည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အနောက်မြောက် မန်ချက်စတာနယ်မှ လစ်ဗရယ်အဖွဲ့ဝင် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြန်သည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ချာချီသည် လစ်ဗရယ်ဝန်ကြီးချုပ် ကင်းဗဲဗန်းနားမန်း၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ကိုလိုနီနယ်များဆိုင်ရာ ပါလီမန်ဝန်ကလေးအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ် တွင် ဝန်ကြီးချုပ်သစ် အက်စကွစ်လက်အောက်တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
ချာချီသည် အသက် ၃၄ နှစ်တွင် ဝန်ကြီးရာထူးကို ပထမ ၅ ဦး ထွန်းကား၏။
၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင် ချာချီသည် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးရာထူးကို ပြောင်းလွဲလက်ခံသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီပြည်နှင့် စစ် ဖြစ်မည့်အရိပ်အယောင်များ ပေါ်လာရာ၊ ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ပြောင်းလွှဲ အမှုထမ်းရပြန်သည်။
ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ချာချီသည် ရေတပ်ကို တိုးချဲ့၍ လက်နက်ကိရိယာများ ပြည့်စုံအောင် တပ်ဆင်စေသည်။
ရေတပ်ဌာနချုပ် စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းသည်။
ရေတပ်သင်္ဘော(၂ သန်း)ဖိုးမျှ အင်္ဂလိုပါးရှင်ရေနံကုမ္ပဏီတွင် အစိုးရအရင်းအနှီး မြှုပ်ခဲ့စေ၏။
ဤကား ချာချီ၏ အမြော်အမြင်ကြီးမှုတစ်ရပ်ပင်တည်း။
၁၉၁၄ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ရိုးရိုးရေတပ် လေ့ကျင့်ခဏ်းများအစား ရေတပ်ကို တိုက်ပွဲအတွက် အဆင်သင့်ပြုလုပ်ခြင်းကို စမ်းသပ်ခဲ့ရာ၊ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဗြိတိသျှရေတပ်သည် ချက်ချင်း တိုက်ပွဲဝင်နိုင်ခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် ထိုစစ်ကြီးတွင် ဂျာမနီ ရှုံး၍ ဗြိတိန်နှင့် မဟာမိတ်တို့ အနိုင်ရခြင်းမှာ ချာချီ၏ အမြော်အမြင်ရှိမှု၊ ထကြွနိုးကြားမှု၏ကျေးဇူးတစ်ရပ်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်၊ ရန်သူတူရကီနယ်ဖြစ်သော ဒါးဒနဲရေလက်ကြား ကမ်းပေါ်သို့ ဗြိတိသျှနှင့် အင်ပိုင်ယာတပ်များ တက်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ချာချီက ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် စီစဉ်ခဲ့ရာ၊ ဗြိတိသျှတပ်များ မရှုမလှရှုံး၍ တပ်လန်ခဲ့သည်။
ထိုအခါ ဝိုင်းဝန်း အပြစ်တင်ခြင်းကို ခံရပြီးလျှင်၊ ချာချီ၏တန်ခိုး မှိန်သွားသည်။
ထိုအခိုက်တွင် လစ်ဗရယ်ပါတီအစိုးရသည် ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းလိုရာ၊ ကွန်းဆားဗေးတစ်ပါတီခေါင်းဆောင် ဗိုနာလောက ချာချီကို ရေတပ်ဝန်ကြီးရာထူးမှ ပယ်ရှားပေးရမည်ဟု တောင်းဆိုလိုက်လေသည်။
ထိုတောင်းဆိုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ် အက်စကွစ်က ချာချီအား ဝန်ကလေးရာထူးတစ်ခုဖြစ်သော လက်ကက်စတာနယ်မှူးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလွှဲလိုက်၏။
ထိုသို့ ဝန်ကြီးမှ ဝန်ကလေးအဖြစ်သို့ ရာထူးအပြောင်းခံရသော ချာချီသည် ၁၉၁၅ ခု နိုဝင်ဘာလတွင် ရာထူးမှ နုတ် ထွက်ပြီးလျှင် ဗဲလဂျီယမ်စစ်မျက်နှာသို့ သွားရောက်၍ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီးအဖြစ်ဖြင့် စစ်မှုထမ်း ပြန်သည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်ကုန်ခါနီးတွင် ပါလီမန်သို့ တစ်ဖန်ပြန်လာပြီးလျှင် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်သစ် လွိုက်ဂျော့က ချာချီအား လက်နက်တိုက်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်လိုက်၏။
၁၉၁၉ ခု၊ စစ်ကြီးပြီးဆုံးသောအခါ ချာချီသည် စစ်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာ၍ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကိုလိုနီနယ်များဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လစ်ဗရယ်ပါတီမှ နုတ် ထွက်၍ ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ အရွေးခံရသည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၉ ခုနှစ်အထိ (ရွှေတိုက် စိုးဝန်ကြီး) ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသော အမျိုးသားအစိုးရအဖွဲ့တွင်မူ အိန္ဒိယပြည်အရေး၊ လက်နက်တပ်ဆင်ရေး၊ ချိန်ဗာလိန်၏ ဟစ်တလာကို လိုက်လျောရေးဝါဒတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ချာချီသည် ကွန်ဆားဗေးတစ်တို့နှင့် သဘောကွဲလွဲမှုကြောင့် ပါဝင်ခွင့် မရခဲ့ချေ။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ချာချီသည် ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြန်သည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် ထမ်းရွက်သည်။
ထိုစဉ်က ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဦးစီးရွက်ဆောင်ခဲ့သော ချာချီအား စစ်ဆင်မှုရေးရာ၌ ကျွမ်းကျင်သူ နိုင်ငံရေးသုခမိန်အဖြစ် ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရလေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ချာချီသည် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့နှင့် ဗြိတိန်၏ စစ်ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော်သော အတ္တလန္တိတ်စာတမ်းကို လက်မှတ်ထိုး ကျေညာခဲ့၏။
ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်က စစ်ကျေညာပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာစစ်ထဲသို့ ပါဝင်လာရာ အမေရိကန်ကွန်ဂရက် လွှတ်တော်အား ချာချီသည် မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့လေသည်။
ချာချီသည် ဝါရှင်တန်၊ ကာဆာဗလန်ကာ၊ ကိုင်ရို၊ မောစကိုနှင့် တဟီရန်းမြို့များသို့ သွားရောက်၍ မဟာမိတ်စစ်ဆင်ရေးအတွက် မဟာမိတ်ရှေ့တန်းခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့လေသည်။
မဟာမိတ်တို့ စစ်အောင်နိုင် ရေးတွင် ချာချီသည် အရေးပါဆုံး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟုပင် အဆိုရှိလေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့၊ စတာလင်တို့နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ထိုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီသည် ခြွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချကြောင်း ကျေညာခဲ့၏။
ထိုလထဲတွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဖျက်သိမ်း သော ကွန်ဆားဗတစ်များ၏ အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လ ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် ကွန်ဆားဗတစ်များ အရေးနိမ့်သောကြောင့် ချာချီသည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်ရသည်။
ထို့နောက် အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အောဒါးအော့မဲရစ်ခေါ် ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် ချာချီခေါင်းဆောင်သော ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီသည် သိုးကာ သီကာဖြင့် တစ်ဖန် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသော်လည်း ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင်ကား အနိုင်ရခဲ့သဖြင့် ချာချီသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြန်လေသည်။
၁၉၅၃ ခု ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ချာချီသည် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုခြင်းကို ခံရသည်။
ချာချီသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဘယ်ဆုကို လက်ခံရရှိသည်။
အသက် ၈၁ နှစ်ရှိပြီးဖြစ်သော ချာချီသည် ၁၉၅၅ ခု၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်အနားယူလိုက်လေသည်။
ချာချီသည် နိုင်ငံပြုသုခမိန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အပြောအဟောကောင်းသူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားရုံမျှမက စာရေးဆရာအဖြစ်နှင့်လည်း ရှေ့တန်းမှလိုက်ခဲ့သူ ဖြစ်လေသည်။
သူပထမဆုံး ရေးခဲ့သော စာအုပ်များမှာ သူပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ရသော စစ်ပွဲများအကြောင်း စာအုပ်များ ဖြစ်၏။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ့ဖခင်၏ အတ္တုပ္ပတ္တိမှာ ကျော်ကြားလှ၏။
သူ၏ ကမ္ဘာ့အရေးတကြီး အခြေအနေ (သီဝါးခရိုက်ဆစ်)ခေါ်စာအုပ် (၄ အုပ်တွဲ)မှာ ပထမကမ္ဘာစစ်သမိုင်းပင် ဖြစ်၏။
မာလဗာရာခေါ် စာအုပ်မှာ အထင်ရှားဆုံးလက်ရာ ဖြစ်သည်။
သူ၏မိန့်ခွန်းများကို စုပေါင်းထုတ်ဝေသော စာအုပ်များလည်း ရှိသည့်အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မှတ်တမ်း (ဝေါမင်မွာ)ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်က ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
ချာချီပြုစုရေးသားသော အောင်မြင်မှုနှင့် ဆုံးရှုံးမှုများ (ထရိုင်းအန့်အင်ထရက်ဂျက်စီ) စာအုပ်မှာ ၁၉၅၃-၅၄ ခုအတွက် အရောင်းရဆုံး စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ချာချီသည် ပန်းချီပညာတွင်လည်း လက်မြောက်သူတစ်ဦး ဖြစ်ရကား ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် သူရေးဆွဲသော ပန်းချီကား ၂ ချပ်၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ၃ ချပ် တော်ဝင်အနုပညာတံခွန်အသင်းတွင် ချိတ်ဆွဲခံရ၍ ချာချီအား လည်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်ပင် ယင်းအသင်းသို့ ဂုဏ်ထူးဆောင်တော်ဝင်အနုပညာကျော်အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်၍ ချီးကျူးခြင်းခံရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) အစောပိုင်းဘဝ ဝန်စတန် ချာချီကို ၁၈၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့၌ အဖ သခင် ရန်းဒေါ့ချာချီ (Lord Randolph Churchill) အမိ ဂျင်နီဂျရုံ (Jennie Jerome) တိုမှာ အင်္ဂလန်တွင် မွေးဖွားခဲသည်။
ကျောင်း (၃) ကျောင်း အထိပညာသင်ကြား ခဲရပြီး။
ဆင်းဟတ်စစ်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Winston_Churchill ဗြတိသျှစစ်တပ်တွင် ၁၈၉၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၄ အထိစစ်မှုထိမ်းခဲသည်။
ကျူးဘား၊ အိန္ဒိယ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံတို အထိ ရောင်ရှိခဲသည်။
စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဆုများရရှိခဲပြီး။
ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့် အခြားစစ်များတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုင်ခဲသည်။
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Winston_Churchill နိုင်ငံရေးဘဝ ဝန်စတန် ချာချီသည် နိုင်ငံရေးကို စိတ်ဝင်စာ ခဲသည်။
ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ (ယူကေ)ကို ဝင်ခဲပြီး။
၁၈၉၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၌ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခဲသည်။
သို့သောမအောင်မြင်ခဲပေ။
၁၉၀၀–၁၉၀၆တွင် Oldhamနယ် လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်အမတ် ဖြစ်လားခဲသည်။
ထိုမှတဆင့်အဆင့်ဆင်ရာထူ တက်လားခဲပြီး။
ဗြိတိသျှနိုင်ငံကို (၁၉၄၀–၁၉၄၅)နှင့် (၁၉၅၁–၁၉၅၅) အထိနှစ်ခါ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ကာကွယ်‌ရေးဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် အုပ်ချုပ် ခဲသည်။
၁၉၄၀–၁၉၅၅ အထိ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ (ယူကေ)၏ ခေါင်ဆောင် ဖြစ်ခဲသည်။
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Winston_Churchill ကွယ်လွန် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့ လန်ဒန်မြို့ အင်္ဂလန်၌ အသက် ၉၀တွင် ကွယ်လွန်ခဲသည်။
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Winston_Churchill ကိုးကား Category:ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ်များ‎‎။
ချာလီ ချက်ပလင်ဟု ကမ္ဘာကျော်သောလူရွှင်တော် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လိုက်မှာ နာမည်ရင်းအားဖြင့် ချားစပင်ဆာချက်ပလင် ဖြစ်သည်။
သာမန်လူရွှင်တော်ဘဝမှ တဆင့်ထက်တဆင့် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာနှင့် ရုပ်ရှင်ကား ထုတ်ဝေသူအထိ တိုးတက်လာပြီးလျှင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာအောင် ကြိုးစားခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။
ချာလီ ချက်ပလင်ကို လန်ဒန်မြို့၌ ၁၈၈၉ ခု ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
အဖဖြစ်သူမှာ လူရွှင်တော် ချား ချက်ပလင်ဖြစ်၍၊ အမိမှာ အဆိုတော်လီလီဟာလီဟန္နာ ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် သူ၏ညီဖြစ်သူ ဆစ်ဒနီ ချက်ပလင်နှင့်အတူ သဘင်လောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
ချာလီ ချက်ပလင် ပထမဆုံးပါဝင်အသုံးတော်ခံခဲ့သော ပြဇာတ်မှာ 'ရှားလော့ဟုမ်း' ပြဇာတ်ဖြစ်သည်။
ထိုပြဇာတ်တွင် မင်းလုလင်ဘစ်လီအဖြစ်ဖြင့် ကပြခဲ့ရ၏။
ထို့နောက် ဥရောပနှင့် အမေရိကသို့ လှည့်လည် ကာ နည်လှည့်ပြဇာတ်အဖွဲ့နှင့် လိုက်ပါကပြခဲ့ရသည်။
ဤသို့ လျှင် ၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ရောက်လာပြီး နောက်၊ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ လော့စိန်း ဂျလီးမြို့ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများတွင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လိုက်အဖြစ်နှင့် အငှားလိုက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်၌မူ ညီဖြစ်သူ ဆစ်ဒနီနှင့် အတူ ကိုယ်ပိုင်စတူဒီယို တည်ထောင်ကာ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
နှုတ်ခမ်းမွှေးတိုတို၊ ဗိုလာသက္ကလတ်မာဦးထုပ်၊ ဘောင်းဘီ ပွပွရှည်ရှည်၊ ဖိနပ်ဦးမော့နှင့် တုတ်ကောက်တို့မှာ အူအသည်းလန်အောင် ရယ်စရာကောင်းသော ချာလီချက်ပလင်၏ မူပိုင်ပစ္စည်းများ ဖြစ်လေရာ၊ ချာလီချက်ပလင် ပေါ်စခေတ်က ယခုတိုင် ရုပ်ရှင်ပရိသတ်သည် မမေ့နိုင် ဖြစ်ချေသည်။
လူရွှင်တော်အဖြစ်ဖြင့် ဇာတ်ထုပ်တိုများတွင် ခေတ်စားခဲ့ပြီး နောက် ၁၉၂ဝ တွင် 'သကစ်'၊ ၁၉၂၅ တွင်'သဂိုးရပ်'၊ ၁၉၃၁ တွင် 'စီးတီးလိုက်' စသောဇာတ်ထုပ်ရှည်တို့မှာ ကမ္ဘာကျော်ဇာတ်ကားများ ဖြစ်သည်။
အသံထွက်ရုပ်ရှင်များ ခေတ်စားလာ၍၊ အသံထွက် ဇာတ်ထုပ်များ ရိုက်ကူးရသည့်ခေတ် ရောက်သည့်တိုင်အောင်၊ ချာလီ ချက်ပလင်သည် သူ၏ဇာတ်ကားတွင် စကားမပြောခဲ့ချေ။
သို့သော် 'မော်ဒန်တိုင်း' (၁၉၃၆) အမည်ရှိသောဇာတ်ကား၌ ချာလီချက်ပလင်သည် ရယ်စရာသီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ဆိုခဲ့သည်။
ထိုဇာတ်ကားတွင် လက်ကားကုန်စည်ထုတ်လုပ်ရေးစံနစ်ကို သရော်ကာ၊ အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာသည် အလုပ်သမား လူတန်းစားကို မည်သို့ ထိခိုက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
right|ချာလီချက်ပလင်ဇာတ်ကားများမှာ ရာစုနှစ်တစ်စုစာ ကြာပြီဖြစ်သော်လည်း ကြည့်၍မရိုးနိုင်အောင်ရှိသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဟစ်တလာ၏ အာဏာရှင်စံနစ်ကို သရော်ထားသော 'အာဏာရှင်ကြီး'ဇာတ်ကားသည် ချာလီချက်ပလင်၏ ပထမဆုံး အသံထွက်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်ထုတ် 'မက်ဆယာ ဗာဒိုး'ဇာတ်ကားတွင်မူ ချာလီ ချက်ပလင်သည် သူဝတ်နေကျ ကိုးယိုးကားယား အဝတ်အစား နှင့် မဟုတ်တော့ဘဲ အရပ်သူအရပ်သား အဝတ်အစားရိုးရိုးကို သပ်သပ်ယပ်ယပ်ဝတ်ဆင်ကာ ပါဝင်အသုံးတော်ခံခဲ့သည်။
ချာလီချက်ပလင်ပါဝင်အသုံးခံခဲ့သည့် ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဇာတ်ကားများသည် ပွဲကြည့်သူများအတွက် အူလှိုက် သဲလှိုက် ရယ်မောစရာ၊ ပျော်ရွှင်စရာသက်သက် ဖြစ်သော်လည်း၊ အချို့ပွဲ ကြည့်သူများအတွက်မူ လေးနက်သော အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ခဲ့လေ သည်။
သူ၏ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ရယ်ရသည့်ကြားထဲမှ မျက်ရည်လည်လောက်အောင် သနားစိတ်ပေါ်စေသည့် အကွက်ကလေးများ ပါရှိလေသည်။
ချာလီချက်ပလင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်ပြီးနောက် လက်ဝဲဂိုဏ်းသားတို့အား အထောက်အပံ့ပြုသည်ဟူ၍ စွပ်စွဲခြင်း ခံရပြီးလျှင် အမေရိကန်လွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမေရိကန်အကျိုး ဆန့်ကျင်မှုများစုံစမ်းသော ကော်မီတီက ချာလီချက်ပလင်အား ဥရောပတိုက်သို့ အလည်အပတ်သွားနေစဉ် အမေရိကန်ပြည်သို့ ပြန်လာ၍ အစစ်အဆေးခံရန် ဆင့်ခေါ်ရာ၊ ချာလီချက်ပလင်သည် တရားနည်းလမ်းမကျဟု ငြင်းဆန်၍ အမေရိကန်သို့ မပြန်ဘဲ နေလိုက်လေသည်။
ချာလီချက်ပလင်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသား အဖြစ်မှ စွန့်လွှတ်၍၊ ဥရောပတိုက် ဆွစ်ဇာလန်ပြည်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိလေသည်။
သူ၏ ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ရယ်ရသည့်ကြားထဲမှ မျက်ရည်လည်အောင် သနားစိတ်ပေါ်စေသည့် အကွက်များ ပါရှိသည်။
သူ၏ ဇာတ်ကားများကို လေးနက်စွာ သုံးသပ်သူ တို့ကမူ ချာလီချက်ပလင်သည် လောကကြီး၌ ကံမွဲသူများ၊ စီးပွားရေးစနစ်၏ ဖိနှိပ်ခြင်းဒဏ်ကို မခံနိုင်သူများ၏အဖြစ်ကို ဖော်ပြသည်ဟု ယူဆကြပြီး သူ၏ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဇာတ်ကားထဲမှ ဘဝအမှန်ကို ဖော်ယူကြသည်။
ချာလီချက်ပလင်သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့ နံနက် ၄ နာရီတွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျီနီဗာမြို့ရှိ သူ၏နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ချက်ပလင်သည် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်ကျော်ခန့်ကပင် ဘီးတပ်ကုလားထိုင်ဖြင့်သာ သွားလာနေထိုင်ခဲ့ရသည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူ၏အသက်မှာ ၈၈ နှစ်ရှိပြီးဖြစ်၏။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၇၈) ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်များ The Kid (1921) A Woman of Paris (1923) The Gold Rush (1925) The Circus (1928) City Lights (1931) Modern Times (1936) The Great Dictator (1940) Monsieur Verdoux (1947) Limelight (1952) A King in New York (1957) A Countess from Hong Kong (1967) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ။
ဥရောပသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ချားဘုရင်များ ဥရောပတိုက်ရှိ တိုင်းပြည်တို့တွင် ချားအမည်ခံ မင်းဆက်များ အများအပြားရှိခဲ့၏။
ထိုချားမင်းဆက် အသီးသီးတို့အနက်၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံမှ ၁၂ ဆက်မြောက် ချားဘုရင်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ချားအမည်ခံဘုရင် ၁ဝ ပါး၊ အင်္ဂလန်ပြည်မှ ချားအမည်ခံ ဘုရင် ၂ ပါးနှင့်၊ ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်၏ ပဉ္စမ မြောက် ချားဧကရာဇ်တို့အကြောင်းကိုသာ ဖော်ပြလိုက်သည်။
ချားဘုရင်၊ ၁၂ ဆက်မြောက် (ဆွီဒင်)(ခရစ် ၁၆၈၂-၁၇၁၈) ၁၆၉၈ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ ထီးနန်းကို ၁၂ ဆက် မြောက် ချားဘုရင်သည် ၁၅ နှစ်သားအရွယ်၌ ဆက်ခံစိုးစံ သည်။
ထီးနန်းဆက်ခံသည့် အချိန်မှစ၍ အခက်အခဲအမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင်းရှိ မှူးမတ်တို့သည် ခမည်း တော် ၁၁ ဆက်မြောက် ချားဘုရင်လက်ထက်က ဆုံးရှုံးခဲ့သော သူတို့၏ အာဏာများကို သားတော်ဖြစ်သော သူတို့၏ တန်ခိုး အာဏာများကို သားတော်ဖြစ်သော ၁၂ ဆက်မြောက်ချားဘုရင် ကလေးထံမှ ပြန်၍ ယူလိုကြသည်။
သို့သော် ဘုရင်ကလေးက လျှော့မပေးချေ။
ဘိသိက်သွန်းလောင်းသည့်အခါ ကျိန်ဆိုရမည့် ကတိကဝတ်ကိုပင် ရှောင်လွှဲလို၍ ဘိသိတ်လောင်းခြင်း မခံ ယူဘဲ၊ ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်အရ ငါမင်းပြုသည်ဟု ကျေညာခဲ့၏။
နိုင်ငံနီးချင်းဖြစ်သော ရုရှ၊ ပိုလန်နှင့် ဒိန်းမတ်တို့က ဗောလတစ်ပင်လယ် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်ရှိ ဆွီဒင်ပိုင်နယ်မြေများကို သိမ်းယူရန် ကြံစည်ကြ သည်။
၁၆၉၉ ခုနှစ်၌ ဒိန်းမတ်၊ ရုရှနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံတို့ ပူးပေါင်း လျက် ဆွီဒင်နိုင်ငံကို စစ်ကျေညာသောကြောင့် ဥရောပမြောက် ပိုင်း စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားလေတော့သည်။
ထိုအခါတွင် ချားဘုရင် ကလေးသည် အရွယ်နှင့်မလိုက်အောင် ထူးချွန်ထက်မြက်သော သူ၏လက်ရုံးရည်တို့ကိုပြရန် အခါအခွင့်ရခဲ့သည်။
သို့ရသည့် အတိုင်း သူ၏စစ်တပ်များကို ကိုယိုင်စီမံခန့်ခွဲလျက် ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ရှေးဦးစွာ အနီးဆုံးရန်သူ ဖြစ် သော ဒိန်းလူမျိုးတို့အား ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းပြီးလျှင်၊ နားဗာမြို့ စစ်မျက်နှာ၌ ရုရှာဇာဘုရင် ပီတာ-သ-ဂရိတ်၏ အင်အား အဆမတန် ကြီးမားလှသော ရုရှစစ်တပ်ကို နှိမ်နင်း အောင်မြင်ခဲ့ပြန်လေသည်။
ထိုတိုက်ပွဲ၌ ဖမ်းမိခဲ့သော ရုရှ သုံးပန်းများမှာ စစ်နိုင်သူတို့ထက်ပင် အရေအတွက်အားဖြင့် များနေသေးသည်ဟု ဆို၏။
ထို့နောက်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူလျက် ပိုလန်ဘုရင်ကို ထီးနန်းမှ ချပြီးလျှင် သူ့စိတ်ကြိုက် ဘုရင်တစ်ပါးကို နန်းတင်ခဲ့လေသည်။
ဤမြောက်ပိုင်းစစ်ပွဲကြီးတွင် ချားဘုရင်ကလေး၏ လက်ရုံးရည် နှလုံးရည်တို့ကို ဥရောပတိုက် တစ်တိုက်လုံးက အံ့ဩကြလေရာ၊ ဘုရင်ကလေးမှာ ဥရောပတိုက်သမိုင်းတွင် နာမည်ထွန်းပြောင်လှသော စစ်ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် ကျော်ကြား လာသည်။
သို့ရာတွင် ချားဘုရင်ကလေး ပိုလန်နိုင်ငံသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်နေသောအချိန်တွင် ရုရှဇာဘုရင် ပီတာ-သ-ဂရိတ်သည် စစ်သည်အင်အားသစ် ဖြည့်လောင်းပြီး သော် ဖင်းလန်ပင်လယ်ကွေ့အတွင်းရှိ ဆွီဒင်ပိုင်နက်များကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်လိုက်နိုင်သည်။
ထိုအခါတွင်မှ ချားဘုရင်သည် ရုရှစစ်တပ်များကို နှိမ်နင်း ၍ ရုရှနိုင်ငံကိုပါ သိမ်းယူရန် ရုရှနိုင်ငံဖက်သို့ စစ်ဦးလှည့်ခဲ့ ရပြန်သည်။
သို့ရာတွင် ရုရှတို့သည် အလုံးအရင်းနှင့် ရင်ဆိုင် မတိုက်ဘဲ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ခံခံလျက် နောက်ပိုင်းမှ စစ်အင် အားကို ဖြည့်တင်းခဲ့ကြသည်။
ရုရှတို့၏ စစ်ပရိယာယ်ကို နား မလည်သော ချားဘုရင်သည် ရုရှနိုင်ငံတွင်းသို့ နယ်ကျွံသည် ထက် ကျွံအောင် ချီတက်ခဲ့၏။
ဤကား သူ၏အမှားပင် ဖြစ် တော့သည်။
မောစကိုမြို့ကို တိုက်ခိုက်၍မရသည်နှင့် ရုရှ တောင်ပိုင်းရှိ ဗောလတစ်ပင်လယ်မှ မိုင် ၈ဝဝ ဝေးသော ပိုလတာဗာမြို့ကို ဝန်းရံတိုက်ခိုက်၏။
ဤသို့ ဝန်းရံတိုက်ခိုက်လျက်ရှိစဉ်၊ ၁၇ဝ၉ ခုနှစ်ဦးတွင်၊ အအေးဓာတ် ပြင်းထန်သော ဆောင်းရာသီတိုင် ရောက်လာ သဖြင့် ဆွီဒင်စစ်သားများမှာ အခက်အခဲတွေ့ကြလေတော့သည်။
စစ်တပ်ရုပ်သိမ်း ဆုတ်ခွာရန် အကြံပေးချက်များကို ငြင်းပယ် လျက် ချားဘုရင်သည် ရုရှတို့ကိုမနိုင်သမျှ ငါမပြန်ဟု တင်းမာ စွာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့၏။
ထိုအချိန်တွင် အင်အား ၂ ဆမျှ သာလွန် သော ရုရှတို့သည် ဆွီဒင်စစ်တပ်အား တိုက်စစ်ဆင်ကြလေ တော့ရာ၊ ဆွီဒင်စစ်သားများ ကစဉ့်ကလျားပျက်ကာ ၂ ရက် အတွင်း လက်နက်ချကြရလေတော့သည်။
ချား ဘုရင်ကိုယ်တိုင် မှာလည်း မြင်းသည်တော် ၁၅ဝဝ ခန့်နှင့် လက်လွှတ်ထွက်ပြေး ၍ တူရကီနိုင်ငံထဲသို့ ခိုဝင်ရလေ၏။
ချားဘုရင်သည် တူရကီနိုင်ငံတွင် ၅ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့စဉ် ရုရှကို စစ်ကျေညာရန် တူရကီဘုရင်အား တိုက်တွန်းသော် လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။
ထိုမျှမကသေး တူရကီလူမျိုးတို့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရ၍ တစ်နှစ်ခန့် အကျယ်ချုပ်နှင့် နေခဲ့ရပြီးသော် ၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာသွားရန် အမိန့် ပေးခြင်း ခံရသည်။
ထို့ကြောင့် ချားဘုရင်သည် အဖော် ၂ ဦး နှင့်အတူ ရန်သူနယ်များကို ဖြတ်ကျော်ကာ ၁၄ နှစ်ခန့် စွန့်ခွာ ထားခဲ့ရသော ဆွီဒင်နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့ရ၏။
ထိုအချိန်တွင် ထိပ်တန်းနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော ဆွီဒင်မှာ တန်ခိုးမှေးမှိန်သွားပေပြီ၊ ဆွီဒင်ပိုင် အစွန်အဖျား နယ်များ ကိုလည်း အခြားနိုင်ငံများက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပေပြီ။
ယင်းသို့တစေ အခဲမကြေနိုင်သေးသော ချားဘုရင်သည် သူပြန်ရောက်ပြီး နောက် ၃ နှစ်ခန့်အတွင်း အင်အားစုကာ ၁၇၁၇ ခုနှစ်တွင် နော်ဝေး နိုင်ငံသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ပြန်လေသည်။
၁၇၁၈ ခုနှစ် ၌ နောက်တစ်ကြိမ် စစ်ဆင်ပြန်ရာတွင် 'ဖရက်စရစ်စတင်' ခံတပ်ကို ဝန်းရံ၍တိုက်စဉ် ချားဘုရင် ကျည်သင့်၍ ကျဆုံးသွား လေသည်။
ချားဘုရင်များ (ပြင်သစ်) ပြင်သစ်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ချားဘွဲ့ခံဘုရင်ပေါင်း ၁ဝ ပါး ရှိခဲ့သည်။
ပထမချားဘုရင်(ခရစ် ၈၂၃-၈၇၇) ပထမချားဘုရင်သည် ရှားလမိန်း ဘုရင်၏ မြေးတော်ဖြစ်သည်။
ဖိုးတော်ရှား လမိန်း ဧကရာဇ်ဘုရင်နှင့် လူဝီ-သ-ဂျာမန်တို့သည် သုံးပိုင်းပိုင်းကာ၊ တသီးတခြားစီ ဘုရင်လုပ်ကြသည်။
အနောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းကို ချားထိပ်ပြောင် ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသော ချားဘုရင်က ၈၇၇ ခုနှစ်အထိ ဆက်ခံစိုးမိုးသည်။
ထို အနောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းမှ ယခုကာလ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပေါ်ထွန်းလာလေသည်၊ ထို့ကြောင့် ချားထိပ်ပြောင်ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပထမချားဘုရင်ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
ရောမသာသနာစောင့်နိုင်ငံတော်၏ ဒုတိယချား ဧကရာဇ်ဟူ၍လည်း ဘွဲ့ခံယူသည်။
ဤဘုရင်သည်နိုင်ငံတွင်းသို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်လာစပြုသော နော်မန်လူမျိုးများအား တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ရ၏။
ဒုတိယချားဘုရင် (ခရစ် ၈၃၂-၈၈၈) ဒုတိယချားဘုရင် သည် ပထမချားဘုရင်၏ တူတော်ဖြစ်သည်။
၈၈၁ ခုနှစ်တွင် အနောက်ဘက်ဆုံးပိုင်း ပြင်သစ်တို့၏ ဘုရင်ဖြစ်လာသည်။
ပြင်သစ်ပြည်ကို ချင်းနင်းတိုက်ခိုက်နေသော နော်မန်နှင့် ဆာရဆင် လူမျိုးများ၏ရန်ကို ကောင်းစွာ တွန်းလှန်ခြင်း မပြုနိုင်သဖြင့် ၈၈၇ ခုနှစ်တွင် နန်းချခံရသည်။
ဤဘုရင်ကို ဝလွန်း၍ ချားဘုရင်ဝ ဟူ၍လည်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
တတိယချားဘုရင် (ခရစ် ဂ၇၉-၉၂၉) တတိယချားဘုရင်သည် ၈၉၃-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သည်။
ရိုးလွန်းသောကြောင့် သူ့ကို ချားဘုရင်ရိုး ကြီး ဟူ၍လည်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
ထိုဘုရင်၏လက်ထက် တွင် နော်မန်ဒီဟု နောင် ခေါ်တွင်မည့်နယ်မြေကို နော့ သမန်လူမျိုးတို့လက်သို့ လွဲပြောင်းပေးလိုက်ရသည်။
ထိုအချိန် မှစ၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်တွင် အပါအဝင်မဟုတ်ဘဲ၊ သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှားလာလေသည်။
မှူးမတ်ရိုးရာများက ၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပုန်ကန်ထကြွပြီးလျှင် ချားဘုရင်ကို အကျဉ်းချထားရာ၊ ထို အကျဉ်းထောင်ထဲ၌ပင် ဘုရင်သည် နတ်ရွာစံလေသည်။
စတုတ္ထချားဘုရင် (ခရစ် ၁၂၉၄-၁၃၂၈) စတုတ္ထချားဘုရင်အား ချားဆံဖြူ ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။
၁၃၂၂ ခုနှစ်မှ ၁၃၂၈ ခုနှစ်အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်။
ပြင်သစ်ပြည်ကို ခရစ် ၉၈၇ ခုနှစ်ကစ၍ စိုးမိုးခဲ့သော ကပတ်မင်းဆက်တွင် ထိုမင်းသည် နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သည်။
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ကပက်မင်း များ မရရှိခဲ့သော ဘုရင့်အာဏာများ ရ၍ တိုးတက်ခိုင်မြဲ လာသည်။
ပဉ္စမချားဘုရင် (ခရစ် ၁၃၃၇-၁၃၈ဝ) ပဉ္စမချားဘုရင်အား ချားပညာရှိ ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။
၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သည်။
၁၃၅၆ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် ဂျွန်ဘုရင်သည် ဂျွန်ဘုရင်သည် ပွားတျားတိုက်ပွဲ၌ အင်္ဂလိပ်တို့လက်တွင် အဖမ်းခံရသဖြင့် ချား ဘုရင်က ခမည်းတော်ကိုယ်စား နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရသည်။
ချား ဘုရင်သည် ခမည်းတော် လက်ထက်၌ ဆုံးရှုံးခဲ့သော နယ်မြေ အားလုံးလိုလိုကို အင်္ဂလိပ်တို့လက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်လေ သည်။
အနုပညာနှင့် စာပေကို အားပေးချီးမြှောက်သည့်ဘုရင် ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ အမျိုးသား စာကြည့်တိုက်ကို လည်း အခြေတည် ပျိုးထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။
ထိုဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် ဗက်စီတီး အကျဉ်းထောင်ကို တည်ထောင်ခဲ့ သည်။
ပဉ္စမချားဘုရင် နန်းတက်သောနှစ်သည် ဥရောပနှစ် တစ်ရာစစ်ပွဲ ဒုတိယပိုင်းကို စသောနှစ် ဖြစ်သည်။
ဆဋ္ဌမချားဘုရင် (ခရစ် ၁၃၆၈-၁၄၂၂) ဆဋ္ဌမချားဘုရင် သည် ပဉ္စမချား ဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်သည်။