kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဆရာစိမ့် ရွာစားကြီးဆရာဖေ၏နောက်၌ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလောက တွင် နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာပြိုင်ဖက်ကင်းသူအဖြစ် ထင်ရှားသူ မှာ ဆရာစိမ့်ဖြစ်သည်။
ဆရာစိမ့်ကို အဖရွာစားကြီးဆရာဖေနှင့် အမိဒေါ်သစ်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ မဟာမုနိဘုရားကြီးအနီး အရှေ့ရွာသစ်၌ ဖွားမြင်သည်။
အသားညိုသဖြင့် သူ့ကိုကျီးကန်းကလေးဟုခေါ်ကြသည်။
ငယ်ရွယ်စဉ် ကပင် မိမိ၏ဖခင်ကြီး ဆရာဖေနှင့် ဆရာဖေ၏ တပည့်ကြီး ဖြစ်သူ ဆရာပေတို့ထံတွင် ဆိုင်းအတတ်ကို အထူးလေ့လာသင်ကြားသည်။
ဖခင်ကြီးဆရာဖေ ရွှေနန်းတော်အတွင်းသို့ အသုံး တော်ခံ ဝင်ရောက်သောအခါများတွင်လည်း အတူလိုက်ပါသွား လေ့ရှိသည်။
စောင်းအတတ်ကို ဒေဝဣန္ဒာဦးမောင်မောင်ကြီး ထံ၌၎င်း၊ မိကျောင်းတီးအတတ်ကို ဆေးဆရာကြီး မိကျောင်း ဝိဇ္ဇာဦးမောင်မောင်ကြီးထံ၌၎င်း လေ့လာသင်ကြားသည်။
ဆိုင်း အတတ်ကို ပတ်စာတင်နည်းမှစ၍ အစအဆုံးတိုင်အောင် သင်ကြားတတ်မြောက်သည်။
မိမိ၏ဖခင်ထံမှ ဆိုင်းခွဲထောင်ပြီး နောက် ရုပ်စုံစင်တော်များ၊ ဇာတ်ပွဲများနှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းသို့ စုန်ဆင်းလာခဲ့၍၊ နောင် အခါ ဦးဖိုးစိန်ကြီးဟု ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမည့် မင်းသားမောင် ဖိုးသိုက်နှင့် ဟင်္သာတမြို့တွင် စတင်တွဲဖက်ကပြခဲ့သည်။
ဆရာစိမ့်၊ မင်းသားမောင်ဖိုးသိုက်၊ အောင်ဗလ၊ နှဲဆရာ ဦးဇေယျာတို့သည် ကျော်ကြားသော ဇာတ်အဖွဲ့ကြီး တဖွဲ့အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ဆရာစိမ့်သည် မန္တလေးသူ ဒေါ်တိုးနှင့် အကြောင်းပါရာ၊ နာမည်ကျော် စန္ဒရားမမကြီးဟူသော သမီး တစ်ယောက်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ၊ ဒုတိယအိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ဦးဖိုးစိန် (မင်းသားမောင်ဖိုးသိုက်)၏ အစ်မဝမ်းကွဲတော်သူ ဒေါ်စိန်မြိုင် နှင့် လက်ဆက်ခဲ့ပြန်ရာ၊ တစ်ဦးတည်းသောသား ဦးဘမောင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဦးဘမောင်သည် ယခုအခါ နာမည်ကြီးဆိုင်း ဆရာ ဦးဘမောင်အဖြစ် ထင်ရှားလျက်ရှိသူဖြစ်သည်။
ဆရာ စိမ့်သည် ပတ်ရင်းကောင်းခြင်း၊ ပတ်သံသာခြင်း၊ အချောက် အလှန့် ကောင်းခြင်းဟူသည်တို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလော ကတွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်များသိမ်းယူပြီးသည်မှ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်သည်အထိ ပြိုင်ဖက်ကင်းသူအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့လေသည်။
၁၂၇၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ၌ပင် ဆရာစိမ့်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
အဆရာစိမ့် ကွယ်လွန်သော အခါ ရှေးအစဉ်အလာ အဆောင်အယောင်အတိုင်း နှုတ်ခမ်း ရင်ပတ်နှင့် လက်နှစ်ဖက်တို့တွင် ရွှေချသည်။
စိန်ဗေဒါ ဆရာစိမ့်ကွယ်လွန်ပြီးသည့်နောက် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလော ကတွင် နှစ်ပေါင်း ၃ဝ မျှ ပြိုင်ဖက်ကင်းသူအဖြစ် ထင်ရှား ကျော်ကြားခဲ့သူမှာ ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါခေါ် ဦးမောင်ကလေး ဖြစ်သည်။
ဦးမောင်ကလေးကို အဖရွာစားကြီး ဆရာဖေနှင့် အမိနန်းတွင်းသူဒေါ်မမလေးတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလကွယ် သောကြာနေ့တွင် မန္တလေးမြို့ ဆိုင်း ဝင်းရပ်၌ ဖွားမြင်သည်။
ဆရာစိမ့်သည် ဦးမောင်ကလေးနှင့် အဖေတူအမေကွဲညီအစ်ကိုဖြစ်သည်။
ဦးမောင်ကလေးသည် ငယ်စဉ်အခါကပင် ၁၂ လုံးဒိုးခေါ် နရီးကို ကြားရသူတိုင်း ဘဝင်စိမ့်အောင် တီးနိုင်သည်။
ဦးမောင်ကလေးသည် မိမိဘခင် ကြီး ဆရာဖေ၊ ယင်း၏တပည့်ကြီး ဆရာပေ၊ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးကျော်ဇံအစရှိသော ဆိုင်းပညာရှင်တို့၏ တီးလုံး တီးကွက် မူအမျိုးမျိုးတို့ကို သင်ကြားခံယူခဲ့ရခြင်း တူရိယာအမျိုးမျိုးတီး မှုတ်ခြင်း၊ အတတ်တို့ကို လေ့လာတတ်ကျွမ်းခြင်းများကြောင့် ဆိုင်းအတတ်တွင် ပိုမို၍ လပ်မြင်ခဲ့လေသည်။
ပညာစုံသောအခါ ဦးမောင်ကလေးသည် မင်းသားဦးဖိုးကွန်း၊ မင်းသမီး ‌ဒေါ်ဒေါ်ထွေးလေးတို့၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် မန္တလေးမှရန်ကုန်သို့ဆင်းလာခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တွင် 'ဗေဒါ၊ ဗေဒါ၊ နင့်ဗူးကို ဘယ်သူချဲ့တယ်၊ ပြော ဟဲ့ဗေဒါ၊ မိဗေဒါ'ဟု အစချီသော သီချင်းကိုတီးပြရာ သူ၏ လက်သံကို ရန်ကုန်လူထုက အထူးနှစ်ခြိုက်ပြီးလျှင် သူ့အား 'ဗေဒါမောင်ကလေး'ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
ထို့နောက် မန္တလေးသို့ ပြန်ရောက်သောအခါတွင် ဦးမောင်ကလေး၏ သတင်းမှာ ပိုမိုပျံ့သင်းလာပြီးနောက် 'စိန်ဗေဒါ' ဟူသောအမည် ကို လူထုပရိသတ်ထံမှ ခံယူရရှိခဲ့ပေတော့သည်။
စိန်ဗေဒါခေါ် ဦးမောင်ကလေးသည် ၁၂၇၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည် ရတနာဂီရိ စံ သီပေါမင်းထံသို့ အသုံးတော်ခံသွားခဲ့၏။
သီပေါမင်းက ဦးမောင်ကလေးအား 'နေမျိုးဗလကျော်သူ'ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ် တော်နှင့်အတူ ရွှေဆိုင်းအလံလေးချက် ဖန်ပဒိုင်းတို့ကို ချီးမြှင့် လိုက်သည်။
၁၂၇၃ ခုနှစ်တွင်လည်း ဦးမောင်ကလေးသည် သီပေါမင်း၏ သမီးတော်များ နားထွင်းမင်္ဂလာပွဲအတွက် အသုံး တော်ခံရန် ရတနာဂီရိသို့ ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ ပင်လယ်ရပ်ခြား တိုင်းတစ်ပါးများသို့ သွား ရောက်ခဲ့သော ဆိုင်းဆရာများအနက် စိန်ဗေဒါခေါ် ဦးမောင် ကလေးသည် ပထမဦးဆုံး သွားရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
သူ၏ ဇနီးသည်မှာ အကတွင် ဝါသနာထုံသော ညောင်လေးပင်မြို့သူ ဒေါ်စိန်မေဖြစ်၍၊ သားသမီးတယေက်မျှ ထွန်းကားခြင်းမရှိခဲ့ချေ။
သူ၏နှဲတပည့်များမှာ ဆရာဆယ်၊ ဦးချစ်မောင် စသည်တို့ဖြစ်၍၊ ဆိုင်းတပည့်များမှာ စိန်ငှက်ရိုး၊ စိန်ကျော်တင့် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ဦးမောင်ကလေးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း လည်ချောင်းတွင် ပေါက်သော ကင်ဆာရောဂါစွဲကပ်သဖြင့် ပြွန်တန်ဆာမြို့မှ သူ၏ တပည့်မိတ်ဆွေဖြစ်သူ မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆင်း၍ဆေးကုခံယင်း ၁၃ဝ၄ ခု တော်သလင်းလဆုတ် ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရွှေတောင်တန်း၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
စိန်ဗေဒါခေါ် ဦးမောင်ကလေးသည် သီချင်းကြီးများမှ တီးလုံးဆန်းများကို ထုတ်နုတ်တီးလေ့ရှိ၍၊ သူ၏လက်သံမှာ ကြည်လင်ပြတ်သားလှ ပေသည်။
ဦးဟံပ ယခုအခါ လွတ်လပ်သောပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဆိုင်းအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလျက်ရှိသူမှာ ဦးဟန်ပ ဖြစ်သည်။
ဦးဟန်ပကို ၁၂၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ဖခင်မှာ နာမည်ကြီးနှဲဆရာ ဦးမှင်ဖြစ်သည်။
ဦးဟံပသည် ဆရာမိဘတို့ ခွင့်ပြုချက်အရ ပခန်းဆရာညို၏ ရုပ်သေးနှင့် စတင်တွဲဖက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဟင်္သာတမြို့သို့ စုန်ဆင်းခဲ့ကာ ပလာဆိုင်းတီး၍နေခဲ့သည်။
အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဦးစိန်ကတုံး၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့်တွဲ လေသည်။
ထို့နောက် ဝါးခယ်မမြို့သို့ စုန်ဆင်း၍ ကာလအတန်ကြာစွာ နေထိုင်ခဲ့သည်။
အသက် ၃၁ နှစ်အရွယ်တွင် ဆရာစိမ့်၏ဇနီး ဒေါ်တိုးကခေါ်၍ မန္တလေးမြို့သို့ တက်ကာ ကွယ်လွန်သူဆရာစိမ့်၏ဆိုင်းကို ၃ နှစ်မျှတီးခဲ့ရသေးသည်။
ဦးဟန်ပသည် အထက် သားဖြစ်သော်လည်း၊ အောက်ပြည်၌သာ အနေအထိုင်များ၍၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ထင်ရှားကျော် ကြားခဲ့သည်။
စိန်ဗေဒါကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှ မန္တလေးမြို့သို့ သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ် ပြည်တော်သာ အခမ်းအနား၌ မန္တလေးမြို့မှ ပြည်တော်သာ အဖွဲ့ကြီး နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်လာ၍ များမကြာမီပင် နိုင်ငံတော်၏ ဆိုင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ချီးမြှောက်ခန့်အပ်ခြင်းခံသည်။
လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ဦးဟံပသည် ဆိုင်းဆရာများထဲမှ အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ကို ပထမဦးဆုံးရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ပြည်ထောင်စုခေတ်၌ နိုင်ငံရပ်ခြား တိုင်းတစ်ပါးများဖြစ်သော ထိုင်းလင်းနိုင်ငံ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဆိုဗီယက်฿ရုရှနိုင်ငံများသို့ ဆိုင်းဆရာများထဲမှ ပထမဦးဆုံးရောက်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုင်းလင်းနိုင်ငံသို့ ၁၉၅၅-ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီး ဦးဝင်း ခေါင်းဆောင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့နှင့် လိုက်ပါသွားခဲ့ရ၏။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ မြန်မာနိုင်ငံယဉ်ကျေးမှုမစ်ရှင်အဖွဲ့နှင့်အတူ ၁၉၅၅-ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် သွားရောက်ခဲ့၍၊ ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံသို့ မြန်မာနိုင်ငံယဉ်ကျေးမှု မစ်ရှင်အဖွဲနှင့်ပင် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် သွားရောက်ခဲ့လေသည်။
ဦးဟန်ပသည် တွံတေးဆံထောက်(ခေါ်) မင်းသမီးဒေါ်ငွေသင်နှင့် အကြောင်းပါ၍၊ မောင်ညွန့်လှိုင်ခေါ် သားတစ်ယောက်ထွန်းကားသည်။
ဦးဟံပသည် ဆိုင်းတီးသောအခါ နာမည်နှင့်လိုက်အောင် ဟန်ပါသည်။
သူ၏လက်သံမှာ ပတ်သံမာ၍ ကြည်သည်။
ဦးဘမောင် ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်အဖွဲ့၌ ပတ်မထိန်းအဖြစ်မှ ဆိုင်းဆရာကြီးအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သူမှာ ဦးဘမောင် ဖြစ်သည်။
ဦးဘမောင်ကို ၁၂၅၈ ခုနှစ်၌ အဖရွာစားကြီးဆရာစိမ့်နှင့် အမိဒေါ်စိန်မြိုင်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဆရာစိမ့်သည် ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါ၏ အစ်ကိုဖြစ်၍၊ ဒေါ်စိန်မြိုင်မှာ ဦးဖိုးစိန်ကြီး၏ အစ်မဝမ်းကွဲ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဦးဘမောင်သည် မျိုးရိုးအားဖြင့် အဖသည်၎င်း၊ ဦးလေးတော်များသည်၎င်း ဆိုင်းလောက၊ ဇာတ်သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသူ ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ကြောင့်ဦးဘမောင်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါကပင် ရိုးရာဆိုင်းအတတ်ပညာကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့၍၊ ဦးလေးတော်ဖြစ်သူ ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည့် ဦးလေးဝမ်းကွဲတစ်ဦးဖြစ်သူ ဆိုင်းဆရာ ဆရာဆိတ်၏ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် ပတ်မထိန်းအဖြစ် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ရာမှ ဆိုင်းဆရာကြီးအဖြစ်သို့ တစ်စစတက်လှမ်း ရောက်ရှိကာ ဦးဖိုးစိန်၏ ဇာတ်၌ပင် နာမည်ကြီးခဲ့လေသည်။
ဦးဖိုးစိန် ကွယ်လွန်သောအခါ ဦးဘမောင်သည် အခြားနာမည်ကြီးဇာတ်အဖွဲ့များ၌ ဆက်လက်၍တီးခဲ့သည်။
ဦးဘမောင်သည် အဖရွာစားကြီးဆရာစိမ့်ကဲ့သို့ လက်ကျကောင်းသည်၊ ပတ်သံသာသည်ဟု ဆိုင်းလောက၌ထင်ရှား၏။
ဇာတ်ပို့သော ပညာ၌လည်း သူမတူ အောင်ကျော်ကြားသူ ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုခေတ်၌ ဆိုင်းဆရာများထဲမှ ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ ကို ပထမဦးဆုံးချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။
ဦးဘမောင်သည် နာမည်ကျော်ဇာတ်မင်းသမီးဒေါ်ကြင်ဥနှင့် အကြောင်းပါ၍၊ သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးတစ်ယောက် ထွန်းကားရရှိခဲ့လေသည်။
ထို့အပြင် ဆရာစိမ့်၏ တပည့်များပင်ဖြစ်ကြသော ယိုးဒယားသိန်းမေ၏ ခင်ပွန်း ဦးဘမောင်၊ ထိန်တောဦးဘိုးခ၊ ပဲခူးနယ်သား ဦးရွှေဖဲနှင့် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာကြွယ်တို့သည်လည်း ဆိုင်းလောကတွင် ထင်ရှားသူများဖြစ်ကြသည်။
မြို့နယ်အသီးသီး၌ထင်ရှားသော အခြားဆိုင်းဆရာများမှာ၊ မန္တလေး၌ စိန်ငှက်ရိုး၊ စိန်လေးမောင်၊ စိန်ကျော်တင့်၊ မုံရွာ၌ ဆရာသက်၊ စိန်ဘထွန်း၊ မုံရွေး၌ စိန်ကြာပေါ်တို့ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့သည် ဆရာစိမ့် နှင့်စိန်ဗေဒါတို့၏ အဆက်အနွယ် တပည့်များဖြစ်ကြသည်။
စိန်ငှက်ရိုးသည် စိန်ဗေဒါမရှိသည့် နောက် အားကိုးလောက်သော ဆိုင်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။
၁၃၁၇ ခုနှစ်တွင် စိန်ငှက်ရိုးကွယ်လွန်သည်။
မုံရွာဆရာသက် သည် သီးချင်းကြီးများကို လေးစားစွာ လေ့လာဆည်းပူး၍ တတ်လိုသူတိုင်းအား သင်ကြားပို့ချပေးလေ့ရှိသည်။
ခရစ် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဆရာသက်ကွယ်လွန်သည်။
စိန်ဘထွန်းနှင့် စိန်ကြာရိုးတို့ကား ဆရာစိမ့်နှင့် စိန်ဗေဒါတို့ကဲ့သို့ မကြာခဏ ပြိုင်ဆိုင်လေ့ရှိကြသည်။
နှစ်ယောက်စလုံး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးမှ ကွယ်လွန်ကြသည်။
အခြားဆိုင်းဆရာများ ပြည်မြို့ဆရာပေနှင့် တစ်ချိန်တည်းနာမည်ကြီးခဲ့သော ဆိုင်းဆရာကြီးတစ်ဦးမှာ စစ်ကိုင်းဆရာညိုဖြစ်သည်။
ဆရာညိုသည် ပလာဆိုင်းတီးခြင်း၌ နာမည်ကျော်သည်။
ပတ်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဘီလူးခေါင်းကိုဆောင်းလျက် လက်နှစ်ဖက်တွင် ဒေါင်းတောင်များကိုတပ်ဆင်ကာ ကသကဲ့သို့ တီးလေ့ရှိသည်။
ထိုအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ရန်ကုန်မြို့၌ နာမည်ကျော်ကြားလျက်ရှိသူမှာ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးမိုးညှင်းဖြစ်သည်။
ဦးမိုးညှင်းသည် ပုလဲပတ်စာပိုး အတီးကောင်းသည်ဟု ထင်ရှားကျော်ကြား၏။
ပြည်မြို့ ဆရာပေကဲ့သို့ပင် ယင်းထံ၌လည်း တပည့်ကောင်းများရှိခဲ့သည်။
ဦးမိုးညှင်းသည် ခရစ် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကြည့်မြင်တိုင်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးမိုးညှင်း ၏ တပည့်ကောင်းများအနက် ဗိလတ်ပြန် ဆရာညိုသင်ခေါ် ဆရာညိုသည် နာမည်အထူး ကျော်ကြားသည်။
ဆရာညိုသင်ခေါ် ဆရာညိုသည် ၁၉၂၄ ခုနှစ်၌ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဝင်ဗလီပြပွဲသို့ မင်းသားဦးဘလတ်တို့၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့်အတူ သွားရောက်ခဲ့သည်။
ထိုအခါမှစ၍ ဘိလတ်ပြန်ဆရာညိုဟု ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပေသည်။
အခြားနာမည်ကျော်ဆိုင်းဆရာကြီးများအနက် ဆရာနွဲ့သည် မန္တလေးနှင့် ပြည်မြို့များတွင် ထင်ရှားသည်။
ဆရာပုသည် မြင်းခြံမြို့၌ ကျော်ကြားသည်။
နာမည်ကျော်ဇာတ်မင်းသား ဦးစိန် ကတုံး၏ဖခင် ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးကျော်ဦးသည် ဓနုဖြူမြို့ နာမည်ကျော်ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးကျော်ခေါင်နှင့်အတူ ၁၂၅၃ ခုနှစ်လောက်တွင် ကျော်ကြားခဲ့သူဖြစ်လေသည်၊ အဆန်း တကြယ်ပြုလုပ်ကြသောခေတ်၌ မန္တလေးမြို့မှ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာသားသည် ပန်းကန်ဆိုင်းတီးခြင်းဖြင့် နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။
မုံရွာမြို့ဆိုင်းဆရာ ဆရာဘိန်းသည်လည်း မိမိ၏ ဆရာဖြစ်သူ ဆရာစိမ့်ကဲ့သို့ ခေါင်းပေါ်တွင်ရေအပြည့်ထည့်ထားသော ခွက်ကို တင်၍ တီးသဖြင့် နာမည်ကြီး ခဲ့သည်။
မအူပင်အပိုင် မလက်တိုရွာမှ ဆိုင်းဆရာဦးဖိုးရစ်နှင့် ယင်း၏ညီ ဦးဘဖေတို့သည်လည်း ပုလဲပုလဲ ပတ်စာပိုးတီးခြင်း၌ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသူများဖြစ် ကြသည်။
ဦးဖိုးရစ်သည် မန္တလေးမြို့၌ ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် ကွယ် လွန်သည်။
ဦးဘဖေကား ပလာဆိုင်းတီးခြင်းနည်း၍ ဇာတ်အဖွဲ့ များနှင့် အတွဲများသည်။
၁၂၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးဘဖေ ကွယ် လွန်သည်။
ဆိုင်းဆရာကြီးဦးမိုးညှင်း၏ တပည့်ဖြစ်သူ ဦးထွန်း ရင် သည်လည်း ရန်ကုန်တစ်ဝိုက်တွင် ထင်ရှားသူဖြစ်သည်။
ဆရာစိမ့်၏သား ဦးဘမောင်ကဲ့သို့ လက်သံသာသည်။
ဦးထွန်းရင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း၌ ကွယ်လွန်သည်။
ရွှေတောင်ဦးရွှေကျော်၊ မြန်အောင်ဦးရွှေဂုဏ် နှင့် သားဦးဖိုးကဲ၊ ဟင်္သာတဆရာလပ်၊ ဦးဖိုးထွားနှင့် ဦးဖိုးလူ၊ ဓနုဖြူမြို့စံခင်းဆိုင်းဆရာ ဦးဖိုးရွှေ၊ ဖျာပုံဦးသက်ဖေတို့သည် လည်း ထင်ရှားသော ဆိုင်းဆရာများဖြစ်ကြသည်။
ဟင်္သာတမြို့ ဦးဖိုးထွားနှင့် ဦးဖိုးသူတို့သည် ခရစ် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် လွန်စွာ နာမည်ကျော်ကြားသူ များဖြစ်ကြသည်။
ဦးဖိုးကဲကား ၁၉၁၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် ပေါ်ပေါက် ထင်ရှားလာသော ဆိုင်းဆရာဖြစ်၏။
ဓနုဖြူမြို့ စံခင်းဆိုင်းဆရာဦးဖိုးရွှေမှာ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၃ ခုနှစ် လောက်မှအစပြု၍ နာမည်ကျော်ကြားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဖျာပုံဦးသက်ဖေကား ရေး၊ မြိတ်၊ ထားဝယ်ဖက်တွင် ပြိုင် ဖက်မရှိအောင် အထူးကျော်ကြားအောင် ထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်လျက်၊ မြိတ်မြို့၌ပင် ကွယ်လွန်လေသည်။
(ဦးဂုဏ်ဘဏ်)မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဆိုင်းဝိုင်း Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ။
thumbnail|500 px|မြန်မာဆိုင်းဝိုင်း နောက်ခံဖြင့် အဆိုတော်များ သီချင်းသီဆိုနေကြပုံ ဆိုင်းဝိုင်းဟုခေါ်ခြင်းအကြောင်းမှာ ပန်းပြားကြီးရှစ်ခုကိုဝိုင်း၍ ပတ်လုံးများ၌ပါရှိသောကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်ကာ ဆိုင်းထားရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်းကို ပတ်ဝိုင်းဟုလည်းခေါ်သည်။
ပတ်ဝိုင်း၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ပတ်လုံးများကို ဝိုင်းဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဤသို့ ပတ်ဝိုင်းနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းတို့သည် သဘောချင်းတူညီသော်လည်း ယခုအခါတွင် ဆိုင်းဝိုင်းဟုဆိုလိုက်လျှင် ပတ်ဝိုင်းကြီးအပါအဝင် ၎င်းနှင့်အတူ တွဲဖက်တီးမှုတ်ရသောတူရိယာများ ပါဝင်သည့် အတီး၊ အမှုတ်အဖွဲ့တစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုကြောင်း နားလည်ကြသည်။
ဆိုင်းဝိုင်းသည် ဒိုးပတ်ဝိုင်း၊ အိုးစည်ဝိုင်းတို့ကဲ့သို့ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လှည့်ပတ်သွားလာ၍ တီးမှုတ်ရသော ဝိုင်းမဟုတ်၊ တစ်နေရာတည်းတွင် ထိုင်၍တီးမှုတ်ရသော ဝိုင်းဖြစ်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၌ တီးမှုတ်သူ ခုနစ်ယောက်မှ ဆယ်ယောက်ကျော်အထိ ပါဝင်သည်။
သာမန်အားဖြင့် - ဆိုင်းဆရာ ကြေးတီး ပတ်မတီး နှဲဆရာ လက်ထောက်ပတ်မတီး စည်တီး ဝါးတီးတို့ဖြစ်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်းကြီးများတွင်မူ အထက်ပါခုနစ်ဦးအပြင်၊ နှဲငယ်နှစ်လက်၊ မောင်းနှင့်ဝါးတီးများကို တိုးချဲ့ထည့်သွင်းထားသည်။
မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်းအဖွဲ့တွင် ပတ်ဝိုင်းတီးသူကို ဆိုင်းဆရာ၊ ဆိုင်းဝိုင်းဆရာ ပတ်တီးခေါင်းဆောင်ဟုခေါ်သည်။
နောင်သောအခါ ထိုမျှထက်ပင် တိုးချဲ့လာလေရာ၊ ဆိုလတ္တံ့သောစကားစဉ်တို့၌ ယင်းသို့အစဉ်တစိုက် တိုးချဲ့လာပုံကို ဖော်ပြမည်။
ဆိုင်းဝိုင်စီစဉ်ထားပုံမှာ ရှေ့တန်းတွင် ဆိုင်းဆရာ၊ ကြေးတီးနှင့် ပတ်မတီးတို့ ထိုင်ကြရသည်။
နောက်တန်းတွင် ကျန်အဖွဲ့သားများထိုင်ကြရသည်။
နောက်တန်းရှိအဖွဲ့သားတို့တွင်နှဲကြီးနှဲကလေးတို့ကို မှုတ်ရသူများမှအပ၊ ကျန်သူတို့မှာ နောက်ထိုင်များဖြစ်ကြသည်။
နောက်ထများအနက် အဆိုကောင်းတစ်ယောက်၊အပြောကောင်းတစ်ယောက်၊ အသောကောင်းတစ်ယောက် ပါတတ်မြဲဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက ပတ်ဝိုင်းအတွင်းရှိ ဆိုင်းဆရာသည် ပရိသတ်ကို စကားပြောဆိုခြင်း မရှိပေ။
နောင်အခါမှ ဆိုင်းဆရာက ပရိသတ်ကို အဆိုအပြောဖြင့် ဖျော်ဖြေမှုရှိလာသည်။
သမိုင်း ဆိုင်းဝိုင်း ကို ဂီတတူရိယာအဖြစ် သရေခေတ္တရာ ခေတ် ထက် နောက်မကျပဲ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
သရေခေတ္တရာ နောက်ပိုင်း ဆိုင်းဝိုင်း အလေ့အထသည် ပိုမို ကျယ်ပြန့်စွာ ပြန့်ပွားလာခဲ့သည်။
ဆိုင်းဝိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဂီတတူရိယာပစ္စည်းများ၊ အတီးသမားများ မှာလည်း တဆင့် တဆင့် တိုးတက် ‌ပြောင်းလဲခဲ့သည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
သရေခေတ္တရာ ခေတ်က ဆိုင်းဝိုင်းတွင် ပတ်ဝိုင်း နှဲ ပတ်မ တို့သာ အဓိကအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့၍ ကြေးဝိုင်း မောင်းဝိုင်း တို့မှာ ယိုးဒယားနိုင်ငံမှ ဆင်းသက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုပါသည်။
http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ (နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း-၁၉၉၆-၁၀) ပါ ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး ၁၂၆၆ ခုနှစ် လောက်၌မောင်းဆိုင်းဟူ၍ တီထွင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်း၌ ထည့်သွင်းလာကြသည်။
ထိုအချိန်ကာလနှင့် မရှေး မနှောင်းတွင် ဘင်၊ ခရာ၊ ပလုတ်တုတ်တို့ကို ဆိုင်းဝိုင်း၌ထည့်သွင်း အသုံးပြုလာကြသည်။
ဘင်ကိုစဆင် အသုံးပြုသူမှာ ဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလန်မှ ပြန်လာပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စတင်သုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အင်္ဂလန်ပတ်စမ်း (အင်္ဂလန်တီးလုံး)တွင် ဘင်ကို စသုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သီပေါဘုရင်ခေတ် နောက်ပိုင်းခေတ်တွင်မှ သုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ (နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း-၁၉၉၆-၁၀) ပါ ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး ဆိုင်းဝိုင်း အကာအရံမှာ ရှေးက ရိုးရိုးသာ ပြုလုပ်ကြ၍ ကိုလိုနီခေတ်မှ စတင်ကာ မှန်စီရွှေချ ဝိုင်းရှစ်ပြား (ပန်းဝိုင်းရှစ်ချပ်) ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ရှေးက ပတ်မထိန်းသည် ပတ်မကြီးတစ်ခုကိုသာ တီးရသည်။
ထိုစဉ် အခါက မင်းပေါက်၏လက်ဝဲပြင်ဖက်၌ ဒိုးတီးတစ်ယောက်သက် သက်ရှိသည်။
ထိုဒိုးတီးသမားသည် မင်းပေါက်ကိုလက်လျှို၍၊ ဆိုင်းဝိုင်းတွင်းရှိ လက်ရင်းပတ်လုံးကြီးဖြစ်သော ဒုန်းခဲကို သူ၏ ဒိုးနှင့်တွဲဖက်၍ တီးရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်ခန့် မှအစပြု၍၊ ဒိုးတီးကို ဖြုတ်လိုက်လေရာ၊ ပတ်မထိန်းသည် ပတ်မကြီးအပြင် ပတ်လုံးခြောက်လုံး (ခြောက်လုံးပတ်) ကိုပါတီးရန် တာဝန်ယူရသည်။
ထိုနောက် ပတ်မကြီးသည် ပတ်လုံးခြောက်လုံး အပြင်၊ ပတ်စာနှစ်ဘက်တပ် စခွန့်ကိုပါ တီးလာရသည်။
ယခုခေတ်၌ကား စောင်း၊ ပတ္တလား စသည့် မြန်မာတူရိယာအမျိုးမျိုး၊ အနောက်နိုင်ငံ အပါအဝင် ကမ္ဘာသုံး တူရိယာအမျိုးမျိုး၊ လျှပ်စစ်တူရိယာအမျိုးမျိုး တို့ကို ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် တွဲဖက် အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။
တီးခတ်မှု အပိုင်း တွင်လည်း ဂီတပုံစံများ ဖြည့်ဖြည်းခြင်း ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
ရှေးယခင်က ဆိုင်းဆရာ နှင့် ဆိုင်း ဝိုင်း‌ော်သား များမှာ အမျိုးသားများသာ ဖြစ်ကြသည်။
၂၀ ရာစု နေှာင်း ပိုင်းတွင် အမျိုးသမီး ဆိုင်းတီးသူများ ‌စတင် ပေါ ပေါက်လာခဲ့ကာ အမျိုးသား ဆိုင်းဆရာများနှင့် အပြိုင် လက်စွမ်းပြ တီးခတ်လာကြသည်။
မြန်မာ့ ဆိုင်းဝိုင်း နှင့် တူသော ဂီတဝိုင်းမျိုး ကမ္ဘာမှာ မရှိချေ။
၂၀ ရာစု ‌ောက်ပိုင်း မှ စ၍ ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံ အချို့မှ ဂီတပညာရှင်များ မြန်မာ့ ဆိုင်းဝိုင်းကို စိတ်ဝင်တစား ‌‌လေ့လာ လာကြသည်။
တရုတ် အမေရိကန် ဂျပန် အပါအဝင် နိုင်ငံကြီး များ မှ မြန်မာ့ဆိုင်းပညာကို ‌လေ့လာ သင်ယူသူများ ရှိလာသည်။
ဆိုင်းဝိုင်းတွင် ပါဝင်သော အစိတ်အပိုင်းများ ဆိုင်းဝိုင်း တွင် ပါဝင်သော အဓိက အစိတ်အပိုင်းများကို ကြည့်လျင် - ပတ်ဝိုင်း ကြေးဝိုင်း ဒိုးချောင် ခေါ် ခြောက်လုံးပတ် အုပ်စုံခြောင် (စည်တို နှင့် လင်းကွင်း) နှဲ မောင်းဝိုင်း စည်းနဲ့ဝါး စသည်ဖြင့် ‌တွေ့နိုင်သည်။
အမှတ်စဉ် ၁ ၂ ၄ နှင့် ၅ တို့မှာ မည်သည့် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် မဆို မရှိမဖြစ် အရေးပါသည့် အဓိက အစိတ်အပိုင်းများ အဖြစ်သတ်မှတ်ကြ၍၊ ကျန် အစိတ်အပိုင်းတို့မှာ အဓိက အပိုင်းကို ပံ့ပိုးရလေသည်။
အမှတ်စဉ် ပတ်ဝိုင်း၊ ကြေးဝိုင်း နှင့် ပဉ္စရူပရုပ် တို့ကို ‌ရှေ့တန်းသုံမျိုး ဟု ခေါ်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်း၌အဓိကဖြစ်သောအထက်ဖော်ပြပါ တူရိယာသမားတို့အပြင် နောက်ထိုင်တို့လည်း ရှိကြသည်။
နောက်ထိုင်တို့သည် အဓိက တို့အားအထောက်အပံ့ပြုရသည်။
ပတ်ဝိုင်း ခြောက်လုံးပတ်ဝိုင်း အုပ်စုံခြောင် တို့တွင် အသုံးပြုသော ဗုံများကို သစ်သား အသုံးပြု ပြုလုပ်တည်ဆောက်ထားသည်။
အကောင်းဆုံးမှာ ပိတောက်သားဖြစ်သည်။
ကုလား ကုက္ကို၊ ပိုးမည်းဇာ၊ သက်စီးသား စသည့် သစ်များနှင့်လည်း ပြုလုပ်ကြသည်။
ဗုံတွင် ကျက် သော သရေ မှာ နွား သရေ က အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက ဗုံအစ မဒေါင်းလှ က ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
ယခုအခါ မန္တလေးတိုင်း မဒေါင်းလှ ရွာတွင် ဗုံများ ပြုလုပ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။
မြန်မာ့ အကောင်းဆုံး ဗုံများကို မန္တလေးတိုင်း ‌ပျော်ဘွယ်မြို့နယ် မကျည်းတန်းရွာ တွင် ပြုလုပ်သည်။
http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ (နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း-၁၉၉၆-၁၀) ပါ ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး စစ်ကိုင်းတိုင်း အင်း‌ော် မြို့တွင်လည်း ဗုံ၊ အိုးစည်၊ စည် များ ပြုလုပ်သည်။
အင်းတော်မြို့ကစည်လုပ်ငန်း https://ayemonyarpyae.blogspot.com/2016/02/blog-post_17.html ဆိုင်းဝိုင်း အကာအရံအပါအဝင် မှန်စီရွှေချ ဆိုင်းဝိုင်းများကို မန္တလေးမြို့ မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီး၏ တောင်ဘက် ဇွန်းစု တွင် ပြုလုပ်သည်။
ပတ်ဝိုင်း ဆိုင်းဝိုင်းဖွဲ့စည်းပုံကို ပိုင်းခြား၍ ကြည့်လျှင် ဆိုင်းဝိုင်း၌ ပတ်ဝိုင်း၊ ကြေးဝိုင်း၊ ပတ်မကြီး၊ နှဲဟူသည်တို့မှာ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကြသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။
ပတ်ဝိုင်းမှာ မှန်စီရွှေချထားသော ပန်းပြားကြီးပေါင်းရှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဝိုင်းဖွဲ့ကာ၊ ပုံဟုခေါ်သော ပတ်လုံများ ဆွဲချိတ်ထားသည့် ဝိုင်းပင်ဖြစ်သည်။
ထိုပန်းပြားကြီးရှစ်ခုအနက် ခုနစ်ခုမှာ ပန်းပြားကြီး တစ်ခုလျှင် ပန်းပြားငယ်သုံးခုမှ လေးခုအထိ ထုလုပ်ဆက်စပ်ထားသည်။
ကျန်ပန်းပြားငယ်တစ်ခုမှာမူ နောက်ထိုင်များ၏ဖက်၌ ရှိသည်။
ထိုပန်းပြားတွင် ဆိုင်းဆရာ ဝင်ရန်ထွက်ရန် အပေါက်ပါရှိ၍၊ ထိုအပေါက်ကို မင်းပေါက်ဟု ခေါ်သည်။
ထိုမင်းပေါက်ပါရှိသော ပန်းပြားမှလွဲ၍၊ ကျန်ပန်းပြားတို့၏ထပ်တွင် ပန်းပြားငယ်အရေအတွက်ကိုလိုက်၍ ပတ်လုံးချိန်ရန် စရွေးပေါင်း သုံးခုစီဖြစ်စေ၊ လေးခုစီဖြစ်စေရှိသည်။
မင်းပေါက်ပါသော အပြား၌ ဝဲယာနှစ်ဘက်တွင် စရွေးနှစ်ခုရှိသည်။
ပန်းပြားကြီးတစ်ခုလျှင် အကျယ်နှစ်ပေခန့်ရှိသည်။
မင်းပေါက်ရှိသော ပန်းပြားမှာ နှစ်ပေကျော်မျှကျယ်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်၏အဝန်းမှာ မြန်မာအသုံးအနှုန်းအားဖြင့် ဆယ်တောင်ထွာရှိ၍၊ ပေဖွဲ့သော် ၁၅ ပေ ၁ဝ ၁/၂ လက်မမျှရှိသည်။
ပတ်ဝိုင်း၏ အမြင့်မှာ ခြေထောက်ပါ နှစ်ပေ ရှစ်လက်မခန့်ရှိသည်။
ပတ်ဝိုင်းခွေ၍၊ ပတ်လုံးများကို ဆွဲချိတ်ထားရာ၌၊ ပတ်လုံးနှင့် ပန်းပြားတို့ မထိမကပ်ရလေအောင် ပန်းပြားအတွင်း၌ကြိမ်ကို သံနှင့်ရိုက်၍ ခံထားသည်။
ယင်းကို ပတ်ခံဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပတ်ခေါင်းအုံးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
ပတ်ဝိုင်း၏ ပန်းပြားထိပ်များတွင် ဖန်ပဒိုင်းခေါ် ဖန်အိုးရောင်စုံများကို တပ်ဆင်လေ့ရှိသည်။
ညအခါ၌ ထိုဖန်ပဒိုင်းတွင် ဖရောင်းတိုင်ထည့်ကာ မီးထွန်းညိုရသည်။
ပတ်ဝိုင်းတွင် ပတ်လုံးပေါင်း ၁၈ လုံးမှ ၂၁ လုံးအထိ ရှိကြသည်။
ပတ်ဝိုင်းတို့ကို မှန်စီရွှေချထားလေ့ရှိသည်။
မူလက ပတ်ဝိုင်း၌ ခြေများမရှိချေ။
သက္ကရာဇ် ၁၂၈၂ ခုနှစ်က အစပြု၍ ပတ်ဝိုင်းနှင့် ကြေးဝိုင်းကိုပါ အမြင့် ငါးလက်မခွဲရှိသော ခြေထောက်များ တပ်ဆင်ပေးလာကြသည်။
ပတ်ဝိုင်း၌ပါဝင်သော ပတ်လုံးတို့ကို ပိတောက်သားနှင့် ပြုလုပ်၍၊ နွားရေနှစ်ဘက်ပိတ်ပြီးလျှင် ကျက်ထားလေသည်၊ စည်တိုနှင့် ပလုတ်တုတ်မှအပ၊ ပတ်လုံးတို့ကို ထမင်းနှင့် မန်ကျည်းပြာ၊ ညောင်(ညောင်ပင်)ပြာတို့ကို ညက်အောင် နယ်ထားသော ပတ်စာတပ်၍ အသံညှိရသည်။
ကြေးဝိုင်း အကျယ် တစ်ပေကိုးလက်မခန့်ရှိသော ပန်းပြားပေါင်း ရှစ်ပြားကိုစပ်၍၊ ကြေးဝိုင်းလုပ်လေ့ရှိသည်။
သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ ပန်းပြားခြောက်ခုဖြင့်သာ စပ်လုပ်ကြသည်။
ထိုသို့ပန်းပြား ခြောက်ခုဖြင့် လုပ်သောအခါ၊ ပန်းပြား တပြား၏အကျယ်မှာ နှစ်ပေလေးလက်မဖြစ်သည်။
ကြေးဝိုင်း၏ အဝန်းမှာ ၁၄ ပေခန့်ရှိသည်။
အမြင့်မှာ တစ်ပေလေးလက်မခန့် မြင့်သည်။
ကြေး ဝိုင်းတွင် ကြေးနောင်ပေါင်း ၁၈ လုံးဖြစ်စေ၊ ၁၉ လုံးဖြစ်စေ တပ်ဆင်ရသည်၊ ကြေးနောင်ကို လက်ခတ်နှင့် တီးရသည်။
ကြေးဝိုင်းကို ပတ်ဝိုင်းနည်းတူ မှန်စီရွှေချပြုလုပ် လေ့ရှိကြ သည်။
ရှေးရိုးမူအတိုင်းမှာ ကြေးနောင်ဝိုင်းကို ပန်းပြားကြီးများဖြင့် တပ်ဆင်လေ့ရှိသော်လည်း၊ နှောင်းအခါ၌ ပန်းပြားအစား ပွတ်လုံးများဖြင့် တပ်ဆင်ကြသည်။
ပတ်မကြီး ဆိုင်းဝိုင်း၏လက်ဝဲဘက်တွင် ပတ်မကြီးကို ထားရသည်။
ရှေးရိုးမူအတိုင်းမှာ ပတ်မကြီးကို သုံးချောင်းထောက် ဝက်ခွနှစ်ခုနှင့် ထမ်းပိုးထားသော တန်းတွင်ဆွဲသည်။
ယင်းကို ပတ်မထမ်းဟု ခေါ်၏။
မူလက ထိုပတ်မထမ်းမှာ ရိုးရိုးသစ်သားတန်း ဖြစ်သော်လည်း၊ နောင်သောအခါတွင် ထိုတန်းကို မှန်စီရွှေချ ပေးလေသည်။
ထိုနောက်၌ကား သက်သေတိုင် ဟုခေါ်သော လေးပေလေးလက်မခန့်မြင့်သည့် ပွတ်လုံးတိုင်တတိုင်ကို ဆိုင်းဝိုင်း၌ကပ်၌ ချည်ပြီးလျှင်၊ မှန်စီရွှေချပတ်မထမ်းကို တစ်ဘက်၌ သက်သေတိုင်တွင်တင်၍၊ အခြားတစ်ဘက်၌ ဝက်ခွတွင်တင်ပြီး သော် ပတ်မကြီးကို ဆွဲထားသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ပတ်မထမ်းအတွက် အရင်းတုတ်၍ အဖျားရှူးသော ဝါးမင်း ကိုအသုံးပြုလာကြပြန်သည်။
ထိုဝါးမင်း၏ အရင်းပိုင်းတွင် နဂါးခေါင်းကိုတပ် လေသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် မှန်စီရွှေချ နဂါးခေါင်းဖြစ်လာပြီးသော်၊ နှောင်းအခါ၌ ပတ်မထမ်းမှာ နဂါးရုပ်၊ ပဉ္စရူပရုပ်၊ နယား (နရား) ရုပ်စသည်ဖြင့် တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
များသောအားဖြင့် ထို အရုပ်တို့မှာ မှန်စီရွှေချဖြစ်သည်။
နရားရုပ်၌ ခွာလေးဖက်၊ အတောင်၊ အစွယ်၊ နှာခေါင်းစသည်တို့ ရှိကြသည်။
ပတ်မထမ်းသည် အရှည် ခြောက်ပေခွဲရှိရသည်။
ပတ်မကြီးတီးသူကို ပတ်မထိန်းဟုခေါ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၆၃ ခုနှစ်ခန့် မှအစပြု၍၊ ဒိုးတီးကို ဖြုတ်လိုက်လေရာ၊ ပတ်မထိန်းသည် ပတ်မကြီးအပြင် အလယ်အလတ်အရွယ် ဗုံ လေးလုံးမှ ခြောက်လုံး ပါသည့် ခြောက်လုံးပတ် ကိုပါတီးရန် တာဝန်ယူရသည်။
နှဲ ဆိုင်းဝိုင်းအတွက် နှဲအကြီးအငယ် နှစ်မျိုးထားရသည်။
နှဲတံကို ရှားပင်မှရသော ရှားသားနှစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။
အခင်ကိုမူ ထန်းရွက် အထက်အောက် သုံးခုစီလှီး၍ ပြုလုပ်သည်။
နှဲတံ၏ အရင်း ဖက်တွင် နှဲခြေခေါ် ဂေါ်လံကို ကြိုးနှင့်ဆွဲထားရသည်။
နှဲတံ အပေါ်ဘက်တွင် လက်ပေါက်အပေါက် ခုနစ်ပေါက်၊ အောက်ဘက်တွင် လက်မပေါက် တစ်ပေါက်ရှိသည်။
နှဲတံမှာ အကြီး အသေးဖြစ်ကြ၍၊ နှဲကြီး နှဲကလေးတို့အသံတူထွက်အောင်မှုတ်ရာတွင် ယင်းတို့၏ လက်ပေါက်အဖွင့် အပိတ်တို့မှာ မတူကြချေ။
နှဲဆရာသည် ကြေးဝိုင်းအနီး၌ ထိုင်ရသည်။
နောက်ထိုင်များ ဆိုင်းဝိုင်း၌အဓိကဖြစ်သောအထက်ဖော်ပြရာပါ တူရိယာသမားတို့အပြင် နောက်ထိုင်တို့လည်း ရှိကြသည်။
နောက်ထိုင်တို့သည် အဓိကတို့အားအထောက်အပံ့ပြုရသည်။
အုပ်စုံခြောင် ပတ်မထိန်းအပါး အုပ်စုံခြောင် ၌ ထိုင်ရသူမှာ လက်ထောက်ပတ်မထိန်းဖြစ်သည်။
လက်ထောက်ပတ်မထိန်းကား လင်းကွင်းကြီး၊ ရှပ်၊ လင်းကွင်းလတ်နှင့်စည်တို့ကို ကိုင်ရသည်။
စည်း နှင့် ဝါး စည်းတီး(စည်းဆရာ)သည် မင်းပေါက်နောက်၌ထိုင်ရ၍၊ ခတ်စည်းနှင့်သံလွင်ကို ကိုင်ရသည်။
ဝါးတီးမှာမူ သီချင်းဆိုသမားနှင့်အတူ စည်းဆရာ၏အပါး၌ထိုင်၍၊ဝါးလက်ခုပ်ကိုတီးရသည်။
အချို့ဆိုင်းဝိုင်း၌ ဝါးလက်ခုပ်အစားအလယ်ကအရှည်လိုက်ဖောက်ထားသော ဝါးပိုးဝါးကို လက်ခတ်ဖြင့် တီးကြသည်။
မောင်းဝိုင်း မောင်းသမားသည် မင်းပေါက်ဝလကျာ်ဖက်၌ ကြေးဝိုင်းနှင့် ကပ်၍ ထိုင်ရသည်။
၁၂၆၆ ခုနှစ် လောက်၌မောင်းဆိုင်းဟူ၍ တီထွင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်း၌ ထည့်သွင်းလာကြသည်။
‌မောင်းဝိုင်း တွင် မောင်း ‌၁၇ လုံး ပါဝင်သည်။
အခြား တွဲဖက်တူရိယာများ ဘင်၊ ခရာ၊ ပလုတ်တုတ်တို့ကိုလည်း ဆိုင်းဝိုင်း၌ထည့်သွင်း အသုံးပြုကြပြီး‌ နောက်ပိုင်း ယခုခေတ်၌ကား စောင်းကောက် ပတ္တလား စသည့် မြန်မာပြည်တွင်းတူရိယာအမျိုးမျိုး၊ အနောက်နိုင်ငံ အပါအဝင် ကမ္ဘာသုံး ဖြစ်သည့် စန္ဒရား၊ တယော၊ လေမှုတ် တူရိယာ စသည့် တူရိယာအမျိုးမျိုး၊ လျှပ်စစ်တူရိယာအမျိုးမျိုး တို့ကို ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် တွဲဖက် အသုံးပြုလျက်ရှိကြကာ မန္တ‌လေးမှ ဆရာမြို့မငြိမ်း အစပြုခဲ့သည့် မြန်မာသံစုံတီးဝိုင်းကြီးပုံစံမျိုး တီးခတ်နေသည့် ဆိုင်းဝိုင်းအများအပြား ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
ဆိုင်းလောက ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ဆိုင်းဝိုင်းများတွင် လမိုင်းနတ်ကို ပူဇော်သည့် ကန်တော့ပွဲ တစ်ပွဲ ပေးသည့် အလေ့အထရှိသည်။
ဇလုံကြီး တလုံးထဲတွင် ကြွက်မြီးပါသည့် အုန်းသီးအစိမ်း တလုံးကို အလယ်တွင် ထားကာ ဖီးကြမ်း ငှက်ပျောဖီး နှစ်ဖီး ခြံရံ ပြင်ဆင် ၍ အမွှေးတိုင် ဖယောင်းတိုင်များနှင့် ဆိုင်းတီးခတ် ‌‌ဖျော်‌ဖြေနေချိန်တွင် အဆင်ပြေစေရန် နှင့် အတီးသမား များအားလုံး အတိုင်အဖောက် ညီညီညာညာ တီးခတ်နိုင်စေရန် လမိုင်းနတ်ကို ပူဇော် ကြခြင်းဖြစ်သည်။
လမိုင်းကပ် လျင် အဆိုပါ ‌ဖျော်‌ဖြေမှု မှာ အတီးသမား အားလုံး အတိုင်အဖောက် ညီညီ နှင့် တီးခတ် နိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ယခုခေတ် တွင် အတိုင်အဖောက် ညီညီ နှင့် တီးခတ်နိုင်စေရန် လေ့ကျင့်မှု များများလုပ်ခြင်းက အဓိက ဖြစ်သည်ကို လက်ခံလာကြ သော်လည်း ရိုးရာ ဓလေ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာ တခုကို ထိန်းသိမ်းသည့် အနေဖြင့် လမိုင်းပွဲတင်ခြင်းများ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြသည်။
http://waiyanthiri.blogspot.com/2015/11/blog-post_22.html ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ (နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း-၁၉၉၆-၁၀) ပါ ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး (ဦးဂုဏ်ဘဏ်)မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဆိုင်းဝိုင်း Category:မြန်မာ့တူရိယာများ။
ပတ်ဝိုင်းမှာ မှန်စီရွှေချထားသော ပန်းပြားကြီးပေါင်းရှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဝိုင်း ဖွဲ့ကာ၊ ပုံဟုခေါ်သော ပတ်လုံးများ ဆွဲချိတ်ထားသည့် ဝိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
ထိုပန်းပြားကြီးရှစ်ခုအနက် ခုနစ်ခုမှာ ပန်းပြားကြီး တစ်ခုလျှင် ပန်းပြားငယ်သုံးခုမှ လေးခုအထိ ထုလုပ်ဆက်စပ် ထားသည်။
ကျန်ပန်းပြားငယ်တစ်ခုမှာမူ နောက်ထိုင်များ၏ ဖက်၌ ရှိသည်။
ထို မင်းပေါက်ပါရှိသော ပန်းပြားမှလွဲ၍၊ ကျန်ပန်းပြားတို့၏ ထပ်တွင် ပန်းပြားငယ်အရေအတွက်ကိုလိုက်၍ ပတ်လုံးချိန်ရန် စရွေးပေါင်း သုံးခုစီဖြစ်စေ၊ လေးခုစီဖြစ်စေရှိသည်။
မင်းပေါက် ပါသော အပြား၌ ဝဲယာနှစ်ဘက်တွင် စရွေးနှစ်ခုရှိသည်။
ပန်း ပြားကြီးတစ်ခုလျှင် အကျယ်နှစ်ပေခန့်ရှိသည်။
မင်းပေါက် ရှိသော ပန်းပြားမှာ နှစ်ပေကျော်မျှကျယ်သည်။
အတိုင်းအတာအရွယ်အစား ဆိုင်းဝိုင်း ၏အဝန်းမှာ မြန်မာအသုံးအနှုန်းအားဖြင့် ဆယ်တောင်ထွာရှိ၍၊ ပေဖွဲ့သော် ၁၅ ပေ ၁ဝ ၁/၂ လက်မမျှရှိသည်။
ပတ် ဝိုင်းခွေ၍၊ ပတ်လုံးများကို ဆွဲချိတ်ထားရာ၌၊ ပတ်လုံးနှင့် ပန်း ပြားတို့ မထိမကပ်ရလေအောင် ပန်းပြားအတွင်း၌ကြိမ်ကို သံ နှင့်ရိုက်၍ ခံထားသည်။
ည အခါ၌ ထိုဖန်ပဒိုင်းတွင် ဖရောင်းတိုင်ထည့်ကာ မီးထွန်းညိ|ရ သည်။