kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂၊ ၁၉၉၉၊ စာ ၁၉ ထို့နောက် မင်းခရီသည် ဘင်္ဂလားရှိ ရာမူခရိုင်ခွဲကို သိမ်းယူခဲ့သည်။
ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် မင်းခရီသည် စစ်တကောင်းကို ၁၄၅၀ ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂၊ ၁၉၉၉၊ စာ ၂၀ သို့သော်လည်း စစ်တကောင်းအား သိမ်းပိုက်ခြင်းအား ပထမဆုံး အတည်ပြုထားသည်မှာ နောင်ကိုးနှစ်အကြာတွင် ဘစောညိုက သိမ်းပိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
မင်းခရီ၏ နယ်ပယ်သည် စစ်တကောင်းအထိ မရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း သူသည် မြောက်ဦးအား နေပြည်တော်အဖြစ် အောင်မြင်စွာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ရခိုင်မြောက်ပိုင်းအား မကြာခဏ နှောက်ယှက်နေသော အင်းဝနေပြည်တော်သည် မြောက်ဦးအား အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
၁၄၅၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့( မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၁၆၊ နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၆ ရက်၊ တနင်္လာနေ့)တွင် မင်းခရီနှင့် အင်းဝနရပတိကြီးတို့သည် ဖိုးခေါင်တောင်ရိုးပေါ်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြကာ နှစ်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်အား သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
Harvey 1925: 100 ၁၄၅၈ ခုနှစ်တွင် သားတော် ဘစောဖြူအား ထီးနန်းဆက်ခံစေရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
မိဖုရား စောပဉ္စ၏ သားတော်ဖြစ်သူ လောင်းကြက်မြို့စား မင်းဆွေသည် အိမ်ရှေ့စံမရသဖြင့် ရှမ်းပြည်ဖြစ်သော ကလေးမြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။
မင်းဆွေသည် ကလေးစော်ဘွားဘွဲ့ရကာ မြောက်ဦးကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
၁၄၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၂၀၊ နတ်တော်လဆန်း ၆ ရက်၊ တနင်္ဂနွေ)နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့ကို ကလေး ရှမ်းတပ်များက ဝိုင်းရံခဲ့သည်။
မင်းခရီသည် သက်တော်ကြီးပြီဖြစ်သော်လည်း စစ်ဆင်စီး၍ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
မြောက်ဦးတပ်များသည် ကျူးကျော်သူများကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့ကာ အများစုကိုလည်း ဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့သည်။
ဖမ်းဆီးရမိသူများကို ပေဟူသော အရပ်၌ ရွာတည်၍ နေစေခဲ့ရာ ရှမ်းရွာဟု အမည်တွင်လေသည်။
(စန္ဒမာလာလင်္ကာရ အတွဲ ၂၊ ၁၉၉၉၊ စာ ၂၁) တွင် တိုက်ပွဲသည် မြန်မာနှစ် ၈၂၀၊ နတ်တော်လဆန်း ၉ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖြစ်ပွားသည်ဟု ဖော်ပြထားရာ ခရစ်နှစ်အနေဖြင့် ၁၄၅၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ဖြစ်ရာ အမှန်တကယ်ရက်စွဲမှာ နတ်တော်လဆန်း ၆ ရက် (၁၄၅၈၊ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်၊ တနင်္ဂနွေ) ဖြစ်နိုင်သည်။
မြန်မာနံပါတ် ၆ နှင့် ၉ တို့သည် ဆင်တူကာ မှားယွင်းနေနိုင်သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း ၁၄၅၉ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကလေးတိုက်ပွဲအပြီး မကြာမီ အသက် ၆၆ အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မင်းခရီလွန်ပြီးနောက် ဘစောဖြူက ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့သည်။
စန္ဒမာလာ လင်္ကာရ အတွဲ ၂၊ ၁၉၉၉၊ စာ ၂၁ ယဉ်ကျေးမှုများ နောင်တော် မင်းစောမွန်တည်ထားခဲ့သော လေးမျက်နှာ ပုထိုးတော်ကြီး၏ မြောက်ဘက် ကပ်လျက်တွင် မင်းခရီသည် ညီတော်ပုထိုးတော်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
Gutman 2001: 87 thumb|ညီတော်ပုထိုးတော် မြန်မာအက္ခရာသုံး၍ ရေးသားသော ရခိုင်စာပေများထဲတွင် အစောဆုံးဖန်တီးမှုဖြစ်သည့် ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းသည် ၁၄၅၅ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
Singer 2008: 16–17(Gutman 2001: 61): အာရကန်တွင် မြန်မာအရေးအသားသုံးစွဲခြင်းသည် လေးမြို့ခေတ် (၁၁ ရာစုမှ ၁၅ ရာစု)တွင် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ဤခေတ်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များတွင် ပုဂံနှင့် ဆက်စပ်နေမှုများ ရှိခဲ့သည်။
မှတ်စု ကိုးကား ကျမ်းကိုးစာရင်း ကဏ္ဍ:မြောက်ဦး ဘုရင်များ။
ကချင်ကျမ်းစာကောလိပ် ( (အတိုကောက် KTCS)) သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဓမ္မပညာဆိုင်ရာအသင်း (ATESEA) ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ နောင်နန်းရွာတွင် တည်ရှိသည်။
ကချင်နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်ကွန်ဗင်းရှင်း (KBC) လက်အောက်ရှိ ဧဝံဂေလိ ကျောင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်း ကချင်ကျမ်းစာကောလိပ်ကို ကချင်ပြည်နယ် ဗန်းမော်မြို့တွင် သာသနာပြုများက ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် သမ္မာကျမ်းစာကျောင်းကို ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး သင်တန်းကို ၂ နှစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ နောင်နန်းရွာ၌ ကျမ်းစာကျောင်းကို ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
၇၅ နှစ်မြောက် စိန်ရတု အခမ်းအနားကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့မှ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ၅၈ ကြိမ်မြောက် တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်နှင့်အတူ ကျင်းပခဲ့သည်။
Diamond Jubilee Celebration of Kachin Theological College (Invitation Pamphlet) ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်။
ဧကဂ္ဂတာ (ထီ) [ဧကဂ္ဂ+တာ] တစ်ခုတည်းသောအာရုံရှိသော၊ တစ်ခုတည်းသော အာရုံဟူသောအမြတ်ရှိသော၊ မပျံ့လွင့်သော၊ မတုန်လှုပ်သော၊ တည်ကြည်သော စိတ်၏အဖြစ်၊ တစ်ခုတည်းသောသဘောရှိသော၊ အာရုံဟူသော၊ အထွတ်အထိပ်အဖို့အစုရှိသော စိတ်၏အဖြစ်။
) (က) ဧကဂ္ဂတာစေတသိက်။
(က) ကတမာ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ဟောတိ။
စိတ္တဿေကဂ္ဂတာတိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂဘာဝေါ၊ သမာဓိဿေတံ နာမံ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၁။
စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ(ပဋိသံ၊၄၇)တိ နာနာရမ္မဏဝိက္ခေပါဘာဝတော ဧကံ အာရမ္မဏံ အဂ္ဂံ ဥတ္တမံ အဿာတိ ဧကဂ္ဂေါ၊ ဧကဂ္ဂဿ ဘာဝေါ ဧကဂ္ဂတာ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၃။
ဧကံ အဂ္ဂံ အာရမ္မဏံ ဣမဿာတိ ဧကဂ္ဂံ။
ဧကဂ္ဂဿ ဘာဝေါ ဧကဂ္ဂတာ။
အဋ္ဌသာ၊ ယော၊၁၀၇။
ဧကတ္တာရမ္မဏသင်္ခါတော အဂ္ဂေါ ကောဋ္ဌာသော ကောဋိ ဝါ ဧတဿာတိ ဧကဂ္ဂံ၊ စိတ္တံ။
တဿ ဘာဝေါ ဧကဂ္ဂတာ။
ပရမတ္ထဒီပနီ၊၉၂။
(ခ) သမာပတ်၊ ဈာန်။
ထိုဧကဂ္ဂတာကို အဘိဓမ္မာပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာတို့၌ "စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ”ဟု ဟောတော်မူသည်။
ထိုဧကဂ္ဂတာကိုပင် “စိတ်ကို အာရုံ၌ ကောင်းစွာအညီအမျှ ထားတတ် တည်စေတတ်သော တရား = သမာဓိ”ဟု လည်းခေါ်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ အပိုင်း ၃ လက္ခဏာစသည် ထိုဧကဂ္ဂတာသည် အကြီးအမှူးဖြစ်ခြင်းသဘော "ပါမောက္ခလက္ခဏာ” ရှိ၏။
ဥပမာ- စုလစ်မွန်းချွန် အထွတ်တပ်သောအိမ်၌ အခြင်စသည်တို့သည် အထွတ်သို့သာလျှင် ဆိုက်ရောက် ပေါင်းစုကုန်သောကြောင့် အထွတ်ကို ထိုအခြင်စသည်တို့၏ "အကြီးအမှူး" ဟု ခေါ်ဆိုရသကဲ့သို့ ကုသိုလ်တရား အားလုံးတို့သည်လည်း သမာဓိသို့သာလျှင် ဆိုက်ရောက် ပေါင်းစုကုန်သောကြောင့် သမာဓိကို ကုသိုလ်တရားတို့၏ “အကြီးအမှူး”ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုထိုအာရုံ၌ မပျံ့လွင့်စေတတ်သောသဘော "အဝိက္ခေပလက္ခဏာ” ရှိ၏။
သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုထိုအာရုံသို့ မရွေ့ရှားစေတတ်သောသဘော “အဝိသာရလက္ခဏာ” လည်းရှိ၏။
ဥပမာသော်ကား- စစ်ပွဲဆင်နွဲရာ၌ ဘုရင်မင်းသည် ဆုတ်နစ်သော စစ်တပ်ရှိရာသို့ သွားလတ်သော် စစ်သည်တော်တို့သည် တဖန်ပြည့်မြဲ ပြည့်ပြန်သည်ဖြစ်၍ စစ်သည်တော်တို့၏ ဖရိုဖရဲ ပြိုကွဲခြင်းကို မဖြစ်စေသကဲ့သို့ ရန်သူစစ်သည်တို့ ပြိုကွဲ၍၎င်းတို့၏ ဘုရင်မင်းထံသို့သာ အစဉ်အမြဲ လိုက်သကဲ့သို့ ဧကဂ္ဂတာသည်လည်း သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုထို အာရုံ၌ ပျံ့လွင့်ခွင့် မပေးသောကြောင့် "ထိုထိုအာရုံ၌ မပျံ့လွင့်စေသော သဘောလက္ခဏာရှိ၏၊ ထိုထိုအာရုံသို့ မရွေ့ရှားစေသော သဘောလက္ခဏာရှိ၏” ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ထိုဧကဂ္ဂတာကြောင့် စိတ်သည် အာရုံများစွာတို့၌ မပျံ့လွင့်ခြင်း၊ မရွေ့ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။
အတူတကွဖြစ်ဖက် သဟဇာတတရားတို့ကို ပေါင်းစုပေးခြင်း “သမိဏ္ဍနရသ” ရှိ၏၊ ငြိမ်သက်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ယောဂီဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာခြင်း “ဥပသမပစ္စုပဋ္ဌာန်” ရှိ၏။
ယောဂီတို့၏ ဉာဏ်အမြင်၌ ထိုသမာဓိကို "ငြိမ်သက်သော တရား” ဟု ထင်မြင်လာသည်။
ဉာဏ်ဟူသော အကျိုး "ဉာဏပစ္စုပဋ္ဌာန်” ရှိ၏၊ သမာဓိကြောင့် မှန်ကန်စွာ သိမြင်သောဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်သည်။
ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် “တည်ကြည်သော သမာဓိရှိသူသည် မဖေါက်မပြန် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏” ဟု ဟောတော်မူသည်။
အထူးအားဖြင့်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့်လည်းကောင်း ချမ်းသာခြင်းလျှင် နီးစွာသောအကြောင်း “သုခပဒဋ္ဌာန်” ရှိ၏၊ ဘာဝနာကုသိုလ်အရာ၌ ကိုယ်၊ စိတ် ချမ်းသာမှသာလျှင် သမာဓိမည်သော ဧကဂ္ဂတာ ဖြစ်နိုင်သည်။
လေငြိမ်သက်သော နေရာ၌ ဆီမီးတောက်သည် မတုန်မလှုပ် တည်သကဲ့သို့ စိတ်ကို မတုန်မလှုပ် တည်စေသောတရားဖြစ်သည်။
(မိလိန္ဒ၊၃၈။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၁-၂။
) အခြားအမည်များ ဧကဂ္ဂတာသည် အာရုံ၌ မတုန်မလှုပ် တည်နေတတ်သောကြောင့် "ဌိတိ" မည်၏၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံ၌ ပေါင်းစု၍ ထားတတ်သောကြောင့် "သဏ္ဌိတိ” မည်၏၊ အာရုံသို့ သက်ဝင်၍ တည်နေတတ်သောကြောင့် "အဝဋ္ဌိတိ" မည်၏၊ အာရုံသို့ သက်ဝင်တည်နေတတ်သော တရားများကားကုသိုလ်အဖို့၌ “သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ” ဟူ၍ လေးပါးရှိ၏၊ အကုသိုလ်အဖို့၌ “တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ အဝိဇ္ဇာ” ဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏၊ ဧကဂ္ဂတာ မပါဝင်ချေ၊ အားနည်းသောကြောင့်တည်း။
ကုသိုလ်အဖို့၌မူ ဧကဂ္ဂတာသည် အားကြီးသောကြောင့် အာရုံသို့ သက်ဝင်တည်နေတတ်သော တရားတို့တွင် ပါဝင်သည်။
ပူပန်တုန်လှုပ်မှု = ဥဒ္ဓစ္စ၊ ယုံမှားမှု = ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်လတ်သော် ထိုထိုအာရုံ၌ ရွေ့လျားမှု၊ ပျံ့လွင့်မှု၊ ဖရိုဖရဲကျဲမှု ဖြစ်၏၊ သမာဓိသည် ထိုရွေ့ရှားမှု၊ ပျံ့လွင့်မှု၊ ဖရိုဖရဲကျဲမှုတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောကြောင့် “အဝိသာဟာရ၊ အဝိက္ခေပ၊ အဝိ သာဟဋမာနသတာ” မည်၏၊ စိတ္တသမထ၊ အဓိကရဏသမထ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထ ဟူသော သမထသုံးပါးတို့တွင် ဧကဂ္ဂတာမည်သော သမာဓိသည် စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်းကို ငြိမ်းအေးစေသောကြောင့် “စိတ္တသမထ” မည်၏။
(အကျယ်ကို အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၈။
မူလ၊ဋီ၊၁၊၉၆-တို့ကြည့်။
) အကုသိုလ်အရာ၌လည်း ဧကဂ္ဂတာမည်သော "မိစ္ဆာသမာဓိ" ဖြစ်နိုင်သည်။
(အကျယ်ကို အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၀-ကြည့်။
) စိတ်၏ အာရုံတစ်မျိုးတည်းသာ ရှိခြင်းသည် သမာဓိမည်၏၊ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကား သမာဓိ၏ အကြောင်းနိမိတ်တို့ ဖြစ်သည်၊ သမ္မပ္ပဓာန်လုံ့လလေးပါးတို့ကား သမာဓိ၏ အခြံအရံတို့ဖြစ်သည်၊ ထိုတရားတို့ကို မှီဝဲခြင်း ပွားများခြင်း ကြိမ်ဖန်များစွာပြုခြင်း တို့သည် သမာဓိကို ပွားများခြင်း ဖြစ်သည်။
(မ၊၁၊၃၇၅။
) ဣန္ဒြေညီမျှခြင်း အကျိုး သဒ္ဓါနှင့် ပညာတို့ ညီမျှခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဝီရိယနှင့် သမာဓိတို့ ညီမျှခြင်းကိုလည်းကောင်း ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းကြ၏။
သဒ္ဓါအားကြီး၍ ပညာအားနည်းလျှင် ကြည်ညိုဖွယ်မဟုတ်သောအရာ၊ အကျိုးမရှိသော အရာတို့၌ ကြည်ညိုတတ်၏။
ပညာအားကြီး၍ သဒ္ဓါအားနည်းမူ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသူ ဖြစ်တတ်၏။
ဆေးမှားသောရောဂါကို ကုသရန် ခက်ခဲသကဲ့သို့ “စိတ်ဖြစ်ကာမျှဖြင့်ပင် ကုသိုလ်ဖြစ်၏” ဟု ယူဆ၍ ဒါန သီလ စသည်ကို ပယ်မြစ်ကာ မပြုသူသည် ငရဲ၌ဖြစ်ရလေသည်။
သမာဓိအားကောင်း၍ ဝီရိယအားနည်းသူသည် ပျင်းရိတတ်၏။
ဝီရိယအား ကောင်း၍ သမာဓိအားနည်းသူသည် တုန်လှုပ်ပျံ့လွင့်တတ်၏။
ထိုဝီရိယနှင့် သမာဓိတို့ ညီမျှပါမူ ပျင်းရိခြင်း၊ တုန်လှုပ်ပျံ့လွင့်ခြင်းတို့ မဖြစ်မူ၍ အပ္ပနာဈာန်ဟူသော အကျိုးကို ရနိုင်လေသည်။
(အကျယ်ကို-ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၈။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၅။
ဝိ သုဒ္ဓိ၊၁၊၁၂၆။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၂၃-၌ ကြည့်။
) (၅၅)ပါးသော သမာဓိအပြားတို့ကို တစ်ပါးမှ ဆယ်ပါးအထိ ရေတွက်ထားပုံတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သမာဓိ၏သဘော(၂၅)ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း ပဋိသံ၊ ၄၇-၈-၌ ကြည့်။
ဤတွင် ကြည့်နိုင်ပါသည်။
အာရုံဟူသည် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သော်လည်း အထူးထူးသော သဘောရှိ၏။
ထို့ကြောင့် တစ်ခုသောအာရုံသည်လည်း အထူးထူးသော သဘောတို့၌ ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်ဘဲ တစ်ခုသောသဘော၌ ခဏမျှ ဖြစ်သောစိတ်၏ မတုန်လှုပ်သော အခြင်းအရာသည် ဧကဂ္ဂတာမည်၏။
"တိပိဋကအဘိဓာန်" ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
သဒ္ဓါ (ထီ) [သံ+ဓာ+အ။
၆၆၀။
နီတိ၊ သုတ္တ၊ ၁၂၄၈။
သဒ္ဓ-လည်းကြည့်။
ဂြဒ္ဓါ-သံ။
သဍ္ဎာ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။
(၁) သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါတရား၊ ယုံကြည်-ကြည်ညို-ခြင်း၊ ယုံကြည်ကြောင်း-ယုံကြည်တတ်သော-ယုံကြည်ခြင်းမျှ ဖြစ်သော-တရား၊ သဒ္ဓါစစ်၊ သဒ္ဓါစေတသိက်။
(၁) သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါတရား၊ ယုံကြည်-ကြည်ညို-ခြင်း၊ ယုံကြည်ကြောင်း-ယုံကြည်တတ်သော-ယုံကြည်ခြင်း မျှဖြစ်သော-တရား၊ သဒ္ဓါစစ်၊ သဒ္ဓါစေတသိက်။
ယာ တသ္မိံ သမယေ သဒ္ဓါ သဒ္ဓဟနာ ဩကပ္ပနာ အတိပ္ပသာဒေါ သဒ္ဓါ။
သဒ္ဒဟန္တိ, ဧတာယ သယံ ဝါ သဒ္ဒဟတိ, သဒ္ဒဟနမတ္တမေဝ ဝါ ဧသာတိ သဒ္ဓါ။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၂။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၄၇။
(က) ကံ, ကံ၏အကျိုးနှင့် ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်ခြင်း။
သဒ္ဓါ (ဥဒါန၊၈၉) တိ သဒ္ဓါယ ကမ္မဖလသမ္ပဒါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၉၃။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၀၀)။
(ခ) အဖန်ဖန်-အထပ်ထပ်-အဖန်တလဲလဲ-ထပ်တလဲလဲ-ဖြစ်သော-သဒ္ဓါ။
(ခ) အဖန်ဖန်-အထပ် ထပ်-အဖန်တလဲလဲ-ထပ်တလဲလဲ-ဖြစ်သော-သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါ (သံ၊၁၊၂၆၈) တိ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနသဒ္ဓါ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၀။
(ဂ) လောကုတ္တရာတရားကို လိုချင်သော သမ္မာဆန္ဒကြောင့်ဖြစ်သော ကံ, ကံ၏အကျိုး နှင့် ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်သော သဒ္ဓါ။
(ဂ) လောကုတ္တရာ တရားကို လိုချင်သော သမ္မာဆန္ဒကြောင့်ဖြစ်သော ကံ, ကံ၏အကျိုးနှင့် ရတနာသုံးပါးကို ယုံကြည်သော သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါယာ (ထေရ၊၂၃၀)တိ ဓမ္မစ္ဆန္ဒသမုဋ္ဌာနာယကမ္မဖလသဒ္ဓါယ စေဝ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၈။
(ဃ) ရတနာသုံးပါး၌-ယုံကြည်-ကြည်ညို-ခြင်း။
တတော သဒ္ဓံ ပဋိလဘ (ထေရ၊၂၇၃) န္တိ ---ရတနတ္တယေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘိ။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄။
(င) ဘုရား ဟောတော်မူအပ်သည့် တရားတော်နှင့်ဘုရား၌ ယုံကြည်သော အခြင်းအရာ။
(င) ဘုရားဟောတော်မူအပ်သည့် တရားတော်နှင့် ဘုရား၌ ယုံကြည်သော အခြင်းအရာ။
ပမုဉ္စန္တု၊ သဒ္ဓ (ဝိ၊၃၊၁၀) န္တိ —— မယာ ဒေသိတေ အတ္တနော သဒ္ဓဟနာကာရံ ဥပဋ္ဌာပေန္တူတိ အတ္ထော။
(စ) ဘုရားနှင့် တရားတော်၌ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်ခြင်း။
သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ “သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဧဝရူပဿ ဓမ္မဿ ဒေသေတာ”တိ တထာဂတေ “သွာက္ခာတော ---ဧကန္တပရိသုဒ္ဓေါတိ အာဒိနာ ဓမ္မေ စ သဒ္ဓံ လဘတိ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၃။
သဒ္ဓံ လဘတိ--- အစလသဒ္ဓံ လဘတိ။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၇၁။
(ဆ) ဓမ္မကထိက ဖြစ်သော တပည့်သာဝကနှင့် တရားတော်၌ ယုံကြည်မှု။
(ဆ) ဓမ္မကထိကဖြစ်သော တပည့်သာဝက နှင့် တရားတော်၌ ယုံကြည်မှု။
တထာ “ယော သာဝကော --- သဒ္ဓဟိတဗ္ဗဝစနော” တိ ဒေသကေ သာဝကေ စ “တာဒိသေန သာဝကေန ဒေသိတော --- အမှေဟိ စ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော” တိ သာဝကေန ဒေသိတဗ္ဗဓမ္မေ စ သဒ္ဓံ သဒ္ဒဟနံ အတ္တနော သန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၇၂။
(ဇ) ကံ, ကံ၏အကျိုးနှင့် တမလွန်လောကကို ယုံကြည်သော သဒ္ဓါတရား။
သဒ္ဓါယဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ။
ဇာ၊၂၊၁၇။
ကမ္မဉ္စ ဖလဉ္စ ပရလောကဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ ပဝတ္တာယ သဒ္ဓါယ အဟံ ပဗ္ဗဇိတော။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၁၇၈။
(ဈ) လောကီ, လောကုတ္တရာအားဖြင့် နှစ်ပါးသော သဒ္ဓါ။
(ဈ) လောကီ လောကုတ္တရာအားဖြင့် နှစ်ပါးသော သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါယ သီလေန ဝီရိယေန စ။
ဓမ္မ၊၃၅။
လောကိယလောကုတ္တရာယ ဒုဝိဓာယ သဒ္ဓါယ စ။
သဒ္ဓါပတိဋ္ဌိတာ (ဓမ္မ၊၆၁) တိ လောကိယ-လောကုတ္တရတော ဒုဝိဓာပိ သဒ္ဓါ။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၆။
(ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၆၅-၆)။
(ည) သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသို့ သက်ဝင်၍ ယုံကြည်သော၊ ပသာဒနီယဝတ္ထု၌လည်း အလွန်ကြည်ညိုသော၊ သဒ္ဓါ။
(ည) သန္ဓေယျဝတ္ထုသို့ သက်ဝင်၍ ယုံကြည်သော၊ ပသာဒနီယဝတ္ထု၌လည်း အလွန်ကြည်ညို သော၊ သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါယာ (ဒီ၊၃၊၁၃၄) တိ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါယ ပသာဒသဒ္ဓါယ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၈။
(ဋ) မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ယုံ ကြည်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်သောသဒ္ဓါ။
(ဋ) မတုန်မလှုပ် သက်ဝင် ယုံကြည် သည်ဖြစ်၍ဖြစ်သော သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါယ မူလံ နာမာ (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၆) တိ အဝေစ္စပ္ပသာဒ-ဘူတာယ သဒ္ဓါယ၊ မ၊ဋီ၊၂၊၃၀၄။
(ဌ) မဂ်ဖြင့်-လာ-ကပ်-ရောက်-ရသော ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါ။
(ဌ) မဂ် ဖြင့်-လာ-ကပ်-ရောက်-ရသော ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါ (သံ၊၁၊၂၃၄) တိ မဂ္ဂေနာဂတ-သဒ္ဓါ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၀။
သဒ္ဓါ(အံ၊၁၊၃၆၈)တိ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓါ အဓိပ္ပတာ။
သောတာပန္နဿ သဒ္ဓါ အဓိပ္ပတာတိ သောတာပန္နဿ မဂ္ဂေနာဂတာ သဒ္ဓါ အဓိပ္ပတာ။
(အံ၊ဋီ၊၃၊၂၁)။
(ဍ) လှူဒါန်းကြောင်းဖြစ်သော သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါ (အံ၊၃၊၆၈) တိ ယာယ သဒ္ဓါယ ဒါနံ ဒေတိ၊သာ သဒ္ဓါ။
(ဎ) ပစ္စဝေက္ခနာဇော နှင့်ယှဉ်သော သဒ္ဓါ။
(ဎ) ပစ္စဝေက္ခနာဇောနှင့် ယှဉ်သော သဒ္ဓါ။
သဒ္ဓါ (သံ၊၃၊၁၉၈)တိ ပစ္စဝေက္ခနသဒ္ဓါ။
(ဏ) သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အလွန်ကြည်လင်စေတတ်သော၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ အလွန်ကြည် လင်ကြောင်းဖြစ်သော-သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါတရား။
(ဏ) သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အလွန် ကြည်လင်စေတတ်သော သဒ္ဓါ သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ အလွန် ကြည်လင် ကြောင်းဖြစ်သော သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါတရား၊ အဓိမောက္ခောတိ သဒ္ဓါ၊ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ ယေဝ ဟိဿ စိတ္တစေတသိကာနံ အတိသယ ဗလဝတီ သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။
န ပသာဒဘူတာ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၂။
အဓိမောက္ခောတိ သဒ္ဓါ၊ န ယေ ဝါ ပနကာဓိမောက္ခောတိ အဓိပ္ပါယော။
သာ စေတ္ထ န ကမ္မဖလံ ရတနတ္တယံ ဝါ သဒ္ဒဟနဝသေန ပဝတ္တာ၊ —သမ္ပယုတ္တာနံ အတိဝိယ ပသန္နဘာဝဟေတုဘူတာ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၁။
(၂) သဒ္ဓါသုတ် (၄) သုတ် (D.P.P.N-၌ကား-သံ၊၃၊၁၉၇။
အံ၊၃၊၂၆၄-တို့၌ လာသော အာပဏသုတ်, ဈာနသုတ်ပါ ထည့်၍ ခြောက်သုတ်-ဟုပြသည်။
) (၂) သဒ္ဓါသုတ် (၄) သုတ် (D.P.PN. ၌ကား-သံ၊၃၊၁၉၇။
အံ၊၃၊၂၆၄-တို့၌ လာသော အာပဏသုတ်, ဈာနသုတ်ပါထည့်၍ ခြောက်သုတ်ဟု ပြသည်။
) သဒ္ဓါ သမယော သကလိကံ။
(အံ၊၂၊၃၈။
အံ၊၃၊၁၅၀)။
(၃) ယုံ-ယုံကြည်-ခြင်း(သဒ္ဓါအတု၊ သဒ္ဓါဟနာကာရ-အဓိမောက္ခ တရား)။
(၃) ယုံ-ယုံကြည်-ခြင်း (သဒ္ဓါအတု၊ သဒ္ဓါဟနာကာရ-အဓိမောက္ခ တရား)။
အညတြေဝသဒ္ဓါယာ (သံ၊၂၊၃၅၁)တိ ဝိနာ သဒ္ဓါယ သစ္စံ အပနေတွာ။
ဧတ္ထ စ သဒ္ဓါတိ န ပစ္စက္ခာ သဒ္ဓါ၊ ယော ပန ပရဿ ဧဝံ ကိရ ဧဝံ ကိရာတိ ကထေန္တဿ သုတွာ ဥပ္ပန္နော သဒ္ဒဟနာကာရော၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။
(၄) သဒ္ဓါမည်သော ဥပါသိကာမ။
သဒ္ဓါ နာမ ဥပါသိကာ-မုဓပ္ပသန္နာ ဟောတိ။
ဝိ၊၁၊၄၉။
(၅) (သိကြားမင်း၏ သမီးတော်) သဒ္ဓါနတ်သမီး။
တဒါ တံ သဒ္ဓါ သက္ကဿ အာသာ သဒ္ဓါ သိရီ ဟိရီတိ စတာ ဂီတရော ဟောန္တိ။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၄၁၇။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၁ သဒ္ဓါစေတသိက်၏ လက္ခဏာ စသည် သဒ္ဓါသည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ကြည်စေခြင်းလက္ခဏာရှိ၏၊ နောက်သို့မဆုတ် စုပ်စုပ် နှစ်လျက် ... သက်ဝင်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
တစ်နည်း— ရတနတ္တယကမ္မကမ္မဖလ-ဟုဆိုအပ်သော သဒ္ဓေယျဝတ္ထုကို ယုံကြည်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
(တစ်နည်း) “ဤဝတ္ထုသည် ဤသို့ သဘောရှိ၏ " ဟု သဒ္ဒေယျဝတ္ထုသို့ သက်ဝင်၍ ကြံစည်ယုံကြည်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
ရေနောက် မြူနယ်ကို ကြည်စေတတ်သော စက္ကဝတ်မင်းဖျား (စကြဝတေးမင်း)၏ ပတ္တမြားရတနာကဲ့သို့ နောက်ကျခြင်းဟူသောအညစ်အကြေးကို ပယ်ထုတ်၍ သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို ကြည်စေခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
(တစ်နည်း)မိကျောင်း, မကာရ်းစသည်ဖြင့် ပြွမ်းသောရေအယဉ်ကို မကြောက်မရွံ့မဆုတ် မနစ် ကူးခတ်ဝံ့သော ယောက်ျားကဲ့သို့ ဒါန, သီလ စသည်တို့၌ မသက်ဝင်နိုင်သည်ဖြစ်၍ ဆုတ်နစ်သော သဟဇာတ်တရားတို့ကို မနစ် မစုတ် စုပ်စုပ် သက်ဝင်စေခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
ဝါ၊ လွတ်လွတ် စုပ်စုပ်အားဖြင့် အာရုံသို့ သက်ဝင်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏။
သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ မနောက် မကျုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်တတ်၏။
(တစ်နည်း) ကြည်ညိုအပ်သော ဘုရားအစရှိသောအရာ၌ ကြည်ညို ခြင်းမှ ဖောက်ပြန်သော အကုသိုလ်ဟူသော အဿဒ္ဓိယ, မကြည်ညိုအပ်သော ပူရဏကဿပ အစရှိသည်တို့၌ ကြည်ညိုခြင်းဟုဆိုအပ်သော မိစ္ဆာအဓိမောက္ခ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၍ သဒ္ဓေယျဝတ္ထု၌တည်လျက် ဆုံးဖြတ် တတ်သောတရားဟူ၍ ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင် တတ်၏။
ရတနတ္တယ, ကမ္မ, ကမ္မဖလ-ဟူသော ယုံကြည်အပ်သော ဝတ္ထုလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
(တစ်နည်း) သဒ္ဓမ္မသဝန စသော သောတာပတ္တိမဂ်၏ အင်္ဂါလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၂-၃။
) “သဒ္ဓါစစ်, သဒ္ဓါတု " ရတနာ ၃-ပါး, ဤပစ္စုပ္ပန်-လောက-ဘဝ, နောက် တမလွန်-လောက-ဘဝ, ကံ, ကံ၏ အကျိုးတရားတို့ကို ဧကန်စင်စစ် ရှိ၏ ဟူ၍ ယုံကြည်မှု သဘောတရားသည် သဒ္ဓါအစစ် ဖြစ်၍ ပူရဏကဿပ စသည့် ဂိုဏ်းခေါင်းဆောင် တိတ္ထိဆရာတို့ကို ယုံကြည်မှုကား သဒ္ဓါအတု (မိစ္ဆာဓိမောက္ခ) ဖြစ်သည်။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၂။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၁၇။
မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၃၃၆-၇။
) “သဒ္ဓါ၏ ဥပမာများ” သဒ္ဓါတရားကို စကြဝတေးမင်း၏ ပတ္တမြားရတနာ, စစ်မြေပြင်၌ အလွန်ရဲရင့်သော စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတို့နှင့်လည်းကောင်း၊ (မိလိန္ဒ၊၃၄-၅။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊ ၁၆၂-၃။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၄၇) လက်=နှာမောင်း, စည်းစိမ်ဥစ္စာ, မျိုးစေ့တို့နှင့် လည်းကောင်း၊ (သံ၊၁၊၂၁၆။
အံ၊၂၊၃၀၄။
ထေရ၊၃၁၈။
) ရေနှင့်လည်းကောင်း၊ (ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၅၈) ပန်းနှင့် လည်းကောင်း၊ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၂၉၇) အဆီ အစေးနှင့်လည်းကောင်း၊ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၁။
) တံခါးတိုင်နှင့် လည်းကောင်း၊ (အံ၊၂၊၄၈၀။
မိလိန္ဒ၊၃၁၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၃။
) တန်ဖိုးငွေ နှင့်လည်းကောင်း (မိလိန္ဒ၊၃၂၄) ဥပမာပြု၍ ဟောကြားတော်မူသည်။
thumb| သံလိုက်စက်ကွင်းလိုင်းများ ( အစိမ်းရောင် ) သည် လက်ရှိသယ်ဆောင်နေသော ဝါယာကြိုးများ၏ ကွင်းလယ်အား ကွင်းလယ်ကို အာရုံစိုက်ကာ ကွင်းလယ်ကို ဖြတ်သွားသည်။
လျှပ်စစ်သံလိုက် ကွိုင် သည် ကွိုင် ပုံစံ ( ခရုပတ် သို့မဟုတ် helix ) ကဲ့သို့သော လျှပ် ကူး ပစ္စည်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လျှပ်စစ်မော်တာများ၊ ဂျင်နရေတာများ၊ လျှပ်ကူးကိရိယာများ ၊ လျှပ်စစ် သံလိုက်များ ၊ ထရန်စဖော်မာများ နှင့် အာရုံခံကွိုင်များကဲ့သို့သော စက်ပစ္စည်းများတွင် လျှပ်စစ်စီးကြောင်းများကို သံလိုက် စက်ကွင်းများနှင့် အကျိုးသက်ရောက်သည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်ကွိုင်များကို အသုံးပြုသည်။
လျှပ်စစ်စီးကြောင်းတစ်ခုသည် သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခုထုတ်လုပ်ရန် ကွိုင်၏ဝါယာကြိုးမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သွားသည် သို့မဟုတ် အပြန်အလှန်အားဖြင့် ကွိုင်အတွင်းပိုင်းမှတဆင့် ပြင်ပ အချိန်ပြောင်းလဲနေသော သံလိုက်စက်ကွင်းသည် conductor အတွင်းရှိ EMF ( ဗို့အား ) ကိုထုတ်ပေးသည်။
လျှပ်ကူးပစ္စည်းတစ်ခုခုမှဖြတ်၍ လျှပ်စီးကြောင်းသည် Ampere ၏ဥပဒေ ကြောင့် စပယ်ယာပတ်ပတ်လည်တွင် စက်ဝိုင်းပုံသံလိုက်စက်ကွင်းကို ဖန်တီးသည်။
coil ပုံသဏ္ဌာန်ကို အသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက်မှာ ၎င်းသည် ပေးထားသော လျှပ်စီးကြောင်းမှ ထုတ်ပေးသော သံလိုက်စက်ကွင်း၏ ခွန်အားကို တိုးမြင့်စေခြင်း ဖြစ်သည်။
သီးခြားဝိုင်ယာကြိုးများမှ ထုတ်ပေးသော သံလိုက်စက်ကွင်းများသည် ကွိုင်၏အလယ်ဗဟိုကို ဖြတ်သန်းသွားကာ ထိုနေရာတွင် ခိုင်ခံ့သောအကွက်တစ်ခုထွက်လာရန် ( superpose ) ပေါင်းထည့်သည်။
ဝိုင်ယာအလှည့်များလေလေ၊ အကွက်ထွက်အားကောင်းလေဖြစ်သည်။
အပြန်အလှန်အားဖြင့် Faraday ၏ induction ဥပဒေ ကြောင့် ပြောင်းလဲလာသော ပြင်ပသံလိုက် flux သည် ဝါယာကြိုးကဲ့သို့သော conductor တွင် ဗို့အားကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အကွက်လိုင်းများသည် ဆားကစ်ကို အကြိမ်များစွာ ဖြတ်တောက်ထားသောကြောင့် ဝိုင်ယာကြိုးကို ကွိုင်သို့ အကွေ့အကောက်များဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးသော ဗို့အားကို တိုးမြှင့်နိုင်သည်။
ကွိုင်တစ်ခုမှ ထွက်လာသော သံလိုက်စက်ကွင်း၏ ဦးတည်ရာကို ညာဘက်လက်ဖြင့် ဆုပ်ကိုင်ထားသော စည်းကမ်း ဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။
ညာလက်၏လက်ချောင်းများသည် ဝါယာကြိုးမှတဆင့် သမရိုးကျလျှပ်စီး ကြောင်းသို့ ကွိုင်တစ်ခု၏ သံလိုက်အူတိုင်ကို ရစ်ပတ်ထားလျှင် လက်မသည် ကွိုင်မှတဆင့် သံလိုက်စက်ကွင်းလိုင်းများကို ဖြတ်သွားသည့် ဦးတည်ရာသို့ ညွှန်ပြမည်ဖြစ်သည်။
အကွက်လိုင်းများ ထွက်ပေါ်လာသည့် သံလိုက်အူတိုင်၏ အဆုံးကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဟု သတ်မှတ်သည်။
thumb| ဝိုင်ယာအကွေ့များစွာရှိသော ကွိုင်တစ်ခုတွင် အလှည့်များ၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် ကွိုင်၏အလယ်ဗဟိုတွင် ပေါင်းထည့်ကာ ခိုင်ခံ့သောအကွက်တစ်ခု ဖန်တီးပေးသည်။
ဤပုံသည် ကွိုင်၏အလယ်ဗဟိုမှဖြတ်၍ အပိုင်းကိုပြသသည်။
လက်ဝါးကပ်တိုင်များသည် စာမျက်နှာသို့ လျှပ်စီးကြောင်းရွေ့လျားနေသည့် ဝါယာကြိုးများဖြစ်သည်။
အစက်များသည် စာမျက်နှာမှ လျှပ်စီးကြောင်း ထွက်ပေါ်လာသည့် ဝိုင်ယာများဖြစ်သည်။
thumb| ပုံမှန်ထရန်စဖော်မာပုံစံဖွဲ့စည်းပုံများ ကွိုင်ကိုဖွဲ့စည်းထားသည့် ဝါယာကြိုး သို့မဟုတ် စပယ်ယာကို အကွေ့အကောက်များ ဟု ခေါ်သည်။
ကွိုင်၏အလယ်ဗဟိုရှိအပေါက်ကို core area သို့မဟုတ် magnetic axis ဟုခေါ်သည်။
ဝါယာကြိုးတစ်ခုစီကို အ လှည့် ဟုခေါ်သည်။
အလှည့်အပြောင်းတွင် ထိမိသည့် အကွေ့အကောက်များတွင်၊ ဝါယာကြိုးအား ဝါယာအကွေ့များကြားမှ လျှပ်ကူးမဝင်စေရန် ပလပ်စတစ် သို့မဟုတ် ကြွေလွှာကဲ့သို့သော လျှပ်ကူးပစ္စည်းမဟုတ်သော လျှပ်ကာ အကာဖြင့် ကာထားရပါမည်။
အကွေ့အကောက်များကို နေရာတွင် ထိန်းထားရန် ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် အခြားပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ကွိုင်ပုံစံ ဖြင့် ပတ်ရစ်လေ့ရှိသည်။
ဝါယာကြိုး၏ အဆုံးများကို ထုတ်ယူပြီး ပြင်ပပတ်လမ်းတစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
အကွေ့အကောက်များသည် ၎င်းတို့၏ အရှည်တစ်လျှောက် နောက်ထပ်လျှပ်စစ်ချိတ်ဆက်မှုများ ရှိနိုင်သည်၊ အဲဒါတွေကို taps လို့ခေါ်တယ်။
အလျား၏အလယ်ဗဟိုတွင် တစ်ချက်နှိပ်ရုံဖြင့် အကွေ့အကောက် များကို အလယ်ဗဟိုထိပုတ်ခြင်း ဟုခေါ်သည်။
ကွိုင်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု လျှပ်စစ်ဖြင့် ကာထားသော အကွေ့အကောက်တစ်ခုထက်ပို၍ ရှိနိုင်သည်။
သာမန်သံလိုက်ဝင်ရိုးတစ်ဝိုက်တွင် အကွေ့အကောက် နှစ်ခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော အကွေ့အကောက်များ ရှိနေသောအခါ၊ အကွေ့အကောက်များကို inductively coupled သို့မဟုတ် သံလိုက်ဖြင့် ပေါင်းစပ် သည်ဟု ဆိုသည်။
အကွေ့အကောက်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် အချိန်ပြောင်းလဲနေသောလျှပ်စီးကြောင်းသည် အခြားအကွေ့အကောက်များမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းသွားသည့် အချိန်-ပြောင်းလဲနေသော သံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးမည်ဖြစ်ပြီး အခြားအကွေ့အကောက်များတွင် အချိန်-ဗို့အားကို လှုံ့ဆော်ပေးမည်ဖြစ်သည်။
Transformer ဟုခေါ်သည်။
သံလိုက်စက်ကွင်းကို ဖန်တီးပေးသော လျှပ်စီးကြောင်းကို အသုံးချသည့် အကွေ့အကောက်များကို မူလအကွေ့အကောက် ဟု ခေါ်သည်။
အခြားအကွေ့အကောက်များကို Secondary windings ဟုခေါ်သည်။
လျှပ်စစ်သံလိုက်ကွိုင်များစွာတွင် သံလိုက် စက်ကွင်းကို တိုးမြှင့်ရန်အတွက် အလယ်ဗဟိုတွင် သံ ကဲ့သို့ ferromagnetic အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုပါရှိသည်။
ကွိုင်မှတဆင့် လျှပ်စီးကြောင်းသည် သံကို သံလိုက်ဖြစ်စေပြီး သံလိုက်ပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်း၏ နယ်ပယ်သည် ဝိုင်ယာကြိုးမှ ထုတ်ပေးသော နယ်ပယ်သို့ ပေါင်းထည့်သည်။
၎င်းကို ferromagnetic-core သို့မဟုတ် iron-core coil ဟုခေါ်သည်။
ferromagnetic core တစ်ခုသည် core မပါဘဲ ကွိုင်တစ်ခု၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် inductance ကို အဆပေါင်း ရာနှင့်ချီ သို့မဟုတ် ထောင်နှင့်ချီ၍ တိုးမြှင့်နိုင်သည်။
ferrite core coil သည် ferrite ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော core တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ferrimagnetic ceramic compound ဖြစ်သည်။
Ferrite coils များသည် ကြိမ်နှုန်းမြင့်မားသော core losses နည်းပါးသည်။
ကျဉ်းမြောင်းသောလေကွက်လပ်များပါရှိသည့် အပိတ်ကွင်းတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်သော core တစ်ခုပါသော ကွိုင်ကို closed-core coil ဟုခေါ်သည်။
သံလိုက်စက်ကွင်းလိုင်းများအတွက် အပိတ်လမ်းကြောင်းကို ပံ့ပိုးပေးခြင်းဖြင့်၊ ဤဂျီဩမေတြီသည် သံလိုက်အားကို လျှော့ချပေးပြီး အပြင်းထန်ဆုံး သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည်။
ထရန်စဖော်မာများတွင် အသုံးများသည်။
Close-core ကွိုင်များအတွက် ဘုံပုံစံတစ်ခုသည် အူတိုင် သို့မဟုတ် ဒိုးနပ်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး စက်ဝိုင်းပုံ သို့မဟုတ် စတုဂံလက်ဝါးကပ်တိုင်အပိုင်းပါရှိသော toroidal core coil ဖြစ်သည်။
ဤဂျီဩမေတြီတွင် ယိုစိမ့်မှု အနည်းဆုံးနှင့် အနည်းဆုံး လျှပ်စစ်သံလိုက်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု (EMI) ကို ထုတ်လွှတ်သည်။
ဖြောင့်တန်းသောဘား သို့မဟုတ် အခြားကွင်းဆက်မဟုတ်သော core တစ်ခုပါသော ကွိုင်ကို open-core coil ဟုခေါ်သည်။
၎င်းသည် အပိတ်အူတိုင်ထက် သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် လျှပ်ကူးနိုင်စွမ်း နည်းပါးသော်လည်း အူတိုင်၏ သံလိုက်ဓာတ် ရွှဲလာမှုကို တားဆီးရန်အတွက် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ferromagnetic core မပါသော coil ကို air-core coil ဟုခေါ်သည်။
၎င်းတွင် ပလပ်စတစ် သို့မဟုတ် အခြားသံလိုက်မဟုတ်သောပုံစံများတွင် ဒဏ်ရာကွိုင်များအပြင် ၎င်းတို့၏ အကွေ့အကောက်များအတွင်း အမှန်တကယ် လေအလွတ်များပါရှိသည့် ကွိုင်များပါဝင်သည်။
ကွိုင်အမျိုးအစားများ ကွိုင်များကို ၎င်းတို့နှင့် လည်ပတ်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော လက်ရှိ ကြိမ်နှုန်း ဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်- တိုက်ရိုက်လျှပ်စီးကြောင်း သို့မဟုတ် DC ကွိုင်များ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်သံလိုက်များသည် ၎င်းတို့၏ အကွေ့အကောက်များတွင် တည်ငြိမ်သော တိုက်ရိုက်လျှပ်စီးကြောင်း ဖြင့် လည်ပတ်သည်။
အော်ဒီယိုကြိမ်နှုန်း သို့မဟုတ် AF ကွိုင်များ၊ လျှပ်ကူးကိရိယာများ သို့မဟုတ် ထရန်စဖော်မာများသည် အသံကြိမ်နှုန်း အကွာအဝေးအတွင်း၊ 20 kHz ထက်နည်း သော လျှပ်စီးကြောင်းများ ဖြင့် လည်ပတ်သည် ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်း သို့မဟုတ် RF ကွိုင်များ၊ လျှပ်ကူးပစ္စည်း သို့မဟုတ် ထရန်စဖော်မာများသည် 20 kHz အထက်၊ ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်း အကွာအဝေးရှိ လျှပ်စီးကြောင်းများဖြင့် လည်ပတ်သည် Coils များကို ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်- လျှပ်စစ်သံလိုက် thumb| AC universal motor ၏ stator ပေါ်ရှိ Field coil လျှပ်စစ်သံလိုက်။
လျှပ်စစ်သံလိုက်များသည် အချို့သော ပြင်ပအသုံးပြုမှုအတွက် သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည့် ကွိုင်များဖြစ်ပြီး တစ်စုံတစ်ခုအပေါ် စက်ပိုင်းဆိုင်ရာအား မကြာခဏ ထုတ်ပေးသည်။
သို့မဟုတ် ရှိပြီးသား နောက်ခံအကွက်များကို ဖယ်ရှားပါ။
သီးခြားအမျိုးအစားအချို့- ဆိုလီနွိုက် - ဝါယာကြိုး၏ ဖြောင့်သော အခေါင်းပေါက်ပုံစံရှိသော လျှပ်စစ်သံလိုက် မော်တာနှင့် ဂျင်နရေတာ အကွေ့အကောက်များ - ရိုးတံ (မော်တာ) သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်စီးကြောင်း (ဂျင်နရေတာ) ကို လှည့်ရန် အချင်းချင်း လုပ်ဆောင်ပေးသော လျှပ်စစ်မော်တာနှင့် ဂျင်နရေတာများ၏ stator သို့မဟုတ် stator ပေါ်ရှိ သံအူတိုင်များမှ လျှပ်စစ်သံလိုက်များ၊ Field winding - armature winding တွင် လုပ်ဆောင်ရန် တည်ငြိမ်သော သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည့် သံ-အူတိုင် ကွိုင်။
Armature winding - torque (မော်တာ) ဖန်တီးရန် သို့မဟုတ် ပါဝါ (ဂျင်နရေတာ) ထုတ်လုပ်ရန် ဗို့အားကို လှုံ့ဆော်ပေးသော သံလိုက်စက်ကွင်းမှ လှည့်ပတ်သော သံလိုက်စက်ကွင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်သော သံ-core coil တစ်ခု၊ Helmholtz coil ၊ Maxwell coil - ပြင်ပ သံလိုက်စက်ကွင်းကို ဖျက်သိမ်းရန် ဆောင်ရွက်ပေးသော လေ-အူတိုင် ကွိုင် Degaussing coil - အစိတ်အပိုင်းများကို ဖြုတ်ချရန် အသုံးပြုသည့် ကွိုင် Voice coil - ရွေ့လျား-ကွိုင် အသံချဲ့စက် တွင် အသုံးပြုသည့် ကွိုင်တစ်ခု၊ သံလိုက်တစ်ခု၏ ဝင်ရိုးစွန်းများကြားတွင် ဆိုင်းငံ့ထားသည်။
အသံအချက်ပြမှုကို ကွိုင်မှတဆင့်ဖြတ်သန်းသောအခါ၊ ၎င်းသည် တုန်ခါကာ အသံလှိုင်းများဖန်တီးရန် ပူးတွဲပါစပီကာကို ရွှေ့သည်။
ဒိုင်ယာ ဖရမ် ကဲ့သို့ တစ်စုံတစ်ခုက ကြားဖြတ်ဖမ်းယူထားသော အသံတုန်ခါမှုများကို သံလိုက် စက်ကွင်းအတွင်း နှစ်မြှုပ်ထားသော အသံကွိုင်သို့ လွှဲပြောင်းပေးသည့် ရွေ့လျားမိုက်ခရိုဖုန်းကို အသုံးပြုပြီး ကွိုင်၏ terminal အဆုံးသည် ထိုတုန်ခါမှု၏လျှပ်စစ် analog တစ်ခုပေးပါသည်။
Inductors များ လျှပ်ကူးပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဓာတ်ပေါင်းဖိုများသည် ကွိုင်ကိုယ်နှိုက်နှင့် အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်သည့် သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည့် ကွိုင်များဖြစ်ပြီး ကွိုင်မှတစ်ဆင့် လျှပ်စီးကြောင်းပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်သည့် နောက်ကျော EMF ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။
Inductors များကို လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းများတွင် ဆားကစ်ဒြပ်စင်များအဖြစ် အသုံးပြုပြီး၊ စွမ်းအင်ကို ယာယီသိမ်းဆည်းရန် သို့မဟုတ် လက်ရှိပြောင်းလဲမှုများကို ခုခံရန် အသုံးပြုသည်။
အမျိုးအစားအချို့ Tank coil - ချိန်ညှိထားသော circuit တွင်အသုံးပြုသော inductor တစ်ခု Choke - ကြိမ်နှုန်းနိမ့် AC သို့မဟုတ် DC မှတဆင့် မြင့်မားသော ကြိမ်နှုန်း AC ကို ပိတ်ဆို့ရန် အသုံးပြုသည့် inductor တစ်ခု။
Loading coil - အင်တင်နာသို့ inductance ပေါင်းထည့်ရန်၊ ပဲ့တင်ထပ်အောင်ပြုလုပ်ရန် သို့မဟုတ် အချက်ပြများပုံပျက်ခြင်းကိုကာကွယ်ရန် ကေဘယ်သို့အသုံးပြုသည့် inductor တစ်ခု။
Variometer - အစီအရီရှိ ကွိုင်နှစ်ခု၊ အပြင်ဘက်တွင် ကွိုင်တစ်ခုနှင့် ဒုတိယတစ်ခု ပါဝင်သော ချိန်ညှိနိုင်သော inductor သည် ၎င်း၏ သံလိုက်ပုဆိန်များသည် တူညီသောဦးတည်ချက် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ပတ်နိုင်သည်။