kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ပျဉ်းမနား ရေဆင်းရှိ မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဆိုင်ရာ ဆေးတက္ကသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
စာရေးဆရာညီမင်းညို၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရာပြည့်‌ အထိမ်းအမှတ်ဟောပြောပွဲ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊၂၀၁၅ခုနှစ်။
ညီမင်းညို၊ အရူးအက်ဆေး (အက်ဆေးစုစည်းမှု)စာအုပ်၊စက်တင်ဘာလ၊ ၂၀၁၄ခုနှစ်။
‎ ‎ဆရာသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဧပြီလထုတ် ‌ခေတ်‌‌ရနံ့မဂ္ဂဇင်း တွင်ပါရှိသော သမိုင်းရဲ့ တရားခံများ ကဗျာ ဖြင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလ ၂၆ ရက် တွင် ရွှေအမြုတေစာပေဆု အားဆရာ ညီမင်းညို အား မြှင့်ခဲ့ပါသည်။
ခေတ်ရနံ့မဂ္ဂဇင်း ၊သမိုင်းရဲ့တရားခံများ ကဗျာ ၊စာမျက်နှာ ၈၇၊ ၂၀၁၈ ဧပြီလ။
တေရသမအကြိမ်မြောက် ရွှေအမြုတေစာပေဆုရွှေအမြူတေ စာပေဆုပေးပွဲအခမ်းအနားမှတ်တမ်း၊၂၀၁၈ခုနှစ်၊ မေ ၂၆ ‎ ‎၂၀၁၇ခုနှစ်က စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ရေဦးမြို့ စာပေဟောပြောပွဲကနေ အပြန် စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ကျောက်ဆည်ရွာထိပ်နားတွင် စာရေးဆရာညီမင်ညို စီးနင်းလိုက်ပါလာသော ကားကိုလူနှစ်ယောက်က ခဲနဲ့ပစ်ပေါက်တာကြောင့် မှန်ကွဲပြီး ဆရာညီမင်းညိုရဲ့ မျက်လုံးအောက်ကို ထိမှန်ခဲ့ပြီးဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။
"စာရေးဆရာ ညီမင်းညို ကားကို ခဲနဲ့ပစ်ပေါက်"၊ RFA၊ ၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇။
စာရေးဆရာညီမင်းညိုရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်များ ဂမ္ဘီရ ဂမုန်းနက် ဝေသာလီ မိုးကြိုး‎(၂၀၀၆-၂၀၁၃ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတိုများ စုစည်းမှု) ဂြိုဟ်ဆိုး (ဝတ္ထုတို) -၂၀၀၈ခုနှစ် အဂ္ဂဒက် -၂၀၁၀ ၊ဩဂုတ်လ အနုပညာတန်းလျား - ၂၀၁၄ခုနှစ် ၊အောက်တိုဘာ လက်နက်ကိုင်ပြီး အရသာခံတတ်တဲ့သူတွေ ကမ္ဘာပေါ်မှာ နည်းနိုင်သမျှ နည်းပါစေ - ၂၀၁၉ (အက်ဆေးစုစည်းမှု) ၊ ၂၀၁၇ ၊ နိုဝင်ဘာလ ညီမင်းညို၊ အရူးအက်ဆေး (အက်ဆေးစုစည်းမှု)၊ တတိယအကြိမ်၊ ရှင်မတောင်စာပေ၊ ရန်ကုန်၊ ၂၀၁၇။
တိုင်းပြည်ရှင်ပြုချိန် - ၂၀၁၉ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် အနာဂတ်နိုင်တော် လုံးချင်းဝတ္ထုသစ် - ၂၀၂၀ ၊ ဇူလိုင်လ ညီမင်းညို၊ အနာဂတ်နိုင်တော် လုံးချင်းဝတ္ထုသစ်၊ စိတ်ကူးသစ်စာပေ၊ ဇူလိုင်၊ ၂၀၂၀။
ဟေး စာချစ် ဟိုးမှာ နှင်းတွေ - ၂၀၂၂ခုနှစ် ညီမင်းညို၊ ဟေး စာချစ် ဟိုးမှာ နှင်းတွေ၊ ဒုတိယအကြိမ်၊ ဇလပ်နီစာပေ၊ ရန်ကုန်၊ ၂၀၂၂။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၇၄ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ။
ဒေါ်ဌေးမြင့်အေးသည် မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်၏ တရားသူကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။
ထိုမတိုင်ခင် မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ဒေါ်ဌေးမြင့်အေးကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
အလုပ်အကိုင် ဒေါ်ဌေးမြင့်အေးသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တရားရေးဝန်ထမ်း အဆင့် (၄) အဖြစ် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် တရားရေးအရာရှိ ရာထူးအဆင့်ဆင့်ကို ၃၃ နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ စာချွန်တော်ဌာန၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့မှစ၍ မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်၏ တရားသူကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်၏ တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ဒေါ်ဌေးမြင့်အေးသည် အိမ်ထောင်မရှိသူ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တရားသူကြီးများ ကဏ္ဍ:တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်များ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ။
ကမ္ဘောဒီးယား-ထိုင်း နယ်စပ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၈ ရက်နေ့၌ အချိန်တိုအတွင်း စစ်ရေးပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နှစ်နိုင်ငံ နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။
ဤဖြစ်စဉ်သည် ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် လာအို သုံးနိုင်ငံ နယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည့် မြ-တြိဂံ (ချွန်ဘုတ်) အနီးရှိ ကမ္ဘောဒီးယား-ထိုင်း နယ်စပ်ဒေသတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤဧရိယာသည် ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းအကြား ကာလကြာရှည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယခင်ကလည်း တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးကာ စစ်ရေးရင်ဆိုင်မှုများလည်း အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးသည်။
ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းတို့အကြား နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုများသည် ယခင် ဆယမ်ပြည်ခေတ် (ယခု ထိုင်းနိုင်ငံ) နှင့် ပြင်သစ်ကိုလိုနီတို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် စာချုပ်များမှ မရေရာမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘောဒီးယား လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် အငြင်းပွားနေသည့် ဖရာ ဗီဟား ဘုရားကျောင်းကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာတရားရုံး (ICJ) က ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ပေးအပ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရားကျောင်းနှင့် အခြားအငြင်းပွားနေသည့် နယ်စပ်ဒေသများမှာ ဆက်လက် အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။
နှစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အမျိုးသားရေးဝါဒီ စိတ်ဓာတ်များကလည်း တင်းမာမှုများကို ပိုမိုအားဖြည့်ပေးခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွင်း နှစ်နိုင်ငံအကြား ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ICJ က ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် နယ်စပ်ဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းစစ်သားများက ကမ္ဘောဒီးယား ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များကို အငြင်းပွားနေသည့် ပရာဆက် တာမွန်သွန် ဘုရားကျောင်း၌ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတော်သီချင်း သီဆိုခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့ရာ ထပ်မံတင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းစစ်သားများ အချင်းချင်း ခေတ္တမျှ ပစ်ခတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားစစ်သားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
နှစ်နိုင်ငံစလုံးက ပဋိပက္ခကို တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် စတင်ခဲ့သည်ဟု အပြန်အလှန် စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။
ကမ္ဘောဒီးယား ဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်မာနက်က ယခုဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ICJ မှ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ် ရယူရန် စီစဉ်နေကြောင်း တုံ့ပြန်ပြောကြားခဲ့ပြီး ထိုင်းနှင့် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားလိုခြင်း မရှိဟု ဆိုသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဖုန်သန်မ် ဝေချာယချိုင် (Phumtham Wechayachai) က မည်သည့်ဖက်မှ ပဋိပက္ခကို တိုးမြှင့်လိုခြင်း မရှိဘဲ ပြေလည်သွားပြီဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းစစ်တပ်များအကြား ဆွေးနွေးပွဲများ ကျင်းပခဲ့သည်။
အဓိကဖြစ်ရပ်များ ၂၄ ဇူလိုင် တင်းမာမှု ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၂၄ ရက်နေ့တွင် နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်က ငြင်းပွားနယ်မြေမှာ ထိုင်းနဲ့ ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ်တို့ အပြန်အလှန်ပစ်ခတ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ ၎င်း၏သံအမတ်အား ပြန်လည်ခေါ်ယူပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် ယခုသတင်း ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းဖြစ်စဉ်မတိုင်မီကလည်း နယ်စပ်၌ မြေမြှုပ်မိုင်းပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ထိုင်းစစ်သားတစ်ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံဘက်မှ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်နေ့က ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကမ္ဘောဒီးယားသံအမတ်အား နှင်ထုတ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ထိုင်း-ကမ္ဘောဒီးယား နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး တင်းမာမှုမှာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်အတွင်း အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည်။
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံရှိ ထိုင်းနိုင်ငံသားများသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် ဖနွမ်းပင်မြို့ရှိ ထိုင်းနိုင်ငံသံရုံးက ပြောကြားလိုက်သည်။
လက်ရှိအသိပေးချက်ကို ထိုင်းသံရုံးမှ ၎င်းတို့၏ လူမှုကွန်ရက် Facebook စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံဘက်က ကမ္ဘောဒီးယား၏ စစ်ရေးပစ်မှတ်များကို တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ထိုင်းစစ်တပ်က ၎င်းတို့၏ Facebook လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွင် "F-16 တိုက်လေယာဉ်ကနေ ပစ်လိုက်ပြီ" ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ အထူးစစ်ဒေသ ကွပ်ကဲမှု အမှတ် ၈ နှင့် ၉ ကို "ဖျက်ဆီးလိုက်ပြီ" ဟုလည်း ထိုင်းစစ်တပ်၏ အဆိုပါပို့စ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။
နယ်စပ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ လက်နက်ကြီးကျည် နှစ်လုံး ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ တင်းမာပြင်းထန်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းကလည်း ထိုင်းနိုင်ငံဘက်မှ ကမ္ဘောဒီးယား၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်ရန် F-16 တိုက်လေယာဉ် ၆ စင်းအထိ ဖြန့်ကြက်ထားသည်ဟု ပြောကြားထားသည်။
ထိုင်းစစ်တပ်က ကမ္ဘောဒီးယားနှင့်ဖြစ်ပွားနေသော တင်းမာမှုများအတွင်း သေဆုံးသူ အရပ်သား ၉ ဦးအထိ မြင့်တက်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြောကြားလိုက်သည်။
ထို့ပြင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ အရေအတွက်မှာလည်း ၁၄ ဦးအထိ ရှိသည်ဟု ထိုင်းစစ်တပ်က ဆိုသည်။
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် ဟွန်မာနက်က ထိုင်းနှင့် ယနေ့ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုများ ရပ်တန့်ရန်အတွက် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ "အရေးပေါ်အစည်းအဝေး" ခေါ်ယူပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့သည်။
သူက ဇူလိုင် ၂၄ ရက်စွဲဖြင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ အာဆင် အီတီခါ အာမက်ထံ ပေးပို့သောစာတွင် အဆိုပါ တောင်းဆိုမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဇူလိုင် ၂၅ ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်နေသည့် မြို့နယ် (၈) ခုတွင် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့က စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။
ယင်းနေ့သည် နှစ်နိုင်ငံအကြား တိုက်ခိုက်မှုများ အပြန်အလှန် ဖလှယ်ခဲ့ကြသော သေဆုံးမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက်နေ့လယ်း ဖြစ်ပါသည်။
စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာထားသည့် နေရာများမှာ စန္ဒပုရီခရိုင်ရှိ (၇) မြို့နယ်နှင့် တရာ့ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ပါဝင်သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံရောက် မြန်မာနိုင်ငံသားများကို အပြန်အလှန်ပစ်ခတ်မှုဖြစ်ပွားနေသော ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီယားနယ်စပ်ဒေသကို ခရီးသွားလာခြင်း မပြုလုပ်ရန် ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံးက ဇူလိုင် ၂၅ရက်တွင် အသိပေးထုတ်ပြန်သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့ ဈေးထဲတွင် အစားအစာဝယ်နေသော မြန်မာနိုင်ငံသားနှစ်ဦးကို ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားများဟု ထင်မှတ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံသားအုပ်စုက ကိုယ်ထိလက်ရောက် ထိုးကြိတ်ခဲ့ကြောင်း ထိုင်းသတင်းဌာနတွင် ဖော်ပြသည်။
ထိုင်း-ကမ္ဘောဒီးယားနယ်စပ်ပဋိပက္ခသည် စစ်ပွဲဆီသို့ ဦးတည်နေကြောင်း သတင်းများက ဖော်ပြသည်။
အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ဩစတြေးလျနှင့် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ မလေးရှားနိုင်ငံတို့က ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံက ထိုကမ်းလှမ်းချက်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက "တတိယနိုင်ငံကနေ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးဖို့ မလိုဘူးလို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်" ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြောင်း ရိုက်တာသတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့သည်။
ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့အကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် နယ်စပ်ပဋိပက္ခများနှင့် ပတ်သက်၍ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီတွင် တံခါးပိတ်အစည်းအဝေး ပြုလုပ်ကာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံက ချက်ချင်းအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို တောင်းဆိုနေသော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံဘက်မှ နှစ်နိုင်ငံအပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှုဘောင်များ (bilateral frameworks) မှတစ်ဆင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်စတင်ရန် တိုက်တွန်းလျက်ရှိသည်။
ဇူလိုင် ၂၆ ထိုင်း-ကမ္ဘောဒီးယား နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်တိုက်ပွဲတိုက်ပွဲအတွင်း သေဆုံးသူများကို ထိုင်းအစိုးရက လျော်ကြေး ဘတ် တစ်သန်းပေးမည်ဟု ဇူလိုင် ၂၆ ရက်စွဲဖြင့်ထုတ်ပြန်သည်။
ဇူလိုင် ၂၆ ရက်နေ့ ထိုင်းစံတော်ချိန် နံနက် ၉ နာရီ ၂၀ မိနစ်အချိန် ထိုင်း-ကမ္ဘော ဒီးယားနယ်စပ်ရှိ ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ်က တပ်စွဲထားသော Phu Makhuea တောင် ထိပ်စစ်စခန်းကို ထိုင်းတပ်က သိမ်းယူလိုက်သည်။
ဇူလိုင် ၂၇ အမေရိကန်သမ္မတ ထရမ့်က ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နှစ်နိုင်ငံလုံးကို ဆက်သွယ်ပြီး နယ်စပ်တိုက်ပွဲများ ချက်ချင်းရပ်တန့်ရန်နှင့် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ပါက အမေရိကန်၏ အခွန်ညှိနှိုင်းမှုများ ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားက ထိုင်းဘက်မှာရှိတဲ့ လူနေအိမ်ရှိတဲ့နေရာတွေကို ဒီနေ့မနက်က ပစ်ခဲ့တယ်လို့ ထိုင်းစစ်တပ်ရဲ့ ဒုတိယ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ရီချာ ဆူကူဝမ်နော့က ပြောသည်။
ပစ်ခတ်မှုတွေဟာ ဒီနေ့မနက် ၄ နာရီခွဲဝန်းကျင်မှာ တကွိုင် ဘုရားကျောင်းနားကနေ စတင်ခဲ့ပြီး မနက် ၅ နာရီခွဲမှာ ထိုင်းဘက်ကနေ ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့တယ်လို့ ထိုင်းသတင်းစာတွေက ရေးသည်။
ဇူလိုင် ၂၈ ပိဋပက္ခများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၅ ရက်မြောက်နေ့တွင် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အန်နဝါ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် ထိုင်းယာယီဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားဝန်ကြီးချုပ်တို့ မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဇူလိုင် ၂၈ တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ၌ တွေ့ဆုံခဲ့ကြပြီး၊ အမေရိကန်နှင့်တရုတ်နိုင်ငံတို့ကလည်း ဆွေးနွေးပွဲသို့ သက်သေများအဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဇူလိုင် ၂၈ ရက်စွဲဖြင့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများက ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများတွင် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများအပေါ် နက်ရှိုင်းစွာ စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း၊ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်း၊ အာဆီယံပဋိညာဉ်စာတမ်း၊ အရှေ့တောင်အာရှ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး စာချုပ် (TAC) တို့၏ မူပိုင်အခြေခံများနှင့် အာဆီယံမိသားစု စိတ်ဓာတ်၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ကောင်းမွန်သော အိမ်နီးချင်းဆက်ဆံရေးတို့အပေါ် အခြေခံ၍ အငြင်းပွားမှုများနှင့် ကွဲပြားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းများဖြင့် ဖြေရှင်းရန်လည်း တိုက်တွန်းကြောင်း၊ အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို ဆွေးနွေးမှုများ ပြန်လည်စတင်ရန်နှင့် တိုက်ပွဲများ ရပ်တန့်ရန် ကူညီပေးသည့် ကြိုးပမ်းမှုများကို ဆက်လက်ထောက်ခံသွားမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ၎င်းတို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်ခဲ့သည်။
ထိခိုက်မှုများနှင့် သက်ရောက်မှုများ သတင်းရင်းမြစ်များအရ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်သည့် အရပ်သား ၁၃၈,၀၀၀ ခန့်ကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
ထိုင်းဆေးရုံများနှင့် ဓာတ်ဆီဆိုင်များကဲ့သို့သော အရပ်ဘက်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်နေသောကြောင့် နယ်စပ်အနီးရှိ အခြားမြို့များမှလည်း ပြည်သူများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြောင်း သတင်းများက ဖော်ပြသည်။
ကမ္ဘောဒီးယားတွင်မူ လူပေါင်း ၃၅,၀၀၀ ဦး ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် စစ်သားတစ်ဦးနှင့် အရပ်သား ၁၄ ဦး သေဆုံးကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး စစ်သား ၁၄ ဦးနှင့် အရပ်သား ၃၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသားစုစုပေါင်း ၁၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၇၁ ဦး ဒဏ်ရာရရှိကြောင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Maly Socheata က ဇူလိုင် ၂၆ ရက် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံနဲ့ ကမ္ဘောဒီးယား နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ စစ်ရေးပဋိပက္ခပြင်းထန်လာတာကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံဘက်က စာသင်ကျောင်း ၇၅၀ ကျော်ကို ယာယီပိတ်ထားဖို့ အခြေခံပညာရေးကော်မရှင်ရုံး (OBEC) က အမိန့်ထုတ်ပြန်လိုက်တယ်လို့ ဘန်ကောက်ပို့စ် သတင်းမှာ ဖော်ပြသည်။
နိုင်ငံတကာ တုံ့ပြန်မှု အာဆီယံနိုင်ငံများ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ - နစက ပြောခွင့်ရသူ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက "ထိုင်းနဲ့ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့အနေနဲ့ ပဋိပက္ခကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်မယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်'' ဟု ပြောခဲ့သည်။
အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ: ထိုင်းနဲ့ ကမ္ဘောဒီးယားတို့ စစ်ရေးအခြေအနေတင်းမာမှုကြောင့် နှစ်နိုင်ငံ အရပ်သားပြည်သူ ထိခိုက်မှုရှိလာချိန် နှစ်နိုင်ငံပြည်သူတွေအတွက်ရော မြန်မာနိုင်ငံသားတွေအတွက်ပါ အထူးစိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။
- မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ လက်ရှိတာဝန်ယူထားသူ အန်ဝါ အီဘရာဟင်မ်က အခြေအနေကို "စိုးရိမ်စရာ" ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး "ဝန်ကြီးချုပ်နှစ်ဦးစလုံးထံ သဝဏ်လွှာများ ပေးပို့ထားပြီး ယနေ့ ညနေ သို့မဟုတ် ညတွင် ၎င်းတို့နှင့် စကားပြောရန် မျှော်လင့်ပါသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
၎င်းကဆက်လက်၍ "ကျွန်ုပ်တို့ မျှော်လင့်နိုင်သည့် အနည်းဆုံးအချက်မှာ ၎င်းတို့အနေဖြင့် နောက်ဆုတ်ပြီး ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းပင်ဖြစ်သည်" ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက နှစ်ဖက်စလုံးကို ၎င်းတို့၏ ပဋိပက္ခကို နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့်အညီ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး ပဋိပက္ခအပေါ် ကြားနေမှုကို ထိန်းသိမ်းထားရင်း အရပ်သားများကို ကာကွယ်ရန် အလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။
စင်ကာပူနိုင်ငံအနေဖြင့် ပဋိပက္ခများအပေါ် အထူးစိုးရိမ်မိပါကြောင်းနှင့် နှစ်နိုင်ငံလုံးအား ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် ရန်လိုမှုများ ရပ်တန့်ရန် တောင်းဆိုသည်။
နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများကို သံတမန်နည်းလမ်းဖြင့် လျှော့ချရန်နှင့် အရပ်သားပြည်သူအားလုံး၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို အာမခံရန်လည်း တိုက်တွန်းသည်။
- အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား နှစ်နိုင်ငံသည် ၎င်းတို့၏ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို "ငြိမ်းချမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြေရှင်းနိုင်လိမ့်မည်" ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
- ဗီယက်နမ်နိုင်ငံက ဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေအနေများအပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံစလုံးအား အမြင့်ဆုံး ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း ဆောင်ရွက်ရန်၊ အင်အားအသုံးပြုမှုမှ ရှောင်ရှားရန်၊ နောက်ထပ်တင်းမာမှုများ မတိုးစေရန်နှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေများ၊ ဒေသတွင်းစည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့်အညီ ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းများဖြင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဖြေရှင်းကြရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
- နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဖြစ်ပွားနေသည့် တိုက်ပွဲများအပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးအား ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း ဆောင်ရွက်ရန် နှင့် လက်ရှိအခြေအနေကို ငြိမ်းချမ်းသော နည်းလမ်းများဖြင့် ဖြေရှင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
အခြားနိုင်ငံများ - တရုတ်နိုင်ငံက ဖြစ်ပွားနေသည့် အဖြစ်အပျက်များနှင့် ပတ်သက်၍ "အထူးစိုးရိမ်မိကြောင်း" ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ ပြဿနာများကို ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများမှတစ်ဆင့် ဖြေရှင်းကြရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
- အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ထိုင်း-ကမ္ဘောဒီးယားနယ်စပ်တစ်လျှောက် တိုက်ပွဲများ တိုးမြှင့်ဖြစ်ပွားနေသည်ဟူသော သတင်းများနှင့် ပတ်သက်၍ "ပြင်းထန်စွာ စိုးရိမ်မိကြောင်း" ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်မှုများ ရပ်တန့်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
- အဖွဲ့အစည်း က စိုးရိမ်ပူပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးအား တင်းမာမှုများ လျှော့ချရန် နှင့် ၎င်းတို့၏ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
- ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့အကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် အငြင်းပွားနယ်စပ်ဒေသမှ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခအပေါ် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်က အလွန်အမင်းစိုးရိမ်မိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားလိုက်သည်။
ထို့အပြင် ၎င်းအနေဖြင့် အဆိုပါအငြင်းပွားမှုကို ငြိမ်းချမ်းစွာဖြေရှင်းနိုင်ရေးအတွက် ကူညီရန် အသင့်ရှိကြောင်းလည်း ပြောဆိုခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး။
right|ကိုးကန့်ဒေသ (အစိမ်း)၊ တည်နေရာ ရှမ်းပြည်နယ် (အဝါ)။
ကိုးကန့်ဒေသ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ရှိဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွေသံလွင်မြစ် နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံယူနန်ပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
စုစုပေါင်းမြေဧရိယာသည် 1,895 စတုရန်းကီလိုမီတာ (732 စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။
ဒေသမြို့တော်မှာ လောက်ကိုင်မြို့ဖြစ်သည်။
ကိုးကန့်ဒေသတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ယူနန်နွယ်ဖွားတိုင်းရင်းသားများဖြစ်သော ကိုးကန့်လူမျိုးအများဆုံးနေထိုင်သည်။
ကိုးကန့်ဒေသသည် ရာစုနှစ်များစွာတလျှောက်တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်ရှိခဲ့ပြီးယနေ့ထိ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ(ထိုင်ဝမ်) မှ ကိုးကန့်ဒေသ တရုတ်နိုင်ငံ၏နယ်အမြေအဖြစ် ပြောနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာတွင်တည်ရှိသဖြင့် တရုတ်ပြည်မနှင့်မြန်မာ့အစိုးရအဆက်ဆက်တို့ ၏အာရုံစိုက်မခံရသောနေရာဖြစ်သည်။
ထိုဒေသသည် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ကြားတွင် ကြားခံဇုန်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မူလမှာ နန်ကျင်းမှ မင်မင်းဆက်သစ္စာတော်ခံ ယန်မျိုးနွယ်စုသည် ထိုနယ်မြေများကို တစ်ခုတည်းသော မူဝါဒနှင့် စုစည်းခဲ့သည်။
၁၈၄၀ တွင်၊ ယူနန်ဘုရင်ခံသည် ရှင်းမင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ်ယန်မျိုးနွယ်ကို မျိုးရိုးလက်ဆင့်ကမ်းနိုင်သော အခွင့်အရေးကို ပေးခဲ့သည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ကိုးကန့်ကို ၁၈၉၄ ခုနှစ် တရုတ်-ဗြိတိသျှ နယ်နိမိတ် သဘောတူညီချက်အရ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ကနဦး ထားရှိခဲ့သည်။
၁၈၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော နောက်ဆက်တွဲသဘောတူစာချုပ်တွင် ကိုးကန့်ဒေသအား ဗြိတိသျှတို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်များအတွင်း ထိုဒေသအား ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပါတီမှ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော် (MNDAA) ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် အထူးဒေသဖြစ်လာခဲ့သည်။
တပ်မတော်နှင့် MNDAA အကြား လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ကိုးကန့်အရေးအခင်းနှင့် ၂၀၁၅ ကိုးကန့်ထိုးစစ်တို့ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
တာရာရှင်္ကရ ဘန်ဒျိုးပါဒျာယ (၁၈၉၈ ဇူလိုင် ၂၃ ရက် – ၁၉၇၁ စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်) သည် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား ဖြင့် ရေးသားခဲ့သော အိန္ဒိယဝတ္ထုရေးဆရာဖြစ်သည်။
ဝတ္ထုခြောက်ဆယ့်ငါးပုဒ်၊ ပုံပြင်စာအုပ်ငါးဆယ့်သုံးအုပ်၊ ပြဇာတ် ၁၂ ပုဒ်၊ စာစီစာကုံးစာအုပ် ၄ အုပ်၊ ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ၄ ပုဒ်၊ ခရီးသွားဇာတ်လမ်း ၂ ပုဒ် ရေးသားခဲ့ပြီး သီချင်းများစွာ ရေးစပ်ခဲ့သည်။
သူသည် ရဗိန္ဒြာဆု၊ ဆာဟစ်တျအကဒမီဆု၊ ဇဉာနပီဌဆု၊ ပဒ္မရှရီဆု နှင့် ပဒ္မဘူရှန်းဆုတို့ကို ချီးမြှင့် ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် စာပေနိုဘယ်ဆုအတွက် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခံရပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခံရသည်။
သမဏ ဟူသည် ပါဠိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာသို့ "ရဟန်း"၊ "ဘုန်းကြီး" သို့မဟုတ် "ရသေ့" ဟု အများအားဖြင့် ပြန်ဆိုလေ့ရှိသည်။
သို့သော် ၎င်း၏ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ ပိုမိုနက်ရှိုင်းပြီး ဘာသာရေးကျင့်စဉ်များကို လိုက်နာကျင့်သုံးသူ၊ အထူးသဖြင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းသူများကို ရည်ညွှန်းသည်။
သမဏ၏ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် "သမဏ" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပါဠိသဒ္ဒါအရ "သမု" (Śrama) ဟူသော ဓာတ်ရင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။
၎င်း၏ အဓိကအနက်မှာ- ကိလေသာတို့ကို ငြိမ်းအေးစေသူ သို့မဟုတ် ပယ်သတ်သူ စိတ်တည်ငြိမ်အေးချမ်းသူ သမဏ (ပု) [သမု+(ဏေ)+ယု။
သမ္မုတိ သန္တစိတ္တော ဘဝတီတိ သမဏော (ပ) ကိလေသေ သမေတိ ဥပသမေတီတိ သမဏော။
ၐြမန-သံ။
သမဏ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ] ထို့ကြောင့် စစ်မှန်သော သမဏဆိုသည်မှာ မိမိစိတ်ကို ငြိမ်သက်အေးချမ်းအောင် ထိန်းသိမ်းကာ ကိလေသာအညစ်အကြေးတို့ကို ပယ်သတ်နိုင်ရန် တစိုက်မတ်မတ် ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသူကို ဆိုလိုသည်။
သမဏ အမျိုးအစားများ "သမဏ" ဟူသော ဝေါဟာရကို မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်အခါကတည်းက အခြေအနေနှင့် ရည်ညွှန်းချက်အလိုက် အမျိုးမျိုး အသုံးပြုခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
သာသနာပ ရသေ့၊ ရဟန်း-ပရိဗိုဇ်များ မြတ်စွာဘုရားသာသနာ မပေါ်ထွန်းမီကာလ သို့မဟုတ် သာသနာပြင်ပတွင် ကျင့်ကြံအားထုတ်နေသော အခြားဘာသာဝင် ရသေ့၊ ရဟန်း၊ ပရိဗိုဇ် (လူ့ဘောင်ကိုစွန့်၍ တောထွက်ကျင့်ကြံသူ) များကိုလည်း "သမဏ" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
ဤသမဏအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သူများသည် စစ်မှန်သော ကိလေသာကုန်ဆုံးခြင်းကို မရသေးသူများ ဖြစ်နိုင်သည်။
(၁) (သာသနာမှ အပ) ရသေ့ ရဟန်း-ပရိဗိုဇ်။
(၁) သမဏာတိ ယေ ကေစိ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပရိဗ္ဗဇူပဂတာ ပရိဗ္ဗဇသမာပန္နာ။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၈)။
သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ (အံ၊၂၊၄၃၈) တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တေန သမဏော ဝါ ---။
အံ၊ဋီ၊၃၊၁၇၃။
သာသနာတွင်း ရဟန်းများ (အထူးသဖြင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ) ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် "သမဏ" ဆိုသည်မှာ ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်နိုင်သူ သို့မဟုတ် ပယ်သတ်ရန် ကြိုးစားနေသူကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ အထူးသဖြင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များကို "သမဏ" ဟု ဂုဏ်တင်ခေါ်ဝေါ်သည်။
(က) ဘုရား: မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင်သည် ကိလေသာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ပယ်သတ်တော်မူပြီးဖြစ်၍ "သမဏ" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အမြင့်ဆုံးအဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်။
(၂) ပါပဓမ္မေ သမေတိ ဝိနာသေတီတိ သမဏော၊ သမဏဿ ဘာဝေါ သာမညံ။
စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနမေတံ နာမံ။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၆။
(က) နိသိန္နံ သမဏံ ဒိသွာ (အပ၊၁၊၁၄၀) တိ သမိတပါပတ္တာ သောသိတပါပတ္တာ သမဏသင်္ခါတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာတိ အတ္ထော။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၆။
(ခ) ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာလေးမျိုး: ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများနှင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုး (သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာ) တို့ကိုလည်း "သမဏ" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
၎င်းတို့သည် ကိလေသာတို့ကို အဆင့်အလိုက် ပယ်သတ်ပြီးဖြစ်၍ စစ်မှန်သော သမဏများ ဖြစ်ကြသည်။
(ခ) သမဏေ မယံ ဗြာဟ္မဏေ (ဇာ၊၁၊၂၁၄) တိ မယံ သမိတပါပေ ဗာဟိတပါပေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသမဏဗြာဟ္မဏေပိ အဝသေသဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏေပိ ---။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၅၄။
သမဏော (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁) တိ သောတာပန္နော၊ ဒုတိယော သမဏောတိ သကဒါဂါမီ။
မ၊ဋီ၊၁၊၅၉။
(ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၆၉)။
(ဂ) ပုထုဇဉ်ရဟန်းများ: သာသနာတွင်း၌ ပုထုဇဉ်အဖြစ် ရှိနေသေးသော်လည်း ရဟန်းဝတ်ကာ ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်နေသူများကိုလည်း "သမဏ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
(ဂ) သမဏာနဂ္ဂံ သမဏာနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသန္တိ သမ္ဗန္ဓော။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၀။
(ဃ) လူပုဂ္ဂိုလ်: တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကိလေသာကို လျှော့ချပယ်သတ်ရန် ကြိုးစားနေသူ သို့မဟုတ် ကောင်းမွန်သော အကျင့်သီလရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်များကိုလည်း ရည်ညွှန်းသုံးစွဲနိုင်သည်။
(ဃ) တံ ဝေ နရံ သမဏမာဟု လောကေ။
ဇာ၊၁၊၂၀၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၇၊၁၅၄-၅။
သမဏသုတ်များ ပါဠိပိဋကတ်တော်များတွင် "သမဏ" ဟူသော ဝေါဟာရဖြင့် အမည်တပ်ထားသော သုတ်တော်များလည်း ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် သံယုတ္တနိကာယ်တွင် "ပရိညေယျာ သမဏာ ဒုဝေ" (သိအပ်သော သမဏနှစ်မျိုး) စသည်ဖြင့် သမဏသုတ် လေးသုတ်ခန့် ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
(၃) သမဏသုတ် ၄-သုတ်။
(၃) ပရိညေယျာ သမဏာ ဒုဝေ။
သံ၊၂၊၁၃၂။
(၂-သုတ်)။
ဗြာဟ္မဏ ဆိုတာ ပါဠိဘာသာစကားက ဆင်းသက်လာတဲ့ ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာလို အလွယ်တကူ ပုဏ္ဏား လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်နဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ အသုံးပြုပုံကတော့ ပိုမိုကျယ်ပြန့် နက်နဲပါတယ်။
ဗြာဟ္မဏဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ပါဠိသဒ္ဒါအရ "ဗြဟ္မ" ဆိုတဲ့ အမြစ်ကနေ ဆင်းသက်လာပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ အဓိပ္ပာယ်များဖြင့် ခွဲခြားမှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။
ဗြာဟ္မဏ၏ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်များ ဗြာဟ္မဏဟူသော စကားလုံးကို ၎င်း၏ မူရင်းအမြစ်သဘောတရားနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေး ရှုထောင့်များအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်- ဗြဟ္မာ၏သားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အချို့အယူအဆများအရ ဗြဟ္မာကြီး၏ ပါးစပ်မှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ဇာတ်နိမ့်ဇာတ်မြင့်ခွဲခြားသည့် လူတန်းစားတစ်ရပ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
၎င်းတို့သည် ဟိန္ဒူဘာသာရှိ ဗြဟ္မဏဇာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ဗေဒင်ကို သင်ကြားသရဇ္ဈာယ်တတ်သောကြောင့် ဗေဒင်ကျမ်းဂန်များကို သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီး ရွတ်ဖတ်ပူဇော်နိုင်သူများကိုလည်း ဗြာဟ္မဏဟု ခေါ်ဆိုသည်။
မကောင်းမှုကို မျောစေ/ဖယ်ရှားတတ်သောကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင်မူ ဤအဓိပ္ပာယ်သည် အရေးပါဆုံးဖြစ်သည်။
မကောင်းမှုအပေါင်းကို ဖယ်ရှားပစ်သူ၊ ကိလေသာတို့ကို စွန့်ပယ်နိုင်သူဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်။
ဗြာဟ္မဏ အမျိုးအစားများ (အသုံးပြုမှုအလိုက်) "ဗြာဟ္မဏ" ဟူသော ဝေါဟာရကို မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်ကတည်းက ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသုံးပြုခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
ပုဏ္ဏား၊ ဗြာဟ္မဏ (ဇာတ်အလိုက်) မြတ်စွာဘုရားသာသနာ မပေါ်ပေါက်မီ သို့မဟုတ် အခြားဘာသာတရားများတွင် တည်ရှိသည့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အမြင့်ဆုံးဇာတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။
၎င်းတို့သည် များသောအားဖြင့် ဗေဒင်ကျမ်းဂန်များကို ကျွမ်းကျင်သူများ၊ ယဇ်ပူဇော်ပသသူများ ဖြစ်ကြသည်။
ဥပမာ: ဝေရဉ္ဇာပုဏ္ဏားသည် ဘုရားရှင်ထံသို့ ချဉ်းကပ်ဖူးကြောင်း ပိဋကတ်များ၌ ဖော်ပြထားသည်။
ဗြာဟ္မဏ (ပု) [ဗြာဟ္မ+ဏ။
ဓာန်၊ဋီ၊၄၀၈။
ဗြဟ္မ+အဏ+အ။
ဝဟ+ယု။
ဝ-ကိုဗပြု၊ ရ-လာ၊ ဗြ၌ အ-ကို အာဒီဃပြု၊ မ-လာ၊ ယု အနပြု။
ဏပြန်။
ဗဟ+ယု။
ဓမ္မပဒ၊ မဟာဋီ၊ ၂၈-၃၃-၌ ဗြာဟ္မဏဝိဂြိုဟ်များစွာ ဆို၏။
(၁) ပုဏ္ဏား၊ ဗြာဟ္မဏ။
(ဗြဟ္မာ၏ သားဖြစ်သောကြောင့်၎င်း။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၀၈။
ဗေဒင်ကို သရဇ္ဈာယ် တတ်သောကြောင့်၎င်း။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၃။
မကောင်းမှုကို မျောတတ်သောကြောင့်၎င်း။
ဒီ၊၃၊၇၇-ဗြာဟ္မဏဟုခေါ်သည်။
) (၁) အထခေါ ဝေရဉ္ဇာ ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ။
(ဒီ၊၁၊၈၂။
အံ၊၂၊၄၃၈။
) ဗြဟ္မံ အဏတီတိ ဗြာဟ္မဏော၊ မန္တေ သဇ္ဈာယတီတိ အတ္ထော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၇။
(ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၅၃။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၈၊ မ၊ဋီ၊၃၊၁၉၈။
မကောင်းမှုကို အပပြုတတ်သောသူ (ရဟန္တာ၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ) ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် "ဗြာဟ္မဏ" ဆိုသည်မှာ ကိလေသာအညစ်အကြေးများကို လုံးဝပယ်သတ်နိုင်ပြီး မကောင်းမှုအပေါင်းကို အပြီးတိုင် စွန့်ပယ်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ် (ရဟန္တာ) ကို ဂုဏ်တင်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရားက စစ်မှန်သော ဗြာဟ္မဏဆိုသည်မှာ ဇာတ်နှင့်မသက်ဆိုင်ဘဲ၊ ကိလေသာကုန်ဆုံးမှုနှင့်သာ သက်ဆိုင်ကြောင်း ဟောကြားခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ကိလေသာကုန်ခန်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိပြီးသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် "ဗြာဟ္မဏ" မည်၏။
ဥပမာ: တရားအားထုတ်နေသော ကိလေသာကင်းစင်သည့် ရဟန္တာ (ဗြာဟ္မဏ) အကြောင်းကို ဥဒါနပါဠိတော်၌ တွေ့ရသည်။
ဥပမာ: အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်းပြီးသော ရဟန္တာ (ဗြာဟ္မဏ) သည် မကောင်းမှုကို ပယ်ရှားပြီးဖြစ်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။
အကျင့်သီလရှိသော ရသေ့၊ ရဟန်းနှင့် သူတော်သူမြတ်တို့ကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ "ဗြာဟ္မဏ" ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။
(၂) မကောင်းမှုကို အပပြုတတ်သော၊ သူ။
ရဟန္တာ၊ ဗြာဟ္မဏ။
(က) ရသေ့၊ ရဟန်း၊ သူတော်သူမြတ်။
(၂) အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ။
ဝိ၊၃၊၂။
ဥဒါန၊၇၈။
(သံ၊၂၊၃၈၂၊ ဓမ္မ၊၅၅။
ဥဒါန၊၈၁။
သုတ္တနိ၊၂၉၅။
ဇာ၊၁၊၃၈။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၊ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၄။
) ဗြာဟ္မဏဿာတိ ဗာဟိတပါပဿ ခီဏာသဝဿ။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၃၃။
နေတ္တိ၊ဝိ၊၂၉၈။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၃။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၇။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၅၃။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၃။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁။
အံ၊ဋီ၊၁၊၆၉။
) ဗြာဟ္မဏာတိ တေ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြာဟ္မဏသင်္ခါတေ (ဗြဟ္မသင်္ခါတေ?) ဓမ္မေ အရိယဇာတိယာ ဇာတာ, ဗြဟ္မဘူတဿ ဝါ ဘဂဝတော ဩရသပုတ္တာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ပရမတ္ထတော ဗြာဟ္မဏာနာမ။
(က) ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏ (၃) ကြည့်။
ဗြဟ္မဏ အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ တစ်ခါတစ်ရံ "ဗြာဟ္မဏ" ဆိုသည်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဥပမာအားဖြင့်၊ "ဗြာဟ္မဏတို့အတွက် ဗြဟ္မာ့ဘုံသည် နိဗ္ဗာန်ဖြစ်၏" ဟူသော အယူအဆမျိုးတွင် ဗြာဟ္မဏဝါဒကို ယုံကြည်သူတို့ကို ဆိုလိုသည်။
ဥပမာ: ဗြာဟ္မဏဝါဒကို လက်ခံသူတို့သည် ဗြဟ္မာ့ဘုံကိုသာ အမြင့်ဆုံးဟု မှတ်ယူကြသည်။
(တိ) (၃) ဗြဟ္မဏ အယူဝါဒရှိသော၊ သူ။