kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၇၄ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၆၅ တွင် နိုင်ငံတော်၏ အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းတရပ်ရပ်တွင်ပါဝင်သော သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း တရပ်ရပ် သို့မဟုတ် ဝန်ထမ်းတဦးဦး သို့မဟုတ် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းတရပ်ရပ်က ပြည်သူတို့အပ်နှင်းထားသော အခွင့်အာဏာကို အလွဲသုံးစားပြုသဖြင့် နိုင်ငံသားတဦးဦး၏ အခွင့်အရေးတရပ်ရပ်ကို ထိခိုက်နစ်နာစေခဲ့လျင်၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းကို တရားစွဲပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ထိခိုက်နစ်နာမှုအတွက် လျော်ကြေးတောင်းခံ ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
ယင်းကိစ္စအတွက် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းထားရမည်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ လွတ်တော်ဥပဒေ အမှတ် ၂ ဖြင့် နိုင်ငံသားများ၏အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်၊ ယင်းဥပဒေအရ မတရားဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံရခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခံရခြင်းစသည့် ကိစ္စရပ် များအတွက် ဖမ်းဆီးသည့် ဝန်ထမ်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းအား တရားစွဲဆိုခွင့်နှင့် နစ်နာမှုအတွက် လျော်ကြေး တောင်းခံနိုင်ခွင့်ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်၊ သို့သော်တဆက်တည်းမှာပင် နိုင်ငံသားများ၏အခွင့်အရေးကို ကန့်သတ် သည့် ဥပဒေတရပ်ဖြစ်သော နိုင်ငံတော်အားနှောက်ယှက် ဖျက်ဆီးလိုသူများ၏အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်သည့် ဥပဒေကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် ပြည်သူ့လွတ်တော်ဥပဒေ အမှတ် ၃ ဖြင့် ထုတ်ပြန် ကျေညာ ခဲ့သည်။
ထိုဥပဒေပုဒ်မ (၃) အရ နိုင်ငံတော်၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးကိုဖြစ်စေ၊ အများပြည်သူတို့၏ အေးချမ်းသာယာ ရေးကိုဖြစ်စေ ထိပါးမည့်အန္တရာယ်မှ ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ရန် နိုင်ငံသားများ၏အခွင့်အရေးကို လိုအပ်သလို ကန့်သတ်နိုင်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ကြိုတင်ကာကွယ်သည်ဟူသောအကြောင်းပြချက်ဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ် နှောင်ခြင်း ခံထားရသူဖြစ်ပါက နိုင်ငံသားများ၏အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့်ဥပဒေအရ သက်သာခွင့်၊ နစ်နာကြေး၊ လျော်ကြေး၊ စသည်တို့ကို တရား စွဲဆို၍ တောင်းခံနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
ထို့ကြောင့် နိုင်ငံသားများ၏အခွင့်အရေးကို ကာကွယ် စောင့်ရှောက်သည့်ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် ပေးကားပေး၏ မရ ဆိုသည့်သဘော သက်ရောက်နေပါသည်။
၁၉၇၅ နိုင်ငံတော်အား နှောက်ယှက်ဖျက်ဆီးလိုသူများ၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်သည့်ဥပဒေသည် ထိုအချိန်ကဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အလုပ်သမားသပိတ်များ၊ ဦးသန့်အရေး အခင်းနှင့် သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ရာပြည့်လှုပ်ရှားမှုများတွင်ပါဝင်သည့် အရေးပါသူများအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း နိုင်ရန်အတွက်၎င်း၊ နိုင်ငံရေးအရသဘော ထားကွဲလွဲသူများကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်အတွက်၎င်း၊ ထိုဥပဒေ ကို ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်၊ ယခုအခါ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲအတည်ပြုခဲ့သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ ကို ဖျက်သိမ်းပြီးဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံတော်အား နှောက်ယှက်ဖျက်ဆီးလိုသူများ၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်သည့် ဥပဒေကို နဝတ၊ နအဖ လက်ထက်တွင် ယနေ့တိုင် ကျင့်သုံးနေဆဲဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးအခြေခံအပေါ်တွင်ပေါ်ပေါက်လာရသည့် အထူးဥပဒေများ နိုင်ငံတော်အားအုပ်ချုပ်သည့်အစိုးရတရပ်အနေဖြင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဆိုင်ရာ မူဝါဒလမ်းစဉ်များချမှတ်ရာမှ လိုအပ်ချက်များအရ ပြဋ္ဌာန်းလာရသည့် ဥပဒေများဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင်ရေးဆွဲသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်ခွင့်နှင့် စီပွားရေးလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ခွင့်ကို လွတ်လပ်စွာခွင့်ပြုထားသော်လည်း အချို့သောကိစ္စရပ်များကိုမူ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။
ဥပမာအားဖြင့် စီးပွားရေးတွင် ဈေးကွက်ကို လက်ဝါးကြီးအုပ်သည့် ထရပ်အဖွဲ့များ၊ စင်ဒီကိတ်များ၊ ကာတယ်အဖွဲ့အစည်းများကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခွင့် မပြု ခဲ့ပေ။
ထိုအချိန်က စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်အများစုမှာ တိုင်းရင်းသားများမဟုတ်ကြပဲ နိုင်ငံခြားသားများ၏ လက် ဝယ်ရှိနေသည့်အတွက် ထိုကဲ့သို့ကန့်သတ်ထားခြင်းဖြစ်သည့်အပြင် ထိုအချိန်ကအာဏာရရှိခဲ့သည့် ပြည်ထောင် စုအစိုးရ (ပထစ) နှင့် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီး၏စီးပွားရေးစံနစ်မှာ ဆိုရှယ်လစ်သဘောတရားအခြေခံ စီးပွားရေးစံနစ် ဖြစ်သည်။
ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစံနစ်တွင် သဘာဝသယံဇာတအရင်းအမြစ်များ၏ မူလပိုင်ရှင်သည် နိုင်ငံတော် သာဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ နိုင်ငံခြား သားများ၏ လက်ဝယ်သို့ရောက်ရှိနေသည့် လယ်ယာမြေများကို နိုင်ငံပိုင်အဖြစ် သိမ်းယူခဲ့သည်။
မြန်မာပြည်၏ စီးပွားရေးနှင့်ပတ်သက်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကိုကြည့်လျင် အစိုးရသည် မြန်မာ နိုင်ငံကို ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်မှာထင်ရှားကြောင်း၊ တိုင်းသူပြည်သားများက ရွေးကောက်ပွဲ များတွင် ဖဆပလနှင့် ပထစကိုမဲပေးခဲ့ကြခြင်း၊ ပါလီမန်တွင် ပြည်သူပိုင်လုပ်သောဥပဒေများကို ထောက်ခံခြင်းစ သည်တို့မှာ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံထူထောင်ခြင်းကို သဘောကျ၍ ထောက်ခံသည့်သဘော သက်ရောက်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်ဟောင်းတဦးဖြစ်သူ ဦးဘဘေ (ဘကြီးဘဘေ) သည် ၎င်း၏အိမ်၌ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင်ပြုလုပ်သော သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဝေဖန်ပြောကြားခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ စီးပွားရေးဆိုင်ရာသဘောထားတွင် ဆိုရှယ်လစ်စီမံကိန်းများကိုဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးများကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရမည်။
တိုင်းပြည်၏ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးများကို နိုင်ငံတော်က သော်လည်းကောင်း၊ သမဝါယမနှင့် စုပေါင်းအဖွဲ့များကသော်လည်းကောင်း ပိုင်ဆိုင်ရမည်။
ထိုပိုင်ဆိ်ုင်မှုများတွင် နိ်ုင်ငံတော်ပိုင်ဆိုင် မှုသည် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစံနစ်၏ အဓိကအခြေခံ ဖြစ်သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တော်လှန်ရေးကောင်စီ အာဏာသိမ်းပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးများ နှင့် မြေယာအဆောက်အဦများကို နိုင်ငံတော်ပိုင် ပြုလုပ်ရမည်၊ တိုင်းပြည်၏ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးများကို နိုင်ငံတော်ကသော်လည်းကောင်း၊ သမဝါယမနှင့် စုပေါင်းအဖွဲ့များကသော်လည်းကောင်း ပိုင်ဆိုင်ရမည်။
ယင်းပိုင်ဆိုင်မှုများတွင် နိုင်ငံ တော် ပိုင်ဆိုင်မှုသည် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစံနစ်၏ အဓိကအခြေခံဖြစ်သည်ဟူသော ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ မူဝါဒများအရ မြန်မာနိ်ုင်ငံအတွင်းရှိဘဏ်များ၊ စီးကရက်ကုမ္ပဏီများ၊ အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ အထည်အလိပ်စက်ရုံများ၊ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများ၊ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းကုမ္ပဏီများ၊ သတင်းစာလုပ်ငန်း များ၊ စာသင်ကျောင်းများကို တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏အမိန့်ကြော်ငြာစာများဖြင့် သိမ်းယူ၍ နိုင်ငံတော်ပိုင်လုပ် ငန်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊ ယခင်စံနစ်ဟောင်းပေါ်တွင် အခြေပြု၍ရေးဆွဲခဲ့သောဥပဒေများသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်စံနစ်ကို အကာအကွယ်ပေး အားပေးသည့် ဥပဒေစံနစ်များသာဖြစ်သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီကထူထောင်နေသည့် ဆိုရှယ်လစ်စီပွားရေး စံနစ်တွင် ပြည်သူပိုင်စံနစ်သည်အဓိကဖြစ်ရာ ဥပဒေဟောင်းများမှာ စံနစ်သစ်ထုူထောင်ရန်အတွက် မဆီမလျော် ဖြစ်နေလေသည်။
ထို့ကြောင့် ဥပဒေဟောင်းများကို ဥပဒေအသစ်ဖြင့် အစားထိုးရမည်ဟုဆိုကာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် တွင် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစံနစ် တည်ဆောက်ရေးအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်များအပ်နှင်းသည့်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ပြ ဌာန်းခဲ့သည်။
၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ သမဝါယမအသင်း ဥပဒေကိုပြဋ္ဌာန်း၍ သမဝါယမ ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အများပိုင်သမဝါယမလုပ်ငန်းများကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက်မှ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီသို့ ပြောင်းလဲချိန်အတွင်း မှောင်ခိုစီးပွားရေး လုပ်သူများကို အဆိုပါ ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစံနစ်တည်ဆောက်မှုအတွက် လုပ်ပိုင်ခွင့်များအပ်နှင်းသည့်ဥပဒေ အရအရေးယူခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် ပုဂ္ဂလိကအခန်းကဏ္ဍကိုမြှင့်တင် ပေးနိုင်ရန်၊ ခေတ်နှင့်အညီ ဈေးကွက်စီးပွားရေးမူဝါဒများအရ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင်လုပ်ငန်း များ ပေါ်ပေါက်စေရန် ဥပဒေများ အသစ်ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ထိုသို့ပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေများ အနက် အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်၊ နိုင်ငံတော်ကသာ လုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဆိုင်ရာဥပဒေ၊ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဥပဒေ၊ မြန်မာ နိုင်ငံသားများ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဥပဒေ၊ ဖက်စပ်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ခွင့်ဥပဒေနှင့် ၂၀ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ၆/၂၀ဝ၂ အရ တရားမဝင်သောနည်းဖြင့် ရရှိသည့် ငွေကြေးနှင့်ပစ္စည်းများ ထိန်းချုပ်သည့်ဥပဒေတို့ကို ထုတ်ပြန်ပြဋ္ဌာန်း၍ စီးပွား ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ကိုတွေ့ရှိရသည်။
နိုင်ငံတော်နှင့်ဖက်စပ်လုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင် ရာတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုကို အာမခံသည့်အနေဖြင့် ပြည်သူပိုင်သိမ်းမည်မဟုတ်ကြောင်း ဥပဒေဖြင့်အခိုင်အမာ အာမခံထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်၊ သို့သော်လည်း အစိုးရအနေဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိကြောင်းကို မြန်မာရောင်ခြည်ဦး မန္တလေးဘီယာချက်စက်ရုံ၏ ဖက်စပ်လုပ်ငန်းအား မြန်မာ့စားသောက် ကုန်ကော်ပိုရေးရှင်းမှ သိမ်းယူခဲ့သည့်အဖြစ်အပျက်က သက်သေခံနေသည်။
လူမှုရေးအကြောင်းပြချက်များကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာရသည့် အထူးဥပဒေများ လူမှုရေးအကြောင်းပြချက်များကြောင့် ခေတ်အဆက်ဆက်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့်ဥပဒေ အများအပြားရှိသည်။
ထင်ရှားသည့် ဥပဒေများမှာ ၁၈၉၉ ခုနှစ် လောင်းကစားမှုအက်ဥပဒေ၊ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ပြည့်တန်ဆာနှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေ၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် စိတ်ကိုပြောင်းလဲစေတတ်သော ဆေးဝါးများဥပဒေ၊ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ပြစ်မှုကျူးလွန်တတ်သူများ ခြေချုပ်နှင့်ခံဝန်အက်ဥပဒေ၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ် အဂတိလိုက်စားမှုတားမြစ်ရေးအက်ဥပဒေ စသည်တို့သည် လူမှုရေးကိုအခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အထူးဥပဒေများ အနက် ထင်ရှားသည့် ဥပဒေများ ပင်ဖြစ်သည်။
ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေအရ အရေးယူခြင်းခံရသည့်ကိစ္စရပ်များတွင် ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ကို ရဲနှင့်တရားရုံးများက လိုက်နာဆောင်ရွက်ရသည်။
ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေတွင် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းချက် များကိုကျော်လွန်၍ တရားရုံးက မှုခင်းများကို စစ်ဆေးစီရင်ခွင့်မရှိပေ။
ကျင့်ထုံးဥပဒေအရ တရားခံအားခွင့်ပြု ထားသည့် အခွင့်အရေးများအားလုံးကို တရားခံမှရရှိခံစားနိုင်စေရန် ခွင့်ပြုပေးရသည်။
အထူးဥပဒေဖြင့် အရေး ယူခြင်းခံရပါက ထိုဥပဒေတွင်ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်အတိုင်းသာ တရားရုံးများနှင့် ရဲများက လိုက်နာဆောင်ရွက် ရသည်။
သာမန်အားဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အောက် ကျခံနိုင်သည့်အမှုများသည် ရဲအရေးမပိုင်သည့် အမှုဖြစ် သည့်အတွက် ဝရမ်းမပါပဲ လူတဦးတယောက်ကို မဖမ်ဆီးရ။
သို့သော် အထူးဥပဒေတွင် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အပြစ်မပေးနိုင်စေကာမူ ရဲက ဝရမ်းမပါပဲဖမ်းဆီးနိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားပါက ဖမ်းဆီးခွင့်ရှိသည်။
ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထက် ရဲအရေးပိုင်သောအမှုပင်ဖြစ်စေကာမူ အထူးဥပဒေက အာမခံပေးကိုပေးရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထား ပါက ရဲစခန်းက အာမခံပေးရပေမည်။
အချို့သောအမှုများတွင် ရဲစခန်းက အာမခံမပေးနိုင်။
တရားရုံးကသာ အာမခံပေးရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားပါက လည်း တရားရုံးများနှင့် ရဲစခန်းများသည် ထိုအထူးဥပဒေ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအတိုင်းသာ လိုက်နာဆောင်ရွက် ရသည်။
အမှုဖြစ်ရပ်ခြင်း တူညီသည့်အတွက် ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေ၊ ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေတို့ဖြင့် ပြောင်းလဲ အရေးယူ၍မရပေ၊ စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာအမှုများတွင် အမှုတန်ဖိုး၊ သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ မည်သည့်တရားရုံး များကသာ စစ်ဆေးစီရင်ခွင့်ရှိကြောင်း ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေတွင်စီရင်ခွင့်အာဏာကို အတိအကျပြဋ္ဌာန်း ထားသည်၊ သို့သော်အထူးဥပဒေတရပ်ရပ်က အထူးတရားရုံး ဖွင့်လှစ်စစ်ဆေးရန်သော်လည်းကောင်း၊ပြည်နယ် နှင့်တိုင်းတရား ရုံးကသော်လည်းကောင်း၊ မည်သည့်တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးစီရင်ရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားပါက ထိုဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၆ တွင် လူတဦးယောက်အား ဖမ်းဆီးရာတွင် လိုက်နာရမည့်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ပြဋ္ဌာန်းထားရာ လူတဦးတ ယောက်ကို မည်သို့ဖမ်းဆီးရမည်၊ ဖမ်းဆီးရာတွင်ခုခံလျင် မည်သို့ပြုမူရမည်စသည်တို့အပြင် သေဒဏ်နှင့် တသက်တကျွန်းဒဏ် ထိုက်သင့်သည့်အမှုနှင့် စွပ်စွဲခြင်းမခံရလျင် သေသည်အထိ ဖမ်းဆီးခြင်းမပြုနိုင်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
သို့သော် အများပြည်သူ ငြိမ်ဝပ်မှုထိန်းသိမ်းရေးအက်ဥပဒေအရ ဖမ်းဆီးအရေးယူသည့်အခါ တွင်မူ အထက်ဖော်ပြပါ ဖမ်းဆီးနည်းကို လိုက်နာရန်မလို။
ဆိုလိုသည့်သဘောမှာ လိုအပ်လျင် သေသည်အထိ ပြုမူနိုင်ကြောင်း ခွင့်ပေးထားသည့်သဘောပင်ဖြစ်သည်။
ထို့အတူ ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၁ တွင် လူတဦးတယောက်အား ရဲကဝရမ်းမပါပဲ ဖမ်းဆီးထားလျင် ထိုသူကို ၂၄ နာရီထက်မကျော်ပဲ တရားရုံးသို့ တင်ပို့ရမည်ဖြစ်ကြောင်း အတိအလင်းပြဆိုထားသည်။
သို့သော် အရေးပေါ်တချက်လွှတ် ဥပဒေအရ ဖမ်းဆီးထိမ်းသိမ်းထားသူဖြစ်လျှင် ၂၄ နာရီ မဟုတ်ပဲ ၇၂ နာရီ အထိ ချုပ် နှောင်ထားခွင့်ရှိကြောင်းကို၊ ယင်းဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၃ (ဂ) တွင် ဖွင့်ဆိုပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
တရားစီရင်ခွင့်အာဏာနှင့်ပတ်သက်၍ အထူးတရားရုံးများ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍သော်လည်းကောင်း၊ မည်ကဲ့သို့ စစ်ဆေးစီရင်ရမည်၊ သက်သေထွက်ချက်များကို မည်ကဲ့သို့ရယူရမည်ဆိုသည့် ကိစ္စရပ်များအား သီးသန့် ပြဋ္ဌာန်းထားရှိသဖြင့် ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာရန်မလိုပဲ အထူးဥပဒေ များတွင်ဖော်ပြသည့်အတိုင်း တရားရုံးတရားသူကြီးများက လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြရသည်။
အထက်ပါဖော်ပြချက်များသည် အထူးဥပဒေ၏ ထူးခြားမှုတစိတ်တဒေသဖြစ်သည်။
အထူးဥပဒေအရ အထူး တရားရုံး ဖွဲ့စည်း၍ စစ်ဆေးစီရင်နိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားပါက အထူးတရားရုံးဖြင့် စစ်ဆေးစီရင်ရမည်။
မှုခင်း များကို အများပြည်သူ၏ရှေ့မှောက်တွင် စစ်ဆေးစီရင်ရမည်ဟုဆိုသော်လည်း၊ အထူးဥပဒေအရစစ်ဆေးသည့် အမှုများတွင် လုံခြုံရေးအရသော်လည်းကောင်း၊ ထူးခြားသော အခြေအနေများကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အများ၏မျက်ကွယ်တွင် စစ်ဆေးစီရင်နိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားပါက အများပြည်သူများ၏မျက်ကွယ်တွင် စစ်ဆေးစီရင်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပါလီမန်မှအတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြစ်ပါက အဆိုပါပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေကို အက်ဥပဒေဟုခေါ်ပြီး၊ ပါလီမန်စံနစ်ကို မကျင့်သုံးသော်လည်း၊ ပါလီမန်ကဲ့သို့ အလားတူဖြစ်သည့် နိုင်ငံ၏အမြင့်ဆုံး ဥပဒေပြုအဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေကို ဥပဒေဟုပင်ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပေသည်၊ အက်ဥပဒေ နှင့်ဥပဒေတို့ကို ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းမှ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြစ်သည်။
အဆိုပါဥပဒေများသည် ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေများဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကို စတက်ကျူ့ (Statute) ဥပဒေ၊ ကိုဓဥပဒေ (Code) လည်းခေါ်ဆိုပေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၆၅ တွင် “ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုမှုအာဏာသည် ပါလီမန်တွင်တည်ရှိရမည်။
ပါလီမန်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် Chamber of Deputies နှင့် လူမျိုးစုလွှတ်တော် Chamber of Nationalities တို့ပါဝင်ရမည်” ဟုဖော်ပြထား ချက်အရ အမြင့်ဆုံးဥပဒေပြုအာဏာမှာ ပါလီမန်တွင်ရှိကြောင်းမြင်တွေ့ရသည်။
ထို့အတူ ၁၉၇၄ခုနှစ် ပြည် ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၄ တွင် “နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုမှု အာဏာသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌သာ တည်သည်” ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်ကိုတွေ့ရှိရမည်ဖြစ်ပေသည်။
အမြင့်ဆုံးဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်ရှိသောအဖွဲ့အစည်းကို နိုင်ငံအသီးသီး၌ ကွဲပြားခြားနားသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကွန်ဂရက် Congress ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒိုင်ယက် (Diet)၊ အစ္စရေးနိုင်ငံတွင် နက်ဆက် (Knesset)၊ နော်ဝေးနိုင်ငံတွင် စတော့တင်း (Storting)၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် (Supreme Soviet)၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် (National People's Assembly)၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပါလီမန် (Parliament) မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ ပါလီမန်နှင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ ပြည်သူ့လွှတ်တော် စသည်ဖြင့် အမျိုး အမည်များစွာဖြင့်မှဲ့ခေါ်တတ်ကြသည်။
မည်သို့ပင်ခေါ်ဝေါ်စေကာမူ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ် တင်မြောက်သော ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဥပဒေပြုအာဏာကို ကျင့်သုံးကြသော အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်း မှန်သမျှသည် ပါလီမန်ပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ် စကားရပ်များအနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၊ ပုဒ်မခွဲ (၅) တွင်ဖော်ပြရာ၌ “ဥပဒေ”ဆို သောစကားရပ်တွင် ဤဥပဒေ အာဏာ မတည်မီကဖြစ်စေ၊ အာဏာတည်ပြီးနောက်ဖြစ်စေ၊ ဥပဒေပြုအာဏာပိုင် တစ်ရပ်ရပ်က ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်ဥပဒေ၊ အက်ဥပဒေ၊ တချက်လွှတ်ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေ၊ အမိန့် အပြင် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သော ဓလေ့ထုံးတမ်းများလည်း ပါဝင်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။
နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေတို့သည် ဥပဒေသဘောသက်ရောက်သော ဥပဒေများဖြစ်သည်။
ဥပဒေတရပ်အား အကောင်အထည်ဖော် ရန်အတွက်ဖြစ်စေ၊ လိုအပ်ချက်အရဖြစ်စေ နည်းဥပဒေ၊ စည်းကမ်းဥပဒေများ ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်ရသည်၊ အချို့ သောဥပဒေများတွင် တနိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ခြုံငုံပြီး မပြဋ္ဌာန်းနိုင်သည့် အခါတွင်သော်လည်းကောင်း၊ အသေးစိတ်ကျသည့် လုပ်ငန်းများအတွက်လည်းကောင်း ပင်မဥပဒေအား အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် အလို့ ငှာ လိုအပ်သည့်နည်းဥပဒေများကို ထပ်ဆင့်၍ ထုတ်ရမည်ဖြစ်ပေသည်၊ တနည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေဟုဆိုရာတွင် နည်းဥပဒေများသည် ဥပဒေများကို ပိုမိုအသေးစိတ် တိကျစွာရုပ်လုံးဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
နည်းဥပဒေများသည် ဥပဒေများကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော် ရာ၌ များစွာအရေးပါသည်။
နည်းဥပဒေများတွင် ဥပဒေများ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကိုပေါ်လွင်စေရန် အသေးစိတ် ရေး ဆွဲရသည်။
ဥပမာအားဖြင့်- နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်း နည်းဥပဒေများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ယင်းနည်းဥပဒေများတွင် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုအနေဖြင့် မှတ်ပုံတင်ရန်နည်းလမ်းများကိုပြဋ္ဌာန်း၍ ကော်မရှင်ရုံးက လိုက်နာဆောင်ရွက် ရမည့်နည်းလမ်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
၎င်းပြင် ရွေးကောက်ပွဲဝင်မည့် မှတ်ပုံတင်ထား သော နိုင်ငံရေးပါတီများအား ရွေးကောက်ပွဲနှင့်စပ်လျဉ်းသော အခွင့်အရေးများဖြစ်သော ကော်မရှင်မှ စာအုပ် စာတမ်းများ အခမဲ့ဖြန့်ဝေခြင်း၊ မိမိတို့ပါတီ၏ဝါဒသဘောထား၊ လုပ်ငန်းစဉ်များကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့နှင့်ညှိနှိုင်း၍ သတင်းစာ၊ ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားတို့မှလွှင့်ထုတ်ပေးခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲ နီးလာသောအခါ၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့်နိုင်ငံရေးပါတီများသည် အခြားပါတီ၊ အဖွဲ့အစည်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်စသည်တို့အားထိပါးကာ မမှန်မကန်ပြောဆိုခြင်းမျိုး၊ ဆူပူအောင်လှုံ့ဆော်ခြင်းမျိုးမရှိသော ဝါဒသဘော ထား ကြေညာချက်များကို ရုပ်မြင်သံကြားမှ၊အသံလွှင့်ရုံမှ ပြောဆိုတင်ပြခွင့်များကို ကော်မရှင်က နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့နှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးရန်များပါ ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
အဆိုပါ နည်းဥပဒေများကို ၁၉၈၈ ခု၊ စက်တင်ဘာလ (၂၈)ရက်နေ့တွင် ကော်မရှင်က ပြဋ္ဌာန်းကြေညာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၇၃ ခုနှစ် စကားရပ်များ အနက်အဓိပါယ်ဖွင့်ဆိုရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၅ (က) (၆) တွင် နည်းဥပဒေ ဆိုသောစကားရပ်တွင် ဥပဒေတရပ်ရပ်ဖြင့်အပ်နှင်းသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကိုသုံးစွဲ၍ ပြုလုပ်သောနည်းဥပဒေ (Rule) နှင့်၊ ဥပဒေတရပ်ရပ်အရ နည်းဥပဒေအဖြစ်ဖြင့်ပြုသော စည်းမျဉ်းဥပဒေ (Regulation) ပါဝင်သည်ဟု ဖွင့်ဆို ထားသည်။
အချုပ်အခြာအာဏါပိုင်နိုင်ငံများ၏ လက်တွေ့ကျင့်သုံးလျက် ရှိသော ဥပဒေပြုခြင်းတွင် ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်အာဏာ (Law-making Power) နှင့် နည်းဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်အာဏာ (Rule-making Power) များပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရ မည်ဖြစ်ပေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၈၀(၁) တွင်“ဤအခြေခံဥပဒေရှိပြဋ္ဌာန်း ချက်များနှင့်မဆန့် ကျင်စေဘဲ၊ ပါလီမန်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်အသီးသီးသည်၊ လွှတ်တော်၏လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် မှုခင်းကိစ္စဆောင်ရွက်မှု တို့ကို စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်စေရန် နည်းဥပဒေများ (rules) ကိုပြုနိုင်သည်”ဟုဖော်ပြထားသည်။
ထို့ပြင် ပုဒ်မ-၉၀၌ “ဤအခြေခံဥပဒေရှိ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် မဆန့်ကျင်စေဘဲ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဥပဒေပြု နိုင်သောအာဏာသည်၊ ပါလီမန်၌သာတည်ရှိရမည်။
ခြွင်းချက် သို့ရာတွင် ပါလီမန်၏ အက်ဥပဒေတခုသည်၊ ထိုအက်ဥပဒေနှင့်သဘောကိုက်ညီသော နည်းဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်းဥပဒေများကိုပြုစေရန်၊ ထိုအက်ဥပဒေ တွင် အထင်အရှားဖော်ပြထားသောသူ တဦးဦးအားသော်လည်းကောင်း၊ သို့တည်းမဟုတ်၊ အာဏာပိုင်တဦးဦးအားသော် ၎င်း၊ အခွင့်အာဏာကိုလွှဲအပ်နိုင်သည်။
ထိုနည်းဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်းဥပဒေများမှာ တရားဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာရှိရမည်။
”ဟု နည်းဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းကျင့်သုံးခွင့်ကို ဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရှိရပေသည်။
ပုဒ်မ၉၀တွင်၊ တဆက်တည်းဆက်လက်၍ပြဋ္ဌာန်းထားသည်မှာ- “သို့ရာတွင် ထိုနည်းဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်း ဥပဒေများကို ပါလီမန်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်အသီးသီးသို့၊ ဆက်လက်ကျင်းပ လတ္တံ့သောညီလာခံတွင် တင်သွင်း ရမည်။
ထို့ပြင်အဆိုပါနည်းဥပဒေများအရ၊ သို့တည်းမဟုတ်၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေများအရ အရေးယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သော အမှုကိစ္စ၏ခိုင်လုံခြင်းကို မထိခိုက်စေဘဲ၊ ထိုနည်းဥပဒေများနှင့်စည်းမျဉ်းဥပဒေများကို တင်သွင်းသည့် နေ့မှစ၍ သုံးလအတွင်းတွင် ပါလီမန်ဆိ်ုင်ရာလွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး၌ အဆိုတင်သွင်းဆုံးဖြတ်၍ ပယ်ဖျက်နိုင်ရ မည်”ဟုပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ဤသည်မှာ တဆင့်ခံဥပဒေပြုခြင်းဖြင့် နည်းဥပဒေများပြုပိုင်ခွင့်အာဏာကို အပ်နှင်း ခြင်းခံရသည့် အာဏာပိုင်ပုဂ္ဂိုလ် (သို့) အဖွဲ့အစည်းကပြုလုပ်သည့်နည်းဥပဒေများကို ပါလီမန်ကကြီးကြပ်ထိမ်း ကျောင်းနိုင်သည့်မူကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဤမူကို Legislative control of legislative power of Administration ဟုခေါ်ပေသည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၇-အရ “ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရေးရာကော်မတီများနှင့်လည်းကောင်း သက်ဆိုင်ရာဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ (Rules) နှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း များ (Procedures) ကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် က ပြဋ္ဌာန်းရမည်ဟူ၍ပါရှိသဖြင့် နည်းဥပဒေများကိုလည်း ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ကသာလျှင်ပြဋ္ဌာန်းရမည် ဟုဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်ပေသည်။
Redirect:ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်။
ပင်ရင်းဥပဒေ၊ သို့မဟုတ်၊ အရင်းခံဥပဒေကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ကြရာတွင် နည်းဥပဒေ၊ သို့မဟုတ် ကျင့်ထုံးဥပဒေကို လိုက်နာကျင့်သုံးရသည်။
တရားစီရင်ရာ၌လိုက်နာကျင့်သုံးရန်အတွက် စည်းမျဉ်း စည်းကမ်းနှင့်နည်းလမ်းများရှိပေသည်။
၎င်းတို့အနက်အချို့သည် အမိန့်နှင့် သတ်မှတ်သည့် ဥပဒေများမဟုတ် သည့်အပြင် နိုင်ငံတော်ကလည်းအမိန်‹အာဏာနှင့်လိုက်နာရမည် ဟုမပြောနိုင်ပေ။
သို့သော်လည်း ယင်းစည်း မျဉ်းစည်းကမ်းနှင့်နည်းလမ်းများကို တရားရုံးများက အမြဲလိုက်နာကြရသည်။
သို့ရာတွင်၎င်းတို့မှာ အများအား ဖြင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ဥပဒေအဖြစ်ပြဋ္ဌာန်း၍ အတည်ပြုထားလေ့ရှိသည်။
ဥပမာ-အမှုအခင်းကိစ္စရပ်များကိုဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ရာတွင် အတိအကျလိုက်နာရမည်မှာ သက်ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံး လုပ်နည်းပင်ဖြစ်သည်။
ရာဇဝတ် (ပြစ်မှုဆိုင်ရာ) ဥပဒေတွင် ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး (ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံး) ဥပဒေ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တရားမဥပဒေတွင်လည်း တရားမကျင့်ထုံးဟူ၍လည်းကောင်း ပြဋ္ဌာန်း ထားသည်။
အဆိုပါလုပ်ထုံးလုပ်နည်းမှ ကျော်လွန်၍ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှုမြုပနိုင်ပေ။
ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေ (ရာဇသတ်ကြီး) အရ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများကို ကြားနာစစ်ဆေးစီရင်ရာတွင် တရားရုံးများက လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့်နည်းလမ်းများကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥဒေ အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
ဤကျင့်ထုံး ဥပဒေတွင် ပြစ်မှုအမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ စစ်ဆေးမေးမြန်းနည်းများကို၎င်း၊ ပြစ်မှုတရပ်အတွက်အာမခံရနိုင် သည်၊ မရနိုင်သည်ကို၎င်း၊ ကျေအေးနိုင်ခြင်းရှိမရှိကို၎င်း၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူအား ပြစ်မှုအမျိုးအစားကိုလိုက်၍ တရားရုံး၏ဖမ်းဆီးခွင့်အမိန့် (ဝါးရမ်း) Warrant မပါဘဲ ဖမ်းဆီးနိုင်ခွင့်ရှိ၊မရှိကို၎င်း၊ အယူခံဝင်ခြင်းဆိုင်ရာကိစ္စ ရပ်များ၊ ပြင်ဆင်မှုတင်သွင်းခြင်းဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ၊ အစရှိသည့် တရားရုံးများကလိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် ကျင့်ထုံးများ ကိုပြဋ္ဌာန်းထားပေသည်။
ပြစ်မှုဆိုင်ရာ အထူးဥပဒေတရပ်ရပ်အရ တရားရုံးကစစ်ဆေးကြားနာစီရင်ရာတွင် လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် ကျင့်ထုံးဥပဒေ၊ သို့မဟုတ်၊ နည်းဥပဒေတရပ်ရပ်ကို သီးခြားပြဋ္ဌာန်းထားပါက ယင်း နည်းဥပဒေများကို တရားရုံး များကလိုက်နာရသည်။
သို့ရာတွင် ထိုကဲ့သို့ အထူးဥပဒေတရပ်ရပ်အတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် နည်းဥပဒေသည် တရားစစ်ဆေးစီရင်ရာတွင်လိုက်နာရန် ပြည့်စုံခြင်းမရှိပါက၊ ပြစ်မှုဆိုင်ရာကျင့်ထုံးဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို တရားရုံးများက လိုက်နာကျင့်သုံးရမည်ဖြစ် ပေသည်။
ဒေသန္တရဥပဒေ ဥပဒေတရပ်ရပ် အတွက်လည်း နည်းဥပဒေကို အလားတူပင် လိုက်နာကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်ပေသည်။
တရားစွဲဆိုတင်ပို့ရသည့်အဖွဲ့အစည်း၊ အမှုကြားနာစစ်ဆေးရန်အဖွဲ့အစည်းစသည့် အဖွဲ့အစည်းတို့တွင် လုပ်ထုံး လုပ်နည်းတိကျမှုရှိရန်လိုအပ်သည်။
လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း မလုပ်လျှင် မတရားမှုများဖြစ် ထွန်းနိုင်ပေ သည်၊ ထို့ကြောင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ဥပဒေတရပ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း သတ်မှတ်၍ လိုက်နာကျင့် သုံးစေခြင်း ဖြစ်သည်။
အမြင့်ဆုံးတရားစီရင်ခွင့်အာဏာရှိသည့်တရားရုံး၊ (ဥပမာ-တရားရုံးချုပ်၊ ဗဟိုတရားရုံး)၏ စီရင်ချက်နှင့်အမိန့် များကို စီရင်ထုံးဟူ၍သတ်မှတ်ကြသည်။
လက်အောက်ခံတရားရုံး အဆင့်ဆင့်သည် အမြင့်ဆုံးတရားရုံး၏ လမ်းညွှန်မှုကို ထာဝရခံယူကြရမည်ဖြစ်၍ သက်ဆိုင်ရာဥပဒေသဘောတရား၊ အမှုမှန်ဖြစ်ရပ်တို့ကို စုပေါင်း ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ တရားမျှတမှုရရှိရန် စီရင်ထုံးကို လမ်းညွှန်အဖြစ် လိုက်နာကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်သည်။
စီရင်ထုံးဟူသည် အထက်တရားရုံးမှဆုံးဖြတ်ချက်များကို အောက်ရုံးအဆင့်ဆင့်ကလိုက်နာခြင်းအားဖြင့် ဥပဒေ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ရိုးရာဥပဒေ Common Law သည် စာဖြင့်ရေးသားထားခြင်းမရှိသော ဥပဒေဖြစ်သည်။
 ၎င်းကို စီရင်ထုံး များတွင်သာတွေ့ရှိနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့်အင်္ဂလိပ်ရိုးရာဥပဒေကို စီရင်ထုံးဥပဒေဟုခေါ်ကြ သည်။
စီရင်ထုံးများကို တရားသူကြီးများကပြုလုပ်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်ရိုးရာဥပဒေကို တရားသူကြီးကပြုလုပ်သည့်ဥပဒေဟု လည်း ဆိုကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ရိုးရာဥပဒေသည် ဓလေ့ထုံးစံများအပေါ်တွင် တည်မှီဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ် သည်။
စီရင်ထုံးဥပဒေဆိုသည်မှာလည်း ဓလေ့ထုံးစံ များအပေါ်မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
အဆိုပါ တရားရေးဆိုင်ရာဆုံးဖြတ်ချက် (သို့) စီရင်ချက်သည် အမှန်အားဖြင့် ထိုမှုခင်းတွင်ပါဝင်ကြသူများအပေါ်၌သာ တာဝန်ရှိသည်။
သို့ရာတွင် အဆိုပါတရားသူကြီး၏ မှုခင်းစီရင်ချက်သည် ထိုအမှုနောက်မှဖြစ်ပွားလာသော အမှု တူအမျိုးအစါး များအားလုံးအတွက် ဥပဒေရေးရာမူများအပေါ် အခြေခံဆောင်ရွက်ပြီသည်ဖြစ်၍ အဆိုပါ စီရင် ချက်တခုကို တရားရေးတာဝန်ခံဆောင်ရွက်ကြရသော တရားသူကြီးများက ယခင်စီရင်ချက်ကို အနည်းနှင့် အများဆိုသကဲ့သို့လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြရသည်။
အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်တွင်“အမြင့်ဆုံးတရားရုံး ၏ ဆုံးဖြတ် စီရင်ချက်များကို အောက်တရားရုံးများက ဥပဒေကဲ့သို့လေးစားလိုက်နာရသည်” ဟူသော မူကိုကျင့်သုံးခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပဒေနှင့် ဥပဒေသဘောသက်ရောက်သောပြဋ္ဌာန်းချက်များတွင် စီရင်ထုံးပါဝင်သည်ဟု ဆိုရာတွင် သေချာကျန စွာ ဆန်းစစ်ရန်လိုအပ်သည်၊ အချို့ပညာရှင်တို့က စီရင်ထုံးအား ဥပဒေမဟုတ်၊ ဥပဒေသဘောမသက်ဝင်ဟု ဆိုကြသည်။
လက်အောက်ခံတရားရုံးအတွက် လမ်းညွန်မျှသာဖြစ်၍ ဥပဒေများမဟုတ်ဟုဆိုကြသည်။
ဥပဒေ (သို့) ဥပဒေ၏သဘောသဘာဝသည် မလိုက်နာ၍မရ- ဟူ၍ဖြစ်ပြီး စီရင်ထုံးတို့အား မလိုက်နာလျှင်လည်း (အတိ်ုင်းအတာတခုတွင်) နေလို့ရခြင်းပင်ဖြစ်သည်၊ အမှုတခုအတွက် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးမှ ဆုံးဖြတ်ချက်တရပ်သည် ယေဘူယျသုံးစွဲရန်စီရင်ထုံး တရပ်ပေါ်ပေါက် လာနိုင်သော်လည်း ထိုစီရင်ထုံးကို အမှုတခု၏အဖြစ်အပျက်နှင့်ယှဉ်၍သာ သုံးစွဲရန်ဖြစ်သည်။
အမှုတွင်ထင်ရှား သည့် အဖြစ်အပျက်များနောက်သို့ စီရင်ထုံးကလိုက်ရသည်။
စီရင်ထုံးနောက်သို့ အဖြစ်အပျက်တို့က လိုက်ရ သည် မဟုတ်ချေ။
ဥပဒေကိုအဓိပ္ပာယ်ကေါက်ယူရာတွင် လမ်းညွန်မှုလိုမှသာလျှင် သင့်လျှော်ရာစီရင်ထုံးတို့ကို သုံးသပ်ကိုးကား ရသည်။
အမှုတခုနှင့်တခုသည် အကြောင်းအခြင်းအရာ၊ မှုခင်းဖြစ်ရပ်၊ အခြေအနေ ထပ်တူညီမျှမှု ရှိချင်မရှိ မည်ဖြစ်၍ စီရင်ထုံး၏လမ်းညွန်မှုကို ကောင်းစွာသတိဖြင့်သာ ခံယူကျင့်သုံးရမည်။
အချက်အလက်စုံလင် ပိုင်နိုင်ခြင်းမရှိသည့်အခြေအနေ၌ ယခင်စီရင်ထုံးအတိုင်းလိုက်နာ ဆောင်ရွက်လျှင် မှန်ကန်မျှတမှုရှိသည့် အဖြေကိုရနိုင်မည်မဟုတ်ဟု အချို့ပညာရှင်များက ဝေဘန်ထောက်ပြကြသည်။
ထို့ကြောင့် တရားမျှတမှုဟူသည် စီရင်ထုံးအပေါ်၌တည်သည်ဟု တထစ်ချယူဆရန် မသင့်လျှော်ချေ။
သို့ရာတွင် စီရင်ထုံးကိုပယ်ပြီး လူကျင့်ဝတ်လူ့သဘောအရ ဖြစ်တတ်သည့်သဘောနှင့် ကျိုးကြောင်းဆက်စပ်မှု ဆင်ခြင်တုံ တရားကို အခြေခံပြီး ဆုံးဖြတ်နိုင်လျှင်လည်း တရားမျှတမှုရှိသည်ဟု ဆို၍လည်းမရချေ။
အချုပ်အားဖြင့် စီရင်ထုံးတို့မည်သည် တရားရုံးတို့မှ အမှုစီရင်ဆုံးဖြတ်မှုတွင် လမ်းညွန်မျှသာဖြစ်ပြီး အတိအကျ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် မလိုအပ်သောကြောင့် ဥပဒေသဘောသက်ဝင်သည် ဟုယူဆလျှင် မှားယွင်းသော ယူဆချက်တခုမဟုတ်သည့်တိုင် လွဲချော်မှုအနည်းငယ်ရှိနိုင်ပေသည်၊ Category:တရားစီရင်ရေး။
ဥပဒေ၏ ရှေးဦးအကျဆုံးသော အရင်းအမြစ်သည် ဥပဒေပြုခြင်းနှင့်ဖြတ်ထုံးများ မဟုတ်ပဲ၊ ဓလေ့ထုံးစံများသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဓလေ့ထုံးစံသည်လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းတိုင်းက မှန်ကန်မူ၊ တရားမျှတမူနှင့် အသုံးြုပမူဆိုင်ရာ သဘောတရားများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော လူ့အပြုအမူဆိုင်ရာသဘောတရား Rule of conduct များကို စုပေါင်းထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဓလေ့ထုံးစံသည်ဥပဒေကဲ့သို့ စွမ်းအင်အာဏာရှိရခြင်းမှာ- ဓလေ့ထုံးစံတရပ်တွင် တရားမျှတမူသဘော တရားများနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ သဘောတရားများပါရှိခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တရားရုံး များက တရားစီရင်ရာတွင် အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်ကြိုးစားရာ၌ စည်းကမ်းသစ်များကိုချမှတ်ခြင်းထက်၊ အချိန်ကြာမြင့်စွာက လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့သော စည်းကမ်းများဖြင့်ပင်ဆုံးဖြတ်သင့်ကြသည်ဟု ဆယ်လ်မွန် ကရေးသားခဲ့သည်။
ဓလေ့ထုံးစံတွင် နိုင်ငံတော်၏အခွင့်အာဏာအရမဟုတ်ပဲ၊ လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်း၏အများ ပြည်သူ ထင်မြင်ချက် Public opinion ဖြင့် လက်ခံအသိအမှတ်ပြုထားသော သဘောတရားများပါဝင်ပေသည်။
သို့ရာ တွင် အကယ်၍ ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကွဲလွဲ၍ အငြင်းပွား ကြသည့်အခါ ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေ Statute Law ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကိုသာ လိုက်နာရမည်ဖြစ်ပေသည်။
ဥပဒေကဲ့သို့လေးစားလိုက်နာကြရသည့် ဓလေ့ထုံးစံသည် နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိသည်။
ပထမ တမျိုးမှာ သဘောတူညီချက်မပါရှိဘဲ၊ သက်ဆိုင်သူများကလိုက်နာရမည့် သဘောတူညီချက်ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယတမျိုးမှာ သဘောတူညီချက်များမှတဆင့် သက်ဆိုင်ရာအမှုများတွင်သာ လိုက်နာရမည့် ဓလေ့ထုံးစံဖြစ်သည်။
ဆယ်လ်မွန်ကမူ ယင်းဓလေ့ထုံးစံနှစ်မျိုးကို ဥပဒေရေးရာဓလေ့ထုံးစံ Legal custom နှင့် သဘောတူညီမှု ဆိုင်ရာဓလေ့ထုံးစံ Conventional custom - ဟုခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။