kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် ဖြစ်ပွားခြင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗိုလ်ချုပ် မင်းတရားကြီး အိမ်ရှေ့စံစဉ်က မစစောင့်ရှောက်၍ မဏိပူရတွင် စိုးစံနေရသော၊ မဏိပူရ ကသည်းစော်ဘွား မဟာရှိန်ရာဇာသည် မကျိုးမနွံရှိသဖြင့် မင်းတရားကြီး နန်းတက်သည့် နှစ်အတွင်း၌ပင် ညီတော် ဒွါရာဝတီ မင်းသား သတိုးမင်းရဲကျော်ထင်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ တပ်တော်များချီတက်သိမ်းယူစေရာ၊ မဏိပူရ တစ်မြို့လုံးကို ရသည်။
မဏိပူရချီတပ်တွင် အလုံမြို့ဝန်မင်းကြီး မဟာဗန္ဓုလက လက်ဝဲစစ်ကြောင်း၊ စစ်ကဲမင်းကြီး မင်ခေါင်းကျော်က လက်ယာကြာင်း ချီတက်သည်။
မြို့ကိုရပြီးနောက်၊ အစောင့်တပ်များ ချထားကာ တပ်များပြန်လာကြသည်။
မဟာရှိန် ရာဇာသည် အင်္ဂလိပ်တို့ဩဇာလွှမ်းမိုးသော ကချာနယ်ထဲသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံသည်။
ယင်းစော်ဘွား၏ သားဟဲလာစန္ဒရော် အိန်စောင်တာပသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၂ ခုနှစ်တွင် ကချာမှနေ၍ မဏိပူရရှိ မြန်မာတပ်များကို လာရောက်တိုက်ခိုက်သည်။
မြို့စောင့် တပ်များက ပြန်လှန်ခုခံနေစဉ် အမရပူရမှစစ်ကူတပ်များ ရောက်ရှိလာ သဖြင့် ကသည်းတပ်များကို နှိမ်နင်းရသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာတို့၏ တန်ခိုးပျံ့နှံ့လာခြင်းကို မနှစ်သက်ပေ။
ထို့ကြောင့် ကချာနယ် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဝင်ရောက်စိုးမိုးခြယ်လှယ်မှုများ ပြုသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း မြန်မာတပ်များနှင့် မသင့်မတင့် ဖြစ်သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရားလက်ထက်က နန်းတင်ပေးခဲ့သော အာသံစော်ဘွား စန္ဒရေကန္တရှိန်သည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ အမအစကိုယူကာ မြန်မာမင်းအား ထောင်ထားခြားနားမည် ပြုသဖြင့် မဟာဗန္ဓုလသည် အာသံကို ချီတက်နှိမ်နင်းရပြန်သည်။
စန္ဒရကန္တရှိန်သည် အင်္ဂလိပ်တို့ပိုင်နက်သို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံသည်။
မင်းကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် အာသံ၌ စော်ဘွားအသစ်ကို နန်းတင်၍၊ ဗိုလ်မှူးမင်းကြီး မဟာသီလဝကို အစောင့်အနေအထားပြီး ပြန်လာသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာတို့၏ တန်ခိုးအာဏာ တစတစ ကျယ်ပြန့်ကာ အနောက်ဘက်သို့ရောက်လာမည်ကို စိုးရိမ်သည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်ကပင် ရခိုင်ပြည်ကို သိမ်းယူသည့်အခါ စစ်တကောင်းနယ်ခြားကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့အချင်းများခဲ့ရသည်။
ဘကြီးတော်မင်းတရားလက်ထက်သို့ ကျရောက်သောအခါ မဏိပူရစော်ဘွား၊ အာသံစော်ဘွားတို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ခိုလှုံခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် အတွင်းသို့ပြေးဝင်သော ထိုစော်ဘွားများကို မြန်မာတပ်များက လိုက်လံဖမ်းဆီးသောအခါ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ် တို့ပို၍ မသင့်မတင့် ဖြစ်သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခုနှစ် ( ခရစ် ၁၈၂၄ ) တွင် နတ်မြစ်ဝရှိ ရှင်မဖြူကျွန်း၌ အင်္ဂလိပ်တို့ကလာ၍ အလံစိုက်ပြီး တပ်တည်မည်ပြုရာ၊ မြန်မာတပ်များနှင့် အချင်းများကြပြီးလျှင် ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ကြသည်။
ထိုအခါ မြန်မာတို့ဘက်မှ စစ်ကူရန် ဗိုလ်မှူးဝန်ကြီး မဟာဗန္ဓုလကို ရခိုင်ပြည်သို့တစ်ကြောင်း၊ ဗိုလ်မှူးဝန်ကြီး သတိုးသုဓမ္မ မဟာသက်တော်ရှည်ကို အာသံမဏိပူရသို့တစ်ကြောင်း ချီတက်စေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခု တစ်ပေါင်းလ၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄ ခု၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့အမ်းမှတ်က အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာတို့စစ်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလေသည်။
မဟာဗန္ဓုလ၏ တပ်များသည် ပန်းဝါတိုက်ပွဲ ( ရာမူးတိုက်ပွဲ ) တွင် အရေးသာသည်။
ထိုနောက် ရှေ့သို့ဆက်လက်ချီတက်ခြင်း မပြုသေးဘဲတပ်နားနေစဉ်၊ ရန်ကုန်မြို့ကို အင်္ဂလိပ် တပ်များက သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့်၊ ဟံသာဝတီ ရန်ကုန်မြို့ကို ပြန်လည်လုပ်ကြံရန် မဟာဗန္ဓုလအား ခေါ်တော်မူသဖြင့်၊ ရန်ကုန်သို့ချီခဲ့ရသည်။
အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် ရခိုင်ရိုးမကိုကျော်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက်ရန် အကြံကို လက်လျှော့ပြီးသော် နိုင်ငံတွင်း ရေကြောင်းကိုမှီကာ ဧရာဝတီမြစ်တလျှောက် တိုက်ခိုက်ရန် အကြံပြုသည်။
ထို့ကြောင့် ရန်ကုန်သို့ရေတပ်ကြီး ချီလာပြီးလျှင် ပင်လယ်မှ အမြောက်စိန်ပြောင်းလွှတ်ကာ မြို့ကို စီးထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲကြီး စတင်ခဲ့လေရာ၊ အင်္ဂလိပ်တို့က လက်နက်အင်အား သာလွန်ခြင်း၊ အင်္ဂလိပ် တပ်သားများသည် အလေ့အကျင့်ရှိပြီးလျှင် တိုက်ရည်ခိုက်ရည်သာခြင်း စသည်တို့ကြောင့် မြန်မာတပ်များ အရေးမလှခဲ့သည်သာများပြီးသော် စစ်သည်ရဲမက် အထိအရှအကျအဆုံး များပြားလှသည်။
ရန်ကုန်တွင် အရေးမလှသဖြင့် ဓနုဖြူသို့ဆုတ်ခွာပြီးလျှင် တပ်ခံသော မဟာဗန္ဓုလသည်လည်း ၁၁၈၆ ခုနှစ်တွင် ဓနုဖြူခံတပ်၌ ဗုံးသင့်၍ ကျဆုံးလေသည်။
မဟာဗန္ဓုလ ကျဆုံးပြီးနောက်တွင် မြန်မာတပ်များသည် ပို၍ ကစင့်ကလျားဖြစ်သည်။
ရဲမက်တော်များ၊ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးများ အကျအဆုံး အထိအခိုက်လည်း များလှသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့သည် အရေးသာ၍ မြို့ရွာများကို သိမ်းပိုက်နိုင်သော်လည်း မြန်မာပြည်သူလူထုကို အုပ်ချုပ်ရန် မလွယ်ကူသေးသည်ကို သိမြင်နားလည်သဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန်စကားကမ်းလှမ်းသည်။
ဘကြီးတော် ဘုရားသည် မြန်မာတို့က အလျော့ပေးအညံ့ခံ၍ စစ်ပြေငြိမ်းရန် ငြင်းပယ်တော်မူသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့ကလည်း ထပ်မံ စကားကမ်းလှမ်းသည်။
နောင်အခါ အကြောင်းကြောင်းကို ထောက်ရှု၍ စစ်ပြေငြိမ်းရန် လက်ခံသဖြင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်း စာချုပ်ကို မြင်းခြံခရိုင်အတွင်းရှိ ရန္တပိုရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် တပေါင်းလ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ)တွင် ချုပ်ဆိုကြ၍ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့လေသည်။
ဘကြီးတော် မင်းတရားလက်ထပ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအပြီး၌ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်း သည် ယုတ်လျော့သွားသည်။
ရန္တပိုစာချုပ်အရ အာသံနယ်၊ ရခိုင်ပြည်၊ တနင်္သာရီနယ်တို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့အား ပေးလိုက်ရသည်။
ထို့ပြင် မဏိပူရ၊ ကချာနယ်တို့အရေးတွင် မြန်မာတို့က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခွင့် မရတော့ချေ။
စစ်စရိတ်ငွေ တစ်ကုဋေကိုလည်း မြန်မာတို့က ပေးရလေသည်။
ရန္တပိုစာချုပ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ်ချင်းလဲလှယ်၍ ဆိုင်ရာ နေပြည်တော်များ၌ နေထိုင်ရန် စည်းကမ်းချက်တစ်ရပ် ပါရှိသည့်အတိုင်း အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ်တော် မယ်စယ်ဘော်ရနီ ( မေဂျာဗားနေး ) သည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့၌ နေထိုင်ရန်ရောက်လာရာ၊ မင်းတရားကြီးက ကောင်းစွာ နေရာချထားပေးပေသည်။
မယ်စယ်ဘော်ရနီသည် အင်းဝ၌ရှိစဉ် မြန်မာပိုင် ကလေးကတော့တောင်ကြားကို ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယအစိုးရက သိမ်းယူရာ၊ မယ်စယ်ဘော်ရနီက စာရေးသား ကန့်ကွက်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့က ပြန်ပေးသည်။
မယ်စယ်ဘော်ရနီ အင်းဝ၌ ရှိနေစဉ်ပင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တနင်္သာရီနယ်ကို အခြားနယ်တစ်ခုခုနှင့် လဲလှယ်လိုသဖြင့် စကားကမ်းလှမ်းလာသည်။
မြန်မာတို့က အလဲအလှယ်မရှိဘဲ တနင်္သာရီနယ်ကို ပြန်၍လိုချင်သဖြင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုသည် ဆုံးခန်းတိုင် မရောက်ခဲ့ပေ။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၇ ခု) တွင် မွန်ငစပ်ဆိုသူ ထောင်ထားခြားနားပြီးလျှင် ရန်ကုန်ကို လုပ်ကြံသည်။
မွန်သူပုန်တို့ကို မြန်မာတပ်များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်သည့်အခါ အင်္ဂလိပ်ပိုင် တနင်္သာရီ နယ်ထဲသို့ပြေးဝင်ခိုလှုံကြသည်။
ထိုအခါမြန်မာတို့က မုတ္တမမြို့ကို အခြေပြုပြီးသော် တနင်္သာရီနယ်အတွင်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့်၊ အင်္ဂလိပ်တို့က မုတ္တမမြို့ကို ဖျက်ဆီးပစ်သည်။
မွန်တို့၏ ထကြွခြင်းသည် ထိုအကြိမ် နောက်ဆုံး ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘဝရှင် မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော် ကျန်းခံ့တော်မမူ ဖြစ်လာသည်။
ထို့ကြောင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး၊ မောင်တော် စလင်းမြို့စား မင်းသား သီရိသုမဟာဓမ္မရာဇာ (မင်းသား မောင်အို) နှင့် မှူးတော် မတ်တော်တို့အား တိုင်းဝန်ပြည်ဝန်ကို စီရင်ဆောင်ရွက်စေသည်။
ထိုအတွင်း နိုင်ငံမငြိမ်မသက်ရှိလေလျှင်၊ စလင်းမြို့စားနှင့် အပေါင်းပါ မှူးမတ်များက မင်းတရားကြီး၏ ညီတော် သာယာဝတီမင်းအပေါ် အယုံအကြည် မရှိ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်းမချ ဖြစ်လာသည်။
ထို့ကြောင့် ပြစ်မှုရှာကြံလာသည်။
ထိုအခါ သာယာဝတီမင်းကလည်း နောင်တော်မင်းတရားအားကျေးဇူးသစ္စာရှိစွာနှင့် အမှုတော်များကို နှလုံးလက်ရုံးဖြင့် ထမ်းရွက်ခဲ့ပါလျက်၊ မင်းသား မောင်အိုနှင့် အပေါင်းအပါ တစ်စုတို့က မိမိအပေါ် အကောက်ကြံကာ မှုခင်းရှာကြံရမည်လောဟု စိတ်ဝမ်းနာ ကြည်းကာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုသို့ နောက်တော်ပါများနှင့် အတူ ထွက်ခွာသွားပြီးလျှင် ပုန်ကုန်ခြားနားလေသည်။
အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ် မယ်စယ်ဘော်ရနီသည် ရွှေဘိုသို့လိုက်သွားပြီးလျှင် ဖျန်ဖြေလျှောက်ထားသော်လည်း အရေးမရလေ။
တဖန် ဆရာတော်များ ကြွရောက်ဖြန်ဖြေ စေ့စပ်ရပြန်သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် ညီတော် သာယာဝတီမင်း၏ အလိုတော်ပြည့်၍၊ ဘကြီးတော် မင်းတရားသည် ညီတော်အား ထိုနှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့တွင် နန်းစည်းစိမ်ကို လွှဲပြောင်းပေးကာ၊ အိမ်ဖြူစံတော်မူလေသည်။
သာယာဝတီမင်းသည် ရွှေနန်းစည်း စိမ်ကို လက်ခံပြီးနောက်တွင် နောင်တော်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် စလင်းမင်းသားတို့ကို အပြစ်အလျောက် စီရင်တော်မူလေသည်။
သားတော်သမီးတော်များ ထင်ရှားသော သားတော် သမီးတော်များမှာ ဆင်ဖြူရှင်မယ်မှ ဖွားသော ညောင်ရမ်းမြို့စားတစ်ပါး (စကြာမင်းသား)၊ မိဖုရား ခေါင်ကြီးမယ်နုမှ ဖွားမြင်တော်မူသော သမီးတော်တစ်ပါးဖြစ်၍ ထိုသမီးတော်သည် နောင်အခါ မင်းတုန်းမင်းတရား၏ အလယ်နန်း မိဖုရား ဆင်ဖြူမရှင်ဖြစ်သည်။
မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုမှ မြင်သော သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော် တစ်ပါးတို့သည် ငယ်ကလွန်ကြသည်။
ဘဝနိဂုံး thumb|အမရပူရမြို့တွင်ရှိတွင်ရှိသော ဘကြီးတော်မင်း အုတ်ဂူ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် ပြီးချိန်မှစကာ စိတ်ကျဝေဒနာကို ခံစားနေခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုအချိန်မှစကာ နန်းတွင်းရေးကို နန်းမတော်မယ်နုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်။
ပြိုင်ဘက်ဟု ယူဆသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း မယ်နု၏လက်ရုံးတစ်ဆူဖြစ်သည့် စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓုလ ဓနုဖြူတွင် ကျဆုံးသည်။
ဘကြီးတော်မင်း၏ ညီတော် သာယာဝတီမင်းသားကို ရာဇဝတ်သားများအား လက်ခံနေထိုင်စေမှုဖြင့် စွပ်စွဲပြီးအရာမှချရန် ကြိုးပမ်းသဖြင့် သာယာဝတီမင်းသား ရွှေဘိုသို့ထွက်ကာ အင်အားစု၍ ပုန်ကန်သည်။
ပုန်ကန်မှုအောင်မြင်သဖြင့် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်သည်။
နန်းမတော်မယ်နု၊ မင်းသားကြီးဦးအိုနှင့် အပေါင်းအပါများသာမက ညောင်ရမ်းမင်းသားပါ ရေချဖျောက်ဖျက်ခံရသည်။
ဘကြီးတော်မင်းကိုမူ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် နေစေသည်။
နန်းကျပြီး ၈နှစ်အကြာ အကျယ်ချုပ်ဖြင့်နေရစဉ်အတွင်း ညီတော် သာယာဝတီမင်းလက်ထက် အသက် ၆၁ နှစ်အရွယ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၈ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့ (ခရစ်နှစ် ၁၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၁၈၄၆) တွင် ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ရည် (၆)ပါး ဘကြီးတော်ဘုရား-ပုဂံမင်းနှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့၏ဘကြီးတော် ဖြစ်သောကြာင့်တည်း၊ စစ်ကိုင်းမင်း-မင်းသားငယ်ဘဝက စစ်ကိုင်းမြို့ကို စားရသောကြောင့်တည်း၊ နောင်တော်ကြီး-သာယာဝတီမင်းခေါ် ကုန်းဘောင်မင်း လည်းခေါ်သည့် ရွှေဘိုမင်းတြား၏နောင်တော်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ ဖလ်နန်းရှင်, မှန်နန်းရှင်- နန်းတော်ကြီး၌ ဖလ်, မှန်တွေ အလွန်များသောကြောင့်တည်း၊ သိရီ တြိဘဝနာဒိတျ ပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ- ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည် နန်းတည် မင်းတြားကြီး၊ ဆင်ဖြူများရှင်- နန်းစံ ၁၈-နှစ်တိုင်တိုင် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးလျက် ဆင် ရတနာများစွာ ဆက်သခံရသောကြောင့်တည်း။
အချက်အလက်များကို လွှင့်ထုတ်ခြင်း (Data transmission) သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် နည်လမ်းသုံး၍ လွှင့်ထုတ်ခြင်း (digital transmission) သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ရေး (digital communications) ဆိုသည်မှာ အချက်အလက် (ဒစ်ဂျစ်တယ် လှိုင်း) ကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သို့မဟုတ် တစ်နေရာမှ နေရာအများသို့ လွှင့်ထုတ်ပေးနိုင်သော ကြားခံနယ်များ တလျှောက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နည်းလမ်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲပို့ဆောင်ပေးခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုကြားခံနယ်များတွင် ကြေးနီဝိုင်ယာကြိုးများ၊ အလင်းလှိုင်းသုံး ဖိုင်ဘာ ဓာတ်ကြိုးများ၊ ကြိုးမဲ့ ကြားခံနယ်များနှင့် သိုလှောင်သိမ်းဆည်း၍ ရသော ကြားခံနယ်များ ပါဝင်သည်။
အချက်အလက်များကို များသောအားဖြင့် လျှပ်စစ် ဗို့အားသုံး အချက်ပြလှိုင်း၊ ရေဒီယိုလှိုင်း၊ မိုက်ခရိုဝေ့ဖ်လှိုင်း ၊ အနီအောက် ရောင်ခြည်လှိုင်း အစရှိသော လျှပ်စစ် သံလိုက်အချက်ပြလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ထုတ်လွှတ်လေ့ ရှိကြသည်။
အင်နာလော့ ဆက်သွယ်ရေး စနစ်တွင် အမြဲတမ်း ဆက်စပ်ပြောင်းလဲနေသော အချက်အလက်များကို အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေသော အချက်ပြလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ တင်ဆက်ပြသလေ့ ရှိသော်လည်း ဒစ်ဂျစ်တယ် ထုတ်လွှတ်ရေးစနစ် တွင်မူ တဆက်တည်း မဟုတ်ဘဲ တစ်ဆင့်ချင်း ပြောင်းလဲနေသော သတင်းအချက်အလက်များ အဖြစ် တင်ပြလေ့ ရှိကြသည်။
သွင်းကိန်း(input)ထည့်ပေးသည့် တန်ဖိုးကို လိုက်၍ ရလဒ်(output) ထုတ်ပေးသည်မှာ ဖန်ရှင်၏ လုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်။
ဖန်ရှင်အဖို့ သွင်းကိန်းကို ပြောင်းလဲကိန်းဟုလည်း ခေါ်သည်။
thumbnail| 300px | ဖန်ရှင်ကို ဂရပ်ပုံဖြင့်ပြပုံ သင်္ချာတွင် ဖှန်ရှင် () သည် ကိန်း (quantity) နှစ်ခု အကြား မှီခို ပြောင်းလည်းမှုကို ဖော်ပြသော အရာဖြစ်ပြီး လွတ်လပ်သော (independent) ကိန်းကို ဖှန်ရှင်၏ အဝင်ကိန်း ဖြစ်ပြီး မှီခိုသော ကိန်းသည် ဖှန်ရှင်၏ အထွက်ကိန်း (output) ဖြစ်သည်။
ဖှန်ရှင်တစ်ခုသည် အဝင်ကိန်း တစ်ခုအတွက် ပုံသေဖြစ်သော အထွက်ကိန်း တစ်စုံ ရှိပြီး မတူညီသော အဝင်ကိန်း သောလည်း တူညီသော အထွက်ကိန်း ရှိနိုင်သည်။
အစုအားဖြင့် ဆိုရသော် ပြောင်းလဲကိန်းများ အစုကို ဒိုမိန်း သို့မဟုတ် အကြောင်းခံဝန်းနယ် (domain) ဟု ခေါ်ပြီး၊ ရလဒ်တန်ဖိုးများ အစုကို ကိုဒိုမိန်း သို့မဟုတ် အကျိုးဆက်ဝန်းနယ် (co-domain) ဟု ခေါ်သည်။
ဤတွင် ဖှန်ရှင်ဟူသည်က အစု (အကြောင်းခံနယ်ဝန်း) မှ အစု (အကျိုးဆက်ဝန်းနယ်)သို့ အစုဝင်များ အချင်းချင်း ဆက်စပ်ပေးသော ဆက်သွယ်ချက်မျိုး ဖြစ်ပေမည်။
the words map, mapping, transformation, correspondence, and operator are often used synonymously. ဖှန်ရှင်တစ်ခုကို ဖော်မြူလာ ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဂရပ်ဖ်ပုံ ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တွက်ချက်၍ရသော အယ်လ်ဂေါ်ရီသမ် ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။
အသုံးချ ပညာရပ်များတွင် ဖှန်ရှင်ကိုယ် တန်ဖိုးပြ ဇယားများ ဖြစ်လည်း ဖော်ပြကြသည်။
ဖှန်ရှင်အားလုံးကို ဤနည်းများအားလုံးဖြစ် ပြတော့မဖြစ်နိုင်ပေ။
ထို့အပြင် ဖှန်ရှင်နှင့် ဖန်ရှိကိုဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ပုံဖော်ခြင်းမှာ မတူကြောင်း သိရှိရန်လိုပေသည်။
အသုံးများသော ရေးနည်းအားဖြင့် ဖှန်ရှင်များကို ပုံစံဖြင့်ရေးနိုင်ထားလျှင် က သွင်းကိန်း (input) သို့မဟုတ် အမှီခိုခံ ပြောင်းလဲကိန်း (variable) ကို ဆိုလိုပြီး သို့မဟုတ် က မှီခိုသူ ထွက်ပေါ်ရလဒ် (output) ကိုဆိုလိုသည်။
ဖန်ရှင်ခွဲစိတ်ဗေဒ (Functional Analysis)တွင် ထို၂ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုသည် တိုင်းကြောင်း အရေအတွက် (၂ခု၊ ၃ခုသာ မက) အနန္တပင် ရှိနိုင်သည့် ရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional spaces) လည်း သဘောတရားအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
ဖှန်ရှင်ခွဲစိတ်ဗေဒ (Functional Analysis)တွင် ထို၂ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုသည် တိုင်းကြောင်း အရေအတွက် (၂ခု၊ ၃ခုသာ မက) အနန္တပင် ရှိနိုင်သည့် ရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional spaces) လည်း သဘောတရားအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
ရှေ့ပြေးနိမိတ်အနေဖြင့် အော်သောအသံ၊ မြည်သောအသံ၊ ပြောဆိုသောအသံ ဟုဖော်ပြပြီး ဟံသာဝတီ ဦးဘရင်က ယင်းစကားမှာ မြန်မာပါဠိ မိဿကစကား ဖြစ်သည်။
စံဟူသည် ပုံစံပင် ဖြစ်၍ နည်းမှာ နယဟူသော ပါဠိဖြစ်သည်။
မည်သို့မည်ပုံဖြစ်မည်၊ လိုက်နာရမည်တို့ကို ပြဆိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ဖြစ်လာမည့်အဖြစ်ကို စံယူရန် ပြခြင်းကို ဆိုလို၏ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုသည်။
အသံ(သို့မဟုတ်) စကားဖြင့် အမှတ်အသားပြုခြင်းများမှာ တဘောင်နှင့် စနည်း နှစ်ခုဖြစ်သည်။
`စနည်းကိုတောင်၊ တဘောင်ကိုမြောက်၊ ယူကောက်နှိုင်းညှိ၊ ဆိုရိုးရှိရှင့်´ဟူသော `မဃဒေဝလင်္ကာသစ်´တွင် စပ်ဆိုချက်အရ မိမိနေသောအရပ်၏ တောင်ဘက်မှ ကြားရသောအသံသည် စနည်းဖြစ်၍၊ မြောက်ဘက်မှကြားရသော အသံသည် တဘောင်ဖြစ်ကြောင်းလည်း မှတ်သားရသည်။
ဦးအေးချို(မဟာဝိဇ္ဇာ)၏ မြန်မာ့စကား ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နိမိတ်နှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ် ကိုးကား Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ Category:ယဉ်ကျေးမှု။
နိမိတ်ဟူသည် ကောင်းမည်၊ ဆိုးမည်၊ ဖြစ်မည်၊ ပျက်မည် စသည်တို့ကို ကြိုတင်သိစေနိုင်သော အကြောင်းအမှတ်၊ လက္ခဏာဟူ၍ မြန်မာအဘိဓာန် အကျဉ်းချုပ်တွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။
ဆရာကြီး ဟံသာဝတီဦးဘရင်က နိမိတ္တဟူသော ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာပြီး ဖြစ်လတ္တံ့သော အနာဂတ်အရေး၏ အကြောင်းကို အရိပ်လက္ခဏာ တင်ကြိုပြနှင့်ခြင်း ဟူ၍ ဖော်ပြသည်။
ဦးအေးချို(မဟာဝိဇ္ဇာ)၏ မြန်မာ့စကား ကို သည်မှာ ဖတ်ပါ။
`ဖြစ်မယ် ဆိုရင်လည်း နိမိတ်ကအရင်လာတယ်၊ ပျက်မယ်ဆိုရင်လည်း နိမိတ်က အရင်လာတယ်´ လို့ ဆိုသည်။
ဖြစ်မယ့်ပျက်မယ့် ကိစ္စတွေအားလုံးသည် နိမိတ်တစ်ခု၊ (တစ်ခါတစ်လေ တစ်ခုထက်ပိုပြီး) နိမိတ်ပြတတ်သည်။
ရှေ့ပြေး ပုဗ္ဗနိမိတ် လာပြီးမှ အဖြစ်အပျက်တွေ ဖြစ်လာတာဘဲ ဖြစ်သည်။
ဘုရားလောင်းနှင့် ပုဗ္ဗနိမိတ်များ ဘုရားပွင့်တော့မယ်ဆိုလျှင် ပုဗ္ဗနိမိတ်များ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
မယ်တော်မာယာ၏ ဝမ်းကြာတိုက်ကို ဘုရားလောင်း ဝင်စားတော့မယ်ဆိုလျှင်လည်း- ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ တော်လဲခြင်း၊ ပန်းနံ့သာမိုးများရွာသွန်းခြင်း၊ အလုံးစုံသော တူရိယာတို့သည် မတီးမမှုတ်ဘဲ အလိုလို မြည်ခြင်း၊ အချိန်အခါ မဟုတ်ဘဲ သစ်ပင်ပန်းမန် အားလုံး ဖူးပွင့်လာခြင်း၊ ငရဲမီးများ ခေတ္တငြိမ်းသက်သွားခြင်း စသည့် (၃၂) ပါးသော ပုဗ္ဗနိမိတ်တွေပြပြီးမှ ဝင်စားပါသည်။
ဘုရားသခင်ဖွားတော်မူမည့် နိမိတ်၊ ဘုရားလောင်း တောထွက်တော့မည့် “သူအိုသူနာ သူသေရဟန်း” ဆိုသော နိမိတ်ကြီး (၄)ပါး၊ ဘုရားပွင့်တော့မည့် နိမိတ်၊ ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံတော့မည့် နိမိတ် စသဖြင့် နိမိတ်တွေ ရှိကြသည်။
အင်္ဂုလိမာလ မွေးဖွားချိန် နိမိတ် လက်ညှိုးပေါင်းတစ်ထောင်ဖြတ်ခဲ့သော အင်္ဂုလိမာလ လူဆိုးကြီး မွေးဖွားသည့်အချိန်တွင် တစ်တိုင်းပြည်လုံးရှိ ဓား၊ လှံ၊ လက်နက်တွေနှင့် ကောသလမင်းကြီး၏ နန်းတော်ထဲရှိ ဓားလှံလက်နက်များသည် အရောင်တဝင်းဝင်း တောက်ပြီး၊ အသံမျိုးစုံမည်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
မြန်မာမင်းများလက်ထက် နိမိတ်များ မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးကို ဖတ်ကြည့်လျှင် မင်းလောင်းပေါ်မယ့် နိမိတ်၊ ရှင်ဘုရင်များ နန်းကျမည့်နိမိတ်၊ ကံတော်ကုန်မည့် နိမိတ်၊ စစ်အောင်နိုင်မည့် နိမိတ်၊ စစ်ရှုံးမယ့် နိမိတ်တွေကို တွေ့ရသည်။
နိမိတ်သည် ဘယ်တော့မှ မမှားနိုင်ပါ။
ကောက်ယူပုံလွဲ၍သာ မှားချင်မှားပါလိမ့်မည်။
(ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် အယူတော်မင်္ဂလာ ဦးနိုးသည် ရှင်ဘုရင်အပါးတွင် ခစားနေကြသော ပုဏ္ဏားဖြူ၊ ပုဏ္ဏားညို၊ ဟူးရား၊ ပုရောဟိတ်များ၏ နေလနက္ခတ်များနှင့် တွက်ချက်ဟောပြောသောပညာများကို အံတုပြီး ဘာတွက်ကိန်းမှ မပါသည့် အတိတ်နိမိတ်ဆိုသော ပညာနှင့် ဒက်ထိဟောပြောပြီး ကျော်ကြားခဲ့ သူတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။
) ကောင်းနိမိတ်, ဆိုးနိမိတ် နိမိတ္တသဒ္ဒါသက်သက်က ကောင်းသောအကြောင်း (ကောင်းသောနိမိတ်) မကောင်းသောအကြောင်း (မကောင်းသောနိမိတ်) နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ဟောဆိုနိုင်ရာ မကောင်းသောအကြောင်း နိမိတ်ကို ဆိုလိုရာ၌ (ဒု)သဒ္ဒါနှင့် တွဲဖက်၍ (ဒုန္နိမိတ္တ)ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသုံးစွဲလေ့ရှိသည်။
မဟာဗုဒ္ဓဝင် ပထမတွဲ (ပဌမပိုင်း) မင်းကွန်းဆရာတော် အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အချက်စု ငါးခု လောကီလူအများ အသိအမှတ်ပြုသော အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အချက်စုမှာ တိတ်, နိမိတ်, တပေါင်, စနည်း, ဘဝေါ-ဟူ၍ ငါးမျိုးရှိသည်ဟု ပြောဆိုကြ၏၊ ထိုငါးမျိုးတို့၏ ထူးခြားပုံကိုလည်း.. နိမိတ် မျက်မြင် နိမိတ်၊ တိတ်မှာ လက်ဆောင်၊ အသံမှာ တပေါင်ဟု အမှတ်အသား ပြုကြပြီးလျှင် နံနက် အိပ်ရာမှထ၍ မျက်စိကို ဖွင့်ကြည့်ရာတွင် ကောင်းသောအရာကိုမြင်လျှင် ထိုနေ့သည် နိမိတ်ကောင်းသောနေ့၊ မကောင်းသောအရာကိုမြင်လျှင် ထိုနေ့သည် နိမိတ်မကောင်းသောနေ့ဟူ၍ မျက်စိဖြင့် မြင်ရာကို (နိမိတ်) ခေါ်ရမည်ဟု ဆိုကြ၏။
တိတ် (တိတ်) ဟူသော စကားကို အတိတ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။
(အတိတ်ဟုဆိုသော်လည်း လွန်လေပြီးသော ကာလကိုခေါ်သည့် အတိတ်မဟုတ်) လက်ဆောင်ကိုခေါ်သော စကားသာ ဖြစ်၏။
မိတ်ဆွေများက မိမိထံသို့ ပို့လိုက်သော လက်ဆောင်သည် တိတ်မည်၏ (သို့မဟုတ် အတိတ်မည်၏) ထိုလက်ဆောင်သည် မိမိနှစ်သက်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်လျှင် တိတ်ကောင်းသည် (အတိတ်ကောင်းသည်)၊ မနှစ်သက်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်လျှင် တိတ်မကောင်း (အတိတ်မကောင်း)ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိကြ၏။
တပေါင် (တပေါင်)ဟူသည် ကြားရသော အသံပင်ဖြစ်၏၊ သဘင်သည် သူရူး ကလေးသူငယ်တို့၏ နှုဘ်ဖျားမှ သီဆိုအော်ဟစ်ကြသော အသံသည် တမင်နားမထောင်ရပဲ ကြားရသော အသံဖြစ်၍ (တပေါင်)ခေါ်၏ဟု ပြောဆိုကြသည်။
စနည်း တမင်ချောင်း၍ နားထောင်မှ ကြားသိရသော အသံကိုကား (စနည်း)ဟု ခေါ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ အကောင်းအဆိုး သိလိုလျှင် စနည်းနာရသည်ဟု မသိမသာ ချောင်းမြောင်း နားထောင်ခြင်းကို ပြုရာ၏။
(မဃဒေဝလင်္ကာသစ်ကျမ်း၌ကား.. “စနည်းကိုတောင်၊ တပေါင်ကို မြောက်၊ ယူကောက်နှိုင်းညှိ၊ ဆိုရိုးရှိရှင့်”ဟူ၍ စပ်ဆိုသည်။
အဓိပ္ပါယ်မှာ… စနည်းနှင့် တပေါင်သည် အသံချည်းပင် ဖြစ်သော်လည်း မိမိနေရပ်၏ တောင်ဘက်မှ ကြားရသောအသံသည် စနည်းဖြစ်၍၊ မြောက်ဘက်မှ ကြားရသော အသံသည် တပေါင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
) ဘဝေါ နတ်များက ပူးဝင်ပြောဆိုသော အကြောင်းအရာကို (ဘဝေါ)ဟူ၍ ခေါ်သည်။
ထို့ကြောင့် မဃဒေဝလင်္ကာသစ်ကျမ်း၌ “ပြည်နိမိတ်နှင့်၊ အတိတ် ဘဝေါ၊ နတ်ပြောပြဆောင်”-ဟူ၍ စပ်ဆိုလေသည်။
ငါးခုလုံး တူတူပါ ဤသို့ အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ရှစ်ရာကျော် အရှင်မဟာသီလဝံသတို့ လက်ထက်လောက်ကပင် ရှိခဲ့၏။
အရှင်မဟာသီလဝံသကမူကား... ပါဠိတော်၌ပင် နိမိတ္တဟူ၍သာ တမျိုးတည်း ဟောထားသောကြောင့် တိတ်, နိမိတ်, တပေါင်, စနည်း, ဘဝေါဟု အထူးအပြား ခွဲခြားပြရန်မလိုဟု ပြဆိုတော်မူလိုသည့်အတွက် ပါဠိတော်လာ နိမိတ်ကိုပင် (ဤသည့်မြေလည်း၊ ရိုသေလှစွာ၊ ကြည်းနာသံဟည်း၊ တော်တည့်လည်း၏၊ စနည်းဤသို့၊ အံ့ဘွယ်မြို့လည်း၊ ၊ငါတို့ မြင်ကုန်လိုက်လျက်တည်း) ဟူ၍၎င်း၊ (မွှေနှောက်ရမ္မက်၊ ခေါင်းပါးလျက်လျှင်၊ အမျက်ဒေါသ၊ မိုက်မဲစသား၊ မာန်မျှမကျန်း၊ ရေယို့ခန်း၏။
အဆန်းထူးပြား၊ တံဘောင်များကို၊ မှတ်သားငါတို့၊ ယခုမြို့လည်း၊ ၊တချို့ မမေ့စေရက်တည်း၊) ဟူ၍၎င်း နိမိတ်ကိုပင် စနည်းဟူသော အမည်၊ တပေါင်ဟူသော အမည်တို့ဖြင့် ပါရမီတော်ခဏ်းပျို့ ပိုဒ်ရေ (၃၀)(၃၂)တို့၌ ရေးသား စပ်ဆိုတော်မူသည်။
နိမိတ်၏ အခြားအဓိပ္ပါယ်များ နိမိတ္တ (န) [နိ+မာ+တ။
+မာ+တ။
အတ္တနော ဖလံ နိမိနာတီတိ နိမိတ္တံ၊ မာ ပရိမာဏေ၊ နိပုဗ္ဗော။
ဓာန်၊ဋီ၊၉၁။
နိ + မိ + တ။
+ သူစိ။
(နိမိတ္တ-သံ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ၊ ဏိမိတ္တ-ပြာ)] (၁) နိမိတ်၊ (က) အကြောင်း။
(၁) နိမိတ်၊ (က) အကြောင်း။
သနိမိတ္တာ ဘိက္ခဝေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ။
အံ၊၁၊၈၀။
နိမိတ္တ (သံ၊၃၊၁၈၈) န္တိ အာဒီနိ သဗ္ဗာနိပစ္စယဝေဝစနာနေဝ။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၃။
တီဏိ နိမိတ္တာနီ (အံ၊၁၊၂၅၈) တိ တီဏိ ကာရဏာနိ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၈။
နိမီယတိ အနုမီယတိ ဖလံ ဧတေနာတိ နိမိတ္တံ၊ ကာရဏံ။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၇။
နိမိတ္တဝသေနာ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၅) တိ ကာရဏဝသေန။
ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၈၁။
(ဇာ၊၁၊၂၄၄။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၄။
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၆။
ဝိမတိ၊၁၊၅၈။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၈၇-၈။
အံ၊ဋီ၊၁၊၈၃၊ ၂၂၁။
) (ခ) အမှတ်အသား၊ အခြင်းအရာ(အသွင်, သဏ္ဌာန်, ဟန်, အမူအရာ)။
(ခ) အမှတ်အသား၊ အခြင်းအရာ (အသွင်, သဏ္ဌာန်, ဟန်, အမူအရာ)။
နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသီ (ဝိ၊၁၊၁၈) တိ ဂိဟိကာလေ သလ္လက္ခိတပုဗ္ဗံ အာကာရံ အဂ္ဂဟေသိ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၅။
ဥဒကဌာန-သဉ္ဇာနနထံ သာခါဘင်္ဂါဒိနိမိတ္တံ ကတွာ။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၅၈။
ဧကဉ္စ တိလဖလံ နိမိတ္တံ ကတွာ (မဟာနိ၊၂၇၆) တိ သစေ ဧကံ တိ တိလဗီဇံ သညာဏံ ကတွာ၊ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၂။
နိမီယတိ သညာယတီတိ နိမိတ္တံ။
သာရတ္ထ၊၂၊၈။
နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၄) တိ အာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ။
အံ၊ဋီ၊၁၊၁၆၂။
(ဝိ၊၁၊၂၅။
သံ၊၂၊၃၂၃။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၄။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၅။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၅။
) (ဂ) အရိပ် (မျက်နှာရိပ် စသည်)။
(ဂ) အရိပ် (မျက်နှာရိပ် စသည်)။
အာဒါသေပိ ဥဒကပတ္တေပိ မုခနိမိတ္တံ ဩလောကန္တိ။
ဝိ၊၄၊၂၄၂။
(ဃ) အရိပ်အရောင်၊ အရိပ် အမြွက် (ပရိယာယ်အားဖြင့် အမှတ်အသားကို ဖြစ်စေခြင်း)။
(ဃ) အရိပ်အရောင်၊ အရိပ်အမြွက် (ပရိယာယ်အားဖြင့် အမှတ်အသားကို ဖြစ်စေခြင်း)။
ယံ တွံ ဘဂဝတာ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ ကယိရမာနေ န ဘဂဝန္တံ ယာစိ။
ဝိ၊၄၊၄၈၆။
ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ (ဥဒါန၊ ၁၅၂) တိ ထူလေ သရုပ္ပါဒနေ။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၉၅။
နိမိတ္တေ ဝါ ကတေ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၈) တိ စီဝရံ မေ ကိလိဋ္ဌံ၊ ကော န ခေါ ရဇိတွာ ဒဿတိတိအာဒိနာ နိမိတ္တေ ကတေ။
ဝိမတိ၊၁၊၁၉၀။
နိမိတ္တန္တိ ပရေသံ ပစ္စယဒါနသညုပ္ပါဒကံ ကာယဝစီကမ္မံ ဝုစ္စတိ။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၂၉။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၆၉။
အံ၊ဋီ၊၃၊၃၄။
(၁၅၄။
ဒီ၊၂၊၈၆၊ ၉၇။
သံ၊၃၊၂၂၇။
အံ၊၃၊၁၂၉။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၄။
) (င) နိမိတ်ကျမ်း (ငယ်သော နိမိတ်၏အကျိုး, အပြစ်ကိုဆိုရာဖြစ်သော ကျမ်း။
ပခုက္ကူ၊ ဒီ၊၁၊သျ)။
(င) နိမိတ်ကျမ်း (ငယ်သော နိမိတ်၏ အကျိုး, အပြစ်ကို ဆိုရာဖြစ်သောကျမ်း။
နိမိတ္တ (ဒီ၊၁၊၉) န္တိ နိမိတ္တသတ္ထံ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၇။
နိမိတ္တေသူ (အပ၊၁၊၄၇) တိ မူသိကစ္ဆိန္နာဒီသု “ဣဒံ နိမိတ္တံသုဘံ, ဣဒံ နိမိတ္တံ အသုဘံ” န္တိ ဧဝံ နိမိတ္တဇာနနသမ္မေသု စ။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၁။
(မိလိန္ဒ၊၁၇၇။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၉။
) (စ) နိမိတ်ဖတ်ခြင်း။
(စ) နိမိတ်ဖတ်ခြင်း၊ ဥပ္ပါဒနိမိတ္တကောဝိဒါ (ဒီ၊၃၊၁၂၉) တိ ဥပ္ပါဒေ နိမိတ္တေ စ ဆေကာ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၅။
(ဆ) နိမိတ်အနက်။
နိမိတ္တတ္ထေ (နိမိတ္တေ) စေတံ ဘုမ္မဝစနံ (ဘုမ္မံ)။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၇။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၃၁၊ ၄၄၈။
(မ၊ဋီ၊၂၊၂၇။
) (ဇ) (ပိုင်းခြား-သတ်မှတ်–ကြောင်းဖြစ်သော) အမှတ်အသား (သိမ်နိမိတ် စသည်)။
(ဇ) (ပိုင်းခြားသတ်မှတ် ကြောင်းဖြစ်သော) အမှတ်အသား (သိမ်နိမိတ် စသည်)။
ပဌမံ နိမိတ္တာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ။
ဝိ၊၃၊၁၄၄၊ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၈၊ ၂၄၉။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၇၈၊ ၃၉၉။
ကင်္ခါ၊၈၇။
တောင်နိမိတ်, ၂။
ကျောက်နိမိတ်, ၃။
တောနိမိတ်, ၄။
သစ်ပင်နိမိတ်, ၅။
ခရီးနိမိတ်, ၆။
ရေနိမိတ်, ၇။
မြစ်နိမိတ်, ၈။
တောင်ပို့နိမိတ် ဟူ၍ နိမိတ် ၈-ပါး လာ၏၊ (ဈ) မှတ်တိုင်၊ ပစ်မှတ်။
(ဈ) မှတ်တိုင်၊ ပစ်မှတ်။
စက္ခူနိ မုခဉ္စ ပိဒဟတိ၊ နိမိတ္တံ ဥဇုံ ကရောတိ။
မိလိန္ဒ၊၄၀၅။
(ည) အာရုံ။
နိမိတ္တမေတံ မဟာရာဇ သုပိနံ နာမ၊ ယံ စိတ္တဿ အာပါထမုပဂစ္ဆတိ။
မိလိန္ဒ၊၂၈၇။
နိမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊ သုဘံ ရာဂူပသံဟိတံ။
သံ၊၁၊၁၈၉။
သုတ္တနိ၊၃၂၉။
အာရမ္မဏမေဝ စေတ္ထ နိမိတ္တံ။
အံ၊ဋီ၊၁၊၇၂။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၁။
) (၂) တံဆိပ်၊ ချိတ်အိတ်တံဆိပ် (ဝိ၊၂၊သျ၊ ဘုရားကြီး)။
(၂) တံဆိပ်၊ ချိပ်အိတ်တံဆိပ် (ဘုရား ကြီး ပါစိတ်၊ သျ)။
ရူပေန ဝါ နိမိတ္တေန ဝါ သညာဏံ ကတွာ။
ဝိ၊၂၊၂၁၃။
နိမိတ္တန္တိ လဉ္စနာဒိ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၃။
(၃) ခိုးသူ။
စောရာ ဟိ...ဥပဒ္ဒဝပစ္စယဋ္ဌေန နိမိတ္တာ။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၄။
(ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၀၅။
)၊ (၄) သုတ် (စူဠဝေဒလ္လ, မဟာဝေဒလ္လသုတ် စသည်)။
(၄) သုတ် (စူဠဝေဒလ္လ, မဟာဝေဒလ္လသုတ် စသည်)။
ပသာဒနီယံ နိမိတ္တံ အာစိက္ခတီ (မဟာန၊၂၇၉)တိ စူဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လာဒိပသာဒဇနကံ သုတ္တံ ကထေတိ။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၉။
နိမိတ္တံ (န၊ ပ၊ ဧ)–ဒီ၊၁၊၉) ဒီ၊၂၊၁၈၂။
ပဋိသံ၊၁၈၁၊ ၃၉၅။
မိလိန္ဒ၊ ၁၇၇။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၊ ၂၈။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၂။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၇။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၁။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃။
ဝဇိရ၊၁၅၂။
သာရတ္ထ၊၃၊၂၇၃။
ဝိမတိ၊၁၊၂၁၇။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၃၄၊ ၃၈၈။
မ၊ဋီ၊၁၊၉၈။
မ၊ဋီ၊၃၊၂၁။
နိမိတ္တာ (ပု၊ ပ၊ ဗ)–ဝိ၊၃၊၁၄၄။
ဒီ၊၂၊၁၈၂။
အပ၊၂၊၄၅။
နိမိတ္တာနိ (န၊ ပ၊ ဗ)—ဒီ၊၁၊၂၁၁။
အံ၊၁၊၂၅၈။
အပ၊၂၊၃၁၃။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၁။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁-၂။
ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၀၁။
မ၊ဋီ၊၂၊၇၃။
အံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၁။
နိမိတ္တံ (ဒု၊ ဧ)–ဝိ၊၁၊၂၅။
ထေရ၊၃၂၈။
ပဋိသံ၊၃၂၊ ၁၆၉။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၈။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၆၇။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၀။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၂။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၀။
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၅။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၈။
ဝိမာန၊၁၊၄။
၂၀၁။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၃။
ဝိမတိ၊၂၊၄၈။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၉၅။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၉၊ ၂၂။
မ၊ဋီ၊၃၊၄၀၈။
အံ၊ဋီ၊၁၊၅၁။
နိမိတ္တေ (ပု၊ ဒု၊ ဗ)–အပ၊၂၊၃၀၉။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၊ ၃၇။
နိမိတ္တာနိ (န၊ ဒု၊ ဗ)—သံ၊၂၊၂၇၇။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၂ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၃၉၉။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၂၆။
နိမိတ္တေန (တ၊ ဧ)—ဝိ၊၂၊၂၁၃။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၇၈။
ဝဇိရ၊၁၀၀။
သာရတ္ထ၊၂၊၈၂။
သာရတ္ထ၊၃၊၂၉၁။
ဝိမတိ၊၁၊၁၃၈။
ဝိမတိ၊၂၊၁၇၅။
မ၊ဋီ၊၂၊၁၁၆။
အနုဋီ၊၁၊၉၃။
နိမိတ္တေဟိ (တ၊ ဗ)–ဝိ၊၄၊၄၂၉။
ဒီ၊၂၊၅၃။
သံ၊၃၊၂၄၃။
၂၄၃။
ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၈၄။
သာရတ္ထ၊၃၊၄၄၆။
နိမိတ္တတော (မ၊ ဧ)–ကင်္ခါ၊၁၁၄။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅။
ဝိမတိ၊၁၊၅၈၊ ၁၄၄။
နိမိတ္တေဟိ (မ၊ ဗ)–ပဋိသံ၊၂၃၂၊ ၃၂၄။
နိမိတ္တာနံ (ဆ၊ ဗ)–ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၉။
ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၇။
မ၊ဋီ၊၃၊၃၂၃။
နိမိတ္တေ (သ၊ ဧ)–ဒီ၊၂၊၈၆၊ ၉၇။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၄။
ကင်္ခါ၊၁၁၄။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၆။
သာရတ္ထ၊၂၊၈၃၊ ၃၀၁။
ဝိမတိ၊၁၊၂၁၈။
ဝိမတိ၊၂၊၁၄၁။
နိမိတ္တေသု (သ၊ ဗ) အပ၊၁၊၄၇။
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၃၊ ၃၂၁။
နိမိတ္တ (န) [နိ + မိဟ + တ။
နိ ပုဗ္ဗော မိဟ သေစနေ၊ တော၊ နိမိတ္တံ။
ဓာန်၊ဋီ၊၂၇၃။
] (၁) နိမိတ်၊ အင်္ဂါဇာတ်။
(တိ) (၁) ယော နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ အင်္ဂဇာတေန အင်္ဂဇာတံ အန္တမသော တိလဖလမတ္တံပိ ပဝေသေတိ။
ဝိ၊၁၊၃၄။
နိမိတ္တံ အင်္ဂဇာတန္တိ အတ္ထတော ဧကံ။
(–ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၂။
ဝဇိရ၊၁၀၀၊ ၁၀၄။
သာရတ္ထ၊၂၊၈၃၊ ၉၀။
) (တိ) (၂) နိမိတ်-အင်္ဂါဇာတ်–ရာမျှသာရှိသော (ရဟန်းမ)။
(၂) နိမိတ္တာ လောဟိတာ စေဝ၊ တထေဝ ဓုဝလောဟိတာ။
ဝိ၊၄၊၄၇၈။
နိမိတ္တက (န) [နိမိတ္တ + က] (၁) အကြောင်း နိမိတ်။
(တိ) (၁) တံ တံ နိမိတ္တကံ ဘာဝပစ္စယေဟိ ဥဒီရိတံ။
(သဒ္ဒ၊ ဝုတ္တိ၊ဋီ၊၃၁။
) (၂) (ပိုင်းခြား-သတ်မှတ်–ကြောင်းဖြစ်သော) အမှတ်အသား-နိမိတ်-ရှိသော။
(၂) န ကေဝလဉ္စ နိမိတ္တကတ္တာ ဧဝ သရိကံ ကရောတိ။
ဝိမတိ၊၂၊၁၆၈။
အနိမိတ္တကာ (ဝိ၊၅၊၃၈၉)လည်း ကြည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၂ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ Category:ယဉ်ကျေးမှု။
လူဝီ ဟောင်းဝပ် လက်တီမာ (Lewis Howard Latimer) သည် အာဖရိက နွယ်ဖွား တီထွင်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူ့ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု မက်ဆာ ချူးဆက်ပြည်နယ် ချယ်လ်ဆီးတွင် ၁၈၄၈ ခုနှစ်က မွေးဖွားပြီး မွေးချင်းလေးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
သူသည် လူငယ်တဦးအနေဖြင့် ဘော့စတွန်မြို့ မူပိုင်ခွင့်ရုံးတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ရင်း စက်မှုပုံဆွဲပညာကို သင်ယူခဲ့သည်။
၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမေရိကန် လျှပ်စစ်မီးကုမ္ပဏီမှ ဟီရမ် မက်ဇင်က စီးပွားဖြစ် လျှပ်စစ်မီးအိမ်များ တီထွင်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းအတွက် ၎င်းအား ခေါ်ယူခဲ့သည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်မီးအိမ်အတွင်း၌ အသုံးပြုသည့် ကာဗွန်နန်းကြိုးမျှင် အများအပြား ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် ကိရိယာကို သူတီထွင်သည်။
ယင်းနောက် မက်ဇင်လျှပ်စစ်မီးအိမ်အတွက် ပူးတွဲမူပိုင်ခွင့် ရရှိသည်။
ထို့အပြင် လျှပ်စစ်မီးလုံးများအတွက် ဝက်အူရစ်ပါသော သစ်သား ပလပ်ပေါက်ကို တီထွင်ပြီး မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်သည်။
နယူးယောက်မြို့၊ ဖီလာဒဲလ်ဖီးယား၊ မွန်ထရီယယ်နှင့် လန်ဒန်မြို့တို့၌ လျှပ်စစ်လမ်းမီးများ တပ်ဆင်ရေးကို လူဝီ ဟောင်းဝပ် လက်တီမာ ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် အက်ဒီဆင် လျှပ်စစ်မီးကုမ္ပဏီတွင် အင်ဂျင်နီယာဖြစ်လာသည်။
သောမတ် အက်ဒီဆင်၏ တီထွင်သူများအဖွဲ့တွင် တစ်ဦးတည်းသော အာဖရိက နွယ်ဖွား အမေရိကန် နိုင်ငံသားအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ထိုအချိန်တွင် အလင်းရောင်ထွက်သော လျှပ်စစ်မီးဟူသော စာတမ်းကို သူရေးသားလိုက်သောအခါ လျှပ်စစ်မီးနှင့် ပတ်သက်၍ ပထမဆုံး အင်ဂျင်နီယာ လက်စွဲစာအုပ်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။