kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဟိုရှေ့က ဆူညံဆူညံ၊ ဘာသံလို့မေး မေးပါနဲ့အေ၊ ရွှေနောင်သူ အလှူပေးတယ် မောင်းသံတဲ့လေး။
ဟိုရှေ့က နီရွှေရွှေ၊ နေထွက်ပြီလေ ဟုတ်ပါဘူးအေ၊ ဖန်ရေဆွတ် သင်္ကန်း ရဟန်းတွေ ဆွမ်းခံကြွတယ် လောင်းလာကြစမ်း။
ပျိုလေးတို့အိမ်စွန်း၊ ကျွန်းဆယ့်နှစ်ပင် စောင့်ရှောက်စေချင် မငြိုငြင် ရှင်အောင်မွေးပါ့ မယ်နှင့်မောင် ကံဆိုင်ကြရင် ကျောင်းတိုင်ဖို့လေး။
ခက်ဆစ် ရွှေနောင်သူ = ဟုမ္မလင်းမြို့နယ် အပါအဝင် နောင်ပါးကျစ် ရွာသူ။
လက်ဆုံ = လက်ဖြင့်ထောင်းရသော ဆန်ဖွပ်မောင်းဆုံ။
ချီးကျူး = အစချီသီကျူးသည်။
ဖန်ဆွတ်ရေ = သစ်ခေါက်ပြုတ်ရည် အရောင်ဆိုးထားသော။
ကံဆိုင် = ကံဆုံသည်။
နေဝင်စ ချိုးမ ရယ်ကူ ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးသားခဲ့သည်။
ရုပ်သေးသီချင်း ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
ချစ်မြတ်နိုးရသော ချိုးဖိုသည် နွား‌ကျောင်းသားဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရပြီး ရှားမီးခဲဖြင့် အကင်ခံရခြင်းကို ချိုးမလေးက ကြေကွဲဝမ်းနည်းဖွယ်တွေ့မြင်ရပုံကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။
နေဝင်စ ချိုးမ ရယ်ကူ နေဝင်စ ချိုးမရယ်ကူ တောသူမလေး အဝေး။
စာကိုသာ စာကိုငတ်လို့ ကူရှာသလော ကူသလော။
ရေကိုသာ ရေကိုငတ်လို့ ကူရှာလော ကူသလော။
နွားကျောင်းသားရယ် ကျော့ကွင်းရယ်တည် ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်မိ ခြေကိုမိလို့။
ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်နှက် လည်ပင်းအထက် ခေါင်းကိုနှက်လို့။
ဘယ် ... ဘယ်ကို ... ဘယ်ကိုရယ်ခွဲ ရင်ကိုခွဲလို့။
ရှားမီးခဲတွင်၊ ရဲရဲငယ်ကင် အကျွန်မမြင်ဝံ့ပါပြီကလား။
ရွှေချိုးဖိုရယ်လေ မယ့်လင်သား။
ကူ = ချိုးငှက်တွန်မြည်သည်။
အဝေး = လွမ်းဆွတ်မြည်တမ်းသော အသံ။
ကျော့ကွင်း = သားရဲတိရစ္ဆာန်ကို ကျော့ဖမ်းရန် ကြိုးကွင်း။
ရှားမီးခဲ = ရှားသားကို မီးရှို့၍ရသော အလွန်ပူပြင်းသည့် မီးခဲ။
မန်းတောင်ရိပ် ကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။
မန်းတောင်ရိပ် အသက်ကလေးရယ်တဲ့ ရှည်စေလို မြနန္ဒာ ရေညိုသမ်းတယ် မန်းတောင်ရိပ်ခို။
ခေါင်းလောင်းသံ ချိုချိုနဲ့ ရွှေပဟိုရ် စည်သံဟိန်း(တယ်) ဘေးရန်ကငြိမ်း။
မြနန္ဒာ = ရေကြည်လင်နေသော မဟာနန္ဒာကန်။
မန်းတောင် = မန္တလေးတောင်။
ပဟိုရ် = မြန်မာမင်းများလက်ထက်က အချိန်နာရီကို ဖော်ပြရန် တီးခတ်သောစည်။
ကျွဲကျောင်းသံ ကဗျာကို အမည်မသိရှေးစာဆို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။
ရခိုင်တေး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
ကျွဲကျောင်းသံ ပက္ကလာယေ၊ ရိုင် − ရိုင် ကြိမ်သားတုတ်ကို၊ နနှောင်းကိုင်၊ ကယိုင်ကပါး နှင်းမြိုင်မြိင်ကေ၊ တောင်ကျိုင်ကြားမှာ ကျွဲကျောင်းလားရေ။
အစ်ကိုမပါ၊ ညီမပါ ကြိမ်သားတုတ်ကို၊ နနှောင်းကိုင်၊ ကယိုင်ကပါး နှင်းမြိုင်မြိုင်ကေ၊ တောင်ကျိုင်ကြားမှာ ကျွဲကျောင်းလားရေ။
ဟူး ... ရေ ... ရေ ... ဟူး။
ထွေတောင်ဒေတောင်၊ ချောင်မြောင်တလွှား ပိုးပစိုင်းသံ၊ ညံသသွား တောသံလီသံ၊ မဆူညံ နှင်းသံဖြဖြောက်၊ ပပေါက်ဖောက်သို့ကြားရရေ။
ဂြောင်တောင်ကြောင်၊ နက်ပြောင်ခလောင်း တောဘယံမှာ၊ သာငြိမ့်ညောင်းပျာ ကြားရရေ။
ပက္ကလာ = ရခိုင်တွင် ယောက်ျားတို့ အဆောင်းများသော ကျောထိအောင်ဆောင်းသည့် ခမောက်ရှည်။
ရိုင်ရိုင် = လှပတင့်တယ်ယဉ်ကျေးသည်။
နနှောင်း = မြဲမြံစွာ။
ကယိုင်ကပါး = ကယိမ်းကပါး။
တောင်ကျိုင်ကြား = တောင်ချိုင့်ကြား။
ကျွဲကျောင်းလားရေ = ကျွဲကျောင်းသွားသည်။
ဟူးရေရေဟူး = အော်ဟစ်သံ။
ထွေတောင်ဒေတောင် = ဟိုတောင် ဒီတောင်။
ပိုးပစိုင်း = ပုစဉ်းရင်ကွဲကောင်။
ညံသသွား = ဆူညံနေသည်။
လီသံ = လေတိုက်သံ။
ဖြဖြောက် = ဖြောက်ဖြောက်မြည်သောအသံ။
ပပေါက် = ပေါက်ပေါက်။
ခလောင်း = ခလောက်။
တောဘယံ = တောင်ကမ်းပါးယံ။
ပျာ = ပြီးလျှင်။
နွားညီနောင် ကဗျာကို သတိုးပီယ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။
နွားညီနောင် ညို့ကုန်းယံ ချောက်နံဘေးမှာလ တို့ဘုန်းကံ အလျောက်မွေးရော့ထင် တစ်ခေါက်ပြေးမှဖြင့် မိုးထိုးမယောင် ခလောက်ကလေးရယ်တဲ့ ဒိုးဒိုးဒေါင်။
နှစ်ကိုယ်ချို့တာကြောင့် ချိုဘို့တူ နွားပြာတုတ်တွေနဲ့ ပျိုတို့လူ ယာမလုပ်တယ် အားထုတ်မယ့် မောင်မှာနော်ကွယ် ဝါးခုတ်တဲ့တောင်။
ဟဲ့ဆိုကာ ကြိမ်တံမြှောက်မှဖြင့် လှည့်လိုရာ တိမ်ယံရောက်နိုင်ငဲ့ အိမ်ခြံပေါက်ပါတဲ့ နွားညီနောင် စားအီအောင်ဗျ ညနေစောင်း အားစည်အောင်ပ ဝစေကျောင်း။
ဆောင်ခွင့်ကိုရွယ် မောင်နှင့်မယ် တူယှဉ်တွဲပါလို့ နောင်တင့်တယ် လူမြင်ရဲခါမှ ယူငင်ကာ ချူဆင်လို့ဆွဲပါ့မယ် ပွဲဝင်မယ့် ကျောင်းသူရဲ့ လှည်းယဉ်နဲ့မောင်း။
ညို့ကုန်းယံ = ညို့မှိုင်းသော ကုန်းရိုး။
ချိုဘို့တူ = ဦးချိုလည်းတူ၊ ဘို့လည်းတူသော။
နွားပြာတုတ် = တုတ်ခိုင်သော နွားပြာ။
တိမ်ယံရောက် = တိမ်ဖျားရောက်။
လှည်းယဉ် = အမြန်မောင်းနှင်နိုင်ရန်နှင့် သက်သာစွာ စီးနင်းနိုင်ရန် ပြုပြင်တည်ဆောက်ထားသော ပေါ့ပါးသည့်လှည်း။
ပိုးစုန်းကြူး ကဗျာကို လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။
သံပေါက် ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
၁၁ ပိုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ၊ တပိုဒ်တွင် ၄-၃-၅ ပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားရာ၊ ၁၂ လုံးစီ ရှိသည်။
ကာရံ ကိုက်ထားပုံမှာ လေးလုံးမြောက်၊ ခုနစ်လုံးမြောက်နှင့် ကိုးလုံးမြောက်တို့ ဖြစ်သည်။
ဥပမာ- မြူး၊ ကြူး၊ ထူး။
ပိုဒ်အဆုံးကို အင်ကာရံဖြင့် သတ်သည်။
ဥပမာ-ပင်၊ သွင်၊ လွင်။
ပိုးစုန်းကြူး တောင်ပံကွန့်မြူး၊ ပိုးစုန်းကြူး၊ အထူးအဆန်းပင်။
အရောင်တွဲ့တွဲ့၊ ထွန်းလင်းခဲ့၊ မီးရဲ့ပမာသွင်။
ပျင်းရိလျက်သာ၊ အိပ်နေပါ၊ ရောင်ဝါမပေါ်လွင်။
ထိုနည်းတူစွာ၊ လူတို့မှာ၊ ပမာနှိုင်းဆင်ခြင်။
ကိုယ်နှင့်ဆိုင်ဘိ၊ အလုပ်ရှိ၊ လျှံငြိဂုဏ်ရောင်ထင်။
ကမ္ဘာတိုက်ဘောင်၊ အလုပ်ရောင်၊ ထွန်းပြောင်အမြဲပင်။
ပျင်းပျင်းရိရိ၊ အိပ်နေဘိ၊ မရှိအလုပ်ခွင်။
မှေးတေးမှိန်တိမ်၊ သေးသိမ်သိမ်၊ အရှိန်ကင်းလိမ့်ပင်။
လူဖြစ်ပါခဲ့၊ အရှိန်မဲ့၊ တကယ့်နွားအသွင် အပျင်းရောဂါ၊ စွဲကပ်လာ၊ မြန်စွာကုဖို့ပြင် မကုစားဘဲ အပျင်းစွဲ၊ ငမွဲငနုံပင်။
အမေ ကဗျာကို ငွေတာရီ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။
အချိုး ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
အမေ မိုးယံမှာ ကြယ်တစ်ပွင့် ပြုံးဝင့်လို့ စိန်သဖွယ် ဝင်းလက်လှတယ်။
မိုးပေါ်ကကြယ် မထယ်လားမောင်မေး။
သားတော်မောင် သူ့မျက်လုံးနဲ့ ပြိုင်ဦးတဲ့လေး။
လစန္ဒာ ငွေရည်မှုန်းလို့ အပြုံးနဲ့ သူကြိုဆို နူးညွတ်ဖွယ်ကို။
လဝန်းပျို၊ မချိုလားမောင်မေး။
သားမျက်နှာ ချိုချိုပြုံးနဲ့ ပြိုင်ဦးတဲ့လေး။
လရောင်နဲ့ ကြယ်ရောင် ငွေနှင်းရည် မြလွှာထက်က ဝင်းလက်ပုံဆောင်။
နှင်းငွေဥရောင်၊ မပြောင်လားမောင်မေး။
သားလူညို သူငိုတုန်းကို ပြိုင်ဦး တဲ့လေး။
ထယ် = ထည်ဝါသည်။
စန္ဒာ = လ။
ငွေရည်မှုန်း = ငွေရောင်ခြယ်သည်။
ပညာသည် ကဗျာကို မိုးစည် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။
ခေတ်စမ်းလင်္ကာ ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
ပညာသည် တိမ်မှောင်ချဉ်း၍ မလင်းရောင်ဝါ၊ မှိုင်းအုပ်ကာလျှင် ဘယ်ညာမလပ်၊ လောကဓာတ်သို့ တိုက်ခတ်တုန်ဟီ၊ လေပြင်းချီသော် တွဲလီတွဲလောင်း၊ စာဘူးတောင်းလည်း မညောင်းမကြောက်၊ သိုက်အုံဆောက်သည် အံ့လောက် ပညာသည်တကား။
ချဉ်း = အနားကပ်သည်။
စာဘူးတောင်း = သစ်ကိုင်းမှ တစ်ဆင့် လေတွင်တွဲလျား ကျနေသော အသိုက်ရှည် ရက်လုပ်တတ်သည့် ထိပ်ဝါစာကလေးငှက်မျိုး။
လောကအလုံး၊ ချောအလှဆုံး ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ မြေသိမ်းဝန်ထောက်ဖြစ်သူ ဦးဘိုးသန့်သည် မိမိလည်း ဝန်ထောက်သားဖြစ်သည့်အပြင် စာစီစာကုံး ဝါသနာပါသည်။
မိမိမယားသည်လည်း ဝန်ထောက်သမီး ဖြစ်သည့်အပြင် အဆင်းရူပကာလည်းလှ၊ ပညာလည်းရှိ၊ ဗေဒင်လည်းတတ် ဆံပင်လည်းကောင်းသည်။
မိမိတို့လက်ထပ်စဉ်အခါက ရိုက်သောဓာတ်ပုံကို သီပေါမင်းနှင့် ၎င်း၏ မိဖုရားတို့ပုံဟု ပြောကာ အခြားသူတို့က ငွေ (၂၀ − ၂၅) ကျပ်ဖြင့် ရောင်းချသည်။
ထိုအကြောင်းကို သံချိုဖွဲ့ပါရန် တိုက်တွန်းသဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
သံချိုဖွဲ့ဆိုခဲ့ရာ ငွေ (၂၅) ကျပ် ဆုအဖြစ် ပူဇော်ခံခဲ့ရသည်။
လောကအလုံး၊ ချောအလှဆုံး နုအလှရယ်တို့၊ တုပကာ မယှဉ်နှင့်၊ လူ့ဘဝတွင် သိကြားခွင်က ရောက်လှာသထင့်၊ ဝန်ထောက်တော်ပီတံ၏၊ ဓီတရံ ခင်ခင်လေးနှင့်၊ ယဉ်ကျေးစွာ မှင်ဆေးနှစ်ဖြာသပေကြ၊ မွေးဖမွန်ဝန်တော်ထောက်၏၊ အလားညွှန်လျှင် ပတ္တမြားအလွန်ငမောက်ကဲ့သို့၊ သားဝန်ထောက် ကော်လိပ်တော်။
မင်းကျစွာမှန်လိုဆင်တဲ့၊ ပုဂံတွင်သံပြင်ခေါ်ကြတဲ့၊ စံတပင် ပျော်ဉာဏ်အမြင်မျှော် ကျွမ်းသူမို့၊ ရှင်ရဟန်းစုံတာပသတို့၊ စာချပုံဟိုမစဲဘု၊ ထိုနဲတူ ဂန္တန္တရနှင့်၊ လမ်းတတွေကျမ်းဗေဒတို့၊ နေလမြင်ပြည်ထောင်မန်းတွင်မှ၊ အခေါင်နန်းစံညာ နေနတ်ကဲ့သို့၊ ကမ်းခတ်လို့ကျော်။
အသားမှာသခွားဝါအမှဲ့လိုမို့၊ စာဖွဲ့သူမှီအောင် မရေးနိုင်ဘူ၊ တောင်လေးလီ ရှေတထွာနှင့်၊ ကေသာမှာ ငွေတမရာပိတုန်းကဲ့သို့၊ မျက်လုံးမှာ မျက်ဖြူနဲလို့၊ မကျဲမကြောင်ဘု၊ ပုလဲရောင်စိန်ငွေသွားနှင့်၊ နှုတ်ဖျားမှာ သန္တာနီပ၊ အမရာမဒီသမ္ဘူလတို့နှင့်၊ ပါရမီစံတူမျှလောက်တဲ့၊ ဟန်ရူပအမူတော်၊ ဇမ္ဗူကျော်နယ်လုံး။
စုလျားပတ်စဉ်က၊ ကားချပ်တွင် ဓာတ်မှင်နှင့်နှိပ်လိုက်တော့၊ တိတ်တိတ်ဝယ်သူဝယ်လို့၊ ဆိတ်ကွယ်ရာ အစိတ်နှစ်ဆယ်နှင့် ရောင်းသတဲ့၊ နယ်ပေါင်းစုံ ကိုယ်စီပြောကြ၊ သီပေါစံ ချောဟန်လားနှင့်၊ မိဖုရားတွေးသူတွေးလို့၊ မထွေးသည်လို မလှပါဘူ၊ ဆိုကြကာခင်တပါးငဲ့၊ ထင်မှားထင်ယောင်နှင့်၊ သိကြားတောင်အလွှာယူလို့၊ ပတ္တမြားဂူ၊ နန္ဒမူလိုဏ်က၊ မဉ္ဇူခိုင်ပန်ဆင်ဘိရတဲ့၊ သုဇိတာ နန္ဒာမနှင့်၊ ရံခသူနိပ်အပျိုစို့ငယ်တို့၊ ကိုယ်ရို့ကိုလူကကြောပြီလို့၊ နတ်သမီးတွေအငြီးပြေပြောရှာလိမ့်မယ်၊ ချောအလှဆုံး။
ပီတံ = ပီတာ (ဝါ) အဘ။
ဓိကရံ = ဓိတာ (ဝါ) သမီး။
ကောလိပ်တော် = ရုံးအရာရှိ (လိပ် − ကော်လက်တာ)။
တာသပ = ရသေ့။
ဂန္တန္တရ = အထွေထွေသောကျမ်းဂန်။
ကေသာ = ဆံပင်။
ဘမရာ = ပိတုန်း။
သုဇိတာ = သိကြားမင်း၏ မိဖုရား သုဇိတာ။
နန္ဒာမ = သိကြားမင်း၏ မိဖုရား သုနန္ဒာ။
နေနိုင်ပေ့ ဒေါ်ကေ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ မုံရွာမြို့နယ်၊ မြေနဲရွာအနီး အောင်သာရွာတွင် နေထိုင်ကြသော ဦးရိုး − ဒေါ်ကေ တို့သည် ပစ္စည်းဥစ္စာပေါများသူများဖြစ်သောကြောင့် ရေတွင်း၊ ရေကန်၊ တန်ဆောင်း၊ ပြဿဒ် စသည်တို့ကို လှူဒါန်းသည်။
အရွယ်ကြီးသောအခါ ဦးရိုးသည် မယားငယ်ယူခဲ့သည်။
ထိုအခါ ဒေါ်ကေသည် စကားမပြောဘဲ တုဏှိဘောဖြင့် ခြောက်နှစ်မျှ စကားမပြောဘဲ နေခဲ့သည်။
နောင် ဦးရိုးသေမှ မိမိတို့ပြုခဲ့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုတို့ကို ရေစက်သွန်းချအမျှဝေပေးခဲ့သည်ကို ရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
နေနိုင်ပေ့ ဒေါ်ကေ အောင်ရွှေသာမြေ ဂါမတွင်မှ၊ ဒါနအခြေပျိုးတဲ့၊ ဖေရိုးမယ်ကေတို့၊ ပုထိုးတွေစေတီနှစ်ဆူနှင့်၊ မဟေသီ ဂူလွှမ်းကာသတဲ့၊ ဂန္ဓကုဋီတိုက်တွင်မှ၊ ပန်းစိုက်၍အထွတ်တင်။
ဓဇဂ္ဂံ မြွက်ဟန်ပြတဲ့၊ ထမ္ဘတံခွန်တိုင်ငဲ့ပြင်၊ ကွန်ဇလိုင်၊ ပြွန်ဆိုင်သင်းတဲ့၊ ရေတွင်းရေကန်နှင့်၊ ဝေဇယန်စေနံပြတ်ပေကြ၊ ပြာသာဒ်ဆောင်ပါသာနှင့်၊ ဇရပ်ပါမလပ်ခြားနားရအောင်၊ စပ်ကြားမှာကုတင်တွေငဲ့ပြင်၊ ပလ္လင်ဘွေတွင်းမြေအနှံ့တဲ့၊ ခင်းဖြန့်ရက်ပင်။
ပျက်စီးကာ ခန္ဓာကွယ်နှင့်၊ အကြီးအငယ်သမီးနှစ်သွယ်ရပ်ကဲ့ပြင်၊ အလတ်မေဖန်နှင့်၊ အမွေဖန်နှင့်၊ အမွေခံစေနံစိမ့်တဲ့၊ ကိုချိန့်မောင်အရင်းငယ်တို့၊ ဆောင်ကြဉ်းကြ အလှူတွင်၊ ဖြူစင်တဲ့စေနာရေး။
တယောက်ပင်နောက်ကြင်သစ်ကယ်ကြောင့်၊ ခြောက်နှစ်လယ်မယ်မယ်ကေငဲ့၊ ငယ်မိတ်ဆွေအဖေရိုးငဲ့ကို၊ စိတ်ဆိုးမာန်မပြေဘိသော်ကြောင့်၊ တေမိသွင်းအချင်လုပ်ခဲ့ မရဏာခန္ဓာချုပ်ခါမှ၊ သားပုတ္တာညိုညိုစိမ့်နှင့်၊ ကိုချိန့်ကိုတိုင်ပင်လို့၊ မွေးမိခင်မာတာက၊ အဖြာဖြာလှူတာစုလို့၊ သာဓုခေါ်ရေစက်လောင်းတွင်မှ၊ ထက်ကောင်းကင်ဝတိမ်ဖျားက၊ ကြိမ်များစွာ အဖန်ဖန်ပ၊ စကားသံကို ကြားပြန်အုံးတော့၊ ဘုရားဒကာ သိကြားရွာကပြုံးပေလိမ့်၊ မအ ရှာပေါင်၊ ငါ့ကို မသဒ္ဓါတဲ့ နှလုံးငယ်နှင့်၊ မုန်းနှုတ်ပိတ်ဆွေး။
ဂါမ = ရွာ။
မဟေသီ = မြတ်ဘုရား။
ဂန္ဓကုဋီ = မြတ်ဘုရားကိန်းဝပ်သည့်ကျောင်း။
ဓဇဂ္ဂံ = ဓဇဂ္ဂ (ဝါ) တံခွန်။
ထမ္ဘ = တိုင်၊ သည်တိုင်(ပါ)။
ကွန်ဇလိုင် = ကွန်ပလိုင် (မွန်)၊ ရေတွင်းရေကန်ငယ်။
ဝေဇယန် = ဝေဇယန္တာနတ်နန်းတမျှကြီးကျယ်သောကျောင်း။
ပါသာ = ပါသာဒ (ပါ)၊ ပြဿာဒ်။
မသဒ္ဓါ = မကြည်ဖြူ။
အကြောင်းမသိ ကောင်း၏ဟု မဆိုသာ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်။
အကြောင်းအရာ ဝင်ဘိုရွာစာရေးဆရာ ဆရာကျားအား ချီးကျူးကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။
အကြောင်းမသိ ကောင်း၏ဟု မဆိုသာ ဘုရားအလျာ ငါးရာဇာတ်ကယ်က၊ သိကြားနတ်မတန်အပ်ကြံ၍လုပ်ခဲ့၊ သံကြုပ်အိမ်အလွှာလွှာနှင့်၊ ပန်းဘဲရွာတွင်လှဲ့ကာရောင်းတော့၊ အရာသကောင်းခံတိုက်သူကြီး၏၊ သမီးငယ်အရွယ်လှက၊ ဝယ်ကြပေါင်ငမောင်သွားလို့၊ တခြားနယ် တရပ်ကပြောင်းလေတော့၊ အပ်ရောင်းတဲ့ပျိုဘို့ရွာ။
တုမရှိပါဘု၊ သုစိအမည်ခေါ်တဲ့၊ ပြည်ပေါ်မှာအပ်တန်ခိုး၊ ပြတ်ဖိုးတန်ဉာဏ်ပန်းဘဲမှ၊ သံကဲစုံအကုန်သိလိမ့်၊ လုံမိလှယဉ်ကျေး၏၊ ဖခင်ကို ပြချင်သေးသော်ကြောင့်၊ အဝေးကိုကျုပ်မသွားသည်ဟု၊ နှုတ် ဖျား ချိုချိုနှင့်၊ ပြောလိုက်ယင်၊ ထိုးရောအခါအဖေကြည့်တော့၊ တပည့်တွေတရွာလုံးက၊ ဘာတုံးဆရာဘယ်အမှုတုံး၊ ရုံးစု၍သာ။
အထပ်တွေ အဖြာဖြာနှင့်၊ အပ်လွှာကိုလှပ်ခါရှုမိယင်၊ သာဓုပင်ခေါ်သူခေါ်လှပေါ့၊ အာနုဘော်မကုန်သေးပါဘု၊ ယုန်မွှေးငယ်အဖြူပင်ကဲ့သို့၊ လူမြင်အောင်တူတင်၍နှက်လိုက်တော့၊ သူပျက်ကြေမခွေအုံးပြီဟု၊ ခွက်သုံးဆယ်ပေကဖောက်လို့၊ ပေအောက်မှာ ကျောက်ဖျာဝယ်နားသော်ကြောင့်၊ ရွာသားတွေလူစုဝေးလို့၊ သမီးကညာကို သူကြီးဆရာကပေးပါသတဲ့၊ ရှေးဝတ္ထုပုံမှီရှာ၊ ရုဠီ သာဓကဥပမေး။
စံမတူမြန်ဇမ္ဗူကျော်သောကြောင့်၊ ဉာဏ်ပူဇော် ပဏာနှင့်၊ အရွာရွာကဗျာတောင်းလှာကြ၊ အကြောင်းကုန်မစုံစမ်းနိုင်က၊ ကောင်းမှန်းကိုတယ်မသိပေဘု၊ ကျောင်းကြီးတကာဆရာတို့ငဲ့၊ ရွာအစို့၊ ပိုင်ပညာရှိမို့၊ အဖိုးတန် ချိုးဉာဏ်သိပါလိမ့်၊ ပဏ္ဍိတာဆရာကြီးက၊ အနီးတွင်တူမနေရလို့၊ အငြီးပြေစာလွှာပါးလိုက်ပါငဲ့၊ ဆရာကျားပါ၊ နားနာကောင်းတန်ငဲ့၊ တံငါလောင်းလှေဆောင်းနွေကဆိုက်တော့၊ ငွေပိုက်ဆံဝယ်သူက၊ လွယ်တကူဘယ်သူမငြင်းပါဘု၊ ငကြင်းငတန်နှင့်၊ မောင်ငံပေါ်လုနီးချည်းပေါ့၊ ဆုကြီးပန်ဦးစံတိုးငဲ့၊ သံမျိုးစုံထွေထွေခွဲနိုင်တဲ့၊ ပန်းဘဲဆရာသို့၊ အကဲသာမတ်ရှစ်သောင်းပေမို့၊ အချော်အလှောင် မသရော်ကောင်းပေဘု၊ ငကြော်တကောင်၊ တော်အောင်ဖြင့်ရောင်းလိုက်ပ၊ ကျောင်းဆောက်သူဋ္ဌေး။
သုစိ = ဖြူစင်သည်။
တောက်ပသည်။
အာနုဘော် = တန်ခိုးသတ္တိ။
ရုဠီ = ဥပမာတင်စားခြင်း။
ဥပမေး = ဥပမေယျ၊ အနှိုင်းခံဝတ္ထု။
ပဏာ = ဦးခိုက်သည်။
ချိုးဉာဏ် = ကဗျာအချိုးကို ဆိုရသောဉာဏ်။
'''''၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၉) ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သော စာရေးဆရာမ ငွေတာရီ အား အမှတ်တရအဖြစ် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ ခု၊ ဝါဆိုလဆန်း (၉) ရက်တွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးဝင်းမောင် (မင်းယုဝေ) က စတင်တည်ထောင်သည်။
ပထမဆုံးစာစောင်တွင် ပန်းချီဦးအုံးလွင်၏ တောလား အမည်ရှိ ပန်းချီကားကို အသုံးပြုထားသည်။
အမျိုးသားပြတိုက်တွင် တွေ့ရှိရာမှ ဆရာမင်းယုဝေက နှစ်သက်သောကြောင့် ပန်းချီဦးအုံးလွင်အား မျက်နှာဖုံးပန်းချီအဖြစ် ပြန်လည်ရေးဆွဲစေခြင်း ဖြစ်သည်။
အမှတ်စဉ် (၁) အား စာတိုက်မှ မှတ်ပုံတင်ကာ အမှတ် (၅)၊ ချင်းချောင်းရိပ်သာလမ်း၊ ကုက္ကိုင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ မာလာမြိုင်ပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်။
ဦးသိန်းမောင် (ထင်လင်း) က အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီး ဆရာကြီ: မင်းယုဝေက တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
မဂ္ဂဇင်းအရွယ်မှာ (၈ x ၅) လက်မ ဖြစ်သည်။
စတင်ထုတ်ဝေစဉ်က စောင်ရေ (၅၀၀၀) ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီတွင် စောင်ရေ (၁၈၀၀၀) အထိ တိုးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀−၆၁ အထိ တစ်နှစ်တာကာလအတွင်း ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေရာတွင် မင်းသုဝဏ်၊ ဇော်ဂျီ၊ တိုက်စိုး၊ နွယ်စိုး (ပါမောက္ခ ဦးမျိုးမင်း)၊ ဦးတင်ဧ (ရှမ်းပြည်)၊ ဒဂုန် ဦးထွန်းမြင့် စသော စာရေးဆရာကြီးများက ဝိုင်းဝန်းအကြံပေးခဲ့ကြသည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စက္ကူအခက်အခဲနှင့် ငွေကြေးအကျပ်အတည်းများ ရှိလာ၍ မြဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။
အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆရာ မင်းယုဝေက ပြောင်းလဲတာဝန်ယူရာ ဦးဌေးမောင်၊ ဦးလေးမြိုင် တို့က တာဝန်ခံအယ်ဒီတာများအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း၏ ထူးခြားသောသင်္ကေတမှာ အမျိုးသမီးလက်ပေါ်တွင် ကြာဖူးနှင့်စာအုပ် ကိုင်ထားပြီး စာအုပ်တွင် ကြယ်ပွင့်ကလေးပါရှိသည့် အမှတ်အသားဖြစ်သည်။
လက်သည် ငွေတာရီ၏ သင်္ကေတ၊ ကြာဖူးနှင့် စာအုပ်သည် စာပေ၏ သင်္ကေတ၊ ကြယ်ပွင့်သည် ထွန်းတောက်သည်ဟူသော သင်္ကေတ ဖြစ်သည်။
စတင်ထုတ်ဝေစဉ်ကပင် အတွဲကို အသုံးမပြုဘဲ အမှတ်စဉ်ကိုသာ အသုံးပြုခဲ့သည်။
အမှတ် (၁) ၏ တန်ဖိုးမှာ (၂) ကျပ် ဖြစ်သည်။
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာတွင် (၉၀) ကျပ်အထိ ဖြစ်လာသည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် (၂၅၀) ကျပ်သို့ တိုးလာပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် (၄၅၀) ကျပ်အဖြစ် ရောင်းချခဲ့သည်။
ထုတ်ဝေစဉ်က စာမျက်နှာ (၂၅၆) မျက်နှာရှိပြီး နောက်ပိုင်းတွင် (၁၆၅) မျက်နှာခန့်သာ ထားရှိသည်။
ယခုအခါ အယ်ဒီတာချုပ်အစား စာတည်းချုပ်၊ စာတည်း စသောအမည်များကို သုံးစွဲလာသည်။
လက်ရှိစာတည်းမှူးမှာ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီ: တင့်ဝေ ဖြစ်သည်။
ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းသည် စာပေမဂ္ဂဇင်းစစ်စစ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
ထူးခြားသော နေ့ထူးနေ့ရက်များ ကြုံဆုံပါက အထူးထုတ်ဝေမှုများ၊ အသားပေးဖော်ပြမှုများ တွေ့ရသည်။
အောက်ဖော်ပြပါ လေးမျိုးအား အထူးထုတ်အနေဖြင့် ထုတ်ဝေသည် − ၁။
မြန်မာမှုဦ:စားပေး သင်္ကြန်အထိမ်းအမှတ် ၂။
လွတ်လပ်ရေး အထူးထုတ် ၃။
အာဇာနည် အထူးထုတ် ၄။
နှစ်ပတ်လည် အထူးထုတ် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ တက္ကသိုလ်ကဏ္ဍပါဝင်သော စာတန်းများကို ဦးစားပေးဖော်ပြခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ မှ စ၍ စာပဒေသာကဏ္ဍအဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ပြသည်။
မျက်နှာဖုံးများသည် အစောပိုင်းကာလများတွင် ပန်းချီရုပ်ပုံများ၊ သရုပ်ဖော်ပုံများကို အသုံးပြုသော်လည်း ဈေးကွက်တွင်ကျယ်စေရန် မျက်နှာဖုံးမယ်များ၊ အနုပညာရှင်များနှင့် ကျောင်းသူတို့၏ ပုံများကို နောက်ပိုင်းတွင် လှည့်ပြောင်း အသုံးပြုလာသည်။
အမှတ် (၃) မှစ၍ အမှတ် (၈၈)၊ ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်း၊ ဗဟန်းတွင် ထုတ်ဝေသည်။
ယခုအခါ အမှတ် (၇၅/ခ)၊ ပြည်လမ်း၊ စော်ဘွားကြီးကုန်း၊ ရန်ကုန်ရှိ မြဝတီ စာပေတိုက်မှ ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။
စတင်ထုတ်ဝေချိန်တွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထု၊ ဘာသာပြန်ဝတ္ထု၊ စာညွန့်၊ ကဗျာ၊ သရုပ်ဖော်ဉာဏ်စမ်း၊ သုတပဒေသာ၊ ကာတွန်း၊ ဂီတ၊ ရုပ်ရှင်များ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဘာသာပြန်ဝတ္ထုအနေဖြင့် ဆရာ ဇော်ဂျီ၏ "နိုဘယ်ဆုရ ဘာသာပြန်ဝတ္ထုတိုများ" ကို လစဉ် ဖော်ပြပေးခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ပန်းချီ၊ ဗီဒီယို၊ ပုံပြင် စသဖြင့် ကဏ္ဍစုံ တိုးချဲ့လာသည်။
ကိုးကား ခင်နီလာ၊ မ၊ "ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းအညွှန်း (၁၉၇၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇွန်လ အထိ)"။
ဒေါက်တာ တိုးလှ သည် မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာနှင့်သမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာတိုးလှအား ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်း၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ သပြေပင်ရွာနေ အဖ ဦးအောင်သူ၊ အမိ ဒေါ်ပု တို့မှ မွေးဖွား၍ မွေးချင်း (၆) ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။
ပညာသင်ကြားခြင်း ငယ်စဉ်က ၁၉၄၈-ခုနှစ်သပြေပင်ရွာ ကံစွယ်တိုက် (အနောက်ကျောင်း) ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒ ထံတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ အမှတ် (၂) အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်ပြီး မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ပခုက္ကူမြို့နယ်အသင်း နံရံကပ်စာစောင်ကို ဦးစီးထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၆၅-ခုနှစ်မှစတင်၍ မြစ်ကြီးနားကောလိပ်၊ သမိုင်းဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ် ကချင်ပြည်နယ် ဆေးချစ်သူတူရိယာအဖွဲ့နှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဂီတဆည်းဆာအဖွဲ့တို့အတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်းတွင် "ပဒုံမင်းလက်ထက် မြန်မာစာပေ" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် "ပဒုံမင်းလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း (၁၇၈၂−၁၈၁၉)" ကျမ်းဖြင့် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံ အီလီနွိုက်တက္ကသိုလ်သို့ ပါရဂူဘွဲ့ဆည်းပူးရန် ပညာတော်သင် စေလွှတ်ခံခဲ့ရသည်။
အဆိုပါကာလတွင် ကထိကရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် Money Lending and Contractural Thet-Kayits: A Socio-Economic Pattern of the Later Kon-baung Period (1819-1885) ကျမ်းဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မကွေးဒီဂရီကောလိပ်တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် ရာထူးတိုးခဲ့သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မုံရွာ ဒီဂရီကောလိပ် သို့ ပြောင်းရွေ့အမှုထမ်းပြီး နှစ် (၅၀) ပြည့် တပ်မတော်နေ့ ရွှေရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ချင်းတွင်းမြစ်သာ မူးဧရာ ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနတွင် ဒု−ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခြင်း ခံရသည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
ယခုအခါ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနတွင် မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ဝင် (သမိုင်းပညာရှင်) အဖြစ် တာဝန်ယူလျက်ရှိပြီး ကျောင်းသား/သူများ၊ သုတေသနပညာရှင်များနှင့် ပါရဂူဘွဲ့ကြိုများအား ပညာဖြန့်ဖြူးလျက် ရှိသည်။
စာပေရေးသားခြင်းနှင့် စာတမ်းပြုစုခြင်းများ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာစာအုပ်နှစ်အတွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် ပိဋကတ်တိုက်များ" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အင်းဝခေတ် ပျို့ကဗျာများထဲကသမိုင်း စာအုပ်ကို ပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် အသပြာသမိုင်း" စာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း၌ ဖတ်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ တွင် အသင်းဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြခံရသည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ် လူမှုစီးပွားရေးသမိုင်း" ကို ၁၉၇၇ မှ ၁၉၇၉ အထိ နိုင်ငံတော်၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် သုတေသနပြုကာ စာတမ်းပြုစုခဲ့ပြီး ပညာပဒေသာစာစောင်တွင် အခန်းနှစ်ခုခွဲ၍ ဖော်ပြခံရသည်။
၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် "ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ပညာရေး" ကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဖတ်ကြားပြီး ပညာလောကစာစောင်တွင် အပိုင်းလေးပိုင်းခွဲ၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်နတ်ရှင် ရေးသားသော မြန်မာ့ရိုးရာ ကိန်းဂဏန်းသင်္ချာ (၁၉၈၃) ကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် "တကောင်းမြို့ဟောင်းသမိုင်း ပဏာမလေ့လာချက်" အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းသည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော်ကြီး တည်ဆောက်ရေးသမိုင်းကို ပြုစု၍ "ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း လေ့လာရေးအစီရင်ခံစာ" ကို တင်သွင်းခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာလမ်ပူ၌ ကျင်းပသော (၁၁) ကြိမ်မြောက် အာရှ−ပစိဖိတ် စားပွဲဝိုင်းအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ကာ "Domestic Security in Southeast Asia: Dousing the Remaining Embers' Myanmar" စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။
ပြည်ပစာတမ်းများအား စုစည်းကာ Pacific Peace: Issues and Response, 1998 တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျေးလက်လူမှုစီးပွားရေးသမိုင်း ကို ပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်း ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုပြတိုက် ပုရပိုက်စာစုစာရင်း နှင့် ဗန့်ကျီတိုက် သာသနာဝင် ညောင်ပင်အိုင်တောရ သမိုင်း ကို ရေးသားခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် လုံးချင်းစာအုပ်အဖြစ် မြေပေါ်မြေအောက် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများကပြောသော ရှေးဟောင်းမြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် တရားမှုခင်းများ ကို ရေးသားသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ကျေးလက်လူမှုစီးပွားဘဝ (၁၇၅၂−၁၈၈၅) ကို ထုတ်ဝေရာ အမျိုးသား စာပေဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် နှစ်ဆယ်ရာစု မဟာလူသား၊ မြန်မာ့ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနှင့် လူမှုတန်ဖိုး၊ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း ကိုယ့်ကြငှန်းနှင့် စာအုပ်များ ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပင်းယ−အင်းဝမြေမှ သမိုင်းဝင်စေတီပုထိုးများ (၆၇၂−၁၂၄၇) ကို ပြုစုရေးသားသည်။
ဥဿရော အမတ်ကြီး၏ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူရှင် အရေးတော်ပုံမော်ကွန်းဥဒါန်း ကို တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မိသားစု ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် သားသမီးများနှင့် အတူနေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
နာမ်၏ အစားသုံးသောပုဒ်ကို နာမ်စား ဟုခေါ်သည်။
ဥပမာ − ငါ၊ ကျွန်တော်၊ ကျွန်မ၊ ကျွန်ုပ်၊ ကျုပ်၊ သင်၊ မင်း၊ ခင်ဗျား၊ ရှင်၊ နင်၊ ညည်း၊ သူ၊ သင်း၊ ဤ၊ သည်၊ ထို၊ ၎င်း၊ အဘယ်၊ ဘယ်၊ အချို့၊ အားလုံး။
နာမ်စား (၄) မျိုး နာမ်စား (၄) မျိုးရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ − (က) ပုဂ္ဂလနာမ်စား (ခ) အညွှန်းနာမ်စား (ဂ) အမေးနာမ်စား (ဃ) သင်္ချာနာမ်စား ပုဂ္ဂလနာမ်စား ပုဂ္ဂိုလ်၏ အစားသုံးသော နာမ်စားကို ပုဂ္ဂလနာမ်စား ဟုခေါ်သည်။
ပုဂ္ဂလနာမ်စား (၃) မျိုးရှိသည်။
၎င်းတို့မှာ − (က)ပြောသူနာမ်စား (ခ) ကြားနာသူနာမ်စား (ဂ) အပြောခံနာမ်စား ပြောသူနာမ်စား (၁) ပြောသူနာမ်၏ အစားသုံးသော ပုဒ်ကို ပြောသူနာမ်စား ဟုခေါ်သည်။
ဥပမာ − ငါ၊ ကျွန်တော်၊ ကျွန်မ၊ ကျွန်ုပ်၊ ကျုပ်၊ ကိုယ်၊ တပည့်တော်၊ တပည့်တော်မ။
–ငါ ဂုဏ်ထူးရအောင် ကြိုးစားမယ်— ဟု မောင်မောင်က ပြောသည်။
(ဤဝါကျ၌ ငါသည် မောင်မောင် ဟူသော နာမ်၏ အစားသုံးသော နာမ်စား ဖြစ်သည်။
မောင်မောင်သည် ပြောသူနာမ် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ငါ သည် ပြောသူနာမ် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ငါ သည် ပြောသူနာမ်စား ဖြစ်သည်။
) ထို့နည်းတူ ကျွန်တော်၊ ကျွန်ုပ်၊ ကျုပ်၊ ကိုယ်၊ တပည့်တော်၊ တပည့်တော်မတို့သည် ပြောသူနာမ်၏ အစားသုံးသော ပြောသူနာမ်စား ဖြစ်သည်။
(၂) ပြောသူနှင့် ကြားနာသူတို့၏ အသက်အရွယ်၊ အဆင့်အတန်း၊ ခင်မင်ရင်းနှီးမှုစသည့် အခြေအနေတို့ကိုလိုက်၍ ပြောသူနာမ်စား အမျိုးမျိုးကွဲပြားသည်။
ဥပမာ − (က) –ငါတို့ရုပ်ရှင်သွားကြည့်ရအောင်— ဟု ခင်ခင်ကပြောသည်။
(ခ) –ကျွန်တော် ကြီးလာလျှင် ဆရာဝန်ကြီး လုပ်မည်— ဟု မောင်ရေခဲက ပြောသည်။
(ဂ) –ကျွန်မ ကြီးလာလျှင် ကျောင်းဆရာမကြီး လုပ်မည်— ဟု မဝိုင်းက ပြောသည်။
(ဃ) –ဤအမှုကို ကျွန်ုပ် စီရင်ချက် ချမည်— ဟု တရားသူကြီးက ပြောသည်။
(င) –ကျုပ်တို့ရွာကို လာလည်ပါအုံး— ဟု မကျည်းတန်က ဖိတ်ခေါ်သည်။
(စ) –ကိုယ် နက်ဖြန် မောင်ရင်တို့အိမ်ကို လာခဲ့အုံးမယ်— ဟု ဖိုးအေးက ပြောသည်။
(ဆ) –တပည့်တော် ပြန်ပါရစေအုံးဘုရား— ဟု ဆရာတော်အား ဒကာကြီး ဦးတင်က ခွင့်ပန်သည်။
(ဇ) –တပည့်တော်မ၏ အိမ်ကို မနက်ဖြန် အရုဏ်ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရန် ကြွပါဘုရား— ဟု ဒကာမကြီး ဒေါ်မေက လျှောက်သည်။
ကြားနာသူနာမ်စား (၁) ကြားနာသူ၏ အစားသုံးသောပုဒ်ကို ကြားနာသူနာမ်စား ဟုခေါ်သည်။
ဥပမာ − မင်း၊ ခင်ဗျား၊ ရှင်၊ နင်၊ သင်၊ ညည်း။
ပြောသူသည် ကြားနာသူကို တိုက်ရိုက် ရည်ညွှန်းပြောဆိုသောအခါ ကြားနာသူ၏ အမည်ကို သုံးမည့်အစား နာမ်စားကို သုံး၍ ပြောသည်။
ထိုနာမ်စားသည် ကြားနာသူ၏ အမည်ကို အစားသုံးသောကြောင့် ကြားနာသူနာမ်စား ဖြစ်သည်။
–မင်းကို အထူးအဆန်းတစ်ခု ပြောရအုံးမယ်— ဟု မောင်ဇော်ကို မောင်ရေခဲက ပြောသည်။
( ဤဝါကျ၌ မောင်ဇော်သည် ကြားနာသူနာမ်ဖြစ်သည်. မင်းသည် မောင်ဇော်ဟူသော ကြားနာသူနာမ်စား၏ အစားသုံးသော နာမ်စားဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မင်းသည် ကြားနာသူ နာမ်စား ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူ ခင်ဗျား၊ ရှင်၊ နင်၊ သင်၊ ညည်း တို့သည် ကြားနာသူနာမ်၏ အစားသုံးသော ကြားနာသူနာမ်စားများ ဖြစ်ကြသည်။
) (၂) ပြောသူနှင့် ကြားနာသူတို့၏ အသက်အရွယ်၊ အဆင့်အတန်း၊ ခင်မင်ရင်းနှီးမှု စသည့်အခြေအနေတို့ကိုလိုက်၍ ကြားနာသူ နာမ်စားအမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။
ဥပမာ − (က) –ခင်ဗျား အတွေးအခေါ် အလွန်ကောင်းပါပေသည်— ဟု ဦးဖြူကို ဦးဘထွန်းက ချီမွမ်းသည်။
(ခ) –ရှင် ပြန်လာသည်အထိ စောင့်နေပါမည်— ဟု မဖြူက မောင်နီကို ပြောသည်။
(ဂ) –နင် ကျောင်းမှန်မှန် တက်ဖို့ကောင်းသည်— ဟု မဝိုင်းက မောင်ရေခဲကို သတိပေးသည်။
(ဃ) –သင်၏ ကျေးဇူးကို မမေ့ပါ— ဟု ကြွက်ကလေးက ခြင်္သေ့မင်းကို ပြောသည်။
(င) –ညည်း ကို မတွေ့ရသည်မှာ ကြာပြီ— ဟု မစံပယ်က မနီကို ပြောသည်။
အပြောခံနာမ်စား (၁) အပြောခံနာမ်၏ အစားသုံးသော ပုဒ်ကို အပြောခံနာမ်စား ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ − သူ၊ သင်း၊ ယင်း၊ ၎င်း။
ပြောသူနှင့် ကြားနာသူတို့၏ အကြား၌ အပြောခံ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးရှိတတ်သည်။
ထိုအပြောခံ ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပြောခံနာမ် ဖြစ်သည်။
အဆိုပါ အပြောခံနာမ်၏ အစားသုံးသော နာမ်စားသည် အပြောခံနာမ်စား ဖြစ်သည်။
–မောင်ဇော်ကို မနေ့က မတွေ့ဘူး။
သူနေမကောင်းဘူး ထင်ပါရဲ့— ဟု မောင်ရေခဲကို မဝိုင်းက ပြောသည်။
( ဤဝါကျ၌ ပြောသူသည် မဝိုင်းဖြစ်၍ ကြားနာသူသည် မောင်ရေခဲ ဖြစ်သည်။
မဝိုင်းနှင့် မောင်ရေခဲတို့သည် မောင်ဇော်၏ အကြောင်းကို ပြောနေခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် မောင်ဇော် သည် အပြောခံနာမ် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သူ သည် အပြောခံနာမ် မောင်ဇော် ၏ အစားသုံးသော အပြောခံနာမ်စားဖြစ်သည်။
) (၂) ထိုနည်းအတူ သင်း၊ ယင်း၊ ၎င်း တို့သည်လည်း အပြောခံနာမ်၏ အစားသုံးသော အပြောခံနာမ်စားများ ဖြစ်ကြသည်။
ဥပမာ − (က) မောင်ညိုသည် အလွန်မိုက်ရိုင်းသည်။
သင်းကို သတိထားဟု မောင်အေးအား ဒေါ်မြက ပြောသည်။
(ခ) မြမြသည် သူတစ်ပါးကို ကူညီလေ့ရှိသည်။
၎င်းကို လူတိုင်းက ခင်မင်ကြသည်။
(ဂ) မောင်ရွှေသည် ဖျားနေသည်။
ယင်းကို ဆရာဝန်က ဆေးထိုးပေးသည်။
သင်္ချာနာမ်စား အရေအတွက်နှင့် ပမာဏကို ပြသော နာမ်စားကို သင်္ချာနာမ်စား ဟုခေါ်သည်။
သင်္ချာနာမ်စား (၂) မျိုးရှိသည်။
ယင်းနာမ်စား (၂) မျိုးတို့မှာ — (က) အရေအတွက်ပြသင်္ချာနာမ်စား (ခ) ပမာဏပြသင်္ချာနာမ်စား အရေအတွက်ပြသင်္ချာနာမ်စား အရေအတွက်ကိုပြ၍ နာမ်၏အစားသုံးသောပုဒ်ကို အရေအတွက်ပြသင်္ချာနာမ်စား ဟုခေါ်သည်။
အရေအတွက်ပြသင်္ချာနာမ်စားတို့မှာ တစ်ခု၊ တစ်စောင်၊ သုံးကောင်၊ နှစ်စင်း စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဥပမာ – (၁) မြန်မာပြည်၌ ထင်ရှားသော ပင်လယ်ကမ်းခြေ နှစ်ခုရှိသည်။
တစ်ခုသည် ငပလီကမ်းခြေဖြစ်၍ တစ်ခုမှာ မောင်းမကန်ကမ်းခြေ ဖြစ်သည်။
(၂) အစ်ကိုကြီးသည် သတင်းစာသုံးစောင်ကို ဈေးကဝယ်လာသည်။
နှစ်စောင်သည် မြန်မာသတင်းစာဖြစ်၍ တစ်စောင်မှာ အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ ဖြစ်သည်။
(၃) လယ်သမားကြီးဦးဖိုးမြသည် နွားငါးကောင်ကို မွေးထားသည်။
သုံးကောင်သည် နို့စားနွားများဖြစ်၍ နှစ်ကောင်မှာ ခိုင်းနွားဖြစ်သည်။
(၄) ဘူတာရုံ၌ မီးရထားလေးစင်း ဆိုက်နေပြီး နှစ်စင်းသည် အစုန်ဖြစ်၍ နှစ်စင်းမှာ အဆန်မီးရထားဖြစ်သည်။
ပမာဏပြသင်္ချာနာမ်စား ပမာဏကိုပြ၍ နာမ်၏ အစားသုံးသောပုဒ်ကို ပမာဏပြသင်္ချာနာမ်စားဟု ခေါ်သည်။
ပမာဏပြသင်္ချာနာမ်စားတို့မှာ အချို့၊ အားလုံး၊ အများစု စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဥပမာ – (၁) တောင်းထဲ၌ သရက်သီးများရှိသည်။
အချို့မှာ မှည့်ပြီ။
(၂) ကျောင်းသားများသည် ကျောင်းဝင်းထဲ၌ သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေကြသည်။
အများစုက ချုံများကို ရှင်းလင်းကြသည်။
မြန်မာစာ ရေးသားရာ၌ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းလင်းစေရန် ပုဒ်ကလေး၊ ပုဒ်မ၊ ဝိုက်ကွင်းစသော သင်္ကေတများကို အသုံးပြု၍ ရေးသည်။
ထိုသင်္ကေတများကို ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်သင်္ကေတများ ဟု ခေါ်သည်။
ပုဒ်မကြီး။
(၁) ရုံးစာရေးရာ၌ အကြောင်းအရာ၊ ရည်ညွှန်းချက်၊ မှတ်ချက်တို့၏ နောက်၌ ပုဒ်မကြီး (ပုဒ်မ ၂−ခု) ကိုသုံးသည်။
ဥပမာ − − အကြောင်းအရာ။
(၃) လပတ် အစီရင်ခံစာပေးပို့ခြင်း။