kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုနောက် လိုင်နင်အဝတ်ဖြင့် တကိုယ်လုံးကို သေသပ်စွာ အထပ်ထပ် ရစ်ပတ်ပေးပြီးလျှင် လှပစွာ ရေးခြယ်ထွင်းထု အထပ်ထပ် ပြုလုပ်ထားသော ခေါင်းများတွင်ထည့်ကာ မြှုပ်နှံလေသည်။
ထောင်ပေါင်းများစွာသော မံမီရုပ်ကလာပ်များကို အီဂျစ်နိုင်ငံမှ တူးဖော်ရရှိ၍ အချို့ကို လန်ဒန်မြို့နှင့် ကိုင်ရိုမြို့ရှိ ပြတိုက်များတွင် ပြသထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မံမီရုပ်ကလာပ်များ။
ကုရုခေတြစစ်ပွဲ သရုပ်ဖော်ပုံ မဟာဘာရတသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့၏ ဘာသာရေး ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ်ဂရိစာပေတွင် "ဣလယက်" နှင့် "ဩဒက်ဆီ"အမည်ရှိ သူရသတ္တိကိုဖော်ပြသော မှတ်တမ်းတင် လင်္ကာရှည်ကြီးနှစ်စောင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ ရှေးခေတ်အိန္ဒိယစာပေတွင်လည်း "မဟာဘာရတ" နှင့် "ရာမယန" မည်သော လင်္ကာရှည်ကြီးနှစ်စောင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။
စာပေပုံစံ မဟာဘာရတသည် ဘာရတမင်း၏ အနွယ်များဖြစ်ကြသည့် ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့နှင့် ကောရဗျမင်းသားတို့ တဖက်နှင့်တဖက် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ကြသည့် စစ်ပွဲကြီးအကြောင်းကို သက္ကတဘာသာဖြင့် ရေးဖွဲ့၍ လင်္ကာရှည်ပုံစံဖြစ်သည်။
သက္ကတစာပေတွင် လင်္ကာရှည်ကြီးများကို ဣတိဟာသ၊ အက္ခာန သို့မဟုတ် ပုရာဏ ဟူသော အမည်တို့ဖြင့် ရှိသည့် လင်္ကာစုများနှင့် ကာဗျဟူသော အမည်ဖြင့်ရှိသည့် လင်္ကာစုများဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ပိုင်းခြားနိုင်လေရာ မဟာဘာရတသည် ပထမအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။
စင်စစ်သော် မဟာဘာရတသည် ပထမ အမျိုးအစားတွင် ရှေးအကျဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံးသော လင်္ကာကြီးဖြစ်သည်။
မဟာဘာရတကို မူရင်းစီကုံးဖွဲ့နွဲ့သူမှာ ဗျာသရသေ့ကြီးဟူ၍ ယူဆကြသည်။
သို့သော်လက်ရှိ မဟာဘာရတသည် ထိုရသေ့ကြီးတစ်ဦးတည်း၏ လက်ရာမဟုတ် မဟာဘာရတတွင် နှောင်းစာဆိုတို့၏ လက်ရာများလည်း ပါဝင်ရာ လင်္ကာတစ်စောင်လုံးကို ဘီစီ ၂ ရာစုမှ အေဒီ ၂ ရာစုအတွင်း စီကုံးခဲ့ခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင်တချို့က ယူဆကြသည်။
အချို့ကမူ ဘီစီ ၄ ရာစုမှ အေဒီ ၄ ရာစုအတွင်းဟူ၍ ခန့်မှန်းကြသည်။
မဟာဘာရတ ထွန်းကားရာ အရပ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း ဖြစ်၏။
မဟာဘာရတတွင် အသုံးပြုသော မတြာမှာ ရှေးဟောင်း သက္ကတလင်္ကာတို့တွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည့် သိလောကမတြာမျိုးပင် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ဥပဇာတိနှင့် ဝံသဋ္ဌမတြာမျိုးဖြင့် ရှိသည့် ပေါရာဏပဒများ သာမက ရှေးက စကားပြေဖြင့် ရှိခဲ့သည့် ပုံဝတ္ထုများလည်း ပါဝင်သည်။
အဓိကအားဖြင့် မဟာဘာရတသည် ဇာတ်ကြောင်းနှင့် အဆိုအမိန့်များ တွဲဖက်လျက် ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မဟာဘာရတသည် တသွင်တည်း စီကာစဉ်ကာ ဖော်ပြရာမရောက်ပဲ လင်္ကာပုံဝတ္ထုများကို စုပေါင်းထားသည်သို့ ရှိလေသည်။
ထိုလင်္ကာစု၊ ပုံဝတ္ထုတို့ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်မှု ရှိနေခြင်းကြောင့်သာ မဟာဘာရတသည် လင်္ကာရှည် တစောင်တဖွဲ့အနေဖြင့် စည်းစည်းလုံးလုံး တည်ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။
ဇာတ်ကြောင်းမှာ လင်္ကာတစောင်လုံး၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံခန့် ရှိ၍ ဩဝါဒကထာများနှင့် ရောပြွမ်းကြီးထွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် လက်ရှိအသွင်မှာ မဟာဘာရတသည် ဇာတ်ကြောင်းဖော်ပြရာ လင်္ကာရှည်နှင့်မတူ နီတိစွယ်စုံကျမ်းနှင့် ပိုတူနေတော့သည်ဟု ပညာရှင် မက္ကဒေါ်နယ်က ဆိုသည်။
လက်ရှိအသွင်အားဖြင့် မဟာဘာရတသည် သိလောကပေါင်း တသိန်းကျော်မျှ ပါဝင်လေရာ အစ်လယက်နှင့် အော့ဒီဆီ ဂရိလင်္ကာရှည် နှစ်ရပ်ပေါင်းသည်ထက်ပင် ၈ ဆမျှ ရှည်လျားလေသည်။
ကမ္ဘာ့စာပေ သမိုင်းတွင် ယခုသိရသမျှ အရှည်လျားဆုံးသော ဇာတ်လင်္ကာကြီးပင် ဖြစ်သည်။
ဤဇာတ်လင်္ကာကြီးကို ပဗ္ဗခေါ် အတွဲအားဖြင့် ၁၈ တွဲခွဲထားသည်။
၁၉ ခုမြောက် အတွဲသော်ကား ဟရိဝံသခေါ် နောက်ဆက်တွဲမျှ ဖြစ်သည်။
တတွဲနှင့်တတွဲလည်း ပမာဏခြင်းမတူ လွန်စွာခြားနားလေသည်။
အရှည်ဆုံးဖြစ်သည့် ဒွါဒသမတွဲတွင် သိလောကပေါင်း ၁၄၀၀၀ ခုပါဝင်၍ အတိုဆုံးဖြစ်သည့် သတ္တမတွဲတွင် သိလောကပေါင်း ၃၁၂ ခု ပါဝင်လေသည်။
ထို ၁၈ တွဲတွင်လည်း အဋ္ဌမတွဲနှင့် နောက်ဆုံး ၃ တွဲမှအပ ကျန်အတွဲအားလုံးကို တတွဲလျှင် အက္ခာနခေါ် အခန်းများ ထပ်မံပိုင်းခြားထားပြန်သည်။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ကုရုတိုင်း ဟတ္ထိနာပူရပြည်ဝယ် ဓတရဋ္ဌ နှင့် ပဏ္ဍု မည်သော မင်းညီနောင် ၂ ပါးရှိသည်။
နောင်တော်သည် မျက်မမြင်ဘဝ ရောက်သည်ရှိသော် ညီတော်ပဏ္ဍုက ထီးနန်းဆက်ခံကာ တိုင်းပြည်ကို တရားသဖြင့် အုပ်စိုးလေသည်။
ပဏ္ဍုမင်းဝယ် ပဏ္ဍဝခေါ် သားတော် ၅ ပါးထွန်းကားရာ ထင်ရှားသော သားတော် ၃ ပါးကား ယုဓိဋ္ဌိလ၊ ဘီမနှင့် အဇ္ဇုနတို့ ဖြစ်ကြသည်။
နောင်တော်ကြီး ဓတရဋ္ဌတွင်မူ ကောရဗျခေါ် သားတော်တစ်ရာ ထွန်းကားရာ အထင်ရှားဆုံးကား ဒုယျောဓန ဖြစ်လေသည်။
ပဏ္ဍုမင်း နတ်ရွာစံသောအခါ ဓတရဋ္ဌက ထီးနန်းကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်၍ တူတော် ပဏ္ဍဝမင်းသား ၅ ပါးကို မိမိ၏ သားတော်များနှင့်အတူ ထား၍ ပြုစုမွေးမြူလေသည်။
တူတော်များ အရွယ်ရောက်သော် သားတော်တို့နှင့်မတူ တမူထူးခြားကာ စွမ်းပကားနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ဓတရဋ္ဌသည် တူတော်အကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ယုဓိဋ္ဌလအား အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ ခန့်အပ်လေသည်။
ဤသို့ခန့်အပ်သည်ကို ကောရဗျမင်းသားတို့ မကျေနပ်၍ လျှို့ဝှက်ကြံစည်လေရာ ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့သည် ပဉ္စာလတိုင်းသို့ ထွက်ပြေးကြရလေသည်။
ရောက်လျှင် ထိုမင်းသားတို့အနက် လူစွမ်းကောင်း အဇ္ဇုနမင်းသားသည် လေးတင်ပွဲဝယ် အောင်ပန်းဆွတ်လှမ်းကာ ပဉ္စာလမင်း၏ သမီးတော် ဒေါပဒီကို ရရှိလေသည်။
သို့သော် ဒေါပဒီမင်းသမီးသည် ပဏ္ဍဝမင်းသား ၅ ဦးလုံး၏ ကြင်ယာ ဖြစ်ရလေသည်။
ထိုလေးတင်ပွဲတွင် ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့နှင့် မိတ်ဆွေရင်းချာဖြစ်လာသူကား ယာဒဝမင်းမျိုးမှ လူစွမ်းကောင်းကြီး ကဏှ ဝါသုဒေဝမင်း (ကရစ်ရှနား) တည်း။
တူတော်မင်းသားတို့ ဤသို့ ပဉ္စာလ၊ ယာဒဝတို့နှင့် မိတ်ကျွမ်းဝင်၍ အင်အားကောင်းလာသည်ကိုထောက်၍ ဦးရီးတော် ဓတရဋ္ဌသည် တိုင်းပြည်ကို ၂ ပိုင်းခွဲကာ သားတော်များနှင့် တူတော်များအား တပိုင်းစီပေးအပ်ရာ သားတော်တို့က ဟတ္ထိနာပုရမြို့တော်ကိုပါ ရရှိ၍ တူတော်တို့ကမူ မိမိတို့ရရှိသည့် မြို့နယ်အတွင်း ဣန္ဒပတ္တမြို့ကို တည်ထောင်လေသည်။
ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ တိုင်းပြည်ကို ကောင်းစွာအုပ်ချုပ်လေရာ တိုင်းပြည်မှာ စည်ပင်ဝပြောလေသည်။
ဤသို့ စည်ပင်ဝပြောသည်ကို ကောရဗျမင်းသားတို့၏ နောင်တော်ကြီး ဒုယျောဓနသည် မရှုစိမ့်နိုင်ရကား ဦးရီးတော် သကုနိမည်သော ကစားသမားကျော်၏ အကူအညီဖြင့် ပဏ္ဍဝမင်းတို့၏ ပျက်စီးရာ ပျက်စီးကြောင်းကို ကြံစည်လေသည်။
ဒုယျောဓနမင်းသားသည် ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့အား ဟတ္ထိနာပုရမြို့တော်သို့ ဥပါယ် တံမျဉ်ဖြင့် ဖိတ်ကြားကာ ကြွေအံကစားပွဲ ကျင်းပလေသည်။
ထိုကစားပွဲတွင် ယုဓိဋ္ဌိလသည် ဒုယျောဓနနှင့် ကစားလေသော် တစတစရှုံး၍ မိမိ၏ တိုင်းပြည်ဗိုလ်ပါစစ်တပ် ညီတော်များနှင့်တကွ ဒေါပဒီကိုပါ ဆုံးတော့သည်။
နောက်ဆုံးတွင် ဒေါပဒီနှင့်အတူ ညီနောင် ၅ ပါးသည် သရသွတီမြစ်ကမ်းပါးရှိ ကမ္မကတောသို့ ထွက်ခွာ၍ ၁၂ နှစ်ပတ်လုံး တောတွင်း၍ နေထိုင်ကြသည်။
ထိုနောက် တနှစ်တာမျှ မထင်မရှား နေထိုင်ပြီးသောအခါ တိုင်းပြည်ပြန်ပေးမည်ဟု ဒုယျောဓနက ကတိပြုလေသည်။
၁၃ နှစ်မြောက်သောအခါ ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့သည် ကမ္မကတောမှ ထွက်ခွာခဲ့ကြပြီးနောက် မစ္ဆပြည့်ရှင် ဝိရာဋမင်းထံ မထင်မရှား ခစားကြလေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ကောရဗျမင်းတို့သည် အခြားဘုရင်တပါးနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ မစ္ဆတိုင်းကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်လေသော် ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့သည် ရန်သူတို့အား ခုခံတွန်းလှန်ပြီးနောက် ဝိရာဋမင်းအား ကယ်ဆယ်လိုက်လေသည်။
ထိုနောက် မိမိတို့၏ ဇာတိမှန်ကို ဖော်ထုတ်ကာ ဝိရာဋမင်းနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့လေသည်။
ကောရဗျမင်းသားတို့ထံမှလည်း မိမိတို့၏ တိုင်းပြည်ကို ပြန်လည်တောင်းဆိုရာ အကြောင်းမပြန်သဖြင့် စစ်တိုက်ရန် ပြင်ဆင်လေတော့သည်။
မကြာမီပင် ဝမ်းကွဲညီနောင်များ အချင်းချင်း ကုရုခေတ္တ မြေအပြင်ဝယ် စစ်ပွဲကြီး ဆင်ယင်ကြလေသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းအလုံးဝယ် အချို့မင်းတို့က ကောရဗျမင်းသားတို့ဖက်မှ ဝင်ရောက်ကူညီ၍ အချို့ကမူ ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့ဖက်မှ ကူညီကြလေသည်။
ပဏ္ဍဝတို့ဖက်မှ ကူညီကြသူတို့အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ အရှင် ဝါသုဒေဝကဏှ ပင်ဖြစ်သည်။
မိမိတို့၏ ညီနောင်တဝမ်းကွဲတို့အား မငဲ့မကွက် ဓမ္မနှင့်အညီ စစ်ထိုးတိုက်ခိုက်ရန် ကရစ်သျှဏက အားပေးလှုံ့ဆော်ချက်မှာ ဘဂဝါဂီတဟူသော အမည်ဖြင့် ဤအခန်းဝယ် သီးသန့်ပါရှိသည်။
စစ်ပွဲကြီးကား ၁၈ ရက်တိုင်ကြာမြင့်၍ အပြီးသတ်ဝယ် ကောရဗျမင်းသားတို့ ပျက်စီးဆုံးရှုံးကြလေသည်။
ထိုတွင် ဘုရင်အိုကြီးဖြစ်သူ ဦးရီးတော် ဓတရဋ္ဌသည် တူတော်တို့နှင့် စေ့စပ်ကာ ဟတ္ထိနာပုရပြည့်ရှင်အဖြစ် ယုဓိဋ္ဌိလအား တင်မြှောက်လေသည်။
ဓတရဋ္ဌလည်း ဟတ္ထိနာပုရမြို့တော်တွင်ပင် ၁၅ နှစ်တာမျှ နေထိုင်ပြီးနောက် မိဖုရားနှင့်အတူ တောထွက်လျှင် တောမီးလောင်၍ အနိစ္စရောက်လေသည်။
ယာဒဝမျိုးတို့လည်း အချင်းချင်း ပဋိပက္ခဖြစ်၍ တမျိုးလုံး ပျက်စီးပြီးနောက် ကရစ်သျှဏလည်း သံဝေဂရလျှင် တောသို့သွား၍ မုဆိုးတယောက်၏ မြားချက်ဖြင့် အသက်ခန္ဓာကို ကုန်စေလေ၏။
ပဏ္ဍဝမင်းသားများ ကိုယ်တိုင်မှာလည်း ဘဝကို ငြီးငွေ့ကာ အဇ္ဇုနမင်းသား၏ မြေးတော် ပရိက္ခိတအား တိုင်းပြည်ကို အပ်နှံ၍ ဟိမဝန္တာ၌ တောထွက်ကာ မြင်းမိုရ်တောင်သို့ ဦးတည်ကြွလှမ်းစဉ်ပင် ညီနောင်လေးပါးတို့သည် မိမိတို့၏ ကြင်ယာတော်နှင့်အတူ နတ်ရွာစံကြကုန်၏။
ယုဓိဋ္ဌိလမင်း တပါးတည်းသာ မြင်းမိုရ်ထိပ်ရောက် နတ်ပြည်ပေါက်ခွင့် ရလေသတည်း။
ဤတွင် မဟာဘာရတ ဇာတ်လမ်း ပြီးဆုံးလေသည်။
နောက်ဆက်တွဲ ဟရိဝံသမှာမူ ကဏှအကြောင်း သက်သက်ကိုသာ ပြဆိုလေသည်။
မဟာဘာရတသည် ဇာတ်လမ်းအနေဖြင့် တရံရောအခါက အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်မှန်အချို့ကို အရင်းခံပြု၍ ဖွဲ့ဆိုထားသော လင်္ကာဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။
သို့သော် ဝတ္ထုများကို စုပေါင်းထားရာ လင်္ကာမည်ကာမျှကား မဟုတ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းအယူဝါဒ အတွေးအခေါ်များအပြင် ပထဝီဝင်နှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အရေးပါသော အချက်အလက်များကိုပါ သိုမှီးထားရာ ရတနာသိုက်သဖွယ် ဖြစ်လေသည်။
ရှေးပဝေဏသီက အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူတို့၏ နိုင်ငံရေး သဘောတရားများနှင့် လူနေမှုစနစ်များကို မဟာဘာရတတွင် တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။
သျှင်ဆပဋမထေရ် ( ၅၁၂-၅၆၅ ခန့်) မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာဝင်တွင် ဆပဋ(ဆပဒ) သို့ (ဆပ္ပဒ) ဟု ခေါ်တွင်သော မထေရ် သုံးပါးတို့သည် ပုဂံခေတ်အတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
ထိုသုံးပါးတို့မှာ- သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဘွဲ့ရ ပထမ ဆပဋမထေရ် ၊ သျှင်ဉာဏသဒ္ဓမ္မဘွဲ့ရ ဒုတိယ ဆပဋမထေရ် ၊ သျှင်ဓမ္မသီရိဘွဲ့ရ တတိယ ဆပဋမထေရ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုသုံးပါးတို့တွင် နောက်နှစ်ပါးမှာ ပထမဆပဋမထေရ်၏ နေရာတွင် ဆက်ခံ၍ နေသောကြောင့် ထိုအမည်ကို ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ပထမဆပဋမထေရ်ကဲ့သို့ ထင်ရှားကျော်ကြားခြင်း မရှိကြပေ။
သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဘွဲ့ရ ပထမဆပဋမထေရ်သည်ကား မြန်မာပြည် သို့ သီဟိုဠ်နိုင်ငံမှ သာသနာကို သယ်ဆောင်ခြင်း၊ စာပေကျမ်းဂန် များစွာတို့ကို ပြုစုတော်မူခြင်း စသည်တို့ကြောင့် သာသနာဝင်တွင် ပိုမို၍ ထင်ရှားလေသည်။
ပထမဆပဋမထေရ်အား ပုသိမ်မြို့စီရင်စု အဝင်အပါ ယခုအခါ ငပုတောမြို့နေရာဟု ယူဆကြသော ဆပဋရွာတွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၁၂-ခုနှစ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
သာမဏေပြုသောအခါ ဘွဲ့မည်မှာ သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလ ဖြစ်သည်။
နောင်အခါ၌ မွေးဖွားရာ ရွာကို အစွဲပြု၍ သျှင်ဆပဋဟု ခေါ်တွင်ကြ၏။
အရှင်ရေးသားသော ကျမ်းများ၌ကား သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဟု အရေးအသား များပေသည်။
သာသနာဝင်များ၌မူ သျှင်ဆပဋဟုပင် ထင်ရှားသည်။
အချို့ပိဋကတ် သမိုင်းများ၌ကား ' သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဆပဋ ' ဟုလည်း တွဲဖက်ခေါ်တတ်သေးသည်။
သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဘွဲ့ရ သာမဏေသျှင်ဆပဋသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၃၂-ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၁၇၀၊ ပုဂံ နာရပတိစည်သူ မင်းလက်ထက်တွင် ဆရာဖြစ်သူ သျှင်ဥတ္တရာဇီဝမထေရ် သီဟိုဠ်(သီရိလင်္ကာ)သို့ ဘုရားဖူး သွားရောက်ရာတွင် ဆရာတော်နှင့်အတူ လိုက်ပါသွားခဲ့ လေသည်။
သီဟိုဠ်နိုင်ငံသို့ ရောက်လျှင် သျှင်ဆပဋသာမဏေသည် အသက် နှစ်ဆယ်ပြည့်သဖြင့် ရဟန်းခံချိန်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဆရာဖြစ်သော သျှင်ဥတ္တရာဇီဝမထေရ်သည် သီဟိုဠ်သံဃာတို့နှင့် တိုင်ပင်၍ သျှင်ဆပဋသာမဏေအား နှစ်နိုင်ငံ သံဃာများ ပူးပေါင်းကာ ရဟန်းဘောင်သို့ ပို့ဆောင်ပေးကြ လေသည်။
နှစ်နှစ်ခန့်ကြာသောအခါ သျှင်ဥတ္တရာဇီဝမထေရ်နှင့် အဖွဲ့သည် ဘုရားဖူးခြင်း ကိစ္စပြီးသဖြင့် ပုဂံပြည်သို့ ပြန်မည်ပြုရာတွင် ဆပဋပဉ္စင်းသစ်သည် ဤသို့ အကြံဖြစ်၏။
ငါသည် ဆရာမထေရ်နှင့် ပြန်လိုက်သည်ရှိသော် ဆွေမျိုးမိသင်္ဂဟတို့ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် မွေ့လျော်၍ ပါဠိ အဋ္ဌကထာတို့ကို ကောင်းမွန်စွာ သင်ကြားနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
ဤသီဟိုဠ်ကျွန်း၌ နေ၍ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းစာများကို သင်ကြားနေရစ်ခဲ့ရမူ ကောင်းလေစွ၊ ဟု အကြံဖြစ်၍ ဆရာသျှင်ဥတ္တရာဇီဝမထေရ် အား ခွင့်တောင်းလေသည်။
အခွင့်ရလျှင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံ၌ နေရစ်ပြီး စာပေပရိယတ်များကို သင်ကြားဆည်းပူးလေသည်။
သျှင်ဆပဋသည် သီဟိုဠ်နိုင်ငံ၌ ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်မှာ ၁ဝ-နှစ်မျှ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် စာပေပရိယတ်လည်း ပြည့်စုံကြွယ်ဝလာပြီ ဖြစ်သည့်အလျောက် ပုဂံသို့ ပြန်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။
ထိုအခါ အကယ်၍ ပုဂံပြည်တွင် ငါ၏ ဆရာမထေရ် မရှိခဲ့လျှင် ပုဂံသားတို့နှင့် သံဃာ့ကံပြုရန် အခက်အခဲ ရှိလိမ့်မည်၊ သို့အတွက် ဤသီဟိုဠ်ကျွန်းမှ သံဃာအချို့ကို သံဃာ့ကံပြုရန်အတွက် ပင့်ဆောင်သွားမှ သင့်တော်ချေမည်၊ ဟု ကြံစည်မိသည့်အတိုင်း သီဟိုဠ်နိုင်ငံမှ မထေရ်လေးပါးကို ပင့်ဆောင်ခဲ့လေသည်။
ပင့်ဆောင်ခဲ့သော မထေရ်များမှာ စာပေတတ်ကျွမ်း သူချည်း ဖြစ်ကြသည်။
ထိုရဟန်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
တာမလိတ္တရွာသား သျှင်သီဝလိမထေရ်၊ (တာမလိတ္တရွာသည် မဇ္ဈိမဒေသမြေပုံတွင် ကာလကတ္တားမြို့အနီးမှ တာမလွတ်ရွာဟု ယူဆကြသည်။
) သီဟိုဠ်ကျွန်းသား သျှင်ရာဟုလာမထေရ် ၊ ကိဉ္စိပုရမြို့သား သျှင်အာနန္ဒာမထေရ် ၊ ( အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေရှိ မဒရပ်နယ်၊ ကွန်ဂျီဗာရန်မြို့ ၊ ) ကမ္ဘောဇမင်းသား သျှင်တာမလိန္ဒမထေရ် ၊ ( ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမှ ဘုရင့်သားတော်တစ်ပါး)ဖြစ်သည်။
ပြင်သစ်ပညာရှင် တစ်ဦးကမူ တာမလိန္ဒမထေရ်သည် ကမ္ဘောဒီးယားပြည် အံကောသုံမြို့တည် ဇေယဝါမန်ဘုရင်၏ သားတော်တစ်ပါး ဖြစ်ရမည်ဟု ယူဆ သည်။
သတ္တမမြောက် ဇေယဝါမန်မင်းသည် မြန်မာဘုရင် နရပတိစည်သူနှင့် ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ဖြစ်၍ ထိုအယူကို ကန့်ကွက်ဖွယ် မရှိဟု အဆိုပြုကြသည်။
) သျှင်ဆပဋမထေရ်သည် မထေရ်လေးပါးနှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံသို့ သက္ကရာဇ် ၅၄၃-ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၁၇၀တွင် သင်္ဘောစီး၍ ကြွလာခဲ့ကြ၏။
မြန်မာပြည်သို့ ရောက်လျှင် ဝါဆိုရန် နီးကပ်နေသဖြင့် ပုဂံပြည်ထိအောင် မလာရောက်နိုင်တော့ဘဲ ပုသိမ်မြို့ တောင်အရပ်၌ သက်ကယ်တို့ ဆောက်လုပ်သော ကျောင်း၌ ဝါဆိုဝါကပ်ကြရသည်။
ထိုအရပ်ရှိ ကျောင်းကို သီဟိုဠ်ရောက်ကျောင်း ဟုယခုတိုင် ထင်ရှားလေသည်။
သျှင်ဆပဋမထေရ်သည် မထေရ်လေးပါးတို့နှင့် အတူ သီတင်းဝါလကျွတ်၍ ပဝါရဏာ ပြုပြီးလျှင် ပုဂံနေပြည်တော်သို့ ကြွရောက်လာကြလေသည်။
ပုဂံနေပြည်တော်မှ ဆရာဖြစ်သော သျှင်ဥတ္တရာဇိဝီမထေရ်သည် ရက်အနည်းငယ်ကပင် ပျံလွန်တော်မူသဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ပြီးစီးနှင့် နေပြီဖြစ်သည်။
သျှင်ဆပဋသည် ထိုအကြောင်းကို ပုဂံသို့ ရောက်မှ ကြားသိရသောကြောင့် မိမိဆရာ မထေရ်သင်္ဂြိုဟ်ရာ အရပ်သို့ သွားရောက်၍ ပူဇော်ရလေသည်။
သျှင်ဆပဋမထေရ်တို့ ငါးပါးဂိုဏ်းသည် ပုဂံသားရဟန်းတော်တို့နှင့် သံဃာ့ကံကို အတူမပြုကြဘဲ မိမိငါးပါးတည်းသာ စုပေါင်း၍ ကံပြုကြ၏။
ထိုဂိုဏ်းကို နောင်အခါတွင် ဒုတိယ သီဟိုဠ်ရောက်ဂိုဏ်းဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
နရပတိစည်သူမင်းသည် သျှင်ဆပဋတို့ ငါးပါးဂိုဏ်းကိုလည်း ကြည်ညိုတော်မူသဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်လယ်တွင် လှေဖောင်များ ပြုလုပ်၍ သာမဏေများကို ရဟန်းပြုစေလေသည်။
ထိုအခါမှ စ၍ သျှင်ဆပဋတို့ တည်ထောင်သော ဒုတိယသီဟိုဠ်ရောက်ဂိုဏ်းမှာလည်း တိုးတက်ကြီးပွားလာလေသည်။
သျှင်ဆပဋမထေရ်သည် နရပတိစည်သူမင်းကြီး လှူဒါန်းသော မိမိကျောင်းပရိဝုဏ်အတွင်း၌ ဘုရင့်ကောင်းမှုတော်ဖြစ်သော စေတီတစ်ဆူကို ကြပ်မတ်တည်ထားရာ သီဟိုဠ်ပုံစံကိုယူ၍ တည်ထားသည်။
ထိုစေတီတော်သည် ' ဆပဋစေတီ ' အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ဆရာတော်သည် စာပေကျမ်းဂန်တို့၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူသည့်အလျောက် သဒ္ဒါဘက်ဆိုင်ရာကျမ်းများ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာကျမ်း တို့ကို ရေးသား ပြုစုတော်မူ၏။
အရှင်ရေးသားသော ကျမ်းတို့မှာ ဝိနယဂုဠှတ္ထဒီပနီကျမ်း၊ သီမာလင်္ကာရစာကိုယ်နှင့် ဋီကာ၊ ပါတိမောက္ခပဒတ္ထဝဏ္ဏနာကျမ်း၊ နာမာစာရဒီပကစာကိုယ်နှင့် ဋီကာ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဂဏ္ဌိပုဒ်၊ ဝိနယဇာတတ္ထကီကျမ်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
သျှင်ဆပဋမထေရ်သည် နရပတိစည်သူမင်းလက်ထက်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်ဟု သိရှိရပြီး မည်သည့်ခုနှစ်ဟူ၍ကား မတွေ့ရချေ။
ကိုးကား ဆက်လက်လေ့လာရန် ၁) ကလျာဏီကျောက်စာနိသျ၊ သာသနာလင်္ကာရစာတမ်း၊ မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီ- ပထမတွဲ၊ မဟာစေတီယုပ္ပတ္တိဝိဘာဝနီကျမ်း၊ ပုဂံခေတ်ယဉ်ကျေးမှု၊ ပေဖူးလွှာ၊ သာသနဗဟုသုတ ပ္ပကာသနီကျမ်း၊ ပိဋကတ်သမိုင်းစာတမ်း ၊ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ။
သျှင်ခေမာ (၈၁၅-၈၆၅ ခန့်)သည် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ မန်ကျည်းယောင်ရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၁၅-ခုနှစ်တွင် ဖွားပြင်ခဲ့သည်။
နံတော်တနင်္လာသားတည်း။
သျှင်ခေမာသည် ထိုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော 'ပေလေးပင် သျှင်လေးပါး' အဝင်အပါ ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၈၃၅-ခုတွင် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူ၍ ဘွဲ့မည်ကို နံသင့်ယူကာ သျှင်ခေမာဟု မှည့်ခေါ်လေသည်။
သျှင်ခေမာသည် သျှင်ဥတ္တမကျော်၊ သျှင်မဟာသီလဝံသ၊ သျှင်အုန်းညိုတို့ကဲ့သို့ စာပေကျမ်းဂန်တို့၌ တတ်ပွန်လိမ္မာတော်မူ၏။
ယင်းသို့ တတ်မြောက်တော်မူ သည့်အလျောက် ပိဋကတ်စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို ရေးသားစီရင်တော်မူသည်ဟု ပိဋကတ်သမိုင်းတို့၌ အမှတ်အသားရှိသည်။
သို့ရာတွင် သျှင်ခေမာရေးသားသော ကျမ်းဟူ၍ မတွေ့ရချေ။
မည်သည့် စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို ရေးသားသည်ဟုလည်း စာရင်းမျှကို ရှာဖွေမတွေ့ရသည်မှာ ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေတော့သည်။
ရှေးအခါက ပညာရှင်အချို့သည် နေပြည်တော်နှင့် မဆက်စပ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပညာအရည်အသွေးလည်း တိမ်မြုပ်ကြရ၏။
ထို့ပြင် ကျေးလက်ပညာရှင်တို့၏ စာပေများသည်လည်း ကျေးလက်ဒေသ၌ပင် တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်ကြရ၏။
သျှင်ခေမာရေးသားသော ကျမ်းစာတို့သည် လည်း ဤနည်းနှင်နှင်ပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
သျှင်ခေမာသည် ကဗျာလင်္ကာနှင့် စပ်၍ကား မြန်မာစာပေသမိုင်း၌ သျှင်ခေမာသည် မြန်မာဘာသာဖြင့် ကဗျာလင်္ကာများကို ရေးသားခဲ့သည်ဟု မတွေ့ရပေ။
ရေးသားပြုစုလျက်နှင့် လုံခြုံစွာ သိမ်းဆည်းစုဆောင်းမည့်သူ မရှိ၍ ပျောက်ပျက်တိမ်မြုပ်သွားလေသလောဟု တွေးတောဖွယ်ဖြစ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။
သျှင်ခေမာ၏ ကျမ်းစာတို့သည် ဤမျှတိမ်မြုပ်နေခဲ့ရသည်မှာ နောင်အခါ၌ အရပ်ဒေသတစ်ခုတွင် နေထိုင်၍ ထိုအရပ်နာမည်ဖြင့် ကျမ်းစာများကို ပြုစုပြီး ကြာသော် သျှင်ခေမာနှင့်ဒေသအမည်တို့ ပေါင်းစပ်မရတော့သောကြောင့် ပျောက်ကွယ်သွားသလောဟု စဉ်းစားစရာ ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ရေးသားကြသော ဘွဲ့မည်နှစ်မျိုးရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် နာမည်နှစ်မျိုးမက ဖြစ်နေသော ပညာရှင်တစ်ဦးတည်း၏ နာမည်များကို ပိဋကတ်သမိုင်းများ၌ တွေ့ရှိရ၏။
သျှင်ခေမာ၏ ကျမ်းစာများနှင့် ပတ်သက်၍ ဤသို့လည်း စဉ်းစားစရာ တစ်ကြောင်း ပါလေသည်။
ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ ၁။
ဂါထာခြောက်ဆယ်ပျို့၊ ၂။
ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊ပိဋကတ်တော်သမိုင်းတွင် ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာနိသျကို ရွှေဥမင်ဆရာတော်ပြုစုသည်ဟု ပြသည်။
နိသျနှစ်စောင်ရှိမည်လောဟု ထောက်ဆရန်ရှိ၏။
ပါစိတျာဒိအဋ္ဌကထာနိသျ၊ ၄။
အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာနိသျ၊ ၅။
ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာနိသျ၊ ထို့အပြင် ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာကို ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်၏တပည့် အမည်မသိ မထေရ်က ရေးသည်ဟု ပြသည်။
သင်္ခေပဋီကာနိသျ၊ ၇။
ဋီကာကျော်နိသျ၊ ၈။
ပဉ္စပကြိုဏ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊ ၉။
သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာနိသျ။
ထိုမှတပါး အဋ္ဌသာလီနိအဋ္ဌကထာနိသျဟောင်းကိုလည်းကောင်း၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာနိသျဟောင်းကိုလည်းကောင်း မဏိရတနဆရာတော်က စီရင်သည်ဟု ပြသော်လည်း ထိုမဏိရတနဆရာတော်သည် နောက်ကျသော ပုခန်းကြီးမြို့စီရင်စု နေရင်းရွာဇာတိ မဏိရတနာတိုက်နေ အရှင်အရိယာလင်္ကာရ နေရင်းဆရာတော် (တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်) ဖြစ်နေသဖြင့် မှားယွင်းဖော်ပြမိဟန် တူသည်။
မှတ်စု ကိုးကား ဆက်လက်လေ့လာရန် ၁)စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ မြန်မာစာပေသမိုင်း၊ ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း၊ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ။
သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ် (၅၂ဝ ခန့်-၅၈ဝ ခန့်) သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်သည် မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်း ဒလမြို့စီရင်စု၊ ပတိဗ္ဗဇေယျ (ပတိဗ္ဗတေယျ) ရွာ၌ ဖွားမြင်သည်။
ဘွဲ့မည်မှာ သျှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်၏။
သာမဏေဘဝမှပင် ပုဂံ နေပြည်တော်သို့ လာရောက်၍ သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်ထံ၌ ခိုဝင်ကာ စာပေပရိယတ်များကို သင်ကြား ဆည်းပူးလေသည်။
သျှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဆရာဖြစ်သော သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကား မြန်မာပြည်သား ရဟန်းတော်တစ်ပါး မဟုတ်ပေ။
သျှင်ဆပဋမထေရ်နှင့် သီဟိုဠ်ပြည် မှ လိုက်ပါလာပြီး ပုဂံနေပြည်တော်တွင် သီတင်းသုံးနေသော ဆရာတော်ဖြစ်သည်။
သာမဏေသျှင်သာရိပုတ္တရာသည် ထိုဆရာတော်အထံ၌ သင်ရိုးကျမ်းစာများကို သင်ကြားပြီးနောက် အသက် ၂ဝ-ပြည့်၍ ရဟန်းပြုသောအခါ၌ လည်း မိမိဆရာရင်းဖြစ်သော သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းခံလေသည်။
သျှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပါဠိဘာသာ သဒ္ဒါကျမ်းဂန်ုတို့၌ အထူးအားဖြင့် တတ်ကျွမ်း လိမ္မာတော်မူသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း သဒ္ဒဝုတ္တိဋီကာနှင့် သမ္ဗန္ဓစိန္တာဋီကာကျမ်းတို့ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားစီရင်တော်မူလေသည်။
နောင်အခါတွင် ပုဂံသားဖြစ်သော သျှင်အဘယမထေရ်က သမ္ဗန္ဓစိန္တာဋီကာကို ထပ်မံရေးသားပြန်သောကြောင့် သျှင်သာရိပုတ္တရာရေးသော ဋီကာမှာ ဋီကာဟောင်းဟူ၍ ပိဋကတ်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလေသည်။
ထိုကျမ်းများသည် မင်းလှူသော ဘွဲ့တံဆိပ် မရမီက ရေးသားဟန်တူပေသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း ဓမ္မဝိလာသဟူသော အမည်က မထင်ရှားဘဲသျှင်သာရိပုတ္တရာဟူ၍သာ အသိများလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၅၃၆-ခုနှစ်တွင် နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် ပုဂံပြည်၌ ထီးနန်းဆက်ခံ၍မင်းပြုသည်။
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် သျှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ကျော်စောသော စာပေ ဂုဏ်သတ္တိကို ကြားသိတော်မူသဖြင့် မှူးမတ်မင်းချင်းတိုအား ကျောင်းသို့ သွားရောက်၍ ဆရာတော်၏ စာပေအရည်အသွေးကို စုံစမ်းစေလေသည်။
မင်းချင်းတို့လည်း ဆရာတော်သီတင်းသုံးရာကျောင်း သို့ သွားရောက်ပြီး စာပေအရည်အသွေးကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းရူပကာယကိုလည်းကောင်း စုံစမ်းလေ့လာကြသည်။
ထိုသို့ လေ့လာပြီးနောက် မင်းချင်းတို့သည် မင်းကြီးအား အကြောင်းစုံကို လျှောက်တင်ကြသည်။
နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် သျှင်သာရိပုတ္တရာ၏ စာပေဂုဏ်သတ္တိကိုယုံကြည်တော် မူသဖြင့် များစွာသော ပူဇော်သက္ကာရတို့ကို ပြုတော်မူသည်။
ဆရာတော်အား ' ဓမ္မဝိလာသ 'ဟူသော ဘွဲတံဆိပ်တော်ကိုလည်း ပေးအပ်လှူဒါန်းလေသည်။
ထိုအခါမှစ၍ သျှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဓမ္မဝိလာသဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလေသည်။
ပုဂံပြည့်ရှင် နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် ဆရာတော် သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်အား အရှင်ဘုရား၊ ရာမညတိုင်း၌ သာသနာတော်ကို ထွန်းပပါစေဘုရား၊ ဟု လျှောက်ထားသည်။
ထို့ကြောင့် သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်သည် မိမိဒေသဖြစ်သော ဒလမြို့သို့ ကြွရောက်၍ စာပေများကို ပို့သတော်မူရင်း ရာမညတိုင်း သာသနာကို ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုစုတော်မူလေသည်။
ယနေ့ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားနေသော ' ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ် ' သည် ဒလမြို့ရောက်မှပင် ရေးသားကြောင်း - တံဆိပ်မည် ဓမ္မဝိလာသပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ် ဒလမြို့တွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် မနုရင်းဓမ္မသတ် ကိုမှီ၍ စီရင်သည့် ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်၊ - ဟူသော ကဝိလက္ခဏဒီပနီကျမ်းလာ စကားဖြင့် ထင်ရှားပေသည်။
မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်းတွင် ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်နှင့် ပတ်သက်၍ ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ အဆိုအမိန့်ကို ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။
ကင်းဝန်မင်းကြီး စီရင်သော ဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်အရ ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်သည် သက္ကရာဇ် ၄၅၅-ခုနှစ်၌ ရေးသည်ဖြစ်သောကြောင့် ထိုကျမ်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၅၅- ခု နန်းတက်တော်မူသော အလောင်းစည်သူမင်း လက်ထက်၌ ရေးသည် ဆိုသင့်သည်။
ထို ဓမ္မသတ်သည် ယခုတွေ့ရှိရသော မြန်မာစကားပြင် ကျမ်းတို့တွင် ရှေးအကျဆုံး ကျမ်းစာ ဖြစ်သတည်း။
သျှင်ဓမ္မဝိလာသ အကြောင့်နှင့် ပတ်သက်၍ ကလျာဏီကျောက်စာတို့တွင် အလောင်းစည်သူမင်း လက်ထက်ဟူ၍ မပါရှိပေ။
သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်၏ ဆရာဖြစ်သော သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည်ပင် အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်၌ ပုဂံနေပြည်တော်သို့ မရောက်လာသေးပေ။
သက္ကရာဇ် ၅၄၃-ခုနှစ်တွင် သျှင်ဆပဋမထေရ်နှင့် အတူပါလာရာ ၄၅၅-ခုတွင် နန်းတက်သောအလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်နှင့်ဆိုလျှင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကွာခြားနေပေသည်။
ထို့ကြောင့် ကလျာဏီကျောက်စာ၊ ကဝိလက္ခဏဒီပနီ၊ ပိဋကတ်သမိုင်းစာတမ်းစသည်တို့၏ အလိုကို လိုက်၍ရေးသားရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
မှော်ဘီဆရာသိန်း၏ ရှေးဖြစ်စာတမ်း အဆိုအရလည်း ဓမ္မဝိလာသဘွဲ့ရ သျှင်သာရိပုတ္တရာကို ' သျှင်ဆပဒ ' ဟုလည်းခေါ်တွင်ကြောင်း ရေးသားထားပြန်ပါသည်။
ထိုအဆိုမှာ သီဟိုဠ်ပြန် သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဘွဲ့ခံ ပုသိမ်မြို့ကျေး ဆပဋရွာသား ဖြစ်သော သျှင်ဆပဋနှင့်အရေးအမှတ်မှားဟန် တူသည်။
ဓမ္မဝိလာသဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ သျှင်သာရိပုတ္တရာ အရှင်မြတ်၏ စုတိသောသက္ကရာဇ်စသည်တို့ကို အမှတ်အသား မတွေ့ရဘဲရှိပေသည်။
ကိုးကား ဆက်လက်လေ့လာရန် ၁) ကလျာဏီကျောက်စာနိသျ၊ ကဝိလက္ခဏဒီပနီကျမ်း၊ ကဗျာကြေးမုံ ပိဋကတ်ကြေးမုံကျမ်း၊ ပေဖူးလွှာ၊ မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်း-ပထမတွဲ၊ ပိဋကတ်သမိုင်းစာတမ်း၊ ရှေးဖြစ်စာတမ်း၊ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ။
ဝန်တောင်လည်ဘုန်းတော်ကြီး (၈၂၀ ခန့်-၈၉၀ ခန့်) ပြည်မြို့ ဝန်တောင်လယ်အရပ်တွင် သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသောကြောင့် ဝန်တောင် လယ်ဘုန်းတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။
ဘွဲ့မည်မှာ သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတ ဖြစ်သည်။
အချို့မူတွင် သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိ ဟုလည်း ရှိသည်။
ဆရာတော်သည် လောကီအရာ ကဗျာလင်္ကာ ဖွဲ့ဆိုမှုများ၌ အထူးအားဖြင့် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာတော်မူ၏။
ကဗျာစာဆိုအကျော် သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရဆရာတာ် ပြည်မြို့သို့ မရောက်မီကပင် ဝန်တောင်လယ်ဘုန်းတော်ကြီးထံသို့ ရတုကဗျာများဖြင့် အမေးပုစ္ဆာပြုလုပ်၍ လျှောက်ထားမေးမြန်း ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈၇-ခုနှစ်တွင် သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရဆရာတော် ပြည်မြို့သို့ရောက်ရှိလာ သော အခါ၌ကား စာဆိုတော်နှစ်ပါးတို့သည် ပိုမိုရင်းနှီးကြ၍ ခက်ရာခက်ဆစ် အမေးအဖြေများကို ရတုကဗျာများဖြင့် မေးကြ ဖြေကြသည်။
ဝန်တောင်လယ်ဘုန်းတော်ကြီးသည် ရတုကဗျာများကိုသာ အရေးများပြီး သျှင်မဟာ ရဋ္ဌသာရနှင့် တွဲဖက်သောကြောင့် ကျော်စောလာရခြင်း ဖြစ်သည်ဆိုက မှားမည်မဟုတ်ချေ။
ကိုးကား ဆက်လက်လေ့လာရန် ၁) ကဗျာသာရတ္ထသင်္ဂြိုဟ်၊ စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ စာဆိုတော်များ ရတုပေါင်းချုပ် Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ။
သျှင်အဂ္ဂသမာဓိ (၈၄၁-၉၁၄) စာဆိုတော် သျှင်အဂ္ဂသမာဓိကို ဒုတိယ မင်းခေါင် အင်းဝမြို့၌ နန်းစံသော သက္ကရာဇ် ၈၄၁-ခုနှစ်တွင် ဒီပဲယင်းမြို့ (ယခု တပယင်းမြို့) တောင်ဘက် ခရီးငါးတိုင်ခန့်အကွာ ကန်ဖျားရွာ ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်မွေးဖွားသော သက္ကရာဇ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမျိုးမျိုး ဝိဝါဒကွဲပြားရာ အရပ်ရပ်ကျမ်းဂန်တို့ကို ထောက်ဆ၍ ထိုသက္ကရာဇ်ကို အတည်ပြုရေးသားရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
သျှင်အဂ္ဂသမာဓိ၏ ငယ်နာမည်မှာ မောင်နိုး ဖြစ်သည်။
နံတော်ကား တနင်္ဂနွေသား တည်း။
ဘွဲ့မည်ရင်းကို သျှင်အဂ္ဂသမ္ဗောဓိဟု မှည့်ခေါ်ထားသော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင် ရဟန်းသျှင်လူ တို့က သျှင်အဂ္ဂသမာဓိဟု ခေါ်ဝေါ်လာကြရာမှ တွင်ကျယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သျှင်အဂ္ဂသမာဓိ၏ ခမည်းတော်ကား နတ်မောက်မြို့စားရိုး ဖြစ်သည်။
ပုဂံမှ ဆက်နွယ်လာခဲ့သည်။
ဆရာတော်၏ ဘိုးဘေးစဉ်ဆက်များသည် မှူးမတ်တို့၏ အစီးအနင်း အဆောင်အယောင်တို့ဖြင့် ခံစား၍ ကျော်ကြားခဲ့ကြသော မှူးကောင်း မတ်ကောင်းများ ဖြစ်ကြ ပေသည်။
ခမည်းတော် နတ်မောက်မြို့စားကြီးသည် တောင်တွင်းကြီးတိုက်ပွဲတွင် လက်ရုံးရည် အစွမ်းဖြင့် ချေမှုန်းသုတ်သင်နိုင်သဖြင့် ' ဘယကျော်သူ ' ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
သံလွင်စည်၊ ရတနာစလွယ်၊ ထီး၊ ရွှေက၊ အိုးပျစ်စသော အဆောင်အယောင်များကိုလည်း အသနားတော်မြတ် ခံရသည်။
ရွှေနန်းကြော့ရှင် ဘုရင်နရပတိ လက်ထက်၌ တိုက်ပွဲတိုင်းတွင် အောင်ပွဲအဆင့်ဆင့် ဆင်နွှဲနိုင်သဖြင့် အလွန်ကျော်စော ထင်ရှားသူ ဖြစ်လေသည်။
သျှင်အဂ္ဂသမာဓိ အရှင်မြတ်သည် အထူးသဖြင့် ကဗျာလင်္ကာတို့၌ ဝါသနာထက်သန်သူ ဖြစ်၏။
ငယ်စဉ်ကပင် ကဗျာစီကုံးမှု၌ အားပြုကြိုးစားခဲ့သည်။
ဆရာတော်ကိုယ်တိုင်လည်း နေမိငရဲခန်း နိဂုံးတွင် ရှေးကလည်းပါ၊ ဝါသနာကြောင့်၊ လင်္ကာစီဖြစ်၊ နေမိဇာစ်ကို၊ ဟူ၍ မိမိ ဝါသနာရပ်ကို တင်ပြဖော်ကျူးခဲ့၏။
ကဗျာလင်္ကာကို ဆရာတော်သာ မဟုတ်။
ဆရာတော်၏ ခမည်းတော်ကြီး ဘယကျော်သူလည်း ဝါသနာပါလှသည်။
ငယ်စဉ် ရဟန်းပျိုဘဝကဆိုလျှင် မိမိရေးသားစီကုံးသော ကဗျာလင်္ကာများကို ခမည်းတော်ကြီးအား ရွတ်ဖတ်၍ ပြလေ့ရှိသည်။
ခမည်းတော်ကြီးကလည်း သားရဟန်း၏ ဂုဏ်စွမ်းကို ချီးကျူးလျက် ကြည်နူးမဆုံး ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈၆-ခုနှစ် ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိလက်ထက်တွင် မိုးညှင်းစလုံ၏သား သိုဟန်ဘွားနှင့် တောက်ပလူတွင် စီးချင်းတိုက်ခိုက်ရာ ဘယကျော်သူက ရဲမြတ်လှဟူသော ဆင်တော် နှင့် တိုက်ခိုက်သည်။
ထိုအခါ မိုးညှင်စလုံ၏တူ စမော်ခန်းက ဝင်ရောက်ကူညီ သောကြောင့် ဆင်ထက်မှ ကျဆုံးခဲ့ရရှာသည်။
ထို့ကြောင့် သက္ကရာဇ် ၉ဝ၄-ခုနှစ်တွင် နေမိဘုံခန်းပျို့ ကိုစပ်ဆိုပြီးသောအခါ၌ ငယ်စဉ်က အဖြစ်သနစ်တို့ကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့လျက် နေမိဘုံခန်းကို မကြားနိုင်တော့ပြီဖြစ်သော ခမည်းတော်ကြီးအား တမ်းတမိကြောင်းကို - မွေးဖခင်တည့်၊ တွေ့မြင်မျက်စိ၊ ယခုရှိ၍၊ နေမိဘုံခန်း၊ ကျမ်းထွေဆန်းကို၊ ရွှန်းရွှန်း ထွေပြား၊ မကြားပရ၊ ဆိုတောင့်တ၏၊ ငယ်ကဖြစ်၍၊ ရှေးကျွမ်းငွေ့ကို၊ အောက်မေ့ဆဲဆဲ၊ ဝမ်းတို့ကွဲစွ၊ ညည်းညူဖွဲ့ဆိုခဲ့ရှာသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈၈-ခုနှစ်တွင် အင်းဝပြည်ကြီး ပျက်စီးတိမ်းယိမ်းခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် သျှင်အဂ္ဂသမာဓိသည် မြေတူးမြို့သို့ ပြန်ကြွရောက်ခဲ့ရ၏။
ဆရာတော် မြေတူးမြို့သို့ ရောက်ရခြင်းမှာ မိုးညှင်းစလုံက အင်းဝမှ အပြန်တွင် ပင့်ဆောင်သွားပြီး မြေတူးမြို့၌ ကိုးကွယ်ထားသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။
ကဗျတ္ထစန္ဒိကာကျမ်း၌ မိုးညှင်းစလုံနှင့် သားအဖတို့က ပင့်ဆောင်၍ ဧရာဝတီမြစ်မြောက် ဘက် တပယင်းမြို့တွင် ကိုးကွယ်သည်ဟုလည်း ဆိုပြန်သည်။
ဆရာတော်သည် မြေတူးမြို့သို့ ရောက်ရှိသည်တွင် ယွန်းပြည်မှ လောကီ လောကုတ္တရာ အဖြာဖြာနှင့် ပြည့်စုံသော ဆရာတော်တစ်ပါးနှင့် တွေ့ကြုံရသည်။
ထိုယွန်းဆရာတော်သည် သျှင် အဂ္ဂသမာဓိ၏ အရည်အချင်းကို မြတ်နိုးယုံကြည်တော်မူသဖြင့် သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တော်ကြီးကို လင်္ကာဖွဲ့ဆိုပါရန် တိုက်တွန်း တောင်းပန်လေသည်။
ဤသည်ကိုရည်၍ သုဝဏ္ဏသျှံသစ္စာခန်းနိဂုံး၌- နဂိုရ်ပြည်မ၊ ရွှေအင်းဝတွင်၊ ရှေးကစာဟောင်း၊ မနာတောင်းလည်း၊ ရှားစောင်းတစ်ခွက်၊ ပျားတစ်စက်သို့၊ လိုက်ဖက်မသင့်၊ ကျင့်တင့်စကား၊ နားလည်းမဝင်၊ ရှိသည်မြင်သော်၊ ကျော် ထင်ဝန်းလည်၊ ယွန်းမင်းပြည်က၊ မည်ရည်လကောက်၊ ပူဇော်ရောက်သား၊ စွယ်ရောက်ညီစွာ၊ မြတ်ဆရာလျှင်၊ စိတ်ဖြာကြံစည်၊ ပညာရည်ကြောင့်၊ သာကြည်လှုလှု၊ တောင်းပန်ပြုသော်၊ ဟု ရေးဖွဲ့ထားလေသည်။
ထိုဆရာတော်၏ တိုက်တွန်းတောင်းပန်ချက်ဖြင့် ' မဟာပဝရ၊ ရှေးပုညဖြင့်၊ ' အစချီ သုဝဏ္ဏသျှံသူဌေးခန်းကိုလည်းကောင်း၊ ' ထိုတုံသရော်၊ တပည့်တော်တို့၊ ' အစချီ သုဝဏ္ဏသျှံလေးပစ် ခန်းကိုလည်းကောင်း၊ ' မဟာသမ္မတ၊ ဝံသနွယ်ရိုး၊ ' အစချီ သုဝဏ္ဏသျှံသစ္စာခန်းကိုလည်းကောင်း မြေတူးမြို့မှာပင် ရေးသားစီကုံးလေသည်။
ဤသို့ သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တော်ကြီးကို သုံးခန်းခွဲ၍ ပြုစုခဲ့ရာ စာပြီးနှစ်ကို ပြီးတုံသနစ်၊ သက္ကရာဇ်လည်း၊ ရှစ်ရာ့ရှစ်ဆယ်၊ ကိုးခုဆွယ်လျက်၊ ဟု ဖွဲ့ဆိ်ုထားသောကြောင့် ၈၈၉-ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးကြောင်း သိရှိရလေသည်။
ဆရာတော်သည် သုဝဏ္ဏသျှံပျို့လင်္ကာကြီးကို ရေးသားရာ၌ မိမိကိုယ်ကို ဝင့်ဝါ၍ ရေးသားထားသည် မဟုတ်ပေ။