kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အလျား၊ အကျယ် အဝန်း၊ အတိုင်းအတာတို့မှအပ အခြား အလေးချိန်နှင့် အခြင် အတာတို့မှာ ယခုထက်တိုင် ရှေးအတိုင်းပင် အသုံးပြုလျက် ရှိကြပေသည်။
မြန်မာသုံးအလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ စနစ် များကို ပူးတွဲပါဇယားတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ချိန်တွယ်သည့် ကိရိယာများထဲတွင် ယနေ့တိုင် အသုံးပြု လျက်ရှိသော ချိန်ခွင်မှာ ရှေးအကျဆုံး အရိုးဆုံး ဖြစ်၏။
ချိန်ခွင်ကို နှစ်ပေါင်း ၄၅ဝဝ လောက်ကစ၍ အီဂျစ်လူမျိုးတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
အစကတည်းက ချိန်ခွင်ခွက်နှစ်ခုကို ချိန်ခွင်မောင်းတံ အစွန်းနှစ်ဖက်၌ ဆွဲထားပြီးလျှင် ထိုခွက်တို့ အထဲတွင် တစ်ဖက်နှင့် စံတင်အလေးချိန်ကို ထည့်ပြီးလျှင် တစ်ဖက်၌ ချိန်တွယ်မည့်ပစ္စည်းကိုထည့်၍ ချိန်တွယ်ရသည်။
ထိုနောက် ရောမခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ ချိန်ခွင်မောင်းတံ နှစ်ဖက်သည် တစ်ဖက်ကတို၍ တစ်ဖက်က ရှည်ပြီးလျှင် တို သောဘက်သို့ ချိန်တွယ်မည့်ပစ္စည်းကိုထည့်လျက် ရှည်သည့် ဘက်တွင် အလေးကို ချိတ်ဆွဲ ထားသည်။
နှစ်ဘက်မျှသည် အထိ အမှတ်စိတ်များတွင် အလေးရောက်နေသော အမှတ်ကို ကြည့်၍ အလေးချိန်ကို မှတ်သားသည်။
ထိုချိန်ခွင်မျိုးကို စတီးယာ့ဟုခေါ်သည်။
စတီးယာ့၏ သဘောမှာ ယခု အသုံး ပြုလျက်ရှိသော ကတ္တား၏အခြေခံ မူလသဘောပင်ဖြစ်သည်။
ကတ္တားမှာ ယခုအခါတွင် ကုန်ထုပ်များချိန်တွယ်ရာ၌ အထူး အသုံးပြု၍ မောင်းတံအစီအစဉ်ဖြင့် ချိန်တွယ်ရသည်။
ချိန်ခွင်များတွင် စိန်ရွှေရတနာချိန်သော ချိန်ခွင်များနှင့်သိပ္ပံ ပညာသုံး ချိန်ခွင်များမှာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်၏။
ထိုချိန်ခွင် မျိုးတွင် မောင်းတံ၏အလယ်ရှိ လည်ချက်တွင် အလွန်ထက်လှ သည့် ဓားသွားခေါ် အသွားဖြင့် ခံထားသဖြင့် ဆံချည်မျှင် တစ်မျှင်မျှ၏အလေးချိန်ကို ချိန်တွယ်၍ ရနိုင်လောက်အောင်ပင် သိမ်မွေ့လှပေသည်။
ထိုချိန်ခွင်များထားသောနေရာတွင် ခြောက် သွေ့၍ တည်ငြိမ်သော လေရှိနေရပြီးလျှင် အပူချိန်မှာလည်း တသမ္မတ်တည်းရှိနေရမည် ဖြစ်၏။
ထိုကြောင့် ထိုချိန်ခွင်များ ကို မှန်သေတ္တာငယ်နှင့် ထည့်ထားလေ့ရှိကြသည်။
စပရိန်ချိန်ခွင်ခေါ် လက်ဆွဲပေါင်ချိန်မျိုးမှာ ချိတ်တွင် ပစ္စည်းကို စပရိန်နှင့်တွဲလွဲချလိုက်၍ စပရိန်ဆန့်လာသည်တွင်အောက်သို့ မည်မျှဆန့်လာသည်ကို ချိန်ခွင်နောက်ခံတိုင်၌ ရေးမှတ်ထားသော စကေးပေါ်တွင် စပရိန်၌ တပ်ဆင်ထားသော လက်တံငယ်ရွှေ့ရှား ပုံကို ကြည့်ရှုမှတ်ယူရသည်။
ထိုချိန်ခွင်မျိုးဖြင့် ချိန်တွယ်ရာ၌ ချိန်တွယ်သည့်ပစ္စည်းအပေါ်တွင် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ဆွဲအားကိုသာ ဖော်ပြသဖြင့် ကမ္ဘာမြေကြီး၏မျက်နှာပြင် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာတွင် ချိန်တွယ်ရာ၌ ပစ္စည်းတစ်ခု တည်းပင် ဖြစ်စေ ကာမူ အလေးချိန်ချင်း တူညီမည် မဟုတ်ပေ။
ထိုကြောင့် ထိုချိန်ခွင်မျိုးသည် မှန်ကန်သည့်အလေးချိန်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု မဆိုနိုင်ချေ။
အလေးချိန် တိကျစွာ ရရှိ သည့် အကျိုးမှာ အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာ၌လည်း အလွန် အသုံးဝင်၏။
ပုံစံအားဖြင့် ရွှေဒင်္ဂါးတစ်ပြားစီ၏ အလေးချိန်ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည့်အလျောက် ဘဏ်တိုက်ကြီးများတွင် ရွှေဒင်္ဂါး များကို ရေတွက်မနေတော့ပဲ ချိန်တွယ်ခြင်းဖြင့် ရွှေဒင်္ဂါးအရေ အတွက်ကို သိနိုင်ကြပေသည်။
ချိန်ခွင်များအပြင် အတိုင်းအတာဘက်၌လည်း တိုင်းတာခြင်း မျိုးစုံနှင့် လိုက်လျောစွာ တိုင်းတာသည့် ကိရိယာအမျိုးမျိုး ရှိ သေး၏။
မော်တော်ကားထဲတွင်ပင် ကားမောင်းသူရှေ့၌ ကိရိယာအများအပြား ပါရှိနေသဖြင့် ထိုကိရိယာမျိုးအားလုံးကို ရေးသားရလျှင် ဆုံးနိုင်မည်ပင် မဟုတ်တော့ချေ။
ပြာသာဒ် တံတိုင်း ခုနစ်ထပ် အတွင်းဝယ် အသင်ရှင်သော လူယောက်ျားများကဲ့သို့ သစ်သားဖြင့်ပြီးသည့်ယန္တရားစက်ရုပ်တို့ ရှိကြ၏။
ထိုယန္တရားစက်ရုပ်တို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း သောလက်နက်တို့ကို စွဲကိုင်လျက် လူကဲ့သို့ ပြေးလွှားကာ စောင့်ကြည်နေကြ၏ ဟူ၍ အံ့ဩဖွယ် ရှေးယန္တရား စက်ရုပ်တို့၏အကြောင်းကို ရှေးပေစာများ၌သာ ဖတ်ဖူးကြသည်။
ယန္တရား စက်ရုပ်ကဲ့သို့ သော် ယခုခေတ် အလိုအလျောက်ကိရိယာများသည် လူကဲ့သို့ လူအလုပ်များကို လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မျက်ဝါး ထင်ထင် တွေ့မြင်ကြရလေပြီ။
ခေတ်သစ် စက်မှုအလုပ်ရုံတစ်ခု ဖြစ်သော မုံ့ဖိုတစ်ခုသို့ဝင်၍ ကြည့်သည် ဆိုပါစို့။
ထိုမုံ့ဖိုတွင် မုံ့လုပ်ရန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ထည့်ထားသည့် အိုးများစည်များကို တွေ့ရပေမည်။
ခလုတ်ကို နှိပ်လိုက်ရုံမျှဖြင့် အိုးများ၊ စည်များမှ အမယ်များကို အလိုအလျောက် လူကဲ့သို့ တိကျစွာ ချိန်တွယ်၍ ရောစပ်ပြီးလျှင် အရွယ်တော် ပြတ်တောက် လျက် ဖိုထဲသို့ သွင်း လိုက်လေသည်။
ဖိုတွင် ကျက်အောင်ဖုတ်ပြီးလျှင် အပြင်သို့ ထုတ်၍ မမှားအောင် ရေတွက်ကာ စက္ကူဖြင့် သေသပ်စွာ ထုတ်လျက် လိုအပ်သော အရပ်သို့ပို့ရန် အရံသင့် စီထား၏။
ဤလုပ်စဉ်များသည် အလိုအလျောက်ကိရိယာဖြင့် တစ်ဆက် တည်း လုပ်ကိုင်သွား၍ လူတစ်ယောက်သာ စောင့်ကြည့်နေရ သည်။
အလိုအလျောက် စက်များကြောင့် လက်လုပ်လက်စား သမားများ အမြောက်အမြား လျော့နည်းသွားသည့်ပြင် ထုတ် ကုန်များမှာလည်း ရှေးကကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ တပုံစံထည်း ထွက်လာ သည့်အလျောက် ယင်းစက်များကို တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ တိုးတက် အသုံးပြုလာကြသည်။
လက်လုပ်သင်ဓုန်းဓားများသည် အချိုးအစား မကျသည့်ပြင် တစ်လက်တစ်လက် အပြီးသတ်လုပ်ကိုင်ရာမှာလည်း အချိန် အတော်ကြာခဲ့၏။
တစ်လက်ထည်းမှ ထွက်သောသင်ဓုန်းဓား များပင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူချေ။
ယခုအခါတွင် သတ္တုတစ် ချောင်းကို တစ်ခုသောအလိုအလျောက် စက်အစွန်မှ ထည့်ပေး လိုက်သောအခါ စက်၏အခြားတစ်ဖက်အစွန်မှ သင်ဓုန်ဓားဖြစ် ပြီးသား ဈေးတွင်တင်ရောင်းရန် အရံသင့် ထွက်လာ၏။
လူ့ လက်နှင့် မထိဘဲ ဓားများသည် ဖောက်ပြီးသား၊ သွေးပြီးသား၊ ဆေးပြီးသား၊ ထုတ်ပြီးသား အရံသင့် ဖြစ်နေလေသည်။
အတွေ့ရအများဆုံး အလိုအလျောက် ကိရိယာများမှာ စက် သဘောစစ်စစ် မူအရပေါ်တွင် ပြုလုပ်ထားသော အချက်အချာ နေရာများမှာ ဂီယာများ၊ မောင်းတံများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းဖုများ ဖြစ်ကြသည်။
မော်တော်ကား၊ အင်ဂျင်စက်ရှိ အဆို့ရှင်များ ပွင့်ခြင်း၊ ပိတ်ခြင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ မီးပွင့်များပွင့်ခြင်း သည်လည်းကောင်း အလွန်အချိန်မှန် တိကျစွာဖြင့် ပေါ်လာ သကဲ့သို့ စက်၏အစိတ်အပိုင်းမျာ တိကျမှန်ကန်စွာ လှုပ်ရှား စေရန် ထိုဂီယာ၊ မောင်းတံနှင့် ရွှေ့ပြောင်းဖုများက မိမိတို့၏ ဝတ္တရားများကို တိကျမှန်စွာ ဆောင်ရွက်ကြရပေသည်။
ပိုမို ရှုပ်ထွေး၍ သိမ်မွေ့သော အလိုအလျောက် ကိရိယာများကိုမူ လျှပ်စစ်သံလိုက်၊ အလင်းလျှပ်စစ်အိမ်စသော အလွန် သေးငယ် သည့်လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်း၊ အသံနှင့် အလင်းတန်းများကိုပင် တုံ့ပြန်ကာ လှုပ်ရှားကြသည့် လျှပ်စစ်ကိရိယာများဖြင့် ထိန်းသိမ်းလုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
ကိရိယာအမျိုးမျိုး ပေါ်ထွက်လာသည်နှင့်အမျှ အလို အလျောက်စက်များသည်လည်း အလွန်အသုံးဝင်လာကြသည်။
ပုံစံအားဖြင့် စက်တစ်ခုသည် လိမ်မော်သီး အစိမ်းနှင့်အမှည့်ကို ရွေးချယ်၏။
ကွဲနေသော၊ သို့မဟုတ် ပုပ်နေသာ လိမ်မော်သီး နှင့်တွေ့သည့်အခါ စက်သည် မရွေးချယ်တော့ပဲ အသံမြည်လာ ကာ အလိုအလျောက် ရပ်သွားတော့၏။
ထိုအခါ စောင့်ကြည့် နေသောသူက ထိုလိမ်မော်သီးအပုပ်ကို ထုတ်ယူလိုက်သော အခါမှ စက်လည်ပြန်သည်။
ရွေးချယ်ထားသော လိမ်မော်သီး အမှည့်များကို သစ်သားပြားများနှင့်တကွ အခြားစက်တစ်ခုသို့ ထည့်ပေးလိုက်ပြန်ရာ လိမ်မော်သီးများသည် သစ်သားသေတ္တာ တွင် ထည့်ပြီးသား၊ တံဆိပ်ရိုက်ပြီးသား အနေဖြင့် ထွက်လာ လေသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးများ၊ ထုတ်လုပ်ရာ၌ တစ်ခု တည်းသောစက်ထဲသို့ ဖန်သီးများ၊ အဆို့ရှင်များ၊ အတံများ၊ ပလက်တီနမ်နန်းသေးကြိုးများ၊ ဝိုင်ယာကြိုးများနှင့် ထုတ်သည့် ပစ္စည်းများကို ထည့်ပေးလိုက်ရာတွင် ဓာတ်မီးလုံးများကို လေ ထုတ်ပြီးသား၊ တံဆိပ်ရိုက်ပြီးသား၊ စမ်းသပ်ပြီးသား၊ ထုတ်ပြီး သား၊ သင်္ဘောတင်ရန် အစစလုပ်ပြီးသား အရံသင့် ထွက်လာ သည်။
ဂျိုင်ရိုစကုပ်သည် သင်္ဘောကြီးများနှင့် လေယာဉ်များကို ထိန်းသိမ်းရာ၌ အလွန်အသုံးဝင်သော အလိုအလျောက် ကိရိယာဖြစ်သည်။
မြို့ကြီးများရှိ လမ်းဆုံများတွင် တပ်ဆင် ထားသော လမ်းသွားလမ်းလာ အချက်ပြ မီးရောင်စုံများသည် ယာဉ်အမျိုးမျိုးတို့၏ သွားရေးလာရေး မရှုပ်ထွေးရအောင် မည်မျှ ကူညီ ထိန်းသိမ်းသည့်အလိုအလျောက် အချက်ပြ မီးများသည် အံ့ဩစရာပင်ဖြစ်သည်။
ရှေးကရုံးများ၊ အလုပ်ရုံ စက်ရုံများတွင် စာရင်းအင်းပြုလုပ်ရာ၌ စာရေးများစွာ ထား၍ ဂဏန်းများကို ပေါင်းပေးရသည်။
ယခုအခါတွင် အလိုအလျောက် ကိရိယာများဖြစ်သည့် ဂဏန်းပေါင်းစက်များ ပေါ် လာရာ ထိုစက်များဖြင့် စာရင်းအင်းများကို အချိန် အနည်းငယ် အတွင်း လူအနည်းငယ်မျှဖြင် ပြီးစီးသွားနိုင်သည်။
စာတိုက်ကြီး များတွင် ထောင် သောင်းများစွာသောစာများကို ရွေးခြင်း၊ ရက်စွဲရိုက်ခြင်းများကို ယခုအခါ အလိုအလျောက် ကိရိယာများ ဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်လျက်ရှိရာ အချိန်ကြန့်ကြာခြင်း၊ ပင်ပန်းခြင်း တို့မှ ကင်းရှင်းသွားလေသည်။
မြို့ကြီးများရှိ သန်းခေါင်စာရင်း ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းခြင်း၊ ရေးမှတ်ခြင်း စသည်တို့ ပြုလုပ်ရာ၌ အလိုအလျောက်ကိရိယာကို ယခုအခါ အသုံးပြုကြသည်။
အိမ်များ၊ ဇာတ်ရုံများနှင့် အစိုးရရုံးများတွင် အပူအအေး မျှတအောင် အလိုအလျောက်ကိရိယာဖြင့် ထိန်း သိမ်းထားသည်။
ယခုအခါ ခေတ်စား၍ အသုံးပြုလျက် ရှိသော အလိုအလျောက်စကားပြောကြေးနန်း (တယ်လီဖုန်း)များသည် မိမိအလိုရှိသော နံပါတ်ကိုလှည့်ပေးရုံဖြင့် စကားပြောနိုင်သည် သာမက ပြောသည့်အချိန်ကိုပင် သိနိုင်လေသည်။
ထို့ပြင် လမ်းမကြီးများပေါ်တွင်ထားသည့် လူအများသုံး အလို အလျောက် စကားပြောကြေးနန်းများ၌လည်း ၂၅ ပြားစေ့ ထည့် လိုက်ရုံဖြင့် စကားပြောနိုင်သည်။
ဤသို့စကားပြောနိုင်ခြင်းကား အလိုအလျောက်ကိရိယာတို့၏ အစွမ်းကြောင့်ပေတည်း။
အလိုအလျောက်ကိရိယာများသည် မတော်တဆဖြစ်မှုများ ကာကွယ်ရာ၌ ပို၍ပင် ထိရောက်သေးသည်။
မြေအောက် ဓာတ်ရထားမောင်းသမားသည် မောင်းနေရင်း မူးမေ့သွားရာ သူ၏လက်သည် လူသေလက်ကိုင် ဟုခေါ်သော လက်ကိုင်မှ လွတ်ကျသွား၏။
လွတ်ကျသွားသည်နှင့်တပြိုင်နက် ဓာတ်အား ပြတ်သွားကာ ဗရိတ်သို့ ရောက်သွားသဖြင့် ဓာတ်ရထားမှာ အလိုအလျောက် ရပ်သွားတော့၏။
သို့ဖြင့် ဓာတ်ရထားတိုက်မှု ဘေးအန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်သွားသဖြင့် ရာပေါင်းများစွာသော ဓာတ်ရထားစီး ခရီးသည်တို့၏ အသက်ချမ်းသာရာ ရရှိသွား လေသည်။
မြေအောက်ဓာတ်ရထား အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ လျှပ်စစ်ဓာတ်ရထားနှင့် မြေအောက်ဓာတ်ရထားများတွင် အလို အလျောက်အချက်ပြများကို အမြောက်အမြား အသုံးပြုလာကြ သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဌာန၌လည်း အလိုအလျောက် အချက်ပြမီးများကို စတင်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
ဤ ဓာတ် ရထား အလိုအလျောက် အချက်ပြသည် အချိန်နှင့်လုပ်အား ချွေတာနိုင်သည်သာမက ကုန်ကျစရိတ် သက်သာ၍ ခရီး သည်တို့၏ လုံခြုံရေးလည်း စိတ်ချရလေသည်။
အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသည့်ကိရိယာမှာအလင်းလျှပ်စစ်အိမ် (ဖိုတိုအီလက်တြစ်ဆဲ)ဖြစ်သည်။
ယင်းကိရိယာမျိုးတွင် အလင်းတန်းတစ်ခုကို တစ်ဦးတစ်ယောက် ဖြတ်သွားမိလျှင် တံခါးသည် အလိုအလျောက် ပွင့်သွား၏။
လေပြင်းမုန်တိုင်း ကျ၍ ကောင်းကင်တွင် မိုးသားများ တက်ပြီးမှောင်ကျသွားသည့် အခါ အလုပ်ရုံများရှိ လျှပ်စစ်မီးများသည် အလိုအလျောက် လင်းလာ၏။
မီးပြဗော်ယာနှင့် မီးပြတိုက်မီးအိမ်များသည် မှောင်လာသည့်အခါဖြစ်စေ၊ မြူပိတ်နေသည့်အခါဖြစ်စေ အလို အလျောက် မီးလင်းလာ၏။
သူခိုးလာလျှင် အသံမြည်သော အလိုအလျောက်ကိရိယာများလည်းရှိသည်။
လျှပ်စစ်သံလိုက်နှင့် လျှပ်စစ်မိုတာများဖြင့် စီမံပြုလုပ်ထားသော လူစက်ရုပ်သည် လူအမိန့်ပေးသည့်အတိုင်း ထနိုင်၊ ထိုင်နိုင်၊ လက်ဟန်၊ ခြေဟန် ဖြင့် ပြုလုပ်ပြသည့်ပြင် စကားပင်ပြောနိုင်သည်။
( အလင်းလျှပ်စစ်အိမ်။
) အလိုအလျောက် စက်ကိရိယာအမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာ၍ အသုံးများလာမှုကြောင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများလည်း အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်လာရာ အလုပ်လက်မဲ့ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းသွားနိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:အော်တိုမေးရှင်း။
အလင်းသည် တိရစ္ဆာန်တို့၏ မျက်လုံးထဲရှိ အမြင်လွှာ (retina) ပေါ်သို့ ကျရောက်လျှင် ဦးနှောက်ထံသို့ ဆိုင်ရာ အချက်အလက်သတင်း ပေးပို့တတ်စေသော စွမ်းအင်များ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အရပ်စကားဖြင့်လျှင် မြင်ရသော အရာတို့ကို အလင်းဟု အချို့က မှတ်သားကြသည်။
ဇီဝဗေဒတွင် အလင်းသည် သက်ရှိတို့အဖို့ လှုံ့ဆော်ချက်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
ရူပဗေဒအရ လူ့မျက်လုံးဖြင့် မြင်ရသော အလင်း (visible lights) များသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းအမျိုးမျိုးအနက် အချို့သော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ ဖြစ်သည်။
လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း၏ သယ်ဆောင်သော စွမ်းအင်ပမာဏကို လိုက်၍ လူ့မျက်လုံးကို နှိုးဆော်ခြင်း မနှိုးဆော်ခြင်း ဖြစ်လေရာ မြင်ရခြင်း မမြင်ရခြင်း ရလဒ် ကွဲပြားသွားသည်။
သို့ဖြင့် အလင်းသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြာထွက်မှု ဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်သံလိုက်ရောင်စဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
လူသားမျက်စေ့ဖြင့် မြင်နိုင်သော အလင်း၏ လှိုင်းအလျားသည် ၄၀၀ မှ ၇၀၀ နာနိုမီတာအတွင်း ရှိသည်။
ထို့ထက် လှိုင်းလျားပိုသွားသော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတို့ကို အနီအောက်ရောင်ခြည်ဟု ခေါ်ပြီး ထို့ထက် လှိုင်းအလျား လျော့သွားသော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတို့ကို ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဟု ခေါ်သည်။
လှိုင်းအလျားနှင့် ကြိမ်နှုန်းတို့ အစဉ်ဆက်စပ်မှု ရှိလေရာ လူတို့မြင်ရသော အလင်းရောင်၏ ကြိမ်နှုန်းမှာ ၄၃၀ မှ ၇၅၀ တာရာဟတ်ဇ်အတွင်း ရှိသည်။
အလင်းနှင့် လူတို့၏ပတ်ဝန်းကျင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းများ၏ အဓိကအရင်းအမြစ်မှာ နေ ဖြစ်သည်။
အစိမ်းရောင်ရှိသော အပင်များသည် နေအလင်းရောင်၏ စွမ်းအင်ကို သုံးပြီး အစာချက်လုပ်ကြသည်။
အခြားသက်ရှိတို့သည် အပင်များကို စားပြီး လှုပ်ရှားရန် စွမ်းအင်များ ရရှိကြသည်။
ဤသို့ အလင်းမှီအစာဖွဲ့မှု ကိုအခြေခံ၍ သက်ရှိများအတွက် လိုအပ်သည့် စွမ်းအင်များကို ရရှိကြသည်။
သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် လူသားတို့အတွက် လိုအပ်သောအလင်းရောင်ကို မီးမှရရှိသည်။
မီးဆိုရာတွင် ရှေးခတ်ကျောက်ခေတ်မှ မီးပုံများမှသည် ယနေ့ခေတ် ရေနံဆီမီးအိမ်များအထိ ပါဝင်သည်။
လျှပ်စစ်မီးကို တီထွင်ပြီးသောအခါ လျှပ်စစ်မီးအလင်းရောင်သည် သဘာဝမီးအလင်းရောင်များကို အစားထိုးနေရာယူလာသည်။
အချို့သော သက်ရှိများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။
ဥပမာ ပိုးစုန်းကြူးများသည် ၎င်းတို့၏ မိတ်လိုက်ဖော်ကို ရှာဖွေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။
အလင်း၏ ရူပဗေဒ အလင်းရောင်၏ အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများမှာ ပြင်းအား(Intensity)၊ ဦးတည်ချက်လားရာ(Directoin)၊ ရောင်စဉ် ကြိမ်နှုန်း(Frequency)သို့မဟုတ် လှိုင်းအလျား(Wavelength)၊ လှိုင်းယိမ်းခြင်း(Polatization) စသည်တို့ဖြစ်သည်။
အခြား အခြေခံဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ လေဟာနယ်တွင် အလင်း၏အလျင်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉၉ ၇၉၂ ၄၅၈ မီတာနှုန်းဖြစ်သည်။
ရူပဗေဒတွင် တစ်ခါတရံ၌ လူ့မျက်စေ့နှင့် မြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ မမြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ မည့်သည့်လှိုင်းအလျားမဆိုရှိသည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းအားလုံးကို အကြမ်းအားဖြင့် "အလင်း"ဟု ခြုံခေါ်တတ်သည်။
ဂမ္မာရောင်ခြည်၊ မိုက်ခရိုဝေ့ဗ်နှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းအားလုံးသည်လည်း အလင်းလှိုင်းများဟု ယူဆသည်။
အလင်းမျိုးအစား အားလုံးကဲ့သို့ပင် မြင်နိုင်သော အလင်းသည်လည်း ဖိုတွန်ဟုခေါ်သည့် အထုပ်ငယ်လေးများကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြစ်သလို လှိုင်း နှင့် အမှုန်တို့၏ သဘောတရား နှစ်မျိုးလုံးကို ဆောင်သည်။
၎င်း ဂုဏ်သတ္တိကို လှိုင်း-အမှုန်စုံတွဲမှု ဟုခေါ်သည်။
အလင်းကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်သည် ခေတ်ပေါ်ရူပဗေဒတွင် အရေးပါသည့် သုတေသနနယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သုံးမြှောင်ဖန်တုံးမှ အလင်း ဖြတ်သန်းသွားပုံ။
ရှည်လျားသောလှိုင်းအလျားသည် အနီရောင်ဖြင့်ပြပြီး တိုသောတစ်ခုမှာ အပြာရောင် ဖြစ်သည်။
အလင်း၏အလျင် ရှေးယခင်က အလင်းသည် တမဟုတ်ခြင်း သွားလာသည်ဟုယူဆခဲ့ကြသည်။
အလင်းသည် အာကာသကို ဖြတ်သွားရာ၌ အချိန်ယူ၍ သွားကြောင်းကို ပထမဆုံးထုတ်ဖော်ပြောဆိုသူမှာ ဒိန်းလူမျိုး နက္ခတ်ဆရာ အိုလီ ရူးမား (၁၆၄၄-၁၇၁ဝ) ဖြစ်သည်။
သူသည် ယင်းအကြောင်း ကို ဂျူပီတာ (ကြာသပတေးဂြိုဟ်)၏ အရံဂြိုဟ်များ မှန်မှန် လှည့်ပတ်သွားလာရာ၌ အချိန်မညီညွတ်မှုများကို လေ့လာရာမှ တွေ့ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်။
ဤအချိန် မညီညွတ်မှုများမှ အလင်းသည် အာကာသကို ဖြတ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့ လာလျက်ရှိကြောင်းကို တွေ့ရလေသည်။
နက္ခတ်ဆရာ ရူးမား ထုတ်ဖော်ပြောဆိုပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း အလင်း၏အသွားနှုန်းကို အမျိုးမျိုး ခန့်မှန်းပြောဆိုခဲ့ကြ သည်။
သို့သော် ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်မှသာလျှင် မြေပြင်ပေါ်တွင် အလင်း၏အမြန်ကို တိကျစွာ တိုင်းတာ နိုင်လာခဲ့ကြသည်။
ယင်းတိုအနက် ပြင်သစ်ပါမောက္ခ အာမန် ဖီးဇိုး (၁၈၁၉-၁၈၉၆) ဆိုသူသည် ပထမဆုံးအောင်မြင်စွာ တိုင်းတာနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
သူသည် မိမိ၏ မွေးဖွားရာ ဇာတိမြို့ဖြစ်သော ပါရစ်မြို့၌ တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ ငါးမိုင်ကျော် ဝေးသော မျှော်စင်မြင့်နှစ်ခုကို ရွေးချယ်ပြီးလျှင် ပထမမျှော်စင်တွင် ဒုတိယမျှော်စင်ဘက်သို့ အလင်းရောင် ထိုးနေသော မှန်အိမ်တစ်ခုကိုထား၍ ဒုတိယ မျှော်စင်ပေါ်၌ကား ကြည့်မှန် တစ်ခုကို ထားသည်။
ကြည့်မှန်သည် မှန်အိမ်မှရသော အလင်းရောင်ကို ပထမ မျှော်စင်သို့ တိုက်ရိုက်ပြန့်ထွက်သွားနိုင်စေ သည်။
ခွေးသွားစိတ် ဘီးတစ်ခုကို မှန်အိမ်မှ ထွက်သော အလင်းတန်းတွင် ထားရှိသည်။
ထားရှိပုံမှာ ဘီးကိုရပ်ထား သည့်အခါ အလင်းတန်းသည် ခွေးသွားစိတ်နှစ်ခု ကြားသို့ပင် ကြည့်မှန်မှအလင်းရောင် ပြန်ဝင်လာအောင် ကျနစွာ စီမံပြုလုပ် ထားသည်။
ဘီးကို လျင်မြန်စွာ လှည့်ပေးလိုက်သည့်အခါ ဒုတိယမျှော်စင်ရှိ ကြည့်မှန်မှ ပြန်ထွက်လာသော အလင်းသည် ခွေးသွားစိတ် နှစ်ခုကြားသို့ ဝင်မလာပဲ ထိုကြားနေရာသို့ ခွေးသွားစိတ်တစ်ခု ရွေ့လာသည်ကို တွေ့ရသည်။
သို့ဖြင့် ကြည့်မှန်မှ ပြန်ထွက်လာသော အလင်းကို မတွေ့နိုင်တော့ပေ။
ပထမမျှော်စင်နှင့်ဒုတိယမျှော်စင် အသွားအပြန် ခရီးကို အလင်းသွားသည့်အချိန်သည် ကြားနေရာသို့ ခွေးသွားစိတ်တစ်ခုရွှေ့လာသည့်အချိန်ပင် ဖြစ်သည်။
ဘီးကို နှစ်ဆလှည့်ပေးလိုက်သည့်အခါ ဖီးဇိုးသည် ဒုတိယမျှော်စင်ရှိ ကြည့်မှန် ပြန်ထွက် လာသော အလင်းကို ကြားနေရာတွင် တစ်ဖန် မြင်နိုင်ပြန်သည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဒုတိယ ခွေးသွားစိတ်ကြား နေရာတစ်ခုသည် အလင်းမြင်နိုင်သော ပထမကြားနေရာသို့ ရွေ့လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
စပီဒိုမီတာခေါ် အမြန်တိုင်း ကိရိယာကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘီးလည်သည့် အပတ်ပေါင်းကို သိနိုင်ပြီးလျှင် မျှော်စင်နှစ်ခုကြား အသွားအပြန်ခရီးကို အလင်း သွားသည့်အချိန်ကိုလည်း တွက်ချက်ယူနိုင်သည်။
ဤသို့တွက်ချက်ယူခြင်းအားဖြင့် အလင်းသည် အလွန် လျင်မြန်သောအဟုန်ဖြင့် တစ်စက္ကန့်လျှင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၆ဝဝဝ ခန့်သွားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
စင်စစ်အလင်းသည် ကမ္ဘာတွင် အမြန်ဆုံးသွားသောပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်ငြားသော် လည်း ကောင်းကင်တန်ဆာများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အလွန့် အလွန် ဝေးကွာကြ သောကြောင့် အလင်းသည် ယင်းတို့ အကြားတွင် နှစ်နှင့်ချီ၍ သွားရလေသည်။
နေမှ အလင်းသည် မိုင်ပေါင်း ၉၃ သန်း ဝေးသော ကမ္ဘာသို့ရောက်အောင် ရှစ်မိနစ် ခန့်လာရ၍ အနီးဆုံး တည်မြဲကြယ်မှဆိုလျှင် လေးနှစ် ကျော် ခန့်မျှ လာရသည်။
ကောင်းကင်တွင် ကျွန်ုပ်တို့ အလင်းရရှိနေ သော ကြယ်ပေါင်း အမြောက်အမြား ရှိကြ၏။
ထိုကြယ်များမှ အလင်းသည် ကမ္ဘာသို့ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် လာကြရပေမည်။
ထိုအတောအတွင်း ဘာမဆိုဖြစ်နိုင်သည် ဖြစ်ရာ အချို့ကြယ်များသည် ကျွန်ုပ်တို့ထံသို့ ယင်း၏အလင်း ရောက်ချိန်တွင် ရှိချင်မှ ရှိတော့ပေမည်။
နက္ခတ်ဆရာများသည် ကြယ်များ၏ အလွန်ကြီးမားသည့် အကွာအဝေးကို အလင်းနှစ် ဖြင့် တိုင်းတာယူကြခြင်းဖြင့် နီးကပ်စွာ ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
အလင်းပြန်ခြင်း အလင်းသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ သွားသည့်ပြင် ကြည့်မှန် များဖြင့်လည်း အလင်းပြန်စေနိုင်သေးသည်။
စင်စစ်အရာဝတ္ထု အားလုံးတို့သည် အနည်းအကျဉ်း အလင်းပြန်စေနိုင်ကြလေ သည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလင်းပြန်မှုကြောင့်ပင် ထို အရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်ပမာဏ၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့်အရောင် အဆင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ သိနိုင်ကြသည်။
အလင်းပြန်ပုံသည် ဘောလုံးတစ်လုံးနံရံမှ ပြန်ကန်ထွက်လာပုံနှင့် အလွန်တူသည်။
သိပ္ပံ နိယာမအရ ရိုက်လင်းတန်းတစ်ခုသည် ပြင်ညီကြည့်မှန် တစ်ချပ်ပေါ်သို့ ကျရောက်သောအခါ ရိုက်လင်းတန်း၊ မှန်မျဉ်း နှင့် ပြန်လင်းတန်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသော ပြင်ညီတွင် တည်ရှိနေကြပြီးလျှင် ရိုက်ထောင့်နှင့် ပြန်ထောင့်တို့သည် ညီမျှ ကြသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လင်းတန်းတစ်ခုသည် ပြောင်လက် သော မျက်နှာပြင်ညီသို့ ဝင်ရာ၌ဝင်သည့် ထောင့်အတိုင်း ပြန် ထွက်သွားသည်ဟူ၏။
အရောင်ရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ဆွတ်ဆွတ်ဖြူသော အရာဝတ္ထုကဲ့သို့ အလင်းအားလုံးကို အလင်းမပြန်နိုင်ပဲ အချို့အရောင်ကို စုတ်ယူထားလိုက်သည်။
ပုံစံပြရလျှင် အဖြူအလင်းရောင်ထိုးထားသော အပြာရောင် အဝတ်စတစ်စသည် စပက်ထရမ် (ရောင်စဉ်)၏ အစိမ်းနှင့် အနီပိုင်းကို ပြန်ထွက်သဖြင့် ကြည့်သူအတွက် အပြာရောင်သာ တွေ့ရသည်။
အလင်းယိုင်ခြင်း မှန်၊ သို့မဟုတ် ရေကဲ့သို့သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများသည် လင်းတန်းများကို ဟန့်တားမှု မရှိစေပဲ တောက် လျှောက် ဖြတ်သန်းသွားစေသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လင်းတန်းများသည် မှန်၊ သို့မဟုတ် ရေကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများတွင် တောက် လျှောက် ဖြတ်သန်းသွားနိုင်သည်။
ယင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်း များကို အလင်းပေါက်ပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။
အလင်းသည် ယင်းတို့တွင် အာကာသကို ဖြတ်သန်းသွားသကဲ့သို့ ဖြတ်သန်း သွားနိုင်သလောက် ရှိသည်။
စင်စစ်သော်ကား အလင်းသည် အလင်းပေါက်ပစ္စည်းများကို ဖြတ်သန်းသွားရာ၌ အာကာသကို ဖြတ်သန်းသွားသည်ထက် အနည်းငယ် နှေးသည်။
ယင်းနှေးမှု ကြောင့် လင်းတန်းများသည် အလင်းပေါက် ကြားခံပစ္စည်းများ တွင် ယိုင်သွားတတ်လေသည်။
ဤကဲ့သို့ အလင်းကောက်သွား ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ယိုင်သွားခြင်းကို အလင်းယိုင်ခြင်းဟု ခေါ် သည်။
တုတ်ဖြောင့်ဖြောင့်တစ်ချောင်းကို ရေတွင် ထိုးသွင်းလိုက် သည့်အခါ တုတ်သည် ရေမျက်နှာပြင်တွင် ယိုင်သွားဘိသကဲ့ သို့ ထင်ရ၏။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တုတ်မှ ပြန်ထွက်လာ သော အလင်းသည် ရေထဲမှ လေထဲသို့ ထွက်လာရာ၌ ယိုင် သွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
မှန်သည်လည်း အလင်းကို ယိုင် စေသည်။
သို့သော်လည်း ပြတင်းပေါက်မှန်တွင် ထိုယိုင်မှုကို မတွေ့ရချေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မှန်၏ အတွင်း အပြင် မျဉ်းပြိုင်မျက်နှာပြင်နှစ်ခုသည် အလင်းကို ဆန့်ကျင်ဘက်များ သို့ ယိုင်သွားစေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ဒုတိယ အလင်းယိုင်ခြင်းသည် ပထမအလင်းယိုင်ခြင်းကို ဖျက်လိုက် ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ပရစ်ဇမ် (သုံးမြေ|ာင့်တုံး)နှင့် မှန်ဘီလူးများ ၏ မျက်နှာပြင်များသည်ကား မျဉ်းပြိုင်မဖြစ်သည့်ပြင် အစဉ် လည်း ပြားနေသည် မဟုတ်သောကြောင့် အလင်းယိုင်မှုသည် ယင်းတို့တွင် အလွန်ထင်ရှား၏။
ထိုကြောင့် မိုက္ကရိုစကုပ် (အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း)၊ တယ်လီစကုပ် (အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း) မီးပြတိုက်မှန်အိမ်နှင့် ပရစ်ဇမ်စ ပက်ထရိုစကုပ်(ရောင်စဉ်ကြည့် ကိရိယာ)များတွင် ယင်းတို့ကိုထည့်၍ အသုံးပြုကြသည်။
အလင်းပြန်ခြင်းနှင့် အလင်းယိုင်ခြင်းများကို တစ်ဘက်ရှိ ပုံတွင် လက်တွေ့ ဖော်ပြထားသည်။
ရိုးရိုး လက်နှိပ်ဓာတ်မီး တစ်ခုကိုယူ၍ ပုံ(၁)တွင် ပြထားသည့်အတိုင်း အပေါက် သေးသေး ဖောက်ထားသော ကတ်ထူစက္ကူ ပြွန်တစ်ခုကို ထို လက်နှိပ်ဓာတ်မီးပေါ်တွင် ဖုံးလိုက်ပါ။
ထိုနောက် မှောင်ချ ထားသော အခန်းတစ်ခုသို့ ယူသွားပြီးလျှင် ကြည့်မှန်တစ်ခု ပေါ်တွင် မီးထိုးလိုက်ပါ။
မီးထိုးမှုကြောင့် ပြန်ထွက်လာသော ပြန်လင်းတန်းကို လေတွင် ဖုံမှုန့်ကလေးများ လွင့်နေခြင်းဖြင့် တွေ့နိုင်သည်။
သို့သော် မီးခိုး အနည်းငယ် မှုတ်သွင်းလိုက် သည့်အခါ ပြန်လင်းတန်းကို ပို၍ မြင်နိုင်သည်။
ကြည့်မှန်တွင် ရိုက်လင်းတန်းထိသည့်နေရာမှ မှန်မျဉ်းတစ်ခု (ပုံတွင် အစက် ကလေးများဖြင့် ပြထားသည်။
) ထောင်နေသည်ဟု စိတ်တွင် မှတ်ထားပါ။
ဤမျဉ်းသည် လင်းတန်းနှစ်ခု၏ အလယ် တည့်တည့်တွင် အစဉ်ရှိနေရကား ရိုက်လင်းတန်းမှ ဖြစ်ပေါ် လာသော ထောင့်သည် ပြန်လင်းတန်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ထောင့်နှင့် ညီမျှပြီးလျှင် ထိုသုံးခုစလုံးသည် ပြင်ညီတစ်ခု ထဲတွင် တည်နေကြသည်။
ပုံ(၂) သည် ကြည့်မှန်ကို စောင်း လိုက်သည့်အခါ မည်သို့ ဖြစ်သွားကြောင်းကို ပြထားသည်။
ရိုက်ထောင့်နှင့် ပြန်ထောင့်တို့သည် ညီမျှလျက်ပင် ရှိကြသည်။
ပုံ(၃)သည် ကြည့်မှန်တစ်ခုတွင် ပစ္စည်းတစ်ခု၏ အလင်းပြန် ခြင်းကို မျက်စိဖြင့် မည်သို့ မြင်ရပုံကို ပြထားသည်။
သော့မှ လင်းတန်းများသည် ကြည့်မှန်တွင် ယိုင်သွားသောကြောင့် သော့ သည် ကြည့်မှန်၏နောက်တွင် ရှိနေဘိသကဲ့သို့ (အစက်မျဉ်း ကြောင်းဖြင့် ပြထားသည်။
) ထင်ရသည်။
အလင်းယိုင်ခြင်းကို အထက်ပါ ကိရိယာများအပြင် ရေ အသင့်အတင့် ထည့်ထားသော လေးထောင့်ရေကန် ကလေး တစ်ခုဖြင့်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာနိုင်သည်။
လင်းတန်းများကို ပိုမို ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ရန် ရေထဲသို့ နွားနို့ တစ်စက်နှစ်စက် လောက် ထည့်ပေးပါ။
ကြည့်မှန်တစ်ချပ်ကို ရေကန်အောက်တွင် ထားပြီးလျှင် ပုံ(၄)မှာကဲ့သို့ လက်နှိပ်ဓာတ်မီးဖြင့် ထိုး၍ လင်း တန်းလမ်းကို သတိပြုကြည့်ပါ။
ရေထဲသို့ လင်းတန်း ဝင်သည့် နေရာနှင့် ရေမှထွက်သည့်နေရာများတွင် မှန်မျဉ်းနှစ်ကြောင်းကို စိတ်ကူးဖြင့် ဆွဲကြည့်ပါ။
အလင်းသည် သိပ်သည်းမှုနည်းသော ကြားခံမှ သိပ်သည်းမှုများသော ကြားခံ (လေမှ ဖန်တုံးကဲ့သို့) ဖြတ်သွားသောအခါ ယင်းသည် မှန်မျဉ်းဘက်သို့ ယိုင်လာ သည်။
တစ်ဖန် သိပ်သည်းမှု များသောကြားခံမှ သိပ်သည်းမှု နည်းသောကြားခံသို့ ထွက်သွားသောအခါ (ဖန်တုံးမှ လေထဲ သို့) ယင်းသည် မှန်မျဉ်းမှ ဖယ်ခွာ ထွက်သွားသည်။
ဤကား အလင်းယိုင် နိယာမဖြစ်၍ ယင်း၏ သဘောကို ပုံ(၅)တွင် ရှင်းပြထားသည်။
အလင်းသည် သိပ်သည်းမှုနည်းသော ကြားခံ များမှာထက် သိပ်သည်းမှုများသော ကြားခံများထဲတွင် ပို၍ နှေးနှေးသွားကြောင်းကို သတိပြုရမည်။
ထိုကြောင့် လင်းတန်း သည် ရေမျက်နှာပြင်ကို စောင်းစောင်းဖြတ်သွားသောအခါ ရေ ကို ပထမဆုံးတွေ့ထိသည့် အပိုင်းသည် လေထဲတွင်ရှိသော အပိုင်းလောက် လျင်မြန်စွာ မသွားကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။
လင်းတန်းသည် လေထဲသို့ ပြန်ထွက်သွားသောအခါ ပြောင်းပြန် ဖြစ် သွားပြန်သည်။
ရေအောက်တွင်ရှိသော ကြည့်မှန်ကို တဖြည်းဖြည်း စောင်း ပေးလိုက်လျှင် တစ်နေရာသို့ ရောက်သောအခါ လင်းတန်းသည် ရေထဲမှ ထွက်မလာနိုင်သည့်အခြေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
ပုံ(၆) မှန်မျဉ်းနှင့် ရေထဲရှိ လင်းတန်းအကြား တွင်ရှိသော ထောင့်ကို အခြေပြောင်းထောင့်ဟု ခေါ်သည်။
ပုံ(၇)တွင် ပြထားသည့်အတိုင်း ကြည့်မှန်ကို ထပ်၍ စောင်း ပေးလိုက်သည့်အခါ အခြေပြောင်းထောင့်သည် ပို၍ပင် ကြီး ပြီးလျှင် လင်းတန်းသည် တစ်ဖန် အလင်းပြန်လာသည်။
ဤ အလင်းပြန်လာခြင်းကို လုံးဝ အတွင်းအလင်းပြန်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။
ဤသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ကြည့်မှန်အစား ပုံ(၈)တွင် ပြထားသည့်အတိုင်း ပရစ်ဇမ် (သုံးမြေ|ာင့်ဖန်တုံး) ကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။
ဖန်တွင် အခြေပြောင်းထောင့်သည် ၄၂ ဒီဂရီမျှရှိ၍ ပရစ်ဇမ်တွင် ရိုက် ထောင့်သည် ၄၅ ဒီဂရီရှိရာ လုံးဝ အတွင်းအလင်းပြန်ခြင်းကို ရရှိလေသည်။
ယင်းသို့ဖြစ်ရကား အလင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိ အမျိုးမျိုးကို မည်သို့မည်ပုံ ဖော်ပြရမည်နည်း။
နယူတန်က အလင်းတွင် အသွားနှုန်း အလွန်လျင်မြန်သော မြူမှုန်များ ပါရှိ၍ ထိုမြူမှုန် များသည် ယင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားသည့် ကြားခံပစ္စည်းကို လိုက်၍ လျင်မြန်စွာ၊ သို့မဟုတ် နှေးကွေးစွာသွားသည်ဟု ယူဆသည်။
သို့ရာတွင် ဤအလင်းမြူ(မှုန်) သီအိုရီအရ အလင်းသည် မျက်နှာပြင်တစ်ခုတွင် အဘယ်ကြောင့် တစ်ခါ တစ်ရံ အလင်းပြန်၍ တစ်ခါတစ်ရံ အလင်းယိုင်ရသည်ကို ကျေနပ်လောက်အောင် ဖြေရှင်းမပေးနိုင်ချေ။
နယူတန်နှင့် တစ်ချိန်တည်းလောက်နေခဲ့သော သင်္ချာနှင့် သိပ္ပံဆရာကြီး ခရစ်စဘီယန်ဝှိုက်ဂင် (၁၆၂၉-၉၅)ဆိုသူသည် အလင်း၏ အမူအကျင့်ကို ဖြေရှင်းရာ၌ သီအိုရီတစ်မျိုးကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ရာ ယုတ္တိရှိသဖြင့် များစွာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ဝှိုက်ဂင်သည် တူးမြောင်းတစ်ခုတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော လှိုင်းရစ်ကလေးများကို စိုက်ကြည့်နေရာမှ အလင်းသည်လည်း ထိုလှိုင်းရစ်ကလေးများ နည်းတူ မူလနေရာမှ လှိုင်းရစ်များအသွင်ဖြင့် ပြန့်၍ပြန့်၍ ထွက်သွားပေလိမ့်မည်ဟု သိရှိလာလေသည်။
စင်စစ် အလင်း လှိုင်းသည် ရေလှိုင်းကဲ့သို့ အကောင်အထည် ပေါ်၍သွားခြင်း မဟုတ်ပေ။
လှိုင်းသဘာဝ အသံလှိုင်းနှင့် ရေလှိုင်းကဲ့သို့သောလှိုင်းအား လုံးလောက် သည်ထောင့်များကို ကွေ့၍သွားနိုင်ကြသည်။
အကယ်၍သာ ထောင့်များကို ကွေ့၍ မသွားနိုင်ပါက ကျွန်ုပ်တို့သည် အသံကို အဆောက်အအုံတစ်ခု၏ အဘက်ဘက်မှ ကြားနိုင်မည် မဟုတ် ချေ။
သို့ရာတွင် အလင်းကား ထောင့်များကို လှည့်ပတ်ကွေ့၍ မသွားဘဲ တစ်ဖြောင့်တည်းသာသွားသည်။
အကြောင်းကား အလင်း၏လှိုင်းအလျားသည် အလွန်အမင်း တိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဆိုဒီယမ်အလင်းရောင်ဟုခေါ်သော အဝါရောင် အလင်း၏လှိုင်းအလျားသည် တစ်မီလီတာ၏ အပုံတစ်သန်းတွင် ၅၇၉ ပုံမျှသာ ရှည်သည်။
ဤမျှ တိုလွန်းသော လှိုင်းအလျား ဖြင့် ထောင့်များကို လှည့်ပတ်ကွေ့မသွားနိုင်ချေ။
ကွေ့သွားနိုင် သည်ဆိုပါကလည်း အနည်းငယ်မျှသာ ကွေ့သွားနိုင်သည်။
ပိတ်ကားတစ်ခုပေါ်တွင် အလွန်သေးငယ်သော အလင်းရောင် တစ်ခုကို ထိုးထားပြီးလျှင် ထိုအလင်းရောင်ကို ကြားမှဖြတ်၍ အရိပ်စွန်း ဖြောင့်ဖြောင့်တစ်ခုထားလိုက်ပါက ပေါ်လာသော အရိပ်သည် ပြတ်သားထင်ရှားလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။
သို့သော် အစွန်းတွင် အမည်းနှင့် အဖြူစင်းကြောင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်လာ သည်ကို တွေ့ရသည်။
ဤသို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အကြောင်းကား အစွန်းတွင် အလင်းလှိုင်းများ ကွေ့သွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
အလင်းလှိုင်းများ၏ လှိုင်းအလျားကို တိုင်းနိုင်သည့် လှိုင်း ထပ်မီတာခေါ် လှပသော ကိရိယာတစ်ခုကို တီထွင်ထားပြီး ဖြစ်သည်။
ဤကိရိယာတွင် လှိုင်းအလျားချင်းမတူသော လင်း တန်းနှစ်ခုကို မှောင်သွားအောင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပူးပေးလိုက် နိုင်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခုကိုတစ်ခု ပျက်ပြယ်သွားစေ နိုင်သည်။
ဤသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကို လှိုင်းထပ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။
သို့ဖြင့် အလင်းလှိုင်းနှစ်ခုကို လှိုင်းထပ်မီတာဖြင့် ပူးပေးလိုက် လျှင် လှိုင်းတစ်ခု၏ထိပ်သည် အခြားလှိုင်းတစ်ခု၏ခွက်ထဲသို့ ဝင်သွားရကား လှိုင်းတစ်ခုက အခြားလှိုင်းတစ်ခုကို နှောင့်ယှက် လိုက်သဖြင့် မှောင်သွားသောဟူ၏။
ဤကိရိယာဖြင့် အလွန်တို သော အလင်းလှိုင်း တစ်ခု၏ထိပ်နှင့် အခွက်ကြားရှိ အလျားကို တိကျစွာ တိုင်းတာနိုင်သည်။
အရောင်အသီးသီးတွင် လှိုင်းအလျား အမျိုးမျိုး ရှိကြ၏။
နျူတန်သည် ပရစ်ဇမ် (သုံးမြောင့်ဖန်တုံး) တစ်ခုထဲသို့ အဖြူ ရောင်အလင်းကို ထိုးသွင်းလိုက်ရာတွင် ရောင်စဉ်များ ကွဲထွက် လာလေသည်။
စင်စစ် နျူတန်သည် အလင်းကို လှိုင်းအလျား အမျိုးမျိုးရှိသော အရောင်အဖြစ်သို့ ခွဲထုတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ် သည်။
အနီရောင်၏ လှိုင်းအလျားသည် ဝါရောင်လှိုင်း အလျားထက် သုံးပုံတစ်ပုံ ရှည်၍ ခရမ်းရောင် လှိုင်းအလျား ကား လေးပုံတစ်ပုံတို၏။
ယင်းသို့ အဖြူအလင်းရောင်မှ အပေါင်းပါ အရောင်များအဖြစ်သို့ ကွဲထွက်ခြင်းကို အရောင် ကွဲထွက်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။
လှိုင်းယိမ်းခြင်း(Polarization) လှိုင်းယိမ်းခြင်း ဟုခေါ်သော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အလင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ရှိသေး၏။
အလင်းတွင် လှိုင်းများသည် တစ်ဖက်တည်းသို့သာ သွားသော်လည်း ထိုလှိုင်းအသီးသီးတို့၏ တုန်ခါခြင်းများကား အဘက်ဘက်သို့ လှိုင်းသွားရာဘက်နှင့် ၉ဝံ ထောင့်မတ်ကျဖြင့် တုန်ခါလျက်ရှိကြသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လင်းတန်းတစ်ခုတွင် အဘက်ဘက်သို့ တုန်ခါလျက်ရှိသော လှိုင်းအမြောက်အမြား ရှိသော်လည်း ထိုတုန်ခါ ခြင်းများသည် လင်းတန်းသွားရာဘက်နှင့် အစဉ်ထောင့်မတ်ကျလျက် ရှိကြ သည်။
သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ ထိုအဘက်ဘက်သို့ တုန်ခါ လျက်ရှိကြသော လှိုင်းများကို တစ်ဖက်တည်းသို့သာ တုန်ခါ စေရန် လိုအပ်လာပေသည်။