kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အယ်လက်ဇန္ဒာ ဇာဘုရင် နန်းတက်ချိန်တွင် ကရိုင်းမီးယားစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။
နစ်ကလတ်ဇာ ဘုရင်များ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ဇာဘုရင်သည် ရုရှနိုင်ငံရှိမြေကျွန် များကို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးသော အမိန့်တော် ပြန်တမ်းကိုထုတ်၍ လယ်လုပ်သူအား လယ်ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် သူ၏ ဦးရီးတော် ပထမ အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်ကဲ့သို့ မိမိ၏လိုက်လျော မှုကြောင့် တိုင်းပြည်ကိုအအုပ်အထိန်းရ ခက်လာမည်ဟု စိုးရိမ် သဖြင့် အာဏာရှင်သဖွယ်ပြန်လည်၍ အုပ်စိုးလေသည်။
ထို အခါပြည်သူအများတို့သည် ဇာဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို မနှစ်သက်သဖြင့် လျှို့ဝှက်အသင်းများဖွဲ့၍ ဘုရင်ကိုတော်လှန်ရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်။
နောက်ဆုံး ၁၈၈၁ ခု မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ တွင် တော်လှန်ရေးသမားတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် ကွယ်လွန်လေ သည်။
တတိယအယ်လက်ဇန္ဒာဇာဘုရင်(ခရစ်၁၈၄၅-၁၈၉၄) တတိယ အယ်လက်ဇန္ဒာ ဇာဘုရင်သည် ဒုတိယ အယ်လက်ဇန္ဒာဇာဘုရင် ၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၄၅ ခုမတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
သူ၏နောင်တော် နစ်ကလတ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် တွင် ကွယ်လွန်သဖြင့် ခမည်းတော်လုပ်ကြံခြင်းခံရသော ၁၈၈၁ ခုနှစ်၌ ဇာဘုရင်အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည်။
၁၈၆၆ ခုနှစ် တွင် ဒိန်းမတ်ဘုရင် နဝမခရစ်စတီယန်၏သမီးတော် ဒဂ္ဂမာ နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်။
အယ်လက်ဇန္ဒာဇာဘုရင်လက်ထက်တွင် ယဟူဒီလူမျိုး များကိုနှိပ်ကွပ်၍ လက်အောက်ခံလူမျိုးခြားတို့အား ရုရှဘာသာ နှင့် ဓလေ့ထုံးစံများကို အတင်းအကြပ်သုံးစွဲ လိုက်နာစေသည်။
လျှို့ဝှက်အသင်းတို့ကလည်း ဘုရင်ကိုလုပ်ကြံရန် အကြိမ်များစွာ ကြိုးစားခဲ့ကြသော်လည်း မအောင်မြင်ကြချေ။
၁၈၉၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရောဂါကြောင့် ဇာဘုရင်အနိစ္စ ရောက်သောအခါ သားတော် ဒုတိယ နစ်ကလတ် နန်းတက် လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ရုရှားနိုင်ငံ။
အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်(ယူဂိုဆလားဗီးယား)(ခရစ်၁၈၈၈-၁၉၃၄) ပထမအယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်သည် ဆားဗီးယားပြည့်ရှင် ပီတာ ဘုရင်၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
နောင်တော်အိမ်ရှေ့မင်းသား ဂျော့သည် ထီးမွေနန်းမွေကိုစွန့်လွှတ်သဖြင့် အယ်လက်ဇန္ဒာ သည် နန်းလျာဖြစ်လာလေသည်။
ငယ်စဉ်က ဂျီနီးဗားမြို့နှင့် ရုရှနိုင်ငံ ၏မြို့ဟောင်းဖြစ်သော လီနင်ဂရက်မြို့တို့တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ရ သည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဗော်လကန်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားသောအခါ ဆားဗီးယားတပ်ကိုဦးစီး၍ တူရကီနှင့် ဗူလဂေးရီးယန်းစစ်တပ် များကို တိုက်ခိုက်သည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် နာမကျန်းဖြစ်သောကြောင့် နန်းစောင့်အဖြစ် ဆားဗီးယားပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရလေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဆားဗီးယားတပ် များ၏ သေနာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် ပီတာဘုရင် ကွယ်လွန် သောအခါ အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဆားဗီးယား၊ ဆလိုဗင်းနီးယား နှင့် ကရိုအေးရှားပြည်များကို စည်းရုံးပူးပေါင်း၍ ဖြစ်ပေါ်လာ သော ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံသစ်၏ ဘုရင်ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်သည် ရူမေးနီးယား ဘုရင်၏ သမီးတော်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်လက်ထက်တွင် ပြည်တွင်းနိုင်ငံ ရေး လှုပ်ရှားမှုများဖြစ်ပေါ်လာရာ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပျက်စီး မည့်အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်လာလေသည်။
ထို့ကြောင့် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပယ်ဖျက်၍ အာဏာရှင်အဖြစ် နိုင်ငံကိုအုပ်ချုပ်သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်၌ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်ကို ကြေညာ၍ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ကို ပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း ပြည်တွင်းဆူပူမှုများမှာ မပြေလည်ချေ။
အထူးသဖြင့် ကရိုးအက်လူမျိုးတို့က ဘုရင်၏အုပ်ချုပ်ပုံကို မကျေနပ်ကြချေ။
၁၉၃၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မာဆေးမြို့သို့ ဆိုက် ရောက်လာစဉ် မိမိနိုင်ငံသား ကရိုးအက်လူမျိုးတစ်ယောက်က သေနတ်နှင့်ပစ်၍လုပ်ကြံသဖြင့် ဘုရင်နှင့်တကွ အတူပါလာ သော ပြင်သစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အမ်၊ဗားတူးလည်း ကျဆုံးခဲ့ ရလေသည်။
ထိုအခါ ၁၁ နှစ်အရွယ်ရှိ သားတော်ပီတာက ခမည်းတော်၏ ညီတော်ဝမ်းကွဲ ပေါမင်းသားကို ရင်ခွင်ပိုက် အုပ်စိုးစေကာ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၏ ထီးနန်းကိုဆက်ခံလေ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ။
အားဘွဲ့ရ ဟဲရိုးရူးပတ် လီယိုမရစ် ဂျော့ အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်တပ်များကို ဥရောပတိုက် ဒန်းကတ်ဆိပ်ကမ်းမှ ဆုတ်ခွာရာ၌လည်းကောင်း၊ ဗြိတိသျှတပ် များကို မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာရာ၌လည်းကောင်း စီမံခန့်ခွဲခဲ့ရ သော ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။
အယ်လက်ဇန္ဒာသည် စတုတ္ထကယ်လီဒွန် အားဘွဲ့ရ မှူးမတ်ကြီး၏ တတိယသားဖြစ်၍ ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းနယ် တိုင်ရုန်းခရိုင် ကယ်လီဒွန် ရဲတိုက်၌ ဖွားမြင်သည်။
ဟဲရိုးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဆင်ဟတ်စစ်တက္ကသိုလ်သို့ သွား ရောက်၍ စစ်ပညာကို သင်ယူခဲ့လေသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အိုင်းရစ်တပ်ဖွဲ့၌ အရာရှိကလေးအဖြစ် ဝင်ရောက်၍ စစ်မှုထမ်း သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ပြင်သစ် နိုင်ငံတွင်တပ်ရင်းမှူးအဖြစ်ဖြင့် ရန်သူကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ၌ ထူးချွန် သော စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် ဒီ၊ အက်စ၊ အို ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် အမ်၊ စီ ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးအဆင့်သို့ တိုးတက် ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ တပ်မဟာ ၁ ကို အုပ်ချုပ်ရသည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာသည် တပ် မဟာ ၁ ကို ဦးစီး၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ စစ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဘယ်လဂျီယန်နိုင်ငံတို့၌ ဂျာမန်တပ်များနှင့် ဆိုင်၍တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ် မေလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန်တို့၏ ထိုးစစ်ဒဏ်ကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ ဒန်းကတ်မြို့သို့ဆုတ်ခွာလာရသော မဟာမိတ် တပ်များကို အုပ်ချုပ်ရန် လော့ဂေါ့ထံမှ တာဝန်လွှဲပြောင်းယူ၍ ရနိုင်သမျှသော ရေယာဉ်အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရန်သူတို့၏ ပြင်းထန် သောတိုက်ခိုက်မှုအကြားမှ တပ်သားပေါင်းများစွာကို အင်္ဂလန် ကမ်းခြေဘက်သို့ အောင်မြင်စွာသယ်ယူ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဗြိတိသျှတပ်များကို အင်အားချင်းမမျှ၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ အောင်မြင်စွာဆုတ်ခွာနိုင်ရန်အတွက် တာဝန်ယူရပြန် လေသည်။
ထိုနှစ်ဩဂုတ်လတွင် အာဖရိကမြောက်ပိုင်း၌ ဂျာမန် နှင့် အီတာလျံတပ်များသည် အီဂျစ်နိုင်ငံ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ အနီးသို့ချဉ်းကပ်လာသဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာကို ဗြိတိသျှ တပ်၏ သေနာပတိအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ် အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံမှ တပ်များကို အီဂျစ် နိုင်ငံမှလည်းကောင်း၊ လစ်ဗျနိုင်ငံမှလည်းကောင်း အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နှင်ထုတ်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ဗိုလ်ချုပ်အိုင်ဆင် ဟောင်းဝါးလက်အောက်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ၏ ဒုတိယ သေနာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရ၍ တျူနစ်ဇီးယားနိုင်ငံသို့ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သော ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံမှတပ်များကို တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ် အယ်လက်ဇန္ဒာသည် အမှတ် ၁၅ တပ်စုကိုဦးစီး၍ စစ္စလီကျွန်း ပေါ်သို့လည်းကောင်း၊ စက်တင်ဘာလတွင် အီတလီပြည်မပေါ် သို့လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။
မဟာမိတ်တပ်များလက် သို့ ရောမမြို့တော်ကျသော ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့ တွင် ဗိုလ်ချုပ်အယ်လက်ဇန္ဒာကို ဖီးမာရှယ်ရာထူးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့် ပေးပြီးလျှင် အီတလီနိုင်ငံရှိ မဟာမိတ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် တာဝန်လွှဲအပ်ပေးလေသည်။
ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာ လတွင် ဖီးမာရှယ် အယ်လက်ဇန္ဒာသည် မြေထဲပင်လယ် စစ်မျက်နှာရှိ မဟာမိတ်တပ်များအတွက် သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖီးမာရှယ်အယ်လက်ဇန္ဒာအား ဗိုင်းကောင့်ဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုချီးမြှင့်ပြီးလျှင် ဧပြီလ၌ ကနေဒါနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့လေသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှအစိုးရအဖွဲ့တွင် ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အားဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
အယ်လိုရာ လှိုဏ်ဂူများ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဟာရဋ္ဌပြည်နယ် အော်ရန်ဂါဘတ်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသော ယူနက်စကို မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ကျောက်ဆောက်ကိုထွင်းထုထားသည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းတွဲလျှက် အဆောက်အဦးများတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ နှင့် ဂျိမ်းဘာသာ ဆိုင်ရာ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများနှင့် အနုပညာလက်ရာများ ပါဝင်ကာ အေဒီ ၆၀၀ မှ ၁၀၀၀ ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
, Quote: "These 34 monasteries and temples, extending over more than 2 km, were dug side by side in the wall of a high basalt cliff, not far from Aurangabad, in Maharashtra. Ellora, with its uninterrupted sequence of monuments dating from A.D. 600 to 1000, brings the civilization of ancient India to life. Not only is the Ellora complex a unique artistic creation and a technological exploit but, with its sanctuaries devoted to Buddhism, Hinduism and Jainism, it illustrates the spirit of tolerance that was characteristic of ancient India." လှိုဏ်ဂူအမှတ် ၁၆ သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ကျောက်တုံးထွင်းထုမှု ဖြစ်သည့် ကိုင်လာရှာ ဘုရားကျောင်း ရှိပြီး ၎င်းမှာ သီဝနတ်ဘုရားအား ရည်မှန်းထုဆစ်ထားသည့် စစ်ရထားပုံစံ ဘုရားကျောင်း ဖြစ်သည်။
ကိုင်လာရှာဘုရားကျောင်းမှ တူးဖော်တွေ့ရှိထားသည့်အရာများထဲတွင် ဘုရားများ၊ ဘုရားမများ၊ ဗိဿနိုးဝါဒနှင့် ရှက်တစ်ဇင် ဝါဒတို့တွင် တွေ့ရသော ဒဏ္ဍာရီများလည်း ပါဝင်ကာ အဓိကကျသော ဟိန္ဒူ ဇာတ်လမ်းရှည် ၂ ခုကို ပုံဖော်ထားသည့် ဖောင်းကြွပန်းချီများလည်း ရှိသည်။
World Heritage Sites – Ellora Caves, Archeological Survey of India (2011), Government of IndiaJohn Stratton Hawley (1981), Scenes from the Childhood of Kṛṣṇa on the Kailāsanātha Temple, Ellora, Archives of Asian Art, Vol. 34 (1981), pages 74–90M. K. Dhavalikar (1982), KAILASA — THE STYLISTIC DEVELOPMENT AND CHRONOLOGY, Bulletin of the Deccan College Research Institute, Vol. 41, pages 33–45 ကမ္ဘာ့အံ့ခြီးဖွယ်ရာများတွင် တစ်ပါး အပါအဝင်ဟု ဆိုအပ်သော အယ်လိုရာလိုဏ်ဂူများသည် အိန္ဒိယ သမ္မတနိုင်ငံ ဟိုက်ဒရဗတ်ပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်နယ်စပ် တွင်ရှိ၍၊ အဇန္တလိုဏ်ဂူများမှ မိုင်၁ဝဝ ခန့် ဝေးကွာသည်။
အဇန္တလိုဏ်ဂူများနည်းတူ ရှေးခေတ် အိန္ဒိယ၏ ကိုးကွယ်မှုအယူဝါဒဆိုင်ရာ အနုပညာမြောက်သော အဆောက်အဦးများကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။
ယင်းတို့ တွင် အဇန္တလိုဏ်ဂူများကဲ့သို့ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ လိုဏ်ဂူများ ချည်းသာမဟုတ်ဘဲ ဗြဟ္မဏ(ဟိန္ဒူ) နှင့် ဂျိန်းအယူဝါဒဆိုင်ရာ လိုဏ်ဂူများပါ ပါဝင်လေသည်။
ထိုသို့တစ်နေရာတည်းတွင် အယူဝါဒကြီးသုံးခု၏ အရေးပါသော ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများကို ယှဉ်တွဲတွေ့ရှိခြင်းသည် ထူးခြားမှု တစ်ရပ်ဖြစ်၍၊ ရှေးခေတ်အိန္ဒိယ၏ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ သဘော ထားတစ်ရပ်ကို သရုပ်ပြနေသကဲ့သို့ ရှိပေသည်။
အဇန္တလိုဏ်ဂူများသည် ပန်းချီလက်ရာများကြောင့် ပိုမိုကျော်ကြားသော်လည်း အယ်လိုရာလိုဏ်ဂူများ၏ ကျော်ကြား မှုမှာ ဗိသုကာနှင့် ပန်းတမော့လက်ရာများကို အကြောင်းပြုပေ သည်။
ယင်းတို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အကြီးမားဆုံး၊ အကျယ် ဝန်းဆုံးသော ကျောက်ထွင်းဂူကျောင်း၊ တန်ဆောင်းများလည်း ဖြစ်ကြသည်။
လိုဏ်ဂူအားလုံးပေါင်း ၃၄ လုံးပါဝင်၍၊ အဇန္တ လိုဏ်ဂူများကဲ့သို့ပင် ဆန်းစလပုံသဏ္ဌာန် အနေအထားရှိသော ကျောက်တောင်ကြီးတွင် ပြောင်မြောက်သော ဗိသုကာလက်ရာ၊ ပန်းတမော့လက်ရာတို့ဖြင့် ဂူပေါက်များကို တည်ဆောက်ထား လေသည်။
သို့သော် အဇန္တလိုဏ်ဂူများကဲ့သို့ မတ်စောက်သော ချောက်ကမ်းပါး၏ ခုလတ်တွင် ထွင်းထားသည်မဟုတ်ချေ။
တောင်စောင်း ဆင်ခြေလျှောပြေပြေ၌ တည်ဆောက်ထားသဖြင့် များစွာသော လိုဏ်ဂူများတွင် ရှေ့ဘက်၌ရင်ပြင်ကျယ်များရှိ သည်။
ဆန်းစလ၏ပုံသဏ္ဌာန်တည်နေသော ကျောက်တောင် ကြီးသည် တောင်နှင့်မြောက်တန်းလျက် တစ်လေးပိုင်းတစ်ပိုင်း မိုင်ခန့် ရှည်လျားသည်။
တောင်ဘက်အစွန်းဖြစ်သော တောင် စွယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာလိုဏ်ဂူ ၁၂၊ အလယ်ခုံးခုံးနေရာ တွင် ဗြဟ္မဏ(ဟိန္ဒူ)အယူဝါဒဆိုင်ရာလိုဏ်ဂူ ၁၇လုံး၊ မြောက် ဘက် အစွန်းတောင်စွယ်၌ ဂျိန်းအယူဝါဒ ဆိုင်ရာလိုဏ်ဂူ ငါးလုံးရှိလေသည်။
ယင်းတို့ကို တစ်ခေတ်တည်း တစ်ချိန်တည်း၌ တည် ဆောက်ခဲ့ခြင်းများမဟုတ်မူ၍၊ ခရစ်နှစ် လေးရာစုမှ ၁၃ ရာစု နှစ်အထိ ရှည်လျားသော ကာလအပိုင်းအခြားအတွင်း၌ တည် ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ လိုဏ်ဂူ များသည် ခရစ်နှစ် လေးရာစုနှစ်မှ ခုနှစ်ရာစုနှစ် အတွင်းက လက်ရာများဖြစ်၍ ဗြဟ္မဏလိုဏ်ဂူများသည် ရှစ်ရာစုနှစ်မှ ကိုးရာစုနှစ်အတွင်း၌လည်းကောင်း၊ ဂျိန်း လိုဏ်ဂူများသည် ၁ဝ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ်၌လည်းကောင်း အသီးသီးတည်ဆောက်ခဲ့ သော လက်ရာများဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
အဇန္တလိုဏ်ဂူများ ကဲ့သို့ပင် အချို့လိုဏ်ဂူများသည် အထပ်နှစ်ထပ် သုံးထပ် ရှိ လေသည်။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာလိုဏ်ဂူများတွင် အဇန္တလိုဏ်ဂူများ ကဲ့သို့ စေတီယနှင့် ဝိဟာရဟူ၍ နှစ်မျိုးတွေ့ရသည်။
သို့သော် စေတီယ(ဘုရားတန်ဆောင်း) များကို အတွေ့ရနည်းပေသည်။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ လိုဏ်ဂူအစုထဲတွင် ဒုတိယမြောက်သည် စေတီယလိုဏ်ဂူဖြစ်သည်။
ဘေးစင်္ကြံမပါ၊ ဂူတန်ဆောင်းချည်း သက်သက်သည် ၄၈ ပေပတ်လည်ရှိသည်။
တန်ဆောင်းအတွင်း ၌ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များကို မုဒြခေါ် အနေအထားအမျိုးမျိုးဖြင့် တွေ့ရသည်။
ဘုရားဆောင်အတွင်း၌မူ ခြင်္သေ့ခံသောပလ္လင်ထက် ၌ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ စံနေတော်မူသည့် ဉာာဏ်တော်ကြီးမားသော ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူကိုအဂ္ဂသာဝကများနှင့် နတ် ဗြဟ္မာ အပေါင်းခြံရံလျက် တွေ့ရသည်။
ဗောဓိသတ္တနတ်ရုပ်တုများ ကိုလည်းတွေ့ရသည်။
ထိုတန်ဆောင်းကြီး၏ မျက်နှာကျက်အမိုး ကို တိုင်ထိပ်မွှမ်းနှင့် တိုင်အခြေကို တင့်တယ်ခန့်ညားသည့် ပန်းတမော့ လက်ရာများဖြင့်ပြီးသည့် ကျောက်သားထွင်း တိုင် ကြီး ၁၂ လုံးက ထောက်ပင့်ထားလေသည်။
စေတီယလိုဏ်ဂူ တစ်ခုဖြစ်သော ဒသမမြောက်လိုဏ်ဂူ ကို လက်မှုပညာစောင့်နတ်မင်းအား အစွဲပြု၍ ဝိဿဝကာမဟု ခေါ်သည်။
ထိုဂူတန်ဆောင်း၏ရှေ့တွင် ရင်ပြင်ကျယ်ကြီးရှိ၍၊ ရင်ပြင်၏ ပတ်လည်တွင် ခန့်ထည်စွာ ပန်းတမော့လက်ရာ ဖော်ထားသော ကျောက်တိုင်ကြီးများက အမိုးကိုထောက်ပင့်ထား သည့်စင်္ကြံများ ရှိလေသည်။
အဇန္တဝိဟာရလိုဏ်ဂူများကဲ့သို့ မျက်နှာစာတွင် ဆင်ဝင်ဆောင်ရှိ၍၊ ရင်ပြင်မှ လှေကားထစ်များ ဖြင့် တစ်ဆင့်တက်ရသည်။
ဆင်ဝင်ဆောင်ရှိရာ မျက်နှာစာထိပ် တွင် လှပခန့်ညားစွာ ကျောက်သားကို ထုထွင်းပုံဖော်ထားသော ပန်းကလပ်သည် အပြင်သို့လွန်၍ထွက်နေသည်။
ဂူတန်ဆောင်း အတွင်းသို့ အလင်းရောင်ပေးသော မြင်းခွာပုံသဏ္ဌာန် လေသာ ပြတင်းကြီးလည်း ရှိလေသည်။
ဂူတန်ဆောင်း၏ အတွင်းဘက်သည် ၈၆ ပေရှည်၍ ၄၃ ပေကျယ်ပြီးလျှင် မျက်နှာကြက်သို့ အမြင့် ၃၄ ပေရှိသည်။
မျက်နှာကြက်ကို ထောက်ပင့်ပေးထားသော ပန်းတမော့လက်ရာ ဖြင့်ပြီးသည့် ကျောက်တိုင်လုံးကြီးများ ၂၈ လုံးရှိ၍ ထိုတိုင်လုံး ကြီးများဖြင့် အခန်းဖွဲ့၍ ဘေးစင်္ကြံများကိုလည်းကောင်း၊ ထူပါရုံ ရှိရာ အခန်းဆောင်ကိုလည်းကောင်း ပိုင်းခြားထားလေသည်။
ထူပါရုံ၏ ဉာဏ်တော်သည် ၂၇ ပေ မြင့်၍ ထူပါရုံ၏ အရှေ့ ဘက်တွင် ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူ ရှိသည်။
ထိုဂူတန်ဆောင်းအတွင်း၌ ဗိသုကာပညာဆိုင်ရာ လက်စွမ်းပြလက်ရာ အတော်များများရှိလေသည်။
ဝိဟာရလိုဏ်ဂူများအနက် လိုဏ်ဂူနှစ်ခုသည် ရှေ့ မျက်နှာစာတွင် ရင်ပြင်ကျယ်ကြီးများရှိ၍၊ အထပ်သုံးထပ်ရှိပြီး လျှင် ပေ ၅ဝ မြင့်သည်။
ထိုဝိဟာရနှစ်ဆောင်သည် အတော် အသင့် ကြီးမားသည်လည်းဖြစ်ပေရာ ယင်းတို့ကို တည်ဆောက် ရခြင်းသည် ဗိသုကာပညာ လက်စွမ်းပြတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။
အမိုးကိုထောက်ပင့်ထားသော တိုင်လုံးများဖြင့် အခန်းဖွဲ့သွားရာ ၌ အလျားလိုက်မဟုတ်ပဲ တစ်မူထူးခြားကာ ကန့်လန့်ဖြတ်၍ အခန်းဖွဲ့သွားလေသည်။
ထိုဝိဟာရနှစ်ဆောင်တွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတု တော်များနှင့် အခြား ပန်းတမော့လက်ရာ အပြောက်အမွမ်းများ ကို အခြားဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ လိုဏ်ဂူများထက်ပို၍ အများ အပြားတွေ့ရသည်။
ထိုဝိဟာရများကို အေဒီ ၇ဝဝရာစု အတွင်းက တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ၊ ထိုသုံးထပ် ကျောက်ဂူ ကျောင်းများ၏ ဗိသုကာလက်ရာကို ထောက်ဆ၍ အိန္ဒိယ ကျောက်ထွင်း ဗိသုကာအတတ်သည် ထိုခေတ်တွင် အထွတ် အထိပ်သို့ရောက်ခဲ့ပြီဟု သိရှိရလေသည်။
ဗြဟ္မဏအယူဝါဒဆိုင်ရာ လိုဏ်ဂူ ၁၇ လုံးတို့သည် တောင်ကုန်း၏ အနောက်ဘက်မျက်နှာ၌ မိုင်ဝက်ခန့် အလျား လိုက်ရှိကြသည်။
ထိုလိုဏ်ဂူများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဂျိန်း အယူဝါဒလိုဏ်ဂူများထက် အမွမ်းအမံအပြင်အဆင် ပို၍များပြား သည်။
သီဝနတ်မင်းနှင့် မိဖုရားပါရဝတီတို့၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များ ကို ရုပ်လုံးရုပ်ကြွများဖြင့် တခမ်းတနား ပြင်ဆင်မွမ်းမံထားလေ သည်။
ဗြဟ္မဏလိုဏ်ဂူများအနက် ကေလာသလိုဏ်ဂူများသည် အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်လေသည်။
ရသျှတ္တ ရကုတ္တဘုရင် ပထမ မြောက်ခရစ်သျှနားက သီဝနတ်မင်းအား လှူဒါန်းပူဇော်ခဲ့သော အဆောက်အဦဖြစ်၍ ခရစ်နှစ်ရှစ်ရာစုနှစ်အတွင်းက တည် ဆောက်ခဲ့လေသည်။
အိန္ဒိယကျောက်သားထွင်း ဂူတန်ဆောင်း များအနက် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်ပြီးလျှင် အိန္ဒိယကျောက်ထွင်း ဗိသုကာ ပညာရှင်များ၏အံ့ခြီးဖွယ်ရာ အကောင်းဆုံးလက်စွမ်းပြ ဂူတန်ဆောင်းလည်းဖြစ်သည်။
ယင်းကို လိုဏ်ဂူဟုဆိုရ သော် လည်း လိုဏ်ဂူစင်စစ်မဟုတ်ဘဲ၊ ရင်ပြင်ကျယ်ကြီး၏ အလယ် တွင် တသီးတသန့် ခန့်ထည်စွာဖြင့် တည်ရှိနေသော တန်ဆောင်းကြီးဖြစ်ပေသည်။
တောင်မကြီးမှ တောင်ကုန်း တစ်ခုစာလုံးလုံးကို ထွင်းယူပြီးလျှင် ဘေးပတ်လည်၌ ရင်ပြင် နေရာဖြစ်အောင် ညှိချသည်။
အလယ်၌ ငုတ်တုတ်ကျန်ခဲ့သော တောင်ကုန်းကို သီဝနတ်မင်း၏ နတ်ကွန်းရှိရာ အံ့ခြီးဖွယ်ရာ တန်ဆောင်းကြီးအဖြစ် ဖန်တီးလေသည်။
ယင်းသို့ ဖန်တီးနိုင် ရန် ကျောက်မြေတန်ချိန် ၂ဝဝဝဝဝ ခန့်ကို ထွင်းထုတ်ပစ်ရ မည်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်။
တန်ဆောင်းကြီးရှိရာ ရင်ပြင်သည် ၂၇၆ ပေ ရှည်၍ ၁၅၄ ပေကျယ်သည်။
တန်ဆောင်းကြီး သက်သက်သည် ၁၆၄ ပေရှည်၍ ၁ဝ၉ ပေကျယ်ပြီးလျှင် သီဝနတ်မင်း၏ နတ်ကွန်း ဆောင်၊ ခန်းမဆောင်နှင့် ဆင်ဝင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းပိုင်းနိုင်သည်။
နတ်ကွန်း၏ ဘေးပတ်လည်တွင် လျှောက်သွားနိုင်သော နေရာ ကွက်လပ်ခြား၍ ဝတ်ပြုဆောင်ငါးခုရှိရာ၊ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ ဝိဟာရလိုဏ်ဂူများတွင် ရဟန်းများ သီတင်းသုံးသော ဂူပေါက် များသဘောပင် ဖြစ်သည်။
နတ်ကွန်းဆောင်၏ အဝင်ဝတံခါး၌ ယမုံနာနှင့်ဂင်္ဂါ နတ်သမီးရုပ်တို့ရှိလေသည်။
နတ်ကွန်းဆောင် သည် ၁၅ ပေပတ်လည်ရှိ၍ လင်းရောင်ဝင်ပေါက်မရှိချေ။
ဒုတိယပိုင်းသည် အလယ်ခန်းမဆောင်ဖြစ်၍ ၅၇ ပေ ရှည်ပြီးလျှင် ၅၅ ပေကျယ်သည်။
မျက်နှာကြက်ကို ထောက်ပင့် ထားသော ကျောက်တိုင်လုံးကြီး ၁၆ လုံးရှိရာ၊ လေးလုံးတစ်ခုစီ ဖြင့် အခန်းဖွဲ့ထားသည်။
တတိယပိုင်းသည် တန်ဆောင်း၏မျက်နှာစာဝင်ပေါက် ဖြစ်သော ဆင်ဝင်ဆောင် ဖြစ်သည်။
ထိုဆင်ဝင်ဆောင်တွင် နန္ဒီ သို့မဟုတ် နွားလားဥဿဘရုပ်ရှိသည်။
ထိုအဆောင်၏ မျက်နှာကြက်တွင် ပန်းချီအနည်းအကျဉ်းမျှ တွေ့ရသည်။
ဆင်ဝင်ဆောင်၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တံခွန်တိုင်ကဲ့သို့သော မြင့်မားသောကျောက်တိုင်ကြီး တစ်လုံးစီရှိလေသည်။
ကေလာသတန်ဆောင်းကြီး၏အောက်ခြေတွင် ဆင်ရုပ် ကြီးများကို ထုထွင်းထားရာ၊ ထိုဆင်ရုပ်ကြီးများသည် အသက် ဝင်လှ၍ တန်ဆောင်းကြီးကို ထမ်း၍ထားဘိသကဲ့သို့ ထင်ရ သည်။
တန်ဆောင်းကြီး၏ အတွင်းအပြင်၌ လူရုပ်၊ နတ်ရုပ် တိရစ္ဆာန်ရုပ်များကို ကိုယ်အရွယ်အစားအတိုင်း ထုလုပ်ထား သည် များလည်း ရှိလေသည်။
သီဝနတ်မင်းသည် မိဖုရားတို့၏ ဘဝဖြစ်စဉ် အခန်းခန်းတို့အပြင်၊ ရာမာယဏ ဇာတ်တော်မှ အခန်းခန်းတို့ကိုလည်း ပြောင်မြောက်သော လက်ရာများဖြင့် ရုပ်လုံးဖော်ထားလေသည်။
တန်ဆောင်း၏ နံရံတစ်ဖက်တွင် ရာဝဏဘီလူးက သီဝနတ်မင်း၏ နတ်ဘုံနတ်နန်းဖြစ်သော ကေလာသကိုကိုင်လှုပ်၍ မှောက်ပစ်ရန်ပြုနေပုံကို ဟန်မာန် ပါလှစွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။
ထိုအချိန်တွင် သီဝနတ်မင်း သည် ရာဇဣန္ဒြေမပျက် တည်ငြိမ်စွာရှိနေလျက်၊ ပါရဝတီ နတ်မိဖုရားသည်သာလျှင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်စွာဖြင့် နတ်မင်းအပါး သို့ကပ်မှီ၍နေပုံကို သရုပ်ပါစွာ ရုပ်ကြွဖော်ထားလေသည်။
ကေလာသတန်ဆောင်းကြီးကိုအခြားဂူတန်ဆောင်းများ၊ ပြာသာဒ်ဆောင်များ၊ စင်္ကြံများ၊ မုခ်ဦးများ၊ အရံအတားတံတိုင်း များဖြင့် ခြံရံလျက်ရှိနေလေရာ၊ သီဝနတ်မင်း၏နတ်ဘုံနတ်နန်း ကေလာသတမျှပင် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားပေသည်။
အဆောက်အဦ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကူးသန်းနိုင်သော မိုးပျံတံတား လည်းရှိခဲ့၏။
ယင်းသို့ အဆန်းတကြယ် ဖန်တီးဆောက်လုပ်ထားသဖြင့်လည်း အနုပညာဝေဖန်ရေးဆရာတစ်ဦးကအခြံအရံအဆောက်အဦများနှင့် တကွဖြစ်သော ကေလာသတန်ဆောင်းကြီးသည် တိမ်တိုက်ထဲ၌ ရှိနေသယောင်ပင် ထင်မှတ်ရ၍ ပရဝုဏ်အတွင်းသို့ ခြေနင်းချရ သည်ကိုပင် မရဲတရဲရှိတော့သည်ဟု ဆိုခဲ့ဖူးလေသည်။
အလုံးစုံ ခြုံ၍ဆိုရလျှင် ကေလာသတန်ဆောင်းသည် ရှေးခေတ်အိန္ဒိယ၏ ကျောက်ထွင်း ဗိသုကာအတတ်နှင့် ရုပ်လုံးရုပ်ကြွအတတ်ကို အစွမ်းကုန် ဖော်ထုတ်ထားသော ကျောက်ထွင်းတန်ဆောင်း ပေတည်း။
ဂျိန်းလိုဏ်ဂူများသည် တောင်ကုန်း၏မြောက်ဘက် တောင်စွယ်တွင်ရှိကြ၍ ကေလာသဂူတန်ဆောင်းမှ တစ်မိုင်ခွဲခန့် ဝေးသည်။
လိုဏ်ဂူငါးခုရှိသည့်အနက် အိန္ဒိယဂူတန်ဆောင်းနှင့် ဇာဂန္နာထတန်ဆောင်းတို့သည် ဂျိန်းအယူဝါဒဆိုင်ရာ အနုပညာ ၏ အစွမ်းပြအဆောက်အဦများဟု ဆိုရပေမည်။
အထူးသဖြင့် ဖာဂန္နာထတန်ဆောင်းသည် ပို၍ကြီးမားပြီးလျှင် နှစ်ထပ်ဖြစ် သည်။
ယင်းအထက်ထပ်တွင် မွမ်းမံထားသော အပြင်အဆင်များ၏ အထားအသို၊ အစီအစဉ်တို့သည် အပြစ်ဆိုဖွယ်ရာ မရှိလောက်အောင် အနုပညာလက်ရာမြောက်လှပေသည်။
ထို့ကြောင့် ယင်းကို အယ်လိုရာလိုဏ်ဂူများတွင် အနုပညာလက်ရာ အကောင်းဆုံးတစ်ခုအဖြစ် ထားရှိကြသည်။
ထိုဂူတန်ဆောင်း အတွင်း၌ ပလ္လင်ထက်ဝယ် ထက်ဝက်ဖွဲ့ခွေ စံနေတော်မူသော မဟာဝိရရုပ်တုတော်ကြီးရှိလေသည်။
အဇန္တမှ အယ်လိုရာခေတ်ဖြစ်သော ဘီစီ နှစ်ရာစုနှစ် ခန့်မှ အေဒီ ၁၃ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကျောက်တောင်များကိုထွင်း၍ ဂူကျောင်းတန်ဆောင်းစသော ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများကို ဖန်တီး တည်ဆောက် ခဲ့ကြရာ ထိုအတတ်သည် အနောက်နိုင်ငံသားများအတွက် အံ့ချီး မကုန်နိုင်သော စွမ်းဆောင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။
ထိုခေတ်အခါ က လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မကောင်းသဖြင့် ကျောက်တောင် များမှ ကျောက်တုံးများကိုတူး၍ တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ သယ်ယူပြီးလျှင် အဆောက်အဦများ တည်ဆောက်သည်ထက် အနေအထားကောင်းသော ကျောက်တောင်ကြီးများကို မိမိတို့ လိုရာပုံစံရအောင်ထွင်း၍ ဖန်တီးတည်ဆောက်ရခြင်းက ပို၍ ငွေကုန်လူပန်း သက်သာခဲ့ပေသည်။
သို့သော် အလွန်လက်ဝင်၍ တိကျသေချာမှုလိုအပ်လှသော လုပ်ငန်းကြီးများဖြစ်၍ ဖန်တီး တည်ဆောက်ရသောအလုပ်သမား ပညာသည်များ၏ ကျွမ်းကျင် မှု အထူးလိုအပ်လှပေသည်။
အဇန္တနည်းတူ ရှေးခေတ်အိန္ဒိယ၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ အနုပညာသရုပ်ပြ အဆောက်အဦများဖြစ်၍၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံပိုင် အစိုးရသည် ထိုလိုဏ်ဂူများသို့ သွားရောက် လေ့လာလိုသူများ အတွက် အဆင်ပြေပြေ သွားရောက်နိုင်ရန် စီစဉ်ပေးထားလေ သည်။
အယ်လိုရာလိုဏ်ဂူများသည် အဇန္တလိုဏ်ဂူများလောက် လူသူအသွားအလာနည်းပါးသော အရပ်ဒေသမဟုတ်ပေ။
အဇန္တ လိုဏ်ဂူသို့သွားသကဲ့သိုပင် ဘုံပိုင်-ကာလကတ္တား မီးရထား လမ်းပေါ်ရှိ ဂျာလဂါအွန်မြို့မှတစ်ဆင့်လည်းကောင်း၊ ထိုလမ်းခွဲ ပေါ်ရှိ ဩရန်ဂါဗတ်မြို့မှတစ်ဆင့်လည်းကောင်း မော်တော်ကား များဖြင့် သွားရောက်နိုင်ကြလေသည်။
အယ်လိုရာလိုဏ်ဂူများ သည် ဩရန်ဂါဗတ်မြို့မှ ၁၆ မိုင်ခန့်သာ ဝေးကွာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ။
အယ်လဗျူမင်သည် အရောင်အဆင်းနှင့်အရာသာကင်းမဲ့၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့သော (ခရစ်စတဲ မဟုတ်သော) ပစ္စည်းတမျိုးဖြစ်သည်။
အပင် နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကြီးထွားသန်မာရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက် သော ဓာတ်ပစ္စည်းတခုဖြစ်သည်။
ထိုပစ္စည်းကို ဥအကာတွင် အတွေ့ရဆုံး ဖြစ်၏ ဥ၏ အကာတွင် အယ်လဗျူမင်နှင့် ရေသာလျှင် အဓိကပါဝင်သည် သွေးထဲတွင်၎င်း၊ မျက်လုံးရေကြည်တွင်၎င်း လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ အသားထဲ ၌ရှိသော အရည်များတွင် ၎င်း အယ်လဗျူမင်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။
အခြား အယ်လဗျူမင်တမျိုးကိုလည်း သစ်စေ့များ ကောက်နှံများနှင့် အပင်တို့၏ အရည်များတွင်တွေ့ရသည်။
အယ်လဗျူမင်ကို ရေနှင့်ရောသောအခါ ကော် ကဲ့သို့ ပျော်ဝင်ရည်တမျိုး ဖြစ်လာ၍ အပူဓာတ်ပေးလိုက်သောအခါ ကြက် ဥပြုတ် ဘဲဥပြုတ်များအတွင်း၌ အကာသည် မာသွားသကဲ့သို့ အယ်လဗျူမင် သည်မာသွားသည်။
အယ်လဗျူမင်ထဲသို့ အယ်လကိုဟောရောထည့်လိုက်သော အခါတွင်လည်း မာသွား၏အားလုံးသော အယ်လဗျူမင်တို့တွင် ကာဗွန် ဟိုက်ဒရိုဂျင် အောက်စီဂျင် နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဆာလဖာ (ကန့်) ဓာတ်များ ပါရှိလေသည်။
အယ်လဗျူမင်သည် ပရိုတင်းဓာတ်တမျိုးဖြစ်၍ လူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများကို ကြီးထွားသန်မာနိုင်သဖြင့် အစားအစာများ တွင်အရေးကြီးသော ပစ္စည်းတခုအဖြစ်ပါဝင်လေသည်။
သို့ရာတွင် အယ် လဗျူမင်၏ ခန္ဓာအိမ်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးသောကြောင့် ယခုတိုင် မဖြေရှင်းနိုင်သေးချေ။
အယ်လဗျူမင်ကို ဆီးထဲတွင် မကြာခဏတွေ့ရလျှင် ကျောက်ကပ်၌ ရောဂါ ရှိတတ်လေသည်။
အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်များ(စပိန်) စပိန်နိုင်ငံတွင် အယ်လဖွန်း ဆို ဘွဲ့အမည်ခံ ဘုရင် ၁၃ ပါး စိုးစံခဲ့သည်။
ယင်းတို့အနက် ရှေးဦးပိုင်းကျသော အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်များသည် စပိန်နိုင်ငံကို မူးဝါးလူမျိုးတို့ နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် အုပ်စိုးခဲ့စဉ်အတွင်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည့် တိုင်းငယ်ပြည်ငယ်များ၏ ဘုရင်များ သာဖြစ်သည်။
မူးဝါးတို့အား တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်၊ ထင်ရှားသော အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်များမှာ အောက်ပါဘုရင်တို့ ဖြစ်လေသည်။
ဆဋ္ဌ အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်(ခရစ် ၁ဝ၃ဝ·၁၁ဝ၉) ဆဋ္ဌ အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်သည် ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်တွင် လေအွန်ပြည့်ရှင် အရာကို ခမည်းတော် ပထမ ဖာဒီနန်ထံမှ ဆက်ခံရရှိသည်။
ညီတော် ကက်စတီးမင်း ဒုတိယဆန်ချိုနှင့်စစ်ခင်းရာ စစ်ရေးနိမ့် သဖြင့် မူးဝါးတို့လက်တွင်းရှိ တိုလီဒိုမြို့သို့ထွက်ပြေး တိမ်း ရှောင်ခဲ့ရသည်။
၁ဝ၇၂ ခုနှစ်တွင် ဆန်ချို အသတ်ခံရသဖြင့် ကက်စတီးပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်၍ အုပ်စိုးသည်။
ဂလစ်ရှား ပြည်နယ်ကိုလည်း မိမိလက်အောက်သို့ သိမ်းသွင်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် စပိန်တောင်ပိုင်းသို့ စစ်ချီတိုက်ခိုက်ရာ မူးဝါးတို့ လက်မှ တိုလီဒိုမြို့ကိုရသဖြင့် မြို့တော်အဖြစ်တည်သည်။
ဤ မင်းလက်ထက်တွင် စပိန်နိုင်ငံကို မူးဝါးတို့ကြီးစိုးမှုအောက်မှ လွတ်မြောက်ရန်အတွက် ကြိုးပမ်းရာ၌ ဆစ်အမည်ရ စပိန် အမျိုးသားအာဇာနည်၏ သူရသတ္တိမှာ အထူးထင်ရှားပေသည်။
သတ္တမ အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင်(ခရစ် ၁၁၉၄ -၁၁၅၇) သတ္တမ အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်သည် ဆဋ္ဌ အယ်လဖွန်းဆို၏ မြေးတော်ဖြစ်သည်။
၁၁၂၆ ခုနှစ်တွင် မယ်တော် ယူရေးကား ဘုရင်မ ကွယ်လွန်သောအခါ ကက်စတီးနှင့် လေအွန်ပြည်နယ် တို့ကို ဆက်ခံအုပ်စိုးသည်။
စပိန်နိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်မင်းတို့ အုပ်စိုးသော ပြည်နယ်များကို ခေါင်းဆောင်၍ မူးဝါးတို့ကို တိုက်ခိုက်သည်။
၁၁၃၅ ခုနှစ်တွင် ဧကရာဇ် ဘွဲ့ကို ခံယူသည်။
ကက်စတီးပြည်နယ်ကို တတိယ ဆန်ချိုအားလည်းကောင်း၊ လေအွန် ပြည်နယ်ကို ဒုတိယ ဖာဒီနန်အားလည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ရန် လွှဲအပ်ပေးခဲ့သည်။
အဋ္ဌမ အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင် (ခရစ် ၁၁၅၅-၁၂၁၅) အဋ္ဌမ အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်သည် တတိယဆန်ချို၏ သားတော် ဖြစ်၍ ၁၁၈၅ ခုနှစ် အသက်သုံးနှစ်ခန့်အရွယ်တွင် ကက်စတီး ပြည်နယ်ကို ဆက်ခံအုပ်စိုးရသည်။
အရွယ်ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဒုတိယဟင်နရီဘုရင်၏ သမီးတော် အယ်လီနာ နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်။
နောင်အခါ၌ သူတို့၏သမီးတော် ဗလန်ချီမင်းသမီးသည် ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် အဋ္ဌမလူဝီ၏ မိဖုရား ဖြစ်လာသည်။
အဋ္ဌမ အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင်သည် အိမ်နီးချင်း ပြည်ထောင်မင်းများနှင့် ပူးပေါင်း၍ မူးဝါးတို့၏ ကြီးစိုးမှုကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
စပိန်နိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး တက္ကသိုလ် ကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
၁၁ ဆက်မြောက်အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်(ခရစ်၁၃၁၁-၁၃၅ဝ) ၁၁ ဆက်မြောက်အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင်သည် ကက်စတီးနှင့် လေအွန်ဘုရင် စတုတ္ထဖာဒီနန်၏ သားတော်ဖြစ်သည်။
ဂရား နားဒါးနယ်တွင် ခြေကုတ်ယူထားသော မူးဝါးတို့ကို စစ်ချီ တိုက်ခိုက်သည်။
ခရစ်ယာန်နိုင်ငံများဖြစ်သော ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၊ နာဗားရားပြည်နယ်၊ အာရဂွန်ပြည်နယ်တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ၁၃၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မူးဝါးတို့ကို တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဂျီဘရောဗားရှိ မူးဝါးတို့ကို တိုက်ခိုက်နေစဉ် အနိစ္စရောက် သည်။
၁၂ ဆက်မြောက်အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်(ခရစ်၁၈၅၇-၁၈၈၅) ၁၂ ဆက်မြောက်အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင်သည် ဒုတိယအဇ္ဇဗဲလား ဘုရင်မ၏ တစ်ဦးတည်းသော သားတော်ဖြစ်သည်။
ဘုရင်မ၏ ဘထွေးတော် ဒွန်ကာလိုမင်းသားက မိမိသာလျှင် စပိန်ထီးနန်း၌ စိုးစံထိုက်သည်ဟုဆို၍ ဘုရင်မကို တစ်ဖက်မှတော်လှန် ပုန်ကန် သဖြင့် ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် အဇ္ဇဗဲလားနှင့် သားတော်တို့သည် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ရလေသည်။
နှစ်နှစ်ကြာသော် ဘုရင်မက ထီးနန်းကို သားတော်အားလွှဲအပ်သည်။
အယ်လဖွန်းဆိုသည် ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်နှင့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံများ၌ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်။
၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းဆူပူမှုများကို ရွံရှာလာကြ ပြီဖြစ်သော စစ်ဖက်အာဏာပိုင်တို့က ၁၂ ဆက်မြောက် အယ် လဖွန်းဆိုအား စပိန်ထီးနန်းကို အပ်နှင်းခဲ့ကြသည်။
အယ်လ ဖွန်းဆိုသည် ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ကာလိုသူပုန်ကို အပြီးအပိုင် နှိမ်နှင်းခဲ့သည်။
၁၃ ဆက်မြောက်အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်(ခရစ်၁၈၈၆-၁၉၄၁) ၁၃ ဆက်မြောက်အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင်သည် ၁၂ ဆက်မြောက် အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်နှင့် ဩစတြီးယားမင်းသမီး မာရီယာ ခရစ္စတီးနားတို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော်ဖြစ်သည်။
အယ်လ ဖွန်းဆိုကို ဖွားမြင်သည့်အခါ ခမည်းတော်သည် ကွယ်လွန် ပြီးဖြစ်၍ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်အထိ မယ်တော်က ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်ချုပ် ခဲ့ရသည်။
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ၏ မြေးဗက်တင်ဗတ် မင်းသမီးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ် သည်။
ထိုအချိန်တွင် စပိန်နိုင်ငံ၌ နိုင်ငံရေးဆူပူလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသဖြင့် လက်ထပ်ပွဲနေ့၌ပင် ဘုရင်နှင့် မိဖုရား တို့ကို သုတ်သင်ပစ်ရန် ကြံစည်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ပြည်တွင်း၌ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အခြေအနေတို့သည် တစ်နေ့တစ်ခြား ဆိုးရွားလာခဲ့ရာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် အယ်လဖွန်ဆို ဘုရင်သည် စပိန်နိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင် သွားရလေသည်။
ထီးနန်းကိုမူကား မစွန့်လွှတ်သေးချေ။
၁၉၃၆ ခုနှစ် မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်အထိ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်ကို ခေါင်းဆောင်သော ဖက်ဆစ်အစိုးရအဖွဲ့က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ကို သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။
အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင်သည် စပိန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီးနောက် အီတလီနိုင်ငံတွင် များသောအားဖြင့် နေထိုင်သည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောမမြို့၌ အနိစ္စရောက်သည်။
အယ်လဖွန်းဆို ဘုရင်သည် မကွယ်လွန်မီ တတိယသားတော် ဒွန်ဂျူအန်အား စပိန်ထီးနန်း အရိုက်အရာလွှဲအပ်ခဲ့သည်။
ဖရန်ကိုအစိုးရက သူ၏ရုပ်အလောင်းကို စပိန်နိုင်ငံတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခွင့်ပြုသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်ကိုနှင့် ကောတေး ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တို့က ဒွန်ဂျူအန်၏သားတော် ဂျူအန်ကာလိုမင်းသားကို ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်ကို မရှိသည့်နောက် စပိန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံရန် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့လေ သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:စပိန်နိုင်ငံ။