kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၈၃ တွင် ဗဟို ကော်မတီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ကာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ၁၂ ကြိမ်မြောက် ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံ ကွန်ဂရက်တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံကျင်းပသည့် ၁၃ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဂရက်တွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ထပ်မံ ရွေးချယ်ခံရကာ ကွယ်လွန်ချိန် အထိ ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပေသည်။
အခြား လုပ်ငန်းများ ၁၉၈၈ တွင် မြန်မာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ် အဖွဲ့ချုပ်၏ အလုပ်အမှုဆောင် အဖြစ် ၂၀၀၄ မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ အကြံပေး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနျစ်အထိ အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစု၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ ကောင်စီတွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၈ အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ကောင်စီ သဘာပတိ အဖွဲ့ဝင်နှင့် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ တစ်ဦးအနေဖြင့် လည်းကောင်း တာဝန်များစွာ ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း ပဒို စောဘသင်စိန် သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် အသက် ၈၁ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ကာ ဈာပန အခမ်းအနားကို ကရင် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်၌ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပ ပြီးစီးခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး နော်အုံးမြိုင် နှင့် သား ၁ ဦး၊ သမီး ၃ ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အရ လွတ်လပ်သွားသော ကွယ်လွန်သူ ပဒို စောဘသင်စိန်၏ နေရာကို ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သူ စောတာမလာဘော က နောက်တစ်ကြိမ် ကွန်ဂရက် မတိုင်မည်အထိ ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့လေသည်။
အဆူဆူသောဘုရားရှင်တို့ မစွန့်အပ်သည့် အဝိဇဟိတဌာနကြီးလေးပါးတွင် သက်ဿနဂိုရ်ပြည်သည် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံဂင်္ဂါမြစ် တောင်ဘက်၌ တည်ရှိသောဒက္ခိဏပဉ္စလတိုင်း (ယခုအခေါ်ဥတ္တရ ဒေသပြည်နယ်) ၏ရှေးအရံမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
အာဂရာနယ် ဗာရုစဗက်(ဖာရုခါဗာဒ်)စီရင်စုတွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့အိန္ဒိယ မီးရထား လမ်းမကြီးရှိကိုဟာဗာဒ်နှင့် ဖာရုခါဗာဒ်လမ်းခွဲပေါ်တွင် တည်ရှိသော ပက္ခနာဘူတာမှငါးမိုင်ကွာဝေးသည်။
ယင်း လမ်းခွဲပေါ်ရှိ မိုတာခေါ်ဘူတာမှာလည်း ငါးမိုင်ပင်သွားရသည်။
ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏အနောက် မြောက်ဘက် ၃ဝ၆မိုင်ဝေး၍ မဓုရာပြည်မှ လေးယူဇနာ ၃၂မိုင်ဝေးကြောင်းဆိုသည်။
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာပါဠိ ဟာရိယဝတ္ထုအဖွင့်၌ သင်္ကဿ နဂိုရ်ပြည်သည် သာဝတ္ထိပြည်မှ ယူဇနာသုံးဆယ် ကွာဝေးသည်ဟုဆိုသည်။
ယခုသင်္ကဿရွာ သံကိသာ)ဟုခေါ်သည်။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဘိုးတော်အဉ္စန မင်းဖြိုကြွင်းသက္ကရာဇ် ၁ဝ၉ခုဝါဆိုလပြည့် ကျော်တစ်ရက်နေ့မှ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့အထိ ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ မယ်တော်ဖြစ်ဖူးသော သန္တုဿိတ နတ်သားကိုအကြောင်းပြု၍ အဘိဓမ္မာတရားကိုဟောကြား တော်မူပြီးနောက် တာဝတိံသာ၌ပင် ပဝါရဏာပြု၍ လူ့ပြည်သို့သက်ဆင်းတော်မူသည့်အခါ သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည် အရှေ့တံခါးဝသို့ ဦးစွာခြေချတော်မူသည်ကိုစွဲ၍ ဗုဒ္ဓဝါဒီအပေါင်းတို့သည် သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည်ကို အလေး အမြတ်ထားကြခြင်းဖြစ်သည်။
တာဝတိံသာ၌မြတ်စွာဘုရားသည် ဝါတွင်းသုံးလတရားဟောနေစဉ် လူ့ပြည်၌စုဝေးနေကြသော ၃၆ယူဇနာမျှလောက်သော ပရိသတ်တို့သည်သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၈ ရက် နေ့သို့ရောက်လတ်သော် ရှင်မောဂ္ဂလာန်၏ အထံသို့ချဉ်းကပ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည်လူ့ပြည်သို့မည်သည့် နေ့တွင်မည်သည့်နေရာသို့ သက်ဆင်းမည့်အကြောင်းသိလိုသဖြင့် လျှောက်ထားကြလေသည်။
ရှင်မောဂ္ဂလာန်လည်း ဘုရားအထံတာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ကြွရောက်၍ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားသောအခါ မြတ်စွာဘုရားသခင်က ချစ်သားမောဂ္ဂလာန်. သင်၏ နောင်ကြီးဖြစ်သော သာရိ ပုတ္တရာသည် အဘယ်ပြည်၌ ဝါကပ်သနည်းဟုမေးတော်မူ၏။
အရှင်ဘုရားသင်္ကဿနဂိုရ် ပြည်၌ဝါကပ်ပါသည်'ဟုလျှောက်ကြားသောအခါ ချစ်သားမောဂ္ဂလာန်·ငါဘုရားသည်လည်း ဤနေ့မှနောက် ခုနစ်ရက်မြောက်ဖြစ်သောသီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့၌ သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည်၏အရှေ့တံခါးအနီး၌ ငါသက်တော်မူလတ္တံ့၊ ငါ့ကိုဖူးမြင်လိုသောသူတို့သည် သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည်သို့လာစေကုန်၊ ဤမျှသော ခရီး၌တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူအား ဆန်ရေရိက္ခာထုပ်ယူခြင်း မည်သည်မရှိစေလင့်''ဟု မှာတော်မူလိုက်သည်။
ရှင်မောဂ္ဂလာန်လည်း ဘုရားသခင် မှာတော်မူသည့်အတိုင်းပရိသတ်တို့အားကြားတော်မူ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် လူ့ပြည်သို့သက်အံ့သော အကြောင်းကို သိကြားမင်းသိလေသော် လက်ယာရွှေ စောင်းတန်း၊ လက်ဝဲငွေစောင်းတန်း၊ အလယ်၌ပတ္တမြားစောင်းတန်းအားဖြင့် စောင်းတန်းသုံးသွယ်တို့ ၏အခြေသည် သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည် အရှေ့တံခါးဝတွင်ချ၏။
စောင်းတန်းဦးသည် မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်၌ဖြစ်၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်၌ရပ်တော်မူ၍ နတ်ပြည်မှသက်သော ပြာဋိဟာကိုပြုလုပ်၍ အထက်ကိုကြည့် တော်မူ၏။
ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် ဟင်းလင်း တစ်ပြင်တည်းဖြစ်၏။
တူရူဖြစ်သော အရပ်၊ထောင့်တို့ကိုကြည့် တော်မူသော် အသိန်းမကများစွာသောစကြဝဠာတို့သည် ဟင်းလင်းတပြင်တည်းဖြစ်ကုန်၏။
လူတို့သည်နတ်တို့ကို မြင်ရကုန်၏။
ထိုနေ့၌မြတ်စွာဘုရား၏ တင့်တယ်ခြင်းကို ကြည့်၍ ၃၆ယူဇနာအဝန်းရှိသော ပရိသတ်၌ တစ်ယောက်သောသူသည် ဘုရားဆုကိုမတောင်းသူမရှိ၊ နတ်တို့ကရွှေစောင်းတန်း၊ ဗြဟ္မာတို့ကငွေစောင်းတန်း၊ ဘုရားသခင်က အလယ်ပတ္တမြားစောင်းတန်းဖြင့် သက်တော်မူ၏။
ပဉ္စသီခနတ်သားသည် ဗေလုဝစောင်းကို ပို်က်ကာ မြတ်စွာဘုရား၏ လက်ယာနံပါး၌သက်၏။
မဟာဗြဟ္မာသည် မြတ်စွာဘုရားကိုထီးမိုး၍ နောက်မှလိုက်၏။
သုယာမနတ်သားသည် သားမြီးယပ်ကိုင်၍ ယပ်ခတ်လိုက်၏။
ယင်းသို့သောအခြံအရံဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သင်္ကဿနဂိုရ် ပြည်၏အရှေ့တံခါးဝ စောင်းတန်းရင်း၌ ရပ်တော်မူသည်။
ခပ်သိမ်းသောဘုရားတို့သည် ယမိုက်ပြာဋိဟာ ပြပြီးလျှင် အရှေ့တံခါး၌နတ်ပြည်မှသက်ခြင်း၊ ထိုသက်ရာအရပ်၌လူနတ်တို့ ကိုးကွယ်စိမ့်သောငှာ လက်ယာခြေဖဝါးတော်အရာကို တည်စေခြင်းသည်ဘုရားတကာတို့၏မရွေ့သောအရာတည်း။
ဘုရားသခင် သက်ဆင်းသော စောင်းတန်းကြီးသုံးခုသည် မြေသို့ဝင်၍ လှေခါးထစ်ခုနစ်ခုသာကြွင်းကျန်၏။
သီရိဓမ္မာ သောကမင်းကြီးသည် ထိုလှေကား၏အဆုံးကို သိလို၍ တူးဖော်စေရာ အောက်ရေဝါတိုင်သော်လည်း အဆုံးကို မတွေ့၍ ထိုနေရာ၌ ကျောင်းတော်ကြီးဆောက်သည်ဟုဆိုကြသည်။
ဘုရားသခင်သက်ဆင်း၍ ခြေတော်ရာချရာ ဖြစ်ဟန်တူသော နေရာတွင်သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်စိုက်ထူခဲ့ရာ ယခုအခါ ကျောက်တိုင်သည် ကျိုးပဲ့ပျက်စီးသွားပြီ ဖြစ်သဖြင့် ကျောက်တိုင်အထွတ်ဖြစ်သော ကျောက်ဆင်ရုပ်ကို ထိုနေရာ၌တွေ့နိုင်သည်။
ကျောက်ဆင်ရုပ်နှင့်ကပ်လျက် တောင်ဘက်တွင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း ဆောက်ခဲ့သည်ဆိုသော ကျောင်းတော်ရာ တစ်ခုရှိသည်။
ထိုဒေသတစ်ဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း ဘုရားကျောင်း ကန်စေတီနှင့်မြို့ရိုးပျက်များကိုခြောက်မိုင်ပတ်လည်၌ အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
သင်္ကဿရွာမှ အဆောက်အအုံ နေအိမ်များသည် အခြားရွာမှ နေအိမ်များကဲ့သို့ရွှံ့နှင့်ဆောက်ကြ သည်မဟုတ်ဘဲ ထိုဒေသ၌အနှံ့ပျံ့နေသည့် အပျက်အစီးများ မှာကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြား၊ အုတ်တို့ဖြင့်ဆောက်လုပ်ထား ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ အထွတ်အမြတ်နေရာများ။
thumb|သင်္ကန်း ရဟန်းတို့ ဝတ်ရုံသုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်သောသင်္ကန်းသည် အမျိုးအစားအားဖြင့် ခြောက်မျိုးရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ (၁)ခေါမခြည်ဖြင့်ရက်သောသင်္ကန်း၊ (၂)ဝါခြည်ဖြင့် ရက်သော သင်္ကန်း၊ (၃)ပိုးခြည်ဖြင့်ရက်သော သင်္ကန်း၊ (၄)လူမွေး၊သားရဲမွေးတို့မှတစ်ပါးကြွင်းသော သားမွေးတို့ဖြင့်ရက်သော သက္ကလတ်သင်္ကန်း၊ (၅)ပိုက်ဆန်လျှော်ဖြင့် ရက်သောသင်္ကန်း၊ (၆)ခေါမစသောခြည် ငါး မျိုးဖြင့် ရက်သောသင်္ကန်းတို့ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် (၁)ဒုကူလဟုဆိုအပ်သောတစ်စုံတစ်ခုသော လျှော်အထူးဖြင့်ရက်သောဘွဲ့ဖြူသင်္ကန်း၊ (၂) ပဓုဏ္ဏတိုင်းဖြစ် ပိုးခြည်သင်္ကန်း၊ (၃) သောမာရတိုင်းဖြစ်ပိုးခြည်သင်္ကန်း၊ (၄)စိန့်တိုင်းဖြစ်ပိုးခြည် သင်္ကန်း၊ (၅)တန်ခိုးဖြင့်ပြီးသောသင်္ကန်း၊ (၆)နတ်လှူသောသင်္ကန်း၊ ဤခြောက်မျိုးသောသင်္ကန်း တို့သည်လည်းဖော်ပြခဲ့ပြီးသော ခေါမစသောသင်္ကန်းမျိုးအားလျော်သည်ဖြစ်သောကြောင့်ရဟန်းတို့ ဝတ်ရုံသုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်သောသင်္ကန်းများဖြစ်ကြသည်။
ဖော်ပြခဲ့ပြီးသောသင်္ကန်း ၁၂ထည်အနက် ပထမ ခြောက်ထည်ကိုဇာတိ (အမျိုးအစား)သင်္ကန်း၊ ဒုတိယ ခြောက်ထည်ကို အနုလောမ (အလျော်)သင်္ကန်းဟုခေါ်ဆိုကြ သည်။
အနုလောမသင်္ကန်းခြောက်ထည်တွင် ဘွဲ့ဖြူသင်္ကန်းသည် ပိုက်ဆန်လျော်သင်္ကန်းအားလျော်သည်။
ပဓုဏ္ဏ၊သောမာရ၊စိန ဤသုံးထည်သောသင်္ကန်းသည် ပိုးခြည်သင်္ကန်းအားလျော်သည်။
တန်ခိုးဖြင့်ဖြစ်သောသင်္ကန်း၊ နတ်လှူသောသင်္ကန်း၊ ဤသင်္ကန်း နှစ်ထည်သည် ခေါမစသောသင်္ကန်း ခြောက်မျိုးအားလျော်သည်။
စီဝရ(သင်္ကန်း)ဟူသောအမည်သည် သင်းပိုင်၊ ဧကသီ၊ နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီး ဤသုံးထည်၏ အမည်သာမဟုတ်၊ ရဟန်းအသုံးအဆောင်အဝတ်အထည်မှန်သမျှ စီဝရမည်သည်သာ ဖြစ်၏။
အဓိဋ္ဌာန် (မြဲစွဲစွာဆောက်တည်ခြင်း) ဟုဆိုအပ်သော ဝိနည်းမှု၊ သို့မဟုတ်ဝိကပ္ပနာ (မိမိဥစ္စာ အဖြစ်မှ ကင်းအောင်ပြုခြင်း)ဟုဆိုအပ်သော ဝိနည်းမှုတစ်ခုခုပြုလုပ်၍ သုံးဆောင်ဝတ်ရုံရသော သင်္ကန်းသည် အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် ကိုးထည်ရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ (၁) အိပ်ရာခင်း၊ (၂) မျက်နှာသုတ်ပုဝါ၊ (၃) ပရိက္ခာရစောဠ (ထိုထိုကိစ္စ၌သုံးစွဲရန် ပိတ်စ၊ဖျင်စ စသောအဝတ်)၊ (၄) နိသီဒိုင်၊ (၅) အမာလွှမ်း သင်္ကန်း၊ (၆) မိုးရေခံသင်္ကန်း၊ (၇) သင်းပိုင်၊ (၈) ဧကသီ၊ (၉)နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီးတို့ဖြစ်ကြသည်။
သင်္ကန်းကိုးထည်အနက် (၁)အိပ်ယာခင်း၊ (၂)မျက်နှာ သုတ်ပုဝါ၊ (၃)ပရိက္ခာစောဠ၊ဤသုံးထည်တို့၌ အကြီးဆုံး အရွယ်ပမာဏသည်မည်မျှရှိရမည်ဟု သတ်မှတ်ချက်မရှိ။
အသေးဆုံးမူကားလက်သမားတောင် (ကိုက်တောင်) အားဖြင့် အလျားတစ်တောင်၊ အနံတစ်ထွာရှိရသည်။
သို့မှသာအဓိဋ္ဌာန်၊ ဝိကပ္ပနာလောက်သည်။
အရေအတွက်အားဖြင့် အိပ်ယာခင်းသည်တစ်တည်သာအပ်သည်။
မျက်နှာသုတ် ပုဝါသည် နှစ်ထည်အပ်သည်။
အပရေဝါဒအားဖြင့် အထည်များစွာအပ်သည်ဟုဆိုသည်။
ပရိက္ခရာ စောဠသည် အရေအတွက်အကန့်အသတ်မရှိ၊အပ်သည်။
(၄)နိသီဒိုင်၊ ရဟန်းတို့သည် မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ်အာဟာရတို့ကို သုံးဆောင်ကြပြီးနောက် သတိသမ္ပဇဉ်ကင်းလျက်အိပ်ပျော်ကြ သည့်အခါ အိပ်မက်မက်၍ သုက်လွှတ်သဖြင့်ကိုယ်ခန္ဓာ၊ သင်္ကန်း၊ကျောင်း၊ အိပ်ရာနေရာတို့ကို သုက်အညစ်အကြေးများ ဖြင့်လူးပေလိမ်းကျံမိကြသည်။
ယင်းကိုမြတ်စွာဘုရားမြင်တော်မူ၍ ကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်စေခြင်း၊ သင်္ကန်းကိုစောင့်ရှောက်စေခြင်း၊ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကိုစောင့်ရှောက်စေခြင်းငှာ နိသီဒိုင်ကို ခွင့်ပြုတော် မူသည်။
နိသီဒိုင်ကိုအိပ်ရာခင်း၊ အိပ်ရာလွှမ်းကဲ့သို့လည်း ခင်း၍လည်းထိုင်နိုင်၊အိပ်နိုင်သည်။
ဆွမ်းစား သည့်အခါ ဆွမ်းဟင်းစက်များမပေမကျံစေရန် တစ်ပိုင်းကိုခင်း၍ အမြိတ်အဆာတို့ကို တင်ပလ္လင်ပေါ်၌ တင်ကာအသုံးပြုကြသည်။
အထူးအားဖြင့်သင်းပိုင်အတွင်း ရှေ့တည့်တည့်ကခံ၍ ဝတ်ဖို့ရန်ဖြစ်သည်။
ဝတ်သည့်အခါ ရှေ့ဘက်ကခံဝတ်လျှင် အလယ်က အမြိတ်စကိုနောက်သို့ ခါးတောင်းကျိုက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နောက်ဘက်ကခံ ဝတ်လျှင်ယင်းအလယ်မြိတ်စကိုပေါင်ကြားမှရှေ့သို့ယူ၍ကြိုး ငယ်ဖြင့်ချည်ကာဝတ်ရသည်။
နိသီဒိုင်၏အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ မြတ်စွာဘုရား၏ အထွာတော်ဖြင့်အလျားနှစ်ထွာ၊ အနံ တစ်ထွာခွဲ၊ အမြိတ် အဆာတစ်ထွာရှိရမည်ဟုသတ်မှတ်ချက်ရှိသည်။
မြတ်စွာဘုရား၏အထွာသည် ရှင်စောတစ်ထွာ၊ မဇ်သုံးထွာဟုဆိုသည့်အတိုင်း မဇ္ဈိမပုရိသလူ လတ်တန်းစား၏ သုံးထွာနှင့်ညီမျှသည်။
မဇ္ဈိမပုရိသ၏အထွာ တစ်တောင်သည် လက်သမားတို့၏ အထွာ၊ အတောင် (ကိုက်ထွာ၊ ကိုက်တောင်)နှင့်တူညီသည်။
နိသီဒိုင်သင်္ကန်းသည် ဆရာတော်ဦးဗုဓ်ခေတ်ကပင် သုံးစွဲရိုးအစဉ်အလာကင်းပြတ်ဟန်ရှိသည်။
ဆရာတော်သည် ခုဒ္ဒသိက္ခာနိဿယတွင် ဤနိသီဒိုင်နကားယခုပြုလုပ်ရိုး သုံးဆောင်ရိုး ပြတ်လေပြီဟု မှာတော်မူသည်။
(၅)အမာလွှမ်းသင်္ကန်း၊ ခါးနှင့်ဒူးဆစ်အကြား၌ယားနာ၊ ဝဲနာ၊ သွေးစုနာစသောအရည်ထွက်သည့် အနာများပေါက်လျှင် သင်းပိုင်ကိုပေကျံမည်စိုးသောကြောင့် ထိုအနာများကိုဖုံးလွှမ်း ကာကွယ်ဖို့ ရန်သုံးဆောင်ခွင့်ပြုသောသင်္ကန်းမျိုးဖြစ်သည်။
အမာလွှမ်းသင်္ကန်း၏ အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ မြတ်စွာဘုရား အထွာတော်ဖြင့်အလျားလေးထွာ၊ အနံနှစ်ထွာရှိရသည်။
(၆)မိုးရေခံသင်္ကန်း၊ မိုးအခါ၌ ဝဿိကာသာဋိကာ ဟူသောအမည်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်တင်၍အခြားကာ လ၌ဝိကပ္ပနာ ပြု၍ဖြစ်စေ၊ ပရိက္ခာစောဠ(အသုံးအဆောင်အဝတ်) အဓိဋ္ဌာန် တင်၍ဖြစ်စေ ဆောင်အပ် သောသင်္ကန်းကို မိုးရေခံသင်္ကန်းဟုခေါ်သည်။
ယင်းကိုမိုးရွာသည့်အခါဝတ်၍ (ရေသနုပ်ကဲ့သို့အသုံးချ၍) မိုးရေကိုခံခြင်း၊ ချိုးခြင်းဖြင့် အသုံးပြုရသည်။
မိုးရေခံသင်္ကန်း၏ အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ ကိုက်တောင်ဖြင့်အလျားကိုးတောင်၊ အနံခုနစ်တောင်ရှိရသည်။
ယင်းကိုသင်္ကန်းဟုဆိုသော်လည်း သင်္ကန်းရောင်ထွက်အေင် ဆိုးမှအပ်သည်မဟုတ်၊ အဆင်းပျက်ရုံဆိုးကာမျှဖြင့်အပ်သည်။
(၇)သင်းပိုင်၊(၈)ဧကသီ၊(၉)နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီး၊ ဤသင်္ကန်းသုံးထည်ကိုတိစီဝရိက်သင်္ကန်း ဟုခေါ်သည်။
တိစီဝရိက်သင်္ကန်းကို ရဟန်းတို့ဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ရန် ဘုရားသခင်ခွင့်မပြုမီရှေးအခါကရဟန်းတို့သည် ပံသုကူ သင်္ကန်းများကိုသာဝတ်ရုံသုံးဆောင်ကြသည်။
ရဟန်းတိုအား လူဒါယကာတို့လှူဒါန်းသည့် သင်္ကန်းကိုဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ခွင့်ပြုရန် ဆရာဇီဝက ကလျှောက်ထားတောင်းပန်ရသည်။
ထိုအခါမှ ရဟန်းတို့သည် ပံသုကူ သင်္ကန်းကိုလည်းကောင်း၊ လူဒါယကာတို့လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းကိုလည်းကောင်းဝတ်ရုံသုံးဆောင်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ထိုစဉ်က စံနစ်တကျဖြတ်ချုပ်၍ ဝတ်ရုံသုံးဆောင်ကြ သည်မဟုတ်သေးပေ။
စံနစ်တကျချုပ်ခြင်း အခါတစ်ပါးတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့မှ ဒက္ခိဏဂိရိဇနပုဒ်သို့ ဒေသစာရီကြွချီတော်မူသည်။
လမ်းခရီးအကြားတွင် လေးထောင့် လယ်ကန်သင်းဖွဲ့သောအလျားမှလည်းကောင်း၊ အနံမှ လည်းကောင်း ရှည်စွာလယ်ကန်သင်းထုတ်ချင်းထွင်း၍ ခရီးလေးဆုံကဲ့သို့ လယ်ကန်သင်းဖွဲ့သောမဂဓ တိုင်းသားတို့၏ လယ်ကွင်းကိုမြင်တော်မူသည်။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက အရှင်အာနန္ဒာအား လယ်ကွင်းပုံစံနည်းပေး ၍ချုပ်လုပ်စီရင် စေတော်မူသည်။
အရှင်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရား ခိုင်းစေတော်မူ ချက်အရ ရဟန်းများဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ရန်အတွက်မြောင်းရှည်၊ မြောင်းတို၊ အိမ်ဝန်းကြီး၊ အိမ်ဝန်းငယ်၊ အလယ်ခေါင်၊ ခေါင်ရံ၊အနားပတ်တို့ကို ဖြတ်သင့်သည်ကိုဖြတ်၊ စပ်သင့်သည်ကို စပ်၍ စံနစ်တကျချုပ်လုပ်စီရင်လေသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ မြောင်း၊ အိမ်စသည်ဖြင့် ဖွဲ့ချုပ်သောသင်္ကန်းကို ရဟန်းတို့ဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ကြသည်။
ရဟန်းတို့သည် စံနစ်တကျဖွဲ့ချုပ်သော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံခွင့်ရပြီးသည့်နောက်ပိုင်း၌ အထည်အရေအတွက် ကန့်သတ်ချက်မရှိသေးသည်ဖြစ်ရကား ရရှိသမျှသင်္ကန်းများကို ဆောင်ကြ၊ ဝတ်ကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် ဂေါတမကမည်သောစေတီပညောင်ပင်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် ချမ်းအေးသော ဆောင်းဥတု အခါဖြစ်သည့် တပို့တွဲ၊ တပေါင်းနှစ်လတို့အကြားဖြစ်သော ရှစ်ညဉ့်တို့၌ ဆီးနှင်းကျသည့်ညဉ့်အခါဝယ် လွင်တီးခေါင်၌ ပထမအကြိမ် တစ်ထည်တည်း ခြုံရုံလျက် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအကြိမ်နှစ်ထည်ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း၊ တတိယအကြိမ် သုံးထည်ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း၊ စတုတ္ထအကြိမ် လေးထည် ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း ဆောင်းဥတုအအေးဒဏ်ကို ကိုယ်တော်တိုင်စမ်းသပ်တော်မူသည်။
ထိုနောက် ချမ်းတတ်သော ရဟန်းတို့အတွက် သင်္ကန်းသုံးထည် (လေးထပ်)ရှိလျှင် မျှတနိုင်ပြီဟုအကြံဖြစ်ကာ နှစ်ထပ်သောသင်္ကန်းကြီး၊ တစ်ထပ်သောဧကသီ၊ တစ်ထပ်သောသင်းပိုင် ဤသင်္ကန်း သုံးထည် (တိစီဝရိက်) တို့ကိုခွင့်ပြုတော်မူသည်။
သင်္ကန်းသုံးထည်အနက် သင်းပိုင်၏အရွယ်ပမာဏမှာ (အငယ်ဆုံး) အလျားငါးတောင်ဆုပ်၊ အနံနှစ်တောင်ထွာ၊ သို့မဟုတ် နှစ်တောင်၊ ဧကသီနှင့်သင်္ကန်းကြီး၏ အရွယ်ပမာဏမှာ အလျားငါး တောင်ဆုပ်၊ အနံသုံးတောင်ဆုပ် ရှိရသည်။
ဤသို့ပြဆိုခဲ့သော အတိုင်းအထွာများမှာ သင်္ကန်း ပိုင်ရှင်၏ အတိုင်းအထွာများဖြစ်သည်။
တောင်ဆုပ်ဟူရာ၌ လေးတောင်ကို အပြည့်တောင်၍ နောက်ဆုံးအတောင်ကိုသာ လက်သီးဆုပ်၍ တောင်ရသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတောင် အားလုံးကိုပင် လက်သီးဆုပ်၍ တောင်ရသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊အယူအဆနှစ်မျိုးရှိသည်။
အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ ဘုရားရှင်၏ သင်္ကန်းတော် ပမာဏအောက် လျော့စေရမည်။
ဘုရားရှင်၏ သင်္ကန်းတော်အရွယ်ပမာဏမှာ ဘုရား အတိုင်းအထွာတော်ဖြင့် အလျားလေး တောင်ထွာ၊ အနံသုံးတောင်ရှိသည်။
အခန်း သင်္ကန်းချုပ်ရာ၌ ငါးခန်း သော်လည်းကောင်း၊ ငါးခန်းထက် အလွန်သော်လည်းကောင်း ကောင်းစွာဖြတ်တောက်၍ အိမ်ဝန်းကြိီး၊ အိမ်ဝန်းငယ် ဖွဲ့ကာချုပ်ရသည်ဟုဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်တွင်လာသည်။
ထိုကြောင့်ကြီးသော အနံရှိသောအဝတ်ကိုမဖြတ်ဘဲ ချုပ်ရိုးချုပ် ကြောင်းသာပြ၍မချုပ်ရ။
နှစ်ခန်း၊သုံးခန်း လေးခန်းဖွဲ့ သဖြင့်လည်း မချုပ်ရ။
ငါးခန်း၊ ငါးခန်းထက်အလွန်ဖွဲ့ကာ တလုပ်မြောင်းငယ် စသည်တို့၌ ဖြတ်၍ချုပ်ရသည်။
မူရင်း ပါဠိတော်၌ငါးခန်း၊ ငါးခန်းထက်အလွန်ဟုလာသည်။
အဋ္ဌကထာ ၌ငါးခန်း၊ခုနစ်ခန်း၊ကိုးခန်း၊၁၁ ခန်းဟုပြသည်။
ယောဇနာ၌ကား ဝါသဒ္ဒါဖြင့် ၁၁ခန်း ထက်အလွန် ၁၃ခန်းစသည် တို့ကိုလည်းချုပ်နိုင်ကြောင်းပြဆိုထားသည်။
ဆိုးရည် သင်္ကန်းဆိုးရာ၌ အပ်သော ဆိုးရည်တို့မှာ (၁) နနွင်းဥမှတစ်ပါး အမြစ်ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၂)ထန်းကျင့်၊ ပိန်းနဲနွယ်တို့မှတစ်ပါး ပင်စည်ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၃)မည်းရွက် ဒန်းရွက်တို့မှတစ်ပါး အရွက်ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၄)တောက်ရပ်၊ ကြာပိုင်ခေါက်တို့မှတစ်ပါး အခေါက် ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၅)ဝတ်ပန်းပွင့်၊ပေါက်ပွင့်တို့မှတစ်ပါး အပွင့်ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၆) အသီးဆိုးရည်အားလုံး ဤဆိုးရည်များသည်အပ်သောဆိုးရည်များဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သင်္ကန်း၊ ကျောင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော ကပ္ပိယတာဝန်များ သင်္ကန်းအဓိဋ္ဌာန်တင်နည်း, စောင့်ရှောက်နည်း, စွန့်နည်း သင်္ကန်း ဝိကပ္ပနာပြုနည်း အလုံးစုံ မဖြတ်သော သင်္ကန်း အပ်, မအပ် ကိုးကား Category:ဘာသာရေးCategory:ရဟန်းဝိနည်းများ။
သင်္ကန်းပင် (Hopea odorata) သင်္ကန်းပင်(Hopea odorata)၏ အရွက်များ အာရှတိုက် အပူပိုင်းဒေသပေါက် အမြဲစိမ်းတောနှင့်စွတ်စိုသော တောများတွင် ပေါက်ရောက်သည့် သင်္ကန်းပင်သည်မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၊ အထူးသဖြင့်ထားဝယ်နှင့် မြိတ်ခရိုင် သစ်တော များတွင်အမြောက်အမြား ပေါက်ရောက်သည်။
ပျဉ်းမနားခရိုင်သည် သင်္ကန်းပင် ပေါက်ရောက်ရာဒေသ တို့တွင်မြောက်ဘက်အကျဆုံး နယ်ဖြစ်လေသည်။
သင်္ကန်းပင်နှင့်ဆင်တူယိုးမှားအပင်များစွာရှိရာ ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ဟိုပီယာအော်ဒိုရေတာ(Hopea odorata)ခေါ် သင်္ကန်းပင်နှင့် ဟိုပီယာမိုင်နျူတီဖလော်ရာ(Hopea minutiflora; ယခုအခါတွင် Hopea sangalHopea minutiflora C.E.C.Fisch. (Plants of the World Online, Kew Science). Retrieved 8 April 2020)ခေါ် သင်္ကန်းမ ကလေးပင်တို့သည် သင်္ကန်းပင် စစ်စစ်နှစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ယင်းတို့သည် ကညင်၊ ကောင်းမှု၊ သစ်ယာ၊ အင်၊ အင်ကြင်း၊ တို့နှင့်မျိုး ရင်းတူဖြစ်၍ ဒစ်ပတာရိုကာပေစီအီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။
မြင့်မားစွာပေါက်ရောက်နိုင်သော တောသစ်ပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။
ပင်စည်၏အညိုရောင်သန်းသော အနက်ရောင်အပွေးတွင် အက်ကြောင်းငယ်များရှိသည်။
အဖျားသို့တဖြည်းဖြည်း ရှူးသွားသောအရွက်မျိုးရှိ၍ အရွက် ကြောများ၏ အရင်းထောင့်၌ မှဲ့ကလေးများ ရံဖန်ရံခါပါ ရှိတတ်သည်။
အပွင့်ဖြူဖြူကလေးများ တဖက်သတ်တည်း ထွက်သော ပန်းခက်မျိုးပွင့်သည်။
ပွင့်ဖတ်နှင့်ပွင့်ချပ် ငါးခုစီရှိသည်။
ပွင့်ဖတ်သည်အနားတဖက်လိပ်ဝင်နေသည်။
ပွင့်ချပ်တို့သည်ပူးတွဲအသီးသီးသောအခါ အသီးနှင့်အတူပူးတွဲ ထွားကြိုင်းလာသည်။
အသီးတွင်အတောင်ကဲ့သို့ အင်္ဂါနှစ်ခု ပါလေသည်။
သင်္ကန်းပင်၏အသားအရောင်သည်ညိုသည်။
သင်္ကန်း သားသည် ချောမွတ်ကျစ်လျစ်သည်။
တခါတရံ အပေါ်ယံ၌အက်ကွဲတတ်သော်လည်း အသားသေအောင် ပြုလုပ်ရန်လွယ်ကူသည်။
ကုဗပေ တစ်ပေါင်လျှင် ၄၇ ပေါင် အလေးချိန်စီး၍ အတော်အသင့်လေးလံပြီးလျှင် အတော်အသင့် မာကျော၍ ခြမစားနိုင်သဖြင့် ကျွန်းသစ်၏ အရည်အသွေးနှင့်ဆင်ဆင်တူသည်။
သို့သော် ကျွန်းသစ် ထက်ဈေးပေါပြီးလျှင် ပျဉ်းကတိုးလောက် ခွဲဖြတ်စိတ်ဖြာရန် မခဲယဉ်းသဖြင့် ခိုင်မာမှုလိုအပ်သောတံတားဆောက်ခြင်း၊ လှေဆောက်ခြင်း ဇလီဖားတုံးပြုလုပ်ခြင်း စသော လုပ်ငန်းများအတွက်အသုံးကျသည်။
ထို့ပြင်လှည်းများ၊ ရွက်တိုင်များ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂ ပစ္စည်းများပြုလုပ်ရန် အသုံးများသောသစ်မျိုးဖြစ်သည်။
သင်္ကန်းသားဖြင့် ဆောက်လုပ်သော လှေသည် အနှစ်နှစ်ဆယ်ကျော်အထိ ခိုင်ခန့်နေသည်ကိုတွေ့ရသည်။
သင်္ကန်းသားသည် အပြစ် အနာလည်းကင်းသဖြင့် ယခုခေတ်တွင် အထူးသဖြင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၌ မီးရထား ဇလီဖားတုံးများ အတွက် အများဆုံးအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
မြင်ရုံကာမျှဖြင့် သင်္ကန်းပင်နှင့်ခွဲခြားရန် ခဲယဉ်းသောအခြားသစ်ပင်တို့မှာ သင်္ကဒူး (သင်္ကန်းတူ) နှင့် ပန်းသစ်ယာစသည်တို့ဖြစ်သည်။
သင်္ကန်းသားနှင့်အခြား ဆင်တူယိုးမှားသစ်များကို ခွဲခြားသိနိုင်ရန်မှာ သင်္ကန်းသား အစစ်ပေါ်တွင် မြေဖြူဖြင့်ရေးခြစ်လိုက်လျှင် မြေဖြူမှတ်သည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်း အနီရောင်ပြောင်းသွားသည်။
သင်္ကဒူးစသော အခြားသစ်များပေါ်တွင်မြေဖြူမှတ်သည် အဖြူအတိုင်းပင် ရှိနေလေသည်။
သင်္ကန်းပင်မှ သစ်ဆီတစ်မျိုးကိုလည်း ထုတ်ယူရရှိနိုင်သည်။
ထိုသစ်ဆီကိုဆေးဝါးများ၌ထည့်ရန် လည်းကောင်း၊အရောင်တင်ဆီအဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။
သစ်ဆီထုတ်ယူရရှိနိုင်သော အကောင်းဆုံးအချိန်မှာ နွေရာသီ ဖြစ်သည်။
တနင်္သာရီနယ်မှ ထုတ်ယူရရှိသော သစ်ဆီများကို မော်လမြိုင်သို့တင်ပို့ကြသည်။
သင်္ကန်းပင်ကို အချို့ကသစ်ဆင်ကန်းဟုလည်း ခေါ်ဆို ကြလေသည်။
သင်္ကန်းနက်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သင်္ကန်းကျောက်ဟူ၍ လည်းကောင်းခေါ်ဆို၍ သင်္ကန်းပင်မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော အပင်မျိုးရှိသေးသည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဟိုပီယာ ဟယ်ဖာရီ(Hopea helferi)ဟုခေါ်သည်။
ပေ၈ဝ ကျော်ခန့် အထိမြင့်မား နိုင်ပြီးလျှင် လုံးပတ်ခုနစ်ပေရှိသည်။
အသားသည် အလွန်မာကျောသဖြင့် သင်္ကန်းကျောက် ဟုခေါ်ဆိုကြဟန် တူပေသည်။
ဒေါနတောင်တန်းနှင့်တနင်္သာရီရိုးမတို့၌ ပေါက်ရောက်သည်။
ထိုအပင်မျိုးမှ သစ်ဆီကြည်တစ်မျိုးကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်လေသည်။
ကပိလရသေ့စီရင်အပ်သော သံချာသူတြခေါ် ဒဿနိကဗေဒကျမ်းအရ သတ္တဝါသည်နိစ္စဖြစ်သော ပြဓါန(ပါဠိပါန၊အကြီးဖြစ်သော) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပြကတေ့သဘောဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သော တတ္ထ သဘောတရားသည် ပုရိသ ဟုခေါ်သောအတ္တနှင့်ပေါင်းဆုံမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်လှာကြောင်း စသည်တို့ကိုဖော်ပြသောသင်္ချာအတတ်။
ယင်းအတတ်ကို သင်္ချာခေါ်သည်ကား၊ ပကတိ အစရှိကုန်သော နှစ်ဆဲ့ငါးပါး ကုန်သောတတ္ထ(ပါဠိ·တတ္ထမှန်ကန်ခြင်း) သဘောတရားတို့ကို ရေတွက်အပ်သောကြောင့် သင်္ချာအတတ်ခေါ်လေသည်။
ယင်းအတတ်ကို သင်္ချာသူတြ(သက္ကတ·သူတြ၊ ပါဠိ·သုတ္တ၊ အနက်ကိုအကျဉ်းအားဖြင့်ပြသောစကား၊သုတ်။
)၊ သင်္ချာကာရိကာ စသောကျမ်းတို့၌ ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။
သို့ဖြစ်၍ ယင်းသင်္ချာသည်သာလျှင် အဋ္ဌာရသ ၁၈ ရပ်တွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်ဟု သက္ကတကျမ်းဂန် အတတ်ပညာရှင်များ ယူဆကြသည်။
ဂဏိတာအတတ်ကိုမူ ဂဏန်းသင်္ချာ၊ သို့မဟုတ် အက္ခရာသင်္ချာအတတ်ဟု ဆိုလိုသည်ကိုခွဲခြား၍ သိရာ၏။
ဘဝဖြစ်စဉ် ငယ်ဘဝ စကားအရာတွင် တင်္ခဏုပ္ပတ္တိဉာဏ်ထက်မြက် တော်မူသော သင်္ဂဇာဆရာတော် (မြန်မာ ၁၁၇၇-၁၂၄၈) (A.D. 1815 - 1887) သည် ပုဂံမင်း၊ မင်းတုန်းမင်း၊ သီပေါမင်း ဟူသော မင်းသုံးဆက်တိုင်တိုင် ထင်ရှားတော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်ကို စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မြောင်မြို့နယ် ကျေးလက်ပေါက်ချောင်းရွာတွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၇-ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅) နယုန်လဆန်း ၁၄ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင်ဖွားမြင်သည်။
ငယ်မည်မောင်ပို ဖြစ်၏။
ရှင်သာမဏေ၊ ရဟန်းဘဝ မောင်ပို ၁၃နှစ်သားအရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေပြုသည်။
ဘွဲ့မှာ ရှင်အဂ္ဂဓမ္မဖြစ်သည်။
ရတနာပူရ အင်းဝမြို့၊ သဲအင်းသာသနာပိုင် ဆရာတော်ထံသွားရောက် စာပေသင်ယူလျက် ၁၁၉၇ ခုနှစ်တွင်သဲအင်း တိုက်၌ပင် ထီးလင်းဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ရဟန်းဖြစ်သည်။
သုံးဝါရသောအခါ ရွှေဘိုမြို့အနောက်ဘက် သီလုံးဆရာတော် ရှင်စန္ဒိမာထံ သွားရောက် စာပေသင်ယူသည်။
ထိုနောက်စစ်ကိုင်းမြို့၊ အင်းဝမြို့တို့သွားရောက်သီတင်းသုံးသည်။
ဆရာတော်အား မင်းတုန်းမင်းက ပင့်ကာ သင်္ဂဇာချောင်အနီးတွင် ကျောင်းဆောက်တင်လှူသဖြင့်ထိုကျောင်း၌ သီတင်းသုံးသည်ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် သင်္ဂဇာဆရာတော်ဟုတွင်ခေါ် ကျော်စောသည်။
အဂ္ဂဓမ္မာလင်္ကာရ ကဝိဓဇမဟာဓမ္မ ရာဇာဓိ ရာဇဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်လည်း ကပ်လှူခြင်းခံရသည်။
၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် ဆရာတော်သည် နန်းတွင်းရေးတွင် ဝင်မစွက်လိုသဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၄ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းကြွလာတော်မူ၍ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးအရှေ့ဘက် ကျောင်းတော်ရာတိုက်အတွင်း သီတင်သုံးနေတော်မူသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့်မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းမြို့ရွာအသီးသီးတို့မှ ပင့်ဆောင်ချက်အရ ကြွရောက်တော်မူကာ တရားဓမ္မဟောပြောတော်မူခြင်းဖြင့် သာသနာပြုတော်မူသည်။
ဆရာတော်အား မော်လမြိုင်မြို့မှ သိမ်သမုတ်ရန်ကိစ္စအတွက် ပင့်ဆောင်ကြသဖြင့် မော်လမြိုင်မြို့သို့ကြွရောက်ကာ ကျိုက်သံလန်စေတီတော်၏ အရှေ့မြောက်ယွန်းယွန်း ဒီပါရုံကျောင်းမှအနောက်မျက်နှာတာ ၃ဝ ခန့်ကွာသောမြေပြန့်၌ သာသနာ ၅ဝဝဝ ပတ်လုံးမပျက် တည်စေခြင်းငှာ ဓမ္မဝိလာသနိအမည်ရှိသော သိမ်တော်ကြီးကို ကြပ်မတ်ပေးတော်မူသည်။
မော်လမြိုင်တွင် သိမ်သမုတ်ပေးပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်ကြွလာကာ ၁၂၄၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာလကတ္တားမြို့သို့ကြွရောက်၍ ညောင်အုပ်မင်းသား အိမ်တော်၌ တစ်ပတ်သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သွားရန်ပါ ရည်ရွယ်တော်မူသော်လည်း မအောင်မြင်ချေ။
၁၂၄၇ ခုနှစ်နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား မော်လမြိုင်မြို့မှ ဒုတိယအကြိမ် ပင့်ဆောင်ပြန်ရာ ကျိုက်သံလန်စေတီတော် တောင်ဘက် မန်ကျည်းတောကျောင်းတိုက်၌ ခေတ္တတည်းခို ဝါဆိုတော်မူသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၇) ဝါခေါင်လဆန်း ၁ဝ ရက်နာရီပြန် ၂ ချက်တီး အချိန်တွင် သင်္ဂဇာဆရာတော်ဘုရားသည်ဝါတော် ၅၂ သက်တော် ၇၂တွင် မန်ကျည်းတော ကျောင်းတိုက်၌ပင်ပျံလွန်တော်မူသည်။
ထေရုပ္ပတ္တိ ကျောက်စာ သင်္ဂဇာဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကြောင်းအရာ ကျောက်စာကိုလည်းထိုအခါက မော်လမြိုင်မြို့တွင် ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိသော သမာနောဝါဒအသင်းသားတို့က စရိတ်ကြေးငွေ စိုက်ထုတ်ကာ ဝဇီရာရာမ ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ကြပ်မကြည့်ရှုတော်မူလျက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုနှစ်ဝါဆိုလဆန်း ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျိုက်သံလန် စေတီတော်၏ တံတိုင်းအတွင်းဝယ် ကျောက်သလင်းကို ထု၍ပြုစုရေးသားစိုက်ထူထားသည်။
စာပေရေးသားခြင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးရေးသားပြုစုခဲ့သော ကျမ်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ကာယပစ္စဝေက္ခဏာ ကျမ်း၊ စတုရာရက္ခ ကျမ်း၊ ဓာတွတ္ထဒီပက ပါဠိနိသျ၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော် နိသျသစ်၊ ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာ နိသျ၊ ဥပသကောဝါဒ စာကိုယ်၊ ဥပသကောဝါဒ ဋီကာ၊ သိင်္ဂါလောဝါဒ ဆုံးမစာ၊ ဆရာတော်သည်ကျမ်းတတ်စာတတ်ဖြစ်ရုံမက ဉာဏ်လည်း ထက်မြက်သည်။
စကားအရာလည်းကြွယ်ဝ ကျွမ်းကျင်သည်။
ဆရာတော်ဟောပြောဆုံးမလျှင် ဥပမာများ စကားပုံများဖြင့်သာဟော ပြောလေ့ရှိသည်။
ဆရာတော်၏ စကားပုံများကိုကြားနာရသည်မှာ ပြုံးစရာရွှင်စရာဖြစ်သည်။
ဗဟုသုတတိုးစရာလည်းဖြစ်သည်။
'ရှင်မေဓာပုဂ္ဂိုလ်တုံးတိုနှင့်ရေကူးသလို'၊ 'အရက်ပြတ်၍ခွက်ကပ်နှင့်မူးသလို'၊'သက်သေခံလက်ငင်းမအပ်နိုင်၍ မျက်စဉ်းခတ်ခံရပုံ' စသောစကားပုံများသည် သင်္ဂဇာဆရာတော် ပြောဆိုမိန့်ကြား ခဲ့သောစကားပုံများဖြစ်သည်။
ဆရာတော်မိန့်ကြားခဲ့သည့် စကားပုံနှင့်ပုံတိုများကို စုဆောင်း၍ ဥပမာသမူဟဂီရက္ကမကျမ်း ဟူသော အမည်ဖြင့်ထုတ်ဝေထားပါသည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အိမ်ထောင်အသုံးအဆောင်များသည် သင်ဖြူးဖျာ သည်မပါမဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း သင်ဖြူးဖျာ ရက်လုပ်သည့်သင်ကြောရရှိသောသင်ပင်ကို မူမြင်တွေ့ဖူးသူ ရှားပေမည်။
သင်ပင်ကိုသင်ဖြူးဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်။
ထိုအပင်ကိုမြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ရေလျှံသော ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။
သို့သော်မြစ်ရေလျှံ၍ ပို့ချသောသဲမြေထက် နုံးတင်မြေနု ကိုပိုမိုနှစ်သက်သည်။
ထိုကြောင့်သင်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းရှိ ရွှံ့နွံထူထပ်သောစိမ့်မြေများ၌ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းလေသည်။
သင်ပင်သည် ဇင်ဂျီဗာရေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ကလိုင်နိုဂျင်ဒိုင်ကိုတို မားဟုခေါ်သည်။
သင်ပင်၏ပင်စည်သည် အစိမ်းရင့်ရောင်ဖြစ်၍ လုံးပြီးလျှင် ပြောင်ချောနေကာအောက်ပိုင်းတွင် အကိုင်းအလက်များ ရှင်းသည်။
အမြင့်သုံးပေမှခြောက်ပေကျော်ခန့်သာရှိနိုင်သော ခြုံပင်မျိုး ဖြစ်သည်။
ပင်စည်၏အခွံသည်မာကျော၍ အတွင်းသားဖြစ်သောအလယ်အူသည်ပျော့သည်။
သင်ပင် သည်ကျူပင်နှင့်အပင်အနေအထားပုံပန်းသဏ္ဌာန် ဆင်ဆင်တူသော်လည်း ကျူပင်၏ပင်စည်ကဲ့သို့ ဟောင်းလောင်းပေါက် မဟုတ်ပေ။
အပင်၏ အပေါ်ပိုင်းတွင်အရွက်များရှိရာ ယင်းတို့သည်တစ်ရွက်ချင်းထွက်၍ အရွက်လည်းမများလှချေ။
ကျူရွက်ထက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီးလျှင် အရွက်ပုံပန်းသည်အတန်ငယ်ဝိုင်း၍ ချောမွတ်သည်။
ထိုအရွက်တို့သည်ကြောယှက်မဟုတ်ဘဲ ကြောပြိုင်များဖြစ်ကြ လေသည်။
တန်ခူး၊ ကဆုန်မှစ၍ မိုးဦးကျအချိန်အခါတွင် သင်ပင်များပွင့်ပြီးလျှင် အသီးသီးသည်။
လှပဖြူဆွတ်သောအပွင့် များသည် အနံ့မရှိချေ။
လည်ပင်းကျဉ်း၍ ရှည်သောအော်လံ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိလေသည်။
သင်ဖြူးဖျာရက်လုပ်သော အစိတ်အပိုင်းသည် ပင်စည်၏အခွံဖြစ်၍ သင်ခွံဟူ၍လည်းကောင်း၊ သင်ချောဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်ကြ လေသည်။
စာပတီးငှက် အမျိုးမျိုးရှိသည့် အနက် စာပတီးဖြူမျိုးကို သင်ပေါင်းစာဟုလည်း ခေါ်သည်။
သင်ပေါင်းစာသည် ပလိုစီအီဒီးမျိုးရင်းတွင် အက်စထရီဒိုင်နီးမျိုးရင်းခွဲ၌ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအရ လွန်ချူရာစထရိတ်တာ (Lonchura striata) အကူတီကောဒါးဟုခေါ်သည်။
အလျားလေးလက်မခွဲရှိ၍ ဖြူဖွေး သောဖင်ပိုင်းကို ပျံသန်းသည့်အခါ ကောင်းစွာတွေ့ရသည်။
ရွှင်လန်း ဖျတ်လတ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သော်လည်း စာကလေးများကဲ့သို့ လူနှင့်နီးနီးကပ်ကပ်ယဉ်ပါးမှုမရှိချေ။
တောတွင်းရွာများရှိ လယ်ကွင်းနှင့် တောင်ယာများတွင် များသောအားဖြင့်တွေ့ရ၍ စပါးပင်နှင့်ရိုးပြတ်များထဲတွင်အကောင် ၅ဝကျော် ကျော်ခန့်အုပ်ဖွဲ့၍ အစာရှာဖွေစားသောက်နေတတ်ကြသည်။
အစာစားသောက်သည့်အခါ တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် ပူးပူးကပ်ကပ်နေတတ်၍ပျံသန်းသည့်အခါတွင်လည်း ပျားအုပ်ကြီးပျံသွားသကဲ့သို့တစ်အုပ်ကြီးပျံ လေ့ရှိကြသည်။
ပျံသည့်အခါတစ်ရှိန်ထိုးထပျံလေ့ရှိသော်လည်း ခရီးဝေးဝေး ပျံသန်းလေ့မရှိချေ။
ကချင်ပြည်နယ်ရှိတောင်ယာများတွင် ဤငှက်မျိုးသည် စပါးများကိုကုန်လုမတတ်စားတတ်ကြသောကြောင့် အမြဲခြောက်လှန့်နေရသည်။
သင်ပေါင်းစာများသည် မိုးရာသီတွင်သားပေါက်ကြသည်။
အသိုက်ကိုရွာများ၊ လယ်ကွင်းများ နှင့်အတော်ဝေးသော တောထဲ၌မြက်များဖြင့်ပြုလုပ်သည်။
သို့သော်သပ်သပ်ရပ်ရပ် မရှိလှချေ။
သင်ပေါင်းစာမျိုးကို အရှေ့နိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကားကွင်းပြင် များ၌အတွေ့ရအများဆုံးငှက်ဖြစ်သည်။
အခြေအနေ ကောင်းမွန်ပါကပေ ၅ဝဝဝအမြင့်အထိတွေ့မြင်နိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ ကိုးကား ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ။