kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စာချိုး ယနေ့ဖွားစ နွားမနို့သာ၊ မိခင်နွားကြီး စို့ပြီး နေရှာ၊ သမီးနှင့် သား စီးပွားဆိုင်ရာ၊ မိနှင့်ဘ ကျွေးမှ စားရမှာ။
စတုတ္ထ အိပ်မက် right|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၄) (၄) လှည်းတို့၌ ဝန်ကို ဆောင်နိုင်သော နွားကြီးတို့ကို မကမူ၍ နွားငယ်တို့ကိုသာ ကစေကုန်၏။
နွားငယ်တို့လည်း ဝန်ကို မနိုင်၍ လှည်းတို့ကိုလည်း ဆွဲခြင်းငှာ မတတ်နိုင်သည်ကို မြင်မက်ပါသည်။
နောင် တရားမစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အသက်ကြီး ဝါကြီး ပညာရှိကုန်သော သူတို့အား အမတ်၊ တရားသူကြီး စသော ရာထူးစည်းစိမ်တို့၌ မခန့်ထားမူ၍ အသက်၊ ဝါ၊ ပညာ ငယ်ကုန်သော လူငယ်တို့အားသာ ခန့်ထားကြလတ္တံ့။
ထိုအခါ အခွင့်အရေးမသိ၊ မတော် မမှန်ဖြစ်၍ အမှု မပြီး၊ အကျိုးမပြီး ရှိသောအခါ လူငယ်တို့သည် မိမိတို့၏ ရာထူး စည်းစိမ်ကို စွန့်ကြလတ္တံ့။
လူကြီးတို့သည်လည်း ငါတို့မှာ ပြင်ပကသာ ဖြစ်၏ဟု လျစ်လျှူပြု၍ နေကြလကုန်လတ္တံ့။
သို့ဖြစ်၍ တရားမစောင့် အမှုမပြီးကြသည်နှင့် မင်းနှင့်တကွ တိုင်းပြည်ပါ ဆုတ်ယုတ် ပျက်ဆီးကြလတ္တံ့။
စာချိုး နွားကြီးမကြိုက် ဝင်တိုက်နွားငယ်၊ မရုန်းနိုင်ဘဲ ဝပ်လဲနေတယ်၊ ကြီးသူဖယ်ရှား မြှောက်စားလူငယ်၊ တိုင်းပြည်ရေး ရှုပ်ထွေး ပွေတော့မယ်။
ပဉ္စမ အိပ်မက် left|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၅) (၅) ခံတွင်း နှစ်ခုရှိသော မြင်းသည် ကျွေးလာသော မုယောစပါး စသည်တို့ကို ခံတွင်းနှစ်ခုဖြင့်ပင် စားသည်ဟု မြင်မက်ပါသည်။
နောင် တရားမစောင့်သော မင်းတို့လက်ထက်၌ တရားမစောင့်သော တရားသူကြီးတို့သည် နှစ်ဖက်သော အမှုသည်တို့မှ ပေးသော တံစိုးလက်ဆောင်တို့ကို စား၍ အမှုတို့ကို မမှန်မကန် ဆုံးဖြတ်ကြကုန်လတ္တံ့။
စာချိုး ခံတွင်းနှစ်ခွ မြင်းလှ ရာဇာ၊ ကျွေးကျွေးသမျှ မဝနိုင်ပါ၊ မှူးမတ်မင်းစိုး လာဘ်ထိုးသူရှာ၊ နှစ်ဖက်စား တရားစီရင်မှာ။
ဆဋ္ဌမ အိပ်မက် right|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၆) (၆) အဖိုးတစ်သိန်း ထိုက်သော ရွှေခွက်ကို မြေခွေးဖိုအား ကျင်ငယ်စွန့်ရန် ပေး၏။
မြေခွေးလည်း ထိုရွှေခွက်၌ ကျင်ငယ်စွန့်သည်ဟု မြင်မက်ပါသည်။
နောင် တရားမစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အမျိုးမြတ်သော သူတို့သည် အချီးအမြှောက် မခံရ၊ ဆင်းရဲကြ၍ အမျိုးယုတ်သော သူတို့ အစိုးတရ ကြွယ်ဝ ချမ်းသာကြလတ္တံ့။
ထိုအခါ အမျိုးမြတ်တို့ အသက် မွေးခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ကုန်သည် ဖြစ်၍ မိမိတို့ သမီးတို့ကို အမျိုးယုတ်တို့အား ပေး၍ အသက်မွေး ကြကုန်လတ္တံ့။
စာချိုး ခွေးအိုထံဆက် ရွှေခွက်သိန်းတန်၊ ကျင်ငယ်အမြဲ ခွက်ထဲ စွန့်ပြန်၊ မျိုးမြတ်သမီး ပစ္စည်းမက်ဟန်၊ အမျိုးယုတ် လင်လုပ် ပေါင်းဆက်ဆံ။
သတ္တမ အိပ်မက် left|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၇) (၇) တစ်ယောက်သော ယောက်ျားသည် အင်းပျဉ်၌ ထိုင်လျက် လွန်ကို ကျစ်၍ ခြေရင်း၌ ထား၏။
ထို အင်းပျဉ်အောက်၌ရှိသော ဆာလောင်သော မြေခွေးမသည် ထိုယောက်ျား မသိစဉ်လျှင် ထိုလွန်ကို စား၏ ဟု မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ မိန်းမတို့သည် အစားအသောက်၊ အဝတ်၊ အနေအထိုင် စသည်တို့၌ လော်လည်ခြင်း ရှိ၍ မိမိတို့ လင်ယောက်ျားသည် ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ ရှာဖွေ စုဆောင်းအပ်သော ဥစ္စာ ပစ္စည်းတို့ကို အဝတ်အစား၊ အစားအသောက် တို့၌ လည်းကောင်း၊ သောက်စား ကစားခြင်းတို့၌ လည်းကောင်း၊ အပျော်အပါးတို့၌ လည်းကောင်း၊ သဘောက် လင်ငယ်ထားခြင်း တို့၌ လည်းကောင်း အရမ်းမဲ့လျှင် ဖြုန်းတီးလေလတ္တံ့။
ခွေးမသည် မသိစဉ် စားသကဲ့သို့ အိမ်သူ မိန်းမတို့သည် ဤသို့ တိတ်တဆိတ် ဖြုန်းတီး ခိုးစားကြလတ္တံ့။
စာချိုး ရှေ့ကကျစ်ချ လွန်စကြိုးကို၊ ခွေးမ ခိုးစား ကိုက်ဝါးကာ မျို၊ လင်ကြီးပစ္စည်း သိမ်းဆည်းမသို၊ လင်မြှောင်အား မယားလောကွတ်ပို။
အဋ္ဌမ အိပ်မက် right|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၈) (၈) ရေမရှိသော အိုးတို့ဖြင့် ခြံရံအပ်သော ရေပြည့်အိုးကြီး တစ်လုံးကို မြင်ရ၏။
လူတို့သည် အရပ် (၈)မျက်နှာမှ ရေကို ယူလာကြ၍ ထိုရေပြည့်အိုးကြီး အတွင်းသို့သာလျှင် လောင်းထည့် ကြ၏။
လောင်းထည့်သော ရေတို့သည် ပြည့်လျှံ၍ ကျကုန်၏။
ဤသို့လျှင် အဖန် တလဲလဲ ရေပြည့်အိုးသို့သာ လောင်းလျှက် ရေမရှိသော အခြံအရံ အိုးတို့ အတွင်းသို့ကား မည်သူမျှ မလောင်း မထည့်ပဲ နေသည်ကို မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ မကောင်းသော မင်းတို့ လက်ထက်၌ မင်းနှင့်တကွ လူတို့ တရားပျက်ကွက်၊ ဩဇာညံ့ဖျင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်လတ္တံ့။
ထိုအခါ မင်းအစိုးရတို့သည် ဆင်းရဲသားတို့အား မင်း၏ အကျိုးစီးပွား အတွက်ကိုသာ လုပ်ကိုင်စေအံ့။
ဆောင်ရွက် စေအံ့။
ထမ်းရွက်စေအံ့။
သို့ဖြစ်ရကား မင်းတို့၌သာ ပြည့်စုံ အကျိုးခံစားကြရ၍ ဆင်းရဲသားတို့မှာ ရေမရှိသော အိုးတို့ပမာ တစုံတရာ မရှိ ငတ်မွတ် ခေါင်းပါးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လတ္တံ့။
စာချိုး အိုးငယ်ချည်းနှီး အိုးကြီးရေလျှံ အိုးကြီးကိုပဲ ရေဆွဲလောင်းပြန်၊ ဆင်းရဲသူများ ဝတ်စားမကျန်၊ အခွန်တွက် နှိပ်စက် ငွေတောင်းခံ။
နဝမ အိပ်မက် left|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၉) (၉) နက်ရှိုင်း ကျယ်ဝန်းသော ရေကန်ကြီး တစ်ခုတွင် သတ္တဝါတို့ ဆင်း၍ ရေသောက်ကြ၏။
ကန်၏ အလယ် ရေနက်ရာ၌ ရေသည် နောက်၍ ကန်နားဝန်းကျင် ရေတိမ်ရာ သတ္တဝါတို့ နင်းရာ၌ ရေသည် ကြည်လင်၏ဟု မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ တရားမစောင့်သော မင်းတို့သည် မတရား အုပ်စိုးခြင်း၊ တံစိုးစားခြင်း၊ လော်လည်ခြင်း၊ သနားညှာတာ ကရုဏာ မဲ့ခြင်း၊ ကြမ်းကြုတ် ရက်စက်ခြင်းတို့ ရှိလျှက် လူတို့အပေါ်၌ အထူးထူး အပြားပြားသော အချင်းအရာဖြင့် အခွန်အတုတ်တို့ကို ခွဲခန့် ကောက်ယူလတ္တံ့။
ထိုအခါ လူတို့မှာ တစ်စုံတစ်ရာ မပေးဆောင်နိုင် ပင်ပန်းဆင်းရဲလျက် မြို့ကြီးရပ်ကြီးတို့၌ မနေနိုင်ပဲ ရပ်စွန် ပြည်နားသို့ သွားရောက်နေကြရသည် ဖြစ်လတ္တံ့။
ကန်အလယ်တွင်နောက်၍ ကန်ဘေးတွင် ကြည်သကဲ့သို့ မြို့လယ်ရွာလယ်၌ တိတ်ဆိတ်၍ ရပ်စွန်ပြည်နား၌ လူစည်ကားလတ္တံ့။
စာချိုး ကြာမျိုးငါးဝ ပွင့်ကြရေကန်၊ ရေလယ်နောက်လျက် ကမ်းဘက်ကြည်ပြန်၊ မြို့တွင်းပွေရှုပ် ခွန်တုတ်ကောက်ခံ၊ မြို့ပြင်ထွက် ပြည့်နှက်စည်ကားရန်။
ဒသမ အိပ်မက် right|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၀)*(၁၀) တစ်လုံးတည်းသော အိုးဖြင့် တချိန်တည်းချက်သော ထမင်းသည် အချို့ပျော့၏၊ အချို့ မနပ်၊ အချို့နပ်၏။
ဤသို့ မြင်မက်ပါသည်။
နောင် တရား မစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ မိုးကွက်ကြား ရွာလတ္တံ့။
ထိုအခါ အချို့နေရာ၌ မိုးရွာလွန်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ ပျက်အံ။
အချို့နေရာ၌ မရွာ၍ ပျက်အံ။
အချို့နေရာ တွင်ကား မိုးမှန်၍ ကောင်းအံ။
ဤသို့လျှင် ထမင်းအိုးတွင် မြင်သော ထမင်းကဲ့သို့ ကောက်ပဲသီးနှံ သုံးထွေပြားလတ္တံ့။
စာချိုး တစ်အိုးတည်းချက် အကျက်မညီ၊ ထမင်းမာဆတ် ပျော့နပ် သုံးလီ၊ မင်းနှင့်လူများ တရားမမှီ၊ မိုးသုံးစား ကွက်ကြားရွာချမည်။
ဧကဒသမ အိပ်မက် left|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၁) (၁၁) အဖိုးတသိန်းထိုက်သော စန္ဒကူးနှစ်ကို ရက်တက်ပုပ်ရည်ဖြင့် ရောင်းစားသည်ကို မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ ငါဘုရား၏ သာသနာတော် ဆုတ်ယုတ်သော ကာလတွင် လော်လည်၍ လာဘ်လာဘကို မက်မော ကုန်သော ရဟန်းအလဇ္ဇီ လူအလဇ္ဇီတို့သည် ဆွမ်း၊ ဆေး၊ ကျောင်း၊ သင်္ကန်း ဥစ္စာပစ္စည်း စသည် တို့ကို အလိုရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ လမ်းခရီးဆုံ၊ အိမ်ဝ၊ အိမ်ကြို အိမ်ကြားတို့၌ ငါဘုရား၏ တရားတော်ကို ဟောကြားလတ္တံ့။
နိဗ္ဗာန် အလို့ငှာ ဟောတော် မူအပ်သော အလွန် မွန်မြတ်သော တရားတော်ကို တပဲ၊ တမူး၊ တကျပ် စသည်တို့ အကျိုးငှာ ရောင်းစား ဟောပြော ကြသည် ဖြစ်၍ တသိန်းထိုက်သော စန္ဒာကူးနှစ်ကို ယက်တက်ပုပ်ရည်ဖြင့် ရောင်းစား သကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။
စာချိုး မွှေးထုံနံ့ကြူး စန္ဒကူးသိန်းတန်၊ ပုန်းရည်နှင့်လဲ သုံးစွဲခါပြန်၊ အလဇ္ဇီများ တရားဖိုးတန်၊ ငွေနှင့် လဲ အမြဲဟောမည်မှန်။
ဒွါဒသ အိပ်မက် right|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၂) (၁၂) ဘူးတောင်းတို့သည် ရေ၌ နစ်သည်ဟု မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ တရား မစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အမျိုးယုတ်သော သူတို့ကိုသာ ရာထူး စည်းစိမ် ပေးသည် ဖြစ်၍ အမျိုးယုတ်တို့ တန်ခိုး အာဏာ ကြီးမား ထင်ပေါ် အရာရာတွင် တွင်ကျယ်လျက် ၎င်းတို့ စကားသာလျှင် ဘူးတောင်း နစ်သကဲသို့ နစ်၍ တည်ကုန်လတ္တံ့။
စာချိုး သံကြေးမပေါင်း ဘူးပေါင်းဘူးအုံ၊ ရေတွင်စုပ်စုပ် နစ်မြုပ်လုံးစုံ၊ ပညာရှိများ စကားဥဿုံ၊ ပြောသမျှ လောက မသုံးကုန်။
တေရသမ အိပ်မက် left|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၃) (၁၃) ကျောက်ဖျာကြီး ရေတွင်ပေါ်သည်ဟု မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ တရားမစောင့်သောမင်းတို့လက်ထက်၌ တော်မှန် လိမ္မာ ပညာရှိသော သူတို့၏ စကားသည် မည်သည့် အရာ၌ မဆို လေးသော ကျောက်ဖျာ ရေတွင် ပေါ်သကဲ့သို့ နစ်တည် ခြင်းမရှိ၊ မခိုင်မမြဲ ရှိကြကုန် လတ္တံ့။
စာချိုး အိမ်လုံး တောင်လုံး ကျောက်တုံးကျောက်ဖျာ၊ ရေမှဘွားဘွား ထင်ရှားပေါ်လာ၊ ရဟန်းရှင်ဆိုး လူဆိုးများသာ၊ ဂုဏ်ရောင်တိုး တန်ခိုးပေါ်ထွက်သာ။
စုဒ္ဒသမ အိပ်မက် right|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၄) (၁၄) ဖားငယ်မ တို့သည် ကြီးစွာသော မြွေဟောက်ကြီးများကို စားမြိုသည်ဟု မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ လူတို့သည် ပြင်းသော ရာဂ ရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ ကိလေသာ အလိုသို့ လိုက်လျက် ငယ်ရွယ်ကုန်သော မယားတို့၏ အလိုသို့ လုံးဝ လိုက်ကြကုန် လတ္တံ့။
အလုပ်အကိုင်မှု၊ ဥစ္စာ ပစ္စည်းမှု၊ ကျေးကျွန်မှု၊ စီမံခန့်ခွဲမှု စသော အရပ်ရပ်တို့၌ လင်ပေါ်တွင် လွှမ်းမိုး အုပ်စိုးခြင်းကို ပြုကြမည် ဖြစ်ရကား ဖားငယ်မသည် အဆိပ်လျင်သော မြွေကို စားမျိုသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။
စာချိုး အဆိပ်ပြင်းတောက် မြွေဟောက်ကြီးကို၊ ဖားငယ်မများ ကိုက်ဝါးကာမျို၊ ကညာယူထား သက်ကြားဖိုးအို၊ မယားဆဲ အမြဲအော်ငေါက်ဆို။
ပန္နရသမ အိပ်မက် left|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၅) (၁၅) မည်းနက် ရုပ်သွင်၊ အဆင်း ဆိုးဝါးသော ကျီးတို့ကို ရွှေ၏ အဆင်းနှင့် တူသော ရွှေဟင်္သာ တို့က ခြံရံ နေကြသည်ကို မြင်မက်ပါသည်။
နောင်အခါ အားနည်းသော မင်းတို့ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့သည် ဆင်စီး မြင်းစီး စသော အတတ်တို့၌ မလိမ္မာ၍ စစ်ထိုးခြင်း၌ မရဲရင့်ဘဲ ဖြစ်ကြကုန်လတ္တံ့။
ထိုအခါ တိုင်းပြည် နိုင်ငံ ဆုံးရှုံးမည်ကို စိုး၍ တူသော ဇာတ်ရှိသော သူကောင်းသား တို့အား အစိုးရခြင်းကို မပေးမူ၍ မိမိတို့ထံ၌ ခစား ကြကုန်သော အမျိုး ယုတ်သော ကျေးကျွန်တို့အားသာ ပေးကုန်လတ္တံ့။
သို့ဖြစ်၍ အမျိုးကောင်းသားတို့ ကိုးကွယ်ရာ မရှိပဲ အစိုးရခြင်း၌ တည်ကုန်သော အမျိုးယုတ်တို့ထံ၌ ခစားကြကုန် လတ္တံ့။
စာချိုး အဆင်းမည်းနက် ကျီးငှက်ထံမှာ၊ ရွှေဟင်္သာများ ခစားနေပါ၊ ပညာသီလ ပြည့်ဝသူဟာ၊ သူယုတ်အား ဝပ်တွားနေရမှာ။
သောဠသမ အိပ်မက် right|ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၆) (၁၆) ဆိတ်တို့သည် ကျားသစ်ကို သတ်စားကြသဖြင့် ကျားသစ်တို့သည် ကြောက်လန့်လျက် ဆိတ်တို့ကို အဝေးမှ မြင်လျှင်ပင် တောချုံရှိရာသို့ ပြေးကြသည်ကို မြင်မက်ပါသည်။
''' နောင်အခါ တရား မစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အမျိုးယုတ်သော သူတို့ အစိုးရ ကုန်သည် ဖြစ်၍ အမျိုးမြတ်သူတို့ မထင်ရှား ဖြစ်လတ္တံ့။
အမျိုးယုတ် သူတို့မှာ မင်းကျွမ်းဝင်သည် ဖြစ်၍ တရားရုံးတို့၌ ဩဇာအာဏာ လွှမ်းမိုးလျက် အမျိုးမြတ်သူတို့၏ ဘိုးဘပိုင် လယ်မြေ ဥစ္စာ အရပ်ရပ်တို့ကို ငါတို့ လယ်မြေဥစ္စာ ဖြစ်သည်ဟု သိမ်းယူကြ၍ တရားတဘောင် ဖြစ်လျှင် တန်ခိုးမဲ့သူတို့အား ဖိနှိပ်ပုတ်ခတ် ခြိမ်းခြောက် နှင်ထုတ်လျက် အနိုင်ကျင့် ကြကုန်လတ္တံ့။
ထိုအခါ အမျိုးမြတ်သူတို့ ကြောက်လန့် စက်ဆုတ်ကုန်သည် ဖြစ်၍ လယ်ယာ ဥစ္စာတို့ကို ပေးအပ်ကုန်လျက် အိမ်သို့ပြန်၍ အိပ်နေကြကုန်အံ။
ထိုမှ တပါးလည်း အကျင့်သီလရှိသော ရဟန်းတို့သည် အကျင့်သီလမဲ့သော ရဟန်းတို့က ချုပ်ချယ် ဖိနှိပ်ကြလေသဖြင့် တောသို့ ပြေးဝင် ပုန်းအောင်း ကြကုန်လတ္တံ့။
ဤသို့လျှင် အမျိုးကောင်း၊ သူတော်ကောင်း တို့လည်း လွတ်ရာ ကျွတ်ရာ တောတောတောင်တောင် တို့ကို ပြေးပုန်း ကြကုန်လတ္တံ့။
စာချိုး ဆိတ်ကိုမြင်ငြား ကြောက်အား ပြင်းထန်၊ ခြင်္သေ့၊ သစ်၊ ကျား ခုန်လွှား ပြေးပြန်၊ သူယုတ်မာများ ထောင်လွှားနိုင်ငံ၊ သူတော်ကောင်း ပုန်းအောင်း တောမြိုင်ယံ။
အမျိုးသား ပညာဝန် ဦးဖိုးကျား၏ ငါးရာ့ငါးဆယ် ကောက်နုတ်ချက်များ (ပထမတွဲ) မှ ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
thumb|လူမျက်နှာ (အပြုံးကြောင့် ကျော်ကြားသော မိုနာလီဆာ ဆီဆေးပန်းချီကား) မျက်နှာသည် ခေါင်း၏အရှေ့။
မျက်နှာမှာဆံ၊ နဖူး၊ မျက်စိ၊ နှာ၊ နား၊ ပါး၊ ပါးစပ်၊ နှုတ်ခမ်း၊ အပေါ်နှုတ်ခမ်း အထက်မှ အချိုင့် (philtrum)၊ သွား၊ အရေပြား၊ မေးစေ့ပါရှိသည်။
မျက်နှာပေးနှင့် မျက်ရိပ်မျက်ခြည် အတွက် သုံးသည်။
right|Carp thumb|ဘာရာကူဒါ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ မျိုးပေါင်းစုတွင် အကျုံးဝင်သည့် ငါး မျိုးပေါင်း(မျိုးဂိုဏ်း)ဝင် သတ္တဝါများမှာ ရေထုထဲတွင် နေထိုင်သော သွေးအပူချိန်ပြောင်း သတ္တဝါများ ဖြစ်ပြီး၊ ရေထဲမှ အောက်ဆီဂျင်ကို ပါးဟက် (ရေထဲတွင် အသက်ရှူနိုင်သော အင်္ဂါတစ်မျိုး)နှင့် ရှူလေသည်။
ငါးမျိုးဂိုဏ်းထဲတွင် ငါးမျိုးအုပ် အလျှိုလျှိ ပါရှိ‌နေ၏။
ငါးများတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် အကြေးခွံ နှင့် ဆူးတောင်များ ရှိတတ်သည်။
ရေကန်များ မြစ်ချောင်းများတွင် နေထိုင်သော ရေချိုငါးများ ရှိသကဲ့သို့ သမုဒ္ဒရာ ဆားငန်ရေတွင် နေထိုင်သော ပင်လယ်ငါးများလည်း ရှိသည်။
အချို့သော ငါးများသည် ၁ စင်တီမီတာ အရှည်ပင်မရှိပေ။
အကြီးဆုံးငါးမှာ ဝေလငါးမန်း (whale shark) ဖြစ်ပြီး ၁၅ မီတာရှည်ကာ ၁၅ တန်လေးသည်။
လူနှင့်ငါးများ လူတို့သည် ငါးအမျိုးမျိုးကို စားသုံးကြသည်။
လူတို့အများဆုံး စားသုံးလေ့ရှိကြသော ငါးများမှာ carp၊ ကော့ဒငါး (cod)၊ ဟဲရင်းငါး (herring)၊ perch၊ ငါးသေတ္တာငါး (sardines)၊ sturgeon၊ တီလားပီးယား (tilapia)၊ trout၊ tuna နှင့် အခြားငါးအမျိုးမျိုးတို့ဖြစ်ကြသည်။
အချို့သောသူတို့သည် ငါးကို အလှမွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ်မွေးကြသည်။
အလှမွေးငါးများတွင် ရွှေငါး(Goldfish) နှင့် တိုက်ငါး(Siamese Fighting Fish) တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် လူတို့က ငါးများကို အများသုံးကန်များတွင် အလှ နှင့် စိတ်နှလုံးအေးချမ်းစရာ အဖြစ် မွေးမြူကြသည်။
ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ ငါးများမည်ကဲ့သို့ အသက်ရှူကြသနည်း။
မည်ကဲ့သို့ အစာစားကြသနည်း။
အသံကို ကြားနိုင်သလော။
အနံ့ကို ခံနိုင်သလော။
ငါးများတွင် ရန်သူကို တိုက်ဖျက်ရန် မည်ကဲ့သို့ လက်နက်များ ရှိပါသနည်း။
ယင်းအချက်အလက်များအပြင် ငါးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အခြားမှတ်သားဖွယ်ရာ ဗဟုသုတကိုလည်း ဤအကြောင်းရပ် တွင် ဖော်ပြထားသည်။
ငါး ရေနေသတ္တဝါ အများအပြားရှိသည့်အနက် ငါးသည်‌ရေ၌ နေသားအကျဆုံးသော ရေနေသတ္တဝါ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာတွင် ရေနေသတ္တဝါသည် ကုန်းသတ္တဝါထက် ဦးစွာပေါ်လာခဲ့သဖြင့် ငါးသည် လူထက် အလျင်ကျသော ရေသတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ငါးတို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ကျောရိုးရှိ ကုန်းသတ္တဝါများမပေါ်မီ ရှေးနှစ်ပေါင်း အသိန်းအသန်းကဖြစ်သော ကျောက်ထပ်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ငါးသည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ပင်လယ်၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်များတွင် အမျိုးအစား မြောက်မြားစွာပင် ရှိသော်လည်း တိရစ္ဆာန်လောက တစ်ခုလုံးတွင်ရှိသော တိရစ္ဆာန်ဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ငါးကောင်ရေမှာ မပြောပလောက်ချေ။
ငါး၏ ပုံပန်းသည် ရေတွင်ကျက်စားနိုင်ရော သဘာဝက အကောင်းဆုံး ဖန်တီးပေးထားသော ပုံပန်းဖြစ်ပေသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ငါး၏ ပုံပန်းသည် ရေတွင် သွားလာလျက်ရှိသော လှေသဖွယ် ရှည်လျားသေးသွယ်ပြီး ဦးပိုင်းသည် ချွန်လျက်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ငါးသည် နို့တိုက်သတ္တဝါ များကဲ့သို့ သွေးပူသတ္တဝါမဟုတ်။
သွေးအေးသတ္တဝါ ဖြစ်သည်။
ပါးဟက်များဖြင့် အသက်ရှူကြ၍ အမြီး၊ ဆူးတောင်များဖြင့် လိုရာသို့ သွားလာနိုင်ကြပေသည်။
ဆူးတောင်များကို အရိုးများက ဖဲထီးတံသဖွယ် အောက်ကပင့်မထား၏။
လည်ပင်းဟူ၍လည်း သီးသန့်မရှိချေ။
တက်မသဖွယ် ပြားချပ်နေသော အမြီးက လိုရာသို့ သွားလာနိုင်ရန် မတ်ပေးသည်။
များသောအားဖြင့် ငါးသည် မိမိလောက် အားမရှိသော သတ္တဝါကလေးများကို စားသောက်ခြင်းဖြင့် အသက်ရှင်သည်။
ရေသတ္တဝါကလေးများကို ဖမ်းယူနိုင်ရန်လည်းကောင်း၊ ငါးကြီးများ၏ ခံတွင်းမှ ရှောင်ကွင်း လွတ်မြောက်နိုင်ရန်လည်းကောင်း၊ လျင်မြန်ဖို့ လိုသဖြင့် ငါး၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပါးပါးလျားလျား ရှိရသည်။
မြေပြင်တွင် နေကြသော ငါးမျိုးများလည်း ရှိသေးသည်။
ထိုငါးမျိုး၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် အချို့၌ လုံး၍နေသည်ကိုတွေ့ရသည်။
အချို့ငါးများမှာ ချောမွတ်သော အရေပြားများဖြင့်လည်းကောင်း၊ အချို့ တွင်မူ မာကျောသော အရေပြားများဖြင့်လည်းကောင်း ဖုံးလျက်ရှိကြသည်။
ငါး၏ အရိုးစုစနစ်သည် မှတ်သားဖွယ် ကောင်းလှသည်။
ကျောရိုးအဆက်သည် ချောင်နေသဖြင့် ယင်းကို အလိုရှိသလို လှည့်ပတ် တွန့်လိမ်၍ ရပေသည်။
အမြီးနှင့် ဆူးတောင်တို့၏ လှုပ်ရှားမှုကို ကြွက်သားများက ထိန်းထား၏။
ငါး၏ထူးဆန်းသည့် အင်္ဂါတစ်ခုမှာ ငါးစည်ဖောင်းခေါ်သော လေအိတ်ဖြစ်သည်။
ထိုလေအိတ်ရှိခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ယခုတိုင် တပ်အပ်သေချာစွာ မသိနိုင်သေးချေ။
ငါး၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ချိန်သားတကျရှိစေရန် စီစဉ်ပေးသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်ဟူ၍သာ ယူဆရသည်။
အဆုတ်ပါသောငါးသည် လေအိတ်ကို အဆုတ်သဖွယ်လည်းအသုံးပြုတတ်ပေသည်။
ငါးတွင် နှလုံးမှ သွေးများကို ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့စေခြင်း၌ အမြင့်တန်းစား သတ္တဝါများမှာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
ရေထဲရှိ အောက်စီဂျင်၏ အစွမ်းဖြင့် သွေးကို ပါးဟက်အတွင်းတွင် သန့်စင်စေသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ရေသည် ညစ်ပတ်၍နေတတ်ရာ ထိုအခါ၌ ငါးသည် ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ တက်လာကာ လေကို အားရစွာရှူသည်။
သို့ရာတွင် ငါး၏ ကိုယ်အင်္ဂါစိတ်အပိုင်းများသည် ရေထဲရှိ အောက်ဆီဂျင်ကို လွယ်ကူစွာ မယူနိုင်ကြချေ။
ငါးသည် ရေကို ပါးစပ်အတွင်းသို့ သွင်းယူလိုက်ပြီးနောက် ပါးဟက်များမှ ထုတ်လိုက်ခြင်းဖြင့်အောက်ဆီဂျင်ကို ရနိုင်ကြပေသည်။
ငါးကို အကြမ်းအားဖြင့် ရေချိုငါးနှင့် ရေငန် သို့မဟုတ် ပင်လယ်ငါးဟု နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်၏။
ငါးမှန်လျှင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်စားဟူ၍ မရှိလှချေ။
အသားစားသာ များသည်။
အချို့ငါးများသည် မိမိတို့နေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် အရောင်များနှင့် လိုက်အောင် မိမိတို့၏ အရောင်ကို ပြောင်းလဲပေးတတ်သည်။
ထိုကြောင့် ရန်သူများက ရုတ်တရက်မမြင်နိုင်၍ အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာရာ ရကြလေသည်။
ငါးတို့သည် အများအားဖြင့် ဥများကို ဥပြီးနောက် ပစ်ထားတတ်ကြသည်။
သို့ရာတွင် မိမိဥများကို အသက်နှင့်လဲ၍ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်သော ငါးမျိုးအချို့လည်း ရှိသေးကြောင်းကို လေ့လာသိရှိရပေသည်။
ငါးများတွင် အမြင့်တန်းစား သတ္တဝါများမှာကဲ့သို့ မျက်နှာ၊ ပါးစပ်၊ နှာခေါင်း၊ မျက်စိ စသည်တို့ပါရှိကြသည်။
မျက်ခွံများ မရှိသဖြင့် ငါးတို့သည် ဘေးဖက်သို့ ကျယ်ကျယ်ဝန်းဝန်း မြင်နိုင်ကြပေသည်။
သို့ရာတွင် အလွန်ဝေးသောအရပ်များသို့ကား ထွင်းဖောက်၍ မမြင်နိုင်ကြချေ။
ရေနက်သော ပင်လယ်များရှိ ငါးတို့တွင် အလွန်သေးငယ်သော မျက်လုံးများ ရှိကြ၏။
ငါးတွင် အနံ့ကိုကောင်းစွာ ခံစားနိုင်သော သတ္တိမရှိကြောင်းကို တွေ့ရသည်။
နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့ခံနိုင်သည် မှန်သော်လည်း အာရုံကို ကောင်းစွာမသိနိုင်ချေ။
ငါး၌ အခြားတိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့ လှုပ်ရှားနိုင်သော လျှာမျိုးမရှိ။
လျှာသည် ထူ၍ ကြမ်းတမ်း၏။
တစ်ခါတစ်ရံ အစာကို ထက်ပိုင်းပိုင်း၍ စားလေ့ ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် မိနေသောသားကောင်သည် အဆမတန် ကြီးထွားနေလျှင် ယင်းကို တစ်ခါတည်းပင် မျိုချတတ် လေသည်။
နားဖြင့် အာရုံကို ကောင်းစွာ မခံစားနိုင်သော်လည်း အတွေ့အာရုံမှာမူ လွန်စွာကောင်းပေသည်။
ငါးတို့၏ ပါးစပ်သည် တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် မတူချေ။
အချို့ငါးတို့တွင် ပါးစပ်သည် ပါးဟက်တစ်ခုနှင့် တစ်ခုကြားတွင် ကန့်လန့်ဖြတ်လျက် ရှိတတ်သည်။
အချို့ငါးများတွင် ပါးစပ်များသည် အလွန်သေးငယ်ပြီး ဝိုင်းနေတတ်သည်။
အချို့ ငါးများ ပါးစပ်သည် နှုတ်သီးရှည်ကြီးကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်သည်။
ပါးစပ်သည် ငါးတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးမှာ မတူသကဲ့သို့ မေးရိုးသည်လည်း တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးမှာ မတူချေ။
အချို့ငါးမျိုးရှိ မေးရိုး များသည် ဆန့်ထုတ်နိုင်သော အကြောမျှင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသဖြင့် မိမိထက်ကြီးမားသော ငါးများကိုပင် မျိုနိုင်ကြသည်။
အချို့ငါးမျိုး၏ မေးရိုးသည် ပြွန်သဖွယ်ဖြစ်နေသဖြင့် အစာကို မျိုချနိုင်သည်မှာ အံ့ဩစရာပင်ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ရေနက်သော ပင်လယ်များ၌နေသော ငါးများသည် မေးရိုးကို အဆမတန် ဆန့်ထုတ်နိုင်ကြသည်။
ငါးများ၏အသွေးအရောင်သည် ပတ်ဝန်းကျင်၏ အရောင်နှင့် လိုက်အောင် ပြောင်းလဲတတ်ကြောင်း ဆိုခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
ပူအိုက်သော ဒေသများတွင် တောက်ပြောင်သော ပင်လယ်ရေညှိပင် များပေါက်ရာ ထိုအရပ်ရှိ ငါးများ၌လည်း တောက်ပြောင်သော အရောင်များရှိကြသည်။
သမုဒ္ဒရာရှိ ငါးတို့သည် ကျောက်မီးသွေးတမျှ မည်းနက်ကြပေသည်။
ရေနက်ရာ၌နေသော 'ပင်လယ် တံငါ'ခေါ် ငါးတို့တွင် ထွန်းလင်းသောအရောင်များ ထူးဆန်းစွာ ရှိသည်။
ထိုငါးတို့သည် မိမိတို့ထံမှထွက်သော အလင်းရောင်ကို အသုံးပြုကာ အခြားငါးများကို ဖမ်းယူစားသောက်ကြသည်။
များသောအားဖြင့် ငါးသည် အသားစား သတ္တဝါများ ဖြစ်သော်လည်း အချို့ငါးများမှာ ရေတွင်ပေါက်သော အပင်ကလေးများကို စားတတ်ကြသည်။
ငါးကြီးများက ငါးကလေးများကို စား၍ ငါးကလေးများကတစ်ဖန် ငါးဥများနှင့် ရေသတ္တဝါ ကလေးများကို စားသောက်ကြသည်။
ငါးတစ်မျိုးတစ်မျိုးသည် တစ်ရာသီတွင် ဥပေါင်း ၅ဝဝဝဝဝဝ မှ ၉ဝဝဝဝဝဝ အထိ ဥတတ်သဖြင့် ထိုငါးဥများမှ အောင်မြင်စွာ ပေါက်လာကြမည်ဆိုလျှင် ရေလောကကြီး တစ်ခုလုံးတွင် ငါးများဖြင့် ပြည့်ကျပ်နေပေလိမ့်မည်။
သို့ရာတွင် ဥဘဝ၌လည်းကောင်း၊ ငါးပေါက်စဘဝ၌လည်းကောင်း၊ ငါးကြီးများ၏ ရန်ကြောင့် ပျက်စီး ဆုံးပါးခြင်း ရှိသဖြင့် ဥပေါင်း ၉ဝဝဝဝဝဝ ဥပါမှ တစ်ကောင်တစ်လေသာ အဖတ်တင်သည်။
ငါးအမျိုးမျိုးရှိသဖြင့် ငါးများ၏ အကျင့်သည်လည်း အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။
အချို့ငါးများသည် ရာသီအလိုက် ပင်လယ်ကို စွန့်ကာ မြစ်ချောင်းများကို ဆန်တက်ပြီး ဥများကို အုတတ်ကြ၏။
အချို့ငါးများသည် ငါးကလေးများကို အကောင်လိုက် မွေးတတ်ကြသည်။
ထိုငါးပေါက်စကလေးများသည် အများအားဖြင့် အမိ၊ အဘ ဖြစ်သော ငါးကြီးများနှင့် ပုံပန်းတူ၏။
ကိုယ်အရွယ်နှင့် အချိုးအစား၌သာလျှင် ကွာခြားကြသည်။
အချို့ငါးများမှာ အံ့ဩဖွယ်ပင် အသက်ရှည်ရှည် နေနိုင်ကြသည်။
သို့ရာတွင် အချို့ငါးမျိုးသည် ဥအုပြီးနောက်မကြာမီအတွင်း သေကုန်ကြသည်။
ငါးသည် ရေသတ္တဝါဖြစ်၍ လေထဲတွင် ကြာရှည်ထားလျှင် သေတတ်၏။
ညစ်ပတ်နေသောရေထဲတွင်လည်း ကြာရှည် အသက်မရှင်တတ်ချေ။
သို့ရာတွင် လေထဲတွင် အတန်ကြာအောင် အသက်ရှူနေနိုင်သော ငါးမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
ထိုငါးမျိုး၌ အဆုတ်ရှိသည်။
ယင်းတို့သည် ရေအတော်အတန် ခန်းခြောက်နေသော ရွှံ့ထဲတွင် တာရှည်နေနိုင်သည်ကို တွေ့ရပေသည်။
ဆောင်းရာသီတွင် ရေခဲထဲ၌မြုပ်၍ နွေဦးချိန်တွင် ရေခဲအရည်ပျော်သောအခါ အသက်ရှင်လျက် ပြန်ထွက်လာသော ငါးမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
ဟင်းသီးဟင်းရွက်စား ငါးများသည် ပါးစပ်ကျဉ်း၍ သွားလာရာတွင်လည်း မဖျတ်လတ်ကြချေ။
အသားစားငါးများသည် အများအားဖြင့် ပါးစပ်ကျယ်၍ အသွားမြန်သည်။
ငါးအမျိုးပေါင်း ၁၃ဝဝဝ ကျော်ခန့်ရှိသည်။
ထိုမျှ များပြားသော ငါးမျိုးတို့တွင် ပုံအမျိုးမျိုး၊ အရောင်မျိုးမျိုး၊ အကျင့် မျိုးမျိုး ရှိကြသည်။
အချို့ငါးမျိုးသည် မြွေကဲ့သို့ ရှည်လျားလျား ဖြစ်သည်။
အချို့သည် ပုဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်၍ အချို့ငါးမျိုးတွင် နှုတ်သီးချွန် များရှိကြသည်။
ငါးပျံခေါ် ငါးမျိုးသည် လေထဲတွင် ကိုက် ၂ဝဝ မျှအထိ ပျံသန်းသွားနိုင်ပေသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများ၏ ကုန်းပတ်ပေါ်သို့ပင် ရောက်အောင် ပျံနိုင်သည်။
ထိုငါးမျိုးကဲ့သို့ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော ငါးတစ်မျိုးမှာ သစ်ပင်တက်နိုင်သည့် ငါးမျိုးဖြစ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အတွေ့ရများသည်။
ထိုငါးမျိုးသည် ရေအိုင်၌ ရေခန်းခြောက်လာလျှင် နေရာသစ်ရှာဖွေရန် ကုန်းပေါ်သို့တက်၍ ခရီးသွားတတ်သည်။
ခရီးသွားရာတွင် ညနှင့်နံနက်စောစော၌သာ သွားတတ်သည်။
ခရီးလမ်းတွင် သစ်ပင်များနှင့် ဆိုင်မိလျှင် နောက်ဆုတ်လေ့မရှိ။
သစ်ပင်ပေါ်သို့ တက်သွားတတ်သည်။
ညနှင့် နံနက်၌သာ ခရီးသွားလာခြင်းမှာ ထိုအချိန်များ၌ နှင်းကျသဖြင့် မြေကြီးမှာ အတန်ငယ် စိုစွတ်နေတတ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်လေသည်။
ထိုမျှ များပြားသော ငါးမျိုးများတွင် မိမိတို့ကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန်လည်းကောင်း၊ ရန်သူကို တိုက်ဖျက်ရန်လည်းကောင်း လက်နက်သဖွယ်ပါရှိသော ငါးမျိုးများကို တွေ့ရပေသည်။
ထိုငါးမျိုးများအနက် အချို့တွင် အလွန်ထက်သော သွားစွယ်များရှိ၍ အချို့တွင် နှုတ်သီးချွန်ကြီးများရှိကြသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို လွှတ်နိုင်သည့် ငါးမျိုးလည်း ရှိသည်။
အပြင်းထန်ဆုံး လွှတ်နိုင်သည့်ငါးများကို ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ မြစ်ချောင်းများနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ တိုင်းပြည်များတွင် အတွေ့ရများသည်။
အချို့ငါးများ၏ ကိုယ်ထည်တစ်ခုလုံးတွင် ဆူးများရှိသဖြင့် ရန်သူများ၏ ဘေးရန်ကို ကာကွယ်နိုင်ကြပေသည်။
ငါးများတွင် ပေါ်လွင်သော အရောင်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
ဗက်တာဖလိုင်းငါးခေါ် ငါးတစ်မျိုး၌ အနက်နှင့် အဝါရောင်များ ရှိ၏။
မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၌ တွေ့ရသော ပဲရော့ငါးခေါ် ငါးမျိုးတွင် အနီ၊ အစိမ်း၊ ခရမ်းရောင်များ ရှိသည်။
ငါးမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာတွင် အိမ်၌ အလှမွေးသော ရွှေငါးငွေငါးများလည်း ပါဝင်လေသည်။
ငါးသည် အခြားတိရစ္ဆာန်များနည်းတူ သွားလာလှုပ်ရှားနေကြသော်လည်း အခြားတိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့ အသံမပြုနိုင်ချေ။
သို့ရာတွင် ငါးများမှ ထူခြားသော အသံတစ်မျိုးကို ကြားရတတ်သည်။
ထိုအသံမှာ အခြားတိရစ္ဆာန်များ၌ ဖြစ်ပေါ်သော အသံမျိုးကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ သွားတိုနှစ်ချောင်းကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတော်တဆကြိတ်မိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အသံဟုဆိုသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ၌ သီချင်းဆိုသံကဲ့သို့ အသံမျိုးကိုလည်း ကြားရတတ်သည်။
ထိုအသံမျိုးသည် ဝမ်းတွင်းရှိ လေအိတ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။
အသီးအနှံတို့မှလွဲလျှင် လူတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ ငါးဖြစ်သည်။
ငါး၏အသားတွင် ကျွန်ုပ်တို့ ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် လိုအပ်သော ပရိုတင်း၊ အဆီ၊ တွင်းထွက်ဓာတ်၊ ဗီတာမင်တို့ ပေါများစွာ ပါရှိသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ သုံးစွဲနေသော ဗီတာမင်အေနှင့် ဗီတာမင် ဒီသည် ငါးအသည်းမှရသော အဆီကို ဖော်စပ်ယူသော ပစ္စည်းများဖြစ်သည်။
ငါးသည် ဘေးပြုတတ်သော ပိုးကောင်များကို ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်းဖြင့် လူတို့အတွက် အသုံးဝင်သေးသည်။
အထူးသဖြင့် ငါးသည် ခြင်ကို အဖျက်ဆီးနိုင်ဆုံးဖြစ်သည်။
ငှက်ဖျားရောဂါ၊ အဝါဖျားရောဂါတို့ကို ကူးစက်ပြန့်ပွားစေတတ်သော ခြင်တို့၏ အကြီးဆုံးရန်သူမှာ ငါးပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ငါးဖမ်းခြင်း ကဏ္ဍ:ပင်လယ်အစားအစာ ကဏ္ဍ:ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ။
right|500px က (ကကြီး / ka.gji: / ) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ သုံးဆယ့်သုံးလုံးအနက် ပထမဆုံး ဗျည်းအက္ခရာဖြစ်သည်။
ကချင် ကချင်ပြည်နယ် ကချင်လူမျိုး ကဆုန် ကန် (ဗေဒင်) ကပ်ကလူ ကမ္ဘာဂြိုဟ် ကမ္ဘာမကြေ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ကယားပြည်နယ်‌ ကယားလူမျိုး ကရကဋ် (ဗေဒင်) ကရင် ကရင်ပြည်နယ် ကရင်လူမျိုး ကရဝိက် ကလယ် ကသာ ကိန္နရာ ကိန္နရီ ကိန်း ကိမိလဗေဒ ကိုငွေထွန်း ကိုလော့စီယမ် ကုန်းဘောင်ခေတ် ကုရ်အာန် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ ကုလားအုတ် ကုံ (ဗေဒင်) ကူး ကောသလမင်း အိပ်မက် ၁၆ ချက် ကော့သောင်းမြို့ ကဲကုလ ကျား ကျားသစ် ကျိုင်းတုံမြို့ ကျီး ကျောက်ခေတ် ကျော်သူ ကျေး ကျွဲ ကျွဲနှာခေါင်းချိတ် ကြက် ကြက်တူရွေး ကြာ ကြာညို ကြာနီ ကြာဖြူ ကြာသပတေး ကြာသပတေးဂြိုဟ် ကြာသပတေး ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး ကြောင် ကြောင်ကတိုး ကြံ့ ကြံ့သူတော် ကြွက် ကြွက်စုတ် ကွန်ပျူတာပညာရှင်အသင်း ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်အသင်း ကွန်ပြူတာ ကွန်ပြူတာကွန်ယက် နည်းပညာ က - အစု ကကုသန်ဘုရား ကကူရံငါး ကကြီးအက္ခရာ ကကြိုးတီးလုံး ကကြိုးတန်ဆာ ကခုန်- ကချလာ ကချေသည် ကချော်ကချွတ် ကချင်ပြည်နယ် ကစားခုန်စား ကစားဒိုင် ကစီရည် ကစော့ပင် ကစော်ဖတ် ကစော်ရည် ကစဉ့်ကရဲ ကစဉ့်ကလျား ကစိန်းကဝါး ကဆုန်ပေါက်- ကဆုန်လ ကညင်ပင် ကညစ် ကညွတ်ပင် ကဏန်း(သတ္တဝါ) ကဏန်းမြင်း ကတညုတတရား ကတိ ကတိကဝတ် ကတောကမျော (ကသောကမျော) ကတော့ (ဆီ...) ကတော် (မင်း...၊ စိုး...) ကတိုးကောင် ကတောက်ကဆတ် ကတောက်ကတက် ကတောက်စပ်ပင် ကတောက်ပင် ကတိုက်က္မရိုက် ကတောင်ချောက်ချား ကတည်းက (သွား...) ကတတ်ငန်းပင် ကတုတ်ကျင်း ကတုတ်ရင်တား ကတုန်ကယင် ကတုန်းကတိုက် ကတမ်းကရမ်း ကတိမ်းကပါး ကတိမ်းကယိမ်း ကတုံကနက်ပင် ကတွတ်ပေါက် ကတွတ်ပင် (သတွတ်ပင်) ကတွတ်မုန့် ကထိန်ပွဲ ကဒတ်ပင် ကဒတ်မုန့် ကနကုတ်မြွေ ကနစိုထင်း ကနစိုးပင် ကနဖော့ပင် ကနားဖျင်း ကနုကမာ ကနုတံ ကနက္ကဒဏ်ထီး ကနုတ်ပန်း ကနွဲ့ကလျ ကပိလဝတ်ပြည် ကပိုကရို ကပေါက်ကရောက် ကပေါက်ချိကပေါက်ချာ ကပေါက်တိကပေါက်ချာ ကပိုင် (ထိုင်စရာ) ကပိုင်ပင် ကပျာကယာ ကပျာကသီ ကပျစ်ကညစ် ကပြားအမျိုးသား ကပြက်ကချော် ကပြင် (အိမ်...) ကပြောင်းကပြန် ကဖျက်ယဖျက် ကဗျာလင်္ကာ ကဗွီးပင် ကဘီလူးငါး ကဘုန်းသားခ္မရု ကမကထ ကမချင်္သမရိုး ကမာကျီစပါး ကမူအစွန်း ကမူးကတူး ကမူးရှူးထိုး ကမောက်ကမ ကမန်းကတန်း ကမျောသောပါး ကမျဉ်းနီ ကမျဉ်းနံ့သာ ကမြော့- ကမြင်းကြောထ- ကယားပြည်နယ် ကယီ- ကယုကယ ကယုကယင် ကယောပင် ကယောက်ကယက် ကယောင်ကတမ်း ကယောင်ကယင် ကယောင်ချောက်ချား ကရကဋ်ရာသီ ကရကတ်ငှက် ကရကွက်ငှက် ထိုင်မသိမ်းအကျ ရှေ့တွဲ ကရမက်နံ့သာ ကရဝေးပင် ကရဝိက်ငှက် ကရဝိက်ဖောင် ကရာတေး ကရား (ရေ...) ကရားရေပိတ်စကား ကရိကထ ကရုဏာ ကရေကရာမုန့် ကရောသောပါး ကရော်ကမည် ကရက် (ရွှေရည်ချိန်) ကရင်ပြည်နယ် ကရင်ဝါး ကရင်ဩသံ ကရောင်းတီးလုံး ကရိုဏ် (ရေစစ်) ကရိုဏ်း (သဒ္ဒါသုံး၊ ဗေဒင်သုံး) ကရိန်းစက် ကရုန်းကရင်း ကရွတ်ကင်းလျှောက် ကရွတ်ခွေ ကလတက် ကလနား ကလနံ ကလမောင်း (ချိန်ခွင်တစ်မျိုး) ကလိထိုး- ကလိယုဂ်ခေတ် ကလီစာ ကလေကချေ ကလေးသူငယ် ကလဲ့ကျ- ကလဲ့စားချေ- ကလော်တံ ကလော်တုတ်- ကလက်သိမ်ပင် ကလောင်တံ ကလိုင် (ခေါင်းလောင်းငယ်) ကလိုင် (တွင်းခေါင်း) ကလိုင် (ထန်းသမားသုံး) ကလိုင်သုတ်- ကလန်ကဆန် ကလန်ကလား ကလန်သံပျင် ကလိန်းကလက် ကလပ်ကြီးကြိုးသီချင်း ကလပ်ခွက် ကလာပ် (အစု၊ ဆေး၊ သဒ္ဒါကျမ်း) ကလာပ်စည်း ကလိမ်ကျ- ကလိမ်ချုံ ကလိမ်ပင် ကလယ်ကလယ် (မျက်လုံး...) ကလျော့ကလျည်း ကလွန်တောင်ခရု ကသမြင်ငါး ကသိကအောက် ကသီကရီ ကသောကမျော (ကတောကမျော) ကသောက်ကရောက် ကသိုဏ်း ကသုတ်ကပျာ ကသုတ်ကရက် (ကသုတ်ကသက်) ကသုတ်ကရုတ် ကသုတ်ကသက် (ကသုတ်ကရက်) ကသယ်ပင် ကသယ်မှုန့် ကိုးကား Category:မြန်မာအက္ခရာ။
right|500px ခ (ခခွေး) သည် ဒုတိယမြောက် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်။
ခညောင်း - ခညွတ် - ခဏချင်း ခဏတစ်ဖြုတ် ခဏပန်း ခနဲ (ဝင်း ~၊ ထိန် ~) ခနဲ့တဲ့တဲ့ ခနော်ခနဲ့ ခနောက်စိမ်း ခနောင်းခနဲ့ပင် ခနပ် (အိုးလက်ရိုက်) ခနွှဲ ခပေါင်းရေကြည်ပင် ခမည်းခမက် ခမည်းပေး- ခမည်းဖခင် ခမန်း (လုနီးနီး) ခမျာ ခယ - ခယဝယ ( ~ လုပ် -) ခယောင်းတော ခရာ - ခရာ (တူရိယာ) ခရာစောက်အင်း ခရာတုတ် - ခရာတွတ် - ခရာပင် ခရီးကျုံ့ ခရီးကြုံ - ခရီးပန်း - ခရုစုတ်ငှက် ခရုတုတ်ငှက် ခရုပတ်ဗွေ ခရူပင် ခရေစေ့တွင်းကျ ခရေပင် ခရော်ခရွတ် ခရိုး (ခြံစည်းရိုး) ခရင်းကောင် ခရိုင် (ထီး ~) ခရိုင်ဝန် ခရား ကရား ခရင်း ခက်ရင်း ခရစ်ယာန် ခရမ်းကစော့ပင် ခရမ်းကြွပ်ပင် ခရမ်းခေါင်းပင် ခရမ်းချဉ်ပင် ခရမ်းစပ်ပင် ခရမ်းပိပင် ခရမ်းပင် ခရမ်းပိမ့်(လိမ္မော်) ခရမ်းရောင် ခရွတ်ခရော် ခလေး ကလေး ခလောက်ဆန် - ခလောက်ဆွဲ (အိမ် ~) ခလုတ် (မီး ~) ခလုတ်ဆူးငြောင့် ခလုတ်တံသင်း ခလယ်ကောင် ခဝါသည် ခအုံးပင် ခါ ခါ (သွား ~ စ၊ သွား ~ နီး၊ သွား ~ မှ) ခါချ - ခါချဉ်ထုပ် ခါချဉ်အုံ ခါတော်မီ ခါတင်က ခါတိန်ညင် ခါလီ (~ ဆွဲ၊ ~ ပြန် -) ခါလည်ခါကျူး ဆတ်ဆတ်ခါ - ၊ ဆန်ကောဆန်ခါ၊ တလင်းချေးခါ - ၊ တစ်ခါတလေ၊ ပစ်ပစ်ခါခါ၊ ပျိုးချေးခါ - ၊ ပြောင်တလင်းခါ - ၊ ဖြူခါစင် - ၊ ဖြူခါပြာခါကျ - ၊ လှုပ်ခါ - ၊ အခါမလင့်မီ၊ အချိန်အခါ။