kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘဝဖြစ်စဉ် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် တို့ကို တိုက်ရန် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သော ကကွယ်ရဲ စစ်အုပ်စု၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ်နှင့် ဘိန်းကုန်ကူးမှု လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Ka Kwe Ye means "defence" in Burmese, and is used as the name for regional defence forces. Smith, Martin (1991) Burma - Insurgency and the Politics of Ethnicity Zed Books, London, p. 221 သူသည် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန် များတွင် အာရှမူးယစ်ဈေးကွက် ၌ နာမည်ကြီးသူ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
၁၉၇၃ ဩဂုတ် တွင် ထိုင်းတွင် အဖမ်းခံခဲ့ရပြီး နိုင်ငံတော် ပုန်ကန်မှု နှင့် သေဒဏ်ပေးခံရသည်။
သို့သော် ၁၉၈၀ တွင် အထွေထွေ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် နှင့် ပြန်လွတ်လာခဲ့သည်။
ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း ကိုးကန့်နှင့် ဝ စစ်သားများ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ မှ ၁၉၈၉ တွင် ခွဲထွက်လာသော အခါ၊ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့် က လော်စစ်ဟန် ကို အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး လက်နက်ချရေး တို့တွင် အသုံးချခဲ့သည်။
အပြန်အလှန်အားဖြင့် အထူးစီးပွားရေး အခွင့်အရေးများ နှင့် ဘိန်းစိုက်ခွင့် ကိုလည်း တရားမဝင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ကိုးကန့်နှင့် စပ်ဆက်ဒေသများတွင် တစ်နှစ်အတွင်း ဘိန်းချက်စက်ရုံ ၁၇ ထက်မနည်းပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ၁၉၉၂-ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် အာရှဓန ကုမ္ပဏီကို ထူထောင်ကာ ငွေကြေးခဝါချခဲ့သည်။
၎င်း၏သား စတီဗင်လော (ခေါ်) ထွန်းမြင့်နိုင်သည် စင်ကာပူမှ စီစီလီယာ အန်း နှင့် ၁၉၉၆-ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကာ ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍများတွင် အမြတ်အစွန်း အများအပြားရရှိသော ကုမ္ပဏီကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
လော်စစ်ဟန်ကလည်း ရန်ကုန်ရှိ ထရိတ်ဒါးဟော်တယ်၏ ရှယ်ယာ ၁၀%ကို ပိုင်ဆိုင်သည်။
လော်စစ်ဟန် သည် ၂၀၀၆-ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ၏ သမီး မင်္ဂလာဆောင်ကိုလည်း ကူညီခဲ့သေးသည်ဟု အော့ဇာဗာ သတင်းတစ်ပုဒ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အမေရိကန် အစိုးရက လော်စစ်ဟန်၊ သူ၏သား၊ ချွေးမတို့နှင့်တကွ ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီများကိုပါ ပိတ်ဆို့မှုစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၏ ပထမဆုံး တရုတ်ပြည် ခရီးစဉ်တွင်လည်း လိုက်ပါခဲ့သည်။
အာရှဓနကုမ္ပဏီသည် တရုတ် မြန်မာ ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း၊ ကျောက်ဖြူရေနက်ဆိပ်ကမ်း၊ မြစ်ဆုံဆည်၊ တာဆန်းဆည်နှင့် ရေအားလျှပ်စစ်စသည့် စီမံကိန်းအကြီးကြီးများကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်သည်။
တရုတ်အစိုးရ ကုမ္ပဏီများကလည်း ထိုစီမံကိန်းများတွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံထားကြသည်။
လော်စစ်ဟန်၏ အခြားသားတစ်ဦးသည်လည်း စင်ကာပူ၊ ထိုင်း၊ ထိုင်ဝမ်တို့တွင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်သေးသည်။
စစ်အစိုးရလွန်၂ဝ၁၁ နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရခေတ်တွင် စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများနှင့် ရင်းနှီးခင်မင်သော လောစစ်ဟန်သည် သူ၏သားသမီး၊ ဆွေမျိုးများဖြင့် အေရှားဝေါ ကုမ္ပဏီကြီးကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မြစ်ဆုံစီမံကိန်းတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
သူတို့နောက်ကွယ်မှ ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည် ဧရာဝတီမြစ်ဆုံစီမံကိန်းသည် သမ္မတသစ် ဦးသိန်းစိန်လက်ထက် ၂ဝ၁၁-ခုနှစ်တွင် ရပ်နားခြင်းခံရသည်။
ဘိန်းဘုရင် လော်စစ်ဟန်ကို အမေရိကန်အစိုးရက သေဒဏ်ပေးထားသော်လည်း သူသည် မြန်မာပြည်တွင် အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ကြီး ဖြစ်နေသည်။
၂ဝ၁၃-ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား "Singapore's hand in Golden Triangle" by Michael McKenna at singapore-window.org, November 23, 2005 ပြင်ပလင့်ခ်များ Public Works and Asia World Co Ltd sign agreement to construct Kyukok-Muse-Nanhkam road New Light of Myanmar, 7 May 2000 Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ‎။
thumbnail|right|ရန်ကုန် ဘဆွေ အမည်ရင်း - ဦးလှမောင်သွင် မိဘအမည် - ဦးကြာ + ဒေါ်သေးသေး မွေးသက္ကရာဇ် - ၁၂၇၈၊ တော်သလင်း လပြည့်ကျော်၊ ၁၀ ရက်(21.Sep.1916) မွေးဖွားရာ ဒေသ - ဖျာပုံခရိုင်၊ ဒေးဒရဲမြို့နယ်၊ ရေပူဝရွာ thumbnail|right|ရန်ကုန် ဘဆွေ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ကို စတင်တည်ထောင်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ဘဆွေသည် ငယ်စဉ်က ကျောင်းမနေခဲ့ရဘဲ အစ်ကိုဖြစ်သူက အိမ်တွင် စာသင်ပေးသည်။
သူက စာတွင် စိတ်မဝင်စား၊ အရုပ် ဆွဲသည်။
ထို့နောက် သူ့ကိုယ်သူ ကျောင်းအပ်ကာ ပိဋကတ်ကျမ်းစာများကို သင်အံလေ့ကျက်သည်။
အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် အသိအကျွမ်း မရှိသော ရန်ကုန်မြို့သို့ ထွက်ပြေးသည်။
ကြော်ငြာ ဒီဇိုင်း၊ ရုပ်ရှင် ဆလိုက်၊ အထည် ဒီဇိုင်းတို့ ရေးဆွဲ၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုသည်။
၁၉၃၃-၃၄ ခုနှစ်တွင် သက်စောင့် မဂ္ဂဇင်းတွင် 'လှမောင်' အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုတိုများကို ရေးသားခဲ့သည်။
'ဝါးခယ်မလှမောင်' အမည်ဖြင့် နဂါးနီ ဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတိုများ၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
ကလောင်အမည် အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် နဂါးနီဂျာနယ်၌ ဘဆွေ အမည်တူ နှစ်ဦး ဖြစ်နေသဖြင့် ၎င်းက ရန်ကုန်ဘဆွေဟု အမည်ယူခဲ့သည်။
ရန်ကုန်ဘဆွေသည် ဂျပန်တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဖျာပုံခရိုင် မြေအောက်တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးမှာ ဗိုလ်နေဝင်းနှင့် ဗိုလ်အောင်ကြီးတို့ အစီအမံဖြင့် ရန်ကုန်ဘဆွေသည် ရဲဘော်မြလှိုင် (ပေဖူးလွှာမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်ဟောင်း) နှင့်အတူ ဂဠုန်ဦးစောကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ကားမောင်းလိုက်ပို့သူမှာ ကိုထွန်းအေး ဆိုသူ ဖြစ်ပြီး၊ ရန်ကုန်ဘဆွေက သေနတ်ဖြင့် ဂဠုန်ဦးစောကို ပစ်ခတ် လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း နားထင်ကိုသာ ရှပ်မှန်သဖြင့် ဂဠုန်ဦးစော အသက်မသေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် တပ်မှာလည်း အမှုမထမ်း၊ နိုင်ငံရေး မှာလည်း မပါဝင်ဘဲ စာပေနှင့် အနုပညာ လောကတွင်သာ ကျင်လည် နေထိုင်သည်။
ရန်ကုန် အစိုးရ ဖြစ်ချိန်တွင် စစ်တပ်သို့ ခေတ္တမျှ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် စာပေနှင့် အနုပညာလောကတွင် ပြန်လည် အခြေချ ပြန်သည်။
ရန်ကုန် ဘဆွေသည် စာပေတွင်သာမက ပန်းချီ၊ ပြဇာတ်နှင့် ရုပ်ရှင်တွင်လည်း နှံ့စပ်ပေါက်မြောက်သည်။
သူ၏ ပန်းချီ ကားများနှင့် ပြဇာတ်များသည် အောင်မြင်ကျော်ကြားသည်။
ရန်ကုန် ဘဆွေသည် တည်မြဲသန့်ရှင်းကွဲချိန်တွင် မီးဒုတ် သတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး တည်မြဲဘက်မှ ရပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းစစ်မှာ မြန်မာ့ တပ်မတော်က ဗိုလ်မှူးချုပ် မောင်မောင်နှင့် တပ်မတော် အရာရှိကြီးများကို ကရင်လက်နက်ကိုင် တော်လှန်သူတွေက ဖမ်းမိပြီး ကရင်နယ်ထဲသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခြင်း ခံခဲ့ရရာ၊ ရန်ကုန်ဘဆွေနှင့် ရဲဘော်တစုက ခရီးရည် ချီတက်ပြီး ကရင်လက်မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်မောင်မောင်နဲ့ တပ်မတော် အရာရှိတစုကို ကယ်တင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းကို ရေးသားခဲ့တဲ့ "တိုက်ယူရသည့် မျက်ရည်တပေါက်" နှင့် တော်လှန်ရေး ကောင်စီခေတ် အခြေအနေကို သရော်ရေးဖွဲ့တဲ့ "ရွှေဝါပြည်" တို့ ဝတ္ထုတို့မှာ အထူးကျော်ကြားခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေဝါပြည်ဝတ္ထုကို မဆလအစိုးရက လိုက်လံသိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး ထုတ်ဝေခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဦးနု ဦးဆောင်သည့် ပါလီမန်ဒီမိုရေစီ ပါတီ ဖွဲ့စည်းပြီး ထိုင်းနယ်စပ်ကို အခြေပြုကာ ဦးနေဝင်း ဦးဆောင်သည့် မဆလ စစ်အစိုးရကို လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ပါတီ ပြိုကွဲပြီးနောက် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် မဆလအစိုးရက လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာမှ မြန်မာပြန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ရန်ကုန်ဘဆွေသည် ဘဝကြင်ဖော် ဒေါ်မြသွေး နှင့် သားသမီးများဖြစ်ကြသော မမေသွဲ့ဆွေ၊ မသက်နွဲ့၊ မမြမူမူ၊ မအောင်သူမ၊ မောင်ဆွေညို၊ မဆင်းရွှေရည်၊ မလှလှနု၊ မမြဆွေ၊ မောင်သက်မှူး၊ မအိအိချော နှင့် မြေး (၁၆) ယောက်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။
ဆရာကြီး၏ ဈာပနသို့ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ သူ့ကိုချစ်သော အနုပညာမောင်နှမများ (၈၄) ဦးခန့် လာရောက်ခဲ့ကြသည်ကိုလည်း ဆရာကြီး၏ နာရေးအမှတ်တရ မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သော မဂ္ဂဇင်းများမှာ – ကာနယ်ဇင်း၊ ကေသီပန်၊ ကောဇာသစ်၊ ဂျာနယ်ပြာ၊ ငွေတာရီ၊ စနေနဂါးနီ၊ စာပန်းချီ၊ စုံထောက်၊ နဂါးနီ၊ နဝဒေး၊ ပေဖူးလွှာ၊ ပန်းချီ၊ မီးဒုတ်၊ မြဝတီ၊ ရုပ်ရှင်ချစ်သူ၊ ရွှေဝတ်မှုံ၊ ရှုမဝ၊ ဝတ်မှုံ၊ သုတေသီ၊ သက်စောင့်၊ သွေးသောက် စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ကလောင်အမည်ကွဲများမှာ – စံနက်ကျော်၊ လှမောင်၊ ဝါးခယ်မလှမောင်၊ သတိုးဆွေ တို့ဖြစ်သည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဆလ အစိုးရက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမအဆင့်) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန် ဘဆွေ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ စဉ် အမည် ထုတ်ဝေနှစ် ၁ ခေတ်၏သားကောင် ၁၉၆၄ ခုနှစ် ၂ ချီလေသော်လည်း ၁၉၆၁ ခုနှစ် ၃ ချစ်ဇနီးသို့ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ၄ ချစ်ပြီး မမုန်းစေလိုသူ ၁၉၆၇ ခုနှစ် ၅ ချစ်သောသူသို့ ချစ်သည်သူ့မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၆ စကားနက် ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၇ စံပယ်တို့ခေတ် (ပထမပိုင်း) ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၈ စံပယ်တို့ခေတ် (ဒုတိယပိုင်း) ၁၉၇၂ ခုနှစ် ၉ စာယဉ်စုဝတ္ထုများ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၁၀ စာရေး ဆရာတို့၏ တခန်းရပ် ပြဇာတ် လေးပုဒ် (ရန်ကုန် ဘဆွေ + ခင်မောင်ရီ + အောင်လင်း) ၁၁ စာရေးခြင်းအတတ် ၁၉၆၈ ခုနှစ် ၁၂ စာအုပ်စင် (၁) ၁၉၆၅ ခုနှစ် ၁၃ စနစ်ကို အတင်းပြောင်းမည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၁၄ ညိုမ ၁၅ တေးသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၁၆ တောပန်းတပွင့်၏ ဇာတ်သိမ်းနှင့် ဝတ္ထုတိုများ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ၁၇ တိုက်ပွဲဟူသည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ၁၈ တိုက်ယူရသည့် မျက်ရည်တပေါက် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ၁၉ နဝေဒေး တခန်းရပ် ပြဇာတ် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ၂၀ နန်းဟာဗီး ၁၉၆၄ ခုနှစ် ၂၁ နွမ်း ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၂၂ နှင်းနု ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၂၃ ပန်းသွင်သီကုံး ရေးနည်းထုံးကား ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၂၄ ဖိုးလမင်းကို တားပါလား ၁၉၇၂ ခုနှစ် ၂၅ ဖက်ဆစ်သရဲတွေ ပတ်လည်ဝိုင်းပါလို့ အမှတ် (၁) ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၂၆ ဖက်ဆစ်သရဲတွေ ပတ်လည်ဝိုင်းပါလို့ အမှတ် (၂) ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၂၇ ဖက်ဆစ်သရဲတွေ ပတ်လည်ဝိုင်းပါလို့ အမှတ် (၃) ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၂၈ ဖက်ဆစ်သရဲတွေ ပတ်လည်ဝိုင်းပါလို့ အမှတ် (၄) ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၂၉ ဘဝတိုက်ပွဲ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၃၀ မယားနှစ်ယောက် ဒဏ်နှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၃၁ မိလဲ့လဲ့နွယ် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၃၂ မင်းလိုလူစား အများကြီးဟေ့ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ၃၃ မင်းသား ကိုကြီးကောင်း ၁၉၅၉ ခုနှစ် ၃၄ မဒ္ဒီနှင့် အခြားဝတ္ထုများ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ၃၅ မိန်းမဟူသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၃၆ မြမြစိန်ကို အရယူလိုက်ခြင်း ၃၇ မြင့်မိုရ်ကိုချေ ဖျက်ကြေမယ့် ယောက်ျား ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၃၈ မြန်မာပြည် ရာဇဝတ် စီရင်ထုံးများ၏ ဒိုက်ဂျက် ၁၉၃၄ ခုနှစ် ၃၉ မြန်မာပြည်သား (ပထမတွဲ) ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၄၀ မြန်မာပြည်သား (ဒုတိယတွဲ) ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၄၁ မြန်မာပြည်သား (တတိယတွဲ) ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၄၂ ရမ္မက်၏နိဂုံး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ၄၃ ရေကြိုမလေး ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၄၄ ရဲဘော်တို့နှင့်အတူ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၄၅ ရန်ကုန် ဘဆွေမှ ဦးသိန်းဖေမြင့် သို့ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ၄၆ လင်ငယ် နေလိုက်ချင် စမ်းပါဘိနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၄၇ သဇင်မလေးမို့ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၄၈ သီကုံးပန်းသွင် ရေးဖွဲ့ချင်သော် ၁၉၆၆ ခုနှစ် ၄၉ သူပုန်ဆိုးပေ (ပထမတွဲ) ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၅၀ သူပုန်ဆိုးပေ (ဒုတိယတွဲ) ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၅၁ သူရစံကျော် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၅၂ သေသော်မှတည့် ဪကောင်း၏ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ၅၃ သည်ကောင်မလေးနှင့် သည်ကောင်လေး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ၅၄ သည်မိုး သည်လေ သည်သူတွေနဲ့ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ၅၅ အထီးကျန် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ၅၆ အဖတိုင်းပြည်ကြီးအတွက် လွမ်းတေး ၁၉၇၁ ခုနှစ် ၅၇ အောင့်နိုင်ဘူးတော့နှင့် ဝတ္ထုတိုများ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ငြိမ်းချမ်းဆုသည် မော်ဒန်ပန်းချီလောကတွင် ထင်ရှားသော ပန်းချီဆရာ၊ ပါဖောမန့်စ်အနုပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မြန်မာပြည်တွင် performance art ကို ဦးဆောင်မိတ်ဆက်ခဲ့သူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
သူ၏ နာမည်အတိုကောက် NCS ဟုလည်းလူသိများပြီး သူ၏ပန်းချီများတွင်လက်မှတ်ထိုးရာ၌ ၎င်းစာလုံးကိုသာအသုံးပြုသည်။
ဘဝအစနှင့် ပညာရေး ပန်းချီဆရာငြိမ်းချမ်းဆုကို ၁၉၇၃-ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၇)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးညွန့်ရွှေ (ကုန်သည်)နှင့် အမိ ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ညွန့်ညွန့်ရီ တို့မှ ရန်ကုန်မြို့၊ တောင်ဥက္ကာပတွင် မွေးဖွားသည်။
အနုပညာ​လောက သူ၏ ပန်းချီလက်ဦးဆရာသည် ပန်းချီဆရာလှိုင်ဘွား ဖြစ်သည်။
မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၁၄၅ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပန်းချီလောကသို့ စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဦးချမ်အေး၊ တင်ထွန်းလှိုင်၊ မင်းဇော် တို့နှင့်အတူStudio Square ပန်ချီပြခန်းကိုစတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းဆု ခေါ် NCS သည် ပန်းချီဖြင့်လူသိများသော်လည်း အနုပညာနှင့်ပက်သက်လျှင်နယ်ပယ်ပေါင်းစုံ၌ ပါဝင်ပက်သက်ခဲ့သည်။
ဒါရိုက်တာ ဏကြီး ရိုက်ကူးပြီး တေးရေး ဂျေမီရေးပြီး ဂျေမီနှင့်အိမ့်ချစ်တို့ သီဆိုထားသည့် မြစ်ဝှမ်းဇာတ်ညွှန်းတွင် ငြိမ်းချမ်းဆုပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းဆု ခေါ် NCS သည် အဖွဲ့လိုက်ပြသမှုအနေဖြင့် ပြပွဲပေါင်း (၅၀) ကျော်ခန့်ပြသခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းရော ပြည်ပတွင်ပါ တကိုယ်တော်ပြပွဲ (၂၀) ကျော်ပြသခဲ့သည်။
သူ၏အနုပညာများကို ပြည်ပနိုင်ငံများဖြစ်သော ဂျပန်၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံများတွင်သွားရောက်ပြသခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းဆုသည် Mixed media အများအပြားကို အသုံးချခဲ့သည်။
သူ၏ အနုပညာထဲမှ အထူးထင်ရှားသော ပန်းချီလက်ရာများမှာ Dreamscape စီးရီး၊ NCS ၏ အခြားလက်ရာတစ်ခုမှာ မီနီယေချာဖြစ်သော Toy Soldiers ဖြစ်သည်။
၎င်းမှာ လူတို့နေထိုင်ရာတွင် အလွယ်တကူတွေ့ရလေ့ရှိသော မီးပူ၊ ထွန်ခြစ်၊ ရွေပေါ်၊ သံမူလီ၊ ကြွက်ထောင်ချောက် စသည်များကို ကြေးသွန်းထားသည့် စစ်သားရုပ်ကလေးများနှင့်တွဲဖက်တင်ပြမှုဖြစ်သည်။
အခြားထူးခြားသောလက်ရာအနေဖြင့် ဗီနိုင်းအစ ပေါ်တွင် ရေးဆွဲခြင်းဖြစ်သည်။
ငြိမ်းချမ်းဆု သည် သူ၏ အဒေါ်ဖြစ်သည် ရှပ်ရှင်မင်းသမီးဟောင်း တိုးတိုးလွင်၏ ဓာတ်ပုံများအသုံးပြုပြီး ဗီနိုင်းစများပေါ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်၍ ၎င်းပေါ်တွင်ထပ်ဆင့်ရေးဆွဲခြင်းဖြစ်သည်။
ငြိမ်းချမ်းဆုသည် ဝဿန်ရုပ်ရှင်ပွဲတော်၏ အထိမ်းအမှတ် ဆုတံဆိပ် ကိုဖန်တီးခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံအနုပညာဆု (ASEAN Art Awards) ၏ အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီတွင် ဒုတိယဆု ရခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ River Gallery ၏ Myanmar National Portrait Awards တွင် အမြင့်မားဆုံးသောချီးကျူးမှုခံခဲ့ရသည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူအနုပညာပြတိုက်၏ Signature Art Prize တွင် သူ၏ ရွှေငါးဗီဒီယိုအနုပညာပြကွက်ကို စာရင်းတင်သွင်းခြင်းခံရသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံဖူကူအိုကာ အာရှအနုပညာပြတိုက်နှင့်စင်ကာပူ အနုပညာပြတိုက်တို့က သူ၏လက်ရာများကို စုဆောင်းထားရှိသည်။
https://www.widewalls.ch/artists/nyein-chan-su တသီးပုဂ္ဂလ စုဆောင်းထားသူများမှာ ဆွစ်ဇာလန်၊ စင်ကာပူ၊ ဂျပန်၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကား၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံများတွင် ရှိသော အနုပညာမြတ်နိုးသူများဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်အသင်း၊ နိုင်ငံတကာကျောင်းများဖြစ်သော ILBC နှင့် YIS၊ ကမ္ဘောဇဘဏ် (ရန်ကုန်)၊ ဖီးလစ်မောရစ် ကုမ္ပဏီများအဖွဲ့၊ Charoen Pockhand Group of companies, Thailand တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဘဝနိဂုံး ငြိမ်းချမ်းဆုသည် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက် ည ၈ နာရီ ၄၅ မိနစ်၊ ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးတွင် အသည်းရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဖြစ်သူ၊ သမီး (၂) ယောက်နှင့် မြေးတစ်ယောက်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Nyein Chan Su Biography on Widewalls Category:မြန်မာ ပန်းချီဆရာများ Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ။
ဦးမြင့်သိန်းဖေ (၁၄ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ - ၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး၏ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း နှင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်နှင့်ဓါတ်ပုံပညာဆိုင်ရာ ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ဦးမြင့်သိန်းဖေ သည် မိတ္ထီလာမြို့ တွင် မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်ပြီး၊အဖ ဦးအေးဖေ နှင့် အမိ ဒေါ်သန်း တို့၏ သားဖြစ်သည်။
မွေးချင်း ၃ ဦးရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။
ဘဝဖြတ်သန်းမှု ငယ်စဥ်ဘဝပညာရေး ကို မွေးရပ်ဇာတိ မိတ္ထီလာမြို့တွင်ပင် ဖြတ်သန်းသင်ယူခဲ့သည်။
အထက(၁)မိတ္ထီလာကျောင်း မှနေ၍ ဆယ်တန်းအောင်သည်။
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရှင်းရေး၌ အလုပ်လုပ်ကိုင်စဥ် ယခင် ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ၊ယခု ရုရှားနိုင်ငံ မော်စကိုမြို့ရှိ ရုပ်ရှင်တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည့် Russian State University of Cinematography (VGIK)တွင် ပညာတော်သင်စေလွှတ်ခဲ့ရပြီး၊ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာမဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
သူသည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းဘဝဖြင့် ဘဝကိုဖြတ်သန်းခဲ့သူဖြစ်သည်။
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း တွင် ညွန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ထို့နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက်ခန့်အပ်ခံရသည်။
ထိုတာဝန်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဦးမြင့်သိန်းဖေသည် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု နှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) နှင့် အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ် တို့တွင် အချိန်ပိုင်း ပါမောက္ခ အဖြစ်ဖြင့် ရုပ်ရှင်နှင့်ဓာတ်ပုံပညာများ သင်ကြားပို့ချခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
ရရှိသည့်ဘွဲ့ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)သည် ၎င်းအား ၂၀၁၇ ခုနှစ် တွင် Doctors of Arts (Ph.D) ပါရဂူဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ချိုဝင်း နှင့် သားသမီး (၃)ဦးထွန်းကားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး ဦးမြင့်သိန်းဖေ သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊အောက်တိုဘာ ၂ ရက်၊ မနက် ၁၁ နာရီ ၅၇ မိနစ် တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
thumb|ဆာအာသာ ဖယ်ယာ (Arthur Purves Phayre) ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဆိုးတန်းလမ်းရှိ အင်္ဂလိပ်အမည် ဖယ်ယာလမ်း(Phayre Street) ဟူ၍ ဗြိတိသျှ အစိုးရခေတ်က ခေါ်ဆိုသုံးစွဲလျက်ရှိသည်မှာ ဆာအာသာ ဖယ်ယာ ( Sir Arthur Phayre )ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်သည်။
ဆာအာသာ ဖယ်ယာသည် အောက်မြန်မာပြည်၊ ပဲခူးတိုင်းအား အင်္ဂလိပ်များ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက် ၁၈၅၂-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် ပဲခူးတိုင်း၏ ပထမဆုံးဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဖယ်ယာ၏အမည် အပြည့်အစုံမှာ အာသာပါဗိဖယ်ယာ ဖြစ်သည်။
ဖယ်ယာသည် ၁၈၅၂-ခုနှစ်တွင် ပဲခူးတိုင်း ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့စဉ် အသက် (၄၀)မျှသာ ရှိသေးသည်။
ဖခင်မှာ အိုင်းရစ်လူမျိုး ရစ်ချတ်ဖယ်ယာ ဆိုသူဖြစ်၍ အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီတွင် အမှုထမ်းဆောင် ခဲ့ဖူးသည်။
မိခင်မှာကား ပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် တစ်ဦး၏သမီး မာရီယာရစ်ချဝေး ဆိုသူ ဖြစ်လေသည်။
ငယ်စဉ်က ဖယ်ယာသည် အင်္ဂလန်ပြည် ရှရော့ပရှိုင်ယာ ကောင်စီ ရှရူးစဗယ်ရီ မြို့ရှိ ရှရူးစဗယ်ရီကျောင်း၌ ပညာသင်ခဲ့၍ အသက် (၁၆)နှစ် အရွယ်တွင် ဘင်္ဂလား တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ကာ စစ်မှုထမ်းသည်။
သို့သော် ဖယ်ယာသည် စစ်မှုရေးရာထက် အုပ်ချုပ်မှု ရေးရာဘက်တွင် ပိုမို၍ စိတ်ဝင်စားသူ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်လည်း မော်လမြိုင်မြို့တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရပြီးနောက် ၁၈၃၇-ခုနှစ်၌ ရခိုင်တိုင်း ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်သူ (ထိုစဉ်က ကက်ပတိန်) အာစီဗော်ဗိုဂဲ ( Archibald Bogle )၏ အထက်တန်း လက်ထောက်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ၏။
ယင်းသို့ ရခိုင်တိုင်းတွင် အမှုထမ်းရွက်နေစဉ် ကာလအတွင်း သံတွဲခရိုင်တွင် ထကြွသောင်းကျန်းလျက် ရှိသော ဓားပြဘေးရန်ကို နှိမ်နင်းခဲ့သဖြင့် ဖယ်ယာသည် အမည်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။
ထို့နောက် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းသည်။
အိန္ဒိယပြည်တွင် ဖြစ်ပွားသော ပထမစစ်ပွဲ (၁၈၄၆-ခုနှစ်) တွင်လည်း ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးသည်။
၁၈၄၈တွင် ဖယ်ယာသည် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်၍ ရခိုင်တိုင်း ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာသည်။
အစိုးရမှတ်တမ်းများတွင် ဖယ်ရာသည် အမှုထမ်းရွက်ရာတွင် လုံ့လဝီရိယ ရှိပုံ၊ ဇွဲနဘဲ ကြီးပုံ တို့ကို မကြာခဏ ဖော်ပြထားသည်။
ဖယ်ယာသည် ကိုယ်ကျိုးငဲ့ကွက်ခြင်း မရှိသူလည်း ဖြစ်သည်။
စာပေဝါသနာထုံ၍ သုတေသန လုပ်ငန်းကိုလည်း လိုက်စား၏။
အချိန်အား ရသည့် အခါတိုင်း သူသည် အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ လူမျိုးများ၏ ဝေါဟာရဗေဒ၊ ဝံသဗေဒ နှင့် ရာဇဝင်သမိုင်း တို့ကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သေး၏။
ထို့ပြင် ရှေးဟောင်း ရခိုင် ရာဇဝင် မော်ကွန်း တို့ကိုလည်း လေ့လာခဲ့သေး၏။
ဖယ်ယာ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဖြင့် ပထမဆုံး အကြိမ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော ရာဇဝင်ကျမ်းပင် ဖြစ်သည်။
ဤသို့လျှင် အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌ လည်းကောင်း၊ ရာဇဝင်ချွန်တစ်ဦး ဖြစ်သူ ဖယ်ယာ၏ အရည်အချင်းကို အိန္ဒိယ နိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီ တစ်ဦးသာ လျှင် တိကျစွာ သိရှိခဲ့၏။
ယင်းသို့ သိရှိသည့် အလျောက်လည်း ဒါလဟိုဇီသည် ချီးမြှောက်အပ်သူကို ချီးမြှောက်သောသဘောဖြင့် သူ့ထက် အမှုထမ်းသက်ရင့်သူ အာခီဗော်ဗိုဂဲ ကို ကျော်လွန်၍ ဖယ်ယာအား ၁၈၅၂ တွင် ပဲခူးတိုင်း ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ထားလိုက်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ထို့နောက် ဖယ်ယာသည် မြန်မာမင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံ ရေးတွင် ဦးဆောင်လုပ်ကိုင်ရန် အတွက်လည်း အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီ၏ ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခြင်းကို ခံရ၏။
၁၈၅၃ ခုနှစ် မတ်လကုန်တွင် ပဲခူးတိုင်းကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရေး နှင့် စပ်လျဉ်း၍ မင်းတုန်းမင်း စေလွှတ်သော မကွေးမင်းကြီး ခေါင်းဆောင်သည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့သည် အင်္ဂလိပ် အာဏာပိုင်များနှင့် လာရောက် စေ့စပ်ပြောဆိုသည်။
ထိုအရေးကိစ္စတွင်လည်း လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီ၏ အမိန့်အရ အင်္ဂလိပ် အာဏာပိုင်များ ဘက်မှ ဖယ်ယာကပင် ဆွေးနွေးပြောဆိုရသည်။
ယင်းကိစ္စနှင့်ပင် ဒလဝန် ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာချစ်ကြည်ရေး ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် ဇင်နိုးဗီးယား ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောဖြင့် ကာလကတ္တားမြို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီ ထံ သွားရောက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရတွင်လည်း ဖယ်ယာကပင် ကြီးမှူး၍ လိုက်ပါပို့ဆောင်ရသည်။
၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် အတုံ့အပြန် သဘောဖြင့် ဖယ်ယာခေါင်းဆောင်သော အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့သည် အမရပူရ နေပြည်တော် သို့ သွားရောက်ခဲ့လေသည်။
၁၈၆၂ ခုနှစ်၌ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် သိမ်းပိုက်ထားသော ရခိုင်တိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတို့ကို ပဲခူးတိုင်းနှင့် တစ်စည်းတစ်လုံးတည်း ပူးပေါင်းလိုက်သော အခါ ဖယ်ယာသည် မင်းတုန်းမင်း စံမြန်းရာ မန္တလေးမြို့ သို့ ၁၈၆၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တို့တွင် နှစ်ခေါက်မျှ သွားရောက်ခဲ့၏။
သွားရောက်သည့် ရည်ရွယ်ချက် မှာကား အင်္ဂလိပ် − မြန်မာကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကိစ္စ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်နှင့် ဗန်းမော်မှ ဖြတ်၍ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း ယူနန်နယ် နှင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရန်ဖြစ်သည်။
၁၈၆၂ ခုတွင်သွားရောက်ခဲ့စဉ်က ဖယ်ယာသည် မင်းတုန်းမင်း နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စာချုပ်တစ်ရပ် ကို ချုပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
မြင်ကွန်း နှင့် မြင်းခုံတိုင် စားတို့ ပုန်ကန်သည့် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဖယ်ယာသည် မန္တလေးသို့ ဒုတိယအကြိမ် သွားရောက်ကာ နောက်ထပ် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စာချုပ်များချုပ်ဆိုရန် စေ့စပ်ဆွေးနွေးရာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ဖယ်ယာ သည် ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမှုထမ်းဆောင်ရာမှ အနားယူသွားလေသည်။
သူ၏ နေရာကို ကာနယ် အဲလဗတ်ဖိုက်က ဆက်ခံယူသည်။
အာသာဖယ်ယာ သည် ရာထူးမှ အနားယူ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၌ နေထိုင်စဉ် ၁၈၈၁ ခုနှစ် တော်ဝင် အနုပညာအသင်းတွင် မိမိ သုတေသန ပြုလုပ်ခဲ့သော အချက်တို့ကို ဖတ်ကြားအစီရင်ခံခဲ့သည်။
ဆာအာသာဖယ်ယာသည် ၁၈၈၅၊ ဒီဇင်ဘာ (၁၄)ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၇) Category:ကိုလိုနီခေတ် အင်္ဂလိပ်အရာရှိများ Category:မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော နိုင်ငံခြားသားများ။
thumb|ဖိုက်စကွဲ၊ ရန်ကုန် (ယခု မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံ)။
ရှေးယခင် က နွံအိုင်များသာ ရှိပြီး တင့်ကားစကွဲ ဟု သာ ခေါ်သည်။
ဆာ အဲလဗတ်ဖိုက် သည် ဗြိတိသျှတို့ အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ကို သိမ်းပိုက်ပြီးစ၊ အရေးပါလှသော ရာထူးကြီးဖြစ်သည့် ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံ၏ မဟာ ဝန်ရှင်တော် မင်းကြီး ရာထူးကို ဆာ အာသာ ဖယ်ယာ ၏ နောက်ဆက်ခံထမ်းရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်လေသည်။
ဖိုက်သည် ပထမ အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မလက်ထက်က အင်္ဂလိပ် လူမျိုးများထဲမှ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ တို့သို့ ပထမဆုံး ရောက်ဖူးသူ ရပ်ဖစ်၏ အဆက်အနွယ် တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ဖိုက်သည် အင်္ဂလိပ် စာပေလောက၌ ထင်ရှားလှသော ဘုရင့်စာဆိုတော် လော့အဲဖရက်တင်နီဆန်နှင့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
အဲလဗတ်ဖိုက်သည် ညီအစ်ကို မောင်နှမများထဲတွင် အငယ်ဆုံးဖြစ်၍၊ မိခင်၏ အချစ်ဆုံး သားဖြစ်သော်လည်း၊ မိမိ၏ ဘိုးဘေးများကဲ့သို့ အိန္ဒိယတွင် စွန့်စားမှုများကို ရှာကာ ကိုယ့်ဒူးကိုယ်ချွန်လိုသူ ဖြစ်လေသည်။
ထိုကြောင့် ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ဗြိတိန်မှ အိန္ဒိယသို့ လာရခြင်း သည်ပင် စွန့်စားမှု တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ ထွက်လာစဉ်က ဖိုက်သည် အသက် ၁၈ နှစ်ပင် မပြည့်သေး ချေ။
ကာလကတ္တားသို့ ရောက်လျှင် တိုင်းရင်းသား ခြေလျင်တပ်ရင်း ၆၉ တွင် လည်းကောင်း၊ တပ်ရင်း ၇၀ တွင် လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည် ဖိုက်သည် ငယ်ရွယ်သူပီပီ တိုက်ရန် ခိုက်ရန်အတွက် စိတ်အားသန်ခဲ့သည်။
၂ နှစ်ခန့်အကြာတွင် တိုက်ချင် ခိုက်ချင်နေသော ဖိုက်၏ အလိုဆန္ဒ ပြည့်ဝခဲ့သည်။
ဖိုက်သည် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းရသည်။
ရခိုင်ပြည်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား တို့ ထကြွသောင်းကျန်းသဖြင့် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသော တပ်ဖွဲ့ငယ်ကို လက်ဖတင်နင်ဖိုက်က ခေါင်းဆောင် ခဲ့ရသည်။
ထိုစဉ်က ရခိုင်တိုင်း ဝန်ရှင်တော် မင်းကြီး၏အထက်တန်း လက်ထောက်ဖြစ်နေသော လက်ဖတင်နင် ဖယ်ယာ လည်း သောင်းကျန်းမှု နှိမ်နင်းရာသို့ ကိုယ်တိုင် လိုက်ပါခဲ့သည်။
ယင်း သောင်းကျန်းမှုကို နောက်တစ်ဖန် ပြန်၍ ခေါင်းမထောင်နိုင်လေအောင် ပြင်းပြင်း ထန်ထန် နှိမ်နင်းခဲ့သဖြင့်၊ ဗြိတိသျှအစိုးရ ၏ ချီးကျူးခြင်းကို ခံရလေသည်။
ရခိုင်ပြည် ခြေလျင်တပ်တွင် ၄ နှစ်မျှ အမှုထမ်းပြီးနောက် စစ်ဖက်မှ နုတ်ထွက်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးဘက်သို့ ကူးပြောင်းသည်။
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အရေးပိုင်ရာထူးသို့ အဆင့်အတန်း တိုးတက် ခန့်ထားခြင်း ခံရပြီးလျှင်၊ သံတွဲခရိုင်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။
၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင်မူ ဖိုက်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒုတိယဆစ်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲပြီးနောက်၊ သံတွဲမြို့ သို့ပြန်လာ၍ ဆက်လက် အမှုထမ်း ရွက်ရသည်။
ဖိုက်သည် ဖယ်ယာ၏ လက်အောက်တွင်အမှု ထမ်းခဲ့သဖြင့် ဖယ်ယာသည် ဖိုက်၏ အရည်အသွေးကို သိခဲ့သည်။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးလည်း ခင်မင် ရင်းနှီးခဲ့သည်။
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ် မြန်မာစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးပြီးနောက်၊ ပဲခူးတိုင်းကို အင်္ဂလိပ် တို့က သိမ်းပိုက်သည်။
ထိုအခါ ဖယ်ယာသည် ပဲခူးတိုင်း ၏ ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲရ၍၊ ဖိုက်သည် ပုသိမ်မြို့၏ အရေးပိုင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ ရလေသည်။
ပုသိမ်သည် ထို ခေတ် အခါက မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် အရေးပါလှသော မြို့ ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ဒုတိယ အင်္ဂလိပ် မြန်မာစစ်ပွဲ အတွင်းက စစ်ရေးကြောင့် မင်းမဲ့ တိုင်းပြည်ပမာ ဖြစ်ခဲ့ကာ၊ အခြေအနေ ပျက်ပြားခဲ့သည်။
ဖိုက်သည် ပုသိမ်ခရိုင်တစ်ဝိုက် ကြွင်းကျန်နေသော မြန်မာတပ်များ၊ လက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူ များ ကို နှိမ်နင်း တိုက်ခိုက်၍၊ အခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းကာ၊ ပုသိမ်ခရိုင် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၈၅ရ ခုနှစ်တွင် ဖိုက်သည် တနင်္သာရီ နှင့် မုတ္တမတိုင်း၏ ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရ၍ မော်လမြိုင်သို့ ရွှေ့ပြောင်း ခဲ့ရသည်။
၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်တိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်း တို့ကိုပဲခူးတိုင်းနှင့်ပူးပေါင်း၍ ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ယင်းဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံကို ဖယ်ယာအား မဟာ ဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးအဖြစ် ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
နောက်တစ်နှစ် ၁၈၆ရ ခုနှစ်တွင် ဖယ်ယာအငြိမ်းစားယူ၍ ဖယ်ယာ၏ နေရာကို ဖိုက်က ဆက်ခံကာ ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံ၏ မဟာ ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာသည်။
ဖိုက်သည် ဖယ်ယာ၏ နေရာကို ဆက်ခံပြီး နောက် မကြာမီပင် မန္တလေး သို့ တက်၍၊ ဗြိတိသျှ-မြန်မာ လွတ်လပ်စွာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခွင့် ရရှိရေး စာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ၊ အရေးလှခဲ့သည်။
ထို့ပြင် စာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် အရေးပါသော လိုက်လျောခွင့် များကို မင်းတုန်းမင်း တရားကြီးထံမှ ရရှိခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှ တို့သည် မြန်မာတို့နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုထက် မြန်မာနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားမှုကို သာ၍ အာသီသ လိုရင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်းသို့ မင်းတရားကြီးထံမှ လိုက်လျောမှုများအရ မြန်မာနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်မှု ကိုပြုရန် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းနေသောကာလ ဖြစ်လေသည်။
မန္တလေးမှ ဖိုက် ပြန်ရောက်ပြီးနောက် မကြာမီ ၁၈၆၈ ခုနှစ်၌ ဗန်းမော်မြို့တွင် ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ကပ္ပတိန် စထရိုဗာ ကို ခန့်ထားသည်။
မန္တလေးရှိ ဗြိတိသျှနိုင်ငံရေးကိုယ်စားလှယ် မေဂျာ ဆလေဒင် သည် တရုတ်-မြန်မာ နယ်ခြားသို့ပင် သွားရောက်ကာ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရန် ခရီးလမ်းပန်း အခြေအနေကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းခဲ့လေသည်။
ဖိုက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ တစ်ဆင့် ဗြိတိသျှ-တရုတ် ရောင်းဝယ်ရေးဖြစ်မြောက်ရန် အလွန် စိတ်အား ထက်သန်သူ တစ်စုတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ ရှန်ဟိုင်းသို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်ရန် အထိပင် စိတ်အားသန်ခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုစဉ်က အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့မေယိုက ဖိုက်တို့၏ အကြံသည် တစ်ခေတ် စောလွန်း လှပါသေးသည်ဟု ဖိုက်ထံ အကြောင်းပြန်ကြား ခဲ့လေသည်။
ဖိုက်သည် ၁၈ရ၁ ခုနှစ်တွင် မဟာဝန်ရှင်တော် မင်းကြီးအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ဖိုက်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၃၂ နှစ်မျှ နေထိုင်ခဲ့ဘူးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အတိတ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန် မြန်မာနိုင်ငံ ဟူသော အတွဲနှစ်တွဲပါ ကျမ်းတစ်စောင်ပြုစုကာ ၁၈ရ၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ယင်းသည် သုတေသီတို့အတွက် အကိုးအကား ပြုရသော ကျမ်းစာတစ်စောင် ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးသားဟန်ဖြင့် ပြုစုထားသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပထဝီဝင်တို့ကိုပါ ထည့်သွင်း ရေးသား မှတ်တမ်းတင်ထား ခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ရန်ကုန်မြို့ရှိ သမ္မတ အိမ်တော်ဝင်း၏ အနောက်ဘက်လမ်းမကြီးကို ယခင်က ဖိုက်အား အစွဲပြုလျက် ဖိုက်လမ်းဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပေသည်။
အင်္ဂလိပ်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှထံမှ လွတ်လပ်ရေးမရမီ အိန္ဒိယလက်အောက်ခံပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ခုနှစ် ငွေကြေးနှင့် ငွေအကြွေအက်ဥပဒေ ပထမအစီအစဉ်အရ ၁,၅,၁၀,၁၀၀ ရူပီးငွေစက္ကူများ အဖြစ်ထုတ်ဝေရန်နှင့် ဒုတိယအစီအစဉ်အရ ၂၀ နှင့် ၅၀ရူပီး ငွေအကြွေတို့ကို ဘုတ်အဖွဲ့မှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထိုငွေစက္ကူ များတွင် ဒေါင်းတံဆိပ်ရေစာအမှတ်အသားပါရှိခဲ့ပြီး ဘုတ်အဖွဲ့၏ဥက္ကဋ္ဌမှ ထုတ်ဝေခွင့် ရရှိခဲ့သည်။