kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုစာ‌မေးပွဲတွင် သီလရှင်များ ဝင်‌ရောက်စာပြန် ရန်ကိစ္စကိုလည်း ‌အောင်မြင်‌အောင် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၀ ပြည့်နှစ် တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းဖွင့်လှစ်‌ပေးရန်အတွက် ‌ဆော်ဩခဲ့သည့်အပြင် ပန်ဂျပ်တက္ကသိုလ်၏ နမူနာကိုယူ၍ အ‌ရှေ့တိုင်းဘာသာ ‌လေ့လာ‌ရေးဌာန တစ်ရပ် ဖွင့်လှစ်ပြီးလျှင် မြန်မာစာ‌ပေကို အဓိကထား၍ ပို့ချရန်ကိစ္စကိုလည်း လှုံ့‌ဆော်‌ပေးခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ တက္ကသိုလ်ဖွင့်လှစ်‌ပေးခဲ့ပါမူ ဗုဒ္ဓ အဘိဓမ္မာ ပို့ချရန်အတွက် ဌာနတစ်ခု ဖွင့်လှစ်‌ပေးသင့်‌ကြောင်း ကိုလည်း အကြံ‌ပေးခဲ့သည်။
ထိုစဉ်ကပင်လျှင် မန္တ‌လေး၌လည်း ရန်ကုန်နှင့်အလားတူ တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းရှိသင့်သည်ဟု ထင်မြင်ချက်များကို‌ရေးသား၍ လှုံ့‌ဆော်‌ပေးခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်၍ မန္တ‌လေးမြို့တွင် ဥပစာ‌ကောလိပ် တည်‌ထောင်‌သောအခါ ‌တော်စိန်ခိုသည် ယင်း‌ကောလိပ်၏ ပထမဦးဆုံးဖွဲ့စည်း‌သော အုပ်ချုပ်‌ရေးအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာ‌လေသည်။
‌တော်စိန်ခိုသည် တရုတ်လူမျိုးအနွယ်ပင် ဖြစ်‌စေကာမူ မိမိ၏ သားသမီးတို့ကို မိမိတို့မှီတင်း‌နေထိုင်ရာ ‌ဒေသဖြစ်‌သော မြန်မာတို့နှင့် တ‌သွေးတသား တစိတ်တဝမ်းတည်းရှိ‌အောင် ‌နေထိုင်ရန် အမြဲဆုံးမဩဝါဒ ‌ပေး‌လေ့ရှိသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ၌ သက်ဝင်ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်‌လေရာ ၁၉၁၇ ခုနှစ် ‌မြေငလျင်‌ကြောင့် ပြိုကျခဲ့‌သော ပဲခူး‌ရွှေ‌မော်‌ဓောဘုရား ပြန်လည်တည်‌ဆောက်‌ရေး တွင် ဝိဝါဒမကွဲပြားဘဲ အညီအညွတ် တည်‌ဆောက်နိုင်ရန် အလို့ငှာ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အမျိုးကိုချစ်ခင်‌သော စိတ်ဓာတ်ရှိသူလည်းဖြစ်ရကား တိုင်းရင်းဖြစ်ပစ္စည်း သုံးစွဲ‌ရေးကို ‌ဆော်ဩခဲ့သည့်ပြင် မိမိကိုယ်တိုင် နမူနာပြ အဖြစ်ဖြင့် ပင်နီအင်္ကျီကို အမြဲဝတ်ဆင်‌လေ့ရှိသည်။
‌တော်စိန်ခိုသည် ရန်ကုန်မြို့‌နေ ကုန်သည်ကြီး မစ္စတာ တန်ထွန်း၏သမီး ‌ဒေါ်မြနှင့်အ‌ကြောင်းပါခဲ့ရာ သား‌ခြောက် ‌ယောက်နှင့် သမီးတစ်‌ယောက်ထွန်းကားသည်။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် တွင် မိမိ‌နေထိုင်ရာ မန္တ‌လေးမြို့ ‌နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်‌လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) ကိုးကား Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ Category:ပထမ မြန်မာများ။
ပြီးခဲ့သည့် ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ခုစလုံးတွင် များစွာ‌သောသင်္ဘော တို့သည် ‌တော်ပီဒိုနှင့် ‌ရေမြှုပ်ဗုံးများ၏လက်ချက်ဖြင့် ပျက်စီး နစ်မြုပ်ခဲ့ကြရလေသည်။
ထိုလက်နက်တို့သည် ‌ရေမျက်နှာပြင် မှ၎င်း ‌ ‌ရေ‌အောက်မှ၎င်း သ‌င်္ဘောဆီသို့‌ရောက်လာ၍ ထိခိုက် ‌ပေါက်ကွဲ‌လေ့ရှိရာ စစ်သ‌င်္ဘောအချင်းချင်း အ‌မြောက်နှင့် ပစ် ခတ်သည့် ဒဏ်ထက်ပင် ပို၍ ‌ကြောက်စရာ‌ကောင်းလှ‌ပေသည်။
‌တော်ပီဒိုမှာ ၁၉ ရာစုနှစ် အစ‌လောက်ကပင် ‌ပေါ်‌ပေါက် လျက်ရှိပြီဖြစ်‌သော်လည်း ထိုအခါက များစွာအ‌ရေးပါ အရာမ ‌ရောက်ခဲ့လှ‌သေး‌ချေ။
၁၈၆၂ ခုနှစ်‌လောက်တွင် ဩစတြီးယား ‌ရေတပ်မှ ‌ ‌ရေ‌ကြောင်းဗိုလ်ကြီး လပ်ပစ်ဆိုသူနှင့် စ‌ကော့လူမျိုး ‌ရောဗတ်ဝှိုက်ဟက်ဆိုသူတို့က ပူး‌ပေါင်းတီထွင်‌သော ‌တော်ပီဒို မျိုး‌ပေါ်လာမှသာ ‌တော်ပီဒိုကို ထိထိ‌ရောက်‌ရောက် အသုံးချ လာနိုင်သည်။
ထို‌တော်ပီဒိုမှာ အ‌လေးချိန် ‌ပေါင် ၃၀၀ သာစီး ၍ တစ်နာရီလျှင် ‌ခြောက်မိုင်နှုန်းမျှသာ သွားနိုင်သည်။
ထို ‌နောက်မှ တဖြည်းဖြည်း ပြုပြင်လာ၍ ယခုအခါ ‌တော်ပီဒို များသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၃၀ မှ မိုင် ၅၀ အထိ သွားနိုင် ကြသည်။
ကိုက်‌ပေါင်း ရဝ၀၀၊ ၈၀၀၀ အ‌ဝေးထိ ပစ်ခတ်နိုင် သည်။
‌ရှေးအခါက ‌တော်ပီဒိုများ၏ သွားရာလမ်း‌ကြောင်းမှာ မမှန်ကန် မ‌ဖြောင့်တန်း‌သော‌ကြောင့် ပစ်ခတ်ရာ၌ များစွာ အခက်အခဲနှင့် ‌တွေ့ခဲ့ရလေသည်။
‌နှောင်း‌ခေတ် သို့‌ရောက်‌သော် ‌တော်ပီဒို၌ ဂျိုင်ရိုစကုပ်ကို တပ်ဆင်‌ပေးကြ‌သော‌ကြောင့် ‌တော် ပီဒိုသည် ‌ဖြောင့်တန်းစွာ လိုရာသို့ သွားနိုင်ခဲ့သည်။
‌တော်ပီဒို၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ‌ဆေးပြင်းလိပ်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူ၍ အချင်း ၁၄ လက်မမှ ၂၁ လက်မ အထိရှိသည်။
အလျားသည် အချင်း၏ ၁၂ ဆမျှရှိတတ်သည်။
‌တော်ပီဒို၏အမြီးတွင် ငါးမြီး သဖွယ် ပန်ကာများရှိ၍ ထိုပန်ကာများအနီး၌ ‌တော်ပီဒိုကို ‌မောင်းနှင်‌ပေးသည့်စက်ရှိသည်။
ထိုအပြင် ‌တော်ပီဒိုကို ‌ရှေ့ ‌နောက် သို့၎င်း ထက်‌အောင်သို့၎င်း သွားနိုင်ရန် ထိမ်း‌ပေး‌သော ဂီယာလည်းရှိသည်။
ထိုဂီယာတွင် ဂျိုင်ရိုစကုပ်တပ်ထားသည်။
‌တော်ပီဒို၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ဖိနှိပ်ထား‌သော ‌လေ‌လှောင်ခန်း ရှိသည်။
ကတာ့ပုံရှိ‌သော ‌ခေါင်းပိုင်းတွင် ‌ပေါက်ကွဲတတ်သည့် ယမ်းရှိ၍ က‌တော့ပုံထိပ်တွင် စနက်တံတပ်ထား‌လေသည်။
‌ရှေးက ‌တော်ပီဒို၌ ဒိုင်းနမိုက်(ယမ်းဘီလူး) အ‌လေးချိန် ၁၈ ‌ပေါင်းသာရှိခဲ့၍ ယခု‌ခေတ် ‌တော်ပီဒိုများတွင် တီ၊ အင်၊ တီ ယမ်းအ‌လေးချိန် ‌ပေါင် ၅၀၀ မျှပါဝင်‌လေသည်။
‌တော်ပီဒိုကိုပစ်လွှတ်ရာတွင် ‌သင်္ဘောရှိ ‌တော်ပီဒိုပြွန်ထဲသို့ ထည့်ပြီးလျှင် ဖိနှိပ်ထား‌သော‌လေအားနှင့် ပစ်လွှတ်ရ၏။
‌တော် ပီဒိုသည် သ‌င်္ဘောနှင့် ထိခိုက်မိရာတွင် ထိပ်မှစနက်တံသည် အထဲသို့ဝင်သွားခြင်းဖြင့် ‌တော်ပီဒို၏ယမ်းအိမ်ကို ‌ပေါက်ကွဲ ‌စေသည်။
‌တော်ပီဒိုကို ‌ရေငုပ်သင်္ဘောနှင့် စစ်သင်္ဘောတို့မှာ သာမက ‌လေယာဉ်ပျံမှလည်း ပစ်လွှတ်နိုင်သည်။
‌လေယာဉ်ပျံမှ ပစ်လွှတ်သည့် ‌တော်ပီဒိုသည် သင်္ဘောများမှ ပစ်လွှတ်သည့် ‌တော်ပီဒိုထက် အ‌လေးချိန်ချင်းတူညီလျှင် ယမ်းပိုမိုပါဝင်၍ ပိုမိုလျင်မြန်‌လေသည်။
‌တော်ပီဒို၏ အ‌လေးချိန် ကြီးမား သည့်အ‌လျောက် ‌လေယာဉ်ပျံတစ်စီးလျှင် ‌တော်ပီဒိုတစ်ခုသာ တင်‌ဆောင်နိုင်သည်။
‌လေယာဉ်ပျံမှ ပစ်လွှတ်‌သော ‌တော်ပီဒိုမှာ ‌ရေနှင့်ရိုက်မိသည့်ဒဏ်ကိုခံရ၍ ပိုမိုခိုင်ခံ့စွာ ရှိဖို့လို၏။
‌တော်ပီဒို ပစ်လွှတ်ရာ၌ ‌ရေငုပ်သင်္ဘောဖြစ်လျှင် ‌ ‌ရေ‌အောက်ပေ အများဆုံး ၅ ‌ပေအတွင်းမှ၎င်း၊ ‌လေယာဉ်ပျံဖြစ်လျှင် ‌ရေပြင်အထက် အမြင့်‌ပေ ၅၀ အတွင်းမှ၎င်း ပစ်လွှတ်၇‌လေသည်။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးသည်လည်း ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ခုစလုံးတွင် အသုံး ပြုခဲ့‌သော အ‌ရေးကြီးသည့်လက်နက်ဖြစ်၏။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးမှာ လုံး ဝန်း‌သောသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အချင်း ၃ ‌ပေမျှရှိသည်။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးများ ကို အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ကြာ မြင့်ပြီးဖြစ်သည်။
၁၈ ရာစုနှစ် ကတည်းက အ‌မေရိကန်တို့ အသုံးပြု‌ကြောင်း သိရလေသည်။
၁၈၃၉ ခုနှစ် မတိုင်မီက ‌ရေမြှုပ်ဗုံးများ ‌ပေါက်ကွဲ‌စေရန် စက် ကရိယာဖြင့် စီမံထား‌လေသည်။
ထိုနှစ်တွင် ဆာ ချား ပတ် စ‌လေက လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့် ‌ပေါက်ကွဲ‌စေရန် စတင်စီမံရာ၌ ထ‌မြောက်‌အောင်မြင်‌လေသည်။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးကို ‌ရေထဲသို့ချရာတွင် ‌ရေငုပ်သ‌င်္ဘောများအတွက် ရည်စူးပါက ‌ ‌ရေ‌အောက် ‌ပေ ၂၄၀ ‌လောက်တွင် ချထားရ၍ ရိုးရိုးသ‌င်္ဘောများအတွက်ဖြစ်မူ ၅ ‌ပေ မှ ‌ပေ ၂၀ အတွင်း‌လောက်၌ ချထားရ၏။
ထိုသို့ အလိုရှိသည့် အနက်၌ တည်‌စေနိုင်ရန် ‌ရေမြှုပ်ဗုံးတို့ကို ‌ကျောက်ချထားရ သည်။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးနှင့် ပင်လယ်‌အောက်‌ခြေရှိ ‌ကျောက်ဆူးကို ‌ကြေးနန်းကြိုးဖြင့် ဆက်ထား၏။
ထို‌ကျောက်ဆူးမှာ သင်္ဘော‌ကျောက်ဆူးမျိုး မဟုတ်‌ပေ။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးချသည့် ရည်ရွယ်ချက်မှာ မိမိဘက်ကဆိပ်ကမ်းများ သို့ ရန်သူသ‌င်္ဘောများ ချဉ်းကပ်ခြင်း၊ ရပ်နားခြင်းမပြုနိုင်‌အောင် ဖြစ်သည်။
‌ရေမြှပ်ဗုံးများကို ရန်သူလာနိုင်မည့် အ‌ရေးကြီးသည့် လမ်း‌ကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့ရန်အတွက်လည်း အသုံးချနိုင်‌ပေ သည်။
အချို့‌ရေမြှပ်ဗုံးများ၌ အထိန်းရှိ၍၊ အချို့၌ အထိန်းမရှိ ‌ချေ။
အထိန်းရှိသည့် ‌ရေမြှပ်ဗုံးများကို ကမ်း‌ခြေမှ‌ကြေးနန်းကြိုး ဖြင့် ဆက်သွယ်ထား၍၊ ‌ပေါက်ကွဲ‌စေလိုသည့်အခါတွင် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားလွှတ်‌ပေး၍ ‌ပေါက်ကွဲ‌စေနိုင်သည်။
သူ့အလို အ‌လျောက် မ‌ပေါက်ကွဲ နိုင်ကြ‌ပေ။
ထို‌ကြောင့် ကမ်း‌ခြေတွင် ဝင်ထွက်‌နေကြ‌သော မဟာမိတ်သ‌င်္ဘောများနှင့် မိမိဘက်က သ‌င်္ဘောများအတွက် စိတ်ချနိုင်‌ပေသည်။
အထိန်းမရှိဘဲ အလို လို‌ပေါက်ကွဲနိုင်‌သော ‌ရေမြှုပ်ဗုံးများမှာ စနက်တံကဲ့သို့ ထိပ်၌ အတံ ငယ်ပါရှိသည်။
သ‌င်္ဘောနှင့် တိုက်မိ‌သောအခါ ‌ပေါက်ကွဲ ‌စေနိုင်ရန် ထို‌ရေမြှုပ်ဗုံးကို စက်ကရိယာဖြင့်၎င်း လျှပ်စစ်ဓာတ် ဖြင့်၎င်း စီမံထားသည်။
ထို‌ရေမြှုပ်ဗုံးတို့၌ အထိန်းမရှိခြင်း‌ကြောင့် ရန်သူသ‌င်္ဘောများသာမက မဟာမိတ်သ‌ဘေင်္ာများပင် မကြာခဏ နစ်မြုပ်ကြရလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂျာမန်တို့၏ ‌ရေမြှုပ်ဗုံးများ တွင် သံလိုက်ဓာတ်ထည့်သွင်းထား‌သော‌ကြောင့် ‌ရေမြှုပ်ဗုံး၏ သံလိုက်နယ်အတွင်း ဝင်‌ရောက်လာ‌သောသ‌င်္ဘောများသည် ပျက် စီးကုန်ကြသည်။
ထိုအ‌ကြောင်းကို မသိမီက ဗြိတိသျှသ‌င အများအပြားပင် ပျက်စီးနစ်မြုပ်ခဲ့ကြရလေသည်။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးများကိုအသုံးပြု၍ တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ ‌ရေမြှုပ်ဗုံး ရန်မှ ကာကွယ်ရန်ကိုလည်း ကြိုးစားကြံစည်ကြရလေသည်။
‌ရေ မြှုပ်ဗုံးရန်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန်နည်းတစ်နည်းမှာ တံငါသင်္ဘော နှစ်စင်း၏အကြား၌ ကြိုးကွင်းတန်း၍ ငါးပိုက်ဆွဲသကဲ့သို့ ဆွဲ ယူရသည်။
‌ရေမြှုပ်ဗုံး၏ ‌ကျောက်ဆူးကြိုးကို ဖြတ်မိသဖြင့် ‌ရေမြှုပ်ဗုံး ‌ရေပေါ်သို့တက်လာ‌သောအခါ ‌သေနတ်နှင့်ပစ်ခတ် ဖျက်ဆီးပစ်ရ‌လေသည်။
ရိုးရိုး‌ကြေးနန်း ကြိုးကိုအသုံးပြု၍ ဆွဲ ယူပါက ရံဖန်ရံခါ ‌ကျောက်ဆူးကြိုးမပြတ်ဘဲ ‌ရေမြှုပ်ဗုံးပါလာ တတ်သဖြင့် ‌ရေမြှုပ်ဗုံးတို့ ပြန့်ကြဲ၍သွား တတ်သည်။
ထို့‌ကြောင့် လွှကဲ့သို့ ‌ခွေးသွားစိတ်အသွားများပါရှိ‌သော ‌ကြေးနန်း ကြိုးကို အသုံးပြုရသည်။
ထိုနည်းကို ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးက တည်းက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
အခြားတစ်နည်းမှာ ‌ရေမြှုပ်ဗုံး ချထားသည့် နယ်နိမိတ်အတွင်း အခြားဗုံးများချ၍ ‌ပေါက်ကွဲ‌စေ ‌သောနည်းဖြစ်သည်။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးများကို ရှင်းပစ်ရန်အတွက် အများဆုံးအသုံးပြုခဲ့၍ အထိအ‌ရောက်ဆုံးဟုဆိုနိုင်‌သောကရိယာ မှာ သ‌င်္ဘောဦးပိုင်း‌အောက်တွင် တပ်ဆင်ရသော ပါရာဗိန်း ဟု‌ခေါ်‌သော ‌တော်ပီဒိုပုံသဏ္ဌာန်မျိုးရှိသည့် ကရိယာဖြစ်သည်။
ထိုကရိယာကို အင်္ဂလိပ်ရေတပ် အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်သူ စီ၊ ဒီ၊ ဗာနီ တီထွင်ခဲ့သည်။
ထို‌ရေမြှုပ်ဗုံးရှင်းကရိယာတွင် ဒလက် အသွားများ ဆူး‌တောင်သဖွယ်ပါရှိ၍ ထိုအသွားများနှင့် ‌ရေမြှုပ် ဗုံးတို့၏ ‌ကျောက်ဆူးကြိုးကို ဖြတ်‌တောက်မိ‌သောအခါ ‌ရေမြှုပ် ဗုံးသည် ‌ ‌ရေ‌ပေါ်သို့ ‌ ‌ပေါ‌လော‌ပေါ်လာတတ်သည်။
ထိုအခါ ‌သေနတ်နှင့်ပစ်၍ ဖျက်ဆီးရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အသုံးပြုခဲ့ကြ‌သော ‌ပေါက်ကွဲ‌စေ တတ်သည့် ဗုံအမျိုးမျိုးတို့အနက် ‌ကြောက်မက်ဖွယ်‌ကောင်း ‌သော ဗုံးများမှာ ‌မြေမြှုပ်ဗုံးနှင့် ‌ရေမြှုပ်ဗုံးများဖြစ်သည်။
အခြား ဗုံးများကို အသုံးပြုသည့်အခါတွင် အသံလာရာကို ချိန်ဆ၍ ‌ရှေုာင်တိမ်းနိုင်ရန် အခွင့်အ‌ရေးရရှိနိုင်‌သော်လည်း ‌မြေမြှုပ်ဗုံး ‌ရေမြှုပ်ဗုံးများကိုမူကား မတိမ်း‌ရှောင်နိုင်သဖြင့် အထူးပင် ‌ကြောက်မက်ဖွယ်‌ကောင်း‌ပေသည်။
မည်သည့်‌နေရာ၌ ဗုံးမြှုပ် ထားမှန်း မသိရသဖြင့် စစ်တပ်များသည် ‌ရှေ့သို့ချီတက်ခြင်း ရပ်နားခြင်းပြုရန်အတွက် များစွာအ‌နှောင့်အယှက် ‌တွေ့ကြုံခဲ့ကြ ရ‌လေသည်။
‌မြေမြှုပ်ဗုံးများကို စစ်မျက်နှာအ‌ရှေ့ပိုင်းနှင့် အ‌နောက်ပိုင်း တို့တွင် မြှုပ်နှံထားတတ်၏။
‌မြေမြှုပ်ဗုံး၏ ‌ဘေးဒဏ်ကို စိုးရိမ် ရခြင်းမှာ ‌ပေါက်ကွဲရာတွင် ပြင်းထန်ရုံမျှမက လို‌သောအချိန် တွင် ‌ပေါက်ကွဲရန် ပြုလုပ်ထားနိုင်ခြင်း‌ကြောင့်လည်းဖြစ်၏။
‌မြေမြှုပ်ဗုံးများကို အထူးသဖြင့် စစ်ဆုတ်ရာတွင် မြှုပ်နှံထားခဲ့ တတ်ကြသည်။
ယခင်က အထူး‌ကြောက်မက်ဖွယ် ‌ကောင်း‌သော ‌မြေမြှုပ်ဗုံးမှာ တီ၊ အင်၊ တီ‌ခေါ် ဗုံးဖြစ်‌သော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကမူ ထိုထက်ပြင်းထန်၍ ‌ကြောက်မက်ဖွယ် ‌ကောင်း‌သော တီ၊ အင်၊ တီနှင့် ‌ရောစပ်ထားသည့် ‌မြေမြှုပ်ဗုံး တစ်မျိုးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
တီ၊ အင်၊ တီ ဆိုသည်မှာ ထရိုင်နိုက်တရို ‌တော်လျူအင်ကို အတို‌ကောက် ‌ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်၏။
‌မြေမြှုပ်ဗုံးများတွင် သံလိုက်ဓာတ်ထည့်၍ ထားတတ်‌သေးသည်။
ထို‌မြေမြှုပ်ဗုံးမျိုးကို သံလိုက်ဗုံးဟု‌ခေါ်၏။
သံလိုက်ဗုံးများကို များ‌သောအားဖြင့် ကုန်းမှာထက် ရေ‌ကြောင်း ဘက်ဆိုင်ရာတွင် ပို၍အသုံးပြု၏။
‌ရေမြှုပ်ဗုံးများမှာ အားလုံးလိုလိုပင် သံလိုက်ဗုံးများဖြစ်သည်။
သံလိုက်ဗုံးများကို သ‌ဘေင်္ာသွားရာလမ်း ‌အောက်တွင် အ‌လေးဆွဲ၍ ချထား‌လေ့ရှိသည်။
ထိုသို့ ချထားရာတွင် ‌ရေ‌အောက် ၁၅ ‌ပေမှ ‌ပေ ၃၀ အထိ အဆင့်ဆင့် ချထား‌လေ့ရှိ၏။
သ‌င်္ဘောခုတ်‌မောင်းလာ ‌သောအခါ သံလိုက်ဓာတ်ဆွဲငင်မှု‌ကြောင့် ဗုံးသည်‌ပေါက်ကွဲ၏။
သ‌င်္ဘောနှင့် မထိမိဘဲနှင့် ‌ပေါက်ကွဲနိုင်‌သော‌ကြောင့် အထူး ‌ကြောက်မက်ဖွယ်‌ကောင်း‌ပေသည်။
လို‌သောအချိန်တွင်မှ ‌ပေါက် ကွဲ‌စေရန် ပြုလုပ်ထား‌သော သံလိုက်ဗုံးများလည်းရှိသည်။
‌မြေမြှုပ်ဗုံးနှင့် သံလိုက်ဗုံးတို့ကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ‌ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ‌ကောင်း‌သော လက်နက်ဆိုးများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ယခုစစ်ပြီးကာလ၌မူ ထိုဗုံးများသည် လူ့ အကျိုး‌ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် များစွာ အသုံးဝင်‌ပေသည်။
စစ်ဒဏ်‌ကြောင့် အိမ်များ၊ လမ်းများပျက်စီးခဲ့ကြရာ စစ်ပြီးကာလ ပြန်လည် ထူ‌ထောင်‌သော‌ခေတ်၌ အ‌ဆောက်အအုံပျက်များ ပိတ်ဆို့‌နေ‌သောလမ်းများကို ‌ဖောက်ခွဲ ဖယ်ရှားပစ်ရန်အတွက် ‌မြေမြှုပ်ဗုံးများကို များစွာအသုံးပြုကြ၇‌လေသည်။
ထိုပြင် လမ်း သစ်များ‌ဖောက်လုပ်ခြင်း၊ အိမ်‌မြေရာသစ်များချထားခြင်း စသည် တို့ကိုပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် ‌တောင်များကိုဖြိုရာတွင်လည်း ‌မြေ မြှုပ်ဗုံးများကို အသုံးပြုကြရသည်။
စစ်ပြီးကာလ၌ ‌ရေလမ်း ဘက်တွင်လည်းသင်္ဘောအသွားအလာ စည်ကားလာပြီဖြစ်ရာ ‌ရေလမ်းတွင် အန္တရာယ်ဖြစ်‌စေ‌သော ‌ရေခဲ‌တောင်များကို ဖြိုခွဲရန် အတွက် ‌ရေမြှုပ်ဗုံးနှင့် သံလိုက်ဗုံးများကို အသုံးပြုကြရပေ သည်။
အနာဂတ်ကာလတွင် တူး‌မြောင်း‌ဖောက်ခြင်း၊ ‌တောင် ကိုဖြတ်၍ လိုဏ်‌ခေါင်း‌ဖောက်ခြင်း စသည့် လမ်းပန်းဆက် သွယ်‌ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများတွင် ‌မြေမြှုပ်ဗုံး၊ သံလိုက်ဗုံး၊ ‌ရေမြှုပ်ဗုံးတို့သည် လူ့အကျိုး‌ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် အသုံး ဝင်မည် ဖြစ်‌လေသည်။
‌တော်ပီဒိုကို အဆင့်ဆင့် တိုးတက်ပြုပြင်လာခဲ့ကြသည်တွင် ယခုအခါ ယင်းကို‌ရေထဲ၌ တရှိန်ထိုး ပစ်လွှတ်နိုင်ရုံ သာမက၊ သွား‌စေလို‌သော လမ်း‌ကြောင်းအတိုင်း ပဲ့ကိုထိန်း‌ပေးခြင်းဖြင့် လိုအပ်‌သော ‌ရေအတိမ်အနက်သို့ ‌ရောက်ရှိ‌အောင် သွား‌စေနိုင် ၏။
‌တော်ပီဒိုတွင် အင်ဂျင်စက်တပ်ဆင်ထားသဖြင့် ခရီး‌ဝေး သို့‌ရောက်‌အောင်လည်း ‌မောင်းနှင်နိုင်သည်။
ယခု ကာလ‌ပေါ် ‌တော်ပီဒို၏ အစိတ်အပိုင်းတို့ကို ခွဲခြား၍ကြည့်လျှင် ‌အောက်ပါ အတိုင်း ‌တွေ့ရလိမ့်မည်။
(၁) ‌တော်ပီဒို‌ခေါင်း ‌တော်ပီဒို‌ခေါင်းထဲတွင် ရန်သူသ‌ဘေင်္ာကို ‌ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီး ရန် ခဲယမ်းမီး‌ကျောက်ကို သို‌လှောင်ထား၏။
တစုံတစ်ခုနှင့် ထိခိုက်မိ‌သော‌ကြောင့်ဖြစ်‌စေ၊ သံလိုက်ဓာတ်အားလှုပ်ရှားမှု ‌ကြောင့်ဖြစ်‌စေ၊ ‌တော်ပီဒို၏ ခေါင်းပိုင်းရှိ စနက်တံသည် ယမ်း အိုးကို မီးငြိ‌ပေါက်ကွဲ‌စေသည်။
(၂) ‌လေအိုး စက်ခုတ်‌မောင်းရန်အတွက် ‌အောက်ဆီဂျင်လို၏။
သို့ဖြစ်၍ ‌လေအိုးထဲတွင် ‌အောက်ဆီဂျင်ပါရှိ‌သော ‌လေကို သိပ်သည်းစွာ ဖိနှိပ်သို‌လှောင်ထားသည်။
(၃) အထိန်းကရိယာပါရှိ‌သောအပိုင်း ‌တော်ပီဒိုကို ‌ရေထဲတွင် ပစ်လွှတ်သည့်အခါ၌ လိုအပ်‌သော ‌ရေအတိမ်အနက်တွင် ‌တောက်‌လျှောက် သွားနိုင်ရန် အထိန်း ကရိယာဖြင့် ထိန်း‌ပေးရသည်။
ထိုပြင် ‌တော်ပီဒိုဝမ်းထဲရှိ စက် များအတွက် လိုအပ်‌သော စက်ဆီအိုးများကိုလည်း ဤအစိတ် အပိုင်းတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။
(၄) စက်ခန်း ‌လေအိုးထဲမှ ‌လေပူဖြင့်၎င်း၊ ဆီအိုးထဲမှ စက်ဆီဖြင့်၎င်း၊ ‌တော်ပီဒိုအင်ဂျင်စက်ကို ခုတ်‌မောင်း၍ ပဲ့ပိုင်းတွင် တပ်ဆင်ထား သည့် ပန်ကာများကို လည်‌စေလျက် ‌တော်ပီဒိုကို တစ်နာရီလျှင် ‌ေ၇‌ကြောင်းမိုင် ၄၀ နှုန်းဖြင့် သွား‌စေနိုင်သည်။
(၅) ဂျိုင်ရိုကရိယာခန်း ‌တော်ပီဒိုကို ချိန်ထား‌သောလမ်း‌ကြောင်းအတိုင်း ‌ဖြောင့်တန်း စွာ ခုတ်‌မောင်းနိုင်ရန် တက်မကို ဂျိုင်ရိုစကုပ်ဖြင့် ထိန်း‌ပေးရ သည်။
‌လေအားဖြင့် ထိုဂျိုင်ရိုစကုပ်ကိုလည်ပတ်‌စေသည်။
(၆) ပဲ့ပိုင်း ပဲ့ပိုင်းတွင် ‌တော်ပီဒိုကို ခုတ်‌မောင်းသည့် ပန်ကာများ၊ ‌တော်ပီဒိုကို ‌ဖြောင့်တန်းစွာ သွား‌စေသည့် ‌ထောင်လိုက်တက်မ၊ ‌ရေအတိမ်အနက်ကို လိုအပ်သလို ထိန်း‌ပေးသည့် အလျားလိုက် တက်မများ တပ်ဆင်ထားရှိ‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) Category:လက်နက်။
‌တော်လမီဟူ‌သော အမည်သည်အီဂျစ်ပြည်ကို ဘီစီ ၃၂၃ မှ ၃၀ ခုနှစ်အထိ စိုးစံခဲ့‌သော ဘုရင် ၁၄ ဆက်တို့၏ အမည် လည်းဖြစ်သည်။
ထိုဘုရင် ၁၄ ဆက်ကို မက်ဆီဒုန်းဘုရင် မင်းဆက်ဟူ၍လည်း ‌ခေါ်ကြသည်။
ဘီစီ ၃၂၃-၃၀ ခုနှစ်အတွင်း ထွန်းကား‌သော မက်ဆီဒုန်း လူမျိုးတို့၏ ပထမဦးဆုံးဘုရင်မှာ ပထမ‌တော်လမီဘုရင် (ဘီစီ ၃၆ရ-၂၈၃) ဖြစ်သည်။
ထိုဘုရင်သည် မူလက မဟာအလက်ဇန္ဒား ၏ လက်သုံး‌တော် စစ်‌သေနာပတိတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ဘူး သည်။
မဟာအလက်ဇန္ဒား ကွယ်လွန်‌လေ‌သော် ပထမ ‌တော်လမီဘုရင်သည် အီဂျစ်ကိုသိမ်းပိုက်သည်။
သူ၏‌ခေတ်တွင် အီဂျစ်ပြည်သည် ကူးသန်း‌ရောင်းဝယ်‌ရေး ဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။
ပညာရှိသုခမိန်တို့ စု‌ဝေးရာလည်း ဖြစ်သည်။
ပထမ‌တော်လမီဘုရင် ကွယ်လွန်‌လေ‌သော် သူ၏သား‌တော် ဒုတိယ‌တော်လမီဘုရင် (ဘီစီ ၃၀၉-၂၄၆) သည် ခမည်း‌တော် ၏ လက်ငုတ်ဖြစ်‌သော လုပ်ငန်းစဉ်တို့ကို မ‌ပျောက်မပျက်‌စေရ ဘဲ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
သူ၏ဖခမည်း‌တော်လက်ထက်က တည် ‌ဆောက်ခဲ့‌သော အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့အနီး ‌ဖေး‌ရော့ကျွန်းရှိ မီးပြတိုက်ကို ဆက်လက်တည်‌ဆောက်၍ နိုင်းမြစ်မှ ပင်လယ်နီ သို့ သွယ်‌ဖောက်‌သော တူး‌မြောင်းကိုလည်းအပြီးသတ်တူး‌ဖောက် ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် တတိယ‌တော်လမီဘုရင် (ဘီစီ ၂၈၂-၂၂၁) လက်ထက်၌ကား ပထမ‌တော်လမီဘုရင် တည်‌ထောင်ခဲ့‌သော နိုင်ငံသည် အင်အားဆုတ်ယုတ်လာခဲ့သည်။
ပဉ္စမ‌တော်လမီ ဘုရင် (ဘီစီ ၂၀၉-၁၈၁)လက်ထက်၌ အီဂျစ်ပြည်ကို အန်တိုင်းအိုခပ်ဘုရင်က သိမ်းပိုက်၍ သူ၏ သမီး‌တော်ကို ပဉ္စမ‌တော်လမီဘုရင်နှင့် သင့်မြတ်‌စေသည်။
ပဉ္စမ‌တော်လမီဘုရင်သည် အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ်တွင် ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်‌လေသည်။
ထို့‌နောက် အီဂျစ်သမိုင်းတွင် ‌တော်လမီဘုရင်များ အစဉ်အဆက်စိုးစံလာခဲ့ပြီးသည့်‌နောက် ရာဇဝင်တွင် ကလီယို ပတ်ထရာ ဘုရင်မဟု ထင်ရှားအံ့‌သော ကလီယို ပတ်ထရာမင်းသမီးသည် အသက်အရွယ်အားဖြင့် ဆယ်နှစ်သာ ရှိ‌သေး‌သော သူ၏‌မောင်‌တော်ကို ဘုရင်တင် ‌မြှောက်၍ ‌မောင်‌တော်နှင့်အတူ မိဖုရားအရာယူလျက် စိုးစံ‌လေ သည်။
ထိုမင်းသားက‌လေးကား ဒွါဒသမ‌တော်လမီဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၄ရ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်ပြည်ကို ‌ရောမဘုရင် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ ‌အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်‌သောအခါ ဒွါဒသမ‌တော်လမီသည် ကလီယို ပတ်ထရာ၏ လက်ချက်‌ကြောင့် အီဂျစ်ပြည်မှထွက်‌ပြေး ခဲ့ရလေသည်။
‌တော်လမီဘုရင်လည်း ထိုစဉ်အခါတွင် ကလီယို ပတ်ထရာနှင့် သင့်မြတ်‌နေပြီ ဖြစ်‌သော ဆီဇာဘုရင်ကို ပြန်လှန်စစ်ပြုရန် ကြိုးစားပါ‌သော် လည်း တိုက်ပွဲတစ်ခုတွင် လက်လွတ်ထွက်‌ပြေးရာမှ ‌ရေနစ်၍ ကံကုန်‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) Category:အီဂျစ်နိုင်ငံ။
ဤသင်္ခါရလောကတွင် မြင်မြင်သမျှ‌သော သက်ရှိသက်မဲ့ ဟူသမျှတို့သည် ‌နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ‌ပြောင်းလဲလျက်ရှိကြသည်။
ထို ‌ပြောင်းလဲ‌သောသ‌ဘောကို ဆင်ခြင်ကြံဆကြ‌သော သိပ္ပံပညာရှင် တို့သည် ထိုထို‌သော သဘာဝတ္ထ‌ပြောင်းလဲမှုတို့ကို ဆင့်ကဲဖြစ် ခြင်းဟူ‌သော အီ‌ဗော်လျူရှင်နှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်သည့် သ‌ဘောကို ‌ကျော်လွန်၍ တမုဟုတ်ခြင်း ‌ပြောင်းလဲခြင်းဟူ‌သော ရီ‌ဗော်လျူ ရှင်ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားပြကြကုန်သည်။
ဆိုခဲ့ပြီး‌သော သက်ရှိ သက်မဲ့ ရုပ်ဝတ္ထုတို့၏ ‌ပြောင်းလဲမှုနှင့် အလားတူစွာ လူ့‌ဘောင် အဖွဲ့ အစည်း၌လည်း ‌ပြောင်းလဲမှုသ‌ဘောတရားတို့ ရှိကြကုန် သည်။
ထို‌ပြောင်းလဲမှုတို့သည် လူမှု‌ရေး‌ပြောင်းလဲမှု များဖြစ် သည်။
လူမှု‌ရေး ‌ပြောင်းလဲမှု၌လည်း ဆင့်ကဲဖြစ်ခြင်းဟူ‌သော အီ‌ဗော်လျူရှင်နှင့် တမုဟုတ်ခြင်း ‌ပြောင်းလဲခြင်းဟူ‌သော ရီ‌ဗော် လျူရှင်ဟုရှိသည်။
ထိုရီ‌ဗော်လျူရှင်ဟူ‌သော ‌ဝေါဟာရကို မြန်မာဘာသာဖြင့် ယခုအခါ ‌တော်လှန်‌ရေးဟု ‌ခေါ်‌ဝေါ်ကြ သည်။
‌တော်လှန်‌ရေးသည် နိုင်ငံ‌ရေးသ‌ဘောလည်း သက်‌ရောက်နိုင် သည်။
လူမှု‌ရေးသ‌ဘောလည်း သက်‌ရောက်နိုင်သည်။
နိုင်ငံ‌ရေး သ‌ဘောသက်‌ရောက်သည့်အခါ အုပ်ချုပ်သူကို၎င်း၊ အုပ်ချုပ်‌ရေး အသွင်သဏ္ဌာန်ကို၎င်း အကြမ်းဘက်ကာ တမုဟုတ်ခြင်း‌ပြောင်း လဲ‌ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
လူ‌ဟောင်း၊ စံနစ်‌ဟောင်းကို လူသစ်၊ စံနစ်သစ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်းသ‌ဘောဖြစ်၏။
အကြမ်းဘက်သည် ဟူရာ၌ အကြမ်းဘက်ခြင်းသည် အဓိကပင် မဟုတ်‌သော်လည်း ‌ယေဘုယျအားဖြင့်ကား ‌တော်လှန်‌ရေး၏ အဂင်္ါတစ်ရပ်ကဲ့ သို့ရှိ ‌ချေသည်။
လူမှု‌ရေးသ‌ဘော သက်‌ရောက်သည့်အခါတွင်ကား လူ့‌လောက၏ စီးပွား‌ရေးအ‌ဆောက် အအုံကြီးတွင် အရင်းအမြစ် ကစ၍ တမုဟုတ်ခြင်း ပြုပြင်‌ပြောင်းလဲ‌ပေးမှုများကို ဆိုလို‌ပေ သည်။
ယင်းကဲ့သို့‌သော လူမှု‌တော်လှန်‌ရေးများသည် နိုင်ငံ‌ရေး ‌တော်လှန်‌ရေးများကဲ့သို့ အကြမ်းနည်းအားဖြင့်လည်း ‌ပေါ်‌ပေါက် လာနိုင်သည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း၌ကဲ့သို့ ‌အေးချမ်းငြိမ်သက် စွာ တဖြည်းဖြည်း ‌ပေါ်‌ပေါက်လာနိုင်သည်။
၁ရ၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်‌တော်လှန်‌ရေးသည် အဓိက အားဖြင့် နိုင်ငံ‌ရေး‌တော်လှန်‌ရေးဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်၍ ၁၉၁ရ ခုနှစ် ရုရှ‌တော်လှန်‌ရေးကြီးသည် အဓိကအားဖြင့် လူမှု‌တော် လှန်‌ရေးဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်‌လေသည်။
သို့‌သော် စင်စစ်အားဖြင့် ထိုသို့ ယတိပြတ် ပိုင်းခြားကန့်သတ်ရန်မှာ မဖြစ်နိုင်‌ပေ။
အဘယ်‌ကြောင့်ဆို‌သော် နိုင်ငံ‌ရေး ‌တော်လှန်‌ရေးများတွင် အများအားဖြင့် လူမှု‌ရေးဖြင့် စီးပွာ‌ရေးဆိုင်ရာ အ‌ကြောင်း ရင်းများ ရှိ‌နေတတ်ပြီးလျှင် လူမှု‌တော်လှန်‌ရေးများသည်လည်း ‌ယေဘုယျအားဖြင့် အုပ်ချုပ်‌ရေးအသွင်သဏ္ဌာန် အသစ်တည် ‌ထောင်ခြင်းဖြင့် စခန်းသိမ်းတတ်‌သော‌ကြောင့် ဖြစ်‌လေသည်။
အကယ်၍ တိုင်းပြည် တစ်ပြည်ရှိ အညှဉ်းပန်းခံ အစိတ်အပိုင်း နှင့် မ‌ကျေမနပ်ဖြစ်‌နေ‌သော အစိတ်အပိုင်းများသည် ယင်းတို့၏ နစ်နာချက်များကို ထင်ရှားသိသာ‌အောင်ပြုရန်အတွက်၎င်း၊ ‌အေး ချမ်းစွာ ထိုနစ်နာချက်များကို ပြုပြင်‌ပေးရန်အတွက်၎င်း၊ တရား ဝင်နည်းလမ်းမရှိခဲ့လျှင် ‌တော်လှန်‌ရေးသည် ရုတ်တရက် ‌ပေါ် ‌ပေါက်လာဦးမည် မဟုတ်‌သေးဘဲ ကြန့်ကြာ‌နေဦးမည် ဖြစ်‌သော် လည်း ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည့် အခါတွင်ကား ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့မှာကဲ့သို့ အကြမ်းဘက်မှု၊ ‌သွေးထွက်သံယိုမှုများ ပါလာမည်မှာ ‌သေချာ‌လေသည်။
အင်အား‌တောင့်တင်း‌သော လူလတ်တန်းစားရှိ၍၊ လူထုကိုကိုယ်စားပြု‌သော အစဉ်အလာ မျိုးလည်းရှိ‌သော ဂရိတ်ဗြိတိန်ကဲ့သို့‌သော နိုင်ငံမျိုးတွင် ‌တော် လှန်‌ရေး လှုပ်ရှားမှုသည် ခပ်‌စော‌စောပင် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာနိုင် ‌သော်လည်း၊ တိုက်ခိုက်မှု လုံးဝမရှိဘဲ ‌အေးချမ်းငြိမ်သက်စွာ ပင်ပြီး‌မြောက်‌အောင်မြင်နိုင်‌လေသည်။
ဥဒါဟရုဏ်များမှာ ၁၆၈၈ ခုနှစ် ‌သွေး‌မြေမကျ ‌တော်လှန်မှုနှင့် စက်မှုလက်မှု အ‌ရေးပုံတို့ဖြစ်၏။
၁၉ ရာစုနှစ်သည် ‌တော်လှန်‌ရေးရာစုနှစ်ဟု ‌ခေါ်ဆိုနိုင်‌ပေ သည်။
မည်သည့်ဥ‌ရောပနိုင်ငံမျှ ‌တော်လှန်‌ရေးသ‌ဘောတရား များ၏ စက်ရိပ်နှင့် လုံးလုံးလျားလျား မကင်းခဲ့‌ချေ။
၁၈ ရာစု နှစ် ‌နောက်ပိုင်းတွင် ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့သည့် ပြင်သစ်‌တော်လှန်‌ရေး ကြီးသည် ဥ‌ရောပတစ်တိုက်လုံးတွင် အကြီးအကျယ် အကျိုး သက်‌ရောက်‌စေခဲ့‌လေသည်။
‌တော်လှန်‌ရေးစာ‌ပေများလည်း အထူးတွင်ကျယ်ခဲ့၏။
၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီဖိလစ်အား နန်းစွန့်ရ ‌အောင် ပြုစွမ်းနိုင်သည်အထိ ‌အောင်မြင်ခဲ့‌သော ‌တော်လှန်‌ရေး တစ်ရပ် ပါရစ်မြို့၌ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့ရာမှ နိုင်ငံအများတွင်လည်း ‌တော်လှန်‌ရေးများ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့‌လေသည်။
ယင်းသည့် ‌တော်လှန်‌ရေးများ‌ကြောင့် ဩစတြီးယား-ဟန်‌ဂေရီ နိုင်ငံမှာကဲ့သို့ ‌တော်လှန်‌ရေးဖြစ်ပွားရာ နိုင်ငံတိုင်းတွင် ပြည်တွင်း စစ်ပွဲများမဖြစ်ပွားခဲ့‌ပေ။
သို့‌သော် လူထုဆူပူလှုပ်ရှားမှု၊ လူထု အကြမ်းဘက်မှုများကား ရှိခဲ့သည်သာ ဖြစ်‌လေသည်။
ဂျာမနီတွင် ဗစ်ဇမတ်‌ခေါင်း‌ဆောင်၍၎င်း၊ အီတလီတွင် ဂယ်ရီ‌ဗောဒီးနှင့် ကဗူး တို့‌ခေါင်း‌ဆောင်၍၎င်း ‌တော်လှန်‌ရေးအစိတ်အပိုင်းများကို အမျိုး သားစည်းလုံး‌ရေးအတွက် လှုပ်ရှားမှုများအဖြစ်သို့ ‌နောက်ဆုံး၌ ‌ပြောင်းလဲ‌ပေးခဲ့၏။
ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင် ဟက်စဗတ် ဧကရာဇ်များသည်၎င်း၊ ရုရှ နိုင်ငံတွင် ဇာဧကရာဇ်ဘုရင်များသည်၎င်း ‌တော်လှန်‌ရေးအစိတ် အပိုင်းများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိမ်နှင်းခဲ့‌လေသည်။
သို့‌သော် ရုရှနိုင်ငံတွင် ၁၉၁ရ ခုနှစ်၌ ပိုမိုပြင်းထန်စွာ တစ်ဖန် ပြန်လည် ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့၍ ဇာဘုရင်များ၏ အုပ်ချုပ်‌ရေးကို အမြစ်ပြုတ်‌အောင် ဖယ်ရှားသုတ်သင်နိုင်ခဲ့‌လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂျာမန်တို့လက်‌အောက် ‌ရောက်ခဲ့ရသည့် ဥ‌ရောပနိုင်ငံများတွင် ဖက်ဆစ် ဂျာမန် ‌တော်လှန်‌ရေးများ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့သည့်နည်းတူ ဂျပန်တို့၏ လက်‌အောက်သို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ရ‌သော မြန်မာနိုင်ငံအဝင်အပါ အာရှနိုင်ငံများတွင်လည်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်‌တော်လှန်‌ရေးများ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့‌လေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) Category:တော်လှန်ရေးများ။
‌တောကျီးကန်းသည် ‘ပက်ဆာရီ‌ဖောမီး’ မျိုးစဉ်၌၎င်း၊ ‘ကော်ဗီဒီ’ မျိုးရင်း၌၎င်း ပါဝင် သည်။
‌တောကျီးကန်း၏ အလျားမှာ ၂၀ လက်မမှ ၂၂ လက်မထိရှိသည်။
ပျံသန်းရာတွင် အ‌တောင်ကို မှန်မှန်ရိုက်၍ ‌နှေး‌နှေးနှင့် ‌ဖြောင့်‌ဖြောင့် ပျံတတ် သည်။
အ‌တောင်စွန်းရှိ အ‌မွေးများသည် မြို့ကျိးကန်းထက်ပို ကြီး၍ ကျဲသည်။
အား၊ အားဟု အာတတ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံစူးရှစွာ မြည် တတ်၏။
တစ်ခါတစ်ရံတွင်လည်း သာယာစွာ မြည်‌လေ့ရှိသည်။
လည်‌ချောင်းသံနှင့် မြည်သည့်အခါ ‘အားဝါး၊ အားဝါး’ဟု အသံထွက်သည်။
‌နေ့ခင်း ‌နေပူချိန်၌ အရိပ်‌ကောင်းသည့် သစ် ကိုင်း‌ပေါ်တွင်နားကာ ‌လေးတွဲ့စွာ ညဉ်း၍လည်း ‌နေတတ်သည်။
‌တောကျီးကန်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြား ‌တွေ့နိုင် သည်။
အထူးသဖြင့် ‌မေမြို့၌ ‌တောကျီးကန်း ‌ပေါများသည်။
ည‌နေအချိန်တွင် ‌မေမြို့မှ ‌တောင်ဘက်သို့ ‌ထောင်‌ပေါင်းများစွာ ပါရှိ‌သော ‌တောကျီးကန်းအုပ်ကြီးများ အိပ်တန်းတက်ရန် ပျံ သွားကြသည်ကို မြင်နိုင်သည်။
အရုဏ်တက်ချိန်၌ မြို့တွင်းသို့ ပြန်ဝင်လာ‌လေ့ရှိကြသည်။
တနသင်္ာရီခရိုင်တွင် ဇန္နဝါရီနှင့် ‌ဖေ‌ဖေါ်ဝါရီလများတွင် ဥများကို အု‌လေ့ရှိသည်။
အခြား‌နေရာများတွင်မူ မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း၌ အုကြသည်။
လွင်ပြင်ရပ်များ၌ကား ‌ဖေ‌ဖေါ် ဝါရီလမှစ၍ပင် ‌တောကျီးကန်းအသိုက်များကို ‌တွေ့နိုင်သည်။
အသိုက်ကို သစ်ပင်များ‌ပေါ်၌ ‌စောက်နက်နက် ခွက်ပုံလုပ်‌လေ့ ရှိသည်။
အသိုက်လုပ်ရာတွင် သစ်ခက်များ၊ တုတ်‌ချောင်းငယ် များနှင့် လုပ်‌လေ့ရှိ၍ အတွင်း၌ အ‌မွေးအမှင်၊ သစ်မြစ်၊ မြက် ‌ခြောက်၊ ‌လျှော်ပင် စသည်တို့ကို ခင်းထားတတ်သည်။
တစ်မြုံ လျှင် အများအားဖြင့် ၄ ဥမှ ၅ ဥအထိရှိ၍ တစ်ခါတစ်ရံမှသာ ၆ ဥအထိရှိတတ်သည်။
ဥများမှာ အပြာ‌ဖျော့အ‌ရောင်ခံ‌ပေါ်တွင် အညိုကွက်နှင့် အစင်းများရှိသည်။
‌တောကျီးကန်းကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌သာမက အ‌ရှေ့ ဘက်နိုင်ငံများတွင်လည်း အနှံ့အပြား‌တွေ့နိုင်သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) ကဏ္ဍ:ငှက်များ။
thumb|ရှေးဦးဘာရော့ ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်ဆွဲထားသော တော်လမီ၏ ပုံ တော်လမီသည် အီဂျစ်တိုင်းရင်းသား နက္ခတ်၊ သင်္ချာနှင့် ပထဝီပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သူ၏အမည်ရင်းမှာ ကလောဒီး ယပ် တော်လမေးယပ်ဖြစ်၏။
သူနှင့်ဆိုင်ရာ မွေးသောနှစ်နှင့် သေဆုံးသောနှစ်ကို အတိအကျ မသိရချေ။
သို့သော် ခရစ် ၁၀၀ နှင့် ၁၇ဝ ပြည့်နှစ်အကြားတွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်း ကြသည်။
ကျွန်ုပ်တို့မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် စကြဝဠာ၏ဗဟိုတွင် တည်ရှိ၍ နေ၊ လ၊ နက္ခတ် တာရာတို့သည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိကြသည်ဟူသော အယူအဆကို တော်လမီသည် ဦးစွာကြံဆခဲ့သူဖြစ်သည်။
ထိုအယူအဆသည် ဥရောပတိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၁၄၀၀ မျှပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီးနောက် ပိုလန်လူမျိုး နက္ခတ်ပညာရှင် ကော်ပါးနိကပ်စ်၏ တွေ့ရှိချက်ကြောင့် သူ၏အယူအဆ မှားယွင်းပုံကို သိရှိလာကြရသည်။
တော်လမီပြုစုခဲ့သော ကျမ်းတို့တွင် အဲလမာဂျက်ခေါ် စကြဝဠာ တည်ဟန်ကျမ်းသည် အဓိကကျမ်း ဖြစ်လေသည်။
ထိုကျမ်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော သူ၏ အယူအဆတို့ကို၎င်း၊ ကြယ်အမျိုးပေါင်း ၁၀၈၀ ကို၎င်း ဖော်ပြထားလေသည်။
ထိုကျမ်း၌ အရေးကြီးသောတွေ့ရှိချက်မှာ လ၏သွားရာလမ်းကြောင်း မမှန်ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။
တော်လမီသည် ပထဝီပညာရှင်အနေဖြင့် ပို၍ထင်ရှားကျော်စောသည်။
သူသည် ‘ဂျီဩဂရာဖီကေ ဆင်တက္ကဆစ်’ ခေါ် ပထဝီသင်္ခေပကျမ်းကို အတွဲ ရှစ်တွဲမျှ ပြုစုခဲ့ရာ ထိုကျမ်းသည် ပထဝီပညာကို သိပ္ပံနည်းအရ တိကျစွာပြုစုသော ကျမ်းဖြစ်သည်။
ထိုကျမ်း၌ မြို့ရွာဒေသတို့ကို လတ္တီတွဒ်နှင့် လောင်ဂျီတွဒ်တို့ဖြင့် ပြထားသည်။
ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်၏ ခေတ်မတိုင်မီ ၁၅ ရာစုနှစ်အထိ ထိုကျမ်းကို ပညာရှင်တို့ စံတင်ခဲ့ကြရသည်။
ထိုကျမ်း၌ ရောင်စုံချယ်ထားသော မြေပုံများ ၂၆ ပုံခန့် ပါဝင်သည်။
ထိုမြေပုံတွင် ရှေးမြန်မာနိုင်ငံ၏ တည်နေဟန်ကိုလည်း တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။
တော်လမီရေးဆွဲထားသည့် ကမ္ဘာပုံ သင်္ချာပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ကား တော်လမီသည် မျက်နှာပြင်ညီနှင့် စက်ဝိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တြိဂိုနိုမေတြီ ပညာကို စတင်၍ အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅) ကိုးကား Category:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ‎ Category:သင်္ချာ ပညာရှင်များ‎ Category:အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များ။
သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ ဂျပန်စံတော်ချိန် ၁၄ နာရီ ၄၆ မိနစ် (05:46 UTC) တွင် ဂျပန်ကမ်းလွန် ပင်လယ်ပြင်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်ကြီးဖြစ်ပြီး ဂျပန် မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒဦးစီးဌာန၏ တိုင်းတာချက်အရ ၉.၀ MWwww.cbsnews.com စကေးရှိ အင်အားကြီး ငလျင်ကြီးဖြစ်သည်။
ငလျင်ဗဟိုမှာ တိုဟိုကုဒေသ အိုရှိကကျွန်းဆွယ် အရှေ့ဘက်ကမ်းနှင့် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ (၈၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး အနက်မှာ ၂၄.၄ ကီလိုမီတာ (၁၅.၂ မိုင်) ရှိသည်။
ငလျင်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဆူနာမီ သတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ကာ ဂျပန်အပါအဝင် မြောက်အမေရိကနှင့် တောင်အမေရိကရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ၏ ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၌ နေထိုင်သူများကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ဂျပန်ကမ်းရိုးတန်းကို ရိုက်ခတ်သည့် ဆူနာမီလှိုင်းကြီးများမှာ ၁၀ မီတာ (၃၃ ပေ) ကျော် မြင့်မားသည်။
အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း လှိုင်းကြီးလှိုင်းငယ်များကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။
ယင်းလှိုင်းများသည် ဂျပန်၏ ကမ္ဘာအခြားတစ်ဘက်ခြမ်းရှိ ချီလီနိုင်ငံအထိပင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆူနာမီလှိုင်းကြီးများသည် ကုန်းမြေအတွင်းပိုင်း ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆ မိုင်) အထိ ဝင်ရောက်တိုက်စားခဲ့ကြောင်း သတင်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ငလျင်နှင့် ဆူနာမီဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၃၃၇၃ ဦးသေဆုံး၊ ၇၅၅၈ ဦးပျောက်ဆုံးလျက်ရှိကြောင်း ဂျပန်ရဲဌာနချုပ်မှ အတည်ပြု ထုတ်ပြန်ထားသည်။
သို့သော်လည်း လက်တွေ့ အသေအပျောက်ဦးရေမှာ အခုထက်များပြားနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းရသည်။
ငလျင်ကြီးကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အတိုင်းအတာကြီးကြီးမားမား ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သည်။
လူနေအိမ်ခြေများ၊ ကားလမ်းများ၊ မီးရထားလမ်းများနှင့် ရေကာတာတစ်ခု ပျက်စီးခဲ့သည်။
ဂျပန်အရှေ့မြောက်ဒေသတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄.၄ သန်းကျော် လျှပ်စစ်မီး မရှိဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် ၁.၄ သန်းခန့်မှာ ရေမရရှိဘဲဖြစ်နေသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက် အတော်များများ လည်ပတ်မှု ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး နျူကလီယာ ဓာတ်ပေါင်းဖို ၃ ခု၌ မတော်တဆမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဥပဒ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းများ ယိုစိမ့်လာကြောင်း တိုင်းတာတွေ့ရှိရသည်။
ထို့ကြောင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာထားပြီး ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ မီတာ ၂၀ ပတ်လည်နှင့် အမှတ် ၂ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ၁၀ မီတာ ပတ်လည်အတွင်း နေထိုင်ကြသူများအား ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။