kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြစ်သာမြစ်မှာ ချင်းတောင်ဒေသများမှ စီးဆင်းလာရကား ကလေးဝမြို့မှ ရေလမ်းခရီးဖြင့် အထက် အောက် ချင်းတွင်း ခရိုင်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများသို့ ကူးသန်း သွားလာနိုင်သည်သာမက၊ ချင်းတောင်ဒေသများနှင့်လည်း အလွယ်တကူ ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်သည်။
ထိုမှတစ်ပါး မြန်မာ နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တံခါးဖြစ်သော တမူးတောင်ကြား လမ်းခေါ် မဏိပူရတောင်ကြားလမ်းမှာ ကလေးဝမြို့မှ တမူး နှင့်ပုလဲအရပ်များကို ဖြတ်၍ မဏိပူရပြည်နယ် အင်ဖာမြို့တော် သို့ ရောက်နိုင်သည်။
ထိုတောင်ကြား လမ်းကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် မှစ၍ မော်တော်ကားလမ်းအဖြစ်သို့ ပြုပြင်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ကလေးဝမြို့သည် ပြည်တွင်း ပြည်ပ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုများ တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်တွင် စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်လာသည်။
မြို့နယ်လူထုမှာ လယ်ယာကိုင်းကျွန်း လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြ၍ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူများကား သစ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
ကလိုရင်း (Chlorine) (ဓာတုသင်္ကေတ-Cl) သည် သိပ္ပံနယ်ပယ်တွင်သာမကသိပ္ပံနှင့် မရင်းနှီးသော သာမန် လူများကပင် အသိများသည့် ဓာတုဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
ကလိုရင်း(Chlorine)သည် စိမ်းလဲ့လဲ့အရောင်နှင့် အသက်ရှု ကျပ်စေသောအနံ့ရှိ၍ လေထက်ပိုလေးသော ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်၏။
ဤဓာတ်ငွေ့သည် ဟယ်လိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့အစုတွင် ဖလိုရင်း၊ ဘရိုမင်းနှင့် အိုင်အိုဒင်းဓာတ်ငွေ့ တို့နှင့်အတူ ပါဝင်ရာ၊ ယင်းတို့၏ ဂုဏ်သတ္တိချင်းမှာ ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်ကြသည်။
ဟယ်လိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့စုတွင် ဖလိုရင်းဓာတ်ငွေ့သည် ဓာတ်ပေါင်းစပ်ရာ၌ အထက်မြက်ဆုံးဖြစ်၍ ကလိုရင်းဓာတ်ငွေ့မှာ ဒုတိယ အထက်မြက်ဆုံးဖြစ်၏။
၁၇၇၄ခုနှစ်တွင် ကားလ် ဗီဟိမ်း ရှေးလာက အောက်စီဂျင်ပါဝင်နေသော ၎င်းကို မှားယွင်းလွှဲချော်စွာ စတင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၁၈၁၀ခုနှစ်တွင် ဟူဖရီ ဒေဗွီ(Humphry Davy) က ၎င်းကို ကလိုရင်း (Cl) ဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး ဒြပ်စင်တစ်ခုအနေဖြင့် စူးစူးစိုက်စိုက်လေ့လာခဲ့သည်။
ကလိုရင်း (Cl) ဆိုသော စကားလုံးသည် ကလိုရို(Chloros) မှ ဆင်းသက်လာပြီး အစိမ်းရောင် (green) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကလိုရင်း (Cl)သည် အက်တမ်နှစ်လုံးရှိသော အစိမ်းရောင် ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်သည်။
ကလိုရင်း (Cl)ဒြပ်စင်သည် ဟေလိုဂျင်အုပ်စုတွင် ဆားဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် တစ်စိတ်တဒေသပါဝင်နေသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
၎င်းကို ကလိုရိုဒ်(Chlorides) မှ ဓာတ်တိုးခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ခွဲခြင်းအားဖြင့်ထုတ်ယူရရှိသည်။
ကလိုရင်း (Cl) ဓာတ်ငွေ့ သည် စိမ်းဝါရောင်ရှိပြီး အနီးအနား ရှိ တခြား ဒြပ်စင် များနှင့် ပေါင်းစပ်လေ့ရှိသည်။
စူးရှသောအနံ့ရှိပြီး အလွန်အမင်း အဆိပ်သင့်နိုင်သောဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်သည်။
အလွန်အဆိပ်ပြင်းထန်၍ လေထက်လေးသောကြောင့်၊ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အဆိပ်ဓာတ်ငွေ့ အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ဘူးရာ လူအမြောက်အမြား သေကြေခဲ့ကြရ၏။
သို့သော် လူတို့အား အကျိုးရှိစေမည့် ကိစ္စအများ၌ ကလိုရင်းသည် မည်မျှအရေးပါ အရာရောက်စွာ အသုံးဝင်ပုံကို အောက်တွင် တွေ့ရပေမည်။
ကလိုရင်းကို ဓာတ်ငွေ့သန့်သန့်အဖြစ်ဖြင့် သဘာဝအလျောက် မတွေ့ရချေ။
ဒြပ်ပေါင်းအနေနှင့်သာ အတွေ့ရများသည်။
အထူးသဖြင့် ဆိုဒီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ မက်ဂနိဇီယမ်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်လျက် တွေ့ရသည်။
ကလိုရင်း သက်သက်သည် အဆိပ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ဆိုဒီယမ်နှင့်ပေါင်းစပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဆိုဒီယမ်ကလိုရိုက် ဒြပ်ပေါင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ် သုံးစွဲလျက်ရှိသော ဟင်းခတ်ဆားပင်ဖြစ်၏။
ကလိုရင်းဓာတ်ငွေ့သန့်သန့်ကို လျှပ်စစ်ဖြင့် ဓာတ်ခွဲနည်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။
ဟင်းခတ်ဆား ဖျော်ရည်ထဲတွင် လျှပ်စစ်လွှတ်၍ ဓာတ်ခွဲလိုက်သောအခါ ကလိုရင်းဓာတ်ငွေ့သည် ဓာတ်ဖိုတိုင်မှ ထွက်လာ၏။
ကလိုရင်း ဓာတ်ငွေ့ကို ဖိအား ကောင်းကောင်းဖြင့်ဖိ၍ ကလိုရင်းအရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားစေပြီးလျှင် သံမဏိစည်ကြီး များတွင်ထည့်၍ အကြီးအကျယ် ရောင်းဝယ် ကြသည်။
ထိုကလိုရင်းအရည်ကို မြို့ကြီးပြကြီးများ၌ သောက်ရေအဖြစ် အသုံးပြုသော ရေများတွင် ရောဂါပိုးများသေ၍ သန့်ရှင်းစေရန် အနည်းငယ် ခတ်ပေးရသည်။
ကလိုရင်းသည် အခြားဓာတ်ငွေ့များ၊ သတ္တုများနှင့် ပေါင်းစပ်ရာ၌ အလွန်ထက်မြက်၏။
ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် တိုက်ရိုက်ပေါင်းစပ်သောအခါ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကလိုရိုက်ခေါ် ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ကို ရ၍၊ ဤအက်ဆစ်မှာ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတွင်၎င်း၊ ကိုယ်တွင်းအစာချေမှု တွင်၎င်း၊ အလွန်အရေးကြီး အသုံးဝင်သည်။
ဆိုဒီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ မန်ဂနိစသော သတ္တုများနှင့် ပေါင်းစပ်သောအခါ ဆိုဒီယမ်ကလိုရိုက်၊ ပိုတက်ဆီယမ်ကလိုရိုက်၊ မန်ဂနိကလိုရိုက်စသော ကလိုရိုက် အသီးသီးကို ရသည်။
အသုံးပြုခြင်း ကလိုရင်း၌ ဝတ္ထုပစ္စည်းများမှာ အရောင်အမျိုးမျိုးကို ချွတ်ပစ်နိုင်သော သတ္တိလည်းရှိသည်။
ခြောက်သွေ့သော ကလိုရင်းဓာတ်ငွေ့ ထည့်ထားသည့်ဖန်ဗူးထဲသို့ ခြောက်သွေ့သော သစ်ရွက်စိမ်းတစ်ရွက်ကိုဖြစ်စေ၊ ခြောက်သွေ့သောပန်းနီဖြစ်စေ၊ ခြောက်သွေ့သော အဝတ်အနီကိုဖြစ်စေ၊ ထည့်လိုက်သောအခါ အရောင် ပျက်သွားသည်ကို မတွေ့ရချေ။
သို့သော် ဖန်ဗူးထဲရှိ ပစ္စည်းများ စိုစွတ်သွားအောင် ရေအနည်းငယ် ထည့်ပေးလိုက်သည့်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်၊ ထိုပစ္စည်းတို့၏ အနီရောင် အစိမ်းရောင် တို့သည် ပျောက်ကွယ်၍ ဖြူသွားကြတော့၏။
အရောင်ဖြူသွားရခြင်း၏ အကြောင်းမှာ ကလိုရင်းသည် ထည့်လိုက်သော ရေထဲမှ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ပေါင်းစပ်သွားပြီးသော် အောက်စီဂျင်ကို ထီးတည်းကျန်နေစေသည်။
ထိုအောက်စီဂျင်က အရောင်ကို ပျက်အောင်ပြုသဖြင့် အရောင်များ ဖြူသွားရခြင်း ဖြစ်၏။
ထိုကြောင့် ကလိုရင်းကို အရောင် ချွတ်ဆေးများ ဖော်စပ်ရာ၌ များစွာ အသုံးပြုကြသည်။
ကလိုရင်း (Cl)သည် စက္ကူများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် သစ်သားပျော့ဖတ်များကပ်ပါ မနေအောင် (သန့်စင်နေအောင်) ချွတ်ဆေးအနေဖြင့် ပါဝင်နေသကဲ့သို့ သုံးပြီးသား စက္ကူများများကို မင်များဖယ်ရှားပြီး အသစ်ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် ထုတ်လုပ်သော စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
သိုက်ဒရိုဂျင်ရရန်အတွက် ကလိုရင်း (Cl)ကို အစားထိုးအသုံးပြုသည့်အခါ ဩဂဲနစ်ဒြပ်ပေါင်းများတွင် လိုချင်သော ဂုဏ်သတ္တိများရရန် ၎င်းက ပေးစွမ်းဆောင် ရွက်နိုင်သဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
ထို့ကြောင့် ကလိုရင်း (Cl)ကို ဩဂဲနစ်ဓာတုဗေဒတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုသည်၊၊ (အထူးသဖြင့်- ကလိုရိုဒ်(Chlorates)၊မေ့ဆေး( ကလိုရိုဖော) (Chloroform)၊ ကာဗွန်တြာကလိုရိုက်(Carbon tetrachloride) နှင့် ဘရိုမင်း(Bromine) ထုတ်ဖော်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။
)250px|အခန်းအပူချိန်၌ ဖိအား ၈ ဘားအောက်တွင် အရည်အဖြစ်ပြောင်းသွားခဲ့ပုံဖြစ်သည်။
အရည်၏ ဒေါင်လိုက်အရွယ်အစားမှာ ca. 0.3×3 cmဖြစ်သည်။
ကလိုရင်း (Cl) သည် ဓာတ်ပြုအားကောင်းသော ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သည်။
သဘာဝအားဖြင့် တွေ့ရသော ဒြပ်စင်လည်း ဖြစ်သည်။
အီသိုင်လင်း ဒိုင်ကလိုရိုက် (ethylene dichloride) နှင့် အခြားသော ကလိုရင်းဆက်စပ် ပျော်ရည်များ၊ ပိုလီဗင်နိုင်းလိ ကလိုရိုက်(Polyvinyl chloride (PVC))များ၊ ကလိုရိုဖရူလိုကာဗွန်(Chlorofluorocarbonds)နှင့် ပလိုပိုင်လင်း အောက်ဆိုဒ် (Prpylene oxide) များတွင် ကလိုရင်း (Cl) ကို အများဆုံးအသုံးပြုကြသည်။
စက္ကူများချွတ်ရန် စက္ကူကုမ္ဗဏီများတွင် ကလိုရင်း (Cl) ကို အသုံးပြုသည်။
ရေနှင့် ညစ်ညမ်းရေများသန့်စင်သည့် စက်ရုံများတွင် ရောဂါပိုးများ နှင့်တခြားသော ညစ်ညမ်းစေသော အရာများ ကင်းစင်သန့်ရှင်းသော ရေအဆင့်ရရန်အတွက် ကလိုရင်း (Cl) ကို အသုံးပြုကြသည်။
ကလိုရင်းသည် ဆိုးဆေး၊ မီးသတ်ဆေးရည်နှင့် ကလိုရိုဖေါင်း(ခေါ်)မေ့ဆေးများဖော်စပ်ရာ၌လည်း များစွာ အသုံးဝင်ပေ သည်။
စက္ကူထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ ပိုးသတ်ဆေး(အနာရောဂါပိုး)၊ဆိုးဆေးများ၊အစားအစာ၊အင်းဆက်ပိုးမွှားသတ်ဆေး၊အိမ်သုတ်ဆေး (ပန်းချီဆေး၊ သင်္ဘော သုတ်ဆေး)၊ ပလပ်စတက်များ၊ ဆေးဝါးများ၊ ချည်မျှင်နှင့် အထည် လုပ်ငန်းများ၊ နှင့်တခြားသော စားသောက်ကုန်-လူသုံးကုန်များထုတ်လုပ်ရာတွင်အသုံးပြုကြသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ လေ -ရေ- မြေ တွင်ပါဝင်နေသော ကလိုရင်း (Cl) များသည် အလုပ်ခွင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် ဆိုးကျိုးများဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ကလိုရင်း (Cl) သည်ရှူရှိုက်လိုက်သော လေမှ လည်းကောင်း၊ စားသောက်လိုက်သောအစာနှင့် ရေမှ လည်းကောင်း ခန္ဒာကိုယ်အတွင်း ပိုင်းသို့ဝင်ရောက်လာနိုင်သည်။
သို့သော် ၎င်း၏ဓာတ်ပြမှုစွမ်းများကြောင့် ခန္ဒာကိုယ် အတွင်းပိုင်းတွင် ကျန်နေနိုင်ခြင်းမရှိပါ။
လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် ကလိုရင်း (Cl) အကျိုးသက်ရောက်မှုများမှာ – ကလိုရင်း (Cl)ပမာဏ ဘယ်လောက် များများပါရှိမှု၊ ဘေးဖြစ်မှုအချိန်နှင့် အကြိမ်အရေအတွက် အပေါ်မှာမူတည်ပေသည်။
ထို့ အပြင် လူ၏ကျမ္မာရေး နှင့် ဘေးသက်နေသော ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေပေါ်မှာလည်း တည်မှီးနေသည်။
ကလိုရင်း (Cl)ပမာဏ အနည်းငယ်ကိုရှူမိပါက အချိန်အတိုအတွင်း အသက်ရှူမှု စနစ် တစ်ခုလုံးကို အကျိုးယုတ်ဘေးသင့်စေနိုင်သည်။
ကလိုရင်းအရည်အား ဓာတ်ခွဲထုတ်နေပုံ ချောင်းဆိုး ရင်ကြပ်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ကိုပါ ဆိုးကျိုး ဖြစ်စေသည်။
အရေပြား၊ မျက်လုံးနှင့် အသက်ရှူမှုစနစ်ကို လည်း ဆိုးကျိုးဖြစ်စေသည်။
ထိသို့သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများမှာ သာမန်အားဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရသည်မှာ အလွန်နည်းသည်။
နေဒဏ်ထိတွေ့မှုများသောကြောင့် ဆံပင်များပိုပြီးမာကျောကျွတ်ဆတ် ပျက်စီး လွယ်စေသည်သာမက (အထူးသဖြင့်ဆံပင်များကို အရောင်ဆိုးထားသောသူတွေမှာပိုမိုပျက်စီးကာ နှစ်ခွကွဲစေသည်ဟု နယူးယောက်ဆေးပညာစင်တာက အလှအပရေးရာဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ကဆိုထားသည်။
)ကလိုရင်း (Chlorine) ပါဝင်သော ဆံပင်ဆိုးဆေးများသုံးထားသည့်အခါ နေရောင် ဒဏ်က အဲဒီဆံပင်တွေကို အရောင်မွဲခြောက်နှစ်ခွကွဲတာ ပိုဖြစ်စေသည်။
ထို့ကြောင့် ဆံပင်ဆေး ဆိုးထားသူများအနေဖြင့် အသုံးပြုမယ့်ဆံပင်အလှကုန်တွေထဲမှာ UV ကာကွယ်မှုပါ မပါကြည့်ဖို့ လိုအပ်သည်သာမက အပြင်နေရောင်ထဲသွားတဲ့အချိန်တိုင်း ကောင်းဘွိုင်ဦးထုပ်ကဲ့သို့ ရှာထိုး အပြည့်ပါသော ဦးထုပ်မျိုးဝတ်ဆင်ဖို့လိုအပ်ပေသည်။
နွေရာသီတွင် ဆံပင်ကိုထိန်းသိမ်း ကာကွယ်ရေးအတွက် UV ဒဏ်ကာကွယ်တဲ့ရှမ်ပူ၊ အားဖြည့်ဆေး (Conditioner) နှင့် စပရေးများ ကိုသုံးပေးဖိုလိုအပ်ပေသည်။
ကလိုရင်း (Chlorine) ဖြန်းထားသော ရေကူးကန်များတွင် ရေကူး ရာတွင်လည်း ခုခံကာကွယ်နိုင်သည့် အဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ကလိုရင်း၏ အကျိုးသက် ရောက်မှုကို တွန်းလှန်ကာကွယ်နိုင်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ကလိုရင်း (Cl) သည် ရေနှင့်ရောသည့်အခါ ရေတွင်ပျော်ဝင်သည်။
ရေမှတဆင့် လေထဲသို့ အငွေ့ပျံနိုင်သော အခြေအနေသို့ကူးပြောင်းနိုင်သည်။
ကလိုရင်း (Cl)ကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ တိုက်ရိုက် ထုတ်ပေးနေမှုအများဆုံးမှာ ရေနှင့်လေ ပင်ဖြစ်သည်။
ထိုအခြေအနေများတွင် ကလိုရင်း (Cl)သည် တခြားသော ဓာတုဆိုင်ရာများနှင့် ဓာတ်ပြုမှုဖြစ်ပေါ်သည်။
၎င်းသည် ရေထဲရှိ အင်အော်ဂဲနစ် ပစ္စည်းများနှင့် ပေါင်းစပ်ပြီး ကလိုရိုက် ဆားများ ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ အော်ဂဲနစ် ပစ္စည်းများ နှင့်ပေါင်းစပ်သည့်အခါ ကလိုရင်းပါဝင်သော အော်ဂဲနစ် ဓာတုဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
၎င်း၏ ဓာတ်ပြုမှု အားကောင်းမှုကြောင့် မြေကြီးထဲတွင် ရွေ့လျားမှုမရှိနိုင်သကဲ့သို့ မြေအောက်ရေများတွင်လည်း ဝင်ရောက် နေရာ ယူမှုမှာလည်း မရှိပေ။
အပင်နှင့် သတ္တဝါများမှာလည်း ကလိုရင်း သိုလှောင်နိုင်မှုမရှိပေ။
သို့သော်လည်း ဓာတ်ခွဲခန်း လေ့လာမှုများတွင် လေထုထဲရှိ ကလိုရင်းသည် ခုခံအားစနစ်၊ သွေး၊ နှလုံး နှင့် အသက်ရှူမှု စနစ်တစ်ခုလုံးကို ဘေးသင့်စေနိုင်ကြောင်း အထပ်ထပ်ပြဆိုလျက် ရှိပေသည်။
အလွန်နိမ့်သော အဆင့်တွင်ပင် ကလိုရင်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဆိုးကျိုးဖြစ်စေသည်။
အထူးသဖြင့် ကလိုရင်းသည် ရေ နှင့် မြေရှိ သက်ရှိအဖွဲ့အစည်း (living organisms) ကို ဆိုးကျိုး များစွာပေးနိုင်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ ကဏ္ဍ:ဟေလိုဂျင်များ။
ပြင်သစ်နိုင်ငံပြု သုခမိန်ကြီး ဂျော့ယူဂျင်း ကလေမန်စိုးသည် ၁၈၄၁ ခု စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗရစ်တန္နီနယ် လာဗန်းဒေးမြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။
မိဖမျိုးရိုးအလိုက် ဆေးပညာကို သင်ကြား တတ်မြောက်ခဲ့ပြီးလျှင်၊ ပါရစ်မြို့တွင် ဆရာဝန်အဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးနေထိုင်ခဲ့သည်။
ကလေမန်စိုးသည် နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်ပါဝင်စားခဲ့၍၊ သမ္မတနိုင်ငံကို သဘောကျနှစ်သက်သူ ဖြစ်၏။
သူသည် မှန်သည် ထင်လျှင် မကြောက်မရွံ့ ထင်ရာကို ပြောရဲ၊လုပ်ရဲ၊ ရေးရဲသောသတ္တိရှိသူ ဖြစ်သည်။
ဧကရာဇ် တတိယနပိုလီယန်လက်ထက်တွင် သမ္မတနိုင်ငံလိုလားသူတဦးအဖြစ် သူ၏ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဖမ်းဆီး အကျဉ်းချထားခြင်း ခံခဲ့ရ၏။
၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှလွတ်သောအခါ၊ ကလေမန်စိုးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသို့ သွားရောက်နေထိုင်၍ သတင်းစာများတွင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်နှင့်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ နေထိုင်စဉ် အမေရိကန်သူတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့၏။
၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ပြည်တွင်းရေး အခြေအနေ ရှုပ်ထွေးနေကြောင်း ကြားသိရသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပြင်သစ် နိုင်ငံသို့ အမြန်ဆုံးပြန်လာပြီး နိုင်ငံရေးရာကိစ္စများတွင် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၈၇ဝ- ၇၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ပြင်သစ်ဂျာမန် စစ်ဘေးကြောင့် ပင်ပန်း ဒုက္ခရောက်လျက်ရှိသော ပါရစ်မြို့သူမြို့သားတို့ကို တတ်နိုင်သမျှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့၏။
၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြူနီစီပယ် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
နောက်ငါးနှစ်ခန့်ကြာသောအခါ ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ မွန့်မာတာနယ်၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
၁၈၉၃ ခုနှစ်အထိ ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့စဉ်၊ သူသဘောမကျသော နိုင်ငံရေးသမားများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပုတ်ခတ်ပြောဆိုတတ်သည့် အလေ့ကြောင့်၊ သူ့အား 'ကျားကြီး' ဟု ပြောင်လှောင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့လေသည်။
သူသည် လွှတ်တော်အတွင်း ရက်ဒီကယ်ရီ ပတ်ဗလစ်ကန်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 'တရားမှန်' အမည်ရှိသော သတင်းစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထိုသတင်းစာမှာ အစိုးရ အဖွဲ့ကို အပြင်းအထန် ဝေဖန်ရာတွင် ထိရောက်လှသဖြင့် အစိုးရဖြုတ် သတင်းစာဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့သည်။
၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ပနားမားတူးမြောင်း အရှုပ်အထွေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကလေမန်စိုးမှာ မတရားစွပ်စွဲခြင်း ခံရသဖြင့်၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် ကလေမန်စိုးသည် စိတ်မပျက်ဘဲ သူ၏ သတင်းစာတွင် အချိန်ပြည့်အာရုံစိုက်၍ ရေးသားခဲ့၏။
၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်စစ်တပ်မှ ဗိုလ်ကြီး အဲလဖရက်ဒရေးဖပ်၏ အမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍၊ ကလေမန်စိုးသည် စာရေးဆရာကြီး အေမီးဇိုလာနှင့်အတူ ဒရေးဖပ်ဖက်မှ ခုခံကာကွယ်ပြီး ရေးသားခဲ့လေသည်။
ကလေမန်စိုးသည် သတင်းစာမှနေ၍ အစိုးရအဖွဲ့ကို အမြဲတမ်း ဝေဖန်ရေးသားခဲ့သော်လည်း၊ သူကိုယ်တိုင် အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ရန် များစွာ မလိုလားခဲ့ချေ။
သို့ရာတွင် အခြေအနေအရ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်၌ ဆီနိတ် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရပြီးလျှင်၊ ထိုနှစ်ကုန်ခါနီးမှ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ကလေမန်စိုးသည် အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ်နှင့်ပင် ပြည်တွင်းအခြေအနေနှင့် နိုင်ငံခြားရေးပြဿနာများတွင် အမြော်အမြင်ရှိသူဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ ဂျာမနီ၏ရန်ကို စိုးရိမ်ရကြောင်း ပြင်သစ်အစိုးရအား အတိအလင်း သတိပေးခဲ့၏။
သို့ရာတွင် အစိုးရက တစ်စုံတစ်ရာ အရေးမယူဘဲနေသဖြင့်၊ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင်'လွတ်လပ်သူ'အမည်ရှိ သတင်းစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေပြီးနောက်၊ ထိုသတင်းစာမှနေ၍ ဂျာမန်ရန်ကို ခုခံနိုင်ရန်အတွက် ပြင်သစ်လူထုအား စစ်အတတ် လေ့လာသင်ကြားရန်နှင့် လက်နက်အင်အားများ တိုးချဲ့စုဆောင်းရန် အပြင်းအထန် နှိုးဆော်ရေးသားခဲ့လေသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားရာ၊ ဂျာမန်တို့၏ အလုံးအရင်းနှင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းဒဏ်ကို ပြင်သစ်တို့ အလူးအလဲ ခံရလေသည်။
ထိုအခါ ကလေမန်စိုးသည် အစိုးရအား သူ၏ကြိုတင်သတိပေးချက်ကို လက်မခံ၍ မှားခဲ့ကြောင်းနှင့် စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက် ပြုပြင်သင့်သည့်အချက်များကို ထုတ်ဖော်၍ အပြင်းအထန် ရှုတ်ချရေးသားပြန်ရာ၊ ထိုသတင်းစာကို အစိုးရက ပိတ်ထားလိုက်လေသည်။
သို့သော် ကလေမန်စိုးသည် ချက်ချင်းပင် 'မလွတ်လပ်သူ'အမည်ဖြင့် သတင်းစာတစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေပြန်လေသည်။
၁၉၁၆ နှင့် ၁၇ ခုနှစ် များတွင် ပြင်သစ်လူထုသည် စစ်ဒဏ်ကို မခံနိုင်ကြတော့သဖြင့် စစ်ပြီးရန် လိုလားလျက် ရှိသော်လည်း၊ ကလေမန်စိုး၏ သတင်းစာမှာမူ စစ်အောင်နိုင်ရေးကိုသာ သွေးထိုးရေးသားလျက် ရှိလေသည်။
ထိုအချိန်တွင် နိုင်ငံကို ဦးစီးမည့် ခေါင်းဆောင်ကောင်း လိုအပ်သဖြင့်၊ ပြင်သစ်သမ္မတကြီး ပွန်ကရေးက ကလေမန်စိုးအား ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် စစ်ဝန်ကြီးရာထူးကို အပ်နှင်းခဲ့သည်။
ထိုအခါ ကလေမန်စိုးသည် မိမိနှင့်စိတ်သဘောချင်းတိုက်ဆိုင်သော အခြားခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် စစ်အောင်နိုင်ရေး အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီးလျှင်၊ စစ်တပ်တွင်လည်းကောင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးဖက်၌လည်းကောင်း၊ အရည်အခြင်းနှင့်မပြည့်စုံဟု ထင်ရသူ အားလုံးကို ချက်ချင်းရာထူးမှ နုတ်ပစ်လေသည်။
စစ်တပ်ကိုလည်း တစ်နိုင်ငံလုံးက လေးစားမှုရှိလာစေရန် ဂုဏ်ပြုမြှင့်တင်ခဲ့၏။
စစ်မက်ရေးရာ အားလုံးကို မာရှယ်ဖေါ့အား အပ်နှင်း၍ စီမံခန့်ခွဲစေသည်။
ဤသို့ ကလေမန်စိုးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို စစ်နိုင်အောင် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့လေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံး၍ စစ်ပြေငြိမ်းရေးညီလာခံကြီးကို ပါရစ်မြို့တော်တွင် ကျင်းပသောအခါ၊ ကလေမန်စိုးအား ဥက္ကဋ္ဌကြီးအဖြစ် တင်မြှောက်ကြသည်။
သူသည် ဂျာမန်တို့အား အနည်းငယ်မျှ ယုံကြည် စိတ်ချခြင်း မရှိသဖြင့်၊ ထိုညီလာခံတွင် ဂျာမန်တို့ထံမှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်အားလုံးကို သိမ်းဆည်းရန် အကြံပေးခဲ့လေသည်။
ထိုစစ်ပြေငြိမ်းရေး ညီလာခံ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ဂျာမနီထံမှ အယ်လဆက်နှင့် လိုရန်းနယ်များကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်အကုန်တွင် ကျင်းပသော ပြင်သစ်ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် ဝင်ရောက်အရွေးခံရန် အမည်တင်သွင်းခဲ့၏။
သို့သော် သူ၏အမည်ကို ပြန်လည်နုတ်သိမ်းလိုက်ပြီးလျှင် နိုင်ငံရေးမှ အနားယူနေခဲ့လေသည်။
အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာသဖြင့် နိုင်ငံရေးကို စွန်လွှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ကလေမန်စိုးမှာ ကျန်းမာသန်စွမ်း၍ ဖျတ်လတ်ပေါ့ပါးလျက်ပင် ရှိနေသေး၏။
စာပေဝါသနာပါသည့်အလျောက် စာအုပ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရေးသားပြုစုခဲ့လေသည်။
အသက် ၈ဝ ကျော်၌ပင် အိန္နိယ၊ မြန်မာနှင့်အမေရိကန်နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သေးသည်။
နိုင်ငံခြားမှ ပြန်ရောက်လာပြီးနောက်၊ မိမိမွေးရာ ရပ်မြေတွင် စာပေရေးသားလျက်ရှိစဉ် ၁၉၂၉ ခု နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့ (အသက် ၈၈ နှစ်အရွယ်)တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:ပြင်သစ် နိုင်ငံရေးသမားများ။
ကလေးအလုပ်ကြမ်းဥပဒေ ၁၉ရာစုနှစ်၌ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကား၍ စက်ရုံများ အနှံ့အပြား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ထိုစက်ရုံများ၌ အလုပ်လုပ်ကြသော လုပ်သားများမှာ အများအားဖြင့် ကလေးသူငယ်များသာဖြစ်ကြ၍ အချို့ကလေးများမှာ အသက် ၄နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိကြသည်။
ထိုမျှ ငယ်ရွယ်သော ကလေး သူငယ်များသည် စက်ရုံများထဲ၌ တဝီဝီလည်နေသော ဘီးကြီး များနှင့် လျင်မြန်စွာ သွားလာနေသော စက်ပတ်ကြိုးများအကြား တွင် ကျပ်ကျပ်တည်းတည်း အလုပ်လုပ်ကြရသည်။
သူတို့သည် တစ်နေ့လျှင် ၁၂ နာရီ ၁၄ နာရီမှ တစ်ခါတစ်ရံ ၁၅ နာရီ ကြာမျှ အလုပ်လုပ်ကြရ၍ ငိုက်မျဉ်းသွားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံ တစ်ခု မှားယွင်းသွားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားခေါင်းအကြီးအကဲများ၏ ကျာပွတ်နှင့်ရက်စက်စွာ ရိုက်နှက်ခြင်းကို ခံကြရလေသည်။
မြေအောက် ကျောက်မီးသွေး တွင်းများ၌ အလုပ်လုပ်ရသော ကလေးများ၏ဘဝမှာ ပို၍ဆိုးသည်။
သူတို့သည် သူတို့ အင်အားနှင့်မမျှသည့် ကျောက်မီးသွေးလှည်း များကို တွန်းရ ခြင်းစသော အလုပ်များကို နေ့စဉ် ၁၂ နာရီကြာမျှ ဆင်းရဲကြီး စွာ လုပ်ကြရ၏။
ထိုသို့ အလုပ်ပင်ပန်းစွာ လုပ်ကြရသဖြင့် ကလေးများမှာ ချည့်နဲ့သေးကွေးပြီးလျှင် ကျန်းမာရေး အမြဲချို့တဲ့နေကြသည်။
အချို့မှာ သေဆုံးသွား၍ အချို့မှာ တသက်ပန် လူစဉ်မမှီအောင် ကျိုးကန်းသွားကြသည်။
သို့ရာတွင် အလုပ်ရှင်များကား သူတို့ အတွက် ပူပန်ကြောင့်ကြခြင်း မဖြစ်ကြချေ။
အကြောင်းမှာ ကလေးများကို သူတို့သည် မိဖမဲ့ကျောင်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး စခန်းများမှ နောက်ထပ်လိုသလောက် ရနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်၏။
ကလေးများကို ခိုင်းရသည်မှာ အလုပ်ရှင်များအဖို့ ပိုက်ဆံကုန် သက်သာလှသည်။
သူတို့ကို ကျွေးမွေး၍ ကုန်ကျသောစရိတ်မှာ သူတို့ထံမှရသော လုပ်အားနှင့်စာသော် မပြောပလောက်သဖြင့်၊ အမြတ်ကြီးစား အလုပ်ရှင်များသည် ကလေးများကိုသာ ဖိ၍ ခိုင်းစေခဲ့ကြသည်။
နောက်ဆုံး၌ ကလေးလုပ်သားများ၏ ဆိုးရွားလှသော အဖြစ်ကို အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ အချို့လူများ သိမြင်လာကြလေ သည်။
ရောဗတ်ဆောက်သေး၊ အယ်လစ်ဇဗက် ဗရောင်းနင်း စသော ကဗျာဆရာများသည် ကလေးများ သနားစဖွယ် ဒုက္ခ ရောက်နေပုံကို စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်က ဗြိတိသျှအစိုးရ သည် အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစု၌ ကပ္ပလီများအား ကျွန်အဖြစ် ခိုင်းစေခြင်းကို ငွေသိန်းသန်းအကုန်ခံ၍ ပိတ်ပင်ရန် စီမံ စိုင်းပြင်းလျက်ရှိရာ၊ ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမို ဆိုးရွားလှသော ကလေးလုပ်သားစနစ်ကို လူအများက ကြာရှည်စွာ လျစ်လျူမရှုနိုင်တော့ချေ။
လေ့ရှပ်စဗါရီနှင့် အခြားပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများက ထိုကိစ္စကို ပါလီမန်၌တင်သွင်း ကန့်ကွက်ကြလေသည်။
ကိုယ်ကျိုးကိုယ့်စီးပွား သက်သက်ကိုသာ ကြည့်လေ့ရှိသော အလုပ်ရှင်များသည် ကလေးလုပ်သားများကို လက်မလွှတ်လိုကြ ချေ။
အချို့လူများကလည်း အစိုးရသည် စက်ရုံပိုင်ရှင်များ၏ ကိစ္စတွင် ဝင်ရောက် မစွက်ဖက်သင့်ဟု ယူဆကြ၏။
သို့ရာ တွင် စုံစမ်းရေးကော်မတီ အစီရင်ခံစာများအရ ဇာထိုးပန်းထိုး လုပ်ငန်းတွင် လေးငါးနှစ်ရွယ် ကလေးလူမမယ်များပင် တစ်နေ့ လျှင် ၁၂ နာရီမျှ အလုပ်လုပ်ရပုံ၊ ကလေး လုပ်သားများသည် မီးခိုးခေါင်းတိုင်များထဲသို့ဝင်၍ ကျပ်ခိုးသုတ်ယင်း တစ်ခါတစ်ရံ အရှင်လတ်လတ် မီးလောင်သေဆုံးရပုံ၊ မည်းမှောင်နေသော ကျောက်မီးသွေးတွင်းနက်ကြီးများထဲ၌ တစ်နေကုန် တစ်နေခန်း အလုပ်လုပ်ရပုံများကို ကြားသိရသောအခါ၊ ပိုမို၍ မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်လာကြပြီးလျှင် ပါလီမန်မှနေ၍ ကလေး လုပ်သားများအား ခိုင်းစေပုံစနစ်ကို ပြုပြင်ရန်အတွက် မရပ်မနားတိုက်ပွဲဆင်နွှဲခဲ့ ကြ၏။
အင်္ဂလန်မှစ အင်္ဂလန်ပြည်သည် ကလေးလုပ်သားများ၏ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ပေးသောဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် ရှေးဦးနိုင်ငံ ဖြစ် သည်။
၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဝါဂွမ်းစက်ရုံများ၌ ကလေးများကို တစ်နေ့လျှင် ၁၂ နာရီထက် ပို၍ မခိုင်းရန် ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ခဲ့သည်။
၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ဝါဂွမ်းစက်များ၌ ၉ နှစ် အောက်ကလေးများကို မခိုင်းရန်နှင့်၊ ၁၆နှစ်အောက် ငယ်သူ များကို တစ်နေ့လျှင် ၁၂ နာရီထက် ပို၍ မခိုင်းရန် ဟူသော ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
မိန်းမများနှင့် ကလေးများအား မြေအောက်၌ အလုပ်မခိုင်းရန် ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ၁၈၄၂ ခုနှစ် တွင် အတည်ပြုလေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ယခုအခါ ၁၅ နှစ်အောက် ကလေးလုပ်သားများမှာ ပြောပလောက်အောင် မရှိတော့ချေ။
အကြောင်းမှာ ကလေးသူငယ် စာမသင်မနေရ ဥပဒေအရ အသက် ၁၅ နှစ်အထိ ကျောင်းများတွင် စာသင်ကြ ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ အင်္ဂလန်ပြည်က စတင် လုပ်ကိုင်လာခဲ့ရာ၊ အခြားနိုင်ငံများကလည်း အင်္ဂလန်နည်းတူ လိုက်နာလုပ်ဆောင်လာကြသည်။
အထူးသဖြင့် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး နှင့်တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပေါ်ပေါက်လာသော အိုင်၊ အယ်၊ အို ခေါ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအစည်းအရုံးကြီး၏ ကျေးဇူး ကြောင့် ကလေးများအား ကာကွယ်ပေးရေးလုပ်ငန်းများမှာ ပိုမို ထိရောက်ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။
စက်ရုံများတွင် အသက် ၁၄ နှစ် အောက်ကို မခိုင်းရန်၎င်း၊ အသက် ၁၈ နှစ်အောက်ကို ညဉ့်အလုပ်များ၌ မခိုင်းရန်၎င်း၊ တစ်ပတ်လျှင် အလုပ်ချိန် ၄၈ နာရီ သတ်မှတ်ရန်၎င်း၊ နိုင်ငံပေါင်း ၅ဝကျော်က သဘော တူညီခဲ့ကြ၏။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်ကစ၍ ကလေးလုပ်သားများ သက်သာချောင်ချိစေမည့် ဥပဒေများကို ပြုလုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင် နေသဖြင့် မအောင်မြင်ဘဲရှိခဲ့သည်။
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက် ဥပဒေ များ ပြဋ္ဌာန်းလာခဲ့သည်။
သမ္မတ ဖရန်ကလင်ရူးဇဗဲ့ အစိုးရ လက်ထက် ၁၉၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ စက်ရုံများတွင် ၁၆ နှစ်အောက် ကလေးများကို မခိုင်းရတော့ချေ။
အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ကလေးလုပ်သားများနှင့် အကျုံးဝင်သော ဥပဒေများ ပေါ်ပေါက်ပြီးသည့်နောက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌လည်း လိုအပ်သလို အနည်းငယ်ခန့်ပြင်ဆင်ထားသော ကလေးအလုပ် ကြမ်းဥပဒေများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့၏။
၁၉၂၂ ခုနှစ် အလုပ်ရုံ များ အက်ဥပဒေအရ ယခင်က ခွင့်ပြုထားသော ၉ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်အထိ ကလေးများအစား ၁၄ နှစ်မှ ၁၅ နှစ် အရွယ် ကလေးများကိုသာ အချိန်ပြည့် လုပ်ကိုင်ခွင့် ပေးလေသည်။
ရာသီအလိုက် လုပ်ကိုင်ရသော အလုပ်ရုံများတွင် တစ်နေ့လျှင် အလုပ်ချိန် ၁၁ နာရီ၊ တစ်ပတ်လျှင် ၆ဝ နာရီမျှ သတ်မှတ်ပေး ခဲ့လေသည်။
သာမန် အလုပ်ရုံများတွင် တစ်နေ့လျှင် အလုပ် ချိန် ၁ဝ နာရီ တစ်ပတ်လျှင် ၅၄ နာရီမျှ သတ်မှတ်ပေးခဲ့လေ သည်။
ထိုမှတစ်ပါး မိန်းမများ ညဉ့်အချိန်တွင် အလုပ်လုပ် ကိုင်ခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သော ကလေးများ လုပ်အားရောင်း စားခြင်း ဥပဒေမှာ ကလေးသူငယ်များကို အတန်ပင် အကာအကွယ် ပေးခဲ့သော ဥပဒေဖြစ်သည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄ဝ-၄၁ ခုနှစ်များတွင်လည်း အလုပ်ရုံဥပဒေများကို ပြင်ဆင်ခဲ့သေးသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် အိုင်၊ အယ်၊ အို အစည်းအရုံးကြီးမှ ချမှတ်သော အခြေခံလမ်းစဉ်များအတိုင်း ကလေးသူငယ်လုပ်သားများအတွက် ဥပဒေ အမျိုးမျိုးတို့ကို အတည်ပြုခဲ့ရာ၊ ယခုအခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ကလေးအလုပ် ကြမ်းဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းသည့်ဖက်တွင် ရှေ့တန်းသို့ ရောက်ရှိ နေလေပြီ။
မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ မခွဲမီ ကာလက အလုပ်သမား ဥပဒေများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှဥပဒေများနှင့် အထူး ကွာခြားခြင်း မရှိခဲ့ချေ။
ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိုင်၊အယ်၊အို ဆက်သွယ်ခဲ့သည်မှာလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့်ဖြစ်၏၊ အိန္ဒိယအလုပ်ရုံများအက်ဥပဒေမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၁၁ ခုနှစ်ကစ၍ အာဏာတည်မြဲခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က အလုပ်ရုံများ ဆိုင်ရာ အင်စပိတ်တော်ရာထူး (ကြပ်မရေးအရာရှိ)ကို အင်္ဂလန်မှ ခန့်အပ်လျက် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ အထွေထွေဌာန လက်အောက်တွင် ထားရှိခဲ့လေသည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အလုပ်ရုံများဆိုင်ရာ အင်စပိတ်တော်ချုပ်ဌာနကို စတင်ဖွင့်လှစ် လျက် အိန္ဒိယအလုပ်ရုံ အက်ဥပဒေများအတိုင်း လိုက်နာ ကျင့်သုံးစေခဲ့သည်။
ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် အလုပ်သမားများ အရေးကို အထူး အရေးယူခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခု ဇူလိုင်လ၌ အလုပ်သမားဥပဒေပြု အကြံပေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့၏အကြံပေးချက်အရ ဝါဏိဇ္ဖပဋိပက္ခ ပြင်ဆင်ချက်အက်ဥပဒေ၊ အနည်းဆုံးလုပ်ခ အက်ဥပဒေ၊ သတ္တုတွင်းပြင်ဆင်ချက် အက်ဥပဒေ၊ ရေနံမြေ အလုပ်သမားများ သက်သာချောင်ချိရေး အက်ဥပဒေ၊ အလုပ် ရုံများ အက်ဥပဒေ၊ အလုပ်သမားများ လျော်ကြေးပေးရေး ပြင်ဆင်ချက် အက်ဥပဒေ စသည်ဖြင့် များလှစွာသော ဥပဒေ များကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့၏။
အထူးသဖြင့် ၁၉၅၁ ခုနှစ် အလုပ်ရုံများ အက်ဥပဒေမှာ ကလေးအလုပ်သမားများအတွက် များစွာ အကာ အကွယ်ပေးခဲ့သည်။
ထိုဥပဒေအရ အသက် ၁၃ နှစ် မပြည့် သေးသည့် မည်သည့်ကလေးကိုမျှ အလုပ်ရုံတစ်ခုခုတွင် လုပ်ခွင့် မပြုရချေ။
အသက် ၁၃ နှစ် ပြည့်စေကာမူ ဆရာဝန်ထံမှ အလုပ် လုပ်ရန်သင့်လျော်ကြောင်း တာဝန်ခံလက်မှတ် ရရှိမှသာ လျှင် လုပ်ခွင့်ပြုသည်။
ထို့ပြင် ကလေးများကို တစ်နေ့လျှင် ၄ နာရီထက် ပိုမခိုင်းရန်သော်လည်းကောင်း၊ ညနေ ၆နာရီမှ နံနက် ၆ နာရီ အတွင်း မခိုင်းစေရန်သော်လည်းကောင်း၊ ၁၅ နှစ်ပြည့်ပြီးသော လူငယ်များကိုလည်း ဆရာဝန်ထံမှ သင့်လျော်ကြောင်း ထောက် ခံချက်ရရှိမှသာ အချိန်ပြည့်လုပ်နိုင်သော လူကြီး လုပ်သား အဖြစ် ခိုင်းစေရန်၎င်း၊ ပြဋ္ဌာန်း ပါရှိလေသည်။
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်သည် ၁၉၄၈ ခု မတ်လ ကပင် အိုင်၊ အယ်၊ အို အစည်းအရုံးကြီး၏ အသင်းဝင်နိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်လာသည့်အားလျော်စွာ အိုင်၊ အယ်၊ အို ညီလာခံ များသို့ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ ထိုအဖွဲ့ချုပ်ညီလာခံများမှ ဆုံးဖြတ်ချက်ထောက်ခံချက် အခြေခံများအတိုင်း ကလေးအလုပ်ကြမ်းဥပဒေများနှင့် အလုပ် သမားဆိုင်ရာ အခြားဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်း လျက်ရှိပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ကိုးကား Category:ဥပဒေ en:Labour law#Child labour။
ကလိုဗါပဲပင်သည် ပဲလုံးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ အယ်လဖားဖားကဲ့သို့ ကျွဲနွားစာအတွက်နှင့် လယ်ခင်းများ မြေဩဇာ ထက်သန်လာစေရန်အတွက် စိုက်ပျိုးကြသည်။
ကလိုဗါပဲပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော်မျှရှိ၍ ဥရောပတိုက် နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် သမပိုင်းဒေသများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းကြသည်။
ကလိုဗါပဲပင်တို့၏ အရွက်တွင် ရွက်မြွှာသုံးရွက်စီပါရှိ၍ ထိုအပင်များမှ အနီပွင့် အဖြူပွင့်နှင့် ကြက်သွေးရောင် အဝါရောင်အပွင့်များ ပွင့်ကြသည်။
ရွက်မြွှာလေးရွက်ပါဝင်သည့် ကလိုဗာကို ကံကောင်းသည့်အဆောင်အဖြစ် အနောက်တိုင်းတွင် ယူဆကြသည်။
ကလိုဗါပဲပင်အစစ်နှင့်အလွန်နီးစပ်ဆင်တူသည့် ကလိုဗါ အချိုပင်များကို ယခင်က ပျားမွေးမြူတို့သာ စိုက်ပျိုးကြသည်။
ထိုအပင်များဖြင့် ပျားမွေးမြူသောအခါ အကောင်းစား ပျား ရည်ကို ရရှိနိုင်၏၊ ယခုအခါ တောင်သူလယ်သမား များလည်း ဤအပင်မျိုးကို အသုံးပြုလာကြပြီ။
ကလိုဗါပဲပင်များကို စိုက်ပျိုးပြီးလျှင် ကျွဲနွားစာအတွက် ပင်စည်များကို ပထမအကြိမ် ရိတ်သိမ်းကြသည်။
နောက်တစ်ကြိမ် အစေ့များအတွက် ရိတ်သိမ်းရပြန်သည်။
ဤအပင်များနှင့် သင့် တော်သည့်ရာသီဥတု ကြာရှည်ခဲ့သော် ထပ်မံ မစိုက်ပျိုးရဘဲ အကြိမ်ကြိမ် ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။
အယ်လဖားဖားပင်ကဲ့သို့ ကလိုဗါပဲပင်၏ အမြစ်များသည်လည်း ရှည်လျားကြသဖြင့် မြေဆီအောက်ခံလွှာတွင်ရှိသော အပင်အာဟာရဓာတ်ကို ထုတ်ယူသုံးစွဲနိုင်သည်။
ထို့ပြင် အပင်၏ အမြစ်များတွင်ရှိသော အဖုငယ်တို့၌ လေထဲမှ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို စုတ်ယူ၍ အပင်အာဟာရဓာတ်အဖြစ် ပြောင်းပေးသည့် ဗက်တီးရီးယားများ နေထိုင်ကြသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ကလိုဗါပဲပင်များ စိုက်ပျိုးထားသည့် လယ်ခင်းများတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ပြည့်လာသည်။
အရင်နှစ်က ကလိုဗါပဲပင်များ စိုက်ပျိုးခဲ့သည့် လယ်ခင်းတွင် ပြောင်းဖူးပင်များကို တစ်လှည့်စိုက်ပျိုးကြည့်ရာ ပြောင်းဖူးပင်များမှာ သန်စွမ်း၍ ပြောင်းဖူး အထွက်ကောင်းလာကြောင်းကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့်၊ မြေဩဇာပြုပြင်ရေးတွင် ဤပဲပင်မျိုးသည် များစွာ အရေးပါကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။
လူဝီဒါ ကာဆာဗျန်ကာသည် ကော်စီကားကျွန်းသား ဆွေကြီးမျိုးကြီးမှ ဆင်းသက်သူဖြစ်သည်။
၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ကော်စီကားကျွန်း၌ ဖွားမြင်၍ ငယ်စဉ်ကပင် ပြင်သစ်ရေတပ်တွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ် နယ်လဆင်၏ သင်္ဘောတပ်နှင့် ပြင်သစ် ရေတပ်တို့ ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသော နိုင်းမြစ်တိုက်ပွဲ၌ ပြင်သစ် ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်၏ သင်္ဘောဖြစ်သည့် လာအိုရီယင့် သင်္ဘောကို ကပ္ပတိန်အဖြစ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။
ကာဆာဗျန်ကာသည် အထက်ပါတိုက်ပွဲ၌ သူ၏ ၁ဝနှစ် အရွယ် သားကလေး ဂျာကိုးမိုးကို သူနှင့်အတူ သင်္ဘောပေါ်သို့ ခေါ်လာခဲ့သည်။