kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဗေးရွတ်တွင် တစ်နှစ်လျှင်မိုးရေချိန် ၃၇ လက်မခန့်ရွာ သည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံမှ သဘာဝပစ္စည်းများ မှာ အဆောက်အအုံ အတွက် ကျောက်နှင့် စကျင်ကျောက်တို့အပြင် ဆီဒါထင်းရှူးပင်များဖြစ် သည်။
ကျောက်မီးသွေးနု၊ သံ၊ ကတ္တရာနှင့် ဂျစ်ပဆမ်တို့လည်း အနည်း ငယ်စီထွက်ကြသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံမှ ပိုး၊ သံလွင်ဆီ၊ ဂျုံ၊ အရက်တို့အပြင် ဆေး ရွက်၊ ဝါနှင့် ရှောက်မျိုးဝင်အသီးများ၊ ပန်းသီး၊ စပျစ်၊ တည်၊ ငှက်ပျော၊ သဖန်းစသော အသီးများထွက်သည်။
စည်သွတ်အစားအစာ၊ စီးကရက်၊ မီး ခြစ်၊ သားရေ၊ ဆပ်ပြာ၊ ချည်ထည်၊ ဘိလတ်မြေတို့မှာ စက်ထွက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြ၏။
စက်ပစ္စည်းများ၊ ယာဉ်၏ အထည်အလိပ်၊ စက်ထွက်ကုန်ချော စသည်တို့ကို နိုင်ငံခြားမှတင်သွင်းသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၌ မော်တော်ကားလမ်းကို အဓိကထား၍ အသုံးပြုကြသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် မော်တော်ကားလမ်းကောင်း မိုင် ၁၈ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
မီးရထားလမ်း မိုင် ၅ဝဝ ခန့်သာရှိ၍ ကုန်တင်ရန် အတွက် အသုံးပြုသည်။
ဗေးရွတ်မှာ ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။
အပြည်ပြည်နှင့်ဆက်သွယ်သော လေဆိပ် တည်ရှိ ရာလည်းဖြစ်သည်။
ဗေးရွတ်လေဆိပ်သည် အရှေ့အနီးပိုင်းတွင် အရေးပါသော လေဆိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အီရတ်နိုင်ငံနှင့် ဆအူးဒီအာရေဗျမှ ရေနံပိုက်လိုင်း နှစ်ခုသည် လက်ဘနွန်တွင် ဆုံသည်။
သို့ဖြစ်၍လည်း လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အရှေ့နိုင်ငံများနှင့် အနောက်နိုင်ငံများ ရေနံရောင်းဝယ်ရေး၌ အချက်အချာဒေသဖြစ်၏။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သူတို့မှာ ရှေးခေတ်အခါကတည်းကပင် ကုန်သည်များဖြစ်ကြ၏။
များသောအားဖြင့် အာရပ်လူမျိုး များဖြစ်ကြ ၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက် အာမီးနီးယန်းလူမျိုး အများအပြားသည် တူရကီနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးလာကာ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံနေထိုင်ကြ သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားသော အာရပ် - အဇ္ဇရီ ယယ် စစ်အတွင်း ကလည်း အာရပ်လူမျိုးပေါင်း ၁၂ဝဝဝဝ ခန့် လက်ဘနွန် နိုင်ငံသို့ပြောင်းရွှေ့ကာ ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ တစ်ဝက်ကျော်ကျော်သည် တောင်သူလယ်လုပ်များဖြစ်ကြ၍ ယင်းတို့၏ နေထိုင်မှုအဆင့်အတန်းသည် အတန်မြင့်၏။
ထို့ပြင် စာပေတတ်မြောက်ခြင်း၌ အဆင့်အတန်းမြင့်သည်။
လူ ၁ဝဝ လျှင် ၇၅ ယောက်မှာ စာရေး တတ် ဖတ်တတ်သည်။
လက်ဘနွန်အမျိုးသမီးများသည် ဇာထိုး၊ ပန်းထိုး အထူးကျွမ်းကျင်၏။
ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ အာရေဗစ်ဘာသာပင်ဖြစ်၏။
သို့သော် ရုံးနှင့်စီးပွားရေးရပ်ကွက်များတွင် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အနှံ့အပြားပြောဆိုကြသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေး ကျောင်း၊ စက်မှုပညာသင်ကျောင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးကျောင်း၊ ဆရာအတတ်သင် ကျောင်းနှင် တက္ကသိုလ်များရှိသည်။
ထို့ပြင် အမေရိကန်နှင့် ပြင်သစ် တက္ကသိုလ်များလည်းရှိသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် သမ္မတနိုင်ငံမျိုးဖြစ်၍ နိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ်မှာ သမ္မတဖြစ်သည်။
သမ္မတကို ခြောက်နှစ်တစ်ကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသည်။
ပါလီမန်၏ တစ်ရပ်တည်း သော ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ဖြစ်သည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် လေးနှစ် တစ် ကြိမ် လူထုမဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော ကိုယ်စားလှယ် ပေါင်း ၉၉ ဦးပါဝင်၏။
ထိုသို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရာတွင် အယူဝါဒ ဆိုင်ရာ အခြေခံသဘောအရ ရွေးကောက်သည်။
တစ်နည်းဆိုရသော် သက်ဝင်ယုံကြည်ရာ အယူဝါဒအလိုက် ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် သတ်မှတ် ပေးထားသည့်အတိုင်း သက်ဆိုင်ရာအယူဝါဒီများက ရွေးကောက်တင်မြှောက် ရသည်။
ထို့ပြင် သမ္မတသည် အမြဲတမ်း မာရိုနိုက်ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းဝင်ထဲမှ လည်းကောင်း၊ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သော ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဆွန်နီ မွတ်စလင်ဂိုဏ်းဝင် ထဲမှလည်းကောင်း၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌသည် ရှီအာမွတ်စလင်ဂိုဏ်းဝင်ထဲမှလည်းကောင်း အသီးသီးဖြစ်ကြရပေသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ကျော်ကျော် အာရှတိုက် နှင့် ဥရောပတိုက်တို့အကြား ကုန်သွယ်မှုအတွက် အရေးပါသော ဗဟိုဌာန တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည့်နောက် တွင် လွတ်လပ်သည့်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့၏။
လက်ဘနွန်နှင့် ဆီးရီး ယားပြည်များသည် ၁၅၁၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ အော်တိုမန်အင်ပိုင်ယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်ခဲ့ ရသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အော်တိုမန်အင်ပိုင်ယာကို နိုင်ငံငယ်များအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလိုက်၏။
နိုင်ငံ ပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးက ယခု လက်ဘနွန်နှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံတို့ တည်ရှိရာ နယ်ပယ်ဒေသကြီးကို ပြင်သစ်တို့အား ဩဇာခံနယ်ပယ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်စေ ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်တို့သည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် လက်ခံသည့် အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပေးအပ်ခဲ့၍ အယူဝါ ဒီဆိုင်ရာ အုပ်စု များဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုလည်းအတည်ပြုခဲ့၏။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သည့် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲကြီးကျင်းပခဲ့စဉ်က ဗက်ခါရာအယ်ခူရီသည် ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်လာခဲ့၏။
သို့သော် ထို ၁၉၄၃ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မှာပင် အခြေခံဥပဒေကို ပြင်သောကြောင့်ဟုဆိုကာ ယင်းနှင့် ယင်း၏အစိုးရအဖွဲ့ကို ထောင်သွင်းအကျဉ်းချထားခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြင်သစ် တပ်များကို ရုပ်သိမ်းသွား ပြီးနောက်မှသာလျှင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် လုံးဝ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့၏။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲ များကို လွတ်လပ်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂနှင့် အာရပ်အမျိုးသား အဖွဲ့တို့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့၏။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အဇ္ဇရီယယ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရသော စစ်ပွဲ တွင်လည်း ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား * Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
လီဆိုသိုနိုင်ငံ သည် အာဖရိကတိုက်တွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို တောင်အာဖရိကနိုင်ငံက ပတ်ပတ်လည် ဝန်းရံထားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:လီဆိုသိုနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ။
လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ လိုက်ဘေးရီးယား သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
အနောက်ဘက်တွင် ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ (အိုင်ဗိုရီကို့စ်) နှင့် တောင်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာတို့က ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း အရ လူဦးရေ ၃,၄၇၆,၆၀၈ ဦး ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၁၁,၃၆၉ ကီလိုမီတာ (၄၃,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ မွန်ရိုးဗီးယားမြို့ ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားမှာ အမေရိကန် နီးဂရိုးများ၏ အဆက်အနွယ် ၂ဝဝဝဝ ခန့်ဖြစ်သည်။
သူတို့သည် ပရိုတက်စတန့် ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသည်။
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် လူယဉ်ကျေး နီဂရိုး ၆ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
အတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်သူတို့မှာ မွတ် စလင်နှင့် အယူဝါဒမဲ့သူများဖြစ်၏။
လူဖြူထောင်ပေါင်း အနည်းငယ်ခန့်လည်း ထိုနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား အနောက်ဘက်ကမ်းခြေရှိ ပါလမစ်အငူမှသည် မနိုမြစ်အထိ ၃၂၅ မိုင်မျှ ကျယ်ပြန့်သည်။
လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ၏ ကမ်းခြေသည် မြေနိမ့်ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် အနားကွပ်သဖွယ်တည်ရှိသော နင်ဗာတောင်တန်းသည် ပေ ၆ဝဝဝ မျှမြင့်မားသည်။
လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတူမှာ အလွန်ပူပြင်း ၍ စိုထိုင်းသည်။
အပူပြင်းဆုံးအချိန်မှာ ဇန်နဝါရီလတွင်ဖြစ်၍ ဆောင်းကူး ရာသီနှင့် နွေရာသီတွင် မိုးအလွန်ကောင်းသည်။
သမိုင်းကြောင်း လိုက်ဗီးရီးယားနိုင်ငံ တည်ထောင်ရာ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ အကူအညီ များစွာပါဝင်ခဲ့၍ ယခုလည်း အမေရိကန် အကူအညီနှင့် မကင်းသေးပေ။
၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်သော နီးဂရိုးများအား မိမိတို့ဇာတိ အာဖရိကတိုက်၌ ပြန်လည်နေရာချထားပေးရန် စိုင်းပြင်မှုတစ်ခု အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ဤအရေး ကို တိုးတက်သော နီးဂရိုးများအပြင် ကရုဏာသက်သော လူဖြူများကလည်း သဘောကျကြသည်။
သို့ဖြင့် ၁၈၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ နီးဂရိုးများဇာတိဌာနေ အာဖရိကမြေသို့ ပြန်ကြပြီးလျှင် ယခု မွန်ရိုးဗီးယားမြို့တည်ရာအနီးတွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့လေရာ ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် ထိုသို့ ရောက်လာသော အမေရိကန်နီးဂရိုးများသည် နိုင်ငံတစ်ခုဖွဲ့နိုင်လောက်အောင် အားရှိလာပေသည်။
သို့ဖြစ် ယင်းသည့်နှစ်တွင် လွတ်လပ်သော လိုက်ဗီးရီးယားသမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပေသည်။
ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ စည်းမျဉ်းကို ရေးဆွဲရာ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အခြေခံစည်းမျဉ်း အတိုင်း ရေးဆွဲသည်။
လိုက်ဗီးရီးယားနိုင်ငံသည် ပထမနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်များအတွင်း က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မဟာမိတ်အဖြစ် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဗာဆေးစာချုပ်တွင် ပါဝင်၍လက်မှတ်ရေးထိုးသည်။
နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်း တွင်လည်း မူလပါဝင်သော အသင်းဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းဖြစ်သော ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ မိမိမြေပေါ်၌ လေဆိပ်ဆောက်ခွင့်ပြုခဲ့ သည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ သည် ဂျာမနီနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့အား စစ်ကြေညာခဲ့သည်။
လိုက်ဘေးရီးယား နိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂဝင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပေသည်။
၁၈၄၇ လိုက်ဘေးရီးယား လွတ်လပ်ရေးရရှိ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲ (အမေရိကိုလိုက်ဘေးရီးယမ်း ဥပဒေ ဟု လူသိများ - Americo-Liberian Rule) ၁၉၇၁ William Tolbert (Junior) သမ္မတဖြစ်လာ ၁၉၈၀ Tolbert ကို လုပ်ကြံ၍ Samuel K. Doe အာဏာသိမ်း ၁၉၉၀ NPFL သူပုန်အဖွဲ့ဝင် ဂျွန်ဆင်က Samuel K. Doe ကို ထိန်းချုပ် ၁၉၉၀ - ၁၉၉၇ သူပုန်များနှင့် အာဏာရအစိုးရ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားသော ကာလ၊ ECOWAS က ငြိမ်းချမ်း ရေး သဘောတူညီမှုများရရှိအောင် ကူညီဆောင်ရွက်၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်း၍ ငြိမ်းချမ်းရေး လက်မှတ်ထိုးရန် ကြိုးစား ၁၉၉၇ ကုလသမဂ္ဂအကူအညီဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပ၊ ချား(စ)တေလာ အနိုင်ရ၍ သမ္မတဖြစ်လာ ၂၀၀၂ ချား(စ)တေလာက အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ၊ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ သူပုန်များနှင့် စစ်ပွဲများဖြစ်ပွား ၂၀၀၃ ချား(စ)တေလာကို စစ်ရာဇဝတ်ကောင်အဖြစ် စွဲချက်တင်၊ ဩဂုတ်တွင် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေး၊ ကုလသမဂ္ဂအကူအညီဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ အကောင်အထည်ဖော်၊ အောက်တိုဘာတွင် Gyude Bryant သမ္မတဖြစ်လာ ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းကာလများ ၁၉၄၂ တွင် လိုက်ဘေးရီးယားသည် အမေရိကန်နှင့် ကာကွယ်ရေးပဋိညာဉ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုသည်။
စာချုပ်တွင် လိုက်ဘေးရီးယား၏ မဟာမိတ်များကို သဘာဝရာဘာကုန်ကြမ်းထောက်ပံ့ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။
ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရာဘာသည် မဟာဗျူဟာ ကုန်စည်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်အပါအဝင် ၎င်း၏ မဟာမိတ်များ ကို ရာဘာကုန်ကြမ်းများ ပံ့ပိုးပေးရန် လိုက်ဘေးရီးယားက တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထို့အပြင် အမေရိကန်အတွက် ထောက်ပို့ရေးလမ်းကြောင်း အသုံးပြုရန်နှင့် စစ်ဘက်သွားလာရေးလမ်းကြောင်းများလွယ်ကူစေရန် ဖြတ်သန်းခွင့် ပြုခဲ့ရသည်။
စစ်အခြေစိုက်စခန်းများ တည်ဆောက်၍ အာဖရိကတိုက်ပွဲများကို အမေရိကန်များ အသာစီးရ အောင် ကူညီပေးခဲ့ရသည်။
လိုက်ဘေးရီးယားသည် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းရှိနိုင်ငံဖြစ်သည့်အတွက် ရေလမ်း အားသာချက်များကို အခြားသော အလယ်အာဖရိကနိုင်ငံများထက် ပိုမိုရရှိခဲ့သည်။
စာချုပ်ပါ ကာကွယ်ရေးဧရိယာများတွင် အမေရိကန်က စစ်သုံးလေယာဉ်ကွင်းများ တည်ဆောက်ရန်လည်း သဘောတူညီ ခဲ့ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးချိန်တွင် လိုက်ဘေးရီးယားတွင် အမေရိကန်တပ်သား ၅၀၀၀ ခန့် ထားရှိခဲ့သည်။
ထိုတပ်သားများကို လိုက်ဘေးရီးယားရှိ အခြေခံအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ရေးတွင် အကူအညီပေးရန် ရည်ရွယ်၍ ထားရှိခဲ့သည်။
အကြောင်းမှာ စစ်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသော အခြေခံအဆောက်အအုံများကို နိုင်ငံ့ဖွံ့ ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေးအတွက် အားဖြည့်ပေးရန် ဟုယူဆရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး အမေရိကိုလိုက်ဘေးရီးယမ် များသည် လိုက်ဘေးရီးယား စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အကြောင်းပြု၍ စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ်များနှင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ကြီးစိုးခဲ့သည်။
Cold War (စစ်အေးကာလ) ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး စစ်အေးကာလအတွင်း အမေရိကန်က အာဖရိကတွင် ဆိုဗီယက်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ခုခံနိုင်ရန် မူဝါဒများချမှတ်ခဲ့သည်။
လိုက်ဘေးရီးယား သမ္မတ Tubman က အဆိုပါ မူဝါဒကို သဘောတူညီခဲ့ သည်။
ထိုမူဝါဒကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် လိုက်ဘေးရီးယားသည် အမေရိကန်ထံမှ ၁၉၄၆ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ် အတွင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၅၀၀ ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၀ အတွင်း လိုက်ဘေးရီးယားကို အမေရိကန်က ဒေါ်လာ သန်း ၂၈၀ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။
၁၉၇၀ ခုနှစ်၊ သမ္မတ Tolbert တက်လာ၍ အရှေ့အုပ်စုဖြစ်သော ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၊ တရုတ်၊ ကျူးဘား စသည့် ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးလမ်းများ ခင်းခဲ့သည်။
ထိုမှစ၍ လိုက်ဘေးရီးယားသည် ပြည်တွင်း စစ်အတွင်းသို့ တစ်စတစ်စ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
ပထမ လိုက်ဘေးရီးယား ပြည်တွင်းစစ် (၁၉၈၉- ၁၉၉၆) ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်း ဒူးအစိုးရအာဏာသိမ်းပြီးကာလများတွင် လိုက်ဘေးရီးယား၏ စီးပွားရေး အခြေအနေ ကျဆင်းခဲ့သည်။
ထို့အတူ ဒူးအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် အုပ်စုများလည်း များသထက် များလာခဲ့သည်။
ဒူးသည် ပြည်တွင်းဆန့်ကျင်ဘက်အုပ်စုများကို အမြဲတမ်းဖိနှိပ်ခဲ့သည်။
ဒူးသည် သူ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အုပ်စုများဖြစ်သည့် ဂိုင်အိုနှင့် မန်နိုအုပ်စုများကို ဖိနှိပ်မှုပိုမို ပြင်းထန်ခဲ့သည်။
ချား(စ)တေလာနှင့် NPFL (၁၉၈၀ - ၁၉၈၉) ချား(စ)တေလာကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဂိုလာလူမျိုးမိခင်နှင့် အမေရိကိုလိုက်ဘေးရီးယမ်းဖခင် တို့မှ မွေးဖွားသည်။
တေလာသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ မန်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ ဝက်ဟမ်ရှိ Bentley College ၌ ၁၉၇၂ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ (၆) နှစ်ကြာ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး စီးပွားရေးဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၈၀ “ဒူးအစိုးရ” အာဏာသိမ်းပြီးကာလနောက်ပိုင်း ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် လိုက်ဘေးရီးယားအစိုးရက ဝရမ်းထုတ်၍ အစိုးရ၏ သံတမန်ရေးရာရန်ပုံငွေများ အလွဲသုံးစားလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး ၁၉၈၄ တွင် မန်ဆာချူးဆက်၌ ထောင်ကျခဲ့သည်။
၁၉၈၅ တွင် ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး လစ်ဗျားသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဂိုင်အိုနှင့် မန်နိုမျိုးနွယ်စုများကို စုစည်းပြီး National Patriotic Front of Liberia (NPFL) ဆိုသည့် သူပုန်တပ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
NPFL NPFL ၏ ခေါင်းဆောင် ဂျွန်ဆင်သည် ဒူးအစိုးရကို အာဏာသိမ်းမှု ပြုခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ခုနှစ်ရောက်မှ NPFL မှ ချား(စ)တေလာသည် သမ္မတအဖြစ်ကို ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဒုတိယ လိုက်ဘေးရီးယား ပြည်တွင်းစစ် (၁၉၉၇ - ၂၀၀၃) ၁၉၉၇ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ချား(စ)တေလာသည် ရ၅.၃၃ %ဖြင့် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။
ယူနတီပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် အယ်လင် ဂျွန်ဆင်ဆာလိ(ဖ)သည် စုစုပေါင်းမဲ၏ ၉.၅၈ % သာရရှိခဲ့သည်။
တေလာ၏ National Patriotic Party သည်အထက်လွှတ်တော်၏ နေရာ ၂၆ နေရာတွင် ၂၁ နေရာ အထိရရျှိခဲ့ပြီး၊ အောက်လွှတ် တော်၏ ၆၄ နေရာတွင် ၄၉ နေရာရရှိခဲ့သည်။
၁၉၉၇ ရွေးကောက်ပွဲသည် လွတ်လပ်၍ မျှတသော ရွေးကောက် ပွဲဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသော်လည်း သမ္မတ ချား(စ)တောလာသည် ၎င်း၏ အာဏာစက်ကို ဖြန့်ကျက်နိုင် သမျှ ဖြန့်ကျက်၍ အာဏာရှင်ရာထူးကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
ချား(စ)တေလာ သမ္မတဖြစ်လာသောအခါ တေလာကို ဆန့်ကျင်သည့် အစိုးရအရှိများသည် ရာထူးများမှ နုတ်ထွက်၍ သူပုန်အဖွဲ့များထူထောင်ကာ ပြည်တွင်း လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအဖြစ် တေလာအစိုးရနှင့် စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
အဆိုပါ အစိုးရအရာရှိဟောင်းများ ဖွဲ့စည်းထားသည့် သူပုန်တပ်များသည်လည်း မိမိတို့လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် အာဏာရရှိမှုကို တေလာက လက်ဝါးကြီး အုပ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထိုသူပုန်တပ်များရှိခေါင်းဆောင်များကို စစ်ခေါင်းဆောင်များဟု သတ်မှတ်သည်။
အစိုးရနှင့် သူပုန်တို့သည် မိမိ အကျိုးစီးပွားရရှိမှုကို လုယူရင်းဖြစ်ပွားသည့် စစ်ပွဲများပင် ဖြစ်သည်။
လိုက်ဘေးရီးယားအမျိုးသမီးများ / Women of Liberia (2002) ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ဒဏ်ကြောင့် ထိခိုက်နစ်နာရသော လိုက်ဘေးရီးယားပြည်သူများထဲမှ အမျိုးသမီး တစ်စုသည် ငြိမ်းချမ်းရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အဆိုပါ အမျိုးသမီးများသည် ပြည်တွင်းစစ် ဒဏ်ကြောင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော ပြည်သူများ၊ စစ်ဒဏ်ကြောင့် ဒုက္ခိတဖြစ်သွားသော ပြည်သူများနှင့် သေဆုံးသွားကြသည့် ပြည်သူများအပြင် အမျိုးသမီးများအပေါ် အဓမ္မပြုကျင့်မှုများစသည့် အထွေထွေထိခိုက် နာကျင်မှုများကြောင့် ငြိမ်းချမ်းရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ဆင်နွှဲခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအမျိုးသမီးများသည် ငြိမ်းချမ်းရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဦးတည်လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ကို မရောထွေးစေရန် အထူးသတိထားကြသည်။
လိုက်ဘေးရီးယားအမျိုးသမီးများက ဦးဆောင်ပြီး ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး၊ အမျိုးသားပြန်လည်ရင်ကြားစေ့ရေးနှင့် လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး စသည့် အရေးကိစ္စများကို ဦးတည်လုပ်ဆောင်ရန် အစိုးရနှင့် စစ်သူပုန်အဖွဲ့များကို အကြမ်းမဖက်သောနည်းဖြင့် ဖိအားပေးခဲ့ကြသည်။
အမျိုးသမီးများ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် ခရစ်ယာန်အမျိုးသမီးများနှင့် မူဆလင်အမျိုးသမီးများ၏ ပေါင်းစည်းအင်အားကို ပြသခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဘာသာရေးဖြင့် အစိုးရကို ဖိအားပေးခဲ့သည်။
အစိုးရနှင့် စစ်သူပုန်များ ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်များ လုပ်ဆောင်ရန် လိုက်ဘေးရီးယားအမျိုးသမီးတစ်ရပ်လုံး လိင်မှုဆိုင်ရာငြင်းဆန်မှုများကိုပင် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
လိုက်ဘေးရီးယားအမျိုးသမီးများ သည် ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ရာတွင် အကြမ်းမဖက်သော နည်းနာပေါင်းစုံကို အသုံးပြု၍ လူထုဖိအားတစ် ရပ်ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးလှုပ်ရှားမှု အစမှာ အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင် Leymah Gbowee ဦးဆောင်၍ ငါးဈေးတွင် အမျိုးသမီး များစုဝေးကာ သမ္မတတေလာ အာရုံစိုက်လာအောင် လုပ်ဆောင်သည့် ဆန္ဒပြမှုမျိုးဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။
ထိုမှ အစပြု၍ လိုက်ဘေးရီးယားအမျိုးသမီးများ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလူထုလှုပ်ရှားမှုကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ချား(စ)တေလာကို နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့်ပေး၍ သမ္မတရာထူးမှ ဖြုတ်ချနိုင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကူအညီဖြင့် အသွင်ကူးပြောင်းရေးအစိုးရတစ်ရပ်ကို ထူထောင်ပေးခဲ့ပြီး အဆိုပါ အောင်မြင်မှုသည် လိုက်ဘေးရီးယားအမျိုးသမီးများ၏ အောင်ပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၄ နှစ်ကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်တွင်းစစ်ကို အမျိုးသမီးများ၏ ဦးဆောင်လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းစေခဲ့ပြီး နိုင်ငံ့၏ ပထမဆုံးအမျိုးသမီး သမ္မတ ကို ရွေးကောက်နိုင်ခဲ့သည်။
အဆိုပါ အမျိုးသမီးသမ္မတမှာ - အယ်လင်ဂျွန်ဆင်ဆာလိ(ဖ) ဖြစ်သည်။
Liberia - Wikipedia, the free encyclopedia သယံဇာတ (Natural resources) လိုက်ဘေးရီးယားတွင် သံ၊ သတ္ထုရိုင်း၊ သစ်၊ စိန်နှင့် ရွှေ စသည့် သယံဇာတများထွက်ရှိသည်။
လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကထွက်ကုန်များမှာ ကော်ဖတ်(ရော်ဘာ)၊ အုန်းသီးဆန်၊ အုန်းဆီ၊ ရွှေနှင့် သံရိုင်းတို့ဖြစ်သည်။
လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံသည် စီပွားရေးအားဖြင့် ကော်ဖတ်ကို လုံးဝဆိုသလို အမှီပြုအားထားရ ပေသည်။
ကျယ်ပြန့်လှသော ကော်ဖတ်ခြံများကို အမေရိကန် ကော်ပိုရေးရှင်း အဖွဲ့များက ပြုစုလုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ပထမဆုံးမီးရထားလမ်းများကို လိုက်ဘေးရီးယား သတ္တုတူးဖော်ရေးကုမ္ပဏီက ဆောက်လုပ်၍ ၁၉၅၁ ခုနှစ် တွင်ပြီးစီးသည်။
ရထားလမ်းမှာ မြို့တော်ဖြစ်သော မွန်ရိုးဗီးယားမှ အနောက် မြောက်ဘက် ဗိုမီတောင်များဒေသသို့ မိုင် ၄ဝ မျှရှည်လျားသည်။
အတွင်း ဘက်သို့ မော်တော်ကားလမ်းမများကိုလည်း ဖောက်လုပ်ထားရာ နိုင်ငံပိုင် လမ်း မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝဝ မျှ ဖောက်လုပ်ပြီးစီးပေပြီ။
မီးသင်္ဘောများသည် စိန်ပေါမြစ်တစ်လျှောက် ၂၅ မိုင် ခုတ်မောင်းနိုင်၍ ကဗယ်လာမြစ်တစ် လျှောက်မိုင် ၅ဝ မျှခုတ်မောင်းနိုင်သည်။
မွန်ရိုးဗီးယားမြို့မှ မိုင် ၅ဝ ကွာ ဝေးသည့် ရောဗတ်ဖီးတွင်ရှိသော လေဆိပ်သည် အာဖရိကတိုက်၌ ခေတ်မီသော လေဆိပ်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကဏ္ဍ:လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:အနောက်အာဖရိကရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ။
လစ်ရှ်တန်ရှတိုင်းန်နိုင်ငံ()၊ တရားဝင် အမည်အားဖြင့် လစ်ရှ်တန်ရှတိုင်းန် မြို့စားနိုင်ငံ()သည် အနောက်ဥရောပရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ကုန်းတွင်းပိတ် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ထိုသို့သော နိုင်ငံများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။
အယ်လ်ပ် တောင်တန်း ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:လစ်ရှ်တန်ရှတိုင်းန်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ။
Li Lianjie (၁၉၆၃ ဧပြီ ၂၆ တွင်မွေးဖွားသည်)၊ သူ၏အနုပညာအမည် ဂျက်လီဟု လူသိများသည်။
ဘေဂျင်းတွင် မွေးဖွားသော တရုတ်ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူ၊ သိုင်းပညာရှင်နှင့် ဝူရှူးချန်ပီယံဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သူသည် စင်ကာပူနိုင်ငံသားပြုခွင့်ရသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော ဝူရှူးဆရာဝူဘင်ဖြင့် သုံးနှစ်လေ့ကျင့်ပြီးနောက် လီသည် ဘေဂျင်းဝူရှူးအဖွဲ့ အတွက် သူ၏ပထမဆုံးအမျိုးသားချန်ပီယံဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ် ဝူရှူးကနေအနားယူပြီးနောက် တရုတ်နိုင်ငံမှာ Shaolin Temple (1982) ရုပ်ရှင်ဖြင့် သူ့ရဲ့ပထမဆုံးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက်အနေနဲ့ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခံခဲ့ရသည်။
အထူးသဖြင့် Zhang Yimou's Hero (၂၀၀၂)၊ Fist of Legend (၁၉၉၄) နှင့် ရိုးရာသူရဲကောင်း Wong Fei-hang ကိုပုံဖော်ခဲ့သည့် Once On a Time in China(၁၉၉၁-၁၉၉၃) ပထမရုပ်ရှင်ကားသုံးခုတွင် အဓိကသရုပ်ဆောင်မင်းသားအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
လီသည် တရုတ်မဟုတ်သည့်ရုပ်ရှင်တွင် ပထမဆုံးအခန်းကဏ္ဍ သည် Lethal Weapon 4 (၁၉၉၈) တွင် လူကြမ်းအဖြစ်နှင့် ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်၌ ပထမဆုံး ဦးဆောင်မှုမှာ Romeo Must Die (၂၀၀၀) တွင် ဖြစ်သည်။
သူသည်ပြင်သစ်ရုပ်ရှင် Luc Besson မှထုတ်လုပ်သော Kiss of the Dragon (2001) နှင့် Unleashed (၂၀၀၅) အပါအဝင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအက်ရှင်ရုပ်ရှင်များတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
သူသည် Jason Statham နှင့် တွဲဖက်၍ The One (၂၀၀၁) နှင့် War (၂၀၀၇) တွင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
၊ The Forbidden Kingdom (၂၀၀၈) နှင့် ဂျက်ကီချန်း တို့နှင့်အတူ ပူးတွဲသရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး Sylvester Stallone နှင့်အတူ The Expendables ရုပ်ရှင်ကားသုံးခုနှင့် The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor (2008) ၏ လူကြမ်းမင်းသားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဂျက်လီ၏ငယ်ဘဝ ဟောင်ကောင်အက်ရှင်မင်းသား ဂျက်လီ ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ဂျက်လီတို့ မိသားစု ၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် ခက်ခက်ခဲခဲရုန်းကန် လှုပ်ရှားခဲ့ကြ ရသည်။
ဂျက်လီသည် ရှစ်နှစ်သားအရွယ်ကတည်းက ဝူရှူး သိုင်းပညာတွင် ပါရမီထူးချွန်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
သူ၏ ဝူရှူးသိုင်း ပညာကို ပေကျင်းဝူရှူးအသင်းတွင် လေ့လာသင်ကြားခဲ့ပြီး ပုဂ္ဂလိက ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတစ်ခုက လီလျန်ဂျီဆိုသော သူ၏ အမည်ရင်းမှာ အသံထွက်ရခက်သည်။
ထို့ပြင် သူ၏ဘဝသည် လည်း မြေပြင်မှ ဂျက်လေယာဉ်တစ်စင်း ကောင်းကင်သို့ ထိုးတက်သွားသကဲ့သို့ အချိန်တိုတိုအတွင်း အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည့်အတွက် လီလျန်ဂျီဟူသော နေရာ၌ လျန်ဂျီ ကိုဖြုတ်ကာ "ဂျက်လီ"ဟု ရုပ်ရှင်ပိုစတာတွင် ရေးထိုးလိုက်သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ လီလျန်ဂျီအမည်ပျောက်ကာ ဂျက်လီအမည် ပေါက်သွားခဲ့ရတော့သည်။
ဂျက်လီသည် Shaolin Temple ဇာတ်လမ်းတွဲအပြင် The Once Upon a Time in China၊ Fist of Legend ၊ The Fong Sai Yuk ဇာတ်ကား များကိုလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ဂျက်လီသည် တရုတ်ရုပ်ရှင် နည်းပြဆရာများမှာ လီဂျန်ဖန်နှင့် ဝူပင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဝူရှူးသိုင်းပညာကို လေ့ကျင့်သင်ကြားနေသော ဂျက်လီ အနေဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာကြံ့ခိုင်ရန် အစာအာဟာရ ကောင်းကောင်းမွန်မွန် စားသုံးရန်လိုအပ်သော်လည်း ဝယ်ယူ စားသုံးရန် အခက်အခဲရှိသည့် ဂျက်လီ တို့မိသားစုကို နည်းပြဆရာဝူပင်က ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။
သို့သော်လည်း ဂျက်လီသည် ဝူရှူး သိုင်းပညာကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် လေ့ကျင့်သင်ကြားခဲ့ပြီး တရုတ်ဝူရှူး ချန်ပီယံရှစ်တွင် အသက်ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ် နှင့် ရွေတံဆိပ် ၁၅ ခုနှင့် ငွေတံဆိပ်တစ်ခု ဆွတ်ခူးရယူနိုင်ခဲ့ သည်။
တစ်ခါသော် ဂျက်လီသည် တရုတ်အမျိုးသား ဝူရှူး အဖွဲ့နှင့်အတူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ အမေရိကန် သမ္မတ ရစ်ချက် နစ်ကဆင်ကို ဝူရှူးသိုင်းပညာနှင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ပြီး နောက် သမ္မတနစ်ဆင်က ဂျက်လီကို သူ၏ ကိုယ်ရံတော် သက်တော်စောင့်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ဂျက်လီက ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းကို ကာကွယ်ပေးရသည့် အလုပ်ကို မလုပ်ချင်ပါ။
ကျွန်တော် ကြီးပြင်းလာသည့်အခါ သန်းပေါင်းများစွာသော တရုတ်လူမျိုး များကိုသာ ကာကွယ်ပေးချင်ပါသည်ဟုဆိုကာ ငြင်းပယ်ခဲ့ သည်။
ဂျက်လီဖြစ်လာခြင်းနှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ဂျက်လီသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်က ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်ရှိလာသူဖြစ်ပြီး ယင်းနှစ်၌ပင် သူသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာစဉ် လောက၊ဟောင်ကောင်ရုပ်ရှင်လောက တွင်သာမက ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်လောက တွင်ပါ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သော မင်းသား တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဟောင်ကောင် အက်ရှင်မင်းသား ဂျက်ကီချန်းနှင့် ဇာတ်ကား ကိုလည်း တွဲဖက်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
၂ဝဝ၇ ခုနှစ်က ဟောင်ကောင်ရုပ်ရှင် ဆုပေး ပွဲတွင် The Warlords ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံးအမျိုးသား သရုပ်ဆောင် ဆုကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
ဂျက်လီ၏ အခြားသောထင်ရှားသည့် ဇာတ်ကား များမှာ Lethal Weapon 4၊ Romeo Must Die? Kiss of the Dragon၊ The One၊ Unleashed၊ Fearless စသည့် ဇာတ်ကားပေါင်းများစွာ ရှိသေးသည်။
အိမ်ထောင်ရေး ဂျက်လီသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ပေကျင်းဝူရှူးအဖွဲ့ဝင် Shaolin Temple ဇာတ်ကားတွင် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ သည့် ဟန်ကွမ်ရင်နှင့်လက်ထက်ခဲ့ပြီး သမီးနှစ်ဦးထွန်းကားခဲ့ သည်။
၎င်းတို့သည် ၁၉၉ဝ ခုနှစ်တွင် ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့ကြပြီး ဂျက်လီသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ရှန်ဟိုင်းဇာတိဖွား ဟောင်ကောင်မင်းသမီး နီနာလီချီနှင့် ထပ်မံလက်ထပ်ခဲ့ပြီး သမီးနှစ်ဦး ထပ်မံထွန်းကားခဲ့သည်။
မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ စင်ကာပူနိုင်ငံသား ဂျက်လီ ဂျက်လီသည် ၂ဝဝ၉ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၈ ရက်တွင် စင်ကာပူ နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ လစ်သူယေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ဘောလတစ် နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
ဘောလတစ်ပင်လယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး ဘောလတစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ နော်ဝေနိုင်ငံ နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် လတ်ဗီယာနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်။
အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၅၁၇၄ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် အရှည်ဆုံးနေရာတွင်မိုင် ၁၂ဝ ရှိ၍ အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် မိုင် ၂၁ဝ ရှိသည်။
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမှာ ၆ဝ မျှသာ ရှည်လျား၏။
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံသည် သစ်တောများ၊ အိုင်များ၊ ညွှန်ပျောင်း တောများ ထူထပ်သည်။
မြစ်၊ ချောင်း များစွာရှိသည့်အနက် အထင်ရှား ဆုံးမှာ နမူးနပ်(နီမန်း)မြစ် ဖြစ်၏။
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဆောင်းရာသီမှာ တာရှည်၍အေးလွန်းလှသည်။
ဆောင်းရာသီတွင် မြစ်၊ ချောင်းများ ရေခဲ၏။
နွေရာသီမှာမူ မပြင်းထန်လှဘဲ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းအောင် မိုးအလုံအလောက် ရွာသွန်းသည်။
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏အဓိကပင်ရင်း အခြေအမြစ်များမှာ ဩဇာ ထက်သန်သည့် မြေကြီးနှင့် သစ်တောများဖြစ်၏။
နိုင်ငံ၏ ငါးပုံတစ်ပုံမှာ သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိ၍ သစ်တောများတွင် ထင်းရှူးပင်၊ ဖားထင်း ရှူးပင်နှင့် ဘုဇပတ်ပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။
လစ်သွေးနီးယားနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံဖြစ်၍ လူဦးရေလေးပုံ သုံးပုံသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏။
သို့သော် နိုင်ငံ၏ထက်ဝက်ခန့်တွင်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်၍ ရိုင်းစပါး၊ မြစ်စားဂျုံ၊ မုယောစပါး၊ အာလူး၊ ဂျုံနှင့် ဘီသွာလျှော်တို့ကို စိုက်ပျိုး၏။
သိုး၊ နွား၊ ကြက်နှင့် ငန်းများကိုမွေးမြူ၍ ပျားများကိုလည်း စီးပွားဖြစ်မွေးမြူကြ၏။
ကောက်သီးကောက်နှံ၊ နွား၊ ဝက်ပေါင်ခြောက်၊ ကြက်ငှက်၊ ကြက်ဥ၊ ထောပတ်၊ ဘီသွာလျှော်၊ သားရေစိမ်း၊ သိုးမွေးနှင့် သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
မြို့တော်မှာ လူဦရေနှစ် သိန်းကျော် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ဗီလနီးယပ်(ဗီလနာ)မြို့ဖြစ်၏။
နိုင်ငံအတွင်း ကူးသန်းသွားလာနိုင့်သည့် ရေကြောင်းခရီးလမ်း မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝဝ ခန့်ရှိ၍ မီးရထားလမ်းများလည်း အတော်အသင့်ရှိသည်။
ထိုမီးရထားလမ်းများသည် ဗီလနီးယပ်၊ ကောင်းနပ်၊ မေမယ် စသည့်မြို့ကြီး များကို ရုရှနှင့် ပိုလန် မီးရထားလမ်းများနှင့် ဆက်သွယ်ပေးလေသည်။
လစ်သွေးနီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၃,၀၅၃,၈၀၀ ဖြစ်၍ လစ်သွေးနီးယန်းလူမျိုးများအပြင် ရုရှ၊ ပိုလန်၊ ဂျာမနီနှင့် ယဟူဒီများလည်း နေထိုင်ကြ၏။
ဆယ့်သုံးရာစုနှစ်တွင် လစ်သူယေးနီးယားသည် မြို့စားပိုင်နယ်ပယ် ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့၍ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ယင်း၏ တန်ခိုးအာဏာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။
၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ရပြီးနောက် ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံ၏ လက်တွင်းသို့ ကျ ရောက်ခဲ့လေရာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပွင့်သစ်စ ဗော်လရှီဗစ် သမ္မတနိုင်ငံမှ သီးခြားလျက် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည် အထိ ရုရှနိုင်ငံတော်၏ ဗောလတစ်ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့လေ သည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် လစ်သွေးနီးယန်း သမ္မတနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂျာမန်တို့သည် လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လမှ ရုရှားတပ်များက ကယ်တင် ခဲ့သည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အခေါ်အဝေါ်မှာ မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပအရှေ့တောင်ပိုင်း ဘော်လကန်ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံမှ ပေါ်ပေါက်လာသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။