kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၂) ချက်သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းက ချက်နိုင်ငံတွင် ရောက်ရှိနေသော လစ်ဗျ တပ်များသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် ပြည်တွင်း နှင့် ပြည်ပမှ ဝိုင်းဝန်း၍ အကြီးအကျယ် ကန့်ကွက်ခဲ့ခြင်း ကြောင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ချက်နိုင်ငံမှ ပြန်လည် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။
လစ်ဗျတပ်များ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ပြည်တွင်း ပြိုကွဲ မှုကို တားဆီးထိန်းချုပ်နိုင်ရေးအတွက် အာဖရိက ညီညွတ်ရေး အဖွဲ့ (အိုအေယူ)မှ ငြိမ်းချမ်းရေးတပ်များကို ချက်နိုင်ငံသို့ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒိဖင်ဘာလ များ၌ စေလွှတ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ချက်နိုင်ငံတွင်း၌မူ နိုင်ငံရေး မငြိမ်မသက် ဖြစ်ပွားနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် အိုအေယူတပ်ဖွဲ့များသည် စစ်ရေးအထောက်အပံ့နှင့် ငွေကြေး အခက်အခဲများကို ရင်ဆိုင် ခဲ့ရသည်။
ချက်နိုင်ငံသည် ထိုတပ်များကို လုံလောက်စွာ ထောက်ပံ့နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ချေ။
ဇန္နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖေရာလာဂူမြို့သည် ကာကွယ် ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ဟာဗရီဦးဆောင်သော အက်ဖအေအင် တပ်များ လက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ကင်ညာနိုင်ငံ နိုင်ရိုဘီမြို့တွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့မှ ၁၁ ရက်နေ့အထိ ချက်နိုင်ငံ အရေးအခင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍အဖြေရှာရန် အာဖရိက ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (အိုအေယူ) အစည်းအဝေးတရပ် ကျင်းပခဲ့သည်။
သမ္မတဂေါက်ကိုနီ၏ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရသည် ဟာဗရီ၏ တပ်များကို ထိရောက်အောင် မနှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့ချေ။
လစ်ဗျ နိုင်ငံကလည်း ဂေါက်ကိုနီအစိုးရကို ငွေကြေးအထောက်အပံ့ တစ်ခုတည်းသာ ပေးခဲ့သည်။
ဟာဗရီ၏တပ်များကို ဆူဒန် နိုင်ငံက ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။
ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် သမ္မတဂေါက်ကိုနီသည် ဝန်ကြီး အဖွဲ့ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာပြီး မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးပါ နိုင်ငံတော်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်း သည်။
ချက်နိုင်ငံအရေးအခင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဒုတိယအကြိမ် အိုအေယူအစည်းအဝေးကို ဇိုင်ယာနိုင်ငံ ကင်ရှာဆာမြို့တွင် ၁၉၈၂ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်မှ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပ သည်။
ယင်းအစည်းအဝေး၏ နှစ်ဘက်တပ်များ စေ့စပ် ပြေငြိမ်းရေးအဆိုကို သမ္မတဂေါက်ကိုနီက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
ဧပြီလမှစ၍ ဟာဗရီ၏တပ်များသည် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်ဒေသများတွင် အရေးသာနေခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ သုံးပုံ တပုံခန့်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဆက်တိုက်ပင် မြို့တော် အင်ဂျာမီနာသို့ ရှေးရှု၍ ၁၉၈၂ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မော်ဆိုရိုမြို့၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မော်မြို့၊ မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မက်ဆာကိုရီမြို့နှင့် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် မက်ဆာဂူရက်မြို့များကို ဟာဗရီ၏ တပ်များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဟာဗရီ၏တပ်များ သည် အင်ဂျာမီနာမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်လိုက် ကြသည်။
ထို့ကြောင့် သမ္မတဂေါက်ကိုနီသည် ကမ္မရွန်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေး ခိုလှုံနေခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ကောင်စီကို ပြန်လည် ဖွှုဲ့စည်းပြီး မစ္စတာဟာဗရီသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ချက်နိုင်ငံ၏ သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို သည်။
ချက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အိုင်ဒရစ်မစ်စကီနီက ဂျီနီဗာမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော ကုလသမဂ္ဂအထူးထောက်ပံ့ ရေး ကွန်ဖရင့်တွင် မိမိတို့နိုင်ငံ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် မာရှယ်စီမံကိန်း အသေးစားတစ်ခု လိုအပ်နေ၍ နိုင်ငံတကာမှ ကူညီထောက်ပံ့ကြ ပါရန် သမ္မတဟာဗရီ၏ သဝဏ်လွှာကို နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက် နေ့၌ ဖတ်ကြား တင်ပြခဲ့သည်။
ချက်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံများအနက် တနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၇ နှစ်မျှ ပြည်တွင်းစစ်ဒဏ်ကို ခံနေခဲ့ရသည်။
ထို့ပြင် မိုးခေါင်ရေရှား ဒဏ်ကိုလည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ခံခဲ့ရသဖြင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်က လူတဦးချင်းဝင်ငွေ ၁၂၀ ဒေါ်လာရှိရာမှ ယခုအခါ ဒေါ်လာ ၁၀၀ ခန့်သာ ရှိတော့သည်ဟု ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြား ရေးမှူး၏ အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။
သမ္မတဟာဗရီ၏ ကြေညာချက်တွင် ချက်နိုင်ငံ အချို့ ဒေသ၌ အစားအသောက် ထုတ်လုပ်မှုများ ရပ်ဆိုင်းနေခဲ့ရပြီး အရေးတကြီးထောက်ပံ့ရန် လိုအပ်နေကြောင်း၊ ၁၉၈၂-၈၃ ခုနှစ် ရာသီတွင်လည်း လွန်ခဲ့သည့် လေးနှစ်ကထက် သီးနှံ ထွက်နှုန်း ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်လျော့နည်းမည်ဟု ခန့်မှန်း ရကြောင်း၊ အင်ဂျာမီနာ မြို့တော်ရှိ အိမ်ခြေ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အစိုးရအဆောက်အအုံ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ပြန်လည်ပြုပြင် ရမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မော်တော်ကားလမ်းများကို ပြုပြင်ရန်နှင့် လေဆိပ် ၄၄ ခု အနက် တစ်ခုတည်းကိုသာ အသုံးပြု၍ ရကြောင်း စသည်ဖြင့် ဖော်ပြပါရှိလေသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၃) ချဒ်သမ္မတနိုင်ငံတွင် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်အတွင်းက အာဏာ ရရှိခဲ့သော ပြင်သစ် အထောက်အပံ့ခံ သမ္မတဟစ်ဆန်ဟာဗရီ၏ အစိုးရတပ်များနှင့် လစ်ဗျနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသော သမ္မတ ဟောင်းဂေါက်ကိုနီ၏ သူပုန်တပ်များသည် ယနေ့ထက် တိုင် ဆက်လက်တိုက်ပွဲ ဝင်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
ချဒ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် လစ်ဗျတပ် များ ချထားလျက်ရှိသည်ဟု ချဒ်သမ္မတ ဟာဗရီက ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ချဒ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ အိုဇူဒေသကို လစ်ဗျတို့က တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ ခြင်းအား ကန့်ကွက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်မူကြမ်းကို ချဒ်အစိုးရက ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တင်သွင်းခဲ့သည်။
အိုဇူဒေသသည် ယူရေနီယမ်သတ္တုသိုက်များ ကြွယ်ဝသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လစ်ဗျ ကျောထောက်နောက်ခံရှိ သော သမ္မတဟောင်းဂေါက်ကိုနီ၏ သူပုန်တပ်များနှင့် သမ္မတ ဟာဗရီ၏ အစိုးရတပ်များသည် ချဒ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ အိုအေ စစ် မြို့ဖြစ်သော ဖာယာလာဂူမြို့တွင် အပြင်းအထန် တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
သူပုန်တပ်များက ဖာယာလာဂူမြို့ကို သိမ်းပိုက် ခဲ့သည်။
ဖာယာလာဂူမြို့သည် သူပုန်တပ်များလက်တွင်းကျရောက်ပြီး ၄၈ နာရီအကြာတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဝန်ကြီး ခရစ်တီယာန်နူစီသည် ချဒ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ ချဒ် နိုင်ငံ သမ္မတဗဟာရီနှင့် ဆွေးနွေးသည်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ချဒ်နိုင်ငံသို့ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ထောက်ပံ့ကူညီရန် သဘောတူညီချက် ပေးခဲ့သည်။
ချဒ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ အပြင်းအထန်တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အဓိက အချက်အချာမြို့ဖြစ်သော အေဘက်ချီမြို့ သည် သူပုန်လက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
ဖာယာလာဂူမြို့တွင် အရေးနိမ့်ခဲ့သော သမ္မတ ဟာဗရီ၏ အစိုးရတပ်များသည် ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့မှ ထောက်ပံ့သော စစ်လက်နက်အကူပစ္စည်းများဖြင့် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ပြန်လည်ထိုးစစ်ဆင်နွှဲခဲ့ရာ ချဒ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းတစ်ခုလုံးကို ပြန်လည် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
သမ္မတဗဟာရီ၏ တပ်များသည် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖာယာလာဂူမြို့ကို သူပုန်များလက်တွင်းမှ ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ ပြီးမှ ချဒ်သမ္မတ ဟာဗရီက ပြင်သစ်အစိုးရအား လေကြောင်းမှ တိုက်ရိုက်ပါဝင် တိုက်ခိုက်ပေးပါရန် တရားဝင် တောင်းဆိုခဲ့ သည်။
ပြင်သစ်အစိုးရက လေယာဉ်ပစ်လက်နက်များ ထပ်မံ ပေးပို့ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။
ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဖာယာလာဂူမြို့သည် အစိုးရ တပ်များလက်မှ သူပုန်တပ်များလက်တွင်းသို့ ပြန်လည် ကျ ရောက်ခဲ့ပြန်သည်။
သူပုန်တပ်များသည် ဖာယာလာဂူမြို့အပြင် နောက်ထပ် မြို့သုံးမြို့ကိုပါ ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်ဂျာ မီနာမြို့မှ မိုင် ၃၅၀ အကွာအထိ ချီတက်နိုင်ခဲ့သည်။
သမ္မတဟာဗရီက ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန်နှစ်နိုင်ငံအား မိမိတို့ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ပါဝင်တိုက်ခိုက်ပေးပါရန် ပန်ကြား ခဲ့သည်။
အိုအေယူနှင့် ကုလသမဂ္ဂသို့လည်း လစ်ဗျနိုင်ငံသည် သူပုန်တပ်များဘက်မှ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်နေမှုကို ရပ်ဆိုင်း ပေးပါရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ တပ်ကူများစေလွှတ်ခဲ့ပြီး အင်ဂျာမီနာမြို့မှ မိုင် ၂၅၀ အကွာရှိ အရှေ့အနောက်အမှတ် ၁၅ မျဉ်းပြိုင် ခံစစ် ကြောင်းတွင် ချဒ်အစိုးရတပ်သားများနှင့်အတူ ပြင်သစ်တပ်သား ၃၅၀ ခန့်နှင့် ဇိုင်ယာတပ်သား ၂၂၀၀ ခန့် ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ ကြသည်။
စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အစိုးရတပ်များက သူပုန် တပ်များအပေါ် အောင်ပွဲခံနိုင်သည်။
သူပုန်တပ် ခေါင်းဆောင် ဂေါက်ကိုနီက အတိုက်အခိုက် ရပ်စဲရေးအတွက် စေ့စပ်ဆွေးနွေး ရန် သဘောတူညီကြောင်းဖြင့် စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် သမ္မတ ဟစ်ဆန်ဟာဗရီကမူ သူပုန်တပ် ခေါင်း ဆောင် ဂေါက်ကိုနီနှင့် မဆွေးနွေးလိုဘဲ လစ်ဗျနိုင်ငံနှင့်သာ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးလိုသည်ဟု ပြောခဲ့သည်။
သမ္မတ ဟာဗရီနှင့် သူပုန်တပ်ခေါင်းဆောင် ဂေါက်ကိုနီတို့ ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမည့် အစီအစဉ်ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်နေ့အထိ ရွှေ့ဆိုင်းလိုက်ကြောင်းဖြင့် အိုအေယူ ဥက္ကဋ္ဌက ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့ သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၄) တစ်ဦးချင်း တိုင်းပြည်ထွက်ကုန်တန်ဖိုးသည် ဒေါ်လာ ၈၀ မျှသာရှိ၍ ကမ္ဘာ့ အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သော ချဒ်နိုင်ငံ၌ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လတွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ပြီး နောက် မြောက်ပိုင်းမှ အစ္စလာမ် ဘာသာဝင်တို့နှင့် တောင်ပိုင်းမှ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်တို့သည် အာဏာခွဲဝေမှုကို အကြောင်းပြု ၍ ပြည်တွင်း စစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တိုင် အပြီးသတ် ပြေငြိမ်းမှုမရှိကြသေးချေ။
ချဒ်အစိုးရ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက် အရဟုဆိုကာ လစ်ဗျားတပ်များ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလက ချဒ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြ ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် လစ်ဗျားနှင့် ချဒ်တို့နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။
ထို့နောက် လစ်ဗျားကထောက်ခံအားပေးသော သမ္မတဂေါက်ကိုနီ အွတ်ဒေအီနှင့် လစ်ဗျားကို ဆန့်ကျင်သော ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဟစ်ဆန်ဟာဗရီတို့ သဘောထား ကွဲလွဲကြရာမှ ချဒ်ပြည်တွင်း စစ်သည် ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် လူမျိုးစုချင်းတိုက် ပွဲအသွင်းမှ အစ္စလာမ် ဘာသာဝင် အချင်းချင်းစစ်ပွဲ အသွင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။
ပြင်သစ်အကူအညီဖြင့် ပုန်ကန်သောဟာဗရီ ၏တပ်များသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် အင်ဂျာမီ နာမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်၍ သမ္မတဂေါက်ကိုနီပြုတ်ကျခဲ့သည်။
ဂေါက်ကိုနီသည် ပြည်ပတွင် ယာယီအစိုးရ အဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ချဒ်နိုင်ငံ အော်ဇော့ (အိုဇူ)ဒေသ၌အခြေစိုက်ကာ အာဏာပြန် လည်ရရှိရေးအတွက် လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ယင်းဒေသ ပိုင်ဆိုင်မှုအတွက် လစ်ဗျားနှင့်ချဒ်တို့ အငြင်းပွား လာခဲ့သည်မှာ ၁၄ နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်သည်။
သမ္မတ ဟာဗရီသည် အာဏာရပြီးနောက်ပိုင်း အစိုးရအဖွဲ့ကို အင်အားတောင့်တင်း ခိုင်မာအောင်ကြိုးစားခဲ့ရာ ၁၉၈၄ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ ၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်း၌ ချဒ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများအထိ အစိုးရအာဏာ လွှမ်းမိုး လာစေခဲ့သည်။
စည်းရုံးရေးအတွက် ကွင်းဆင်း လှည့် လည်ရင်း ညီညွှတ်ရေးမိန့်ခွန်းများ ပြောကြားခြင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်များနှင့် ညှိနှိုင်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန် တွင် မြောက်ပိုင်းဒေသ၌ လစ်ဗျား တပ်ဖွဲ့များ ရှိနေကြောင်းကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ဂြိုဟ်တုထောက်လှမ်းရေး ဓာတ်ပုံ အရသိရှိရသည်။
ဂေါက်ကိုနီ၏ တပ်များနှင့်မဟာမိတ် ပြုထား သော ကိုဒို (ကွန်မန်ဒို) သူပုန်တပ်ဖွဲ့ဝင် ၃,၃၀၀ ကျော်သည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဘက်သို့ ကူး ပြောင်းလာခဲ့သည်။
ချဒ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ ချဒ်ပြည်သူ တို့ကို လစ်ဗျားတပ်များက နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းကြခြင်းကြောင့် ဂေါက်ကိုနီ ၏ တပ်များအတွင်း မကျေနပ်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ထို အချိန်မှစ၍ ဂေါက်ကိုနီသည် လစ်ဗျားကို တစ်စတစ်စဆန့်ကျင် လာခဲ့သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လစ်ဗျားနိုင်ငံ ထရီပိုလီမြို့ရှိ လစ်ဗျားခေါင်းဆောင် ကဒါဖီ၏ အိမ်ဝင်းအတွင်း၌ ဂေါက်ကိုနီသည် သေနတ်ပစ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဂေါက်ကိုနီ၏ ပေါ်ပြူလာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ (အက်ဖ်အေပီ) သည် သမ္မတ ဟာဗရီ၏ သစ္စာခံတပ်များနှင့် လက်တွဲလိုက်ကြသည်။
လစ်ဗျား သည် ချဒ်နိုင်ငံ အနောက် မြောက်ပိုင်းရှိ အခြားသူပုန် အဖွဲ့ဖြစ် သော ဒီမိုကရက်တစ် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ (စီဒီအာ) ကို ထောက်ခံအားပေး နေပြန်သည်။
အာချစ်အီ ဘင်အိုမာ ခေါင်း ဆောင်သော စီဒီအာတပ်များကို လစ်ဗျားတပ်အင်အား ၈၀၀၀ခန့် နှင့် အစ္စလာမ္မစ် လက်ဂျင်းအမည်ခံ အာဖရိကကြေးစားတပ်သား ၅၀၀ ခန့်က ကျောထောက်နောက်ခံ ပြုထားသည်ဟု ဆိုသည်။
ဤသို့ဖြင့် ချဒ်အစိုးရက မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများ အဖြစ် ကြိုဆိုသော ဂေါက်ကိုနီ သစ္စာခံတပ်များနှင့် လစ်ဗျားတပ် များအကြား တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားလာသည်။
အမေရိကန် အစိုးရက ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဟာဗရီ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ ဒေါ်လာ ၁၅ သန်း တန်ဖိုးရှိအရေးပေါ်စစ် ရေး အထောက်အပံ့ ပစ္စည်းများ ပေးအပ်သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံက စစ်သည် အင်အား ၁,၂၀၀၊ ဂျက်ဂွာ ဗုံးကြဲလေယာဉ် များနှင့် မီးရပ်ချ် စစ်လေယာဉ်များကို ပေးပို့ခဲ့သည်။
ထို့နောက်ဂေါက်ကို နီ၏ တပ်များနှင့် ဟာဗရီ၏တပ်များ လက်တွဲမိပြီး စစ်ရှိန်မြှင့် လာခဲ့သည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အော်ဇော့ ဒေသကို ချဒ်နိုင်ငံက သိမ်းပိုက်မိသည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ်ကတည်းက လစ်ဗျတို့ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော အိုအေစစ်ဒေသဖြစ်သည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ချဒ်နိုင်ငံ တပ်များသည် လစ်ဗျား နယ်မြေထဲသို့ ပထမဆုံး အကြိမ်ကျူးကျော် ဝင်ရောက် သည်။
လစ်ဗျား သတင်းဌာန အဆိုအရ ချဒ်တပ်ဖွဲ့ များသည် လစ်ဗျား နယ်မြေအတွင်း ၁၈၆ မိုင်ခန့်အထိဝင်ရောက်ပြီး အရပ် ဘက် လေဆိပ်တစ်ခုကို တိုက်ခိုက်သည်ဟုဆိုသည်။
အော်ဇော့ ဒေသကို လစ်ဗျားကပြန်လည် သိမ်းပိုက်မိပြီဟုသတင်းထွက်ပေါ် နေဆဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခံစစ်နွဲလာခဲ့သော ချဒ်နိုင်ငံက လစ်ဗျားနိုင်ငံ အတွင်းဝင်တိုက်သည်ထိ စစ်ကျယ်ပြန့်လာခြင်းဖြစ် သည်။
၁၉၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင်မူအာဖရိ က ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (အိုအေယူ)၏ ကမကထပြုချက်ဖြင့်ချဒ်နှင့် လစ်ဗျားတို့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲလိုက်ကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ် လာပြန်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၈) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ချဒ်သမ္မတနိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:သမ္မတနိုင်ငံများ။
သရုပ်ဆောင် ရူပသည် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ အကယ်ဒမီ သာဓုနှင့် ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီး ဒေါ်ခင်ညိုတို့၏ တတိယသားဖြစ်ပြီး စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ မောင်၀ဏ္ဏ ၊ စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ၊ အဆိုတော်၊ သရုပ်ဆောင် သုမောင် တို့၏ ညီဖြစ်ခါ စာရေးဆရာမင်းလူ နှင့် ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ၊ တေးရေး အာယု တို့၏ အစ်ကိုဖြစ်သည်။
သရုပ်ဆောင် ရူပသည် ချစ်တဲ့ သူငယ်လေ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို စတင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ထို့နောက် ခုနှစ်စဉ်အလွမ်း၊ ရင်ထဲကဆောင်းရာသီ စသည့် ဇာတ်ကားတို့တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဘော်လုံးအားကစားကို ဝါသနာပါသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ရူပသည် အ.ထ.က (၁) ဒဂုံမှ ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်ဝေဝေသက်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး သား ဝေဖြိုး၊ ရွှေမိုး နှင့် သမီး မျက်ခြယ် တို့ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။
သားငယ်ဖြစ်သူ ရွှေမိုးသည် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ချန်ထွန်း၊ ဦး (၁၉ဝ၈ ၁၉၃၈) စစ်ကြိုခေတ် မြန်မာရုပ်ရှင်လောကတွင် ရှေ့ဆောင်ဒါရိုက် တာ တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သော ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်းကို အဘ ဦးညွန့် (ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင်၊ ယခု ညွန့်မြန်မာရုပ်ရှင် နှင့် ဟံသာဝတီသတင်းစာတိုက်ပိုင်ရှင်)နှင့် အမိ ဒေါ်ဖွားသစ်တို့ က မွေးဖွားသည်။
မွေးချင်းမောင်နှမ ငါးယောက်အနက် ဒုတိယ မြောက်သားဖြစ်သည်။
ဦးချန်ထွန်းသည် စစ်ကြိုခေတ်က အင်းစိန်စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး အိုဗာစီယာ (လမ်း ဗိုလ်) အဖြစ် ခေတ္တ အလုပ်ဝင်လုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာဆရာခန့် ရိုက်ကူး၍ မင်းသား မောင်မောင်အေး၊ မင်းသမီး ခင်မေကြီးတို့ပါဝင်သော အပျို့လင်ဇာတ်ကားအတွက် ဇာတ်ညွှန်း ရေးသားပေးခဲ့သည်။
ထိုနောက် ဦးချန်ထွန်းသည် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ ရုပ်ရှင်ပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ယင်းနှစ် အတွင်းမှာပင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ပန်းစေတီအသံထွက် ရုပ်ရှင် ကားကို ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ရိုက်ကူးပေးခဲ့ သည်။
ပန်းစေတီဇာတ်ကားတွင် မင်းသား မောင်မောင်အုန်း (နောင်တွင် မိုးဗြဲရေကာတာ တည်ဆောက်ရေး အင်ဂျင်နီယာ ချုပ် ဦးအုန်း)၊ မောင်မောင်အေး၊ မင်းသမီး မေမေဝင်းနှင့် ခင်ခင်ရီတို့ ပါဝင်သည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်းသည် မင်းသား ခင်မောင်ရင်၊ ဘတင့်နှင့် မင်းသမီး မေမေဝင်းတို့ ပါဝင်သော သူဇာရုပ်ရှင် (၁၉၃၇၊ မင်းသား ဘတင့်၊ မေမေဝင်းတို့ပါဝင်သော အချစ်ဆုံး ရုပ်ရှင်(၁၉၃၉)၊ မင်းသား မောင်မောင်အေး၊ မင်းသမီး ခင်ခင်ရီ တို့ပါဝင်သော မမေ့နိုင် ရုပ်ရှင်(၁၉၄ဝ)၊ မင်းသား ချစ်ဆွေ၊ သောင်းရွှေနှင့် မင်းသမီး ခင်ခင်ရီတို့ပါဝင်သော ဘုန်းတော်ရှင် အသံတိတ်ရုပ်ရှင်(၁၉၄၁) စသည့် နာမည်ကျော် ရုပ်ရှင်ကား များကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ဦချန်ထွန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ် စသည့်နိုင်ငံများသို့ မြန်မာရုပ်ရှင် တိုးတက်ရေးအတွက် လေ့လာရန် သွားရောက် ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ဗြိတိသျှ ဘားမားရုပ်ရှင်မှ မင်းသား တင်ဆွေ၊ မင်းသမီး ခင်ခင်ရီတို့ပါဝင်သော ဂုဏ်ရုပ်ရှင်ကား (၁၉၄၆)၊ မင်းသား ဇေယျ၊ ဘဆွေနှင့် မင်းသမီး မုဒုံမယ် တင်တင်မူတို့ ပါဝင်သော လင်နဲ့အပျိုဇာတ်ကား (၁၉၄၈)၊ မင်းသား အေဝမ်းညွှန့်မောင်နှင့် မင်းသမီး မေမြင့်တို့ပါဝင်သော သူချစ်(၁၉၅၁)နှင့် မင်းသား မျိုးမြင့်၊ မင်းသမီး ထိပ်တင်ထွေး တို့ ပါဝင်သော ချစ်၍ခေါ်ရာ(၁၉၅၃) စသည့် ရုပ်ရှင်ကားများ ကို အဆက်မပြတ် ရိုက်ကူးခဲ့လေသည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်း ရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်ကားများ အနက် သူဇာနှင့် သူချစ် ရုပ်ရှင်ကားများမှာ ထူးချွန် ပြောင် မြောက်ခဲ့သည်။
ဂုဏ်ဇာတ်ကားလည်း အောင်မြင်ကျော်ကြား လူကြိုက်များခဲ့သည်။
သူချစ် ဇာတ်ကားသည် ထိုခေတ်က အောင်မြင်သော တောင်သူလယ်သမားတို့ဘဝ သရုပ်ဖော်ထား သောကြောင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ ဝယ်ယူ၍ တရုတ် အသံဖလှယ်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ပြခဲ့ရသော ရုပ်ရှင်ကားဖြစ်သည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်းသည် ၁၉၃၉ ခုနှစ်က ၎င်းရိုက်ကူး ခဲ့သော အချစ်ဆုံးဇာတ်ကားအတွက် အထက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးမောင်ကြီး ချီးမြှင့်သော ဒါရိုက်တာ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ရရှိခဲ့ သည်။
မြန်မာရုပ်ရှင်နှင့် လူမှုဝန်ထမ်း ကိစ္စများတွင် ထူးခြားစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အတွက် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်းသည် ချစ်၍ခေါ်ရာ ရုပ်ရှင် ဇာတ် ကား ရိုက်ကူးပြီးနောက် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတွင် အုပ်ချုပ်မှု ဒါရိုက်တာလူကြီးအဖြစ် အတန်ကြာသည်အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမှ လုံးဝ အနားယူကာ မေမြို့တွင် သွားရောက် အခြေချနေထိုင်သည်။
ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်းသည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် မေလတွင် မေမြို့နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ယဉ်ယဉ်လှနှင့် သားသမီးရှစ်ယောက်၊ ယခင်အိမ်ထောင်နှင့် သားသမီးလေးယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၄) ကိုးကား Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ။
သတိုးမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ရ အငြိမ်းစား တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားဝန်ကြီး ဦးချန်ထွန်းကို ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဖျာပုံမြို့မှ ခြောက်မိုင်အကွာ ဧရာကြီးကျေးရွာတွင် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရပ်နေ့၌ အဘ ဦးစံယွန်းနှင့် အမိ ဒေါ်ရွှေခတို့က မွေးဖွားသည်။
မိဘများမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာလူမျိုးများဖြစ်၍ ငယ်စဉ်က ကျေးရွာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ သုံးနှစ်မျှ ပညာသင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဖျာပုံမြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အေဘီအမ်ကျောင်း သို့ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ကျောင်းသားသပိတ်တွင်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့၍ ဦးချန်ထွန်းမှာ အတန်းကိုယ်စားပြုခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ် သန္ဓေတည်ခဲ့သည်။
အမျိုးသားကျောင်းများ တည်ထောင်သောအခါ မြန်မာစာနည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့သည်။
ဖျာပုံမြို့ အမျိုးသားကျောင်းမှ ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြို့မအမျိုးသားကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ထို့ နောက် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အာနန္ဒာ ကောလိပ်သို့ သွားရောက် ပညာဆည်းပူးရာ၊ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မက်ထရစ် စာမေးပွဲအောင်မြင်၍ သီရိလင်္ကာတစ်နိုင်ငံလုံး၌ ဒုတိယ အမှတ်အများ ဆုံးရရှိခဲ့သည်။
ကိုလံဘိုမြို့မှ လန်ဒန်မြို့သို့သွားရောက်၍ ဥပဒေပညာများကို ဆည်းပူးရာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံ စာမေးပွဲကို ဂုဏ်ထူးများဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်။
လန်ဒန်မြို့၌ ပညာဆည်းပူးနေစဉ် မြန်မာကလပ် တည်ထောင်၍ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေများနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို အထူးလေ့လာခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်ရောက်၍ရှေ့နေလိုက်နေခဲ့ရာ လူငယ်နိုင်ငံရေးသမား သခင်များအတွက် ကူညီဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မြန်မာပြည်ကာယဗလအဖွဲ့၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်းနှင့် မြို့မကျောင်းသားဟောင်းများအသင်းတို့၌ တက်ကြွစွာပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သခင်ဗစိန်၊ သခင်လေးမောင်၊ သခင်အောင်သန်း (ဗိုလ်စကြာ)၊ သခင်စိုးတို့၏ နိုင်ငံရေးအမှုများကို စေတနာဝန်ထမ်း လိုက်ပါဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးချန်ထွန်းသည် အခွန်ထမ်းများအဖွဲ့အား ကိုယ်စားပြုလျက် ဒေါ်မြစိန်၊ ဦးရန်အောင်၊ ဦးဘစိန်တို့နှင့် အတူ မြူနီစပယ် လူကြီးရွေးကောက်ပွဲဝင်ရာ အရွေးခံခဲ့ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ ဂျပန်ခေတ်တွင် ပြွန်တန်ဆာမြို့၌ သွားရောက်ခိုလှုံခဲ့သည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ နတ်မောက်လမ်း သူဌေးဦးဘအိုတိုက်၌ ဒေါ်ခင်ခင်သိန်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးချိန်၌ အစိုးရရှေ့နေနှင့် စက်ရှင်တရားသူကြီးအလုပ်နှစ်မျိုးလုံးကို ရရှိသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီးလျှင် ဖ-ဆ-ပ-လ အဖွဲ့ချုပ်၏ ဥပဒေအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က အစိုးရခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ယူနီဖောင်း တူညီဝတ်စုံမဝတ်ရ၊ စစ်လေ့ကျင့်ရေးမပြုလုပ်ရ စသော တားမြစ်ချက်များရှိရာ ပြည်သူ့ရဲဘော်များ၏ အမှုတွဲများမှာ ရဲမင်းကြီးရုံး၌ တစ်ပုံကြီးဖြစ်နေသည်။
ထိုအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ဥပဒေအကြံပေးဦးချန်ထွန်းတို့ ရဲမင်းကြီးထံသွား၍ ပြဿနာမျိုးစုံကို ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။
လွတ်လပ်ရေးအတွက် ရှေ့ပြေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဦးချန်ထွန်းသည် အရေးကြီး သောအပိုင်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လှုပ်ရှားသည်။
နိုင်ငံအသီးသီး၌ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေများကို လေ့လာ ရန်၊ အိန္ဒိယပြည်သူ့လွှတ်တော် ကျင်းပပုံကို ကြည့်ရှုရန်နှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရေး သများနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်ရန် အိန္ဒိယသို့ စေလွှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖ-ဆ-ပ-လ အဖွဲ့ကြီး သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိသောအခါ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေမူကြမ်း ရေးဆွဲရာ၌ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းက အချက်အလတ်များပေး၍ ဦးချန်ထွန်းက အသေးစိတ်မူကြမ်းကို ရေးဆွဲရသည်။
တစ်နေ့လျှင် ၁၈ နာရီအလုပ်လုပ်ရာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အချိန်မီပြီးစီးခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးရာတွင် အသေးစိတ် စီစဉ်မူများ ပြုလုပ်ရန် ဗြိတိသျှနိုင်ငံခြားရေးရုံး၏ အတိုင်ပင်ခံအနေဖြင့် ဦးချန်ထွန်းအား လန်ဒန်မြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့ရလေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေများကို လေ့လာရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အိုင်ယာလန်နှင့် အခြားနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခွင့်ရရှိခဲ့လေသည်။
ဂုဏ်ထူးဆောင် ဧည့်သည်အနေဖြင့် ဦးချန်ထွန်းသည် နယူးယောက်မြို့ တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားရုံးတရားစီရင်ရာ၌ ပါဝင်ခွင့်ရရှိရာ ပထမဆုံးဂုဏ်ပြုခံရသော မြန်မာဥပဒေပညာရှင် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဖဆပလဥက္ကဋ္ဌ သခင်နုနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှဝန်ကြီးချုပ် အက်တလီတို့ နု-အက်တလီ စာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြစဉ်က အတူလိုက်ပါ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ် ချုပ်ဆိုစဉ်ကလည်း ဥပဒေရေးရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အနေဖြင့်ဆောင် ရွက်ပေးရသည်။
ရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ခြောက်နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ဦးချန်ထွန်းသည် ရာဇဝင်တွင်မည့် ဥပဒေများစွာကို ရေးဆွဲပြီး လွှတ်တော်တွင် တင်သွင်း၍ အတည်ပြုရာ၌ ပါဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များတရားမမှုများကို ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန် ဝိနိစ္ဆယအက်ဥပဒေ၊ ပါဠိတက္ကသိုလ်များ တည်ထောင်နိုင်ရန် ပါဠိတက္ကသိုလ်နှင့် ဓမ္မာစရိယအက်ဥပဒေ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်စီတည်ထောင်နိုင်ရန် ဗုဒ္ဓသာသနာ့ကောင်စီ အက်ဥပဒေ၊ ပါဠိနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများကို ဒီဂရီစာမေးပွဲများ ကျင်းပပေးနိုင်ရန် ပါဠိပညာရေးဘုတ်အဖွဲ့ အက်ဥပဒေတို့ကို ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ စတင်တည်ထောင်သော ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ် တွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအနေဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုဆာကီမြို့၌ကျင်းပ သော ဒုတိယ အကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ သာမဂ္ဂညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
တတိယ အကြိမ်မြောက်ယင်းညီလာခံကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ဦးချန်ထွန်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက်ညီလာခံကို နီပေါလ်နိုင်ငံ၊ ခတ္တ မန္ဓူမြို့၌ကျင်းပရာ ဦးချန်ထွန်းသည် မြန်မာကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။
ပဉ္စမအကြိမ်မြောက် ညီလာခံကို ၁၉၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပရာဦးချန်ထွန်းသည် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ အဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
ရှေ့နေချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် သတိုးမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို အပ်နှင်းခံခဲ့ရ၍ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသောအခါ သတိုးမဟာသရေစည်သူ တရားဝန်ကြီးဦးချန်ထွန်းဟူ၍ ထင်ရှားလာသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆင်ဖြူတံဆိပ် ကိုလည်းရရှိခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဓမ္မာရုံတွင် နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရာ ဆာဦးသွင်က ဥက္ကဋ္ဌ၊ တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားဝန်ကြီးချုပ် ဦးသိမ်းမောင်က ဒု-ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ ဦးချန်ထွန်း အထွေထွေ အကျိုးဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ၌ မဟာပါသဏ လိုဏ်ဂူတော်ကြီး တည်ဆောက်၍ ဆဋ္ဌသံဂါနာတင်ခြင်း၊ တိပိဋကရွေးချယ်ပွဲ၊ အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲ၊ အကျဉ်းထောင်များ၌ ဗုဒ္ဓဘာသာစာမေးပွဲများ ကျင်းပပေးခြင်း၊ ပြည်တွင်းပြည်ပ ရဟန်းတော်များအား ခေတ်ပညာသင်ကြားပေးသော ဓမ္မဒူတ သင်တန်းကျောင်း၊ ပဋိပတ္တိကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသို့ သာသနာပြု စေလွှတ်ခြင်း၊ ပြည်ပမှရဟန်း သီလရှင်များအား အထောက်အပံ့ပေး၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပါဠိစာပေ သင်ကြားစေခြင်း၊ တက္ကသိုလ်၌ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာဘာသာရပ်ဖြင့် ပထမဆင့်မှ အောင်မြင်သူများကို စကောလာရှစ် ဆုပေးခြင်းစသော ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြုလုပ်ငန်းများ ဖြစ်လေသည်။
သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဦးချန်ထွန်းသည် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ရှီကာဂိုမြို့၌ ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ရေးစည်းဝေးပွဲသို့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုညီလာခံတွင် နိုင်ငံတကာမှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ထောင်ကျော်တို့က ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူ၊ အစ္စလာမ်၊ ဂျူးဝါဒဟူသော ဘာသာကြီးငါးမျိုးကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြရာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ် ဦးချန်ထွန်းပါဝင်ဟောပြော ဆွေးနွေးရသည်။
ဩဂုတ်လ၂၂ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နယူး ဟမ်းရှိုင်းယားပြည်နယ်စတား အိုင်လင်းဒေသတွင် Buddhism, the Religion of the Age of Science ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဟောပြောခဲ့သည်။
ထိုဟောပြောချက်နှစ်ခုတို့ ပေါင်း၍ Buddhism and the Age of Science ဟူသောအမည်ဖြင့် သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၂ ခုနှစ်က စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့ကလည်း ထိုစာမူကို စာအုပ်အဖြစ် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသော ဦးချန်ထွန်းသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဖနွန်ပင်မြို့၌ကျင်းပသော ခြောက်ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ သာမဂ္ဂီညီလာခံ အောင်မြင်ချောမွေ့ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
ထိုညီလာခံက ဦးချန်ထွန်းကို အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြန်လည်တင်မြှောက်ခဲ့၍ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ချုပ်ရုံးကို ဘန်ကောက်မြို့သို့ ရွေ့ပြောင်းသွားသည်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ပိဋိကတ်ဘာသာပြန်စာပေ ဖြန့်ချိရေးအဖွဲ့ကို တည်ထောင်လိုက်သောအခါ ဦးချန်ထွန်းသည် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်လာ၍ ထိုတာဝန်ကို ကွယ်လွန်သည်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးချန်ထွန်းသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ရ ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်သိန်းနှင့် သားသမီးရှစ်ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့လေသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၉) ကိုးကား Category:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ Category:မြန်မာ ရှေ့နေများ။
thumb|နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ ပထမဆင့်ရ သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဦးချန်ထွန်းအောင် သရေစည်သူ၊ သတိုးမဟာသရေစည်သူနှင့် နိုင်ငံဂုဏ် ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဦးချန်ထွန်းအောင်ကို မြင်းခြံမြို့၊ ပုသိမ် ကြီးရပ်ကွက်၌ အဖ အရေးပိုင်ကြီး ဦးဧချိုနှင့် အမိဒေါ်ဧချိုတို့က ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
ငယ်စဉ်က ရွှေကျင်မြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင် မြူနီစီပယ် အလယ်တန်း ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ သည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ ရန်ကုန် စိန်ပေါ အင်္ဂလိပ် အထက် တန်းကျောင်းတွင် ၁ဝ တန်းအောင် သည်အထိ ပညာဆက်သင် ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၂၁-၂၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဘီအယ်လ် စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ဆက်လက် ပညာ ဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဝတ်လုံတော်ရ ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ပြန်ရောက်ပြီး ဝတ်လုံတော်ရ အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီခရိုင် အစိုးရရှေ့ နေအဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၌ ဥပဒေကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
ဦးချန်ထွန်း အောင်သည် ဂျပန်ခေတ်တွင် မြို့တော်တရားမရုံး တရားသူကြီး ချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် နိုင်ငံတော် လက်ထောက် ရှေ့နေချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ သရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံတော် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် စသည်ဖြင့် နိုင်ငံ တော် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဘွဲ့ကိုချီးမြှင့်ခံခဲ့ ရပြန်သည်။
ဦးချန်ထွန်းအောင်သည် အမှုထမ်းနေစဉ် အတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ အသင်း (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) တွင်အသင်းဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းကြီး၏ အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ် လည်းကောင်းပါဝင်ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။