kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကျွန်တော် ဆိုးဆိုးရွားရွား ဆက်ဆံခံရတယ်ပြီး ငါ့အတွက် မလွယ်ဘူး" ဟု ပြောပြခဲ့သည်။
" ၁၉၇၈ မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ ဖီလစ်ပ်သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ် တော်ဝင်စစ်တက္ကသိုလ် မှာ ၁၁၈ မြောက် "Promotion Toutes Armes" (ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း အားလုံး လက်နက်) အရ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဗိုလ်အဆင့် ခန့်အပ်ခံရပြီး ဗိုလ်အဖြစ် ကျမ်းကျိန်ခဲ့သည်။
ဖီလစ်ပ် သည် အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ် ထရင်နီတီကောလိပ် တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူခဲ့ပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် ဘွဲ့လွန်ကျောင်းတက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ မဟာဘွဲ့ရယူခဲ့သည်။
သူသည် တိုက်လေယာဉ်မှူး အတောင်ပံဘွဲ့၊ လေထီးခုန်သမားနှင့် ကွန်မန်ဒိုအဖြစ် လက်မှတ်များကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်မဟာကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ် မှာ အထူးအစည်းအဝေးများ ထက်မံ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ရာထူးတိုးခဲ့ခံသည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စပိန်တွင် ဘောလ်ဒ်ဝင်ဘုရင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဖခမည်းတော် သည် ဒုတိယမြောက် အဲလ်ဘတ်ဘုရင်အသစ်ဖြစ်လာပြီး ဖီးလစ်လ်သည် မချွတ်ဧကန် အမွေဆက်ခံသူ အသစ်ဖြစ်လာပြီး ဘရာဘန့်မြို့စား ရာထူးအသစ် ခံယူခဲ့သည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့ တွင် ဖီလစ်ပ် ကို လေတပ်အပိုင်း ကုန်းတပ်အပိုင်း နှင့် ရေတပ်အပိုင်းများတွင် ဗိုလ်ချုပ် အဆင့် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
အိမ်ထောင်ရေး right| ဖီးလစ်ပ်ဘုရင်နှင့် မထီဒါ မိဖုရား ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဘုရင်သစ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီးနောက် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့ရှိ လူအုပ်ကို လက်ဝှေ့ယမ်းခြင်း ဖီးလစ်ပ် သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ် မြင့်မြတ်မိသားစု နှင့် ဝါလူးန်မြို့စားသမီး မာထီဒါ ဒုဒ္ခမ် ဒါကော ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တော်ခန်းမ၌ တရာဝင်မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဘရပ်ဆဲလ်မြို့ စိန့်မီရှယ်နှင့်စိန့်ဂူဒူလ် ဘုရားကျောင်းတော်ကြီး၌ ဘာသာရေးအရမင်္ဂလာအခမ်းအနား နှစ်ခုကျင်းပပြီး အိမ်ထောင်ယူခဲ့သည်။
ဤစုံတွဲသည် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့ အန်ဒါလက်ချ်ရပ်ကွက် ဧရပ်စ်မတ်စ်ဆေးရုံးမှာ ကလေးတော် ၄ ပါးမွေးဖွားခဲ့သည်။
ဤကလေးတော်များမှာ အယ်လီဇဘက် မင်းသမီး (၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၁ ဖွား) ဂေဘရီရယ် မင်းသား (၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ မွေးဖွား) အီမန်နျူရယ် မင်းသား (၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၅ မွေးဖွား) အယ်လီနော် မင်းသမီး (၁၆ ဧပြီ ၂၀၀၈ ဖွား) နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှု ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖီးလစ်ပ်ကို ဘယ်လ်ဂျီယမ်အစိုးရက နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘုတ်အဖွဲ့ (BFTB) ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်ကစပြီး BFTB ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ခဲ့သော ဖခမည်းတော်၏ နေရာရာထူးကို ဆက်ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် BFTB ကို အစားထိုး၍ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှု အေဂျင်စီဘုတ်အဖွဲ့၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ဤရာထူးတာဝန်ထန်းဆောင်ခြင်းအရ ဖီးလစ်ပ် သည် စီးပွားရေးမစ်ရှင် အခု ၆၀ ကျော် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
Agence pour le Commerce extérieur, Missions antérieures သတ္တမမြောက် ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီးနောက် ၎င်းတာဝန်များသည် ညီမတော် အာစတရဒ် မင်းသမီး တာဝန်ဆက်မံယူခဲ့သည်။
နန်းစံခြင်း ၂၀၁၃ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဖီးလစ်ပ်ဘုရင် နိုင်ငံတော်နန်းတော်၌ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲ အခမ်းအနားကျင်းပနေစဉ် ဒုတိယမြောက် အဲလ်ဘတ်ဘုရင်သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ၂၂ ရက်နေ့မှာ ထီးနန်းစွန့်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
၂၂ ရက်နေ့ အဲလ်ဘတ်ဘုရင် နန်းစွန့်ပြီး ၁ နာရီအကြာတွင် ဖီးလစ်ပ် မင်းသားသည် ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဘုရင်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။
ဖီးလစ်ပ်၏ အကြီးဆုံးသမီးတော် အယ်လီဇဘက် မင်းသမီးသည် အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာပြီး ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်မ ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်သည်။
ဖီးလစ်ပ် သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဘယ်လ်ဂျီယမ် ဖက်ဒရယ်ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့ရန် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဘုရင်နှင့် နိုင်ငံရေးတွေ့ဆုံပွဲများကို လေကန် နန်းတော် မှ ဘာရပ်ဆဲလ် တော်ဝင်နန်းတော် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် ဖီးလစ်ပ် သည် ဖလီမစ်ရှ်ရည်မှန်းချက်ပါတီ () သမ္မတ Tom Van Grieken နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး တော်ဝင်တွေဆုံခွင့်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် လက်ခံတွေ့ဆုံခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ်ပ် သည် ၎င်း၏ အဘီးတော် ဒုတိယမြောက် လီယိုပိုဒ်ဘုရင် ကွန်ဂိုလွတ်လပ်ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ကျူးလွန်ခဲ့သော "အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ရက်စက်မှု" အတွက် နောင်တရရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဖီးလစ်ပ်ဘုရင် နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဝန်ကြီးချုပ် အလက်ဇန်းဒါး ဒီ ခရူး နှင့်အတူ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ် ဘယ်လ်ဂျီယမ်သို့လာရောက်ခြင်း ကြိဆိုမိန့်ခွန်းမှာ ဘယ်လ်ဂျီယမ်တွင် ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုများအကြောင် အများပြည်သူအရှေ့မှာ အပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည် ဂုဏ်ထူးနဲ့ တံဆိပ်အမှတ်အသား 150px|နန်းစံနေဘုရင့်တံဆိပ်အမှတ်အသား ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် မိမိ နှင့် တော်ဝင်မိသားစုတို့၏ တံဆပ်အမှတ်အသားတော်ကို တောင်ဝင်အမိန့်ဖြင့် ကြေညာခဲ့သည်။
နန်းစံနေဘုရင့်တံဆိပ်အမှတ်အသားကို ဝတ်တင်မင်းဆက်တံဆိပ်အကွပ် ပါဝင်ရန် ပြုပြင်ပြီး သခြားတော်ဝင်မိသားစုတံဆပ်များကိုလဲ ဤသို့ ပြုပြင်ခဲ့သည်။
ဖရိဒန်စတိုင် ရဲတိုက်သို့ ဘုရင်နှင့်မိဖုရား သွားရောက်လည်ပတ်ပြီးနောက် များမကြာမီတွင် ပထမကမ္ဘာ့စစ်ပွဲတုံးက ဖယ်ရှားခဲ့ထားသော ဆက် ကိုဘော့ နှင့် ဂိုသာ အိမ်တော် ၏ဒိုင်းပုံအမှတ်တံဆိပ်အား တော်ဝင်တံဆိပ်အမှတ်အသားထဲသို့ ပြန်လည်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
"နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံး နှင့် ဘယ်လ်ချီယမ်လူမျိုးအားလုံး၏ ဘုရင်မင်းမြတ်ဖြစ်ရန်" ရည်မှန်း၍ အမှတ်အသားထဲ ဘာသာစကား သုံးမျိုးပြန် ထည့်ခဲ့သည် ကိုးကား ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:၁၉၆၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:ဂျာမန်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ဒတ်ချ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ဘယ်လ်ဂျီယမ် လူမျိုးများ ကဏ္ဍ:ဘုရင်များ။
ကာယသင်္ခါရဟူသော စကားလုံးသည် ပါဠိစာပေနှင့် အဘိဓမ္မာတွင် အသုံးပြုသည့် ရှုထောင့်ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုး ကွဲပြားပါသည်။
ကိုယ်နှင့်ဆက်စပ်သော သင်္ခါရ (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုပြင်စီမံမှု) ၂။
ကိုယ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော သင်္ခါရ (ကာယကံ စေတနာ) ဤအဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုးကို အောက်တွင် အကျယ်တဝင့် ရှင်းပြပါမည်။
ကာယသင်္ခါရ (ပု) [ကာယ+သင်္ခါရ] ကိုယ်ဖြင့်-ပြုပြင်–စီမံ–ဖြစ်စေ သဘော။
(၁) ကိုယ်၏အကျိုးဖြစ်သောသင်္ခါရ ဟူသော ထွက်သက် ဝင်သက်။
(စတုသမုဋ္ဌာနိကရုပ်ဟု ဆိုအပ်သော ကရဇကာယ၏ အကျိုးဆက် ဖြစ်သောစိတ္တဇဝါယောဓာတ်ကို ထွက်သက်ဝင်သက် လေဟု ဆိုသည်။
) (၂) ကာယဒွါရ–မှ–၌–ဖြစ်သော စေတနာ။
(ကာယဒွါရ၌ဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ် အကုသိုလ် ၂၀-တို့နှင့် ယှဉ်သောစေတနာကို ဆိုသည်။
) (၁) တယော သင်္ခါရာ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရောတိ။
ယမက၊၂၊၁။
(ဝိ၊၁၊၈၉။
မ၊၁၊၇၁၊ ၃၇၀။
သံ၊၂၊၁၀၂။
သံ၊၃၊၂၇၁။
ပဋိသံ၊၁၈၅။
) အဿာသပဿာ ကာယသင်္ခါရော။
တတ္ထ ကာယဿ သင်္ခါရော ကာယသင်္ခါရော။
“အဿာသပဿာသာ ကာယိကာ ဧတေ ဓမ္မာ ကာယပဋိဗဒ္ဓါ”တိ ဟိ ဝစနတော ကာရဏဘူတဿ ကရဧကာယဿ ဖလဘူတော ဧဝ သင်္ခါရောတိ ကာယသင်္ခါရော။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၃။
ကာယသင်္ခါရာတိ အဿာသပဿာသာ။
မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၉။
(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၇-၈။
မူလဋီ၊၃၊၁၃၇။
သာရတ္ထ၊၂၊၁၉၃။
ဝိမတိ၊၁၊၂၁၂။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၇၄။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၂၃။
) (၂) တယောမေ အာဝုသော သင်္ခါရာ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။
အံ၊၁၊၁၂၀၊ ၅၅၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၅၀၊ ၁၆၂။
) ကာယသင်္ခါရောတိ ကာယတော ပဝတ္တသင်္ခါရော ကာယဒွါရေ စောပနဝသေန ပဝတ္တာနံ ကာမာဝစရကုသလတော အဋ္ဌန္နံ အကုသလတော ဒွါဒသန္နန္တိ ဝီသတိယာ ကာယသန္ဓေ တနာနမေတံ အဓိဝစနံ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၃။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၀၊ ၃၉၁။
) ကာယေန ပဝတ္တိတော, ကာယတောဝါ ပဝတ္တော, ကာယဿ ဝါ သင်္ခါရောတိ ကာယသင်္ခါရော။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၅၈။
(၂၅၃။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၈။
) (၁) (၂) တတ္ထ ကာယပဋိဗုဒ္ဓတ္တာ ကာယေန သင်္ခရီယတိ ကရီယတိ နိဗ္ဗတ္တိယတီတိ ကာယသင်္ခါရော (မ၊၁၊၃၇၅။
သံ၊၂၊၄၈၃။
)...ဧဝံ ကုသလာကုသလာ ဝီသတိ စေတနာပိ အဿာသပဿာသာပိ ကာယသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၂။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၀၃။
သံ၊ဋီ၊၂၊၃၇၃။
) အဓိပ္ပာယ် (၁) - ဝင်သက်ထွက်သက် (အဿာသပဿာသ) ဤအဓိပ္ပာယ်သည် ဒုတိယကာမဘူသုတ္တန် တွင် အရှင်ကာမဘူနှင့် စိတ္တသူကြွယ်တို့၏ ဆွေးနွေးချက်၌ အဓိကထား ဟောကြားသည့် အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါသည်။
ဤနေရာတွင် ကာယသင်္ခါရကို ဝင်သက်လေနှင့် ထွက်သက်လေ (အဿာသပဿာသ) ဟု တိုက်ရိုက်ဆိုလိုပါသည်။
အကြောင်းရင်း: အရှင်ကာမဘူမထေရ် ရှင်းပြသည့်အတိုင်း ဝင်သက်ထွက်သက်သည် - ကာယိကာ : ကာရဇကာယ ခေါ် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကို မှီခို၍ ဖြစ်သောတရား ဖြစ်သည်။
ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါ: ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အမြဲတမ်း ဆက်စပ်နေသောတရား ဖြစ်သည်။
ရိုးရှင်းစွာဆိုသော် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရှိနေသောကြောင့်သာ အသက်ရှူခြင်း (ဝင်သက်ထွက်သက်) သည် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းဖြစ်သည်။
ခန္ဓာကိုယ်မရှိလျှင် ဝင်သက်ထွက်သက်လည်း မရှိနိုင်ပါ။
ထို့ကြောင့် ဝင်သက်ထွက်သက်သည် ကိုယ်၏ အကျိုးဆက် သို့မဟုတ် ကိုယ်ကိုမှီ၍ ဖြစ်သော ပြုပြင်စီရင်မှု ဖြစ်သောကြောင့် ကာယသင်္ခါရဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤသုတ္တန်တွင် သင်္ခါရ သုံးမျိုးကို ဤသို့ခွဲခြားထားသည်- ကာယသင်္ခါရ = ဝင်သက်ထွက်သက် (အဿာသပဿာသ) ဝစီသင်္ခါရ = ကြံစည်မှုနှင့် ဆင်ခြင်မှု (ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ) စိတ္တသင်္ခါရ = မှတ်သားမှုနှင့် ခံစားမှု (သညာနှင့် ဝေဒနာ) ဤခွဲခြားနည်းသည် အထူးသဖြင့် နိရောဓသမာပတ် ခေါ် ချုပ်ငြိမ်းရာ သမာပတ်ကို ဝင်စားသည့်အခါ အစဉ်အတိုင်း ချုပ်ငြိမ်းသွားပုံနှင့် ဆက်စပ်နေသဖြင့် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
စိတ္တသံယုတ် ဖားအောက်တောရဆရာတော် အဓိပ္ပာယ် (၂) - ကာယကံ စေတနာ ဤအဓိပ္ပာယ်သည် အဘိဓမ္မာ နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော်တွင် အဓိကထားသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် ကာယသင်္ခါရဆိုသည်မှာ ကာယဒွါရ (ကိုယ်တံခါး) ၌ ဖြစ်သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာများ ကို ဆိုလိုသည်။
ရှင်းလင်းချက်: လူတစ်ယောက်သည် ကိုယ်ထိလက်ရောက် တစ်စုံတစ်ခုကို ပြုလုပ်သည့်အခါ (ဥပမာ - ပစ္စည်းတစ်ခုကို ပေးကမ်းခြင်း၊ ခိုးယူခြင်း၊ သတ္တဝါတစ်ကောင်ကို သတ်ဖြတ်ခြင်း) ထိုကာယကံကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် နောက်ကွယ်မှ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ပေးသော စိတ်စေတနာ ရှိသည်။
ထိုစေတနာကို ကာယသင်္ခါရ ဟု ခေါ်သည်။
၎င်းတွင် ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၈) မျိုး နှင့် အကုသိုလ်စေတနာ (၁၂) မျိုး၊ စုစုပေါင်း စေတနာ (၂၀) ပါဝင်သည်။
ဤစေတနာများသည် ကံ ကို တည်ဆောက်ပြီး အနာဂတ်တွင် အကျိုးပေးမည့် ဘဝဖြစ်စဉ်သစ်ကို ပြုပြင်စီမံ (သင်္ခါရ) ခြင်းကြောင့် ဤသို့ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
"အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ" နှင့် ဆက်စပ်ပုံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်လာ "အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရတို့ ဖြစ်ကုန်၏" ဟူသောနေရာရှိ "သင်္ခါရ" သည် ဤစေတနာများကို အဓိကရည်ညွှန်းပါသည်။
သစ္စာလေးပါးကို မသိခြင်း (အဝိဇ္ဇာ) ကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် ဒုက္ခဖြစ်သော သံသရာကို သုခဟု ထင်မှားကြသည်။
ထိုထင်မှားမှုဖြင့် ဒုက္ခ၏အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ကံ (သင်္ခါရ) တို့ကို သုခ၏အကြောင်းဟု မှတ်ထင်ကာ ကိုယ်ဖြင့် (ကာယသင်္ခါရ)၊ နှုတ်ဖြင့် (ဝစီသင်္ခါရ)၊ စိတ်ဖြင့် (စိတ္တသင်္ခါရ) ပြုလုပ်ကြသည်။
ဥပမာ- ပျားရည်သုတ်ထားသော ဓားသွားကို လျက်သောသူကဲ့သို့ သာယာမှုအနည်းငယ်ကို မက်မော၍ ကြီးမားသော ဒုက္ခကို ဖြစ်စေသည့် ကံများကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - တတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် အနှစ်ချုပ် နှိုင်းယှဉ်ချက် + အကြောင်းအရာအဓိပ္ပာယ် (၁) - သုတ္တန်နည်းအဓိပ္ပာယ် (၂) - အဘိဓမ္မာနည်း ဆိုလိုရင်းဝင်သက်ထွက်သက် (အဿာသပဿာသ)ကာယကံကို ဖြစ်စေသော စေတနာ သဘာဝရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေတသိက် အကြောင်းကာရဇကာယ (ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်) ကို မှီခိုဖြစ်သည်အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာကို အခြေခံ၍ ဖြစ်သည် အဓိကထားရာဈာန်၊ သမာပတ်၊ နိရောဓသမာပတ်တို့၌ ချုပ်ငြိမ်းပုံကံ၊ ကံ၏အကျိုး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (ဘဝဖြစ်စဉ်) ဥပမာအသက်ရှူခြင်းကိုယ်ဖြင့် ဒါနပြုခြင်း၊ သီလဖောက်ဖျက်ခြင်း သို့ဖြစ်ပါ၍ "ကာယသင်္ခါရ" ကို လေ့လာရာတွင် မည်သည့်ရှုထောင့် (သုတ္တန် သို့မဟုတ် အဘိဓမ္မာ) မှ ဟောကြားသည်ကို သိရှိပြီး ဆီလျော်သော အဓိပ္ပာယ်ကို ကောက်ယူရန် အရေးကြီးပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကာယသင်္ခါရ ၄။
ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ကာယသင်္ခါရကဲ့သို့ပင် ဝစီသင်္ခါရဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ပါဠိစာပေတွင် အသုံးပြုသည့် ရှုထောင့်နှင့် ကျမ်းဂန်ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုများရှိပါသည်။
အဓိကအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုးနှင့် သာမန်အသုံးတစ်မျိုးဟူ၍ တွေ့ရှိရပါသည်။
စကားကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ) နှုတ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော သင်္ခါရ (ဝစီကံ စေတနာ) အပြန်အလှန်ပြောဆိုသော စကား (သာမန်အသုံး) ဤအဓိပ္ပာယ်များကို အောက်တွင် အကျယ်တဝင့် ရှင်းပြပါမည်။
ဝစီသင်္ခါရ (ပု) [ဝစီ+သံ+ကရ+ဏ။
ဝစီ သင်္ခရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။
ဝါစံ သင်္ခရောန္တိ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ ဝစီသင်္ခါရော။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇။
မ၊ဋီ၊၂၊၂၈၄။
ဝါစံ သင်္ခရောတိ ကရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။
မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၃။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၅၃။
ဝါစယ (ဝါစံ) သင်္ခရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။
ဝစီ+သင်္ခါရ။
ဝစိယာ သင်္ခါရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။
ဝစီ+ပဝတ္တ+သင်္ခါရ၊ ဝစီတော (ဝစနတော) ပဝတ္တသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော။
] ဝစီသင်္ခါရ- (၁) (က) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်)။
(ခ) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်၊ ဝိစာရ)။
(၂) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်မှ ဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။
(ဝစီဒွါရ၌ ဖြစ်သော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်စေတနာ-၂၀)။
(၃) (က) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်ဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။
(ယင်းစေတနာ-၂၀)။
(ခ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်မှဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။
(ဂ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-၏ (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။
(၄) အပြန်အလှန် ပြောဆိုဆွေးနွေးသော စကား။
(၁) (က) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့် တရား (ဝိတက်)။
တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ...ဝစီသင်္ခါရော။
(မ၊၃၊၁၁၈။
) ဝါစံ သင်္ခရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။
ဧတ္ထ စ လောကိယဝိတက္ကော စ ဝါစံ သင်္ခရောတိ၊ လောကုတ္တရော ကိဉ္စာပိ န သင်္ခရောတိ ဝစီသင်္ခါရော တွေဝ ပနဿ နာမံ ဟောတိ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉၃၈။
) ဝါစံ သင်္ခါတီတိ ဝါစံ ဥပ္ပါဒေတိ ဝစီ‌ဃောသုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသပစ္စယော ဟောတီတိ အ‌‌တ္ထော။
လောကိယ ဝိတက္ကော ဒွတ္တိံသစိတ္တသဟဂတော ဝါစံ သင်္ခရောတိ ဝစီဝိညတ္တိဇနနတော။
ဝစီသင်္ခါရောတွေ ပနဿ နာမံ ဟောတိ ရုဠှီတော၊ တံသမတ္ထတာ နိရောဓတော ဝါ သမ္ဘဝတော ပန သင်္ခါရေတိ။
(မ၊ဋီ၊၃၊၃၀။
) (ခ) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်၊ ဝိစာရ)။
ဝစီသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ။
(မ၊၁၊၃၇၀။
) ဝစီသင်္ခါရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၀။
) ဝါစံ သင်္ခရောန္တီတိ ဝစီသင်္ခါရာ။
ဝိတက္ကေတာ ဝိစာရေတာ ဟိ ဝါစံ ဘိန္ဒေတိ ကထေတိ။
(မ၊ဋီ၊၂၊၂၇၄။
) တယော သင်္ခါရာ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရောတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရေ။
(ယမက၊၂၊၁။
) ပုဗ္ဗေဝ အာဝုသော ဝိသာခ ဝိတက္ကေတာ ဝိစာရေတာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ၊ တသ္မာ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရော”တိ ဝစနတော ပန သင်္ခရောတီတိ သင်္ခါရော။
ကိံ သင်္ခရောတိ? ဝါစံ။
ဝါစာယ သင်္ခါရောတိ ဝစီသင်္ခါရော။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၃။
–ပဋိသံ၊၉၆။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၇၊ ၂၈၃-၄။
) (ဝစီသင်္ခါရသည် ဘုံအားဖြင့် အသညသတ်ဘုံမှတစ်ပါးသော အလုံးစုံသောဘုံ၌ ဖြစ်၍၊ ဈာန်အားဖြင့်ကား ပထမဈာန်၌သာ ဖြစ်သည်။
စိတ္တုပ္ပါဒ်အားဖြင့်ကား ဒွေပဉ္စဝိညာဉ် (၁၀) မှတစ်ပါးသော ကာမစိတ် (၄၄)ခု၌သာဖြစ်ကာ ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့်ကား အသညသတ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ နိရောဓသမတ်ဝင်စားခိုက်ပုဂ္ဂိုလ်၊ သေသောပုဂ္ဂိုလ်မှတစ်ပါး အလုံးစုံသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဖြစ်သည်။
(ယမက၊ အကောက်။
) နိရောဓသမာပတ်ကိုဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ရှေးဦးစွာ ဝစီသင်္ခါရချုပ်၍ ထို့နောက်၌ ကာယသင်္ခါရချုပ်သည်။
ထို့နောက်၌ စိတ္တသင်္ခါရချုပ်သည်။
(မ၊၁၊၃၇၆။
သံ၊၂၊၄၇၄၊ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၃။
) (၂) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်-မှ-၌ ဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။
(ဝစီဒွါရ၌ဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်စေတနာ-၂၀) တယော မေ အာဝုသော သင်္ခါရာ၊ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။
(မ၊၁၊၆၇။
) ဝစီသင်္ခါရောတိ ဝစိတော (ဝစနတော) ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ဝစီဒွါရေ ဝစနဘေဒဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝီသတိယာပိ စေတနာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၈။
–သံ၊၁၊၂၄၅။
) (၁) (၂) ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။
(မ၊၁၊၃၇၅၊ ၄၈၃။
) ဝါစံ သင်္ခရောတိ ကရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။
...ဝစီဒွါရေ ဟနုသံစောပနံ ဝစီဘေဒံ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဝီသတိစေတနာပိ ဝိတက္ကဝိစာရာပိ ဝစီသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ။
) ဝါစန္တိ ဝစီဃောသံ။
သင်္ခရောတီတိ ဇနေတိ။
တေနာဟ “နိဗ္ဗတ္တေတီ”တိ။
န ဟိ တံ ဝိတက္ကဝိစာရ ရဟိတေန စိတ္တံ ဝစီဃောသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ။
(မ၊ဋီ၊၂၊၂၈၃။
–သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၂။
) (၃) (က) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်ဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ၊ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။
(ခ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်မှ ဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ၊ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။
(ဂ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-၏ (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ၊ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။
...တာ ဧဝ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဝစီဒွါရတော ပဝတ္တာ ဝစီသင်္ခါရော နာမ၊ ဝစီစေတနာ ဝစီသင်္ခါရော။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၆၂။
) ကာယေန ပဝတ္တိတော၊ ကာယတော ဝါ ပဝတ္တော၊ ကာယဿ ဝါ သင်္ခါရာတိ ကာယသင်္ခါရော။
ဝစီသင်္ခါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၅၈။
) (၄) အပြန်အလှန် ပြောဆိုဆွေးနွေးသော စကား။
သမ္မယေန သမယဉ္စဿ ဝစီသင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။
(အံ၊၂၊၃၀၈။
) ဝစီသင်္ခါရာတိ အာလာပသလ္လာပ ဝသေန ဝစနာနေဝ။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၅။
) အဓိပ္ပာယ် (၁) - ကြံစည်မှုနှင့် ဆင်ခြင်မှု (ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ) ဤအဓိပ္ပာယ်သည် ဒုတိယကာမဘူသုတ္တန် နှင့် ဈာန်တရား၊ နိရောဓသမာပတ်တရားတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟောကြားရာ၌ အဓိကထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါသည်။
ဤနေရာတွင် ဝစီသင်္ခါရကို ဝိတက် (ကြံစည်မှု၊ အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကိုတင်ပေးမှု) နှင့် ဝိစာရ (ဆင်ခြင်သုံးသပ်မှု၊ အာရုံပေါ်၌ စိတ်ကို ထပ်ကာထပ်ကာ သုံးသပ်မှု) ဟူသော စေတသိက်နှစ်ပါးကို ဆိုလိုပါသည်။
အကြောင်းရင်း: အရှင်ကာမဘူမထေရ် ရှင်းပြသည့်အတိုင်း၊ လူတစ်ယောက်သည် စကားမပြောမီ - `ပုဗ္ဗေ ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ` "ရှေးဦးစွာ ကြံစည်ဆင်ခြင်ပြီးမှ နောက်ကာလ၌ စကားကို ပြောဆိုသည်။
" ဆိုလိုသည်မှာ စကားသံ (ဝစီ) ထွက်ပေါ်လာရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ စိတ်ထဲ၌ ကြံစည်ခြင်း (ဝိတက်) နှင့် သုံးသပ်ခြင်း (ဝိစာရ) တို့က ပြုပြင်စီရင်ပေးရသည် (သင်္ခါရ)။
ထို့ကြောင့် ဝိတက်နှင့် ဝိစာရကို "စကားကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား" ဟုဆိုကာ ဝစီသင်္ခါရဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဈာန်နှင့် ဆက်စပ်ပုံ: ဝိတက်နှင့် ဝိစာရသည် ပထမဈာန်၌ ထင်ရှားစွာပါဝင်ပြီး ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်သောအခါ ချုပ်ငြိမ်းသွားပါသည်။
နိရောဓသမာပတ်နှင့် ဆက်စပ်ပုံ: နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ ဝစီသင်္ခါရ (ဝိတက်၊ ဝိစာရ) ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ ထို့နောက် ကာယသင်္ခါရ (ဝင်သက်ထွက်သက်)၊ ထို့နောက်မှ စိတ္တသင်္ခါရ (သညာ၊ ဝေဒနာ) တို့ အစဉ်အတိုင်း ချုပ်ငြိမ်းသွားပါသည်။
စိတ္တသံယုတ် ဖားအောက်တောရဆရာတော် အဓိပ္ပာယ် (၂) - ဝစီကံ စေတနာ ဤအဓိပ္ပာယ်သည် အဘိဓမ္မာ နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော်တွင် အဓိကထားသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် ဝစီသင်္ခါရဆိုသည်မှာ ဝစီဒွါရ (နှုတ်တံခါး) ၌ ဖြစ်သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာများ ကို ဆိုလိုသည်။
ရှင်းလင်းချက်: လူတစ်ယောက်သည် နှုတ်ဖြင့်စကားပြောဆိုသည့်အခါ (ဥပမာ - လိမ်လည်ပြောဆိုခြင်း၊ ချောပစ်ကုန်းတိုက်ခြင်း) ထိုစကားကို ပြောဆိုစေရန် နောက်ကွယ်မှ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ပေးသော စိတ်စေတနာ ရှိသည်။
ထို ဝစီကံကို ဖြစ်စေသော စေတနာ ကို ဝစီသင်္ခါရ ဟု ခေါ်သည်။
၎င်းတွင် ကာယသင်္ခါရကဲ့သို့ပင် ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၈) မျိုး နှင့် အကုသိုလ်စေတနာ (၁၂) မျိုး၊ စုစုပေါင်း စေတနာ (၂၀) ပါဝင်သည်။
ဥပမာ- မုသားစကားပြောဆိုခြင်း (ဝစီသင်္ခါရ) သည် အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်စေနိုင်သော အကုသိုလ်ကံကို ပြုပြင်စီရင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် (၃) - အပြန်အလှန် ပြောဆိုသော စကား (သာမန်အသုံး) ဤသည်မှာ ပါဠိတော်အချို့တွင် တွေ့ရသော သာမန်အသုံးအနှုန်းဖြစ်ပြီး၊ ရှုပ်ထွေးသော အဘိဓမ္မာအနက် မဟုတ်ဘဲ ရိုးရှင်းစွာ "အာလာပ သလ္လာပ" ခေါ် အပြန်အလှန် ပြောဆိုဆွေးနွေးခြင်း ကို ဆိုလိုပါသည်။
ဝစီသင်္ခါရနှင့် အခြားသင်္ခါရများ ဆက်စပ်ပုံ ဝစီသင်္ခါရ (စေတနာအနက်ဖြင့်) သည် ပုညာဘိသင်္ခါရ (ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုပြင်စီရင်မှု) သို့မဟုတ် အပုညာဘိသင်္ခါရ (မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုပြင်စီရင်မှု) ဖြစ်နိုင်သည်။
ပုညာဘိသင်္ခါရ: မှန်သောစကားကို ဆိုခြင်း၊ တရားစကားဟောပြောခြင်း။
အပုညာဘိသင်္ခါရ: လိမ်လည်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားဆိုခြင်း။
ဝစီသင်္ခါရသည် အာနဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ (မတုန်လှုပ်သော အရူပဈာန်ကုသိုလ်ကို ပြုပြင်စီရင်မှု) မဖြစ်နိုင်ပါ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အာနဉ္ဇာဘိသင်္ခါရသည် စိတ်ဖြင့်သာ ပြုလုပ်ရသော (မနောသင်္ခါရ) အရူပဈာန်ကုသိုလ် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - တတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် အနှစ်ချုပ် နှိုင်းယှဉ်ချက် + အကြောင်းအရာအဓိပ္ပာယ် (၁) - သုတ္တန်နည်းအဓိပ္ပာယ် (၂) - အဘိဓမ္မာနည်း ဆိုလိုရင်းကြံစည်မှုနှင့် ဆင်ခြင်မှု (ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ)ဝစီကံကို ဖြစ်စေသော စေတနာ သဘာဝစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေတသိက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေတသိက် အကြောင်းစကားသံထွက်ပေါ်လာအောင် ရှေးဦးစွာ ပြုပြင်ပေးသည်ကံတရားကို တည်ဆောက်ပြီး ဘဝကို ပြုပြင်စီရင်သည် အဓိကထားရာဈာန်၊ သမာပတ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်ပုံ၊ ချုပ်ငြိမ်းပုံကံ၊ ကံ၏အကျိုး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (ဘဝဖြစ်စဉ်) ဥပမာစကားမပြောမီ စိတ်ကူးခြင်း၊ စဉ်းစားခြင်းမုသားစကားဆိုခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်စကားပြောခြင်း သို့ဖြစ်ပါ၍ "ဝစီသင်္ခါရ" ကို လေ့လာရာတွင်လည်း ၎င်းကို ဟောကြားသော ကျမ်းဂန်နှင့် ရှုထောင့်ကို သိရှိပြီး ဆီလျော်မှန်ကန်သော အဓိပ္ပာယ်ကို ကောက်ယူနားလည်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဝစီသင်္ခါရ ဝစီသင်္ခါရ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ကာယသင်္ခါရနှင့် ဝစီသင်္ခါရကဲ့သို့ပင် စိတ္တသင်္ခါရဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ပါဠိစာပေတွင် အသုံးပြုသည့် ရှုထောင့်နှင့် ကျမ်းဂန်ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်များစွာ ကွဲပြားပါသည်။
အဓိကအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ် သုံးမျိုးခန့် တွေ့ရှိရပါသည်။
စိတ်ကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (သညာနှင့် ဝေဒနာ) စိတ်၌ဖြစ်သော သင်္ခါရ (မနောကံ စေတနာ) စိတ်တည်းဟူသော သင်္ခါရ (စိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားများ) ဤအဓိပ္ပာယ်များကို အောက်တွင် အကျယ်တဝင့် ရှင်းပြပါမည်။
စိတ္တသင်္ခါရ (ပု) [စိတ္တ+သင်္ခါရ] (၁) စိတ်— ဖြင့်–သည်—ပြုပြင်–စီရင်–ဖြစ်စေ-အပ်သော တရား။
(က) ဝေဒနာ။
(ခ) သညာ, ဝေဒနာ။
(၈) သညာ, ဝေဒနာ, စေတနာ။
ဝိတက်ဝိစာရမှတစ်ပါးသော စေတသိက် ၅၀။
(၂) စိတ်–ကြောင့်—၌-ဖြစ်သောသင်္ခါ ရတရား၊ စေတနာ။
(၃) (သမ္ပယုတ်တရား နှင့်တကွဖြစ်သော) စိတ်တည်းဟူသောသင်္ခါရ တရား။
(၁) စိတ်~ဖြင့်-သည် = ပြုပြင်-စီရင်— ဖြစ်စေ-အပ်သော တရား။
“ပဿန္တယံ စိတ္တသင်္ခါရံ အဿသိဿာမိတိ သိက္ခတိ၊ ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရံ ပဿသိဿာ-မီတိ သိက္ခတိ။
မ၊၃၊၁၂၅.၆။
စိတ္တသင်္ခါရပဒ-ဒ္ဓယေ...စိတ္တသင်္ခါရနာမေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ။
စိတ္တ-သင်္ခါရော (ဝိ၊၁၊၈၉။
)တိ ဝေဒနာဒယော ဒွေ ခန္ဓာ။
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃။
စိတ္တသင်္ခါရာ (မ၊၁၊၃၇၀)တိ သညာ ဝေဒနာ။
ကသ္မာ သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တသင်္ခါ-ရောတိ...သညာ စ ဝေဒနာ စ စေတသိကာ ဧတေ ဓမ္မာ စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ၊ တသ္မာ သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တသင်္ခါရောတိ။
စိတ္တပဋိဗဒ္ဓတ္တာ စိတ္တေန သင်္ခရီယတိ ကရီယတိ နိဗ္ဗတ္တိယတီတိ စိတ္တသင်္ခါရော၊ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၃။
(ဒီ၊၂၊၁၇၃-၄။
သံ၊၂၊၄၈၃-၄။
ပဋိသံ၊၉၂၊ ၉၆၊ ၁၇၄၊ ၁၈၁-၇။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၁-၄။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၁၊ ၁၁၂။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၇၇။
သာရတ္ထ၊၂၊၂၄၃။
) (ဂ) သညာ, ဝေဒနာ, စေတနာ။
ကာယဝစီဒွါရေသု ... ဧကူနတ္ထိသစေတနာပိ သညာ စ ဝေဒနာ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာပိ စိတ္တသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ။
) (ဃ) ဝိတက်ဝိစာရမှ တစ်ပါးသော စေတသိက်-၅၀။
သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တသင်္ခါရော၊ ဌပေတွာ ဝိတက္က-ဝိစာရေ သဗ္ဗေပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ စိတ္တသင်္ခါရော။
ကေန သင်္ခရီယတိ ? စိတ္တေန။
ကရဏတ္ထ သာမိဝစနံ ကတွာ စိတ္တဿ သင်္ခါ-ရောတိ စိတ္တသင်္ခါရော။
သဗ္ဗေသမ္ပိ စိတ္တသ-မုဋ္ဌာနာနံ စေတသိကဓမ္မာနမေတံ အဓိဝစနံ။
ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ပန ဝစီသင်္ခါရဘာဝေန ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ “ဌပေတွာ ဝိတက္ကဝိစာရေ”တိ ဝုတ္တံ။
(၂) စိတ်–ကြောင့်-၌-ဖြစ်သော သင်္ခါရတရား၊ စေတနာ။
စိတ္တသင်္ခါရော (မ၊၁၊၆၇။
သံ၊၁၊၂၄၅)တိ စိတ္တတော ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ကာယဝစီဒွါရေ စောပနံ အကတွာ ရဟော နိသီဒိတျာ စိန္တ-ယန္တဿ ပဝတ္တာနံ လောကိယကုသလာကုသ လဝသေန ဧကူနတိံသမနောသဉ္စေတနာနှ-မေတံ အဓိဝစနံ။
(ပဋိသံ၊၃၆၀။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၁။
) (၃) (သမ္ပယုတ်တရားနှင့်တကွ ဖြစ်သော) စိတ်တည်းဟူသော သင်္ခါရတရား။
စိတ္တသင်္ခါရာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅)တိ သသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ဝဒတိ။
အံ၊ဋီ၊၁၊၉၉။
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၃။
) အဓိပ္ပာယ် (၁) - မှတ်သားမှုနှင့် ခံစားမှု (သညာနှင့် ဝေဒနာ) ဤအဓိပ္ပာယ်သည် ဒုတိယကာမဘူသုတ္တန် နှင့် ဈာန်တရား၊ နိရောဓသမာပတ်တရားတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟောကြားရာ၌ အဓိကထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါသည်။
ဤနေရာတွင် စိတ္တသင်္ခါရကို သညာ (မှတ်သားမှု) နှင့် ဝေဒနာ (ခံစားမှု) ဟူသော စေတသိက်နှစ်ပါးကို ဆိုလိုပါသည်။
အကြောင်းရင်း: အရှင်ကာမဘူမထေရ် ရှင်းပြသည့်အတိုင်း၊ သညာနှင့် ဝေဒနာတို့သည် - စေတသိကာ: စိတ်၌ မှီ၍ဖြစ်သောတရားများ (စိတ်၏ အပေါင်းအဖော်များ) ဖြစ်သည်။
စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ: စိတ်နှင့် အမြဲတမ်း ဆက်စပ်နေသောတရားများ ဖြစ်သည်။
ရိုးရှင်းစွာဆိုသော် စိတ်တစ်ခုဖြစ်ပေါ်တိုင်း ထိုစိတ်ကို ပြုပြင်စီရင် ပေးနေသော အဓိက အစိတ်ပိုင်းများမှာ မှတ်သားမှု (သညာ) နှင့် ခံစားမှု (ဝေဒနာ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဥပမာ- "သား" ဟု စိတ်အကြံအစည် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် "သား" ဟူသော မှတ်သားမှု (သညာ) နှင့် သားအပေါ်ထားသော ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်းစသည့် ခံစားမှု (ဝေဒနာ) တို့က နောက်ကွယ်မှ ပြုပြင်စီရင်ပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သညာနှင့် ဝေဒနာကို "စိတ်ကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား" ဟုဆိုကာ စိတ္တသင်္ခါရဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
အခြားအဓိပ္ပာယ်များ: ကျမ်းဂန်အချို့တွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာဖြင့် (က) ဝေဒနာ တစ်ခုတည်းကို၎င်း၊ (ခ) သညာ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ သုံးခုပေါင်းကို၎င်း၊ (ဂ) ဝိတက်၊ ဝိစာရမှလွဲသော စေတသိက် ၅၀ အားလုံးကို၎င်း စိတ္တသင်္ခါရဟု သုံးနှုန်းသည်လည်း ရှိပါသည်။
နိရောဓသမာပတ်နှင့် ဆက်စပ်ပုံ: နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားသောအခါ နောက်ဆုံးမှ ချုပ်ငြိမ်းသည့် သင်္ခါရမှာ ဤစိတ္တသင်္ခါရ (သညာနှင့် ဝေဒနာ) ပင် ဖြစ်သည်။
စိတ္တသံယုတ် ဖားအောက်တောရဆရာတော် အဓိပ္ပာယ် (၂) - မနောကံ စေတနာ ဤအဓိပ္ပာယ်သည် အဘိဓမ္မာ နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော်တွင် အဓိကထားသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် စိတ္တသင်္ခါရဆိုသည်မှာ မနောဒွါရ (စိတ်တံခါး) ၌သာ ဖြစ်၍ ကာယကံ၊ ဝစီကံအဖြစ် အပြင်သို့ မထွက်သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာများ ကို ဆိုလိုသည်။
ရှင်းလင်းချက်: ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် မပြုလုပ်၊ မပြောဆိုဘဲ စိတ်ထဲ၌သာ ကြံစည်အားထုတ်နေမှုများကို မနောကံ ဟုခေါ်သည်။
ထိုမနောကံကို ဖြစ်စေသော စေတနာသည် စိတ္တသင်္ခါရ ဖြစ်သည်။
ဥပမာ- အကုသိုလ်: သူတစ်ပါး ပစ္စည်းကို လိုချင်တပ်မက်နေခြင်း (အဘိဇ္ဈာ)၊ သူတစ်ပါးပျက်စီးရန် ကြံစည်နေခြင်း (ဗျာပါဒ)။
ကုသိုလ်: မေတ္တာပွားခြင်း၊ သစ္စာတရားကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ဈာန်သမာပတ်ကို အားထုတ်ခြင်း။
၎င်းတွင် စေတနာ (၂၉) မျိုး ပါဝင်သည်- အကုသိုလ် စေတနာ (၁၂) မျိုး ကာမာဝစရ ကုသိုလ် စေတနာ (၈) မျိုး ရူပါဝစရ နှင့် အရူပါဝစရ ကုသိုလ် (ဈာန်) စေတနာ (၉) မျိုး ဤစေတနာများသည် ကာယ၊ ဝစီသင်္ခါရတို့ထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီး အာနဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ (မတုန်လှုပ်သော အရူပဈာန်ကုသိုလ်) ကိုပင် အကျုံးဝင်ပါသည်။
အဓိပ္ပာယ် (၃) - စိတ်တည်းဟူသော သင်္ခါရ ဤသည်မှာ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပြီး သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့်တကွဖြစ်သော စိတ် (သသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ) ကို ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်တစ်ခုတည်းကိုမဆိုလိုဘဲ၊ ၎င်းနှင့်အတူ တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်၊ တစ်ပြိုင်နက်ချုပ်၊ အာရုံတစ်ခုတည်းကို ယူကြသော စေတသိက်အပေါင်းအဖော်များနှင့်တကွ စိတ်အစုအဝေး တစ်ခုလုံး ကို သင်္ခါရတရားအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
"သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ" ဟုဆိုရာ၌ ပါဝင်သော အကြောင်းတရားတို့ ပြုပြင်စီရင်အပ်သည့် တရားအားလုံးတွင် ဤ စိတ်အစုအဝေးလည်း ပါဝင်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - တွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် အနှစ်ချုပ် နှိုင်းယှဉ်ချက် + အကြောင်းအရာအဓိပ္ပာယ် (၁) - သုတ္တန်နည်းအဓိပ္ပာယ် (၂) - အဘိဓမ္မာနည်း ဆိုလိုရင်းမှတ်သားမှုနှင့် ခံစားမှု (သညာနှင့် ဝေဒနာ)မနောကံကို ဖြစ်စေသော စေတနာ သဘာဝစိတ်၏ အဖော်ဖြစ်သော စေတသိက်များကံကို တည်ဆောက်သော စေတနာ အကြောင်းစိတ်ကို ပြုပြင်စီရင်ပေးသည်ဘဝကို ပြုပြင်စီရင်သည် အဓိကထားရာဈာန်၊ သမာပတ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်ပုံ၊ ချုပ်ငြိမ်းပုံကံ၊ ကံ၏အကျိုး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (ဘဝဖြစ်စဉ်) ဥပမာအာရုံတစ်ခုကို "ပန်း" ဟု မှတ်သားပြီး "လှသည်" ဟု ခံစားခြင်းသူတစ်ပါးအပေါ် မေတ္တာပွားခြင်း၊ ဈာန်ဝင်စားခြင်း သို့ဖြစ်ပါ၍ "စိတ္တသင်္ခါရ" ကို လေ့လာရာတွင်လည်း ၎င်းကို ဟောကြားသော ကျမ်းဂန်နှင့် ရှုထောင့်ကို သိရှိပြီး ဆီလျော်မှန်ကန်သော အဓိပ္ပာယ်ကို ကောက်ယူနားလည်ခြင်းဖြင့် ဗုဒ္ဓတရားတော်၏ နက်နဲမှုကို ပိုမိုသိမြင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် စိတ္တသင်္ခါရ စိတ္တသင်္ခါရ = မနောသေဉ္စတနာ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီး ဦးမြင့်ဟန် ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
၎င်းသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (စာပေးစာယူသင်တန်း) မှ ဥပဒေဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ ဦးမြင့်ဟန်သည် တရားရေးဝန်ထမ်းဘဝကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် တရားရေးဝန်ထမ်းအဆင့် (၄) အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် အဆင့်ဆင့် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံခဲ့ရပြီး ချင်းပြည်နယ်တရားရေးဦးစီးမှူးအဆင့်အထိ တရားရေးဝန်ထမ်းလုပ်သက် (၃၀) နှစ်တိတိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁) ရက်နေ့တွင် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
မိသားစု ဦးမြင့်ဟန်သည် အိမ်ထောင်ရှိပြီး သား (၂) ဦးနှင့် သမီး (၂) ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တရားသူကြီးများ ကဏ္ဍ:၁၉၆၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ။
တရားသူကြီး ဒေါ်မန်ဟောက်နျန် (အင်္ဂလိပ်: Man Hau Niang) ကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ချင်းလူမျိုး၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ဖြစ်သည်။
သူမ၏ ဖခင်မှာ သီရိပျံချီ ဦးထောင်းကျင်းထန် ဖြစ်သည်။