kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့ရာတွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ ဂျိမ်းက ဆူပူမည်စိုးသဖြင့် တိတ်တိတ်ခိုးကာ၊ သူ့နာမည်ကို ဝှက်ပြီးလျှင် စာရေးလေ၏။
နောင်အခါ၌ ဂျိမ်းသိသွားသဖြင့် ဘင်ဂျမင်အား ဆူပူကြိမ်းမောင်းသောကြောင့် ညီအစ်ကို ရန်ဖြစ်ကာ ဘင်ဂျမင်သည် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့သို့ ထွက်ပြေးသည်။
ထိုအခါ၌ အသက် ၁၇ နှစ်သာရှိသေး၏။
အသိမိတ်ဆွေ၊ ငွေကြေး ဘာမျှမရှိဘဲ စွန့်စားစွာနေခဲ့ရ၏။
နောက်မကြာမီပင် စာပုံနှိပ်စက်တစ်ခု၌ အလုပ်ရ၏။
အသက်၂၃ နှစ်တွင် ဘင်ဂျမင်သည် စာပုံနှိပ်စက်တစ်ခုကို ပိုင်၍ "ပန်ဆယ်ဗေးနီးယား ဂေဇက်" ဟူသော စာစောင်တစ်ခုကို ထုတ်ဝေသည်။
ထိုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း နှစ်ဆယ်ကြာမျှ အမေရိကန်ပြည်၏ ခေါင်းဆောင်သတင်းစာဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်လာသည်။
ထို့ပြင် ဘင်ဂျမင်သည် ၂၅ နှစ်မျှ အဆက်မပြတ် "ဆင်းရဲသား ရစ်ချတ်၏ပြက္ခဒိန်" ဟူသော ပြက္ခဒိန်ကို တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ သူ၏နာမည်သည် အမေရိကန်တစ်နိုင်ငံလုံး မသိသူမရှိလောက်အောင် ကျော်ကြားလာလေသည်။
ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်သည် သတင်းစာဆရာနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေသူအဖြစ်ဖြင့် နာမည်ကျော်ကြား၍ ဥစ္စာပစ္စည်းကြွယ်ဝအောင် ကြိုးစားနေရင်းပင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့ကို အဖက်ဖက်မှ တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
အမေရိကန် ယထာဘူတ အသင်း၊ အမေရိကန် ပိဋကတ်တိုက်၊ မီးအာမခံကုမ္ပဏီ၊ ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားဆေးရုံ၊ ပန်ဆယ်ဗေးနီးယား ပညာ့တံခွန်အသင်း စသည်တို့ကို ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပညာ့တံခွန်အသင်းသည် နောင်အခါ၌ ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားတက္ကသိုလ် ဖြစ်လာ၏။
ဘင်ဂျမင်၏ လုံ့လ ဝီရိယကြောင့် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အကောင်းဆုံး၊ အတိုးတက်ဆုံးမြို့ဖြစ်လာ၏။
ဤမျှမနားမနေ မြို့နယ်အကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်နေရသော်လည်း သူ့ပညာရေးကား ယုတ်လျော့ခြင်းမရှိ၊ ဘာသာခြားစာပေများကို သင်ယူ၍ ဘာသာခြားစာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့လာ၏။
၁၇၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်သည် နိုင်ငံခြားတွင် မိမိ၏တိုင်းပြည်ရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ဤအထဲတွင် မိုးကြိုးပစ်ခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားမှာ အတူတူပင်ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ထို့ပြင် အမေရိကန်ကိုလိုနီများ၏ သံတမန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ သွားရောက်ခဲ့ရ၏။
ပြည်တွင်းရေး၌ကား တံဆိပ်ခေါင်းဥပဒေကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းစေရန် ဆောင်ရွက်၍ အင်္ဂလန်နှင့် အမေရိကန်ကိုလိုနီများ မကွဲပြားရန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။
ထိုအခါကသာ ဖရန်ကလင်၏ အကြံဉာဏ်ကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက လက်ခံခဲ့ပါလျှင် အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ထိုခေတ်ကကျော်ကြားသော နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကြီးတစ်ဦးက ပြောဆိုခဲ့ဖူးသည်။
ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်သည် အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲပြီးသောအခါ လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းကို ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် စာတိုက်မင်းကြီးအဖြစ် ရသမျှသော လခ အားလုံးကို လူနာစစ်သားများအတွက် လှူဒါန်းလေသည်။
၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့လာ၍ အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲအတွက် အကူအညီရရန် ကြိုးစားဆောင်ရွက်ရလေသည်။
ဆောင်ရွက်သည့်အတိုင်းပင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၇၈၅ ခုတွင် ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်သည် အသက် ၈၀ ရှိလေပြီ။
သို့ရာတွင် နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်ဆဲဖြစ်၏။
၁၇၈၅ ခုအထိ ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် အမှုဆောင်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။
ဘင်ဂျမင်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံရေးတွင် အရေးကြီးသော ကိစ္စ ၄ ရပ်အတွက် လက်မှတ်ရေးထိုးရသူဖြစ်သည်။
ယင်းတို့မှာ - လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း မဟာမိတ်စစ်စာချုပ် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ပြည်ထောင်စုဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ တို့ဖြစ်သည်။
သူနောက်ဆုံး ထမ်းဆောင်သွားသော ရာထူးမှာ ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ကျွန်စနစ်ဖျက်သိမ်းရေးအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးဖြစ်လေသည်။
ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်သည် မိမိ၏အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့လေသည်။
ထိုစာစောင်မှာ သူ၏တသက်တာတွင် အနှစ် ၅၀ မျှအတွင်း အဖြစ်အပျက်များဖြစ်၍ စာအဖြစ်နှင့်သာမက လူတစ်ဦး၏ သမိုင်းအဖြစ်နှင့်လည်း ပြိုင်ဖက်မရှိ ကောင်းမွန်လေသည်။
ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်သည် ၁၇၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
upright=1.8| ရှင်းလင်းချက် မှတ်စုများ ကိုးကား ကဏ္ဍ:စာရေးနည်းစနစ် ဖန်တီးသူများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် သံတမန်များ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် တီထွင်သူများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် သိပ္ပံပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် စာရေးဆရာများ။
thumb|ပျားမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းသုံး လူလုပ်-ပျားအုံများတွင် ပျားဖယောင်း အသုံးပြုထားပုံ ဖယောင်းသည် မာကျော၊ ကြွပ်ဆပ်၍ အဆီများသည့် ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်၏။
ယင်းတို့ကို တိရစ္ဆာန်များမှသော်လည်းကောင်း၊ အပင်များမှသော်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်သတ္တုအခြေအမြစ်များမှသော်လည်းကောင်း ရရှိ၏။
သာမန်အပူချိန်၌ ဖယောင်းသည် အစိုင်အခဲဖြစ်နေပြီးလျှင် ကြွပ်ဆပ်၏။
အပူချိန်ဖာရင်ဟိုက် ၁၅၅ ဒီဂရီ၌ အရည်ပျော်၏။
ယင်း၏သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၉၆ ဖြစ်သည်။
ရေထဲတွင် မကြေပျက်သော်လည်း၊ အယ်လကိုဟောနှင့် အီသာထဲတွင် ကြေပျက်လွယ်၏။
ဖယောင်းမျိုးများ တိရစ္ဆာန်မှရသော ဖယောင်း ပျားဖယောင်း တိရစ္ဆာန်များမှရရှိသည့် ဖယောင်းများအနက် ပျားဖယောင်းမှာ ထင်ရှား၏။
ယင်းတို့ကို ပျားလပို့များမှရရှိ၏။
ပျားလပို့များမှ ပျားရည်များ စစ်ထုတ်ယူကြပြီးနောက်၊ ပျားလပို့များကို ရေနှင့်ပြုတ်ပစ်၏။
ထိုအခါ ဖယောင်းများအရည်ပျော်၍ ရေပေါ်သို့တက်လာကြ၏။
ယင်းတို့ကို ခတ်ယူကြ၏။
ထို့နောက်တဖန် ပျားဖယောင်းများကို အညစ်အကြေးများ ကင်းစင်စေရန် ပြန်၍အရည်ကျိုပေးရသည်။
ပျားဖယောင်းသည် ဝါကြန့်ကြန့်အရောင်ရှိ၍ အနံတစ်မျိုးထွက်၏။
သို့သော် ယင်းတို့ကို အပြားကလေးများပြုလုပ်၍ လေသလပ်ခံလျှင် အနံ့နှင့်အရောင်များ ကင်းစင်သွား၏။
ဤကဲ့သို့ အနံ့နှင့်အရောင်ကို ချွတ်ရာ၌ ကလိုရင်းနှင့်ချွတ်လျှင် ပို၍လျှင်မြန်၏။
အပင်မှရသော ဖယောင်း အပင်များမှလည်း ဖယောင်းများ ရရှိ၏။
ဤကဲ့သို့သော အပင်များ၌ အရွက်၊ ပွင့်ချပ်၊ အကိုင်းအခက်များပေါ်၌ ဖယောင်းများသည် အရွက်များကို အကာအကွယ်ပေးကြ၏။
အစိုဓာတ်ကို ထိန်းထားပြီးလျှင် အပင်ကို နေရောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေး၏။
ပျားများသည်လည်း ဖယောင်းကြောင့် ပင်ရည်ကို မစုပ်ယူနိုင်ကြပေ။
ယင်းအပင်တို့၏ အကိုင်း၊ အပွင့်၊ အရွက်များကို ကျိုချက်၍ ဖယောင်းကိုထုတ်ယူကြ၏။
ဓာတ်သတ္တုများမှရသော ဖယောင်း ဓာတ်သတ္တု အခြေအမြစ်များမှ ရရှိသည့် ဖယောင်းများအနက် ပါရာဖင် (Paraffin) ခေါ် ဖယောင်းတစ်မျိုးမှာ ထင်ရှား၏။
ယင်းတို့ကို အိုဇိုစာရိုက် ခေါ် သတ္တုတစ်မျိုးမှလည်းကောင်း၊ ရေနံမှလည်းကောင်း၊ ကျောက်မီးသွေးမှလည်းကောင်း ထုတ်ယူကြ၏။
ပါရာဖင်သည် အဖြူရောင်ရှိ၍ အရောင်အနံ့ လုံးဝမရှိပေ။
ထို့ပြင် ကျောက်မီးသွေးတွင်းများထဲမှရရှိသော ဟက်ချက်တင် ခေါ် ဖယောင်းတစ်မျိုးလည်းရှိသေးရာ အင်္ဂလန်ပြည် အချို့အရပ်ဒေသများ၌တွေ့ကြရ၏။
ယင်းတို့သည် အနံ့ကင်း၍ ချက်ယူပြီးခါစ၌ အလင်းပေါက်သည်။
ဝါကြန့်ကြန့် အရောင်ရှိ၏။
သို့သော် လေသလပ် ခံလိုက်လျှင် အရောင်မည်းသွားကာ အလင်းပိတ်ဖြစ်သွား၏။
အသုံးပြုမှုများ ဖယောင်းသုတ်ထားသည့် မိုးကာအစ တစ်မျိုး အဓိကအားဖြင့် ဖယောင်းများကို ဖယောင်းတိုင်များပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြ၏။
ဆေးဝါးများ ဖော်စပ်ရာ၌လည်း သုံးကြ၏။
အိမ်ထောင်ပရိဘောဂပစ္စည်းများနှင့် ကြမ်းပြင်များကို အရောင်တင်ရာ၌လည်း ဖယောင်းကိုပင် သုံးကြ၏။
ဤကဲ့သို့ သုံးကြရာ၌ ပထမ တာပင်တိုင်ဆီကဲ့သို့သော လေနှင့်ထိလျှင် အငွေ့ပျံသည့် ဆီများနှင့် အရည်ဖျော်၏။
နံရံပန်းချီများ ရေးဆွဲရာ၌ အရောင်ဆိုးပစ္စည်းများနှင့်ရော၍ သုံးကြ၏။
မူပုံစံများ ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ရွှေချရာ၌လည်းကောင်း ဖယောင်းများကိုပင် သုံးကြရ၏။
ရှေးအခါကပင် အနုပညာတစ်ရပ်အဖြစ် လူရုပ်တုများကို ဖယောင်းနှင့်ပြုလုပ်ခဲ့ကြ၏။
လန်ဒန်မြို့ရှိ မဒမ်တူးဆိုး ဖယောင်းရုပ်တု ပြတိုက်ကြီးများမှာ ကမ္ဘာကျော်ဖြစ်၏။
အက်ရှပင်မှ ရရှိသည့် တရုတ်ဖယောင်း ခေါ် ဖယောင်းတစ်မျိုးရှိသေး၏။
အင်းဆက်ပိုးတစ်မျိုးက ထိုအပင်များပေါ်၌ ယင်းဖယောင်းများကို စစ်ထုတ်ကြ၏။
ဖော့မှထွက်သည့် ဖယောင်းတစ်မျိုးလည်း ရှိသေး၏။
ဖိနပ်ချုပ်သမားများ သုံးကြသည့် ဖယောင်းမှာ အမဲဆီကို တာပင်တိုင်ဆီမှရရှိသည့် အစေးတစ်မျိုးနှင့်ရော၍ ချက်ထားသည့် ဖယောင်းတစ်မျိုးဖြစ်၏။
စပမ်းဝေလငါးများမှ ရရှိသည့် စပါမာဆီတီ ခေါ် ဖယောင်းတစ်မျိုးကိုမူ ဆေးဝါးများ ဖော်စပ်ရာ၌သာမက၊ အလှကုန်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာ၌ သုံးကြ၏။
သိုး၏ အဆီဂလင်းများမှ ထုတ်ယူရရှိသည့် ဖယောင်းတစ်မျိုးကို သားရေနယ်လုပ်ငန်းများ၌လည်းကောင်း၊ ဆေးဝါးများဖော်စပ်ရာ၌လည်းကောင်း အခြေခံပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးကြပေသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပျော့ပျောင်းသောဒြပ် ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် ထုတ်ကုန်များ ကဏ္ဍ:ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ ကဏ္ဍ:အပင်ထွက်ပစ္စည်းများ။
ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားတွင် ဖယောင်းတိုင်ဖြင့် ဆီမီးပူဇော်ထားပုံ thumb|ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်မြတ်တွင် ဖယောင်းတိုင် ဆီမီးပူဇော်နေကြပုံ ယခုခေတ် ဖယောင်းတိုင်များမပေါ်မီ ရှေးကလူတို့သည် ကျူပင်များမှ ကျူအူကိုထုတ်ကာ အိမ်သုံးဆီတွင်စိမ်၍ မီးထွန်းရသည့် ဆီမီးကိုသာသုံးခဲ့ကြရသည်။
ထို့နောက်များမကြာမီ အခြားတနည်းကို တွေ့လာကြသည်။
ထိုနည်းတွင် ဂုံလျှော်နှင့် ဝါချည်များကို ကျစ်၍ မီးနှင့်ဖျော်ထားသော အမဲဆီတွင် ထပ်ကာတလဲလဲ စိမ်ပေးသောအခါ ဖယောင်းတိုင်ကဲ့သို့ ဂုံလျှော်အတောင့် ဖြစ်လာသည်။
ထိုဖယောင်းတိုင်ကို မီးထွန်းညှိသောအခါ အထက်ပါ ဆီမီးမျိုးထက် ပိုလင်းသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဂုံလျှော်ဖယောင်းတိုင်သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခေတ်စားခဲ့၍ ထိုအချိန်၌ ပျားဖယောင်းနှင့်ပြုလုပ်သည့် ဖယောင်းတိုင်များလည်း ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိပေသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ယခင်က ကညင်ဆီမီး၊ ဆီမီးခွက်နှင့် ပျားဖယောင်းတိုင်များကို အသုံးပြုခဲ့ရပေသည်။
၁၈ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ဝေလငါး ဦးခေါင်းမှရသော စပါမာစီတီ ခေါ် ဖယောင်းဖြူတစ်မျိုးဖြင့် ဖယောင်းတိုင်များ ပြုလုပ်ထွန်းညှိခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဝေလငါးဆီမှာ အလွန်ဆတ်သဖြင့် ပျားဖယောင်းနှင့်ရောစပ်၍ အသုံးပြုကြရသည်။
၁၈ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဤသို့ရောစပ်ထားသည့် ဖယောင်းတိုင်များကို အများအပြား အသုံးပြုလာကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
နောင်သော် ငါးကြီးဆီ ဖယောင်းတိုင်များ အသုံးပြုခဲ့ကြရာမှ တွင်းထွက်ရေနံမှရသော ရေနံဖယောင်းကို လူတို့ပြုလုပ်လာနိုင်ကြရာ ယခုအခါ ကျွန်ုပ်တို့အသုံးပြုနေကြသော ဖယောင်းတိုင်မှာ ရေနံဖယောင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ရေနံဖယောင်းသက်သက်မှာ ပျော့သဖြင့် ကွေးကောက်မသွားစေရန် စတီယာရင် ခေါ် ဒြပ်ပေါင်းကို ၅ မှ ၁၀ % အထိ ရောစပ်ပေးရသည်။
ပူအိုက်သော ဒေသများတွင် စတီယာရင်ကို ပို၍ရောစပ်ပေးရသည်။
စတီယာရင်အစား မြေဖယောင်းတစ်မျိုးမှရသော ဆီရီဆင်းကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ယခုအခါ ဖယောင်းတိုင်ကို စက်ဖြင့် အမြောက်အမြားပြုလုပ်ကြရာ ဖယောင်းတိုင်လုပ်ငန်းတွင် မီးစာသည် အလွန်အရေးကြီး၏။
မီးစာ၏ အရွယ်နှင့် ရက်ထားပုံ မသေချာလျှင် ဖယောင်းတိုင်သည် ကောင်းစွာ မလင်းချေ။
ဖယောင်းတိုင် မီးစာအတွက် ဝါချည်ကို အများအားဖြင့် အသုံးပြုကြ၍ ဝါချည်ကို ဖွတ်မြီးထိုးပြီးလျှင် ဖော့စဖိတ်၊ သို့မဟုတ် အမ်မိုးနီးယား ကလိုရိတ်တွင် စိမ်ပေးပြီးမှ အသုံးပြုကြသည်။
လူ့တ်ဗစ်ရှ် ဧဒွာရ်ဒ် ဘော့လ်စ်မန်း(; ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၄၄ ~ ၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၀၆)သည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံဖွား ရူပဗေဒ ပညာရှင် ဖြစ်သည်။
သူသည် သိပ္ပံနည်းကျ မော်ဒယ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်နေချိန်တွင် အဏုမြူသီအိုရီကို တင်ပြခဲ့သော အရေးအပါဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်များအနက် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော် () သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဓနု တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အနေဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အဓိကလှုပ်ရှားသည်။
တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်နှင့်အတူ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ပထမပိုင်းနှင့် ဒုတိယပိုင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ ရပ်စောက်မြို့နယ်တဝိုက်ရှိ တပ်မတော်တပ်များအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:ပြောက်ကျား အဖွဲ့အစည်းများ။
ချင်းညီနောင် (အင်္ဂလိပ်: Chin Brotherhood) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၏ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်ကာလ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ချင်းပြည်ကောင်စီနှင့် ချင်းပြည် ဖွဲ့စည်းပုံ ထူထောင်မှုသည် "ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများနှင့် မကိုက်ညီခြင်း၊ တန်းတူမရှိခြင်းနှင့် ချင်းတိုင်းရင်းသားအုပ်စုအားလုံး၏ ညီညွတ်မှုကို မထင်ဟပ်" ဟု ယုံကြည်ကြသော ချင်းဒေသခံ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်များ ပူးပေါင်းကာ မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ၆ ဖွဲ့ ပေါင်းစည်းထားသော ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ကို ချင်းပြည်နှင့် ချင်းတမျိုးသားလုံးကို အကာအကွယ် ပေးနိုင်သည့် တပ်မတော်တစ်ရပ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းနိုင်ရေး စတင်လုပ်ဆောင်နေပြီဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ကြေညာသည်။
အခြား ချင်းအဖွဲ့များနှင့် ပဋိပက္ခများ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် CDF-မရာလန်း၊ CDF-ပလက်ဝ၊ CDF-ထန်တလန်၊ CDF–ဇိုဖေ၊ CDF-လောက်တူ၊ နှင့် CDF–ဆယ်ထန်တို့သည် ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် အတူ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မရာလန်းကာကွယ်ရေးတပ်မတော်အား ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်မှ တစ်ဦးကျဆုံးပြီး CDF-မရာလန်းအဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။
တစ်လခန့်အကြာတွင် မရာလန်းကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်တို့ ပလက်ဝမြို့နယ်တွင် ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
မေလအစောပိုင်းတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ကျင်ဒွေးမြို့အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ချင်းပြည်ကောင်စီနှင့် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦးတို့သည် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် ကျင်ဒွေးမြို့အား ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်ဟု မဟာမိတ်အဖွဲ့က စွပ်စွဲထားသည်။
အဖွဲ့ဝင်များ တည်ထောင်အဖွဲ့ဝင်များ ချင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့) ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ (ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်-မင်းတပ်) ဇိုမီးဖက်ဒရယ်ယူနီယံ (ဇိုလန်းကာကွယ်ရေးတပ်မတော်) နောက်ပိုင်း အဖွဲ့ဝင်များ မရာနယ်မြေကော်မတီ (မရာလန်းကာကွယ်ရေးတပ်မတော်) ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်-မတူပီ (တပ်မဟာ ၁) ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်-ကန်ပက်လက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ။
ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး(: အတိုကောက် AIF) သည် မြန်မာနိုင်ငံ လက်ရှိ ပြည်တွင်းစစ်တွင် ပါဝင်လျက်ရှိသော နိုင်ငံတကာ လက်နက်ကိုင် ဖွဲ့စည်းမှု ဖြစ်သည်။
AIF မဖွဲ့စည်းမီကတည်းက နိုင်ငံခြားစစ်သားများ ပါဝင်လျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရှိနေရပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် ပူးပေါင်းလိုသူများအား ဖိတ်ခေါ်ခြင်းများ စတင်ခဲ့သည်။
AIF အဖွဲ့ဝင်များသည် ဒေသခံ ခုခံရေးအဖွဲ့အစည်းများအား သင်တန်းများ ပို့ချပေးခြင်းအပြင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအား တိုက်ခိုက်ရာတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။
AIF သည် ဆီးရီးယားအရှေ့မြောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးနှင့် အတူရပ်တည်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးကာကွယ်ရေးယူနစ်မှ ပြန်စာ ရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)။
ဆမေးနီးယား(Samanea) သည် ပဲမျိုးနွယ်ဖြစ်သည့် ဖယ်ဘေးစီးမျိုးရင်းတွင်ရှိသော ပန်းပွင့်သော အပင်မျိုးစု (Genus) ဖြစ်သည်။
၎င်းတွင် အပူပိုင်းအမေရိက (ဘလိဇ်မှ ပါရာဂွေးအထိ) ဇာတိ နှင့် အာဖရိကအလယ်ပိုင်းရှိ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ ဇာတိဖြစ်သော သစ်ပင်မျိုးစိတ် လေးမျိုးပါဝင်သည်။
အပူပိုင်းဒေသ စိုစွတ်သော အမြဲစိမ်းတောများနှင့် ရာသီအလိုက် ခြောက်သွေ့သော ရွက်ကြွေတောများ၊ သစ်တောများ(woodland)နှင့် သစ်တောရော (၁၀-၄၀ရာခိုင်နှုန်းအထိ သစ်ပင်နှင့်ချုံပုတ်များရှိနိုင်သော) မြက်ခင်းပြင်များ(wooded grassland)တွင် ၎င်းမျိုးစိတ်ဝင်အပင်များ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။
၎င်းသည် မိသားစုခွဲ ဆစ်ဇယ်ပင်နီယွိုက်ဒီး (Caesalpinioideae) ၏ မီမိုးဆွိုက်အုပ်စု (Mimosoid clade)မှ ဖြစ်သည်။
ဤမျိုးစု၏ အခြေခံမျိုးစိတ်မှာ တောင်အမေရိကဇာတိဖြစ်သည့် သင်္ဘောကုက္ကို (Samanea saman) ဖြစ်သည်။
အမည်ဆင်းသက်လာပုံ အလက်ဇန္ဒားဖွန်ဟုန်းဘို့(Alexander von Humboldt)မှ ၁၇၉၉-ခုနှစ်တွင် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၊ မာရခိုင်းမြို့ (Maracay)အနီး စပိန်ဘာသာအားဖြင့် ဇာမန်း (zamang)ဟုခေါ်သော ဧရာမသင်္ဘောကုက္ကိုပင်ကြီးကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။
၎င်းအပင်၏အင်္ဂလိပ်အမည် ဆာမန်(saman)မှတစ်ဆင့် ဆမေးနီးယား ဟူသောမျိုးစုအမည် ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
မျိုးစိတ်များ ကမ္ဘာ့အပင်များအွန်လိုင်းဒေတာဘေ့စ် (Plants of the World Online သို့မဟုတ် POWO)မှတ်တမ်းအရ အောက်ပါမျိုးစိတ်တို့သည် ဤမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။
Samanea guineensis (G.C.C.Gilbert & Boutique) Brenan & Brummitt Samanea inopinata (Harms) Barneby & J.W.Grimes သင်္ဘောကုက္ကို (Samanea saman) (Jacq.) Merr. Samanea tubulosa (Benth.) Barneby & J.W.Grimes ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဖယ်ဘေးစီး။
ဆိုဗီယက်ပြန် ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်း (၁၉၄၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင်သာမက မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင်ပါ ထင်ရှားသော မင်းသမီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
"အမေများရွာ" ကိုတည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်နှင့်သဘင်လောကမှ သက်ကြီးသရုပ်ဆောင်အမျိုးသမီးများအတွက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသူဖြစ်သည်။
သူမ၏ ပြောင်မြောက်လှစွာသော သရုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် နိုင်ငံတော်အကျိုးအတွက်သဘင်ပညာဖြင့်အကျိုးပြုမှုများအတွက် လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမအဆင့်)။
စည်သူဘွဲ့၊ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု ၊ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာထူးချွန်ဆုများ ရရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ လင်းကတော ကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွေးချင်းငါးယောက်ရှိသည့်အနက် သုံးယောက်မြောက်ဖြစ်သည်။
သူမငယ်စဉ်အချိန်ကပင် ဖခင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
သူမ ခုနှစ်နှစ်အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး မန္တလေးပန်တျာကျောင်းတွင် ပန်တျာပညာများကို သင်ယူခဲ့သည်။
သူမ၏ ငယ်ဆရာများမှာ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဒေါ်ဩဘာသောင်းနှင့် မင်းသားကြီးဦးရွှေဒေါင်းညိုတို့ ဖြစ်ကြသည်။
သူမနှင့်အတူ ပညာသင်ကြားခဲ့ကြသူများမှာ - ယိုးဒယားပြန်ဒေါ်အမာစိန်၊ပန်တျာကျင်ကျင်မြိုင်၊လှထိပ်တင်၊ယုဝတီမြင့်မြင့်၊ မရှပ်တေး၊ညိုညိုစန်း စသူတို့ဖြစ်သည်။
သူမအသက်ရှစ်နှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဦးခင်မောင်လေး၏ တရုတ်နိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် လိုက်ပါကပြခဲ့ရသည်။
အဆိုပါ ခရီးစဉ်သည် သူမ၏ ပထမဆုံးနိုင်ငံခြားခရီးစဉ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အငြိမ့်မင်းသမီးဘဝ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းသည် အသက်တစ်ဆယ့်တစ်နှစ်တိုင်အောင် မန္တလေးပန်တျာကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
သူမသည် မန္တလေးမှအငြိမ့်တည်ထောင်သူ ဦးမန်းရီ တည်ထောင်သော မင်္ဂလာအငြိမ့်တွင် အငြိမ့်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်ကပြခဲ့သည်။
သူမနှင့်အတူကပြခဲ့သူများမှာ လူရွှင်တော်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးရွှေဒေါင်း၊ ဦးငွေမောင်း စသူတို့ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်အဆင့်အခမ်းအနားများတွင်လည်း ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရသည်။
သူမ အသက်တစ်ဆယ့်လေးနှစ်အရွယ်တွင် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ်နေရူးနှင့်ဇနီးတို့လာရောက်စဉ် ယိုးဒယားအကဖြင့်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရာ ထဘီတစ်ထည်ဆုချခြင်းခံရသည်။
သူမအသက်တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် သူမ၏ ဆိုဗီယက်ပြန်နွဲ့နွဲ့စန်း ဟုနာမည်ကျော်စေမည့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ အနုပညာရှင်ကြီးများဖြစ်ကြသော ရွှေမန်းတင်မောင်၊ ဦးကက်နက်စိန်၊ ဦးစိန်အောင်မင်း၊ ဦးဟန်ပ၊ ဦးဘသန်းစသော အနုပညာရှင်များပါဝင်သော ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့ကြီးဖြင့်သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် အသက်နှစ်ဆယ်ခန့်တွင် တရုတ်နိုင်ငံနှင့်နယ်နမိတ်ရေးဆွဲရေးကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ထပ်မံသွား ရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ရသည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသမီးဘဝ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းသည် အသက်နှစ်ဆယ်ခန့်အရွယ်တွင် မန္တလေးမှ စက်သူဌေး ဦးမောင်မောင်ခင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။
မုန်း ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်နယ်ပယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
အိမ်ထောင်ဖက်၏ ချုပ်ချယ်မှုကြောင့် အနှောင့်အယှက်များစွာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ထားသခင် ၊ မိုးညအိပ်မက်မြူ စသော ရုပ်ရှင်ကားများကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
အိမ်ထောင်သက် ၁၁ နှစ်အရတွင် ဦးမောင်မောင်ခင်နှင့် ကွာရှင်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကျော်ဟိန်း၊ ကိုအောင်ဆွေတို့ပါဝင်သော မဟာဗောဓိရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဒုတိယအကြိမ်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် သရဖူ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု(ဇာတ်ပို့ဆု) ရရှိခဲ့သည်။
မြန်မာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ စာရင်း - Wikiwand ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း (၁၅၀)ခန့် နှင့် ဗီဒီယိုဇာတ်ကားပေါင်းများစွာရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ပရဟိတလုပ်ငန်းများ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အမေများအဖွဲ့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပါဝင်သူအများစုသည် ဇာတ်ပို့၊ ဇာတ်ရံအလွှာအသီးသီးမှ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော သက်ကြီးပညာရှင်များဖြစ်သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အမေများအဖွဲ့ဝင်များနေထိုင်ရန် အမေများရွာကို စတင်တည်ထောင်၍ သက်ကြီးပညာရှင်များ နေထိုင်နိုင်ရန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုများ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး၊ (ဇာတ်ပို့ဇာတ်ရံအလွှာ ဥက္ကဋ္ဌ) နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသဘင်အစည်းအရုံး၊ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဆို၊က၊ရေး၊တီးပြိုင်ပွဲကြီးတွင်လည်း အကပညာပြိုင်ပွဲ ဒိုင်လူကြီးအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ရရှိခဲ့သောဘွဲ့တံဆိပ်နှင့်ဆုတံဆိပ်များ ဒေါ်နွဲ့နွဲ့စန်းသည် သဘင်ပညာဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို အကျိုးပြုမှုများကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စည်သူဘွဲ့ ဖြင့်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
ထို့အပြင် သူမသည် ပရဟိတလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းကြောင့် လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမအဆင့်) ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
သူမ၏ ရုပ်ရှင်လောကဖွံ့ဖြိုးရေးဆောင်ရွက်မှု၊ ရုပ်ရှင်လောကတိုးတက်ရေးဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်တစ်သက်တာဆု ကိုချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်များ။
ယိုးဇက်ဖ် ရှတဲဖန်(, ; ၁၈၃၅ ~ ၁၈၉၃)သည် သြစတြီးယားနိုင်ငံနိုင်ငံမှ ဆလိုဗေးနီးယားလူမျိုး ရူပဗေဒပညာရှင် ဖြစ်သည်။
ရှတဲဖန်-ဘော့လ်စ်မန်း နိယာမကို အဆိုပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဣတိဝုတ်ပါဠိတော်သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ခုဒ္ဒကနိကာယ်တွင် ပါဝင်သော အရေးပါသော ကျမ်းတစ်ကျမ်းဖြစ်သည်။
"ဣတိဝုတ္တက" ဟူသော စကားလုံးသည် "ဤသို့ ဆိုအပ်သည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤကျမ်းတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်က မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သော တရားတော်များကို အတိုချုပ်၍ ပြန်လည်ဖော်ပြထားသည်။
“ဣတိဝုတ္တံ”ဣတိဝုတ္တက(န) [ဣတိ+ဝုတ္တ+က] ဟူ၍ သံဂါယနာတင်အပ်သော ပါဠိတော်၊ ဣတိဝုတ်ပါဠိတော်။
(ဝုတ္တံ ဟေတံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ အစချီကာ ဟောထားအပ်သော သုတ်ပေါင်း ၁၁၂-သုတ်ကို ဧကကနိပါတ်, ဒုကနိပါတ် တိကနိပါတ် စတုက္ကနိပါတ်ဟု လေးမျိုးခွဲ၍ သင်္ဂါယနာ တင်ထားအပ်သော ပါဠိတော်တည်း။
၎င်း ပါဠိတော်သည် သုတ္တဂေယျ, ဝေယျာကရဏ စသည်ဖြင့် ကိုးပါးသော အင်္ဂါရှိသော မြတ်စွာဘုရားတရားတော်တို့တွင် ဣတိဝုတ္တက မည်သော အင်္ဂါတစ်ပါးအဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်သော ကျမ်းတကျမ်းဖြစ်၏။
) သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာ ကရဏံ ဂါထာ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လန္တိ နဝသု သာသနင်္ဂေသု ဣတိဝုတ္တကင်္ဂဘူတံ။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂။
ဝုတ္တံ ဟေတံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တမရဟတာတိ မေ သုတံ။
... အနာဂါမိတာယာတိ ဧဝမာဒိနာ ဧကက ဒုက တိက စတုက္ကဝသေန ဣတိဝုတ္တကပါဠိယံ သင်္ဂဟမာရောပိတာနိ ဒွါဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာနိ၊ ဣတိဝုတ္တကံ နာမ။
သာရတ္ထ၊၁၊၁၀၂။
ဣတိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဣတိဝုတ္တံ၊ ဣတိဝုတ္တန္တိ သင်္ဂီတံ ဣတိဝုတ္တကံ။
ရုဠှီနာမံ ဝါ ဧတံ ယထာ “ယေဝါပနကံ နတုမှာကဝဂ္ဂေါ”တိ။
သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၃၁။
(ဝိ၊၁၊၁၀။
) သုတ်တော်တွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ “ဒီဒေသနာကို ဘုန်းတော်ကြီးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏ဟု အကျွန်ုပ် ကြားနာခဲ့ရပါသည်၊ (. . .) ဒီအနက်သဘောကို မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ထိုသုတ်၌ ဒီအနက်သဘောကို - (. . .) ဟု ဒီဂါထာဖြင့် ဆိုအပ်၏။
ဒီအနက်သဘောကိုလည်း မြတ်စွာဘုရား ဟောအပ်၏ဟု အကျွန်ုပ်ကြားနာခဲ့ရပါသည်”။
နမူနာသုတ်များ “ဒီဒေသနာကို ဘုန်းတော်ကြီးသောမြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူ၏ဟု အကျွန်ုပ်ကြားနာခဲ့ရပါသည်၊ ရဟန်းတို့ ! တစ်ခုသောတရားကို ကျူးလွန်၍တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား တစ်စုံတစ်ရာသော မကောင်းမှုကို မပြုလုပ်ဟူ၍ ငါဘုရားမဟော၊ တစ်ခုသောတရားဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရဟန်းတို့ ! ယင်းတစ်ခုသောတရားဟူသည် သိလျက်ချွတ်ယွင်းသောစကားကို ပြောဆိုမှု ‘မုသာဝါဒ’ တရားပင်တည်း။
ဒီအနက်သဘောကို မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ထိုသုတ်၌ ဒီအနက်သဘောကို - “တမလွန်လောကကို စွန့်လွှတ်ပြီးသော တစ်ခုသောတရားကို လွန်ကျူးသော၊ မုသားပြောဆိုလေ့ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား မည်သည့်မကောင်းမှုကိုမျှ မပြုလုပ်နိုင်ဟူ၍ မရှိတော့ပေ” ဟု ဤဂါထာဖြင့် ဆိုအပ်၏။
ဒီအနက်သဘောကိုလည်း မြတ်စွာဘုရား ဟောအပ်၏ဟု အကျွန်ုပ်ကြားနာခဲ့ရပါသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ခုဒ္ဒကနိကာယ်။
လီဆန်းမိခင်သည် တရုတ်ရိုးရာဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များနှင့် လီဆန်းတောင်တစ်ဝိုက်တွင်ထင်ရှားသော မသေမျိုးအမတေပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။
တောက်ဝါဒီကျမ်းဂန်စာရင်းတို့၌ ၎င်းသည် မပါဝင်သော်လည်း များစွာသော တောက်ဝါဒဘုရားကျောင်းများ၌ ၎င်းအား တရိုတသေအလေးထားဂါရဝပြု၍ ကန်တော့ကြသည်။
၎င်းကို အချို့သောတောက်ဝါဒီကိုးကွယ်သူများက ကျောက်စိမ်းဧကရာဇ်နှင့် ဗုဒ္ဓတို့ထက် ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
လီဆန်းမိခင်အကြောင်းကို တရုတ်ပြည်ထုတ် အဘိဓာန်များ၊ ရည်ညွှန်းကျမ်းများနှင့် ခေတ်အဆက်ဆက်စွယ်စုံကျမ်းများတွင်တခမ်းတနားအလေးပေးဖော်ပြကြသည်။
၎င်းသည် လီဆန်းတောင်ပေါ်၌ ကျင့်ကြံအားထုတ်၍ ပေါက်မြောက်သွားသောသူတော်စင်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဟူ၍တရုတ်လူမျိုးတို့က အထင်ရှိကြ၍ လီဆန်းတောင်တစ်ဝိုက်ကိုးကွယ်သော ဒေသန္တရရိုးရာနတ်တစ်ပါးဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့်ဘာသာရေးကဏ္ဍများ၌ ထင်ရှားတွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။
အနောက်သို့ခရီးသွားခြင်းမှတ်တမ်း တရုတ်ပြည်၏ နာမည်ကြီးဝတ္ထု ၄ ခုအဝင် "Journey of the west" (အနောက်သို့ခရီးသွားခြင်း)ဝတ္ထု၌ ၎င်းသည်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍ၌ ပါဝင်သည်။
စွန်းဝူခုန်းတို့၏ ဆရာတပည့် စိတ်ဓာတ်ကို ခိုင်မာခြင်းရှိမရှိစမ်းသပ်ရန် ကွမ်ရင်ဖူဆ(အဝလောကိတေသွာရဗောဓိသတ္တ)၊ပုရှန်းဖူဆ(သမန္တဘဒြဗောဓိသတ္တ)၊ဝူစွန်းဖူဆ(မဉ္ဇူသီရိဗောဓိသတ္တ)တို့နှင့်အတူ ပူပေါင်း၍ စမ်းသပ်ကြလေသည်။
ထို့ပြင် မကသေးလီဆန်းမိခင်သည် ကမ္ဘာဦးမဖြစ်ပေါ်မီကပင် တည်ရှိခဲ့သောကြောင့် အကျင့်စရဏအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ သက်တမ်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဝါရ​င့်​နေပြီဖြစ်ရာ၎င်းအား ကွမ်ရင်ဖူဆ၊ပုရှန်းဖူဆနှင့်ဝန်ရှူးဖူဆတို့က တရိုတသေအလေးပြုဆက်ဆံရလေသည်။
ထို့ပြင်မကသေး လီဆန်းမိခင်သည် တရုတ်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု၌ထင်ရှားသော အနောက်တိုင်းမယ်တော်ရှီဝမ်းမူ(Queen mother of the west)၊ကြယ်နတ်မင်း၏မယ်တော်ဖြစ်သော ဖီလန်ပေါ်ဖူဆ(အာကာသဂဗ္ဘဗောဓိသတ္တ,Pilanpo)၊လနတ်သမီး ချန့်အိုဒေဝီ(Deity of the moon)တို့နှင့်လည်းတရင်းတနှီးရှိကြောင်းသိရသည်။
အချို့သောသုတေသီများကမူ "လီဆန်းမိခင်"သည် "အနောက်တိုင်းမယ်တော်ရှီဝမ်းမူ"၊"နွီဝါးမယ်တော်"၊"ဝူရှန်းလောင်းမူ"တို့မှ ဆင်းသက်လာသော ကိုယ်ပွား​ဖြစ်ကြောင်း၊၎င်းတို့၏ဂုဏ်တော်မှပေါက်ဖွားလာသောနတ်ဖြစ်ကြောင်း၊အသွင်ကွဲနတ်တစ်ပါးသာဖြစ်ကြောင်း ထင်ကြေးပေးအမျိုးမျိုးဆိုကြသည်။
အချို့ကမူ "သိုးမူယွမ်ကျွင်း နက္ခတ်တာရာဒေဝီမယ်တော်"၏ လူ့ဇာတိခံဖြစ်ကြောင်းလည်းဆိုသည်။
(အနောက်ဖက်သို့ခရီးသွားခြင်း)ဝတ္ထုမြန်မာပြန်များ၌မူ ၎င်းကို "လီဆန်းမေမေ"၊"လီဆန်းမယ်တော်"ဟူ၍ ပြန်ကြသည်။
တရုတ်ဘာသာတတ်ကျွမ်းသူများကမူ "လီဆန်းမယ်မယ်"၊"လီဆန်းတောင်သခင်မ"၊"လီဆန်းတောင်ကတော်"၊"လီဆန်းတောင်မယ်တော်"၊"လီဆန်းတောင်ဘွားဘွား"၊"လီဆန်းတောင်စောင့်နတ်" ဟူ၍အမျိုးမျိုးပြန်ဆိုနိုင်ကြောင်းဆိုသည်။
ရုပ်သံစာတန်းထိုးများ၌မူ "လီဆန်းမိခင်"ဟူ၍ပြန်ဆိုကြသည်။
ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ရွှေထွန်း (၁၉၆၇ ဖွား)သည် မြန်မာတပ်မတော်အရာရှိတစ်ဦး နှင့် ကျောက်ဖြူအထူးစီးပွားရေးဇုန် စီမံခန့်ခွဲမှုကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် စစ်ဘက် မှ အရပ်ဘက်ပြောင်းပြီး စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးတာဝန် ထမ်းဆောင်နေသည်။
ယင်းမတိုင်မီက သူသည် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် တပ်မတော်(ရေ) တောင်ပိုင်းရေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်အပြင် စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ အထူးအရာရှိလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
စစ်မှုထမ်းဘဝ သူသည် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ်(၃၀) ဆင်း ဖြစ်သည်။
စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်ဟောင်း ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ထွန်း နှင့် အပတ်စဉ်တူသည်။
တပ်မတော် တွင် နှစ် ၃၀ကျော် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးကာ ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်ဖြင့် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး တာဝန်ကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထမ်းဆောင်သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လ တွင် ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ်မှ တနင်္သာရီအခြေစိုက် ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်၊ တောင်ပိုင်းရေတပ်ကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်မှူး ဖြစ်လာသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ရာထူး နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ အထူးအရာရှိ တာဝန် အပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၀ ရက်တွင် ကျောက်ဖြူအထူးစီးပွားရေးဇုန် စီမံခန့်ခွဲမှုကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ပါ နေရာပေးခံရသည်။
ဒုဝန်ကြီးဘဝ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ က ၎င်းအား စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်သည်။
ထိုနေ့မှာပင် စစ်ဘက်တာဝန်များမှ အနားပေးခံရသည်။
ဦးချစ်ဆွေသည် မြန်မာ့တပ်မတော်အရာရှိတစ်ဦး နှင့် သံအမတ်ကြီးဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။
ယင်းအတိုင်မီက အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နှင့် မြန်မာစစ်သံ (ကြည်း၊ရေ၊လေ) ဗိုလ်မှူးချုပ် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။
စစ်မှုထမ်းဘဝ သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးအထိ စစ်မှုထမ်း ခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာစစ်သံ(ကြည်း၊ရေ၊လေ) တာဝန်အပ်နှင်းခံရသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ တို့တွင် စစ်သံမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းတွင် အရပ်ဘက်သို့ ကူးပြောင်းလာပြီး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် သံအမတ်ကြီး ဖြစ်လာသည်။
သံအမတ်ကြီး သူ့ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်က ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသည့် မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးပြီးဖြစ်ကြောင်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ ရက်တွင် ကြေညာသည်။