kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ဆုံးလောက်တွင် မီးမောင်း များပင် ထိုး၍ကပြခဲ့သည်ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်၊ နန်းတွင်းပြ သည့် ရာမဇာတ်တော်ကြီးတွင် မယ်သီတာကို ဒဿဂီရိခိုးခန်း၌ စက်ကြိုးယန္တရားတပ်ဆင်သည့် ပန်းရထားပုံနှင့် တင်ဆောင်ခိုး သွားခြင်း၊ သုကျိတ်ဗာလီတို့ အခန်းတွင် ကျောက်ဂူတောင် ခေါင်းကို ဖြိုခွဲရာ၌ ဖောက်ကား ခွဲကားများကို ခလုတ်ဆင်၍ သုံးစွဲခြင်း၊ မြေလျှိုးပေါ်လာခြင်း စသည်တို့ကိုပင် ပြသလာခဲ့ သည်ဟုလည်း ဆိုကြ၏။
ယင်းသို့ နန်းတွင်းရှိ ဇာတ်ပွဲ ဇာတ်ရုံတို့မှာ တစ်စတစ်စ တိုးတက်လာသည့်တိုင်အောင် တစ်နိုင်ငံလုံးခြုံ၍ကြည့်လျှင်၊ ခရိုင်မြို့နယ်တို့မှာ မြေဝိုင်းဇာတ်သဘင်နှင့်သာ ရောင့်ရဲတင်း တိမ်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။
မြေဝိုင်းဇာတ်ကို မြေသလင်းပြောင် ပြောင် ကွင်းပြင်ကျယ်ကျယ်တွင်ဖြစ်စေ၊ လယ်များရိတ်ပြီးချိန်၌ လယ်ကွင်းပြင်၌ဖြစ်စေ ကပြလေ့ရှိသည်။
မြေဝိုင်းဇာတ်၏ အဆင်အပြင်မှာ မြေပေါ်တွင် ဖျာကြမ်းများခင်းထား၏။
ထိုဖျာ ကြမ်းများ၏ ရှေ့ပိုင်း သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ကို ကပြရန်နေရာ သတ် မှတ်ထားလေသည်။
အလယ်တွင် ရေနံချေး မီးတိုင်များဝိုင်းကာ မီးထွန်းည|ိထား၏။
ထိုမီးတိုင်မှာ လူ၏ရင်ခေါင်းလောက်မြင့် သော ဝါးလုံးကို မြေတွင်စိုက်၍ ထိပ်မှ ဖွာရရာခွဲစိတ်လျက် ရေနံချေးအင်တုံငယ် ည|ပ်ထည့်ထားသည်။
ရေနံချေးအင်တုံတွင် မြိတ်ဆာ များထည့်စိမ်လျက် မီးထွန်းည|ိခြင်းဖြစ်သည်။
ကကွင်း ၏ အလယ်ကျသော တိုင်တွင် သပြေခက်များ ဆယ့်နှစ်ရာ သီကိုင်းများ စုစည်းစိုက်ထားသည်။
ဖျာနောက်ပိုင်း ကျန်နေရာ ဖြစ်သော သုံးပုံတပုံတွင် ဆိုင်းဝိုင်းများထား၏။
ဆိုင်းဝိုင်းပတ် ဝန်းကျင်တွင် မင်းသား၊ မင်းသားကြီး၊ ရှင်ဘုရင်၊ ဝန်ကြီးလက် စွဲတော် စသော ဇာတ်သမားများက တစ်ဘက်၊ ပွဲဦးထွက် အပျိုတော်၊ မင်းသမီးစသော ဇာတ်သူတို့ကတစ်ဘက် နေရာယူ ၍ ဖြီးလိမ်းပြင်ဆင် ရသည်။
အကာအကွယ်မရှိပေ။
ဆိုင်းနှင့် လူများနောက်ဖက်၌ အမြင့်လေးတောင်နှစ်မိုက်ခန့် တုတ် ၂ ချောင်း စိုက်၍၊ တိုင်ထိပ် ၂ ခုပေါ်တွင် ငုတ်တိုင်ကလေးများ ပါသော တန်းတင်ထား၏။
ထိုတန်းရှိ ငုတ်ကလေးများတွင် ဆင်ခေါင်း၊ မြင်းခေါင်း၊ ငှက်ခေါင်း၊ ဘီဘူးခေါင်းများ ချိတ် ဆွဲရသည်။
၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီက ထိုခေါင်းများသာရှိသော် လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် မျောက်ခေါင်း၊ ကျေးခေါင်း၊ ဂဠုန် ခေါင်း၊ ဆင်ခေါင်း၊ ကျားခေါင်း၊ နဂါးခေါင်းတို့ပါထည့်သွင်း လာလေသည်။
စိုက်ထားသော တိုင် ၂ ခု၏ အလယ်တွင် ငုတ် ၂ ဖက် စိုက်၍ ဓားများ၊ လေးများ၊ ကြိမ်လုံးများ စသည် တို့ကို ကန့်လန့်တင်ထား၏။
ဇာတ်ကမည့် မျက်နှာစာဖျာပေါ်၌ ဆိုင်းဝိုင်းအနီးမှပယ်၍၊ ဇာတ်သေတ္တာကြီးတစ်ခုချထားသည်။
ထိုသေတ္တာကြီးမှာ မြေဝိုင်းဇာတ်သဘင်တွင် အသွင်အမျိုးမျိုး ဆောင်ရာဖြစ်သည်။
ရှင်ဘုရင်ထိုင်လျှင် ရာဇပလ္လင်ဖြစ်၏။
ရသေ့ရဟန်းထိုင်လျှင် ကျောင်းသင်္ခမ်းဖြစ်၏။
သူဌေးထိုင်လျှင် တိုက်အိမ်ကြီးဖြစ်၍၊ မင်းသမီးထိုင်လျှင် တပင်တိုင်မြနန်းဖြစ် ကာ၊ သိကြားမင်းထိုင်လျှင် ဝေဇယန္တာနတ်နန်းဟု အမှတ်သညာ ပြုရသည်။
မြေဝိုင်းဇာတ်တွင် အပြင်အဆင် အခမ်းအနားများ ထူးထူးခြားခြား မရှိသော်လည်း၊ ဇာတ်ကောင်တို့၏ သရုပ်အမူ အရာဖြင့် လိုရာပုံကို ကြည့်သူပရိသတ်တွင် ထင်မြင်ယုံကြည် လာစေနိုင်ပေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ရေနံချေးမီးခွက်များအစား လသာမှန်အိမ် များနှင့် သားနားလာ၏။
ထိုခေတ်တွင်ရန်ကုန်၊ မန္တလေးစသော မြို့ကြီးများတွင် လူထုကြည့်ရန် လသာမှန်အိမ်နှင့် ဇာတ်ခုံမြင့် များ၊ တောကားမြို့ကား၊ နန်းတော်ကား စသည့် ကားလိပ်၊ ၃၊ ၄ ကားနှင့် ဇာတ်ပွဲဇာတ်ရုံများပေါ်ပေါက် တိုးတက်လာလေ သည်။
ပထမဦဆုံး ဇာတ်စင်ဇာတ်ခုံထိုး၍ ကပြသောမင်းသား မှာ ဦးဘဆင်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြ၏။
ဇာတ်ခုံဇာတ်စင် ဆောက်လုပ်ပုံမှ ရုပ်သေးစင်ကဲ့သို့ စင်မြင့်ပင်ဖြစ်သော်လည်း၊ အမြင့်အားဖြင့် နှစ်တောင်သာမြင့်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်းနှင့်အညီ ရှိစေရန် ဖြစ်၏။
အမိုးမှာ အမြင့် ၁၂ တောင်၊ အလျားအနံ စတုရန်း ၁၂ တောင်အကျယ်အမိုးကာ၍ ဇာတ်ခုံထိုးသည်။
ဇာတ်အဖွဲ့ဝင်များနေထိုင်ပြင်ဆင်ရန် ၇ တောင်အကျယ်ကို ဇာတ်ခုံတွင် စွယ်ချမိုးကာ ထားရှိလေသည်။
ဤဇာတ်စင်များမှာ မူလက လဟာပြင်ဇာတ်စင်များပင်ဖြစ်၏။
ဇာတ်ခုံဇာတ်စင်ပေါ်၌ အစပထမက လက်ဖက်ရည်ကားဟု ခေါ်သော ပန်းချီထည်ကားကို တပ်ဆင်ကာ ပြင်ဆင်ထားလေ သည်။
ထိုလက်ဖက်ရည်ကားမှာ လိပ်၍ဆွဲတင်ရသော ကား မဟုတ်ပေ။
မူသေထားသော ကားတကားသာ ဖြစ်သည်။
ထို နောက်မှ လိပ်ကားဆွဲကားများဖြစ်လာသည်။
မူလက လက်ဖက် ရည်ကားတွင် ကျုံး၊ မြို့ရိုးပုံများကိုရေး၏။
ထိုနောက် မြိုင်ထ နှစ်ပါးသွားအတွက် တောကား တောင်ကားများရေးလာ၏။
ထိုနောက် ထီးနန်းဆိုင်ရာ ရာဇပလ္လင်ကားများကို ရေးသားလာ ကြလေသည်။
ဤသို့အားဖြင့် ဇာတ်ခုံဇာတ်စင်၏ အဆင်အပြင် များမှာ တစ်စတစ်စတိုးတက်ပြောင်းလဲလာ၏။
ယင်းသို့ တိုးတက်လာသည့် နောက်ပိုင်း၌ ဇာတ်များကို ရုံပွဲသွင်း၍ ကပြသည့်အလေ့ ပေါ်လာ၏။
ဦးဖိုးစိန်သည် ရှေးဦး စွာ ရုံပွဲကို မန္တလေးမြို့ အိမ်တော်ရာဘုရားအနီး ဘုရားငုတ်တို အတွင်း ဖျာရိုင်စသည်ကာ၍ ကပြခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ ရုံပွဲသွင်း သည့်အလေ့အပေါ်လာသည့်အတွက် အမြို့မြို့အရွာရွာတွင် ဇာတ်ပွဲဇာတ်ရုံ များဆောက်လုပ်ကာ ရုံပွဲသွင်းလာလေသည်။
ထိုသို့ဇာတ်ရုံများ နိုင်ငံအတွင်း ဆောက်လုပ်လာခဲ့သည့် အချိန်တွင် မြန်မာဇာတ်သဘင်အဆင့်အတန်းကို တိုးချဲ့လိုသော ဇာတ်မင်းသားဦးဖိုးစိန်သည် အိန္ဒိယသို့သွားခဲ့၏။
အိန္ဒိယသို့ ရောက်သည်တွင် ရွက်ထည်ရုံကြီးများကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် နှစ် သက်သဘောကျကာ မဒရပ်မြို့မှ ရွက်ထည်ရုံတရုံအတွက် ငွေ ၃၈ဝဝ ကျပ်ပေး၍ မှာယူခဲ့၏။
မန္တလေးမြို့ ရွှေတိုက်ဝင်း အတွင်း၌ ပထမအစပြု၍ ရွက်ထည်ရုံဖြင့် ပွဲကပြလေသည်။
ထိုနောက် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ဦးဖိုးစိန်ကပြရာ နေရာတို့၌ ထိုရွက်ထည်ရုံကြီးကို ထိုး၍ ကပြသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ထိုသို့ မြန်မာ့ဇာတ်ပွဲဇာတ်ရုံခေတ်သည် တစ်စတစ်စတိုး တက်လာခဲ့ရာ၊ ယခုအခါ ဇာတ်ရုံကြီးများ၏ အခမ်းအနား အပြင်အဆင်များမှာ ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ်မှ ဇာတ်ပွဲဇာတ်ရုံများကို အတုယူလျက် ဆင်ပြင်ထားရှိကြပေသည်။
ဆုံလည်စသော ဇာတ်စင်နှင့် ဇာတ်ခုံတို့မှာလည်း တိုးတက်လျက် အနောက် နိုင်ငံဇာတ်ခုံများ၏ အဆင့်အတန်းကိုမှီလျက်ရှိ၏။
ဇာတ်ခုံတွင် လည်း ပန်းချီကားများ ဆန်းကြယ်စွာတီထွင်ခြယ်လှယ်လာကြ ၏။
မိုးရွာဟန် လေကြီးမိုးကြီးကျဟန်၊ မီးလောင်ဟန်များကို လည်း ပြုပြင်ဖန်တီးလာနိုင်ကြ၏။
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံအရပ် ရပ်၌ အမြဲတမ်းဆောက်လုပ်ထားသော ဇာတ်ပွဲဇာတ်ရုံများကား ရှားလှသည်။
မြို့ကြီးများတွင်သာရှိပေသည်။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဇာတ်ရုံများထက် ရုပ်ရှင်ရုံများက ပို၍တိုးတက် များပြားလာ သည်ကို တွေ့ရ၏။
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ မြို့တိုင်းလိုလို၌ ရုပ်ရှင်ရုံများရှိလာပေသည်။
မြန်မာဇာတ်ပွဲများနှင့် ပြဇာတ်များ ကိုကပြရာ၌ ထိုရုပ်ရှင်ရုံရှိ ဇာတ်စင်ကိုပင် ပြန်လည်ပြုပြင်၍ အသုံးချကြရသည်။
ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ဘက်၊ တောင်လတ္တီတွဒ် ၆ ံတွင်တည်ရှိသည်။
အာဖရိကတိုက်မှ မိုင်ပေါင်း ၂၂ မိုင်ခွဲခန့် ကွာဝေးသည်။
အာဖရိကကမ်းခြေရှိ သန္တကျွန်းများအနက် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည်။
အလျားအားဖြင့် မိုင် ၅ဝ၊ အနံအားဖြင့် ၂၄ မိုင်ခန့်ရှိ၍၊ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ပေါင်း ၆၄ဝ ခန့်ရှိသည်။
ဇန်ဇိဗာ၏အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အလျား ၄၂ မိုင်၊ အနံ ၁၄ မိုင်ရှိ၍၊ စတုရန်းမိုင် ၃၈ဝ ခန့်ကျယ်သော ပင်းဗာကျွန်းတည်ရှိသည်။
ပင်းဗာအပါအဝင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် ဗြိတိသျှစောင့်ရှောက်ခံနယ်ဖြစ်သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် သန်ကောင်စာရင်းအရ ဇန်ဇိဗာကျွန်း၌ လူဦးရေ ၁၄၉၅၇၅ ယောက်ရှိ၍၊ ပင်းဗာ၌ ၁၁၄၅၈၇ ယောက်ရှိသည်။
ယင်းနှစ်ရပ်ပေါင်း လူဦးရေတွင် အာဖရိကလူမျိုး ၁၉၉၉၇၅ ယောက်၊ အာရပ်လူမျိုး ၄၄၅၆ဝ ယောက်၊ အိန္ဒိယလူမျိုး ၁၅၈၉၂ ယောက်၊ ဥရောပလူမျိုး ၂၉၆ ယောက်၊ အခြား လူမျိုး ၃၄၃၉ ယောက်ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ ဇန်ဇိဗာမြို့ပင်ဖြစ်၍၊ လူဦးရေ ၄၅၂၇၅ ယောက်ရှိသည်။
၁၆ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုးများသည် ဇန်ဇိဗာကျွန်း၌ ကုန်ရောင်း ကုန်ဝယ်ဌာနတစ်ခု တည်ထောင်ကာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အာရပ်လူမျိုးတို့သည် အာဖရိကတိုက်တွင် နေထိုင်သော အာရပ်အမျိုးသားများ၏ အကူအညီဖြင့် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့ကို နှင်ထုတ်လိုက်ကြသည်။
၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ဇန်ဇိဗာမြို့ ကို ဇန်ဇိဗာကျွန်း၏ မြို့တော်အဖြစ် သမုတ်၍၊ သီးခြားနယ် တည်ထောင်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်သို့ရောက်မှပင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် အာဖရိကတိုက်မှ သီးခြားလွတ်လပ်သော ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။
၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်၌မူ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့က ဇန်ဇိဗာနှင့် ပင်းဗာကျွန်းများတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အကျိုးခံစားခွင့်ရှိသည်ဟု အသိအမှတ် ပြုလိုက်သောကြောင့် ပင်ဗားအပါအဝင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းမှာ ဗြိတိသျှစောင့်ရှောက်ခံနယ် ဖြစ်လာလေသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးမှာ စူလတန်နှင့် ဗြိတိသျှကိုယ် စားလှယ်တို့ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သော စနစ်ဖြစ်သည်။
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အမှုဆောင်ကောင်စီနှင့် ဥပဒေပြုကောင်စီဟု အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့နှင့် အုပ်ချုပ်သော စနစ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အမှုဆောင်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌမှာ စိုးစံသူ စူလတန်ဖြစ်၍၊ ဥပဒေပြုကောင်စီဥက္ကဋ္ဌမှာ ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။
တရားစီရင်ရေးမှာမူ ဗြိတိသျှနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှ ဟိုက်ကုတ်တရားရုံးတော်တို့ လက်အောက်တွင်တည်ရှိသည်။
ဇန်ဇီဗာစောင့်ရှောက်ခံနယ်တွင် လေးည|င်းစိုက်ပျိုးခြင်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်၍၊ အများအားဖြင့် အာရပ်နှင့်အိန္ဒိယလူမျိုးတို့၏ လက်တွင်း၌ရှိသည်။
နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးအားဖြင့် ဒုတိယအရေးပါသောလုပ်ငန်းမှာ အုန်းပင်စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။
အုန်းခွံ၊ အုန်းဆီ၊ ဆပ်ပြာနှင့် အုန်းမှထွက်သော အခြားပစ္စည်းတို့သည် ဤကျွန်း၏ ထွက်ကုန်များဖြစ်ကြသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် လုပ်ငန်းသစ်တစ်ရပ် ထွန်းပေါ်လာခဲ့သည်။
ယင်းမှာ ကနစိုခေါက်ကို ခွာ၍ ထွက်ကုန်အဖြစ်နှင့် တင်ပို့သည့်လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
အသီးအနှံတို့မှာ ဆန်စပါး၊ လိမ်မော်၊ နာနတ်၊ သင်္ဘောသီး၊ သရက်သီး စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ထို့ပြင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆင်စွယ်အများဆုံး ထွက်ရာအရပ်ဖြစ်သည်။
ဇန်ဇိဗာမြို့မှာ နှစ်စဉ်ပင်လယ်ကူးသင်္ဘော ၃ဝဝ ခန့်ဝင်ထွက်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းများ။
ကျွနိုပ်တို့မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာကြီးသည် အပူအအေးကိုလိုက်၍ သဘာဝအားဖြင့် အပိုင်းကြီးငါးပိုင်း ကွဲပြားခြားနားလျက်ရှိသည်။
ထိုအပိုင်းကြီးငါးပိုင်းကို ပထဝီဝင်ဝေါဟာရအားဖြင့် ဇုန်ကြီးငါးဇုန် ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဇုန်မှာ အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပြီး မြန်မာလို ရပ်ဝန်းဟူ၍ ပညာရှင်တို့က သတ်မှတ်ထားသည်။
ကမ္ဘာ့လတ္တီကျုဇုန်များ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ရှိ ဤဇုန်ကြီးငါးခုသည် ရာသီဥတုအရ ကွဲပြားကြပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမြေ၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းများ အပူပိုင်းဇုန် (Torrid Zone): အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက် ၂၃° ၂၇′ (၂၃ ဒီဂရီ ၂၇ မိနစ်) နှင့် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက် ၂၃° ၂၇′ လတ္တီတွဒ် မျဉ်းပြိုင်အတွင်းရှိ အပိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူဆုံးဒေသ ဖြစ်သဖြင့် အပူပိုင်းဇုန် ဟု ခေါ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက်ရှိ တောင်ယဉ်စွန်းတန်းမှ အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်ရှိ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းအတွင်းရှိဒေသကို အပူပိုင်းဇုန်ဟု ခေါ်သည်။
ဤဇုန်သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၃၉.၇၈% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
အအေးပိုင်းဇုန် (Frigid Zone): တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းမှဖြစ်စေ၊ မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းမှဖြစ်စေ ၆၆° ၃၃′ လတ္တီတွဒ်မျဉ်းပြိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများမှာ အေးသောဒေသများ ဖြစ်သဖြင့် အအေးပိုင်းဇုန် ဟု ခေါ်သည်။
မြောက်အေးခဲဇုန် (North Frigid Zone): မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း (၉၀° N) နှင့် အာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′၅၀.၄′′ N) ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄.၁၂% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
တောင်အေးခဲဇုန် (South Frigid Zone): အန္တာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′ ၅၀° ၄′′ S) မှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်း (၉၀° S) အထိ တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄.၁၂% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
သမပိုင်းဇုန် (Temperat Zone): တောင်ဘက်အအေးပိုင်းဇုန်နှင့် အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းရှိဒေသကို၎င်း၊ မြောက်ဘက် အအေးပိုင်းဇုန်နှင့် အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းရှိ အပိုင်းကို၎င်း သမပိုင်းဇုန် ဟုခေါ်သည်။
မြောက်သမပိုင်းဇုန် (North Temperate Zone): အာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′ ၅၀° ၄′′ N) နှင့် ကင်ဆာအပူပိုင်းဒေသ (၂၃° ၂၆′ ၀၉° ၆" N) ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၂၅.၉၉% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
တောင်သမပိုင်းဇုန် (South Temperate Zone): မကာရအပူပိုင်းဒေသ (၂၃° ၂၆′၀၉° ၆′′ S) နှင့် အန္တာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′၅၀° ၄′′ S) ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၂၅.၉၉% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
ထိုကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အအေးပိုင်းဇုန် ၂ ခု၊ သမပိုင်းဇုန် ၂ ခု နှင့် အပူပိုင်းဇုန် ၁ ခု ပေါင်း ဇုန်ကြီးငါးခုရှိသည်။
ဇုန်များအတွင်း လေကြောင်းများ ဤဇုန်ကြီးငါးခုအတွင်း၌ တိုက်ခတ်လျက်ရှိသော လေကြောင်းကြီးများလည်း ရှိသေးသည်။
ကုန်သည်လေ (Trade Winds) အပူပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ အရှေ့လေ တိုက်ခတ်သည်။
ရှေးအခါက ရွက်သင်္ဘောဖြင့် ကူးသန်းသွားကြသော ကုန်သည်များသည် ဤလေကို အထူးမှီခိုအားထားခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ဤလေကို 'ကုန်သည်လေ' ဟု ခေါ်ကြသည်။
အီကွေတာတောင်ဘက်တွင် တိုက်ခတ်နေသော ကုန်သည်လေကို အရှေ့တောင်ကုန်သည်လေ ဟူ၍၎င်း၊ အီကွေတာမြောက်ဘက်တွင် တိုက်ခတ်နေသော ကုန်သည်လေကို အရှေ့မြောက် ကုန်သည်လေ ဟူ၍၎င်း အသီးသီးခေါ်ကြသည်။
ဤလေများမှာ အချိန်မှန်တိုက်ခတ်ကြသည်။
အနောက်လေ (Westerlies) မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းမှ မြောက်ဘက်သို့၎င်း၊ တောင်ယဉ်စွန်းတန်းမှ တောင်ဘက်သို့၎င်း တိုက်ခတ်သောလေကို အနောက်လေ ဟုခေါ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုလျှင် သမပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ အနောက်လေများ တိုက်ခတ်ကြ၏။
အနောက်လေမှာ ကုန်သည်လေကဲ့သို့ အချိန်မမှန်ချေ။
ဝင်ရိုးစွန်းလေ (Polar Winds) မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတို့မှ သမပိုင်းဇုန်များဆီသို့ တိုက်ခတ်လာသောလေကို ဝင်ရိုးစွန်းလေ ဟု ခေါ်သည်။
ဤသို့လျှင် ဇုန်ကြီးငါးဇုန်အတွင်း၌ လေကြောင်းကြီး ၃ မျိုး တိုက်ခတ်လျက် ရှိပါသည်။
thumb|ဇမ်ဗီဇီမြစ်ကို နမီးဘီးယားနိုင်ငံ၊ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ နှင့် ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ တို့ ဆုံရာတွင် တွေ့ရစဉ် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထဲသို့ စီဆင်းသော အာဖရိကတိုက်ရှိမြစ် များထဲတွင် ဇမ်ဗီဇီမြစ်သည် အကြီးဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။
မိုင် ၁၆ဝဝ ခန့်ရှည်လျားသည်။
မြစ်ဝမှစ၍ မိုင် ၃ဝဝ ခန့်အထိ ပေါ်တူဂီတို့က ပိုင်သည်။
မြစ်ဖျားခံရာဒေသမှာ ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကွန်ဂိုနှင့် အန်ဂိုလာနယ်စပ်ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် ထက် ပေပေါင်း ၃၆ဝဝ ခန့်မြင့်သောဒေသတွင် မြစ်ဖျားခံ၍၊ ကွေ့ကောက်လျက်စီးဆင်းလာပြီးလျှင် ဇင်ဘာဘွေ တောင်ပိုင်း နှင့် မြောက်ပိုင်းကိုပိုင်းခြားကာ မိုဇမ်ဗစ်နယ်ကိုဖြတ်၍ စီးဆင်း လေသည်။
ဇမ်ဗီဇီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသမှာ စတုရန်းမိုင် ၂၅ဝဝ ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။
မြစ်သည် အထက်ပိုင်းတွင် ညီညာသော ကုန်းမြေပြင်ကို ဖြတ်သန်းလာ၍၊ ဝိတိုရိယရေတံခွန် တွင် မြေ နိမ့်သို့ စီးဆင်းလေသည်။
ထိုရေတံခွန် မှာ အလွန်မတ်စောက်၍ နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်ထက်ပင် ရေစီး သန်သည်။
ဇမ်ဗီဇီမြစ်မှာ နှစ်စဉ်ရေလွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် မြစ်ကမ်းနှစ်ဘက်တို့သည် ရွံ့ညွန်များဖုံးလွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် မြေဩဇာကောင်းမွန်သည်။
ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် မိုင် ၄ဝဝ ခန့် တေတီ မြို့အလွန်အထိမီးသင်္ဘောဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။
ဆေနာမြို့ အနီးတွင် မြစ်ကိုဖြတ်၍ ဆောက်လုပ်ထားသော မီးရထား တံတားမှာ အင်ဂျင်နီယာပညာအောင်မြင်မှု တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
ဇမ္ဗူ့သပြေပင် (Syzygium jambos) သည် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဦးတွင် ပေါက်သောကမ္ဘာ ဦးသစ်ပင်ကြီးဖြစ်သည်။
တစ်ကမ္ဘာပတ်လုံး တည်နေနိုင်သည့် သစ်ပင်ကြီး ခုနစ်ပင်တွင် ပါဝင်သော သစ်ပင်ကြီးဖြစ်သည်ဟု အင်္ဂုတ္တိုရ် အဋ္ဌကထာ၊ သာရတ္ထသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့တွင် လာ သည်။
ထိုကျမ်းဂန်လာစကားအရ ဇမ္ဗူ့သပြေပင်၏ အမြင့် အစောက်မှာ ယူဇနာ ၁ဝဝ၊ ပင်စည်လုံးပတ် ယူဇနာ ၃ဝ ရှိ သည်ဟူ၏။
ခက်မငါးဖြာရှိ၍၊ အကိုင်းအခက် ငယ်ပေါင်းမှာ ရှစ်သောင်းရှိသည်။
အလွန်ထူထပ်သောအရွက်၊ စိပ်သောအရွက် ရှိသည်ဖြစ်၍၊ မိုးပေါက် ဆီးနှင်းပေါက်တို့သည်အတွင်းမဖောက် နိုင်ချေ ဟူ၍လည်းဆိုသည်။
ဇမ္ဗူ့သပြေပင်၏အသီးတို့သည် လူတို့တီးသော မရိုးစည်မျှ လောက်ရှိကုန်၏။
ပတ္တမြားညိုအဆင်းရှိ၍ ပျားလပို့အရသာ ကဲ့သို့ လွန်စွာချိုမြိန် ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိကုန်သည်။
ထိုအသီးတို့ကို ဆင်ပမာဏရှိသော ငှက်ကြီးတို့သည် ဆွတ်ယူ သုံးဆောင်ကုန်၏။
တန်ခိုးကြီးသော ရသေ့ရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဇော်ဂျီတပသီတို့သည်လည်းကောင်း ဆွတ်ယူသုံးဆောင်ကုန်၏။
အရှေ့မျက်နှာ၊ အနောက်မျက်နှာ၊ တောင်မျက်နှာတို့သို့ ထွက်သော အကိုင်းအခက်တို့မှသီးသော အသီးတို့သည် ဇမ္ဗူဒိပ် ကျွန်းအပြင်သို့ကျကုန်၏။
မြေက်မျက်နှာသို့ထွက်သော အကိုင်း အခက်မှအသီးတို့သည်ကား သီတာသမုဒ္ဒရာသို့ ကျလေကုန် သည်။
သမုဒ္ဒရာသို့ကျသော အသီးတို့ကား ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်အတိ ချည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။
ရွှေမဖြစ်သေးသော အခါ အရသာမျိုးလွန်သည်ဖြစ်၍ ငါးတို့သည်လည်းကောင်း၊ နဂါးတို့ သည်လည်းကောင်း စားကြကုန်၏ဟူ၍ အာဒိကဏကမ္ဘာဦးကျမ်းနှင့် ဇမ္ဗူဒီပစာတမ်းတို့တွင် ဆိုထားလေသည်။
မဟာဝါပါဠိတော်တွင် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဥရုဝေဠ ကဿပတို့အား တရားဟောရွတ်ချွတ်တော်မူရန်အလို့ငှာ ဇမ္ဗူ့ သပြေပင်မှ သပြေသီးကိုယူဆောင်ခဲ့ပြီးသော် သုံးဆောင်စေသည်။
၎င်း သုတ္တန်ပါဠိတော်၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သား ရဟန်းနှစ်ပါးနှင့် ရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ်တို့သည် ဇမ္ဗူ့သပြေပင်မှ သပြေသီးကို ယူဆောင်သုံး ဆောင်ကြောင်းကိုလည်းကောင်း ဖော်ပြထား၏။
ဇမ္ဗူသပြေပင်မှအသီးတို့သည် ရေသို့ကြွေကျသောအခါ သာယာသော အသံကိုမြည်၏။
ထိုအသံကိုစွဲပြု၍ ပြုတ်ပြုတ် ဗြုန်းဟူသော ဗျောသံတူရိယာတီးလုံးသွားကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည် ဟု အဆိုရှိသည်။
ဤကိုရည်၍ ရွှေဘုံနိဒါန်းတွင်၊ 'ဝေဠုအညို၊ စိမ်းလဲ့စိုသား၊ မြင့်မိုထုတ်သန်း၊ မြခါးပန်းမှ၊ မယွန်းပေါ်ထူး၊ မြောက်စူးစူးဝယ်၊ ကျွန်းဦးသပြေ၊ ညှာမှကြွေသား၊ ကျပေ တုံလှာ၊ ရေမျက်နှာထက်၊ သံဝါကျူးလွန်၊ နစ်လေဟန်တူ၊ ပြုတ်ပြုတ်ဟူ၍၊ ပေါ်မူထူးလည်၊ ပြုန်းပြုန်းမြည်ရှင့်၊ နတ်စည် အစ၊ မပေး၍ရသား'ဟူ၍ စပ်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဇမ္ဗူဒီပဥဆောင်းကျမ်း ဇမ္ဗူဒီပဥဆောင်းသည် ဇမ္ဗူဒီပါကျွန်း၏ဥဆောင်းသဖွယ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်နှင့် အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်တို့ကို ဖော်ပြသော ကျမ်းဖြစ်သည်။
အပိုင်းသုံးပိုင်းရှိ၏။
ပထမပိုင်း၌ ရွှေတိဂုံစေတီ သမိုင်းမှစ၍ မြန်မာတိုင်းရေးပြည်ရေးဆိုင်ရာ ပထဝီဝင်နှင့်နယ် နိမိတ် စသည်တို့ကိုဖော်ပြသည်။
ဒုတိယပိုင်း၌ရှမ်းပြည်သမိုင်း၊ ၉၆၃ ခုရွာအချို့တို့၏ အကြောင်းအရာများနှင့် ၉၉၉ ခု အောက်မြန်မာပြည်ဆိုင်ရာ အမိန့်တော်စသည်တို့ကို ဖော်ပြ သည်။
တတိယပိုင်း၌ ၉၉၉ ခုမှ ၁၁ဝ၃ ခုအတွင်းပြုစုသော မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ် ဆိုင်ရာ စစ်တမ်းစသည်တို့ကို ဖော်ပြ သည်။
ထိုကျမ်းကို မည်သူပြုစုစီရင်သည်ဟူ၍ အသေအချာ မသိရချေ။
သို့ရာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်ကို သိလို၍ စစ်တမ်းရှာဖွေရန် အမိန့်ထုတ်သော အနောက်ဘက်လွန်မင်း တရားကြီး၏ အမိန့်တော်ကို အစွဲပြု၍ဖြစ်ပေါ်လာသောစစ်တမ်း၊ အမှာတမ်း၊ အမိန့်တော်စသည်တို့၏ ညွန်ပေါင်းသည် ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြ၏။
ဇမ္ဗူဒီပဥဆောင်းကျမ်း တွင် ဘိုးတော်ဘုရား၏ ၁၁၄၅ ခုစစ်တမ်းများ၌ ဖော်ပြသော အကြောင်းအရာ တစုံတစ်ခုမျှ မတွေ့ရသည်ကိုထောက်သော်၊ ထိုကျမ်းကို ၁၁၄၅ ခုမတိင်းမီ ပြုစုစီရင်သည်ဟု ယူဆအပ်၏။
၉၆၃ ခုစစ်တမ်းတစ်ခုတွင် ရန်ကုန်မြို့ကိုတွေ့ရာ၊ ယင်းစစ်တမ်း ကို နောက်ထပ်တည်းဖြတ်ကြောင်း သိရ၏။
သို့ရာတွင် အကြောင်းအရာအားလုံးကို ခြုံ၍ကြည့်မူ၊ ဇမ္ဗူဒီပဥဆောင်းကျမ်း ၌ ဖော်ပြသောအုပ်ချုပ်ပုံစနစ်သည် အင်းဝကို ပဲခူးကမအောင် မြင်မီ မြန်မာမင်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်ဖြစ်ကြောင်း သိသာ၏။
ဤကျမ်းသည် စစ်တမ်းတို့ကိုသာ စုဆောင်းထားသည် မဟုတ်၊ အခြားအကြောင်းအရာများကိုလည်း ဖော်ပြသည်။
'အမိန့်တော်ရှိသည်။
အရပ်ရပ်ရှမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်၊ တရုတ် ပြည် မြို့စားစော်ဘွားဝန်ကြီး ဝန်ထောက် အခွန်ဝန် စာရေးကြီး ဝင်းမှူး၊ ဆင်မှူးအမှုထမ်းဗိုလ်မှူး၊ တပ်မှူးစစ်ကဲနားခံ တပ်စာ ရေးအကြီး အကြပ်အကွပ်အကဲတို့'ဟု အစချီသော ၇၂၉ခုထုတ် သည့် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏ အမိန့်တော်သည် အထူးမှတ်သား ဖွယ်ကောင်း၏။
ဘုရင်မင်းမြတ်၏ လွှတ်တော်အမှုထမ်းများ သည် ပြော့ကြီးမှူး၊ စမြောင်မှူး၊ သာရကာအမှူး၊ နားထောက်၊ နားခံ စသည်တို့ဖြစ်ကြောင်း သိရ၏။
'ရှမ်းပြည် ယွန်းပြည် တလိုင်းပြည်မှစ၍ အရှေ့ကိုလား သော် သံတံတား၊ အနောက်ကိုလားသော် ပင်လယ်နား။
တောင် ကိုလားသော် ယိုးဒယား။
မြောကိုလားသော် ရေပေါ်ငါ့နားကြီး။
အက္ကပတ်ကသည်းတို့နေရာ လူပေါင်းတို့ကို ရတနာပူရရွှေမြို့ ကြီး ရွှေxD;pိုက်ရာ အစိုးရတော်မူသော သီရိသုဓမ္မရာဇာမဟာ ဓိပတိ အမည်တော်ရှိသော ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်'ဟု အစချီသော ၉၉၉ ခုထုတ်သည့် သာလွန်မင်းတရားကြီး၏ အမိန့်တော်သည်လည်း မှတ်ဖွယ်ကောင်း၏။
ကလန် သံပျင် မြေတိုင် မြေထိန်းအစရှိသည်တို့ကို ဖော်ပြ၏။
အဝမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၉၉၉ ခုတွင် နန္ဒသူရ ကူး ယူ၍ ရှင်းလင်းသည့် စောရဟန်းမင်းကြီး လှူတော်မူသော ပေါက္ကံမြစည်းခုံဘုရားသမိုင်း ကျောက်စာကိုလည်း ဇမ္ဗူဒီပဥ ဆောင်းကျမ်းတွင် ဖတ်ရသည်။
(ဦးဖေမောင်တင်)မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ကျမ်း။
မဟာဝင်၊ အာဒိကပ္ပကမ္ဘာဦးကျမ်း အစရှိသော မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ၊ ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ ကမ္ဘာလောကသည် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဖြစ်သည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသည် မြင့်မိုရ်တောင်၏ တောင်ဘက် မျက်နှာတွင်ရှိသော ကျွန်းကြီးဖြစ်သည်။
ပါဠိဘာသာအားဖြင့် "ဇမ္ဗူဒီပ"ဟု ခေါ်သည်။
ယင်းကို မြန်မာမှုပြုသော် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဖြစ်၏။
မြင့်မိုရ်တောင်ကို ဗဟိုပြု၍ အရှေ့ဘက်တွင် ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၊ အနောက်ဘက်တွင် အပရဂေါယာနကျွန်း၊ တောင်ဘက်တွင် ဇမ္ဗူဒီပကျွန်း၊ မြောက်ဘက်တွင် ဥတ္တရကုရုကျွန်း ဟူ၍ ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းနှင့် အရံကျွန်းငယ် ၂ဝဝဝ ရှိသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသားတို့သည် အခြားကျွန်းများသို့ မသွားရောက်နိုင်သကဲ့သို့၊ အခြားကျွန်းသားတို့သည်လည်း ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသို့ မလာရောက်နိုင်ပေ။
ဘုရား၊ ရဟန္တာနှင့် စကြဝတေးမင်းတို့သာလျှင် ကြွသွားနိုင်သည် ဟု ဆို၏။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း၏ ပမာဏမှာ အရှေ့မျက်နှာပြင်သည် ယူဇနာနှစ်ထောင်၊ အနောက်မျက်နှာအပြင်သည် ယူဇနာနှစ်ထောင်၊ မြောက်မျက်နှာအပြင်လည် ယူဇနာနှစ်ထောင်၊ တောင်မျက်နှာအပြင်သည် ယူဇနာလေး ထောင်ကျယ်သည်။
ထောင့်ကြီးသုံးထောင့်၊ ထောင့်ငယ်သုံးထောင့်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ လှည်းဦး၌ ခင်းအပ်သော ကတ်သဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ တည်သည်။
အချင်း အားဖြင့် ယူဇနာတစ်သောင်း၊ အဝန်းအားဖြင့် ယူဇနာသုံးသောင်း ရှိသည်ဟု လောကပဉာတ္တိကျမ်း၊ ဆဂတိဒီပနီကျမ်းတို့တွင် လာသည်။
တစ်ယူဇနာလျှင် ၈မိုင်ခန့်ရှိသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းနှင့် အရံကျွန်းငယ် ၅ဝဝ တို့တွင် နေကြ သော ကျွန်းသားတို့၏ သက်တမ်းမှာ မတည်မမြဲချေ။
ရံခါလည်း အသင်္ချေရှည်သည်။
ရံခါလည်း ဆယ်နှစ်သာရှည်သည်။
ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်းသားတို့၏ သက်တမ်းမှာ အနှစ်ခုနစ်ရာ အမြဲရှည်၏။
အပရဂေါယာနကျွန်းသားတို့၏ သက်တမ်းမှာ အနှစ်ငါးရာအမြဲ ရှည်၏။
ဥတ္တရကုရုကျွန်းသားတို့၏ သက်တမ်းမှာ အနှစ်တစ်ထောင်အမြဲရှည်၏။
ဤသို့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ အဋ္ဌကထာတွင် ဆိုလေသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသားတို့၏ မျက်နှာမှာ ကျွန်း၏ပုံကိုလိုက်၍ သုံးထောင့်သဏ္ဌာန်ရှိသည်ဟု ဆိုကြ၏။
အခြားကျွန်းသားတို့၏ မျက်နှာမှာလည်း ထိုအတူပင် ကျွန်းပုံကိုလိုက်၍ အသီးသီးရှိကြသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသားတို့၏ အဆင်းသဏ္ဌာန်သည် အထူး ထူးအပြားပြားရှိကုန်၏။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းတွင် ဟောပြောဆုံးမမည့် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာသာဝက စသော သူတော်သူမြတ်တို့ ရံခါရှိတတ်သောကြောင့် ဤကျွန်းသူကျွန်းသားတို့သည် သုဂတိနတ်ရွာမှသည် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတိုင်အောင် လားရန် အခွင့်အခါရှိကြကုန်သည်။
အခြားကျွန်းကြီး ၃ ကျွန်းတွင်မူ ဟောပြောဆုံးမမည့်သူ မရှိသဖြင့် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အကြောင်းသာများသည်။
ထို့ကြောင့် ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတွင် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ကူးရာဆိပ်ကမ်းနှင့် တူသောကြောင့် ဘုရားအစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့သည် အထူးချီးမွှမ်းတော်မူကုန်သည်။
၎င်းကိုရည်ရွယ်၍ ရှင်မဟာသီလဝံသပုဂ္ဂိုလ်ကျော်က တံတားဦးတည်မော်ကွန်းတွင်၊ "မိုးနတ်သိကြား၊ မြောက်ကျွန်းသားလည်း၊ တရားကုသိုလ်၊ နှိုင်း၍ဆိုမူ၊ မတူကြဘဲ၊ ရာဆကဲ၍၊ ဖြစ်ခဲစွာမှု၊ ဧဟိပြု၏၊ ဘိက္ခုသံဃာ၊ အရိယာသမိုက်၊ ရှင်တော်ရိုက်လျှင်၊ ဤ၌သီးခြား၊ တည်ထွန်းပွား၏၊ ဦးဖျားပေါပေါ၊ ဖိုလ်မဂ်ဇောဟု၊ သင်္ဘောဗိမာန်၊ သည်ကခံမှ၊ နိဗ္ဗာန်တူရူ၊ ကူးမှတ်မူသား၊ ဇမ္ဗူ့လကျာ်၊ တို့ကျွန်းသာလျှင်၊ ဆိပ်ညာတဖြောင့် တန်းတန်းတည်း" ဟူ၍ စပ်ဆိုထားလေသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဦးတွင် ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ရှိသည်။
ထိုဇမ္ဗူ့သပြေပင်မှ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေကိုရရှိသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းနှင့်တကွသော ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်တို့၏ ဗဟိုပြုရာ မြင့်မိုရ်တောင်တွင် ရောင်ခြည် ၄ ပါးရှိ၏။
အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် ငွေအတိပြီး၏။
အနောက်ဘက်ပိုင်းသည် ဥဿဖယားအတိ ပြီး၏။
တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ပတ္တမြားညိုအတိပြီး၏။
မြောက်ပိုင်းသည် ရွှေအတိပြီး၏။
ဤသို့ သာရတ္ထဒီပနီဋီကာတွင်ဆို၏။
ထိုရတနာတို့၏ အရောင်သည် မျက်နှာမူရာ ကျွန်းကြီးကျွန်း ငယ်တို့သို့ ထွန်းပလွှမ်းမိုးနေလေသည်။
ထို့ကြောင့် အမြဲစိမ်းလန်းစိုပြည်နေသည်ဟု ဆိုသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းနှင့် တကွသော ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်တို့ကို အုပ်စိုးသောမင်းကို စကြဝတေးမင်း ဟု ခေါ်သည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းတွင် အချင်းယဇနာ ၃ဝဝဝ၊ အဝန်းယူဇနာ ၉ဝဝဝ၊ အမြင့်ယူဇနာ ၅ဝဝ ခန့်ရှိသော ဟိမဝန္တာတောင်နှင့် ၈၄ဝဝဝ မျှသော တောင်ငယ်တောင်ထွတ်တို့ရှိ၏။
အချင်းယူဇနာ ၅ဝ ခန့်၊ အဝန်း ယူဇနာ ၁၅ဝ ခန့်ရှိသော အနောတတ္တအိုင်၊ ဆဒ္ဒန္တအိုင်၊ ကုဏာလအိုင်၊ အန္ဒာကိနီအိုင်၊ သီဟပ္ပပါတအိုင်၊ ကဏ္ဏမုဏ္ဍအိုင်၊ ရထကာရအိုင် ဟူ၍ အိုင်ကြီး ၇ အိုင်တို့ရှိ၏။
အနောတတ္တအိုင်ကိုရံလျက်၊ သုဒဿနတောင်၊ စိတ္တကူဋတောင်၊ ကာဠကူဋတောင်၊ ဂန္ဓမာဒနတောင်၊ ကေလာသတောင်ဟူ၍ တောင် ၅ လုံးရှိသည်။
အနောတတ္တအိုင်၌ ပြွန်လေးသွယ်ရှိ၍ တောင်ဘက်ပြွန်မှ ဂင်္ဂါ၊ ယမုနာ၊ အစီရဝတီ၊ မဟီ၊ သရဘူဟူသော မြစ်ကြီး ၅-စင်းတို့ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟုဆိုသည်။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းတွင် မြို့သစ်ပေါင်း ပထမအကြိမ် ၆၃ဝဝဝ၊ ဒုတိယအကြိမ် ၆၃ဝဝဝ၊ တတိယအကြိမ် ၆၃ဝဝဝ ပေါ်ထွန်းခဲ့၍၊ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးလက်ထက်တိုင်သော်၊ မြို့သစ် ရှစ်သောင်းလေးထောင် တိုးပွားသည်ဟု ဆို၏။
သင်္ဘောဆိပ် ကိုးဆယ့်ခြောက်သိန်း၊ ရတနာတည်ရာ ငါးဆယ့်ခြောက်ဌာန၊ ကျေးရွာခရိုင် ကိုးဆယ့်ကိုးသိန်းရှိသည် ဟု ဆိုလေသည်။
ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေသည် ဇမ္ဗူ့သပြေသီးမှ ဖြစ်သော ရွှေဖြစ်သည်ဟု ကျမ်းဂန်တို့တွင်ဆို၏။
ယင်းကို ဇမ္ဗူနဒရွှေဟု ပြသည်။
လူတို့ သုံးဆောင်ကြသော ရွှေမှာ အဘိဓာန်ဋီကာ၊ အင်္ဂုတ္တိုရ် စသည့်ကျမ်းတို့ အလိုအားဖြင့် အမျိုးမျိုးအပြားပြား ရှိကြရာ၊ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေသည် အကောင်းဆုံး ရွှေတစ်မျိုးဖြစ်၏။
ဤကိုရည်လျက်၊ ဦးတိုးက ရာမရကန်တွင် 'ရွှေနာရနီ၊ သိင်္ဂီနိက္ခ၊ ဟေမစာရု၊ ဝေလုရိယာ၊ နာလာမုတ္တာ၊ အဉ္စနာနှင့် နာရကာ၊ နာရဝေါ၊ သီးသန့်၍ပြောလွန်းလျှင်၊ ကြောမစင်းတန်၊ ကြောစင်းပြန်မည်ကြောင့်၊ ဝေဖန်ခြားနား၊ ခေါင်းစဉ်လို့သွား ရော့မည်။
နဂါးရင်းမြစ်၊ မြေကဖြစ်နှင့်၊ ရွှေနှစ်ဇော်ဂျီ၊ နင်းခွက် ကျစီခဲ့သည်။
လောဟီတွင်းစံ၊ နီဖလံကို၊ ဟန်တမ်းခွန်ထူ၊ ပြိုင်ရည်တူသော်လည်း၊ ရွှေဇမ္ဗူရာဇ်၊ ပင်ကြီးဖြစ်ကို၊ ဦးသစ် ရောင်မှိုင်း၊ ရွှေမြင်တိုင်းတို့၊ မင်းတိုင်မှာဆုံရမည်ဖြစ်သည်'ဟူ၍ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေကို ချီးကျူး ဖွဲ့ဆိုထားသည်။
သာရတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌ ကထာ၊ တိကနိပါတ်၊ အင်္ဂုတ္တရဋီကာကြီးနှင့် အဘိဓာန်တို့အလို အရ ဇမ္ဗူဒီပါ တောင်ကျွန်းဦးတွင်သာပေါက်သော ဇမ္ဗူ့သပြေ ပင်တွင် ဆင်ပြောင်ကြီး ပမာဏ၊ အိုးစရည်းကြီးပမာဏရှိကုန် သော အသီးတို့ရှိ၏။
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း သပြေသီးတို့ မှည့်၍ကျရာအရပ်၌ ရွှေအညွန့်၊ ရွှေပင်တို့သည် ပေါက်ကုန်သည်ဟုဆိုသည်။
ဤကိုရည်၍ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ၏ ဘူရိဒတ်ဇာတ်ပေါင်းပျို့၌ 'ဤမှတဆန်း၊ ငါတို့ကျွန်း၌၊ မြင့်သွန်းယူဇနာ၊ တရာမျှလောက်၊ ဖြူဖြူရောက်သား၊ ပင် အောက်သပြေ၊ အသီးကြွေသော်၊ ရွှေတိဖြစ်ရှောင်း'ဟူ၍ စပ်ဆို ထားသည်။
ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေမှာ မီးနှင့်တူသောအရောင်ရှိသည်ဟု အဘိဓာန် ဋီကာပါဌ်၌ ဆို၏။
ထိုကြောင့် ရွှန်းပတောက် ပြောင်သော အဆင်းအရောင်မျိုးကို ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေရောင်ဖြင့် ဥပမာတင်စား ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။
'နာလိမုတ္တ၊ မည်ထုတ်စသည်၊ ကမ္ဘာ့ ကျက်သရေ၊ ဆယ်ပါးရွှေ'ဟူ၍ ဘုံခဏ်းပျို့၌ စပ်ဆိုထားသည်။
သို့သော် ရွှေအကောင်းအညံ့အလိုက် ၁၂ မျိုးခွဲထား၍၊ ဇမ္ဗူရာဇ် ရွှေစင်အရည်မှီအောင် သာမန်ရွှေကို အဆင့်ဆင့်လှော်လျှင် ဖြစ် နိုင်ကြောင်း ရာဇောဝါဒကျမ်း၊ သမန္တစက္ခုဒီပနီကျမ်းတို့တွင် ဤသို့ဖော်ပြထား၏။
'နီဖလံရွှေ ၈ဝ ကျပ်ကို ၆ဝ ကျပ်တင်အောင်လှော်သော်၊ နာရဏီရွှေဖြစ်၏။
နာရဏီရွှေကို ၄၅ ကျပ် တင်အောင်လှော် သော်၊ နာရဝေါရွှေဖြစ်၏။
နာရဝေါရွှေကို ၃၃ ကျပ် ၇ မူး ၃ ပဲ ၂ ရွေးတင်အောင် လှော် သော်၊ နာလိကာရွှေဖြစ်၏။
ယင်း နာလိကာရွှေကို ၂၅ ကျပ် ၃ မူး ၂ ရွေးတင်အောင်လှော်သော်၊ နာလိမုတ္တာ ရွှေဖြစ်၏။
ထိုရွှေကို ၁၉ ကျပ် ၂ ရွေး ၂ ဆန် တင်အောင်လှော်သော်၊ အဉ္စနီရွှေဖြစ်၏။
ထိုရွှေကို ၁၄ ကျပ် ၂ မူး ၁ ပဲ ၂ နှမ်းတင်အောင်လှော်သော်၊ အဉ္စနီမုတ္တာရွှေဖြစ်၏။
ထိုရွှေကို ၁ဝ ကျပ်သား ၁၆ မူး ၁ပဲ ၄ ရွေး တဆန် တနှမ်း ၃ မုန်ညင်း ၂ သန်းခေါင်းတင်အောင်လှော်မှ အဇတဝနီရွှေဖြစ် ၏။
ထိုရွှေကို ၈ ကျပ် ၁ ရွေး ၃ နှမ်း ၂ မုန်ညင်း ၁ သန်း ခေါင်း ၃ ကညစ်ချေးတင်အောင်လှော်မှ ဇာတရူပရွှေဖြစ်၏။
ထိုရွှေကို ၆ ကျပ် ၃ ဆန် ၃ နှမ်း ၄ သန်းခေါင်း ၄ ကညစ် ချေး တင်အောင်လှော်မှ ဥရဏီတာရွှေဖြစ်၏။
ယင်းကို ၄ ကျပ် ၂ မတ် ၂ ဆန် ၃ နှမ်း ၁ မုန်ညင်း ၆ သန်းခေါင်း ၂ ကညစ်ချေး တင်အောင်လှော်မှ သင်္ဂီနိက္ခ ရွှေဖြစ်သည်။
ယင်း ရွှေကို ၃ ကျပ် ၃ မူး ၁ ပဲ ၄ ရွေး ၂ ဆန် ၂ နှမ်း ၃ သန်း ကောင်း ၂ ကညစ်ချေး တင်အောင်လှော်မှ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေဖြစ်လေ သည်။
'မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဆောင်းပါးတိုများ။
ဇွိုင်ဒါဇေး ဇွိုင်ဒါဇေးသည် ဟော်လန်နိုင်ငံမြောက်ဘက်ရှိ ပင်လယ် ကမ်းစပ်မြေနိမ့်ဒေသဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက ထိုဒေသမှာ အိုင် ထွန်း၍နေပြီးလျှင် ရွံ့နွံထူထပ်သော မြေရိုင်းမျှသာဖြစ်သည်။
'ဇွိုင်ဒါဇေး'မှာ ဒပ်ချစကားဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်ပင်လယ်ဟု အနက်ရ၏။
ဇွိုင်ဒါဇေးတည်ရာဒေသကို ခရစ် ၁၁ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၃ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ ဒီရေတိုက်စားသဖြင့်၊ ယင်းဒေသသည် ပင်လယ်ကွေ့ကြီးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားလေသည်။
ထို ပင်လယ်ကွေ့ကြီးသည် တောင်နှင့် မြောက်သို့ အလျားလိုက် တည်ရှိသည်။
အလျားမှာ ၈၅ မိုင်ရှိ၍၊ အနံမှာ ၄၅ မိုင်ရှိ သည်။
ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း များစွာသောနေရာတို့တွင် ၃ ပေ မျှသာနက်၍၊ အနက်ဆုံးနေရာ၌ ၁၉ ပေမျှရှိလေသည်။
ထိုကြောင့် ဟော်လန်အစိုးရသည် ပင်လယ်ရေကိုထုတ်ပစ် ပြီးလျှင် လယ်ယာမြေကွက်များပြုလုပ်ရန် ၁၂ ရာစုနှစ်ခန့်ကပင် ကြံစည်စိတ်ကူးခဲ့၏။
သို့ရာတွင် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လုပ် ငန်းကို စတင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ရှေးဦးစွာ ထိုချိုင့်ဝှမ်းမြေနိမ့်ကို အကန့်ကြီး ၄ ကန့်ကန့်ပြီးနောက်၊ တာတမံများဆည်ကာရေ များကို ထုတ်ပစ်လေသည်။
ယခုအခါ ရေကာတာကြီးများသည် ဇွိုင်ဒါဇေးမြေနိမ့်ကို မြောက်ပင်လယ်မှ ပိုင်းခြား၍ထားသည်။