kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ပုဂ္ဂလိကဘဝ အယ်လိခ်ပရော့ဗ် သည် လက်ထပ်ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် Yusuf အမည်ရှိ သားတစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။
သူ၏အားလပ်ချိန်များကို ကမ္ဘာအနှံ့ခရီးသွားလာခြင်းနှင့် မိတ်ဆွေ၊ မိသားစုများနှင့်အတူနေကာ ကုန်လွန်စေသည်။
အပိုဆောင်းကြည့်ရှုစရာ Alekperov’s profile from Forbes.com Category:သန်းကြွယ်သူဌေးများ ကဏ္ဍ:၁၉၅၀ မွေးဖွားသူများ။
ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံ ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဘယ်လ်ဂျီယံ ဘုရင့်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
အနောက်ဥရောပရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်၍ ဘယ်လ်ဂျီယမ် ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဖီးလစ်ပ် ဘုရင် ဖြစ်သည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသောတိုင်းပြည်များထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ၊ နေတိုး နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများစွာတို့အတွက် ဌာနချုပ်ရုံးများ တည်ရှိရာ တိုင်းပြည်လည်းဖြစ်သည်။
ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၃၀၅၂၈ ကျယ်ဝန်းပြီး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀.၈သန်းခန့်ရှိသည်။
ဂျာမန်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လက်တင်ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုနှစ်ရပ်ကြားရှိနိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် ဘယ်လ်ဂျီယံသားတို့တွင် ဘာသာစကားမျိုးစုံ ပြောဆိုကြသည်။
အဓိကအားဖြင့် ဒတ်ခ်ျစကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုး နှင့် ပြင်သစ်စကားပြော ဝါလွန်း လူမျိုး တို့ဖြစ်ပြီး ဂျာမန်စကားပြောများလည်း အနည်းငယ်ရှိသေးသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယံ၏ အကြီးဆုံးဒေသကြီးများမှာ ဒတ်ခ်ျစကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုးများနေထိုင်ရာ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ ဖလန်းဒါးစ်နယ် နှင့် ပြင်သစ်စကားပြော ဝါလွန်းလူမျိုးများနေထိုင်ရာ နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ဝါလိုနီးယားနယ် တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြို့တော်ဖြစ်သော ဘရပ်ဆဲလ်တွင် ပြင်သစ်စကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုးက အများစုဖြစ်သည်။
ဂျာမန်စကားပြော လူနည်းစုကမူ ဝါလိုနီးယားနယ်၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယမ်၏ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုကြောင့် နိုင်ငံရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုပဋိပက္ခများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အုပ်ချုပ်ပုံများမှာ အနည်းငယ်မျှ ရှုပ်ထွေး‌နေသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ဂယ်လီယာ ဘယ်လ်ဂျီကာ ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။
ရောမအင်ပါယာခေတ်က မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျသော ဘယ်လ်ဂျေးလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဂေါလ်နယ် ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းသို့ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဘယ်လ်ဂျေးလူမျိုးဟူသည်မှာ ဆဲ့လ်ထ် လူမျိုးနှင့် ဂျာမန်အနွယ် လူမျိုးများ သွေးနှောရာမှ ပေါက်ပွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်းအရ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံနှင့် လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ အစရှိသည့် (၃)နိုင်ငံကို နိုင်ငံကျ ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
အလယ်ခေတ်အကုန်မှ ၁၇ရာစုနှစ်အတောအတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးစည်ကားရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၆ရာစုနှစ်မှ ၁၈၃၀ ဘယ်လ်ဂျီယမ်တော်လှန်ရေး ကာလအထိ ယင်းဒေသတွင် ဥရာပမှ အင်အားကြီးနိုင်ငံတို့၏ စစ်မက်ဖြစ်ပွားရာ စစ်တလင်းပြင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
သမိုင်း ၁၈၃၀ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီ ၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဘုရင့်နိုင်ငံအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်တွင် စက်မှုတော်လှန်ရေးကို တက်ကြွစွာဆင်နွှဲခဲ့သည်။
၂၀ရာစုခေတ်တွင် အာဖရိကတွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကိုလိုနီနယ်များ အများအပြားပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။
၂၀ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှု မတူခြင်းနှင့် ဖလန်းဒါးစ်နယ်၏ စီးပွားရေး မညီမျှခြင်းတို့ကြောင့် ဖလင်းမစ်ရှ် နှင့် Francophones (ပြင်သစ်စကား​​ပြော) တို့ကြား လူမျိုးရေးပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။
ယင်းပဋိပက္ခများမှာ ယခုချိန်ထိ ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ယခင်က စည်းလုံးညီညွတ်ခဲ့သော ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကို ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် တည်ဆောက်ရန် အခက်အခဲများရှိနေစေသည်။
ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဘယ်လ်ဂျီယမ်သည် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် ဂုဏ်ပိုတက်လာခဲ့သည်။
၁၉၇၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၃ ခုနှစ်အကြားတွင် ဖက်ဒရယ်တည်ဆောက်ပုံစနစ်အသစ်သို့ ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ တည်ထောင်သူနိုင်ငံများထဲမှ တစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။
ပထဝီ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံသည် နယ်သာလန်၊ ဂျာမနီ၊ လူဇင်ဘတ်နှင့် ပြင်သစ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းဖြစ်သည်။
မြို့တော် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့သည် ဥရောပသမဂ္ဂ စသောနိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများစွာ၏ ရုံးချုပ်ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၁၁ သန်းကျော်ရှိပြီး၊ ပြင်သစ်၊ ဒတ်ချ်၊ ဂျာမန် ဘာသာများကို သုံးစွဲသည်။
ယူရိုငွေကြေးကို အသုံးပြုသည်။
ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာမဲ့ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သူ ၇ ရာခိုင် ရှိသည်။
အစိုးရ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံသည် ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
လူမျိုးစုများ၊ ဒေသများ ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ပြည်ထောင်စုဖြစ်သည်။
ဖက်ဒရယ်အဆင့်မှာ နိုင်ငံတကာရေး၊ ကာကွယ်ရေး စသည့် အရေးကြီးကိစ္စကို အုပ်စိုးပြီး အုပ်စုများ၊ ဒေသများသည် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ခွဲဝေကျင့်သုံးထားသောအာဏာကို စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆောင်ရွက်သည်။
ဤအဆိုပါ အုပ်စုနှင့်ဒေသများသည် ရပ်တည်ချက်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။
ပထမရပ်တည်ချက်သည် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပေါ်တွင် အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ထားတော ဒတ်ချ်ဘာသာစကားပြောကြသော ဖလီမစ်ရှ် အုပ်စု၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားပြောကြသော ဝါလူးန် အုပ်စုနှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားပြောကြသော အုပ်စုဟူ၍ အုပ်စုသုံးစုခွဲခြား သတ်မှတ်သည်။
ဒုတိယရပ်တည်ချက်သည် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် ပထဝီဒေသအားဖြင့် ဖလန်းဒါး၊ ဝါလူးနီယားနှင့် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တော် ဒေသုံးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရှိပါသည်။
ဘုရင်စနစ်အောက်ရှိသော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် ဝန်ကြီးချုပ်အပါအဝင် မျှတစွာ ခွဲဝေထားသည်။
ဆုံးဖြတ်ချက် များကို ဖီးလစ်ပ် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အမည်ကိုသုံး၍ စီရင်ချက် ချမှတ်ပါသည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ ပါလီမန်အတွက်လည်း ဘယ်လ်ဂျီယမ်မှ ကိုယ်စားလှယ် ၂၁ ဦး ပါဝင်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
မြန်မာ့ရုပ်ရှင် လောက တွင် တစ်ခေတ်တစ်ချိန်က ထင်ရှားကျော်ကြား လူကြိုက်များခဲ့သော ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဦးမြင့်အောင်ကို ပဲခူးတိုင်း၊ ကဝမြို့နယ် သက္ကလရွာတွင် ဖခင် ဦးကျောက်ခွေး၊ မိခင် ဒေါ်အေးနှစ်တို့က ၁၉၃၁ ခုနှစ်၌ မွေးဖွားသည်။
ဦးမြင့်အောင်သည် အသက် ၂ဝ အရွယ်ခန့်ကပင် အေဝမ်းဖလင်နှင့် ဆက်သွယ်မှုရရှိခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင် ပညာများကို သင်ကြားဆည်းပူးခွင့်ကြုံခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဦးမြင့်အောင်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ လေထဲကဖူးစာ ရုပ်ရှင်ကားတွင် ပထမဆုံး စတင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။
အဆိုပါဇာတ်ကားကို ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန်ကရိုက် ကူးခဲ့ပြီး မြင့်အောင်နှင့်အတူ ရွှေညာမောင်၊ မြင့်မြင့်ခင်၊ မေဆန်း၊ မေရီမြတို့ သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။
လေထဲကဖူးစာ ဇာတ်ကားကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၃၁ ရက်နေ့၌ ရွိုင်ရွယ်ရုံတွင် ပြသခဲ့ရာ ထိုခေတ်က ဝင်ငွေစံချိန် ၅၄၆၄၂ ကျပ်ရရှိသည်အထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ ဦးမြင့်အောင်သည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရိုက်ကူးခဲ့ရပြီး ရုပ်ရှင်လောကတွင် မြင့်အောင်ခေတ်ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ဦးမြင့်အောင်သည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများတွင် အနုပညာမြောက်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်သူဖြစ်သည်။
မန္တလေးရုပ်ရှင်အတွက် ဒါရိုက်တာမျိုးအောင်ရိုက်ကူးခဲ့သည့် မြပန်းဝတ်ရည်ဇာတ်ကားတွင် ချစ်သူ မေသစ်နှင့် မရည်ရွယ်ဘဲ ကွဲသွားသဖြင့် မြင့်အောင်၏ ကြေကွဲဟန်များ၊ မနှစ်သက်သူ နွဲ့နွဲ့အေးနှင့် ပေါင်းသင်းနေရသဖြင့် မြင့်အောင်၏ အလိုမကျဟန်များ၊ ကြေကွဲမှုနှင့်အလိုမကျမှုတို့ဖိစီးမှုကြောင့် မြင့်အောင်၏ ဆို့နစ်စွာခံစားရဟန်များသည် ရုပ်ရှင်ကြည့်ပရိသတ်၏ ရင်ထဲတွင် စွဲငြိစေခဲ့သည်။
ဆရာဦးသုခ ရိုက်ကူးခဲ့သော မိုးလုံးပတ်လည် ဇာတ်ကားတွင် ယခင်ဇာတ်ကားများ၌ ကြော့ကြော့ မော့မော့နုနုလှလှ သရုပ်ဆောင်လေ့ရှိသော ဦးမြင့်အောင်သည် ယခင်ဇာတ်ကားများနှင့်မတူ အသွင်ပြောင်း၍ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဦးကျောက်လုံး၏ ဇနီး တင်တင်မူ အလှကျော့ကွင်း အတွင်းသက် ဆင်းမိရင်းမှ အချစ်ကြီး၍ အမျက်ကြီးကာ တင်တင်မူကို သတ်ခဲ့မိသည့် ရုပ်ရှင်မင်းသား မောင်မောင်လတ် အဖြစ်အရဲစွန့်၍ လူကြမ်းမင်းသား ဆန်ဆန် သရုပ်ဆောင်ပြခဲ့သည်။
ဦးမြင့်အောင်သည် ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း၊ မြတ်လေး၊ ဝင်းဦး၊ ညွန့်ဝင်း စသော ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ ထိုးဖောက်နေရာယူလာချိန်၌ ရုပ်ရှင် ပိတ်ကားပေါ်မှ အတန်ကြာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်နှင့်ကင်းကွာစဉ် ကာလအတွင်း ဦးမြင့်အောင်သည် ကာယဗလလေ့ကျင့်ခြင်း၊ သိုင်း၊ ဗန်တို၊ ဗန်ရှည်စသော အားကစားများ သင်ကြားခြင်းတို့ ပြုလုပ်ပြီး မြနန္ဒာရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာဦးတင်ယုရိုက်ကူးသည့် ညောင်ရမ်းညီနောင် ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကသို့ တစ်ကျော့ပြန် ဝင်ရောက်ကာအောင်မြင်မှုကို ရယူခဲ့သည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ဦးမြင့်အောင်သည် ရုပ်ရှင်မင်းသားအဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် အောင်မြင်မှုကိုရယူကာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ခုနှစ်အထိရုပ်ရှင်ကားများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်။
ဦးမြင့်အောင်သည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်၌ မြင့်အောင် ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူကာ မောင့်ရူပါဇာတ်ကားကို ကိုယ်တိုင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
မြင့်အောင်သည် ပထမဆုံး ဆေးရောင်စုံမြန်မာရုပ်ရှင်ကားတွင် လည်း ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်။
ထိုကားမှာ ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ ရွှေဘော်ရိုက်ကူးသည့် ချစ်ခဲ့တာအမှန်ပါပဲ ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ ရုံတင်ခဲ့သည်။
ထိုဇာတ်ကားတွင် ကြည်ကြည်ဌေး၊ ဖိုးပါကြီး တို့နှင့်အတူ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဦးမြင့်အောင်သည် သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီဆုကို ကိုယ်တိုင် မဆွတ်ခူးနိုင်စေကာမူ ၎င်းပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားများမှာ ထူးချွန်ဆုများ ရရှိခဲ့ကြသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်၌ အေဝမ်းဖလင် မှ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန်နှင့် မောင်ဝေဇင်တို့ ရိုက်ကူးပြီး မြင့်အောင်၊ ဝေဇင်၊ မေမြတို့ပါဝင်သော မြဟေဝန် ဇာတ်ကားမှာ တတိယ ရုပ်ရှင် ကားဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်၌ အေဝမ်းဖလင်မှ ဒါရိုက်တာ မောင်ဝေဇင်၏ ချစ်မမဇာတ်ကားဖြင့် မေလွင်က လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၌ ကမ္ဘောဇရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာမောင် မောင်စိုး၏ ချစ်ညီမဇာတ်ကားဖြင့် မြင့်မြင့်ခင်ကလည်းကောင်း၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဒါရိုက်တာ ဦးမြမောင်၏ မေတ္တာရွှေရည် ဇာတ်ကားဖြင့် မေသစ် ကလည်းကောင်း အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီး ဇာတ်ဆောင်ဆုများ ဆွတ်ခူးကြရာ သုံးကားစလုံးတွင် ဦးမြင့်အောင်သည် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
မင်းသားကြီးဦးမြင့်အောင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားများအနက် ဇာတ်လမ်းပမာ ရုပ်ရှင်ကားမှာ လူကြိုက်များသည်။
အဆိုပါဇာတ်ကားသည် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ကာလကို နောက်ခံထား၍ ကျေးလက်ပြည်သူတို့၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကို သရုပ်ဖော်တင်ပြထားသည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဦးမြင့်အောင် နောက်ဆုံးပါဝင် ရိုက်ကူးသွားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှာ ဒါရိုက်တာ အောင်မြင့်မြတ် ရိုက်ကူးသော မွှေးဆိုသောမိန်းကလေး ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
ထိုဇာတ်ကားတွင် ရဲအောင်၊ နွဲ့နွဲ့စန်း၊ ထွန်းထွန်းနိုင်နှင့် သမီးဖြစ်သူ မို့မို့မြင့်အောင် တို့နှင့်အတူ နောက်ဆုံးပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဦးမြင့်အောင်သည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း (၆၂) ကားကျော်ခန့်ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ အချို့ကိုဖော်ပြရသော် လေထဲကဖူးစာ၊ မြဟေဝန်၊ နတ်ပန်းမဉ္ဇူ၊ ချစ်မမ၊ချစ်ညီမ၊ တွေးရခက်ကြီး၊ နှောင်းသစ္စာ၊ ချစ်စေတနာ၊ လောကဓံပန်းချီ၊ မိန်းမကျော့ကွင်း၊ နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ၊ မောင့်ရူပါ၊ မြတ်ပန်းဝတ်ရည် စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဦးမြင့်အောင်သည် ၁၉၉၆-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၈) ရက်နေ့၌ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဇနီးဒေါ်သန်းရင်နှင့် သားသမီး ငါးဦး၊ မြေးငါးဦး ကျန်ရစ်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၇) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ Category:၁၉၃၁ မွေးဖွားသူများ Category:၁၉၉၆ ကွယ်လွန်သူများ။
Schematic cross section of a pressurized caisson ကေဆွန် မြစ်ကူးချောင်းကူး တံတားကြီးများကို ဆောက် လုပ်ရာ၌ တံတား အုတ်တိုင်ကျောက်တိုင်ကြီးများကို ရေပြင် အောက်မြေကြီးထဲသို့ အတော်နက်အောင်စိုက်၍ ဆောက်လုပ် ထားရလေသည်။
ယင်းသို့ ရေပြင်အောက်ရှိ မြေကြီးထဲတွင် အုတ်မြစ်ချ၍ တိုင်စိုက်ထူရန်မှာ လွယ်ကူသောအလုပ် မဟုတ် ပေ။
အလုပ်သမားများသည် ရေအောက်မြေကြီးထဲတွင် အုတ်မြစ် ချ၍ တိုင်စိုက်ထူနိုင်အောင် ကေဆွန်ခေါ် ရေလုံ သေတ္တာများ သို့မဟုတ် ပြွန်ခေါင်းများ ထိုးချပြီးသော် ထိုပြွန် ခေါင်းထဲ တွင်ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်မှ ဖြစ်နိုင်ပေသည်။
ရှေးအခါက ရေထဲ၌တိုင်စိုက်လိုသည့်အခါတွင် သစ်သား မြေစေးတို့ဖြင့် ရေကာရိုင်ပတ် ပြုလုပ်၍ ရေထုတ်ပြီးမှ တိုင် စိုက်ထူလေ့ရှိသည်။
ယခုအခါတွင်လည်း ထိုနည်းအတိုင်း လိုက်နာနေကြပေသေးသည်။
သို့သော် ရေနက်လျှင် သာမန်ရေ ကာရိုင်ပတ်ဖြင့် တိုင်စိုက်ထူရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ကေဆွန် ခေါ် ပြွန်ခေါင်းများကို အသုံးပြုရလေသည်။
ထိုသို့အသုံးပြုသော ကေဆွန်များမှာ အများအားဖြင့် လေ အားသုံးကေဆွန်များ ဖြစ်သည်။
အလုပ်သမားများ ဆင်း၍ အလုပ်လုပ်နေသော အောက်ဆုံးအဖျားပိုင်းသည် အောက်ပိတ် မရှိဘဲ သဲထဲရွှံ့ထဲသို့ ထိုးစိုက်စူးဝင်နိုင်ရန်အတွက် ချွန်ထက်ရ ၏။
ဤသို့ဖြင့် ကေဆွန်ကို တဖြည်းဖြည်း မြေမာ သို့မဟုတ် အောက်ခံကျောက်ပျဉ်ထိအောင် ထိုးစိုက်နိုင်သည်။
ကေဆွန် အတွင်းရှိ မြေများ သဲများစသည်တို့ကို တူးခြစ်ပြီးသော် ကွန် ကရစ် လောင်းထည့်ပေးခြင်းဖြင့် တန်တားတိုင်ကြီးများကို အုတ်မြစ်ချ စိုက်ထူနိုင်ခဲ့လေသည်။
သို့သော် ဤသို့ရေအောက်မြေထဲတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ရသည် မှာ လွယ်ကူသည်မဟုတ်ပေ။
ကေဆွန်၏အောက်ဆုံးအကန့်တွင် အလုပ်သမားများမြေကြီးကို တူးခြစ်ထုတ်ပစ်နေဆဲမှာပင် ထို အကန့်အထက်ရှိအပိုင်းတွင် ကွန်ကရစ်လောင်းထည့်ပေးရသည်။
ဤသို့ဖြင့် ကေဆွန်သည် ပို၍ လေးလံလာသည့်အလျောက် မြေကြီးထဲသို့ပို၍စူးဝင်လေသည်။
ကွန်ကရစ်ထုကိုဖေါက်၍ ပြွန် ကြီးတစ်ခု တပ်ဆင်ထားရာ ထိုပြွန်တစ်လျှောက်တွင် အလုပ် သမားများဆင်းတက်ရန်အပြင် ပစ္စည်းကရိယာများကို ချပေး ပြန်တင်ရန်နှင့် မြေများသယ်ယူရန်အတွက် လမ်းပေါက်နှစ်သွယ် ရှိလေသည်။
အလုပ်လုပ်နေသောအကန့်ထဲတွင် လေဖိအား တသမတ် တည်း ရှိနေအောင် ပြုပေးခြင်းဖြင့် ရွှံ့နှင့်ရေများ အတွင်းသို့ စိမ့်မဝင်နိုင်ပေ။
အလုပ်သမားများ တက်ဆင်းနေစဉ်နှင့်၊ ပစ္စည်း ကရိယာများနှင့် မြေကြီးများကို ချပေးသယ်တင်နေစဉ်အခါ များတွင် လေဖိအားတသမတ်တည်းရှိအောင် လမ်းပေါက်များ အတွင်း၌ အံဖုံးတံခါးများ အထက်အောက်တပ်ဆင်ထားသော လေဖိအား ညှိခန်းများထားရှိ၏။
အလုပ်သမား တစ်ယောက် ယောက် အောက်သို့ ဆင်းမည့်အခါ အောက်အံဖုံးတံခါးကို ပိတ်၍ အထက် တံခါးကိုဖွင့်ပေးသည်။
ထိုသူ လေဖိအားညှိခန်း အတွင်းသို့ရောက်လျှင် အထက်တံခါးကိုပိတ်လိုက်ပြီးသော် လေဖိအားညှိခန်း အတွင်းရှိ လေဖိအားကို အောက်အလုပ်လုပ် နေရာအကန့်ရှိ လေဖိအားနှင့် တူညီအောင်တိုးပေးရ၏။
ထိုနောက် အောက်တံခါးကိုဖွင့်ကာ အလုပ်သမားကို အလုပ် လုပ်နေရာ အကန့်သို့ ချပေးသည်။
အလုပ်သမားတစ်ယောက်ယောက် အပေါ်သို့တက်မည့်အခါ အထက်ပါနည်းကို ပြောင်းပြန်ပြုလုပ်ပေးလေသည်။
သို့သော် အထက်သို့တက်ရာ၌ လေဖိအားညှိခန်းအတွင်းသို့ လူရောက် လျှင် လေဖိအားကို အထူးဖြည်းညှင်းသက်သာစွာ လျှော့ပေး ရ၏။
ရုတ်ခြည်းလျှော့ပေးလျှင် သွေးကြောများအတွင်းရှိ သွေး ထဲ၌ လေဖိအားကြောင့် ပျော်ဝင်နေသောလေသည် ပလုံစီထ တတ်ပြီးသော်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် နာကျင်ကိုက်ခဲ၍ ကြောက်စရာ ကောင်းသော ကေဆွန် ခေါ် ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည်။
ထိန်လင်း အမည်ဖြင့် အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များ ကို ဆိုလိုနိုင်ပါသည်။
ထိန်လင်း - ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် (၁၉၂၆-၂၀၀၄) ထိန်လင်း - အောင်ဆန်းဆုကြည်၏ အငယ်ဆုံးသား (၁၉၇၇ မွေးဖွား) ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး) - ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် (၂၀၂၃ - လက်ရှိ) ကဏ္ဍ:သံတူကြောင်းကွဲ။
အာမန်စီရို အော်တီဂါ ဂျော်နာ ၏ နာမည်တွင် စပိန် နာမည်ပေး ဓလေ့ထုံးစံကို အသုံးပြုထားပြီး၊ Ortega မှာ ပထမ (သို့) ဖခင်ဘက်က မိသားစုနာမည်ဖြစ်ပြီး Gaona မှာ ဒုတိယ (သို့) မိခင်ဘက်က မိသားစုနာမည် ဖြစ်သည်။
အာမန်စီရို အော်တီဂါ ဂျော်နာ အား ၁၉၃၆ခု မတ် လ ၂၈ တွင် စပိန်နိုင်ငံ လီယွန်၊ ဘက်စ်ဒွန်ဂို ဒီ အာဘက်စ် (Busdongo de Arbas, León) မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊၎င်းသည် စပိန် ဖက်ရှင်လောက၏ စွန့်ဦးတီထွင်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဖေး (Forbes) မဂ္ဂဇင်း၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံ၏ အချမ်းသာဆုံး၊ ဥရောပတိုက်တွင် ဒုတိယ အချမ်းသာဆုံး နှင့် ကမ္ဘာ့တွင် ၉ ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။
သူသည် အင်ဒီတက်စ် အုပ်စု (Inditex Group) ကို ဇနီးဟောင်းဖြစ်သူ Rosalía Mera နှင့် အတူတွဲ၍ ထူထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းအုပ်စု၏ ဥက္ကဋ္ဌ လည်း ဖြစ်သည်။
ယခုလက်ရှိတွင် ဒုတိယဇနီးနှင့် အတူ A Coruña (Corunna) မြို့လယ်ရှိ မထင်မရှား တိုက်ခန်းတစ်ခုတွင် သိုသို သိပ်သိပ် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
အော်တီကာ Ortega သည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် A Coruña မြို့သို့ ဖခင်ဖြစ်သူ မီးရထားဝန်ထမ်း၏ အလုပ်ကြောင့် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
Galicia ဒေသရှိ A Coruña မြို့ပေါ်မှ အမျိုးမျိုးသော ရှပ်အင်္ကျီအရောင်းဆိုင်များတွင် တောက်တိုမယ်ရ အလုပ်များဖြင့် စတင်လုပ်ကိုင်နေရင်း မှ သူ၏အစွမ်းအစများကို ၁၉၇၂ တွင် Confecciones Goa တံဆိပ်ဖြင့် ရေချိုးခန်းသုံးဝတ်ရုံများထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်း ကို စတင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၅ တွင် Zara အမည်ရှိ အလွန်တရာ ရေပန်းစားသော ဖက်ရှင်ဆိုင်ခွဲများ ဖြစ်လာမည့် ပထမဆုံး ဖက်ရှင်စတိုးကို ဖွင့် လှစ်ခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းပေါင်း တစ်သောင်းလေးထောင်ကျော် ရှိပြီး၊ Zara, Massimo Dutti, Oysho, Zara Home, Kiddy's Class, Tempe, Stradivarius, Pull and Bear/Often and Bershka စသည့် အမှတ်တံဆိပ်များ ပါဝင်သော Inditex group (Industrias de Diseño Textil Sociedad Anónima) ၏ ရှယ်ယာ ၅၉.၂၉ % ကို ပိုင်ဆိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။
Ortega သည် အလွန်လျှို့ဝှက်စွာ နေလေ့ရှိပြီး Inditex ၏ Website တွင် တင်ထားသော ဓာတ်ပုံတစ်ပုံ မှ လွဲ၍ ထင်ရှားသော သူ၏ ဓာတ်ပုံများ မရှိပေ။
သူသည် လည်စည်း ဝတ်ဆင်ရန် ငြင်းပယ်လေ့ရှိပြီး၊ ဂျင်းအပြာနှင့် တီရှပ်များကိုသာ ကြိုက်နှစ်သက်လေ့ရှိသည်။
Company ၏ ထုတ်လုပ်မှု ၏ အပိုင်း နှင့် ဒီဇိုင်း နည်းစနစ်ပိုင်း တို့တွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ကွပ်ကဲလေ့ရှိသည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ် အစုရှယ်ယာဈေးကွက်အတွက် သူ၏ Company ကို သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေစေရန် လှုံ့ဆော်သည့် အနေဖြင့် ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူ ရှေ့သို့ ထွက်လာခဲ့ရာ စပိန်နိုင်ငံ၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ သတင်းများတွင် ခေါင်းစီးသတင်းအဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။
သို့သော်လည်း Interview တစ်ခုကိုပင် လက်မခံခဲ့ဘဲ Amancio Ortega; DE CERO A ZARA (From Zero to Zara) ကဲ့သို့သော စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခြင်းတို့ကို သူ၏ အတွင်းရေးမှူးကသာ ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:စပိန် ဘီလျံနာများ။
ဘလိဇ်နိုင်ငံ (အင်္ဂလိပ်လို=Belize၊ ယခင်အခေါ်=ဘီလစ်ဇ်) သည် ယခင်က ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်စ် (British Honduras) ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်။
ဗဟိုအမေရိက၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင်တည်ရှိသည်။
လူမျိုးစုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံနှင့် ဘာသာစကားပေါင်းစုံရှိသည်။
ဘလိဇ်ဘာသာစကား နှင့် စပိန်ဘာသာစကားတို့ကို ပြောဆိုကြသော်လည်း တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။
ဗဟိုအမေရိကတွင် အင်္ဂလိပ်စာကို ရုံးသုံးအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသော တစ်ခုတည်းသော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်နှင့်အနောက်ဘက်တွင် ဂွာတီမာလာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကရစ်ဘီယံပင်လယ် တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။
၈,၈၆၇ စတုရန်းမိုင် (၂၂၉၆၀စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၃၃၃,၂၀၀ ခန့်ရှိသည်။
ဗဟိုအမေရိကနိုင်ငံများထဲတွင် လူနေသိပ်သည်းမှုအနည်းဆုံးတိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
အမေရိကတိုင်းပြည်အားလုံးထဲတွင်တွင် ဂိုင်ယားနားနိုင်ငံနှင့် ဆူရီနမ်နိုင်ငံတို့နောက်မှ တတိယမြောက် လူနေသိပ်သည်းမှု အနည်းဆုံး တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
လူဦးရေတိုးပွားနှုန်းမှာ ၂၀၀၈ခုနှစ်ခန့်မှန်းစာရင်းအရ ၂.၂၁% ရှိသည်။
အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားနှုန်း အများဆုံးတိုင်ပြည်ဖြစ်သည်။
ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများပေါများခြင်းနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာမျိုးကွဲများ ပေါများခြင်းကြောင့် Mesoamerican Biological Corridor အဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်က အမွေအနှစ်များကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုအရလည်း ဒေသတွင်းတွင် တစ်မူထူးခြားသောတိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
ကရစ်ဘီယံဒေသ၏ အနောက်ပိုင်းဖြစ်သောကြောင့်လည်း ကရစ်ဘီယံဒေသတွင်းရှိ အခြားနိုင်ငံများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများလည်း ရောယှက်နေသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ဘလိဇ်သည် ကရစ်ဘီယံနှင့် လက်တင်အမေရိကယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်စပ်ပေါင်းကူးပေးရာ ဗဟိုအမေရိက နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဘလိဇ်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:မြောက်အာဖရိကန် နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဗဟိုအမေရိကရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ယခင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီများ။
ဘီနင်နိုင်ငံ (Benin)( , ; ), တရားဝင်အားဖြင့် ဘီနင် သမ္မတနိုင်ငံ () (ယခင်က ဒါဟိုမေး သမ္မတနိုင်ငံဟု သိရှိထားခဲ့) အနောက်အာဖရိကတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုသည်။
အနောက်ဘက်တွင် တိုဂိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘာကီးနားဖားဆိုနှင့်နိုင်ဂျား တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။
နိုင်ငံ၏တောင်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ထိစပ်နေပြီး လူနေထူထပ်သည်။
ဘီနင်နိုင်ငံ၏မြို့တော်မှာ ပိုတိုနိုဗို (Porto-Novo) ဖြစ်သော်လည်း အစိုးရအဖွဲ့ရုံးထိုင်ရာသည် အကြီးဆုံးမြို့တော်ဖြစ်သော ကိုတိုနို(Cotonou) မြို့ ဖြစ်သည်။
ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း (၁၁၀,၀၀၀) (စတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၄၂,၀၀၀) ရှိပြီး လူဦးရေမှာ ၉.၀၅သန်းရှိသည်။
ဘီနင်သည် အပူပိုင်း၊ ဆာဟာရတစ်ပိုင်း နိုင်ငံဖြစ်သည်။
အဓိကစီးပွားရေးမှာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
"Food and Agriculture Organization of the United Nations" . United Nations, June 29th, 2010 ဘီနင်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
ဒေသခံဘာသာစကားများဖြစ်သော ဖွန် (Fon language) စကားနှင့် ယိုရူဘာ (Yoruba) စကားတို့မှာ အပြောများသည်။
ကိုးကွယ်ရာလူဦးရေအများဆုံးဘာသာမှာ ရိုမန်ကက်သလစ် (Roman Catholicism) ဖြစ်သည်။
မူဆလင်၊ ဗိုဒွန် (Vodun) နှင့် ပရိုတက်စတင့် (Protestants) များလည်း ရှိကြသည်။
ဘီနင်သည် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၊ အာဖရိကသမဂ္ဂ၊ အစ္စလမ်ကွန်ဖရင့်အဖွဲ့ (rganisation of the Islamic Conference) တောင်အတ္တလန္တိတ်ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဇုန် (South Atlantic Peace and Cooperation Zone) ဆာဟာရတိုင်းပြည်များအဖွဲ့ (Community of Sahel-Saharan States)၊ အာဖရိကရေနံထုတ်လုပ်သူများအဖွဲ့ (African Petroleum Producers Association) နှင့် နိုင်ဂျားမြစ်ဝကျွန်းပေါ်အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (Niger Basin Authority) တို့တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။
"Benin - International Cooperation". Nation Encyclopedia, June 29th, 2010 ၁၇ရာစုနှစ်မှ ၁၉ရာစုနှစ်အထိ ဘီနင်နိုင်ငံကို ဒါဟိုမေဘုရင့်နိုင်ငံက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
၁၇ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဖြတ် ကျွန်ကုန်ကူးရေး လမ်းကြောင်း သင့်နေသောကြောင့် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရာဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၈၉၂တွင် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေးကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း ဩဇာကျဆင်းလာသည်။
ပြင်သစ်က သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး ပြင်သစ်ပိုင်ဒါဟိုမေ (French Dahomey) ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၆၀တွင် ပြင်သစ်ထံမှ လုံးဝလွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ၁၂နှစ်အကြာအထိ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂မှ ၁၉၉၀အထိ မာ့ခ်စ်-လီနင်ဝါဒီ (Marxist-Leninist) ဟုအမည်ခံသော အာဏာရှင်အုပ်ချုပ်သည့် ဘီနင်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (People's Republic of Benin) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုကာလအတွင်းစီးပွားရေး ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့သည်။
၁၉၉၁တွင် ဘီနင်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပါတီစုံစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
ဝေါဟာရရင်းမြစ် ကိုးကား * Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ။
ဘူတန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဘူတန်ဘုရင့်နိုင်ငံ (Kingdom of Bhutan) ဖြစ်သည်။
ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသော တောင်အာရှ ဒေသ ရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ ငယ်လေး တစ်ခုဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
အနောက်ဘက်ရှိ နီပေါနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံပိုင် ဆစ်ကင်းပြည်နယ်ကခြားထားသည်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့်မူ အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်က ခြားထားသည်။
၁၇ရာစုနှစ်အစောပိုင်းကာလအထိ စစ်ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံငယ်လေးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။
ထို့နောက် တိဘက်လားမားနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် Shabdrung Ngawang Namgyal က တိုင်းပြည်ကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။
တိဘက်တွင် ဘာသာရေးနှိပ်ကွပ်မှု ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ပြီး ဘူတန်လူမျိုးအဖြစ်နေထိုင်ခဲ့သည်။
၂၀ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဘူတန်သည် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေးရလာသောအခါ အိန္ဒိယပြည်၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက် ကျရောက်ခဲ့ပြန်သည်။
၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် Business Week မဂ္ဂဇင်းမှ လေ့လာစစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့ချက်များအရ ဘူတန်နိုင်ငံအား အာရှနိုင်ငံများထဲတွင် အပျော်ရွှင်ဆုံးတိုင်းပြည်၊ ကမ္ဘာ့အဋ္ဌမမြောက် အပျော်ရွှင်ဆုံးတိုင်းပြည်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဘူတန်နိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်မှာ တောင်ပိုင်းတွင် သမပိုင်း (subtropics) လွင်ပြင် ဖြစ်ပြီး မြောက်ပိုင်းတွင် မီတာ (၇၀၀၀)ကျော်မြင့်သော ထင်းရှူးတော (Sub-alpine) ဟိမဝန္တာကုန်းမြင့်ပိုင်းဒေသ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်ကိုးကွယ်ရာဘာသာကို ဝဇီရာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ (Vajrayana Buddhism) အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
လူဦးရေ ၆၉၁,၁၄၁ ဦးရှိပြီး အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည်။
ဟိန္ဒူဘာသာဝင်အနည်းငယ်ရှိပြီး မြို့တော်မှာ သင်ဖူ (Thimphu) ဖြစ်သည်။
ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဘုရင်စနစ်ဖြင့်အုပ်စိုးလာခဲ့သော ဘူတန်နိုင်ငံသည် ၂၀၀၈ခုနှစ် မတ်လတွင် ပထမဦးဆုံးသော ဒီမိုကရေစီရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၊ တောင်အာရှနိုင်ငံများပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအသင်း (South Asian Association for Regional Cooperation - SAARC) တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
(၁၆)ကြိမ်မြောက် SAARC ကွန်ဖရင့်ကို ၂၀၁၀၊ ဧပြီလတွင် ဘူတန်နိုင်ငံ၌ လက်ခံကျင်းပပေးခဲ့သည်။
ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၃၈၈၁၆ (စတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၁၄၉၈၇) ရှိသည်။
ဟိဝမန္တာ တောင်တန်း၏ အရှေ့တောင် တောင်စောင်းတွင်တွင် တည်ရှိသော ဘူတန်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သည့် နိုင်ငံကလေး တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက် တွင် တိဗက်ပြည်ရှိ၍ အရှေ့အနောက်နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် အာသံ၊ ဆစ်ကင်နှင့် ဘင်္ဂလားပြည်နယ်များ အသီးအသီးတည်ရှိ သည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၆ ဒီဂရီ နှင့် ၂၈ ဒီဂရီ ကြားနှင့် အရှေ့ လောင်ဂျီတွဒ် ၈၉ ဒီဂရီ နှင့် ၉၂ ဒီဂရီ ကြားတွင် တည်ရှိလေသည်။
ဘူတန်နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၈ဝဝဝ ကျော်ကျော်ခန့်ရှိ၍ တနင်္သာရီတိုင်း၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှိပြီးလျှင် ရခိုင်ပြည်နယ်သာသာ ကျယ်ဝန်းသည်။
အရှေ့မှ အနောက်သို့မိုင် ၁၉ဝ ရှည်၍ တောင်နှင့် မြောက်မိုင် ၉ဝ ကျယ်သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ဘူတန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေသည် ၃ဝဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
ဘူတန်နိုင်ငံသည် အများအားဖြင့် တောင်ထူထပ်သော ဒေသဖြစ်သည်။
ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များ ဖြစ်သော မားနတ်စသည့် မြစ်ကလေးများသည် ဘူတန်နိုင်ငံကို တောင်မှ မြောက်သို့ဖြတ် ၍ စီးဆင်းလေသည်။
ဘူတန်နိုင်ငံသည် ကျဉ်းသော်လည်း ဘူတန်နိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နေရာနှင် တစ်နေရာ မတူပေ။
တစ်နေရာ နှင့် တစ်နေရာ ခရီးမကွာလှမ်းသော်လည်း တည်ရာဒေသအနိမ့် အမြင့် ကွာလှသဖြင့် ဘူတန်နိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် ထိုသို့ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ မတူခြင်းဖြစ်သည်။
မိုးရေချိန်သည် တစ်နှစ်လျှင် လက်မ ၂ဝဝ မှ ၃ဝဝ အထိရွာသည်။
တောင် များသည် သစ်တောများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိ၍၊ အနိမ့် ပိုင်းများတွင် ပိုင်းထင်းရှူးပင်၊ ဝက်သစ်ချပင်၊ သင်းဝင်ပင် စသည့် အပင်များ ပေါက်ပြီးလျှင် အမြင့်ပိုင်းတွင် ကွန်နီဖာ ထင်းရှူးပင်များပေါက် သည်။
ဘူတန်နိုင်ငံတွင် မြေပြန့်ဒေသ ဟူ၍ အလွန်နည်းသဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အနည်းငယ် သာ လုပ်ကိုင် နိုင်ကြသည်။
တောင်ခါးပန်းများတွင် လှေကား ထစ်ကွင်းများ ပြုလုပ်၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးနိုင်က အကျိုးရှိမည် ဖြစ်သော်လည်း အကုန်အကျခံ၍ မပြုပြင်နိုင်ကြသဖြင့် ကြီးပွား တိုးတက်မှု မရှိချေ။
အဓိက စိုက်ပျိုးကြသော ကောက်ပဲသီးနှံ များမှာ စပါး၊ ဂျုံ၊ ပြောင်းဖူ၊ နှံစားပြောင်း၊ ရှရီမန်ဂျုံတို့ဖြစ် သည်။
ဘူတန်နိုင်ငံသူ နိုင်ငံသားတို့သည် အများအားဖြင့် ဘူတီးယား လူမျိုးများဖြစ်၍ တောင်ပိုင်းတွင် နီပေါ လူမျိုး အနည်းငယ် နေထိုင်သည်။
ဘူတီးယား လူမျိုးများသည် အပင်ပန်းခံနိုင်၍ လုံ့လဝီရိယ ရှိကြသည်။
လယ်ယာစိုက် ပျိုးရေး အပြင်၊ နွားမြင်းမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်။
ကိုးကွယ်သော အယူဝါဒမှာ လာမာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ဖြစ်သည်။
လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၂ဝဝ ကျော်က ဘူတန်နိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်သော တေးဖပ်လူမျိုးတို့ကို တိဗက် လူမျိုးတစ်စုက တိုက်ခိုက်ကာ ဘူတန်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက် ထားခဲ့ကြသည်။
ဘူတန်နိုင်ငံသည် ထိုအခါက များစွာ ကျယ်ဝန်းပြီးလျှင် ယခုဒါဂျီလင်မြို့တည်ရာ ဒေသတစ်ဝိုက်နှင့် တောင်ဘက်ရှိ လွင်ပြင်များ၊ အိန္ဒိယသွား တောင်ကြားလမ်းများ ကိုပင် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။
၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ဘူတန်နယ်စပ်အထိ နယ်ချဲ့လာသည်။
ထိုအခါ ဘူတန်နိုင်ငံပိုင် ဒါဂျီလင်မြို့ဒေသတစ်လွှားနှင့် တောင်ကြား လမ်းများကို အလိုရှိသောကြောင့် ဗြိတိသျှ တို့သည် ဘူတန်ဘုရင်များနှင့် ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံရန် ကြိုးစားသည်။
သို့ရာတွင် ဘူတန်နိုင်ငံ က ဆက်ဆံရန် ငြင်းဆိုသောကြောင့် ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က အလိုရှိသော လွင်ပြင်များနှင့် တောင်ကြားလမ်း များကို အဓမ္မသိမ်းယူရာမှအစ ဘူတန်နှင့် ဗြိတိသျှတို့စစ်ဖြစ် သည်။
၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြေငြိမ်းသောအခါ ဘူတန်နိုင်ငံ က ဒါဂျီလင်နှင့် တောင်ကြားလမ်းများကို လက်လွတ်ရ၍ ဗြိတိသျှအစိုးရက ဘူတန်နိုင်ငံအား ထောက်ပံ့ကြေး အဖြစ် တစ်နှစ်လျှင် အိန္ဒိယငွေ ၅ဝဝဝဝ ပေးခဲ့သည်။
၁၉၁ဝ ခုနှစ် တွင် ဘူတန်နိုင်ငံ၏ ပြည်ပရေးရာများကို ဗြိတိသျှအစိုးရအား လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့် ပေးလိုက်ရပြန်သည်။
ပြည်တွင်းရေးရာ များကိုကား ဗြိတိသျှတို့လုံးဝမစွက်ဘက်ချေ။
နှစ်စဉ်ငွေ ထောက်ပံ့ကြေးကိုလည်း အိန္ဒိယငွေ ၁ဝဝဝဝဝ အထိ တိုးမြှင့် လိုက်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းကမူ ထောက်ပံ့ကြေး အဖြစ် အိန္ဒိယငွေ ၂ဝဝဝဝဝ ပေးသည်။