kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဦးရှင်ကလေးသည် စတုရင်္ဂဗလ၏ လောကနီတိကျမ်းကို မှီး၍ လောကနီတိပျို့ကို ပြုစုကြောင်းကိုလည်း နေမျိုး မင်းထင်ကျော်ခေါင်၊ ဘွဲ့တန်ဆောင်နှင့်၊ ဂုဏ်ရောင်ဝှန်းစေ၊ လွှတ်ကွန်းနေလျက်၊ သပြေဆံကျင်၊ ဥကင်ဖွင့်ကာ၊ ဒူးနေရာက၊ ရွှေဇာဘဲရံ၊ တင့်စံရွှေဗောင်း၊ကိုးပွင့်ဆောင်းလျက်၊ ရောင်ဖောင်း ချက်ချက်၊ ရွှေကွမ်းခွက်နှင့်၊ ဆောင်ရွက်စုံလင်၊ မင်းပွဲဝင်သည်၊ ဦးရှင်ကလေး၊ မှာတော်ရေးဟု၊ နီးဝေးကျေညာ၊ အကြင်ငါသည်၊ 'ဝိဇယာပုရ'၊ ပြည်ပင်းယ၌၊ နာမတွင်မှု၊ 'စတုရင်္ဂဗလ'၊တတ်လှ ကျမ်းဂန်၊ အမတ်မွန်လျှင်၊ မှတ်ရန် ပြည့်လျှမ်း၊ ထိုထိုကျမ်းမှ၊ မှီငြမ်းရရ၊ ထုတ်ဖော်ပြသား၊ 'လောကနီတိ'၊ အမည်ရှိသည့်၊ ပါဠိဘာသာ၊ ဤသည့်စာကို၊ ပညာသုတ၊ ရှာကုန်ကြသည့်၊ များစွာဟူဟူ၊ ရှင်နှင့်လူတို့၊ လွယ်ကူဆောင်ရန်၊ လင်္ကာဖန်၍ -- စသည်ဖြင့် ဖော်ပြထားရာ မိမိရရှိသော အဆောင်အရွက် တို့ကိုပါ ထည့်သွင်းပြဆိုထားလေသည်။
'လောကနီတိ'ပျို့မှ ဆုံးမချက်၊ ညွှန်ကြားပြသချက်များ သည် ယနေ့တိုင်အောင် ခေတ်မီလျက် ရှိနေသေး၍ ထိုပျို့ကို ကျောင်းသုံးအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း၍လည်းကောင်း၊ ထိုပျို့မှ ကောက် နုတ်ချက်များကို မြန်မာစာပေတို့၌ ဖော်ပြ၍လည်းကောင်း အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။
အမှာတော်ရေးမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခုနှစ်အတွင်း 'ရာဇဝံသင်္ကုရ'မည်သော ရာဇဝင်ညွန့်ကို ရေး သားပြုစုခဲ့၍ 'သုတမဉ္ဇူဆုံးမစာ'ကို ၁၂၄၆ ခုနှစ်အတွင်း၌ စီရင်ရေးသားခဲ့ သည်။
ဦးရှင်ကလေး ရေးသားပြုစုခဲ့သော အခြားစာပေကျမ်းဂန် တို့မှာ အဒ္ဓစန္ဒာသတ်ပုံ၊ အဓိရောဂစာ ပုံပြင်တို့ ဖြစ်ကြလေ သည်။
တတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး၊ သီပေါမင်းတရားပါ တော်မူ၍ ထီးသုန်းစည်ပျောက် ဖြစ်ရသော ခေတ်တွင် ဦးရှင် ကလေးသည် မိမိ၏ဇာတိရပ်ရွာသို့ ပြန်ပြီးလျှင် အေးအေး ငြိမ်ငြိမ် နေထိုင်ခဲ့သည်။
ဦးရှင်ကလေးနှင့် ဒေါ်မယ်တို့တွင် မောင်မောင်ခေါ် သားတစ်ယောက်နှင့် မမကြီးခေါ် သမီး တစ်ယောက်သာ ရှိခဲ့သည်။
သားဖြစ်သူသည် အိမ်ထောင်မပြုဘဲ လွှထောင်အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ရင်း တံတားဦးမြို့တွင် ကွယ်လွန် သည်။
ထိုအခါ ဦးရှင်ကလေးသည် သားဖြစ်သူ၏ လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ရန် တံတားဦးမြို့ တရုတ်တန်းရပ်ကွက်သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် တံတားဦးမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာဆိုတော်များ။
thumb|ရှင်မုတ္ထီးဘုရား ရှင်မတ္ထီး ဘုရားသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်မြို့မှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့သွား မော်တော်ကားလမ်းမတွင်ရှိသော ရှင်မုတ္ထီးရွာတွင် တည်ရှိသည်။
မြောလေးမြော၊ ရှင်ကိုးရှင်တွင် တစ်ဆူ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ရှင်မုတ္ထီးရွာသည် ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်၍ ထားဝယ်မြို့မှ ခြောက်မိုင်(တစ်ဆယ် ကီလိုမီတာ)ခန့် ကွာဝေး၏။
သမိုင်းကြောင်း အေဒီ ၁၄၃၈ ခုနှစ် သက္ကရာဇ် ၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တစ်ခိုတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ အုပ်စိုးလျက်ရှိသော ဆဋ္ဌသီရိ ပရက္ကမဗာဟုမင်းသည် သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုသည့်အတိုင်း ပင်လယ်ရပ်ခြား ဒေသများ၌ သာသနာထွန်းကားစေလိုသဖြင့် ဗောဓိညောင်သားဖြင့် ဘုရားရှင်ကိုယ်စားရုပ်ပွားတော် လေးဆူကို ထုလုပ်ကာ ဖောင်လေးစင်းတွင် အသီးအသီး တင်ဆောင်၍ ပင်လယ်သို့ မျှောလေသည်။
ဆင်းတုတော် အသီးအသီး၏ အောက်၌ ကျောက်ပြားဝိုင်း (အလယ်တွင် အပေါက်နှင့် လှည်းဘီးဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်၏။
)ကို ပလ္လင်အဖြစ်ခံလျက် ဗောဓိတစ်ပင်စီ ကိုလည်း စိုက်လျက် ထည့်လိုက်လေသည်။
ထိုဆင်းတုတော်လေးဆူအနက် တစ်ဆူသည် ပုသိမ်မြို့ သို့လည်းကောင်း (ယခု ရွှေမုဋ္ဌောဘုရားခေါ်သည်ဟု ဆို၏။
) တစ်ဆူသည် ကျိုက်ထိုမြို့သို့လည်းကောင်း (ယခု ကျိုက်ပေါလောဘုရား ဟု ခေါ်၏။
) တစ်ဆူသည် ကျိုက္ခမီမြို့သို့လည်းကောင်း (ယခု ကျိုက္ခမီ ရေလယ်ဘုရားဟု ခေါ်၏။
) ကျန်တစ်ဆူသည် ထားဝယ်မြို့ ဒေသသို့လည်းကောင်း ရောက်ရှိလာလေသည်။
thumb|ရှင်မုတ္ထီးဘုရားသို့သွားရာနတ်လမ်း ထားဝယ်မြို့ဖက်သို့ ရောက်ရှိလာသော ဆင်းတုတော်တင် ဖောင်သည် ပထမ မြိတ်မြို့သို့ ရောက်ရှိပြီးမှတစ်ဖန် မျောထွက်လာလျက် မြောက်ဘက်ဆန်၍ ထားဝယ်မြစ်အတွင်း ဝင်လာကာ မြစ်လယ်သောင်ခုံတွင် ဆိုက်နားလေသည်။
ထိုအခါ ဝေဒီမြို့ (ယခုအခါ ထားဝယ်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ ဒေဝီရွာ)တွင် မင်းလုပ်အုပ်စိုးနေသော မင်းစောသီလ သတင်းကြားသဖြင့် ဘုရားဖောင်အား လာရောက်ပင့်ဆောင်လေရာ မရရှိချေ။
ထိုသောင်ခုံမှ တစ်ဖန် အရှေ့ဘက်ရှိ ထားဝယ်မြစ်ခွဲဖြစ်သော စော်ချောင်းသို့ ဘုရားဖောင်ဝင်သွားလျက် သေတစ်ရွာကမ်းတွင် ဆိုက်နားလေသည်။
ထိုနေရာတွင်လည်း ဘုရားဆင်းတုတော်အား မည်သူမျှ ပင့်တင်၍ မရလေ။
သေတစ်ရွာနေ သီလရှင် မယ်အေသီ (လူအမည် မန်းမွှီး)သည်သာလျှင် ညဉ့်တွင် နတ်သိကြားတို့ အိပ်မက်ပေးချက်အရ ပင့်ဆောင်မှ ကြွလိုက်ပေသည်။
ဘုရားရုပ်ပွားတော်အား ပင့်တင်သည့်အချိန်မှာ သက္ကရာဇ် ၈ဝဝ ပြည့် နှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၃ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ ဖြစ်လေသည်။
thumb|ရှင်မုတ္ထီးဘုရားမုခ်ဦး ဘုရားရုပ်ပွားတော်အား ပင့်တင်ပြီးပြီဟူသော သတင်းကိုကြားလျှင် ဒေဝီမင်းစောသီလ ကြွရောက်လာကာ ဘုရားရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်အား သိမ်တန်ဆောင်းများ ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းလေသည်။
ဗောဓိညောင်ပင်ကို ဘုရားသိမ်အနီးတွင် စိုက်ပျိုးလျက် ကျောက်ပြားဝိုင်း လှည်းဘီးကိုလည်း ညောင်ပင်အောက်တွင် အများကိုးကွယ်နိုင်ရန် ထားရှိပေသည်။
ထိုကျောက်ပြားဝိုင်းလှည်းဘီးကြီးသည် အချင်း တစ်တောင့်တစ်ထွာ၊ ထုလေးလက်မမျှ၊ အပေါက်အချင်း သုံးလက်မမျှ ရှိသည်။
ယခုအခါ ထိုရုပ်ပွားဆင်းတုတော်သည် ရှင်မုတ္ထီးဘုရားဟု ဘွဲ့မည်သညာဖြင့် တန်ခိုးထင်ပေါ် ကျော်စောပေသည်။
ရှင်မုတ္ထီး ဘုရားဟု ဘွဲ့မည် ထင်ရှားရခြင်းမှာလည်း အင်းဝ ပထမမင်းခေါင်သည် မင်းအဖြစ် မရောက်သေးမီ ဆင်းရဲသောဘဝနှင့် လှည့်လည်သွားလာနေယင်း ထားဝယ်ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့စဉ် ဆံပင်လှသော ဆံရှည်သူမတစ်ဦးနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်၊ ထိုဆံရှည်သူမတွင် သားယောက်ျားတစ်ဦး ဖွားမြင်၍ အရွယ်ရောက်လျှင် ခမည်းတော်စံရာ အင်းဝမြို့သို့ လိုက်သွားသည်။
ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း မိမိ၏သားတော် မှန်းသိ၍ သားတော်အား မင်းတရားဘွဲ့နှင့် အဆောင်အယောင်များ ပေးကာ ဇာတိဌာနေ ပြန်စေလျက် တစ်ထီးတစ်နန်း အုပ်စိုးစေသည်။
မင်းတရားသည် ထားဝယ်ဒေသရောက်လျှင် သက္ကရာဇ် ၇၇၉ ခုနှစ်၌ မုတ္တသုခမြို့ဟု မြို့နန်းသစ် တည်ထောင်စိုးစံခဲ့ဘူးသည့်နေရာကို အကြောင်းပြု၍ ရှင်မုတ္ထီးဘုရား ခေါ်ထွင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ယခု ဖူးမြင်ရသော ရှင်မုတ္ထီးဘုရားမှာ ဉာဏ်တော် တစ်တောင့်တစ်ထွာ ရှိသည်။
သို့သော်လည်း ထိုဆင်းတုတော်အောက်ရှိ ပလ္လင်အတွင်း၌ ထားဝယ်ဒေသသို့ ကြွရောက်လာသော ဆင်းတု တော်အစစ်ကို ဌာပနာထားသည်ဟုလည်း ဆိုကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ရေတွင်းကြီး ရှင်မုတ္ထီးဘုရားအနီးတွင် အဝအကျယ် ၂၅ ပေ၊ အနက် ပေ ၄၀ ကျော်ရှိ ရေတွင်းကြီး တတွင်းရှိရာ မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံးရေတွင်းဟု မှတ်ယူကြသည်။
‌ယင်းရေတွင်းသည် မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကပင် ရှိပြီး၊ ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တွင် အုတ်‌ကျောက်တို့ဖြင့် ပြုပြင်သည်။
၁၉၆၇ တွင် ထပ်မံပြုပြင်သည်။
အရူးပျောက်ဘုရား ရှင်မုတ္ထီးဘုရားအနီး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တဆူမှာ အင်းဝဘုရင် မင်းခေါင်၏ သားတော် မင်းတရား၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ဖြစ်သည်။
မင်းတရား စိတ်ဖောက်ပြန်သွားစဉ် စောပညာဆိုသူ အမျိုးသမီးက ကုသပေး၍ ရောဂါ ပျောက်ကင်းသွားသည်။
သို့ကြောင့် ၁၂ မေ ၁၄၁၈ တွင် ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကို အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တည်သည်။
ယင်းကို နောင် အရူးပျောက်ဘုရားဟု ‌ခေါ်တွင်သည်။
ရှင်မင်း၊ မိဖုရားကြီး(မြန်မာ ၁၁၄၃ လွန်) ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အမျိုးသမီး နန်းတွင်းစာဆိုတော် အမြောက်အမြား ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာ ယင်းတို့အနက် မိဖုရားကြီး ရှင်မင်းသည် အဦးအဖျား ဖြစ်လေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ပထမပိုင်းတွင် ပေါ်ထွက်ခဲ့သူ ဖြစ်၍ မိဖုရားမမြကလေး၊ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် မင်းသမီး တို့ထက် ပို၍ အလျင်ကျသည်။
ရှင်မင်းသည် အမျိုးသမီး နန်းတွင်းစာဆို ဖြစ်သည်သာမက စဉ့်ကူးမင်း၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးလည်း ဖြစ်လေသည်။
မိဖုရားကြီးရှင်မင်းသည် အင်းဝဆင်ဖြူရင် မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် နန်းတွင်းစာဆိုဖြစ်သော မြင်းစုဝန်ကြီးသမီး စန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ ရှင်ဖွားနှင့် ကျီအတွင်းဝန် နန္ဒကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ မောင်ထွန်းတို့၏ သမီး ဖြစ်သည်။
စဉ့်ကူမင်းသား နန်းတက် သော သက္ကရာဇ် ၁၁၃၈ ခုနှစ်၌ ရှင်မင်းအား မဟာရတနာ စန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ဖြင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး မြေ|ာက်တော်မူသည်။
ရှင်မင်းသည် အဖြည့်ခံ ရတု၊ လေးဆစ်ကဗျာနှင့် တေး ထပ်များကို အများအပြား ရေးသားသည်။
ရတုတွင် မိဖုရားကြီး ရှင်မင်းသည် နဝဒေးကြီး၏အာဘော်ကိုလည်း မလိုက်ဘဲ တစ်သီးတစ်ခြား ပင်ကိုနည်းဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့သည်။
သို့သော် ဆိုလို ရင်းကို တိုက်ရိုက်မဆိုဘဲ အသွယ်အဝိုက် များနေ၍ ဖွဲ့နွဲ့ပုံသည် ပြေပြစ်သင့်သလောက် မပြေပြစ်ပေ။
မိုးဖွဲ့ ရတုများတွင်မူ ရှင်မင်း၏အဖွဲ့သည် အတော်ပင် ကောင်းပေသည်။
မိန်းမသား လည်းဖြစ်၊ နန်းတွင်းသူလည်း ဖြစ်ရကား ရှင်မင်း၏ အဖွဲ့အနွဲ့ များသည် လွန်စွာ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့၍ သုတိသာပေသည်။
အထူးသဖြင့် အလွမ်းကို ပိုင်နိုင်စွာဖွဲ့ဆိုနိုင်သည်။
အသုံးအနှုန်း များသည်လည်း သိမ်မွေ့ နူးညံ့သည်။
မိုးအဖွဲ့အနွဲ့တွင် ရှင်သံခို နှင့် နတ်ရှင်နောင်တို့၏ ဖွဲ့နွဲ့ပုံကို အတုယူဟန် ရှိသော်လည်း ယင်းစာဆို တော်များ၏ အသုံးအနှုန်းကဲ့သို့ စကားလုံးနည်း နည်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ကျယ်ဝန်းနက်နဲခြင်း၊ ကျစ်လျစ်သိပ်သည်း ခြင်း မရှိချေ။
မိဖုရားကြီး ရှင်မင်းသည် တေးထပ်နှင့် လေးဆစ်ကဗျာ များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သေးသည်။
ရှင်မင်းသည် အခြား ကဗျာများထက် တေးထပ်အရေးအစပ်တွင် ပို၍ ထက်သန်ပုံ ရကာ အဖွဲ့အနွဲ့ ပို၍ ကောင်းသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဆံခွေကို ဖြန့်ကျင်းလို့၊ ပြတင်းက မယ်မျှော်၊ ရွှေလမင်း စန္ဒော်ငယ်၊ ထွက်ပေါ်လာမူနိုး၊ စောင့်စားလို့ တာရှည်သည်၊ နေခြည်မှာ ပန်းကဲ့သို့ညှိုး။
ချနေကျ မှန်စာကို၊ အခါခါ မယ်ထိုး၊ စနဲပုံ ရွှေကြက်ရိုး ရယ်က၊ အကျိုးငယ် မထင်။
ရွှေတိုင်ထူ နတ်ကိန်းက၊ တိမ်းယိမ်းလို့ မမှန်လေကျင်။
ဘယ် ကျွန်းသူ့ သခင်ရယ်၊ ထိပ်တင်ကို ချော့ပါလိမ့်၊ မေ့လျော့နေ သည့်နှယ်၊ ရှိပြန်ရတယ်။
ပူလွန်းလို့ ပြန့်ကျယ်တယ်၊ ဘုန်း ကြွယ်ကြွယ် ဘုရာ့ကြောင့်လေး အထက်ပါ တေးထပ်သည် မိဖုရားကြီး၏ အကောင်းဆုံး အမျှော်စိုက်တေးတပ် ဖြစ်သည်။
စဉ့်ကူးမင်းသည် အခြားမိဖုရား များ၊ ကိုယ်လုပ်တော်များနှင့်သာ ပျော်မွေ့နေကာ မိမိထံတော်သို့ ကြွမြန်းတော်မမူလာသဖြင့် မိမိမှာ အပူမီး ငြိတွယ်ပုံကို တေးထပ်စာကိုယ်က ထင်ရှားစွာ ပြဆိုထားလေသည်။
မိဖုရားကြီး ရှင်မင်း၏ လေးဆစ်သဖြန်များသည် အဖွဲ့အနွဲ့ အဆင့်အတန်း မမြင့်လှသော်လည်း ရှေးကျသောသည်။
မိဖုရား ကြီး ရှင်မင်းသည် ၁၁၄၃ ခုနှစ် ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) ထီးနန်းကို လုပ်ကြံ၍ အောင်မြင်ရာတွင် စဉ့်ကူမင်းနှင့်အတူ ဖျောက်ဖျက်ခြင်း ခံရလေသည်။
မင်းရွှေနှစ်အမည်ရှိ သမီးတော် တစ်ပါး ထွန်းကား၍ ခမည်းတော် မယ်တော်တို့နှင့်အတူ ဆုံးခဲ့ ရှာသည်။
မိဖုရားကြီးရှင်မင်း၏ ကုသိုလ်တော်မှာ စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ ရတနာစံလွတ် ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်၍ မင်းဘူး ဆရာတော်အား ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာဆိုတော်များ Category:မြန်မာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ။
ပန်းကန်ဖြင့်ထည့်ထားသော အုန်းနို့ အုန်းနို့ဟု မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခေါ်ဆိုသည့် အုန်းသီး၏ အဖြူရောင် အတွင်းသားမှ ညှစ်ယူရရှိသည့် အရည်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံတွင် စန်တန်ဟုလည်းကောင်း၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ပေါ ကီရီ ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
၎င်းနို့ရည်သည် အရောင်၊ အရသာရှိသည့်အပြင် အဆီပါဝင်မှုနှုန်းမြင့်မားသည့်အတွက် ဆီအဖြစ် ထုတ်ယူနိုင်သေးသည်။
ကမ္ဘာ့ဒေသအတော်များများတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် coconut milk ဟူသည့်အသုံးနှုံးကို သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော အုန်းသီးအတွင်းရှိ အုန်းရည်အဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
အထူ(အရင့်) နှင့် အပါး(အနု)ဟူ၍ အုန်းသီးအမျိုးအစားကို နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။
အုန်းသီးအရင့်ကို အုန်းနို့ပြုလုပ်ရန်အတွက် ပထမဦးစွာ အုန်းခြစ်ဖြင့် ခြစ်ယူရသည်။
ထို့နောက် အဝတ်ပါးပါးတွင် ထည့်သွင်းထုပ်ရသည်။
ထို့နောက် ရေနွေးနွေးကို စုပ်ယူနိုင်ရန်အတွက် အဝတ်ပါးပေါ်တွင် လောင်းချပြီးနောက် လက်ဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ စက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ညှစ်ယူခြင်းဖြင့် အုန်းနို့ကို ရရှိသည်။
အုန်းသီးရင့်၏ နို့ရည်ကို ကျိုချက်၍ ဆီအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ အနှစ်ကို ဆော့စ်အဖြစ်လည်းကောင်း အခြားမုန့်အချိုပွဲများနှင့် တွဲဖက်စားသုံးနိုင်သည်။
အုန်းသီးနု၏ နို့ရည်ကိုမူ စွပ်ပြုတ်များနှင့် အခြားဟင်းများ ချက်ရာတွင်အသုံးပြုသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အုန်းနို့ကို သံဗူးအတွင်း စည်သွတ်၍ ထုတ်လုပ်ရောင်းချကြသည်။
၎င်းအုန်းနို့သံဗူးများကို အုန်းသီးအနု၊ အရင့်များအားလုံးပေါင်းပြီးလျှင် ရေဖြင့် ရောသေးသည်။
ထို့နောက် အထူးစီစဉ်ကာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချကြသည်။
အုန်းနို့သည် အာယုဗ္ဗေဒ တိုင်းရင်းဆေးဝါးပညာနှင့်အတူ တွဲ၍တည်ရှိနေသည်မှာကြာလေပြီ။
ရမ်းနေကျွန်း၊ ဆော်လမွန်ကျွန်းနှင့် အခြားအိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းများတွင် အုန်းနို့ကို တဆေး၊ သကြားတို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကာ အပင်ပု၊ ချုံပုတ်များတွင်း တစ်ပတ်ခန့်သိမ်းဆည်းထားစေခြင်းဖြင့် အချဉ်ပေါက်စေသည်။
၎င်းအုန်းနို့ရမ်အရက်အကြောင်းကို သည်ဆွိတီးဝိုင်း(The Sweet Band)မှ ပေါ့ပါ ဂျိုး သီဆိုသည့် သီချင်းတွင် တွေ့ရသည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် အုန်းရည်နှင့် သကြားပေါင်းစပ်ကာ Batida de Côco ဟုခေါ်သည့် ကော့တေးတစ်မျိုးကို ပြုလုပ်ရောင်းချကြသည်။
ဆယ်မျူယယ် ဒါ ရှမ်ပလိန်သည် မြေသစ်ရေသစ် စွန့်စား ရှာဖွေသော ပြင်သစ်အမျိုးသားဦး ဖြစ်လေသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်၊ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ပြင်သစ်တို့ ကြီးစိုးနိုင်ရန် ရှန်ပလိန်သည် အထူး ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံသစ် (ကနေဒါ)၏ ဖခင် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုထိုက်ပေသည်။
ရှမ်ပလိန်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗစ္စကေး ပင်လယ်အော်ကမ်းခြေရှိ ဗရူးအတ်ဇမြို့သည် မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူ၏ဖခင်နှင့် ဦးလေးတို့သည် သင်္ဘောမာလိန်များ ဖြစ်ကြ၍ ရှမ်ပလိန်အား ရေကြောင်းအတတ်များကို သင်ကြားပေးကြသည်။
ဦးစွာ၌ ရှမ်ပလိန်သည် ပြင်သစ်မြင်းတပ်တွင် အမှုထမ်း ခဲ့သေးသည်။
သို့သော် ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ မက္ကဆီကိုနှင့် ပနားမားတို့သို့ သွားသောရေတပ်သင်္ဘောတစ်စင်းကို ဦးစီးခွင့်ရရှိ၍ ရေကြောင်းခရီးထွက်ခဲ့သည်။
ထို ခရီးသည် နှစ်နှစ်ခန့် ကြာမြင့်ခဲ့ရာ ရှမ်ပလိန်သည် မိမိ လှည့်လည် သွားလာခဲ့၍ စူးစမ်းတွေ့ရှိချက်များကို မြေပုံများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ပနားမားကျွန်းဆက် ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းဖောက်ရန် ပထမဆုံး အကြံပေးသူသည် ရှမ်ပလိန် ဖြစ်လေသည်။
ထိုနောက် လေးနှစ်အကြာ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ရှမ်ပလိန်သည် ကနေဒါပြည်ဖက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ပြန်၍ စိန်လောရင့် မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် လှည့်လည်စူးစမ်းမှုများ ပြုခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က စိန်လူစီ ရေတံခွန်အထိ ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုအခါကပင် ရှမ်ပလိန်သည် အယ်လဂွန်ကွင်း အင်ဒီးယန်း လူရိုင်းများနှင့် ရင်းနှီးခင်မင်ခဲ့လေသည်။
ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ၁၆ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရှမ်ပလိန်သည် ဆီးယားဒါမွန့် အမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့်အတူ သားမွေးလုပ်ငန်း တည်ထောင်ရန် နေရာကောင်း ရှာဖွေရေး အတွက် နယူးအင်္ဂလန်ကမ်းရိုး တစ်လျှောက် စုန်ဆင်းသွားလာခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ကော့ဒအငူ အထိ ရောက်ခဲ့၍ ယခု နိုဗာစကိုးရှားပြည်နယ်ရှိ အန္နာပို လစ်ရွိုင်ယယ်ဟု ခေါ်တွင်နေသော မြို့နေရာတွင် ပို့ရွိုင်ယ် အမည်ဖြင့် လူနေစခန်းတစ်ခု ထူထောင်ခဲ့သေးသည်။
ထိုနောက် လေးနှစ်ကြာ၍ ၁၆ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ရှမ်ပလိန်သည် ကနေဒါသို့ သွားရောက်ပြန်ကာ ကွီဗက်ကို သားမွေးလုပ်ငန်းအတွက် အချက်အချာမြို့အဖြစ် တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြေသစ် ရေသစ်စူးစမ်း ရှာဖွေရေး၏အခြေခံ စခန်းမြို့အဖြစ်လည်း ထားရှိလေသည်။
၁၆ဝ၉-ခုနှစ်တွင် ရင်းနှီးခင်မင်နေသော အယ်လဂွန်ကွင်း အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများနှင့်အတူ အီရိုကွိုင်အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများကို တိုက်ခိုက်ရန် လိုက်ပါသွားသည်။
ယင်းသို့ လိုက်ပါသွားစဉ် နောင်အခါ သူ့ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့သော ရှမ်ပလိန် ရေအိုင်ကြီးကို တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ရှမ်ပလိန်သည် ထိုစဉ်က အသစ်အဆန်းဖြစ်နေသေးသော သေနတ်လက်နက်ကို အသုံးပြုကာ အယ်လဂွန်တို့ဖက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ပေးလေရာ အီရိုကွိုင်တို့သည် ထိုသေနတ်ကို ကြောက်လန့်ပြီးလျှင် အရှုံးပေးကြရလေသည်။
ထိုကြောင့် ရှမ်ပလိန်အား အယ်လဂွန်ကွင်းတို့က ပို၍ အားထားချစ်ကြည်သလောက် အီရိုကွိုင်တို့က ရှမ်ပလိန်ကိုသာမက ပြင်သစ်တစ်မျိုးသားလုံး မုန်းတီးသွားကြသည်။
အီရိုကွိုင်တို့သည် ယင်းသည်ကို အကြောင်းပြု၍ နောင်အခါတွင် ဒပ်ချတို့အား၎င်း၊ အင်္ဂလိပ်တို့အား၎င်း အကူအညီ ပေးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။
၁၆၁ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၆၂၉ ခုနှစ်များအတွင်း ရှမ်ပလိန်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ နှစ်စဉ်ပြန်၍ ကနေဒါပြည်၏ တိုးတက်မှု အခြေအနေကို အစီရင်ခံကာ ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သူကောင်းမျိုးတို့၏ အကူအညီကို ရနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။
ကွီဗက်မြို့ရှိ သားမွေးလုပ်ငန်း အရောင်းအဝယ်ကောင်းအောင် တစ်ဖက်မှ ဆောင်ရွက်ယင်း တစ်ဖက်မှလည်း မြေသစ် ရေသစ် စူးစမ်းမှုများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ယခု မွန်ထရီးအောဟု ခေါ်တွင်သော မြို့ကို တည်ထောင်၍ ကုန်သွယ်မှု ဌာနတစ်ခုဖြစ်စေကာ မောင့်ရွိုင်ရယ်ဟု ထိုစဉ်က ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။
နောက်တစ်နှစ်တွင် ပြင်သစ်အစိုးရက ရှမ်ပလိန်အား ပြင်သစ်နိုင်ငံသစ်(ကနေဒါ)၏ ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်ထား၍ ကွီဗက်မြို့တွင် ရုံးထိုင်စေသည်။
၁၆၂၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က ကောင်းစွာ တောင့်တင်းလုံခြုံခြင်း မရှိသေးသော ကွီဗက်မြို့ကို အင်္ဂလန်သို့ အကျဉ်းသားအဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားကြသည်။
လေးနှစ်ကြာ၍ ကနေဒါကို ပြင်သစ်တို့အား ပြန်လည်ပေးအပ်သောအခါ ရှမ်ပလိန်ကိုပင် ယခင်က ရာထူးအတိုင်း ပြန်လည်ခန့်အပ်သည်။
ရှမ်းပလိန်သည် အများ၏ ချစ်ကြည်ရိုသေမှုကို ခံယူကာ ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ဆက် လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့စဉ် ၁၆၃၅ ခုနှစ် နာတာလူးပွဲတော်နေ့တွင် ကွီဗက်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ခွာရှိသော ခြေလေးချောင်းသတ္တဝါများအနက် ရှံမွားဆိတ် (Chamois) သည်လည်း တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဗိုဗီဒီးမျိုးရင်း တွင် ပါဝင်၍ တိရစ္ဆာန်ဗေဒအမည်အားဖြင့် ရူးပီးကေး ပရထရေးဂတ်ဟု ခေါ်သည်။
ထိုတိရစ္ဆာန်တို့ကို တစ်ခါတစ်ရံ ဆိတ်ဟု ခေါ်၍ တစ်ခါတစ်ရံဒရယ်ဟု ခေါ်ကြသည်။
တောင် ထူထပ်သောဒေသ၌ ကျက်စားလေ့ရှိသဖြင့် တောင်ဆိတ်တစ်မျိုး ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
စင်စစ် ယင်းတို့သည် ဆိတ်နှင့် တူသော ဒရယ်ငယ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
ရှံမွားတို့သည် ယခင်က ဥရောပတိုက် မြေပြန့်ဒေသများ၌ ကျက်စားခဲ့ကြသေးသည်။
သို့သော် နောင်အခါ တောင်ထူထပ် သော ဒေသများသို့နေရာ ပြောင်းသွားကြသည်။
ယင်းတို့ကို ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသ များ၌ တွေ့ကြရသည်။
တစ်ခါက ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အဲ့လပတောင်များ၌ အများအပြား တွေ့ကြရသည်။
သို့ရာတွင် ယခုမူ အတွေ့ရနည်းပါးသွားလေပြီ။
ယင်းတို့သည် ဆောင်းရာသီ ကျရောက်လာလျှင် တောင်ခြေသို့ဆင်း၍ အုပ်ဖွဲ့ကာ သစ်တောများအတွင်း လှည့်လည်နေထိုင်ကြပြီးလျှင် အပင်ငယ်များကို စားသောက်လေ့ရှိသည်။
ရာသီဥတုပူနွေးလာလျှင်မူ အုပ်စုခွဲ၍ တောင်ပေါ်သို့ ပြန်တက်ကြသည်။
တခါတရံ ရေခဲဖုံးနေသည့် အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်အထိ တက်ရောက် နေထိုင်ကြလေသည်။
ရှံမွားတို့သည် ဆိတ်နှင့် အရွယ်တူလောက် ရှိတတ်သည်။
အရပ်အမောင်းအားဖြင့် ပခုံးအထိ လက်မ သုံးဆယ်ခန့် မြင့် သည်။
အမွေးရောင်သည် နီညိုရောင်ဖြစ်၍ အမြီးနှင့်ဦးချိုတို့ နက်သည်။
ဆောင်းအခါတွင် အမွေးရောင်သည် အညိုရင့် ရောင်သို့ ပြောင်း၍ နွေအခါတွင် အရောင်မွဲမွဲ ဖြစ်လာသည်။
ကျောရိုးတစ်‌လျှောက် ‌အောက်ဘက်သို့ အမည်း‌ရောင်အစင်းများရှိသည်။
ဦးခေါင်းတွင် အမွေးရောင်သည် ဝါဖျော့ဖျော့ဖြစ်၍ မျက်စိ တစ်ဝိုက်၊ ပါးစပ်မှ နားရွက်အထိ အနက်ကွက် ပါရှိသည်။
ခြောက်လက်မ၊ သို့မဟုတ် ခုနစ်လက်မခန့် ရှည်၍ ချောမွတ် လုံးဝန်းသော ဦးချိုနှစ်ချောင်း ရှိသည်။
ထိုဦးချိုတို့သည် အရင်းပိုင်းတွင် ဖြောင့်၍အဖျားသို့ ရောက်လျှင် ရုတ်တရက် နောက်ပြန်ကော့သွားကာ ချိတ်သဖွယ်‌ကွေး လျက်ရှိသည်။
ယင်းတို့၏ ခွာများသည် သေးငယ်၍ ခပ်ခွက်ခွက် ဖြစ် နေသဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်သော ကျောက်ဆောင် ကျောက်ကမူ တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့၎င်း၊ အစွန်းတစ်ခုမှ တစ်ခု သို့၎င်း လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ ခုန်လွှားသွားနိုင်ကြသော အလွန် ခြေမြဲသည့် တိရစ္ဆာန်မျိုးဖြစ်သည်။
ရှံမွားတို့သည် အလွန်အကင်းပါး၍ အလွန်လူကြောက်ကြ သည်။
မျက်စိအလွန်ရှင်၍ အနံ့ခံ အလွန်ကောင်းကြသည်။
အုပ်နှင့်နေသော အခါမျိုးတွင် တစ်အုပ်တွင် အကောင်နှစ်ဆယ် သုံးဆယ်ခန့် ပါရှိတတ်၍ အစာစားနေကြစဉ် တစ်ကောင်က အစောင့်အဖြစ်ဖြင့် နေလေ့ရှိသည်။
အစောင့်သည် ရန်သူလာကြောင်း သိလျှင် ခွာကိုဆောင့်၍ လေချွန်သကဲ့သို့ အသံပြုကာ အချက်ပေးလိုက်သောအခါ ရှံမွားတစ်အုပ်လုံးသည် လျင်မြန် ပေါ့ပါးလှသော အဟုန်ဖြင့် လူမလိုက်နိုင်သော နေရာများသို့ ခုန်လွှားကွယ်ပျောက် သွားတတ်ကြလေသည်။
ယင်းသို့ အတိမ်း အရှောင် ကောင်း၍ လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ ပြေးလွှားကွယ်ပျောက် နိုင်ကြ၍၎င်း၊ တောတောင်များအကြား ခက်ခက်ခဲခဲနေရာများ၌ နေထိုင်ကျက်စားလေ့ ရှိကြ၍၎င်း ရှံမွားတို့ကို အမဲလိုက်ရသော အလုပ်သည် အန္တရာယ်များ၍ ခက်ခဲပေသည်။
တစ်ခါက ယင်း တို့အား အမဲလိုက်သည့်အလုပ် ခေတ်စားခဲ့ဘူးသော်လည်း ယခု အခါ ရှံမွားများ ရှားပါးလာပြီ ဖြစ်သဖြင့် ယင်းတို့ကို မပစ် ခတ်ရန် ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ကာကွယ်ပေးရလေသည်။
ရှံမွားတို့၏အသားသည် အလွန်စားကောင်းသည်ဟု ဆိုကြ သည်။
သို့သော် ယင်းတို့၏ ပျော့ပျောင်းနူးညံ့သော သားရေ သည် ပို၍အဖိုးတန်သည်။
ရှံမွားသားရေကို ယခင်က ယင်းတို့ ၏ သားရေဖြင့် ပြုလုပ်ရောင်းချကြသည်။
နောင်အခါတွင်မူ ဆိတ်သားရေ အနုစားကို ရှံမွားသားရေအဖြစ် ပြုလုပ်ရောင်းချကြသည်။
သို့သော် ရှံမွားသားရေးအစစ်၏ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းမှု ကိုကား မမှီချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ။
မိမိတို့ကိုယ်ကို တိုင်းဟု ခေါ်သော ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြန်မာ နိုင်ငံရှိ အခြားတိုင်းရင်းသား အများစုတို့ကဲ့သို့ပင် မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးအနွယ်တွင် ပါဝင်သည်။
ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက်နှင့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့တွင် ရှမ်းနှင့် မြန်မာတို့သည် အနည်းငယ်သာ ကွာခြား၏။
ရှမ်း(တိုင်း)တို့သည် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ ယန်ဆီကျန်မြစ်ဝှမ်း၏ အထက်ပိုင်းဒေသမှ တောင်ဘက်တွင် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်အထိ၊ အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အာသံနယ်မှ အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကွမ်တုန်၊ ကွမ်ဆီနယ်များနှင့် တရုတ်ပင်လယ်တွင်းအရှိ ဟိုင်နန်ကျွန်းအထိဖြစ်သော ဒေသတစ်ဝန်းတွင် တသီးတခြားသော်လည်းကောင်း၊ အခြားလူမျိုးများနှင့် ရောနှော၍သော်လည်းကောင်း နေထိုင်လျက်ရှိကြ၏။
ရွှေကျင်မြို့သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်လေးပင်ခရိုင်၊ ရွှေကျင်မြို့နယ် ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ဆောထိမြို့လို့လဲ ခေါ်ပါသည်။
ယခင်က ရွှေကျင်ခရိုင်ခွဲနှင့် ရွှေကျင်မြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
ရွှေကျင်ခရိုင်ခွဲသည် ရှေးအခါက သီးခြား ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ခရစ် ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှစ၍ အသွား အလာ ပိုမိုလွယ်ကူသော သထုံမြို့သို့ ခရိုင်ဝန်ရုံးပြောင်းရွေ့သွား ကာ ရွှေကျင်ခရိုင်ခွဲကိုလည်း တောင်ငူခရိုင်အတွင်း ထည့်သွင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ ပဲခူးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည်၊ ရွှေကျင် ခရိုင်ခွဲသည် ပဲခူးခရိုင်အတွင်းရှိ မြောက်ဘက်အကျဆုံး ခရိုင်ခွဲ ဖြစ်၍ ရွှေကျင်မြို့နယ်တစ်ခုသာ ပါဝင်သည်။
ရွှေကျင်မြို့နယ်သည် စတုရန်းမိုင် ၉၅၃ မိုင် ကျယ်ဝန်း၍ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၄၂၇၃၈ ယောက် ရှိပြီးလျှင် ၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၅၅၂၃၆ ယောက် ရှိသည်။
မြို့နယ်အတွင်းတွင် ရွှေကျင်မြို့နှင့်တကွ ကျေးရွာ အုပ်စုပေါင်း ၆၉ ခု ပါဝင်သည်။
ရွှေကျင်မြို့နယ်သည် အနောက် ဘက်တွင် စစ်တောင်းမြစ်က ပဲခူးခရိုင်ခွဲနှင့်ခြားလျက် ရှိ၍ အရှေ့ဘက်တွင် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံနေထိုင်လျက်ရှိသည့် ကရင်ပြည်နယ်ပြည်နယ်နှင့် စပ်လျက်ရှိသည်။
မဒေါက်မြို့ အောက်ဘက်နားတွင် စစ်တောင်းမြစ်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ခွဲထွက်သွားသော ရွှေကျင်ချောင်း၏ မြောက် ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် ရွှေကျင်မြို့ တည်ရှိသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက စစ်တောင်းမြစ်သည် ရွှေကျင်မြို့ အနောက်ဘက်မှ ကပ်၍ စီးသွားသော်လည်း ထိုနောက်တွင် အင်းပလဲရွာနှင့် သောင်ကြီးရွာအကြား မြစ်ကွေ့ကြီးနှစ်ကွေ့ ဖြစ်နေရာမှ အထက်မြစ်ကွေ့ကြီးကို မဒေါက်မြို့အနီး ဖြတ်၍ ကျိုး ကျစီးဆင်းရာ ရွှေကျင်မြို့သည် ယခုအခါ စစ်တောင်းမြစ် မှ တစ်မိုင်ကျော် ကွာဝေးလျက်ရှိသည်။
ရန်ကုန် မန္တလေး မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ညောင်လေးပင်မြို့ အရှေ့ဘက် ၁၂ ၁/၂ မိုင် ဝေး၍ ညောင်လေးပင်မဒေါက် ရထားလမ်းခွဲ လမ်းဆုံးမြို့ ဖြစ်သော မဒေါက်မြို့မှ ၁ ၁/၂ မိုင် ဝေးသည်။
ညောင်လေး ပင်မြို့မှ၎င်း၊ ပဲနွယ်ကုန်းမြို့မှ ကျောက်ကြီးဘောဂထ စသော မြို့များကို ဖြတ်၍၎င်း မော်တော်ကားလမ်းများ ဖောက်လုပ်ထား သည်။
ပဲနွယ်ကုန်းမြို့မှ ကားလမ်းဖြင့် ၅၃ မိုင် သွားရ၍ ကျောက်ကြီးမြို့မှ တောင်ဘက်သို့ ၃၆ မိုင် သွားရသည်။
ရွှေကျင်မြို့၏ လူဦးရေသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၇၇ဝ၂ ဖြစ်သည်။
ရွှေကျင်မြို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁ဝ ကျော်မှ ပေါ် ပေါက်လာသောမြို့ ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် အင်းဝဘုရင် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိကို မွန်တို့ ဟံသဝတီသို့ ဆောင်ယူသွားရာ ပဲခူးမြို့၌ ခေတ္တစံနေတော်မူသည်။
တစ်နေ့ သော် နဂရံ တံတွန်၊ နဂရံ နလွှတ်၊ နဂရံ ဝါခရီအမည်ရှိသော မွန်ညီနောင်လေးဦးသည် ဟံသာဝတီရောက်မင်းထံ ရွှေမှုန်များ လာရောက်ဆက်သလေသည်။
ယင်းရွှေမှုန်များကို စားသုံးရန် ခူးလာသော ဆိတ်ဖူးပင်တွင် တွေ့ရှိသဖြင့် ယင်းဆိတ်ဖူးပင် နုတ်ခူးရာမြေကို ကျင်ခွက်ဖြင့် ကျင်ယူရာမှ ရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မင်းတရားကြီးလည်း အားရဝမ်းသာရှိလှသဖြင့် ထိုညီနောင်လေးဦးအား မိမိတို့ ပျော်ပိုက်ရာ ဒေသများတွင် ကျေးရွာပြုစု နေထိုင်ရန် မြေတိုင်သူကြီးများ ခန့်အပ်သောအမိန့်စာ ပေးအပ် လိုက်လေသည်။
ညီနောင်လေးဦးလည်း ပဲခူးမြို့မှ ပြန်လာကြ ပြီးနောက် အသီးအသီး မြို့ရွာတည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်။
ယင်းတို့တည် ထောင်ကြရာတွင် နဂရံရာမှတ်သည် ရွှေကျင် ချောင်း၏ တောင်ဘက်၌ အိမ်ခြေ ၄ဝ ခန့်ဖြင့် စိန်တောင်ရွာ ကို တည်နေသည်။
ထိုစိန်တောင်ရွာနှင့် တစ်ဖက်ကမ်းချောင်း ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသောအရပ်သည် တောများ ထူထပ်ပေါများပြီးလျှင် လူနေအိမ်ခြေ ငါးအိမ် ခြောက်အိမ်သာ ရှိ၏။
ထိုနေရာသို့ ဆတ်များလာရောက် အော်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ဆတ်တစ်ရွာဟု ခေါ်သည်။
ထိုဆတ်တစ်ရွာ ပင်လျှင် ရွှေကျင်မြို့၏ ပထမကနဦး လူနေအိမ်ခြေနှင့် ပေါ် ပေါက်လာသော အစဒေသဖြစ်သည်။
မြေတိုင်သူကြီး ခန့်အပ်ခံရသူများကို ခွာဟု မွန်ဘာသာ ဖြင့် ခေါ်၍ ထိုခွာများအပေါ်တွင် ခွာမှူးခေါ် လူတစ်ယောက် ခန့်ထား၍ အခွန်များ ကောက်ယူဆက်သစေသည်။
ခွာမှူးက တစ်အိမ်လျှင် ရွှေမှုန်ချိန် ကိုးပဲခြောက်ရွေးကျစီ နှစ်စဉ်ကောက် ၍ ဆက်သွင်းရသည်။
ထိုအခါ ထိုဒေသရှိ လူတို့သည် အခွန် တော်အတွက် ရွှေမှုန်များရရှိအောင် အနီးအနားချောင်းမြောင်း တို့သို့ ထွက်၍ ကျင်ခွက်ဖြင့်ကျင်၍ ရွှေမှုန် အခွန်တော် ဆက် သွင်းရသည်။
ယင်းသို့ ရွှေကို ကျင်ယူရာဒေသဖြစ်သဖြင့် ရွှေကျင်ဟု အမည်ဖြစ်လာကြောင်းဖြင့် ဆိုကြသည်။
ယခုတိုင် လည်း ရွှေကျင်မြို့ရုံးအနီးရှိ လှည်းလမ်းများ၊ တပ်ကုန်းအနီး ချိုင့်များ၊ ဘုရားကြီးလမ်းများပေါ်တွင် မြေကိုယူ၍ ကျင်ခွက် ဖြင့် ကျင်မူ ရွှေမှုန်များပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၆ဝ ပြည့်နှစ် တွင် ရွှေကျင်အနီးရှိ ဒေသတစ်ဝိုက်ကို ရွှေကျင်မြို့ ဟူသော အမည်ဖြင့် သမုတ်၍ မြို့၏အလားများ သတ်မှတ်လေသည်။
ထိုစဉ်က သတ်မှတ်သော မြို့၏အလားမှာ အရှေ့လားသော် သံလွင်မြစ်အထိ တစ်ဖက်မြေနှင့်အစပ်၊ အရှေ့တောင်လားသော် ဒုံဝိုင်းချောင်းရှမ်းရွာ၊ အခြားတစ်ဖက် ရွန်းသလင်းမြေ၊ စစ်တောင်းမြေနှင့်အစပ်၊ တောင်အလား ကြုံပကူးချောင်း အခြားတစ်ဖက် စစ်တောင်းမြေနှင့်အစပ်၊ အနောက်တောင် အလား ဘုရားသုံးဆူ ရေကန်သုံးကန် အခြားတစ်ဖက် စစ်တောင်းမြေ၊ ကောလိယမြေနှင့်အစပ်၊ အနောက်အလား ထန်းသုံးပင်၊ ဘုရားသုံးဆူ ရေကန်သုံးကန် အခြားတစ်ဖက် စစ်တောင်းမြေ၊ ကောလိယမြေနှင့်အစပ်၊ အနောက်အလား ထန်းသုံးပင်၊ ဘုရားသုံးဆူ အတ္ထရန်ချောင်း၊ ပြွန်တန်ဆာအင်း၊ အခြားတစ်ဖက် ကောလိယမြေနှင့် အစပ်၊ အနောက်မြောက် အလား ကြုံတဝေါချောင်း၊ ညောင်ပင်သာ သန်လျက်ကိုင်ကျိုး သဲဖြူချောင်းမင်းလမ်းအထိ၊ တစ်ဖက်ကောလိယမြေ ကျောက် မှော်မြေနှင့် အစပ်၊ အရှေ့မြောက်အလား ကျောက်ချပ်တောင် ပိန္နဲပင် မယ်ခေါ်ချောင်း၊ အခြားတစ်ဖက် ကျောက်မှော်မြေနှင့် အစပ်၊ ဤသို့အားဖြင့် နယ်လေးရပ် နယ်ရှစ်ရပ် သတ်မှတ်လေ သည်။
ဤသို့ နယ်မြေအလား သတ်မှတ်ပြီးနောက် မွန်ဓလေ့ အတိုင်း နတ်ကွန်းဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် ရွှေကျင်မြို့တွင် စောင့် ရှောက်ရန် ရွှေကျင်မြို့မ နတ်မိန်းမရုပ် ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ကြလေ သည်။
ထိုနတ်မိန်းမ၏အမည်ကို နယ်ပူစောမဟူ၍ သမုတ်လေ သည်။
ယခုအခါ မြို့စောင့်နတ် မိန်းမရုပ်ကို အရှေ့ဘက်ဘုရား ကြီး စေတီအနီးတွင် ထား၍ နတ်ဘီလူးမမကြီးဟု ခေါ်ကြလေ သည်။
ရွှေကျင်မြို့ကို ယင်းသို့ အလားများ သတ်မှတ်ပြီးနောက် ၁၁၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့ဝန်များနှင့် အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
၁၁၈၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်စစ်သားများ ရွှေကျင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရာ မြို့သူမြို့သားများ ထွက်ပြေးကြသဖြင့် မြို့ပေါ်၌ အိမ်ခြေ ၁ဝဝ မျှလောက်သာ ကျန်တော့သည်။
ထိုနောက် စစ်တပ်များ ထွက် သွားသောအခါ မြန်မာတို့က မြို့ဝန်ခန့်၍ ရွှေကျင်မြို့ကို ပြန် လည် ထူတည်ထောင်ရာ အိမ်ခြေ ၃ဝဝ ခန့်မျှ ဖြစ်လာပြန် သည်။
တစ်ဖန် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲအပြီး ၁၂၁၄ ခုနှစ် တပေါင်းလဆုတ် ၄ ရက်နေ့တွင် ရွှေကျင်မြို့ အင်္ဂလိပ် များ လက်တွင်းသို့ ကျဆင်းသည်။
ရွှေကျင်မြို့သည် ရထားလမ်းမဖောက်လုပ်မီနှင့် စစ်တောင်း မြစ်ကြောင်း မပြောင်းမီအခါက ကုန်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်မှုတွင် အလွန်စည်ကားသောမြို့ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ၌မူ မီး ရထား လမ်းဘူတာလည်းမဟုတ်၊ သင်္ဘောဆိပ်မြို့လည်း မဟုတ် သဖြင့် တစ်စတစ်စ စည်ကားခြင်း လျော့ပါးလာလေသည်။
မိုးတွင်းအခါ၌ မဒေါက်ဘူတာမှ ရွှေကျင်မြို့သို့ ကူးတို့လှေများ ဖြင့် သွားရသည်။
ရွှေကျင်မြို့ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများမှာ မြို့မြောက်ဘက် တောင်နှာမောင်းတွင် ၁၁၇၁ ခုနှစ်က သရီရ ဓာတ်တော်များ ဌာပနာ၍ တည်ထားသော ရွှေတောင်ဦးစေတီ၊ မြို့အရှေ့ဘက် တွင် ရွှေကျင်မြို့ဟူ၍ စတင် မပေါ်ပေါက်မီကပင် တည်ရှိနှင့် သော သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး သရီရဓာတ်တော်ဌာပနာ၍ တည်သည်ဟု အများအယူရှိသည့် မွေထော်မွန်ဇရစ်ခေါ် ဘုရားကြီး စေတီတော်၊ မြို့လယ် မန်ကျည်းတန်းရှိ ဝက်တက်စေတီ တို့ ဖြစ်သည်။
ရွှေကျင်မြို့ အရှေ့ပိုင်းတောင်နှာမောင်းရွှေကျင် ချောင်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် မနီးမဝေးတို့၌လည်း ရှေး စေတီဟောင်းများ ရှိသည်။
ရွှေကျင်နယ်သည် တောင်ခြေနှင့် နီးကပ်သောနယ် ဖြစ်၍ ဆန်စပါးအနည်းငယ်သာ စိုက်၏။
စစ်တောင်းမြစ်ကမ်းပါးနှင့် ရွှေကျင်ဆေးသည် နာမည်ကျော်ဆေး ဖြစ်သည်။
ရွှေကျင်နယ် တောင်ပေါ်ဒေသမှ သစ်သီးဝလံများလည်း ရသည်။
ရွှေကျင် တညင်းသည် နာမည်ကျော်တညင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေကျင်ချောင်း နှင့် တောင်ပေါ်ဒေသအချို့တွင် ရွှေများကျင်၍လည်း အသက် မွေးကြသည်။
ရွှေကျင်မြို့အနီးတစ်ဝိုက်၌ ကော်ပတ်ခြံဧကပေါင်း များစွာရှိသည်။
ပတ်ဝန်းကျင် တောတောင်စိမ့်စမ်း ရှုခင်းလှ၍ သာယာသည်။