kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၉၅၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံးသော နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အများပြည်သူတို့ ဆန္ဒဖော်ထုတ်တင်ပြ ဆွေးနွေးခွင့်နှင့် ခရီးသွားခွင့်တို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချုပ်ချယ်မှုများလျှော့ပေးမည်၊ ဆိုင်များတွင်စားသုံးကုန်များ ပိုမိုဖြန့်ဖြူးရောင်းချပေးမည်ဟု အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင်အက်စ်အီးဒီ ပါတီက ကြေညာသည်။
နိုင်ငံ၏လူဦးရေ ၁၆ ဒသမ ၆ သန်းအနက် ၁၂၀၀၀၀ တို့ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံမှ ထွက်သွားခဲ့ခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများကို ရှာဖွေ၍ ပြုပြင်သွား ပြည်သူတို့၏ ယုံကြည်မှု ပြန်လည်ရရှိရန်ကြိုးပမ်းခြင်းဖြစ်သည်။
ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာသွားသူတို့အနက် ၆၀၀၀၀ ခန့်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ဆောင်နေကြသော အရှေ့အုပ်စုဝင် နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ပိုလန်နှင့်ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတို့မှတစ်ဆင့် ထွက်သွားခြင်းဖြစ်၍ ထိုသူတို့ ကိုဟွန်နက်ကာမပြုတ်ကျမီက သစ္စာဖောက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သော်လည်း ခရင့်ဇ်၏လက်ထက်တွင် ထိုသူတို့ပြန်လာလျှင် ကြိုဆိုမည်ဟုကြေညာခဲ့သည်။
ခရင့်ဇ်အား ကတိအတိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန်တောင်းဆိုသော ဆန္ဒပြပွဲများ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ တွင်ထပ်မံဖြစ်ပွားသည်။
အရှေ့ဘာလင်မြို့၌ အရှေ့ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ လွွှတ်တော်ရှေ့ မှောက်၌ ဆန္ဒပြသူများကို ဒေသပါတီအကြီး အကဲများကအောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသည်။
အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့နှင့် ၈ ရက်တို့က ဆန္ဒပြပွဲများအတွင် ရဲက အကြမ်းဖက်နှိမ်းနင်းခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စုံစမ်းစစ်ဆေးပေးရန် အပါအဝင် တောင်းဆိုချက်များကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြောင်းဖြင့် အေဒီအင်သတင်းစဉ်က ပွင့်လင်းစွာသတင်းထုတ်ပြန်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တောင်းဆိုသော ဆန္ဒပြပွဲများပိုမိုကြီးထွားလာပြန်သည်။
လွှတ်တော်၌ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ပါတီခေါင်းဆောင် အဲဂွန်ခရင့်ဇ်ကိုပင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၅၁ ဦးက သဘောမတူ ဟု ကြေညာသည့်ဖြစ်ရပ် မမျှော်လင့်ဘဲ ပေါ်ပေါက်သည်။
ထိုသို့ နိုင်ငံအကြီးအကဲ ခန့်ထားရန် ပါတီ၏လျာထားချက်ကို လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တို့ကဆန့်ကျင်ခြင်းမျိုးသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်က နိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့ပြီးပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်ခြင်းဖြစ်သည်။
လိုက်ပဇစ်မြို့နှင့် အခြားမြို့ကြီးလေးမြို့၌ ဆန္ဒပြပွဲများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်။
အဲဂွန်ခရင့်ဇ်ကို ဆန့်ကျင်ကြွေးကြော် လာကြသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်ဇွန်လက အလုပ်သမား အရေးအခင်းတစ်ရပ်ကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံးသော လူထုအုံကြွမှုဖြစ်သည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နယူးဖိုရမ်အဖွဲ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုး ထောက်ခံပါဝင်သူပေါင်း ၂၆၀၀၀ ကျော်ရှိလာသည်။
အရှေ့ဘာလင်မြို့၏ အက်စ်အီးဒီပါတီခေါင်းဆောင်နှင့် ပါတီ၏နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ (ပေါ်လစ် ဗျူရို) အဖွဲ့ဝင် ဂူအင်ထာရှဘိုစကီးသည် နယူးဖိုရမ်အဖွဲ့ကိုဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းရာ၌ ပါဝင်သူ သိပ္ပံပညာရှင်နှစ်ဦး ဖြစ်သော ယင်းစ်ရိုက်ရှ်နှင့် ဆီဘက်စတီယင်ဖလုဘိုင်လ်တို့နှင့် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသည်။
အခြားမြို့များတွင်လည်း ဒေသခံပါတီ ခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆန္ဒပြလူထုခေါင်းဆောင်များ ဆွေးနွေးကြသည်။
အက်စ်အီးဒီပါတီ ခေါင်းဆောင်ပိုင်းသည် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့် ထုတ်ပြန်သည်။
အနောက်ဂျာမနီသို့ တရားမဝင် ထွက်ခွာသွားသူများ၊ ထွက်ခွာရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများ၊ နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို တောင်းဆိုလျက်ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခဲ့သူများကို လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်အရှေ့ဂျာမနီ၏ တရားဝင် အလုပ်သမားအစည်းအရုံးအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဟာရီတစ်ရှ်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်နုတ်ထွက်သွားခဲ့သည်။
ယင်းအစည်းအရုံးသည် အလုပ်သမားတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ပစ်ပယ်ထားခဲ့သည်ဟူ၍ အလုပ်သမားများ၏ ဝေဖန်ရှုတ်ချမှုများ အရှိန်မြင့်လာစဉ် တစ်ရှ်နုတ်ထွက်သွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဆန္ဒပြသူများတောင်းဆိုချက်များ၌ စိစစ်ဖြတ်တောက်ခြင်းကင်း၍ လွတ်လပ်သော အနုပညာ ဖန်တီးခွင့်နှင့် ဖျော်ဖြေခွင့်ပေးရန်၊ စက်မှုကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးရန်ဟူသော အချက်များပါဝင်လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
အက်စ်အီးဒီပါတီ ပေါ်လစ်ဗျူရိုသည် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမည့် အစီအစဉ်များနှင့်ပါတီခေါင်းဆောင်ပိုင်း အသစ်ပြင်ဆင်ခန့်ထားသည့် အစီအစဉ်များကို နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင်ထုတ်ပြန် ကြေညာသည်။
ထိုအချိန်တွင် မြို့ကြီးအားလုံး၌နေ့စဉ်ပင် ဆန္ဒပြပွဲများပေါ်ပေါက်ကာ လွတ်လပ်သောရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပရေးကိုပါ တောင်းဆိုလာပြီဖြစ်သည်။
နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် လိုက်ပဇစ်မြို့ပါတီ အကြီးအကဲ ဟို့စ်ထ်ရှူးမန်းနုတ်ထွက်သွားခဲ့သည်။
အသက် ၇၅ နှစ်အရွယ်ရှိ ဝန်ကြီးချုပ် ဝီလီစတို့ဖ်ခေါင်း ဆောင်၍ ဝန်ကြီး ၄၀ ခန့် ပါဝင်သည့်အစိုးရအဖွဲ့တစ်ထဖွဲ့လုံးသည် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် အက်စ်အီးဒီ ပါတီခေါင်းဆောင် အဲဂွန်ခရင့်ဇ်က 'ဈေးကွက်ဦးစား ပေးသော ဆိုရှယ်လစ်စီမံကိန်း စီးပွားရေး' ဖြင့်ပို့ကုန်များကို တိုးမြှင့်၍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမည်ဟု လည်းကောင်း၊ ဗျူရိုကရေစီကြိုးနီစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည်ဟု လည်းကောင်းကတိပြုသည်။
ယင်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီစဉ်အရ အထောက်အပံ့များကိုလည်း ဖျက်သိမ်းမည်ဟုဆိုသည်။
စားနပ်ရိက္ခာ၊ အခကြေးငွေနှင့်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအထောက်အပံ့များသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဘတ်ဂျက်ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၃၅၀၀၀ ၏ ငါးပုံ တစ်ပုံကျော်ကျော်ရှိခဲ့သည်။
အရှေ့ဂျာမနီအစိုးရသည် အနောက်ဂျာမနီနှင့် နယ်စပ်တစ်လျှောက်ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
အရှေ့ဘာလင် မြို့တစ်မြို့တည်းပင် နယ်စပ်ဖြတ်သန်းရန် နေရာကိုးနေရာကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
ထိုနေ့မှစ၍သုံးရက်အတွင်းတွင် အနောက်ဂျာမနီသို့ သွားရောက်လည်ပတ်လိုသူ ၃ ဒသမ ၄ သန်းကို ဗီဇာထုတ်ပေးခဲ့သည်။
အနောက်ဂျာမနီသို့ သွားသည့်ကားများသည် ကီလိုမီတာ ၄၀ ထိ ရှည်လျားစွာတန်းစီလျက်နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြသည်။
နိုဝင်ဘာလ ၁၂ရက်နေ့တွင် အရှေ့ဘာလင်မြို့ တော်ဝန်သည် ဘာလင်တံတိုင်းကိုဖြို၍ဖွင့်ထားသော နေရာမှ တစ်ဆင့်အနောက်ဂျာမနီ အတွင်းသို့ဝင်ကာ အနောက်ဘာလင် မြို့တော်ဝန်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။
နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အနောက်ဂျာမနီ သမ္မတ ရစ်ချတ်ဖွန် ဗိုက်ဆက်ကာသည် အရှေ့ဂျာမနီသို့ ဝင်ကာ တစ်ချိန်က 'သေမင်းလမ်းကြား' ဟုအမည်ကျော်သောနယ်မြေအတွင်းတွင် အရှေ့ဂျာမနီ အဆင့်မြင့် တပ်မတော်အရာရှိတစ်ဦး နှင့်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
အရှေ့ ဂျာမနီအစိုးရသည် နယ်စပ်ကို ဖွင့်ပေးရာတွင်မီတာ ၂၀ အထိသာကျယ်သော 'သေမင်းလမ်းကြား' မှထွက်သွားမည့်သူများကို ပစ်ခတ်ခြင်းမပြုရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် 'သေမင်းလမ်းကြား' သည် အရှေ့နှင့်အနောက်ကိုခြားထားသော 'သံကန့်လန့်ကာ'၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဟုမဆိုနိုင်တော့ချေ။
ထိုအချိန်တွင် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့က ကျင်းပသောလွှတ်တော်အစည်းအဝေး၌ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဝါဒီဟန့်စ်မိုဒရိုကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်၍ အစိုးရအဖွဲ့သစ်ဖွဲ့စည်းစေခဲ့သည်။
မိုဒရိုသည် ကြိုးနီစနစ် အဟန့်အတားများကို ဖျက်သိမ်းရန် အစိုးရအဖွဲ့သစ်တွင် ယခင်ကဲ့သို့ ဝန်ကြီး ၄၄ ဦးထိ မခန့်အပ်တော့ဘဲ ၂၈ ဦးနှင့် ဖွဲ့စည်းသည်။
ကွန်မြူနစ်ပါတီမဟုတ်သော အခြားပါတီငယ် လေးဖွဲ့နှင့် ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။
အတိုက်အခံ နယူးဖိုရမ် (နွိုင်းယက်စ်ဖိုရွမ်)အဖွဲ့က ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒီကို ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်အပ်ရုံနှင့် မလုံလောက်ဘဲ အတိုက်အခံတို့နှင့် လက်တွဲကာပြုပြင်ပြောင်း လဲရေးလုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ လိုကြောင်းဖြင့် ကြေညာခဲ့သည်။
နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့ တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မီခါယီးဂေါ်ဘာချော့က ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပေါ် တိုးတက်နေသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ကြိုဆိုကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။
အနုပညာနယ်ပယ်၌ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၊ လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပရေးနှင့် အက်စ်အီးဒီပါတီက လွှမ်းမိုးထားခြင်းကို အဆုံးသတ်ရေး၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုတင်ပြခွင့်ပေးရေး စသည်တို့ကို တောင်းဆိုသော ဆန္ဒပြပွဲများ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြန်သည်။
လိုက်ပဇစ်မြို့၌ဖြစ်ပွားသောဆန္ဒပြပွဲ၌ ဂျာမနီနှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းရေးကိုပါ ကြွေးကြော်လာခဲ့သည်။
အနောက်ဂျာမနီ နိုင်ငံနှင့်ပေါင်းစည်းရေးပယ်ချခဲ့သည်။
အရှေ့ဂျာမနီ ခေါင်းဆောင်ဟောင်းများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးအရေးယူသင့်ကြောင်းဖြင့် ခရင်းဇ်က နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မော်စကိုနယူးစ်သတင်းစာနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခန်း၌ ပြောကြားခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ပါတီစည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေးကို တာဝန်ယူသော ဗဟိုထိန်းသိမ်းရေးကော်မရှင်က ပါတီခေါင်းဆောင်ဟောင်းအဲရစ် ဟွန်နက်ကာ၏ အာဏာ အလွဲသုံးစားပြုမှုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမည်ဟု ဆိုသည်။
စီးပွားရေးမှုခင်းစွဲချက်ဖြင့် ပေါ်လစ်ဗျူရိုမှ နိုဝင်ဘာလ အတွင်းတွင် ထုတ်ပယ်ခံရသည့်ဂွန်ထာမစ်တပ်ကို ဦးစွာစုံစမ်းစစ်ဆေး အရေးယူသည်။
အရှေ့ဂျာမနီသည် အနောက်ဂျာမနီနှင့် ၁၉၉၀တွင် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။
ဂျာမန်အနုပညာ ဂျာမန်ပန်းချီဆေးရေးပညာ ၁၅ ရာစုနှစ် အစလောက်ဆီက စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
သို့သော် ထိုခေတ်က မှတ်သားလောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ မပေါ်ပေါက်သေးချေ။
ဖလန်းဒါးနယ်တွင် ဟူးဗတ်ဗန်အိုက် အမည်ရှိ ပန်းချီဆရာ ကြီးသည် သူ၏စိတ်ကူးတွင် ထင်မြင်သော နတ်ပြည်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ရေးဆွဲနေသည့်အချိန်တွင် ဂျာမန်တို့ကလည်း သူတို့စိတ်ကူးတွင် ထင်မြင်နေသော နတ်ပြည်ကို မှန်းဆကာ ရေးခြယ်လျက် ရှိကြသည်။
သူတို့၏ အမြင်တွင် နတ်ပြည်ဆို သည်မှာ ပန်းမျိုးစုံပွင့်သော နတ်ဥယျာဉ်ကြီး တစ်ခုဖြစ်၍ ထိုဥယျာဉ်ကြီးထဲတွင် သူတော်သူမြတ်များ စံပျော်နေထိုင်ကြ သည်ဟု အယူရှိကြသည်။
၁၅ ရာစုနှစ် ဒုတိယပိုင်းသို့ ရောက် သောအခါ ဂျာမန်တို့သည် ဖလန်းဒါး အနုပညာရပ်များကို အထူးပင်လေးစားလာကြသဖြင့် ဂျာမန်ပန်းချီဆရာတို့သည် ဖလန်းဒါးနယ်သို့ သွားရောက်၍ ပန်းချီပညာကို လေ့လာကြ လေသည်။
သို့ဖြစ်ရကား ထိုခေတ်က ဂျာမန်အနုပညာမှာ ဖလန်းဒါး အနုပညာဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
ဂျာမန်ပန်းချီပညာသည် နိုင်ငံခြားမှ နွယ်လာခဲ့သည်ဖြစ်စေ ကာမူ ပန်းပုထုလုပ်ခြင်းပညာမှာ ဂျာမန် အနုပညာစစ်စစ် ဖြစ် သည်။
ထိုပညာမှာ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ ဂျာမန်တို့၏ ရှေးအကျဆုံး အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
ပန်းနွယ်ပန်းခက် ပုံသဏ္ဌာန်များနှင့် လှပသော ရုပ်လုံးများကို သစ်သားပေါ်၌ ပန်းပုထုလုပ်သောအတတ်တွင် ဂျာမန်တို့သည် ထူးကဲလှပေသည်။
ဂျာမန်တို့၏ အကောင်းဆုံး အနုပညာတစ်ရပ်မှာကား ပန်းပု ပညာပင် ဖြစ်ချေသည်။
ဂျာမန်အနုပညာသည်များသည် သစ် သားဖြင့် ရုပ်လုံးထုရာ၌ ကျွမ်းကျင်ကြ၏။
လက်ရာလည်း ကောင်းမွန်၏။
ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများအတွင်း တွေ့ရှိ ရသော ပလ္လင်နောက်ခံ တံကဲများ၌ ထုလုပ်သော ရုပ်တုရုပ်လုံး များက ဂျာမန်တို့၏အနုပညာလက်ရာကို ပြောင်မြောက်ကြောင်း သက်သေခံလျက်ရှိ၏။
ဂျာမန်အနုပညာသမားမှန်လျှင် ထို အတတ်ပညာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်ချည်း ဖြစ်ကြ၏။
ထိုသူ များအနက် မာတင်ရှုန်ဂေါင်ဝါသည် အလွန်ထင်ရှားသည်။
သူသည် ကြေးပြားပေါ်တွင် ပုံထွင်းသော အတတ်၌လည်း အလွန်ကျွမ်းကျင်ပေသည်။
အလိုရှိသော ပုံပေါ်လာအောင် ကြေးပြားပေါ်တွင် ချွန်ထက်သောကိရိယာတစ်ခုဖြင့် သေးငယ် သောမျဉ်းများကို ရေးဆွဲပြီးလျှင် ထိုမျဉ်းငယ်များတွင် မင်ကို လောင်းထည့်သည်။
ထိုစက္ကူချပ်ကို ဖိနှိပ်ကူးယူလိုက်လျှင် ရုပ်ပုံ ပေါ်လာလေသည်။
ဤနည်းဖြင့် ရုပ်ပုံအများ ရနိုင်သည်။
နောင်အခါ၌ ကြေးပြားပေါ်တွင် ထွင်းသောနည်းကိုယူ၍ သစ် သားပေါ်တွင် ပုံထွင်းသော အတတ်ပညာသည် တွင်ကျယ်၍ လာလေသည်။
ထိုအချိန်အခါတွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ ဗင်းနစ်မြို့၌ အနုပညာ သည် ထိပ်တန်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်ရာ ဗင်းနစ်မြို့နှင့် နီးစပ် သော ဂျာမနီတောင်ပိုင်းသည်လည်း ဂျာမန်အနုပညာရပ်များကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရန် ကြိုးစားလျက်ရှိသည်။
ဤသို့ ကြိုးစား အားထုတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ထွန်းသောအကျိုးမှာ ကမ္ဘာ့အနုပညာ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားရမည့် သုခုမပညာသည်ကြီး အားလဗရက်ဒျူရာ (ခရစ် ၁၄၇၁-၁၅၂၈) ပေါ်လာခြင်း ဖြစ် ပေသည်။
အားလဗရက်ဒျူရာမှာ နျူးရမ်း ဗပ်မြို့နေ ရွှေပန်းထိမ်ဆရာတစ်ဦး၏သားဖြစ်၍ ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ကျော်ကြားလျက်ရှိသော မိုက်ကယ်အန်ဂျီလို၊ ရက်ဖီအယ်၊ ဂျိုဗန္နီးဗဲလီနီ၊ တစ်ရှန် အစရှိသူတို့နှင့်လည်း ခင်မင်သူ ဖြစ်၏။
နိုင်ငံအရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ကာ လေ့လာ ကြည့်ရှုခဲ့သူဖြစ်သဖြင့် ဗဟုသုတနှင့်လည်း ပြည့်စုံပေသည်။
ဒျူရာသည် ဂျာမန်အနုပညာသမိုင်း ပထမပိုင်းကို ရေးသားပြုစု ခဲ့၏။
ကျန်တစ်ပိုင်းကိုမူ ပန်းချီနှင့် ပုံထွင်း အနုပညာဆရာကြီး များ ဖြစ်ကြသော လူးကတ်ကရားနတ်နှင့် ဟောလဗိုင်းတို့က ရေးသားခဲ့လေသည်။
အထူးအားဖြင့် ကျော်ကြားသလောက် လက်ရာပြောင်မြောက် ခဲ့သူများမှာ ဒျူရာနှင့်ဟောလဗိုင်းတို့ဖြစ်ကြ၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ ကွယ်လွန်သောအခါတွင် သူတို့၏ခြေရာကို နင်းနိုင်မည့်သူများ မပေါ်ပေါက်တော့ချေ။
ဂျာမန် အနုပညာရပ်များသည်လည်း ထိုအခါမှစ၍ မှေးမှိန်ခဲ့ပြန်၏။
နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့် မှေးမှိန်ခဲ့သော ဂျာမန်အနုပညာရပ် များသည် ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒန်း ဇစ်မြို့သား ပန်းချီဆရာ ကိုးဒိုဗျက်စကီ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ပြန်လည် ထွန်းကားလာသည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်မှာ လူရုပ်ပုံ ပန်းချီနှင့် ပုံထွင်းပညာတို့တွင် လက်ရာပြောင်မြောက်လှသူ ဖြစ်၏။
ထို့နောက်တွင် ရောမအနုပညာကို လိုက်စားသူ အန်တွန်ရက်ဖီ အယ်မင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်အနုပညာကို လိုက်စားသူ အန်ဂေလီကာ ကောက်ဖမန်ဆိုသူ အမျိုးသမီးတို့သည် ဂျာမန်အနုပညာလောက ထဲသို့ ဆန်းသစ်သော အနုပညာရပ်များကို သွတ်သွင်းလာခဲ့ ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:ဂျာမန်အနုပညာ Category:ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ အနုပညာများ Category:လူမျိုးအလိုက် အနုပညာများ။
ဂျာဗိုးအာကောင် (Jerboa)သည် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် မြောက်အာဖရိကတိုက်တို့တွင် များသောအားဖြင့် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်၏။
'ဒစ်ပိုဒီဒီး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၏။
ယင်း၌ ကြွက်သွားကဲ့သို့ သေးငယ်၍ ချွန်ထက်သော သွားမျိုး ရှိသည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ဂျာဗိုးအာကောင်မှာ ကိုယ်အရှည် ၈ လက်မခန့် ရှိသည်။
အမြီးမှာလုံး၍ ၁ဝ လက်မခန့်ရှည်ပြီး အမွေးတိုကလေးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
အဖျား၌ အမွေးစုလျက်ရှိ၏။
ခြေသည်း ၅ ခုရှိသော ရှေ့ခြေတို့မှာ အလွန်တို၏။
နောက်ခြေတို့မှာ ရှေ့ခြေတို့ထက် ၆ ဆခန့် ရှည်သည်၊ ခုန်ရန် ကြံရွယ်သောအခါ နောက်ခြေတို့ကို၎င်း၊ အမြီးကို၎င်း ထောက်၍ထားသည်။
ရှေ့ခြေတို့ကိုမူ ရင်ပတ်တွင်ကပ်၍ ထားလေသည်။
ထို့နောက် ခုန်လိုက်သောအခါ နောက်ခြေတို့ဖြင့်သာ ထောက်၍ကျသည်။
ဤသို့ လျင်မြန်စွာ ခုန်ပေါက်ကာ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သွားလာလှည့်လည် ကျက်စားတတ်ကြလေသည်။
ဂျာဗိုးအာကောင်သည် ခြေသည်းများဖြင့် မြေကြီးတွင် တွင်းတူး၍ တစ်နေ့လုံးနေသည်။
ညဉ့်အခါတွင်သာ ထွက်၍ လျင်မြန် ဖျတ်လတ်သောကြောင့် ဖမ်းမိရန် ခဲယဉ်းပေသည်။
အသင်းအဖွဲ့နှင့် နေလေ့ရှိသည်။
ပါရှားနိုင်ငံရှိ 'အဲလက်တဂအင်ဒီးက'ခေါ် ဂျာဗိုးအာကောင်သည်လည်း တွင်းထဲတွင်နေသော ညဉ့်သတ္တဝါမျိုးဖြစ်၏။
ကောက်ပဲသီးနှံများကို ရှာဖွေစားသောက်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများ။
thumb|ဂျားဗားကျွန်း၏ တည်နေရာပြပုံ ဂျားဗားကျွန်းသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်းဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၁၃၆သန်း ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု အများဆုံးသော ဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံရှိ လူဦးရေ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဂျာကာတာမြို့ သည် ဂျာဗားကျွန်း အနောက်ပိုင်း ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။
အာရှတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ရတနာဒီပကျွန်း ဂျားဗားကျွန်း (ဇာဝကျွန်း)သည် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် သဘာဝပစ္စည်းကြွယ်ဝသဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ကြက်ပေါင်စေး၊ ကြံ၊ ကွီနိုင်ဆေး အများဆုံးထွက်သောဒေသ ဖြစ်၏။
ဂျားဗားကျွန်းတွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံကြီးများ ရှိသည်။
ဂျားဗားကျွန်းသည် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် အရေးပါအရာရောက်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်၏။
ဆူမတြားနှင့် ဘာလီကျွန်း ၂ကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိ၍၊ သဘာဝပစ္စည်းများကြောင့် ကမ္ဘာကျော်ကြားခဲ့လေသည်။
ဂျားဗားကျွန်းသည် အလျားမိုင် ၆၆၀၊ အနံမိုင် ၄၀ မှ ၁၂၅ မိုင် အထိ ရှိ၏။
အကျယ်အဝန်းမှာ မဒူရကျွန်းအပါအဝင် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၁၀၃၇ မိုင် ဖြစ်လေသည်။
ဂျားဗားကျွန်းလယ်တွင် တောင်စဉ်တောင်တန်းများရှိ၍ သဘာဝပစ္စည်းများကြောင့် ကမ္ဘာကျော်ကြားခဲ့လေသည်။
အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်မှာ ပေပေါင်း ၁၀၀၀၀ အထိရှိ၏။
မြစ်များသည် အများအားဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းကြသည်။
ဆိုလိုမြစ်နှင့် ဗရန်တတ်စ မြစ်တို့မှာ အကြီးဆုံးမြစ် နှစ်သွယ် ဖြစ်၏။
ဂျားဗားကျွန်းမှ မြစ်များတွင် မိုးအခါ၌သာ လှေသင်္ဘောငယ်များ သွားလာနိုင်သည်။
သို့သော် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးအတွက် ထိုမြစ်များကို အများဆုံး အားထားရလေသည်။
ကျွန်း၏ တဝက်ကျော်ကျော်မှာ စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေများ ဖြစ်၍ ကျန်တဝက်မှာ တောကြီးမျက်မည်းများ ဖြစ်သည်။
ထိုတောကြီးများမှ ကျွန်းသစ်နှင့် အခြားအဖိုးတန်ပစ္စည်းများ ထွက်၏။
ဂျားဗားကျွန်းတွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံး အပူချိန်ပြင်းထန်၍ မိုးအမြဲ ရွာသွန်းလေသည်။
သို့အတွက် ဆန်စပါး၊ ကာဖီ၊ သကြား၊ ပြောင်းဖူး၊ မြေပဲ၊ ပဲဗိစပ်၊ ဆေးရွက်၊ စင်ကိုးနားပင်၊ ကြက်ပေါင်စေးပင်များကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
ယင်းတို့တွင် ဆန်စပါးမှာ တိုင်းရင်းသားတို့၏ အရေးအကြီးဆုံး ကောက်ပဲသီးနှံဖြစ်၏။
ကမ္ဘာသုံးကွီနိုင် ခေါ် အဖျားဖြတ်ဆေးကို ဤကျွန်းမှ အများဆုံးရရှိလေသည်။
ဂျားဗားကျွန်းတွင် တိုင်းရင်းသားတို့၏ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း များသည် ရှေးအခါကပင် ရှိခဲ့သော်လည်း ခေတ်မီစက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများကိုမူ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးကာလတွင်မှ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။
ဂျားဗားကျွန်း၏ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းသည် သုံးမျိုးသုံးစား ကွဲပြားသည်။
ယင်းတို့မှာ အိမ်တွင်းစက်မှု လက်မှုလုပ်ငန်း၊ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းကလေးများနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ ဖြစ်ကြ၏။
ထို ၃ မျိုးလုံးကို အစိုးရက ထောက်ပံ့အားပေးလေသည်။
ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းမှာ အနည်းငယ်အရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏။
ရေနံ၊ ရွှေ၊ ငွေများကို တူးဖော်ရရှိ၍ ရေနံ တူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းသည် အတော်အတန် တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။
ဂျားဗားကျွန်း၏ လူဦးရေမျာ ၁၉၅၁ ခုနှစ် သန်းခေါင် စာရင်းအရ မဒူရာကျွန်း အပါအဝင် ၅၁၀၀၀၀၀၀ ခန့် ဖြစ်လေသည်။
ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းနှင့်တွက်သော် စတုရန်း တစ်မိုင်လျှင် လူဦးရေ ၁၀၀၀ ခန့်မျှ နေထိုင်ကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူနေအထူထပ်ဆုံးသော အရပ်တစ်ခုဖြစ်၏။
တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများမှာ မလေးအနွယ်များဖြစ်၍ လူမျိုးစုကြီး ၂ စု ကွဲနေသည်။
ယင်းတို့မှာ ဂျားဗားလူမျိုးနှင့် ဆွန်ဒန်လူမျိုးများ ဖြစ်၏။
ထိုလူမျိုးစုတစုစီ၌ လူမျိုးအလိုက် သီးခြားဘာသာစကား ရှိလေသည်။
တိုင်းရင်းသားများမှာ ရိုးသား၍ ဝီရိယ ရှိပြီးလျှင် အေးချမ်းစွာ လုပ်ကိုင်စားသောက်ကြသည်။
ကြက်တိုက်ပွဲနှင့် ရုပ်သေးပွဲများသည် တိုင်းရင်းသားတို့၏ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ဖြစ်သည်။
မြန်မာလူမျိုးကဲ့သို့ သစ်ဝါးများဖြင့် အိမ်များကို ဆောက်လုပ်နေထိုင်တတ်ကြ၏။
တိုင်းရင်းသားတို့၏ အိမ်အများမှာ အများအားဖြင့် ခြေတံရှည်အိမ်များ ဖြစ်သည်။
ပျက်စီးနေသော ဟိန္ဒူဘုရားရှိခိုးကျောင်း မြောက်မြားစွာ တို့ကို တွေ့ရခြင်းဖြင့် တိုင်းရင်းသားများသည် ရှေးအခါက ဟိန္ဒူအယူဝါဒီများ ဖြစ်ကြမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ဂျားဗားကျွန်းအလယ်ပိုင်းတွင် ပျက်စီးနေသော ဗုဒ္ဓသာသနာ အဆောက်အအုံကြီး တွေ့ရ၏။
ထိုအထဲတွင် အကြီးဆုံးမှာ ဗောရောဗုဓောခေါ် အဆောက်အအုံများ ဖြစ်၏။
ယင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများထဲတွင် အကြီးဆုံး အဆောက်အအုံတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။
ယင်းကို ဆောက်လုပ်ထားပုံနှင့် ဖော်ထားသော ရုပ်လုံးများမှာလည်း အံ့ဩဖွယ်ရာ ထူးဆန်းလှသည်။
ဂျားဗားကျွန်းကို အာရပ်လူမျိုးတို့ သိမ်းပိုက်သည့် ၁၅ ရာစုနှစ်လောက်ကစ၍ ကျွန်းသူကျွန်းသားများမှာ မွတ်စလင်များ ဖြစ်လာကြ၏။
ဂျားဗားကျွန်း၏မြို့တော်မှာ ရှေးက ဗတေးဗီးယားဟုခေါ်၍ ယခု ယာကားတား (ဂျာကာတာ) ဟုခေါ်သော မြို့ဖြစ်၏။
ထိုမြို့တွင် လူဦးရေ ၂၈၀၀၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။
အရေးပါသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီး များမှာ ဆူးရဗားနှင့် ဆမားရန်းမြို့များ ဖြစ်သည်။
ဂျားဗားကျွန်း တစ်ခုလုံးတွင် လမ်းမကြီးများ၊ မီးရထားလမ်းများ အနှံ့အပြား ဖောက်လုပ်ထား၏။
ဂျာကာတာမြို့တော်နှင့် ဆူးရဗားယမြို့ကို မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားလေသည်။
ခရစ် ၁ ရာစုလောက်တွင် ဂျားဗားသို့ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့၍ တဖြည်းဖြည်း တန်ခိုးကြီးလာလေသည်။
၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ဟိန္ဒူနောက်ဆုံးမင်း မဂျပဟစ် ပျက်စီးသည်တွင် ဂျားဗားကျွန်း အုပ်ချုပ်ရေးမှာ အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်ခဲ့၍ တိုင်းရင်းသား မင်းငယ်များက အုပ်ချုပ်လေသည်။
၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဒပ်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီသည် ဂျားဗားကျွန်းသို့ ဝင်ရောက်၍ တိုက်ခိုက်ရာမှ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒပ်ချ်ဘုရင်ခံချုပ်ကို ခန့်ထားခဲ့၍ ၁၆၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗတေးဗီးယားမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့၏။
နပိုလီယန် စစ်ပွဲများအတွင်း ဂျားဗားကျွန်းကို ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းပိုက်ခဲ့ သော်လည်း ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် ဒပ်ချ်တို့လက်သို့ပြန်၍ အပ်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဂျပန်တို့က ဂျားဗားကျွန်းကို သိမ်းပိုက်ထား၏။
စစ်ပြီးကာလတွင် ဒပ်ချ်တို့က ပြန်လည် ရရှိပြန်သည်။
သို့ရာတွင် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် လင်ဂဂျာတီ သဘောတူညီချက် စာချုပ်အရ ဂျားဗားကျွန်းသည် ဆူမတြား၊ မဒူရာကျွန်းတို့နှင့် အတူ ၁၉၄၉ ခုနှစ်၌ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတနိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ယာကားတားမြို့သည် အင်ဒိုနီးရှား သမ္မတနိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်လေသည်။
ဂျားဗားကျွန်း၏ မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သော ဗန်ဒုန်းမြို့တွင် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့မှ ၂၄ ရက်နေ့အထိ အာရှ၊ အာဖရိက ၂၉ နိုင်ငံ ညီလာခံကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုညီလာခံတွင် ကမ္ဘာ့ပြဿနာအရပ်ရပ်ကို ဆွေးနွေးခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာ့လူထု၏ အာရုံပြုရာဒေသအဖြစ် ရောက်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ။
မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး၏ အမည်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် General Council of Burmese Associations ဟု ခေါ်သည်။
ထိုအင်္ဂလိပ်စကားကို အတိုချုံး၍ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေဟု ခေါ်ကြပြန်သည်။
မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးသည် ထိုအတိုချုံးထားသော အင်္ဂလိပ်စကားအတိုင်း နိုင်ငံအဝှန်း၌ အမည်တွင်လေသည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံ မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးမှာ မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက် လူထုစည်းရုံးမှုဖြင့် ရှေးဦးစွာ တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သော နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းကြီး ဖြစ်သည်။
ထိုအသင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာပုံ ဇစ်မြစ်ကို ရှာဖွေလျှင် 'ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ'ဟု အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် အတိုကောက် ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်း၌ တွေ့ရသည်။
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ပြည်မြို့တွင် ကျင်းပသော ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေး၌ နိုင်ငံရေး စည်းရုံးမှု အရှိန်တက်ကြွနေသည်ကို ထောက်ရှု၍ ဦးဘလှိုင်နှင့် ဦးကွန်းတို့က ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ အစား ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး တည်ထောင်ရန် အဆိုသွင်းသည်။
ယင်းအဆိုကို အတည်ပြုလိုက်ကြသဖြင့် ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ၏ အမည်သည် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးဟူသော အမည်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ရဟန်းတော် အချို့သည် ဝံသာနုနှင့် နိုင်ငံရေး စိတ်ဝင်စားလာကြသောကြောင့် အထက်မြန်မာပြည်၊ အောက်မြန်မာပြည် သံဃသာမဂ္ဂီအသင်း များကို အင်တိုက်အားတိုက် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ကြလေသည်။
ထိုသို့ ဖွဲ့စည်းသည့် သံဃသာမဂ္ဂီတို့သည် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ကို တက်ကြွစွာ ထောက်ခံအားပေးလာကြလေသည်။
အသင်းချုပ်၏ တိုးတက်မှု ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းချုပ်၏ လက်အောက်၌ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ အသင်းအပြင် ဝိုင်၊ဒဗလျူ၊ ဘီ၊ အေ ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝ ကုမ္မာရီအသင်းလည်း ရှိလေသည်။
ဝိုင်၊ ဒလျူ၊ ဘီ၊ အေ ဟူသော ဝေါဟာရမှာ 'ယန်းဝင်းမင်း ဗုဒ္ဓစ် အက်စို စီအေရှန်း'ဟူသော အင်္ဂလိပ်အမည် အတိုကောက် ဖြစ်သည်။
ထိုအသင်း ၂ သင်းနှင့် အလားတူ အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသား အသင်းပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိခဲ့သည်။
ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းဝင်များသည် မြန်မာပြည်ဖြစ် အထည်များကို ဝတ်ဆင်ကြရန်၊မြန်မာအချင်းချင်း ချစ်ခင်ညီညွတ်စွာ ရိုင်းပင်း ကူညီကြရန် စသည်တို့ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။
ထိုကြောင့် မြန်မာ တောင်သူလယ်သမားအပေါင်းတို့က ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေကို ဝံသာနုအသင်းဟု ခေါ်လာကြ၍ ထိုဝံသာနုအသင်းတို့မှာ ၁၀၀၀ ကျော်မျှ ပွားများလာသည်။
ဝံသာနု အသင်း တစ်သင်း လျှင် လူပေါင်း ၂၀ ကျော်မှသည် ၅၀၀ ကျော်အထိ ရှိလေသည်။
အသင်း၏ တည်ရာဌာနမှာ ရန်ကုန်မြို့ လွစ္စလမ်း၌ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးက ပါလီမန်သို့ ထောက်ခံချက်တစ်ခု တင်သွင်းလိုက်လေသည်။
ထိုထောက်ခံအရချက်မှာ အုပ်ချုပ်မှုပြုပြင် ပြောင်းလဲရေးများကို မြန်မာပြည်အား ပေးအပ်ရန်ဖြစ်သည်။
ထိုပြုပြင်ရေး စီမံချက်များအရ ဆာအေ၊ အက်(ဖ)ဝှိုက် ခေါင်းဆောင်၍ ဝှိုက်ကော်မတီဟု တွင်သော မြန်မာပြည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကော်မတီသည် မြန်မာပြည်သို့ ပေးအပ်ရမည့် မဲဆန္ဒအခွင့်အရေး ဗဟိုအစိုးရက သီးသန့်ယူထားမည့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ လွှဲပြောင်းပေးမည့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတို့ကို မြန်မာပြည်သို့ လာရောက်စုံစမ်းရာတွင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေသည် ဝှိုက်ကော်မတီကို သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က မြန်မာပြည်အား ပေးအပ် ရန် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဥပဒေဖြင့် အတည်ပြုလိုက် လေသည်။
ထိုအခါ ၁၂၈၄ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၆ ရက် (ခရစ် ၁၉၂၂ ခုနှစ်)တွင် သရက်မြို့၌ ကျင်းပသော ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အထူးကွန်ဖရင့် အစည်းအဝေးကြီးက 'ဒိုင်အာခီ' သည် လုံးဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး မဟုတ်၊ လမ်းခုလတ်သာ ဖြစ်၍ ဝီလဆန်၏ ၁၄ ချက်နှင့်မညီ'ဟု ယူဆပြီးလျှင် ဟုမ္မရူး ခေါ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရမှသာ တင်းတိမ်နိုင်မည်ဟုဆိုကာ မြန်မာပြည် ဥပဒေပြုကောင်စီကို သပိတ်မှောက်လိုက်သည်။
နှစ်စုကွဲခြင်း သို့သော် ခရစ် ၁၉၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်အတွက် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် စတင် အာဏာတည်လေသည်။
ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ မြန်မာ သည် ဥပဒေပြုကောင်စီ ရွေးကောက်ပွဲတို့ကို ၁၉၂၂ ခု နိုဝင် ဘာလကစ၍ ကြိုတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပ ရန် အချိန်ရောက်လာသည်တွင် ဥဒပေပြုကောင်စီကို သပိတ် မှောက်လိုသူ တစ်စု၊ မမှောက်လိုသူတစ်စု နှစ်စုကွဲကာ ဝိဝါဒ ဖြစ်ကြလေသည်။
ဦးဘဖေ၊ ဦးဘလှိုင်၊ ဦးပု၊ မန္တလေး ဦးဘဦး အမှူးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် ၂၁ ဦးက ဒိုင်အာခီစနစ်ကို လက်ခံ၍ ဥပဒေပြုကောင်စီထဲမှနေ၍ အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတို့ ကို အရေးဆိုမည်ဟု ကျေညာခဲ့သည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ် ၂၁ ဦးသည် လည်း မူရင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ မှ ခွဲထွက်၍ မိမိတို့အသင်းကို အမည်မပေးဘဲ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဟူ၍ပင် မှည့်ခေါ်လေသည်။
သို့သော် ခွဲထွက်ရေးသွားသော ခေါင်းဆောင် ၂၁ ဦးအစွဲပြု၍ ၂၁ ဦးပါတီဟု အများက ခေါ်ကြလေသည်။
မူရင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ တွင် ဦးချစ်လှိုင်၊ သာယာဝတီ ဦးပုနှင့် ဦးထွန်း အောင်ကျော်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့၍ ယင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေကို လှိုင်၊ ပု၊ ကျော် ပါတီဟူ၍ ခေါ်ကြသေးသည်။
ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာပြည် ဥပဒေပြုကောင်စီတွင် အမတ်ပေါင်း ၁၀၃ ဦးရှိသည့် အနက် ၈၄ ဦးသည် အများ ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသူများ ဖြစ် သည်။
ထို ၈၄ ဦးအနက် ၂၁ ဦး ပါဝင် ၂၈ ဦးသာလျှင် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရလေသည်။
၁၉၂၃ ခုနှင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ် တွင် အိန္ဒိယ ဥပဒေပြု အောက်လွှတ်တော်အတွက် မြန်မာ ပြည်မှ ကိုယ်စားလှယ်များ အသစ်ရွေးချယ်ရာ၌မူကား မူလ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းကြီးသည် သပိတ်မှောက်ခြင်း မပြုဘဲ ဝင်ရောက် အရွေးခံရာ ထိုအသင်းဝင်ချည်းသာ အရွေးခံရသည်။
ဝံသာနုအသင်း မူလ မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးသည် ဦးချစ်လှိုင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဟူ၍သာမက ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဟူ၍လည်း တွင် လာသည်။
၂၁ ဦး ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ နှင့် အပြိုင်ဖြစ်သော် လည်း အင်အား ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မရှိပေ။
၁၉၂၃ နှင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ်များတွင် တိုင်းပြည်လူထု နိုးကြားမှုကို မနားမနေ ဆောင်ရွက်ရာ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ထောက်ခံမှုကို များစွာ ရခဲ့လေသည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနှင့် မဆက်ရေးဟူသော ကြွေးကြော်သံဖြင့် 'ဘူး'အသင်းများသည် ဟင်္သာတနယ်၌ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ဘူးသည်။
ထိုအသင်းများသည် ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊အေ က လှုံ့ဆော်ပေးသော စိတ်ဓာတ်တို့ဖြင့် တည်ထောင်ကြသည်ဟု ယူဆရန် အကြောင်းရှိလေသည်။
သို့သော်များ မကြာမီ ထိုအသင်းများကို အစိုးရက မတရားအသင်းဟု ကြေညာလိုက်လေ သည်။
သမ္မတ ဦးချစ်လှိုင် ၁၂၈၆ ခုနှစ် ကဆုန်လ (ခရစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ် မေလ)တွင် ၁၁ ကြိမ်မြောက် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ကွန်ဖရင့်ကို ပေါင်းတည်မြို့၌ ကျင်းပရာ နယ်မှ ကိုယ်စားပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော် တက်ရောက်ကြသည်။
ထိုအစည်းအဝေးက ဦးချစ်လှိုင်ကိုပင် ဥက္ကဋ္ဌ တင်မြှောက်လိုက်သည်။
ယခင်က သရက်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ကွန်ဖရင့်မှ အစပြု၍ ဦးချစ်လှိုင်အား သမ္မတ တင်မြှောက်ခဲ့သည်ကို ပေါင်းတည် ကွန်ဖရင့်က ထပ်မံ အတည်ပြုလိုက်သည်။
ဤသည်တွင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဥက္ကဋ္ဌများကို သမ္မတဟု ချီးကျူးခေါ်ဝေါ်သော အလေ့အထတစ်ရပ် ပေါ်လာခဲ့လေသည်။
ဖိနှိပ်ခြင်း ၁၂၈၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၂၄ခုနှစ်)တွင် မန္တလေးမြို့၌ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမအား ကြိုဆိုရန် ဝံသာနုများ စီတန်းလှည့် လည်စဉ် ပုလိပ်တို့က တားဆီးရိုက်နှက်ကြရာ ရဟန်းရှင်လူတို့ ဒဏ်ရာရကြသည်။
ဆရာတော် ဦးစန္ဒီမာမှာ သေနတ်ဒဏ်ရာနှင့် ပျံလွန်တော် မူခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်အတွင်း၌ပင် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမအား ရာဇသတ်ပုဒ်မ ၁၂၄(က)နှင့် ထောက်ဒဏ် ၃ နှစ်အပြစ် ပေးလိုက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရန်ကုန်မြို့၊ ဆူးလေဘုရားအနီးရှိ ဖိုက်စကွဲယား (ယခု ဗန္ဓုလ)ပန်းခြံ၌ သံဃာတော်များ၊ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများ ပါဝင်သော ဆန္ဒပြ အစည်းအဝေးကြီးကို မြင်းစီးပုလိပ်တို့က မြင်းနှင့် တိုက်၊ တုတ်နှင့်ရိုက်၍ ဖျက်ဆီးလေည်။
ဤသို့ ဖိနှိပ်သော အခြင်းအရာကို အရှိန်ပြင်း၍လာလေလေ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ၏ အင်အားမှာ ညီညွတ်တောင့်တင်းလာလေလေ ဖြစ်တော့သည်။
ဒုတိယအကြိမ် နှစ်စုကွဲခြင်း သို့ရာတွင် ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ သဘောကွဲလွဲမှုတို့ကြောင့် တမျိုးသား လုံးညီညွတ်ရေးမှာ အစဉ်အလာကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်လာလောက် အောင် ကြာရှည်စွာ မခံခဲ့ရချေ။
၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ခရိုင် ငဝန် ရေကာတာကျိုးသဖြင့် ကယ်ဆယ်ရေး ရန်ပုံငွေ ကောက်ခံသော ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အချင်းချင်း သဘောကွဲလွဲလာကြသည်။
ဦးချစ်လှိုင်ကို သံဃဩဝါဒမခံဟု စွပ်စွဲလာကြသည်။
ထိုကြောင့် ၁၂၈၇ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၂၅ ခုနှစ်)တွင် ရွှေဘို၌ ကျင်းပသော ၁၂ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဖရင့်သည် ဦးချစ်လှိုင်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြန်လည် မရွေးကောက်တော့ဘဲ ဦးစိုးသိမ်းကို ဥက္ကဋ္ဌ တင်မြှောက်လိုက်လေသည်။
ဤတွင် ဦးချစ်လှိုင်သည် အညမည သမ္ဗန္ဓအဖွဲ့ဟူသော အမည်ဖြင့် သီးခြား ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းကို တည်ထောင်ပြန်လေသည်။