kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အထူးသဖြင့် လကွန်းပြင်ချောင်းကို မေးတင်လျက် တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းဖြစ်၍ ပင် လကွန်းဗျည်းဟု အမည်တပ်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
တည်နေရာ လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ဒီဂရီ ၁၀မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒဂရီ- ၂၀မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်မှ ငမိုးရိပ်၊ ဒါးပိန်၊ အင်းတိုင်ဖက်မှ ဝင်လာသည့် လမ်းမသည် ဇရပ်ကွင်းကျေးရွာအနီး၌ ရန်ကုန်ပဲခူးလမ်းမကြီးနှင့် ဆုံလေသည်။
ဤလမ်းဆုံမှ ပဲခူး ဘက်သို့ မိုင်ဝက်မျှသွားလျှင် မင်းလွင်ကုန်းရွာသို့ရောက်မည်။
မင်းလွင်ကုန်း၏ မြောက်စူးစူးမီတာ ၁၅၀ ခန့်သွားလျှင် လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်း သို့ ရောက်နိုင်သည်။
မင်းလွင်ကုန်းမှ ပဲခူးလမ်းအတိုင်းဆက်၍သွားပါက တစ်မိုင်ခွဲခန့်တွင် လကွန်း ပြင်ချောင်းကို ဖြတ်သည့်တံတားကို တွေ့နိုင်ပေမည်။
လကွန်းပြင်ချောင်းသည် လကွန်းဗျည်း မြို့ဟောင်း၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်အဖြစ် တည်ရှိပေသည်။
အမရပူရမြို့ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၆၄-ခု၊ တော်သလင်းလဆန်း ၁၀-ရက်၊ (အသက်၇၀)ရှိ ကြာသပတေးသား လကွန်းဗျည်းမြို့သူကြီး ငထလွတ်စစ်တမ်းအရ အစီရင်ခံသည်မှာ လကွန်းဗျည်းမြို့၏ နယ်နိမိတ်ကား- အရှေ့လားသော် သံသငယ်ချောင်း၊ ကောက်ကောက်စင်းစင်းမော်လုံမြို့မြေနှင့်အစပ်။
အရှေ့တောင်လားသော် လကွန်းဗျည်းချောင်းဝ၊ ပဲခိုးမြစ်တစ်ဖက် ဇွဲသတုံမြို့နှင့် မြေအစပ်။
တောင်-အရိပ်ချောင်းအထိ။
မအူမြို့မြေနှင့်အစပ်။
အနောက်-အရိမ်ချောင်းအထိ၊ မအူမြေနှင့်အစပ်။
အနောက်မြောက်-မဟူရာမြို့မြေနှင့်အစပ်။
မြောက်-ဝါရီဝါခရန်းပိန်းနဲတောထိ၊ ဟံသာဇိုင်းကနိန်းမြို့မြေနှင့်အစပ်။
အရှေ့မြောက် ဝဲလှထိ၊ ဟံသာဇိုင်းကနိန်းမြို့မြေနှင့်အစပ်။
အနောက်တောင်-ဖော်ပြပါရှိခြင်းမရှိ။
၎င်းနယ်အတွင်း၌မူရင်း (၅၄)အိမ်နှင့် နောက်တိုး၃၉အိမ်။
ပေါင်း ၆၃အိမ်ရှိပြီး လူဦးရေ ကျားမပေါင်း ၁၀၈ယောက် ကလေးများပါ ပေါင်း၁၇၃ယောက်ရှိကြောင်း စစ်တမ်း၌ တွေ့ရှိရပေသည်။
မှော်ပီဆရာသိန်းကြီး ရှေးဖြစ်စာတမ်း။
၁၉၆၈-ခု၊ ဇွန်လ လကွန်းဗျည်းနှင့် ပတ်သက်၍ မော်ပီဆရာသိန်းကြီး၏ ရေးသားချက်များမှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ပင်ဖြစ်သည်။
၎င်းရေးသားချက်အရ လကွန်းဗျည်းမြို့သည် အရှေ့အနောက်အလျား ၂မိုင်ခန့် တောင်မြောက် မိုင်ဝက်ကျော်ခန့်ရှိမည် ထင်ကြောင်းဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။
မြောက်ဘက်မျက်နှာမြို့ရိုးမှာ ခိုင်ခန့်ပြီး၊ အုတ်မြို့ရိုးဖြစ်ကြောင်း၊ ကျုံးရှိကြောင်း၊ မြို့တွင်းတနင်္ဂနွေထောင့်၌ ဘုရားရှိကြောင်းကို လည်းကောင်း ဘုရားကုန်း၏အနောက်ဘက်တွင် ရေကန်ရှိပြီးအတွင်းမြို့ရိုးမှာ တောင်မြောက်ပေ ၆၀ဝ ခန့်ရှိမည်ထင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
မုတ္တမမြို့မှ လကွန်းဗျည်းအမတ်လာရောက်နေထိုင် ခြင်း မပြုမိကပင် မြို့တစ်မြို့အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။
ထိုစဉ်ကတည်းကပင် ဆိတ်သုဉ်းပြီးခဲ့သည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်လိမ့်မည်။
မြို့ဟောင်း၏ပုံသဏ္ဌာန် လကွန်းဗျည်းမြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ယခုဖော်ပြသည့် မြို့ဟောင်း(၁၀)မြို့အနက် စိတ်ဝင်စား ဖွယ်ရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။
ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံမှ ဖတ်ရှုတွေ့ရှိရသည့် ကွေးဝိုင်းဝိုင်းမြို့ဟောင်း မှာ မြို့ဟောင်းခွင် ၂ခုပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းအပ်သည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။
မြို့ ၂ ခွင်ပေါင်းဖွဲ့၍ အကျယ်ဆုံးဖြစ်သည့်နေရာကို တိုင်းကြည့်လျှင် တစ်မိုင်နီးပါး ခန့်ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
မော်ပီဆရာသိန်းကြီးက ရှေ့နောက် ၂ မိုင်ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။
၂ မိုင်ကား မရှိပါချေ။
သို့သော်လည်း ခန့်မှန်းမှုသာဖြစ်ပြီး ၎င်းသည်မြို့၏ ပမာဏမှာ မည်သည့်နေရာမှသည် မည်သည့် နေရာသို့ဟု မဆိုထားပေ။
တောင်နှင့်မြောက် အကျယ်ကိုက် (၇၀ဝ)ခန့်ရှိပေရာ မိုင်ဝက်မပြည့်တတ် ပေ။
သို့ရာတွင် ဆရာသိန်းကြီး၏ ခန့်မှန်းချက်ဖြစ်သည့် မိုင်ဝက်ခန့်မျှနှင့် ပို၍နီးစပ်သွားသည်။
ခန့်မှန်းခြင်းမှာ ခရီးနီးလျှင် ပို၍မှန်ကန်မှုနှင့် နီးစပ်နိုင်ပြီးဝေးလျှင် ဝေးသလိုလွဲမှားနိုင်သည်။
မြောက်ဘက် မြို့ရိုးတစ်လျှောက် ချောင်းကိုအဓိကအမှီပြုလျက် ရှိစေကာမူကမ်းတစ်လျှောက် ၌ မြို့ရိုးရှိခဲ့မည့် အခြေအနေရှိသည်။
ကျန်အပိုင်းများဖြစ်သည့် အရှေ့ဘက်တစ်လျှောက် ကွေးဝိုင်း လျက်ရှိသည့် မြို့ရိုးများမှာ ပီပီပြင်ပြင် ရှိခဲ့ဖူးသည်။
ပွန်းတီးမှုအတော်ရှိခဲ့စေကာမူ မြို့ရိုးမြို့တာအဖြစ်နှင့် ကောင်းစွာဖတ်ရှုတွေ့နိုင်သေးသည်။
မြို့ရိုးတွင် ယခင်တံခါးများ ရှိသည့်နေရာများလည်းကောင်း၊ ချောင်းသွယ်များစီးဝင်ရာ (အထူးသဖြင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း)၌ လည်းကောင်း၊ မြို့ရိုးပြတ်တောက်လျက်ရှိသည်။
အရှေ့မြောက်စွန်း၌မူ လယ်ယာမြေလုပ်ကိုင်ရာမှ ဖြိုဖျက်တူးဆွ ထွန်ယက်ယင်း အတော်ပင် နိမ့်လျှောပြန့်ပြူးသွားပြီဖြစ် သည်။
မြို့ဟောင်း၏ယာဖက်မြို့ရိုးခွင်အတွင်း ဘုရားစေတီတစ်ဆူကိုတွေ့ရသည်။
ရေကန်ကြီး (၂)ကန်အနက် အရှေ့ဘက် မြို့ရိုးနှင့်နီးသည့် ကန်မှာပိုနက်စေကာမူ ဒိုက်များချုံများနှင့် ဖြစ်နေပြီး မြောက်ဘက်ကျသည့် ရေကန်မှ ရေပြည့်လျက်ပင် ရှိနေသည်ကိုတွေ့ရ၏။
ချောင်းနှင့်ကပ်မြှောင်လျက် ရှိသည့်ဖက်မှလွဲလျှင် တစ်ပတ်လုံးကျုံးရှိခဲ့ဖူးသည့် အခြေအနေကို တွေ့ရသည်။
လကွန်းဗျည်း၏ ကွေးဝိုင်းသည့်မြို့ရိုးသဏ္ဌာန်သည်လည်းကောင်း၊ မြို့ဟောင်း(၂)ခွင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုသည်လည်းကောင်း၊ ကျုံးဖြင့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းမှုသည်လည်းကောင်း၊ ပွန်းတီးမှုအခြေအနေများ သည် လည်းကောင်း၊ စိတ်ဝင်စားစရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။
ဟံသာဝတီ(ပဲခူး)မရှိမီကပင် တည်ထားထွန်းကားခဲ့ဟန်ရှိသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။
ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်း၌လည်း လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်မတွေ့ရ။
ရှေးဟောင်းပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းသုတေသီတို့ ဆက်လက်ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုပြုသင့်သည့် နေရာတစ်ခုတည်း။
လကွန်းဗျည်းသို့ ကွင်းဆင်းလေ့လာကြည့်ရှုရာတွင် အုတ်ခွက်ဘုရားတချို့ကိုတွေ့ရသည်။
ပုတီးစေ့၊ ဒင်္ဂါးစသည်တို့ကို မတွေ့ရ။
ရှေးစဉ့်အိုးကြီးတစ်လုံးတွေ့ရသည်။
စဉ့်ခွက်၊ စဉ့်အိုးနှင့် စဉ့်သုတ် ပစ္စည်းများ ဖုတ်ရာနေရာဟောင်းတစ်ခုဖြစ်ဟန် လက္ခဏာရှိ၏။
လကွန်းဗျည်းသို့ နွေရာသီ တွင် ကားဖြင့် ရောက်နိုင်လေသည်။
ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့တွင် ပါဝင်သည်ဟု သမိုင်းဆရာတို့ လက်ခံမှတ်သားထားကြသည့် မြို့ငယ် (၃၂)မြို့မှာ အောက်ပါမြို့များပင်ဖြစ်သည်။
ကျောက်မော် အံး(အမ်း) ဒုံဇရစ် ကျည်းကူ စစ်တောင်း ဒင်းမဲ့ ဇွဲသဘုံ(ဖရွဲတုံ) မော်လုံ(မော်တုံ) လကွန်းဗျည်း အသား(အသာ) အစရိန် မအူ ရမ္မာနဂို ရမ္မာဝတီ မော်ပီ လှိုင်(လိုင်) ဘောင်လင်း ထန်းတောကြီး တီတွတ် ဇေဠ ဇောင်းတူ (ဇိုင်တွလဲ) ဖားအိုင် တုံခန်း ရဲနွဲ့ မေရဉ္စရာ(မောရဉ္စယ) တငါပေါင် မင်းရဲလှ ကောလိယ ဘိုင်တာ(ပိုင်တာ) ဝင်ပြိုင် ယွန်းစလင်း(ယွန်းဇလင်း) ဟံသာဇိုင်းကနိုင်း(ဟင်္သာဇိုင်းကနန်း)နှင့် တချို့က (၃၃)ဟံသာဝတီကိုပါထည့်၍ ရေတွက်ကြပေသည်။
(ကင်းဝန်-ပုရပုဒ်-၄၇၁) အမရပူရမြို့ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလက်ထက်ဆက်သွင်းသော ဟံသာဝတီစစ်တမ်းတွင် ဟံသာဝတီမြီု့သူကြီး မောင်အိုင်(အသက်၅၅နှစ်)၏ ၁၁၆၄-ခုတော်သလင်းလဆန်း ၉ရက်နေ့ အစစ် ခံထွက်ဆိုချိန်တွင်- သက္ကရာဇ် ၅၁၇ခုနှစ် သမလ မင်းစ၍ မြို့တည်ထောင်ပြုစုကြသည်။
ဟံသာဝတီပြည်ကြီး သမုတ်၍ (က) သမလမင်းလက်ထက်မှ တည်သည့်မြို့များမှာကား- ၁။
ကျောက်မော်မြို့ ၂။
ဒုန်ဇရစ်မြို့ ၃။
ကျည်းကူမြို့ ၄။
အမ်းမြို့ ပေါင်း(၄)မြို့တည်ထောင်ပြုစုတော်မူကြောင်း ပြဆိုထားလေသည်။
(ခ) သက္ကရာဇ် ၅၂၉ခုနှစ် ညီတော် ဝိမလမင်းလက်ထက်တည်ထောင်သော မြို့များကား- ၁။
စစ်တောင်းမြို့ ၂။
ဒင်းမဲမြို့ ၃။
ဇွဲသတုံမြို့ ၄။
အသားမြို့ ပေါင်း(၄)မြို့ကို တည်ထောင်ပြုစုကြောင်းကို ပြဆိုထားလေသည်။
(ဂ) သက္ကရာဇ် ၅၃၆ခုနှစ် တိမုံက္ခမဟိင်္သရာဇာမင်းလက်ထက်တည်ထောင်သည့်မြို့များကား- ၁။
မော်လုံမြို့ ၂။
လကွန်းဗျည်းမြို့ ၃။
အခရိမ်မြို့ ၄။
မအူမြို့ (ဃ) သက္ကရာဇ် ၆၇၆ခုနှစ် ပုဏ္ဏရိကမင်းလက်ထက်တည်သော မြို့များကို- ၁။
ရမ္မာနဂိုရ်မြို့ ၂။
ရမ္မာဝတီမြို့ (၎င်းမြို့နှစ်မြို့ကို စုံစမ်း၍မရသေးပါ။
မော်ပီမြို့ ၄။
လိုင်မြို့ (လှိုင်မြို့) ပေါင်း(၄)မြို့ကို တည်ထောင်ပြုစုကြောင်း ဖော်ပြထားပေသည်။
(င) သက္ကရာဇ် ၆၉၀ပြည့်နှစ် တိဉ္စရာဇာမင်းလက်ထက်တည်ထောင်သောမြို့ကား- ၁။
ဖောင်းလင်း ၎င်းတစ်မြို့တည်းကိုသာ တည်ထောင်မှုပြုကြောင်းဖော်ပြထား၏။
(စ) သက္ကရာဇ် ၇၁၁ခုနှစ်မင်းပဲ ဦးမင်းလက်ထက်တည်ထောင်သောမြို့များကား- ၁။
ထန်းတောကြီးမြို့ ၂။
တီတွတ်ခေါ် မဟူရာမြို့ ၃။
ဇေဠမြို့ ၄။
ဇိုင်တွယ်မြို့ ၅။
ဖဲအိုင်မြို့ ၆။
တုံခန်းမြို့ ၇။
ရဲနွဲ့မြို့ ၈။
မေရဉ္စယမြို့ ၉။
တငါပေါင်မြို့ ၁၀။
မင်းရဲလှမြို့ ပေါင်းမြို့ပေါင်း (၁၀)မြို့ကို တည်ထောင်ပြုစုကြောင်းကို ဖော်ပြထား၏။
(ဆ) ရာဇာဓိရာဇ်မင်းလက်ထက်တည်ထောင်သည့်မြို့များကား- ၁၊။
ကောလိယမြို့ ၂။
ဗိုင်တားမြို့ ပေါင်း(၂)မြို့ကိုသာ တည်ထောင်ပြုစုကြောင်း ဖော်ပြထား၏။
(ဇ) မင်းညဲစောဘွဲ့ခံရှင်စောပု လက်ထက်တည်ထောင်သောမြို့ကား- ၁။
ဝင်ပြိုမြို့ ၎င်းတစ်မြို့သာ ဖြစ်လေသည်။
(ဈ) ရမ္မာဓိပတိမင်းလက်တည်တည်သောမြို့ကား- ၁။
ယွန်းဇလင်းမြို့ကိုတည်ထောင်သည်။
(ည) သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းလက်ထက်တည်ထောင်သောမြို့ကား- ၁။
ဟံသာဇိုင်းကနိုင်းမြို့ ၎င်းတစ်မြို့တည်းကိုသာ တည်ထောင်သည်။
သမလမင်းကသည် သုရှင်တကာရွတ်ပိအထိ၌ စိုးစံကြသည့် မင်းပေါင်း(၁၀)ဆက်တည် ထောင်သော ဟံသာဝတီမြို့ရံပေါင်း ၃၂ကို တည်ထောင်သမုတ်ထားကြောင်း ဖော်ပြလေသည်။
(မော်ပီဆရာသိန်းကြီး ၁၉၃၃-သူရိယမဂ္ဂဇင်း) ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းကို ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း အပါအဝင်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည့် မြို့ဟောင်း အမည်တစ်ခုခုဖြင့် ကင်းပွန်းတပ်ရန် ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြည့်သည်။
(၃၂)မြို့အနက် (၂၅)မြို့တည် နေရာကိုဖော်ပြသည့် မြေပုံအဟောင်းသည်လည်း အထောက်အကူမပြုနိုင်လှပေ။
ဘုရားကြီးအနီး ပေ(၁၂၀)နက်သည့်နေရာမှ ရှေးသင်္ဘောများ၏ အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဝက်အူ၊ မူလီစသည့် သံထည်ပစ္စည်းများ တူးဖော်တွေ့ရှိဖူးသည်ဟူသော မှတ်တမ်းကိုလည်း ဖတ်ရှုရသည်။
(ပဲခူးဒိစတြိတ်ဂေဇက်တီးယား)။
သို့ရာတွင် ဘုရားကြီးကို တခြားတစ်ပါးသော မြို့ဟောင်း အမည်တစ်ခုခုဖြင့် ဖော်ညွှန်းသည်ကိုမတွေ့ရ။
ဘုရားကြီးအမည်ဖြင့်လည်း မြို့ဟောင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ညွှန်းထားသည်ကို မတွေ့ခဲ့ရပေ။
တည်နေရာ ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ဒဂရီ ၂၉မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၁၀မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။
ယခုလက်ရှိ ရန်ကုန်မန္တလေးကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်းပေါ်ရှိ ပဲခူးမြို့၏မြောက်(၁၀)မိုင်ကွာရှိ ဘုရားကြီးမြို့အနီး၌ တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ဘုရားကြီးမြို့၏အနောက်ဘက်၊ ဘုရားကြီးမှ ဘောနတ်ကြီးနှင့် စစ်ပင်ဆိပ်ရွာများသို့ သွားသော လမ်းပေါ်တွင် ဘုရားကြီးနှင့် တစ်စမိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် လွယ်ကူပြီး လေ့လာမှုပြုရန် သွားရေး၊ လာရေးမခက်သည့် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန် ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။
မြို့ရိုးမြို့တာ၊ ကျုံး၊ မြို့ရိုးများ ပီပီပြင်ပြင်ဖွဲ့စည်းတည်ထားသော မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
မြို့ရိုးများသည် တောင်နှင့်မြောက် ရှေ့နှင့်နောက်တည့်တည့် သို့မဟုတ်ဘဲ ၂၁ဒီဂရီ စောင်း၍တည်ရှိသည်။
ပွန်းတီးမှု မြို့ရိုးများ၏ ပွန်းတီးမှုကို လေ့လာဖတ်ရှုရာတွင် ဘုရားကြီးစစ်ပင်ဆိပ်လမ်းသည် မြို့ဟောင်း ၏ အနောက်တောင်ထောင့်ကိုဖြတ်၍ သွားသည်။
ဤနေရာများမှ လွဲလျှင် ကျန်မြို့ရိုးနေရာများမှာ ဖြိုဖျက်ခံရခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းမရှိလှသေး။
သာမန်ပွန်းတီးယိုယွင်းမှုမျှသာ ခံရာသည့်လက္ခဏာ ရှိသည်။
အနောက်ဘက်မြို့ရိုးတွင် တောင်ပိုင်းတစ်ခုလုံးမှ လယ်ယာမြေ ထွန်ယက်လုပ်ကိုင်မှုကြောင့် များစွာ နိမ့်ဆင်းပြန့်ပြူးခဲ့လေပြီ။
မြို့ရိုးများမှာ မျဉ်းဖြောင့်များပင်ဖြစ်သည်။
ကျုံးများလည်း ပတ်ပတ်လည်ရှိသည်။
သို့ရာတွင် လယ်ယာများရှိနေလေပြီ။
မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင်မူ ကလိချောင်းနှင့် လက်တက်တစ်ခုဖြင့် ရေသွင်းအသုံးပြုဟန်ရှိပြီး၊ မြောက်ဘက်ကျုံးများ ပွန်းတီးပျက်စီးခဲ့ပြီ။
မြောက်ဘက်မြို့ရိုးအလယ်ပိုင်း လောက်တွင် မြို့ပြင်၌ရေကန်၊ အင်းတိမ်တစ်ခုရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။
မြို့ရိုးများကို ထင်ရှားပီပြင်စွာ တွေ့ရသေးသည်။
မြို့ရိုး၏အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် မြို့ထောင့်ချွန်းနေရာ၌ တြိဂံသဖွယ် မြို့ရိုးကုန်း တစ်ခုရှိပြီး ယခင်ကမြို့ထောင့်စေတီရှိခဲ့ဟန်တူ၏။
မြို့ရိုးအတွင်း၌ ရေကန်တစ်ခုရှိခဲ့ဟန် လက္ခဏာ ရှိသော်လည်း ယခုအခါ ခမ်းခြောက်တိမ်ကောခဲ့ပြီ။
ဤမျှပီပီပြင်ပြင် ထင်ထင်ရှားရှားတည်ရှိနေခဲ့သည့် မြို့ဟောင်းတစ်မြို့သည် သမိုင်းဝင် မြို့ဟောင်းအမည်တစ်ခုခုဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းဟူသည့် အမည်နာမနှင့် သော်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားစွာမတည်ရှိခဲ့သည်ကို အံ့ဩရသည်။
မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ ဘုရားကြီး မြို့ဟောင်း၏တည်ဆောက်မှုသည် လကွန်းဗျည်းတည်ဆောက်မှုလောက် မစောနိုင်။
ပုံသဏ္ဌာန် အနေအထားအရလည်းကောင်း၊ ပွန်းတီးမှုအနေအထားရလည်းကောင်း၊ မစောနိုင်ဟုပင် ကောက်ချက်ချမိပါသည်။
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် အလျား ၇၅၀မီတာခန့်နှင့် အနံမီတာ ၅၀ဝခန့်ရှိသည်။
မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကျုံးနယ်များကိုပါ ထည့်သွင်းတိုင်းတာကြည့်လျှင် ၈၀ဝနှင့် ၆၅၀မီတာခန့်ရှိပေလိမ့်မည်။
ဘုရားကြီး၏မြို့ဟောင်းဧရိယာမှာ ၆၄.၇(၆၅)ဧကခန့်ရှိပေသည်။
(၂၆ဟက်တာ)။
သွားရောက် လေ့လာကြည့်ရှုလိုသူများအတွက် ဘုရားကြီးသည် သွားရေးလွယ်ကူသည့်နေရာ ပဲခူးခရိုင်တွင် တည်ရှိလေသည်။
ယခုလက်ရှိ ဘုရားကြီးမြို့နှင့် သိပ်မဝေးကွာလှချေ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
မေရဉ္စရာမြို့ဟောင်းဟူသည် အမည်ဖြင့် ဗမ္ဗူဒီပဥဆောင်းကျမ်းပါ စစ်တမ်းတို့၌ မတွေ့ရ။
သို့ရာတွင် ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း အပါအဝင်မြို့များကို သုတေသီတို့ရေတွက်ဖော်ပြသည့် စာရင်းတွင်မူ တွေ့ရှိရသည်။
ကင်းဝန်စာစုပုရပိုဒ် အမှတ် ၄၇၁စာရင်းတွင်လည်း တွေ့ရသည်။
မေရဉ္စရာ၏ တည်နေရာကို မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ် မြေပုံဟောင်း၌လည်း ထွင့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
ဤမြေပုံငယ်ကို အမာခံထား၍ မေရဉ္စရာကိုနေရာချထား လေ့လာကြည့်မိသည်။
ပဲခူး(ဟံသာဝတီ)နှင့် ကောလိယတို့၏ တည်နေရာကိုအခြေပြုလျှင်၊ မြေပုံဟောင်းတွင် မေရဉ္စရာသည် ဟံသာဝတီထက်၊ ကောလိယဖက်သို့ပိုနီးသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ပို၍မြောက်ဘက် ကျသည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် မေရဉ္စရာမြို့ဟောင်းဖြစ်နိုင်သလောဟု စောကြောမိသည်။
သို့ရာ တွင် ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် ဟံသာဝတီ(ပဲခူး)နှင့် နီးလွန်းလှသည်။
သို့ဖြစ်၍ ဘုရားကြီးထက်ပို၍ မြောက်ဘက်ကျပြီး ကောလိယ၏ တောင်ဘက်၌ ကျရောက်သည့် မြို့သည်သာ မေရဉ္စရာဖြစ်ဟန်ရာ သည်ဟူသော အခြေခံဖြင့် မေရဉ္စရာကို အခြေခံနေရာချခဲ့ရသည်။
ရန်ကုန်မန္တလေးကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ပျဉ်ပုံကြီးမြို့ကလေးကို သတိရကြလိမ့်မည်။
ပျဉ်ပုံကြီးမှ အနောက်မြောက်ဘက်စူးစူး ၅မိုင်သာသာလောက်တွင် မြို့ဟောင်း ရာတစ်ခုကို တွေ့ပေသည်။
ပျဉ်ပုံကြီးမှ အနောက်မြောက်ဘက် သုံးခွတင်းတန်းကျေးရွာသို့သွားသည့် လမ်းရှိသည်။
လမ်း၏တောင်ဘက်တစ်လျှောက် ခပ်လှမ်းလှမ်းတွင် ချောင်းရိုးကလေးတစ်ခုရှိသည်။
သုံးခွကင်းတန်း မှ ရှော်တုံးရွာဖက်သို့သွားသည့် လမ်းအတိုင်း တစ်မိုင်ခွဲခန့် ဆက်၍သွားလျှင်ချောင်းရိုး၏ အနောက် ဘက်ကမ်းကို မေးတင်လျက် မြို့ဟောင်းကလေးတစ်ခုတည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဤမြို့ဟောင်းကလေးကို မေရဉ္စရာမြို့ဟောင်းဟုပင် ကင်ပွန်းတပ်လိုက်ရသည်။
တည်နေရာ မေရဉ္စရာမြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ဒီဂရီ ၃၂မိနစ်ခန့်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်သာသာတွင် တည်ရှိ၏။
ပျဉ်ပုံကြီးမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် (၁၀)မိုင်ကျော် ကျော်တွင်တည်ရှိသည့် မြို့ငယ်ကလေးမျှသာ ဖြစ်သည်။
အမှန်မှာ ခံတပ်မြို့မျှသာ ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။
သို့ရာတွင် မွန်ပြည်နယ်ဒေသများ၌တွေ့ရသည့် ကတ်ကတစ်နှင့် ကော့ထင်း စသည့်ခံတပ်များနှင့် စာလျှင်မူကား ၎င်းကပိုကြီးသည်။
မြို့ရိုးမြို့တာလည်းရှိသည်။
ကျုံးရိုးကျုံးရာလည်းရှိသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် မေရဉ္စရာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ပင်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ထောင့်များမှာ ထောင့်မှန်ဖက်သို့မနီးစပ်။
မျဉ်းမတ်များမဟုတ်။
မျဉ်းယိုင်များဖြစ်သဖြင့် မှန်ကူကွက်ပုံဆန်သည်။
နနွင်းမကင်းမုန့်လှီးသည့် ပုံမျိုးဖြစ်သည်။
ချောင်းငယ်တစ်ခုကို မေးတင်လျက်ရှိသည်။
မြို့ရိုး၏ ၅၀ဝမီတာခန့်နှင့် အနံ ၃၅၀-၄၀ဝမီတာခန့်မျှသာရှိသည်။
ဧရိယာအနေဖြင့် ဧရိယာ ခန့်မှန်း ၃၀-၃၇ဧကခန့်မှရှိပြီး ၁၂ မှ ၁၃ ဟက်တာခန့်မျှရှိလေသည်။
ပွန်းတီးမှု မြို့ရိုးများ၏ အခြေအနေကို လေ့လာရာ၌ ပွန်းတီးမှု၊ အတော်အတန်ရှိခဲ့ပြီကို ရိပ်စားမိနိုင် သည်။
မျဉ်းမတ်ဖြင့် ထောင့်မှန်ကျသည့် ဖွဲ့စည်းမှုသည်လည်းကောင်း၊ ပွန်းတီးမှုသည်လည်းကောင်း၊ ဤမြို့ငယ်သည် စောသည့် အချိန်ပိုင်း၌ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် မြို့ကလေးဖြစ်လောက်ပေသည်။
သို့ရာတွင် စောလွန်းသည့်ခေတ်ပိုင်းမဟုတ်ပေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ပီပြင်ခြင်း၊ မြို့ရိုးများဖြောင့်စင်းခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
မြို့ရိုးလေးဖက်လေးတန်နှင့် ကျုံးများလည်းရှိခဲ့ဖူးသည့် ပုံကိုဆောင်လျက်ရှိသည်။
ချောင်းကလေးကိုအမှီပြုနေသည့် အရှေ့ဘက်မြို့ရိုးမှတပါး၊ မြောက် တောင်နှင့်အနောက်ဘက်မြို့ရိုး တို့မှာ ပီပြင်ထင်ရှားသည့် မြို့ရိုးများရှိသည်။
ချောင်းနှင့်ကပ်မြှောင်လျက်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်သည် ပင်လျှင် မြို့ရိုးကုန်းတန်းကို ချောင်းနှင့်မြှောင်၍ တည်ဆောက်ခဲ့ဖူးဟန်ရှိ၏။
အနောက်ဘက်တွင်မူ အပြင်ဘက်၌ မြို့ရိုးတစ်ဖက် ရှိသေးသဖြင့် အနောက်ဘက်မြို့ရိုးသည် ၂ ထပ်မြို့ရိုးဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ယခုအခါတွင် မေရဉ္စရာမြို့ဟောင်းအနီး၌ တပ်သို့မဟုတ် စက်ရုံအလုပ်ရုံတန်းများ အနောက် ဘက်မြို့ရိုး၏ အပြင်ဘက်၌ ပြည့်လျက်ရှိလေပြီ။
မြို့ရိုးအတွင်းဘက်၌ပင်လျှင် အဆောက်အအုံအချို့ ကို တွေ့နေရပြီဖြစ်၏။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:ရှေးဟောင်းသုတေသန ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
မြို့ချောင်း ဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း၌ မတွေ့ရပေ။
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် စာရေးသူ ခေတ္တကင်ပွန်းတပ်ထားသည့် အမည်မျှသာဖြစ်သည်။
မြို့ဟောင်းများတည်နေရာ ပြမြေပုံကို ကြည့်လျှင်းမင်းရဲလှမြို့ဟောင်း၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကျောက်စရစ်မြို့ကို တွေ့ရသည်။
မြို့ချောင်းကို ဘိုင်းဒါး မြို့ဟောင်း သို့မဟုတ် တုံးကန်း မြို့ဟောင်းတစ်ခုခုများဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိ သလောဟုလည်း စောကြောမိပါသည်။
မြို့ချောင်းအရာဟောင်းသည် ရဲနွဲ့ချောင်းကမ်းကို မေးတင် လျက် တည်ရှိသည်။
ဘိုင်းဒါး မြို့ဟောင်းဖြစ်နိုင်ဖွယ်မရှိပါ။
ဘိုင်းဒါးချောင်းသည် ရဲနွဲ့ချောင်း၏ တောင်ဘက်၌သာရှိသည်။
ဘိုင်းဒါးဝန်းကျင်၌ မြို့ဟောင်းရာမတွေ့ခဲ့ရပေ။
တစ်ဖန် တုံးကန်းမြို့ဟောင်းဖြစ်နိုင်သလောဟု စောကြောကြည့်ပြန်လျှင်လည်း တုံးကန်းသည် ပဲနွယ်ကုန်းမြို့၏ အနောက်ဘက်စူးစူးတွင်ရှိနေပြီး၊ ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းထက်များစွာ မြောက်ဘက်သို့ကျရောက်နေပြန်သည်။
တုံးကန်းလည်းဖြစ်နိုင်ဖွယ်မရှိပါ။
သို့ဖြစ်၍ ဤမြို့ဟောင်း နှင့်ကပ်လျက်ရှိသည့် မြို့ချောင်းရွာကိုပင် အမှီပြု၍ မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းဟုပင် သမုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
တည်နေရာ မြို့ချောင်းသည် ရဲနွဲ့ချောင်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းမြို့တွင်းရွာ အနီး၌ တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ဒီဂရီ ၁.၅မိနစ်နှင့် လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၂၉.၅မိနစ်ခန့်တွင် တည်ရှိ၏။
ရန်ကုန်-မန္တလေးမီးရထားလမ်းရှိ ပိန်းဇလုပ်မှ အနောက်ဘက်သို့ ဂုံမင်းတား၊ တံခွန်တိုင်၊ ကင်းရွာ၊ သဲဝရွာနှင့် သင်္ဘောတိုက်ကျေးရွာတို့မှ တစ်ဆင့် မြို့ချောင်းရှိရာ ရဲနွဲ့ချောင်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းသို့ ကူး၍သွားရောက်နိုင်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန် မြို့ချောင်းသည် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
သို့တစေ မြို့ထောင့် များမှာ ထောင့်ချွန်းများမဟုတ်၊ ထောင့်ဝိုင်းများဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ပို၍စိတ်ဝင်စားမိသည်။
ထောင့် လေးဘက်စလုံးမှာ ထောင့်ချွန်းများမဟုတ်ပေ။
ကွေးဝိုင်းသည့်ထောင့်များ ဖြစ်သည်။
မြို့တံတိုင်းများ မှာ ပီပြင်ထင်ရှားစွာရှိသေးသည်။
ရဲနွဲ့ချောင်းကိုကပ်မြှောင်လျက်ရှိသည့် အရှေ့ဘက်မြို့ရိုးနှင့် မြောက်ဘက်မြို့ရိုးများသည်ပင် ကုန်းမို့မို့ရှိနေသေးသည်။
အနောက်ဘက်မြို့ရိုးမှာ ရွာနှင့်လည်း ကပ်လျက်ရှိသဖြင့် ပို၍ပျက်စီးမှုရှိသည်။
ပွန်းတီးမှု မြို့ရိုးများအတော်အတန် ပွန်းတီးမှုရှီနေခဲ့စေကာမူ ပီပြင်ထင်ရှားသေးသည်။
အထူးသဖြင့် ယခုလက်ရှိမြို့ချောင်း ကျေးရွာတည်ရှိသည့် အနောက်ဘက်မြို့ရိုးပိုင်းမှာမူ ပွန်းတီးပျက်စီးမှု အများ ဆုံးဖြစ်သည်။
အနောက်နှင့်တောင်မြို့ရိုးဘက် တို့တွင်မူ ကျုံးဟောင်းရာများ၊ တွေ့မြင်နိုင်သော်လည်း အရှေ့ဘက်နှင့်မြောက်ဘက်မြို့ရိုးတွင်မူ ကျုံးရာဟောင်းမျိုးကိုမတွေ့ရ။
ရဲနွဲ့ချောင်းကို မျက်နှာမူလျက် ရှိသဖြင့်လည်း ကျုံးလိုအပ်ဖွယ်မမြင်ပါ။
မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းသည်ပင်လ ျှင် ရဲနွဲ့ချောင်း၏ အနောက် ဘက်ကမ်း၌ မှီနေသည့် မြို့ရာဟောင်းတစ်ခုဖြစ်နေသဖြင့် ရဲနွဲ့မြို့ဟောင်းဟုခေါ်လျှင်ပင် သင့်တင့် မည်ဟု ထင်ရပေသည်။
သို့ရာတွင်ဤစာတမ်း၌မူ မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းဟုပင် ခေါ်ထားသေးသည်။
မြို့ဟောင်းအတွင်းဖက်၌ လယ်ယာမြေများများစားစားမတွေ့ရ။
ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများပေါ သည်။
မြို့ဟောင်းခွင်အတွင်း၌ မည်သူမျှနေထိုင်ပုံမရပါ။
အိမ်ခြေရာခြေလည်းမရှိပေ။
မြို့ချောင်း မြို့ဟောင်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်အနား ၂ ဖက်ညီကြသည်။
အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်မြို့ရိုးတို့မှာ မီတာ ၅၅၀ခန့်မျှ စီရှိပြီး၊ တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်မြို့ရိုးတို့မှာ အနည်းငယ်ရှည်ကြသည်။
မီတာ ၆၅၀န့်စီရှိကြလေသည်။
မြို့အရာဟောင်း၏ နယ်ကုန်ကို ခန့်မှန်း တိုင်းတာထားခြင်းဖြစ်၏။
မြို့ရိုးခွင်၏ အတွင်းဖက်၌ စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်အကွက်တစ်ကွက်ဓာတ်ပုံထဲ၌ တွေ့ရှိသေးရာ နန်းရာဟောင်း သို့မဟုတ် တည်ဖွဲ့မှု ရာဟောင်းတစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်ပေသည်။
မြို့ဟောင်း ၏ ပုံမှာ လေးထောင့်ကျကျရှိသည့် စတုရန်းပုံမျိုးမဟုတ် မသိမသာအနည်းငယ်မျှယိုင်သည်။
မြောက် ဘက်မြို့ရိုးမှာ အထူးသဖြင့်ရှေ့နောက်တည့်တည့် မဟုတ် မြောက်ဘက်မြို့ရိုး၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း သည် (၁၂)ဒီဂရီခန့် အနည်းငယ်မျှတောင်ဘက်သို့ စောင်းနေလေသည်။
အရာဟောင်း၏ နယ်ကုန် ခန့်မှန်းဧရိယာမှာ (၈၈)ဧကခန့် (၃၅ဟက်တာ)ရှိမည်ဟု တိုင်းတာခန့်မှန်းပါသည်။
မြိုရိုးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်အရ မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းသည် ဘုရားကြီး၊ မင်းရဲလှ၊ ကောလိယ စသည့် မြို့ဟောင်းများထက် တည်ဆောက်မှုစောသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်ဟန် လက္ခဏာရှိပေသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ် တွင် တည်ရှိသည်။
ညောင်လေးပင်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၅ မိုင် ၉ ကီလိုမီတာခန့် တွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေး အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ ဘေးတွင်တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေးသွားရထားလမ်းပေါ်တွင်တော်ဝိ ခေါ်သည့် မီးရထားဘူတာရုံးရှိသည့်ရွာကို သတိထားမိကြလိမ့်မည်။
တော်ဝိ ၏အနောက်တောင်ဘက်ယွန်းယွန်း၊ မိုင်ဝက်သာသာလောက်တွင် မြို့ဟောင်းကလေးတစ်ခုကိုကောင်းကင် ဓာတ်ပုံ၌ဖတ်ရှုတွေ့ရှိရသည်။
မြို့ဟောင်းမှာများစွာပင် ပွန်းတီးနေခဲ့လေပြီ။
ဤမြို့ဟောင်းသည် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းပင်ဖြစ်၏။
ထော်ဝိမှနောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်-မန္တလေး ကားလမ်းမကြီးရှိသည်။
ကားလမ်းမကို ဖြတ်ကျော်၍ လယ်ကွင်းထဲဆင်းကာ ပေ၅၀ဝခန့် လျှောက်လိုက်လျှင်ပင် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသို့ရောက်ပြီး ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။
တည်နေရာ မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသည် မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ဒီဂရီသာသာခန့်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီ တွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၄၄.၈မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် ပေါက်ကုန်းလေးရွာ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်တော်ဝိရွာ ၊အနောက်ဘက်တွင်လေးအိမ်စု၊ တောင်ဘက်တွင် သရက်ကုန်း ကျေးရွာသည် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်း အရှေ့တောင်ထောင့်စွန်းမှ အခြေခံပြီး အရှေ့တောင်ဘက်ဆီသို့ ဆက်၍ ဦးတည်သွားသည့် ရွာတန်း ရှည်ကလေးတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသည် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့်မြို့ဖြစ်သည်။
ထောင့်မှန်တိတိကျကျမဟုတ် စေကာမူ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်အုပ်စုဝင် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
အလျားပို၍ ရှည်သဖြင့် ပုံသဏ္ဌာန်မှာသွယ်လျသည်။
ထူးခြားချက်မှာ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်ပြီး အရှေ့အနောက်ကျဉ်းသည့် မြို့ဖြစ်သည်။
မြို့၏အရာဟောင်းတစ်ခုလုံးကို ခြုံ၍ တိုင်းတာခန့်မှန်းကြည့်လျှင် အလျား၇၅၀မီတာ နှင့် အနံ(ကျုံးနယ်အပါအဝင်) ၄၃၇ မီတာခန့်ရှိသည်။
၇၉-၈၀ ဧကခန့်မျှပင် ရှိသည်။
မြို့ဟောင်း အတွင်းဧရိယာမှာ ဧက ၅၇ဧက ခန့်မျှရှိပေသည်။
ကျုံးပတ်လည်ရှိခဲ့ဖူးသည့် မြို့ဟောင်းဖြစ်သည်။
မြို့တွင်းမြို့ပြင် လယ်ယာမြေများနှင့် ပြည့်လျက်ရှိလေပြီ။
ပွန်းတီးမှု မြို့ရိုးများမှာလည်း များစွာပွန်းတီးခဲ့လေပြီ။
မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပိုင်းသည် ပျက်စီးနိမ့်ကျဆုံး ဖြစ်သည်။
မြို့ထောင့်လေးဖက်စလုံး၌ မြို့ထောင့်စေတီများရှိခဲ့ဖူးသည့် လက္ခဏာလည်းရှိသည်။
ပွန်းတီးမှုများစွာဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရစေကာမူမြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်အနေအထား၊ တည်ဆောက်ပုံ စနစ်များအရ စောလွန်းသည့် ခေတ်ပိုင်း၌ တည်ထားသည့် မြို့ဖြစ်ဟန်မတူပေ။
ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းသည် ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း၌ ပါဝင်သည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
စစ်တမ်းများ၌လည်းတွေ့ရသည်။
ရန်ကုန်-မန္တလေးကားလမ်းနှင့် မီးရထားလမ်းပေါ်ရှိ ကျောက်တံခါးမြို့၏ အရှေ့ဘက် (၃)မိုင်ကျော်ခန့် စစ်တောင်းမြစ်၏အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်မြို့ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၁၀ မိနစ် သာသာခန့်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၄၄မိနစ်ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။
စစ်တောင်းမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း တွင် ယခုလက်ရှိ ကျောက်စရစ်ရွာရှိပြီး ၎င်းနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် စစ်တောင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက် ကမ်းတွင် ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းတည်ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန် ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းသည် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် မြို့ထောင့်များမှာ ကွေးဝိုင်းဝိုင်းသဏ္ဌာန်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် စစ်တောင်းမြစ်ကို မြှောင်လျက်ရှိသည်။
မြို့ဟောင်း၏အတွင်းအပြင်တွင် လယ်ယာမြေများနှင့် ပြည့်လျက်ရှိလေပြီ။
ပို၍ စတုဂံကျသဖြင့် မြို့ရိုးအလျားသည်တစ်ဖက်လျှင် မီတာ(၄၀ဝ)ကျော်ခန့်စီမျှ ရှိသည်ကိုတွေ့ရ၏။
ဧရိယာပမာဏအားဖြင့် ဧက (၄၀)ခန့် (၁၆-ဟက်တာ)မျှရှိပေသည်။
မြို့ဟောင်းအတွင်းဖက်အပြင်ဖက်နေရာအနှံ့၊ လယ်ယာမြေများဖြင့်ပြည့်လျက်ရှိလေပြီ။
မြို့ရိုး ရာများကို မြင်တွေ့ဖတ်ရှုနိုင်စေကာမူ ကျုံးရာများမူကား ကောင်းစွာမတွေ့မြင်နိုင်တော့ချေ။
မြောက် ဘက်မြို့ရိုး၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကျုံးရာမှ တွေ့မြင်ရသေးသော်လည်း ကျန်နေရာများ၌ ကျုံးရာ များကို ကောင်းစွာမတွေ့နိုင်တော့ပြီ။
အနောက်တောင်ဘက်မြို့ရိုးနေရာတွင် မြို့ရိုးကိုသုံးပုံတစ်ပုံ ကျော်ကျော်မျှ ဖြိုဖျက်ပြီး လယ်မြေများကို တိုးချဲ့ထားပြီး၊ ထိုနေရာသည် မြေပြင်နှင့် တပြေးညီလျက် ရှိချေပြီ။
မြို့၏အတွင်းဖက်အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ရေဝပ်သည့်အခြေအနေမျိုးရှိသည်။
ပွန်းတီးမှု ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းမြို့ရိုးများမှာ များစွာပွန်းတီးနိမ့်လျောခဲ့ပြီ။
အရှေ့မြို့ရိုးဘက်မှ တစ်ပါး တခြားဖက်၌ ကျုံးများရှိခဲ့ဖူးမည့် ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါထင်ထင်ရှားမရှိတော့ချေ။
မြောက်ဘက်မြို့ရိုးတစ်လျှောက်တွင်ကား ကျုံးရာကို ဓာတ်ပုံထဲ၌ ဖတ်ရှုတွေ့ရှိနိုင်သေး၏။
အနောက် ဘက်တွင်မူကျုံးများ လယ်ယာဖော်ထုတ်ရာတွင် ပါဝင်ကုန်ပြီ ဖြစ်သည်။
အနောက်ဘက်မြို့ရိုး မြောက်ဘက်ပိုင်းအနည်းငယ်မျှသာ ကျုံးရာလိုလို နေရာများတွေ့တော့သည်။
စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိ ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းကလေးကိုလည်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထား သင့်သည်။
ဟံသာဝတီ ၃၂ မြို့စာရင်းဝင်ဖြစ်နေသေးသည်ကိုလည်း သတိမူသင့်ပေသည်။
သူရ ဦးကျော်ထင် (၆ ဇွန် ၁၉၂၄ - ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ၇ ဦး မြောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်သည်။
သူသည် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဥ်ပါတီ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး၊ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ သူရ ဦးကျော်ထင် ကို အဖ ဘီအိုစီ စာရေး ဦးဘသိန်း၊ အမိ ဒေါ်စံရွှေတို့က ၁၉၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၆) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
သူရဦးကျော်ထင်သည် ငယ်စဉ်က ၁၉၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၂ ခုနှစ်အထိ သဲကုန်းမြို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ သာယာဝတီမြို့ အေဘီအမ် ကရင်အထက်တန်းကျောင်းတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် လည်းကောင်း ပညာသင်ယူသည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်သာအခါ ကျောင်းဆက်မနေတော့ဘဲ အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်သည်။
သူရဦးကျော်ထင်သည် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (B.D.A) သို့ တပ်သားအဆင့်ဖြင့် ဝင်ရောက်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းရှိ စစ်ဝန်ကြီးရုံးကင်းတပ် နှင့် အလုံရှိ လေယာဉ်ပစ်အမြောက်တပ်တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ မင်္ဂလာဒုံသင်တန်းကျောင်းဖွင့်လှစ်သော စတုတ္ထအပတ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တပ်ရင်း(၄) ၌ တပ်စုမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်တိုင်း( ၁) တပ်ရင်း (၁၀၄) ၌ တပ်စုမှူးတာဝန်ဖြင့် ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင် ၊ ပဲနွယ်ကုန်း၊ ကညွတ်ကွင်း၊ ဖြူးတို့ တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်အား ဖျက်သိမ်းသောအခါ ပြည်မြို့ ၌ ပြန်လည်နေထိုင်သည်။
စစ်မှုထမ်းဘဝ သူရဦးကျော်ထင်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပြည်မြို့ အမှတ်(၄) ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းသို့ တပ်သားအဆင့်ဖြင့် ပြန်လည် ဝင်ရောက်သည်။
ဒုတိယတပ်ကြပ် ၊တပ်ကြပ်အဆင့်များဖြင့် တပ်စိတ်မှူးတာဝန်ကိုလည်းကောင်း၊ တပ်ကြပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တပ်ခွဲတပ်ထောက်တာဝန်ကို လည်းကောင်း ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် ၊စက်တင်ဘာလတွင် ဒုတိယဗိုလ်အဆင့်ဖြင့် လည်းကောင်း ၊၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဗိုလ်အဆင့်ဖြင့် လည်းကောင်း ၊တပ်စုမှူး နှင့် တပ်ခွဲမှူးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
တပ်စုမှူးနှင့် တပ်ခွဲမှူးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်စဉ် ပုသိမ်ခရိုင်၊ မအူပင်ခရိုင် ၊ ဟင်္သာတခရိုင်နှင့် ပဲခူးခရိုင်အတွင်း ပြုလုပ်သော စစ်ဆေးရေးများတွင် ပါဝင်သည်။
သူရဦးကျော်ထင်သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် တောင်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် လေ့ကျင့်ရေးနှင့်အင်အားဖြည့်တင်းရေးတပ်၌ တပ်ရေးဗိုလ်ကြီးတာဝန်ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ် မေလတွင် ယာယီဒုတိယ တပ်ရင်းမှူးတာဝန်ကို လည်းကောင်း ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ဧပြီလတွင် ချောင်းမြို့တပ်မဟာ (၁၀) ၌ ယာယီဒုတိယလက်ထောက်စစ်ရေးနှင့် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင်ဗိုလ်မှူးအဆင့်ကို တိုးမြှင့်ပေးအပ်ခြင်းခံရပြီး ဒုတိယလက်ထောက်စစ်ရေးနှင့် စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။