kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
နောင်အခါ နာမည်ကျော် အမေရိကန် ကဗျာဆရာ အီမာဆန်က ဝှစ်တမန်၏ကဗျာကို ထုတ်ဖော်ချီးကျူးသောကြောင့် ထင်ရှား လာလေသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ဝှစ်တမန်သည် မိမိကဗျာကို ပြုပြင်တိုးချဲ့ရန် အားထုတ်လေသည်။
မြက်ပင်၏ အရွက်များတွင် ကဗျာဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုသာသော်ငြား လည်း စာဆိုသူသည် ပေါက်ဖွားရာ ပြည်ထောင်စုကို ချစ်ခင်မြတ်နိုးသဖြင့် မိမိအဖြစ် ဘဝကို ကျေနပ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ခဲ့လေသည်။
၁၈၆၁-၁၈၆၅ ခုနှစ်တို့တွင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဝှစ်တမန်သည် သူနာပြုအဖြစ် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
စစ်ပွဲအတွင်းက ရရှိခဲ့သော အတွေ့အကြုံများကို စကားပြေနှင့်လည်းကောင်း၊ ကဗျာနှင့်လည်းကောင်း ရေးသားစပ်ဆိုခဲ့သည်။
ဒရမ်းတက် ကဗျာ၌ အို-ခေါင်းဆောင်၊ ကျွန်ုပ်၏ခေါင်းဆောင်ဟူ၍ သမ္မတလင်ကွန်း ကျဆုံးသည့်အတွက် ယူကျုံးမရဖြစ်ခြင်းကို ဖော်ပြထားသည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၅ ခုနှစ်အထိ ဝှစ်တမန်သည် ဝါရှင်တန်မြို့တွင် အစိုးရဌာန၌ အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် လေသင်ဓုန်းဖြတ်သဖြင့် အလုပ်မှအနားယူခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် နယူးဂျာစီပြည်နယ် ကင်မဒင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ၁၈၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:အမေရိကန် အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ။
ဝှန်ဟိုမြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ယန်စီမြစ်မှလွဲလျှင် အရှည်ဆုံး မြစ်ဖြစ်၍ အလျားမိုင် ၂၆ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
တိဗက်ပြည်ရှိ တောင်တန်း များတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းပြီးလျှင် ပင်လယ်ဝါထဲသို့စီး ဝင်သည်။
မြစ်အထက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သုံးပုံးနှစ်ပုံသည် တောင်များကို ဖြတ်သန်းလာ၍ ကုန်းမြင့်ပိုင်းကို လွန်သောအခါ မြေပြန့်လွင်ပြင်တစ် လျှောက် စီးဆင်းသည်။
ဝှန်ဟိုမြစ်သည် အထက်ပိုင်းတွင် ရေစီးသန်၍ အောက်ပိုင်းတွင် ရေတိမ်သောကြောင့် ရေကြောင်းခရီးလမ်းအဖြစ် အသုံး မဝင်ချေ။
မြေဝါဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာရ၍ တိုက်စားသယ်ဆောင်ခဲ့ သော နုံးမြေဝါကြောင့် ရေသည် ဝါ၏။
သို့ဖြစ်၍ ဝှန်ဟိုမြစ်ကို မြစ်ဝါ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထိုမြစ်စီးဝင်သောပင်လယ်ကို ပင်လယ်ဝါဟူ၍လည်း ကောင်း အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။
မြေပြန့်တွင် ရေစီးနှေးလာသောအခါ နုံးမြေသည် အနည်းထိုင် လေသည်။
ထိုသို့အားဖြင့် မြစ်အောက်ခင်းသည် တစ်စတစ်စ မြင့်တက ်လာသောကြောင့် မြစ်ရေလျှံမည့်ဘေးမှ ကာကွယ်ရန် မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် တွင် တာတမံများကို ဆောက်လုပ်ရသည်။
သို့ရာတွင် အချိန်ကာလ ဠကာ လတ် သော် ထိုတာတမံတို့သည် ရေအားကိုမခံနိုင်သဖြင့် ကျိုးပေါက်လေသည်။
ထိုအခါ မြစ်တစ်ဖက်တစ်ချက်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင်အရပ်တို့တွင် ရေလွှမ်းမိုး သဖြင့် လူပေါင်းမြောက်မြားစွာတို့၏ အသက်အိုးအိမ် ဆုံးရှုံးခဲ့ကြရသည်။
ရှေးအခါကစ၍ မကြာခဏ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းဘေး ဆိုက်ရောက်တတ်သော ကြောင့် ဝှန်ဟိုမြစ်ကို တရုတ်ပြည်၏ သေမင်းတမန် ဟူ၍ခေါ်စမှတ်ပြု ကြသည်။
ကျိုးပေါက်သည့်တာရိုးကို မပြင်ဘဲထားလျှင်လည်း ပင်လယ်ထဲ သို့ စီးဝင်ရာမြစ်ကြောင်းပြောင်းလေ့ရှိသည်။
၁၈၁၅ ခုနှစ် မတိုင်မီက ဝှန်ဟိုမြစ်သည် ရှန်တန်ကျွန်း ဆွယ်တောင်ဘက်မှ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင် မြစ်ကြောင်း သည် ကျွန်းဆွယ်မြောက်ဘက်သို့ လွှဲပြောင်းစီးဆင်းလေသည်။
ယင်းသ ို့ဖြစ် သောကြောင့် ယခင်က စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရန်အတွက် ရေလုံလောက်စွာရှိ သော တောင်ပိုင်းမြစ်ဝှမ်းတွင် ရေပြတ်ခဲ့ရလေသည်။
မြောက်ပိုင်းမြစ်ဝှမ်းသစ်တွင် လည်း သဲနုံးများကြောင့် ချက်ချင်းစိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်နိုင်ချေ။
ကျိုးပေါက်သော တာကိုလည်း ၁၅ နှစ်ကြာမျှ ပြင်ဆင်ရသည်။
၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ် မြစ်ရေလျှံသောကြောင့် စတုရန်းမိုင် ပေါင်း ၅ဝဝဝဝ မျှ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းခံရသဖြင့် လူပေါင်းတစ်သန်းကျော် သေ ဆုံး၍ ရွာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ မြစ်ဝ အကြိမ်ကြိမ် ပြောင်း၍ စီးဆင်းလေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာ မြစ်ဝဟောင်းနှင့် မြစ်ဝသစ်တို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ မိုင် ၅ဝဝ မျှအထိပင် ကွာဝေးတတ်သည်။
တရုတ် - ဂျပန်စစ်ပွဲ(ခရစ် ၁၉၃၇ - ၁၉၄၅)အတွင်းက တရုတ် တို့သည် တာတမံများကို ချိုးဖောက်၍ ချီတက်လာသော ဂျပန်တပ်ကို ဟန့်တားခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် မြစ်ကြောင်းလည်း အသစ်ပြောင်း၍ စီးဆင်းလေ သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏အကူအညီဖြင့် ကျိုးပေါက်သော တာတမံများကို ပြင်ဆင်ခြင်းအားဖြင့် မြစ်ကြောင်းဟောင်းအတိုင်း ပြန်၍ စီးဆင်းခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ။
သကြားသည် လူတို့၏ အရေးကြီးသော အစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဓာတ်ဆီသည် မော်တော်ယာဉ်စက်ကို အပူငွေ့နှင့် စွမ်းအင်ပေးရန်အတွင်မရှိမဖြစ်သကဲ့သို့ သကြားဓာတ်သည်လည်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်စက်ကြီးအား အပူငွေ့ နှင့် စွမ်းအင်ပေးရန်အတွက် မရှိမဖြစ်သော အာဟာရဓာတ်ဖြစ်သည်။
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား ကစား၍ဖြစ်စေ၊ အပင်ပန်းခံ အလုပ်လုပ်၍ဖြစ်စေ၊ အင်အား ကုန်ခမ်းမောပန်းသောအခါ သကြားကို စားကြရသည်။
ဂလူးကို့ ဆေးသကြားကို အင်အားကုန်ခမ်း မောပန်းနေသည့် လူနာများအားတိုက်ခြင်း၊ ထိုးဆေးအဖြစ် ထိုးပေးခြင်းတို့ကိုထောက်၍ သိသာသည်။
ထို့ပြင် သကြား သည် အရသာအရှိဆုံးသော အစာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
သာမန်အားဖြင့် လူတို့သည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိမိခန္ဓာကိုယ် အလေးချိန်နှင့် အမျှ သကြားစားကြသည်ဟုဆိုသည်။
သကြား တစ်ပေါင်လျှင် အပူ၏ပမာဏဖြစ်သော ကယ်လိုရီ ၁၈ဝဝ ပါရှိသည်။
လူတို့၏ အသက်ရှင် ကျန်းမာရေးအတွက် လိုအပ်သော ဓာတ်တစ်ပါးဖြစ်သည့် ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဓာတ်သည် သကြား၌ ရာခိုင်နှုန်း ပြည့်ပါသည်။
အဓိပ္ပာယ်ကား ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်သုံးမျိုးစလုံးပါသည်ဟုဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သကြား၏ ဓာတုပုံသေနည်းသည် C12H22O11 ဖြစ်သည်။
မေပယ်ပင်မှရသော သကြား၌ ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ် ၈၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ရေ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဓာတ်ဆားတစ်ရာခိုင်နှုန်းပါသည်။
သကြားကို ခရစ်မပေါ်မီကာလကပင် လူတို့စားသုံးနေကြပြီဟုဆို သည်။
ခရစ်ပေါ်ပြီးအနှစ် ၄ဝဝ ခန့်အကြာတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စတင်အသုံး ပြုခဲ့ကြပြီ ဖြစ်ကြောင်းကိုမူ အတိအကျ သိရသည်။
အေဒီ ၅ဝဝ ခန့်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ပါးရှားနိုင်ငံတို့သို့ လည်းကောင်း၊ ထိုမှအေဒီ ၇ဝဝ ခန့်တွင် စပိန်နိုင်ငံတို့သို့လည်းကောင်း အေဒီ ၉ဝဝခန့်တွင် ဥရောပတောင်ပိုင်း နိုင်ငံများနှင့် အာဖရိကမြောက်ပိုင်း နိုင်ငံများသို့လည်းကောင်း သကြားပြုလုပ်နည်းများ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
အလယ်ခေတ်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံသည် သကြားချက်နည်းကို အတော်အဆင့်တန်း မြင့်မြင့် သိရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။
၁၆ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်တို့သို့ သကြားလုပ်နည်း ရောက်ရှိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
၁၇ နှင့် ၁ဂ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူး အင်္ဂလန်ပြည်နယ်မှ ကုန်သည်များသည် ကျူးဗားကျွန်းထွက် သကြားချက်ရာ မှထွက်သော သကာရည်များကို ခိုးသွင်း၍ အရက်ချက်ကာ နိုင်ငံခြားသို့ အရက်ကုန်ကူးကြကြောင်းဖြင့်ဆိုသည်။
သကြားကို ကြံ၊ မုန်လာဥနီ (သကြားမုန်လာ)၊ မေပယ်ပင်၊ စပျစ်သီး၊ပြောင်း၊ သစ်သား စသည်တို့မှ ချက်လုပ်နိုင်သည်။
ဥတုဘောဇန သင်္ဂဟကျမ်း အလိုအရ သကြားကို သစ်မယ်ဇယ်ပွင့်၊ ပျားရည်၊ ဝက်မြေဖြူဥတို့မှ ချက်၍ရကြောင်း သိရသည်။
သကြား အမျိုးအစားများ ကြံမှထုတ်သော သကြား ကြံကို ဦးစွာဆေးကြော၍ အပိုင်းပိုင်းခုတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ဒလိမ့် တုံးကြိတ်စက်ထဲထည့်၍ အရည်ည|စ်ယူရသည်။
ကြံဖတ်၌ အရည်လုံးဝကုန်သည်အထိ အထပ်ထပ်ရေပက်၍ ညှစ်ရသည်။
ထိုနောက် ကြံရည်ကို သန့် အောင်စစ်ပြီးလျှင် ထုံးရည်ထည့်၍ ကျိုအိုးနှင့်ကျိုရသည်။
ယင်းသို့ ကျိုစဉ် ထွက်လာသော အညစ်အကြေးများကို ဂရုစိုက်၍ ထုတ်ပစ်ရသည်။
အညစ်အကြေးများ ကုန်သောအခါ ထိုကြံရည်ထဲမှ ထုံးဓာတ်ကုန်သွားစေရန် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် ထည့်ပေးရသည်။
သန့်စင်အေင် ကျိုချက်ပြီးသော ကြံရည်ကို အီဗက်ပရေတာခေါ် ဒယ်ပက်အိုးကြီးထဲသို့ထည့်၍ အရည်ပျစ်ခဲ လာသည်အထိ အပူတိုက်၍ ကျိုရသည်။
ယင်းသို့ ပျစ်ခဲလာသောအရည်ကို အခြားအိုးသို့ပြောင်းကာ လေဖိအားလျှော့ထားသော အခန်းထဲ၌ မီးမျှင်းဖြင့် သကြားခဲကလေးများ ဖြစ်လာသည်အထိ ချက်ရသည်။
ယင်းသို့ကျိုချက်ပြီး နောက် တင်လဲရည်နှင့်ရောနေသော သကြားများကို စက်နှင့်ခွဲထုတ်ယူပြီး နောက် အရိုး၊ ကျပ်ခိုးတို့နှင့် ဖြူအောင်ချွတ်မှ ကျွန်ုပ်တို့ စားသုံးနေသော သကြားဖြူကိုရသည်။
မုန်လာဥနီမှထုတ်သော သကြား မုန်လာဥနီမှ သကြားထုတ်နည်းကို ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန် သိပ္ပံပညာရှင် အန်းဒရီးယ မတ်ဂရပ်က စတင်တွေ့ရှိသည်။
သို့ရာတွင် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းကမှ မုန်လာဥနီမှ သကြားထုတ်ခြင်းကို တွင် တွင်ကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်လာကြသည်။
ယခုအခါတွင်မူ မုန်လာဥနီကို ကြံနောက် သကြားအထွက်ဆုံးပစ္စည်းအဖြစ် အသိအမှတ် ပြုလာခဲ့ကြသည်။
မုန်လာဥနီမှ သကြားချက်သည့်အခါ ယင်းဥများကိုဆေးကြောပြီးနောက် အပိုင်းပိုင်းဖြတ်ကာ ကြိတ်စက်ထဲထည့်၍ကြိတ်ရသည်။
ယင်းသည် ကြံကဲ့ သို့ အရည်မရွှမ်းသောကြောင့် ကြိတ်နေစဉ်ရေနွေးနှင့် သမအောင်လုပ်ပေးရသည်။
ယင်းသို့ အဖန်ဖန်ကြိတ်၍ ထွက်လာသောအရည်ကို ကြံရည်ကဲ့သို့ ကျိုချက်လျှက် သကြားဖြစ်လာသည်။
ပြောင်းမှထုတ်သော သကြား ပြောင်းမှထုတ်ယူသော သကြားကို ပြောင်းမှထွက်သည့် အစေး ရည်၌ ဟိုဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်ကိုထည့်၍ ကျိုးခြင်းဖြင့်ရသည်။
ယင်း သည် ကြံမှထုတ်သော သကြားလောက်မချိုချေ။
အရက်ချက်ရာနှင့် သကြားခဲ၊ သကြားချောင်း လုပ်ရာတို့၌ ယင်းသကြားကို အသုံးပြုသည်။
ပြောင်းမှ ထုတ်သောသကြားကို ဂလူးကို့၊ သို့မဟုတ် ဒက်စထရို့ဟုလည်းခေါ်သည်။
ယင်းသည် သကြားအမျိုးမျိုးအနက် အစာကြေလွယ်ဆုံးသော သကြားဖြစ် သည်။
ပြောင်းစေ့ကို သေချာစွာအမှုန့်ကြတ်ပြီးလျှင် ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်ဖြင့် ရောပြီးနောက် ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူဓာတ်ပေးရသည်။
ယင်းမှ ထွက်သောအရည်ကို ကြံရည်မှ သကြားချက်သကဲ့သို့ ကျိုချက်လျှင် သကြား ထွက်လာသည်။
မေပယ်ပင်မှထုတ်သော သကြား မေပယ်ပင်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့ တွင် အများအပြားပေါက်သဖြင့် ယင်းနိုင်ငံတို့မှ ထိုသကြားမျိုး အများအပြားထွက်သည်။
မေပယ်ပင်စည်ကို နွေကူးရာသီအစတွင် အနက် နှစ်လက်မခန့် ဖောက်ထွင်း၍ ယင်းမှ ကျလာသောအရည်ကို ကတော့ဖြင့် ခံယူကာ ကျိုချက်လျှင် သကြားထွက်သည်။
သစ်သားမှထုတ်သော သကြား သစ်သားမှ သကြားထုတ်နည်းကို ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ စတင် တီထွင်သည်။
သစ်သားကို အမှုန့်ကလေးများဖြစ်သည်အထိ ကြိတ်ချေကာ ယင်းသစ်မှုန့်တို့ကို ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ် ရာခိုင်နှုန်း ၄ဝ အရည်ဖြင့်ရောရသည်။
ထို့နောက် သစ်မှုန့်နှင့် ဆတူရေရောပြီးနောက် ကျိုချက်ရသည်။
သစ်သားမှထုတ်သော သကြားသည် ပြောင်းမှထုတ်သော သကြားနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။
အချိုအရသာ များစွာမပါသော်လည်း ဩဇာဓာတ် အလွန်ပါသော သကြားမျိုးဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သကြားထုတ်လုပ်မှု ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှ တစ်နှစ်လျှင် သကြားတန်ချိန် လေးကုဋေခွဲ ခန့်ထွက်သည်။
အိန္ဒိယနှင့် ကျူးဗားနိုင်ငံတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သကြား အထွက်ဆုံး နိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တစ်နှစ်လျှင် သကြား ပေါင်ချိန် ၁၃ ကုဋေခန့်ထွက်၍ ကျူးဗားနိုင်ငံမှ ခုနစ်ကုဋေကျော်ထွက် သည်။
သကြားထွက်သောအခြားနိုင်ငံများမှာ ဂျားဗားကျွန်း၊ ဖော်မိုးဆာ ကျွန်း၊ ဟဝိုင်းယန်းကျွန်း၊ ဗရာဇီနိုင်ငံ၊ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဂူယားနား၊ မော်ရစ်ရှပ် စသောနိုင်ငံများ၊ ဩစတြေးလီးယား၊ ဂျာမနီ၊ အမေရိကန်၊ ရုရှ၊ တရုတ် စသောနိုင်ငံများဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ပြည်တွင်းစားသုံးမှု အတွက် အစိုးရက ပျဉ်းမနား၊ ဇေယျဝတီ၊ ဆားမှော်၊ နမ္မတီး၊ နှင်းပုလဲ၊ ဘီးလင်း၊ အင်းလေးစသော မြို့ရွာဒေသများ၌ သကြားစက်များ တည်ထောင်ထားသည်။
သကြားပင်သည် သရက်ပင်၊ မရန်းပင် တို့ကဲ့သို့ ပင်စောက်မျိုး ဖြစ်သည်။
အသီးသည်သကြားကဲ့သို့ချိုသောကြောင့် ယင်းအပင်ကို သကြားပင်ဟုခေါ်ကြသည်။
သွတ္တပတ်ပင်နှင့်တူသဖြင့် သကြားပင်နှင့် သွတ္တပတ်ပင် ကိုအတူတူဟုထင်ကြသည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို အားခရပ်ဆာပိုတာဟုခေါ်၍ ဆာပိုတာစီအီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်လို ဆပိုဒီးလားပင်ဟုခေါ်သည်။
သကြားပင်သည် အမြဲစိမ်းလန်းသော အပင်မျိုးသည်။
ပေ ၂ဝ မှ ၆ဝ အထိ မြင့်တတ်သည်။
အရွက်သည် အစိမ်းရင့်ရောင် ပြောင်ချောချော၍ အရင်းရှူးကာ ထိပ်ကားသည်။
အသီးသည် အချင်းသုံးလက်မခန့် လုံးဝိုင်းသောသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အာလူးအနွမ်းရောင်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။
အပေါ် ခွံပါး၍ အတွင်း၌ပြောင်ချောမည်းနက်သော အစေ့နှစ်စေ့သုံးစေ့ပါသည်။
မှည့်သည့်အခါ အတွင်းသားသည် ညိုဖျော့ဖျော့အရောင်ရှိ၍ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းပြီး ချိုမြိန်သောအရသာရှိသည်။
အနံ့ချိုမွှေးသည်။
မမှည့်မီစားမူ အရသာဖန်၍ အစေးများသည်။
ယင်းသို့ထူးကဲ ချိုမြိန်သော အရသာထူးနှင့် ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှင်ဘုရင်များ စားသုံးရန် သီးသန့်စိုက်ပျိုး၍ တိုင်းသူပြည်သားများ စားသုံးမိပါက ကြီးလေးသော အပြစ်ဒဏ် ခံရကြောင်းဖြင့်ဆိုသည်။
သကြားပင် ပင်စည်အခေါက်မှ ထွက်သောအစေးကို လူတို့ စားသုံးကြသည့် ချူးအင်းဂမ်းခေါ် ကပ်စေးနဲသကြားခဲပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
သကြားပင်မှအစေးကို ချီကလာ၊ သို့မဟုတ် ချစ်ကယ်ဟုခေါ်သည်။
၁ဝ နှစ်သားကျော်သောအပင်၏ ပင် စည်ကို ငါးဆူးတောင်သဖွယ်ထစ်ပေးလျှင် အစေးထွက်သည်။
သို့ရာတွင် အစေးမကြာခဏထုတ်ပါက အပင်သေတတ်သည်။
(ချူးအင်းဂမ်း-လည်းရှု။
) သကြားပင်၏ သစ်သားသည်မာ၍ကြာရှည်ခံသည်။
သကြားပင်ကို အစေ့မှလည်းကောင်း၊ အကိုင်းဆက်၍လည်းကောင်းစိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ပူ၍စိုစွတ်သော မြေနိမ့်ဒေသ၌ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။
သကြားပင်မှ ဩဂုတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလအတွင်းတစ်ကြိမ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှ မတ်လအတွင်းတစ်ကြိမ် တစ်နှစ်လျှင် သကြားသီးနှစ်သီးသီးတတ်သည်။
သကြားပင်သည်အမျိုး အတော်များများရှိသည်။
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ ယင်းအသီးသည် အသားအရေ ကုန်ခမ်းခြောက်သွေ့သော အနာကိုလည်းကောင်း၊ သုက်ဓာတ်ပျက်သော အနာကိုလည်းကောင်း၊ သည်းခြေဆို့တောင့် နောက်ကျိသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ နှလုံးကိုလေဝင်၍ ဆာလောင်နောက်ကျိသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ သိန္နိပါတ်ရောက်၍ ရူးသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်ပျံ့လွင့်သောအနာကိုလည်းကောင်း ချမ်းသာစေတတ်၏ဟုဆိုသည်။
အထက်ဖော်ပြပါသကြားပင်မျိုးအပြင် မြန်မာတို့ သကြားပင်ဟုခေါ်သော ချုံပင်ကလေးမျိုးလည်းရှိသေးသည်။
ယင်းကို မှန်ပင်၊ ဒန္တသုခပင် ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။
ဒန္တသုခသည် ပါဠိစကားဖြစ်ရာ ဒန္တ၏အနက်သည် သွားဖြစ်၍ သုခသည်ချမ်းသာခြင်းဖြစ်သဖြင့် သွားရောဂါမှ ချမ်းသာစေသောအပင်ဟုဆိုလိုသည်။
ယင်းအပင်ကို ပဉ္စငါးပါးအကုန်နုတ်၍ ပြုတ်ကာ အရည်ကိုငုံလျှင် သွားကိုက်ပျောက်သည်ဟုဆိုကြသည်။
အချို့ကမူ အပင်ကိုပြာချ၍ သွားတိုက်ကြသည်။
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် စကိုပါးရီးယားဒါး လဆစ်ဟုခေါ်သည်။
တစ်ပေမှသုံးပေအထိမြင့်သော နှစ်ရှည်ခံပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ပင်စည်မာ၍ ပြောင်ချောဖြစ်သည်။
အရွက်သည် ခွေးသွားစိတ် အနားကွပ်ဖြစ်၍ တစ်လက်မမှနှစ်လက်မအထိ ကြီးကာအဖျားရှူးသည်။
မတ်လမှ ဇွန်အတွင်း အပွင့်ပွင့်သည်။
အပွင့်သည် ပင်စည်နား ကပ်ပွင့်၍ အ ချင်းလက်မ တစ်မတ်ခန့် ကြီးသည်။
ခြံမြေနှင့် လယ်ကန်သင်းရိုးတို့၌ အလေ့ကျရောနှောပေါက်လေ့ရှိသည်။
သကြားလုံးသည် ယခုအခါ ယဉ်ကျေးသောနိုင်ငံတိုင်း၌ ကြီးငယ် မရွေး သုံးဆောင်သော စားစရာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာဝေါဟာရဖြင့် သကြားလုံးဟု သိမ်းကျုံးခေါ်သော်လည်း အမှန်အားဖြင့် သကြားလုံးတိုင်းသည် အလုံးကလေးများချည်းမဟုတ်ချေ။
အလုံး၊ လေးထောင့်၊ အပြား၊ အဝိုင်း စသည်ဖြင့်စိတ်ကူးရမိသည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ထားလေသည်။
သို့ရာတွင် သကြားပါ၍ချိုရဲသောအရသာရှိခြင်းကား သကြားလုံးများ၏ ယေဘုယျ သဘောပင်ဖြစ်လေသည်။
သကြားလုံးကို သကြားတစ်မျိုးတည်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်မဟုတ်ဘဲ အခြားချိုဆိမ့်သော အရသာရှိသည့် ပစ္စည်းများပါထည့်သွင်းပြုလုပ်သည်။
ထို့ပြင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန်အတွက် ဗနီလာရနံ့ထည့်သွင်း၍ လှပတင့်တယ်စားချင်စဖွယ်ဖြစ်စေရန် ဆေးရောင်အမျိုးမျိုးတင်ပေးလေသည်။
သကြားလုံးများသည် ပထမပေါ်စက လူတိုင်းဝယ်ယူသုံးဆောင် နိုင်သောစားစရာမဟုတ်ဘဲ ငွေကြေးချမ်းသာသူများသာ စားသုံးနိုင်သော ဇိမ် ခံအစားအစာဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် တစ်ဖြည်းဖြည်း လူကြိုက်များလာသ ဖြင့် ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး စားသုံးနိုင်အောင် စီမံပြုလုပ်ကြလေသည်။
ယင်း သို့ အများသုံးအတွက်ပြုလုပ်လာကြသောအခါ အမျိုးအစားညံ့၍ဖြူနီကြောင် ကြား ဆေးဆိုးထားသော အပေါစားသကြားလုံးများ အမြောက်အမြားထွက် ပေါ်လာလေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် အမျိုးအစား အသင့်အတင့်ကောင်းမွန်၍ ဈေးလည်း မကြီးလှသောသကြားလုံးများကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်လုပ်ကိုင်လာကြ သည်။
ယခုအခါတွင်ကား သကြားလုံးလုပ်ငန်းမှာ ကြီးကျယ်လာပြီးလျှင် ကမ္ဘာအနှံ့အပြား လူတန်းစားမရွေး ဝယ်ယူသုံးဆောင်နိုင်သော အဖိုးနှုန်းထား ဖြင့် အများအပြားရောင်းချနိုင်လေပြီ။
သကြားလုံးများကိုလည်း တစ်နေ့တစ် ခြား ဆန်းသစ်လှပသော ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထူးခြား၍အရသာရှိလာ အောင်တီထွင်ပြုလုပ်ကြလေသည်။
သကြားလုံးပြုလုပ်ပုံပြုလုပ်နည်းမှာ အမျိုးမျိုးဖြစ်လေသည်။
များ သောအားဖြင့် သကြားလုံးပြုလုပ်ရာတွင် သကြားနွားနို့၊ အမွှေးရည်နှင့် အရောင်တင်ဆေးများကိုထည့်သွင်းအသုံးပြုရသည်။
အချို့သောသကြားလုံး မျိုးတွင်ကား ချိုဆိမ့်သောသစ်သီးဆန်များ ပါရှိတတ်သည်။
အအီပြေစားသုံး ရန် ခပ်ချဉ်ချဉ်ပြုလုပ်ထားသောသကြားလုံးမျိုးလည်းရှိပေသည်။
သကြားလုံးများ ပြုလုပ်ရာတွင်များသောအားဖြင့် ကြွေရည်သုတ် ခွက်များကိုသာအသုံးပြုရသည်။
နွားနို့၊ သကြားစသည်တို့ကို ထိုခွက်ကြီး များတွင်ထည့်ကျို၍ အနည်းငယ်ပျစ်ခဲလာသောအခါ အုန်းသီးဆန်၊ ဗာဒံစေ့ စသော အဆာများနှင့်အမွှေးအကြိုင်များထည့်ပေးရသည်။
ထို့နောက် ကျို ထားသောအရည်ကို လက်ဖြင့်ပုံသွင်းပြီးနောက် ခဲသွားနိုင်မည့်အနေတွင် ဖိုပေါ်မှချပြီးလျှင် ထောပတ်သုတ်ထားသော ကြွေရည်သတ်ခွက်များထဲသို့ လောင်းချရသည်။
ထိုအခါမှ ကျိုထားသောအရာများအေး၍ ခဲမသွားမီ အလို ရှိရာ သကြားလုံးပုံအမျိုးမျိုးကို ပုံစံခွက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓားဖြင့် ခွဲစိတ်၍ လည်းကောင်း ပြုလုပ်ပေးရလေသည်။
သကြားလုံးပြုလုပ်ပုံ အခြေခံမှာ အထက်ပါအတိုင်းဖြစ်သော်လည်း မိမိတို့နှစ်သာက်ရာ အမျိုးအစားမျိုးရရှိအောင် အမယ်များထည့်၍ ပြုလုပ်နိုင် လေသည်။
အမယ်များထည့်ရသောအမယ်မှာ သကြားဖြစ်၍ နွားနို့ကောင်း မရနိုင်လျှင် နို့ဆီ၊ နို့စိမ်းများကိုအသုံးပြုနိုင်လေသည်။
သကြားလုံးများသည် မပုပ်မသိုးနိုင်ဘဲ တာရှည်ထား၍ စားသုံး နိုင်သော စားစရာမျိုးဖြစ်သည်။
ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းခဲခဲယဉ်းယဉ်း မရှိလှဘဲ အားလပ်သည့်နေ့ရက်များတွင် အိမ်၌အပျင်းပြေ လုပ်ကိုင်စားသောက်နိုင် သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ကိုးကား Category: အစားအစာ။
150px|သခွတ်ပင် အပင်ငယ်၏ ပုံ စာပေအနုပညာထဲမှ သခွတ်ပင် သခွတ်ပင်သည် အသုရာနတ်ပြည်၏ အထိမ်းအမှတ် သစ်ပင်အဖြစ် ကျမ်းဂန်များတွင် ထင်ရှားသည်။
ကျမ်းဂန်အဆိုအရ ဘုရားအလောင်း မာဃလုလင်သည် သိကြားဖြစ်သောအခါ ရှိရင်းသိကြားကို တာဝတိံသာမှပယ်ချလိုက်ရာ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေရှိ အသုရာ ပြည်သို့ရောက်လေ၏။
အသုရာပြည်၏ အခင်းအကျင်းတည်နေပုံသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ရာ အသုရာနတ်တို့၏စိတ်၌ အသုရာ ပြည်ကို တာဝတိံသာဟုပင်ထင်မှတ်နေကြ၏။
သခွတ်ပင်များပွင့်ချိန်ရောက်မှ ပင်လယ်ကသစ်ပွင့်ရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မဟုတ်မှန်းသိသဖြင့် တာဝတိံသာ သို့ စစ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။
ယင်းသို့ နှစ်စဉ် သခွတ်ပွင့်ချိန်တွင် စစ်ချီတက်ရာ၌ မြည်သောအသံကိုမိုးထစ်ချုန်းသည်ဟု ပြောလေ့ပြောထရှိလေသည်။
ထိုကြောင့် သခွတ်ပင်သည် မိုးဦးကာလ၌ ပွင့်သည်ဟု ယူရာသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) သိကြား နှင့်အသူရာတို့ သခွတ်ပွင့်ချိန်စစ်ခင်းကြပုံကို တေးရေး မြို့မငြိမ်းက "သခွတ်ပန်းရုပ်ရှင်"၏ ဇာတ်ဝင်သီချင်းဖြစ်သည့် "ကသစ်ပန်း/သခွတ်ပန်း" အမည်ဖြင့် ခေတ်စမ်း သီချင်းတစ်ပုဒ်တေးပြုစပ်ဆိုဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ နာမည်ကြီး သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
https://www.youtube.com/watch?v=s21v6dfQ_Os ကသစ်ပန်း (တေးရေး မြို့မငြိမ်း) https://www.youtube.com/playlist?list=PLIkUkpOon6Q39evxUlT0FdeSlg7-4H_as မြို့မငြိမ်း ရေးသော နှောင်းခေတ်သီချင်းများ အပင် သခွတ်ပင်သည် နွေအခါ၌ အရွက်ကြွေသော အရွယ်အလတ်စား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
မလွှပင်၊ ကြောင်လျှာပင်တို့ကဲ့သို့ ဗစ်နိုးနီးယားစီအီး (Bignoniaceae) မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၏။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဒိုလီချန်ဒရုန်းကရစ္စပါ ဟုခေါ်သည်။
သခွတ်ပင်သည် ပေ ၄ဝ မှ ၆ဝအတွင်းမြင့်သည်။
ပါဠိဘာသာဖြင့် ဃောသာချဟုခေါ်သည်။
ယင်းမှာ ဃောကြေ၍ သာချမှ သခွတ်ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) အမျိုးအစား သခွတ်နှစ်မျိုးရှိသည်။
သခွတ်ဖိုနှင့် သခွတ်မဖြစ်သည်။
သခွတ်ဖို၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စတီရီယိုစပါမံပါဆိုနာတမ် (Stereospermum personatum) ဟုခေါ်၍ သခွတ်မကို ဒိုလီချန်ဒရုန်းစပါသာဆီး (Dolichandrone spathacea) ဟုခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ပေါက်ရောက်ရာဒေသ သခွတ်ဖိုပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ တွေ့ရ၍ သခွတ်မပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌ တွေ့ရသည်။
သခွတ်ပင်များကို အထူးသဖြင့် စစ်ကိုင်း၊ ပျဉ်းမနား၊ သံတွဲမြို့များ၌ တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) အရွက် သခွတ်ပင်၏အရွက်သည် အလျားသုံးလက်မခန့်ရှိ၍ အဖျားချွန် သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ အရွက်နှုတ်ခမ်းသားသည်ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေတတ်သည်။
အရောင်သည် စိမ်းရင့်ရောင်ပြောင်လက်နေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ပန်းပွင့် ဇူလိုင်လမှအောက်တိုဘာလအတွင်း အပွင့်များပွင်သည်။
သခွတ်ပွင့်သည် မလွှပွင့် ကဲ့သို့ အဝကား၍ နံနက်စောစောအချိန် အပင်မှကြွေကျလေ့ရှိသည်။
အနီရောင် အဆင်းရှိသောအပွင့်ပွင့်သည့် သခွတ်ပင်မျိုးလည်းရှိသည်ဟု ဆေးကျမ်းများ၌ ဆိုသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) တိုင်းရင်းဆေး မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ သခွတ်ပွင့်အနီအဖြူ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ချိုဖန်ခါးရသာရှိ၏။
အစာကိုပွစေတတ်၏။
သွေးသလိပ်ကိုနိုင်၏ ဟုဆိုသည်။
သခွတ်ပွင့်ကို ပြုတ်သုတ်ချက်စားလျှင် အသံပျက်သူတို့ အသံ ထွက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) စားစရာ သခွတ်ပွင့် ကို ပြုတ်သုတ်၍ ဖြစ်စော၊ ကြော်၍ဖြစ်စေ စားသုံးကြသည်။
သခွားပင်သည် ဗူး၊ ဖရုံစသည်တို့ကဲ့သို့ ကျူကာဗီဘေစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သောနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို ကျူကူမစ်ဆာတီဗပ်ဟုခေါ်သည်။
ယင်းကို ယာတော၌သာမဟုတ် ခြံထဲ၌လည်း စိုက်သည်။
သခွားပင်ကို အသီးအလို့ငှာ စိုက်ပျိုးကြသည်။
တစ်နှစ်တစ်ခါ စိုက်ပျိုးရသောအပင်မျိုးဖြစ်၍ ကမ္ဘာအနှံအပြားအထူးသဖြင့် အပူအအေး မလွန်ကဲသောနေရာတိုင်း၌ပေါက်ရောက်သည်။
သခွားပင်သည် ဖရဲပင်ကဲ့သို့ နှာမောင်းအညွန့်တို့ အဘက်ဘက်သို့ဖြာထွက်သော နွယ်ပင်ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ယင်းတို့အတွက်အနွယ်တက်ရန်စင်လုပ်ပေးရသည်။
အပင်အနွယ်နှင့် အရွက်တွင် အမွေးနုကလေးများရှိသည်။
အရွက်သည်ကြီး၍ အဟိုက်သုံးခုမှ ငါးခုအထိရှိသည်။
အရွက်ညှာတံတိုသည်။
ပင်စည်မှ အရွက်များထွက်သည့် နေရာနှင့်ကပ်လျက်အပွင့်များထွက်သည်။
အပွင့်သည် ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အဝ နှစ်လက်မခွဲခန့်ကျယ်ကာ အဝါရောင်ဖြစ်သည်။
အဖိုပွင့်ရော အမပွင့်ပါ တစ်နွယ်တည်း၌ ပွင့်လေ့ရှိသည်။
သခွားသီးသည် ရှည်ရှည်လုံးလုံးဖြစ်၍ လေးလက်မမှ လက်မ ၃ဝ အထိ အမျိုးလိုက်၍ ရှည်သည်။
အချို့သခွားမျိုး၏အခွံသည် ပြောင်ချော၍ အချို့သောအခွံသည် အဖုအပိမ့်တက်နေတတ်သည်။
အခွံသည် စိမ်းညိုညို အရောင်ရှိ၍ မှည့်သည့်အခါ ဝါညိုညိုဖြစ်လာသည်။
အတွင်းသားသည် စိမ်းသည့်အခါကြွပ်၍ မှည့်သည့်အခါပျော့သည်။
အသားဖတ်ထက် အရည်ပို၍များသော အဖတ်များဖြစ်သည်။
အသားရောင်မှာ အစိမ်းနုနှင့် အဖြူဖြစ်သည်။
အလယ်၌ အစေ့များရှိသည်။
အစေ့သည် အဖြူရောင် ပြားကပ်ကပ် ဖြစ်၍ ထိပ်ချွန်ပြီးဖင်ဝိုင်းသည်။
မှည့်နေသောအစေ့ကို မစားကောင်းဟုလည်း ဆိုကြသည်။
အစေ့ရင့်ရင့်ကို ဆားနှင့်နယ်၍ လှော်ပြီးကွာစိကဲ့သို့ စားတတ်ကြသည်။
သခွားအမျိုးမျိုးရှိရာ သွယ်ပြောင်းရှည်မြောသော သခွားဆင်စွယ်မျိုး၊ အလွန်သေးသော သခွားတစ်ဆစ်မျိုး၊ သခွားချဉ်ခေါ်သခွားငပြုတ်မျိုး၊ သခွားချိုမျိုး၊ သခွားမွှေးမျိုး၊ သခွားရှည်မျိုး စသည်တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
သခွားသီးကို အစိမ်းတို့စားခြင်း၊ ခြစ်၍သုတ်စားခြင်း၊ ပေါင်မုန့်ကြားညှပ်စားခြင်း၊ ချက်စားခြင်းစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးစားကြသည်။
သခွားသီးစိမ်းကို သနပ်လုပ်၍လည်းစားကြသည်။
မလေးရှားနိုင်ငံ၌ များသောအားဖြင့်ချက်စားကြသည်။
အရွက်ကိုလည်း ပြုတ်တို့ကြသည်။
ဟင်းချို၊ ကြော် ချက် စသည်အဖြစ်လည်းချက်စားကြသည်။
သခွားပင်ကို မှည့်သောအသီးမှအစေ့ရင့်ကိုစိုက်လျှင် ပေါက်သည်။
ယင်းကို မြေဩဇာကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ မကောင်းသည်ဖြစ်စေ မည်သည့် ခြံမြေ၌မဆို စိုက်ပျိုး၍ရသည်။
ကြက်ငှက်ခြံမှရသောမြေဩဇာကို ထည့်လျှင်မူ ၍ကောင်းသည်။
သခွားပင်သည် အမြစ်ရင်း၌ရေဝပ်သည်ကို မကြိုက်သဖြင့် စိုက်ခင်း၌ ရေကောင်းစွာစီးဆင်းနိုင်ရန် ရေမြောင်းများလုပ်ပေးဖို့အရေးကြီးသည်။
တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ခြောက်ပေခန့်ခွာ၍စိုက်သင့်သည်။
အစေ့ပျိုးစဉ်က တစ်တွင်းလျှင် နှစ်စေ့သုံးစေ့ထည့်သော်လည်း အပင်များပေါက်လာသည့် အခါ တစ်တွင်းလျှင် သန်သောအပင်တစ်ပင်သာချန်၍ ကျန်အပင်များကို နုတ်ပစ်ရသည်။
စိုက်ပြီးနှစ်လခန့်အကြာတွင် အသီးသီးတတ်သည်။
သခွားပင်ကို မကြီးထွားမီ ပိုးဖျက်တတ်သည်။
ဖရဲပင်ဖျက်သောပိုးမျိုးပင်ဖြစ်သည်။
သခွားပင်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ စိုက်ပျိုးခဲ့လေသည်။
အမေရိကတိုက်သို့ ရှေးဦးလာရောက်နေထိုင်သူများသည် သခွားပင်စိုက်ပျိုးစားသောက်ခဲ့ကြောင်းသိရ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၌ ရှေးနှစ်ရာပေါင်းများစွာကပင် သခွားပင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်ဟု ထင်မှတ်ရလေသည်။
သခွားသီးတွင် ပါဝင်သည့် အာဟာရဩဇာဓာတ် သခွားသီးသည် ယင်းသို့လျှင် အရည် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းပါ၍ ငါးရာခိုင်နှုန်းသည် သကြားနှင့် ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဓာတ်ဖြစ်သဖြင့် အာဟာရတန်ဖိုး မရှိလှချေ။
ဗီတာမင်ဘီနှင့်ဂျီ သင့်တင့်ရုံပါ၍ အခြားဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ်များ မပါသလောက်ပင်နည်းသည်။
သခွားသီးအမှည့်ကို အစိမ်းစားလျှင် စပရူခေါ် ဝမ်းဖောနာတစ်မျိုးကိုပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။
အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်၌ ဝမ်းဖောဝမ်းရောင်ဖြစ်သောကလေးကို သခွားသီးနုချက်၍ ကျွေးတတ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ သခွားသီးအစိမ်းသည် ချို၏။
မောပန်းခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ ဝမ်းမီးတောက်ခြင်းတို့ကိုနိုင်၏။
အမှည့်သည်အေးချို၏။
သည်းခြေကိုပျက်စေတတ်၏။
လေသလိပ်ကို ပျက်စေတတ်၏ဟုဆိုသည်။
သို့မဟုတ် အလွန်အကြူးစားက ရင်ပြည့်အစာမကြေဖြစ်တတ်၏။
ဗီတာမင် A နှင့် C ဖိုလစ် (ဖောလစ်အက်ဆစ်) မဂ္ဂနီဆီယမ် မန်ဂနိးစ် မိုလစ်ဒီနမ် (အသက်ရှင်ရေးအတွက် အစာခြေချက်မှု စသည့်လုပ်ငန်းများအား အထောက်အကူပေးသော သက်ရှိကလာက်စည်းအချို့မှ ထုတ်ပေးသည့် ဓာတ်ပြောင်းအကူဒြပ်အင်ဇိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဒြပ်စင်တစ်မျိုး - Molybdenum) ပိုတက်ဆီယမ် ဆီလီကာ အသားမျှင်ဓာတ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ။
သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းသုံးမျိုးပေါင်းထားသည့် "စာနယ်ဇင်း" ဆိုသော ဝေါဟာရကို တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းအားထုတ် ဝေခဲ့သည့် စာရေးဆရာကြီး ပဂျီငို အမည်ခံ တိုးတက်ရေးဦးစိန်က ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။
"ဂျာနယ်" ဆိုသော ဝေါဟာရကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် "မြန်မာ့ဗျူဟာ ဂျာနယ်" တွင်စတင်သုံးစွဲခဲ့သည်။
ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းအုပ်စုမှ တစ်ပတ် အတွင်း အရေးကြီးသည့် သတင်းများ၊ သတင်းဝေဖန်ချက်များ ဝတ္ထုတို၊ ရုပ်ပြောင်စသည်တို့ပါဝင်သော ဂျာနယ်ပုံစံကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဂျာနယ်ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ရဲဝံ့စွာစတင်သုံးစွဲလာခဲ့သည်။
ထိုခေတ်ကဂျာနယ်များ အပြိုင်အဆိုင်ထွက်ပေါ်လာရာတွင် ပါတီနိုင်ငံရေး ကျောထောက်နောက်ခံဖြင့် ရပ်တည်ပြီး ထုတ်ဝေကြသည်ကများသည်။
ပါတီနိုင်ငံရေးကျောထောက်နောက်ခံမယူဘဲ သတင်းသန့်သန့်၊ ဝေဖန်ရေးသန့်သန့်ထုတ်ဝေသောဂျာနယ်များတွင် မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်၊ သူရိယရုပ်စုံဂျာနယ်နှင့် ဇေယျ ဂျာနယ်တို့လောက်သာရှိသည်။
မဂ္ဂဇင်းကို ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် "မဂ္ဂဇိန်" ဟူသောအမည်ဖြင့် ၁၉၁၁ ခုနှစ်မတိုင်မီတွင်ထုတ်ဝေခဲ့ကြကြောင်းတွေ့ရသည်။
မြန်မာ ပညာရှိများက အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ Magazine ကို ပါဠိသက်ဝေါဟာရ အဖြစ် မဂ္ဂဇည၊ မဂ္ဂဇိန၊ မဂ္ဂဇာနဟူ၍ ပါဠိပုဒ်ဖြင့် ဝိဂြိုဟ်ပြုကြသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ "ပညာရကြောင်း လမ်းခရီးကိုပြသော စာစောင်၊ စာအုပ်" ဟူ၍ဖြစ်သည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်မတိုင်မီက မဂ္ဂဇင်းများပေါ် ထွက်ခဲ့စေကာမူ မဂ္ဂဇင်းလောကတွင် နာမည်ရပြီး အရေးအပါဆုံး ဖြစ်ခဲ့ရသည်မှာ "သူရိယမဂ္ဂဇင်း" ဖြစ်ပြီး ၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သထုံခရိုင် () သည် မွန်ပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ သထုံမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သောမြို့နယ်များ thumb|သထုံခရိုင်မြို့နယ်များ ​သထုံခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သထုံမြို့နယ် သထုံမြို့ သုဝဏ္ဏဝတီမြို့ ပေါင်မြို့နယ် ပေါင်မြို့ ဇင်းကျိုက်မြို့ ၂၀၂၂ခုနှစ်တွင် ​​သထုံခရိုင်မှ ​ကျိုက်ထိုနှင့် ဘီးလင်းမြို့နယ်များကို ကျိုက်ထိုခရိုင် အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း သထုံခရိုင်သည် [စစ်တောင်းမြစ်]]ဝ ဝဲဖက်ကမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ဝ ယာဖက်ကမ်းတိုင်အောင်အလျားရှည်၍ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်ပေ သည်။
ထိုစဉ်က သထုံခရိုင်၏ မြောက်ဘက်တွင် တောင်ငူခရိုင်နှင့် ဖာပွန်မြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် လှိုင်းဘွဲ့မြို့နှင့် ဘားအံမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပဲခူးခရိုင်နှင့် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့တို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ဒုံသမိမြစ်နှင့် သံလွင်မြစ်အောက်ပိုင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တွင် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့သည် လည်းကောင်း၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် စစ်တောင်းမြစ်အောက်ပိုင်းသည်လည်းကောင်း သဘာဝနယ်နိမိတ်များအဖြစ်ဖြင့် ခရိုင်ကိုပိုင်းခြားပေးထားကြသည်။
ပထဝီဝင်အ​နေအထား နယ်နိမိတ် မြောက်ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းမှ ပဲခူးခရိုင်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်မှ ဖာပွန်ခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကရင်ပြည်နယ်မှ ဘားအံခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် မုတ္တမကွေ့တို့ တည်ရှိသည်။
​​မြေမျက်နှာသွင်ပြင် သထုံခရိုင်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါများ၍ မြစ်ချောင်းစိမ့်စမ်းများလည်း အနှံ့အပြားဖြစ်သည်။
မုတ္တမကွေ့၏ အရှေ့ဘက်၌ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၊ သို့မဟုတ် အရှေ့ရိုးမမှ သွယ်တန်းလာသော တောင်တန်းတစ်ခုသည် တောင်ဘက်သံလွင်မြစ်ဝပေါ်ရှိ မုတ္တမ​ဒေသသို့ တိုင်အောင် အနောက်မြောက်ယွန်းယွန်းမှသည် အရှေ့တောင်ယွန်းယွန်းသို့ ဆင်းလာသည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော သထုံမြို့ကို ထိုတောင်တန်းကို နောက်ခံပြု၍တည်ထားရာ သထုံမြို့အနီးတွင် ထိုတောင်တန်းကို သထုံတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်၌ မုတ္တမတောင်တန်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကုလားမတောင်တန်းဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်ဆိုကြသည်။
ခရိုင်၏ အနောက်မြောက် ဘက်တွင် အရှေ့ရိုးမရှိ ပေါင်းလောင်းတောင်တန်း၏ အဆက်ဖြစ်သော တောင်ရိုး တောင်စွယ်တို့သည် ခရိုင်အတွင်း ဝင်ရောက်လာပြီးလျှင် ကျိုက်ထို နှင့် ဘီးလင်းဘက်သို့ တောင်စွယ်နှစ်ခုခွဲထွက်သည်။
အနောက်ဘက်တောင်စွယ်ကို ကေလာသတောင်တန်းဟုခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ​ရေဆင်း ခရိုင်၏ အ​နောက်​မြောက်ဘက်တွင် စစ်​တောင်းမြစ်သည် ပဲခူးတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်း​နေကာ ကပ္ပလီပင်လယ်​ကွေ့သို့ စီးဝင်သည်။
ဘီးလင်းမြစ်သည်လည်း ဘီးလင်းမြို့နယ်အတွင်း ​မြောက်မှ ​တောင်သို့ စီးဆင်း​နေသည်။