kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
လေထု၊ တိုက်ခတ်သောလေ နှင့် ကမ္ဘာ့လေထု သစ်ပင်များ တိရစ္ဆာန်များ ကျောက်မီးသွေး၊ ရှေးရုပ်ကြွင်းလောင်စာများ၊ ကျောက် နှင့် တွင်းထွက် အရင်းအမြစ်များ သစ်တောလုပ်ငန်း မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များ လွှတ်ထားနိုင်ရန် ကျယ်ဝန်းသော စားကျက်မြေ နှင့် စားကျက် မြေများ ရေ၊ သမုဒ္ဒရာများ၊ရေကန်များ၊ မြေအောက်ရေ နှင့် မြစ်များ သဘာဝ အရင်းအမြစ် စီမံအုပ်ချုပ်မှု သဘာဝ အရင်းအမြစ် စီမံအုပ်ချုပ်မှု ဆိုသည်မှာ ယခုလက်ရှိနှင့် အနာဂတ် မျိုးဆက်များ နှစ်ခု စလုံး၏ ဘဝအရည်အသွေးကို စီမံအုပ်ချုပ်မှုသည် မည်သို့ သက်ရောက်မှုရှိသည် ဆိုသော အထူး အာရုံစိုက်မှုတစ်ခုနှင့်အတူ ကုန်းမြေ၊ ရေ၊ မြေကြီး၊ သစ်ပင်များ နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကဲ့သို့သော သဘာဝအရင်းအမြစ် စီမံအုပ်ချုပ်မှုသည် ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ ကုန်းမြေ စီမံအုပ်ချုပ်မှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုအတွက် အခြေခံတစ်ရပ်ဖြစ်စေသော အခြေခံသဘောတရား ဖြစ်သည့် ရေရှည် တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အယူအဆနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
မြို့ပြစီမံကိန်း နှင့် ကျယ်ပြန့်သော သဘောတရားဖြစ်သည့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် စီမံအုပ် ချုပ်မှု တို့ကို အလေးထားသော မူဝါဒကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ သဘာဝအရင်းအမြစ် စီမံ အုပ်ချုပ် မှုသည် အရင်းအမြစ်များနှင့် ဂေဟ ဗေဒ အပေါ်တွင် သိပ္ပံနည်းကျနှင့် နည်းပညာ ပိုင်း ဆိုင်ရာ နားလည်သဘောပေါက်မှုနှင့် ထိုအရင်းအမြစ်များ၏ ဘဝ အထောက်အကူ ပြုနိုင်သော အစွမ်း ကို အထူးသဖြင့် အာရုံစိုက်သည်။
ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေဟာ အရှည်ကိုမျှော်တွေးပြီး မဟာဗျူဟာကျတဲ့ သဘာဝသယံဇာတ အရင်းအမြစ်များကို နိုင်ငံအရန်စွမ်းအားအဖြစ် စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်နေကြသလို စနစ်တကျလည်း ထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်နေသည်။
ကုန်ခန်းခြင်း မကြာသေးမီနှစ်များက သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ လျော့နည်းကုန်ခန်းကာ ရေရှည်တည်တံ့ သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု သို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် ကြိုးစားခြင်းများသည် ဖွံ့ဖြိုးရေး အေဂျင်စီများ၏ အဓိက အာရုံစိုက်ခြင်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဤအရာသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ သဘာဝ ဇီဝမျိုးကွဲ အများစု၊အစားထိုးမရနိုင်သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သဘာဝ အရင်းအနှီး ကို သယ်ဆောင်ထား သော မိုးသစ်တော နယ်မြေများတွင် အထူးအလေးထားစရာ ဖြစ်သည်။
သဘာဝ အရင်း အမြစ် များကို ထိန်းသိမ်းခြင်း သည် သဘာဝ အရင်းရှင်ဝါဒ၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝါဒ၊ ဂေဟ ဗေဒ လှုပ်ရှားမှု နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် စိမ်းလန်းစိုပြေရေးကို ဦးတည်သော နိုင်ငံရေး တို့၏ အဓိက အာရုံစိုက်မှုဖြစ်သည်။
ထိုကုန်ခန်းသွားခြင်းကို ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများတွင် လူမှုရေး မငြိမ် သက်မှုနှင့် ပဋိပက္ခများ၏ အဓိက အရင်းအမြစ်အဖြစ် အချို့က မြင်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဤ အရင်းအမြစ်များကို စနစ်တကျစီမံခန့်ခွဲ၍ ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းမရှိပါက လူသား အဖွဲ့အစည်းအတွက် ပြင်းထန်သောအကျိုးဆက်များ ဖြစ်လာနိုင်သည်။
သတ္တုတူးဖော်ခြင်း၊ ရေနံ ထုတ်ယူခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ အမဲလိုက်ခြင်း နှင့် သစ်တောလုပ်ငန်း သည် ယေဘုယျအားဖြင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ်လုပ်ငန်းများအဖြစ် ထင်မြင်ယူဆကြသည်။
စိုက်ပျိုးရေး ကို လူတို့ပြုလုပ်သော အရင်းအမြစ်အဖြစ် ထင်မြင်ယူဆကြသည်။
လူသိများသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ချစ်မြတ်နိုးသူနှင့် အမေရိကန် သမ္မတဟောင်း တစ်ဦးလည်း ဖြစ် သော သီအိုဒို ရုစဗဲ့ သည် စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များကို ထုတ်ယူခြင်း အားဆန့် ကျင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ ဆိုင်ရာ စစ်တမ်း သည် ထိုအသုံးအနှုန်းကို "နိုင်ငံ၏ သဘာဝအရင်းအမြစ်များတွင် ၎င်း၏ တွင်းထွက်များ၊ စွမ်းအင်၊ ကုန်းမြေ၊ ရေ နှင့် ဇီဝ သက်ရှိများ ပါဝငသည်" ဟု အနက်ဖွင့် ဆိုသည်။
ကာကွယ်ခြင်း သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ကာကွယ်ခြင်း ကို လည်းကြည့်ပါ - သဘာဝ အရင်းအမြစ်များကို ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် အခြေခံ ပြဿနာ ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ ကျွနု်ပ်တို့ ထို ပြဿနာကို မဖြေရှင်းပါက၊ အခြားအရာအားလုံးကို ဖြေရှင်းရန် ၎င်းသည် ကျွနု်ပ်တို့အား စိုးစဉ်းမျှ အသုံးချ လိမ့်မည် မဟုတ်ပါ။
သီအိုဒို ရုစဗဲ့ ဇီဝဗေဒကို ထိန်းသိမ်းခြင်း သည် မျိုးစိတ်များ၊ ၎င်းတို့၏ ပေါက်ဖွားရာ နေရာများ နှင့် ဂေဟ စနစ်များကို အလွန်အမင်း ဖြစ်ပွားသော နှုန်းများဖြင့် မျိုးသုဉ်းခြင်း မှ ကာကွယ်ရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သဘာဝတရား နှင့် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ဇီဝမျိုးကွဲများ၏ အနေအထားကို သိပ္ပံ နည်းကျ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းသည် သိပ္ပံပညာရပ်များ၊ စီးပွားရေးနှင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ် စီမံအုပ်ချုပ်မှု ထုံးတမ်းများ အပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသော ပညာရပ်နယ်ပယ် များ စွာပါဝင်သည့်ဘာသာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဇီဝဗေဒကိုထိန်းသိမ်းခြင်းဟူသောအသုံးအနှုန်းကိုဇီဝဗေဒပညာရှင်များ ဖြစ် သော Bruce Wilcox (ဘရုစ်ဝေးကွစ်(စ်)) နှင့် Michael Soulé (မိုက်ကယ် ဆိုး(လ်)လီး) မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ် တွင် စီစဉ်ခဲ့သည့် ကယ်လီဖိုးနီး ယားပြည်နယ် La Jolla (လာဂျို လာ) ဆန်ဒီရေဂို ရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ် တွင် ကျင်းပခဲ့သော ညီလာခံ၏ ခေါင်းစဉ်အဖြစ် စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
ပေါက်ဖွားရာ နေရာများကို ထိန်းသိမ်းခြင်း သည် မြေ စီမံအုပ်ချုပ်မှု ဓလေ့ထုံးစံ ဖြစ်ပြီး ၎င်း သည် အလေ့ကျပေါက်သော အပင်များ နှင့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန်များ အတွက် ပေါက်ဖွားရာ နေရာ ဒေသများကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ကာကွယ်ရန် နှင့် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် ရှာဖွေပြီး အထူးသဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို အားထားသော မျိုးစိတ်များ ဖြစ်ကာ ၎င်းတို့ မျိုးသုဉ်းခြင်း၊ တစ်စစီ ကွဲခြင်း သို့မဟုတ် အပိုင်းအခြားအတွင်းတွင် လျော့ကျခြင်းကို တားဆီးရန် ဖြစ်သည်။
အောက်ပါတို့ကိုလဲကြည့်ပါ ဂေဟာ ဗေဒအစဦး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အစဦး ရေရှည်တည့်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုခရီးစဉ် ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံပညာရပ်များ အစဦး ဇီဝ အလားအလာ ဂေဟ ဗေဒ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ကံတရားများ အမျိုးသား ဥယျာဉ်များ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် သဘာဝအရင်းအနှီး သဘာဝ ရှုခင်း သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ မိုးသစ်တော ဆိုင်ရာ အရေးယူဆောင်ရွက်မှု ကွန်ရက် အသစ်တစ်ဖန်ပြန်ဖြစ်နိုင်သည့်အရင်းအမြစ် ဆီးရာ အသင်း ရေရှည် တည်တံ့မှု ရေရှည် တည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေး ကမ္ဘာ့စွမ်းအင် အရင်းအမြစ်များနှင့် အသုံးပြုခြင်း ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ World Resources Forum Homepage Natural Resources Department, Cranfield University Category:သဘာဝအရင်းအမြစ်များ။
မှောင်ခိုလုပ်ငန်းသည် ပစ္စည်းများကိုလျှို့ဝှက်သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆောက်အဦးအတွင်းမှ အပြင်သို့ထုတ်ခြင်း၊ ထောင်အတွင်းသို့သွင်းခြင်းကဲ့သို့သော တားမြစ်ထားသည့်နေရာတစ်ခုကို လူအများကျော်ဖြတ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေများ သို့မဟုတ်အခြားသောစည်းမျဉ်း စည်းကမ်းများကိုချိုးဖေါက်၍ နိုင်ငံတကာ နယ်ခြားမျဉ်းတစ်ခုကိုဖြတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
မှောင်ခိုလုပ်ရန် အမျိုးမျိုးသောလှုပ်ရှားမှုများ ရှိသည်။
၎င်းတို့အထဲတွင် မူးယစ်ဆေးများ၊ တရားမဝင်လူ ကုန်ကူးခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်ပထုတ်ပေးခြင်း၊ အခွန်ရှောင်ခြင်း၊ ထောင်ကျတစ်ဦးသို့ တားမြစ်ပစ္စည်း ပေးပို့ခြင်း၊ သို့မဟုတ် မှောင်ခိုအသွင်ဖြင့် ပစ္စည်းများခိုးခြင်း ကဲ့သို့သော တရားမဝင်ကုန်သွယ်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ငွေကြေးနှင့်မဆိုင်သော လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဥပမာများတွင် လုံခြုံရေး စစ်ဆေးရေးဂိတ်တစ်ခုကိုဖြတ်သန်း၍ တားမြစ်ပစ္စည်းများသယ်ယူခြင်း (လေကြောင်းလိုင်းလုံခြုံရေး ကဲ့သို့သော) သို့မဟုတ် အစိုးရ သို့မဟုတ် ကော်ပိုရိတ်ရုံးတစ်ခုမှ တရားဝင်လျှို့ဝှက်စာရွက်စာတန်းများ ကို ဖယ်ရှားပြစ်ခြင်း တို့ပါဝင်သည်။
မှောင်ခိုလုပ်ငန်း ပုံစံများ ကုန်ပစ္စည်းများ မှောင်ခိုလုပ်ငန်းအများအပြားသည် တရားမဝင် သို့မဟုတ် အခွန်အကောက်ကြီးမားသည့် ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု၊ သို့မဟုတ် လိုအပ်သောအကျိုးဆောင်မှုများကို ် စီးပွားရေးကုန်သည်များ ကထောက်ပံ့ပေးရန် ကြိုးစားအားထုတ်ချိန်တွင် ဖြစ်ပွားသည်။
ရလဒ်အဖြစ်၊ တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးကုန်ကူးခြင်းနှင့် လက်နက်များမှောင်ခိုခြင်း (တရားမဝင်လက်နက်များကုန်သွယ်ရေး)၊ အပြင် သမိုင်းနှင့်ချီသော အဓိကပစ္စည်းများဖြစ်သည့် အရက်နှင့် ဆေးရွက်ကြီးမှောင်ခိုခြင်းများကျယ်ပြန့် လာသည်။
မှောင်ခိုလုပ်သူသည် အကယ်၍ တားမြစ်ပစ္စည်းနှင့် အတူဖမ်းမိခဲ့လျှင်မြို့ပြနှင့် ရာဇဝတ်ပြစ်ဒဏ်များ၏ အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သဖြင့်၊ မှောင်ခိုလုပ်သူများသည် မှောင်ခိုကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင် ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဈေးနှုန်းချမှတ်နိုင်သည်။
မှောင်ခိုပစ္စည်းများမှ ရရှိသည့် အမြတ်ငွေများသည် များပြားလိမ့်မည်မှာ ရှင်းနေသည်။
အမြတ်များသည်လည်း အခွန်များ သို့မဟုတ် သွင်းကုန်များအပေါ်စည်းကြပ်ခြင်းတို့မှ ရှောင်ပြီးရရှိလာသည်။
ဥပမာ မှောင်ခိုသမားတစ်ဦးသည် အခွန်နည်းသည့်နေရာတစ်ခုမှ စီးကရက်အရေအတွက် အမြောက်အမြားကို ဝယ်ယူပြီး၊ အခွန်အကောက်မြင့်သည့်နေရာတစ်ခုသို့ မှောင်ခိုတင်သွင်း၍၊ ထိုနေရာတွင် အခြားနည်းဖြင့် ဖြစ်နိုင် သည်ထက်ပို၍မြင့်သည့် ဈေးနှုန်းဖြင့် ရောင်းချနိုင်သည်။
ဤကိစ္စကိုအစီရင်ခံထားသည်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ကုန်ကားတစ်စီးစာ စီးကရက်များမှောင်ခိုတင်သွင်းလျှင် အမြတ်ငွေအမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ သန်းရနိုင်သည်။
လူမှောင်ခိုခြင်း လူမှောင်ခိုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားမဝင်ပြည်ပထွက်ရန် ဆန္ဒရှိသူများကိုအကျိုးဆောင်ခြင်းနှင့် ဆန္ဒမရှိသူကိုလူကုန်ကူးခြင်း တို့အကြားတွင် ကွဲပြားမှုတစ်ခု ရှိသည်။
အမေရိကန်နှင့် မက်ဆီကို နိုင်ငံအကြားတရားမဝင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်လာ သူများ၏ မှန်းခြေ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် သူတို့ကိုနယ်စပ် ဖြတ်ကျော်ခေါ်ဆောင် ရန်မှောင်ခိုသမားတစ်ဦးသို့ ငွေပေးရမည်ဟု ယုံကြည်သည်။
လူမှောင်ခိုကူးမှုကို ဖိနှိပ်ခံနေရသည့်အခြေအနေများမှ လူတစ်ဦးကိုကယ်တင်ရန်တွင်လည်းသုံးစွဲနိုင်သည်။
ဥပမာ၊ အမေရိကန်တောင်ပိုင်း၌ ကျွန်စံနစ်ကို ခွင့်ပြုထားချိန်တွင် များစွာသော ကျွန်များသည် မြောက်ပိုင်းသို့ မြေအောက်ရထားလမ်းမှတစ်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းကြသည်။
အလားတူစွာ လူအများအစုလိုက် အပြုံလိုက်အသတ်ခံရစဉ် အချိန်တုံးက ဂျူးလူမျိုးများ ကို အယ်ဂုတ်နစ်ကာ (Algoth Niska) ကဲ့သို့သော လူများမှ ဂျာမနီနိုင်ငံအတွင်းမှ ခိုးထုတ်ခဲ့ကြသည်။
လူကုန်ကူးခြင်း လူကိုကုန်ကူးခြင်းသည် လူကုန်ကူးခြင်းဟု တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုသော်လည်း အများအားဖြင့်လိင်မှု ကိစ္စရပ်များကို ရည်ညွှန်းသည့် လိင်ကုန်ကူးခြင်းဖြစ်သည်။
လူမှောင်ခိုခြင်းနှင့်မတူညီပါ။
မှောင်ခိုကူးသူ တစ်ယောက်သည် အခကြေးငွေရရှိထားသည့်အတွက် နိုင်ငံတစ်ခုအတွင်းသို့ တရားမဝင ဝင်ရောက်ရန် လိုအပ်သည်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည်။
သို့သော် သွားချင်သည့်နေရာသို့ ရောက်သည်နှင့်၊ မှောင်ခိုလုပ်ပေးသူတွင် တာဝန်မရှိတော့ပါ။
ကုန်ကူးခံရသည့်သူ၏ အချုပ်ခံရခြင်းသည် အခြားကိစ္စဖြစ်သည်။
ခံရသူများသည် လူကုန်ကူးမည်ကို သဘောမတူကြပါ။
သို့သော် မှောင်ခိုသမားများ သည် လှည့်ဖျားခြင်း၊ အာမခံချက်အတုများဖြင့်ဆွဲဆောင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အတင်းအကြပ်လုပ်စေခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။
ကုန်ကူးသူများသည် လိမ်ညာခြင်း၊ ပရိယာယ်သုံးခြင်း၊ ကြောက်လန့်စေခြင်း၊ အဆက်အသွယ်ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ညှင်းပန်းခြင်း၊ အင်အားသုံးခြင်း၊ အကြွေးဖြင့် ချည်နှောင်ထားခြင်း သို့မဟုတ် သူတို့၏သားကောင်များကို ထိမ်းချုပ်နိုင်ရန် အတင်းအကြပ် မူးယစ်ဆေး တိုက်ကျွေးသည်အထိအပါအဝင် ထိမ်းချုပ်သည့်နည်းမျိုးစုံ ကိုအသုံးပြုသည်။
သားကောင်များအများစုသည် အမျိုးသမီးများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံကလေးများဖြစ်ကြသည်။
အခြားသားကောင်များတွင် ယောက်ျားများအပါအဝင် မိန်းမများနှင့် ကလေးများကို ကာယသို့မဟုတ ဈေးပေါသည့် အလုပ် များအတွင်းသို့ အတင်းအကြပ်လုပ်စေ ခြင်း သို့မဟုတ် ဦးတည်ပေးလိုက်ခြင်း တို့လည်းပါဝင်သည်။
ကုန်ကူးခြင်း၏ တရားမဝင်သော သဘာဝကြောင့်၊ တိကျသည့်အရေအတွက်ကိုမသိရှိ ရပါ။
၂၀ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် အမေရိကန်အစိုးရ၏ အစီရင်ခံစာတွင် ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်းခန့်မှန်းခြေ ၈၀ဝဝဝဝ – ၉၀ဝဝဝဝ ရှိသည့်လူများ သည် နှစ်စဉ်နယ်စပ်များကိုဖြတ်ကျော်၍ ကုန်ကူးခံရသည်။
ဤကိန်းဂဏန်းသည် ပြည်တွင်းကုန်ကူးခံရသူများ မပါဝင်ပါ။
ကလေးကုန်ကူးခြင်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိကဒေသ ရှိ ပညာရေး ရေရှည်တည် တန့် မည့်ဆောင်ရွက်မှုများဖြင့် ကလေးလုပ် သားတိုက်ဖျက်ရေးအတွက် အခြားသောနည်းများ (ACCESS-MENA) ၏ လေ့လာတွေ့ရှိမှု အဆိုအရ၊ ၊ ယီမင်နိုင်ငံ၏နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် နေထိုင်ကြသော ကျောင်းသားကလေးငယ်များ ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆော်ဒီအာရေဗီးယားနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခိုးသွင်းခံခဲ့ကြရသည်။
မှောင်ခိုခံရသည့် ကလေးများသည် လိင်မှုမတော်မတရား အပြုခံရခြင်း သို့မဟုတ် အသတ်ခံရသည်အထိ အန္တရာယ်များရှိနေသည်။
ဆင်းရဲခြင်းသည် ကလေးကုန်ကူးခြင်း၏ နောက်ကွယ်တွင်ရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အချို့သောကလေးသူငယ်များသည် သူတို့မိဘများကိုယ်တိုင်၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်နှင့်အတူ မှောင်ခိုပြုလုပ်ခြင်းခံကြရသည်။
ထိုကဲ့သို့များပြားလှသော မှောင်ခိုခံရသူများ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း သည် ကလေးသူငယ်များဖြစ်သည်။
ဖိလိပိုင်နိုင်ငံတွင်၊ ၆၀ဝဝဝ မှ ၁၀ဝဝဝဝ ကြားရှိ ကလေးငယ်များသည် လိင် လုပ်ငန်းတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ကုန်ကူးခံခဲ့ရသည်။
လူကုန်ကူးခြင်းနှင့်ရွှေ့ပြောင်းခြင်း နှစ်စဉ်၊ ထောင်ပေါင်းရာချီသည့် ရွှေ့ပြောင်းသူများကို အဆင်မြင့်မြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် နိုင်ငံတစ်ကာ မှောင်ခိုခြင်းနှင့်ကုန်ကူးခြင်းအုပ်စုမှ တရားမဝင်ရွှေ့ပြောင်းမှုများရှိြ့ပီး၊ ရံဖန်ရံခါ အန္တရာယ်မကင်းသော သို့မဟုတ် လူမဆန်သော အခြေအနေများရှိသည်။
ဤအသွင်အပြင်သည် ဝင်ငွေနည်းသည့်နိုင်ငံများမှ လူများသည် အလုပ်အကိုင်များရှာဖွေရန် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများသို့ ပြင်းပြသည့်ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ဝင်ရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေ့ပြောင်းသူမှောင်ခိုခြင်းနှင့် လူကုန်ကူးခြင်းများသည် သီးခြားစီဖြစ်သော တရားမဝင်လုပ်ရပ်နှစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အနည်း ငယ်သာ အဓိကအချက်များတွင် ကွဲလွဲမှုရှိသည်။
“မှောင်ခိုကူးခြင်း” သည် နိုင်ငံတစ်ခုအတွင်းသို့လူတစ်ဦး ၏တရားမဝင ဝင်ရောက်မှုကို လွယ်ကူအောင်ကူညီခြင်းဟု ရည်ညွှန်းထားပြီး၊ “ကုန်ကူးခြင်း” တွင် ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်း ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုပါဝင်သည်။
လူကုန်ကူးသူသည် ရွှေ့ပြောင်းသူအပေါ်ထိမ်းချုပ်မှုကို ဆုပ်ကိုင်ထားသည် - အင်အားသုံးခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကြပ်လုပ်ခိုင်းခြင်းတို့ဖြင့် လိင်မှုလုပ်ငန်းတွင် ပီပြင်စွာ အတင်းအကြပ်ခိုင်းစေခြင်းဖြင့် သို့မဟုတ် အခြားသော ကျွန်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည့် အလေ့အကျင့်များဖြင့် လူကုန်ကူးခြင်းသည် အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးများ၏ အယူအဆကို ချိုးဖောက်သည်။
လူကုန်ကူးခံရသူများ အ များစုသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဖြစ်သည်။
ထိုသားကောင်များသည် ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာပါရှိသော ကမ္ဘာနှင့် အဝှန်းလုပ်ငန်းတစ်ခုတွင် ကုန်ပစ္စည်းများဖြစ် နေကြသည်။
ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းအဖွဲ့များသည် လူသားများကို ကုန်ကူးရန် ရွေးချယ်သည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အခြားသောကုန်ပစ္စည်းများနှင့် မတူသည့် လူသားများသည် ထပ်ခါတလဲလဲ သုံးစွဲနိုင်ပြီး၊ လူကုန်ကူးခြင်းသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအနေဖြင့် အနည်းငယ်သာ လိုအပ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
မှောင်ခိုလုပ်ငန်းသည် ရွှေ့ပြောင်းသူများအပေါ် ဆောင်ရွက်ခများစွာယူထားသော ဒုစရိုက်အုပ်စုများသို့ ကြီးမားသောငွေကြေးဝေစုများလည်း ရရှိစေသည်။
ထောက်လှမ်းရေး အစီရင်ခံစာများတွင် မှတ်ချက်ပြုထားသည်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းကုန်ကူးသူများနှင့် အခြားသောဒုစရိုက်ဂိုဏ်များသည် စွန့်စားရမှုနည်းနည်းနှင့် အမြတ်ငွေများများရရှိနိုင်ရန် လူသားကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးဘက်သို့ ကူးပြောင်း သွားသည်။
လူမှောင်ခိုခြင်းသည် ကြီးထွားလာသည့် ကမ္ဘာ့အရေးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းတစ်ခု မဟုတ်တော့ဘဲ၊ လူ့အခွင့်အရေးများကို အများကြီးချိုးဖောက်ခြင်းနှင့် ယာယ ကျွန်ပြုခြင်းပုံစံ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
လတ်တလောတွင်၊ စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှန်း တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းသူများလှုပ်ရှားမှုအတွက် အဓိကအကြောင်းပြချက်ဖြစ်နေသည်။
သို့ရာတွင် များစွာသောမိမိကိုယ်တိုင်ကသွားချင်သည့် ရွှေ့ပြောင်းသူများသည် လူမှောင်ခိုခြင်းကျွမ်းကျင်သည့် ဒုစရိုက်ဂိုဏ်းသားများနှင့်အတူ သွားချင်သည့်နိုင်ငံရောကသည်အထိ ခရီးလမ်းအန္တရာယ်များကို တာဝန်ယူရသည်။
ထိုဂိုဏ်းသားများသည် ရွှေ့ပြောင်းသူအားအစစအရာရာ စီစဉ်ပေးသော်လည်း၊ ဈေးတော့ကြီးသည်။
အများဆုံးဖြစ်လေ့ရှိသည့် ခရီးအခြေအနေများမှာ လူမဆန်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေ့ပြောင်းသူများကို ကုန်တင်ကားများ သို့မဟုတ် သင်္ဘောများတွင် ပြည့်ကြပ်သိပ်ထည့်ထားသည့်အတွက်၊ သေပျောက်မှုများ မကြာခဏဖြစ်သည်။
သွားလိုသည့်နိုင်ငံ ရောက်ပြီးသည်နှင့် သူတို့၏တရားမဝင် အခြေအနေများသည် မှောင်ခိုသမားများ၏ သက်ညှာမှုအပေါ် ပုံအပ်ထားလိုက်ရပြီး၊ ရံဖန်ရံခါ လမ်းစရိတ်အကြွး ကာမိစေရန် တရားမဝင်အလုပ်သမားဈေးကွက်တွင် နှစ်ရှည်လများ အလုပ်လုပ်ရန် အတင်းအကြပ်ခိုင်းစေခြင်းခံရသည်။
တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ တောရိုင်းတိရ စ္ဆာန်မှောင်ခိုခြင်းသည် တိုင်းတစ်ပါးမျိုးစိတ်များအား တောင်းဆိုချက်နှင့် ကုန်သွယ် မှုမက်လုံးသဘာဝတို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။
စိုက်စ် (CITES) (မျိုးပြုတ်မည့် အန္တရာယ်ရှိသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့်အပင် မျိုးစိတ်များအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက်) သည် နိုင်ငံရေးနယ်နမိတ်များကို ကျော်ဖြတ်၍ မျိုးပြုတ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့်တောရိုင်းသက်ရှိများ၏ ပြောင်းရွှေ့မှုကို စည်းကမ်းသတ်မှတ်သည်။
ဥပဒေဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် လူအများသိထားသည်မှာ မှောင်ခိုလုပ်ငန်းသည် တရားမဝင်ကုန်သွယ်ရေး နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူစွာ လူမှုရေးသိပ္ပံပညာရှင်များမှလည်း မှောင်ခိုလုပ်ငန်းကို တရားမဝင်ကုန်သွယ်ရေးဟု ဘာသာပြန်ဆိုထားကြသည်။
အခွန်ရှောင်ခြင်း နှင့် တားမြစ်ပစ္စည်းများ တင်သွင်းခြင်းတို့သည် အမှန်တစ်ကယ် လုံးဝတူညီသည့် ရည်ရွယ်ချက်များ ရှိနေချိန်တွင် သူတို့၏တောင်းဆိုမှု နှင့် ဈေးကစားမှုများသည် မတူလျှင်မတူသလိုလုပ်သည့် သဘောဖြစ်သည်။
အကျိုးဆက်အနေဖြင့်၊ အကောက်ခွန်ဂိတ်များမှတစ်ဆင့် တရားမဝင်ကုန်သွယ်မှုများကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံ စဉ်းစားသုံးသပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မှောင်ခိုလုပ်ငန်း သည် အာဏာမသက်ရောက်သည့် လမ်းမှ တစ်ဆင့်ဖြစ်သည့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးဟု အဓိပ္ပာယ်မှတ်ယူသည်။
သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းအတွက် အစိုးရမှအာဏာမပိုင်သည့် ဆိပ်ကမ်း၊ လေဆိပ် သို့မဟုတ် ကုန်းတွင်းဂိတ်တစ်ခုသည် “အာဏာမသက်ရောက်သည့်လမ်းကြောင်း” ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏ အကောက်ခွန်အက်ဥပဒေတွင် ဤကိစ္စရပ်များအတွက်ဥပဒေဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပြီးဖြစ်သည်။
သိရှိထားသင့်သည်မှာ မည်သည့် “ဖွင့်ဟကျေညာခြင်းမရှိ” သည့် ငွေကြေး နှင့် အဖိုးတန်သတ္တုပစ္စည်းများ ကုန်ကူးခြင်းကို မှောင်ခိုလုပ်ငန်းဖြစ်သည်ဟုဖွင့်ဆိုချက်များအချို့ရှိသည်။
မှောင်ခိုလုပ်ငန်းသည် သိလျက်နှင့်ကျူးလွန်မှုဖြစ်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ မှောင်ခိုလာသည့်ပစ္စည်းများ နှင့် ပစ္စည်းများနှစ်ခုလုံးကို ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်နိုင်သည်။
alt=Social capital|ပုံကြီးချဲ့၍ ကြည့်ရှုရန် ပုံပေါ်သို့နှိပ်ပါ။
လူမှုအရင်းအနှီးသည်လူမှုရေးသဘောထားအမြင်တစ်ခုဖြစ်သည်။
လူမှုကွန်ယက်များအကြားနှင့် အတွင်းတွင် ဆက်သွယ်ထားမှုများက ရည်ညွှန်းသည်။
အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံရှိနေ ကြသော်လည်း လူမှုအရင်းအနှီးသည် ခေတ်သစ်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ပြဿနာများ အတွက် “တစ်စုံတစ်ခုသောအတိုင်းအတာအထိ အရာအားလုံးကိုကုစားပေးနိုင်သည်” ဟု ဖော်ပြထားခဲ့ကြသည်။
လူမှုရေးကွန်ယက်များသည် တန်ဘိုးရှိသည်ဆိုသည့် အနှစ်သာရကို မျှဝေသိရထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဝက်အူလှည့်တစ်ခု (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရင်းအနှီး) သို့မဟုတ် ကောလိပ်ကျောင်းထွက်တစ်ဦး (လူ့အရင်းအနှီး) သည်ထုတ်လုပ်မှု (တစ်ဦးချင်းရော၊စုပေါင်း၍ရော) ကိုတိုးတက်စေသည်။
ထိုနည်းတူစွာ လူမှုထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများနှင့် အုပ်စုများ၏ ထုတ်လုပ်မှုက ထိရောက်စေသည်။
” နောက်ခံသမိုင်း ၁၉၁၆ တွင် အယ်ဂျေဟန်နီဖန်(L.J. Hanifan)၏ဆောင်းပါးတွင်ဆိုထားသည်မှာ ကျေးလက်ကျောင်း များအတွက် အနီးအနားမှထောက်ပံ့ကူညီမှုသည် လူအစုအဖွဲ့အတွင်း “လူမှုရေးရင်းနှီးမှု” နှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုအား ရည်ညွှန်းထားသည့် လူမှုအရင်းအနှီးဝေါဟာရ၏ ပထမဆုံး ပြယုဂ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
[၃] သဘောထားကိုအကျယ်ချဲ့ဆိုရာတွင် ဟန်နီဖန်သည် လူမှုအရင်းအနှီးကို ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ နှင့်နှိုင်းယှဉ်သတ်မှတ်ဟြေဆိုထားသည်မှာ – “ကျွနု်ပ်သည် အိမ်ခြံမြေ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းထားသည်ငွေများ ကို ရည်ညွှန်းဟြေဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပါ။
ဟြေဆိုလိုသည်မှာ ဘဝတွင်သိသာထင်ရှားနေသည့် အကြောင်းကိစ္စများဖြစ်သည်။
လူ၏နေ့တစ်ဓူဝ ဘဝတွင် အမည်နာမအားဖြင့် စိတ်စေတနာကောင်း၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု၊ အပြန်အလှန်စာနာမှုနှင့် စည်းလုံးမှုဖြစ်စေမည့် တစ်ဦးချင်း၊အဖွဲ့အတွင်း နှင့် မိသားစုများအတွင်း လူမှုဆက်ဆံမှုတို့ကို အလေးထား ဟြေဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
အကယ်၍ လူတစ်ယောက်သည် သူ၏အိမ်နီးချင်း နှင့် ရင်းနှီးခဲ့ပြီး သူတို့သည် ထပ်မံ၍အခြားသော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ခင်မင်ခဲ့ရာမှ လူမှုအရင်းအနှီးတစ်ခု စုပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုလူမှုအရင်းအနှီးသည် လူမှုလိုအပ်ချက်များကို ချက်ချင်းဖူလုံစေသည်။
လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူစုအဖွဲ့ကြီးတစ်ခုလုံးအတွင်း နေထိုင်မှုအခြေအနေများကို တန်ဘိုးရှိသော တိုးတက်မှုဖြစ်စေရန် လုံလောက်သည့် လူမှုစွမ်းအားရှိသည်။
အကယ်၍ တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် သူ၏အသင်းအဖွဲ့များတွင် အိမ်နီးချင်းများမှ ကူညီမှု၊ စာနာမှုနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု တို့၏ အကျိုးကျေးဇူးများကိုတွေ့မြင်လာလျှင် လူမှုအရင်းအနှီး၏ အရာအားလုံးကို စုစည်းပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြင့် လူအစုအဖွဲ့တစ်ခုလုံးကို အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသည်။
” အမျိုးမျိုးသော သဘောထားအမြင်များ အားလုံးသောလူမှုရေးသိပ္ပံနယ်ပယ်များဖြင့် အမျိုးမျိုးသော သဘောထားအမြင်များကို ချဉ်းကပ်ဖွင့်ဆိုနေကြစဉ်တွင် အချို့သည် ဂျိမ်းစ်ဂျက်ကော့ (Jane Jacobs) ၁၉၆၀ ၏ ခေတ်သစ်ဝေါဟာရသုံးစွဲမှုနောက်သို့ အစလိုက်ရှာနေကြသည်။
သို့ရာတွင် သူမသည် ကွန်ယက်များ၏ တန်ဘိုးကို ရည်ညွှန်းဟြေဆိုမှုအား ဆောင်းပါး တစ်ခုတွင် ထည့်သွင်းသုံးစွဲခဲ့ခြင်းသာဖြစ်ပြီး လူမှုအရင်းအနှီး ဝေါဟာရကို သိသာထင်ရှားသောအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ခြင်း မရှိပါ။
နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် ရောဘတ်ဆယ်လီဘာရီ သည် အနောက်အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဂျာနယ်တွင်ပါသည့် သူ၏ဆောင်းပါး “အကျိုးရှိမည့် အုပ်စုများ၏ဖလှယ်မှုသဘောတရားတစ်ခု” ၁၉၆၉ တွင် အကျိုးရှိအုပ်စု ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ မရှိမဖြစ်အစိတ် အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဝေါဟာရကို ကြိုတင်ဟြေဆိုခဲ့သည်။
လူမှုရေးပညာရှင် ပီရာဗော်ဒူး (Pierre Bourdieu) သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်သူ၏ “အလေ့အကျင့်သဘောတရား၏ပုံကြမ်း” ဆောင်းပါးတွင် ဝေါဟာရကို သုံးစွဲခဲ့ပြီးနှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် လူမှုအရင်းအနှီးဝေါဟာရ ကို ယဉ်ကျေးမှု ၊ စီးပွားရေးနှင့် သင်္ကေတဆိုင်ရာအရင်းအနှီးတို့နှင့် ကွဲဟြးခြားနားသည့် ဝေါဟာရအဖြစ် အမျိုးအစားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
လူမှုရေးပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် ဂျိမ်းစ်ကိုးမင်း(JamesColeman)၊ ဘာရီဝဲမင်း(Barry Wellman)နှင့် စကော့ဝတ်တလေ (Scot Wortley) တို့သည်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လူအများကြိုက်သဘောထားပါဝင်သည့် ဂလင်လိုရီ (Glenn Loury) ၁၉၇၇ ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လက်ခံသဘောတူကြ သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် ဤသဘောထားသည် ရောဘတ်ပွတ်နမ် (Robert Putnam) ၏ “တစ်ယောက်တည်း ဘောလုံးလှိမ့်ခြင်း” [၂] နှင့် ပွတ်နမ်နှင့်လူဝစ် (Lewis Feldstein) တို့၏ “အတူတကွ ကောင်းစားရေး” စာအုပ်များအပါအဝင် အဓိကစာအုပ်များ၏ အကြောင်းအရာနှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်သုတေသနအစီအစဉ်၏ ပစ်မှတ်အဖြစ်ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့ခြင်းတို့ဖြင့် လူသိများမှု ရရှိလာခဲ့သည်။
လူမှုအရင်းအနှီးကို အထူးပြုထားသည့် သဘောထားတွင် များစွာရှည်ကြာခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းရှိသည်။
တွေးခေါ်ပညာရှင်များသည် အသင်းအဖွဲ့ဘဝနှင့် ဒီမိုကရေစီတို့အကြား ရှိဆက်စပ်မှုကိုရှာဖွေခဲ့ကြသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံရေးသိပ္ပံတွင် လူမှုပေါင်းစည်းမှုနှင့် ဆက်စပ်မှု တို့၏ သဘောထားများကိုစုစည်းပြီး အများကြိုက် ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်စေသည့် အကြောင်းများ ရေးသားခဲ့သည့် ဂျိမ်းစ်မက်ဒီဆင် (James Madison) ပြည်ထောင်စုသမားစာတမ်းများ နှင့် အဲလက်စီဒီတော့ကွီဗွီး (Alexis de Tocqueville)၊ (အမေရိကန်ရှိ ဒီမိုကရေစီ) ကဲ့သို့သော ရှေးခေတ်ဟောင်း စာရေးဆရာကြီးများ၏ ၁၉ ရာစုနှစ်ရေး သားချက်များမှ ထုတ်ယူရရှိသည့် အလားတူသဘောကို သုံးစွဲနေကြသည်။
ဂျွန်ဒီဝီး (John Dewey) သည် “လူမှုအရင်းအနှီး” ၏ ပထမဆုံးတိုက်ရိုက် ပင်မ သုံးစွဲမှုကို ၁၈၉၉ တွင် “ကျောင်းနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း” စာအုပ်တွင် ရေးသား ခဲ့သည်။
အဓိပ္ပာယ်များ ၊ ပုံစံများနှင့် အတိုင်းအတာ လူမှုအရင်းအနှီးသည်သူ၏အသုံးအနှုန်းကို များစွာသောအဓိပ္ပာယ်များဘာသာပြန်ဆိုမှုများနှင့် သုံးစွဲမှုများသို့ချေးငှားခဲ့သည်။
ဒေးဗစ်ဟယ်ပန်း (DavidHalpern) ညွှန်ပြပြောဆိုသည်မှာ အယူဝါဒဆုံးဖြတ်ပေး သူများအတွက်လူမှုအရင်းအနှီး၏ ရေပန်းစားမှုသည် သဘောထား၏ဒွန်တွဲနေမှုနှင့်ချိတ်မိနေသည်။
ဒွန်တွဲနေမှုမှာ“လူမှုရေး၏အရေးပါမှုကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနေချိန်တွင် စီးပွားရေးအနံ့ခံမှု ရရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
” သုတေသနသမားများအတွက် အဓိပ္ပာယ်ကျယ်ဝန်းစွာ ရှင်းပြနိုင်သည့်အတွက်ကြောင့် ဝေါဟာရသည်ခေတ်စားလာသည်။
လူမှုအရင်းအနှီးအတွက်ပွားများသုံးစွဲမှုများ သည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ ပွားများလာ သည်အထိ ဖြစ်စေသည်။
လူမှုအရင်းအနှီးကို အထက်တန်းစားမန်နေဂျာကြီးများ၏ လုပ်ဆောင်မှုများအား ရှင်းပြပြောဆိုရန်ကြိမ်ဖန်များစွာ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
ဝေါဟာရသည် လုပ်ဆောင်မှုအားဖြင့် ကွဲဟြးနေသည့်အုပ်စုများ၏ လုပ်ရပ်ကို တိုးတက်စေသည်။
ဗျူဟာမြောက်မဟာမိတ်များမှရရှိလာသည့် အဖိုးတန်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်၏ ဆက်ဆံမှုများကိုလည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်စေ သည်။
ရှေးယခင်လူမှုအရင်းအနှီးအား အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် ကြိုးစားမှုများသည် ၎င်းကို အရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြင့် လူ ထုကောင်းစားရေး သို့မဟုတ် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၏ အကျိုးအမြတ်အတွက် မည်မျှလုပ်ပေးနိုင်မည်လဲဆိုသည့် အမြင်ပေါ်တွင်သာ ကြည့်ရှုခဲ့သည်။
ပွတ်နမ် အကြံပြုထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူအစုအဖွဲ့များ နှင့် နိုင်ငံများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် အပြန်အလှန် အထောက်အကူပြု ဆက်ဆံရေးများကို ပြည့်စုံစေသည်။
ထို့အပြင်ခေတ်သစ် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများကို ပြည့်စုံစေသည်။
ထို့အပြင်ခေတ်သစ်လူမှုအဖွဲ့အစည်း များတွင် အမြစ်တွယ်နေသည့် ဥပမာ ဒုစရိုက်မှု ၊ လူမှုပြဿနာများကို နှိမ့်နင်းနိုင်သည့် အဖိုးတန် နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။
လူမှုဆက်ဆံရေးများ၏ ကွန်ယက်မှရရှိသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အ ကျိုး အမြတ်နှင့် ၎င်းတို့ကပင်လျှင် ကြိုက်နှစ်သက်၍ ကွန်ယက်တွင် ချည်နှောင်ခံထားရသူများအပေါ် ကြည့်မြင်သူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် လူမှုအရင်းအနှီး ထည့်ပေးလိုက်ချင်းဖြင့် သတင်းအချက်အလက်နှင့် ကျွမ်းကျင်မှုအား ကိုယ်ပိုင်ရရှိမှုကို တိုးမြှင့်ပေးပြီး စွမ်းအားကို တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေသည်။
ဤအမြင်အရ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများသည် အဖွဲ့အစည်းများ၏ကောင်းကျိုးထက် ၎င်းတို့၏ရှေ့ဖြစ်လာမည့် ကိုယ်ပိုင်အသက်မွေးလမ်းကြောင်း အလားအလာများအတွက် လူမှုအရင်း အနှီးကို သုံးစွဲနိုင်သည်။
အရင်းအနှီး၏ပုံစံများ အရင်းအနှီး၏ပုံစံများတွင် ပီရာဗော်ဒူးသည် အရင်းအနှီး၏ပုံစံသုံးမျိုးကို ခွဲခြားပြ ထားသည်။
စီးပွားရေးအရင်းအနှီး ၊ ယဉ်ကျေးမှုအရင်းအနှီးနှင့် လူမှုအရင်းအနှီး။
သူသည် လူမူအရင်းအနှီးကို “အမှန်တစ်ကယ် သို့မဟုတ် စွမ်းရည်ရှိသည့် အရင်းအနှီးများ၏ စုစုပေါင်းပမာဏသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် ခင်မင်မှု၊ နားလည်မှု ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းပုံစံဆက်ဆံမှုများ၏ အနည်းနှင့်အများဆိုသလို တာရှည်ခံမည့်ကွန်ယက် ရှိထားမှု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။
” ဟုအဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုသည်။
သူ၏သဘောထားအပေါ်ထိတွေ့မှုသည် လူမှုအရင်းအနှီး ပိုင်ဆိုင်သူများအား အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမှုများအပေါ် နှင့် “ဤအရင်း အမြစ်ကိုဖန်တီးရန် ရည်ရွယ်ချက်အတွက် စဉ်းစားတွေးခေါ် တည်ဆောက်ထားသော လူမှုအပေါင်း အသင်း” ဆိုသည် တို့ကို နည်းလမ်းတကျ ရှုမြင်ထားသည်။
ဂျိမ်းစ်ကိုးမင်းသည် လူမှုအရင်းအနှီးကို “ပူးတွဲ၍အကျိုးရှိသော မူလအခြေခံနှစ်ခုပါသည့် ဖြစ်တည်မှုအမျိုးမျိုး အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။
၎င်းတို့အားလုံးတွင် လူမှုရေးအဆောက်အဦး အသွင်အပြင် အချို့ပါဝင်သည်။
၎င်းတို့သည် ပြုလုပ်သူ၏သေချာသည့်ပြုလုပ်မှုများကို အဆောက်အဦးအတွင်းတွင် ဖြည့်ဆည်းပေးသည်” [၁] ဆိုလိုသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးသည် ဆက်ဆံမှုများ၏ကွန်ယက်များအပြန်အလှန်ရှိမှု ၊ ယုံကြည်မှုနင့် လူမှုရေးစံနမူနာများမှ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း သို့မဟုတ် စုပေါင်း၍ လုပ်ဆောင်မှုကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည့် မည်သည့်ကိစ္စရပ်တစ်ခုကိုမဆို ခေါ်ဆိုသည်။
ကိုးမင်း၏သဘောထားအမြင်တွင် လူမှုအရင်းအနှီးသည် ကြားနေအရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မည်သည့်အပြုအမူကို မဆို လွယ်ကူသက်သာစေသည်။
သို့သော် လူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ရလဒ်တစ်ခုအဖြစ် ကောင်းလားမည်လားဆိုသည်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း ၏ မည်သို့အသုံးချထားသနည်းဆိုသည့်အပေါ် မူတည်သည်။
ရောဘတ်ပွတ်နမ်၏အဆိုအရ “လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူမှုကွန်ယက်များအားလုံး၏စုပေါင်း တန်ဘိုးအား ရည်ညွှန်းသည်”။
လူမှုအရင်းအနှီးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်ပေးရန် ထိုလူမှုကွန်ယက်များမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ဩဇာသက်ရောက်မှုများဖြစ်သည်။
ပွတ်နမ်နှင့်သူ၏နောက်လိုက်များအဆိုအရ လူမှုအရင်းအနှီးသည် ဒီမိုကရေစီတည်ဆောက်ရန်နှင့် ထိန်းသိမ်းရန် အတွက်အဓိကသော့ချက်ဖြစ်သည်။
ပွတ်နမ်ဟြေဆိုသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးသည် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကျဆင်းနေသည်။
ဤအကြောင်းအရာသည် အစိုးရအား ယုံကြည်မှုအနိမ့်ဆုံးအဆင့်နှင့် လူထုပါဝင်မှုအနိမ့်ဆုံးအဆင့်တို့တွင် တွေ့မြင်နေရသည်။
ပွတ်နမ်ထပ်မံ ဟြေဆိုသွားသည်မှာ တယ်လီဗွီးရှင်းနှင့်မြို့ပြ ကို့ရိုးကားရားဖြစ်နေမှုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လုပ်ရပ်များတွင် ပေါ်လွင်နေသည့် အခန်းက ဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၊ ဝေးလေ“ဆက်သွယ်မှုခက်လေ”ဖြစ်သည်။
ပွတ်နမ်ယုံကြည်ထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးကိုယုံကြည်မှုစုစုပေါင်း နှင့် လူအစုအဖွဲ့အတွင်း သို့မဟုတ် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်အကြားတွင် “အပြန်အလှန်ရှိမှု”တို့ဖြင့် တိုင်းတာနိုင်သည်။
နန်းလင်း (Nan Lin) ၏ လူမှုအရင်းအနှီးသဘောထားအမြင်သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း ချဉ်းကပ်မှု ကို ပို၍အသားပေးသည် - “ဈေးကွက်နေရာမှရမည့် အကျိုးအမြတ်ကို မျှော်လင့်ပြီး လူမှုဆက်ဆံရေးများတွင် ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှု”။
ဤသဘောထားသည် ဗော်ဒူး ၊ ဖလပ် နှင့် အဲရစ်ဆန် တို့ကဲ့သို့သော အချို့သောသူများ၏ သဘောထားများကိုပါ ထည့်သွင်းထားသည်။
“လူမှုအရင်းအနှီးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးမှု လာမည့်အစီအစဉ်”တွင် ဖရန်စစ် ဖူကူယာမာ (Francis Fukuyama) ထောက်ပြထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးကို သဘောတူညီနိုင်သည့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် မရှိပါ။
ထို့ကြောင့် သူရှင်းပြသည်မှာ “လူမှုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသော အချိုးကျပါဝင်သည့် စံများ သို့မဟုတ် တန်ဘိုးများဖြစ်ပြီး အမှန်တကယ် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ချက်ချင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်း” ဖြစ်သည်။
(ဖူကူယာမာ ၂၇) ဖူကူယာမာ သည် ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို သူ၏စာအုပ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် သုံးစွဲသွားသည်။