kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထို့ကြောင့် မလိုအပ်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် မိမိတွင် ဘီပိုးရှိသည်ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရန်သင့်မသင့် မိမိကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။
မိမိကလေး ဘီးပိုးရှိသည်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း မိမိကလေး ဘီပိုးရှိသည်ကို ထုတ်ဖော်မပြောဘဲ၊ ဖုံးကွယ်ထားမည်ဆိုပါက၊ ဤဗိုက်ရပ်စ်ပိုး၏ မည်သို့ကူးစက်နိုင်သည့်သတင်း အချက်အလက်အမှန်များကို မသိရှိသေးသော သူများအား ကြိုတင် သင်ကြားအသိပေးသင့်သည်။
ကလေးတက်ရောက်နေသည့် ကျောင်းသို့ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်ပြီး၊သေချာစွာ ဂရုစိုက်ပါက အခြားကလေးငယ်များသို့ အန္တရာယ်မပေးနိုင်ဘဲ၊ ကူးစက်နိုင်မှုအခွင့်အရေးမှာ လွန်စွာနည်းပါးသည်ဟု ကလေး၏ ကျန်းမာရေး ဆရာဝန် မှ ထောက်ခံစာ တောင်းသင့်သည်။
ဘီပိုးသည် သွေးမှတဆင့် ကူးစက်သော ပိုးဖြစ်သောကြောင့်၊ စကားပြောခြင်း ၊ ထိုင်ခုံတွင် အတူထိုင်ခြင်း၊ ဆော့ကစားခြင်းများမှ မကူးစက် နိုင်ပါ။
၎င်းအချက်အလက်များကို မသိသော လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည် (ဥပမာ- ဘီပိုးရှိသူမှ အကူးခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့၍ ၎င်းတို့၏ ကလေးများနှင့် အတူတူမထိုင်ခိုင်းခြင်း၊ အတူတူ ဆော့ကစားခွင့်မပြုခြင်း)။
နိုင်ငံတကာတွင် ထိုသို့ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းများ မဖြစ်စေရန် ဥပဒေများ ပြဌန်းထားသည်၊ ထိုဥပဒေများတွင် ပိုးရှိသူအား ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းများ မခံရစေရန်၊ ပိုးရှိသည်ကို ဖုံးကွယ်ထားခွင့်များ၊ မိမိတွင် မည်သည့် ဗိုက်ရပ်စ်ပိုးရှိသည်ကို ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းများကိုသာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနိုင်ခြင်းများဖြင့် အကာအကွယ်ပေးထားသည့် ဥပဒေများရှိသည်။
အလုပ်အကိုင် နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းခွင့် ထိခိုက်ရခြင်း ဘီပိုးရှိသူအား ကုသမည့် ကုန်ကျစရိတ်သည် ကြီးမားနိုင်သောကြောင့်၊ နိုင်ငံတချို့တွင် ဘီပိုး ရှိပါက၊ လာရောက်လုပ်ကိုင်မည့် ဘီပိုးရှိသူများအား အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးရာတွင် ဘီပိုးတွေ့ရှိပါက အလုပ်လုပ်ကိုင်ရန်မသင့်လျှော်ဟူ၍ အမိနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ကြသည်။
၎င်းမှာ ဘီပိုးရှိသူများမှ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အသည်းရောဂါများကို ကုသပေးရန် နိုင်ငံတော် ကျန်းမာရေး ဘဏ္ဏာမှ ကုန်ကျစံရိပ်မခံချင်၍သော်လည်းကောင်း၊ မိမိနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံသားများသို့ ဆက်လက်ကူးစက်မည်ကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် အနေနှင့်သော်လည်းကောင်း မလိုအပ်သည့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းများ လုပ်ဆောင်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဘီပိုးရှိသူသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ခွဲခြားဆက်ဆံရ နိုင်ခြင်းသာမက၊ စံနစ်ချ၍ နိုင်ငံတချို့ကပင် ခွဲခြားဆက်ဆံကြခြင်းကြောင့်၊ ဘီပိုးရှိသူများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ခွင့်များ ထိခိုက်နစ်နာကြရသည်။
သို့သော် ထိုကဲ့သို့ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းများ မရှိစေရန် ယခု နိုင်ငံတချို့တွင် ဥပဒေသစ်များဖြစ် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမခံရစေရန် အကာအကွယ်ပေးနေပြီဖြစ်သည်။
အသည်းရောင် အသားဝါနေ့ ကမ္ဘာ့အသည်းရောင် အသားဝါနေ့ကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင် ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပလျက်ရှိပြီး၊ ကမ္ဘာ့တဝှမ်းတွင် ဘီပိုး နှင့် စီပိုး အား လူအများ ပိုမိသိရှိလာစေရန် နှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ၊ ကုသမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။
ဤအစီအစဉ်များကို ကမ္ဘာ့ဟပါတိုက်တစ်ကွန်ယက်အဖွဲ့မှ ဦးဆောင်ကာ ၂၀၀၇ မှစတင်ခဲ့ပြီး၊ မေလ ၂၀၁၀ တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့အစီးကြီးမှ ကမ္ဘာ့တဝှမ်းတွင် အသည်းရောင်အသားဝါ နေ့အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလိုက်သည်။
ဆေးမြီးတို ကောလဟာလများ ပါတ်ဝန်ကျင်တွင် ဘီပိုးပြန့်ပွား နှုန်း လူသိများလာခြင်း၊ ဆေးကုသရာတွင် အချိန်ကြာ၍ ငွေကြေးကုန်ကျခြင်း၊ မြန်မာတို့၏ ဆေးမြီးတိုဆိုကာ လက်ဆင့်ကူး၍ စမ်းသောက်သုံးတတ်သည့် အလေ့အထရှိခြင်း၊ ကုသနေချိန်တွင် ဆရာဝန်နှင့် အနီးကပ် အသည်း နှင့် ဘီပိုးအကောင်ရေနှုန်းကို စဉ်စိုက်မပျက် ကြည့်ရှုနေရသည့် ကုန်ကျစရိတ်များနိုင်ခြင်း၊ ရှုပ်ထွေးသည့် သွေးစစ်ဆေးမှုများ ကုသချိန်တွင် ပါဝင်မှုများသောကြောင့်၊ သွေးစစ်ဆေးသည့် စက်ပစ္စည်းများ မရှိခြင်း၊ ကျန်းမာရေးအသိပေးမှုနည်းခြင်း၊ ဆရာဝန်ညွှန်သည့် ဆေးဝါးခ ကုန်ကျရန် ငွေကြေးမလုံလောက်ခြင်း၊ ထိရောက်မှုမရှိသော ဆေးဝါးများသောက်သုံးမိ၍၊ ၎င်းဆေးတွင် ပါရှိသည့် အဆိပ်ဒြပ်များကြောင့် အခြားခန္ဓာကိုယ် အတွင်းရှိအစိတ်အပိုင်းများပါ ဒုက္ခပေးနိုင်သည်။
ဘီပိုးသည် တိုက်ခိုင်နှုန်းများသည့် ဘီပိုးဖြစ်ပါက၊ အသည်းကို နေ့စဉ်တိုက်ခိုက်နေမည်ဖြစ်ပြီး၊ မကုသပါက ဖြည်းဖြည်းခြင်း နှစ်ရှယ်လများကြာမှ အသည်းရောဂါလက္ခဏာများ ပြလာသည်၊ အသည်းပျက်စီးနေပြီဆိုပါက အသည်း အစားထိုးလဲရန်သာ ကျန်ပြီး၊ အများအားဖြင့် အသက်ဆုံးရှုံးကြရသည်။
ထို့အတူ သတင်းနှင့် မီဒီယာ တချို့မှ ဆေး၏ အမှန်တကယ်ထိရောက်ပုံ လေ့လာစမ်းသပ်မှုမျိုးပြုလုပ်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ဤဆေးကို သောက်သုံးကြည့်ပါဆိုသည့် သတင်းများ မကြာခဏတွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။
ashinayethaka.com -&nbspThis website is for sale! -&nbspjoomla joomla Resources and Information ထိုသို့ နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်မပြုရသေးသော၊ လေ့လာစမ်းသပ်မှုနည်းသော ဆေးဝါးများကို ဆရာဝန်များမှ မသောက်သုံးရန် ညွှန်ကြားကြသည်။
ထိုဆေးဝါးများကို မသောက်သုံးမီ ဆေးဝါးတွင် မည်သည့်ဒြပ်များ ပါဝင်သည်ကို အရင်သေချာလေ့လာကြည့်ခြင်း၊ နားလည်ကျွမ်းကျင်ရာ ဆရာဝန်များ နှင့် တိုင်ပင်ခြင်းဖြင့်၊ မလိုအပ်သည့် အချိန်နှောင့်နှေးမှုများကို ပယ်ဖျက်နိုင်သည်။
ပိုးသည် နှစ်၂၀တွင်း အသည်းကို ဖျက်စီးနိုင်ရန် တိုးပွားနေသည်ဟုဆိုလျင်၊ လူနာ၏အသက်သည် ထိုအချိန်အတွင်း ရောဂါကူးစက်သည့်နေ့မှ အသက်တိုတိုဖြင့် သေဆုံးရမည်ကို သတိပြုပါ။
အင်တာနက် စာမျက်နှာများပေါ် နှင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်မှ သတင်းကို သယ်လာခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ မကြာခဏတွေ့ရှိရလေ့ရှိသည့် သတင်းများတွင် ပါဝင်သည့် ဆေးများမှာ- ဣဿရမူလီ ၄င် အရွက်အား အစိမ်း (သို့) အခြာက်လှမ်း၍ သောက်သုံးရသည်ဟုဆိုသည်။
မြန်မာတို့၏ တိုင်းရင်းဆေး အာနိသင်များကို ကြည့်ပါမူ၊ ဤဆေးဝါးသည် အသည်းကို အထောက်အကူပြုသည်ဟု မတွေ့ရှိရပါ။
ဤဆေးရွက်တွင် Aristolochic Acids များစွာပါဝင်နေသောကြောင့်၊ သုံးဆောင်သူများတွင် ကျောက်ကပ် ပျက်စီးခြင်း နှင့် အရိုးချဉ်ဆီလျှော့နည်းခြင်း စသည့် ရောဂါလက္ခဏာများ တွေ့ရသည်။
ရိုးရာဆေးဝါးများ၊ တရုတ်ပြည်တွင် ဤဆေးကို ပိန်ဆေးများတွင် အများဆုံး တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ထို Aristolochic Acids ပါသည့် A. clematitis အပင်တစ်မျိုးမှ ဂျုံမှုန့်များသို့ သွားသည့်အမှုတွင် ဆက်နွယ်နေမှုရှိသည်ဟု တင်ပြထားသည့် အချက်များလည်းရှိသည်။
ဤဆေးရွက်ကို ဆေးဝါးများတွင် ထည့်သွင်းခွင့် မပြုဟု သက်မှတ်ထားသည့် နိုင်ငံများတွင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း ၊ ဂျာမနီ၊ ကနေဒါ နှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ တို့လည်း ပါဝင်သည်။
https://ntp.niehs.nih.gov/ntp/roc/twelfth/2010/finalbds/aristolochic_acids_final_508.pdf ကိုးကား Category:ရောဂါပိုး Category:အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများ။
အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါပိုး (Hepatitis Viruses) ဟပါတိုက်တစ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများမှာ- အေပိုး(Hep A)၊ ဘီပိုး(Hep B)၊ စီပိုး(Hep C)၊ ဒီပိုး(Hep D)၊ အီးပိုး(Hep E)၊ အက်(ဖ်)ပိုး(Hep F) ဂျီပိုး(Hep G) Category:ရောဂါပိုး။
အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများတွင် အေပိုး(Hep A)၊ ဘီပိုး(Hep B)၊ စီပိုး(Hep C)၊ ဒီပိုး(Hep D)၊ အီးပိုး(Hep E)၊ အက်(ဖ်)ပိုး(Hep F)နှင့် ဂျီပိုး(Hep G) ဟူ၍ အတိုကောက်ခေါ်ဆိုကြသည်။
အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများ ၏ မိသားစုဝင် ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အေပိုး သည် အသည်းကို တိုက်ခိုက်သည့် ပိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုလွယ်ကူစေပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် အစာသွင်းသည့် လမ်းကြောင်း နှင့် စအိုလမ်းကြောင်း မှတဆင့် ပြန့်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။
ပိုးရှိနေသည့် အစားအစာ၊ သောက်သုံးရေ (သို့) ပိုးကူးစက်ခံထားရသည့်သူနှင့် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ခြင်းတို့မှ ကူးစက်ခြင်းဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် နှစ်စဉ် လူဦးရေ သန်းဆယ် ချီ၍ အေပိုးကူးစက်ခံကြရသည်။
ကူးစက်ခံရပြီး အချိန်နှင့် ရောဂါလက္ခဏာပြသည့် အချိန်မှာ (ရောဂါပျိုးချိန်) ရက်သတ္တပါတ် နှစ်ပါတ် မှ ခြောက်ပါတ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ ပုံမှန်ရောဂါပျိုးချိန်မှာ ၂၈ ရက်ဖြစ်သည်။
ရောဂါပိုးများမှာ အဓိက အသည်းကိုတိုက်ခိုက်သည်ပိုး ဖြစ်သော်လည်း ကူးစက်ပုံခြားနားကြသည်။
အခြား အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများ မှာအေပိုး(Hep A)၊ ဘီပိုး(Hep B)၊ စီပိုး(Hep C)၊ ဒီပိုး(Hep D)၊ အီးပိုး(Hep E)၊ အက်(ဖ်)ပိုး(Hep F)နှင့် ဂျီပိုး(Hep G) ဟူ၍ အတိုကောက်ခေါ်ဆိုကြသည်။
တိုးတက်ဆဲ နိုင်ငံများ နှင့် တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု စံနှုန်း နည်းပါသည့် နိုင်ငံများတွင် ကူးစက်နိုင်မှုနှုန်းသည် ပိုမိုများပြားပြီး၊ အများအားဖြင့် ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက ကူးစက်ခြင်းခံရသည်။
နေ့စဉ် ဝင်ငွေမြင့်တက်လာမှု နှင့် သန့်ရှင်းရေ ရရှိနိုင်မှုများသည့် လက္ခဏာများမှာ အေပိုးရောဂါကူးစက်ခြင်းကို ကျဆင်းစေသည်။
ရောဂါကူးစက်ခံရသည့် ကလေးများတွင် ၉၀ရာနှုန်းသည် ရောဂါလက္ခဏာပြသခြင်း မရှိဘဲ၊ တစ်သက်လုံး ကူးစက်ခံရသူတွင် ပိုးရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး၊ ငယ်ရွယ်စဉ် ကူးစက်ခံရသူများတွင် အထူးခြားနားသည့် ရောဂါလက္ခဏာများ မရှိပေ။
ဥရောပနိုင်ငံများ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ နှင့် စက်မှုထွန်းကားသည့် နိုင်ငံများတွင် အဓိက ကူးစက်ပုံမှာ လူငယ်များမှ ဖြစ်သည်။
ထိုလူငယ်များသည် ရောဂါကူးစက်ခံရနှုန်း မြင့်မားသည့် နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်လည်ပါတ်ကြရမှ ပိုးရှိသူများ(သို့) ပိုးနှင့် ထိတွေ့ကြ၍ ပြန့်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အေပိုးပြန့်ပွားပုံမှာ တိုးတက်ဆဲနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့်အတိုင်း၊ သန့်စင်သော သောက်သုံးရေမရရှိမှု၊ ပိုးရှိနေသော မသန့်စင်သည့် အစားအသောက်များမှ စားသုံးသူသို့ ကူးစက်ခြင်း၊ စံနစ်တကျ အိမ်သာများ အသုံးမပြုခြင်းများမှ အဓိက ရောဂါပြန့်ပွားကြသည်။
ရောဂါ လက္ခဏာ ရောဂါ လက္ခဏာမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ၂လထက် နည်းသော်လည်း၊ တချို့တွင် ၆ လအထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်။
နေထိုင်မကောင်း ဖြစ်ရန် ခံစားနေရခြင်း၊ နေထိုင်မကောင်းဖြစ်နေခြင်း၊ အဖျားတက်သည့် ပုံစံ နေထိုင်မကောင်းဖြစ်ခြင်း အစားအသောက်စားသုံးရန် စိတ်မပါခြင်း။
ပင်ပန်းခြင်း (သို့) ယားယံခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း နှင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းများ အသားဝါခြင်း နှင့် မျက်စိအနီးတဝိုက်ရှိ အဖြူရောင်အသားတွင် အဝါရောင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည် ညာဘက်နံရိုးအောက်ပိုင်းအနီးတွင် အသည်းနာကျဉ်ခြင်း၊ ဆီးအရောင် မည်းခြင်း၊ ရေနွေး (သို့) ကိုကာကိုလာ အရောင်ပုံစံဖြစ်ခြင်း မစင်တွင် အရာင်ဖြော့ခြင်း၊ ညိုခြင်း(သို့) ရွှံ့အိုးအရောင်ရှိခြင်း ဖြစ်ပွားခြင်း နှင့် ပိုးကူးစက်ခြင်း အလွန်ပြင်းထန်စွာနာကျင်ပြီးသေဆုံးနိုင်သည် ကြိုတင်ကာကွယ်ရန် ကုသခြင်း Category:အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများ။
မင်းမဲ့ဝါဒီ () သည် အာဏာပိုင်အုပ်ချုပ်သူကို ဆန့်ကျင်သည့် နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
လူတို့သည် နိုင်ငံတော် (သို့) အစိုးရ တရပ်မရှိဘဲ မိမိတို့ဘာသာ ရပ်တည်နိုင်ရမည်ဟု မင်းမဲ့ဝါဒီတို့က ယုံကြည်သည်။
မင်းမဲ့ဝါဒီသည် လက်ဝဲ စွန်းရောက်ဝါဒဖြစ်၏။
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Anarchism Category:နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု လူအများစုမှာ မင်းမဲ့ဝါဒီဟုဆိုလျှင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်သော "မင်းမဲ့စရိုက်ဆန်ဆန်" ဟူသော ဝေါဟာရကိုပြေးမြင်မိကာ မင်းမဲ့ဝါဒီ ဆိုသည်မှာလဲ အရိုင်းအစိုင်း ဝါဒ ကိုလက်ကိုင်ထားသော လူများဟုအမြင်မှားတတ် ကြသည်။
မင်းမဲ့ဝါဒီသည် လက်ဝဲ စွန်းရောက်ဝါဒဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးဝါဒများ၏ အထွဋ်အထိပ်ဖြစ်သည်ဟု ၎င်းဝါဒနောက်လိုက်များမှယုံကြည်ကြသည်။
မင်းမဲ့ဝါဒနှင့် ပရမ်းပတာဖြစ်မှုကို ခွဲမြင်ရန်လိုအပ်သည်။
မင်းမဲ့ဝါဒကို အုပ်ချုပ်သူမဲ့ဝါဒဟာသုံးနှုန်းလျှင် ပိုမိုသင့်တော်ပေမည်။
၎င်းတို့သည် အုပ်ချုပ်သူ(အစိုးရ) မရှိဘဲ စည်းကမ်းသိမ်မွေ့စွာနေထိုင်နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင့်သည့် လူတန်းစား တစ်ရပ်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။
မင်းမဲ့ဝါဒတွင် ဘာ‌သာရေး၊အသားအရောင်၊လူမျိုးရေး၊ ဖို/မ နှင့် အခြားခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ ကင်းမဲ့ကာ တစ်ဦးချင်း၏လွပ်လပ်ခွင့်နှင့် တန်းတူညီမျှမှုကို ဦးစားပေးသည်။
မင်းမဲ့ဝါဒနောက်လိုက်တို့သည် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် စီးပွားရေးကို လက်ဝါးကြီး အုပ် အမြတ်ထုတ်သော အရင်းရှင်များအား အထူးဆန့်ကျင်သည်။
အာဏာ အထက်အောက်စီးဆင်းမှုရှိသည့် အရာများကိုဆန့်ကျင်သည်။
ဥပမာ မိသားစုအတွင်း ဘာသာရေးအတွင်း အဖွဲ့အတွင်းအတွင်း။
အချုပ်အားဖြင့်ပြောရလျှင် မင်းမဲ့ဝါဒဆိုသည်မှာ တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်၊ အနှောင်အဖွဲ့မရှိ ကိုယ် ပိုင်စီရင်နိုင်ခွင့်ကိုဆိုလိုသည်။
မင်းမဲ့ဝါဒ ကို ၁၉ရာစု၏ နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်ပညာရှင် (Pierre-Joseph Proudhon)မှစတင်ခဲ့ပြီး Alan Moore, Leo Tolstoy, Emma Goldman, Howard Zinn, Sacco and Vanzetti တို့မှာလဲ ထင်ရှားသော မင်းမဲ့ဝါဒ နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်ပညာရှင်များဖြစ်သည်။
မင်းမဲ့ဝါဒသည် နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်မျှမဟုတ်ဘဲ ဘဝနေထိုင်မှု၊ဘဝခံယူချက်လည်းဖြစ်ကြသည်။
တစ်ဖက်တွင် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်သည့်အခြေအနေများရှိနေပြန်သည်။
စိတ်ကူးယဉ်ဝါဒဟု တချို့ကသတ်မှတ်ကြသည်။
သို့ပေမယ့် ဒီဝါဒကို ချည်းကပ်ပြီး ဘဝနေထိုင်မှအတွေးအခေါ်ကို လေ့လာသင့်သည်။
ကိုးကာ။
ဗောဓိပက္ခိယတရားသည် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဗောဓိဉာဏ် (မဂ်ဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်ရန် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားများကို ဆိုလိုသည်။
ဤတရားများသည် မဂ်ဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိရန် အထောက်အကူဖြစ်ပြီး၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် လမ်းစဉ်အဖြစ် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဟောကြားထားသည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရားသည် အမျိုးတူအုပ်စု ၇ မျိုးနှင့် သရုပ်အရေအတွက် ၃၇-ပါး (သို့မဟုတ် သညာ ၆-ပါးထည့်လျှင် ၄၃-ပါး)ဣတိဝုတ်၊၂၄၆။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၄၀။
နေတ္တိ ပါဠိတော် (၉၃) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။
ဤတွင် ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ အဓိပ္ပာယ်၊ အမျိုးအစားများ၊ တရားကိုယ်နှင့် ကိစ္စများ၊ ဝိသုဒ္ဓိလမ်းစဉ်နှင့် ဆက်စပ်မှုများကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြထားသည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သဘောသဘာဝ ဗောဓိပက္ခိယ (တိ) [ဗောဓိပက္ခ+ဣသ]တရားသည် “အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်-ဗောဓိဉာဏ်-၏ အဖို့အစု၌ဖြစ်သော၊ ဗောဓိဉာဏ်အား ကျေးဇူး ပြုတတ်သော” တရားများကို ဆိုလိုသည်။
မဂ်ဉာဏ် ၄-ပါး၏ အဖို့အစုအသင်း အပင်း၌ ဖြစ်သောတရား၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ် အောင်ကျေးဇူးပြုတတ်သော မဟာကုသိုလ် ကြိယာ အပ္ပနာဇောနှင့်ယှဉ်သော တရားများကို ဗောဓိပက္ခိယတရားဟု ဆိုလိုသည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရားများသည် လောကီကုသိုလ်နှင့် လောကုတ္တရာတရားများအဖြစ် အကျုံးဝင်ပြီး၊ သီလ၊ သမထ၊ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဣတိဝုတ္တကပါဠိတော်တွင် ဤသို့ ဟောကြားထားသည်။
အရိယသာဝကသည် ဗောဓိပက္ခိယတရား ၇ မျိုးကို ဘာဝနာအားထုတ်လျက် နေသည်။
အရိယာသာဝကော သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။
ဣတိဝုတ်၊၂၄၆။
(-ဒီ၊၃၊၈၀။
အံ၊၂၊၆၁၊၂၆၆။
ပဋိသံ၊၁၇၁၊၂၆၄။
နေတ္တိ၊၂၇။
) ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေနဗောဓိတိလဒ္ဓနာမဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ မဂ္ဂဉာဏဿေဝ ဝါ ပက္ခေ ဘဝါနံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ။
ဗောဓိကောဋ္ဌာသိယာနန္တိ အတ္ထော ဗောဓိပက္ခိကာနန္တိပပါဌော”ဗောဓိပက္ခဝန္တာနံ ဗေဓိပ‌က္ခေ ဝါ နိယုတ္တာနန္တိ အတ္ထော။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၄၀-၁။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၅။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃။
၂၈၊၉၈။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂။
၈၂၊ ၁၆၈-၉။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ။
ဒီ၊ဋီ၊၃။
၅ဝ။
နေတ္တိ၊ဝိ။
) ဤတရားများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်ရန် အခြေခံအင်္ဂါများဖြစ်သည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ အမျိုးအစားများ ဗောဓိပက္ခိယတရားသည် အမျိုးတူအုပ်စု ၇ မျိုးနှင့် သရုပ်အရေအတွက်အားဖြင့် ၃၇-ပါး (သို့မဟုတ် သညာ ၆-ပါးထည့်လျှင် ၄၃-ပါး) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။
ဤအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး: ကာယာနုပဿနာ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ။
သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး: အနုပ္ပန္နအကုသိုလ်မဖြစ်စေရန်၊ ဥပ္ပန္နအကုသိုလ်ပယ်ရှားရန်၊ အနုပ္ပန္နကုသိုလ်ဖြစ်ပေါ်စေရန်၊ ဥပ္ပန္နကုသိုလ်တိုးပွားစေရန်။
ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး: ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်။
ဣန္ဒြေ ၅-ပါး: သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေ။
ဗိုလ် ၅-ပါး: သဒ္ဓါဗိုလ်၊ ဝီရိယဗိုလ်၊ သတိဗိုလ်၊ သမာဓိဗိုလ်၊ ပညာဗိုလ်။
ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး: သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်။
မဂ္ဂင် ၈-ပါး: သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ။
ထို့အပြင်၊ နေတ္တိပါဠိတော် (နေတ္တိ၊၉၃) တွင် အနိစ္စသညာ၊ ဒုက္ခသညာ၊ အနတ္တသညာ၊ ပဟာနသညာ၊ ဝိရာဂသညာ၊ နိရောဓသညာ ဟူသော သညာ ၆-ပါးကို ထည့်သွင်းပြီး ဗောဓိပက္ခိယတရား ၄၃-ပါးဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ တရားကိုယ်နှင့် ကိစ္စများ ဗောဓိပက္ခိယတရားများကို အကျဉ်းချုပ်၍ တရားကိုယ်ကောက်လျှင် အောက်ပါ စေတသိက်များအဖြစ် ၁၄-ပါး (သို့မဟုတ် ပဿဒ္ဓိကို ၂-မျိုးခွဲလျှင် ၁၅-ပါး) ရှိသည်။
ပရမတ္ထ ဒီပနီဋီကာ (၃၅၈) ဆန္ဒ (ဣဒ္ဓိပါဒ်ကိစ္စ) စိတ် (ဣဒ္ဓိပါဒ်ကိစ္စ) ပီတိ (ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ) ပဿဒ္ဓိ (ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ - ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ) ဥပေက္ခာ (တတြမဇ္ဈတ္တတာ - ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ) ဝိတက် (သင်္ကပ္ပ - မဂ္ဂင်ကိစ္စ) ဝိရတိ ၃-ပါး (သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ - မဂ္ဂင်ကိစ္စ) သဒ္ဓါ (ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်ကိစ္စ) သမာဓိ (ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ) ပညာ (ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ) သတိ (သတိပဋ္ဌာန်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ) ဝီရိယ (သမ္မပ္ပဓာန်၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ) ကိစ္စအရေအတွက် တရားကိုယ်တစ်ခုစီသည် အောက်ပါအတိုင်း ကိစ္စများကို ထမ်းရွက်သည်။
ဆန္ဒ၊ စိတ်: ဣဒ္ဓိပါဒ်ကိစ္စ ၁ ခု ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ ဥပေက္ခာ: ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ ၁ ခု ဝိတက်၊ ဝိရတိ ၃-ပါး: မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၁ ခု သဒ္ဓါ: ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်ကိစ္စ ၂ ခု သမာဓိ: ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၄ ခု ပညာ: ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၅ ခု သတိ: သတိပဋ္ဌာန် ၄ ခု၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၈ ခု ဝီရိယ: သမ္မပ္ပဓာန် ၄ ခု၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၉ ခု ဤတရားကိုယ်များသည် မဂ်ခဏ၊ ဖိုလ်ခဏတို့၌ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ၎င်းတို့၏ ဆန့်ကျင်ဖက်တရားများကို အမြစ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးပြီး ကိစ္စများကို ပြီးစီးစေသည်။
ဥပမာ - ဝီရိယသည် လောကုတ္တရာစိတ်၌ သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ကိစ္စ၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ ဝီရိယဗိုလ်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမ္မာဝါယာမမဂ္ဂင်ကိစ္စများကို တစ်ပြိုင်နက် ပြီးစီးစေသည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရားနှင့် ဝိသုဒ္ဓိလမ်းစဉ် သီလဝိသုဒ္ဓိအစရှိသော ခြောက်ပါးသော လောကီ ဝိသုဒ္ဓိတို့၏ အစဉ်အားဖြင့် ဖြစ်သော လောကီကုသိုလ်ကြိယာစိတ္တုပ္ပါဒ် တို့၌ကား ထိုက်သည်အားလျော်စွာ အထူးထူးသော ခဏတို့၌ အသီးသီးသော ဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။
ထို့ကြောင့်မျက် မှောက်ဘဝ၌ မဂ်ဖိုလ်အခြေဖြစ်စိမ့်သောငှါ ရည်မှန်း၍ ကျင့်ကြံဖြည့် ဆည်းပူးအပ်ကုန်သော သီလဘာဝနာတို့၌ ပါရှိသော သဒ္ဓါ သတိ စသော တရားတို့ကို ဗောဓိပက္ခိယဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။
တို့တူ မဂ်ဖိုလ်၏ အခြေဖြစ်စိမ့်သောငှါ ကြိုစားအပ်ကုန်သော မဟဂ္ဂုတ် ဈာန်တို့၌ပါရှိသောသဒ္ဓါ, သတိစသောတရား တို့ကိုလည်း ဗောဓိပက္ခိယဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။
မဂ်အခြေဖိုလ်အခြေဖြစ်ဖို့အတွက် သီလ စသည် ဆောက်တည်သောအခါ၌ဖြစ်သော မဟာကုသိုလ်စိတ် မဂ်ဖိုလ်အခြေဖြစ်ဖို့အတွက် ကြိုးစားအားထုတ်အပ်သော မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်စိတ်တို့၌ယှဉ်နေသော သဒ္ဓါ သတိ စသော စေတသိက်များလည်း ဗောဓိပက္ခိယအမည်ရကြသည်ပင် ဟူလို။
(ပရမတ္ထဒီပနီ။
၃၅၂၊ ၃၅၉။
) ၁. သီလဝိသုဒ္ဓိ သီလဝိသုဒ္ဓိလေးပါး (ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊ ဣန္ဒိယသံဝရသီလ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ) ကို ဖြည့်ကျင့်သောအခါ မဟာကုသိုလ်စိတ်များတွင် ဗောဓိပက္ခိယတရားများ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ: ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၃-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါးနှင့်အတူ) တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၈-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၂-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကြဉ်) သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၇-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ဣန္ဒိယသံဝရသီလ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ: ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၄-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) မှတ်ချက်: သီလဝိသုဒ္ဓိလေးပါးသည် သမထသို့မဟုတ် ဝိပဿနာမဟုတ်သောကြောင့်၊ သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါးကို မရအပ်ပေ။
ဣန္ဒိယသံဝရသီလနှင့် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလသည် ဝိရတိသီလမဟုတ်သောကြောင့် ဝိရတိမဂ္ဂင် ၃-ပါးကိုလည်း မရအပ်ပေ။
၂. စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသည် သမာဓိ (ဧကဂ္ဂတာ) ကို ဆိုလိုပြီး၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်းများဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။
အောက်ပါ ကမ္မဋ္ဌာန်းများဖြင့် ဗောဓိပက္ခိယတရားများ ဖြစ်ပေါ်သည်။
ကာယဂတာသတိ၊ အသုဘ ၁၀-ပါး (ဥပစာရသမာဓိ): ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၁-ပါး (ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ သတိပဋ္ဌာန် ၃-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၆-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ သတိပဋ္ဌာန် ၃-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ (ဥပစာရသမာဓိ): ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၄-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) အသုဘ ၁၀-ပါး၊ ကာယဂတာသတိ (အပ္ပနာသမာဓိ၊ ပထမဈာန်): ဗောဓိပက္ခိယ ၃၁-ပါး (ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ သတိပဋ္ဌာန် ၃-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ (ပထမဈာန်): ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) ဒုတိယ၊ တတိယဈာန်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သမ္မာသင်္ကပ္ပမဂ္ဂင်ကြဉ်) စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမဈာန်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၈-ပါး (ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကြဉ်) ၃. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ၊ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၄-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ၄. မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၄-ပါး (ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၃-ပါး (ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်) သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၇-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်) သတိပဋ္ဌာန်နှင့် သမထ၊ ဝိပဿနာ၏ ဆက်စပ်မှု ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်: သမထနှင့် ဝိပဿနာ နှစ်မျိုးစလုံးနှင့် ဆက်စပ်သည်။
ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ: ဝိပဿနာနှင့်သာ ဆက်စပ်သည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရားနှင့် မဂ်ဖိုလ် ဗောဓိပက္ခိယတရားများသည် မဂ်ဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိရန် အခြေခံဖြစ်ပြီး၊ သီလ၊ သမထ၊ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များတွင် ပါဝင်သည်။
ဤတရားများသည် မဟာကုသိုလ်စိတ်၊ မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်စိတ်များတွင် ယှဉ်နေသော သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဝီရိယစသည့် စေတသိက်များဖြစ်ပြီး၊ လောကီဘာဝနာမှ လောကုတ္တရာမဂ်ဖိုလ်သို့ ဦးတည်စေသည်။
ဗောဓိပက္ခိယတရားများ၏ အကျယ်ပုံစံကို လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဗောဓိပက္ခိယဒီပနီ နှင့် ဗောဇ္ဈင်္ဂပုဒ်တို့တွင် ဆက်လက်လေ့လာနိုင်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဗောဓိပက္ခိယတရားကို ပြဆိုချက် ဗောဓိပက္ခိယတရား (၃၇) ပါး အရိယမဂ်ခဏ၌ ဗောဓိပက္ခိယတရား (၃၇) ပါး ဖြစ်ပုံ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
မြန်မာဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်း (Myanmar Lexicon) - ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်းဆိုသည်မှာ အဘိဓာန်ထက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီး ဘာသာစကားတစ်ခု၏ ဝေါဟာရများကို ဘာသာဗေဒနည်းအရ အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၎င်းတွင် ဘာသာစကား၏ အလွန်အသုံးဝင်သော အရင်းအမြစ်များကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခြင်း၊ စကားလုံး တစ်လုံးချင်းစီကို သာမက ယင်းစကားလုံးနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော စကားလုံးများကို လေ့လာနိုင်ခြင်း စသည့် အဘိဓာန်တစ်ခုထက် ပိုမိုလေးနက်သော အသုံးဝင်မှုများ ပါဝင်သည်။
ထို့ကြောင့် ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်းသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ ဘာသာစကားတစ်ခုအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြန်မာဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်းသည် မြန်မာအဘိဓာန်ထက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည်။
ဘာသာစကားတခုအတွက် အသုံးဝင်သည့် ဝေါဟာရအနက်များအား အခြေခံကျကျ ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်သည့် ကျမ်းလည်းဖြစ်သည်။
တနည်းအားဖြင့် စကားလုံး တစ်လုံးချင်းစီကိုသာမက ယင်းစကားလုံးနှင့် ဆက်စပ်နေသောအခြား ဝေါဟာရများကိုပါ လေ့လာနိုင်သည်။
ထို့အပြင် ဝေါဟာရတစ်လုံးချင်းကို ခွဲခြားစိတ်ဖြား၍ ထိုဝေါဟာရ၏ အသေးစိတ်ရည်ညွှန်းချက်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။
ထို့ကြောင့် ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်းသည် ဒေသခံလူမျိုးများတွင် ရှိသော ဘာသာစကားအား ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သည့် အချက်အလက်အစုအဝေးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ယခင်ကာလက ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲခြင်း လုပ်ငန်းများကို စာရွက်များ အဆင့်ဆင့်ပြုစု ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြင့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ယခုကာလတွင် မြန်မာဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်းအား နိုင်ငံတကာအဆင့်မှီ ကျမ်းတစ်စောင်အဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိသည်။
ယင်းသို့ ကြိုးပမ်းရသည့် လုပ်ငန်းများကို ကွန်ပျူတာသုံး မြန်မာစာစနစ် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းအဖွဲ့‎(Myanmar Natural Language Processing Research Lab) လုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။
ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အကျိုးရလဒ်အနေဖြင့် မြန်မာဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်း၊ ဗားရှင်း ၁.၀ ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုပ်-တိဗက်မျိုးနွယ်ခွဲဖြစ်ပြီး မြန်မာအက္ခရာများမှာ အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း လေ့လာမှုများကဆိုသည်။
မြစေတီကျောက်စာ သည် မြန်မာတို့၏ ပထမဆုံးသော ကျောက်စာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ထိုကာလမှ စတင်၍ တွက်ချက်လျှင် မြန်မာဘာသာစကား၏ သက်တမ်းမှာ နှစ်တစ်ထောင် ကာလကို ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
ယနေ့ကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စု တစ်ရာကျော်နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ယင်းလူမျိုးတို့သည် သက်ဆိုင်ရာ လူမျိုးစု ဘာသာစကားများကို အသုံးပြုသကဲ့သို့ ဗမာဘာသာစကားကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။
ထို့အပြင် ဗမာဘာသာစကားသည် နိုင်ငံတော်ဘာသာစကား၊ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာဝေါဟာရသရုပ်ခွဲခြမ်းကို စာရွက်ပေါင်းများစွာဖြင့် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။
နိုင်ငံတကာ၌ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် အီလက်ထရောနစ်စနစ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းသည့် လုပ်ငန်းများကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် အစောပိုင်း ကာလများက ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
အဘိဓာန် (Dictionary) နှင့် သရုပ်ခွဲကျမ်း(lexicon) ၏ ကွဲခြားချက် အဘိဓာန်ဆိုသည်မှာ - ဘာသာစကားတစ်ခု၌ ရှိသော ခေါင်းစီးစကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် များစွာ ပါဝင်နေသော အကိုးအကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ယေဘူယျအားဖြင့် အဘိဓာန်တွင် တည်ပုဒ်စကားလုံး (head word) တစ်ခုစီအတွက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်၊ အသံထွက်ပုံ၊ ဝါစင်္ဂများ၊ နမူနာဝါကျ၊ အသုံးပြုပုံများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ တွင် ပြန်လည်ရည်ညွှန်းချက်များ ပါဝင်တတ်သည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အဘိဓာန်၊ မြန်မာ-မြန်မာ အဘိဓာန် စသည်ဖြင့် မြန်မာပြည်တွင် အီလက်ထရောနစ်စနစ်များဖြင့် စာအုပ်များ၊ ဆော့လ်ဝဲများ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်း အတော်ကြာပြီ ဖြစ်သော်လည်း မြန်မာ ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်း (Myanmar Lexicon) ကို လေ့လာသိရှိသူမှာ အလွန်နည်းပါးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်း- ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်းဆိုသည်မှာ အဘိဓာန်ထက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီး ဘာသာစကားတစ်ခု၏ ဝေါဟာရများကို ဘာသာဗေဒနည်းအရ အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာ ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်း၏ အသေးစိပ်အင်္ဂါရပ်များ မြန်မာ ဝေါဟာရသရုပ်ခွဲကျမ်း၏အောက်ပါ အင်္ဂါရပ်များကြောင့် ဘာသာစကား လေ့လာသူများသာမက၊ ကွန်ပျူတာသုံးဘာသာစကားစနစ်၏ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင်ပါ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
(က) မြန်မာဝေါဟာရတစ်လုံး၏ အင်္ဂလိပ်အနက်ဖွင့်၊ မြန်မာအနက်ဖွင့်များ တစ်ပြိုင်နက် လေ့လာနိုင်ခြင်း၊ (ခ) အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ၊ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်ခြင်း၊ (ဂ) မြန်မာဝေါဟာရတို့၏ အသံထွက်ပုံ၊ (ဃ) ဝေါဟာရတို့၏ ရင်းမြစ်နှင့် ပြောင်းထုံး၊ (င) မြန်မာဝေါဟာရတို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းပုံ၊ (စ) မြန်မာစကားလုံးများရှိ နှစ်ချက်သင့် ဝေါဟာရများ၊ (ဆ) မြန်မာစကားပရိယာယ်များ၊ (ဈ) ဝေါဟာရတို့၏ ဝါစင်္ဂများ၊ (ည) မျိုးကွဲအလိုက်အသေးစိတ် ဝါစင်္ဂပိုင်းဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ၊ (ဋ) မြန်မာစကား၏ အမျိုးအစား၊ (ဌ) ဝေါဟာရတစ်လုံး၏ အသုံးတွင်ဒေသ၊ (ဍ) မြန်မာဝေါဟာရတစ်လုံးသုံးစွဲမှု တွင်ကျယ်ချိန်၊ တွင်ကျယ်ရာနေရာ၊ (ဎ) ဆက်နွယ်သဖြင့် ပြန်လှန်ညွှန်းပြုနိုင်သော ဝေါဟာရများ၊ (ဏ) ဝေါဟာရတို့ကို သုံးစွဲပုံသာဓကအမျိုးမျိုး စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မေထုန်အကျင့်–မေထုန်ဝတ္ထု-၌ ယုတ်မာစွာ ကျင့်ခြင်း။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ (ပု) [ကာမေသု+မိစ္ဆာစာရ။
အလုတ္တသမာသ်။
မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၃၅။
] ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီ။
ဝိ၊၅၊၃၃၈။
ဒီ၊၃၊၂၂၄။
မ၊၁၊၅၈။
အံ၊၃၊၄၆၇၊ ၄၇၁။
(သံ၊၁၊၃၇၇။
အံ၊၁၊၂၇၅။
အဘိ၊ဝိ၊၂၉၉။
အဘိ၊ပု၊၁၄၄။
မဟာနိ၊၃၁။
) ကာမေသုမိစ္ဆာစာရောတိ ဧတ္ထ ပန ကာမေသူတိ မေထုနသမာစာရေသု မေထုနဝတ္ထုသု ဝါ။
မိစ္ဆာစာရောတိ ဧကန္တနိန္ဒိတော လာမကာစာရော။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၁။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၆၅။
) ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ၏ တရားကိုယ်ကား မေထုန်မှီဝဲလိုသဖြင့် ကာယ ကံမြောက် မသွားလာထိုက်သောသူ၌မှီဝဲလွန် ကျူးကြောင်း စေတနာတည်း။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ ကံမြောက်စေသော အင်္ဂါ (၄) ချက် (၁) မသွားလာအပ်သော မိန်းမဖြစ်ခြင်း။
(၂) ထိုမိန်းမကို မှီဝဲလိုသော စိတ်ရှိခြင်း။
(၃) မှီဝဲရန်လုံ့လ ပြုခြင်း။
(၄) သာယာခြင်း။
ကျူးလွန်ရာတွင် အထက်ပါအင်္ဂါ (၄) ရပ်စလုံးနှင့်ကိုက်ညီပါက ကာမေသုမိစ္ဆာစာရကံ မြောက်ပါသည်။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၁။
)(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၃။
) (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၅။
)(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၁။
)(ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၄။
)(ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၂၀။
)(မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၀။
) မသွားလာ၊ မကျူးလွန် အပ်သော မိန်းမ (၂၀) ၁။
မာတုရက္ခိတ = မိခင်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။
ပိတုရက္ခိတ = ဖခင်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။
မာတာပိတုရက္ခိတ = မိဘနှစ်ပါးလုံး အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။
ဘာတုရက္ခိတ = မောင်ကြီး၊ မောင်ငယ် အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။
ဘဂိနီရက္ခိတ = အစ်မ ညီမ အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။
ဉာတိရက္ခိတ = သွေးသားစပ်သူ ဆွေမျိုးအုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။