kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဓိပ္ပာယ် စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက် ဆိုသည်မှာ ထမင်းထဲတွင် စပါးခွံ သို့မဟုတ် စပါးလုံးများ ပါဝင်နေပါက စားရန်ခက်ခဲသကဲ့သို့ စကားအလွန်အကျွံ ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် မလိုအပ်သော စကားလုံးများစွာ အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း နားထောင်ရန် ငြီးငွေ့ဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာတွင် လိုရင်းကိုသာ ပြောဆိုသင့်ကြောင်း၊ အလွန်အကျွံ မပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ထမင်းစားရာတွင် စပါးလုံးများ ပါဝင်ပါက လည်ချောင်းနာခြင်း၊ သွားနာခြင်း စသည့် အခက်အခဲများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ထို့အတူ စကားပြောဆိုရာတွင် မလိုအပ်သော စကားလုံးများ၊ ရှည်လျားသော စကားများ ပါဝင်ပါက နားထောင်သူကို စိတ်ရှုပ်ထွေးစေပြီး အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ရန် ခက်ခဲစေသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် လိုရင်းတိုရှင်း ပြောဆိုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ပညာရှိတွေကပဲ၊ ဆင်ခြင်စဉ်းစားမိကြဖို့ ရှိရောပေါ့လေ။
စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက် ဆိုသလိုပဲ ဖြစ်တော် မမူကြပါရန်…၊ [၁၂၈၃] လောကသာရ၊ ၂၊ ၁၃။
စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ ဆိုသည်မှာ အိမ်ထောင်ပြုပြီး မကြာမီ ကာလအတွင်းမှာပင် လင်မယား ကွဲကွာသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလျင်စလို အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည်။
စလယ်ဝင် ဆိုသည်မှာ အိုးအသစ်ကို မီးဖိုပေါ်တင်၍ ထမင်းဟင်း ချက်ပြုတ်ခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
အိုးအသစ်ကို မီးဖိုပေါ်တင်ပြီး မကြာမီမှာပင် အိုး၏အောက်ခြေ (ဖင်) မည်းလာသည်။
ထိုနည်းတူစွာ အိမ်ထောင်သက်တမ်း မကြာသေးမီမှာပင် လင်မယား ကွဲကွာသွားခြင်းကို စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ ဟု တင်စား၍ ပြောဆိုကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ပြုရာတွင် သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း၊ အလျင်စလို မပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က လင်မယား ကွဲကြပြီဆိုသလို အကြောင်း ဆက်၍မှ ရက်မလည်မီ လင်မယား ချစ်ခန်းပြတ်ပြီး…၊ [၁၂၇၉] စံသိုက်။
စိတ်သဘောချင်း မညီမျှသူများ ဖြစ်ပါလျက် ပေါင်းဖက်မိကြတော့သည်။
စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲကြရမည်ကို လူကြီးသူမတို့သည် စိုးရိမ်ကြသည်။
[၁၃၃၇] တွင်းသင်း။
စာတစ်လုံး ဘုရားတစ်ဆူ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စာတစ်လုံး ဘုရားတစ်ဆူ ဆိုသည်မှာ အက္ခရာတစ်လုံးကိုပင် ဘုရားတစ်ဆူကဲ့သို့ အရေးထား လေးစားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေ၏ အရေးပါမှုနှင့် တန်ဖိုးကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။
စာပေသည် လူသားတို့၏ ဗဟုသုတ၊ ပညာ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အတွေးအခေါ်များကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ပေးသော အရာဖြစ်သည်။
အက္ခရာတစ်လုံးသည် စာလုံးများ၊ စာကြောင်းများ၊ စာအုပ်များ ဖြစ်လာစေရန် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သောကြောင့် အရေးကြီးသည်။
ထို့ကြောင့် အက္ခရာတစ်လုံးကိုပင် လေးစားခြင်းသည် စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို လေးစားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေကို တန်ဖိုးထားပြီး လေးလေးစားစား ဆက်ဆံသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စာတစ်လုံးကိုဘရားတစ်ဆူလောက် အမြတ်တနိုး ထားနိုင်မှလည်း လူဖြစ်ကျိုးနပ်မယ်၊ ယဉ်ကျေးတဲ့လူမျိုးလို့ ယူဆနိုင်မယ်။
[၁၃၂၄] ရှုမဝ၊ ၁၆၊ ၁၈၂။
စာတစ်လုံး ဘုရားတစူ်ဆဟူသော အတွေးအခေါ်ဖြင့်လည်း စာပေကို ရိုသေလေးစားသော အစဉ်အလာရှိနေကြသည်။
[၁၃၄၂] ရှေ့သို့၊ ၁။
စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည် ဆိုသည်မှာ စာပေတတ်မြောက်သူ၊ ပညာတတ်သူတစ်ဦးကို စာအနည်းငယ်သာ တတ်မြောက်သူတစ်ဦးက ပညာစမ်းလိုသော သဘောဖြင့် မေးခွန်းများ မေးမြန်းသည့်အခါ တတ်ကျွမ်းသူက အားလုံးကို ဖြေဆိုနိုင်မည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။
အချို့မေးခွန်းများတွင် ဖြေဆိုရန် ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် မေ့လျော့နေခြင်းကြောင့် ဖြေဆိုနိုင်စွမ်း မရှိသည်လည်း ဖြစ်တတ်သည်။
ထိုအခါ စာအနည်းငယ် တတ်သူက စာပေတတ်မြောက်သူကို အထင်သေးသွားတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာတတ်သူပင်ဖြစ်စေကာမူ အရာရာကို အကုန်အစင် သိရှိနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူတစ်ဦး၏ တတ်ကျွမ်းမှုကို မေးခွန်းအနည်းငယ်ဖြင့် တိုင်းတာ၍ မရနိုင်ပါ။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သူတစ်ပါးကို အထင်မသေးသင့်ကြောင်းနှင့် လူတိုင်းတွင် အားနည်းချက်များ ရှိနိုင်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ပညာဝန်အမော် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ကို တစ်လုံးတစ်ပါဒ တစ်ဂါထာမျှကို သိသူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဦးက စုံစမ်းမေးမြန်းလာလျှင် မေးမြန်းတိုင်း ဖြေဆိုနိုင်မည် မဟုတ်ပေ၊ …ယင်းသို့ အဖြေမပေးနိုင်လျှင်ပင် …အထင်သေး၍ သွားပေတော့မည်။
ထို့ကြောင့် ရှေးသူဟောင်းတို့က စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည်ဟု ဆိုရိုးပြုခဲ့ ကြသည်။
[၁၃၃၅] တိပါမြန်၊ စ၊ ကျမ်းဦး။
စာပေမြင့်မှ လူမျိုးမြင့်မည်၊ စာပေပျောက်က လူမျိုးပျောက်မည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စာပေမြင့်မှ လူမျိုးမြင့်မည်၊ စာပေပျောက်က လူမျိုးပျောက်မည် ဆိုသည်မှာ လူမျိုးတစ်မျိုး၏ စာပေသည် တိုးတက်မြင့်မားမှသာ ထိုလူမျိုးသည်လည်း တိုးတက်မြင့်မားမည်။
စာပေပျောက်ကွယ်သွားပါက လူမျိုးပါ တိမ်ကောပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေ၏ အရေးပါမှုကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။
စာပေသည် လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်း၊ အစဉ်အလာနှင့် အတွေးအခေါ်များကို ထင်ဟပ်စေသော အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။
စာပေ တိုးတက်ခြင်းသည် လူမျိုး၏ ဉာဏ်ပညာ၊ အတွေးအခေါ်၊ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် စာပေ ပျောက်ကွယ်ခြင်းသည် လူမျိုး၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ဆုံးရှုံးခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး နောက်ဆုံးတွင် လူမျိုးပင် တိမ်ကောသွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အကျဉ်းချုပ် ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရန်နှင့် စာပေ၏ တန်ဖိုးကို အသိအမှတ်ပြုရန် မည်မျှ အရေးကြီးကြောင်းကို အလေးအနက်ထား သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ♦မြန်မာဆိုရိုးစကားတွင် စာပေမြင့်မှ လူမျိုးမြင့်မည်၊ စာပေပျောက်က လူမျိုးပျောက်မည်ဟူ၍ ရှိပေသည်။
စာပေသည် လူမျိုး၏ အသက်သွေးခဲ ဖြစ်လေရာ စာပေ ပြည့်စုံရန်၊ ခိုင်မာရန်၊ တွင်ကျယ်ပြန့်ပွားရန် များစွာ လိုအပ်ပေသည်။
[၁၃၃၉] မြဝတီ၊ ၂၅၊ ၁၁။
ကိုးကား စာစီစာကုံး Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ် ဆိုသည်မှာ စာကို ကောင်းစွာ မဖတ်တတ်သေးပါက လမ်းသွားလမ်းလာများ သို့မဟုတ် အများမြင်နိုင်သော နေရာများတွင် ရေးသားထားသော စာများကို ဖတ်ရှုလေ့ကျင့်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မိမိဖတ်သည်ကို အခြားသူများက ကြားပါက မှားယွင်းနေလျှင် ပြင်ဆင်ပေးခြင်းဖြင့် စာဖတ်စွမ်းရည် တိုးတက်လာစေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာဖတ်ခြင်းကို လေ့ကျင့်ရန်နှင့် စာတတ်မြောက်ရန် အားပေးတိုက်တွန်းသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
စာမတတ်သေးသူများသည် အများသူငါရှေ့တွင် စာဖတ်ရန် ရှက်ရွံ့တတ်ကြသော်လည်း ဤဆိုရိုးစကားက ထိုသို့မရှက်ရွံ့ဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လေ့ကျင့်သင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
အမှားများမှ သင်ယူခြင်းသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ တိုးတက်စေနိုင်သော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ်ရမည်တဲ့၊ မိမိ ဖတ်တာကို နေရာမကျလျှင် လမ်းသွားလမ်းလာတို့က ကြားခဲ့သော် မှန်ကန်အောင် ဖတ်စေရန် ပြောပြပါသဖြင့် စာဖတ်တတ်ကျွမ်းပါရော၊ [၁၂၉၅-ခန့်] လွယ်အိတ်။
စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံး ဆိုသည်မှာ စာပေတွင် သဒ္ဒါသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ ဂီတတွင်လည်း ဒုံးသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရပ်တစ်ခုစီတွင် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးအကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသည်။
စာမှာ သဒ္ဒါ ဆိုသည်မှာ စာပေကို ကောင်းစွာ နားလည်တတ်ကျွမ်းလိုပါက သဒ္ဒါ (grammar) ကို ကောင်းစွာ တတ်မြောက်ထားရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သဒ္ဒါသည် စာပေ၏ အခြေခံစည်းမျဉ်းများဖြစ်ပြီး စာလုံးများ၊ စာကြောင်းများ၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်စေရန် အထောက်အကူပြုသည်။
ဂီတမှာ ဒုံး ဆိုသည်မှာ ဂီတကို ကောင်းစွာ နားလည်တတ်ကျွမ်းလိုပါက ဒုံးကို နားလည်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဒုံး ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာ့ဂီတတွင် အသုံးပြုသော တေးသွားပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂီတ၏ အခြေခံစည်းချက်နှင့် တေးသွားကို နားလည်စေရန် အထောက်အကူပြုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပညာရပ်တစ်ခုကို လေ့လာသင်ယူရာတွင် အခြေခံအကျဆုံး အစိတ်အပိုင်းကို အရင်ဆုံး လေ့လာသင်ယူသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံးလို့တောင် အဆိုရှိတယ်၊ သဒ္ဒါတတ်မှ စာတတ်တယ်၊ ဒုံးတတ်မှ ဂီတတတ်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောပေါ့၊ [၁၃၂၁] မြဝတီ၊ ၇၊ ၁၀။
စာအစ နမောက သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စာအစ နမောက ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မြန်မာ့စာပေ သင်ကြားရေးတွင် စာပေကျမ်းဂန်များကို စတင်လေ့လာသင်ယူရာ၌ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဟူသော ဘုရားရှိခိုးနှင့် စတင်လေ့ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
နမော ဟူသော စကားလုံးသည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးခြင်း၊ ဦးညွှတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ထို့ကြောင့် စာပေကို စတင်သင်ယူရာတွင် ဘုရားကို ရှိခိုးခြင်းဖြင့် စတင်ခြင်းသည် စာပေကို ရိုသေလေးမြတ်ခြင်း၊ ပညာကို တန်ဖိုးထားခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စာပေပညာကို လေးလေးစားစား သင်ယူသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ရှေးယခင်က စာပေသင်ကြားကြရာတွင် စာအစ နမောက ဟူသော စကားအတိုင်း နမောတဿကစ၍ သင်သော်လည်း ထိုအခါ၌ အစဉ်အလာကို ဖျက်၍…၊ [၁၃၁၀] ဒဂုန်၊ ၂၂၊ ၁။
၂၃၆။
စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိ ဆိုသည်မှာ စားဝတ်နေရေးအတွက် စားစရာပင် မရှိစေကာမူ အခြားသူများအား ပေးလျော်ရန်ရှိသော ငွေကြေးကို မဖြစ်မနေ ရှာဖွေပေးလျော်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တာဝန်ယူမှုနှင့် ပေးဆပ်ရမည့်အရာကို မည်သို့ပင် အခက်အခဲရှိစေကာမူ ပေးဆပ်ရမည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ငွေကြေးအခက်အခဲကြောင့် စားစရာပင် မရှိသည့်တိုင်အောင် အခြားသူများအား ပေးဆပ်ရန်ရှိသော တာဝန်ကို ကျေပွန်အောင် ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တာဝန်ကျေပွန်မှုနှင့် ဂတိသစ္စာ တည်ကြည်မှုကို အလေးထားသော မြန်မာလူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ အို၊ နင်တို့ စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိရမတဲ့၊ ဒီလိုမှ မတတ်နိုင်ရင် ထောင်ကျပေါ့၊ [၁၃၀၈] ဂျာနယ်ကျော်၊ ၆၊ ၉။
စားစရာမရှိသော်လည်း လျော်စရာရှိရသည်ဆိုသော စကားကဲ့သို့…၊ [၁၃၀၉] လက်ပြန်ရေး။
စားရ ဝမ်းသာ၊ စေပါ ဝမ်းနည်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
စားရသော်ကား ဝမ်းသာ၊ စေပါသော်ကား မျက်လို ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် စားရ ဝမ်းသာ၊ စေပါ ဝမ်းနည်း ဆိုသည်မှာ အချို့လူများသည် အစားအစာ စားရသောအခါ ပျော်ရွှင်ဝမ်းသာကြသော်လည်း အခြားသူများ၏ အစေအပါးကို လုပ်ကိုင်စေခိုင်းခံရသောအခါ မကျေမနပ်ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ မတူညီသော စိတ်နေသဘောထားကို ဖော်ပြသည်။
လူအချို့သည် မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားကိုသာ အဓိကထားပြီး အခြားသူများ၏ အကျိုးကို လျစ်လျူရှုတတ်သည်။
စားရသောအခါ ဝမ်းသာခြင်းသည် မိမိ၏ လိုအင်ဆန္ဒ ပြည့်ဝခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး စေခိုင်းခံရသောအခါ ဝမ်းနည်းခြင်းသည် မိမိ၏ လွတ်လပ်မှု ဆုံးရှုံးသည်ဟု ခံစားရခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အတ္တဆန်သော စိတ်ထားကို ဝေဖန်ထားပြီး အခြားသူများကို ကူညီဖေးမသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စားရသော်ကားဝမ်းသာ၊ စေပါသော်ကားမျက်လို၊… စားလှည့်ခေါ်သော်၊ အော် အော် ပြေးချီး၊ လုပ်လှည့်ခေါ်သော်၊ ငံ့မျှော်တန့်တီး၊ [၈၆၃] ကန်မင်း။
တချို့ကမူ၊ စားရဝမ်းသာ၊ စေပါဝမ်းနည်း၊ ကျော့ကျည်းမူနည်၊ ကွေ့လည်ကောက်ကျစ်၊ ကျင့်ညစ်သဘော၊ ဖြောင့်မချောဘူး၊ [၁၂၆၆] မဃ ၂၀၉။
စားသော် အတန်၊ ပေးသော် အလွန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စားသော် အတန်၊ ပေးသော် အလွန် ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် စားသုံးရာတွင် လိုအပ်သလောက်၊ သင့်တင့်မျှတရုံသာ စားသုံးသင့်ပြီး အခြားသူများအား ပေးကမ်းလှူဒါန်းရာတွင်မူ အတတ်နိုင်ဆုံး၊ အကောင်းဆုံးကို ပေးလှူသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘနည်းပါးစွာ နေထိုင်ခြင်းနှင့် ပေးကမ်းရက်ရောခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
မိမိကိုယ်တိုင် စားသုံးရာတွင် အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သကဲ့သို့ လိုအပ်သည်ထက် ပို၍ စုဆောင်းခြင်းသည်လည်း လောဘ၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် အခြားသူများအား ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းသည် စိတ်၏ ချမ်းသာမှုကို ဖြစ်စေပြီး လူမှုအဖွဲ့အစည်းကိုလည်း အကျိုးပြုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောဘကို လျှော့ချပြီး ပေးကမ်းရက်ရောသော စိတ်ထားကို မွေးမြူသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စားသော်အတန်၊ ပေးဟန်အလွန်၊ [၈၅၀-ခန့်] ပကိဏ်။
စားသော်အတန်၊ ပေးသော်အလွန်၊ စကားမွန်ကို မှတ်ကုန်မင်း၊ [၈၆၃] ကန်မင်း။
စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား ဆိုသည်မှာ အစာကို လုံလောက်စွာ စားသုံးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အသားများ တိုးပွားလာစေပြီး အိပ်ရေးဝဝ အိပ်စက်ခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အားအင်များ ပြည့်ဝလာစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာရေးအတွက် အစားအစာနှင့် အိပ်စက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ခန္ဓာကိုယ်သည် အစာအာဟာရကို အသုံးပြု၍ ကြွက်သားများနှင့် တစ်ရှူးများကို တည်ဆောက်ပြီး ပြုပြင်သည်။
ထို့အတူ အိပ်စက်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်ကို အနားပေးပြီး ပြန်လည်အားဖြည့်ပေးသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကျန်းမာသော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံအတွက် အစာအာဟာရနှင့် အိပ်စက်ခြင်းတို့သည် အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား ဟုဆိုသော်လည်း ပကတိ အိပ်ရိုး အိပ်စဉ်နှင့် အခွင့်ကောင်းသောအခါတို့၌သာ…၊ [၁၂၉၅] ဒဂုန်၊ ၁၄၊ ၁၆၀။
၂၈၁။
စေတနာ ဝေဒနာဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စေတနာ ဝေဒနာဖြစ် ဆိုသည်မှာ စေတနာကောင်းဖြင့် ပြုလုပ်သောအမှုသည် တစ်ခါတစ်ရံ ရည်ရွယ်ထားသည့်အတိုင်း ကောင်းကျိုးမဖြစ်ဘဲ ဆိုးကျိုး သို့မဟုတ် ဒုက္ခရောက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို စဉ်းစားဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
စေတနာကောင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် အရာရာကို အောင်မြင်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ပါ။
လုပ်ဆောင်မည့် နည်းလမ်း၊ အကျိုးအပြစ်များကိုလည်း သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်သည်။
စေတနာကောင်းဖြင့် ပြုလုပ်သော်လည်း နည်းလမ်းမမှန်ကန်ပါက မလိုလားအပ်သော ဆိုးကျိုးများကို ရရှိစေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လုပ်ငန်းတစ်ခုကို မစတင်မီ သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။
အခြားဆိုရိုးများနှင့် ဆက်စပ်မှု စေတနာ ဝေဒနာဖြစ် နှင့် ဆက်စပ်သော အခြားဆိုရိုးစကားများလည်း ရှိပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အကျိုးလိုလို့ ညောင်ရေလောင်း ပတ်ထမ်းနှင့်တွေ့ ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း စေတနာကောင်းသော်လည်း ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ရလဒ်ကို ရရှိခြင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ စေတနာကောင်းလျက် လုပ်နည်းမှားနေလျှင်ကား အကျိုးထက် အပြစ် ပို၍ လေးနေမည်ဖြစ်သဖြင့် နောင်ခါမှ အကျိုးလိုလို့ ညောင်ရေလောင်း ပတ်ထမ်းနှင့်တွေ့၊ စေတနာ ဝေဒနာဖြစ်စသည်ဖြင့် … သတိ သံဝေရရ ဖြစ် မနေအပ်ပေ။
[၁၃၁၅] လူအနှစ်။
ကျွန်တော့်စေတနာသည် ဝေဒနာဖြစ်ခဲ့ရပါပြီ၊ အသက်ပေးချစ်ကြတဲ့ ချစ်သူနှစ်ဦး တစ်သက်လုံး စိတ်ဆင်းရဲအောင် ကျွန်တော် ပြုမိခဲ့ပေပြီ။
[၁၃၄၃] မြဝတီ၊ ၂၉၊ ၈။
စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား ဆိုသည်မှာ အစေခံ ကျွန်သည်လည်းကောင်း၊ လယ်ထွန်သော နွားသည်လည်းကောင်း မိမိတို့၏ အရှင်သခင် သို့မဟုတ် ပိုင်ရှင်၏ စေခိုင်းမှုအောက်တွင် ကျိုးနွံစွာ လုပ်ဆောင်ရမြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် အစေခံများနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။
အစေခံများသည် အရှင်သခင်၏ စေခိုင်းမှုကို မငြင်းဆန်ဘဲ လုပ်ဆောင်ရသကဲ့သို့ နွားများသည်လည်း လယ်ထွန်ခြင်းကဲ့သို့သော ပင်ပန်းကြီးစွာ အလုပ်များကို ပိုင်ရှင်၏ စေခိုင်းမှုဖြင့် လုပ်ဆောင်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမိန့်နာခံမှုနှင့် တာဝန်ကျေပွန်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
သို့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် လူ့အခွင့်အရေးနှင့် တိရစ္ဆာန်များကို သက်ညှာစွာ ဆက်ဆံရေး အသိအမြင်များ တိုးတက်လာသောကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားကို အသုံးပြုရာတွင် သတိထားသင့်သည်။
အခြားအသုံးအနှုန်း စေကျွန်ယောက်ျား၊ ထွန်သည့်နွားသို့၊ သွားရတုံဘိ၊ ပြစ်မရှိတည့် ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ဤအသုံးအနှုန်းတွင် ပြစ်မရှိတည့် ဟူသော စကားလုံးကို ထည့်သွင်းထားခြင်းဖြင့် အစေခံများနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ လုပ်ဆောင်မှုသည် မှားယွင်းမှုမရှိကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ကျုပ်တို့မှာကား၊ စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား၊ မင်းဖျားရာဇာ၊ စိတ် မသာက၊ ပေယျာလကန်၊ နေရပ်ဌာန်သို့၊ ပြန်ရရုံသာ၊ [၁၁၈၁] ဒေဝ ၃၀။
စေကျွန်ယောက်ျား၊ ထွန်သည့်နွားသို့၊ သွားရတုံဘိ၊ ပြစ်မရှိတည့်၊ [၁၂၆၆] မဃ ၂၀၇။
စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ် ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို အသေးစိတ် စေ့စေ့စပ်စပ် စဉ်းစားလေလေ ထိုအကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်သော အဖြေ သို့မဟုတ် အချက်အလက်များသည် တဖြည်းဖြည်း ထင်ရှားပေါ်လွင်လာလေလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရန် သို့မဟုတ် အမှန်တရားကို ရှာဖွေရန်အတွက် အလေးအနက်ထား စဉ်းစားဆင်ခြင်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
အလျင်စလို ဆုံးဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အပေါ်ယံသာ ကြည့်ခြင်းဖြင့် မှန်ကန်သောအဖြေကို ရရှိနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။
စေ့စေ့စပ်စပ် စဉ်းစားခြင်းဖြင့်သာ လျှို့ဝှက်ချက်များ၊ အကြောင်းရင်းများနှင့် အဖြေများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းရာတွင် သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို လေ့လာဆန်းစစ်ရာတွင် သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ်ဆိုတာလို စူးစူးစိုက်စိုက်နှင့် ဉာဏ်လိုက်အောင် တွေးရင် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လာကြလိမ့်မယ်။
[၁၂၉၆] မဉ္ဇရီ၊ မ။
စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများ ဆိုသည်မှာ စံပယ်ပန်း အဆင်းလှပပြီး မွှေးကြိုင်ပါက ပန်ဆင်လိုသူများ များပြားသကဲ့သို့ လူငယ်ရွယ်နုပျိုသူများ (အထူးသဖြင့် မိန်းကလေးများ) သည်လည်း အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ် ရွေးချယ်လိုသူများ များပြားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ နှစ်သက်မှုသည် အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်၏ အသွင်အပြင်နှင့် အရည်အသွေးပေါ်တွင် မူတည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
စံပယ်ပန်း၏ အလှနှင့် အနံ့သည် လူတို့၏ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ လူငယ်ရွယ်နုပျိုခြင်းသည်လည်း အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ရာတွင် အရေးပါသော အချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အခြေအနေနှင့် လူတို့၏ အပြန်အလှန် ဆက်ဆံရေးကို သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများ၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း မယ်စန္ဒာကလေးမှာ ရုပ်ရည်ကလည်းချော၊ အလိမ္မာ သဘောကလည်းမြင့်၊ အရွယ်ကလေးကလည်း သင့်နေတော့ မျှော်လင့်သူတွေ အလွန် များပေမပေါ့။
[၁၂၇၈] သာရီ၊ စ။
စံပယ်ကောင်းလျှင်ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများသည်ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားအတိုင်း… အဆင်းနှင့်အရွယ် နှစ်သွယ် လောက်လုံ၍ စွယ်စုံသဘောအားဖြင့် ညီညွတ်နေတဲ့အတွက် အမျိုးတူ ဂုဏ်တူဖြစ်တဲ့ လုလင်ပျို များက လိုလားနှစ်သက်ကြသဖြင့်…၊ [၁၂၈၈] ထေရီ၊ ပ။
စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် ဆိုသည်မှာ အုပ်ချုပ်နိုင်သော အာဏာ သို့မဟုတ် အခွင့်အရေးကို ရရှိထားသော်လည်း မိမိ၏ ဆန္ဒအတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် သို့မဟုတ် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို အပြည့်အဝ မရရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာ သို့မဟုတ် အခွင့်အရေး၏ အကန့်အသတ်ရှိမှုကို ဖော်ပြသည်။
အပေါ်ယံအားဖြင့် အုပ်ချုပ်သူ သို့မဟုတ် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် အခြားအင်အားစုများ သို့မဟုတ် အခြေအနေများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ခွင့် မရရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အာဏာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး အာဏာရရှိထားသူတိုင်း လွတ်လပ်စွာ လုပ်ပိုင်ခွင့် မရရှိနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် ဟူဘိသို့ နောက်ဆုံးမှာ တို့ဗမာပြည်အတွင်း အင်္ဂလိပ်ဗြိတိသျှပါလီမန်၏ ဩဇာအာဏာတန်ခိုးသာလျှင် အတည်ဖြစ်ရလေသည်။
[၁၃၀၀] ခင်ကာ။
အခုတော့ စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် ဆိုသလို မပိုင်ဝက်မွေး နေရသေးလို့ပေါ့၊ [၁၃၁၄] ဆောင်း။
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ ဆိုသည်မှာ မျက်စိနှင့် ရူပါရုံတို့၏ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကြောင့် ရာဂ (လောဘ၊ တပ်မက်မှု) ဟူသော သားကို ဖွားမြင်သည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အချစ် သို့မဟုတ် တပ်မက်မှု၏ အစသည် အမြင်အာရုံမှ စတင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ပထမဦးစွာ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူတစ်ဦး၏ အသွင်အပြင်ကို မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့ပြီးနောက် စိတ်တွင် နှစ်သက်မှု သို့မဟုတ် တပ်မက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ချစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တပ်မက်မှုအဖြစ် တိုးပွားလာနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အမြင်အာရုံ၏ စိတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုကို အလေးပေးဖော်ပြပြီး ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ပါဠိအနက် စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ ၏ ပါဠိအနက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
စက္ခု (Cakkhu) - မျက်စိ ရူပေန (Rūpena) - ရူပါရုံ (အဆင်း) နှင့် သံဝါသာ (Samvāsā) - ပေါင်းဆုံခြင်း၊ ထိတွေ့ဆက်ဆံခြင်း ရာဂပုတ္တံ (Rāgaputtaṃ) - ရာဂ (လောဘ၊ တပ်မက်မှု) ဟူသော သားကို ဝိဇာယတိ (Vijāyati) - ဖွားမြင်သည် ကိုးကားချက်များ စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ၊ ရာဂပုတ္တံ ဝိဇာယတိ။
…စက္ခု- ပသာဒကြည် ဌာနမှီ၍ ထိုဤကြည့်ရှု နာမ်စက္ခုသည်၊ ရူပေန- အလိုအကြိုက်ကိုယ်စရိုက်မှာ ထိခိုက်တိုက်ဆုံ ရူပါရုံနှင့်၊ သံဝါသာ- အကြောင်းတော်ရင်းပေါင်းဖော်ခြင်းကြောင့်၊ ရာဂပုတ္တံ-လောဘမူအလား တူမခြားဘဲ လိုလားတတ်လှ သားရာဂကို၊ ဝိဇာယတိ- ပိုက်သိမ်းနေ့ည မငြိမ်းရအောင် ထိန်းမပစေ ဖွားမြင်လေ၏။
[၁၂၇၆] ဝဘေ။
၂၁၃။
အခြားအသုံးအနှုန်း ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက နှင့် အတူတူ ဖြစ်သည်။
စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏ ဆိုသည်မှာ ဖရုံသီးတင်ရန် စင်ခိုင်ခံ့ကောင်းမွန်ပါက ဖရုံသီးများများ တင်နိုင်သကဲ့သို့ အရှင်သခင် သို့မဟုတ် အထက်လူကြီး ကောင်းမွန်ပါက အောက်လက်ငယ်သား သို့မဟုတ် အစေခံများလည်း ကောင်းစားကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အထက်အောက် ဆက်ဆံရေး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
အထက်လူကြီး သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်သူ ကောင်းမွန်ပါက အောက်လက်ငယ်သားများအတွက် ကောင်းမွန်သော အခွင့်အလမ်းများ၊ အခြေအနေကောင်းများ ဖန်တီးပေးနိုင်ပြီး အားလုံး တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ခေါင်းဆောင်မှု၏ အရေးပါမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦးသည် မိမိ၏ လက်အောက်ငယ်သားများ၏ ဘဝကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ မင်းရာဇာလည်း … အရှင့်သား၊ အရှင်မကောင်းသောအခါ ဆင်းရဲ ခံပါပေသောသူတို့သည် အရှင်ကောင်းသော် ကျေးဇူးကို စံပါရလေမြဲ၊ သူတို့ ဥပမာပြုသည်ကား စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏၊ [၁၁၄၃] ဏိပုံ။
စောင်ဖြူ စောင်ကျား၊ ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စောင်ဖြူစောင်ကျား ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ ဆိုသည်မှာ အေးသောရာသီတွင် စောင်အထူကြီးများကို ခြုံထားသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ်ကို အေးဒဏ်မှ အပြည့်အဝ မကာကွယ်နိုင်သကဲ့သို့ လူအချင်းချင်း မေတ္တာတရားဖြင့် ဆက်ဆံမှသာ ဘေးရန်အန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မေတ္တာတရား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ကာကွယ်နိုင်သော်လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုအတွက် မေတ္တာတရားသည် အဓိကဖြစ်သည်။
လူအချင်းချင်း မေတ္တာထားခြင်းဖြင့် အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှု၊ လေးစားမှုနှင့် ကူညီဖေးမမှုကို တည်ဆောက်နိုင်ပြီး ပဋိပက္ခများနှင့် ဘေးရန်များကို လျှော့ချနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် မေတ္တာတရားကို အခြေခံသင့်ကြောင်း သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ လူချင်းကို ပေါင်းသင်းက မေတ္တာသာ အကြောင်းရင်းဆိုတာလိုပဲ၊ စောင်ဖြူခြုံလို့ မလုံနိုင်ဘူး၊ မေတ္တာခြုံမှလုံနိုင်သတဲ့ရှင်၊ [၁၂၆၄] မိုင်းမြန်ပြ။
၃၁၆။
စောင်ဖြူ စောင်ကျား ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှလုံမယ်။
မေတ္တာ တန်ခိုးကြောင့် ပစ်ခတ်သမျှ လက်နက်မိုးသော်မှ အမျိုးမျိုး ပပျောက်ကြရတယ်။
[၁၃၀၉] ဒဂုန်၊ ၂၁၊ ၅။
စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဇရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဒရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအချက်ရှစ်ချက်သည် မိုးရွာတော့မည့် နိမိတ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
စောင်းဆရာနှင့် - စောင်းဆရာ၏ စောင်းကြိုးများ လျော့ရဲလာခြင်း။
စိုထိုင်းဆများသော ရာသီဥတုတွင် သစ်သားနှင့် ပြုလုပ်ထားသော စောင်းကြိုးများ လျော့ရဲတတ်သည်။
ယားနာပွေးကွက် - ယားနာ သို့မဟုတ် ပွေးနာရှိသူတို့၏ အနာများ ပိုမိုယားယံလာခြင်း။
စိုထိုင်းဆများသော ရာသီဥတုတွင် အရေပြားရောဂါများ ပိုမိုဆိုးရွားတတ်သည်။
ပါဒရက်က - ပါဒရက်နာ (အဆစ်အမြစ်ကိုက်ခဲသော ရောဂါ) ရှိသူတို့၏ ခြေလက်များ ပိုမိုကိုက်ခဲလာခြင်း။
ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုသည် အဆစ်အမြစ်နာကျင်မှုကို သက်ရောက်စေနိုင်သည်။
ပုရွက်ပလူ - ပုရွက်ဆိတ်များ အုပ်စုလိုက် တရွရွ သွားလာလှုပ်ရှားခြင်းနှင့် ပလူကောင်များ ထွက်လာခြင်း။
မိုးရွာခါနီးတွင် ပိုးမွှားများ၏ အပြုအမူ ပြောင်းလဲတတ်သည်။
အနူပြဒါး - အနာကြီးရောဂါရှိသူများ ရောဂါပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းနှင့် ပြဒါးများ ကျုံ့ဝင်ခြင်း။
ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲသည် အချို့ရောဂါများကို သက်ရောက်စေနိုင်သည်။
ဤအချက်များသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သဘာဝကို လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုမှ ပေါ်ပေါက်လာသော မိုးရွာမည့် နိမိတ်များဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သက်ရှိများ၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ စောင်းဆရာနှင်၊့ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဒရ်ကက၊ ပုရွ က်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး။
[၁၁၉၅] မုံမှတ်။
စောင်းဆရာနှင်၊့ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဒရ်ကက၊ ပုရွ က်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်ရှစ်ပါး…တို့သည် မိုးရွာတော့မည်ကို ကြိုတင်၍ သိကုန်၏။
[၁၃၄၂] ရာဘင်။
စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စစ်ကိုင်း ထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး ဆိုသည်မှာ စာဆိုတော် ပထမနဝဒေးသည် အမှုထမ်းခဲ့သော ဒေသအလိုက် ရရှိခဲ့သော ဘွဲ့အမည်များကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ပထမနဝဒေးသည် - စစ်ကိုင်း တွင် အမှုထမ်းစဉ် ထောင်သင်းမှူး ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ စလင်း တွင် အမှုထမ်းစဉ် မင်းလက်ယာ ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ ပြည် တွင် အမှုထမ်းစဉ် နဝဒေး ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတည်းသည် မတူညီသော ဒေသများတွင် မတူညီသော ဘွဲ့အမည်များ ရရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သော နေရာဒေသနှင့် အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ဘွဲ့အမည်များ ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ စစ်ကိုင်း ထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေးဟူ၍ ဆိုစကုန်သည်။
၃၂၈။
စစ်ကိုင်း ထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး ဆိုတာ လူ ၃ -ယောက်မဟုတ်ဘူး၊ တစ်ယောက်တည်းက ဘွဲ့မည်ရည် ၃-မျိုးရနေတာ၊ [၁၃၃၂] စာအား။
စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေထော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
စကားအတည်၊ အောင်ကျော်စည်၊ ရွှေပြည်သူမြတ်လေး နှင့် စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မှတ်သားပါလော့ စသည်ဖြင့်လည်း အဆိုများရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေလော ဆိုသည်မှာ လ၏ မွန်းတည့်ချိန်ကို ဖဝါးဖြင့် တိုင်းတာနည်းကို ဖော်ပြသော ရှေးခေတ် မြန်မာ့ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်သားနည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လတစ်လစီ၏ မွန်းတည့်ချိန်ကို ဖဝါးအရေအတွက်ဖြင့် မှတ်သားထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဤတွင် စကားလုံးတစ်လုံးစီသည် ဂဏန်းတစ်ခုစီကို ကိုယ်စားပြုသည်။
အဆိုပါ စကားလုံးများ၏ ဂဏန်းကိုယ်စားပြုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
စစ် = ၃ ကိုင်း = ၂ အ = ၁ နောက် = ၀ အုတ် = ၁ ကျောက် = ၂ စု = ၃ ရာ = ၄ မ = ၅ သာ = ၆ ပေ = ၅ လော = ၄ ဤဂဏန်းများကို အသုံးပြု၍ လတစ်လစီ၏ မွန်းတည့်ချိန်ကို ဖဝါးဖြင့် တိုင်းတာနိုင်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် တန်ခူးလတွင် စစ်ကိုင်းအနောက် ဟူသော စကားစုကို အသုံးပြုပြီး ၃ + ၂ + ၁ + ၀ = ၆ ဖဝါးဟု မှတ်သားနိုင်သည်။
သို့သော် အများအားဖြင့် တန်ခူးလတွင် ၃ ဖဝါးဟု မှတ်သားကြသည်။
အခြားလများအတွက် အသေးစိတ်ကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
ဖဝါးစတွန်း တိုင်းတာပုံ (လအလိုက်) တန်ခူး = ၃ ဖဝါး ကဆုန် = ၂ ဖဝါး နယုန် = ၁ ဖဝါး ဝါဆို = ၀ ဖဝါး ဝါခေါင် = ၁ ဖဝါး တော်သလင်း = ၂ ဖဝါး သီတင်းကျွတ် = ၃ ဖဝါး တန်ဆောင်မုန်း = ၄ ဖဝါး နတ်တော် = ၅ ဖဝါး ပြာသို = ၆ ဖဝါး တပို့တွဲ = ၅ ဖဝါး တပေါင်း = ၄ ဖဝါး ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အသိပညာနှင့် မှတ်သားနည်းစနစ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ စကားအတည်၊ အောင်ကျော်စည်၊ ရွှေပြည်သူမြတ်လေး။
ဖဝါးတိုရှည်၊ စတွန်းမည်၊ ယင်းသည်ပုံနှင့်ပေး။
[၁၁၁၃] ကဝိသတ် ၁၆၀၃၊ ၁၆၀၄။
စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ် ကျောက်စုရာ၊ှမ်တသားပါလော့။
ဤလင်္ကာ ဖြင့် မွန်းတည့်ဖဝါး တိုင်းကြ၏။
[၁၃၂၉] မြန်မှုထွေ။
၁၅၁။
စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
မြို့စီး တစ်ရာ၊ မြို့လာ တစ်ထောင် နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင် ဆိုသည်မှာ ခံစစ်အနေအထားဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်သော အင်အား တစ်ရာသည် တိုက်စစ်ဆင်လာသော အင်အား တစ်ထောင်နှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ခံစစ်သည် တိုက်စစ်ထက် အင်အားအသာစီးရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။