kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စပိန်တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်ကြီးလည်း ဖြစ်ခဲ့၍၊ အာဏာရှင်လည်း ဖြစ်သော ဖရန်စစ္စကို ဖရန်ကိုသည် စပိန်နိုင်ငံ ဂလစ်ရှာပြည်နယ် အယ်ဖဲရောမြို့တွင် ၁၈၉၂ ခုနှစ် ဒီဇင်္ဘာလ ၄ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် စပိန်တပ်မတော်တွင် ဝင်ရောက်စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။
မိုရော့ကိုနယ်တွင် တာဝန်များကို ထူးထူးချွန်ချွန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့်၊ အသက် ၃၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဗိုလ်ချုပ် ကြီးအဆင့်အတန်းအထိ၊ အဆင့်ဆင့် တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် အယ်လ်ဖွန်းဆိုး (၁၃) နန်းစွန၍၊ စပိန်သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါတွင်မူ၊ လက်ဝဲဂိုဏ်းသားများ ကြီးစိုးသ ဖြင့် ဖရန်ကိုအား ဗယ်လီအဲရစ်သို့ ပို့၍အမှုထမ်းစေသည်။
ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးသည်ဟု ဆိုရလောက်နီးနီးပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် လကျာ်ဂိုဏ်းသားများ အာဏာရလာသောအခါ၊ ဖရန်ကိုအား ပြန်ခေါ်၍ မိုရော့ကိုမှ ဆူပူမှုတစ်ခုကို နှိပ်ကွပ်စေသည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ကနေရီကျွန်းများတွင် ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ် ခြင်းခံရ၍၊ ယင်းနှစ် ဇူလှိုင်လတွင် အသားနယားအစိုးရကို ပုန်ကန်တော်လှန်၍ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားလာသော အခါ၊ ဖရန်ကိုသည် တော်လှန်သူများဖက်မှ ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ဖရန်ကိုသည် ထိုစဉ်အခါကသာမန်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် တစ်ဦးမျှသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော် သူပုန်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဆန်ဂျူဂျိုကွယ်လွန်ရာတွင်၊ ဖရန်ကိုအတွက် အခွင့်ကောင်း ကြုံခဲ့သည်။
ဖရန်ကိုသည် စပိန်သူပုန်တပ်များကို ခေါင်းဆောင်တိုက်ခိုက်ခဲ့၍၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ တရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ကြေညာလေသည်။
စပိန်ပြည်တွင်းစစ်သည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အကျအဆုံးများစွာနှင့်၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးသွားသောအခါ၊ ဖရန်ကိုသည် စစ်နိုင်သူဖြစ်၍ စပိန်အာဏာရှင်အဖြစ် တန်ခိုး ကြီးမားလာခဲ့လေသည်။
ထိုအခါတွင် ရှေးကရှိခဲ့သော ကောတေးဥပေးဒပြုလွှတ်တော်ကို ပယ်ဖျက်၍ သူ၏နောက်လိုက်များသာ ပါဝင်သော အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ကြီးကို ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဖရန်ကိုသည် မိမိတန်ခိုးအာဏာတည်မြဲရေး အတွက် အတိုက်အခံအားလုံးကို အပြင်းအထန် နှိပ်ကွပ်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းက စပိန် နိုင်ငံသည် မည်သည့်ဖက်တွင်မှ အတိအလင်းပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သော အထောက်အထား သက်သေသာဓကအများကို မဟာမိတ်နိုင်ငံများက တွေ့ရှိကြလေသည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်ကိုသည် ကောတေးဥပဒေပြုလွှတ်တော်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဟု ကြေညာ၏။
ရွေးကောက်ပွဲကိုလည်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရန် ချိန်းဆိုကြေညာခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် ဖရန်ကိုသည် အခြားနိုင်ငံများ၏ ဆက်လက်အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ခံယူရရှိရန် အားထုတ်ခဲ့၏။
သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမနီနှင့် ဆက်သွယ်မှုပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရန် ကြေညာထားသည့် ရွေးကောက်ပွဲကို အကြောင်းမဲ့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ခြင်းနှင့် အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမားများကို ဆက်လက်ည|ဉ်းပန်းနေခြင်းတို့ကြောင့်ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့က ပြစ်တင် ရှုံ့ချခဲ့ကြလေသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်္ဘာလတွင် ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံကြီးက သမဂ္ဂဝင်နိုင်ငံများအား ဖရန်ကိုအာဏာလွှမ်းမိုးနေစဉ်တွင် စပိန်နိုင်ငံရှိ မိမိတို့၏ ကိုယ်စားလှယ်များကိုပြန်လည်ရုပ်သိမ်းရန် ဆင့်ဆိုခဲ့လေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖရန်ကိုသည် နိုင်ငံတော်၏ ရာသက်ပန်အဓိပတိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရလေသည်။
ကောတေးဥပဒေပြုလွှတ်တော်က ဖရန်ကိုအား သူ့ကိုဆက်ခံမည့်သူ ရွေးချယ်ခွင့်ပေးသည်။
ထိုအခွင့်အရေးကို ဥပဒေအဖြစ် ထိုနှစ်ဇူလိုင်လတွင် လူထုဆန္ဒဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုလိုက်၏။
ဖရန်ကို၏လက်ထက်တွင် ပြည်သူလူထုအား ပြည်သူ့အခွင့်အရေးများ ပေးအပ်သော ဥပဒေတစ်ရပ်ပြုခဲ့သည်။
ထို့ပြင်အလုပ်သမား တို့၏ သက်သာချောင်ချိမှုအတွက် လေဘာချာတာ ကိုလည်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့လေသည်။
ကက်သလစ် အယူဝါဒကို နိုင်ငံတော်၏ အယူဝါဒအဖြစ် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုခဲ့လေသည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့ သံတမန်ချင်း ပြန်လည်လဲလှယ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုနောက်တွင် ဖရန်ကိုသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ထားရှိသော ကြားနေရေးဝါဒကိုစွန့်လွှတ်ကာ၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ် စက်တင်္ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တို့ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်းများ အသုံးပြုနိုင်ရေး၊ စီးပွားရေးအကူအညီပေးရေး စသောအကြောင်းကိစ္စရပ်များ အကျုံးဝင်သည့် စာချုပ်သုံးခု ချုပ်ဆိုခဲ့ လေသည်။
ဖရန်ကိုသည် တိုင်းပြည်ကာကွယ်ရေးကို အထူးဂရုစိုက်သူ ဖြစ်၏။
သူ့လက်ထက်တွင် ကုန်းတပ်၊ ရေတပ်၊ လေတပ်များကို တိုးချဲ့ရုံသာမက၊ နိုင်ငံတော်၏ ဘဏ္ဍာတော်သုံးပုံတစ်ပုံမျှကိုပင် စစ်ဖက်တွင် သုံးခွင့်ပြုထားလေသည်။
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးကို မျက်ခြေမပြတ်အောင်စောင့်ကြည့်တတ်သူလည်း ဖြစ်ပေသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကောတေးဥပဒေပြုလွှတ်တော်၌ ဖရန်ကို ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ဘုရင်စနစ်ပြန်၍ ထူထောင်မည်ဟူ၍ ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့လေသည်။
အယ်လဖားဖားပင် (; ); သိပ္ပံအမည် Medicago sativa)သည် ကျွဲနွားစာ အဖြစ် စိုက်ပျိုးသော နှစ်ကြာခံအပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အယ်လဖားဖားဟူသော အမည်သည် စပိန်ဘာသာစကားဖြင့် မှည့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်၍ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ မယ်ဒီကားဂိုဆတိုင်းဗားဖြစ်သည်။
ထိုအပင်သည် ပဲလုံး၊ ပဲတောင့်၊ ကလိုဗာပဲပင်တို့ ကဲ့သို့ပင် လီဂူမီနိုစီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
အယ်လဖားဖားပင်သည် ၁၂ လက်မမှ လက်မ ၄ဝ အထိ အညွန့်များထွက်၍ ခရမ်းရောင်အပွင့် ကလေးများပွင့် သည်။
ငှက်မွှေးပုံ အရွက်ကလေးများသည် သုံးရွက်ဆိုင်ထွက်၍ ခွေးသွားစိတ်အနားများ ရှိသည်၊ သီးတောင့်များထဲ၌ ၁၂ ပုံ တစ်ပုံ လက်မခန့် အစေ့များရှိသည်။
အမြစ်များသည် မာ၍ ရှည်လျားသည်။
အယ်လဖားဖားပင်သည် ခြောက်သွေ့သောရာသီဥတု တွင် ဖြစ်ထွန်းသော အပင်မျိုးဖြစ်၍ မြေပြင် အနိမ့်အမြင့်မရွေး ပေါက်နိုင်သောအပင်ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့်မြေဆီအောက်ခံလွှာ အတွင်းသို့ နက်စွာ စူးဝင်နိုင်သော အမြစ်ရှည်များရှိခြင်းကြောင့် မိုးခေါင်ရေရှားချိန်၌ပင် အသက်ရှင်ကြီးပွားနိုင်လေသည်။
အယ် လဖားဖားပင်သည် ထုံးမြေကိုကြိုက်သည်။
ဂလိုဗာပဲပင်ကဲ့သို့ မြေဆီလွှာတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို ဖြည့်တင်းပေးနိုင်သည်။
ထို့ပြင် ပျားမွေးသူတို့ကလည်း ထိုအပင်ကို ပျားရည်အတွက် စိုက်ပျိုးကြသည်။
ရှေးကတည်းက လူတို့သည် အယ်လဖားဖားပင်ကို ကျွဲနွားစာအဖြစ် စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။
အာရှတိုက်တွင် မူလ စိုက်ပျိုးခဲ့သော အပင်လည်းဖြစ်သည်။
ခရစ်မပေါ်မီကပင် ပါးရှားပြည်(အီရန်နိုင်ငံ) တွင် ထိုအပင် ကိုစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။
ပါးရှင်းလူမျိုးတို့သည် ဂရိပြည်ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ဂရိ ပြည်သို့ ထိုအပင်ကို ယူဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။
အေဒီပထမရာစု တွင် ဂရိပြည်မှတဆင့် အီတလီပြည်သို့ ရောက်ရှိ၍ ထိုမှ တစ်ဖန် ဥရောပတိုက်အနှံ့အပြားသို့ ရောက်ရှိလေသည်။
ဥရော ပတိုက်တွင် ထိုအပင်ကို လူဆန်းပဲပင်ဟူ၍ ခေါ်လေ့ရှိသည်။
တဖန် စပိန်လူမျိုးတို့က အယ်လဖားဖားပင်ကို တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်ခဲ့ကြ သည်။
၁၈၅၄ ခုနှစ်ခန့်တွင် ချီလီနိုင်ငံမှ မြောက်အမေရိက တိုက် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
ထို့နောက် မြောက်အမေရိကတိုက် နေရာအနှံ့အပြားတို့တွင် အယ်လဖားဖားပင်ကို စိုက်ပျိုးကြလေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း အားဖြင့် အယ်လဖားဖား တန်ချိန် ၃၅ သန်း မှ သန်း ၅ဝ အထိထွက်၍ ကနေဒါနိုင်ငံမှ တန်ချိန် နှစ်သန်းကျော်ထွက် သည်။
ထွက်သမျှအပင်တို့ကို ကျွဲ နွားစာအဖြစ် အများဆုံး အသုံးချသည်။
တခါတရံ အပင်ခြောက်များကို အမှုန့်ကြိတ် ၍ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
အချို့အရပ်ဒေသများ၌ အယ်လဖားဖားပင်များကို တစ်လတစ်ကြိမ် ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များတွင် တစ်နှစ်လျှင် ခုနှစ် ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် ရှစ်ကြိမ်မျှ ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။
အရှေ့ မြောက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များ၌မူကား တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် သုံး ကြိမ်မျှသာ ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်။
အပင်မနာစေရန်အတွက် ပင်လုံးကျွတ်အပွင့်မပွင့်မီ ရိတ်သိမ်းရသည်။
အယ်လဖားဖား ဆင်ပိုးနှင့် နှံကောင်တို့သည် အပင်ကိုအထူးဖျက်ဆီးတတ်သည်။
အရွက်နှင့် အမြစ်တို့၌လည်း မှိုရောဂါ ကျရောက်တတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ။
အယ်လ်ပါကာကလားအုပ်သည် တောင်အမေရိကတိုက်၊ အန်းဒီးတောင်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိရသော ဒရယ်အရွယ် သားကောင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပီရူး၊ ဗိုလစ်ဗီးယား နှင့် ချီလီနိုင်ငံတို့တွင် ပေပေါင်း ၈ဝဝဝ မှ ၁၂ဝဝဝ အထိမြင့် သော တောင်ကုန်းများပေါ်၌ ကျက်စားနေထိုင်သည်။
တိုင်းရင်း သားတို့သည် အယ်လ်ပါကာကုလားအုတ်ကို ယင်းကိုယ်မှရရှိသော သိုးမွေးကဲ့သို့သော အမွေးနုအတွက် မွေးမြူလေ့ရှိကြသည်။
အန်းဒီးတောင်တန်းပေါ်တွင် ဂွာနာကိုခေါ် သားရိုင်းကောင်များ ရှိရာ အယ်လ်ပါကာကုလားအုပ်နှင့် လာမာကုလားအုပ်တို့သည် ထိုဂွာနာကိုမှ ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု ယူဆကြရလေသည်။
ထိုတိရစ္ဆာန်မျိုးသည် ကုလားအုပ်မျိုးထဲမှ ဖြစ်သော်လည်း ဘို့ မပါချေ။
အယ်လပါကာကောင်သည် လာမာကုလားအုပ်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ခြင်းဆင်တူသည်။
လာမာကုလားအုပ်လောက် အရပ်မမြင့် သော်လည်း ကိုယ်ထည်ပို၍ရှည်သည်။
အယ်လပါကာကောင်၏ လည်တံနှင့်မျက်နှာတို့သည် ကုလားအုပ်နှင့်တူ၍ ကိုယ်ခန္ဓာသည်သိုးနှင့်တူ၏။
အလွန်မြင့်မား သော တောင်ကုန်းပေါ်၌ နေနိုင်လောက်အောင် တစ်ကိုယ်လုံး တွင် အမွေးရှည်များ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည့်အပြင် ခြေအလွန်မြဲ သည်။
အယ်လပါကာကောင်မှရသော အမွေးသည် သိုးမှရသော သိုးမွေးထက်ပို၍နုသည်။
ဖြောင့်လည်းဖြောင့်သည်။
အရောင် အားဖြင့် အနက်၊ အဖြူနှင့် အညိုသွေးရောင် အမျိုးမျိုးရှိ၍ တောက်ပြောင်သည်။
တောင်အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက် သားများ မရောက်ရှိမီ ရှေးအခါမှစ၍ ပီရူးနိုင်ငံတွင် နေထိုင် ကြသော တိုင်းရင်းသားတို့သည် အယ်လ်ပါကာကောင်မှရသော အမွေးဖြင့် အဝတ်အထည် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။
အယ်လပါကာ မွေးကို တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်ကျ ည|ပ်ယူလေ့ရှိသည်။
၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆာတိတပ်ဆော့ဆိုသူက အယ်လပါကာမွေးဖြင့် ပေါ့ပါးခိုင်ခန့်သော အဝတ်အထည် ရက်လုပ်ခြင်းကို စတင် တီထွင်ခဲ့သည်မှစ၍ ဗိုလစ်ဗီးယားနှင့် ပီရူးနိုင်ငံတို့တွင် အယ်လ ပါကာကောင် မွေးမြူသည့်လုပ်ငန်းမှာ ကြီးပွားတိုးတက်လာ လေသည်။
သို့ရာတွင် ယခုအခါ အယ်လပါကာထည်ဟု ရောင်းချလျက်ရှိသော အဝတ်အထည်တို့သည် အများအားဖြင့် သိုးမွေးနှင့်ချည် ရောစပ်ရက်လုပ်ထားသော အရောင် တောက် ပြောင်နေသည့် အထည်မျှသာဖြစ်၍ အယ်လပါကာအမွေးစစ်စစ် မပါရှိချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ။
အယ်လဆက်လိုရိန်းနယ် သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမနီ နယ်စပ် တွင် တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် လပ်ဇင်ဗူးနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂျာမနီ နိုင်ငံတို့ တည်ရှိသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့သည် ထိုနယ်မြေပိုင်ဆိုင်ရေးအတွက် စစ်ပွဲအကြိမ်ကြိမ်ခင်း၍ နယ်လုခဲ့ ကြသည်။
အယ်လဆက် လိုရိန်းနယ်ဟူ၍ အမည်ကို ပေါင်းစပ် ခေါ်ထားသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် ထိုဒေသသည် ပထဝီ အနေအထားအရသော်လည်းကောင်း၊ သမိုင်းအရသော်လည်း ကောင်း၊ သီးခြားကွဲပြားသော နယ်နှစ်နယ်ဖြစ်လေသည်။
ဗော့ဇ တောင်တန်းက ထိုနယ်များကို ပိုင်းခြားထားသည်။
အယ်လ ဆက် လိုရိန်းနယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၅၆ဝ၅ စတု ရန်းမိုင်ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေမှာ နှစ်သန်းခန့်ဖြစ်သည်။
အယ်လဆက်နယ်သည် အနောက်ဘက်တွင် ဗော့ဇတောင်တန်းနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဘလက်ဖောရက်တို့အကြား ရိုင်းမြစ်ဝှမ်း၌တည်ရှိရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံစပ်ကြား တွင် သဘာဝအလျောက် ပွင့်လျက်ရှိသော ခရီးလမ်းပေါက် ဖြစ်လေသည်။
မြေဩဇာထက်သန်၍ သစ်အမြောက်အမြားထွက်သည်။
ရေနံနှင့် ပိုတက်ကို တူးဖော်ရရှိသည်။
အယ်လဆက်နယ်သားတို့သည် ဂျာမန်နှင့်ဘာသာတူ အသံကွဲ စကားကို ပြောဆိုကြသည်။
ထရပ်စဗူးမြို့သည် အယ်လဆက်နယ်တွင် အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အသီး သီးသို့သွားရာ ခရီးလမ်းပေါ်တွင် ကျလျက်ရှိခြင်းကြောင့် စီးပွား ရေးနှင့် စစ်ရေးစစ်ရာအတွက် အရေးပါအရာရောက်သောမြို့ ဖြစ်သည်။
၁၅၆၇ ခုနှစ်ကတည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ် ကျောင်းနှင့် ဂေါ့သဗိသုကာပုံစံ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တို့သည် ထင်ရှား၏။
လိုရိန်းနယ်သည် အရှေ့ဘက် ဗော့ဇတောင်တန်းမှ အနောက်ဘက် ရှမ်ပိန်းနယ်အထိ ကျယ်ပြန့်၍ ၁၂ ရာစုနှစ် ကတည်းက ပြင်သစ်တို့နှင့် တစ်သွေးတစ်သားတည်း အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော နယ်ဖြစ်သည်။
နယ်သားတို့သည် ပြင်သစ် ဘာသာစကားကိုပင် ပြောဆိုကြသည်။
သံနှင့် ကျောက်မီးသွေး ထွက်သည်။
အကြီးဆုံးမြို့မှာ မိုဇဲမြစ်ပေါ်ရှိ မက်ဇမြို့ဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက ဥရောပတိုက်တွင် မင်းမူခဲ့ကြသော ဧကရာဇ်မင်းတို့သည် အယ်လဆက်နှင့် လိုရိန်းနယ်တို့ကိုအကြိမ် ကြိမ်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် ၁၇ ရာစုနှစ် ၁၄ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင် လက်ထက်၌ အယ်လဆက်နယ်သည် ပြင်သစ်ပိုင်နက်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၈၇၁ ခုနှစ်၌ ဂျာမန်တို့က ထိုနယ်ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့လေသည်။
ပထမ ကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄·၁၉၁၈) ပြီးဆုံးသည့်နောက် အယ်လဆက် နှင့်လိုရိန်းနယ်များကို ပြင်သစ်နိုင်ငံက ပြန်၍ရရှိခဲ့လေသည်။
တစ်ဖန် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမန် တို့က ပြင်သစ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသဖြင့် အယ်လဆက် လိုရိန်းနယ်သည်လည်း ဂျာမန်တို့၏လက်အောက်သို့ ကျရောက် ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့စစ်ရှူံးသဖြင့် ထို နယ်မြေကို ပြင်သစ်တို့လက်သို့ ပြန်၍ပေးအပ်ခဲ့ရလေသည်။
ယခုအခါ အယ်လဆက်နယ်ကို ခရိုင်နှစ်ခုခွဲထားရာ အထက်ပိုင်းရိုင်းခရိုင်နှင့် အောက်ပိုင်းရိုင်း ခရိုင်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေမှာ အထက်ပိုင်းရိုင်းခရိုင်တွင် ၅၈၅၄၁၈ (၁၉၆၈) ယောက်ရှိ၍၊ အောက်ပိုင်းခရိုင်တွင် ၈၂၇၃၆၇ (၁၉၆၈)ယောက် ရှိသည်။
လိုရိန်းနယ်မှာ မိုဇဲခရိုင်ဖြစ်နေရာ လူဦးရေ ၉၇၁၃၁၄ (၁၉၆၈) ယောက် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ပြင်သစ်နိုင်ငံ။
အော့တဝမြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်၍ အွန်တေးရီးယိုးပြည်နယ် အရှေ့တောင်စွန်းအနီး အော့တဝမြစ် လက်ျာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြို့တည်ရာအရပ်တွင် အော့တဝမြစ်သည် ပေ ၆ဝဝ ခန့်ကျယ်၍ ရေမှော်အဆင့်ဆင့်တို့ကို ကျော်ဖြတ်ပြီးလျှင် ရှောဒီးယားရေတံခွန်အဖြစ် ကျဆင်းသည်။
ထိုမှအနည်းငယ်လွန်သော် တောင်ဘက်မှစီးလာသော ရီဒိုမြစ်သည်လည်း ကျောက်ဆောင်များကိုကျော်ဖြတ်၍ အော့တဝမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။
တစ်ဖန် မြောက်ဘက်မှ စီးလာသော ဂက်တီနိုမြစ်သည် ရီဒိုရေတံခွန်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်လောက်တွင် အော့တဝမြစ်ထဲသို့စီးဝင်သည်။
အော့တဝမြို့ တစ်ဖက်ကမ်း၌ ဟားမြို့ တည်ရှိသည်။
အော့တဝမြို့သည် မြစ်ကမ်းခြေမှ ခပ်ပြေပြေမြင့်တက်သော ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍၊ ခန့်ညားသော အဆောက်အဦများ၊ မြစ်ကူးတံတားများဖြင့် မြို့နေမြို့ခင်း သာယာသော မြို့ကြီး တစ်မြို့ ဖြစ်ပေသည်။
ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့်အလျောက် ပေ ၁၅ဝ ခန့်မြင့်သော ပါလီမန်ကုန်းခေါ်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် ဂေါ့သပုံစံ ပါလီမန်အဆောက်အအုံနှင့်တကွ ဒိုမီနီယန်အစိုးရရုံးများ တည်ရှိလေသည်။
အစိုးရ အဆောက်အအုံများအပြင်၊ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ အော့တဝတက္ကသိုလ်ကျောင်းနှင့် ကောလိပ်ကျောင်းများ၊ စက်မှုလက်မှုအတတ်သင်ကျောင်းများ၊ အမျိုးသားအနုပညာပြတိုက်စသော ထင်ရှားသည့် အဆောက်အအုံများလည်းရှိသည်။
အော့တဝမြို့အောက်ဘက် အော့တဝမြစ်ကြောင်းတွင် သင်္ဘောများသွားလာနိုင်သဖြင့် စိန်လောရင့်မြစ်မှတစ်ဆင့် အရှေ့ ဘက်ပင်လယ်သို့ ခရီးပေါက်သည်။
မြို့တောင်ဘက်တွင် ရီဒိုတူးမြောင်းသည် အော့တဝမြို့နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ကမ်းခြေရှိ ကင်းစတန်မြို့ကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။
ကနေဒီယန် ပစိဖိတ်မီးရထားလမ်း၊ ကနေဒီယန်နေရှင်နယ် မီးရထားလမ်း၊ နယူးယော့စင်ထရယ် မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
အော့တဝမြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ သစ်လုပ်ငန်းအတွက် ဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။
သစ်တောများမှ သစ်လုံးများကို အော့တဝမြစ်၊ ဂက်တီနိုမြစ်တို့အားဖြင့် အော့တဝမြို့ရှိ သစ်စက်၊ စက္ကူစက်များသို့ မျှောချသည်။
အခြားသောစက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ အသားစည်သွတ်လုပ်ငန်း၊ သားရေပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ မီးရထားတွဲလုပ်ငန်း၊ အဝတ်အထည်လုပ်ငန်း၊ ဘိလပ်မြေလုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်။
၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အမျိုးသား ရှမ်ပလိန်ဆိုသူသည် အော့တဝမြစ်ကို ဆန်တက်စဉ်အခါက အော့တဝမြို့တည်ရာ အရပ်ဒေသအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်မှသာ ဖီလမွန်ရိုက် ဆိုသူက မြစ်မြောက်ဘက်ကမ်းတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရီဒိုတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ကာနယ်ဂျွန်ဗိုင်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ကာနယ်ဂျွန်ဗိုင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာအလုပ်သမားအဖွဲ့သည် လက်ရှိမြို့ တည်ရာအရပ်တွင် ရွာတည်၍ ဗိုင်တောင်းဟု အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။
ဗိုင်တောင်းသည် စည်ကားတိုးတက်လာရာ ၁၈၅၄ ခုနှစ်၌ မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်လာ၍ အော့တဝမြို့ဟုခေါ်တွင်လေသည်။
တစ်ဖန် ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မက အော့တဝမြို့ကို ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်သည့် ၁၈၆၇ ခုနှစ်နောက်၌ အော့တဝမြို့ကိုပင် မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိလေသည်။
အော့တဝမြို့တွင် လူဦးရေ ၆၂ဝ,၅၁ဝ ယောက်(၁၉၇၂) ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ကနေဒါနိုင်ငံရှိ မြို့များ။
ရောမ သာသနာစောင့်နိုင်ငံတော်ကို အော့တိုးဘွဲ့ခံ ဧကရာဇ်လေးပါး အုပ်စိုးခဲ့သည်။
ပထမအော့တိုးဘုရင်သည် ခရစ် ၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီထီးနန်းကို ခမည်းတော်ထံမှ ဆက်ခံ စိုးစံသည်။
အော့တိုး-သ-ဂရိတ် ဟူသောဘွဲ့အမည်ဖြင့် ခေါ် တွင်၍ ရောမသာသနာစောင့်နိုင်ငံတော်၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ပထမဆုံးအုပ်စိုးရသော ဂျာမန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ပထမအော့တိုး ဘုရင်လက်ထက်တွင် မိမိ၏အာဏာကို တော်လှန်ပုန်ကန်ကြ သော ဂျာမန်နယ်စား မင်းသားတို့အား အောင်မြင်စွာနှိမ်နင်း ခဲ့သည်။
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံမှ မက်ဂျာလူမျိုးတို့ကလည်း ဂျာမနီ နိုင်ငံကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ကြသည်။
အော့တိုးဘုရင်သည် ၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဗားဗေးရီးယားနိုင်ငံ၊ လက်ချဖဲ တိုက်ပွဲ၌ မက်ဂျာတို့ကို အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အော့တိုးဘုရင်သည် အီတလီနိုင်ငံကို သိမ်းယူပြီးလျှင် ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်အဖြစ် ပြန်လည်တည်ထောင်၍ ဧကရာဇ်ဘွဲ့ကိုခံယူလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:မြင့်မြတ်သော ရောမအင်ပါယာသခင်များ။
အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်း အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းဆိုသည်မှာ ကြိုးတပ် တူရိယာအမျိုးမျိုး၊ သစ်သား လေတူရိယာအမျိုးမျိုး၊ ကြေး လေတူရိယာအမျိုးမျိုးနှင့် တီးခတ်ရသော တူရိယာအမျိုး မျိုးတို့ကို သူ့သံစဉ်အလိုက် တစ်လွှာစီ တစ်ကန့်စီပေါ်လွင် အောင် သက်ဆိုင်ရာ ဂီတပညာရှင်ကြီးများက တစ်ပြိုင်နက် ဝိုင်းဖွဲ့တီးမှုတ်ကြသည့် သံစုံတီးဝိုင်းကြီးပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ တို့၏ဆိုင်းဝိုင်းကြီးမှာလည်း အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်း တစ်မျိုးဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
အော်ခက်စတြာ ဟူသော စကားလုံးသည် ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက် လာသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ ကပြခြင်း။
ဂရိခေတ် လေဟာပြင်ဇာတ်များတွင် ဇာတ်ခုံရှေ့ရှိ မြေဝိုင်းကွက်လပ်ကို အော်ခတ်စတြာဟု ခေါ်သည်။
ဇာတ်ဆောင်များက ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် သရုပ်ဆောင်၍ သံပြိုင်တေးဆိုသူများကမြေဝိုင်း ကွက်လပ်တွင် သံပြိုင်တေးသီဆိုကြ၏။
ကပြကြ၏။
တီးဝိုင်းကိုလည်း ထိုနေရာမှာပင် တီးမှုတ်ကြသည်။
မော်မင်းသန်း ရေး ကမ္ဘာ့ဂီတမှော်ရုံတော၊ ၂၀၁၄၊ မတ်လ၊ စာ-၂၆၈ အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းသည် အရွယ်ပမာဏ အမျိုးမျိုး အစားစား ဖြစ်နိုင်၏။
ကြိုးတပ်တူရိယာ အော်ခက်စတြာ တီးဝိုင်းတွင် ကြိုးတပ်တူရိယာချည်းသာ ပါဝင်၏။
ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းမှာမူ အရွယ်ပမာဏကြီးမား၍ ဆင်ဖိုနီဂီတ(သံစုံဂီတ) တီးမှုတ်ရန်အတွက် လိုအပ်သော တူရိယာအမျိုးမျိုး ပါဝင်သည်။
အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းသည် သူ့ချည်းလည်း တီးမှုတ်ဖျော်ဖြေနိုင်၏။
အောပရာဇာတ်ပွဲမှာကဲ့သို့ သံပြိုင်သီဆို သူများနှင့် တွဲဖက်၍လည်း တီးမှုတ်နိုင်၏။
ဘဲလေးပြဇာတ်တွင် ကပြသည့် သူများအတွက်လည်း ကကြိုးကကွက်များကို တီးမှုတ်ပေးနိုင်၏။
သို့မဟုတ် ပြဇာတ်တွင်ပြဇာတ်အခန်း တစ်ခန်းနှင့်တစ်ခန်းအကြား အခန်းပြောင်း၊ ပြကွက်ပြောင်းချိန်၌ တီးမှုတ်ပေးနိုင်လေသည်။
အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းစစ်စစ်တွင် များသောအားဖြင့် ကြိုးတပ်တူရိယာများသာ ပါဝင်သော်လည်း လေတူရိယာနှင့် တီးခတ်သောတူရိယာများလည်း ပါဝင်၏။
သို့သော် ကြိုးတပ် တူရိယာများထက် အရေအတွက်အားဖြင့် နည်းပါး၏။
ဘင်ခရာတီးဝိုင်း တွင်ကား လေတူရိယာနှင့် တီးခတ်တူရိယာချည်းသာ ပါဝင်သည်။
အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းတွင် ပါဝင်သော တူရိယာ ပစ္စည်းများကို ကြိုးတပ်တူရိယာများ၊ သစ်သား လေတူရိယာများ၊ ကြေးလေတူရိယာများနှင့် တီးခတ်တူရိယာများဟူ၍လေးစု ခွဲခြားနိုင်၏။
ကြိုးတပ် တူရိယာအစုတွင် ပထမတယောများ၊ ဒုတိယတယောများ၊ ဗွိုင်အိုလာတယောများ၊ ဗွိုင်အိုလန်ချယ်လို တယောများနှင့် ဗတ်စတယောကြီးများ ပါဝင်၏။
ကြေးလေတူရိယာအစုတွင် ထရမ်းပက်များ၊ ကောနက် များ၊ ထရွမ်ဗုန်းများ၊ ကျူဗာနှင့် ပြင်သစ်ခရာများ ပါဝင်သည်။
သစ်သားလေတူရိယာအစုတွင် ပြွေများ၊ ပစ်ကိုလိုများ၊ အိုးဗိုများ၊ အင်္ဂလိပ်နှဲများ (ကော်အန့်ဂလေ့)၊ ဗတ်ဆွန်းများ၊ ကလဲရီနက်များပါဝင်၏။
တီးခတ်တူရိယာအစုတွင် ကက်တယ်ဒရမ်၊ စနဲယား ဒရမ်၊ ဗတ်စဒရမ်ဟူသော ဗုံများ၊ လင်းကွင်းများ၊ မောင်းများ၊ ဆည်းလည်းများ၊ တြိဂံ(ခေါ် )သုံးထောင့်ကွေးသံချောင်း၊ ခြူတပ် တစ်ဖက်ပိတ် ဗုံကလေးနှင့် အခြားစည်းဝါးလိုက် တူရိယာပစ္စည်း အမျိုးမျိုးပါဝင်သည်။
စောင်းကိုယခုအခါတွင် ဆင်ဖိုနီအော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
စန္ဒယားများကိုကား အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းများတွင် အမြဲထည့်သွင်း အသုံးပြုလေ့မရှိဘဲ၊ ခေတ်ပေါ်တီးကွက်များ တီးမှုတ်သည့်အခါတွင်မှ ထည့်သွင်းအသုံးပြုလေ့ ရှိလေသည်။
အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းတစ်ခုတွင် ပါဝင်သည့် ဝိုင်း တော်သားများအနက် အရေးပါဆုံးပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးမှာ တီးဝိုင်း ခေါင်းဆောင်ဖြစ်၏။
သူသည် လက်ဝယ်ကိုင်ထားသည့် တုတ်ငယ်တစ်ချောင်းကို အသုံးပြုလျက် လက်အနေအထား အမျိုးမျိုးအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မျက်နှာအမူအရာ အမျိုးမျိုးအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်နေဟန်ထားအမျိုးမျိုးအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိုင်းတော်သားများကို ဦးဆောင်ညွှန်ကြားသွားလေသည်။
သူ၏ဟန်အမူအရာတစ်မျိုးစီတွင် အဓိပ္ပာယ် တစ်မျိုးစီရှိလေရာ ဝိုင်းတော်သားများကလည်း ကောင်းစွာ နားလည်ထားရလေသည်။
အော်ခက်စတြာဟူသည်မှာ ရှေးဂရိဇာတ်ရုံများတွင် ပွဲ ကြည့်ပရိသတ်နှင့် ဇာတ်ခုံအကြားရှိ သံပြိုင်သီဆိုသူများအတွက် နေရာကို ခေါ်ဝေါ်ထားသော ဝေါဟာရဖြစ်ခဲ့ရာမှ ယခုအခါ သံစုံတီးဝိုင်း၏အမည်အဖြစ် ပြောင်းလဲခေါ်တွင်လာခြင်းဖြစ်၏။
စင်စစ်သော်ကား အော်ခက်စတြာမှာ ကမ္ဘာဦးလူတို့ ခေတ်ကပင် ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ယူဆရသည်။
ကမ္ဘာဦးလူများသည် သဘာဝ အလျောက်ရှိခဲ့သော တူရိယာ ပစ္စည်းများကို တစ်ချိန်တည်း၊ တစ်ပြိုင်တည်း တီးမှုတ်ကောင်းတီးမှုတ်ခဲ့မည်ဖြစ်ရာ ဂီတသံမှာ ယခုခေတ် ဂီတသံကဲ့သို့ စွဲငြိဖွယ်မရှိငြားသော်လည်း နရီ စည်းဝါးကိုက်ညီကောင်း ကိုက်ညီပေလိမ့်မည်။
အော်ခက်စတြာ တီးဝိုင်းစစ်စစ်သည် ထိုးတံအသုံးပြု ကြိုးတပ်တူရိယာများ (တယောအုပ်စု) ခေတ်စားလာ၍ လေတူရိယာများသည်လည်း သံစဉ်နိမ့်မြင့်ကို ပိုင်းခြားဖော်ထုတ် ထိန်းချုပ်နိုင်အောင် တိုးတက်ကောင်းမွန်လာပြီးသော် တီးကွက်ပြ ဂီတသင်္ကေတများ စနစ်တကျရှိလာချိန်ကျမှသာလျှင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။
အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းများသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း သုံးရာခန့်မှစ၍ တဖြည်းဖြည်း အရှိန်ယူ တိုးတက်လာခဲ့၏။
သို့သော် ၁၆ဝဝ ပြည့်နှစ်လွန်နှစ်များတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဖူးသော အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းများသည် ယခုခေတ် ဆင်ဖိုနီ အော်ခက် စတြာတီးဝိုင်းများနှင့် မနှိုင်းယှဉ်သာအောင် အစစချို့တဲ့ခဲ့သည့် အပြင် လွန်စွာ ကွာခြားလေသည်။
ဂီတစာဆို လျူလီ(ခရစ် ၁၆၆၃-၁၆၈၇)သည် သူ၏ အော်ပရာ ဇာတ်ပွဲဆိုင်ရာဂီတ အတွက် များသောအားဖြင့် ကြိုးတပ်တူရိယာများကို အသုံးပြုခဲ့ လေသည်။
သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ ပြွေများ၊ အိုးဗိုများ၊ ထရမ်းပက်များနှင့် ဗုံများကိုလည်း ထည့်သွင်း အသုံးပြုခဲ့လေ သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ဗတ်ဆွန်းကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ လေသည်။
သို့အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ယင်းတို့အတွက် တီးကွက် သီးသန့်မရှိဘဲ ကြိုးတပ်တူရိယာများ၏ အဖက်တူရိယာများ အဖြစ်သာ ထည့်သွင်း အသုံးပြုခဲ့၏။
နှောင်းခေတ်ဂီတစာဆိုများ အထူးသဖြင့် စကာလက်တီ နှင့် ပါဆယ်တို့သည် လေတူရိယာများအတွက် သီးသန့် တီးကွက်များ ထည့်ပေးခဲ့ပြီးလျှင် ပြင်သစ်ခရာကိုပါ အသုံးပြုခဲ့ သည်။
၁၈ ရာစုအစောပိုင်းတွင်မှ ဂီတစာဆို ဗာခ့်နှင့် ဟန်ဒယ် တို့၏ အော်ခက်စတြာ တီးဝိုင်းများတွင် ပြွေနှစ်လက်၊ အိုးဗိုနှစ်လက်၊ ဗတ်ဆွန်း တစ်လက်၊ သို့မဟုတ် နှစ်လက်။
ပြင်သစ်ခရာနှစ်လက်၊ ထရမ်းပက်နှစ်လက်၊ ဗုံများနှင့် ကြိုးတပ်တူရိယာများပါဝင်၏။
ဂီတစာဆို ဂလွပ် က ကလဲရီနက်နှစ်လက်နှင့် အထူးတီထွင် ထားသော တီးခတ်တူရိယာများကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြန်သည်။
ဟိုင်းဒင်နှင့် မိုဇတ်တို့ကလည်း အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းကို ဆက်လက် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
၁၇၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကလဲရီနက် အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းတွင် အမြဲတမ်းပါဝင်လာခဲ့၍ ကြိုးတပ် တူရိယာ များကိုလည်း ပြေပြစ်ညီညွတ်အောင် စီစဉ်ပေးနိုင်ခဲ့ ပြီးလျှင် လေတူရိယာများကိုလည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်လာ အောင် ပြုပြင် တီထွင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ထို့နောက်တွင် အော်ခက်စတြာတီးဝိုင်းတွင် ထရွမ်ဗုံ နှင့် ကျူဗာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်ခရာကိုလည်းကောင်း ထည့်သွင်းလာခဲ့၍ ကြိုးတပ်တူရိယာကဏ္ဍကိုလည်း ချဲ့ထွင်ပေး ခဲ့၏။
ထို့ပြင် ဂီတတီးကွက် ရေးနည်းရေးဟန်လည်း အကြီး အကျယ် တိုးတက်လာခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုနှစ်အကုန်တွင် ဝိုင်း တော်သား ၉ဝ မှ ၁ဝဝ အထိပင် ပါဝင်သော ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စတြာသံစုံတီးဝိုင်းကြီးများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်။
အော်ဂန်။
အော်ဂန်ခေါ် ပြွန်စန္ဒယားသည် သာမန် စန္ဒယားကဲ့သို့ပင် လက်နှိပ်ခလုတ်များပါရှိပြီး အတွင်း၌တပ်ဆင် ထားသော လေပြွန်များမှတစ်ဆင့် လေဖိအားဖြင့် တေးသံစုံများ ပေါ်ထွက်လာအောင် တီးနိုင်သော စန္ဒယားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အော်ဂန်မှထွက်သောဂီတသံသည် လက်ရှိဂီတသံများအနက် အသံ အားအကောင်းဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံးဖြစ်သည်။
အော်ဂန် ဖြင့် မည်သည့်တူရိယာသံမျိုးကိုမဆို တစ်သံချင်းသော်လည်း ကောင်း၊ အော်ခက်စတြာ တီးဝိုင်းပမာ တေးသံစုံသော်လည်း ကောင်း တစ်ထပ်တည်းတူညီအောင် တီးနိုင်သည်။
ထို့ပြင် အော်ဂန်၌ သီးခြား ပင်ကိုသံလည်း ရှိသေးသည်။
အော်ဂန်တွင် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်း လေးမျိုး ပါရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ တီးစရာလက်ခလုတ်များ၊ လျှာခင်တပ် အသံအိုး၊ အဆို့ရှင်တပ်လေပြွန်အိုးနှင့် အသံလှိုင်းလေပြွန်တို့ ဖြစ်သည်။
အော်ဂင်တီးသူသည် လက်ခလုတ်ကို ဖိနှိပ်လိုက် သည့်အခါ အသံလှိုင်းသည် လျှာခင်တပ် အသံအိုးထဲမှဖြတ်၍ အဆို့ရှင်တပ်လေပြွန်အိုးထဲသို့ လေမှုတ်အားဖြင့် တိုးဝင်သွား သည်။
ထို့နောက် လေပြွန်အိုးထဲ၌ အသင့်ရှိနေသော လေထု ဖိအားကြောင့် အသံလှိုင်းသည် စိုက်ထူထားသော လေပြွန်များမှ တစ်ဆင့် အပြင်သို့ ဂီတသံအဖြစ် တိုးထွက်လာသည်။
ဤနည်း အားဖြင့် အရွယ်ကြီးငယ်၊ အတိုအရှည် အသွယ်သွယ်ဖြင့် စီမံ ထားရှိသော အသံလှိုင်းလေပြွန်များမှ ပြွန်စန္ဒယား၏ တေးသံစုံ များ ထွက်ပေါ်လာတော့သည်။
အော်ဂန်၌ပါရှိသော လေပြွန်အိုး ကိုမူ လျှပ်စစ်မော်တာတပ် ပန်ကာလေဖြင့် လေပြည့်အောင် အမြဲဖြည့်သွင်းထားသည်။
အော်ဂန်တွင် လက်နှိပ်ခလုတ် တစ်တန်းမှခြောက်တန်းအထိ ပါရှိသည်။
အသံထိန်းခြေနင်း ဘရိတ်များ၊ လက်နှိပ်ဘရိတ်များလည်း ပါရှိသည်။
အော်ဂန်၏ အရွယ်အစားမှာ အသုံးပြုသည့် နေရာဌာနကိုလိုက်၍ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
အသေးဆုံးအော်ဂန်တွင် အသံလှိုင်းပြွန်ချောင်း ၃၇ဝ ခန့်ရှိပြီး အကြီးဆုံးအော်ဂန်တွင်မူ ၄ဝဝဝဝ ကျော်ပါရှိသည်။
အော်ဂန်အရွယ်ကြီးလေလေ ဂီတသံရှိန် ကောင်းလေလေပင် ဖြစ်သည်။
အော်ဂန်၏မူလပုံစံမှာ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ပန်ပြွေ (လေ မှုတ်ပြွန်တူရိယာ) တစ်မျိုးနှင့်ဆင်တူသည်။
တီးမှုတ်သူသည် ထိပ်ဖွင့်ထားသော ပြွန်ထဲသို့ လေကိုမှုတ်သွင်းရသည်။
ထိုတူရိ ယာမျိုးကို ဘီစီ ၅ဝဝ က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
နောင်နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ ခန့်ကြာသောအခါ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့မှ ဆီးတီးဗတ် ဆိုသူက ရေအားသုံး လေမှုတ်ပြွန်တူရိယာကို တီထွင်ခဲ့သည်။
ဗိုင်ဇင်ရှမ်မြို့သည် အော်ဂန်စတင်ပြုလုပ်ရာ အချက်အချာမြို့ တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
အော်ဂန်ကို ခရစ်နှစ် ၆ဝဝ ပြည့်ကျော်ကာလ ပုပ် ရဟန်းမင်း ပထမ ပီတာလီယန်းလက်ထက်၌ ခရစ်ယာန်ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းတွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။
ခရစ် ၁၃ဝဝ မှ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်အတွင်းဂျာမန် လူမျိုးတို့သည် အော်ဂင်ကို ကမ္ဘာသုံးဖြစ်အောင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ခရစ် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ် ကာလအတွင်း အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် အော်ဂန် တည်ဆောက် ရာတွင် နာမည်ကြီးလာသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသုံး အော်ဂန် ကိုမူ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ဖီလဒဲလဖီးယားမြို့၌ ကျင်းပသော အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေး နှစ် ၁ဝဝ ပြည့်ပွဲတော်တွင် ပထမ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:ဂီတ Category:တူရိယာ။
မြန်မာနှင့် အမေရိကန်နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးမှာ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကြောင့် တင်းမာလျက်ရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်ဖက်လုံးမှ ပြေပြေလည်လည်ဆက်ဆံနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း ၁၈၅၆ ခုနှစ်။
မင်းတုန်းမင်းသည် အမေရိကန်နိုင်ငံနှင့် နီးနီးကပ်ကပ်ဆက်ဆံချင်ကြောင်း အမေရိကန်သမ္မတ ဂျိမ်းစ် ဘွတ်ခ်နန်ထံသို့ စာရေးသည်။
၁၈၅၇ ခုနှစ်။
ဘွတ်ခ်နန်က အမေရိကန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအကြား ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးလိုလားကြောင်းနှင့် မြန်မာ့ အချုပ်ချာအာဏာကို ထိပါးစေမည့်ဖြစ်ရပ်များကို သူ မမြင်တွေ့လိုကြောင်း ထပ်လောင်းကတိပြုရင်း မင်းတုန်းမင်းထံသို့ ပြန် စာပို့သည်။
အမေရိကန်သမ္မတက မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်ထံသို့ စာအုပ်နှင့် ရေနွေးငွေ့သုံး မီးရထားပုံစံငယ်ကို လက်ဆောင်အဖြစ် ဆက်သသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်။
အမေရိကန်က မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုသည်။
ရန်ကုန်တွင် သံရုံးဖွင့်ပြီး အောက်တိုဘာလတွင် ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံအမတ် ခန့်အပ်သည်။
၁၉၄၈-၅၃ ခုနှစ်။
အမေရိကန်သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စီးပွားရေးအထောက်အပံ့ပေးသည့်အပြင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းခိုလှုံနေသော တရုပ်ကူမင်တန်(KMT) တပ်များကိုလည်း လျှို့ဝှက်ထောက်ပံ့ပေးသည်။
ထို အကူအညီသည် ၁၉၅၃-၅၄ ခုနှစ်တွင် ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ကူမင်တန်အများစု ထိုင်ဝမ်သို့ ပြန်ပို့ခံရသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်က မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ လာသည့် အမေရိကန် ဒု သမ္မတ ရစ်ချတ် နစ်ဆင်ကို ရွှေတိဂုံ ဘုရားတွင်တွေ့ရစဉ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်။
ဇွန်လတွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံအား မြောက်ကိုးရီးယားက ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်မှုကို မြန်မာနိုင်ငံက ရှုတ်ချသည်။
ဇူလိုင်လတွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ တုံ့ပြန်ချက်ကို ထောက်ခံသည့် မဲ ထည့်သည်။
ဇွန်လတွင်ပင် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့က မြန်မာကို ဗြိတိသျှ စတာလင်ပေါင် ၆ သန်းချေးရန် သဘောတူသော်လည်း စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ က အမေရိကန်အစိုးရ၏ နည်းပညာဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့(TCA) ထံမှ အကူအညီရယူသည်။