kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကုန်ချောလုပ်ငန်းဆိုရာ၌ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းကလေးများသာမက သင့်တော်သော ခေတ်မီ စက်ရုံကြီးများ၊ အလုပ်ရုံကြီးများ စသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ကြီးများကို ဆိုလိုသည်။
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများဆိုရာ၌ ဆန်စက်၊ သစ် စက်၊ ရေနံဆီနှင့် ဓာတ်ဆီ၊ သတ္တုတွင်း အစရှိသည့် ကုန် ပစ္စည်းထုတ် လုပ်ငန်းများကို ဆိုလိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ စက်ရုံကြီးများ၏ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။
(စက်ရုံကြီးဆိုရာ၌ စက်အားကို သုံး၍ အနည်းဆုံး လုပ်သား ၂ဝ ရှိသော အလုပ်ရုံကို ဆိုလိုသည်။
) အမျိုးအမည် လုပ်သား စက်ရုံ ဦးရေ ဦးရေ ၁။
ဆန်စက် ၄၁၆၂၆ ၆၇၃ ၂။
သစ်စက် ၁၁၅၇၉ ၁၁၆ ၃။
ဓာတ်ဆီချက်ရုံ ၇၄၅၄ ၁ဝ ၄။
ဝါကြိတ်စက် ၃၇၆၆ ၅၄ ၅။
မီးရထားအလုပ်ရုံ ၃၂၉၃ ၁၂ ၆။
အထွေထွေအင်ဂျင်နီယာအလုပ်ရုံ ၂၉၉၁ ၁၉ ၇။
ပုံနှိပ်စက် ၂၆၈၁ ၁၉ ၈။
သင်္ဘောကျင်း ၂၂ဝ၁ ၉ ၉။
မီးခြစ်စက် ၁၉၈၄ ၅ ၁ဝ။
ဆီစက် ၁၅၁၃ ၂၉ ၁၁။
သကြားနှင့်ကြံရည်စက် ၁၃၈၆ ၅ ၁၂။
ခြည်စက် ၁၂၈၆ ၁ ၁၃။
စွပ်ကျယ်စက် ၁၁၃၇ ၂ ၁၄။
မော်တော်ကားအလုပ်ရုံ ၇၂၇ ၈ ၁၅။
ဆပ်ပြာစက် ၅၇၉ ၁ ၁၆။
စက်လက်နက်အလုပ်ရုံ ၅၁၆ ၁ ၁၇။
ကြိုးစက် ၄၇၅ ၄ ၁၈။
သိုးမွေးခြည်စက် ၄၃ဝ ၁ ၁၉။
ကြက်ပေါင်စေးပစ္စည်းအလုပ်ရုံ ၃၂၅ ၃ ၂ဝ။
လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံ ၃၅၂ ၃ ၂၁။
ရေခဲနှင့် ဗိလတ်ရည်စက် ၃၄၆ ၇ ၂၂။
ဗိလတ်မြေ၊ ထုံးနှင့်အိုးခွက်အလုပ်ရုံ ၃၂၅ ၃ ၂၃။
ဓာတ်ရထားအလုပ်ရုံ ၂၆၄ ၂ ၂၄။
သတ္တုပစ္စည်းအလုပ်ရုံ ၂၅၈ ၃ ၂၅။
ဆန်မှုန့်စက်ရုံ ၂၃၃ ၁ ၂၆။
အရက်ချက်ရုံ ၁၉၅ ၂ ၂၇။
မုံ့ဖုတ်အလုပ်ရုံ ၁၇ဝ ၃ ၂၈။
လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာအလုပ်ရုံ ၁၅၈ ၄ ၂၉။
ဂျုံကြိတ်စက်ရုံ ၁၄၆ ၃ ၃ဝ။
သားရေနှင့် ဖိနပ်အလုပ်ရုံ ၁၃ဝ ၁ ၃၁။
သတ္တုရိုင်းကျိုစက်ရုံ ၁ဝ၅ ၄ ၃၂။
လက်သမားအလုပ်ရုံ ၉၈ ၄ ၃၃။
ရေစုတ်စက်ရုံ ၉၄ ၂ ၃၄။
စိန်ရွှေပန်းထိမ်အလုပ်ရုံ ၇၉ ၂ ၃၅။
ကွီနိုင်ဆေးပြားအလုပ်ရုံ ၆၃ ၁ ၃၆။
ဆေးဆိုးဆေးချွတ်ခြင်းအလုပ်ရုံ ၄၇ ၁ ၃၇။
ကြက်ပေါင်စေးအလုပ်ရုံ ၄၇ ၂ ၃၈။
အုတ်၊အုတ်ကြွပ်နှင့် ကျောက်ကာအလုပ်ရုံ ၄၄ ၂ ၃၉။
မိလ္လာပိုက်အလုပ်ရုံ ၄၂ ၁ --- ------ ပေါင်း ၈၉၂၁ဝ - ၁ဝ၂၂ အထက်ပါ ဖော်ပြပါ စက်ရုံကြီးများအပြင် ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းရှိ(ဘော်တွင်း) သတ္တုတွင်းများ၊ တောင်ငူအနီးရှိ မော်ချီးသတ္တုတွင်းနှင့် ထားဝယ်သတ္တုတွင်းများ ရှိသေးသည်။
ဤသို့သော စက်ရုံကြီးများ၊ အလုပ်ရုံကြီးများ၊ သတ္တု တွင်းလုပ်ငန်းကြီးများဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဝင်ငွေများစွာ ရစေခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး ကူး စက်လာသည့်အချိန်မှစ၍ ထိုလုပ်ငန်းကြီးများ ပျက်စီးယိုယွင်း ခဲ့ရာ ယခုတိုင် ကောင်းစွာ နာလှန်မထူနိုင်ခဲ့သေးပေ။
ဤ လုပ်ငန်းများ တင်းပြည့် ကျပ်ပြည့် ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ပါက မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးအထူးတိုးတက်လာပေမည်။
ပြန်လည် ထူထောင်ရာ၌ ရင်းနှီးငွေနှင့် လုပ်သားများ အထူးလိုအပ်သည်။
ရင်းနှီးငွေအတွက်ဆိုလျှင် တိုင်းရင်းသားများ၏ ချွေတာစု ဆောင်းငွေများ၊ အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာတော်မှ စိုက်ထုတ်ငွေများ၊ သို့မဟုတ် အစိုးရက နိုင်ငံခြားမှ ချေးငွေများဖြင့် စုပေါင်း ဆောင်ရွက်သင့်သည်။
စစ်မဖြစ်မီကဆိုလျှင် အထက်ဖော်ပြပါ လုပ်ငန်းများ၌ များစွာသောလုပ်သားများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံသား များ ဖြစ်ကြ၏။
ယခုအခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများသည် မြန်မာ နိုင်ငံသို့ အလာနည်းသဖြင့် တိုင်းရင်းသား မြန်မာတို့ ဝင် ရောက်လုပ်ကိုင်ရတော့မည် ဖြစ်၍ အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာ ဖြေရှင်းနိုင်မည်သာမက တိုင်းရင်းသားလုပ်သားများအတွက် နေရေးထိုင်ရေး အတန်းအစားမြှင့်တင်နိုင်ရန် လွယ်ကူပေမည်။
စက်ရုံကြီးများ လုပ်ငန်းကြီးများ ထွန်းကားခြင်းဖြင့် လုပ်သား များအတွက် တစ်နှစ်လျှင် ၁၂ လပတ်လုံး အလုပ်အကိုင် ဝင်ငွေမှန်မှန် ရနိုင်ရန်အကြောင်းရှိပေသည်။
လစဉ် ဝင်ငွေ လည်း (စိုက်ပျိုးရေးနှင့် နှိုင်းစာသော်) ပိုမိုရရှိနိုင်သည်။
ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုးတက်နေသော နိုင်ငံများမှာပင် စက်ရုံလုပ်ငန်း ကြီးများကို အထူးအားပေးလျက် ရှိကြလေသည်။
စက်မှုလက်မှုအလုပ်ရုံကြီးများရှိခြင်းဖြင့် စစ်ဖြစ်သော အခါ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို တိုင်းပြည်အတွင်း၌ ပြုလုပ်နိုင်၏။
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးကိုသာ ပိုမိုမှီခိုအားထားနေရသောကြောင့် များစွာသော လုပ်သားတို့မှာ ဝင်ငွေလုံလောက်ခြင်း မရှိကြချေ။
အချို့သော လုပ်သားများ သည် စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နိုင်လျှင် စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်သူများအတွက် စီးပွားရေး တိုးတက်ရန်အကြောင်းရှိပေသည်။
ထိုအကြောင်းများကြောင့် တိုင်းပြည်အတွက် သင့်တော် သော စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများကို သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရ တို့က အားပေးကူညီသင့်ပေသည်။
လုပ်သားများကလည်း ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် စည်းကမ်းသေဝပ်မှု ရှိရပေမည်။
စိတ်ကောင်း စေတနာဖြင့် အလုပ်ကို ရိုသေမှု လေးစားမှု အကျင့်ကောင်းမှု များ ရရှိစေရန် အစဉ် အားထုတ်ရမည် ဖြစ်ပေသည်။
အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုအလုပ်ရုံကလေးများ။
ရှေးမြန်မာဘုရင်းများခေတ်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မရှိခဲ့သော်လည်း အိမ်တွင်းလက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုး၍ လက်မှုပညာသည်များ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး၌ အနှံ့အပြား ရှိခဲ့သည်။
အိမ်တိုင်းအိမ်တိုင်း၌ ရက်ကန်းစင်ကို တွေ့နိုင်၏။
ရွာတိုင်း ရွာတိုင်း၌ ဆိုသလို တောင်းရက်ခြင်း၊ ပလုံးရက်ခြင်း၊ ဖျာရက်ခြင်း၊ အိုးဖုတ်ခြင်းနှင့် ပန်းတိမ်ပန်းဘဲလုပ်ငန်းများကို တွေ့ရှိနိုင်၏။
ယွန်းထည်လုပ်ငန်း၊ ထန်းလျက် ကြံသကာ လုပ်ငန်း၊ ငါးပိ ငါးခြောက်လုပ်ငန်း၊ ပိုးထည်ရက်ခြင်း၊ ဆားချက်ခြင်း၊ ထုံးဖုတ်ခြင်း စသောလုပ်ငန်းတို့ကို များစွာသော ဒေသတို့၌ တွေ့ရ၏။
စားသုံးပစ္စည်းများကို ပြည်တွင်း၌ ပြုလုပ်ဖန်တီးခြင်းဖြင့် လုံလောက်ခဲ့၏။
ဗြိတိသျှခေတ်တွင် အိမ်တွင်းလက်မှုပညာများ ဆုတ်ယုတ်ပျောက်ကွယ်ခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုများ ထွန်းကားတိုးတက်စေရန် အစိုးရ နှင့် လူထုပါ တညီတညာတည်း အားထုတ်လျက်ရှိ၏။
အိမ်တွင်းလက်မှုလုပ်ငန်းများကို အောက်ပါအကြောင်း များကြောင့် အားပေးကူညီရခြင်းဖြစ်၏။
(က) မည်သည့်တိုင်းပြည်၌မဆို စိုက်ပျိုးရေးကို အမှီပြုနေသော တောင်သူလယ်သမားများဟူသရွေ့ အိမ်တွင်း လက်မှုပညာ တစ်ခုခုဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးဝင်ငွေကို ဖြည့်တင်း ရ၏။
(ခ) မြန်မာနိုင်ငံ၌ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော လူဦးရေမှာ ကျေးလက်တောရွာများ၌ နေသူများဖြစ်၍ များသော အားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကိုသာ အမှီပြုနေသဖြင့် အိမ်တွင်းလုပ်ငန်း များ ရှိမှသာ သူတို့၏ နေရေး ထိုင်ရေး အဆင့်အတန်းကို မြှင့် တင်နိုင်ပေမည်။
အိမ်တွင်းလက်မှုတွင် လူငယ်လူရွယ်၊ လူလတ်၊ သက်ကြီးသူများ အားလုံးပင် ကူညီဆောင်ရွက် နိုင်သည်။
(ဂ) အိမ်တွင်း လက်မှုလုပ်ငန်းသည် စက်ရုံကြီး များ၊ အလုပ်ရုံကြီးများကဲ့သို့ ရင်းနှီးငွေများစွာ မလိုချေ၊ သင့် တင့်သော ရင်းနှီးငွေနှင့်ပင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ရင်းနှီးငွေ ရှားပါးသော မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံများ အတွက် ထိုလုပ်ငန်းကလေးများ ထွန်းကားရန် အားပေးကူညီ ရပေမည်။
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောက်ပါ အိမ်တွင်းစက်မှု လက်မှု လုပ်ငန်းများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ယင်းတို့မှာ ခြည် ထည်ရက်လုပ်ခြင်း၊ ပိုးထည်ရက်လုပ်ခြင်း၊ ကြံသကာချက် ခြင်း၊ ထန်းလျက် ချက်ခြင်း၊ အိုးဖုတ်ခြင်း၊ မီးသွေးဖုတ်ခြင်း၊ ဆားချက်ခြင်း၊ ထုံးဖုတ်ခြင်း၊ ထင်းခွေ ထင်းဖြတ်ခြင်း၊ နိုး ထောပတ် ဒိန်အတွက် ကျွဲနွား မွေးမြူခြင်း၊ ကြိုးကျစ်ခြင်း၊ ဖျာတောင်းရက်ခြင်း၊ ကြိမ်ဝါးဖြင့် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂ ပြုလုပ်ခြင်း၊ (သစ်သား) အရုပ်များ လုပ်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ငါးပိ ငါးခြောက်လုပ်ငန်း၊ ကြက်ငှက်မွေးမြူခြင်း၊ ပန်းဘဲ လုပ်ငန်း၊ ထီးလုပ်ငန်း၊ ယွန်းထည်လုပ်ငန်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ သတ္တုအိုးခွက်လုပ်ငန်း၊ ဆပ်ပြာ၊ ဖဲထီး၊ ကြံသကာ၊ ကာဖီမှုန့်၊ ပဲဆီ၊ နှမ်းဆီလုပ်ငန်း စသည့် အချို့သောလုပ်ငန်းများတါင် ခေတ်မှီစက်ကရိယာများ အသုံး ပြုလျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး။
သမ္မတနိုင်ငံ (Republic) ဆိုသည်မှာ အစိုးရအဖွဲ့ ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပြည်သူ အများစုက အစိုးရကို အနည်းဆုံး သီအိုရီအားဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး အမွေဆက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ အဖွဲ့ အုပ်ချုပ်မှုကို လွှဲပြောင်း ပေးခြင်း မဟုတ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။
ခေတ်သစ် အများသုံး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ရီပတ်ဘလစ် ဆိုသည်မှာ ဘုရင်က နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရှိမနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ရီပတ်ဘလစ် ဆိုသော စကားလုံးမှာ လက်တင်ဘာသာစကား res publica မှ ဆင်းသက်လာ၍ အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးအခင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်ပြီး ထိုသို့သော ပုံစံရှိသည့် အစိုးရ အုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံကို ဖော်ပြရန် အတွက် အသုံးပြုကြသည်။
ခေတ်သစ်နှင့် ရှေးခေတ်မှ သမ္မတနိုင်ငံများသည် သူတို့၏ အယူအဆနှင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကွဲပြားခြားနားမှု အများအပြားရှိသည်။
ဂန္ထဝင်ခေတ် နှင့် အလယ်ခေတ်တို့တွင် ပထမဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သမ္မတနိုင်ငံမှာ ရိုမန် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ရောမအား ဘုရင် အုပ်ချုပ်သော ခေတ်နှင့် စစ်ဘုရင်များ အုပ်ချုပ်သော ခေတ်များကြားရှိကာလကို ရည်ညွှန်းသည်။
အီတလီတို့၏ အလယ်ခေတ် နှင့် ရီနေဆွန်းခေတ်တို့မှ နိုင်ငံရေး ဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တွင် ယဉ်ကျေးသော လူသားဆန်မှု (civic humanism) ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရောမ ရီပတ်ဘလစ်ကင်များ ဖြစ်ကြသော ဆယ်လတ် (Sallust ) နှင့် တက်ဆီတပ် (Tacitus) တို့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
thumb| မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ အလံ မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ( သို့မဟုတ် ) သည် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) က အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံဖြစ်သည့် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံတော်ဝါဒ ဖြစ်သည်။
၎င်းကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဦးနေဝင်းလက်ထက်နောက်ပိုင်း စီးပွားရေးမူဝါဒများအတွက် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် အရင်းရှင်စနစ် ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ စစ်အစိုးရ၏ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌမှာ မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို ထောက်ခံသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့ (Union Revolutionary Council) က မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဦးနေဝင်းနှင့် ၎င်း၏ တပ်မတော်မှ မဟာမိတ်များက ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်ခံ အစိုးရကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော စစ်အစိုးရဖြစ်သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ၈၈၈၈ ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံက မဆလအရာရှိများကို ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရန်နှင့် ပါတီစုံစနစ်ကို ကျင့်သုံးရန် ဖိအားပေးခဲ့သောအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဝါဒအဖြစ်မှ ရပ်စဲခဲ့သည်။
သို့သော် တပ်မတော်က မကြာမီ အာဏာသိမ်းပြီး နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အမည်ရှိ စစ်အစိုးရအသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံကို နိုင်ငံတကာနှင့် အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်စေခဲ့ပြီး "ဆိုးရွားလှသည်" ဟု ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မှောင်ခိုဈေးကွက်နှင့် ဝင်ငွေမညီမျှမှုတို့သည် အဓိကပြဿနာများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာတန်ဖိုးဖြင့်) သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် $၁၅၉.၁၈ မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် $၂၁၉.၂၀ သို့ တိုးလာခဲ့ရာ၊ တစ်နှစ်လျှင် ၁.၃% ခန့် တိုးတက်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုကာလအတွင်း အရှေ့အာရှတွင် အားအနည်းဆုံး တိုးတက်နှုန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများတွင် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
ဤအစီအစဉ်သည် ပြည်တွင်းတည်ငြိမ်မှုကို တိုးမြှင့်စေပြီး အခြားအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများကို ထိခိုက်ခဲ့သော စစ်အေးခေတ် တိုက်ပွဲများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမှ ကင်းဝေးစေခဲ့သည်ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။
နောက်ခံသမိုင်း ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု ဦးဆောင်သော ဖဆပလ (AFPFL) ပူးပေါင်းအစိုးရလက်အောက်တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် လက်ဝဲစီးပွားရေးနှင့် လူမှုဖူလုံရေးမူဝါဒများကို ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတစ်လျှောက် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ မြန်မာနိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအရ အများအားဖြင့် ပြန်လည်နာလန်ထူစပြုနေသော်လည်း အုပ်ချုပ်နေသော ဖဆပလပါတီ (AFPFL) အတွင်း သန့်ရှင်းဖဆပလ (ဦးနုနှင့် သခင်တင် ဦးဆောင်) နှင့် တည်မြဲဖဆပလ (ဦးဗဆွေနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်း ဦးဆောင်) ဟူ၍ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကွဲသွားသောကြောင့် နိုင်ငံရေးအရ ပြိုကွဲစပြုနေခဲ့သည်။
ဤအခြေအနေသည် ရခိုင်မှ ဦးစိန်ဒါ၊ ပအိုဝ်း၊ အချို့မွန်နှင့် ရှမ်းအဖွဲ့များက ဦးနု၏ "ဒီမိုကရေစီအတွက် လက်နက်" ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံခဲ့ခြင်း၊ သို့သော် ပို၍အရေးပါသည်မှာ ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ (PVO) က လက်နက်ချခဲ့ခြင်း စသည့် မမျှော်လင့်ဘဲ အောင်မြင်မှုများ ရှိနေသော်လည်း ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် အလွန်အမင်း မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့ရပြီး၊ ဦးနုသည် အတိုက်အခံ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု (NUF) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်သာ အယုံအကြည်မရှိ အဆိုကို ကပ်၍ ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။
NUF ထဲတွင် ခရစ်ပတို-ကွန်မြူနစ်များ (crypto-communists) ပါဝင်သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။
မြန်မာ့တပ်မတော်မှ အမာခံများက ၎င်းကို ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPB) က NUF မှတစ်ဆင့် ဦးနုနှင့် သဘောတူညီမှုရရန် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြရာ ဦးနုက တပ်မတော်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် စနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ရေးပြန်လည်ထူထောင်ရန် ကြားဖြတ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပေးရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။
"ကွန်မြူနစ်လိုလားသူများ" ၄၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၁၅၃ ဦးကို ကပ္ပလီပင်လယ်ရှိ ကိုကိုးကျွန်း အကျဉ်းထောင်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။
၎င်းတို့အထဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ NUF ခေါင်းဆောင် ဦးအောင်သန်းလည်း ပါဝင်သည်။
ဗိုလ်တထောင်၊ ကြေးမုံနှင့် ရန်ကုန်နေ့စဉ်သတင်းစာများကဲ့သို့သော သတင်းစာများကိုလည်း ပိတ်ပစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဦးနေဝင်းသည် ဦးနု၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ပြည်တွင်းအာဏာသိမ်းမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ဤကာလကို "နေဝင်း အိမ်စောင့်အစိုးရ" ဟု လူသိများပြီး ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနု၏ သန့်ရှင်းဖဆပလပါတီသည် ပြည်ထောင်စုပါတီ ဟု အမည်ပြောင်းလဲ၍ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့သည်။
ဦးနေဝင်းသည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် အောင်ပွဲခံခဲ့သော ဦးနုအား အာဏာကို တရားဝင် ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေမှာ ကြာရှည်စွာ တည်ငြိမ်မှု မရှိခဲ့ပေ။
၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်ခဲ့သော၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွားဖြစ်သူ စဝ်ရွှေသိုက်က စတင်ခဲ့သည့် ရှမ်းပြည်ထောင်စု လိုလားသူများ၏ တောင်းဆိုမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။
ရှမ်းပြည်ထောင်စု လိုလားသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "လျှော့ပေါ့သော" ပြည်ထောင်စုစနစ် တစ်ခုကို ဖန်တီးရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြပြီး၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ၁၀ နှစ်အတွင်း ခွဲထွက်ခွင့်ကို မြန်မာအစိုးရက လေးစားလိုက်နာရန် တောင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် သီးခြားခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ရှုမြင်ခံခဲ့ရသည်။
ဦးနေဝင်းသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာများကို တစ်သက်တာအတွက် သက်သောင့်သက်သာပင်စင်ဖြင့် လဲလှယ်၍ ရုပ်သိမ်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်ထောင်စုစနစ်နှင့် လူမှုရေးစနစ်ဆိုင်ရာ မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော ပြဿနာများ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ အာဏာသိမ်းမှု ၁၉၆၂ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ မြန်မာပြည်သူများက ရွေးကောက်ခံ အရပ်သားအစိုးရကို အကျင့်ပျက်ခြစားသည်၊ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရာတွင် အရည်အချင်းမရှိဟု မြင်လာကြပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ပြန်လည်မထူထောင်နိုင်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဦးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရက ဖန်တီးပေးခဲ့သော တည်ငြိမ်မှုကြောင့် မြန်မာ့တပ်မတော်မှာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး နှစ်နှစ်မပြည့်မီအချိန်၌ ဦးနေဝင်းသည် ဒုတိယအကြိမ် စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု အာဏာသိမ်းမှုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဤတစ်ကြိမ်တွင်မူ ဦးနု၏ ခွင့်ပြုချက်မပါဝင်တော့ပေ။
ဦးနေဝင်းသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နေရာတွင် ပြည်ထောင်စု တော်လှန်ရေးကောင်စီကို အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် အစားထိုးကာ မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်အစိုးရလက်အောက်ခံ တစ်ပါတီ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဦးနေဝင်းသည် ပြည်ထောင်စု တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ရပ်လုံးကို တာဝန်ယူခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအကြီးအကဲ နှစ်မျိုးစလုံး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အာဏာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စု တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" ကို မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရန် ၎င်းတို့၏ တရားဝင် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဝါဒအဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။
ဇူလိုင်လတွင် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်ရန်အတွက် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မဆလသည် ဦးနေဝင်းက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူ၍ တရားဝင် အုပ်ချုပ်သော ပါတီဖြစ်လာခဲ့သည်။
အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များ "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" ကို ပညာရှင်အချို့က အနောက်တိုင်းဆန့်ကျင်ရေး၊ အထီးကျန်ဝါဒနှင့် ဆိုရှယ်လစ်သဘောဆောင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
၎င်းသည် စစ်တပ်အပေါ် ကျယ်ပြန့်စွာ မှီခိုအားထားမှု၊ ကျေးလက်နေပြည်သူများကို အလေးပေးမှုနှင့် ဗမာအမျိုးသားရေးဝါဒတို့ဖြင့်လည်း ထင်ရှားသည်။
ပြည်ထောင်စု တော်လှန်ရေးကောင်စီခေါင်းဆောင်များ၏ စကားလုံးများသည် ဆိုရှယ်လစ်ဆန်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများသည် နိုင်ငံတော်၏ အာဏာကို အမြင့်ဆုံးမြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော စိတ်အားထက်သန်သည့် အမျိုးသားရေးသမားများ၏ လုပ်ရပ်များနှင့် ဆင်တူနေသည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် "လူနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တို့၏ အညမည သဘောတရား" အမည်ရှိ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ပြည်သူ့မူဝါဒစာတမ်းတွင် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" ကို ပိုမိုအသေးစိတ် ဖော်ပြခဲ့သည်။
၎င်းစာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် ချဉ်းကပ်ပုံနှင့် ဦးနေဝင်းက ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ဟု ယူဆသောအရာများအတွက် အတွေးအခေါ်နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုနှင့် မာ့က်စ်ဝါဒဆိုင်ရာ အမြင်များ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" ၏ အခြေခံမူများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်များကို ချမှတ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင်လည်းကောင်း တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သက်ဆိုင်သော လက်တွေ့ကျသော အခြေအနေမှန်များနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများကို ပကတိအမြင်ဖြင့် လေ့လာသုံးသပ်မည်။
ထိုသို့ လေ့လာသုံးသပ်ခြင်းမှ ရရှိသော လက်တွေ့တွေ့ရှိချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ၎င်းတို့၏ တိုးတက်ရေးနည်းလမ်းများကို ချမှတ်မည်။
၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် မိမိကိုယ်ကို ဝေဖန်ခြင်းနည်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို တိုးတက်အောင် ကြိုးပမ်းမည်။
ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းမှ လက်ဝဲ သို့မဟုတ် လက်ယာဘက်သို့ သွေဖည်ခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကို သင်ယူထားပြီးဖြစ်သော ကောင်စီသည် ထိုသို့သော သွေဖည်မှုများကို သတိဖြင့် ရှောင်ရှားမည်။
မည်သည့် အခြေအနေနှင့် အခက်အခဲများတွင်မဆို တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ခေတ်ကာလ၊ အခြေအနေ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အမြဲပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေများနှင့်အညီ နိုင်ငံ၏ အခြေခံအကျိုးစီးပွားများကို စိတ်ထဲတွင် ထားရှိ၍ တိုးတက်အောင် ကြိုးပမ်းမည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် နိုင်ငံ၏ ကောင်းကျိုးအတွက် လက်တွေ့ကျပြီး အမှန်တကယ် အဖိုးတန်သော အစီအစဉ်များကို ရေးဆွဲ၍ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများအားလုံးကို ကြိုးစားရှာဖွေမည်။
ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ရာတွင် ပြည်တွင်းပြည်ပမှ တိုးတက်သော အတွေးအမြင်များ၊ သီအိုရီများနှင့် အတွေ့အကြုံများကို မည်သည့်မူရင်းနိုင်ငံကိုမျှ ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ဝေဖန်သုံးသပ် လေ့လာ၍ အခွင့်အလမ်းများကို အသုံးချမည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအလယ်ပိုင်းအထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပိုင်ဆိုင်မှု၊ စီမံကိန်းချမှတ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု မဟာဗျူဟာတို့၏ သဘောသဘာဝဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများက မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေး၏ ဖွဲ့စည်းပုံများကို တရားဝင် တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း ထိုဖွဲ့စည်းပုံများကို ထိရောက်စွာ အကောင်အထည်မဖော်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
ထို့အပြင် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအလယ်ပိုင်းမှ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအပါအဝင် ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုခွင့်ပြုသည့် မူဝါဒများကို လက်ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ် ပညာရှင်များ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ "မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆိုရှယ်လစ်လူ့အဖွဲ့အစည်းဖြစ်နေပြီ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်လာနေသည်ဟူသော အထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှိသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ထိုလေ့လာမှုက "ခေါင်းဆောင်မှုသည် လူမှုရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုအချို့ကို ပြသနေသော်လည်း ဆိုရှယ်လစ်လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သော စွမ်းရည်နှင့် ဆန္ဒတို့ သိသိသာသာ ချို့တဲ့နေသည်" ဟုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားလှုပ်ရှားသူများက ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမူဝါဒများကို "ဗမာလူမျိုးကြီးဝါဒ"ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ကြသည်။
ဤဝေါဟာရသည် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်၏ မူဝါဒများကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ၎င်းတွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှု၊ စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် မြန်မာ့ဗုဒ္ဓဘာသာကို အလေးပေးထားသည်။
ထိုဝေဖန်မှုများက မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် မူဝါဒများသည် နိုင်ငံတော်ပိုင်ကျောင်းစနစ်၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် စစ်တပ်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ များပြားသော တိုင်းရင်းသားလူဦးရေကို "ဗမာယဉ်ကျေးမှုဖြင့် ဖုံးလွှမ်းရန်" (Burmanize) ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။
ဗမာလူမျိုးကြီးဝါဒတွင် စစ်အရာရှိများသည် မြန်မာဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပျံ့ပွားမှုကို ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။
ထိုသို့သော မူဝါဒများကို ခုခံတော်လှန်မှုကြောင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ "ဖြတ်လေးဖြတ်" ဟု လူသိများသော မြန်မာစစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တုံ့ပြန်မှုများ၊ ရိုဟင်ဂျာကဲ့သို့သော အုပ်စုများအား နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ငြင်းပယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
သက်ရောက်မှု "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" သည် ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးကဏ္ဍများတွင် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ စီးပွားရေးနှင့် မြန်မာပြည်သူများ၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို ဆိုးကျိုးများ သက်ရောက်စေခဲ့သည်။
အမေရိကန်အခြေစိုက် Ford Foundation နှင့် Asia Foundation ကဲ့သို့သော နိုင်ငံခြားအကူအညီပေးရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်တို့ကို နိုင်ငံအတွင်း ဆက်လက်လှုပ်ရှားခွင့် မပြုခဲ့ပေ။
အစိုးရချင်းချိတ်ဆက်သော အကူအညီများကိုသာ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ထို့အပြင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား သင်ကြားမှုကိုလည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ယခင်က သူငယ်တန်းမှ စတင်ခဲ့ရာမှ အလယ်တန်းကျောင်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
အစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ဗီဇာကန့်သတ်ချက်များကိုလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် အနောက်နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်မည့်သူများအတွက် ဖြစ်သည်။
ယင်းအစား အစိုးရသည် ကျောင်းသားများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် နည်းပညာရှင်များကို ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အရှေ့ဥရောပသို့ စေလွှတ်၍ သင်တန်းများတက်ရောက်စေပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ "နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော အနောက်တိုင်းဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ချေဖျက်ရန်" ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အလားတူပင် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် ဗီဇာကို ၂၄ နာရီသာ ကန့်သတ်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်နှင့် သတင်းမီဒီယာ လွတ်လပ်ခွင့်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကန့်သတ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြားဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်ဝေမှုများအပြင် "မှားယွင်းသော ဝါဒဖြန့်သတင်းများ" ကို ရိုက်နှိပ်သည့် သတင်းစာများကိုလည်း ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်အထိ သတင်းစာများ၊ ဂျာနယ်များ၊ ကြော်ငြာများနှင့် ကာတွန်းများအပါအဝင် ထုတ်ဝေမှုအားလုံးကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်သည့် စာပေစိစစ်ရေးဌာန (ယခင်က Press Scrutiny Board) ကို တော်လှန်ရေးကောင်စီက ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ပုံနှိပ်သူများနှင့် ထုတ်ဝေသူများ မှတ်ပုံတင်ဥပဒေဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် နိုင်ငံအတွင်း သတင်းဖြန့်ချိရေးဝန်ဆောင်မှုအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် မြန်မာသတင်းဌာန ကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ နိုင်ငံခြားသတင်းအေဂျင်စီများ၏ လုပ်ငန်းများကို ထိရောက်စွာ အစားထိုးခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာ့သတင်းစာနှစ်စောင်ဖြစ်သော The Vanguard နှင့် The Guardian တို့ကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် သတင်းစာများ ထုတ်ဝေခြင်းကို အစိုးရက ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့စီးပွားရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုမှာ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီက ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော လုပ်ငန်းများပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းဥပဒေအရ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပို့ကုန်သွင်းကုန်လုပ်ငန်း၊ ဆန်၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ သတ္တုတူးဖော်ရေး၊ ကျွန်းသစ်နှင့် ရာဘာအပါအဝင် အဓိကလုပ်ငန်းကြီးများအားလုံးကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။
စုစုပေါင်း ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းပေါင်း ၁၅,၀၀၀ ခန့်ကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။
ထို့အပြင် လုပ်ငန်းရှင်များကို ပုဂ္ဂလိကအရင်းအနှီးဖြင့် စက်ရုံအသစ်များ တည်ထောင်ခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။
၎င်းသည် ထိုလုပ်ငန်းများတွင် အချိုးမညီစွာ ပါဝင်ပတ်သက်နေသော အင်္ဂလိပ်-ဗမာများ၊ ဗမာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဗြိတိသျှတို့အတွက် အထူးသဖြင့် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်ခဲ့သည်။
ယခင်က General Exploration Company နှင့် East Asiatic Burma Oil ကဲ့သို့သော အမေရိကန်နှင့် ဗြိတိသျှကုမ္ပဏီများက ထိန်းချုပ်ထားသော ရေနံလုပ်ငန်းများကို လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းရန် ဖိအားပေးခဲ့သည်။
ယင်းအစား အစိုးရပိုင် မြန်မာ့ရေနံကုမ္ပဏီက ရေနံတူးဖော်ထုတ်လုပ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ကုန်တိုက်ကြီးများ၊ ဂိုဒေါင်များနှင့် လက်ကားဆိုင်များအပါအဝင် အခြေခံစက်မှုလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။
ဈေးနှုန်းထိန်းချုပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့များကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
လုပ်ငန်းများပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းဥပဒေသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြားသားများ၊ အထူးသဖြင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍတွင် စွန့်ဦးတီထွင်သူများနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအဖြစ် ဩဇာညောင်းခဲ့သော ဗမာအိန္ဒိယနွယ်ဖွားများနှင့် ဗမာတရုတ်နွယ်ဖွားများကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင် တစ်ပတ်လျှင် နိုင်ငံခြားသား ၂,၅၀၀ ဦးသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာနေကြသည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။
မှောင်ခိုဈေးကွက်သည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကအင်္ဂါရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး မြန်မာ့နည်းလမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတော်စီးပွားရေး၏ ၈၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဝင်ငွေမညီမျှမှုသည် အဓိကလူမှုစီးပွားရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတစ်လျှောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားသုံးငွေ လက်ကျန်ငွေသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၁၄ သန်းမှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ၅၀ သန်းသို့ ကျဆင်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုမှာ အဆမတန် မြင့်တက်ခဲ့သည်။
လူမှုကဏ္ဍအချို့တွင် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
လူကြီးစာတတ်မြောက်မှုနှုန်းသည် ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအကြား ၆၀% မှ ၈၀% အထိ တိုးတက်ခဲ့ပြီး၊ အသက်အရွယ်အလိုက် မူလတန်းကျောင်းများတွင် တက်ရောက်သူရာခိုင်နှုန်းမှာ ထိုကာလအတွင်း ၄၄% မှ ၅၄% သို့ တိုးလာခဲ့သည်။
ကျန်းမာရေးကဏ္ဍတွင် ပျမ်းမျှသက်တမ်းသည် ၄၄ နှစ်မှ ၅၄ နှစ်အထိ တိုးလာခဲ့ပြီး၊ မွေးကင်းစကလေး သေဆုံးမှုနှုန်းသည် ၁၂၉ မှ ၅၀ သို့ ကျဆင်းခဲ့ကာ၊ ဆရာဝန်တစ်ဦးလျှင် လူဦးရေမှာ ထိုကာလအတွင်း ၁၅,၅၆၀ မှ ၃,၉၀၀ သို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် မဆလညီလာခံတွင် ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတစ်လျှောက် ကျင့်သုံးခဲ့သော စီးပွားရေးမူဝါဒများ၏ ကျရှုံးမှုများကြောင့် အသေးစား စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာအစိုးရသည် ကမ္ဘာ့ဘဏ်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ နိုင်ငံခြားအကူအညီနှင့် အထောက်အပံ့များကို ပိုမိုရှာဖွေခဲ့သည်။
နိုင်ငံ၏ သဘာဝအရင်းအမြစ်များဖြစ်သော စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်တော၊ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ကို နိုင်ငံပိုင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှတစ်ဆင့် တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ နှစ် ၂၀ စီမံကိန်း (ငါးနှစ်စီမံကိန်းငါးခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော စီးပွားရေးစီမံကိန်း) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသည် လူနေမှုအဆင့်အတန်းများကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ အဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေပြီး စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ နိုင်ငံခြားကြွေးမြီသည် ၄.၉ ဘီလီယံဒေါ်လာအထိ တိုးလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် ဂျီဒီပီ၏ လေးပုံသုံးပုံခန့်ရှိခဲ့သည်။
ဦးနေဝင်း၏ နောက်ပိုင်းတွင် ကျပ်ငွေကို ၉ နှင့်စား၍ ပြတ်သော ဂဏန်းများ (မင်္ဂလာရှိသည်ဟု ယူဆသော ဂဏန်း) ဖြင့် အခြေခံ၍ ပြုလုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် မြန်မာပြည်သူများ၏ သန်းပေါင်းများစွာသော စုဆောင်းငွေများကို ပျက်စီးစေခဲ့ရာ ၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
General Ne Win's Legacy of Burmanization, by Saw Eh Htoo and Tony Waters, Palgrave Macmillan Singapore, 2024 ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရေး သီအိုရီများ ကဏ္ဍ:ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ။
ကမ္ဘာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင် ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော် ဆက်တိုက်တော်လှန်ခဲ့သော နိုင်ငံဟူ၍ ရှားလေသည်။
ထိုသို့ တော်လှန်ခဲ့သည်နှင့် အညီ ထိုကိုလိုနီ စနစ်ကို နိုင်ငံ အတွင်းမှ အမြစ်ပါ ပြုတ်ထွက် သွားအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့သော နိုင်ငံဟူ၍ကား ပို၍ရှားလေသည်။