kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သုံးထပ်ကျောင်းကြီး ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသွားပြီးနောက် ၃၀ ဇန္နဝါရီ ၁၇၈၂ တွင် စဉ့်ကူးမင်း ကိုယ်တိုင် ရေစက်ချ လှူဒါန်းပေးခဲ့သည်။
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) နန်းတက်လာပြီးနောက် မုဒ္ဓါဘိသိက်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားအပြီး ၁၁ ဇွန် ၁၇၈၄ တွင် ငွေခွန်ဝန်အား နေမျိုးမဟာသင်္ခယာဘွဲ့ ပေးအပ်လိုက်ပါသည်။
သို့သော် နောက်ပိုင်းကာလ ငွေခွန်ရာထူး အပြောင်းအလဲများကို မသိရပေ။
ဘကြီးတော်လက်ထက် ဘကြီးတော် နန်းတက်စတွင် ရွှေတောင်ရဲလှကျော်သူ ငွေခွန်ဝန် ဖြစ်လာသည်။
စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်)သည် ရွှေတောင်ရဲလှကျော်စွာအား နန်းတက်စဉ်ပင် ငွေအသပြာ ၅၀၀ ချီးမြှင့်ခဲ့ဖူးရာ ယုံကြည်အားထားရသည့် မင်းမှုထမ်းတစ်ဦးဟု ဆိုနိုင်သည်။
ငွေခွန်ဝန် ရွှေတောင်ရဲလှကျော်စွာ၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးနေဖြစ်၏။
၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ တွင် မုဒ္ဓါဘိသိက်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားကျင်းပစဉ် ငွေခွန်ဝန် ရွှေတောင်ရဲလှကျော်စွာဘွဲ့ခံ ဦးနေအား နေမျိုးမဟာမင်းခေါင်ဘွဲ့ ပြောင်လဲပေးအပ်ခဲ့သည်။
ငွေခွန်ဝန် ဦးနေအား ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဘိသိက်မင်္ဂလာပွဲ အပြီး၌လည်း အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ခဲ့သေးကြောင်း သိရှိရ၏။
ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလတွင် ငွေခွန်ဝန်အဖြစ် ရွှေဓားမှူး ဦးမှုံအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
သူသည် ငွေခွန်ဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းရွက်နေစဉ်အတွင်း အင်းဝမြို့တော်တွင် ငွေစင်ချောင်းအနီး၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။
တစ်ကြိမ်တွင် ငွေခွန်ဝန် ဦးမှုံ၏ နေအိမ်ဝင်းအတွင်းရှိ ရေတွင်းမှ အခိုးအငွေ့များ ထွက်နေကြောင်းတွေ့ရှိရသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာသို့ အကြောင်းကြား လျှောက်ထားခဲ့ရသည်။
ငွေခွန်ဝန် ဦးကြာဥ ဘကြီးတော် (စစ်ကိုင်းမင်း) နန်းကျလုနီးအချိန်တွင် ဦးကြာဥ အား ထန်းတပင်မြို့စား ငွေခွန်ဝန် ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။
ဦးကြာဥမှာ နောင်မကွေး မင်းကြီး ဦးကြာဥ ဟူ၍ အမည်ထင်ရှားခဲ့ပြီး ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင်၏ ယောက္ခမ တော်စပ်သူလည်း ဖြစ်သည်။
မြောက်ထားဝယ်ဗိုလ် အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်နေစဉ် မင်းလှသီဟသူဘွဲ့ဖြင့် ငွေခွန်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းမင်းသည် ငွေခွန်ဝန် ဦးကြာဥအား ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၃၇ တွင် သာယာဝတီမင်းသားနှင့် နှမတော် ပုဂံမင်းသမီး အိမ်တော်များအား သွားရောက် တိုက်ခိုက်ရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။
၁၈၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သာယာဝတီမင်းသားက နောင်တော် စစ်ကိုင်းမင်းအား နန်းချကာ ထီးနန်းရယူလိုကျသောအခါ ငွေခွန်ဝန် ဦးကြာဥကို မင်းလှသီဟသူဘွဲ့ဖြင့် ငွေခွန်ဝန်အရာ ဆက်လက်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ၁၅ မေ ၁၈၃၉ တွင် ကျီဝန်ရာထူး ပူးတွဲခန့်အပ်ခဲ့၏။
၁၈၄၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သာယာဝတီမင်း ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းသောအခါ ကျီဝန် ၊ ငွေခွန်ဝန် မင်းကြီးမဟာသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးကြာဥလည်း လိုက်ပါခဲ့ရသည်။
ဦးကြာဥသည် ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် ကျောက်မော်မြို့စား ဝန်ကြီးအရာ ရရှိခဲ့ရာ ငွေခွန်ဝန်ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့ခြင်း ရှိ/မရှိ မသိရပေ။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်စ ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် အကြီးစာရေး ဦးပေအား မဟာမင်းလှကျော်ဘွဲ့ဖြင့် ငွေခွန်ဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် နှစ်အနည်းငယ် အကြာတွင် ဦးမောင်ကလေး ငွေခွန်ဝန်ဖြစ်လာခဲ့၏။
ဦးမောင်ကလေးမှာ နောင် လောင်းရှည်မြို့စား ဝန်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်၏။
ဦးမောင်ကလေးသည် ၁၈၆၆ ခုနှစ် မြင်ကွန်း မြင်းခုံတိုင် အရေးတော်ပုံကာလအတွင်း လည်ပင်း၌ ဓားဒဏ်ရာရရှိခဲ့သဖြင့် ကောင်းစွာ အလုပ် မလုပ်နိုင်တော့ပေ။
သီပေါမင်းလက်ထက် သီပေါမင်းနန်းတက်စ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ငွေခွန်ဝန်အသစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (တတိယတွဲ) စာ -၃⁠၃၁ တွင် ‘ယင်းသည် နတ်တော်လဆန်း ၂ ရက်နေ့ (၂၅ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈) ခမည်းတော် မင်းတရားကြီး ဘုရားလက်ထက် ခန့်ထားသူကောင်းပြုတော်မူသည့် ငွေခွန်ဝန် အသက်အရွယ်ကြီးရင့် အိုမစွမ်းရှိသည်နှင့် ငွေခွန်ဝန်အရာကို နုတ်သိမ်းတော်မူ၍ စားတော်ကွမ်းရေကိုင် မင်းလှမင်းထင် သီဟသူကို ငွေခွန်ဝန်ခန့်တော်မူသည်’ ဟူ၍ ဖော်ပြပါရှိသည်။
ဤအမှတ်အသားအရဆိုလျှင် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလတွင် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူ ငွေခွန်ဝန်တစ်ဦးရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။
သို့သော် အမည်ကိုမူ မသိရပေ။
ငွေခွန်ဝန် မင်းလှမင်းထင်သီဟသူ၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးမောင်ငယ်ဖြစ်သည်။
သူသည် စားတော်ကွမ်းရေကိုင်အဖြစ်မှ ငွေခွန်ဝန် ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
ငွေခွန်ဝန် ဦးမောင်ငယ်သည် ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈⁠၈၃ တွင် သမီးတော်အား ဒေါဠကရဏ ကွမ်းခွံမင်္ဂလာ အခမ်းအနားကျင်းပစဉ် တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
မကြာမီ ဒိုင်းခင်⁠ခင်အရေး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ငွေခွန်ဝန် ဦးမောင်ငယ် ပါဝင်ပတ်သတ်မှုဖြင့် အကျဉ်းချထားခံရသည်။
ယင်းနောက် ၇ ဇွန် ၁၈⁠၈၃ တွင် ငွေခွန်ဝန်ဟောင်း ဦးမောင်ငယ်အား ကောင်ဟန်ဝန်ဟောင်း ဦးခင်မောင်လတ်နှင့်အတူ မိုးကောင်းသို့ အကျဉ်းချထား ပေးပို့ခဲ့ရာ ဗန်းမော်မြို့ဝန်ထံ ထိန်းသိမ်းထားစဉ်အတွင်း ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသည်။
ငွေခွန်ဝန်ဟောင်း ဦးမောင်ငယ်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိသွားပြီးနောက် ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ခိုလှုံသွားသည်။
သီပေါမင်း လက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် ငွေခွန်ဝန်မှာ ဦးပါတူ ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။
ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်၏ ဒိုင်ယာရီအရ ငွေခွန်ဝန်ဟောင်း ဦးပါတူ၏ အမည်ကို ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၉၃ ခုနှစ်အထိ သက်ရှိထင်ရှား တွေ့နေရဆဲဖြစ်သည်။
ဒေးဝန်းအကောက်ဝန် ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်သည် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်မှ တင်သွင်းလာ ကုန်စည်ပစ္စည်းများအပေါ် အခွန်ကောက်ခံ စည်းကြပ်ရသူဖြစ်သည်။
ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာတမ်းတွင် ‘တရုတ်ပြည်ကြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတော်သို့ ကုန်းလမ်းကျရောက်သော ကုန်အထည်အလိပ်၊ အသုံးအဆောင်အမျိုးမျိုးတို့အပေါ်၌ ထုံးစံအတိုင်း အုက်ချုပ် ကြည့်ရှု ကောက်ခံရသော ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ’ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။
ဒေးဝန် အကောင်ဝန်ရာထူးကို တစ်ခါတစ်ရံ မင်းတဲဒေးဝန်းအကောက်ဝန်ဟူ၍ လည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။
သို့ဖြစ်၍ ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်ရာထူးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်လယ်ပိုင်း တရုတ်မြန်မာ ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းများ ထွန်းကား စည်ပင်နေချိန်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
သာယာဝတီမင်းလက်ထက် သာယာဝတီမင်း (၁၈၃၇-၁၈၄၆) လက်ထက် ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်မှာ မင်းကြီးမဟာသီလဝ ဖြစ်သည်။
၅ မတ် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သံအဖွဲ့ အမရပူရသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်မင်းကြီး မဟာသီလဝက လိုအပ်သည်များကို စီမံဆောင်ရွက်ပေးရသည်။
မင်းကြီးမဟာသီလဝမှာ ယခင်စစ်ကိုင်း မင်းလက်ထက် အာသံဗိုလ်မှူးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသူ မင်းကြီး မဟာသီလဝ ဘွဲ့ခံ ဦးသူနှင့် ဘွဲ့မည် တူညီနေသဖြင့် အာသံဗိုလ်မှူးဦးသူကိုပင် ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့လေသလာဟု တွေးဆစရာ ရှိသည်။
ရတနာပုံခေတ် ဒေးဝန်း အကောက်ဝန်များ ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးစောင်ရှုတ်အား ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးစောင်ရှုတ်မှာ တရုတ်နွယ်ဖွား တစ်ဦး ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။
သို့သော် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဦးစောင်ရှုတ်အား ဆက်ခံခဲ့သူ ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်မှာ ဦးရွှေချိန် ဖြစ်ဟန်တူသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ပင် ဦးမောင်ဆိုသူအား ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ယင်းဒေးဝန်းအကောက်ဝန် ဦးမောင်၏သား သံတော်ဆင့် ဦးမောင်⁠မောင်သင်မှာ လောင်းရှည်မိဖုရားကြီး၏ မောင် ခေါင်းတုန်းမြို့စား မင်းသားမှ ဖွားမြင်သူ အင်ထောက်သာမင်းသမီးနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလ၌မူ ဦးလှဘူးအား ဒေးဝန်းအကောက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ဦးလှဘူးမှာ နောင် ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။
သီပေါမင်း နန်းတက်စတွင် ဒေးဝန်းအကောက်ဝန် ဦးလှဘူးအား ပေါက်မြိုင်မြို့စားအရာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဇန္နဝါရီ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထောက်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏။
ဦးလှဘူးအား ဆက်ခံသူမှာ ဂန်ဓလရာဇ် သံတော်စာရေးကြီး ဒေးဝန်းအကောက်ဝန် မဟာမင်းထင်စည်သူ ဖြစ်သည်။
မကြာမီ မဟာမင်းထင်စည်သူကို ဗန်းမော်မြို့ဝန် ရာထူးကိုပါ ပေးအပ်ခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့က ဒေးဝန်းရပ် ဒေးဝန်းရပ်မှာ ယခင်က အမရပူရမြို့တော်၏ ရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဒေးဝန်းရပ်တွင် ယာယီစံနန်းတော် ဆောက်လုပ်ကာ ခေတ္တစံနေခဲ့ဖူး၏။
ယတြယာသဘောအရ ယင်းသို့ ယာယီစံနေခြင်း ဖြစ်သည်ဆိုသည်။
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံနန်းမြို့တော်ကြီး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဒေးဝန်းရပ်သည် အနောက်ပြင် ၂၉-ရပ်ကွက် အဝင်ရပ်ကွက်ကြီး တစ်ခုဖြစ်လာသည်။
ယနေ့ခေတ်အနေအထားအရ ဒေးဝန်းရပ်ကို နှစ်ပိုင်းတွေ့ရှိရပြီး ဒေးဝန်းအရှေ့ရပ်မှာ မဟာအောင်မြေမြို့နယ်အတွင်း၌ လည်းကောင်း၊ ဒေးဝန်း အနောက်ရပ်မှာ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ် အတွင်း၌လည်းကောင်း တည်ရှိသည်။
နာမည်ကျော် ကျောင်းတိုက်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် မစိုးရိမ်တိုက်၊ သားကဝန်ကျောင်း၊ ရွှေအင်ပင်ကျောင်း၊ တောင်ခွင်မင်းကြီးတိုက် စသည်တို့မှာ ဒေးဝန်းအရှေ့အရပ်အတွင်း ပါဝင်သည်။
အခမဲ့ဆော့ဖ်ဝဲလ်See Richard Stallman | Internet Hall of Fame ဆိုသည်မှာ ဆော့ဝဲတီထွင်သူများက အခမဲ့ပေးသုံးထားသော ကွန်ပျူတာ ဆော့ဝဲလ်များဖြစ်သည်။
အခမဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲလ်များကို မည်သူမဆို ပြင်ဆင်၊ မျှဝေနိုင်သည်။
Free Software Movement (gnu.org)Philosophy of the GNU Project (gnu.org)What is free software (fsf.org) ကိုးကား Category:ကွန်ပျူတာ။
တို့ဗမာအစည်းအရုံး မှ ဦးဆောင်၍ မျိုးချစ်လူငယ်များက အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို တော်လှန်ရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။
တို့ဗမာအစည်းအရုံး သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလတွင် ထင်ရှားသည်။
ပြည်ပအကူညီယူ၍ ဂျပန်၌ စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့ကြသည်။
ထိုစစ်ပညာသင်များကို “ရဲဘော်သုံးကျိပ်”ဟုခေါ်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သည့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်အဖွဲ့ဝင်တို့သည် ဗမာ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
ရဲဘော်သုံးကျိပ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တွင် စစ်သင်တန်းများတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၈) ရက်တွင် ​ေ[သခင်အောင်ဆန်း]]နှင့် သခင်လှမြိုင် (နောင်အခါ ဗိုလ်ရန်အောင် ဟုထင်ရှားသူ) တို့ မြန်မာပြည်မှ နော်ဝေးနိုင်ငံပိုင် ဟိုင်လီအမည်ရှိ သင်္ဘောနှင့် ထွက်ခွာခဲ့ရာ တရုတ်နိုင်ငံ အမွိုင်မြို့ရှိ ‘အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဒေသ’ ဖြစ်သော ကူလန်စုသို့ ရောက်သွားကြသည်။
ထိုနေရာ၌ သူတို့နှစ်ဦး လအနည်းငယ်မျှ သောင်တင်နေပြီး တရုတ်ကွန်မြူနစ်များနှင့် ဆက်သွယ်ရန် ကြိုးစားချက်များလည်း အောင်မြင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။
တိုကျိုမြို့၌ နှင့် ကာနယ်ဆူဇူကီးနှင့်တွေ့ဆုံ၍ မြန်မာလူငယ်များအား စစ်ပညာသင်ကြားရေးကိစ္စ ဆွေးနွေးသည်။
ထို ဗိုလ်မှူးကြီးဆူဇူကီးသည် နောင်အခါ၌ ‘မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးကို ကူညီရန်နှင့် တရုတ်မြန်မာလမ်းမကြီးကို ပိတ်ဆို့ရန်’ ရည်ရွယ်ချက်များ နှင့် တည်ထောင်သော မီနာမီကီကန် လျှို့ဝှက်အသင်း၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထင်ရှားမည့်သူဖြစ်သည်။
တတိယအသုတ် အနေဖြင့် ၁၉၄၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် သခင်လှမောင်၊ သခင်စံမြ၊ သခင်ခင်မောင်ဦး တို့သည် ကိုင်ရှိုမာရူး (KaishoMaru) သင်္ဘောဖြင့် မြန်မာပြည်မှ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
စတုတ္ထအသုတ် အနေဖြင့် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇွန်လ (၈) ရက်နေ့တွင် သခင်ထွန်းအုပ်(အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်)၊ သခင်ရှုမောင်၊ သခင်စံလှိုင်၊ သခင်ထွန်းခင်၊ ကိုလှ၊ သခင်သန်းညွန့်၊ သခင်ကျော်စိန်၊ သခင်မောင်မောင်၊ သခင်သစ်၊ သခင်ငွေ၊ သခင်ထွန်းလွင်တို့သည် ကိုင်ရှိုမာရူး (KaishoMaru) သင်္ဘောဖြင့် မြန်မာပြည်မှ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဦးဆောင်သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (BIA) ကိုဖွဲ့စည်းကာ ဂျပန်တပ်မတော်၏ အကူအညီဖြင့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အား မြန်မာ့မြေမှ မောင်းထုတ်ခဲ့သည်။
ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်အမည်များ စဉ် | အမည် | ဗိုလ်ဘွဲ့အမည် | ဂျပန်အမည် သခင်အောင်ဆန်း = ဗိုလ်တေဇ = Omoda Monji သခင်လှဖေ = ဗိုလ်လက်ျာ = Tani Kiyoshi သခင်ရှုမောင် =ဗိုလ်နေဝင်း = Takasugi Susumu သခင်လှမောင် = ဗိုလ်ဇေယျ = Kaga Masashi ကိုထွန်းရှိန် = ဗိုလ်ရန်နိုင် = Yamashita Teruo သခင်လှမြိုင် = ဗိုလ်ရန်အောင် = Itoda Tei-ichi ကိုရွှေ = ဗိုလ်ကျော်ဇော = Taniguchi Shin-ichi သခင်စံလှိုင် = ဗိုလ်မှူးအောင် = Omura Tabashi ကိုဆောင်း = ဗိုလ်ထိန်ဝင်း = Monya Hiroshi သခင်ထွန်းရွှေ = ဗိုလ်လင်းယုန် = Utsumi Susumu သခင်အောင်သိန်း =ဗိုလ်ရဲထွဋ် = Hayashi သခင်ဗဂျမ်း = ဗိုလ်လရောင် = Baba Takeshi သခင်တင်အေး = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် = Chinda Seiji သခင်ထွန်းခင် = ဗိုလ်မြင့်ဆွေ = Nakamura Hitoshi သခင်သန်းတင် = ------ = Yamada သခင်ထွန်းအုပ် = ------ သခင်အောင်သန်း = ဗိုလ်စကြာ = Hirata Masao သခင်စိုး = ဗိုလ်မြင့်အောင် = Kono သခင်စံမြ = ဗိုလ်တောက်ထိန် = Nakagawa Ichiro ကိုလှ = ဗိုလ်မင်းရောင် = Ito Hitochi သခင်စောလွင် = ဗိုလ်မင်းခေါင် = Yamaoka Kiyoshi သခင်ကျော်စိန် = ဗိုလ်မိုးညို = Takahashi သခင်သစ် = ဗိုလ်စောနောင် = Osawa သခင်ခင်မောင်ဦး = ဗိုလ်တာရာ = Monya Masaru သခင်ထွန်းလွင် = ဗိုလ်ဗလ = Otani Hiroshi သခင်သန်းညွန့် = ဗိုလ်ဇင်ယော် = Okawa သခင်အေးမောင် = ဗိုလ်မိုး = Mizuno Saburo သခင်မောင်မောင် = ဗိုလ်ဉာဏ = Tsuchiya သခင်ငွေ = ဗိုလ်စောအောင် = Katsura သခင်သန်းတင် = ဗိုလ်မြဒင်(အုတ်ဖို) ကျော်ငြိမ်း ၏ ရဲဘော်သုံးကျိပ် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကာလ မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှစစ်မျက်နှာတွင် အရေးပါသည့် အခန်းကမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဂျပန်ခေတ်ကား အထင်အမြင်ကြီးခဲ့သမျှ ပြိုကွဲရပြီး မသေချမရေရာမှုများနှင့် ဒုက္ခပေါင်းစုံဖြစ်နေသော ကာလ ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရမည်ဟု မျှော်မှန်းခဲ့သူများသည် အာရှတိုက်သားချင်း၏ ဖနောင့် အောက်သာ ရောက်ရကြောင်း သိလာသောအခါ အကြေကွဲကြီး ကြေကွဲခဲ့ရ၏။
အများက လွတ်လပ်ရေးပေး မည့် ကယ်တင်ရှင်များအဖြစ် ကြိုဆိုခဲ့သော နိပွန်စစ်သားများသည် လူကြိုက်မများသော ဗြိတိသျှတို့ထက်ပင် ဆိုးဝါးသည်ကို တွေ့ရတော့၏။
တနေ့တခြား စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာဖြစ်ရပ်များ တိုးပွားလာလေသည်။
ကင်ပေတိုင် စစ်ပုလိပ်(Kempeitai) ဟူသော အမည်သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဝေါဟာရဖြစ်လာသည်။
လူများ အစအနမကျန် ပျောက်သွားခြင်း၊ အနှိပ်စက်အညှင်းဆဲခံရခြင်း၊ ချွေးတပ်ဆွဲခံရခြင်း စသည်တို့မှာ နိစ္စဓူဝကိစ္စမျှသာဖြစ်သော လောကကြီးတွင် နေတတ်အောင်နေကြရလေသည်။
ဗမာလူမျိုးများအပေါ်ဂျပန်တပ်များ၏ကြောက်မက်ဖွယ်ဆက်ဆံရေးကိုလည်း မနှစ်မြို့ပေ။
ဂျပန်တပ်များမဝင်ရောက်မီကပင် ဖက်ဆစ်တို့၏ အန္တာရာယ်ကို ကြိုတင်သတိပေးခဲ့သည့် ကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော သခင်သန်းထွန်း နှင့် သခင်စိုး တို့၏ အကူအညီဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဂျပန်များအား တိုက်ထုတ်ရန် အိန္ဒိယပြည်ရှိ ဗြိတိသျှအာဏာပိုင်များနှင့် တိတ်တဆိတ် ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး လျှို့ဝှက်အစီအစဉ်များကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ဤသို့လျှင် မြန်မာပြည်၌ ဂျပန်စစ်လက်‌အောက်ခံ အစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်‌နေရာမှ၊ ၁၉၄၃ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်‌နေ့သို့ ‌ရောက်‌သောအခါ ဂျပန်က မြန်မာပြည်အား လွတ်လပ်‌ရေးကို ကမ္ဘာသိ‌ကြေညာ‌ပေးအပ်သဖြင့် မြန်မာပြည်သည် လွတ်လပ်‌သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်တိုင်းပြည် ဖြစ်လာ‌လေသည်။
ထိုလွတ် လပ်‌သော မြန်မာပြည်အုပ်ချုပ်‌ရေးတွင် ‌ဒေါက်တာဘ‌မော်အား နိုင်ငံ‌တော်အဓိပတိ တင်‌မြှောက်၍ အဖွဲ့အသီးသီးမှ ကိုယ်စား လှယ်များပါဝင်‌သော အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း‌လေသည်။
ထို အစိုးရအဖွဲ့တွင် သခင်ထွန်းအုပ်နှင့် သခင်ဗစိန်တို့ မပါဘဲရှိ သဖြင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် အချို့သည် မ‌ကျေမနပ်ရှိကြ‌လေ ကုန်၏။
လွတ်လပ်‌ရေးကို ကမ္ဘာသိ‌ကြေညာ၍ ‌ပေးအပ်‌စေကာမူ ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်ကြမ်း ကြုတ်‌သော ဖက်ဆစ်အပြုအမူတို့ကို ကျိတ်မှိတ်ခံ‌နေကြရသော မြန်မာတို့မှာ အချိန်‌ကောင်းကို ‌စောင့်‌မျှော်လျက်ရှိကြ၏။
၁၉၄၅ ခုနှစ်သို့အ‌ရောက်တွင်မူ ဂျပန် တို့စစ်‌ရေးနှိမ့်ကာ မဟာ မိတ်တပ်တို့သည် မြန်မာပြည်သို့ပြန်လည်တိုက်ခိုက် ဝင်‌ရောက် လာကြ‌လေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်တေဇ ၊ ဗိုလ်‌နေဝင်း၊ သခင် သန်းထွန်း၊ သခင်စိုး၊ သခင်ဗဟိန်း၊ သခင်ဗိုလ်စ‌သော လူငယ် များသည် ဘီအင်အေတပ်ကို ဦးဆောင်၍ ဂျပန်ကျူးကျော်သူများအား မဟာမိတ်တို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ တိုက်ထုတ်ခဲ့လေသည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးနှင့် စစ် သေနာပတိဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၆ ခုနစ် ၊ စက်တင်ဘာလ အထွေထွေ သပိတ်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ် ရောက်ရှိပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဘုရင်ခံ ဆာရယ် ဂျီနယ် ‌ဒေါ်မန်စမစ်အား ပြန်၍‌ခေါ်ရလေ‌တော့သည်။
ယင်း၏ ‌နေရာတွင် ဘုရင်ခံအဖြစ် ဆာဟင်နရီနိုက် ‌ခေတ္တ‌ရောက်ရှိလာ ပြီးမကြာမီပင်လျှင် ဘုရင်ခံ ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ် ‌ရောက်လာ‌လေ ‌တော့၏။
ဆားဟူးဘတ်ရန့်စ် ‌ရောက်ရှိလာပြီး မကြာမတင်ပင် (ဖ၊ ဆ၊ ပ၊ လ)နှင့်‌စေ့စပ်၍ ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်းအား အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့ရန် လွှဲအပ်‌လေသည်။
ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်း အစိုးရဖွဲ့‌သော အခါ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဂျာဗားမှ ပြန်လည်‌ရောက်ရှိလာ‌သော သခင်ဗစိန်အား ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ထည့်သွင်း ခန့်ထား‌လေသည်။
ထိုအချိန်တွင် တို့ဗမာအစည်း အရုံးကြီး၏ အာ‌ဘော်ဖြစ်‌သော ‌နေ့စဉ်ထုတ် သခင်သတင်းစာ ကို သခင်‌အေးနှင့် သခင်ထွန်းအုပ်တို့က တာဝန်ယူထုတ်‌ဝေကာ အ‌ရေးကြီး‌သော နိုင်ငံ‌ရေးကိစ္စ အဝဝတို့ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ‌ဝေဖန်‌ရေးသားလျက်ရှိ‌လေသည်။
‌ အဆိုပါ ၁၉၄၆ ခုနစ် အထွေထွေ သပိတ် တွင်ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ၊ ရန်ကုန်ခရိုင် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၊ ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းသားများပါဝင်ခဲ့သည်။
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသပိတ်မှောက်ကောင်စီ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် သည် အတွင်းဝန်ရုံးအပြင်ဘက်တွင်သာမက အတွင်းဝန်ရုံးအတွင်း ဝင်၍ အရေးဆိုခဲ့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံကျောင်းသားထု တစ်ရပ်လုံးအား ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
သူရိယဦးသန်းမောင်၊ လင်းယုန်မောင်မောင် ၊ ဦးသာထွန်း (ရှေ့နေချုပ်)၊ ဦးသန်းဆွေ (သံအမတ်ကြီး ဦးသန်းဆွေ)၊ ဦးမျိုးမြင့် ( O.T.S အပတ်စဉ် ၈၊ လူထု ပညာရေးမှူး)၊ ဦးမျိုးသန့် (ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု အစိုးရ၏ သတင်း ပြန်ကြားရေးမှူး၊ မန်းနေးဂျင်း ဒါရိုက်တာ ဘီအိုစီ)၊ ဦးရဲမြင့် (ဗိုလ်ကြီးရဲမြင့်အောင်)၊ လင်းယုန်နီ၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း (သမိုင်းပါမောက္ခ)၊ ဦးညွန့်လွင် (ဗိုလ်မှူးညွန့်လွင်)၊ သံမဏိ ဦးကျင်လှိုင် (ဆောက်လုပ်ရေး ဒုတိယ ဝန်ကြီး)၊ ဦးရန်ဝေး၊ ဒေါက်တာ မောင်မောင်ကျော်၊ ဦးစိန်လှ၊ ဦးရွှေတင် (ရေကြောင်းသိပ္ပံကျောင်းအုပ်ကြီး Captain ရွှေတင်) စသော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် များသည်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
ဘုရင်ခံဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်က အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များကို ဖိတ်ခေါ်ပြီး ဘုရင်ခံအလုပ်အမှုဆောင်(ဝန်ကြီး)အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သောမျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်များ ဘုရင်ခံ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်နိုင်ခဲ့သည်။
အဆိုပါ ၁၉၄၆ ခုနစ်၊ စက်တင်ဘာလ အထွေထွေ သပိတ်ကြီး သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗြိတိသျှဘုရင်ခံအသစ် ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ် (Major General Sir Hubert Rance) ရောက်ရှိပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဦးအေး၊ ဦးစိုးရှိန်၊ ဦးဝမ်းမောင်၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ စာတိုက်ဦးထွန်းတို့ ခေါင်းဆောင်သည့် (ပုလိပ်သပိတ်၊ ကျောင်းသားသပိတ်၊ စာတိုက်အလုပ်သမားများ သပိတ်၊ သမဂ္ဂပေါင်းစုံသပိတ်) အထွေထွေသပိတ်များဖြင့် သပိတ်တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံး ရပ်ဆိုင်းလုနီးပါးဖြစ်ခဲ့သည်။
အထွေထွေသပိတ်ကြောင့် ဆာပေါ်ထွန်းခေါင်းဆောင်သော ရုပ်သေးအစိုးရ ပြုတ်ကျခဲ့သည်။
ဘုရင်ခံဆာဟူးဘတ်ရန့်စ် က ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များကို ဖိတ်ခေါ်ပြီး ဘုရင်ခံအလုပ်အမှုဆောင်(ဝန်ကြီး) အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။
အရှေ့တောင်အာရှအတွက် မဟာမိတ် စစ်သေနာပတိ ဗိုလ်ချုပ် လော့မောင့် ဗက်တန် က ပင် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် ဂျပန်ကို တော်လှန်သော အင်အားစုမျှသာမက အမျိုးသားတပ်ဦးကြီးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေကြောင်း ယင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်၍ ထထကြွကြွဆောင်ရွက်နိုင်သူများဖြစ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ ဖဆပလမှ ကိုယ်စားလှယ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းသင့်ကြောင်း လန်ဒန်မြို့ ရှိ မဟာမိတ်စစ်ဦးစီးအဖွဲ့သို့ အကြံပေးခဲ့သည်အထိ ဖဆပလ ၏ ဂုဏ်သတင်းသည် ပျံ့သင်းကျော်စောခဲ့သည်။
နောက်များမကြာမီ ၁၉၄ရ ခုနှစ်တွင်၊ ဗမာ့လွတ်လပ်‌ရေးကိစ္စအတွက် ‌ဆွေး‌နွေးရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ဖိတ်‌ခေါ်‌လေရာ ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်း၊ ဦးဘ‌ဖေ၊ ဂဠုန်ဦး‌စော၊ ဦးတင်ထွဋ်တို့နှင့်အတူ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် သခင်ဗစိန်လည်း လိုက်ပါသွား၇‌လေသည်။
အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ် သည် တနှစ် အတွင်း မြန်မာ နိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေး ပေးရန် မြန်မာ အမျိုးသားခေါင်းဆောင် များနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့၏ သဘော တူညီချက်များ ပါသည့် စာချုပ် ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် မြန်မာ ခေါင်းဆောင်များ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ပထမဆုံး ချုပ်ဆိုသည့် စာချုပ်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
စာချုပ်ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့ ဒေါင်းနင်းလမ်း အမှတ် ၁ဝ ၌ လက်မှတ် ရေးထိုး ကြသည်။
စာချုပ်ကို မြန်မာတို့ ဘက်မှ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းက ခေါင်းဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ ဗြိတိသျှ အစိုးရ ဘက်မှ ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် ကလီးမင့် ရစ်ချတ် အက်တလီ (Clement Attlee) က ခေါင်းဆောင်၍ လည်းကောင်း ဆွေးနွေးပြီး သဘောတူ လက်မှတ် ထိုးကြ သောကြောင့် အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ် ဟု ခေါ်သည်။
အောင်ဆန်း - အက်တလီစာချုပ်ကို ၁၉၄၇ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်၊ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ခေါင်းဆောင်ကြီး များသည် လက်မှတ် ရေးထိုး ကြလေသည်။
ထိုသို့ လက်မှတ် ရေးထိုး ရာတွင် မြန်မာ နိုင်ငံမှ တက်ရောက် ကြသော ကိုယ်စားလှယ် များတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည့် ဂဠုန် ဦးစော နှင့် သခင်ဗစိန် တို့သည် လက်မှတ် ရေးထိုးခြင်း မပြုကြချေ။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ကြားဖြတ်အစိုးရအဖွဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံအမှုဆောင်ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးတင်ထွဋ်(အိုင်စီအက်စ်)၊ ဗိုလ် ခင်မောင်ကလေး ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ သခင်ဝတင် နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ တွင် တက်ရောက်ခဲ့﻿ပြီး၊ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးဖော်ဆောင်သည့် ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၄၇ ဇူလိုင်တွင် နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်များက ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်တကွ ကက်ဘိနက်အဖွဲ့ဝင်အချို့ ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ပင်လုံညီလာခံ သမိုင်းစဉ်စာမျက်နှာ ၁၃၈ ၁၉၈၀မေမြို့ချစ်ဆွေ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လစဉ်မှတ်တမ်းဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ ပြည်ထောင်စုနေ့ သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုသမိုင်း တွင် အရေးပါ အရာရောက်သော နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ ကက်ဘိနက်အဖွဲ့ဝင်များ လုပ်ကြံခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချူပ် ကလဲမင့်အက်တလီနှင့် အတူ လွတ်လပ်ရေးသဘောတူညီမှုစာချူပ် (နု-အက်တလီ စာချူပ်) ကို ဦးနု ဦးဆောင်သည့် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြ﻿သောဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင်များတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၊ ဦးနု၊ ကိုဗဟိန်း၊ ဦးဗဆွေ ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သူရိယဦးသန်းမောင်၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ အာဏာရှင် လှရွှေ၊လင်းယုန်မောင်မောင်၊ လင်းယုန်နီ၊....တို့ပါဝင်ကြသည်။
နု - အက်တလီ စာချုပ်မှာ ဗြိတိသျှအစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံ ကြားဖြတ် အစိုးရသို့ နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာ အာဏာ လွှဲပြောင်း ပေးရန် သဘောတူကြောင်း ချုပ်ဆိုသည့် စာချုပ် ဖြစ်သည်။
စာချုပ်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ကြားဖြတ် အစိုးရ ကိုယ်စား ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စား ဝန်ကြီးချုပ် ကလီမင့် အက်တလီ (Clement Attlee) တို့က လက်မှတ် ရေးထိုး ကြသောကြောင့် နု - အက်တလီ စာချုပ်ဟု ခေါ်သည်။
စာချုပ်ကို ၁၉၄၇ ခု အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့ ၌ ချုပ်ဆို ကြသည်။
စာချုပ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာ နိုင်ငံအား လုံးဝ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံဟု အသိအမှတ် ပြုကြောင်း ဖော်ပြ ထားပြီး ထိုသို့ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ အဖြစ် လွဲပြောင်း ပေးရာ၌ ပေါ်ပေါက် လာမည့် အပြောင်းအလဲများ အတွက် လိုအပ်သော အစီအစဉ်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြ ထားသည့် အချက် ၁၅ ချက် ပါဝင်သည်။
စာချုပ်ပါ အကြောင်းအရာ များမှာ မြန်မာ နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန် နိုင်ငံတို့ သံတမန် လှယ်ရေး ကိစ္စ၊ အစိုးရ စာတမ်းများ ကိစ္စ၊ နိုင်ငံသား ဖြစ်မှု ကိစ္စ၊ ကာကွယ်ရေးကိစ္စ၊ ငွေကြေး ကိစ္စ၊ အစိုးရ အမှုထမ်း များ၏ ပင်စင်နှင့် ဆုငွေ ကိစ္စ၊ အင်္ဂလန် နိုင်ငံနှင့် မြန်မာ နိုင်ငံတို့ ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ရေကြောင်း ခရီး သွားလာရေး ကိစ္စ၊ လေကြောင်း သွားလာရေး ကိစ္စနှင့် မြန်မာ နိုင်ငံ ပြန်လည် ထူထောင်ရေး ကိစ္စများ ဖြစ်သည်။
ဤစာချုပ် အရ ၁၉၄၈ ခု ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်၍ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်သော ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာ နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်း လာသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ဦးနု သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချူပ် ဖြစ်လာပါသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:ကိုလိုနီခေတ်။
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအတွင်း လူထုကိုစည်းရုံးရန် လှုံ့ဆော်ရန် အသိပေးရန်နှင့် နယ်ချဲ့သမားတို့အား ထိုးနှက်ရန်အတွက် သတင်းစာများသည် အစွမ်းထက်သည့် လက်နက်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
၎င်းတို့အနက် 'သူရိယ' နှင့် 'မြန်မာ့အလင်း' သတင်းစာတို့မှာ အထင်ရှားဆုံး သတင်းစာများဖြစ်သည်။
သူရိယသတင်းစာ The Sun သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃ ခု ဝါဆိုလဆန်း ၉ ရက် (ခရစ် ၁၉၁၁ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက်)အင်္ဂါနေ့တွင် စတင် ထွက်ပေါ်လာလေသည်။
'သူရိယ'နာမည်ကို ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းက ပေးသည်ဟု သိရသည်။
သီပေါဘုရင်ကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသော သူရိယသင်္ဘောအမည်ကို အမှတ်ပြု၍လည်းကောင်း၊ 'ရဲရင့်ခြင်း'ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ယူ၍လည်းကောင်း ဤအမည်ကို ပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
သူရိယသတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်သူများကား ဦးဘဖေ နှင့် ဦးလှဖေ (မြင်းခြံ ချည်စက်တည်ထောင်သူ ကွယ်လွန်)တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုစဉ်က ဦးဘဖေသည် ဆေးမင်းကြီးရုံးမှာ အလုပ်လုပ်ရာ အရာရှိမျက်နှာဖြူများနှင့် မသင့်တင့်၍ အလုပ်မှ ထွက်ခဲ့သည်ဆို၏။
ထို့နောက် သတင်းစာထုတ်ရန် စိတ်ကူးရရာ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအတူ လုပ်ခဲ့ဖူးကြသော ဦးလှဖေနှင့်တွေ့ကြပြီး ဦးလှဖေကလည်း ဦးမေအောင်၏ 'သည်ဘားမင်း' (The Burman) အင်္ဂလိပ်သတင်းစာတွင် လုပ်နေရာမှ ထွက်ချင်သည်နှင့် ဦးဘဖေ၏ အကြံကို လက်ခံပြီး နှစ်ယောက်ပူးပေါင်း လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြလေ၏။
သို့ရာတွင် ငွေရင်းမှာ တစ်ဦးလျှင် ၂၅ ကျပ်စီနှင့် ပေါင်း ၅၀ ကျပ်သာရှိ၏။
ထိုငွေနှင့် ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင် ပုံနှိပ်တိုက်တွင် 'သူရိယသတင်းစာကြီး ထုတ်ဝေတော့မည်။
ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေးပါမကျန် မိမိတို့သန်ရာကို ဖတ်ရတော့မည်' ဟု ကြော်ငြာများ ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ဝေလိုက်လေ၏။
ထိုကြော်ငြာများ လိုက်လံဝေငှရင်း ဦးဘဖေနှင့် ဦးလှဖေတို့သည် မိမိတို့ နီးစပ်ရာ မိတ်ဆွေများအား သတင်းစာ အတင်းယူခိုင်းပြီး သတင်းစာဖိုး တစ်နှစ်စာအတွက် ၁၅ ကျပ်စီ ကောက်ခံ ယူခဲ့ကြ၏။
မိတ်ဆွေ (၃၆၅) ဦးထံမှ ငွေ (၅၀ဝ၀)ကျော် ရသည်ဟု ဆို၏။
ထိုငွေနှင့် 'သူရိယ' သတင်းစာကို မတည်လိုက်လေသည်။
ဤသို့နှင့် စဉ့်အိုးတန်းလမ်းရှိ ဦးဘသွင်ပိုင် ဧရာဝတီပုံနှိပ်တိုက်တွင် 'သူရိယ' သတင်းစာကို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေလေ၏။
သူရိယမှာ ထုတ်ဝေပြီး သတင်းစာများထက် သတင်းများကို စုံလင်အောင် ကြိုးစား၏။
နယ်သတင်းများ အသင်းအပင်းသတင်းများကို များစွာထည့်ခဲ့၏။
ထိုထက် အစိုးရကို ဝေဖန်ခြင်းများ ထင်မြင်ချက်ပေးခြင်းတို့ကိုလည်း ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ဖတ်သူများ တိုးတက်လာ၏။
စောင်ရေ ၃၀ဝ၀ (သုံးထောင်)ရိုက်ရာတွင် လစဉ်ငွေပေး ဖတ်သူ ၄၀ဝ ခန့်ရှိပြီး ကျန်သတင်းစာများကိုမူ တစ်ပြည်လုံး အနှံ့အပြား ဝေငှပစ်လိုက်သည်ဆို၏။
ဤသို့ဖြင့် သူရိယသတင်းစာမှာ စောင်ရေတက်လာလေသည်။
ဦးဘဖေ၊ ဦးလှဖေ တို့မှာ အယ်ဒီတာလည်း သူတို့၊ တိုက်အုပ်ဆိုလည်း သူတို့၊ ပိုင်ရှင်ဆိုလည်း သူတို့၊ စာရေးဆိုလည်း သူတို့ မင်းစေဆိုလည်း သူတို့၊ နောက်ဆုံး တံမြက်စီးလှည်း အောက်ခြေသိမ်း အလုပ်ဆိုလျှင်လည်း သူတို့ပင်ဖြစ်ရာ ယခုကဲ့သို့ သတင်စာကြီးထွားလာသောအခါ၌ နှစ်ယောက်တည်းနှင့် မနိုင်ဖြစ်လာလေ၏။
ထို့ပြင် ငွေရင်းကလည်း ထပ်မံ လိုလာပြန်သည်။
ဤအတွက် သူရိယမှာ မ,စသူနှင့် တွေ့ရတော့၏။
ဦးဘဖေ ကျောင်းသားဘဝကစ၍ ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်၍ အမေကဲ့သို့ ချစ်ခင်သော 'မမတင်' (ဒေါ်တင်တင်)ဆိုသူ ရှိ၏။
ဒေါ်တင်⁠တင်ထံတွင် ငွေပို ငွေလျှံ ၉၀ဝ၀ ခန့်ကလည်း အဆင်သင့်ရှိသဖြင့် ၎င်း ၉ဝ⁠ဝဝမှ ၃ဝ⁠ဝဝကို ဒေါ်တင်⁠တင်ကိုယ်တိုင် 'သူရိယ' တွင် အစုအဖြစ် ထည့်ဝင်ပြီး၊ ကျန်ငွေ ၆ဝ⁠ဝဝကို ဦးဘဖေ နှင့် ဦးလှဖေ တို့အား ချေးငှားလျက် သူတို့၏အစုများအဖြစ် တစ်ယောက် ၃၀ဝ၀ စီ ထည့်ဝင်ကြလေသည်။
ဤတွင် သူရိယမှာ ငွေရေးကြေးရေး တောင့်တင်းလာပြီး ကိုယ်ပိုင် ပုံနှိပ်စက် ဝယ်ယူရိုက်နှိပ်လေ၏။
စာစီသမား၊ စက်ရိုက်သမား၊ စာရေး စသည်တို့ကိုလည်း ခန့်ထားလာရ၏။
ဦးဘဖေ နှင့် ဦးလှဖေတို့မှာမူ အယ်ဒီတာနှင့် တိုက်အုပ်အလုပ်တို့ကို သင့်သလို ခွဲဝေလုပ်ကြရပေ၏။
သတင်းစာ၏ မြန်မာစာအရေးအသား ပြေပြစ်ချောမောစေမှုအတွက် ဆရာလွန်း (ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း)ကို မော်လမြိုင်မှ ခေါ်ယူပြီး မြန်မာဘာသာအယ်ဒီတာခန့် ထားရလေသည်။
တိုက်မှာ ပုဇွန်တောင် ကရိလမ်း (ယခု ဗိုလ်မြတ်ထွန်းလမ်း) အမှတ် (၁၅) ဖြစ်၏။
စတင်ထုတ်စဉ်က သူရိယသည် တပတ်သုံးကြိမ်ထုတ်ဖြစ်၏။
အင်္ဂါ၊ ကြာသပတေးနှင့် စနေနေ့များတွင် ထုတ်ဝေသည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်မှသာ သူရိယသည် နေ့စဉ်သတင်းစာဖြစ်လာလေသည်။
သတင်းစာမှာ ရွိုင်ရယ်လေးချိုး (၁၂ x ၁၀) နှင့် (၁၂) မျက်နှာခန့် ရှိ၏။
နောက် နေ့စဉ်ဖြစ်လာလျှင် စာမျက်နှာ (၁၆)မျက်နှာအထူးထုတ် (၂၈) မျက်နှာအထိ တက်လာ၏။
ကြော်ငြာလည်း မျက်နှာဖုံးနှင့်တကွ (၄)မျက်နှာမှ (၁၀) မျက်နှာ အထိလောက်ရှိ၏။
ထိုစဉ်က သတင်းစာ၏ အဆင်အပြင်မှာ အခန်းကဏ္ဍအမျိုးမျိုးခွဲခြား၍ ခေါင်းစည်းပေးပုံမှာလည်း ရန်ကုန်သတင်း၊ နယ်သတင်း၊ အထွေထွေသတင်း၊ စီးပွားသတင်း၊ ရယ်ရွှင်ဖွယ်သတင်း၊ ကြေးနန်းသတင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ ဆန်ဈေးနှုန်း စသည်ဖြင့် ထည့်သွင်းလေ့ရှိသည် စာလုံးပုံများမှာလည်း တံခွန်လွှားအသတ်ရှည်ကြီးများဖြင့် ရှေးဆန်လှပေ၏။