kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သို့သော် ကွမ်းတောင်အထက် ထိပ်ပိုင်းတို့သည်ကား ပျက်စီးလျက် ရှိလေသည်။
မြေညီထပ်တွင် အခိုင်အခံ့ဆောက်ထားသည့် အလယ်မဏ္ဍိုင် ရှိသည်။
ယင်းကို ပတ်သည့်စင်္ကြံပတ်လမ်းလည်း ရှိသည်။
ထိုမဏ္ဍိုင်၏ လေးဖက်မျက်နှာတို့တွင် ပလ္လင်အမြင့်ပေါ်၌ တင်ပျဉ်ခွေ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များကို ဖူးနိုင်သည်။
အရှေ့ဘက် အာရုံခံခန်းမမှဝင်လျှင် ဂန္ဓကုဋိတိုက်ကို တွေ့ရမည်။
အလယ်မဏ္ဍိုင်၍ ဘုရားလေးဆူရှိသည်။
အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူသည့် ဆင်းတုတော် တည်နေရာသည် အခြားသုံးဖက်ထက် ပို၍ကျယ်ကာ အတွင်းသို့ ချိုင့်ဝင်နေသည်။
မဏ္ဍိုင်အတွင်းသို့ အခြားသုံးဆူထက် ပို၍ နေရာယူထားသည်။
အခြားသုံးဆူမှာ နံရံ၌ ကပ်ရုံကပ်ထားသည်။
ထုထည်ကောင်းသော အုတ်နံရံအတွင်း တောင်ဘက်မြောက်ဘက် နှစ်နေရာ၌ အထက်ပစ္စယာသို့တက်ရန် ကျဉ်းမြောင်းသော ကြောင်လိမ်လှေကားထစ်များကို ပြုလုပ်ထားသည်။
ထိုလှေကားမှထွက်လျှင် စင်္ကြံပတ်လမ်းမှ အရှေ့ဘက်ပေါ်တက်ရန် အုတ်လှေကား နှစ်ဆင့်ကို တွေ့ရသည်။
ထိုမှ အပေါ်ဆောင်သို့ တက်ပြန်လျှင် ဂန္ဓကုဋိအတွင်း၌ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးကို ဖူးနိုင်သည်။
အတွင်းစင်္ကြ ပေါင်းကူးနံရံများ၌ ပုဂံခေတ်ဆေးရေးပန်းချီများကို တွေ့နိုင်သည်။
အချို့နေရာတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် နံရံပန်းချီများ ထပ်မံရေးဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
လိုဏ်ဂူကို ခိုင်ခံ့စေရန်အတွက် အုတ်များတွင် အချို့နေရာ၌ ကျောက်အုတ်များဖြင့် ညှပ်ကာ ဆောက်ထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
ပုဂံခေတ် အင်္ဂတေပန်းတော့ လက်ရာများတွင် လှပသော ကနုတ်ပန်းများ၊ ပုလဲကုံးများ၊ ဘီလူးပန်းဆွဲ၊ တိုင်ဖုံးစုလစ်ပန်း၊ တံကဲပန်းများကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
လိုဏ်ဂူမြောက်ဘက်မုခ် အာရုံခံ၌ စူဠာမဏိ မူလတည်စဉ်က မော်ကွန်းတင်ကျောက်စာကို တွေ့နိုင်သည်။
ထိုမှတစ်ပါး အတွင်းနံရံများတွင် ပုဂံခေတ်နှင့် နောက်ပိုင်းရေးထားသော နံရံမင်စာများကိုလည်း လေ့လာနိုင်သည်။
တိုက်မ အထက်ရှိ ပစ္စယာဆင့်များတွင် ပုံစံအမျိုးမျိုး အကွက်အမျိုးမျိုး ဖော်ထားသည့် စဉ့်သုတ်စိန်တန်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားလေသည်။
စူဠာမဏိ ဘုရားတွင် ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် လက်ရာ နံရံပန်းချီများကို တွေ့ရသည်။
ဂူဘုရား မြေညီထပ် အလယ်မဏ္ဍိုင် ပတ်လည် စင်္ကြပေါင်းကူး မျက်နှာကြက်တွင် အဝါရင့် နှင့် အနက်ရောင် ဆေးတို့ဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့် ပုဂံခေတ်လက်ရာ ခြူးပန်း ခြူးနွယ် နှင့် ကနုတ်ပန်းများ ရှိသည်။
မြေညီထပ် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုကြီး များ၏ ဘေးနှင့် စင်္ကြနံရံတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် လက်ရာနံရံပြည့် ရေးဆွဲထားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံ၊ မြတ်စွာ ဘုရားဝါဆိုစဉ်များ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားပုံ၊ ဧတဒဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဗုဒ္ဓ၏တပည့် သာဝက (၈၀) တို့၏ ပုံများရှိသည်။
ဂူဘုရား အတွင်း ခေတ်အဆက်ဆက်က ရေးမှတ်ခဲ့သော နံရံကမ္ပည်း စာများရှိပြီး အချို့မှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ၊ အချို့မှာ ရှေးမြန်မာ အက္ခရာ တို့ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။
ဂူဘုရား၏ အပြင်ပတ်လည်တွင် အင်္ဂတေပန်းတော့ လက်ရာများ ဖြစ်သည့် တိုင်ဖုံးပန်းများ၊ ဘီလူး ပန်းဆွဲများ၊ ကနုတ်ပန်းများ၊ ပုလဲလုံးများ၊ ရာမလက်ညှိုးနှင့် စုလစ်မွန်းချွန် တံကဲပန်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဂူဘုရား၏ ပစ္စယာအဆင့်ဆင့် စိန်တန်းများတွင် စဉ့်ဝါနှင့် စဉ့်စိမ်းရောင် စဉ့်ကွက် စဉ့်ပန်းများဖြင့် မွမ်းမံ တန်ဆာဆင် ထားသည်။
နှောင်းခေတ်တွေမှာ ပုဂံဘုရားတွေကိုပြုပြင်ကြရင်းနဲ့ မူလလက်ရာတွေ ပျက်စီးကုန်တာလဲ မနည်းပါ။
မပြုပြင်ခင်က မူလလက်ရာ ဘယ်လောက်ကျန်ပြီး ဘယ်လိုပုံစံမျိုးရှိခဲ့မလဲဆိုတာ၊ ဒီနေ့မှာ ဘယ်သူမှ တပ်အပ် မပြောနိုင်ကြတော့ပါ။
ဒီတော့ အနီးစပ်ဆုံး အမှန်ရရှိနိုင်ဖို့ သုတေသန ပြုကြရပါမယ်။
အရင်တုန်းကလည်း ဒီလိုလုပ်ခဲ့ကြတာကြောင့် အခုလည်း ဒီလိုပဲ လုပ်မယ် ဆိုတာမျိုး၊ ကောင်းအောင်ပြင်တာပဲ ဖျက်တာမှ မဟုတ်တာလို့ စိတ်ထဲမှာရှိနေရင်၊ ရှေးဟောင်း အဆောက်အဦးတွေ ပြင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်များ ကြပ်ကြပ် စဉ်းစားသင့်ကြပါတယ်။
နောင်ပြင်ရန်ခက်တဲ့အမျိုးလို့ စာဆိုရှိတဲ့အတိုင်း မပြုပြင်ခင်ကတည်းက လေ့လာကြဖို့၊ တိုင်ပင်ကြဖို့၊ ပညာရှင်တွေရဲ့ အမြင်တွေနဲ့ ညှိနှိုင်းကြဖို့လိုပါလိမ့်မယ်။
မကြာသေးခင်ကမှ တပြိုင်နက်တည်းလိုပဲ အသစ် ထပ်ထည့်တာတွေကတော့ ဆိုခဲ့တဲ့ ထိပ်ပိုင်းက စေတီအငယ်တွေပါပဲ။
အရင်တုန်းကတည်းက လုပ်နိုင်ရဲ့သားနဲ့ မလုပ်ခဲ့တာကတော့၊ အစိတ်အပိုင်းတွေကို ပြောင်းလဲပြင်ဆင် (alteration) ၊ ဖြုတ်ပစ် (obliteration)၊ပုံစံမတူတဲ့ အသစ်တွေ ထပ်ဖြည့်ထည့် (addition) စတာတွေ မလုပ်ဘူးဆိုတဲ့၊ တချိန်က ရှေးဟောင်းကျောက်စာဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနကို ဦးစီးအုပ်ချုပ်သူတွေနဲ့ သမိုင်းသုတေသီ ပညာရှင်တွေရဲ့ အင်မတန်မှ လေးစားစရာ ခံယူချက်နဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကြောင့် ဖြစ်ပေမယ်။
လုံးလုံး ပြိုကျသွားလို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ တဝက်တပျက် အကောင်း ကျန်နေသေးတာကို ဖြိုချပြီး အသစ် ထပ်တည်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အခုအချိန်မှာ မြင်တွေ့နေကြရတဲ့ ပုဂံဘုရားတွေရဲ့ အထွတ်စေတီတွေ၊ အထူးသဖြင့် ကွမ်းတောင်ပေါက်ဂူဘုရားတွေမှာ ရှိခဲ့ဖူးတဲ့ မူလ ပုံစံတွေနဲ့ အတော်ပဲ ခြားနားလိမ့်မယ် လို့ ထင်ပါတယ်။
ကွမ်းတောင်ပေါက် ဂူဘုရားတွေရဲ့ ကွမ်းတောင်ထိပ်ပိုင်းမှာ စွန်ကုပ်တွေ ပါလေ့ရှိတယ်။
အဲဒီ စွန်ကုပ်တွေရဲ့ အပေါ်မှာ နည်းနည်းသိမ်သွားတဲ့ အပိုင်းရှိပြီး အထက်မှာ စေတီ၊ ထိပ်ဆုံးမှာ အထွတ် တပ်ပါတယ်။
မြင်းကပါ ဂူပြောက်ကြီး၊ ထီးလိုမင်းလို၊ စူဠာမဏိ၊ တရုတ်ပြေး စတဲ့ ဂူဘုရားကြီးတွေမှာ ကွမ်းတောင် အထက်စေတီ ပြိုကျသွားလို့ မနေ့တနေ့ကအထိ ရှေးဟောင်းပုံစံအတိုင်း ရှိနေခဲ့သေးတယ်။
၂၀၁၆ ငလျင် ဩဂုတ် ၂၄ ရက် မြန်မာစံတော်ချိန် ၅ နာရီ ၄ မိနစ် ၅၅ စက္ကန့်တွင် မန္တလေး မြေငလျင်စခန်းမှ အနောက်တောင်ဘက် ၁၂၃ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်း (ချောက်မြို့၏ အနောက်ဘက် (၁၂) မိုင်ခန့်အကွာ) ကို ဗဟိုပြု၍ အင်အားရစ် (ခ်)တာ စကေး (၆ ဒသမ ၈) အဆင့်ရှိ ပြင်းထန်သော မြေငလျင်တစ်ခု လှုပ်ရှားသွားခဲ့သည်။
အဆိုပါငလျင်ကြောင့် စူဠာမဏိ ပုထိုးတော်ကြီး ကွမ်းတောင်တစ်ခုလုံး ပြိုကျခဲ့ရပြီး စေတီဘုရား ၂၀၀ ကျော် ပျက်စီးခဲ့သည်။
အမရပူရ ပုထိုးတော်ကြီးသည် မန္တလေးမြို့တောင်ဘက်ရှိ အမရပူရမြို့ တောင်သမန်အင်း၏ မြောက်ဘက်၌ တည်ရှိသည်။
တောင်သမန်အင်း၏ အနောက်ဘက် ဦးပိန်တံတားထိပ်တွင် မျက်နှာတော်ကို မော်ဖူးရသည့် တောင်ကြီးပမာ ကြီးမားလှသည့် တောင်မင်းကြီး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးသည်လည်း ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
ဘုရင်ဘကြီးတော်မင်းကြီးသည် ၁၈၈၁-ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း (၅)ရက်နေ့တွင် ဘုရားရှင်၏ သရီရ ဓာတ်တော်များ၊ ရွှေစင်စစ်ဖြင့် သွန်းလုပ်ထားသော ရုပ်ပွားတော် များစွာတို့ကို ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မဟာဝိဇယရံသီ ပုထိုးတော်ကြီး ဘုရားဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ပုထိုးတော်ကြီး၏ ဉာဏ်တော်မှာ သံတောင် ၁၂ဝ ရှိပြီး၊ သာယာဝတီမင်း၊ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် မြို့သူမြို့သားများက အဆက်ဆက်ပြုပြင် ခဲ့ကြသည်။
စင်္ကြန် ၅ ဆင့် သည် ပုထိုးမြတ်စံရာ ထူပါအဆင့် ဖြစ်သည်။
စင်္ကြန် ဘုံ ပျံ ၅ တန်သော အဆင့်သည် ဇာတ်တော်ပြ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ ပုံဖြင့် ပြွမ်းလျှက် အနီးက သလင်း ကျောက်ချပ်ပေါ်တွင် ယင်းစေတီ ပုထိုးတည်ထားရကြောင်း ကျောက်ထွင်းကမ္ဗည်းများရှိသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၈ရက်(ခရစ်နှစ် ၁၈၃၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်) သောကြာနေ့က ပြင်းထန်သော စစ်ကိုင်းငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့ရာတွင် မဟာဝိဇယရံသီပုထိုးတော်ကြီး၏ ထီးတော်မှာ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် မြေသို့ခခဲ့ရသည်။
ပုထိုးတော်ကြီးသည် ၃၄ နှစ်ကြာ ထီးတော်မဲ့ နေခဲ့ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးက အမြင့် ၁၃တောင် တစ်ထွာ၊ အဝ ကိုးတောင် နှစ်မိုက်ရှိသည့် ထီးတော်အသစ်ကို ပုပ္ပားဝန်အား ကြီးကြပ်တင်လှူစေခဲ့သည်ဟု မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီး တင်လှူခဲ့သည့် ထီးတော်သည်လည်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ဒဏ် ကြောင့် မြေခခဲ့ရပြန်ကာ မဟာဝိဇယရံသီပုထိုးတော်ကြီးတွင် ထီးတော် ခုနစ်နှစ်ကြာမဲ့ နေခဲ့သည်။
နောက်ထပ်ခုနှစ်နှစ်အကြာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၁ ခုနှစ်အရောက်တွင် အမရပူရမြို့သူ မြို့သား များက ထီးတော် အသစ်တင်လှူခဲ့ပြီး အဆိုပါ ထီးတော်သည်လည်း ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လှုပ်ခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ကာ ပုထိုးတော်ကြီး၏ ချရားသီးမှ ကြာမှောက်အထိ ပြိုကျခဲ့ရရှာသည်။
နောက်ပိုင်း ပုထိုးတော်ကြီး ထီးတော်အသစ်ကို ဗမာ့ခေတ် ဦးအုန်းခင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ခင်ခင်လေးတို့က ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင်တင်လှူခဲ့ရာ ထိုစဉ်ကထီးတော်တင်အခမ်းအနားကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု ကိုယ်တိုင် တက်ရောက်ပြီး ထီးတော်ကြီးကို တင်လှူပူဇော်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ တင်လှူခဲ့သည့် ထီးတော်ကြီးသည် နှစ်ကာလရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ယိုယွင်းလာ၍ အများပြည်သူ ကောင်းမှုဖြင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ရက်တွင် ထီးတော်သစ်ကို ပူဇော်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း အဆိုပါထီးတော်မှာ ၂၀၁၅ခုနှစ် မေလ ၈ ရက် ည ၁၀ နာရီ မိနစ် ၃၀ ခန့်က တိုက်ခိုက်ခဲ့သော လေပြင်းကြောင့် ပုထိုးတော်ကြီး၏ စိန်ဖူးတော် မြေခခဲ့ပြီး ထီးတော်ကြီးလည်း ကျိုးပဲ့ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။
ထီးတော်ကင်းမဲ့နေသည့် မန္တလေးမြို့၏ အထင်ကရ တောင်သမန်အင်း အနီးရှိ သမိုင်းဝင် မဟာဝိဇယရံသီ ပုထိုးတော်ကြီးဘုရားအား ငွေကြေး အခက်အခဲကြောင့် အသစ် တင်လှူ ပူဇော်နိုင်ခြင်းမရှိမှုကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ၁၉ ရက်အရောက်တွင်အမရပူရမြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံကိန်းဆောင်ရွက်နေသော Mandalay Business Capital City Development Ltd. မှ ကမကထပြု၍ မတည်ကာ အများပြည်သူခုနှစ်ရက်သားသမီးများနှင့် ပူးပေါင်းပြီး မဟာဝိဇယရံသီ ပုထိုးတော်ကြီး မြတ်စွာဘုရား အထက်ဌာပနာ ထည့်သွင်းပူဇော်ခြင်း၊ ပန်းလည်တိုင် စိုက်ထူခြင်း ရွှေထီးတော်အသစ် ဘုံ ၉ ဆင့် တင်လှူခြင်း အခမ်းအနားဖြင့် သတ္တမအကြိမ်မြောက် ထီးတော်သစ် တင်လှူခြင်းအား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ မြန်မာငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည့် အဆောက်အအုံများ။
နန်းမြေဘုံသာစံ နန်းတော်ရာ စန္ဒာမုနိဘုရား သည် မန္တလေးတောင်ခြေတွင် တည်ရှိသော စေတီတော်နှင့် ရုပ်တုတော် တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၄-ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်ဘုရား(ခေါ်) ဗဒုံမင်းတရားသည် မင်းကွန်းစေတီတော် တည်နေချိန်၌ မင်းကွန်းအလယ်ကျွန်းတွင် သွန်းလုပ်တော်မူခဲ့သည်။
သံချိန် (၁၁၃၆၈)ပိဿာ ရှိသော စန္ဒာမုနိ ဘုရားရှင် ရုပ်ပွားတော်ကို ထုလုပ်ခဲ့သည်လို့ မှတ်တမ်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်။
လဝန်းကဲ့သို့ အသရေတော်ရှိသဖြင့် စန္ဒာမုနိဟု အမည်တွင်သည်။
ယင်းခဲမောင်မောင်၏ မန္တလေးတောင်တော်သမိုင်း ထို့နောက် အမရပူရသို့ ပင့်ပြီး ပူဇော်ခဲ့ရာ ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် နန်းစိုက်ရာ အင်းဝသို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်တွင် အမရပူရသို့ ပြန်လည် ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၉ တွင် မင်းတုန်းမင်းက ယာယီစံနေသော နန်းမြေဘုံသာ စံနန်းတော်ကို ဖျက်ကာ ညီတော် အိမ်ရှေ့ ကနောင်မင်းသားနှင့် သားတော်များ၏ အလောင်းများကို ဂူသွင်းကာ ဂူနှင့် ၂ တောင်အကွာတွင် စန္ဒာမုနိ ရုပ်ပွားတော်စေတီကို တည်ထားခဲ့ရာ စေတီကို စန္ဒာမုနိဘုရားဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၅ တွင် ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ ဦးဆောင်ပြီး အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ ကျောက်စာဂူပေါင်း ၅၀၈ ဂူ၊ ကျောက်စာချပ်ရေ ၁၅၂၄ ချပ်၊ ဓမ္မစေတီပေါင်း ၇၅၈ ကျောက်ချပ်ပေါင်း ၁၇၇၄ ချပ်ဖြင့် ပူဇော်ထားခဲ့သည်။
နေထွတ် ၏ မန္တလေးအဘိဓာန်(၁၉၉၉) မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ဘုရားပွဲတော် စန္ဒာမုနိဘုရားပွဲတော်ကို သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော်(၁)ရက်မှာ (၃)ရက်နေ့အထိ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
150px|ပုလိပ်မြွေဘုရား right|မြွေဘုရားရှိ ရုပ်ပွားတော်များရှိရာ နေရာတစ်ခု ရတနာလာဘမုနိ ဆုတောင်းပြည့် ပုလိပ်မြွေဘုရားသည် မန္တလေးမြို့ တောင်ဘက် ၁၃-မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော ပလိပ်မြို့၌ ကိန်းဝပ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
အလောင်းစည်သူမင်းကြီးက သက္ကရာဇ် ၄၇၄ တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။
မြို့မှာပုဂံ ရွာမှာပုလိပ် ဟူသော စကားအဆိုနှင့် အညီ ပုလိပ်မြို့တွင် ပေါများလှသည့် ဘုရားပုထိုးများအနက် ရတနာလာဘမုနိ ဆုတောင်းပြည့် ပုလိပ်မြွေဘုရားသည် တစ်ဆူ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အထူးထင်ရှားတော်မူသည်။
ဆုတောင်းပြည့်ဝခြင်း၊ ၁၃၃၈-ခုနှစ်မှ စတင်၍ သာသနာပြုမြွေကြီးများ ရောက်ရှိလာခြင်းတို့ကြောင့် ရတနာလာဘမုနိ မြွေရှင်တော်ဘုရားဟု ထင်ရှား ကျော်ကြားလျက် ရှိသည်။
မြွေကြီးများနှင့် ဖူးမြှော် လာရောက်ကြသူများ အမှတ်တရ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးကြသည်။
မြတ်မင်းလှိုင်၏ မြန်မာပြည်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား စေတီပုထိုးများ (ပ-တွဲ) ၂၀၀၃-ခု၊ ဇန်နဝါရီလထုတ် ကိုးကား Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ။
မြို့တော်ဝန် () ဆိုသည်မှာ သက်ဆိုင်ရာမြို့ပြဧရိယာအတွက် ရွေးကောက်တင်မြောက်ထားခြင်း (သို့မဟုတ်) ရွေးချယ်ခန့်အပ်ထားခြင်းအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးရေးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရသည့် တာဝန်ရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်ကိုဆိုလိုသည်။
ဗလမင်းထင် ဗလမင်းထင်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော တရုတ်မြန်မာစစ်ပွဲများတွင် ကောင်းတုံခံတပ်မှနေ၍တရုတ်များကိုကြံကြံ့ခံတွန်းလှန်ခဲ့သောသူရဲကောင်းဖြစ်သည်။
ယခုအခါ၎င်းအားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့်မြစ်ကြီးနားမြို့နှင့်ဝိုင်းမော်မြို့ဆက်သွယ်သော ဧရာဝတီမြစ်ကူးတံတားအား ဗလမင်းထင်တံတားဟုမှည့်ခေါ်ထားသည်။
ရကန်ဆိုသည်မှာ ကဗျာတည်းဟူသော ပင်မကြီးမှ ဖြာထွက်သော "တေးဂီတ" ကိုင်း အပါအဝင် အခက်အလက်တရပ် ဖြစ်လေသည်။
ရတုနှင့် ရကန်မှာ အသံနီးသလောက် ရေနှင့် ဆီပမာ သဘောနေ ကွာဝေးသည်။
ရတုနှင့် ရကန် ရတုသည် လေးလုံးစပ် လင်္ကာမျိုးဖြစ်၍ စည်းကမ်းကြီးလေသည်။
ရကန်မှာမူ ဂီတတေးသွား သက်ဝင်၍ စကားပြေပိုင်းတွင် တည်နေပြီးလျှင် စည်းကမ်းချုပ်ချယ်မှုမှ လွတ်ကင်းလေသည်။
ရကန်၏ အနက်ကို အမျိုးမျိုးကြံဆကြကုန်၏။
အချို့ကား အမိအရ အကျောက်အကန် ရေးသားသောစာ (တနည်းဆိုသော်- ရန်ပျိုးစာ၊ ရန်ထောင်စာ) ဟု ဆို၏။
ထိုသို့ မိမိရရ ကျောက်ကန်ရာ၌လည်း (က)ကာရန်၌ ကန်ခြင်း၊ (ခ) အကြောင်းပြ၌ ကန်ခြင်းနှင့် (ဂ) အဆို၌ ကန်ခြင်းဟု ခွဲခြားပြကြသည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုကြခြင်း အချို့ကမူ သက္ကဋ ပုဒ်ပျက် "ရိဂံ" မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆလို၏။
"ရိဂံ"၏ အနက်မှာ လွန်စွာ ရယ်ရွှင်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ရကန်သည် ရယ်ရွှင်ဘွယ်ရာ စာတစ်မျိုးဟု ဆိုကြသည်။
ကျန်အချို့ကမူ ပုဂံမြို့ စာသင်ဂူကျောင်း ကျောက်စာ (၅၉၀ ပြည်နှစ်ထိုး) တွင် "င(ဝိ)ရခိုင် ငသောင်ကာ၊ ၂ယောက်ကား ငါ့ကိုဝ်စား ရခန်မူစေသတည်း" ဟုတွေ့ရသဖြင့် ရခန်မှ ရကန်ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆလို၏။
ရခန်မှာ ရကန်၊ ရကန်မှ ရကင်၊ ရကင်းဖြစ်လာနိုင်သောကြောင့် "အတီးအမှုတ်သဘင်"လည်း ဟောသဖြင့် ရကန်ကန်သည် "ဂီတ တေးသွား စာ" မျိုး ဖြစ်တန်သည်ဟု အကြောင်းပြကြသည်။
ထိုသူတို့ ယူဆချက်သည် "ဆင်နှင့် မျက်မမြင်ခြောက်ဦး" ဝတ္ထုမှာကဲ့သို့ သူအမြင်နှင့် သူ မှန်သည်ချည်းပင်ဖြစ်လေသည်။
ထိုအဆို သုံးရပ်ကို သိမ်းကျုံးပါဝင်အောင် အနက်ဖော်လျှင် ရကန်၏အနက်သည် ပြည့်တန်သရွေ့ ပြည်ပေလိမ့်မည်။
ထို့ကြောင့် ရကန်ဟူသည် စာဖတ်နာ သူတို့၏ စိတ်ကို ရွှင်ပြုံးစေလျှက် မိမိရရ အကျောက်အကန် ရေးသားအပ်သော တေးသွား စာတစ်မျိုးဟု အနက်ဖွင့်သင့်လေသည်။
ရကန်နှင့် သဘောသွား တူသော စာမျိုးလည်း မြန်မာစာပေတွင် ရှိသေးသည်။
ထိုစာများမှာ "သျှိုးလိုက် ရတု"နှင့် "သာချင်း" တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ရကန်သွားပင် ဖြစ်စေကာမူ အကျောက်အကန်၊ အနိုပ်အနယ်၊ အချီးအပင့်၊ ကိုယ်ရည်သွေးမပါမူကား၊ "ရတု" များဟု ခေါ်ဆိုသည်ကို မန်လည်ဆရာတော်ဆို ရတုများကို ထောက်ထားသိရှိနိုင်လေသည်။
ရကန်၏ သက်တမ်း မည်သည့်ခုနှစ်လောက်က ရကန်သည် စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို အတိအကျ မဆုံးဖြတ်နိုင်ချေ။
ကုန်းဘောင်ခေတ် မကျရောက်မီ ကာလကပင် "ရကန်" ဝေါဟာရ ရှိနှင့်ပြီးသည်ကို ကဝိလက္ခဏသတ်ပုံ (၁၁၁၃ ခုနှစ်ပြီး) တွင် "ရတုရကန်၊ စာသဝန်၊ ယုံကျွန်မရောက်လှာ" က သက်သေခံလျက် ရှိချေသည်။
မြန်မာပြည်သည် အတွင်းရန်၊ အပြင်ရန် အတန်တန်မှ အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ဒဏ်ခံခဲ့ရကား၊ ရှေးကျသော ရကန်ဟောင်းများကို ရှာဖွေမတွေ့ရှိရချေ။
ကံကောင်းထောက်ပင့်၍ ကြွင်းကျန်ရစ်သော စာပေစုတွင် ရွှေတောင်နန္ဒသူဆို " မွေ့နွန်းရကန်"ကို ရှေးအကျဆုံးဟု ဆိုထိုက်လေသည်။
ထိုအထက်ကျော်ကာရီက "မနော်ရကန်"၊ "ငွေတောင်ရကန်(ဟောင်း)တို့ ရှိဘူးကြောင်းကို ရကန်စာကိုယ်များအရ သိရလေသည်။
ရကန်စာစုတွင် ဦးတိုးဆို "ရာမရကန်"သည် ပထမတန်းစားဖြစ်ကြောင်း စာဝါရင့်သူတိုင်း အသိအမှတ် ပြုကြလေသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် "နေမိရကန်"မှအပ၊ ဦးရွှေနီဆို ပဉ္စပါပီရကန်၊ ဦးပုညဆို ဟောကိန်းရကန်များ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်၊။
ပဉ္စပါပီရကန်မှာ အနက်ရုန့်ရင်းလှ၏။
ဟောကိန်းရကန်များမှာမူ နှလုံး မြူးလောက်အောင် ဟာသဉာဏ် ကစားခဲ့လေသည်။
ရကန်သွား မေတ္တာစာဟူ၍ စကားပြေ ဆရာကြီး အရှင်ဦးဩဘာသသည် ဝေဆာစွာ စီကုံးခဲ့လေသည်။
ယနေ့ခေတ် ရကန်ကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် တိုင်အောင် ကြိုကြား၊ ကြိုကြား ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ နေမိရကန်စာအုပ်၊စကားချီး စာမျက်နှာ-ဇ။
ရကန်သည် မြန်မာကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့တစ်မျိုးဖြစ်၍ လေးလုံး စပ်သက်သက် မဟုတ်သော်လည်း လေးလုံးစပ်ကာ ရန်ယူနည်းများကို မှီးသဖြင့် လေးလုံးစပ် ရတုမျိုးမှ ကွဲထွက်လာသောကဗျာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အဖွဲ့အနွဲ့အားဖြင့် သာချင်းနှင့် ဆင်တူသည်။
ရတု ရကန် အဲအန် ဧချင်းဟူ၍ လည်းကောင်း၊ရတုရကန်၊စာသဝန်၊ ယုံကျွန်မရောက်လှာ ဟူ၍ လည်းကောင်း ရတုနှင့် ရကန်ကိုတွဲစပ်သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
ရကန်သည် အထူးသဖြင့် ကာရန်ကို လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်နိုင်၍ ပဒချင်း ဆက်စပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အပိုဒ်ချင်း အခံ၊အအုပ် ဟပ်စပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသတ်ကို ပဓာနမထားလှဘဲ အသံတူရုံလောက်သာ အဓိကထား၍ စပ်ဆိုမြဲဖြစ်သည်။
အခံနှင့်အအုပ်ကာရနမှာ ပဒများစွာ ခြား၍ စပ်သဖြင့် ကာရန်ကို ခွာ၍ ကန်ထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ကာရန်ကန်ဟူသော ဝေါဟာရမှ ကာပုဒ်ကျေ၍ ရန်ကန်၊ ရန်ကန်မှ ရကန်သို့ပြောင်းလဲလာဟန် အချို့ မှတ်ယူကြသည်။
အချို့ကမူ လွန်စွာ ရယ်ရွှင်ခြင်းအနက်ရသော သက္ကတ ပုဒ်ပျက် ရိဂံပုဒ်မှ ရကန်ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ရကန်မှာ ရယ်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အဖွဲ့အနွဲ့မျိုးကား မှန်ပေသည်။
ရကန်အဖွဲ့အနွဲ့သည် များသောအားဖြင့် စာပြောင်စာလှောင်ကဲ့သို့ ရယ်ရွှင်စေလိုခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကို ကျီစယ်ခြင်း၊ ခနဲ့ခြင်း၊ ချိုးဖဲ့ချိတ်ရိပ်ခြင်း၊ ရန်ထောင်ခြင်း၊ သရော်ပြက်ရယ်ပြုခြင်း စသောသဘောများကို ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားသော ကဗျာပင် ဖြစ်သည်။
ယင်းကြောင့် သူတစ်ပါးကို စာသားဖြင့် ရန်ထောင်ခြင်း၊ ထိပါးခြင်း၊ ကန်ခြင်းပြုသဖြင့် မိမိရရ ကန်နိုင်သော ကဗျာကို ရကန်ဟု ခေါ်တွင်ဖွယ်ရှိကြောင်းဖြင့်လည်း အချို့က ကြံဆကြသည်။
ရကန်မှာ အကြောင်းအရာနှင့် ကာရန်အချိတ်အဆက်ပါ ကန်သော သဘောရှိသည်မှာကား ထင်ရှားသည်။
(က) အကြောင်းအရာ ကန်ပုံမှာ။
ရကန်ဉာဏ်၊ စာဆိုဉာဏ်ဖြစ်၊ ရွှေနန်းရန်ဘုန်းပွင့်၊ ထိပ်ခေါင်တင့်ကျွန်၊ တုံးအောက်က တီတွန်လို့၊ ဗုဇွန်က၊ တော်ထူးအောင်၊ ပူးလို့ဘဲလှော်လှော်၊ ရေမော်တွင် လန်လိမ့်မည်၊ ဉာဏ်မော်၊ ဉာဏ်ကျော်ကို နှိမ်နေကျ ဉာဏ်တိမ်ယာဉ်စီးလေ။
(ရာမရကန်) (ခ) ကာရန် ကန်ပုံမှာ ဒေါင်းလည်ဆံမျိုး၊ ပိုးပရံကောင်၊ အရောင်မူလ၊ ကတ္တီပါအနက်၊ ဖိတ်လက်မှောင်စို၊ ပြာသိုသဘင်၊ မြင်းခင်းရွှင်မှာ၊ ဆင်တော်မူနေကျ (ရာမရကန်)ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ရကန်ဟူ၍မျှတွင် ထိုသို့ ပလွှားကြွားဝါချက်၊ ကဲလွန်တင်စားချက်နှင့် ကန်ချက်များ တစ်နည်းနည်းပါရှိမြဲ ဖြစ်သည်။
ရတုနှင့် ကွဲလွဲပုံမှာ ရကန်တွင် အပိုဒ်ပေါင်းများစွာ အရေအတွက် အကန့်အသတ်မရှိဘဲ ပျို့များကဲ့သို့ တစ်ဆက်တည်း ရေးဖွဲ့နိုင်သည်။
အချီအချချင်း တူညီရန် မလိုချေ။
လေးလုံး တစ်ပါဒသာမက၊ တစ်ပါဒလျှင် ငါးလုံး ခြောက်လုံးအထိ ရေးဖွဲ့နိုင်သည်။
ကာရန်အကန်ဝေးသဖြင့် နီးရာပဒချင်း ကာရန်မချိတ်မိဘဲ လည်း ရှိနိုင်သည်။
ရကန်မှာ ညောင်ရမ်းခေတ် (သက္ကရာဇ် ၈၈ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၁၁ဝ ပြည့်နှစ်ကျော်အထိ)က စတင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်အလယ်လောက်မှစ၍ ရကန်များ အများအပြား ပေါ်ထွက်လာသည်။
မြန်မာဂန္ထဝင်တွင် တွေ့ရှိရသော ရကန်အချို့မှာ ၁။
ဝါဆိုစဉ် ရကန် (စိန္တကျော်သူ) ၂။
ငွေတောင် ရကန် (ရွှေတောင်နန္ဒသူ) ၃။
မွေ့နန်း ရကန် (ရွှေတောင်နန္ဒသူ) ၄။
အဝမြို့ဘွဲ့ ရကန် (ဦးတိုးနှင့် ဦးရွဲ) ၅။
ရာမ ရကန် (ဦးတိုးနှင့် ဦးရွဲ) ၆။
လေဆေးနည်း ရကန် (ဦးလန်း) ၇။
မေတ္တာပို့ ရကန် (ဆရာတော် ဦးပုတ်) ၈။
အောင်ခြင်းရှစ်ပါး ရကန် (ဆရာတော်ဦးပုတ်) ၉။
ပဉ္စပါပီ ရကန် (ဦးရွှေနီ) ၁ဝ။
နေမိ ရကန် (ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း) ၁၁။
အဋ္ဌလက်ဟောကိန်း ရကန် (ဦးပုည) ၁၂။
နဂါးလှည့်ဟောကိန်း ရကန် (ဦးပုည) ၁၃။
မြေခံဟောကိန်း ရကန် (ဦးပုည) ၁၄။
သစ်လဲကြန် ရကန် (ဦးပုည)တို့ ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့အနက် ရာမရကန်သည် အကျော်ကြား ဆုံး ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာအမျိုးအစားများ။
ဒေါင့်ကြီးရွာ အမည်ရှိ ရွာများမှာ ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ရေကြည်မြို့နယ် ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ငပုတောမြို့နယ် ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ကျောင်းကုန်းမြို့နယ် ဒေါင့်ကြီး(အရှေ့)ရွာ၊ ဒေးဒရဲမြို့နယ် ဒေါင့်ကြီးရွာမရွာ၊ ရေကြည်မြို့နယ် ​​ဒေါင့်ကြီးဘက်ရွာ၊ ရေကြည်မြို့နယ် ဒေါင်ကြီးရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်။
thumbnail|သခင်ဗဟိန်း ကိုဗဟိန်းကို ၁၂၇၉ ခု ၊ ဝါဆိုလဆန်း (၉) ရက် ( ခရစ် ၁၉၁၇ ခု ၊ ဇွန်လ ၂၇ ရက်)ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ နံနက် (၇) နာရီအချိန်တွင် အင်းဝမြို့ကိုင်းတန်း ရပ်၌ ဖွားမြင်သည်။
အဖ ဦးမှင် ၊ အမိ ဒေါ်ဦးတို့၏ ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။
မန္တလေးမြို့ အေဘီအမ် မိန်းကလေးကျောင်း၊ သကျသီဟ ဘုရားအနီး ဆရာငုံကျောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းများတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်၌ စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂအမှုဆောင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၃၆ ခု ကျောင်းသား သပိတ်တွင် စစ်ကိုင်း အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းသို့ သပိတ် သွားတားရာ၊ ကျောင်းအုပ်ကြီး မစ္စတာဒေါင်းနှင့် စကောက်များက ဝိုင်းရိုက်သဖြင့် ဒဏ်ရာရှိခဲ့သည်။
၁၉၃၆ -၃၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ အထက်တန်းကို ပါဠိဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်ပညာဆည်းပူး၍ ၁၉၃၈-၃၉ ခုတွင် တကသ အမှုဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (တကသ)ဥက္ကဋ္ဌ ကိုအောင်ဆန်း နုတ်ထွက်သွားသဖြင့် ကိုဗဟိန်းသည် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်၌ ရေနံမြေ သပိတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ရေနံမြေ သပိတ်သမားများသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ချီတက် ဆန္ဒပြရန်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရေနံချောင်းမြို့မှ ထွက်ခဲ့ကြသည်။
ဥက္ကဋ္ဌ ကိုဗဟိန်းနှင့် ကိုဗဆွေတို့သည် ရေနံချောင်းမြို့တွင် ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသော ကျောင်းသား သပိတ်အရေးနှင့် ရေနံမြေမှ ချီတက်လာသော သပိတ်သမားများ အရေးကို စုံစမ်းရန်ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။
မကွေးမြို့၌ ရေနံမြေမှ ချီတက်လာသော သပိတ်သမားများအား တရားဟောနေစဉ်၊ အဖမ်းခံခဲ့ရလေသည်။
တရားဟောနေစဉ် လို့ ရဲရဲတောက်စကား ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အတွင်းရေးမှူးအား ဖမ်းဆီးသဖြင့် ကျောင်းသား သပိတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
ကျောင်းသားများသည် အတွင်းဝန်များရုံး သို့ ချီတက် ဆန္ဒပြကြရာ၊ ဂေါ်ရာစာသင်များက မြင်းနှင့်တိုက်၊ နံပါတ်တုတ်နှင့် ရိုက်သဖြင့်၊ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်မှ ကိုအောင်ကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်။
ကျောင်းသားအများအပြား ဒဏ်ရာရခဲ့ကြသည်။
ကျောင်းသား၊ အလုပ်သမား၊ လယ်သမား သပိတ်ပေါင်းစုံ စုစည်းမိကာ၊ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံဟု သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြရသည်။
ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားများ မြို့မသပိတ်စခန်းတွင် အစာငတ်ခံ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။
ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ ပြုတ်ကျ၍ ဦးပုအစိုးရ တက်ပြီး၊ ကျောင်းသား သပိတ်အရေး ပြီးဆုံးခဲ့ရလေသည်။
ကိုဗဟိန်းသည် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်မှထွက်၍ ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ သခင်ဗဟိန်း အမည်တွင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်သောအခါ မြေအောက်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများကို ခေါင်းဆောင်ပြီး ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ စာတမ်း၊ မီးပွားစာစောင်၊ ဗမာ့တော်လှန်မှု စာတမ်းများကို လျှို့ဝှက် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ အင်္ဂလိပ်အပြေးတွင် မန္တလေးထောင်မှ သခင်နုတို့နှင့်အတူ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။
ဂျပန်ခေတ် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရ လက်ထက်တွင်၊ နိုင်ငံခြားရေးဌာန အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဖက်ဆစ်တို့ကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရန် အတွက် တော်လှန်ရေး စစ်တိုင်းများကို သတ်မှတ်ပြီး တိုင်းအလိုက် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ကို ရွေးချယ် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အခါ တိုင်း (၁) ပြည်၊ သာယာဝတီ၊ ဟင်္သာတအရှေ့ အတွက် စစ်ရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် သခင်ဗဟိန်းကို ရွေးချယ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် တောင်ငူခရိုင်တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ကိုဗဟိန်းသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို တည်ထောင်သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ပြောင်(တရားဝင်) ထူထောင်သော အခါတွင် ဗဟိုကော်မတီ ဖြစ်ခဲ့သည်။
နောင်တွင် ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင် ဗမာပြည် အလုပ်သမားများ သမဂ္ဂ(A.B.T.U.C)၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၆ ခု နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် စာရင်းတွင် ပထမအဆင့် ကျေညာပေးခြင်း ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်လေသည်။
အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း တွဲ ၁၊ အမှတ် ၁၀ (၁၉၅၉-၆၀)စာ ၄၁၊ ၄၂။
ဒေါက်တာလှရွှေ သည် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံတွင် အာဏာရှင် လှရွှေဟု ကျော်ကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။
ကိုလှရွှေသည် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ၏ အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ ပျဉ်းမနားမြို့၌ ၁၂၇၆ ခု နယုန်လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့ (၂၀ မေလ ၁၉၁၄) တွင် ဖွားမြင်၍ ဖျာပုံမြို့၌ ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။
သူ၏ အစ်ကိုအရင်းမှာ သခင်လှဖေ (နောင်အခါ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လင်္ကျာ) ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ စတင်ပညာသင်ကြား၍ ဆေးအတတ် ပညာကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၃၆-၃၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (တကသ) အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၃၈-၃၉ ခုတွင် တကသ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (ဗကသ) ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ (ထိုနှစ်က ဗကသ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးအောင်ဆန်း ဖြစ်သည်)အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၉-၄၀ ခုတွင် တကသ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
ဆေးကောလိပ် ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်သည်။
၁၉၃၈-၃၉ ခုနှစ် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးတွင်၊ သမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌကိုဗဟိန်း အဖမ်းခံရပြီးနောက်၊ ကိုလှရွှေသည် အရေးတော် ပုံကြီးကို ဆက်လက် ခေါင်းဆောင်ကာ တိုက်ပွဲ ဝင်ခဲ့သည်။
အာဏာရှင် ကိုလှရွှေဟူ၍ တိုင်းပြည်က သိရှိခဲ့ကြသည်။
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကို ဆက်လက်ခေါင်းဆောင်ရင်း အဖမ်းခံရသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အာဏာရှင်ဦးလှရွှေ ဦးဆောင်သော တကသမှ ကြီးမှူးကာ ဗိုလ်အောင်ကျော် ကျဆုံးသော နေ့ကို အာဇာနည်နေ့ဟု သတ်မှတ်ကာ ပထမဆုံး ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
ဆရာဝန်ဘဝ ကိုလှရွှေသည် ဆရာဝန်ဘွဲ့ကို ၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်ခူး ပြီးနောက်၊ ဆေးပညာဖြင့် အသက်မွေးကာ အေးချမ်းစွာ နေခဲ့သည်။
၁၉၄၂ တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဂေါ်ရာကုန်းမြေ ဒိုင်အိုစီဇင်မိန်းကလေးကျောင်း၌ ဒေါက်တာဘသန်း ဦးဆောင်၍ ဆေးရုံ ဖွင့်လှစ်သည်။
ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးကိုဂျပန်တပ်များတပ်ခွဲထားရာ ဘီဒီအေဆေးရုံသည် ဒေါက်တာဘမော်အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးဖြစ်လာသည်။
ဒေါက်တာဘသန်း၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ဒေါက်တာလှရွှေ နှင့်အတူ ဒေါက်တာကြည်ပေါ၊ ဒေါက်တာဦးအေး၊ ဒေါက်တာမြင့်ဆွေ၊ ဒေါက်တာဒေါ်ရင်မေ၊ သူနာပြု ကယ်လီ၊ မတင်ထွေး (ဒေါက်တာမြင့်ဆွေ၏ဇနီး)၊ သူနာပြုချုပ် ဒေါ်ခင်ကြည် တို့ အမှုထမ်းခဲ့လေသည်။
(ဒေါ်ခင်ကြည် သည် ဘီဒီအေ စစ်သေနာပတိဗိုလ်ချုပ်ဗိုလ်တေဇ (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း) ဆေးရုံ လာတက်ရာမှ တွေ့ဆုံမေတ္တာမျှခဲ့လေသည်။
) ဘဝနိဂုံး ဒေါက်တာလှရွှေ သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီး၊ ဆေးပညာ ဆက်လက်ဆည်းပူးရန်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ အသွား၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့၊ ဘေရိန်းကျွန်းအနီးတွင် လေယဉ်ပျံ ပျက်ကျ၍ အနိစ္စရောက်ခဲ့လေသည်။
ချင်းအမျိုးသားပါတီ (Chin National Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခေါင်းဆောင်များ ဥက္ကဋ္ဌ - ဦးဇိုဇမ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ - ဦးချန်ဟဲ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး - ဆလိုင်းကျဲအိုဘိခ်ထောင် အတွင်းရေးမှူး(၁) - ဆလိုင်းငှဲပီး ဆက်သွယ်ရေးမှူး - ဦးဘွတ်ဇနန်း ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း ချင်းအမျိုးသားပါတီသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပါတီတည်ထောင်ခွင့် လျှောက်ထားခဲ့ရာ မေလ ၃ ရက်နေ့၌ ခွင့်ပြုချက်ရရှိခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပါတီမှတ်ပုံတင်ခွင့် ထပ်မံလျှောက်ထားခဲ့ကာ မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်အမှတ် (၂၁) ဖြင့် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ချင်းအမျိုးသားပါတီသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
နာမည် ပြောင်းလဲခြင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့ပါ ကြေညာချက်အမှတ် ၇/၂၀၁၄ ဖြင့် ချင်းအမျိုးသားပါတီ (Chin National Party) ၏ အမည်ကို ချင်းအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (Chin National Democratic Party) ဟု ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
200px ဥက္ကဋ္ဌ - ဦးသိန်းဌေး ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ(၁) - ဦးဌေး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး - ဦးသိန်းတင်အောင် ဗဟိုအလုပ်အမှူဆောင် - ဦးစိုင်းထွန်းမြင့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းစာရင်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် လွှတ်တော်အဆင့်ဆင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပြည့်သူ့လွှတ်တော် ပြည်နယ်(သို့မဟုတ်)တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် မဲဆန္ဒနယ်များ Regional(OR)National - National ပါတီအသစ် ဆက်သွယ်ရန်လိပ်စာ အမှတ် ၁၂၃၊အခန်း(ဘီ)၃၊လေးလွှာ၊ဦးချစ်မောင်လမ်း၊ဗဟန်းမြို့နယ်၊ရန်ကုန်မြို့ ပယ်ဖျက်ခြင်း ဤပါတီကို နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၂ (က)အရ မဲဆန္ဒနယ် သုံးနယ်တွင် မယှဉ်ပြိုင်နိုင်၍ ၁၃-၈-၂၀၂၀ တွင် ပယ်ဖျက်ပြီး ဖြစ်သည်။
200px ၂၀၁ဝ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရေး ဦးစွာကြေညာခဲ့ပြီး ပါတီတွင်း အခြေအနေကြောင့် ငြိမ်သက်ခဲ့သည့် ကနေဒါအခြေစိုက် ညီညွတ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ - UDP ကို မြန်မာပြည်တွင်း၌ ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ခဲ့သည်။
ပါတီထူထောင်စဉ်က ပါဝင်ခဲ့သူများဖြစ်သည့် ဝါရင့်နိုင်ငံရေးသမား ဦးသုဝေ အပါအဝင် အချို့က ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ - DP အမည်ဖြင့် သီးခြားဖွဲ့ပြီးနောက် UDP အသံမှာ ပျောက်သွားခဲ့ရာက နေပြည်တော်ရှိ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာနသို့ပေးစာတစောင်ဖြင့် စစ်အစိုးရထံ ချဉ်းကပ်လိုက်သည်။
အငြင်းပွားဖွယ်ရာ UDP ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့်က စစ်အစိုးရ နှစ်သက်လက်ခံဖွယ်ရှိသည့် ပြည်ပရှိ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြည်တွင်းရှိ UDP အဖွဲ့ဝင် ဦးလှမြင့်မှတဆင့် ယခုလ ၈ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် စာရေးသားအစီရင်ခံခဲ့ကြောင်း မဇ္ဈိမက စုံစမ်းသိရှိရသည်။