kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
သူမ၏ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ဘုရင်၏ ယုံမှားသံသယများမှ လွတ်ကင်းအောင် နေထိုင်နိုင်ခဲ့သည်။
အမြဲတမ်း အောင်မြင်နေသည်မဟုတ်သော်လည်း သူမသည် ဘုရင်၏ အမြန်ချသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ၊ တိုင်းပြည်နှင့် ပတ်သက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို နားချပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့သည်များလည်း ရှိသည်။
အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် နရသီဟပတေ့မင်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စောလှဝန်းသည် သူမ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ဆက်လက် ထိန်းထားနိုင်ခဲ့သည်။
နန်းတွင်းတွင် ဂုဏ်သိမ်ကြီးမားနေဆဲ ဖြစ်သည့် မိဖုရားသည် အေဒီ ၁၂၈၉ တွင် ကျော်စွာကို ထီးနန်းတင်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ပြိုကွဲလျက်ရှိနေသည့် ပုဂံမင်းနေပြည်တော်ကို ပြန်လည်စုစည်းနိုင်စွမ်းမရှိသည့် ကျော်စွာဘုရင်အပေါ် စိတ်ပျက်ခဲ့ရသည်။
၁၂၉၇ တွင် သူမသည် ကျော်စွာမင်းအား အာဏာသိမ်းသည့် အစီအစဉ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၃၁၀ ဆယ်စုနှစ်တွင် ကန့်လန့်ကာ နောက်ကွယ်မှ ထိန်းချုပ်သူအဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်ကျမ်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်။
၁၃၁၃ ခုနှစ်တွင် တစ်စီးရှင် သီဟသူက ပုဂံထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်မှုကို ကောင်းချီးပေးခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာမှတ်တမ်းများအရ အားလုံးက လက်မခံကြသော်လည်း မိဖုရားစောသည် အေဒီ ၁၂၉၅/၉၆ အစောပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ ၁၄ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ရှိနေသော ဖွားစောမှာ စောသစ်မထီး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကျောက်စာနှင့် တရုတ်ရာဇဝင်ထွက် မိဖုရားဖွားစော ပုဂံမင်းဆက်နောက်ပိုင်းတွင် စောဘွဲ့ခံ မိဖုရားအများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ကို နှောင်းခေတ် ရာဇဝင်ဆရာတို့ ထွေးရှက် မှတ်မှားခဲ့ကြ၏။
ဤစာမူ၌ မိဖုရားဖွားစောကိုယ်တိုင် ရေးထိုးခဲ့သော ကျောက်စာပါ တိကျမှန်ကန်သော အချက်အလက်များကို တင်ပြထားသဖြင့် ရာဇဝင်သုတေသီများအဘို့ အသုံးဝင်မည့် သုတေသနတရပ် ဖြစ်ပေသည်။
ပုဂံကျောက်စာတို့တွင် စဝ်ဟု ပါရှိလျက် ယခုအခါတွင် စောဟု ရေးကြသော စကားလုံးသည် နနချောင် ရှမ်းတို့၏ ဘွဲ့အမည်တစ်ခုဖြစ်၍ ယင်းကို ပုဂံကျောက်စာပါ မင်းမိဖုရားအမည်များတွင် မကြာခဏ တွေ့ရသည်။
ပုဂံဆက် နောက်ပိုင်းတွင် စောဘွဲ့ခံ မိဖုရားအများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ကို နှောင်းခေတ် ရာဇဝင်ဆရာတို့သည် ထွေးရှက် မှတ်မှားကြသည်။
တရုတ်ပြေးမင်း (တရုတ်ပိယ်မင်၊ မြန်မာ ၆၁၇-၆၄၉)၏ ကျော်စောထင်ရှားသော မိဖုရားကြီး ဖွားစောသည်ကား သက္ကရာဇ် ၆၅၂ ခုနှစ်၊ ၆၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် ပုဂံပြည် မင်းနံသူအရပ်၌ စောလှဝန်းဘုရားကျောက်စာတို့ကို ရေးထိုးခဲ့သည့် သခင်ရာဇသူ ဖွားစော(သိင်ရစဖူဖွာစဝ်) ဖြစ်သည်။
ယင်း ကျောက်စာတို့ကို မြန်မာတိုင်းရင်း ကျောက်စာများ၊ တတိယထုပ်၊ ဓာတ်ပုံ ၂၇၂-၅ တို့တွင် ပြထားသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်းဂျာနယ်၊ အတွဲ ၂၆၊ စာမျက်နှာ ၁၃၇-၈ တို့တွင်လည်း အချို့တဝက်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုပုံနှိပ်ထားသည်။
၎င်းတို့ အရအဆိုလျှင် မိဖုရားဖွားစောသည် ဇာတိအားဖြင့် တောင်သူကြီး သမီးမဟုတ်။
ပုဂံနန်းရိုး မင်းသမီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်ကို သိရသည်။
ဖွားစော၏ အဖိုးမှာ ကျစွာမင်းကြီး(ကစွာမင်ကြီ၊ မြန်မာ ၅၉၇-၆၁၁) ဖြစ်သည်။
မင်းကြီးသည် ဖွားစောကို အလွန် ချစ်မြတ်နိုး၍ သမီးဟုခေါ်လေ့ရှိသည်။
အဖွားမှာ မင်းကြီး၏ မိဖုရားတပါးဖြစ်ရာ၏ဟု မှတ်ယူဘွယ်ရှိသော စောမင်းလှ (စဝ်မင်လှ)ဖြစ်သည်။
စောမင်းလှသည်လည်း ဖွာစောကို အလွန် ချစ်မြတ်နိုးသည်။
အမိမှာ ကျစွာမင်းကြီး၏ သမီးတော် တစ်ပါးဖြစ်၍ ဟန်လင်းသည်၏သား(မြေး) အမတ်သရေ (သရိယ်)နှင့် လက်ထပ်သည်။
အမတ်သရေသည် ကျစွာမင်းနှင့် ဥစ္စနာမင်းတို့၏ လက်ထက်တွင်၎င်း၊ တရုတ်ပြေးမင်းလက်ထက် စောစောပိုင်းတွင်၎င်း ထင်ရှားသည်။
သက္ကရာဇ် ၅၉၉ ခုနှစ်တွင် စောလှဝန်းဘုရားနှင့် ကျောင်းတို့ကို ဦးစွာ တည်သည်။
ဖွားစော၏ ညီမတစ်ယောက်ကား တြိလောကစန္ဒြဟူ၍လည်းကောင်း၊ သုံးလူ့လ (သုံလူလ)ဟူ၍လည်းကောင်း တွင်၍ ဥစ္စာနာမင်း (မြန်မာ ၆၁၁-၇)၏ တောင်ဖြစ်သည် မိဖုရားကြီး ဖြစ်သည်။
(ကြာ သော် သုံလူလကို သမ္ဘူလဟု မှတ်မှားကြသည်။
) တလမြို့ (တံတွေးမြို့)တွင် ဥစ္စနာမင်းတို့ လုပ်ကြံခံရပြီးနောက်၌ တရုတ်ပြေးမင်းဟု တွင်အံ့သော ပန်းပွတ်သည်မနှင့်ရသော သားတော်သည် ပုဂံထီးနန်းကို ဆက်ခံသည်။
ထိုမင်းသည် ငယ်ရွယ်သေးသည်ဖြစ်၍ မင်းအဖြစ်၌ တည်တံ့ခိုင်မြဲရန်အလို့ငှာ ဖွားစော၏အစ်မ ရတနာပုံကို နန်းတင်သည်။
အလွန်လည်း ချစ်မြတ်နိုးသည်။
နန်းတင်၍ ခုနစ်နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခုတွင် ရတနပုံ အနိစ္စရောက်လျှင် မင်ကြီးသည် မိဖုရားကိုရည်၍ မင်းနံသူအရပ်တွင် ကျောင်းနှင့်ကူတို့ကို တည်သည်။
ကူမှာ ယခုအခါ ငလူးဂူဟုတွင်သည်။
ရတနာပုံမရှိမှ ညီမတော် ဖွားစောကို နန်းတင်သည်ဟု ယူမှတ်ဖွယ်ရှိသည်။
ဖွားစောတွင် သားသမီးမရှိဟု ရာဇဝင်တို့ဆိုသည်ကား မမှန်။
တရုတ်ပြေးမင်းနှင့် သားတော်နှစ်ပါး ရသည်။
ယင်းတို့ကား ကျောက်စာတို့တွင် 'ချစ်စွာသော ငါ့သားလှ'ဟု ဆိုသော မင်းသား ရာဇသူ တစ်ပါး၊ ညီမင်းသားကျစွာတစ်ပါးတို့တည်း။
သက္ကရာဇ် ၆၂၆-ခုနှစ်တွင် ဖွားစောသည် ခမည်းတော်၏ ကျောင်း၌ ဦးစွာသော အလှူကို ပြုတော်မူသည်။
၆၄၆ ခု (ခရစ် ၁၂၈၄)နှစ် ဆောင်းရာသီတွင် တရုတ်စစ် ရောက်၍ မင်းကြီး အကြေသို့စုန်သော် ဖွားစောလည်းပါ၍ ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် လှည်းကျမုဆိုးရွာ(လှည်ကမုဆိုဝ်ရွာ)သို့ ရောက်ဝင် စခန်းချခဲ့ပု၌ရသုည်၊ ၆၄၈၊ ၆၄၉ ခုနှစ်ဆီတွင် တရုတ်မင်း ခုဗိလဲခနနှင့် စစ်ပြေငြိမ်း၍ ပုဂံသို့ ဆန်တက်ရာတွင် ပြည်မြို့၌ ပြည်သူကြီးလုပ်ကြံ၍ မင်းကြီး အနိစ္စရောက်သည်။
တစ်ဖန် ပြည်သူကြီးကို မင်းကြီး၏သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော တလသူကြီးက လုပ်ကြံဖျောက်ဖျက်လိုက်ပုံရသည်။
ထိုနောက် တလသူကြီးသည် တရုတ်တို့ထံတွင် အညံ့ခံ၍ ၆၅၁-ခုနှစ် နွယ်တာလတွင် ပုဂံပြည်၌ ရွှေနန်းရှင် (ရှုယ်နန်သျှင်) ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘိသိက်ခံယူသည်။
သို့ပင်ဖြစ်လင့်ကစား ရွှေနန်းရှင်ည် ကျောက်ဆည်ကို မင်းပြုသော ရှမ်းညီနောင် အမတ်သုံးပါးတို့၏ မျက်နှာကိုကြည့်၍သာလျှင် မင်းပြုရရှာ သည်။
ထိုအခါ ဖွားစောသည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးနှင့် သင့်မြတ် အောင် ကြံဆောင် နေထိုင်သည်။
ရွှေနန်းရှင်၏ မိဖုရားအဖြစ် ကိုလည်း ခံယူသည်။
၆၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖွားစောသည် သားတော် များနှင့်အတူ ပုဂံပြည်သို့ ပြန်ရောက်နေပြီဖြစ်၍ စောလှဝန်း ကျောင်းကို မြတ်ကြီးအစလဗုဒ္ဓိအား တင်လှူသည်။
၆၅၃ ခုနှစ် တန်ခူးလပြည့်နေ့တွင် သားတော်ရာဇသူ အနိစ္စရောက်ရာ ဖွားစောသည် နှလုံးထိတ်လန့်ရကား သားတော်၏ ကောင်းမှု စေတီ မပြီးသေးသည်ကို အပြီးတိုင် တည်တော်မူ ပြီးလျှင် ခမ်းလည်းခမ်းနား ကျေးလည်းကျေကွဲဘွယ် ကောင်းသော ဆုတောင်းကြီးကို တောင်းဆိုရေးထိုးခဲ့သည်။
ထိုဆုတောင်ကြီး ကား ပုဂံခေတ်၏ နောက်ဆုံးပိတ် မရဏတေးသံကြီးပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထိုက်တော့သည်။
ထိုဆုတောင်းကြီးမှ ကောက်နုတ်ချက်အနည်းငယ်ကို ယခုခေတ် အရေးမျိုးဖြင့် လဲလှယ်၍ အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
သက္ကရာဇ် ၆၅၃ ခု နယုန်လဆန်း ၁၁ ရက် ၅ နေ့ အစောရာဇသူ စေတီတည်သော ရာဇသူမိ နှလုံးထိတ်လန့်ရကား ငါ၏ မိဖဘိုးဘေးတို့လည်း အမွေဥစ္စာတို့ကို စွန့်ခဲ့၍ သွားခဲ့ ကုန်၏။
ချစ်စွာသော ငါ့သားလှလည်း အမွေဥစ္စာနှင့် တကွ ငါမိရင်းကို စွန့်ခဲ့ပြီးကား ငါလည်း သူမယူနိုင်၍ ထားခဲ့သော အမွေဥစ္စာတို့ကို၎င်း မပါတတ်သောအကြောင်းကို သိရကား ငါ့မိ ငါ့ဘ ငါ့သား အမျိုးခပ်သိမ်းကို နိဗ္ဗာန်၏ ပစ္စည်းအထောက်အပင့် ဖြစ်စိမ့်သောငှာ လှူတုံသောမြေ--- သက္ကရာဇ် ၆၅၃ ခု နယုန်လဆန်း ၁ဝရက် ၄ နေ့ ကွန်းပြောက်ကြီး ထွက်တော်မူသော် အတို့ကျွန့်ဖလည်း မရှိ။
အတို့ကျွန်မိလည်း မရှိ။
အတို့ကျွန်သားလည်း မရှိ။
အတို့ကျွန် ဖကျွန် အတို့ကျွန် မိကျွန်၊ အတို့ကျွန် ကျွန်၊ ခပ်သိမ်းသော ကျွန်ကား အတို့ကျွန်မိကျောင်း၊ အတို့ကျွန် ဖကျွန်ကျောင်း၊ အတို့ကျွန်သားစေတီ၊ ဤသုံးပါးကို အတို့ကျွန် လှူရကား လှူတော်မူပါစေချင်ဟု ဆိုသတည်း။
ဤသို့ ငါလှူသော အကျိုးကား ငါ့အဖိုး ကျစွာမင်းကြီး၊ ငါ့ဖွား စောင်မင်းလှ၊ ငါ့မိမင်း၊ ငါ့ဖ၊ ငါ့ချစ်သား နှစ်ယောက် အဘဖြစ်သော အတို့သခင်မင်းကြီး၊ ငါ့သခင်သား တရားမင်း ကြီး၊ ငါ့ဦးရီးတော် သိက‡သူ၊ ငါ့မိထွေး အမိဖုရား သုံးလူ့လ၊ ငါ့အစ်မ အမိဖုရား၊ ရတနာပုံ၊ ငါ့မောင်သုံးယောက်၊ ငါ့ညီမ ၂ ယောက် လွန်လေသော အမျိုးခပ်သိမ်း၊ ယခုသော အမျိုးချပ် သိမ်း၊ မောင်းမမိသင်ခပ်သိမ်း၊ အထက်ကား ဘဝဂ်တိုင်အောင်၊ အောက်ကား အဝီစိတိုင်အောင်၊ လေးမျက်နှာ အနန္တစကြဝဠာ ခပ်သိမ်း ရပါစေ၏။
--- ငါလည်း ဤကောင်းမှုအကျိုးဖြင့် ဤမှသေခဲ့လျှင် စွယ် တော်ကိုလျှင် မကွေမကင်း ညနံနက်လျှင် ရှိခိုးရသော နတ်သား ဖြစ်လို၏။
ငါလိုသောဆု မရောက်သောကြားကား ဘုရားလောင်း တကာ ဖြည့်ရာသော ဒသပါရမီကို ဖြည့်ရလိုသတည်း။
သက္ကရာဇ် ၆၅၉ ခုနှင့် ၆၆၁ ခုအတွင်းတွင် ရှမ်းညီနောင် တို့သည် တရုတ်တို့ထံတွင် အညံ့ခံသော ရွှေနန်းရှင်ကို အရိုသေ တန်ကာ နန်းချ၍ ဖျောက်ဖျက်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ရွှေနန်းရှင်၏သား စောနစ်(စဝ်နစ်)ကို ပုဂံရွှေနန်းတွင် တင်ကြ ပြန်၍ မိမိတို့မူကား ကျောက်ဆည်တွင် မင်းထီးမူကြသည်။
ပုဂံထီးမွေနန်းမွေပို ပိုမို ခံယူခွင့်ရှိသော ဖွားစော၏သား ကျစွာ မင်းကိုမူ ရှမ်းညီနောင်တို့သည် ကျောက်ဆည်တွင် ထိန်းသိမ်း ထားပုံရသည်။
နောင်သောအခါ ထိုမင်းသားကို မြင့်စိုင်းမြို့ အနီးရှိ ပုထိုးနီရွာကို စားရသော ပုထိုးနီမင်း (ပုထိုဝ်နီမင်)နှင့် လက်ထပ်ပေးစားလိုက်သည်။
ဖွားစောမှာ မောင်သုံးယောက်နှင့် ညီမနှစ်ယောက်ရှိသည်။
ဖွားစော မည်သည့် သက္ကရာဇ်တွင် အနိစ္စရောက်သည်ကို အတိ အကျ မသိရသော်လည်း ရွှေနန်းရှင်အလျင် အနိစ္စရောက်သည် မှာကား ထင်ရှားသည်။
ဖွားစောမရှိလျှင် ညီမတော်သည် တတိယဖွားစောအဖြစ်ဖြင့် မိဖုရားအရာကိုရ၍ နောင်သောအခါ စောနစ်၏ မိဖုရားကြီးလည်း ဖြစ်လာသည်။
ဤတတိယ ဖွားစောသည် သားတော်သမီးတော်တို့နှင့် အတူ ပုဂံ အရှေ့ တောင်ဘက် သုံးမိုင်ကွာတွင် တည်ရှိသောရွာကြီး၌ ဆက်လက် နေထိုင်ကာ ရွာကို ဖွားစောရွာဟု တွင်စေခဲ့သည်။
ကူဘုရား၊ စေတီ၊ ကုလားကျောင်း များစွာတို့ကိုလည်း တည်ဆောက် လှူတန်းခဲ့သည်။
ယင်းတို့သည်ကား ပုဂံခေတ်၏ နောက်ဆုံး ပိတ် ဗိသုကာလက်ရာကောင်းများပေတည်း။
ဂျီ၊ အိပ်၊ လု(စ်)။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ထီးနန်းတင်မြှောက်သူ နရသီဟပတေ့မင်း ကွယ်လွန်သွားခြင်းက ရာစုနှစ် နှစ်နှစ်ခွဲကျော် ရှည်ကြာခဲ့သော ပုဂံအင်ပါယာကြီး၏ အဆုံးသတ်လဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံအဝှမ်း မငြိမ်မသက်မှုများနှင့် သူတလူငါတမင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
သို့အတွက် စောလှဝန်းသည် ပုဂံသို့ ပြန်လာကာ နိုင်ငံကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။
ပုဂံတွင် သူမသည် တရားလွှတ်တော်အကြီးအကဲအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
နရသီဟပတေ့မင်း ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်ခွဲခန့်အကြာ အေဒီ ၁၂၈၉ မေ ၃၀ တွင် သူမသည် နရသီဟပတေ့၏ သားတော်တစ်ဦးဖြစ်သော ကျော်စွာ ကို ထီးနန်းတင်ခဲ့သည်။
Htin Aung 1967: 72Than Tun 1959: 119–120 အချို့သော အကြောင်းများကြောင့် သူမ၏ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သူ ရာဇသူမင်းသားအား ထီးနန်းတင်မြှောက်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
သားတော်သည် မကျန်းမမာ ဖြစ်နေဟန်တူသည်။
(Ba Shin 1982: 39 ) အရ ရာဇသူမင်းသားသည် အေဒီ ၁၂၉၁ မေလ ၁၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၅၃ နယုန်လဆန်း ၁၁ ရက်၊ ကြာသပတေး) တွင် ကွယ်လွန်သည်။
သားတော်အတွက် ရည်စူးဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သော ရာဇသူစေတီ ကျောက်စာတွင် သားတော် ကွယ်လွန်မှုကြောင့် နှလုံးထိတ်လန့် သံဝေဂရပုံကို ရေးထိုးထားခဲ့သည်။
အားလုံးက လက်ခံထားခြင်း မရှိသော်လည်း ကျောက်စာအထောက်အထားအရ သူမသည် ခန့်မှန်း အေဒီ ၁၂၉၅/၉၆ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများဖြစ်သော မဟာရာဇဝင်ကြီး နှင့် မှန်နန်း ရာဇဝင်တို့အရ သူမသည် သက်တမ်းကြာရှည်နေခဲ့ရာပြီး နောက်ထပ် အနည်းဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးကို ထပ်မံတင်မြှောက်ခဲ့သေးသည်ဟု ဆိုသည်။
မှန်နန်း အရ သူမသည် အနည်းဆုံး အေဒီ ၁၃၁၃ အထိ ရှိနေခဲ့ပြီး သီဟသူ မြင်စိုင်း ထီးနန်းတက်ရာတွင် ချီးမြှောက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သေးသည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများအရ သူမတင်မြှောက်လိုက်သော ကျော်စွာဘုရင်သည် ပုဂံအနီးတဝိုက်သာ အာဏာသက်ရောက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် များစွာစိတ်ပျက်ခဲ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းကို အဓိက အုပ်စိုးနေသူမှာ ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ဖြစ်သည်။
ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး၏ အာဏာကြီးထွားလာမှုကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် အေဒီ ၁၂၉၇ တွင် မွန်ဂိုလက်အောက်ခံအဖြစ် နေရန် ကျော်စွာဘုရင်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
Htin Aung 1967: 73 ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးအား များစွာ ဂရုစိုက်လှသည်မဟုတ်သော်လည်း သူမသည် ရှမ်းညီနောင်တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ကျော်စွာဘုရင်ကို ဖယ်ရှားရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်ခဲ့သည်။
Htin Aung 1967: 74Harvey 1925: 76 ၁၂၉၇ ဒီဇင်ဘာတွင် မင်းညီနောင်သုံးပါးကို မြင်စိုင်းအရပ်၌ ဂူပုထိုးတို့ကို တည်ထားစီရင်စေလေ၏။
မိဖုရားဖွားစောလည်း မှူးမတ်တို့နှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်း ဖြစ်သောကြောင့် မင်းကြီး မြင်စိုင်းသို့ရောက်သော် မင်းညီနောင် သုံးပါးက မင်းကြီးကို ဖမ်း၍ သင်္ကန်းလဲစေပြီး ထိုကျောင်းတွင် အစောင့်အရှောက်နှင့် ထားလေသည်။
မိဖုရားစောသည် ကျော်စွာ၏ သားတော်ဖြစ်သော ၁၄ နှစ်အရွယ် စောနစ်ကို နန်းတင်သည်။
(မဟာရာဇဝင် အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ ၂၅၉): အေဒီ ၁၃၀၉ အောက်တိုဘာ ၂၀ တွင် ညီနောင်သုံးဦးမှ အငယ်ဆုံး သီဟသူသည် မင်းအဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။
နောင်တော်ကြီး အသင်္ခယာက ထကြွပုန်ကန်ခဲ့ဟန်တူပြီး (မဟာရာဇဝင် အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ စာ ၂၅၄) အရ အေဒီ ၁၃၁၀ ဧပြီ ၁၃ တွင် အသင်္ခယာအား သီဟသူက လုပ်ကြံခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် မင်းနေပြည်တော်သစ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို အပြည့်အဝ မထောက်ခံသော်လည်း သူမအနေဖြင့် ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး၏ အစီအစဉ်များကို လက်ခံခဲ့ရသည်။
Htin Aung 1967: 76 သို့သော်ငြားလည်း သူမသည် ပုဂံမင်းဆက်ဟောင်း၏ သင်္ကေတစ်ခုအနေဖြင့် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
မှန်နန်း အဆိုအရ သီဟသူသည် ပင်းယထီးနန်းတက်ပွဲတွင် ပုဂံမင်းဆက်၏ ဆက်ခံသူအဖြစ် ဘိသိတ်မြှောက်ပေးရန် မိဖုရားစောအား တောင်းဆိုခဲ့သည်။
မိဖုရားသည် အစောပိုင်းတွင် အစွမ်းကုန် ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သီဟသူထံမှ နှိမ့်ချသော စာလွှာတစ်စောင် ရောက်လာပြီးနောက် စိတ်ပြောင်းသွားခဲ့သည်။
အေဒီ ၁၃၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် သီဟသူ၏ ထီးနန်းတက်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ထိုပွဲတွင် အနော်ရထာမင်းလက်ထက်မှစ၍ နန်းတွင်းတလျှောက် လက်ဆင့်ကမ်းထိန်းသိမ်းလာခဲ့သော ရွှေခါးကြိုးနှင့် ရွှေသောက်ရေတင်ကို သီဟသူအား မိဖုရားစောက လက်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။
မှန်နန်း အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၃၊ စာ ၃၇၀–၃၇၁Harvey 1925: 78 သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက် စစ်ဆေးမှုများ မိဖုရားဖွားစောသည် အမှန်တယ် တည်ရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာများကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးဘရှင်က စစ်ဆေးခဲ့ရာတွင် ဖွားစောအမည်ရှိ မိဖုရား အနည်းဆုံး သုံးဦးကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းတို့မှာ စောမင်းဝိုင်း၊ စောလှဝန်းနှင့် စောသစ်မထီး တို့ ဖြစ်ကြသည်။
(ပင်းယခေတ်တွင် ဖွားစော မိဖုရားတစ်ဦး ရှိခဲ့ပြီး သူမမှာ မိစောဦးဖြစ်သည်။
) အဆိုပါ မိဖုရားသုံးဦးသည် ဘုရားကျောင်းကန်စေတီများ လှူဒါန်းခဲ့ရာတွင် ကျောက်စာများ ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
ဘရှင် ၁၉၈၂၊ စာ ၂၂–၂၅ ဗိုလ်မှူးဘရှင်၏ စစ်ဆေးချက်များအရစာတမ်း အပြည့်အစုံတွက် (ဘရှင် ၁၉၈၂) ကိုကြည့်ပါ။
နရသီဟပတေ့မင်း၏ မိဖုရာခေါင်ဖွားစော၏ ငယ်မည်မှာ စောလှဝန်းဖြစ်သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် သူမငယ်မည်ကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။
စောလှဝန်းသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် သူမအား သာမန် ကျေးလက်သူအဖြစ် ဖော်ပြထားမှုမှာ မှားယွင်းနေသည်။
ဘရှင် ၁၉၈၂၊ စာ ၃၈ စောလှဝန်းသည် အေဒီ ၁၂၆၂ တွင်မှ မိဖုရားခေါင် ဖြစ်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး နရသီဟပတေ့ နန်းတက်ချိန် (နိုဝင်ဘာ ၁၂၅၆) တွင် မိဖုရားခေါင် မဖြစ်သေးပေ။
စောလှဝန်းသည် ကျော်စွာဘုရင်၏ မိဖုရားလည်း ဖြစ်သည်။
ဘရှင် ၁၉၈၂၊ စာ ၄၀၊ ၄၃၊ ၄၆ သူမသည် အေဒီ ၁၂၉၅/၉၆ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူမ၏ ညီမတော်ဖြစ်သော စောသစ်မထီးသည် ကျော်စွာဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဖွားစောဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
ဘရှင် ၁၉၈၂၊ စာ ၄၁ စာတမ်းသည် သစ်မထီးဖွားစော၏ ၁၃၀၂ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးသော ကျောက်စာကို ကိုးကားပြုထားပြီး အဆိုပါ ကျောက်စာတွင် သူမ၏ အစ်မတော် မိဖုရားသည် ကျော်စွာ ဘုရင် နန်းကျချိန်မတိုင်မီ (၁၂၉၇ ခုနှစ်) ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ဘရှင် ၁၉၈၂၊ စာ ၄၁–၄၃ အဆိုပါ စာတမ်းအား ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်များက စိစစ်သုံးသပ်ခြင်း ရှိမရှိကို မသိရပေ။
စာတမ်းကို မြန်မာဘသာဖြင့် ရေးသားထားပြီး နိုင်ငံတကာမှ ပညာရှင်များ စိစစ်သုံးသပ်နိုင်ရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် ရှိမရှိ မသိရပေ။
အဆိုပါ စာတမ်းအား ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန ငွေရတုအထိမ်းအမှတ် ပုံနှိပ်ပြီး စာတမ်းစုအဖြစ် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
အဆိုပါအချက်များ အားလုံးကို ပညာရှင်များက လက်မခံခဲ့ပေ။
(မဟာရာဇဝင် အတွဲ ၁၊ ၂၀၀၆၊ စာ ၂၃၄၊ အောက်ခြေမှတ်စု ၁): တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဌာနမှ တည်းဖြတ်သူများက မဟာရာဇဝင်ကြီးအား ၂၀၀၆ ခုနှစ် ပုံနှိပ်အကြိမ်တွင် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဖွားစော သုံးဦးရှိသည်ကို လက်ခံသော်လည်း စောလှဝန်းသည် ကျော်စွာဘုရင်၏ မိဖုရားဖြစ်သည်ဟူသည့် အချက်နှင့် စောလှဝန်းနှင့် စောသစ်မထီးတို့ ညီအစ်မဖြစ်သည်ဆိုသော အချက်များကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ။
စောလှဝန်း၏ ကွယ်လွန်နှစ်ကို ဗိုလ်မှူးဘရှင်၏ စာတမ်းက မိဖုရားနှစ်ပါး ညီအစ်မနှစ်ဦးဖြစ်ခြင်းအပေါ် မူတည်ရယူထားခြင်းဖြစ်ပြီး တည်းဖြတ်သူများကမူ မူလရာဇဝင်ကြီးမှ ဆိုသည့်အတိုင်း စောလှဝန်းသည် ၁၂၉၆ ကျော်အထိ သက်ရှိထင်ရှားရှိခဲ့သည်ကို အတည်ပြုကြသည်။
ပုဂံကျောက်စာတို့တွင် စဝ်၊ အစဝ်၊ စာဝ်၊ ဇဝ်၊ ဇာဝ် စသည်ဖြင့် ရေး၍ ယခုအခါ စောဟူ၍လည်းကောင်း၊ စော်ဟူ၍လည်းကောင်း ရေး ကြသော စကားလုံးသည်ကား တဲလူမျိုးစု၏စကားမှ ဆင်းသက် သည့် ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတစ်လုံး ဖြစ်သည်။
ရှမ်းစာ တွင် စဝ်ဟူ၍ ရေးသည်။
ယိုးဒယားစာတွင် စောဟူ၍ ရေး သည်။
အသျှင်၊ သခင်၊ မင်း၊ ဘုရင်ဟု အနက်ထွက်သည်။
ခေတ်ဦး မြန်မာတို့သည် မြန်မာပြည် မြေနိမ့်လွင်ပြင်များသို့ မဆင်းသက်မီက တရုတ်မြန်မာနယ်ခြား ပေါရှမ်း(မောရှမ်း) တို့၏ တောင်ဘက် ယူနန်ပြည် နန်စောမင်းတို့၏ ပိုင်နက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၂၂၅ ခုနှစ် (ခရစ် ၈၆၃)တွင် ရာဇဝင်ဆရာဖန်ချိုသည် မန်ရှုခေါ် ရာဇဝင်အခန်း ၄ ၌ မြန်မာ တို့အကြောင်း ဤသို့ရေးခဲ့သည်။
'ထိုသူတို့သည် မိမိတို့၏အကြီးအကဲများကို မင်းဟု ခေါ်ကြ သည်။
ထိုမင်းကိုပင် နန်စောတို့က မင်းစောဟုခေါ်ကြပြန်သည်။
နန်စောဆိုသည်မှာ တရုတ်စကားနှင့် တဲစကား စပ်နေသော တရုတ်တဲစပ်စကား ဖြစ်သည်။
နန်ဆိုသည်မှာ တရုတ်စကား တောင်ဘက်အရပ် ဆိုသည်။
စောဆိုသည်မှာ တဲစကားမင်း ဆိုသည်။
တဲစကားစောနှင့် မြန်မာစကား မင်းတို့မှာ အနက်တူ ကြသည်။
အရှေ့သို့လားပြန်သော်၊ သံလွင်နှင့် မဲခေါင်မြစ် အကြား ဒေသတွင် မြန်မာနွယ်လူမျိုးများ ရှိကြပြန်သည်။
ထိုလူမျိုးတို့ကိုလည်း ရာဇဝင်ဆရာဖန်ချိုက မွင်စို သို့မဟုတ် ဝင်စုဟု ခေါ်ထားသည်။
ယင်းစကားတို့သည် မင်းစောနှင့် သဘောတူ ဒေသန္တရစကားများ ဖြစ်ကြသည်။
နန်စော မြန်မာ လူမျိုးတို့၏ ရှေးစကားတွင် ထင်ရှားသော ပျူစောထီးနှင့် ထီးမင်းစောတို့ကိုလည်း တရုတ်တို့က ပျူစုတိနှင့် တိမင်စုဟု ရေးကြသည်။
မူလထိုးကျောက်စာတို့တွင် အစောဆုံးတွေ့ရသည့် စောရဟန်းမင်း(စဝ်ရဟန်)သည် ဤနန်စောဘွဲ့ကို ခံယူထား သည်။
အနိရုဒ္ဒကိုလည်း ရာဇဝင်တို့တွင် အနောက်ရထာ မင်းစောဟု ခေါ်ကြသည်။
အနော်ရထာ၏သားတော်ကိုမူလထိုးကျောက်စာတို့တွင် မင်းလုလင်ဟုရေး၍ ရာဇာဝင်တို့တွင် စောလူးဟု ရေးကြသည်။
တရုတ်ရာဇာဝင်နှင့် မြန်မာရာဇဝင်တို့တွင် စေနစ်ဟု ခေါ်သော မင်းကို ကျောက်စာတို့တွင် မင်းလုလင်ဟုပင် ရေးကြသည်။
ကျစွာမင်းကြီးကိုလည်း မျက်မှောက်ထိုး ကျောက်စာတို့တွင် စောကြီး(စဝ်ကြီး)ဟု ရေးကြသည်။
ပုဂံခေတ် မိဖုရားနှင့် မင်းသမီးများသည် မိမိတို့၏ အမည် အစ၌ စော(စဝ်)ကို များစွာ တပ်လေ့ရှိသည်။
နားတောင်းများ မင်း၏ မယ်တော်သည် စောမြကန်သည် ဟူသော အမည်ကို ခံယူသည်။
အစောမင်းလှဆိုသော မင်းသမီးတစ်ပါးလည်း ရှိသေးသည်။
ဥစ္စာနာ၏ မိဖုရား သုံးလူလတွင် အစောကြွံ (အစဝ်ကြွံ = ဂျွမ်းတို့အသျှင်)ဟူသော သမီးတော်တစ်ပါး ရှိသည်။
ဤစကားလုံးပါသော မိဖုရားမောင်းမတို့၏ အမည် ကားများစွာ။
သက္ကရာဇ် ၅၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဓမ္မရာဇက ဘုရား၌ အလှူ ပြုသည်။
သက္ကရာဇ် ၅၆၈ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ထို မောင်းမငယ်သည်ပင် အလှူပြုပြန်သည်။
သို့သော် အမည်ကို ကား မောင်းမ စောခင်မိငယ်ဟု စောဘွဲ့ဆင့်၍ ရေးသည်။
ထိုသက္ကရာဇ်နှစ်အကြားတွင် နရပတိစည်သူမင်းသည် ထို မောင်းမငယ်ကို စောအဆင့်အတန်းသို့ တင်မြေ|ာက်လိုက်ခြင်း ဖြစ်တန်ရာသည်။
သက္ကရာဇ် ၅၂၇ ခုနှစ်ထိုး ဓမ္မာရံကျောက်စာတွင် မင်းသမီး အစောလတ် (အဇာဝ်လတ်)သည် မြန်မာစာ စံပြုရေးထုံးကို တီထွင်သည်။
ထိုကျောက်စာတွင် မင်းသမီးသည် မိမိ၏အမည် ကို အဇာဝ်လတ်ဟု ရေးသည်။
ဤအချက်ကိုထောက်သော် ထိုခေတ်ကပင် ဤစကားလုံးကို စော်ဘွား(ကောင်းကင့်အသျှင်) ဟူရာတွင်ကဲ့သို့ အော်ကာရန်သံနှင့် ခေါ်ဝေါ်နေကြပြီဟု မှတ်ယူ ဘွယ်ရှိသည်။
ကရင်လူမျိုးတို့သည် ယောက်ျားအမည်ရှေ့တွင် အမြတ်တနိုး ထည့်သွင်းခေါ်ဝေါ်ကြသော စောသည်လည်း ဤစကားလုံးပင် ဖြစ်ပေရာသတည်း။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:မြန်မာဝေါဟာရများ။
ဦးစိုးညွန့် (၁၈၉၈-၁၉၅၀) သည် ရန်ကုန် မျူနီစီပယ်မင်ကြီးဟောင်းနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးဟောင်း ဖြစ်သည်။
ဦးစိုးညွန့်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ဖခင်မှာ ရန်ကုန်မြို့ ဟိုက်ကုတ်တရားလွှတ်တော် တွင် မြန်မာလူမျိုးထဲမှ ပထမဦးစွာ ပစ္စည်းထိန်းမင်းကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ရသူ ဝတ်လုံတော်ရဦးသင်းဖြစ်၍ မိမခင်မှာ ဗြိတိသျှ အောက် မြန်မာပြည်တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်တော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသော မဟာသီရိဘောဂသာရ ဘွဲ့ခံ၊ သဌေးဦးစံ၏သမီး ဒေါ်ချစ်စု ဖြစ်လေသည်။
ဦးစိုးညွန့်သည် ဒုတိယ မြောက်သား ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်အခါက ရန်ကုန်မြို့ ဒိုင်အိုစီဇင် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့၏။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်သို့သွားရောက်၍ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၊ ဗေလီယိုကောလိပ်တွင် ပညာသင်ယူသည်။
ထိုနောက် အက်ဒင်ဗာရာ တက္ကသိုလ်သို့ ရွှေ့ပြောင်း ပညာသင်၍ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အမ်၊ အေ၊ ဘွဲ့ကို ထိုတက္ကသိုလ်မှ ရရှိသည်။
ထိုနောက်တစ်ဖန် လန်ဒန်မြို့၌ ဝတ်လုံအတတ်ပညာများကို ဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့ပြီးလျှင် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံတော်ရဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့လေသည်။
ဦးစိုးညွန့်သည် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် အာရှတိုက်သား အသင်း၌ ပထမဦးစွာ ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းသားဖြစ်၏။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်းတွင် မြန်မာပြည် အုပ်ချုပ်မှု ပြုပြင်ရေးကို ဆွေးနွေးတောင်းဆိုရန် မြန်မာကိုယ်စားလှယ် လန်ဒန်မြို့သို့ ရောက်ရှိနေခိုက် ထိုအသင်း၌ 'မြန်မာပြည် အနာဂတ်ရေး' စာတမ်းတစ်ခု ဖတ်ကြားခဲ့ရာ၌ ဦးစိုးညွန့်သည် မြန်မာပြည်အား အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထွက်ရန် တိုက်တွန်း နှိုးဆော်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ ဝတ်လုံတော်ရအဖြစ် ၁ဝ နှစ်ခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဦးစိုးညွန့်သည် မြေပိုင်ရှင် ဦးသက်ရှည်ကြီး၊ ဒေါ်သင်တို့၏ သမီး ဒေါ်သိန်းချစ်နှင့် လက်ထပ်သည်။
သား ၃ ယောက်၊ သမီး ၂ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ်အထိ ၇ နှစ်တာမျှအတွင်း ဦးစိုးညွန့်သည် ပုသိမ်(ကျေးလက်) မင်းတိုင်ပင်အမတ်အဖြစ် ထင်ရှားသော နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုစဉ် အခါက အတိုက်အခံဖက်မှ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာ ခွဲရေးတွဲရေးကိစ္စ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ မိမိယုံကြည်ချက်ဖြစ်သော ခွဲရေးဖက်မှနေ၍ လွှတ်တော်တွင် နှစ်ရက်ဆက်၍ ၈ နာရီကြာမျှ စကားပြောခဲ့ဘူးသည်။
ဦးစိုးညွန့်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် လူကြီးအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ မြင်းပွဲအသင်းတွင် စတူးဝပ် နှင့် ဒါရိုက်တာ လူကြီးအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ဘီ၊ အေ၊ အသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သေးသည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မျူနီစီပယ် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရပြီးနောက် ဒုတိယမင်းကြီးအဖြစ်လည်း ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဒေါက်တာဦးဆက် ပင်စင်ယူသဖြင့် ဦးစိုးညွန့်သည် မျူနီစီပယ်မင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သူ၏လက်ထက်၌ မျူနီစီပယ် အမှုထမ်းများတွင် မြန်မာများထဲမှ ၅ဝ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်ခန့်ထားနိုင်ရန် ကြိုးစားထမြောက်ခဲ့သဖြင့် လက်အောက်ငယ်သားများ၏ ချစ်ကြည်လေးစားမှုကို အများဆုံး ခံယူခဲ့ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီတွင် မျူနီစီပယ်မင်းကြီး၏ အလုပ်ဝတ္တရားများအပြင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးမင်းကြီး အဖြစ်ဖြင့်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ဂျပန်များ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ရန်ကုန်မျူနီစီပယ်မင်းကြီးအဖြစ်နှင့် ကာကွယ် အလုပ်ဝတ္တရား များကိုပါ ဆောင်ရွက်ရပြန်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီး အုပ်ချုပ်ရေး ပြန်လည်ထူထောင်သောအခါ မျူနီ စီပယ်မင်းကြီး တာဝန်များအပြင် မြို့တော်ဝန်၏ တာဝန်များကိုပါ ထမ်းရွက်နိုင်ရန် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်။
ရန်ကုန် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့၊ ရေဝန်အဖွဲ့နှင့် ပညာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော အဖွဲ့များ စသည်တို့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရလေသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုဆိုင်ရာ သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂအသင်းဝင် ဖြစ်လာ၍ ဦးစိုးညွန့်သည် ကုသမဂ္ဂ ညီလာခံကြီး၌၎င်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအစည်းအရုံးကြီး၏ ညီလာခံ၌၎င်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်၍ တက်ရောက်ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် အတောအတွင်း 'အိန္ဒိယလူနီမျိုးတို့၏ အကြီးအကဲ'ခေါ် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့အဖြင့်လည်း ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် မကျန်းမာသဖြင့် ခွင့်ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့ရာ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ ညနေ ၆ နာရီအချိန် အသက် ၅၃ နှစ်အရွယ်တွင် မိမိနေအိမ် ကန်ဘဲ့လမ်း အမှတ် ၃ တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်။
စက်ကတုံးပင်သည် နွေဥတုတွင် အရွက်ကြွေသောအပင်ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'ထရု ဝီယာ နူဒီဖလိုရာ' (Trewia nudiflora)ဖြစ်သည်။
မျိုးရင်းမှာ 'ယူဖောဗီးယားစီအီး'(Euphorbiaceae) ဖြစ်သည်။
စက်ကတုံးပင်၏ အခေါက်သည် မွဲပြာရောင် ရှိသည်။
အရွက်များမှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ချောမွှတ်သည်။
အကြောပေါင်း ၃ ခုမှ ၅ ခုထိ ရှိသည်။
ရွက်ညှာသည် ၁ လက်မမှ ၂ လက်မထိ ရှည်ပြီး မွေးနုတိုများ ရှိသည်။
ပန်းပွင့်များမှာ သေးငယ်သည်။
အရွက်ကြွေသည့် နေရာများ၌ အဖိုပွင့်များ ပွင့်သည်။
အမွေးထူပြီး တိုတုတ်သည့် ပွှင့်ညှာများတွင် အမပွင့်များ ပွင့်သည်။
ဝတ်ဆံမထိပ်သည် အလွန်ရှည်သည်။
အသီးမှာ ခွံမာသီးဖြစ်၍ သီးသီးအရွယ်ခန့် ရှိသည်။
အသီးသည် ချောမွှတ်၍ အသားများ သည်။
အစေ့လည်း များသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းရှိ ချောင်းများအနီးတွင် စက်ကတုံးပင်များကို တွေ့ရသည်။
စက်ကတုံးသားသည် ဖြူ၍ပျော့သည်။
တာရှည်လည်း အသုံးမခံချေ။
ထမ်းပိုး၊ စည်၊ ရုပ်တု၊ မီးခြစ်ဆံ၊ မီးခြစ်ဗူးများ ပြုလုပ်ရန်အတွက် ကောင်းသည်။
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအားဖြးင့် စက်ကတုံးသည် သွေးငန်း၊ လေငန်း၊ သလိပ်ငန်းတို့ကို ပယ်နိုင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) မှတ်စု ကိုးကား Category:အပင် မျိုးစုများ။
စီးကရက်လိပ်စက် စက်ကိရိယာများ လူ၏ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်လာခဲ့ရာ၌ မူလက လက်ဖြင့် ပင်ပန်းစွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသော အလုပ်များကို လက်သုံး ကိရိယာ တန်ဆာပလာတို့၏ အကူအညီဖြင့် တဖြည်းဖြည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့ ကြ၏။
ထိုမှတစ်ဆင့် လက်သုံးကိရိယာ တန်ဆာပလာအတွက် သာလွန် ကောင်းမွန်သည့် စက်ကိရိယာများကို အသုံးပြုလာနိုင် ခဲ့ကြ၏။
ရူပဗေဒအရ လက်သုံးကိရိယာ တန်ဆာပလာတို့သည် ရိုးရိုးစက်များပင် ဖြစ်ကြ၏။
စက်ဆိုသည်မှာ ရှုပ်ထွေးခက်ခဲ သော လုပ်ငန်းတို့ကို လက်သုံးကိရိယာဖြင့် လုပ်သည်ထက် အချိန်တိုတိုနှင့် ပြီးစီးနိုင်စေသော ကိရိယာကို ဆိုလိုပေသည်။
စက်များတွင် လူအားကို အသုံးပြုရာ၌ လက်သုံးကိရိယာနှင့် ပြုလုပ်စဉ်ကကဲ့သို့ ပင်ပန်းစွာ အားမစိုက်ထုတ်ရတော့ပေ။
အချိန်ကုန်ရာ၌လည်း များစွာ သက်သာသည်။
ပထမဆုံးစက်မှာ ရေနွေးငွေ့မှ စွမ်းအင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ နိုင်သည့်အခါ ပေါ်ပေါက်လာသော စက်ဖြစ်သည်။
ထိုရေနွေး ငွေ့အား အင်ဂျင်စက်များ ပေါ်လာသောအခါ ရှေးကလူမလုပ် နိုင်ခဲ့သည့် အလုပ်များကို ရေနွေးငွေ့မှရသော စွမ်းအင်ဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ကြ၏။
ခရီးသွားလာရာတွင် မီးရထား၊ မီးသဘေ‡ာ များဖြင့် ထိုအချိန်က မလျင်မြန်စဘူး ထူးကဲလျင်မြန်လှသော နှုန်းများနှင့် သွားလာနိုင်ခဲ့ကြ၏။
စက်ရုံလုပ်ငန်းတို့တွင်လည်း ရေးနွေးငွေ့ အင်ဂျင်စက်များဖြင့် မောင်းနှင် လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ကြ လေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ရေနွေးငွေ့အား အင်ဂျင်စက်ထက် ကောင်းမွန်သော အတွင်း မီးအား အင်ဂျင်စက်ကို ဖြစ်မြောက် အောင်မြင်ခဲ့ရာတွင် ဓာတ်ဆီ၏ စွမ်းအင်ကို လုပ်ရည်အဖြစ်သို့ လွှဲပြောင်း အသုံးချနိုင် ခဲ့ကြ၏။
လျှပ်စစ်ဓာတ် ပါဝါကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည့်အခါတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို နေရာအနှံ့အပြားသို့ သွယ်ယူ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြ၏။
လျှပ်စစ်မော်တော်ကားများသည် ဓာတ်ဆီ မော်တော်ကားများထက် သာ၍ပင် အသုံးဝင်လာကြပေသည်။
အလွန်သေးငယ်သော မျဉ်းတံ အမှတ်အသားများ၊ နာရီမျက်နှာ ပြင်ပေါ်မှ မိနစ်ကွက်၊ စက္ကန့်ကွက်များ စသည်တို့ကို စက် ကိရိယာများဖြင့် တိကျစွာ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပေသည်။
ယခုခေတ် စက်ရုံများတွင် မော်တော်ကား အများအပြားကို နောက်ဆုံးပေါ် သိပ္ပံနည်းများအရ ပြုလုပ်လျက် ရှိသည်။
မြစ်လက်တက်များမှ ရေတို့သည် မြစ်မကြီး၌ ပေါင်းဆုံကာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ကြ ကဲ့သို့ မော်တော်ကား အစိတ်အပိုင်းများလုပ်ရာ ဌာနခွဲများမှ လုပ်ပြီး မော်တော်ကား အစိတ်အပိုင်းတို့သည် ဗဟိုဌာနသို့ စုရောက်လာကြသည်။
ထိုဗဟိုဌာနတွင် မော်တော်ကား အစိတ် အပိုင်းများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နေရာတကျ တပ်ဆင်ပေး၍ မော်တော်ကား ဖြစ်မြောက်အောင် ပြုလုပ်ယူကြသည်။
စီးပွားရေးမျက်စိနှင့်ကြည့်လျှင် အလုပ်သမား ထောင်ပေါင်း များစွာတို့သည် စက်ကိရိယာတို့ဖြင့် လုပ်ကိုင်သော စက်ရုံများ ကို မှီခို၍ အသက်မွေးမြူနိုင်ကြ၏။
စက်ကိရိယာများ တိုးတက် မှုသည် လူအားကို သက်သာစေနိုင်သဖြင့် ရှေးကထက် ကုန် များကို များပြားစွာ ထုတ်လုပ်လာနိုင်၍ ကုန်ဈေးနှုန်းမှာလည်း တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်း သက်သာလာရလေသည်။
ဈေးနှုန်း ကျ လာသည့်အမျှ ကုန်အလိုရှိသူ ဦးရေသည်လည်း တိုးပွားလာ၍ ကုန်ထုတ်ရာ၌ တွင်ကျယ်လာလေသည်။
သို့သော် ကုန်ထုတ် လုပ်ငန်းသည် လိုသည်ထက် ပိုလာ၍ ကုန်ဈေးနှုန်းများ အဆ မတန် ကျဆင်းလာသောအခါ စက်ရုံလုပ်ငန်းကို ထိခိုက်လာ လေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် စက်ရုံအလုပ်သမားတို့ကိုပါ ထိခိုက် လေတော့သည်။
ထိခိုက်ပုံမှာ စက်ရုံတို့တွင် အလုပ်သမားဦး ရေမှာ လိုသည်ထက်ပိုနေ၍ စက်ရုံပိုင်ရှင်များသည် အလုပ် သမားတို့အား မသေရုံမျှ အခများကိုသာ ပေးနိုင်ကြသည်။
သို့ သော် ဤကဲ့သို့သော အဖြစ်မျိုးကို အလုပ်သမားများ ကြာရှည် စွာ မခံစားခဲ့ကြရချေ။
ထပ်မံ၍ တီထွင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာ သည့် စက်ရုံလုပ်ငန်းတို့တွင် လူလိုလာ၍ အလုပ်သမားတို့သည် မိမိတို့၏ နေရာဟောင်းများကို ရရှိကြပြန်လေသည်။
ယခုအခါ လုပ်ငန်းအသစ်တို့၏နယ်ပယ်မှာ ကျယ်ပြန့်သည်ထက် ကျယ် ပြန့် လာသည်ဖြစ်၍ ရှေးကထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမို များပြားသော အလုပ်သမားတို့ကို အလုပ်ပေးနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃) ကိုးကား Category:နည်းပညာ။
စက္ကဝက်သည် ဝံပိုငှက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'ပယ်လီကင်နပ် အိုနိုကရိုတဲလပ်' (Pelecanus onocrotalus) ဖြစ်သည်။
အလျား ၆၅ လက်မရှိ၏။