kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စူးဝင်သော အမွေးအမှင်တို့ကြောင့် အင်ပြင်များဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
ရှားစောင်းပင်မျိုးမှထွက်သော နို့ရည် ထိမိလျှင်လည်း ယားနာ များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တောတွင်းကျကျ အရပ်များ၌ နေထိုင်ကြသော လူရိုင်းတို့ အသုံးပြုသည့် ဆိပ်လူးမြား အတွက် အဆိပ်ရည်ကို များသောအားဖြင့် အဆိပ်ပင်များမှ ထုတ်ယူရရှိကြသည်။
လူရိုင်းတို့သည် မြွေဆိုးများနှင့် အခြားအဆိပ်ရှိသောသတ္တဝါ များမှလည်း လိုအပ်သော အဆိပ်ရည်ကို ရရှိကြသည်။
Clerodendron siphonanthus R.Br (ငရံ့ပတူ) Botany Term : Clerodendron siphonanthus R.Br Species/Family : Verbenaceae thumb|ငရံ့ပတူပင် ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ ၅ ပေ မှ ၆ ပေခန့်ထိ မြင့်တတ်၏။
ပင်စည်အတွင်း၌အခေါင်းပါရှိသည်။
အရွက်ထွက်သည့် အဆစ်နေရာများ ခရမ်းရောင်ရှိသည်။
အရွက် ၃ ရွက်စီ ပင်လုံးတန်းကိုပတ်၍ အဆင့်ဆင့်ထွက်၏။
ရှည်မျောမျော ဘဲဥပုံဖြစ်သည်။
အရင်းသွယ်၍ အဖျား ချွန်သည်။
၆ လက်မထိရှည်သည်။
အပွင့် အပင်ရိုးတံ ထိပ်ဖျားတွင် အပွင့်များပွင့်သည်။
အနီ သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည်။
ကဆုန်လမှ ဝါခေါင်လ အတွင်းပွင့်သည်။
အသီး အသီးမှည့်က နီညိုရောင်ရှိသည်။
ဝါခေါင်လမှ သီတင်းကျွတ်လ အတွင်းသီးမှည့်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက်၊ အမြစ်၊ အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ငရံ့ပတူ အမြစ်နှင့် အရွက်သည် ပူ၊ခါး သော အရသာရှိ၏။
ကြေညက်၍ ပူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိ၏။
သွေးကို ကြွစေပြီး လေကို ရစေသည်။
အရွက်နှင့် အမြစ်တို့ကို အနာကြီးရောဂါဆေးများနှင့် မီးယပ်ဆေး များဖော်စပ်ရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
အရွက်သည် ကိုယ်ပူနာ၊ လေနာ၊ ချောင်းဆိုးနာတို့ကိုနိုင်၏။
မီးယပ်သွေးခဲ၊ သွေးကျန်တို့ကို ကြေပျက်၍ ကျစေသည်။
အရွက်ကိုပြုတ်၍ သုပ်စားခြင်းဖြင့် လေကောင်း၍ ဝမ်းမှန်စေသည်။
သန်ကျဆေး ဖော်စပ်ရာတွင်လည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။
အမြစ်ကိုသွေး၍ ချင်းခြောက်မှုန့်နှင့်ရောပြီး ရေနွေးနှင့်သောက်ပါက အဆုတ်နာပျောက်၏။
အမြစ်နှင့် ဖော်စပ်သောဆေးသည် ဒူလာ၊ ညောင်းကျ၊ ပန်းနာ၊ ရင်ကျပ်၊ ချောင်းဆိုး၊ အကိုက်အခဲ ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။
အစေ့ကို လူပျိုနာကြောင့်ဖြစ်သော အဆစ်ရောင် ရောဂါများအတွက် အသုံးပြုရ၏။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=50 ကိုးကား Category:အပင်များ Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် - အခြား သစ်မာ ပင်ကြီးမျိုး ကို မှီတွယ် ၍ အစာ ရေစာ စုပ်ယူ ရှင်သန် ရသော အရွက်မဲ့ ကပ်ပါး နွယ်ပင် မျိုး ဖြစ်သည်။
အကြီး အငယ် ၂ မျိုး ရှိ၏။
ပင်စည် ရှည်လျား ပြီး ကိုင်းဖြာ သည်။
ရွှေဝါ ရောင် ရှိ၏။
မှီတွယ် ပင်အား အုံလိုက် အုပ်ဆိုင်း ထားသည်။
အပွင့် - ပွင့် တည်း သို့မဟုတ် စုပြုံ ပွင့်သည်။
ပွင့်ညှာ တို၍ ကောက်နေ သည်။
ပွင့်ခံ ရွက်သေးငယ် သည်။
အသား ထူ သည်။
အပွင့် အဖြူရောင် ရှိ၍ သုံးမြှောင့် ပုံဖြစ်သည်။
အသီး - လုံးဝိုင်းပြီး ထိပ်ဘက် ချွန်သည်။
၂ စေ့ မှ ၄ စေ့ ထိ ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အထက်ပိုင်း ပြင်ဦးလွင် နှင့် အထက် ချင်းတွင်း နယ်များ တွင် တွေ့ရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင် -မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ဆေးရွှေနွယ် သည် ချို၏ ၊ ထက်မြက်၏ ၊ သည်းခြေနှင့် စပ်လျဉ်း သော ရောဂါ များကို နိုင်၏။
ခွန်အားကို တိုးစေ၏။
အသက်ကို ရှည်စေ နိုင်၏။
ဆေးရွှေနွယ် သည် အသက်ရှည် စေတတ်သော အပင်မျိုး တွင် အပါအဝင် ဖြစ်၏။
အသည်းရောင် ၊ အသည်းကြီး ၊ အသည်း မာကျော ကြမ်းတမ်း ခြင်း အတွက် ၎င်းဆေးရွှေနွယ် ကိုပြုတ်၍ သောက်ခြင်း ၊ ဝမ်းဗိုက် ကို လိမ်းပေးခြင်း ဖြင့် ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။
ဝမ်းကြောတင်း ခြင်း ၊ ဝမ်းရောင် ခြင်း ၊ အစာမကြေ လေချဉ်တက် ခြင်း ၊ ဝမ်းဗိုက်နာ ခြင်း များ အတွက် ဆေးရွှေနွယ် ကို ကျတ်ကျတ် ကျို ၍ ဝမ်းဗိုက် တွင် လိမ်းပေးပြီး အဝတ်ဖြင့် ပတ်ထား ပါက အောက်သို့ လေစုန်ကာ ပျောက်ကင်း၏။
ဆေးရွှေနွယ် မှုန့် ၊ ချင်းခြောက်မှုန့် ဆတူ ရော၍ ထောပတ်နှင့် ဖျော်ပြီး အနာဆွေး၊ အနာဟောင်း များကို လိမ်းပေးသော် အနာများ အသားနု တက်၍ အမြန်ကျက်သည်။
ဆေးရွှေနွယ် ကို ညက်အောင် ကြိတ်၍ ရေနှင့် မပျစ်မကျဲ ဖျော်ပြီး ယားနာ များကို လိမ်းပေးသော် ပျောက်ကင်း၏။
ဆေးရွှေနွယ် ကို တို့စရာ အဖြစ် ဖြစ်စေ ၊ ၎င်းချည်း သက်သက် ဖြစ်စေ နေ့စဉ် စားသုံးပေး ပါက ဆံမဖြူ သွားမကျိုး ပါးရေ မတွန့်ဘဲ အသက်ရှည် နုပျို ကျန်းမာ စေ၏။
ဆေးရွှေနွယ် ကို သွေးဖောက်ပြန် သော ရောဂါ အတွက် လည်း သုံး၏။
ဆေးရွှေနွယ် ဖြင့် ခေါင်း လျှော် လျှင် ခေါင်းအေး ၍ ဦးနှောက် ကြည်လင် စေပြီး ဗောက်နှင့် သန်းများကို ပျောက်စေသည်။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=47 ကိုးကား Category:ကပ်ပါးပင်များ Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ပုံသဏ္ဌာန် : အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ : အခေါက် ၊ အရွက် ၊ အစေး။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက် သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင် မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ တောင်မဲ အုပ် (လက်ပံခါး) ပင်သည် ပူ၍ ခါးသော အရသာ ရှိ၏။
အကြော လေသွား လေလာ ကောင်း စေသည်။
၀ဖြိုး စေ၏။
နှလုံး ရောဂါ ၊ အခေါက် သည် ခွန်အား နည်းသော ရောဂါ ၊ အဖျား ရောဂါ ၊ အစာအိမ် ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။
အစေးသည် အနာနှင့် အကိုက် အခဲ များကို ပျောက်စေ နိုင်သည်။
အခေါက် ကို အဖျား ဖြတ်ဆေး ၊ လေငန် ဆေး၊ ဝမ်းကိုက် ပျောက်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် သုံး၏။
အဖျား ဖြတ်ဆေး အဖြစ် သုံးရာ၌ ကွီနိုင် ကဲ့သို့ ပင် သုံးနိုင် ၏။
အနာ စိမ်း ၊ သွေးစုနာ၊ အနာ ပေါက် များ အတွက် အခေါက် ကို သွေးလိမ်း ပါက နုလျှင် ပိန်၍ ရင့်လျှင် ပြည်ပေါက် စေ၏။
အမြစ် ခေါက်ကို ကျို၍ အိပ်မွေ့ သီးမှုန့် နှင့် သင့်ရုံ ရောသောက် သော် ဝမ်းတွင်း ရှိ တုတ်များ သန်ကောင် များ ကျ၏။
အခေါက် ကို သုံးခွက် တစ်ခွက် တင် ကျိုသောက် သော် အဆုတ် ရောဂါ ၊ အစာ အိမ် အချဉ်ပေါက် ၊ အနာပေါက် ရောဂါ ၊ လေငန်း ဖြစ်စ ရောဂါ ၊ အကြောဆွဲ ရောဂါ၊ နှလုံး ရောဂါ၊ ပန်းနာ ၊ အဖျား ၊ လေထိုး ၊ လေအောင့် ရောဂါများ ပျောက်၏။
မီးဖွား ပြီး ပထမ နေ့၌ အခေါက် မှုန့်ကို ချင်းနှင့် ရောစပ် သောက်သော် မီးနေသည် များ နို့ထွက် များ၍ သွေးသား စင်ကြယ် စေသည်။
တောင်မရိုး ရွက်နု များကို နွမ်းလာအောင် မီးကင် ၍ ကြိတ်ပြီး အနာဟောင်း ၊ အနာဆွေး များနှင့် အနာ မကျက် နိုင်ဘဲ သွေးပြည် ယို၍ အနံ့ ဆိုးထွက် နေသော အနာ များကို လိမ်းပေးက မကြာမီ ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏။
အစေး ၁။
အစေးကို အနာ များတွင် သုတ်လိမ်း ပေးပါက အနာ အသားနု တက်၍ လျင်မြန်စွာ ပျောက်ကင်း၏။
အစေးကို နှမ်းဆီနှင့် ရော၍ နားကြပ် ပေးသော် နားကိုက်နာ ပျောက်၏။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=46 ကိုးကား Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် အပင်ငယ် မျိုး ဖြစ်သည်။
အမြင့် ၁၂ ပေ ခန့် ထိ မြင့်၏။
ပင်စည် ခပ်မွဲမွဲ ညိုခြောက်ခြောက် အရောင် ရှိ၏။
အရွက်မှာ ဘဲဥ ပုံမှ လှံစွပ်ပုံ အထိ ရှိသည်။
ထိပ်ဘက် ရှိ အရွက်များ သည် အရင်းဘက် ရှိ အရွက်များ ထက် ပိုကြီးသည်။
ရွက်ထိပ် ချွန် ပြီး ရွက်ရင်း သွယ်သည်။
ရွက်နားညီ ၍ ရွက်ပြား ချောသည်။
အပွင့် ရွက်ညှာရင်း မှ တစ်ပွင့် ချင်း ထွက်သည်။
ပြား၍ သေးငယ်သော အဝါရောင် ပန်းပွင့် လေးများ ဖြစ်သည်။
အပွင့် နုစဉ်တွင် ပွင့်ဖတ်များ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဆက်နေပြီး အသား ထူသည်။
အသီး လုံးဝိုင်းသည်။
ဆီးသီး ကင်းခန့် ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ : ကချင် ပြည်နယ်တွင် အများ ဆုံးပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အသုံးပြုပုံ- အရွက် ၁။
မူးယစ်စေ တတ်သော အစားအစာ ကို သော် လည်းကောင်း ၊ အစား မှား လျှင် သော် လည်းကောင်း အရွက်ကို စားသုံး လျှင် ချက်ချင်း အဆိပ်ပြေ စေသည်။
မြွေဆိုး ၊ ပျား ၊ ကင်းမြီးကောက် နှင့် အခြား အဆိပ်ရှိ သတ္တဝါများ ကိုက်မိ ၊ တုပ်မိပါက ယင်းဆေးရွက် ကို ချက်ချင်း စားသုံးခြင်း ဖြင့် နှလုံးသို့ အဆိပ် မရောက် နိုင်ရန် ကာကွယ် ပေး သည်။
အရွက် ကို ဝါးပြီး ဝါးဖတ်နှင့် အနာ ပတ် လည် တွင် လည်း အုံပေးရ ၏။
အရိုး အဆစ် ကျိုးပဲ့၍ သွေးမထွက် သော ဒဏ်ရာ ရရှိသူ အား ဆေးရွက်ကို မလိမ်းဘဲ စားစေပါက အရိုး အဆစ်ကို ဆက်စေ၍ ကောင်းမွန် စေသည်။
(သွေးမထွက် ဘဲလိမ်းမိ ပါက သွေးပုပ်ငုပ် ၍ အနာရင်း ပြီး အောင့်တတ်သည်။
သွေးထွက်သည့် ဒဏ်ရာ ဖြစ်ပါက အရွက် ကို စားခြင်း ၊ အနာပတ်လည် ဝါး၍ အုံပေးခြင်း ပြုနိုင်၏။
မလိုအပ် ဘဲ အရမ်းစားသုံး ပါက ကိုယ်ခန္ဓာ လေးလံ ထိုင်းမှိုင်း တတ်သည်။
http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=45 ကိုးကား Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ။
အဂမနိယဝတ္ထုဟူသည် အုပ်ထိန်းခြင်းရှိသဖြင့် ယောက်ျားတို့ မသွားလာအပ်သော မိန်းမ ဖြစ်သည်။
အဂမနိယဝတ္ထု အပါး ၂၀ ရှိသည်။
ပထမ(၈)ပါး (၁) မာတု ရက္ခတ- အမိအုပ်ထိန်းသော မိန်းမ၊ (၂) ပိတု ရက္ခိတ- အဘ အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ (၃) မာတာပိတု ရက္ခိတ- မိဘ ၂-ပါးအုပ်ထိန်းသော မိန်းမ၊ (၄) ဘာတုရက္ခိတ- မောင်ကြီးမောင်ငယ် အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ (၅) ဘဂိနိ ရက္ခိတ- အစ်မကြီး အစ်မငယ်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ (၆) ဉာတိ ရက္ခိတ- ဆွေမျိုးအုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ (၇) ဂေါတ္တရက္ခိတ- အနွယ်တူ အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ (၈) ဓမ္မရက္ခိတ- သီတင်းသုံးဖော် စောင့်ရှောက်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ။
၎င်း ၈-ယောက်သောမိန်းမတို့ကား သူတို့မှာ ကံမထိုက်၊ သွားလာလွန်ကျူးသူ ယောက်ျားများမှာသာ ကံထိုက်သည်ဟူ၏။
ဒုတိယ(၁၂)ပါး (၉) သာရက္ခာ- ထိမ်းမြားကြောင်းလမ်းပြီးသူ “လက်ထပ်ပြီးသူ” လင်အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ (၁၀)သပရိဒဏ္ဍာ- မင်းတို့ကောက်ယူရန်သတ်မှတ်လျက် ဒဏ်ထားပြီးလျှင် အုပ်ထိန်းသောမိန်းမ၊ (၁၁) ဓနက္ကီတာ- ဥစ္စာဖြင့်ဝယ်ယူလျက် မယားအဖြစ်ထားသောမိန်းမ၊ (၁၂) ဆန္ဒဝါသိနီ - သဘောတူအလိုတူ၍ညားနေသောမိန်းမ၊ (၁၃) ဘောဂဝါသိနီ- စည်းစိမ်ပေး၍ ပေါင်းဖော်သောမိန်းမ၊ (၁၄) ပဋဝါသိနီ- ပုဆိုးပေး၍ ““ပုဆိုး တန်းတင်””ပြုနေသောမိန်းမ၊ (၁၅) ဩဒပတ္တကိနီ ရေခွက်က လက်ဆုံချ၍မိဘနှစ်ပါး ထိန်းမြားပေးသောမိန်းမ၊ (၁၆) ဩဘဋ စုမ္ဗဋာ- ခေါင်းခုကိုချ၍လင်မယားအဖြစ်နေသော မိန်းမ၊ (၁၇) ဒါသီစ ဘရိယာစ- ကျွန်လည်းဖြစ် မယားလည်းဖြစ်သောမိန်းမ၊ (၁၈) ကမ္ဗကာရီစ ဘရိယာစ- အမှုလုပ်လည်းဖြစ် မယားလည်းဖြစ်သော မိန်းမ၊ (၁၉)ဓဇာဟဋာ- စစ်မြပြေင်မှ ဆောင်ယူခဲ့သောမိန်းမ၊ (၂၀) မုဟုတ္တိကာ- တစ်ခဏမျှ ပေါင်းဖော်ရန်ငှားရမ်းထားသော ခေတ္တမယားဖြစ်သူမိန်းမ။
၁၂-ယောက်သောမိန်းမများကို သွားလာလွန်ကျူးခဲ့မူ လင်ရှိမယားဖြစ်၍ မိန်းမရောယောက်ျားပါ နှစ်ဦးစလုံး ကံထိုက်သည်ဟူ၏။
ဗောဇ္ဈင်္ဂ (ပု) [ဗောဓိ+အင်္ဂ။
]ပါဠိမှ ဗောဇ္ဈင် ဖြစ်လာသည်။
သတိ, ပညာ စသော ၇-ပါး အပေါင်းအစုသည် သစ္စာ ၄-ပါး သိရာ၌၎င်း, ကိလေသာအစဉ်ဟူသော အိပ်ပျော်ခြင်းမှ နိုးရာ၌၎င်း နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရာ၌၎င်း အကြောင်းတရားများ ဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ဗောဓိ မည်၏၊ ထိုအပေါင်းအစုဖြစ်သောဗောဓိ၏အစိတ်အပိုင်း (အင်္ဂ)သည် ဗောဇ္ဈင်္ဂမည်၏။
တနည်းအားဖြင့် သစ္စာ ၄-ပါး သိတတ်သော ကိလေသာ အစဉ်ဟူသော အိပ်ပျော်ရာမှ နိုးတတ်သော, နိဗ္ဗာန်ကိုမျက်မှောက်ပြုတတ်သော အရိယသာဝကသည် ဆိုအပ်ပြီးသော ဂုဏ်သတ္တိကြောင့် ဗောဓိမည်၏၊ ထိုအရိယာသာဝက ဟူသော ဗောဓိ၏ ဖြစ်ကြောင်း တရားတို့သည် (ဤအရာ၌ အင်္ဂသဒ္ဒါအကြောင်းဟော ဖြစ်၏) ဗောဇ္ဈင်္ဂမည်၏။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၆။
] ဗောဇ္ဈင်၊ အရိယာဖြစ်ရန် အကြောင်းတရား။
သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝန္တော။
သံ၊၃၊၅၈။
မ၊၁၊၈ဝ။
အံ၊၁၊၁၃။
အံ၊၃၊၄၃။
အဘိ၊ဓ၊၇၄။
ပဋိသံ၊၂၇။
ထေရ၊၂၅၃၊ ၂၇၈။
ထေရီ၊ ၃၈၁။
မဟာနိ၊၁၂။
) ဗောဓိယာ ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ...တေနာ-ဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ “ဗုဇ္ဈနကသာ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ”တိ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၆-၇၊ ၂၉၃။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂-၃။
၃၈၉။
ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၉-၉၀၊ ၁၁၈။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၁၉။
ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၇၀-၁။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၇၇။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၂၄။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၂။
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၀။
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၉။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၄၄၊ ၅၆။
) ဗောဇ္ဈင်၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် သရုပ်လက္ခဏာ စသည် အခါတစ်ပါး၌ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဘုရားရှင်အား “ဗောဇ္ဈင်ဟု အဘယ်ကြောင့် ခေါ်ပါသနည်း”ဟု လျှောက်ထားရာဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို သိမြင်ဆင်ခြင်ရန်, မဂ်ဖြင့် ကိလေသာဟူသော အိပ်ပျော်ခြင်းမှ နိုးရန် ဖြစ်သောကြောင့် ဗောဇ္ဈင် မည်၏-ဟု ဖြေကြားတော်မူသည်။
သံ၊၃၊၆၅။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၂။
(ဤအရာ၌ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တိ-ကို အဋ္ဌကထာနှင့်အညီ ပြဆိုခြင်း ဖြစ်၏ ပြည်ဆရာတော်ကြီးကမူ အလားတူ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်ကို “ဗောဓာယ-ကိလေသာအစဉ် ဟူသော အိပ်ပျော်ခြင်းမှ နိုးခြင်းငှါ (ဝါ) သစ္စာလေးပါးတရားကို သိခြင်းငှါ (ဝါ) နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ၊ သံဝတ္တန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏”ဟု ၃နက် ပြန်ဆိုတော်မူ၏။
) ဗောဇ္ဈင်ကို ရေတွက်ရာ၌ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင် စသည်ဖြင့် သံ-သဒ္ဒါပါရှိရာ ချီးမွမ်းအပ်သော ကောင်းသောဗောဇ္ဈင်ဟု ဆိုလိုသည်၊ အခြား အထူးမရှိ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်(ပဋိသံ၊၃၀၂-၁၀)၌ ဗောဇ္ဈင် မည်ခြင်း၏ အကြောင်းတို့ကို အမျိုးမျိုး ပြဆိုထားသည်။
လယ်တီဆရာတော်၏ ဗောဓိပက္ခိယဒီပနီ၌လောကုတ္တ ရာမဂ်ဉာဏ်သည် သစ္စာ ၄-ပါးတို့ကို ကောင်းစွာ သိမြင်တတ်သောကြောင့် သမ္ဗောဓိ မည်၏၊ ထိုမဂ်ဉာဏ်၏ အတောင်အလက်သည် သမ္ဗောဇ္ဈင် မည်၏။
ငှက်တို့သည် အမိဝမ်းတွင်းမှ တစ်ကြိမ်ပေါက်ဖွား၍ တဖန် ဥခွံတွင်းမှ ပေါက်ဖွားရပြန်ကုန်၏၊ ထို့နောက် အတောင် အလက်စုံလင်သောအခါ၌ အသိုက်မှ ပျံတက်၍ အလိုရှိရာသို့ ကျွတ်လွှတ်စွာ ပျံသွားကုန် သကဲ့သို့ ထို့အတူ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကာယဂတာသတိတည်းထောင်မိသောအခါ သမထအလုပ် ထမြောက်သောအခါ အနမတဂ္ဂ ဘဝသံသရာမှ ပါရှိကြသော စိတ်ရူးစိတ် နှမ်းစိတ်နောက် အတွင်းမှ တစ်ကြိမ်ကျွတ်လွှတ်ကုန်၏၊ တဖန် ရုပ် နာမ် ခန္ဓာတို့၌ ဝိပဿနာ အမြင်ပေါက်သောအခါ ရုန့်ရင်းသောအဝိဇ္ဇာမှ တစ်ကြိမ် လွှတ်ကုန်၏၊ ထို့နောက် ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ကြီးပွါးရင့်သန်သောအခါ လောကုတ္တရာမဂ်ဉာဏ်၏ အတောင်အလက် စုံလင်သဖြင့် သမ္ဗောဓိမည်သော မဂ်ဉာဏ်သို့ ရောက်၍ လောကီဘုံသူ လောကီဘုံသား နစ်သမား မွန်းသမားအဖြစ်မှ တစ်ကြိမ်ကျွတ်လွှတ်ကြကုန်၍ ပုထုဇဉ်ဘုံမှ ပျံတက်၍ ဘဝ အဆက်ဆက် တောင့်တ၍ လာခဲ့ကြသော အရိယာဘုံသူ ဘုံသား လောကုတ္တရာဘုံသူ ဘုံသား နိဗ္ဗာန်ဘုံသူ ဘုံသားအဖြစ်သို့ ပေါက်ရောက်ကြလေကုန်၏၊ ဤကား ဗောဇ္ဈင်ကို မဂ်ဉာဏ်၏ အတောင်အလက်ဆိုရာ၌ ဥပမာနှင့်ကဟူသော အတ္ထယုတ္တိပေတည်း ဟု ဗောဇ္ဈင်အဓိပ္ပါယ်ကို ပြတော်မူသည်။
ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ဗောဇ္ဈင်သည် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်, ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်, ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်, ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင် သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်-ဟု ၇-ပါး ရှိသည်။
သံ၊၃၊၆၄။
အဘိ၊၂၊၂၃၆။
သတိ, ပညာ, ဝီရိယ, ပီတိ, ကာယပဿဒ္ဓိ, စိတ္တပဿဒ္ဓိ, ဧကဂ္ဂတာ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ စေတသိက်တို့ကို အစဉ်အတိုင်း အရကောက်ပါ။
ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများရာ၌ ဝိဝေက ၅-ပါးကို မှီသော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများ၏ စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူရကား ဗလဝဝိပဿနာ မဂ်, ဖိုလ်တို့ ၌သာမဟုတ်၊ ဝိပဿနာ အခြေခံဖြစ်သော ကသိုဏ်းဈာန်, အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း, အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်း, ဗြဟ္မဝိဟာရဈာန်တို့၌ ပါဝင်သော သတိစသော ၇-ပါးကိုလည်း ဗောဇ္ဈင် ခေါ် ရပေသည်။
အဘိ၊၂၊၂၃၈။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၇၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၁။
အစဉ်အတိုင်း ဟောရကြောင်း ထိုသတိစသည်တို့တွင် သတိကို ကိစ္စခပ်သိမ်း၌ လိုအပ်သော တရားဟု(သံ၊၃၊၁၁၀) ဟောတော်မူသည်နှင့် အညီ ဗောဇ္ဈင်အားလုံးအတွက် ကျေးဇူးများသောကြောင့် ဦးစွာ ဟောတော်မူသည်။
သတိနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် နာမ် ရုပ် အာရုံကို ပညာဖြင့် အနိစ္စစသော အပြားအားဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်လေ့ရှိသောကြောင့် ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ဒုတိယ ဟောတော်မူသည်။
ထိုသို့ စူးစမ်းဆင်ခြင်သော ရဟန်း၏ လုံ့လဝီရိယသည် ထက်သန်၏။
မတွန့်ဆုတ် တော့။
ထို့ကြောင့် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို တတိယ ဟောတော်မူသည်။
အားထုတ်အပ် ပြီးသော လုံ့လရှိသော ရဟန်းအား ကိလေသာမိသ ကင်းသောပီတိ ဖြစ်ပေါ်လာ၏ ပီတိစိတ်ရှိသော ရဟန်း၏ ကိုယ်သည်၎င်း၊ စိတ်သည်၎င်း၊ ငြိမ်းအေး၏၊ ထို့ကြောင့် ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်, ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်တို့ကို စတုတ္ထ, ပဉ္စမ, ဟောတော်မူသည်။
ကိုယ်စိတ် ငြိမ်းအေးချမ်းသာသော ရဟန်းအား စိတ်တည်ကြည်မှု ရ၏။
ထို့ကြောင့် သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ဆဋ္ဌ ဟောတော်မူသည်။
သမာဓိ ထူထောင်မိသောအခါ စိတ်မငြိမ်သက်မှုအတွက် ကြောင့်ကြစိုက်ဘွယ် မရှိ၊ လျစ်လျူရှုသောအားဖြင့် အာရုံ၌ စိတ်ကို လွှတ်၍ ထားရကား တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို သတ္တမ ဟောတော်မူသည်။
မ၊၃၊၁၂၇-၈။
သံ၊၃၊၆၂။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၆-၇။
ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး လက္ခဏာများ လက္ခဏာအားဖြင့် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် အာရုံ၌ ထင်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏(ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ)။
ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် “အနိစ္စစသော အပြားအားဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏၊ (ပဝိစယက္ခဏာ)။
ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ချီးမြှောက်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏ (ပဂ္ဂဟလက္ခဏာ)။
ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ပျံ့နှံ့ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏ (ဖရဏလက္ခဏာ)။
ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ကိုယ်စိတ်တို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏ (ဥပသမလက္ခဏာ)၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် အာရုံ၌ မပျံ့လွင့်ခြင်း၊ တည်ကြည်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏(အဝိက္ခေပလက္ခဏာ)။
ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် အညီအညွတ်ဖြစ်သော တရားတို့ကို အသင့်အားဖြင့် ရှုနိုင် လျစ်လျူထားနိုင်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
(ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏာ)။
သတိ ၇-ပါးတို့၏ အရကောက် အကျယ်ကို ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်း ပါဠိ, အဋ္ဌကထာများ၌ ကြည့်ပါ။
အဘိ၊ဝိ၊၂၃၆။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၇၉။
(ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်နှင့် ဝစနတ္ထတို့ကို မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၆-၇-၌ ကြည့်ပါ၊ ဤ၌ ကျယ်အံ့စိုး၍ လက္ခဏာမျှသာ ရေးလိုက်သည်။
) ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးသာ ဟောရကြောင်း ဗောဇ္ဈင်ကို အဘယ်ကြောင့် ၇-ပါးသာ အယုတ်အလွန်မရှိပဲ ဟောရပါသနည်းဟု စောဒနာခဲ့သော် တွန့်တို ဆုတ်နစ်ခြင်း, ပျံ့လွှင့်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်လည်းကောင်း, ဗောဇ္ဈင်အားလုံးတို့၌ လိုအပ်သောကြောင့်၎င်း ၇-ပါးသာ ဟောတော်မူ၏။
ရှင်းဦးအံ့—ဘာဝနာစိတ် တွန့်တို ဆုတ်နစ်သောအခါ ဓမ္မဝိစယ, ဝီရိယ, ပီတိဟူသော ဗောဇ္ဈင် ၃-ပါးတို့ကို ပွါးရာ၏ဟု ဟောတော်မူခြင်းကြောင့် ထို၃-ပါးသည် တွန့်တို ဆုတ်နစ်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။
ဘာဝနာစိတ် ပျံ့လွင့်သောအခါ ပဿဒ္ဓိ ,သမာဓိ, ဥပေက္ခာဗောဇ္ဈင် ၃-ပါးကို ပွါးရာ၏ဟု ဟောတော်မူခြင်းကြောင့် ထို ၃-ပါးသည် ပျံ့လွင့်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဖက် ဖြစ်သည်။
ထို၆-ပါးသော ဗောဇ္ဈင်အားလုံး၌ သတိသည် လိုအပ်သောကြောင့် သတိနှင့်တကွ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးကို (အယုတ် အလွန် မရှိ) ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၇-၈။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၇။
တိတ္ထိပရိဗိုဇ်တို့ အယူ၌ နီဝရဏ ၅-ပါး ပယ်ရမည်၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ပွါးရမည်ဟု မပါရှိ အခါတစ်ပါး၌ သာဝတ္ထိပြည် ပရိဗိုဇ်တို့က မိမိတို့ အရာမ်သို့လာသော ရဟန်းတို့ကို “ရဟန်းဂေါတမကဲ့သို့ ငါတို့လည်း နီဝရဏ ၅-ပါးပယ်၍ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ပွါးများကြဟု တပည့်များအား တရားဟောသည် သင်တို့ဆရာ ဂေါတမနှင့် ငါတို့ ဘာများ ထူးသနည်း၊ တရားချင်း ဆုံးမစကားချင်း ဘာထူးသနည်း၊ အတူတူပင် မဟုတ်လော”ဟု ပြောကြသည်၊ ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် စိတ်ထည်းက မနှစ်သကသော်လည်း ဘာမျှပြန်မပြောပဲ ထလာ၍ ဘုရားရှင်ထံသို့ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က “ဗောဇ္ဈင် ၁၄-ပါးရှိကြောင်း၊ ဘုရားရှင်နှင့် ဘုရားတပည့်သားတို့ အရာသာ ဖြစ်သောကြောင့် ပရိဗိုဇ်တွေကို ထို၁၄-ပါး မေးက ပြည့်စုံအောင် ဖြေနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း”ဖြင့် ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးမှ ၁၄-ပါး ဖြစ်ပုံ အကြောင်းကို ဟောတော်မူသည်။
(အမှန်အားဖြင့် တိတ္ထိပရိဗိုဇ်တို့ အယူ၌ နီဝရဏ ၅-ပါး ပယ်ရမည်၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ပွါးရမည်ဟု မပါရှိချေ၊ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူစဉ် ပရိသတ် အစွန်က ယောင်လည်လည်လုပ်၍ နာယူ မှတ်သားပြီးလျှင် မိမိအရာမ် ရောက်သောအခါ မိမိကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် သိလေဟန် သိသောအနေမျိုးနှင့် “နီဝရဏ ၅-ပါး ပယ်ကြ၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး ပွါးများကြ”ဟု မိမိပရိသတ်တို့အား ပြောဆိုကြခြင်းသာဖြစ်သည်။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၄-၅၊) ဗောဇ္ဈင်၇-ပါးမှ ၁၄-ပါး ဖြစ်လာပုံ သတိ၊ ဓမ္မဝိစယ ဥပေက္ခာ ဤဗောဇ္ဈင် ၃-ပါးကို အဇ္ဈတ္တအာရုံ၌ ဖြစ်သော သတိ, ဗဟိဒ္ဓအာရုံ ဖြစ်သော သတိစသည်ဖြင့် ၂-ပါးစီ ဟောတော်မူ၏။
ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ကာယိကဝီရိယ, စေတသိကဝီရိယ-ဟု ၂-ပါး ဝေဖန် ဟောတော်မူသည်။
ပီတိနှင့် သမာဓိဗောဇ္ဈင် ၂-ဝါးကို ဝိတက် ဝိစာရယှဉ်သောပီတိ၊ မယှဉ်သောပီတိ၊ ဝိတက် ဝိစာရယှဉ်သော သမာဓိ၊ မယှဉ်သော သမာဓိဟု ၂-ပါးစီ ဝေဖန် ဟောတော်မူသည်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိ ၂-မျိုး ဝေဖန် ဟောတော်မူသည်။
ဤသို့လျှင် သတိစသော ဗောဇ္ဈင်တပါးတစ်ပါးကို ၂-ပါးစီ ၂-ပါးစီ ဝေဖန်ဟောတာ်မူသောကြောင့် ၁၄-ပါး ဖြစ်လာသည် သံ၊၃၊၉၆-၈။
ဗောဇ္ဈင်ပေါင်း ၁၂၈၀၀၀ အဘိဓမ္မာဘာဇနီနည်းအားဖြင့် ဝေခွဲလိုက်ပါက ဗောဇ္ဈင်ပေါင်း ၁၂၈၀၀၀ ရှိသည်၊ ကျဉ်းချုပ်တွက်ပုံမှာ မဂ်တစ်ပါးတစ်ပါး၌ နည်း ၁၀၀၀-ရှိသည်။
(တွက်နည်းကို မဂ္ဂ-ကြည့်) မဂ် ၄-ပါး ၄၀၀၀-ရှိ၏၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးလုံး တပေါင်းတည်းပြုမေးဖြေ၌ နည်း ၄၀၀၀, ဗောဇ္ဈင်တစ်ပါးစီတစ်ပါးစီခွဲ၍မေး ဖြေရာ၌ (၇× ၄၀၀၀) ၂၈၀၀၀ မဂ်၌ နည်းပေါင်း ၃၂၀၀၀-ရသည်။
ဖိုလ်သည် မဂ္ဂဂမန အစွမ်းအားဖြင့် သုညတ အနိမိတ္တ အပ္ပဏိဟိတ အမည် ၃-ပါး ရသောကြောင့် ဖိုလ်တစ်ပါးတစ်ပါး၌ နည်း ၃၀၀၀-ရသည်။
ဖိုလ်၄-ပါးအတွက် ၁၂၀၀၀-ဖြစ်၏၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးလုံး တပေါင်းတည်းပြု မေး ဖြေရာ၌ ၁၂၀၀၀ ဗောဇ္ဈင် တစ်ပါးစီတပါးစီးခွဲ၍ မေးဖြေရာ၌ (၇×၁၂၀၀၀) ၈၄၀၀၀ ဖြစ်၍ ဖိုလ်၌နည်းပေါင်း ၉၆၀၀၀ ရသည်၊ မဂ်, ဖိုလ် ၂-ခုပေါင်းလျင် ဗောဇ္ဈင်ပေါင်း ၁၂၈၀၀၀ ရသည်။
အဘိ၊ဝိ၊၂၃၈-၄၁။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊ ၃၀၃။
မြတ်စွာဘုရား၏ဗောဇ္ဈင်ကို ဝေဖန်သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်အရာ၌ နည်းပေါင်း ၉၆၀၀၀-ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၂၅-၌ပြဆိုသည်၊ ပညာရှိများ ညှိနှိုင်းကြပါကုန်။
ဗောဇ္ဈင်ကိုဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်း အရပ်များ (၁) ရှေးရှေးဖြစ်သော သတိတို့၌ အသင့်လမ်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖြစ်ပြီး သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်း၏ တိုးပွါးပြည့်စုံ ကြောင်းဖြစ်သည်။
(၂) ကုသိုလ်အကုသိုလ်, အပြစ်ရှိအပြစ်မဲ့, အယုတ်အမြတ်, မည်းညစ် ဖြူစင်သော တရားတို့၌ အသင့်လမ်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော ဓမ္မဝိစယ သမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖြစ်ပြီး ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ တိုးပွါးပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်။
(၃) လက်ဦးအစ အားထုတ်သော ဝီရိယသည် အာရမ္ဘဓာတ်မည်၏၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်နိုင်သော (တနည်း)ကာမတို့ကို ပယ်ဖျောက်နိုင်စွမ်းရှိသော ဝီရီယသည် နိက္ကမဓာတ်မည်၏၊ တဆင့်တဆင့်မြင့်ထက်မြင့်သော နေရာသို့ ရောက်စေနိုင်စွမ်းရှိသော (တနည်း) ကာမအနှောင်အဖွဲ့ကို ဖြတ်တောက် ဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းရှိသော ဝီရိယသည် ပရက္ကမဓာတ်မည်၏။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၀။
ထို၃-ပါးသော ဝီရိယတို့၌ အသင့်လမ်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖြစ်ပြီး ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ တိုးပွါးပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်။
(၄) ရှေးရှေးဖြစ်သော ပီတိတို့၌ အသင့် လမ်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို ကြိမ်ဖန် များစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖြစ်ပြီး ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ တိုးပွါးပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်။
(၅) ရှေးရှေး ဖြစ်သော စိတ် စေတသိက်တို့၏ ငြိမ်းချမ်းခြင်းဟုဆိုအပ်သော စိတ္တပဿဒ္ဓိ ကာယပဿဒ္ဓိတို့၌ အသင့်လမ်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖြစ်ပြီးပဿဒ္ဓိ သမ္ဗောဇ္ဈင်၏ တိုးပွါးပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်။
(၆) တည်ကြည်သော သမာဓိဟု ဆိုအပ်သော သမာဓိနိမိတ် အဗျဂ္ဂနိမိတ်တို့၌ အသင့် လမ်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖြစ်ပြီး သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ တိုးပွါးပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်။
(၇) ရှေးရှေး ဖြစ်သော ဥပေက္ခာတို့၌ အသင့်လမ်းမှန်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မဖြစ်သေးသော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ဖြစ်ကြောင်း၊ ဖြစ်ပြီး ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ တိုးပွါးပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်။
ဤကား ဗောဇ္ဈင်္ဂ သံယုတ် အာဟာရသုတ်လာ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသော ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း တရားတို့ဖြစ်၏၊ (သံ၊၃၊၉၁-၂။
) အဋ္ဌကထာဆရာတို့က တနည်းတဖုံ ထုတ်ပြသော ဗောဇ္ဈင်၏ အကြောင်းတရားတို့ကိုလည်း ဆက်လက်ပြ ဆိုပါဦးမည်။
အဋ္ဌကထာဆရာတို့က ထုတ်ပြသော ဗောဇ္ဈင်၏ အကြောင်းတရား (၁) ရှေးသို့ တက်ခြင်း နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း စသော ၇-ဌာနတို့၌ သတိသမ္ပဇဉ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ သတိမေ့လျော့တတ်သူကို ရှောင်ကြဉ်ရခြင်း၊ သတိကောင်းသူ သတိမြဲသူကို မှီဝဲဆည်းကပ်ရခြင်း၊ ထိုသတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၌ ညွှတ်ကိုင်းခြင်း (ဝါ) သတိကို မြဲမြဲစွဲစွဲနှလုံးသွင်းခြင်း ဤ ၄-ပါးသည် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင် ဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်းတို့တည်း။
(၂) ခန္ဓာအာယတနစသည်၌ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို အဖန်ဖန် စိစစ်မေးမြန်းခြင်း၊ ကိုယ်တွင်းကိုယ်ပဝတ္ထုပစ္စည်းတို့ကို သန့်ရှင်း စင်ကြယ်အောင် ပြုခြင်း၊ ဣန္ဒြေတို့ကို မျှတအောင် ထားခြင်း၊ ပညာမဲ့သူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ပညာရှိကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း၊ သိမ်မွေ့ နက်နဲသော ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင် ကျက်စားအပ်သော သိမ်မွေ့နက်နဲသော တရားတို့ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ထိုဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၌ ညွတ်ကိုင်းခြင်း (ဝါ) ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို မြဲမြဲစွဲစွဲနှလုံးသွင်းခြင်း၊ ဤ ၇-ပါးသည် ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတို့တည်း။
ထို ၇-ပါးတို့တွင် ဒုတိယ, တတိယ အချက်တို့ကို အနည်းငယ်ရှင်းပြလို၏။
ခန္ဓာကိုယ်၌ ဆံပင်, ခြေသည်း လက်သည်းတို့ ရှည်နေလျှင်, ချွေးအညစ်အကြေးစသည် လိမ်းကပ်နေလျှင် ကိုယ်တွင်းဝတ္ထု မသန့်ရှင်းသည် မည်၏၊ သင်္ကန်း၏ အိုမင်းခြင်း ညစ်နွမ်းခြင်း နံစော်ခြင်း ကျောင်း၌ အမှိုက်သရိုက်ရှုပ်ထွေး ခြင်းစသည်သည် ကိုယ်ပပစ္စည်းဝတ္ထုမဆန့်ရှင်းသည် မည်၏၊ ထို၂-မျိုးလုံး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှသာ ပညာဉာဏ်ပွင့်လင်းသည်၊ ကိုယ်တွင်း ကိုယ်ပ မသန့်ရှင်းပဲ ညစ်ပတ်ပေရေလျက် ရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေး နေခဲ့လျှင် စိတ်နောက်ကျုဘွယ်ဖြစ်၍ အဘယ်မှာ ပညာဉာဏ် ပွင့်လင်း နိုင်ပါမည်နည်း။
(ပညာဉာဏ်သည် ဓမ္မဝိစယ သမ္ဗောဇ္ဈင်ပင်တည်း။
) သန့်ရှင်းစင်ကြယ် ဣန္ဒြေတို့ကို မျှတအောင် ထားခြင်းသည်လည်း အရေးကြီး၏၊ ဣန္ဒြေတစ်ခုလွန်ကဲလျှင် အခြား ဣန္ဒြေများ နုံ့တတ်၍ ဆိုင်ရာကိစ္စ မပြုနိုင်ကြ။
ဥပမာ-သဒ္ဓိန္ဒြေ ထက်သန် လွန်ကဲနေသူတို့အဖို့ ကျန်ဣန္ဒြေတို့ အားနည်းသောကြောင့် ဝီရိယိန္ဒြေသည် သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို ချီးမြှောက်ခြင်း ကိစ္စကို,သတိန္ဒြေသည် အာရုံ၌ ထင်ခြင်း အာရုံသို့ ကပ်၍ တည်ခြင်းကိစ္စကို, သမာဓိန္ဒြေသည် သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို မပျံ့ လွင့်အောင်ပြုခြင်းကိစ္စကို, ပညိန္ဒြေသည် အာရုံကို အမှန်အတိုင်းမြင်ခြင်း ကိစ္စကို မပြုနိုင်တော့ချေ။
ဝက္ကလိမထေရ် ဝတ္ထုကို ထောက်ဆလေ။
ဝီရိယစသော ဣန္ဒြေတို့လွန်ကဲရာ၌လည်း ဤနည်းမှီး၍ သိနိုင်လောက်ပြီ။
ထိုကဲ့သို့ဖြစ်လျှင် ထက်သန် လွန်ကဲသော ဣန္ဒြေကို အားနည်းအောင် နှလုံးမသွင်းပဲသော်လည်း နေရာ၏၊ ကျန်ဣန္ဒြေတို့ အားကောင်းလာအောင်သော်လည်း ပြုရာသည်။
အထူးသဖြင့် သဒ္ဓါနှင့်ပညာ, သမာဓိနှင့် ဝီရိယတို့ညီမျှရန် အရေးကြီးပေသည်။
သဒ္ဓါ အားကောင်း၍ ပညာနုံ့သောသူသည် အချည်းအနှီး အလကား ကြည်ညိုတတ်၏၊ မကြည်ညိုထိုက်သော အရာတို့၌သော်လည်း ကြည်ညိုမိတတ်၏၊ ပညာအားကောင်း၍ သဒ္ဓါနုံ့သောသူသည် ကောက်ကျစ်စဉ်လဲ တတ်၏၊ ဆေးကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါကဲ့သို့ အကုရ ခက်တတ်၏၊ “စိတ်သက်သက်မျှဖြင့် ကုသိုလ်ရသည်” ဟု အယူမှားလျက် ဒါနစသည် မပြုသောကြောင့် ငရဲ၌ ကျရောက်တတ်၏။
သဒ္ဓါပညာမျှတသူအဖို့ ကြည်ညိုသင့်သော ရတနာ ၃-ပါး, ကံ, ကံ၏အကျိုးတို့၌သာ သက်ဝင်ကြည်ညိုပေသည်။
သမာဓိနှင့် ဝီရိယတို့တွင်လည်း သမာဓိအားကောင်း၍ ဝီရိယနုံ့ သောသူသည် ပျင်းရိတတ်၏၊ ဝီရိယ အားကောင်း၍ သမာဓိနည်း ပြန်လျှင်လည်း အာရုံ၌ ပျံ့လွင့်တတ်၏၊ ဥဒ္ဓစ္စ ဘိစီးနှိပ်စက်၏။
ထိုကဲ့သို့ ပျင်းရိခြင်း ပျံ့လွင့်ခြင်း မရှိရလေအောင် သမာဓိ ဝီရိယ ဣန္ဒြေ ၂-ပါးတို့မျှတဘို့ လိုအပ်ပေသည်၊ ဤသို့ ဣန္ဒြေတို့ မျှတညီညွတ်မှသာလျှင် ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ခေါ် ဉာဏ်ပညာပေါ်ပေါက် ဖြစ်ထွန်းနိုင်ပေသည်။
ထိုဣန္ဒြေ ၄-ပါးတို့၌ သတိအားကောင်းအောင် အမြဲမပြတ် အားထုတ်အပ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော သဒ္ဓါ ဝီရိယ ပညာ တို့ကြောင့် ဥဒ္ဓစ္စဘက် ကျရောက်နေလျှင် (သို့မဟုတ်) သမာဓိကြောင့် ကောသဇ္ဇဘက် ကျရောက်နေလျှင် ထိုကဲ့သို့ မကျရောက်အောင် သတိက စောင့်ရှောက်နိုင်၏။
ဟင်းလျာမျိုးဟူသမျှ၌ ဆားကဲ့သို့ ဣန္ဒြေခပ်သိမ်းတို့၌ သတိလိုအပ်ပေသည်။
(သတိလိုအပ်ပုံကို ဗောဇ္ဈင်ပွါးသင့်၊ မပွါးသင့်သောအခါများကဏ္ဍ၌ ကြည့်ပါ။
) (၃) အပါယ်ဘေးကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ဝီရိယအကျိုး အာနိသင်ကို သိမြင်ခြင်း၊ အရိယာတို့၏သွားလမ်း (ဝိသုဒ္ဓိ-၇-ပါး)ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ဆွမ်းကို အတုံ့ပူဇော်ခြင်း၊ ဓမ္မ အမွေမွန်မြတ်ပုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ဘုရားရှင်၏ မွန်မြတ်ပုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ သာကိယဇာတ် (ရဟန်းဘောင်)၏ မွန်မြတ်ပုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ သီတင်းသုံးဖေါ်တို့၏ မွန်မြတ်ပုံကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ပျင်းရှိသူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ဝီရိယရှိသူကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း၊ ထိုဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၌ ညွတ်ကိုင်းခြင်း (ဝါ) ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို စွဲစွဲမြဲမြဲနှလုံးသွင်းခြင်း ဤ ၁၁-ပါးသည် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတို့တည်း။
ထိုအချက်တို့ကို အနည်းငယ် ရှင်းလင်းပြဦးအံ့- အပါယ်ဘုံသား ဘဝရောက်နေလျှင် ဝီရိယသမ္မာဇ္ဈင်ကို ဖြစ်စေနိုင်မည်မဟုတ်၊ အရတော်ခိုက် ယခုဘဝ ယခုအချိန်သည် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို အားထုတ်ဘို့ အချိန်တည်းဟု အပါယ်ဘေးကို ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ဖြစ်စေရာ၏။
“ပျင်းရိသဖြင့် လောကုတ္တရာ တရား ၉-ပါးကို မရနိုင်၊ အားထုတ်မှသာ ရနိုင်သည်။
ဤကား ဝီရိယ အကျိုး အာနိသင်ပါတကား”ဟုဝီရိယအကျိုး အာနိ သင်ကို သိမြင်ခြင်းဖြင့် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ဖြစ်စေရာ၏။
“ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရိယာ သာဝကတို့လမ်းစဉ်ကို ပျင်းရိသူတို့ လိုက်နာ ကျင့်သုံးနိုင်မည်မဟုတ်၊ ဝီရိယရှိသူသာ ယင်း လမ်းစဉ် လိုက်နာကျင့်သုံးနိုင်သည်” ဟု အရိယာတို့ လမ်းစဉ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ဖြစ်စေရာ၏။
“ဆွမ်း စသည်ဖြင့် လှူဒါန်းလုပ်ကျွေးသူတို့သည် ငါ၏ ဆွေမျိုးလည်းမဟုတ်၊ ကျေးကျွန်လည်း မဟုတ်၊ ငါ့မှီ၍ အသက်မွေးအံ့ ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လှူသည်လည်းမဟုတ်၊ မိမိပြုသော ကောင်းမှု၏ အကျိုးကြီးမားမှုကို တောင့်တ၍သာ ဤသို့ လှူဒါန်းခြင်းဖြစ်သည်၊ ဘုရားရှင်ကလည်း ပြည်သူတို့ဆွမ်း စသည်ကို သုံးဆောင်၍ ခန္ဓာကိုယ်တောင့်တင်း သန်မာချမ်းသာစွာ နေကြလိမ့်လတံ့ ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပစ္စည်း ၄-ပါးကို ခွင့်ပြုသည်မဟုတ်၊ ဤ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို သုံးဆောင်၍ ရဟန်းတရားအားထုတ်လျက် ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်ကုန်လတံ့ဟူသော ရည်ရွယ် ချက်ဖြင့်သာ ခွင့်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်၊ ပြည်သူတို့ ဆွမ်းကို ဘုန်းပေးသုံးဆောင်၍ အပျင်းထူနေခဲ့သော် ဆွမ်းကို အတုံ့ပူဇော်ရာ မရောက်။
ရဟန်းတရား အားထုတ်ခြင်းဖြင့် သာလျှင် ဆွမ်းကို အတုံ့ပူဇော်ရာရောက် ပေမည်” ဟု ဆင်ခြင်သော ရဟန်းအား ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
(ကဿကလိုဏ်၌ သီတင်းသုံးသော မဟာမိတ္တ(အယျမိတ္တ) မထေရ်၏ နှလုံးသွင်းပုံမျိုးတည်း၊ ယင်းဝတ္တု အကျယ်ကို အဋ္ဌကထာတို့၌ ကြည့်။
ကျမ်းညွှန်းကို အဆုံး၌ ဖော်ပြထားသည်။