kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရူဘီအိုသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာမူဝါဒများတွင် သိသာထင်ရှားသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို ကိုယ်စားပြုရန် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
၎င်း၏ တိကျသောလုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဥပဒေပြုရေးကြိုးပမ်းမှုများသည် ဤကာလအတွင်း ၎င်း၏ ယခင်ဦးစားပေးများနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိပြီး အထူးသဖြင့် အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးနှင့် လုံခြုံရေးအပေါ် တရုတ်လွှမ်းမိုးမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။
မယ်လနင် () သည် သက်ရှိများစွာ၏ အရောင်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးများ၏ မိသားစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အိုလီဂိုမာများ(oligomers) သို့မဟုတ် ပိုလီမာများ(polymers)အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
(ဥပမာအားဖြင့် သစ်နက် (black panther)၏ အမည်းရောင်သည် ၎င်းမယ်လနင်ကြောင့်ဖြစ်သည်။
) ယူမယ်လနင် ( eumelanin)၊ ဖီယိုမယ်လနင် (pheomelanin)၊ နယူရိုမယ်လနင် (neuromelanin)၊ အယ်လိုမယ်လနင် (allomelanin))နှင့် ပိုင်ယိုမယ်လနင် (pyomelanin)ဟူ၍ မယ်လနင် အခြေခံအုပ်စု ၅-ခု ရှိသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဆံပင် အရောင် ကဏ္ဍ:အရေပြား ခန္ဓာဗေဒ ကဏ္ဍ:လူအရေပြား အရောင်။
ဟာလဝါ (; ) သည် အိန္ဒိယတိုက်ခွဲ၊ အလယ်အလတ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ရေပန်းစားသော ရိုးရာမုန့်ချိုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ဆူးဂျီ (ဂျုံမှုန့်)၊ အခွံမာသီးများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ သစ်သီးများ သို့မဟုတ် ပဲမျိုးစုံတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော စေးကပ်ချိုမြသော မုန့်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဟာလဝါသည် အိန္ဒိယရိုးရာပွဲတော်များ၊ မင်္ဂလာဆောင်များ၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားများနှင့် မိသားစုအခါသမယများတွင် မရှိမဖြစ်အစားအစာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ထူးခြားသောအရသာနှင့် ပြုလုပ်နည်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လူကြိုက်များလျက်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဟာလဝါ၏အစသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ အာရဗီဘာသာစကားတွင် "ချိုမြသောအရာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "حلوى" (ဟလ်ဝါ) ဟူသောစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသည်။
အလယ်ခေတ်ကာလတွင် အာရဗီခရီးသွားများနှင့် ကုန်သည်များမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတိုက်ခွဲသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ရောစပ်ကာ အိန္ဒိယဟာလဝါအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
အိန္ဒိယတွင် ဟာလဝါသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော ပါဝင်ပစ္စည်းများနှင့် ပြုလုပ်နည်းများဖြင့် ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ ဂျုံမှုန့်ဟာလဝါ၊ မုန်လာဥဟာလဝါ (Gajar ka Halwa)၊ ခေါက်ဆွဲဟာလဝါ (Sheera)၊ နှင့် အခွံမာသီးဟာလဝါများအထိ အမျိုးအစားပေါင်းများစွာ ရှိလာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟာလဝါသည် အိန္ဒိယလူမျိုးများနှင့် မွတ်စလင်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရပြီး၊ အထူးသဖြင့် ဒီဝါလီပွဲတော်၊ ရမ်ဇာန်နှင့် အခြားဘာသာရေးအခမ်းအနားများတွင် ချိုမြသောအစားအစာအဖြစ် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
မြန်မာ့ရိုးရာအချိုပွဲများဖြစ်သော ဆီမွှေးမုန့်နှင့် ဆင်တူမှုရှိသော်လည်း၊ ဟာလဝါသည် ၎င်း၏ထူးခြားသော ပြုလုပ်နည်းနှင့် အရသာကြောင့် သီးခြားခွဲခြားထားသည်။
ပြုလုပ်နည်းနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ ဟာလဝါပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းများအဖြစ် အောက်ပါတို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။
ဆူးဂျီ (ဂျုံမှုန့်) သို့မဟုတ် အခြားအခြေခံပစ္စည်းများ (ဥပမာ- မုန်လာဥ၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ခေါက်ဆွဲ) သကြား သို့မဟုတ် သကြားရည် (တစ်ခါတစ်ရံ ပျားရည် သို့မဟုတ် စပျစ်သီးသကြားရည်ကို အသုံးပြုသည်) ထောပတ် (Ghee): အရသာထည့်ရန်နှင့် ကျည်ကျည်ကျစ်ကျစ်ဖြစ်စေရန် အခွံမာသီးများ: ကတ္တဝါ၊ ဗာဒံစေ့၊ သစ်ကြားသီး၊ ပီစတာရှီယိုစသည့် အခွံမာသီးများ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ: သစ်ကြံ့ပိုး၊ ဆန္ဒကူးမှုန့်၊ နံနံစေ့တို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။
အခြေခံပြုလုပ်နည်းမှာ အောက်ပါအဆင့်များပါဝင်သည်။
ထောပတ်ဖြင့် ဆူးဂျီ သို့မဟုတ် အခြားပါဝင်ပစ္စည်းများကို မွှေကြော်ပြီး မွှေးရနံ့ထွက်လာသည်အထိ ချက်ပြုတ်သည်။
သကြားရည် သို့မဟုတ် သကြားနှင့် ရေကို ရောစပ်ပြီး သကြားရည်ပြင်ဆင်သည်။
ကြော်ထားသော ပါဝင်ပစ္စည်းများထဲသို့ သကြားရည်ထည့်ကာ သိပ်သည်းလာသည်အထိ မွှေပေးသည်။
အခွံမာသီးများနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ ထည့်ပြီး ပြီးစီးအောင် ချက်ပြုတ်သည်။
ဒေသအလိုက် ဟာလဝါအမျိုးအစားများတွင် မုန်လာဥဟာလဝါ (Gajar ka Halwa)၊ ခေါက်ဆွဲဟာလဝါ (Sheera)၊ နှင့် ခြံထွက်သစ်သီးဟာလဝါများ (ဥပမာ- သလဲသီးဟာလဝါ) ပါဝင်သည်။
ယဉ်ကျေးမှုအရေးပါမှု ဟာလဝါသည် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုတွင် အထူးအရေးပါသော အစားအစာတစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် မင်္ဂလာရှိသောအရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး၊ အိန္ဒိယရိုးရာအရ အသစ်စတင်မှုများ (ဥပမာ- အိမ်သစ်ဝင်ပွဲ၊ မွေးနေ့၊ မင်္ဂလာဆောင်) တွင် ချိုမြသောအစားအစာများ စားသုံးခြင်းသည် ကံကောင်းခြင်းနှင့် သာယာဝပြောခြင်းကို ဖိတ်ခေါ်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။
အိန္ဒိယတွင် ဟာလဝါသည် အောက်ပါပွဲတော်များနှင့် အခါသမယများတွင် အဓိကပါဝင်သည်။
ဒီဝါလီပွဲတော်: အလင်္ကာများနှင့်အတူ ဟာလဝါများကို ဝေငှစားသုံးလေ့ရှိသည်။
ဟိုလီပွဲတော်: မိသားစုများနှင့် သူငယ်ချင်းများအကြား ဟာလဝါများကို ဖလှယ်ပေးသည်။
ရမ်ဇာန်နှင့် အီဒ်ပွဲတော်များ: မွတ်စလင်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများတွင် အထူးသဖြင့် ခြံထွက်သစ်သီးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ဟာလဝါများ (ဥပမာ- သင်္ဘောသီးဟာလဝါ) ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
အိန္ဒိယဘတ်ဂျက်အခမ်းအနား: အိန္ဒိယဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် နှစ်စဉ်ဘတ်ဂျက်စာရွက်စာတမ်းများ ပုံနှိပ်မပြီးမီ "ဟာလဝါအခမ်းအနား" (Halwa Ceremony) ကို ကျင်းပလေ့ရှိပြီး၊ ဝန်ထမ်းများအား ဟာလဝါဖြန့်ဝေကာ လျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်းမှုကို စတင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟာလဝါသည် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုရှိသော ဒေသများ (ဥပမာ- ရန်ကုန်၊ မန္တလေး) တွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရပြီး၊ အိန္ဒိယစားသောက်ဆိုင်များနှင့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ဟာလဝါသည် ဒေသအလိုက် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။
အချို့သော ထင်ရှားသောအမျိုးအစားများမှာ- မုန်လာဥဟာလဝါ (Gajar ka Halwa) - မုန်လာဥကို နို့ရည်နှင့် သကြားဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြီး အခွံမာသီးများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။
အထူးသဖြင့် ဆောင်းရာသီတွင် ရေပန်းစားသည်။
ဆူးဂျီဟာလဝါ (Sooji Halwa) - ဂျုံမှုန့်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး၊ အိန္ဒိယမိသားစုများတွင် နေ့စဉ်စားသုံးလေ့ရှိသည်။
သင်္ဘောသီးဟာလဝါ (Khajoor ka Halwa) - သင်္ဘောသီးဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး သကြားထည့်ရန်မလိုအပ်သည့် ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အချိုပွဲဖြစ်သည်။
ဟဘ်ရှီဟာလဝါ (Habshi Halwa) - နို့ထွက်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အိန္ဒိယအခါသမယများတွင် လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးလေ့ရှိသည်။
သလဲသီးဟာလဝါ (Papaya Halwa) - သလဲသီးဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး ထူးခြားသောအရသာရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အိန္ဒိယစတိုင် ဆူးဂျီဟာလဝါနှင့် မုန်လာဥဟာလဝါတို့သည် ပိုမိုရေပန်းစားပြီး၊ ဒေသခံအရသာများနှင့် ရောစပ်ကာ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ဟာလဝါအခမ်းအနား (အိန္ဒိယဘတ်ဂျက်) အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပသော "ဟာလဝါအခမ်းအနား" (Halwa Ceremony) သည် ဟာလဝါ၏ ယဉ်ကျေးမှုအရေးပါမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ဤအခမ်းအနားသည် နိုင်ငံ၏ဘတ်ဂျက်စာရွက်စာတမ်းများ ပုံနှိပ်ခြင်းမပြုမီ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးမှ ဟာလဝါကို မွှေပေးကာ ဝန်ထမ်းများအား ဖြန့်ဝေပေးသည်။
၎င်းသည် ဘတ်ဂျက်ပြင်ဆင်မှု၏ နောက်ဆုံးအဆင့်ကို အမှတ်အသားပြုပြီး၊ လျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်းမှုကာလ ("lock-in period") ကို စတင်သည်။
ဤအခမ်းအနားသည် အိန္ဒိယရိုးရာတွင် ချိုမြသောအစားအစာများဖြင့် အသစ်စတင်မှုများကို ဂုဏ်ပြုသည့် ဓလေ့ကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ ဘတ်ဂျက်ပြင်ဆင်ရေးအဖွဲ့၏ ကြိုးပမ်းမှုကို ဂုဏ်ပြုရာရောက်သည်။
ကျန်းမာရေးနှင့် အာဟာရဓာတ် ဟာလဝါသည် သကြားနှင့် ထောပတ်ပါဝင်မှုများသောကြောင့် စွမ်းအင်ဓာတ်မြင့်မားသော အစားအစာဖြစ်သည်။
သို့သော်၊ သင်္ဘောသီးဟာလဝါလို အချို့အမျိုးအစားများသည် သကြားထည့်ရန်မလိုအပ်ဘဲ သဘာဝချိုမြမှုရှိသည့်အတွက် ကျန်းမာရေးနှင့် ပိုမိုညီညွတ်သည်။
ထို့ပြင်၊ အခွံမာသီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များပါဝင်သော ဟာလဝါများသည် အာဟာရဓာတ်များဖြည့်တင်းပေးနိုင်သည်။
ဥပမာ- မုန်လာဥဟာလဝါတွင် ဗီတာမင် A နှင့် အမျှင်ဓာတ်များ ပါဝင်ပြီး၊ သင်္ဘောသီးဟာလဝါတွင် ပိုတက်စီယမ်နှင့် သံဓာတ်များ ပါဝင်သည်။
စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ခေတ်မီပြောင်းလဲမှုများ ဟာလဝါပြုလုပ်ရာတွင် အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းမှုများရှိပြီး၊ အထူးသဖြင့် ရိုးရာနည်းအတိုင်း ချက်ပြုတ်ရာတွင် အဆက်မပြတ်မွှေပေးရန် လိုအပ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် လူများသည် အဆင်ပြေသော အသင့်စားဟာလဝါများကို စူပါမားကတ်များတွင် ဝယ်ယူလေ့ရှိပြီး၊ ကုမ္ပဏီများဖြစ်သည့် Haldiram's ကဲ့သို့သော အမှတ်တံဆိပ်များသည် ဟာလဝါများကို ထုပ်ပိုးရောင်းချလျက်ရှိသည်။
ထို့ပြင်၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော ဟာလဝါများကို ပြုလုပ်ရန် ခေတ်မီလူများက သကြားအစား ပျားရည် သို့မဟုတ် သဘာဝအချိုဓာတ်များကို အသုံးပြုလာကြသည်။
သက်သတ်လွတ်စားသူများအတွက် ထောပတ်အစား ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီများကို အသုံးပြုပြီး ပြုလုပ်သော ဟာလဝါများလည်း ရေပန်းစားလာသည်။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေပန်းစားမှု ဟာလဝါသည် အိန္ဒိယတိုက်ခွဲသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အိန္ဒိယလူမျိုးများနေထိုင်ရာ နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ယူကေ၊ အမေရိက၊ ကနေဒါ၊ နှင့် ဩစတြေးလျတို့တွင်လည်း ရေပန်းစားသည်။
အိန္ဒိယစားသောက်ဆိုင်များနှင့် အချိုပွဲဆိုင်များတွင် ဟာလဝါသည် မီနူးထဲတွင် ထင်ရှားသောနေရာယူထားပြီး၊ နိုင်ငံတကာစူပါမားကတ်များတွင် အဆင်ပြေသော ထုပ်ပိုးထားသော ဟာလဝါများကို ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည်။
ထို့ပြင်၊ ဟာလဝါသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် အာရဗီဟာလဝါပုံစံဖြင့် တွေ့ရှိရပြီး၊ ထိုဒေသများတွင် နှမ်းစေ့များနှင့် ပြုလုပ်ထားသော ဟာလဝါများ (ဥပမာ- Tahini Halwa) ကို စားသုံးလေ့ရှိသည်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ အပူပိုင်းဒေသပြင်ပ (တောင်လတ္တီတွဒ် ၆၀ မှ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၆၀ အတွင်း) ပင်လယ်ပြင်အပူချိန် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန် () သို့မဟုတ် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အပူချိန်( ) ဆိုသည်မှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာရေမျက်နှာပြင်နှင့် နီးသော ရေအပူချိန်ဖြစ်သည်။
မျက်နှာပြင် ၏ အဓိပ္ပါယ်သည် စာပေများနှင့် လက်တွေ့တွင် ကွဲပြားသည်။
၎င်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အောက် ၁ မီလီမီတာမှ ၂၀ မီတာအထိ ဖြစ်တတ်သည်။
ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ကမ်းရိုးတန်းအနီးရှိ ကမ္ဘာမြေ၏လေထုအတွင်းရှိ လေထုအစုအဝေးများကို ပြောင်းလဲစေသည်။
သာမိုဟေလိုင်းလည်ပတ်မှုသည် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာအများစု၏ ပျမ်းမျှပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ကို သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိသည်။
ရေနွေးသော ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် သမုဒ္ဒရာပေါ်ရှိ အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အားကောင်းစေသည်။
ဆိုင်ကလုန်းများသည် သမုဒ္ဒရာအထက်အလွှာ ၃၀ မီတာအတွင်း ရောထွေးမှုကြောင့် ရေအေးသောလှိုင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် နေ့အချိန်တွင် ပြောင်းလဲမှုရှိသော်လည်း၊ လေထု၏ပြောင်းလဲမှုထက် နည်းပါးသည်။
လေပြင်းနေ့များတွင် ပြောင်းလဲမှုသည် လေငြိမ်နေ့များထက် နည်းပါးသည်။
ကမ်းရိုးတန်းရှိ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ရေအောက်မှတက်လာမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အနီးရှိ ကုန်းမြေများကို အေးစေခြင်း သို့မဟုတ် နွေးထွေးစေနိုင်သည်။
သို့သော် ကျွန်းစုစည်းပေါ်ရှိ ရေတိမ်ဒေသများသည် များသောအားဖြင့် ပိုနွေးသည်။
ကမ်းပေါ်လေများသည် ရေအောက်မှတက်လာမှု မကြာခဏဖြစ်ပေါ်သော ဒေသများတွင်ပင် သိသာထင်ရှားသော နွေးထွေးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်၊ ဥပမာ တောင်အမေရိက၏ အနောက်မြောက်ကမ်းရိုးတန်း။
၎င်း၏တန်ဖိုးများသည် ရာသီဥတုခန့်မှန်းချက်အတွက် အရေးပါသည်၊ အကြောင်းမှာ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ပင်လယ်လေညင်းများနှင့် ပင်လယ်မြူခိုးများ ဖြစ်ပေါ်မှုကို လွှမ်းမိုးသည်။
၁၈၅၀-၁၉၀၀ နှင့် ၂၀၁၁-၂၀၂၀ ကြားတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ၀.၈၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် မြင့်တက်ခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး၊ ၁၉၈၀ မှ ၂၀၂၀ အတွင်း ၀.၆၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် မြင့်တက်ခဲ့သည်။
Fox-Kemper, B., H.T. Hewitt, C. Xiao, G. Aðalgeirsdóttir, S.S. Drijfhout, T.L. Edwards, N.R. Golledge, M. Hemer, R.E. Kopp, G. Krinner, A. Mix, D. Notz, S. Nowicki, I.S. Nurhati, L. Ruiz, J.-B. Sallée, A.B.A. Slangen, and Y. Yu, 2021: Chapter 9: Ocean, Cryosphere and Sea Level Change. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, New York, USA, pages 1211–1362, doi:10.1017/9781009157896.011. သမုဒ္ဒရာအပူချိန်ထက် ကုန်းမြေအပူချိန်များသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ မြင့်တက်နေသည်။
အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာသည် ပိုလျှံသောအပူ၏ ၉၀% ခန့်ကို စုပ်ယူထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ ၂၀၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် ကမ္ဘာ့ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်မြေပုံ၊ အပူပိုင်းဒေသတွင် ရေနွေးပြီး ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ရေအေးကို ပြသသည် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန် (SST) သည် သမုဒ္ဒရာ၏ မျက်နှာပြင်နှင့်နီးသော ရေအပူချိန်ဖြစ်သည်။
မျက်နှာပြင် ၏ အဓိပ္ပါယ်သည် အသုံးပြုသော တိုင်းတာနည်းလမ်းပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားပြီး၊ ၎င်းသည် ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အောက် ၁ မီလီမီတာမှ ၂၀ မီတာအထိ ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ပြင်အရေပြားအပူချိန်သည် သမုဒ္ဒရာ၏ ထိပ်ဆုံး ၂၀ မိုက်ခရိုမီတာခန့်ကို ရည်ညွှန်းသည်။
IPCC ၏ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် မီတာအရေအတွက်ကို သတ်မှတ်မထားဘဲ၊ တိုင်းတာနည်းလမ်းများကို အာရုံစိုက်သည်။
ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် သင်္ဘောများ၊ ရေပေါ်ဘူးများနှင့် ရေပေါ်ပစ္စည်းများဖြင့် တိုင်းတာသော သမုဒ္ဒရာ၏ ထိပ်ပိုင်းမီတာအနည်းငယ်အတွင်းရှိ အစုလိုက်အပူချိန်ဖြစ်သည်။
ဂြိုဟ်တုများဖြင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်တွင် ထိပ်ဆုံးအလွှာ (မိုက်ခရိုမီတာအထူ) သို့မဟုတ် မိုက်ခရိုဝေ့ဖ်တွင် ထိပ်ဆုံးစင်တီမီတာခန့်ကို တိုင်းတာပြီး၊ ၎င်းကို အစုလိုက်အပူချိန်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ညှိယူရသည်။
IPCC, 2021: Annex VII: Glossary [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C. Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eds.)]. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022. ထိုထက်အနက်ရှိ အပူချိန်ကို သမုဒ္ဒရာအပူချိန် သို့မဟုတ် နက်ရှိုင်းသောသမုဒ္ဒရာအပူချိန် ဟုခေါ်သည်။
သမုဒ္ဒရာအပူချိန်များ (မျက်နှာပြင်အောက် ၂၀ မီတာထက်ပို၍) သည် ဒေသနှင့်အချိန်အလိုက် ကွဲပြားပြီး၊ သမုဒ္ဒရာအပူပမာဏနှင့် သမုဒ္ဒရာအလွှာခွဲခြင်း ကွဲပြားမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
သမုဒ္ဒရာများအပေါ် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏သက်ရောက်မှုများတွင် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်နှင့် နက်ရှိုင်းသောသမုဒ္ဒရာအပူချိန်မြင့်တက်မှုသည် အရေးကြီးသော အချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
"မျက်နှာပြင်" ၏အတိုင်းအတာ သမုဒ္ဒရာ၏ မျက်နှာပြင် ၏ အနက်အတိုင်းအတာသည် မျက်နှာပြင်ရေနှင့် နက်ရှိုင်းသောရေအကြား ရောနှောမှုပမာဏပေါ်မူတည်သည်။
၎င်းသည် အပူချိန်ပေါ်မူတည်သည်။
အပူပိုင်းဒေသများတွင် ရေနွေးအလွှာသည် ၁၀၀ မီတာခန့်ရှိပြီး နက်ရှိုင်းသောရေနှင့် သိပ်မရောနှောပါ။
ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများအနီးတွင် ဆောင်းရာသီအေးမြမှုနှင့် မုန်တိုင်းများကြောင့် မျက်နှာပြင်အလွှာသည် ပိုထူထပ်လာပြီး နက်ရှိုင်းစွာ ရောနှောကာ နွေရာသီတွင် အလွှာခွဲခြင်း ပြန်ဖြစ်ပေါ်သည်။
ထို့ကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အတွက် ရိုးရှင်းသော အနက်တစ်ခုတည်း မရှိပါ။
သမုဒ္ဒရာ၏ အလင်းဖြတ်သန်းနိုင်သောအနက်သည် များသောအားဖြင့် ၁၀၀ မီတာခန့်ရှိပြီး ဤအပူရရှိထားသော မျက်နှာပြင်အလွှာနှင့် ဆက်စပ်သည်။
၎င်းသည် ပင်လယ်ပြင်တွင် ၂၀၀ မီတာအထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။
ကွဲပြားမှုနှင့် ပြောင်းလဲမှုများ thumb|ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်နှင့် ရေစီးကြောင်းများ ဒေသဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် တစ်နေ့လျှင်ပြောင်းလဲမှု ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် အထက်လေထုနှင့်ဆင်တူသော်လည်း အပူစွမ်းအင်သိုလှောင်မှု ပိုများသောကြောင့် ပိုနည်းပါသည်။
လေငြိမ်နေ့များတွင် အပူချိန်သည် ၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ကွဲပြားနိုင်သည်။
သမုဒ္ဒရာအောက်ရှိ အပူချိန်သည် လေထုအပူချိန်ထက် ၁၀ မီတာလျှင် ၁၅ ရက် နောက်ကျသည်။
ထို့ကြောင့် အာရယ်ပင်လယ်ကဲ့သို့သော နေရာများတွင် အောက်ခြေအပူချိန်သည် ဒီဇင်ဘာတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး မေနှင့် ဇွန်လတွင် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။
ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင်၊ ကမ်းလွန်နှင့် ကမ်းတစ်လျှောက် လေများသည် မျက်နှာပြင်နီးသော ရေနွေးများကို ပင်လယ်ပြင်သို့ ရွှေ့ပြီး၊ အက်မန်ရေစီးကြောင်းဟုခေါ်သော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြင့် အောက်ခြေမှ ရေအေးများဖြင့် အစားထိုးသည်။
ဤပုံစံသည် ဒေသအတွင်း သမုဒ္ဒရာသက်ရှိများအတွက် အာဟာရဓာတ်များကို တိုးမြှင့်ပေးပြီး၊ အောက်ခြေရေများတွင် အာဟာရဓာတ်ပေါများသော ဒေသများတွင် သိသာထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုရှိသည်။
မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ရေချိုသည် ပိုထူထပ်သော ပင်လယ်ရေပေါ်တွင် စီးဆင်းပြီး၊ ဒေါင်လိုက်ရောနှောမှု နည်းပါးသောကြောင့် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ အပူရရှိသည်။
အဝေးမှအာရုံခံထားသော ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ဆိုင်ကလုန်းများ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်လက္ခဏာကို သိရှိနိုင်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ဟာရီကိန်းဖြတ်သွားပြီးနောက် အလွှာရောထွေးမှုနှင့် မျက်နှာပြင်အပူဆုံးရှုံးမှုကြောင့် အပူချိန်အေးလာမှုကို တွေ့ရသည်။
ဆဟာရာသဲမှုန်များ ပေါက်ကွဲထွက်ပြီးနောက် အနီးနားရှိ မြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ၀.၂ မှ ၀.၄ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် လျော့ကျသည်။
အခြားသော ရေတိုအတွင်း ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်အတက်အကျများမှာ အပူပိုင်းပြင်ပဆိုင်ကလုန်းများ၊ ရေခဲမြစ်မှ ရေချိုများ စီးဝင်မှု၊ ဖိုက်တိုပလန်တန်ပေါက်ကွဲမှုများနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစီးဆင်းမှုများ ပါဝင်သည်။
အပူပိုင်းသမုဒ္ဒရာသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှစ၍ အခြားဒေသများထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ နွေးထွေးလာပြီး၊ အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းအိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ အနောက်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် အပူပိုင်းအောက်ရေဝိုင်းများ၏ အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ရေစီးကြောင်းများတွင် ဖြစ်သည်။
သို့သော် အရှေ့ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အပူပိုင်းအောက်မြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်သမုဒ္ဒရာသည် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှထက် နှေးကွေးစွာ နွေးထွေးလာသည် သို့မဟုတ် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှစ၍ အေးလာသည်။
အတ္တလန္တိတ်ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ လှုပ်ခတ်မှု သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြစ်သည့် အတ္တလန္တိတ်ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာလှုပ်ခတ်မှုသည် ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ကို သက်ရောက်မှုရှိသည်။
အတ္တလန္တိတ်ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာလှုပ်ခတ်မှု (AMO) သည် မြောက်အတ္တလန္တိတ်ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်နှင့် မြောက်ကမ္ဘာလုံးရာသီဥတုအတွက် အရေးပါသော အကြောင်းအချက်ဖြစ်သည်။
သို့သော် AMO ၏ ကွဲပြားမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် ယန္တရားများကို နားလည်မှုမှာ အကန့်အသတ်ရှိသည်။
လေထုအတွင်းကွဲပြားမှု၊ သမုဒ္ဒရာလည်ပတ်မှုပြောင်းလဲမှု၊ သို့မဟုတ် လူသားဖြစ်စဉ်များသည် AMO နှင့်ဆက်စပ်သော ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ အပူချိန်ကွဲပြားမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
မြောက်အတ္တလန္တိတ်ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် အပူပိုင်းအောက်မြောက်ပစိဖိတ်ရှိ လေများကို သက်ရောက်မှုရှိပြီး အနောက်ပစိဖိတ်တွင် ရေနွေးသော ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီပထမအပတ်အတွင်း လာနီညာကာလအတွင်း သမုဒ္ဒရာရှိ အပတ်စဉ်ပျမ်းမျှပင်လယ်ပြင်အပူချိန် ဒေသဆိုင်ရာကွဲပြားမှုများ right|TOPEX/Poseidon ဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့သော ၁၉၉၇ ခုနှစ် အယ်နီညိုဖြစ်စဉ်။
တောင်နှင့်မြောက်အမေရိက အပူပိုင်းကမ်းရိုးတန်းများရှိ အဖြူရောင်နေရာများသည် ရေနွေးများကို ညွှန်ပြသည် အယ်နီညိုသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အပူချိန်များနှင့် ပျမ်းမျှတန်ဖိုးနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ကြာရှည်ကွဲပြားမှုဖြင့် သတ်မှတ်သည်။
၎င်းသည် အရှေ့အလယ်အပူပိုင်းပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ပျမ်းမျှ ၀.၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် အထက် နွေးလာခြင်း သို့မဟုတ် အေးလာခြင်းဖြစ်သည်။
ဤဖြစ်စဉ်သည် ၂-၇ နှစ်တစ်ကြိမ် မမှန်ကန်စွာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၉ လမှ ၂ နှစ်အထိ ကြာမြင့်သည်။
ပျမ်းမျှကာလသည် ၅ နှစ်ဖြစ်သည်။
ဤနွေးလာမှု သို့မဟုတ် အေးလာမှုသည် ၇ မှ ၉ လသာ ကြာမြင့်ပါက ၎င်းကို အယ်နီညို/လာနီညာ "အခြေအနေများ" ဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ထိုထက်ပိုကြာပါက အယ်နီညို/လာနီညာ "ဖြစ်စဉ်များ" ဟု သတ်မှတ်သည်။
အယ်နီညိုဖြစ်စဉ်၏ လက္ခဏာမှာ အနောက်ပစိဖိတ်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမှ အရှေ့ပစိဖိတ်သို့ ရေနွေးများ ပျံ့နှံ့လာခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းသည် မိုးရေကို ယူဆောင်လာပြီး အနောက်ပစိဖိတ်တွင် မိုးခေါင်ရေရှားမှုနှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်သွေ့သော အရှေ့ပစိဖိတ်တွင် မိုးရွာသွန်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အယ်နီညို၏ အာဟာရဓာတ်နည်းသော ရေနွေးများသည် အီကွေတာရေစီးကြောင်းတွင် အရှေ့သို့ရွှေ့လျားမှုဖြင့် အပူရရှိပြီး၊ ဟမ်ဘိုးရေစီးကြောင်း၏ အာဟာရဓာတ်ပေါများသော ရေအေးများကို အစားထိုးသည်။
အယ်နီညိုအခြေအနေများသည် လပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ပါက၊ သမုဒ္ဒရာနွေးလာမှုနှင့် အရှေ့လှိုင်းလေများ လျော့နည်းမှုသည် အာဟာရဓာတ်ပေါများသော ရေအေးများ၏ တက်လာမှုကို ကန့်သတ်ပြီး၊ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်အတွက် ဒေသဆိုင်ရာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအပေါ် စီးပွားရေးသက်ရောက်မှု ပြင်းထန်နိုင်သည်။
ရာစုနှစ်အဆင့်တွင် အပူပိုင်းပစိဖိတ်သည် အယ်နီညိုနှင့်ဆင်တူသော ပျမ်းမျှပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားမည်ဟု အလယ်အလတ်ယုံကြည်မှုရှိသော်လည်း၊ ရာသီဥတုမော်ဒယ်များတွင် အယ်နီညိုကွဲပြားမှုကို ဖမ်းယူရန်ခက်ခဲသောကြောင့် အပူပိုင်းပစိဖိတ်ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ခန့်မှန်းချက်များတွင် မသေချာမှုများ မြင့်မားနေသည်။
right|ကုန်းမြေအပေါ်ရှိ လေထုအပူချိန်များသည် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ မြင့်တက်နေသည်Data from NASA GISS. ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် မကြာသေးမီက မြင့်တက်လာမှု ၁၉၀၀ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် မြင့်တက်လျက်ရှိသည် ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် သမုဒ္ဒရာဒေသအားလုံး နွေးထွေးလာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသော်လည်း၊ အပူပိုင်းအောက်မြောက်အတ္တလန္တိတ်၊ အီကွေတာပစိဖိတ်နှင့် တောင်သမုဒ္ဒရာတို့အတွက် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်ပတ်သက်ပြီး မော်ဒယ်များသည် သဘောမတူညီပါ။
၁၉၉၅-၂၀၁၄ မှ ၂၀၈၁-၂၁၀၀ အတွင်း အနိမ့်ဆုံးဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုအခြေအနေတွင် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှပင်လယ်ပြင်အပူချိန်မြင့်တက်မှုသည် ၀.၈၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ဖြစ်ပြီး၊ အဆိုးရွားဆုံးထုတ်ဲလွှတ်မှုအခြေအနေတွင် ၂.၈၉ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ပတ်ဝန်းကျင်သုတေသနစာတမ်းများတွင် ထုတ်ဝေသော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှပင်လယ်ပြင်အပူချိန်မြင့်တက်မှုသည် ၁၉၈၅-၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဆယ်စုနှစ်လျှင် ၀.၀၆ ကယ်လ်ဗင်မှ ၂၀၁၉-၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ၀.၂၇ ကယ်လ်ဗင်အထိ လေးဆထက်ပိုမို မြင့်တက်ခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သော ၄၀ နှစ်အတွင်း သိရှိခဲ့သော မြင့်တက်မှုသည် လာမည့် ၂၀ နှစ်အတွင်း ကျော်လွန်သွားဖွယ်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
တိုင်းတာခြင်း right|thumb|သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အလွှာ၏ အပူချိန်ပုံစံ - (က) ညအချိန်နှင့် (ခ) နေ့အချိန် တိုင်းတာနည်းလမ်းအမျိုးမျိုးသည် မတူညီသောအရာများကို တိုင်းတာသောကြောင့် ရလဒ်များ ကွဲပြားနိုင်သည်။
မျက်နှာပြင်မှချက်ချင်းမဟုတ်သော ယေဘုယျအပူချိန်တိုင်းတာမှုများသည် တိကျသောအနက်ကို ဖော်ပြသည်။
အထူးသဖြင့် နေ့အချိန်တွင် လေတိုက်နှုန်းနည်းပြီး နေရောင်ပြင်းထန်သောအခါ သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်တွင် ရေနွေးအလွှာနှင့် သိသာထင်ရှားသော ဒေါင်လိုက်အပူချိန်ကွဲပြားမှု (နေ့အချိန်သာမိုကလိုင်း) ဖြစ်ပေါ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်တိုင်းတာမှုများသည် သမုဒ္ဒရာ၏ မျက်နှာပြင်နီးအလွှာတွင် ကန့်သတ်ထားသည်။
သာမိုမီတာများ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ပထမဆုံး တိုင်းတာခဲ့သော သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာ အချက်အလက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဘင်ဂျမင်ဖရန့်ကလင်သည် အမေရိကပြည်ထောင်စုနှင့် ဥရောပအကြား ခရီးသွားစဉ် သင်္ဘောမှ မာကျူရီသာမိုမီတာကို ချိတ်ဆွဲပြီး ဂူးဖရေစီးကြောင်းကို လေ့လာခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်ပြင်မှ လက်ဖြင့်ဆွဲယူထားသော ရေပုံးထဲသို့ သာမိုမီတာထည့်ကာ တိုင်းတာခဲ့သည်။
ပထမဆုံး အလိုအလျောက်နည်းလမ်းမှာ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် သင်္ဘောကြီးများ၏ ရေစုပ်ပေါက်အတွင်း ရေအပူချိန်ကို တိုင်းတာခြင်းဖြစ်သည်။
ဤတိုင်းတာမှုများသည် အင်ဂျင်ခန်းအပူကြောင့် ၀.၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ခန့် ရေနွေးဘက်သို့ ယိမ်းနွှဲသည်။
ပုံသေရာသီဥတုဘူးများသည် ၃ မီတာအနက်တွင် ရေအပူချိန်ကို တိုင်းတာသည်။
လွန်ခဲ့သော ၁၃၀ နှစ်အတွင်း ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်တိုင်းတာမှုများသည် နည်းလမ်းကွဲပြားမှုကြောင့် မတိကျမှုများရှိခဲ့သည်။
ဆယ်ကျော်ရာစုတွင် သင်္ဘောပေါ်မှ ရေပုံးဖြင့် တိုင်းတာခဲ့ပြီး၊ ရေပုံးအမျိုးအစားကွဲပြားမှုကြောင့် အပူချိန်အနည်းငယ် ကွဲပြားခဲ့သည်။
သစ်သားပုံးများနှင့် ကင်ဗတ်ပုံးများဖြင့် စုဆောင်းခဲ့ရာ ကင်ဗတ်ပုံးသည် သစ်သားပုံးထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ အေးသွားသည်။
၁၉၄၀ နှင့် ၁၉၄၁ ခုနှစ်ကြား ရုတ်တရက်အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုသည် မဖော်ပြထားသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းပြောင်းလဲမှုကြောင့်ဖြစ်သည်။
ညအချိန်တွင် သင်္ဘောဘေးမှ မီးအလင်းရောင်သုံးပြီး တိုင်းတာရန် အန္တရာယ်များသောကြောင့် အင်ဂျင်စုပ်ပေါက်အနီးမှ နမူနာများကို ယူခဲ့သည်။
ကမ္ဘာတဝှမ်း ဒီဇိုင်းအမျိုးမျိုးရှိသော ရေပေါ်ဘူးများစွာရှိပြီး၊ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အပူချိန်အာရုံခံကိရိယာများ၏ တည်နေရာများ ကွဲပြားသည်။
ဤတိုင်းတာမှုများကို ဂြိုဟ်တုများသို့ ပို့လွှတ်ကာ အလိုအလျောက်နှင့် ချက်ချင်းဖြန့်ဝေသည်။
အမေရိကပြည်ထောင်စုရေပိုင်နက်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းဘူးများ၏ ကွန်ရက်ကြီးတစ်ခုကို အမျိုးသားဒေတာဘူးစင်တာ (NDBC) မှ ထိန်းသိမ်းထားသည်။
၁၉၈၅ မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အတွင်း အီကွေတာပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတစ်လျှောက် အယ်နီညိုဖြစ်စဉ်ကို စောင့်ကြည့်ခန့်မှန်းရန် ပုံသေနှင့် ရေပေါ်ဘူးများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြန့်ကျက်ခဲ့သည်။
ရာသီဥတုဂြိုဟ်တုများ thumb|၂၀၀၃-၂၀၁၁ အတွင်း MODIS Aqua ဒေတာအပေါ်အခြေခံသော ပင်လယ်ပြင်အပူချိန် ရာသီဥတုဂြိုဟ်တုများသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်အချက်အလက်များကို တိုင်းတာရန် ရရှိနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်ပုံစံများကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဂြိုဟ်တုများကို ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်တိုင်းတာရန် ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ နေရာဒေသဆိုင်ရာနှင့် အချိန်ဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို ပိုမိုအပြည့်အဝ လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။
ဂြိုဟ်တုဖြင့်တိုင်းတာသော ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် နေရာတွင်းတိုင်းတာမှုများနှင့် ကောင်းမွန်စွာ ကိုက်ညီသည်။
ဂြိုဟ်တုတိုင်းတာမှုသည် သမုဒ္ဒရာ၏ ရေဒီယိုသတ္တိဓာတ်ကို အနီအောက်ရောင်ခြည်တွင် သို့မဟုတ် အခြားရောင်စဉ်အပိုင်းများတွင် လှိုင်းအလျားနှစ်ခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော နေရာများတွင် အာရုံခံပြီး၊ ၎င်းကို ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည်။
ဤလှိုင်းအလျားများကို ရွေးချယ်ရခြင်းမှာ အောက်ပါအကြောင်းများကြောင့်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမြေမှမျှော်လင့်ထားသော အနက်ရောင်ခန္ဓာရောင်ခြည်၏ အထွတ်အထိပ်အတွင်းတွင်ရှိခြင်း ကမ္ဘာမြေ၏လေထုမှတဆင့် လုံလောက်စွာ ထုတ်လွှတ်နိုင်ခြင်း ဂြိုဟ်တုဖြင့်တိုင်းတာသော ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် သမုဒ္ဒရာ၏ ပြည့်စုံသောမြင်ကွင်းနှင့် ထပ်ခါတလဲလဲ မြင်ကွင်းများကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး၊ သင်္ဘောများ သို့မဟုတ် ဘူးများဖြင့် မဖြစ်နိုင်သော အထက်သမုဒ္ဒရာဒိုင်းနမစ်များကို လေ့လာနိုင်စေသည်။
NASA ၏ Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS) ဂြိုဟ်တုများသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ဒေတာကို တစ်ရက်နောက်ကျမှုဖြင့် ထောက်ပံ့ပေးနေသည်။
NOAA ၏ GOES (Geostationary Orbiting Earth Satellites) ဂြိုဟ်တုများသည် အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းအထက်တွင် တည်ငြိမ်သောအနေအထားဖြင့်ရှိပြီး၊ နာရီအလိုက် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ဒေတာကို နည်းပါးသော နာရီနောက်ကျမှုဖြင့် ပေးပို့နိုင်သည်။
ဂြိုဟ်တုအခြေခံ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်တိုင်းတာမှုတွင် အခက်အခဲများစွာရှိသည်။
ပထမဦးစွာ၊ အနီအောက်ရောင်ခြည်အာရုံခံနည်းလမ်းတွင် ရောင်ခြည်သည် သမုဒ္ဒရာ၏ ထိပ်ဆုံး "အရေပြား" အလွှာ (အနီးစပ်ဆုံး ၀.၀၁ မီလီမီတာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်နည်းသော) မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး၊ ၎င်းသည် နေ့အချိန်တွင် နေရောင်အပူ၊ ရောင်ပြန်ရောင်ခြည်၊ အပူဆုံးရှုံးမှုနှင့် မျက်နှာပြင်အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကြောင့် သမုဒ္ဒရာအထက်တစ်မီတာ၏ အစုလိုက်အပူချိန်ကို ကိုယ်စားမပြုနိုင်ပေ။
ဤအကြောင်းများကြောင့် ဂြိုဟ်တုဒေတာကို ဘူးများ သို့မဟုတ် သင်္ဘောနည်းလမ်းများဖြင့် တိုင်းတာထားသော ဒေတာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရန် ခက်ခဲပြီး၊ မြေပြင်အမှန်တရားစစ်ဆေးမှုများကို ရှုပ်ထွေးစေသည်။
ဒုတိယအနေဖြင့်၊ ဂြိုဟ်တုသည် တိမ်များကိုဖြတ်၍ မမြင်နိုင်သောကြောင့် တိမ်ထူထပ်သောနေရာများတွင် ဂြိုဟ်တုဖြင့်တိုင်းတာသော ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် အေးသောဘက်သို့ ယိမ်းနွှဲသည်။
သို့သော် သံလိုက်လှိုင်းနည်းလမ်းများသည် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်ကို တိကျစွာတိုင်းတာနိုင်ပြီး တိမ်များကို ဖြတ်ထိုးနိုင်သည်။
ရာသီဥတုဂြိုဟ်တုများပေါ်ရှိ လေထုအာရုံခံလမ်းကြောင်းများတွင်၊ သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အထက်တွင် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်ပေါ်သော လမ်းကြောင်းများအတွက် ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် ၎င်းတို့၏ ချိန်ညှိမှုအတွက် အရေးကြီးသည်။
ကမ္ဘာမြေ၏လေထုအတွက် အရေးပါမှု ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်အနီးရှိ ပင်လယ်အကျိုးသက်ရောက်မှုဆီးနိုးတိမ်များ ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် အထက်ရှိ ကမ္ဘာမြေ၏လေထုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့ကို လေထုပုံစံများတွင် စတင်အသုံးပြုခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။
ပင်လယ်ပြင်အပူချိန်သည် အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းဖြစ်ပေါ်မှုအတွက် အရေးကြီးသော်လည်း၊ ပင်လယ်မြူခိုးများနှင့် ပင်လယ်လေညင်းများ ဖြစ်ပေါ်မှုကိုလည်း ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။
အောက်ခြေရှိ ရေနွေးများမှ အပူသည် ၃၅ ကီလိုမီတာမှ ၄၀ ကီလိုမီတာအကွာအဝေးတွင် လေထုအစုအဝေးကို သိသာစွာ ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။
ဥပမာ၊ မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ အပူပိုင်းပြင်ပဆိုင်ကလုန်းများ၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင်၊ ရေနွေးသောရေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အေးသောလေကို ယူဆောင်လာသော ကွေးညွှတ်သော ဆိုင်ကလုန်းစီးဆင်းမှုသည် ကျဉ်းမြောင်းသော ပင်လယ်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဆီးနိုးတိမ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။