kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဘဝနိဂုံး ၁၉၄၂-ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ(၁)ရက်(မြန်မာ၁၃၀၃-ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော်(၁)ရက် ည စက်နာရီ ၆ နာရီ နှင့် ၂၅ မိနစ် အချိန်တွင် မော်ပီနေအိမ်တွင် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဆရာကြီးမှာ အသက် ၈ဝ ပြည့် ရှိ၍ နေပေပြီ။
ဆရာသိန်း ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်နေ၍ ကွယ်လွန်သည့်သတင်းကို သိပ်မသိကြပေ။
၁၉၄၂-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ(၆)ရက်နေ့တွင် သူရိယမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာဟောင်း ဦးသိန်းမောင်အမှူးပြုသော စာရေးဆရာအသင်းက သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေးပြုလုပ်ပြီးလျှင် ဆရာသိန်းကွယ်လွန်သည်ကို ဝမ်းနည်းကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့လေသည်။
"မှော်ဘီဆရာသိန်းကြီး"၏စာပေလက်ရာများမှာ ၁။
ပေါရာဏဒီပနီကျမ်း(ပထမတွဲ) ၂။
ပေါရာဏဒီပနီကျမ်း(ဒုတိယတွဲ) ၃။
ဗဟုသုတဟင်းလေးအိုးစာတမ်း ၄။
ရှေးဖြစ်စာတမ်း ၅။
နှောင်းဖြစ်စာတမ်း ၆။
ရှေးဟောင်းရှေးဖြစ်စာတမ်း ၇။
ရှေးတံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်များစာတမ်း ၈။
ယျလေးလုံးပုံပြင် (ဒွန်းစဏ္ဍားနှင့်မင်းသမီးညားပုံ) ၉။
ဗျိုင်းနားမင်္ဂလာစာတမ်း ၁၀။
စကားပဒေသာစာတမ်း ၁၁။
ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲလက်စွဲကျမ်း ၁၂။
အရူးလွယ်အိတ်စာတမ်း ၁၃။
ဂီတလင်္ကာရဒီပနီကျမ်း ၁၄။
ဘုရားသမိုင်းပေါင်းချုပ် ၁၅။
နတ်လမ်းညွှန်စာတမ်း ၁၆။
ပါးစပ်ရာဇဝင်(ပထမတွဲ) ၁၇။
ပါးစပ်ရာဇဝင်(ဒုတိယတွဲ) ၁၈။
နန်းမတော်မယ်နု ၁၉။
နရစိုးလုလင်ပျို့ ၂၀။
ပညာယှိ(ရှိ)ကြီးများအကြောင်း ၂၁။
မြန်မာဝန်ကြီးမှူးကြီးများ ၂၂။
ထွန်းဖေ ဂွန်းမေ ပြဇာတ်တို ၂၃။
တောသူမ လင်ပျောက်ရှာပုံတော် ၂၄။
တောသား မယားပျောက်ရှာပုံတော် ၂၅။
မုခ်အမျိုးမျိုး ပုံပြင်စာတမ်း ၂၆။
ဆယ့်နှစ်ရာသီဖွဲ့ပေါင်းချုပ် ၂၇။
မင်္ဂလာဆယ်ရပ် ၂၈။
မြန်မာ့ဇာတ်ပွဲသဘင်နှင့်မြန်မာပြဇာတ်စာအုပ်များ ၂၉။
အခြားသော စာတိုပေစလက်ရာများ၊ကဗျာအတို အစများ ၃၀။
သူရိယမဂ္ဂဇင်း စသောမဂ္ဂဇင်းများ၌ ရေးသား သော စာပေလက်ရာဆောင်းပါးများ ၃၁။
သုသောဓိတမဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (ဆရာဉာဏ်၊ဆရာဘီ တို့နှင့်တွဲဖက် ရေးသားတည်းဖြတ်သည်။
) တို့ဖြစ်သည်။
သိန်း၊ မော်ပီဆရာ (မြန်မာ ၁၂၂၃-၁၃ဝ၃) မော်ပီဆရာသိန်းသည် မှော်ဘီခရိုင်၊ (ယခင် အင်းစိန်ခရိုင်) မှော်ဘီမြို့နယ် မင်းရွာ၌ ၁၂၂၃ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၂ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် အဖဦးရွှေကြူးနှင့်အမိဒေါ်ငွေတို့မှဖွားမြင်ခဲ့လေသည်။
ငယ်မည်မှာ မောင်ဘိုးသိန်းဖြစ်၍ သားချင်းလေး ယောက်ရှိ၍ မောင်ဘိုးသိန်းမှာ ဒုတိယသားဖြစ်သည်။
အမိအဘများမှာဆင်းရဲနွမ်းပါးလှသဖြင့် အဘဖြစ်သူကတောင်သူလယ်လုပ်ဖြင့် ဇနီးသားသမီးတို့ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရသည်။
နောင်သောအခါ မော်ပီဆရာသိန်းကြီးဟု စာပေလောကတွင်ထင်ရှားကျော်စော လာမည့်မောင်ဘိုးသိန်းကလေးသည် အကိုဖြစ်သူမောင်ဘိုးငြိမ်းနှင့်အတူ ငယ်စဉ်အခါကမင်းရွာ ကန်ကုန်းကျောင်းဆရာတော် ဦးဝဏ္ဏထံတွင် တောင်သူတောင်သားဘာဝ မင်္ဂလသုတ်၊ ရတနာရွှေချိုင့်၊ နမက္ကာရ၊ အတွင်းအောင်ခြင်း၊ အပြင်အောင်ခြင်း၊ ပရိတ်ကြီးစသည်တို့ကိုသင်ကြားခဲ့ရသည်။
ဤသို့ပညာရှာရင်း ဆင်းရဲ နွမ်းပါးလှသောညီအကိုနှစ်ယောက်သည် နွားကျောင်းထမင်းပို့အလုပ်ကို လူငှားခ စပါးပေးဖြင့် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရရှာသည်။
သို့သော် ထိုစဉ်ကပင် မောင်ဘိုးသိန်းကလေးသည်ဝမ်းရေးအတွက် နွားကျောင်းရချိန်၌ပင် ရသမျှသောစာအုပ်စာတမ်းများကို လေ့လာဖတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။
ထိုကမှတစ်စတစ်စ ဆရာကောင်း၊ မားကောင်းများထံ ဆည်းကပ်မှတ်သား၍လည်းကောင်း၊ အားလပ်ခွင့်ရတိုင်း ဒေသန္တရ ဗဟုသုတရှာမှီးရေးအတွက် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်သို့ မပြတ်မလပ်သွားရောက်လှည့်လည်၍လည်းကောင်း၊ ပညာဗဟုသုတကို ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့လေသည်။
အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင်မောင်ဘိုးသိန်းသည် ပဲခူး၊ ဟံသာဝတီ ကြေးတိုင်ရုံးတွင်စာရင်းရေး စာရင်းစစ်အဖြစ်နှင့် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၂၃ နှစ်အရွယ်တွင်မှော်ဘီမြို့အုပ်ရုံးတွင် မြို့စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းပြန်သည်။
အသက် ၃ဝ ခန့်အရွယ် တွင် ဘောလယ်ကျွန်းဘက်သို့ ပညာရှာထွက်ရာတွင် ဘောလယ်ကျွန်း၊ ကျွန်းဦးတိုက်သူကြီး ဦးသိုင်း၊ ဒေါ်လင်းတို့၏သမီး ဒေါ်ငွေနှစ်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။
သားသမီး လေးယောက်ထွန်းကားခဲ့၏။
တစ်ဖန်အသက် ၃၄ နှစ်တွင်မှော်ဘီမြို့အုပ်ရုံးမှပြောင်းပြီးလျှင် ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ အုပ်ရုံးတွင်မြို့စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သေးသည်။
ထိုသို့အစိုးရအမှုကိုထမ်းဆောင်နေစဉ်အတွင်း လောကီ၊ လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွားနှင့်စပ်လျဉ်းသော ကျမ်းဂန်တို့ကို သင်အံမှတ်နာ တိုင်းထွာဆင်ခြင်ခြင်း၊ ခဲရာခဲဆစ်များကို ဝိုးဝါးဒွိဟ မရှိရလေအောင် ပညာရှိ ရဟန်းရှင်လူတို့ကို ချဉ်းကပ်ကာဆွေးနွေးမေးမြန်းခြင်းတို့ကိုပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
အထူးသဖြင့် ငယ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သော အင်းစိန်ရွာမကျောင်း ဆရာတော် ဦးနာရဒကားပညာဗဟုသုတအတွက် ဦးဘိုးသိန်း အထူးဆည်းကပ်အားထားသောပု ဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၏။
ဦးဘိုးသိန်းသည် အထုံဝါသနာအလျောက် ပညာရှိရဟန်းရှင်လူအများထံမှ မိမိမှတ်သားဆည်းပူး ခဲ့ရသမျှတို့ကို ဖြန့်ဖြူးဝေငှလိုသဖြင့် ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ မြို့အုပ်ရုံးတွင်လုပ်ကိုင်ထမ်းရွက်နေစဉ် ပေါရာဏ ဒီပနီကျမ်းပဌမတွဲကို ၁၂၅ရခုနှစ်တွင် ရေးသားပြုစုပြီးစီးသည်။
ထိုနှစ်အတွင်းအစိုးရလခစားအလုပ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်၍ သာသနာလင်္ကာရ စာတမ်းအလို မိလိန္ဒမင်းကြီး စံနေသော သာဂလပြည်သည်ဇင်းမယ်မြို့ ဟုညွှန်ပြသည်ကို အမှန်အကန်သိလိုရင်းဆန္ဒရှိသဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၂၅၈ ခုနှစ် အယုဒ္ဓယတိုင်းပြည်၊ ရဟိုင်းမြို့နှင့်လကွန်းမြို့၊ လပုံးမြို့၊ ဇင်းမယ်မြို့၊ မုံးနန်းမြို့၊မုံးတစ်မြို့ဟူသော ယွန်းငါးမြို့နယ်သို့ဒေသန္တရ ဗဟုသုတအဖြစ်ဖြင့် သွားရောက်စုံစမ်းလှည့်ပတ်နေခဲ့သည်။
ထိုသို့ဇင်းမယ်မြို့ဘက်သို့ထွက်ခွာမသွားသေးမီ ဇနီးဒေါ်ငွေနှစ်နှင့်မကြာခဏမသင့်မတင့်ဖြစ်ခဲ့သည်မှအစ ကွာရှင်းခဲ့လေသည်။
ရန်ကုန်မြို့ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်တွင်စာရေးအဖြစ် သက္ကရာဇ် ၁၂၅၉ ခုနှစ်၌လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံကမ္ပည်းကျောက်စာရုံးတွင် ကမ္ပည်းကျောက်စာ အဖတ်အပြန် အရေးအသားတို့ကိုခေတ္တ ခဏမျှဝင်ရောက်သင်ကြားခဲ့၏။
ထိုနောက် ပျဉ်းမနားတွင် လွှစက်သူဌေးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် ဇာတ်ရုပ်စုံသဘင်ပညာသည်တို့အတွက် ဇာတ်လမ်းဇာတ် ထုပ်စသော ကဗျာသီချင်းများကို စာရေး စာဆိုဆရာအဖြစ်နှင့်အစမ်းလုပ်ကိုင်ခဲ့သေးသည်။
၁၂၆၃ ခုနှစ်တွင်ပညာဗဟုသုတထပ်မံရှာမှီးရေးအတွက် အထက်အောက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်လွှား အနှံအပြားသွားရောက်၍ ရှေးဟောင်းစာတမ်းများ၊ ပျို့လင်္ကာရာဇဝင်သမိုင်းများ၊ ကျောက်စာမော်ကွန်း အမှတ်အသားများနှင့် ရှေးပညာရှိတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများကို လှည့်လည်ရှာဖွေစုဆောင်းမှတ်သားခဲ့သည်။
၁၂၆၄ ခုနှစ် တွင် မဟာဗောဓိသတင်းစာကိုစတင်ထုတ်ဝေသည့် စာရေးအဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၂၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၂၆၇ခုနှစ်အထိ ဧရာဝတီစာပုံနှိပ်တိုက်တွင် တိုက်အုပ်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့၍ ၁၂၆၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာပုံနှိပ်တိုက်သို့ ရွှေ့ပြောင်း လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြန်သည်။
ဦးဖိုးသိန်းသည် အိန္ဒိယပဋိညာဉ်ခံဝန်ထမ်းအရာရှိ ကြီးများဖြစ်ကြသော မစ္စတာစတူးဝပ်နှင့် မစ္စတာဗွီဗွီဆင်တို့ကို မြန်မာမှုအနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သော ပျို့ကဗျာလင်္ကာ ရာဇဝင် စာဟောင်းစာတမ်းများကို သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ရသည်။
ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းတွင် အသင်းသို့စာဟောင်း စာတမ်းများ ကူညီမစသည့်ဘက်မှ အသင်းဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသေးသည်။
ဤသို့အားဖြင့် ပညာလိုလား အမျိုးသားအပေါင်းတို့အား ပညာဗဟုသုတ ဖြန့်ဖြူးရင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းစုဆောင်းရင်းဖြင့် ၁၂ရ၄ ခုနှစ်တွင် ပေါရာဏ ဒီပနီဒုတိယတွဲကိုပြုစုထုတ်ဝေခဲ့၏။
ဦးဘိုးသိန်းသည်အသက် ၅ဝ အရွယ်ခန့်တွင် မှော်ဘီမြို့မှ ဆိုင်းဆရာကြီးဆရာချိန်၏ အစ်မ ဒေါ်စိုးကြွယ်နှင့် ထပ်မံအိမ်ထောင်ပြုခဲ့ရာ သားနှစ်ယောက်နှင့် သမီးတစ်ယောက် ထပ်မံထွန်းကားခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ပထမအိမ်ထောင်နည်းတူ ဒုတိယအိမ်ထောင်သည်လည်း မသာမယာဖြစ်ခဲ့ပြန်၍ နောက်ဆုံးတွင် ဇနီးသား သမီးများနှင့်ခွဲခွာရသည့် အခြေသို့ပင် ရောက်သွားခဲ့လေသည်။
ဤသို့သော စိတ်ဆင်းရဲမှုများအကြားမှပင် ဆရာကြီး သည် မှတ်တမ်းနှစ်ဆူ၊ ပညာဗဟုသုတများဖြင့် အထူးပြည့်စုံ သော ကျမ်းပေါင်းများစွာရေးသားပြုစုခဲ့၏။
ထိုကျမ်းတို့တွင် နတ်လမ်းညွှန်။
ပေါရာဏဒီပဏီ၊ ပ၊ဒု။
ဒွန်းစဏ္ဍားနှင့် မင်းသမီးညားပုံ ဝတ္တု။
ပစပ်ရာဇဝင်ပ၊ဒု။
ဗျိုင်းနားစာတမ်း။
ရှေးဖြစ် စာတမ်း။
အရူးလွယ်အိတ်၊ ပ၊ဒု။
ဟင်းလေးအိုး။
နှောင်းဖြစ်စာတမ်း။
ဂီတာလင်္ကာရ။
မြန်မာပညာရှိကြီးများ အကြောင်း။
မြန်မာဝန်ကြီးမှူးကြီးများ။
တောသူမ လင်ပျောက်ရှာပုံ။
တောသားမယားပျောက် ရှာပုံ စသည်တို့ ပါဝင်လေသည်။
ဦးဘိုးသိန်းသည် အသက် ၈ဝ အရွယ် ၁၃ဝ၃ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက် (ခရစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၁ ရက်) နေ့တွင်မှော်ဘီမြို့၌ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကျမ်းကိုး ၁၉၅၅ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက် ကြာသပတေး နေ့ထုတ် 'မဏ္ဍိုင် နေ့စဉ် သတင်းစာ' လာ (မော်ပီဆရာ သိန်းကြီးသား) 'ဦးလှဖေ' ရေး 'ဦးသူ စကားကို ယုံမှတ်တတ်တဲ့ စာရေးဆရာကြီး' ဆောင်းပါး။
မော်ပီ ဆရာ သိန်းကြီး ၏သား စုံထောက်ဦးလှဖေ ထံမှ စုံစမ်း ရရှိချက်။
ပေါရာဏဒီပနီ၊ ပထမတွဲ၊ ကျမ်းပြီး နိဂုံး။
ပေါရာဏ ဒီပနီ၊ ဒုတိယတွဲ၊ ကျမ်းပြီး နိဂုံး။
တိုက်စိုး၏ မော်ပီဆရာသိန်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ။
စာရေးဆရာ မြဒေါင်းညိုကို သာယာဝတီခရိုင် လက်ပံတန်းမြို့၌ ၁၉၁၅ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်တွင် အဖ ဦးမြ၊ အမိ ဒေါ်မိလေးတို့က ဖွားမြင်သည်။
အမည်ရင်း ဦးအောင်သိန်း ဖြစ်သည်။
ပညာရေး ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ စိန်ပေါ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉၂၈ ခုတွင် ၁ဝ တန်းစာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ၊ ရာဇဝင် ဂုဏ်ထူးဖြင့် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သပိတ်မှောက်ရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်မှ စ၍ ပညာ တပိုင်းတစနှင့် ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်မှ ထွက်လျှင် ထွက်ချင်း နယူးဘားမား အင်္ဂလိပ် သတင်းစာတွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီ တက္ကသိုလ် ပညာကို ဆက်လက် သင်ယူပြီးနောက် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးရရှိသည်။
စာပေရေးသားခြင်း တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝကပင် စတင်၍ ဂန္ထလောက၊ အိုးဝေ စသော မဂ္ဂဇင်းများတွင် မြဒေါင်းညို ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါး၊ ကဗျာ၊ ဝတ္ထုများ ရေးသားခဲ့သည်။
သူရိယ၊ မြန်မာ့အလင်း၊ ဆယ်တန်း၊ ဗမာ့ခေတ် စသော သတင်းစာများတွင်လည်း အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ဆရာကြီး ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ သံတော်ဆင့် ဦးသိမ်းမောင် စသော စာရေးဆရာ သတင်းစာ ဆရာကြီးများထံ ပညာ ဆည်းပူးရင်း ဆောင်းပါးရှည်ကြီးများနှင့် ခေါင်းကြီးများကို ဝင်ရောက် ရေးသားခဲ့သည်။
မြဒေါင်းညို၏ ပထမဆုံးသော လုံးချင်း စာအုပ်မှာ စာရေး ဆရာမကြီး ပါးအက်စဘတ်၏ 'သည်ဂွတ်အတ်' ဝတ္ထုကိုမှီး၍ သာယာဝတီ ဂဠုန် ဆရာစံ၏ ပုန်ကန်ထကြွမှုကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် ရေးသားသော 'ဝသုန်ဤမြေ' ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် နဂါးနီ စာတိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'အော် ငါ့သား ငါ့သား'၊ 'အိုင်ယာလန် သူပုန်အဖွဲ့'၊ 'ကူကလုကလန်'၊ 'မာတာဟာရီ ကမ္ဘာ့လျှို့ဝှက် အသင်းများ'၊ 'ဘန္တေမာတရမ်' ကိုမှီးသော 'အမေ'၊ ရူဆိုး ရေးသားသော 'ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ'၊ ပါတော်မူနေ့ အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် 'တောက်ခေါက်မိတယ်'၊ 'ဗမာ့ဝါဒ'၊ 'ကူလီ'၊ 'အလုပ်ရုံ အလုပ်သမားပိုင်ရမည်'၊ 'မာရှယ်တီတိုး'၊ 'အိုင်စင်ဟောင်ဝါ'၊ 'ဗမာ့ဆင်းရဲသားဘုံဝါဒ'၊ 'ဘူရှီဒို' စသော စာအုပ်များကို ရေးသည်။
ဂျန်ပန်ခေတ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့ အကြောင်း ရေးသားပြုစု၍ 'ရဲဘော်သုံးကျိပ်' အမည်ဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရာ မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်းဆုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။
အဆိုပါ စာအုပ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး အတွက် အသက်သွေးခဲဖြင့် ရင်းနှီး ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသော ရဲဘော်သုံးကျိပ် အနက် မေဂျာဂျင်နရယ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ သခင်ထွန်းအုပ်၊ ဗိုလ်စောအောင်၊ ဗိုလ်မြင့်ဆွေ၊ ဗိုလ်စောမောင်၊ ဗိုလ်မိုး၊ သခင်သန်းတင် (ဖော်မိုဆာ)၊ သခင်သန်းတင် (ဇင်းမယ်)၊ ဗိုလ်ထိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်နေဝင်း တည်းဟူသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ၁ဝ ဦးတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားထားလေသည်။
ထို့နောက် နာမည်ကြီး 'ရွှေတောင်တိုက်ပွဲ' အကြောင်း စာအုပ်ကိုလည်း ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။
တဖန် တော်လှန်ရေးအတွင်း ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော ဖောင်ကြီးတိုက်ပွဲကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် 'လွတ်လပ်မှ အမျှဝေပါ' ဟူသော စာအုပ်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တိုင်းလုံးကျော်၊ ဇွဲ၊ ဘွင်းဘွင်း၊ ဘဝသစ် စသော ညနေ သတင်းစာများကို ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ် ထုတ်ဝေလေသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ၏ ပညာတော်သင်ဆုကို ရရှိပြီး ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၊ ဘဲလ်ဂရိတ် တက္ကသိုလ်သို့ ပညာသင် သွားရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 'အလုပ်ရုံ အလုပ်သမား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပညာ' ဟူသော ကျမ်းစာအုပ်ကို ပြုစုရေးသားကာ ပါရဂူ (Ph.D.) ဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးရရှိသည်။
၁၉၆၁ ခုတွင် အဆိုပါ ကျမ်းစာအုပ်ကို ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၌ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိရန် သွာရောက်ခဲ့သည်။
ထိုမှတဆင့် ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့၏ ပညာသင်ဆု ရရှိကာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်မြို့သို့ သွားရောက် အမှုထမ်းသည်။
ယခုအခါ ဒေါက်တာ ဦးအောင်သိန်းခေါ် စာရေးဆရာ မြဒေါင်းညိုသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်တွင် ဘောဂဗေဒ ပါမောက္ခ အဖြစ် ထမ်းရွက်လျက် ရှိသည်။
ဘဝနိဂုံး ၁၉၈၃-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ။
၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မြဒေါင်းညို ရေး ၊ ကမ္ဘာ့လျှို့ဝှက်အသင်းများ စာအုပ်မှ၊ စာ-၁၄၅၊ ၂၀၁၈၊ ဩဂုတ်လ၊ ဒုအကြိမ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင် တဦးဖြစ်သော ကာနယ်ချစ်ကောင်း (ခေါ်) ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်း (ခေါ်) ရဲဘော်စိုးမောင်အား ၁၉၂၀-ခုနှစ်၊ မြင်းခြံခရိုင် လယ်သစ်ရွာတွင် မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးအုန်းဖေ၊ အမိ ဒေါ်အိတို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က မြင်းခြံမြို့ အေဘီအမ်ကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ မန္တလေးဥပစာကောလိပ်မှ ဥပစာ (သိပ္ပံ) အောင်သည်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီခေတ် ကျောင်းသား လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်၍ မြင်းခြံခရိုင်၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် မြေအောက် တော်လှန်ရေး အင်အားစု ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဘီအိုင်အေ၊ ဘီဒီအေတပ်များမှာ ပါဝင်၍ မင်္ဂလာဒုံ စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း အပါတ်စဉ် (၂) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး ထို့နောက် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ဦးစီး ဌာနချုပ်ရုံးတွင် အမှုထမ်းဆောင်နေစဉ် အိန္ဒိယသို့ လျှို့ဝှက်စေလွှတ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။
၎င်းနှင့်အတူ သွားရောက်ခဲ့သူများမှာ သခင်ဗိုလ် (ဂျပန် တော်လှန်ရေး အတွက် အိန္ဒိယမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လေထီးဆင်းရန် လေယာဉ်ပျံအတက်တွင် ပျက်ကျကာ သေဆုံး)၊ မန်းဝင်းမောင် (နောင် နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီး)၊ ကိုကျော်ရင် (ကထိက ဦးကျော်ရင်)၊ ကိုအုန်းမောင် (လေထီးဦးအုန်းမောင်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကလကတ္တားမြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့ ဖွင့်လှစ်ထားသော ဗမာပြည် ဌာနခွဲ (B.C.S.) တွင် ဂျပန် တိုက်ခိုက်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် စည်းရုံးရေးနည်း၊ စာလုံးမပေါ်အောင် ရေးနည်း၊ ဖတ်နည်း၊ ပြောက်ကျားတပ် ဖွဲ့နည်း၊ ဖောက်ခွဲ ဖျက်ဆီးနည်း၊ လက်နက်ငယ်များ ကိုင်စွဲပစ်ခတ်နည်း စသည်တို့ကို သင်ကြားခဲ့ရသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သင်တန်းဆင်းပြီးသော အခါ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာတို့၏ စီစဉ်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများ အတွင်းသို့ လေထီးဖြင့် ဆင်း၍ ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ကြီးနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။
ပြည်သူ့အာဏာ ဂျာနယ် ထို့နောက် ကန္နီစာချုပ်အရ ဗမာ့တပ်မတော်ကို မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တပ် (ဘားမားရိုင်ဖယ်) အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့ စည်းသောအခါ ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် တပ်မတော်တွင် အမှုမထမ်းတော့ဘဲ ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ကြွေးကြော်သံ အာဘော်ဖြစ်သော ပြည်သူ့အာဏာ ဂျာနယ် ထုတ်ဝေရေး အတွက် ကိုဗဟိန်းနှင့် အတူ စိုင်းပြင်းခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့အာဏာ ဂျာနယ် စတင် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် အင်းစိန်ခရိုင်၊ ထန်းတပင်မြို့၌ လူထုတန်းစီ လှည့်လည် အင်အားပြပွဲကို ပုလိပ်များက သေနတ်နှင့်ပစ်ရာ လယ်သမားကြီး လေးဦး ထိမှန် သေဆုံးခဲ့ရသောကြောင့် 'ထန်းတပင် သေနတ်ပစ်မှုကြီး' အုံ့ကြွ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် အဆိုပါ သေနတ်ပစ်မှုကြီးနှင့် ပတ်သက်၍ ပြည်သူ့အာဏာဂျာနယ်မှနေ၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက် ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ရမည်းသင်း အရှေ့ဘက်တွင် ရှိသော နန်းစွဲရွာတောင်ပေါ်မှ ရေကို ရမည်းသင်းအထိ ဖောက်ယူနိုင်ရေး စီမံကိန်းတွင် ဒေသဆိုင်ရာပါတီ အဖွဲ့အစည်းပေါင်းစုံနှင့် ပူးပေါင်း၍ တက်တက်ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တောခို ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဗမာ ကွန်မြူနစ် ပါတီ တောခိုသော အခါ ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် ပျဉ်းမနားမှ တဆင့် လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။
ထို့နောက် မကြာမီမှာပင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင် တဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ပြည်သူ့ တပ်မတော်တွင် နိုင်ငံရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် အစိုးရသည် ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းအား အရှင် သို့မဟုတ် အသေ ဖမ်းဆီးမိပါက ဆုငွေ ငါးသောင်း ချီးမြှင့်မည် ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။
ဖမ်းဆီးခံရ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်ပုလိပ်အဖွဲ့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရကာ ပုဒ်မ ၅ ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံရသည်။
ထိန်းသိမ်းခံရစဉ် အတွင်း ခရိုင် တရားသူကြီး ဦးသန်းနွဲ့ရုံးမှ နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရာဇသက်ကြီး ပုဒ်မ ၁၂၂ (၁) အရ သေဒဏ် ကျခံစေရန် အမိန့် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီး ဦးဝင်းမောင် (မန်းဝင်းမောင်) ၏ လွတ်ငြိမ်း ချမ်းသာခွင့် အမိန့်ဖြင့် ကြိုးဒဏ်မှ လွတ်မြောက်ကာ ထောင်မှ လွတ်မြောက် သွားခဲ့သည်။
ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် ထောင်ထဲ၌ စုစုပေါင်း ၃ နှစ်နှင့် ၅ လတိတိ ကြာခဲ့သည်။
(ဘားလမ်း အချုပ်ခန်း၌ ၁ နှစ်နီးပါးနှင့် ကြိုးတိုက်ထဲတွင် ၈ လနီးပါး အပါအဝင်) ထို့နောက် ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပုဒ်မ ၅ ဖြင့် ထပ်မံ အဖမ်းခံရပြန်သည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ ပျက်သွားသော အခါ ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ပြန်လည် ဆက်သွယ်ကာ တောခို သွားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်း (ခေါ်) ရဲဘော်စိုးမောင်သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ဟင်္သာတခရိုင်၊ လေးမျက်နှာနယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတနေရာတွင် ကျဆုံး သွားခဲ့သည်။
မိသားစုဘဝ ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်းသည် သာယာဝတီခရိုင်၊ စစ်ကွင်းမြို့နေ ဦးသာဖေ၊ ဒေါ်ယုတို့၏ သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်မျိုးညွန့် (မြန်မာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီဝင်) နှင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ကာ သားသမီး သုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
သားသမီးများမှာ စိုးချစ်ထွန်း၊ ခင်မာအေးချစ်၊ ခင်မေထွန်းချစ်တို့ ဖြစ်သည်။
ရေးသားခဲ့သောစာများ ဗိုလ်မှူး ချစ်ကောင်းသည် ပြည်သူ့အာဏာ ဂျာနယ်၊ အလင်းရောင် သတင်းစဉ်၊ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းနှင့် အခြား စာနယ်ဇင်းများ၌ 'သိန်းဖေစခန်းမှ သိန်းဖေစခန်းသို့' (၁၈၄၅)၊ 'လေးဆယ်တစ်' (၁၉၅၈)၊ 'အနှစ်နှစ်ဆယ်' (၁၆ဝ)၊ (၁၉၄၀ ခုနှစ် မြင်းခြံမြို့ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် နယ်ချဲ့ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည် မှ ၇-၈-၆၀ နေ့ ကြိုးတိုက်မှ လွတ်လာသည် အထိ ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်း၏ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ ) 'နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်' (၁၉၆၃)၊ 'လူ၏ မူလအစ' (၁၈၆၃) (ချားလ်ဒါဝင်၏ On the Origin of Species နှင့် ပတ်သက်သည့် စာအုပ်)တို့ ဖြစ်သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်က Pelican စာအုပ်တိုက်ထုတ် ဂျမန်စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကလော့စ်ဝစ် (Carl Von Clausewitg) (၁၇၈ဝ-၁၈၃၁) ၏ On War စာအုပ်ကို 'စစ်၏ အခြေခံဥပဒေသ' အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုသော်လည်း စာအုပ်အဖြစ် မထုတ်ဝေဖြစ်ခဲ့ချေ။
အားမာန်သစ် စာပေမှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေတဲ့ သန်းဝင်လှိုင် ရေးသားပြုစုတဲ့ 'အကျော်ဇေယျ စာဆိုတော်များ' စာအုပ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ အသက်ရှည်စေလို၊ မန်းတောင်ရိပ်ခို ဟူသော စကားနှင့်အတူ မန်းတောင်၏မြင်ကွင်း ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ၏ ပုံရိပ်မှန်ကို ပြေးမြင်မိသည်မှာ မလွဲပေ။
ရသေ့ကြီးဦးခန္တီသည် အကျင့်၊ သီလ၊ စရဏနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ရွှေမန်းတောင်တော်၏ ခုနစ်ဦးမြောက် ဘုရားဒါယကာအဖြစ် ထင်ရှားသူ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်၏။
ဤကဲ့သို့ပင် ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ၏ ဘဝပုံရိပ်များကလည်း အံ့ဩခမန်း ဆန်းကြယ်လှသည်ဟု ဆိုလျှင်လည်း မမှားပေ။
ရသေ့ကြီးဦးခန္တီနှင့် ပတ်သက်သည့် မယ်တော် ဒေါ်ခိုဥ-၏ အိပ်မက်နိမိတ် လတန်ဆောင် ကထိန်ပွဲပေမို့၊ ချိန်သဲတဲ့ ဤချိန်ခါ၊ မသိုးခေါ် ရွှေသင်္ကန်း တန်းကြစီစရာ၊ ကြတ္တိကာ၊ သာယာလို့ကြည်နူး၊ ဝသန္တာ ဟေမာကူးချိန်မို့၊ ဗြိစ္ဆာခေါ် လအထူးမှာ၊ နက္ခတ်စုံမြူး- ဟူသော ရာသီဘွဲ့နှင့် ညီမျှသော ၁၂၂၈-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ ညတညတွင် ရသေ့ဦးခန္တီ၏ မယ်တော် ဒေါ်ခိုဥ ထူးဆန်းသော အိပ်မက်တခု မြင်မက်၏။
ထူးဆန်းသော အိပ်မက်မှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကြီးအတွင်း လှေသမ္ဗန်ဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ သမုဒ္ဒရာရေကို လက်ခုပ်ဖြင့် ခပ်သောက်ရပြီး နေမင်း လမင်းသည် မိမိရင်ခွင်သို့ အလိုလိုရောက်ရှိလာခဲ့လေသည်။
( ရွာသာယာ ကျောက်စာ) ဟု မြင်မက်ကြောင်း ရေးသားဖော်ပြထားသလို မန္တလေး ရွှေမြို့တော်ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများ သမိုင်း-စာမျက်နှာ ၇၇-တွင်မူ- သမုဒ္ဒရာပြင်ကျယ်၊ ရေပင်လယ်အတွင်း၌ ရွကလှေသင်္ဘောကြီးကို တဦးတည်း တက်စီလျက် လေးစင်းသော သမုဒ္ဒရာတို့သို့ လှည့်လည်နေစဉ် ကြီးမားဆန်းကြယ် အံ့ဖွယ်အတိပြီးသည့် လှိုင်းတံပိုးတို့သည် လှိမ့်လှိမ့်ကာ လာကြကုန်၏။
သို့သော် ဒေါ်ခိုဥ စီးလာသည့် ရွကသင်္ဘောအနီးသို့ ရောက်လျှင် အလိုလို ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း။
သမုဒ္ဒရာလေးစင်းကို တခုချင်း၌ လှည့်လည်သွားလာနိုင်ခြင်း။
နေလနှစ်ပါးတို့သည် ကြည့်ရှုနေရင်း မိမိခံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း။
ဟူသော အိပ်မက်ကို မြင်မက်ခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ မြင်မက်ကြောင်းနှင့် သိမ်ကုန်းရွာမှမြင်မက်၍ ရွာသာယာသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရသေ့ကြီးလောင်းလျာကို ဖွာမြင်ကြောင်းကို ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် အကျိုးတော်ဆောင် ဆရာတော် ဦပဏ္ဍိစ္စ-ပြုစုသည့် မန္တလေး ရွှေမြို့တော်ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများသမိုင်း- စာမျက်နှာ ၇၇-(၁၃၂၀ ပြည့် နတ်တော်လထုတ်) တွင် ဖတ်ရှုလေ့လာရသည်။
ရဟန်းတော် ဦးခန္တီ-မှ ရသေ့ကျော် ဦးခန္တီ-သို့ ရသေ့ဦးခန္တီ၏ ငယ်မည်မှာ တနင်္လာသားဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကျော်မောင်-ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ဖိုးမောင်-ဟု တွင်သည်။
ရှင်ပြုမင်္ဂလာပြုသောအခါ နေ့နံအလိုက် ရှင်ခန္တီ-ဟူ၍ ဘွဲ့မည် ချီးပသည်။
အသက် ၂၀-အရွယ် ၁၂၄၉-ခုနှစ် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီး တနှစ်အရတွင် ကျောင်းရှိ ကျောင်းဆရာတော်ဘုရား ကြီးကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်တင်လျက် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သည်။
ရွာသာယာကျောက်စာ၌- ဦးခန္တီ အရှင်သူမြတ်သည် ရဟန်းသိက္ခာ ၃-ဝါရသောအခါ အကိုဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ ဆရာတော် ဦးကေသရ-၏ စီစဉ် ညွှန်ကြားပေးချက်အရ ပညာတက္ကသိုလ် ခေါ်ဆိုထိုက်သော မန္တလေး ရတနာပုံ နေပြည်တော်သို့ တက်ရောက်ကာ လောကုတ္တရာစာပေများကို သင်ကြားတော်မူသည်။
မန္တလေး ရွှေမြို့တော်တခွင် စာသင်ရာတွင် ရသေ့လောင်းလျာ ဦးခန္တီနှင့် ညောင်လွန့်တောရ ဆရာတော် လောင်းလျာ ဦးမေဓာဝီ-တို့သည် ပညာသင်ဘက်၊ စာလိုက်ဘက်၊ ငယ်ပေါင်းကြီးဖော် (ဝါ)ဆရာတူ တပည့်များ ဖြစ်ကြ၏။
ဦးခန္တီက ဦးမေဓာဝီထက် ၁-ဝါကြီးကြောင်း အမှတ်အသားရှိ၏။
(ရွာသာယာကျောက်စာ) ထို့အတူ ရမည်းသင်းမြို့ ဆင်ကျုံးတောရ၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပြုစုသည့် ရမည်းသင်း သာသနာဝင်ကျမ်း- တွင်လည်း ဦးခန္တီနှင့် ဦးမေဓာဝီတို့ အကြောင်းကို အခိုင်အမာ ဖော်ပြခဲ့၏။
ရဟန်းတော် ဦးခန္တီသည် အရညဝါသီ တောရပ်မှီ၍ ဧကစာရီအကျင့်ကို ခဲယဉ်းပင်ပန်းကြီးစွာ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်တော်မူလာရာ သမထနှင့် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအဖြာဖြာတို့မှာ ခရီးရောက် သင့်သလောက် ရောက်ခဲ့ပြီး သက်တော် ၃၂-နှစ် သိက္ခာတော် ၁၂-ဝါအရောက်တွင် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်တော်မူသည်မှာ- ငါသည် သာသနိက အလုပ်တို့ကိုလုပ်ဆောင်ခြင်းငှာစွမ်းမှဖြစ်မည်။
ထိုသို့လုပ်ရာ၌လည်း ငွေအသပြာတို့ကလိုချေပြီ။
ရဟန်းဝတ်နှင့်ငွေအသပြာကိုင်၍ကမရ။
သို့ကြောင့် ရဟန်းအဖြစ်မှကူး၍ ရသေ့အသွင်ကူးမှ တော်ရော့မည်။
သီပေါဘုရင် နှင့် ဦးခန္တီ သတင်း သီပေါဘုရင်နှင့် ရသေ့ဦးခန္တီတို့နှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းတခု ရှိခဲ့သည်။
ထိုသတင်းသည် သီပေါဘုရင် ပါတော်မူပြီးနောက်ပိုင်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။
ထိုသတင်းက အခြားမဟုတ်- ရတနာဂီရိတွင် ရှိနေသော သီပေါမင်းသည် အစစ်မဟုတ်၊ ရသေ့အသွင် ကူးပြောင်းပြီး သာသနာပြုနေသော ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် သီပေါမင်းဖြစ်သည်။
ဤသတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကလည်း ဒွိဟဖြစ်၍ ရတနာဂီရိတွင် ရှိနေသော သီပေါမင်း စစ်-မစစ်၊ ဘုရင် ဟုတ်-မဟုတ် ကြေးနန်းတွင် ကင်းဝန်မင်းကြီးထံ မေးမြန်းခဲ့ရာ ကင်းဝန်မင်းကြီးက သီပေါ စစ်-မစစ် ကျွန်ုပ် မသိ၊ နန်းတော်တွင် ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူဖြစ်ကြောင်းသာ ကျွန်ုပ်သိသည်-ဟု ခပ်ရွ့ဲရွဲ့ဖြေခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးတစောင် ရှိခဲ့ဖူး၏။
ထို့အတူ ယခုတိုင် လူအများသည် ရသေ့ကြီးဦးခန္တီအား အသေထွက်-ဖြစ်သည်၊ အရှင်ထွက်-ဖြစ်သည်ဟု အငြင်းပွားနေကြဆဲဖြစ်၏။
ရသေ့ဦးခန္တီ နှင့် ရွှေဖြစ်ငွေဖြစ် သတင်း ရသေ့ဦးခန္တီသည် မန္တလေးတောင်ကို ပြုပြင်ရာ၌ ၄၂၅-နှစ်အတွင်းတွင် ယခုလို အောင်မြင်ပြီးစီးခဲ့သည်မှာ ရွှေဖြစ် ငွေဖြစ်၍သာ ယခုလို ပြီးစီးနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
အချို့ကလည်း ကိုယ်ထက်သာ မနာလိုသည့် စိတ်ထားဖြင့် ရသေ့ကြီးအား အရိုအသေမဲ့ အပြစ်ဒဏ်ခံရအောင် လုပ်ကြံသတင်းလွှင့်ကြောင်း ရွာသာယာကျောက်စာ-တွင် ဖော်ပြပါရှိ၏။
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ၏ ရွှေဖြစ်ငွေဖြစ် သတင်းသည် မြန်မာပြည်သာမက အင်္ဂလန်သို့ပင် ရောက်သွားသဖြင့် အင်္ဂလန်ဘုရင်ခံချုပ် လမင်တို-မှ သတင်း မှန်-မမှန် စုံစမ်းပေးရန် မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံ ဆာသာကေဝှိုက်-အား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဘုရင်ခံက ထိုစဉ်က ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီးဖြစ်သူ မစ္စတာစကော့-(နောင်အခါ ဗမာစာအုပ် ရေးသားသူ ဆာဂျိမ်းဂျော့စကော့) အား ဤသတင်း မှန်-မမှန် အမြန်စုံစမ်း အစီရင်ခံရန် ညွှန်ကြားခဲ့၏။
ထိုသတင်းသည် အရေးကြီးသည့် သတင်းဖြစ်သဖြင့် ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီး မစ္စတာစကော့ကိုယ်တိုင် ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီရှိရာ မန္တလေးတောင်ပေါ်သို့ သွားရောက်၍ စကားပြန် ဦးလှအောင်နှင့် စုံစမ်းမေးရ၏။
ရသေ့ကြီး ရွှေ-ငွေ ဖြစ်နေကြောင်း သတင်းရသည်၊ ဟုတ်-မဟုတ် ကျွန်ုပ်ကို လုပ်ပြပါ။
ဟု စကားပြန် ဦးလှအောင်မှ တဆင့် ရသေ့ကြီးမှ- ကျွန်ုပ် ရွှေ-ငွေ လုပ်ပြပါမယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီအနားမှာ ခင်ဗျား မနေရဘူး။
ရွှေငွေလုပ်ပြီး၍ ကျွန်ုပ်ခေါ်မှသာ လာကြည့်ပါ။
ဟု မိန့်ရာ မစ္စတာစကော့ ကလည်း သဘောတူ၍ တနေရာသို့ သွားနေ၏။
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ၏ ရွှေငွေလုပ်နည်း ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် တပည့်ကျောင်းသား တဦးကို ခေါ်၍ လင်ဗန်းတချပ် သူ့ရှေ့တွင် ချခိုင်းသည်။
ထိုနောက် တရားနှလုံးသွင်း၍ ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်မှုတွေ ပြုလုပ်တော်မူသည်။
ဘာတွေနှလုံးသွင်းသည်၊ ဘာတွေ ရွတ်ဆိုသည်ကို နတ်သိကြားတို့သာ သိပေမည်။
သို့သော် ဆရာစန္ဒြေ၏ ဘဝခရီးနှင့် အတွေ့အကြုံများ စာအုပ် စာမျက်နှာ-၃၈၆-၌ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် ရွှေငွေဖြစ်ရေးအတွက် ဒိဝါ တပတိ ဂါထာကို လိုတရ ဂါထာအဖြစ် သုံးသွားကြောင်း ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရ၏။
သို့နှင့်ပင် ပြတိုက်တွင်းရှိ သံဒေါက်ချာ-၌ ပုံသွင်းထားသည့် ရတနာရွှေချိုင့်မှ တဏှာကရဒဟောဗုဒ္ဓါ-ဂါထာအပြင် အခြားနှလုံးသွင်းမှုများလည်း ပါနိုင်သည်ဟု ဦးအေးမောင်(အငြိမ်းစား ရဲတပ်ကြပ်ကြီး) ရေးသားပူဇော်သည့် သာသနာဟိတဓဇ နာယက ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ-၏ ထေရုပ္ပတ္တိနှင့် ရွှေမန်းတောင်သမိုင်း အကျဉ်း စာမျက်နှာ ၂၁-တွင် ခန့်မှန်းထားသည်ကို မှတ်သားရ၏။
ထိုသို့ ရသေ့ကြီး ပြုလုပ်နေစဉ် ဘုရားဖူးများ ရောက်ရှိလာကြပြီး ရွှေငွေများ လှူဒါန်းကြရာ လင်ဗန်းတချပ် အပြည့်အမောက် ဖြစ်လာ၏။
လက်စွပ်၊ လက်ကောက်၊ နားကပ်၊ ကြယ်သီး၊ ဆွဲကြိုး စသော ရွှေထည်ပစ္စည်းများနှင့် ငွေများ စေတီပုံကို ပြည့်မောက်လာသောအခါ ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီးအားခေါ်၍ ပြ၏။
ရဲမင်းကြီး မစ္စတာစကော့သည် သဲပုံစေတီသို့ ကြည့်လိုက် မောက်နေသော ရွှေ-ငွေများကို ကြည့်လိုက် ရသေ့ကြီး၏ တည်ငြိမ်တော်မူလှသော မျက်နှာတော်ကို ကြည့်လိုက်နှင့် အချိန်အတန်ကြာ ရင်သပ်ရှုမောဖြစ်ပြီးနောက် လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာချင်း မတူညီသော်လည်း ရသေ့ကြီး၏ အောင်မြင်မှုကို ချီးကျူးဩဘာ ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ရသေ့ကြီးနှင့် အမှတ်တရ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန် အခွင့်တောင်းခံရာ ရသေ့ကြီးဦးခန္တီက အောက်ခြေ မိုးထိကျောင်းတိုက် မုခ်ဦး စောင်းတန်းအနီးတွင် ဓာတ်ပုံ ရိုက်ခဲ့၏။
ရွာသာယာကျောက်စာ-တွင်လည်း စုံစမ်းရန်သာ သူ့မည်မပါ၊ နေရာမပါ၊ မြသပိတ်ပိုက်၍ လမ်းဘေးအလှူခံကြရာ ရွှေ-ငွေများရကြောင်း ရေးထိုးမှတ်တမ်းပြထြားသည်ကို တွေ့ရ၏။
ထို့နောက် ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီး ရန်ကုန်ပြန်ရောက်ပြီး မကြာခင် ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ ကိုယ်တော်ကြီးကို နှောင့်ယှက်ခြင်း၊ စုံစမ်းမေးမြန်းခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်း၊ မည်သူမျှ မပြုရ-ဟု သဘောဆောင်သည့်အနေနဲ့ သာသနာ့ဟိတဓဇ နာယက ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ (သာသနာ့အကျိုးတော်ဆောင်၊ အောင်လံတော် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဦးခန္တီ) ဟူသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်အား အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တောင်ခွင် သာသနာပိုင်မှ တဆင့် ချီးမြှင့်လှူဒါန်းခဲ့၏။
ရွာသာယာ ကျောက်စာတွင်မူ အင်္ဂလိပ် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးနှင့် ဘုရင်အဆက်ဆက်က ရသေ့ကြီးအား အာဇာနီ အရှင်သူမြတ် (REVERENCE)ဘွဲ့ကို ပေးပြီး မီးရထား၊ သင်္ဘောများကို အထူးတန်း အခမဲ့လက်မှတ် ဆက်ကပ်ထားကြောင်း ညောင်လွန့်ဆရာတော် ဦးနာယကမှ မိန့်ဆိုကြောင်း ဖော်ပြထား၏။
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ၏ ဘဝနိဂုံး ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် မြို့ပေါင်း ၂၂-မြို့၊ ဌာနပေါင်း ၅၁-ဌာနတို့တွင် သာသနိက အဆောက်အအုံများကို ပြုလုပ်ပြီး ပြုလုပ်ဆဲ ပြုလတံ့အတွင်း ၁၃၀၇-ခုနှစ်တွင် ကိုယ်တခြမ်းလေဖြတ်ခံရသဖြင့် ဝေါကုလားထိုင်ဖြင့် တောင်ပေါ်တက်၍ အလှူခံပြီး စစ်ဘေးစစ်ဒဏ် ခံထားရသည့် အဆောက်အဦတို့ကို ပြုပြင်နေစဉ် ၁၃၁၀-ခုနှစ် ပြာသိုလ်လပြည့်ကျော် ၁၄-ရက် (၂၈-၁-၄၉) သောကြာနေ့ နံနက် ၃-နာရီအချိန် သက်တော် ၈၂-နှစ်အရွယ်တော်၌ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူလေသည်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ သာသနာ ရောင်ဝါနေသို့ ထွန်းလင်းစေသောဝ်။
ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် အကျိုးတော်ဆောင် ဆရာတော် ဦးပဏ္ဍိစ္စ မန္တလေးမြို့တော်ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများသမိုင်း။
ရမည်းသင်းမြို့ ဆင်ကျုံးတောရ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရမည်သင်း သာသနာဝင်ကျမ်း။
ဦးအေးမင်း (အငြိမ်းစား ရဲတပ်ကြပ်ကြီး) သာသနဟိတဓဇ နာယကရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ၏ ထေရုပ္ပတ္တိနှင့်ရွှေမန်းတောင်သမိုင်းအကျဉ်း။
ဆရာစန္ဒြ ဘဝခရီးနှင့် အတွေ့အကြုံများ။
ရွာသာယာကျောက်စာ။
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ (မြန်မာ ၁၂၂၉-၁၃၁၂) ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာရေးနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို မြန်မာပြည်အနှံ့ အများအပြား ပြုပြင်မွမ်းမံ တည်ဆောက်ခဲ့သော ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကား မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၉ ခု၊ ဝါခေါင် လပြည့်ကျော် ၅ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ရမည်းသင်းခရိုင်၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ် အနောက်တောင်၊ ညောင်လွန့်ဘူတာ အနောက်ဘက် သုံးမိုင်ခန့်အကွာ ကြိုးကြာအင်းအုပ်စု၊ ရွာသာရွာဂုံး(ရွာသာရွာ)၌ ဖွားမြင်၏။