kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မနီတိုးဗားပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသည့် ယင်းအိုင်ကြီး ၃ အိုင်တွင်းသို့ မြစ်နီ (ရက်ရီဗား)၊ ဝင်နီပက်နှင့် ဆက်စကက်ချီဝမ်မြစ်များစီးဝင်၏။
နယ်လဆန်မြစ်မှာ ယင်းအိုင်များ၏ ထွက်ပေါက်ဖြစ်၏။
ချာချီ နှင့် ဆီးလမြစ်တို့သည် မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် စီးဆင်းသည်။
ချာချီမြစ်ဝတွင် တည်ရှိသော ချာချီဆိပ်ကမ်းသည် နွေဥတုတွင် အင်္ဂလန်ပြည် လီဗာပူးမြို့နှင့် တိုက်ရိုက် အဆက်အသွယ်ရှိ၏။
မနီတိုးဗားပြည်နယ်၏ ဗဟိုရုံး စိုက်ရာ မြို့တော်မှာ ဝင်နီပက်မြို့ဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးများကား စိန်ဗွန်နီဗေ့၊ ဗရန်ဒန်၊ ပေါတစ်လာပရေရနီနှင့် ထရန်စကိုးနီးယား မြို့များဖြစ်ကြလေသည်။
မနီတိုးဗား ပြည်နယ်ကို သဘာဝအပိုင်းကြီး ၃ ပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်၏။
ယင်းတို့မှာ ဟဒ်ဆ်ပင်လယ်အော် မြေနိမ့်ပိုင်း၊ လော်ရင်းရှန် ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် ပရေရီဒေသ တို့ဖြစ်၏။
ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော် မြေနိမ့်ပိုင်းသည် ပြန့်၍ ကျောက်ထူထပ်သော အရပ်ဖြစ်၏။
ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော် ကမ်းခြေမှသည် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်း မနီတိုဗားပြည်နယ်ထဲသို့မိုင် ၁ဝဝ ခန့်ကျယ်ပြန့်၏။
ရာသီဥတု ဧချမ်း၏။
ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းမှတစ်ပါး ပေါက်ရောက်သော အခြားအပင်များ နည်းပါး၏။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရန် မြေဆီဩဇာနှင့် ပြည့်စုံသော မြေမျိုးမဟုတ်ပေ။
ဤအရပ်တွင် လူနေအိမ်ခြေ နည်းပါး၏။
လော်ရင်းရှန်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ များစွာသော အပိုင်း တစ်လျှောက်တည်ရှိသော ကျောက်တောင်တန်းများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်၏။
မနီတိုးဗားပြည်နယ်ရှိ ယင်းတောင် ကုန်းများမှာ သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိကာ ဓာတ်သတ္တုလည်း ပေါကြွယ်ဝ၍ ထိုဒေသတွင် လယ်ယာ လုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေမျိုးရှိ၏။
ပရေရီဒေသမှာ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ထင်ရှားသော ပရေရီလွင်ပြင်၏ တစ်စိတ် တစ်ဒေသဖြစ်၏။
မြေဆီဩဇာ ကောင်းမွန်၍ ကောက်သီး ကောက်နှံဖွံ့ဖြိုး၏။
မနီတိုးဗား ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုသည် ဆောင်းရာသီ ရှည်လျား၍ ချမ်းဧ၏။
ဒီဇင်ဘာလမှ မတ်လတိုင်အောင် မြေ ကြီးသည် ဆီးနှင်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိ၏။
ဆောင်းရာသီမှ နွေရာသီသို့အကူးအပြောင်း အလွန်လျင် မြန်၏။
ဧပြီလ ဦးပိုင်းတွင် ချမ်းဧလှသော်လည်း ဧပြီလကုန်တွင် နွေရာသီ ဖြစ်နေတတ်ပေသည်။
နွေရာသီသည် တိုတောင်းသော်လည်း နေ့တာရှည်၏။
မိုးရေချိန်မှာ နည်းပါး၏။
တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်မှာ လက်မ ၂ဝ ဖြစ်၏။
ယင်းမိုးရေချိန်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံသည် ကောက်သီးကောက်နှံပင် စိုက်ပျိုးကြီးထွားချိန် တွင် ရွာသော မိုးရေ ချိန်ဖြစ်၏။
ပရေရီဒေသသည် မြေဆီဩဇာနှင့် ပြည့်စုံသည်နှင့် အညီ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်း၏။
စိုက်ပျိုးရာ၌ မအောင်မြင် ဟူ၍ မရှိ။
မနီတိုးဗားပြည်နယ်တွင် သစ်တောစတုရန်းမိုင် ၃ဝ၅ဝဝ မျှရှိလျက် အဖိုးတန်သစ်များထွက်၏။
ထို့ပြင် တစ်စတုရန်းမိုင် ပေါင်း ၆၂၅ဝဝ မျှ ကျယ်ဝန်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည့် တောများ လောက် တန်ဖိုးရှိသော သစ်များ မထွက်စေကာမူ တော သတ္တဝါတို့ကျက်စားရာ ဒေသဖြစ်သော တောများလည်းရှိ၏။
ယင်းတောသတ္တဝါတို့အနက် သားမွေးရသော ဝက်ဝံ၊ ကြောင် မြီးတို့၊ မြွေပါကြီး၊ ဗီဗာဖျံ၊ ကြွက်ကတိုး၊ စကန့်ကောင်၊ ယုန်များကိုလည်း တွေ့ရ၏။
လော်ရင်းရှန်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ဓာတ်သတ္တု အလွန်ကြွယ်ဝ၏။
အဓိကသတ္တုများမှာ ရွှေ၊ ကြေး၊ သွပ်နှင့် ငွေတို့ဖြစ်သည်။
မနီးတိုးဗားပြည်နယ်မှ အဓိကထွက်သော ကုန်များမှာ စိုက်ပျိုးရေးအားဖြင့် ဂျုံ၊ မြင်းစာဂျုံ၊ မုယော၊ ရိုင်းစပါး၊ ပဲကျတ်ပြင် (ဆိုယာပဲ)၊ ကလိုဗာပင်၊ အယ်လဖာဖာ၊ မုန်လာဥနီ၊ မုန်လာဥဝါ၊ မုန်လာဥဝိုင်း၊ အမဲနှင့် နို့ထွက် ပစ္စည်းများ သားမွေး၊ သိုး၊ ဝက်၊ ကြက်၊ ဘဲနှင့် ကြက်ဥ၊ ဘဲဥများဖြစ်၏။
မနီတိုးဗားဂျုံသည် မာ၍ ပထမတန်းစား ဂျုံအဖြစ်ထင်ရှား၏။
ဓာတ်သတ္တုတို့မှာ ရွှေ၊ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ငွေ၊ ဘိလတ်ဖမြ၊ ထုံး၊ ဂျစ်ပဆမ်၊ ဆား၊ ဖဲလစပါး စသည် တို့ဖြစ်၏။
စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းတို့မှာ အမဲသားထုတ် လုပ်ခြင်း၊ မီးရထားတွဲများ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်နှင့် သစ်ထွက်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်ပျော့ဖတ်နှင့် စက္ကူလုပ်ငန်းတို့ဖြစ်၏။
ငါးဖမ်းခြင်းလုပ်ငန်းလည်း လုပ်ငန်း ကြီးတစ်ခု ဖြစ်၏။
မနီတိုးဗား ပြည်နယ်တွင် ရေကြောင်း သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး လွယ်ကူ၏။
ကောင်းမွန်သော ကုန်းလမ်းများ လည်းရှိ၍ မီးရထားလမ်းများလည်း ရှိ၏။
ဝင်နီပက်မြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ရှီကာဂိုမြို့ပင်တည်း၊ မနီတိုးဗား နယ်မှ မီးရထားလမ်းများအားလုံးင် ဝင်နီပက်မြို့တွင် ဆုံ၍ အရှေ့အနောက်သို့ယင်းအရပ်မှ ဖြာထွက်၏။
ကနေဒီယန် ပစိဖန် မီးရထားလမ်းနှင့် ကနေဒီယာန် နေရှင်နယ် မီးရထား လမ်းများသည် ဝင်နီပက်တွင် ဆုံလေသည်။
မနီတိုးဗားနယ်၏ မြောက်ပိုင်းတွင် ဟဒ်ဆန်ဗေး မီးရထားလမ်းရှိ၏။
မနီတိုးဗား ပြည်နယ်တွင် လေကြောင်း ခရီးလမ်းများလည်းရှိသည်။
မြောက်ဘက် သတ္တုတူးဖော်ရေးနှင့် သစ်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရာသို့သွားရောက်ရာ၌ များသောအားဖြင့် လေ ကြောင်းခရီးကို အသုံးပြု၏။
မနီတိုးဗားပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၇ ရာစုနှစ်က စတင်တွေ့ရှိ၏။
ရှေးဦးစွာသာမွေးများကို ရှာဖွေယင်း မနီတိုးဗားသို့ရောက်ရှိလာ၏။
၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော် ကမ်းခြေသို့ဦးစွာ ဆိုက်ရောက်လာသူ မှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆာတောမတ် ဗတ်တန်ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် ၁၆၈၈ ခုနှစ်ရောက်မှသာလျှင် မနီတိုးဗား အတွင်းဘက် ချာချီမြစ်တစ်လျှောက်သို့ဟဒ်ဆန်ဗေးကုမ္ပဏီမှ အလုပ်သမား တစ်ဦးဖြစ်သူ ဟင်နရီ ကယ်ယစီရောက်ရှိသွား ခဲ့၏။
၁၇၃၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး ဆီယာဒါလာ ဗယ်ရင်ဒရီက ထိုနယ်တောင်ပိုင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
၁၇၅၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဟဒ်ဆန်ဗေးကုမ္ပဏီနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ အနောက်မြောက် အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်လာ ခဲ့ကြ၏။
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ယင်းပြိုင်ဘက် ကုမ္ပဏီ ၂ ဦးပေါင်းစည်းခဲ့သော အခါမှ ငြိမ်းအေးသွား၏။
၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ရက်ရီဗား တစ်လျှောက်၌ ဆဲလကတ်စား အားဘွဲ့ဆာတောမတ် ဒေါက်ဂလပ်သည် စကော့လူမျိုး တောင်သူလယ်သမား များအတွက် ကိုလိုနီနယ်သစ် ထူထောင်ပေးခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာသော စကော့ လူမျိုးတို့သည် လက်ဦးပိုင်းတွင် များစွာ အခက်အခဲ တွေ့ကြ၏။
အင်္ဂလိပ် သားမွေးကုန်သည် များက သူတို့ကို သံသယမကင်း ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ပြင်သစ် ကပြားများကလည်း သူတို့အား မလိုမုန်းထားပြုကြ၏။
စကော့လူမျိုးတို့လာရောက်နေထိုင်ခွင့် ရစဉ်က မိမိတို့မြေများ ပါသွားသော လူစုကလည်း မကျေမနပ်ဖြစ်ကြ၏။
သို့အားဖြင့် လူဝီ ရီအယ်အမည်ရှိ ပြင်သစ်ကပြားခေါင်းဆောင်သော ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပွား၏။
သိ့သော် ကနေဒီ၏န် အစိုးရက နှိမ်နင်း လိုက်၏။
ဤသူပုန်အရေး ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် အစိုးရ အင်အားကောင်းမှ ဖြစ်မည်ကို တွေ့ရှိလာသောကြောင့် မနီတိုးဗားကို ကနေဒါနိုင်ငံအတွင်းသို့ပြည်နယ်အဖြစ် သွတ်သွင်းလေ၏။
ရက်ရီဗားခေါ် မြစ်နီမြစ်ဝှမ်းတွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသူများလည်း အခွင့်အရေးသာကာ ရှေးက ဆင်းရဲခံခဲ့ရသည့် အကျိုးကို ခံစားကြရ၏။
ယင်းနောက် ပိုင်းတွင် မနီတိုးဗားပြည်နယ်၌ မီးရထားလမ်းများ ဖောက်လုပ် ဆက်သွယ်ပေးသဖြင့် တိုးတက်လာ၏။
မနီတိုးဗားပြည်နယ်၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။
၁၈၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အတွင်း တိုးတက်မှု အလွန်လျင်မြန်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား Category:ကနေဒါနိုင်ငံ။
မနီလာလျှော် မနီလာလျှော်သည် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းဟုနှင့် ဆန်ဒါကျွန်းစုများတွင် ပေါက်ရောက်သော တိုင်းရင်း အမည် အဗက ငှက်ပျောပင်မှရသည့် အမျှင်ဖြစ်သည်။
ယင်းအပင်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ တက်စတိုင်းလစ်ဖြစ်၍ မည်သည့်မြေတွင် မဆို စိုက်ပျိုးနိုင်သည့် ငှက်ပျောပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၉ ပေ မှ ၁၈ ပေအထိမြင့်သော နှစ်ကြာခံ ပင်မျိုးဖြစ်၍ ငှက်ပျော ပင်ကဲ့သို့ရှည်ဖားဖားအရွက်ကြီးများ ရှိသည်။
အမျှင်များကို အရွက်များမှရရာ ထိုအမျှင်များကို ယခင်က ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော မနီလာမြို့၌ အကြီးအကျယ် ရောင်းဝယ် ဖောက်ကား ပြုလုပ်သဖြင့် ယင်းမြို့ကို အစွဲပြု၍ မနီလာလျှော် ဟု ခေါ်သည်။
လျှော်အချောစားကို အထည်အလိပ်များ ရက် လုပ်၍ အကြမ်းစားကို မနီလာကြိုး၊ ပတ္တူ၊ ကောဇောစသည်တို့ ပြုလုပ်ကြသည်။
မနီလာမှထွက်သော မနီလာလျှော် တစ်ဝက် ကျော်ကျော်လောက်ကို ကြိုးကျစ်ရန် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံသို့တင်ပို့ရသည်။
မနီလာကြိုးကား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထင်ရှားသော ကြိုးပင်ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား Category:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ။
မနုကျယ် ဓမ္မသတ်သည်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၁၄ ခုနှစ်တွင် ရတနာသိင်္ဃ ကုန်းဘောင်မြို့တ အလောင်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တော်တွင် မဟာသီရိ ဥတ္တမဇေယျသင်္ကြန်ဘွဲ့ကို ခံယူရရှိသော ပညာရှိ အမတ်ကြီး ကျုံးဝန်ဘုမ္မဇေယျံ စီရင်ရေးသား ပြုစုသောကျမ်းကြီးဖြစ်သည်။
မနုကျယ်ဓမ္မသတ်သည် ဥပဒေလောကတွင်သာမက မြန်မာစာပေ လောကတွင်ပါ ထင်ရှားသော ကျမ်းတစ်စောင် ဖြစ်၏။
မြန်မာမင်းတို့လက်ထက်က အုပ်ချုပ်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသော မှတ်တိုင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မနုကျယ်ဓမ္မသတ် မနုရသေ့ စီရင်သော ပါဠိဘာသာဖြင့်ရှိသည့် မနုကျမ်းရင်း ၁ဝ တွဲကို ရှင်လူအများတို့ခွဲခြားနားလည်နိုင်ကြစေရန် ၁၈ ပိုင်း၍ စကားပြေဖြင့် အကျယ်ရေးသားထားသော ကျမ်းဖြစ်သည့်အတွက် အခြားကျမ်းများထက် ကြည့်ရှုရန် လွယ်ကူပေသည်။
မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် မနုအမည်ဖြင့်လာသော ဓမ္မသတ်အစောင်စောင်တို့ကို ကြည့်ရှု မှတ်သားရသည်နှင့်အတူ တရားစီရင်ထုံး အပေါင်းတို့ကို သိရှိနိုင်ပေသည်။
မြစ်ကြီးငါးသွယ် မြစ်ငယ်ငါးရာတို့သည် ပင်လယ်တွင်းသို့စီးဝင်သကဲ့သို့ဓမ္မသတ်ကျမ်းကြီး ကျမ်းငယ် အစောင်စောင်တို့သည်လည်း အလုံးစုံပင် ကျုံးဝင်ကြီး၏ မနုကျယ် ဓမ္မသတ်ကြီးအတွင်း၌ သက်ဆင်း ပါဝင်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ဤကျမ်းတစ်စောင်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် အခြားကျမ်းကြီးကျမ်းငယ် အပေါင်းလာ အကြောင်းအရာတို့ကို ခြုံ၍ သိရှိနိုင်ပေတော့သည်။
တရားဥပဒေဘက်မှ ကြည့်သော် ကုန်းဘောင်မင်းတို့အစဉ်အဆက် သီပေါမင်းတိုင်အောင် ဤကျမ်းကြီးကို လက်စွဲပြု၍ တရားစီရင်ခဲ့၏။
အင်္ဂလိပ် အုပ်စိုးစဉ်ကလည်း မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကို လက်မလွှတ်ဘဲ တရားစီရင်ရာ၌ ကိုးကားခဲ့ကြလေသည်။
ထို့ပြင် တဝလည်း မြန်မာစာပေကို များစွာအထောက်အပံ့ပြုသည်။
မနုကျယ်ဓမ္မသတ်သည် ပါဠိမနှောဘဲ မြန်မာစကားပြေ သက်သက်ဖြင့် ရေးသားစီရင်ထား၏။
ဓမ္မသတ်ကျမ်းတွင် ပါဝင်သော ဖြတ်ထုံးဥပဒေများကို ဆိုင်ရာဝတ္ထုကလေးများနှင့် တကွ စီစဉ်ရေးသားထားသောကြောင့်လည်း ဖတ်ရသူတို့မငြီးငွေ့ဘဲ စိတ်ဝင်စားကာ မှတ်ဉာဏ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ဤတရားကျင့်ထုံး ဥပဒေကို နားလည်ခြင်းဖြင့် ဖတ်ရှုရသူတို့သည် သိမ်မွေ့နူးညံ့ပြီးလျှင် ဗဟုသုတပွားဖွယ်ဖြစ်၏။
မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကြီးကို သာလွန်မင်းတရားကြီး လက်ထက် ကိုင်းရွာစား မနုရာဇာ ရေးသားပြုစုသော မဟာရာဇသတ်ကြီးနှင့် မမှားသင့်ကြပေ။
ကိုင်းရွာစား မနုရာဇာ စီရင်သော ဓမ္မသတ်ကြီးကို မဟာရာဇသတ်ကြီး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မနုရာဇာ လျှောက်ထုံးဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်သည်။
ထိုမနုရာဇာ ဓမ္မသတ်သည် ကျုံးဝန်းဘုမ္မဇေယျ၏ မနုကျယ်ဓမ္မသတ်ကြီးလောက် မစုံလင်လှပေ။
သာလွန် မင်းတရားကြီး မေးမြန်းရာကို မနုရင်း ဓမ္မသတ်ကျမ်းမှ ထုတ်နုတ်လျှောက်ထားချက်များသာ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မနုရာဇာ လျှောက်ထုံးဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား Category:မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်။
thumb|မြစ်ကြီးနားရှိ မနောကွင်း မနောပွဲသည်ကား မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော ပြည်ထောင်စုသားများ ဖြစ်သည့် ကချင် (ဝါ) ဂျင်းဖောမျိုးသားတို့၏ ရိုးရာကိုးကွယ်မှုမှ ပေါက်ဖွားလာသည့် နတ်ပသပူဇော်ပွဲဖြစ်၍ နတ်စားခြင်းဟူ၍လည်း ခေါ်နိုင်သည်။
ရှေးအစဉ်အဆက်က တောင်တန်းဒေသတွင် အုပ်ချုပ်လာခဲ့ ကြသော ဒူးဝါးကြီးများကသာ ကြီးမှူးပေးခဲ့သည့် မနောပွဲ တော်ကို ယခုအခါ ဒူးဝါးကြီးများသာမက ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရကပါ တာဝန်ယူ၍ ကြီးမှူးကျင်းပေးလျက်ရှိသည်။
ပြည်နယ်သဘင်များအနက် အကြီးအကျယ်ဆုံးတစ်ခုဖြစ်၍ ကချင်အနွယ်ဝင်တို့၏ ရိုးရာကိုးကွယ်မှုကို ထုတ်ဖော်ရာတွင် အပေါ်လွင်ဆုံး သဘင်တစ်ခုဖြစ်၏။
ကချင်တို့သည် ရိုးရာအားဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်၏။
နတ်များမှာလည်း အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားပေ သည်။
ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင်၊ ကမ္ဘာမြေကြီး၊ မိုး၊ လေ၊ နေ၊ အာကာသတို့ကို အစိုးရသော ဆိုင်ရာ နတ်အသီးအသီး ရှိပေ၏။
ထို့အပြင် ကွယ်လွန်သူ မိဘဘိုးဘွားတို့ကိုလည်း နတ်များအဖြစ် ရည်မှန်းပူဇော်ကြ၏။
နတ်များသည် သက်ရှိ သက်မဲ့ ဝတ္ထုပစ္စည်းများ အားလုံးကို ဖန်တီးပြုပြင်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်၏။
နတ်များတွင် ကောင်းကျိုးပေးသော နတ်များ ရှိသကဲ့သို့ဆိုးကျိုးပေးသော နတ်များလည်း ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
နတ်များအနက် ဆွမ် နှင့် ဂျထုန် ခေါ်နတ် တို့ကား ကောင်းကျိုးထက် ဆိုးကျိုးကို ပိုမိုပေးစွမ်း နိုင်သည် ဟု ကချင်လူမျိုးတို့ယုံကြည်ကြသည်။
တစ်ဖန် အာကာသ စိုးနတ် ဖြစ်သော မဒိုင် နတ်မင်းကြီးသည်ကား ကချင် နတ်တို့တွင် လူအပေါင်းတို့၏ အသက်ကို စောင့်ရှောက်၍ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကို အများဆုံး အကျိုး ပြုနိုင်သည်ဟူ၍ ယုံကြည်ကြသည်။
ဤသို့နတ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိရာ၌ ကချင်အမျိုးအနွယ်တို့သည် အဆင့်အတန်းနှင့် အမျိုးအနွယ် ကိုလိုက်၍ နတ်ကိုးကွယ်ခွင့်များ ခြားနား၍ သွားပေသည်။
မဒိုင် နတ်မင်းကြီးကို ရှေးထုံးစဉ်လာအရ ဒူးဝါးကြီး များသာလျှင် မနောပွဲကို ကျင်းပနိုင်ခွင့် ရှိပြီးလျှင် ရှေးအစဉ် အဆက် ဒူးဝါးများကပင် ဦးဆောင်၍ မနောပွဲများ ပြုလုပ်ရာ၌ ရပ်ရွာအုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲ တစ်ဦးဦးက တာဝန်ယူရရိုး ထုံစံရှိ၏။
ထိုကြောင့် ဒူးဝါးများသည် မဒိုင်နတ်ကိုးကွယ် သူများ အနေဖြင့်သာမက အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲအနေ ဖြင့်လည်း တာဝန်ယူ၍ မနောပွဲ ကျင်းပလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု တွေးဆဖွယ်ရာရှိ၏။
ထိုခေတ်ကာလ အခြေအနေအရ ဒူးဝါး ကြီးများကပင် ဦးဆောင်၍ မနောပွဲများ ကျင်းပပေးခဲ့ရာ ယခု တိုင်ပင်ဖြစ်၏။
ယခုအခါတွင် မနောသည် ကချင်ပြည်နယ် ၏ အောင်ပွဲ သဘင်အဖြစ်သို့အသွင်ပြောင်းလာပေပြီ။
မနောပွဲကို ကချင်ပြည်နယ်နေ့တွင် ပြည်နယ် အစိုးရက တာဝန်ယူ၏။
သို့သော် အချို့ဒေသများတွင် အခါရာသီအလိုက် ဒူးဝါးကြီးများ ကြီးမှူးကျင်းပသော မနောပွဲများလည်း ရှိသည်။
မနောဟူရာ၌ ဆွတ်မနော၊ ဂျူမနော၊ အိမ်သစ်တက် မနော၊ ပဒန်းမနောဟူ၍ ၄ မျိုးရှိသည်။
ဆွတ်မနောကား မနော ၄ မျိုးတွင် အကြီးအကျယ်ဆုံးဖြစ်၏။
နှစ်စဉ်ကချင် ပြည်နယ် နေ့တိုင်းတွင် ကျင်းပသော မနောမှ ဤမနော မျိုးဖြစ်၏။
ချမ်းသာကြွယ်ဝခြင်း စသည်တို့ကို ဂုဏ်ယူသော အားဖြင့် ကျင်းပသည်။
ဂျူမနောမှာ ရောဂါ အန္တရာယ်ထူပြော သည့် အခါများ၌ နတ်များအား ပသခြင်းဖြစ်၏။
အိမ်သစ် တက် မနောမှာ အိမ်သစ်တက်ပွဲဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
ပဟန်းမနောမှာ အောင်ပွဲခံဖြစ်၍ ဘိသိက်ခံပွဲ တစ်မျိုးဖြစ်၏။
ထို့အပြင် နွမ်ရှလိုင်း မနောဟူ ၍လည်း မနောတစ်မျိုး ရှိသေး သည်။
ထိုမနောမှာ ဒူးဝါးကြီးများ လက်ထပ် ထိမ်းမြားသည့် အခါ ပြုလုပ်၍ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ မနော ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်သော မနောပွဲ ၃ ကြိမ်ကျင်းပခဲ့ဖူးပေသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမဂျော့ ဘုရင် နန်းတက်သည်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် တစ်ကြိမ်ကျင်းပ ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဖက်ဆစ်တို့ကို အောင်မြင်သည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပဒန်းမနောပွဲ တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ် တွင် ကချင်ပြည်နယ် သီးခြား ပေါ်လာသည်ကို အောင်ပွဲခံ သည့် အနေဖြင့် ပဒန်းမနောပွဲ တစ်ကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။
ပြည်နယ်ရပြီးသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် ပြည်နယ်အစိုးရက ဦးဆောင်၍ ဆွတ်မနောမျိုးဝင် မနောများ ကျင်းပခဲ့ပေသည်။
ရှေးခေတ်မှစ၍ ယခုတိုင် ကချင်ပြည်နယ် တွင် ဒေသအလိုက် အနည်းဆုံး တစ်နှစ် တစ်ကြိမ် ကျင်းပ လေ့ရှိသည်။
တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ကျင်းပရမည်ဟူ၍ကား သီးခြား သတ်မှတ်ချက် မရှိပေ။
ဒူးဝါးကြီး များအနေနှင့် မနောပွဲ ပြုလုပ်ရန် အကြောင်းကိစ္စပေါ်လျှင် ကျင်းပ၏။
ဤသို့သော ရိုးရာနတ်တို့ကို ပသသော ယဇ်ပူဇော်ပွဲ တွင် ရွာလုံးကျွတ်၊ နတ်လုံးကျွတ်မျှ ပါဝင်ဆင်နွဲသည် ဖြစ်ပေရာ၊ ရပ်နီးရပ်ဝေး ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟ အပေါင်းတို့နှင့် တွေ့ဆုံကြရပေသည်။
ပူဇော်အပ်သူတို့ကို ပူဇော်ခြင်း၊ ချီးမြှင့် အပ်သူကို ချီးမြှင့်ခြင်း၊ မိတ်သင်္ဂဟတို့ကို ကျွေးမွေးပေးကမ်း ခြင်းတို့မှာ မနောပွဲ၏ ရည်ရွယ် ချက်များဖြစ်၏။
မနောပွဲ ကျင်းပရာ၌ ငွေကုန်ကြေးကျ များသော ကြောင့် လပေါင်းများစွာကပင် ကြိုတင်စီမံရလေသည်။
ကျင်းပရန် နေ့ကောင်းရက်ကောင်းကို နတ်ဆရာက ရွေးပေး ၏။
နတ်ဆရာကြီး ၆ မျိုးရှိသည့်အနက် ဂျေးဝါးခေါ် နတ် ဆရာက အခါရွေး နတ်များအား ပူဇော်ပသမေးမြန်း၍ ထိုနတ်ဆရာ၏ ညွှန်ကြားချက်အရ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ရသည်။
ဂျေးဝါးနတ်ဆရာ အဆင်မသင့်ပါက ဒုမ်းဆခေါ် နတ်ဆရာများ နှင့် တိုင်ပင်ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။
မနောပွဲမှာ အစဉ်အလာ အားဖြင့် နတ်ပသပူဇော်ပွဲ ၄ ရက်၊ ကပွဲ ၄ ရက်၊ ပေါင်း ၈ ရက်မျှ ကြာသည်။
မနောပွဲ များကို အထူးသဖြင့် မိုးတိမ်များ ကင်းစင်သည့် ဆောင်းရာသီနှင့် နွေရာသီတို့တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိပေသည်။
မနောအဆောင်တော်မှာ မနောပွဲဆိုင်ရာ နတ်ကွန်းကို ထားရှိပူဇော်သည့် အဆောက်အအုံဖြစ်သောကြောင့် မရှိမဖြစ် အရေးကြီးပေသည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ် မတိုင်မီက မနောနတ်ကွန်း အတွက် မနောအဆောင်တော်ဟူ၍ သီးခြားဆောက်လုပ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိသောကြောင့် မနောအဆောင်တော်ကို သစ်၊ ဝါး၊ သက်ငယ်တို့ဖြင့်သာ မြေစိုက် တထပ်တဲရှည်ကြီးထိုး၍ ကျင်းပလေ့ရှိခဲ့သည်။
ထိုတဲကြီး၏ အတွင်းတွင်မှ နတ်ကွန်း ထားရှိသည်။
မြစ်ကြီးနားမြို့အတွင်းရှိ အတွင်းဝန်ရုံးဟောင်း ကွင်းပြင်ကြီးတွင် အလျဉ်းသင့်သလို ကျင်းပခဲ့သည်။
ယခုအခါ မနောအဆောင်တော်ကို မြစ်ကြီးနားမြို့ထိပ် စီတာပူရပ်ကွက်ရှိ ကွင်းပြင်ကြီး အလယ်တွင် အခိုင်အခံ့ ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်ကာ ယင်းမှာ စီတာပူမနောကွင်းဟု တွင်သည်။
မနောအဆောင် တော်ကို ရှေးထုံးစဉ်လာ ပုံစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်၍ အဆောင် ဦးကင်းတွင် ရှေးထုံးစဉ်လာအတိုင်း ကျွဲချိုကြီးတင်၍ တန်ဆာ ဆင်ထားလေသည်။
ထိုအဆောင်တော်အတွင်း၌ နတ်ကွန်း ၂ ခုရှိ၏။
နတ်ကွန်းနှင့်တွဲ၍ ဖီးဖိုကြီး ၂ ခုရှိသည်။
မီးဖိုတွင် ဒယ်အိုး ကြီး ၂ ခုရှိ၍၊ ယင်း၌ ရေအမြဲဆူနေရပေသည်။
တစ်လုံးမှာ အသားချက်ရန် ဖြစ်ပြီးလျှင် ကျန်တစ်လုံးမှာ ကြက်ဥပြုတ်ရန် ဖြစ်၏။
ဆင်ယင်ပူဇော်ရန် ကျွဲ နွား ဝက်ကြက်များကို သတ်ပြီး သည့်အခါ ကျွဲချိုကို နတ်ကွန်းတွင် ဆင်ယင်ပူဇော်သည်။
တောင်စဉ်ဖက်များဖြင့် ကတော့များ၊ ခွက်များထိုးကာ အသား အချို့ကိုထည့်လျက် နတ်တင် ပြီးလျှင် အသားအချို့ကို မီးဖို ပေါ်ရှိ ဒယ်တွင် ပြုတ်၍ နတ်ဆရာကြီးများနှင့် အနီးအနားမှ ပုဂ္ဂိုလ်အချို့က ခေါင်ရည်နှင့် မြည်းကြယင်း ရပ်ရွာကောင်း မွန် တိုးပွား၍ အန္တရာယ်အပေါင်း ကင်းစေကြောင်း ဆုတောင်း ကြပေသည်။
ထို့နောက် မနောအဆောင်တော်နှင့် အလှမ်းဝေးရာ၌ စိုက်ထူထားသော မနောတိုင်ကြီးများကို ပတ်ချာလှည့်၍ ယောက်ျားများရော မိန်းမများပါ ပျော်မြူးရွှင်ပြစွာ ကကြ ပေသည်။
မနောပွဲကခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဝိဒါဒကွဲလျက်ရှိသည်။
မနောပွဲကို ရှေးဦးစွာ နတ်များက စတင်ခင်းကျင်း ကပြသည်။
ယင်းကပွဲကို တက်ရောက်ခွင့်ရသော ငှက်များသည် မနော အကအကြောင်း သိလာ၏။
နေနတ်ပွဲမှအပြန် ငှက်များသည် ညောင်ပင်တစ်ပင်တွေ့၏။
ညောင်သီးများကို တစ်ညီတစ်ညွတ် တည်း ဝိုင်းအုံ ထိုးဆိတ် စားသောက်ပြီးသော် ပျော်ရွှင်အားရစွာ ထိုအပင်ကို ပတ်ချာဝိုင်းကာ ကကြ၊ ခုန်ကြ၏။
ယင်းအက ကား နေနတ်မင်းတိုင်းပြည်မှ တတ်မြောက်လာသော မနော အကတည်း။
ယင်းကို ကမ္ဘာမြေအလယ်ဗဟိုရှိ လူသား ဇနီး မောင်နှံတို့တွေ့ရှိပြီးလျှင် တစ်ဆင့်သင်ယူ၏။
ထိုမှ တစ်ဆင့် တစ်ဆင့် ပြန့်ပွားခဲ့သည်မှာ ယခုတိုင် ဖြစ်သည်ဟူ၍ ဝါဒ တစ်မျိုးရှိသည်။
အခြားဝါဒတစ်မျိုးမှာ ဤသို့တည်း။
ကချင်လူမျိုး တို့ကို ပေါက်ပွားခဲ့သည့် အဖိုး၊ ကမ္ဘာမြေစောင့် နတ်ဘုရင် နှင့် အဖွားနွယ်တော် နေနတ်မင်းတို့ကို ပူဇော်ခြင်း၊ အာကာသ စိုးနတ်မင်းကြီး မဒိုင်နှင့် လေနတ်မင်းကြီးများကို ပူဇော်ပသရာ ၌ နတ်မင်းကြီးများ လူ့ပြည်သို့ဆင်းသက်သည့်အခါ အာကာ သစိုး နတ်သမီးများကိုပါ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ကြပေသည်။
ဤတွင် မြေပြင်မှ လူသားများ နတ်ငယ်များက အခမ်းအနား ဖြင့် သွားရောက်ကြိုဆို ဧည့်ခံကြသည်၊ နတ်မင်းကြီးနှင့် နတ်သမီးများက အားရရွှင်မြူးစွာ ကခုန်ခြင်းကို မနောဟု ခေါ်စမှတ်ပြု၍ အစဉ် အလာ ကျင်းပသည်ဟူ၏။
မနောပွဲတော်၏ အစမှာ ဒူးဝါးကြီးများ သရဖူ ဆောင်းပွဲ ဆင်ယင်ရာ၌ ကျင်းပသည်ဟူ၍လည်း အဆိုတစ် ရပ် ရှိပေသေးသည်။
ထို့ကြောင့် မနောပွဲကျင်းပရာတွင် ယခုတိုင် မင်းမြှောက်တန်ဆာများဖြစ်သော ဝတ်ရုံတော်၊ သရဖူ၊ သန်လျက်၊ ဓား၊ ဆင်စာမြက်၊ ပန်းပွားကို ကိုင်ဆောင်ထားသူ နှစ်ယောက် ခေါင်းဆောင်၍ မနောတိုင်ရှိ ရာသို့အတီးအမှုတ် အခမ်းအနားနှင့် ထွက်ကြသည့်ဟန် ပြုလုပ်ရခြင်း ဖြစ်လေ သည်။
မနောပွဲကသည့် ပရိသတ်ကလည်း မောင်းမမိဿံများ သဖွယ် ယပ်တောင် ကိုယ်စီကိုင်၍ လိုက်ပါကခုန်ကြရ ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား Category:ကချင်ပြည်နယ်‎ Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ‎။
သုဝဏ္ဏဘူမိ (သထုံ)မင်းဆက်များ သူရိယ စန္ဒာ (သီဟရာဇာ) (အိမ်နိမ့်-၁၇) (စည်းစိမ်-၆၀) (သက်တော်-၇၇) သီရိဓမ္မာသောက (အိမ်နိမ့်-၂၀) (စည်းစိမ်-၅၇) (သက်တော်-၇၇) ဓမ္မပါလ (အိမ်နိမ့်-၂၅) (စည်းစိမ်-၅၀) (သက်တော်-၇၅) သုဝဏ္ဏရာဇာ (ဓမ္မဓဇ) (အိမ်နိမ့်-၃၀) (စည်းစိမ်-၃၂) (သက်တော်-၆၂) အင်္ကုရ (တစ်နှစ်မပြည့်လပိုင်း) ဥပဒေဝရာဇာ (အိမ်နိမ့်-၂၀) (စည်းစိမ်-၃၂) (သက်တော်-၅၂) သီဝိရာဇာ (ရာဇာစောနီ) (အိမ်နိမ့်-၂၂) (စည်းစိမ်-၃၀) (သက်တော်-၅၂) ဇောတကုမ္မာ(ဓမ္မာသောက) (အိမ်နိမ့်-၂၅) (စည်းစိမ်-၄၅) (သက်တော်-၇၀) သား၊ သောဏုတ္တရကုမ္မာ သား၊ ကာလဝဏ္ဏရာဇာ သား၊ မဟာသာလရာဇာ သား၊ ရာမကရာဇာ သား၊ နရသူရာဇာ သား၊ မဟာဘဒြရာဇာ သား၊ အရဓရာဇာ သား၊ သိင်္ဂုတ္တရရာဇာ သား၊ ဥရုနာဂဘဝရာဇာ သား၊ ယုဂန္ဓရာဇာ သား၊ သုနန္ဒရာဇာ သား၊ ဗြဟ္မဒဋ္ဌရာဇာ သား၊ ပဉ္စရာဇာ သား၊ အဓိကရာဇာ သား၊ အပရောဓိရာဇာ သား၊ သာဓုရာဇာ သား၊ ဓမ္မပါလရာဇာ သား၊ သုဒဿနရာဇာ သား၊ ဒိဗ္ဗရာဇာ သား၊ အသဂ္ဂရာဇာ သား၊ ဘုမ္မရာဇာ သား၊ ဗန္ဓရာဇာ သား၊ မဟိံသရာဇာ သား၊ ဓမ္မစက္ကရာဇာ သား၊ သူဇမ္ပတိရာဇာ သား၊ ဗန္ဓရာဇာ သား၊ နရသူရ ဇမ္ဗူဒိဗ္ဗရာဇာ သား၊ သီလရာဇာ သား၊ ဗာလိကရာဇာ သား၊ ဇမ္ဗုတ္တရရာဇာ သား၊ ဒေဝရာဇာ သား၊ သီဝိရာဇာ သား၊ မဟာစက္ကဝရာဇာ သား၊ ကေသရာဇာ သား၊ မနိရာဇာ သား၊ တက္ကရာဇာ သား၊ ကုသရာဇာ သား၊ ဇနဒိဗ္ဗရာဇာ သား၊ သုလုရာဇာ သား၊ စိတ္တရာဇာ သား၊ ဒီဃရာဇာ သား၊ ဥတ္တမရာဇာ သား၊ သီရိဓမ္မရာဇာ သား၊ မဟာစိတ္တရာဇာ သား၊ ဝန္ဒရာဇာ သား၊ ဇယသုမနရာဇာ သား၊ ဝဒ္ဒကရာဇာ သား၊ အဇိဏ္ဏရာဇာ(ထိုမင်းလက်ထက် ဗျဝ္ဗိ၊ဗျတ္တ ပေါ်) သား၊ ဥဒိန္နရာဇာ သား၊ မနူဟာ(အသက် ၁၈ နှစ်ရှိ၍ မင်းပြုသည်။
) သထုံမြို့ကို အနော်ရထာသိမ်းပြီးလျှင် မင်းကိုပါယူဆောင်သွားပြီးနောက် စစ်သူကြီးလက်ဝဲသူရ မင်းပြု ၂၅ နှစ် သား၊ နန္ဒသူရ ၁၂ နှစ် ကြက်ဖမင်းပြု ၁၁ နှစ် ကျားမင်းပြု ၁ နှစ် ၂ လ ပုဂံမင်းသား ဗျဂ္ဃရာဇာ မင်းပြု ၁၂ နှစ် (ကျားသေသည့်နေရာ မြို့တည်၍ ဗျဂ္ဃဘူမိမြို့ခေါ်တွင်) ခြင်္သေ့မင်းပြု ၁ နှစ် ပုဂံမင်းသား ဇောတဒေဝ မင်းပြု ၂၄ နှစ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း။
မယူမြစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေခရိုင်တွင်း စီးဆင်းသော မြစ်တသွယ် ဖြစ်၍ ကုလားတန်မြစ်၊ လေးမြို့မြစ်တို့၏နောက် တတိယစွဲသည်။
မြောက်ဘက်ရှိ တောင်များ၌ မြစ်ဖျားခံသည်။
ကုလား တန်မြစ်၏ အနောက်ဘက်ကျ၍ နတ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက် ဖြစ်သည်။
မယူမြစ်သည် အထက်ပိုင်းတွင် ကုလားပန်းဇင် ချောင်းဟု တွင်သည်။
အရှေ့ဘက်တွင် စိုင်တင်ချောင်းနှင့် ရီချောင်းတို့ပေါင်းဆုံလာသောချောင်းသည် ကုလားပန်းဇင် ချောင်းနှင့် ဘုံညိုလိပ်အနီးတွင် ပေါင်းဆုံသည်။
ထို့နောက်တွင် မြစ်သည် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်လာပြီးလျှင် စစ်တွေမြို့ အထက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားအော်တွင်းသို့စီးဝင်သည်။
မယူမြစ် သည် ၉၆ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။
စစ်တွေမြို့မှ ၇၅ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ဘူးသီးတောင်မြို့အထိ မယူမြစ်စဉ်တစ်လျှောက် လှေသဘော်ငယ်များ သွားလာနိုင်သည်။
မယူမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှား သည့် မြို့များမှာ ဘူးသီးတောင်မြို့နှင့် ရသေ့တောင်မြို့များဖြစ်သည်။
ဘူးသီးတောင်မြို့သည် မယူမြစ်၏ အထက် ပိုင်းဖြစ်သော ကုလားပန်းဇင်ချောင်း၏ အနောက်ဘက် လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရသေ့တောင် မြို့မှာမူကား အရှေ့ဘက်ဖြစ်သော လက်ဝဲဘက် ကမ်း အထက်ဘက် ၁ဝ မိုင်ကျော်လောက်တွင် တည်ရှိသည်။
မယူ မြစ်ဝှမ်းမှ ဆန်စပါးများ ထွက်သည်။
မယူမြစ်၏ အနောက်ဘက်ရှိ နတ်မြစ်နှင့် မယူမြစ်တို့ အကြားတွင် မယူမြစ်ဝအထိ မယူတောင်တန်းကြီး တည်ရှိ၏။
မယူတောင်တန်းအဆုံး၊ မယူမြစ်နှင့် ဘင်္ဂလားအော် အကြားရှိ မယူကျွန်းဆွယ်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်တလင်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ Category:ရခိုင်ပြည်နယ်။
၁၈၉၆ အိုလံပစ် မာရသွန်။
မာရသွန်ပြေးပွဲ ယခုခေတ် အိုလင်းပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲများ၌ မာရသွန်ပြေးပွဲဟူ၍ ပြေးပွဲတစ်မျိုး ပါရှိလေသည်။
ထိုပြေးပွဲ၏ မူလအရင်းအမြစ် စတင်ဖြစ်ပေါ်ရာမှာ ဂရိနိုင်ငံရှိ မာရသွန် လွင်ပြင်ဖြစ်သည်။
ထိုလွင်ပြင်သည် အက်တီကာ နယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိ၍ အေသင်မြို့မှ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ၂၅ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။
ထိုပြေးပွဲ၏ မူလအကြောင်းရင်း ဖြစ်ပေါ်ချိန်သည် ဘီစီ ၄၉ဝ ခန့်အချိန်ကာလဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ပါးရှားဘုရင် ဒရိုင်းယပ် (ဘီစီ ၅၅၈ ခန့်- ၄၈၅) ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်သည်တို့သည် အေသင်မြို့နိုင်ငံ နှင့်တကွ ဂရိပြည်နယ်များကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ရေ ကြောင်းဖြင့် ချီတက်လာကြပြီးနောက် မာရသွန်လွင်ပြင် တစ်ဝိုက်တွင် စခန်းချနေကြ၏။
အင်အားချင်း မမျှလှသဖြင့် အေသင်သားတို့က စပါတာသားတို့ထံ စစ်ကူတောင်းသော်လည်း အချိန်မီ မရနိုင်သဖြင့် အေသင်သားတို့မှာ မျှော်လင့်ချက်မရှိ သလောက် ဖြစ်နေလေသည်။
သို့သော် မီလတီယဒီးအမည်ရှိ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၏ ကြံရည်ဖန်ရည် စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် အေသင်စစ်သည် ၁ သောင်း ခန့်တို့သည် ပါးရှင်းစစ်သည် ၂ သောင်းခန်းတို့ကို ထိုမာရသွန် လွင်ပြင်တွင်ပင် တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်လိုက် သဖြင့် ပါးရှင် ၆ ထောင်ကျော် ကျဆုံး၏။
အေသင်တို့ဘက်မှာမူ ၂ ရာခန့်မျှ သာ ကျဆုံးလေ၍၊ ကျဆုံးသော အေသင်စစ်သားများကို ထိုမာရသွန်လွင်ပြင်ရှိ တောင်ပူစာကလေး တစ်ခုပေါ်တွင် မြှုပ်နှံထားခဲ့လေသည်။
၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုမြှုပ်နှံထားခဲ့ သော မြေပုံများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ အရိုးများနှင့်တကွ ယင်းတို့ အား မြှုပ်နှံစဉ်က ထည့်လိုက်သည့် လက်နက်များနှင့်အတူ ပန်းအိုးများကို တွေ့ရသည်။
ထိုမာရသွန် တိုက်ပွဲသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်း လမ်းကြောင်း ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ခဲ့၏။
မိမိတို့ထက် နှစ်ဆမက အင်အားများလှ၍ လေးမြားလက်နက်သုံးသော ပါးရှင်းများကို လှံတံကို သုံးသော အေသင်တို့က တင်းတိုး ဝင်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် လေးမြားတို့မှာ အသုံးမကျ ဖြစ်ရပြီး လျှင် ပါးရှင်းတို့အတုံးအရှုံး ကျဆုံးကြရသည်။
ပါးရှင်းရေတပ်ကြီး ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက်တွင် ယင်းတို့သည် အေသင်မြို့ကို ပင်လယ်ဘက်မှ လှည့်၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်၊ မာရသွန် လွင်ပြင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲအကြောင်း မသိသဖြင့်၊ အေသင်မြို့က အညံ့ ခံလိုက်မည်ကို မီလတီယဒီးသည် စိုးရိမ်နေခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် ထိုတိုက်ပွဲတွင် အေသင်တို့အောင်မြင်ကြောင်းကို အေသင် မြို့သို့သတင်းပို့ရန် ခြေအမြန်ဆုံး အပြေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သူ ဖိုင်ဒစ်ပီဒီးအား ဗိုလ်ချုပ်ကြီးက ရွေးချယ်၍ စေလွှတ်ခဲ့လေ သည်။
ထိုသူသည် မာရသွန်လွင်ပြင်မှ အေသင်မြို့အရောက် ၂၆ မိုင်နှင့် ၃၈၅ ကိုက်မျှ ခရီးကို မရပ်မနား အားသွန် ပြေးလွှား လာခဲ့ရာ အေသင်မြို့သို့အရောက်တွင် အောင်မြင် ကြောင်း သတင်းကို ပြောပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အမော ဆို့လျက် သေဆုံးသွားရှာလေသည်။
ထို့ကြောင့် ဖိုင်ဒစ်ပီဒီးအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ၁၈၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ အိုလင်းပစ်ပြေးပွဲများ တွင် ထိုခရီးမိုင်အတိုင်း မရပ်မနား ပြေးရသော ပြေးပွဲတစ်ခုကို ထည့်သွင်းပြီးလျှင် မာရသွန်ပြေးပွဲဟု အမည်ပေးထားခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကိုးကား Category:အားကစား။
ဘုရင်မနှင့် သူ့သားတော်။
မရီးယာတရီးဇားဘုရင်မ (ခရစ် ၁၇၁၇-၁၇၈ဝ) မရီးယာတရီးဇားသည် ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော် ဧကရာဇ် ဟက်စဗတ်မင်းဆက် ဆဋ္ဌချား၏ သမီးတော်ဖြစ်၍၊ ၁၇၁၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်လေသည်။
ဧကရာဇ် ဆဋ္ဌချားတွင် နန်းလျာအဖြစ် သားတော် မထွန်းကား သဖြင့် မိန်းမများ ထီးမွေနန်းမွေကို မဆက်ခံနိုင်ဟူသော ဟက်စဗတ် မင်းဆက်၏ အစဉ်အလာကြောင့် အခက်အခဲ တွေ့ခဲ့ရ၏။
ထိုအခက်အခဲကို ကျော်လွန် နိုင်စေရန် ပရက်ဂမက် တစ်ဆန့်ရှင်ခေါ် ထီးမွေနန်းမွေ ဆက်ခံခွင့် စာချုပ်တစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲလက်မှတ်ရေးထိုးကာ၊ ဥရောပတိုက် နိုင်ငံကြီးရှင်တို့အားလည်း အာမခံအဖြစ် လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့ လေသည်။
၁၇၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဧကရာဇ်ချား နတ်ရွာစံသောအခါ ထိုထီးနန်းဆက်ခံခွင့် စာချုပ်အရ၊ မရီးယာတရီးဇားသည် ဘခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံရလေ၏။
၁၇၃၆ ခုနှစ်တွင် လောရိန်းမြို့စား ဖရန်စစ် စတီဖင်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့ ရာ၊ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို ဆက်ခံရသောအခါ၊ သူ၏ ကြင် ဖက်တော်ကိုလည်း ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် ထီးနန်းတက်လာရသော အချိန်တွင် အခက် အခဲပေါင်းများစွာနှင့် ရင်ဆိုင် ခဲ့ရလေသည်။
ငယ်ရွယ်နုပျို၍ အုပ်ချုပ်ရည် ဗဟုသုတ နည်းလှသေးသော ဘုရင်မကလေး သည် ရန်သူပတ်လည် ဝိုင်းလျက် ရှိခဲ့လေသည်။
ပရက်ဂမက် တစ်ဆန့်ရှင်ခေါ် မိန်းမထီးမွေ ဆက်ခံခွင့် စာချုပ်ကို ကတိ အတိုင်း နိုင်ငံ နီးချင်းတို့က အသိအမှတ် မပြုရုံမက၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ကြွယ်ဝလှသည့် ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ် ကို သိမ်းယူရန် ပရပ်ရှားပြည့်ရှင် ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်က ချိန်နေခဲ့၏။
ဘာဘေးရီးယားပြည်နှင့် ဆက်ဆွန်နီ ပြည်တို့ကလည်း ပြင်သစ်အကူအညီဖြင့် ဩစတြီးယားပိုင် နယ်မြေများကို တောင်းဆိုခဲ့လေသည်။
စပိန်နိုင်ငံကလည်း အီတလီနိုင်ငံရှိ ဩစတြီးယားပိုင် နယ်များကို သိမ်းယူရန် ကြိုးစားနေလေသည်။
မရီးယား တရီးဇားကို ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်သူမှာ ဖရက်ဒရစ်ပင် ဖြစ်လေသည်။
မရီးယာတရီးဇား နန်းတက်၍ မကြာမီ ဖရက်ဒရစ်သည် အလုံး အရင်းနှင့် ချီတက်လာကာ၊ ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်ကို သိမ်းယူခဲ့လေသည်။
ယင်းအခါတွင် ဩစတြီးယား ထီးနန်းဆက်ခံရေးအတွက် ဖြစ်သော ခုနှစ်နှစ်စစ် (၁၇၄ဝ- ၁၇၄၈) စတင်ဖြစ်ပွားလေတော့သည်။
ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ ဆက်ဆွန်နီ၊ ဘာဘေးရီးယား၊ ဆာဒင်းနီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံတို့ သည် ပရပ်ရှားဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ဆိုင်လီးရှားနှင့် အခြားနယ်မြေများ အဆုံးအရှုံး ခံလိုက်ရသော မရီးယာတရီးဇားသည် သားငယ်ကိုပိုက်လျက် သူ့အားကြည်ညို သူများရှိရာ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသို့ပြေးသွားကာ အကူအညီ တောင်းရလေ၏။
ထိုအခါတွင် ဟန်ဂေရီမှူးမတ်များနှင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် မရီးယာတရီးဇားအပေါ်တွင် ကရုဏာသက်ကာ ဝိုင်းရံလျက်ရှိသော ရန်သူများကို တွန်းလှန် ရန်အတွက် အားကြိုးမာန်တက် ကူညီတိုက်ခိုက်ကြလေသည်။
ထို့ပြင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ရေတပ်အင်အားကို ချိုးနှိမ်နိုင်ခဲ့သော အင်္ဂလန်နှင့် ဟော်လန်နိုင်ငံတို့၏ အကူအညီကိုလည်း ရရှိခဲ့ လေသည်။
ထိုသို့သော အကူအညီများနှင့် သူ၏ စွမ်းရည် သတ္တိတို့ကြောင့် နယ်မြေအများ ဆုံးရှုံးခြင်းဘေးမှ ကာကွယ် နိုင်ခဲ့ပေသည်။
ဩစတြီးယား ထီးနန်းဆက်ခံရေး စစ်ပွဲမှာ ၇ နှစ်ကြာလေသည်။
၁၇၄၈ ခုနှစ်တွင် အက်လာရှပယ် စာချုပ် ချုပ်ဆိုစစ်ပြေငြိမ်းလိုက်ကြလေ၏။
ထိုစာချုပ်အရ မရီးယာ တရီးဇားသည် ဆိုင်လီးရှားနယ်ကို ပရပ်ရှားသို့ပေးအပ်လိုက် ရရုံမက၊ အီတလီပြည်မှ နယ်မြေအချို့ကို စပိန်သို့ပေးလိုက် ရလေသည်။
သို့သော် ထီးနန်းဆက်ခံ ခွင့်ကို အသိအမှတ် ပြုခြင်း ခံရလေသည်။