kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကပေါင်းကြိမ်၊ ကြိမ်ခါး၊ ရေကြိမ်၊ ကြိမ်နီ၊ ထားဝယ်ကြိမ်၊ ယမထာကြိမ်၊ ဝါးပိုးကြိမ်၊ သိုင်းကြိမ် စသည်ဖြင့် ကြိမ်အမျိုးမျိုးရှိ၍၊ အရွယ်မှာ လက်သန်းလုံးတစ်ဝက်ခန့်မှ လက်မ ခြေမအရွယ်တိုင်အောင် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။
ကမ္ဘာတွင် ကြိမ်ပင်ပေါက်ရာ ဒေသများမှာ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ တရုတ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်နိုင်ငံအပြင် ဩစတြေးလီးယားနှင့် အာဖရိကတိုက်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌၊ ကွင်းပြင်နှင့် တောင်နိမ့်ပိုင်းရှိ စိုစွတ်သောသစ်တောများတွင် ကြိမ်ပင်ကို အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်ပေသည်။
ကြိမ်ပင်သည် နဂိုအတိုင်း အစိမ်းရောင်ရှိ၍၊ ခြောက်လျှင် အဝါရောင်၊ အညိုရောင် ဖြစ်လာသည်။
အဆစ်များ၌ အရွက်ပေါက်သည်။
ကြိမ်ကို အမျိုးမျိုး အသုံးချနိုင်ခြင်းမှာ၊ ပေါ့ပါးခြင်း၊ ရှည်လျားခြင်း၊ ခိုင်ခံ့ခြင်းနှင့် ကွေးညွတ်၍ ရခြင်း စသောဂုဏ်သတ္တိများကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
ကြိမ်သည် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ကြိုး၊ နှီး၊ နှင်တံ စသည် အဖြစ်ဖြင့် အသုံးဝင်ရုံသာမက၊ ကုလားထိုင်ဖင်နှင့် နောက်မှီ များထိုးရန်၊ လက်ကိုင်တုတ်နှင့် ထီးရိုးများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်လည်း အသုံးကျသည်။
လက်ကိုင်တုတ် လုပ်ရသော ကြိမ်အမျိုးများအနက် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်မှထွက်သော ကြိမ်သည် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှား၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြိတ်ကြိမ်သည် ကျော်ကြား၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရာသီအလိုက် ပေါ်သောကြိမ်သီးကို စားကြ၍၊ ကြိမ်စေ့ကို စိပ်ပုတီးလုပ်ကြ၏။
ကမ္ဘာတွင် ကြိမ်ကို အများဆုံး ဖြန့်ချိရောင်းချသော ဒေသများကား ဗတေးဗီးယားမြို့၊ ဆရားဝပ်နယ်၊ စင်္ကာပူ၊ ပီနန်မြို့ နှင့် ကာလကတ္တားမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ပြခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:အမျှင်ပါသော အပင်များ Category:သစ်သား။
မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးတစ်ရပ်ဖြစ်သော ကြံပင်မှ ကြံ၏အရသာကို မြန်မာတိုင်း သိကြပေသည်။
သို့သော် ကြံပင်သည် မည်သည့်အရပ်၌ စတင်ပေါ်ပေါက်၍ မည်သို့ပျံ့နှံ့သွားသည်ကိုမူ သိကြမည်မဟုတ်ပေ။
ထို့ပြင် ကြံမှထွက်သော သကြားသည် တိုင်းပြည်စီးပွားရေး အတွက် မည်မျှအရေးပါနိုင်သည်ကို ချိန်ဆပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကြံစိုက်၍ မည်မျှဖြစ်ထွန်းနိုင်ကြောင်းကို လေ့လာသင့်သည်။
ကြံပင်ကို မမြင်ဖူးသူဟူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရှိမည်မထင်ချေ။
မြင်ဖူးကြရုံမက ကြံလတ်လတ်ဆတ်ဆတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အရည်ညှစ်၍ရသော ကြံရည်ကိုလည်းကောင်း၊ ကြံရည်မှ ကျိုချက်၍ရသော ကြံသကာနှင့် သကြားကိုလည်းကောင်း စားဖူးကြသဖြင့် ကြံ၏အရသာကိုလည်း လူတိုင်းပင် သိကြသည်။
ကြံပင်သည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၌ ရှေးဦးစွာ ပေါက်သည်ဟု ထင်မှတ်ရသည်။
အာရပ်လူမျိုးတို့က ကြံပင်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်သို့ ယူဆောင်ပြီးသော် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ စစ္စလီကျွန်းနှင့် စပိန်နိုင်ငံများ၌ စိုက်ပျိုးကြသည်။
ထို့နောက် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့က ဘရာဇီးနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်သွားခဲ့သည်တွင် ထိုနိုင်ငံနှင့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတို့၌ ကြံပင်ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလာကြပြန်သည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ကြံမှရရှိသော သကြားကို မသုံးနိုင်မီက ပျားရည်ကို သုံးစွဲခဲ့ကြရသည်။
သို့သော် နပိုလီယန်စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားသော ခေတ်အတွင်းက ဥရောပတိုက်တွင် အချိုအရသာအတွက် သကြားမုန်လာပင်များကို စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။
သကြားမုန်လာပင်သည် သမပိုင်းဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးနိုင်သော အပင်ဖြစ်၍ ကြံပင်ကိုမူ အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသများတွင်သာ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကျူးဗားကျွန်း၊ ဂျားဗားကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ပွားတိုရီးကိုးကျွန်းတို့မှာ ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်၌ ကြံပင်အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး၍ သကြား အမြောက်အမြားထွက်သော ဒေသများ ဖြစ်ကြပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်တိုင်းလိုမှာပင် ကြံပင်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
သို့ရာတွင် အထူးတလည် အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသော ဒေသတို့မှာ သထုံ၊ မြစ်ကြီးနား၊ ရမည်းသင်း၊ တောင်ငူ၊ ပဲခူးနှင့် ကျောက်ဆည်ခရိုင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကြံသကာလုပ်ငန်းသည် ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျဉ်းမနားနယ်တွင် အထူးထင်ရှား၍ သကြားလုပ်ငန်းမှာ မြစ်ကြီးနား၊ တောင်ငူနှင့် သထုံခရိုင်များတွင် စတင်အမြစ်တွယ်ကာ ထွန်းကားလာနေပေပြီ။
မြစ်ကြီးနားခရိုင်ရှိ ဆားမှော်သကြားစက်၊ တောင်ငူခရိုင်ရှိ ဇေယျဝတီသကြားစက်တို့သည် သကြားလုပ်ငန်း၏ အခြေခံဌာနများပင် ဖြစ်ကြလေသည်။
ကြံပင်သည် သန်စွမ်းကြီးထွားရေးအတွက် ပူအိုက်သောရာသီကို လိုသည်။
သို့သော် ရာသီအမျိုးမျိုး အခြေအနေအမျိုးမျိုးရှိသော ဒေသတို့၌လည်း ပေါက်နိုင်သည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ရာသီဥတုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပုံသေကားချ ပြောဆိုရန် မလွယ်ကူချေ။
ကြံပင်သည် ကြီးထွားဆဲအချိန်၌ ရေအမြောက်အမြားလိုသော်လည်း ရင့်ရွမ်းချိန်တွင် သွေ့ခြောက်သော အခြေအနေကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။
မျိုးဖြတ်ကိုင်းကလေးများသည် မိုးမရွာသော်လည်း စိုက်ခင်းမြေအတွင်း၌ အစိုဓာတ်ရှိနေပါက အမြစ်တွယ်၍ အပင်ပေါက်နိုင်သည်။
ကြံကောင်းထွက်ရန် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် လက်မ ၅၀ ခန့် လိုသော်လည်း မိုးမှာ ပဓာနမဟုတ်။
စိုက်ခင်းတွင် ရေတော်သင့်အောင် ရမှုသာလျှင် အရေးကြီးသည်။
နုန်းမြေသည် ကြံစိုက်ရန် အထူး သင့်လျော်၍ မြစ်ကမ်းရိုး၊ ချောင်းကမ်းရိုးတလျှောက်ရှိ၊ မြေစေးနုန်းမြေနက်များမှာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။
မြေစေနုန်းမြေများတွင် ကြံစိုက်ပျိုးလိုပါက ရေထုတ်မြောင်းများရှိဖို့ လိုအပ်သည်။
ကြံစိုက်ပျိုးရာ၌ အနာအဆာကင်း၍ မျက်ကွယ်ပါသော မည်သည့်အပိုင်းအဆစ်ကိုမဆို စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
အဖျားပိုင်းရှိ အဆစ်များတွင် ရှစ်ဆစ်မှ ဆယ်ဆစ်တို့သည် မျိုးအတွက် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကြံစိုက်ပျိုးသည့်အချိန်မှာ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ မတူချေ။
အောက်မြန်မာနို်င်ငံတွင် ချောင်းကမ်းပါးများ၌ဖြစ်စေ၊ ကုန်းမြေများ၌ဖြစ်စေ၊ မိုးနှောင်းမိုးလို ကြံပင်များ သောက်သုံးနိုင်စေရန် တော်သလင်းလပြည့်မှ သီတင်းကျွတ် လပြည့်တိုင်အောင် စိုက်ပျိုးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ ပျဉ်းမနားနယ်၌ နတ်တော်လ၊ ပြာသိုလများလောက်တွင် စတင် စိုက်ပျိုးကြ၍ တစ်ခါတစ်ရံ တပေါင်းလတိုင်အောင် စိုက်ကြသည်။
ရေသွင်းပေးနိုင်သော ဒေသများတွင်မူ တပေါင်းလကို ကြံပင်စိုက်ရန် အကောင်းဆုံးအချိန်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
ကြံခင်းမြေကို တတ်နိုင်သမျှ နက်အောင် ထယ်ထိုးပေးလျှင် အထူးကောင်းမွန်သည်။
နွားချေးကို အမှုန့်ချေလျက် ကြံပင်စိုက်သည့် အတန်းလိုက် ချပေးပါက ကြံပင်များသန်စွမ်းသည်။
နွားချေးမှုန့်ကို ဤနည်းအတိုင်း ကြံပင်များ ကြီးမြင့်လာသည့်တိုင်အောင် နှစ်ကြိမ်သုံးကြိမ် စသည်ဖြင့် လိုသလို ချပေးသင့်သည်။
အခြားမြေဩဇာကောင်းများမှာ နှမ်းဖတ်၊ ဝါစေ့ဖတ်၊ မြေပဲဖတ်နှင့် ကြက်ဆူစေ့ဖတ်များ ဖြစ်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ကြံစိုက်သည့်နည်းလမ်းတို့သည် ကြံစိုက်သည့် အချိန်ကဲ့သို့ပင် အမျိုးမျိုး နေရာဒေသအလိုက် ကွဲပြားကြသည်။
ကြံစိုက်သည့်အချိန်မှ ၁၀ လ ၁၂ လခန့် ကြာလျှင် ကြံဖြတ်ယူရန် သင့်တော်ပြီဖြစ်သည်။
သို့သော် ကြံသကာနှင့် သကြားချက်ရန်အတွက်မူ ၁၂ လ လောက်ထားပြီးမှ ဖြတ်ယူလျှင် ပို၍ကောင်းသည်။
ကြည့်ရှုပြုစုကောင်းပါက မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြေတစ်ဧကလျှင် ကြံချောင်းရေ ၁၀၀၀၀ မှ ၂၀၀၀၀ အထိ ထွက်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အညာကြံ၊ ကြံနက်၊ ကိုင်းကြံ၊ ကျောက်ကောင်းကြံ စသည်ဖြင့် အမျိုးပေါင်းများစွာ ရှိသော်လည်း အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးရန်ကောင်းသော မြန်မာကြံမျိုးကောင်းနှစ်မျိုးမှာ ပျဉ်းမနားကြံနီနှင့် တောင်ငူကြံဝါတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပျဉ်းမနားကြံသည် မိုးပါးသော မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၌ အထူးဖြစ်ထွန်း၍ တောင်ငူကြံဝါမှာ မိုးများသော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် ရေသွင်းပေးနိုင်သော ဒေသများတွင် သင့်လျော်သည်။
သို့သော် တောင်ငူကြံဝါသည် အပင်လဲ၍ ပေါက်တတ်သည်ကို သတိပြုရမည်။
အထက်ပါကြံများအပြင် ယခုအခါ နိုင်ငံခြားမှ ရရှိသော ကြံမျိုးများစွာကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးကြရာ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းကြောင်း တွေ့ရသည်။
နိုင်ငံခြားကြံမျိုးများအနက် ပီ၊ အို၊ ဂျေ (၂၈၇၈)နှင့် ပီ၊ အို၊ ဂျေ (၂၇၂၇)တို့သည် ကြံချောင်းအရေအတွက်၌လည်းကောင်း၊ သကြားအထွက်၌လည်းကောင်း များစွာကောင်းမွန်သဖြင့် ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားမှာပင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နေကြပြီ ဖြစ်သည်။
ကွိုင်ဗာတူးကြံမျိုးကိုလည်း စိုက်ပျိုးလျက် ရှိကြပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကြံရည် ကြံရည်သည် ကြံပင်စည် (ကြံချောင်း)ကို ဘေးအခွံများကို သင်ပြီး ကြိတ်စက်ထဲသို့ ထည့်ကြိတ်ကာ ရရှိလာသော အရည်ကို ခေါ်သည်။
ကြံခင်းမြို့ () သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြန်အောင်ခရိုင်၊ ကြံခင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် ရှိသည်။
မြို့ပေါ်တွင် အင်းလပ်၊ ရွာသစ်နှင့် မြို့မဟူ၍ အပိုင်းကြီးသုံးပိုင်းရှိရာ မြို့မရပ်ကွက်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က မွန်လူမျိုးများက စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အင်းလပ်ရပ်ကွက်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခုနှစ်ခန့်က အထက်အညာ အင်းလပ်အရပ်မှ မောင်ကျောင်းဆိုသူသည် နောက်လိုက်နောက်ပါများနှင့်အတူ ပြောင်းရွေ့ လာရောက်နေထိုင်ပြီးလျှင် အင်းလပ်ဟု အမည်ပေးခဲ့လေသည်။
ရွာသစ်ရပ်ကွက်ကိုလည်း ထိုအချိန်နှင့် မရှေးမနှောင်းခန့်တွင် စတင်တည်ထောင်လာခဲ့လေသည်။
ကြံခင်းဆိုသော အမည်မှာ မွန်ဘာသာ ကျာံကၚ် မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆို၏။
အဓိပ္ပာယ်မှာ ကျာံ = မိကျောင်း၊ ကၚ် = ကင်းရုံး၊ အကောက်ခွန်ရုံး၊ ကျောက်မိကျောင်းရုပ်ရှိသော ကင်းရုံး၊ အကောက်ခွန်ရုံး ဖြစ်သည်။
အချို့ကမူ ကြံခင်းသည် မွန်ဘာသာအားဖြင့် ကျာံဂၚ် ဖြစ်၍ မိချောင်းရဲဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကြံခင်းမြို့၏ မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့ကို ခရစ်နှစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှ စ၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကြံခင်းမြို့သည် ဟင်္သာတမြို့မှ မီးရထားလမ်းအတိုင်း ၆၄ မိုင် ကွာဝေး၍ ဟင်္သာတကြံခင်း မီးရထား လမ်းဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်၏။
မြို့၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်း ၂ မိုင်ခန့် ဖြစ်၍ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင် စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆ဝ၄ဝ ယောက်ခန့် ရှိ၏။
မြို့ပေါ်တွင် တရားရုံး၊ ဆေးရုံနှင့် နိုင်ငံတော် အထက်တန်းကျောင်းအပြင် ဆန်စက်များနှင့် သစ်စက်များလည်း ရှိသည်။
လောကသယမ္ဘူနှင့် ချမ်းသာကြီးစေတီတော်တို့မှာ မြို့ပေါ်တွင် ထင်ရှားသော စေတီတော်များ ဖြစ်ကြသည်။
ကြံခင်းမြို့မှ အနောက်ဘက် ၈ မိုင်အကွာတွင် ဖက်ရဲရွာကြီး တည်ရှိသည်။
ထိုရွာမှ တစ်ဆင့် ရခိုင်ရိုးမ ကို ဖြတ်ကျော်လျှင် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။
ကြံခင်းမြို့မှ ဧရာဝတီ မြစ်စဉ်အတိုင်း မြောက်ဘက် ရှိ ပြည်မြို့သို့ ၄၈ မိုင်၊ တောင်ဘက် ဟင်္သာတမြို့သို့ ၆၆ မိုင် ဝေးကွာသည်။
ဆိပ်ကမ်းကောင်းမွန်သဖြင့်၊ မီးသင်္ဘော၊ လှေကြီး လှေငယ်တို့ ဆိုက်ကပ်နိုင်ပြီးလျှင် အရောင်းအဝယ် စည်ကားသောကြောင့် မြို့ပေါ်တွင် ကုန်သည်ကြီးငယ်တို့ များပြားပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)၊ စာမျက်နှာ ၁၉၀-၁၉၁ ပိုးထည်များ ရက်လုပ်ကြ၍၊ ကြံခင်းပိုးထည်မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။
ကြံခင်းမြို့နယ်မှ ငှက်ပျောခြောက်လည်း အများအစား ထွက်လေသည်။
right|ကြိတ်သက္ကလတ် အဝတ် ၄ မျိုး right|ကာဇက်တို့၏ ကြိတ်သက္ကလတ်ဖြင့် ဆောက်ထားသော အိမ် ကြိတ်သက္ကလတ် နမူနာ အမျိုးမျိုး ကြိတ်သက္ကလတ် သည် သိုးမွေး၊ သားမွေး၊ အမွေးအမှင် တို့ကို ရက်မယူဘဲ ရေနွေးငွေ့ပေး၍ ဒလိမ့်ဖြင့် ကြိတ်ဖိယူသည့် အထည်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဒလိမ့်ဖြင့် ကြိတ်ဖိပြီးသောအထည်သည် စိုနေသဖြင့် အခြောက်လှန်း၍ မီးပူထိုးပေးရသေးသည်။
အထည်ရက်လုပ်နိုင်သော အမှင်တိုင်းလိုလိုကို အသင့်အတင့် ကြိတ်သက္ကလတ် ပြုလုပ်နိုင်သော်ငြားလည်း အကောင်းဆုံး အမျှင်များမှာ သိုးမွေး၊ သားမွေးနှင့် အမွေးအမှင်ချင်း ချိတ် တွယ်နေနိုင်ကြသဖြင့် ကြိတ်သက္ကလတ် ပြုလုပ်ရန်အတွက် အထူးသင့်လျော်သည်။
ယခုအခါ ဦးထုပ်၊ မွေ့ယာ၊ ကော်ဇောကြမ်း၊ ဗိလယက်ခုံအခင်း၊ အနာစည်းပတ်တီး စသည်တို့ကို ကြိတ်သက္ကလတ် ဖြင့် ပြုလုပ်ယူကြသည်။
အာရှတိုက်နိုင်ငံများ၌ အလွန်ရှေးကျသော ခေတ်အခါမှစ၍၊ ကြိတ်သက္ကလတ် ကို ကော်ဇောကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။
ကြိတ်သက္ကလတ်ကို ပြုလုပ်သုံးစွဲခဲ့သည်မှာ အထည်အလိပ်ကို ရက်လုပ်သုံးစွဲခဲ့ သည်ထက်ပင် ရှေးကျသေးသည်ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကိုးကား Category:ဆောက်လုပ်ရေးသုံး ပစ္စည်းများ။
ကြတ်နန်ပင်ကို ကျနပင်၊ ပင်လယ်အုန်းပင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
ထိုအပင်မျိုးကို မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများနှင့် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်၌ လမုပင်၊ လမဲ့ပင်များ ပေါက်ရောက်ရာ စိမ့်မြေအရပ်များတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ကြတ်နန်ပင်သည် ထန်းပင် အုန်းပင်တို့ကဲ့သို့ ပေ ၄ဝ မှ ၅ဝ ခန်အထိ မြင့်၍ ဖြောင့်မတ်သည်။
သို့သော် လုံးပတ်မှာ ၄ ပေမျှသာရှိသဖြင့် ပျဉ်ပြားအနံကျယ်ကျယ်ရအောင် ခွဲစိတ်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။
ရခိုင်တိုင်းနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် အိမ်တိုင်ထူရန် အတွက် ကြတ်နန်းသားကို အသုံးပြုကြသည်။
အထူးသဖြင့် မြိတ်နယ်အတွင်းရှိ ဝိတိုရိယအငူတဝိုက်မှ ရသော ကြတ်နန်သားသည် ချောမောဖြောင့်စင်းသဖြင့် စံမှီပြီးလျှင် အရွယ်လောတော် ပျဉ်များကိုလည်း ရနိုင်သည်။
ကြတ်နန်သားသည် နီရဲရဲအရောင်ရှိ၍ ခိုင်ခံ့သည်။
လွှဖြင့် ဖြတ်ရန် လွယ်ကူသော်လည်း ရွေပေါ်ထိုးရန် နှင့် ပုံထွင်းရန် ခဲယဉ်းသည်။
အသားသေအောင် ပြုလုပ်ပြီးမှ သုံးစွဲသင့်သည်။
ကြတ်နန်သားကို အိမ်ဆောက်ရန်၊ လှေစပ်ရန်၊ စူးဆောက် တန်ဆာပလာတို့ လက်ကိုင်ရိုးပြုလုပ်ရန်နှင့် လှည်းဘီးထောက်များ ပြုလုပ်ရန် အသုံးချနိုင်သည်။
သေနတ်ဒင်နှင့် ရေယာဉ်ပျံ အောက်ခြေဘောများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်လည်း သင့်လျော်သော အသားဖြစ်သည်။
မဟော်ဂနီသားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်သဖြင့် အိမ်သုံးပစ္စည်းများအတွက် အလွန်ကောင်းသော အသား ဖြစ်သည်။
HTML LOGO HTML သည် Hyper Text Mark-up Language ၏ အတိုကောက် ဖြစ်သည်။
Web Browser များ နားလည်သည့် ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
အင်တာနက် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်များ တည်ဆောက်သောအခါ အသုံးပြုသော အဓိကကျသည့် ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်သည်။
HTML ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်က Tim Berners-Lee နှင့်Rober Calliau တို့က စတင်နည်းလမ်းရှာတွေ့ခဲ့ကြသည်။
နောင် ၂ နှစ်ခန့်အကြာတွင် Tim Berners-Lee သည် Tag များနှင့် တည်ဆောက်ထားပြီး Browser မှ ကြည့်ရှုဖတ်သားနိုင်မည့် နည်းပညာတစ်ခုကို ဖန်တီးပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
အဆိုပါ နည်းပညာသည် Hyper-Link များနှင့် စာမျက်နှာတစ်ခုမှ တစ်ခု ချိတ်ဆက်ပေးသဖြင့် Hyper Text Markup Langauge အဖြစ် နာမည်တွင်ခဲ့သည်။
ကျား-မ ပညာရေးမှာ ကျောင်းများတွင် ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးများကို တတ်နိုင်သမျှ အတူတူရောပြီး တစ်ချိန်းတည်း၌ စာသင်ခန်း တစ်ခုတည်းတွင် သင်အံစာတစ်မျိုးတည်းကို သင်ရိုးသင်တမ်း ကုန်ဆုံးသည်အထိ အတူသင်ကြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ရှေးအခါများက မိန်းကလေးများ၏ ပညာသင်ကြားရေးကို ဂရုမပြုခဲ့ကြချေ။
မိန်းကလေးဆိုလျှင် ပညာကို ထူးချွန်အောင် သင်ရန်မလို၊ ယောက်ျားများကို ဖျော်ဖြေရန်အတွက် သူတို့၏ ရုပ်ရည်လှပမှုမှု၊ ကိုယ်ဟန်ကြော့ရှင်းမှုတို့လောက်ကို ဂရုစိုက်ကာ ပြုပြင်နေရန်သာ ရှိသည်ဟူသော ရှေးခေတ် တယူသန်ဝါဒစွဲကြောင့် မိန်းမပညာတတ်များခေါင်းပါးခဲ့လေသည်။
သို့သော် တဖြည်းဖြည်း ခေတ်ပြောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံရေးသဘောထား၊ ငွေရေးကြေးရေး အခြေအနေနှင့် သာသနာရေး အယူအဆ စသည်တို့မှာလည်း ပြောင်းလဲလာလေရာ၊ မိန်းကလေးများအား ပညာသင်ကြားပေးရန် ခေတ်အလျောက် လိုအပ်လာသည်ဟု သဘောပေါက်ခဲ့ကြသည် အစ၌ မိန်းကလေးများကို သင်ကြားပေးရန် မိန်းကလေးကျောင်းများကို သီးသန့်ဖွင့်ပေးခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက်တွင် ငွေရေးကြေးရေး သက်သာချောင်ချိမှုအတွက် ယောက်ျားကလေးကျောင်းများမှာပင် မိန်းကလေးများကို တပါးတည်းလက်ခံ၍ ပညာသင်ကြားပေးခဲ့၏။
သို့သော် မူလတန်းများလောက်တွင်သာ ထိုသို့ ပူးတွဲ လက်ခံကာ သင်ကြားပေးသည်။
အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းများ၌ ကားသီးသန့်ခွဲခြား၍ သင်ကြားနေခဲ့ကြရသေးသည်။
စကော့တလန်ပြည်တွင် ၁၇ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းလောက်မှ စ၍ မူလတန်းများ၌ ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားခွင့်ပြုရာခဲ့ရာ၊ ထိုအချိန်မှ စတင်၍ ထိုကျောင်းမျိုးများ စမ်းသပ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ထိုကဲ့သို့ ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားပေးသော ကျောင်းများ ဗီဒေးနှင့် ဗက်ဒဖော့တွင် ရှိခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်ပြည်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့တွင် ရှိကြသော ကျောင်းများလောက် ခေတ်မစားချေ။
ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားရခြင်းမှာ ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့သည် အိမ်တွင် ငယ်စဉ်အခါက အခွင့်အရေး အတူတူရသကဲ့သို့ ကြီးပြင်းသည့်အခါတွင်လည်း အခွင့်အရေးအတူတူ ရရှိလျက် တာဝန်ကို ညီတူညီမျှ ထမ်းဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်လေသည်။
ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့သည် ငယ်စဉ်က အတူနေပင်ဖြစ်သော်လည်း သွေးသားမတော်စပ်ပါက အရွယ်ရောက်လာသောအခါ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်ဆံရမည်ကို ရှက်သလို ကြောက်သလိုရင်ဖိုလျက် နှလုံးသားမသန့်ရှင်းမှုများ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ရှေးအခါက အရွယ်ရောက်ပြီးဖြစ်သော ကျား-မ တွဲနေသည်ကို မနှစ်သက်တတ်ကြချေ။
သို့သော် ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားရေးကို အားမပေးခြင်းကြောင့် အကျိုးဆုတ်ယုတ်စေနိုင်သည်။
ကျားနှင့် မတို့ခွဲခြားနေလျှင် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ပို၍စမ်းပြီး မခေါ်ရဲ မပြောရဲ ဖြစ်သွားတတ်သည်။
ကျားနှင့်မ နေ့စဉ် အတူတွေ့ရဖန်များလျှင် ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်ဆံရာတွင် စိတ်သန့်ရှင်လား၍ ထူးခြားတုန်လှုပ်ခြင်းရှိတော့မည် မဟုတ်ချေ။
ထို့ကြောင့် ကျောင်းများ၌ ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားပေးလျှင် တစ်နည်းအားဖြင့် အကျိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
ယခုခေတ်တွင် ကျား-မတွဲ၍ သင်ကြားသောကျောင်းများ အမြောက်အမြား ရှိနေရုံမျှမက၊ တက္ကသိုလ်များမှာပင် သီးခြားအမျိုးသမီး တက္ကသိုလ်ဟူ၍ မရှိဘဲ ကျား-မ တွဲ၍ သင်ကြားပေးသော တက္ကသိုလ်များသာရှိလေသည်။
ကျား-မ တွဲ၍ သင်ကြားနိုင်သည့် အတွက် ယောက်ျား ကလေးများအား သင်ကြားပေးသော အတတ်ပညာရပ်များကို မိန်းကလေးများသည်လည်း ဆည်းပူးလာနိုင်ပြီးလျှင် ယောက်ျားနည်းတူ အရာရာတွင် အမြင်ကျယ်လာ၍ မိန်းမပညာတတ် အများအပြားထွန်းကား ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
ဤသို့ အကျိုးရှိသော်လည်း အပြစ်ကား မလွတ်သေးပေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့သည် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး စိတ်ဓာတ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ကာယသန်စွမ်းမှုတွင်လည်းကောင်း၊ မတူညီကြသဖြင့် ယောက်ျားများနှင့် သင့်လျော်သော ဘာသာရပ်သည် မိန်းကလေးများနှင့် မသင့်လျော်ဘဲ မိန်းမလေးများနှင့် သင့်လျော်သော ဘာသာရပ်သည်လည်း ယောက်ျားကလေးများနှင့် မသင့်မလျော် ဖြစ်တတ်လေသည်။
သို့သော်လည်း တက္ကသိုလ်ကျောင်းများသို့ ရောက်လာကြသောအခါ၌ကား များသောအားဖြင့် ဘာသာရပ်များကို ကျားမနှစ်ဦးစလုံး လိုက်နာလေ့လာနိုင်ရန်အတွက် သင့်လျော်အောင် စီစဉ်ပေးထားလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးအထက်ကာရီက မိန်းကလေးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြားခွင့် မရရှိခဲ့ကြချေ။
လူကျောင်းများ၌သာ ယောက်ျားကလေးများနှင့် ရောနှော၍ သင်ကြားခဲ့ရသည်။
သို့သော် အထက်တန်းကျောင်းများတွင်မူ ထိုသို့ ရောနှောသင်ကြားပေးခြင်းကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်ခန့်က စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပထမတွင် မိန်းကလေးအထက်တန်းကျောင်းမရှိသော မြို့များတွင် အထက်တန်းပညာကို သင်ကြားလိုသော မိန်းကလေးများအား ယောက်ျားကလေးများကျောင်းသို့ တက်ရောက်သင်ကြားခွင့်ပြုခဲ့သည်မှ တစ်စတစ်စ ပွားများလာခဲ့သည်။
ထိုသို့ အစမ်းသဘောတီထွင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ အောင်မြင်လာသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် ကျား-မ စာသင်ကျောင်းများ မြောက်မြားစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဤစနစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရန်ကုန်မြို့ပေါ်ရှိ မြို့မ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး အထက်တန်းကျောင်းတော်ကြီးမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျား-မ အတူရော၍ ပညာဆည်းပူးရာ စံပြကျောင်းကြီးတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း၁။
အတွဲ(က) ကိုးကား Category:ပညာရေး။
thumb|ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ကီး၏ ရုပ်တု ၊ အန်တိုနီယို ကနိုဗာ ၊ ဟာမီတေ့ ပြတိုက်၊ စိန့်ပီတာစဘတ် ဗီးနပ်ခေါ် အချစ်နတ်သမီး၏ ရင်နှစ်သားချစ်ဖြစ်၍၊ မိခင်၏အနားတွင် လေးမြားတို့ဖြင့် အမြဲခစားကာ ကစားလျက် ရှိသူကား ကျူးပစ်နတ်သားပင် ဖြစ်၏။
နတ်လောကတွင် ကျူးပစ်ဖူးစာရေး နတ်ကလေးအား နတ်ပြောင်နတ်ရှုတ်နတ်ပျော် ကလေးအဖြစ် အပြစ်ကို ဗွေမယူဘဲ ချစ်ခင်ကြလေသည်။
ထိုနတ်ရှုပ်ကလေး၏ မြားချင် ထိမှန်သူ မှန်သမျှ အသက်ပင်မသေသော်လည်း ချစ်စိတ်ကြောင့် ဒုက္ခအရောက်ကြီး ရောက်ကြရ၍ အချစ်ကြောင့် အပျော်ကြီးလည်း ပျော်ကြရ၏။
နတ်လူမဟူ သက်ရှိသူမှန်သမျှအား အနည်းနှင့်အများ ချစ်ဒုက္ခပေးတတ်သော ထိုနတ်ကလေးကိုယ်တိုင်ပင်လည်း ချစ်ဒုက္ခ ခံစားရခြင်းမှ မကင်းချေ။
ကျူးပစ် နတ်သားကလေးနှင့် ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးတို့၏ အဖြစ်အပျက်ကား များစွာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလေသည်။
ရှေးအခါတုန်းက ရှင်ဘုရင်တစ်ပါး၌ သမီးတော် သုံးပါးရှိရာတွင် အကြီးနှစ်ပါးမှာ အထိုက်အလျောက် အိမ်ထောင်ဖက် ပြည့်ကြသော်လည်း အချောဆုံးဖြစ်၍ အထွေးဆုံးသမီးဖြစ်သူ ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးမှာမူ နတ်တမျှ အလှလွန်သဖြင့်၊ လူမင်းသားတို့သည် သူ၏မေတ္တာပန်းကို ဆင်မြန်းရန် မဝံ့ကြချေ။
ထို့ကြောင့် ဖူးစာရှင်ကင်းရုံမျှမက အလှလွန်သည့်အတွက်ကြောင့်ပင် အချစ်နတ်သမီး ဗီးနပ်၏ ငြိုငြင်မှု ချစ်မုန်းမာန်ဒဏ် ကိုပင် ခံနေရရှာသည်။
ဗီးနပ်သည် ဆိုက်ကီးကို စိတ်ဒုက္ခရောက်စေလိုသဖြင့် သားမောင်ကျူးပစ်အား ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးကို စိတ်သဘောအယုတ်ဆုံးနှင့် ရုပ်အဆိုးဆုံးသူ တစ်ဦးနှင့် ဖူးစာမျှပေးရန် အမိန့်ပေးလိုက်သည်။
မယ်တော်မိန့်ခွန်းကို မသွေဖည်ဝံ့သော ကျူးပစ်သည် အမိန့်တော်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် ဆိုက်ကီးထံ ရောက်ခဲ့၏။
သို့သော် ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးကို မြင်လျှင်မြင်ခြင်း စုံမက်ချစ်ခင်လှသောကြောင့် အမိန့်တော်ကို မေ့ကာသူကိုယ်တိုင် ချစ်စိတ်ဝင်မိသဖြင့် လူသူမနီးသော လုံခြုံသည့် တောသာခေါင်တစ်ခုသို့ ခေါ်ဆောင်သွားလေသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးသည် ညဉ့်အချိန်မှသာလျှင် လာရောက်၍ ဆိုက်ကီးနှင့်အတူ နေပြီးလျှင် မိမိအား မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဘယ်သောအခါမျှ မမေးရန် တားမြစ်ထားလေသည်။
ယင်းသို့ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကျူးပစ်လာနေသည်ကို မနာလိုသောဆိုက်ကီး၏ အမဖြစ်သူများက ကျူးပစ်သည် လူမဟုတ်ဘဲ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကာ ညီမငယ်အား စုံစမ်းရန် တိုက်တွန်း၏။
ဤကဲ့သို့ အတန်တန်တိုက်တွန်းချက်ကို နားယောင်ရှာမိသော ဆိုက်ကီးသည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး အိပ်နေစဉ် မီးထွန်း၍ ထကြည့်လေသည်။
ကျူးပစ်ကလေး၏ သားနားသော ရုပ်ရည်ကို မြင်ရသော မင်းသမီးကလေးမှာ များစွာနှစ်ထောင်းအားရလှသဖြင့် မေ့မောနေစဉ်မီးခွက်မှ ဆီပူစက်သည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေးအပေါ်သို့ ကျသွားလေသည်။
နတ်သားကလေးလည်း ဆိုက်ကီးအား အပြစ်တင်ကာ ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။
အမှုလွန်ပြီးမှ နောင်တရသော ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးသည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး ပျောက်ကွယ်သွားသောကြောင့် ခြေရာ ထပ်မျှတရစပ် ရှာသော်လည်း အမောသာလျှင် အဖတ်တင်လေသည်။
ယင်းသို့ စိတ်နှလုံး မချမ်းမြေ့ဘဲ လိုက်ရှာယင်းပင် ဗီးနပ်၏ နန်းတော်သို့ ရောက်သွား၏။
ဗီးနပ်လည်း ယခင်က မလိုမုန်းထား စိတ်အရင်းခံရှိသဖြင့် ဆိုက်ကီးကလေးအား သာမန်လူသားတို့ မစွမ်းဆောင်နိုင်သော ကြီးလေးသည့် အလုပ်တာဝန်ကို တစ်ခုပြီး တစ်ခုထမ်းဆောင်စေသည်။
ယင်းသို့အားဖြင့် မယ်တော်ဗီးနပ်က ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ကီးတို့၏ ချစ်ခြင်းကို ခွဲသော်လည်း ဖူးစာဖက်မှန်ရကား နောက်ဆုံး၌ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးနှင့် ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးတို့မှာ နတ်ဘုရင် ဂျူပီတာ၏ ကူညီစီမံချက်အရ ပြန်လည်တွေ့ဆုံ၍ လက်ထပ်လိုက်ကြ၏။
ရောမလူမျိုးတို့သည် "အချစ်သည် မျက်စိမရှိ" ဟူသော စကားနှင့် အညီမျက်စိကို အဝတ်ဖြင့် စည်းထား၍ လေးနှင့်မြားကို ကိုင်ထားသော ကျူးပစ်၏ ပုံများကိုထုတ်လုပ်ကြလေသည်။
သက်ရှိနတ်လူသတ္တဝါမှန်သမျှတို့သည် ကျူးပစ်နတ်သားကလေး၏ မြားချက်ဖြင့် မည်သူမျှ မလွတ်ကင်းကြပေ။
ဂရိလူမျိုးတို့ကမူ ကျူးပစ်နတ်သားကလေးအား အီးရော့ အချစ်နတ်သားကလေးဟူ၍ ကိုးကွယ်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်းက၊ အတွဲ၁။
right|လူသား ဂလိုင်အောက်စလေ့စ် ၁ (glyoxalase I) အင်ဇိုင်း (Enzyme) များသည် သက်ရှိများအတွင်း ဇီဝဓာတ်ပြုမှုများ၌ ဓာတ်ပြုနှုန်းကို မြန်စေ နှေးစေသည့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသော ပရိုတိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
အင်ဇိုင်းများ ဓာတ်ကူပြုပေးသည့် ဓာတ်ပြုမှုဖြစ်စဉ် မူလအစတွင် ပါဝင်သည့် မော်လီကျူးများကို စပ်စထြိတ် (substrate) ဟုခေါ်ပြီး ဓာတ်ပြုပြီးနောက် ၎င်းစပ်စထြိတ်တို့သည် အခြား မော်လီကျူးများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။
သက်ရှိ ကလာပ်စည်း (ဆဲလ်) များအတွင်း ဓာတ်ပြုဖြစ်စဉ်များအားလုံးနီးပါး ထိုက်လျောက်သည့် နှုန်းထားအတိုင်း ဖြစ်ပွားစေရန် အင်ဇိုင်းများကို လိုအပ်သည်။
အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးသည် စပ်စထြိတ်အချို့အတွက်သာ သတ်သတ်မှတ်မှတ် ဓာတ်ကူပေးသောကြောင့် ဆဲလ်များအတွင်း ရှိသည့် အင်ဇိုင်းများကိုမူတည်၍ ယင်းဆဲလ်တွင် မည်သည့် ဇီဝတွင်း ဖြစ်ပျက်မှုများ ဖြစ်ပွားမည်ကို အဆုံးအဖြတ် ပေးမည်ဖြစ်သည်။
အင်ဇိုင်းသည် ဇီဝဖြစ်စဉ်များတွင် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ပါဝင်သော အသားဓာတ်ဖြစ်သည်။
အများစုသော ဇီဝဓာတု ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်စဉ်များတွင် အင်ဇိုင်းများပါဝင်သည်။
အင်ဇိုင်းများသည် ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် လိုအပ်သော အသားဓာတ်များကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်သည်။
အင်ဇိုင်းများ၏ ဖြစ်တည်မှု ၁၉၆၈ ခုနှစ်ခန့် ကတည်းက အမျိုးအစားပေါင်း ၁၃၀၀ ခန့်ရှိသောအင်ဇိုင်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးဖြစ်သည်။
ခေတ်သစ်ဆေးပညာအရမူ အမျိုးအစား ၅၀၀၀ ကျော်ခန့်ရှိသော အင်ဇိုင်းများသည် အသက်ရှင်သန်မှုအတွက် လိုအပ်ကြောင်းသိရှိလာရသည်။
သွေးကြောများအတွင်းတွင်ပင် အင်ဇိုင်းအမျိုးပေါင်း ၉၈ မျိုးခန့်တွေ့ရှိရသည်။
အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးခြင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများရှိပြီးဖြစ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်သည် မွေးဖွားစဉ်ကတည်းက အင်ဇိုင်းများအား သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်သည်။
အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာသည်နှင့်အမျှ အင်ဇိုင်းများသည်လည်း တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းလာသည်။
အင်ဇိုင်းများ ယိုယွင်းပျက်စီးလာခြင်းသည် အိုမင်းရင့်ရော်မှုဆီသို့ဦးတည်ပါသည်။
အင်ဇိုင်းများသည် လိုအပ်သော ကုန်ချောများကို ထုတ်လုပ်ပေးသောခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှ စက်ရုံလေးများဖြစ်သည်။
စားသောက်လိုက်သော အစားအစာတို့မှ တစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွက်လိုအပ်သော ဆဲလ်များ ၊ သွေး ၊ အရိုး ၊ ဟော်မုန်း နှင့် အခြားအရေးကြီးသော ကိုယ်ခန္ဓာ ဒြပ်စင် နှင့် ဒြပ်ပေါင်းများ ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် အတွက် အင်ဇိုင်းများသည် အဓိကနေရာမှ ဓာတ်ကူပစ္စည်းများအဖြစ်ဆောင်ရွက်ကြသည်။
သို့ဖြစ်ပေရာ အင်ဇိုင်းများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းတာဝန် နှင့် အင်ဇိုင်းတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့၏ ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းများ သတ်မှတ်ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။
အင်ဇိုင်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခြင်းဖြင့် ကျန်းမာသောအခြေအနေတစ်ခုကို ဖန်တီးတည်ဆောက်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
အင်ဇိုင်းများ လုံလောက်ပြည့်ဝစွာရှိခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ခန္ဓာကိုယ်အား အကောင်းဆုံးသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေတွင် ထားရှိပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟုလည်း ယုံကြည်ပါသည်။
အင်ဟစ်ဘစ်တာ (inhibitor) ခေါ် မော်လီကျူးများသည် အင်ဇိုင်းများ၏ စွမ်းဆောင်မှုကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်။
အက်တစ်ဗေတာ (activator) ခေါ် မော်လီကျူးများမှာမူ ပိုမိုလျင်မြန်စေသည်။
ဆေးဝါး အတော်များများနှင့် အဆိပ်များမှာ အင်ဟစ်ဘစ်တာများ ဖြစ်ကြသည်။
အပူချိန်၊ ဓာတုဝန်းကျင် (ဥပမာ - pH တန်ဖိုး) နှင့် စပ်စထြိတ်ပမာဏများသည်လည်း အင်ဇိုင်း စွမ်းဆောင်မှုကို သက်ရောက်စေသည်။
အင်ဇိုင်းများကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပဋိဇီဝပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှုတွင် အင်ဇိုင်းများကို လိုအပ်သည်။
ကိုးကား 3. http://mrenzyme.com/enzyme/ Category:ဇီဝဗေဒ။
နေမျိုး သီဟပတေ့ သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာဘုရင့်တပ်မတော်၏ ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အလောင်းမင်းတရား၏ဒုတိယသားတော်ရှင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင်အယုဒ္ဓယသို့ ပထမဦးစွာဇင်းမယ်ကြောင်းချီ၍ ယခုထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှချီတက်ရသည်၊ အယုဒ္ဓယမြို့ပြင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ထားဝယ်ကြောင်းချီရသော မဟာနော်ရထာတပ်နဲ့ ပေါင်းဆုံပြီးလျှင် အယုဒ္ဓယမြို့ကိုဆယ့်လေးလတိုင် ဝန်းရံတိုက်ခိုက်သည်၊ထိုအတွင်း မဟာအနော်ရထာ ဖျားနာ၍ကွယ်လွန်လျှင် တပ်နှစ်တပ်လုံးကို ဗိုလ်ချုပ်နေမျိုးသီဟပတေ့ တစ်ဦးတည်းသာ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲ၍ အယုဒ္ဓယကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်အောင်မြင်လေသည်။
ဗီဇဗေဒ (Genetics) သည် ဂျီး (gene) ခေါ် ဗီဇများ မည်သို့လုပ်ဆောင်ကြပုံကို လေ့လာသော ဇီဝဗေဒ ပညာရပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
သက်ရှိများသည် ၎င်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့် လက္ခဏာများကို နောက်မျိုးဆက်ထံ ဗီဇများမှတဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းပေးလေ့ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် သားသမီးများသည် မိဘများထံမှ ဗီဇများကို မျိုးရိုးဆက်ခံခဲ့သောကြောင့် ဆင်တူမှုများရှိသည်။
ဗီဇဗေဒသည် မည်သို့သော လက္ခဏာများကို မျိုးရိုးဆက်ခံ ကြသလဲ၊ မျိုးဆက်တစ်ခုမှ နောက်မျိုးဆက်သို့ မည်သို့ လက်ဆင့်ကမ်းပေးသလဲ ဆိုသည်ကို လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဗီဇဗေဒတွင် သက်ရှိများ၏ အသွင်သဏ္ဌာန်ကို လက္ခဏာ (trait) ဟု ခေါ်သည်။
လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ မျက်လုံး၊ အသားအရေနှင့် ဆံပင်အရောင်၊ အရပ်အမောင်း စသည့် ပြင်ပလက္ခဏာများမှာ မြင်သာထင်ရှားသော်လည်း သွေးအမျိုးအစား စသည့် လက္ခဏာများမှာမူ သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ပေ။
ဗီဇမှတဆင့် အချို့သော လက္ခဏာများကို မိဘများထံမှ ဆက်ခံကြသည်။
အရပ်မြင့်၍ ပိန်သော မိဘများသည် အလားတူ အရပ်မြင့်၍ ပိန်သော သားသမီးများကို မွေးဖွားလေ့ရှိသည်။
အခြား လက္ခာများမှာ ဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်မှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။
ကလေးတစ်ဦးသည် အရပ်မြင့်သည့် ဗီဇကို လက်ခံခဲ့သည် ဆိုဦးတော့ လူပျို/အပျိုပေါက် အရွယ်တွင် အဟာရဓာတ် ပြည့်ပြည့်ဝဝ မရရှိလျင်လည်း ၎င်းသည် အရပ်ပုသူ တစ်ဦးဖြစ်နိုင်သည်။
လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တုံ့ပြန်မှုမှာ ရှုပ်ထွေးပွေလှီလှသည်။
ကင်ဆာ သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါဖြင့် သေဆုံးနိုင်သည့် အလားအလာမှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဗီဇနှင့် နေထိုင်စားသောက်မှုပေါ်တွင် မူတည်သည်။
ဗီဇကို ဒီအန်အေ (DNA) ခေါ် ရှည်လျားသည့် မော်လီကျူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဒီအန်အေတွင် စီစဉ်တကျ စီတန်းတွယ်ဆက်ထားသည့် နျူကလီယိုတိုဒ် (nucleotide) များပါဝင်သည်။
ယင်းအစီအစဉ်များသည် ဗီဇအချက်အလက်များကို သယ်ဆောင်ထားသည်။
ဝါကျတစ်ကြောင်းတွင် ပါဝင်သည့် စာလုံး အစီအစဉ်များ ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။
ဒီအန်အေတွင် အချက်အလက်များကို ဗီဇသင်္ကေတ (genetic code) များဖြင့် သိမ်းဆည်းထားပြီး ထိုသင်္ကေတများကို ဖတ်ယူ ဘာသာပြန်နိုင်သည်။
ယင်းအချက်အလက်များတွင် သက်ရှိများ မည်သို့ဖွဲ့စည်းလုပ်ဆောင်ရမည်ဆိုသည့် ညွှန်ကြားချက်များ ပါဝင်သည်။
သတ်မှတ်ထားသည့် ဗီဇတစ်ခုအတွင်း ပါဝင်သည့် အချက်အလက်များသည့် သက်ရှိတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား အမြဲတစေ တထပ်တည်း မဟုတ်ပေ။
ဥပမာ လူနှစ်ဦးတွင် တူညီသည့် ဗီဇများ ပါရှိသည် ဆိုဦးတော့ ယင်းဗီဇများ၏ လုပ်ဆောင်မှု တထပ်တည်း ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မည်။
ဗီဇတစ်ခု၏ သူမတူသည့် ယူနစ်တစ်ခုကို အယ်လီ (allele) ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အမွေးအမှင်များ၏ အရောင်ကို သတ်မှတ်ပေးသည့် ဗီဇ၏ အယ်လီတစ်ခုသည် ခန္ဓာကိုယ်အား pigment ခေါ် ဆိုးဆေးများ အမြောက်အမြား စစ်ထုတ်ရန် ညွှန်ကြားပေး၍ အနက်ရောင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။
တခြားတဖက်တွင် ထိုဗီဇမှပဲ အခြားအယ်လီမှ တိကျသည့် ညွှန်ကြားချက် မပေးနိုင်၍ အဖြူရောင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။