kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကောင်းသောအရာကို ထပ်၍ လုပ်ဆောင်ပါက ပို၍ ကောင်းမွန်လာမည်ဖြစ်ပြီး မကောင်းသောအရာကို ထပ်၍ လုပ်ဆောင်ပါက ပို၍ ဆိုးရွားလာမည်ဟူသော သဘောကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ညွှန်းသည်။
ကောင်းခြင်းနှင့် မကောင်းခြင်းတို့၏ သဘောသဘာဝကို ထင်ရှားစေသည့်အပြင် အပြုသဘောဆောင်သော လုပ်ရပ်များ၏ အကျိုးကျေးဇူးနှင့် အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သော လုပ်ရပ်များ၏ ဆိုးကျိုးများကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဖြူရာတွင် ဖွပ်လျှင်ဖွေးသည်၊ ထူရွာတင် ထပ်လျှင်လေးသည် ဟူသော သူတော်ကောင်းပညာရှိ စကားဟောင်းကိုလည်းကောင်း၊… အကြောင်းအကျိုး သဘောသွား ထောက်ထားရုံးပေါင်း ကောင်းသည်ထက်ကောင်း၍ ကောင်းဆိုသမျှ အလုံးစုံ ကုံလုံပြည့်ဝအောင်…၊" [၁၂၈၅] ချုပ်ပုံ၊ မ။
ဖြစ်ပြန် ပျက်ပြန် လောကဓံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဖြစ်ပြန်ပျက်ပြန် လောကဓံ” ဆိုသည်မှာ လောကဓံတရားအရ အရာအားလုံးသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တည်ရှိခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း သံသရာစက်ဝန်းအတိုင်း လည်ပတ်ပြောင်းလဲနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မည်သည့်အရာမျှ ထာဝရ တည်မြဲခြင်းမရှိဘဲ အမြဲ ပြောင်းလဲနေသော သဘောကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ ရရှိခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း အစရှိသော အရာများသည် အလှည့်ကျ ကြုံတွေ့ရတတ်ပြီး မည်သည့်အရာကိုမျှ ထာဝရ ပိုင်ဆိုင်ထားနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ထို့ကြောင့် လောကဓံကို ရင်ဆိုင်ရသောအခါ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားရန်နှင့် ဖြစ်ပျက်သမျှကို သဘာဝအတိုင်း လက်ခံနိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ဖြစ်ပြန် ပျက်ပြန် လောကံဓတဲ့မောင်ရင်ရဲ့၊ သင်္ခါရတွေကလား၊" [၁၂၇၉] မှာ။
စပါးဖုံး = စပါးစေ့ သန္ဓေတည်ရန် အနှံနုတွင် ဖု၍လာသော နေရာ။
ဖြစ်မည့်ခွေး အမွေးတခြား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဖြစ်မည့်ခွေး အမွေးတခြား” ဆိုသည်မှာ ထူးချွန်ထက်မြက်မည့်သူ သို့မဟုတ် အောင်မြင်မည့်သူသည် အခြားသူများနှင့် မတူဘဲ ထူးခြားသော အရည်အချင်းများ ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလားအလာကောင်းသောသူများ၏ ထူးခြားမှုကို ဖော်ညွှန်းသည့်အပြင် ထိုသူတို့၏ အရည်အချင်းကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင်ပင် ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ခွေးများတွင်လည်း မုဆိုး သို့မဟုတ် အမဲလိုက်ခွေးကောင်း ဖြစ်လာမည့် ခွေးငယ်လေးများသည် အမွေးအသွေးအရောင်နှင့် ကိုယ်နေဟန်ထားများတွင် ထူးခြားမှုရှိတတ်သည်ကို ဥပမာပေး၍ လူများတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင် ထူးခြားမှုများ ရှိနိုင်ကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ "ခွေးတွင်လည်း တောလိုက် ကောင်း မကောင်း အမွေးစွဲ ရွေးချယ်ကြ သေးသည်။
ဖြစ်ချင်တဲ့ခွေး ငယ်လေးက အမွေးတခြား ဆိုသော စကားအရ ငယ်စဉ်ကပင် တောလိုက်သင်၍ ရ မရ မုဆိုးများ သိကြသည်။
" [၁၃၃၂] မြဝတီ၊ ၁၈၊ ၈။
ဖြစ်လွယ်လျှင် ပျက်လွယ်၊ ဖြစ်ခဲလျှင် ပျက်ခဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဖြစ်လွယ်လျှင် ပျက်လွယ်၊ ဖြစ်ခဲလျှင် ပျက်ခဲ” ဆိုသည်မှာ အလွယ်တကူ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာများသည် အလွယ်တကူ ပျက်စီးတတ်သကဲ့သို့ အခက်အခဲများစွာဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရာများသည် တာရှည်ခံကာ ပျက်စီးရန် ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရရှိလာမှု၏ လွယ်ကူခက်ခဲပေါ်မူတည်၍ တည်မြဲမှုသည်လည်း ကွာခြားနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
အလွယ်တကူ ရရှိလာသော အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများသည် တန်ဖိုးထားမှု နည်းပါးခြင်း၊ ဂရုမစိုက်မှုများကြောင့် အလွယ်တကူ ဆုံးရှုံးပျက်စီးနိုင်ပြီး ကြိုးစားအားထုတ်မှုများစွာဖြင့် ရရှိလာသော အောင်မြင်မှု သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာများသည် တန်ဖိုးထားမြတ်နိုးမှုနှင့် ဂရုတစိုက် ထိန်းသိမ်းမှုများကြောင့် တာရှည်ခံနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဖြစ်လွယ်လျှင်လည်း ပျက်လွယ်တတ်ပါတယ်၊ ဖြစ်ခဲလည်း ပျက်ခဲပါတယ်၊" [၁၂၆၈] နော၊ ဒု။
"ဖြစ်လွယ်လျှင် ပျက်လွယ် ဆိုသော စကားပုံတစ်ခုလည်း ရှိသေးတယ်။
ဘယ်အရာမှာမဆို အဖြစ်မြန်မှဖြင့် အပျက်မြန်စမြဲပေါ့၊" [၁၂၈၈] သူရ၊ ပ။
ဖြစ်လျှင် ပျက်တတ်သည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဖြစ်လျှင် ပျက်တတ်သည်” ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာသော မည်သည့်အရာမဆို တစ်ချိန်ချိန်တွင် ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲခြင်းကို ကြုံတွေ့ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အနိစ္စသဘောတရားကို ဖော်ညွှန်းပြီး မည်သည့်အရာမျှ ထာဝရ တည်မြဲခြင်းမရှိကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများသာမက စိတ်ခံစားချက်များ၊ ဆက်ဆံရေးများ၊ အခြေအနေများသည်လည်း အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် မည်သည့်အရာကိုမျှ အလွန်အမင်း စွဲလမ်းတပ်မက်ခြင်းမပြုဘဲ ဖြစ်ပျက်သမျှကို သဘာဝအတိုင်း လက်ခံနိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
“စစ်လျှင် ထွက်တတ်သည်၊ ချစ်လျှင် မက်တတ်သည်” ဟူသော အခြားဆိုရိုးများနှင့် တွဲဖက်၍လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "စစ်လျှင် ထွက်တတ်သည်၊ ချစ်လျှင် မက်တတ်သည်၊ ဖြစ်လျှင် ပျက်တတ်သည်ဟူ၍ ဆိုထုံးရှိသည်။
" [၁၁၅၂-ခန့်] ကျည်း။
ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းချည်းပဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းချည်းပဲ” ဆိုသည်မှာ မိမိဘဝတွင် ကြုံတွေ့ရသော အတွေ့အကြုံများ၊ အခြေအနေများ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ယင်းတို့သည် မိမိအတွက် သင်ခန်းစာတစ်ခုခု သို့မဟုတ် အကျိုးတစ်ခုခုကို သယ်ဆောင်လာသည်ဟု မှတ်ယူခြင်းဖြင့် စိတ်ချမ်းသာမှုကို ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အဆိုးထဲမှ အကောင်းကို ရှာဖွေတတ်သော သဘောထားသည် စိတ်ဖိစီးမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး အကောင်းမြင်စိတ်ကို တိုးပွားစေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာရာကို အကောင်းဘက်မှ ရှုမြင်ရန်နှင့် အခက်အခဲများကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားနိုင်ရန် အားပေးသည့်အပြင် ဘဝ၏ အတွေ့အကြုံအားလုံးသည် တန်ဖိုးရှိပြီး သင်ယူလေ့လာရန် အခွင့်အလမ်းများဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း သွန်သင်သည်။
အချို့အခြေအနေများတွင် ဤစကားကို အလွန်အကျွံ အကောင်းမြင်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်တွေ့မကျသော အကောင်းမြင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်စေရန် အသုံးပြုတတ်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဖြစ်သမျှအကြောင်း အကောင်းချည်းဆိုသော စကားမှာ ကျွန်တော့်အား တမင်သက်သက် လှောင်ဖို့ ထင်ပါသည်၊" [၁၃၁၅] ဖြတ်ကျော်။
၁၆၅။
ဖြုန်းတစ်ခြင်းနှင့် မြင်းတစ်ကောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဖြုန်းတစ်ခြင်းနှင့် မြင်းတစ်ကောင်” ဆိုသည်မှာ မြင်းတစ်ကောင်ကို ဖြုန်းမြေ (ကျောက်မျက်ရတနာ အပါအဝင် အခြားအဖိုးတန်ပစ္စည်းများ ရောနှောပါဝင်သော မြေ) တစ်ခြင်းနှင့် လဲလှယ်နိုင်လောက်အောင် ရတနာမြေတွင် ကျောက်မျက်ရတနာများ အလွန်ပေါများကြွယ်ဝသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရတနာကြွယ်ဝမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ကျောက်မျက်ရတနာများ၏ တန်ဖိုးကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
ရတနာများ အလွန်ပေါများသော ဒေသများတွင် မြင်းကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်များကိုပင် ရတနာမြေနှင့် လွယ်ကူစွာ လဲလှယ်နိုင်ကြောင်းကို ဤစကားပုံက ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ကျောက်တွင်းတူးလောက၌ ဖြုန်းတစ်ခြင်းနှင့် မြင်းတစ်ကောင်ဟု ဆိုရိုးစကားစဉ် ရှိလေသည်။
… ဤစကားစဉ်မှာ ရတနာမြေမှ ရတနာများ မည်မျှ ပေါကြွယ်ဝသည်ကို ပြညွှန်းနေသည်။
" [၁၃၂၉] မြန်နာ။
ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း၊ ကျွဲနို့ခဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း၊ ကျွဲနို့ခဲ” ဆိုသည်မှာ ဖွတ်ဥ၊ လိပ်သည်းနှင့် ကျွဲနို့ခဲတို့သည် အလွန်အဆိမ့်ဆုံးသော အစားအစာများဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အစားအစာများ၏ အရသာကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အဆိမ့်အရသာကို အလေးပေးဖော်ပြလိုသည့်အခါ သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
ထိုအစားအစာသုံးမျိုးကို အလွန်ရှားပါးသော သို့မဟုတ် ရရှိရန်ခက်ခဲသော အစားအစာများအဖြစ်လည်း မှတ်ယူကြသည်။
ထို့ကြောင့် အလွန်အဆိမ့်အစာဟု ပြောလိုလျှင် ထိုအရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း၊ ကျွဲနို့ခဲဟု ရှေးလူကြီးသူမတို့၏ စာချိုးအရ ဖွတ်ဥ သည် အဆိမ့်ဆုံးသော အရသာများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
" [၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ ဆ၊ ဒု။
ဗောဓိကုက္ကို ညောင်ထိုထို၊ လူပျိုဘုရား မရှိငြား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဗောဓိကုက္ကို ညောင်ထိုထို၊ လူပျိုဘုရား မရှိငြား” ဆိုသည်မှာ ကုက္ကိုပင်၊ ညောင်ပင်နှင့် ဗောဓိပင် အစရှိသော ဗောဓိပင်များအောက်တွင် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့သော ဘုရားရှင်များတွင် လူပျိုဘဝဖြင့် ဘုရားဖြစ်တော်မူသော ဘုရားတစ်ဆူမျှ မရှိခဲ့ဖူးဟု ဆိုလိုသည်။
ဗုဒ္ဓဝင်လာ သမိုင်းကြောင်းများအရ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသော ဘုရားရှင်များသည် လူ့ဘောင်တွင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၊ သားတော် သမီးတော်များ ရှိခြင်း စသည့် လူ့ဘဝ၏ အတွေ့အကြုံများကို ဖြတ်သန်းပြီးမှ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆနှင့် ဗုဒ္ဓဝင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို ဖော်ပြသည်။
လူ့ဘဝ၏ အတွေ့အကြုံများသည် တရားထူးရရှိရန်အတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "စဉ်လာရှည်လျား၊ ရှေးဘုရားတို့၊ ဝင်သွားမဂ်ဖိုလ်၊ များထိုထိုလည်း၊လူပျိုဘုရား၊ မရှိငြားဘူး၊" [၈၈၀-ခန့်] ဗုဒ်ပျို့ ၂၂။
"ရှေးလူကြီးတို့ ပြောရိုးဆိုရိုးရှိခဲ့ကြသည်မှာ ဗောဓိကုက္ကို ညောင်ထိုထို၊လူပျိုဘုရား မရှိငြားဟူ၍ ဖြစ်သည်။
" [၁၃၂၇] ကုက္ကို။
ဗုဒ္ဓဝစနံ သစ္စံ၊ လောကဝစနံ နသစ္စံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဗုဒ္ဓဝစနံ သစ္စံ၊ လောကဝစနံ နသစ္စံ” ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်များ (ဗုဒ္ဓဝစနံ) သည် အမှန်တရား (သစ္စံ) ဖြစ်ပြီး လောကီလူသားများ၏ စကားများ (လောကဝစနံ) သည် အမြဲတမ်း မမှန်ကန်နိုင် (နသစ္စံ) ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည့် သစ္စာတရားကို အလေးထားဖော်ပြသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် အမှန်တရားကို အပြည့်အဝ သိမြင်တော်မူသောကြောင့် ဘုရား၏ စကားတော်များသည် မမှားယွင်းနိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သို့သော် လောကီလူသားများသည် အမှန်တရားကို အပိုင်းအစအနည်းငယ်သာ သိရှိနိုင်သောကြောင့် ပြောဆိုသော စကားများတွင် မှားယွင်းမှုများ ပါဝင်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သို့သော် ဤဆိုရိုးစကားကို လောကီလူသားများ၏ စကားများသည် လုံးဝမမှန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရန် မဟုတ်ဘဲ လောကီရေးရာများတွင်လည်း မှန်ကန်သောအရာများ ရှိနိုင်ကြောင်းကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်။
(ဗုဒ္ဓဝစနံ-မြတ်ဘုရား၏ စကားတော်သည်၊ သစ္စံ-မှန်၏။
လောကဝစနံ-လောကီလူသားတို့၏ စကားသည်၊ နသစ္စံ-မမှန်။
) ကိုးကားချက်များ "ယခုလောက၌ လူတို့သည် ဗုဒဝ္ဓစနံ သစ္စံ၊ လောကဝစနံ နသစ္စံဟု ဆိုလေ့ပြုကြ၏။
မြတ်စွာဘုရား တရားစကားတော်သည် လွဲသည်ဟု မရှိ၊ မှန်၏။
လောကီ၏စကား၊ လောကီ၏အတတ်တို့သည် နသစ္စံအရဖြင့် မမှန်ဟူ၍ လုံးလုံး မပယ်သင့်။
လောကအတတ်သည် ဟုတ်သည်လည်း ရှိ၏၊ မဟုတ်သည် လည်း ရှိ၏ဟု ယူသင့်သည်။
" [၁၂၆၈] နော၊ ပ။
ဗုဒ်အစ၊ ဗုဒ်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဗုဒ်အစ၊ ဗုဒ်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး” ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော်၏ ပရိယတ္တိစာပေဆိုင်ရာ လေ့လာသင်ယူမှုတွင် အစပိုင်း၌ မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တိုင်၊ အလယ်ပိုင်း၌ အဋ္ဌကထာကျမ်းပြု ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသနှင့် နောက်ဆုံးပိုင်း၌ ဆရာတော်ဦးဗုဒ်တို့သည် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပရိယတ္တိဆိုသည်မှာ ပိဋကတ်သုံးပုံကို လေ့လာသင်ယူခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော်၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေဆိုင်ရာ အစဉ်အလာကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခန်းကဏ္ဍကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ "မူလပြုစုသူက စတုရင်္ဂဗလအမတ်ကြီး၊ မြန်မာပြန်ဆိုသူကဗုဒ်အစ၊ ဗုဒ်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး ဆိုတဲ့ သာသနာပိုင်ဆရာတော် ဦးဗုဒ်၊" [၁၃၃၁] စန္ဒာ၊ ၆။
"သာသနာဝယ် ဗုဒ်အစ၊ ဗဒု်အလယ်၊ ဗုဒ်အဆုံး ဟူ၍ ဆိုရိုးတစ်ခု ရှိပေ သည်။
" [၁၃၃၄] ပိဋကညွှန်း၊ အဝဂ်-အပိုင်း၁။
ဗုဒ္ဓံသရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ အကျိုးရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဗုဒ္ဓံ သရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရ” ဆိုသည်မှာ ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့သောအခါ “ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” ဟု ရိုသေစွာ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့်သာမက အကြောင်းအကျိုးကို နားမလည်ဘဲ ယောင်ယမ်းရွတ်ဆိုမိရုံမျှဖြင့်ပင် အကျိုးကျေးဇူး ခံစားရနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
“ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” ဆိုသည်မှာ “ဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာ ဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တန်ခိုးအာနိသင်ကို ယုံကြည်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး မြတ်စွာဘုရားကို ရည်ညွှန်းရွတ်ဆိုခြင်းသည်ပင် အကာအကွယ်နှင့် ကောင်းကျိုးကို ရရှိစေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
အကြောင်းအကျိုးကို နားလည်သည်ဖြစ်စေ၊ နားမလည်သည်ဖြစ်စေ ရိုသေလေးမြတ်စွာ ရွတ်ဆိုခြင်းသည်ပင် အကျိုးရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးအစဉ်အလာအရ ဤဆိုရိုးစကားနှင့် ဆက်စပ်သော ပုံပြင်များလည်း ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကားချက်များ "နမောဗုဒ္ဓဿမန္တန်ကား နတ်ဆိုး၊ ဘီလူး၊ တစ္ဆေတို့ အကာအကွယ် မန္တရားဟူ၍ သိရာသတည်း။
ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓံသရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရသည်ဟု ဆိုရိုးပြုကြကုန်သတည်း။
" [၁၂၆၇] တဇ္ဇ။
"ဗုဒ္ဓံသရဏံ၊ ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရသည်။
" [၁၂၇၆] ဝိစိတ်။
"ရှေးသရောအခါ မြွေအလမ္ပာယ်ဆရာတစ်ယောက်သည် မြွေကို ဖမ်းမည်ဟု လှည့်လည်သော် တစ်ခုသောရွာသို့ ရောက်လေ၏။
ထိုရွာ၌ ရွာသူရွာသားတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေစွာ ဆည်းကပ်သော ဥပါသကာဖြစ်သောကြောင့် "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" ဟူ၍ မပြတ် ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်တတ်ကြ၏။
ထိုသို့ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်သော အသံကို အလမ္ပာယ်ေ မြွသမား ကြားလျှင် အဘယ်ကို ဆိုကြ သည်ဟု အကြောင်းအကျိုးကိုမျှ မသိဘဲ မှတ်မိ၏။
ထိုအခါ အလမ္ပာယ် မြွေသမားသည် ကြီးစွာသော နဂါးမင်းကို ဖမ်းသည်ရှိသော် နဂါးမင်းသည် ထိုအလမ္ပာယ်မြွေသမားအား ပြင်းစွာ ရစ်ပတ်၏။
မြွေသမားလည်း ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ယောင်ယမ်းလျက် "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ"ဟု ရွတ်လေ၏။
ထိုသို့ ရွတ်သံကို ကြားသော် နဂါးမင်းလည်း မြတ်စွာဘုရားအား ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်သော ဥပါသကာထင်မှတ်၍ ပြင်းစွာ ပတ်ထားသော အခွေကို ဖြေလျက် ရွှေပန်းခိုင်သုံးခိုင်ဖြင့် ပူဇော်လျက် သင်သည် တစ်ခိုင်ကို မြတ်စွာဘုရားအား လှူဒါန်းပူဇော်လေ၊ နှစ်ခိုင်ကို ရောင်းချလျက် အသက်မွေးလေဟု ပေးလိုက်၏။
မြွေသမားလည်း အဖိုးအတိုင်းမသိထိုက်သော ရွှေပန်းခိုင်တို့ကို ရသဖြင့် ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးရလေ၏။
ထိုအလမ္ပာယ်မြွေသမားသည် အကြောင်းအကျိုးကို မသိဘဲ ယောင်ယမ်းသဖြင့် ရွတ်မိသည်ကိုလျက် အကျိုးရသည်ကို ရည်၍ "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ၊ယောင်ယမ်းကာမျှ၊ အကျိုးရသည်" ဟု စကားပုံ ပြောဆိုထုံး ပြုကြသည်။
ဝိစိတြာလင်္ကာရစကားပုံဆုံးမစာ။
ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာ တဝင်းဝင်း၊ ဝက်စာကျင်းမှာ တရှုပ်ရှုပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာ တဝင်းဝင်း၊ ဝက်စားကျင်းမှာ တရှုပ်ရှုပ်” ဆိုသည်မှာ ဗြဟ္မာ့ပြည်ကဲ့သို့ အလွန်မြင့်မြတ်သော ဘုံဘဝတွင် ဗြဟ္မာဖြစ်နေသော်လည်း ကံ၏ အကျိုးအပြစ်များကြောင့် နိမ့်ကျသော တိရစ္ဆာန်ဘဝ (ဥပမာ- ဝက်) သို့ ကျရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးပေးကို ယုံကြည်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူအဆကို ထင်ဟပ်စေသည်။
မည်သူမဆို မိမိ၏ ပြုမူဆောင်ရွက်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ဘဝအမျိုးမျိုးသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်းကို သွန်သင်သည်။
မြင့်မြတ်သော ဘုံဘဝတွင် ရောက်ရှိနေသော်လည်း မကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ပါက နိမ့်ကျသော ဘုံဘဝသို့ ကျရောက်နိုင်ကြောင်းကို သတိပေးသည့် သဘောလည်း ပါဝင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ပုထုဇဉ်အဖြစ်မှ တန်းမတက်ရသေးသူတို့သည် ဗြဟ္မာပင် ဖြစ်နေသော်လည်း နောက်တစ်ဖန် တိရစ္ဆာန်စသော အပါယ်ဘုံသားလည်း ဖြစ်နိုင်ရကား ဗြဟ္မာြ့ပည်မှာ တဝင်းဝင်းနေသော်လည်း တစ်နေ့ကျရင် ဝက်စားကျင်းမှာလည်း တရှုပ်ရှုပ် နေခွင့်ရှိသေးသည်။
၃၅၀။
ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး” ဆိုသည်မှာ နွားနှင့် မြင်းများတွင် မည်မျှပင် ဗွေဆိုးများ ပါရှိစေကာမူ နဖူးပြင်တွင် ကြာပါရှိပါက ထိုဗွေဆိုးများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဗွေဆိုသည်မှာ တိရစ္ဆာန်များ၏ အမွေးတွင် ပါရှိသော ရစ်ဝိုင်းပုံစံဖြစ်သည်။
ဗွေအမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ ကောင်းသောဗွေ၊ မကောင်းသောဗွေဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။
ကြာဆိုသည်မှာ နဖူးတွင် ပါရှိသော အဖြူရောင်အကွက်ကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တိရစ္ဆာန်များ၏ ဗွေနှင့် ကြာပါရှိမှုအပေါ် မူတည်၍ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးများ သက်ရောက်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
ကြာပါရှိခြင်းသည် ဗွေဆိုးများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံး။
ဤကား လူတို့အဆိုဖြစ်၏။
မည်ကဲ့သို့ပင် ဗွေဆိုးဗွေကောင်းများ အရေအတွက် တစ်ရာပင် ပါပါစေ၊ နွား၏ ထိပ်ထက် နဖူးပြင်၌ ကြာပါသော နွားများမှာ အညံ့ဟူသမျှ ပျောက်ရသည်ချည်းဖြစ်ကုန်၏။
(ကြာဟူသည် အဖြူကွက်ကို ခေါ်၏။
)" [၁၃၄၃] စစ်ပြန်၊ ၃၂။
"ဗွေဆိုးမည်မျှ ပါရှိစေကာမူ ကြာဗွေပါလျှင် ဗွေဆိုးများ ပပျောက်၍ ကောင်းသည်ဟု ဆိုပါသည်။
ဗွေတစ်ရာ ကြာတစ်လုံးဟု စကားလာပါသည်။
ကြာဗွေဟူသည်မှာ ဦးကင်းထိပ်တွင် ကြာဖြူကွက်ပါရှိ၍ ၎င်းကြာကွက်ထဲတွင် ဗွေတစ်လုံးပါရှိသည်ကို ခေါ်ပါသည်။
" [၁၃၄၈] မြန်မာ့မြင်း။
ဘမျိုးဘိုးတူ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
(ဘမျိုးဘိုးတူ ချိုနှင့်-ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
) အဓိပ္ပာယ် “ဘမျိုးဘိုးတူ” ဆိုသည်မှာ သားစဉ်မြေးဆက်တို့၏ အကျင့်စရိုက်၊ အမူအကျင့်များသည် မိဘဘိုးဘွားတို့၏ အကျင့်စရိုက်နှင့် ဆင်တူတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် မိသားစုဝင်များသည် အပြုအမူ၊ အကျင့်အကြံများတွင် တူညီမှုများ ရှိတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မိသားစု၏ အစဉ်အလာနှင့် မျိုးရိုး၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရွှေပြည်အေးသည် ဘမျိုးဘိုးတူ ဟူသည်နှင့်အညီ… အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် တတ်မြောက် ထွန်းပေါက်ခဲ့လေသည်။
" [၁၃၁၈] ယဉ်ကျေးမှု၊ ၁၊ ၁၀။
"ဘမျိုးဘိုးတူ ချိုနှင့်တဲ့၊ ငထွေးဆိုတဲ့ ကောင်ကလည်း အလကားကောင်ပဲ၊ ဒီကလေးတွေလည်း ဖအေလိုလာမှာပဲ၊" [၁၃၄၀]ငွေတာရီ၊၂၁၅။
ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
“တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ” နှင့် “သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ” ဟူသော ဆိုရိုးစကားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုရားဖက်တော့ အသက်ရှည်” ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ တရားဓမ္မကို လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် စိတ်၏ချမ်းသာခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကာ အသက်ရှည်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆုံးအမများအတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် စိတ်၏ငြိမ်းချမ်းမှု၊ စိတ်ဖိစီးမှုကင်းဝေးခြင်း အစရှိသော အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်ပြီး ယင်းအကျိုးကျေးဇူးများသည် အသက်ရှည်ခြင်းကို အထောက်အကူပြုနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဘာသာတရား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် စိတ်၏ ကျန်းမာခြင်းသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာခြင်းကို သက်ရောက်မှုရှိကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘုရားဖက်လျှင် အသက်ရှည်။
ဘုရားမတင် နတ်မဝင်၊ လူတွင်ဆယ်ပွင့်ပန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုရားမတင်၊ နတ်မဝင်၊ လူတွင် ဆယ်ပွင့်ပန်း” ဆိုသည်မှာ ပန်းပဲ၊ ပန်းထိမ်၊ ပန်းတဉ်း၊ ပန်းတော့၊ ပန်းတမော့၊ ပန်းရန် (သို့မဟုတ် ပန်းရွဲ)၊ ပန်းပု၊ ပန်းပွတ်၊ ပန်းချီ၊ ပန်းယွန်း ဟူသော ပန်းဆယ်မျိုးသည် ဘုရားဆင်းတုတော်များ သို့မဟုတ် နတ်ရုပ်တုများအား ပူဇော်ပသရာတွင် အသုံးပြုသော ပန်းများမဟုတ်ဘဲ လူတို့၏ အသုံးအဆောင်များ၊ အဆောက်အဦးများနှင့် အနုပညာလက်ရာများတွင် အသုံးပြုသော လက်မှုအနုပညာဆိုင်ရာ ပန်းဆယ်မျိုးသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ပန်းဆယ်မျိုး အတတ်ပညာကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ဘာသာရေးနှင့် သာမန်လူတို့၏ ဘဝတွင် အသုံးပြုသော အနုပညာလက်ရာများ၏ ကွာခြားမှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
ကိုးကားချက်များ "ပဲ၊ ထိမ်၊ တဉ်း၊ တော့၊ မော့၊ ရန်၊ ပု၊ ပွတ်၊ ချီ၊ ယွန်း၊ ဘုရားမတင်၊ လူတွင် ဆယ်ပွင့်ပန်းဟု ဆိုကုန်သည်။
" [၁၁၉၄] ဇော။
၄၉၅။
"ရှေးသူဟောင်းများသည် ဤသို့ ဆောင်ပုဒ်ကဗျာလုပ်၍ ထားခဲ့ကြပေသည်။
ယင်းသည်ကား-ပဲ၊ ထိမ်၊ တဉ်း၊ တော့၊ မော့၊ ရန်၊ ပု၊ ပွတ်၊ ချီ၊ ယွန်း။
ဘုရားမတင်၊ နတ်မဝင်၊ လူတွင် ဆယ်ပွင့်ပန်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။
"ဘုရားမတင်၊ နတ်မဝင်၊ လူတွင် ပန်းဆယ်မျိုး ဟု မြန်မာတို့ ဆိုရိုး စကား ရှိခဲ့သည်။
သဘာဝပန်းအလှထက် အယဉ်ဆင့်နေသော မြန်မာ့ အနုပညာပန်း အလှလေးများက ပိုပြီး လှပါသည်။
" [၁၃၄၅] သွေးသောက်၊ ၄၅၁။
ဘုရင်တို့ဘုန်း မိုးသို့ချုန်း၊ လူပုန်းတောမှာ မနေသာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုရင်တို့ဘုန်း မိုးသို့ချုန်း၊ လူပုန်းတောမှာ မနေသာ” ဆိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားသော ဘုရင်များ၏ လက်ထက်တွင် မတရားမှုများ ပြုလုပ်၍ တောထဲတွင် ပုန်းရှောင်နေသူများပင် လုံခြုံစွာ နေထိုင်နိုင်မည် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဘုရင်၏ အာဏာစက်သည် အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး မည်သည့်နေရာတွင် ပုန်းအောင်းနေပါစေ ဖမ်းဆီးခံရနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု တင်းကျပ်သော အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် မတရားမှုများ ပြုလုပ်ရန် မလွယ်ကူကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ရှင်ဘုရင့်ဘုန်း၊ မိုးသို့ချုန်း၊ လူပုန်းနေသာဘဲ။
" [၁၁၁၃] ကဝိသတ် ၈၉၉။
"ရှင်ဘုရင့်ဘုန်း၊ မိုးသို့ချုန်းလျက်၊ လူပုန်းတောမှာ၊ မနေသာသို့၊" [၁၂၀၈] ဂါစန် ၃၆။
ဘူးကောင်းလျှင် စင်ခံ၊ လင်ကောင်းလျှင် စံရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘူးကောင်းလျှင် စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ” ဆိုသည်မှာ ဘူးသီးကဲ့သို့သော အသီးအနှံပင်များ ကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ထွန်းပါက အသီးများများ သီးနိုင်ရန်အတွက် စင်ထိုး၍ ထောက်ပံ့ပေးရသကဲ့သို့ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် လင်ကောင်း ရရှိပါက ချမ်းသာသုခနှင့် ပြည့်စုံသော ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အိမ်ထောင်ရေးတွင် ခင်ပွန်းကောင်းရရှိခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ဘူးပင်ကို စင်ထိုးပေးခြင်းသည် ဘူးပင်၏ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုသကဲ့သို့ ခင်ပွန်းကောင်းသည်လည်း ဇနီးသည်၏ ဘဝကို တိုးတက်အောင်မြင်စေပြီး ပျော်ရွှင်စေနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ကိုယ့်လင်ကို ကိုယ်ရိုသေမှ သူများရိုသေသည်၊ ဘူးကောင်းလျှင် စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရသည်၊" [၁၂၆၇] စကား။
"တစ်ကြောင်းမှာလည်း ဘူးကောင်းမှ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံ ဟူသောစကားအရ မိန်းကလေးများမှာ ယောက်ျားရသဖြင့် စိတ်လက်ချမ်းချမ်းသာသာ နေရဖို့လမ်းမှာ ထီထိုးသလို ဖြစ်လေရာ…၊" [၁၂၉၆-ခန့်] သမီးဂုဏ်။
ဘူးခါးရေနှင့် ကြမ်းကြားလေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘူးခါးရေနှင့် ကြမ်းကြားလေ” ဆိုသည်မှာ ဘူးခါးသီးခြောက်ထဲ ထည့်ထားသော ရေနှင့် ကြမ်းကြားမှ တိုးဝင်လာသော လေတို့သည် အလွန်အေးမြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရှေးခေတ်မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အိမ်များတွင် ကြမ်းခင်းများ ခင်းလေ့ရှိပြီး ကြမ်းနှင့် မြေပြင်ကြားတွင် လေဝင်လေထွက်ကောင်းအောင် နေရာလပ်ထားလေ့ရှိသည်။
ထိုနေရာမှ တိုးဝင်လာသော လေသည် အေးမြသောကြောင့် နွေရာသီတွင် အပူဒဏ်ကို သက်သာစေသည်။
ဘူးခါးသီးခြောက်ထဲ ထည့်ထားသော ရေသည်လည်း အေးမြသော သဘောရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သဘာဝအလျောက် အေးမြသော နည်းလမ်းများကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ရိုးရှင်းသော ဘဝတွင် ရရှိနိုင်သော သက်သောင့်သက်သာနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။
“ဘူးလည်ပြတ်ရေ ကြမ်းကြားလေ၊ ရွှေနန်းမြေနှင့် လဲနိုင်ရိုးလား” ဟူသော ဆိုရိုးစကားနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိပြီး ရိုးရှင်းသော ဘဝသည် တခါတရံ တန်ဖိုးကြီးမားသော အရာများထက် ပို၍ ပျော်ရွှင်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘူးလည်ပြတ်ရေ ကြမ်းကြားလေ၊ ရွှေနန်းမြေနှင့် လဲနိုင်ရိုးလားဆိုသော တောင်သူကြီးတို့၏… စကားအရ တစ်ရံတစ်ခါ တောင်ယာတဲကုပ်ကလေးများ၌ ရှိသော ချမ်းသာသုခသည် ထီးနန်းထက်မှာ ရှိသော စည်းစိမ်ချမ်းသာထက်ပင်သာလွန်တတ်လေသေးသည်။
"သဘာဝ ရေ၊ လေ၊ မြေ၊ သစ်ပင်တို့မှ ရရှိအပ်သော အရသာသည်သာလျှင် လူသားတို့အား ကျန်းမာပြီး အသက်ရှည်နိုင်သည်အထိ အကျိုးပြု ဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်းကို ဘူးခါးရေနှင့် ကြမ်းကြားလေ၊ ရွှေနန်းမြေနှင့် လဲနိုင်ရိုးလားဟူ၍ပင် ဆိုရိုးရှိလေသည်။
ဘူးတစ်ရာအပေါက်ကို ပိတ်လို့ရတယ်၊ ပါးစပ်တစ်ပေါက်ကို ပိတ်လို့မရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘူးတစ်ရာအပေါက်ကို ပိတ်လို့ရသည်၊ ပါးစပ် တစ်ပေါက်ကို ပိတ်လို့မရ” ဆိုသည်မှာ ဘူးကဲ့သို့ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတွင် အပေါက်ပေါင်းများစွာ ရှိပါက ထိုအပေါက်များကို တစ်ခုချင်းစီ ပိတ်ဆို့နိုင်သော်လည်း လူတစ်ယောက်၏ ပါးစပ် (စကားပြောဆိုမှု) ကိုမူ ပိတ်ဆို့ရန် မဖြစ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ သတင်းအကြောင်းအရာတစ်ခုသည် လူအများကြားတွင် ပျံ့နှံ့သွားပါက ထိုသတင်းကို တားဆီးရန် သို့မဟုတ် ဖုံးကွယ်ရန် မလွယ်ကူတော့ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
လူအများ၏ ပါးစပ်ဖျားတွင် ရောက်ရှိသွားသော သတင်းစကားသည် လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားတတ်ပြီး မည်သူမျှ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "သူ့သူငါ့သူ၊ လူအလူးလူး၊ ဘူးရာပြည့်တုံ၊ ပိတ်ဆို့ခြုံသော်၊ လုံ၏အပေါက်၊ တစ်ယောက်ခံတွင်း၊ မလုံလျှင်းဟု၊" [၁၁၈၉] ကုသ ၁၆၃။
"ဘူးတစ်ရာအပေါက်ကို ပိတ်လို့ရတယ်၊ ပါးစပ်တစ်ပေါက်ကိုပိတ်လို့မရဘူး။
အဲဒီတော့ ပစ္စည်းတွေကို မတရားရှာထားတဲ့ ဒီလူရဲ့သတင်းဟာ တစ်ယောက်က တစ်ရာဆိုသလို ပြန့်ပွားကုန်တာပဲ၊" [၁၃၂၀] ပြည်သား၊ ၆၊ ၄၄။
ဘူး တစ်လုံးဆောင် အိုအောင် မဆင်းရဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘူး တစ်လုံးဆောင် အိုအောင် မဆင်းရဲ” ဆိုသည်မှာ အကြောင်းကိစ္စတစ်ခုခုကို “မသိဘူး”၊ “မဟုတ်ဘူး”၊ “မလုပ်ဘူး” စသည်ဖြင့် အမြဲတမ်း ငြင်းဆိုနေခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အပြစ်ကင်းစင်သည်ဟု ထင်မှတ်ကာ အခက်အခဲ သို့မဟုတ် ပြဿနာများကို ရှောင်ရှားနိုင်သည်ဟု ယူဆခြင်းကို ဝေဖန်သော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ဘူးသည် ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်ပြီး အရာရာကို ငြင်းဆိုနေခြင်းဖြင့် အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ခြင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ထောက်ပြသည်။
အမှန်တကယ်တွင် ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းခြင်းမရှိဘဲ ရှောင်ဖယ်နေခြင်းဖြင့် ရေရှည်တွင် အကျိုးမရှိနိုင်ကြောင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ညွန့် ဒါတွေမသိပါဘူးဟုဘူး တစ်လုံးဆောင် အိုအောင် မဆင်းရဲဆိုသည့် စကားကို အားကိုးပြု၍ ဘူးကွယ်ကာ ငြင်းလေလျှင်…၊" [၁၂၉၄] ဒဂုန်၊ ၁၂၊ ၁၄၅။
"ဘုရင်မ၏ စိတ်၌ကား စောမာလာသည် ဘူး တစ်လုံးဆောင်အိုအောင် မဆင်းရဲဆိုသည့်အတိုင်း ဘူးကွယ်နေခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆတော်မူလျက် ရှိပေ၏။
" [၁၂၉၇] ဗွေ။
ဘေးမရောက်ခင်၊ ကြိုတင်ကာဆီး၊ သိဒ္ဓိပြီး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘေးမရောက်ခင်၊ ကြိုတင်ကာဆီး၊ သိဒ္ဓိပြီး” ဆိုသည်မှာ ဘေးအန္တရာယ် မကျရောက်မီ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုဘေးအန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်သည် သို့မဟုတ် အကျိုးဆက်များကို လျှော့ချနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပြဿနာ သို့မဟုတ် အခက်အခဲများ မဖြစ်ပေါ်မီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းသည် အရေးကြီးကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက သွန်သင်သည်။
ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဆိုးကျိုးများကို လျှော့ချနိုင်သည့်အပြင် အောင်မြင်မှုရရှိရန်လည်း အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘေးမရောက်ခင်၊ ကြိုတင်ကာဆီး၊သိဒ္ဓိပြီးဆိုသောအတိုင်း ဘေးကို ကာကွယ်ရန် ကြံစည်ဖို့ ထွက်သွားသော မအိမ်မှူးသည် ရွေဘိုမြို့ မြင်းစာရေးကြီး အိမ်သို့ ရောက်လေရာ…၊" [၁၂၈၂] ရွှေပြည်၊ ပ။
ဘုန်းကောင်း တာစား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုန်းကောင်း တာစား” ဆိုသည်မှာ ကံကောင်းချိန်၊ ကံဇာတာကောင်းမွန်နေချိန်တွင် မည်သည့်နေရာသို့ သွားရောက်သည်ဖြစ်စေ အဆင်ပြေချောမွေ့ခြင်း၊ နေရာတကာတွင် တွင်ကျယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကံကောင်းချိန်တွင် လုပ်ကိုင်သမျှ အောင်မြင်ခြင်း၊ အခက်အခဲမရှိ လိုရာခရီးသို့ ရောက်ရှိနိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများကို ခံစားရတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကံ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည့်အပြင် ကံကောင်းချိန်ကို အခွင့်ကောင်းအဖြစ် အသုံးချသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘုန်းကောင်း တာစား၊ ဆိုသောလားပက်၊ မပြားမကွဲ…မှော်ရုံခွင်မှာ သောက်ချင်တိုင်း စားချင်တိုင်း၊ ပုံလှိုင်းပျော်ဖွယ်၊" [၁၁၄၆] ရာမ၊ ပ။
ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီး” ဆိုသည်မှာ လူအများတွင် ဘုန်းတန်ခိုး၊ အာဏာ၊ ဂုဏ်သတင်း ကြီးမားသော်လည်း အသက်တိုတတ်ကြသကဲ့သို့ အသက်ရှည်သူများတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဘုန်းတန်ခိုး ကြီးကျယ်ခဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လူ့ဘဝတွင် အရာအားလုံး ပြည့်စုံရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။
ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် အသက်ရှည်ခြင်းသည် တခါတရံ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေတတ်ပြီး တစ်ခုကို ရရှိပါက အခြားတစ်ခုကို ဆုံးရှုံးရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဂါရဝ (ရိုသေခြင်း) နှင့် နိဝါတ (နှိမ့်ချခြင်း) တရားများ ပျက်စီးခြင်း၏ အကျိုးဆက်များကို ဖော်ပြရာတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ "ဂါရဝ၊ နိဝါတမင်္ဂလာ ပျက်စီးခြင်း ရှိကြသောကြောင့် ဘုန်းကြီး၍ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်၍ဘုန်းမကြီးဖြစ်လျက် နေကြသည်ကို…၊" [၁၂၇၅-ခန့်] ပါးစပ်။
"မိဘမရိုသေသူ၊ မလုပ်ကျွေးသူများမှာ ဘုန်းကြီးလို့ သက်မရှည်၊ သက်ရှည်လို့ ဘုန်းမကြီးဟု ဆိုရိုးစကားရှိသည်။
" [၁၂၉၄] ဂုဏ်ရည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုန်းကြီးသေ ရွာကြေ” ဆိုသည်မှာ ရွာတစ်ရွာတွင် ဆရာတော်တစ်ပါး ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ဘုန်းကြီးပျံပွဲကို အလွန်အကျွံ ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ကျင်းပခြင်းကြောင့် ရွာသူရွာသားများ စီးပွားရေးအရ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်ရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဘုန်းကြီးပျံပွဲသည် ရွာသူရွာသားများ စုပေါင်း၍ ကျင်းပသော အရေးပါသည့် အခမ်းအနားတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အလွန်အကျွံ ကုန်ကျခံခြင်းကြောင့် ရွာ၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်အကျွံ သုံးစွဲခြင်း၏ ဆိုးကျိုးကို ဖော်ပြသည့်အပြင် အလယ်အလတ် သင့်တင့်သော အသုံးစရိတ်ဖြင့် အခမ်းအနားများကို ကျင်းပသင့်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်သည်။
ကိုးကားချက်များ "ဘုန်းကြီးသေ ရွာကြေဟူသကဲ့သို့ ဘုန်းကြီးပျံတော်မူလျှင်လည်းတပည့် တပန်း ဆရာတော်ပေါက်စတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် မီးလောင်စာ တလားပြာသာဒ် ပွဲလမ်းသဘင် ပျော်ရွှင်ပွဲအမျိုးမျိုးနှင့်…၊" [၁၃၀၃] ကြီးပွားရေး၊ ၉၊ ၂။
ဘုန်းနှင့် ပညာ ထက်ကြပ်ပါ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် “ဘုန်းနှင့် ပညာ ထက်ကြပ်ပါ” ဆိုသည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးရှိသူများတွင် ဉာဏ်ပညာသည် ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကံများကြောင့် ထူးခြားထက်မြက်စွာ ပါရှိတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် ဉာဏ်ပညာ နှစ်မျိုးစလုံးသည် အရေးပါပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဤဆိုရိုးစကားက ဖော်ပြသည်။