kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဖဿ ဝေဒနာစသော တရားများ၌ ဖဿသည် သံဃဋ္ဋနကိစ္စ, ဝေဒနာသည် အနုဘဝနကိစ္စ စသည်ဖြင့် ကိစ္စ အသီးအသီး ကွဲပြားကြ၏၊ ယင်းသို့ ကိစ္စကွဲပြားသော်လည်း စိတ်တစ်လုံးတည်းဝယ် အတူတကွ ယှဉ်၍ ဖြစ်ကြရာ၌ ထိုထိုတရားတို့၏ ကိစ္စအထူးကို မသိနိုင်လောက်အောင် ကိစ္စအားဖြင့် တစ်ခုတည်း ဖြစ်နေခြင်းသည် ကိစ္စဃန မည်၏။
ကိစ္စတစ်ခုတည်းကဲ့သို့ မထင်ဘဲ ဖဿသည် သံဃဋ္ဋနကိစ္စ ရှိ၏၊ ဝေဒနာသည် အနုဘဝနကိစ္စ ရှိ၏ စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ သိခြင်းသည် ဃနဝိနိဗ္ဘောဂ = ကိစ္စဃနကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိခြင်း၊ ကိစ္စဃနကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးခြင်း မည်၏။
စက္ခုဒွါရဝီထိ၌ ဖြစ်ကြသော စိတ် စေတသိက် တစ်စဉ်တစ်တန်းလုံးသည် ရူပါရုံ တစ်ခုတည်းကို အာရုံပြုသည့်အတွက် တစ်ခုတည်းမဟုတ်သော်လည်း တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ တစ်ခဲနက် ဖြစ်နေခြင်းသည် အာရမ္မဏဃန မည်၏။
အာရုံတူ၍ တစ်ခုတည်းဖြစ်နေသော်လည်း တစ်ခုတည်းကဲ့သို့မထင်ဘဲ ဤကား ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ဤကား စက္ခုဝိညာဏ် စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဤကား ဖဿ, ဤကား ဝေဒနာ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ သိခြင်းသည် ဃနဝိနိဗ္ဘောဂ = အာရမ္မဏဃနကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိခြင်း၊ အာရမ္မဏဃနကို ဖြိုခွဲ ဖျက်ဆီးခြင်း မည်၏။
(နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၄။
သံ၊ဋီ၊၁၊၂၇၁။
မူလဋီ၊၁၊၆၀။
) အနတ္တလက္ခဏာကို မြင်ရန် ဃနဖြိုရသည် အနတ္တလက္ခဏာကို ဘုရားပွင့်ရာ သာသနာတွင်းမှာသာ ထင်မြင်နိုင်သည်၊ သာသနာပ၌ မထင်မြင်နိုင်။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆။
) အနတ္တလက္ခဏာကို သန္တတိစသော ဃန ဖုံးလွှမ်းမှုကြောင့် မသိနိုင် မမြင်နိုင် မထင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်၏၊ ဃနကို ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးနိုင်လျှင်ကား အနတ္တလက္ခဏာလည်း ဟုတ်မှန်သောသဘောအတိုင်း ထင်မြင်လာတော့သည်။
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇။
) ကျမ်းကိုးများ ယထာ ပဏိဟိတံ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ။
(မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၆။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၄၃။
) ကောင်းစွာတည်ကြည်သော စိတ်ဖြင့် ဃနဝိနိဗ္ဘောဂကို ပြု၍။
နာနာဓာတုယော ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ အနတ္တလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတိ။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၆။
) အမျိုးမျိုးသော ဓာတ်တို့ကို ခွဲခြား၍ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂကို ပြုသောအခါ အနတ္တလက္ခဏာသည် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထင်ရှားလာ၏။
ဃနဝိနိဗ္ဘောဂန္တိ သန္တတိသမူဟကိစ္စဃနာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇနံ ဝိဝေစနံ။
(မ၊ဋီ၊၁၊၃၆၅။
ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၄၂၈။
) ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဟူသည်ကား သန္တတိဃန, သမူဟဃန, ကိစ္စဃနတို့၏ ခွဲခြမ်းခြင်း၊ ပိုင်းခြားခြင်းပင်တည်း။
ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေတိ သမူဟဃနေ, ကိစ္စာရမ္မဏဃနေ စ ပဘေဒိတေ။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၇။
) ဃနဝိနိဗ္ဘောဂကို ပြုသည်ဟူသည်ကား သမူဟဃန, ကိစ္စဃန, အာရမ္မဏဃနတို့ကိုလည်း ပိုင်းခြားပြီးသောကြောင့်။
ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သမူဟာဒိဃနဂ္ဂဟဏံ ဘိန္ဒိတွာ။
(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၅၄။
) ဃနဝိနိဗ္ဘောဂကို ပြု၍ဟူသည်ကား ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ယူငင်၍ သမူဟစသော ဃန၏ အယူအစွဲကို ဖျက်ဆီး၍။
(တိပိဋက ပါဠိ-မြန်မာ အဘိဓာန်၊က-ဝဂ်-အတွဲ-၆၊စာမျက်နှာ-၉၈၆-၉၈၇။
) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဃနလေးပါး နာမ်ဃန (၄) ပါး အကြောင်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
ပရိန်မြို့သည် ၁၁၀၃/၁၁၀၆ ခုနှစ်မှ ၁၁၆၇ ခုနှစ်အထိ ရခိုင်ပြည် လေးမြို့ခေတ်၏ မြို့တော်ဟောင်း တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါသည်။
မြို့တော်ဟောင်းနေရာသည် မြောက်ဦးမြို့နယ်အတွင်းရှိသည်။
မြောက်ဦးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် လောင်ကြက်မြို့ မြောက်ဘက် မိုင်အနည်းငယ်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ပထဝီ ပရန်မြို့ဟောင်းသည် အရှေ့ဘက်ရှိ လေးမြို့မြစ်ကို မျက်နှာမူထားသည်။
မြို့နောက်ဘက်တွင် ကုလားတန်မြစ် နှင့် လေးမြို့မြစ်များကြားရှိသော မိုင်းဆွေတောင်ကြောနှင့်အပြိုင်ရှိသော တောင်ကြောတစ်ကြောရှိသည်။
တောင်ဘက်မှာ လောင်းကြက်မြို့ရှိပြီး ပေါက်ဒုတ်ချောင်းက မြို့နှစ်မြို့အလယ်ကို ပိုင်းခြားထားသည်။
မြောက်ဘက်တွင် အလေးဇီချောင်းရှိသည်။
သမိုင်း ၁၁ ရာစုနှာ ဝေသာလီပြည် ဆုတ်ယုတ်သွားခဲပြီး လေးမြို့ခေတ်သို့ ရခိုင်သမိုင်း ကြရောက်ခဲ့သည်။
ဤခေတ်သမိုင်းရာဇဝင်အရ ဆမ်ဘာဝက် ခေါ်သောနေရာသို့ မြို့တော်ရွှေ့ခြင်းမှစပြီး ကစ္ဆပနဒီ ခေါ် ကုလားဒန်းမြစ်ဒေသမှာ ရှိသည့် ဝီသာလီမြို့မှ လေးမြို့မြစ်ဒေသသို့ အာဏာပြောင်းသွားခဲ့၍ မြို့တော်အသစ်ကို ပြင်စာမြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
ပြင်စာမြို့သည် နှစ် ၈၀ ခန့် တိုးတက်လာပြီးနောက် မြို့တော်ကို ပရိန်သို့ ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
Kyaw Minn Htin (2007). "Historical Geography and Urbanization in Ancient Arakan- The archaeological landscape of the old capitals up to 1400 AD". Aséanie, Sciences humaines en Asie du Sud-Est. 20: 5-73. ရာဇဝင်အရ ပုဂံဘုရင် အလောင်းစည်သူ၏အကူအညီဖြင့် အဘိုးဖြစ်သူ၏ ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူခဲ့သော လက်ျာမင်းနန်လက်တက်အတ္ငင် ပါရိန်မြို့တည်ထောင်ခဲ့သည်။
လေးမြို့ခေတ် နောက်ပိုင်းမှာ မြို့တော်သည် ခရတ်မြို့ နှင့် နရိမ်ဇာရ တောင်ငူမြို့ သို့ခေတ္တာ ရွှေ့ပြောင်းပြီးနောက် လောင်းကြည်မြို့မှာ မြို့တော်ကို နှစ်တစ်ရာကျော်ကြာ အခြေချခဲ့သည်။
လေးမြို့မြစ်ဝှမ်းရှိ မြို့တော်များသည် ဝေသာလီ နှင့်အခြား ယခင်မြို့တော်များထက် သေးငယ်ခဲ့သည်။
ပရန်မြို့ အပါအဝင် ဤမြို့တော်တွေအများစုသည် လေးမြို့မြစ်၏ အနောက်ဘက် မြေနိမ့်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းနားမှာ တည်ဆောက်ခဲ့သောကြောင့် အချိန်နှင့်အမျှ မြို့ပြနံရံများ ပျောက်ကွယ်သွားကြသည်။
ဘာသာတရား၌ ရခိုင်ဒဏ္ဍာရီနှင့် ရာဇဝင်တွင် နတ်မယ်တော် မြဆွမ်းသည် ပါရိန်မြို့၏ အုပ်ထိန်းသော မြို့ဆောင့်နတ်သမီးတစ်ပါးဖြစ်ပါသည်။
မြဆွမ်းမယ်တော်အကြောင်း ကဗျာတစ်ပိုဒ်ရှိသည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်တပ် စစ်သားများ နန်တော်ဟောင်းရှိခဲ့သည့်နေရာ အနောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထား၍ မြဆွမ်းရုပ်တုကို လယ်ရာကွင်းပြင်အလယ်တွင် ကြီးမားသော နတ်ဆောင်အသစ်ကြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
မြောက်ဦးမြို့နယ်တွင် ပရိန်နတ်ဆောင် စသော နတ်ငယ်များကိုးကွယ်ရာနေရာများ ပြန်လည်ပေါ်လာခြင်းသည် မြန်မာစစ်တပ်အရာရှိများ လေးမြို့မြစ်ဝှမ်းသမိုင်းတွင် ပုဂံနိုင်ငံတော်၏ ပတ်သက်မှုကို ပုံဖော်ခြင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြုရန် ကြိုးပမ်းသည့်နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
ကိုးကား ကျမ်းကိုးစာရင်း ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:မြို့တော်များ။
ပရော့ယီဆန် ဘုရင့်နိုင်ငံ()၊ အများသိသော အမည်အားဖြင့် ပရုရှား()သည် ဟိုးအန်စော့လန် အိမ်တော်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော ဂျာမနီနိုင်ငံ မြောက်ဘက်ဒေသတွင် တည်ရှိခဲ့သည့် ဘုရင့်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
၁၇၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။
ဤ ဘုရင့်နိုင်ငံသည် ၁၇၀၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်၍ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ တည်တံ့ခဲ့သော ဂျာမန် အင်ပါယာ၏ အချက်အချာကျသော ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။
မှတ်စု ကဏ္ဍ:ပရော့ယီဆန် တိုင်းပြည် ကဏ္ဍ:ဂျာမန် အင်ပါယာ၏ တိုင်းပြည် ကဏ္ဍ:ရှေးဟောင်း ဘုရင့်နိုင်ငံ။
ဟိုးအန်စော့လန် အိမ်တော်()သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ရှဗာဘင် ဒေသတွင် အခြေတည်သော ဥရောပ၏ တော်ဝင် မိသားစု ဖြစ်သည်။
thumbnail ဘရန်ဒင်ဘူ့ရ်ခ်၏ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံများ၊ ပရော့ယီဆင် ဘုရင်များ၊ ဂျာမန် ဧကရာဇ်များ(ဖရန်ကင်နွယ်များ)၊ ဟိုးအင်စော့လန် နိုင်ငံငယ်များကို အုပ်စိုးသူများနှင့် ရိုမေးနီးယားဘုရင်များ(ရှဗာဘင်နွယ်များ)ကို မွေးထုတ်ပေးရာ မိသားစု ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ဟိုးအန်စော့လန် အိမ်တော်။
ကဉ္စနဒေဝီအမည်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် ၂ ဦး ရှိပါသည်။
ကဉ္စနဒေဝီ (ဗာရာဏသီဘုရင့်သမီး) ဗာရာဏသီပြည်၏ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ သမီးတော်ဖြစ်ပြီး မဟာကဏှညီနောင်တော်၏ ညီမတော်လည်း ဖြစ်တော်မူ၏။
မိဘတို့ ကွယ်လွန်တော်မူပြီးနောက် မောင်နှမများနှင့်အတူ လူ့ဘောင်ကို စွန့်ခွာ၍ တောရကျောင်း၌ နေထိုင်တော်မူသည်။
ဤအကြောင်းကို ဘိသဇာတ် (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၃၀၄) တွင် ရှုနိုင်သည်။
အရှင်မဥပ္ပလဝဏ်ထေရီ ၏ ရှေးဘဝ ဖြစ်တော်မူ၏။
(ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၃၀၄။
) (စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၉၄)Pali Proper Names ၂။
ကဉ္စနဒေဝီ (ဒေဝပုတ္တဘုရင့်သမီး) ဒေဝပုတ္တပြည်၏ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ သမီးတော် ဖြစ်တော်မူ၏။
မွေးဖွားသောနေ့၌ မိုးကောင်းကင်မှ ရတနာတို့ ရွာသွန်းကာ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ အလွန်တောက်ပသဖြင့် ၎င်းရှိသောအရပ်၌ မီးအိမ် မလိုအပ်တော့ပေ။
အရွယ်ရောက်သောအခါ ရဟန်းမပြု၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။
ရှေးဘဝ၌ ဒေဝပုတ္တပြည်တွင် Bowlဓာတ်တော်အား ဂုဏ်ပြုပူဇော်သော ပွဲတော်၌ တရားနာစဉ် နဂါးမင်းသည် ၎င်းအား ချစ်စိတ်ဝင်လေ၏။
ငြင်းပယ်သောအခါ နဂါးမင်းသည် ကိုယ်ကို ရစ်ပတ်စေကာမူ မတုန်မလှုပ် တရားနာမြဲ နာတော်မူ၏။
သီလတန်ခိုးကြောင့် နဂါးမင်းသည် ရှုံးနိမ့်၍ ဥဒကပူဇာဖြင့် အထူးပူဇော်လေ၏။
(Ras.i.34f.♦Pali Proper Names) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:ရဟန္တာများ။
မိုနီရို (အင်္ဂလိပ်: Monero) သည် သီးသန့်ကိုယ်ရေးအချက်အလက် ကိုအလေးထားသော ကျပ်တိုကျပ် (cryptocurrency) တစ်ခုဖြစ်သည်။
သုံးစွဲသူများ၏ အမည်မဖော်ပြမှု ကိုသေချာစေရန် ဝိုင်းလှုံရေးလက်မှတ်များ (Ring Signatures)、လျှို့ဝှက်ငွေလွှဲမှုများ (Confidential Transactions) နှင့် လျှို့ဝှက်လိပ်စာများ (Stealth Addresses) ကိုအသုံးပြုသည်။
မိုနီရို ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်တွင် Bytecoin ၏ ဖောက်ကွဲမှု (fork) အနေနဲ့ စတင်ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး၊ မြင့်မားသော လုံခြုံရေးနှင့် သီးသန့်ကိုယ်ရေးအချက်အလက် ထိန်းသိမ်းမှုကြောင့် အလျင်အမြန် နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်။
မိုနီရို ကို "ဘစ်ကွိုင် ၏ မူလ ဆန့်ကျင်စနစ်ဝါဒ ကို ဆက်လက်ဖြန့်ဖြူးသော ဝိညာဉ်ဆက်ခံသူ" ဟု ယုံကြည်သူများက ဖော်ပြကြသည်။
သို့သော် မိုနီရို သည် ရာဇဝတ်မှုလုပ်သူများ၊ အကြမ်းဖက်သမားများနှင့် အာဏာရှင်အစိုးရများမှ ပိတ်ဆို့မှုများကို ရှောင်ရှားရန် အသုံးပြုမှုကြောင့် ဝေဖန်ခြင်းများ ခံရခဲ့သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက် (အင်္ဂလိပ်လို) ကဏ္ဍ:သုံးစွဲနေဆဲ ငွေကြေးများ‎။
ဖရိဒရစ်ရှ် ၁(; ၁၁ ဇူလိုင် ၁၆၅၇ ~ ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၁၃)သည် ပရော့ယီဆန် ဟိုးအန်စော့လန် အိမ်တော်၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ပရော့ယီဆန် ဘုရင်။
ဘိက္ခုနောဝါဒကဟူသည် ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဘိက္ခုနီ နှင့် ဩဝါဒက ဟူသော ပုဒ်နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဘိက္ခုနီ ဆိုသည်မှာ ရဟန်းမကို ဆိုလိုပြီး ဩဝါဒက ဆိုသည်မှာ ဆုံးမသွန်သင်သူကို ရည်ညွှန်းသည်။
ထို့ကြောင့် ဘိက္ခုနောဝါဒက၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ ဘိက္ခုနီမများကို ဆုံးမသွန်သင်သော ရဟန်းတော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။
(ဝိ၊၂၊၇၂။
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၉။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၂၊ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒတီတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကော။
ပါစိတ်၊ ယော၊ ၄၁။
ဘိက္ခုနောဝါဒက၏ သမ္မုတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းကို ဘိက္ခုနောဝါဒက သမ္မုတိ ဟု ခေါ်သည်။
သာသနာတော်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့်အညီ ဘိက္ခုနီသံဃာကို ဩဝါဒပေးရန် ရဟန်းတော်တစ်ပါးအား သံဃာတော်အစည်းအဝေးမှ တရားဝင် ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘိက္ခုနောဝါဒကအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသော ရဟန်းတော်သည် ဘိက္ခုနီမများကို လမ်းညွှန်ဆုံးမရန် တာဝန်ရှိသည်။
ဘိက္ခုနောဝါဒက သမ္မုတိအတွက် လိုအပ်သော အရည်အချင်းများ ဘိက္ခုနောဝါဒကအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရမည့် ရဟန်းတော်သည် အောက်ပါ အင်္ဂါရပ် (၈) ပါးနှင့် ပြည့်စုံရမည်ဟု ပါစိတ်ပါဠိတော်၌ ပြဆိုထားသည်။
သီလဝါ - စင်ကြယ်သော သီလရှိခြင်း၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ စသော သိက္ခာပုဒ်များကို ကောင်းစွာ စောင့်ထိန်းလိုက်နာ ကျင့်သုံးခြင်း။
အသေးအဖွဲ အပြစ်များ၌ပင် ဘေးအန္တရာယ်ကဲ့သို့ ရှုမြင်၍ ကြောက်ရွံ့ခြင်း။
ဗဟုဿုတော - ဗဟုသုတရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ကျမ်းစာပေများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လေ့လာသင်ယူထားခြင်း။
ထိုဗဟုသုတများကို အလွတ်ရွတ်ဖတ်နိုင်ခြင်း၊ စွဲစွဲမြဲမြဲ မှတ်သားထားနိုင်ခြင်း၊ ထိုဗဟုသုတများဖြင့် ပြည့်စုံခြင်း။
ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတာနိ - ဘိက္ခုပါတိမောက်နှင့် ဘိက္ခုနီပါတိမောက် နှစ်မျိုးလုံးကို အနက်အဓိပ္ပါယ်နှင့်တကွ ကျေညက်စွာ တတ်မြောက်ထားခြင်း၊ ပါတိမောက်ဆိုင်ရာ အဆုံးအမများကို ကောင်းစွာ သိရှိနားလည်ခြင်း။
ကလျာဏဝါစော ဟောတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော - ချိုသာသော စကားကို ပြောဆိုတတ်ခြင်း၊ နားထောင်သူ၏ စိတ်ကို ကြည်နူးချမ်းမြေ့စေသော အပြောအဆို ရှိခြင်း။
ယေဘုယျေန ဘိက္ခုနီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ - ဘိက္ခုနီမအများစု၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ခံယူနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခြင်း၊ ဘိက္ခုနီမများက ကြည်ညိုလေးစားသော ရဟန်းတော်ဖြစ်ခြင်း။
ပဋိဗလော ဟောတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ - ဘိက္ခုနီမများကို ဆုံးမသွန်သင်ရန် လုံလောက်သော အရည်အချင်းနှင့် စွမ်းရည်သတ္တိ ရှိခြင်း၊ တရားတော်နှင့်အညီ ဆုံးမနိုင်သော ပညာနှင့် ဉာဏ်ပရိယာယ် ပြည့်စုံခြင်း။
န ခေါ ပနေတံ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတာယ ကာသာယဝတ္ထဝသနာယ ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နပုဗ္ဗော ဟောတိ - လူဝတ်ကြောင်ဘဝ၌ ဘိက္ခုနီမများနှင့် ကာယထိတွေ့မှု မပြုဖူးခြင်း၊ သိက္ခမာန် သာမဏေများနှင့် မေထုန်အမှု မပြုဖူးခြင်း စသော အပြစ်ကင်းစင်ခြင်း။
ဝီသတိဝဿော ဝါ ဟောတိ အတိရေကဝီသတိဝဿော ဝါ - ဥပသမ္ပဒါ ခံယူပြီး ဝါတော် အနည်းဆုံး နှစ် ၂၀ ရှိခြင်း သို့မဟုတ် ဝါ ၂၀ ကျော် ရှိခြင်း၊ ဝါဂဏ္ဍ၀ုဒ္ဓိ ရင့်ကျက်သော ရဟန်းတော်ဖြစ်ခြင်း။
ဝိ၊၂၊၇၃-၄။
) ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိံ သာဒိယတိ။
ဝိ၊၄၊၂၀။
(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၈။
ကင်္ခါ၊၂၀၉။
) ဘိက္ခုနောဝါဒက သမ္မုတိ ခွင့်ပြုရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက် ဘုရားရှင်သည် ဘိက္ခုနောဝါဒက သမ္မုတိကို ခွင့်ပြုတော်မူရခြင်းမှာ အဓိကအားဖြင့် ရဟန်းတော်များနှင့် ဘိက္ခုနီမများ အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုမှတစ်ဆင့် မလိုလားအပ်သော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်တော်မူခြင်းဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းကာလများတွင် ရဟန်းတော်များသည် ဘိက္ခုနီမများကို ဆုံးမရန် တိုက်ရိုက် တာဝန်မရှိခဲ့ပေ။
သို့သော် ဘိက္ခုနီသံဃာ၏ ကြီးထွားလာမှုနှင့်အတူ လမ်းညွှန်မှုနှင့် ဆုံးမသွန်သင်မှု ပေးနိုင်သော ရဟန်းတော်များ လိုအပ်လာသောကြောင့် ဘိက္ခုနောဝါဒက သမ္မုတိကို စတင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
အကယ်၍ ဘိက္ခုနောဝါဒက သမ္မုတိ မရှိပါက၊ ရဟန်းတော်များသည် ဘိက္ခုနီမများကို မည်သို့ ဆုံးမသွန်သင်ရမည်ကို မသိရှိနိုင်ဘဲ၊ မဆုံးမသင့်သော အချိန်အခါတွင် ဆုံးမခြင်း၊ မဆုံးမသင့်သော နည်းလမ်းဖြင့် ဆုံးမခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။
ထိုအခြေအနေသည် ရဟန်းတော်များအကြား အချင်းများခြင်း၊ မကျေမနပ်ဖြစ်ခြင်း (အာဃာတ) စသည့် မလိုလားအပ်သော အခြေအနေများသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်သည် သင့်လျော်သော အရည်အချင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းတော်များကို ဘိက္ခုနောဝါဒကအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြင့် ဘိက္ခုနီသံဃာကို စနစ်တကျ လမ်းညွှန်မှုပေးနိုင်ရန်နှင့် ရဟန်းတော်များအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်တော်မူခဲ့သည်။
အင်္ဂါရပ် (၈) ပါး၏ အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက် ဘိက္ခုနောဝါဒကအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လိုအပ်သော အင်္ဂါရပ် (၈) ပါးကို အသေးစိတ် ဖွင့်ဆိုရာ၌ - သီလဝါ ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် ရဟန်းတော်တစ်ပါး၏ အခြေခံကျင့်ဝတ် သိက္ခာသီလနှင့် ပြည့်စုံမှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကို စောင့်ထိန်းခြင်းသည် ရဟန်းဝတ်၏ အသက်ဖြစ်ပြီး၊ အသေးအဖွဲ အပြစ်ကိုပင် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်ခြင်းသည် သီလစင်ကြယ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရာ၌ အဓိက အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
ဗဟုဿုတော ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် ဗဟုသုတ ကြွယ်ဝမှုကို ဆိုလိုသည်။
ဘိက္ခုနောဝါဒက ရဟန်းတော်သည် သာသနာတော်၏ အဆုံးအမများကို နှံ့နှံ့စပ်စပ် သိရှိနားလည်ထားရန် အရေးကြီးသည်။
ကျမ်းဂန်တတ်မြောက်ခြင်းသည် ဘိက္ခုနီမများကို တရားတော်နှင့်အညီ ဆုံးမသွန်သင်ရာတွင် အထောက်အကူ ပြုနိုင်သည်။
ဗဟုဿုတ သုံးမျိုးတွင် ဘိက္ခုနောဝါဒက ရဟန်းတော်သည် ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့် အဋ္ဌကထာများကို တတ်မြောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတာနိ ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် ဝိနည်းဥပဒေကို ကျေညက်စွာ တတ်မြောက်ထားရန် အဓိက ရည်ညွှန်းသည်။
ဘိက္ခုနီမများကို ဆုံးမရာတွင် ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ဆုံးမရန် အရေးကြီးသောကြောင့် ဘိက္ခုပါတိမောက်နှင့် ဘိက္ခုနီပါတိမောက် နှစ်မျိုးလုံးကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ တတ်မြောက်ထားရန် လိုအပ်သည်။
ကလျာဏဝါစော ဟောတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် ဆက်ဆံရေး ကျွမ်းကျင်မှုကို ပြသသည်။
ဘိက္ခုနီမများကို ဆုံးမရာတွင် ချိုသာသော စကားဖြင့် ပြောဆိုဆုံးမခြင်းသည် ယုံကြည်လေးစားမှုနှင့် ချစ်ခင်မှုကို ရရှိစေနိုင်သည်။
ယေဘုယျေန ဘိက္ခုနီနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် လူမှုဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်မှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ဘိက္ခုနီမများ၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုကို ရရှိထားသော ရဟန်းတော်သည် ဘိက္ခုနီသံဃာကို ဩဝါဒပေးရာတွင် ပိုမို ထိရောက်မှု ရှိနိုင်သည်။
ပဋိဗလော ဟောတိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတုံ ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် ဆုံးမသွန်သင်နိုင်သော စွမ်းရည်ရှိမှုကို ဆိုလိုသည်။
ဘိက္ခုနောဝါဒက ရဟန်းတော်သည် ဘိက္ခုနီမများ၏ အခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်ရုံသာမက၊ မှန်ကန်သော လမ်းညွှန်မှုနှင့် ဆုံးမစကားကို ပေးနိုင်စွမ်း ရှိရမည်ဖြစ်သည်။
န ခေါ ပနေတံ ... ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နပုဗ္ဗော ဟောတိ ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် ကိုယ်ကျင့်တရား စင်ကြယ်မှုကို အလေးထားဖော်ပြသည်။
ဘိက္ခုနောဝါဒက ရဟန်းတော်သည် မိန်းမတို့နှင့် ပတ်သက်သော ကိလေသာ ရာဂစိတ် ကင်းရှင်းသူ ဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။
အတိတ်က မကောင်းသော အပြုအမူများ ရှိခဲ့ပါက ဘိက္ခုနီမများ၏ ရိုသေမှုနှင့် ယုံကြည်မှုကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်။
ဝီသတိဝဿော ဝါ ဟောတိ အတိရေကဝီသတိဝဿော ဝါ ဟူသော အင်္ဂါရပ်သည် ဝါဂဏ္ဍ ရင့်ကျက်မှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။
ဝါတော်ရင့်သော ရဟန်းတော်သည် လောကဓံတရားများကို ကြံ့ကြံ့ခံ ရင်ဆိုင်နိုင်စွမ်း ရှိပြီး၊ မိမိကိုယ်ကိုယ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ပိုမို ကောင်းမွန်သောကြောင့် ဘိက္ခုနောဝါဒကအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သင့်လျော်သည်။
ဤအင်္ဂါရပ် (၈) ပါးသည် ဘိက္ခုနောဝါဒက ရဟန်းတော်တစ်ပါးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော အရည်အချင်းများဖြစ်ပြီး၊ ယင်းအရည်အချင်းများနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းတော်သည်သာ ဘိက္ခုနီသံဃာကို ကောင်းမွန်စွာ လမ်းညွှန်ဆုံးမနိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဘိက္ခုနောဝါဒဝဂ် သိက္ခာပုဒ် (၁၀)ပါး ဩဝါဒသိက္ခာပုဒ် ဩဝါဒသိက္ခာပဒ ကိုးကား Category:ရဟန်းဝိနည်းများ ကဏ္ဍ:မထေရ်များ။
တိပိဋကဓရ ရေစကြိုဆရာတော်ဟုလည်း ကျော်ကြားသော ဘဒ္ဒန္တ ဝါယာမိန္ဒာဘိဝံသ မဟာထေရ် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဘွဲ့ ဆပ်ကပ်ခံရသူ ‌ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာရဟန်း‌တော်ဖြစ်သည်။
‌ဆောင်းပါး "တိပိဋကဓရ ရေစကြိုဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ဝါယာမိန္ဒာဘိဝံသ မဟာထေရ်‌"၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃ ရက်၊ စာပန်းအိမ် ရေစကြို ဘလော့။
ငယ်ဘဝ ဆရာတော်သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ရွှေကျောင်းရွာနေ ခမည်းတော် ဦးဘရီ+မယ်တော်ဒေါ်အုန်း တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ခုနှစ်၊ တပေါင်း လပြည့်ကျော် (၈)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသော သားရတနာ ဖြစ်သည်။
သာသနာ့ဝန်ထမ်းဘဝ ၁၃၂၉ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၁၄ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ရွှေကျောင်းရွာ မြောက်ကျောင်းဆရာတော် ဦးနန္ဒကို ဥပဇ္စျာယ်ပြုလျက် ဦးမူတူး-ဒေါ်ယေကြည် စသော ဆွေမျိုးတို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ရှင်သာမဏေ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် (၁၀)ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ညောင်တုန်းမြို့နယ်၊ ဆားမလောက်ရွာ ရွာလယ်ကျောင်းဆရာတော်ကို ဥပဇ္စျာယ်ပြု၍ ဆားမလောက်ရွာ ဦးဘိုးဝ+ဒေါ်စိန်တင် မိသားစု၊ ရွှေကျောင်းရွာ ဦးဘာဘာ+ ဒေါ်တင်မြိုင်၊ ရန်ကုန် ဦးကြူ+ဒေါ်ခင်မြင့်၊ ကြည့်မြင်တိုင် ဒေါ်စိန်မြမိသားစု၊ ဗဟန်း ဒေါ်ခင်လှ၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းညွန့်နှင့်ဇနီး ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ရွှေ မိသားစုတို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ ဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ရေစကြိုမြို့ အောင်မြေသာယာ သူဋ္ဌေးတိုက် သီရိမင်္ဂလာကျောင်း ဆရာတော် ဦးဝိမလ၊ ဦးဓမ္မပါလ၊ ဦးသြဘာသတို့ထံ၌ စာပေသင်ယူ ခဲ့ပါသည်။
ရေစကြိုဆရာတော်၏ ဆရာတော်မှာ မင်းကွန်းတိပိဋကဓရ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဖြစ်ပါသည်။
ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သောစာ‌မေးပွဲများ၊ ဆပ်ကပ်ခံရသော ဘွဲ့များ အစိုးရ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးတန်း ကို နှစ်မခြားပဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရေစကြိုမြို့၊ သူဋ္ဌေးတိုက် သီရိမင်္ဂလာကျောင်း၌ ကျင်းပသော သီရိမင်္ဂလာပရိယတ္တိစာမေးပွဲတွင် ပထမကြီး၌ ပထမဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့၏။
၁၃၃၅ ခုနှစ် ဓမ္မာစရိယတန်းကို ညေယင်တုန်းမြို့၊ ရွှေဟင်္သာတောရ ပါဠိတက္ကသိုလ် ဆရာတော် ဦးဝိမ,(အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ထံမှ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ ရှင်သာမဏေ ကိုရင်ဘဝဖြင့် တစ်နှစ်တည်း ကျမ်းရင်းသုံးကျမ်းကို တစ်နိုင်ငံတွင် အမှတ်အများဆုံးဖြင့် အောင်မြင်၍ အဂ္ဂမဟာအကျော်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
ညောင်တုန်းမြို့၊ ရွှေကျင်နိကာယသာသန ပါလအသင်း၏ ဓမ္မာစရိယတန်းကို ပထမ၊ မဟာဝဂ္ဂါဒိ မြန်မာဂုဏ်ထူးဘွဲ့၊ ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ ပါဠိဂုဏ်ထူး ပါဠိပါရဂူဘွဲ့များဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
(၃၁-၃၃)ကြိမ်မြောက် တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲတွင် ဝိနယဓရ၊ ဝိနယကောဝိဒ ဘွဲ့၊ (၃၄-၃၇)ကြိမ်မြောက် တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲတွင် ဒီဃဘာဏက၊ ဒီဃနိကာယ​ေကာဝိဒ ဘွဲ့များ အောင်မြင်ရရှိခဲ့သည်။
(၃၉)၊ (၄၂)ကြိမ်မြောက် တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲတွင် အဘိဓမ္မာ ရှေ့ပိုင်းငါးကျမ်း ပါဠိတော်နှင် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့ကို ပြန်ဆိုရေးဖြေအောင်မြင်သည်။
ပဥ္စနိကာယ အသင်းစာမေးပွဲများတွင် ဝိနည်း၊ သုတ္တန် ဆိုင်ရာ ဘာဏက ဓမ္မာစရိယနှင့် မူလအာဘိဓမ္မိက၊ မဇ္စျိမ အာဘိဓမ္မိက ဥပရိအာဘိဓမ္မိကဘွဲ့များ ရရှိအောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၃၅၄ ခု၊ (၄၅)ကြိမ်မြောက် တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲတွင် စာမျက်နှာ (၃၅၄၈)ရှိ အဘိဓမ္မာ ပိဋက နောက်ပိုင်း (၈)ကျမ်း၊ ယမိုက်၊ ပဋ္ဌာန်း၊ ပါဠိတော်တို့ကို အာဂုံပြန်ဆိုအောင်မြင်သဖြင့် အဘိဓမ္မိက နှင့် အမိုးနိကနက္ကဒဏ် ထီးဖြူတော် သုံးလက် ဘွဲ့တံဆိပ်ပါရှိသော သာသနာအောင်လံ တော် အောင်လက်မှတ်များ ရရှိခဲ့သည်။
ရေစကြိုဆရာတော် အရှင်ဝါယာမိန္ဒသည် သင်ရိုးပိဋကတ်သုံးပုံကို အာဂုံပြန်ဆို ပြီးဆုံး အောင်မြင်၍ တိပိဋကဓရ အရှင်မြတ် ျဖစ္​လာခဲ့၏။
၁၃၅၆- ၁၃၅၇ တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ရေး စာမေးပွဲတွင် ပိဋကတ် သုံးပုံ အောင်မြင်တော်မူ၍ တိပိဋကဓရ တိပိဋက ကောဝိဒ ဘွဲ့ကို ရရှိတော်မူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ၆ပါးမြောက် ဆဋ္ဌတိပိဋကဓရဆရာတော် တစ်ပါးဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။
သာသနာတော် ဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များ ယခုအခါ ရေစကြိုဆရာတော်ကြီးသည် ရန်ကုန်၊ ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်း၊ တိပိဋကမဟာဂန္ထဝင်နိကာယ်ကျောင်းတိုက် တည်ထောင်တော်မူ၍ တိပိဋကလောင်းလျာ စာသင်သားသံဃာတော်များကို စာပေများ ပို့ချပေးတော်လျက် ရှိပါသည်။
ဆရာတော်၏ တပည့်များထဲမှ ပိဋကတ် သုံးပုံဆောင် ကျောက်ပန်းတောင်း တိပိဋကဓရ အရှင်ပညာဝံသာဘိဝံသနှင့် ဒီပဲယင်း တိပိဋကဓရ အရှင်ဝိစိတ္တသာရ ဆရာတော်နှစ်ပါး အာင်မြင်တော်မူလျက် ရှိပါသည်။
ထို့အပြင် ရေစကြိုဆရာတော်ကြီးသည် မန္တလေးမြို့၌ သန္တာဝါသစာသင်တိုက်ကို တည်ထောင်၍လည်း စာပေပရိယတ်များ သင်ကြားပို့ချပေးလျက်ရှိပါသည်။
ဆရာတော်၏ ဇာတိမြေ ရေစကြို ရွှေကျောင်းရွာတွင် ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးရုံ တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ပေးထားလျက်ရှိပါသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ။
မီးလောင်နေသော မြို့ နှစ်မြို့ (ဒုတိယ ယာကုပ် ဒ ဗက်၏ ပန်းချီ (၁၆၈၀ ပြည့်နှစ်)) right|「သောဒုံနှင့် ဂေါမောရ၏ ပျက်စီးခြင်း」(ဂျွန် မာတင်၏ ပန်းချီ (၁၈၅၂ ခုနှစ်)) သောဒုံ(, )နှင့် ဂေါမောရ(, )တို့သည် ကမ္ဘာဦးကျမ်းတွင် ပါဝင်လာသော ဒုစရိုက်တရားများကြောင့် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော မြို့ နှစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ဓမ္မဟောင်းနှင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းတို့တွင် လူသားတို့၏ ဒုစရိုက်တရားများနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ တရားမျှတမှုကို ဖော်ကျူးရာ၌ မကြာခဏ ရည်ညွှန်းဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ကုရ်အာန်တွင်လည်း သမ္မာကျမ်းစာနှင့် မတူညီသော နည်းလမ်းဖြင့် မြို့ နှစ်မြို့၏ ဇာတ်လမ်းကို ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သမ္မာကျမ်းစာပါ စကားစု ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဦးကျမ်း ကဏ္ဍ:ဖျက်ဆီးခံရသော မြို့။
An illustration of main components of the transformer model from the paper “သင်လိုအပ်သမျှက အာရုံစူးစိုက်မှုပဲ။
” (Attention Is All You Need) ဟူသော စာတမ်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် သုတေသနစာတမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤစာတမ်းကို Google မှ သုတေသီများဖြစ်သည့် Ashish Vaswani၊ Noam Shazeer၊ Niki Parmar၊ Jakob Uszkoreit၊ Llion Jones၊ Aidan N. Gomez၊ Łukasz Kaiser နှင့် Illia Polosukhin တို့က ရေးသားခဲ့သည်။
၎င်းသည် သဘာဝဘာသာစကား ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း (Natural Language Processing - NLP) နယ်ပယ်တွင် အလွန်အရေးပါသော တိုးတက်မှုတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ စကားဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (Machine Translation) နှင့် အခြား AI ဆိုင်ရာ အသုံးချမှုများအတွက် Transformer ဟုခေါ်သော ဗိသုကာအသစ်တစ်ခုကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။
Transformer သည် အာရုံစူးစိုက်မှု ယန္တရား (Attention Mechanism) ကို ဗဟိုပြု၍ တည်ဆောက်ထားပြီး၊ ယခင်က အသုံးပြုခဲ့သည့် ထပ်တလဲလဲ အာရုံခံကွန်ယက်များ (Recurrent Neural Networks - RNNs) နှင့် အချိန်ဆက်စပ်အာရုံခံကွန်ယက်များ (Convolutional Neural Networks - CNNs) ကို အစားထိုးခဲ့သည်။
Paper entitled, "Attention is all you need.", written by 8 scientists at Google. နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ယခင်ကာလများတွင် NLP လုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် စကားဘာသာပြန်ဆိုခြင်း၊ စာသားခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် အခြားသော ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို RNN နှင့် CNN ကဲ့သို့သော မော်ဒယ်များဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
သို့သော် ဤမော်ဒယ်များတွင် အားနည်းချက်များစွာရှိခဲ့သည်။
ဥပမာအားဖြင့် RNN သည် အစဉ်လိုက် လုပ်ဆောင်ရသည့်သဘောကြောင့် လေ့ကျင့်ရာတွင် အချိန်ကြာမြင့်သည်။
ထို့အပြင်၊ ဝါကျရှည်များကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် အစောပိုင်းအချက်အလက်များကို “မေ့လျော့သွားတတ်သည့်” ပြဿနာ (Vanishing Gradient Problem) ကြောင့် အကန့်အသတ်ရှိခဲ့သည်။
CNN များသည် ပိုမိုမြန်ဆန်သော်လည်း၊ ဝါကျအတွင်းရှိ စကားလုံးများအကြား ဝေးကွာသော ဆက်နွယ်မှုများကို ဖမ်းယူနိုင်ရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။
Transformer သည် ဤပြဿနာများကို ကျော်လွှားရန် အာရုံစူးစိုက်မှုယန္တရားကို အသုံးပြု၍ ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်။
စကေးလုပ်ထားသော dot-product အာရုံစူးစိုက်မှု နှင့် ကိုယ်တိုင် အာရုံစူးစိုက်မှု (dot-product attention & self-attention) စကေးလုပ်ထားသော အစက်ထုတ်ကုန် အာရုံစူးစိုက်မှု နှင့် ကိုယ်တိုင်အာရုံစူးစိုက်မှု ယန္တရားကို Recurrent Neural Network သို့မဟုတ် Long Short-Term Memory (ထပ်တလဲလဲမှုပေါ်တွင် မူတည်သည်) အစား အသုံးပြုခြင်းသည် နောက်တစ်ပိုဒ်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ပိုမိုကောင်းမွန်သော စွမ်းဆောင်ရည်ကို ရရှိစေသည်။
စာတမ်းတွင် စကေးလုပ်ထားသော အစက်ထုတ်ကုန်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်- မော်ဒယ်သည် Query (Q), Key (K) နှင့် Value (V) မက်ထရစ်များပေါ်တွင် မူတည်ပြီး ၎င်းတို့သည် တူညီသော အရင်းအမြစ် (ဆိုလိုသည်မှာ ထည့်သွင်းမှု အစီအစဉ် / အကြောင်းအရာ ဝင်းဒိုး) မှ လာသောကြောင့်၊ ၎င်းသည် RNN များ၏ လိုအပ်ချက်ကို လုံးဝ ဖယ်ရှားပေးပြီး ဗိသုကာအတွက် အပြိုင်လုပ်ဆောင်နိုင်မှုကို သေချာစေသည်။
၎င်းသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သော မူလ Attention ယန္တရား၏ ပုံစံနှင့် ကွဲပြားသည်။
ထို့အပြင်၊ စာတမ်းတွင် အပိုဆောင်း စကေးလုပ်ထားသော အချက်တစ်ခု၏ အသုံးပြုမှုကိုလည်း ဆွေးနွေးထားပြီး၊ ၎င်းသည် အထက်တွင်ဖော်ပြထားသည့် ပုံစံအတိုင်း သော့ချက် ဗက်တာများ၏ အတိုင်းအတာ (စာတမ်းအတွင်း "dk" အဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး ကနဦး ၆၄ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်) နှင့် ပတ်သက်၍ အထိရောက်ဆုံး ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
စာတမ်းတွင် အာရုံစိုက်ထားသည့် ဘာသာပြန်ခြင်း၏ သီးသန့် အကြောင်းအရာတွင်၊ Query နှင့် Key မက်ထရစ်များကို များသောအားဖြင့် အရင်းအမြစ် ဘာသာစကားနှင့် သက်ဆိုင်သော ထည့်သွင်းမှုများတွင် ဖော်ပြထားပြီး Value မက်ထရစ်သည် ပစ်မှတ် ဘာသာစကားနှင့် သက်ဆိုင်သည်။
Transformer ဗိသုကာ၏ အသေးစိတ်ဖွဲ့စည်းပုံ Transformer ဗိသုကာသည် အင်ကုဒ်ဒါ (Encoder) နှင့် ဒီကုဒ်ဒါ (Decoder) ဟူ၍ အဓိက အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။
အင်ကုဒ်ဒါသည် ထည့်သွင်းထားသော စာကြောင်းတစ်ခုလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး၊ ၎င်းကို စက်ဖြင့် နားလည်နိုင်သော ပုံစံအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်။
ဒီကုဒ်ဒါသည် အင်ကုဒ်ဒါမှ ရရှိသော အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ ထွက်ရှိလာမည့် စာကြောင်းကို တစ်လုံးချင်း ထုတ်လုပ်ပေးသည်။
ဤဗိသုကာတွင် အဓိကအင်္ဂါရပ်မှာ “မိမိကိုယ်ကို အာရုံစူးစိုက်မှု” (Self-Attention) ဖြစ်သည်။
မိမိကိုယ်ကို အာရုံစူးစိုက်မှုသည် စာကြောင်းတစ်ခုအတွင်းရှိ စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီအား အခြားစကားလုံးများနှင့် မည်မျှဆက်စပ်မှုရှိသည်ကို တွက်ချက်ပေးသည်။
ဥပမာအားဖြင့် “ကျွန်တော် စာအုပ်ကို စားပွဲပေါ်တင်ခဲ့တယ်” ဆိုသော ဝါကျတွင် “စာအုပ်” သည် “စားပွဲ” နှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်သည်။
ထို့အပြင်၊ “မျိုးဆက်ပေါင်းစုံ အာရုံစူးစိုက်မှု” (Multi-Head Attention) ကို ထည့်သွင်းထားပြီး၊ ၎င်းသည် စာကြောင်းတစ်ခု၏ မတူညီသော ဆက်နွယ်မှုပုံစံများကို တစ်ပြိုင်နက် ဖမ်းယူနိုင်စွမ်းရှိသည်။
အင်ကုဒ်ဒါနှင့် ဒီကုဒ်ဒါတစ်ခုစီတွင် အလွှာများစွာ (Layers) ပါဝင်သည်။
စာတမ်းတွင် အင်ကုဒ်ဒါအလွှာ ၆ ခုနှင့် ဒီကုဒ်ဒါအလွှာ ၆ ခုကို အသုံးပြုထားသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ထို့အပြင်၊ အနေအထားဆိုင်ရာ အင်ကုဒ်ဒင်း (Positional Encoding) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းကို အသုံးပြုထားပြီး၊ ၎င်းသည် စကားလုံးများ၏ အစဉ်အတန်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။
အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် စွမ်းဆောင်ရည် Transformer သည် RNN များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်ကုန်သက်သာစွာ လေ့ကျင့်နိုင်သည်။
အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် စာကြောင်းတစ်ခုလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အပြိုင်လုပ်ဆောင်မှု (Parallelization) စွမ်းရည်ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင်၊ ဝါကျရှည်များတွင် စကားလုံးများအကြား ဝေးကွာသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ဖမ်းယူနိုင်သည်။
စာတမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည့် စမ်းသပ်မှုများအရ Transformer သည် WMT 2014 အင်္ဂလိပ်-ဂျာမန် ဘာသာပြန်ဆိုမှု စမ်းသပ်ချက်တွင် BLEU ရမှတ် ၂၈.၄ အထိ ရရှိခဲ့သည်။
၎င်းသည် ထိုစဉ်က အကောင်းဆုံး ရလဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
သက်ရောက်မှုနှင့် အသုံးချမှု “သင်လိုအပ်သမျှက အာရုံစူးစိုက်မှုပဲ။
” စာတမ်းသည် NLP နယ်ပယ်တွင် တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
Transformer ဗိသုကာသည် နောက်ပိုင်းတွင် BERT (Bidirectional Encoder Representations from Transformers)၊ GPT (Generative Pre-trained Transformer) နှင့် T5 ကဲ့သို့သော မော်ဒယ်များ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၎င်းတို့သည် စကားဘာသာပြန်ဆိုခြင်းအပြင်၊ စာသားထုတ်လုပ်ခြင်း၊ မေးခွန်းဖြေကြားခြင်း၊ စာသားအနှစ်ချုပ်ခြင်း စသည့် နယ်ပယ်များတွင် အသုံးချခံရသည်။
ထို့အပြင်၊ Transformer သည် NLP အပြင် အခြားနယ်ပယ်များသို့လည်း ချဲ့ထွင်ခံရသည်။
ဥပမာအားဖြင့်၊ ပုံရိပ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Computer Vision) နယ်ပယ်တွင် Vision Transformer (ViT) ကဲ့သို့သော မော်ဒယ်များတွင် အသုံးပြုခံရသည်။
ဤသို့ဖြင့်၊ ဤစာတမ်းသည် ဉာဏ်ရည်တု (Artificial Intelligence) နယ်ပယ်တစ်ခုလုံးကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေခဲ့သည်။