kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်းသည့်နောက် ၁၇ဝ၄ ခုနှစ်၌ ဩစတြီးယန်းမင်းသား ကြီး ယူဂျင်းနှင့်တွဲဖက်၍ ဗလင်းနင်းတိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ ရာတွင် ပြင်သစ်တို့အား အပြတ်အသတ် အနိုင်ရလိုက်လေသည်။
ထိုတိုက်ပွဲသည် သူ့အား ဥရောပတိုက်တွင် ထိပ်တန်းအကျဆုံး ဗိုလ်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားစေခဲ့လေသည်။
ထိုမျှမကသေး၊အင်္ဂလန်ပြည်သူပြည်သားတို့က ဗလင်းနင်းတိုက်ပွဲ တွင် အောင်မြင်မှုအတွက် သူ့အားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အောက်စဖို့ ရှိုင်ယာနယ်ရှိ ကျယ်ပြန့်လှသော ဝုစတော့ခြံကြီးနှင့်တကွ ထိုခြံကြီး အတွင်း ခမ်းနားကြီးကျယ်သော ဗလင်းနင်းနန်းတော် ကြီးကို ဆောက်လုပ်ကာ လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့ကြ လေသည်။
ထိုနောက် ရမ်းမီးယီး(၁၇ဝ၆)၊ အိုဒနဒ်(၁၇ဝ၈)နှင့် မာလပလာကေး (၁၇ဝ၉) တိုက်ပွဲများတွင်လည်း ဆက်ကာဆက်ကာ အောင်မြင်လေ သည်။
ယင်းသည့် အောင်ပွဲများကြောင့်ပင် စစ်ပြီး၍ ယူးထရက် စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုရာတွင် အခွင့်အရေးများ တပန်း သာအောင် ရခဲ့လေသည်။
သို့သော် မာလာဗာရာမြို့စား၏ ကံကြမ္မာသည် ညိုးမှိန်စ ပြုလာပြီးလျှင် ဩဇာလွှမ်းမိုး တန်ခိုးထွားခဲ့သောပုဂ္ဂိုလ်ကြီး အဖြစ်မှ လျှောကျနောက်ဆုံးရှိချေသော ဘဝသို့ရောက်စေသော အကြောင်းများ ဖန်လာတော့၏။
အန်းဘုရင်မနှင့် အလွမ်းသင့်လှသဖြင့် ဘုရင်မအပေါ်တွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးကာ မာနတံခွန်ထူခဲ့သော မြို့စား ကတော်သည် ဘုရင်မနှင့် စိတ်သဘောချင်း မညီညွတ်တော့သဖြင့် မသင့်မတင့် ဖြစ်လာကြ ၏။
တစ်စတစ်စနှင့် သည်းမခံနိုင်သည့် အလျောက် ဘုရင်မသည် မြို့စားကတော်အား နန်းတော်မှ နှင်ထုတ် လေ၏။
မာလဗာရာမြို့စားလည်း ရာထူးမှ နုတ်ပယ်ခြင်းခံရ၏။
ထိုမျှမကသေး အစိုးရငွေကို အလွဲသုံးစားပြုလုပ်သည်ဟု မလိုသူတို့ က သူ့အားစွပ်စွဲပြောဆိုခြင်းကိုလည်း ခံရလေသည်။
မြို့စားကြီး၏ စိတ်နေသဘောထားနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အကျိုး အပြစ်ပြကာ ဝေဖန်စရာရှိသော်လည်း၊ သူ၏ စစ်မှုရေးရာအရည် အချင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ကား မည်သူမျှ အပြစ်မပြောနိုင်ပေ။
မြို့စား ကြီးကား မိမိဖက်သို့ သူတစ်ပါး ပါလာအောင် ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် ဥပဓိရုပ်ရှိ၍ နိုင်ငံရေးပရိယာယ်တွင်လည်း ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူ ဖြစ် လေ၏။
မြို့စားကြီး နိမ့်ကျသွားရခြင်းမှာ သူ၏အရည်အချင်းချွတ် ယွင်းမှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မောက်မာဝင့်ဝါလှသော မြို့စားကတော် ကြောင့်သာ ဖြစ်လေသည်။
မြို့စားကတော်ကြောင့် ကောင်းကျိုးခံ စားခဲ့ရသလောက် ဆိုးပြစ်ကိုလည်း ခံစားခဲ့ရ၏။
၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် အန်းဘုရင်မ ကွယ်လွန်၍ ပထမ ဂျော့ဘုရင် နန်းတက်လာသောအခါ မြို့စားကြီးအား စစ်ဗိုလ်ချုပ် ရာထူးကို ပြန်လည် နှင်းအပ်ခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် မြို့စားကြီး ကား ယခင်ကကဲ့သို့ ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ ချေ။
၁၇၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြို့စားကြီး ကွယ်လွန်လေရာ၊ ဝက်စမင်စတာအက်ဗေးအတွင်း ခမ်းနားစွာ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့၏။
နောင်အခါတွင်မူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၏ ရုပ်အလောင်း ကို ဗလင်းနင်းနန်းတော် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဝင်းအတွင်းသို့ ရွှေ့ ပြောင်းမြုပ်နှံခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ခေါင်းဆောင်များ‎။
မြေပြန့်သော ကမ်းခြေတွင် အသုံးပြုနိုင်၍ ရေတက်ရေကျ အလိုက် ပေါလောပေါ်နေနိုင်သော ဆိပ်ကမ်းတံတားအရှင်များကို ပြုလုပ်စီမံရန် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ စစ်အတွင်း နန်းရင်း ဝန် ဝင်စတန်ချာချီ၏ အမိန့်အရ ကွန်ကရစ်ဖြင့်ပြီးသည့် ရေကာတံတိုင်းများနှင့် ဆိပ်ကမ်း တံတားအရှင်များကို ဗြိတိသျှတို့ ဦးစီးပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ယင်းတို့ကို 'မာလဗာရီ' ဟု လျှို့ဝှက်စွာခေါ်တွင်စေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မာလဗာရီ ဆိပ်ကမ်းများသည် များစွာအရေးပါခဲ့၏။
ယင်းဆိပ်ကမ်းများမှတစ်ဆင့် ပြင်သစ်နယ် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ၊ အနောက်ဥရောပတိုက်ရှိ တိုင်းပြည်များကို ရန်သူတို့ လက်တွင်းမှ ကယ်တင်နိုင်အောင် လမ်းဖွင့်ပေးနိုင်ခဲ့လေ သည်။
ဂျာမန်တို့သည် စစ်ဖြစ်စကတည်းကပင် ပြင်သစ်ကမ်းခြေ ပေါ်သို့ မဟာမိတ်တပ်များ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်မည့် အရေးကို ကာ ကွယ်ရန် အမျိုးမျိုးစီမံထားခဲ့၏။
မဟာမိတ်စစ်တပ်များ တက် ရောက်မည် ထင်ရသော ဆိပ်ကမ်းဟူသမျှ၌ စစ်တပ်များ ချထားပြီး လျှင် ခုခံတိုက်ခိုက်ရန် အလွန်လုံခြုံစွာ စီမံထားခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် ပြင်သစ်ဆိပ်ကမ်းမြို့များမှ တစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်တွင်းသို့ ဝင် ရောက်မည့်အကြံကို မဟာမိတ်တို့ စွန့်လွှတ်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ထို ဆိပ်ကမ်းမြို့များမှမဟုတ်ဘဲ မြေပြန့်သောကမ်းပါးများမှတစ်ဆင့် တက်ရောက်ရန် ကြံစည်ခဲ့ရလေသည်။
ဤသို့အားဖြင့် မြေပြန့်သုံး ဆိပ်ကမ်းတံတားရှင်များကို စီမံဆောက်လုပ်စေကာ၊ နော်မန်ဒီ ကမ်းခြေကို ရွေးချယ်၍ ထိုမှတစ်ဆင့် ကုန်းပေါ်သို့တက်ရောက်ခဲ့ ၏။
မဟာမိတ်တပ်တို့သည် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် နော်မန်ဒီကမ်းပေါ်သို့ မာလဗာရီ ဆိပ်ကမ်းများအားဖြင့် တက် ရောက်ခဲ့သည်။
နော်မန်ဒီနယ်မှ အစပြု၍ ဝင်ရသဖြင့် ယင်းထိုး စစ်သည် နော်မန်ဒီတိုက်ပွဲဟူ၍ စစ်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားပေသည်။
မာလဗာရီ ဆိပ်ကမ်းများသည် အရေအတွက်အားဖြင့် ၂ ခု ဖြစ်၏။
တစ်ခုမှာ အမေရိကန်စစ်မျက်နှာတွင် အသုံးပြုရန်ဖြစ်ရ ကား 'မာလဗာရီအေ' ဟုတွင်၍ ကျန်တစ်ခုမှာ ဗြိတိသျှ စစ် မျက်နှာတွင် အသုံးပြုရန်ဖြစ်ပြီးလျှင် 'မာလဗာရီ' ဟုတွင်၏။
တံတားများဆောက်လုပ်ရာ၌ လျှို့ဝှက်စွာ အချိန်ယူ၍ တင်ကူးကြံ စည်ရ၏။
ပြုလုပ်ရမည့် ဆိပ်ကမ်းပမာဏမှာ အဂ‡လန်ပြည် ဒိုဗာဆိပ်ကမ်းတမျှပင်ရှိသည်။
ယင်းအတွက် အစိတ်အပိုင်းများကို တင်းဆိုက်နှင့် စကော့တလန်ပြည် ကမ်းခြေမြို့များအစရှိသော ဝေးလံသည့် အရပ်များတွင် လျှို့ဝှက်စွာ ပြုလုပ်ရ၏။
စုစုပေါင်း တန်ချိန်တစ်သန်းရှိသော အစိတ်အပိုင်းများကို အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားကြီး၏ တစ်ဖက်ကမ်း မိုင် ၁ဝဝ ကျော် ကွာဝေးသောနေရာသို့ ယူဆောင်၍ ထိုနေရာ၌ ရေထဲတွင် တွဲယူတည်ဆောက်ရသည် ဖြစ်ရကား သေးငယ်သည့် လုပ်ငန်းမဟုတ်ချေ။
ရေကာတံတိုင်း ပြုလုပ်ရပုံမှာ ဤသို့တည်း။
တက်ရောက် မည့် ကမ်းတစ်လျှောက် ပေ ၂ဝ,ဝဝဝ ခန့် ရှည်လျားအောင် သင်္ဘောများကိုမြှုပ်၍ အကာအရံတံတိုင်းများ ပြုလုပ်ယူသည်။
ဤ တံတိုင်းကို ၅ ပိုင်းပိုင်း၍ ထားသည်။
အဂ‡တေဖြင့် ပြုလုပ်သော ကေဆွန်ခေါ် ရေလုံပြွန်ခေါင်းကို ရေကာတံတိုင်းတွင် ဆက်ပေး ထားသည့်အပြင် ရေကာတံတိုင်း တစ်ပိုင်းနှင့်တစ်ပိုင်းကိုလည်း ကေဆွန်ဖြင့် ဆက်ထားသည်။
ရေကာ တံတိုင်း၏ အတွင်းဘက်တွင် ဆိပ်ကမ်းတံတား၏ တံတားဦးရှိ သည်။
တံတားဦးသည် သာမန် တံတားများတွင်ကဲ့သို့ ရေတွင် ပေါ်နေရန် လိုပေသည်။
ရေသည် အတက်အကျရှိသဖြင့် ရေမျက်နှာ ပြင်၏ ခြားနားမှုသည် ပေ ၂ဝ ခန့်ပင် ရှိ၏။
ထိုကြောင့် တံတား၏အခန်းတစ်ခန်းလျှင် ပေ ၈ဝ စီရှိ၍ ထိုအခန်းများကို အောက်မှနေ၍ ဘောများဖြင့် ဆောင်ထားသည်။
ဆိပ်ကမ်း အေ တံတားနှင့် ဘီ တံတားတို့၏ စုစုပေါင်းအလျားမှာ ၇ မိုင် ခန့် ရှည်သည်။
မာလဇာရီ ဘီတွင် တံတားဦးမှ ကမ်းအထိ ၆ ဖာလုံမျှ ရှည်၏။
တံတားဦးများမှာ အလျားပေ ၂ဝဝ၊ အနံ ပေ ၆ဝ ရှိ သည်။
ဤတံတားဦးများကို သံမဏိတိုင် ၄ ချောင်းဖြင့် ထိန်းပေး ထားသော ဘောဖြင့်ခံထား၍ သံမဏိတိုင်များကို တစ်ဖန် ပင်လယ် အောက်မြေပေါ်တွင် စိုက်ထားသဖြင့် တံတားဦးသည် ရေအတက် အကျအလိုက် အထက်အောက် တက်နိုင် သက်နိုင်သည်။
တံတား အခန်းများကို ဘေးတိုက် ဆက်ထားသဖြင့်လည်း လေတိုက်သည့် အခါ အထက်မှသွားလာနေသော ယာဉ်ရထားများကို မည်သို့မျှ အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေနိုင်ချေ။
ရေတံတိုင်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုရန် ဖြစ်သော သဘေ‡ာများ သည် တိုက်ခိုက်ရန် အင်အားစုနောက်မှ လိုက်သွားပြီးလျှင် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက် လွန်မြောက်သည့် နောက် ၅ ရက် အတွင်း တွင် ယင်းတို့ကို ယမ်းဘီလူးများဖြင့် ဖောက်ခွဲနှစ်မြုပ်ပစ်သည်။
ထို နောက် ကေဆွန်ရေကာတံတိုင်းနှင့် ဆိပ်ကမ်းတံတားများကို တပ် ဆင်ခဲ့ကြသည်။
ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အဆောက်အအုံ တစ်ခု လုံးမှာ အသုံးပြုရန် အဆင်သင့် ဖြစ်နေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ၃ ရက်တိုင်တိုင် လေမုန်တိုင်း တိုက်ခိုက်လိုက်သဖြင့် မာလဗာရီအေသည် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားသည်။
သို့သော် အမေရိကန်တပ် များသည် ဇွန် ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ရှားဗုဆိပ်ကမ်းမြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်မိသဖြင့် သူတို့ စီမံပြုလုပ်ခဲ့သည့် မာလဗာရီ အေကို အသုံးပြုရန် မလိုဘဲ စွန့်ပစ်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဤလေမုန်တိုင်း အပြင်နောက်တစ်ကြိမ် လေမုန်တိုင်းကျရောက်သဖြင့် မာလဗာရီ တံတားများ တွဲယူရန်ကိစ္စကို ရက်ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရသည်။
သို့သော် ဇူလိုင်လလယ်တွင် ထိုဆိပ်ကမ်းကို စတင် အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြ လေသည်။
ဤ ဆိပ်ကမ်းကို အသုံးပြု၍ ဇွန်လ ၆ ရက်မှ ရက်ပေါင်း တစ်ရာ အတွင်းတွင် လူပေါင်း ၂,၂ဝဝ,ဝဝဝ နှင့် တကွ စစ်ပစ္စည်းတန်ချိန် ၄,ဝဝဝ,ဝဝဝ နှင့် ယာဉ်ရထား ၅ဝဝယဝဝဝ မျှ နော်မန်ဒီကမ်းခြေ ပေါ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ဆိပ်ကမ်းနှင့် သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းများ။
thumb|ရိုဒီယွန် မာလီနော့စကီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ထင်ရှားခဲ့သော ဆိုဗီယက်စစ်သူကြီး ရိုဒီယွန် ယာကော့လီဗစ် မာလီနော့စကီးသည် အိုဒက်ဆာနယ်တွင် ခရစ် ၁၈၉၈ ခုနှစ်က မွေးဖွားသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ပြင်သစ်စစ်မျက်နှာ၌ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ရုရှတပ်မဟာတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ရုရှနိုင်ငံ၌ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ခဲ့စဉ်က တပ်နီတော်တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ရာ စစ်ဗိုလ်အဆင့် အတန်းသို့ တိုးတက်ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။
ထိုနောက် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စစ်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်၍ စစ်အတတ် သင်ကြားခဲ့ရ၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဆိုဗီယက် ရုရှကို ဂျာမန်တို့ စတင် တိုက်ခိုက်သောအချိန်တွင် မာလီနော့စကီးမှာ ဗက်ဆာရေးဗီးယားနယ်ရှိ တပ်ဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲရသော ဗိုလ်ချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေရလေသည်။
သူ၏တပ်များသည် နာဇီတို့ တစ်ရှိန်ထိုး ချီတက်လာခဲ့သည်ကို နှောင့်နှေးအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ လေသည်။
ထိုပြင် ယူကရိန်းနယ်တွင် ဂျာမန်တို့ ဝိုင်းဝန်းထားစဉ်က လွတ်မြောက်အောင် ချိုးဖောက်ထွက်နိုင်ခဲ့၏။
ထိုနောက်တွင် ဆိုက်ဗီးရီးယန်း တပ်များကို ဦးစီးကာ ဂျာမန်တို့ လက်တွင်းသို့ စတာလင်ဂရက်မြို့ မကျစေရန် ကူညီတိုက်ခိုက်ပေးခဲ့ရာ အောင်ပွဲရခဲ့သည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ရော့စတော့မြို့ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် ဗိုလ်ချုပ်မှူး အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံ ရ၍ တတိယယူကရိန်းစစ်တပ်ကို အုပ်ချုပ်ကာ ရူမေးနီးယား၊ ဟန်ဂေရီနှင့် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံများအတွင်းသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်ပွဲများ ခံရသဖြင့် စစ်သူကြီး အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရလေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မန်ချူးရီးယားပြည်ရှိ ရုရှစစ်တပ်တစ်တပ်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးသောအခါတွင် အရှေ့ဖျားရှိ ရုရှစစ်တပ်များ၏ စစ်သေနာပတိဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:ဆိုဗီယက်နှင့်ရုရှား နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များ‎။
thumb|မားကပ် ဩရီးလီယပ်၏ ရုပ်တု မားကပ်ဩရီးယပ် အန်တိုင်နိုင်းနပ် (; ; ;In Classical Latin, Aurelius' name would be inscribed as MARCVS AVRELIVS ANTONINVS AVGVSTVS. ၂၆ ဧပြီ ၁၂၁ – ၁၇ မတ် ၁၈၀ အေဒီ) သည် ရောမ ဧကရာဇ် ဘုရင်ကောင်းငါးပါး တွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ရောမနိုင်ငံတော်ကို ခရစ် ၁၆၁ မှ ၁၈ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုး၏။
ရှေး ရောမဧကရာဇ်မင်းတို့သည် မိမိတို့တွင် သားတော်သမီးတော် မထွန်းကားခဲ့သော် မျိုးတော်ထဲမှ တစ်ဦးဦးကို မွေးစားလေ့ရှိကြ၏။
သို့အားဖြင့် အန်တိုနိုင်းနပ်ပိုင်းယပ်ဘုရင် (ခရစ် ၈၆-၁၆၁) သည် တူတော်သူ မားကပ်ဩရီးလိယပ်ကို သားအဖြစ် မွေးစားခဲ့လေရာ အန်တိုနိုင်းနပ်ပိုင်းယပ် လွန်သည်တွင် မားကပ်ဩရီးလီယပ်သည် ဧကရာဇ်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့၏။
မားကပ်ဩရီးလိယပ်ကို မွေးစားသည့် အချိန်မှာပင် အန်တိုနိုင်းနပ် ပိုင်းယပ်သည် လူစီးယပ်ဗီးရပ်အား လည်း မွေးစားခဲ့၏။
မားကပ်ဩရီး လီယပ်သည် ဧကရာဇ်အဖြစ် ခံယူသောအခါ ညီတော်သူ လူစီးယပ်ဗီးရပ်အား မိမိနှင့်အတူ ရောမ နိုင်ငံတော်ကို တွဲဖက်အုပ်စိုးစေခဲ့သည်။
လူစီးယပ်သည် ၁၆၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သဖြင့် ထိုအချိန်မှစ၍ မားကပ်ဩရီးလီယပ်သည် ရောမနိုင်ငံကို တစ်ဦးတည်း အုပ်စိုးခဲ့လေသည်။
မားကပ်ဩရီးလီယပ် နန်းတက်သည့် အချိန်မှစ၍ နိုင်ငံတော် မငြိမ်မသက် ရှိခဲ့သည်။
ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ရန်အပေါင်း ကိုလည်း နှိမ်နင်းရလေသည်။
၁၆၁ ခုနှစ်တွင် ပါသီယာပြည်နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲသည် ၁၆၅ ခုနှစ်တွင်မှ ပြီးငြိမ်း၏။
ယင်းစစ်ပွဲ ပြီးသည့်နောက်တွင် ဂျာမန်လူရိုင်းတို့သည် ရောမနိုင်ငံတော်ကို ထိပါးတိုက်ခိုက်လာ၏။
ထိုအချိန်တွင် လူစီးယပ်ဗီးရပ်လည်း မရှိတော့ပြီဖြစ်ရကား စစ်တပ်များကို ဦးစီးတိုက်ခိုက်ရန် အရေးမှာ ဩ ရီးလီယပ်၏ တာဝန်သာ ဖြစ်နေခဲ့လေသည်။
ဩရီးလီယပ် သည် မာကိုမန္နီနှင့် အခြား ဂျာမန်လူရိုင်းတို့ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်၏။
ထိုအတောအတွင်း ဆီးရီးယားနယ်မှ ဘုရင်ခံဖြစ်သူ အဗစ်ဒီယပ် ကက်ဆီယပ်သည် သစ္စာဖောက်၍ တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့ ၏။
ဩရီးလိယပ်သည် ဂျာမန်လူရိုင်းတို့၏ရန် အေးငြိမ်းစအချိန်မှာ ပင် ဆီးရီးယားသို့ လှည့်ရပြန်၏။
သို့သော် ဩရီးလီယပ် အာရှတိုက်သို့ မရောက်မီပင် အဗစီ်းယပ် ကက်ဆီယပ်သည် သူ၏ နောက်လိုက်ငယ်သားတစ်ဦး၏ လက်ချက်ကြောင့် သေဆုံးသွားသဖြင့် သူပုန်ရန်လည်း အေးငြိမ်းသွား၏။
ဩရီးလီယပ်သည် အီဂျစ်နှင့် ဂရိနိုင်ငံတို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ရောမနိုင်ငံတော် သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့၏။
များမကြာမီပင် မာကိုမန္နီတို့သည် နိုင်ငံတော်ကို တစ်ဖန် ထိပါးတိုက်ခိုက်လာပြန်သည့်အတွက် ဩရီး လီယပ်သည် စစ်မြေပြင်သို့ ဆင်းရပြန်၏။
ယင်းတို့ကို သုံးလေးကြိမ် နှိမ်နင်းအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ယင်းတို့၏ ရန်မီးကား လုံးဝအေးငြိမ်းသွားခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
ဩရီးလိယပ်သည် ယင်းတို့နှင့် စစ်ပွဲများ တိုက်ခိုက်နေဆဲမှာပင် ခရစ် ၁၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မားကပ် ဩရီးလီယပ်သည် အလွန် သိမ်မွေ့နူးညံ့၍ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ပြည့်စုံသော ဧကရာဇ်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်၏။
ရောမနိုင်ငံတွင် ထိုစဉ်က အကောင်းဆုံးဖြစ်သော ပညာရေးကိုလည်း သင်ကြားခဲ့ရသူ၊ ပညာရှိ ကဝိဟူသမျှတို့နှင့်လည်း ရင်းနှီးသိကျွမ်း ခဲ့သောသူ ဖြစ်၏။
မိမိသိမြင်မှတ်ကြားရသည့်အတိုင်းပင် ကျင့်သုံး သောကြောင့် မှည့်တပေါက် မစွန်းသော ဟူ၏။
သတ္တိရှိရန်၊ မိမိ ကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ခြိုးခြံရန်နှင့် တရားမျှတရန်တို့ကို သင်ကြားသော စတိုးဝစ်ယထာဘူတ သဘောတရားတို့ကို ၁၂ နှစ်သားအရွယ်က စတင်သင်ယူကာ တစ်သက်ပတ်လုံးလည်း လိုက်နာ ကျင့်သုံးခဲ့၏။
နိုင်ငံတော်ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌လည်း တိုင်းနိုင်ငံ ကောင်းစားရေးကို ရှေးရှူ၍ ဂလက်ဒီယေးတားခေါ် လူသတ် ကစားပွဲများကို ကန့်သတ်ပေးပြီးလျှင် ငွေဝယ်ကျွန်များ၊ အမွေဆက် ခံသူများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များအတွက် အကျိုးရှိ စေမည့် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့၏။
သို့ရာတွင် သူ၏လက်ထက်၌ ခရစ်ယာန်တို့ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းခံရ၏။
ရောမနိုင်ငံတော် ပျက်သုန်းသွားမည်စိုးရိမ်သောကြောင့် ဤသို့ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
မားကပ် ဩရီးလီယပ်သည် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်၍ ရန်စွယ်အပေါင်းကို နှိမ်နင်းနေရသည့် ကြားကပင် အားလပ်သော အချိန်ကလေးများတွင် သလိုက်နာကျင့်သုံးမည့် စည်းမျဉ်းများကို ဂရိဘာသာဖြင့် ချမှတ်ရေးဆွဲ၏။
'မက်ဒီတေးရှင်း' ခေါ်နီတိကျမ်းသည် ဤသို့အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ယနေ့တိုင် ထိုကျမ်းသည် ကျမ်းကောင်းတစ်စောင်အဖြစ် ထင်ရှားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မှတ်စုများ ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ဘုရင်များ Category:၂ ရာစု ရောမ ဧကရာဇ်များ။
thumb|ဝီလျံ မားဒေါ့ ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် စက်မှုတီထွင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသောအချိန်၌ ဗူလတန်နှင့်ဝပ်ကုမ္ပဏီသည် နာမည်ကြီးလှသည်။
ဗူလတန်နှင့် ဂျန်းဝပ်တို့သည်လည်း အသစ်တီထွင်သူများဖြစ်ကြ၏။
သူတို့၏ စက်မှုကုမ္ပဏီကြီး တိုးတက်ကြီးပွားလာရခြင်း၊ တီထွင်မှု များစွာတို့ကို အောင်မြင်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းတို့အတွက် ဗူလတန် နှင့် ဂျိမ်းဝပ်တို့၏ လုံ့လဝီရိယထက် ဝီလျံမားဒေါ့၏ ထွင်နိုင်သော ဉာဏ်ရည်ကို ပို၍ချီးကျူးသင့်လေသည်။
ဝီလျံမားဒေါ့ကား စကော့တလန်ပြည် အဲရှိုင်းယာနယ် အော့ကင်လက်မြို့အနီး၌ ၁၇၅၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်။
ငယ်ရွယ်စဉ်မှစ၍ လက်မှုပညာတွင် စိတ်ကူးဉာဏ် ထက်သန်သူဖြစ်သည်။
သူ၏ ဖခင်မှာ လယ်သမားတစ်ဦး ဖြစ်ရကား မားဒေါ့သည် ငယ်စဉ်ကပင် သူ့ဖခင်၏ သိုးများ နွား များကို ထိန်းကျောင်းရင်း မြေလွှာများကို တူးယက်ကာ ကျောက်မီးသွေးရှိသော မြေလွှာတွေ့သည်နှင့်တပြိုင်နက် မီးမွှေး၍ ဓာတ်ငွေ့ ကို စမ်းကြည့်လေ့ရှိ၏။
ချောင်းငယ်မြောင်းငယ်များကို ဖြတ်ကူးရင်းလည်း တံတားနင်းကြမ်းများ လုပ်ထားခဲ့လေ့ရှိသည်။
တခါတရံမူ သစ်သားဖြင့်မြေရုပ်လုပ်၍ ရေနွေးငွေ့အားပေးကာ ၂ မိုင် ခရီးလောက်ကို ထိုအရုပ်မြင်းဆွဲသော ရေနွေးငွေ့အားနှင့် သွားသည့် လှည်းဖြင့် သွားလေ့ရှိလေသည်။
အီး၊ ဂျီ၊ ပက်ဝေါ့ ပြုလုပ်သော မားဒေါ့၏ ကိုယ်တပိုင်းပုံ ကျောက်ဆစ်ပန်းပု အရွယ်ရောက်လာသောအခါ လျော်ကန်မည့် အလုပ်ကိုလုပ်ရန် ဗာမင်ဂမ်မြို့သို့လာခဲ့၏။
ထိုအခါ က ဗာမင်ဂမ်မြို့ရှိ ဗူလတန်နှင့် ဝပ်ကုမ္ပဏီမှာ ကြီးပွားထွန်းကား လျက်ရှိလေသည်။
မားဒေါ့သည် ဗူလတန်နှင့် ဝပ်ကုမ္ပဏီတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် ၂ နှစ် ခန့်အကြာတွင် ကွန်းဝေါဒေသ ရှိ သတ္တုတွင်းများမှ ရေစုတ်စက်များကိုတပ်ဆင်ရာ၌ ကြီးကြပ်၍ လုပ်ကိုင်ရန် ခန့်အပ်ခြင်းခံရလေသည်။
မားဒေါ့သည် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းခြင်းကို စတင်တီထွင်ကာ ၁၇၉၂ ခုနှစ်တွင် သူ၏အိမ်၌ စတင်ထွန်းကြည့်ရာ အောင်မြင်သဖြင့် လူတို့၏ ချီးကျူးခြင်းကို ခံရသည်။
ရုံးများ၊ စက်ရုံများ၌ပင် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းကြလေသည်။
မားဒေါ့ကား ကျောက်မီးသွေး ဓာတ်ငွေ့နှင့် မီးထွန်းနည်းကိုသာမဟုတ်၊ ရေနွေးငွေ့နှင့် ခုတ်မောင်းသော စက်ခေါင်းကို ပိုမို ကောင်းမွန်တိုးတက်အောင် တီထွင်ပြုပြင်သူလည်း ဖြစ်လေသည်။
စက်၏ ဆွဲအားများကို မြင်းကောင်ရေအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ခေါ်ဝေါ်၍ရ အောင် တွက်နည်းများကိုလည်း ရှာဖွေခဲ့သူဖြစ်၏။
ရေနွေးငွေ့ဖြင့် ပစ်ရသော သေနတ်ကိုလည်း မားဒေါ့ပင် တီထွင်လုပ်ကိုင်လေသည်။
ဓာတ်ငွေ့နှင့် ရေနွေးငွေ့တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရသော တီထွင်မှု မြောက်မြားစွာကိုလည်း ပြုလုပ်၏။
မားဒေါ့သည် အလုပ်လုပ်ရာ၌ ကြေး ငွေရမှုထက် အောင်မြင်မှုကိုသာ ပဓာနထားသည်။
မားဒေါ့ကား ဗြိတိသျှ စက်မှုလက်မှု လောကတွင် ဉာဏ်ဝီရိယ အရှိဆုံးနှင့် အထူးချွန်ဆုံး စက်မှုပညာကျော်ကြီးဖြစ်၏။
၁၈၃၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:စကော့ တီထွင်သူများ Category:စကော့ ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ Category:စကော့ အင်ဂျင်နီယာများ။
မစ်ဆိုရီမြစ်ကြီးကို အစွဲပြု၍ အမည်တွင်သော မစ်ဆိုရီပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၏။
နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မစ်ဆိုရီပြည်နယ်ကို မြောက်ဘက်တွင် အိုင်အိုဝါပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် နီဗရက်စကပြည်နယ်နှင့် အိုကလဟိုးမားပြည်နယ်များ၊ တောင်ဘက်တွင် အာကင်ဆောပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် မစ္စစ္စပီမြစ်သည် နယ်စပ်ပြုလျက် ထိုမြစ်ကြီး၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် အီလီနွိုင်ပြည်နယ်၊ ကင်တပ်ကီပြည်နယ်နှင့် တင်နက်ဆီပြည်နယ်တို့ဖြင့် ပတ်ရံလျက်ရှိသည်။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၆၉,၇၀၉ စတုရန်းမိုင်ရှိ၏။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဂျက်ဖာဆန်စီးတီးဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးများဖြစ်သော စိန်လူဝီ၊ ကန်းဆပ်စီးတီးမြို့နှင့် စိန်ဂျိုးဇက်မြို့ကြီးတို့သည် ဂျက်ဖာဆန်မြို့တော်ထက်ပင် ကြီးမားသေးသည်။
မြောက်ဘက်မှ စီးဆင်းလာသော မစ်ဆိုရီမြစ်သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် နယ်စပ်တစ်စိတ်တစ်ဒေသ အဖြစ်တည်ရှိပြီးသော် အရှေ့ဘက်သို့ ကွေ့သွားကာပြည်နယ်ကို ဖြတ်ဆင်းပြီးလျှင် မစ္စစ္စပီမြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံလေသည်။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်တွင် သဘာဝ အပိုင်းအခြား ၃ ပိုင်းရှိသည်။
ယင်းတို့ကား ပရေရီဒေသ၊ အိုဇတ်ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် အရှေ့တောင် မြေနိမ့်ဒေသတို့ဖြစ်၏။
ပရေရီဒေသသည် မစ်ဆိုရီမြစ်၏ မြောက်ဘက်တစ်ကြောဖြတ်လျက် ပြည်နယ်၏ တစ်ဝက်နီးပါးမျှရှိသည်။
ယင်းဒေသ၌ ရေအစီးနှေး၍ ရေနောက်သော မြစ်နှင့် ချောင်းများရှိရာ ချောင်းကြီးများ၏ ကမ်းပါးရှိမြေမှာ မြေဩဇာကောင်း၏။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ တိရစ္ဆာန် မွေးမြူရေးနှင့် သစ်သီးသစ်နှံ စိုက်ပျိုးရေးတို့ကို ပြုလုပ်သည်။
တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကား ကျောက်မီးသွေး၊ မြေစေး၊ ရေနံ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တို့ဖြစ်သည်။
အိုဇတ်ကုန်းမြင့်ဒေသသည် ပရေရီ ဒေသ၏ တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိ၍ ပြည်နယ်၏ ၅ ပုံ ၂ ပုံ ခန့်မျှ ဖြစ်သည်။
မြေပြင် အမြင့်မှာ ပင် လယ်ပြင် အထက် ပေ ၁,ဝဝဝ မှ ၁,၈ဝဝ အထိဖြစ်၏။
ဤဒေသတွင် မြေပြန့်ဟူ၍ ချိုင့်ဝှမ်းများတွင်သာရှိ၏။
အိုဇတ်ကုန်းမြင့် ဒေသတွင် မြင့်မားသောတောင်များ၊ နက်ရှိုင်းကျဉ်းမြောင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ ကြည်လင်၍ ရေစီးသန်သော ချောင်းများ၊ လှပသော အိုင်များ၊ လိုဏ်ခေါင်းများ၊ စိမ့်စမ်းများရှိကာ၊ ကျန်းမာရေးအတွက် ညီညွတ်သော ရာသီဥတုရှိခြင်းကြောင့် ထင်ရှားသည်။
သစ်တောအများအပြားကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းပြီး ဖြစ်သော်လည်း ဤဒေသ ၏ ထက်ဝက်ခန့်တွင် သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ပင် ရှိသေး သောကြောင့် သစ်လုပ်ငန်းသည် အရေးပါသော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
တောင်စောင်းများတွင် သစ်သီးခြံများ၊ စပျစ်ခြံများ၊ တိရစ္ဆာန် စားကျက်များကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ပြည်နယ်မှ ထွက်သမျှသော ခဲ၊ သွပ် စသည်တို့မှာ ဤဒေသမှ ရရှိသည်။
ယင်းတို့အပြင် သံရိုင်း၊ ကျောက်မီးသွေး၊ နှမ်းဖတ်ကျောက်၊ ထုံးကျောက်များလည်း ထွက်သည်။
အရှေ့တောင် မြေနိမ့်ဒေသသည် မစ္စစ္စပီမြစ်၏ အနောက် ဘက်တွင်ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် ၃,ဝဝဝ ခန့် ကျယ်ပြန့်သည်။
ပြည်နယ် တွင်း အနိမ့်ဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည်။
ဤဒေသသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကပင် သစ်ပင်များဖြင့် ထူထပ်စွာဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိခဲ့သော်လည်း နောင်သော် များစွာသော အပင်တို့ကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းလိုက် သောကြောင့် ယခုအခါ လယ်ယာစိုက်ပျိုခြင်းနှင့် နွားနို့ပစ္စည်း လုပ်ငန်းများအတွက် အထူးတလည် ကောင်းမွန်သော ဒေသဖြစ်နေလေသည်။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်တွင်းရှိ မြစ်ချောင်းများသည် ကုန်သွယ်ရေး နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းတို့အတွက် အရေးပါအရာရောက်သည်။
မစ်ဆိုရီမြစ်သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် နယ်စပ်အဖြစ် တည်ရှိပြီးသော် အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ပြည်နယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ မစ္စစ္စပီမြစ်နှင့် စိန်လူဝီမြို့အထက်နားတွင် ပေါင်းဆုံသည်။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြစ်ချောင်းအများအပြားမှ ရေအားဖြင့် လျှပ်စစ် ဓာတ်အား ထုတ်ယူလေသည်။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်တွင် ဆောင်းအခါ၌ အလွန်အေးချမ်း၍ နွေတာရှည်ကာ ပူပြင်းသည်။
ဆောင်းအခါတွင် ဖာရင်ဟိုက် သုည ဒီဂရီအောက်ပင် ရောက်၍ နွေကာလတွင်မူ ဒီဂရီ ၁ဝဝ ကျော် ရှိတတ်ပေသည်။
မြင့်သော အပိုင်းဖြစ်သည့် အိုဇတ်ကုန်းမြင့်ဘက် တွင် ရာသီဥတု ပို၍မျှတသည်။
မိုးရေချိန်မှာလည်း အရှေ့တောင် ပိုင်းတွင် ၅၁ လက်မခန့် ရွာသွန်း၍ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ၃၄ လက်မခန့် ရွာသွန်းသည်။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်၏။
ကြက်၊ ဘဲ၊ ဝက်၊ နွားများကိုလည်း အကြီးအကျယ် မွေးမြူသည်။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းထွက်ပစ္စည်း များမှာ နွား၊ ဝက်၊ နို့ထွက် ပစ္စည်းများ၊ ဂျုံ၊ ကြက် နှင့် ကြက်ဥ များ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယော၊ ဝါဂွမ်း၊ ပဲကျတ်ပျဉ်၊ အာလူး၊ သစ် သီးများ၊ ဆေးရွက်စသည်တို့ဖြစ်၏။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်တွင် စက်မှု လက်မှု လုပ်ငန်းများလည်း ထွန်းကားသည်။
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းထွက် ပစ္စည်းများမှာ ဖိနပ်၊ မော်တော်ကား၊ အရက်၊ ဆေးဝါး၊ လျှပ်စစ်တန်ဆာပလာများ၊ ဂျုံမှုန့်၊ သံနှင့် သံမဏိထည်များ၊ ဖန်ထည်၊ သားရေထည်၊ အထည်အလိပ်၊ သတ်ဆေး၊ ရေနံထွက်ပစ္စည်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်ထွက် သယံဇာတပစ္စည်းတို့မှာ သွပ်၊ ခဲ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ မြေစေး၊ ဆီလီကာ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ်တွင် မော်တော်ကားလမ်း၊ မီးရထားလမ်းများစွာ ရှိသည်။
စိန်လူဝီနှင့် ကန်းဆပ်စီးတီးမြို့တို့သည် မီးရထားလမ်းနှင့် လေကြောင်းလမ်းဆုံ မြို့များဖြစ်၏။
မစ်ဆိုရီပြည်နယ် လူဦးရေမှာ ၆,၀၄၄,၁၇၁ (၂၀၁၃ ခန့်မှန်း) ယောက် ဖြစ်၏။
မစ်ဆိုရီနယ်သို့ ဦးစွာရောက်ရှိခဲ့သော လူဖြူမှာ ဒါဆိုဘို ဆိုသူဖြစ်၍၊ ၁၅၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ထိုနောက် ၁၆၇၃ ခုနှစ်တွင် မားကတ်ဆိုသူ ရောက်ရှိလာသည်။
သို့သော် ၁၇၃၅ ခုနှစ်တွင်မှ ပြင်သစ်တို့က ဦးစွာအခြေစိုက်၍ စိန်ဂျင်နဗီမြို့ကို တည်ထောင်သည်။
ထိုစဉ်က ဤနယ်သည် ပြင်သစ်တို့၏ လူဝီစီယားနားနယ်ကြီး၏ တစ်စိတ် တစ်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့၏။
၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ထိုလူဝီစီယားနားနယ်ကြီးကို စပိန်တို့အား ပေးအပ်လိုက်ရသည်။
၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ ပြန်ရသည်။
၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုက လူဝီစီယားနားနယ်ကြီးကို ပြင်သစ်တို့ထံမှ ဝယ်ယူလိုက်သော အခါ မစ်ဆိုရီနယ်လည်းပါလာသည်။
၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် မစ်ဆိုရီနယ်ကို နယ်ပယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် မစ်ဆိုရီနယ်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုက်သည်။
ပထမဆုံးမြို့တော်မှာ စိန်ချားမြို့ဖြစ်၍ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင်မှ ဂျက်ဖာဆန်စီးတီးကို မြို့တော်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားစဉ်က မစ်ဆိုရီပြည်နယ်သည် ကြားနေပြည်နယ်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ထို့နောက်တွင် မစ်ဆိုရီပြည်နယ်သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ကြီးပွားလာခဲ့ရာ ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ အဋ္ဌမအကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့၏။
ပထမ နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်များအတွင်း၌ မစ်ဆိုရီနယ်သား ထောင်ပေါင်းများစွာ ပါဝင်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
သတ္တုတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ စက်မှု လုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတို့လည်း လျင်မြန်စွာ တိုးတက် ကြီးပွားခဲ့လေသည်။
ရှေးအထက်ကျော်ကာရီက အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတွင် တန်ခိုးကြီးခဲ့သော လူမျိုးတစ်မျိုးမှာ မိဒလူမျိုးဖြစ်သည်။
ပါးရှင်း လူမျိုးများကဲ့သို့ပင် အင်ဒိုဥရောပလူမျိုး အဆက်အနွယ်များ ဖြစ် ကြ၍ ယခုကာလ ဥရောပတိုက်သား အားလုံးလောက်သည် ယဟူဒီလူမျိုးများမှတစ်ပါး ထိုမိဒလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာ ကြသည်။
မိဒလူမျိုးတို့၏ နိုင်ငံဖြစ်သော မီးဒီးယားမှာ ယခု အီရန် နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသဖြစ်သည်။
ယင်းလူမျိုးတို့၏အရင်း အမြစ်ကို အသေအချာ မသိရသော်လည်း၊ ဘီစီ ၉ဝဝ ခန့်လောက် တွင် အဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လာရာမှ စတင်၍ မိဒလူမျိုးများရှိကြောင်း သိရှိရသည်။
မိဒလူမျိုးတို့သည် အစပထမတွင် ရိုင်းစိုင်းကြမ်းတမ်းသော လူမျိုးများဖြစ်သော်လည်း လခြမ်းဒေသကြီးဖြစ်သည့် အနောက် တောင်ဒေသများမှ ယဉ်ကျေးမှုများကို တစ်စတစ်စ ရရှိကြလေ သည်။
အဆီးရီးယားလူမျိုးတို့သည် နိုင်ငံတော်ကြီး တန်ခိုးထွားမှုကိုအကြောင်းပြုကာ စည်းစိမ်ယစ်မူးနေယင်း တဖြည်းဖြည်း အင်အား ယုတ်လျော့လာချိန်တွင် မိဒတို့သည် အင်အားတောင့်တင်းလာပြီး လျှင် ခေါင်းထောင်လာကြသည်။
ဘီစီ ၇ဝဝ ခန့်တွင် တိုင်းဂရစ်မြစ် အရှေ့ဘက်တောင်တန်းဒေသ၌ အင်အားကောင်းသော အိုင်ရေးနီးယန်းနိုင်ငံတစ်ခုကို တည်ထောင်လာကြလေသည်။
ထိုနိုင်ငံမှာ ပါရှင်းပင်လယ်ကွေ့ဘက်မှ မြောက်ဘက် ပင်လယ်နက်ဒေသများသို့ တိုင်၏။
ထိုနိုင်ငံ၏မြို့တော်မှာ အက်ဗာတာနာဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၆၁၂ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ မိဒတို့သည် ဗက်ဗီလုံးနှင့်ပူးပေါင်း ကာ အဆီးရီးယားနိုင်ငံနှင့် နင်းနိဗမြို့တော်ကြီးကိုပင် သိမ်းပိုက် လိုက်ကြလေသည်။
ဤသို့ဖြင့် မိဒတို့သည် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်းဘက် တွင် တန်ခိုးကြီးသော လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်လာလေသည်။
သို့သော် လည်း သူတို့၏ခေါင်းထောင်နိုင်မှုသည် တာမရှည်လှချေ။
အနှစ် ၅ဝ ခန့် ကြာသောအခါ သူတို့နှင့် အဆက်အနွယ်တူ၊ အယူဝါဒတူ ဖြစ်၍ သူတို့၏ စိုးမိုးခြင်းကို ခံနေခဲ့ရသော ပါးရှင်းလူမျိုးများ ထ ကြွလာတော့၏။
ဆိုင်းရပ်ဦးစီးခေါင်းဆောင်ပြုကာ ပုန်ကန်၍ ဘီစီ ၅၅၉ ခုနှစ်လောက်တွင် မိဒဘုရင် အက်စတျာဂီး၏ ထီးနန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူ အောင်ပွဲဆင်ခဲ့သဖြင့် မိဒတို့သည် ပါးရှင်းတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်သွားလေ၏။
ပါးရှင်းတို့၏ လက်အောက်တွင် အယူဝါဒတူ အဆက်အနွယ်တူဖြစ်သော မိဒတို့ မှာ ထိုအချိန်မှစ၍ ပါးရှင်းတို့နှင့် လူမျိုးချင်း ပေါင်းစပ်ရောနှော သွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:လူမျိုး။
thumb|မြောက်အမေရိကန်ရှိ အိမ်သုံး လျှပ်စစ်မီတာ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးကို အသုံးပြုသည့် အိမ်တိုင်း၌ အိမ်ထောင့် နံရံတစ်နေရာတွင် ကပ်ရိုက်ထားသော သေတ္တာငယ်တစ်ခုကိုတွေ့မြင် နိုင်လေသည်။
ထိုသေတ္တာမှာ မီတာသေတ္တာ ဖြစ်သည်။
ဓာတ်မီး ကုမ္ပဏီသည် တစ်လ တစ်ကြိမ် မီတာပေါ်၌ပြနေသော ဂဏန်း အမှတ် အသားမျာကို ကြည့်၍ မီတာထားသောအိမ်၌ သုံးစွဲသည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စစ်ဆေးသည် ထိုနောက် ကျသင့်သမျှတန်ဖိုးကို အိမ်နေသူတို့ထံမှ တောင်းယူသည်။
ထိုမီတာမျိုးကို လျှပ်စစ် မီတာဟု ခေါ်သည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးမပေါ်မီ ဓာတ်ငွေ့ဖြင့်မီးထွန်းသည့်ခေတ်က ဓာတ်ငွေ့မီတာဟူ၍ မီတာတစ်မျိုးရှိခဲ့သည်။
ဓာတ်ငွေ့မီတာတွင် အစိုမီတာ၊ အခြောက်မီတာဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိ၏။
အစိုမီတာ မျိုးမှာ မီတာ၌ တစ်ဝက်သာသာမျှ ရေထည့်ထားရသဖြင့် အစိုမီတာ ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
အများအားဖြင့် ထိုမီတာမျိုးကို မသုံးကြဘဲ ခြောက်သွေ့သည့် မီတာမျိုးကိုသာ အသုံးများကြ သည်။
ဓာတ်ငွေ့ မီတာတွင် ဓာတ်ငွေ့လုံသော အခန်းငယ် နှစ်ခုပါဝင်၍ အခန်း တစ်ခုစီတွင် လေဖိုတစ်ခုစီ တပ်ဆင်ထားသည်။
လေဖိုတစ်ခု ပိန်သွားသောအခါ အခြားတစ်ခု ဖောင်းကြွလာစေရန် စီမံထား သည်။
ဖောင်းနေသော ပထမလေဖိုရှိသည့် အခန်းမှ အဆို့ရှင် သည်ပွင့်နေစဉ် ဒုတိယအခန်းမှ အဆို့ရှင်သည် ပိတ်လျက်ရှိသည်။
ထိုအခါ ပထမအခန်းထဲသို့ ဓာတ်ငွေ့သည် တိုးဝင်လျက် နေသည်။
ဓာတ်ငွေ့မီးအိမ်ကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ ပထမအခန်း၏ လေဖိုမှ ဓာတ်ငွေ့ကို စုတ်ယူလိုက်သဖြင့် အခန်းတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့က လေဖိုကို ဖိတွန်းသည်။
ထိုအခါတွင် ထိုလေဖိုမှာ ပြားသွား၍ ဒုတိယ အခန်းမှ လေဖိုသည် ဖောင်းလာပြီးလျှင် အခန်းထဲတွင် အစက သွင်းထားသော ဓာတ်ငွေ့ကို စုတ်ယူသည်။
ထိုအခါ၌ ပထမ အခန်း၏ အဆို့ရှင်မှာ ပိတ်သွား၍ ဒုတိယအခန်းမှ အဆို့ရှင်သည် ပွင့်လာပြီးလျှင် ဓာတ်ငွေ့ကိုသွင်းပေးလေသည်။
ဓာတ်ငွေ့၏ ဖိအား ဖြင့် လေဖိုတွင်းရှိဓာတ်ငွေ့သည် မီးအိမ်သို့ ရောက်သွားသောကြောင့် ထိုလေဖိုမှာ ပိန်ကပ်သွားလျက် ပထမအခန်းမှ လေဖိုသည် ဖောင်း ကြွလာပြန်သည်။
ထိုနောက် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း မီးအိမ်သည် လေဖိုတစ်ခုစီမှ ဓာတ်ငွေ့ကို တစ်လှည့်စီ ရရှိလေသည်။
အဆို့ရှင် များမှာ ခွေးသွားစိတ်ဘီးများနှင့် ဆက်သွယ်ထားခြင်းဖြင့် ခွေးသွား စိတ်ဘီးလည်သည့်အတိုင်း ခွေးသွားစိတ်ဘီးနှင့် ဆက်ထားသော ဒိုင်ယယ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လက်တံကလိုက်၍ လည်နိုင်သည်။
ထိုဒိုင်ယယ် မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ လက်တံကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အိမ်၌ သုံးစွဲသော ဓာတ်ငွေ့၏ အတိုင်းအဆကို သိနိုင်သည်။
လျှပ်စစ်မီတာများတွင် လျှပ်စစ်သံလိုက်များ ပါရှိသည်။
ထိုသံလိုက်တို့ကို ရစ်ပတ်ထားသော ကြေးနန်းကြိုးခွေထဲတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးသည် ဖြတ်သန်းသွားသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး ဖြတ်သန်းသွားသောအခါ သံလိုက်မှ သံလိုက်အားတို့သည် ဝင်ရိုးတံငယ်ကလေးတစ်ခုကို လည်စေသည်။
ဝင်ရိုးတံနှင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိသော သတ္တုဆလင်ဒါလည်း လိုက်၍ လည်သည်။
ထိုဝင်ရိုးတံနှင့် ဆလင်ဒါတို့သည် ဒိုင်ယယ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လက်တံနှင့် ဆက် သွယ်နေသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး များလာလေလေ ထိုပစ္စည်းတို့သည် မြန်မြန် လည်လေလေဖြစ်သည်။
ဒိုင်ယယ်မျက်နှာပြင်ပေါ်က လက်တံလည်သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် လျှပ်စ်ဓာတ်စီး မည်မျှဖြတ် သန်းသွားသည်ကို သိနိုင်ပေသည်။