kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ခရိုင်၏ မြောက်ဘက် မိုးပါးသောဒေသရှိသစ်တောများမှ ရှားစေး အမြောက်အမြား ထွက်လေသည်။
ရာသီဥတု ရာသီဥတုမှာ အပူဆုံးလများဖြစ်သော ဧပြီလနှင့်မေလများတွင်ဖာရင်ဟိုက် ၁ဝ၇ ဒီဂရီအထိ အပူချိန်တက်၍ ဆောင်းရာသီအခါဖာရင်ဟိုက် ၅ဝ ဒီဂရီခန့်အထိ အပူချိန်ကျဆင်းသော်လည်း နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်ပျမ်းမျှခြင်း ၈၈လက်မမျှ ရှိသဖြင့် သာယာဝတီခရိုင်သည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။
သို့သော် ခရိုင်၏မြောက်ဘက် ပိုင်းသို့ ရောက်လေလေ၊ မိုးရေချိန်နည်းပါးလာလေလေဖြစ်သည်။
ခရိုင်အတွင်းမိုးရေချိန် သင့်တင့်စွာရရှိ၍ မြေနိမ့် မြေပြန့်ပိုင်းသည်နုံးတင်မြေနုများ များပြားသဖြင့်မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သောကြောင့် သာယာဝတီခရိုင်သည် စိုက်ပျိုးရေး ကောင်းမွန်သောခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဆန်စပါးကိုအဓိက ထား၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။
ဆန်စပါး၏နောက် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသောကောက်ပဲသီးနှံတို့မှာပြောင်း၊ ပဲကြီး၊ ပဲကျား၊ ကုလားပဲစသောပဲအမျိုးမျိုး၊ နှမ်း၊ မြေပဲ၊ ဆေး၊ ငရုတ်၊ကြက်သွန်၊ ကြံငှက်ပျောနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ ဖြစ်ကြပေသည်။
ပဲအမျိုးမျိုးနှင့်ငရုတ် ကြက်သွန် ဆေးရွက်တို့ကို မြစ်ကမ်းဘေးလတာပြင်များ၌ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ သစ်သီးသစ်ဥနှင့်ကြံတို့ကိုကုန်းပိုင်း ပို၍မြင့်သောဒေသများ၌ ခြံဥယျာဉ်များဖြင့်စိုက်ပျိုး ကြသည်။
ပဲခူးရိုးမ ၏တောင်စောင်းခြေရင်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးအချို့တို့သည် အချို့ကတောင်ယာများလုပ်ကိုင်၍ ဝါ၊ ပြောင်း၊ ပိန်းဥ၊ မြောက်ဥတို့ကိုစိုက်ပျိုးကြသည်။
ခရိုင်၏တောင်ဘက်သဲဆန်သောမြေမျိုးရှိသည့် အရပ်ဒေသများတွင် မြေပဲခင်းများကို တွေ့ရလေသည်။
လူနေမှုနှင့် စီးပွားရေး သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများတွင် မြန်မာတို့သည်လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်၍ ကရင်လူမျိုးတို့ကိုလည်း အတော်အသင့်များပြားစွာတွေ့ရသည်။
ထို့ပြင်ရှမ်းလူမျိုးများကိုလည်း ကွက်တိကွက် ကျားတွေ့ရသည်။
ပဲခူးမှော်ဘီခရိုင်များနှင့် နီးစပ်သော်လည်း မွန်လူမျိုး များကို မတွေ့ရချေ။
အခြားခရိုင်များနည်းတူ နိုင်ငံခြားသားတရုတ်၊ အိန္ဒိယစသောအမျိုးသားများလည်းရှိသည်။
ခရိုင်၏လူဦးရေ ၇၆% သည် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းကြသည်။
အခြားလုပ်ငန်းများမှာ သစ်လုပ်ငန်းမှ လွဲလျှင် ရက်ကန်းရက်ခြင်း (အထူးသဖြင့်ဇီးကုန်းမြို့နယ်၌) နှီးချောဖျာရက်ခြင်း၊ ဝါးထရံရက်ခြင်းစသော အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းများကိုလုပ်ကိုင်ကြ လေသည်။
သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်နှင့် မြစ်မခ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် အင်းများရှိသည်။
ထို့ပြင် ကုန်းတွင်းကျသောဒေသများ၌လည်း အင်းများရှိ၍ အင်းလုပ်ငန်းသည် သာယာဝတီခရိုင်၏ အရေးပါသောလုပ်ငန်းတစ် ရပ်ဖြစ်သည်။
ဝင်ငွေကောင်းသောနာမည်ကြီးအင်းနှစ်အင်းမှာ တစ်ပင်ချောင်း နှင့်ကြာဖက်အင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း ၁၈ ရာစုနှစ်က သာယာဝတီဟုခေါ်တွင်သော ဒေသသည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့်ပဲခူးရိုးမအကြားတွင်ရှိ၍ မင်းညီ မင်းသားတို့အပိုင်စားရသော ကံကျွေးနယ်တစ်နယ်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ထိုနယ်သည် မြောက်ဘက်တူးမြောင်း ချောင်းမှသည် တောင်ဘက်သုံးဆယ်ချောင်းအထိမိုင် ၃ဝ ခန့်ရှည်၍ အကျယ်အားဖြင့်မိုင် ၉ဝ ခန့်ဟု အကြမ်းဖျင်း ခန့်မှန်းရသည်။
ယင်းဒေသကိုတိုက်နယ် ၂ဝ ပိုင်းခြားပြီးလျှင်ထိုတိုက်နယ်တို့သည် သာယာဝတီမြောက်ပိုင်းနယ်တွင် တစ်စု၊ သာယာဝတီ တောင်ပိုင်းနယ်တွင်တစ်စု ပါဝင်ကြသည်။
သာယာဝတီနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်းကို စစ်ကဲကြီးတဦးစီကအုပ်ချုပ်ရ၍ မြောက်ပိုင်း၏ ရုံးစိုက်မြို့သည် မင်းကြီးမြို့ဟု ခေါ်တွင်လျက် တောင်ပိုင်း ၏ရုံးစိုက်မြို့သည် မိုးညိုမြို့ဖြစ်သည်။
သာယာဝတီဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းမှာ သာရဝန္တဟူသောပါဠိစကားမှ ဆင်းသက်လာ၍ ပေါများကြွယ်ဝခြင်း ဟူသော အနက်ကိုဆောင်သည်။
သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သစ်တော များပေါများခြင်း၊ ဆန်စပါးအထွက်များခြင်းတို့ ကြောင့် အခွန်အတုတ်အများပြားရရှိနိုင်ခြင်းကိုအကြောင်းပြု၍ မှည့်ခေါ်သည်ဟုဆိုကြသည်။
ရှေးကသာယာဝတီသည် ဟံသာဝတီ မွန်တိုင်းပြည်၏တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်ခဲ့ရာ အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်ခရစ်နှစ် ၁ရ၅၃ ခုတွင်မှ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
၁၉ ရာစုနှစ် အစပိုင်းလောက်တွင် ကုန်းဘောင် ဆက်မင်းတစ်ပါးဖြစ်၍ နောင်အခါသာယာဝတီမင်းဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ရွှေဘိုမင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကုန်းဘောင်မင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘွဲ့နာမံဖြင့်ထင်ရှားသောမင်းသည် အိမ်နိမ့်စံ ဘဝတွင် သာယာဝတီနယ်ကိုအပိုင်စားခဲ့ရသဖြင့် သာယာဝတီ မင်းသားဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်လာသည့်နောက်တွင်လည်း ယင်းသည်ကိုအကြောင်းပြု၍ သာယာဝတီမင်းဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လေ သည်။
ထိုမင်းသည်မင်းသားဘဝတွင် နောင်တော်ဘကြီး တော်မင်းတရားအား နန်းချရန်သာယာဝတီနယ်အတွင်းရှိ ယခုမြို့တွင်းဟုခေါ်ကြသောအရပ်တွင် လာရောက်နေထိုင်ကာ လူသူလက်နက်စုဆောင်း ခဲ့သည်ဟုဆိုလေသည်။
မြို့ တွင်း၌ မင်းသားလာရောက်စံမြန်းနေထိုင်ခဲ့ဘူးသဖြင့် ကျုံးနှင့်မြို့ရိုး အပျက်အစီးများကို တွေ့ကြရသည်။
မြို့တွင်းကို သာယာဝတီ ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြရာနောင်အခါအင်္ဂလိပ်မင်းတို့လက်ထက်တွင် ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့၏အမည်ကိုရွေးချယ်သောအခါ ထိုအမည်ကို ယူခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း အချို့ကဆိုကြသည်။
၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင်မူ ထိုနယ်ကို သာရဝေါ၊ မြန်အောင်နယ်တို့နှင့်ပူးပေါင်းကာ သာရဝေါခရိုင်ဟုခေါ်တွင်၍ ဦးပိုအမည်ရှိသောမြို့ဝန်တစ်ဦးကအုပ်ချုပ်လေသည်။
ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်•မြန်မာစစ်ပွဲအပြီးတွင်ပဲခူးတိုင်းကိုအင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက် လိုက်သောအခါ သာရဝေါခရိုင်သည်လည်း အင်္ဂလိပ်အစိုးရ လက်အောက်ခံဖြစ်လာလေသည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် သာရဝေါ ခရိုင်ကဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း တစ်လျှောက်ကို သာယာဝတီခရိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပိုင်းခြား၍ ခွဲထုတ်လိုက်ပြီးလျှင် ရေခင်းတွင် ရုံးစိုက်မြို့ထားရန်စီစဉ်သည်။
သို့သော် ရေခင်းသည် မိုးရွာသည့်အခါခြေခင်းလက်ခင်းမသာယာသဖြင့် နှစ်မိုင်ခန့် ကုန်းတွင်းဘက်ကျသော မင်းကြီးရွာတွင် အစိုးရရုံး၊ ထောင်စသည့် အဆောက်အအုံများကိုဆောက်လုပ်ရသည်။
သို့သော် နယ်အခြေအနေ မငြိမ်မသက်ရှိနေ သဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီခရိုင်ကိုဟင်္သာတခရိုင်နှင့် ပူးပေါင်းလိုက်ပြီးလျှင် ဟင်္သာတတွင် လည်းကောင်း၊ မြန်အောင်တွင် လည်းကောင်း ခရိုင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။
နယ်အခြေအနေ အတော်အတန် ငြိမ်သက်လာသောအခါ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီကိုသီးသန့်ခရိုင်အဖြစ် ဟင်္သာတခရိုင်မှ ခွဲထုတ် ပြန်လေသည်။
သာယာဝတီခရိုင်၏ နယ်နိမိတ် အပိုင်းအခြားသည် လည်းကောင်း၊ ခရိုင်၏မြို့နယ်များတွင်လည်းကောင်း၊ အမျိုးမျိုးအပြောင်းအလဲရှိခဲ့သည်။
သီးသန့်ခရိုင်ဖြစ်လာသောအခါ ရုံးစိုက်မြို့အဖြစ်ထားရန် မြို့ကိုရွေးချယ်ကြသည်။
မီးရထား လမ်းမြို့များဖြစ်သောသုံးဆယ် လက်ပံတန်း စသည်တို့ကိုလည်း အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် အချက်အချာမကျဟူ၍ အာဏာပိုင်များကသဘောမကျချေ။
၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင်မှ ယခု သာယာဝတီမြို့ တည်ထားသောနေရာကို ရွေးချယ်သတ်မှတ်ကြ သည်။
ထိုနေရာကိုအုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူမှုအတွက် ရုံးစိုက် မြို့တည်ရန်ရွေးချယ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းနေရာမှ တောင်ဘက် နှစ်မိုင်အကွာတွင်ရှိသော သုံးဆယ်မြို့သည် အရောင်းအဝယ် အချက်အချာကျသဖြင့် အိမ်ခြေ ပိုမိုများပြား၍ စည်ကား လေသည်။
ခရိုင်အတွင်း၌ ကြို့ပင်ကောက်၊ လက်ပံတန်း၊ သုံးဆယ်၊ နတ္တလင်း၊ ဇီးကုန်းနှင့်မင်းလှမြို့များ တွင်မြူနီ စီပယ် အဖွဲ့များရှိသည်။
သာယာဝတီခရိုင် ဒေသန္တရကောင်စီအဖွဲ့ကို ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ခရိုင်၏ထွက်ကုန်များဖြစ်သောဆန်စပါး၊ သစ်၊ ဝါး၊ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်စသည်တို့ကို ရန်ကုန်မြို့သို့အများ ဆုံးတင် ပို့ကြလေသည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက်ခရိုင်အတွင်း၌ ကုန်းလမ်း ရေလမ်းနှစ်မျိုး လုံးကိုပင်အသုံးပြု ကြသည်။
ရေလမ်းတွင်မြစ်မခမြစ်သည်အသုံးဝင်ဆုံးဖြစ်သည်။
မီးရထားလမ်းများ မဖွင့်မီကဆန်စပါးစသောခရိုင်မှ ထွက်ကုန် ပစ္စည်းများ ရန်ကုန်သို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ထိုမြစ် ကြောင်းကိုပင်အသုံးပြုကြရသည်။
မီးရထား လမ်းဖွင့်ပြီး နောက်တွင် ရန်ကုန်နှင့်ဆက်သွယ်ရေးအတွက် ထိုမြစ်ကြောင်းကို အသုံးနည်းသွားသော်လည်း လက်ပံတန်းမြို့ဈေး သို့ပို့ ဆောင်သည့် ကုန်စိမ်းနှင့်သားငါးများကို ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် ပို့ဆောင်ကြလေသည်။
တောင်ညို၊ ဘီးလင်း ကတင်း ချောင်းတို့ကိုမူ သစ်မျှောချောင်းများအဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။
ဧရာဝတီမြစ်သည် ခရိုင်၏အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပေရာ ထိုမြစ်ကြောင်းအတွင်း ကူးသန်းသွားလာနေကြသော ပ၊ရ၊သ၊ဖ သင်္ဘောများလည်းရှိလေသည်။
ခရိုင်အတွင်း ကုန်းလမ်းခရီးအတွက် မီးရထားလမ်း ကိုလည်းကောင်း၊ မော်တော်ကားလမ်းကိုသော်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်ကြလေသည်။
ခရိုင်၏အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြစ်မခမြစ်၏ လတာပြင်ကြီးသည်မိုးရာသီ အခါ အကျယ် ကိုးမိုင်ခန့်ရေမြုပ်နေတတ်သဖြင့် ထိုဘက်ပိုင်းတွင်မူ ကုန်းလမ်း ခရီးလမ်းပန်းအဆက်အသွယ် နည်းလေသည်။
ရန်ကုန်•ပြည်မီးရထားလမ်းသည် ခရိုင်တစ်ခုလုံးကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။
၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ထိုမီးရထားလမ်းသည်သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း၌ ယင်းထက် နှစ်အနည်းငယ်စော၍ ပြီးစီးသောရန်ကုန်• ပြည်မော် တော်ကား လမ်းမကြီးနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိ၏။
ခရိုင်အတွင်း ၆၁ မိုင်မျှဖြတ်သန်းသွားရာ ထိုမျှသောခရီးအကွာအဝေး အတွင်း ဘူတာရုံ ၁၃ ရုံရှိ၏။
ဇီးကုန်း၊ ကြို့ပင်ကောက်၊ မင်းလှ၊ လက်ပံတန်း သုံးဆယ်မြို့တည်းဟူသော မြို့နယ် ရုံးစိုက်မြို့များသည် အရောင်းအဝယ်စည်ကားသော မီးရထား လမ်းမြို့များဖြစ်ကြလေသည်။
ခရိုင်၏အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တစ်ခုတည်းသော ကုန်းလမ်းခရီးအဆက်အသွယ်မှာ လက်ပံတန်းမှ သာရဝေါ သို့ခွဲထွက်သောမီးရထားလမ်းခွဲဖြစ်သည်။
သာရဝေါမှ ကူးတို့နှင့်ကူးလျှင် တစ်ဘက်ကမ်းရှိ ဟင်္သာတသို့ရောက်၍ ဟင်္သာတ•ပုသိမ်မီးရထားလမ်းနှင့် ဆက်နိုင်လေသည်။
ခရိုင်အတွင်း ဖြတ်သန်းသွားသော ရန်ကုန်•ပြည်ကားလမ်းမကြီးမှ ခရိုင်အတွင်းလမ်းခွဲများရှိသည်။
ယင်းတို့ မှာသုံးဆယ်မှ စံရွေးသို့ငါးမိုင်၊ ကျွန်းကလေးမှ မြားချောင်းသို့ ကိုးမိုင်၊ ကျွန်းကလေးမှ လက်ပံတန်းသို့ နှစ်မိုင်၊ ကျွန်းကလေးမှ ပေါက်တောသို့ ၁၂ မိုင်နှင့်မင်းလှသို့ ၁၉ မိုင်၊ ရှမ်းတောမှ ပေါက်တောသို့ ကိုးမိုင်၊ ဂုန်ညင်းတန်းမှ အိုးသည်ကုန်းသို့ ၂မိုင်၊ အုတ်ဖိုမှ တိမ်မြုပ်သို့ ၆မိုင်၊ ကြို့ပင် ကောက်မှမြို့တွင်းသို့ ၇ မိုင်နှင့် ဇီးကုန်းသို့ ၁၄ မိုင်၊ ဇီးကုန်းမှ တာပွန်သို့ ၁၂ မိုင်နှင့် ကန်ကြီးသို့ ၇ မိုင်၊ နတ္တလင်းမှ ကုန်းသာသို့ ၇ မိုင်အသီးသီး ဖြစ်ကြလေသည်။
သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း၌ ကိုလိုနီခေတ်အဆောက်အဦးများကိုတွေ့နိုင်သော်လည်း တန်ခိုးကြီးဘုရားစေတီများ၊ ရာဇဝင်သမိုင်းနှင့်စပ်လျဉ်းသော စေတီပုထိုးနှင့် ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ထင်ထင်ရှားရှား မရှိချေ။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်ဒီဇင်္ဘာလတွင် တနိုင်ငံလုံးတွင်ထိခိုက်လျက်ရှိသော စီးပွားရေးကြပ်တည်းမှုကို အကြောင်းပြု၍ သာယာဝတီခရိုင်မှ ဆရာစံခေါင်းဆောင်သော တောင်သူလယ်သမားများသည် ဗြိတိသျှအစိုးရအား တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သည်။
ထိုတောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံသည် ဖျာပုံခရိုင်ဒေးဒရဲမြို့နယ်၊ အင်းစိန်ခရိုင် ထန်းတစ်ပင်မြို့နယ်တို့သို့လည်းကူးစက်ခဲ့၍ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် နှစ်နှစ်ခန့်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။
ထိုတောင် သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံကြောင့် သာယာဝတီခရိုင်သည် နာမည်သတင်းကြီးခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိခရိုင်များ Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး။
သာယာဝတီမြို့သည် သာယာဝတီခရိုင်၏ ခရိုင်ဝန်ရုံးစိုက်မြို့​ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့ ၏အနောက်မြောက်ယွန်းယွန်းတွင်တည်ရှိ၍ မီးရထားလမ်း အားဖြင့်ရန်ကုန်မှ ၆၈ မိုင်ဝေးကွာပြီးလျှင်မော်တော်ကား လမ်းအားဖြင့် ၇၈ မိုင်ဝေးကွာသည်၊ ရန်ကုန်•ပြည်မီးရထား လမ်းနှင့်မော်တော် ကားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသော မြို့ဖြစ်၍ ကူးသန်းသွားလာ၍လွယ်ကူပေသည်။
ရန်ကုန်•ပြည် မော်တော်ကားလမ်းသည် သာယာဝတီမြို့တွင်းဖြတ် သန်းသွားလေသည်။
သွားရေးလာရေးအဆင်ပြေ၍ လွယ်ကူသော်လည်း သာယာဝတီမြို့သည် အခြားခရိုင်မြို့ကြီးများ ကဲ့သို့မစည် ကားချေ။
သာယာဝတီခရိုင်အတွင်းရှိလက်ပံတန်း၊ သုံးဆယ်၊ ကြို့ပင်ကောက် စသောမြို့များလောက်လူဦးရေ များပြားစည်ကား ခြင်း၊ အရောင်းအဝယ်ဖွံ့ဖြိုးခြင်းမရှိပေ။
သာယာဝတီမြို့ကို ခရိုင်ရုံး စိုက်မြို့အဖြစ်ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းမှာ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် အချက်အချာကျသည်ဟူသောအကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၁၈ရ၈ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်ကသာဝတီခရိုင်ဝန် ဖြစ်သော ကပ္ပတိန်ဖေါ့ကရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်•မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့သည် ပဲခူးတိုင်းကို စိုးမိုးစအချိန်တွင် သာယာဝတီခရိုင်ကို ဟင်္သာတခရိုင်နှင့် ပူးတွဲထားခဲ့သည်။
နယ်အခြေအနေငြိမ်သက်လာ သောအခါ ၁၈ရ၃ ခုနှစ်တွင်သာယာဝတီအားဟင်္သာတမှ ခွဲထုတ်၍ သီးသန့်ခရိုင်အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
သီးသန့်ခရိုင် ဖြစ်လာသည့် နောက်တွင် ရုံးစိုက်မြို့အဖြစ်ထားရန်အာဏာပိုင်တို့သည် မြို့ရွာ ဒေသအမျိုးမျိုးကို ရွေးချယ်စဉ်းစားခဲ့ကြ သည်။
သုံးဆယ်၊ လက်ပံတန်း၊ မင်းလှတို့ကို အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် အချက် အချာမကျဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဥရောပ တိုက်သားအစိုးရ အရာရှိကြီးများနေနိုင်သောဒေသများ မဟုတ်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရေအခက်အခဲကြောင့်လည်း ကောင်း၊ ထိုစဉ်ကအာဏာပိုင်များက မရွေးချယ်ခဲ့ကြပေ။
ကြို့ပင်ကောက်ဘူတာရုံမှ ၄ မိုင်ခန့်ဝေးသော ခုနစ်ရွာခေါ်သည့်အရပ်ကိုမူ အာဏာပိုင်အများစုက သဘော ကျ၍ ထိုအရပ်ကိုခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့တည်ဆောက်ရန် ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင်ရွေးချယ်လိုက်ကြပြီးလျှင်အစိုးရရုံးများဆောက်လုပ် ရန်ပင်စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော်ကပ္ပတိန်ဖေါ့က ထိုအရပ်ဒေသကိုလည်းသဘောမကျပြန်ချေ။
နောက်ဆုံး တွင် ကပ္ပတိန်ဖေါ့၏သဘောကျဖြစ်သော ယခု သာယာဝတီမြို့ တည်ရှိရာအရပ်ကို ရွေးချယ်လိုက်ကြသည်။
ထိုအရပ်ကိုရွေး ချယ်ရသည့်အကြောင်းမှာအခြားအလုပ်များနှင့်နှိုင်းစာ လျှင်ထိုအရပ်တွင် ရေပြဿနာအခက်အခဲမရှိဟူသော အချက် တစ်ရပ်လည်းပါဝင်ပေသည်။
သို့ဖြင့် ထိုအရပ်တွင် အစိုးရရုံး အဆောက်အအုံများကို ဆောက်လုပ်စေ၍ မြို့တည်ခဲ့လေသည်။
သာယာဝတီ မြို့ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းမှာ ကြို့ပင်ကောက်မြို့မှရှေ့ဘက် ရ မိုင်ကွာတွင်ရှိသော မြို့တွင်းသည် သာယာဝတီမင်းသား နေထိုင်ခဲ့ဖူးသဖြင့် သာယာဝတီဟုလည်းခေါ်တွင်ခဲ့ရာ၊ ထိုမင်းသား စံမြန်းခဲ့သော မြို့၏အမည်ကိုယူ၍မှည့်ခေါ်သည် ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
မြို့တည်ထားသောအရပ်ဒေသသည် မြေနိမ့် မြေပြန့်ဖြစ်၍ သစ်ပင်တောအုပ်များပြားသောအရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
မြို့၏အနေအထားကွပ်ကွပ်ရွတ်ရွတ်ရှိ၍ လမ်းများ လည်းကောင်းသည်။
သို့သော်သာယာဝတီမြို့၌ မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ မရှိဘဲ နှစ်မိုင်ခန့်ဝေးသော သုံးဆယ် မျူနီစပယ် နယ်နိမိတ်ထဲတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
အချို့အစိုးရ အမှုထမ်း များသည် သုံးဆယ်မြို့တွင်နေထိုင်၍ သာယာဝတီမြို့ရှိရုံးများသို့ရုံး တတ်ကြလေသည်။
ယခုခေတ်တွင်မူမျူနီစပယ်ရှိပြီဖြစ်သည်။
သာယာဝတီမြို့ပေါ်တွင် ခရိုင်ဝန်ရုံး၊ သာယာဝတီ သစ်တောတိုင်းနှင့် ဇီးကုန်းသစ်တောတိုင်းတို့၏ခရိုင် သစ်တော ဝန်များရုံး၊ လမ်းအရေးပိုင်ရုံး၊ ထောင်စသည်ဖြင့် အစိုးရ ရုံးအဆောက်အအုံများအပြင် ဆေးရုံ၊ဈေးစသည့် ပြည် သူ့အဆောက်အအုံများလည်း အခြားခရိုင်ရုံး စိုက်မြို့များနည်း တူရှိသည်။
သာယာဝတီဆေးရုံသည်ခရိုင်အဆင့်ဆေးရုံကြီးဖြစ်သည့်အလျောက်အနီးရှိလက်ပံတန်း၊မင်းလှ၊သုံးဆယ်မြို့တို့ရှိဆေးရုံများထက်ပိုမိုအဆင့်မြင့်ကြီးမားသည်။
အထက်တန်းကျောင်း၆ကျောင်းနှင့် အ လယ်တန်း ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်းများလည်းရှိသည်။
​အေဘီအမ်ကျောင်းခေါ်အမှတ်(၂)အထက်တန်းကျောင်းသည်တစ်ချိန်ကအောင်မြင်ခဲ့သောရုပ်ရှင်မင်းသားကြီးကောလိပ်ဂျင်နေဝင်းတတ်ခဲ့သောဘော်ဒါကျောင်းဖြစ်သည်။
မြို့ပေါ်၌ ရေကန်ကြီးများအပြင် ၁၉၀၈ ခုနှစ်ကတူးခဲ့သော အဝီစိ တွင်းကြီးလည်းရှိ၍ မြို့ပေါ်သို့ရေပြွန်များဖြင့် ရေပေးသော စံနစ်ရှိသည်။
ထိုရေပေးဝေသည့်ရုံးဘေးတွင်သာယာဝတီမြို့နယ်ဘောလုံးကွင်းရှိသည်။
​ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင်တော့အိမ်တိုင်းတွင်မော်တာရေစက်များတပ်ဆင်လာသဖြင့်ထိုရေပေးစနစ်ကိုအသုံးချမှုရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။
သာယာဝတီမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ ၁၃၀၀၁ ဖြစ်၏။
သာယာဝတီမြို့ပေါ်၌ထင်ရှားသောဘုရားများမှာ သတ္တ ဌာနဘုရား၊အောင်ချမ်းသာရုပ်ပွားတော်ကြီး၊အောင်သိဒွီဘုရားနှင့်လောကနန္ဒါဘုရားတို့ဖြစ် သည်။
ကန်ကြီးရပ်ရှိသတ္တဌာနဘုရားကို ၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ်က စတင်တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြ၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ အတွင်းက စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့်ပျက်စီးယိုယွင်းခဲ့ရာ ၁၃၂၅ ခုနှစ်တွင် အများကောင်းမှုနှင့်ပြန်လည်းပြင်ဆင်မွမ်းမံ ခဲ့ကြပြီးလျှင် ဓမ္မစကြာဘုရားကိုပါ ထပ်မံဖြည့်စွက်တည် ထားကြလေသည်။
ထိုဘုရား၏ညာဘက်တစ်လမ်းကျော်တွင်သာယာဝတီမြို့ဦးဘုရားဟုခေါ်ရလောက်သည့်အောင်သိဒွီစေတီတော်ရှိလေသည်။
အောင်သိဒွီစေတီတော်သည်တည်စကဉာဏ်တော်အားဖြင့်လည်းသိပ်မမြင့်လှ၍မထင်မရှားစေတီတစ်ဆူဖြစ်သော်လည်းနောက်ပိုင်းတွင်မြို့သူမြို့သားများ၏ဝိုင်းဝန်းဆောင်ရွက်မှုကြောင့်တစ်စတစ်စတင့်တယ်လာခဲ့သည့်။
စေတီတော်ဝန်းအတွင်းတွင်ယခုအခါကျိုက်ထီးရိုးစေတီပွားတော်တစ်ဆူ၊မဟာမြတ်မုနိရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ရင်ငွေ့လှုံ မုနိရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူနှင့် ရန်ပြေမာန်ပြေရှင်မအောင်ဖြူနတ်နန်းများလည်းရှိနေပြီဖြစ်သည်။
အောင်သိဒွီစေတီတော်သည်ရန်ကုန်-ပြည်လမ်း ဘေး၊ဝိသာခါလမ်းသွယ်၏ညာဘက်တွင်ရှိသ​ဖြင့်အလွယ်တကူသွားရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်။
အောင်သိဒွီစေတီတော်နှင့်မလှမ်းမကမ်းလမ်းတစ်ဘက်ခြမ်းတွင်ရေနံအင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးမတည်ကာတည်ထားခဲ့သည့် လောကနန္ဒါစေတီတော်ရှိလေသည်။
ဉာဏ်တော်အားဖြင့်သာယာဝတီမြို့တွင်အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။
သာယာဝတီခရိုင်အတွင်းရှိစေတီတော်တော်များများနှင့်မတူသည့်အချက်မှာ ဤစေတီသည်ဂူဘုရားဖြစ်သည်။
မြို့ဦးစေတီလည်းမဟုတ်သောကြောင့်လူအလာနည်းသဖြင့်တရားထိုင်သူများ၊ပုတီးစိတ်သူများအသွားများသည့်ဘုရားဖြစ်သည်။
ပုဂံရှိလောကနန္ဒာဘုရားကိုမှီငှမ်း၍တည်ထားသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။
ရေဝေရပ်ရှိအောင်ချမ်းသာရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ၁၂၈၈ ခုနှစ်နတ်တော်လဆန်း ၃ ရက်နေ့မှစတင် တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့ကြ၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်၊ အရုဏ်ခံတန်ဆောင်း စသည်တို့ဖြင့်တင့်တယ်ကြည်ညိုဖွယ်ရာကောင်းသော ဘုရားကြီး တစ်ဆူဖြစ်ပေသည်။
ရေဝေအရပ်တွင်ရှိသဖြင့်ထိုဘုရားကြီး ကိုရေဝေဘုရားဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်များ ဂဠုန် ဆရာစံ စာရေးဆရာပီမိုးနှင်း ကောလိပ်ဂျင်နေဝင်း ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ။
ရှင်သာရိပုတ္တရာ သည် ဂေါတမဘုရားရှင်၏ လက်ယာတော်ရံ ပထမအဂ္ဂသာဝကကြီး ဖြစ်တော်မူသည်။
ပညာကြီးသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရတော်မူသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်တော်မြတ်မှ တပါးပညာကြီးသည့်အဖြစ်၌ သာလွန်သောသာဝကဟူ၍ မရှိသောထူးကဲသည့်ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသည့် ရဟန္တာထေရ်အရှင်ကား ရှင်သာရိပုတ္တရာ ပင်ဖြစ်သည်။
ဂေါတမဘုရားရှင်မပွင့်မီ ကမ္ဘာတစ်သိန်း အလွန်ရှိသော တစ်သင်္ချေထက် အနောမဒဿီဘုရားရှင်၏ထံတော်၌ ပထမအဂ္ဂသာဝကအဖြစ်ကို နိယတဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့ရသည်။
ရာဇဂြိုဟ်ပြည် နာလရွာဟုတွင်သော ဥပတိဿရွာ၊ ဗြဟ္မဏမဟာသာလမျိုးဖြစ်သော ဥပတိဿရွာသူကြီး ဝင်္ကပုဏ္ဏားနှင့် ရူပသာရိပုဏ္ဏေးမတို့၏ သားသမီးခုနစ်ယောက် အနက် ရှင်သာရိပုတ္တရာအလောင်းအလျာသည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ ဥပတိဿ ဟုအမည်တွင်သည်။
ငယ်စဉ်ကသူငယ်ချင်းဖြစ်သော ကောလိတပုဏ္ဏားပျိုနှင့်အတူ တောင်ထွတ်သဘင် ပွဲကြည့်ကြရင်း သတိသံဝေဂရ၍ တရားအားထုတ်ရန် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သိဉ္ဇည်းပရိဗိုဇ်ထံသို့သွားကြသည်။
ထိုပရိဗိုဇ်ထံ၌ ရဟန်းပြု၍ တရားရှာကြသော်လည်း တရားစစ်တရားမှန်ကို မရနိုင်သဖြင့် သူငယ်ချင်းနှစ်ဦးသည် တဦးတရားရလျှင် ကျန်တစ်ဦးကိုပြန်ကြားပြောဆိုစတမ်းဟု ကတိကဝတ်ပြုလျက် တရားရှာရန် တကွဲတစ်ပြားစီ ခွဲထွက်သွားကြသည်။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိပြီး ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ စံပယ်တော်မူ ခိုက်ဖြစ်သည်။
တစ်နေ့သ၌ (မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုတပို့တွဲလဆန်း ၁ ရက်နေ့) အဿဇိထေရ်သည် ဆွမ်းခံကြွလာရာ ဥပတိဿပရိဗိုဇ်သည် အဿဇိထေရ်ကို မြင်သောအခါ အလွန်အံ့ဩလျက် ထိုအရှင်၏ တရားကို လည်းကောင်း၊ အကျင့်ကို လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ကို လည်းကောင်း၊ ဆရာကို လည်းကောင်း စုံစမ်းမေးမြန်းသည်။
ထိုအခါ အဿဇိထေရ်က မြတ်စွာဘုရားအကြောင်း ကိုလည်းကောင်း၊ တရားတော်အတိုင်း ကျင့်ကြံပုံကို လည်းကောင်းပြောပြသဖြင့် သိရှိရပြီးသော် ဥပတိဿသည် တရားဟောရန် တောင်းပန်ပြန်သည်။
အဿဇိထေရ်က မိမိသည် ရဟန်းပြုသည်မှာ မကြာသေး၍ အနည်းငယ်သာ ပြောကြားနိုင်သည်ဟု ပြောဆိုကာ ယေဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ အစရှိသော ဂါထာကို ဟောကြားရာ ဂါထာ၏ ရှေးဦးနှစ်ပုဒ်ကို ကြားရသောအခါတွင်ပင် သောတာပတ္တိမဂ်၌တည်သည်။
နောက်နှစ်ပါဒကို ဖလဌာန်ဖြစ်မှ နာရသည်။
ဥပတိဿသည် သစ္စာလေးပါးကို နားကြားသိရပြီးသော် အရှင်ဘုရားကြွတော်မူနှင့်လော့၊ တပည့်တော်မှာ ကတိကဝတ်ရှိသည့်အတိုင်း ကောလိတပရိဗိုဇ်ကိုတရားဟောရန်သွားရပါဦးမည်။
ပြီးမှ ထိုအဖော်ကိုခေါ်၍ မြတ်စွာဘုရားထံသို့လာပါအံ့ဟု လျှောက်ထားကာ မိမိနေရာ ပရိဗိုဇ်ကျောင်းသို့ပြန်ခဲ့သည်။
မိမိနေရာသို့ပြန်ရောက်သောအခါ ကောလိတပရိဗိုဇ်ကိုတွေ့၍ ယေဓမ္မာဟေတုပ္ပဘဝါ အစရှိသောဂါထာကိုပင်ပြန်၍ ဟောကြားရာ ကောလိတပရိဗိုဇ်လည်း သောတာပတ္တိဖိုလ်တည်လေသည်။
ထိုနောက်ဥပတိဿသည် ကောလိတနှင့်အတူ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားထံ၌ ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်းဖြစ်ပြီးနောက် တစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက်ဖြစ်သော မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်နေ့တွင် မိမိ၏တူ ဒီဃနခပရိဗိုဇ်အား မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသော ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟလက္ခဏသုတ်ဒေသနာတော်ကို ဘေးနားမှ ကြားနာရ၍ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ရောက်သည်။
ထိုနေ့၌ပင် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မဖိတ်ကြားရပဲ မိမိ၏ဓမ္မတာသဘောအလျောက်၊ အဘိညာဏ်ခြောက်ပါးရ ဧဟိဘိက္ခုရဟန္တာ ၁၂၅ဝ ကြွရောက်ဆုံမိကြသော် ပထမသာဝက သန္နိပါတ မဟာသံဃာ့ အစည်းအဝေးကြီး၌ မြတ်စွာဘုရားက ဥပတိဿအား အမိသာရီပုဏ္ဏေးမ၏ အမည်ကိုအစွဲပြု၍ အရှင်သာရိပုတ္တရာဟု အမည်သမုတ်လျက် ဓမ္မသေနာပတိ၊ တရားစစ်သူကြီးဘွဲ့ဖြင့်လက်ယာရံ ပထမအဂ္ဂသာဝက အဖြစ်ချီးမြှောက်ခြင်းပြုသည်။
တစ်ဆက်တည်းပင် ဘုရားရှင်သည် သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သည့် ဩဝါဒပါတိမောက် ဒေသနာတော်ကိုလည်း ပြတော်မူသည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် မြတ်စွာဘုရားထံတွင်ခစားကာ အလုပ်အကျွေးပြုသည်။
ထိုနောက် သူမတူအောင်ပညာ ဉာဏ်ထူးချွန်သဖြင့် ပညာအရာတွင်ဧတဒဂ် ဘွဲ့ ထူးဖြင့်ချီးမြှောက်ခြင်းခံရသည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာကား ရှေးဦးဆရာဖြစ်တော်မူသော ရှင်အဿဇိ ရှိရာအရပ်ကို အမြဲဦးခေါင်းပြု၍ အိပ်လေ့ရှိခြင်းစသော ဆရာကို ရိုသေလေးစားတတ်သောဂုဏ်၊ မယ်တော်က မည်မျှဆဲရေးသော်လည်း အမျက်မထွက်ခြင်းစသော သည်းခံတတ်သောဂုဏ်၊ မိမိအားဆုံးမလာသည်ရှိသော်ကြီး ငယ်မရွေး လွန်စွာ ကျေးဇူးတင်တတ်သောဂုဏ်၊ ပထမ အဂ္ဂသာဝကကြီးဟူ၍ အခွင့်အရေးပို၍ မယူတတ်သောဂုဏ်၊ စိတ်နှလုံးပြတ်သားသောဂုဏ်၊ သူ့အလိုကို ဖြည့်တတ်သောဂုဏ်၊ သူတစ်ပါးအား သနားတတ်ချီးမွမ်းတတ်သောဂုဏ် စသည့် ဂုဏ်ထူးတို့ဖြင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။
နိကာယ်ငါးရပ်ပိဋကတ်တို့၌ ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဒေသနာများကို အများအပြားတွေ့နိုင်သည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ သီးသန့်ဒေသနာတော်တစ်ခုကား ခုဒ္ဒကနိကာယ် သုတ္တန်ပိဋကတ်အပါအဝင်ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ်ပါဠိတော်ပင် ဖြစ်သည်။
ပိဋကတ်တို့၌ပါသော အရေးကြီးလှသည့်တရားတို့ကို အကျယ်တဝင့် ချဲ့ထွင်၍ ဟောကြားထားသောပါဠိတော်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် သာသနာတော်အဓွန့်ရှည်စေရန် သာသနာတော်၏ အသက်ဖြစ်သော ဝိနည်းပိဋိကတ်ကို ဟောကြား ပညတ်တော်မူပါရန် ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားတောင်းပန်သူကား အရှင်သာရိပုတ္တရာပင်ဖြစ်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်အပါအဝင် ဗုဒ္ဓဝင်ဒေသနာကို ဟောကြားတော်မူရန်လည်း ရှင်သာရိပုတ္တရာကပင် လျောက်ထားတောင်းပန်ခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ထင်ရှားသော ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ စွမ်းဆောင်တော်မူချက်ကား အဘိမ္မာပိဋိကတ်ကို ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသည့် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ရသောနည်းအမြွက်ဖြင့် မကျဉ်းမကျယ် မိမိ၏ တပည့် လင်းနို့သားငါးရာဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရဟန်းတို့အား ဟောကြားပို့ချတော်မူသည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ကျေးဇူးကြောင့် ကျယ်ဝန်းနက်နဲ ခက်ခဲသော ဘုရားဟော အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကို လူသားတို့ လွယ်ကူစွာ သင်ကြားနာယူနိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
သာသနာတော်၏အကျိုး၊ သတ္တဝါတို့၏အကျိုးကို ၄၄ နှစ်တိုင်တိုင် သယ်ပိုးရွက်ဆောင်ပြီးနောက် ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် မဂဓရာဇ်တိုင်းနာလကရွာ မယ်တော်၏အိမ်၊ မိမိကို မွေးဖွားရာ တိုက်ခန်းတွင် သာသနာနှစ် ၁၄၇ ခု တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ ညဉ့်မိုးသောက်ယံ၌ သွေးသွန်သော ဝေဒနာဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူရာ ဓာတ်တော်များကို မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင် သာဝတ္ထိပြည်၌ ဌာပနာ၍ စေတီတည်စေသည်။
နောင်သောအခါ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ဓာတ်တော်များကို မူလနေရာမှ တူးဖော်ဆောင်ယူ၍ အဝန္တိတိုင်း၊ ဥဇ္ဇေနီပြည်အနီး ဝေဒိဿကတောင်ယံ၌ စေတီတော်ကြီး သုံးဆူတည်၍ တစ်ဆူတွင် ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဓာတ်တော်ကိုဌာပနာသည်။
ထိုဓာတ်တော်များကို ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ စေတီတော်ပြိုပျက်ရာတွင် တူးဖော်တွေ့ရှိ၍ အင်္ဂလန်ပြည်ပြတိုက်သို့ ပင့်ဆောင်ပူဇော်ထားရာမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဟာဗောဓိအသင်းမှ ကြီးမှူး၍ ပြန်လည်ပင့်ဆောင်ကာ ထိုဝေဒိဿကတောင်ရံ(ယခုအခါဆန်ချီ) အရပ်ရှိစေတီတော်၌ပင် ဌာပနာခြင်းပြုသည်။
ဓာတ်တော်များကိုဌာပနာခြင်း မပြုမီ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပင့်ဆောင်၍ မြို့ရွာများစွာတွင် လှည့်လယ်အပူဇော်ခံသည်။
ဓာတ်တော် ဌာပနာပွဲကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပရာ လွန်စွာစည်ကားလှ၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များပါတက်ရောက်ကြသည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ညီတော်သုံးပါးတွင် ရှင်ဥပသေန ကား တပည့်ပရိသတ်နှင့်တကွ ထက်ဝန်းကျင် ကြည်ညိုဖွယ်အကောင်းဆုံးရဟန်းအဖြစ် သမန္တပါသာဒိကဧတဒဂ်ရ၍ ရှင်ရေဝတသည် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော တောအရပ်ဟူ၍ မရွေးချယ်ဘဲ ကြမ်းတမ်းဆိုးရွားလှသောတောအရပ်၌ပင် တောရဆောက်တည် နေနိုင်သောကြောင့်အရညကဧတဒဂ်ရပြီးလျှင် အရှင်စုန္ဒသည် ဧတဒဂ်မရသော အသီတိ သာဝကဖြစ်သည်။
နှမတော်သုံးယောက်ဖြစ်သည့် စာလာ၊ ဥပစာလာ၊ သီသူပစာလာတို့လည်း သာသနာတော်၌ ဘိက္ခုနီ ပြုလုပ်၍ ရဟန္တာမိန်းမများ ဖြစ်ကြကုန်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ် လွန်ခဲ့သော တစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်ကာလ အနောမဒဿီဘုရား ပွင့်တော်မူသည့် အချိန် တွင် ဖြစ်၏။
သရဒနှင့် သီရိဝဍ္ဎန နှစ်ယောက်တို့သည် သူငယ်ချင်း ဖြစ်သည်။
သရဒသည် ရှင်သာရိပုတ္တရာ ဖြစ်မည့်သူဖြစ်သည်။
သီရိဝဍ္ဎနသည် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလန် ဖြစ်မည့်သူ ဖြစ်သည်။
သရဒသည် ဗြာဟ္မဏ မဟာသာလ အမျိုးဖြစ်သည်။
တစ်ခုသော အချိန်တွင်သည် သရဒသည် သံဝေဂရကာ တောထွက်ရသေ့ပြုလေသည်။
သီရိဝဍ္ဎနသည် လူ့ဘောင်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန် အနောမဒဿီဘုရား ပွင့်တော်မူသည့် ကာလဖြစ်သည်။
သရဒရှင်ရသေ့သည် အနောမဒဿီဘုရားရှင်၏ လက်ယာရံ အရှင်နိဘသကို အားကျကာ ဘုရားရှင်အား ပန်းထီးဖြင့် ပူဇော်ပြီး ဆုတောင်းခဲ့သည်။
သူ၏ဆုတောင်းမှာ ပန်းထီးကို လှူဒါန်းရသော ကောင်းမှု၊ သဗ္ဗညုတဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးရသော ကောင်းမှု၊ ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတို့ကို လုပ်ကျွေးပြုစုရ​သော ကောင်းမှုတို့ကြောင့် နောင်ပွင့်တော်မူမည့် ဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဘုရား၏ လက်ယာရံဖြစ်သော အရှင် နိဘယကဲ့သို့ လက်ယာရံ အဂ္ဂသာဝက ဖြစ်ပါရစေဟု ဆုတောင်းခဲ့သည်။
ထိုအခါ အနောမဒဿီဘုရားရှင်က ဗျာဒိတ်စကား မြွက်ကြားတော်မူ၏။
မြွက်ကြားတော်မူသည်မှာ "ဤကမ္ဘာမှ စ၍ ရေတွက်သော် တစ်သင်္ချေနှင့်ကမ္ဘာတစ်သိန်း လွန်မြောက်သောအခါ ဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ဘုရားသုံးဆူနောက်မှ ဂေါတမ အမည်ရှိသော ဘုရားပွင့်လတ္တံ့။
ထိုအခါ သင်သည် သာဝကပါရမီတို့ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ကာ ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တ အမည်ဖြင့် လက်ယာရံအဂ္ဂသာဝက ဖြစ်လတ္တံ့" ဟု ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူခဲ့သည်။
မိုင်းကိုင်စက္ကူ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းစက္ကူ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုရသောသာလဲပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ဗရူးဆိုနီးရှားပက်ပီရီဖားရားဟုခေါ်၍ မိုရေစီအီး မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်။
အချို့ကသာလဲကို တာလဲဟုလည်း ခေါ်ကြ၍ ရှမ်းဘာသာဖြင့် မဲ့ဆိုင်လဲဟု ခေါ်လေသည်။
သာလဲပင်သည် မိုးရေချိန်လက်မ ၅ဝ မှ ရဝ အထိ ရှိ၍ အပူချိန်ဒီဂရီ ၈ဝ ကျော်ပြီးလျှင်ပေ ၂ဝဝဝမှ ၃၅ဝဝ အထိမြင့်သောဒေသများရှိ ချောင်းကမ်းပါးအနီးအနားနျင့် ချိုင့်ဝှမ်းများတွင်ပေါက်ရောက်သည်။
နုံးမြေများ၌လည်း စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။
ထိုအပင်များကိုပစိဖိတ်ကျွန်းများ၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း)နျင့် ဂျပန်နိုင်ငံများ၌လည်း တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုတ္တမ၊ ကျိုက္ခမီ၊သံလွင်စသောနယ်များ၊ ကယားပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဂုတ်ထိပ်၊ မေမြို့နှင့် ဗန်းမော် နယ်များတွင် အများဆုံးပေါက်ရောက်သည်။
သာလဲပင်သည်ရွက်ကြွေပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အပင် အလတ် စား မျိုးဖြစ်၍အမြင့်ပေ ၃ဝ ခန့်ရှိတတ်သည်။
အမြစ်စို့အများအပြားထွက်သောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် အငုတ်များမှလည်း အပင်များကောင်းစွာပေါက်နိုင်သည်။
အရွက်များသည်နုစဉ်အခါတွင် အဟိုက်များရှိတတ်၍ ရင့်သောအခါထိပ်ချွန်သောဘဲဥပုံများဖြစ်လာသည်။
အရွက်နှုတ်ခမ်းသားများတွင်ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ဖြစ်လေသည်။
အရွက်များသည်လေးလက်မမှရှစ်လက်မအထိရှည်ကြ၍ အပေါ်ဘက်သည် ကြမ်းလျက်အောက်ဘက်တွင်မူ အမွေးနုများ ရှိလေသည်။
အပွင့်များသည်ကြောင်မြီးတူပန်းသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှည်၍ လုံးသောပန်းခိုင်များဖြစ်ကြရာ တစ်လက်မခွဲမှသုံးလက်မ အထိ ရှည်သည်။
အသီးသည်အနီရောင်ဖြစ်၍ အချင်း ၂/၅ လက်မ ခန့်ရှိပြီးလျှင် အသားထူလေသည်။
သာလဲပင်၏အသားသည် မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ပျော့သည်။
ထင်းအဖြစ် အသုံးများကြသည်။
ပင်စည်၏အခေါက်သည်လည်း မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ချောမွတ်သည်။
ရှေးကမြန်မာနိုင်ငံနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသောပုရပိုက်များကို သာလဲပင်၏ အခေါက်မှပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နောင်အခါ ရှမ်းပြည်တွင်မိုင်းကိုင်စက္ကူ သို့မဟုတ် ရှမ်းစက္ကူများကို သာလဲပင်၏အခေါက်အတွင်းသားဖြင့်ပြုလုပ်လာကြ၍ ယခုအခါ ထိုလုပ်ငန်းသည်ရှမ်းပြည်နယ်၏ အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်း တစ်ရပ် ဖြစ်နေလေသည်။
( မိုင်းကိုင်စက္ကူ။
) ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သီပေါနယ်တွင် သာလဲပင်မှ စက္ကူထုတ်လုပ်ရေးကို စက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ရပ်အနေဖြင့်လုပ်ကိုင်ရေးအတွက် ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ထိုအပင်များကိုအများအပြား စိုက်ပျိုးရန်စီစဉ်ခဲ့သည်။
သို့သော် အပင်များ ဖြစ်ထွန်းနိုင်မည့်မြေနေရာရှားပါးမှု၊ အလုပ်သမား အခက်အခဲနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးပြဿနာများကြောင့် ထိုအစီအစဉ်ကိုလက်လျှော့ခဲ့ရသည်ဟုသိရလေသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စက္ကူလုပ်ငန်းအတွက် သာလဲပင်များကို လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုင်းကိုင်စက္ကူကိုဆီစိမ်၍ ထီးရွက်ပြုလုပ်ကြသည်။
ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ တိုင်းရင်းသား တို့သည် ရှေးအခါကပင် သာလဲခေါက်ကို ပြုပြင်၍ အဝတ်အထည်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:အမျှင်ပါသော အပင်များ။
သာသနာ ၅ဝဝဝ ဝဿသဟဿံသဒ္ဓမောတိဋ္ဌေယျ ဟူသောစူဠဝါပါဠိတော်ကို အထောက်အထားပြု၍ အမြတ်ဆုံး ပါရမီအလွန်ကဲဆုံးဖြစ်သော ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာဖြစ်နိုင်သောခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်ကိုသာ ရည်တော်မူ၍ သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူသည်ဟု ဘုရားအလိုတော်ကျ ထိမိအောင်ဉာဏ်သက်ဝင်နိုင်သော အဌ ကထာ ဆရာကြီးများကဖွင့်တော်မူသည်။