kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အရင်းရှင်တစ်ဦးအဖို့ အမြတ်အစွန်း ပို၍ ပို၍ ရမည်ဆိုလျှင် စက်တိုင်၌ တက်ရတက်ရ ဝန်မလေးဟူ၍ ကမ္ဘာကျော် အဆို တစ်ရပ် ရှိလေသည်။
ထိုကြောင့် အရင်းရှင်သည် အလုပ်သမား၏ လုပ်အားကို မိမိ၏ကိုယ်ကျိုးအတွက် ခေါင်းပုံဖြတ်ရန် လိုအပ်လာသည်။
အလုပ်သမားတို့၏ အစွန်းထွက်တန်ဖိုး ကို ရနိုင်သမျှယူရန် ဦးတည်လာရသည်။
အစွန်းထွက်တန်ဖိုးဆိုသည်မှာ အရင်းရှင် သည် အလုပ်သမားတစ်ဦး၏ ၁ဝဝ တန်သော လုပ်အားကို ၁ဝ သာ ပေးပြီး ပိုသော ၉ဝ တန် လုပ်အား၏ အကျိုးကျေးဇူးများ ကို မိမိ၏အရင်းအနှီးတိုးပွားရေးအတွက် အခမဲ့ ရယူလိုက်သော တန်ဖိုးဖြစ်သည်။
အလုပ်သမားအား လုပ်သင့်သည့်အချိန်ထက် ပို၍ စေခိုင်းခြင်းနှင့် လုပ်အား တန်ဖိုးကို အပြည့်အဝ မပေး ခြင်းတို့ဖြင့် အရင်းရှင်သည် အစွန်းထွက်တန်ဖိုးကို မိမိ ကိုယ် ကျိုးအတွက် ထုတ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် အရင်းရှင် စနစ်၌ အလုပ်သမားသည် လုပ်အားပေးသလောက် လုပ်ခကို မည်သည့်အခါမှ အပြည့်အဝ မရရှိနိုင်ပေ။
ဤသို့ဖြစ်ရသည်မှာ အရင်းရှင်စနစ်၏ တစ်ကိုယ်ကောင်း ဆံသော (ဝါ) တိုင်းပြည်လူထုအကျိုးထက် မိမိအကျိုးကို ပို၍ ရှေးရှုသော အခြေခံ သဘောတရားများကြောင့် ဖြစ်သည်။
အရင်းရှစ်စနစ်၏ အခြေခံ သဘောတရားများကား (၁) ကုန်ထုပ်လုပ်မှု၏ ဖြန့်ချိမှုကို အရင်းရှင်လူနည်းစု ကသာ ချုပ်ကိုင်ထားခြင်း၊ (၂) မိမိအတွက် အကျိုးရှိမည်ထင်သော ကုန်ပစ္စည်းများကိုသာ စီမံကိန်း မရှိပဲ အလျှံပယ် ထုတ်လုပ် ခြင်း၊ (၃) အရင်းမဲ့လုပ်သားတို့၏ လုပ်အားကို ခေါင်းပုံဖြတ် ခြင်း၊ (၄) အမြတ်အစွန်း ပို၍ပို၍ ရရှိရေးကိုသာ မျှော်မှန်း ခြင်း၊ (၅) ငွေသာပဓာနသဘောထားဖြင့် အစိုးရအာဏာကို ငွေဖြင့် မြှူဆွယ် ၍ မိမိအကျိုးအတွက် အသုံးချခြင်း စသည် တို့ ဖြစ်လေသည်။
အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အရင်းရှစ်စနစ်သည် စက်မှု လုပ်ငန်း တိုးတက်မှုနှင့်အတူ တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် ရှေးဦးပိုင်း အရှင်းရှင်စနစ်ကို စက်မှုအရင်းရှင်စနစ်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
နှစ်ဆယ်ရာစု အစပိုင်း ရောက်လာသောအခါ သိပ္ပံပညာနှင့် စက်မှုအတတ်ပညာရှင်တို့၏ အလုပ်အကျွေးပြုမှုကြောင့် အရင်း ရှင်စနစ်သည် အမြင့်ဆုံးနှင့် နောက်ဆုံးအဆင့်ထိ ရောက်ရှိလာ ခဲ့သည်။
ဤအဆင့်တွင် ကုန်ပစ္စည်းများကို အပြိုင်အဆိုင် ထုတ်လုပ် လာခြင်း၊ ပြည်တွင်းပြည်ပ ဈေးကွက်များကို လက်ဝါးကြီးအုပ် လာခြင်း၊ ပြည်တွင်း၌သာမက ပြည်ပ၌လည်း အရင်းအနှီး မြောက်မြားစွာ မြှပ်နှံ၍ ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်လာခြင်း စသော လုပ်ငန်းအဆင့်ဆင့်ကို အရင်းရှင်စနစ်က အတော မသတ် တိုးချဲ့ လုပ်ကိုင်လာခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြင့် အရင်းရှင်စနစ် သည် စက်မှုအရင်းရှင်စနစ်၊ လက်ဝါးကြီးအုပ် အရင်းရှင်စနစ်၊ ဘဏ္ဍာ အရင်းရှင်စနစ်နှင့်နယ်ချဲ့အရင်းရှင်စနစ်ဟူသော အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးနယ်ပယ်တွင် ရေပန်းစား ခဲ့သည်။
အရင်းရှင်စနစ်သည် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်း ဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းတွင် အမြတ်အစွန်းကိုသာ အဓိကထား၍ စီမံကိန်းမရှိပဲ အပြိုင်အဆိုင် လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခြင်း ကြောင့်၊ စီးပွားရေးတွင် တရားမရှိ ဓားမရှိဖြစ်လာခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေးကပ်ကြီးများ မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်ခြင်း၊ အလုပ် လက်မဲ့ ပြဿနာများ တာရှည်ခြင်း၊ အများပြည်သူတို့ ဆင်းရဲ ကြပ်တည်းခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံအချင်းချင်း စီးပွားရေး စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခြင်းတို့ကိုသာ ပေးစွမ်းနိုင်သော စနစ်ဟူ၍ ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးပညာရှင်တို့က ကောက်ချက် ချကြ ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) အနည်းငယ်အငြင်းပွားမှု အရင်းရှင်ဝါဒ၏အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အပေါ် ယေဘူယျသဘောတူညီချက် မရှိသလို၊ လေ့လာဆန်းစစ် ထားသည့် အမျိုးအစားအဖြစ် မည်သို့အသုံးပြုရမည် ဆိုသည်မှာလည်း မရှိပါ။
အမျိုးမျိုးသော သမိုင်းဝင် ကိစ္စရပ်များ အပေါ် အခြေခံ၍ အရင်းရှင်စံနစ်ကို အချိန်အခါအလိုက်၊ နေရာဒေသအလိုက်၊ နိုင်ငံရေးများနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအလိုက် အသုံးချနိုင်သည်။
စီးပွားရေးပညာရှင်များ၊ နိုင်ငံရေးစီးပွားရေး ပညာရှင်များ နှင့် သမိုင်းပညာရှင်များ တို့သည် အရင်းရှင်စံနစ်ကို လေ့လာဆန်းစစ်ရာတွင် ကွဲပြားသည့် အထင်အမြင်များ ရှိကြသည်။
သမိုင်းသုတေသီများ၊ လူမှုစီးပွားပညာရှင်များ၊ စီးပွားရေးပညာရှင်များ၊ မ နုဿဗေဒပညာရှင်များ နှင့် တွေးခေါ်ပညာရှင်များသည် အရင်းရှင်စံနစ်ကို မည်ကဲ့သို့အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို မည် ဆိုသည်ကို ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။
သို့သော်လည်း ကုန်ထုတ် အရင်းအနှီးများအား ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်ခြင်း၊ ဈေးကွက်တွင်အမြတ်ရရန် ကုန်ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဖန်တီးခြင်းနှင့် ဈေးနှုန်းနှင့်လုပ်ခများသည် အရင်းရှင်စံနစ်၏အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည် ဆိုသည်များအပေါ် အနည်းငယ်သာ အငြင်းပွားမှုရှိသည်။
အရင်းရှင်စံနစ်အပေါ် အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေမှု စီးပွားရေးပညာရှင်များသည် အစိုးရမှဈေးကွက်များအပေါ် ထိမ်းချုပ်မှုတွင်မပါဝင်ခြင်း ( ကြားဝင်မရှုပ်ရေး ) ဆိုသည့် အမိန့်ဒီဂရီ နှင့် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်များအပေါ်တို့တွင်သာ ထုံးစံအတိုင်းအာရုံစိုက်ကြသည်။
နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး ပညာရှင်များ အများစုသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှု၊ အာဏာ ပိုင်များနှင့် ဆက်ဆံရေး၊ လခစား အလုပ်သမား နှင့် လူတန်းစားတို့အပေါ်တွင်သာ အာရုံစိုက်ကြသည်။
အရင်းရှင်စံနစ်သည် စီးပွားရေးတိုး တက်မှုကို အားပေးသည်ဆိုသည်ကို ယေဘူယျအားဖြင့်သဘောတူညီကြသည်။
မတူညီကြသည့်ဈေးကွက်များ ကျယ်ပြန့်လာသည်အထိ “လွတ်လွတ်လပ်လပ်” နေကြသည်။
ထိုနည်းတူစွာ မည်သည့်ပစ္စည်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်ရမည်၊ မည်သည်တို့ကို မပိုင်ဆိုင်ရဆိုသည့် ဆုံးဖြတ်ပေးသောစည်းမျဉ်းသည် နိုင်ငံရေးများနှင့် မူဝါဒတို့၏ ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ များစွာသောနိုင်ငံများတွင် “ရောထွေးနေသည့်စီးပွားရေး” ရှိသည်။
အရင်းရှင်ဝါဒ သည် စံနစ်တစ်ခုအဖြစ် ဥရောပတွင် ၁၆ ရာစုနှစ်မှ စ၍ နှစ်စဉ်ဖွံ့တိုးတက်လာခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း၊ အရင်းရှင်နှင့်တူသည့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ရှေးခေတ်ကမ္ဘာကြီးကထဲမှရှိနေခဲ့ပြီး၊ ကုန်သည်အရင်းရှင်စံနစ် သည် နောက်ပိုင်းအလယ်ခေတ်နှစ်များတွင် လျင်မြန်စွာဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
အရင်းရှင်ဝါဒ သည် မြေရှင်ယာရှင်စံနစ် ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီးနောက်တွင် အနောက်ကမ္ဘာ၌ လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။
အရင်းရှင်စံနစ်သည် ဥရောပတစ်လွှား တဖြေးဖြေးခြင်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး၊ ၁၉ နှင့် ၂၀ ရာစုနှစ်များ တွင် ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့အပြားသို့ စက်မှုလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း၏ အဓိကအရင်းအနှီးအဖြစ် အထောက်အကူပြုခဲ့ သည်။
အရင်းရှင်စံနစ်အပေါ် အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေမှုများတွင် သဘောတရားပညာရှင်များအပေါ်မူတည်၍ ခေတ်မရှိ တော့သည့် အရင်းရှင်စံနစ်၊ ကော်ပိုရိတ်အရင်းရှင်စံနစ်၊ ဆွေမျိုးသားချင်းအရင်းရှင်စံနစ်၊ ငွေကြေးအရင်းရှင် စံနစ်၊ ကြားဝင်မရှုပ်ရေးအရင်းရှင်စံနစ်၊ နည်းပညာအရင်းရှင်စံနစ်၊ အရင်းရှင်ဝါဒလက်သစ်၊ နှောင်းပိုင်းအရင်းရှင်ဝါဒ၊ အရင်းရှင်ဝါဒလွန်စံနစ်၊ နိုင်ငံတော်အရင်းရှင်စံနစ် နှင့် နိုင်ငံတော်လက်ဝါးကြီးအုပ်အရင်းရှင်စံနစ် စသည်ကဲ့သို့သော သဘောထားအမြင်များပါဝင် သည်။
အရင်းရှင်စံနစ်ဆန့်ကျင်ရေး နှင့် အားလုံးအညီအမျှကြေကွဲရခြင်း၊ ကော်ပိုရိတ်ဝါဒနှင့် အခစားကျွန်ကဲ့သို့သော စံနစ်များနှင့်အတူ ပူးတွဲနေသော မကောင်းမြင်မှုများသည် လည်းရှိနေသည်။
စီးပွားရေးအခြေခံပစ္စည်းများ အရင်ရှင်စီပွားရေးစံနစ်သည် ဆက်လက်ဖော်ပြမည့် အခြေခံပစ္စည်းများ၏ အပြန်အလှန်အကျိုးပြုမှုဖြင့် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဖြစ်သည်။
ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုသည် ဈေးကွက်တစ်ခုတွင် ဖလှယ်ရန်အတွက် ထုတ်လုပ်ထားသည့် ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပစ္စည်းများတွင် နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိသည်။
အရင်းအနှီးကုန်ပစ္စည်းများ နှင့် စားသုံးကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
အရင်းအနှီးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- မြေ၊ ကုန်ကြမ်းများ၊ ကိရိယာများ၊ လုပ်ငန်းသုံးစက်များနှင့် စက်ရုံများ) သည် စားသုံးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- တယ်လီဗေးရှင်း၊ ကားများ၊ ကွန်ပျူတာများ၊ အိုးအိမ်များ)ထုတ်လုပ်ရန်အသုံးပြုပြီး၊ အခြားသောသူများသို့ ရောင်းချရန်ဖြစ်သည်။
အရင်းရှင်စံနစ် သည် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊စုပေါင်း၍ဖြစ်စေ၊နိုင်ငံတော်၏ပစ္စည်းကိရိရာများမှတစ်ဆင့် အရင်းအနှီး ပိုင်ရှင်အတွက် အကျိုးအမြတ်တစ်ခု ရယူခြင်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုရယူခြင်းဖြစ်စေ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ပေးထားသည်။
ငွေကြေးသည် လဲလှယ်မှုစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ပစ္စည်းများအားလုံး နှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများကို စံတန်ဘိုးတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ငွေကြေးသည် ကုန်ပစ္စည်း ပါဝင်နေသည့် ဖလှယ်ခြင်းကို ပိုင်းခြားပေး လိုက်ခြင်းအားဖြင့် ထုကြီးထည်ကြီးပစ္စည်းများ ကုန်ဖလှယ်မှုကို ဖယ်ရှားပြစ်လိုက်သည်။
ဤနည်းအားဖြင့် ငွေကြေး သည် စားသုံးကုန်ပစ္စည်းဖလှယ်ခြင်းကို အားပေးခြင်းမှတစ်ဆင့် အထူးပြုဆောင်ရွက်ခြင်း နှင့် ကုန်သွယ်ရေးကို များစွာဖြည့်ဆည်းပေးသည်။
အရင်းရှင်စံနစ်သည် ထပ်မံ၍ ငွေကို အခြားသောလဲလှယ်ရန် လွယ်ကူသည့် ပစ္စည်းများအဖြစ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းထားခြင်း၊ နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ဖလှယ်မှု၊ အတိုးနှင့် အခြားအမျိုးမျိုးသော ငွေကြေး ပစ္စည်းကိရိယာများဖြင့် ငွေကို တိုးပွားစေသည်။
သို့သော်လည်း ငွေကို လုပ်အားခ၊ ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်ခများအတွက် ကြားခံဖလှယ်သည့်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုသည့်အပြင်၊ အဖိုးတန်သတ္တုများနှင့် အလားတူစွာ တန်ဖိုးရှိလှောင်ကုန်ပစ္စည်းအဖြစ်လည်း သိမ်းဆည်းထားသည်။
အလုပ်သမားတွင် အားလုံးသော ကာယနှင့် ဉာဏလူသားအရင်းအမြစ်များပါဝင်ပြီး၊ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု၏ပုံစံတစ်ခုကိုအခြားတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲသွားစေရန် လိုအပ်သည့်စွန့်ဦးတည်ထွင်မှု စွမ်းရည်နှင့်အုပ်ချုပ်ရေး ကျွမ်းကျင်မှု များလည်း ပါဝင်သည်။
ထုတ်လုပ်ရေးသည် ကုန်ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုများ ကို ပြုလုပ်ပေးရသည့် လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည်။
အစိုးရ၏အခန်းကဏ္ဍ ပြိုင်ဆိုင်မှုစည်းကမ်းထိမ်းသိမ်းခြင်း၊ စားသုံးသူကာကွယ်ရေး နှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုဥပဒေ အရင်းရှင်စံနစ်တစ်ခုတွင် အစိုးရသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုကိုတားမြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တစ်ဦးတစ်ယောက် ချင်းကို သူတို့ကျေနပ်နေသည့်အလုပ်နေရာမှ ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း မပြုလုပ်ပါ။
အစိုးရသည် လုပ်ငန်းကုမ္ပဏီများအား မည်သို့လုပ်ခပေးရမည်၊ ကုန်ပစ္စည်းဈေးနှုန်းကိုမည်သို့ထားရမည်ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်။
သို့ရာတွင် များစွာသောနိုင်ငံများတွင် အနည်းဆုံးလုပ်ခ နှင့် အနိမ့်ဆုံး အာမခံမှုစံများ ရှိနေကြသေးသည်။
အရင်းရှင်စံနစ်အပေါ် အချို့သော အမြင်များ၏အောက်တွင် အစိုးရသည် ငွေစက္ကူထုတ်ခြင်း၊ လူထုအသုံး အဆောင်များကိုကြီးကြပ်ပေးခြင်း နှင့် ပုဂ္ဂလိကကန်ထရိုက်များအားပံ့ပိုးပေးခြင်းကဲ့သို့သော စီးပွားရေး ဆောင်ရွက်မှုအများအပြားကို လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။
နိုင်ငံအများစုတွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများနှင့် ဈေးနှုန်းကိုင်ထားသည့် ကုန်သည်အုပ်စုကြီးများ တည်ထောင်ခြင်းမှ တားဆီးထားသည့် ပြိုင်ဆိုင်မှုဥပဒေ များ ရှိသည်။
လက်ဝါးကြီးအုပ်ဆန့်ကျင်ရေးဥပဒေများရှိနေသော်လည်း ကြီးမားသည့်ကော်ပိုရေးရှင်းကြီး များသည် အချို့ ၏သော လုပ်ငန်းများတွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်လုနီးနီး လုပ်ကိုင်နိုင်ကြသည်။
အချို့သော လုပ်ငန်းများသည် ဈေးကွက်အတွင်းသို့ အရှုံးခံ ဈေးချဝင်ရောက်၍ နေရာရပြီးနောက်တွင် အရှုံးကာမိစေရန် ဈေးပြန်တင်သည်။
နိုင်ငံအများတွင် လူထုအသုံးအဆောင်များ (ဥပမာ – လျှပ်စစ်၊ အပူပေးလောင်စာ၊ ဆက်သွယ်ရေးများ) သည် အတိုင်းအတာ ကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည့် အတွက်ကြောင့် အစိုးရ၏ စည်းမျဉ်းစည်ကမ်းများ အောက်တွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့် ပေးထားနိုင်သည်။
အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်ဌာနများသည် လေကြောင်းလိုင်းများ နှင့် အသံလွှင့်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ဆောင်မှုစံနှုန်းများကို စည်းကမ်းကျနစေသည်။
ဖြည့်စွက်ရလျှင်၊ အစိုးရသည် ငွေလုံးငွေရင်းစီးဆင်းမှု၊ ငွေဖေါင်းပွမှုနှင့်အလုပ်လက်မ့ ကဲ့သို့သောကိစ္စရပ်များကို ထိမ်းချုပ်ရန်၊ အတိုးနှုန်းကဲ့သို့သော ငွေကြေးလုပ်ဆောင်မှုများ အသုံးပြုခြင်းကို ထိမ်းညှိပေးသည်။
အရင်းရှင်စံနစ်ဝေဖန်ရေး နှင့် အရင်းရှင်စံနစ်ဆန့်ကျင်ရေး thumb|စက်မှုလုပ်သားတစ်စု၏ကမ္ဘာ ကြော်ငြာပိုစတာ (၁၉၁၁) အရင်းရှင်စံနစ်အား မှတ်သားလောက်အောင်ဝေဖန်သူများတွင် ဆိုရှယ်လစ်များ၊ မင်းမဲ့စရိုက်ဝါဒသမား များ၊ ကွန်မြူနစ်များ၊ အတတ်ပညာရှင်များ၊ အစဉ်အလာထိမ်းသိမ်းလိုသူအချို့၊ လက်မှုပညာရှင်များ၊ ပြည်သူ့ဝါဒ၊ မွှေနှောက်သူများ နှင့် အချို့သော အမျိုးသားရေးပုံစံဝါဒီများ ပါဝင်ကြသည်။
မတ်စ်ဝါဒသမားများသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒသို့ နောက်ဆုံးမပြောင်းလဲမှီ ဆိုရှယ်လစ်သို့ဦးတည်သည့် အရင်းရှင်စံနစ်တော်လှန်ရေး တစ်ခုကို ဘက်လိုက်ပြောဆိုသွားခဲ့သည်။
မတ်စ်ဝါဒသည် လူမှုဒီမိုကရေစီ နှင့် အလုပ်သမားပါတီများ အပေါ် ဩဇာငြောင်းခဲ့ပြီး၊ ထိုနည်းတူစွာ အချို့သောအလယ်အလတ် ဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ်များ အပေါ်လည်း လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
အရင်းရှင်စံနစ်၏များစွာသော အသွင်အပြင်များသည် ကမ္ဘာမှုပြုခြင်း ဆန့်ကျင်ရေး၏ ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်မှုများအောက်တွင်လည်း ခံနေရပြီး၊ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် ကော်ပိုရိတ် အရင်းရှင်စံနစ်ကို အဓိကထားဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။
ဘာသာရေးအများစုသည် အရင်းရှင်စံနစ်၏ သီးခြားအစိပ်အပိုင်းများကို ဝေဖန်ကြသည် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ကြသည်။
ရိုးရာဂျူးအယူဝါဒ၊ ခရစ်ယာန်အယူ နှင့် အစ္စလန်ဘာသာတို့သည် အတိုးဖြင့် ငွေချေးခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်ဆိုသော်လည်း၊ အစ္စလန်ဘာသာဝင်ဘဏ်လုပ်ငန်း၏ နည်းစံနစ်များ သည် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
ခရစ်ယန်အယူတွင်၊ အထူးသဖြင့်၎င်း၏ ရုပ်ဝါဒီအသွင်အပြင်များတွင်၊ အရင်းရှင်ဝါဒအတွက် ဆုတောင်းခြင်း နှင့် ဝေဖန်ခြင်း နှစ်ခု၏မူလအစ တစ်ခုရှိသည်။
အိန္ဒိယတွေးခေါ်ပညာရှင် ပီအာရ်ဆာကား (P.R. Sarkar)၊ အနန္တမာဂလှုပ်ရှားမှုကိုစတင်တည်ထောင်သူ၊ သည် အရင်းရှင်စံနစ်၏ပြဿနာများအား ရှာဖွေသတ်မှတ်ရန် လူမှုသံသရာဥပဒေကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ပဋိပက္ခများ ဝေဖန်သူများထောက်ပြပြောဆိုကြသည်မှာ အရင်းရှင်စံနစ်သည် ဥစ္စာဓနခွဲဝေမှု နှင့် အာဏာခွဲဝေမှု တို့တွင် မမျှမတဖြစ်နေပြီး၊ ဈေးကွက် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှု သို့မဟုတ် လူနည်းစုလက်ဝါးကြီးအုပ်မှု (နှင့် အစိုးရ လူနည်းစုအုပ်ချုပ်မှုဖြင့်)၊ နယ်ချဲ့ဝါဒ၊ တန်ပြန်တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲများ နှင့် အမျိုးမျိုးသောပုံစံများ ဖြစ်သည့် စီးပွားရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှု ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်း၊ အလုပ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားသမဂ္ဂဝင်များအား ဖိနှိပ်ခြင်း၊ လူမှုရေးရန်လိုမှုများ၊ စီးပွားရေးမညီမျှမှု၊ အလုပ်လက်မဲ့၊ နှင့် စီးပွားရေးမတည်ငြိမ်မှု များဆီသို့ တိမ်းစောင်းသွားနိုင်သည်။
အရင်းရှင်ဝါဒသည် ဆိုရှယ်လစ်များပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းဖြင့် ထိုပါဝင်သောထုတ်လုပ်မှုတွင် လက်မခံနိုင်စရာဖြစ်စေခြင်းနှင့် စီးပွားရေးဦးတည်ချက်လမ်းကြောင်းများ အစီအစဉ်မကျခြင်း ၊ ရှေ့နောက်မညီမှုများဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် အတွင်းပိုင်း ပဋ္ဋိပက္ခ တို့ ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်ထိမ်းသိမ်းရေးသမားများပြောဆိုသည်မှာအရင်းရှင်စံနစ်သည် စဉ်ဆက်စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို လိုလားသဖြင့်၊ အကန့်အသတ်ဖြင့်ရှိနေသည့်ကမ္ဘာမြေကြီး၏သဘာဝအရင်းအမြစ်များ နှင့် အခြားသော ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲနိုင်သည့် အရင်းအမြစ်များကို မလွဲမရှောင်သာ သုံးစွဲဖျောက်ဖျက်ပစ်ရသည်။
အင်မင်နျူရယ် ဝါလက်စ်စတိန်း (Immanuel Wallerstein) ကဲ့သို့သော အလုပ်သမားသမိုင်းပညာရှင်များ နှင့် ပညာရှိများမှ ထောက်ပြပြောဆိုသည်မှာ အလုပ်သမားအား မလွတ်လပ်စေခြင်း - ကျွန်ပြုထားခြင်း၊ စာချုပ်ဖြင့်ခိုင်းစေခြင်း၊ အကျဉ်းချထားခြင်း နှင့် အခြားသော အတင်းအကြပ်လုပ်ခိုင်းခြင်း - သည် အရင်းရှင်ဆက်ဆံရေးများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:အရင်းရှင်ဝါဒ။
မဲပေးခြင်းသည် ဒီမိုကရေစီလုပ်ငန်းစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်း ()သည် ပို၍ကောင်းသည့်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုစံနစ်တစ်ခု သို့ ကူးပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။
ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်း သည် အာဏာရှင်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်တစ်ခုမှပြည့်ဝသည့် ဒီမိုကရေစီတစ်ခုသို့ကူးပြောင်းခြင်း၊အာဏာရှင်နိုင်ငံရေးစံနစ်တစ်ခုမှ ဒီမိုကရေစီတစ်ပိုင်းသို့ကူးပြောင်းခြင်း၊သို့မဟုတ်အာဏာရှင်တစ်ပိုင်းနိုင်ငံရေးစံနစ်တစ်ခု မှ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရေးစံနစ် တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။
ထွက်ပေါ်လာမှုသည် စုစည်းခိုင်မာစေသည်။
(ဥပမာ အင်္ဂလန်တွင်ဖြစ်ခဲ့သည့်အဖြစ်) သို့မဟုတ် ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်းသည် မကြာခဏနောက်ပြန်လည်သွားခြင်းများနှင့် ကြုံတွေ့ရသည်။
(ဥပမာ အာဂျင်တီးနားတွင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့်အဖြစ်) ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်း၏ ကွဲပြားနေသောပုံစံများသည် နိုင်ငံတစ်ခုသည် စစ်ဖြစ်နိုင် မဖြစ်နိုင်၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေး တိုးတက် နိုင် မတိုးတက်နိုင် ကဲ့သို့သော အခြားသောနိုင်ငံရေးသွင်ပြင်လက္ခဏာများကို ရှင်းလင်းပြရန်ရံဖန်ရံခါအသုံးပြုသည်။
ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ဖြစ်စေခြင်း ကိုယ်တိုင် ကို စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု သမိုင်းနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း တို့အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသောအကြောင်းအချက်များမှ လွှမ်းမိုးထားသည်။
ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ဖြစ်စေ ခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းများ အစိုးရစံနစ် လေး အချိုးပြကိန်းအပေါ် အဆင့် ၈ သို့မဟုတ် ၈နှင့်အထက် အမှတ်ရထားသည့်နိုင်ငံများ အရေအတွက် ၁၈၀ဝ –၂၀ဝ၃ ကမ္ဘာပေါ်ရှိလွတ်လပ်ခြင်း ၁၉၇၂-၂၀ဝ၅ နိုင်ငံအလိုက်အဆင့် 400px ဤမျဉ်းကြောင်းပြပုံသည် နိုင်ငံများကိုအပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် စာရင်းကောက်ယူ သည့်နှစ်အတိုင်း ပြထားသည်။
၁၉၇၂ – ၂၀ဝ၅ ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်းကို ထိခိုက်စေခြင်း သို့မဟုတ် အဆုံးစွန်ထိကန့်သတ်ခြင်းဖြစ်စေသည့်အကြောင်းအချက်များ အကြောင်း အရေးပါသောစကားအခြေအတင် ပြောဆိုမှုများရှိသည်။
စီးပွားရေးများ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းအပါအဝင် ကြီးမားများဟြးသော ကိစ္စရပ်များတွင် လုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် သက်ရောက်မှုအဖြစ် ရည်ညွှန်းဟြေဆိုမှုများလည်းရှိသည်။
မကြာခဏဆိုသလို ဖော်ပြပြောဆိုသည့် အကြောင်းအချက်များ အချို့မှာ- ဓန။
တစ်မျိုးသားလုံးထုတ်လုပ်မှု/တစ်ဦးချင်းထုတ်လုပ်မှုမြင့်မားခြင်းသည် ဒီမိုကရေစီနှင့်အချိုးတူခြင်းနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာပြည့်စုံချမ်းသာဆုံးသော ဒီမိုကရေစီများသည် အာကာရှင်စံနစ်အတွင်းသို့ သက်ဆင်းရန် လုံးဝမဖြစ်နိုင်သည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
စက်မှုတော်လှန်ရေးမတိုင်မှီက ဒီမိုကရေစီသည်အလွန်ရှားရှားပါးပါးဖြစ်ခဲ့သည် ကိုလည်းယေဘူယျအားဖြင့်လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
အတွေ့အကြုံကိုအခြေခံပြုသောသုတေသနတွင် ဤနည်းဖြင့်စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းခြင်းတစ်ခုအတွက်အခွင့်အလမ်းများကို ပိုမိုဖြစ်ထွန်းလာစေခြင်း (ခေတ်မှီစေရေးသဘောတရား) သို့မဟုတ် အသစ်တည်ဆောက်သည့်ဒီမိုကရေစီများကိုခိုင်မာစေရန် ကူညီခြင်းတို့ကိုအများယုံကြည်မှုရရှိစေရန်ဦးဆောင်ခေါ်ယူသွားသည်။
ဒီမိုကရေစီအတွက်တိုက်ပွဲဝင်သူများ အချို့သည် ထိုနည်းတူစွာ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုများဖြင့် ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်းကို မလွဲမသွေရရှိလာလိမ့်မည် ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဒီမိုကရေစီသည် ဥစ္စာဓန၏အကျိုးဆက်လား၊ သူ့ကြောင့်ဖြစ်ရတာလား သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးတိုးတက်မှုများသည် ဆက်စပ်မှုမရှိဘူးလား ဆိုသည့်အငြင်းအခုံသည် အဆုံးသတ်ရန်ဝေးကွာနေဦး မည်ဖြစ်သည်။
ဥစ္စာဓနသည်လည်း ပညာရေးနှင့် အချိုးကျဆက်စပ်နေသည်ဆိုသော်လည်း၊ သူတို့၏ဒီမိုကရေစီ ခိုင်မာမှုအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုများသည် အမှီအခိုကင်းလိမ့် မည်ဟုထင်မြင်ရသည်။
ပညာ ပို၍တတ်သည့် လူများ သည် ပိုမိုပျော့ပြောင်းပြီး၊ ဒီမိုကရေစီလိုလားသည့် တန်ဘိုးများကို မျှဝေခံစားရန်ဆန္ဒရှိကြသည်။
အခြားတစ်ဘက်တွင်၊ ပညာရေးအားနည်းပြီး စာမတတ်သည့် လူထုသည် အသံကောင်းဟစ်နိုင်ငံရေးသမားများကို ရွေးချယ်မည်ဖြစ်သည်။
ထိုသူတို့သည် ရွေးချယ်ခံရပြီးသည်နှင့် ဒီမိုကရေစီကိုစွန့်ပစ်ခဲ့ပြီး၊ လွတ်လပ်သည့်ရွေးကောက်ပွဲ များရှိနေခဲ့လျင့် ကစား အာဏာရှင်များဖြစ်လာသည်။
အရင်းအမြစ်ကျိန်စာသဘောတရား။
အကြုံပြုထားသည်မှာ ရေနံကဲ့သို့သော အလျှံပယ်ကြွယ်ဝသည့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များမှရရှိလာသော ဥစ္စာဓနတစ်ခုတည်း အရင်းခံ နိုင်ငံများသည်ရံဖန်ရံခါ ဒီမို ကရေစီနည်းကျဖြစ်အောင် မလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါ။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော်ကြွယ်ဝချမ်းသာသည့် အထက်တန်းစားလူများသည် လူ့အကြိုက် ထောက်ပံ့မှုအပေါ်တွင်ထက် အရင်းအမြစ်ကို တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်မှုအပေါ်တွင် ပိုမို၍မှီခိုနေသည်။
အခြားတစ်ဘက်တွင် မြေ သို့မဟုတ် ရေနံတွင်ထက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရင်းအနှီးတွင်သာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသူ လူ့အပါ်လွှာများသည် သူတို့၏ မြှုပ်နှံထားမှုများကို တော်လှန်ရေးကိစ္စတစ်ရပ်ရပ်တွင် အလွယ်တကူ ပျက်စီးသွားမည်ကို ကြောက်လန့်နေကြသည်။
အကျိုးအဆက်အနေဖြင့်၊ သူတို့သည် အတိုက်အခံများနှင့် အပြင်းအထန်စကားများ ရန်ဖြစ်ရမည့်အန္တရာယ်ထက် ဝန်ခံချက်များနှင့် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ လုပ်ပေးရုံမျှသာရှိသည်။
အရင်းရှင်ဝါဒ။
အချို့က ဒီမိုကရေစီနှင့် အရင်းရှင်ဝါဒသည် ဖွားဘက်တော်များဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။
ဤယုံကြည်မှုမှာ ဒီမိုကရေစီနှင့် အရင်းရှင်ဝါဒတို့သည် ရိုးရှင်းသည့် လွတ်လပ်ခွင့်၏ မတူညီသော အသွင်အပြင် နှစ်ခုဟူသည့် အတွေးအခေါ်ပေါ်တွင် ယေဘူယျအားဖြင့် ဗဟိုပြုထားသည်။
ကျယ်ပြန့်နေသည့် အရှင်းရှင်ဈေးကွက် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုသည် တစ်သီးပုဂ္ဂလဝါဒ၊ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်းများ၊ နှစ်ဘက် အလျှော့ပေးဖြေရှင်းခြင်း၊ ဥပဒေကိုလေးစားလိုက်နာခြင်းနှင့် ဥပဒေ၏အရှေ့တွင် အညီအမျှဖြစ်ခြင်း ကဲ့သို့သောစံများကို အားပေးထားသည်။
ထိုအရာများကိုဒီမိုကရေစီနည်းကျ ဖြစ်စေခြင်းအတွက် အထောက်အကူအဖြစ် ရှုမြင်ထားကြသည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်တွင်၊ များစွာသော မတ်စ်ဝါဒီ များ ပြောဆိုကြသည်မှာ အရင်းရှင်စံနစ်သည် ထာဝရတည်ရှိနေမှုတွင် ဒီမိုကရေစီနည်းမကျဘဲ၊ တကယ့်အမှန် ဒီမိုကရေစီသည် စီးပွားရေးကို ပုဂ္ဂလိက တစ်ဦးချင်းများထက် လူထုတစ်ရပ်လုံးက ထိမ်းချုပ်ထားမှသာလျှင် တစ်ခုတည်းသော အောင်မြင်နိုင်မှုဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုထားသည်။
အရင်းရှင်ဝါဒ လူမှုရေးညီမျှမှု။
အေ့စ်မို့ဂလူ (Acemoglu)နှင့် ရော်ဘင်ဆန်(Robinson) တို့ ညွှန်ပြပြောဆိုထားသည်မှာ လူမှုရေးညီမျှမှု နှင့် ဒီမိုကရေစီအသွင် ကူးပြောင်းရေးတို့အကြားရှိ ဆက်စပ်ပတ်သက်နေမှုသည် မျဉ်းတပြေးတည်းမရှိပါ။
လူထုသည် လူအားလုံးညီမျှမှု အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု(စင်ကာပူ)အတွင်းတွင် တော်လှန်ရန် တက်ကြွမှု နည်းပါးသည်။
ထို့ကြောင့် ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်း၏ ဖြစ်နိုင်သည့်အခြေအနေသည် နိမ့်ကျနေသည်။
မညီမျှမှု မြင့်မားသည့်အဖွဲ့အစည်း (အသားအရောင် ခွဲခြားမှုအောက်ရှိ တောင်အာဖရိက ရှိ ဒီမိုကရေစီတစ်ခုတွင် ဥစ္စာဓနနှင့် အာဏာပြန်လည်ခွဲဝေပေးမှုသည် အထက်တန်းလွှာများကို များစွာထိခိုက်နိုင်သဖြင့်၊ ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် လုပ်နိုင်သမျှအားလုံး လုပ်ဆောင်ထားသည်။
ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်းသည် အလယ်အလတ်နိုင်ငံများတွင် ထွက်ပေါ်လာရန် ပို၍အလားအလာ ရှိသည်။
ထိုနိုင်ငံများ၏အထက်တန်းလွှာများသည် လျှော့ပေါ့အခွင့်အရေး များကမ်းလှမ်းကြသည်။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် (၁) သူတို့သည်တော်လှန်ရေးတစ်ခု၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို သုံးသပ်မိသည်ဟု ယုံကြည်ရသည် (၂) လျှော့ပေါ့အခွင့်အရေးများ၏ ကုန်ကျစရိတ်သည် အများကြီးမဟုတ်သည့်အတွက်ဖြစ်သည်။
ဤမျှော်လင့်ချက်များသည် အတွေ့အကြုံ အခြေပြုသုတေသန ဖော်ပြချက်နှင့် တစ်ထပ်တည်းဖြစ်နေပြီး၊ ထိုဒီမိုကရေစီသည် လူအားလုံးညီမျှမှု အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပိုမို၍တည်ငြိမ်မှုရှိသည်။
အလယ်အလွှာ။
အချို့သောစံနမူနာများအရ၊ ကြားအဆင့်ဥစ္စာဓနရှိသည့် နိုင်ငံသားများ၏ အမှန်တစ်ကယ်အရေးပါသော လူတန်းစားအလွှာကြီးတည်ရှိနေမှုသည် တည်ငြိမ်မှုဖြစ်စေသည့် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို သက်ရောက်စေနိုင်ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီကို အလွန်အမင်း တိုးတက်ထွန်းကားရန် ခွင့်ပြုပေးသည်။
ဤကိစ္စကို အမြဲလိုလိုပြောကြား ရှင်းပြနေသည်မှာ အထက်တန်းအလွှာများသည် သူတို့၏နေရာများကို တာရှည်အောင်ထိမ်းသိမ်ထားနိုင်ရန် နိုင်ငံရေးအာဏာကို လိုချင်နေသည့်အချိန်တွင် နှင့် အောက်ဆုံးအလွှာများသည် သူတို့၏ဘဝများကို အထက်သို့မြှင့်တင်လိုသည့်အခါများ တွင် အလယ်လူတန်းစားအလွှာသည် ထိုအစွန်းနှစ်ဘက်များကို ချိန်ခွင်လျှာညှိပေးရသည်။
အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်း။
အားကောင်းသည် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ( အစိုးရမဟုတ်သောအဖွဲ့အစည်းများ၊ သမဂ္ဂများ၊ ပညာရှင်အဖွဲ့များ၊ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများ)အား ဒီမိုကရေစီနည်းဖြစ်ခြင်း အတွက် အရေးပါမှုဖြစ်စေရန် အချို့သော သဘောတရားပညာရှင်များမှ စဉ်းစားသုံးသပ်ကြသည်မှာ၊ သူတို့သည် လူထုအားစည်းရုံးခြင်းနှင့် အများသဘောတူမည့်ကိစ္စရပ်တစ်ခုကိုပေးအပ်ပြီး၊ လူမှုကွန်ရက်တစ်ခုမှ တစ်ဆင့်စည်းရုံးစေခြင်းဖြင့်၊ နိုင်ငံတော်အဆင့်ဆင့်၏ အာဏာကို စိမ်ခေါ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံသားအသင်းအဖွဲ့များတွင် ပတ်သက်ပါဝင်ခြင်းသည် ဒီမိုကရေစီ အုပ်ချုပ်မှုစံနစ် တခုတွင် သူတို့၏ရှေ့လာမည့် နိုင်ငံရေးပါဝင်မှုအတွက် နိုင်ငံသားများကို ကြိုတင်ပြင်ဆင် ပေးခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
နောက်ဆုံးတွင် ရေပြင်ညီဖွဲ့စည်းထားသည့်လူမှုကွန်ရက်များသည် လူထုထဲတွင် ယုံကြည်မှုရလာစေရန် တည်ဆောက်ရမည်။
ယုံကြည်မှုသည် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများ၏ လုပ်ဆောင်မှုအတွက် မရှိမဖြစ် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံသားယဉ်ကျေးမှု။
နိုင်ငံသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံသားယဉ်ကျေးမှုပြန် လည်လာခြင်း၊ ဂယ်ဘရီယယ်အေ အယ်လမွန် (Gabriel A. Almond )နှင့် ဆစ်ဒနီဗာဘာ (Sidney Verba) (အယ်ဒီတာများ) သည် နိုင်ငံသားယဉ်ကျေးမှု၏ ဆက်စပ်လေ့လာမှုတစ်ခုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
အဓိကတွေ့ရှိချက်များမှာ သတ်မှတထားသော နိုင်ငံသားယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုသည် ဒီမိုကရေစီအသက်ရှင် နေထိုင်ရေးအတွကလိုအပ်သည်။
ဤလေ့လာမှုသည် သမရိုးကျတွေးခေါ်မှုကို စိမ်ခေါ်နေသည် မှာယဉ်ကျေးမှုများသည် ၎င်းတို့၏ သူမတူခြင်းနှင့် အလေ့အကျင့်များ ကို ရေရှည်ထိမ်းသိမ်း ထားနိုင်ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီကို တည်မြဲနေအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
ယဉ်ကျေးမှု။
သေချာသည့် ယဉ်ကျေးမှုများသည် အခြားသောအရာများထက် ဒီမိုကရေစီ၏တန်ဘိုးများကို လွယ်ကူစွာ ပိုမိုလုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု အခြားသောသူများမှ ပြောဆိုကြသည်။
ဤအမြင်သည် မျိုးနွယ်စုဗဟိုပြုမှုကို ဖြစ်ပေါ်လာစေနိုင်သည်။
စရိုက်လက္ခဏာတွင် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဒီမိုကရေစ အတွက် “အကိုက်ညီဆုံး” အဖြစ်ကိုးကားရည်ညွှန်းကြသည်။
အခြားသောယဉ်ကျေးမှုများနှင့်မူ ဒီမိုကရေစီ၏ အခက်အခဲ သို့မဟုတ် မလိုလားမှုကိုဖြစ်စေသည့် တန်ဘိုးများပါရှိနေသကဲ့သို့ ပုံဖော်ထားကြသည်။
ဤငြင်းဆိုချက်သည် ဒီမိုကရေစီမကျသည် အုပ်ချုပ်ရေး စံနစ်များမှ ဒီမိုကရေစီပြုပြင် ပြောင်းလဲမှုများ အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် မအောင်မြင်မှုများကို သုံးသပ်ဆုံးဖြတ်ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ အသုံးပြုကြသည်။
သို့ရာတွင် ယနေ့၌များစွာသော အနောက်တိုင်းပုံစံမဟုတ်သည့် ဒီမိုကရေစီများရှိနှင့်နေပြီးဖြစ်သည်။
ဥပများတွင် အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ နမီးဘီးယား၊ ဘော့စဝါနာ၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် တောင်ကိုရီးယားတို့ ပါဝင်ကြသည်။
လူ၏လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာပေးအပ်ခြင်း နှင့် အချုပ်အချယ်မှလွတ်ကင်းသော တန်ဘိုးများ။
ခေတ်မှီစေရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲနှင့်ဒီမိုကရေစီ၊ ရော်နယ်အင်းဂဲဟတ် နှင့် ခရစ်ဂန်ဝယ်ဇယ် တို့မှ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ဖြစ်စေခြင်းသည် လူသားဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေးဖြစ်သည့် ကျယ်ပြန့်သော လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခု၏ ရလဒ်အနေဖြင့် သာမန်လူများကို အအစဉ်အလိုက် အဆင့် သုံးဆင့်ဖြင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာပေးအပ်ထားသည်ဟု ရှင်းပြထားသည်။
ခေတ်မှီစေရေးသည် ပထမဦးစွာ များပြားသည့်အရင်းအမြစ်များကို လူထု၏လက်ဝယ်သို့ပေးအပ်ပြီး၊ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းမှ စွမ်းဆောင်နိုင်သည့် အသိဉာဏ်ကို အားဖြည့်ပေးခြင်းဖြင့် လွတ်လပ်ခွင့်ကို အလေ့အကျင့်ဖြစ်စေရန် လူထုအားလုပ ဆောင်ပေးနိုင်သည်။
ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် ချုပ်ချယ်မှုမှ လွတ်မြောက်ရသည့် တန်ဖိုးများကို မြှင့်တင်ပေးရာရောက်ပြီး၊ လွတ်လပ်စွာထုတ်ဖော်နိုင်ခွင့်နှင့် အခွင့်အရေးများတန်းတူညီမျှမှု ဖြစ်စေရေးကို အလေးထားဂရုစိုက်သည်။
ထိုတန်ဘိုးများသည် လွတ်လပ်ခွင့်အလေ့ကျင့်ဖြစ်စေမည့် စိတ်ဆန္ဒကိုပေးရာတွင်လူထု၏တက်ကြွလှုပ်ရှားသောအသိဉာဏ်ကိုအားဖြည့်ပေးသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် အချုပ်အချယ်များမှ လွတ်ကင်းသည့်အကျိုးကျေးဇူးများ မြင့်တက်လာခြင်းသည် ဒီမိုကရေစီအသစ်များ ထွက်ပေါ်လာစေရန်နှင့် ဒီမိုကရေစီ အဟောင်းများ ရေရှည်တည်တံ့စေရန် နှစ်ခုစလုံးအတွက် အတောင့ တင်းဆုံးသော အချက်ဖြစ်သည်ကိုပြဆိုထားသည်။
သီးသန့်အနေဖြင့်၊ ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေ ခြင်းအပေါ်ခေတ်မှီစေရေးနှင့် အခြားသောပါဝင်သည့်အချက်များ၏ အကျိုးသက ရောက်မှုများသည် ချုပ်ချယ်မှုမှလွတ်ကင်းရသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ဖြစ်ထွန်းလာစေရန် မြှင့်တင်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ချန်ဆွဲထားခြင်း ဖြစ်စေနိုင်သည့်အချက်များနှင့် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးသည်။
နောက်ထပ် ထောက်ပြအကြံပြုထားသည်မှာ အချုပ်အချယ်မှ လွတ်ကင်းရသည့် အကျိုးကျေးဇူးများအား လူထုအား ပေးခဲ့လျှင် ဒီမိုကရေစီ ရေရှည်တည်တံ့တိုးတက်စေရန် လုပ်မည် သို့မဟုတ် ငြင်းဆိုခဲ့လျှင် ဒီမိုကရေစီထူထောင်ရန် လုပ်မည်ဆိုသည့် ဒီမိုကရေစီအောင်မြင်မှုများရရှိစေမည့် မျှော်မှန်းချက်ဖြစ်သည့် အထက်တန်းလွှာများ၏အားစမ်းမှုများတွင် ပါဝင်ရန်လှုံ့ဆော်ပေးထားသည်။
တစ်သားတည်းဖြစ်နေသည့်လူထု။
နိုင်ငံတစ်ခုသည် မျိုးနွယ်စုအဖွဲ့များ၊ ဘာသာရေး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားဖြင့်နက်ရှိုင်းစွာပိုင်းခြားထားခဲ့လျှင်၊ ဒီမိုကရေစီ တစ်ခုထူထောင်ရန်ခဲယဉ်းမှုရှိမည်ဟု အချို့မှ ယုံကြည်ကြသည်။
ဤသဘောတရား ၏ အခြေခံသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ ကွဲပြားနေသော ပါဝင်မှုများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အာဏာကိုမျှဝေကြမည်ဆိုသည်ထက်မိမိတို့၏ပိုင်ဆိုင်မှုအနေအထားများကို ရှေ့တန်းတင် ထားခြင်းတွင် ပို၍စိတ်ဝင်စားပေးလိမ့်မည်။
အိန္ဒိယ နိုင်ငံသည် အထင်ကရ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အိန္ဒိယ၏ ကြီးမားသောလူမျိုး ဘာသာကွဲပြားမှုရှိနေခဲ့သော်လည်း၊ ဒီမိုကရေစီပင်ဖြစ်နေသည်။
ဒီမိုကရေစီနှင့်ယခင်အတွေ့အကြုံ။
အချို့သော သဘောတရားဆရာများအဆိုအရ၊ နိုင်ငံတစ်ခု၏အတိတ်ကာလတွင် ဒီမိုကရေစီရှိခဲ့သည် သို့မဟုတ် မရှိခဲ့ပါဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ဒီမိုကရေစီနှင့် နှောင်းပိုင်းထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများအပေါ် ထင်ရှားသည့်အကျိုးသက် ရောက်မှုတစ်ခု ရှိနိုင်သည်။
အရင်ကထဲမှ ဒီမိုကရေစီနှင့်အတွေ့အကြုံမရှိသည့် နိုင်ငံတ စ်ခုတွင် ဒီမိုကရေစီကို ချက်ချင်းအကောင်အထည်ဖော်ရန်မှာ အလွန်ပင်ခက်ခဲသည် (သို့မဟုတ် ထိုနည်းတူစွာဘဲ မဖြစ်နိုငပါ)ဟု အချို့မှ ထောက်ပြထားကြသည်။
ထိုကဲသို့ပြုလုပ်ရမည့်အစား၊ ဒီမိုကရေစီသည် တစ်ဖြေးဖြေးချင်းဖြစ်ပေါ် လာမည်ဟုပြောဆိုကြသည်။
သို့ရာတွင် ဒီမိုကရေစီနှင့်အတိတ်မှ အတွေ့အကြုံများရှိသည့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်းသည် အမှန်တကယ် ဆိုးရွားသွားစေနိုင်သည်။
ထိုအထဲတွင် ယခင်ကထက ကျဆုံးခဲ့ရသည့် ဒီမိုကရေစီသည် ဆန္ဒအားနည်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် လာလမ်းအတိုင်းပြန်ဆင်းသွားစေနိုင်ခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အခြားသောသူများ မှ ပြောဆိုကြသည်။
နိုင်ငံခြားမှဝင်ရောက်နှောက်ယှက်မှု။
နိုင်ငံခြားမှ ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စေခြင်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းသည် ၎င်း၏ အောင်မြင်မှုနှင့်ကျဆုံးမှုတွင် အရေးကြီးအချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု အချို့မှယုံကြည်ကြသည်။