kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်းသို့ကြီးကျယ် စည်ကားသိုက်မြိုက်ခဲ့သော မြို့တော်ကြီးမှာ ယခုအခါ ယခင်က ထွန်းတောက် ကောင်းစားခဲ့သည့်အရှိန်အဝါကို အရိပ်အယောင်မျှပင်မတွေ့ရလောက်အောင်မြို့ပျက်ကြီး ဖြစ်နေလေပြီ။
ဆယ်ရာစုနှစ်ကုန်ဆုံးလုနီးတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ စောဠမင်းတို့သည်သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ လာရောက် တိုက် ခိုက်သိမ်းပိုက်ကြပြီးလျှင် အနုရာဓမြို့တော်ကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်ကြပြီးနောက် ပေါဠဏရုဝဟူသော မြို့တော်သစ်ကို တည်ထောင်ကြကာ စောဠမင်းတို့စိုးစံအုပ်ချုပ်ကြသည်။
သို့သော် နှစ်ပေါင်း ၆ဝခန့်မျှသာထိုမင်းဆက်တို့စိုးစံရ၍ နောင်အခါ ပထမဝိဇယဗာဟု အမည်ခံယူသော မင်းသည် စောဠမင်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်အတိုင်း ဆက်ခံ ဆောင်ရွက်ကြ၍ နိုင်ငံရေးရာ အကြောင်းကြောင်းတို့ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တိုင်းပြည်များနှင့် အဆက်အဆံ များခဲ့လေသည်။
ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်အနုပညာလက်ရာများတွင် ဒြာဗီးဒီးယန်းနှင့်ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု၊ ဖက်စပ်ပါဝင်မှုများကို တွေ့ကြရ လေသည်။
ပေါဠဏရုဝမြို့တော်ကြီး ထွန်းကားသည့်ခေတ်တွင် အထင်ရှားဆုံးသော မင်းသည် ခရစ် ၁⁠၁၅၃ ခုနှစ်မှ၁ ၁၈၆ခုနှစ်အတွင်း စိုးစံသော ပထမမြောက်(မဟာ) ပရက္ကမဗာဟုမင်းဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း မကြာခဏ လာရောက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် နိုင်ငံ၏အခြေအနေ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေခြင်းကို ထိုမင်းသည် ပြန်လည်စုစည်းစေပြီးလျှင် ခိုင်ခံ့မြဲမြံစွာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှနိုင်ငံအချို့သို့လည်း မိမိ၏ တပ်မတော်များကိုချီတက် တိုက်ခိုက် စေကာအောင်ပွဲများ ရရှိခဲ့သည်။
ထိုမင်းသည်မင်းကျင့်တရား ၁ဝ ပါးနှင့်အညီ မင်းပြုသည်။
နိုင်ငံအတွင်း၌ခိုးသား ဓားပြ စသည့် ဆူပူသောင်းကျန်းမှုများ ငြိမ်းအေးစေပြီးလျှင် ရိက္ခာလုံလောက်ပြည့်ဝရေးကို ဆောင်ရွက်စေသည်။
ကျောင်းကန်ဘုရား စသည့် သာသနိကအဆောက်အအုံများကို ကြီးကျယ်စွာဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။
ပေါဠဏရုဝ မြို့ကြီးထွန်းကားသည့်ခေတ်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်းသည် ကမ္ဘောဒီးယား တရုတ် စသည်တို့ကဲ့သို့ ခရီးဝေးကွာသော နိုင်ငံများနှင့်ပင်အဆက်အဆံရှိခဲ့လေသည်။
တစ်ဆဲ့သုံးရာစုနှစ်တွင် ဓမ္မိလကျေးကုလားတို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်ပြန်သဖြင့် ပေါဠဏရုဝမြို့ တော်ကြီးပျက် စီးရပြန်လေသည်။
ထိုနောက်တွင်ကားဘုန်းလက်ရုံးဖြင့် ပြည့်စုံသော မင်းများလည်းမပေါ်ပေါက်။
အနုရာဓ၊ ပေါဠ ဏရုဝတို့ကဲ့သို့ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသော မြို့ကြီးများလည်း မထွန်းကားနိုင်တော့ချေ။
အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှလည်းကောင်း၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်မှလည်းကောင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံမှ လည်းကောင်း လာရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းများကိုလည်း မကြာခဏခံရ ပြီးလျှင်သီဟိုဠ်မင်းတို့သည် မိမိတို့၏ နေပြည်တော်ကို တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့ရွှေ့ပြောင်းနန်းစိုက်ခဲ့ကြရာ မင်းနေပြည်တော် များသည် အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဘက်သို့ တဖြည်း⁠ဖြည်းနီးကပ်သွားလေသည်။
ယင်းသို့မငြိမ်မသက် ခေတ်ကြီးအတွင်း၌ ထူးခြားထင်ရှားသည်ဟု ဆိုရသောမင်းတစ်ပါးမှာ ဒုတိယပရက္ကမဗာဟု ဖြစ်ပေသည်။
ထိုမင်း၏ နောက်ဆက်ခံသော မင်းတို့မှာပျော့ညံ့သော မင်းများဖြစ်ကြ၍ ဓမ္မိလကျေးကုလားတို့၏ ရန်ကိုလည်းမတွန်းလှန်နိုင်ကြ တော့သဖြင့် သီဟိုဠ်ကျွန်း မြောက်ပိုင်းသည် ကျေးကုလားတို့၏ လက်အောက်သို့ကျရောက်ခါ ပြည်နယ်အများကွဲပြား လျက်ရှိခဲ့သည်။
တောင်ပိုင်းသည်မူ ကျေးကုလားတို့၏ လက်အောက်ခံမဟုတ်ချေ။
ထိုခေတ်တွင်ကျေးကုလားတို့၏ ရန်ကိုတွန်းလှန်နိ်ုင်ခဲ့သောသီဟိုဠ်မင်းကား ဆဋ္ဌမပရက္ကမဗာဟုဖြစ်၍ ယခုကိုလံဗိုမြို့အနီးရှိကုတ္တေမြို့၌ စိုးစံခဲ့သည်။
သို့သော်သီဟိုဠ်ကျွန်းကားပြန်လည် ပေါင်းစည်းခြင်းမရှိတော့ချေ။
၁၅ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီများသည်သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်လာသည်။
ထိုအချိန်တွင် သီဟိုဠ်မင်းတို့ ထီးပြိုင် နန်းပြိုင်စိုးစံနေကြသည့်အပြင် ဂျက်ဖနာမြို့တွင် ဓမ္မိလကျေးကုလားတို့ကလည်း တစ်ထီးတစ်နန်း စိုးစံနေကြသည်ကိုတွေ့ ရသည်။
ပေါ်တူဂီတို့သည် ထိုပြည်ထောင်များကို တဖြည်း⁠ဖြည်းသိမ်းသွင်းခဲ့ရာ ကန္ဒီမှတစ်ပါးအခြားပြည်ထောင်တို့သည် ပေါ်တူဂီတို့ လက်အောက်သို့ကျရောက်ခဲ့ကြလေသည်။
ပေါ်တူဂီတို့သည် မိမိတို့ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ခရစ်ယန်အယူဝါဒကိုပါ ထိုအခါမှစ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှပျံ့နှံ့စေခဲ့လေသည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင်မင်းမူနေသော ပေါ်တူဂီတို့အား နိုင်သူပေါ်လာပြန်ပေရာ ယင်းတို့မှာဒပ်ချများဖြစ်သည်။
ဒပ်ချ တို့သည် ၁၆၅၆ ခုနှစ်၌ ကိုလံဗိုမြို့ကိုသိမ်းယူသည်။
ဒပ်ချတို့သည် သီဟိုဠ်ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေး ကုန်သွယ်စီးပွားရေးတို့ မြဲမြံခိုင်ခံ့အောင်ဆောင်ရွက်လေသည်။
ဒပ်ချတို့ကိုဗြိတိသျှတို့က တစ်ဖန် တိုက်ထုတ်ပြန်လေသည်။
ခရစ် ၁၇၉၆ ခုနှစ်တွင် ဒပ်ချ ဘုရင်ခံသည်မိမိ လက်အောက်ရှိနယ်ပယ်အားလုံးကို ဗြိတိသျှတို့အား ပေးအပ်ရလေသည်။
နှစ်⁠နှစ်ခန့်မျှ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မဒရပ်မြို့ရှိ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့အုပ်ချုပ်ခြင်းကို သီဟိုဠ်သားတို့က မနှစ်သက်ကုန်။
ထို့ကြောင့် ဆူပူ လှုပ်ရှားမှု၊ ပုန်ကန်မှုများပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ၁၇၉၈ ခုနှစ် တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်းကို ကရောင်း ကိုလိုနီစံနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရလေသည်။
ထိုအချိန်တိုင်အောင်ဗြိတိသျှတို့သည် ကန္ဒီုမြို့ကို မသိမ်းပိုက်နိုင်သေးချေ။
နောင်အခါတွင် ကန္ဒီမြို့၌စိုးစံ နေသော သီဟိုဠ်မင်းသီရိဝိကရမမင်းသည် ထီးနန်းကို စွန့်ရသည်။
ထိုအခါတွင်မှ သီဟိုဠ်တစ်ကျွန်းလုံးသည် ဗြိတိသျှ လက်အောက်သို့ကျရောက်ခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် တစ်ကျွန်းလုံးကို ကရောင်း ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့်အုပ်ချုပ်သည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရ သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင်ကာဖီပင်၊ ထိုနောက်လက်ဖက်ပင်၊ ရာဗာပင်တို့ကို စတင်စိုက်ပျိုး၍ ယင်းစိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်အောင်ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ထိုကျွန်းသည် ဗြိတိသျှအစိုးရအတွက် စစ်သေနင်္ဂဗျူဟာအရလည်းကောင်း၊ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအတွက်လည်းကောင်း အချက်အချာ ကျသောကိုလိုနီတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
သီဟိုဠ်သားတို့ကလည်း အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ကို တိုးတက်ပေးရန် တောင်းဆိုလာကြသဖြင့် တစ်စတစ်စ တိုးတက်ပေးခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်တို့၏ အာရှ အရှေ့တောင်ပိုင်းစစ်ဋ္ဌာနချုပ်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့လေသည်။
အရှေ့တောင်အာရှမှ ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို တိုက်ထုတ်ရန်မဟာမိတ်တပ်များကို သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ လေ့ကျင့်ပေးရသည်။
စစ်ကြီးပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက သီဟိုဠ်ကျွန်းကို ဗြိတိသျှဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် တိုးတက်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်း၏အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သည် ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစံနစ်ဖြစ်လေသည်။
သီဟိုဠ်ပါလီမန်သည် အထက် အောက်လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပါဝင်လေသည်။
ယခုလက်ရှိ ဗြိတိသျှဘုရင်မကိုနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ်ထားရှိ၍ ဘုရင်မကို သီဟိုဠ်သားဘုရင်ခံချုပ်ကကိုယ်စားပြုသည်။
သို့သော် အုပ်ချုပ်ရေးတွင်တကယ်တမ်းအာဏာရှိသူမှာ အစိုးရအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။
ယခု လက်ရှိ ဝန်ကြီးချုပ်သည် သီရိမာဗိုဗန္ဓနိုက်ကေးဖြစ်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးဝန်ကြီးချုပ်ပေတည်း။
၁၉၅၉ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ခင်ပွန်းသည်ဖြစ်သူ သီဟိုဠ်ဝန်ကြီးချုပ်စော်လမွန်ဗန္ဓရာနိုက်ကေး လုပ်ကြံခံရသည်မှအစပြု၍ ခင်ပွန်းသည်၏ သီရိလင်္ကာလွတ်လပ်ရေးပါတီ ခေါင်းဆောင်နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ မဲဆန္ဒအများဆုံးရရှိသူ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့၍ ထိုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင်ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို လက်ခံဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်၌ အာရှတိုက်အရေးတွင် အရေးပါအရာရောက်သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ် လာလေသည်။
ကြားနေဝါဒကိုလည်း တည့်မတ်စွာကျင့်သုံးခဲ့သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် တွင်ကိုလံဘိုမြို့၌ တည်ထောင်သော ကိုလံဘိုစီမံကိန်းကိုပေါက်ဖွားပေးသည့် ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများတွင်သီဟိုဠ်သည် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်အာရှအာဖရိက နိုင်ငံများစည်းလုံးရေးအတွက် ဗန်ဒေါင်းညီလာခံ ဖြစ်မြောက်ရေးကိုကြိုးပမ်းသော နိုင်ငံများတွင်လည်း ရှေ့တန်းမှပါဝင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၆၂ − ၆၃ ခုနှစ်အတွင်း အိန္ဒိယ−တရုတ် နယ်နိမိတ်ပြဿနာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ တင်းမာမှုလျော့ပါးစေရန် စေ့စပ် ဖြန်ဖြေရေးတွင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံကပင်ခေါင်းဆောင်လျက် ကိုလံဘိုခြောက်နိုင်ငံအဖွဲ့ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းပြီးလျှင်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင်ကျင်းပခဲ့သော သီဟိုဠ်ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝန်ကြီးချုပ် သီရိမာဗိုဗန္ဓရာနိုက်ကေး၏ပါတီ အရေးနိမ့်သွား၍ မစ္စတာ ဒဒ္ဒလီဆင်နာနာယကေးခေါင်းဆောင်သည့် အတိုက်အခံပါတီဖြစ်သော ညီညွတ်သောအမျိုးသားပါတီက အောင်ပွဲခံခဲ့လေသည်။
မစ္စတာဒဒ္ဒလီဆင်နာနာယကေး ဦးဆောင်လျက်ဝန်ကြီး ၁၇ဦးပါ ဝင်သောသီဟိုဠ်အစိုးရ အဖွဲ့သစ်သည်မတ်လ ၂၇ ရက် နေ့တွင်ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုကာ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကိုစတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် သီရိမာဗိုဗန္ဓရာနိုက်ကေး၏ ပါတီအောင်ပွဲခံ နိုင်ခဲ့ပြန်၍ သီရိမာဗိုဗန္ဓရာနိုက်ကေးသည် ဝန်ကြီးချုပ်ပြန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်သီဟိုဠ်နိုင်ငံကို သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကျေညာခဲ့သည်။
ထိုသို့ကျေညာခဲ့ပြီး နောက် နိုင်ငံ၏အမည်ကိုလည်း သီရိလင်္ကာသမ္မတနိုင်ငံဟု အမည်ပြောင်းလိုက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)ထို့နောက် ချန်ဒရီကာ ဗန္ဓရာနိုက်ကေး ကူမာရာတွန်ဂါသည် သမ္မတဖြစ်လာသည်။
thumb|right ကိုးကား Category:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ Category:ကျွန်းနိုင်ငံများ Category:အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ Category:သမ္မတနိုင်ငံများ။
တိုက်ကွမ်ဒိုသည် ခေတ်စားလာသော အားကစားတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
တိုက်ကွမ်ဒိုသည် လက်နက်ကိရိယာမပါဘဲ ‌ခြေနှင့် လက်ကိုအသုံးပြုလျက် တစ်ဘက် ရန်သူကို လျှက်တစ်ပြက် တန်ပြန်တိုက်ခိုက်နိုင်‌သော ကိုရီးယားရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
တိုက်ကွမ်ဒိုသည် လွန်ခဲ့‌သောနှစ်‌ပေါင်း ၂၀၀၀ ‌ကျော် ခန့်က ကိုရီးယားတို့၏ညီညွတ်‌သော ဘုရင့် သုံးနိုင်ငံ‌ခေတ် (၅ ရာစုဘီစီခန့်)ကပင် စတင်‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့သည်။
ထို့‌နောက် ဆီလာ မင်းဆက်‌ခေတ် (၅ရ ဘီစီ-အေဒီ ၉၃၅)တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ပြန့်ပွား၍ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုဂူယိုနိုင်ငံ‌တော် (၃ရ ဘီစီ-အေဒီ ၆၆၈)၏ မြို့‌တော် ဖြစ်‌သောဝမ်ဒိုမြို့ (ယခု မန်ချူးရီးယား‌တောင်ပိုင်း ‌တောင်‌ကောင်း ‌ဒေသအနီး)ရှိ ‌ရှေး‌ခေတ် သင်္ချိုင်းဂူနံရံများမှ နံရံ‌ဆေး‌ရေးပန်းချီ လက်ရာများတွင် တိုက်ကွမ်ဒိုသမားများ၏ တိုက်ကွက်တို့ကို ‌တွေ့ရှိရသည်။
တစ်ဖန် ဆီလာမင်းဆက်‌ခေတ်က ပန်းမန် သူရဲ ‌ကောင်းများ ဟုအမည်တွင်‌သော ဘုရင့်သား‌တော်များနှင့် မှူးကြီး မတ်ရာ၊ စစ်‌သေနာပတိတို့၏ ရင်‌သွေးငယ်များအား ဓား‌ရေး၊ လှံ ‌ရေး၊ ‌လေးမြားအတတ်အစရှိ‌သော ပညာရပ်များကိုမသင်ကြားမီ တေကယွမ် Taekkyeon ‌ခေါ် လက်နက်မဲ့ ကိုယ်ခံပညာရပ်ကို သင်ကြား‌ပေးခဲ့‌ကြောင်း သမိုင်းအ‌ထောက်အထား များလည်း ရှိသည်။
တိုက်ကျွမ်းပညာမှ တိုက်ကွမ်ဒို ကိုယ်ခံပညာသို့ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သု‌တေသီတို့က ‌ကောက်ချက်ချသည်။
ကိုယိုမင်းဆက်‌ခေတ် (အေဒီ ၉၁၈-၁၃၉၂)က ‌ရေးသား ခဲ့‌သော ကန်ယီဂျီအမည်ရှိ သိုင်းပညာညွှန့်‌ပေါင်းကျမ်း၌ ထိုစဉ် ကကတ်ဂျာဂမ်‌ဒေသ (ယခုကိုရီးယား အမျိုးသားတက္ကသိုလ်ဝင်း အတွင်း) တွင် တိုက်ကွမ်ဒိုသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားဖူး ‌ကြောင်းဖြင့် ‌ဖော်ပြထားသည်။
ချိုဆန်မင်းဆက်‌ခေတ် (၁၃၉၂-၁၉၂၀) က နန်းတွင်း ပိဋိကတ်တိုက်မှူး ယီ‌တောက်မူပြု စုသည့် မူယီတို ဘို‌တောင်ဂျီအမည်ရှိ ရုပ်စုံ ကိုယ်ခံပညာစာအုပ် (၁ရ၉၀) တွင် တိုက်ကွမ်းဒို၏သမိုင်း‌ကြောင်းကို အကျယ်တဝင့် ပြုစုထားသည်။
ထို့အပြင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ထူ‌ထောင်ပြီး‌သောအခါ တိုက်ကွမ်ဒိုသည်‌ခေတ် မီအားကစား နည်းစနစ်ဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်‌နေ့တွင် ဆိုးလ်မြို့‌တော်၌ ကိုရီးယား တိုက်ကွမ်ဒို အသင်းချုပ်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက် ‌နေ့တွင် ကိုရီးယား အ‌ပျော်တမ်း အားကစားအဖွဲ့ချုပ်၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တိုက်ကွမ်ဒို အသင်းချုပ်ကို လက်ခံခဲ့သည်။
ထို့‌နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်‌အောက်တိုဘာလအတွင်း၌ ကျင်းပခဲ့‌သော ၄၃ ကြိမ် ‌မြောက် အမျိုးသားအားကစား ပြိုင်ပွဲတွင် တိုက်ကွမ်ဒိုကို ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ထည့်သွင်းကျင်းပခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် တွင် ဆိုးလ်မြို့‌တော်၌ ခူကီဝန်ဟု အမည်‌ပေးထား‌သော ‌ခေတ်မီတိုက်ကွမ်ဒို အားကစားရုံကြီးကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအားကစားရုံ၌ပင် ၁၉၇၃ ခုနှစ်‌မေလက ပထမအကြိမ်‌မြောက် ကမ္ဘာ့တိုက်ကွမ်ဒို ဗိုလ်လုပွဲကို ကိုရီးယား တိုက်ကွမ်ဒိုအသင်းမှ ကြီးမှူး၍ကျင်းပ‌ပေးခဲ့သည်။
အဆိုပါပြိုင်ပွဲသို့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ‌ပေါင်း ၁၉ နိုင်ငံမှ တိုက်ကွမ်ဒို သမား ၂၀၀ ခန့် ဝင်‌ရောက် ယှဉ်ပြိုင် ခဲ့သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ် ‌မေလ ၂၈ ရက်‌နေ့တွင်ကမ္ဘာ့တိုက်ကွမ်ဒို အဖွဲ့ချုပ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ် ‌အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်‌နေ့တွင် တိုက်ကွမ်ဒိုကို ကမ္ဘာ့အားကစားအဖွဲ့ချုပ် (ဂျီ‌အေအိုင် အက်စ်အက်ဖ်) ကအသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
၁၉ရ၆ ခုနှစ်ဧပြီလ ၉ ရက်‌နေ့တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစစ်တပ် အားကစား ‌ကောင်စီ၏ အမှု‌ဆောင် အဖွဲ့က တိုက်ကွမ်ဒိုကို ၂၃ ခု‌မြောက် တပ်လက်စွဲ ကိုယ်ခံပညာ အဖြစ် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်‌နေ့တွင် ‌မော်စကိုမြို့၌ကျင်းပခဲ့‌သော ၈၃ ကြိမ်‌မြောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်‌ကော်မတီ၏ အ‌ထွေ‌ထွေညီလာခံ တွင် ကမ္ဘာ့အားကစားနည်းစနစ် တစ်ရပ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခဲ့သည်။
ထို့‌ကြောင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလ ၁၇ရက်‌နေ့မှ ‌အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်‌နေ့ထိ ကိုရီးယားနိုင်ငံဆိုးလ်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့‌သော ၂၄ ကြိမ်‌မြောက် ကမ္ဘာ့အိုလင်းပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် တိုက်ကွမ်ဒိုကို သရုပ်ပြအားကစားနည်းအဖြစ် ထည့်သွင်းကျင်းပ ခဲ့သည်။
ယခုအခါ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ တစ်ခုတည်းတွင် တိုက်ကွမ်ဒို အသင်းဝင်‌ပေါင်း ၁၉ သိန်းခန့်ရှိသည်။
ထို့ပြင် နိုင်ငံ‌ပေါင်း ၃၆ နိုင်ငံ၌ တိုက်ကွမ်ဒိုနည်းပြဆရာများအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်‌နေ‌သော ကိုရီးယား အမျိုးသားတိုက်ကွမ်ဒို ပညာရှင် ‌ပေါင်း ၁,၅၀၀ ‌ကျော်ရှိသည်။
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ‌ပေါင်း ၁၀၀ ‌ကျော်၌ တိုက်ကွမ်ဒို အသင်းဝင် ‌ပေါင်း သန်း ၁၀၀ နီးပါးမျှရှိ‌နေပြီဖြစ် သည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:အားကစား Category:ကိုယ်ခံပညာ။
thumb|မိုက်တိုင်ဆန် ကမ္ဘာ့‌ကြေးစားလက်‌ဝှေ့သမိုင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံး ဟဲဗီး ဝိတ်ချန်ပီယံဖြစ်‌သော မိုက်တိုက်ဆင်သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်‌နေ့တွင် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု နယူး‌ယောက် မြို့ ဘရွတ်ကလင်းရပ်ကွက်၌ ဆင်းရဲ‌သော လူမည်းမိသားစုမှ ‌မွေးဖွားခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က ‌ကောင်းစွာ ပညာမသင်ခဲ့၇‌ချေ။
ဆိုးသွမ်း၍ လူငယ်ပြုပြင်‌ရေး သင်တန်း‌ကျောင်းသို့ ပို့ထားခံ၇ သည်။
‌ကျောင်း၏အတိုင် ပင်ခံလူကြီး ‌ဘော့စတီးဝပ်က တိုက် ဆင်၏ ပင်ကိုအရည်အ‌သွေးကို သ‌ဘောကျ၍ ကပ်စ်ဒီအမာတို့ ၏ လက်‌ဝှေ့သင်တန်းသို့ ပို့‌ပေးခဲ့သည်။
ကပ်စ်ဒီအမာတိုသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အထိ ဟဲဗီးဝိတ် ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့‌သော ဖလွိုက်ပက်တာဆင်နှင့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ လိုက်ဟဲဗီးဝိတ် ချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့‌သော ဟို‌စေး‌တောရက်စ်တို့ကို ‌မွေးထုတ်ခဲ့သည့် ဝါရင့် နည်းပြဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
မိုက်တိုက်ဆင်သည် အ‌ပျော်တမ်းလက်‌ဝှေ့သမားအဖြစ် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ‌လော့စ်အိန်းဂျလီးစ် ကမ္ဘာ့အို လင်းပစ်ပြိုင်ပွဲသို့ ဝင်ပြိုင်ရန်ကြိုးပမ်းရာ လူ‌ရွေးပွဲတွင်အ‌ရေးနိမ့်ခဲ့သည်။
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ‌ကြေးစားလက် ‌ဝှေ့‌လောကသို့ ဝင်‌ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ‌ကြေးစားလက်‌ဝှေ့ပြိုင်ပွဲ ၁၈ ပွဲထိုးသတ်ခဲ့ရာ ၁၂ ပွဲ တွင် သုံးမိနစ်အတွင်း၌လည်း‌ကောင်း၊ ‌ခြောက်ပွဲတွင် တစ်မိနစ်အတွင်း၌လည်း‌ကောင်း အလဲထိုး အနိုင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့‌ကောင်စီ (ဒဗလျူဘီစီ)၏ လက်‌ဝှေ့ချန်ပီယံ ထ‌ရေဗာဘားဘစ် (က ‌နေဒါ)ကို အလဲထိုး အနိုင်ရရှိကာ အသက်အငယ်ဆုံး ဟဲဗီးဝိတ်ချန်ပီယံဖြစ်လာသည်။
ထိုအချိန်တွင် တိုက်ဆင်သည် အသက် ၂၀ နှစ်မှ ၄ လ ၂၂ ရက်သာရှိ‌သေးသည်။
ယခင်က အသက်အငယ်ဆုံး ချန်ပီယံ ဖလွိုက် ပက်တာဆင်မှာ ချန်ပီယံဖြစ်ချိန်တွင် အသက် ၂၁ နှစ် ၁၁ လရှိခဲ့သည်။
တိုက်ဆင်သည် ၁၉၈ရ ခုနှစ်မတ်လ ရ ရက်‌နေ့တွင် ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့အသင်း (ဒဗလျူဘီ‌အေ) ၏ လက်ရှိချန်ပီယံ ဂျိမ်းစမစ်ကို ၁၂ ချီအပြည့်ထိုးသတ်ပြီး‌နောက် အမှတ်ဖြင့် အနိုင် ၇ရှိခဲ့သည်။
ထိုနှစ်‌မေလ ၃၀ ရက် ‌နေ့တွင်ပင်လွန်‌သောမတ်ကို အနိုင်ယူခဲ့ပြန်သည်။
ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်‌နေ့တွင် လပ်စ်‌ဗေးဂတ်မြို့၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလက်‌ဝှေ့အဖွဲ့ချုပ် (အိုင်ဘီဘက်ဖ်)၏ လက်ရှိချန်ပီယံတိုနီတပ်ကားကို ၁၂ ချီအ ပြည့်ထိုး သတ်၍ အမှတ်ဖြင့်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ထို့‌ကြောင့်မိုက် တိုက်ဆင်သည် ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့အဖွဲ့အစည်းသုံးရပ်စလုံးက အသိအမှတ်ပြုရသည့် အငြင်းပွားဖွယ်မရှိ‌သော ကမ္ဘာ့ဟဲဗီး ဝိတ်ချန်ပီယံ ဖြစ်လာသည်။
တိုက်ဆင်သည် ကမ္ဘာ့ဟဲဗီးဝိတ်လက်‌ဝှေ့ ချန်ပီယံ ‌ဟောင်း လာရီဟုမ်းနှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်‌နေ့ တွင် သရဖူကာကွယ်ပွဲ ထိုးသတ်ခဲ့ရာ စတုတ္ထအချီ ၂ မိနစ် ၅၅ စက္ကန့်တွင်အလဲထိုး၍ အနိုင် ယူခဲ့သည်။
လာရီဟုမ်းသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ၁၉၈၅ ခုနှစ်ထိချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။
တိုက်ဆင်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဇွန်လ ၂ရ ရက်‌နေ့တွင် မိုက်ကယ်စပင့်နှင့် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု နယူးဂျာစီပြည်နယ် အက်တလန်တစ်မြို့၌ထိုးသတ်ခဲ့ရာ ပထမအချီ ၁ မိနစ် ၃၁ စက္ကန့်တွင် အလဲထိုးအနိုင် ယူခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့လက်‌ဝှေ့သမိုင်း၌ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျင်ဂျက်ဖရီက ဂျက်ဖင်နစ်ဂန်ကို ၅၅ စက္ကန့်ဖြင့် အလဲထိုးခဲ့သည့်ပွဲ၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် မိုက်ကယ်ဒုတ်က မိုက်ဝီဗာကို ၁ မိနစ် ဝ၃ စက္ကန့်ဖြင့် အနိုင်ယူခဲ့သည့်ပွဲနှင့် ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ‌တော်မီဘန်းက ဂျမ်ရို‌ရှေးကို ၁ မိနစ် ၂၀ စက္ကန့်ဖြင့် အနိုင်ယူခဲ့သည့် ပွဲတို့ ပြီးလျှင် မိုက်တိုက်ဆင်က မိုက်ကယ်စပင့်ကို အနိုင်ယူ‌သောပွဲသည် စတုတ္ထ‌မြောက် အချိန် အတိုဆုံးပွဲ ဖြစ်‌ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ အားကစားသမားများ။
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင်မှ စတင်အသုံးပြု‌သော စစ်ယန္တရား ယာဉ်တစ်မျိုးကို တင့်ကားဟူ၍‌ခေါ်ကြသည်။
အ‌ကြောင်းမှာ စစ်အတွင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဥရောပတိုက်သို့ ထိုပစ္စည်းများကို ပို့ရာ၌ စစ်ပစ္စည်းဖြစ်‌ကြောင်း မသိ‌စေခြင်းငှာ၊ တင့်များ (သံ‌ရေ‌လှောင်ကန်ကြီးများ)ဟု စာကပ်၍ပို့ရာမှ‘တင့်’ဟူ‌သော အမည် တွင်လာသည်။
ထိုပစ္စည်းများတွင် ဘီးဝိုင်းများမပါ‌သော‌ကြောင့် ကားဟူ၍‌ခေါ်‌သော်လည်း လုံးဝမမှန်‌ချေ။
သို့ရာတွင် အခြား အမည်ဖြင့်‌ခေါ်တွင်ရန် မလွယ်ကူ‌သော‌ကြောင့် တင့်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တင့်ကား ဟူ၍လည်းကောင်း သုံးစွဲ‌ ခေါ်‌ဝေါ်‌နေကြ‌လေသည်။
ဘီစီ ၃၅၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က အဆီးရီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ၎င်း၊ ဘီစီ ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က တရုတ် လူမျိုးတို့သည်၎င်း စစ်ပွဲများတွင် စစ်ရထားများကို အသုံးပြု‌လေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ဤ သို့အားဖြင့် အကွယ်အကာယူ၍ ရန်သူတပ်အတွင်းသို့ ထိုး ‌ဖောက်ဝင်‌ရောက်နိုင်‌လေသည်။
စစ်ပွဲတွင် ဆင်များကိုအသုံးပြု ခြင်းမှာလည်း ဤသ‌ဘောပင်ဖြစ်သည်။
စစ်ရထားကို တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် တိုးတက်‌ကောင်းမွန် လာ‌အောင် ကာလရှည်သည်နှင့်အမျှ ပြုပြင်၍လာကြရာ ‌မော်‌တော်ကားများ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည့်အခါက သံချပ်ကာ ကားများကို အသုံးပြုလာကြ‌လေသည်။
သို့ရာတွင် ဘီးများပါ ရှိခြင်း‌ကြောင့် ချိုင့်၊ ကျင်း၊ ‌မြောင်းနှင့် ‌မြေမညီ‌သော ‌နေရာ များတွင် အသုံးရခက်သည်။
ထို့‌ကြောင့် ‌နောင်တွင် ဗိုလ်ချုပ် ဖြစ်လာသူ အီ၊ ဒီ၊ ဆွင်တန်နှင့် အ‌ပေါင်းပါတစ်စုတို့သည် သံချပ်ကာကားထက်ပို၍ အရာ‌ရောက်မည့် တင့်ကားကြီးများကို ထွင်လိုက်ကြ‌လေသည်။
တင့်ကားများတွင် ဘီးဝိုင်းအစား လယ်ထွန်စက်များတွင် တပ်ဆင်‌သော သံခါးပတ်ကြီးများရှိ၏။
ယင်းတို့ဖြင့် တင့်ကားများ ‌ရွေ့ရှားသွားလာနိုင်၏။
မညီညာ ‌သော ‌မြေပြင်နှင့် တူး‌မြောင်း၊ ချိုင့်ဝှမ်း၊ ကျင်းများကို ဖြတ် ‌ကျော်သည့်အခါ တင့်ကားကြီးများသည် ဦးပိုင်းကို ‌မော့ထား၍ ‌နောက်ပိုင်းကိုလည်း မလွှတ်‌သေးဘဲ တစ်ဘက်ကို မိ‌လောက်မှ ‌မြေပြင်သို့ ဦးပိုင်းကိုနှိမ့်ချ၍ ဖြတ်ကူး‌လေသည်။
တင့်ကားကြီး များသည် သံဆူးကြိုးအကာအရံများကိုလည်း ဖျက်ဆီး ဖြတ် ‌ကျော်သွားနိုင်‌လေသည်။
တင့်ကားကြီးများသည် ခံတပ်အရှင်များ ဖြစ်‌ပေသည်။
သံမဏိပြားများနှင့် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ရန်သူ၏ကျည်ဆန်များ ထိုး‌ဖောက်ခြင်း မပြုနိုင်‌ချေ။
အကြီးစားတင့်ကားများတွင် စက် ‌သေနတ်များသာမက အ‌ပေါ့စားအ‌မြောက်မြားကိုပါ တပ်ဆင် ထားသည်။
ထို့‌ကြောင့် ရန်သူ၏တပ်တွင်းသို့ ထိုး‌ဖောက်သည့် အခါ ကျည်ဆန်များကို မိုးသီးမိုး‌ပေါက်ပမာ ပစ်သွင်းနိုင်သည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်‌နေ့ ဆုမ်းတိုက်ပွဲ တွင် တင့်ကားများကို အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်အသုံး ပြုခဲ့‌လေ သည်။
ဂျာမန်တို့ပင် ခူ‌ကောင်များကဲ့သို့ ‌ရွေ့ရှားလာ‌သော ထို ထူးခြားသည့် ယာဉ်ကြီးများကိုမြင်လျှင် အံ့ဩကြ‌လေသည်။
ထို‌နောက်တွင်ကား ပြင်သစ်၊ အ‌မေရိကန်နှင့် ဂျာမနီတို့က လည်း တင့်ကားများကို ပြုလုပ်၍ အသုံးချလာကြ‌လေသည်။
သံချပ်ပြားများဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ ‌လေးလံ‌သော‌ကြောင့် တင့်ကားများသည် ‌ယေဘုယျအားဖြင့် အသွား‌နှေး၏။
သို့ရာ တွင် ဗြိတိသျှတင့်ကားများသည်ကား ပိုမို‌ပေါ့ပါး၍ အသွား မြန်သည်။
ဗြိတိသျှတို့၏ အကြီးဆုံးတင့်ကားမှာ ၃၅ တန်မျှ ရှိ၍ ‘ကရူဆာ’ခေါ် တင့်ကားများမှာ ၁၄ တန်မျှရှိရာ၊ တစ်နာရီ လျှင် ၁၅ မိုင်မှ မိုင် ၂၀ အထိ သွားနိုင်‌လေသည်။
ထိုထက် ‌ပေါ့ပါး‌သော တင့်ကားများလည်းရှိ‌သေးရာ ယင်းတို့ကို ကင်း ‌ထောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။
ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ တင့် ကားများမှာ တန် ၉၀ နှင့် ရ၅ တန်မျှရှိရာ အသွားနှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁၀ မိုင်မျှသာဖြစ်‌လေသည်။
တင့်ကားများ၏ အသုံးဝင်ပုံ အရာ‌ရောက်ပုံတို့ကို ‌တွေ့မြင် လာကြသည့်အ‌လျောက် တင့်ကားများကို ပိုမိုတိုးတက် ‌ကောင်း မွန်‌အောင်ပြုပြင်၍ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်။
ထို့ ‌ကြောင့် ဗြိတိသျှစစ်တပ်တွင် တင့်ကားများနှင့် လိုက်ပါတိုက် ခိုက်‌သော တပ်သားများကို ဘုရင့်တင့်ကားတပ်ဖွဲ့ဟု တပ်ဖွဲ့ တစ်ခုဖွဲ့ထား၍ ထိုတပ်ဖွဲ့များကို ဘုရင့်ယန္တရားတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူး‌ပေါင်းထား၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ စစ်ပွဲတွင်ပါဝင်‌သော နိုင်ငံတိုင်းတွင် တင့်ကားကို အသုံးပြုကြသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပိုလန်နိုင်ငံစသည်တို့ကို လျှပ်တပြက် စစ်ဆင်နည်းဖြင့် တိုက် ခိုက်ရာ၌ ဂျာမန်တို့သည် တင့်ကားကိုအသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
အာဖရိ က‌မြောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ၌ အဂင်္လိပ်နှင့်ဂျာမန်တို့ စစ်တိုက် ခိုက်ကြရာတွင် တင့်ကားသည် အဓိကလက်နက် တစ်ခုဖြစ် သည်။
ဆိုဗိယက်ယူနီယန်မှ ဂျာမန်တို့ကို ‌မောင်းထုတ်နိုင်ခြင်း မှာလည်း တင့်ကား‌ကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် တင့်ကားဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ပြန်လည်တိုက်ယူနိုင်ခဲ့သည်။
ကိုရီးယားစစ်ပွဲ၌ ‌မြောက်ကိုရီးယားစစ်တပ်နှင့် ကုလသမဂ္ဂ စစ်တပ် နှစ်ဘက်စလုံးသည် တင့်ကားကိုအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅) Category:စစ်ရေး။
thumb|သံအမတ်ကြီး ဦးတင့်ဆွေ (ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂ) ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ကျောင်းဆရာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စာ‌ရေးဆရာ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတင်းစာဆရာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သီဟိုဠ်နိုင်ငံ အတွက် မြန်မာသံအမတ်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားခဲ့‌သော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်‌ပေသည်။
ဦးတင့်‌ဆွေကို ရန်ကုန်မြို့ ၂၅ လမ်း(စာဆိုတန်း) ၌ အဖ စာ‌တော်ပြန်ဝန်‌ထောက် ဦးဖိုးဖြူ၊ အမိ ကဝိမျက်မှန် စာပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် ‌ဒေါ်‌အေး‌မေတို့မှ ခရစ် ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်‌နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
အဖဖြစ်သူ ဦးဖိုးဖြူ သည် ‌လောကုပ္ပတ္တိကျမ်း၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပတ္တိကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့‌သော ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦးလည်းဖြစ်၍ အမိဖြစ်သူ ‌ဒေါ်‌အေး‌မေ ကား စပယ်ပင်၊ ‌ရွှေပြည်စိုး၊ သုံးဘုံ၊ တနန်း‌ပျော် ရင်‌သွေး‌တော် အစရှိ‌သော ဝတ္ထုများကို‌ရေးသားခဲ့သူ ရာဇဝတ်ဝန်‌ထောက် ဦးလတ်၏ အစ်မ တဝမ်းကွဲဖြစ်သည်။
‌မွေးချင်း ၇ ‌ယောက် ရှိသည့်အနက် ဦးတင့်‌ဆွေသည် ဆဋ္ဌမ‌မြောက် သားဖြစ်သည်။
စာသင်အရွယ်‌ရောက်‌သော်၊ ဦးတင့်‌ဆွေ သည် ရန်ကုန်မြို့ ဘီဂင်းဒတ် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းတွင်စတင်၍ ပညာဆည်းပူးသည်။
ထို‌နောက် အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းသို့ ‌ပြောင်းကာဆက်လက်၍ ပညာသင်ယူ‌နေစဉ် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ပထမ‌ကျောင်းသားသပိတ် ဖြစ်‌ပေါ်လာ‌သောအခါ အစိုးရကျောင်းကို သပိတ်‌မှောက်၍ တည်‌ထောင်စဖြစ်‌သော ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့မအမျိုးသား အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
မြို့မအမျိုးသားအထက်တန်း‌ကျောင်းမှ ၁၀ တန်း ‌အောင်မြင်‌သောအခါ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်‌ကျောင်း၌ ဆက်လက်၍ ပညာဆည်းပူးရာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ထို‌နောက် မြို့မ အမျိုးသားအထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် ဝင်‌ရောက်လုပ်ကိုင်ယင်း ဥပ‌ဒေပညာကို သင်ယူပြန်ရာ ဥပ‌ဒေ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်၌ ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ကျေးလက်‌တောရွာ ပြုပြင်ရေးပညာရပ်များကို ‌လေ့လာရန်အတွက် အစိုးရ ပညာ‌တော်သင် အဖြစ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည် အိတ်ဇီတာ‌ကောလိပ်သို့ ‌ရွေးချယ်‌စေလွှတ်ခြင်းခံရသည်။
ဦးတင့်‌ဆွေသည် အိတ်ဇီတာ‌ကောလိပ်မှ ဆရာဖြစ်ဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ဦးတင့်‌ဆွေသည် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ ပညာ‌တော်သင်အဖြစ် သင်ကြား‌နေစဉ်အတွင်း ဥ‌ရောပတိုက်နိုင်ငံများသို့လှည့်လည်ကာ ‌ဒေသန္တရ ဗဟုသုတများကို ‌လေ့လာဆည်းပူးခဲ့‌သေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်‌ရောက်‌သောအခါ ဦးတင့်‌ဆွေသည် မန္တ‌လေးမြို့ အစိုးရဆရာဖြစ်သင် ‌နော်မန်‌ကျောင်းတွင် ‌ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ်‌ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်စတွင် ပြည်ထဲ‌ရေးနှင့် ကာကွယ်‌ရေးဌာန လက်‌အောက်၌ ဝါဒနှင့် သတင်းဖြန့်ချိ‌ရေး အရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ဦးတင့်‌ဆွေသည် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် တွင်ဥပ‌ဒေပြုအမတ်၊ ‌မြေပိုင်ရှင်ဦးဘဗြူနှင့် ဇနီး ‌ဒေါ်‌ဒေါ်သိန်း တို့၏သမီး နိုင်ငံ‌ကျော်စန္ဒယားချန်ပီယံ ဦး‌ကျော်၏အစ်မဖြစ်သူ ‌ဒေါ်ထားရီနှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ရာ သမီးတစ်‌ယောက်သာ ထွန်းကားခဲ့လေသည်။
ဂျပန်‌ခေတ်တွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် မန္တ‌လေးမြို့မှ ထုတ်‌ဝေသော တိုင်းချစ်သတင်းစာတွင် ‌ခေတ္တမျှ အယ်ဒီတာလုပ်ခဲ့ပြီး နောက် ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးတွင် အတွင်းဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သာသနာ‌ရေး၊ နိုင်ငံ‌တော်ကြီးပွား‌ရေး၊ ဝါဒဖြန့်ချိ‌ရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် အတွင်းဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့‌လေသည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ် တွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ဒေါက်တာဗ‌မော်၊ ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်း၊ သခင်မြတို့အမှူးပြု‌သောအဖွဲ့တွင် အတွင်း‌ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ ဂျပန်ပြည်၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ‌ဖော်မိုးဆား၊ စင်္ကာပူတို့သို့ လိုက်ပါလှည့်လည်ခဲ့ဘူးသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီးတွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်‌ဝေ‌သော ဘားမင်းသတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ‌ဆောင်ရွက်‌လေသည်။
ထို့ပြင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် ယူနက်စကို‌ကော်မရှင်၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာအဖွဲ့တွင် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာ‌ရေးစုံစမ်း‌ရေး‌ကော်မတီ ဝင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာလူကြီးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတင်းစာ အကြံ‌ပေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ပြည်‌ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တာဝန်များကို ထမ်းရွက်ခဲ့‌သေးသည်။
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်ကား ဦးတင့်‌ဆွေသည် သီဟိုဠ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရခဲ့‌ပေသည်။
သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ဝတ္တရား ရွက်‌ဆောင်‌နေစဉ် အတွင်း ဦးတင့်‌ဆွေသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ နယူး‌ယော့မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့‌သော ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အစည်းအ‌ဝေးကြီးသို့ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်‌တော်အဖြစ် တက်‌ရောက်ခဲ့‌သေးသည်။
သို့ရာတွင် ဦးတင့်‌ဆွေ ကျင်လည်ခဲ့‌သော ဘဝအမျိုးမျိုးတို့တွင် စာ‌ရေးဆရာဘဝကိုမူ တကဏ္ဍခွဲခြား ‌ဖော်ပြရပေလိမ့်မည်။
ဦးတင့်‌ဆွေသည် စာ‌ရေးဆရာ ဦးတင့်‌ဆွေအဖြစ်ဖြင့် ကွယ်လွန်သည့်တိုင်‌အောင် ထင်ရှားခဲ့‌သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံ စာ‌ရေးဆရာအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ‌ရွေး‌ကောက် တင်‌မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ကျောင်းသား ဘဝကပင် ကဝိမျက်မှန်မဂ္ဂဇင်း၌ ‘တာ‌တေ’၊ ‘ရွှေဘို‌မောင်လတ်တူ’ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုတိုနှင့် ကဗျာ အ‌မြောက်အမြားကို ‌ရေးသားခဲ့‌ပေသည်။
ဖခင်သည်လည်းကောင်း၊ ဦး‌လေးသည်လည်းကောင်း စာပြုပုဂ္ဂိုလ် စာဆို‌တော် အ‌ကျော်အ‌မော်များချည်း ဖြစ်ကြသဖြင့် ဦးတင့်‌ဆွေ၌ စာ‌ပေအ‌ရေးအသား ဗီဇအခံသည် ‌မွေးကတည်းက ပါလာဟန်တူသည်။
‘ရွှေဘို ‌မောင်လတ်တူ’ ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်ဖြင့် ဦးတင့်‌ဆွေ ‌ရေးသားခဲ့သည့် ဝတ္ထုများအနက် ‘ရတီမှန်’ အမည်ရှိ‌သောဝတ္ထု ရှည်ကြီးကား အပြီးသို့မ‌ရောက်‌ချေ။
‌ဆောင်းပါးများကိုကား ဦးတင့်‌ဆွေသည် နာမည်ရင်းဖြင့်ပင် ‌ရေးသား‌လေ့ရှိ၍ လူလားမြောက်သည့်အရွယ်ကပင် ရန်ကုန်‌ဂေဇက်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာများတွင် ‌ဆောင်းပါးများ ‌ရေးသားခဲ့ဘူးသည်။
စစ်ပြီး ‌ခေတ်၌ ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌သွေး‌သောက်၊ ရှုမဝ၊ ပ‌ဒေသာ၊ ‌ကြေးမုံ၊ ‌တော်ဝင်နှင့် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းများတွင် ‌ဒေသန္တရ၊ ရာဇဝင်၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ က‌လေးသူငယ်နှင့် အမျိုးသမီးများအား ‌စောင့်‌ရှောက်ကာကွယ်ရေး ဆောင်းပါးများကို ‌ရေးသားခဲ့‌ပေသည်။
ကွယ်လွန်သည်အထိ စုစု‌ပေါင်း စာအုပ် ၅ အုပ်ကို လည်း ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ရေးသားပြုစုခဲ့၏။
ယင်းစာအုပ်များမှာ လန်ဒန်‌ဆောင်းပါး၊ ရင်‌သွေး၊ က‌လေး‌လောက ဒီမိုက‌ရေစီစိတ်ထား နှင့် တက်လူနှင့်တက်လမ်းတို့ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ဦးတင့်‌ဆွေ ကွယ်လွန်ပြီးသည့်‌နောက်မှ သူ‌ရေးသားခဲ့‌သော ‌ဆောင်းပါးအချို့ ကို ‘၂၄ နာရီ’ဟူ‌သော အမည်ဖြင့် ‌သွေး‌သောက်စာအုပ်တိုက်မှ ပုံနှိပ်ထုတ်‌ဝေခဲ့‌ပေသည်။
ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ဆောင်းပါးများကို ‌ရေးသား‌သောအခါ ‌ယောနိ‌သော မနသိကာရတည်းဟူ‌သော ‌ကောင်းစွာနှလုံးသွင်း ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို မိမိကိုယ်တိုင် သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း သ‌ဘောတို့ကို ထည့်သွင်း‌ရေးသား‌လေ့ရှိ သည်။
‌ယောနိ‌သော မနသိကာရမှာ ဦးတင့်‌ဆွေ၏ စာရိတ္တ အရင်းခံလည်းဖြစ်သည်။
သူသည် ပကတိတည်ငြိမ်‌သောစိတ်နှင့် အစဉ်ပြုံး၍ ‌နေတတ်ခြင်း‌ကြောင့် လူချစ်လူခင်‌ပေါများ‌သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်‌ပေသည်။
သူကိုယ်တိုင်ကလည်း ရပ်မှုရွာမှုအသင်း အဖွဲ့ကိစ္စများတွင်ပါဝင်ကာ ကူညီ‌ဆောင်ရွက်‌လေ့ရှိသည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြား‌နေစဉ်အခါက တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂနှင့် သုစရိတယုဝ အသင်းများကို စတင်တည်‌ထောင်သူများ အနက်တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို‌ခေတ်က သုစရိတယုဝ အသင်းသည် ‌သေရည်‌သေရက် ‌ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် ပိတ်ပင်ခြင်းတို့ကို လှုံ့‌ဆော်အား‌ပေး‌သောအသင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ‌တော်အစိုးရသည် ဦးတင့်‌ဆွေအား သီဟိုဠ်နိုင်ငံအတွက် သံအမတ်ခန့်အပ်‌လေသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်‌နေ့တွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် သံအမတ်ဝတ္တရားကို ထမ်းရွက်‌နေစဉ် အတွင်း ကိုလံဘိုမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ သူ၏ကြွင်းကျန်ရစ်‌သော ရုပ်ကလာပ်ကို ရန်ကုန်မြို့သို့ ယူ‌ဆောင်လာကာ တခမ်းတနား သဂြိုဟ်ကြ‌လေသည်။