kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အပင်တို့သည် အာဟာရ မမျှတ မပြည့်စုံမှုကြောင့် (ဝါ) မြေဆီလွှာတွင် အပင်တို့အတွက် လိုအပ်သော အာဟာရဓာတ် မပြည့်စုံမှုကြောင့် သီးနှံထွက်နှုန်း သာမက အရည်အသွေးလည်း ကျဆင်းလာရသည်။
ထိုသို့ အရည်အသွေး ညံ့ဖျင်းဖောက်ပြန်သော သီးနှံများကို စားသုံးရှင်သန် နေကြရသည့် လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များ တွင်လည်း အရည်အသွေးဖောက် ပြန်ကာ (ဝါ) ကျန်းမာရေးယိုယွင်း လာကြရပါတော့သည်။
စက်မှုနည်းပညာများ မထွန်းကားမီက မြင်း၊ နွား၊ ကျွဲ၊ ဆိတ် စသော သတ္တဝါတို့သည် သဘာဝ ပေါက်ပင် မြက်၊ သစ်ရွက်၊ ပဲမျိုးစုံ စသည်တို့ကို စားသုံးကြသဖြင့် ၎င်းတို့စွန့်ပစ်သော မြင်းချေး၊ နွားချေး စသည်တို့တွင်လည်းကောင်း၊ လယ်ယာစသည့်တို့ကို ရိတ်သိမ်းပြီး ကြွင်းကျန်သည့် ရိုးပြတ်စသည်တို့တွင် လည်းကောင်း၊ အိမ်ထွက်သီးနှံ စွန့်ပစ်အမှိုက် တို့တွင်လည်းကောင်၊ နိုက်ထရိုဂျင် ပိုတက်ဆီယမ်နှင့် မီးစုန်းဓာတ်တို့ အပြင် ကယ်လ်စီယံအစ သံ၊ သွပ်၊ ကြေးနီဓာတ်အဆုံး အာဟာရတို့ သင့်တင့်မျှတစွာ ပါဝင်နေပါသည်။
ထိုမြင်းချေး၊ နွားချေး၊ သီးနှံအမှိုက်နှင့် ရိုးပြတ်တို့ကို သင့်တင့်သလို စီမံကာ လယ်ယာမြေများ၌ ပြန်ချပေးခြင်းဖြင့်လို လယ်ယာမြေတို့၏ မြေဆီလွှာ တန်ဖိုးမှာ သဘာဝကျစွာ အရည်အသွေး မီနေပါတော့သည်။
ထိုမြေဆီလွှာ၌ စိ်ုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သော သီးနှံတို့တွင်လည်း အထက်ဆိုခဲ့ပါ အတိုင်း အာဟာရ အရည်အသွေးများ ပြည့်စုံနေသဖြင့် ၎င်းတို့ကို စားသုံး ရှင်သန်နေရသော လူနှင့် တိရစ္ဆာန် တို့မှာလည်း သဘာဝ အတိုင်း ကျန်းမာနေခဲ့ကြမည်မှာ မလွဲဧကန် ဖြစ်ပါတော့သည်။
လယ်ယာသီးနှံ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းသည် လူသား၏ အခြေခံစား ဝတ်နေမှုကို ဖြည့်စွမ်းနိုင်သည်မှာ မှန်ပါ၏။
သို့သော် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားလာမှု၊ စက်မှုနည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးလာမှု၊ ကုန်သွယ်စီးပွားကဏ္ဍ အသွင်ပြောင်း တိုးတက်လာမှု စသည်တို့က မူလလယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး စနစ်ကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
ကုန်သွယ်စီးပွား ကဏ္ဍသစ်ကြောင့် လယ်ယာသီးနှံ စိ်ုက်ပျိုးရေးနှင့် ထွက်ကုန်များကို ငွေကြေးဖြင့်သာ လဲလှယ်တိုင်းတာသည့် စနစ်ပေါ် ထွန်းလာခဲ့သည်။
ထိုအခါ လယ်ယာကဏ္ဍ၌- ၁။
ကျေးလက်နေ လယ်ယာစိုက် ပျိုးထုတ်လုပ်သူများ ၂။
ထိုလုပ်ငန်းကို လက်ဝါးကြီး အုပ်ထားသူ လုပ်ငန်းရှင်ကြီးများ ၃။
စက်မှုကဏ္ဍအတွက် လိုအပ်သော ရာဘာ၊ ဆီအုန်း၊ ကော်ဖီစသည့် သီးနှံ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သော စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကြီးများ ဟူ၍ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ ပါတော့သည်။
ကုန်သွယ်စီးပွားအသွင်သို့ ကူးပြောင်းသွားသော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ကဏ္ဍတွင် အထွက်တိုးရေးသည် အဓိက ဖြစ်လာသဖြင့် ဓာတ်မြေဩ ဇာပိုးသတ်ဆေး၊ ပေါင်းသတ်ဆေး စသော စိုက်ပျိုးရေး အထောက်အကူပြု ကုန်ပစ္စည်းများလည်း မလွဲမသွေ လိုအပ်လာပါတော့သည်။
ထိုအခါ လုပ်ငန်းသဘာဝအရ လယ်ယာသုံး ဓာတုဆေးဝါး၊ ဓာတ်မြေဩဇာ စသည်တို့ကို အဓိက ထားထုတ်လုပ်ကြသည့် ဧရာမ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကြီးများလည်း ပေါ်ထွန်းလာရပါ တော့သည်။
ထိုစနစ်သစ် လယ်ယာစိုက်ပျိုး စနစ်သည် အစပိုင်းတွင် ဟုတ်မလို လိုရှိခဲ့သော်လည်း မျိုးဆက်သုံးလေးဆက် ကူးပြောင်းလာပြီး နောက်တွင်မူ ထိုမျိုးဆက်သစ် လယ်သမားတို့သည် ဘိုးဘေးစဉ်ဆက်တို့ သုံးစွဲလာခဲ့သော သဘာဝ နည်းပညာများကို စွန့်လွှတ်ပြီးသား ဖြစ်နေကြကာ ဓာတ်မြေဩဇာ၊ ရွက်ဖျန်းဆေး၊ ပိုးသတ်ဆေး၊ ပေါင်းသတ်ဆေးစသည်တို့ အပေါ်၌ မှီခိုခဲ့ကြရာမှ အလွန်အကျွံ သုံးစွဲမိသော အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာကြပါတော့သည်။
တစ်ဘက်တွင်လည်း တိုးတက်လာသည့် လူဦးရေက တောင်းဆိုလာသည့် စားရေရိက္ခာ လိုအပ်ချက်အတွက် တစ်သီးစားမှ နှစ်သီးစား၊ သုံးသီးစား စသည်များဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေး နေကြရသည်ဖြစ်ရာ မြေဆီလွှာမှာ မနိ်ုင်ဝန် ထမ်းကြရပါတော့သည်။
အရည်အသွေး ညံ့ဖျင်းနေသည့် လယ်မြေများမှ ထွက်သော သီးနှံတို့မှာလည်း အဘယ်သို့ ကောင်းမွန်နိုင် ပါတော့မည်နည်း။
စာရေးသူအနေဖြင့် အထက်ဖော်ပြခဲ့ပါအတိုင်း ရှည်လျားစွာ ရေးနေခဲ့ရခြင်းမှာ သဘာဝ မြေဆွေး၊ သစ်ဆွေးတို့ မည်မျှအရေးပါကြောင်းနှင့် နှစ်သီးစိုက်၊ သုံးသီးစိုက်စနစ်ကို ကျင့်သုံးကာ ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် ဓာတုဆေးဝါးများကိုချည်း မှီခိုအား ထားနေမှုမှာ မည်မျှအန္တရာယ်ကြီး ကြောင်း ထင်ရှားသိသာစေလိုသော ကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။
လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၃ဝ၊ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာ့ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများ အတွက် အထူးရည်ရွယ်ကာ ကျွဲချေး၊ နွားချေး စသည်တို့ကို လေ့မဲ့အပုပ် ခံခြင်းစနစ် Anaerobic Fermentation of Cowdung ဖြင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုးဖြစ်သည့် မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လုပ်ခြင်းကို တကယ်လက်တွေ့ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲနိုင်သော အဆင့်အထိ ကျေးလက်ဒေသ အတော်များများတွင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ဖူးပါသည်။
သို့သော် ထိုလုပ်ငန်းမှာ ဆယ်စုနှစ် တစ်စုအတွင်း ဆက်လက်ဖြစ်ထွန်းမလာဘဲ အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် မှေးမှိန် သွားခဲ့ရသည်။
မကြာလှသော နှစ်များဆီကလည်း မြန်မာ့ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာနက အထက်ဆိုခဲ့ပါ အတိုင်း နွားချေးနှင့် စွန့်ပစ်သဘာဝ အမှိုက်အခြေခံ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ကျေးလက်ဒေသ အချို့တွင် သရုပ်ပြ ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးပါသည်။
သို့သော် ထိုသို့ သရုပ်ပြ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ရှေ့ပြေး မိုဒယ်မှာ ကျေးလက်လယ်သမားတို့ တစ်ဦးချင်း၊ အိမ်ထောင်စု တစ်ခုချင်း တစ်နိုင်တစ်ပိုင် လုပ်ဆောင်ဖို့ လက်လှမ်းမမီသည့် အတော်အသင့် ကြီးမားသော မော်ဒယ်ဖြစ်နေခဲ့သည်။
ကျေးရွာအလိုက် အစုအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းကာ ထိုမော်ဒယ်အတိုင်း တည်ဆောက် ထုတ်လုပ်ဖို့ဆိုသည်မှာလည်း မြန်မာ့ ကျေးလက် လယ်သမားတို့၏ ပကတိ လက်တွေ့အခြေအနေနှင့် အံချော်နေသဖြင့် အလုပ်မဖြစ်ခဲ့ပါ။
စာရေးသူ ဌာနတာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့စဉ်အတွင်း တာဝန်ဖြင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခဲ့စဉ် နယူးဒေလီမြို့ အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကျေးရွာများသို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။
အိန္ဒိယ အစိုးရ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကြီးဌာနက နည်းပညာအရရော လိုအပ်သည့် ပစ္စည်းအချို့ပါ ပံ့ပိုးကူညီခဲ့သဖြင့် ကျေးရွာအချို့တွင် လယ်သမား မိသားစု သုံး၊ လေးဆယ်ခန့်သည် အထက်ဆိုခဲ့ပါ နွားချေးနှင့် စွန့်ပစ်သဘာဝ အမှိုက်အခြေခံ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်ခြင်းကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ထုတ်လုပ် သုံးစွဲနေကြပုံကို တွေ့ရှိလေ့လာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
အချို့သော ရေခံ၊ မြေခံ ကောင်းသည့်ကျေးရွာများတွင် လယ်သမားအိမ်ထောင်စုတို့သည် မိမိပိုင် ကျွဲ၊ နွား လေးငါးကောင်မှ ရရှိသည့် ကျွဲချေး၊ နွားချေးနှင့် အိမ်ထွက်သီးနှံအမှိုက်၊ သက်ငယ် ဓနိအမှိုက်၊ သစ်ဆွေး၊ ပေါင်းမြက်အမှိုက် တို့ကို အသုံးပြုလျက် လောင်စာအတွက် မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ကို ထုတ်ယူကြကာ ထိုလုပ်ငန်းမှ ကြွင်းရစ်သော အမှိုက်ကိုလည်း ထိပ်တန်း သဘာဝ မြေဆွေး မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုနေကြပုံကို တွေ့မြင်ခဲ့ဖူးပါ သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အခြားပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သော မဒရပ်ပြည်နယ်ရှိ Medura ဆိုသော နယ်မြို့ကလေး တစ်ခုတွင်မူ မြို့ခံမြူနီစပါယ် အဖွဲ့သည် မြို့ပေါ်ရှိ စွန့်ပစ်အမှိုက်များကို စနစ်တကျ ခွဲခြားစုစည်းကာ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်နေကြသည်။
ထွက်လာသော ဓာတ်ငွေ့ကို ဓာတ်ငွေ့ရည်အဖြစ် ပြောင်းစေပြီး ဆလင်ဒါဘူးများတွင် ထည့်သွင်းကာ မြို့ပေါ်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ပန်းပဲ၊ ပန်းတိမ်၊ စားသောက်ဆိုင် လက်ဖက်ရည်ဆိုင် စသည်တို့အတွက် သီးသန့်ရောင်းချ ပေးနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်။
အဆိုပါ လုပ်ငန်းမှ ကြွင်းရစ်သော မြေဆွေးကိုလည်း အနီးဝန်းကျင်ရှိ ဥယျာဉ်ခြံ သမားများ၊ လယ်သမားများနှင့် တောင်သူများက တခုတ်တရ ဝယ်ယူအသုံးပြုလျက် ရှိကြသည်။
စာရေးသူသိရှိခဲ့ရသော ကိန်းဂဏန်းများအရ အဆိုပါ Medura မြို့ စည်ပင် အဖွဲ့၏ နှစ်စဉ် ဝင်ငွေ စုစုပေါင်း၏ ၂ဝ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိကို သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့နှင့် မြေဆွေးရောင်းချငွေမှ ရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၃၇ နှစ်၊ ၁၉၇၃ လောက်က အိန္ဒိယနိုင်ငံ Baba Atomic Centre တွင် Fellow Ship တစ်ဦးဖြစ် စာရေးသူ သွားရောက်လေ့လာ ခဲ့ဖူးပါသည်။
ထိုစဉ်က ယခုအခါ မွမ်ဘိုင်း - Mumbai ဟု အမည်ပြောင်းထားသော ဘုံဘေမြို့တွင် မြို့တော်စည်ပင်သာယာ အဖွဲ့ပိုင် Gabor Gas Corporation လုပ်ငန်းသည် စွန့်ပစ်အမှိုက်ထွက် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို အရည်ပြန်ဖွဲ့ကာ လောင်စာအဖြစ် ထုတ်လုပ် ရောင်းချနေသည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိ ခဲ့ဖူးပါသည်။
50 litter ဝင် ဘူးများတွင် ဓာတ်ငွေ့ရည်ထည့်ကာ အဟောင်းသိမ်း၊ အသစ်ပေးစနစ်ဖြင့် အောင်မြင်စွာ ဖြန့်ဖြူးရောင်းချပြီး ဘေးထွက်ပစ္စည်းဖြစ်သော မြေဆွေးကိုလည်း လယ်သမား၊ ဥယျာဉ် ခြံသမားက ဝယ်ယူလျက် ရှိသည်။
စာရေးသူ ရောက်ရှိနေသည့် Baba Atomic Centre ရှိ ဓာတ်ခွဲခန်း များ တွင် အသုံးပြုနေသော Gas Burner များအတွက် လိုအပ်သော ဓာတ်ငွေ့ရည်ကို အဆိုပါ မွမ်ဘိုင်းမြူ အဖွဲ့ပိ်ုင် ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းမှ ဝယ်ယူ အသုံး ပြုနေကြောင်း သိရှိမှတ်သားခဲ့ဖူးပါ သည်။
ယခုအခါ အိန္ဒိယ နိုင်ငံတွင် Multiplex Annapurna အမည်ဖြင့် သဘာဝ မြေဆွေးမြေဆီတစ်မျိုး ထုတ်လုပ်ရောင်းချနေကြောင်း သိရသည်။
အဆိုပါ သဘာဝ မြေဆီမှာ ကောင်းစွာကြေညက် ဆွေးမြည့်ပြီး ဖြစ်သော မြေဆွေးတွင် တမာစေ့ ကြိတ်ဖတ်၊ ကြက်ဆူစေ့ကြိတ်ဖတ် တို့အပြင် Trichoderma, Azotoba-cteria စသည့် အနုဇီဝပိုးများဖြင့် ကောင်းစွာဓာတ်ပြုထားသော အနည်အနှစ်များဖြင့် ရောစပ်အားဖြည့် ထားသော သဘာဝ မြေဆီစစ်စစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
သူတို့၏ အဆိုအရ Multiplex Annapurna သည် သီးနှံပင်များကို ရှင်သန်ကြီး ထွားအထွက်တိုးစေရုံမျှမက မြေဆီလွှာ အရည်အသွေး တိုးတက်လာ အောင်လည်း ပြုပြင်ပေးနိုင်စွမ်း ရှိသည်ဟု သိရှိရသည်။
အဆိုပါ သဘာဝ မြေဆီကို အသုံးပြုကာ သဲမြေ၊ ရွှံ့စေးမြေများကို ထယ်ရေး၊ သမန်း ကောင်းအောင်ပြုပြင်နိ်ုင်သည်ဟု လည်း ဆိုသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ပြည် နယ်တစ်ခုဖြစ်သော Kamtaka တွင်လည်း Karnataka Compost Developnent Corporation Ltd. ဟု အမည်ပေးထားသော လုပ်ငန်းအဖွဲ့ အစည်းတစ်ခုရှိသည်။
ထိုအဖွဲ့ အစည်းတွင် လက်တွေ့ ကျွမ်းကျင်သူများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာ အပြည့်အစုံ ရှိ့ပါသည်။
ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ် စတင်ထူထောင်ချိန်မှ စ၍ ယနေ့အထိ သဘာဝ မြေဆွေး မြေဆီ ထုတ်လုပ်ရေးကို အောင်မြင် စွာ လုပ်ကိုင်လာခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းပင် ဖြစ်သည်။
သူတို့ ထုတ်လုပ်နေသော သဘာ ဝမြေဆွေး မြေဆီ၏ အခြေခံ ကုန်ကြမ်းမှာ မြန်မာနိ်ုင်ငံ ရှိ အိမ်တိုင်း၏ မီးဖိုချောင်းများက နေ့စဉ်စွန့်ပစ်နေသော သီးနှံအကြွင်း အကျန်ကဲ့သို့သော မြို့ပြ စွန့်ပစ် အမှိုက်များ၊ ကောက်ရိုး၊ ပေါင်းမြက်၊ သစ်ရွက်ဆွေး၊ သစ်တို သစ်စအဆွေး စသည်သဘာဝအမှိုက်မျိုးစုံပင်ဖြစ်သည်။
အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းသည်မှာ အဆိုပါ Karnataka Compost Development ကော်ပိုရေးရှင်းက ထုတ်လုပ်သော တီဂျစ်စာ မြေဆီ - Vermi Compost ပင်ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယတွင် အဆိုပါ Karmataka ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၃ ခုရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
စာရင်းဇယား ကိန်းဂဏန်းများအရ Karmataka သည် ယခင်က တစ်နှစ်လျှင် မြေဆွေး မြေဆီ တန် ၅ဝ ခန့်သာ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း သဘာဝ သီးနှံ အခြေခံ အမှိုက်များကို ကျေးလက်ဒေသများအထိ ကွင်းဆင်းစု ဆောင်းသော အထူးစီမံချက် ရေးဆွဲ အကောင်အထည် ဖော်ပြီးချိန်မှစ၍ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ယခုအခါ တစ်နှစ်လျှင် မြေဆွေး မြေဆီတန်ချိန် ၃၅ဝ အထိ ထုတ်လုပ် နိုင်ပြီဟု ဆိုသည်။
Karmataka က ထုတ်လုပ် ရောင်းချလျက်ရှိသော သဘာဝ အခြေခံ မြေဆီများ၏ ရောင်းဈေးကို စိတ်ပါဝင်စားသူများ လေ့လာမှတ်သားနိုင်ရန် အလို့ငှာ ဇယားပြု ဖော်ပြပေး လိုက်ပါသည်။
အောက်ဖော်ပြပါ အဖွဲ့အစည်းတို့က ဆောင်ရွက်နေသော လုပ်ငန်းများမှာ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုကို မဖြစ်စေသည့်အပြင် မြို့ပြအမှိုက် ပြဿနာကိုလည်း အထိုက်အလျောက် ပြေလည်စေသော နည်းများပင် ဖြစ်သည်။
စဉ် မြေဆွေးမြေဆီ အမျိုးအစား မက်ထရစ်တစ်တန် ပုံတိုက် ရောင်းဈေး အိတ်သွပ် ၁ ဇီဝသဘာဝမြေဆီ ရူးပီး ၉ဝဝ ရူးပီး ၁၁၅ဝ ၂ အထူးဇီဝသဘာဝ မြေဆီ(မြေဆွေး၊ တမာကြိတ်ဖတ်၊ သဘာဝ ဖော့စဖိတ် ကျောက်မှုန့်၊ ကြက်ချေးနှင့် ကြက်ခြံထွက်အမှိုက် အနုဇီဝဓာတ်ပြု အနည်အနှစ်၊ မြင်းချေး ၂၅ % ရူးပီး ၁၆ဝဝ ရူးပီး ၂၃၅ဝ နှင့် ၂၈ဝဝ နှစ်စားရှိ ၃ ဇီဝရွှေမြေဆီ(အမှတ် ၂ ပါ အထူးဇီဝ သဘာဝ မြေဆီတွင် သွပ်ဓာတ်နှင့် ဘိုရွန်ဓာတ်အားဖြည့် ထားသည်) - ရူးပီး ၃၅ဝဝ ၄ တီကျစ်စာ မြေဆီ Vermi Compost ရူးပီး ၂၇၅ဝ ရူးပီး ၃၇၅ဝ ယနေ့မျက်မှောက်ပြု ကြုံတွေ့နေရသော ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု၊ ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့ပြဿနာမှအစ မြေဆီလွှာ ဩဇာဓာတ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုနှင့် ရင်ဆိ်ုင်နေရသော စိုက်ပျိုးမြေများအား ပြန်လည်အားဖြည့် ကယ်တင်ရေးတွင်လည်းကောင်း၊ စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံရေးတွင်လည်းကောင်း ကောင်းစွာအထောက်အကူ ပြုနိုင်မည့် နည်းကောင်းများ ဖြစ်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်မိပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ စည်ပင်သာယာ အဖွဲ့များနှင့် သမဝါယမ အသင်းစု များအနေဖြင့် အတုယူ လုပ်ဆောင်သင့်သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုချင်ပါသည်။
Source : Waste to Healoth - KCDC, Multiplex Annapurna - An Organic Manure : Agro India - April 2003 Category:မြေဩဇာများ။
အသင်းဖွဲ့စည်းခြင်း ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ အသင်းအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းခွင့်ပြုရေးနှင့် ကြီးကြပ်ရေး ဗဟိုအဖွဲ့၏ ၃-၁၁-၂၀ဝ၃ ရက်စွဲပါ စာအမှတ် ၁၀၁/ ၆၈-၁/ ဦး ၁ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံလက်မှတ်ရ ပြည်သူ့စာရင်းကိုင်များ အသင်းကို ဖွဲ့စည်းခွင့်ပြုပြီး၊ ပထမအဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးသည် အသင်း၏ သင်းဖွဲ့စည်းမှုများနှင့်အညီ အမှုဆောင်အဖွဲ့ကို ရွေးချယ်ခန့်အပ်ပြီး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ညွှန်ကြားချက် နှင့်အညီ နှစ်စဉ် မှတ်ပုံတင်သက်တမ်း တိုးရန် လျှောက်ထားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
အသင်း၏ရည်ရွယ်ချက်များ အသင်း၏ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်းကောင်စီ ဥပဒေအရ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် လက်မှတ်ရ ပြည်သူ့စာရင်းကိုင်များအား ခိုင်ခန့်သော စာရင်းကိုင်ပညာဖြင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာက အသိအမှတ်ပြုသည့် အဆင့်အတန်း အရည်အသွေးမြင့်မားလာစေရန် စုပေါင်း၍ ဘက်စုံဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။
ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်များ အသင်း၏ အနှစ်ချုပ် ရည်မှန်းချက်မှာ အသင်းသားများ စာရင်းကိုင်ခြင်း၊ စာရင်းစစ်ခြင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးစီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ အခွန်နှင့်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အကြံပေးခြင်းစသည့် ဝန်ဆောင်မှုများပေးရာ၌ မှန်ကန် ကောင်းမွန်သော အရည်အသွေးပြည့်ဝစွာ ပေးနိုင်သည့် စံနှုန်းကို မြင့်သည်ထက်မြင့်အောင် ဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်များအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ၏ လမ်းညွှန်မှုပေါ် မူတည်၍ CPE ဆိုင်ရာ ကိစ္စများအတွက် ဟောပြောပွဲများနှင့် ရက်တိုသင်တန်းများကို ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်သွားမည့် အပြင် အဖွဲ့ငယ်များဖြင့်လည်း အသင်းလုပ်ငန်းများကို ထိရောက်စွာဆက်လက် ဆောင်ရွက်သွားရန် ရည်ရွယ်သည်။
ပြင်ပအဆက်အသွယ် http://myanmar-icpa.org/ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ။
အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များမှ ထုတ်ပြန်သည့်အမိန့်၊ တရားရုံးများ၏စီရင်ချက်နှင့် အမိန့် စသည်တို့သည်လည်း ဥပဒေသဘောသက်ဝင်သည်။
အမိန့်သည် သီးသန့်အကြောင်းအရာကိစ္စ တရပ်ရပ်အတွက် ထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များမှ ထုတ်ပြန်သော အမိန့်များအနက် နိုင်ငံတော်သမ္မတကထုတ်ပြန်သော အမိန့်များလည်း ပါဝင်သည့်အပြင် ထိုကဲ့သို့သော အမိန့်မျိုး၏ လေးနက်မှုအတိုင်းအတာမှာလည်း မြင့်မားသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။
Ordinance ဟူသော အမိန့်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကျင့်သုံးခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများအရ နိုင်ငံတော်၏ ဥသျှောင်၊ အကြီးအကဲ(သို့မဟုတ်) နိုင်ငံတော်၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သော အမိန့်ဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၉၄(၁) အရ၊ စစ်ကြောင့်ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံတွင်းဆူပူမှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ တည်တံ့မှုကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေအံ့သော အထူးအရေးတကြီး အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်နေပြီဟူ၍သော်လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတက ကျေညာချက်တရပ် (Proclamation) ကို ထုတ်ပြန်နိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၁၀(၁) အရ ပါလီမန်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး၏ ညီလာခံမရှိခိုက်၊ မည်သည့်အခါမျိုး၌မဆို၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည်၊ ချက်ချင်းအရေးယူဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သော ကိစ္စများပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ယူဆလျှင်၊ ထိုကိစ္စများ ပေါ်ပေါက်လာသည့်အလျှောက် လိုအပ်သည်ဟု ထင်မြင်သော တစ်ချက်လွှတ်ဥပဒေများ (Ordinances) ကိုထုတ်ပြန်ကျေညာနိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်း ပါရှိပေသည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၇၄-တွင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့်များ Ordinances ထုတ်ပြန်ကျင့်သုံးခွင့်နှင့် စပ်လျှဉ်း၍ “နိုင်ငံတော်ကောင်စီသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေးတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် ပုဒ်မ ၇၄- ပါ ကိစ္စများမှအပ၊ အခြားကိစ္စများအတွက် လိုအပ်လျှင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာ တည်သောအမိန့်များ (Ordinances) ကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခွင့် ရှိသည်။
ယင်းအမိန့်များကို ရက်ပေါင်း ကိုးဆယ်အတွင်း ကျင်းပသော အနီးကပ်ဆုံး ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစည်းအဝေးသို့ တင်ပြ၍ အတည်ပြုချက်ရယူရမည်။
ယင်းအမိန့်များကို ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ရက်ပေါင်း ကိုးဆယ် အတွင်း ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်မရှိလျှင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အရေးပေါ် အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပ၍ အတည်ပြုချက်ရယူရမည်။
ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက် မရှိလျှင် ယင်းအမိန့်သည် အတည်မပြုသည့်နေ့မှစ၍ အာဏာတည်ခြင်းမှ ရပ်စဲရမည်”ဟူ၍ ပြဋ္ဌာန်း ကျင့်သုံးခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၈) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အာဏာကိုသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (ငြိမ်ပိ) ကို စစ်ခေါင်းဆောင်များက ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
ထိုနေ့မှာပင် ငြိမ်ပိအဖွဲ့ သည် အမိန့်အမှတ်- ၂/၈၈ ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ အပိုဒ် ၁(က) ၌ “ည ၂၀ ဝ၀နာရီအချိန်မှ နံနက် ဝ၄ ဝ၀နာရီအချိန်အထိ မည်သူမဆို အမိန့်တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ လမ်းများပေါ်သို့ ထွက်ရောက်သွားလာမှု မရှိစေရ။
”ဟု အမိန့်တစ်ရပ်ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် ပါလီမန်က ပြဋ္ဌာန်းထားသောဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများကို မထိခိုက်စေဘဲ၊ သက်ဆိုင်ရာဒေသအတွက် လိုအပ်သော အမိန့်များ၊ ညွှန်ကြားချက်များနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လိုအပ်သလို (အကန့်အသတ်ဖြင့်) ထုတ်ပြန်နိုင် ခွင့်များရှိကြပေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဒေသတခုအတွင်း ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးအတွက် လိုအပ်ပါက ညမထွက်ရအမိန့် အစရှိသည့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အမိန့်တို့ကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်မှ အရေးပေါ်လိုအပ် ချက်အရ ထုတ်ပြန်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ဥပဒေကဲ့သို့စည်းနှောင်အားရှိပေသည်။
တရားစီရင်ထုံး၊ ဖြတ်ထုံးများ ( case law ) အမြင့်ဆုံးတရားစီရင်ခွင့်အာဏာရှိသည့်တရားရုံး၊ (ဥပမာ-တရားရုံးချုပ်၊ ဗဟိုတရားရုံး)၏ စီရင်ချက်နှင့်အမိန့် များကို စီရင်ထုံးဟူ၍သတ်မှတ်ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ရိုးရာဥပဒေ common law သည် စာဖြင့်ရေးသားထားခြင်းမရှိသော ဥပဒေဖြစ်သည်။
အချုပ်အားဖြင့် စီရင်ထုံးတို့မည်သည် တရားရုံးတို့မှ အမှုစီရင်ဆုံးဖြတ်မှုတွင် လမ်းညွန်မျှသာဖြစ်ပြီး အတိအကျ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် မလိုအပ်သောကြောင့် ဥပဒေသဘောသက်ဝင်သည် ဟုယူဆလျှင် မှားယွင်းသော ယူဆချက်တခုမဟုတ်သည့်တိုင် လွဲချော်မှုအနည်းငယ်ရှိနိုင်ပေသည်၊ Category:စီရင်ထုံး။
ကွာရှင်းခြင်း (; အိမ်ထောင်ဖျက်သိမ်းခြင်း ()ဟုလည်း သိကြသည်) သည် အိမ်ထောင်ရေး သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်သည်အဖြစ် ပေါင်းသင်းမှုကို အဆုံးသတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။
ကွာရှင်းခြင်းသည် များသောအားဖြင့် အိမ်ထောင်ရေး၏ တရားဝင် တာဝန်များနှင့် ဝတ္တရားများကို ပယ်ဖျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည် စီစဉ်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ပြည်နယ်၏ ဥပဒေအရ အိမ်ထောင်သည် စုံတွဲကြားရှိ အိမ်ထောင်ရေး၏ ချည်နှောင်မှုများကို ဖျက်သိမ်းစေသည်။
၎င်းကို တရားရုံး သို့မဟုတ် အခြားသော အရည်အချင်းရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှ တရားဝင် အိမ်ထောင်ဖျက်သိမ်းခြင်းဟု ဆိုနိုင်သည်။
၎င်းသည် အိမ်ထောင်ရေးကို အဆုံးသတ်သည့် တရားဝင် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် ကွာရှင်းခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေများသည် အတော်အတန် ကွဲပြားခြားနားသော်လည်း နိုင်ငံအများစုတွင် ကွာရှင်းခြင်းသည် ပိုင်ဆိုင်မှု ခွဲဝေခြင်း၊ ကလေးအုပ်ထိန်းခွင့်၊ လင်ရယူခြင်းဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ကြေး၊ ကလေးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်/ဆက်သွယ်ခွင့်၊ ကလေးပြုစုပျိုးထောင်ချိန်၊ ကလေးစရိတ်နှင့် အကြွေးခွဲဝေခြင်း စသည့်အချက်များ ပါဝင်နိုင်သော တရားရုံး သို့မဟုတ် အခြားအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း၏ အတည်ပြုချက် လိုအပ်သော တရားဝင် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
နိုင်ငံအများစုတွင် တစ်လင်တစ်မယားစနစ်ကို ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသောကြောင့် ကွာရှင်းခြင်းသည် လက်တွဲဖော်တစ်ဦးစီအား အခြားသူတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခွင့်ပြုသည်။
ကွာရှင်းခြင်းသည် အိမ်ထောင်ရေးကို ပျက်ပြယ်ကြောင်း ကြေညာသည့် ပျက်ပြယ်ခြင်းနှင့် ကွဲပြားခြားနားပြီး၊ တရားဝင် ခွဲခွာခြင်း သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ ခွဲခွာခြင်း (အိမ်ထောင်သည် စုံတွဲသည် တရားဝင် အိမ်ထောင်ရှိနေစဉ် လက်တွေ့တွင် ခွဲခွာနေခြင်းကို တရားဝင်ဖြစ်စေနိုင်သည့် တရားဝင် လုပ်ငန်းစဉ်) သို့မဟုတ် လက်တွေ့တွင် ခွဲခွာနေခြင်း (ဇနီးမောင်နှံသည် ပုံမှန်မဟုတ်သောနည်းဖြင့် အတူမနေတော့သည့် လုပ်ငန်းစဉ်) တို့နှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။
ကွာရှင်းရသည့် အကြောင်းရင်းများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မကိုက်ညီခြင်း သို့မဟုတ် ဇနီးမောင်နှံတစ်ဦးဦးအတွက် လွတ်လပ်မှုမရှိခြင်းမှသည် ပဋိပက္ခဖြစ်မှု သို့မဟုတ် သစ္စာဖောက်ခြင်းအထိ ကွဲပြားခြားနားသည်။
The Covenant Divorce Recovery Leader's Handbook - Page 166, Wade Powers - 2008 ကွာရှင်းခွင့်မပြုသော တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံများမှာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံနှင့် ဗာတီကန်စီးတီးဖြစ်သည်။
ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွတ်စလင်မဟုတ်သော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသားများအတွက် ကွာရှင်းခြင်းသည် တရားမဝင်ပါ၊ တစ်ဦးတည်းသော အိမ်ထောင်ဖက်သည် မှတ်ပုံတင်မရှိသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူဖြစ်ပြီး အချို့သော အခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီမှသာ တရားဝင်သည်။
ဗာတီကန်စီးတီးသည် ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ အကြီးအကဲမှ အုပ်ချုပ်သော ဘာသာရေးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကွာရှင်းခွင့်မပြုပါ။
မကြာသေးမီက ကွာရှင်းခြင်းကို တရားဝင်ခွင့်ပြုခဲ့သော နိုင်ငံများမှာ အီတလီ (၁၉၇၀)၊ ပေါ်တူဂီ (၁၉၇၅၊ ၁၉၁၀ မှ ၁၉၄၀ အထိ လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အိမ်ထောင်ရေးနှစ်မျိုးလုံးအတွက် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း)၊ ဘရာဇီး (၁၉၇၇)၊ စပိန် (၁၉၈၁)၊ အာဂျင်တီးနား (၁၉၈၇)၊ ပါရာဂွေး (၁၉၉၁)၊[၇] ကိုလံဘီယာ (၁၉၉၁၊ ၁၉၇၆ မှစ၍ ကက်သလစ်မဟုတ်သူများအတွက်သာ ခွင့်ပြုခဲ့သည်)၊ အင်ဒိုရာ (၁၉၉၅)၊Le divorce en droit comparé: Europe by Bernard Dutoit, Raphaël Arn, Béatrice Sfondylia, Camilla Taminelli, pp.56 အိုင်ယာလန် (၁၉၉၆)၊ ချီလီ (၂၀၀၄) နှင့် မော်လ်တာ (၂၀၁၁) တို့ဖြစ်သည်။
မန်ဝန်းရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ မန်ဝန်းမြို့မဲခေါင်မြစ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသော စက်တပ်ဆင်အင်အား မဂ္ဂါဝပ် ၁၇၅၀ရှိသည့်စက်ရုံကြီးဖြစ်သည်။
မဲခေါင်ရေအား (Hydrolancang) ကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်သည်။
Dam begins power generation ကိုးကား Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ။
ဆေခန်ဖ(သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ)သည် ရှမ်းရာဇဝင်တွင်ထင်ရှားခဲ့သောမင်းတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်သူ ဗမာလူမျိုးမစိန်၏ရန်ကြောင့်ထွက်ပြေးပုန်းအောင်းနေခဲ့ရပြီးတောထဲတွင်ကျားကလေးများနှင့်ဆော့ကစားခဲ့ရသည်။
အစ်မဖြစ်သူဘုရင်မနတ်ရွာစံချိန်တွင် မင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။
ယခုတရုတ်နိုင်ငံရွှေလီမြို့ (မိူင်းမၢဝ်း)နေရာတွင် နေပြည်တော်စိုက်သည်။
နောက်ပို်င်းတွင် သိန္နီ(သႅၼ်ဝီ)သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ယင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်သည် အကျယ်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။
မိုးကောင်း(မိူင်းၵွင်ႊ)၊ မိုးညှင်း(မိူင်းယၢင်း)၊ အာသံပြည်၊ မိုးနဲ(မိူင်းၼၢႆး)၊ ကျိုင်းတုံ(ၵဵင်းတုင်)၊ ကျိုင်းရုံး(ၵဵင်းႁုင်)၊ ဇင်းမယ်(လန်နာ)စသည့်ရှမ်းနယ်အားလုံးကိုသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။
တရုတ်လက်အောက်ရောက်နေသော နန်ချောင်ပြည်(လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ)မြို့တော်တာလီကိုလည်းပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
သု‌ခေါဒယ သို့မဟုတ် သောက္ကတဲ(; ရာဇအာဏာစကြသုခေါဒယ၊ ; သုခေါဒယ)သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစောပိုင်း ကာလ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
၁၂၃၈ခုနှစ်မှ ၁၄၃၈ခုနှစ်အထိ တည်ရှိခဲ့သည်။
မြို့တော်ဟောင်းမှာ လက်ရှိမြို့၏ ၁၂ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။
220px|thumb|Seated Buddha in "Maravijaya", second half of century (Sukhothai). The Walters Art Museum. ၁၃ရာစုမတိုင်ခင် သုခေါဒယမှာ ခမာအင်ပါယာ လာဗိုနိုင်ငံလက်အောက်ရှိကုန်သွယ်ရေးမြို့ဖြစ်သည်။
တိုင်လူမျိုးများသည် စော့ဗရယာ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသ အထက်ပိုင်းသို့ အပြောင်းများလာသည်။
သမိုင်းပညာရှင်အချို့က သုခေါဒယ၏ခမာအင်ပါယာမှခွဲထွက်ခြင်းကို ၁၁၈၀အစောပိုင်းမှစခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် မွန်လူမျိုးများကခမာလက်အောက်မှခွဲထွက်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၂၃၉တွင် မွန်တို့၏လက်ထဲမှ ဖိုးခွန်ညီအစ်ကို၂ယောက်မှသိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။
ညီအစ်ကို၂ယောက်မှအစ်ကိုမှသုခေါဒယကိုအုပ်ချုပ်ကာ ဖရာရောင်းမင်းဆက်စတင်ခဲ့သည်။
၁၂၅၇ခုနှစ်အထိ သုခေါဒယပြည်မှာ ကျောက်ဖယားချိုင့်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းအထိဖြစ်သည်။
ထိုင်းသမိုင်းပညာရှင်များက သုခေါဒယပြည် တည်ထောင်မှုမှာ ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံစတင်တည်ထောင်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
left|200px|180px|thumb|Phra Achana, Wat Si Chum, Sukhothai Historical Park Expansions under Ramkahaeng ဖိုးခွန်ပန့်မိုင်း (Pho Khun Ban Muang) နှင့် သူ၏ အစ်ကို ရမ်းခမ်းဟဲန် (Ram Khamhaeng) တို့သည် သောက္ကတဲနိုင်ငံတော် ကို တိုးချဲ့ကြသည်။
ထိုသို့တိုးချဲ့ရေးအပိုင်းတွင်သမိုင်းပညာရှင်များအကြားအငြင်းပွားမှုများလည်းရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် ရမ်းခမ်းဟဲန် မှာပုဂံအင်ပါယာလက်အောက်မှလွတ်ရန်ကြံနေသော ဝါရီရူးခေါင်းဆောင်သည့်မွန်တို့ကိုအကူအညီပေးကာ မွန်တို့မှာ မုတ္တမတွင်နိုင်ငံထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းမှ ပဲခူးသို့ပြောင်းသွားသည်။
သီရိသနန်ဟန်မှဘုန်းတော်ကြီးများကြောင့် သောက္ကတဲတွင်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
၁၂၈၃တွင် ထိုင်းအက္ခရာများကိုတီထွင်ခဲ့သည်။
ဩဇာကျဆင်းလားခြင်းနှင့်အယုဓျာလက်အောက်ကျရောက်ခြင်း ဆူခိုထိုင်း၏ဩဇာတိုတောင်းလာခဲ့သည်။
ရမ်းခမ်းဟဲန် နတ်ရွာစံပြီးနောက် သောက္ကတဲနယ်မြေများပြိုကွဲခဲ့သည်။
သူ၏သားတော် လော့ထိုင်းနန်းတက်လာသည်။
ထိုအတောအတွင်း ၁၃၇၈တွင် အယုဓျာဘုရင် တာမာရာချာ ၂ မှ ကျူးကျော်လာရောက်ရှိလာပြီးသောက္ကတဲကို ယင်း၏ဩဇာအောက်သွတ်သွင်းလိုက်သည်။
သုခေါဒယနှင့် မြန်မာပြည် သုခေါဒယ (သောက္ကတဲ) (Sukhothai) သည် ထိုင်းနိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာမည့် မြေပေါ်တွင် ရှမ်းတို့၏ ပထမဆုံးမြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်သည်။
မွန်ဂိုတို့ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံပျက်စီးပြီးနောက် ရှမ်းတို့သည် တောင်ဘက်သို့အလုံးအရင်းဖြင့်ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။
ရှိရင်းစွဲ ပရပထုံ၊ ဟရိဘုဉ္ဇ၊ ဒွာရာဝတီစသည့်မွန်မြို့ပြနိုင်ငံများကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး သုခေါဒယ၊ ဇင်းမယ်(လန်နာ)စသည့်နိုင်ငံများကိုထူထောင်ကြသည်။
မဂဒူးအမည်ရှိ သုခေါဒယမင်း၏ သားမက်ဖြစ်သူ မွန်-ရှမ်းကပြားတစ်ယောက်သည် ဟံသာဝတီနိုင်ငံကိုထူထောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုဂံနိုင်ငံတော် ပျက်စီးပြီးနောက် အင်းဝရှမ်းများနှင့်ဟံသာဝတီမွန်များအနှစ် ၄၀ စစ်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် သုခေါဒယသည်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့သည်။
သုခေါဒယမှ ရှမ်းတို့သည် ဟံသာဝတီကိုမကြာခဏလာရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင်ထပ်မံပေါ်ထွန်းလာသော အယုဒ္ဓယက ပိုမို အင်အားကြီးမားလာပြီး သုခေါဒယကို သိမ်းယူခဲ့သဖြင့် သုခေါဒယခေတ် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ စာချွန်တော်အမိန့်လျှောက်ထားမှုဆိုင်ရာဥပဒေကို ဥပဒေအမှတ်: ၂၄/၂၀၁၄ ဖြင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
အမျိုးအစားများ ပုဒ်မ ၁၉၆ အရ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အောက်ပါ စာချွန်တော် အမိန့်များကို ထုတ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်။
ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော် အမိန့် အာဏာပေး စာချွန်တော် အမိန့် တားမြစ်စေ စာချွန်တော် အမိန့် အာဏာပိုင်မေး စာချွန်တော် အမိန့် အမှုခေါ် စာချွန်တော် အမိန့် ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော် အမိန့် ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော် အမိန့် (writ of habeas corpus) ဆိုသည်မှာ တရားရုံး တစ်ခုမှ အာဏာပိုင်အနေဖြင့် ပြစ်ဒဏ် ကျခံနေရသော အကျဉ်းသားအား တရားရုံး ရှေ့မှောက်သို့ တင်သွင်းရန် ဆင့်ခေါ်သည့် အမိန့် ဖြစ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ဆင့်ခေါ်ပြီးနောက် တရားရုံးမှ အကျဉ်းသားကို ပြစ်ဒဏ် ပေးထားခြင်း၊ ချုပ်နှောင် ထားခြင်းများသည် တရား ဥပဒေနှင့်ညီ၊ မညီ ပြန်လည် စစ်ဆေးသည်။
တရားဥပဒေနှင့် မကိုက်ညီ လျှင် ပြစ်ဒဏ်မှလွှတ်မိန့်ပေး နိုင်သည်။
အာဏာပေး စာချွန်တော် အမိန့် အာဏာပေးစာချွန်တော်အမိန့် ဆိုသည်မှာ တရားဝင် အခွင့်အာဏာရှိသူ တစ်ဦးဦး သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခုကဖြစ်စေ၊ အစိုးရဌာနတစ်ခုခုက ဖြစ်စေ၊ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့်အညီ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် ပျက်ကွက်မှုအား ဥပဒေနှင့်အညီ လိုက်နာဆောင်ရွက်စေရန် ရေးသား ထုတ်ပြန်သည့်အမိန့်စာကိုဆိုသည်။
တားမြစ်စေ စာချွန်တော် အမိန့် တားမြစ်စေစာချွန်တော်အမိန့် ဆိုသည်မှာ တရားရုံးတစ်ရုံးရုံး သို့မဟုတ် တရားစီရင်မှုသဘော သက်ဝင်သည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခုခု၏ စီရင်ဆောင်ရွက်မှုတွင် စီရင်ခွင့် အာဏာကျော် လွန်၍ဖြစ်စေ၊ တရားမျှတမှုကို ဆန့်ကျင်၍ ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုရန်ရေးသားထုတ်ပြန်သည့်အမိန့်စာကိုဆိုသည်။
အာဏာပိုင်မေး စာချွန်တော် အမိန့် အာဏာပိုင်မေး စာချွန်တော်အမိန့်ဆိုသည်မှာ အစိုးရဌာန တစ်ခုခုသို့မဟုတ် အခွင့်အာဏာအပ်နှင်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုခုသည် တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အများအပေါ်တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည့် ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ အမိန့်၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာ၊ ညွှန်ကြားချက်များနှင့် အညီဆောင်ရွက်ထားခြင်း ရှိမရှိစိစစ် ကြားနာ၍ ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်ခြင်း ရှိမရှိရေးသားထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်စာကို ဆိုသည်။
အမှုခေါ် စာချွန်တော် အမိန့် အမှုခေါ်စာချွန်တော်အမိန့် ဆိုသည်မှာ တရားရုံးတစ်ရုံးရုံး သို့မဟုတ် တရားစီရင်မှု သဘော သက်ဝင်သည့် ကိစ္စရပ် တစ်ခုခု၏ ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်ချက်သည် ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်မျှတမှု မရှိကြောင်း စိစစ်တွေ့ရှိရပါက ထိုဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်ချက်ကို ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်စေရန် ရေးသားထုတ်ပြန်သည့်အမိန့်စာကိုဆိုသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေများ။
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နယ်မြေဒေသ အခေါ်အဝေါ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ငါးခုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း တစ်ခု ရှိသည်။