kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြို့ဟောင်း၏တောင်ဘက် ပို၍ကျပြီး ကားလမ်းမပေါ်တွင် ရွှေရန်ပြေ ရှေးဘုန်းကြီး ကျောင်းတစ်ကျောင်းနှင့် ဘုရား ၂ ဆူရှိသည်။
ပြတင်းပေါက်များမှာ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်မျိုးဖြစ်ပြီး ရှားပါး၊ လှပ၊ သေသပ်သည့် ရှေးလက်ရာအဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်လေသည်။
ရှေးဟောင်းလက်ရာမွန်တစ်ခုအနေဖြင့် မူမပျက် ထိန်းသိမ်းထားသင့်သည့် အဆောက်အအုံ တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။
မြို့ဟောင်း၏အတွင်း၌ နတ်စင်ကုန်းဟုခေါ်ကြသည့် ကုန်းတစ်ခုရှိသည်။
ကုန်းဟုခေါ်ရသော်လည်း သိပ်မြင့်သည်မဟုတ်၊ ဝန်းကျင်ထက် အနည်းငယ်မျှ မြင့်မောက်နေသည့် နေရာသာ ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတစ်ဝိုက်တွင် သစ်ပင်အုပ်စုတစ်စုသည် သိပ်သည်းထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်။
နတ်စင်ရှိသဖြင့် ဖျက်ဆီးမှု၊ ခုတ်ယူမှုပြုကြဟန်မတူ။
မိုးတွင်းအချိန်တွင် မြို့ဟောင်းကို သွားရောက်လေ့လာရန် မသင့်တော်ချေ။
နေရာအနှံ့ လယ်ယာမြေများဖြစ်၍ လယ်မရိပ်သိမ်းမီ၊ သွားရေးလာရေး ခက်ခဲသည်။
မြေပျော့သဖြင့်ရွှံ့ရုန်းရမည်။
လယ်ကန်သင်းမှ သွားပြန်လျှင်လည်း ခရီးမတွင်၊ ကွေ့ဝိုက်၍ လယ်ကန်သင်းရိုးအလိုက်သွားရသဖြင့် ခရီးအလွန် ဖင့်သည်။
လယ်ရိပ်သိမ်းချိန်သည်သာ ဤဒေသသို့သွားရောက်လေ့လာမှုပြုရန် အကောင်းဆုံး အချိန်ဖြစ်သည်။
နောက်ခံသမိုင်းဒဏ္ဍာရီ ထိုပေါရိသတ်မြို့ (ပထမရွှေညောင်မြို့ဟောင်း)ကို မည်သူတည်သည်၊ မည်သည့်ခုနှစ် သက္ကရာဇ်က တည်သည်ဟုတိတိကျကျ မပြောနီုင်ချေ။
ထိုမြို့ဟောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အရပ် သမိုင်း ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုတော့ရှိသည်။
မြို့ဟောင်း၏တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ပေါရိသတ် စေတီနှင့် မြို့ဟောင်း၏အနောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည့် ဘုရားနီစေတီတို့မှာ မောင်နှမများဖြစ်ကြ သည့် မင်းသားနှင့်မင်းသမီးတို့ ၂ဦးအပြိုင်အဆိုင်တည်ကြသည့် ဘုရားများဟု ဆိုလေသည်။
မောင်နှမ ၂ဦးသည် ၃နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်လှည့်စီ စိုးစံကြသည်ဟုဆိုသည်။
မောင်တော်မှာ အလွန်ကြမ်းကြုတ်ခက်ထန်သူတစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် မောင်တော်စိုးစံသည့်အခါ ပြည်သူတို့အလွန် ကြောက်လန့်ကြသည်။
စိတ်ဆင်းရဲကြသည်။
နှမတော်မှာ အလွန်သိမ်မွေ့ယဉ်ကျေးသဖြင့် နှမတော်အုပ်စိုးသည့်အခါ ပြည်သူတို့ကြည်ရွှင်ဝမ်းမြောက် စိတ်ချမ်းသာကြလေသည်။
ဤသို့ (၃)နှစ်တစ်ကြိမ် တစ်လှည့်စီ စိုးစံကြမည့်အစား ဘုရားတစ်ဆူစီ အပြိုင်တည်ကြပြီးလျှင် အလျှင်ပြီးစီး၍ အနိုင်ရသူက အမြဲတမ်း စော်ဘွားအဖြစ် ရရှိစေရန် အများပြည်သူတို့ ဆန္ဒရှိကြသည့်အတိုင်း မောင်နှမနှစ်ဦး ဘုရားပြိုင်တည်ကြပြီး အလျင်ပြီးသူက စော်ဘွားအဖြစ် အုပ်ချုပ်စတမ်းဟူသော သဘောတူညီကတိထားကြသည်ဟု အဆိုရှိ၏။
ဤသို့ ဘုရားအပြိုင်တည်ရာ အစ်ကိုဖြစ်သူမင်းသားက ဘုရားနီကိုတည်ပြီး ညီမ မင်းသမီးက ပေါရိသတ်ဘုရား တည်သည်ဟုဆိုလေသည်။
ပြည်သူတို့က မင်းသမီးကို အနိုင်ရစေလိုသည်။
မင်းသမီးက ဘုရားစေတီပုံသဏ္ဌာန်ကို ဝါးဖြင့်ယက်ပြီး ပိတ်ဖြူလွှမ်းအုပ်ကာ ထုံးသုတ်၊ ထီးတင်မှုပြုလုပ်သဖြင့် အလျင်ပြီးစီးသွားသည့်အချိန်တွင် မင်းသား၏ အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်နေရသည့် ဘုရားနီမှာ လုံးဝမပြီးသေးဘဲရှိလေသည်။
အနိုင်ရသော်လည်း မင်းသမီးကို ထီးနန်းမအပ်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။
ထိုအခါမင်းသမီးလည်း ထွက်ပြေးလွှတ်မြောက်သွားလေသည်။
သို့ရာတွင်တစ်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခံရမည်ကို စိုးရိမ်၍ ရေကန်တစ်ခုအတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းပြီး မိမိကိုယ်မိမိ သတ်သေသွားသည်။
ဤနေရာတွင် ရေထွက်စမ်းတစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဒဏ္ဍာရီကဆိုလေသည်။
ဖောင်တော်ဦးသမိုင်းကမူ ကိုယ့်ကိုကိုယ်သတ်သေသည်ဟု မဆိုချေ။
ဘုရားနီကို အစ်ကို ကတည်ပြီး ညီမက ပေါရိသတ်ဘုရားကို ဝါး၊ နှီး၊ ဖျာတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်၍ ထုံးသုပ်၊ ထီးတင်လိုက်သဖြင့် အလျင်ပြီးစီးခဲ့သည်။
ဖျာနှင့်တည်သောကြောင့် သျှမ်းဘာသာဖြင့် ““မော်လီဆပ်””ဟု ခေါ်ကြ၏။
ကာလရွေ့လျောလာသဖြင့် ပေါရိသတ်ဘုရားဟု ခေါ်သည်ဟုဆိုကြလေသည်။
(ဖောင်တော်ဦးစေတီသမိုင်း၊ စာ-၄) ဤဘုရားသည် ညီမတော်တည်သည့်ဘုရား၊ မော်လီဆပ် (ပေါရိသတ်)လော သို့တည်း မဟုတ်အနော်ရထာ တိုင်းခန်းလှည့်လည်လာစဉ် ညောင်ရွှေဒေသ အင်းတိမ်အရပ်၌ တည်ခဲ့သည့်ဗောဓိသတ်ဘုရားလောဟု စောကြောစရာ ဖြစ်လာပြန်သည်။
ဗောဓိသတ်ဘုရားကား ညောင်ရွှေဒေသတွင် လူတိုင်းသိသည့်စေတီကြီး တစ်ဆူဖြစ်လသည်။
အင်းတိမ်ဆိုသည်မှာ ရှေးအခါက အင်းရေရောက်သည့်နေရာ ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
အင်းလေးကန်၏တောင်ဘက်ဆုံး နန်းပန်ရွာနှင့် အနောက်စူးစူး ၄ မိုင်ခွဲကျော်ဝေးသည့် အင်းတိမ်ရွာမဟုတ်ချေ။
မြို့ဟောင်း၏အခြေအနေ ““ညောင်ရွှေ ပထမမြို့တော်၏အမည်မှာ ““ကောက်ဆံပြီ””ဟုခေါ်၏။
မောင်နှမနှစ်ယောက် ရှိရာ တစ်ယောက်ကို(၃)နှစ်စီ အလှည့်အလည်ဖြင့် အခွန်တော်ကောက်ခံ၍ စော်ဘွားအဖြစ် စိုးစံတော်မူသည်””ဟုသာဆိုလေသည်။
(ဖောင်တော်ဦးသမိုင်း၊ စာ၃-၄) ဗောရိသတ်မြို့ဟောင်းသည် တခြားမြို့ဟောင်းများနှင့်မတူ မှန်ကူကွက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မြို့ဟောင်းများထဲတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်လေသည်။
ဧရိယာအားဖြင့် (၈၂၄ဧက)ခန့်ပင်ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီ။
နန်းမြို့ဟောင်းအတွင်းရှိ သစ်တောအုပ်စုကလေးနှင့် စည်ပင်နေသည်။
ကုန်းကလေး တစ်ခုရှိ၏။
ထိုကုန်းကလေးတွင် နတ်စင်တည်ဆောက်ထားသည်။
တချို့က နန်းတော်ကုန်းဟု လည်း ခေါ်ကြသည်။
နတ်စင်များမှတစ်ပါး အခြားအဆောက်အအုံများမရှိတော့ပြီ။
မြို့တော်၏ အနောက်တံခါး ဘုရားနီဖက်မှဝင်လျှင် မြို့ဗဟိုကိုဖြတ်သွားသည့် လမ်းတစ်လမ်းရှိသည်။
ထင်ရှား၍ ဖိုင်ဖိုင်ကျယ်သောလမ်းကားမဟုတ်။
ရွာသားတချို့က ထိုလမ်းကို မြင်းလမ်းဟုခေါ် သည်ဟု သက်ကြီးရွယ်အိုများက ပြောကြသည်။
မြင်းစစ်သည်တို့ ဝင်လမ်းထွက်လမ်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ပေါရိသတ် ညောင်ရွှေမြို့ဟောင်း သို့မဟုတ် ကောက်ဆံပြီ၊ ကောသမ္ဘီမြို့ဟောင်း၏ သမိုင်းကြောင်းအထောက်အထားများမှာ မှေးမှိန်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် သမိုင်းကြောင်း မှေးမှိန်သလောက် မြို့ဟောင်းရာကမူ ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံများထဲ၌ အထင်းသား ထင်ရှားပီပြင် လှပေသည်။
မှန်ကူကွက်ပုံသဏ္ဌာန်မြို့ဟောင်း မြို့ဟောင်းမှာတောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကျိုင်းတုံမြို့ဟောင်းမှအပ အတော်အတန် ကြီးသည့် မြို့ကြီးတစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။
အရာဟောင်းမှာလည်း ထင်ရှားဆဲဖြစ်သည်။
ဆောက်လုပ်မှုပုံသဏ္ဌာန်စနစ်မှာ အလွန်ရှေးကျလှသည်ဟု မဆိုသာ။
ထောင့်များသည်လည်း ကွေးဝိုင်းသည့်ထောင့်များမပါ။
ပုံသဏ္ဌာန်မှာလည်း မှန်ကူကွက်ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးဖြစ်သဖြင့် ဤပုံသဏ္ဌာန်မျိုးကိုရရှိစေရန် တမင်တကာရည်ရွယ်၍ တည်ဆောက်ထားလေသလော။
သို့တည်းမဟုတ် ထောင့်မှန်ဖွဲ့ရာတွင် ကျွမ်းကျင်မှုအားနည်း၍လော မပြောနိုင်ပေ။
သို့ရာတွင် မျက်နှာချင်းဆိုင် မြို့ရိုးတစ်စုံစီမှ အလျားမှာ မတိမ်းမယိမ်း တူညီနေပြီး ကျန်တစ်စုံမှာလည်း အချင်းချင်း မတိမ်းမယိမ်းရှိနေသဖြင့် တမင်တကာကြံဆောင်၍ ပုံဖော်လေသလောဟုလည်း သံသယရှိလာနိုင်ပေသည်။
မည်သို့ပင်ဆိုစေ ဤပေါရိသတ်မြို့ဟောင်းမှာ အလွန်ပုံပန်းကျသည့် မှန်ကူကွက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်မှန်ကူကွက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းများအထဲတွင် အကြီးဆုံးသောမြို့ဟောင်းကြီးဖြစ်ချေသည်။
မြို့ပြတိုးချဲ့မှု ယခုအချိန်အထိကား မြို့ဟောင်းခွင်ထဲတွင် လူနေအိမ်ခြေနှင့် မြို့ပြတိုးချဲ့မှု မရှိသေး သည်ကိုတွေ့ရ၏။
သို့ရာတွင် မည်မျှ ဤသို့ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်လိမ့်မည်ကို မသိနိုင်။
လူတူးယူဖျက်ဆီး မှု၊ ဖြိုဖျက်မှုအတွက်စိုးရိမ်စရာမရှိသေးဟု ဆိုရစေကာမူ အုတ်ဖိုမှ ကန်ထောင့်ရွာအထိ မြို့ရိုးပိုင်း မှာ လှည်းလမ်းကြောင်း ဖြစ်နေခဲ့ပြီ။
အရှေ့မြောက်ဘက် မြို့ရိုးထောင့်နှင့် တချို့နေရာတို့တွင် ကျောင်း၊ ဇရပ်၊ ရိပ်သာများ တည်ဆောက်မှုများကို တွေ့ရသည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ဤမြို့ဟောင်းရာကြီးကို ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်တစ်ခု အနေဖြင့်ထိန်းသိမ်းထားသင့်ပြီ။
ရှမ်းပြည် နယ်တွင် ကြီးကြီးမားမားနှင့် ပီပြင်သည့် ရှေ့မြို့ဟောင်းရာကြီးများ ရှားပါးသဖြင့်မလွှဲမသွေ ထိန်းသိမ်းထားသင့်ပေပြီ။
ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုမပြုရသေးသည့် ဒေသတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
ဝါဂရူဟူသော ကျေးရွာကြီးတစ်ရွာသည် မွန်ပြည်နယ် သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်၌ တည်ရှိလေ သည်။
ကျေးရွာကြီးအနီး၌ ရှေးအရာဟောင်းကြီးတစ်ခုရှိလေသည်။
အရာဟောင်းမှာ မကြီးလှ ပေ။
သို့ရာတွင် ခိုင်ခံ့ထင်ရှားသည့် အရာဟောင်းတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
ထိုဝါဂရူအရာဟောင်း သည် ရှေးမွန်သမိုင်းများ၌ ထင်ရှားခဲ့ဖူးသည့် ဝါရီရူမင်းနျင့် ဆက်သွယ်နေသည်။
မွန်သမိုင်း ဝါရီရူမင်းသည် အလွန်ဩဇာတိက္ကမကြီးမားသည့် မင်းတစ်ပါးဖြစ်ခဲ့ပြီး နောင်တွင်မုတ္တမကို အုပ်စိုးသည့်မင်းတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ဝါဂရူမှာ မုတ္တမ ၃၂မြို့စာရင်းဝင် မြို့တစ်မြို့ အဖြစ်နှင့်လည်း လူသိများကြ၏။
ဝါဂရူအရာဟောင်းသည် မကြီးလှ။
ခပ်သေးသေးပင်ဖြစ်သော်လည်း တည်ဆောက်မှု၊ ထုထည်ကောင်းလှပြီး ခိုင်ခံ့လှပေသည်။
ယခုတိုင်မြေပြင်၌ အထင်အရှား တည်တံ့နေခဲ့ပေ သည်။
ဝါဂရူမြို့ဟောင်းအတွင်းတည်ထားခဲ့သည့် ဘုရားနှင့် အခြားအဆောက်အအုံပျက်များမှာ လည်း ဂဝံကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားခဲ့သည်ကိုတွေ့ရ၏။
ဤဒေသမှာလည်း ဂဝံကျောက် ပေါပေါများများထွက်သည့် ဒေသတည်း။
တည်နေရာ ဝါဂရူမြို့ဟောင်းမှာ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၅ဒီဂရီ ၅၉မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ဒီဂရီ ၅၉မိနစ်ခန့်တွင်တည်ရှိသည်။
ဝါဂရူမြို့ဟောင်းသည် ဝါဂရူချောင်း၏ နံဘေး၊ ဝါဂရူ ချောင်းအတွင်းသို့ ပုစွန်စိမ်းချောင်း ချောင်းကလေးစီးဝင်ရာ၌ တည်ရှိသည်။
ဝါဂရူချောင်း၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းတွင်ဖြစ်သည်။
မြို့၏အရှေ့မြောက်စွန်းဖြစ်သည့် ဤနေရာသည် ဝါဂရူ မြို့ဟောင်း၏ အနိမ့်ဆုံးအပိုင်းဖြစ်ပြီး အနောက်တောင်စွန်းမှာ အမြင့်မောက်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။
ကုန်းကမူတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ဤကုန်းကိုပင် တစ်ပါတည်းမြို့ရိုးဖွဲ့စည်းထားပေသည်။
ဤနေ ရာမှကြည့်လျှင် မြို့ကွက်တစ်ခုလုံးကိုခြုံ၍ မြင်တွေ့နိုင်ပေသည်။
ထိုနေရာဒေသကိုညွှန်း၍ မြို့ရိုး ၏အမြင့်မှာ ၁၂၅ပေ (၁၀ မီတာ)ခန့်မျှ မြင့်သည်ဟု ဆိုကြဟန်ရှိသည်။
အမှန်မြို့ရိုး၏အမြင့်မှာ ၁၅ပေ၊ ပေ ၂၀ခန့်မျှရှိ၏။
အမြင့်ဆုံးနေရာ၌ စေတီတစ်ဆူ တည်ထားလေသည်။
စေတီသည် မြို့ဟောင်းတည်စဉ်အခါက တစ်ပါတည်း တည်ခဲ့လေသလော၊ နောက်မှတည်သည့် စေတီလော ဟူ၍ကား မပြောနိုင်ပါ။
သို့သော်ထပ်၍ မွမ်းမံပြုပြင်ထားမှုကားရှိသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်အရွယ်အစား ဝါဂရူမြို့အရာဟောင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လေးထောင့်စတုဂံမျိုးမဟုတ်။
မှန်ကူကွက် (ဆနွင်းမကင်း) ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် မှန်ကူကွက်ပုံလည်း ပီပီပြင်ပြင်မဟုတ်လှ။
ကြစုသီးပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်ဟု တချို့ကဆိုကြသည်။
မှန်သည်။
ကြစုဖန်ခါးသီးများကဲ့သို့ အလျားထိပ် ၂ ဖက်က မချွန်လှဘဲ ခပ်တုံးတုံးပင်ရှိပြီး အနံမှာ ဖောင်းလျက်ရှိသည့် ပုံသဏ္ဌာန်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
ဝါဂရူအရာဟောင်း၏ထောင့်များမှာ ချွန်ထက်မှုမရှိချေ။
အရာဟောင်း၏အရှေ့မြောက်နှင့် အနောက်တောင်သို့ အလျားရှည်ပြီး အနောက် မြောက်နှင့် အရှေ့တောင်သို့ အနံတိုလေသည်။
အရှေ့မြောက်ထောင့်မှ အနောက်တောင် ထောင့်သို့ အလျား ၈၅၀မီတာခန့် (၉၃၀ကိုက်)ခန့် ရှည်ပြီး အနောက်မြောက်ထောင့်မှ အရှေ့ တောင်ထောင့်မှာ အကျယ် ၄၅၀ မီတာ (၄၉၂ ကိုက်)ခန့်ရှီသည်။
ထောင့်များမှာ ထောင့်ချွန်း မဟုတ်ဘဲ ကွေးဝိုင်းသည့်ထောင့်များ ဖြစ်နေသဖြင့် အလျား အနံကို ကောင်းစွာတိုင်းတာဖို့ခက် ပေသည်။
မြို့ရိုး၏အဝန်းတစ်လျှောက်လုံးမှာ (၂ ကီလိုမီတာ)သို့မဟုတ် တစ်မိုင်နှင့် တစ်ဖာလုံခွဲ သာသာမျှရှိ၏။
အရာဟောင်း၏ဧရိယာမှာ ၆၅ဧကခန့် (၂၆ဟက်တာ)ခန့်ရှိလေသည်။
ဝါဂရူနှင့် ပတ်သက်၍ ဝါဂရူမြို့ကို သက္ကရာဇ် (၅၀ဝ)ခုနှစ်အတွင်းက ကဒူးမင်းတည်ထောင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
(ကျိုက္ခမီရေလယ်ဘုရား သမိုင်း၊ စာ-၆၃)။
သာသနာသက္ကရာဇ် မြန်မာသက္ကရာဇ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် စသဖြင့် ကွဲကွဲပြားပြား ဖော်ပြမှုမရှိခဲ့ပေ။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၆၆ သို့ရောက် သောအခါ ထင်ရှားကျော်စောပြီး ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသည့် မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် မုတ္တမ ၃၂ မြို့ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ရာ ဝါဂရူမြို့သည်လည်း မုတ္တမ ၃၂ မြို့အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည် ဟုဖော်ပြ၏။
မည်သို့ပင်ဆိုစေ ဝါဂရူကား ထင်ရှားသည့် ရှေးအရာဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်မှာ မည်သူမျှမငြင်းသာပေ။
မြို့ဟောင်းတွင် သမိုင်းဝင်ဘုရားနှစ်ဆူရှိသည်။
ကျိုက်နပိုဘုရားနှင့် ကျိုက်နန်းဘုရားတို့ ဖြစ်ကြသည်။
တစ်ဆူကို တောင်ကုန်းပေါ်၌မဟုတ်ဘဲ မြို့၏မြောက်ပိုင်း မြေပြန့်တွင်တည်ထား ၏။
ဂဝံကျောက်ဖြင့်တည်သည့်ဘုရား ဖြစ်သည်။
ဝါဂရူအရာဟောင်းသည် လူဖျက်ဆီးခံရခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ မြို့ပြတိုးချဲ့မှုကြောင့် သော်လည်းကောင်း ဆိတ်သုဉ်းပျက်စီးသွားလိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။
သဘာဝအလျောက် ရေတိုက်စားခြင်း၊ သဘာဝဒဏ်ကြောင့်ပွန်းတီးပျက်စီး ယိုယွင်းမှုကြောင့်လည်း ပြောပလောက် အောင် ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။
သို့ဖြစ်၍ဝါဂရူ၏အခြေအနေမှာ သေးငယ်စေကာမူ နှစ်ရှည်ကြာစွာ တည်တံ့ဦးမည်သာဖြစ်ပေသည်။
ဝါဂရူသည် ကျိုက္ခမီမှ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၀မိုင် (၁၆ ကီလိုမီတာ)ခန့်မျှရှိသည်။
မုဒုံမြို့ ၏တောင်ဘက် ၁၈မိုင် (၂၈ ကီလိုမီတာ) ခန့်တွင်တည်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် ကလော်သွတ် ရွာ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နီးပတောရွာနှင့် ရင်းတောင်ကျေးရွာများ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဖောင် သိမ်း၊ အနောက်မြောက်တွင် ကျုံကဒတ်နှင့် တောင်ဖလူရွာ၊ တောင်ဘက်တွင် သံဖြူဇရပ်မြို့တို့ ရှိကြသည်။
ဝါဂရူသည် ပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် ၅ မိုင်ခန့်မျှသာဝေးသည်။
ယခုအချိန်အထိ ဝါဂရူ သည် ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်လေ့လာမှု မပြုရသေးသည့် ဒေသတစ်ခုတည်း။
ယခုအခါ မြို့ပြတိုးချဲ့မှုများရှိလာသဖြင့် သံဖြူဇရပ်နှင့် ဝါဂရူတို့မှာ အတော်ကျယ်ပြန့်နီးစပ်နေပြီဖြစ်၏။
နောင်တစ်ဆက်တည်းဖြစ်မသွားဟု မပြောနိုင်ပေ။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ ဝါဂရူမြို့ဟောင်း ကောင်းကင်မြေပုံ (Google မြေပုံ) Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ Category:မွန်ပြည်နယ်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း ကိုတွေ့ရှိခြင်းမှာ၊ မိုင်းမောကို ဦးတည်ရှာဖွေ၍ တွေ့ခဲ့ရခြင်းမဟုတ်။
၁၉၆၅ ခုလောက်က ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်တစ်ဝိုက်တွင်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းနေရာများကို ကောင်းကင် ဓာတ်ပုံထဲ၌ ကြည့်ရှုဖော်ထုတ်လေ့လာရင်း (မြင်စိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်နှင့် မက္ခရာ(၁) ပင်လယ်မြို့များ) ပင်လယ်မြို့၏အနောက်ဘက် တောင်ခြေရင်း၌ ယိုယွင်းပွန်းတီးနေပြီဖြစ်သော မြို့ဟောင်းရာကြီးတစ် ခုကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံထဲ၌ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်သည် သမိုင်းသုတေသီတို့ မြေပြင်ပေါ်၌ အထပ်ထပ်လေ့လာကြည့်ရှုခဲ့ ကြပြီးဖြစ်သည့် ဒေသတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းသမိုင်းစာပေနှင့် ကျောက်စာအထောက် အထားများအရလည်း စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်လည်း ကျောက်ဆည်လွင်ပြင် ကို သမိုင်းသုတေသီတို့စိတ်ဝင်စားကြခြင်းဖြစ်သည်။
(၁၉၅၆)ခုနှစ်လောက်တွင် သမိုင်းသုတေသီတို့ ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်ရှိ မြစ်သား(၁၁)ခရိုင်မြို့ဟောင်းများကို ရှာဖွေစူးစမ်းရာတွင် ဤမိုင်းမောမြို့ ဟောင်းနေရာကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု သိရသည်။
သို့ရာတွင် တစ်စွန်းတစ်စကိုသာတွေ့ရှိပြီး ပုံသဏ္ဌာန်ကိုမဖော်နိုင်ခဲ့။
မြို့ဟောင်းပင်မထင်ခဲ့ကြပေ။
၁၉၂၅ခု ကျောက်ဆည်ဒီးစတြိတ်ဂေဇက်တီးယားတွင် မိုင်းမောအကြောင်းတစ်စိတ်တစ်ဒေသ ပါရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။
ကျောက်ဆည်ဒေသသည် ရှေးကပင်ဆည်မြောင်းတာတမံများ ထွန်းကားခဲ့သည်။
ရှေးမြို့ဟောင်းများ၊ အများအပြားတည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။
မက္ခရာ၊ မြင်းစိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်၊ ပင်လယ်၊ ညောင်လှနှင့် မိုင်းမောတို့တည်ရှိသဖြင့် သမိုင်းကြောင်းကြယ်သော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု မိုင်းမောအမည်ကိုပင်တစ်နေရာတွင် ဖော်ညွှန်းထားသည်။
(ဂေဇက်တီးယား-စာမျက်နှာ-၁)။
တစ်ဖန်မိုင်းမောဟူသော ကျယ်ဝန်းပြီး တံတိုင်းအကာအရံရှိသည့် ခံတပ်မြို့တစ်ခုလည်း ကျောက်ဆည်ဒီးစတြိတ်၏တောင်ပိုင်း၌ရှိသည်။
မှန်နန်းရာဇဝင်၊ ကုန်းဘောင်ရာဇဝင်များ၌ မိုင်းမော အကြောင်းပါရှိခြင်းမတွေ့ရ။
သို့ရာတွင် မရေမရာသည့် အရပ်ပြောအရ၊ ရှမ်းမင်းတစ်ပါးအုပ်ချုပ်ခဲ့ဖူး သည်ဟု မိုင်းမောနှင့်ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားချက်တစ်ခုကိုထပ်မံတွေ့ရှိရပြန်သည်။
(ဂေဇက်တီးယား-စာမျက်နှာ-၂၅) ကျောက်ဆည်ဒေသတွင် ရှမ်းများနေထိုင်မှုကို ဖော်ညွှန်းရာ၌ တစ်ဖန်ဤသို့တွေ့ရှိရပြန်သည်။
မိုင်းမော၊ မိုင်းပန်-စသည့်အမည်များမှာ ရှမ်းအမည်များဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
ရှမ်းပြည်နှင့်ကျောက်ဆည် ဒေသမှာဆက်သွယ်မှုရှိပေသည်။
၁၄ရာစုနှစ်တွင် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့များ၌ ရှမ်းမင်းများ ရှိနေကြခြင်းနှင့် ၁၈ရာစုနှစ်တွင်လည်း မိုင်းမောရှိနေသည်ဟုဖော်ပြထားပြန်သည်။
(ဂေဇက်တီးယား-၃၃) (၁၈)ရာစု နှစ်ပိုင်းထက်စော၍ (၁၄)ရာစုက တည်ရှိခဲ့သည့် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့ များ၏အကြောင်းများမှာ မြန်မာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ ပါရှိနေသည်ကိုတွေ့ရှိရပေသည်။
ဖော်ပြပါ မြို့များအားလုံးထက် ကြီးသည့်ပို၍ခိုင်ခံ့သည့် မိုင်းမောအကြောင်း တစ်လုံးတစ်ပါဒမျှ မပါရှိခြင်းမှာ အံ့ဩဖွံယ်ဖြစ်နေသည်။
သို့ဖြစ်၍ မိုင်းမောသည် အထက်ဖော်ပြပါ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်၊ မြင်စိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်တို့ထက်စောသည်ဟုပင် ဆိုချင်ပါသည်။
သို့ရာတွင်မိုင်းမောကို သေချာစွာ စနစ်တကျတူး ဖော်ခြင်းပြုပြီးမှသာ အခိုင်အမာပြောဆိုနိုင်ကြပေမည်။
ရှင်းရှင်းဆိုရလျှင် မိုင်းမောမြို့ဟောင်းသို့မဟုတ် အရာဟောင်းကြီးရှိခဲ့ဖူးသည်ကို သိရှိကြပြီး ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ဤမိုင်းမောမြို့ဟောင်းအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍မူ မည်သည့်သုတေသီတို့မှ အထောက်အထားရှာဖွေ၍ မှတ်တမ်းတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့ ပြုစုထားခဲ့သည်ကို မတွေ့ရသေးပေ။
မည်သို့ သောပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည် စသည်ဖြင့် ဖော်ညွှန်းခဲ့ခြင်းမတွေ့ရပေ။
သုတေသီများအနေဖြင့်လည်း ဤဒေသ၌ ပိုမို၍ထင်ရှားစွာတွေ့နိုင်သည့် မြင်စိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်၊ ပင်လယ်(မက္ခရာ-၁)မြို့ဟောင်းများကို စူးစမ်းခြင်း၊ ပုံထုတ်တိုင်းတာမှတ်တမ်းတင်ခြင်း စသည်ဖြင့် လေ့လာစေ့ငုရန် စိတ်စောနေကြ၍လော မပြောတတ်ပေ။
မိုင်းမောကိုစာရေးသူသည် မြန်မာ့မြို့ ဟောင်းရာများကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံများမှ လေ့လာခြင်း၁၉၆၈ခု၊ စာတမ်းအမှတ်(၁)တွင်စတင် တင်ပြခဲ့သည်။
ပုံသဏ္ဌာန်မြေပုံမျှဖြင့်သာ ဖော်ပြပြီး မြို့ရိုး၊ ကျုံးများ၏လက်ရှိအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ မြို့ဟောင်းဝန်းကျင်နှင့်ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံထဲ၌ တွေ့ရှိ ချက်မှန်သမျှကို လုံလောက်ပြည့်စုံစွာ မဖော်ပြမိခဲ့သဖြင့် ဟာကွက်ရှိနေပေသည်။
မိုင်းမောဆိုသည့်အမည်နာမ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မိုင်းမောဆိုသည့်အမည်ပါရှိသည့် ခေတ်ကြီးတစ်ခေတ်ရှိခဲ့သည် မဟုတ်ပေ။
သို့ရာတွင် ဤမိုင်းမောမြို့ဟောင်း အရာကြီးမှာ ဧရိယာပမာဏအနေဖြင့်လည်း ရှေးဟောင်းခေတ်ပိုင်းပို၍ ကျသည့် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မျိုးဖြစ်နေခြင်းနှင့် ပွန်းတီးယိုယွင်းမှု အခြေ အနေမှာလည်း နှစ်ပရိစ္ဆေရှည်ကြာမှုကို ထောက်ကူနေခြင်းကြောင့် အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ရပေသည်။
မိုင်းမောဆိုသည့်အမည်မှာ ၎င်းမြို့ဟောင်းအရာ၏အတွင်း၌ လုံးလုံးလျားလျားတည်ရှိသည့် ဥန္နဲပုတ်နှင့် မိုင်းမောဟူသောကျေးရွာနျစ်ခုအနက်ပို၍ မြို့ဟောင်းအတွင်းပိုင်း၊ ဗဟိုကျသည့်မိုင်းမော ရွာကလေးကိုအမှီပြုပြီး မိုင်းမောမြို့ဟောင်း- ဟူ၍ပင် မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပေသည်။
သမိုင်းလာ အမည်ကား မဟုတ်ပါချေ။
မိုင်းမော၏ဝန်းကျင်၌ နတ်လွှဲ၊ မြနဒီ၊ ထီးလိုင်၊ ထားဝယ်အင်း၊ ရွှေလောင်း၊ ရခိုင်ကြီး၊ မြို့တွင်း၊ တောင်တော်စသည့် ကျေးရွာများရှိလေသည်။
၎င်းဒေသတွင်သမိုင်းလာအမည်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးသော ကျေးရွာအမည်မှာ ထီးလိုင်ရွာဖြစ် သည်။
ထီးလိုင်သည် မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏အရှေ့ဘက်စူးစူး(၁၀)မိုင်ခန့်တွင်ရှိသည်။
လမ်းအတိုင်း သွားလျှင်(၁၂)မိုင် (၁၃)မိုင်ခန့်သွားရသည်။
ထီးလိုင်သည် ပေပေါင်း ၅၃၀ဝကျော်ရှိသည့် ဝါးဘိုးတောင်ခြေရင်းတွင်ရှိသည်။
ဝါးဘိုးတောင် နှင့် ၎င်း၏အနောက်ဘက်ရှိပေ ၂၀ဝ၀ကျော်ခန့်မြင့်သည့် အခြားတောင်တန်းတစ်ခုတို့၏ အကြားရှိ ချိုင့်ဝှမ်းထဲ၌တည်ရှိသည်။
ပြန့်ပျူးကျယ်ဝန်းသည့် အနေအထားမရှိ။
သို့ဖြစ်၍ မြို့ဟောင်းအရာနှင့် အနီးဆုံးဖြစ်ပြီး မြို့ဟောင်းရာ၏ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိနေသည့် မိုင်းမောရွာကလေးကိုအမှီပြုပြီး မိုင်းမောမြို့ဟောင်းဟူ၍ပင် မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပေသည်။
သမိုင်းလာအမည်ကား မဟုတ်ပါချေ။
မြို့ဟောင်း၏ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်လက်ရှိအခြေအနေ အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် မိုင်းမောမြို့ဟောင်းသည် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။
ဓာတ်ပုံများပေါ်၍တွေ့ရှိပြီးသည့် မြို့ဟောင်းများအားလုံးတွင် (ဝတီးမြို့ဟောင်မှအပ) အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်အဖြစ်နှင့် အလွန်ပီပြင်သည့်မြို့ ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းထက်လည်း ပို၍ဝိုင်းသည်။
ဝေသာလီ၊ ဓညဝတီ (မဟာမုနိ)သာဂရ(ထားဝယ်)တို့ထက်လည်း ပို၍ဝိုင်းသည်။
ဝတီးပင်လျှင် အဝိုင်းဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုစေကာမူ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အနည်းငယ်ချွန်းလျက် ရှိချေသေးသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းသည် မြောက်ဘက်၌ကားပြီး တောင်ဘက်၌အနည်းငယ်ရှူးသွား သည်။
အလွန်သိသာသည်။
သို့ရာတွင်မိုင်းမောမှာ ထိုသို့မဟုတ်၊ အရှေ့၊ အနောက်အချင်းမှာ အနည်းငယ်ရှည်ပြီး၊ တောင်နှင့်မြောက်အချင်းမှာ အနည်းငယ်တိုသည်။
သို့ရာတွင် ပီပြင်သောအဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ကိုဆောင်သည်။
ကောင်းကင်ဓာတ်မှ ဖတ်ရှုထောက်ကူမှုမပါဘဲ မြေပြင်ပေါ်၌သာ အရာဟောင်းကိုဦးတိုက်ရှာ ဖွေမည်ဆိုပါက အချိန်တိုတိုအတွင်း ဤမျှခရီးရောက် လွယ်ကူနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
စိတ်ဝင်စားဖွယ် ရာအကောင်းဆုံးအချက်မှာ မြို့ရိုးသုံးထပ်ဖြစ်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
အပြင်ထပ်မြို့ရိုးဝိုင်းကြီးအတွင်း၌ စဂုဂံတစ်ထပ်အတွင်းဆုံးတွင် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးတစ်ထပ်ရှိ နေခြင်းတို့ပင်ဖြစ်သည်။
စတုဂံ၏ (အလယ်)ထပ်မှာ များစွာမထင်ရှားလှ၊ သို့ရာတွင်အတွင်းဆုံးနှင့် အပြင်းဆုံးအပိုင်း၂ထပ်မှာ အလွန် ထင်ရှားပေသည်။
အလယ်စတုဂံထပ်မှာရေးရေးသာ ကျန်တော့သည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းကို ဓာတ်ပုံ၌ဖတ်ရှုဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့စေကာမူ ဆက်လက်၍မြေပြင်၌ စူးစမ်း မှုမပြုနိုင်ခဲ့။
စာရေးသူမန္တလေးသို့ တာဝန်အရပြောင်းရွှေ့ရသည့်အခါ ၁၉၇၇ခုနှစ်မှပင် အခွင့်ကြုံ ကြိုက်သဖြင့် သွားရောက်စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ရသည်။
စိတ်ထဲဝယ် မဖော်ပြနိုင်သည့် အံ့ဩမှု၊ ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးမှုဖြစ်ခဲ့ရသည်။
အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မြို့ကြီးမှာ နေရာအနှံ့အပြားပြိုပျက်ယိုယွင်း လျက်ရှိစေကာမူ ကျန်အပိုင်းများ၌ မြို့ရိုးအုတ်များ အများအပြားကျန်နေဆဲရှိနေသည်ကို တွေ့ရသော ကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။
မူလက ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံများဖတ်ရှုပြီး ဤမြို့ရိုး၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်တွေ့ ထားခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ၊ ဓာတ်ပုံဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မြေပြင်၌တကောက်ကောက်လျှောက်၍ ရှာဖွေပါက အကွက်စေ့အောင် မြို့ရိုးဟောင်းရာကို ဖော်ထုတ်နိုင်အံ့ မထင်ပါ။
ဓာတ်ပုံထဲ၌လေ့လာပြီး (၁၀)နှစ် ကျော်ကြာမှပင် မြေပြင်ကွင်းဆင်းလေ့လာနိုင်ပေသည်။
မိုင်းမော၏တည်နေရာ မိုင်းမောမြို့ဟောင်းသည် မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ်(၂၁)ဒီဂရီနှင့် (၁၇)မိနစ်ခန့်နှင့် အရှေ့ဘက် လောင်ဂျီတွဒ် (၉၆)ဒီဂရီ (၁၂)မိနစ်ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။
မြစ်သားမြို့နယ် တွင် ပါဝင်သည်။
ကားလမ်းဖြင့်သွားလျှင် ရန်ကုန်မန္တလေးကားလမ်းဘေးရှိ ကူမဲမြို့မှ ပန်းလောင်ချောင်းကို မြှောင်၍ အရှေ့တောင်ဘက်သို့(၅)မိုင်ခွဲခန့် လိုက်သွားလျှင် နတ်လွှဲတူးမြောင်းအနီးရှိ မိုင်းမောရွာသို့ ရောက်နိုင်ပေသည်။
ယခင်က ကားဖြင့်သွားရန် မလွယ်ကူလှ။
ယခုမူ ဆည်စီမံကိန်းဒေသအတွင်း ကျရောက်လျက်ရှိနေသဖြင့် လမ်းကောင်းသွားပေသည်။
ခရီးစဉ် မန္တလေးမြို့တောင်ဘက်မိုင်(၅၀)ကွာဝေးသည့် ကူမဲမြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ဝင်ရသည်။
ထိုစဉ်ကနွေရာသီ၌ လှည်းလမး်ကြောင်းအတိုင်း ကားဖြင့်သွားရောက်နိုင်သည်။
ကားဖြင့်သွားရောက် နိုင်သည်ဆိုစေကာမူ လမ်းကြမ်းခရီးဖြစ်၍ ဘီး(၄)ဘီးစလုံး၏အားဖြင့် (၄တ့နနူ ီမငလန)အသုံးပြုနိုင် သည့်ခရီးကြမ်းသုံးဂျစ်ကား၊ လင်းရိုဘာကားမျိုး၊ သို့မဟုတ် ခရီးကြမ်းသွား ကားမျိုးဖြင့်သာသွားသင့် သည်။
သွားသည့်အခါတွင် လှည်းလမ်းကြောင်းအလယ်၌ မို့မောက်နေသည့် မြေများကိုလိုအပ်လျှင် ဖြိုနိုင်ရန် ပေါက်တူး၊ ဂေါ်ပြားစသည်များကိုလည်း ယူသွားသင့်ပေသည်။
ထိုစဉ်ကနွေရာသီဆိုစေကာ မူ တချို့နေရာများ၌ တူးမြောင်းများမှ အခါမလပ် လယ်များသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးလျက်ရှိသည့် ဆည်ရေသောက်ဒေသများဖြစ်သဖြင့် လမ်းပေါ်၌ ဗွက်ပေါက်လျက်ရှိသော နေရာတချို့ရှိပေသည်။
တချို့ဗွက်များမှာ ကားပင်မရုန်းနိုင်။
စာရေးသူသွားစဉ် တစ်ခါတုန်းက ကားနစ်သဖြင့် အနီးအနားရှိ ထွန်စက်တစ်စီးကဆွဲတင်ပေးရသည်။
ထွန်စက်အခန့်သင့်မတွေ့လျှင် ဒုက္ခ။
ကားဖြင့်သွား၍မဖြစ်နိုင်လျှင် လှည်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ခြေကျင်ဖြစ်စေ သွားရောက်နိုင်သည်။
မိုးတွင်း၌မူကား ဗွက်ထူသဖြင့် ကားဖြင့်လုံးဝသွား၍ မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။
စာရေးသူအနေဖြင့် ကားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ခြေကျင်ဖြင့်လညး်ကောင်း၊ မိုင်းမောမြို့ဟောင်းကို စူးစမ်းရန်သွားရောက်ခဲ့ဖူး၏။
ခြေကျင်သွားလျှင်မိုင်းမော၌ ညအိပ်ပြီး မြို့ဟောင်းကိုစူးစမ်းလေ့လာဖို့ လိုပေသည်။
ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ ကူမဲမှထွက်လျှင် တစ်မိုင်သာသာမျှလောက်တွင် ကဆွန်ရွာကလေးသို့ရောက်ရှိသည်။
ထိုမှ တစ်ဖန်တစ်မိုင်သာသာခန့်သွားလျှင် မယ်ဇလီပင်သာရွာသို့ ရောက်သည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ခရုတုတ်ရွာ ကိုဖြတ်ကျော်၍ လှည်းလမ်းကြမ်းအတိုင်း သွားရသည်။
ခရုတုတ်ကျေးရွာမှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ သွားလျှင် လှည်းလမ်းသည် မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ မြောက်ဘက်မြို့ရိုးကိုဖောက်၍ဝင်သည်။
(မြေပုံ။
အမှတ်(၇)ပြထားသည့်နေရာရှု)။
စာရေးသူသွားစဉ်အခါက မြောက်ဘက်မြို့ရိုးမှ ဖောက်ဝင်ခဲ့သည်ကိုမသိလိုက်ပါချေ။
မြို့ဟောင်းရာ အတွင်းရှိ ဥန္နဲပုတ်ရွာနှင့် မဝေးလှသည့် မိုင်းမောရွာသို့ ဆိုက်ဆိုက်မြိုက်မြိုက်ရောက် တော့မှပင်၊ မိုင်းမောမြို့ဟောင်းထဲရောက်နေနှင့်ပြီ ဖြစ်ကြောင်းသိရတော့သည်။
အပြန်ခရီးကျမှပင် အလာတုန်းက လမ်းမှဖြတ်ဝင်ခဲ့သည့် မိုင်းမော၏မြောက်ဘက်မြို့ရိုးကို ထပ်မံလေ့လာခဲ့ရပေသည်။
ယခုအခါမိုင်းမောမြို့ဟောင်းသို့ သွားရေးလာရေးခရီးလမ်းမှာ ဖြောင့်ဖြူးလျက်ရှိလေပြီ။
လမ်းဟောင်းမှမဟုတ်ဘဲ ကူမဲ၏တောင်ဘက်ကင်းတားဆည်လမ်းမှတစ်ဆင့် ဝင်လျှင်မိုင်းမောသို့ လွယ်ကာူ ဝင်နိုင်ပေပြီ။
မြို့ဟောင်းအတွင်းမှကျေးရွာများ မိုင်းမောမြို့ဟောင်းအတွင်း လုံးလုံးလျားလျားကျရောက်သည့်ကျေးရွာ ၂ရွာမှာ ဥန္နဲပုတ်ရွာနှင့် မိုင်းမောရွာတို့ဖြစ်သည်။
ဥန္နဲပုတ်မှာ အိမ်ခြေ(၁၀၃)ခန့်ရှိပြီး မိုင်းမောမှာ အိမ်ခြေ(၂၆)မျှသာ ရှိသည့် ရွာငယ်ကလေးဖြစ်သည်။
မိုင်းမောရွာကလေးမှာ မန်ကျည်းပင်များနှင့် အရိပ်အာဝါသကောင်းသည်။
အိမ်ခြေကျဲသည်။
ဥန္နဲပုတ်နှင့်မိုင်းမောရွာ ၂ရွာမှာ နီးကပ်သော်လည်း နတ်လွှဲမြောင်းက ခြားလျက်ရှိ သည်။
နတ်လွှဲမြောင်းတွင်လှည်းနှင့်ကားကောင်းစွာ သွားနိုင်သည့်ခိုင်ခန့်သော အုတ်တံတား တစ်ခုဖြတ်ကူးထားသဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားနိုင်ပေသည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ကန်ဆွယ်ရွာရှိသည်။
ကန်ဆွယ်ရွာမှာ မြို့ရိုး ကိုဖြို၍အတွင်းတစ်ဝက်၊ အပြင်တစ်ဝက်ဖြတ်၍ တည်ထားသည့်ရွာဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ မြို့ဟောင်း အတွင်းလုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်သည့်ကျေးရွာအဖြစ် ဖော်ပြမထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကန်ဆွယ်ရွာ သည်မြို့ဟောင်းအတွင်း၌ ကျရောက်သည့်အပိုင်းထက် မြို့အပြင်၌ ကျရောက်သည့်အပိုင်းက ပို၍စည်ပင်ပြီး အိမ်ခြေလည်းများသည်။
(အရှေ့ကန်ဆွယ်အိမ်ခြေ (၇၅)-အနောက်ကန်ဆွယ် အိမ်ခြေ၂၄)။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ တောင်ဘက်မြို့ရိုး၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ညောင်ပင်သာရွာ ကလေးနှင့် တောတွင်းရွာတို့ရှိကြသည်။
ရွာ၂ရွာမှာ ဆက်မည်ဖြစ်နေ၍ တောတွင်ညောင်ပင်သာဟု ခေါ်သည်။
ဤရွာများမှ လှည်းလမ်းအတိုင်း ၃ မိုင်ခန့်သွားလျှင် မြို့တွင်းရွာသို့ ရောက်နိုင်သည်။
မြို့တွင်းရွာမှာ အမည်နှင့်လိုက်အောက်ပင် ပင်လယ်မြို့ဟောင်း၏ မြို့ရိုးခွင်အတွင်း၌ တည်ရှိသည့် ရွာကလေးပင်တည်း။
ကူမဲမှ မိုင်းမောသို့ သွားသောလမ်းဟောင်းခရီးတလျှောက်၌ ရှေးဟောင်းဘုရားပုထိုးပျက်များ အဆောက်အအုံအပျက်အစီးများ မတွေ့ခဲ့ရပေ။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ အလယ်ဗဟိုခန့်လောက်တွင် နန်းတော်ရာ ဘုရားစုနှင့်သိမ်တော်ကြီးဘုရားတို့ရှိကြ၏။
မိုင်းမောရွာနှင့်မနီးမဝေးတွင်ဖြစ်သည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းပုံသဏ္ဌာန်။
စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည်မှာ မြို့ရိုးအဝိုင်းကြီးသည် ကြီးမားထည်ဝါလှပြီး၊ အရွယ်အစား ပမာဏမှာ မန္တလေးကျုံး၊ မြို့ရိုးပမာဏခန့်ပင်ရှိသည်။
မိုင်းမောသည် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ကြီးဖြစ်သည်။
အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးကြီးမှာ အပြင်ဆုံးထပ်ဖြစ်သည်။
အတွင်း၌လည်း အဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးခွင်တစ်တပ်ရှိသေးသည်။
ဤအဝိုင်း ၂ထပ်ကြားတွင်၊ စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့သော အရာဟောင်းတစ်ခုရှိနေသေးသည်။
မြို့ရိုးအဝိုင်းထပ်များကဲ့သို့ ပီပြင်ထင်ရှားမှုမရှိတော့ စေကာမူ အရာဟောင်းကို ဓာတ်ပုံထဲ၌တွေ့ရသေးသည်။
စတုဂံအရာဟောင်း၏ တောင်ဘက်သည် အထင်ရှား ဆုံးဖြစ်ပြီး ကျန်အပိုင်းများ၌ကောင်းစွာမထင်ရှားတော့ပေ။
အပြင်ဆုံးထပ်မြို့ရိုးဝိုင်းကြီး မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ မြို့ရိုးမှာအုတ်မြို့ရိုးဖြစ်သည်။
အုတ်မြို့ရိုးကိုအောက်ခြေ၌ မြေဖို့ပြီး ပို၍ခိုင်ခံ့အောင် အားဖြည့်ထားဟန်ရှိသည်။
တချို့နေရာများ၌ မြို့ရိုးပိုင်းများ နိမ့်လျှောလျက်၊ မြေပြင် နှင့်တပြေးတည်းဖြစ်နေစေကာမူ မြို့ရိုးအုတ်ရိုးကျန်သည့်နေရာများ၌ ယခုတိုင်အမြင့်၁၂ပေ (၃.၅မီတာ)မျှရှိသည့် နေရာများတွေ့ရသေးသည်။
အုတ်စီထားသည့် မြို့ရိုးမှာ အဝိုင်းကြီးတစ်ပတ်လုံးလုံးဖြစ်သည်။
မြို့ရိုး၏ နေရာအနှံ့အပြား ၌ မြို့ရိုးအုတ်များကို တူးဖော်ထုတ်ယူ၍ ရောင်းစားလျက် ရှိနေကြသည်။
ဤသို့ပြုလုပ်နေသည်မှာ ကြာပြီဟုလည်းသိရပေသည်။
၁း၂၄,ဝ၀ဝ စကေးဓာတ်ပုံထဲ၌ တိုင်းတာခန့်မှန်းချက်များအရ၊ အပြင်ဆုံးအထိပ်အပိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးကြီးမှာ၊ အရှေ့မှအနောက်သို့ အချင်း(၁.၈)မိုင်ကျော်ရှိသည်။
၂မိုင်နီးပါးခန့်တည်း။
အရှေ့နှင့်မြောက်အချင်းမှာ အနည်းငယ်တိုလေသည်။
(၁.၆)မိုင်သာသာရှိသဖြင့် တစ်မိုင်ခွဲကျော်ရှိ လေသည်။
မြို့ရိုးတစ်ပတ် တစ်လျှောက်လုံး၏အလျားမှာ ၅မိုင်ခွဲခန့်ရှိလေသည်။
(၉ကီလိုမီတာနီးပါးပင်)။
မြို့ဟောင်း၏ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ အစက်ချ ဇယားဖြင့်တိုင်းတာမှုအရ ၁၉၆၂ဧက သို့မဟုတ် (၂.၆)စတုရန်းမိုင်ခန့်မျှရှိလေသည်။
(၆၇၂ဟက်တာခွဲခန့်မျှ ဧရိယာပမာဏရှိ၏။
) တူးဖော်ဖျက်ဆီးမှု စာရေးသူရောက်ရှိပြီး စူးစမ်းလေ့လာခဲ့သည့် မိုင်းမောနေရာအနှံ့၌ပင် အုတ်များကိုတူးဖော် ထားကြသည်ကို ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ တွေ့ရှိရပေသည်။
အုတ်ချပ်များမှာ ပျမ်းမျှအလျား ၁၇-လက်မခွဲ၊ အနံ၈-လေးပိုင်းသုံးလက်မနှင့် ထု-နှစ်လက်မခွဲခန့်ရှိကြသည်။
(၄၅x၂၀x၆)စင်တီမီတာခန့်ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
တူးဖော်ထားသည့်နေရာတစ်ခုနှစ်ခုကို တိုင်းတာကြည့်ရာ၊ အနက်၅ပေမျှတူးဖော်ပြီး အုတ်များ ကိုထုတ်ယူခဲ့ပြီး အောက်ခြေ၌အုတ်ချပ်များမကုန်သေးသည်ကိုတွေ့ရ၏။
အုတ်တူးထားသည့်နေရာ များအနက် တစ်နေရာတွင်၊ အလျားပေ ၃၀၊ အနံ ၁၂ပေနှင့် အနက် ၆ပေခန့်တူးဖော်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရပြီး တူးဖော်သည့် အုတ်များမှာ မကုန်သေး။
တွေ့ရဆဲပင် ရှိသေးသဖြင့်၊ အုတ်စီထားသည့်မြို့ ရိုး၏ထုထည်ပမာဏမှာ သာမန်အသေးအဖွဲမြို့တံတိုင်း၊ အရံအတားမျှ မဟုတ်ကြောင်းသိရှိနိုင်ပေ သည်။
မြို့ရိုးတစ်လျှောက် ဤသို့တူးဖော်ထားသည့်နေရာများ၊ အနှံ့အပြားရှိနေ၏။
ပြတ်တောင်း ပြတ်တောင်းအုတ်များကို တူးဖော်ထုတ်ယူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ထုတ်ယူတူးဖော်ခဲ့ပြီးသည့် အုတ်ကျင်းဟောင်း တချို့မှာ၊ အတွင်း၌ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများပင် ပြတ်သိပ်ပေါက်ရောက်လျက်ရှိပြီး၊ အုတ်ကြေ-အုတ်ကျိုးများသည်လည်းပြန့်ပြန့်ကြဲမျှရှိနေပေသည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ထုထည်ကောင်း ကောင်းဖြင့် အခိုင်အခံ့တည်ဆောက်ထားသည့်အမြင့်ဆုံး မြို့ရိုးကြီးမျာ ယခုတိုင်ပင်လျှင် ထင်ထင်ရှား ရှားပင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပေသေးသည်။
မြို့ရိုးတစ်လျှောက်မြေပြင်ပေါ်၌ လျှောက်၍ကြည့်ရှုလေ့လာရာ တွင် အုတ်တူးထားသည့် ကျင်းများနေရာ အနှံ့ရှိနေသည်ကို ဝမ်းနည်းဖွယ်တွေ့မြင်ရပေသည်။