kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဂျွန်စတူးဝပ်မီးသည် အလုပ်အားလပ်ချိန်များတွင် စာရေး ဆရာ ဂျယ်ရီမီးဗင်တမ်၏ နေအိမ်တွင် စာကောင်းပေမွန်များကို ဖတ်ရှုဝေဖန်လျက် ယူတီလီတေးရီးယန်း စာပေအဖွဲ့ကို ပြုစုပျိုး ထောင်ခဲ့၏။
အသက် ၂ဝ မကျော်မီပင် ယူတီလီတေးရီးယန်းဝါဒကိ ထိရောက်စွာ အားပေးပြုစုသူတစ်ဦး ဖြစ်လာလျက် 'ဝက်စမင်စတာရီဗျူး' စာစောင်တွင် ဆောင်းပါး စာညွန့်များ ရေးသားခဲ့သည်။
၁၈၂၆-၂၇ ခုနှစ်တွင် မီးသည် မိမိ ကိုယ်မိမိ ပြန်လည်စစ်ဆေး သုံးသပ်ရာ၌ စိတ်ဓာတ်တစ်မျိုးတစ်မည် ပြောင်းလဲလာ၏။
တည် ကြည်လေးနက် အသုံးဝင်မည့် အကြောင်း ရပ်များကိုသာ ရှေးရှူရလေအောင် ငယ်စဉ်က ဖခင်ဖြစ်သူ၏ သင်ကြားပုံသွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသော မီးသည် အများအမြင်တွင် ဗဟုသုတ ဟင်းလေးအိုးမျှသာ ဖြစ်နေတော့သည်။
ဤသို့ ပြန်လည် သုံးသပ် မိသည်၏ အခြားမဲ့၌ မီးသည် လူ့လောက သဘာဝနှင့်အပ်စပ်သော အာရုံခံစားမှု၊ ပျော်ရွှင်မှုတို့၏ အရည်အသွေးတန်ဖိုးကို နားလည် သဘောပေါက်လာသဖြင့် အနုစာပေ၊ ကဗျာနှင့် စိတ်ကူးယဉ်မှု ဘက်သို့ယိမ်းလျက် စိတ်ဝင်စားလာ၏။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဗင်တမ်၏ ဝါဒမှ ဖဲခွာလာတော့သည်။
မီးသည် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မစ္စစ်တေလာဆိုသူ အမျိုး သမီးတစ်ဦးနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့၏။
တဖြည်းဖြည်းနှင့် ခင်မင် အကျွမ်းဝင်လာကာ မစ္စစ်တေလာ၏ ခင်ပွန်းသည် ကွယ်လွန်လေ လျှင်၊ ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် မစ္စစ်တေလာနှင့် လက်ထပ်၏။
မီးသည် ဇနီးဖြစ်သူအား ချစ်မြတ်နိုးလျက် သူ၏ ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ တွင် မကြာခဏ တင်စားဖော်ပြကာ မိမိကို ပြုပြင်ပေးကြောင်းနှင့် လည်း ရေးသားထားပေသည်။
မီး၏ အဦးဆုံး အောင်မြင်မှုရရှိသည့် လက်ရာမှာ 'တက္ကဗေဒ' ဖြစ်၍ ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် 'ဘောဂဗေဒ' ကိုထုတ်ဝေခဲ့၏။
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် သူဂရုတစိုက်ရေးသားသော 'လွတ်လပ်ရေးစာမွန်' ကို ထုတ်ဝေ သည်။
မီးသည် ၁၈၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၈၆၈ ခုနှစ်အထိ ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် ဝက်စမင်စတာနယ်မှ ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရ ၏။
အမတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့စဉ်က ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို အဆိုသွင်းခဲ့၏။
အမျိုးသမီးများကို အမျိုးသားများနှင့် တန်းတူ အခွင့်အရေးများ ရရှိစေရန်လည်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အ မျိုးသမီးများအား ချုပ်ချယ်ခြင်း စာအုပ်ကိုလည်း ၁၈၆၉ ခုနှစ် တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မီးသည် ၁၈၇၃ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့ တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အဗီညွန့်မြို့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ ဘောဂဗေဒပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ ဒဿနပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဘောဂဗေဒပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဒဿနပညာရှင်များ။
ပရာ့ဂ်ရှိမီးရှူးမီးပန်းများ လွတ်လပ်ရေးနေ့၊ တော်လှန်ရေးနေ့ စသည့်အောင်ပွဲ၊ ပျော် ရွှင်ပွဲများတွင် မီးကျည် မီးပန်းများရှို့၍လည်းကောင်း၊ ဗျောက်အိုး များဖောက်၍လည်းကောင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဆင်ယင်ကျင်း ပတတ်ကြသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ဘုန်းကြီးပျံပွဲများ တွင်ပင် မီးကျည်း မီးပန်းများလွှတ်၍ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
မီးကျည်မီးပန်းများသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာ ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။
တရုတ်ရပ်ကွက်များတွင် သေးငယ် သော အခမ်းအနားများမှအစ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပွဲတော်များ အထိ မီးကျည်မီးပန်းများအများဆုံး အသုံးပြုကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင် မီးကျည်မီးပန်းများကို စတင် အသုံးပြုနေချိန်က ဥရောပတိုက်တွင် ထိုပစ္စည်းများ မပေါ်ပေါက် သေးချေ။
ယမ်းမှုန့်များ ပြုလုပ်နိုင်လာမှသာ မီးကျည် မီးပန်းများကို စတင် လုပ်ကိုင်လာကြသည်။
ခရစ် ၁၅၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အီတလီ နိုင်ငံ၌ မီးကျည် မီးပန်းများကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိလေပြီ။
၁၇ နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ်များတွင်ကား အခမ်းအနား ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ၌ မီးကျည် မီးပန်းများကို အသုံးပြုလာကြကြောင်းတွေ့ရသည်။
၁၉ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ မီးကျည်မီးပန်းလုပ်သော အတတ်သည် များစွာ အဆင့်အတန်း တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။
ယခုခေတ်တွင်ကား အောင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် ထင်ရှားသည့် အမျိုးသား ခေါင်း ဆောင်များ၏ ရုပ်ပုံ၊ နိုင်ငံတော်အလံပုံ၊ မီးသင်္ဘောပုံ စသည့် အရုပ်မျိုးစုံကို အရောင်မျိုးစုံတို့ဖြင့် ခင်းကျင်းပြသထားနိုင်သည့် အဆင့်တို့ပင် ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။
မီးကျည်မီးပန်းလုပ်ရာ၌ ပါဝင်သော အခြေခံ ပစ္စည်း ၃ ခုမှာ ယမ်းစိမ်း၊ ကန့်နှင့် မီးသွေးဖြစ်သည်။
ထိုပစ္စည်း ၃ မျိုးကို ကြိတ်၍ ရသော အမှုန့်တွင် သံမှုန့်၊ သံမဏိမှုန့်၊ ကြေးနီမှုန့်၊ သွပ် မှုန့်၊ ပရုတ်မှုန့် စသည့်အမှုန့်များကို ရောစပ်ထည့်ပေးရသည်။
မီး ကျည်မီးပန်းရှို့ရာ၌ တောက်ပသော ရောင်စုံများထွက်ပေါ်လာခြင်းမှာ သတ္တုများရောစပ်ထားသော ကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုသတ္တုများအနက် ဆိုဒီယမ်သည် မီးလောင်သောအခါ အဝါရင့်ရောင်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ကယ်လဆီယမ်သည် အနီရောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
စထရွန်ရှီယမ် သည် ကြက်သွေးရောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ဗေရီယမ်သည် အစိမ်း ရောင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီးလျှင် ကြေးနီသည် အစိမ်းနှင့် အပြာရောင် များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
သံမှုန့် သွပ်မှုန့်တို့ ရောစပ်ပေးခြင်းသည် တောက်ပသည့် မီးပွားကလေးများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲသည့် မီးကျည်မီးပန်းများ ဖြစ်စေလိုလျှင် ယမ်းမှုန့်များ ကို ညက်စွာကြိတ်၍ ထည့်ပေးရသည်။
ပရုတ်မှုန့်ကား အလွန် ကြည်လင်သော မီးတောက်ကိုဖြစ်စေ၍ အနံ့လည်း မွှေးသည်။
မီးကျည်မီပန်းပြုလုပ်ရာ၌ မီးစွဲလွယ်သည့် အမှုန့်၊ ပေါက် ကွဲတတ်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများနှင့် စနက်တံပါရပေမည်။
မီးစွဲလွယ် သည့် အမှုန့်ကို ပထမဆုံးမီးစွဲ၍ နောက်ဆုံးပေါက်ကွဲသည့် ဓာတ် ပစ္စည်းသို့ ရောက်သွားသည်။
စနက်တံကား မီးကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရောက်သွားစေသည်။
စနက်တံကို ဂွမ်းမီးစာဖြင့် ပြု လုပ်၍ ယမ်းမှုန့်နှင့် ကော်ရည်တွင် နှစ်ပြီးလျှင် အခြောက်လှန်းထား ရသည်။
မီးကျည်မီးပန်းများသည် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများအပြင် အခြားကိစ္စ များ၌လည်း များစွာအသုံးဝင်သည်။
၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်က တရုတ် နိုင်ငံမှ ထွက်သည့် မီးကျည်မီးပန်းများကို တင်ဆောင်လာသော နှစ်ပင်တိုင် ရွက်သင်္ဘောတစ်စင်းသည် ဆူမတြားကျွန်းအလွန်၌ လေမရ၍ ရွက်မတိုက်နိုင်သဖြင့် မသွားနိုင်ဖြစ်ခဲ့၏။
ညဉ့်နက် သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ပင်လယ်ဓားပြများ ရုတ်တရက် ရောက် လာသဖြင့် သင်္ဘောသားများမှာ ဘာမျှ မလုပ်နိုင်တော့ဘဲ သေဘေး နှင့်သာ ရင်ဆိုင်ရမလောက် ရှိနေလေသည်။
သင်္ဘောမာလိန်မှူးသည် ရုတ်တရက်အကြံရကာ မီးရှုးမီးပန်း တစ်သေတ္တာကိုဖွင့်၍ မီးရှို့ လိုက်ရာ ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲပြီးသော် ဓားပြဗိုလ်တစ်ဦးမှာ အနည်းငယ်ထိခိုက် သွားလေသည်။
ကျန်ဓားပြများလည်း ကြောက် ၍ ထွက်ပြေးကုန်လေသည်။
ဒုံးပျံများနှင့် ရောင်စုံ မီးရှူးမီးပန်းများကို ပင်လယ်ထဲရှိ သင်္ဘောများ အချက်ပေးရာ၌လည်း အသုံးပြုကြသည်။
သို့ဖြင့်ညဉ့် အချိန်အတွင်း သင်္ဘောအချင်းချင်း စကားပြောနိုင် ကြသည်။
အထူး သဖြင့် ဒုံးပျံများကို ပင်လယ်ထဲ၌ သင်္ဘောများဒုက္ခရောက်နေသည့် အခါ သုံးကြသည်။
ညဉ့်အချိန်ပင် လယ်ထဲတွင် ဒုံးပျံကို မြင် သဖြင့် ကယ်ဆယ်နိုင်သောကြောင့် အသက်ပေါင်းများစွာ ချမ်းသာခဲ့ ကြရသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပွဲ၌ နောက်တန်း အမြောက်တပ်ကို ဒုံးပျံဖြင့်ပင် အချက်ပေးလေသည်။
မီးကျည်မီးပန်းများသည် ဤမျှ အသုံးဝင်သော်လည်း ပျော် ပွဲရွှင်ပွဲများ၌ မီးလောင်မှုများရှိခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရများက မီးကျည်မီးပန်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ပညတ်ချက်များ ကို ထုတ်ပြန်ထားသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မီးရှူးမီးပန်းများ။
thumb|မီးခိုး မီးခိုးသည် ကျောက်မီးသွေး၊ ထင်း၊ ရေနံဆီ စသော လောင်စာများကို မီးရှို့ရာမှ ထွက်ပေါ်လာသော အခိုးအငွေ့ဖြစ် သည်။
စက်ရုံကြီးများတွင် ရေနွးငွေ့အားကို ယူရာ၌ ဘွိုင်လာအိုး မီးဖိုများတွင် ကျောက်မီးသွေးကိုထည့်၍ မီးရှို့ကြသည်။
ကျောက် မီးသွေး မီးစွဲလောင်ရာ၌ လေကောင်းကောင်းရ၍ မီးအရှိန်ပြင်းပြင်း ဖြင့် ကောင်းကောင်းလောင်နေသည့်အခါ မီးခိုး အနည်းငယ်သာ ထွက်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ မီးခိုးထွက်မှန်းကို မသိရချေ။
သို့သော် လည်း ကျောက်မီးသွေး အထည့်များပြီးလျှင် လေကောင်းကောင်း မရသည့်အခါ ထည့်လိုက်သော လောင်စာအားလုံးကို မီးအရှိန် ကောင်းကောင်းဖြင့် မလောင်နိုင်သဖြင့် ခေါင်းတိုင်မှ မဲမှောင်သော မီးခိုးလုံးကြီးများ ထိုးထွက်လာလေသည်။
ကျောက်မီးသွေးမှ ထွက်သော မီးခိုးတွင် အလွန်သေး ငယ်သော ကာဗွန်မှုန့်များပါရှိ၍ ထိုကာဗွန်မှုန့်များသည် ကျပ်ခိုး အဖြစ်စုပေါင်းသွားကြသည်။
ရာသီဥတုခြောက်သွေ့၍ သာယာသော နေ့များတွင် ခေါင်းတိုင်မှ ထွက်သော မီးခိုးသည် အပြာရောင်ရှိ၏။
သို့သော် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသော နေ့များတွင်မူကား မှိုင်းမှုန်ကလေး များသည် ရေခိုးရေငွေ့ကြောင့် ရေနှင့်လုံးမိသွားကာ အရွယ် ကြီးလာသဖြင့် ညိုမဲသောအရောင်သို့ ပြောင်းသွားကြသည်။
စက်မှုလုပ်ငန်း များ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားသော မြို့ကြီး ပြကြီးများတွင် ကျောက်မီးသွေးမီးဖြင့် ရေနွေးငွေ့အားကို ယူကြသည့်အတွက် မီးခိုးခေါင်း တိုင်များမှ စူးရှသောအနံ့ရှိသည့် မီးခိုးလုံးများသည် တစ်ရှိန်ထိုး ထွက်လာကြသည်။
စိုစွတ်သောနေ့များတွင် ထိုမီးခိုးလုံးများသည် ရေခိုးရေငွေ့များဖြင့် လုံးပြီးလျှင် ညစ်ညမ်းပေကျံ၍ မနှစ်မြို့ဖွယ် ကောင်းသော မီခိုးလုံးကြီးများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိလေသည်။
ကျောက်မီးသွေးမှ ထွက်သော မီးခိုးလုံးတွင် ဓာတ်သဘော အရ ရေခိုးရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်တို့သည် ရေတွင် ပျော်ဝင်လွယ်၍ ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ် နှင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
ထို ကြောင့် မြို့ကြီးပြကြီးများတွင်ရှိသည့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်နိုင်သည့်ပြင် အဆောက်အအုံ ကြီးများလည်း ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ခေါင်းတိုင်များတွင် တွယ်ကပ်လျက်ရှိသော ကျပ်ခိုးများ မီးစွဲလောင်လျက်ရှိနေသည်ကိုတွေ့ကြရ၏။
ကျောက်မီးသွေးမီးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကျပ်ခိုးမီးစွဲလောင်ခြင်းမှာ အံ့ဩစရာ ပင်ဖြစ်ပေမည်။
သို့သော် ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကျောက်မီးသွေးကို ထည့်၍ရှို့သောဖိုထဲ၌ လေကောင်းစွာမရသဖြင့် ကျောက်မီးသွေး အားလုံး ကုန်စင်အောင် မလောင်ရသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ယခုခေတ်တွင် ရေနွးငွေ့အားကို ကျောက်မီးသွေးမီးဖြင့် မယူတော့ဘဲ ဓာတ်ငွေ့မှရသော မီးဖြင့်လည်းကောင်း၊ မီးခိုးမှိုင်း မတက်နိုင်သော လောင်စာများဖြင့်လည်းကောင်း ရယူ ကြလေသည်။
ရာသီဥတုအလွန်အေးသော တိုင်းပြည်များရှိ အိမ်တိုင်းလိုမှာပင် မီး လှုံရန် မီးလင်းဖိုများရှိကြရာ ဆောင်းရာသီရောက်ချိန်တွင် ထိုမီးလင်းဖိုများကို နေ့ရောညဉ့်ပါ အစဉ်မပြတ် ထင်းများ၊ ကျောက်မီး သွေးများဖြင့် မီးဖိုထား ကြရသည်။
ရာသီဥတု၏ အအေးဒဏ်ကို မခံနိုင်ရကား အိမ်တံခါးများကို လုံအောင်ပိတ်၍ အိမ်ထဲရှိ မီးလင်းဖိုတစ်ဝိုက်တွင် နေ့ရောညဉ့်ပါ မီးလှုံကာ အချိန်ကုန်ကြရ လေသည်။
ထိုမီးလင်းဖိုများမှ ထွက်သော မီးခိုးများသည် အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့်ပြင် အိမ်အဆောက်အအုံကိုလည်း ညစ်ညမ်းစေ၍ မကြာမီအတွင်း ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
ထိုအန္တရာယ်မျိုးမှ ကာကွယ်ရန် ယခုအခါ အိမ်တွင်း ထင်း၊ ကျောက်မီးသွေးစသည်တို့နှင့် မီးမဖိုတော့ဘဲ အခန်းများကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် နွေးအောင်ပြုလုပ်ထားခြင်း၊ လေ ကောင်းလေသန့် ရနိုင်ရန် အတွင်းမှ လေကိုအပြင်သို့၊ အပြင်မှလေ ကို အတွင်းသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ထုတ်သွင်းခြင်းစသည်တို့ကို စီမံပြုလုပ်ကြလေသည်။
ထိုပြင် စက်မှုလုပ်ငန်း အလုပ်ရုံကြီးများနှင့် မီးရထားများတွင် ယခုအခါ ကျောက်မီးသွေးထင်းများဖြင့် ရေနွေးငွေ့အားကိုမယူဘဲ လျှပ်စစ်အားကိုယူပြီး ခုတ်မောင်းသွားလာနိုင် သောကြောင့် အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးမှ ကင်းလွတ်အောင် စီမံထားနိုင် ကြပေပြီ။
ကျောက်မီးသွေးမှ ထွက်သော မီးခိုးသည် ဘေးအန္တရာယ် များသည့်ပြင် အဖိုးတန်ပစ္စည်းများဖြစ်သော ကတ္တရာစေးများလည်း အလဟဿ မီးထဲတွင် လောင်သွားရလေသည်။
ကျောက်မီးသွေးထဲ တွင်ပါရှိသော ကတ္တရာများစွဲလောင်မှုကြောင့် အဆိပ်ဖြစ်စေတတ် သော မီးခိုးများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
သို့ရာတွင် ယခုအခါ ထို အန္တရာယ်များလှသော မီးခိုးများ ရပ်စဲယုတ်လျော့သွားစေရန် သိပ္ပံ နည်းများဖြင့် တိုးတက်ကြံစည်လာသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ တရားဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း၍ တားမြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ ကြီး ပြကြီးမှစ၍ မြို့ရွာ နေအိမ်တို့မှာ သန့်ရှင်း၍ လေကောင်း လေသန့်များ ကောင်းစွာ ရလာနိုင်ကြပေပြီ။
မီးခိုးကို ဘေးအန္တရာယ်များသည့်အတွက် တရားဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း၍ပင် တားမြစ်လာရသော်လည်း၊ တစ်ပြည်နှင့် တစ်ပြည် စစ်မက်ဖြစ်ပွားကြသော အခါ၌ကား မီးခိုးသည် ရန်သူမမြင်နိုင် အောင် ကာကွယ်ပေးသည့် တံတိုင်းကြီးကဲ့သို့ အသုံးဝင်ပြန်လေ သည်။
ပင်လယ်တွင် စစ်သင်္ဘောကြီးများ သွားလာနေသည့်အခါ တစ်ဖက်ရန်သူများမမြင်နိုင်အောင် မီးခိုးလုံးကြီးများကို လွှတ်ထား လေ့ရှိသည်။
စစ်တပ်များကို ရန်သူလေယာဉ်ပျံမှ မမြင်နိုင်အောင် လည်း မီးခိုးဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားတတ်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မီးခိုး။
မီးခတ်ကျောက်သည် ကျောက်သလင်းတစ်မျိုးဖြစ်၍ ဆီလီ ကာ အများဆုံးပါဝင်သော တွင်းထွက်ကျောက်ဖြစ်သည်။
ထို ကျောက်သည် အလွန်မာ၍ ယင်းကို ခွဲစိတ်သောအခါ အလွှာအလွှာ ကွဲထွက်တတ်သည်။
အရောင်မှာ အမည်းမှ အညို၊ အုန်းခွံရောင်၊ အနီ၊ အဝါနှင့် ညိုမွဲရောင်ဟူ၍ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
အချို့မှာ အစက်အပြောက်ကလေးများနှင့် စွန်းထင်လျက် ရှိနေတတ်သည်။
မာသည့်နေရာတွင် မီးခတ်ကျောက်သည် သံမဏိထက်ပင် မာသေးသည်။
ဥတုဖောက်ပြန်မှု မရှိသောအခါ နက်မှောင်မာချော သော အစိုင်အခဲဖြစ်၍ နေတတ်သည်။
သို့သော် အပိုင်းအပြတ်နှင့် အကျိုးအပဲ့များမှာ ဝါဖျော့ဖျော့၊ သို့မဟုတ် ဖြူညိုညိုအကောင်များ ရှိတတ်လေသည်။
မီးခတ်ကျောက်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အ မြောက်အမြားတွေ့ရ၍ ကမ္ဘာ့ အခြားဒေသများ၌လည်း တွေ့ရသည်။
အဂ‡လန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင် ထုံးကျောက်ဖြူတောင်များ၌ အများအပြား တွေ့ရသည်။
ထိုနေရာများ၌ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ရှေးလူများ၏ လက်ရာများဖြစ်ဟန်ရှိသော မီးခတ်ကျောက်မှ ပြုလုပ် ထားသည့် ဓား၊ ပုဆိန်၊ လှံသွား၊ မြားခေါင်းစသော လက်နက် အသုံးအဆောင်များကို တွေ့ရသည်။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှင့် ကျောက်ခေတ်သစ်ဟူ၍ ကျောက်ခေတ်နှစ်ခေတ်ရှိရာတွင် ကျောက် ခေတ်ဟောင်းမှလူများ အသုံးပြုခဲ့သည့် အဆိုပါ ဓား၊ လှံသွား၊ မြားခေါင်း၊ ပုဆိန်သွားစသော ကိရိယာများမှာ အလုံးအဖန်ကြီး၍ လုပ်ကိုင်ထားရာ၌လည်း ကြမ်းတမ်းကြောင်းတွေ့ရသည်။
နောက် ခေတ်မှကိရိယာများမှာမူ အတော်ပင် သပ်ရပ်ပြီးလျှင် သေးသွယ် ချွန်ထက်ကာ ပုံပန်းလည်း ကျသည်ကို တွေ့ရသည်။
၁၇ ရာစုခေတ် အစလောက်တွင် မီးခတ်သေနတ်တစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ ယင်းတွင် မီးခတ်ကျောက်ကို သေနတ်မောင်း၌ တပ်ဆင်ထားသည်။
ခလုတ်ကို ဆွဲလိုက်သောအခါ မောင်းကျလာ၍ မောင်းထိပ်တွင်ရှိသော မီးခတ်သည် နားခွက်ဖုံးနှင့် ရိုက်၍မီးပွင့် လေသည်။
မီးသည် ယမ်းသို့ ကူးသွားသည်နှင့် ကျည်ဆန်ထွက် လေသည်။
ထိုအတူ မီးခြစ်မပေါ်မီခေတ်က မီးရရှိရေးအတွက် မီးခတ် ကျောက်နှင့် သံကြမ်းတုံးကို ရိုက်ခတ်ပေးရသော မီးခတ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြရသည်။
အထက်ပါ နည်းများမှာ ရှေးကျောက်ခေတ် လူများမှ ကျွနု်ပ်တို့အား အဆင့်ဆင့်ပေးခဲ့သော နောက်ဆုံး အမွေ အနှစ် ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ မီးခတ်ကျောက်သည် ထိုစဉ် ကလောက် အရေးတကြီး အသုံးမဝင်တော့ပေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မီးခတ်ကျောက် ကဏ္ဍ:အနည်ကျကျောက်များ။
right|thumb|An ignited lighter သစ်သားမီးခြစ်၊ ဓာတ်မီးခြစ်၊ ဂက်(စ်)မီးခြစ် စသော မီးခြစ်များပေါ်ပေါက် လျက်ရှိသည့် ယခုခေတ်တွင် မီးကိုအလွယ်တကူဖြင့် ရနိုင်ဖြစ်ပေါ် စေနိုင်ပြီဖြစ်သော်လည်း ရှေးခေတ်များကမူ မီးဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် အလွန်ပင် ခက်ခက်ခဲခဲဖြင့် ပြလုပ်ခဲ့ရပေသည်။
အပူဓာတ် ပြင်း အားကြီးလျှင် မီးတောက်လောင်တတ်၍ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကို ပွတ်တိုက်ပေးလျှင်ပူလာတတ်သည်။
ဤသဘောကို လူတို့သည် ရှေး ခေတ်များကပင် သိရှိခဲ့ကြ၏။
ထိုသို့ သိရှိခဲ့ကြသည့်အတိုင်း ရှေး ကကျောက်ကို ကျောက်နှင့်ဖြစ်စေ၊ သံကို ကျောက်နှင့် ဖြစ်စေ ခတ်ပေးခြင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝါးဝါးချင်း၊ သစ်သစ်ချင်း နာနာပွတ်တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း မီးမွှေးခဲ့ကြသည်။
ကျောက်နှင့်ကျောက်၊ သို့မဟုတ် သံနှင့်ကျောက်ကို မီးခတ်ပေး ရာတွင် မီးပွင့်ထွက်လာမည့်အနား၌ ဝါဂွမ်းကဲ့သို့သော မီးစွဲလွယ် မည့်ပစ္စည်း တစ်ခုခုကိုထားရ၏။
မီးခတ်၍ ဂွမ်းစကို မီးစွဲလောင် သောအခါ သစ်စ၊ ဝါးစ၊ သစ်ရွက်ခြောက် စသော လောင်စာများ ဖြင့် စုပုံဝိုင်းရံပြီးလျှင် ဂွမ်းစကိုမှုတ်ပေးခြင်းဖြင့် အလိုရှိသော မီး တောက်မီးပုံတို့ကို ဖန်တီးရလေသည်။
ယခုခေတ်တိုင်အောင်ပင် လူရိုင်းများနေထိုင်ရာ ခေတ်မမှီသေးသော ဒေသများ၌ ဤရှေးနည်း များကို သုံးစွဲလျက်ရှိပေသေးသည်။
နောင်သော် ဖော့စဖောရပ် (မီးစုန်း)၊ ကန့်စသော အပူချိန် အနည်းငယ်တက်ရုံမျှနှင့် မီးတောက်လွယ်သော ပစ္စည်းများကိုတွေ့ ရှိလာရာမှ ယခုခေတ်သုံး သစ်သားမီးခြစ်များ ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက် လာလေသည်။
သို့သော် အဆိုပါ မီးခြစ်များကို ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့၍ ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင်မှ စတင်ရောင်းချခဲ့သည်ကို ထောက်လျှင် ဤခေတ်မှီ မီးခြစ်များ ပေါ်ပေါက်လာသည်မှာ အနှစ် တစ်ရာကျော်မျှသာရှိသေးသည်ဟု သိအပ်ပေသည်။
မီးခြစ်များကို စတင်တီထွင်စဉ်က မီးခြစ်ဆံယမ်းခေါင်း ပြုလုပ်ရန်အတွက် ဖော့စဖောရပ်အဖြူနှင့် ကန့်ရောထားသော ဒြဗ် ပေါင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် အဆိုပါယမ်းခေါင်းသည် မီးအလွန်လောင်လွယ်၍ မီးလောင်သောအခါ ဆိုးရွားသော အနံ့ ရှိသည့် အခိုးများထွက်ခြင်းကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ဖော့စဖောရပ် အဖြူမှထွက်သော အဆိပ်ငွေ့များကြောင့် မီးခြစ်ရုံရှိ အလုပ်သမား များ မကြာခဏ မေးခိုင်ရောဂါရတတ်ခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း ဥရောပနိုင်ငံကြီးများတွင် ဖော့စဖောရပ်အဖြူကိုမသုံးရန် ပိတ်ပင်လာ ရသည်။
ထိုကြောင့် ဖော့စဖောရပ်အဖြူအစား ဖော့စဖောရပ် အနီကို ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ဖော့စဖောရပ်နှင့် အခြားမီးတောက်လွယ်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများကို ရော၍ဖြစ်စေ အသုံးပြုခဲ့ကြရာမှ ယခုခေတ်သုံး ဘေးကင်းမီးခြစ်ခေါ် မီးခြစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်။
ဘေးကင်း မီးခြစ်ဆိုသည်မှာ သူ့အလိုလို ထတောက်ခြင်း မရှိဘဲ မီးခြစ်ဆံယမ်းခေါင်းကို မီးခြစ်ဗူးဘေးရှိ ဓာတ်ပစ္စည်းများနှင့် စီမံထားသော ယမ်းခွံတွင် ခြစ်ပေးမှ မီးလောင်သည့် မီးခြစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဤမီးခြစ်မျိုးကို ဥတုမရွေး အသုံးပြုနိုင်င အလိုအ လျောက်မီးထတောက်ခြင်းမရှိသည့်အတွက် စိတ်ချစွာ ကိုင်တွယ် အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။
မီးခြစ်တွင် မီးခြစ်ဆံယမ်းခေါင်းကို ပိုတက် ဆီယမ်ကလိုရိတ်ကဲ့သို့သော မီးလောင် လွယ်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်း များဖြင့်ပြုလုပ်ထား၍ ယမ်းခွံလုပ်မည့်နေရာတွင် ဖော့စဖောရပ်ပါဝင် သော ဒြဗ်ရောဖြင့် သုတ်လိမ်းပေးထားသည်။
အချို့ဥရောပနိုင်ငံ များတွင်မူ သစ်သား မီးခြစ်ဆံအစား ဖယောင်းစိမ် မီးစာတစ်မျိုးကို အသုံးများ ကြသည်။
မီးခြစ်များ စတင်ပေါ်ပေါက်ချိန်မှစ၍ ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ် တိုင်အောင် လက်ဖြင့်ပင် ကြာရှည်လေးမြင့်စွာ တစ်ပင်တစ်ပန်းပြု လုပ်ခဲ့ကြရ၏။
သို့သော် ယခုအခါ မီးခြစ်များကို အစမှ အဆုံးတိုင် စက်ဖြင့်ပြုလုပ်လျက်ရှိပေပြီ။
မီးခြစ်ဆံ လုပ်ရန်အတွက်သစ်သားအပွ စားကို အသုံးပြုလေ့ရှိရာ များသောအားဖြင့် ထင်ရှူးသား အဖြူ မျိုးကို အသုံးများ ကြသည်။
ရှေးဦးစွာ သစ်သားများကို အလော တော်အတုံးများဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် အသားသေစေရန် တစ် နှစ်ကျော်မျှ ထားရသည်။
ထိုနောက် မီးခြစ်ဆံပြုလုပ်သောစက်ထဲသို့ ထည့်သွင်းလိုက်သောအခါ စက်ထဲရှိ ဓားသွားများက မီးခြစ်ဆံ အရွယ် သစ်သားချောင်း ကလေးများဖြစ်အောင် လျင်မြန်စွာ ခွဲစိတ် ပေးသည်။
ခေတ်မှီသော စက်တစ်လုံးသည် တစ်နာရီတွင် မီးခြစ်ဆံ အချောင်းရေ တစ်သန်းကျော်မျှ ခွဲစိတ်ပေးနိုင်သည်။
ထိုသို့ ခွဲစိတ် ပြီးသောအခါ စက်ကပင် မီးခြစ်ဆံများကို ဆန်ခါပေါက်ဖောက် ထားသော သတ္တုပြားတွင် ထိုးစိုက်ပေးလိုက်၏။
သတ္တုပြားများမှာ အများအပြားရှိ၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခုကိုအစအဆုံးမရှိဘဲ ခါးပတ်ကွင်း ဖြစ်နေအောင် ပတ္တာများဖြင့်ဆက်ထားပြီးလျှင် ဒလိမ့်တုံးများဖြင့် အဆက်မပြတ် လည်နေစေသည်။
သတ္တုပြားများ သယ်ဆောင်ရာသို့ လိုက်ပါနေရသော မီးခြစ်ဆံ သစ်သားချောင်း ကလေးများသည် အဆင့်အားလုံးကို လွန်မြောက်သောအခါ မီးခြစ်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်သော ယမ်းခေါင်းတပ် မီးခြစ်ဆံများအဖြစ်ဖြင့် ထွက်လာလေ သည်။
မီးခြစ်ဆံပြုလုပ်သည့် ပထမဆင့်တွင် မီးခြစ်ခြစ်၍ အသုံး ပြုငြိမ်းသတ်ပြီးနောက် မီးခြစ်ဆံသစ်သားချောင်း၌ မီးရဲပြီး ကျန်မနေခဲ့စေရန်အတွက် မီးခြစ်ဆံများကို ဓာတ်ဆေးရည်တစ်မျိုးတွင် နှစ်ပေးရသည်။
ပြီးလျှင်အခြောက်ခံ၍ ဖယောင်းရည်တွင်နှစ်ပေးရ ၏။
ဖယောင်းရည်တွင် နှစ်ပေးခြင်းမှာ မီးခြစ်သောအခါ၌ လွယ် လင့်တကူ မီးလောင်စေရန် ဖြစ်သည်။
ထိုနောက် ယမ်းရည်နှစ်မျိုး တွင် နှစ်ကြိမ်နှစ်ပေးခြင်းဖြင့် ယမ်းခေါင်းဖြစ်အောင် ယမ်းနှစ်ကြိမ် တင်ပေးရသည်။
ပထမ အကြိမ်တွင် သာမန်ပွတ်တိုက်မှုဖြင့် မီး မလောင်နိုင်သော ယမ်းရည်ထဲ၌ မီးခြစ်ဆံ ခေါင်းဖျားကို နှစ်ပေး သည်။
ပြီးမှ မီးတောက်လွယ်သော အခြား ယမ်းရည်ထဲတွင် နှစ် ပေးရ ပြန်သည်။
ဤသို့ ယမ်းနှစ်ဆင့်တင်ပြီးသောအခါ မီးခြစ်ဆံ များကို လေပူဖြင့်သွေ့ခြောက်စေရသည်။
ထိုနောက် သတ္တုပြားများမှ မီးခြစ်ဆံများကို စက်က ထိုးထုတ်ပေး၍ စက်ဖြင့်ပင် မီးခြစ် ဗူးထဲသို့ တည့်ခြင်း၊ ထုပ်ခြင်း၊ တံဆိပ်တပ်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ယူလေသည်။
မီးခြစ်ဗူးတွင် မီးခြစ်ဆံ ၅ဝ မှ ၆ဝ အထိ (မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံး ၄ဝ) ပါဝင်တတ်၍ မီးခြစ်ဗူးအရွယ်မှာ အကြမ်းအားဖြင့် ၂ ၁ /၄ x ၁ ၁ /၂ x ၁ /၂ လက်မခန့် ရှိတတ်လေသည်။
ဤမီးခြစ်မျိုးကို ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ပြုလုပ် လျက်ရှိပေပြီ။
ကမ္ဘာသုံးအတွက် မီးခြစ်များကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ရောင်းချသော နိုင်ငံများတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ပထမစွဲ၍ ဆွီဒင်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့က ဒုတိယလိုက်လေသည်။
ဗူးဖြင့် ထည့်ထားသော မီးခြစ်မျိုးအပြင် စာအုပ်ကလေး သဖွယ် ပြုလုပ်ထားသော မီးခြစ်ကပ်ကလေးတစ်မျိုးကိုလည်း တွေ့ မြင်ဘူးကြပေသည်။
ထိုမီးခြစ်တွင် သစ်သားအစား ကပ်ထူစက္ကူကို သုံးထား၍ စက်နှစ်လုံးဖြင့် ပြုလုပ်ရ၏။
ပထမစက်က ကပ်ထူစက္ကူကို လိုသလိုခွဲစိတ်ပေးခြင်း၊ ဖယောင်းရည်၊ ယမ်းရည်များတွင် နှစ် ပေးခြင်းစသည်တို့ကို ပြုလုပ်ပေး၍ ဒုတိယစက်က စာအုပ်သဖွယ် ဖြစ်အောင် အဖုံးကပ်ပေးသည်။
အသုံးပြုသောအခါ မီးခြစ်ဆံချောင်း ကို မီးခြစ်ကပ်မှဆွဲထုတ်၍ အဆင်သင့်ပါလာသော ယမ်းခွံတွင် ခြစ်ယူရလေသည်။
တစ်ဖန် မီးခြစ်လုပ်ငန်း စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် အချိန်မှ စ၍ မီးခြစ်တီထွင်လုပ်ကိုင်သူတို့ ကြံစည်မြော်မှန်းလာခဲ့သော ရေခံ မီးခြစ်တစ်မျိုးကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထာင်စုမှ ပထမဦးစွာ တိုးတက်ကြံစည် နိုင်ခဲ့ပေသည်။
အဆိုပါ ရေခံမီးခြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ရာ ရေထဲ၌ ဂ နာရီကြာမျှ စိမ်ထားပြီးသည့်တိုင် အောင် မီးခြစ်၍ တောက်သည်ကို တွေ့ရ၏။
ထိုမီးခြစ်ကို ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်၍ အမေရိကန်လက်နက်ကိုင် တပ်များသို့ တစ်နေ့လျှင် မီးခြစ်ဗူးပေါင်း တစ်ကုဋေကျော်မျှ ဖြန့်ချိ ပေးဝေနိုင်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဂျာမန် တီထွင်မှုများ ကဏ္ဍ:အိမ်သုံးပစ္စည်းများ။
သေနတ်လက်နက် တစ်လုံးထိုး၊ နှစ်လုံးပူး၊ ခြောက်လုံးပူး၊ မြင်းသေနတ်၊ ရိုင်ဖယ်စသည့် လက်နက်များဖြစ်သော မီးပေါက်လက်နက်များ အ ကြောင်းကို ၁၄ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံးပေါ်သည့် လက် ပစ်သေနတ်မှအစပြု၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်တင်ပြထားသည်။
မီးပေါက်လက်နက် မီးပေါက်လက်နက်ဟူသည်မှာ တစ်လုံးထိုး၊ နှစ်လုံးပူး၊ ရိုင် ဖယ်၊ မြင်းသေနတ်၊ ခြောက်လုံးပူး စသည့် လက်နက်ငယ်များဖြစ် ကြသည်။
ယမ်းကို လက်ဖြင့် မီးရှို့ပြီးပစ်ရသော ပထမဆုံးပေါ်သည့် လက်ပစ် သေနတ်မျိုးကို ၁၄ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းလောက်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ထိုလက်ပစ်သေနတ်ကို ၃ ပေမျှ ရှည်သော တစ်ဖက်ပိတ် သတ္တုပြောင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ သစ်သားချောင်း အဖြောင့်တစ်ချောင်းတွင် မြဲမြံစွာ တပ်ဆင်ထားလေသည်။
ယမ်းကို ပြောင်းဝမှ ကျောက်ခဲစ၊ သံစများနှင့် ရော၍ထည့်ပေးရသည်။
ပစ် လိုသောအခါ လူတစ်ယောက်က လက်မောင်းအောက်တွင် ယင်းကို မြဲမြဲည|ပ်ထားရ၍ အခြားတစ်ယောက် သေနတ်နောက်ပိုင်းရှိ အ ပေါက်မှ ယမ်းကို သံချောင်းရဲရဲနှင့် မီးရှို့ပေးရသည်။
ထိုအခါ မီးခိုးလုံးများထ၍ ပြင်းထန်သော အသံဖြင့် ပေါက်ထွက်သွားလေ သည်။
ပထမဆုံးပေါ်သည့် ထိုသေနတ်ပစ်နည်းသည် အနီးရှိရန်သူ အနည်းငယ်အား ထိခိုက်သေဆုံး ဒဏ်ရာရရှိစေသည် မှန်သော် လည်း ပစ်သူများကိုယ်တိုင်မှာလည်း မသက်သာဘဲ ထိခိုက်သေဆုံး တတ်ကြလေသည်။
ဤရှေးအကျဆုံးသေနတ်မျိုးနှင့် ယခု ၂ဝ ရာစု ခေတ်ပေါ်သေနတ်မျိုးကို နှိုင်းရှည့်ကြည့်ပါက မည်မျှကွာခြားသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။
ယခုခေတ် သေနတ်များသည် ရှေးခေတ် သေနတ် များကဲ့သို့ ယမ်းနှင့် ကျည်ဆန်များထည့်၍ ပစ်ကြရသဖြင့် မူချင်း အတူတူပင် ဖြစ် ကြသည်။
သို့သော်လည်း ယခုခေတ် သေနတ်များ ကို ပစ်ရာ၌ ပစ်သူသည် ဒင်ကို ပခုံးတွင် ထောက်၍ ချိန်ပြီးလျှင် မောင်းကို ဆွဲလိုက်ရုံမျှနှင့် ချက်ချင်းဆိုသလို ကျည်ဆန်များသည် လေထက် လျင်မြန်သောနှုန်းဖြင့် ထွက်သွားပြီးလျှင် မိုင်ဝက်ဝေး သော နေရာ၌ရှိသည့် လက်မတစ်မတ် အထူရှိသော သံမဏိကို ဖောက်ထွင်းသွားနိုင်လေသည်။
ဤသည်ကို ထောက်လျှင် မည်မျှ ကွာခြား၍ မည်မျှတိုးတက်လာသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ပထမဆုံးပေါ်သည့် လက်ပစ်သေနတ်မျိုးကို မူတည်၍ ယင်းမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာသော အာကွီဗတ် ခေါ် သေ နတ်တစ်မျိုးသည် ၁၅ ရာစုခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ဤ သေနတ်မျိုးသည် ပြောင်းရှည်၍ လက်မောင်းအောက်တွင် ည|ပ်၍ မပစ်ရတော့ဘဲ သေနတ်ဒင်ကို ပခုံးတွင်ထောက်၍ ပစ်ရသည်။
အာကွီဗတ် သေနတ်မျိုးမှ တစ်ဖန် တိုးတက် လုပ်ကိုင်လာသော သေနတ်တစ်မျိုးတွင် သေနတ်ပြောင်းနောက်နားပေါ်၌ စနက်မောင်း တစ်ခု တပ်ဆင်ပါရှိသည်။
ထိုစနက်မောင်းသည် ခလုတ်ကို ဆွဲ လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြုင်နက် စနက်ပေါက်တွင် လာ၍ရိုက်သဖြင့် မီးပွင့်ပြီးလျှင် သေနတ်ကျည်ဆန် ထွက်သွားသည်။
ဤသေနတ်မျိုး ကို စနက်မောင်းသေနတ်ဟု ခေါ်သည်။
သို့သော် ယင်းသည် မိုးတွင်းအခါ၌ဖြစ်စေ၊ လေပြင်းထန်သော ရာသီဥတု၌ဖြစ်စေ ထိုင်းမှိုင်း စွတ်စိုသဖြင့် မီးကူးလေ့မရှိသော ကြောင့် ယင်းကို များစွာအသုံးမပြု ခဲ့ကြချေ။
စနက်မောင်းသေနတ်ကို အသုံးပြုလာကြရာမှ ၁၅၂ဝ ပြည့် နှစ်လောက်တွင် သေနတ်နောက်နား၌ ဘီးကလေးတစ်ခု တပ်ဆင် ထားသော သေနတ်တစ်မျိုးကို တီထွင်ပြုလုပ်လာကြပြန်သည်။
ထို သေနတ်မျိုးတွင် ခလုတ်ကို ဆွဲလိုက်သည့်အခါ ဘီးကလေးသည် လည်၍ မီးခတ်ကျောက်နှင့် ခြစ်သဖြင့် မီးပွင့်လာပြီးလျှင် ကျည် ဆန်ထွက်သွားလေသည်။
ဤသေနတ်မျိုးကို ဘီးသေနတ်ဟုခေါ်၍ မြင်းသေနတ်များတွင် အများအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။
၁၅၄ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် စပိန်လူမျိုးတို့သည် စနက် မောင်းသေနတ်ထက် ကောင်းသော မတ်စကက် ခေါ် စစ်သုံးသေနတ်မျိုးကို တိုးတက် လုပ်ကိုင်လာကြသည်။
ထိုသေနတ်မျိုးသည် သာမန်သေနတ်ထက် ပြောင်းဝ အနည်းငယ် ကြီး၍ ရှည်သည်။
အလွန်လေးသောကြောင့် ပစ်သောအခါ မြေ ကြီးတွင် သေနတ်ကို ခွနှင့်ထောက်၍ ပစ်ရသည်။
ယင်းတွင် ခဲကျည်လုံး တစ်လုံးတည်း ကိုသာအသုံးပြုရ၍ ကျည်လုံးကို ယမ်းဆောင့်တံနှင့် ပြောင်းဝမှနေ၍ ယမ်းရှိရာသို့ ထိုးသွင်းပေးရသည်။
ဤသေနတ်မျိုးကို ၁၇ ရာစု ခေတ်တိုင်အောင် အသုံးပြုလာကြသည်။
၁၇ ရာစုနှစ် အစလောက်တွင် မီးခတ်သေနတ်တစ်မျိုးကို တီထွင်လာနိုင်ကြပြန်လေသည်။
လက်ပစ်သေနတ်မျိုးမှ တဖြည်း ဖြည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်လာခဲ့ကြသော သေနတ် များသည် မီးခတ်သေနတ်ခေတ်သို့ ရောက်လာသောအခါ ယခင် ကဲ့သို့ သံချောင်းရဲရဲနှင့် ယမ်းတွင် တို့ပေးရခြင်း၊ စနက်မောင်း ထားပေးရခြင်းများ မရှိတော့ချေ။
ဤမီးခတ်သေနတ်တွင် စပရင်နှင့် တပ်ဆင်ထားသော မောင်း၏ထိပ်တွင် တူကဲ့သို့ ခေါင်းကလေး တစ်ခုရှိ၍ ထိုခေါင်းတွင် မီးခေတ်ကျောက်စကလေး တစ်ခုကို တပ် ထားသည်။
သေနတ်ပြောင်းဘေးရှိ စနက်ပေါက်တစ်ဝိုက်တွင် ယမ်း ထည့်ထားသော နားခွက်တစ်ခုရှိ၏။
ထိုနားခွက်ကို အထက်သို့ ပွင့်သော အဖုံးကလေးတစ်ခုဖြင့် ဖုံးထားလေသည်။
ခလုတ်ကို ဆွဲ လိုက်သောအခါ မောင်းကျလာ၍ မောင်းထိပ်တွင် ရှိသော မီးခတ် သည် နားခွက်ဖုံးအတွင်ရိုက်၍ မီးပွင့်စေပြီးလျှင် နားခွက်ရှိ ယမ်း တွင် မီးကူးစေသည်။
နားခွက်မှ မီးသည် စနက်ပေါက်မှဆင်း၍ ပြောင်းတွင်းရှိယမ်းကို မီးကူးပြီးလျှင် ကျည်ဆန်အား ပေါက်ထွက် သွားစေလေသည်။
ဤမီးခေတ်သေနတ်မျိုးကို ၁၇ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုခေတ် အစလောက်တိုင်အောင် အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ပထမဦးစွာ ရောက်ရှိသွားကြသော ဥရောပတိုက်သား နယ်သစ်ရှာ အာဇာနည်တို့သည် တိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော ရက်အင်ဒီးယန်း များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရလေရာ ထိုမီးခတ်သေနတ်မျိုးကိုပင် အသုံး ပြု၍ အောင်မြင်ခဲ့ကြလေသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ပြင်သစ်တော် လှန်ရေးနှင့် နပိုလီယန်စစ်ပွဲများ၌လည်း ဤမီးခတ်သေနတ်မျိုးကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။
၁၈ဝ၇ ခုနှင်တွင် စကော့လူမျိုး ဘုန်းကြီးတစ်ပါးက သေ နတ်၌ ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် ယမ်းတစ်မျိုးကိုထည့်၍ စတင်အသုံး ပြုလာခဲ့ပြန်သည်။
၁၉ ရာစု အလယ် ခေတ်လောက်တိုင်အောင် သေနတ်များတွင် မီးခတ်ကျောက်ကို အသုံးမပြုတော့ဘဲ ယင်းအစားတူမီးကို အသုံးပြုလာကြသည်။
တူမီးသေနတ်များတွင် ထိပ်သီး ကလေးကို သေနတ်နောက်ပေါက်တွင် တပ်ဆင်ထား၍ ယမ်းထည့် ထားသော ကြေးအဖုံးကလေးကို ထိုထိပ်သီးပေါ်၌ တပ်ထားသည်။
ခလုတ်ကို ဆွဲလိုက်သောအခါ ကျလာသော မောင်းသည် ထိပ်ဖုံးကို ရိုက်သဖြင့် ပေါက်ကွဲသွားပြီးလျှင် ပြောင်းထဲရှိ ယမ်းကို မီးကူး သွားသောကြောင့် ကျည်ဆန်ထွက်သွားသည်။
၁၉ ရာစု အလယ် ခေတ်ကျော်တိုင်အောင် ခေတ်စားလာခဲ့သော အထက်ပါ ရှေးသေ နတ်များတွင် ချွတ်ယွင်းချက် နှစ်ခုရှိ၏။
ပထမအချက်မှာ ပစ်လိုက်သည့်အခါ အထိနာစေရန် ကျည်လုံးများကို အတော်အတန် ကြီး ထားရာ၊ ကြီးထားရသဖြင့် လေအဆီးအတားများသောကြောင့် ထင် သလောက် မမြန်နိုင်ချေ။
ဒုတိယအချက်မှာ ကျည်လုံးသည် ချောနေသောသေနတ် ပြောင်းထဲမှ ထွက်သွားရသောကြောင့် ဖြောင့်ဖြောင့်မသွားဘဲ တဖြည်းဖြည်း လမ်းကောက်သွားတတ်သည်။
ထိုကြောင့် ကိုက်တစ်ရာကျော်ကျော်လောက်တွင်ရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို မမှန်နိုင်ချေ။
ယင်းချွတ်ယွင်းချက်များမှ လွန်မြောက်စေရန် သေနတ် ပြောင်းတွင်း၌ ဝက်အူရစ်ကြောင်း ထွင်းသည့်စနစ်ကို တီထွင်လုပ် ကြပြန်သည်။
သို့လုပ်ရာ၌ သေနတ်ပြောင်းအတွင်း၌ ဝက်အူရစ်ပုံ ထွင်းကြောင်းများကို ထွင်းကြရသည်။
ဤဝက်အူရစ်ပုံထွင်း ကြောင်းများကြောင့် ကျည်ဆန်သည် သေနတ်ပြောင်းအတွင်း၌ လည်၍ တစ်ဖြောင့်တည်း ထွက်သွားလေသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့်ရှည်၍ ကတော့ပုံရှိသောကျည်ဆန်များသုံး နိုင်သည်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ လေသည်။
ကတော့ပုံကျည်ဆန်များကို သုံးခြင်းအားဖြင့် လေအဆီး အတားနည်းပြီးလျှင် ပို၍လည်းလေးသည်။
ကျည်ဆန်များ ဝက်အူရစ် ကဲ့သို့ လည်၍ထွက်သွားသော သတ္တိသည် ကျည်ဆန်အချွန်ကို တသမတ်တည်း ဖြောင့်ဖြောင့် ထွက်သွားစေ၍ အမြီးပြန် ခေါင်းပြန် လည်သွားခြင်းကိုလည်း တားဆီးနိုင်လေသည်။
၁၈ ရာစုခေတ် အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲ၌ ဤဝက်အူရစ်ပုံထွင်းထားသော သေနတ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ဝက်အူရစ်ပုံ ထွင်းခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ သေနတ်များကို ရိုင်ဖယ်သေနတ်ဟု ခေါ်တွင်ခ ဲ့ကြသည်။
ဤရှေးခေတ် ရိုင်ဖယ်သေနတ်များသည် ရှေ့ထိုးသေနတ် များဖြစ်ကြ၍ ကျည်လုံးများကို အမဲဆီ ဆွတ်ထားသော အဝတ်တွင်ထုပ်ပြီးလျှင် ပြောင်းဝမှနေ၍ အထဲသို့ထိုးသွင်းရသည်။
ဤရိုင်ဖယ်သေနတ်မျိုး ပေါ်လာသော်လည်း ကျည်လုံးများ ထည့် သွင်းရာ၌ နှေးကွေးသောကြောင့် ပြောင်းချောသေနတ်များလောက် လူကြိုက်မများခဲ့ချေ။