kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
၁၇၉၁ခုနှစ်တွင် Richter ဆိုသူက ယနေ့ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်တွင် အလွန်အသုံးဝင်သော Stoichiometery သဘောတရားကိုလည်း ကောင်း ၊ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် Proust ဆိုသူက Law of Constant Compositionကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၀၃ခုနှစ် Dalton ဆိုသူက Atomic Theory ကိုလည်းကောင်း၊၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် Avogadro ဆိုသူက Avogadro’s Hypothesis ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် Faradayက Electrochemistry ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် Frankland ဆိုသူက Valency နည်းကိုလည်းကောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
၁၆၈၇ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော Newton ၏ “Principia” စာအုပ်သည်လည်း အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများအားလုံး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သဖွယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အပူ (Heat) နှင့်ပတ်သက်၍ အစောဆုံး အနေဖြင့် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်မှစ၍ လေ့လာခဲ့ကြသည်။
အောင်းပူ(Latent Heat) အကြောင်းကို ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်လေ့လာနိုင်ခဲ့ပြီး ၁၈၂၄ခုနှစ်တွင် Carnot ၏ Laws of Thermodynamics နှင့် ၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် Clausius နှင့် Kelvin တို့၏ Thermodynamic ဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်များကိုအခြေခံ၍ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် Willard Gibbs ဆိုသူက ပထမဆုံး Chemical Thermodynamics စာအုပ်ဖြစ်သော “Graphical Methods in the Thermodynamics of Fluids” ကို ရေးသားခဲ့သည်။
ရှေးဦးဓာတုနည်းပညာများ ရှေးဦးပိုင်းကာလမှ ၁၇ရာစုအလယ်အထိ မိရိုးဖလာ ဓာတုနည်းပညာများကိုသာ ပုံသေအသုံးချ၍ ကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
၎င်းလုပ်ငန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
(၁) ကြေး၊ သံနှင့် ခဲမဖြူ တို့ကိုတူးဖော်သန့်စင်ခြင်း၊ ထုံးဖုတ်ခြင်း။
(၂) အရက်ချက်ခြင်း။
(၃) အပင်များမှ ဆိုဒါ (NaOH2) နှင့် ပိုတက်(K2CO3) ထုတ်လုပ်ခြင်း။
(၄) ကော့စတစ်အယ်ကာလီများ (NaOHနှင့်KOH) ချက်လုပ်ခြင်း။
ဆိုဒါ/ပိုတက်ကို ထုံး (CaO နှင့် Ca (OH)2) နှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြင့်ထုတ်ယူသည်။
(၅) ဆပ်ပြာချက်ခြင်း။
(၆) ဖန်ချက်ခြင်း။
(၇) ကျောက်ချဉ်ချက်ခြင်း။
(၈) ယမ်းစိမ်းချက်ခြင်း။
သဘာဝမြေဆွေးမှာပါသော ဓာတ်ဆား Ca(NO3)2 ကို ပိုတက် နှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြစ်သည်။
(၉) ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ်ချက်ခြင်း။
သဘာဝတွင်းထွက် သံရိုင်းတစ်မျိုးဖြစ်သော Pyrite (FeS2) ကိုလေနှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြင့် Green Vitriol (FeSO4 .7H2O) ကိုရသည်။
ထိုဓာတ်ကို ပေါင်းခံခြင်း(Distillation)ဖြင့် အက်ဆစ်ကို ထုတ်ယူရရှိသည်။
အရေးပါသော တွေ့ရှိချက်များ ပထမဆုံးအက်ဆစ်စက်ရုံ (Acid Plant) ၁၇၃၆ ခုနှစ်တွင် Joshua Ward ဆိုသူက ကန့်ခဲ (Brimstone) နှင့် ယမ်းစိမ်း(Nitre) တို့ကို ရေပမာဏ အနည်းငယ်ထည့်ထားသော ဖန်ဘူးထဲတွင် မီးရှို့ခြင်းဖြင့်ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ် (Sulphuric Acid) ကို စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ပမာဏအနည်း ငယ်သာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချနိုင်သဖြင့် ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် John Roebuck က ဖန်ဘူးအစား သစ်သားကိုယ်ထည်ဖြင့် ခဲသတ္တုကန်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုကာ ပမာဏတိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုထုတ်လုပ်မှုနည်းစဉ်ကို Lead Chamber Process ဟုခေါ်ဆိုပြီးမလိုလားအပ်သော SO2 နှင့် NOx ကဲ့သို့ အဆိပ်သင့်ဓာတ်ငွေ့များထွက်သဖြင့် သူနှင့်အတူလေသွင်းလေထုတ် စနစ်များ၊ လေသန့်စင်ရန်အတွက် Counter Current Towers (Absorption Column)များကို ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် Glover နှင့် Gay.Lussac တို့က ထပ်မံတီထွင်ခဲ့ကြသည်။
ဗြိတိသျှ ဓာတုဗေဒစက်မှုသမိုင်းတွင် အရေးပါသော တီထွင်မှုဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးကျန်ရှိသည့်စက်ရုံသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။
Lead Chamber Process ဖြင့် ထုတ်လုပ်သောအက်ဆစ်သည် မသန့်စင်သဖြင့် ပိုမိုခေတ်မှီသော Contact Process ကို ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် Peregrine Phillip က မူပိုင်ခွင့်တင်ကာ စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ သည်။
အဆိုပါထုတ်လုပ်မှုနည်းစဉ်သည် ပထမဆုံးဓာတ်ကူပစ္စည်းအသုံးပြုသည့် ဓာတုပစ္စည်း စက်ရုံဖြစ်ပြီး ပလက်တီနမ်သတ္တု (Platinum) ကိုအသုံးပြုထားသည်။
၁၈၇၀ ခုနှစ်အထိ ၎င်း Contact Processကို အသုံးချနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဆိုပါ Contact Process ကိုယနေ့အချိန်အထိ အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
ရှေးဦးတီထွင်မှု စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးဓာတုပစ္စည်း Soda Ash ၁၈ရာစုမှ ၁၉ရာစုကြားကာလတွင် ချည်ထည်နှင့် သိုးမွေးထည်များ ဝယ်လိုအားတိုးတက်လာခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှတို့၏ အနောက်ကိုလိုနီနယ်မြေများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် လူဦးရေအဆမတန်တိုးပွားလာ၍ အထည်အလိပ်များ ပိုမိုထုတ်လုပ်လာခဲ့ကြသည်။
ရှေးအခါက ချည်ထည်များ၊ သိုးမွေးထည်များကို ဖြူဖွေးလာအောင် ထုံးနှင့် ကော့စတစ်ကဲ့သို့သော အယ်လ်ကာလီများထဲတွင် တစ်ပါတ်ခန့်စိမ်ရသည်(Bucking Process)။
ထို့နောက် မလိုင်ထုတ်ထားသော နို့ရက်တက်ရည်တွင် တစ်ပါတ်ခန့်ထပ်စိမ်ပြီး(Souring Process) နေပူထဲတွင် ရက်သတ္တပါတ်ပေါင်းများစွာလှမ်းကာ သဘာဝအရောင်ကို ချွတ်ယူသည်။
ထို့နောက် မိုးရွာချိန်တွင် မြက်ခင်းစောင်းတွင် ဖြန့်လှန်းကာ ဖြူဖွေးလာအောင် အရောင်ချွတ်ယူရသည် (Crofting Process)။
ထိုလုပ်ငန်းစဉ်သည် လနှင့်ချီကြာမြင့်သဖြင့် တိုးလာသောဝယ်လိုအားကို အလျှင်မမှီနိုင်တော့ပေ။
ထို့ကြောင့် သဘာဝနည်းလမ်းထက် ပိုမိုမြန်ဆန်သော ဓာတုဗေဒချွတ်ဆေးများကိုစတင်သုံးစွဲလာခဲ့သည်။
ထိုအခါ ချည်မျှင်နှင့်အထည်စက်ရုံသုံး ဆပ်ပြာကဲ့သို့သော Detergent ဓာတုပစ္စည်းများလည်း ပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်။
၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ဆပ်ပြာဝယ်လိုအားသည် ၁၅၀၀ တန်သာ ရှိခဲ့ရာမှ တန်ချိန် ၅၀၀၀၀ အထိ အဆမတန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။
ဆပ်ပြာနှင့် အယ်ကာလီများ ချက်လုပ်ရန် အဓိကကုန်ကြမ်းဖြစ်သော ဆိုဒါနှင့်ပိုတက် လိုအပ် ချက်သည်လည်း ပိုမိုမြင့်မားလာခဲ့ကြောင်း ၁၈၃၀ ခုနှစ် မှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်။
ထို့အပြင် တိုးတက်လာသော လူဦးရေနှင့်အညီ ဆောက်လုပ်ရသော နေအိမ်အဆောက်အဦးများ၊ မြို့များကြီးမားလာခြင်းကြောင့် ပြတင်းပေါက်မှန်ကဲ့သို့သော မှန်ထည်လုပ်ငန်းများ၊လူ့အသုံးဆောင် ပန်းကန်ခွက်ယောက်များ ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဖန်ချက်လုပ်ငန်းများတွင် ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်သုံးစွဲမှုပမာဏ ပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ဖန်ချက်လုပ်ရာတွင် သဲသည် အဓိက ကုန်ကြမ်းဖြစ်ပြီး ကြည်လင်သည့်မှန်၊ ဖန်ထည်များကို ရရှိစေရန်အတွက်Soda Ash ကဲ့သို့သော ဓာတုပစ္စည်းများကိုပါ ထည့်သွင်းချက်လုပ်ရသည်။
မူလက ဆိုဒါနှင့် ပိုတက်ကို မြောက်အမေရိက၊ စကင်ဒီနေးဗီးယား နှင့်ရုရှားတို့တွင် သစ်သားကို ပြာချ၍ ထိုပြာမှတစ်ဆင့် ချက်လုပ်ရောင်းချခဲ့ပြီး ၁၃ ရာစုမှစ၍ ဥရောပသို့ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ကြသည်။
ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ဆိုဒါကို စပိန်နှင့် ကနေရီကျွန်းမှ တင်သွင်းပြီး ဆီးရီးယားမှလည်း တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့သည် ဗြိတိသျှ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် စတင်တော်လှန် တိုက်ခိုက်ကြရာမှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပိတ်ဆို့သွားခဲ့ရသည်။
အမေရိကန်နှင့် ဥရောပ ကုန်သွယ်ရေးလည်း ရပ်တံ့သွားခဲ့ပြီး ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်မရနိုင်တော့ပေ။
ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာအရေးပါသော ဆိပ်ကမ်းများသည် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ ကြောင့် ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယံခေတ်ဦး အထိ ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်အနေဖြင့် မူလက ကြားနေနိုင်ငံစပိန်ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်နိုင်ရေးအတွက် အားထုတ်ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် Franch Royal Academy မှ အိမ်သုံးဆား (NaCl) မှ Soda Ash (Na2CO3) ချက်လုပ်ပေးနိုင်သူကို ဆုချီးမြှင့်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် Louis XVI ကလည်း ဆားမှ အယ်ကာလီ (NaOH) ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သူကို ပြင်သစ်ငွေဒင်္ဂါး ၂၄၀၀(livres) ဆုချမည်ဟု ထပ်မံ ကြေညာ ခဲ့သည်။
စတင်ကြေညာပြီးသည့် ၁၇၇၅ ခုနှစ်မှ ရေတွက်လျှင် ၁၅ နှစ် အကြာ ၁၇၈၉ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတီထွင်သူ ရူပဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင် (Orleans မြို့စား Louis Philip II ၏ သမားတော်) Nicolas Leblancဆိုသူက ဆားမှ ဆိုဒါထုတ်သည့်နည်းလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသွားခဲ့ပြီး ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် မူပိုင်ခွင့် တင်ကာ စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနည်းစဉ်ကို Leblanc Process ဟုခေါ်ဆိုပြီး မြို့စားအတွက် ပထမဆုံး ဆိုဒါစက်ရုံကို Saint-Denis တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ထိုစက်ရုံသည် တစ်နှစ်လျှင် ဆိုဒါ ၃၂၀ တန် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
Leblanc Process တွင် အဆင့်နှစ်ဆင့်ပါဝင်ပြီး ပထမအဆင့် ဓာတ်ပြုခြင်းဖြစ်သော အောက်ဖော်ပြပါ ဓာတ်ပြုညီမျှခြင်းကို ဆီဒင်လူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် Carl Wilhelm Scheele က ၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
2NaCl + H2SO4 (→∆ ) Na2SO4 + 2HCl Leblanc က ဒုတိယအဆင့်အနေဖြင့် ပထမဓာတ်ပြုခြင်းမှ ရရှိလာသော Sodium Sulfate ဆားခဲကို ထုံးကျောက်မှုန့် (Calcium Carbonate)၊ ကျောက်မီးသွေး (Carbon)တို့နှင့် ရောနှောကာ မီးရှို့ခြင်းဖြင့် ဆိုဒါကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ဆိုဒါထုတ်လုပ်ရာ၌ ဒုတိယအဆင့် ဓာတ်ပြုခြင်းတွင် အဆင့်နှစ်ဆင့် ပါဝင်ပြီး ကျောက်မီးသွေးနှင့် Sodium Sulfate ဓာတ်ပြုရာမှ Sodium Sulfide အဖြစ်သို့ ဓာတ်လျော့သွားသည်။
ထို့နောက် Sodium Sulfide သည် ထုံးကျောက်နှင့် ထပ်မံဓာတ်ပြုပြီး ဆိုဒါ Sodium Carbonate နှင့် Calcium Sulfide အရောကိုရရှိသည်။
ရရှိလာသောအရောအနှော Black Ash ကို ရေနှင့်ဖျော်၍ ထိုရေကြည်ကို အငွေ့ပျံစေခြင်း(Evaporate) ဖြင့် လိုအပ်သော ဆိုဒါကိုထုတ်ယူရရှိသည်။
ဆိုဒါထုတ်လုပ်မှုအတွက် ဒုတိယအဆင့် ဓာတ်ပြုညီမျှခြင်းသည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
Na2SO4 + 2C → Na2S + 2CO2 Na2S + CaCO3 → Na2CO3+ CaS ပညာရှင် Leblanc သည် ၁၇၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကြောင့် ပြင်သစ်ဘုရင်ပြုတ်ကျသွားခဲ့သဖြင့် ဆုမရရှိခဲ့သလို ၎င်း၏ ဆိုဒါစက်ရုံနှင့် မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်များ၊ နည်းပညာပိုင်းလျှိုဝှက်ချက်များအားလုံးသည်၁၇၉၄ ခုနှစ်တွင်သိမ်းဆည်း ခံလိုက်ရသဖြင့် စီးပွားပျက်သွားခဲ့သည်။
၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် Napoleon ကသူ့၏စက်ရုံကိုပြန်ပေးခဲ့သည်။
ထို့အပြင်သူ၏ Leblanc Process ကိုပါ Napoleon က လူထုအတွင်းဖြန့်ဝေလိုက်သဖြင့် ဥရောပတစ်တိုက်လုံးတွင် ဆိုဒါစက်ရုံ အမြောက်အမြား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တော့သည်။
ထို့ကြောင့် မူလပိုင်ရှင် Leblanc သည် မွဲတေသထက် မွဲတေလာခဲ့ပြီး ၁၈၀၆ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်တိုင်အဆုံးစီရင်သွားခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဆိုဒါစက်ရုံများသည် Batch Type ဖြင့်ပင် တစ်လလျှင် တန်ချိန် ၁၀၀၀၀ မှ ၁၅၀၀၀ အထိထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် Leblanc ၏နည်းစဉ်သည် ပြင်သစ်မှာထက် ဗြိတိသျှတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ထုတ်လုပ်လာခဲ့သည်။
၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် Losh မိသားစုက Tyne မြစ်ကမ်းဘေး၌ စက်ရုံစတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဆိုဒါ ထုတ်လုပ်မှု အားလုံးထက်ပိုမိုအောင် ဗြိတိန်တစ်နိုင်ငံထဲကပင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၏ တစ်လထုတ်လုပ်မှုနှုန်းမှာ ၄၅၀၀၀ တန်သာရှိပြီး ဗြိတိန်၌ တန်ချိန် ၁၄၀၀၀၀ အထိတိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ဆိုဒါစက်ရုံများ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှု ပြဿနာများနှင့်ပါ ရင်ဆိုင်လာခဲ့ရသည်။
Leblanc ၏ နည်းစဉ်တွင် ဘေးထွက်ဓာတုပစ္စည်းဖြစ်သော Hydrochloric Acid(HCl) သည် ၁၉ ရာစုအထိ စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် အသုံးမဝင်သေးပေ။
ထို့ကြောင့် ထိုအက်ဆစ်ငွေ့ကို လေထုအတွင်း ထုတ်လွှင့်ကာ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်က အက်ဆစ်ဓာတ်ငွေ့သန့်စင်သည့်နည်းလမ်းများလည်းမပေါ်သေးပေ။
ပျမ်းမျှအားဖြင့် ဆိုဒါ ၈ တန်ခွဲထွက်လျှင် အက်ဆစ်ငွေ့ ၅ တန်ခွဲနှင့် Calcium Sulfide စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ၇ တန်ထွက်ရှိခဲ့သည်။
ထိုစွန့်ပစ်ပစ္စည်း Calcium Sulfideကို မြေစာအဖြစ်ပုံကာ စွန့်ပစ်သဖြင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် မြေထုညစ်ညမ်းလာပြီး ထိုမြေစာပုံမှထွက်သော အပုပ်နံ့ (Hydrogen Sulfide) နှင့် စက်ရုံမှစွန့်ပစ်သော အက်ဆစ်ငွေ့တို့ကြောင့် လေထုကိုပါဆိုးဆိုးဝါးဝါး ညစ်ညမ်းသွားစေခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဥပဒေများကန့်သတ်ပြဋ္ဌာန်းကာ ထိုပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ခေတ်သစ်လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ကာကွယ်သည့် ဥပဒေကိုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
ထိုဥပဒေကို Alkali Act ဟုခေါ်ဆိုပြီး ထိုဥပဒေအရ စက်ရုံမှထွက်သည့် အက်ဆစ်ငွေ့၏ ၅ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ လေထုအတွင်းစွန့်ပစ်ရန် ကန့်သတ်လာခဲ့သည်။
ထိုအခါ ဆိုဒါစက်ရုံများက အက်ဆစ်ငွေ့ကို ကျောက်မီးသွေးဖြည့်ထားသော လေစစ်ကန်များအတွင်း၌ ရေနှင့်ထိတွေ့စေကာ အက်ဆစ်ငွေ့မှ အက်ဆစ်အရည်အဖြစ် ပြောင်းလဲယူ၍ မြစ်ချောင်းများအတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့ကြပြန်သည်။
ထိုအခါ ရေထုပါညစ်ညမ်းလာရသဖြင့် စက်ရုံများကိုစစ်ဆေးအရေးယူရန် ဗြိတိသျှလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် George E.Davis ကိုတာဝန်ပေးလာခဲ့သည်။
GeorgeE.Davis က၎င်း၏စစ်ဆေးရေးအရာရှိဘဝ အတွေ့အကြုံများကိုအခြေခံ၍ “Hand Book of Chemical Engineering” ဟူ၍ စာအုပ် (၂) အုပ်ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် George E.Davis က မန်ချက်စတာတက္ကသိုလ် (Manchester)၌ သင်ခန်းစာ ၁၂ခုကို ပို့ချခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ် တန်းခွဲပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က အက်ဆစ်စက်ရုံနှင့် အရက်ချက်စက်ရုံများကဲ့သို့သော ဓာတုပစ္စည်းစက်ရုံများအတွက် ရေးသားထားသော ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာစာအုပ်များရှိနေပြီ ဖြစ်သော်လည်း George E.Davis ၏ Hand Book of Chemical Engineering ကဲ့သို့သော အခြေခံကျသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၊ အထူးသဖြင့် အရည်နှင့် အငွေ့အခြေအနေများကို ကိုင်တွယ်လုပ်ဆောင်သည့် အခြေခံကျသောအချက်အလက်များ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။
ထို့ကြောင့် George E.Davis ၏စာအုပ်သည် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၎င်းကိုလည်း ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ထို့ပြင် အမေရိကန်တွင် George E.Davis ၏ စာအုပ်ကြောင့် ပိုမိုဆန်းသစ်သော အတွေးအမြင်နှင့် နည်းပညာရှုထောင့် ပုံစံသစ်များ တိုးပွားလာခဲ့သည်။
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် မန်ဆာချူးဆက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (Massachusetts Institute of Technology-MIT) ၌ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာနည်းပညာရပ်များသည် ပိုမိုခေတ်စားလာခဲ့သည်။
၁၈၈၀ခုနှစ်တွင်လန်ဒန်၌ Society of Chemical Engineer ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် Society of Chemical Industry ကို ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ American Institute of Chemical Engineers(AIChE) ကိုလည်း တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ Institution of Chemical Engineers (IChemE) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ အဆိုပါအဖွဲ့အစည်းများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ နည်းပညာရပ်များကို စတင်ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား https://www.britannica.com/technology/chemical-engineering#:~:text=Outs%20of%20Chemistry-,History,half%20of%20the%2019th%20century. https://cheme.mit.edu/about/history/ ကဏ္ဍ:ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ ကဏ္ဍ:ဓာတု အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် ကဏ္ဍ:အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်။
ဩဂတ်စတတ်ဘာ့ဂ် နှင့် ဖော်လ်ကန်လပ်စ် နန်းတော် များသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်စာရင်းဝင်ခဲ့သော ဂျာမနီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ရိုင်း-ဝက်စ်ဖေးလယား ရှိ ဘရားမြို့ တွင်ရှိသော သမိုင်းဝင်အဆောက်အဦး အစုအဝေးဖြစ်သည်။
အဆိုပါအဆောက်အဦးများသည် ကျယ်ဝန်းသော ဥယျာဉ်များနှင့် နန်းတော် ဥယျာဉ်၏ သစ်ပင်များနှင့် ချိတ်ဆက် နေကြသည်။
ဩဂတ်စတတ်ဘာ့ဂ် နန်းတော် နှင့် ၎င်း၏ပန်းခြံများသည် ဘရားနန်းတော် ဖျော်ဖြေပွဲများအတွက် နေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
မက်စ်အန်း ပြတိုက်သည် အနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုနန်းတော်များအား ၁၈ ရာစုအစတွင် တည်ဆောက် ခဲ့ကြပြီး ဝစ်တဲဘက်ရှ် မိသားစုဝင် ကိုလုံး၏ အာ့ခ်ဘစ်ရှော့ ဘာဗေးရီးယားမှ ကလဲမန်း ဩဂတ်စ်မှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဗိသုကာပညာရှင်များမှာ ယိုဟန်း ကော့နရက် ရှလောင်း နှင့် ဖရန်ဆွာ ဒီ ကျူဗေးလီ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဩဂတ်စတာဘာ့ဂ် နန်းတော်၏အဓိက အဆောက်အဦးသည် အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ယူ ပုံသဏ္ဍန် အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အဓိက အထပ်သုံးထပ်နှင့် ထပ်ခိုးနှစ်လွှာရှိသည်။
လှပသောလှေကားကို ယိုဟန်း ဘာတာရှာ နျူးမန်း မှဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်။
ဥယျာဉ်များအား ဒိုမီနစ် ဂျီရတ်မှ ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်။
နန်းတော်၏ တောင်ဘက်ရှိ ကျယ်ပြန့်သော ပန်းဥယျာဉ်ကိုလည်း ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် ပီတာ ဂျိုးဆက်လန်း မှ ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြင်ကွင်းကျယ် ဥယျာဉ် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ထိုနေရာအား ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားခြင်းသည် ခက်ခဲ့သည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရင်းမြစ် အဖြစ်ရနိုင်သော ပစ္စည်း ရှားပါးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဖော်ကန်ဟော့စ် အမဲလိုက်အိမ်ကို ဖရန်ဆွာ ဒီ ကျူဗေးလီးမှ ဒီဇိုင်းဆွဲပြီး ၁၇၂၉ မှ ၁၇၄၀ အထိ နင်ဖန်ဘာ့ခ် နန်းတော်ပန်းခြံရှိ အမာလီယန်ဘာ့ခ် အမဲလိုက်အိမ် ပုံစံအတိုင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး မကြာမီ မှစ၍ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဩဂတ်စတာ့ဘာ့ဂ် အား ဂျာမန် သမ္မတ၏ နိုင်ငံတော် ဧည့်သည်များအတွက် ဧည့်ခံခန်းမအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ထိုနေရာမှ ထိုအချိန်က ဖက်ဒရယ် ဂျာမနီသမ္မတနိုင်ငံ ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သော ဘွန်းမြို့မှ မဝေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ။
မာလဝီရေကန် အမျိုးသားဥယျာဉ် သည် အရှေ့တောင် အာဖရိက၊ မာလဝီနိုင်ငံ ရှိ မာလဝီ ရေကန်၏ တောင်ဘက် အစွန်ဆုံးတွင်ရှိသော အမျိုးသားဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် မာလဝီနိုင်ငံရှိ တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး ငါးနှင့် ရေနေသတ္တဝါများကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။
ယင်းသည် ၎င်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သော်လည်း မာလာဝီရေကန် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် မာလဝီရေကန်ရှိအသင့်အတင့်မျှ ရှိသော မြေများ ပါဝင်ပြီး အမော်တစ်ခု၊ ကမ်းခြေဦး နှင့် ကျောက်တုံးထူထပ်သော ကျွန်းငယ်များ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် မာလဝီ အမျိုးသားဥယျာဉ်အား ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး "ဇီဝမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း အတွက် တကမ္ဘာလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးပါမှု ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ၎င်း၏ ငါးအမျိုးကွဲများကြောင့် ဖြစ်သည်။
ငါးအမျိုးကွဲများ ရှိခြင်းမှာ မှတ်သားလောက်ဖွယ် ရှိပြီး ဘူနာဟု ဒေသတွင်း သိကြသော ဆစ်လစ်ရှ်ငါးသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု အတွက် အလွန်ထူးခြားသော ဥပမာ တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
ပန်းခြံ၏ အခြားထူးခြားသော အချက်အလက်များမှာ ၎င်း၏ ကျောက်တောင် ထူထပ်သော မြင်ကွင်းကျယ်မှာ ရေကန်၏ ကြည်လင်သော ရေပေါ်တွင် ထင်ဟပ်နေပြီး အလွန် ထူးခြားသော သဘာဝ အလှ အဖြစ် တည်ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:မာလဝီနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ။
ဒေါက်တာဇော်ဝင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၏ လူမှုရေးဝန်ကြီးအဖြစ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အရာတော်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် ၁ ကိုယ်စားပြု ရွေးကောက်ခံရသူ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေး ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အရာတော်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၁ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး မဲအရေအတွက် ၃၂,၇၅၄ မဲဖြင့် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
သူသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့တွင် လူမှုရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဒူရှန်ဘဲမြို့(, ; ပါရှားဘာသာစကားအရ တနင်္လာနေ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ Dushanbe in Persian language D. Saimaddinov, S. D. Kholmatova, and S. Karimov, Tajik-Russian Dictionary, Academy of Sciences of the Republic of Tajikistan, Rudaki Institute of Language and Literature, Scientific Center for Persian-Tajik Culture, Dushanbe, 2006., )သည် တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ဤသို့ အမည်နာမခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ တနင်္လာနေ့အား ဈေးနေ့အဖြစ် စည်ကားလေ့ရှိသော ရွာကလေးမှ တဖြည်းဖြည်း ကြီးမားလာခဲ့သော မြို့ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ်အရောက်တွင်တော့ ဒူရှန်ဘဲမြို့၌ လူဦးရေ ၈၀၂,၇၀၀ ဦး ရှိ၍နေပြီ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းတွင် ရွာငယ်လေးတစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့သော ဒူရှန်ဘဲသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တာဂျစ် ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်၍လာခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ ရုရှားဘာသာဖြင့် ဂျူရှမ်ဘဲ(, Dyushambe)ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ ဂျိုးဇတ် စတာလင်အား အစွဲပြု၍ စတာလင်နာဘတ်မြို့(, Stalinobod)ဟု သုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဒူရှန်ဘဲမြို့သည် ဗာဇော့မြစ်နှင့် ကာဖာနီဟွန်းမြစ်ဆုံရာတွင် တည်ရှိပြီး တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ထိုဒေသတွင် ဘီစီ ၅ ရာစုမှ ရှေးဟောင်းသုတေသန အကြွင်းအကျန်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ဒူရှန်ဘဲသည် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းအထိ ရွာငယ်လေးတစ်ခုမျှသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
တနင်္လာနေ့တွင် ဈေးနေ့အဖြစ် ပြုလုပ်ရာ လမ်းဆုံတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ဒူရှန်ဘဲဈေးဟု ခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းမှာ ပါရှန်းဘာသာစကား တနင်္လာနေ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဒူရှန်ဘဲမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ရာ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုမည်ဆိုပါက စနေနေ့ပြီးနောက်(shambe) ဒုတိယနေ့(du)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ရွာတွင် အိမ်ထောင်စု ၅၀၀ ကျော်နှင့် လူဦးရေ ၈၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။
၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် မြို့အား ဒူရှန်ဘဲ ကုဂန်းဟုတ်ခေါ်ပြီး ရုရှားအသံထွက်ဖြင့်ဆိုလျှင် ဂျုရှမ်ဘဲဟုခေါ်သည်။
ပထမဆုံးအချိန် မြေပုံတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်မှာ ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်တွင် မြို့သည် ဗာဇော့မြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းရှိ မတ်စောက်သော ကမ်းပါးပေါ်တွင် တည်ရှိသော ခံတပ်မြို့ဖြစ်ကာ နေထိုင်သူ ၁၀.၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။
ပထဝီဝင် ရာသီဥတု ဒူရှန်ဘဲမြို့တွင် မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတု(ကော့(ခ်)ပန်: Csa)ရှိပြီး ပြင်ထန်သော ကုန်တွင်းပိုင်းရာသီဥတု(continental climate) (ကော့(ခ်)ပန်: Dsa)က လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။
နွေရာသီတွင် ပူပြင်းခြောက်သွေ့၍ ဆောင်းရာသီ၌ အေးစိမ့်၍နေသော်လည်း အေးလွန်းသော ရာသီဥတုတော့ မဟုတ်ပေ။
အခြားသော ဗဟိုအာရှရှိ မြို့တော်များထက် စိုထိုင်းမှု ပိုသော ရာသီဥတုရှိပြီး ဆောင်းတွင်းနှင့် နွေဦးတွင် ဝန်းရံထားသော တောင်ကြားများမှ တိုက်ခတ်လာသော စိုစွတ်သော လေအေးများကြောင့် နှစ်စဉ် မိုးရေချိန် ကျော်ရှိသည်။
တောင်များပတ်လည် ကာရံထားမှုကြောင့် ဆိုက်ဘေးရီးယားမှ တိုက်ခတ်လာသော အလွန်အေးမြသော လေအေးများဒဏ်မှ ကာကွယ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ရာ ဆောင်းတွင်းတွင် မြောက်ဖျားလောက်တော့ အအေးမပိုချေ။
အထူးသဖြင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အအေးပိုလာခဲ့ပြီး အပူချိန်သည် ထိ ထိုးကျ၍ သွားခဲ့သည်။
အဓိက လည်ပတ်စရာနေရာများ တာဂျစ်ကစ္စတန် အမျိုးသားပြတိုက် National Museum of Antiquities အစ္စမေးလီ စင်တာ ညီညွှတ်ရေးနန်းတော် ဒူရှန်ဘဲ အလံတိုင်—ဤအလံတိုင်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး လွတ်လပ်စွာ တည်ရှိနေသော အလံတိုင်ဖြစ်ပြီး အမြင့်မှာ ရှိသည်။
ဒူရှန်ဘဲ တိရစ္ဆာန်ရုံ ရူဒါကီ ရိပ်သာလမ်း Gurminj Museum of Musical Instruments လူမှုအခြေပြ ဒူရှန်ဘဲမြို့၏ လူဦးရေမှာ- ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ၇၉၆,၀၀၀ ဦးရှိပြီး တာဂျစ်လူမျိုး (၇၅%)၊ ဥဇဘတ်လူမျိုး (၁၀%)၊ ရုရှားလူမျိုး (၃%)နှင့် အခြားလူမျိုးများ (၁၂%) ရှိသည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တာဂျစ်လူမျိုး (၈၉.၅%)၊ ဥဇဘတ်လူမျိုး (၆.၇%)၊ တာတာလူမျိုး (၀.၃%)၊ တာ့ခ်မန်လူမျိုး (၀.၁%)နှင့် အခြားလူမျိုးများ (၀.၇%) ထိ ရှိ၍လာသည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၈၀၂,၄၀၀ ထိ ရှိလာပြီး တာဂျစ်လူမျိုး (၈၄.၄% ခန့်)၊ ဥဇဘတ်လူမျိုး (၉.၁%)၊ ရုရှားလူမျိုး (၄.၁%)နှင့် အခြားလူမျိုးများ (၂.၄%) ရှိလာသည်။
+ ဒူရှန်ဘဲမြို့ရှိ လူဦးရေ ခုနှစ် လူဦးရေ ၁၉၂၆ ၆,၀၀၀ ၁၉၃၆ ၈၃,၀၀၀ ၁၉၅၆ ၂၂၇,၀၀၀ ၁၉၇၁ ၃၈၈,၀၀၀ ၁၉၈၇ ၇၉၆,၀၀၀Genesis 1987, USSR ၁၉၉၁ ၅၈၂,၀၀၀ ၂၀၀၂ ၅၇၉,၀၀၀ ၂၀၀၆ ၆၆၁,၀၀၀ ၂၀၀၈ ၆၇၉,၄၀၀Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January, State Statistical Committee, Dushanbe, 2008 (Russian) ၂၀၁၄ ၇၇၉,၀၀၀ ၂၀၁၅ ၇၈၈,၇၀၀ ၂၀၁၆ ၈၀၂,၇၀၀ စီးပွားရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အဦ ရုပ်သေး ကဇာတ်ရုံ တာဂျစ်အဲယား(Tajik Air)၏ ရုံးချုပ်သည် ဒူရှန်ဘဲမြို့ရှိ ဒူရှန်ဘဲ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တွင် တည်ရှိသည်။
"Directory: World Airlines." Flight International. 30 March-5 April 2004. 78. "Titov Street 31/2, Dushanbe Airport, Dushanbe, 734006, Tajikistan." ဆိုမန်အဲယား(Somon Air)သည်လည်း ဒူရှန်ဘဲမြို့တွင်ပင် ၎င်း၏ ရုံးချုပ်ကို ထားရှိသည်။
"Contacts ." Somon Air. Retrieved on 4 December 2010. "Contacts: 40, Titova Str. Dushanbe, Tajikistan, 734012." Address in Tajik : "734012, Таджикистан, Душанбе, ул. Титова, 40" သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဒူရှန်ဘဲ ဘူတာကြီး alternativtext= Trolleybus Rudaki Prospekt, Dushanbe|ဒူရှန်ဘဲမြို့ရှိ ထရော်လီဘတ်စကား မြို့တော်တွင် ဒူရှန်ဘဲ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် တည်ရှိပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီလအရ ရုရှား၊ ဗဟိုအာရှ၊ ဒေလီ၊ ဒူဘိုင်း၊ ဖရန်ဖွတ်၊ အစ္စတန်ဘူလ်၊ ကာဘူးလ်နှင့် Ürümqi မြို့များသို့ ပုံမှန်ပျံသန်းနေသော လေကြောင်းလိုင်းများ ရှိ၍နေပြီ ဖြစ်သည်။
တောင်ပိုင်းဒေသတွင် တာဂျစ်ကစ္စတန် မီးရထားလိုင်းသည် ဒူရှန်ဘဲမြို့အား စက်မှုဒေသများဖြစ်သော ဂီဆာ(Gissar)နှင့် ဗက်ရှ်([:en:[Vakhsh River|Vakhsh]]) တောင်ကြားဒေသ၊ ထို့အပြင် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံတို့နှင့် ဆက်သွယ်၍ ပေးထားသည်။
Migrant Express Part 1: Good-bye Dushanbe, https://www.youtube.com/watch?v=BBSardpSH0E ဒူရှန်ဘဲ ထရော်လီဘတ်စကားစနစ်သည် မြို့တော်အတွင်း အများပြည်သူဆိုင်ရာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဘတ်စကားများအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိပြီး မီသရိုစနစ်တည်ဆောင်ခြင်းကို ၂၀၂၅ တွင် စတင်မည်ဖြစ်သည်။
မော်တော်ကားများသည် နိုင်ငံ၏ အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ် ဖြစ်၍နေပါသည်။
ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံနယ်စပ်မျဉ်းနှင့် ၅၀ ကီလိုမီတာခန်ကွာဝေးပြီး ကားလမ်းများသည် ဥဇဘက်မြို့ဖြစ်သော ဒီနော့ဗ်မြို့(Denov)နှင့် ဆက်သွယ်၍ထားသည်။
ကားလမ်းများသည် မြောက်ဘက်တွင် Sughd Region နှင့်ဆက်သွယ်ထားပြီး ၎င်းမှ ဥဇဘက်ကစ္စတန်နှင့် ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံတို့အား ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။
တောင်ဘက်သို့ သွားသော ကားလမ်းများသည် ၁၅၀ ကီလိုမီတာကွာဝေးသော bridge at Panji Poyon တံတားမှတဆင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတို့နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။
. ပညာရေး ဒူရှန်ဘဲမြို့တွင် တည်ရှိသော ပညာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများမှာ- တာဂျစ် အမျိုးသား တက္ကသိုလ် (Tajik National University|) တာဂျစ်ကစ္စတန် စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် (Agricultural University of Tajikistan) တာဂျစ် ဆေးတက္ကသိုလ် (Agricultural University of Tajikistan) တာဂျစ်ကစ္စတန် ဥပဒေ၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတက္ကသိုလ် (Agricultural University of Tajikistan) ရုရှား-တာဂျစ် ဆလဗစ် တက္ကသိုလ် (Agricultural University of Tajikistan) Agricultural University of Tajikistan နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး 240px|Palace of Unity|The Palace of Unity (Vahdat Palace) အမွှာမြို့နှင့် ညီအစ်မမြို့များ ဒူရှန်ဘဲမြို့သည် အမွှာမြို့နှင့် ညီအစ်မမြို့များအဖြစ်- Ganja၊ အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ Lusaka၊ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ Sana'a၊ ယီမင်နိုင်ငံ Monastir၊ တူနီးရှားနိုင်ငံ Klagenfurt၊ ဩစတီးယားနိုင်ငံ Lahore၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ Boulder, Colorado၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Mazari Sharif၊ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ Reutlingen၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့၊ ရုရှားနိုင်ငံ Shiraz၊ အီရန်နိုင်ငံ Minsk, ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ Ürümqi, Xinjiang၊ တရုန်နိုင်ငံ တီဟီရန်မြို့၊ အီရန်နိုင်ငံ Xiamen, ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံ မှတ်သားဖွယ်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ Pictures of Dushanbe Dushanbe pictures through eyes of westerner Tajik Web Gateway Boulder-Dushanbe Sister Cities www.dushanbeairport.com – Dushanbe International Airport unofficial website (English) Dushanbe – TimeLapse ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ ကဏ္ဍ:တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ။
ခွဲထားသည့် ထင်းသားများကို မြင်ရပုံ ထင်းသည် လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုစုစောင်းထားသည့် သစ်ထွက်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
အကိုင်းနှင့်အတုံးများကို ထင်းအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
ထင်းများတွင် အစိုနှင့် အခြောက်နှစ်မျိုးရှိသည်။
၎င်းကို အမာနှင့် အပျော့ဟူ၍ ပုံမှန်အားဖြင့် နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲခြားထားသည်။
ထင်းသည် ပြန်လည်ကာ အသုံးပြုနိုင်သည့် ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း လောင်စာအတွက် လိုအပ်ချက်သည် မြင့်မားလာသည့်အတွက်ကြောင့် ထင်းကို ပြန်လည်ကာ အသုံးပြုနိုင်ရန် စီစဉ်လာကြသည်။
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းတိုးတက်လာမှုနှင့် ကိရိယာပစ္စည်းများ အဆင့်မြင့်လာမှုသည် ဒေသ၏ သစ်သားထုတ်လုပ်မှုကို တိုးတက်လာစေသည်။
ထင်းထုတ်လုပ်ခြင်း ထင်းများကို ထုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် စုဆောင်းခြင်းသည် ဒေသနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကိုမူတည်ကာ ပုံစံ ကွဲပြားမှု ရှိသည်။
အချို့နေရာများတွင် ထင်းထုတ်လုပ်ရန်အတွက် နေရာများကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားကြသည်။
အခြားသော နေရာတို့တွင် စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြုလုပ်ရန်အတွက် ထိုမြေတွင် ရှိနေသည့် သစ်ပင်များကို ထင်းအဖြစ် ထုတ်လုပ်သည်လည်း ရှိသည်။
ထင်းထုတ်လုပ်ရာတွင် အုပ်စုလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ မိသားစုအလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသော အမျိုးမျိုးသော ပုံစံများဖြင့် ထုတ်လုပ်ကြသည်။
ထင်းထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပစ္စည်းနှင့် နည်းလမ်းများမှာမူ ကွဲပြားကြသည်။
ဩစတြေးလျ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် များသောအားဖြင့် များပြားစွာ ပေါက်ရောက်ရှင်သန်နေကြသည့် ထင်ရူးပင်များကို ထင်းအဖြစ် ထုတ်လုပ်ကြသည်။
ခြောက်သွေ့ကာ အောက်သို့ ပြုတ်ကျနေသည် ကိုင်းများကို ခြများသည် စားလိုက်ကြပြီး ဆွေးမြေ့ပျက်စီးသွားကြသည်။
ပြင်ဆင်ခြင်း ကမ္ဘာ့နေရာအများစုတွင် ထင်းကို ခုတ်လှဲပြီးနောက် သယ်ယူရန်အတွက် ပြင်ဆင်ကြသည်။
ထို့နောက်တွင် လောင်စာအဖြစ်အသုံးပြုနိုင်ရန် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်မည့် နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြရသည်။
ထင်းမှ မီးသွေးပြုလုပ်ခြင်းကိုမူ ထင်းခုတ်လှဲသည့် နေရာတွင်ပင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။
များသောအားဖြင့် ယနေ့ခေတ်ထင်းထုတ်လုပ်ရာတွင် ထင်းခွဲခြင်းကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် မြန်မြန်ဆန်ဆန် ခြောက်သွေ့စေနိုင်သည်။
ယနေ့ခတ်တွင် ခွဲသည့်စက်များကို အသုံးပြုလာကြသည်။
သိမ်းဆည်းခြင်း ထင်းများကို သိမ်းဆည်းရာတွင် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။
ပုံမှန်စုပုံထားခြင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသည့် ပုံစံဖြင့် စုပုံထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ထင်းများကို သိမ်းဆည်းခြင်းသည် ထင်းများကို ရေစိုစွတ်မှုမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် အခြောက်ခံမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားရှိရန် ဖြစ်သည်။
အတိုင်းအတာ ထင်းကို ထင်းပုံ၏ ထုထည်ကို ကြည့်ကာ တိုင်းတာကြသည်။
အသုံးပြုကြသည့် ယူနစ်မှာလည်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အမျိုးမျိုး အပြောင်းအလဲရှိနိုင်သည်။