kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စာမေးပွဲကို ဦးစား မပေးဘဲ စာတတ်မြောက်မှု၊ ဘာသန္တရကြွယ်ဝမှု၊ အနေအထိုင် အပြော အဆို စည်းစနစ်ကျမှုကို ဦးစားပေးသည့် စာသင်တိုက်အဖြစ် ဦးတည်သည်။
၇ နှစ်အကြာ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် စာသင်သံဃာ ၅၇ ပါး၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သံဃာ ၇၅ ပါး တိုးပွားလာသည်။
ဂျပန်ခေတ် ၁၉၄၂-၄၅ တွင် ပဇ္ဇောတာရုံ စာသင်တိုက်မှာပင် သီတင်းသုံးသည်။
ကျန်ရစ်သမျှ သံဃာအနည်းငယ် ကို စာပေပို့ချသည်။
စစ်ပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ညောင်တုန်းမြို့ ညောင်ဦးဆရာတော် ရှင်နန္ဒဝံသ ထံမှ ပညာသင်ပြီး ပြန်ရောက်လာသော တပည့်ကြီး ရှင်ဉာနိက (အင်္ဂလန်သာသနာပြု မြောင်းမြပဇ္ဇောတာရုံဆရာတော်) ကို တိုက်တာ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စာပေပို့ချရေးတာဝန်များ လွှဲအပ်သည်။
စစ်ပြီစ သံဃာ ၁၄ ပါးနှင့် စတင်ရသည်။
၁၉၄၆ တွင် သံဃာ ၃ဝ မှ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၌ သံဃာ ၈ဝ ခန့် တိုးပွားလာသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ တွင် သာသနာရေးအတွက် ဒါယကာ ဦးထိန်ဝင်းကို အမရပူရ မဟာဂန္ဓာရုံ ဆရာတော် ရှင်ဇနကာဘိဝံသနှင့် တွေ့ဆုံပေးရန် အမရပူရကို ကြွရောက် သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးမြို့ အောင်မြေသာစည်ကျောင်းတိုက်၌ ကျင်းပသော သတ္တမအကြိမ် ရွှေကျင်နိကာယ ဂိုဏ်းလုံးကျွတ် အစည်း အဝေးက မြောင်းမြဆရာတော်အား ရွှေကျင်နိကာယ ဗဟိုဌာန မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်ကို ပြန်လည်ပင့်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်၏ အမိန့်အရ မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၌ ကျင်းပသော အဋ္ဌမအကြိမ် ရွှေကျင်နိကာယအစည်းအဝေးတွင် ရွှေကျင်နိကာယ ဥပဥက္ကဋ္ဌ၊ ဂိုဏ်းလုံးဝန်ဆောင်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။
ထိုနှစ်မှာပင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ် ဆဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲတွင် ရွှေကျင်နိကာယ ဒုတိယ သာသနာပိုင်အဖြစ် ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကို ဦးဆောင်ပါဝင်သည်။
သင်္ဂါယနာ ဖွင့်ပွဲတွင် ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ အတူတကွ သံဃာ့ဥပုဒ်ပြုရေးကို ဒွါရဂိုဏ်းနှင့် အတူ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကို ဦးဆောင်ကန့်ကွက်သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် မဟာဗောဓိစာသင်တိုက်၊ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မြောင်းမြ ပဇ္ဇောတာရုံ စာသင်တိုက်သစ် တည်ထောင်ရေး ဦးဆောင်လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒသမမြောက် ရွှေကျင်သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်။
ရွှေကျင်သာသနာပိုင်အဖြစ် ရွှေကျင်ဂိုဏ်း ဝိနည်းစာပြန်ပွဲများကို အသက် အရွယ်နှင့် ကျန်းမာရေးကို မငဲ့ကွက်ဘဲ နိုင်ငံအနှံ့ ကြွရောက်ခဲ့သည်။
သက်တော် ၈၇ သိက္ခာ ၆၇ ဝါအရ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက် နံနက် ၇း၀၀ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ ကျောက်ကုန်း မဟာဗောဓိ ကျောင်းတိုက်၌ ခန္ဓာဝန်ချခဲ့သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဉာနိက ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
ဘုရားကြီးတိုက် ရွှေဘုန်းရှိန်ဆရာတော် ရှင်ဥက္ကံသာဘိဝံသ (၁၈၈၉ – ၁၉၇၅) မန္တလေးတောင်ပြင် ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက်၏ ဒသမမြောက် သံဃာ့နာယက ရွှေဘုန်းရှိန်ဆရာတော် ဦးကြယ်အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ပရိယတ္တိစာပေပို့ချမှု၌ ဇွဲလုံ့လကြီးမား၍ မန္တလေး ပရိယတ္တိသာသနဟိတ သကျသီဟအသင်း နှစ်ငါးဆယ် ရွှေရတုသဘင် (၁၉၄၈) တွင် ဓမ္မာစရိယ မူလစာချဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
ဤရွှေရတုသဘင်တွင် နိုင်ငံတွင်း ပရိယတ္တိစာပေ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၍ ထင်ရှားသော ပရိယတ္တိစာသင်တိုက် ကြီးများ၏ အဓိပတိ အင်္ဂပူဆရာတော်၊ ပခုက္ကူ၊ အရှေ့တိုက်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူ၊ အလယ်တိုက် ညောင်ဦးဆရာတော်၊ မော်လမြိုင် တောင်ပေါက် ဆရာတော်၊ ညောင်လေးပင် တောရဆရာတော်တို့နှင့်အတူ ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၅၄ ခု ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင်ပွဲတွင် ဆဋ္ဌ သင်္ဂါယနာဝန်ဆောင် သံဃာ့အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် နိုင်ငံတော် ဝိနည်းဓိုရ်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် များအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပါဠိတက္ကသိုလ်ဗဟိုအဖွဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ပါဠိပညာရေး အဖွဲ့ နာယက၊ မန္တလေး ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်း ဩဝါဒါစရိယ၊ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ် ဘဏ္ဍာဂါရိက ဩဝါဒါစရိယဝန်ဆောင်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ပါသည်။
မန္တလေးမြို့ ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် ဟံသာဝတီဆရာတော်၊ သာသနာ့ဇောတိကာရုံ အုတ်ကျောင်းဆရာတော် တို့နှင့်အတူ ဘုရားကြီးဂိုဏ်း ရှေ့ဆောင်ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ဥက္ကံသာဘိဝံသ၊ ရှင်၊ ရွှေဘုန်းရှိန်ဆရာတော် ၁၈၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မိတ္ထီလာ ခရိုင် မိတ္ထီလာမြို့နယ် ကွက်ငယ်ရွာ၌ ဖွားသည်။
အဖ ဦးဖုန်း၊ အမိ ဒေါ်ပွားလေး ဖြစ်သည်။
ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်၍ အမည် မောင်ကြယ် ဖြစ်သည်။
ငါးနှစ်အရွယ်တွင် ဘဝဟောင်းကို ပြောပြနိုင်သည်။
၇ နှစ်အရွယ်တွင် ကွက်ငယ်ရွာအရှေ့ဘက်၊ မင်းကျောင်းဆရာတော် ရှင်စန္ဒာသီရိထံ စတင်ပညာသင်သည်။
အခြေခံစာငယ်များနှင့် ဇနက္ကဇာတ်၊ မဟော်သဓာဇာတ်တို့ လက်ရေးလေ့ကျင့်ရသည်။
၁၁ နှစ်တွင် ဆရာတော် ရှင်စန္ဒာသီရိကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု သာမဏေဖြစ်သည်။
သာမဏေ ဒါယကာမှာ ဦးချစ်ဖူး ဒေါ်လှဘုံ (မိခင်ညီမ) ဖြစ်သည်။
ဝါကျွတ်တွင် လူဝတ်လဲသည်။
နောင်နှစ်ဝါတွင်း၌ သာမဏေပြန်ဝတ်၍ ပရိယတ္တိစာပေ ဆက်လက်သင်ယူသည်။
သာမဏေ ၂ ဝါရတွင် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ပျံလွန်၍ ရှင်ကဝိန္ဒထံ သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ ဋီကာကျော်၊ ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ၊ ညဝါဆိုင်ရာ မာတိကာ ဓာတုကထာ တို့ သင်ယူ သည်။
သာမဏေ ၄ ဝါတွင် မန္တလေးမြို့ တောင်ပြင် ဒုက္ခိဏာရာမဘုရားကြီး တိုက် စာချရှင်နန္ဒိယထံရောက်၍ ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီး၊ ဝါစ္စဝါစက၊ ဝိဘတျတ္ထ၊ ကစ္စာယနသာရ၊ နျာသကျမ်းတို့ကို ဆိုဝါဖြင့် သင်ယူသည်။
စာချ ရှင်နန္ဒိယ (၁၈၆၅-၁၉၃၆) မှာ ကဗျာနန် အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ရှင်နန္ဒိယက သာမဏေဘွဲ့မခေါ်ဘဲ လူမည် ‘ဘိုးကြယ်’ကို ခေါ်ရာမှ နောင်အခါ ဆရာတော် ဦးကြယ်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
သာမဏေ ၈ ဝါရ အသက်ပြည့်ချိန် ၁၉၀၈ ခု ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက် ခု အင်္ဂါနေ့တွင် ဇာတိကွက်ငယ်ရွာ အရှေ့ကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်၌ ရဟန်း ဖြစ်သည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ အရှင်ဝိဇယ၊ ရဟန်းဒါယကာမှာ ကွက်ငယ်ရွာ ဇရပ်ဒါယကာ ဦးလူတုပ် ဒေါမြိုင် ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်ဥက္ကံသ ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဖြစ်ပြီး ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက် စာချ ရှင်နန္ဒိယထံ ပရိယတ္တိစာပေ ဆက်လက်သင်ယူသည်။
ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက် စတုတ္ထ သံဃာ့နာယက ရှင်အာစာရာဘိဝံသ (၁၈၄၄ -၁၉၂၅) ထံ သဒ္ဒါကြီး ၈ စောင်၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ ဋီကာကျော်၊ ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ။
စာချ ပင်းသာဆရာတော် ရှင်ခန္တီဓမ္မ (၁၈၆၀-၁၉၄၇) ထံ နျာသကျမ်း ထပ်မံသင်ယူသည်။
ပင်းသာဆရာတော်၏ ချီးမြှောက်မှုဖြင့် ညောင်ကန် ဆရာတော် ရှင်ဣန္ဒက၊ ကဗျာနန်ခေါ် ရှင်နန္ဒိယ၊ ဆရာတော်ဦးဝိုင်း ခေါ် ရှင်အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ သုဓမ္မာချုပ် ရှင်ဝါသဝါဘိဝံသ၊ ဆရာတော် ရှင်ဝိမလတို့၏ စာပေပရိယတ္တိ သာသနာရေးဆွေးနွေးမှုများတွင် နာယူ မှတ်သားခွင့်ရသည်။
ဉာဏ်ထက်၍ စာပေအရအမိများရာ ဆရာသမားများ၊ သီတင်း သုံးဖော်များ တိုက်တွန်း၍ အစိုးရ ပထမပြန်နှင့် အခြားစာမေးပွဲများ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုသည်။
၁၉၁၂ ခုတွင် အစိုးရပထမငယ်။
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ပထမလတ်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ပရိယတ္တိသာသနဟိတ (သကျသီဟ) စာသင်တန်း။
၁၉၁၆ ခုတွင် ပထမကြီး။
၁၉၁၈ ခုတွင် သကျသီဟ စာချတန်းများ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရဟန်း ၉ ဝါရတွင် စာမေးပွဲဖြေဆိုမှု များ ပြီးဆုံး၍ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
ရဟန်း ၆ ဝါရ ၁၉၁၄ မှ ၁၉၁၅ ခုထိ ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် (အလယ်တိုက်) ဆရာတော် ရှင်ပညာ (၁၈၇၈-၁၉၄၆)၊ စာချ ရှင်ဇဝန (နောင် ပခုက္ကူ မဟာဝိဇယာရာမဆရာတော် ၁၈၇၇-၁၉၅၉)၊ ရှင်နန္ဒဝံသ (၁၈၈၂-၁၉၅၇) တို့ထံ နိကာယ်စာဝါများ သင်ယူသည်။
ထိုစဉ် ပခုက္ကူအလယ်တိုက် စာချ ရှင်ဇဝနထံ မြောင်းမြ တာဝတိံသာကျောင်း ဆရာတော် ရှင်ဝိစယ က စာသင်တိုက်ဖွင့်ရန် စာချတောင်းသည်။
ရှင်ဇဝန က နောက်ပါ ပဉ္စင်း ၁၅ ပါးနှင့်အတူ ရှင်ဥက္ကံသအား စာချတာဝန် ပေးအပ် သည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက် စနေနေ့တွင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြောင်းမြ တာဝတိံသာကျောင်းရောက်သည်။
မြောင်းမြတွင် စာချနေစဉ် တာဝတိံသာကျောင်းဆရာတော်၏ ချီးမြှောက်မှုဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သည်။
အိမ်မဲရွာကလေးကျောင်းဘုန်းကြီး ရှင်အရိယာဝံသနှင့် ခလောက်သိုက်အရှေ့ကျောင်း ရှင်ပညာဝံသတို့၏ အာပတ္တာအဓိကရဏတွင် အဆုံးအဖြတ်ပေးရန် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။
ထို့နောက် မန္တလေး သကျသီဟစာချတန်း စာမေးပွဲဖြေရန် မန္တလေးတောင်ပြင် ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက်၌ ပြန်၍ စာဝါလိုက်သည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ဣန္ဒကထံ ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ၊ သမ္မောဟ ဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ၊ မူလဋီကာ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ မဟာဋီကာ။
ရွှေရေးဆောင် ဦးကြည်ခေါ် ရှင်အာဒိစ္စရံသီ (၁၈၅၇–၁၉၃၅) ထံ ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ သင်ယူသည်။
ရဟန်း ၉ ဝါရတွင် သကျသီဟ စာချတန်း အောင်မြင်သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ စာပေပို့ချမှုကို ဇွဲလုံ့လ ကြီးမားစွာ ဆောင်ရွက်သည်။
ဥပုသ်အဖိတ်နေ့များမှာပင် စာဝါမပျက် ပို့ချသည်။
ဂျပန်ခေတ်အတွင်း ရဟန်းရှင်လူများ စာဝါ ဆက်လက် ပို့ချသည်။
စစ်ပြီး မဟာမိတ်တပ်များ ဝင်လာပြီးနောက် ဒေါက်တာ ဘမော်၏ ဓားမပါတီနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသည်ထင်မှတ်ကာ ခေတ္တ ခေါ်ယူ စစ်ဆေးခံရသည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ပရိယတ္တိသာသနဟိတ အသင်း နှစ်ငါးဆယ် အထိမ်းအမှတ် ရွှေရတုသဘင်ကျင်းပရာ အင်္ဂပူ ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူ၊ အရှေ့တိုက်ဆရာတော်၊ ပခုက္ကူ အလယ်တိုက်ဆရာ တော်၊ ညောင်တုန်း ရွှေဟင်္သာတောရဆရာတော်၊ မော်လမြိုင် တောင်ပေါက် ဆရာတော်၊ ညောင်လေးပင်တောရဆရာတော်တို့နှင့်အတူ ဓမ္မာစရိယ (မူလစာချ) ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
နိုင်ငံတွင်း ပရိယတ္တိ ကျွမ်းကျင် လိမ္မာ၍ ထင်ရှားသော ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီးများ၏ အဓိပတိ ဆရာ တော်များကို ရွေးချယ်၍ ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၅၀ ပြည့် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်မှ ၄ ရက်ထိ ရန်ကုန်မြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်း (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) ပိဋကတ်ပါဠိတော်မူမှန် ပေါ် ထွက်ရေးအစည်းအဝေးကို ဓနုဖြူ၊ သဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမဆရာတော်၊ မန္တလေး ညောင်ရမ်းဆရာတော်၊ ပခုက္ကူ၊ မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော် နှစ်ပါး၊ မန္တလေး မစိုးရိမ်ဆရာတော်၊ ညောင်တုန်း ရွှေဟင်္သာတောရဆရာ တော်၊ မန္တလေး ခင်မကန်စံကျောင်းဆရာတော်၊ ရန်ကုန် ဘုရားကြီး ဆရာတော်၊ မန္တလေး ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် ဟံသာဝတီဆရာ တော်၊ ဘုရားကြီးတိုက် သာသနာ့ ဇောတိကာရုံ အုတ်ကျောင်းဆရာတော်၊ မြောင်းမြဆရာတော်တို့နှင့်အတူ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ကျောက်စာမူများနှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရန် ဦးဆောင်ရမည့် သမုတိရ ဆရာတော်များ အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ပါးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်တွင် သန့်စင်ပြီး ပိဋကတ်တော်များကို ဝိုင်အမ်ဘီအေ စာပေဖြန့်ချိရေးအဖွဲ့က နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓသာသနအဖွဲ့သို့ လွှဲပြောင်းရန် စီစဉ်ခဲ့ပါသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဘုရားကြီးဆရာတော်၊ ကျောက်ကုန်း မေဒိနီဆရာတော်၊ မန္တလေး ဘုရားကြီးတိုက် ဟံသာဝတီဆရာတော်၊ မြောင်းမြဆရာတော်တို့နှင့်အတူ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ် ခံရသည်။
၁၉၅၄ ခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတွင် ဝန်ဆောင်ဆရာတော်အဖြစ် ဆောင် ရွက်၍ ၁၉၅၅ ခု သာသနာ ၂၅ဝဝ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မန္တလေး မစိုးရိမ်ဆရာတော်၊ မဟာစည်ဆရာတော်၊ ရန်ကုန် အောင်မြေသုခကျောင်း ဆရာတော်၊ တရားဝန်ကြီး ဦးသိမ်းမောင်တို့နှင့်အတူ ထိုင်းနိုင်ငံ သွား ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ဘုရားဖူး ကြွရောက်သည်။
ပရိယတ္တိစာချတာဝန်အပြင် နိုင်ငံတော် ဝိနည်းဓိုရ်၊ ကျောင်းထိုင် ဆရာတော်များအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပါဠိတက္ကသိုလ် ဗဟိုအဖွဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ပါဠိ ပညာရေးအဖွဲ့ နာယက၊ မန္တလေး ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်း ဩဝါဒါ စရိယ၊ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ် ဘဏ္ဍာဂါရိက ဩဝါဒါစရိယဝန်ဆောင် အဖွဲ့ဝင်တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် သံဃာ့နာယက ဟံသာဝတီဆရာတော် ရှင်ဣန္ဒာသဘ (၁၈၈၈-၁၉၇၂) တွင် ပျံလွန်၍ ဒသမမြောက် သံဃာနာယကအဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်။
ပြုစုခဲ့သော ကျမ်းဂန်များမှာ လက္ခဏာဒိ ပကာသနီ ဋီကာနိဿယ၊ အလင်္ကာရတ္ထ ဒီပနီပါဌ်၊ အလင်္ကာရတ္ထ ဝိဘာဝနီ နိဿယ၊ ကမ္မဋ္ဌာနဒီပနီ၊ ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ (သုံးဘဝအတ္ထုပ္ပတ္တိ) တို့ ဖြစ်သည်။
သက်တော် ခု ၈၇ သိက္ခာ ၆၇ ဝါရ ၁၉၇၅ ခု ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ည ၇းဝဝ နာရီတွင် မန္တလေး ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် ကျောင်း၌ ခန္ဓာဝန်ချခဲ့သည်။
Butsuden and Shariden thumb|A few scenes of Sennyū-ji, 2020 ဆန်းနယူးဂျိ (泉涌寺) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ရှင်းဂွန်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤကျောင်းတော်သည် ရာစုနှစ်များစွာ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များနှင့် နန်းတော်သူနန်းတော်သားများ၏ ဂူသင်္ချိုင်းဖြစ်ခဲ့သည်။
ကျောင်းတော်မြေနေရာတွင် ဘုရင်ရှိဂျော (Shijo) ၏ အုတ်ဂူလည်း တည်ရှိသည်။
သူသေဆုံးပြီးနောက်တွင်လည်း အခြားသော ဘုရင်များကို ဤကျောင်းမြေနေရာတွင်ပင် မြှုပ်နှံခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဟဲအိအန်ခေတ်ကာအစောပိုင်းတွင် ဆန်းနယူးဂျိကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အခြားသောအစဉ်အလာသမိုင်းကြောင်းတစ်ခုတွင် ကျောင်းတော်ကို ၈၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆန်းယူးဂျိ (仙遊寺) အဖြစ် Fujiwara no Otsugu က တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အခြားသော အစဉ်အလာတစ်ခုတွင် ဤကျောင်းတော်သည် အခြားပိုမိုရှေးကျသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဟိုးရင်းဂျိ (法輪寺) ကျောင်းတော်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဟိုးရင်းဂျိသည် တန်းချောခေတ်ကာလ (၈၂၄ - ၈၃၄) တွင် ခိုးဘိုးဒိုင်းရှိ က တည်ထောင်ခဲ့သည့် ကျောင်းလည်း ဖြစ်သည်။
ကျောင်းတော်ရှိ ပင်မအဆောက်အဦးများကို ၁၃ ရာစုအစောပိုင်းကာလတွင် ရဟန်းတော် ဆွတ်ခိနိုဝရွှန်းဂျော က ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် တိုးချဲ့မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၂၁၈ ခုနှစ်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး ရွှန်းဂျောသည် ကျောင်းတော်ကို တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး ကျောင်းတော်ရှိ ကြီးမားသည့်အဆောက်အဦများကို ဆွန်မင်းဆက်ခေတ်ကာလ တရုတ်ပုံစံ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ရဟန်းတော်ရွှန်းဂျောသည် ဆွန်မင်းဆက်ကာလတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သင်ယူလေ့လာရန် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
Gozasho Garden ပြင်ပလင့်များ Senyū-ji website ကိုးကား ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ။
ရှင်းဆန်းဆန်း (神泉苑) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ နိဂျောရဲတိုက်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ရှင်းဂွန်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဤကျောင်းတော်ကို ၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ခူးခိုင်းက တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကျောင်းတော်တွင် ကန်တစ်ခုကို အလယ်ဗဟိုထားတည်ဆောက်ထားသည့် ကြီးမားသည့် အဏ္ဏဝါဥယျာဉ်တစ်ခုလည်း တည်ရှိသည်။
ဤဥယျာဉ်သည် ကျိုတိုမြို့ရှိ ရှေးအကျဆုံးဥယျာဉ်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ကျောင်းတော်ကို ၇၉၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးတည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က ကျောင်းတော်ကို ဟဲအိအန်နန်းတော်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားကာ ဘုရင့်အတွက် သီးသန့်ဥယျာဉ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
မှတ်တမ်းများအရ ထိုနေရာကို မြောက်မှတောင်သို့ မီတာ ၄၀၀၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ မီတာ ၂၀၀ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
အခြားသော မှတ်တမ်းများတွင်မူ မြောက်မှတောင်သို့ မီတာ ၅၀၀၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ မီတာ ၂၄၀ တိုးချဲ့ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
မူလပဋ္ဌာန်းဆရာတော် ရှင်နာရဒ (၁၈၉၇ — ၁၉၈၃) နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိသာသနာဝင်တွင် ယမိုက်၊ ပဋ္ဌာန်း အဘိဓမ္မာကျမ်းများကို စနစ်ဇယား နည်းသစ်များ တီထွင်ပို့ချရာမှ ပဋ္ဌာန်းဆရာတော်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
ရဟန်း ၁၂ ဝါရမှ ပျံလွန်သည့် တိုင် ယမိုက်၊ ပဋ္ဌာန်း သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းများကိုသာ ပို့ချ၍ ဆူးလေစေတီတော် အဘိဓမ္မာပြန့်ပွားရေးအသင်းကြီး၏ ဩဝါဒါစရိယ သင်တန်းနည်းပြအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ကာလတွင် နိုင်ငံခြား ယောဂီ ရဟန်း ရှင်လူများအား အဘိဓမ္မာတရားများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပို့ချ ခဲ့၏။
ထိုအချိန်ကပင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ပါဠိနာမအဘိဓာန်ကျမ်းပြု ဒေါက်တာမာလာလဆေကေရနှင့် လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီး၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ အဘိဓမ္မာပိဋက “ဓာတုကထာကျမ်း”နှင့် ‘ပဋ္ဌာန်း’ ကျမ်းကြီးကို တပည့် ဦးသိန်းညွန့်၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ထိုအင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ကျမ်းများကို လန်ဒန် ပါဠိစာပေ အသင်းက အသင်းစာစဉ်အဖြစ် ကမ္ဘာသို့ ဖြန့်ချိပေးခဲ့ခြင်း၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု၏ ပိဋကတ်ဘာသာပြန် စာပေဖြန့်ချိရေးအဖွဲ့ တွဲဖက်ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ယမိုက်ပါဠိတော် သုံးအုပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာသိ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ ဘာသာပြန် ပညာရှင်အဖြစ် ထင်ရှားပါသည်။
နာရဒ၊ ရှင်၊ မူလပဋ္ဌာန်းဆရာတော် ၁၈၉၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇-ရက် စနေနေ့တွင် ပြည်ခရိုင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့၌ ဖွားသည်။
အဖ စပါးအဝယ်တော် စာရေးကြီး ဦးစိန်၊ အမိ ဒေါ်မေ ဖြစ်သည်။
မွေးချင်း ၇-ဦးတွင် ဆဋ္ဌမမြောက် ဖြစ်သည်။
အမည် မောင်စိန်ထွန်း ဖြစ်သည်။
၁၀ နှစ်အရွယ်တွင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့ ရိုမန်ကက်သလစ်သာ သနာပြု စာသင်ကျောင်း၌ ပညာသင်သည်။
၁၆-နှစ်တွင် သတ္တမတန်း အောင်သည်။
သတ္တမတန်းအောင်ပြီး ပြည်မြို့ ပထမ အင်ကြင်းမြောင်တောရ ဆရာတော် ရှင်အာသဘ (၁၈၆၀–၁၉၁၆)ကို ဥပဇ္ဈာယ်ယူ၍ သာမဏေ ဖြစ်သည်။
အင်ကြင်းမြောင်တောရ ဆရာတော်ထံမှာပင် ၅ လခန့် သာမဏေဝတ်၍ ကျင့်ကြံအားထုတ်သည်။
အင်ကြင်းမြောင်ဆရာတော်မှာ ပဋိပတ္တိနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားသည်။
ဖခင် ဦးစိန် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။
ရန်ကုန်မှ ပြည် အင်ကြင်းမြောင်တောရကို မိခင်နှင့်အတူ လိုက်ပါ၍ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်လေ့ရှိသည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄-ရက်တွင် ပြည် အင်ကြင်းမြောင်တောရသိမ်၌ သာမဏေပြုသည်။
သာမဏေ ပြုပြီး ရဟန်းဆက်လက်ခံယူသည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှာ ခရွဲဆရာတော် ဖြစ်သည်။
စစ်ကွင်း သေဋ္ဌာရာမဆရာတော်က ကမ္မဝါစာဆရာ။
အုတ်ဖို ဆရာတော်၊ ပြည်နိဗ္ဗိန္ဒဆရာတော် ရှင်သီရိ (၁၈၈၆ – ၁၉၇၇) ဓမ္မိကတောင် ဆရာတော် စသော သံဃာ ၁၅-ပါးက ကာရကသံဃာ၊ မိခင်ကြီးက ရဟန်းဒါယိကာခံသည်။
ဘွဲ့ ရှင်နာရဒ ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဖြစ်ပြီး ပဋိပတ္တိ ကျင့်ကြံအားထုတ်ရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း အသက် ငယ်ရွယ်သေး၍ ပရိယတ္တိသင်ကြားရန် စီစဉ်သည်။
ပြည်မြို့ ခေမာရုံ (ယခု ဂန္ဓာရုံ) တိုက်က ရဟန်း ၁ ဝါရတွင် ပထမငယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ ဘင်္ဂလားတိုက် မစိုးရိမ်ကျောင်းမှ ပထမလတ်၊ မုံရွာ စာဖြေဌာနမှ ပထမ ကြီးတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ပထမလတ်တန်း ယမိုက်စာဝါကို အမရပူရမြို့ ပထမကျော် ဦးအုန်း၏ ဓာတုကထာ ဥဒါနသင်္ဂဟ နိဿယကျမ်းကို လက်စွဲထား လေ့လာသည်။
ပထမကြီးတန်း အောင်မြင်ပြီးနောက် မန္တလေး မစိုးရိမ်တိုက် ပထမကျော် ဦးဉာဏ (၁၈၈၃–၁၉၃၇)၊ ရွှေရေးဆောင် တိုက် ဦးကြည်ခေါ် ရှင်အာဒိစ္စရံသီ (၁၈၅၇-၁၉၁၅)၊ ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက် စာချရှင်ဇာဂရ၊ ရှင်ဝိမလတို့ထံ ပရိယတ္တိစာပေ ဆက်လက်သင်ယူသည်။
ထို့နောက် မန္တလေး မြင်းဝန်တိုက်၊ အမရပူရ မင်္ဂလာတိုက်၊ ပခုက္ကူ၊ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်တို့တွင် ရဟန်း ၁၂ ဝါရသည်တိုင် ပရိယတ္တိစာပေ သင်ယူခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့ မစိုးရိမ်တိုက်တွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် ရဟန်း ၁၂ ဝါရ၌ ခင်ဦးမြို့ ရွှေဘေးကင်းတောရကို အလည်ရောက်ရာက တောရဆောက်တည်ခဲ့သည်။
ပြိုကျဆဲဆဲ ကျောင်းငယ်တစ်ဆောင်တွင် တစ်ပါးတည်း သီတင်းသုံး၍ ပိဏ္ဍပါတ်ဓူတင်ဆောင်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဥပုဒ်သည် တရားနာများစည်ကားလာရာ ပဋိပတ္တိ ကျင့်ကြံအားထုတ်ယုံမျှမက စာလိုက် သံဃာများအား ဝိနည်းစာဝါ၊ လူဒါယကာ၊ ဒါယိကာမများအား ဓမ္မစကြာ၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ ပဋ္ဌာန်းများ ပို့ချသင်ကြားပေးသည်။
ပဋ္ဌာန်းသင်ရာတွင် လွယ်ကူ ရှင်းလင်းသော နည်းလမ်းများ ကြံဆ၍ ပဋ္ဌာန်းဇယားများ တီထွင်ပို့ချသည်။
ပဋ္ဌာန်းပို့ချရာ နည်းသစ်အောင်မြင်သည်နှင့်အမျှ ပဋ္ဌာန်းအရာ ထင်ရှား လာ၏။
သင်္ဂြိုဟ်ပဋ္ဌာန်းစာမေးပွဲများ ကျင်းပပေးသည်။
စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ပဋ္ဌာန်းသိပ္ပံဆရာတော် ရှင်ဣန္ဒက ကလည်း ကူညီသင်ကြားပေးသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ရန်ကုန်မြို့ အလယ်တောရဆရာတော်၏ တိုက်တွန်းချက်အရ အလယ်တောရစာသင်တိုက်နှင့် မန္တလေး မစိုးရိမ် ဆရာတော် ရှင်သူရိယ၏ အားပေးမှုဖြင့် မစိုးရိမ်တိုက်တို့တွင် ပဋ္ဌာန်းစာဝါများ ပို့ချခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ချပ်သင်းသူဌေး ဦးဘသင်၏ လျှောက်ထားချက်အရ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၌ ပဋ္ဌာန်းပို့ချ၏။
ရန်ကုန်မြို့၌ ပဋ္ဌာန်းပို့ချနေစဉ် စာတိုက်ဝန် ဦးသွယ်သည် စာရေးလျှောက်ထားရာတွင် ‘ပဋ္ဌာန်းဆရာတော်’ ဟု သုံးနှုန်းခဲ့သည်။
ပဋ္ဌာန်းဆရာတော်ဟူသော အမည်ကို သတိပြုမိရာမှ ပဋ္ဌာန်းဆရာတော် အမည်ခံထိုက်စေရန် ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ကျမ်းလုံး၏ လျှို့ဝှက်ခက်ခဲမှုကို အကုန်အစင် နားလည်သဘောပေါက်ရန် ဆက်လက် အားထုတ်ခဲ့သည်။
ပဋ္ဌာန်းလေ့လာပြီးနောက် ယမိုက် ၁၀ ကျမ်း ပါဠိတော် အရကောက်များကို ပဋ္ဌာန်းအရကောက်ကဲ့သို့ စနစ်ဇယားများ တီထွင်ကြံဆ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် ရဟန်းရှင်လူအများ၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ မော်လမြိုင်ကျွန်း၊ ဖျာပုံ၊ ရန်ကုန် ဇေယျဝတီကျောင်းတိုက်၊ ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားကြီးတိုက်တို့၌ ယမိုက် ပဋ္ဌာန်း သင်တန်းများ ပို့ချသည်။
ဖျာပုံတွင် သင်တန်းပို့ချနေစဉ် ရန်ကုန်မှ ဒါယကာ ဦးကျော်၏ လျှောက်ထားချက် အရ ရန်ကုန်မြို့ ပြောင်းရွှေ့ သင်တန်းပို့ချသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလ ၅-ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဦးကျော် ဦးဆောင်သော အဘိဓမ္မာသင်တန်းသားများက အဘိဓမ္မာပြန့်ပွားရေးအသင်းကို တည်ထောင်၍ ဆရာတော် ရှင်နာရဒက အသင်းဩဝါဒါစရိယ၊ သင်တန်း နည်းပြအဖြစ် စတင်ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အဘိဓမ္မာ ပြန့်ပွားရေးအသင်းသည် ဆူးလေစေတီတော်သို့ နေရာပြောင်း၍ အဘိဓမ္မာ သင်တန်းများ ပို့ချသည်။
သီတင်းသုံးရာ ရန်ကုန် ပြည်လမ်း ပဋ္ဌာန်း ကျောင်းတိုက်၌လည်း ယမိုက် ပဋ္ဌာန်းသင်တန်းများ ပို့ချသည်။
၁၉၅၄- ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ကာလတွင် နိုင်ငံခြားသား ရဟန်းရှင်လူများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် သင်တန်းပို့ချခဲ့၏။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် ပါဠိဝိသောဓက၊ ပဋိဝိသောဓက၊ ဩသာနဝိသောဓက တာဝန်များ ထမ်းဆောင်သည်။
သုတ်သီလက္ခန်၊ ယမိုက်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်များနှင့် ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာကျမ်းကို တာဝန်ယူတည်းဖြတ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့အတွက် ‘ပဋ္ဌာန်းအရကောက်ကျမ်း’ကိုလည်း စိစစ်တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံက ပါဠိနာမအဘိဓာန် ကျမ်းပြု ဗုဒ္ဓစာပေပညာရှင် ဒေါက်တာ မာလာလဆေကေရနှင့် လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်း၏ မေတ္တာ ရပ်ခံချက်အရ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အဘိဓမ္မာ ပိဋက၏ တတိယမြောက် ဓာတုကထာကျမ်း (Discourse on Elements)၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပဋ္ဌာန်း ကျမ်းပထမအုပ်(Conditional Relations, Patthana Vol.1)၊ ၁၉၇၉ ခုတွင် ပဋ္ဌာန်းဟောပုံ နည်းမျိုးစုံ လမ်းညွှန်ကျမ်း (Guide to Condi-tional Relations)၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် ဒုတိယအုပ် (Conditional Relations, Patthana, Vol.2)တို့ကို တပည့် ဦးသိန်းညွန့်၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆို၍ လန်ဒန် ပါဠိစာပေအသင်းက ကမ္ဘာသို့ ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
မြန်မာဘာသာဖြင့် သင်္ဂြိုဟ် ၉ ပိုင်း သရုပ်ခွဲဇယားအကျဉ်း၊ သင်္ဂြိုဟ် ၉ ပိုင်း သရုပ်ခွဲဇယားအကျယ်၊ ပါဠိပါရဂူကျမ်း၊ ယမိုက်ပါရဂူကျမ်း၊ မာတိကာ ဓာတုကထာ ပါရဂူကျမ်း၊ ယမိုက်ပါရဂူကျမ်း နောက်ဆက်တွဲ၊ ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယကျမ်းနှင့် နာမရူပပရိစ္ဆေဒကျမ်းဇယား၊ ဆဝါရသင်္ချာ (အသံ ဖမ်းပဋ္ဌာန်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ ပဉ္စာဝါရဝိဘင်္ဂ (အသံဖမ်းပဋ္ဌာန်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ ပစ္စယနိဒ္ဒေသ ပထမပိုင်း၊ ဒုတိယပိုင်း (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ ပဉ္စာဝါရ သင်္ချာ အနုလုံ ပစ္စနိက် (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ ပညာဝါရသင်္ချာ အနုလောမပစ္စနိက် ပစ္စနိယာနုလောမ (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ ဆဝါရ ဝိဘင်္ဂ (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ သင်္ခါရယမိုက် (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ အနုသယယမိုက် (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ စိတ္တနှင့် ဓမ္မယမိုက် (အသံဖမ်း ပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ ဣန္ဒြိယယမိုက် (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ သစ္စယမိုက် (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်း၊ အာယတနနှင့် ဓာတုယမိုက် (အသံဖမ်းပို့ချစဉ်) ကျမ်းတို့ ပြုစုခဲ့ပါသည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည်။
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုဦးဆောင်သော ပိဋကတ်ဘာသာပြန် စာပေအဖွဲ့၏ ဩဝါဒါစရိယအဖွဲ့ဝင် တွဲဖက်ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်အဖြစ်ယူ၍ ယမိုက်ပါဠိတော် ၃ ကျမ်းကို ကုသိုလ်ဖြစ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဆူးလေအဘိဓမ္မာပြန့်ပွားရေးအသင်းကြီးအတွက် ဣန္ဒြိယယမိုက်ကျမ်းကို ထပ်မံတည်းဖြတ်ခဲ့သည်။
သက်တော် ၈၆ သိက္ခာ ၆၆ ဝါရ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁-ရက် စနေနေ့ ည ၁၀း၄၅ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့ ပြည်လမ်း မူလပဋ္ဌာန်း ကျောင်းတိုက်၌ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်ခဲ့ပါသည်။
ပဲခူးမြို့မဆရာတော် ရှင်ဣန္ဒာစာရ (၁၈၉၇ – ၁၉၉၃) ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ပထမအကြိမ် ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ (သုဓမ္မာ ရွှေကျင် မဟာဒွါရ မူလဒွါရ အနောက်ချောင်ဒွါရ ဝေဠုဝန် စတုဘုမ္မိက (ငှက်တွင်း) ကူးတို့ မဟာရင် ဂိုဏ်း ၉ ဂိုဏ်း) သံဃအစည်းအဝေးကြီးက နိုင်ငံတော် သံဃနာယကအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ သံဃအဖွဲ့အစည်းကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရ၏။
ရာသက်ပန် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအလား ပျံလွန်တော်မူသည့်တိုင် နှစ်ပေါင်း ၁၃-နှစ်တိုင်တိုင် သာသနာတော် သန့်ရှင်းစင်ကြယ် ပြန့်ပွားရေးအတွက် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
ငယ်ရွယ်စဉ် ပရိယတ္တိစာပေ သင်ယူစဉ်က ချောင်းဦး ဓမ္မာရုံ၊ မန္တလေး မစိုးရိမ်၊ ဘုရားကြီး၊ ရွှေရေးဆောင်၊ ပခုက္ကူ၊ မဟာဝိသုတာရာမ၊ ဆည်တွင်းချောင်၊ ကျွန်းကုန်းတောရ၊ တောင်မြို့ မင်္ဂလာရာမ၊ တူးမောင်း၊ မြင်းခြံ ဖက်ပင်အိုင်တို့တွင် ဆရာစုံ နည်းစုံ တပည့်ခံ၍ လောကီ လောကုတ္တရာ စွယ်စုံ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
ပရိယတ္တိစာပေ ပြန်လည်ပို့ချစဉ် စာသင် သံဃာ ၂၀ ခန့်မှ ၂၀၀ ကျော်ရှိ ပဲခူးမြို့မ စာသင်တိုက်ကြီးကို ဦးဆောင် တည်ထောင်၍ ပဲခူးမြို့မဆရာတော် ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။
မစိုးရိမ်ဆရာတော် ရှင်သူရိယ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ပဲခူးနယ်တွင် နိကာယ်စာမေးပွဲများ ဦးဆောင် ဦးဆောင်ကျင်းပ၍ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားပါသည်။
ဣန္ဒာစာရ၊ ရှင်၊ ပဲခူးမြို့မဆရာတော် ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁-ရက် တနင်္ဂနွေနေ့၌ ပဲခူးမြို့နယ် ဝမ်းဘဲအင်းရွာ၌ ဖွားသည်။
အဖ ဦးရွှေအေး၊ အမိ ဒေါ်လှညိမ်း ဖြစ်သည်။
မွေးချင်း ၇-ယောက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး အမည် အောင်သိန်းလေး ဖြစ်သည်။
အသက် ၅-နှစ်တွင် ဝမ်းဘဲအင်းရွာ ဆရာဦးစံအေး၏ မြန်မာစာ သင်ကျောင်း၌ စတင်ပညာသင်သည်။
၁၀ နှစ်သားတွင် လေးတန်းအောင်သည်။
ဝမ်းဘဲအင်းရွာ အနောက်ကျောင်းကြီး ဆရာတော်ရှင်သုဒဿနထံ ပြောင်းရွှေ့ ပညာဆည်းပူးသည်။
၁၁-နှစ်တွင် သာမဏေဖြစ်သည်။
ဘွဲ့မည် ရှင်ဣန္ဒ၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ရှင်သုဒဿန၊ ရှင်ဒါယကာမှာ မိဘနှစ်ပါး ဖြစ်သည်။
သာမဏေ ၈ ဝါရသည့်တိုင် ရှင်သုဒဿနထံတွင် သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ ဝိနည်းတို့ကို သင်ယူသည်။
အသက် ၂၀ ပြည့်ချိန် ၁၉၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄-ရက် စနေနေ့တွင် ဝမ်းဘဲအင်း အနောက်ကျောင်းသိမ်၌ ရှင်သုဒဿနကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဖြစ်သည်။
မိဘများက ရဟန်းဒါယကာခံသည်။
ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်ဣန္ဒာစာရ ဖြစ်သည်။
ရဟန်း ၁ ဝါရတွင် ၈-ကြိမ်မြောက် ပဲခူး သုဓမ္မာနိကာယ ကြေးနီကန်ဝိနည်းစာပြန်ပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဥဘတောဝိဘင်း၊ ဥဒ္ဒေသပါဌ်၊ ခုဒ္ဒကသိက္ခာ၊ မူလသိက္ခာတို့ကို အာဂုံ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ရဟန်း ၂ ဝါရတွင် ချောင်းဦး ဓမ္မာရုံဆရာတော် ရှင်ဒီပမာလာ (၁၈၇၄—၁၉၃၄)ထံ ပိဋကတ်စာပေများ သင်ယူသည်။
ရှင်ဒီပမာလာမှာ ရှင်သုဒဿန၏ ညီတော်ဖြစ်၍ ပရိယတ္တိအရာ ထင်ရှားသည်။
မုံရွာ သုဓမ္မာဂိုဏ်းချုပ်၊ ပရမတ္ထဝိဘာဝနီကျမ်းပြု ဖြစ်၏။
ပရမတ္ထဝိဘာဝနီ ကျမ်းမှာ လယ်တီဆရာတော် ရှင်ဉာဏ (၁၈၄၆-၁၉၂၃)၏ ပရမတ္ထဒီပနီ ဋီကာခေါ် ဋီကာမော်ကို ချေပသောကျမ်း ဖြစ်သည်။
ချောင်းဦးဆရာတော်ထံ၌ ၃-နှစ် ပရိယတ္တိစာပေသင်ယူစဉ် အစိုးရပထမပြန် ငယ်၊ လတ်၊ ကြီး စာမေးပွဲများ ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်။
ရဟန်း ၅ ဝါရတွင် မန္တလေး မစိုးရိမ်တိုက် ရှင်သောမာဘိဝံသ (၁၈၇၇–၁၉၃၉)၊ ရှင်သူရိယ (၁၈၇၉–၁၉၇၅)၊ ရှင်ဉာဏ (၁၈၈၃-၁၉၃၇) တို့ထံ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ, ဋီကာများကို နေ့ဝါ ညဝါဖြင့် သင်ယူ ခဲ့သည်။
မစိုးရိမ် ဝိနည်းစာမေးပွဲကိုလည်း တတိယအဆင့်အထိ ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
မန္တလေးတွင်နေစဉ် တောင်ပြင် ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက် စာချအကျော် သာသနာ့ဇောတိကာရုံဆရာတော် အရှင်နာရဒ (၁၈၈၈—၁၉၆၅) နှင့် ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော် ဦးကြည် ခေါ် ရှင်အာဒိစ္စရံသီ (၁၈၅၇–၁၉၃၅) တို့ထံ မန္တလေးစာသင်နည်း နည်းခံ ခဲ့သည်။
၇ ဝါမြောက်တွင် ပိဋကတ်သုံးသွယ် နိကာယ်ငါးရပ် ကျမ်းအိပ်များ ပို့ချရာ ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် အရှင်ပညာ (၁၈၇၈-၁၉၄၆)၊ ရှင်နန္ဒဝံသ (၁၈၈၂–၁၉၅၇)၊ ရှင်သုန္ဒရ (၁၈၇၉–၁၉၇၂) တို့ထံ နည်းခံ သင်ယူပါသည်။
မဟာဝိသုတာရာမတိုက်တွင် ပခုက္ကူနည်းဖြင့် ကျမ်းပေါက် ၃-နှစ်ခန့် သင်ယူနေစဉ် ပလိပ်ရောဂါကြောင့် မြင်းခြံခရိုင် တောင်သာ မြို့နယ် ဆယ်တွင်းချောင်တောရ ကျွန်းရွာဆရာတော် ရှင်အဂ္ဂဝံသ (၁၈၈၀-၁၉၄၉)ထံ ပြောင်းရွှေ့နည်းခံသည်။
ရှင်အဂ္ဂဝံသမှာ ဝိနိစ္ဆယ ဖြတ်ထုံး၊ ဂန္ထန္တရကျမ်းဂန် အရပ်ရပ်တွင် “တစ်မိုးအောက် တစ်အဂ်”ဟု ဆိုရိုးပြုခံရ၏။
တောင်သာတွင် ပရိယတ္တိစာပေ ဆည်းပူးနေစဉ် ထင်ရှားလှသော တောင်သာဗိန္ဓောဆေးပညာကို တောင်သာဆရာမှုန်၊ ဆရာမှဲ့တို့၏ သားတပည့် ဆရာကြီး ဦးတဲနှင့် မုန်းပင်ဘုန်းကြီး ဦးကျွဲထံ နည်းခံ သင်ယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဗေဒပါရဂူ၊ ဝါကျပါရဂူ ဖက်ပင်အိုင်ဆရာတော် ရှင်ဒီပ (၁၈၅၆–၁၉၃၈)ထံ နည်းခံရန် အခါအခွင့်စောင့်နေစဉ်ရမည်းသင်း ပျော်ကုန်းရွာ၌ ဝါဆိုသည်။
ထိုစဉ် ကိုရင် ရှင်စန္ဒောဘာသ (နောင် နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ဝင် ရွှေတောင်ဆရာတော်)၊ ရှင်ဒီပတို့ တောင်းပန်၍ ‘ဝိဂြိုဟ်အလင်းပြကျမ်း’ ပြုစု၏။
ပျော်ကုန်းမှ တစ်ဆင့် တောင်မြို့ခေါ် အမရပူရ မင်္ဂလာတိုက်သစ် ညဝါအကျော် ရှင်ဓမ္မသာမိထံ ပဋ္ဌာန်းညဝါ၊ တူးမောင်းတိုက် ရှင်နန္ဒိယထံ ဗန်းမော်ဆန်း ကျမ်းမှုကျယ် သင်ယူခဲ့သည်။
အမရပူရတွင် စာပေ သင်ယူပို့ချနေစဉ် ဖက်ပင်အိုင်၌ သင်ယူရန် အခွင့်ရ၍ ၁၁ ဝါရ၌ မြင်းခြံနယ် ဖက်ပင်အိုင်အနီး ကျောင်းတိုင်ရေတွင်း ကျောင်းကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ဖက်ပင်အိုင်ဆရာတော်ထံမှ အဘိဓမ္မတ္ထ ဝိဘာဝနီခေါ် ဋီကာကျော်နှင့် မူလဋီကာ ထပ်မံသင်ယူသည်။
ဖက်ပင်အိုင် ဆရာတော်၏တပည့် ပင်လယ်ရွာဘုန်းကြီး အရှင်သောဘိတထံမှ ဝါထပ် ရက်ငင်ဆိုင်ရာ လက်ရိုးကျမ်း၊ သရေဒွေးကျမ်းနှင့် ဗေဒင်နက္ခတ်ကျမ်းများ လေ့လာသင်ယူသည်။
ဖက်ပင်အိုင်နိယံအဖြေခေါ် ဝါကျတ္ထပါဒက ဝါကျ အခြေပြုကျမ်းကိုလည်း ရေးမှတ်ခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးငလျင်နှင့် ဆရာစံဦးဆောင်သော တောင်သူလယ်သမားပုန်ကန်မှုကြောင့် နယ်မြေ မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသဖြင့် မိဘနှစ်ပါးနှင့် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာက ပြန်လည် ခေါ်ယူခဲ့၏။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဇာတိ ဝမ်းဘဲအင်းအနောက်ကျောင်း ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာထံ ပြန်သီတင်းသုံးသည်။
ကျောင်းသား၊ သာမဏေများကို စာပေ ပို့ချ၍ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကို ပြန်လည်စောင့်ရှောက်သည်။
စာသင်သံဃာ ၃၀ ခန့် တိုးပွားလာရာ ကျေးရွာအခြေအနေနှင့် ဆွမ်းကွမ်းထောက်ပံ့ရန် အခက်အခဲဖြစ်လာသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဩဘာ ဆက်သွယ်ပေးသဖြင့် ပဲခူးမြို့ စိန်ထွန်းရပ် ဥတ္တရာဇေယျုံကျောင်းကို ပြောင်းရွှေ့ စာချသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ပဲခူးမြို့ ညောင်ဝိုင်းကျောင်းကို ပြောင်းရွှေ့သည်။
ညောင်ဝိုင်းကျောင်းမှာ မူလက ရဟန္တာဟု ထင်ရှားသော တောရဘုန်းကြီး ဦးသီလ (၁၈၃၂–၁၉၀၇) သီတင်းသုံးသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။
လက်ရှိ ညောင်ဝိုင်းဘုန်းကြီး ရှင်သုမန၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် သုမနာဝံသ ဝိဇ္ဇာလယ မြို့မစာသင်တိုက် ဖြစ်လာသည်။
ရှင်ဣန္ဒာစာရသည် ဦးလေးတော် ရှင်ဝိစိတြနှင့်အတူ မြို့မစာသင် တိုက်ကို သက်ငယ်မိုး၊ ဝါးကပ်အဆောက်အအုံ စာသင်သံဃာ ၂၀ မျှဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။
စာသင်တိုက်မှာ တဖြည်းဖြည်း စာသင်သံဃာ ၅၀ ခန့်အထိ တိုးပွားလာသည်။