kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ပြင်သစ်ပန်းချီဆရာများ၏ လောကတွင် ပီကာဆိုကို ဆာရီယယ်လစ်ဇင်ဂိုဏ်း၏ ဂိုဏ်းအုပ်အနေနှင့် လေးစားကြ သည်။
(ပီကာဆို ပက်ဗလို) စာပေအနုပညာ၌လည်း ဆာရီယယ်လစ်ဇင်သည် ပြင်သစ် နိုင်ငံ၌ ခရစ် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ထွန်းကားခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:အနုပညာ။
မြန်မာကဗျာများတွင် ရွှေနှင့်ယိုးမှား ပန်းစံကားကဲ့သို့သော မြန်မာ့စာပေသမိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံးသော ကဗျာများမှ စ၍ ခေတ်စမ်းကဗျာများအလယ် ယနေ့ခေတ်ရေပန်းစားနေသော ဟစ်ဟော့ပ်ဂီတ သံစဉ်များ အဆုံး ကာရန်ယူ၍ ရေးဖွဲ့လေ့ ရှိကြသည်။
ပို့စ်မော်ဒန် ကဗျာများတွင်မူ ဘာသာစကား၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အနေနှင့် ကာရန်ကို ရှောင်လွဲ၍ ရေးဖွဲ့တတ်ကြသည်။
ကာရန် ဆိုသည်မှာ ပထမ စကားလုံးတွဲ၏ နောက်ဆုံးစာလုံးကို ဒုတိယစာလုံး တခါတရံတွင် တတိယစာလုံး အထိ အသံကိုက်ညီအောင် ရေးဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကာရန်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာစာအဖွဲ့ ဦးစီးဌာနက ထုတ်ဝေသော မြန်မာအဘိဓာန်တွင် ၁။
အက္ခရာ၏ အဆုံးဖြစ်သော သရသံ။
ကဗျာလင်္ကာတွင် စည်းမျဉ်းအရစပ်ထားသော စကားလုံးတို့၏ ညီညွတ်သော အသံ။
ဟူ၍ နာမ်အနက် ၂ မျိုးပေးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ပါဠိဝေါဟာရ ကာရန္တ မှ မွေးစားယူထားသော စကားလုံးဖြစ်ကြောင်းလည်းဖော်ပြထားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် က အက္ခရာတွင်စွဲသော အ သရသံ၊ ကာ အက္ခရာတွင်စွဲသော အာ သရသံကိုပင် ကာရန်ဟုဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။
ကဗျာလင်္ကာဖွဲ့ဆိုရာတွင် အသံတူသရသံများကို ကဗျာအဖွဲ့ပုံစံအလိုက် နေရာအထားအသိုစနစ်တစ်ရပ်ရပ်ကိုလိုက်နာ၍ ရေးဖွဲ့စပ်ဆိုခြင်းကိုပင် ကာရန်ယူသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
စည်းစနစ်ကြီးသော ကဗျာအဖွဲ့တို့တွင် သရသံသက်သက်သာမက အသတ်၊ အရစ်၊ အပင့် စသည်တို့ပင်တူညီအောင်စပ်ဆိုကြသည်ကိုတွေ့ရသည်။
နှောင်းပိုင်းကဗျာတို့တွင် အနက်ရရန်ကိုသာ ဦးစားပေးကြသည့်အတွက် ရတတ်သမျှ အသံကိုတူ ညီအောင်ယူကြသည်သာများသည်။
အပင့်၊ အရစ်၊ အသတ် တူညီမှုကို ဦးစားပေးဖွဲ့ဆိုခြင်းနည်းလာသည်။
ဘာသာစကားထိန်းချုပ်မှုကို ထိုနည်းဖြင့် ဖြေလျှော့လာသည့်အတွက် ကဗျာအဖွဲ့ပုံစံများ အသံယူပုံစနစ်များ ပိုမိုလွတ်လပ်လာကြသည်ကို ခေတ်ကဗျာများတွင် တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
အောက်ဖော်ပြပါ ကာရန်ယူနည်းများသည် မြန်မာကဗျာအဖွဲ့ပုံစံများတွင် အတွေ့အမြင်ရများသော ကာရန်ယူနည်းများဖြစ်ကြသည်။
၄-၃-၂ ကာရန် ကဗျာဆရာ မင်းသုဝဏ် ၏ သူ့မှာတမ်း ကဗျာမှ အောက်ပါစာပိုဒ်ကို လေ့လာကြည့်လျှင် ၄-၃-၂ ကာရန် ယူနည်းကို တွေ့နိုင်သည်။
ပထမစကားလုံးတွဲ ၏ ၄ လုံးမြောက် ဆုတ် ၊ ဒုတိယ စကာလုံးတွဲ၏ ၃လုံးမြောက် မြှုပ် နှင့် တတိယ စကားလုံးတွဲ၏ ၂ လုံးမြောက် ငုတ်တို့ကို ကာရန်ကိုက်၍ ရေးဖွဲ့ထားသည်။
သူတို့အဆုတ် ထားခဲ့မြှုပ်သည့် ဗုံးငုတ်တိုက်မှား မောင်ပြောက်ကျားကို ရွာသားရွာသူ မေးကြမြူသည် အူအူယမ်းငွေ့ ထတုန်းတည်း။
၅-၃-၂ ကာရန် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ဝဏ္ဏပဘာကို ရည်ညွန်းဖွဲ့ဆိုထားသော ကဗျာမှ အောက်ပါစာပိုဒ်ကို လေ့လာ ကြည့်ပါက ၅-၃-၂ ကာရန် ယူနည်းကို တွေ့နိုင်သည်။
ဝဏ္ဏပဘာ ကလျာဖူးစသစ် ပျိုမျစ်မျစ်လျင် ကျစ်လျစ်တင့်စံပယ် လှမျိုးကြွယ်သား ၄ ၃ ၁ ကာရန် ၄ ၃ ၁ကာရန်နည်းတူ အခြားသောကာရန်တစ်မျိုးလည်းရှိသေး၏။
ထိုကာရန်မှာလေးသုံးတစ် ကာရန်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
နမူနာ အနေဖြင့် အောက်တွင်ဖော်ပြထားပါသည်။
သူ့အားနည်းချက် ထုတ်ဖော်လျက် ပြက်ရယ်ပြုတာရှက်စရာ..။
ပထမဆုံးသော မြန်မာ သတင်းစာဆရာ မည်သူနည်းဟု မေးလာလျှင် ဘိုးဝဇီရဟုဖြေရပေလိမ့်မည်။
ဘိုးဝဇီရသည် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက် ၁၂၃၆-ခုနှစ်မှ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ရတနာပုံခေါ် ပထမဆုံး မြန်မာသတင်းစာ ၏ စာရေးတော်(စာတည်း)အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဘိုးဝဇီရသည် ဘုရင့်သတင်းစာ၏စာတည်းဖြစ်၍ အရည်အသွေးတောက်ပြောင်သော စာဆိုကြီး တစ်ဦးဖြစ်လင့်ကစား မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ပေါ်သင့်သလောက် မထင်ပေါ်ဘဲ တိမ်မြုပ်နေခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ဘိုးဝဇီရသည် မင်းတုန်းမင်းလွန်ပြီးနောက်တွင် စာပေရေးသားမှု လွတ်လပ်မှုဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဗြိတိသျှခေတ်တွင်လည်း လူမျိုးခြား၏လက်အောက်တွင် ဇာတ်မြှုပ် ကာ အနေကုတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တန်ရာသည်။
ယင်းသို့ကြောင့် ဘိုးဝဇီရ၏ စာပေတို့ကို လူသိနည်းကာ မထင်ပေါ်ဘဲ ရှိနေခဲ့လေသည်။
ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်သွေးဉာဏ်ရည် ထက်မြက်ကြောင်း မြင်ရသဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူကလည်း ထွန်းထွန်းပေါက်ပေါက်ဖြစ်စေရန် လမ်း ကြောင်း၍ ပြုစုပျိုးထောင်ပေးသည်။
၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့ ခင်မကန်တိုက်တွင် ကျောင်းသားအဖြစ် ဖခင်ကအပ်နှံသည်။
မောင်လွင် သည် စာပေကျမ်းဂန်များကိုသင်အံ၍ ၁၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် သာမဏေ ဘောင်သို့ကူးခဲ့လေသည်။
သာမဏေဖြစ်လာသောအခါ ခင်မကန်တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဦးပဏ္ဍိတက ကိုရင်မောင်လွင်သည် ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာရှိသည်ကို သိမြင်သဖြင့် ရှင်ဝဇီရဟုဘွဲ့ပေးသည်။
ရှင်ဝဇီရသည် ခင်မကန်တိုက်တွင် သုံးနှစ်မျှပညာဆည်းပူးပြီးနောက် ဒက္ခိဏာရာမဘုရား ကြီးတိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့ကာ ပညာစွယ်စုံ ဆရာတော်ကြီးများထံမှ ပိဋကသုံးပုံ ကို သင်ယူသည်။
အခြားရဟန်းသာမဏေများကိုလည်း စာချပေးသည်။
ရှင်ဝဇီရသည် စာပေကျမ်းဂန်များစွာကို အာဂုံဆောင်နိုင်သည်။
စာပြန်ရာ၊ ရွတ်ဖတ်ရာ၌လည်း သံနေသံထားဌာန်ကရိုဏ်းကျန ပီသလှသ ဖြင့် ရှင်ဝဇီရစာပြန်သည်ကို အခြားပုဂ္ဂိုလ်များက လာ၍နာယူကြရသည်။
ရှင်ဝဇီရ၏ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ရည်၊ ပြင်းထန်သော ဇွဲလုံ့လတို့ကိုလည်း ဆရာတော်ကြီးများက ချီးကျူးကြလေသည်။
ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်တွင် ခြောက်နှစ်ကြာမျှ ပညာဆည်းပူးပြီး နောက် မန္တလေးတောင်ခြေသစ်ဆိမ့်ဆရာတော်ထံတွင် တစ်နှစ်မျှ ဆည်းကပ် နေထိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ခင်မကန်တိုက်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ပြီးလျှင် တစ်နှစ်အကြာတွင် လူဝတ်လဲလေသည်။
ရဟန်းဝတ်နှင့် တစ်သက်လုံးနေ မည်ဟု မရည်မှန်းခဲ့သည့်အလျောက် ရဟန်းမခံဘဲ နေခဲ့လေသည်။
လူဝတ်လဲပြီးနောက်တွင် ဦးရီတော်သူ နံ့သာနန်းခုံ မင်းဦးနှင့် အတူ ရှေ့ပတ်စာရေးအဖြစ် အောက်မြို့ကျေးရွာများသို့ လိုက်ပါသွားရင်း ဒေသန္တရဗဟုသုတများကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
ဆရာတော်ရင်းဖြစ်သောဦးပဏ္ဍီတနှင့် မြောင်လှမြို့စာ ဝန်ထောက် တော်မင်းဦးခြိမ့်တို့သည် ဆရာရင်း တကာရင်းဖြစ်ကြသည်။
ဦးခြိမ့်သည် ဆရာတော်ထံသို့ သွားလာဝင်ထွက်နေရာမှ ရှင်ဝဇီရလူထွက်၏ အရည် အသွေးကိုသတိပြုမိသည်။
ထို့ပြင် ကိုရင်လူထွက်အားလည်း ခင်မင် ရင်းနှီး သည်။
ထိုကြောင့် ကင်းဝန်မင်းကြီး၏အကူအညီဖြင့် ရတနာပုံ သတင်းစာ တွင် စာရေးတော်(စာတည်း)အဖြစ် တစ်လ ၁၅ ိနှင့် ခန့်ထားပေးလေသည်။
ဘုရင့်သတင်းစာတွင် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ရသောအခါ မောင် လွင်သည် မင်းတုန်းမင်း၏ ငယ်မည်နှင့် ဆင်တူဖြစ်နေသဖြင့် ကင်းဝန်မင်း ကြီးက မောင်ထင်ဟု အမည်ပြောင်းပေးသည်။
သို့သော် ဝဇီဟူသောအမည် ဖြင့် အခြားသူများကအခေါ်များလေသည်။
ထိုကြောင့် ဘိုးဝဇီရကိုယ်တိုင်က သူ့အမည်များအကြောင်းကို - ရွာတွင် မောင်လွင်၊ မန်းမောင်ထင်၊ ဘွဲ့တွင် ဝဇီရ၊ သုံးမည်ရပ်နှိုက်၊ ခေါ်သမိုက်၊ ကျော်လှိုက် သတင်းပ ဟူ၍စပ်ဆိုခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ရတနာပုံသတင်းစာကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသူများ ဘာသာခြောက်မျိုးတတ်သော တရုတ်-မြန်မာကပြား ဦးအဟီးဖြစ်သည်။
မောင်လွင်ရောက်လာသောအခါ စာပေအရေးအသားဘက်ကို မောင်လွင်က တာဝန်ယူရလေသည်။
မောင်ထင်သည် ရတနာပုံသတင်းစာတွင် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက် ခွင့်ရသောအခါ မိမိလေ့လာဆည်းပူးခဲ့သော ပညာရပ်တို့ဖြင့် လက်စွမ်းပြ လေသည်။
သတင်းစာပရိသတ်တို့ကလည်း ရှေးနှင့်မတူ တမူထူးခြားလာ သော အရေးအသားတို့ကြောင့် သတင်းစာကို ပို၍အာရုံစိုက်လာကြသဖြင့် တစ်လလေးကြိမ်ထုတ် ရတနာပုံသတင်းစာစောင်ရေလည်း တိုးတက်လာလေ သည်။
ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်၊ ဝန်ထောက်တော်မင်း ဦးခြိမ့်တို့ကလည်း အားပေးကြ၍ အရေးအသားကို ညွှန်ပြသင်ကြားပေးကြ သည်။
မောင်ထင်၏ လက်စွမ်းသည်တစ်နေ့တစ်ခြား ထင်ပေါ်လာသဖြင့် တစ်လ ၁၅ ိစားအဖြစ်မှ ၆ဝ ိ စားအထိ တိုးမြှင့်ပေးသနားခြင်းခံရသည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုယ်တိုင်ကလည်း သံတော်ဆင့်ရာထူးအထိ တိုးမြှင့်ပေး ရန် ရည်ရွယ်ထားလေသည်။
၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ် နန်းတွင်းအရေးတော်ပုံ ရှုပ်ထွေးလာသောအခါ မောင်ထင်သည် လက်မောင်းတွင် အနာပေါက်သဖြင့် အလုပ်မှ ခေတ္တနုတ် ထွက်၍ ခင်မကန်တိုက်တွင် ဆရာတော်ရင်းထံ ပြန်၍နေသည်။
အနာ ပျောက်ကင်းသည့်အချိန်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးဖြစ်၍ သီပေါ မင်းနန်းစံလေပြီ။
ထိုအချိန်တွင် အုပ်ချုပ်သူ မင်းမိဖုရားတို့နှင့်တကွ မှူးမတ် တို့ပါ ရှေးကနှင့်မတူတော့ချေ။
နန်းတွင်းရေးရာများကလည်း ရှုပ်ထွေးလှ သည်။
ထိုပင် သတင်းစာ အရေးအသားသည်လည်း လွတ်လပ်ခွင့်မရှိတော့ ပေ။
ထိုကြောင့် မေင်ထင်ခေါ်မောင်ဝဇီရသည် သတင်းစာတိုက်တွင် ဆက် လက်အမှုမထမ်းလိုတော့ဘဲ တပည့် လူငယ်တို့အား ကဗျာလင်္ကာပညာရပ် တို့ကို သင်ကြားပို့ချကာ အေးရာအေးကြောင်းရှာကြံလျက် မန္တလေးမှာပင် နေထိုင်လေသည်။
သုံးနှစ်မျှကြာလျှင် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ဆားတောင်မငါးရွာမှ ရဟန်းရှင်လူတို့သည် ကိုဝဇီရခေါ် ကိုထင်၏ အရည်အသွေးကိုသိကြသဖြင့် ဆားတောင်သို့ပင့်ဆောင်ကြသည်။
ကိုဝဇီရသည် ကျမ်းဂန် ဓမ္မသတ်တို့ကို လည်း ကျွမ်းကျင်သဖြင့် ဆားတောင်ရွာတွင် စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဓမ္မ သတ်ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း၊ မော်ကွန်းများ၊ မေတ္တာစာများရေးသားခြင်းဖြင့် နေ ထိုင်ခဲ့သည်။
အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ်တွင် မကျီးဖြူရွာမှ လာရောက်ပင့် ဆောင်ကြသဖြင့် လိုက်ပါသွားရပြီးလျှင် မကျီးဖြူရွာ ကျောင်းတကာတစ်ဦး ၏ သမီးအသက် ၁၈ နှစ်ရွယ်ရှိ မသိန်းခေါ် ချောမောလှပသော မိန်း ကလေး တစ်ဦးနှင့်လက်ဆက်လေသည်။
သို့သော် သားဦးမောင်ကျင့်ကို မွေးဖွားပြီးသောအခါ ဆားတောင် ရွာသို့ ပြန်ပြောင်းကာ ထိုရွာတွင်ပင်နေထိုင်၍ ဗေဒင်ဟောခြင်း၊ မှုခင်းကြီး ငယ်တို့ကိုဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း၊ မော်ကွန်းကျောက်စာရေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးခဲ့ ရာအသက် ၇ဝ ကျော်အထိဖြစ်သည်။
ဘိုးဝဇီရတွင် သားကြီးမောင်ကျင့်၊ သားငယ်မောင်မြင့်နှင့် သမီးမကြီးဟူ၍ သားသမီးသုံးယောက်ရှိခဲ့သည်။
ဘိုး ဝဇီရသည် အသက် ၈ဝ ကျော်သည်အထိ စာပေအရပ်ရပ်ကို ဖတ်ရှုမှတ် သားခြင်း၊ ညဉ့်အခါစာပြန်ခြင်း၊ မှတ်စု ပေစာ ပုရပိုက်စာတို့ကို စု ဆောင်းခြင်းပြုခဲ့ရာ ထင်းရှူးသေတ္တာငါးလုံးစာမျှရှိခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုစာ များမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ပျက်စီးကုန်ကြသည်။
ဘိုးဝဇီရသည် ဘုရင့်ရှေ့တော်တွင် ပညာရှိကြီးတစ်ဦး၊ လွှတ် တော်တရားသူကြီးတစ်ဦးအဖြစ် ရည်မှန်းချက်ရှိခဲ့သော်လည်း နန်းတွင်းအရှုပ် အထွေးများ၌ မရောယှက်လို၍ ချောင်ကုတ်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှခေတ်တွင် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးပုံနှိပ်တိုက်များက အတန်တန်တောင်းပန် ပင့်ဆောင်ကြ သော်လည်း လူမျိုးခြားအကျိုးမဆောင်လိုသဖြင့် ငြင်းပယ်ခဲ့လေသည်။
အသက် ၈ဝ ကျော်လျှင် ရဟန်းဘောင်တွင်ရှိနေကြသော သားနှစ်ပါးက ဆားတောင်မှ ကျောက်ပနန်ရွာသို့ခေါ်ယူထားသဖြင့် ဇနီး မောင်နှံနှစ်ဦးသည် သီလဆောက်တည်ပုတီးစိတ်ကာ အေးချမ်းစွာနေထိုင်၍ ၁၂၉၈ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် မြန်မာရှေးသတင်းစာဆရာနှင့် စာဆိုကြီး ဘိုးဝဇီရသည် ဘဝတစ်ပါးသို့ပြောင်းသွားလေသည်။
သတင်းစာဆရာဘဝတွင်ရှိစဉ်က မောင်ထင်သည် မိမိ၏ ကဗျာ ဉာဏ်စွမ်းဖြင့် သတင်းများကို ကနွဲ့ကရ ကာရန်နဘေများဖြင့် သီကုံးရေး သားခဲ့သောကြောင့် ရတနာပုံသတင်းစာသည် ထူးခြားထင်ရှားကာ လူကြိုက် များခဲ့လေသည်။
နဂိုဖျော်ရင်း၊ စိန်သေမင်းကို၊ အိမ်နေရင်း မှောက်မှား၊ နှစ်ယောက်ဆင့် စားသောကြောင့်၊ အူယားလေပင့်၊ ငွေဇလပ်တာ၊ ရေပြင်ခါ ကို နေဟပ်လာသင့်သကဲ့သို့ .... စသော စိန်စားသတင်း၊ မြင်းပေါ်ကျ သတင်း၊ ဆွဲကြိုးချသတင်း၊ တောပုဘုရားပွဲသတင်းစသည်တို့မှာ ထင်ရှားလှ လေသည်။
တောပုဘုရားပွဲသတင်းတွင် ထိုခေတ်က အမျိုးသမီး၏ ဝတ်စား ဆင်ယင်မှုကို နွဲ့နှောင်းညိုစင်၊ အပျိုခင်တို့၊ ဟိုခွင်တိုင်းဖြစ် လှိုင်းရစ်ဆန်း ပုံ၊ ကွမ်းတုံစက်ချိတ်၊ ကွက်မှိတ်ကွက်လွှဲ၊ ဖက်ကဲရွှန်လျှံ၊ လွန်းပျံကိုက်ဆင့်၊ ဝိုက်နှင့်ဘလာ၊ ပြုချက်မှာ၊ သူ့ထက်ငါ၊ ညာမြေတောင်၊ ရှာဖွေဆောင်၊ သာလေအောင်၊ ဝတ်ထမီ၊ အင်္ကျီက ငွေပွင့်ထိုး၊ ရွှေဆင့်ကြိုးနှစ်ထပ်လိမ်၊ နဂါးပတ်အိမ် သန္တာပေါက်၊ ဇာပြောက်က အဆန်းဆန်းနွှဲ့ စသည်ဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့ ဖော်ပြထားလေသည်။
ဘိုးဝဇီရ၏ခေတ်တွင် လင်္ကာစပ်နဘေထပ် အရေးအသားများ ခေတ်စားခဲ့ရာ ဘိုးဝဇီရသည် လက်ရာအပြောင်မြောက်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ် သည်။
ဘိုးဝဇီရ၏ နဘေထပ်တို့သည် ထိထိမိမိ၊ မိမိပြားပြား သားနား ချစ်စဖွယ်ကောင်းသည့်ပြင် အလင်္ကာနယဖြင့် ချိန်ထိုးကြည့်သည့်အခါတွင် လည်း ရသကြွယ်ဝကြောင်းတွေ့ရသည်။
ဘိုးဝဇီရသည် ပိဋကကျမ်းစာများကို ပေချပ်ရေတစ်ထောင်တိတိ နှုတ်ငုံထားနိုင်၍ အသက် ၈ဝ ကျော်အရွယ်အထိ အချိန်အခါမရွေး ပြန်ဆိုပြ နိုင်သည်။
သတ်ပုံကျမ်း၊ ဓမ္မသတ်ကျမ်း၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း အစောင်စောင် တို့ကိုလည်း အာဂုံဆောင်ထားနိုင်သည်။
တေးထပ်၊ လေးချိုးနှင့် ရတုကဗျာ များကို ထောင်နှင့်ချီ၍ အရဆောင်ထားနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ဘိုးဝဇီရသည် မော်ကွန်း၊ ပျို့ စသည်တို့ကို တစ်ထိုင်တည်းနှင့် အစအဆုံးရေးစပ်နိုင်သည်။
လွယ်လွယ်ကူကူ ထိထိမိမိ ရေးစပ်နိုင်သဖြင့် ကဗျာမည်ကာမတ္တမဟုတ်ပေ။
ကာရန်ဝါကျညီညီ၊ အဓိပ္ပာယ်ရှိရှိ၊ ထိမိသော စာသွားများဖြင့် ရေးစပ်နိုင် ခြင်းဖြစ်လေသည်။
အခန့်လည်းရအနုလည်းရ၍ အသောအရွှမ်းများကိုလည်း ရေးသားနိုင်သည့် ဘိုးဝဇီရ၏ စာပေဉာဏ်ရည်မှာ အံ့ဩချီးကျူးလောက်ပါ ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဖိုးဝဇီရ (မြန်မာ ၁၂၁ဝ - ၁၂၉၈) ပုဂံမင်း လက်ထက် အမပူရ မြို့တော် ပုထိုးတော်ကြီး အရှေ့တောင်ဘက် သရက်သုံးပင် အရပ်တွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၀ ပြည့်နှစ် နှောင်းတန်ခူး လပြည့်ကျော် ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက် နေ့ ၁ ချက်တီးကျော် အချိန်၌ 'မောင်လွင်' အမည် ရှိသော သူငယ်ကို သေနတ် စာရေးကြီး 'မင်းလှရာဇာ' ဘွဲ့ခံ ဦးထွန်း၊ သေနတ် စာရေး ကတော် ဒေါ်ခို တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
thumb|ဖိုးဝဇီရ (၁၂၁၀ - ၁၂၉၈) မင်းလှရာဇာသည် မိမိ သားငယ် အရွယ် ရောက်လျှင် နေအိမ် တွင်ပင် သင်ပုန်းကြီးနှင့် မင်္ဂလသုတ်၊ လောကနီတိ စသည် တို့ကို ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ကျ သင်ကြား ပြသ ပေး၍ အသက် ၁၃ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သော် အမရပူရ မြို့တော် မြောက်ဘက် ယခု မန္တလေး အနောက်ပြင် ခံပင်ကန်ရွာ အနီး ဆောက်လုပ် ပြုပြင်ဆဲ ရှိသည့် ခံပင်ကန်တိုက် မင်းလှရာဇာ၏ ညီအရင်း အရှင်ဇာဂရထံ အပ်နှံ၍ သဒ္ဒါကြီး အစ ရှိသော ကျမ်းဂန် စာပေ အများကို သင်ကြား စေလေသည်။
နောက် ခင်မကန်တိုက်ဟု တွင်သော အဆိုပါ တိုက် ဦးပဏ္ဍိ ထံတွင် ဆက်လက် သင်ကြားစဉ် အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သော အခါ ရှင်သာမဏေ ပြုလေရာ ဗုဒ္ဓဟူးသား ဖြစ်သည်က တကြောင်း၊ ဝရဇိန် လက်နက် ကဲ့သို့ ပညာဉာဏ် ထက်မြက် သည်က တကြောင်းကြောင့် 'ဝရဇီ' ဟု အရှင်ပဏ္ဍိက ဘွဲ့ ချည်တော် မူလေသည်။
ထို့နောက် ထိုတိုက် တွင်ပင် ဦးပဏ္ဍိ ထံမှ တဖန် ဦးကိတ္တိ ထံသို့ ရွှေ့ပြောင်း သင်ကြား ပြန်သည့် အပြင် အနီးရှိ စကုတိုက်ကျောင်း၊ 'မုနိန္ဒာဘိ သီရိပဝရ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် ဘုရားကြီး ဦးမုနိန္ဒ အထံတော် တွင်လည်း စာပေ ပရိယတ္တိများ သင်ကြား ဆည်းပူးသည်။
တဖန် မေဃဝတီ ဆရာတော် ဘုရား ထံ၌ လည်းကောင်း၊ ခွေးချိုတိုက် ဦးဓမ္မနှင့် ဦးမေဓာတို့ ထံ၌ လည်းကောင်း ခညောင်း လိုက်နာ ခဲ့ပြန်၍ ထို့နောက်မှ တဖန် ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရားကြီးတိုက်၊ 'ဇာဂနာဘိဝံသ တိပိဋကဓရ မဟာ ဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု' တံဆိပ်တော်ရ ပထမ ဆရာတော် ဦးဇာဂရ အထံတော်တွင် ၆ နှစ်ကျော် ကာလမျှ အဘိဓာန် စာကိုယ်၊ အဘိဓာန် ဋီကာ၊ ဏွာဒီမောဂ္ဂလာန် စသော ကျမ်းဂန် များကို သင်ကြား လေ့လာသည်။
ထိုဘုရားကြီး တိုက်တွင် သီတင်း သုံးနေစဉ် အခိုက်လည်း ဦးရန်ကုန်ဟု ထင်ရှားသော ဦးသုဇာတနှင့် ဦးအာစရ၊ ဦးသုတ အစ ရှိသည့် ရဟန်းတော် အရှင်မြတ် များက ကူညီ သင်ကြား ပေးသည်။
ထိုစဉ် အတွင်း တတိယ ညောင်ကန် ဆရာတော် ဘုရားကြီး အထံတော် တွင်လည်း ဗဟုသုတ အဖြာဖြာကို နာခံ ဆည်းပူးခွင့် ရရှိ ခဲ့၍ ခွေးချို တိုက်အုပ် ဆရာတော် ဦးမေဓာ ထံမှသော် ဆန်း၊ အလင်္ကာနှင့် ဗေဒင် ပညာများ ကိုပါ သင်ကြားခွင့် ရခဲ့သည်။
ထိုမျှမက နိုင်ငံခြား ဝန်ထောက် ဖြစ်အံ့သော ကဝိလက္ခဏ ဒီပနီ - ဆရာ ပညာရှိ စာရေးတော်ကြီး ဦးခြိမ့် ထံတွင်လည်း ပညာ အစုစု ဗဟုသုတ အဖြာဖြာကို ထပ်မံ ဖြည့်ဆည်းခွင့် ရခဲ့သည်။
အသက် ၂၆ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သော အခါ နံ့သာနန်း ခုံမင်း ဦးကြီး အရင်း ဖြစ်ပေသော ဦးနှင်း၏ ဩဝါဒ အတိုင်း ပဥ္စင်း မတက်နိုင်သည့် အတူတူ ရှင်လိင် ပြန်၍ ခုံမင်းကြီး ထံတွင်ပင် ဦးကြီးကို ကူညီသော အားဖြင့် ရှေ့ဖတ် စာရေး လုပ်ကိုင်ရင်း ဓမ္မသတ်၊ ရာဇသတ် များကို ထပ်မံ၍ နာယူ သင်ကြားခွင့် ရပြန် လေရာ မောင်လွင်မှာ ဗဟု သုတ အရာတွင် အရွယ်နှင့် မလိုက် အောင်ပင် ပြည့်စုံ ကြောင်းဖြင့် ကျော်ကြား လာတော့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင် စတင် ထုတ်ဝေသော ဘုရင် မင်းမြတ်၏ 'ရတနာပုံ နေပြည်တော် သတင်းစာ' တိုက်တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဖြင့် မြောင်လှ မြို့စား ဝန်ထောက်မင်း ဦးခြိမ့်မှ တဆင့် ကင်းဝင် မင်းကြီးထံ ရောက်ပြီးနောက် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရလေရာ ရေးသား သမျှသော အရပ်ရပ် ဆောင်းပါးများ၊ အရပ်ရပ် မှတ်တမ်း များကြောင့် 'မောင်လွင်' ခေါ် 'ဦးဝဇီရ' ၏ အမည်မှာ ရှေးက ထက်ပင် ဆထက် ထမ်းပိုး တိုးတက် ထင်ရှား လာခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ဆန်းစ အခါ၌ လက်မောင်းတွင် အနာပေါက်၍ အလုပ်မှ ခွင့်ယူ နေလေရာ ထိုအခိုက် အတန့်တွင် နန်းတွင်းရေးများ ရှုပ်ထွေး ပေါ်ပေါက် လာပြီးနောက် သီပေါမင်း တရားကြီး နန်းတက်တော် မူသော အခါ သာလွန် ဆိုးရွား၍ လာပြန်သည်။
ထိုသို့ ဆိုးရွား၍ လာခြင်း ကြောင့်လည်း ဖခင် ဖြစ်သော သေနတ် စာရေးကြီး၏ အမိန့် အတိုင်း သတင်းစာတိုက်မှ နုတ်ထွက်ကာ ဖခင်၏ ဇာတိ ဖြစ်သော ရွှေဘိုနယ် စည်ပုတ္တရာ အနီး ရှားတောရွာသို့ ခေတ္တ ခဏမျှ ဖခင်နှင့် အတူ သွားရောက် နေထိုင်သည်။
သည့်နောက် မန္တလေး ရွှေမြို့တော်သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိ လာပြန်ပြီး အမှုတော်ကို ဆက်လက် ထမ်းရွက်သင့် မထမ်းရွက်သင့် စဉ်းစား လေသော အခါ ဆက်လက် ထမ်းရွက်ရန် အကြောင်း မမြင် သဖြင့် အေးအေးပင် နေထိုင် လေတော့သည်။
ထို့ နောက်ပိုင်း တွင်ကား ရှေးဦးစွာ အသက် မွေးမှု၊ ဝမ်းကျောင်းမှု အတွက် မန္တလေး မြို့တွင်ပင် 'တရားကြပ်ဆင်' ခေါ် ခုံသမာဓိ ပြုလုပ်ကာ သုံးလေးနှစ်မျှ နေထိုင် ပါသေး၏။
နောက်ရဟန်း သံဃာတော် တို့၏ တောင်းပန်ချက် အရ ဆားတောင်ရွာ၌ ခေတ္တ ခဏမျှ နေထိုင်ရင်း ရဟန်း သံဃာတော် တို့အား စာပေ ပို့ချ သင်ကြား ပေးပေသည်။
ထို့နောက်မှ တဖန် မကျည်းဖြူ ရွာမှ ဖိတ်ကြား ခေါ်ယူ ပြန်သဖြင့် ထို မကျည်းဖြူ ရွာသို့ လိုက်ပါ နေထိုင်ရင်း စာပေ ဗဟု သုတ များကို သင်ကြား ဖြန့်ဖြူး ရပြန်သည်။
မကျည်းဖြူ ရွာ၌ နေထိုင်စဉ် အသက် ၃၆ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သော အခါ ကျောင်းတကာ တဦး၏ သမီး အသက် ၁၈ နှစ် အရွယ်ရှိ 'မထိန်း' ဆိုသူ မိန်းကလေးနှင့် အကြောင်း ပါခဲ့သည်။
ထို မကျည်းဖြူ ရွာမှ တဖန် ဇနီး မောင်နှံ တို့သည် ဆားတောင် ရွာမှ ကျောင်းတကာ များ၏ ဖိတ်ကြား ခေါ်ဆောင်ချက် အရ ဆားတောင် ရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင် ရပြန်၏။
ထို ဆားတောင် ရွာတွင် စာပေ ပို့ချ သင်ကြားခြင်းဖြင့် အသက် မွေးမြူ နေထိုင်ရင်း သား သမီး သုံးဦးမျှ ရရှိ ထွန်းကား ခဲ့ပေသည်။
သားကြီး များမှာ ရဟန်းများ ဖြစ်ကြ၍ ကျောက်ပနံ ရွာ၌ ကျောင်းထိုင် ကြသည့် အလျောက် ဖခင် ဖြစ်သူ အသက်အရွယ် ကြီးရင့် လာသော အခါ ဝတ္တရား အတိုင်း ပြုစု စောင့်ရှောက် လိုကြ၍ ကျောက်ပနံ ရွာသို့ ခေါ်ယူ ပြုစု ကြပေ၏။
ထိုကျောက်ပနံ ရွာ၌ အေးဆေးစွာ တရား အားထုတ်ရင်း ဖိုးဝဇီရ ခေါ် ဦးဝဇီရသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၉၇ ခုနှစ် တပေါင်း လပြည့်ကျော် ၁ ရက် အင်္ဂါနေ့ အသက် ၈၇ နှစ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ရှာ လေသည်။
ကိုးကား (၁) 'မဟာဆွေ'၏ 'ဖိုးဝဇီရ' အတ္ထုပ္ပတ္တိ။
(၂) 'စန်းယုအောင်'၏ 'ဖိုးဝဇီရ စာပေ'။
(၃) ပေါရာဏ ဒီပနီကျမ်း၊ မျက်နှာ ၄၁၅၊ ၄၁၆။
(၄) 'သူရိယ သတင်းစာ' လာ 'မဟာဆွေ' ၏ 'ဖိုးဝဇီရ' ဆောင်းပါး။
(၅) သက္ကရာဇ် ၁၂၉၉ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်နေ့ထုတ် 'သူရိယ သတင်းစာ' လာ 'ဖိုးဝဇီရ မှာတမ်း' စာအုပ် ဝေဖန်ချက်။
စောဦး (၁၉၁၉ - ၁၉၉၁) thumb|စောဦး အမည်ရင်း - ဦးစောဦး မိဘ အမည် - ဦးမောင်ကလေး + ဒေါ်သိန်းရီ မွေးသက္ကရာဇ် - ၁၈၊ ၁၁၊ ၁၉၁၉ မွေးဖွားရာဒေသ - ကြံခင်းမြို့ ကလောင်အမည်ခွဲများ - ဂုဏ်ရောင် ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် ကြံခင်းမြို့ ရွာသစ် ရပ်၌ အဖ ရဲအရာရှိ ဦးမောင်ကလေး (သတင်းစာ ဆရာ)၊ အမိ ဒေါ်သိန်းရီ တို့က ၁၉၁၉ ခု နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
မွေးချင်း သုံးဦး အနက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ စောဦး ဖြစ်သည်။
အသက် (၁၆) နှစ် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ် ဆယ်တန်း အောင်သော အခါ ကြံခင်းသား မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဦးတင်ကိုအား အကြောင်း ပြုပြီး ထိုအချိန်က မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် ဦးချစ်မောင် အောက်တွင် သတင်းစာ ပညာ ဆည်းပူးရင်း အလုပ်ဝင် လုပ်သည်။
ထိုစဉ်က စ၍ စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ အလင်းတွင် လက်ထောက် အယ်ဒီတာမှ တဆင့် တက်၍ ညအယ်ဒီတာ အထိ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ထိ အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ဆရာဖြစ်သူ ဦးချစ်မောင်သည် မြန်မာ့အလင်းမှ ထွက်၍ ထိုခေတ်က လျှမ်းလျှမ်းတောက် နာမည် ကြီးခဲ့သော ဂျာနယ်ကျော် အပတ်စဉ် စတင် ထူထောင် လိုက်သော အခါ ဦးစောဦးသည် သူ့ဆရာနှင့် အတူ ပါသွားပြီး ဂျာနယ်ကျော်၌ တွဲဖက် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ပြန်သည်။
ဂျာနယ်ကျော် ဦးချစ်မောင်၏ ကျေးဇူးကြောင့် ဦးစောဦးသည် နိုင်ငံရေး စာပေ အထူးသဖြင့် လက်ဝဲ စာပေများ လေ့လာခြင်း၊ နိုင်ငံရေး အသိစိတ် ဝင်ခြင်း၊ နိုင်ငံရေး လောကမှ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဆက်သွယ် ရင်းနှီးလာခြင်းဖြင့် အမြင် ကျယ်လာသည်။
ထိုအချိန်က နိုင်ငံရေးမှာ သူ့ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်ရေး (ဝါ) လွတ်လပ်ရေး ရရှိရေးပင် ဖြစ်လေသည်။
ထို့ကြောင့် ဦးစောဦးသည် စတင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သော မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်သည်။
ဆက်လက်၍ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်သည် သာမက ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီဝင် တဦးလည်း ဖြစ်လာ လေသည်။
မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် လက်ထောက် အယ်ဒီတာ (၁၉၃၅ - ၃၉)၊ ညအယ်ဒီတာ (၁၉၃၉)၊ ဂျာနယ်ကျော် တွဲဖက် အယ်ဒီတာ (၁၉၃၉ - ၄၂) ၊၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခု လွတ်လပ်ရေး ရသည့် အချိန်ထိ ဦးစောဦးသည် ဂျပန်ခေတ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာ အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဝင်လုပ်သည်။
ဂျာနယ်ကျော်နှင့် ပြည်သူ့ဟစ်တိုင် သတင်းစာ အယ်ဒီတာ (၁၉၄၆ - ၄၈)၊ ဂုဏ်ရောင် သတင်းစဉ်နှင့် ရန်ကျော် ဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ် (၁၉၄၉ - ၅၂)၊ မဏ္ဍိုင် သတင်းစာ အယ်ဒီတာ (၁၉၅၂ - ၅၅) စသည့် တာဝန် များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ဆိုရှယ်လစ် ပါတီဝင်များက ဖဆပလဝန်ကြီး သတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းစာတိုက် သုံးတိုက်ကို အတင်း ဝင်ရောက်ပြီး စာခုံများ၊ ခဲစာလုံးများ၊ ပုံနှိပ်စက်များ ရိုက်ချိုး ဖျက်ဆီးသည့် အခါ ဖျက်ဆီး ခံရသည့် ပြည်သူ့ ဟစ်တိုင် သတင်းစာ၏ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာချုပ်မှာ ဦးစောဦး ဖြစ်သည်။
သတင်းစာတိုက် အဖျက်ခံ ရသည် သာမက ဖဆပလ အစိုးရက ဦးစောဦးကို ပုဒ်မ (၅) ဖြင့် နှစ်လကြာ ထိန်းသိမ်း ထားခဲ့ဖူးသည်။
စတင် ဖွဲ့စည်းသည့် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေး ဆရာ အသင်း၊ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၊ ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံ ပါတီ တို့တွင် ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
၁၉၄၃ - ၄၅ တွင် ကြံခင်းမြို့ အာရှလူငယ်များ အစည်းအရုံး ဉာဏ ဗလမှူး၊ ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံ ပါတီ မြေအောက် စည်းရုံးရေးမှူး၊ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးတွင် နိုင်ငံရေးမှူး၊ ကြံခင်း မြို့နယ် ဖဆပလ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက် (မြန်မာ နိုင်ငံ) အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကြံခင်း မြို့နယ် ဖဆပလ အတွင်းရေးမှူး၊ တော်လှန်ရေး ပြီး၍ ဂျာနယ်ကျော် အပတ်စဉ် ပြန်လည် ထုတ်ဝေသော အခါနှင့် နောင်တွင် ပြည်သူ့ ဟစ်တိုင် သတင်းစာ ထုတ်ဝေသော အခါ သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။
အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး အထူး အရာရှိ (၁၉၅၂ - ၅၅)၊ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း ပထမဆုံး တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ (၁၉၅၂)၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြန်ကြားရေး အရာရှိ၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပညာရေးနှင့် စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေး အရာရှိ (၁၉၅၅ - ၆၂)၊ ယင်းဌာန ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ထို့နောက် ထုတ်လပ်ရေး တပ်မှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ - ၆၅ တွင် ပြန်ကြားရေး ဌာန တွဲဖက် အတွင်းဝန်၊ ပေါ်လစီ ညွှန်ကြားရေးဝန်နှင့် ၁၉၆၅ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီ ပါတီ စည်းရုံးရေး ဗဟို ကော်မတီ ဌာနချုပ် ပညာရေး ဌာနကြီး ကော်မတီဝင်နှင့် အယ်ဒီတာချုပ်၊ ဗဟို ကော်မတီဝင်၊ ပါတီ စာနယ်ဇင်း ဌာနကြီးမှူး အဖြစ် ပါတီ ညီလာခံ သုံးကြိမ် ဆက်တိုက် တာဝန် ပေးခြင်း ခံခဲ့ ရသည်။
ပထမ အကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ပွဲ ကျင်းပရေး ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပထမ အကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒီပဲယင်း မြို့နယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
၁၉၇၈ တွင် အငြိမ်းစား ယူခဲ့ ပြီးနောက် ဘာသာရေးတွင် ဘဝကို မြှုပ်နှံ ခဲ့သည်။
မဟေသီ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဝတ္ထုတိုများ ရံဖန်ရံခါ ရေးခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ခေတ်တွင် တော်လှန်ရေး အစိုးရ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီး ဌာန၌ ဦးစောဦးအား တွဲဖက် အတွင်းဝန်နှင့် ပေါ်လစီ ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ခန့်အပ် တာဝန် ပေးသည်။
တော်လှန်ရေး ကောင်စီ၏ အဓိက အနှစ်သာရ ဖြစ်သော ဝါဒ သဘောထား ရေးရာ စာတမ်းများ ပြုစု ရေးသားရေး အဖွဲ့ဝင် သုံးဦးပါ ကော်မတီတွင် ဦးစောဦးလည်း ပါဝင် ခဲ့သည်။
ထို့နောက် တော်လှန်ရေး အစိုးရ အာဘော် ဖြစ်သော လုပ်သား ပြည်သူ့ နေ့စဉ် သတင်းစာ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်၊ အပတ်စဉ်ထုတ် ရှေ့သို့ စာစောင်များ အသွင်သစ်ဖြင့် တနိုင်ငံလုံးသို့ စတင် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိရာတွင် အဓိက ပြုစု ပျိုးထောင် ပေးသူ သုံးဦး အနက် ဦးစောဦးလည်း တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
အစိုးရမှ လွှတ်၍ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ များသို့ သွားရောက် ခဲ့သည်။
တဖန် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ တရုတ်ပြည် ပီကင်းမြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၁) နှစ်မြောက် လွတ်လပ်ရေး နေ့နှင့် တရုတ် - မြန်မာ နယ်နိမိတ် စာချုပ် လက်မှတ် ရေးထိုးပွဲသို့ မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း (၃ဝဝ) ကျော် သွားရောက် ခဲ့ရာတွင် ဦးစောဦး ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာ ရုပ်ရှင် အဖွဲ့လည်း ပါဝင်သည်။
မြန်မာ့ အလင်းနှင့် ဂျာနယ်ကျော်တွင် သတင်းစာ ဆရာ အဖြစ် အလုပ်လုပ် နေစဉ် ကပင် စာ စတင် ရေးခဲ့သည်။
သတင်းစာ ဆရာ ပီပီ သတင်း ဆောင်းပါး၊ ခေါင်းကြီး၊ နိုင်ငံရေး သုံးသပ်ချက် မြောက်မြားစွာ ရေးသား ခဲ့သည်။
သတင်းစာ လုပ်ငန်းမှာ ၂၄ နာရီ အလုပ် ဖြစ်ရာ ဝတ္ထု ရေးခြင်းတွင် ဝါသနာ ပါသော်လည်း ဝတ္ထု များများစားစား မရေး မိခဲ့ကြောင်း၊ ရေးခဲ့သော ဝတ္ထုများမှာ နာဖျား၍ အိပ်ရာထဲတွင် လဲစဉ်၊ သို့မဟုတ် ရေးချင်စိတ် ပြင်းပြ လာသော အခါ များ၌ သတင်းစာ လုပ်ငန်း တဖက်နှင့် ရေးခဲ့ခြင်းများ ဖြစ်ကြောင်း ကိုယ်တိုင် ဖွင့်ဟ ခဲ့သည်။
ဂုဏ်ရောင်၊ ဂျာနယ်ကျော် စောဦး၊ စောဦး ကလောင် အမည် များဖြင့် ရေးခဲ့သည့် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်။
ဘာသာပြန် များမှာ ဒို့နဲ့ မတန် (စစ်အတွင်း ဂျာနယ်ကျော် တိုက်ထုတ်)၊ မျှော်လေတိုင်း (၁၉၄၇)၊ ကြယ်နီခင်ဖြူ (ဇွန် ၁၉၄၈)၊ အမေ (ပထမ တွဲသာ၊ ဒုတိယတွဲ မပြန် ဖြစ်ခဲ့ပါ) [Mother by Maxim Gorky] (၁၉၄၈)၊ တမိုးသောက်သော် (၁၉၆၂)၊ စောဦး၏ စာ [၁၉၄၇-၅၇ အတွင်း ဒဂုန်၊ သွေးသောက်၊ ပေဖူးလွှာ၊ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း များတွင် ရေးခဲ့သည့် ဝတ္ထုတို (၁၁) ပုဒ် စုစည်းမှု] (၁၉၆၄)၊ သတ္တိခဲ [စာပေ ဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့ လက်စွဲ စာစဉ်၊ 'စောဦး၏ စာ'နှင့် မြဝတီ (နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၇) တွင် ပါရှိသော "ကျွန်တော်နှင့် နှဖူးပေါ်မှ အမာရွတ် ကလေး" ဝတ္ထုတိုကို အမည် ပြောင်း၍ ထုတ်ခြင်း] (ပုံနှိပ်နှစ် မပါ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဂျာနယ်ကျော်တွင် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည် အဖြစ် ဖော်ပြ ခဲ့သည့် ခွေးတိရစ္ဆာန်ကြီး၊ တာရာ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါသည့် ဝတ္ထုတိုများ၊ အငြိမ်းစား ယူပြီး နောက်ပိုင်း မဟေသီ မဂ္ဂဇင်းတွင် ရေးခဲ့သည့် "မေဓာဝီနှင့် ...." ဝတ္ထုတို များမှာ လုံးချင်း အဖြစ် မရောက်ရှိ ခဲ့သေး။
ထို့ပြင် ဂျပန်ခေတ်တွင် မြေပဒေသာ (The Good Earth by Pearl S.Buck) ကို ဘာသာ ပြန်ခဲ့ရာ ပုံနှိပ်တိုက် ပိုင်ရှင် နာမည်ကျော် စာရေး ဆရာကြီး၏ နာမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခြင်း ခံခဲ့ ရကြောင်း ကိုယ်တိုင် ဖွင့်ဟ ခဲ့သည်။
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့် ချီးမြှင့် ခံရသည်။
စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာ ဆရာ ဘဝ၊ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါး ခေါင်းကြီး စသည်ဖြင့် မြောက်မြားစွာ ရေးသား ခဲ့ဖူးရာ ကျော်ကြားသည့် လုံးချင်းများမှာ ကြယ်နီခင်ဖြူ၊ စောဦး၏စာ၊ ရုရှား စာရေးဆရာ ဂေါ်ကီ၏ ကမ္ဘာကျော် ဝတ္ထုကို ပြန်ဆိုသည့် အမေ ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲများ ဖြစ်ကြသည်။
"တမိုးသောက်သော်" ဝတ္ထုမှာ မကြာခဏ ပြန်ရိုက် ရသည် သာမက ဒါရိုက်တာ မောင်မောင်သောင်းက သရုပ်ဆောင် ကောလိပ်ဂျင် နေဝင်း၊ ဗိုလ်ဗကို၊ အဆိုတော် မင်းနောင်၊ ခင်သန်းနုတို့ ပါဝင်ကာ ရုပ်ရှင်ကားကြီး အဖြစ် ရိုက်ကူး တင်ပြ ခဲ့ဖူး လေသည်။
ဦးစောဦးသည် စွန်းလွန်း ဝိပဿနာ ဘာဝနာကို လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ် ကျော်ကပင် စတင်၍ ကွယ်လွန်ချိန်ထိ လိုက်စား လေ့လာ ဆည်းပူး ခဲ့သည် သာမက ကိုယ်တိုင်လည်း လက်တွေ့ ကျင့်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့ အမှတ် (၂၆၁) ရေကူး ရွာမလမ်း ကမ္ဘာအေး နေအိမ်၌ ၆၊ ၉၊ ၉၁ နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်။
ဇနီးသည် ဒေါ်တင်ရီ နှင့် သားသမီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးမြင့်ကျော် + ဒေါ်တင်ရီ၊ ဒေါ်ရီရီခိုင်၊ ဦးမြင့်ခိုင် + ဒေါ်ခင်လှတိုးသူ၊ ဒေါ်ခင်ဆွေဦးနှင့် မြေးရှစ်ဦးတို့ ကျန်ရစ် ခဲ့လေသည်။
ဂျာနယ်ကျော် စောဦး ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ ကြယ်နီခင်ဖြူ - ၁၉၄၇ ခုနှစ် စောဦး၏စာ - ၁၉၆၄ ခုနှစ် တမိုးသောက်သော် - ၁၉၆၂ ခုနှစ် မျှော်လေတိုင်း - သတ္တိ အမေ (ဘာသာပြန်၊ ဂုဏ်ရောင် ကလောင် အမည်ဖြင့်) - ၁၉၄၉ ခုနှစ်ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ် (၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်) စာညွှန်း မလိခ။
စာ ၁၁ဝ - ၁၁၁။
စာ ၉ - ၂၆။
စာ ၄၉ - ၅၂။
စာ ၂ဝ၂ - ၂ဝ၄။
ချစ်စံဝင်း။
မြဝတီ ပထမဆုံး တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ ဦးစောဦး၊ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း ရွှေရတု နှစ်ငါးဆယ်ပြည့် (၁၉၅၂ - ၂ဝဝ၂)။
စာ ၈၃ - ၉ဝ။
ဂုဏ်ရောင်။
ဂုဏ်ရောင်တွေ ထိန်ထိန်လင်းပါလို့၊ မြဝတီ (ဇွန် ၁၉၆၁)။
စာ ၁၁၅ - ၁၁၇။
ပုဂံ စာအုပ်တိုက်၏ 'တမိုးသောက်သော်' ဝတ္ထုကြော်ငြာ၊ ရှုမဝ (ဇူလိုင် ၁၉၆၂)။
စာ (ကြော်ငြာ)။
ဂုဏ်ရောင် (သို့မဟုတ်) ဂျာနယ်ကျော် စောဦး၊ မြန်မာ စာဆို များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရုပ်ပုံလွှာ (၂)၊ စတိုင်သစ် (ဩဂုတ် ၁၉၉၅)။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ။
thumb| ပြုတ်၍ စားရသော ကျွဲခေါင်းသီး ကျွဲခေါင်းသီးပင်သည် ရေတွင် ပေါလောပေါ်နေသော အပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ရေအောက်ရှိ အရွက်နှင့် ရေပေါ်ရှိအရွက်တို့သည် မတူညီကြချေ။
ရေအောက်ရှိအရွက်များသည် အညှာချင်းဆိုင်ပေါက်၍ အမြစ်နှင့် တူကြသည်။
ရေပေါ်ရှိအရွက်များမှာမူ ရိုးတံရင်း၌ စုပေါက်ကြသည်။
အသီးတွင် အဖုများထွက်နေ၍ ကျွဲဦးခေါင်းပုံနှင့် တူသည်။
အခွံသည် အစိမ်းပုပ်ရောင်ရှိ၍ အတွင်းသားမှာ ဖြူသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းမြို့ကြီးများရှိ ရေကန်များတွင် ကျွဲခေါင်းသီးပင်များကို ပြုစုစိုက်ပျိုးကြသည်။
ဇွန်လမှ ဩဂုတ်လအထိ မိုးတွင်းအချိန်၌ ကျွဲခေါင်းသီးကို ရောင်းချလေ့ရှိသည်။
အသီးကို အစိမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ပြုတ်၍ဖြစ်စေ၊ အခွံနွှာပြီးလျှင် စားကြသည်။
အတွင်းသား အရသာမှာ ချိုအေး၍ အရည်ရွှမ်းသည်။
ကျွဲခေါင်းသီးကို အထူးသဖြင့် ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။
ကျွဲခေါင်းသီးကို သံပရာသီးနှင့် ရောစားမိလျှင် တောက်၍ သေတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။