kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀နဝတခေတ် ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းရေးလက်ထက် (၂၀၁၀-၂၀၂၁) ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပါတီစုံစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲများကို ပြန်လည်ကျင်းပခဲ့သည်- မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲသမိုင်းသည် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများ၊ အာဏာသိမ်းမှုများနှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးအတွက် ရုန်းကန်လှုပ်ရှားမှုများကို ထင်ဟပ်နေပါသည်။
စဉ်ရွေးကောက်ပွဲများလွှတ်တော်၁။
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၂။
ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၂၃။
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅ဒုတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၄။
ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၇၅။
ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၈၆။
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များ ပယ်ဖြတ်ပြီး စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) က ရွေးကောက်ပွဲကို သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP) က အများစု အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဦးသိန်းစိန် ဦးဆောင်သော အရပ်သားအသွင်ပြောင်း အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ NLD ပါတီက အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော NLD အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။
ဤရွေးကောက်ပွဲသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် သမိုင်းဝင်အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲပေးရန်စာရွက်နှင့် တံဆိပ်တုံး၊ ၂၀၁၅ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲ အမျိုးသားလွှတ်တော် နေရာ ၂၂၄ နေရာတွင် ၁၆၈ နေရာအတွက် အရွေးခံခဲ့ကြသည်။
ကျန် ၅၈ နေရာ (၂၅%) သည် အရွေးခံသည့် အထဲတွင် မပါပေ။
ထို ၂၅ % သည် တပ်မတော် ကိုယ်စားလှယ်များအတွက် ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ တစ်ခုစီတွင် အဖွဲ့ဝင် ၁၂ ယောက် ရွေးချယ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတစ်ခုစီမှ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးစီလည်း ပါဝင်သည်။
ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် နေရာ ၄၄၀ တွင် ၃၃၀ သည် ယှဉ်ပြိုင်ရမည် ဖြစ်သည်။
ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ (၇) နေရာသည် မငြိမ်မသက်ဆူပူမှုများ ဖြစ်နေသည့်အတွက် နောက်မှ ရွေးချယ်မည် ဖြစ်ပြီး ၃၂၃ နေရာအတွက်သာ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
ကျန်သော နေရာ ၁၁၀ (၂၅%) သည် တပ်မတော်ကိုယ်စားလှယ်များအတွက် ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်နှင့် လူဦးရေပေါ်မူတည်ကာ မဲဆန္ဒနယ်များမှ အဖွဲ့ဝင်များကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေအထွေရွေးကောက်ပွဲ NLD ပါတီသည် အပြတ်အသတ် ထပ်မံအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
သို့သော် မြန်မာ့တပ်မတော်က မဲမသမာမှုများရှိသည်ဟု စွပ်စွဲကာ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို လက်မခံခဲ့ပေ။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ခံ NLD အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့သည်။
၎င်းသည် လက်ရှိနိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း၏ အစဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီခေတ် စဉ်ရွေးကောက်ပွဲများလွှတ်တော်၁။
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် မှတ်စုများ ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးပါတီများ စာရင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကိုးကား။
ဗယ်လက်တာမြို့ သည် မော်လတာနိုင်ငံ ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဒေသခံတို့က အီလ်ဘဲ့ သို့ မြို့တော် ဟု မော်လတာ ဘာသာစကားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ပထဝီ အနေအထားအရ မော်လတာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်တိုင်း တွင် တည်ရှိပြီး မော်လတာ ပင်မကျွန်းကြီး၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသတွင် တည်ရှိကာ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် မာဆမ်းရှက် ဆိပ်ကမ်းသို့လည်းကောင်း အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဂရန်း ဆိပ်ကမ်းသို့ လည်းကောင်း ဆက်သွယ်အသုံးပြုနိုင်သည်။
သမိုင်းဝင်မြို့တော်တွင် နေထိုင်သူ ၆,၄၄၄ ဦး (မတ်လ ၂၀၁၄ စာရင်း အရ) ရှိပြီး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသတွင် နေထိုင်သူ ၃၉၃,၉၃၈ ဦး ရှိသည်။
ဗက်လက်တာမြို့သည် ဥရောပ၏ တောင်ဘက် အကျဆုံး မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂတွင် နီကိုးရှားမြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် တောင်ဘက် အကျဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။
ဗယ်လက်တာမြို့တွင် ၁၆ ရာစုမှစ၍ တည်ဆောက်ခဲ့သော အဆောက်အဦးများ ရှိသည်။
ထိုစဉ်က စိန့်ဂျွန်း အုပ်ချုပ်ခဲ့စဉ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော နိုက်ဟော့စပစ်တဲလ်လာ အဆောက်အဦး ကဲ့သို့သော အဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည်။
မြို့တော်သည် အဓိကအားဖြင့် ဘာရော့ခ်ဗိသုကာ ပုံစံရှိပြီး အချို့သော ဒေသများတွင် မန်းနရစ် ဗိသုကာ၊ နီယိုကလပ်စစ်ကယ် ဗိသုကာ နှင့် မော်ဒန် ဗိသုကာ လက်ရာများ ရှိသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် မြို့တော်တွင်း အရေးပါသော အပျက်အစီးများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အဓိကအား ဖြင့် တော်ဝင်အော်ပရာ ပြဇာတ်ရုံ ပျက်စီးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၈၀ တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မော်လတာရှိ ကျောက်ဆစ်ဘုရားကျောင်းတောင်ကြီးများ သည် သမိုင်းမတင်မီခေတ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုရားကျောင်းများ ဖြစ်ပြီး အချို့မှာ ယူနက်စကို ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းဝင် ဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၃၆၀၀ မှ ဘီစီ ၇၀၀ အတွင်း ထင်ရှားသော ခေတ် ၃ ခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကာ ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သော မော်လတာနိုင်ငံ တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုအဆောက်အဦးများအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး အထောက်အကူမပါ ရပ်တည်နေသော အဆောက်အဦးများဟု ဆိုကြသော်လည်းတူရကီနိုင်ငံရှိ မြေကြီးအောက်သို့ အစိတ်အပိုင်းမျာစွာ မြုပ်ဝင်နေသော ဂိုဘယ်ကီ တီပီ အဆောက်အဦးက ပို၍ ရှေးကျသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
For comparison, the oldest Egyptian pyramids date from approximately 2630 BC–2611 BC, nearly 1000 years younger than the oldest of the Maltese megalithic temples. ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များက ထိုအဆောက်အဦးများသည် ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး ကာလ အတွင်း ဒေသခံတို့၏ တီထွင်ကြံဆမှုကြောင့် ပေါ်ထွက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့အတွက်ကြောင့် ချန်တီယာခေတ် (ဘီစီ ၃၆၀၀ မှ ၃၀၀၀ အတွင်း) အချို့သော ဘုရားကျောင်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး တာရှန် ဘုရားကျောင်း အဆောက်အဦး အစုအဝေး တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဘီစီ ၂၅၀၀ အထိ အသုံး ပြုခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက်တွင် ဘုရားကျောင်း တည်ဆောက်သည့် ယဉ်ကျေးမှုမှာ ကွယ်ပျောက်ခဲ့သည်။
ချန်တီယာ ဘုရားကျောင်းများ အနက် ၂ ခုကို ၁၉၈၀ တွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ အခြားသော ကျောက်ဆစ်ဘုရားကျောင်းတော်ကြီး ၅ ခုအား စာရင်းတွင် ထပ်မံ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
၎င်းတို့မှာ ကရန်ဒီ ရှိ ဟာဂျာအင် နှင့် နိုင်ဒရာ ၊ ယား ရှိ တာဟဂျရတ် ဘုရားကျောင်းတော်များ ၊ ဇီးဘစ်ရှိ စကော်ဘာဘုရားကျောင်းတော်များ ၊ တာရှန်ရှိ တာရှန် ဘုရားကျောင်းတော်များ တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယခုအချိန်တွင် ထိုဒေသများအား မော်လတာ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့မှ စီမံခန့်ခွဲပြီး ပတ်ဝန်းကျင် နေရာများ၏ မြေပိုင်ဆိုင်မှုမှာမူ ဒေသ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ကွဲပြားသည်။
David Trump et al., Malta Before History (2004: Miranda Publishers) ထို့အပြင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာစာရင်းတွင် မပါဝင်သော အခြား ကျောက်ဆစ်ဘုရားကျောင်းတော်များလည်း ရှိသေးသည်။
ရက်ဒ်ဝုဒ် အမျိုးသားနှင့် ပြည်နယ်ဥယျာဉ်များ (အာရ်အန်အက်စ်ပီ) သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကတည်းက ပေါက်ရောက်ခဲ့သော သမပိုင်း မိုးသစ်တော ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ဒဲလ်နော့ ကမ်းရိုးတန်း ၊ ဂျက်ဒီဒိုင်ယာ စမစ် နှင့် ပရေရီ ခရိ ရက်ဒ်ဝုဒ်ပြည်နယ်ဥယျာဉ်များ ပါဝင်ကာ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမျာ ၁၃၉,၀၀၀ ဧက (၅၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်။
ပနားမား ကာရစ်ဘီယံဘက်အခြမ်းရှိ ခံတပ်များ၊ ပေါ်တိုဘယ်လို ဆန် လော်ရန်ဇို သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများ ဖြစ်ပြီး စပိန်အင်ပိုင်ယာမှ ၁၇ ရာစု နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ်များ အတွင်း ပနားမားနိုင်ငံ ကိုလုံးခရိုင် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အပျက်အစီးများသည် ကိုလုံးခရိုင် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ယူနက်စကိုမှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် စံနှုန်း (၁) နှင့် (၄) အရ သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး "၁၇ ရာစု နှင့် ၁၈ ရာစု စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗိသုကာပညာ၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဥပမာ တစ်ခု ဖြစ်သော ဤ ကာရစ်ဘီယံ ကမ်းရိုးတန်းရှိ ပနားမား ခံတပ်များသည် စပိန်ဘုရင်မှ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ဖြတ်ကျော် ကူးသန်းသော ကုန်သွယ်ရေးအား ကာကွယ်ရန် တည်ဆောက်ထားသော ကာကွယ်ရေးစနစ်၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်" ဟူ၍ ဖော်ပြထားခဲ့သည်။
ပင်ထောင်ငယ် အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Leea Macrophylla ဖြစ်သည်။
အရွက်သည် အင်ရွက်ထက်ပင် ကြီးပြီး ခွေးသွားစိတ် ရှိသည်။
အကိုင်းများသည် စိမ်းပြီး အပွင့်သည် ဖြူသည်။
အမြစ်သည် ဥကဲသို့ ဖြစ်သည်။
ပဒုမ္မာကြာ (Nelumbo nucifera) သည် နှစ်ရှည်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကောင်းပါက ၎င်း၏ အစေ့ကို နှစ်ပေါင်းများစွာ တိုင်အောင် သုံးစွဲနိုင်သည်။
နှစ်အကြာဆုံး မှတ်တမ်းအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ခြောက်သွေ့နေသော ကန်မျက်နှာပြင်မှ နှစ်ပေါင်း ၁၃၀၀ သက်တမ်းရှိသော အစေ့များကို တွေ့ခဲ့ရသည်။
အာရှ အပူပိုင်းဒေသ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်Perry, F. (1972) Flowers of the World. Bonanza Books, pp. 192–193. .Serventy, V; Raymond, R. (1980) Lakes & Rivers of Australia. Summit Books, pp. 102–103တို့တွင် စတင်ပေါက်ရောက်သည်။
ရေရှိရာ ဥယျာဉ်များတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ ရှိသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တို့၏ နိုင်ငံတော် အထိမ်းအမှတ် ပန်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ ကဏ္ဍ:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ။
လိုင်ချီးပင် (Lychee) သည် အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုး ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ကွမ်တုန်းပြည်နယ် နှင့် ဖူကျန့်ပြည်နယ် ဇာတိ ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးမှု မှတ်တမ်းများကို အေဒီ ၁၀၅၉ ခုမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်။
တရုတ်နိုင်ငံသည် လိုင်ချီး အဓိက စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာ နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ် နှင့် တောင်အာဖရိ ရှိ နိုင်ငံများတွင်လည်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ကြသည်။
မြင့်မားစွာ ပေါက်ရောက်သော အမြဲစိမ်းပင် ဖြစ်ပြီး လိုင်ချီးပင်တွင် သေးငယ်သော အသီးကလေးများ သီးလေ့ ရှိသည်။
အသီး၏ အပြင်ပိုင်းမှာ ပန်းရောင် နှင့် အနီရောင် စပ်ကြား ဖြစ်ပြီး အခွံမှာ စား၍ မရပေ။
အတွင်းပိုင်းရှိ အသားကို အချိုပွဲများစွာတွင် ထည့်သွင်း စားသုံးကြသည်။
ဗူးထဲသို့ ထည့်လိုက်ပါက အနံ့ပျောက်သွားလေ့ ရှိသဖြင့် လတ်ဆတ်သော အသီးကိုသာ စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။
လိုင်ချီးသီးကို တရုတ်ဇီးသီးဟု အမည်ပြုထားကြသည်။
alt=တရုတ်ဇီးသီး|လိုင်ချီးသီး ကိုးကား ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:အင်ဒို-ချိုင်းနားတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ သစ်ပင်များ။
ကြက်မောက်ဆူးပြန် သည် အမာရန်သီဆယာ မိသားစုတွင် ပါဝင်သော မျိုးစိတ် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
၎င်းအား အပူပိုင်းဒေသတွင် အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
Flora of North America နေရာဒေသ အနှံ့အပြားတွင် လူတို့သယ်ဆောင်လာခြင်းကြောင့် ပေါက်ရောက်သော အပင် အဖြစ်တွေ့နိုင်ပြီး ချုံပုတ်များ အဖြစ်ပေါက်ရောက်လေ့ ရှိသည်။
၎င်းသည် ပစိဖိတ်ကျွန်းများ အပါအဝင် အချို့သော နေရာများတွင် ကျူးကျော်ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုးစိတ် အဖြစ် တွေ့ရသည်။
ရခိုင်လို ခိုင်သီပင်၊ ကြောင်ခြစ်ပင်ဟု ခေါ်သည်။
ကြည်အောင် အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ - ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ) - အမျိုးသား ကဗျာဆရာ ကြည်အောင် (ဝန်ကြီး) - မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ကြည်အောင် (အဆိုတော်) - အမျိုးသမီး အဆိုတော်။
စက္ခုပါလထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် အထင်ကရ ရဟန္တာ တစ်ပါး ဖြစ်၏။
လူအမည်မှာ မဟာပါလ ဖြစ်၏။
ဖခင်မှာ သာဝတ္ထိမြို့ရှိ မဟာသုဝဏ္ဏသူဌေးကြီး ဖြစ်သည်။
ညီဖြစ်သူသည် စူဠပါလ ဖြစ်သည်။
ရဟန်းပြုခြင်း မဟာပါလ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်သော ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်သာကျန်၏။
တစ်နေ့သော် ဇေတဝန်ကျောင်းတော် တရားနာယူရန် သွားရောက်ကြကုန်သော လူတို့ကို မဟာပါလမြင်၏။
ထိုအခါ မဟာပါလ၏ စိတ်တွင် တရားတော်ကို နာကြားလိုစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထို့နောက် တရားဟောကြားမည့် ပရိသတ်၏ အစွန်းတွင်ထိုင်ကာ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို ရိုသေစွာနာကြား၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် မဟာပါလနှင့် သင့်လျော်သော တရားကို ဟောကြား၏။
မဟာပါလသည် တရားဆုံးသည့်အခါ လူ့အဖြစ်ကို ငြီးငွေ့ကာ ရဟန်းပြုချင်စိတ် ဖြစ်လာ၏။
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားထံ ရဟန်းပြုခွင့်ရရန် လျှောက်ထား၏။
ဘုရားရှင်က ဆွေမျိုးများက အရင်ခွင့်တောင်းရန် မိန့်၏။
ထို့နောက် ညီဖြစ်သူထံပြန်လာကာ ရဟန်းပြုမည့်အကြောင်းပြော၍ ကျောင်းတော်သို့ တစ်ဖန် ပြန်ခဲ့ကာ ရဟန်းပြုလေသည်။
ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အားထုတ်ခြင်း မဟာပါလသည် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာထံပါးတွင် ငါးဝါပတ်လုံးနေထိုင်၏။
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားထံ မိမိမှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်၏။
ထို့ကြောင့် မိမိသည် ပိဋကတ်စာပေတို့ကို သင်အံပို့ချခြင်းမှာ မစွမ်းနိုင်တော့ပေ။
သို့ဖြစ်၍ မိမိအား တရားအားထုတ်ရန် သင့်လျော်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ဟောကြားပေးပါရန် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် မဟာပါလထေရ်နှင့် သင့်လျော်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ဟောကြား၏။
ထို့နောက်တွင် မဟာပါလထေရ်သည် သီတင်းသုံးဖော်ရဟန်း ခြောက်ဆယ်တို့နှင့်အတူ သာဝတ္ထိမှာ ယူဇနာ ၁၂၀ (၁ ယူဇနာ = ၈ မိုင်) ဝေးသော ပစ္စန္တရစ်ရွာသို့ကြွကာ သီတင်းသုံး၏။
မဟာပါလထေရ်သည် အိပ်၊ လျောင်း၊ ထိုင်၊ ရပ်ဟူသော ဣရိယာပုတ်လေးခုတွင် အိပ်ခြင်းကိုပယ်၏။
မည်သည့်အခါမျှ မအိပ်ပေ။
ကျောလည်း မဆန့်ဘဲ တရားအားထုတ်၏။
ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း မဟာပါလထေရ်သည် အိပ်စက်ခြင်း မပြုဘဲ တရားအားထုတ်လာရာ ဝါခေါင်လသို့ ရောက်သောအခါ မျက်စိရောဂါ ဖြစ်လေသည်။
ထိုအခါ မျက်စိကုဆရာဖြင့် ကုသလေ၏။
မျက်စိကုဆရာသည် ဆီကိုချက်၍ သီတင်းသုံးဖော်တို့အား ဆေးသုံးစွဲပုံကို ပြောပြလိုက်၏။
အသုံးပြုပုံမှာ ဆီကို နှာခေါင်းထဲသို့ လောင်းထည့်ရန် ဖြစ်၏။
သို့သော် မဟာပါလထေရ် မတ်တပ်ရပ်လျှက်သာ ဆီကိုလောင်း၏။
တရားအားထုတ်ချိန်မှ စကာ အိပ်ခြင်းကို လုံးဝမပြုဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုထား၏။
ဆီတို့သည် ပက်လက်အနေအထားဖြင့် ထည့်ပါမှ ဝင်မည်ဖြစ်သော်လည်း ထိုကဲ့သို့မပြုပေ။
သူတော်ကောင်းတို့မည်သည် မိမိ၏ ကတိသစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ကို အပျက်မခံပေ။
မဟာပါလထေရ်သည် မျက်စိကုဆရာ ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း မလိုက်နာဘဲ ရဟန်းတရားကို ကြိုးစားအားထုတ်ရာ ညသန်းခေါင်ယံကျော်အချိန်တွင် မျက်စိနှစ်ကွင်းတို့ အလင်းမရတော့ပေ။
ထို့အတူ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခမ်းကာ ရဟန္တာ ဖြစ်လေသည်။
ထိုအခါမှစ၍ မဟာပါလထေရ်မှ စက္ခုပါလထေရ်ဟု အမည်တွင်လေသည်။
မထေရ်၏ ဝဋ်ကြွေး ရှေးအခါ ဗာရာဏသီပြည်တွင် ကာသိမင်း အုပ်ချုပ်သည့် အချိန်က ဖြစ်၏။
ဆေးဆရာတစ်ဦးသည် ရပ်ရွာတို့ကို လှည့်လည်ဆေးကု၏။
ရွာတစ်ရွာသို့ရောက်သော် မျက်စိမမြင်ရသည့် အမျိုးသမီးကို တွေ့၏။
အမျိုးသမီးက မိမိ၏ မျက်စိကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသပေးပါက သားသမီးများနှင့်တကွ ကျွန်ခံမည်ဟု ကတိပေးကာ ကုသစေ၏။
ဆေးဆရာလည်း ကုသရာ ပျောက်ကင်း၏။
သို့သော် ထိုအမျိုးသမီးသည် ကျွန်ခံရမည်ကို စိုးသဖြင့် ပိုမိုဆိုးလာသည်ဟု လိမ်ကာ ပြော၏။
ဆေးဆရာလည်း လိမ်ပြောသည်ကို သိသဖြင့် ဆေးတစ်မျိုးကို အမျိုးသမီးအား မျက်စဉ်းခပ်ပေးလိုက်၏။
ထိုအခါ အမျိုးသမီး၏ မျက်စိနှစ်ဖက်စလုံး ပေါက်ကွဲထွက်လေသည်။
ဆေးဆရာဘဝက ပြုခဲ့သောကံသည် ယခုဘဝရောက်သောအခါ အကျိုးပေးလေသည်။
စိတ္တဟဋ္ဌထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ခြောက်ကြိမ်တိုင်လူထွက်၍ ခုနစ်ကြိမ်တိုင် ရဟန်းပြုပြီး ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရဟန်းပြုခြင်း မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော် ၌ သီတင်းသုံးလျက်ရှိ၏။
နွားပျောက်သွားရှာသော သာဝတ္ထိပြည်သားတစ်ယောက်သည် နွားရှာတွေ့သော် နွားကို နွားအုပ်ထဲသို့ မောင်းထည့်၏။
ထိုအချိန်တွင် နေမွန်းတည့်ချိန် ဖြစ်၏။
သို့သော် ထမင်းက မစားရသေးသဖြင့် ဆာလောင်လျက်ရှိ၏။
ထိုအခါ ထမင်းကျန်၊ ဟင်းကျန် စားရလို စားရငြား ကျောင်းတော်သို့ ဝင်သွား၏။
ထိုအခါ ရဟန်းတို့က ဆွမ်းကျန်ဟင်းကျန်တို့ဖြင့် ကျွေးလိုက်၏။
ဆွမ်းကျန်ဟင်းကျန်ဟု ဆိုသော်လည်း မိမိ၏ အိမ်မှာစားရသည်ထက် အများကြီးသာသည် ဟုတွေးလေ၏။
ထို့နောက် အစားကောင်းများ စားရရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရဟန်းကပြုလေသည်။
သို့သော် မထေရ်သည် ရဟန်းတို့၏ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်၊ ဝေယျာဝစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်၏။
လူထွက်လိုက် ရဟန်းပြုလိုက် လုပ်ခြင်း မူလကတည်းက အစားကောင်းစားရရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရဟန်းပြုခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် စာပေသင်ကြားလိုစိတ်မရှိ၊ တရားဘာဝနာအားထုတ်လိုစိတ်မရှိ ဖြစ်နေသော မထေရ်သည် ရဟန်းဘဝကို ငြီးငွေ့လာ၏။
ဤသို့ဖြင့် လူထွက်လေသည်။
လူ့အဖြစ် လုပ်ကိုင်စားသောက်၍ ပင်ပန်းလာပြန်သောအခါ တစ်ဖန် ရဟန်းပြုပြန်၏။
ဤသို့ဖြင့် ခြောက်ကြိမ်တိုင် ပြုလေသည်။
ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း ခြောက်ကြိမ်မြောက် လူထွက်ပြီးသောအခါတွင် ဖြစ်၏။
လယ်ထဲတွင် ပင်ပန်းစွာ အလုပ်လုပ်၏။
စိတ်ထဲတွင် ရဟန်းပြုချင်စိတ် ပေါ်လာပြန်၏။
ထိုအခါ အိမ်တွင် သိမ်းဆည်းထားသော သင်္ကန်းကိုယူရန် ပြန်လာ၏။
အိမ်သို့ရောက်သော် မိန်းမဖြစ်သူသည် အအိပ်ဆိုးဖြင့် အိပ်နေသည်ကို မြင်၏။
ပါးစပ်တို့မှ အပုပ်ရည်သည် စီးကျလျက်ရှိ၏။
ကိုယ်ဝန်လည်း လွယ်ထားလျက်ရှိသောကြောင့် ဖူးဖူးရောင်ပုပ်ပွနေသော အသုသညာကို မြင်လေသည်။
ထို့နောက် သင်္ကန်းကို ယူကာ ကျောင်းတော်သို့သွား၏။
ထိုအဖြစ်ကို အိမ်အနီးနားနေသော ယောက္ခမသည် သိ၍ သမီးဖြစ်သူအား ပြောပြ၏။
သမီးဖြစ်သူက အေးဆေးစွာပင် ယခင်ကလို လူပြန်ထွက်လာမှာပါဟု ပြော၏။
စိတ္တဟဋ္ဌသည် ယခင်ကဆို ရဟန်းပြုမည်ဆိုလျှင် အကျိုးအကြောင်း ပြောပြပြီးမှ ဝတ်၏။
ယခုတစ်ကြိမ်တွင် မည်သူ့ကိုမှ မပြောဘဲ သွားလေသည်။
စိတ္တဟဋ္ဌသည် ကျောင်းတော်သို့သွားရင်း အသုဘသညာကို ဆင်ခြင်သွားရာ ကျောင်းသို့မရောက်မီ သောတာပန် ဖြစ်၏။
ကျောင်းသို့ရောက်သော် ရဟန်းတို့ထံ ရဟန်းပြုခွင့်တောင်း၏။
ရဟန်းတို့လည်း ရဟန်းပြုပေးလိုက်၏။
စိတ္တဟဋ္ဌထေရ်သည် တရားအားထုတ်သော် နှစ်ရက်၊ သုံးရက်အတွင်းပင် ရဟန္တာ ဖြစ်လေသည်။
ဂါရမ်ဘာ အမျိုးသားဥယျာဉ် သည် အာဖရိကတိုက် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ အိုရီယန်တေးပြည်နယ်တွင် တည်ရှိပြီး ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အာဖရိကရှိ အစောဆုံး အမျိုးသားဥယျာဉ်များတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဂါရမ်ဘာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နောက်ဆုံးတွေ့ရှိရသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဖြစ်သည့် မြောက်ပိုင်းကြံ့ဖြူ များနေထိုင်ခဲ့ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။
ဥယျာဉ်အတွင်း ကြံ့များကို အမဲလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ရှိခြင်းကြောင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် စိုးရိမ်ရသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ထိုဥယျာဉ်သည် အာဖရိကဆင်များ ယဉ်ပါးအောင် လေ့ကျင့်ရေး အစီအစဉ် ကြောင့်လည်း လူသိများပြီး ထိုအစီအစဉ်မှ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ စီးနင်းနိုင်သည့် တိရစ္ဆာန်များ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည်။
ထိုဥယျာဉ်အား လက်ရှိတွင် အကျိုးအမြတ်မယူသည့် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အာဖရိက ဥယျာဉ် ကွန်ယက်မှ စီမံခန့်ခွဲလျက် ရှိသည်။
သောရေယျထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန္တာ တစ်ပါး ဖြစ်၏။
သောရယျသူဌေးသား၏ ဖြစ်ရပ်သည် အလွန်အံ့ဖွယ် ဖြစ်၏။
တစ်ဘဝတည်းမှာပင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ နှစ်ဘဝနေခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။
ယောက်ျားမှ မိန်းမဘဝသို့ သောရယျသူဌေးသားတွင် ဇနီးတစ်ယောက် ရှိ၏။
ထိုဇနီးဖြင့် သားနှစ်ယောက်ရ၏။
တစ်နေ့သောအခါ သူဌေးသားသည် ရေချိုးရန် ရေချိုးဆိပ်သို့ သူငယ်ချင်းတစ်ယာက်နှင့် ထွက်ခဲ့၏။
နောက်ပါ အခြွေအရံတို့လည်း ပါသည်။
ထို့နောက် သောရေယျသည် ရှင်မဟာကစ္စည်းထေရ်ကို တွေ့၏။
ရှင်မဟာကစ္စည်းထေရ်သည် အလွန်သပ္ပာယ်ဖွယ်ကောင်းသော မထေရ်ဖြစ်၏။
မထေရ်ကိုမြင်သောအခါ "မထေရ်သာ မိမိ၏ ဇနီးမယား ဖြစ်ပါက ကောင်းမည်။
မိမိ၏ ဇနီးသည်လည်း ဤမထေရ်ကဲ့သို့ အဆင်းလှပါက ကောင်းမည်" ဟု တွေးမိ၏။
ထိုကဲ့သို့ မထေရ်အား စိတ်မှ ပြစ်မှားမိသောကံသည် ချက်ချင်းပင်အကျိုးပေးလေ၏။
သောရေယျသည် ယောက်ျားအဖြစ်မှ မိန်းမအဖြစ်သို့ ချက်ချင်းပြောင်းသွား၏။
ထိုအခါ သောရေယျသည် ရှက်အားကြီးကာ ခြေဦးတည့်ရာသွား၏။
သူငယ်ချင်းနှင့် အခြွေအရံများက လိုက်ရှာပါသော်လည်း မတွေ့ပေ။
သောရေယျသူဌေးသား၏ မိဘများလည်း သေပြီမှတ်ကာ သပိတ်သွတ်ကြသည်။
တက္ကသိုလ်ပြည်သား၏ ဇနီးဖြစ်ခြင်း အမျိုးသမီးဘဝသို့ ပြောင်းသွားသော သောရေယျသူဌေးသမီးသည် တက္ကသိုလ်ပြည်သိုသွားသော လှည်းနှင့်တွေ့၏။
ထို့နောက် အဖိုးအခပေးကာ တက္ကသိုလ်ပြည်သို့ လိုက်လေ၏။
လှည်းသမားတို့လည်း ချောမောသည့် သောရေယျသူဌေးသမီးကို တက္ကသိုလ်ပြည်သားသူဌေးနှင့် လက်ထပ်ပေးရန် အကြံဖြစ်၏။
ယင်းအကြံအတိုင်း သူဌေးသားနှင့် ပေးစား၏။
ထိုသူဌေးသားနှင့် သားနှစ်ယောက်မွေး၏။
သောရေယျသူဌေးသည် ယောက်ျားဘဝဖြင့် သားနှစ်ယောက်၊ မိန်းမဘဝဖြင့် သားနှစ်ယာက်၊ စုစုပေါင်း သားလေးယာက် ရ၏။
ရဟန်းပြုခြင်း တစ်နေ့တွင် သူဌေး၏ဇနီးသည် ပြတင်းမှ အပြင်သို့ ကြည့်စဉ် ငယ်သူငယ်ချင်းကို တွေ့၏။
ထို့နောက် အလုပ်သမားတို့ကို အခေါ်ခိုင်းလိုက်၏။
သူငယ်ချင်းသည် သောရေယျကို မမှတ်မိပေ။
သောရေယျက ဖြစ်ကြောင်းကုန်စင် ပြောပြမှ အဖြစ်မှန်ကို မြင်လာလေသည်။
လောကတွင် မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း ရှိရန်လို၏။
မိတ်ဆွေကောင်း သူငယ်ချင်း၏ အကြံပေးချက်အရ တက္ကသိုလ်ပြည်တွင် သီတင်းသုံးနေသော ရှင်မဟာကစ္စည်းကို တောင်းပန်စေ၏။
ရှင်မဟာကစ္စည်းအား အိမ်သို့ပင့်ကာ လှူဖွယ်တို့ဖြင့် လှူ၏။
ထို့နောက် မိမိ၏ အပြစ်ကို ဝန်ချတောင်းပန်ရာ ရှင်မဟာကစ္စည်းက အပြစ်တို့ကို "ငါ သည်းခံ၏" ဟု ပြောကာ သည်းခံ၏။
ထိုအခါ သောရေယျသည် အမျိုးသားဘဝသို့ ချက်ချင်းပြောင်းသွား၏။
ထို့နောက် ရှင်မဟာကစ္စည်းထံတွင် ရဟန်းပြုလေသည်။
ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း ရှင်မဟာကစ္စည်းသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို သင်ပေး၏။
ရှင်မဟာကစ္စည်းသည် သောရေယျထေရ်ကို နောက်ပါပြုကာ သာဝတ္ထိသို့ ကြွလာ၏။
သာဝတ္ထိသို့ ရောက်သောအခါ သောရေယျထေရ်၏ ဖြစ်ရပ်ဆန်းတို့ကို မေးမြန်းကြ၏။
မေးဖန်များသော် သောရေယျထေရ်သည် ရှက်လာ၏။
ထို့ကြောင့် တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်း၍ တရားအားထုတ်ရာ ရဟန္တာ ဖြစ်လေ၏။
အာခီးမီးဒီးစ်၏ ဥပဒေသ — အရည်တွင် လုံးလုံးလျားလျား သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း နစ်မြုပ်နေသော အရာဝတ္ထု၏ အပေါ်သို့ ရေတွင်ပေါ်စေနိုင်သည့် အထက်သို့သက်ရောက်အားသည် ထိုအရာဝတ္ထုကအစားဝင်နေရာယူလိုက်သည့် အရည်၏အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်။
အာခီးမီးဒီ၏ ဥပဒေသသည် ရူပဗေဒပညာရပ်ရှိ အရည်ရွေ့လျားမှုနှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာတွင် အခြေခံကျသည့် ဥပဒေ ဖြစ်သည်။
၎င်းပုံသေနည်းကို Archimedes of Syracuse က ထုတ်ခဲ့သည်။
ရှင်းလင်းဖော်ပြချက် ပေါလောမျောနေသည့် အရာများနှင့် ပတ်သက်၍ အာခီမီးဒီးစ်က ဖော်ပြခဲ့သည်။
(c. 250 BC) ပုံသေနည်း ကုဗတုံးတစ်တုံးသည် အရည်ထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသည်ဟု ယူဆထားပါ။
၎င်း၏ အနားများသည်လည်း ကမ္ဘာမြေထု၏ ဆွဲအား (gravity) နှင့် အပြိုင်ပုံစံ ရှိနေသည်ဟု ယူဆပါ။
အရည်သည် ထိပ်ဘက်နှင့် အောက်ခြေဘက်များကို သက်ရောက်ပြီး ဖော့ဂုဏ်(ရေတွင်ပေါ်စေနိုင်သည့် သတ္တိ) ကို ဖြစ်စေသည်။
မျက်နှာပြင် တစ်ခုချင်းစီသို့ သက်ရောက်နေသော အားများ၊ ဖိအားများသည် အထက်မျက်နှာပြင်နှင့် အောက်မျက်နှာပြင်များ အကြားတွင် မတူညီကြပေ။
ထို အားနှင့် ဖိအားတို့သည် အမြင့် (အနက် မဟုတ်ပါ) နှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျသည်။
ဖိအားခြားနားမှုနှင့် မျက်နှာပြင်တို့၏ ဧရိယာတို့ကို မြှောက်ပါက ကုဗတုံးပေါ်သက်ရောက်နေသည့် စုစုပေါင်းအားကို ရသည်။
စုစုပေါင်းအားသည် ဖော့ဂုဏ်အား သို့မဟုတ် အစားထိုးခံရသည့် အရည်၏ အလေးချိန် ဖြစ်သည်။
ဤအကြောင်းပြချက်တို့ကို ပုံမှန်ပုံသဏ္ဌာန်မရှိသည့် အရာတို့ဖြင့် စမ်းသပ်ပါကလည်း မည်သည့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိနေစေကာမူ ဖော့ဂုဏ်အား (buoyant force) သည် အစားထိုးခံလိုက်ရသည့် အရည်၏ အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်။
အစားထိုးခံလိုက်ရသည့် အရည်၏ အလေးချိန်သည် အစားထိုးခံလိုက်ရသည့် အရည်၏ ထုထည်နှင့် တိုက်ရိုက် အချိုးကျ၏ (ပတ်ပတ်လည်ရှိ အရည်သည် တူညီသော သိပ်သည်းဆ ရှိလျှင် ဖြစ်၏)။
အရည်ထဲတွင် အရာဝတ္ထုသည် အလေးချိန်သည် လျော့ကျ၏။
ထိုသို့လျော့ရခြင်းမှာ အရာဝတ္ထုသို့ သက်ရောက်နေသည့် အားကြောင့် ဖြစ်သည်။
၎င်းအားကို upthrust ဟု ခေါ်သည်။
(ရေထဲတွင် လူတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုကို မကြည့်ခြင်းဖြင့် ဤအချက်ကို သိနိုင်သည်။
) ဤဥပဒေသက ဖော်ပြသည်မှာ "အရာဝတ္ထုသို့ သက်ရောက်နေသော ဖော့ဂုဏ်အားသည် ထိုအရာဝတ္ထုက အစားထိုးလိုက်သည့် အရည်၏ အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်။
သို့မဟုတ် အရည်၏ သိပ်သည်းဆကို မြုပ်သွားသည့် ထုထည်နှင့် ကမ္ဘာ့မြေဆွဲအားကိန်းသေတို့ မြှောက်သည့် ရလဒ်နှင့် တူညီသည်။
ထိုကိန်းသေ၏ သင်္ကေတ g ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဒြပ်ထု (mass) အားဖြင့် တူညီကြသော အရည်တွင်လုံးဝနစ်မြုပ်နေကြသည့် အရာဝတ္ထုများတွင် ထုထည်ပိုမိုကြီးမားသည့် အရာဝတ္ထုက ဖော့ဂုဏ်သတ္တိ (buoyancy) ပိုမိုကြီးမားသည်။
လေဟာနယ်ထဲတွင် ကြိုးဖြင့်ဆိုင်းထားသော ကျောက်တုံးတစ်တုံး၏ အလေးချိန်သည် ၁၀ နယူတန် (Newton) ရှိသည် ဆိုပါစို့။
ကျောက်တုံးကို ရေထဲသို့ချသောအခါ ရေအလေးချိန် ၃ Newton ၏ နေရာကို အစားဝင်ကာ နေရာယူလိုက်သည်။
ကျောက်တုံးကို တွဲလွဲဆွဲထားသည့်ကြိုးအပေါ် သက်ရောက်သော အားသည် 10 N - 3 N = 7 N ဖြစ်သည်။
ဖော့ဂုဏ်သတ္တိသည် ပင်လယ်ရေအောက်ကြမ်းပြင်သို့ လုံးဝမြုပ်သွားသော အရာဝတ္ထု၏ အလေးချိန်ကို လျှော့စေသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ရမရှိသည့် နောရာတွင် အရာဝတ္ထုကို ဆွဲခြင်းထက် ရေတွင် ထိုအရာဝတ္ထုကို မခြင်းက ပို၍ လွယ်ကူသည်။
လုံးဝနစ်မြုပ်နေသည့် အရာဝတ္ထုများအတွက် အာခီမီးဒီးစ်၏ ဥပဒေသကို အောက်ပါအတိုင်း ပုံသေနည်း ထုတ်နိုင်သည်။
မြုပ်နေသော အရာဝတ္ထု၏ သိပ်သည်းဆနှင့် အရည်၏ သိပ်သည်းဆ ဆက်နွယ်မှုကို မည်သည့်ထုထည်ကိုမှ တိုင်းစရာမလိုဘဲ တွက်ချက်နိုင်သည်။
ဥပမာ - သင်သည် သစ်သားကို ရေထဲသို့ ချကြည့်ပါ။
ထိုအခါ ဖော့ဂုဏ်သည် ထိုသစ်သားကို ပေါလောပေါ်စေနေလိမ့်မည်။
ဥပမာ - ဟီလီယမ်ပူဖောင်းကို သွားနေသောကားတွင် တပ်ပါ။
ကားကို မြန်နှုန်းမြင့်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ကားသည် မျဉ်းခုံးအတိုင်းသွားသည့်အခါ လေသည် ကား၏သွားသည့် ဦးတည်ရာဘက်သို့ တိုက်နေလိမ့်မည်။
သို့သော် ဖော့ဂုဏ်ကြောင့် ပူဖောင်းတို့ကို လေသည် လမ်းကြောင်း၏ အခြားဘက်သို့ တွန်းကန်ထားသည်။
ထို့ကြောင့် ပူဖောင်းတို့သည် ကား၏အရှိန်ဖြင့်သွားသည့် လားရာအတိုင်း မျောလွင့်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
အရာဝတ္ထုကို အရည်ထဲသို့ မြှုပ်လိုက်သည့်အခါ အရည်သည် အရာဝတ္ထုကို အထက်သို့ပင့်အား သက်ရောက်၏။
ထိုပင့်အားကို ဖော့ဂုဏ်အား (buoyant force)ဟု ခေါ်၏။
ထိုအားသည် အစားထိုးခံရသည့် အရည်၏ အလေးချိန်နှင့် ညီသည်။
အရာဝတ္ထုအပေါ်သို့ သက်ရောက်နေသည့် အားစုစုပေါင်းသည် အရာဝတ္ထု၏ အလေးချိန် (အောက်ဘက်သို့ အား) နှင့် အစားထိုးခံရသည့် အရည်၏ အလေးချိန် (အထက်သို့ အား) တို့ ခြားနားခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။
ထိုအလေးချိန်နှစ်ခုတို့ တူညီပါက ဟန်ချက်ညီခြင်း (Equilibrium) သို့မဟုတ် ဖော့ဂုဏ်မဲ့ (neutral buoyancy) ကို ဖြစ်စေသည်။
ဖြည့်စွက်ချက်များ အာခီမီးဒီးစ်၏ ဥပဒေသ သည် အရာဝတ္ထုအပေါ် သက်ရောက်သည့် မျက်နှာပြင်တင်းအား (tension) ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် မလိုပေ။
ဤဥပဒေသ သည် ရှုပ်ထွေးသော အရည်တို့တွင် ချို့ယွင်းပျက်ပြားမှုများ ရှိသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
"Archimedes’s principle gets updated". R. Mark Wilson, Physics Today 65(9), 15 (2012); ရေတွင်ပေါလောမျောခြင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် သဘောတရားများ အခြားစကားများဖြင့် ပြောရလျှင် အရည်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပေါလောမျောနေသည့် အရာဝတ္ထု (လှေကဲ့သို့) သို့မဟုတ် ပေါလောမြုပ်နေသည့် အရာဝတ္ထုများ (ရေထဲရှိ ရေငုပ်သင်္ဘော) များတွင် အရာဝတ္ထု၏ အလေးချိန်သည် အစားထိုးခံလိုက်ရသည့် အရည်၏ အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်။
ပေါလောမျောနေပါက အရာဝတ္ထု၏ အလေးချိန်သည် ထိုအရာဝတ္ထုအတွက် အစားထိုးခံလိုက်ရသည့် အရည်၏ အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်။
အလေးချိန် ၁ တန်လေးသော သံတုံးတစ်တုံး ရှိသည် ဆိုပါစို့။
သံတုံး၏ သိပ်သည်းဆသည် ရေ၏ သိပ်သည်းဆထက် ရှစ်ဆနီးပါး ပိုများ၏။
၎င်းသည် ရေတွင် မြုပ်သည့်အခါ ရေကို ၁/၈ တန်သာလျှင် ဖယ်ရှားနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ရေသည် ထိုသံတုံးကို ပေါလောပေါ်နေအောင် မလုပ်နိုင်ပေ။
ထိုသံတုံးကိုပင် ပန်းကန်ပြားပုံစံသို့ ပုံစံပြောင်းသည်ဟု ယူဆပါ။
ထိုအချိန်တွင်လည်း အလေးချိန်သည် ၁ တန် ဖြစ်၏။
၎င်းကို ရေထဲတွင် ချလိုက်ပါက ၎င်းသည် သံတုံးချစဉ်ကထက် ပိုမိုများပြားသော ရေတို့ကို အစားထိုးနေရာယူသွားသည်ကို တွေ့ရမည်။
သံပန်းကန်ပြားသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ နစ်ဝင်လေလေ ပိုမိုများသော ရေတို့တွင် အစားဝင် နေရာယူလေ ဖြစ်ပြီး ဖော့ဂုဏ်အားသည်လည်း ပိုမိုကြီးမားမည် ဖြစ်၏။
ဖော့ဂုဏ်အားသည် ၁ တန်နှင့် ညီမျှပါက ပန်းကန်ပြားသည် နစ်မြုပ်လိမ့်မည် ဖြစ်၏။
မည်သည့်လှေမဆို ထိုလှေက အစားဝင်နေရာယူလိုက်သည့် ရေ၏အလေးချိန်သည် ထိုလှေ၏ အလေးချိန်နှင့် ညီသည်။
အစားဝင်နေရာယူသည့် ရေ၏ အလေးချိန်သည် အရာတ္ထု၏ အလေးချိန်နှင့် ညီမျှသည်ကို ပေါလောပေါ်ခြင်း ဥပဒေသ ဟု ခေါ်သည်။
သင်္ဘောများ၊ ရေငုပ်သင်္ဘောများ တည်ဆောက်ရာတွင် အစားဝင်နေရာယူသည့် ရေ၏ အလေးချိန်သည် ၎င်းအရာတို့၏ အလေးချိန်နှင့် အနည်းဆုံး တူညီနေရန် လိုသည်။
အလေးချိန် ၁၀၀၀၀ တန် ရှိသော သင်္ဘောကိုယ်ထည်သည် လုံလောက်စွာ ကျယ်ရန်၊ ရှည်ရန်၊ နက်ရန် လိုအပ်သည်။
သို့မှသာ ၁၀၀၀၀ တန် ရှိသည့် ရေကို အစားထိုးဝင်ရောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပြီး မနစ်မြုပ်မှာလည်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အား ကဏ္ဍ:သိပ္ပံနည်းကျ နိယာမများ။
ဂျီဩမေထြီနှင့်ဆိုင်သော အလင်းပညာ ( geometric optics) တွင် ရိုက်ထောင့်ဆိုသည်မှာ မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်သို့ ကျရောက်သော ရိုက်လင်းတန်းတစ်ခုနှင့် ထော့မတ်ကျထောင်ထားသော မျဉ်းတို့အကြားရှိ ထောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ထောင့်မတ်ကျထောင်ထားသော မျဉ်းကို normal ဟု ခေါ်သည်။
ရောင်ခြည်တန်းသည် အလင်း၊ အသံ၊ မိုက်ခရိုဝေ့၊ X-ray အစရှိသည့် လှိုင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အောင်ဖော်ပြပါပုံတွင် အလင်းတန်းတစ်ခုသည် အစက်ချထားသည့် normal မျဉ်းနှင့် ထောင့် θ ကို ဖြစ်စေသည်။
အလင်းတန်းသည် အတွင်းပိုင်းဘက်သို့ လုံးဝ အလင်းပြန်ပါက ထိုရိုက်ထောင့်ကို Critical Angle ဟု ခေါ်သည်။
ပြန်ထောင့် (angle of reflection) နှင့် ယိုင်ထောင့် (angle of refraction) တို့သည် ရောင်ခြည်တန်း (beams) နှင့်ဆိုင်သည့် ထောင့်များ ဖြစ်ကြသည်။
650px|ကြားခံနယ်နှစ်ခု (ရေနှင့် လေ) အကြား အလင်းများယိုင်နေပုံ Glancing angle ရိုက်ထောင့်သည် ၉၀ ဒီဂရီထက်နည်းပါက glancing angle သို့မဟုတ် grazing angle ဟု ခေါ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ ကဏ္ဍ:ဂျီဩမတ်ထရစ် အတိုင်းအတာ။
thumb|ဖော့ဂုဏ် ရှိအားများ။
အရာဝတ္ထုသည် အရည်တွင်ပေါလောပေါ်နေသည်ဟု ယူဆပါ။
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အထက်သို့ပင့်အားသည့် အောက်သို့အားနှင့် ညီမျှသည်။