kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဒါ့နေရာမှာ အဲဒီခေတ် မဇ္ဈိမဒေသရဲ့ အတွေးအခေါ် ဝါဒသမိုင်းနောက်ခံနဲ့ ဂိုဏ်းဂဏများအကြောင်း အနည်းငယ် သိသင့်ပါတယ်။
ကျမ်းကိုး။
ဦးရွှေအောင်( ဗုဒ္ဓဝါဒ ပေါ်ထွန်းခြင်း)၊ What the Buddha taugh… by Dr. R. Rahula၊ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင်ဉာဏိသာရ တို့၏ ဓမ္မစကြာဆိုင်ရာတရားများ၊ လယ်တီဆရာတော်၊ မဟာစည်ဆရာတော်၊ ဖားအောက် ဆရာတော်တို့၏ ဓမ္မစကြာတရားများ စသည်တို့မှ ထုတ်နှုတ်လိုက်ပါတယ်။
ပလန်းနက်မှာ Kalmond ရေးပေးတာတွေလဲ ပါနေပါလိမ့်မယ်။
ဗုဒ္ဓဝါဒ ပေါ်ထွန်းမှုနဲ့ အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းတွေမှာလဲ ဒီကျင့်စဉ်အကြောင်းပါပါတယ်။
ဝေဒခေတ်ကောင်းစဉ်က ဗြာဟ္မဏတို့သည် ချမ်းသာသုခရရှိရေး၊ နတ်ပြည်ရောက်ရေး၊ သံသရာဝဋ်မှ လွတ်မြောက်ရေးတို့အတွက် နတ်ဒေဝါများကို ပူဇော်ပသသည့် ယဇ်လမ်းစဉ်ကို တီထွင်ခဲ့ကြတယ်။
ဗြာဟ္မဏတို့က နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေးအရ အိန္ဒိယဒေသကို လွှမ်းမိုးအုပ်စိုးနိုင်ရန် ဇာတ်စနစ်ခေါ်အမျိုးအနွယ်ခွဲခြားမှု စနစ်တစ်မျိုးကိုလည်း တီထွင်ခဲ့ကြတယ်။
ထိုစနစ်အရ ဝေဒပညာရှင် ဗြာဟ္မဏအနွယ်ဝင်တို့သည် ဘာသာရေးအာဏာပိုင်များ ဖြစ်လာရုံသာမက လူမှုရေး၊ ပညာရေးနှင့် နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်များကိုပါ လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ကြတယ်။
အမျိုးလေးပါးတွင် ဗြာဟ္မဏမျိုးက အမြတ်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း၊ဗြဟ္မာကြီး၏ ခံတွင်းမှ ပေါက်ဖွားလာ၍ ဗြဟ္မာနှင့်လူအကြား မရှိမဖြစ်အရေးပါသည့် အဆက်အသွယ်ဖြစ်ကြောင်းဟောပြောကာ လူတန်းစားအာဏာကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြတယ်။
သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေး၊ ချမ်းသာသုခ ရရှိရေးအတွက်ယဇ်ပူဇော်ပွဲများ ပြုလုပ်ရာတွင် ဗြာဟ္မဏတို့ မပါဝင်က အထမမြောက်ဟု ဆိုခဲ့ကြတယ်။
ဘုရင်များ၊ သူဌေးသူကြွယ်များ၊ ကုန်သည်၊ လယ်သမား၊ ဆင်းရဲသားပါမကျန် ဝေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအမိန့်ကို ဘုရားတစ်ဆူဂူတစ်လုံး ကိုးကွယ်ခဲ့ကြရပေတယ်။
ဗြဟ္မာဏတို့သည် ထိုကဲ့သို့ ဘာသာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဘဝလွတ်မြောက်ရေး၊ ချမ်းသာသုခ ရရှိရေးတို့ကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားခဲ့ကြရာ ယဇ်ပူဇော်မှုတွင် မပါမဖြစ် အရာရောက်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြတယ်။
ယဇ်ပူဇော်ပွဲတစ်ခုကို စနစ်တကျ စီမံဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဝေဒပညာရှင် ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးကို ငှားရမ်းပင့်ဖိတ်သည်ဆိုပါက ငွေကြေအတော်အတန် ကုန်ကျပေလိမ့်မည်။
သာမန်လူတို့ မတတ်နိုင်တော့သည့် အနေအထား ဖြစ်လာတယ်။
အမျိုးဇာတ်ခွဲခြားမှုကိုအကြောင်းပြု၍ ဗြာဟ္မဏတို့က နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတို့တွင် အဘက်ဘက်က အသာစီးယူနေကြသည်ကိုလည်းမကျေမနပ် ဖြစ်လာကြတယ်။
ဒီအခါ ဘဝလွတ်မြောက်ရေးကို အလိုရှိကြသူတို့က အိမ်ရာတည်ထောင် လူတို့ဘောင်ကိုစွန့်ခွာလျက် ဆိတ်ငြိမ်ရာတောအရပ်သို့ ချဉ်းကပ်ကာ အားထုတ်ကျင့်ကြံ ကြိုးပမ်းကြရာမှ တရားဘာဝနာပွားများမှုသဘောပေါ်ပေါက်လာတယ်။
တောထဲတွင် သစ်ပင်အောက်၌ တကိုယ်တည်း ထိုင်နေရင်း စိတ်မှန်းဖြင့် ယဇ်ပူဇော်မှုပြုခြင်း၊ ဗြဟ္မာကို အာရုံပြုခြင်းများ ပြုလုပ်ရာမှ ကသိုဏ်းပေါက်ကာ ဈာန်လမ်းစဉ်ကို တွေ့ရှိကြတယ်။
ဒီလမ်းစဉ်ကိုလဲ ဘုရားလောင်း သင်ခဲ့သေးတယ်ပေါ့။
အာဠာရ နဲ့ ဥဒက ဆီမှာ။
ဒါကြောင့် အာရညကခေတ်ခေါ် တောမှီရသေ့ခေတ်ဦးတွင် ဝေဒလမ်းစဉ် မှေးမှိန်ခဲ့ရတယ်။
ဈာန်ချမ်းသာသည် လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ထက်အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်မြင့်မားလှသဖြင့် ထိုခေတ်တွင် ရသေ့ယောဂီ အရညဝါသီ တောမှီသူတော်စင်များ အမြောက်အမြား ပေါ်ထွန်းခဲ့တယ်။
အချို့မှာ ဂိုဏ်းဂဏများ တည်ထောင်ကာ တပည့်များစွာကို သင်ကြားပို့ချမှု ပြုကြတယ်။
(သာဓက၊ ဥရုဝေလ ကဿပ ရသေ့ဆရာကြီးများ) ဗြာဟ္မဏလမ်းစဉ်တွင်လည်း တရားအားထုတ်မှု လွှမ်းမိုးလာခဲ့တယ်။
ဒါပေမယ့် ချမ်းသာစစ် နိဗ္ဗာန်ကို ရနိုင်မယ့် နည်းတွေတော့ မဟုတ်ဘူးပေါ့။
ဘုရားလောင်းဆိုတာ ဒီဒုက္ကရစရိယာကျင့်စဉ် တွေ အားလုံးကို လိုက်ကျင့်ရမယ့် တာဝန်ရှိတယ်။
ဘာကြောင့် ဆိုရင် (၂)ချက်ရှိပါတယ်။
(၁) ချမ်းသာစစ် နိဗ္ဗာန်ကို ဒီကျင့်စဉ်တွေနဲ့ မရကြောင်း သက်သေပြဖို့ အကုန်ကျင့်ပြရတယ်။
နောင်တချိန်မှာ ဒီကျင့်စဉ်သမားတွေက ပြောလာမယ်။
ငါတို့ ကျင့်စဉ်ကလဲ နိဗ္ဗာန်ကို ရတာပါပဲကွာ၊ ငါတို့ အခုရနေပြီးပဲ၊ ဂေါတမက ငါတို့ ကျင့်စဉ်ကိုမှ စောစောစီးစီး မကျင့်တာ လို့ ပြောလာမှာဆိုးလို့။
အကုန်ကျင့်ရတယ်။
အချိန်ကြာတာ၊ ကျင့်စဉ်ပိုများရတာ၊ ပိုပင်ပန်းရတာ တွေကတော့ အဲဒီ ဘုရားလောင်းရဲ့ ပြန်ပေးဆပ်ရမယ့် ဝဋ် ပေါ်မူတည်တယ်။
(၂) ပထမဆုံးဟောရမယ့် ဓမ္မစကြာတရားတော်မှာ အစွန်းနှစ်ပါးရှောင်ဖို့ အလယ်လမ်းစဉ်ကမှ မှန်ကြောင်း သက်သေပြဖို့ အတွက်လဲ ဒီ ဒုက္ကရစရိယာကျင့်စဉ်တွေကို ကျင့်ပြရပါတယ်။
ဒီတော့ ဘုရားဖြစ်ရန်ကျင့်သောအကျင့် မဟုတ်ဘူးနော်။
ရည်ရွယ်ချက်မတူဘူး။
ဘုရား ဖြစ်ချင်လို့ ကျင့်တဲ့ အကျင့်လို့ ပြောရင်တော့ ရမယ်။
thumb|ကလျာဏီသိမ်၊ ပဲခူးမြို့ သိမ်ဆိုသည်မှာ သီမာဟူသော ပါဠိမှ လာသောစကားဖြစ်သည်။
အပိုင်းအခြား နယ်ပယ်ဟု ဆိုလေသည်။
သံဃာတော်များ ကံကြီးကံငယ်ပြုရာ နေရာဌာနကို သိမ်ဟုခေါ်သည်။
သိမ်ဟူသည် ရှိသမျှ ရဟန်းတော်များ တစုတဝေးတည်း အညီအညွတ်ပေါင်းစု၍ ကံကြီးကံငယ်ဆောင်ရာ နယ်တခုအဖြစ် သီးခြားသတ်မှတ်ထားသောနေရာပင်ဖြစ်သည်။
ရဟန်းတော်တို့ချည်းသာ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ရသော ရဟန်းခံခြင်း၊ ဥပုသ်ပြုခြင်း၊ ပဝါရဏာပြုခြင်း၊ ကထိန်သင်္ကန်းပေးခြင်းစသော ကိစ္စများကို သာသနာတော် အသုံးအနှုန်းအားဖြင့် ကံကြီးကံငယ် ဟုခေါ်၏။
ထိုကံကြီးကံငယ်တို့တွင် တခုခုကို ဆောင်ရွက်လိုသောအခါ ရဟန်းတော်တို့ သိမ်အတွင်း စုဝေးကြရသည်။
ထိုသို့စုဝေးရာ၌ တပါးနှင့်တပါး ၂-တောင့်ထွာထက် မဝေးစေဘဲ ထိုင်နေ စည်းဝေးခြင်းကိုပင် ကာယသာမဂ္ဂီ ပေးသည်ဟုခေါ်သည်။
ကိုယ်ဖြင့်ညီညွတ်မှု သဘောတူ ကျေနပ်မှုကို ပြသည်ဟုဆိုလိုသည်။
ဗဒ္ဓသိမ်, အဗဒ္ဓသိမ် ယင်းသိမ်သည် ဗဒ္ဓသိမ်၊ အဗဒ္ဓသိမ် ဟူ၍နှစ်မျိုးရှိသည်။
ထိုသို့စည်းဝေး၍ ကံပြုသောအခါ အစွန်ဆုံးရဟန်းမှ အပြင်ဘက် ၂-တောင့်ထွာ အရပ်အတွင်းသို့ လူဝတ်ကြောင်၊ သာမဏေစသူတို့ မဝင်လာရ၊ ရှိနေစေရပေ။
ဝင်လာခဲ့၊ ရှိခဲ့သော် ပြုဆဲကံ မပျက်သော်လည်း ကံပြုသော ရဟန်းတော်တို့ အာပတ်သင့်လေသည်။
ထို့ကြောင့် ကံပြုနေစဉ် အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်များ မဝင်လာ၊ ရှိမနေစေဖို့ အရေးကြီးသည်။
ထို့အပြင် ကံပြုနေသော သံဃာ၏ ၂-တောင့်ထွာအရပ်၌ အပြင်ဘက်သိမ်နယ်ပယ်အတွင်း တနေရာ၌ ရဟန်းတပါးပါး သို့မဟုတ် ၂-ပါး၊ ၃-ပါးစသည် မရှိစေဖို့လည်း အရေးကြီးပြန်သည်။
ယင်းသို့ရှိလျှင် ကာယသာမဂ္ဂီကို မပေးသဖြင့် ပြုသောကံကို သဘောမတူရာ ရောက်သောကြောင့် ပြုဆဲကံပျက်လေသည်။
ထို့သို့သိမ်နယ်ပယ်တခုအတွင်းမှာပင် ကံပြုသံဃာ၏ ၂-တောင့်ထွာ အရပ်မှ လွှတ်လျက် အခြားရဟန်းဖြစ်စေ၊ ရဟန်းများဖြစ်စေ ရှိနေခြင်းကို ဝဂ်ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်လေသည်။
အစုကွဲသည်ဟု ဆိုလိုပေသည်။
သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့နိုင်ရန် ရဟန်းတော်များ အဆက်မပြတ်ရှိနေဖို့ အရေးကြီးသည်။
ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်အောင် ဆောင်ရွက်ရန်မှာလည်း သိမ်တမျိုးမျိုးမရှိပဲ မဖြစ်နိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် သိမ်သည် သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့ရေးတွင် ရေသောက်မြစ်ပမာ လွန်စွာ ရေးကြီးသောအရာ ဖြစ်ပေသည်။
ဗဒ္ဓသိမ် ဗဒ္ဓသိမ်ဆိုသည်မှာ အလိုရှိသလောက်မြေကွက်ကို သတ်မှတ်ပိုင်းခြား၍ သံဃာအားလုံးအညီအညွတ် ကံပြုရာသိမ်အဖြစ်ဖြင့်သံဃာတော်ကသမုတ်ထားသော နယ်ပယ်ဖြစ်သည်။
ထိုနယ်ပယ်မှာ အကျဉ်းဆုံးအားဖြင့် ရဟန်း ၂၁ ပါးစည်းဝေးထိုင်နေလောက်အောင် အကျယ်အဝန်း ရှိစေရသည်။
အကျယ်ဆုံးအားဖြင့် သုံးယူဇနာထက်မပိုစေရ။
ယူဇနာဆိုသည်မှာ အကြီးဆုံးအားဖြင့် ၁၂ မိုင်နှင့် ခြောက်ဖာလုံခန့်၊ အလတ်စားအားဖြင့် ကိုးမိုင်နှင့်ပေ ၄၈ဝ၊ အသေးဆုံးအားဖြင့် တစ်မိုင်နှင့်ပေ၇၂ဝပမာဏရှိသည်ဟု ကျမ်းဂန်တို့၌ပြဆိုထား၏။
ဤအရာ၌ ကြီးလွန်းသည်ကို ပယ်၍ အသေးဆုံး ယူဇနာကိုယူလျှင် အပြစ်ကင်းရာ၏။
အဗဒ္ဓသိမ် အဗဒ္ဓသိမ်ဆိုသည်မှာ သံဃာက မသမုတ်ရတော့ဘဲ သူ့အလိုလိုပင်သီးခြားဖြစ်နေသော နယ်ပယ်ပင်ဖြစ်သည်။
ယင်းမှာ... ဂါမသိမ် သတ္တဗ္ဘန္တရသိမ် ဥဒကုက္ခေပသိမ်(ရေသိမ်) ဟူ၍သုံးမျိုးရှိသည်။
(၁)ဂါမသိမ်ဆိုသည်မှာ အာဏာပိုင်အစိုးရတို့က အခွန်တော်ကောက်ခံရန်အတွက်သူကြီး တစ်ပိုင်အဖြစ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသောရွာနယ်ပင်ဖြစ်သည်။
ထိုရွာနယ်ထဲမှတစ်စိတ်တစ်ဒေသမြေကွက်ကို ခွဲထုတ်၍ အာဏာပိုင်အစိုးရတို့က အခြားသူတစ်ဦးအား သီးခြားရွာနယ်အဖြစ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ ပေးလျှင်ယင်းမြေကွက်သည်လည်း ဝိသုံဂါမသီးခြားရွာနယ်တစ်ခုဖြစ်၏။
(၂)သတ္တဗ္ဘန္တရသိမ်ဆိုသည်မှာမည်သည့်ရွာနယ်ထဲမှာမျှ မပါဝင်သော တောအရပ်ဒေသ၌ သံဃာ၏ပတ်ဝန်းကျင်အပြင်စွန်းမှ ခုနှစ် ဗ္ဘန္တရတိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သောနယ်ပယ် ပင်ဖြစ်သည်။
ဗ္ဘန္တရတစ်ခုမှာ ၂၈ တောင်ပမာဏရှိသည်။
(၃) ဥဒကုက္ခေပသိမ်(ရေသိမ်)ဆိုသည်မှာ မတူးမဆွမပြုလုပ်ရဘဲ သူ့အလိုလိုဖြစ်နေသောမြစ်၊ ချောင်း၊ အင်းအိုင်၊ သမုဒ္ဒရာတို့၌ကံပြုသောသံဃာ၏အပြင်စွန်းမှ လက်ဖြင့် ရေကိုကော်၍ ပက်လိုက်လျှင် ကျလောက်ရာ အရပ်တိုင်အောင်ပြန့်ကျယ်သောပတ်ဝန်းကျင်နယ်ပယ်ပင် ဖြစ်သည်။
ယင်းကိုရေသိမ်ဟူ၍ လည်းခေါ်ကြ၏။
ယင်းရေသိမ်၌ ကံပြုလျှင်ရေထဲသို့ဆင်း၍လည်းပြုနိုင်၏။
ကမ်းနှင့်မဆက်စပ်သောလှေ ဖောင်များနှင့်ရေထဲ၌ဆောက်ထားသော အဆောက်အအုံများပေါ်၌တည်နေ၍လည်း ပြုနိုင်၏။
ဆောင်းဥတု၊ နွေဥတုတို့၌ရေမရှိသော်လည်းမိုးလေးလအတွင်းက မပြတ်ရေရရှိခဲ့သောသောင်ပြင်မြေပြင်ပေါ်၌လည်းပြုနိုင်၏။
ဗဒ္ဓသိမ်သမုတ်ရခြင်း၏အကြောင်း သံဃကံတစ်ခုခုကိုပြုလျှင်ထိုပြုရာသိမ် (နယ်ပယ်)အတွင်း၌ ရှိသမျှရဟန်းများကို တပေါင်း တည်းစုဝေးစေရသည်။
ဥပမာ။
ငါးမိုင်လောက်ကျယ်သောရွာနယ် (ဂါမသိမ်) အတွင်း၌ ဥပုသ် ပဝါရဏာပြုခြင်းရဟန်းခံခြင်းစသောကံတစ်ခုခုကိုပြုလိုလျှင် ငါးမိုင်ပတ်လည်ထိုရွာနယ်အတွင်း၌ ရှိသမျှသောရဟန်းအားလုံးကိုတစ်ပေါင်းတည်းစုဝေးစေရသည်။
မလာရောက်နိုင်သော ရဟန်းများရှိနေလျှင် ထိုရဟန်းတို့၏ သဘောတူကြောင်းဆန္ဒကိုဆောင်ယူခဲ့ရသည်။
ကံပြုနေဆဲထိုရွာနယ်တွင်းသို့ တစ်ခြားမှ ရဟန်းများဝင်ရောက်လာခြင်းလည်းမရှိစေရ။
ဤသို့တစ်သိမ်တည်း၌ သံဃာအကွဲအပြားမရှိပဲ တညီတညွတ်တည်းပြုပါမှ သံဃကံအောင်မြင်သည်။
ထိုသို့မဟုတ်ပါဘဲ သံဃကံပြုနေဆဲမှာသံဃအစည်း အဝေးမှ အပြင်ဘက် နှစ်တောင့်ထွာ (ဟတ္ထပါသ်) ထက်ဝေးသော အရပ်၌ဆန္ဒမပေးသော ရဟန်း တစ်ပါးမျှရှိနေလျှင်ပင် သံဃာအစုကွဲနေသောကြောင့် ထိုသံဃကံပျက်၏။
ထိုကြောင့်ရဟန်းသံဃာ ပေါများသောအရပ်ဒေသ၌ ဂါမသိမ်ထဲတွင်သံဃာအားလုံး တစ်ပေါင်းတည်းစုရုံးစေ၍ ကံပြုရန်မှာ ခဲယဉ်းလှ၏။
ထိုကြောင့်တစ်ပေါင်းတည်းအညီအညွတ် သံဃာစည်းရုံးရေးလွယ်ကူစေရန်အလို့ငှာနယ်ကျဉ်းသောဗဒ္ဓသိမ်ကိုသမုတ်ရန် မြတ်စွာဘုရားကခွင့်ပြုထားပေသည်။
သိမ်သမုတ်နည်း ဂါမသိမ်မည်သောရွာနယ်ထဲ၌သိမ်သမုတ်လိုလျှင် ထိုရွာနယ်ထဲတွင်ရှိသော ရဟန်းများကို အကုန်လုံးပင့်ဆောင်ရသည်။
မလာရောက်နိုင်သော ရဟန်းများရှိနေလျှင် ထိုရဟန်းတို့၏ သဘောတူကြောင်း ဆန္ဒကိုဆောင်ယူရသည်။
ရှေးကသမုတ်ထားသော သိမ်ဟောင်းပေါ်၌ထပ်၍ မသမုတ်အပ်သောကြောင့် သိမ်ဟောင်းရှိနေလျှင်ပျက်ပြယ်သွားစေရန်အလို့ငှာ သမုတ်မည့်နေရာ၌ ရှေးဦးစွာသိမ် နုတ်ရသည်။
သိမ်ဟောင်းမရှိဟုသေသေချာချာသိလျှင်ကားနုတ်ရန်မလိုပြီ။
သိမ်သမုတ်နေဆဲမှာထိုရွာ နယ်အတွင်းသို့ တစ်ခြားမှရဟန်းများ မဝင်လာစေရ။
ထိုရွာနယ်စပ်ဝင်ပေါက်လမ်းများ၌ အစောင့်ချထားရသည်။
သိမ်သမုတ်မည့် မြေကွက်ပတ်လည်အရပ်လေးမျက်နှာ၌ဖြစ်စေ၊ ရှစ်မျက်နှာ၌ဖြစ်စေကျောက်တုံး၊ ရေစသော အမှတ်နိမိတ်များကိုအသင့်ထားရှိစေရသည်။
ဤပုဗ္ဗကိစ္စများပြည့်စုံသောအခါ စွမ်းနိုင်သောရဟန်းတော်တစ်ပါးက ယခုသမုတ်မည့်သိမ်၏ အရှေ့အရပ်၌ အမှတ်အသားနိမိတ်ကား အဘယ်ပါနည်းဟုမေးရသည်။
အခြားရဟန်းတော် တစ်ပါးက ထိုအရပ်၌တည်ရှိနေသောနိမိတ်အားလျော်စွာ ကျောက်တုံးပါဘုရား၊ ရေပါဘုရားစသည်ဖြင့် ဖြေကြား လျှောက်ထားရသည်။
ထိုအခါပထမရဟန်းတော်က ဤကျောက်တုံးသည်ယခုသမုတ်မည့်သိမ်၏အမှတ် နိမိတ်ဟုသံဃာတော်တို့အားပြောကြားကျေညာရလေသည်။
ထိုနောက်အရှေ့တောင်အရပ်၊ တောင်အရပ်စသည်ဖြင့် နိမိတ်ရှိရာအရပ်များကိုအစဉ်အတိုင်းလက်ယာရစ်လှည့်၍ အထက်နည်းတူပင် မေးဖြေပြောကြားကျေညာပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ အရှေ့အရပ်ကိုလည်းတစ်ဖန်ထပ်၍နည်းတူပင် မေးရဖြေရပြောကြား ကျေညာရသည်။
ဤသို့ပတ်ပတ်လည် နိမိတ်ချင်းဆက်စပ်မိအောင်ပြောကြားကျေညာပြီးလျှင် စွမ်းနိုင်သော ရဟန်းတစ်ပါးက သံဃာတော်အားအောက်ပါအတိုင်း ကျေညာပြောကြားလျက် သံဃာ၏ကိုယ်စား သိမ်ကိုသမုတ်ရသည်။
အရှင်ဘုရားတို့၊ သံဃာတော်သည်အကျွန်ုပ်၏စကားကို နားဆင်တော်မူပါလော့။
ပတ်ဝန်းကျင်၌နိမိတ်တို့ကို ကျေညာပြီးပါပြီ။
အခါအခွင့်သင့်ပါလျှင် သံဃာတော်သည် ယင်းနိမိတ်တို့ ဖြင့်သာတူညီမျှ ဆက်ဆံရာ၊ တစ်ပေါင်းတည်းဥပုသ်ပြုရာ သိမ်ကိုသမုတ်ရာ၏။
ဤသည်ကား ရှေးဦးစွာတိုင်ကြားသိစေသောအဆိုတင်သွင်းချက်ဖြစ်သည်။
အရှင်ဘုရားတို့၊သံဃာတော်သည်အကျွန်ုပ်၏စကားကို နားဆင်တော်မူပါလော့။
သံဃာတော်သည်ထိုနိမိတ်တို့ဖြင့် သာ တူညီမျှဆက်ဆံရာ၊ တစ်ပေါင်းတည်းဥပုသ်ပြုရာသိမ်ကို သမုတ်ပါ၏။
သဘောမတူလျှင်ကန့်ကွက်ပြောဆိုနိုင်သည်။
သဘောတူလျှင်ဆိတ်ဆိတ်နေပါ။
သံဃာတော်က ယင်းနိမိတ်တို့ဖြင့်သာတူညီမျှဆက်ဆံရာ၊ တစ်ပေါင်းတည်းဥပုသ်ပြုရာသိမ်ကို သမုတ်ပြီးပါပြီ။
သံဃာတော်က နှစ်သက်သဘောတူသည်။
ထိုကြောင့် ဆိတ်ဆိတ်နေပါသည်။
ဤသို့ ဆိတ်ဆိတ်နေသဖြင့် သဘောတူကြောင်းအကျွန်ုပ်ကအသိအမှတ်ပြုပါသည်။
အထက်ပါအတိုင်းသမုတ်ထားသောသိမ်ကို ဗဒ္ဓသိမ်ဟုခေါ်သည်။
ဤဗဒ္ဓသိမ်၌ သံဃကံကိုပြုလျှင် ယင်းသိမ်အတွင်းကရဟန်းများလောက်သာ အညီအညွန်စည်းဝေးမိဖို့လိုသည်။
ကံပြုနေဆဲမှာ ယင်းသိမ်၏အပြင်ဘက်၌ရဟန်းများရှိနေသော်လည်း ကံမပျက်၊ ယင်းဗဒ္ဓသိမ်မှာလည်းများသောအား ဖြင့်ပေ လေးငါး ခြောက်ဆယ်၊ တစ်ရာလောက်သာရှိသောကြောင့် အတွင်းရှိ သံဃာအားလုံးတစ်ပေါင်းတည်းစုဝေးရန်နှင့်ကံပြုနေစဉ်အပြင်မှ အခြားရဟန်းများမဝင်လာစေရန်ကိစ္စများမှာအလွန်ပင် လွယ်ကူလှပေသည်။
ရဟန်းပြုပေးပုံကိုပြရာတွင် သိမ်တွင်းသို့ဆောင်သွား၍ပြုပေးသည်မှာလည်းဤအညီအညွတ် သံဃာစည်းရုံးရေးလွယ်ကူစေရန်အတွက်ဖြစ်ပေသည်။
ဝိသုံဂါမတောင်းယူ၍သိမ်သမုတ်ခြင်း အထက်ပါပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းဂါမသိမ်ခေါ်ရွာနယ်ထဲ၌ သိမ်သမုတ်ရခြင်းသည် ရဟန်းသံဃာ ပေါများသောအရပ်ဒေသ၌ သံဃာအားလုံးကို စုရုံးစေရန်နှင့် သိမ်သမုတ်ဆဲမှာထိုရွာနယ်အတွင်းသို့အပြင်ပမှ ရဟန်းများမဝင်လာစေရန်ကိစ္စအတွက် မလွယ်ကူလှ၊ ခဲယဉ်း၏။
ထိုကြောင့်ထိုသို့မခဲယဉ်းစေရန် မူလရွာနယ်ဂါမသိမ်ထဲမှ ခွဲထုတ်၍ ဝိသုံဂါမသီးခြားရွာနယ်သတ်မှတ်ပေးရန် အစိုးရမင်းများထံ သက်ဆိုင်ရာလူပုဂ္ဂိုလ်တဦးကလျှောက်တောင်းရသည်။
အစိုးရမင်းတို့ကထိုမြေကွက်ကို မူလသူကြီးပိုင်ရွာနယ်အဖြစ်မှခွဲထုတ်၍ သီးခြားရွာနယ်အဖြစ်ဖြင့် လျှောက်သူအားပေးလျှင်ထိုမြေကွက်သည်ဝိသုံဂါမ ဖြစ်၏။
မူလရွာနယ်နှင့်မဆိုင်သော သီးခြားရွာနယ်ကလေးဟုဆိုလိုသည်။
ဤအရာ၌အချို့ကအပိုင်စားပေးမှဝိသုံဂါမရောက်သည်ဟုယူဆကြ၏။
မူလရွာသူကြီး၏အခွန်ကောက်ခံရာ အုပ်ချုပ်ရာနယ်ပယ်အဖြစ်မှ လွတ်ခြင်းသည်သာလျှင် ဝိသုံဂါမဖြစ်ခြင်း၏ပဓာနအကြောင်းဖြစ်သည်။
အစိုးရမင်းတို့ကခွဲခြားထားသည့်အတိုင်းရွာနယ်တစ်ခုသည် အခြားရွာနယ်နှင့်မရောယှက်ဘဲ သီခြားရွာနယ်ဖြစ်သကဲ့သို့ပင်တည်း။
ဤဝိသုံဂါမသိမ်ထဲ၌ဗဒ္ဓသိမ်သမုတ်လျှင် ယင်းဝိသုံဂါမမြေကွက်အတွင်းရှိ ရဟန်းများလောက်သာ အညီအညွတ်စည်းဝေး၍ရှေးကပြခဲ့သောနည်းအတိုင်းပင် သမုတ်ရသည်။
ဤဝိသုံဂါမသိမ်၌ဗဒ္ဓသိမ်သမုတ်ရခြင်းမှာ နယ်ကျဉ်းသောကြောင့် သံဃာအားလုံးတစ်ပေါင်းတည်း စုရုံးရန်နှင့်အပြင်ပမှရဟန်းများမဝင်လာစေရန်အတွက် လွယ်ကူလှပေသည်။
ထိုကြောင့်ပင်ဝိသုံဂါမတောင်းယူ၍ သမုတ်ရခြင်းဖြစ်သည်။
အထူးမှတ်ရန်မှာသိမ်နုတ်ရာ၊ သိမ်သမုတ်ရာ၌ရဟန်းလေးပါးထက်မနည်း ပါဝင်သောသံဃာကဆောင်ရွက်ရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) သိမ်ပျက် ၁၁-လုံး သိမ်အာနိသင်ကုန်တာ၊ သိမ်ပျက်ပြီလို့ သတ်မှတ်တာကတော့ သံဃာ (၂၁)ပါးမထိုင်နိုင်သောသိမ်၊ ၃-ယူဇနာထက်ကြီးသောသိမ် နိမိတ်ကျိုးသိမ် တောရိပ်၊တောင်ရိပ်၊ သစ်ပင်ကို မှီသောသိမ် နိမိတ်မရှိသောသိမ် သိမ်ပေါ်တည်ထားပြီး သမုတ်သိမ် မြစ်ပြင်မှာ သမုတ်သိမ် သမုဒ္ဒရာပြင် သမုတ်သိမ် ဇာတိဿရအိုင်ပြင်မှာ သမုတ်သိမ် သိမ်ဟောင်းနဲ့ထပ် နဘေထပ်သမုတ်သိမ် သိမ်ဟောင်းပျက်ကို ခြုံငုံသမုတ်သိမ် ဟူပြီး ရှိပါတယ်။
သိမ်အာနိသင်ရှိဖို့၊ သိမ်စင်ကြယ်ဖို့က နိမိတ္တသမ္ပတ္တိ - နိမိတ်ပြည့်စုံခြင်း ပရိသာသမ္ပတ္တိ - ရဟန်းလေးပါးထက်ပြည့်စုံခြင်း ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိ - ကမ္မဝါစာပြည့်စုံခြင်း သိမ်နိမိတ် (၈)မျိုး နိမိတ် သတ်မှတ်တာက (၈) မျိုးရှိတယ်။
ကျောက်တုံး၊ကျောက်တောင်၊ နိမိတ် တောင် နိမိတ် သစ်ပင် နိမိတ် တော နိမိတ် လမ်း နိမိတ် တောင်ပို့ နိမိတ် မြစ် နိမိတ် ရေဖြင့် သတ်မှတ်ပိုင်းခြားနိမိတ် သိမ်အကြောင်းကို ဝိနည်း၊ မဟာဝါ မှာ ဖတ်နိုင်ပါတယ်။
ဘုရားဟော မူရင်းတွေရှိပါတယ်။
ဒီတော့ သိမ်အာနိသင်က ဒီ လိုအပ်ချက်တွေ နိမိတ်တွေ ပျက်ရင် ပျက်တယ်ပေါ့။
သိမ် ဟောင်း မြေနေရာ တွေမှာ နောက်ပိုင်း လူတွေအိမ်ဆောက်မိရင် ခိုက်တယ် ဆိုတာမျိုးက မဖြစ်နိုင်ဘူးထင်ပါတယ်။
အင်ဒို၊ အိန္ဒိယ စသည် နိုင်ငံတွေမှာ သိမ်နေရာဟောင်းတွေမှာ လူတွေနေကြတာပါပဲ။
ထင်ရှားတာကတော့ မြန်မာဘီလူးကျွန်းမှာပါ။
ရဟန္တာ သိမ် (၄)ခုရှိခဲ့တဲ့ နေရာမှာ လူတွေရောက်နေရာကနေ ၂၀ဝ၅ က မှ မာမက သုတေသီတို့လို လူပညာရှင်တွေနဲ့ ရဟန်းတွေက သိမ်နေရာတွေကို ပြန်ပြီး ဖော်ထုတ်လိုက်ရပါတယ်။
သိမ် နေရာကတော့ လူကြောင့် သိမ်မမြောက်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဓမ္မစေတီ ဆရာတော်ဟောထားတာရှိတယ်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် သိမ်နှင့်စပ်သော သိမှတ်ဖွယ်ရာများ သိမ်မျိုးစုံမဟာဋီကာကျမ်း ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ Category:ရဟန်းဝိနည်းများ။
thumb|ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်) ဘုရားပွဲ ဂင်္ဂါဝါဠု သဲစုမက ပွင့်တော်မူကြကုန်သော မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့အား ရည်မှန်းပူဇော်သောအားဖြင့် ရှေးအခါက တပေါင်းလတွင် “သဲပုံစေတီပူဇော်ပွဲ”များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
မူလဝေါဟာရသည် ဗုဒ္ဓပူဇနိယ “ဘုရားပူဇော်ပွဲ” ဖြစ်သည်။
ရာသီသာစွ ငွေရွှင်လဖြစ်သော တပေါင်းလရာသီတွင် ရှေးမြန်မာကြီးတို့သည် နှစ်ပတ်လည် ဘုရားပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
“ဘုရားပူဇော်ပွဲ”ကို အတိုကောက် အလွယ်တကူ ခေါ်ကြရာမှ “ပူဇော်”တစ်လုံး ပျောက်ဆုံးခဲ့ရပြီး “ဘုရားပွဲ” ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်။
ဘုရားပူဇော်ပွဲ ဝေါဟာရမှ ဘုရားပွဲ ဝေါဟာရ တွင်ကျယ်လာသောအခါ “ပညတ်သွားရာ ဓာတ်သက်ပါ”ဟူသည့်အတိုင်း ပူဇော်မှုထက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ(ပွဲ)တို့ကို ရှေ့တန်းတင်လာခဲ့ကြသည်။
200px|thumbnail| ဒီအန်အေ၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံ။
ဖော့စဖိတ်အုပ်စုမှာ အဝါရောင်၊ ဒီအောက်စီရိုင်ဗိုနျူကလစ်အက်ဆစ်မှာ လိမ္မော်ရောင်၊ နိုက်ထရိုဂျင်ဘေ့စ်မှာ အစိမ်း၊ ခရမ်း၊ အပန်းနှင့် အပြာရောင်များဖြင့် ညွှန်းထားသည်။
P=phosphorus O=oxygen N=nitrogen H=hydrogenDNA (ဒီအန်အေ) ဆိုသည်မှာ deoxyribonucleic acid (အသံထွက် ဒီအောက်စီရိုင်ဗိုနျူကလစ်အက်ဆစ်) ၏ အတိုကောက် စာလုံးဖြစ်သည်။
ဒီအန်အေသည် သတ္တဝါ၊ အပင်နှင့် ဗက်တီးရီးယားအပါအဝင် သက်ရှိအားလုံး၏ မျိုးဗီဇသင်္ကေတ (genetic code) ပါဝင်သည့် မော်လီကျူးဖြစ်သည်။
ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများသည် ဒီအန်အေကို အသုံးပြု၍ သက်ရှိများအား ရောဂါကူးစက်စေသည်။
ဒီအန်အေကို သက်ရှိများ၏ ကလာပ်စည်းတိုင်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ယင်းကလာပ်စည်းအား မည်သို့သော ပရိုတိန်းကို ထုတ်လုပ်ရမည်ဟု ညွှန်ကြားသည်။
ကလာပ်စည်း၏ ပရိုတိန်းသည် ယင်းကလာပ်စည်း၏ အစွမ်းသတ္တိကို သတ်မှတ်ပေးသည်။
နောက်မျိုးဆက် ရင်သွေးများသည် ယင်းတို့၏ မိဘများထံမှ ဒီအန်အေကို ဆက်ခံကြသည်။
ထို့ကြောင့် ရင်သွေးများသည် မိဘများနှင့် အသားအရောင်၊ ဆံပင်အရောင်၊ မျက်လုံးအရောင် စသည့် ရုပ်အင်္ဂါအားဖြင့် ဆင်တူကြခြင်းဖြစ်သည်။
လူတဦး၏ ဒီအန်အေသည် မိခင်နှင့် ဖခင်တို့ဆီမှ တဝက်စီ ဆင်းသက်လာသည်။
ဒီအန်အေဖွဲ့စည်းပုံ Animation of B-DNA. Note major and minor groovesဒီအန်အေ၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်မှာ နှစ်ပင်လိမ်ကြိုး သို့မဟုတ် ကြောင်လိမ်လှေကားပုံ ရှိသည်။
လှေကားအထစ်တိုင်းသည် နျူကလီရိုတိုက်လိုင်းများ ဖြစ်သည်။
နျူကလီရိုတိုက်များကို ဒီအောက်စီရိုင်ဗို့စ် (deoxyribose - ကာဗွန်အက်တမ် ၅ ခုပါဝင်သည့် သကြားမော်လီကျူး)၊ ဖော့စဖိတ်အုပ်စု (ဖော့ဖောရပ်စ်နှင့် အောက်စီဂျင်ဒြပ်ပေါင်း) နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်ဘေ့စ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဒီအန်အေတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဘေ့စ် ၄ မျိုးပါဝင်သည်။
အက်ဒနင်း (adenine) (A)/(a) သိုင်မင်း (thymine) (T)/(t) ဆိုင်တိုစင်း (cytosine) (C)/(c) ဂွါနင်း (guanine) (G)/(g) ဒီအန်အေ၏ လှေကားထစ်များသည် လှေကားတဘက်တချက်စီမှ ဘေ့စ်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
A နှင့် T ချိတ်ဆက်ပြီး C နှင့် G ချိတ်ဆက်သည်။
ဘေ့စ်များသည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဘွန်း (ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်အကြား ဆွဲငင်အား) များကို အသုံးပြု၍ ချိတ်ဆက်ကြသည်။
အက်ဒနင်း (A) နှင့် သိုင်မင်း (T) တို့ ချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်းမှာ ယင်းတို့အကြား ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဘွန်း နှစ်ခု ဖြစ်စေပြီး ဆိုင်တိုစင်း (C) နှင့် ဂွာနင်း (G) တို့က သုံးခုဖြစ်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
A နှင့် T သာ တွဲသည်၊ C နှင့် G သာတွဲဆက်သည်ဆိုသော်လည်း ယင်းအစုံများသည် မည်သည့်အစီအစဉ်နှင့်မဆို ဖြစ်နိုင်သည်။
ဒီအန်အေတွင် ဘေ့စ် “အက္ခရာ”များကို အခြေခံ၍ “စာလုံး”များ ရေးသားထားသည်။
ယင်း“စာလုံး”များတွင် ကလာပ်စည်းများ မည်သို့ အလုပ်လုပ်ရမည်ကို ညွှန်ကြားသည့် အချက်အလက်များ (အမိန့်များ) ပါဝင်သည်။
ဒီအန်အေကူးယူခြင်း 150px|ဒီအင်အေ ပုံတူကူးပွားနေပုံ ဒီအန်အေကူးယူခြင်းကို DNA replication (ဒီအန်အေဆင့်ပွားခြင်း)ဟု ခေါ်သည်။
အကျမ်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် ဘေ့စ်များကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်စည်းများ ပျက်ပျယ်သွားပြီး မော်လီကျူး နှစ်ခြမ်းကွဲသွားသည်။
ကြိုးမျှင်နှစ်စ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။
ယင်းကြိုးမျှင်သစ်များသည် ယင်းတို့၏ ဘေ့စ်များအလိုက် (အေနှင့်တီ၊ စီနှင့်ဂျီ)တွဲဖက်ပြီး ပျောက်ဆုံးနေသည့် အပိုင်းကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းယူသည်။
ပထမအဆင့်တွင် DNA helicase (ဒီအန်အေ ဟယ်လီကေ့စ်) ခေါ် အမ်ဇိုင်းမ်က ဟိုက်ဒရိုဂျင်စည်းများကို ဖျက်စီးပြီး ဒီအန်အေကို ကြိုးနှစ်မျှင်အဖြစ် ကွဲသွားစေသည်။
ဒီအန်အေက သီးခြားအပိုင်းအစ နှစ်ခုဖြစ်သွားပြီးနောက် DNA polymerase (ဒီအန်အေ ပေါ်လီမာရေ့စ်) ခေါ် အခြားမော်လီကျူးက ဒီအန်အေ အပိုင်းအစများနှင့် တွဲဖက်ညီသည့် ကြိုးမျှင်စအသစ်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။
ဒီအန်အေ မိတ္တူ မော်လီကျူးတိုင်းသည် တဖက်မှာ မူလမော်လီကျူးဖြစ်ပြီး အခြားတဖက်မှာ ဘေ့စ်အသစ်များဖြစ်သည်။
မြူတေးရှင်း ဒီအန်အေ ကူးယူ(ဆင့်ပွား)ရာတွင် မှားယွင်းမှုအချို့ ဖြစ်တတ်သည်။
ယင်းဖြစ်ရပ်အား mutation (မြူတေးရှင်း) ဟုခေါ်သည်။
မြူတေးရှင်း သုံးမျိုးရှိသည်။
Deletion (ဖျက်ခြင်း) ဘေ့စ်တခု သို့မဟုတ် ဘေ့စ်များ ကျန်ခဲ့ခြင်း (ဥပမာ CAT ဖြစ်ရမည့်အစား CT ဖြစ်နေခြင်း) Insertion (တိုးခြင်း) ဘေ့စ်တခု သို့မဟုတ် ဘေ့စ်များ တိုးလာခြင်း (ဥပမာ CAT ဖြစ်ရမည့်အစား CAAT ဖြစ်လာခြင်း) Point Mutations (ပွိုင့်မြူတေးရှင်း) မှားယွင်းသည့် ဘေ့စ်တခု ထည့်သွင်းထားခြင်း (ဥပမာ CAT ဖြစ်ရမည့်အစား CGT ဖြစ်နေခြင်း) မြူတေးရှင်းသည် တခါတရံတွင် သက်ရှိများအား အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။
အကြောင်းမှာ မျိုးဗီဇသင်္ကေတ သုံးလုံးတတွဲသည် အမီနိုဆက်ဆစ် အမျိုး ၂၀ အနက် တစ်မျိုးကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းရာမှာ မျိုးဗီဇသင်္ကေတ အစီအစဉ်အလိုက် အမီနိုအက်ဆစ်များကို တန်းစီယူသည်။
မြူတေးရှင်းဖြစ်နေသည့် ဒီအန်အေ အသစ်မှ ဖွဲ့စည်းပေးသည့် ပရိုတိန်းများ လုပ်သင့်သည့် အလုပ်ကို မလုပ်ပေးနိုင်ချိန်တွင် အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်သည်။
သို့ပေမဲ့လည်း ပရိုတိန်းအသစ်များက သက်ရှိများအတွက် ပိုအသုံးကျမည့် နည်းလမ်းအတိုင်း အလုပ်လုပ်ပေးနိုင်ပါက မြူတေးရှင်းမှ evolution ခေါ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကို လမ်းခင်းပေးနိုင်သည်။
ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းခြင်း thumb|အမ်အာအန်အေ မော်လီကျူး တပိုင်းတစမှ ကိုဒွန်များ။
ကိုဒွန်တခုစီတွင် နျူကလီရိုတိုက် သုံးခုစီပါဝင်ပြီး အမီနိုအက်ဆစ်တခုစီကို ကိုယ်စားပြုသည်။
အထူးသတ်မှတ်ထားသည့် ပရိုတိန်းအား မည်သို့ထုတ်လုပ်ရန် ကလာပ်စည်းအား ဒီအန်အေမှ ညွှန်းကြားသည်။
သက်ရှိ၏ ကလာပ်စည်းများတွင် အလုပ်အားလုံးနည်းပါးကို ပရိုတိန်းများက ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ပရိုတင်းများကို အမီနိုအက်ဆစ်ခေါ် ပိုမိုသေးငယ်သည့် မော်လီကျူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ပရိုတိန်းတမျိုး သတ်မှတ်ထားသည့် လုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ ဥပမာအားဖြင့် အသည်းကလာပ်စည်းမှ အသည်း၏ သည်းခြေစစ်ထုတ်ခြင်း၊ အဆိပ်အတောက်များအား ခြေဖျက်ခြင်းစသည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် မှန်ကန်တိကျသည့် အမီနိုအက်ဆစ်များ မှန်ကန်တိကျစွာ စီတန်းဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်သည်။
ပရိုတိန်းတမျိုး ထုတ်လုပ်ရန် ညွှန်ကြားချက်ပါသော ဒီအန်အေ အပိုင်းအစကို မျိုးရိုးဗီဇ (gene) ဟုခေါ်သည်။
ပရိုတိန်းများအား ကလာပ်စည်းအတွင်းရှိ ရိုင်ဗိုဇုမ်း (ribosome) ခေါ် ယန္တရားဖြင့် ထုတ်လုပ်သည်။
ဘေ့စ်သုံးခုပါ “စာလုံး”များက မည်သည့်အမီနိုအက်ဆစ်ကို ဖြည့်ထည့်ရန် ရိုင်ဗိုဇုမ်းအား ညွှန်ကြားသည်။
ရိုင်ဗိုဇုမ်းများအား ကလာပ်စည်း၏ အဓိကကိုယ်ထည်တွင် တွေ့ရသော်လည်း ဒီအန်အေများကိုမူ ကလာပ်စည်း၏ နျူကလိယအတွင်း၌သာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ကိုဒွန် (codon)ခေါ် ဘေ့စ်သုံးခုစီပါဝင်သည့် မျိုးဗီဇသင်္ကေတများသည် ဒီအန်အေ၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်သော်လည်း ဒီအန်အေသည် နျူကလိယအတွင်းမှ ပြင်ပသို့ ထွက်သွားခြင်းမရှိပေ။
ထို့ကြောင့် ကလာပ်စည်းသည် အရွယ်အစား ပိုမိုသေးငယ်သည့် ဒီအန်အေမိတ္တူ ကြိုးမျှင်သစ်ကို ထုတ်လုပ်ပြီး ယင်းတို့သည် နျူကလိယ အမှေးပါးပေါ်ရှိ သေးငယ်သော အပေါက်များကို ဖြတ်ကာ ပရိုတိန်းထုတ်လုပ်မည့် နေရာ ကလာပ်စည်းကိုယ်ထည်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သည်။
ယင်း ဒီအင်အေ တပိုင်းသာပါသည့် ကြိုးတပင်ကို အမ်အာအန်အေ mRNA ဟုခေါ်သည်။
ရိုင်ဗိုဇုမ်းသည် အမ်အာအန်အေ ကြိုးတလျှောက်မှ အချက်အလက်များအား ဖတ်ယူကာ ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းသည်။
တီအာအန်အေ tRNAခေါ် အခြားအာအန်အေက ကိုဒွန်တခုချင်းစီအတွက် မှန်ကန်သည့် အမီနိုအက်ဆစ် တွဲဖက်ပေးနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။
နည်းပညာတွင် အသုံးချမှု ဂျနက်တစ် အင်ဂျင်နီယာ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် သက်ရှိများမှ ဒီအန်အေများအား သန့်စင်ထုတ်ယူရန် နည်းလမ်းများကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်။
မော်ဒန်ဇီဝဗေဒနှင့် ဇီဝဓာတုဗေဒ နယ်ပယ်များတွင် ဤနည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ဒီအန်အေများကို ပြန်လည်ပေါင်းစည်းကြသည်။
ပလတ်စမစ် သို့မဟုတ် ဗိုင်ရာဗက်တာ (viral vector၊ ဥပမာE. coli) များအား သယ်ဆောင်သည့် ကရိယာအဖြစ်အသုံးပြုကာ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းထားသည့် ဒီအန်အေ (recombinant DNA) စဉ်တန်းများကို သက်ရှိ အော်ဂင်နစ်ဆင်များထဲသို့ ထည့်သွင်းကြသည်။
ယခုကဲ့သို့ ဗီဇပြောင်းလဲထားသည့် သက်ရှိများသည် ဆေးဝါးသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးချသည့် ပရိုတိန်းများကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သည်။
ဂျနက်တစ် အင်ဂျင်နီယာပညာကိုလည်း ထွက်နှုန်းကောင်းသည့်၊ ပိုးမွှားဒဏ်၊ ရာသီဥတုဒဏ် ခံနိုင်သည့် မျိုးပင်များ ပြုစုရာတွင် အသုံးချနေကြပြီဖြစ်သည်။
မှုခင်းဆေးပညာ မှုခင်းဆေးပညာတွင် မှုခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိရသော သွေး၊ အရေပြား၊ တံတွေး သို့မဟုတ် ဆံပင်မှ ဒီအန်အေများကို အသုံးပြုကာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူ၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်မှု ခံရသူ၏ ဒီအန်အေနှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိ စမ်းသပ်စစ်ဆေးကာ အမှုဖော်ထုတ်ကြသည်။
ဥပမာ လူသတ်မှုဖြစ်ပါက ဤနည်းလမ်းဖြင့် တရားခံသည် မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်၊ သေဆုံးသူမှာ မည်သူဖြစ်သည်ကို ထောက်ပြနိုင်သည်။
ဆူနာမီ ကဲ့သို့သော လူအများအပြားသေဆုံးတတ်သည့် သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်အတွင်း သေဆုံးသူ ရုပ်အလောင်းကို မခွဲခြားနိုင်ပါက ဒီအန်အေဖြင့် ခွဲခြားနည်းကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
ကျမ်းကိုး ကဏ္ဍ:ဇီဝနည်းပညာ ကဏ္ဍ:မျိုးရိုးဗီဇပညာ။
ဒြပ်ပေါင်းသည် ဒြပ်စင်နှစ်မျိုး သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးအထက် စုတွဲသော မော်လီကျူးများ စုဝေး၍ ဖြစ်စေ ပေါ်ပေါက်လာသော ဒြပ်သားစု ဖြစ်သည်။
ရိုးစင်းသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြား၍မရပေ။
ဒြပ်ပေါင်းများသည် သီးခြားသတ္တိနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံရှိကြသည်။
ဒြပ်ပေါင်းများတွင် အက်တမ်များ တိကျသည့် အချိုးအဆအလိုက်ပါဝင်ပြီး အချင်းချင်း ဓာတုစည်း (chemical bond) ဖြင့် ဆွဲငင်ထားပြီး စနစ်တကျ စီစဉ်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဒြပ်ပေါင်းများသည် ဖက်စပ်စည်း (covalent bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပေါင်းမော်လီကျူး၊ အိုင်ယွန်းနစ်စည်း (ionic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဆား၊ သတ္တုစည်း (metallic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် သတ္တုဒြပ်ပေါင်း သို့ ကိုဩဒနိတ် ဖက်စပ်စည်း (coordinate covalent bond) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကွန်ပလက်စ် (complex) များဖြစ်နိုင်သည်။
ဒြပ်စင် သို့ မဟုတ် အက်တမ်တစ်မျိုးတည်းသာပါဝင်သည့် ဒြပ်စင်မော်လီကျူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းများအား ဒြပ်ပေါင်းဟု မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။
အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက် အထက်ဖော်ပြပါ ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ချွင်းချက်အချို့ရှိသည်။
ပုံဆောင်ခဲ ဒြပ်ပေါင်းတချို့သည် non-stoichiometric ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ပုံဆောင်ခဲအတွင်း ပိတ်မိနေသည့် အက်တမ်အချိုးအဆကိုလိုက်၍ ကွဲပြားမှုရှိသည်။
အချို့ဒြပ်ပေါင်းများတွင် ဓာတုသင်္ကေတအားဖြင့် ထပ်တူဖြစ်သော်လည်း အလေးချိန်မတူသည့် အိုင်ဆိုတုပ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် အလေးချိန် မသိမသာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ဒြပ်ပေါင်းများသည် လုံးဝတသားတည်းမဖြစ်နိုင်သော်လည်း စမ်းသပ်မှုများတွင် ပိုမိုရိုးစင်းစေရန် မော်လီကျူးတိုင်း တထပ်တည်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။
ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ဒြပ်နှော ဒြပ်ပေါင်းများတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသည့် ဒြပ်စင်များအလိုက် ရုပ်သတ္တိ၊ ဓာတ်သတ္တိ မတူညီကြပါ။
ဤအချက်သည် ဒြပ်ပေါင်းအား ဒြပ်နှောမှ ခွဲခြားသည့် အခရာကျသည့် သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဒြပ်နှောများ၏ သတ္တိများသည် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည့် ဒြပ်ပစ္စည်များ၏ သတ္တိနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆင်တူသည်၊ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
နောက်သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်မှာ ဒြပ်နှောတွင် ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းများအား ရေကဲ့ယူခြင်းစသည့် ရိုးစင်းသည့်နည်းလမ်းများဖြင့် ခွဲယူနိုင်သည်။
ဒြပ်ပေါင်းများမှာမူ ဤသို့ ခွဲယူရန် လွန်စွာခဲယဉ်းသည်။
ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် ဓာတ်ပြုမှုမှ ဓာတ်သတ္တိ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဒြပ်ပေါင်းဟု ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်စေသည့် ဒြပ်နှောတစ်မျိုးမှာ သတ္တုစပ်ဖြစ်သည်။
သတ္တုစပ်များအား များသောအားဖြင့် အပူပေးကာ အလျင်အမြန်ရစ်ခွေသည့် နည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ဘယ်လိုပင်ဖြစ်စေ ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ဒြပ်နှော တိတိကျကျ မခွဲခြားနိုင်သည်လည်း ရှိသည်။
ဥပမာ အမိုနီးယားဖြင့် ဖျော်ထားသော သတ္တုအယ်လ်ကာလီပျော်ရည်။
ကျမ်းကိုး Category:ဓာတုဗေဒ Category:ဒြပ်ပေါင်း။
450px|thumbnail|right|ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား ဒြပ်စင် (အင်္ဂလိပ်: element)ဆိုသည်မှာ တစ်မျိုးတည်းသောအက်တမ်များ စုဖွဲ့၍ ဖြစ်ပေါ်သော ဒြပ်သားစု ဖြစ်သည်။
ဓာတုဗေဒ နည်းလမ်းအရမူ ဒြပ်စင်တို့သည် နောက်ထပ် မခွဲစိတ်နိုင်တော့သည့် ဒြပ်သားစုများ ဖြစ်ကာ အသေးငယ်ဆုံးသော အပိုင်းက အက်တမ်ဖြစ်သည်။
ဒြပ်စင်တွင် အက်တမ်တမျိုးတည်းသာ ပါဝင်ပြီး ဒြပ်စင်တမျိုး၏ အက်တမ်ရှိ ပရိုတွန် အရေအတွက်ကို အက်တမ်အမှတ်စဉ် (Atomic Number) ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အက်တမ်ဗဟိုဆံ၌ ပရိုတွန် ၆ ခုပါဝင်သည့် အက်တမ်များမှာ ကာဗွန်ဒြပ်စင်၏ အက်တမ် ဖြစ်ပြီး ပရိုတွန် ၉၂ ခုပါဝင်သည့် အက်တမ်များမှာ ယူရေနီယမ် ဖြစ်သည်။
သို့ဖြင့် ကာဗွန်၏ အက်တမ်အမှတ်စဉ်မှာ ၆၊ ယူရေနီယမ်၏ အက်တမ်အမှတ်စဉ်မှာ ၉၂ အသီးသီး ဖြစ်သည်။
လက်ရှိဓာတုဗေဒတွင် ဒြပ်စင် အမျိုးအစားပေါင်း ၁၁၈ မျိုးကို တွေ့ရှိထားပြီး ယင်းတို့အနက် ဒြပ်စင်အမျိုး ၉၈ ကို သဘာဝဝန်းကျင်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
အခြားဒြပ်စင်များကိုမူ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ဖွဲ့စည်းရယူနိုင်သည်။