kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ရဟန်းတို့သည် ချုပ်ခြင်းကို မှတ်မှု ‘နိရောဓသညာ’ ကို ပွားများနေခြင်း၊ ဤမဆုတ်ယုတ်ကြောင်း ‘အပရိ ဟာနိယ’ တရား ခုနစ်ပါးတို့ကို ကျင့်သုံးနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟန်းတို့အား ကြီးပွား ရန်သာ ရှိပေ၏၊ ဆုတ်ယုတ်ရန် မရှိဟု ဘုရားရှင် ဟောတော် မူ၏။
) မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တရား ၄ ပါး ၁။
သီလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ၂။
ဣန္ဒြေတို့၌ ပိတ်ထားသော တံခါးရှိခြင်း၊ ၃။
အစားအစာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း၊ ၄။
နိုးကြားခြင်း၌ ယှဉ်ခြင်း။
(အံ၊၁၊၃၄၈။
ထူးထူးခြားခြား သိတတ်သော ဉာဏ်တော်ကို အဘိဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆို၏။
ထို အဘိဉာဏ်သည် (၆)မျိုး ရှိ၏။
ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိဉာဏ် = တစ်ယောက်တည်းဖြစ်လျက် အများဖြစ်ခြင်း စသည်ဖြင့် တန်ခိုးအမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းတတ်သော အဘိညာဏ်သည် ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဏ် မည်၏။
မြေလျှိုးမိုးပျံခြင်း စသည့် တန်ခိုး အမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းခြင်း စသည်ကား ဤအဘိညာဏ် ၏ သတ္တိများပင်တည်း။
ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဏ် = နတ်နားကဲ့သို့ အဝေး အနီး စသည့် ရှိရှိသမျှ အသံအားလုံးကို အလို ရှိက ကြားသိနိုင်သော အဘိညာဏ်သည် ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဏ် မည်၏။
ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဏ် = သူတစ်ပါး၏ စိတ်ကို မိမိ၏စိတ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်သော အဘိညာဏ်သည် ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဏ် မည်၏။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဏ် = ရှေး၌ နေခဲ့ ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို (= လောကုတ္တရာတရားများ ပါဝင်သည့် ခန္ဓာ, လောကုတ္တရာတရားများ မပါဝင် သည့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာအစဉ်တို့ကို) ဉာဏ်ဖြင့် အစဉ်လျှောက်ကာ အောက်မေ့နိုင် အမှတ်ရနိုင် သိနိုင်သော အဘိညာဏ်သည် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဏ် မည်၏။
ဘုရားရှင်၏ ယင်း ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဏ်ဉာဏ်တော်မြတ်သည် --- (က) လောကုတ္တရာတရားများ ပါဝင်သည့် ခန္ဓာတို့ကို လည်း အောက်မေ့နိုင် အမှတ်ရနိုင် ထိုးထွင်း သိနိုင်၏။
ဥပမာ - ဒီပင်္ကရာ ဘုရားရှင်၏ သန္တာန်၌ တည်ရှိခဲ့သော လောကုတ္တရာတရား များ ပါဝင်သည့် ခန္ဓာတို့ကို ထိုးထွင်းသိမြင် သော အဘိညာဉ်ဉာဏ်တည်း။
( ခ ) လောကုတ္တရာတရားများ မပါဝင်သည့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့ကိုလည်း အောက်မေ့နိုင် အမှတ်ရနိုင် ထိုးထွင်းသိနိုင်၏။
ဥပမာ - ဒီပင်္ကရာဘုရား ရှင်၏ ခြေတော်ရင်း၌ နိယတဗျာဒိတ်ပန်းကို ဆင်မြန်းနေတော်မူသော သုမေဓာရှင်ရသေ့၏ သန္တာန်၌ တည်ရှိခဲ့သော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါး တို့ကို ထိုးထွင်းသိသော အဘိညာဏ်တည်း။
( ဂ ) ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓ = ခန္ဓာနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ရုပ်အဆင်း, စားသုံးခဲ့ရသည့် အာဟာရ, ခံစားခဲ့ရ သည့် သုခဒုက္ခ အဝဝစသည့် အာရုံတို့ကိုလည်း ထိုးထွင်းသိပေသည်။
(ဃ) ပဏ္ဏတ္တိ = ယင်းအတိတ်ခန္ဓာတို့နှင့် ဆက်စပ် နေသည့် အမည် အမျိုးအနွယ် ပညတ်အမျိုးမျိုး ကိုလည်း ထိုးထွင်းသိပေသည်။
(သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၆၊၊) ၅။
စုတူပပါတဉာဏ် = သတ္တဝါတို့၏ စုတိနှင့် ပဋိသန္ဓေကို ထိုးထွင်းသိတော်မူသော ဉာဏ်တော်တည်း။
ယင်း စုတူပပါတဉာဏ်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဏ် (=နတ်မျက်စိကဲ့သို့ အဝေးအနီး ရှိသမျှ အလုံးစုံ အာရုံ အမျိုးမျိုးကို သိသော အဘိညာဏ်)၏ ဂိုဏ်းခွဲတစ်ခု အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သော ဉာဏ်တည်း။
ယင်း ဒိဗ္ဗ စက္ခုအဘိညာဏ်သည် စုတိဆဲ သတ္တဝါ, ပဋိသန္ဓေ တည်နေဆဲသတ္တဝါ, အဆင်းလှသော သတ္တဝါ, အဆင်း မလှသော သတ္တဝါ, ကောင်းရာသုဂတိသို့ ရောက်ရှိ သွားသော သတ္တဝါ, မကောင်းသည့် ဒုဂ္ဂတိဘုံဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားသော သတ္တဝါ, မိမိတို့ ပြုစုပျိုးထောင် ခဲ့သော ကံအားလျော်စွာ ထိုထိုဘုံဘဝသို့ လားရောက် ကြရသော သတ္တဝါတို့ကို မြင်တော်မူ သိတော်မူပေ သည်။
သတ္တဝါတို့၏ အနာဂတ်ကို လှမ်းမျှော်သိသော အနာဂတံသဉာဏ်တော်သည်လည်း ယင်းဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဏ်၏ ဂိုဏ်းခွဲ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုပင် ဖြစ်ပေ သည်။
အာသဝက္ခယဉာဏ် = အာသဝေါတရားတို့ကို ကုန်စေတတ်သော သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိတတ်သော အထူးသဖြင့် လောကုတ္တရာ နိရောဓသစ္စာဖြစ်သော မဟာအသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန် တရားတော်မြတ်ကို တိုက်ရိုက်အာရုံပြုကာ ထွင်းဖောက် သိမြင်နေသော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သည် အာသဝက္ခယဉာဏ် မည်၏။
အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သည် အသင်္ခတဓာတ် (= နိရောဓသစ္စာ) နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကို အာရမ္မဏပဋိဝေဓ သဘောအားဖြင့် အာရုံ မျက်မှောက်ပြုကာ ထွင်းဖောက်သိမြင်သောအခါ ယင်း သန္တိသုခ လက္ခဏာရှိသော အသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ်နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်၏ အာရမ္မဏပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေးမှု အရှိန်အဝါ သတ္တိထူးကြီးကို ဆက်ခံရရှိသော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သည် ရှေးရှေးမဂ်ဉာဏ်တို့ မပယ်သတ်ရသေးသည့် ကြွင်းကျန်နေသည့် ကိလေသာ အာသဝေါတရား ဟူသမျှတို့ကို ဝါသနာ အငွေ့ဓာတ်နှင့်တကွ အကုန်အစင် ပယ်သတ်တော် မူလေသည်။
ယင်းသို့ ကိလေသာ အာသဝေါတို့ကို ကုန်ခန်းစေတတ်သောကြောင့် ယင်း အရဟတ္တမဂ် ဉာဏ်ကို အာသဝက္ခယဉာဏ်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပေ သည်။
တစ်ဖန် ယင်း အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သည် သစ္စာ လေးပါးကို မသိအောင် ဖုံးလွှမ်းထားသည့် မောဟ (=အဝိဇ္ဇာ)ကိုလည်း တစ်ပါတည်း ပယ်သတ်တော်မူ သဖြင့် မသိမှု အဝိဇ္ဇာပျောက်ကာ သိမှု ဝိဇ္ဇာဉာဏ် ပေါ်ပေါက်လာပေသည်။
ယင်းသို့ မောဟကို ပယ် သတ်သောအားဖြင့် သိမှုကို အသမ္မောဟပဋိဝေဓဟု ခေါ်ဆိုပေသည်။
ထိုကြောင့် ယင်း အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သည် အသင်္ခတဓာတ် နိရောဓသစ္စာတရားတော်မြတ် ကို အာရမ္မဏပဋိဝေဓ သဘောအားဖြင့်, ဒုက္ခသစ္စာ သမုဒယသစ္စာ မဂ္ဂသစ္စာတို့ကို အသမ္မောဟပဋိဝေဓ သဘောအားဖြင့် ထိုးထွင်းသိ၏ဟု ဆိုပေသည်။
ယင်း အသမ္မောဟပဋိဝေဓအားဖြင့် သစ္စာကို သိမှုကိုပင် ကိစ္စသိဒ္ဓိအားဖြင့် သိ၏ဟုလည်း ဆိုပေသည်။
ဤသို့လျှင် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သည် သစ္စာလေးပါးကို သိသော ဉာဏ် ဖြစ်ပေသည်ဖားအောက်တောရဝတ်ရွတ်စဉ်။
ဖားအောက်တောရဆရာတော် အထက်ပိုင်း သမထဈာန်နှင့် ဝိပဿနာဉာဏ်တို့လည်း အဘိညာဟု ခေါ်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၃ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ဥပစာရဈာန်မှ စ၍ အပ္ပနာဈာန်တိုင် ဖြစ်သောပညာနှင့် အပ္ပနာပညာကို “အဘိညာ ဟု ဆိုသည်၊ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် (သမ္မသနဉာဏ်, ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် သို့မဟုတ် ဘင်္ဂဉာဏ်)မှစ၍ ဝိပဿနာဉာဏ် အားလုံးကို “အဘိညာ”ဟု ဆိုသည်။
အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၇။
နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၄၉-၅၀။
နေတ္တိ၊ဋီ၊၄၄-၅။
နေတ္တိ ဝိ။
၆၇-၈)။
မည်သည့် သမထ သို့မဟုတ် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုမဆို ပွားများအားထုတ်ရာတွင် သတိနှင့် သမ္ပဇဉ်ဉာဏ် ပြည့်စုံမှသာ အောင်မြင်နိုင်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် ဣရိယာပထပိုင်းနှင့် သမ္ပဇဉ်ပိုင်း ရှုကွက်များကို စနစ်တကျ ရှုမှတ်တတ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
ဣရိယာပထပိုင်း အခန်း ဤအခန်းတွင် အဓိက ဣရိယာပုထ် လေးမျိုးကို ရှုမှတ်ရန် ဘုရားရှင်က ညွှန်ကြားထားပါသည်- သွားလျှင်လည်း “သွား၏”ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်း။
ရပ်လျှင်လည်း “ရပ်၏”ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်း။
ထိုင်လျှင်လည်း “ထိုင်၏”ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်း။
လျောင်းလျှင်လည်း “လျောင်း၏”ဟု ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်း။
ရှုမှတ်ပုံ အကျယ်: ရိုးရိုးသိမျှ မဟုတ်: ဤသိခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များ သိသကဲ့သို့ "ငါ သွားသည်" ဟု သာမန်သိခြင်းမျိုး မဟုတ်ပါ။
ထိုသို့သော အသိသည် သတ္တဝါ၊ အတ္တဟူသော အစွဲကို မပယ်နိုင်ဘဲ ဝိပဿနာ၊ သတိပဋ္ဌာန် မဖြစ်ပါ။
ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် ရှုခြင်း: မှန်ကန်သော ရှုမှတ်နည်းမှာ- အဘယ်သူ သွားသနည်း။
သတ္တဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ် မဟုတ်။
အဘယ်သူ၏ သွားခြင်းနည်း။
သတ္တဝါ၊ ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ သွားခြင်း မဟုတ်။
အဘယ်ကြောင့် သွားသနည်း။
သွားလိုသောစိတ် (နာမ်တရား)ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ် (ရုပ်တရား)၏ လှုပ်ရှားမှုကြောင့် သွားခြင်းဖြစ်သည်။
ဖြစ်စဉ်ကို သိမြင်ခြင်း: သွားလိုသောစိတ် ဖြစ်ပေါ်သည်။
ထိုစိတ်ကြောင့် ဝါယောဓာတ် လွန်ကဲသော ရုပ်ကလာပ်များ (စိတ္တဇရုပ်) ဖြစ်ပေါ်သည်။
ထိုဝါယောဓာတ်ကြောင့် ကာယဝိညတ်ရုပ် (ကိုယ်အမူအရာပြ ရုပ်) ဖြစ်ပေါ်သည်။
စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ် ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ရုပ်တရားအပေါင်း (စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်) သည် နေရာသစ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို "သွားခြင်း" ဟု ခေါ်သည်။
(ရုပ်တရားများ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ တကယ် ရွေ့သွားခြင်းမဟုတ်၊ အဟောင်းချုပ် အသစ်ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
) === ရုပ်နှစ်မျိုးကို ခွဲခြားရှုခြင်း (နည်းလမ်း ၂ သွယ်)=== သယ်ဆောင်တတ်သော ရုပ် (ပဓာန): ဣရိယာပထကို ဖြစ်စေသော ကာယဝိညတ် ပါဝင်သည့် စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်များ (ကာယဝိညတ္တိနဝကကလာပ်, ကာယဝိညတ္တိလဟုတာဒိဒွါဒသကကလာပ်)။
အသယ်ဆောင်ခံရသော ရုပ် (အပ္ပဓာန): ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ကြွင်းကျန်သော ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သည့် ရုပ်များ (စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်များ)။
ပထမနည်း (ဂစ္ဆန္တော ဝါ...): သယ်ဆောင်တတ်သော ဣရိယာပထရုပ်ကို ပဓာနထား ရှုပါ။
ဉာဏ်အမြင်၌ အသယ်ဆောင်ခံရသော ရုပ်များ အစဉ်လိုက် ပါလာပါမည်။
ဒုတိယနည်း (ယထာ ယထာ ဝါ ပနဿ...): အသယ်ဆောင်ခံရသော စတုသမုဋ္ဌာနိက ရုပ်အပေါင်းကို ပဓာနထား ရှုပါ။
ဉာဏ်အမြင်၌ သယ်ဆောင်တတ်သော ဣရိယာပထရုပ်တို့လည်း အစဉ်လိုက် ပါလာပါမည်။
(ဥပမာ- ဆန်အိတ်သယ်သူကို ကြည့်လျှင် ဆန်အိတ်ကို မြင်သလို၊ ဆန်အိတ်ကို ကြည့်လျှင် သယ်သူကို မြင်သလို ဖြစ်သည်။
) ရည်ရွယ်ချက်: ဤသို့ရှုခြင်းဖြင့် ရုပ်တရားအစု (ရူပက္ခန္ဓာ) ကို ပရမတ်သဘောအားဖြင့် သိမြင်ရန် ဖြစ်သည်။
သမ္ပဇဉ်ပိုင်း အခန်း ဤအခန်းတွင် နေ့စဉ်ပြုလုပ်နေသော အသေးစိတ် လှုပ်ရှားမှု အမူအရာများကို သမ္ပဇဉ်ဉာဏ်ဖြင့် သိရှိရန် ညွှန်ကြားထားပါသည်- ရှေ့တက်၊ နောက်ဆုတ်ခြင်း။
တည့်တည့်ကြည့်၊ စောင်းငဲ့ကြည့်ခြင်း။
ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း။
ဒုကုဋ်၊ သပိတ်၊ သင်္ကန်း ကိုင်ဆောင်ခြင်း။
စားခြင်း၊ သောက်ခြင်း၊ ခဲခြင်း၊ လျက်ခြင်း။
ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ် စွန့်ခြင်း။
သွားခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ အိပ်ပျော်ခြင်း၊ နိုးခြင်း၊ စကားပြောခြင်း၊ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်း။
ရှုမှတ်ပုံ အကျယ်: ဣရိယာပထပိုင်းနှင့် ဆက်စပ်မှု: ဣရိယာပထပိုင်းသည် အဓွန့်ရှည်သော ဣရိယာပုထ်ကြီး လေးပါးကို ဆိုလိုပြီး၊ သမ္ပဇဉ်ပိုင်းရှိ ရှေ့တက် နောက်ဆုတ် စသည်တို့သည် အလယ်အလတ်စား ဣရိယာပုထ်များ၊ နောက်ဆုံးအပိုဒ်ငယ် (သွားရာ ရပ်ရာ စသည်) သည် အသေးစား ဣရိယာပုထ်များကို ရည်ညွှန်းသည်။
မဟာသီဝထေရ် အယူအဆ: ရှေ့ပိုင်း ဣရိယာပုထ်များ (သွားဆဲ၊ ရပ်ဆဲ စသည်) ကို ပြုလုပ်ဆဲအခိုက်၌ ရုပ်နာမ်ကို ဝိပဿနာရှုပြီး၊ နောက်ဆုံးအပိုဒ်ငယ် (သွားပြီးရာ၊ ရပ်ပြီးရာ စသည်) ကိုမူ ပြုလုပ်ပြီးသောအခါ ထိုအခိုက်က ဖြစ်ခဲ့သော အတိတ်ရုပ်နာမ်တို့ကို ပြန်သိမ်းဆည်း၍ ဝိပဿနာရှုရန် ဖြစ်သည်။
သမ္ပဇဉ် (၄) ပါး နှင့် ရှုခြင်း: သာတ္ထက သမ္ပဇဉ်: အကျိုးရှိ/မရှိ ခွဲခြားသိ၍ အကျိုးရှိ (ကုသိုလ်ဖြစ်) သည်ကိုသာ ပြုလုပ်ခြင်း။
သပ္ပါယ သမ္ပဇဉ်: အကျိုးရှိသော်လည်း သင့်တော်/မတော် ခွဲခြားသိ၍ သင့်တော်သည်ကိုသာ ပြုလုပ်ခြင်း။
ဂေါစရ သမ္ပဇဉ်: မိမိ၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ (သမထ သို့မဟုတ် ဝိပဿနာ) ကို ထိုလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း အမြဲမပြတ် သတိဖြင့် ဆောင်ထားနိုင်ခြင်း၊ စိတ်ကို ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံမှ လွတ်မသွားစေခြင်း။
အသမ္မောဟ သမ္ပဇဉ်: မတွေဝေသော ဉာဏ်။
ပြုလုပ်နေသော အမူအရာတိုင်း၌ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မပါဘဲ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်မှု သက်သက်သာဖြစ်ကြောင်း၊ စိတ်အစဉ်သည် မြစ်ရေအယဉ်ကဲ့သို့ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ดับနေကြောင်း ပရမတ်သဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း။
ဤသည် ဝိပဿနာပိုင်းနှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်သည်။
အသမ္မောဟ သမ္ပဇဉ် ဖြစ်ရန်: ဖော်ပြပါ လှုပ်ရှားမှု (၂၆) မျိုးလုံး၌ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး (ခန္ဓာငါးပါး) တို့ကို ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းနိုင်ရမည်။
ရှေးဦးစွာ ရုပ်တရားများကို (ပဓာန-အပ္ပဓာန ခွဲခြား၍) သိမ်းဆည်းပါ။
ထို့နောက် နာမ်တရားများကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်းပါ။
နောက်ဆုံးပန်းတိုင်:''' ဤသို့ ဣရိယာပထ နှင့် သမ္ပဇဉ်ပိုင်း ရှုကွက်များတွင် သိမ်းဆည်းရမိသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ကြောင်းတရားများကိုပါ ရှာဖွေသိမ်းဆည်းပြီး၊ ယင်းအကြောင်းနှင့်တကွသော ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန် တင်ကာ ဝိပဿနာ ဆက်လက် ရှုပွားရမည် ဖြစ်သည်။
လိုရင်းချုပ်: ယောဂီသည် မိမိ၏ ပင်မကမ္မဋ္ဌာန်း (ဥပမာ- အာနာပါန၊ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း) ကို ရှုပွားနေစဉ်ဖြစ်စေ၊ ရုပ်နာမ်ပိုင်းခြား၍ ဝိပဿနာ ရှုပွားနေစဉ်ဖြစ်စေ၊ ဣရိယာပထနှင့် သမ္ပဇညပိုင်း ရှုကွက် ပါဝင်လာမည်ဖြစ်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဣရိယာပထပိုင်း အခန်း နှင့် သမ္ပဇဉ်ပိုင်း အခန်း (ဃ) ဣရိယာပထ - သမ္ပဇည ရှုကွက် ဣရိယာပထ - သမ္ပဇညရှုကွက် ဣရိယာပထနှင့် သမ္ပဇညပိုင်း ရှုကွက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ။
အရိယာသာဝကတို့၏ဂုဏ်ကျေးဇူးတော် ၃၀။
အရိယာတို့၏တပည့်တို့၌ မွန်မြတ်သောဂုဏ်ကျေးဇူးတော် ၃၀-တို့နှင့်ပြည့်စုံ၏ဟူလို။
(၁) ကောင်းစွာ ပြေပြစ်နူးညံ့သိမ်မွေ့သော မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း၊ (၂) ဖျက်ဆီးအပ် ဖျောက်အပ် နှိမ်အပ်သော မာနရှိခြင်း၊ (၃) ရတနာသုံးပါး၏ဂုဏ် ကံ ကံ၏အကျိုးကို မတုန်မလှုပ် အမြဲထိုးထွင်း၌ယုံကြည်ခြင်း သဒ္ဓါတရားရှိခြင်း၊ (၄) ရွှင်မြူးသောစိတ်ကိုပြည့်စုံစွာဆုံးမခြင်းရှိ၌ ငြိမ်သက်ချမ်းမြေ့သောသမာပတ်ကို ရခြင်း၊ (၅) မြတ်သောသီလရှိသည်ဖြစ်၍ ကောင်းသောအနံ့ဖြင့် ထုံမွမ်းခြင်း၊ (၆) နတ်လူတို့ ချစ်မြတ်နိုးတတ်ခြင်း၊ (၇) နှစ်သက်အပ်သောသူဟူ၍အာသဝကုန်ပြီးသောသူမြတ်တို့ တောင့်တအပ်ခြင်း၊ (၈) နတ်လူတို့ ရိုသေအပ် ရှိခိုးအပ်ခြင်း၊ (၉) ပညာရှိတို့ချီးမွမ်းအပ်ခြင်း၊ (၁၀) လူ့ပြည်နတ်ပြည်၌ လူနတ် အပေါင်းနှင့် မရောနှောခြင်း၊ (၁၁) အနည်းငယ်သောအပြစ်၌လည်း ဘေးဟုရှုမြင်ခြင်း၊ (၁၂) သမ္ပတ္တိနှင့်ပြည့်စုံသောသူတို့အား မဂ်ဖိုလ်အကျိုးကို ပြီးစေတတ်ခြင်း၊ (၁၃) အလိုရှိတောင့်တသော် များမြတ်သောပစ္စည်းကိုရနိုင်ခြင်း၊ (၁၄) မြဲသောကျောင်းအိပ်ယာနေရာမရှိခြင်း၊ (၁၅) ဈာန်၌ယှဉ်၍ မြတ်သောနေလေ့ရှိခြင်း၊ (၁၆) ထွေးယှက်သောကိလေသာကွန်ယက်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ (၁၇) မြတ်သောမဂ်ဖိုလ်တရားကို လျှို့ဝှက်ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ (၁၈) လာလတ္တံ့သောဂတိကို တားမြစ်ခြင်း၊ (၁၉) အပ္ပနာသို့ရောက်သော တရားရှိခြင်း၊ (၂၀) နှိမ့်ချစွာနခြေင်း၊ (၂၁) အပြစ်မရှိသောအသုံး အဆောင်ရှိခြင်း၊ (၂၂) ဂတိတရားမှလွတ်ခြင်း၊ (၂၃) ယုံမှားသင်္ကာမှ ကူးမြောက်ခြင်း၊ (၂၄) ဝိမုတ္တိဈာန်ကို အလိုရှိခြင်း၊ (၂၅) မြင်အပ်သောတရားရှိခြင်း၊ (၂၆) မတုန်မလှုပ်မြဲသည်ဖြစ်၍ ဘေးကိုတားမြစ်စေသောသူတို့၏ မှီခိုရာသို့ရောက်ခြင်း၊ (၂၇) ကောင်းစွာပြတ်အပ်သော အနုသယရှိခြင်း၊ (၂၈) အာသေဝါကုန်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း၊ (၂၉) ငြိမ်သက်ချမ်းမြေ့သောသမာပတ်၌ များစွာနေလေ့ရှိခြင်း၊ (၃၀) ရဟန်းကျေးဇူးဂုဏ်နှင့် အလုံးစုံပြည့်စုံခြင်း။
ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ် ပါဠိတော်၌ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ပုဂ္ဂလိကဒါန (၁၄)မျိုးတို့ကား.. (၁) မြတ်စွာဘုရားအား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၂) ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၃) ဘုရားတပည့်သား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား (သို့မဟုတ်) အရဟတ္တဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၄) အရဟတ္တဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) အရဟတ္တမဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၅) အနာဂံပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၆) အနာဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) အနာဂါမိမဂ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၇) သကဒါဂံပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သကဒါဂါမိဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၈) သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သကဒါဂါမိမဂ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်း၊ (၉) သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သောတာပတ္တိဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၀) သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သောတာပတ္တိမဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၁) သာသနာတော်ပအခါ ဈာန်အဘိညာဏ်ရသော ရသေ့တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၂) သီလရှိသော (သီလဝန္တ) လူပုထုဇန်တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၃) သီလမရှိဘဲ (ဒုဿီလ) လူပုထုဇန်တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၄) တိရစ္ဆာန်တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ ဤ (၁၄)ပါးတို့တည်း။
မဟာဗုဒ္ဓဝင် ပထမတွဲ (ပဌမပိုင်း) မင်းကွန်းဆရာတော် ဘုရားမြတ်စွာ၊ ပစ္စေကာနှင့်၊ ရိယာရှစ်ဝ၊ ဈာန်ရဗာဟီ၊ နှစ်လီပုထုဇန်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ၊လှူခံ တကျိပ်လေး ထို ပုဂ္ဂလိကဒါန (၁၄)ပါးတို့တွင် တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါတို့အား တနပ်စာဝအောင် ကျွေးမွေးလိုက်သော အလှူသည် ဘဝတရာတို့၌ အာယု, ဝဏ္ဏ, သုခ, ဗလ, ပဋိဘာနဟူသော ကောင်းကျိုးငါးပါးတို့ကို ပေးနိုင်၏။
လူဒုဿီလအား တနပ်စာဝအောင် ပေးလှူလျှင် ဘဝတထောင်၊ သရဏဂုံမရှိသော သာသနာပအခါ သိက္ခာပုဒ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းမရှိပဲ ပကတိ စိတ်ကောင်းရှိသူ လူသီလဝန္တတို့အား တနပ်စာဝအောင် ပေးလှူလျှင် ဘဝတသိန်း၊ ဈာန်ရ ရသေ့တို့အား တနပ်စာဝအောင် ပေးလှူလျှင် ဘဝကုဋေတသိန်း၊ သရဏဂုံသီလရှိသော လူ သာမဏေမှအစ သောတာပတ္တိမဂ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လှူဒါန်းလျှင် ဘဝအသင်္ချေ၊ ဤမှအထက် မြတ်စွာဘုရားတိုင်အောင် အသင်္ချေချည်း ဆင့်ကာဆင့်ကာ ကောင်းကျိုးငါးပါး ပေးနိုင်ကြောင်း မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်။
(အောက်ဆုံးအားဖြင့် သရဏဂုံတည်သော သူပင်လျှင် သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် ကျင့်ကြံသော ပုဂ္ဂိုလ်မည်ကြောင်း အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ပြထားသည်။
) အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို လှူရမလဲ ဘုရားရှင် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ဝါတော် ၁၅-ဝါ (သံ၊ဋီ၊၁၊၂၀၁), ဝါ-၂၀ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၉)-အတွင်းဟု ဆိုအပ်သော ပဌမ ဗောဓိ၌ ဘုရားရှင်နှင့် တပည့်သား ရဟန်း အပေါင်းအား လာဘ်သပ်ပကာ သက္ကာရ ပေါများလာသည်နှင့်အမျှ တိတ္ထိတို့မှာ လာဘ်သပ်ပကာ ဆုတ်ယုတ်လာကြသဖြင့် တိတ္ထိတို့က ရဟန်းဂေါတမသည် “ငါနှင့် ငါ့တပည့်သားတို့အားသာ လှူသင့် လှူထိုက်၏၊ အခြားပုဂ္ဂိုလ်အား မလှူသင့် မလှူထိုက်။
ငါနှင့် ငါ့တပည့်တို့အား လှူမှ အကျိုးများသည်၊ အခြားပုဂ္ဂိုလ်အား လှူခြင်းသည် အကျိုးမများ အလကားပင် ဖြစ်သည်”ဟု ပြောဆိုနေကြောင်း မဟုတ် မမှန် လုပ်ကြံ သတင်းလွှင့်ကြသဖြင့် ပသေနဒီကောသလမင်းကြီးကြား၍ ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားလေရာ ဘုရားရှင်က—မိမိစိတ် ကြည်ညိုရာ ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူသင့်ကြောင်း သို့ရာတွင် သီလရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူခြင်းသည် အကျိုးများ၍ နီဝရဏတရား ၅-ပါးကို ပယ်စွန့်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်, အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သီလ, သမာဓိ, ပညာ, ဝိမုတ္တိ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် ဟူသော လောကီ, လောကုတ္တရာ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လှူမှ အကျိုးများစွာ ရနိုင်ကြောင်းကို ဟောပြတော်မူသည် (သံ၊၁၊၉၉၊ ၁၀၀။
သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၀-၂။
သံ၊ဋီ၊၁၊၁၉၆၇)။
ဂုဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုသာ ရှာဖွေ၍ မလှူဒါန်းပဲ သနားမှု “ကရုဏာဖြစ်ရာ ဒုက္ခိတသတ္တဝါအားသော်လည်း အလှူကြီးကို ပေးလှူသင့်၏ (သံ၊ဋီ၊၁၊၁၉၇)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်များ လိုက်နာရန် ယင်း-အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အလှူဝတ္ထုကို ခံယူရာ၌— (၁) အလှူရှင်၏ စေတနာ ထက်သန် မထက်သန် (၂) လှူဖွယ်ဝတ္ထု၏ အနည်း အများ (၃) မိမိ၏ အားအစွမ်း ရှိ, မရှိ ဤ ၃-ပါးကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ကာ (၁) လှူဖွယ်ဝတ္ထု-က များသော်လည်း ဒါယကာက နည်းနည်းလှူလိုလျှင် ဒါယကာအလို လိုက်၍ နည်းနည်းကိုသာ အလှူခံရသည်။
(၂) ဒါယကာ-က စေတနာထက်သန်စွာဖြင့် များများလှူလိုသော်လည်း လှူဖွယ်ဝတ္ထုက နည်းနေပြန်လျှင် လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ကြည့်ရှု ထောက်ထား၍ နည်းနည်းပင် အလှူခံရသည်။
(၃) လှူဖွယ်ဝတ္ထုကလည်း များပြား ဒါယကာကလည်း များများ လှူလိုခဲ့လျှင် မိမိ၏ ဝမ်းပိုက်, ပါစကတေဇောဓာတ်တို့၏ ခံယူနိုင်ခြင်း, ကျေကျက်စေနိုင်ခြင်း စွမ်းအင် သတ္တိကို ဆင်ခြင်၍ မျှတလောက်ရုံကိုသာ အလှူခံရသည်၊ ဤသို့ ပြုကျင့်လျှင် အလိုနည်းခြင်း ‘အပ္ပိစ္စတာ’အကျင့်ကို ကျင့်ရာ ရောက်ခြင်း, ဒါယကာတို့၏စိတ်ကို နှစ်သက် စေနိုင်ခြင်း, မရသေးသော လာဘ်ကို ရရှနိုင်ခြင်း, ရရှိပြီးသောလာဘ်ကို တည်တံ့ခိုင်မြဲ စေခြင်း, မကြည်ညိုသေးသော သူတို့ ကြည်ညိုလာခြင်း, ကြည်ညိုပြီးသူတို့ အတိုင်းထက် အလွန် ကြည်ညိုလာခြင်း, လူအပေါင်း၏ မျက်စိသဖွယ်ဖြစ်ခြင်း, ဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်ကို တည်တံ့စေနိုင်ခြင်းဟူသော အကျိုး ထူးတို့ကို ရရှိနိုင်၏ (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆။
သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၆၈။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇၃။
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၃။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၀၇။
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၉၄။
သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၅။
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၇၆။
အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၆)။
များများလှူသော်လည်း နည်းနည်းကိုသာ ခံယူရသည်။
နည်းနည်းလှူခဲ့လျှင် အထူးသဖြင့် နည်းနည်းသော်လည်း ခံယူရသည်၊ သို့မဟုတ် လုံးဝ မခံယူပဲသော်လည်း နေရာ၏။
ဒါယကာ၏လက်၌ တစ်ခုမှ မကျန်အောင် အလှူမခံရ။
ဤသည်တို့မှာလည်း အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ လိုက်နာ ကျင့်ဆောင်ရမည့် ကျင့်ဝတ်တို့ပင် ဖြစ်၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၆)။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် စပ်၍ အခြား မှတ်သားဖွယ်များကို ဒက္ခိဏေယျ-ကြည့်။
အလှူရှင်အနေနှင့်ကား အတိုင်းအရှည်အားဖြင့် ပေးလှူဖွယ်ရာ မလို (အံ၊၁၊၃၆။
အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇၅)။
မစ္ဆေရကို လွှမ်းမိုးဖိစီး၍ မိမိ ရှိသလောက် လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ပေးလှူရမည်။
ယင်း-သို့ ပေးလှူသဖြင့် အလွန့်အလွန် မွန်မြတ်သော လူ နတ် နိဗ္ဗာန် ၃-တန်သော ချမ်းသာကို ရရှိခံစားနိုင်၏ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇၅)။
ရဟန်းဒုဿီလကို လှူကောင်းသလား? ဤအလှူခံ တကျိပ်လေး၌ ရဟန်းဒုဿီလကို ဟောကြားချက် မရှိသောကြောင့် ရဟန်းဒုဿီလအား မလှူကောင်း၊ ဒုဿီလဒါနအရ သာသနာပအတွက်သာ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသောကြောင့် သာသနာတော်အတွင်း သီလမစင်ကြယ်သော ရဟန်းများအား လှူဒါန်းခြင်းသည် အပြစ်သာဖြစ်သည်ဟူ၍ ပြောဆိုမိတတ်ကြ၏။
သတိပြုဖွယ်ကောင်းသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်က အောက်ဆုံး အပိုင်းအခြားအားဖြင့် သရဏဂုံတည်သူ ဖြစ်ပေသည်၊ သရဏဂုံတည်သူဖြစ်က သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်ကြံသောသူ ဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ပြလျက် ရှိသည်။
သာသနာတော်ပ ဒုဿီလပုထုဇန်ကိုပင် လှူဒါန်း၍ အကျိုးများစွာ ရရှိနိုင်ပါလျှင် သာသနာတော်အတွင်း ဒုဿီလပုထုဇန်ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်း၍ အကျိုးရဘို့ရန်မှာ ယုံမှားဖွယ်ပင် မရှိသင့်ပေ။
မိလိန္ဒပဉှာ ပါဠိတော်၌လည်း လူဒုဿီလထက် ရဟန်း ဒုဿီလက ဘုရား၌ ရိုသေမှု ရှိခြင်း၊ တရား၌ ရိုသေမှုရှိခြင်း၊ သံဃာ၌ ရိုသေမှုရှိခြင်းစသော ဂုဏ်ကျေးဇူး ဆယ်ပါးတို့ဖြင့် သာလွန်ကြောင်းကို အရှင်နာဂသေနမထေရ် ဟောကြားချက် ရှိပေသည်။
ရဟန်းဒုဿီလမှာ ထိုမိလိန္ဒပဉှာ ပါဠိတော်လာအတိုင်း လူဒုသီလထက်သာလွန်ခြင်း သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်ကြံသောသူစာရင်း၌ ပါဝင်နေခြင်းကြောင့် ဒုဿီလရဟန်းအား လှူဒါန်းခြင်းသည် အကျိုးမရ အပြစ်သာဖြစ်သည်ဟု မပြောဆိုသင့်ပါပေ။
သာသနာတော်ပအခါ ဒုဿီလများက သာသနာတော်ကို အနှောက်အရှက် မပေးနိုင်ကြ၊ သာသနာတော်တွင်း ဒုဿီလတို့ကမူ သာသနာတော်ကို အနှောက်အရှက် ပေးနိုင်သည် ဖြစ်သောကြောင့် သာသနာတွင်း ဒုဿီလတို့အား မလှူဒါန်းသင့်ဟူ၍ ပြောဆိုတတ်ကြသေး၏။
ဤကဲ့သို့လည်း မပြောဆိုသင့်ပေ။
အကြောင်းကား သံဃိကဒါန (၇)မျိုးဟောရာ အဆုံးသတ်တွင်- “အာနန္ဒာ... နောက်အခါ၌ ရဟန်းအမည်ခံရုံမျှသာဖြစ်၍ သင်္ကန်း လည်ပင်းရောက်သော သီလမဲ့ ယုတ်မာသော ရဟန်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်လတ္တံ့၊ ထိုဒုဿီလတို့၌ သံဃာကို ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းကြကုန်လတ္တံ့၊ ထိုအခါ၌သော်လည်း သံဃိကအလှူကို အသင်္ချေယျ အပ္ပမေယျအကျိုး ရ၏ဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏”- ဟူ၍ ဟောကြားတော်မူသည် တချက်။
အလှူ၏ စင်ကြယ်ခြင်း ဒက္ခိဏာ ဝိသုဒ္ဓိလေးပါးတို့တွင် ပဌမအချက်မှာ အလှူခံက ဒုဿီလဖြစ်သော်လည်း ဒါယကာက သီလဝန္တဖြစ်လျှင် ထိုအလှူသည် ဒါယကာကြောင့် စင်ကြယ်၏ဟု ဟောကြားထားသည် တချက်တို့ကြောင့် “သာသနာတော်အတွင်း ဒုဿီလသည် အလှူခံမဟုတ်၊ လှူသော်လည်း အကျိုးမရ”ဟူ၍ မပြောသင့်ပေ။
စိတ်စေတနာဆိုးဖြင့် လှူမှသာ အပြစ်ရှိ ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ်အား သူ၏အကျင့်အကြံကို မိမိက အလိုတူ အားပေးချီးမြှောက်လိုသော စိတ်စေတနာဆိုးဖြင့် လှူမှသာ အပြစ်ရှိသည်။
သူ၏ အကျင့်အကြံကို ပမာဏမပြုပဲ စင်ကြယ်သော စိတ်ဖြင့်သာ အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ် ရောက်ဆိုက်လာလျှင် လှူဒါန်းထိုက်သည်ဟု သဘောထား၍ လှူဒါန်းမူကား အပြစ်မရှိကြောင်း ကောင်းစွာ သတိပြုရာ၏။
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် အလိုက်သိမှု အလှူခံ တစ်ကျိပ်လေးယောက် အလှူခံရာ၌ ဒုက္ကဋ်ဝတ္ထုများ ရွှေငွေ အလှူခံမိသော ရဟန်း သတိထားရန် ဒသဗြာဟ္မဏဇာတ် ၂။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ကြောင့် စင်ကြယ်သော အလှူဒါန ၂။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့ အပေါ်၌ ရိုသေလေးစားမှု မရှိခြင်း ၄။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ချီးမြှောက်လိုသော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် လှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရား သီလရှိတဲ့ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ။
အရူပ ၄-ဘုံ။
ရုပ်ကားမရှိ၊ နာမ်သာရှိသော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာ ၄-မျိုး။
(၁) အာကာသာနဉ္စာယတနဘုံ - ကမ္ဘာနှစ်သောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ၊ (၂) ဝိညာဏဉ္စာယတန ဘုံ - ကမ္ဘာလေးသောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ၊ (၃) အာကိဉ္စညာယတန ဘုံ - ကမ္ဘာခြောက်သောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ၊ (၄) နေဝသညာနာသညာယတနဘုံ - ကမ္ဘာရှစ်သောင်းအသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ နေရာဘုံ။
ဤ ၄-ခုမြောက်ဘုံကိုပင် ဘဝဂ်ဟုခေါ်သည်။
အသက်မရှူသူ ၇-ယောက်။
ထွက်သက်ဝင်သက် ခေါ် အသာသ ပသာသ ကာယသင်္ခါရ မရှိသူ ၇-ယောက်။
(၁) အမိဝမ်းတွင်း၌နေသူ၊ (၂) ရေနစ် ရေငုပ်နေသူ၊ (၃) ဗြဟ္မာဟူသမျှ၊ (၄) နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားသူ၊ (၅) ပဉ္စမဈာန် ပုဂ္ဂိုလ်၊ (၆) တွေဝေမေ့မျောနေသူ၊ (၇) သေသောသူ။
အသင်္ချေယျကပ္ပ(ပု) [အသင်္ချေယျ+ကပ္ပ] အသင်္ချေယျကပ်၊ နှစ်ပေါင်း ဤရွှေ့ ဤမျှ ရှိ၏ဟု ရေတွက်မှန်းဆ၍ မဖြစ်နိုင်လောက် အောင် ရှည်လျားသော-ကပ်–အချိန် ကာလ။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၃ ကပ် ၄-မျိုး ယင်း-အသင်္ချေယျကပ်သည် ကပ် ၄-မျိုးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကပ်၄-မျိုးမှာ (၁) အာယုကပ်၊ (၂) အန္တရကပ်၊ (၃) အသင်္ချေယျကပ်၊ (၄) မဟာကပ် ဖြစ်၏။
တစ်ကမ္ဘာ ထိုတွင် (၁) ကာလအားလျော်စွာ သတ်မှတ်ထားသော အသက် အပိုင်းအခြားသည် အာယုကပ် မည်၏။
(၂) အသင်္ချေတမ်းမှ တဖြေးဖြေးဆုတ်၍ ၁၀-နှစ်တမ်းတိုင်အောင်, ၁၀-နှစ်တမ်းမှ တရွေ့ရွေ့ တက်၍ အသင်္ချေယျတမ်းတိုင်အောင် ဆုတ်ကပ် တက်ကပ် တစ်စုံသည် အန္တရကပ် မည်၏၊ (၃) အန္တရကပ် ၆၄-ကပ်သည် တနည်း အန္တရကပ် ၂၀သည် အသင်္ချေယျကပ် မည်၏။
(၄) အသင်္ချေယျ ကပ် ၄-ကပ်သည် မဟာကပ် (တစ်ကမ္ဘာ) မည်၏။
တစ်ကမ္ဘာကြာချိန် မဟာကပ် ပမာဏကား အလျားအနံ တယူဇနာရှိသော မုန်ညင်းဖြူစေ့ပုံမှ အနှစ် တရာပြည့်သောအခါ၌ တစေ့ယူ၍ ပစ်သော် မုန်ညင်းစေ့ပုံသည် ကုန်ရာ၏၊ မဟာကပ်ကား မကုန်ဆုံးနိုင်ရာ၊ ဤမျှ ပမာဏရှိ၏။
အသင်္ချေယျကပ် ၄-ပါး အသင်္ချေယျကပ်ကား ယင်းမဟာကပ်၏ ၄-ပုံ ၁-ပုံ ရှိသည်။
ထို၄-မျိုးသောကပ်တွင် အသင်္ချေယျကပ်သည် (၁) သံဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ်၊ (၂) သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီအသင်္ချေယျကပ်၊ (၃) ဝိဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ်၊ (၄) ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီအသင်္ချေယျကပ် ဟူ၍ ၄-ပါးရှိ၏။
ထိုတွင် (၁) ကမ္ဘာဖျက်မိုးရွာသည်မှစ၍ သင်္ခါရ မကြွင်း ဟင်းလင်း ဖြစ်သည့် တိုင်အောင် ပျက်ဆဲကပ်သည် သံဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ် မည်၏။
(၂) ဟင်းလင်းဖြစ်စမှ စ၍ ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာစ တိုင်အောင် အပျက်တည်ဆဲကပ်သည် သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ အသင်္ချေယျကပ် မည်၏။
(၃) ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာစမှစ၍ တပေါင်း လပြည့်နေ့ နေ လ နက္ခတ် ပေါ်သည်တိုင်အောင် ဖြစ်ဆဲကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ် မည်၏။
(၄) နေ လ နက္ခတ် ပေါ်သည်မှ စ၍ ကမ္ဘာပျက်မိုး ရွာစတိုင်အောင် ဖြစ်ပြီး၍ တည်ဆဲ ဖြစ်သော ကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ အသင်္ချေယျကပ် မည်၏။
ယခုအချိန်အခါသည် ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ အသင်္ချေယျကပ်ပင် ဖြစ်သည်။
အသင်္ချေယျကပ္ပေါတိ စ ယောဇနာယာမဝိတ္ထာရတော သေတသာသပရာသိတော ဝဿသတဝဿတစ္စယေန ဧကေကဗီဇဿ ဟရဏေန သာသပရာသိနော ပရိက္ခယေပိ အက္ခယသဘာဝဿ မဟာကပ္ပဿ စတုတ္ထဘာဂေါ။
ဝိဘာဝိနီ၊၁၆၈။
(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၈-၉။
စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၀-၁။
) သံဝဋ္ဋော သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဝိဝဋ္ဋော ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီတိ ကပ္ပဿ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ။
တတ္ထ သံဝဋ္ဋနံ ဝိနဿနံ သံဝဋ္ဋာ၊ ဝိနဿမာနော အသင်္ချေယျကပ္ပေါ။
သာရတ္ထ၊၁၊၂၇၇။
(ဝိမတိ၊၁၊၈ဝ-လည်း ကြည့်။
) မဟာကပ္ပဿ ဟိ စတုတ္ထဘာဂေါ အသင်္ချေယျကပ္ပေါ။
ဝိမတိ၊၁၊၂၉၅။
ဟီနံ ပန ပဌမဇ္ဈာနံ မဇ္ဈိမဉ္စ သင်္ချေယျကပ္ပဿ တတိယံ ဘာဂံ, ဥပဍ္ဎကပ္ပဉ္စ အာယုံ ဒေတိ။
ဒီ၊ဋီ၊၁၊၃၃၅။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ။
အသမ္ဘိန္န ဓာတ်မြတ်လှ၊ ပင့်ကြွ ၆-ဌာနာ။
အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော် ၇-ဆူကို ပင့်ယူကိုးကွယ်ရာ ဌာနခြောက်ပါးဟူ၏။
မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရာ၌ မပြိုကွဲ မပျက်စီးပဲ ကျန်ရစ်နေခဲ့သော ဓာတ်တော် ခုနစ်ပါး။
(၁) နဖူးသင်းကျစ်တော်ဓာတ် ဗြဟ္မာပြည်၌ တစ်ဌာန၊ (၂) အထက် လက်ယာ စွယ်တော်နှင့် ၎င်းညပ်ရိုးတော်ဓာတ် ၂-ဆူ တာဝတိံသာ စူဠာမုနိ၌ တစ်ဌာန၊ (၃) အောက်လက်ယာစွယ်တော် နဂါးပြည်၌ တစ်ဌာန၊ (၄) အောက်လက်ဝဲစွယ်တော် ကာလိင်္ဂရာဇ်နိုင်ငံမှ ဆောင်ယူ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ တစ်ဌာန၊ (၅) အထက် လက်ဝဲစွယ်တော် (ဂန္ဓာရတိုင်း) သင်းတွဲပြည်၌ တစ်ဌာန၊ (၆) လက်ဝဲညှပ်ရိုးတော် လင်္ကာဒီပ မဟိယင်္ဂဏ၌ တစ်ဌာနဟု မူလကျမ်းဂန်တို့ကဆို၏၊ ထိုမှနောက်၌ကား ကျေးကုလားတို့ရန်မှ ကင်းလွတ်မှုအတွက် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ မြန်မာပြည်စစ်ကိုင်းကောင်းမှုတော်ကြီးသို့ အပြောင်းအလွှဲရှိသေး၏ဟု မှတ်ရာသည်။
အ သာဓရဏဉာဏ်တော် ၆-ပါး။
ပစ္စကေဗုဒ္ဓါ ရဟန္တာ ဟူသမျှတို့နှင့်မဆိုင်။
ဘုရားပိုင်သက်သက်ဖြစ်သော ဉာဏ်တော်များ၊ (၁) သတ္တဝါတို့၏အလိုအာသာဟူသမျှကို သိသောဉာဏ်၊ (၂) သတ္တဝါတို့၏ဣန္ဒြေ ရင့်မရင့်ကို ထောက်ချင့်သိမြင်နိုင်သောဉာဏ်။
(၃) တရားအကုန်ကို စုံအောင်သိသောဉာဏ်။
(၄) ညေယျငါးအင်ကို သိမြင်တော်မူရာ၌ အပိတ်အပင်အတားအဆီးမရှိသောဉာဏ်။
(၅) တန်ခိုး ပြာဋိဟာ ပြရာ၌ လေ့လာပြီးရှိသောဉာဏ်။
(၆) သတ္တဝါတို့ကို လွန်စွာသနားတော်မူသော ဉာဏ်၊ ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း ကိုးကား Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ။
ဝိနည်း မဟာဝါ၊ ပါဠိတော်၊ စာမျက်နှာ - ၃၁ဝ။
အဋ္ဌကထာ၊ စာမျက်နှာ - ၃၇၆။
ရဟန်းတော်များ မစားရသော အသားကြီး၁ဝ-ပါးဟူလို။
(၁) မနုဿ မံသ - လူသား၊ (၂) ဟတ္ထိ မံသ - ဆင်သား၊ (၃) အဿမံသ - မြင်းသား၊ (၄) သုနခ မံသ - ခွေးသား၊ (၅) အဟိ မံသ - မြွေသား၊ (၆) သီဟ မံသ - ခြင်္သေ့သား၊ (၇) ဗျဂ္ဃ မံသ - ကျားသား၊ (၈) ဒီပိ မံသ - ကျားသစ်သား၊ (၉) အစ္ဆ မံသ - ဝံသား၊ (၁ဝ) တရစ္ဆ မံသ - ဝံပုလွေသား။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ရေးသားသော သုတေသန သရုပ်ပြအဘိဓာန်ကျမ်း ဆောင်ပုဒ် လူ, ခွေး, မြင်း, ဆင်၊ သစ်, ကျား, ခြင်၊ ဝံ လျှင်, အောင်း, မြွေမျိုး။
ရိုး, ရေ, သား, သွေး၊ အမွေးတို့ပါ၊ မသုံးရာ၊ ဆယ်ဖြာ အသားမျိုး။
အသားကြီး ၁၀-ပါး ၁။
လူသား၊ ၂။
ခွေးသား၊ ၃။
မြင်းသား၊ ၄။
ဆင်သား၊ ၅။
ကျားသစ်သား၊ ၆။
ကျားသား၊ ၇။
ခြင်္သေ့သား၊ ၈။
ဝံသား၊ ၉။
အောင်းသား၊ ၁၀။
မြွေသား၊ ဤသည်တို့ကား မစားအပ်သော အကပ္ပိယ အသားကြီး ၁၀-ပါးတည်း။
အဓိပ္ပာယ် ထိုသတ္တဝါတို့၏ အရိုး, အရေ, အသား, အသွေး, အမွေး တို့သည်လည်း ရဟန်းတို့အား သုံးဆောင်ခြင်းငှာ မအပ်ကုန်။
[နွားရေကိုလည်း သားရေနွယ်အဖြစ်ဖြင့် မသုံးဆောင်အပ်၊ သုံးဆောင်သော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏ဟု သီးခြား ပညတ်တော်မူသည်။
] အရေ၌ မအပ် —ဟူရာ၌ ပုဂ္ဂလိကအဖြစ်ဖြင့် သွားလေရာရာ ၎င်းသားရေ အခင်းတို့ကို ယူ၍ မသုံးစွဲကောင်းဟု ဆိုလိုသည်။
ကျောင်းအသုံးအဆောင် အဖြစ်ဖြင့်ကား သားရေအားလုံး သုံးဆောင်ကောင်းသည်ဟု ဒုတိယသေနာသန သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ “စမ္မခဏ္ဍ”ဟူသော ပါဠိစကားနှင့် စပ်၍ ပါတိမောက်ဘာသာ ဋီကာဆရာ ဆို၏၊ သိသည်ဖြစ်စေ, မသိသည်ဖြစ်စေ လူသားကို စားမိလျှင် ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ် သင့်၏၊ အကြွင်း ၉-ပါးတို့၏ အသားကို စားမိလျှင် ဒုက္ကဋ် အာပတ် သင့်၏၊ နို့ရည်, ဆီဦး, ထောပတ်, ဝသာတေလ ခေါ်သော သားဆီ တို့ကိုမူကား လူကို ကြဉ်၍ အကြွင်း ၉-ပါးတို့မှာ သုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်ကုန်၏၊ ဆင်ခြင်ပါ ဆွမ်းစားသောအခါ ဆွမ်းပွဲတွင် အသားဟင်းများ ပါရှိခဲ့သော် ဘာသားပဲဟူ၍ အတပ်သိရန် ဆင်ခြင်မှုကို အမြဲသတိရှိစေရမည်။