kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
စံထွန်းအောင် အမည်ဖြင့်- ဆယ့်နှစ်ရာသီ မှိုစိုက်ပျိုးနည်း (၁၉၆၁)၊ ငါးနှင့် ငါးမွေးမြူနည်း (၁၉၆၃)၊ မတော်တဆ ဘေးအန္တရာယ် (?)၊ မြွေဆိပ်ဖြေဆေး (၁၉၆၅)၊ ပြည်ထောင်စု ကျေးလက် ပျော်ရွှင်မှုများ (၁၉၆၄)၊ ပိုးသတ်ဆေး တောမီး (?)၊ စာအုပ်များနှင့် စိမ်းကြာတည့်နှောင်းပုံပြင် (၁၉၆၇)ဝတ္ထုကို ရေးခဲ့သည်။
"ပြည်ထောင်စု ကျေးလက် ပျော်ရွှင်မှုများ" စာမူဖြင့် ၁၉၆၄ ခုနှစ် အနုပညာ စာပေ ဆိုင်ရာဆု၊ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ စာပေ ဒုတိယဆုကို ရရှိ ခဲ့သည်။
မောင်သိန်းဇံ ဟူသော ကလောင်နာမည်ဖြင့် စာပေဝေဘန်ရေးဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့ ညနေတွင် ရန်ကင်း လေးထပ်တိုက် ၁၂ လုံးတန်း၌ အသည်းကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
(ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းတွင် ကွယ်လွန် နေ့ကို ၂၆ ဩဂုတ်လဟု ပြသည်။
စိန်စိန်၏ ဆောင်းပါးတွင် "ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့ထုတ် သတင်းစာများတွင် 'စာရေးဆရာ စံထွန်းအောင် ကွယ်လွန်ရှာပြီ' ဆိုသော သတင်းဆိုး ..." ဟု ရေးထားသည်။
)ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ် (၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်) စာညွှန်း ဒဂုန်ရွှေမျှား။
စာ ၁၉၂ - ၁၉၃။
စာ ၁၃၇။
စာ ၁ဝ၁ - ၁ဝ၂။
စာအုပ် လောက၊ ငွေတာရီ (အောက်တိုဘာ ၁၉၆၈)။
စာ ၁၆၈။
ဒေါင်းနွယ်ဆွေ။
သူကား မသိ၊ သေခြင်းသိ၏။
မြဝတီ (အောက်တိုဘာ ၁၉၆၈)။
စာ ၁၇၃ - ၁၇၇။
စိန်စိန်။
ဝင်္ကပါလမ်းမှ တမ်းတပါသည်၊ ရှုမဝ (ဒီဇင်ဘာ ၁၉၆၈)။
စာ ၁၂၁ - ၁၂၉။
thumb|Andaman Islands, with Coco Islands at the extreme top of the map. ကိုကိုးကျွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် ကပ္ပလီပင်လယ် အကြားတွင် တည်ရှိသည့် မြန်မာပိုင်ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်သည်။
ကိုကိုးကျွန်းသည် ရန်ကုန်တောင်ပိုင်းခရိုင် အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အတိအကျပြောရလျင် ရန်ကုန်မြို့၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကိုကိုးကျွန်းကို ၁၉၇၄-ခုနှစ်ကတည်းက မြို့နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ထားသည်။
ရန်ကုန်မြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် မိုင်(၂၆၀)အကွာတွင် ရှိသည်။
ရန်ကုန်မှ မြန်မာ့ကြယ်ငါးပွင့် သင်္ဘောလုပ်ငန်းသင်္ဘောနှင့် သွားလျှင် ခုတ်မောင်းချိန် (၁၉)နာရီ ဝန်းကျင်ကြာသည်။
နိုင်ငံတကာရေပိုင်နက် စည်းမျဉ်းဥပဒေများအရ ကမ်းခြေမှ ၁၂-မိုင်အကွာအဝေးကို နိုင်ငံပိုင် နယ်နိမိတ်၊ နိုင်ငံပိုင်ကမ်းခြေမှ မိုင် ၂၀ဝ အထိကို အထူးစီးပွားရေးဇုံအဖြစ် သတ်မှတ်ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် နယ်နိမိတ် စသည်တို့ဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။
ထို့ကြောင့် ပင်လယ်နှစ်ခုကြားက မြန်မာပိုင်ကျွန်းမြေ၊ မြန်မာပိုင်ကမ်းခြေ ဖြစ်သော ကိုကိုးကျွန်းမှာ ပထဝီနယ်နိမိတ်နှင့် စီးပွားရေးအချက်အချာကျသည့် ကျွန်းစု ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ကိုကိုးကျွန်းသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းပျက်စီးမှု ကင်းစင်သည့်နေရာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ရာသီဥတုနှင့် ဘေးအန္တရာယ် အထိုက်အလျောက်သာ ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်သည်။
ကိုကိုးကျွန်းသည် သင်္ဘောကြီးများ တိုက်ရိုက်ဆိုက်ကပ်နိုင်သည့် ဆိပ်ကမ်းမရှိ၊ ဆိပ်ခံတံတားမရှိ၊ ကျွန်းအနီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သန္တာကျောက်တန်း များစွာရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ကျွန်းသို့ရောက်ရန် သင်္ဘောမှ ငါးဖမ်းစက်လှေများနှင့် တစ်ဆင့်သွားရ၏။
ကမ်းခြေအနီးတစ်ဝိုက်တွင် ရေတိမ်သော်လည်း ထိုမှလွန်လျှင် ရေနက်သည်။
ရေပြင်မှာ အစိမ်းနှင့် အပြာရောင် နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။
သမိုင်း အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ရှေးဟောင်းကု‌န်သယ်ရေးလမ်းကြောင်း သင်္ဘောသားများသည် မကြာခန လာလေရှိသည်။
၁၆ ရာစုတွင် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောသားများမှ ကိုကိုးကျွန်းဟု အမည်ပေခဲ၏။
"ကိုကိုးကျွန်း" သည် ပေါ်တူဂီ ဘာသာစကားအရ "အုန်းသီးကျွန်း"ဟု အဓိပ္ပါယ်ရပြီ။
ပေါ်တူဂီ ဘာသာစကားမှ အုန်းသီးကို "coco" (ကိုကိုး) ဟုခေါ်သည်။
Google translate ကိုကိုးကျွန်းကို ၁၈ ရာစုတွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီက သိမ်းပိုက်ခဲပြီ။
နှစ်အနည်းငယ်အကြာ ဗြိတိသျှရာဇ ကိုပေခဲသည်။
၁၈၅၇-ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း တော်လှန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ဗြိတိသျှတို့က အက်ဒမင်ကျွန်း(ကပ္ပလီကျွန်း)တောင်ပိုင်းရှိ ပို့ဘလဲရားတွင် ၁၈၅၈-ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းထောင်ဆောက်လုပ်၍ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းမှ တော်လှန်သူများကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဘားမားနိုင်ငံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ကိုကိုးကျွန်းများကို သိမ်းပိုက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရပီးနောက် ကိုကိုးကျွန်းကို အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခဲသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နေဝင်အစိုးရသည် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို ထားရှိခဲသည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အကျဉ်းထောင်ကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ပြီး။
ထို့နောက် အဆောက်အဦများကို မြန်မာ့ရေတပ်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
ကိုကိုးကျွန်းတွင် မြန်မာ‌ရေတပ် စခန်‌ ပေါ်ပေါက်လားခဲသည်။
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Coco_Islands ကိုကိုးကျွန်မြို့နယ် ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်ကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး‌ဌာန၏ ၁၂.၇.၁၉၉၉ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာ ထုတ်ပြန်၍ အမှတ် ၁ နှင့် အမှတ် ၂ ရပ်ကွက်ဟု၍ မြို့အဖြစ် သတ်မှတ် ခဲသည်။
ကိုကိုးကျွန်းစုနှင့် အကျယ်အဝန်း ကိုကိုးကျွန်းစုတွင် ကျွန်းပေါင်း (၁၂)ခုပါသည်။
၎င်းတို့မှာ- ကိုကိုးကြီးကျွန်း = ၃၃၀၃-ဧက ဖိနပ်ကျွန်း = ၁၁.၁၃-ဧက မင်္ဂလာကျွန်း(စားပွဲကျွန်း) = ၂၆၇.၁၂- ဧက ကြွက်ကျွန်း = ၄.၈၀-ဧက ဂျယ်ရီကျွန်း = ၂၄.၄၀-ဧက ကိုကိုးလေးကျွန်း = ၁၀ဝ၅.၄၀-ဧက ပါလီပါလဲ့ကျွန်း = ၁၈၉၈.၂၃-ဧက ငှက်သိုက်ကျွန်း = ၅.၆၇-ဧက အုန်းပင်ကျွန်း = ၃.၇၈-ဧက ဇီးဖြူကျွန်း = ၁.၂၆-ဧက ဆင်ကျွန်း = ၃.၁၅-ဧက လူခေါင်းကျွန်း = ၇.၅၆-ဧက တို့ဖြစ်သည်။
Weekly Eleven News Journal ယနေ့ အခြေအနေ ၁၉၆၀-ခုနှစ် ဝန်းကျင်က ကိုကိုးကျွန်းတွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကိုသာ တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နိုင်ငံပိုင် အစိုးရမှ ကိုကိုးကျွန်းကို အပန်းဖြေကျွန်း ဖြစ်လာစေရန် ကျွန်းပေါ်တွင် ခရီးသည် ၁၀ ဦး တည်းခိုနိုင်သော အိမ် ၁၄ လုံး၊ ကုတင်၂၅ လုံးဆံ့ ဆေးရုံ၊ ဧည့်လမ်းညွှန် ၃၀ ခန့် ရှိရန် စီစဉ် ပေးထားသည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ စာသင်ကျောင်းများတွင်လည်း တည်းခိုနိုင်ရန် စီစဉ်ထားကြောင်း၊ ကျွန်းပေါ်တွင် အိမ်တစ်လုံးကို တစ်နေ့လျှင် ကျပ်တစ်သောင်းနှုန်းဖြင့် ငှားရမ်း နေထိုင်နိုင်သည်။
ပထမအကြိမ် ခရီးစဉ်ကို နိုဝင်ဘာလမှ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့၍ သာမန်ခရီးသည် အနည်းငယ်ကိုသာ လက်မှတ် ရောင်းပေးခဲ့ပြီး ခရီးသည် ၄၀၀ ကျော်အနက် အများစုမှာ ဌာနဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်း၊ အနုပညာရှင်၊ လုပ်ငန်းရှင်၊ စာနယ်ဇင်းသမားတို့ ဖြစ်သည်။
လက်မှတ်ဝယ်ယူမှုကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ။
နိုင်ငံသား စိစစ်ရေးကတ် ပြသနိုင်သူကို ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ ရန်ကုန်တိုင်း အေးချမ်းသာယာရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီရုံးတွင် လက်မှတ်များ ရောင်းချပေးသည်။
ရန်ကုန်မြို့ သာကေတဆိပ်ကမ်းမှ စတင် ထွက်ခွာ၍ ခရီးစဉ်အတွက် တစ်ဦးလျှင် သင်္ဘောလက်မှတ်ခ ကျပ် သုံးသောင်းခွဲ ကျသည်။
ထိုလက်မှတ်မှာ ရိုးရိုးတန်း လက်မှတ်ဖြစ်ပြီး သီးသန့်အခန်း ယူလိုသူများ အတွက်လည်း စီစဉ်ပေးထားသည်။
၄ ယောက်ခန်းအတွက် တစ်ဦးလျှင် ကျပ် လေးသောင်း၊ ၂ ယောက်ခန်းအတွက် တစ်ဦးလျှင် ကျပ် ငါးသောင်း ကုန်ကျသည်။
ကျွန်းပေါ်တွင် ကန့်သတ်နယ်မြေများ ရှိသည်ဟု သိရသည်။
ဓာတ်ပုံမရိုက်ရသည့် ကန့်သတ်နယ်မြေများ ရှိသော်လည်း ဓာတ်ပုံပြိုင်ပွဲတခု စီစဉ်ထားသည်။
၇ မိုင် ရဲစခန်း(ဂျယ်ရီကျွန်း)၊ ရွှေရင်စို့တောင်၊ အရှေ့ဘက် လိပ်သောင်၊ အနောက်ဘက် လိပ်သောင်၊ ကြွက်ကျွန်း စသော နေရာများသို့သာ သွားရောက် လေ့လာ နိုင်ပေသည်။
ကိုကိုးကျွန်းတွင် အမှတ် ၂၈ ရေတပ် အခြေစိုက်စခန်း ရှိသည်။
စခန်းတွင် တပ်မတော်သားများနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင် စုစုပေါင်း ၂၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြသည်။
ကျွန်းပေါ်တွင် လူနေအိမ်ခြေ ၁၀၀ ကျော် ရှိပြီး စုစုပေါင်း လူဦးရေ နှစ်ထောင်ဝန်းကျင်သာ ရှိပေသည်။
သတင်းရဲတပ်ဖွဲ့ (Special Branch) ကို အထက်မြန်မာပြည် တပ်ဖွဲ့ခွဲနှင့် အောက်မြန်မာပြည် တပ်ဖွဲ့ခွဲ များပြန်လည် ပိုင်းခြားထားသည်။
သတင်းတပ်ဖွဲ့သည် နိုင်ငံတော်၏ စစ်ရေးမှတပါး နိုင်ငံရေး လူမှုရေး စီးပွားရေး ဘက်စုံကို ထောက်လှမ်းစုံးစမ်းရသည့်အပြင် အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေး နိုင်ငံကူးလက်မှတ်(Passport)ထုတ်ပေးရေး စသည့် အထွေထွေကိစ္စရပ်များကိုလည်း ဆောင်ရွက်ရသော ရဲထောက်လှမ်းရေးအထူးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
သတင်းတပ်ဖွဲ့ တပ်ဖွဲ့မှူး မှာ ရဲမှူးချုပ် မြဝင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးမြန်မာလူမျိုးဘိုး‌ဘေးတို့၏အမည်တစ်ခုဖြစ်‌သောပျူ (သို့) ပျူလူမျိုး များကို(ခေတ်စကားနဲ့ဖလှယ်ရရင်ပြည်မကြီးသားများဖြစ်သည်) တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှာမှမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင်လူ့တို့၏ဆင့်ကဲဖြစ်တည်လာမှုဖြစ်‌သောကျောက်၊ကြေး၊သံ‌ ခေတ်များဖြတ်သန်းခဲ့ကာနေထိုင်ကြ‌သောဌာ‌နေလူမျိုးဖြစ်ကာမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင်ပျံ့နှံ့စွာအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်လေသည်။
အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။
ရည်စိန် - ပျူတိုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မည်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း၊ p.၄၈-၅၁၊ ရတနာမွန်ဓမ္မမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၀-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး သရေခေတ္တရာ ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာလူမျိုး တို့၏ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ဖြစ်သော သရေခေတ္တရာ ရဲ့နေဝင်ချိန်သည်သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ရေတွက်သော(၂၆)ဆက်မြာက်မင်းအတိတျာမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ပြီး ၃ နှစ်အကြာ သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာနတ်ရွာစံသော အတိတျာမင်းသားတော်နဲ့ ညီတော် ဂြိ ဇတြ တတဗံး ခေါ် သုပညာနာဂရဆိန္ဒမင်းတို့ နန်းလုကြပြီး ညီတော် သုပညာ နန်းရခဲ့ပါတယ်။
ဂြိဇတြ တတဗံး (ခ) သုပညာ နဂရဆိန္ဒမင်းသည် သက သက္ကရာဇ် ၅ ခုနှစ်မှာ နန်းတက်ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၁၆ ခုနှစ်မှာ နတ်ရွာစံတော်မူခဲ့ပါတယ်။
ထိုမင်းရဲ့နန်းစံနှစ် ၁၁နှစ်တာအချိန်သည် သရေခေတ္တရာသည်ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကိုဆင်နွှဲ‌ နေရသည် နန်းလုသူ မင်းများ အချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားကာစစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီးသရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲသည်ကိုအစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးကို သုပညာနဂရဆိန္ဒလို့ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
အမည်အခေါ်အဝေါ် အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ချူကျူရေးသော ခေတ်သည်သရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။
ရေခေတ္တရာရေခေတ္တရာဟွာယန်ကောကျိ(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ထုလော်ကျူဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က တုလီချူ ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်းမှ သုံးသပ်သည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61 မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော ဦးရည်စိန်မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။
ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။
ထိုကျမ်းများသည် ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း (An Outline History of The Wei State - AD 220-25) အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The South West Region) နန်းကျွန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ရှစ်နယ်ဦးဆောင်းကျမ်း (The Gazetteer of The Eight Prefectures of Nan Chung or Present day Szechwan Yunnan and Kueichow Border Region) ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း (The History of The State of Hua-Yang) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ယခုအခါ ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။
သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။
ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း ဖြစ်၏။
သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။
မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။
ဖေယင်းသည် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သမိုင်းမှ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း ၏အဆုံး ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။
Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။
ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ ဖန်းယွယ့် (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။
ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။
ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။
ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။
ရှူနယ် (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။
" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။
ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။
ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။
ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။
ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ဖန်းယွယ့်သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။
ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် ဖန်ယွယ့် နိုင်ငံကို ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်) ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။
သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။
'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော ဟွာယန်ဒေသသမိုင်းတွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။
ဖျောင်းယွယ့် သို့မဟုတ် ဖျောက်ယွယ့် သည် ပျူဝတ် ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။
ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။
ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။
ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။
ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။
ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ ရာဇကုမာရ် ရေးထိုးသည့် မြစေတီကျောက်စာ ဖြစ်သည်။
စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။
ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။
မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။
တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် ဗိဿနိုး သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။
အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။
ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။
ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။
ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။
ရည်ညွှန်းကိုးကား ရှေးမြန်မာ ဘလော့ခ် Category:ပျူခေတ် en:Pyu city-states။
thumb|၁၉၅၅ ခုနှစ်က ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာသည့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး မစ္စတာ ဂျွန် ဖော်စတာ ဒါးလက်စ်(အလယ်ရှိ ဂုဏ်ပြုတပ်ဖွဲ့ဝင် အနောက်ဘက်) နှင့် မြန်မာ သမ္မတ ဦးဘဦး(ဓာတ်ပုံ - Life Magazine) အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ ဒေါက်တာ ဦးဘဦး သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဒုတိယမြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။
ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ ခေတ်အတွင်း လွှတ်တော်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက် ခံရခြင်း ဖြစ် သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက် မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃ ရက် အထိ သမ္မတတာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ ၁၈၈၇ခုနှစ်၊ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပုသိမ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဘိုးဘေး များ သည် မင်းမျိုးမင်းနွယ် များ ဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ အရေးပိုင် ဦးဘိုးလှ (စီ-အိုင်-အီး၊ ကေ-အက်၊ အမ်-အေ) ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ဒေါ်ညွန့် ဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာဦးဘဦးသည် သားအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ပညာသင် ဘ၀ ပုသိမ် မြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင် ကျောင်းတွင် စာသင်ခဲ့ရသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် မောင်ဘဦး ၉ နှစ်သား အရွယ်တွင် ဖခင် အမှုထမ်းဆောင်ရာ မအူပင် မြို့ ရှိ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာနှစ် ဘာသာသင် အစိုးရ အလယ်တန်း ကျောင်းတွင် တက်ခဲ့ရပြန်သည်။
၉-လခန့် ကြာသောအခါ ဖခင် ကသာမြို့ သို့ ပြောင်းရ ပြန်သည်။
ထို့ကြောင့် မောင်ဘဦး နှင့် ညီဖြစ်သူ မောင်ဘကြူးကို မိခင်ဘက်မှ ဘိုးဘွားများ ဖြစ်သော ဦးဆိတ် နှင့် ဒေါ်ရိပ် ထံ အပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားစေသည်။
မောင်ဘဦးတို့ ညီအစ်ကိုအား အေဘီအမ် (အမေရိကန် မက်သဒစ် သာသနပြု)အလယ်တန်းကျောင်း၌ ပထမတန်းမှ စတင်တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။
သတ္တမတန်း အောင်မြင် သောအခါ ပုသိမ် အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း သို့ ပြောင်းခဲ့ရသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် မိဘများသည် မောင်ဘဦး တို့ ညီအစ်ကိုအား ရန်ကုန်မြို့ ဆေးရုံကြီး နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ကော်မရှင်နာလမ်း (ဗိုလ်ချုပ်လမ်း)ပေါ်တွင်ရှိသော အစိုးရကောလိပ် ကျောင်းသို့ ပို့ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရန်ကုန် ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်၍ တက္ကသိုလ် ပညာများကို သင်ယူခဲ့သည်။
၁၉၀၇ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ကမ်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ် သို့ ပညာသွားရောက်သင်ယူခဲ့သည်။
ကမ်းဘရစ်ချ် ရောက်နေ သည်မှာ တစ်လ နီးပါးရှိသော်လည်း မည်သည့် ကောလိပ်မှ မတက်နိုင်ခဲ့ပေ။
ကံကောင်း ထောက်မစွာ ပင် ထင်နီတီဟော(လ်) (ခေါ်) ယေရှုကောလိပ်သို့ ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
ကမ်းဘရစ်ချ်သို့ ပြန်လာ ခဲ့သည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ကမ်းဗရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ကို ရရှိခဲ့ပြီး ထိုနှစ်မေလတွင် လန်ဒန်သို့ သွားခဲ့သည်။
၎င်းနှစ်တွင်ပင် ဝတ်လုံ ဖြစ်ချင်သော်လည်း တစ်ဘာသာတည်း အောင်သဖြင့် ကျန်နှစ်ဘာသာ ဆက်ဖြေခဲ့ရသည်။
၁၉၁၃ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ ဝတ်လုံဘွဲ့ ယူပြီးနောက် ပြင်သစ်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ အီဂျစ် နိုင်ငံများ မှ ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ သို့ ပြန်ခဲ့သည်။
သုံးပတ်ခန့် အကြာတွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ရန်ကုန် အရောက်တွင် ဖခင်၏အဘိုး၊ ညီငယ် မောင်ဘကြူး နှင့် အခြား ညီ တစ်ယောက် ဆုံးကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။
ရန်ကုန်၌ သုံးရက်ခန့် နေပြီးနောက် မိဘများရှိရာ ပုသိမ်မြို့သို့ ရထားဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ သည်။
မိဘများအား ရန်ကုန် ပြန်၍ ရှေ့နေ လိုက်လိုကြောင်း တိုက်တွန်းခဲ့ရာ ဖခင်မှ သဘောတူ သော်လည်း ပုသိမ်တွင် လုပ်စေချင် ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ ဘဦး သည် ၁၉၂၂ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အစိုးရအမှုလိုက်ရှေ့နေ အဖြစ် ဝင်ရောက် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖျာပုံခရိုင် (ယခု-ဧရာ၀တီတိုင်း) စက်ရှင်တရားသူကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် တောင်ငူ၊ မအူပင်၊ မကွေး၊ မြောင်းမြခရိုင် များတွင် ခရိုင်စက်ရှင် တရားသူကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ၁၉၃၀ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် တရားလွှတ်တော် တရားဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ သည်။
ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်ခရိုင်၊ စက်ရှင်တရားသူကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ နိုဝင်ဘာလ တွင် အင်းစိန်ခရိုင် စက်ရှင်တရားသူကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ထိုနှစ်များသည် တောင်သူ လယ်သမား အရေးအခင်း များ ဖြစ်၍ ဆရာစံ နှင့် အပေါင်းအပါ တော်လှန်ရေးသမား များ ထကြွသောနှစ်များ ဖြစ်သည်။
၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် စစ်ဆေးရေး အထူး ခုံရုံးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး ၁၉၃၂ခုနှစ်၊ ဧပြီလအထိ၊ အင်းစိန် ပြည်၊ သရက် ခရိုင်များ၏ စက်ရှင်တရားသူကြီး နှင့် အထူး တရားသူကြီး အဖြစ် ခန့်အပ် ခြင်း ခံရ ပြန်သည်။
၁၉၃၂ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် တရားလွှတ်တော် တရားဝန်ကြီး အဖြစ် အမြဲတမ်း တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
ယင်းရာထူးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သည်အထိ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးဘ၀ ဒေါက်တာ ဦးဘဦးသည် တရားဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ အထူး ခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့မှ အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍတွင် တရားရေး ဘက်မှ ဝင်ရောက် တာဝန်ယူ ထမ်းဆောင်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။
ဒေါက်တာဘဦးသည် ဂျပန် တို့ ကမ်းလှမ်းချက် ကို ငြင်းပယ် ခဲ့ရာ ဂျပန်များက ဖိအားပေးသဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက် အဓိပတိ ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ လက်ထက်တွင် တရား လွှတ်တော်ချုပ် တရားဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့ရသည်။
အင်္ဂလိပ် တို့ မြန်မာနိုင်ငံအား ပြန်လည် ဝင်ရောက်ချိန် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီတွင် ရန်ကုန်မြို့ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန် ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့ တွင် နယ်ချဲ့တို့သည် ရန်ကုန်မြစ် အတွင်းရှိ ကမ်းဘာလင်း (Cumberland) စစ်သင်္ဘော ပေါ်သို့ဖိတ်ခေါ်၍ စက္ကူဖြူစာတမ်းပါ အချက် အလက် များကို မြန်မာတို့ လက်ခံအောင် စည်းရုံးခဲ့သည်။
ဆွေးနွေးပွဲတွင် မြန်မာတို့ ဘက်မှ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် အတူ ဒေါက်တာဘဦး လည်း တက်ရောက် ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် မေလ ၂၆ ရက်နေ့ တွင် အသက် ၆၀ ပြည့်ရာ ဥပဒေနှင့်ထုံးတမ်းအရ အငြိမ်းစားယူရန်ဖြစ် သော် လည်း ဘုရင်ခံ ဆာဟူးဘတ်ရန့်က ဆာဘဦးအား တစ်နှစ်သက်တမ်းတိုးပေးခဲ့သည်။
စစ်ပြီးသော အခါမှစ၍ လွတ်လပ်ရေး မရမီ စပ်ကြား ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့အထိ လက်ရှိ တရား လွှတ်တော် တရား ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး မရမီ ကလေးတွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့က 'ဆာ'ဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်း ပြုခြင်းကို ခံရသည်။
အာရှ အရှေ့ တောင်ပိုင်း ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် တပ်ဖွဲ့ သေနာပတိ လော့ဒ် မောင့်ဘက်တန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက် သော အခါ ဒေါက်တာ ဆာ ဘဦး သည် အိုရီယင့် ကလပ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဧည့်ခံခဲ့သည့်အချိန်တွင် စကား ပြောဆိုရင်း မြန်မာနိုင်ငံ အား ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေး ပေး ရန် စကား ဆိုခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရာ ၌ လည်း ဒေါက်တာ ဆာ ဘဦး သည် အရေးပါသော နေရာမှ ထိရောက်စွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိသောအခါ ဒေါက်တာ ဆာဘဦးကိုပင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ တရားဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကြပြန်သည်။
ယင်းသို့ ဆောင်ရွက် နေစဉ် ဒေသ ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှု စုံစမ်းရေး ကော်မတီ နှင့် ရွေးကောက်ပွဲ ကြီးကြပ်ရေး ကော်မရှင် တို့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် တရား လွှတ်တော်ချုပ် ၏ တရားဝန်ကြီး ဒေါက်တာဘဦး ခေါင်းဆောင် ပြီး လူမျိုးစု ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ဒေသအလိုက် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်မှု စုံစမ်းရေး ကော်မရှင် ကို လည်းကောင်း၊ ဖွဲ့စည်းပေးပြီး ကရင်ပြည်နယ်အရေးကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆာဘဦး ခေါင်းဆောင် သော ရွေးကောက်ပွဲကြီးကြပ်စီမံရေးအဖွဲ့ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကေ၊ အင်၊ ဒီ၊ အို ခေါင်းဆောင် စောဘဦးကြီး နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူ စာချုပ် လက်မှတ် ရေးထိုးရာတွင် နိုင်ငံတော် ဘက်မှ ပါဝင် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယာယီသမ္မတ စဝ်ရွှေသိုက်က သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွား သောအခါ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဒေါက်တာဆာဘဦးအား လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံတော် သမ္မတကြီး အဖြစ် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်းကာ တညီတညွတ်တည်း တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးစတင်သွားလာမည့် ရေကြောင်း ခရီးကို သမ္မတကြီး ကိုယ်တိုင် ပြည်တော်သာ သင်္ဘော ပေါ်မှနေ၍ စတင်ဖွင့်လှစ်ပေး ခဲ့သည်။
သမ္မတကြီး သည် ဘာသာရေး ကို သက်ဝင်ယုံကြည် သူဖြစ်သည်နှင့်အညီ ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၁ ရက် နေ့တွင် ကမ္ဘောဒီးယား သာသနာပိုင် ဆရာတော်ကြီးများနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ၊ ဝန်ဆောင်သံဃာအဖွဲ့ဝင် ဆရာတော် ကြီးများ အား အိမ်တော်သို့ ပင့်ဖိတ် ၍ ဆွမ်းကပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပဲခူး ရွှေမော်ဓေါ စေတီတော် ပထမဆင့်ကို နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီး၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့် လူထုပရိသတ်တို့မှ အောင်မြင်စွာ တင်လှူခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မဟာ ဓမ္မသဘင်ကြီး ကို သင်္ဂါယနာ ဒါယကာအဖြစ်ခဲ့ယူခဲ့သည်။
မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီး သို့ တက်ရောက် လျက်ရှိကြသော သံဃာတော်အပါး ၂၅၀၀ ကို အိမ်တော်ဝန်းအတွင်း ပင့်ဖိတ်ကာ နေ့ဆွမ်း ဆပ်ကပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့ တွင် ဆိုဗီယက်နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် သမ္မတကြီးအား ဆိုဗီယက် မော်တော်ကား တစ်စီး ပေးအပ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၇ခုနှစ်၊ သမ္မတရာထူး သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသောအခါ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၆၀ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနု ဦးဆောင်သော ပထစအစိုးရတက်လာသောအခါ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရ အကြံပေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
ဒေါက်တာဘဦး ဦးဆောင်သော အကြံပေး အဖွဲ့များ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ် အဖွဲ့အစည်းများမှ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ အစည်း များ ပါဝင် သော ဆွေးနွေးပွဲ တစ်ရပ်ကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ ဘဦး သည် ဆွေးနွေးပွဲ ၌ မွန်လူထု၊ ရခိုင်လူထု၏ဆန္ဒမည်သို့ရှိသည်ကို သိရှိနိုင်ရန် ဆန္ဒခံယူပွဲ (Plebiscite) ပြုလုပ်သည့် နည်းသည် ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ နည်းအကျဆုံး၊ အကောင်းဆုံး နည်းလမ်း ဖြစ်ကြောင်း၊ လူထု ဆန္ဒခံယူပွဲ ပြုလုပ်သည့်စနစ်ကို ကမ္ဘာ၌လည်း အသုံးပြု လျက်ရှိကြောင်း၊ လူထု ဆန္ဒခံယူပွဲ ပြုလုပ်ရာ ၌ အခြေအနေ နှင့် ကိုက်ညီသည် မကိုက်ညီသည် ဆိုသော အချက်မှာ အစိုးရနှင့်သာ သက်ဆိုင် ကြောင်း ရှင်းလင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆက်လက်ပြီး ဒေါက်တာဘဦး ဦးဆောင်သော အကြံပေး အဖွဲ့သည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ ၆ ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ် နှင့် ပတ်သက်၍ ရခိုင် အမျိုးသား ခေါင်းဆောင် ကြီးများ၊ လူမှုရေးအသင်းအဖွဲ့များအား ဖိတ်ကြား၍ ဆွေးနွေး ခဲ့သည်။
သမ္မတဟောင်း ဒေါက်တာဘဦးသည် လူမှုဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သော ကြက်ခြေနီအသင်း၊ ပြည်သူ့ သူနာပြုအဖွဲ့၊ တက္ကသိုလ် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့၊ ပန်းဥယျာဉ် အသင်း စသည်တို့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်သည်။
၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် 'ကျွန်ုပ်၏ မြန်မာနိုင်ငံ' ခေါ် ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်ကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာ ဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဂုဏ်ပြုချီးကျူးမှုများ ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ တွင် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ သမ္မတ မာရှယ်တီးတိုး ၏ ယူဂိုစလပ် တံခွန်တော်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) Yugoslav Banner (First Class) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
နိုင်ငံတော် အစိုးရက ဒေါက်တာ ဘဦး အား အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ ဘွဲ့ နှင့် အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ ဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရပြန်သည်။
ယင်း အပြင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က ဥပဒေပါရဂူ(ဒေါက်တာ)ဘွဲ့ ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြန်သည်။
ဒေါက်တာ ဘဦး သည် သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်နေ့မှစ၍ ဗြိတိသျှအစိုးရ က ပေးသော ဆာဘွဲ့ကို စွန့်လွှတ် ခဲ့သည်။
ပြည်ပခရီးများ ကျောင်းသား ဘ၀ တွင် လန်ဒန်သို့ပညာသင်သာ သွားရောက်ခဲ့သည်။
သမ္မတဖြစ်လာ အခါ ပြည်ပ သို့ ခရီး ထွက်ခွာခြင်း ကို မတွေ့ရှိရပါ။
မိသားစု ဒေါက်တာဘဦးသည် ၁၉၁၃-ခုနှစ်တွင် ဖခင်၏အစ်မကြီး ဒေါ်ရှင်နှင့် ခရိုင်စက်ရှင် တရားသူကြီး ဦးအောင်ဇံ (ကေအက်စ်အမ်)တို့၏ သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်ငြိမ်း ငြိမ်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ သားနှစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းသည် ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
ဒေါ်ဒေါ်ငြိမ်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ဒေါက်တာဘဦးသည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ ဖခင်၏ညီဖြစ်သူ ရိက္ခာတော်ရ အရေးပိုင် ဦးဘိုးဘေ၏ သမီးထွေး ဒေါ်အေး နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ သမီး ၃ ယောက် နှင့် သား ၂ ယောက် ရရှိခဲ့သည်။
ဒေါ်အေး သည်လည်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
ဒေါ်အေး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် (၆)လအကြာ တွင် ပထမအိမ်ထောင်မှ ဒုတိယသားနှင့် ဒုတိယအိမ်ထောင်မှ သမီးနှစ် ယောက်တို့ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာဘဦးသည် တော်လှန်ရေး ကောင်စီအစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေး လွှဲပြောင်း ယူပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
အမှတ်(၅၄)၊ ရွှေတောင်ကြား လမ်း၊ ရန်ကုန်မြို့ တွင်နေထိုင်သည်။
မှတ်စု A. U Ba U. My Burma : The Autobiography of a President. p. 13 B. ရွှေဉဩ၊ တစ်ချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး များ (ရန်ကုန်၊ ရွှေသိမ်သား ပန်းချီနှင့်စာပေ၊ ၁၉၈၆) စာ ၁၆၄-၁၆၇။
C. ဒေါက်တာမောင်မောင်။