kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မူမှန် သို့မဟုတ် ပေါ့သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်၌ ဒြပ်ထု ရှိသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ပေါ့သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ နျူကလိယတွ င်လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ရှိသော ပရိုတွန်ခေါ် အမှုန်တစ်ခုသာ ရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
လေးသော ဟိုက်ဒရိုဂျင် သို့မဟုတ် ဒျူတီရီယမ်တွင် ဒြဗ်ထု ၂ ရှိသည်။
သာမန်ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဒျူတီရီယမ်တို့ ကွဲလွဲချက်မှာ ဒျူတီရီယမ်အတွင်း၌ အမှုန်ပိုတစ်ခုပါရှိနေ၍ ထိုအမှုန်သည် လျှပ်စစ်သဘောအရ ကြားနေဖြစ်ကာယင်းကို နျူထရွန်ဟုခေါ်သည်။
ဒြပ်စင်အားလုံး၏ နျူကလိယပ်များတွင် နျူထရွန်နှင့် ပရိုတွန်များ ပါရှိနေလေသည်။
ပရိုတွန် အရေအတွက်ချင်း မတူညီသော အက်တမ်များသည် ဒြဗ်စင်ကွဲများ ဖြစ်ကြလေသည်။
အက်တမ်များ၌ အရေအတွက်တူညီသည့် ပရိုတွန်များ ပါရှိသော်လည်း နျူထရွန် အရေအတွက်တွင် မတူညီလျှင် ယင်းတို့ကို အိုက်ဆိုတုပ်များဟု ခေါ်လေသည်။
ဖော်ပြပါ ဟိုက်ဒရိုဂျင် အိုက်ဆိုတုပ်မျိုးကို ဟဲရိုးယူရီက ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ရေ၏ အဆပေါင်း ၅ဝဝဝ အနက်မှ ဟိုက်ဒရိုဂျင်တဆကို ခွဲထုတ်ယူနိုင်သည်။
ထိုအိုက်ဆိုတုပ်ကိုလေးသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဟု ခေါ်သည်။
ထိုဟိုက်ဒရိုဂျင်မျိုးသည် ရိုးရိုးဟိုက်ဒရိုဂျင်မျိုးထက် နှစ်ဆပိုလေး၍ ယင်းကို ဒျူတီရီယမ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်က လက်တွေ့ စမ်းသပ်ခန်းအတွင်း၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်တစ်မျိုး ရှိသေးသည်။
ထိုဟိုက်ဒရိုဂျင်မျိုးသည် ရိုးရိုးဟိုက်ဒရိုဂျင်ထက် သုံးဆပိုလေး၍ ယင်းကို ထရစ်တီယမ်ဟုခေါ်သည်။
လစ်သီယမ်သတ္တုကို နျူထရွန်များနှင့်ပစ်ခွင်းလျှင် ထရစ်တီယမ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဖြစ်ပေါ်ပုံမှာ လစ်သီယမ်အက်တမ်တစ်ခုကို နျူထရွန်တစ်ခုက ထိမှန်တိုင်း ဟီလီယမ်အက်တမ်တစ်ခုနှင့် ထရစ်တီယမ် အက်တမ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။
ထရစ်တီယမ်ကို အချိန်အကန့်အသတ်မရှိ သိမ်းဆည်း၍ကား မထားနိုင်ချေ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၁၂ နှစ်ကြာတိုင်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု ပျက်စီးသွားသဖြင့် သိမ်းဆည်းထားသော ထရစ်တီယမ်တဝက်မျှ ဆုံးပါးသွားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံး ပြုလုပ်ရာတွင် လေးသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်(ဒျူတီရီယမ်)အက်တမ်များကိုသော်လည်းကောင်း၊ သာ၍လေးသော ဟိုက်ဒရိုဂျင် (ထရီတီယမ်)အက်တမ်များကိုသော်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
လစ်သီယမ်ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်ဟု အချို့ သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။
ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးသည် အက်တမ်များ အပူရှိန်ကြောင့် အရည်ပျော်၍ ပေါင်းစပ်သွားသောအခါတွင် ပေါက်ကွဲလေသည်။
ထိုသို့ အက်တမ်များ အရည် ပျော်၍ ပေါင်းစပ်စေရန်မှာ အလွန်မြင့်မားသော အပူချိန်၌သာ ဖြစ်ပွားနိုင်ရာ အပူချိန်ပေါင်း ၅ဝဝဝဝဝဝဝ (ငါးကုဋေ)ခန့်ရှိရန် လိုလေသည်။
ထိုအပူချိန်မျိုးကို ဤကမ္ဘာ၌ အက်တမ်ဗုံး (အနုမြူဗုံး) တလုံးကသာ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်လေသည်။
ထိုကြောင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးကို ဖောက်ခွဲရာ၌ အက်တမ်ဗုံးကို ခလုတ်အဖြစ် အသုံးချရန် လိုပေသည်။
အက်တမ်ဗုံးမှာ လိုအပ်သော အပူချိန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အခါတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်များသည် အရည်ပျော်၍ ပေါင်းစပ်သွားကြပြီးလျှင် စွမ်းအင်သည် အပူနှင့် ပြင်းထန်သောရောင်ခြည်များအဖြစ်ဖြင့် လွတ်ထွက်လာကြသည်။
ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည်လည်း ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားတော့သည်။
ပထမဆုံး(အက်တမ်ဗုံး) ပေါက်ကွဲပြီးနောက် ငါးနှစ်မျှအကြာ ဖြစ်သော ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ဇန္နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ ဟယ်ရီ၊ အက်ဂ(စ်)ထရူးမင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနုမြူစွမ်းအင်ကော်မရှင်သို့ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးဖြစ်မြောက်ရေးကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ကြရန် ညွှန်ကြားလိုက်သည်။
ထိုကော်မရှင်သည် လိုအပ်သော အစီအစဉ်များကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ အတွင်း၌ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ အင်တီဝီတုတ်ကျွန်းတွင်ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးတလုံးကို အောင်မြင်စွာ စမ်းသပ်ဖောက်ခွဲနိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံကလည်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးတလုံး စမ်းသပ်ဖောက်ခွဲပြီးကြောင်း ကြေညာသည်။
၁၉၅၆ ခု မေလအတွင်း၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက အင်နီဝီတုတ်ကျွန်းအနီးတွင် စမ်းသပ်ဖောက်ခွဲသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးတစ်လုံး၏ စွမ်းအင်သည် တီအင်တီခေါ် ပေါက်ကွဲစရာပစ္စည်းတန်ချိန် ၁၅ဝဝဝဝဝဝ (တကုဋေခွဲ) နှင့် ညီမျှ၍ ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သော အက်တမ်၏စွမ်းအင်သည် တီအင်တီ တန်ချိန် ၂၂ဝဝဝ နှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုလေသည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကလည်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးစမ်းသပ် ဖောက်ခွဲပြီးကြောင်း ကြေညာသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:လက်နက်။
လက်တွေ့ရူပဗေဒတွင် အသုံးပြုသော ဟိုက်ဒရိုမီတာ ဟိုက်ဒရိုမီတာဆိုသည်မှာ အရည်များ၏ သိပ်သည်းခြင်းကို သတ်မှတ် ပေးသည့် ကိရိယာ ဖြစ်သည်။
ထိုကိရိယာမျိုးကို အားခီးမီးဒီး၏ မူလ သဘောတရားပေါ်တွင် အခြေပြု၍ ပြုလုပ်ထားလေသည်။
ထိုမူလ သဘောတရားအရ ပစ္စည်းတစ်ခုကို အရည်တစ်ခုတွင် ထည့်လိုက် သောအခါ ထိုပစ္စည်းသည်ပို၍ ပေါ့လာပုံရရာ လျော့သွားသော အလေးချိန် သည် ထိုပစ္စည်းက ဖယ်ထုတ်လိုက်သောအရည်၏ အလေးချိန် နှင့် တူညီလေသည်။
ဟိုက်ဒရိုမီတာသည် များသောအားဖြင့် ဖန်ပြွန်သေးသေး တချောင်း ဖြစ်လေ့ရှိပြီးလျှင် ထိုဖန်ပြွန်၏ အောက်ခြေတွင် လေးသော ပစ္စည်းတစ်မျိုးမျိုးကို ထည့်ထားလေ့ရှိသည်။
အရည် တစ်မျိုး၏ သိပ်သည်းခြင်းကို သိလိုသောအခါ ထိုအရည် အတွင်းသို့ ဖန်ပြွန်ကလေးကိုထည့်၍ ကြည့်ရလေသည်။
ဖန်ပြွန်ကလေး၏ ဘေးပတ်လည်တွင် အတိုင်းအတာ စကေး များကို ရေးမှတ်ထားသည်။
သာဓကအဖြစ်ဖြင့် ထိုကိရိယာကို ရေထဲသို့ ထည့်၍ကြည့်လျှင် ခြောက်စင်တီမီတာ ရောက်သည် အထိ နစ်သွားသည်ဟု ဆိုကြပါစို့။
တစ်ဖန် ထိုကိရိယာကိုပင် အခြားအရည်တစ်မျိုးအတွင်းသို့ ထည့်၍ကြည့်ပြန်ရာ ရှစ်စင်တီ မီတာရောက်သည်အထိ နစ်သွားသည်ကို တွေ့ရလျှင် ဒုတိယ အရည်၏ သိပ်သည်းခြင်းသည် ရေ၏ သိပ်သည်းခြင်းနှင့်စာက ၆/၈ Ó ့၇၅ ရှိ သည်ကို တွေ့ရလေသည်။
သို့မဟုတ် ရေ သိပ်သည်းခြင်း၏ လေးပုံသုံးပုံရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
တိုင်းတာရမည့် အရည်များ၏ သိပ်သည်းခြင်းများကို နှိုင်းယှဉ် ၍ ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ရောစပ်ထားသည့် အရည်များ၏ ပမာဏ များကို သတ်မှတ်နိုင်လေသည်။
ပစ္စည်းတစ်ခု၏ သိပ်သည်းခြင်းသည် ယင်း၏ အလေးချိန် ကို ထိုနေရာယူသော ပစ္စည်းထုထယ်ဖြင့် စားခြင်းနှင့် ညီမျှ သည်။
သိပ်သည်းဆမှာ ပစ္စည်းတစ်ခု၏ အလေးချိန်ကို ထုထယ်တူ ရေအေး၏ အလေးချိန် ဖြင့် ရောစပ်ထားသည့် အရည်များ၏ ပမာဏာများကို သတ်မှတ်နိုင်လေသည်။
ပစ္စည်းတစ်ခု၏ သိပ်သည်းခြင်းသည် ယင်း၏ အလေး အချိန် ထုထယ်တူတာရာ၌ အသုံးပြု၍ အယ်လကိုဟောလို မီတာမျိုးကို အယ်လကိုဟောကို စမ်းသပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြ သည်။
ပင်လယ်ကူးသဘေ‡ာများ၏ ဗွိုင်လာများရှိ ဆားရည်၏ အပြင်းအပျော့ကို ဆယ်လီနိုမီတာမျိုးဖြင့် တိုင်းလေ့ရှိကြသည်။
လျှပ်စစဓာတ်အား သိုလှောင်သည့် ဗက်ထရီများကို စမ်းသပ်ရန် အထူးစီမံပြုလုပ်ထားသော ဟိုက်ဒရို မီတာမျိုးကို အက်ဆီဒီမီတာဟု ခေါ်သည်။
ထိုဟိုက်ဒရိုမီတာမျိုးကို ဗက်ထရီ များအတွင်းရှိ အက်ဆစ်၏ ပမာဏကို သတ်မှတ်ရန် အသုံးပြု ကြလေသည်။
ဗက်ထရီအတွင်းရှိ အက်ဆစ်ရည်သည် ပြင်း လေလေ အလေး ချိန်ပိုလာလေလေ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဓာတ်ခွဲခန်း ကိရိယာ။
ာက်ခြင်း ခံရသော နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကြီး လည်း ဖြစ်သည်။
ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ပရပ်ရှင်း သူရဲကောင်းမျိုးရိုးထဲမှ ဖြစ်၍ ၁၈၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ပိုဇန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်၊ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင် စစ် ပညာကို သင်ကြားပြီးနောက် ပရပ်ရှားနှင့် 0x100သစတြီးယား စစ်ပွဲ၊ ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်စစ်ပွဲစသော စစ်ပွဲ အသီးသီးတို့ တွင် ထူးချွန်စွာ စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။
စစ်ဘက်၌ အမှုထမ်း နေစဉ် ဗိုလ်ချုပ် ရာထူးသို့တိုင်အောင် ရာထူးအဆင့်ဆင့် တိုးတက်ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဗိုလ်ချုပ် ဟင်ဒင်ဗတ် သည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် စစ်ဘက်မှ အနားယူ၍ ဟန်နု ိဗာမြို့၌ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်ခဲ့ လေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသည့် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ရုရှားစစ်တပ် များသည် ပရပ်ရှားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် လေသည်။
ထိုအခါဂျာမန်စစ်ဌာနချုပ်က အသက် ၆၇ နှစ် အရွယ်ရှိ အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် ဟင်ဒင်ဗတ်ကို အရှေ့စစ် မျက်နှာတွင်ကွပ်ကဲရန်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့လေသည်။
ဗိုလ်ချုပ် ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ရုရှားတပ်များကို မဆူရီယန်အိုင်ဒေသ၊ တင်နင်ဗတ်တိုက်ပွဲတွင် တိုက်ခိုက် ချေမှုန်းခဲ့သည်။
ထိုနောက်စစ်သူကြီး ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးပြီးလျှင် အရှေ့ဘက်ရှိ ဂျာမန် တပ်များ၏ စစ်သေနာပတိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
တစ်ဖန် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ဂျာမန်စစ်တပ် အားလုံးအတွက် သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်ဒင်ဗတ်သည် အနောက်ဘက်စစ် မျက်နှာ၌ ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်သော မဟာမိတ်တပ်များကို လည်း ဟင်ဒင်ဗတ်စစ်ကြောင်းဟု အမည်တွင်သည့် ခံတပ် ကတုတ်ကျင်းများမှ ကြံ့ကြံ့ခံခဲ့လေသည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်သည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများနှင့် စစ်ရပ်စဲလိုက်ရသဖြင့် ပထမကကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးလေသည်။
စစ်သူကြီး ဟင်ဒင်ဗတ် သည်လည်း ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် အနားယူလေ သည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး သမ္မတ အီဗတ် ကွယ်လွန်သောအခါ ဂျာမန် ကွန်ဆားဗေး တစ် ပါတီဝင်တို့က ဟင်ဒင်ဗတ်ကို သမ္မတအဖြစ် ဝင်ရောက် အရွေးခံရန် တိုက်တွန်းကြသည်။
ထိုအချိန်တွင် သူသည် အသက် ၇၈ နှစ်အရွယ်ရှိပြီး ဖြစ်၏။
ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရသဖြင့် သမ္မတအဖြစ် နိုင်ငံ၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရလေသည်။
သမ္မတ ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ဘုရင်အုပ်ချုပ်မှု စံနစ်ကို လိုလားသူဖြစ်သော်လည်း ဟိုအင်ဆောလန်း မင်းဆက်ကို ဂျာမန်ထီးနန်း၌ ပြန်လည် ဆက်ခံစိုးစံနိုင်ရန် မကြံစည်ခဲ့ သည် သာမက ဂျာမနီနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥ ပဒေကို သစ္စာရှိစွာ စောင့်ထိန်းခဲ့သူဖြစ်ပေသည်၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အဲဒေါ့ဟစ်တလာနှင့်ပြိုင် ၍ အရွေးခံရာအနိုင်ရရှိသဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် သမ္မတ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရ ပြန်သည်။
ထိုအချိန်၌ ဟစ်တလာ ခေါင်းဆောင်သော နာဇီပါတီခေါ် အမျိုးသား ဆိုရှယ် လစ် အလုပ်သမားပါတီသည်အင်အားကောင်းလျက် ရှိသည်။
ထိုကြောင့် သမ္မတ ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ရသည်။
ဟစ်တလာခေါင်းဆောင်သော နာဇီအဖွဲ့သည် နိုင်ငံအုပ်ချုပ် ရေး အာဏာကို တဖြည်းဖြည်း သိမ်းယူခဲ့ရာ နောက်ဆုံး၌ ဂျာမနီသည် အာဏာရှင်အုပ်စိုသောနိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ လေသည်။
ဟင်ဒင်ဗတ်သည်လည်း နိုင်ငံ၏တာဝန်ကို စွန့်လွှတ်၍ နျူးဒက်မြို့တွင် နေထိုင် ခဲ့ရာ ၁၉၃၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင်ကွယ်လွန်လေ သည်။
သူ၏ရုပ်အလောင်းကို အောင်မြေဖြစ်သော တင်နင် ဗတ်မြို့တွင် မြှုပ်နှံခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ။
ဟင်နရီဘုရင်များ(ပြင်သစ်) ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်လေးပါးတို့သည် ဟင်နရီအမည်ဖြင့် ပြင်သစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စံမြန်းခဲ့ကြ၏။
ထိုဘုရင် လေးပါးအနက် ပထမ ဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁ဝဝ၈-၁ဝ၆ဝ) သည် ရောဗတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား ကွန်စတန့်တို့မှ ဖွားမြင် သော သားတော်ဖြစ်၍ ၁ဝ၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခည်းတော်၏ အရိုက်အရာ ပြင်သစ်ထီနန်းကို ဆက်ခံခဲ့လေသည်။
ဟင်နရီလက်ထက်တွင် ကံကျွေးချစံနစ်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။
သူ၏ နန်းသက်တ လျှောက်လုံးလောက်တွင် ဟင်နရီသည် သစ္စာခံနယ်စား များ၏ ထောင်ထားထကြွမှုတို့ကို နှိမ်နင်း တိုက်ခိုက်နေခဲ့ ရ၏။
အထူးသဖြင့် နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလျံနှင့် အကြိတ်အနယ် တိုက်ခိုက်ခဲဲ့ရလေ သည်။
ဝီလျံကား နောင်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ရှင်ဝီလျံ-၁၁ကွန်ကားရားဘုရင် ဖြစ်လာလေသည်။
၁ဝ၅၉ ခုနှစ်တွင် သားတော်အကြီးဆုံး ဖိလစ်အားအရံ ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ဘိသိက်မြောက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁ဝ၆ဝ ပြည့် နှစ်တွင် ဟင်နရီဘုရင် ကံကုန်လေသည်။
ဒုတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၅၁၉-၁၅၅၉)။
ဒုတိယဟင်နရီ ကား ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ပထမ ဖရန်စစ်ဘုရင်နှင့် ကလော့မိဖုရား တို့မှ ဖွားမြင်သော ဒုတိယသားတော် ဖြစ်၏။
၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီးသည် သူ့အား ကက်သင်းဒါမဲဒီချီနှင့် စုံဖက်ပေးခဲ့လေသည်။
၁၅၃၆ခုနှစ်တွင် နောင်တော် ဖရန်စစ်မင်းသား ကွယ်လွန်သဖြင့် ဒေါဖင်ခေါ် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်လာလေသည်။
ဟင်နရီသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့၍ သူသည် ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အတိုင်း ပရိုတက် စတတန့် ဂိုဏ်းဝင်များအား သူ၏ ဖခင် လက်ထက်ကထက် ပိုမို၍ ည|ဉ်းပမ်းနှိပ်စက်ခဲ့လေသည်။
ထို အပြုအမူတို့ကြောင့် သူနတ်ရွာစံပြီးသည့်နောက်၌ အယူဝါဒစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရလေသည်။
ဟင်နရီသည် ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်ကာသန်စွမ်းသူတယောက် ဖြစ်ပြီးလျှင်သူ၏ဖခင်ကဲ့သို့ပင်အကြမ်းအတမ်း ကစားခုန်စား မှုများ၌ ဝါသနာပါသည်။
သို့သော် ဖော်ရွှေသော အမူအရာ ကင်းလျက် အပြောအဆို ရင့်သီးလှသည်။
သူ၏လက် ထက်တွင် ဘုရင့်ဩဇာသည် ယခင်ခေတ်အခါများထက် စူးရှနိုင်ခဲ့၏။
၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော စီးချင်းတိုက်ပွဲ၌ အမတ် ကြီးတစ်ဦးနှင့်ယှဉ်ပြိုင်ကာ လှံကစားရာတွင် တဘက်လူ၏ လှံသွားကျိုးသည်သံခမောက်မျက်စိပေါက်မှထိုးဝင်ကာ သူ၏ဦးနှောက်ကို ထိုးဖောက်သွားသဖြင့် နတ်ရွာစံ ရလေသည်။
သူ၏သားတော်များအနက် ဘုရင်ဖြစ်လာ သူများမှာ ဒုတိယ ဖရန်စစ်၊ နဝမချားနှင့် တတိယ ဟင်နရီတို့ ဖြစ်ကြသည်။
တတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၅၅၁-၁၅၈၉)။
ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် တတိယဟင်နရီဘုရင်သည် ဒုတိယ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းဒါမဲဒီချီတို့၏ တတိယသား တော် ဖြစ်သည်။
၁၅၅၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့၍ မယ်တော် ကက်သရင်း မိဖုရားကြီး၏ အချစ်တော် သားတပါး ဖြစ်သည်။
၁၅၇၂ ခုနှစ် စိန့်ဗာတောလမျူးနေ့ လူသတ်ပွဲကြီးဖြစ် မြောက်ရန် ဟင်နရီသည် မယ်တော် ကက်သရင်းအား အထူး ကူညီခဲ့၏။
၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်ဘုရင် ဖြစ်လာစေရန် မယ်တော် ကက်သရင်းက ဆောင်ကြဉ်း ပေးခဲ့လေသည်။
ဟင်နရီသည် ပိုလန်၌ မပျော်ပိုက်ရ ကား နောင်တော် နဝမချား ကွယ်လွန်၍ ပြင်သစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည့် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်လူမျိုးတို့အား အသိပင်မပေးဘဲ ပိုလန်မှ ပြင်သစ် နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။
ဟင်နရီသည် ဘုရင့်အဂ‡ါနှင့် မညီ၊ ပျင်းရိပေါ့တန်သည့် အပြင် အကျင့်သိက္ခာ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန်လည်း ရှိသဖြင့် ဟျူးဂျနိုးဂိုဏ်းဝင်များကိုသာမက ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် များကိုပါ မကျေမနပ် ဖြစ်စေခဲ့လေသည်။
သူ၏ နန်းသက်ကား ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ပြွမ်းနေခဲ့၏။
၁၅၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့၌ ဟင်နရီသည် အယူဝါဒ ရေးတွင် အယူသည်းသူတစ်ဦး၏ လုပ်ကြံမှုကြောင့် ကံကုန်ခဲ့လေသည်။
စတုတ္ထဟင်နရီ(ခရစ် ၁၅၅၃-၁၆၁ဝ)။
ဗူးဗွန်မင်းဆက်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ပထမဦးစွာ စိုးမိုး အုပ်ချုပ်သော ဘုရင်မှာ စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင် ဖြစ်၏။
ဟင်နရီသည် ဗူးဗွန် အဆက် အနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သော အန်ထော်နီနှင့် နာဗားဘုရင်မ ဇန်းဒလ ဗတ်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
( ဗူးဗွန်မင်းဆက်။
) မျိုးရိုးအားဖြင့် ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် ဖြစ်၏။
ငယ်စဉ်ကပါရစ် မြို့ရှိ ဘုရင့်နန်းတော်သို့ ပညာတော်သင် သွားခဲ့ရလေသည်။
မယ်တော် နာဗားဘုရင်မကြီးသည် ဟင်နရီ ၁၆ နှစ်သား အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ပရိုတက်စတန့် စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီး၏ လက်အောက်တွင် ဟင်နရီအား စစ်မှုထမ်းစေလေသည်။
၁၅၇၂ ခုနှစ်တွင် မယ်တော် ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်သဖြင့် ဟင်နရီသည် နာဗားဘုရင် ဖြစ်လာသည်။
ထိုနှစ်၌ပင် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ဘုရင် နဝမချား၏ နှမတော် မာဂရက်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။
၁၅၇၂ ခုနှစ် စိန့်ဗာတော လမျူးနေ့ လူသတ်ပွဲကြီး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဟင်နရီသည် သူသက်ဝင် ယုံကြည်သောပရိုတက်စတန့် အယူဝါဒကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီဟူသော ဥပါယ်တံမျည်း ကြောင့် အသက်ချမ်းသာရာ ရခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် လေးနှစ်မျှ အကျဉ်းချထားခြင်း ခံခဲ့ရသေးသည်။
၁၅၇၆ ခုနှစ် တွင် အကျဉ်းမှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ ဟျူးဂျနိုးခေါ် ပရိုတက်စတန့်တို့၏ အရေးကို ရှေ့ ဆောင်ရှေ့ရွက် ပြုလုပ်ပြန်လေသည်။
( ဟျူးဂျနိုး။
) ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် တတိယ ဟင်နရီဘုရင် လုပ်ကြံခြင်း ခံရသောအခါ ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို စတုတ္ထ ဟင်နရီအဖြစ် ဆက်ခံရလေသည်။
သို့ရာတွင် ပြည်တွင်းရှိ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းနှင့်တကွ စပိန်နိုင်ငံတို့၏ ရန်ကို ၁ဝ နှစ်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းပြီးမှသာလျှင် ပြင်သစ် နိုင်ငံအလုံးကို ထိရောက်စွာ စိုးမိုး အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဟင်နရီဘုရင်သည် မိမိဩဇာ ပိုမို စူးရှစေရန် ရည်သန် လျက် ပြည်သူပြည်သား အများကိုးကွယ်သည့် လက်သ လစ်ဂိုဏ်းဘက်သို့ ၁၅၉၃ ခုနှစ်တွင် ကူးပြောင်းခဲ့၏။
သို့သော် ဟင်နရီသည် ယခင်က သူခေါင်းဆောင်ခဲ့သော ဟျူးဂျနိုးမျာကိုလည်း သတိမမေ့ဘဲ ကက်သလစ်များနှင့် အတူ တိုင်းရေး ပြည်မှု ဆောင်ရွက်ရာတွင် တူညီသော အခွင့်အရေးကု ပေးခဲ့လေသည်။
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နန်း အမိန့်တော် ပြန်တမ်းကို ထုတ်ပြန်ကာ ဟျူးဂျနိုများအား လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်နိုင်မှု အခွင့်အရေးကို ပေးခဲ့လေ သည်။
စတုတ္ထဟင်နရီ လက်ထက်၌ ပြင်သစ် အမျိုးသားများ သည် စည်းလုံး ညီညွတ်ခဲ့၏။
လမ်းသစ်များဖွင့်၍ လမ်းပန်းသာယာ သဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်း ဝယ်ရေး စည်ကားခဲ့၏။
ဘဏ္ဍာရေး ပြုပြင်မှုများကို စီမံ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားများ သက်သာချောင်ချိခဲ့ကြ၏။
ထိုသို့ တိုင်းပြည် စည်ပင် သာယာစေရန် စီမံဆောင်ရွက်ရာတွင် ဟင်နရီအား များစွာ အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသော ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးမှာ ဆာလီနယ်စား ဖြစ်သည်။
စတုတ္ထဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သမိုင်းတွင် ပြည်သူပြည်သား တို့၏ လေးစားကြည်ညိုခြင်းကို အခံရဆုံးသော ဘုရင် တပါး ဖြစ်၏။
သို့သော် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အကျိတ်အခဲ မကျေနိုင်သူ တစ်ဦး၏ ဓားချက်ဖြင့် ၁၆၁ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့ တွင် ကံကုန်ရလေတော့သည်။
ထီးနန်းကို သားတော် ၁၃ ဆက်မြောက် လူဝီက ဆက်ခံစိုးစံလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ဘုရင်များ။
ပထမဟင်နရီ (ခရစ် ၁ဝ၆၈-၁၁၃၅) သည် ဝီလျံ-သ-ထွန်းကားရား၏ သားတော် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်တွင် အဂ‡လန်ပြည်ရှိ ဆက္ကဆန်နှင့် နော်မန်လူမျိုးတို့ကို သွေးစည်းရေး လုပ်ငန်းမှာ များစွာ တိုးတက်အောင်မြင်ခဲ့၏။
ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ပြင်သစ်ပြည်တွင် နော်မန်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲများကြောင့် အဂ‡လိပ် အမျိုးသား ရေးစိတ်ဓာတ် များစွာ တက်ကြွ ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယဟင်နရီ(ခရစ် ၁၁၃၃-၁၁၈၉)သည် မတီလဒါ မင်းသမီး (ပထမ ဟင်နရီဘုရင်၏ သမီးတော်)နှင် ့ အန်ဇူးနယ်စား ဂျက်ဖရီလန်တာဂျင်နက်တို့၏ သား တော်ဖြစ်သည်။
၁၁၃၅ ခုနှစ်၌ ပထမ ဟင်နရ ီ ကွယ်လွန် သောအခါ ဝီလျံ-သ-ကွန်းကားရား၏ မြေးတော် ဗလွားနယ်စား စတီဖင်က ထီးနန်းက ို လုယူသည်။
သူသည် အဂ‡လန် တပြည်လုံးသာမက ပြင်သစ်ပြည် ၏ အနောက်ဘက် တခြမ်း ကိုပါ အုပ်စိုးခဲ့ရသည်။
ဒုတိယ ဟင်နရီဘုရင်သည် မှူးကြီးမတ်ကြီးများ၏ တန်ခိုး အာဏာများကို ကန့်သတ်ပေးရန် ဟူသော ဝါဒကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့သည့်အငြ် ခရစ်ယန် သံဃာအ ဖွဲ့အား ဘုရင်စိုးမင်း တို့၏ 0x100သဇာအောက်တွင် ရောက် ရှိလာရေးအတွက်လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့၏။
အဂ‡လိပ် ဆက္ကဆန်ဥပဒေများကိုလည်း တိုင်းပြည်၏ လက်သုံး ဥပဒေအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့၏။
ထိုသားတော်များတွင် သူ၏နောက် ထီးနန်းကို ဆက် ခံခဲ့ကြသော ခြသေ‡့နှလုံးရှိသူ ရစ်ချတ်နှင့် ဂျွန်တို့လည်း ပါဝင်၏။
တတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၂ဝ၇-၁၂၇၂)။
ဂျွန်ဘုရင် ၁၂၁၆ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံသောအခါ သူ၏ သားတော် ဟင်နရီသည် ကိုးနှစ်ရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။
စစ်မက် လိုလား၍ ပြင် သစ်နိုင်ငံရှိ အဂ‡လိပ်ပိုင် နယ်မြေဟောင်းတို့ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ယူရန် အထူး အာသီသ ထားခဲ့သည်။
စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၃၆၇-၁၄၁၃)။
စတုတ္ထ ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာ မင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက်သောဘုရင် ဖြစ်သည်။
၁၃၉၉ ခုနှစ်၌ ရစ်ချတ် ဘုရင်သည် အိုင်ယာလန်ဘက်သို့ ခရီးထွက်နေစဉ် ဟင်နရီသည် နောက်လိုက် ၆ဝ ခန့်နှင့် အဂ‡လန်ပြည် သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာလျက် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလေ သည်၊ ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင် အား အကြည်ညိုပျက်သ ူ များပြားသည့်အလျောက် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်သည် အင်အား အဆမတန် တိုးတက်လာကာ စစ်ပွဲ တစုံတရာ မတိုက်ခိုက်ရပဲ ရစ်ချတ်ဘုရင်အား လက်ရဖမ်းဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်။
သို့ဖြင့် အဂ‡လန်နိုင်ငံတွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေအအုပ်စိုးသော (စည်းမျဉ်းခံ) ဘုရင့်စံနစ်သည် ဟင်နရီ လက်ထက်တွင် ဦးစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ပဉ္စမ ဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၃၈၇-၁၄၂၂)။
စတုတ္ထ ဟင်နရီ လွန်သောအခါ သားတော် ဟင်နရီသည် ပဉ္စမ ဟင်နရီ အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံ၏။
ဟင်နရီလွန်သောအခါ အဂ‡လိပ်ထီးနန်းနှင့်တကွ ပြင်သစ်ထီးနန်းကိုပါ ဆက်ခံရန် ကိုးလသားအရွယ် ဟင်နရီ မင်းသားကလေး ကျန်ရစ်ခဲ့၏။
ဆဋ္ဌဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၂၁-၁၄၇၁)။
ပဉ္စမ ဟင်နရီ ဘုရင် နတ်ရွာစံပြီးနောက် တနှစ်သားမျှပင် မရှိ သေးသော သားတော် ဟင်နရီမင်းသားငယ်သည် ဆဋ္ဌဟင်နရီအဖြစ်ဖြင့် နန်းတက်၏။
ဟင်နရီဘုရင်ကလေး၏ ဦးရီးတော် ဗက်ဒဖို့နယ်စားကြီး သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ နယ်မြေတို့ကို ဘုရင့် ကိုယ်စား အုပ်ချုပ် ရ၍ အခြား ဦးရီးတော် တပါးဖြစ်သော ဂလော့စတာ နယ်စား ကြီးသည် အဂ‡လန်နိုင်ငံကို ဘုရင့်ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ရလေ သည်။
၁၄၂၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ကျေးတော သူကလေး ဂျုန်းအော့အတ်၏ ရဲရဲတောက် ခေါင်းဆောင်မှုကြောင့် အဂ‡လိပ်တို့သည် အော်လီ ယန်းမြို့တွင် အရှုံးကြီး ရှုံးခဲ့ကြရ၏။
) ထိုမှစ၍ အဂ‡လိပ်တို့သည် တစတစ စစ်ရေးနိမ့်ခဲ့ပြီး နောက် ၁၄၅၃ ခုနှစ် ရောက်သည်တွင် ကဲလေးမြို့မှတပါး အခြားသော ပြင်သစ်နယ်ပယ်အားလုံးကို လက်လွွှတ်လိုက်ကြ ရလေသည်။
ထိုနောက် ယောမင်းမျိုးနှင့် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုးတို့၏ အာဏာလုပွဲ ကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ယင်းကို အကြောင်းပြု၍ ၁၄၅၅ ခုနှစ်တွင် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားကာ တိုင်းပြည် ညက်ညက် ကြေခဲ့ရလေသည်။
၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် ယော့မင်းမျိုးတို့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သော အက်ဒွပ်သည် ဘုရင်အဖြစ်ကို ခံယူလိုက်၏။
သတ္တမ ဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၅၇-၁၅ဝ၉)။
သတ္တမ ဟင်နရီသည် တျူဒါမင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက ် သောဘုရင် ဖြစ်သည်။
ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အဂ‡လန်နိုင်ငံ၌ ဉာာဏ်သစ် အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ (ခရစ် ၁၄၉၁-၁၅၄၇)။
အဋ္ဌမ ဟင်နရီကား မိမိလက်ရှိ မိဖုရားကို ကွာ၍ နန်းတွင်းသူ ပျိုဖြူတစ်ဦး လက်ထပ်လိုရာမှစကာ ဗရင် ဂျီဂိုဏ်းနှင့် အဂ‡လန်ပြည် သာသနာရေး ဂိုဏ်းတို့ကို အဆက်ပြတ်သွားအောင် ပြုခဲ့သော အဂ‡လိပ်ဘုရင် တပါး ဖြစ်လေသည်။
( ဝူလဇီ ကာဒင်နယ်။
) ပဉ္စမချားအား ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်ကြီး၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက် ပြီးသောအခါ ချားနှင့် ချား၏ရန်ဘက် ပြင်သစ်ဘုရင် ပထမဖရစ်စစ်တို့ နှစ်ဦးစလုံးကပင် ဟင်နရီအား မဟာ မိတ် ဖွဲ့လိုလာကြလေ သည်။
( ဗူးလင်း အန်း-။
) မကြာမီကက်သရင်းတွင် နန်းမွေဆက်ခံနိုင်မည့် သားတော် မမြင်သော ကြောင့် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သူသည် သူ့ မရီးတော် မုဆိုးမကို လက်ထပ်ခဲ့သည်မှာ တရားတော်နှင့် မညီဟူ၍လည်းကောင်း အကြောင်းပြကာ ကွာရှင်းရန် စီစဉ်ခဲ့လေသည်။
ထိုစဉ်က အဂ‡လန်ပြည်မှာ အယူဝါ ဒဆိုင်ရာတွင် ရောမ သာသနာပိုင် ပုတ်ရဟန်းမင်း၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လေသည်။
ဥပဒေတရပ် အရ အဂ‡လန်ပြည်တွင် ပုတ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာလွှမ်းမိုးနေမှု ကို လက်အောက်ခံ မဟုတ်တော့ပဲ သီးခြားဂိုဏ်းတစ်ခု ဖြစ်လာ လေ၏။
ထိုအခါ ဘုရားဝတ်ပြု စည်းဝေးပုံ အစီအစဉ်ကို အနည်း ငယ် ပြင်ဆင်လိုက်၍ သမ္မာကျမ်းကို အဂ‡လိပ်လို ပြန်စေပြီး သော် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများတွင် ထိုဘာသာပြန် သမ္မာကျမ်း များကိုသာ ထားရှိစေသည်။
အခြား အက်ဥပဒေတရပ်အရမူ ဟင်နရီဘုရင်မှာ အဂ‡လန်ပြည်ဂိုဏ်း၏ အထွတ်အမြတ် ဖြစ် လာလေသည်။
ထိုသို့ အာဏာရလာသောအခါ ဟင်နရီသည် အဂ‡လန်ပြည်အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပိတ်စေ၍ ကျောင်းများပိုင် ပစ္စည်းများကို သိမ်းယူလေသည်။
ထိုကဲ့သို့ ပြုမူခဲ့ရာတွင် ဟင်နရီအား ထောက်ခံအားပေး ကူညီသူမျာ ဝူလဇီ၏ နေရာတွင် ခန့်ထားခဲ့သော တောမတ် ကရန်းမား ဖြစ်လေသည်။
အန်းဗူး လင်းကို မိဖုရား မြေ|ာက်၍ မကြာမီ အခြား ပျိုဖြူတစ်ဦးအား ရွှေဘောတော် ကျခဲ့ပြန်လေသည်။
အန်းမိဖုရားနှင့် နောင်အခါ အဂ‡လန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသော ဘုရင်မတစ်ဦး ဖြစ်လာမည့် အယ်လစ်ဇဗက် မင်းသမီးကို ရရှိခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် ကရန်း မား၏ စီစဉ်ပေးချက်အရ ဟင်နရီ သည် ဂျာမန်မင်းသမီး အန်းအော့ကလိဆိုသူနှင့် လက်ဆက်ပြန် လေသည်။
သို့သော် အချောအလှကြိုက်သော ဟင်နရီမှာ ရုပ်မလှသောသူနှင့် လက်ဆက်ပေးရပါမည်လောဟု ကရန်းမား ကို မျက်မာန်တော်ရှကာ အဆုံးစီရင်စေ၍ ထိုမိဖုရားကိုလည်း ကွာရှင်းပစ်ပြန်လေ၏။
နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ်၌ ကက်သရင်းပါး အမည်ရှိ မုဆိုးမတစ်ဦးကို မိဖုရား မြေ|ာက်ပြန်လေရာ ထိုမိဖုရားသာလျှင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်သည်အထိ မိဖုရားအရာ၌ တည်မြဲခဲ့လေသည်။
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ ဘုရင်မှာ အဂ‡လန်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် သိမှတ်ရလွယ် သော ဘုရင်တပါး ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
သို့သော် ထိုဘုရင်ကြီးသည် အဂ‡လိပ် ရေတပ်ကြီး အင်အား တောင့်တင်း၍ အခြေခိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့လေ သည်။
အခြား ဥရောပနိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် မိမိတို့ စစ်တပ်များကို အင်အား တောင့်တင်းအောင် စီမံ ဖွဲ့စည်းနေကြစဉ် ဟင်နရီ ကား မိမိ၏ တိုက်သဘေ‡ာများကို တိုးတက် ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်၏။
နောင်အခါ ရေကြောင်းတွင် အဂ‡လိပ်တို့ကြီးစိုး နိုင်ရေးအတွက် သူ့လက်ထက်တွင် အရည်အခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ သည့် သားတော် မထွန်းကားခဲ့သော်လည်း အန်းဗူးလင်းနှင့် ရရှိသည့် သမိးတော် အယ်လစ်ဇဗက်မှာကား အဂ‡လန်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် ထူးခြားလှသော ဘုရင်မတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
( အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မများ။
) မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ ဘုရင်များ။
ဒွန် အန်းနရစ်၊ ဗစ်ဇယူးနယ်စား၊ ပေါ်တူဂီ () သည် ပေါတူဂီအင်ပါယာခေတ်၏ အစောပိုင်းနေ့ရက်များနှင့် ၁၅ ရာစု ဥရောပတိုက်သားတို့၏ ရေကြောင်းနယ်ပယ်ချဲထွင်ခြင်း၊ ရှာဖွေစူးစမ်းခြင်းနယ်ပယ်တို့တွင် အဓိကအခရာကျသောသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ရေကြောင်းပြ ဟင်နရီ (Henry the Navigator) ဟူသောအမည်ဖြင့် အသိများလေသည်။
၎င်း၏စီမံပေးမှုများမှတဆင့် ဟင်နရီကို "စူးစမ်းရှာဖွေရေးခေတ်" (Age of Discovery) ၏ စတင်ဆောင်ရွက် ကမကထပြုသူဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသည်။
အေဗစ်အိမ်တော်(နန်းဆက်) ကိုတည်ထောင်ခဲ့သော ပထမမြောက် ဂျွန် (ပေါ်တူဂီ) ၏ စတုတ္ထသားတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
Ivana Elbl, "Man of His Time (and Peers): A New Look at Henry the Navigator." Luso-Brazilian Review 28.2 (1991): 73-89. ၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ဂျီဗရောတာနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် အာဖရိကကမ်းခြေပေါ်ရှိ စူးတားမြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းယူရာ၌ နာမည်ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
အာဖရိကတိုက်၌ မူးအားလူမျိုးများနှင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရစဉ်က သူသည် ထိုခေတ်က လူသူအရောက်အပေါက် နည်းပါးသော အနောက်ဘက်ရှိ သမုဒ္ဒရာကြီး အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ အာဖရိကတိုက်ကြီးအကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပိုမိုသိရှိလိုသော ဆန္ဒပြင်းပြခဲ့လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတော်ကြီးမှ ထွက်ခွာခဲ့၍ စိန့်ဗင်ဆင်အငူအနီးတွင် နက္ခတာရာကြည့်မျှော်စင်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပညာရှိများ၊ မြေပုံရေးဆွဲ သူများနှင့်အတူ မြေပုံများ ရေးဆွဲခြင်း၊ နယ်ပယ်သစ်များ လှည့်လည် ရှာဖွေရန် စီစဉ်ခြင်း စသည်တို့နှင့်သာ အချိန်ကုန်စေခဲ့သည်။
ထိုနောက် ရေကြောင်း အတတ်သင်ကျောင်း တစ်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်၍ လူငယ်များကို စုရုံးကာ ရေကြောင်းအတတ်ကို ကျကျနနန သင်ပေးပြီးလျှင် နယ်ပယ်သစ်များကို ရှာဖွေရန် သင်္ဘောများနှင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်။
သူ့လူများသည် တစ်စုပြီးတစ်စု အရဲစွန့်၍ သင်္ဘောလွှင့်သွားကြရာ၌ အဇိုး၊ မဒီးယားနှင့် ကနေရီကျွန်းစုများကို တွေ့ခဲ့ကြသည်။
ထို့အပြင် ကိပ်ဗတ်(ဒ)ကျွန်းများကို ကျော်လွန်၍ အာဖရိက ကမ်းခြေတလျှောက်တွင် ဆီးယားရားလေအွန်းအထိ ရောက်ခဲ့ကြသေးသည်။
သူတို့သည် နယ်ပယ်သစ်များ ရှာဖွေရုံသာမက ခရီးသွားဟန်လွဲ ဆိုသလို အာဖရိတိုက်ရှိ တိုင်းရင်းသားများကို ဖမ်းဆီးကြပြီးနောက် ရောင်းဝယ်ခြင်းဖြင့် ကျွန်ကုန်ကူးခဲ့ကြလေသေးသည်။
ဟင်နရီမင်းသားသည် သူကိုယ်တိုင် စွန့်စားသွားလာခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း အခြားသူများကို စွန့်စား သွားလာစေရန် ငွေအား လူအားဖြင့် အမြဲကူညီခဲ့၏။
သူငွေကုန်ကြေးကျခံ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော လုပ်ငန်းများမှ ဟင်နရီသည် အကျိုးကျေးဇူး ခံစားမသွားခဲ့ရချေ။
သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှ ဒီအတ်၊ ဗက်စကိုဒါဂါးမ စသော သင်္ဘောသားများသည် အိန္ဒိယသွားပင်လယ်ခရီးလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့၍ သူ၏ ရည်မှန်းချက်များ အကောင်အထည်ပေါ်ခဲ့လေသည်။
သူကသာ အားပေးကူညီခြင်း မပြုခဲ့လျှင် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားတို့သည် အရှေ့တိုင်းသို့ ရေကြောင်းမှ တောက်လျှောက် ရောက်နိုင်ကြမည် မဟုတ်ချေ။
သို့ဖြစ်၍ ဟင်နရီမင်းသားမှာ သူတို့၏ ကျေးဇူးရှင်ကြီး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
၁၄၆ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဟင်နရီ မင်းသား ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) မှတ်စု ကိုးကား Category:စွန့်စားသူများ။
ဟင်းခတ်မှုံ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော်လည်း ချိုချဉ်၊ ခဲဖွယ်နှင့် မုန့်အမျိုးမျိုး တို့၌ ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည့် အမွှေးအကြိုင်များကိုပါ ဆိုလိုပေသည်။
ရှေးခေတ်က လူမျိုးတို့သည် ယဉ်ကျေးမှုတစစ တိုးတက်လာ၍ နေထိုင်စားသောက်မှု ပြောင်းလဲလာသည့်အခါ အစားအစာများ ကြာရှည်ခံရန်နှင့် ပိုမို အရသာရှိလာစေရန် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ သုံးလာခဲ့ကြ၏။
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကို အကြောင်းပြု၍ စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့၏။
နယ်ချဲ့ခဲ့၏။
ပင်လယ်ခရီးကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
နယ်မြေသစ်များသည် တွေ့ခဲ့လေသည်။
ထိုအမွှေးအကြိုင်များမှာ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များ အနံ့အရသာ တိုးတက် ကောင်းမွန်စေရန် ထည့်ခြင်းဖြစ်၍ အရေးမကြီးဟုထင်ရ သော်လည်း အလွန်အဖိုးတန်လေသည်။
ရှေးခေတ်က ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များကို ရရှိရန်အတွက် မည်မျှ ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရကြောင်း မှတ်တမ်းတင် ထား ခဲ့သည်မှာလည်း အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။
အနံ့ကလေးသင်း၍ လျှာပေါ်၌ အရသာတွေ့သွားအောင် စားသောက်ဖွယ်ရာများ၌ ထည့်ပေးရသော အမွှေး အကြိုင်များ ရနိုင်ရေးအတွက် ရှေးခေတ်ကလူများသည် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲကြီးများ ဆင်နွှဲခဲ့ရ၍ အသက် ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့လေပြီ။
ဥရောပ အနောက်ပိုင်း နိုင်ငံကြီးများသည် ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို အကြောင်း ပြုလျက် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသဖြင့် လက်အောက်ခံ နိုင်ငံအများ သိမ်းယူရရှိခဲ့လေသည်။
ပင်လယ်ခရီးလမ်း ကြောင်းများ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမှာလည်း ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို ရှာဖွေ၍ သယ်ယူရောင်းချရန် ခရီးလမ်းပန်း အဆက်အသွယ်များ ရှာဖွေကြရာမှ အစတွေ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ကိုလံဗတ်သည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို ရရှိနိုင်မည့် နယ်မြေဒေသများကို စုံစမ်းရှာဖွေမှ အမေရိကတိုက် ကြီးကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ လေသည်။
( ကိုလံဘတ် စီ။
) ထိုအခါက ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များမှာ ရွှေနှင့်စက်၍ ဝယ်ရလောက်အောင် အလွန် ဈေးကောင်း၍ အလွန်ကြီးကျယ်သော အရောင်းအဝယ် လုပ်ငန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။
အမွှေးအကြိုင်များကကို အရှေ့ဘက် နိုင်ငံများမှ ရရှိနိုင်လေရာ အနောက်နိုင်ငံများသည် အရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ဆက်သွယ်၍ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း ကို လက်ဝါးကြီးအုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြလေသည်။
ပင်လယ်ခရီးများ မပေါက်ရောက်မီ အခါကမူ အရှေ့နိုင်ငံများမှ အနောက်နိုင်ငံများသို့ ကုန်းလမ်းမှသာလျှင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို သယ်ယူ ရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုရလေသည်။
ထိုခေတ်က အာရေဗျပြည်သည် အမွှေးအကြိုင်များကို ဖြန့်ဖြူးရောင်းချရာ ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာ့ အနောက်ပိုင်းနိုင်ငံများ အလယ်၌ မော်နိုင်ခဲ့လေသည်။
မြေထဲပင်လယ်ဘက်တွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သဖြင့် ဗင်းနစ် မြို့သည် ဂုဏ်ရှိန်ကြီးမား ဝင့်ကြွား နိုင်ခဲ့လေသည်။