kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဂရိမြို့ပြနိုင်ငံအများအပြားရှိသဖြင့် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံများလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြပေ။
ဂရိမြို့ပြနိုင်ငံ များထဲတွင် ဒီမိုကရေစီအကျဆုံးအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သည့် စပါတာနှင့် အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံ များအကြာင်းကို လေ့လာထားရန်လိုပေသည်။
စပါတာမြို့ပြနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ရှေးဟောင်းဂရိနိုင်ငံ၏ အစောပိုင်းကာလတွင် မြို့ပြနိုင်ငံငယ်လေးများသည် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှုအားနည်းသေးသည်ဟုဆိုရမည်။
မြို့ပြနိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူများကို Poleis ဟုခေါ်ကြပြီး လူနည်းစုကိုယ်စားပြုသည့် အုပ်ချုပ်သူများ လည်းဖြစ်ကြသည်။
ဂရိခေတ်အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်အတန်းတွင် ဒီမိုကရေစီသဘောတရား အထွန်းကားဆုံး မြို့ပြနိုင်ငံ နှစ်ခုမှာ အေသင် (Athens) နှင့် စပါတာ(Sparta) မြို့ပြနိုင်ငံများဖြစ်သည်။
စပါတာတို့သည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုကို ငြင်းပယ်ကြသည့်အပြင် လူတန်းစားလည်းခွဲခြားကြသဖြင့် ထူဆန်းသည့် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဟုဆိုနိုင်သည်။
စပါတန်အစိုးရသည် နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့ကို လေးမျိုးခွဲခြားထားသည်။
ပထမ အမျိုးအစားမှာ ဘုရင်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။
ဘုရင်အဖွဲ့တွင် ဘုရင်နှစ်ပါး ပါဝင်ရသည်။
စပါတာဘုရင်နှင့် ဂျီရွန်တီ (Gerontes) ဟုခေါ်သည့် အသက်အရွယ်ကြီးသူများကို ကိုယ်စားပြုရသည့်ဘုရင် (Gerousia) တိုဖြစ်သည်။
တတိယတစ်မျိုးမှာ ဘုရင်ကိုကြီးကြပ်ရသည့် (Ephors) ဖြစ်ပြီး၊ စတုတ္ထတစ်မျိုးမှာ စပါတန်ညီလာခံတက်ရောက်ခွင့်ရသူ များ (Apella) တို့ဖြစ်သည်။
ဘုရင်နှစ်ပါးသည် အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ရသူများဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ့်နေရာနှင့်ကိုယ် သီးခြားရပ်တည်ကာ အုပ်စိုးမှုကို ညီညွတ်စွာပြုလုပ်ကြရသည်။
သို့သော် ဘုရင်နှစ်ပါးဖြစ်နေသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ထိရောက်မှုမရှိဘဲ အားနည်းမှု ကတော့ ရှိနေသည်။
ဘုရင်တို့က တရားစီရင်ရေးကို Gerousia တို့ပါမှ စီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
Gerousia အဖွဲ့ဝင်များသည် အသက် ၆၀ ကျော် အရွယ်မှရွေးကောက်ခံပိုင်ခွင့်ရှိကြသည်။
သို့သော်လက်တွေ့တွင်မူ ချမ်းသာသူများ၊ သူကောင်း မျိုးနွယ်ဝင်များ ထဲမှသာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ကြသည်ကများသည်။
Gerousia တို့သည် အမှုများတွင် ရှေးဦး ကြားနာမှုများကိုပြုကြရသည်။
Apella များသည် ဒီမိုကရေစီနည်းအကျဆုံး ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများဖြစ်သည်။
အသက် ၃၀ ကျော်မှ ညီလာခံတက်ရောက်ခွင့်အတွက် ရွေးချယ်ခံရပြီး Apella သို့မဟုတ် Ephors များဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။
သူတို့သည် ညီလာခံ တွင် Gerousia တို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ငြင်းပယ်ပိုင်ခွင့်ရှိသူများဖြစ်သည်။
Ephors တို့ကို စပါတန်ညီလာခံမှ ဘုရင့်ကို ကြီးကြပ်အကြံဉာဏ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိမည့် Apella တို့ထဲမှ ၅ ဦးကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် အောက်ခြေလူတန်းစားသည်လည်း ဘုရင့်အကြံပေးဖြစ်နိုင်ခွင့်ကို စပါတန်လူ့ဘောင်တွင် တွေ့ရှိရ သည်။
မျိုးနွယ်ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ အောက်ခြေမှတက်လာသည့် နိုင်ငံသားများက ဘုရင့်ကို အကြံပေးနိုင်ရုံမျှမက ဘုရင်ကို မကြိုက်လျှင် ဖြုတ်ချခွင့်ရှိခြင်းသည် စပါတန်ခေတ်အုပ်ချုပ်ရေး၏ ထူးခြားချက်ဟုဆိုနိုင်သည်။
စပါတန်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တီထွင်သူမှာ ထင်ရှားသည့် ဥပဒေပြုသူ Lycurgus ဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၇ ရာစုအလယ် လောက်တွင် စပါတာ၌ ကျေးကျွန်တို့၏ တော်လှန်ရေးတစ်ရပ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
သူက ကျေးကျွန်များနှင့်ပူးပေါင်းပြီး စပါတာပြန်လည်ပြုပြင်ရေးစနစ်များကို ရေးဆွဲချမှတ်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။
နောက်ထပ် ကျေးကျွန်တို့၏ တော်လှန်ရေးတစ်ရပ် ထပ်မံမပေါ်ပေါက်စေရန်အတွက် Lycurgus သည် အဆင့်မြင့် စစ်တပ်နှင့် စစ်မှုထမ်းအဖွဲ့အစည်း တစ်ခုကို ထူထောင်ကာ ဂရိ မြို့ပြနိုင်ငံများတွင် စပါတာကို အင်အားအတောင့်တင်းဆုံးနိုင်ငံကြီးတစ်နိုင်ငံဖြစ်စေရန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
Lycurgus ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုသည် စပါတာကို အားသာချက် သုံးချက်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ပြည်သူများကြားတွင် တန်းတူညီမျှမှုကိုဖြစ်စေခြင်း စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းထူထောင်နိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် စည်းကမ်းရှိရှိ တာဝန်သိသိနေထိုင်တတ်သည့်လူ့ဘောင်တစ်ခုကိုဖြစ်ထွန်းလာစေခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် Lycurgus သည် စပါတန်အစိုးရ၏ အဓိကယန္တရားသည် Gerousia နှင့် စေနူa တို့ဖြစ်ပြီး၊ ဘုရင်၏အခန်းကဏ္ဍကို နည်းနိုင်သမျှနည်းအောင် လျှော့ချထားခဲ့သည်။
Lycurgus ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဥပဒေအဖြစ် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ထိုဥပဒေကို Great Rhetra ဟုခေါ်သည်။
ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံး ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေဟူ၍လည်းဆိုနိုင်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် စပါတာတို့သည် စစ်ရေးတွင် စူပါပါဝါအနေအထားသို့ရောက်လာခဲ့သည်။
ဂရိနိုင်ငံတော်ကြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုတို့အတွက် စံပြုလောက်သည့် ဥပဒေနှင့် ခိုင်မာတောင့်တင်းသည့် စစ်တပ်အင်အားကို စပါတာတို့ ပိုင်ဆိုင်သွားနိုင်ခဲ့ခြင်း ကြောင့်ဖြစ်သည်။
စပါတန်တို့က သူတို့ကိုသူတို့ သာတူညီမျှ လူနေမှုဘဝကိုစတင်ထူထောင် နိုင်ခဲ့သူများအဖြစ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားခဲ့ကြသည်။
စပါတာတို့ လူနေမှုမြင့်မားရခြင်းသည် ပညာရေးကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။
စပါတာပညာရေးစနစ် (agoge) သည်စပါနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဆင်းရဲ ချမ်းသာ မည်သည့်အဆင့်အတန်းရှိသည်ဖြစ်စေ တန်းတူညီမျှ ပညာသင်ကြားခွင့်ရကြခြင်းကြောင့် စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရလည်း အတော်လေးမြင့်မားသူများဖြစ်ကြောင်း ဆိုနိုင်သည်။
စပါတန်တို့သည် ခေတ်ပြိုင် သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် ဟီရိုဒိုးတပ်စ်နှင့် ဇီနိုဖုန်းမှသည် အတွေးအခေါ်ပညာ ရှင်များဖြစ်သည့် ပလေတိုနှင့် အရစ္စတိုတယ်တို့အထိ လေးစားကြည်ညိုတန်ဖိုးထားခဲ့ကြသည်။
စပါတန်အမျိုးသမီးများသည် အခြားအမျိုးသမီးများနှင့်မတူ အမွေဆက်ခံပိုင်ခွင့်ရှိခြင်း၊ မိမိကြိုက်နှစ်သက်သူနှင့် လက်ထပ်ခွင့်ရှိခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာ ပညာသင်ကြားပိုင်ခွင့်ရှိခြင်းတို့သည် ထိုခေတ်အမျိုးသမီးတို့၏ဘဝတွင် ထူးခြားချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
စပါတန် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းသည် ပြည်သူကို ဘုရင်၏စိုးမိုးချုပ်ကိုင်မှုကြောင့် ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်အားငယ်နေရမည့် စိတ်တွေကိုပယ်စေပြီး ဘုရင်ကိုမကြိုက်လျှင် ဖြုတ်ချခွင့်၊ ပြည်နှင်ခွင့်များရထားသည့် လွတ်လပ်သောပြည်သူများဟု ဆိုနိုင်သည်။
စပါတန်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံတွင် အထက်ပါဒီမိုကရေစီနည်းကျကျစနစ်များ ရှိခဲ့သော်လည်း လူနည်းစုအသိုင်းအဝိုင်းကို ကိုယ်စားပြုသည့်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က အားနည်းချက်လိုဖြစ်နေသည်။
ပထမဦးဆုံးအားနည်းချက်မှာ လွတ်လပ်သည် ဆိုသော်လည်း တစ်ဦးချင်းဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှုကိုချုပ်ကိုင်ထားမှုများ ရှိနေကြောင်းတွေ့ရသည်။
Plutarch ဆိုသူက ထိုစဉ်ကတည်းက စပါတာအုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဤသို့ဝေဖန်ခဲ့သည်။
"လူတိုင်း မိမိဆန္ဒရှိသည့်အတိုင်း နေထိုင်ခွင့်မရှိ။
စစ်မှုထမ်းချင်သည်ဖြစ်စေ မထမ်းချင်သည်ဖြစ်စေ နိုင်ငံရေးအရ စစ်တပ်သို့သွားကြရသည်"။
ဒုတိယအားနည်းချက်မှာ Gerousia များသည် မိမိတို့အာဏာတည်မြဲရေးနှင့် ဩဇာသက်ရောက်ရေးတို့အတွက် အာဏာကို ချုပ်ကိုင်ကာ အစိုးရအဖွဲ့နေရာအတော်များများတွင် ဖြန့်ကျက်နေရာဝင်ယူနေကြခြင်းဖြစ်သည်။
စပါတန်အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်တွင် စနစ်အမျိုးမျိုးရောပြွမ်းနေသည်။
ဘုရင်နှစ်ဦးဖြင့်အုပ်စိုးခြင်းကပင် ပဒေသရာဇ်စနစ်ကို မစွန့်လွှတ်နိုင်သေးပဲ၊ ဥပဒေပြုကောင်စီကလည်း မှူးမတ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နှင့်တူနေသည်။
စပါတန်တို့တွင် ယောက်ျား တိုင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင်ပါဝင်ခွင့် တန်းတူညီမျှရှိသည်ဆိုခြင်းကလည်း အမျိုးသမီးများပါဝင်ခွင့်မရသေးသောကြောင့် စစ်မှန်သည့် ဒီမိုကရေစီဟူ၍ မပြောနိုင်သေးပေ။
စပါတန်တို့သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် ပါဝင်ခွင့်ရသည်ဆိုစေ ထိုအချိန်က စပါတန်လူမျိုးစစ်စစ်မှာ တိုင်းပြည် လူဦးရေ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိသဖြင့် လူနည်းစု မိမိတို့အဝန်းအဝိုင်းအတွင်း၌သာ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုထူထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်းဆိုနိုင်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကျန်လူတန်းစားများဖြစ်သော တိုင်းရင်းသားကုန်သည်များ၊ လက်မှုပညာရှင်များ၊ ကျေးကျွန်များသည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် လုံး၀ပါဝင်ခွင့်မရှိသည့်အပြင် နိုင်ငံခြားသားများဆိုပါက ပို၍ အခွင့်အရေးမရရှိကြပေ။
အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံဒီမိုကရေစီ ဂရိစစ်သူကြီး ပရီးကလီးစ် (Pericles) ခေတ် (ဘီစီ ၄၆၁ မှ ၄၃၁) အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံသည် လူဦးရေ ၃ သိန်း ခန့်ရှိသည်။
အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံသားစစ်စစ် ၁၂၀၀၀၀ မှ ၁၆၀၀၀၀ ကြား၊ အေသင်သို့လာရောက် စီးပွားရှာ နေကြသည့် နိုင်ငံခြားသား ၄၅၀၀၀ ခန့်နှင့် ကျေးကျွန် ၈၀၀၀၀ ခန့်တို့ဖြစ်သည်။
လူတန်းစားကိုလည်း အထက်ပါ အတိုင်း သုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်။
ကျေးကျွန်လူတန်းစားသည် အေသင်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် လုံး၀ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခွင့် မရှိသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။
ကျေးကျွန်တို့သည် မြေယာလည်းပိုင်ဆိုင်ခွင့်မရှိကြပေ။
အေသင်နိုင်ငံသားစစ်စစ်များသည် အသက် ၂၀ ပြည့်လျှင် ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး နိုင်ငံအရေးအရာများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိကြသည်။
အေသင်မြို့တွင် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ နိုင်ငံသားတိုင်းပါဝင်သည့် မြို့ပြအားလုံး၏ လူထုအစည်းအဝေးကြီး (Assembly) ကို တစ်နှစ်လျှင် ၁၀ ကြိမ်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ထိုလူထုအစည်းအဝေးကြီး သာလျှင် နိုင်ငံ၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထိုအစည်းအဝေးကိုကျင်းပချိန်တွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံသား ၆၀၀၀ တက်ရောက်ပါက အစည်းအဝေး ဖြစ်မြောက်သည်။
Assembly ကို ဂရိဘာသာစကားဖြင့် Ecclesia ဟုခေါ်သည်။
ဒီမိုကရေစီနည်းအရ လူတိုင်းပါဝင်နိုင်မည့် အခွင့်အရေးကို ဘီစီ ၅၀၇ လောက်မှစတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုလူထုအစည်းအဝေးကြီးသည် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဖော်ဆောင်သည့် အသွင်ဆောင်ပြီး တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီကို စတင်ခင်းကျင်းခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးအဆင်အယင်လည်းဖြစ်သည်။
လူထုအစည်းအဝေးကြီးသည် ဒီမိုကရေစီ၏ပြယုဂ်သာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို လက်တွေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသည့် လူထုကောင်စီကို သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသည်။
လူထုကောင်စီတွင် လူမျိုးနွယ်စု ၁၀ စုမှ၊ တစ်စုလျှင် လူဦး ရေ ၅၀ ကျဖြင့် ရွေးချယ်ထားသည့် စုစုပေါင်း ကိုယ်စားလှယ် ၅၀၀ ကသာ အခရာဖြစ်သည်။
ထိုကော်မတီဝင် ၅၀၀ သည် အေသင်မြို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖွဲ့ဟုဆိုနိုင်သလို လူထုအစည်းအဝေးကြီးကို ထိန်းချုပ်ရသူများ လည်းဖြစ်ကြသည်။
ကောင်စီဝင်များကို လူမျိုးစုများအတွင်းမှ တိုက်ရိုက်ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခဲ့ကြရသည်။
ထိုပြည်သူ့ကိုယ်စား လှယ်များကို သက်တမ်း တစ်နှစ်သာ သတ်မှတ်ပြီး နှစ်စဉ်ပြန်လည်ရွေးကောက်ကြသည်။
ရွေးကောက်ရာတွင် မဲဆန္ဒဖြင့်သာရွေးကောက်ကြသည်။
လူထုကောင်စီ၏တာဝန်မှာ နိုင်ငံသားများအားလုံးပါဝင်လာသည့် လူထုအစည်းအဝေးကြီးတွင် ဆွေးနွေးရန် ကိစ္စအရပ်ရပ်ကို ဦးဆောင်ရသည်။
လူထုကောင်စီ၏တာဝန်ယူရမှုအပိုင်းသည် များပြားလှသည်။
ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌကိုလည်း ကောင်စီဝင်များထဲမှ တစ်နေ့တစ်ဦးကျဖြင့် နေ့စဉ်ရွေးကောက်ပြီး လူထုအစည်းအဝေးကြီးကို ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုရသည်။
လူထုကောင်စီ၏ အဓိကတာဝန်မှာ အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံဥပဒေများနှင့် တရားဥပဒေများကို အမြဲဆန်းစစ်ပြီး ဥပဒေအဟောင်းများကို ရုပ်သိမ်းခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အသစ်ရေးဆွဲချမှတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြရ သည်။
လူထုကောင်စီသည် ဗဟိုအစိုးရ၏တာဝန်များကိုပါ ဆောင်ရွက်ပေးကြရသဖြင့် အရေးကြီးသည့်အဖွဲ့အစည်းဟု ဆိုနိုင်သည်။
ထို့ပြင် မြို့ပြနိုင်ငံများ၏ တရားရေးကိစ္စများကိုပါ ကြီးကြပ်ပေးရပြီး အပြစ်ရှိသူများကို ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်း၊ သေဒဏ်ပေးခြင်းတို့ကိုပါပြုလုပ်ရသည်။
မြို့ပြနိုင်ငံ၏ ဘဏ္ဍာရေး၊ အခွန်ကောက်ခံရေး၊ ပြည်သူ့ ပစ္စည်းများစီမံထိန်းသိမ်းရေးတို့အပြင် ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်စစ်တပ်နှင့် အစိုးရအမှုထမ်းများကို ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲရသည့် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရသဖြင့် အရေးအပါဆုံး အဖွဲ့အစည်းဟုဆိုနိုင်သည်။
အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံဒီမိုကရေစီစနစ်သည် ပြည်သူတို့က တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသည့် တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ပြည်သူတိုင်း နိုင်ငံအတွက် တာဝန်ရှိစွာဖြင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခွင့်ရှိခြင်းကို ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ပထမဦးဆုံးဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
အေသင်နိုင်ငံသားစစ်စစ်တို့သည် လူဦးရေ ၁၂၀၀၀၀ မှ ၁၆၀၀၀၀ အတွင်းသာရှိပြီး၊ အမျိုးသမီးများနှင့် အရွယ်မရောက်သေးသူဦးရေကို ပယ်လိုက်လျှင် နိုင်ငံသားဦးရေ ၄၀၀၀၀ ခန့်ကသာ နိုင်ငံတွင်း၌ တန်းတူညီမျှ အခွင့်အရေးကို ခံစားခွင့်ရှိသူများဟုဆိုနိုင်သည်။
လူဦးရေ ၃ သိန်းတွင် ၄၀၀၀၀ ဖြစ်သည်။
ထိုလူဦးရေထဲမှ မှူးမတ်အနွယ်ဝင် ငွေရှင်ကြေးရှင်များက လူဦးရေ ၂၅၀၀ ခန့်ရှိသည်။
ထိုအထက်တန်းစားများသည် ကျေးကျွန်များကို တရားဝင်ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး ကျေးကျွန်စနစ်ကို ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ကြပေ။
နောက်ပိုင်းတွင် မှူးမျိုးမတ်နွယ်များ နှင့် ငွေကြေးချမ်းသာသူများသည် ဆင်းရဲသားများအပေါ် ငွေကြေးအရချုပ်ကိုင်ပြီး နိုင်ငံရေးအာဏာကို သိမ်းပိုက်မှု များ၊ မရ ရအောင်ကြံဆောင်မှုများ ပြုလုပ်လာကြသည်။
အေသင်မြို့ပြဒီမိုကရေစီသည် မည်မျှပင်ကောင်းမွန်စနစ်ကျသည်ဆိုစေ နောက်ပိုင်းတွင် အကျင့်ပျက်ဖောက်ပြန်မှု များ၊ ယုတ်မာမှုများ၊ တရားမဲ့မှုများနှင့် နိုင်လိုမင်းထက်ကျင့်သုံးမှုများကြောင့် ဒီမိုကရေစီဆိတ်သုဉ်းလာခဲ့ရသည်။
ပရီးကလီးစ် ကွယ်လွန်သည့်အခါတွင်လည်း နိုင်ငံရေးအာဏာလုမှုများပိုမိုများပြားလာခဲ့ပြီး အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံလည်း ခေတ်မှိန်လာခဲ့ရတော့သည်။
ပုဂံဝန်ထောက်မင်းဦးတင်၏ "မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း" တွင် မဟာသမ္မတမင်းတင်မြှောက်ပုံနှင့်ပတ် သက်ပြီး "အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာရှိသူ လူတစုတို့သည် မနု မည်သော သုခမိန်ကို မဟာသမတ တင်မြှောက်ကြ သည်။
တင်လျှောက်ပုံမှာ ငါတို့အပေါ်တွင် အသျှင်အစိုးရပြုလုပ် အုပ်ချုပ်ပါ။
ကဲ့ရဲ့ရှုံ့ချ နှင်ထုတ်သင့်သူ၊ မ,စ ချီးမြှောက် စောင့်ရှောက်သင့်သူ တို့ကို တရားလမ်းရှိသမျှ နိဂ္ဂဟ ပဂ္ဂဟ ပြုလုပ်ပါ။
ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်အုပ်ချုပ်သည့်အတွက်၊ အုပ်ချုပ်ခံရသူတို့ လုပ်ဆောင်ဖြစ်ထွန်းရရှိသော ပစ္စည်းများမှ ဒသမဘာဂ ဆယ်ဖို့ တဖို့၊ ဆယ်ခိုင် တခိုင်၊ ဆယ်ဖီး တဖီး၊ ဆယ်လုံး တလုံး၊ ဆယ်ပွင့် တပွင့် အချိန်နှင့်အခန့်သင့် ပေးဆက်ကြသည်ကို ခံယူပါဟူ၍ ဝိုင်းဝန်း တိုက်တွန်း ပြောဆိုကြကုန်သည်။
သို့ တင်မြှောက်သူတို့နှင့် မင်းပြုလုပ်မည့်သူတို့သည် အပြန်အလှန် ပဋိဉာဉ် ခံဝန်ကတိစကား ထားကြပြီးသည့်အခါ၊ မင်းလျာ မင်းလောင်းဖြစ်သော သုခမိန်ကို သုံးပါးသော ဘိသိတ်သွန်းလောင်းခြင်းနှင့် မင်းမြှောက်ကြကုန်သည်" ဟုဖော်ပြထားသည်။
မြန်မာတို့သည် ကမ္ဘာဦးအစ "မဟာသမ္မတမင်း" ကိုလက်ခံယုံကြည်ခဲ့ကြကြောင်း ဦးကုလားရေးသည့် မဟာရာဇဝင်ကြီးတွင်လည်းဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ထိုမင်းသည် တရားမျှတသည့်မင်းဖြစ်ပြီး မင်းကျင့်တရား (၁၀) ပါး၊ ရာဇဓမ္မ (၁၀) ပါး၊ ရာဇဂုဏ် (၈) ပါး၊ အပရိဟာနိယတရား (၇) ပါး၊ သင်္ဂဟတရား (၄) ပါးနှင့်အညီ အုပ်စိုးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
ဗမ္ဗူဒီပါကျွန်းတွင် အုပ်စိုးသည့် ထို မဟာသမ္မတမင်းအား ကျွန်းသူကျွန်းသားအပေါင်းတို့က မိမိတို့လုပ်ဆောင်ရရှိသော ပစ္စည်းပစ္စယ တို့ကို ဆယ်ဖို့ တစ်ဖို့၊ ဆယ်ခိုင် တစ်ခိုင်၊ ဆယ်လုံး တစ်လုံး၊ ဆယ်ပင် တစ်ပင် ဆက်ကြရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။
ထိုမဟာသမ္မတမင်းကလည်း ရသေ့မုနိ အစရှိသောသူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖက်တိုင်ပင်ပြီး စကြ၀ဠာနားရှိ အထူးထူးသော "ဓမ္မသတ်ကျမ်းဂန်" များကို ကူးယူစေကာ တရားနှင့်အညီ အဂတိ (၄) ပါးမလိုက်ဘဲ ဆုံးဖြတ်စီရင်ခဲ့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
ရှေးအခါကပင် ပြည်သူတို့ တင်မြှောက်သည့် မင်းသည် ပြည်သူ့ဆန္ဒအတိုင်းအုပ်ချုပ်ကာ ပညာရှိများနှင့် ဥပဒေများရေးဆွဲသတ်မှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြောင်း အထောက် အထားများပင်ဖြစ်သည်။
ယောအတွင်းဝန်ဦးဘိုးလှိုင်၏ ရာဇဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းလာ ကမ္ဘာဦးအစ မဟာသမ္မတမင်းများ တင်မြှောက်ပုံကို လေ့လာကြည့်လျှင် လူအပေါင်းတို့စုဝေးကာ အုပ်ချုပ်မည့်သူကို တညီတညွတ်တည်း သဘောတူ တင်မြှောက်ခဲ့ခြင်း ကြောင့် "မင်း" ဟူ၍ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရကြောင်းထင်ရှားသည်။
ပြည်သူအပေါင်းတို့က မင်းအဖြစ်တင်မြှောက်ရမည့် သူကို "ကျွန်တော်တို့ပြည်သူတို့သည် အချင်းချင်းခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပါက စီရင်ဆုံးဖြတ်ပေးမည့်သူမရှိဖြစ်နေသည်။
သင်သည် လယ်ယာလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်းကိုမပြုပါနှင့်။
ကျွန်တော်တို့ လုပ်ဆောင်၍ ရသည့်စီးပွားမှ ကျွန်တော်တို့ကဲ့သို့ စားသုံးလောက်အောင် ပေးပါမည်" ဟူ၍တောင်းပန်ပြီး အုပ်ချုပ်ခိုင်းသောကြောင့် အုပ်ချုပ်သည့် မင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းဖြစ်သည်။
လူအပေါင်းတို့သည် တညီတညွတ်တည်းထိုသို့ဆုံးဖြတ်ကြပြီးနောက် "တိုင်းပြည်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်မည့် ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော ဘုရားလောင်းကို မင်းမြှောက်ကြသည်" ဟူ၍လည်းဆိုထားသည်။
လူအပေါင်းတို့သည် ထိုဘုရားလောင်းကို "မင်း" ဟူ၍ "သမုတ်သမတ်" သောကြောင့် ထိုမင်းကို မဟာသမ္မတမင်း ဟုခေါ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုသည်။
ပြည်သူတို့သည် ပြည်သူ့အကျိုးအတွက် ပြည်သူများထဲမှ တိုင်းပြည်စောင့်ရှောက်နိုင်စွမ်းရှိသူကို ရွေးကောက် တင်မြှောက်ကြသည်ဆိုသဖြင့် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များတွင် "မင်း" ဆိုသည်မှာ သက်ဦးဆံပိုင်အခွင့်အရေးအား ဘုရားသခင်ပေး၊ နတ်ပေးသောကြောင့်ရရှိလာသည့်အခွင့်အရေးမျိုး (Divine Right of Kings) ကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပြည်သူကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာရ သူဟူ၍သာ လက်ခံကြသည့် အတွေးအခေါ်များကို စိတ်ဝင်စားဖွယ်လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
ထို့ပြင်မင်းတို့သည် သင်္ဂဟတရား (၄) ပါးနှင့်အညီအုပ်ချုပ်ခြင်းကြောင့် တိုင်းပြည်စည်ပင်ခဲ့ကြသည့် အထောက် အထားများ တွေ့ရသည်။
သင်္ဂဟတရား (၄) ပါးဆိုသည်မှာ- သဿမေဓ ပုရိသမေဓ သမ္မာပါသ ဝါစာပေယျ တို့ဖြစ်သည်။
သဿမေဓဆိုသည်မှာ - လူအပေါင်းတို့က မိမိတို့ရှာဖွေစုဆောင်းရလာသည့် ပစ္စည်းများထဲမှ ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ မင်းကို ပေးရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
သို့သော်အချို့ပါဠိကျမ်းဂန်များတွင် ဆယ်ဖို့ တစ်ဖို့ဆိုသည့်စကားကိုမတွေ့ရသဖြင့် နိုင်ငံအင်အားအလျောက် သင့်လျော်အောင် ကောက်ခံကြသည်ဟုသာ ဆိုရန်ဖြစ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် မင်းတို့သည် ကောက်ခံသင့်သည့်အခွန်တော်များသာကောက်ခံပြီး တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန်ဖြစ်သည်။
ပုရိသမေဓဆိုသည်မှာ - မင်း၊ မှူးမတ်၊ ရဲမက်၊ လက်နက်ကိုင်စသည့် နိုင်ငံကိုစောင့်ရှောက်သောသူတို့အား ကောက်ခံရရှိထားသည့် အခွန်တော်များထဲမှ စားသုံးနိုင်လောက်အောင် ပေးကမ်းခြင်းအားဆိုလိုသည်။
နိုင်ငံ စောင့်ရှောက်သူတို့ကို ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်ချီးမြှင့်ထောက်ပံ့ရခြင်းသည်လည်း မင်းတို့ကျင့်ရမည့်တရားဖြစ်သည်။
သမ္မာပါလဆိုသည်မှာ - တိုင်းပြည်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကုန်သည် လယ်လုပ်တို့ကို လွတ်လပ်စွာ လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးခြင်း၊ ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ အရင်းအနှီးလိုအပ်လျှင်ထုတ်ပေးခြင်းတို့ကို မင်းကပြုလုပ်ပေးရခြင်းဖြစ်သည်။
မင်းသည် ကုန်သည်လယ်လုပ်တို့ မိမိနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အပေါ် အားကိုးချင်စိတ်ဖြစ်လာစေရန်၊ ချစ်ခင်လာစေရန် ပြုလုပ်တတ်ခြင်းကို သမ္မာပါလဉာဏ်ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဝါစာပေယျဆိုသည်မှာ - မင်းသည် ချီးမြှင့်ထောက်ပံ့ခြင်းပြုရသည်ဆိုသဖြင့် ကိုယ်လည်းယူ၊ ပေးတန် သလောက်လည်းပြန်ပေးရရုံမျှမက အစဉ်အမြဲ ပြုံးရယ်ခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်သောစကားကိုဆိုတတ်ခြင်းတို့လည်းပြုရမည်။
ပြည်သူကိုချစ်အောင်နေခြင်း၊ ပြည်သူနှင့်ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကာ နွေးထွေးစွာနေထိုင်ပြောဆိုတတ်ခြင်းကို ဝါစာပေယျဟု ခေါ်သည်။
မင်းတို့သည် တရားနှင့်အညီအုပ်စိုးကြသဖြင့် ဗာရဏသီ၊ သာဝတ္ထိ၊ ရာဇဂြိုဟ်အစရှိသော တိုင်းပြည်ကြီးများ သည် ကုဋေရှစ်ဆယ်၊ ကုဋေတစ်ရာ့ခြောက်ဆယ် ကြွယ်၀သည့် သူဌေးသူကြွယ်များပေါများလှသည်။
လက်နက်ကိုင် အင်အားမှာလည်း တောင့်တင်းပြီး တစ်ဆယ်ရှစ်ခေါဘနီတိုင်အောင် အင်အားကြီးမားခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
တိုင်း နေပြည်တော်အတွင်း ခိုးဝှက်လုယက်မည့်သူမရှိ။
အိမ်ဝင်းနှင့် မြို့ပြတို့တွင် တံခါးရွက် မင်းတုပ်ကလန့်မတပ်ဘဲ ဟင်းလင်းဖွင့်ကာ နေထိုင်နိုင်ကြသည်။
ထိုသို့သင်္ဂဟတရားလေးပါးကို ကျင့်ကြံပြီး တံခါးရွက်မင်းတုပ်မရှိသည်ကို "နိရဂ္ဂဠ" ဟုခေါ်သည်။
"နိရဂ္ဂဠတရား" နှင့်ပြည့်စုံသည့်နိုင်ငံတော်ကိုသာလျှင် မင်းကျင့်တရားနှင့် ပြည့်စုံသည့် နိုင်ငံဟူ၍သတ်မှတ်ကြသည်။
ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည့် "မနုဓမ္မသတ်" တွင် မင်းတို့သည်တိုင်းပြည်ကိုအုပ်ချုပ်ပုံနှင့်ပတ်သက်ပြီး "မင်းနှင့်ပြည်သူတို့ ပူးပေါင်း အုပ်ချုပ်ရမည်။
ထိုသို့ပူးပေါင်းခြင်းဖြင့်သာ အသိဉာဏ်ကိုတိုးပွားစေနိုင်မည်။
မင်းနှင့်ပြည်သူတို့ဆက်ဆံရာတွင် မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းထားရမည်" ဟုဆိုသည်။
မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့ဆိုသည်မှာ ၁။
ဝိဇ္ဇာရိယသဘာ (ပညာရေး) ၂။
ဓမ္မာရိယသဘာ (သာသနာရေး) ၃။
ရာဇာရိယသဘာ (အုပ်ချုပ်ရေး) သုံးဌာနခွဲပြီးတိုင်းပြည်ကို ပူးပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
မင်းဆိုသည်မှာ တိုင်းသူပြည်သားအားလုံးကို အဘက်ဘက်မှလွတ်လပ်စွာ အတတ်ပညာသင်ခွင့်၊ ဘာသာတရား သင်ကြားခွင့်နှင့် စီးပွားဥစ္စာတို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးရမည်။
မင်းကျင့်တရားကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် သေနာစ ဟုခေါ်သည့် စစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့၊ စစ်တပ်တို့နှင့်ပူးပေါင်းခြင်းဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ရမည်ဟု ဆိုထားသည်။
မင်းသည် ညီလာခံတွင် အမြဲတိုက်တွန်းနေရမည့်အချက်မှာ "အမတ်မင်းတို့ ငါ၏မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့မှပြဋ္ဌာန်းသောတရားနှင့်အညီ အစီအရင်ဥပဒေတို့ကို လိုက်နာဆောင်ရွက် ကြပါလော့။
ယဉ်ကျေးသော၊ အရည်အချင်းရှိသော အမတ်မင်းတို့ စည်းမျဉ်းဥပဒေကိုလိုက်နာကြလော့" ဟူ၍ သတိပေးနေရန်ဖြစ်သဖြင့် ရှေးခေတ်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့ထားရှိခြင်း၊ မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့မှ ဥပဒေများ ရေးဆွဲ ပြဋ္ဌာန်းရခြင်းများရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။
ထိုခေတ်ကတည်းက တစ်ဦးတစ်ယောက်အား အာဏာကုန်လွှဲအပ်ပြီး အုပ်ချုပ်ခွင့်မပြုပေ။
ရှေးမင်းခေတ် အုပ်ချုပ်ပုံအဆင့်ဆင့်တွင် မင်းသည် တိုင်းပြည်၏သဘာပတိ၊ သဘာပတိလက်အောက်တွင် မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့၊ မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့လက်အောက်တွင် မင်းကပြန်ရောက်ရသည်။
မင်းနှင့် မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့သည် ပြည်သူ့လက်အောက်၊ ပြည်သူတို့သည် မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့လက်အောက်ဟူ၍ အဆင့်ဆင့်ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ကာ ညှိနှိုင်းအုပ်ချုပ်ရေးကို ကျင့်သုံးခဲ့ သည်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။
ရှေးခေတ်က မင်းကိုတင်မြှောက်ကြရာတွင်လည်း ရွေးချယ်သည့်မင်းကို အောက်ပါအရည်အချင်းနှင့် ပြည့်စုံ ရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည်။
လူအပေါင်းတို့ထက် ထူးကဲသောအစိုးရခြင်းကိုပြုတတ်သူ ၂။
ရန်သူအပေါင်းတို့အား အောင်နိုင်စွမ်းသောသူ ၃။
သဘာပတိဖြစ်ထိုက်သော၊ ချီးကျူးလောက်သော ဂုဏ်၊ ကိစ္စ၊ သဘောတရားနှင့်ပြည့်စုံသောသူ ၄။
ပူဇော်သက္ကာရပြုထိုက်သောသူ ၅။
ဝင်ရောက်ခိုကိုး အားကိုးထိုက်သောသူ ၆။
ရှိခိုးထိုက်သောသူ ကိုသာလျှင် ဥက္ကဋ္ဌ-သဘာပတိအဖြစ်တင်မြှောက်ကြသည်ဟုဆိုထားသည်။
ဤသို့သောယောက်ျားမျိုးကို "အိုအသင်မင်းမြတ် အားလုံးထက်ကြီးမြတ်သည့် စကြဝတေးမင်းအဖြစ် သတ်မှတ် ပါသည်။
ပညာရှိတို့ဖြင့် ပြည့်နေသော ဤတိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်တော်မူပါ။
မြတ်သောအစိုးရခြင်းဖြင့် တိုင်းပြည်၏ ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူပါ။
ပြည်သူတို့နှင့် နှီးနှောတိုင်ပင်လျက် မျက်နှာကြီးငယ်မလိုက်ဘဲ အုပ်ချုပ် တော်မူပါ။
တိုင်းသူပြည်သူအားလုံး၏ အဆွေခင်ပွန်းသဖွယ် ကြင်နာသနားစွာဖြင့် တစ်လောကလုံးရှိ ရန်အပေါင်းကို ကင်းစင်အောင်ပြုပေးတော်မူပါ" ဟုတောင်းပန်အုပ်ချုပ်ခြင်းပြုစေရသည်။
မင်းယောက်ျားသည် တရားရှိသရွေ့ကာလပတ်လုံး တိုင်းပြည်တိုးတက်၏။
မတရားကျင့်သည့်အခါတွင် ပျက်စီး ဆုံးရှုံးခံရ၏။
ပညာအမှန်တကယ်ရှိသည့်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ပညာရေးဌာနအမတ်ကြီးများ၊ တရားရှိသူတို့အား ဘာသာ သာသနာရေးဌာနအမတ်ကြီးများ၊ ချီးမွမ်းထိုက်သောတရားရှိသူတို့အား အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာဌာန အမတ်ကြီးများ အဖြစ်ခန့်အပ်ကာ၊ ထိုသူများထဲမှ အတော်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အား အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အကြီးအကဲအဖြစ်ပြန်လည်ခန့်အပ်ရမည်။
ဌာနသုံးခုကအကြံပေးသည့်အတိုင်း ကောင်းမြတ်သည့်စည်းမျဉ်းဥပဒေများပြဋ္ဌာန်းကာ ထိုစည်းမျဉ်းဥပဒေ များအတိုင်း ပြုမူအုပ်ချုပ်ရန်ဖြစ်သည်။
မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့သည် အများအကျိုးများရာများကြောင်းကိုသာ အကြံပေးရန်ဖြစ်သည်။
ဥပဒေဘောင်အတွင်းမှ အများပြည်သူ၏အကျိုးတရားကို ပြုစေရာ၏ဟုဆိုထားသည်။
ဘီစီ ၆ ရာစု ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဝဇ္ဇီတိုင်း၊ ဝေသာလီပြည်ရှိ လိစ္စဝီလူမျိုးများ လက်ထက် ကတည်းက အရှေ့တိုင်းတွင် ဒီမိုကရေစီသဘောတရားများ ထွန်းကားခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။
ဝေသာလီပြည်တွင် မင်းသား (မှူးမတ်) ၇၇၀၇ ဦးတို့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ကြပြီး၊ ထို ၇၇၀၇ ပါးသောမင်းများထဲမှ တစ်ပါးကိုရွေးချယ်ကာ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်စေကြောင်း ဒီဃနိကာယ်တွင်ဖော်ပြထားသည်။
မြန်မာ့အစဉ်အလာ ရိုးရာအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် ဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သော်လည်း မြန်မာတို့၏အစောပိုင်း အကြီးအမှူးဖြစ်သူအုပ်ချုပ်ရေးပုံစံနှင့် အိန္ဒိယမှဆက်ခံရရှိသော မနုဓမ္မသတ်ကျမ်းလာ မင်းစနစ်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ပြီးပေါ်ပေါက်လာသည့်အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံကို မြန်မာတို့ကျင့်သုံးကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
မြန်မာတို့သည် မင်းစနစ်ကို အိန္ဒိယမှယူခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း အားလုံးကို ပုံတူကူးချခြင်းမျိုးမဟုတ်ပေ။
အိန္ဒိယလူ့ဘောင်တွင်ကျင့်သုံးသည့် ဇာတ်အနိမ့်အမြင့်ခွဲခြားခြင်းကိုပယ်ကာ မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန်ဖြင့်အုပ်ချုပ်ရေးကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာတို့က မင်းဆိုသည်မှာ သာမန်လူတို့ထက် ထူးခြားမြင့်မြတ်ရုံလောက်ကိုသာ လက်ခံကြသည်။
မြန်မာမင်းစနစ်ကို ခိုင်မာစေရန်ပြုလုပ်ပေးသည့် ဝါဒသည် ဗုဒ္ဓဝါဒဖြစ်သည်။
ဘုရင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့်အတွက် တိုင်းသူပြည်သားတို့အား ကျောသားရင်သားမခွဲခြားဘဲ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်သူများဖြစ်လာကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာဘုရင်စနစ် သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိတည်တံ့ခိုင်မြဲခဲ့ကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရမည့် မင်းတို့ကို ဗုဒ္ဓ၏ လမ်းညွှန်ဆုံးမချက်များသည်လည်း များစွာအရေးပါသည့် အခန်းကဏ္ဍ တွင်ရှိနေခဲ့သည်။
သုတ်မဟာဝါပါဠိတော် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တွင် မြတ်စွာဘုရားက လိစ္ဆဝီမင်းသားတို့အား အကြောင်းပြု၍ အပရိဟာနိယတရား (၇) ပါးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ထိုတရား (၇) ပါးသည် ယနေ့တိုင် ခေတ်မီနေသေး သည့် ဒီမိုကရေစီအခြေခံသဘောတရားများနှင့် တိုက်ဆိုင်နေကြောင်းလည်းတွေ့ရသည်။
အပရိဟာနိယတရားဆိုသည်မှာ ၁။
လူကြီးသူမတို့၏အဆုံးအမ၌တည်ခြင်း ၅။
မြို့စောင့် ရွာစောင့်နတ်တို့အား ပူဇော်ခြင်း ၇။
ရဟန္တာတို့အားစောင့်ရှောက်ခြင်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ရာဇဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းတွင် ဝက်မစွတ်မြို့စားဝန်ကြီး ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်က ကျမ်းဦးအစတွင် "တိုင်းပြည်ကို တစ်ယောက် နှစ်ယောက်ဩဇာနှင့်သာအုပ်စိုးလျှင် ပုထုဇဉ်ဖြစ်၍ အမှားအယွင်းများရန် ရှိသော ကြောင့် တစ်ယောက် နှစ်ယောက်၏ ဩဇာနှင့်မပြုလုပ်၊ မင်းမှူးမတ်တို့ စည်းဝေးပြုလုပ်လျှင် အမှားအယွင်း ရှိရန် မရှိ" ဟုဆိုထားခြင်းသည် အများဆန္ဒနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် ဒီမိုကရေစီလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ မြန်မာ့ အုပ်ချုပ်ရေးကို တင်ပေးနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ယူဆနိုင်ပေသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ပဒေသရာဇ်ခေတ်ဦးကတည်းက သက်ဦးဆံပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုထောက်ပြပြီး အများဆန္ဒနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ဖော်ဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။
ဦးဘိုးလှိုင်သည် အများနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဥပဒေ အခရာဖြစ်သောကြောင့် အနောက်နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးများနှင့် ဥပမာများပေးထားကြောင်းတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဒေသရာဇ်ခေတ်ကတည်းက အံ့ဩဖွယ်ရာ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ဖော်ထုတ်သွားသည့် မင်းတစ်ပါး ရှိခဲ့ဖူးသည်။
ဒီမိုကရေစီသည် လွတ်လပ်စွာရေးသားထုတ်ဝေခွင့်ကို တန်ဖိုးထားအလေးပေးရသည်။
ပဒေသရာဇ်စနစ် သည် သက်ဦးဆံပိုင်အာဏာရှင်စနစ်ဟူ၍ ဝေဖန်တိုက်ခိုက်လေ့ရှိသော်လည်း မြန်မာ့မင်းများ အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်တွင် လွပ်လပ်စွာရေးသားခွင့်၊ ပြောဆိုခွင့်များရှိနေသည်။
၁၈၅၂ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူလိုက်ကြသည်။
ရန်ကုန်မြို့တွင် သတင်းစာများထုတ်ဝေလာကြသည်။
၁၈၅၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၆၈ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည့် သတင်းစာများ အားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်သတင်းစာများဖြစ်ကြသည်။
၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် "မြန်မာသံတော်ဆင့်သတင်းစာ" ဆိုသောအမည်နှင့် မြန်မာသတင်းစာတစ်စောင် ရန်ကုန်မြို့တွင် စတင်ထုတ်ဝေလာသည်။
ထုတ်ဝေသူမှာ အေဂျွန်ဟန်နေးဆိုသူဖြစ်ပြီး ဟန်နေးက သတင်းစာ တစ်စောင်လုံးအတွက် အင်္ဂလိပ်လိုရေးပေးသည်။
မြန်မာဘာသာပြန် ကောင်းသူတစ်ယောက်က မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ပေးပြီး ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေရာ ဘာသာပြန်ကောင်းလွန်းသည့်အတွက် လူကြိုက်များခဲ့သည်။
သတင်းစာပညာသားပါပါ ရေးသားထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည့် ခေတ်ရှေ့ပြေးသတင်းစာတစ်စောင်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထိုသတင်းစာတွင် မန္တလေးမြို့တော်ကြီးညစ်ပတ်ပုံ၊ သူခိုးဒမြတွေထူပြောပုံကို အယ်ဒီတာပေးစာ အနေနှင့်ဖြစ်စေ၊ သတင်းအနေနှင့်ဖြစ်စေ မပြတ်ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။
မြန်မာဘုရင်အုပ်ချုပ်ပုံကို အထင်အမြင် သေးအောင် ဝါဒဖြန့်သည့် သဘောနှင့်လုပ်ဆောင်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ရေးသားသည့်အတွက် မင်းတုန်းမင်းကြီးက စိတ်မဆိုး၊ ဟန်နေးကို မန္တလေးသို့လာပြီးသတင်းစာထုတ်ရန်ကိုပင် ဖိတ်ခေါ်လိုက်သေးသည်။
ဟန်နေးက မန္တလေးကို မလာဝံ့ပါ။
မှန်ရာကိုရေးသဖြင့် မိုးလင်းတိုင်း ကိုယ့်ခေါင်းကို ပြန်စမ်းကြည့်နေရမည့်အရေးကို စိုးရိမ်မိကြောင်း ခေါင်းကြီးပိုင်းတွင် ပြန်ရေးလိုက်သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ထိုရေးသားချက်ကိုတုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် "ငါမကောင်းလျှင် ငါ့ကိုရေး၊ ငါ့မိဖုရား မကောင်းလျှင် ငါ့မိဖုရားကိုရေး၊ ငါ့သားသမီးမကောင်းလျှင် ငါ့သားသမီးတွေကိုရေး၊ မင်းတို့သတင်းစာတိုက်၌ အပြစ်မရှိစေရ။
နန်းတော်တွင်းသို့ သတင်းစာတိုက်က မည်သူမဆို အဆီးအတားမရှိ ဝင်ထွက်စေ" ဟု အမိန့်တော် ထုတ်ပြန်ပြီး "ရတနာပုံသတင်းစာ" ကိုထုတ်ဝေစေခဲ့သည်။
ဘုရင်ခေတ်တွင် ဒီမိုကရေစီအကြောင်းမပြောဘဲ ဒီမိုကရေစီအလုပ်လုပ်သွားသည့်၊ မိမိတို့နိုင်ငံတော်လူ့အခွင့်အရေးနှင့် သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ရှားပါးစွာ ဖော်ထုတ် သွားနိုင်သည့် မင်းတစ်ပါးအဖြစ်မှတ်တမ်းတင်စရာဖြစ်ခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစတင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏အုပ်ချုပ်ရေးသည် စတင်ပြောင်းလဲလာသည်ဟု ဆိုရမည်။
မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိတို့သည် ဘုရင်မင်းမြတ်တို့၏လက်ထဲတွင် တစ်လုံးတစ်ခဲတည်း တည်ရှိနေသည့် အာဏာကို မိမိတို့ထံတစ်စစရောက်လာရန် ကြိုးစားလာကြသည်။
ထိုသို့ကြိုးပမ်းရာတွင် ဥပဒေအတွင်းမှ ကြိုးပမ်း ကြခြင်းဖြစ်သလို မင်းတုန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင်လက်ခံသည်ကလည်း ထူးခြားသည်ဟု ဆိုရမည်။
နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး တွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် အတွေ့အကြုံများသူဖြစ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တရားဥပဒေအတိုင်းအုပ်ချုပ်ခြင်းကို အလွန်အလေးအနက်ထားပြီး အတိုင်းအဆနှင့်လိုက်လျောခဲ့ကြောင်းလည်းတွေ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး လက်ထက်တွင် တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကိုလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ထီးနန်းသိမ်းပိုက်စဉ်ကစပြီး အခွန်အကောက်ခန့်ခွဲသည့်စနစ်ကိုပြုပြင်ခဲ့သည်။
နောင်အခါတွင် ဝေပုံကျဌာနဟုခေါ်သည့် လွှတ်တော်ဝန်ကြီးများလေးဌာနခွဲကာ စီရင်အုပ်ချုပ်မှုပြုခြင်းမှာ ဘုရင့် အာဏာအချိုးကို လွှတ်တော်က သိမ်းပိုက်လိုက်သည့်သဘောဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။
လွှတ်တော်သည် အာဏာကို ခွဲဝေယူလိုက်သည့်အတွက် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် သုံးဆယ်မင်းသား၊ မက္ခရာမင်းသား၊ ညောင်ရမ်းမင်းသားတို့ကို ဘုရင်ခံခန့်သည့်ကိစ္စတွင် လွှတ်တော်ကသဘောတူညီချက်မပေးသည့်အပြင် ထိုမင်းသားများကိုဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့သည်အထိ လွှတ်တော်တွင်အာဏာတည်ခဲ့ကြောင်း အထင်အရှားတွေ့ရသည်။