kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဤပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများသည် ဒေသ၏ ထူးခြားသော သစ်ပင်ပန်းမန်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၊ အထူးသဖြင့် မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်များအပါအဝင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲမှုဆုံးရှုံးမှုကို အထောက်အကူဖြစ်စေသည်။
လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနောက်အာဖရိကသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ကွဲပြားသော လူဦးရေကို လက်ခံထားသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ၊ ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၄၆၃ သန်းကျော်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်က ၇၀ သန်းခန့်မှ သိသာစွာ တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဒေသတွင် နှစ်စဉ်လူဦးရေ တိုးတက်မှုနှုန်း မြင့်မားပြီး၊ ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိသော လူငယ်လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
လူဦးရေသိပ်သည်းမှုသည် ဒေသတစ်လျှောက် ကွဲပြားသော်လည်း၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် လူဦးရေထူထပ်မှု သိသာထင်ရှားသည်။
မြို့ပြဖြစ်မှုသည်လည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်နေပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော ရာခိုင်နှုန်းသည် ယခုအခါ မြို့များတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုသည် ပဋိပက္ခများ၊ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများကဲ့သို့သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုရှုခင်းသည် ထူးခြားစွာ ကြွယ်ဝပြီး ကွဲပြားသည်။
၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်း၊ ဘာသာစကား၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် အစဉ်အလာများဖြင့် ကွဲပြားသော လူမျိုးစုပေါင်းများစွာရှိမှုကြောင့် ပုံဖော်ထားသည်။
အဓိကလူမျိုးစုများတွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဟောက်ဆာနှင့် ဖူလာနီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်တွင် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေရှိသည့် ယိုရူဘာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် စုစည်းနေထိုင်သော အစ်ဂဘို၊ ဂါနာနှင့် အိုင်ဗရီကို့စ်တွင် အဓိကနေထိုင်သော အာကန်၊ ဆီနီဂေါနှင့် မာလီတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေသော မန်ဒီလူမျိုးများ၊ ဆာဟယ်လ်တစ်လျှောက် ရှိသော သိုးထိန်းလူမျိုးစု ဖူလာနီ၊ နှင့် ဆာဟာရအနားသတ်တွင် နေထိုင်သော တူအာရက်တို့ ပါဝင်သည်။
ဤကွဲပြားသော လူမျိုးစုများအကြား ဆက်ဆံရေးနှင့် အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများသည် ဒေသ၏ သမိုင်းကို ပုံဖော်ခဲ့ပြီး ယခုအခါလည်း ၎င်း၏ လူမှုနှင့် နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေသည်။
ဤလူမျိုးစုကွဲပြားမှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ဘာသာစကားရှုခင်းတွင် ထင်ဟပ်နေပြီး၊ ၎င်းတွင် အာဖရိကဘာသာစကားမိသားစု သုံးမျိုးဖြစ်သည့် နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို၊ အာဖရို-အာရှီယတ် နှင့် နိုင်လို-ဆာဟာရန်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာစကား ရာပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်။
အများဆုံးပြောဆိုသော ဘာသာစကားများတွင် ဒေသ၏ ကိုလိုနီသမိုင်းကြောင့် နိုင်ငံများစွာ၏ တရားဝင်ဘာသာစကားအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ ပါဝင်သည်။
အခြားထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဘီနင် နှင့် တိုဂိုတို့တွင် လူဦးရေများစွာပြောဆိုသော ယိုရူဘာ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ မာလီ နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် ပျံ့နှံ့သော အာရဗီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အများဆုံးပြောဆိုသော ဟောက်ဆာ၊ နှင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံအသီးသီးတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောဆိုသူများရှိသည့် ဖူလူလဒီ/ပူလာ၊ အာကန် နှင့် ဝူလော့ဖ်တို့ ပါဝင်သည်။
ဌာနေဘာသာစကားများစွာသည် အဓိကအားဖြင့် ပါးစပ်ဖြင့်သာ ပြောဆိုသော်လည်း၊ မန်ဒီဘာသာစကားများအတွက် အင်ကိုစာလုံးများနှင့် လိုက်ဘေးရီးယားရှိ ဗိုင်းစာလုံးများကဲ့သို့သော အချို့ဘာသာစကားများတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေးသားမှုစနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
ဘာသာစကားကွဲပြားမှုသည် ဒေသအတွင်း ရှုပ်ထွေးသော သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။
ဘာသာတရားသည် အနောက်အာဖရိကသားများ၏ ဘဝတွင် အခြေခံကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
အဓိကဘာသာတရား နှစ်ခုမှာ အစ္စလာမ်နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ဤဘာသာတရားတစ်ခုခုကို ကိုးကွယ်ကြသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ၉ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုခန့်က ကုန်သွယ်မှုနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် အနောက်အာဖရိကသို့ ပထမဆုံးပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးစနစ်များထဲသို့ နက်ရှိုင်းစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။
ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဥရောပစူးစမ်းရှာဖွေမှုနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း နောက်ပိုင်းတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော နောက်လိုက်များရရှိခဲ့သည်။
ဤအေဗရာဟမ်ဘာသာများနှင့်အတူ၊ ထူးခြားသော ယုံကြည်ချက်များနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများပါဝင်သည့် ဌာနေဘာသာတရားအမျိုးမျိုးကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးနေကြသည်။
ရိုးရာယုံကြည်ချက်များကို အစ္စလာမ် သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ရောနှောကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည့် ဘာသာရောစပ်မှုသည်လည်း ဒေသတစ်လျှောက် အဖြစ်များသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဘာသာတရားသည် လူမှုစံနှုန်းများ၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများ နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးသည်။
အနောက်အာဖရိကယဉ်ကျေးမှုသည် အစဉ်အလာ၊ အနုပညာ နှင့် ဖော်ပြမှုပုံစံများတွင် ကြွယ်ဝသည်။
ပါးစပ်ရာဇဝင်သည် အလွန်အရေးပါသော နေရာတစ်ခုရှိပြီး၊ ဂရီယော့များသည် ပုံပြင်ပြောခြင်း၊ ဂီတ နှင့် ကဗျာများမှတစ်ဆင့် သမိုင်း၊ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများကို ထိန်းသိမ်းသူများအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ရိုးရာဂီတနှင့် အကများသည် လူမှုဘဝတွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ကိုရာ၊ ဘာလာဖွန်၊ ဂျင်ဘီ နှင့် စကားပြောဒရမ်ကဲ့သို့သော တူရိယာများကို အသုံးပြုကာ၊ ဟိုင်းလိုက်၊ ဂျူဂျူ နှင့် အမ်ဘာလက်စ်ကဲ့သို့သော ပုံစံအမျိုးမျိုးကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
အမြင်အနုပညာများသည်လည်း ထင်ရှားပြီး၊ ဘီနင်၏ ရှုပ်ထွေးသော ကြေးထည်များ၊ ဂါနာမှ တက်ကြွသော ကန်တီအထည်၊ နှင့် အခမ်းအနားများနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် အသုံးပြုသော မျက်နှာဖုံးပုံစံအမျိုးမျိုး ပါဝင်သည်။
အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ဈာပနအခမ်းအနားများကဲ့သို့သော ဘဝတွင် အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်များကို အမှတ်အသားပြုသည့် ပွဲတော်များနှင့် အခမ်းအနားများသည် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်လျက်ရှိသည်။
လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် စုပေါင်းသာယာဝပြောမှုကို အလေးပေးသည့် အူဘွန်တူဒဿနသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများစွာတွင် အဓိကတန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်သည် အမေရိကတိုက်တွင် ဂျက်ဇ်၊ ဘလူးစ် နှင့် ဟစ်ဟော့ဂီတအမျိုးအစားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် သိသာထင်ရှားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။
အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေး အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးသည် ရိုးရာနှင့် ခေတ်မီဆန်သော ကဏ္ဍများ ရောနှောပါဝင်ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များအပေါ် မှီခိုမှု သိသာထင်ရှားသည်။
စိုက်ပျိုးရေးသည် လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းကို အလုပ်အကိုင်ပေးထားပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ ဂျီဒီပီတွင် များစွာပါဝင်သည်။
အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များတွင် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းထုတ်လုပ်သူများဖြစ်သည့် အိုင်ဗရီကို့စ်နှင့် ဂါနာတို့မှ ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့ ပါဝင်သည်။
ဒေသတွင် သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များလည်း ကြွယ်ဝပြီး၊ ဂါနာနှင့် မာလီတို့မှ ရွှေသည် အဓိကပို့ကုန်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များတွင် အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားမှ ရေနံစိမ်း နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ မန်းဂနိစ်၊ ဘောက်ဆိုက် နှင့် သံရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်မှုအပြင် ရေအားလျှပ်စစ်နှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလားအလာများပါဝင်သည့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍသည်လည်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးအတွက် အရေးပါသည်။
ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍသည် တိုးတက်လာနေပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ဘဏ္ဍာရေးတို့တွင် အခွင့်အလမ်းများ တိုးပွားလာသည်။
အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့တွင် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် အီး-ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး (e-commerce) ကဲ့သို့သော နည်းပညာနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကဏ္ဍသည် လျင်မြန်စွာ ချဲ့ထွင်လျက်ရှိပြီး၊ ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများတွင် အဏ္ဍဝါအရင်းအမြစ်များကို အာရုံစိုက်သော အပြာရောင်စီးပွားရေးသည် ထင်ရှားလာသည်။
အနောက်အာဖရိက၏ ကုန်သွယ်ရေးပုံစံများသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွင် ၎င်း၏ အခန်းကဏ္ဍကို ထင်ဟပ်သည်။
အဓိကပို့ကုန်များတွင် ရွှေ၊ ရေနံစိမ်း၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ ကိုကိုးစေ့ နှင့် မန်းဂနိစ်သတ္တုရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ဒေသ၏ အဓိကတင်သွင်းကုန်များတွင် ဘစ်သမတ်ရေနံချက်ဆီ၊ မော်တော်ယာဉ်များ၊ စက်ယန္တရားများ၊ သီးနှံများ၊ ပလတ်စတစ်များ၊ သံမဏိ၊ ဆေးဝါးများ နှင့် ဆန်တို့ ပါဝင်သည်။
ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အဓိကကုန်သွယ်ဖက်များမှာ ပို့ကုန်အတွက် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အမေရိကန်၊ တင်သွင်းကုန်အတွက် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ စင်ကာပူ၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ် နှင့် နယ်သာလန်တို့ ဖြစ်သည်။
ဤကုန်သွယ်ရေးဒိုင်းနမစ်များသည် အနောက်အာဖရိကသည် ကုန်ကြမ်းများ၏ သိသာထင်ရှားသော ထောက်ပံ့သူဖြစ်ပြီး၊ ထုတ်လုပ်ထားသော ကုန်ပစ္စည်းများ၏ စားသုံးသူဖြစ်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြသည်။
အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း နှေးကွေးလာသော လမ်းကြောင်းကို ပြသခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှဂျီဒီပီတိုးတက်မှု ၃.၅% ရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ၄.၀% မှ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် ခန့်မှန်းချက်များအရ ၃.၉% သို့ အနည်းငယ်တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၅-၂၆ တွင် ၄.၂% သို့ ထပ်မံအရှိန်မြှင့်လာမည်ဖြစ်သည်။
သို့သော်၊ ဤတိုးတက်မှုသည် ကုန်ပစ္စည်းဈေးနှုန်းအတက်အကျ၊ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု၊ အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ပေါင်းစည်းမှု တိုးတက်မှုအပေါ် လွှမ်းမိုးခံရသည်။
ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မလုံခြုံမှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ကျယ်ပြန့်သော သက်ရောက်မှုများသည် စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ရေရှည်တည်တံ့စေရန် သိသာထင်ရှားသော စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးကွာဟမှုများသည် ဒေသတစ်လျှောက် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများနှင့် ဒေသခွဲများသည် အခြားသူများထက် ပိုမိုအားကောင်းသော တိုးတက်မှုကို တွေ့ကြုံခံစားရသည်။
စီးပွားရေးတိုးတက်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ဆင်းရဲမွဲတေမှုအဆင့်များ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် အလွန်ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွင် နေထိုင်ကြသည်။
လျှပ်စစ်မီး၊ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကဲ့သို့သော အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်သည် ဒေသတစ်လျှောက် မညီမျှဖြစ်နေသည်။
အခြေခံအဆောက်အအုံချို့တဲ့မှု၊ အထူးသဖြင့် အသေးစားနှင့် အလတ်စားလုပ်ငန်းများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးရရှိမှု ကန့်သတ်ချက်၊ နှင့် အကြွေးဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများသည် ထပ်ဆောင်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အဓိကအတားအဆီးများဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် အာဖရိကဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများသည် ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအမံများကို ပံ့ပိုးရန် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နည်းပညာအကူအညီများ ပေးအပ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
နိုင်ငံရေးရှုခင်း အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးရှုခင်းသည် ကွဲပြားပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအမျိုးမျိုး ရှိနေသည်။
သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များသည် အများဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ တစ်ပိုင်းသမ္မတစနစ်နှင့် ပါလီမန်သမ္မတစနစ်များလည်း တည်ရှိသည်။
နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီစနစ်များကို လက်ခံကျင့်သုံးထားသော်လည်း၊ ဒေသတွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုကာလများနှင့် အချို့နိုင်ငံများတွင် အာဏာရှင်သဘောထားများ ဆက်လက်တည်ရှိနေမှုကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။
သမိုင်းအရ၊ ဘုရင်စနစ်များသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အချို့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာအခြေအနေများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
အနောက်အာဖရိကရှိ အဓိကဒေသဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းမှာ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ စီးပွားရေးအသိုက်အဝန်း (ECOWAS) ဖြစ်သည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ECOWAS တွင် ဘီနင်၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း နှင့် တိုဂို စသည့် နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံ ပါဝင်သည်။
ECOWAS ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေး နှင့် ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်။
ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေးတပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်သည်။
ထို့ပြင်၊ ECOWAS သည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဒေသတွင်း လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးအခွန်လျှော့ချခြင်းကဲ့သို့သော မူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။
အနောက်အာဖရိကသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များ၊ နှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများသည် ဒေသ၏ နိုင်ငံရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေခဲ့သည်။
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ မာလီ (၂၀၂၀၊ ၂၀၂၁)၊ ဂီနီ (၂၀၂၁)၊ ဘာကီနာ ဖာဆို (၂၀၂၂)၊ နှင့် နိုင်ဂျာ (၂၀၂၃) တို့တွ Roleစစ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှု၏ အားနည်းချက်များကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။
ဤဖြစ်ရပ်များသည် ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား တင်းမာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများကို အဖွဲ့အစည်းမှ ဆိုင်းငံ့ခံရခြင်းနှင့် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခံရခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင်၊ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် စစ်ရေးအရ ပြိုကွဲနေမှုများသည် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်စေသော နောက်ထပ်စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကရှိ နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုကို အားဖြည့်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။
ဂါနာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ကိပ်ဗာဒီတို့သည် ဒီမိုကရေစီအောင်မြင်မှု၏ ဥပမာများအဖြစ် မကြာခဏ ကိုးကားခံရပြီး၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု ငြိမ်းချမ်းစွာဖြစ်ပေါ်မှု နှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒအပေါ် အခြေခံသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်။
သို့သော်၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ မဲဆန္ဒရှင်များကို ဖိနှိပ်မှု၊ နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအားနည်းချက်များသည် နိုင်ငံများစွာတွင် ဒီမိုကရေစီကို ဆက်လက်စိန်ခေါ်နေသည်။
ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများဖြစ်သော ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်၊ နှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း ခံရသည်။
မကြာသေးမီက ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များနှင့် တိုးတက်မှုများကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။
ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများ မြင့်တက်လာမှုသည် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး၊ ဘိုကိုဟာရမ်နှင့် အစ္စလာမ်နိုင်ငံအဖွဲ့ (ISWAP) ကဲ့သို့သော အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များသည် နိုင်ဂျီးရီးယား၊ မာလီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် လှုပ်ရှားမှုများ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။
ဤအကြမ်းဖက်မှုများသည် လူသန်းပေါင်းများစွာကို အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ECOWAS နှင့် ပြင်သစ်ဦးဆောင်သော ဘက်စုံစစ်ဆင်ရေးများသည် ဤအကြမ်းဖက်မှုများကို တိုက်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ ရေရှည်အောင်မြင်မှုမှာ အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၏ လှိုင်းလုံးသည် အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစတင်၍ မာလီ၊ ဂီနီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဤဖြစ်ရပ်များသည် စီးပွားရေးမကျေနပ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အစိုးရများ မအောင်မြင်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဤအာဏာသိမ်းမှုများသည် ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများ ဆုတ်ယုတ်မှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာစေခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများအကြား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထောက်ခံမှု တိုးလာသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။
ထို့ပြင်၊ အာဏာသိမ်းထားသော နိုင်ငံများသည် ပြင်သစ်နှင့် အနောက်တိုင်းဩဇာကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ ရုရှားနှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အားကောင်းလာစေခဲ့သည်။
စီးပွားရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာနှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ကဏ္ဍများတွင် တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။
နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့သည် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် စတင်လုပ်ငန်းများ (startups) အတွက် အချက်အချာနေရာများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ လူငယ်လူဦးရေကို စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် အသုံးချနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တုံ့ပြန်ရာတွင်၊ နိုင်ငံများစွာသည် နေစွမ်းအင်နှင့် ရေအားလျှပ်စစ်ကဲ့သို့သော ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်ရင်းမြစ်များကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလျက်ရှိပြီး၊ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်။
သို့သော်၊ ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ၊ အထူးသဖြင့် ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မိုးခေါင်မှုနှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ ရေကြီးမှုများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လူနေထိုင်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည်။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကပ်ဘေးကြီးဖြစ်သည့် COVID-19 ၏ သက်ရောက်မှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ကျန်းမာရေးစနစ်များ၊ စီးပွားရေးများ နှင့် လူမှုဘဝများကို ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဆက်လက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
ကပ်ရောဂါကြောင့် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့မှု တိုးလာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဒေသတွင်း နိုင်ငံများသည် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံမှု အစီအစဉ်များနှင့် စီးပွားရေးပြန်လည်ထူထောင်ရေး အစီအမံများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိကသည် အာဖရိကတိုက်လွှမ်းခြုံသော ကုန်သွယ်ရေးဧရိယာ (AfCFTA) တွင် ပါဝင်လျက်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှုကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ ECOWAS တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက် ကမ္ဘာ့ဘဏ် - အနောက်အာဖရိက ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်၏ ဒေသများ။
ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရိန်ထွန်း သည် မြန်မာတပ်မတော် ဗိုလ်မှူးချုပ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ဌာနချုပ်မှူး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သူရိန်ထွန်းသည် ၂၀၂၄ ဒီဇင်ဘာတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အာရက္ခတပ်တော်ထံတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့သည်။
သူရိန်ထွန်းသည် ဒေသတွင်းရှိ သူ၏ စစ်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်တာများနှင့် သက်ဆိုင်သော စွပ်စွဲမှုများတွင် အဓိကအရေးပါသူ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ) ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ။
right|thumb|အင်္ဂရ၏ ကိုယ်တိုင်ဆွဲ ပုံတူ ဧကောလ် ဒေ ဘိုဇာရ် ()သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဩဇာကြီးမားသော အနုပညာကျောင်းများစွာကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်ဖြစ်သည်။
right|ပါရီ အမျိုးသား အနုပညာ အထက်တန်းကျောင်း။
ပါရီ စီးပွားရေး ကျောင်း(, , PSE)သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့တွင် တည်ရှိသော ထိပ်တန်း စီးပွားရေးကျောင်းဖြစ်သည်။
ပြင်ပ လင့်ခ်များ Paris School of Economics official website "APE: Analyse et Politique Economiques" Graduate Program of PSE "PPD: Public policy and development" Graduate Program of PSE ကဏ္ဍ:ပါရီမြို့ရှိ တက္ကသိုလ်များ။
လက်ဘရွန် ရေမွန် ဂျိမ်း စီနီယာသည် ဒီဇင်ဘာ 30, 1984 တွင်မွေးဖွားသည်) National Basketball Association (NBA) ၏ Los Angeles Lakers နှင်​့ Team USA အတွက် အမေရိကန် ရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘတ်စကက်ဘော ကစားသမားဖြစ်သည်။
" King James " ဟု အမည်ပြောင်ပေးထားသည့်သူသည် NBA ၏ ထာဝရဂိုးသွင်းသူ ဖြစ်ပြီး NBA Finals 10 ပွဲမှ 4 ပွဲအထိ NBA ချန်ပီယံ လေးကြိမ်ရရှိထားပြီး 2011 နှင့် 2018 ခုနှစ်အကြား 8 ပွဲဆက်တိုက်Finalsတက်ရောက်ဖူးသည်။
NP News သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် သတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
သတင်း ထောက် ကျော်မျိုးမင်း က ဦးဆောင်သည်။
မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဖြင့် သတင်းများကို ထုတ်လွှင့်သည်။
သမိုင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကျော်မျိုးမင်းက NP News ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
လည်ပတ်မှုများ NP News သည် သတင်းတင်ဆက်မှုများကို အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းများမှတဆင့် ပေးပို့နေပြီး၊Website၊Telegram၊ YouTube၊ TikTok၊ X (ယခင် Twitter) တို့တွင် အဓိကထား လည်ပတ်သည်။
ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် လူမှုကွန်ရက်ကမူ ယင်းသတင်းဌာန၏ အကောင့်ဖွင့်မှုများကို လက်မခံ ဖြုတ်ချလေ့ရှိသည့်အပြင် ယူကျူ့ဘ် ကလည်း သတင်းဌာနအကောင့်များကို ပိတ်သိမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဝေဖန်ခံရမှုများ NP News သည် ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွသူများ နှင့် ဒီမိုကရေစီနှင့်လူ့အခွင့်အရေးထောက်ခံသတင်းဌာနများကို ကြမ်းတမ်းစွာဝေဖန်သည်။
တပ်မတော် နှင့် နိုင်ငံ တော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီတို့ အား လက်နက်ကိုင်ဆန့်ကျင်တော်လှန်နေမှုများကိုလည်း လက်မခံဆန့်ကျင်သည်။
၎င်း၏ သတင်းထုတ်ဝေမှုများသည် စစ်အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်အချို့အပေါ် ဝေဖန်သော်လည်း၊ ရည်မှန်းချက်များကိုမူ ထောက်ခံသည့် အပြုသဘောကို ဖော်ဆောင်သည်။
စစ်တပ်ထောက်ခံ၊ စစ်လော်ဘီသတင်းဌာန တစ်ခုအဖြစ်လည်း ဖော်ညွှန်းခံရသည်။
ဂါဇာကမ်းမြောင် () သည် မြေထဲပင်လယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
ဤနယ်မြေသည် အစ္စရေးနှင့် အီဂျစ်တို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်နေပြီး၊ ၃၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၄၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ ဂါဇာ၏ လူဦးရေမှာ ၂,၁၄၁,၆၄၃ ဦးရှိပြီး၊ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဂါဇာသည် ပါလက်စတိုင်းဒုက္ခသည်များနှင့် ၎င်းတို့၏ သားစဉ်မြေးဆက်များ အများဆုံးနေထိုင်ရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ ဟားမတ်စ် မှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
ဂါဇာကမ်းမြောင်၏ သမိုင်းသည် ရှေးခေတ်မှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ဖိလစ္စတိုင်းလူမျိုး ၊ အီဂျစ်ဖာရို၊ ရောမအင်ပါယာ၊ နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။
ခေတ်သစ်တွင်၊ ဂါဇာသည် အစ္စရေး-ပါလက်စတိုင်းပဋိပက္ခ၏ အဓိကဗဟိုချက်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။
ဂါဇာကမ်းမြောင်ပိတ်ဆို့မှု နှင့် ထပ်ခါတလဲလဲ စစ်ပွဲများကြောင့် ဤနယ်မြေသည် လူသားချင်းစာနာမှု အကျပ်အတည်းများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
အကျဉ်းချုပ် ဂါဇာကမ်းမြောင် သည် မြေထဲပင်လယ် ၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော နယ်မြေငယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ ကို ဖွဲ့စည်းထားသော ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေများ နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အခြားတစ်ခုမှာ အနောက်ဘက်ကမ်းဖြစ်သည်။
အများအားဖြင့် ပါလက်စတိုင်းဒုက္ခသည်များ နှင့် ၎င်းတို့၏ သားစဉ်မြေးဆက်များနေထိုင်သော ဂါဇာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေသိပ်သည်းဆအမြင့်ဆုံးနယ်မြေများတွင် ထိပ်တန်းနေရာယူထားသည်။
၂၀၂၄ နှစ်ကုန်ခန့်မှန်းချက်အရ ဂါဇာ၏ လူဦးရေမှာ ၂.၁ သန်းရှိသည်။
ဂါဇာသည် အီဂျစ် နှင့် အနောက်တောင်ဘက်၊ အစ္စရေး နှင့် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
၎င်း၏ မြို့တော်မှာ ဂါဇာမြို့ ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ အကြီးဆုံးမြို့မှာ ရာဖာ ဖြစ်သည်။
အစ္စလာမ်မတိုင်မီခေတ် ဂါဇာကမ်းမြောင်၏ သမိုင်းသည် ဘီစီအီး ၁၅၀၀ ပြည့်နှစ်များဆီသို့ ပြန်သွားပြီး၊ ရှေးအကျဆုံး လူသိများသော နေထိုင်သူများမှာ ဖိလစ္စတိုင်းလူမျိုး ဖြစ်သည်။
ဤလူမျိုးများသည် ဘီစီအီး ၁၂ ရာစုတွင် မြေထဲပင်လယ်မှ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ ဂါဇာအပါအဝင် ကမ်းရိုးတန်းမြို့ငါးမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဘီစီအီး ၁၅ ရာစုတွင် အီဂျစ် ဖာရိုများသည် ဂါဇာကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အဇ္ဇရီယန်အင်ပါယာ (Assyrian Empire)၊ ဘေဘီလုံအင်ပါယာ (Babylonian Empire)၊ နှင့် ပါရှန်းအင်ပါယာ (Persian Empire) တို့က ဆက်ခံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဘီစီအီး ၃၃၂ တွင် အလက်ဇန္ဒားဘုရင် (Alexander the Great) သည် ဂါဇာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဟယ်လယ်နစ်ခေတ် (Hellenistic period) တွင် ဂရိယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဘီစီအီး ၆၃ တွင် ရောမဗိုလ်ချုပ် ပေါ်မ်ပေ (Pompey) မှ ဂါဇာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ရောမအင်ပါယာ (Roman Empire) ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။
အစ္စလာမ်ခေတ်နှင့် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အစ္စလာမ်အာရပ်များသည် ဂါဇာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ အိုမယတ်ခေါလီဖိတ်နှင့် အဗ္ဗာဆီဒ်ခေါလီဖိတ်အောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဂါဇာသည် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဘာသာရေးဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အစ္စလာမ်ယဉ်ကျေးမှု ပွင့်လန်းခဲ့သည်။
၁၁ ရာစုတွင် ခရူးဆိတ် စစ်ပွဲများအတွင်း ခရစ်ယာန်ခရူးဆိတ်သူများက ဂါဇာကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ ၁၂၇၀ တွင် မမ်လုခ်အင်ပါယာမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၅၁၆ တွင် အော်တိုမန်အင်ပါယာ (Ottoman Empire) မှ ဂါဇာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ နှစ် ၄၀၀ ကျော် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
အော်တိုမန်ခေတ်တွင် ဂါဇာသည် စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးအချက်အချာတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုနှင့် ၁၉၄၈ စစ်ပွဲ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၁၇ တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာမှ ဂါဇာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှပါလက်စတိုင်းမန္ဒိတ်အဖြစ် ၁၉၂၀ မှ ၁၉၄၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဤကာလအတွင်း ဂါဇာသည် ဂျူးလူမျိုးများ၏ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် အာရပ်-ဂျူးပဋိပက္ခများ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၄၇ တွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမှ ကုလသမဂ္ဂခွဲဝေမှုအစီအစဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊ ပါလက်စတိုင်းကို အာရပ်နှင့် ဂျူးနိုင်ငံနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲဝေရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၄၈ တွင် ဗြိတိသျှမန္ဒိတ်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၄၈ အာရပ်-အစ္စရေးစစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဤစစ်ပွဲအတွင်း ဂါဇာကမ်းမြောင်ကို အီဂျစ် မှ ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၈ ပါလက်စတိုင်းထွက်ပြေးမှုနှင့် နှင်ထုတ်မှုအတွင်း ပါလက်စတိုင်းလူမျိုး ရာနှင့်ချီသော ဒုက္ခသည်များ ဂါဇာသို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့သည်။
စစ်ပွဲအပြီး၊ ဂါဇာကမ်းမြောင်၏ နယ်နမိတ်များကို ၁၉၄၉ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်များဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ အီဂျစ်မှ ဂါဇာအုပ်ချုပ်ရေးအဖြစ် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၆၇ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဤကာလအတွင်း ပါလက်စတိုင်းအားလုံးကာကွယ်ရေးနယ်ကို ဂါဇာတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ အကန့်အသတ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုမှုသာ ရရှိခဲ့သည်။
အစ္စရေးသိမ်းပိုက်မှု (၁၉၆၇-၂၀၀၅) ၁၉၆၇ ခုနှစ် ခြောက်ရက်စစ်ပွဲ အတွင်း အစ္စရေးသည် ဂါဇာကမ်းမြောင်နှင့် အနောက်ဘက်ကမ်း အပါအဝင် ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ဤသိမ်းပိုက်မှုသည် ဂါဇာကို စစ်ရေးအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ပြီး၊ အစ္စရေးသည် အစ္စရေးနေရပ်ချထားမှုများကို ဂါဇာအတွင်း စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၇ တွင် ပထမအင်တီဖာဒါ (First Intifada) ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ဂါဇာသည် ပါလက်စတိုင်းလူမျိုး၏ အစ္စရေးဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၉၃ တွင် အိုစလိုသဘောတူညီချက်များ ဖြင့် ပါလက်စတိုင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဂါဇာ၏ အချို့ဒေသများကို အကန့်အသတ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။
၂၀၀၀ တွင် ဒုတိယအင်တီဖာဒါဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ ဂါဇာတွင် အကြမ်းဖက်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။
၂၀၀၅ တွင် အစ္စရေးသည် ဂါဇာမှ အစ္စရေးဆုတ်ခွာမှု ကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ နေရပ်ချထားမှု ၂၁ ခုနှင့် စစ်တပ်များကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။
သို့သော် အစ္စရေးသည် ဂါဇာ၏ လေပိုင်နက်၊ ပင်လယ်နှင့် နယ်စပ်များကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ သိမ်းပိုက်မှုဆက်လက်တည်ရှိနေသည်ဟု သတ်မှတ်ခံရသည်။
ဟားမတ်စ်အုပ်ချုပ်မှု (၂၀၀၇ မှ ယနေ့ထိ) ၂၀၀၆ ခုနှစ် ၂၀၀၆ ပါလက်စတိုင်းဥပဒေပြုရွေးကောက်ပွဲတွင် ဟားမတ်စ်သည် အနိုင်ရခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၇ တွင် ဂါဇာတိုက်ပွဲ (၂၀၀၇)ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဤတိုက်ပွဲတွင် ဟားမတ်စ်သည် ဖာတာကို အနိုင်ယူကာ ဂါဇာကမ်းမြောင်၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။
Tristan Dunning, Hamas, Jihad and Popular Legitimacy: Reinterpreting Resistance in Palestine, Routledge, 2016 p.212 ထိုအချိန်မှစ၍ ဟားမတ်စ်သည် ဂါဇာကို ဒီဖက်တို အုပ်ချုပ်လျက်ရှိပြီး၊ ပါလက်စတိုင်းအာဏာပိုင် နှင့် အငြင်းပွားမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။
၂၀၀၇ တွင် အစ္စရေးနှင့် အီဂျစ်တို့သည် ဂါဇာကမ်းမြောင်ပိတ်ဆို့မှု ကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ ဟားမတ်စ်၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို တားဆီးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။
ဤပိတ်ဆို့မှုသည် ကုန်စည်များ၊ လူများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ၏ သွားလာမှုကို ကန့်သတ်ထားပြီး၊ ဂါဇာ၏ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုဘဝကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
၂၀၀၈-၂၀၀၉ တွင် ၂၀၀၈-၀၉ ဂါဇာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အစ္စရေးနှင့် ဟားမတ်စ်အကြား ပထမဆုံး အကြီးစားပဋိပက္ခ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၂၀၁၂ ဂါဇာပဋိပက္ခ၊ ၂၀၁၄ ဂါဇာစစ်ပွဲ၊ နှင့် ၂၀၂၁ အစ္စရေး-ပါလက်စတိုင်းအကျပ်အတည်းတို့ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်တွင် ဟားမတ်စ်မှ အစ္စရေးသို့ အကြီးစား ဒုံးကျည်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၃ အစ္စရေး-ဟားမတ်စ်စစ်ပွဲကို အစပျိုးခဲ့သည်။
ဤစစ်ပွဲတွင် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့မှ ဂါဇာကို အကြီးအကျယ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ လူပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့သည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ ဤစစ်ပွဲသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး၊ ဂါဇာ၏ အခြေခံအဆောက်အအုံများ ကြီးမားစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။
ပထဝီဝင် ဂါဇာကမ်းမြောင်သည် မြေထဲပင်လယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ အလျား ၄၁ ကီလိုမီတာ (၂၅ မိုင်)၊ အနံ ၆ မှ ၁၂ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မှ ၇.၅ မိုင်) ရှိသည်။
၎င်း၏ ဧရိယာစုစုပေါင်းမှာ ၃၆၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၄၁ စတုရန်းမိုင်) ဖြစ်သည်။
ဂါဇာသည် အစ္စရေး နှင့် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်၊ အီဂျစ် နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်နေပြီး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ် ရှိသည်။