kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
အဲရဟတ်သည် လေယာဉ်ပျံသန်းခြင်းနှင့်ဆိုင်သော စာအုပ်များကို ရေးသားထုတ် ဝေခဲ့ရာ နာရီပေါင်း ၂ဝ နှင့် မိနစ် ၄ဝ စာအုပ်နှင့် နောက်ဆုံး လေယာဉ်ခရီး စာအုပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
အဲချင်း အဲချင်းဟူသည် ဧချင်း၊ အိုင်ချင်း၊ အန်ချင်းတို့ကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သော ကဗျာလင်္ကာစု၌ ပါဝင်၍ ဂီတသဘောသက်ဝင်သော အဖွဲ့အနွဲ့မျိုး ဖြစ်သည်။
အဲ ဟူသော စကားလုံးသည် မြန်မာစကားလုံးဖြစ်၍ ရပ်တံ့သည် ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် အဲချင်းသည် ရပ်တန့်၍ သီဆိုရသော ကဗျာတစ်မျိုးဟု ဆိုကြသည်။
ဥဒေါင်းမင်းပျို့တွင် ဗိုလ်ပါသူရဲ တံ့အဲမြင်းဆင် ဟုပါရှိရာ အဲ သည် ရပ်တံ့ သည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ပေါ်သော်လည်း ကဝိလက္ခဏာ သံပေါက်တွင် သူကမိုးကဲ၊ လူတွေအဲ၊ ဆုတ်ရှဲတို့ကရှား ဟု လာရှိရာ လူတွေအဲ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သည် လူတွေရပ်တံ့ သည်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။
လူအများအပြားဟုလည်း ဆိုနိုင် သည်။
ထို့ကြောင့် အဲချင်းသည် လူအများ ဝိုင်းဝန်း သီဆိုရ သော ကဗျာမျိုးဟုလည်း ဆိုကြပြန်သည်။
အဲချင်းသည် သီချင်းကဗျာတစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း ပြဆို သော အထောက်အထားများမှာ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ သံဝရပျို့ တွင် စောင်းငြင်းလိုက်၍၊ ဧရိုက်ခြည်းခြည်း၊ ဖြည်းဖြည်းည|င်း ညှင်း၊ သာချင်းရတု၊ ပျော်မှုတသီး၊ ရုပ်ကြီးရုပ်ငယ်၊ မီးဝယ် ကြည့်ပွဲ၊ အဲ့အဲမနိုင်၊ အဆိုင်ဆိုင်လျှင်၊ အဲတိုင်အဲခံ၊ အဲထောက် သံနှင့် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကဝိလက္ခဏာသံပေါက်တွင် သီ ချင်းနှင့်အဲ၊ စောင်းနှင့်အဲ၊ မယ်နဲမိကန္နား ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီး စပ်ဆိုထားလေသည်။
အခြားအယူအဆတစ်ခုမှာ အဲသည် အယျ ဟူသော ပါဠိမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးဟု ဆိုသည်။
အယျ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အရှင်၊ သို့မဟုတ် သူကောင်းသားဟူသော အခေါ် အာလုပ်စကားဖြစ်၍ အရင်းက အာလုပ်စကား၊ သို့မဟုတ် အခေါ်စကားပါသော သီချင်းမျိုးကို အဲချင်းဟုခေါ်သည်။
သုံးဆယ့်ခုနှစ်မင်း နတ်သံများသည် အဲသီချင်းအမျိုးအစား၌ ပါ ဝင်ရာ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာရေးသည့် သိကြားမင်း နတ်သံဖြစ် သော မေရုငယ်မှရာဇာလေ... မှိုင်းညို့ညို့နှင့်၊ တို့နေရာ မှာ၊ သီးဒါငယ်မှတရစ်၊ လေးကျွန်းလယ်ခေါင်၊ မြတန်ဆောင် မှာ၊ တောင်တဆစ်နှင့်၊ ကသစ်ကယ်မှနီလွင်၊ ပင်လယ်ပန်းနှင့်၊ နန်းကြီးရှင်ကို၊ နှင်နှင်မမှတ်ကြနှင့် ဟူသော အပိုဒ်တွင် အာလုပ်စကားဖြင့် စတင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
အဲသည် ဟဲသည် ဟူသော မြန်မာစကားရင်းမှ ရွေ့ လျောလာဟန်တူ၍ ဟဲ၍ရွတ်ဆိုရသော သီချင်းမျိုးကို အဲချင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု အချို့က ဆိုကြ ပြန်သည်။
နတ်သံများကို ရွတ်ဆိုရာ၌ ဟဲ၍ရွတ်ရပုံ၌ ထင်ရှားသည်ဟု ဆိုလေသည်။
အဲချင်းကိုစပ်ပုံဆိုမှာ အလိုရှိရာအကြောင်းချင်းတတို့ကို တစ်ပုဒ်လျှင် အပိုဒ်လေးပိုဒ်ထား၍ စပ်ဆိုသီကုံးကြရာ သံဝရ ပျို့၌ အဲတိုင်အဲခံ၊ အဲထောက်သံနှင့် ဆိုသည်နှင့်အညီ အဲတိုင်ဟူသော အတိုင်ပိုင်းနှင့် အဲထောက်အဲခံဟူသော အချ ပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းရှိသည်။
ပထမပိုဒ်သည် အတိုင်ဖြစ်၍ ငါးပါဒ မှ ကိုးပါဒအထိ ပါရှိသည်။
တစ်ပါဒလျှင် များသောအားဖြင့် လေးလုံးပါရှိ၍ ရံဖန်ရံခါ ထို့ထက်ပို၍လည်း ထည့်သွင်းစပ်ဆို ကြသည်။
သို့သော် အစပါဒနှင့် အချပါဒကို ခုနစ်လုံးစီအမြဲ ထားပြီးလျှင် အချပါဒတွင် ခုနစ်လုံးမြောက် ဖြစ်သော နောက် ဆုံးစာလုံးကို လေ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လေး ဟူ၍ လည်းကောင်းထည့်ရသည်။
ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတ္ထပိုဒ်များ သည် အချပိုင်းဖြစ်၍ ခုနစ်ပါဒမှ ၁၉ ပါဒ အထိစပ်ဆို၍ တစ်ပိုဒ်တစ်ပိုဒ်တွင် အတွင်းစာသွား စကားကာရံ အသံအနေ အထား စပ်ဆိုပုံများမှာ တစ်ပါဒလျှင် လေးလုံးမှ ကိုးလုံးအထိ ဖြစ်ပြီးလျှင် ဆက်ရက်ခုန်၊ ခွာကာခွာကာ စီကုံး ကြရသည်။
အထက်ပါ စည်းမျဉ်းများနှင့်တကွ အခံ၊ အအုပ်၊ အဆုတ်အတက်၊ အသွာ၊ အလာ၊ ကာရံ အစပ်၊ အရပ်အတော၊ သဘောတူ သံတူကြောင်းကွဲ စနစ်များအရ စီကုံးစပ်ဆိုထားပုံကို သဘောပေါက်နိုင်စေရန် ကုန်းဘောင်ခေတ် အမျိုးသမီးစာဆို မယ်ခွေ၏ ၁၂ ရာသီဖွဲ့ အဲချင်းမှ မိဿရာသီ၊ တန်ခူးလဖွဲ့ စပ် ဆိုပုံကို ပုံစံအနေဖြင့် ဖော်ပြပေအံ့။
နေနတ်ကယ်မှ ရာဇာလေ။
အာသာဝဏီ၊ ကြယ်နှင့်ညီ လို့၊ စန္ဒီစိတြ၊ တူယှဉ်ပြိုင်ပကြတယ်၊ လအတာကိုတဲ့လေး။
(၁) သီတာငယ်မှပျံ့မွှန်း၊ သပြေမြရည်၊ တစ်သောင်းပြည်ကို၊ အောင် စည်ရွှမ်းလို့၊ ရေသွန်းမှခါချိန်၊ သောက်ရှူးဥကာ၊ ကြယ်နီလာ နှင့်၊ ရွှေဖာပေါက်လို၊ တိမ်ခိုးညိုနှင့်၊ ပြိုမည့်နှယ် ချိန်သည်၊ နဂါးလိမ် လွမ်းအိမ်ဖွဲ့လို့၊ မယ့်ဆီကိုမဲ။
(၂) သင်းတွဲမှရွှေ ရောင်၊ ကံ့ကော်ဝတ်မှုန်၊ မွှေးထုံထုံနှင့်၊ ရဂုံမြိုင်ပြား၊ တော တစ်လွှားလည်း၊ ငှက်ခါးတောင်လို၊ ပူအောင်မယ့်ကို၊ မိုးကြီး တစ်ဖွဲ့၊ လေတစ်လှဲ့နှင့်၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်တိုင်း၊ မပြတ်ကယ် ဆိုင်းလို့၊ မှိုင်းမှိုင်းငယ်ညိုသည်၊ မ-ဖို သီတာဆိပ်ကယ်က၊ ချိပ်ရိပ်ညိုနွဲ့။
(၃) ပြင်နာရီကား၊ ငါးဖို့ထားလို့၊ ဖဝါးမှာသုံး အင်၊ မိဿခွင်မှာ၊ မရွှင်နိုင်တတ်၊ စန်းလွန်းပင် ပြတ်ခဲ့ပြီ၊ မြတ်ဆံကျင် တာရာက၊ တေဇာတော် မချီပါနှင့်တော့၊ ဝေသာ လီ ရွှေပြည်ကြီးမှာတဲ့၊ ထိန်ညီးရဲ့လေး။
အဲချင်းတို့၏ နောက်ကြောင်းမူလအရင်းအမြစ်ကို စိစစ် ကြည့်ရာ၌ ဦးကုလားရာဇဝင်နှင့် မှန်နန်းရာဇဝင်တို့အရ အင်းဝ ခေတ် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ လက်ထက်ကပင် အဲသီချင်းအဖွဲ့အနွဲ့ များ ပေါ်ပေါက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ကဗျာဗန္ဓသာရ ကျမ်း၌မူ ပုဂံခေတ်မှ ပုပ္ပါးစံကားပွင့် အလင်္ကာကို အဲချင်း၊ အချင်းငယ် ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ပြပါရှိသည်။
အင်းဝခေတ် တွင် အင်းဝဘုရင် သီဟသူရလက်ထက်၌ ထိုမင်း၏သားတော် အနော်ရထာ၏ သမီးတော်သုံးပါးဖြစ်သော ရှင်စိုးမင်း၊ မင်းလှ မြတ်နှင့် မင်းဘုန်းထွတ်တို့ကို ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရလောင်းဖြစ် သော ထိုစဉ်ကအသက် ၁ဝ နှစ်မျှသာရှိသေးသည့် မောင်မောက် က ရုတ်ခြည်းစပ်ဆိုလိုက်သော အဖွဲ့အနွဲ့ကို စည်းချက်ကိုက်၊ အဲရိုး၊ အချင်းနှင့် အချင်းငယ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
(ရှင်စိုးမင်းဘွဲ့) အိုဘဲ့ဘယ်၊ အိုဘယ့်သမီးတော်၊ ထင်ပေါ်ဘုန်းပျံ့သင်း။
(မင်းလှမြတ်ဘွဲ့) အိုဘဲ့ဘယ်၊ အိုဘယ့်သမီးတော်၊ နတ်သော်ပုံမယွင်း။
(မင်းဘုန်းထွတ်ဘွဲ့) အိုဘဲ့ဘယ်၊ အိုဘယ့်သမီးတော်၊ စန္ဒော် လနှယ်ဝင်း။
တောင်ငူခေတ်တွင် အဲသီချင်းများရှိကြောင်းကို မင်းဇေ ယျရန္တမိတ်၏ ရတုတစ်ပုဒ်တွင် အဲသီချင်းနှင့် ပြည့်တင်းရည်ဆောင်၊ အဆောင်ဆောင် သည်၊ ခါညောင်မသွန်းလှည့်လေလော့ ဟု တွေ့ရှိခြင်းဖြင့် သိရပေသည်။
ထို့ပြင် ထိုခေတ်၏ အကျော်အမော်စာဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သော ရှင်သံခိုကလည်း နန်းမြေဟံသာ၊ ပြန်ခဲ့လာ၍၊ အခါချိန်ထောက်၊ စခန်း ရောက်သော်၊ အဲထောက်သီချင်း ဟူ၍ ထည့်သွင်းစပ်ဆို ထားသည့် အထောက်အထားကိုလည်း တွေ့ရပေသည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက် ၁ဝ၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော အဲချင်းမျိုးကို ၈ဝ ပေါ်အဲဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုမယ်ခွေ၏ အဲချင်း များကို ၈ဝ ပေါ်အဲဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြလေသည်။
အဲချင်းအဖွဲ့အနွဲ့များသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ပိုမို ခေတ်စားလာသည်။
စဉ့်ကူးလက်ထက်မှစ၍ ဘိုးတော်မင်းတရား လက်ထက်တိုင်အောင် ထင်ရှားသော စာဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးယာသည် အဲသီချင်းများ အရေးအသားကောင်းသဖြင့် အဲ မောင်ယာဟုပင် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင် ရတု၊ လူးတား၊ တေး ထပ်၊ လေးချိုး၊ သဖြန် စသည့် အဖွဲ့အနွဲ့ အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ၁၂ ရာသီ အဖွဲ့များကို ဖွဲ့နွဲ့ခြင်း ခေတ်စားသည်။
အမွေဝန်ကတော် မယ်ခွေသည် ၁၂ ရာသီဘွဲ့ကို အဲချင်းဖြင့် ဖွဲ့ဆိုသည်။
ထိုအဲ ချင်းသည် ၁၂ ရာသီဖွဲ့ကဗျာများတွင် အလွန်ထင်ရှားသည်။
အခြား ၁၂ ရာသီဖွဲ့ရတု၊ လူးတားတို့ထက်ပင် ပို၍ အရေးပါခဲ့ သည်။
အကြောင်းတစ်ခုမူ မယ်ခွေ၏ ၁၂ ရာသီဖွဲ့ အဲချင်းများ သည် အလွန်နက်နဲ၍ ရာသီအလိုက် ပန်းများ၊ ပွဲတော်များ၊ ရာသီဥတု အခြေအနေ စသည်တို့ပါဝင်၍ စုံစုံလင်လင် ရှိပြီး လျှင် ပြေပြေပြစ်ပြစ်လည်း ရှိသည်။
မယ်ခွေသည် မိမိ၏အဲ ချင်းတွင် ရာသီ၏အခြေအနေကို အမွှမ်းတင်၍ တော၊ တောင်၊ ရေ၊ မြေနှင့်ရာသီဥတု အခြေအနေတို့နှင့် လိုက်ဖက်သည်များကို ပေါ်လွင်အောင် စာပန်းချီချယ်ပြနိုင်သည်။
ရာသီ၏ စန်းယှဉ် နက္ခတာရာ၊ ဗေဒင် ဝေါဟာရ အသုံးအနှုန်းများ၌လည်း ကျန သေသပ်သည်။
ထို့ပြင် ရာသီအလိုက် လွမ်းစရာဆွေးစရာများ ကို တန်ဆာဆင်ထားသဖြင့်လည်း မယ်ခွေ၏ အဲချင်းသည် အခြားရာသီဖွဲ့များထက် တစ်မူထူးခြားလေသည်။
မယ်ခွေသည် ဩကာသလောကကြီး၌ စိတ်ဝင်စားပြီး လျှင် မိမိကိုယ်တိုင်ကလည်း နုနယ်သိမ်မွေ့သော မိန်းမသား ဖြစ်သဖြင့် မယ်ခွေ၏ အဲချင်းတွင်ပါဝင်သော အဖွဲ့အနွဲ့တို့မှာ နုနယ်သိမ်မွေ့ပေသည်။
မယ်ခွေ၏ အဲချင်းတို့ကို တူရိယာဖြင့် တွဲဖက်၍ စည်းကိုက် ဝါးကိုက်သီဆိုနိုင်သဖြင့် သဘင်သည်များ အတွက် ပို၍ကျေးဇူးရှိသော အဲချင်းများဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာအမျိုးအစားများ Category:မြန်မာ သီချင်းအမျိုးအစားများ။
ပထမ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မသည် အဋ္ဌမ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် အန်းဗူးလင်းမိဖုရားတို့မှ ၁၅၃၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်သော သမီးတော်ဖြစ်သည်။
၁၅၃၆ ခုနှစ်တွင် မယ်တော် အန်းဗူးလင်း ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံရပြီးနောက် ခမည်း တော်က အယ်လစ်ဇဗက်အား တရားဝင်သမီးအဖြစ် အသိ အမှတ်မပြုတော့ဘဲ လျစ်လျူရှုထားလေသည်။
ထို့ကြောင့် မင်းသမီးကလေးသည် ငယ်စဉ်က ညှိုးငယ်စွာနေထိုင်ခဲ့ရသည်။
သို့ရာတွင် အယ်လစ်ဇဗက်သည် အထိန်းတော်များ၏ လက် တွင်ကြီးပြင်းလာရစဉ်က ဆရာကောင်းများထံ၌ လက်တင်ဘာ သာ၊ ဂရိတ်ဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာ စသော ဂန္ထဝင်စာပေ တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဂီတပညာကိုလည်းကောင်း ကျနစွာ သင် ကြားခွင့် ရရှိခဲ့လေသည်။
မောင်တော် ဆဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် အယ် လစ်ဇဗက်မင်းသမီးသည် အေးချမ်းစွာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။
အက် ဒွပ်ဘုရင်ကွယ်လွန်သောအခါ အယ်လစ်ဇဗက်သည် အစ်မတော် မေရီ ထီးနန်းဆက်ခံ ရရှိရေးအတွက် ကူညီ​ရိုင်းပင်းခဲ့ သည်။
သို့ရာတွင် ပထမ မေရီဘုရင်မလက်ထက် ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဝိုင်းယက်သူပုန်မှုတွင် ကြံရာပါအဖြစ် စွပ်စွဲခြင်းခံရ၍ လန်ဒန် မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းချခံရသည်။
၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဘုရင်မ ကွယ်လွန်လေသော် ၁၅၅၉ ခုနှစ် အသက်၂၅ နှစ် အရွယ်တွင် အယ်လစ်ဇဗက်သည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးလေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ နန်းတက်လာခဲ့ပြီးနောက်အယူဝါဒ ကွဲပြားမှုကြောင့် နိုင်ငံစည်းလုံးရေး မပျက်ပြားရအောင် လက်ရွေးစင်အတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် တိုင်ပင်၍ ပရိုတက် စတန့်ဂိုဏ်းနှင့် ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်များ လက်ခံနိုင်သော ကိုးကွယ်မှုအစီအစဉ်ကို ချမှတ်ပြီးလျှင် နိုင်ငံကိုစည်းရုံးခဲ့သည်။
အယူဝါဒဆိုင်ရာ အချုပ်အချာအာဏာကိုလည်း မိမိ၏လက်ဝယ် ထားရှိသည်။
ထို့ပြင် ပြည်တွင်းရေးရာ၌ နိုင်ငံခြားမှ ဩဇာ လွှမ်းမိုးခြင်းမရှိရအောင် ပရိယာယ်ကိုသုံး၍ နိုင်ငံကိုထိန်းသိမ်း ခဲ့လေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မသည် ဆဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်က ဝန်ကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသူ လော့ဗားလီဘွဲ့ရ ဝီလျံစီစီအား အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်ခန့်ထားသည်။
လော့ဗား လီသည်လည်း ဘုရင်မ၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဝန်ကြီးအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ ကျော်မျှ အမှုထမ်းခဲ့လေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ၏ ထင်ရှားသောမင်းပရိယာယ် သည်ကား ကြင်ဖက်တော် မရွေးကောက်ဘဲ နေခြင်းပင်ဖြစ် သည်။
အယ်လစ်ဇဗက်သည် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကိစ္စကို နိုင်ငံရေးပရိယာယ်အဖြစ်သာ သုံးလိုသည်။
ပြည်ထောင်အချင်းချင်း နိုင်ငံရေးအရဆက်ဆံရာ၌ ထိုအချက်ကို မိမိတိုင်းပြည် အတွက် အကျိုးရှိအောင် အသုံးချခဲ့လေသည်။
ထိုကဲ့သို့ တစ်သက်လုံး ကြင်ဖက်တော်မရှိဘဲ စိုးစံခဲ့သောကြောင့် အယ်လစ်ဇဗက်ကို အပျိုစင်ဘုရင်မ ဟူ၍လည်းခေါ်စမှတ်ပြုကြ သည်။
ထိုသို့ တစ်သက်လုံး အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်ခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ဘုရင်မနှင့် လက်စတာနယ်စား ရောဘတ်ဒတ်ဒလေကြား အချစ်ဇာတ်လမ်းကား လူသိများလေသည်။
ပြည်ထောင်ချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရေးအတွက် ကြင်ဖက်တော်ရွေးချယ်ခြင်း ကိစ္စကို မရေမရာပြုခြင်းဖြင့် အကျိုးများခဲ့ပုံမှာ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့က စကော့တလန် ပြည့်ရှင် မေရီဘုရင်မအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းတင်ရန် ကြိုးပမ်းမှု၌ ထင်ရှားခဲ့သည်။
စကော့တလန်ပြည်တွင် နိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်း လဲလာသောကြောင့် ၁၅၆၈ ခုနှစ်၌ မေရီဘုရင်မသည် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ၏ လက်တွင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်တွင် ဘုရင်မ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်တို့က နန်းလုဖက်မေရီကို ကွပ်မျက် ၍ သုတ်သင်ရန် တိုက်တွန်းကြသော်လည်း ထောင်သွင်းအကျဉ်း ချရုံမျှ ချထားခဲ့သည်။
၁၅၈၇ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်တို့က အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မအား လုပ်ကြံရန် ကြံစည်မှုတွင် နန်းကျဘုရင်မ မေရီကိုကြံရာပါအဖြစ် အဆုံးစီရင်ရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့လေသည်။
မေရီအား အဆုံးစီရင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ထိုခေတ်က ဥရောပတိုက်တွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးဖြစ်သော စပိန်ဘုရင် ဒုတိယဖိလစ်သည် မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်သဖြင့် ၁၅၈၈ ခု နှစ်တွင် စပိန်ရေတပ်ကြီးကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့စေလွှတ်၍ တိုက် ခိုက်စေသည်။
သို့ရာတွင် စပိန် ရေတပ် ကြီးသည် လေမုန်တိုင်းမိသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ အင်္ဂလိပ် တို့ဖက်မှ လော့ဟောင်းဝပ်နှင့် ဆာဖရန်းစစ်ဒရိတ် စသော ရေကြောင်းသူရဲကောင်းများ၏ စွမ်းရည်ကြောင့်လည်းကောင်း အပျက်အစီးနာလျက် ဆုတ်ခွာခဲ့ရလေသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထိုကဲ့သို့ ရေတပ်အောင်ပွဲကို ရရှိခဲ့ ပြီးနောက် ရေကြောင်းဘက်၌ အင်အားကြီးမားသော လက်နက် နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ၍ အင်ပိုင်ယာချဲ့ထွင်သည့် လုပ်ငန်းကို စတင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ လက်ထက်တွင် ဆာဂျွန်ဟောကင်း၊ ဆာဖရန်းစစ်ဒရိတ်၊ ဆာမာတင်ဖရိုးဗစ်ရှား အစရှိသော ရေကြောင်းဗိုလ်များသည် ပင်လယ်ခရီးတွင် စွန့်စား သွားလာ၍ ရေသစ်မြေသစ် ရှာဖွေ ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြ သည်။
ထိုကဲ့သို့ စွန့်စားသွားလာရာ၌ စီးပွားကုန်သွယ်ရေး လည်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှကုန်သည်များ၊ သူကောင်းမျိုးများနှင့် ဘုရင်မကိုယ်တိုင် ငွေအရင်းအနှီးစိုက်၍ လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်သင်္ဘောများဖြင့် လည်းကောင်း အား ပေးခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် စီးပွားရေးအကျိုး အမြတ်ရရှိမှုကို ရှေးရှု၍ များသောအားဖြင့် ပင်လယ်ပြင်၌ နိုင်ရာစားအကျင့်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။
ထို့သို့ပင်လယ်ပြင်တွင် စွန့်စားသွားလာခြင်းကြောင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ရေကြောင်းဘက်တွင် ထိပ်တန်းနိုင်ငံအဖြစ် သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်သာမက နယ်မြေသစ်များကိုလည်း ပိုင်ဆိုင် ရရှိခဲ့လေသည်။
ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၌လည်း တိုး တက်ချဲ့ထွင်နိုင်သဖြင့် စီးပွားရေးအခြေအနေကောင်းမွန်၍ လူနေမှု အဆင့်အတန်းလည်းတိုးမြင့်လာလေသည်။
ထိုကြောင့် အယ် လစ်ဇဗက်ဘုရင်မလက်ထက်တွင် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ အုတ်မြစ်ကို ချခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ခေတ်သည် အင်္ဂလိပ်စာပေ ထွန်းကား သောခေတ်လည်းဖြစ်သည်။
အက်ဒမန်ဆပင်ဆာ၊ ဖရန်စစ် ဗေ ကင်၊ ခရစ္စတိုဖာ မာလို၊ ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ ဗင်ဂျွန်ဆင် အစရှိသော စာရေးဆရာအကျော်အမော်တို့ ပေါ်ထွက်ခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာပေသမိုင်းတွင် အထူးထင်ရှားသောခေတ်ဖြစ်ပေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မသည် ထီးနန်းတွင် ၄၅ နှစ်မျှ စိုးစံခဲ့သည်။
ထိုခေတ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် အထူး ထင်ရှားသော ခေတ်တစ်ခေတ်ဖြစ်သည်။
စင်စစ်အားဖြင့် အယ် လစ်ဇဗက်ခေတ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် အလယ်ခေတ်နိုင်ငံ အဖြစ်မှ ခေတ်သစ်နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့လေသည်။
အထူး သဖြင့် စာပေအရာ၌ ထိုခေတ်ကို အယ်လစ်ဇဗက်ခေတ်ဟူ၍ ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မသည် ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်မှစ၍ မကျန်းမမာဖြစ်ခဲ့ရာ ထိုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ကွယ်လွန်ကာနီးအချိန် စကော့ တလန်ပြည့်ရှင် မေရီ၏သား ဂျိမ်းအား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို လွှဲအပ်ခဲ့လေသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် တို့သည် တစ်ပြည်ထောင်အဖြစ် ပူးပေါင်းမိခဲ့ကြလေသည်။
thumb|ဒရိတ် ဆာဖရန်းစစ် အင်္ဂလိပ်ဘုရင်မကြီး ပထမ အယ်လစ်ဇဗက် လက်ထက်၌ နာမည်ကျော်ကြားသော ဆာ ဖရန်းစစ် ဒရိတ်သည် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးထဲတွင် ပထမဦးဆုံးကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ပတ် ခဲ့သူဖြစ် သည်။
သူသည် အင်္ဂလန်ပြည် ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာနယ် တယ်ဗစ် စတော့မြို့အနီးတွင် မွေးဖွားခဲ့၍၊ ပင်လယ်သို့ သွားလာကျက် စားသူများအကြားတွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရ၏။
ထို့နောက် ဆွေမျိုးရင်း ချာတစ်ဦးဖြစ်သူ နာမည်ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဗြိတိသျှရေ ကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဆာ ဂျွန် ဟောကင်းသည် သူ့ကိုတာဝန် ယူကာ၊ ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်လေသည်။
သို့ဖြင့် သူသည် ကမ်း ရိုးတန်းတလျှောက် သွားလာသော သင်္ဘောတစ်စင်းတွင် ရေ ကြောင်းအတတ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့ရ၏။
ဒရိတ်သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းတွင် စွန့်စားသွားလာလိုသူ ဖြစ်ရာ အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် ဆာဂျွန်ဟောကင်းနှင့်အတူ၊ အာဖရိက အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ၊ ဂင်းနီပြည်နယ်ဒေသ သို့ ပင်လယ်ခရီး စတင်ထွက်လေသည်။
အသက် ၂၂ နှစ် အရွယ်တွင်ကား 'ဂျူးဒစ်'အမည်ရှိ သင်္ဘောတစင်းကို ကိုယ်တိုင် ကပ္ပီတန်အဖြစ် ကွပ်ကဲဦးစီးကာ ပင်လယ်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ပြန် ၏။
ဒရိတ်တို့၏ သင်္ဘောသည် ဗေရကရူ သင်္ဘောဆိပ်တွင် ရှိစဉ် စပိန်လူမျိုးတို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရသဖြင့်၊ ဒရိတ်မှာ ပါသမျှ ပစ္စည်းဥစ္စာ အကုန်ဆုံးရှုံးခဲ့၏။
ထို့ပြင် စပိန်အာဏာ ပိုင်တို့က ဖမ်းဆီးရမိသော သုံ့ပန်းတို့ကို နှိပ်စက်ည|င်းပန်းသည် ကို တွေ့မြင်ရလေရာ၊ ဒရိတ်သည် စပိန်တို့အပေါ် အခဲမကြေ အောင်ဖြစ်၍ တိုက်ခိုက်ခြေမှုန်းမည်ဟု သန္နိဌာန်ချလိုက်လေ သည်။
ထိုကြောင့် ၁၅၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မကြီး ထံမှ ပင်လယ်ပြင်၌၊ ရန်သူကုန်သင်္ဘောများအား တိုက်ခိုက်ခွင့် ကို တောင်းယူခဲ့လေသည်။
၁၅၇၂ ခုနှစ်တွင် သင်္ဘောငယ် နှစ်စင်းဖြင့် အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုရှိ စပိန်တို့၏ စခန်းများ ကို တိုက်ခိုက်လုယက်ရန် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ၊ လမ်းတွင် အခြား သင်္ဘောတစ်စင်းက လာရောက်ပူးပေါင်းလေသည်။
ဒရိတ်တို့၏ သင်္ဘောတပ်စုကလေးသည် ပနားမားကျွန်းဆက်ပေါ်ရှိ စပိန်ပိုင် မြို့တမြို့ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ ပစ္စည်းများ လုယက်သိမ်းယူ ခဲ့၏။
ထိုမျှမကသေး စပိန်တို့၏ အခြားစခန်းများကိုလည်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ ပစ္စည်းများ လုယက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
သင်္ဘောများကိုလည်း ဖျက်စီးနှစ်မြှုပ်ခဲ့၏။
ထို့နောက်တွင် သူသည် ပနားမားကျွန်းဆက်ကို ကုန်းကြောင်းဖြင့် ဖြတ်သန်း ခဲ့စဉ်၊ သစ်ပင်ကြီး တစ်ပင်ပေါ်မှနေ၍ တဘက်မှ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာကြီးကို မြင်တွေ့ခဲ့လေရာ၊ တစ်နေ့နေ့တွင် ထိုသမုဒ္ဒရာ ရေပြင်တွင် အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောများ လွှင့်နိုင်စေရမည်ဟု ဒရိတ် သည် ကြုံးဝါးခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် ဒရိတ်သည် တိုက်ရာပါ ပစ္စည်းများနှင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ၁၅၇၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပြန်ရောက်ခဲ့သေည်။
ယင်းသို့ စပိန်တို့၏စခန်းများကို ဝင် ရောက်မွှေနှောက် တိုက်ခိုက်လုယက်သွားခဲ့သော ဒရိတ်ကို စပိန်တို့သည် အတော်ပင်ကြောက်ရွံ့ခန့်ညားလာလေသည်။
ဒရိတ်သည် တဖန် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် စွန့်စားရှာဖွေရန် ကြံစည်လျက်ရှိလေသည်။
ဒရိတ်၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့်၊ အယ် လစ်ဇဗက်ဘုရင်မကြီးသည် ဒရိတ်အား လိုအပ်သောပစ္စည်းများ ကို ထုတ်ပေးခဲ့သည်။
ဒရိတ်၏ အစွမ်းကို ယုံကြည်သူများက လည်း၊ ဒရိတ်နှင့်အတူ လိုက်ပါရန် ပြောဆိုလာကြသည့်ပြင် တတ်စွမ်းသမျှ အားပေးကူညီကြလေသည်။
ထိုကြောင့် ၁၅၇၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့မှစ၍ ယခင်ကမည်သည့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးမျှ ဖြတ်ကျော်ခြင်း မပြုခဲ့သေးသော မဂျဲလင် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက်၊ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာဘက် သို့ ခရီးထွက်ခဲ့လေ၏။
ထိုခရီးတွင် သင်္ဘော ၅ စင်းဖြင့် ထွက်ခဲ့ရာ၊ ဒရိတ်စီးနင်း လိုက်ပါခဲ့သော သင်္ဘောတစင်းသာလျှင် မဂျဲလင် ရေလက်ကြား ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်၍၊ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့၏။
ကျန်သင်္ဘောများအနက် ၃ စင်းမှာ ပျက်စီးသွား၍၊ တစင်းမှာ ပြန်သွားလေသည်။
ထို့နောက် ဒရိတ်သည် တောင်အမေရိက တိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် သင်္ဘောလွှင့်ကာ၊ ချီလီနှင့် ပီးရူးနယ်များရှိ စပိန်တို့၏ စခန်းများကို၎င်း၊ သင်္ဘော များကို၎င်း တိုက်ခိုက်လုယက်ခဲ့လေရာ၊ ရွှေငွေကျောက်သံ ပတ္တမြားစသည့် အဖိုးတန်ပစ္စည်း မြောက်မြားစွာရရှိခဲ့၏။
ဒရိတ်သည် ထိုဒေသမှ မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ခရီး ထွက်ခဲ့ရာ၊ ယခု ကာလီဖိုးနီးယားဟုခေါ်သော ဒေသသို့ ရောက်သောအခါ၊ ထိုဒေသကို အင်္ဂလန်ပြည်ပိုင်ဒေသအဖြစ် သိမ်းပိုက်၍၊ နယူးအယ်လဗီယွန်ဟု အမည်ပေးခဲ့၏။
ထို နောက်တွင် အင်္ဂလန်သို့ပြန်ရန်အတွက် လာလမ်းအတိုင်း မပြန်ဘဲ၊ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်၍ သင်္ဘောလွှင့်ခဲ့ လေသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် ဒရိတ်သည် ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ပတ် နိုင်ခဲ့လေရာ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ရောက်သည်အထိ ၃ နှစ်ကျော် ကြာလေသည်။
ဒရိတ်၏ စွမ်းဆောင်မှုကား၊ အံ့မခန်းဖွယ်ရာ ဖြစ်ခဲ့၏။
ထိုကြောင့် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မကြီးကိုယ်တိုင် ကမ္ဘာကို လှည့်၍ပြန်ခဲ့သော ဒရိတ်အား ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုလေ သည်။
ဆာ ဖရန်းစစ်ဒရိတ်က အင်္ဂလန်သည် စပိန်တို့ရေတပ် နှင့် အင်အားချင်း ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ကြောင်းကို ပြခဲ့သည်။
အယ် လစ်ဇဗက်ဘုရင်မကလည်း အင်္ဂလန်နှင့် စပိန်မှာ တည့်တည့် လင်းလင်း စစ်ဖြစ်နေကြသည် မဟုတ်သေးသော်လည်း၊ စပိန် သင်္ဘောများအား တိုက်ခိုက်လုယက်ရန်အတွက် ဒရိတ်တို့၏ လုပ်ငန်းကဲ့သို့ ပင်လယ်ဓားပြလုပ်ငန်းများကို တိတ်တဆိတ် အားပေးခဲ့လေသည်။
ကမ္ဘာကို လှည့်၍ပြန်ခဲ့သော ဒရိတ်သည် မကြာမီ ပင်လယ် သို့ထွက်၍ စွန့်စားသွားလာလိုပြန်လေ၏။
သို့သော် ဘုရင်မကြီး က ခွင့်မပြုသဖြင့်၊ စိတ်သွားတိုင်း ကိုယ်မပါ ဖြစ်ခဲ့ရရှာလေ သည်။
ထိုအတောအတွင်း ပါလီမန်တွင် အမတ်အဖြစ် ဆောင် ရွက်ခဲ့ရသဖြင့် ပလင်းမတ်မြို့၏ မြို့တော်ဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်း အမှုထမ်းရသေးသည်။
သို့သော် မကြာမီ ဒရိတ်သည် သူနှစ် သက်သည့် ပင်လယ်ပြင်တွင် စွန့်စားမှုမျိုး ပြုလုပ်နိုင်ရန် အကြောင်းပေါ်လာလေ၏။
ထိုအကြောင်းကား ၁၅၈၅ ခုနှစ် တွင် စပိန်နှင့်အင်္ဂလန်တို့ စစ်မက်စတင်ဖြစ်ပွား ခြင်းဖြစ်လေ သည်။
ထိုအခါ ဒရိတ်သည် ရေတပ်တစ်တပ်ကို အုပ်ချုပ်ကာ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုများသို့ သွားရောက်ပြီးသော်၊ စပိန်တို့၏ မြို့များကို တိုက်ခိုက်လုယက် ဖျက်ဆီးခဲ့လေသည်။
၁၅၈၇ ခုနှစ်တွင်၊ ကေးဒစ်သင်္ဘောဆိပ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကို ချီတက် တိုက်ခိုက်ရန် စပိန်သင်္ဘောများ စုရုံးနေသည်ဟူသော သတင်း ကြားရသဖြင့်၊ ထိုသင်္ဘောဆိပ်သို့ သင်္ဘော ၃ဝ ပါသောရေတပ် ဖြင့် ချီတက်၍၊ တန်ချိန် ၁ဝဝဝဝ ခန့်ရှိ စပိန် သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်မီးရှို့ ဖျက်ဆီးခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် စပိန်ရေတပ်ကြီးမှာ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရေးတွင် နှောင့်နှေး သွားလေသည်။
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် စပိန်ရေတပ်ကြီး ချီတက်လာသောအခါ ဒရိတ်သည် လော့ဟောင်းဝပ်၏ လက်အောင်တွင် ဒုတိယ ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရ၍ စပိန်ရေထပ်ကြီး အား အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်ကာ၊ အစွမ်းကုန် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ယင်းသည့်နောက် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုများရှိ စပိန်တို့၏ စခန်းများကို တိုက် ခိုက်ရန်အသွားတွင် ပင်လယ်ခရီးလွှင့်နေစဉ်ပင် သင်္ဘောပေါ်၌ နာမကျန်းဖြစ်၍ ၁၅၉၆ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အနိစ္စရောက်လေသည်။
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ နိုင်းမြစ်ဝကျွန်းပေါ် အနောက်မြောက် ထောင့်စွန်းတွင် မြေထဲပင်လယ်နှင့် မယ်ရီအိုးတစ်ရေအိုင်တို့အကြားရှိ ကုန်းမြင့် ကြောပေါ်၌တည်ရှိသည်။
အယ်လက်ဇန္ဒာ-သ-ဂရိတ်ဘုရင်က ထိုမြို့ကို ဘီစီ ၃၃၂ ခုနှစ်တွင် တည်ခဲ့၍ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဂရိယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ အချက်အချာဌာနအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။
ထိုမျှမက အရှေ့နှင့်အနောက် ကုန်သွယ်ရေး ဗဟိုဌာနလည်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ ကောင်းစားစဉ်က လူဦးရေ တစ်သန်းမျှနေထိုင်သော မြို့ကြီးဖြစ်မည်ဟု မှန်းဆရသည်။
အထူးသဖြင့် အီဂျစ်ပြည်တွင် အုပ်စိုးခဲ့သော တော်လမီဘုရင်များလက်ထက်က ထီးနန်းစိုက်ရာမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရောမ အင်ပိုင်ယာခေတ်၌လည်း ဒုတိယမြို့တော်အဖြစ်ထင်ရှားခဲ့သည်။
ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သည် အရှေ့ရောမနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ် လာသောအခါ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် ကုန်သွယ်ရေးဌာန အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် အေဒီ ၆၄၁ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် အာရပ်ဗိုလ်ချုပ်အမ်ရူက မြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လေသည်။
ထို့နောက် မြို့သည် တဖြည်းဖြည်းဆုတ်ယုတ်လာခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်တပ်များက မြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။
တစ်ဖန် ၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတပ်များက မြို့ကို ပြင်သစ်တို့လက်မှ ပြန်၍ သိမ်းယူခဲ့သည်။
အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ် မဟာမက်အလီ လက်ထက် ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် မြို့သည် ပြန်၍စည်ကားတိုးတက်လာသည်။
ပထမတော်လမီဘုရင်လက်ထက်က အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တွင် စာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ ထို ခေတ်ပညာရှင်တို့ ရေးသားခဲ့သည့် စာမူပေါင်း လေးသိန်းကျော်မျှရှိ၏။
နောင်အုပ်ချုပ်သော မင်းတို့ကလည်း စာကြည့်တိုက်ကို တိုးပွားအောင်ဆက်လက်ပြုစုခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် နောင်အခါ၌ ထိုကမ္ဘာကျော် စာကြည့်တိုက်ကြီးသည် မြို့ကိုလာရောက် တိုက်ခိုက်သူတို့၏ လက်ချက်ကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့ရသည်။
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တွင် ဆီဇာဘုရင်များ၏ တန်ဆောင်းအနီးရှိ ကလီယိုပါးထရား ဇာထိုးအပ်များ ခေါ် လေးမြှောင့်ကျောက်တိုင်ကြီး နှစ်တိုင်ရှိခဲ့ရာ ယခုအခါ ကျောက်တိုင် တစ်ခုကို လန်ဒန်မြို့၌ စိုက်ထူထားရှိ၍ ကျန်တစ်ခုကို နယူးယော့မြို့၌ စိုက်ထူထားရှိသည်။
ကလီယိုပါးထရားကျောက်တိုင် အခြားထင်ရှားကျန်ရှိနေသော အဆောက်အဦများမှာ ဖေးရော့မီးပြတိုက်ကြီးနှင့် ပွန်ပီကျောက်တိုင်တို့ ဖြစ်သည်။
ထိုမီးပြတိုက်ကို ဘီစီ ၃ဝဝခန့်က ဖေးရော့ကျွန်းပေါ်တွင် ဆောက် လုပ်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်ခုနှစ်သွယ် ပွန်ပီကျောက်တိုင်ကို အေဒီ ၃ဝ၂ ခုနှစ်က စိုက်ထူခဲ့သည်။
အမြင့်ပေ ၉ဝ ရှိ သည်။
ယခုအခါ ဖေးရော့ကျွန်းဟူ၍ မရှိတော့ချေ။
ကျွန်းနှင့် ကုန်းမအကြားတွင် မြေပြည့်လာပြီဖြစ်သောကြောင့် ဖေးရော့ ကျွန်းဆွယ်ဟူ၍ ကုန်းဆက်ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။
ထိုကျွန်းဆွယ်နှင့် အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ဟောင်း အနောက်ပိုင်းသည် မွတ်စလင်ရပ်ကွက်ဖြစ်သည်။
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် သင်္ဘောဆိပ်နှစ်ခုရှိ၍ နိုင်းမြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ကိုင်ရိုမြို့တော်နှင့် လည်းကောင်း၊ တူးမြောင်းဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသဖြင့် မြေထဲ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် ထင်ရှားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ အခြားမြို့များနှင့် မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းတို့ဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။
ဝါ၊ဆန်၊ ဂျုံနှင့်သကြားကို နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့၍ သွင်းကုန်မှာ အများအားဖြင့် ကုန်ချောဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ အရေးကြီးသော ရေတပ်စခန်း ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထိုစခန်းကို အီဂျစ်တို့လက်သို့ ပြန်အပ်ခဲ့လေသည်။
လူဦးရေမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၄၉၆၁ဝဝဝ ယောက်ရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ။
ဒုတိယ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ၏ ကြင်ဘက်တော်ဖြစ်သော ဖိလစ်မောင့် ဗက်တင်၏ ဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။
ဂရိမင်းသား အန်ဒရုး၏သားတော် ဖိလစ်မောင့်ဗက်တင်အား ဂရိနိုင်ငံ ကောဖူးကျွန်းတွင် ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ဝ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။
ထို ဖိလစ်မောင့်ဗက်တင်သည် လူဝီမောင့်ဗက်တင်၏ တူဖြစ်သည်။
ဦးစွာ၌ ဖီးလစ် မောင့်ဗက်တင်သည်။
ပါရစ်မြို့ရှိ အမေရိကန် ကင်ဒါဂါတင်ကျောင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံ စိန့်ကလို့ရှိ အမေရိကန်ကျောင်းတို့၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
အသက် ၈ နှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ သွားရောက်ကာ ဆာရေးနယ်ရှိ ချင်းမူလတန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။
၁၉၃၉ ခုတွင် ဒါ့တမတ်ရေကြောင်းအတတ်သင် ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်သင်ကြားသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှရေတပ်ဗိုလ်ကလေးအဖြစ် စတင်အမှုထမ်းရင်း မြေထဲပင်လယ်အတွင်း တာဝန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၂ ခုတွင် ရေတပ်ဗိုလ်ကြီးဖြစ်လာ၍ ၁၉၄၄ တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရလေသည်။
ဤသို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တလျှောက်လုံး ဗြိတိသျှရေတပ်မတော်တွင် အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၄ရ ခု နိုဝင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် ဗြိတိသျှ နန်းလျာ အဲလစ်ဇဗက်မင်းသမီးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
အဲလစ်ဇဗက်မင်းသမီးသည် ၁၉၅၂ ခု ဖေဖွာရိီ ၆ ရက်တွင် ခမည်းတော် ဆဌဂျော့ဘုရင်၏အရိုက်အရာကို ဆက်ခံကာ ဘုရင်မ ဖြစ်လာသည်။
ဖိလစ်မောင့်ဗက်တင်သည် အဲလစ်ဇဗက်မင်းသမီးနှင့် လက်မထပ်မီ ၂ ရက်ခန့်အလိုတွင် ဆဌမဂျော့ဘုရင်ကအက်ဒင်ဗာရာမြို့စား ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ထိုဘွဲ့အမည်ဖြင့် ယခုအခါခေါ်တွင်လျက်ရှိ၏ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒင်ဗာရာမြို့စားသည် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်မှူး စစ်သူကြီးနှင့် လေတပ်စစ်သူကြီး အဆောင်အယောင်များကို ရရှိခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) အစောပိုင်းဘဝ ဂရိမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် ဖိလစ်ကို ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့ ဖခင် ဂရိမင်းသား အင်ဒရူ မိခင် ဘက်တင်ဘတ်မင်းသမီး အဲလစ်တိုမှ ကိုဖူးကျွန်းတွင် မွေးဖွားခဲသည်။
ကိုယ်ပိုင်းဘဝ အနိစ္စရောက်ခြင်း သက်တော် ၉၉နှစ်အရွယ်၊ ၂၀၂၁ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။
သက်တော် ၁၀၀ပြည့်ရန် နှစ်လမျှသာလိုပြီး၊ ဗြိတိသျှသမိုင်းတွင် အရှည်ကြာဆုံး ကြင်ယာတော်ဖြစ်လေသည်။
သေဆုံးရသည့် အကြောင်းအရင်းကို မသိရှိရသေးပေ။
၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်းက ရုရှနိုင်ငံကို အယ်လက်ဇန္ဒာဘွဲ့ခံ ဇာဘုရင်သုံးပါးအုပ်စိုးခဲ့သည်။
ပထမအယ်လက်ဇန္ဒာဇာဘုရင်(ခရစ် ၁၇၇၇-၁၈၂၅) ပထမ အယ်လက်ဇန္ဒာဇာဘုရင်သည် ပထမပေါဘုရင်၏သားတော်ဖြစ်၍ ၁၇၇၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် စိန်ပီတာစဗတ်မြို့ (ယခု လီနင်ဂရက်မြို့) ၌ ဖွားမြင်သည်။
၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ရုရှထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးစံသည်။
အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင် အုပ်စိုးသည့် အချိန်အခါတွင် ပြင်သစ်ဧကရာဇ် နပိုလီယန်သည် ဥရောပတိုက်၌ စစ်ခင်း၍ နယ်ချဲ့လျက်ရှိလေသည်။
ထို့ကြောင့် ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ရန်စွယ်ကို ချိုးနှိမ်ရန်အတွက် ရုရှ နိုင်ငံသည် ဗြိတိန်၊ ဩစတြီးယား၊ ပရပ်ရှားနိုင်ငံတို့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဩစတာလစ်တိုက်ပွဲ၌ ဩစတြီး ယန်းနှင့်ရုရှတပ်တို့သည် ပြင်သစ်တပ်များ၏ တိုက်ခိုက်ချေမှုန်း ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ၁၈ဝ၇ ခုနှစ်တွင် အယ်လက် ဇန္ဒာဘုရင်နှင့် နပိုလီယန်တို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို တီးလစစ်မြို့၌ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။
ထိုစာချုပ်အရ နပိုလီယန် က ကမ္ဘာ့အနောက်ပိုင်းကိုအုပ်စိုး၍ အယ်လက်ဇန္ဒာက အရှေ့ ပိုင်းကိုအုပ်စိုးရန် သဘောတူညီကြသည်။
သို့သော်လည်း အယ်လက်ဇန္ဒာသည် စာချုပ်တွင်ပါရှိသော အချက်အားလုံး တို့ကို မလိုက်နာနိုင်သဖြင့် ပြင်သစ်က အဆက်ဖြတ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် နပိုလီယန်သည် ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံသို့ စစ်ချီလေသည်။
ပြင်သစ်တပ်များသည် မော်စကိုမြို့တွင်းသို့ ရောက်ရှိကြသော်လည်း ရိက္ခာပြတ်လပ်ခြင်း၊ ရုရှဆောင်းရာသီ ပြင်းထန်ခြင်းတို့ကြောင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။
ထိုအချိန် မှစ၍ နပိုလီယန်၏ အာဏာတန်ခိုး ည|ိုးကျလာလေသည်။
အယ်လက်ဇန္ဒာဘုရင်သည် နန်းသက်အစအဦးပိုင်းတွင် ပညာရေး၊ အနုပညာနှင့် စာပေအရေးတို့ကို အားပေးခဲ့သည်။
လူတန်းစားအသီးသီးတို့အတွက်အခွင့်အရေးညီမျှအောင် မြေကျွန် စနစ်ကို ပယ်ဖျက်သည်။
အယူဝါဒရေး၌လည်း လွတ်လပ်ခွင့် ပေးသည်။
သို့ရာတွင် နောက်ပိုင်း၌ ရုရှနှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်သော ဩစတြီးယားမှ နိုင်ငံခေါင်းဆောင် မင်းသား မက်တားနစ်၏ ဩဇာခံဖြစ်လာ၍ တိုင်းသူပြည်သားတို့အား ပေးထားသောအခွင့်အရေးရှိသမျှကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့လေ သည်။
၁၈၂၅ ခု ဒီဇင်ဘာ လ ၁ ရက်နေ့တွင် အနိစ္စရောက် သည်။
ဒုတိယအယ်လက်ဇန္ဒာဇာဘုရင်(ခရစ် ၁၈၁၈·၁၈၈၁) ဒုတိယ အယ်လက်ဇန္ဒာ ဇာဘုရင်သည် ပထမနစ်ကလတ်ဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၁၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
ခမည်းတော် ကွယ်လွန်သဖြင့် ၁၈၅၅ ခု မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသည်။