kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ယင်းကာလတွင် အိုက်စလန်၌ အက်ဒါ မူများကို သိရှိနေကြပြီးဖြစ်သော်လည်း ပညာရှင်များကတွက်ချက်ခန့်မှန်းနိုင်သည်မှာ နော့စ်ရိုးရာဘာသာတရား ကဗျာများပါဝင်သော ရှေးပိုကျသည့် နောက်ထပ် အက်ဒါ (Elder Edda) ရှိရမည်၊ ထိုကဗျာများကို စနော်ရီက ၎င်းအက်ဒါတွင် ကိုးကားပြုထားမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူစာအုပ် ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသောအခါ တွက်ချက်ခန့်မှန်းခဲ့သည်မှာ မှန်သည်ဟု ထင်ခဲ့ရသည်။
သို့ရာတွင် ခေတ်သစ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနများက အက်ဒါ(စကားပြေ)ကို မူရင်းအနေဖြင့် စတင်ရေးသားနိုင်ချေရှိပြီး အက်ဒါ နှစ်မျိုးကို တူညီသော ရင်းမြစ်တစ်ခုက ဆက်သွယ်ပေးထားသည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။
Brynjólfur က ထိုလက်ရေးမူသည် (၁၂)ရာစုက အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော အိုက်စလန် ဘုန်းတော်ကြီး ပညာရှိ ဆန်မွန်ဒါ (Sæmundr the Learned) ၏ လက်ရာဟု ယူဆသည်။
ခေတ်သစ်ပညာရှင်များက ထိုယူဆမှန်းဆချက်ကို ပယ်ချသည်။
သို့သော်လည်း ဆန်မွန်ဒါ အက်ဒါ အမည်သည် ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူကိုသာမက ထိုမူကို ရင်းမြစ်အဖြစ်သုံးစွဲထားသော အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာမူများနှင့်ပါ ရံခါ၌ ပတ်သက်ဆက်နွယ်လျက် ရှိသည်။
ဘုန်းတော်ကြီး Brynjólfur က ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူစာအုပ် ကို လက်ဆောင်အဖြစ် ဒိန်းမတ်ဘုရင်ထံ ပို့ပေးခဲ့သဖြင့် ဤလက်ရေးမူသည် () (တော်ဝင်/ဘုရင် လက်ရေးမူ) ဟုတွင်ခဲ့သည်။
ဤစာအုပ်ကို ကိုပန်ဟေးဂန်ရှိ တော်ဝင်စာကြည့်တိုက် (Royal Library, Copenhagen) ၌ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း (၁၉၇၁) တွင် အိုက်စလန်သို့ ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:စာပေ ကဏ္ဍ:နော့စ်ဒဏ္ဍာရီ။
အက်ဒါ စကားပြေ () ကို အက်ဒါ အငယ်၊ စနော်ရီ အက်ဒါ အဖြစ်လည်းသိရှိကြ၍ သမိုင်းကြောင်းအရ ရိုးရှင်းစွာဖြင့် အက်ဒါ ဟူ၍သုံးနှုံးနိုင်သော ဤစကားပြေသည် (၁၃)ရာစုအစောပိုင်းအတွင်း အိုက်စလန်၌ ရေးဖွဲ့ခဲ့သော ရှေးဟောင်းနော့စ် စာပေလက်ရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤစာပေလက်ရာကို အေဒီ (၁၂၂၀) ဝန်းကျင်ခန့်က အိုက်စလန် ပညာရှင်၊ ဥပဒေပြု/ထိန်းသိမ်းသူ (လွှတ်တော်သဘာပတိကဲ့သို့)၊ သမိုင်းပညာရှင် စနော်ရီ စတားလဆန်က ရေးဖွဲ့ (သို့) အနည်းဆုံး စုတုပြုခဲ့သည်ဟုယူဆကြသည်။
နော့စ်ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်၍ ခေတ်သစ်အသိပညာဗဟုသုတအတွက် အပြည့်စုံဆုံး၊ အသေးစိတ်အကျဆုံးအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။
ရေလွှမ်းမိုးမှုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီးနောက် ဤရိုးရာဘာသာကိုးကွယ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ကမ္ဘာလောကနှင့် လူသားတို့အား ဖန်ဆင်းပုံများကို ဖော်ပြထားသော ခရစ်ယာန်သဘော နိဒါန်းဖြင့် အစပျိုးထားသည်။
ထို့နောက် နော့စ်စကြာဝဋ္ဌာသဘောတရား အခန်း၊ နော့စ်နတ်ဘုရားများနှင့် ဒဏ္ဍာရီများပါရှိသည်။
ထို့နောက်ဆက်လက်လာသည်မှာ ထင်ရှားသော စာအုပ်သုံးအုပ်ဖြစ်ကာ ၎င်းတို့မှာ : Gylfaginning (အနီးစပ်ဆုံး စကားလုံး ၂၀,၀၀၀) ၊ Skáldskaparmál (အနီးစပ်ဆုံး စကားလုံး ၅၀,၀၀၀) ၊ Háttatal (အနီးစပ်ဆုံး စကားလုံး ၂၀,၀၀၀) တို့ဖြစ်ကြသည်။
(၁၃)ရာစု ခန့်မှ (၁၆)ရာစုခန့်ထိ လက်ရေးမူ ခုနှစ်ခုသည်လည်း အမှီအခိုကင်းသော စာပေဆိုင်ရာ တန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။
စနော်ရီသည် ၎င်းစုစည်းထားမှုများကို ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ပြုရန်စီစဉ်ခဲ့၏။
အိုက်စလန် ကဗျာဆရာများ၊ စာဖတ်သူများကို အသံတူစ ကဗျာပါဒများ၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုကို နားလည်တတ်စေရန်နှင့် စကောလ်ဒစ်ကဗျာများတွင် သုံးနှုံန်းသည့် အက္ခရာများပေါင်းစပ်၍ ခိုင်းနှိုင်းတင်စားသည့် ပေါင်းစပ်စကားလုံးများစွာ၏ နောက်ကွယ်အနက်ကို နားလည်စေရန်တို့ဖြစ်သည်။
အက်ဒါ စကားပြေ ကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်း မူလသဘောအရ အက်ဒါ ဟုရည်ညွှန်းခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူစာအုပ် (Codex Regius])ကို များစွာအခြေခံသည့် အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာ အစုအဝေးနှင့် ကွဲပြားစေရန် ခေတ်သစ်အစုအဝေးသဘောအဖြစ် အက်ဒါ စကားပြေဟုခေါင်းစဉ်တပ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ရက်ဂျီးရက်စ် လက်ရေးမူသည် )၁၃)ရာစုခန့်က အက်ဒါ စကားပြေ ပြီးနောက် ဖွဲ့ခဲ့သော စာစုလည်းဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်၌ အက်ဒါ (စကားပြေ) မူများက်ု အိုက်စလန်၌ ကောင်းစွာသိရှိနေပြီးဖြစ်သည်။
သို့သော် ပညာရှင်များက စနော်ရီသည် ၎င်းစကားပြေတွင် ကိုးကားပြုထားသော ကဗျာများပါဝင်သည့် အက်ဒါ အကြီး (ပိုစောသောအက်ဒါ) ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆခန့်မှန်းကြသည်။
စီပူအာနိုဘာသာစကား ( ), Bisaya / Binisaya အဖြစ်လည်း လူသိများပြီး၊ ၎င်းကိုအများစုကအသိအမှတ်ပြုထားသည်။
(အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ချက်: "Visayan" အခြားနဲ့အတူရောထွေးခံရဖို့မ Visayan ဘာသာစကားများ ), ဖိလစ်ပိုင် တောင်ပိုင်းတွင်ပြောဆိုသော ဩစတြေးလျ ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟို Visayas ၊ အရှေ့ Visayas အနောက်ပိုင်းနှင့် Mindanao အများစု တွင် ပြောဆိုသည်။
အဆိုပါဘာသာစကား၏ကျွန်းကနေမူလ စီဘူ နှင့်အမျိုးမျိုးသောနေဖြင့်အဓိကအားပြောပြီဖြစ်ပါတယ် Visayan ethnolinguistic အုပ်စုများ အဲဒီဒေသတွေ, အဓိကအားဖြင့်မှဇာတိနေသော Cebuano။
ဖိလစ်ပိုင် (တ ဂါးလော့ဂ် ) သည်ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာစကားပြောသူအများဆုံးရှိသော်လည်း Cebuano သည်ဖိလစ်ပိုင်တွင် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များအထိအများဆုံးမိခင်ဘာသာစကားပြောသောလူဦးရေရှိခဲ့သည်။
၎င်းသည် ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာစကား ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သော Visayan ဘာသာစကားများကို အများဆုံးပြောဆိုကြပြီးဖြစ်သည်။
စကားစု စီပူအာနိုဘာသာစကားတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် စကားစုအချို့မှာ - နေကောင်းလား? (နှုတ်ခွန်းဆက်စကားအနေဖြင့်အသုံးပြုသည်) - ကုမူဆတာ? Kumusta ? မင်္ဂလာနံနက်ခင်း - မာယောင်ဘွန်တဂ် Maayong buntag မင်္ဂလာနေ့လယ်ခင်း - မာယောင်ဟပွန် Maayong hapon ကောင်းသောညနေခင်း - မာယောင်ဂါဘီး Maayong gabii နှုတ်ဆက်ပါတယ် - အာ့ယို - အာ့ယို Ayo-ayo ("ဂရုစိုက်ပါ၊ တရားဝင်"), Adios (ရှားပါး)၊ Babay (အလွတ်သဘော၊ "Goodbye" ၏အကျင့်ပျက်ခြစားမှု), Amping ("Take care"), Hangtud sa sunod nga higayon ("Until") နောက်တစ်ကြိမ်") ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်!; သို့မဟုတ်ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
- ဒက်ဂဟင်ဆလာမတ် Daghang Salamat ကျေးဇူးတင်ပါတယ် - ဆလာမတ် Salamat ကြိုဆိုပါတယ် - Wala'y sapayan မဟုတ်ဘူး ( အရေးကြီးသော ) - အာ့ယော် Ayaw မသိဘူး - အမ် ဘောတ် Ambot ဟုတ်ပါတယ် အိုအိုး Oo ဖြစ်နိုင်တယ် - တင်္ဂါလီ၊ ဘဆိန် Tingali, Basin မရှိပါ ဘယ်သူလဲ - ကိန်ဆာ Kinsa ဘာလဲ - အွန်ဆာ Unsa ဘယ်မှလဲာ - အဆာ Asa ဘယ်အချိန်လဲ - ကာနုစ-အာ Kanus-a ဘယ်လိုလဲ - ဂီအွန်ဆာ Giunsa ကိုးကားချက်များ ပြင်ပလင့်များ Bansa.org အဘိဓာန်အွန်လိုင်း စီပူအာနို အဘိဓာန်အွန်လိုင်း \ t Cebuano အင်္ဂလိပ်ရှာဖွေနိုင်သောအဘိဓာန် ဂျွန် U. Wolff, Cebuano- Visayan ၏ A အဘိဓာန်: Volume ကိုငါ, Volume ကို II ကို, ရှာဖွေ interface ကို, Project မှဂူတင်ဘာ့ဂ်မှာဒေါင်းလုဒ်လုပ်နိုင်စာသားကို Ang Dila Natong Bisaya Lagda Sa Espeling စာလုံးပေါင်းစနစ် (Cebuano) ဘာသာစကား Links.org - ဖိလစ်ပိုင်ကမ္ဘာပေါ်ရှိဘာသာစကားများ - စီပူအာနို သင်ခန်းစာ Language Links.org - ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာစကားနှင့်ကမ္ဘာ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင်ဖရန့်ထုတ်ဝေသော စပိန် - စီပူအာနို အဘိဓာန် အွန်လိုင်းစာအုပ် Felix Guillén စီပူအာနို အဘိဓာန်မှလှိုက်လှဲစွာကြိုဆိုသည် စီပူအာနို ဘာသာစကားဖြင့် အွန်လိုင်းသမ္မာကျမ်းစာ ၊ ဗီဒီယိုနှင့်အသံဖိုင်များ၊ စာပေများနှင့်အခြား သမ္မာကျမ်းစာ လေ့လာမှုဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများ ကဏ္ဍ:စီပူအာနိုဘာသာစကား။
ဒိုင်းယက် ဒယက်(သို့) ဒယုဟ်သည် ဘော်နီယိုကျွန်း၏ ဇာတိလူမျိုး ဖြစ်သည်။
အဓိကအားဖြင့် မျိုးနွယ်စုများ၏ ကွဲပြားသောစရိုက်များကိုအလွယ်တကူခွဲခြား ဖော်ပြနိုင်သော်လည်း ၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် မြစ်ကမ်းနှင့်တောင်တန်းဒေသရှိလူမျိုးစုခွဲများသည် ဘော်နီယို၏အလယ်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်းအတွင်းပိုင်းတွင်အဓိကနေထိုင်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စကား၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ ဥပဒေများ၊ နယ်မြေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုများရှိသည်။
ဒိုင်းယက်ဘာသာစကားများကိုအာရှရှိ ဩစတြိုနီးယားဘာသာစကား၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်ခွဲခြားထားသည်။
အဆိုပါ ဒိုင်းယက်တို့၏ ယုံကြည်မှုသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုဖြစ်သည်။
သို့သော် လူအများအပြား အစ္စလာမ်သို့ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစုမှစ၍ ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းသွားကြပြန်သည်။
ယနေ့ ဒိုင်းယက် အများစုသည် သူတို့၏ ရှေးဟောင်းအစဉ်အလာအစဉ်အလာအတိုင်းဆက်လက်ကျင်သုံးနေဆဲဖြစ်သော်လည်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသော ဘာသာ (၆) ခုအနက်မှတစ်ခုဖြစ်သည်ဟုဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ဦးခေါင်းခွံနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ခြင်း thumb| Kajan Dayak အိမ်၏အတွင်းပိုင်းရှိပြခန်းသည်နံရံတစ်လျှောက်ရှိ ဦး ခေါင်းခွံများနှင့်လက်နက်များနှင့်အတူသူတို့၏ခေါင်းဆောင်းအမွေအနှစ်ကိုပြသသည်။
thumb| Dayak အကြီးအကဲအဖြစ်လှံနှင့် Klebit Bok ဒိုင်းလွှားကိုကိုင်ထားမြင်အဖြစ်။
thumb| ဘော်နီယိုဌာနေလူမျိုး (ဇွန် ၁၈၅၃၊ X၊ p.60) ပြင်ပလင့်ခ်များ Benedict Sandin (1967). The Sea Dayaks of Borneo Before White Rajah Rule. Macmillan. Derek Freeman (1955). Iban Agriculture: A Report on the Shifting Cultivation of Hill Rice by the Iban of Sarawak. H.M. Stationery Office. Derek Freeman (1970). Report on the Iban. Bloomsbury Academic. Eric Hansen (1988). Stranger in the Forest: On Foot Across Borneo. Vintage Books. ISBN 9780375724954. Hans Schärer (2013). Ngaju Religion: The Conception of God among a South Borneo People. Springer Science & Business Media. ISBN 9789401193467. Jean Yves Domalain (1973). Panjamon: I was a Headhunter. William Morrow. ISBN 9780688000288. Judith M. Heimann (2009). The Airmen and the Headhunters: A True Story of Lost Soldiers, Heroic Tribesmen and the Unlikeliest Rescue of World War II. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 9780547416069. Norma R. Youngberg (2000). The Queen's Gold. TEACH Services. ISBN 9781572581555. Peter Goullart (1965). River of the White Lily: Life in Sarawak. John Murray. ISBN 0-7195-0542-9. Raymond Corbey (2016). Of Jars and Gongs: Two Keys to Ot Danum Dayak Cosmology. C. Zwartenkot Art Books. ISBN 9789054500162. St. John, Sir Spenser (1879). The life of Sir James Brooke: rajah of Sarawak: from his personal papers and correspondence. Edinburgh & London. Syamsuddin Haris (2005). Desentralisasi dan otonomi daerah: desentralisasi, demokratisasi & akuntabilitas pemerintahan daerah. Yayasan Obor Indonesia. ISBN 9789799801418. Victor T King (1978). Essays on Borneo societies. Oxford University Press. ISBN 9780197134344. ကိုးကား Category:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ လူမျိုးများ။
နှင်း​သွေးယု​အောင်(၁၉၉၆ ခုနှစ်ဖွား)သည် မြန်မာ ​မော်ဒယ်နှင့် အလှမယ်ဖြစ်ပြီး ၆ ကြိမ်​မြောက် မြန်မာ မယ်စကြဝဠာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ပြိုင်ပွဲတွင် သရဖူရရှိခဲ့​ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု မယ်စကြဝဠာ ၂၀၁၈ ဖြစ်၍လာခဲ့သည်။
အစောပိုင်းဘဝ နှင်း​သွေးယု​အောင်သည် ရှမ်းလူမျိုးဖြစ်ပြီး တာချီလိတ်မြို့တွင် ​မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့သည်။
တာချီလိတ် အမှတ် ၁ အ​ခြေခံပညာ အထက်တန်း​​ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး အထက်တန်းပညာကို ကျိုင်းတုံတက္ကသိုလ်တွင် သူနာပြုသိပ္ပံဘာသာ သင်ကြားလျက်ရှိသည်။
သူမသည် ဗမာ၊ အင်္ဂလိပ်နှင့် ထိုင်းဘာသာစကားများ တက်ကျွမ်းသည်။
အလှမယ်ဘဝ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ ၁ ရက်​နေ့တွင် နှင်း​သွေးယု​အောင်သည် မယ်စကြဝဠာမြန်မာပြိုင်ပွဲကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ယခင်နှစ်အလှမယ်ဖြစ်​သော ဇွန်သံစဉ်မှ သရဖူ​ဆောင်း၍​ပေးခဲ့သည်။
ထို့​နောက် သူမသည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကျင်းပ​သော ၂၀၁၈ ခုနှစ် မယ်စကြဝဠာပြိုင်ပွဲကို မြန်မာတိုင်ငံကိုယ်စားပြု အလှမယ်အဖြစ် ဝင်​ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ Miss Universe Myanmar Category:မြန်မာ အလှမယ်များ။
ပဌမ မိတ္တသုတ်သည် မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းတို့အား အဆွေခင်ပွန်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန် ဖြစ်သည်။
ဟောကြားတော်မူခြင်း မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား အင်္ဂါခုနစ်မျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော အဆွေခင်ပွန်းကို မှီဝဲအပ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူလေသည်။
ထို့နောက်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအဆွေခင်ပွန်း၏ အင်္ဂါခုနစ်မျိုးတို့ကို အောက်ပါတို့ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ဟောကြားခဲ့သည်။
အဆွေခင်ပွန်းသည် ပေးနိုင်ခဲသောအရာဝတ္ထုကို ပေး၏။
ပြုနိုင်ခဲသော အမှုကိုလည်း ပြု၏။
ထိုမှတစ်ပါးလည်း ထိုသူ၏ မကောင်းသဖြင့် ဆိုအပ်သောစကားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သည်းခံနိုင်ခဲသော အရာတို့ကိုလည်းကောင်း သည်းခံ၏။
ထိုသူအား မိမိ၏ လျှို့ဝှက်အပ်သော အရာကိုလည်း ပြောကြား၏။
ထိုသူ၏ လျှို့ဝှက်အပ်သောအရာကိုလည်း လျှို့ဝှက်၏။
ဘေးရန်ဖြစ်ပေါ်သောအခါတို့၌လည်း မစွန့်ပစ်။
ပစ္စည်းဥစ္စာကုန်ခြင်းကြောင့်လည်း မထီမဲ့မြင် မပြု။
ထိုကဲ့သို့သော အင်္ဂါခုနစ်မျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော အဆွေခင်ပွန်းကို မှီဝဲအပ်၏ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။
အလယ်ပိုင်း ကာလီမန်တန် ( ), အင်ဒိုနီးရှား၏ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည်အင်ဒိုနီးရှား ဘော်နီယိုကျွန်း၏ ကာလီမန်တန်အမည်ရသည့် ပြည်နယ်ငါးခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ပါလင်ကာရာယာ ဖြစ်ပြီး ၂ခုနှစ်၁၀ တ ွငလူဦး မှာ ၂.၂ သန်းကျော်ရှိခဲ့သည်။
Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011. ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ၂.၄၉ သန်းအ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက်ဆုံးတရားဝင်ခန့်မှန်းချက်အရက် (၂၀၁၁ ခုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင်) ၂၆၄၉,၈ဦးရေ၀၃ ဖြပါစ်သည်။
Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2019. လူဦးရေတိုးနှုန်းမှာ ၁၉၉၀ မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင်တစ်နှစ်လျှင် ၃.၀% နီးပါးရှိခဲ့သည်။
နောက်ဆယ်စုနှစ်မှ ၂၀၁၀ အတွင်းနှစ်စဉ်ပျမ်းမျှတိုးတက်မှုနှုန်းသည် ၁.၈% အထိသိသိသာသာနှေးကွေးခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဆယ်စုနှစ်တွင်ထပ်မံမြင့်တက်ခဲ့သည်။
ဒေသတွင်းရှိအခြားပြည်နယ်များနှင့်စာလျင် အလယ်ပိုင်း ကာလီမန်တန်သည် ဘော်နီယို ဌာနေတိုင်းရင်းသားများဖြစ်သော ဒိုင်းယက် များနေထိုင်ရာဒေသဖြစ်သည်။
သမိုင်း ၁၈ ရာစုကတည်းက ကာလီမန်တန်၏ အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် ဒိုင်းယက်လူမျိုးများကို ဘန်ဂျာရ်မွတ်စလင် ဆူလတန်ဘုရင်မှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင်အင်ဒိုနီးရှားလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဒိုင်းယက်အနွယ်များသည် တောင်ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်နှင့် သီးခြားပြည်နယ်တစ်ခုပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။
ပထဝီဝင် အလယ်ပိုင်းကာလီမန်တန်သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး ဧရိယာအကျယ်ဖြစ်ပြီးအရွယ်အစားမှာ ၁၅၃၅၆၄.၅ ကီလိုမီတာရှိသည်။
၎င်းသည်ဂျာဗားကျွန်း၏ ၁.၅ ဆမျှရှိသည်။
၎င်းနှင့် နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည် အနောက် ကာလီမန်တန် နှင့်မြောက်ဘက်၌ အရှေ့ ကာလီမန်တန် ၊တောင်ဘက်၌ ပြည်န ဂျာဗားပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်၌ တောင် ကာလီမန်တန် နှင့် အရှေ့ ကာလီမန်တန် ပြည်နယ်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အနောက် ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်ရှိသည်။
Schwaner တောင်တန်း သည်ပြည်နယ်၏အရှေ့မြောက်မှတောင်ဘက် - အနောက်ဘက်အထိကျယ်ပြန့်သည်။
၈၀ ရာနှုန်းကိုသစ်တောထူထပ်သော၊ သစ်တောထူထပ်သော ရွှံ့ နွံ များ ၊ ဒီရေတောများ ၊ မြစ်များနှင့်ရိုးရာစိုက်ပျိုးရေးမြေများဖြင့်ဖုံးလွှမ်းထားသည်။
အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိကုန်းမြင့်ဒေသများသည်ဝေးလံခေါင်ဖျား။
အလွယ်တကူလက်လှမ်းမမှီနိုင်ပါ။
Kengkabang, Samiajang, Liang Pahang နှင့် Ulu Gedang အပါအ ၀ င်ဤဒေသတွင်မီးတောင်မဟုတ်သောတောင်များပြန့်ကျဲနေသည်။
မြစ်ချောင်းများ ကာလီမန်တန် အလယ်ပိုင်းတွင်မြစ်ဆုံများမှ Schwaner တောင်တန်းများ ရှိမြစ်များစွာနှင့် ဂျာဗား ပင်လယ် သို့စီးဆင်းသည်။
အဓိကမြစ်ကြီးများမှာ - ဘာရီတိုမြစ် (၉၀၀ ကီလိုမီတာ) Kapuas မြစ် (၆၀၀ ကီလိုမီတာ) Kahayan မြစ် (၆၀၀ ကီလိုမီတာ) ကိတ်တင်းမြစ် (၆၀၀ ကီလိုမီတာ) မန္တာရာ (Sempit) မြစ် (၄၀၀ ကီလိုမီတာ) Seruyan မြစ် (၃၅၀ ကီလိုမီတာ) Lamandau မြစ် (300 ကီလိုမီတာ) အရုမြစ် (၂၅၀ ကီလိုမီတာ) Sabangau မြစ် (၂၀၀ ကီလိုမီတာ) Kumai မြစ် (၁၇၉ ကီလိုမီတာ) ဂျယ်လိုင်မြစ် (၁၀၀ ကီလိုမီတာ) မြစ်ချောင်းများသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အတွက်အရေးကြီးသောနေရာဖြစ်ပြီးအခြေချရန်အဓိကနေရာဖြစ်သည်။
အခြေခံအဆောက်အအုံများဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသောကြောင့် ပြည်နယ်၏စီးပွားရေးသည်မြစ်များပေါ်တွင်များစွာမှီခိုနေရသည်။
[ ကိုးကားရန်လိုအပ်သည် ] အုပ်ချုပ်ရေးဌာနခွဲများ ဗဟို ကာလီမန်တန် အုပ်ချုပ်ရေးဆယ်သို့ကွဲပြား ရင်ခွင်ပိုက် တစ်ဦးအရွယ်မရောက်ကဦးဆောင်ဦးချင်းစီ - - တမြို့ (kotamayda), အဆုံးစွန်သောဖြစ်လျက်ရှိ (kabupaten) Palangka Raya (ပြည်နယ်မြို့တော်)။
ဒါတွေဟာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တယ် - လူ ဦး ရေ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ။
အရှေ့ဂျာဗား ( ) အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
၎င်းသည်အနောက် ဂျာဗား ပြည်နယ်နှင့်သာလျှင် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
ဂျာဗားပင်လယ် နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ တို့သည်၎င်း၏မြောက်ပိုင်းနှင့်တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းအသီးသီးနှင့်နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်လျက်အရှေ့ဘက်တွင်ကျဉ်းမြောင်းသော ဘာလီရေလက်ကြား သည်ဂျာဗားနှင့် ဘာလီမှ ပိုင်းခြားထားသည်။
ဂျာဗား အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီးအင်ဒိုနီးရှားတွင် အရှည်ဆုံးတံတား၊ စူရာမဒူတံတား နှင့်ဂျာဗားနှင့်ချိတ်ဆက်ထားသည့်မ ဒူ ရူ ကျွန်း နှင့်အရှေ့နှင့်မြောက်ဘက်အသီးသီးတွင်တည်ရှိသော Kangean နှင့် Masalembu ကျွန်းစု များလည်းပါဝင်သည်။
အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး မြို့တော်ဖြစ်သော Surabaya သည်အဓိကစက်မှုဇုန်နှင့်အဓိကစီးပွားရေးစင်တာတစ်ခုဖြစ်သည်။
Banyuwangi သည်အရှေ့ဂျာဗားတွင်အကြီးဆုံးသောပြည်နယ်ဖြစ်ပြီးဂျာဗားကျွန်းတွင်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ရေ thumb| နှင်းဖတ်လေများနှင့် နှင်းခဲ များကို အရှေ့ဂျာဗားကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နှစ်စဉ် နစ်လယ်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်မီတာ ၁၅၀၀ အထက်တွင် တွေ့ရပြီးမနက်ပိုင်းအထိဖြစ်သည်။
ဂျာဗားထက်အခြားလူနည်းစုဘာသာစကားပါဝင်သည် ဘာသာစကား Madurese Madura နှင့် Kangean နှင့် Masalembu ကျွန်းများတှငျးသားတို့ဝန်းကျင် 4 သန်းတိုင်းရင်းသားဘာသာစကား Madurese ကပြောပြီ။
သူတို့သည်ဂျာဗားနီးယားနိုင်ငံနှင့်နီးနီးကပ်ကပ်နေထိုင်ကြသော်လည်း၊ ဘာသာစကားသည်ဘာလီ၊ မလေး နှင့် ဆူဒန် ဘာသာစကားတို့၏မျိုးရိုးဗီဇနှင့်ပိုမိုနီးကပ်သည်။
ဘာသာတရား ၁၄ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုအတွင်း၌ ဟိန္ဒူဘာသာနှင့်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အစ္စလာမ်သာသနာကို တဖြည်းဖြည်း ဖြုတ်ချ သည်အထိကြာမြင့်စွာကပင်ကျွန်းပေါ်တွင်လွှမ်းမိုး ခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးမင်းမှူးများနှင့်ပြိုလဲသွားသော Majapahit မှ လူများသည် ဘာလီ သို့ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။
အိန္ဒိယ သည် ဂူဂျာရတ် မှ မွတ်စလင် ကုန်သည်များရပ်တန့်သွားသော ဂျာ ဗားမြောက်ပိုင်းမြို့များမှပျံ့နှံ့သွားသည်။
အရှေ့ဂျာဗား၏အရှေ့ဘက်ခြမ်း၊ Surabaya မှ Pasuruan နှင့်ကမ်းရိုးတန်းရှိမြို့များနှင့် Banyuwangi မှ Jember အထိ အရှေ့ဘက်ခြမ်း ( Korsan Tapal Kuda ) (မြင်းခွာဒေသ) ဟုလူသိများသည်။
ကိုးကားချက်များ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင် ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ။
300px|ဧကရာဇ် ထရားဂျန်လက်ထက်က အောက်ခံခုံတစ်ခုမှ ရုပ်ကြွနံရံပန်းပုတွင်ပါရှိသော ရောမြွတ်လပ်စ်နှင့် ရီးမတ်စ်၊ လူပါကယ်ကျောက်ဂူ၊ တိုင်းဗားမြစ် နတ်မင်း၊ ပဲလယ်တိုင်းတောင်ကုန်း။
(အေဒီ ၉၈-၁၁၇) ရောမဒဏ္ဍာရီ () သည် ရှေးခေတ်ရောမသားတို့၏ ဇာစ်မြစ်ရာဇဝင်စဉ်ဆက်ပုံပြင်များ နှင့် ပန်းချီ၊ ပန်းပုကဲ့သို့သော အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနုပညာများနှင့် လတ်တင်စာပေတို့၌ တင်ဆက်ဖော်ပြထားသော ဘာသာရေးစနစ်တို့နှင့် နှီးနွယ်ဆက်စပ်သော ရိုးရာဇာတ်လမ်းပုံပြင်များစွာတို့ဖြစ်သည်။
ရောမဒဏ္ဍာရီသည် ဤထုတ်ဖော်တင်ဆက်မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ ခေတ်ပေါ်လေ့လာမှုပညာရပ်ကို ညွှန်းဆိုနိုင်သကဲ့သို့ မည်သည့်ခေတ်ကာလကမဆိုရှိသော အခြားသောယဉ်ကျေးမှုများ၏ စာပေနှင့် အနုပညာများတွင် ဖော်ပြတင်ဆက်ထားသည့် အကြောင်းအရာများကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။
ရောမလူမျိုးတို့သည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရာဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ၌ ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ်ရာများ၊ သဘာဝလွန်အခြင်းအရာများပါရှိသော်လည်းဘဲ ထိုဇာတ်လမ်းများကို သမိုင်းဝင်ဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသည်။
ဤဇာတ်လမ်းပုံပြင်များသည် နိုင်ငံရေး၊ လူ့ကျင့်ဝတ်များနှင့်ပတ်သက်ကာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းဆီ၏ သိက္ခာသမာဓိသည် ထိုလူမှုအဖွဲ့အစည်း (သို့) ရောမနိုင်ငံအပေါ် ထားရှိသည့် ၎င်းတို့၏ တာဝန်ယူမှုနှင့် မည်သို့မည်ပုံဆက်စပ်သလဲဆိုသည်ကို ဖော်ပြသည်။
သူရဲကောင်းဝါဒသည် အဓိကအကြောင်းအရာဖြစ်သည်။
ဇာတ်လမ်းများသည် ရောမဘာသာတရားကျင့်စဉ်များကို ရှင်းလင်းပြသသောအခါ ထိုဇာတ်လမ်းများသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု၊ စကြဝဠာအစသဘောတရားများထက် ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ အတိတ်နိမိတ်ကောက်ခြင်း၊ ကောင်းစွာတည်မြဲနေပြီးသော ကျင့်ထုံးများနှင့် ပို၍သက်ဆိုင်သည်။
John North, Roman Religion (Cambridge University Press, 2000) pp. 4ff. ရောမရှေးဦးသမိုင်းခေတ်၌ ဂရိဘာသာရေး၏ အီတလီကျွန်းဆွယ်တွင် အစောပိုင်းလွှမ်းမိုးမှုများ၊ ရောမစာဆိုတို့၏ ဂရိစံပြစာပေများကို အနုပညာဆန်စွာ နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် တုပမှုများကြောင့် ရောမဘာသာတရားနှင့် ဒဏ္ဍာရီလေ့လာမှုသည် ရှုပ်ထွေး၏။
ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအပိုင်းတွင် ရောမတို့သည် ဂရိနတ်ဘုရားများနှင့် ၎င်းတို့၏ သီးသန့်ရှိသော နတ်ဘုရားများကို ဆက်စပ်ဖော်ပြရန် စိတ်အားထက်သန်လှ၍ ၎င်းတို့ပေးထားသော ရောမအမည်ရှိ ဂရိနတ်ဘုရားများအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများစွာကို အနက်ဖော်ထုတ်ရန်လည်း ထက်သန်လှသည်။
North, Roman Religion, pp. 4–5. ရောမ၏ အစောပိုင်း ဒဏ္ဍာရီနှင့် ရာဇဝင်တို့သည် အစ်ထရစကန်လူမျိုး (Etruscan) တို့၏ ဘာသာတရားနှင့် ထင်ရှားသောဆက်နွယ်မှုရှိသည်။
ထိုဘာသာတရားမှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီကဲ့သို့ မှတ်တမ်းတင်မှုနည်းသည်။
ရောမဒဏ္ဍာရီတွင် ဂရိစာပေများ၌ အကျယ်တပြန့်ပါရှိသော တန်ခိုးအစွမ်း အံ့မခန်း ဇာတ်လမ်းများရှိချင်မှ ရှိပေမည်။
North, Roman Religion, p. 4. သို့သော် ဝံပုလွေမတစ်ကောင်၏ နို့ချိုသောက်သုံးသောရောမြွတ်လပ်စ် နှင့် ရီးမတ်စ် အကြောင်းသည် ထရိုးဂျန်မြင်း အဖြစ်အပျက်မှလွဲ၍ ဂရိဒဏ္ဍာရီမှ အကြောင်းအရာပုံရိပ်များကဲ့သို့ ကျော်ကြားလှသည်။
T. P. Wiseman, Remus: A Roman Myth (Cambridge University Press, 1995), p. xiii. အလယ်ခေတ်နှင့် ခေတ်ဆန်းချိန်ကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် လက်တင်စာပေသည် ဥရောပ၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လူသိများလာသောကြောင့် ရောမသားတို့၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီများစွာကို ဖော်ထုတ်ပြန်ဆိုမှုများသည် ဂရိရင်းမြစ်များထက် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ (classical mythology) နှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းအသွားနှင့် ရုပ်ပုံဖော်တင်ဆက်မှုများအပေါ် ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ရောမကဗျာဆရာ အောဗစ် (Ovid) ၏ "အသွင်ပြောင်းခြင်းစာအုပ်" ၌ပါရှိသော ဂရိဒဏ္ဍာရီမူများကို ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ လက်ထက်၌ ရေးသားခဲ့၍ စစ်မှန်သော ကျမ်းစာအဖြစ်ယူဆလာခဲ့ကြသည်။
ဘာသာရေးနှင့် ဒဏ္ဍာရီ အံ့ဖွယ်အစွမ်းများနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များအကြောင်း ဇာတ်လမ်းများသည် ရောမသားများထက် ဂရိတို့၏ ဘာသာရေးယုံကြည်မှုစနစ်တွင် ပို၍အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍ၌ ပါဝင်သည်။
ရောမတို့အဖို့ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုက အခြေခံပိုကျသည်။
ရောမဘာသာတရားတွင် ကျမ်းစာများ၊ အဋ္ဌကထာ (သို့) ဋီကာကဲ့သို့သော ရှင်းလင်းချက်ကျမ်းများမရှိသော်လည်း ဘာသာရေးဆရာ(နတ်ဆရာ) စာပေများသည် လက်တင်စကားပြေ၏ အစောဆုံးရေးသားသောပုံစံများအနက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အမြင့်ဆုံးဘာသာရေးဂိုဏ်း ဆရာများနှင့် အတိတ်နိမိတ်ကောက်ပေးသော ဘာသာရေးဆရာများ၏ စာအုပ်များနှင့် မှတ်ချက်များ၌ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်ပုံအဆင့်များ၊ ဘုရားစာများ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေအချက်အလက်များအပေါ် ဥပဒကြေညာချက်များနှင့် အမြင်များပါဝင်သည်။
ဤမော်ကွန်းဝင် ကြောင်းရာများအနက် အနည်းဆုံး အချို့သည် ရောမလွှတ်တော်၏ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများအတွက်ရရှိနိုင်သော်လည်း ထိုစာအုပ်စာပေများသည် အလွန်လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်သော စာပေပုံစံ (occultum genus litterarum),Cicero, De domo sua 138. ဖြစ်ကာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ဘာသာရေးဆရာများသာ သုံးစွဲရန်အခွင့်ရှိကြသည်။
Jerzy Linderski, "The libri reconditi," Harvard Studies in Classical Philology 89 (1985) 207–234. ကမ္ဘာ့သမိုင်း၊ ရောမမြို့ကံကြမ္မာနှင့် သက်ဆိုင်သော ဟောကိန်းများသည် သမိုင်း၌ အရေးကြီးသောကာလတစ်များတွင် ကံအားလျော်စွာ ပေါ်ပေါက်သည်။
ထိုဟောကိန်းများကိုတွေ့ရှိခဲ့သည့်စာအုပ်မှာ ဝိုးတဝါးအနေထားဖြင့်ရှိသော တဘောင်နိမိတ်စကား စာအုပ်များ (Sibylline books) ဖြစ်၍ ထိုစာအုပ်များကို မာနထောင်လွှားသော ရောမဘုရင် တာကွင် (Tarquin the Proud) က ဘီစီခြောက်ရာစုနှောင်းတွင် Cumaean နတ်ဆရာမထံမှ (ပါးစပ်ရာဇဝင်များအရ) ဝယ်ယူခဲ့သည်။
ရှေးရောမဘာသာတရားနှင့်ပတ်သက်သော သွင်ပြင်အချို့သည် ဘီစီ (၁)ရာစုခန့်က ပညာရှင် မားကပ် ဗာရို၏ ပျောက်ဆုံးခဲ့ပြီဖြစ်သော ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ (စာပေ)လက်ရာများ၌ ပါရှိခဲ့သည်။
ထိုအကြောင်းကို ဂန္ထဝင်နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာရေး စာရေးဆရာများမှတစ်ဆင့် သိရှိခဲ့ရသည်။
ကပ်ပီတိုလိုင်းတောင်ကုန်းမှ နတ်ဘုရားသုံးဆူ အစောဆုံး ရောမနတ်ဘုရားများတွင် ဂျေးနပ်စ် (Janus)၊ ဗက်စ်တာ (Vesta)၊ နှင့် ရှေးဦးနတ်ဘုရားသုံးဆူဖြစ်သည့် ဂျူပီတာ၊ မားစ်၊ ခွစ်ရိနပ်စ်တို့ပါဝင်ကာ ၎င်းတို့ကို ပသသော နတ်ဆရာများမှာ အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်လေသည်။
ရိုးရာအရ ဆဘိုင်းလူမျိုး ရောမ၏ဒုတိယမြောက်ဘုရင် နျူးမား ပေါန်ပစ်လိယပ်စ်သည် ရောမဘာသာတရားကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုဘုရင်တွင် ကြင်ယာတော်နှင့် အကြံပေးအဖြစ် ရောမနတ်သမီးတစ်ဦး (သို့) ရှေ့ဖြစ်ဟောနိုင်သူ စမ်းချောင်း(မြစ်)စောင့် နတ်သမီး အက်ဂျက်ရီးယား (Egeria) ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ယူဆကြသည်။
အစ်ထရာစကန်(လူမျိုး) လွှမ်းမိုးမှုရှိသော ကပ်ပီတိုလိုင်းတောင်ကုန်းမှ နတ်ဘုရားသုံးဆူဖြစ်သော ဂျူပီတာ၊ ဂျူနို၊ မင်နားဗာတို့သည် ရှေးဦးနတ်ဘုရားသုံးဆူ နေရာတွင်ယူ၍ တရားဝင် အဓိကနတ်ဘုရားများဖြစ်လာကြသည်။
နတ်ဘုရားမနှစ်ပါး၊ နတ်ဘုရားတစ်ပါးသာရှိသော အဓိကနတ်ဘုရားသုံးဆူထားသည့်စနစ် အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာရေးအတွင်း ထူးဆန်းသည့် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။
အဗန်တိုင်းတောင်ကုန်းတွင် ဒိုင်ယာနာ နတ်ဘုရားမကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် အခြေခိုင်လာ၏။
သို့သော် ဤနတ်ဘုရားမနှင့်ပတ်သက်၍ ရောမတို့၏ အကျော်ကြားဆုံး သရုပ်သကန်ဖော်ကျူးမှုမှာ ဒိုင်ယာနာသည် ဒိုင်ယာနာ နက်မိုရန်းစစ် ဖြစ်နိုင်သည်ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ဂျေ.ဂျီ ဖရေးဇာ၏ ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာ ဂန္ထဝင်စာအုပ် ရွှေရောင်ကိုင်းကြီး (Golden Bough) ၌ သူမအားကိုးကွယ်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး အာရုံစိုက်ဖော်ပြထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
thumb|အစ်ခ်ဆိုင်းယန်ကို အပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်း။
အလယ်၌ တောင်ဝှေးကိုင်ဆောင်ထားသော မာကျူရီနတ်ဘုရား၊ ညာတွင် ဂျူနိုနတ်ဘုရားမ၊ သူမနောက်တွင် အိုင်းရစ်နတ်ဘုရားမ၊ ဘယ်၌ ဗာလ်ကန်နတ်ဘုရားရှိ၍ ၎င်းသည် ဘီးလုံးကြီးတစ်ခုကို မောင်းနှင်ကာ ထိုဘီး၌ အစ်ခ်ဆိုင်းယန်ကို ချည်နှောင်ထားသည်။
နက်ဖာလီးတိမ်စောင့်နတ်သမီးသည် မာကျူရီ ခြေထောက်နားတွင် ထိုင်နေခြင်း။
ပွန်ပေမြို့ ဗက်တီးအိမ်တော် ထမင်းစားခန်း၏ အရှေ့ဘက် နံရံ၌ ရေးဆွဲထားသော နံရံဆေးရေးပန်းချီ၊ ရောမစတုတ္ထခေတ်လက်ရာဟန် (အေဒီ ၆၀-၇၉) နတ်ဘုရားများသည် နေ့စဉ်ဘဝ၏ လက်တွေ့ကျသောလိုအပ်ချက်များကို ထင်ထင်ရှားရှား ကိုယ်စားပြုနိုင်၏။
ရှေးခေတ်ရောမတို့သည် နတ်ဘုရားများကို ရိုးရာထုံးဓလေ့များ၊ ပူဇော်ပသတင်လှူခြင်းကို ဂရုတစိုက် ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ကြသည်။
အဦးပိုင်းရောမနတ်ဘုရား/မများတွင် အထူးသီးသန့်နတ်ဘုရားများပါဝင်ပြီး ထိုသီးသန့်လုပ်ငန်းလုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် ၎င်းတို့၏အမည်များကိုတိုင်တည်ကြသည်။
လယ်ထွန်၊ စိုက်ပျိုးစသဖြင့် လုပ်ဆောင်မှုများနှင့်အတူ ရှေးရိုးရာဓလေ့များသည် လုပ်ဆောင်မှုအဆင့်တစ်ခုစီတိုင်း၌ သီးသန့်နတ်ဘုရားတစ်ပါးပါးကို တိုင်တည်၍ လုပ်ဆောင်ကြသည်ဟု ဖော်ပြကာ ထိုနတ်ဘုရားတစ်ပါးစီ၏ အမည်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းအတွက် ရှိသော ကြိယာ (verb) မှဆင်းသက်လာသည်။
(အဓိက)ဘုရားသုံးပါးသည် ရှေးရောမတွင် အထူးတလည်အရေးပါ၏။
ထို့ကြောင့် ဂျေးနပ်စ်နှင့် ဗက်စ်တာတို့သည် တံခါးဝနှင့် မီးလင်းဖိုကိုစောင့်ရှောက်၍ လားရီးဇ်သည် လယ်ကွင်းနှင့် အိမ်ကို ကာကွယ်သည်။
ပေးလ်စ်သည် စားကျက်မြေ၊ စေတန်သည် မျိုးကျဲခြင်း၊ စီယာရီးဇ်သည် မျိုးစေ့တို့၏ ကြီးထွားခြင်း၊ ပါမောနာသည် သစ်သီး၊ ကောန်ဆပ်နှင့် အော့ပ်စ် သည် ရိတ်သိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော နတ်ဘုရား/မ များဖြစ်ကြသည်။
နတ်တို့သနင်း ဂျူပီတာနတ်ဘုရားကိုသော်တောင်မှ ယာခင်း၊ စပျစ်ခင်းများအတွက် မိုးရေရရှိစေရန် ဂုဏ်တော်ရွတ်ဆို တောင်းဆုပြုကြသည်။
ပို၍ခြုံငုံလွှမ်းခြုံနိုင်သော ပုံစံဖြင့် ဂျူပီတာကို ၎င်း၏မိုးကြိုးလက်နက်မှတစ်ဆင့် ၎င်းသည် လူ့အရေးလူ့ကိစ္စကို စိုးမိုးသူအဖြစ်ယူဆကြ၏။
၎င်း၏ကျယ်ပြန့်လှသောနယ်ပယ်များကြောင့် ရောမသားတို့သည် ၎င်းတို့၏တိုင်းပြည်၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနယ်ပယ်အလွန်က စစ်ရေးဆိုင်ရာလုပ်ဆောင်မှုများ၌ ၎င်းတို့ကို ကာကွယ်သူအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ယူဆကြသည်။
အစောပိုင်းထင်ရှားသောနတ်ဘုရားများမှာ မားစ်၊ ခွစ်ရစ်နပ်စ် တို့ဖြစ်ကာ တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး ဆက်စပ်ဖော်ပြကြသည်။
မားစ်သည် စစ်ရေးစစ်ရာနတ်ဘုရားဖြစ်၍ မတ်လနှင့် အောက်တိုဘာလများတွင် ပူဇော်ကြသည်။
ခေတ်သစ်ပညာရှင်များက ခွစ်ရစ်နပ်စ်ကို ငြိမ်းချမ်းသောကာလများ၌ စစ်တပ်၏ ကာကွယ်ထောက်ပံ့သူအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရောမဒဏ္ဍာရီ။
ဆာဘား ( )သည် ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းခရိုင် ဘော်နီယို ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ဆာဘားသည် မလေးရှားအနောက်တောင်ဘက် ဆာရာဝပ် ပြည်နယ်နှင့်တောင်ဘက်တွင် အင်ဒိုနီးရှား ၏ ကာလီမန်တန်ဒေသနှင့်နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
Labuan ၏ ဖက်ဒရယ်နယ်မြေ သည် ဆာဘားကမ်းခြေအလွန်တွင်တည်ရှိသည်။
ဆာဘား သည်အနောက်ဘက်တွင် ဗီယက်နမ် နှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ သည်မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင်ရေကြောင်းနယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
Kota Kinabalu သည်ပြည်နယ်၏မြို့တော်၊ ပြည်နယ်၏စီးပွားရေးအချက်အချာနေရာနှင့် ဆာဘား ပြည်နယ်အစိုးရ၏ နေရာဖြစ်သည်။
Sabah ရှိအခြားအဓိကမြို့ကြီးများမှာ Sandakan နှင့် Tawau တို့ဖြစ်သည်။
မလေးရှားတွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုအရပြည်နယ်လူ ဦး ရေမှာ ၃,၅၄၃,၅၀၀ ဖြစ်သည်။
Sabah တွင်အပူပိုင်း မိုးသစ်တောများ နှင့်တိရစ္ဆာန်များနှင့်အပင်မျိုးစိတ်များပေါများသော အီကွေတာရာသီဥတုရှိသည်။
ပြည်နယ်သည်အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင်ရှည်လျားသော တောင်တန်းများ ရှိပြီး Crocker Range National Park ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
Kinabatangan မြစ် သည်မလေးရှားနိုင်ငံ၏ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်သော Sabah နှင့် Kinabalu တောင်တန်းများ ကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းသည် Sabah ၏အမြင့်ဆုံးနေရာနှင့်မလေးရှားနိုင်ငံဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း left|thumb| Borneo မြောက်ပိုင်း၏နယ်မြေအပြောင်းအလဲ ၁၅၀၀ မှ ၁၉၀၅ အထိ။