kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးသည် မမျှော်လင့်သော အခြေအနေ သို့မဟုတ် အခက်အခဲမှပင် အကျိုးရှိသော အရာတစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အခက်အခဲများကို အခွင့်အရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ကံကောင်းထောက်မမှုကြောင့် လုပ်ကိုင်သမျှ အဆင်ပြေချောမွေ့ခြင်းကိုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ဖြစ်သည့် ပန်းချီဆရာကောင်းကဲ့သို့…၊ [၁၂၇၉] စံသိုက်။
ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ဖြစ်ဆိုသော စကားကဲ့သို့လည်း ဆေးစက်တိုင်းကို လိုရာသို့ ရေးဆွဲစီရင်နိုင်၏။
မူလရင်းမြစ် "အနုဆိုလျှင် အနု၊ အကြမ်းဆိုလျှင် အကြမ်း၊ ဘယ်ကစမ်းဘယ်ကရ၊ ညာကစမ်းညာကရ၊ ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ထင်၍..." ၁၂၈၁ ရွှေပြည်၊ ဒု။
လူတစ်ဦးသည် ကံကောင်းနေသဖြင့် လုပ်သမျှ အဆင်ပြေချောမွေ့ကာ အောင်မြင်နေပါက ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ဖြစ်တယ်ဟု ပြောလေ့ရှိသည်။
ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့် ဆိုသည်မှာ ဆံပင်ကို ထုံးဖွဲ့ရာတွင် အမြိတ်အဆာတန်ဆာများ ပါဝင်သကဲ့သို့ စကားပြောဆိုရာတွင်လည်း တိုက်ရိုက်မပြောဘဲ ဝေ့ဝိုက်၍ ပြောဆိုခြင်း၊ အရိပ်အမြွက် သို့မဟုတ် အစောင်းအချိတ်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်း ပါဝင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် တိုက်ရိုက်မပြောဘဲ ဝေ့ဝိုက်ပြောဆိုသော အလေ့အထကို ဖော်ပြသည်။
အချို့ကိစ္စများတွင် တိုက်ရိုက်ပြောဆိုခြင်းသည် မသင့်လျော်သောကြောင့် သွယ်ဝိုက်သော နည်းလမ်းဖြင့် ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် အခြေအနေနှင့် လျော်ညီစွာ ပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့်ဆိုသလို အရိပ်မလွတ် နိမိတ်မလွတ်တဲ့ စကားတွေကို မပြောပါနှင့်၊ [၁၂၈၂] ရွှေပြည်၊ ပ။
ဆိုခဲစေ မြဲစေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆိုခဲစေ မြဲစေ ဆိုသည်မှာ စကားကို အလွယ်တကူ မပြောသင့်ဘဲ သေချာစွာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ ပြောသင့်ကြောင်း၊ ထို့အပြင် ပြောပြီးသော စကားအတိုင်း တည်ကြည်စွာ ကျင့်ကြံပြုမူသင့်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကား၏ တန်ဖိုးနှင့် သစ္စာရှိမှု၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
အလွယ်တကူ ပြောဆိုသော စကားများသည် တည်ကြည်မှု မရှိဘဲ ပျောက်ပျက်လွယ်သည်။
သေချာစွာ စဉ်းစားပြီးမှ ပြောဆိုသော စကားများသည် တန်ဖိုးရှိပြီး တည်ကြည်မှု ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မိမိ၏ စကားကို တန်ဖိုးထားပြီး ပြောပြီးသည့်အတိုင်း တည်ကြည်စွာ ပြုမူကျင့်ကြံသင့်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စကားပြောဆိုရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်းနှင့် သစ္စာရှိသင့်ကြောင်းကို သွန်သင်ထားသည်။
ဆိုလွယ်စေ ပြယ်စေ နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဆိုခဲစေ မြဲစေ၊ ဆိုလွယ်စေ ပြယ်စေ အဆိုရှိသောကြောင့် အစ်ကိုက ဆိုခဲသော စကားကို ဆိုလျှင် ကျွန်မကလည်း မြဲသော စကားကို ပြန်ပါမည်။
ဆိုခဲစေ မြဲစေ ဆိုသည့်အတိုင်း မိမိစကားကို တန်ဖိုးထားကာ လေးစားသောအားဖြင့် အပြောနှင့်ညီအောင် ပြုမူသင့်လေသည်။
ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ ဆိုသည်မှာ ပြောသင့်ပြောထိုက်သော အကြောင်းအရာရှိပါက မည်သူ့ကိုမျှ မငဲ့ကွက်ဘဲ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုင်းပျမှု၊ နာလိုမှု၊ မနာလိုမှု စသည်တို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် မလိုအပ်ဘဲ အမှန်တရားကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသင့်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြောဆိုခြင်း၊ မှန်ကန်မှုကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
မပြောသင့်သော စကားကို မပြောဆိုသင့်သကဲ့သို့ ပြောသင့်သော စကားကိုလည်း မပြောဘဲ မနေသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ဆိုစများလျား၊ ထားပချေမိ ဟူ၍လည်း တွဲဖက်သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
အခြားအသုံးအနှုန်း ဆိုရေးရှိက၊ ဆိုအပ်လှ၏၊ ဆိုစများလျား၊ ထားပချေမိ၊ ငါ့ဝန်ရှိခဲ့ ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ဤအသုံးအနှုန်းတွင် မိမိ၏ တာဝန်ကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ရန်အတွက် ပြောဆိုသင့်သည်ကို ပြောဆိုရမည်ဟု အလေးအနက်ထား ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ဘုရားလူ့ဘ၊ မုနိန္ဒလျက်၊ မိန်းမယောကျာ်း၊ လူ့စကားဖြင့်၊ မကြား စကောင်း၊ မဆိုတောင်းကို၊ အကြောင်းဆောင်သွေး၊ ဆိုတုံသေးရှင့်၊ ဆိုရေးရှိက၊ ဆိုအပ်လှ၏၊ ဆိုစများလျား၊ ထားပချေမိ၊ ငါ့ဝန်ရှိခဲ့၊ [၈၅၆] ဘူပေါင်း ၆။
ဆိုရေးရှိက၊ ဆိုအပ်လှ၊ ဆိုစများလျား၊ မထားကောင်းဘူးဆိုထင့်၊ [၁၁၄၆] ရာမ၊ ပ။
ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ ဟူသော စကားအတိုင်း အကြောင်းကြုံလျှင် မငဲ့မညှာ မိန့်ဆိုတော်မူပေသည်။
[၁၃၀၀] တိုးတက်ရေး၊ ၅၃။
ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား ဆိုသည်မှာ စစ်မှန်သော ဆင်စွယ်သည် ပိုးမစားဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စစ်မှန်ခြင်း သို့မဟုတ် အစစ်အမှန်ဖြစ်ခြင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ဖော်ပြသည်။
ဆင်စွယ်သည် အလွန်မာကျောပြီး သိပ်သည်းသောကြောင့် ပိုးမွှားများ မဖျက်ဆီးနိုင်ပါ။
ထို့ကြောင့် စစ်မှန်သော ဆင်စွယ်သည် ပိုးမစားခြင်းသည် သဘာဝဖြစ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားကို အခြားအရာများ၏ စစ်မှန်မှုကို ဖော်ပြရာတွင်လည်း တင်စား၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် စစ်မှန်သော မိတ်ဆွေသည် ဒုက္ခရောက်ချိန်တွင် သစ္စာမဖောက်ဟု ဆိုလိုလိုသည့်အခါ ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား ဟု သုံးနှုန်းနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ မြတ်သည့်သူကား၊ စင်ဖြူမျိုးနွယ်၊ ကျင့်မပယ်တည့်၊ ဆင်စွယ်မှန်ငြား၊ ပိုးမစားသို့၊ [၁၂၆၆] မဃ ၂၆၂။
ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား။
[၁၃၁၇] ပုံပြဆေး၊ ဆ။
မူလရင်းမြစ် "မြတ်သည့်သူကား၊ စစ်ဖြူမျိုးနွယ်၊ ကျင့်မပယ်တည့်၊ ဆင်စွယ်မှန်ငြား၊ ပိုးမစားသို့၊" ၁၂၆၆ မဃ * ၂၆၂။
ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့ ဆိုသည်မှာ ဆင်ကို အစာကျွေးသည့်အခါ စေ့၊ စေ့ ဟု ခေါ်၍ ကျွေးရပြီး ဝက်ကို အစာကျွေးသည့်အခါ လေ့၊ လေ့ ဟု ခေါ်၍ ကျွေးရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တိရစ္ဆာန်များကို အစာကျွေးရာတွင် မတူညီသော အသံများဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများသည် တိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူရာတွင် ၎င်းတို့၏ အပြုအမူနှင့် အသံကို လေ့လာပြီး အစာကျွေးသည့်အခါ မတူညီသော အသံများဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းဆိုင်ရာ အလေ့အထကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့၊ ခေါ်၍ကျွေးမြဲပေ။
[၁၁၁၃] ကဝိသတ် ၁၇၆၄။
ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့၊ ခေါ်၍ ကျွေးမြဲပေ… အစာကျွေးရန် ခေါ်ရာတွင် ဆင်ကို စေ့စေ့ဟု ခေါ်ပြီး၊ ဝက်ကို လေ့လေ့ဟု ခေါ်ကြောင်း ဖွဲ့ဆိုထားသဖြင့် ဝက်များဆင်များမွေးမြူလျက်ရှိနေကြောင်း သိရသည်။
[၁၃၃၅] ပညာမြန်စာ၊ ဒု။
ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ် ဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးရှိသည်။
ဆင်သွားရာတစ်လျှောက်သည် မြေသား ကျစ်လျစ်ခိုင်မာသဖြင့် စိတ်ချရသော လမ်းကောင်း ဖြစ်သည်။
ဆင်များသည် ကိုယ်အလေးချိန်များသောကြောင့် သွားလာရာတွင် မြေသားကို နင်းခြေပြီး သွားလေ့ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ဆင်သွားပြီးနောက် ကျန်ရစ်သော လမ်းကြောင်းသည် မြေသား ကျစ်လျစ်ခိုင်မာပြီး သွားလာရန် သင့်လျော်သော လမ်းကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သွားသည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ် ဆိုသည်မှာ အတွေ့အကြုံရှိသူ သို့မဟုတ် ဦးဆောင်သူတစ်ဦး၏ နောက်လိုက်ပါခြင်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ အောင်မြင်မှုရရှိနိုင်သည်ဟု တင်စား၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။
လမ်းမရှိသည့်နေရာ ဖြစ်စေကာမူ ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်သွားသည်။
ဆင်များသည် တောနက်များ၊ ချုံနွယ်ထူထပ်သော နေရာများတွင် သွားလာနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ထိုသို့ သွားလာခြင်းဖြင့် လမ်းမရှိသော နေရာများတွင်ပင် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။
ဤအဓိပ္ပာယ်အရ ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ် ဆိုသည်မှာ ခက်ခဲသော အခြေအနေ သို့မဟုတ် မဖြစ်နိုင်ဟု ထင်ရသော အရာတစ်ခုကိုပင် ကြိုးစားအားထုတ်မှုဖြင့် ဖြစ်မြောက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟု တင်စား၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်တယ်ဆိုတာက…ဆင်တွေ ခရီးသွားလျှင် အေးအေးဆေးဆေးနှင့် မြေကြီးကို စနစ်တကျ စမ်းသပ်နင်းကြည့်ပြီးမှ ရှေ့ဆက် ခရီးသွားလေ့ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် ဆင်ဖြတ်သွားတဲ့နေရာတွေဟာ မြေမပွဘူး၊ မြေမကျွံတတ်ဘူး၊ မြေမပြိုတတ်ဘူး၊ မြေသားမြေခဲ ကောင်းမွန် မှန်ကန်တဲ့၊ ခိုင်မာတဲ့ နေရာမျိုးသာ ဖြစ်တယ်။
[၁၃၄၇] ရေဆန်။
ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်သည်ဟူသော စကားအတိုင်း ရိုးထဲတွင် ဆင်သွားလမ်း လာလမ်းများကို အလွယ်တကူ တွေ့နိုင်သည်။
[၁၃၃၅] ဆင်လုပ်သား။
မူလရင်းမြစ် "ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ်တယ်ဆိုတာ ငါ့တူကြားဖူးမှာပေါ့။
" [၁၃၄၇] ရေဆန်။
ဆင်းရဲ ငရဲမကြောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆင်းရဲ ငရဲမကြောက် ဆိုသည်မှာ အလွန်အမင်း ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသူများသည် မိမိတို့၏ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးအတွက် မည်သည့်အရာကိုမျှ မကြောက်ဘဲ မကောင်းမှုများကိုပင် ပြုလုပ်ရဲသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ တွန်းအားနှင့် လူတို့၏ စိတ်ဓာတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
အလွန်ဆင်းရဲသော အခြေအနေတွင် လူများသည် အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးကိုသာ အဓိကထား စဉ်းစားကြပြီး အခြားအရာများကို ဂရုမစိုက်နိုင်တော့ပါ။
ထိုအခါ မကောင်းမှုများကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရုန်းကန်ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားလာကြသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု၏ ဆိုးကျိုးများနှင့် လူမှုရေးပြဿနာများကို သွယ်ဝိုက်၍ ထောက်ပြထားသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဆင်းရဲလွန်းပါက အကုသိုလ်အမှုဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခြင်းကိုပင် မရှောင်တော့ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ် နှင့် အတူတူဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့် ဆိုသည်မှာ လောကဓံတရားအရ လူတို့၏ ဘဝသည် အမြဲတစေ တသမတ်တည်း မတည်မြဲဘဲ ဆင်းရဲခြင်းနှင့် ချမ်းသာခြင်းသည် အလှည့်ကျ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လောက၏ မမြဲသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။
လူတစ်ဦးသည် ယခုအချိန်တွင် ဆင်းရဲနေသော်လည်း နောင်တွင် ချမ်းသာလာနိုင်သကဲ့သို့ ယခုအချိန်တွင် ချမ်းသာနေသော်လည်း နောင်တွင် ဆင်းရဲသွားနိုင်သည်ကို ဆိုလိုသည်။
ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲချိန်တွင် စိတ်ဓာတ်မကျဘဲ ကြိုးစားအားထုတ်သင့်ပြီး ချမ်းသာချိန်တွင်လည်း မမေ့မလျော့ သတိထားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ် ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ် ဆိုသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ချမ်းသာခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်းသည် အမြဲတစေ တည်မြဲနေသော အခြေအနေများ မဟုတ်ကြောင်းကို ထပ်လောင်းဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့် ဆိုသလိုပေါ့အေရယ်။
ကုသိုလ်ကံဆိုတာ မသိနိုင်မမြင်နိုင်ဘူးအေ့။
[၁၂၇၅-ခန့်] ပါးစပ်။
ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့်ဆိုသော စကားအရ သတ္တဝါဟူသမျှတို့၏ ဖြစ်ရမြဲ လောကဓံတရားရှစ်ပါးအရ ဖြစ်ကြရသည်။
[၁၂၉၈] ဟံ၊ ၂။
၅၈၇။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ချမ်းသာလည်း အစဉ်မဟုတ်၊ ဆင်းရဲလည်း အပင်မဟုတ် ကိုးကား Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ။
ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရ ဆိုသည်မှာ ယခုဘဝတွင် ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ကြုံတွေ့ရလေလေ၊ အတိတ်ဘဝများတွင် ကုသိုလ်ကောင်းမှု နည်းပါးခဲ့ခြင်းကို ပြန်လည်အောက်မေ့ သံဝေဂရလေလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးပေးမှုကို ယုံကြည်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။
ယခုဘဝ၏ အခြေအနေများသည် အတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကံများ၏ အကျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ကြုံတွေ့ရသောအခါ အတိတ်ဘဝက ကုသိုလ်ကောင်းမှု နည်းပါးခဲ့ခြင်းကို သတိရကာ သံဝေဂရရှိပြီး နောင်ဘဝများတွင် ကောင်းမွန်သော ဘဝကို ရရှိစေရန် ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်သင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
သံဝေဂ သံဝေဂ ဆိုသည်မှာ လောက၏ မမြဲသော သဘောကို သိမြင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၏ တုန်လှုပ်မှု၊ ထိတ်လန့်မှု၊ နောင်တရမှု၊ စိတ်မကောင်းဖြစ်မှု စသည့် ခံစားချက်ကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်၌၊ ညွတ်ညွတ်ဆိုက်လျက်၊ စိုက်စိုက်ကော်ရော်၊ ပူဇော်နှစ်လို့၊ စားရာဖို့တွင်၊ တချို့ဝေခွဲ၊ မလှူရဲတည့်၊ ဆင်းရဲလေလေ၊ သံဝေရရ၊ [၉၀၄] ဘုံ ၆၀။
ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရဆိုသလိုပေါ့ကွယ်၊ ဘယ်သူမဆို ဆင်းရဲဒုက္ခနဲ့ တွေ့ကြုံတဲ့အခါ သံဝေဂတရားဆိုတာ ရကြစမြဲကွဲ့။
[၁၃၂၁] ရွှေမြို့တော်၊ ၁၊ ၁။
ဆောင်းတွင်းအိပ်မက် ကတောက်ကတက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆောင်းတွင်းအိပ်မက် ကတောက်ကတက် ဆိုသည်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် မက်သော အိပ်မက်များသည် အဓိပ္ပာယ်မရှိ၊ ယောင်ယမ်းပြီး မရေမရာ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အိပ်မက်နှင့် ရာသီဥတု ဆက်စပ်မှုအပေါ် ယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ဆောင်းရာသီ၏ အေးသော ရာသီဥတုသည် လူတို့၏ အိပ်စက်မှုကို သက်ရောက်မှုရှိပြီး အိပ်မက်များကိုလည်း ထူးဆန်းစွာ မက်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဆောင်းတွင်းတွင် မက်သော အိပ်မက်များကို အလေးအနက်ထား မှတ်ယူရန် မလိုအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဆောင်းတွင်းအခါ၌ အိပ်မက်များ ကယောင်ချောက်ချား မက်တတ်သောကြောင့် ထိုကာလ အိပ်မက်မျိုးကို အတိတ်နိမိတ်အဖြစ် ကောက်ယူရန် မဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆောင်းခါအိပ်မက်ကတောက်ကတက်ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း ဆောင်းခါများ မက်လျှင်ဖြင့် ကတောက်ကတက် ဆိုချင်ဆိုပါတော့၊ ယခုမှာတော့ ဆောင်းခါလည်းမဟုတ်သေးဘူး၊ [၁၂၈၇] ထီး၊ ပ။
စိန်ကဲ ကျောက်ကဲခတ်ရန် လွယ်သည်၊ လူကဲခတ်ရန် မလွယ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
စိန်ကဲ ရွှေကဲ၊ ထိုနှစ်ကဲထက်၊ လူအကဲခတ်၊ လွန်ခဲကတ်၏ ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်။
အဓိပ္ပာယ် စိန်ကဲ ကျောက်ကဲခတ်ရန် လွယ်သည်၊ လူကဲခတ်ရန် မလွယ် ဆိုသည်မှာ စိန် သို့မဟုတ် ကျောက်မျက်ရတနာများ၏ အရည်အသွေးကို အကဲခတ်ခြင်းသည် လူတို့၏ စိတ်နေသဘောထားကို အကဲခတ်ခြင်းထက် ပိုမိုလွယ်ကူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်သည် နက်နဲပြီး ခန့်မှန်းရခက်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
စိန်နှင့် ကျောက်မျက်ရတနာများသည် သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများ (အရောင်၊ အကြည်အလင်၊ အခွံအမာ စသည်) ဖြင့် တိုင်းတာနိုင်ပြီး အရည်အသွေးကို အကဲခတ်နိုင်သည်။
သို့သော် လူတို့၏ စိတ်သည် ပြောင်းလဲလွယ်ခြင်း၊ ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ အတွင်းစိတ်ကို ထုတ်ဖော်မပြခြင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့် အကဲခတ်ရန် ခက်ခဲသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လူတို့၏ စိတ်ကို အကဲခတ်ရာတွင် သတိထားဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း၊ အပေါ်ယံအသွင်အပြင်ကိုသာ မကြည့်ဘဲ အတွင်းစိတ်ကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
စိန်ကဲ ရွှေကဲ နှင့် ဆက်စပ်မှု စိန်ကဲ ရွှေကဲ၊ ထိုနှစ်ကဲထက်၊ လူအကဲခတ်၊ လွန်ခဲကတ်၏ ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး စိန်နှင့် ရွှေ၏ အရည်အသွေးကို အကဲခတ်ခြင်းထက် လူကို အကဲခတ်ခြင်းသည် ပို၍ ခက်ခဲကြောင်းကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ လူတို့၏ စိတ်သဘောအမူအရာသည် သိသာရန် လွန်စွာ ခက်ခဲသဖြင့် စိန်ကဲ ကျောက်ကဲကိုသာ ခတ်နိုင်ဖို့ လွယ်၏။
လူရည်လူကဲကိုကား ခတ်ရန်ခဲယဉ်းလှ၏။
[၁၂၈၀] ပွဲမြ။
စိန်ကဲ ရွှေကဲ၊ ထိုနှစ်ကဲထက်၊ လူအကဲခတ်၊ လွန်ခဲကတ်၏ဆိုသော စကားအတိုင်း…အမျိုးမျိုးသော လူတို့ကို ဆက်ဆံတွေ့ကြုံ နေရမည်ဖြစ်ရာ…၊ [၁၃၂၂] ဟံချုပ်၊ နိဒါန်း။
စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း ဆိုသည်မှာ စိန်သည် အလင်းရောင် အားနည်းသော နေရာတွင် ပိုမိုတောက်ပပြီး ကြောင်ကျောက် (cat's eye gemstone) သည် အလင်းရောင်များသော နေရာတွင် ပိုမိုတောက်ပသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် စိန်နှင့် ကြောင်ကျောက်တို့၏ အလင်းပြန်မှု ဂုဏ်သတ္တိများ ကွဲပြားခြားနားပုံကို ဖော်ပြသည်။
စိန် အမှောင်: စိန်သည် အလင်းရောင်ကို အတွင်း၌ ဖမ်းယူကာ ပြန်လွှတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။
အလင်းရောင် အားနည်းသော နေရာတွင်ပင် စိန်၏ တောက်ပမှုနှင့် အရောင်အဝါကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။
ကြောင် အလင်း: ကြောင်ကျောက်တွင် အလင်းတန်းတစ်ခု ဖြတ်သွားသကဲ့သို့ ထင်ရသော အလင်းပြန်မှုမျိုး ရှိသည်။
ထိုအလင်းတန်းကို အလင်းရောင်များသော နေရာတွင် ပိုမိုထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရတနာများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အသိပညာကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ စိန်ကု ိအမှောင်၊ ကြောင်ကို အလင်း၊ မင်းကိုအကြိုက်၊ လိုရာလိုက်လျက်၊ [၁၂၆၆] မဃ ၃၆၇။
စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း ဟူသောစကားအရ စိန်ကောင်း တစ်လုံး ကို အနည်းငယ် အလင်းရောင်မှ ကွယ်၍ ကြည့်သောအခါ ပြိုးခနဲ ပြက်ခနဲ နှင့် မီးတောက်သလို တောက်ပလေသည်။
[၁၃၁၅] စာဗိမာန်၊ ၂၊ ၇။
ကြောင်ကျောက်များကို နေရောင်အလင်းရောင်နှင့် ကြည့်ပါက ကြိုးများ ပို၍ မြူးထူးတောက်ပခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ကျောက်ကုန်သည်များက စိန်အမှောင်၊ ကြောင် အလင်းဟူ၍ ဆိုရိုးစကား ရှိပါသည်။
[၁၃၃၃] ကျောက်မျက် ရတနာ။
စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှာထမ်းပိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို မအပ်နှံဘဲ အပ်နှံသည်ဟု မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲပါက စွပ်စွဲသူသည် စွပ်စွဲခံရသူအား လျော်ကြေးပေးရမည်။
ပစ္စည်းကို အပ်နှံထားပါလျက် မအပ်နှံဟု ဖုံးကွယ်ပါက ထိုအကြောင်းကို သိသော သက်သေရှိလျှင် သို့မဟုတ် သုံးစွဲထားသော အထောက်အထားရှိပါက ဖုံးကွယ်သူသည် နှစ်ဆလျော်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တရားဥပဒေရေးရာနှင့် သက်ဆိုင်သော ရှေးခေတ် မြန်မာ့အယူအဆကို ဖော်ပြသည်။
မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲခြင်း သို့မဟုတ် သစ္စာဖောက်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် သစ္စာရှိမှု၊ မှန်ကန်မှုနှင့် တရားမျှတမှုကို အလေးထားကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ဓမ္မသတ်နှင့် ဆက်စပ်မှု ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ ဥပဒေကျမ်းများဖြစ်သော ဓမ္မသတ်များနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
ဓမ္မသတ်များတွင် ပစ္စည်းအပ်နှံခြင်း၊ ငွေကြေးချေးငှားခြင်း စသည့် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်သော စည်းမျဉ်းဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး ဆိုသော အယူအဆသည် ဓမ္မသတ်များတွင် ပါဝင်သော အယူအဆများနှင့် ကိုက်ညီသည်။
အခြားအသုံးအနှုန်းများ စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး၊ ခိုးလျှင်အတက်၊ ယိုးလျှင်ဝက်တည့် ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ဤအသုံးအနှုန်းတွင် ခိုးမှုနှင့် လိမ်လည်မှုများအတွက် ပြစ်ဒဏ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကားချက်များ စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှားထမ်းပိုး၊ ခိုးလျှင်အတက်၊ ယိုးလျှင်ဝက်တည့်၊ [၁၁၄၅] သာဓိ ၃၆။
ယွင်းဖောက်အင်္ဂါ၊ မနှံပါဟု၊…ပြစေသိသူ၊ မှန်၏ဟူက၊ ကွယ်သူ နှစ်ဆ၊ စစ်မရလည်း၊ ဥစ္စာ့သခင်၊ စွပ်လျှင်အစား၊ [၁၂၃၇] အဍ္ဍလင် ၆။
ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန် ဆိုသည်မှာ ဆရာကောင်းတစ်ဦး၏ သင်ကြားပြသမှုနှင့် ဆုံးမသွန်သင်မှုများကို ခံယူရသော တပည့်သည် အရည်အချင်း ပြည့်ဝလာပြီး လူအများအလယ်တွင် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား တင့်တယ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာနှင့် တပည့်တို့၏ ဆက်ဆံရေးနှင့် ဆရာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ဆရာကောင်းတစ်ဦးသည် တပည့်များအား ပညာသာမက စာရိတ္တပိုင်းကိုပါ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သည်။
ထိုသို့ လမ်းညွှန်မှုကြောင့် တပည့်များသည် ဘက်ပေါင်းစုံမှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အကျိုးပြုသောသူများ ဖြစ်လာနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ကောင်းသောဆရာကို ရရှိခြင်းသည် တပည့်တစ်ဦးအတွက် မည်မျှ အရေးပါကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ပန်းကောင်းပန်ခြင်းသည် တင့်တယ်ခြင်း၊ ထင်ပေါ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်ဆိုသော စကားအတိုင်း ပထမကျော် တည်းဟူသော ဂုဏ်၊ ထွန်းရှိန်ဟူသော ကောင်းသည့် နာမပညတ်ကလေးကို အလွဲသုံးစားမလုပ်ဘဲ လိမ္မာယဉ်ကျေးစွာနှင့်…၊ [၁၃၁၀] ဂျာနယ်ကျော်။
ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်ဟူသော စကားကဲ့သို့ တပည့်ကောင်း ပီသစွာ ခေါင်းဆောင်၍ ပွဲအမျိုးမျိုးတီးခဲ့ရာ၌…၊ [၁၃၂၄] တူရိယာ။
ဆရာခံသတ် ဓားမချပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆရာခံသတ် ဓားမချပ် ဆိုသည်မှာ ခါးနောက်ပိုင်းနေရာ (အထူးသဖြင့် ကျောရိုးအောက်ပိုင်း) တွင် ထိုးကွင်းထိုးသည့်အခါ အလွန်နာကျင်သောကြောင့် ထိုးကွင်းဆရာကိုပင် ရန်ပြုချင်လောက်အောင် ခံစားရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဓားမချပ် ဆိုသည်မှာ ထန်းသမား၏ ထန်းလှီးဓားနှင့် ထိကပ်နေသော ခါးနေရာကို ရည်ညွှန်းသည်။
ထိုနေရာသည် အသားနည်းပြီး အရိုးနှင့် နီးကပ်သောကြောင့် ထိုးကွင်းထိုးလျှင် အလွန်နာကျင်တတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အလွန်နာကျင်မှုကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဆရာခံသတ် ဓားမချပ် …ထန်းသမား၏ ထန်းလှီးဓားနှင့် ထိကပ်နေသော နေရာကို ဓားမချပ် ခေါ်သည်။
၎င်းနေရာကို ထိုးသောအခါ နာလွန်းသဖြင့် ထိုးကွင်းဆရာကိုပင် ရန်မူတော့သည်။
[၁၃၄၈] ထိုးကွင်း။
ဆရားနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆရာနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ ဆိုသည်မှာ တတ်ကျွမ်းသော ဆရာနှစ်ဦး၏ အယူအဆ သို့မဟုတ် သွန်သင်ဆုံးမမှုများ ကွဲပြားခြားနားနေပါက တပည့်သားမြေးများ မည်သူ့ကို လိုက်နာရမည်ကို မသိဘဲ ဝေခွဲမရဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် တပည့်များ၏ စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုကို ဖော်ပြသည်။
ဆရာများသည် တပည့်များအတွက် လမ်းညွှန်ပြသသူများဖြစ်ကြသည်။
ဆရာများ၏ သွန်သင်မှုများ တူညီမှသာ တပည့်များသည် လမ်းကြောင်းမှန်ကို လိုက်နာနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
သို့သော် ဆရာများ၏ အယူအဆများ ကွဲလွဲနေပါက တပည့်များသည် မည်သည့်အရာကို မှန်သည်ဟု ယူဆရမည်ကို မသိဘဲ စိတ်ရှုပ်ထွေးကာ ဆုံးဖြတ်ချက် ချရန် ခက်ခဲတတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာများ၏ သွန်သင်မှုများ တသမတ်တည်းဖြစ်ရန် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆရာနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ ဆိုသော စကားကဲ့သို့ ဧရာမပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦး ကွဲပြားနေသောအရာဖြစ်၍ သာမန်လူတို့ စေ့စပ်ခြင်းငှာ လည်း ခဲယဉ်းလှပေ၏။
[၁၃၀၂] ကြီးပွားရေး၊ ၈၊ ၇။
ဆရာများ သားသေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ဆရာများ သားသေ - စကားပုံလည်းရှု။
အဓိပ္ပာယ် ဆရာများ သားသေ ဆိုသည်မှာ လူနာတစ်ဦး (အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်) ၏ ရောဂါကို ဆရာဝန်အများအပြားက မတူညီသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကုသမှုကြောင့် ရောဂါပိုမိုဆိုးရွားလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် သေဆုံးသည်အထိ ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာဝန်များစွာ၏ မတူညီသော အကြံဉာဏ်များနှင့် ကုသမှုများသည် လူနာအတွက် အကျိုးမပြုဘဲ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် အရာတစ်ခုတွင် ကျွမ်းကျင်သူ အများအပြား ပါဝင်ပါက မတူညီသော ထင်မြင်ယူဆချက်များကြောင့် အလုပ်မဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်စီးခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
အခြားအဓိပ္ပာယ် အချို့နေရာများတွင် ဆရာများ သားသေ ဆိုသည်မှာ ဆရာအများအပြား၏ လက်တည့်စမ်း ကုသမှုကို ခံယူမိသဖြင့် သားလူနာ သေဆုံးရသကဲ့သို့ တစ်ယောက်တစ်ပေါက် ဩဇာပေးမှုများသောကြောင့် လုပ်ငန်းပျက်စီးဆုံးရှုံးရသည်ဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆရာများ သားသေ ဆိုသော စကားကဲ့သို့ ဆရာများသည့်အတွက်ပင် သားမသေသော်လည်း သေသည်နှင့်မခြား အောက်ပိုင်းသိမ်၍သွားရာ…၊ [၁၂၉၈] ခင်လေးတို။
ကလေးကို ကုတာက ဆရာစုံလှပါပကော၊ ဆရာများ သားသေ ဆိုတာလို ဖြစ်နေဦးမယ်။
မူလရင်းမြစ် "လူနာတစ်ဦး၏ ရောဂါဝေဒနာကို လူပေါင်းများစွာတို့က ဝိုင်းဝန်း၍ စေတနာပိုကာ တရကြမ်း နှိမ်နင်းကြသည်နှင့် ဆရာများ သားသေရသည်သာ ဖြစ်၏။
" [၁၃၁၉] စာဗိမာန်၊ ၆၊ ၆။
"နေရာတကာ ဆရာသာလုပ်၍ တပည့်မခံလိုသူ များနေပါက ဆရာများ သားသေဆိုသကဲ့သို့ လမ်းမှန်မရောက်နိုင်။
" [၁၃၀၉] လက်ရုံး။
ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်း ဆိုသည်မှာ မျဉ်းကြောင်းကို အသုံးမပြုဘဲ စာရေးပါက စာကြောင်းများ မညီမညာ မဖြောင့်မတန်း ဖြစ်တတ်သကဲ့သို့ ဆရာကောင်း သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ပြသပေးမည့်သူ မရှိပါက လူသည် ရိုင်းစိုင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်တတ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာ သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်ပေးသူ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
မျဉ်းကြောင်းသည် စာကြောင်းများကို ဖြောင့်တန်းစေရန် ကူညီပေးသကဲ့သို့ ဆရာသည်လည်း တပည့်များ သို့မဟုတ် လမ်းညွှန်မှု လိုအပ်သူများအား မှန်ကန်သော လမ်းကြောင်းသို့ ရောက်ရှိစေရန် ကူညီပေးသည်။
ဆရာမရှိပါက လူသည် မှားယွင်းသော အပြုအမူများ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး ရိုင်းစိုင်းလာနိုင်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် လမ်းညွှန်မှုနှင့် ဆုံးမသွန်သင်မှု၏ အရေးပါမှုကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ဆရာမပြ နည်းမကျ ဆရာမပြ နည်းမကျ ဟူသော ဆိုရိုးစကားသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး ဆရာ၏ လမ်းညွှန်မှုမရှိပါက မှန်ကန်သော နည်းလမ်းကို လိုက်နာရန် ခက်ခဲကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆရာကောင်းကို မဝှီဲဆည်းကပ်ပါလေ။
ဆရာကို လက်မလွတ်ပါစေလင့်။
ဆရာမပြ နည်းမကျ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း လောကဆိုရိုးစကားများလည်း အထင်အရှားပင် ဖြစ်တော့၏။
၄၃၂။
ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထက် ဆိုသည်မှာ တပည့်ဖြစ်သူသည် ဆရာဖြစ်သူထက် ပိုမို၍ တတ်မြောက်သည်၊ ကျွမ်းကျင်သည်၊ ထူးချွန်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် တပည့်၏ တိုးတက်မှုကို ဖော်ပြသည်။
ဆရာတစ်ဦးသည် မိမိ၏ တပည့်များ မိမိထက် ပိုမို တတ်မြောက်သွားသည်ကို မြင်တွေ့ရလျှင် ဝမ်းသာဂုဏ်ယူရသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆရာ၏ သင်ကြားပြသမှု အောင်မြင်ကြောင်းကိုလည်း သွယ်ဝိုက်၍ ဖော်ပြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် တပည့်သည် ဆရာ့ထက် ထူးချွန်သွားခြင်းသည် ဆရာအတွက် ဂုဏ်ယူစရာပင်ဖြစ်သည်။
ကိုးကားချက်များ ဒီတပည့်မျိုးကတော့ဆရာထက်တောင်လက်စောင်းထက်ပါတယ်။
[၁၂၉၃] မဟာဆန်။
မင်းသားအပေါ် မူတာနွဲ့တာမှာတော့ အောင်ဗလက ဒေါ်ထွေးလေးထက် သာတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။
ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထ်ကတယ်လို့ ဆိုချင်တဲ့သဘောပါပဲ။
[၁၃၂၉] အောင်စိန်။
ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်း ဆိုသည်မှာ ဟင်းလျာတစ်ခုတွင် ဆားမပါပါက အရသာမရှိဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆား၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ဆားသည် ဟင်းလျာများ၏ အရသာကို မြှင့်တင်ပေးသော အဓိက အရာဖြစ်သည်။
ဆားမပါပါက ဟင်းလျာသည် ဖျော့တော့သော အရသာသာ ရှိပြီး စားချင်စဖွယ် မဖြစ်တော့ပါ။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရာတစ်ခု၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် အဖွဲ့ဝင်များ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု မရှိပါက ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်း ဆိုသကဲ့သို့ ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် အင်အားမရှိ၊ တိုးတက်မှုမရှိဟု ဆိုနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ အလောဏကံ-ဆားမပါသော၊ ဗျဉ္ဇနတုံ-စားဖွယ်သည်လည်း၊ နရသံ-အရသာမရှိ၊ [၁၂၉၁] ဆယ့်နှစ်တွဲ။
မြန်မာစကားတွင် အဓိပ္ပာယ်လည်းရှိ၊ မှတ်သားဖွယ်ရာလည်း ကောင်းသော ဆိုရိုးတစ်ခုရှိ၏။
ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်းပါဘိဟူ၍ ဖြစ်၏။
ထိုဆိုရိုးအတိုင်းပင် ဆားမပါသော ဟင်းသည် အရသာ ကင်းမဲ့ဘိ၏။
[၁၃၂၉] ရှေ့သို့၊ ၁၂၊ ၄။
ဆီပါလျှင် လွှစာပင်ကောင်းစမြဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆီပါလျှင် လွှစာပင် ကောင်းစမြဲ ဆိုသည်မှာ ဟင်းလျာထဲတွင် ဆီပါဝင်ပါက လွှစာကဲ့သို့ စား၍မရသော အရာပင်လျှင် စားကောင်းသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဟင်းလျာများတွင် ဆီ၏ အရေးပါမှုကို အလေးအနက်ထား ဖော်ပြသည်။
ဆီသည် ဟင်းလျာများ၏ အရသာကို တိုးမြှင့်ပေးသည့်အပြင် အခြားပါဝင်ပစ္စည်းများနှင့် ရောနှောကာ စားချင်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ဖန်တီးပေးသည်။
အလွန်ဆင်းရဲသော အခြေအနေတွင်ပင် ဆီအနည်းငယ်ဖြင့် ရရှိသမျှ အစားအစာကို စားကောင်းအောင် ပြုလုပ်နိုင်သည်ကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ထို့ကြောင့် ဤဆိုရိုးစကားသည် အနည်းငယ်သော အရာတစ်ခုဖြင့်ပင် အခြေအနေကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ခင်ဗျားတို့ ငါးခြောက်ချည်းစားလို့ ဘယ်အရသာ တွေ့မလဲ၊ ဆီလေးနဲ့မှပေါ့၊ ဆီပါရင် လွှစာတောင် ကောင်းတယ်ဆိုတဲ့ စကားတောင်ရှိသေးတယ်မဟုတ်လား။
[၁၃၃၀] စကားစာ။
ဆီရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆီးရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲ ဆိုသည်မှာ တပို့တွဲလတွင် ဆီးသီးများ အမှည့်လွန်၍ အခွံကွဲအက်လာကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီဥတုနှင့် သီးနှံများ၏ သဘာဝကို ဖော်ပြသည်။
တပို့တွဲလသည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ဆောင်းရာသီကုန်ဆုံးချိန်နှင့် နွေရာသီအစပ်တွင် ကျရောက်ပြီး ရာသီဥတု ခြောက်သွေ့တတ်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ဆီးသီးများ အမှည့်လွန်လာပြီး အခွံများ ကွဲအက်တတ်သည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ရာသီအလိုက် သီးနှံများ၏ ပြောင်းလဲမှုကို မှတ်သားလေ့လာသော ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အလေ့အထကို ထင်ဟပ်စေသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆီးရွမ်းပေါက်ပြဲ၊ တပို့တွဲဝယ်၊ ပေါက်လဲကင်းငုံ၊ ရာသီကုံနှင့်၊ ရဂုံသာတောင်း၊ [၁၂၆၆] မဃ ၂၈၀။
ဆီး ရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲဆိုသည့်အတိုင်း ဆီးပင်တွေမူ ပြွတ်သိပ်ကျပ်ခဲ ရဲရဲနီနေသော ဆီးသီးများကို တွေ့ရသည်။
[၁၃၃၅] ကျွန်းဦး။
ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်း ဆိုသည်မှာ ဆေးသည် အမှန်တကယ် ကောင်းမွန်ပြီး အစွမ်းထက်ပါက အနည်းငယ်မျှ သုံးစွဲရုံဖြင့်ပင် ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဆေး၏ အရည်အသွေးနှင့် အစွမ်းသတ္တိကို ဖော်ပြသည်။
ဆေးညံ့ဖျင်းပါက မည်မျှပင် သောက်သုံးစေကာမူ ရောဂါကို မပျောက်ကင်းနိုင်ပါ။
ဆေးကောင်းမှသာ အနည်းငယ်ဖြင့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနိုင်ပါသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် အရည်အသွေးသည် ပမာဏထက် အရေးကြီးကြောင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သွန်သင်ထားသည်။
ကိုးကားချက်များ ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်းဟု၊ ရှေးဟောင်းစကား၊ ရှေးလူများတို့၊ ပြောကြားသုံးနှုန်း၊ ပုံထုံးပမာ၊ [၁၂၉၈-ခန့်] အနဂ္ဃ၊ တ။
ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင် ဆိုသည်မှာ မိမိတွင် စနစ်တကျ တွက်ချက်ထားသော ဇာတာတစ်ခုရှိပါက အဆောင်လက်ဖွဲ့ အများအပြား ရှိခြင်းနှင့် တူညီသော အကျိုးအာနိသင် ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤဆိုရိုးစကားသည် ဇာတာ၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။
ရှေးခေတ် မြန်မာလူမျိုးများသည် ဇာတာကို အလွန်အလေးထားကြပြီး မိမိတို့၏ ကံကြမ္မာ၊ အနာဂတ် အကြောင်းအရာများကို ဇာတာမှတစ်ဆင့် သိရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဇာတာတစ်ခု ရှိခြင်းသည် ကောင်းသော အဆောင်လက်ဖွဲ့ အများအပြားကို ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းနှင့် တူညီသော ကောင်းကျိုးများ ရရှိစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။