kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ထိုစဉ်က အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများသို့ သွားရာ တစ်ခုတည်းသော လမ်းကို တူရကီတို့က ကြီးစိုး ခြယ်လှယ်နေကြသဖြင့် တရုတ် နိုင်ငံစသည့် ထိုအရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်နိုင်မည့် လမ်းပေါက်ရရန် ထိုခေတ်က လူများကြိုးစားခဲ့ကြလေသည်။
ထိုလမ်းပေါက်သာ ရှာဖွေ တွေ့ရှိပါက များစွာ အကျိုးဖြစ်ထွန်း နိုင်ဖွယ်ရှိသဖြင့် အင်္ဂလိပ်၊ ဒတ်ချ် စသည့် ဥရောပနိုင်ငံများမှ ကုန်သည်ကြီးများသည် လမ်းပေါက်ရှာရန် အဖွဲ့များ စေလွှတ်ခဲ့ ကြလေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ၁၆ဝ၇ ခုနှစ်တွင် မတ်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီက ဟဒ်ဆန် အား ထိုသို့ လမ်းပေါက်ရှာရန် စေလွှတ်ခဲ့၏။
ပထမအကြိမ် တွင် ဟဒ်ဆန်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ဂရင်းလန်း ကမ်းခြေတစ်လျှောက်နှင့် စပစ်စဗာဂင်ကျွန်းစုများ သို့ ရောက်ခဲ့၏။
ထိုအကြိမ်တွင် ဟဒ်ဆန်မှာ သူ၏ ရည်မှန်း ချက် မပေါက်ခဲ့သော် လည်း ထိုဒေသများတွင် ဝေလငါးကြီး များ ပေါများလှသဖြင့် ဝေလငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအတွက် အလား အလာများ ရှိကြောင်းကိုကား တွေ့ခဲ့လေသည်။
ထိုကုမ္ပဏီအတွက်ပင် နောက်တစ်နှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ခရီးထွက်ခဲ့ပြန်သည်။
ထိုအကြိမ်တွင် ရေခဲများ ပိတ်ဆို့နေသော ကာရာရေလက်ကြားကို ဖြတ်ကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်သောကြောင့် ပထမအကြိမ်ကဲ့သို့ပင် မည်သို့မျှ အကြောင်းမထူးပဲ ပြန်ခဲ့ရလေသည်။
၁၆ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဒပ်ချ အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီက စေခိုင်းချက်ကြောင့် အာရှတိုက်သို့ ပေါက်သော အနောက်မြောက်လမ်းခရီးကိုရှာရန် ခရီးထွက် ရပြန်၏။
ထိုအကြိမ်တွင် ဒပ်ချတို့ပေးသော လခြမ်းအမည်ရှိ သင်္ဘောကလေးဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ မြောက် အမေရိကတိုက်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဒေသရှ မြစ်တစ်မြစ်ကို ဆန်တက်ခဲ့လေ သည်။
ထိုမြစ်အား သူ့အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဟဒ်ဆန်မြစ်ဟု အမည်ပေးခဲ့လေသည်။
ဟဒ်ဆန်သည် ထိုမြစ်ကို ယခု နယူးယော့ပြည်နယ်ရှိ အော်လဗနီမြို့နားအထိ ဆန်တက်နိုင်ခဲ့၏။
Nieuwe Wereldt ofte Beschrijvinghe van West-Indien, uit veelerhande Schriften ende Aen-teekeningen van verscheyden Natien (Leiden, Bonaventure & Abraham Elseviers, 1625) p.83: "/in den jare 1609 sonden de bewindt-hebbers van de gheoctroyeerde Oost-Indischische compagnie het jacht de halve mane/ daer voor schipper ende koopman op roer Hendrick Hudson, om in 't noordt-oosten een door-gaat naer China te soecken[...]"("in the year 1609 the administrators of the East Indies Company sent the half moon under Hudson to seek a northeast passage to China[...]") ယခုခေတ် လူများအဖို့ ဟဒ်ဆန်သည် ဟဒ်ဆန်မြစ်ကြောင်းကို လိုက်ကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့သွားရန် လမ်းပေါက်ရှာခဲ့ခြင်းမှာ ရယ်စရာလို ဖြစ်နေသော်လည်း ထိုခေတ်က မြေပုံလည်း မပေါ်သေးပဲ မှန်းဆချက်ဖြင့်သာ တစ်ခါမျှ မသွားဘူးသေးသော ခရီးကို စွန့်စားကာ ထွက်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်၍ မှန်းဆသည့် နေရာကို ရောက်ချင်မှ ရောက်ပေမည်။
သို့သော် ထိုသို့ စွန့်စား သွားလာ သည့်ခဲ့အတွက် ချီးကျူးရမည် ဖြစ်၏။
တရုတ်နိုင်ငံသို့ မရောက်ခဲ့သော်လည်း ဟဒ်ဆန် ရောက်ခဲ့သည့်ဒေသများတွင် သားမွေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်နိုင်သည့်အတွက် ဒတ်ချ်ကုန်သည် များမှာ တစ်နည်းတစ်ဖုံ အကျိုးရှိ ခဲ့ပေသည်။
ဒတ်ချ်တို့သည် ထိုဒေသများတွင် လာရောက်အခြေတည်ကာ နေထိုင်၍ သားမွေး အရောင်းအဝယ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။
ဟဒ်ဆန်သည် နောက်ဆုံးဖြစ်သော စတုတ္ထအကြိမ်တွင် အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုအတွက် ခရီးထွက်ခဲ့ရလေသည်။
ထို အကြိမ်တွင် သူသည် နောင်အခါ၌ သူ့အမည်ကို အစွဲပြုကာ ဟဒ်ဆန်ရေလက်ကြားဟု ခေါ်ဝေါ်နေသော ရေလက်ကြားနှင့် ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်ဟု ခေါ်နေသော ပင်လယ်အော်တို့ ရှိရာသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။
( ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်။
) သို့သော် သူတို့လူစုသည် ဆိုးရွားလှသော ရာသီဥတု၏ ဒဏ်ကိုခံစားခဲ့ရပြီးလျှင် ရိက္ခာပြတ်ခြင်းစသည့် အခက်အခဲ များစွာတို့နှင့်လည်း တွေ့ကြုံခဲ့ရလေ၏။
ထို့ကြောင့် သူ၏ သင်္ဘောသားများသည် ပုန်ကန်ကြ၍ ဟဒ်ဆန်နှင့် သူ၏ သားငယ်တို့ကို အခြားသစ္စာရှိ သင်္ဘောသားအချို့နှင့် အတူ လှေငယ်တစ်စင်းပေါ် တင်ကာ ပင်လယ်ပြင်တွင် မျှောလိုက်ကြ လေသည်။
ထိုနောက်၌ သူတို့၏ သတင်းကို မကြားရ တော့ချေ။
ဟဒ်ဆန်၏ စွန့်စားမှုများသည် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာအတွက်သာ အကျိုးများသည် မဟုတ်သေး စပစ်စဗာဂင် ကျွန်းစုတွင် ငါးဖမ်းသည့် လုပ်ငန်းနှင့် ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော် တစ်ဝိုက်တွင် သားမွေးလုပ်ငန်းကိုပါ ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) မှတ်စု ကိုးကား Category:စွန့်စားသူများ‎။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော် သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် တွင်ရှိသော ကုန်းတွင်း ပင်လယ်ကြီး ဖြစ်သည်။
ထိုပင်လယ်အော်သည် အရှေ့ဘက်တွင် ဟဒ်ဆန်ရေလက်ကြားဖြင့် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ် လျက်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဖောက်ရေ လက်ကြားကြီးဖြင့် လည်းကောင်း ဖျူရီနှင့်ဟက်ကလာရေလက် ကြားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။
ထိုပင်လယ် အော်၏ တောင်ဘက်အစွန်းကို ဂျိမ်းပင်လယ်အော်ဟူ၍ ခေါ် သည်။
ထိုကုန်းတွင်း ပင်လယ်အော်ကြီးသည် မိုင်ပေါင်း ၅၉ဝ ကျယ်၍ တောင်နှင့်မြောက်သည် မိုင် ၃၅ဝ ရှည်သော ဂျိမ်း ပင်လယ်အော် အပါအဝင် မိုင်ပေါင်း ၁၃ဝဝ ရှည်သည်။
ဖောက်ရေလက်ကြားကြီးကပင် မိုင် ၃၅ဝ ကျယ်ဝန်းလေသည်။
ထိုပင်လယ်အော်၏ ပျမ်းမျှ အနက်မှာ မိုင်ပေါင်း ၇ဝ ခန့်ဖြစ် ၍ ဟဒ်ဆန်ရေလက်ကြား အဝင်ဝတွင် အလံ ၁ဝဝ အထိ နက် သွားလေသည်။
ဂျိမ်းပင်လယ်အော်သည် ပို၍ တိမ်သဖြင့် သဘေ‡ာများ သွားလာရန် မသင့်ချေ။
သို့သော် မုစမြစ်ဝအထိ ရေလက်ကြားကြီး၏ အလယ်တွင်မူ သဘေ‡ာများ သွားလာနိုင် သည်။
အဓိက ပင်လယ်အော်၏ ဗဟိုနှင့်အနောက်ဘက်ပိုင်း တို့တွင် သောင်တိမ်များ၊ ကျောက်ဆောင်များ၊ သို့မဟုတ် ကျွန်းများ လုံးဝမရှိသော်လည်း အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတစ်လျှောက် တွင်မူ ကျွန်းကလေးများ နှစ်တန်းတန်းလျက် ရှိသည်။
ကျွန်း တစ်တန်းသည် ကမ်းခြေနှင့် ကပ်လျက်ရှိ၍ အခြားတစ်တန်း ကမူ ကမ်းခြေနှင့် မိုင်ပေါင်း ၇ဝ မှ ၁ဝဝ အထိ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ထို့ပြင် အခြား ပြန့်ကြဲလျက်ရှိသော ကျွန်းစုများ ကလည်း ရှိသေးသည်။
ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်သည် ကမ္ဘာတွင် တတိယအကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းပင်လယ် ဖြစ်သည်။
ထိုကုန်းတွင်း ပင်လယ်ကြီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကွီဗက်နှင့် အွန်တေရိယိုပြည်နယ်များရှိ၍ အနောက်ဘက်တွင် မနီတိုဗားနှင့် အနောက်မြောက်နယ်များ ရှိသည်။
ထိုပင်လယ်အော်ကြီး၏ ဧရိယာမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၄၄၃၇၅ဝ ခန့် ရှိသည်။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ မြစ်ပေါင်း ၃ဝ ခန့် စီးဝင်လျက်ရှိရာ ထိုမြစ်များအနက် အကြီးဆုံးများမှာ နယ်လ ဆင်နှင့် ချာချီမြစ်များ ဖြစ်သည်။
ထိုမြစ်နှစ်မြစ်၏ အဝများ တွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော သင်္ဘောဆိပ်များရှိသည်။
ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော် မီးရထားလမ်းရှိသဖြင့် ကနေဒါပြည်နယ် ၏ အနောက်ပိုင်းတွင် ထွက်သော ကျွဲနွားများနှင့် ဂျုံ၊ စပါးတို့ ကို ပင်လယ်အော်သို့ သယ်ဆောင်ပေးနိုင်သည်။
ဆောင်းရာသီအတွင်း၌ ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်အတွင်း သွားလာရေးသည် ဘေးမကင်းချေ။
ခြောက်လ ကျော်ကျော်မျှ ရေလက်ကြား၌ ရေခဲများရှိသည်။
ထို့ပြင် ပင်လယ်အော်သည် မြောက်သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းအနီး၌ တည်ရှိသဖြင့် သဘေ‡ာများ သွားလာရာတွင် အိမ်မြေ|ာင်များအား အသုံးပြုရာ၌ အခက်အခဲ နှင့် တွေ့ကြရသည်။
သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းက အိမ်မြေ|ာင်များကို ဆွဲယူသဖြင့် မြောက်အရပ်မှန်ကို သိနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလေသည်။
ပင်လယ်အော်၏ အရှေ့နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ကမ်း စောက်များမှလွဲလျှင် ကမ်းခြေသည် နိမ့်သဖြင့် သားကောင် များကို တွေ့နိုင်သည်။
အမဲထောင်သူများ၊ မုဆိုးများ၊ ရွှေရှာသူ များနှင့် သတ္တုရှာသူများ အနေအထိုင် များသည်။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်၏ ရာသီဥတုမှာ ပြင်းထန်၍ အေးသော ဆောင်းရာသီသည် တာရှည်သည်။
ပင်လယ်သို့ အဓိကထွက်ပေါက်ဖြစ်သော ဟဒ်ဆန်ရေလက်ကြားသည် ဇူလိုင်လမှ နိုဝင်ဘာအထိသာ ရေခဲများ ကင်းရှင်းသည်။
တိုတောင်းသည့် နွေရာသီများတွင် သဘေ‡ာများသည် ထိုကုန်းတွင်းပင်လယ်အတွင်းသို့ ဝင်လာကြပြီးလျှင် ငွေကြေး မြောက်မြားစွာတန်သော သားမွေးများကို တင်ဆောင်ကာ သွား ကြလေသည်။
ကမ်းရိုးတန်း အနီးနေ တိုင်းရင်းသားများနှင့် အက်စကီးမိုးလူမျိုးတို့ကလည်း ပင်လယ်ဖျံများ၊ လင်းပိုင်ခေါင်း တိုများနှင့် ဝါးလရပ်ဖျံ များကို ဖမ်းယူကြလေသည်။
ထို့ပြင် ကော့ဒငါးနှင့် ဆာမန်ငါးများအပြင် အခြားစားနိုင်သော ငါးများ ကိုလည်း ဖမ်းယူကြလေသည်။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်တွင် ရေခဲများ အရည်ပျော်ခြင်းသည် အချိန်ကြာမြင့်ခြင်းနှင့် မြေဆီလွှာများပေါ်တွင် ရေခဲများ ဖုံး လွှမ်းနေခြင်းကြောင့် မြေဩဇာညံ့သဖြင့် အစာရေစာများကို များသောအားဖြင့် အခြားနေရာများမှ တင်သွင်းရယူရသည်။
ထိုကြောင့် သားကောင်များကို ထောင်၍ ဖမ်းယူခြင်းနှင့် သတ္တု တွင်းများ တူးဖော်ခြင်းတို့က လယ်ယာလုပ်ကိုင်ခြင်းထက် ပို၍ အရေးပါလေသည်။
မြေခွေး၊ ပင်လယ်ဖျံ၊ မြေပါမြီးတိုနှင့် အချို့ ကြောင်မြီးတိုတို့ကဲ့သို့ သားမွေးရှိ တိရစ္ဆာန်များသည် လယ်ယာ များထက်ပို၍ အရေးကြီးလေသည်။
ထို့ပြင် ထိုပင်လယ်အော် အတွင်း၌ ဝေလငါးဖြူနှင့် အာတိတ်ဆာမန်ငါးများကိုပါ ဖမ်း ယူနိုင်လေသည်။
ယခုအခါတွင် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းက သား မွေးလုပ်ငန်းထက် ပို၍ အရေးကြီးလာလေသည်။
ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ၊ ခဲ၊ သွပ် စကျင်ကျောက် (ထုံးကျောက်နု)နှင့် သစ် များသည် အရေးကြီးသည့် ထွက်ကုန်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုသို့ သတ္တုများ တူးဖော်ရရှိသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ် ရေးသည်လည်း အရေးကြီးလာသည်။
ထိုကြောင့် မီးရထား လမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းနှင့် လေယာဉ်လမ်းများ ပို၍ များပြားလာသည်။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်ဟု ခေါ်ကြခြင်းမှာ ၁၆၁ဝ ပြည့် နှစ်တွင် ထိုပင်လယ်အော်ကို ဟင်နရီ ဟဒ်ဆန်က စတင်၍ စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပင်လယ်များ။
အားဘွဲ့ရ ဒေါက်ဂလပ် ဟိတ်သည် ပထမကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄-၁၈) အတွင်းက ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှ စစ်တပ်ကို ဦးစီး ကွပ်ကဲခဲ့သော သေနာပတိဖြစ်သည်။
ဟိတ်သည် ၁၈၆၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စကော့တလန်ပြည် အက်ဒင်ဗာရာမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ပြီးနောက် ၁၈၈၅ ခုနှစ်၌ ဆင်းဒဟတ်ဘုရင့်စစ်ကောလိပ်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက် သင်ကြားသည်။
၁၈၈၉ ခုနှစ်၌ အမှတ် (၇) မြင်းတပ်တွင် ဗိုလ်ရာထူးဖြင့် စတင် အမှုထမ်းသည်။
၁၈၉၁ ခုနှစ် တွင် ဗိုလ်ကြီးရာထူးတို့ တိုးတက်ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။
ထိုနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက် နိုင်းမြစ်ရိုး တိုက်ပွဲများ၌ ဗိုလ်ချုပ် လော့ကစ်ချနာအောက်တွင် ထူးချွန်စွာ အမှုထမ်းခဲ့ရာ ဗိုလ်မှူးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
တစ်ဖန် ၁၈၉၉ ခုနှစ်မှ စတင်ဖြစ်ပွားသော အာဖရိကတောင်ပိုင်း ဗိုးဝါးစစ်ပွဲ၌လည်း ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဟိတ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် အထိ မြင်းတပ် စစ်ဆေးမှူးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထိုနောက် အိန္ဒိယတပ်မတော်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ပထမ ကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဟိတ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံး စစ်လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်ဖြစ်သော အောလဒါရှော့စခန်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်ဩဂုတ်လတွင် ဟိတ်သည် ဂျာမန်တပ်များကို တိုက်ခိုက်ရန် အမှတ် ၁ တပ်မကြီးကို ဦးစီး၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ စစ်ချီခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်သည် တိုက်ပွဲများတွင် သူရသတ္တိရှိသော စစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်သာမက မိမိ လက်အောက်ငယ်သားတို့၏ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သူလည်း ဖြစ်ပေသည်။
ထိုကြောင့် ၁၉၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်္ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်ကို ဆာဂျွန်ဖရင့်၏နေရာ၌ ဗြိတိသျှတပ်ပေါင်းစု၏ သေနာပတိ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မဟာမိတ်တပ်များ၏ သေနာပတိချုပ် ဖာရှယ်ဖော့ဦးစီး၍ တိုက်စစ်ဆင်ရာ၌ ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ် ကွပ်ကဲ သော တပ်များက ထူးချွန်စွာ ကူညီခဲ့ကြသည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဟင်ဒင်ဗတ် စစ်ကြောင်းကို ထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဟိတ်သည် ထိုအချိန်က အကြီးဆုံးသော ဗြိတိသျှတပ်ကို ဦးစီးရသောစစ်သူကြီး ဖြစ်သည်။
အနောက်စစ်မျက်နှာတွင် ဗြိတိသျှတပ်များ နောက်ဆုံး၌ စစ်ရေးသာခဲ့ရခြင်းသည် ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်၏ စွမ်းရည်နှင့် အမြော်အမြင်ကြီးမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရာသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်ကို အားဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြု၍ ဆုငွေများ ပေးကမ်း ချီးမြှင့်သည်။
အခြားဘွဲ့ထူးများကိုလည်း အပ်နှင်းသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်မှုထမ်းအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ပြီး နောက် စစ်ပြန်ရဲဘော်များ သက်သာချောင်ချိရေးအတွက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှလီဂျင်ခေါ် စစ်ပြန်ရဲဘော်များပါဝင်သော အသင်းကို လည်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်၍ ထိုအသင်း၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ထိုပြင် နှစ်စဉ် စစ်ပြေငြိမ်း သည့် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့၌ ပေါ်ပီပန်းများကိုရောင်း၍ အသင်းရန်ပုံငွေရှာခြင်းကိုလည်း အားပေးခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ် ဟိတ်သည် ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန် မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ ပုံတူမြင်းစီးကြေးရုပ် သွန်းလုပ်၍ ဝက် စမင်စတာအရပ်တွင် အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် စိုက်ထူထားကြ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ခေါင်းဆောင်များ‎။
ဟိတ်မြို့သည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ အစိုးရ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်သည် ကား အမ္မစတာဒမ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ဟိတ်မြို့သည် မြောက်ပင်လယ် ကမ်းခြေမှ နှစ်မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
မြို့တွင်း၌ လမ်းမကျယ်များတလျှောက် တစ်ဘက်တစ်ချက်တွင် သစ်ပင်များ ခြံရံလျက်ရှိသည့်အပြင် ထိုလမ်းမတို့ကို တူးမြောင်းများက ဖြတ်သန်းလျက် ရှိသဖြင့် သာယာသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်ပေသည်။
ဒပ်ချဗိသုကာနှင့် ပြင်သစ်ဗိသုကာတို့၏ လက်ရာဖြစ်သော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ၊ ပါလီမန် လွှတ်တော်၊ အစိုးရရုံးများ၊ တရားရုံးချုပ်၊ နန်းတော်၊ အနုပညာပြခန်း စသည်တို့နှင့်တကွ ပန်းဥယျာဉ်တို့ဖြင့် စည်ကားတင့်တယ်သော မြို့ကြီးလည်း ဖြစ် ပေသည်။
ထို့ပြင် ဟိတ်မြို့သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ညီလာခံများ ကျင်းပရာဌာနဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ ဥရောပနိုင်ငံများနှင့်ဆိုင်သည့် အရေးကြီးသော စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုသောဌာနဖြစ်၍ လည်းကောင်း ဥရောပတိုက်၏ နိုင်ငံရေးရာ မြို့တော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်ကတည်းက ဟိတ်မြို့တွင် အနုညာတစီရင်ရေး တရားခုံရုံးကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့ကြသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် စစ်ကို တားဆီး၍ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် ပြည်ထောင်အချင်းချင်း အငြင်းပွားမှုများကို ထိုရုံးတော်သို့ တင်ပြ၍ ဆုံးဖြတ်စေခဲ့ကြသည်။
ထိုတရာရုံး ရုံးတည်ရှိရာ အဆောက်အအုံကို သူဌေးကြီး အင်ဒရူး ကာနက်ဂီ၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီးလျှင် ငြိမ်းချမ်းရေးနန်းတော်ဟု အမည်ခေါ်တွင်စေခဲ့ကြသည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အမြဲတမ်း တရားရုံးတော်ကိုလည်း ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဟိတ်မြို့တွင် တည်ထားခဲ့လေသည်။
တစ်ဖန် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂတရားရုံးကို ထိုမြို့တော်၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။
ဟိတ်မြို့တွင် ထိုကဲ့သို့ အပြည်ပြည်ရေးရာဆိုင်ရာ ရုံးအဆောက်အအုံများအပြင် ရမ်းဗရန့်၊ ရူးဗင်၊ ဗန် ဒိုက်၊ ဗားမီးယား အစရှိသော နာမည်ကျော် ဒပ်ချ အမျိုးသား ပန်းချီဆရာတို့၏ လက်ရာများနှင့် ခေတ် ပန်းချီများကို ပြသထားသော ပန်းချီပြခန်းသည် အထူးထင်ရှားပေသည်။
ဟိတ်မြို့သည် ရှေးဦးအစတွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံမှ ကောင့်ဘွဲ့ခံ မင်းညီမင်းသားတို့၏ တောကစားရာ စခန်းဖြစ်၏။
ထိုအခါက မြို့သည် တောတွင်း၌ တည်ရှိသည်။
၁၂၅ဝ ပြည့် နှစ်တွင် ဘုရင်တို့ စံမြန်းရာဌာန ဖြစ်လာသည်။
ထိုနောက် ဟိတ်မြို့သည် နိုင်ငံအချင်းချင်း မဟာမိတ်စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုရာဌာနအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ညီလာခံများ ကျင်းပရာဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း ထင်ရှားလာလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဂျာမန်တို့သည် ထိုမြို့ကို ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့အထိ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။
ဟိတ်မြို့ရှိ လူဦးရေမှာ ၇၁၉၄၂၆ ယောက် (၁၉၇ဝ) ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ဥရောပရှိ မြို့များ Category:နယ်သာလန်နိုင်ငံ။
ဟန်ကောင်မြို့ (တရုတ်အသံထွက် 黄冈 ဟွမ်ကန်းဟုဖတ်)သည် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ ဟူပေ့ပြည်နယ် အတွင်း ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ မိုင် ၆ဝဝ အကွာတွင် တည်ရှိ၏။
ထိုမျှ ပင်လယ်နှင့် ဝေးကွာသော်လည်း အပြည်ပြည်မှ သင်္ဘော များသည် ရှန်ဟဲမြို့ကို ကျော်ဖြတ်ကာ ယန်စီမြစ်တစ်လျှောက်တွင် ခုတ်မောင်းပြီးလျှင် ဟန်ကောင်မြို့ သို့ သွားနိုင်ကြလေသည်။
ဟန်ကောင်မြို့သည် ယန်စီမြစ်နှင့် ဟန်မြစ်တို့ ဆုံရာတွင် တည်ရှိ၏။
ဟန်မြစ်၏ တဘက်ကမ်း တွင် ဟန်ယန်မြို့ တည်ရှိ၍ ယန်စီမြစ်၏ တောင်ဘက်ကမ်း တွင် ဝူချန်မြို့ တည်ရှိသည်။
ထိုဟန်ကောင်၊ ဟန်ယန်နှင့် ဝူချန်မြို့ သုံးမြို့ကို စုပေါင်း၍ ဝူဟန်မြို့ဟု ခေါ်သည်။
ထိုသုံးမြွှာပူးမြို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၏ စက်မှုနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုဆိုင်ရာ မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်လေသည်။
ရှန်ဟဲမြို့မှ ရေစူးပေ ၃ဝ ရှိသော သင်္ဘောများသည် ဟန်ကောင်မြို့အထိ သွားနိုင်ကြသည်။
ကန်တုန်မြို့နှင့် ပီကင်း မြို့သွား မီးရထားလမ်း၏ အလယ်လောက်တွင် ဟန်ကောင်မြို့ တည်ရှိ၍ ထိုမြို့မှ ယန်စီလွင်ပြင် တစ်လျှောက်လုံးသို့ ကုန်း လမ်းနှင့် ရေလမ်းများ ဆက်သွယ်လျက် ရှိသည်။
ဟန်ကောင် မြို့ရှိ စက်ရုံများသို့ သားရေ၊ ဂျုံ၊ ဆေးရွက်၊ ဝါ၊ ပိုးမျှင်၊ ဆန် စပါး၊ ပဲ၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ သံရိုင်း၊ ကျောက်မီးသွေးနှင့် ခနောက်စိမ်း(အင်တီမိုနီ)များ ရောက်လာကြသည်။
ထိုသို့ မြို့သုံးမြွှာပူး ရှိသည့်အနက် အရေးအကြီးဆုံးသော မြို့မှာ ဟန်ကောင်မြို့ ဖြစ်သည်။
ထိုမြို့၌ နိုင်ငံခြားနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်းကို ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေ သည်။
အဓိကလုပ်ငန်းမှာ ပြည်ပသို့ ကုန်များကို တင်ပို့ပေး ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးမြို့ဟောင်းဖြစ်သော ဝူချန်မြို့မှာ ပြည်တွင်း သို့ ကုန်များကို ဖြန့်ဖြူးပေးရန် ကုန်များကို လက်ခံသောမြို့ ဖြစ်သည်။
ဟန်ယန်မြို့မှာ စက်မှုလက်မှုကို တည်ထောင်သော မြို့ ဖြစ်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမခေတ်မီ သံရည်ကျိုစက်ကို ထိုဟန်ယန်မြို့တွင် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်က တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် သံမဏိစက်ရုံတစ်ရုံကို တည်ဆောက်ပြန်သည်။
ထိုနောက် နှစ်အတော်ကလေး ကြာသည်အထိ ထိုမြို့မှ သံနှင့် သံမဏိ အမြောက်အမြားကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် နောင် တွင်လည်း ထိုထက် ပိုမို၍ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြလေသည်။
သို့သော် ငွေကြေး အခက်အခဲနှင့် တွေ့လာသဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းထားလိုက်ရသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့က ထိုသုံးမြွှာပူးမြို့ကို တိုက်ခိုက်ကြ သောအခါ လူဦးရေ ၁၅ဝဝဝဝဝ ခန့်သည် ထွက်ပြေးသွားကြ ရာ စက်ရုံ အမြောက်အမြားကို ဖျက်ဆီးသွားကြလေသည်။
နန်ကင်းမြို့ကို ဂျပန်တို့က သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ဟန်ကောင်မြို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယာယီမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တပ်များသည် ဟန်ကောင်မြို့သို့ ဝင်ရောက်လာကြသောအခါ တရုတ် အစိုးရက ချုန်ကင်းမြို့သို့ ဆုတ်ခွာပေးလိုက်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မဟာမိတ် တပ်များက ဟန်ကောင် မြို့ကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ သည်။
သို့သော် ဂျပန်တို့က ထိုမြို့ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်တိုင်အောင် ထိန်းသိမ်း ထားကြလေသည်။
ဂျပန်တို့ စစ်ရှုံးသောအခါမှ တရုတ်တို့က ထိုမြို့ကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ကြလေသည်။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ လက်ထက်တွင် ဟန်ကောင်မြို့ အစား သုံးမြွှာပူးမြို့ဖြစ်သည့် ဝူဟန်မြို့ အဖြစ်နှင့် လူသိများ သည်။
ဟန်ကောင်မြို့၏ ၁၉၄၈ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေမှာ ၈ဝဝဝဝဝ ခန့် ရှိလေသည်။
ဟန္နီဗော (ဘီစီ ၂၄၇ ခန့်-၁၈၃) ဟန္နီဗောသည် ရှေးကားသေ့နိုင်ငံမှ စစ်ပညာ၌ အထူးကျွမ်း ကျင်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်သည်။
စစ်ရေးစစ်ရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆိုင်ပြိုင်ရသောအခက် အခဲတို့ကို စစ်ပရိယာယ် ဆင်လျက် ကျော်နင်းခဲ့ပုံများမှာ အံ့ခြီး ဖွယ်ရာ ဖြစ်လေသည်။
ဟန္နီဗော အကျပ်အတည်းနှင့် တွေ့ကြုံ နေရသည့်အခါ မိမိဘက်သို့ အရေးသာလာအောင် ထိုအခြေ အနေကို ပြောင်းလဲနိုင်သော အရည်အချင်းရှိသူ ဖြစ်၏။
မိမိတို့ ဘက်ကထက် အင်အားပို၍ ကြီးမားသော ရန်သူတပ်များကိုလည်း နိုင်အောင်တိုက်နိုင်သော စစ်သူရဲကောင်းဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ဟန္နီဗောသည် သူရသတ္တိရှိသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်ရုံမျှမက သေနင်္ဂဗျူဟာအရာ၌လည်း ထက်မြက်သူ ဖြစ်ပေသည်။
ဟန္နီဗောသည် ရောမတို့၏ ကြီးစိုးမှုကို ချိုးနှိမ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း သူ၏ ဇွဲသတ္တိကိုမူကား ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ရှေးခေတ် စစ်ခေါင်းဆောင်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင် ၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြရလေသည်။
ထိုအချိန်က မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင် ရောမတို့နှင့် ကားသေ့တို့ အားပြိုင်နေကြသည်။
ရောမတို့က ဣတလီကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးလျက်ရှိသည်။
ကားသေ့တို့က အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းနှင့် မြေထဲပင်လယ် အနောက်ပိုင်းတွင် ကြီးစိုးလျက် ရှိသည်။
ပထမ ပျူးနစ်စစ်ပွဲ (ဘီစီ ၂၆၄-၂၄၃)တွင် ကားသေ့တို့ အရေးနိမ့်ခဲ့ကြသည်။
ကားသေ့တို့သည် ရောမတို့ကို အခဲမကြေသဖြင့် ကားသေ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟမီးလကားဗားကားသည် စပိန်ကို နယ်သစ်အဖြစ် သိမ်းသွင်းရန် စစ်ချီလေသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟမီး လကား၏ ကိုးနှစ်သားအရွယ်ရှိ ဟန္နီဗောကလည်း နောင်တစ်နေ့တွင် ရောမတို့ရန်စွယ်ကို အပြီးအပိုင် ချိုးနှိမ်ပါမည်ဟူသော အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် စစ်ရေးစစ်ရာကို လေ့လာရန် ဖခင်နှင့်အတူ လိုက်ပါခဲ့လေသည်။
( ကားသေ့နိုင်ငံ။
) ဟန္နီဗောသည် ဖခင်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လက်အောက်တွင် စစ်ပညာကို စေ့စေ့စုံစုံ လေ့လာခဲ့ရလေသည်။
ဖခင် ကွယ်လွန်လေသော် ယောက်ဖတော်သူ ဟက်ဇဒြူးဗော လက်အောက်တွင် ဆက်လက်၍ စစ်မှုထမ်းသည်။
တစ်ဖန် ဘီစီ ၂၂၁ ခုနှစ်တွင် ဟက်ဇဒြူးဗော ကွယ်လွန်သဖြင့် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသော ဟန္နီဗောကို ကားသေ့စစ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကြသည်။
ဟန္နီဗောသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက စစ် တိုက်ခိုက်ရေးဘက်တွင် အတွေ့အကြုံများခဲ့သူဖြစ်သည့်အပြင် ပင်ကို တိုက်ရည်ခိုက်ရည်လည်း ရှိသူဖြစ်၍ မိမိပြုခဲ့သော အဓိဋ္ဌာန်အတိုင်း ရောမတို့ကို နှိမ်နင်း တိုက်ခိုက်ရန် ဒုတိယ ပျူးနစ် စစ်ပွဲ(ဘီစီ ၂၁၈-၂ဝ၁)ကို ပြင်ဆင်လေသည်။
ဟန္နီဗောသည် ရောမတို့ကို အီတလီမြေပေါ်တွင် နှိမ်နင်း အောင်မြင်ရမည်ဟု စွဲမြဲစွာ ယုံကြည်သူဖြစ်ရာ ရာဇဝင်တွင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် ရောမမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့လေသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟန္နီဗောသည် ခြေလျင် စစ်သား ၅ဝဝဝဝ၊ မြင်းသည်တပ်သား ၉ဝဝဝ နှင့် ဆင်များလည်း ပါဝင်သော ကားသေ့စစ်တပ်ကို ဦးစီးလျက် စပိန်အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်မှ ပီးရနီးတောင်တန်းကို ဖြတ်ကျော်၍ ဂေါလ (ပြင်သစ်)နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုအရပ်မှတစ်ဖန် ရုန်းမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ဣတလီမြောက်ပိုင်း အဲ့လပတောင်ခြေသို့ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ရောက်လေသည်။
အပူပိုင်း အရပ်များတွင် နေသားကျခဲ့သော ကားသေ့စစ်သားတို့သည် နှင်းဖုံး၍ မြင့်မားမတ်စောက်သော အဲ့လပတောင်တန်းကို ခဲယဉ်းပင်ပန်းစွာ ဖြတ်ကျော်ကြရလေသည်။
ထိုသို့သော ခရီးကြမ်းကို ချီတက်လာကြရာ၌ ရာသီဥတု အအေးဒဏ်ကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ တောင်စောင်းမှ မတော်တဆ ခြေချော်လက်ချော် ကျဆုံးခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အနာရောဂါ ကြောင့်သော်လည်းကောင်း ခြေချမိသောအခါ ဟန္နီဗောတွင် တပ်သားပေါင်း သုံးပုံတစ်ပုံမျှလောက်သာ ကျန်တော့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟန္နီဗောသည် မြင်းတပ်သားများကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချ၍ ရောမတပ်များကို ထရက်ဗီယာ မြစ်တိုက်ပွဲနှင့် ထရပ်စီးမီးနပ်အိုင် တိုက်ပွဲတို့တွင် တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ ရောမတို့သည် ကားသေ့ စစ်တပ်၏ ရန်ကို ဖြိုဖျက်ရန်အတွက် ကွင်းတပ်ဖေးဗီးယပ် မက်ဆီမပ်ဆိုသူကို ခေါင်းဆောင် အပ်နှင်းခဲကြသည်။
ဖေးဗီးယပ်သည် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာသော ကားသေ့တို့၏ တပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုဘဲ နောက်ဆွယ်မှလိုက်၍ အနှောင့်အယှက် အမျိုးမျိုးဖြင့် ရန်သူ ပန်းရိနွမ်းနယ်လာအောင် ပြုလုပ်သည်။
ဘီစီ ၂၁၆ ခုနှစ်တွင် တပ်သားပေါင်း ခုနစ် သောင်းနီးပါးမှ တစ်သိန်းနီးပါးမျှ ပါဝင်သော ရောမစစ်တပ်နှင့် ဟန္နီဗော၏ တပ်တို့သည် အီတလီ အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းခြေအနီးရှိ ကန္နီးမြို့၌ ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။
ဟန္နီဗော၏ တပ်များသည် လူအင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ကန္နီးတိုက်ပွဲတွင် ရောမတို့ကို တပ်လုံးနီးပါးမျှပြုတ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ ကြသည်။
ထိုတိုက်ပွဲ၌ ရောမတို့ဘက်တွင် ထိပ်တန်းအရာရှိများ၊ သူကောင်းမျိုးနွယ်များ မြောက်မြားစွာ ကျဆုံးခဲ့လေသည်။
သို့ရာတွင် ရောမတို့က ပင်လယ်ကို ကြီးစိုးလျက်ရှိသဖြင့် ဟန္နီဗောထံသို့ ကားသေ့မှ စစ်ကူမပို့နိုင်ချေ။
ဘီစီ ၂ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဟန္နီဗော၏ညီ ဟက်ဇဒြူး ဗောသည် စပိန်ဘက်မှ စစ်ကူလာခဲ့သော်လည်း ရောမတို့က ဆီးကြို တိုက်ခိုက်သဖြင့် တပ်ပျက်သွားလေသည်။
ရောမတို့သည် စစ်ပရိယာယ်ကိုပြောင်း၍ အာဖရိကတိုက်ရှိ ကားသေ့နိုင်ငံဘက်သို့ စစ်ဦးလှည့်ကြသည်။
ရောမတပ်များကို ဗိုလ်ချုပ် ဆစ်ပီယိုက ခေါင်းဆောင်သည်။
ထိုအခါ အီတလီ နိုင်ငံ၌ရှိနေသေးသော ဗိုလ်ချုပ် ဟန္နီဗောကို ကားသေ့သို့ ပြန် ခေါ်ရသည်။
ဘီစီ ၂ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ရောမတပ်များနှင့် ဇေးမား အရပ်၌ ယှဉ်ပြိုင် တိုက်ခိုက်ရာ ကားသေ့တို့ အရေးနိမ့်၍ စစ်ရှုံးလေသည်။
ကားသေ့တို့သည်လည်း ရောမတို့ထံ၌ အညံ့ခံ၍ စစ်ပြေငြိမ်းရလေသည်။
ထိုသို့အားဖြင့် ဒုတိယ ပျူးနစ်စစ်ပွဲ ပြီးဆုံးသည်။
ဗိုလ်ချုပ် ဟန္နီဗောသည် စစ်မှုထမ်းအဖြစ်မှ ထွက်၍ ကားသေ့နိုင်ငံ ပြန်လည် ထူထောင်ရေးကို စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်လေသည်။
ဟန္နီဗော၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ကားသေ့နိုင်ငံသည် စီးပွားရေး တိုးတက်လာပြန်ရာ ရောမတို့က မိမိ တို့အား အန်တုမည်ကို စိုးရွံ့ကြသည်။
ထိုကြောင့် ခေါင်းဆောင် ဟန္နီဗောကို ယင်းသို့ လက်သို့ ပေးအပ်ရန် တောင်းဆိုသည်။
ထိုအခါ ဟန္နီဗောသည် အာရှမိုင်းနားသို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင် ခဲ့ရလေသည်။
ဦးစွာ၌ ဆီရီးယားဘုရင်နှင့် ပူပေါင်း၍ ရောမ တို့၏ ရန်ကို တိုက်ဖျက်ရန် အားထုတ်သည်။
သို့ရာတွင် အရေးမသာသောကြောင့် ဗစ်သီးနယားနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရပြန်သည်။
တစ်ဖန် ရောမတို့သည် ဟန္နီဗောကို လက်ရဖမ်း မိရန် ကြိုးစားကြလေသည်။
ဟန္နီဗောလည်း လွတ်မြောက်ရန်လမ်းမရှိတော့သဖြင့် မိမိလက်စွပ်၌ဝှက်၍ အစဉ်ဆောင်ထား သည့် အဆိပ်ကို သောက်ကာ သူ၏ဘဝကို အဆုံးသတ်သွားလေသည်။
ဟန်နိုဗာနယ်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ အနောက် မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်ပင်လယ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိ သောနယ်ဖြစ်သည်။
နယ်တောင်ဘက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ဘက် ပိုင်းတို့သည် မြေပြန့်ဖြစ်၏။
အဲလဗမြစ်၊ ဗေဇာမြစ်၊ အမ်းမြစ်များ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။
အထူးသဖြင့် ဗေဇာမြစ်သည် ဟန်နိုဗာတွင် စီးပွားရေး အဓိကခရီးလမ်း ဖြစ်သည်။
နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၄၉၇ဝ ရှိသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဟန်နိုဗာနယ်မင်းဆက်ဟူ၍ ရှိခဲ့ရာ ထိုမင်းတို့သည် အင်္ဂလိပ်နန်းထက်၌ နှစ်ပေါင်း ၁၂ဝ ကျော်မျှ စိုးစံခဲ့ကြသည်။
( ဟန်နိုဗာမင်းဆက်။
) ၁၇၁၄ ခုနှစ် တွင် ဟန်နိုဗာနယ်စား ဂျာမန်မင်းသားသည် ပထမဂျော့ဘုရင်ခံ၍ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့လေသည်။
ဝိတိုရိယဘုရင်မ နန်းတက်သော ၁၈၃၇ ခုနှစ်အထိ ဟန်နိုဗာနယ်သည် အင်္ဂလိပ် ဘုရင်တို့ လက်အောက်တွင် တည်ရှိခဲ့သည်။
ပရပ်ရှားနှင့် ဩစတြီးယားစစ်ပွဲပြီးဆုံးသည့် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဟန်နိုဗာ နယ်ကို ပရပ်ရှားက သိမ်းယူခဲ့သည်။
တစ်ဖန် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် (၁၉၃၉-၄၅) ပြီးသည့်နောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဟန်နိုဗာနယ် ကို ဆက္ကဆွန်နီ အောက်ပိုင်းဟူသော နယ်သစ်ထဲသို့ ထည့် သွင်းခဲ့ကြသည်။
ဆက္ကဆွန်နီအောက်ပိုင်းနယ်သည် အနောက် ဂျာမနီနိုင်ငံ (ပြည်ထောင်စု ဂျာမနီနိုင်ငံ)၌ ပါဝင်သော နယ် တစ်နယ် ဖြစ်သည်။
ဟန်နိုဗာမြို့သည် ဆက္ကဆန်နီအောက်ပိုင်းနယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်၍ ဗရီးမင်းဆိပ်ကမ်းမြို့ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၆ဝ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကားသော မြို့ကြီးဖြစ်၍ လူဦးရေ ၄၉၄၅ဝဝ ယောက်ခန့် နေထိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကိုးကား Category:ဂျာမနီနိုင်ငံ။
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ခေတ်၌ ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန် ဆောင်လည်း ဖြစ်၍ ဂီတာ ဖခင်ကြီး တစ်ဦးလည်းဖြစ်သော အလင်္ကာကျော်စွာ ဆရာကြီး ဦးဟန်ပသည် မြန်မာအနုပညာ တစ်ရပ်ဖြစ်သော ဆိုင်းပညာကို ဂုဏ်သိရ်မြင့်မြင့်ဖြင့် ပွဲလယ် တင့်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော အနုပညာရှင်ကြီးပေတည်း။
ဆရာကြီးသည် ဆိုင်းဝါသနာ အလျောက် လေ့လာလိုက်စားခဲ့ရာမှ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု ပညာတစ်ရပ်ကို ထိန်းသိမ်းမိလျက်သား ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
နယ်ချဲ့ အစိုးရ လက်အောက်တွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆိုင်းပညာရှင်တို့သည် ထိုက်တန်သော နေရာကို မရခဲ့ပေ။
ထိုခေတ်က တော်ရုံဇွဲသတ္တိ တို့ဖြင့် မိမိ၏ ဝါသနာ၊ မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်အတိုင်း ရပ် တည်သွာနိုင်အောင် အားထုတ်ရန် မလွယ်ကူလှချေ။
သို့သော်ဆရာကြီးသည် မလျော့သော ဇွဲသတ္တိတို့ဖြင့် မိမိ ဝါသနာပါရာ အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့၍ ဆိုင်းအတီးပညာတွင် ပါရဂူ တစ်ဆူ ဖြစ်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့ သည်။
ဆိုင်းပညာဝါသနာရှင် လူငယ် လူရွယ် ကလေးများ စိတ်ဓာတ် ခိုင်မာ ရင့်ကျက်စွာဖြင့် မိမိတို့ ဝါသနာပါရာ လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်နိုင်အောင် အစဉ်နှိုးဆော် တိုက်တွန်း၍ မိမိ၏ ပညာကို ဖြန့်ဝေပေးခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ မြန်မာ့ဆိုင်းပညာကို မတိမ်မြှုပ်စေပဲ ပွဲလယ် တင့်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သူ ဆိုင်းအနုပညာရှင်ကြီး ဦးဟန်ပ၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်သည် ဆိုင်းလောကနှင့် ဆက်စပ်ခဲ့ပေသည်။
အဘိုးဖြစ်သူ ဦးရွှေဖောင်သည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ လက်ထက်က ရေကင်းနှဲဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဦးရွှေဖောင် ၏သားဖြစ်၍ ဦးဟန်ပ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဆရာမှင်သည် များသောအားဖြင့် နှဲမှုတ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ပတ္တလား၊ ပတ်တီး တို့၌လည်း ကျွမ်းကျင်သည်။
ရုပ်သေးမင်းသမီးကြီး ဆရာပု၏ တပည့်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သဖြင့် ဆရာမှင်သည် စင်တော် မင်းသား၊ မင်းသမီးအဖြစ် သေတ္တာမှောက် အသုံးတော်ခံ နိုင်သည်။
ဆရာမှင်နှင့် ဇနီးသည် ဒေါ်မေတို့မှ နောင်အခါ ဦးဟန်ပဟု ကျော်ကြားလာမည့် မောင်သာထွန်းကို မန္တလေးမြို့၌ သက္ကရာဇ် ၁၂၅ဝ ပြည့်နှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၃ ရက်၊ သောကြာနေ့ တွင် မွေးဖွားခဲ့လေသည်။
မောင်သာထွန်း သုံးနှစ်သားအရွယ် တွင် ဆရာမှင်နှင့် မိသားစုသည် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာသည်။
မင်း သမီးကြီး ဒေါ်ဆင်ခိုးမလေး တည်ထောင်သော ဆိုင်းအဖွဲ့ တွင် ဆရာမှင်ဝင်၍ တီးမှုတ်နေခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ဆရာမှင်၏ အစ်ကို ဦးဘိုးဆင်လည်း ပါလာသည်။
ဦးဘိုးဆင်သည် မြန်မာ မင်းလက်ထက်က အိုးစည်တော်တီး တစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။
ဆရာမှင်တို့ မိသားစုသည် ရန်ကုန်၌ ကြာရှည်စွာ မနေကြပဲ မန္တလေးသို့ ပြန်ခဲ့ကြလေသည်။
ထိုနောက် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး အသုံးတော်ခံ ဆီဆုံ ဆယ်ရွယ်စား ဆိုင်းတော်တီး ဆရာဖေကြီး၏ တပည့်ရင်း တစ်ဦးဖြစ်သူ ဆရာပေသည် မန္တလေးမြို့၌ ဆိုင်းပညာရှင် များလှသဖြင့် မြေလတ်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ အခြေစိုက်ရန် ပြည်သို့ စုန်ဆင်းလာသည်။
ထိုအခါ မိတ်ဆွေရင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဆရာမှင်နှင့် မိသားစုကိုလည်း မိမိနှင့် တွဲဘက် လုပ်ကိုင်ရန် ခေါ်ဆောင်လာသဖြင့် ဆရာမှင်တို့ မိသားစုသည် မန္တလေးမှ ခွာခဲ့ကြရသည်။
ဆရာပေသည် မန္တလေးဆိုင်းဆရာ ကြီးများအနက် ကျော်ကြားလှသော ဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးကျော်ဇံကိုပါ ပင့်ခေါ်လာခဲ့သည်။
ဦးကျော်ဇံသည် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါ၏ ဆရာလည်း ဖြစ်ပေသည်။
ဦးကျော်ဇံသည် ဆိုင်းတီးသည့်အခါ မောင်သာထွန်း၊ မောင် သာထွန်း၏ညီ မောင်လှဖေ၊ ဆရာပေ၏သား မောင်ဘဇံတို့ ကလေးသုံးဦးကို မိမိရင်ခွင်ထဲ၌ ထားလေ့ရှိသည်။
ထိုကြောင့် မောင်သာထွန်းသည် ကလေး ဘဝကပင် နားရည်ဝခဲ့လေသည်။