kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြေကြီးတွင် တိုင်များ စိုက်ပြီးလျှင် ဝါးများဖြင့် စင်ခံ၍လည်း စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
စိုက်ပျိုးသည်မှ ၉ လမှ ၁ဝ လအတွင်း ဥများကို မြေကြီးမှ တူးဖော်ယူရသည်။
မျောက်ဥပင်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ တရုပ်နိုင်ငံစသော အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသများ၌ အနှံ့အပြားပေါက်သည်။
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် အမေရိတိုက် အပူပိုင်းဒေသများ၌လည်း ပေါက်သည်။
မျောက်ဥများသည် အရွယ် အမျိုးမျိုးရှိရာ အချို့အလွန်ကြီးသော မျောက်ဥများမှာ တစ်ခါတစ်ရံ ပေါင် ၁ဝဝ ထိပင် အလေးချိန်စီးသည်။
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် အမေရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသ များတွင် မျောက်ဥကို အရင်းခံအစားအစာအဖြစ်ဖြင့် စားသုံးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မျောက်ဥများကို ပြုတ်၍ အတုံးကလေးများ တုံးကာ ငရုတ် ကြက်သွန် စသည်နှင့် အခြောက်ကြော်၍လည်းကောင်း၊ ဟင်းချက်၍ လည်းကောင်း စားသုံးကြသည်။
ပြည်ထောင်စုအခမ်းအနားတွင် နေဝန်း လဝန်းသဏ္ဌာန် ခေါင်းပေါင်းများနှင့်သက်တန့်အရောင်မျိုးစုံပါသော အင်္ကျီဝတ်ထားသည့် အသားဝါချော အမျိုးသမီးများ ကို တွေ့ဖူးကြပေမည်။
၎င်းတို့ကား တိုင်းရင်းသားမြောင်ဇီးအမျိုးသမီးများ ဖြစ်၏။
ယူနန်နယ်တွင် ယင်းတို့ကို "မျောင်"ဟု ခေါ်ဝေါ်၍ ဝနယ် အရှေ့ဖျား ဒေသတွင် ယင်းတို့အချင်းချင်း "မျောင်စီး"ဟု ခေါ်ဝေါ်ဆက်ဆံလျက်ရှိကြသည်။
မြောင်ဇီးတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကိုးကန့်နယ်၊ ဝနယ်နှင့်ကျိုင်းတုံတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ရှေးအခါက ဝင်ရောက်ခဲ့သော လူမျိုးနွယ်ကြီး(၃)စုအနက် မြောင်ဇီးတို့သည် မွန်-ခမာအစုတွင် ပါဝင်သည်ဟုပညာရှင်အများက ယူဆကြသည်။
မြောင်ဇီးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို မှုန့် (Hmong) ဟုခေါ်ကြသည်။
မှုန့်ဟူသောစကားသည် Mung မောင်နှင့်မောင်(ဝ်)၊ မောင်ဂွတ်ဟူသော စကားလုံးများနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိ၏။
တစ်နည်းဆိုသော် မွန်ဂိုလီယားများဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့မှာမွန်ဂိုလီယား အမျိုးအနွယ်များဟုလည်း ပြောကြသည်။
ဝင်ရောက်လာပုံ ရှေးရာစုပေါင်းများစွာကပင် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရင်း တရုတ်ပြည် ကွေကျင်းဒေသသို့ရောက်လာကြောင်း၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် မြန်မာပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြကြောင်းကို ၎င်းတို့က ပြောပြကြ၏။
မူလဝင်ရောက်လာသော မြောင်ဇီးအုပ်စုတွင် ဦးဆောင်သူအကြီးအကဲ ၄ ဦးရှိရာ၎င်းတို့မှာ... ရုပ်စေူဝါ = မြောင်ဇီးစော်ဘွားကြီး ရုပ်လုပ်ရန် = မြောင်ဇီးတိုက်သူကြီး ရုပ်ကျန်းစူး = မြောင်ဇီးစစ်ဗိုလ်ချုပ် ရုန်းပလ = မြောင်ဇီးစစ်ဗိုလ်ကြီး တို့ဖြစ်၏။
မြန်မာပြည်တွင်း မူလအခြေစိုက်သောနေရာမှာ ကိုးကန့်နယ် တာရွှေထန်နှင့် ကြယ်ပါးအရပ်များဖြစ်ပြီး ၎င်းနေရာများမှ ဟာမိုးနိုက်နှင့်ကာမိန်းနယ်များသို့၎င်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ကွမ်းလုံခရိုင်ဝနယ်များသို့၎င်း ပြန့်နှံ့နေထိုင်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ဤကား မြောင်ဇီးတို့ သားစဉ်မြေးဆက် ပြောခဲ့သော ပါးစပ်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းအကျဉ်းချုပ် ဖြစ်သည်။
မြန်မာပြည်တွင်း မြောင်ဇီးတို့အများဆုံးနေထိုင်ရာဒေသများကား ကိုးကန့်နယ်ရှိ တာရွှေထန်၊ ကျာတီမော်၊ ရဲညိုပါး၊ ပေါဝးမန့်လော့၊ ဖာမာချန်း၊ ဆုံကန်၊ မာလီပါး၊ ရှုတ်တင်ပါး၊ ကာမိန်းနှင့်သိန္နီတို့ ဖြစ်၏။
မြောင်ဇီးလူမျိုး တို့ကို ဝနယ်အရှေ့ပိုင်းဒေသနှင့် ကိုးကန့်နယ်များတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိ ရပြီးလျှင် ယူနန်နယ် အနောက်ဖျားဒေသတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။
ယင်းတို့၏ မူရင်းဒေသမှာ ကွမ်ဆီနှင့်ကွေချောင်ပြည်နယ်တို့ ဖြစ်၍၊ ထိုမှယူနန်နယ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တစ်ဖန် ရောက်ရှိလာလေသည်။
thumbnail|မြောင်ဇီးစာ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း လားရှိုးမှ အရှေ့တောင် စူးစူးသို့ မိုင်တစ်ရာခန့်သွားလျှင် တန်ယမ်းသို့ရောက်၏။
တန်ယမ်းမှ တစ်ဖန် လားဖြင့် ခရီးဆက်လျှင် ဝနယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်သော ဟိုပန်သို့ ရောက်၏။
ဟိုပန်မှ တစ်ဖန် လားဖြင့် နှစ်ညသုံးညအိပ် ခရီးဆက်ပါက မြောင်ဇီးလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ တရုတ် - မြန်မာနယ်စပ်သို့ ရောက်တော့၏။
မြောင်ဇီးလူမျိုးလူမျိုးတို့သည် သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ နေထိုင်ကြပြီးလျှင် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ လူမျိုးတို့နှင့်မူ လုံးဝ အဆက်အသွယ် မရှိသလောက် ဖြစ်သည်ဟု သိရှိရသည်။
မြောင်ဇီးတို့သည် အေးချမ်းစွာ နေထိုင်တတ်ကြပြီး လောဘနည်းကြ၏။
ငွေကြေးဓန ပိုင်ဆိုင်လို စိတ် ကင်းပြီး၎င်းတို့၏စီးပွားရေးမှာ စားဝတ်နေရေးဖူလှုံရေးကိုသာ ပဓာနပြုသော စီးပွားရေးဖြစ်သည်။
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုအတွက်(၁) စိုက်ပျိုးရေး၊ (၂)မွေးမြူရေးနှင့်(၃)အလုပ်သမားအဖြစ် အခစားလုပ် ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။
တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားများအတိုင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာ များတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။
သီးနှံများမှာ တောင်ယာစပါး၊ ပြောင်း၊ ဆတ်ဆန်၊ ပိန်းဥ၊ မျောက်ဥများ ဖြစ် ၏။
အိမ်ခြံများတွင် မုံညင်း၊ မုံလာစသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို အိမ်တွင် စားသုံးရန် စိုက်ပျိုးကြသည်။
တောင်ယာများမှာ တောင်စောင်း တောင်ကမ်းပါးများတွင် ရှိသဖြင့် ထွန်ယက်ရန် ကျွဲနွားများကို အသုံးမပြု နိုင်ဘဲ လူ့လုပ်အားနှင့်သာ တူးဆွစိုက်ပျိုးကြရ၏။
ဝမ်းစာဖူလှုံရုံအတွက်သာ စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး ရာသီဥတု မ ကောင်းသည့်အခါ ဝမ်းစာအတွက်ပင် မပြည့်စုံဘဲ ရှိတတ်သည်။
မြေဆီဩဇာကုန်သောအခါ တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ကြပြန်သည်။
အိမ်တွင် စားသုံးရန်နှင့်ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများအရ ပူဇော်ပွဲလုပ်ရန်အတွက် ကြက်၊ ဝက်၊ နွား၊ ကျွဲတို့ ကို အိမ်ခြံဝင်းအတွင်း မွေးမြူထားကြ၏။
ဈေးတွင် ရောင်းချရန်အတွက် မမွေးမြူကြပါ။
တောင်ယာလုပ်ငန်းပြီး၍ အားလပ်သည့်အခါနှင့်တောင်ယာလုပ်ငန်းသို့ မပါဝင်ရသောအိမ်သားက လေးလူကြီးတို့သည် နေ့စားအလုပ်သမားများအဖြစ် ကျပန်းအလုပ်များ လုပ်ကြ၏။
လွတ်လပ်ရေးမတိုင် မီခေတ်များအချိန်က နယ်ခြားရှိ တရုတ်ဘိန်းကုန်သည်များက လားဝန်တင်များနှင့်အတူ လမ်းပြအဖြစ်လိုက် ပါရန် အခကြေးငွေ ရက်ရောစွာပေးပြီး ငှားရမ်းလျှင် ရက်ရှည်လများ လိုက်ပါသွားတတ်ကြ၏။
လုပ်ခအ တွက် ငွေကြေးထက် ဆန်၊ ဆား၊ အဝတ်အစားတို့ကို ပေးခြင်းကို ပိုမိုလိုလားကြသည်။
အလုပ်သမားအဖြစ် ၎င်းတို့အား ငှားလျှင် ငှားသူသည်၎င်းတို့အား ကျွေးမွေးမှုတာဝန် ယူရသည်။
ခရီးရှည်တွင် လိုက်ပါရလျှင် အပြန်ခရီး၎င်းတို့စားသောက်ရန် ရိက္ခါတို့ကိုပါ ပေး၍ ငှားရသည်။
ယခုအခါ လမ်းဖောက်ခြင်း၊ တောင် ယာတိုးချဲ့ခြင်း၊ ဆည်မြောင်းဖောက်ခြင်းစသော ပြည်နယ်တို့၏ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၌ အခစားအဖြစ်၎င်း၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်၎င်း ပါဝင်လုပ်အားပေးလျက် ရှိကြသည်။
လူမှုရေးစနစ်တွင် မြောင်ဇီးတို့သည် မိသားစုစိတ်ဓာတ် ရှိကြ၏။
အမျိုးအနွယ်စု(ဃူညေ)အလိုက် နေ ထိုင်လေ့ရှိပြီး အမျိုးအနွယ် မတိမ်ကောရန် ထိန်းသိမ်းကြသည်။
မြန်မာပြည်တွင်းရှိ မြောင်ဇီးအမျိုးအနွယ် များမှာ (၁)ကျန်၊ (၂)ရှုံ့၊ (၃)ယန့်၊ (၄)မား၊ (၅)ဝန့်၊ (၆)လီ၊ (၇)ထောင်နှင့်(၈)ဝူးတို့ ဖြစ်ကြ၏။
အမျိုးအ နွယ်စိတ် ရှိကြသော်လည်း အခြားတိုင်းရင်းသားများနှင့်ရောနှောနေထိုင်လေ့လည်း ရှိကြသည်။
အရိုက်အရာခံခြင်းတွင် ယောက်ျားဦးစားပေးသောစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။
အမျိုးအနွယ်ဆက်ရာတွင် လည်း ယောက်ျားမျိုးရိုးဖက်သို့သာ ဆက်ရသည်။
သားကြီးသည် မိဖအရိုက်အရာခံရပြီး၎င်းမရှိပါက တူ၊ ညီ၊ ဦးလေးစသည်တို့က ဆက်ခံရသည်။
အရိုက်အရာခံသူသည် ကောင်းမွေစံပြီး ဆိုးမွေလည်း ခံရသည်။
အမွေပေးရာတွင် မိဘသဘောကျ ခွေဲဝနိုင်သည်။
အတူနေသားသမီးများသည် အမွေပိုရထိုက်သည်ဟုယူဆ ကြသည်။
အမွေမခွဲမီ မိဘသေဆုံးသော် ဆွေမျိုးသားချင်းတို့က အမွေခွေဲဝပေးသည်ကို နာခံကြသဖြင့် အ မှုအခင်း မဖြစ်ပွားတတ်ချေ။
မိန်းကလေး အရွယ်ရောက်၍ လက်ထပ်လျှင် လင်ယောက်ျားဖက်သို့ လိုက်ပါ ရသည်။
မြောင်ဇီးတို့သည် လူရာသွင်းအခမ်းအနားကို၎င်းတို့၏ယဉ်ကျေးမှုစရိုက်အတိုင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမသည် အိမ်တွင် ဖော်စပ်ထားသော ဆေးမီးတိုကို မှီဝဲပါသည်။
ကလေးမွေးလာသော အခါ မီးလှုံခြင်း မပြုပါ။
ကလေးရော မိခင်ပါ သန့်ရှင်းစွာ ရေချိုးပြီး အိပ်ရာသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့အိပ်ကြ သည်။
မီးတွင်းတစ်လ၌ မီးနေသည်သည် ထမင်းပျော့နှင့်ကြက်ဥ၊ ကြက်သားများကို ငြုတ်ကောင်းနှင့်ပြုတ် ကာ မှီဝဲခြင်းဖြင့် အားသစ်မွေးယူပါသည်။
မီးထွက်သောအခါ ဆေးပေါင်းအိုးမှအငွေ့နှင့်ချွေးအောင်းသည်။
ကင်ပွန်းတပ်အမည်ပေးခြင်းကို ကလေး ၃ ရက်သားတွင် ပြုလုပ်သည်။
မိဘကြိုက်ရာ အမည်ပေး နိုင်၏။
ကင်ပွန်းတပ်ရာတွင် ကြက်တစ်ကောင်သတ်ပြီး ရိုးရာနတ်အား ပသရသည်။
နတ်တင်ကျကို မိခင် က စားရသည်။
သားယောက်ျားကလေးဆိုလျှင် အမြတ်တနိုးထားကာ ကင်ပွန်းတပ်၏။
ဧည့်သည်များ ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးရာ၎င်းတို့က ကလေးအတွက် ကြက်ဥ၊ ကြက်၊ အဝတ်အစားနှင့်ကစားစရာများကို လက် ဖွဲ့ကြသည်။
ခေတ်ဟောင်းအချိန်က မြောင်ဇီးကလေးများသည် ၇-၈ နှစ်အရွယ်မှစပြီး မိဘများနှင့်တောင်ယာနှင့် အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများတွင် ကူညီကြရင်း ကြီးပြင်းသွားကြ၏။
စာရေး စာဖတ် လုံးဝမတတ်ကြချေ။
ယခု အခါ ကျေးရွာများတွင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသော မူလတန်းကျောင်းများ၌ အသုံးလုံးပညာရေးကို ဆည်း ပူးကြရသဖြင့် မြောင်ဇီးလူငယ်များစွာတို့မှာ မြန်မာစကားနှင့်မြန်မာစာကို အတော်အတန် တတ်ကျွမ်းလျက် ရှိလပြေီ။
သို့သော် တောင်ယာလုပ်ချိန်တွင် မိဘများအား ကူညီရန် ကျောင်းမှအခွင့်ယူသွားတတ်ကြ၏။
အသက် ၁၅-၁၆ နှစ်တွင် အပျိုလူပျိုဖော်ဝင်ကြပြီး ပိုးပန်းကြလေသည်။
အပျိုမိဘများသည် သမီး ပျိုအုပ်ထိန်းရေးတွင် လွန်စွာစည်းကမ်းကြီးသဖြင့် လူပျိုတို့ ပိုးပန်းရာတွင် လွတ်လပ်မှုမရှိလှချေ။
တောင် ယာလုပ်ရင်းသော်လည်းကောင်း၊ တောတွင်း ထင်းခုတ်ရာတွင်၎င်း၊ ရိုးရာဓလေ့ပွဲများ၊ နတ်ပူဇော်ပွဲများအချိန်တွင်သော် ၎င်း၊ လူပျိုလှည့်ကြသည်။
လူပျိုသည် တူရိယာပစ္စည်းကို တီးမှုတ်ခြင်းဖြင့်၎င်း၊ စောင်းချိတ်သောစကားပါ သည့်အချစ်သီချင်းကို သီဆိုခြင်းဖြင့်၎င်း မိန်းမပိုးကြ၏။
မိန်းကလေးမိဘများထံသို့ လူကြီးစုံရာနှင့်သို့မဟုတ် အောင်သွယ်မှတစ်ဆင့် စကားကမ်း၍ တောင်း ရမ်းရသည်။
သဘောတူက နေ့ကောင်းရွေးပြီး သတို့သားက နွား ၂ကောင်၊ ငွေသား ၈ဝိနှင့်သတို့သမီးကို တင်တောင်းရသည်။
အပြည့်မပေးနိုင်သေးက လက်ထပ်ပြီးနောက် တဖြည်းဖြည်းပေးသွားနိုင်သည်။
တတ် နိုင်သူဆိုလျှင် ထို့ထက်ပို၍ တင်တောင်းတတ်သည်။
နွမ်းပါးသူဖြစ်လျှင် လူကြီး ၂ ဦးကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေး ခြင်းဖြင့် အကြင်လင်မယားအရာ မြောက်သွားနိုင်သည်။
တတ်နိုင်သူများကား ရွာလုံးကျွတ် ဖိတ်ကျွေးပြီး အဝတ်အစားများကို လက်ဖွဲ့အဖြစ် ပေးကြသည်။
အိမ်ထောင်ကျပြီး သားယောက်ျားမွေးလျှင် လင်က နောက်မိန်းမယူခွင့်ရှိသည်။
နောက်မိန်းမကို မ ယားကြီးနှင့်အတူတူ ထားသည်။
သားယောက်ျားမွေးပေးသောမိန်းမသည် မိန်းမကြီးနေရာ ရ၏။
သားယော ကျာ်းသာ ဖခင်မျိုးရိုးကို ဆက်သူဖြစ်သည်ဟုယုံကြည်ကြ၏။
လင်မယားကွာရှင်းရာတွင် ကွာလိုသူသည် လက်လွတ်အိမ်မှဆင်းပေးရသည်။
သို့သော် အပြစ်ရှိသူ မဟုတ်ပါက ထိုက်သင့်သောပစ္စည်းများ ယူသွား နိုင်ခွင့် ရှိသည်။
သားသမီးများမှာ လင်သာပိုင်သဖြင့်၎င်းနှင့်ထားရစ်ရသည်။
လင်ကွာနှင့်မုဆိုးမများ နောက်အိမ်ထောင် ပြုခွင့်ရှိကြ၏။
မြောင်ဇီးတို့သည် လူသေကို ကောင်းစွာ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိသည်။
မသာအိမ်တွင် နွား၊ ကျွဲတို့ကို သတ် ပြီး ဧည့်သည်များအား ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။
အလောင်းကို လူရွယ်များက ထမ်းယူပြီး သေသူ၏မိသား စုသင်္ချိုင်းတွင် မြမြှေုပ်သင်္ဂြိုဟ်၏။
အိမ်ထောင်စုတိုင်းတွင် သီးခြားအိမ်ထောင်စုသင်္ချိုင်းပြုလုပ်ထားကြပြီး ၎င်းအစုမှ သေသူကို ယင်းသင်္ချိုင်း၌သာ စီတန်းမြှုပ်ရသည်။
သေသူများအား ပူဇော်ပသသော သင်္ချိုင်းရှိခိုး ပွဲများ နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
မြောင်ဇီးတို့၏ယဉ်ကျေးမှုတွင် မူရင်းမွန်ဂိုလီယား ဩဇာစက်ရိပ်များ လွှမ်းနေ၏။
နှစ်ကူးပွဲ၊ လမင်း ပူဇော်ပွဲ၊ ကောက်ညှင်းထုပ်ပွဲ၊ သင်္ချိုင်းရှိခိုးပွဲများ ကျင်းပခြင်းနှင့်ဓလေ့ထုံးစံအကများတွင် မွန်ဂိုလီယန်ဆန် ဆန် ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ မြောင်ဇီးတို့သည် ပြည်နယ်ဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်အရ တည်ထောင်ပေးထားသော ရွာများတွင် အိုးအိမ်အတည်တကျ နေထိုင်ကာ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးကို စနစ်တကျ လုပ်ကိုင်စ ပြုလာလပြေီ။
ကွမ်း လုံနယ်ခြားခရိုင် ဟိုပန်မြို့အနီး စံပြကျေးရွာများမှာ၎င်းတို့၏ရွာများဖြစ်၏။
ပြည်နယ်များ ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ပြည်ထောင်စုကြီး ကြီးပွားတိုးတက်ရေးတွင် တိုင်းရင်းသား မြောင်ဇီးတို့သည်လည်း တစ်ဖက်တစ်လမ်း ပါ ဝင်ဆင်နွှဲလျက် ရှိကြလေသည်။
ဒေါက်တာခင်မောင်ညွှန့် ရေး ၁၉၆၈-ခုနှစ်၊ အမှတ်(၉၄) ဧပြီလထုတ် ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း စာမျက်နှာ(၄၁ မှ ၄၄ ထိ)တွင်ပါ သော ဆောင်းပါး မြောင်ဇီးလူမျိုးတို့သည် အရပ်အမောင်း အသင့်အတင့်ရှိ၍ အသားလတ်သည် မြောင်ဇီးအမျိုးသမီးများသည် ကျိုင်းတုံနယ်၊ ကော အမျိုးသမီးများနည်းတူ ဂါဝန် ကဲ့သို့သော အဝတ်တိုတို ဝတ်ကြသည်။
သို့သော် အနက်သာမဟုတ်ဘဲ အဖြူရောင်လည်း ဝတ်ကြသည်။
ဦးခေါင်းတွင် ကြီးသော ဗောင်းထုပ်များ ပေါင်းထားကြသည်။
မြောင်ဇီးအမျိုးသားများကား ဘောင်းဘီအနက် ဝတ်၍ ဦးခေါင်းတွင် အဝတ်များဖြင့် ဗောင်းထုပ်ပေါင်း ထားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ။
မြခြေချင်း မငွေမြိုင် (မြန်မာ ၁၂၅၆ - ၁၃၂၁) မြန်မာဇာတ်သဘင်လောက၏ နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသမီး မြခြေချင်း မငွေမြိုင်ကို ရန်ကုန်မြို့ ကြည့်မြင်တိုင် အိုးဘိုရပ်၌ ၁၂၅၆ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အဖ လူကြမ်းမင်းသား ဦးအောင်ဘ၊ အမိ ဒေါ်ငြိမ်းဇံတို့မှ ဖွားမြင်သည်။
ငယ်မည် မငွေလှိုင် ဖြစ်၏။
မငွေလှိုင်နှင့်အတူ မွေးချင်း ၁ဝ ယောက်ရှိ၍ မိဖများမှာ ဆင်ဖြူကျွန်းဇာတိကုန်သည် မျိုးရိုးဖြစ်သည်။
မငွေလှိုင်သည် ကြည့်မြင်တိုင် မြူ နီစီပယ်ကျောင်းမှ စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၁ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူက ပုဇွန်တောင် စက်ဆန်းမောင်းတန်းရပ် စာရေးဆရာ ဆရာစံထံ၌ ဇာတ်သဘင်ပညာများကို သင်ယူစေသည်။
အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ်၌ ရာဇဝတ်အုပ် ဦးကိုကိုကြီးနှင့် ထိမ်းမြားလေသည်။
သဘင်လောကသို့ ဝင်ရောက်စ၌ မငွေလှိုင်သည် မြခြေချင်းမငွေမြိုင် အမည်ဖြင့် ဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ် ကပြခဲ့သည်။
ထိုအခါမှစ၍ မြခြေချင်း မငွေမြိုင်ဟု တွင်ခဲ့လေသည်။
မငွေမြိုင်နှင့်အများဆုံး တွဲဖက်၍ ဇာတ်ကခဲ့ဘူးသူမှာ အောင်စည်ဗလ ဖြစ်သည်။
မငွေမြိုင်သည် မင်းသား ဦးစိန်အုပ်၊ ဦးဘလွန်း၊ ဦးဘထွန်း၊ ဦးဘလှိုင်တို့နှင့်လည်း တစ်ဇာတ်တည်း ပါဝင်တွဲဖက် ကပြခဲ့ဘူးသည်။
ဇာတ်ကပြခဲ့ရာ၌ မငွေမြိုင်သည် မင်းသမီးရှေ့ဆောင်၍ မင်းသားက အတည်မျှ ပါဝင်ရသော ဇာတ်ထုပ်မျိုးကို ကပြလေ့ရှိခဲ့သည်။
ကပြသော ဇာတ်ထုပ်များမှာ ပဲခူး ရွှေသာလျောင်းသမိုင်း၊ ဖော့ဖြူ မောင်ယောဖာတ်ထုပ်၊ သာယာဝတီ ရာဇဝင် ခြေဖဝါးတစ်တောင် မောင်မဲခေါင် ဇာတ်ထုပ်စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သို့သော် မငွေမြိုင်သည် ကပြခဲ့သမျှသော ဇာတ်ထုပ်တို့တွင် အင်္ဂုလိမာလ ဟိန္ဒကဇာတ်ထုပ်နှင့် ပုဂံရာဇဝင်ထိလိင်္ဂငှက် ဇာတ်ထုပ်တို့ကို အနှစ်ခြိုက်ဆုံး ဖြစ်၏။
အငြိမ့်သမဘဝတွင် ၂နှစ်မျှသာနေပြီး ဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ်နှင့် ဓာတ်ပြား လောက၌ပါ ထင်ရှားခဲ့သည်။
ထိုနောက် မငွေမြိုင်သည် မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်အား ဦးစီးဦးဆောင် ပြုစေ၍ လက်ထောက်မင်းသမီး အောင်မေလှိုင်၊ အုံးကြည်၊ လူရွှင်တော် သော်ကတို့နှင့်အတူ ဇာတ်သဘင်လောကမှ အငြိမ့်သဘင် လောကသို့ ကူးပြောင်းခဲ့၍ မြခြေချင်း အငြိမ့်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ကပြခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က မငွေမြိုင်၏ ဝင်ငွေမှာ တစ်လ ၈ဝဝ ကျပ်မျှ ရှိခဲ့လေသည်။
အငြိမ့်ဟု ခေါ်ရငြားသော်လည်း မငွေမြိုင်သည် ဇာတ်ဆန်ဆန် ဇာတ်လမ်းရှည်များခင်း၍ အငြိမ့်ကို မိုးလင်းသည်အထိ ကပြလေ့ရှိသည်။
မငွေမြိုင် ကပြခဲ့သည့် ဇာတ်များအနက် ထိုခေတ်က ပရိသတ် အကြိုက်ဆုံးမှာ ရွှေရိုးဇာတ်ဖြစ်သည်။
မငွေမြိုင်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအနက် ပရိသတ်များအလွန်စွဲမက်၍ ကျော်ကြားခဲ့သော သီချင်းဆန်းများမှာ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် ရေးသား စီကုံးသော မိန်းမမင်းတိုင်ပင် သီချင်း၊ စန္ဒကူးမြိုင် သီချင်းနှင့် ဦးထွန်းရှိန် သီချင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အောင်ပင်လယ်တောထဲက ရွှေကျီးညို ငွေမြိုင်လာယင် ဆီးလို့ကြိုအစရှိသည့် ရွှေကျီးညို သီချင်းကား ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်ထက်အောက်တစ်လွှား လူတိုင်း၏ပါးစပ်ဖျား၌ ခေတ်စားခဲ့သော မငွေမြိုင်၏ ကာလပေါ် သီချင်းဆန်းပင်ဖြစ်လေသည်။
ခရစ် ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဒါဘာပွဲ၌ မငွေမြိုင်သည် ဘုရင်ခံ၏ ရွှေတံဆိပ်နှင့် နာမည်ကောင်းလက်မှတ် ခြီးမြှင့်ခြင်းကိုခံရသည်။
မငွေမြိုင်သည် အသက် ၄ဝ အရွယ်ထိ မင်းသမီးအဖြစ် ကပြခဲ့သည်။
အသက် ၄ဝ ကျော် လာသောအခါ၌ ကခုန်ခြင်းမှ အနားယူကာ ဇာတ်ထောင်ခြင်း၊ မင်းသား မင်းသမီးများမွေး၍ သဘင်ပညာ သင်ပေးခြင်းတို့ကို ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဂျပန်များဝင်ရောက်လာသည်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
မငွေမြိုင်သည် နာမည်ကျော်ဇာတ်မင်းသား အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရ ရွှေမန်းတင်မောင်၏ ငယ်ဆရာဖြစ်ဖူးသည်။
စစ်ပြီးခေတ်၌ မငွေမြိုင်သည် ရွှေမန်းချစ်တင်ဇာတ်ကို ခေတ္တထောင်သေး၏။
ထို့နောက် သဘင်ဂီတ၊ ကခုန်ခြင်း လုပ်ငန်းများအားလုံးကို ရပ်စဲ၍ နဂါးဆေးလိပ် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် မန္တလေးမြို့ ရှမ်းပွဲရပ်၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။
မြခြေချင်း ဟူသောအမည်ကို တပ်ယူခဲ့ခြင်းမှာ အဓိပ္ပာယ်ထူး မရှိခဲ့ဟု သိရလေသည်။
သို့သော် မြခြေချင်းကို အားကျအတုယူ၍ မိမိတို့ အမည်ရင်းရှေ့မှ စိန်ခြေချင်း''''ရွှေခြေချင်း အစရှိသော အမည်များကို ယူခဲ့ကြသော မင်းသမီးများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဘူးလေသည်။
မငွေမြိုင်သည် ၁၃၂၁-ခုနှစ် တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) အသက်၆၄ နှစ်အရွယ် ကွယ်လွန်သော်လည်း သားသမီး မထွန်းကားဘဲ မွေးစားသားနှင့် သမီး (မောင်မောင် နှင့် စိန်စိန်) ဟူ၍ရှိသည်ဟု လူထုဒေါ်အမာ၏ ပြည်သူချစ်သော အနုပညာ စာအုပ်တွက် ဓာတ်ပုံတွေ့ရသည်။
မြခြေချင်း မငွေမြိုင်သီဆိုသည့် သီချင်းများကို ရန်ကုန်မှ အရှေ့ပိုင်းဆရာချစ်၊ ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာကြည်၊ ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင် နှင့် နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်တို့က ရေးစပ်ပေးကြ၍ နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်၏ သီချင်းများက အများစုဟန်ရှိသည်။
နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင် ရေးသားသည့် ရွှေကျီးညိုသီချင်းမှာ အလွန်နာမည်ကျော်၍ ဓာတ်ပြားသွင်းကာ ရောင်းမလောက်အောင်စွံပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးပျံ့နှံ့ သီဆိုခဲ့ကြသည်။
အောင်ပင်လယ် သီချင်း၊ ဝိုင်အမ်ဘီရေးသည့် အာကာသဇိုးသီချင်း၊ နန်းတော်ရှေ့၏ စန္ဒကူးမြိုင်သီချင်းတို့မှာလည်း အလွန်ကျော်ကြားခဲ့သည်။
မြခြေချင်း မငွေမြိုင်မှာ အသက် ၁၅ နှစ် ၁၆ နှစ်မှစ၍ မန္တလေးမြို့ ရှမ်းပွဲရပ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။
လူထုဒေါ်အမာ ရေးသားသော ပြည်သူချစ်သော အနုပညာသည်များ စာအုပ် ကိုးကား Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ။
မြလွင်၊ မ၊ ကောလိပ်စိန် (မြန်မာ ၁၂၆၈ - ၁၃၂ဝ) မမြလွင်သည် နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသားကြီး ဘုရားတကာ ဦးဘိုးစိန်နှင့် တွဲဖက်ကပြခြင်းကြောင့် နာ်မည်ရသောဇာတ်မင်းသမီးကြီးဖြစ်၍ အမည်ရင်း မမြလွင်ထက် ကောလိပ်စိန်ဟူသော အမည်ဖြင့် ပိုမို လူသိများ ထင်ရှားပေသည်။
ဦးဘိုးစိန်သည်ငယ်စဉ်က ယောက်ျားမင်းသမီး အောင်ဗလနှင့်လည်းကောင်း၊ မင်းသမီး မငွေစိန်နှင့်လည်းကောင်း တွဲဖက်ကပြခဲ့ရာတွင် ဘိုးစိန် -အောင်ဗလ၊ ဘိုးစိန် - ငွေစိန်ဟူ၍ အမည်များ ဒွန်တွဲကျော်ကြားခဲ့ပြီးနောက် မြောက်မြားစွာ သော မင်းသမီးတို့နှင့်တွဲ၍ ကပြခဲ့သော်လည်း ကော်လိပ်စိန် အမည်ခံ မမြလွင်နှင့် တွဲ၍ ကသောအခါ ပရိသတ်အများ သဘောကျ နှစ်ခြိုက်ကြသဖြင့် ဘိုးစိန် - ကောလိပ်စိန်ဟူ၍ ထင်ရှားလာပေသည်။
မမြလွင်သည် သက္ကရာဇ် ၁၂၆၈ ခုနှစ် ဝါခေါင်လဆန်း ၈ ရက်နေ့တွင် ဝါးခယ်မ မြို့အပိုင် ထိပနန်းရွာတွင် ဇာတ်မင်းသားကြီး အဖ ဦးဘိုးရုန်းနှင့် မိန်းမ ဇာတ်မင်း သား အမိ ဒေါ်မှန်တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
မွေးချင်း ၃ ယောက်အနက် တစ်ဦးတည်း သောအထွေဆုံး သမီးဖြစ်၏။
မမြလွင်အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဝါးခယ်မမြို့ပေါ်၌ တိုက်ပိုင် အင်စပက်တော် (ယခုအခေါ် ရဲမှူး) ဦးဘိုးစ ဆိုသူသည်အရပ်အငြိမ့် ကလေးထောင်ခဲ့ရာ မမြလွင်ကလေးသည် ဇာတ်စင်ပေါ်းတက်ကာ ကပြ အသုံးတော် ခံခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ၁ဝ နှစ်အရွယ်တွင် တလိုင်း မြကြင်၏ အငြိမ့်အဖွဲ့၌ လက်ထောက်အဖြစ်ဖြင့် ကပြနေစဉ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၁၄ လမ်းမှ အငြိမ့်ဆရာဦးဘိုးသင်ကခေါ်ခဲ့၍ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး 0x100သဘာညွန့်၏ လက်ထောက်အဖြစ် လူရွှင်တော် ဦးစိန်ကုံး၊ ဦးဗလကြီးတို့နှင့်အတူ မြလွင်အမည် ဖြင့် ကပြခဲ့သည်။
ထိုသို့ကခဲ့ရာ၌ ကောလိပ်ကျောင်းပွဲအများအပြား၌ ကပြခဲ့ရပြီး လျှင် ကျောင်းသားများ သဘောကျကြသောကြောင့်ကောလိပ်စိန်ဟူသော အမည်ကို ရခဲ့လေသည်။
ထိုစဉ်အခါက မမြလွင်သည် အသက်အရွယ်အားဖြင့် ၁၂ နှစ် ၁၃ နှစ်ခန့်သာရှိသေး၏။
မမြလွင်သည် ၁၂၈၂ ခုနှစ်လောက်တွင် ဦးစိန်ကုံးကို အကြောင်းပြု၍ ဦးဘိုးစိန် ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ရောက်သွားလေသည်။
ဦးဘိုးစိန်၏ ဇာတ်ထဲရောက်ခါစ အချိန်က မမြလွင်သည် ယိမ်းခေါင်းဆောင်၊ လက်ထောက်မင်းသမီးကလေးဘဝနှင့် အငြိမ့် ခန်းများ၊သားတော် သမီးတော်ခန်းများတွင် ပါဝင် ကပြခဲ့ရ၏။
အိုးစည်ယိမ်းတွင် တစ်ယောက်တည်းထွက်ကာ ဦးဘိုးစိန် တီထွင် သင်ပြပေးသည့်အတိုင်း လင်း ကွင်းတီး၍ ကပြရာ၌ သူမတူအောင် ထူးချွန်ရကား ယနေ့တိုင် ကောလိပ်စိန် လင်းကွင်းတီးဟန်ဟူ၍ တွင်ခဲ့ပေသည်။
မယ်ဟေမာဇာတ်ကို ဦးဘိုးစိန် ထွင်ပြီး လျှင် ဓမ္မစကြာသုတ်ကို မင်းသမီး ၄ ယောက်အား အကျက်ခိုင်းရာတွင် မမြလွင် သည် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး အဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ရလေသည်။
မမြလွင်သည် ကြိုးစားမှုကြောင့် ၁၉ နှစ်အရွယ်မှ စ၍ ဦးဘိုးစိန်နှင့် တွဲ၍ ကလာ နိုင်သည်။
အကတွင် ဦးဘိုးစိန်၏ကဟန်များကို ထက်ကြပ်မကွာလိုက်နိုင်သဖြင့် ၂၅ နှစ်အရွယ်တွင် ဦးဘိုးစိန်မျက်နှာလွဲနိုင်လောက်အောင် အရည်အခြင်း ပြည့်လာ သည်။
မမြလွင်သည် ရုပ်ရည်လည်း တင့်တယ်၍ အသံလည်း အောင်၏။
ယိမ်း ကကွက်များ တီးလုံးတိုက်ရာ ဇာတ်တိုက်ရာတွင်သာမက အမျိုးသမီးပိုင်း အုပ်ချုပ် ်ရေးတွင်ပါ တာဝန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရ၏။
အနေကြာသဖြင့် ဦးဘိုးစိန်၏ သမီးတစ် ယောက်သဖွယ်ဖြစ်လာကာ ဦးဘိုးစိန်၏ သားသမီးများကလည်း အစ်မကြီးသဖွယ် ခင်မင်ကြ၏။
ဦးဘိုးစိန်၏သား ကနက်စိန် ဇာတ်ခုံပေါ်ရောက်လာသောအခါတွင် ဖခင်ကိုယ်တိုင် သင်ပြခြင်း မပြုနိုင်သော အချိန်များ၌ မမြလွင်ကပင် သင်ကြား ပြသ ပေးရ၏။
မမြလွင်သည်ယောက်ျားကဟန်မျာတွင်လည်း ကောင်းမွန်နိုင်နင်းစွာ ကတတ်သူ ဖြစ်၏။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်လာသောအခါ မမြလွင်သည် ဝါးခယ်မ မြို့သို့ ပြန်နေစဉ် ရောဂါဖိစီးလာသဖြင့် သဘင်အလုပ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်ရလေ သည်။
ထိုအခိုက် တရားအားထုတ်၍ သံဃာများအာ နိစ္စဘတ်ဆွမ်းလှူ၍ ဒါနပြု သည်။
ထို့ပြင် မိမိဇာတိရပ်ရွာ၌ ဓမ္မာရုံတစ်ခုနှင့် စာသင်ကျောင်းတစ်ခု ဆောက် ်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
မမြလွင်သည် ၁၃၂ဝ ပြည့်နှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၈ ရက်နေ့တွင် ဝါးခယ်မမြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား Category:မြန်မာ သဘင်ပညာရှင်များ။
thumb|မြဝတီမြို့နှင့် မဲဆောက်မြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော ထိုင်း-မြန်မာချစ်ကြည်ရေးတံတား မြဝတီမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ကရင်ပြည်နယ်၊ မြဝတီခရိုင်တွင်ပါဝင်သော မြဝတီမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ မြန်မာ - ထိုင်း နယ်စပ်တွင် တည်ရှိသည်။
တောင်မှမြောက်သို့စီးသော သောင်ရင်းမြစ်၏ လက်ဝဲဖက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ မြစ်၏ တဖက်ကမ်း၌ ထိုင်းနိုင်ငံအပိုင် မယ်တော်ရွာ၊ မဲဆောက်မြို့တို့ရှိသည်။
သံလွင်မြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်ပေါင်းဆုံသော သောင်ရင်းမြစ်မှ သစ်ဖောင်သစ်တုံးများ မျှောနိုင်သည်။
သို့ရာတွင် နွေအခါ၌မူ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ မြစ်ကိုဖြတ်ကူးနိုင်သည်။
တဖက်ကမ်းတွင် မယ်တော်ရွာလမ်းရှိသည်။
မြဝတီမှလမ်းနှင့် မယ်တော်ရွာမှလမ်းတို့သည် မြစ်သာမခြားပါက တစ်ဖြောင့်တည်းပင်ရှိပေမည်။
မယ်တော်ရွာမှ နာရီဝက်ခန့် မော်တော်ကားစီးသွားလျှင် မဲဆောက်မြို့သို့ရောက်သည်။
တစ်ဖန် မဲဆောက်မှဆက်လက်၍ ကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ လေယာဉ်ပျံဖြင့်လည်းကောင်းသွားသော် ဘန်ကောက်မြို့သို့ ရောက်နိုင်သည်။
ကော့ကရိတ်မြို့နှင့်မူကား ကားလမ်းအားဖြင့် ၃၉ မိုင် သွားရသည်။
ကော့ကရိတ်မြို့နှင့် မြဝတီမြို့အကြားတွင် ဒေါနတောင်စဉ် တောင်တန်းရှိသည်။
ဒေါန တောင်စဉ်၏ နောက်ဆုံးတောင်ပေါ် စခန်းဖြစ်သော သင်္ကန်းညီနောင်နှင့် မြဝတီမြို့သည် ၉ မိုင်မျှသာ ကွာဝေးသည်။
တောင်စဉ်တောင်တန်းများသည် မတ်စောက်သည်။
ဒေါနတောင်စဉ်တွင် အမြင့်ဆုံးတောင်သည် တရုတ်ဖြူတောင်ဖြစ်သည်။
တရုတ်ဖြူတို့ ဝင်ရောက်သောင်းကျန်းစဉ်အခါက တပ်စွဲသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်၏။
အမြင့် ပေ ၅,ဝဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။
မြဝတီတွင် သစ်တောကြိုးဝိုင်းများ ရှိသည်။
မြဝတီမြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၁၃,၁၁၅ ဦး ဖြစ်သည်။
နေထိုင်သူများမှာ ရှမ်း၊ မြန်မာ၊ ကရင်၊မွန်၊ ပအိုဝ်း(တောင်သူ)၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အနည်းငယ်တို့ဖြစ်၏။
များသောအားဖြင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြဝတီမြို့သည် နယ်စပ် ဖြစ်သည်အလျောက် ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်မှု များစွာပြုသော နေရာဖြစ်၏။
အမှန်သော်ကား မြဝတီသည် အခွန်အကောက်များ စည်းကြပ်ရာ မြန်မာအကောက်ဆိပ်ဖြစ်သော်လည်း ဝင်ရောက်လာသူတို့သည် အကောက်လွတ်အောက်တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကွင်းတတ်ကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ နိုင်လွန်၊ ရွှေချောင်းမှစ၍ အခြားကုန်ပစ္စည်းများကို မြဝတီလမ်းမှ ခိုးထုတ်ခိုးသွင်းလေ့ရှိသည်မှာ နာမည်ရဖြစ်တော့၏။
ယခုအခါတွင်မူ ထိုင်း-မြန်မာ ဒုတိယ ချစ်ကြည်ရေးတံတားကို ထပ်မံဆောက်လုပ်ခဲ့သည့်အပြင် စိမ်းလဲ့မြိုင် အဝေးပြေးကားကွင်းကိုပါ ထပ်မံ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း မြဝတီမြို့သည် ဝန်ကြီးဦးစ စားရသော မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း သရက်ခရိုင်တွင်း၌ ရှိသည့် မြဝတီမြို့ မဟုတ်ချေ။
ပထမ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ တနင်္သာရီနယ်ကို သိမ်းသောအခါ မြဝတီလည်း အင်္ဂလိပ်ပိုင်နယ်ဖြစ်လာသည်။
ထိုအခါ ယိုးဒယား ဇင်းမယ်စသည်တို့သို့ ရောင်းဝယ်မှု စုံစမ်းရာတွင် မြဝတီလမ်းကိုပင် ဝင်ပေါက်ထွက်ပေါက် ပြုခဲ့သည်။
ယခုထက်တိုင်ပင် ယိုးဒယား မြန်မာနယ်ခြားတွင် အကောက်ဆိပ် ဖြစ်၏။
မြဝတီမြို့တွင် မူလပင်ရင်းဒါယကာ ကရင်အမျိုးသား သစ်ခေါင်းကြီး ဦးတက်ဖော့ဆိုသူ တည်ထားခဲ့သော ​ရွှေမြင်းဝံစေတီရှိသည်။
မြဝတီမြို့မှာ ရှေးအခါက ရွာဖြစ်၍ ထိုရွာ၏ မူလအမည်ရင်းမှာ မုတ္တမမွန်ဘာသာဖြင့် 'ကွန်ဘရဲ့ဖတိုင်'၊ ပဲခူး မွန်ဘာသာဖြင့်'ကွမ်ဖရဲ့၍ဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာဖြင့် 'သဲအေးမြ' ရွာဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ယခု မွန်တဝက် မြန်မာတဝက် 'အေး'မပါဘဲ 'မြပတီ'ကို 'မြဝတီ' ဟု ခေါ်သည်ဆို၏။
ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင် လက်ထက်က မြဝတီကို 'အမြဝတီ' ဟုရေးသားကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသောနေရာများ ရွှေမြင်းဝန် စေတီတော် မိကျောင်ကုန်းဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီး‌ကျောင်း ရပ်တော်မူဘုရား၊ထိုင်တော်မူဘုရား မြစန္ဒီပန်းခြံ မြစန္ဒီရေကန် ရွှေခေါင်းလောင်းမျှော်စင် ကျောက်လုံးကြီးဘုရား မုလအိ၊မုလအ တောင်ပေါ်ဘုရား လေးကေ့ကော်ရေတံခွန် တောနော်ရေတံခွန် မယ်ထော်သလေးရေပေါ်ဈေး အင်ကြင်းမြိုင် ရေပေါ်ဈေး ချောင်းစုံ ရေပေါ်ဈေး မောတု ရေတံခွန် ရွှေတိဂုံပုံတူဘုရား ကံ့ကော်တစ်ထောင် တောင်ပေါ်ဘုရား ဘုရားကြီးညဈေး ကျိုက်ထီးရိုးပုံတူ အဓိဌာန်အောင်ဘုရား အဓိဌာန်အောင်ဘုရားကွင်း view သစ်တံခါးကျောင်းတိုက် ဓနုဖြူထမင်းဆိုင် မြဝတီခရိုင်ပြည်သူ့ဆေးရုံ မေတ္တာမွန် ပုက္ကလိကဆေးရုံ ခေတ်မှီ ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံ စိုးကြီး cosmetics and brand bags ကိုးကား Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ Category:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ။
ငှက်လောက၌ ပေါ်လွင်ထင်ရှား၍ လူသိများသော ငှက်မျိုးတွင် မြီးညှောင့်ငှက်မျိုး () လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
မြီးညှောင့်ငှက်မျိုးသည် ပက်ဆာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် မိုတဆီလီဒီး မျိုးရင်း၌ဝင်သည်။
ယင်း၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ မိုတဆီလာ အယ်လဗာလျူ ကော့ဆစ် ဖြစ်သည်။
မြီးညှောင့်ငှက်ကို တစ်ကောင်းချင်းသိသာသော်လည်း အမျိုးများစွာ ရှိနေသဖြင့် မည်သည့် မြီးညှောင့်ငှက်မျိုးဟုရုတ်တရက် ပြောရန် ခဲယဉ်းသည်။
အလျား ၇ လက်မရှိ၏။
လမ်းလျှောက်နေသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ၊ ပြေးလွှားနေသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ သူ၏အမြီးကို နိမ့်တုံမြင့်တုံ အမြဲတမ်း လှုပ်ရှားလျက်ပင် ရှိသည်။
မြီးညှောင့်ငှက်သည် အမြီးရှည်၏။
များသောအားဖြင့် အသွေးအရောင် အမျိုးမျိုးရှိသောငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
စိမ့်စမ်းများ၊ တည်ငြိမ်သောရေပြင်များနှင့် ရေဝပ်၍ ရွှံ့ထူသော အရပ်များ၌ ကျက်စား၏။
ထိုငှက်၏ အစာမှာ ပိုးမွှား၊ တီကောင်နှင့် အသီးအနှံ၏ အစေ့များဖြစ်သည်။
ပိုးမွှားများကို အများဆုံး စားသဖြင့် လူတို့၏ မိတ်ဆွေငှက်ဖြစ်လေသည်။
အသိုက်လုပ်ရာတွင် ရေ ညှိ၊ မြက်နှင့် သစ်မြစ်များကို အသုံးပြုပြီးလျှင် အမွှေးအတောင်များဖြင့် အနားကွပ်ထားတတ်သည်။
တစ်ကြိမ်လျှင် ဥ ၄ လုံးမှ ၆ လုံးအထိ အုတတ်သည်။
ဥများမှာ ပြာလဲ့လဲ့၊ သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဖြစ်၍ အဝါမှတ်များ ရှိသည်။
မြီးညှောင့်ငှက်ကို ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက် အနောက် မြောက်ဒေသနှင့် အာရှတိုက် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြီးညှောင့်ငှက်မျိုး အားလုံးပင် ဒေသပြောင်းရွှေ့တတ်သော ငှက်များဖြစ်၏။
ဆောင်းတွင်းမှသာ မြန်မာနိုင်ငံသို့လာရောက်ကြသည်။
မြီးညှောင့်ငှက် အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် ထင်ရှားသော ငှက်မျိုးမှာ မြီးညှောင့်မွဲ၊ မြီးညှောင့်ခေါင်းမွဲ၊ မြီးညှောင့်ခေါင်းဝါတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြီးညှောင့်မွဲသည် အလျား ၈ လက်မခန့်ရှိ၍ အခြားမြီးညှောင့်မျိုးထက် အမြီးရှည်၍ သေးသွယ်သည်။
အပေါ်ပိုင်းတွင် အပြာရောင် လွှမ်းနေသည်။
မြီးညှောင့်ခေါင်းမွဲသည် အလျား ၇ လက်မ ရှိ၍ ဦးခေါင်းတွင် မွဲပြာပြာ အရောင် လွှမ်းနေသည်။
မြီးညှောင့်ခေါင်းဝါသည် အလျား ၇ လက်မ ရှိ၍ ငှက်ဖို၏ ဦးခေါင်းတစ်ခုလုံး ဝါနေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ။
မြူနှင့် မြူထူသည် များစွာ ကွဲပြားမှုမရှိ၊ မတိမ်းမယိမ်းတူကြသသည်။
မြေပြင်နှင့် ပင်လယ် ရေပြင်ပေါ်တွင် ဖြစ်စေ၊မနီးမဝေးတွင် ဖြစ်စေ စုဝေးနေသည့် တိမ်ကဲ့ သို့သော အခြင်းအရာကို မြူထူဟုခေါ်သည်။
ဤကဲ့သို့သော တိမ်တွင် ရေပေါက် ကလေးများသည် များစွာ မထူထပ်ဘဲ ခရီးဝေးဝေးသို့ မြင်နိုင်သည့်အခါ ထိုအခြင်းအရာကို မြူဟု ခေါ်သည်။
လေထဲတွင် ဖုံမှုန်ကလေးများ လွှင့်ပါး လျက်ရှိသည်။
မည်မျှပင် သန့်ရှင်းသောလေ ဖြစ်လင့်ကစား ဖုံမှုန်များပါရှိ၏။
လေသည်အပူဓာတ်ဖြင့် ရေခိုးရေငွေ့များကို စုတ်ယူခဲ့ရာ ထိုရေခိုးရေငွေ့များသည် လေထဲရှိ ဖုံမှုန်ကလေးများပေါ်တွင် တင်လျက်ရှိနေကြ၏။
နွေး၍ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်း သော ထိုလေသည် အေးမြသော မြေပြင်၊ သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေပြင်ပေါ်သို့ ဖြတ်၍ တိုက်ခတ်သောအခါလေထဲတွင်ပါသည့် ရေခိုးရေငွေ့တို့သည် တဖြည်း ဖြည်း စုခဲ၍ ရေသီးရေပေါက်ကလေးများ ဖြစ်လာပြီးလျှင် ဝေဆိုင်း၍ နေတော့၏။
ထိုရေသီးရေပေါက်ကလေးများသည် အတော်များများ ဝေဆိုင်းနေသည့်အခါ လမ်း ခရီးများကိုပင် မမြင်နိုင်အောင် ပိတ်ဆို့၍ နေလေသည်။
ဤကဲ့သို့သော အခြင်းအရာကို မြူထူဟု ခေါ်သည်။
ဤမြူထူမျိုးသည် နျူးဖောင်း လန်းကျွန်း ကမ်းခြေအလွန်တွင် မကြာခဏကျတတ်သည်။
ထိုနေရာရှိ နွေး၍စိုစွတ် ်သောလေသည် လားဗရာဒေါရေအေးစီးကြောင်းပေါ်သို့ ဖြတ်တိုက်သွားသဖြင့် မြူထူများ ပိတ်ဆိုင်းနေရကာ အနီးကပ်၍ပင် မမြင်နိုင်သောကြောင့် ခရီးအသွားအ လာများ မကြာခဏ ရပ်ဆိုင်းထားရလေသည်။
လန်ဒန်မြို့တော် လေသည် ဖုံ မှုန်များ၊ မီးခိုးများနှင့် ရောထွေးလျက်ရှိနေရာ မြူထူများသည် အလွန်ထူထပ်စွာ ပိတ်ဆို့နေသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ ၄ ပေ ၅ ပေ အတွင်းလောက်မှာပင် တစ်ဖက်နှင့် ့်တစ်ဖက် မမြင်နိုင်ချေ။