kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဂျိုကိုဗစ်သည် ၄ နှစ်သားကတည်းကပင် တင်းနစ်ကိုကစားခဲ့သည်။
ထို့နောက် အသက် ၁၄ နှစ်တွင် ဥရောပ၏ တစ်ဦးချင်းပြိုင် ချန်ပီယံရှစ်ဆု ကိုရရှိခဲ့သည်။
တင်းနစ် သက်တမ်း ဂျူနီယာ ၂၀၀၃-၂၀၀၄ ၂၀၀၅ ၂၀၀၆: ပထမ ATP Title ၂၀၀၇: Top 10 ကစားသမားဖြစ်လာ ၂၀၀၈: ပထမ ဂရင်းန် စလမ်း Title ၂၀၀၉ ၂၀၁၀: ဒေးဗစ် ကက်ပ် ၂၀၁၁: နံပါတ် ၁ ဖြစ်လာ ၂၀၁၂ ဒေးဗစ် ကက်ပ် ကိုးကား Category:ဆားဘီးယားတင်းနစ်ကစားသမားများ Category:နိုင်ငံတကာ တင်းနစ်ကစားသမားများ။
ဝင်းဒိုးစ် ၈ (Windows 8) သည် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် (Microsoft) ဆော့ဖ်ဝဲလ် ကုမ္ပဏီမှ ပီစီကွန်ပျူတာ (တကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ)၊ တက်ဘလက် ကွန်ပျူတာ (ကျောက်သင်ပုန်း ကွန်ပျူတာ)၊ လက်ပ်တော့ပ် ကွန်ပျူတာ (အိတ်ဆောင် ကွန်ပျူတာ) များတွင် အသုံးပြုရန် ၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ဖြန့်ချိလိုက်သည့် ဝင်းဒိုးစ် ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေးစနစ် (operating system) ဖြစ်သည်။
ဝင်းဒိုးစ် ၈ တွင် နိုင်ငံတကာ စံချိန်ညီ မြန်မာယူနီကုဒ်ကို ထည့်သွင်းထားပြီး မိုက်ခရိုဆော့ဖ်မှ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် မြန်မာစာကို ထည့်သွင်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
၂ဝ၁၃ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အဆင့်မြင့်တင်သော ဗားရှင်းဖြစ်သည့် Windows 8.1 အား မိုက်ခရိုဆော့မှ ကြေညာခဲ့သည်။
Windows 8.1 အား ၂ဝ၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ထောက်ပံ့ပေးမည် ဖြစ်သည်။
thumb|ဝီကီအပ်တွင် မြန်မာစာဖြင့် အဆင်သင့် ဖတ်ရှုနိုင်ပုံကို ဝင်းဒိုးစ် ၈ တွင်တွေ့ရစဉ် ကိုးကား Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး။
၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်နေကြသည့် ရခိုင် လူမျိုးစုများနှင့် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးစုများအကြား တစ်ဘက်နှင့် တစ်ဘက် အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ကြသည့် ဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်။
အဓိကရုဏ်းသည် လူမျိုးနှစ်စုအကြား အချင်းချင်း အငြင်းပွားမှုများဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း၊ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။
အကြမ်းဖက်မှု၏အစမှာ မေလ ၂၈ ရက်တွင် ကျောက်နီမော်ရွာ ၌BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ - မွတ်ဆလင်တွေကို မောင်းထုတ်တဲ့ ဆန္ဒပြမှု ရဲက ပစ်ခတ် နှိမ်နင်း ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး (သ‌ပြေချောင်ရွာသူ မသီတာထွေး) အား ရိုဟင်ဂျာ (အစိုးရအခေါ် ဘင်္ဂါလီ) ၃ ဦးက မုဒိမ်းကျင့်သတ်ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ရခိုင်ပြည်ပဋိပက္ခနှင့်အကြမ်းဖက်မှု (၂၀၁၃ ဇူလိုင်)ရမ်းဗြဲမြို့နယ်ရှိ ကျေးရွာများစာရင်း (၂၀၂၀ နိုဝင်ဘာ ၉) ပြည်မကြီးမှ ရခိုင်ပြည်နယ်ဝင်လာသော ရိုဟင်ဂျာ ၁၀ ဦးမှာ တောင်ကုတ်မြို့၌ သတ်ဖြတ်ခံရသည်။
ချက်ချင်းပင် ရခိုင်ပြည်နယ် အနှံ့အပြား ပဋိပက္ခအသွင်ဆောင်လာခဲ့ကာ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများနှင့် ရခိုင်လူထုကြား အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
မုဒိမ်းမှု ဖြစ်ရပ်မှာဖမ်းဆီးထားသော ရိုဟင်ဂျာလူငယ် (၃) ဦးကို ရခိုင်ပြည်နယ် အာဏာပိုင်က မည်သည့်တရားရင်ဆိုင်ခွင့်မပေးဘဲ သေဒဏ်ပေးခဲ့သည်။
ထိုထဲမှ တစ်ဦးမှာ သေကြောင်းကြံခဲ့သည်ဟု အစိုးရတာဝန်ရှိသူများက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
Why is there communal violence in Myanmar? - BBC News ဆူပူတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားရာ မြို့နယ်များတွင် မြန်မာအစိုးရမှ ညမထွက်ရအမိန့်များထုတ်ခဲ့ပြီး၊ စစ်တပ်များ နေရာအလိုက် ချထားခဲ့သည်။
ဇွန်လ ၁၀ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အပေါ် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ စစ်တပ်သို့ အရေးပေါ်အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။
မြန်မာအစိုးရနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့သည် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးစုများအပေါ် ပစ်မှတ်ထား ပိုမိုဖမ်းဆီးနှိပ်ကွပ်သည်ဟု ပြည်ပမီဒီယာအချို့နှင့် အဖွဲ့အစည်းအချို့က ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရက မွတ်စလင်တိုင်းရင်းသားများကို မည်သည့် အကာအကွယ်မှ မပေးခဲ့ဘဲ အကြမ်းဖက်ဖြစ်စဉ်များတွင် အာဏာပိုင်များ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများကမူ အစိုးရနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် လျော့ရဲသက်ညှာစွာကိုင်တွယ်လွန်းခြင်းကြောင့် အဓိကရုဏ်းဖြစ်ခြင်းကို အားပေးသလိုရှိခဲ့သည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။
မေလ၊ ဇွန်လ ၁၄ ရက်နေ့ထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခများကြောင့် သေဆုံးသူ ၅၀ ဦး၊ ဒဏ်ရာ ရသူ ၅၄ ဦးရှိခဲ့ပြီး လူနေအိမ် ၂၂၃၀ လုံးနှင့် ဘာသာရေး အဆောက်အအုံ ၁၄ ခု ထိခိုက်ပျက်ဆီး ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ဒေသခံ ပြည်သူ ၆၁၄၆၂ ဦး အိုးမဲ့ အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု အစိုးရက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဇွန်လ ဆူပူမှု ဇွန်လမှစတင်ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရခိုင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးစုတို့ တစ်ဖွဲ့နှင့်တစ်ဖွဲ့ ပိုင်ဆိုင်ကြသည့် နေအိမ်အဆောက်အဦးများကို ဖျက်ဆီးကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဇွန်လ ဆူပူမှုသည် မောင်တောမြို့၊ ဘူးသီးတောင်မြို့၊ ရသေ့တောင်မြို့၊ စစ်တွေမြို့နှင့် ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
မောင်တောမြို့ ဇွန်လ ၈ ရက်တွင် မောင်တောမြို့ရှိ မြို့မဗလီမှ ဂျူမာဝတ်ပြုပြီး ပြန်ထွက်လာသောအစွန်းရောက်ဘင်္ဂလီလူမျိုးများမှ ရခိုင်လူမျိုးများကို ဆူပူမှုစတင်ခဲ့သည်။
မောင်တောမြို့တွင် လုံခြုံရေးတိုးမြှင့်ခဲ့သော်လည်း၊ ၈ ရက်နေ့ ညနေပိုင်း ၃ နာရီ မိနစ် ၅၀ ခန့်တွင် ဘင်္ဂလီလူအုပ်ကြီးများက မောင်တောမြို့၊ ဗိုလ်မှူးရွာရှိ နေအိမ်များကို မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။
မောင်တောတွင် ဘင်္ဂလီ ၉၈%၊ရခိုင်လူမျိုး ၂% နေထိုင်သည်) ဖုန်းလိုင်းများကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။
ညနေခင်းတွင် မှူးဇော်အမည်ရှိ အရာရှိတစ်ဦးက လုံးခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက မောင်တောမြို့တွင် လောင်ကျွမ်းနေသည့် ရွာ ၁၄ ခုကို မီးငြိမ်းသတ်ခွင့်မပေးဘဲ တားဆီးနေသည်ဟု တင်ပြခဲ့သည်။
၅ နာရီခွဲအချိန်တွင် တာဝန်ရှိသူများသို့ ပစ်မိန့်များပေးခဲ့သော်လည်း၊ ဟန့်တားအသိပေးသည့် ပစ်ခြင်းများရှိခဲ့သည်ဟု ပြည်တွင်းမီဒီယာများမှ ဆိုကြသည်။
များမကြာခင်တွင် တာဝန်ရှိသူတို့မှ မောင်းတောတွင်ဖြစ်ပျက်နေသည်များ တည်ငြိမ်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း မောင်းတောတောင်ဘက်တွင် ရွာသုံးရွာရှိ နေအိမ်များ ညနေစောခင်းအတွင်း ဆက်လက် အရှို့ခံခဲ့ရသည်။
ည ၉ နာရီအချိန်တွင် အစိုးရက အိမ်အပြင်မထွက်ရ အမိန့်ကြေညာခဲ့ပြီး လူငါးယောက်ထက် ပိုမိုစုဝေးခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။
တစ်နာရီကြာပြီးနောက် ခရေမြိုင်ရွာတွင် ရဲများမှ သောင်းကျန်းသူဘင်္ဂလီအုပ်စုကို ဝိုင်းဝန်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ လူစုခွဲစေရန် ဟန့်တားအသိပေးပစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
၁၀ နာရီတွင် စစ်တပ်များက မောင်တောမြို့တွင် လုံခြုံရေးနေရာယူခဲ့သည်။
ထိုနေ့တွင် ရခိုင်လူမျိုး ၅ ဦးအထက် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
စစ်တွေမြို့ စစ်တွေမြို့၌ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဆူပူမှု စတင်ခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာအစွန်းရောက်များက ရခိုင်ရွာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးမှု စတင်ခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာ တကြော့ပြန် ပဋိပက္ခ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့မှစ၍ အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်နေ့အထိ ပဋိပက္ခများ တကြော့ပြန်ဖြစ်ပွားသော မြို့နယ်များမှာ မင်းပြား၊ မြောက်ဦး၊ ကျောက်တော်၊ ကျောက်ဖြူ၊ ရသေ့တောင်၊ သံတွဲ၊ ရမ်းဗြဲ၊ မြေပုံနှင့် ပေါက်တောတို့ ဖြစ်သည်။
ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့သော ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခများကြောင့် သေဆုံးသူ စုစုပေါင်း ၈၄ ဦးနှင့် ထိခိုက် ဒဏ်ရာရသူ ၁၂၉ ဦး ရှိကြောင်း၊ စုစုပေါင်း နေအိမ် ၂၉၅၀ နှင့် ဘာသာရေး အဆောက်အုံ ၁၄ လုံး၊ ဆန်စက် ၈ လုံး မီးလောင်ပျက်စီး ဆုံးရှုံးခဲ့သည်ဟု အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ထုတ် အစိုးရသတင်းစာများတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ရသော ရခိုင်ပဋိပက္ခနှင့်ပတ်သက်ပြီး မြန်မာ့နိုင်ငံရေး လောကက အစိုးရ၏ ကိုင်တွယ်မှုသည် စိုးရိမ်လွန်ပြီး နှောင့်နှေး ကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ထောက်ပြပြောဆိုခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက်နေ့ထုတ် အစိုးရသတင်းစာများက ယခုအခါ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း လုံခြုံရေး အင်အားတိုးမြင့်ချမှတ်ထားမှုကြောင့် တည်ငြိမ် အေးချမ်းမှု ပြန်လည် ရရှိနေပြီဟု ရေးသားထားသည်။
ရဲတပ်ဖွဲ့ ၅၀ဝ၀ ကျော်၊ နစက တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ဝ၀ ကျော်၊ တပ်မတော် တပ်ရင်း ၅၁ ရင်းတို့ဖြင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ ဒေသ တည်ငြိမ်ရေး ကြိုးစားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ယခု တကြော့ပြန် ပဋိပက္ခကြောင့် ထပ်မံတိုးပွားလာသည့် နောက်ထပ် ဒုက္ခသည် ၂ သောင်းကျော်တွင် အများစုမှာ မွတ်ဆလင်များဖြစ်ပြီး ယခင်က ရခိုင် လူမျိုးများနှင့် အတူယှဉ်တွဲ နေထိုင်ခဲ့သည့် ကမန်လူမျိုး မွတ်ဆလင်များလည်း ပါဝင်သည်ဟု CNN သတင်းတပုဒ်တွင် ကုလသမဂ္ဂကို ကိုးကားပြီး ဖော်ပြထားသည်။
ကုလသမဂ္ဂ မြန်မာ့အရေး ကျွမ်းကျင်သူ သုံးဦးမှ ရခိုင်ြပည်နယ်အတွင်း လူမှု အဖွဲ့ များ၌ တဘက်နှင့် တဘက် အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက် မှုတွေများနှင့် ပတ်သက်၍ အထူး စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ - ရခိုင်ပဋိပက္ခ ကုလသမဂ္ဂ အထူးစိုးရိမ် တုံ့ပြန်မှုများ ပြည်တွင်း အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ အကြမ်းဖက်မှုများကို ရပ်တန့်ကြရန် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အာဏာရလာခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ။
Skyfall (စကိုင်းဖောလ်) သည် အီယွန် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး (Eon Productions) ၏ 007 ဂျိမ်းစ်ဘွန်း (James Bond) ရုပ်ရှင်များအနက် ၂၃ ကားမြောက် သူလျှိုဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။
"Eon Productions, Metro-Goldwyn-Mayer Studios, and Sony Pictures Entertainment Announce 7th November is Start of Production", 3 November 2011, via Sony Pictures website. Retrieved 12 November 2011 အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဒန်နီယယ် ခရိဂ် (Daniel Craig) မှ အဓိကဇာတ်ကောင် ဂျိမ်းစ်ဘွန်းအဖြစ် တတိယအကြိမ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင် ထားပြီး ဒါရိုက်တာ စမ်း မန်ဒီးစ် (Sam Mendes) ၏ လက်ရာဖြစ်သည်။
စကိုင်းဖောလ်ဇာတ်ကားကို ၂၀၁၁ နိုဝင်ဘာလမှစ၍ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၊ တရုတ်နှင့် တူရကီနိုင်ငံများတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
၂၀၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဗွေဆော်ဦးပြပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်သည်လည်း ဂျိမ်းစ်ဘွန်း ပထမဆုံးဇာတ်ကား ဒေါက်တာနိုး ရုံတင်ခဲ့သည့် နှစ် ၅၀ ပြည့်နှစ် ဖြစ်သည်။
ဂျိမ်းစ်ဘွန်းသည် သတင်းထောက်လည်းဖြစ် ဝတ္ထုစာရေးဆရာလည်းဖြစ်သည့် ဗြိတိသျှလူမျိုး အီယန် ဖလဲမင်း (Ian Fleming) က ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဖန်တီးခဲ့သည့် ဇာတ်ကောင်ဖြစ်သည်။
ဂျိမ်းစ်ဘွန်းသည် လန်ဒန်မြို့တွင် အခြေချနေထိုင်သည် ဆိုသော်လည်း ကမ္ဘာတလွှားတွင် ကျင်လည်ကျက်စားသော ကိုယ်ပိုင်အမှတ် ၀၀၇ ရှိ လျှို့ဝှက် ထောက်လှမ်းရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ယူကေလျှို့ဝှက် ထောက်လှမ်းရေးဌာန စစ်ထောက်လှမ်းရေး ဌာနခွဲ ၆ တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
ဖလဲမင်းသည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗြိတိသျှ တော်ဝင်ရေတပ် ထောက်လှမ်းရေးဌာန၌ တာဝန်ထမ်းရွက်စဉ်အတွင်း သိကျွမ်းခဲ့သော ကွန်မန်ဒို အထူးတပ်သားများကို အခြေခံကာ ဂျိမ်းစ်ဘွန်းကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
ဂျိမ်းစ်ဘွန်း အမည်မှာမူ အမေရိကန် ငှက်လေ့လာရေး သုတေသီ ဂျိမ်းစ်ဘွန်းထံမှ မောင်ပိုင်စီးထားသည်ဟု သိရသည်။
ဖလဲမင်းသည် ဂျိမ်းဘွန်း ဝတ္ထု ၁၂ အုပ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။
ယင်းဝတ္ထုများတွင် ဖလဲမင်းက ဉာဉ်ကောင်း ဉာဉ်ဆိုး အမျိုးမျိုးဖြင့် ဂျိမ်းစ်ဘွန်းကို ပုံဖော်ထားသည်။
ဇာတ်ကောင် ဂျိမ်းစ်ဘွန်းသည် ကားကောင်းများ၊ အစားကောင်း အသောက်ကောင်းများကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။
သူ့အတွက် အထူးမှာဝယ်ရသည့် စီးကရက်ကိုမှ သောက်သုံးသည်။
ဂျိမ်းစ်ဘွန်း ဝတ္ထုများကို လူကြိုက်များသောကြောင့် ရုပ်ပြကာတွန်းများ ထုတ်ဝေခဲ့သည့်အပြင် ရုပ်ရှင်များလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ဂျိမ်းစ်ဘွန်းရုပ်ရှင်ပေါင်း ၂၃ ကားရှိခဲ့ပြီး ရော်ဂျာမိုး၊ ရှောင်ကွန်နရီ အပါအဝင် ကမ္ဘာကျော် ရုပ်ရှင်မင်းသား ၆ ဦးက ဂျိမ်းစ်ဘွန်းအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် အက်စတိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ) သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်း ဘောလ်တစ်ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘောလ်တစ် ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် Peipsi ကန် နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့ ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိကြသည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်မှာ ၄၅,၂၂၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇,၄၆၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။
အက်စတိုးနီးယား လူမျိုးတို့သည် ဖင်န်လူမျိုး (Finnic ) များ ဖြစ်ကြပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော အက်စတိုးနီးယန်း ဘာသာစကားမှာ ဖင်လန်ဘာသာစကားနှင့် အတော်ဆင်တူသည်။
ဗောလတစ်နိုင်ငံစုတွင်ပါဝင်သော အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်ရုရှ၏ ၁၆ ခုမြောက် သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
နှစ်ပေါင်းရာပေါင်းများစွာက အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ အကြိမ်ကြိမ် လက်ပြောင်းစိုးမိုးမှုကို ခံယူခဲ့ရလင့်ကစား၊ အက်စတိုးနီးယား တိုင်းရင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးရိုးဇာတိမာန်၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို မတိမ်ကောမပပျောက်ရလေအောင် ထိန်းသိမ်း ခဲ့လေသည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်သည် အစဉ်အဆက် ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သော ထုံးဟောင်းပုံပြင်တို့ဖြင့် ကြွယ်ဝလှပေရာ ထောင်နှင့်သောင်းနှင့်ချီ၍ အရေအတွက်ရှိသော ထိုထုံးဟောင်း ပုံပြင်တို့သည် ယခုတိုင် ရိုးရာတေးသီချင်းများ၊ ကဗျာများ အဖြစ် တည်ရှိနေကြလေသည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်ရှိ အရှေ့ မြောက်ထောင့်ကျသော အပိုင်းတွင်တည်ရှိ၍ ဗောလတစ် ပင်လယ်နှင့် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့တို့အကြား ထိုးထွက်နေသော ကုန်းမြေ တစ်စိတ်တစ်ဒေသနှင့် ကျွန်းများအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ထိုနိုင်ငံ၏အရှေ့ဘက်တွင် ပိုင်ပူး(ချွတ်စကူးရေး) ရေအိုင်နှင့် ရုရှားပြည်မကြီး(ရုရှားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ)တို့ရှိ၍၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံငယ် (လတ်ဗီးယားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ နိုင်ငံ ငယ်) ရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် ဗောလတစ်ပင်လယ်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိသည်။
အက်စတိုးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံငယ်သည် ကျွန်းပေါင်း ၈၁၈ ကျွန်းအပါအဝင် ၁၈၃၅၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေရာ ကျွန်းများ၏ စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၆၁ဝ ဖြစ်သည်။
ကျွန်းများထဲတွင် ဆာရီမာ (အူးဇယ်)နှင့် ဟီအူးမား (ဒက်အူး) တို့သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
အင်းအိုင်ပေါများသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်၍ အင်း အိုင် စုစုပေါင်း ၁၅၁၂ ခုရှိသည်။
ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ ကမ်းပါး စောက်များဖြင့် တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်သွား၍ တစ်ပြည်လုံး သည် ပေ ၁ဝ၄ဝ မျှသာ မြင့်လေသည်။
ကူးသန်းသွားလာရေး နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်သော မြစ်နှစ်မြစ် သာရှိရာ ယင်းတို့မှာ နာရဗား(နဗိုရာ)နှင့် အီမာတို့ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏မြို့တော်သည် တယ်လင်းဖြစ်၍ ရေးဗယ်ဟုလည်းခေါ် သည်။
အခြားထင်ရှားသောမြို့များမှာ နရဗား၊ တာတူး၊ အရင်စ ဗွက် စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းကျသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်သည် နှင့်အညီ အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဆောင်းရာသီသည် ရှည် ကြာ၍ နွေရာသီမှာ ထွေးထွေးနွေးနွေးရှိရုံမျှသာ ဖြစ်သည်။
တစ်နှစ်ပတ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၄ဝ၏၅ဒီဂရီ ဖြစ်၍ ရာသီဥတုသင့်တင့်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်သည် ၂၁၏၆ လက်မ ဖြစ်လေသည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ လူဦးရေသည် (၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်) ၁၃၅၇ဝဝ ဖြစ်ရာ အက်စတိုးနီး ယန်းလူမျိုးမှလွဲလျှင် ဒုတိယအများဆုံးသည် ရုရှလူမျိုး၊ တတိယအများဆုံးသည် ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်သည်။
အက်စတိုးနီးယန်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် ဖင်းနစ်ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် အက်စတိုးနီးယန်းတို့သည် ယင်းတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်များဖြစ် ကြသော ဗိုက်ကင်းလူမျိုးများကဲ့သို့ အရပ်မြင့်၍ ဆံပင်ရောင် လှသည်။
ယင်းတို့သည် လုံ့လဝိရိယရှိ၍ အလုပ်ကြိုးစားသူများ ဖြစ်သော်လည်း နေ့အားရက်အား ပွဲတော်အခါများ၌ ပျော်ပျော် ပါးပါးနေထိုင်ကြရန်လည်း နှစ်သက်သည်။
အက်စတိုးနီးယန်း ခြောက်ယောက်လျှင်ငါးယောက်သည် ပရိုတက်စတန့် (လူသာ ရန်ဂိုဏ်း) ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်။
ကျန်လူများသည်မူ ရောမ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးကိုအဓိကထား လေရာ အာလူး၊ ရိုင်းစပါး၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယောစပါးနှင့် ဘီသွာလျှော်တို့သည် အရေးပါသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ ဖြစ်သည်။
နွားမွေးမြူရေးနှင့် နွားနို့လုပ်ငန်းသည်လည်း အရေး ပါသည်။
ဆိုဗီယက်အစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်လာပြီး နောက်တွင် လယ်မြေများကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်၍ စုပေါင်း လယ်ယာစနစ်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်ခန့်ကစ၍ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုနိုင်ငံ၏ ကုန်းမြေငါးပုံတစ်ပုံသည် သစ်တောများ ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိရာ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စက္ကူလုပ်ငန်း တို့သည် အရေးပါအရာရောက်သော လုပ်ငန်းများဖြစ်ကြသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် သစ်လုပ်ငန်း များ အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
အခြားအရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကျောက်နု လွှာမှထုတ်လုပ်ရရှိသည့် ရေနံအများဆုံးထွက်သော တိုင်းပြည် ဖြစ်သည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ မြေထွက်သယံဇာတပစ္စည်း များမှာ ရေနံအပြင် သစ်ဆွေးမြေ၊ ထုံးကျောက်၊ မြေစေးပြာ၊ ဂေါတံကျောက်၊ မီးစုံးကျောက်၊ စကျင်ကျောက်တို့ ဖြစ်ကြလေ သည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံမှ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို ရုရှားသို့သာလျှင် တင်ပို့ရသည်သာများသည်။
စက်မှုထွက် ကုန်များမှာ သံ၊ သံမဏိ၊ စက်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊ ဘိလပ်မြေ၊ ဝါဂွမ်း၊ စက္ကူ၊ သစ်ပျော့ဖတ်နှင့် အရက်အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ လေသည်။
မြို့တော်တယ်လင်းသည် ရုရှားမှ လီနင် ဂရက်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် အဆက်အသွယ်ရှိ၍ ရုရှား ပြည်မအတွင်းသို့ ကုန်စည်တင်ပို့ရေးတွင် အချက်အချာဖြစ်လေ သည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့်ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ကုန်သင်္ဘောများမှာ မီးသင်္ဘော ကြီးပေါင်း ၁၂၅ စင်းနှင့် အခြား မော်တော်သင်္ဘောကြီးငယ်များ အပါအဝင် စုစုပေါင်းတန်ချိန် ၁၉၆၆၂၇ တန်ခန့်ရှိသည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံအတွင်းအသုံးပြုနေသော မီးရထား လမ်းသည် ၁၃ဝ၆ မိုင်ခန့်ဖြစ်သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် သွား လာအသုံးပြုနေသော လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများမှာ မော်တော် ကားလမ်း ၁၄၄ဝ၇ မိုင်ခန့်ရှိရာ၊ ယင်းတို့အနက် အခိုင်အမာ ခင်းထားသောလမ်းမှာ ၉၉၉၈ မိုင်ခန့်ဖြစ်လေသည်။
တယ်လင်းမြို့၊ လီနင်ဂရက်မြို့နှင့် ရီးဂမြို့တို့သည် လေ ကြောင်းအားဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အလွန်ပျက်စီးခဲ့ရာ အထူး သဖြင့် တံတားကြီးများ ပျက်စီးခဲ့သည်။
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ပညာရေးသည် အဆင့် အတန်းမြင့်သည်။
အခမဲ့မသင်မနေရ ပညာရေးစနစ်ရှိသည်။
သို့သော် စာမတတ်သူ ရာခိုင်နှုန်းအနည်းငယ်ကား ရှိနေသေး သည်။
အထက်တန်း ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများရှိရာ အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကျောင်းများနှင့် ကောလိပ်များ၊ အနုပညာနှင့် ဂီတအတတ်သင်ပညာ ဗိမာန်များ လည်း ပါဝင်သည်။
၁၆၃၂ ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်တစ်ခုလည်းရှိလေသည်။
အက်စတိုးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် နိုင်ငံသမိုင်းတင်စ ခေတ်ဦးကပင် ဗောလတစ်ကမ်းခြေဒေသ တစ်ဝိုက်၌ နေထိုင်ခဲ့ ကြသည်။
ဦးစွာ၌ အက်စတိုးနီးယားပြည်ကို အယူဝါဒရေးရာ ဂိုဏ်းများက အုပ်ချုပ်နေခဲ့ရာမှ ဒိန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဂျာမန်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် ပိုးလူမျိုးတို့သည် လည်းကောင်း တစ်လှည့်စီ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်း ပိုက်ခဲ့ကြသည်။
၁၅၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဆွီဒင် လူမျိုးတို့က အက်စတိုးနီးယားကို ကြိုးကိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။
၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ အက်စတိုးနီးယားတွင် ရုရှတို့ စတင် တွင်ကျယ်လာခဲ့၍ ၁၇၂၁ ခုနှစ် နီရှတတ်စာချုပ်အရ ဆွီဒင်က အက်စတိုးနီးယားကို ရုရှသို့ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်လေသည်။
အက်စတိုးနီးယားသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ ရုရှတို့လက်အောက် ခံဖြစ်နေခဲ့ရာမှ ထိုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာ ခဲ့လေသည်။
အက်စတိုးနီးယား၏ လွတ်လပ်ရေးကို ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီအစိုးရတို့က အသိအမှတ် ပြုကြသည်။
ဂျာမန်တို့က နိုင်ငံတွင်း ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သောအခါ ပရပ်ရှားပြည်နှင့် ပူးပေါင်းရန် လိုလားနေခဲ့ကြသော ဗောလတစ် မှူးမတ်ကြီးများက ထောက်ခံခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျာမန်နိုင်ငံပြိုကွဲသွားသောအခါ လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည်ရရှိသည်။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်စ တိုးနီးယန်းအစိုးရနှင့် ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရတို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရက အက်စတိုးနီး ယားနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုလေသည်။
သို့သော် ရုရှနှင့်ဂျာမန်တို့၏ ဩဇာအာဏာအရှိန်အဝါ သည် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံအပေါ်၌ ကောင်းမြဲကောင်းနေ သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် အခြေခံ ဥပဒေသစ်ရေးဆွဲပြီးလျှင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်လိုက်လေ သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားစ ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လ ၁ ရက်နေ့တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကြားနေနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သော်လည်း ရေကြောင်းနှင့်လေကြောင်းအခြေခံ စခန်းများ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးရန်နှင့် စစ်တပ်များချထားခွင့်ပေးရန် ရုရှနိုင်ငံက တောင်းဆိုလာခြင်းကို ခွင့်ပြုခဲ့ရသည်။
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်ဩဂုတ်လတွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ သည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း သိမ်းသွင်းခြင်း ခံရသည်။
ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း၌ ၁၆ ခုမြောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ရှိသော သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံကို ဂျာမန်တို့ က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားခဲ့၍ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် ဆိုဗီယက်တပ်များသည် တန်ပြန်ထိုးစစ်ပြန်ဆင်ကာ စက် တင်ဘာလကုန်ခန့်တွင် အက်စတိုးနီးယားကို ဂျာမန်တို့လက်မှ ပြန်၍သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
အက်စတိုးနီးယားသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံတွင် အဝင်အပါ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိ သွားလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ကိုးကား Category:အက်စ်တိုးနီးယားနိုင်ငံ Category:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ Category:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
ပါရီမြို့တော်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် မြို့သူဆုကို လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူများကို အပ်နှင်းလေ့ရှိသည်။
ထိုဆုကို မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၌ ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း၊ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်လွတ်မြောင်းပြီး နှစ်၂၀ကြာမှသာ ၂၀၁၂ ဥရောပခရီးစဉ်၌ ကိုယ်တိုင်ရယူနိုင်ခဲ့သည်။
အမည် နိုင်ငံ နေ့စွဲ လက်ရှိ ကိုးကား Mumia Abu-Jamal 4 décembre 2001 Adopté vœu 53 Íngrid Betancourt 29 octobre 2002 Adopté vœu 129 Youri Bandajevsky 25 février 2003 Adopté vœu 23 အောင်ဆန်းစုကြည် 8 juin 2004 Adopté vœu 126 Hauwa Ibrahim 15 novembre 2005 Adopté vœu 443 Hu Jia 21 avril 2008 Adopté vœu 17 Tenzin Gyatso (14 dalaï-lama) Adopté vœu 18 Taslima Nasreen 7 juillet 2008 Adopté vœu 106 Gilad Shalit 16 décembre 2008 Adopté vœu 297 Salah Hamouri 16 décembre 2008 Repoussé – Roberto Saviano 16 décembre 2008 Retiré – Alberto Pizango Chota et Santiago Manuin Valera 20 octobre 2009 Retiré – Shirin Ebadi 29 mars 2010 Adopté vœu 47 Jafar Panahi 8 février 2011 Adopté vœu 43 Raoni Metuktire 12 juillet 2011 Adopté vœu 150။
နေအိမ် အကျယ်ချုပ် ဆိုသည်မှာ အိမ်တွင် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း၊ ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ထားခြင်း၊ နည်းပညာများဖြင့် ကြည့်ရှုကာ ထိုအိမ်မှ အဝေးသို့ မသွားရောက်နိုင်အောင် အာဏာပိုင်များက နည်းလမ်းတစ်ခုခုဖြင့် အကန့်အသတ် ပြုလုပ်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ခြံတံခါးဝ၌ အစိုးရ ရဲဝန်းထမ်းများနေ့စဉ် အလှည့်ကျဆောင့်၍ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ထိန်းချုပ်ထားသည်။
မြန်မာအဘိဓာန်အာဏာပိုင်များ၏ သတ်မှတ်ချက်များအပေါ်မူတည်၍ ပြင်ပနှင့် ဆက်သွယ်ခွင့်၊ အကျဉ်းကျနေသူဆီသို့ ပြင်ပမှ လာရောက်လည်ပတ်ခွင့်မျိုးလည်း မရှိတတ်ပေ။
သို့သော် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သည် ပုံမှန်ထောင်များတွင် ထောင်ဒဏ်ကျခံရသည်ထက် သက်သာသော ထောင်ဒဏ်အပြစ်ပေးခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာနိုး (Dr. No) သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်ခဲ့သည့် သူလျှိုဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာကျော် ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ရှောင်ကွန်နရီမှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် ပထမဦးဆုံးသော ဂျိမ်းစ်ဘွန်း ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ ဆိုသည်မှာ ဂျုံခေါက်ဆွဲဖတ်ကိုပြုတ်ပြီးနောက် အုန်းနို့၊ ကုလားပဲ၊ ကြက်သားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောဟင်းရည်ဖြင့် ဆမ်း၍စားရသော စားစရာကိုဆိုလိုသည်။
အလွန်အရသာရှိသော စားဖွယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ကြက်သွန်နီပါးပါးလှီး၊ ကြက်ဥပြုတ်ပါးပါးလှီး၊ အချဉ်လိုပါက သံပရာသီးစိတ်တို့ဖြင့် စားသောက်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် စားသောက်လေ့ရှိကြသည်။
အုန်းနို့၊ ကြက်သားတို့ပါဝင်သဖြင့် စားလျှင်သွေးတက်တတ်ပြီး သွေးတိုးရှိသူများစားသုံးရန်မသင့်ပေ။
ကုန်းဘောင်ကြီးကြော် (, ) သည် ကြက်သားတုံးသေး၊ ပဲစေ့၊ အမြိတ်အဆာနှင့် ငရုတ်သီးစိမ်းတောင့်များ အစပ် ရောကြော်ထားေသာ တရုတ်ဟင်းလျာ ဖြစ်သည်။
Gong Bao သို့ Kung Po ဟုလည်း ပေါင်းတတ်သည်။
စိချွမ်းဟင်းပွဲများတွင် ပါဝင်သော စံပြဟင်းမှာ တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း စိချွမ်းစီရင်စုမှ ဆင်းသက်လာပြီး စိချွမ်း ငရုတ်သီးတောင့် ပါရသည်။
တရုတ်ပြည် တနှံ့တလျား တွေ့နိုင်သော်ငြား၊ ဟင်းလျာ ပြင်ဆင်ရာတွင် ဒေသအလိုက် အစပ် အပြင်းအပျော့ ရှိသည်။
ကုန်းဘောင်ကြီးကြော်သည် အနောက်တိုင်းရောက် တရုတ်များ၏ အမြဲစားသုံးသော အစားအစာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာတွင် ထိုဟင်းလျာ စပေါ်စဉ်ကတည်းက ကုန်းဘောင်ကြီးကြော်ဟု ခေါ်သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကြက်နှင့် ကြော်သော ဟင်းကို ကြက်ကုန်းဘောင်၊ ဝက်နှင့် ဤပုံစံအတိုင်း ပြောင်းကြော်ထားသော ဟင်းကို ဝက်ကုန်းဘောင်ဟု တီထွင်လေသည်။
သမိုင်း အန်းဟွေးစတိုင် ကုန်းဘောင်ကြီးကြော်၊ သံအိုးဖြင့် တည်ခင်း ထိုဟင်းလျာသည် ချင်း(Qing)မင်းဆက်နှောင်းပိုင်းကာလ စိချွမ်းစီရင်စု၏ အုပ်ချုပ်သူ အရာရှိမင်း တင်းပေါင်ကျိန့် (Ding Baozhen)(၁၈၂၀-၁၈၈၆) ကို စွဲ၍ မှည့်ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သူ၏ ဘွဲ့မှာ ထိုက်ကျီစောင့်ပေါင် အမည်ရကာ၊ နန်းတော်စောင့် ခေါ် ကုန်းပေါင်များ() ထဲမှ တယောက် ဖြစ်သည်။
ကုန်းပေါင်ကျီးမှာ သူ့ ဘွဲ့အမည်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ တင်းဟူသော အသံထွက်မှာ မျိုးရိုးအမည် တင်းကို ဖလှယ်ယူထားခြင်းဟု ဆိုနိုင်သလို၊ အဆိုပါ တင်း စာလုံးမှာ လေးထောင့် အတုံးလေးများကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
ထို့ကြောင့် တရုတ်လို ကုန်းပေါင်ကျီးတင်းဟု ခေါ်သည်။
နန်းစောင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက် ကုန်းပေါင် ပါေနသော ဤဟင်းလျာသည် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးကာလအတွင်း၊ နန်းဆက်နွယ်သည်ဟု သမုတ်ခံရကာ၊ အမည် ပြောင်းပြင်ခေါ်ခံရသည်။
ဟင်းလျာကို မော်စီတုံးဝါဒီများက ဟူလာ့ကျီးတင်း () ဟု ပြင်ခေါ်ကြရာ၊ တိန့်ရှောင်ဖင် လက်ထက် နိုင်ငံရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု လုပ်သည့် ၁၉၈၀ ထိ ဖြစ်လေသည်။
မူကွဲများ စိချွမ်းမူကွဲ မူလ စိချွမ်းမူကွဲတွင် ကြက်သားကို အဓိက ချက်သုံး သုံးသည်။
ဤ မူလပုံစံတွင် နုတ်နုတ်စင်း ကြက်သားကို အသင့်ပြင်ထားသော အမွှေးအကြိုင်၌ အလျင် နှပ်သည်။
ဆန်အရက် ဖြစ်သည့် စောက်ရှင်းဝိုင် (Shaoxing wine) ကို အမွှေးအကြိုင်တွင် အရသာကဲအောင် ခတ်သည်။
ဒယ်ကို ဆီအလျင်သတ်၊ ပြီးလျှင် ပိုမွှေးအောင် ငရုတ်သီးစိမ်းနှင့် စိချွမ်း ငရုတ်တောင့် (Sichuan pepper) များ ဖြန်းကနဲ ထည့်လှော်သည်။
စိချွမ်းတွင် သို့မဟုတ် စိချွမ်းမူ ကုန်းဘောင်ကြီးကြော် ပြင်ဆင်သည့်အခါ၊ မိုးမျှော်ရုတ်သီး သို့ ခုနစ်ကြယ်ရုတ်သီး()ကဲ့သို့သော စိချွမ်းစတိုင် ငရုတ်သီးများသာ သုံးသည်။
ငရုတ်သီးစိမ်း၏ အပူအစပ်ကို ထိန်းရန် စိချွမ်းငရုတ်သီး မီးကင်ပြီးသားကို အနည်းငယ် ထပ်ထည့်သည်။
ယင်းနောက် ကြက်သားကို ထည့်၊ မနားတမ်း မွှေကြော်၊ လှီးပြီးကြက်သွန်မြိတ် ထည့်၊ ပဲစေ့ပါ ပေါင်းထည့်သည်။
ကုန်းဘောင်ကြီးကြော်သည် ပဲစေ့ မနွမ်းခင် စိုပြောင်လက်နေတုန်း ဖိုချသည်။
နောက်ကြော်နည်း တနည်းမှာ၊ ပဲစေ့ကို ကြိုကြော်သည်။
ပဲစေ့ကို ဒယ်အိုးပြင်တွင် ဆီပူထဲ ထည့်ကာ၊ ရွှေညိုရောင်သန်းလာသည်ထိ မီးပြင်း ကြော်ပြီးမှ အခြား အမယ်များ ထည့်သည်။
ထိုနည်းလည်း အချက်များသည်။
ကြက်သားမသုံးဘဲ ကုန်းဘောင်ပုစွန်ကြော် "Kung Pao shrimp" ()၊ ကုန်းဘောင်ဖားကြော် "Kung Pao frog legs" () ကဲ့သို့သော မူကွဲများလည်း ရှိသည်။
ကွေ့ကျိုးမူကွဲ စိချွမ်း အရှေ့ေတာင်ဘက် အနီးပြည်နယ် ဖြစ်သည့် ကွေ့ကျိုးတွင်မူ ကွေ့ကျိုးဒေသဟင်းလျာများ၌ မပါမဖြစ်သော ချီပါးငရုတ်ထောင်း( cíbā làjiāo)ကို ထည့်ချက်သော မူ ရှိသည်။
စိချွမ်းမူမှာကဲ့သို့ပင် ကြက်သားကို အမွှေးအကြိုင်နှပ်သည်။
ကွေ့ကျိုးနှပ်နည်းသည် စိချွမ်းနှင့် နှပ်ပုံ တူသည်။
ကြက်သားတုံး ပိုကြီကာ၊ အရေပြားပါ ထည့်ချက်သည်။
စိချွမ်းက အကုန် ရောမွှေမကြော်ခင် ငရုတ်သီးတောင့်ကို ဒယ်ထဲ အလျင် ထည့်၊ လျှပ်တပြက် ကြော်သည်ဆိုလျှင်၊ ကွေ့ကျိုးက ချီပါးငရုတ်ထောင်းအများကြီးကို ဒယ်ထဲ အလျင်ထည့် နီမြန်း ဆီပြန်အောင် ကြော်သည်ဟု ဟင်းကို ဝိသေသပြုသည်။
ပြီးမှ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ကြက်သွန်ဖြူနီ မြိတ်များနှင့်အတူ နွမ်းဖတ်နေသော ဆီထဲ ကြက်သားကို ထည့်မွှေသည်။
ကိုးကား category:အစားအစာ။
thumb|သင်္ဘောသီးသုပ် သင်္ဘောသီးသုပ်ဆိုသည်မှာ မြန်မာ့စားသောက်ဖွယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သင်္ဘောသီးကို အမျှင်ကလေးများဖြစ်အောင် ခြစ်ဖြင့်ခြစ်ပြီးနောက် ဆီကျက်၊ ကြက်သွန်ကြော်၊ ပဲမှုန့်၊ ငရုတ်သီးကြော်၊ မန်ကျည်းမှည့်ရည်တို့ဖြင့် သုပ်စားခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းကို မြို့သုပ် ဟုခေါ်သည်။
နောက်တစ်နည်းမှာ တောသုပ်ဟုခေါ်ပြီး သင်္ဘောသီးခြစ်ပြီးသားကို ဆီကျက်မပါဘဲ ငရုတ်သီးစိမ်းနိုင်နိုင်၊ မန်ကျည်းမှည့်ရည်၊ ငပိဖုတ်တို့ဖြင့်သုပ်သည်။
ယိုးဒယားသင်္ဘောသီးထောင်းတွင် သကြားပါဝင်သည်။
thumb|ဒေါင်းလန်း ဒေါင်းလန်းဆိုသည်မှာ အခြေတပ်ထားသောလင်ဗန်းသို့မဟုတ်ဗျပ်ကြီးဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ်က ကျေးလက်တောရွာများတွင် ပန်းကန်ခွက်ယောက်များမတတ်နိုင်ကြသဖြင့် ဒေါင်းလန်းတွင် ထမင်းဟင်းများပုံပြီးဝိုင်းဖွဲ့စားသောက်ခဲ့ကြသည်။
တစ်ဦးတစ်ယောက်က ဟင်းရည်ဆမ်းလိုက်ပါက အခြားသူများ၏ထမင်းပုံများဆီသို့စီးဆင်းသွားပြီး တစ်ပြင်တည်းဖြစ်သွားသဖြင့် 'လက်ရည်တစ်ပြင်တည်း' ဟုဆိုခဲ့ကြသည်။
ဒေါင်းလန်းသည် မွန်ဝေါဟာရ ဒုလေင် မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊ Category:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု။
မြန်မာဘုရင့်တပ်မတော်သည် ၉ရာစုမှ ၁၉ရာစုအထိတိုင်အောင် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အင်အားအလွန်ကြီးမား​သော တပ်မ​တော်အဖြစ်တည်ရှိခဲ့ပါသည်။
၁၉ရာစုတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ကျူးကျော်စစ်သုံးကြိမ်ခင်း၍ မြန်မာဘုရင့်တပ်မတော်ကို နှစ်​ပေါင်း၆၀ကျော် ကြာအောင်တိုက်ခိုက်ဖျက်စီးခဲ့သည်။
မြန်မာဘုရင့်တပ်မတော် ဆိုသည်မှာ သရေခေတ္တယာအင်ပါယာ၊ ပုဂံအင်ပါယာ၊ တောင်ငူအင်ပါယာ၊ ညောင်ရမ်းအင်ပါယာ၊ ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ၊ မြင်စိုင်းနိုင်ငံ၊ ပင်းယနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းနိုင်ငံ၊ အင်းဝနိုင်ငံ၊ မက္ခရာနိုင်ငံ၊ ဟံသာဝတီတိုင်းပြည်၊ သထုံတိုင်းပြည်၊ မြောက်ဦးတိုင်းပြည်၊ တိုင်ရှမ်းတိုင်းပြည်၊ လေးမြို့တိုင်းပြည် တို့၏ တပ်မတော် ကိုရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်။