kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
thumb|စီဘူးမြို့ မြင်ကွင်း စီဘူးမြို့သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ စီဘူးပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။
ဒုတိယမြောက် အထင်ရှားဆုံးသော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း စပိန်တို့ အခြေချ နေထိုင်စဉ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရှေးအကျဆုံးသော မြို့ ဖြစ်သည်။
စီဘူးမြို့တော်သည် စီဘူးပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး စပိန်တို့ ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပထမဆုံး တည်ထောင်သော မြို့တော် ဖြစ်သည်။
ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်း ရေကြောင်း ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရာ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ သင်္ဘော ကုန်ပို့ဆောင်ရေး ကုမ္ပဏီများ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ရှိသည်။
ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဒုတိယမြောက် နိုင်ငံတကာ လေကြောင်းခရီးစဉ်များ ပျံသန်းရာ မြို့ဖြစ်ပြီး ဗီဆာရာ နှင့် မင်ဒါနိုဒေသ များအတွင်းတွင် စီးပွားရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်း ဆိုင်ရာ အချက်အချာ ကျသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
စီဘူးမြို့သည် မက်ထရို စီဘူးဟု ခေါ်သော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ရှိပြီး ထိုမက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ အတွင်းတွင် ကာကာမြို့၊ ဒါနိုမြို့၊ လာပူးလာပူးမြို့၊ မန်ဒါအူးမြို့၊ နာဂါမြို့ နှင့် တာလီဆေးမြို့တို့ ပါဝင်သည်။
မက်ထရို စီဘူးတွင် လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။
မက်တန် စီဘူး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သည် လာပူး လာပူးမြို့တွင် တည်ရှိပြီး စီဘူးမြို့မှ မိနစ်နှစ်ဆယ်ခန့် ကားဖြင့် သွားရသည်။
ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ဆိုသော စကားလုံးကို သိပ္ပံပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်၊ စီးပွားရေး ပညာရပ်၊ လူသားဆန်မှု ဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် သုံးစွဲလေ့ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် လူမှုရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် သုံးစွဲလေ့ ရှိကြသည်။
ထိုစကားလုံး၏ အဓိပ္ပါယ်တွင် ပွင့်လင်းမှု၊ ဆက်ဆံ ပြောကြားမှု နှင့် တာဝန်ယူမှု တို့ ပါဝင်သည်။
ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိသည့် အခါတွင် အခြားသူများ အနေနှင့် မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို အလွယ်တကူ သိမြင်နိုင်သည်။
ဥပမာ အားဖြင့် ပြရမည် ဆိုလျှင် ငွေကိုင် ဝန်ထမ်းမှ ဈေးဝယ်သူအား မည်သည့်ပစ္စည်းက မည်ရွေ့မည်မျှ ကျသည်ကို အသေးစိတ် ရှင်းပြခြင်း၊ ပြန်အမ်းငွေကို ပေးသော အခါတွင် စနစ်တကျ စစ်ဆေး၍ ယူစေခြင်းသည် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု တစ်မျိုးဟု ဆိုနိုင်သည်။
ကုမ္ပဏီ များ အနေနှင့် ဝန်ထမ်းများကို ပေးသည့် လခကို အခြား ဝန်ထမ်းများ အားလုံး သိအောင် လျှို့ဝှက် မထားခြင်းသည် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။
ကုမ္ပဏီ၏ စီမံခန့်ခွဲသူများမှ ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်သည့် အခါတွင် ဝန်ထမ်းများအား မည်သို့ အကြောင်းကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချသည်ဆိုခြင်းကို ပွင့်လင်းစွာ ဆွေးနွေးခြင်းသည်လည်း ပွင့်လင်းမြင်သာမှု တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အင်န်ဂျီအို သို့မဟုတ် အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများသည် အလှူရှင်များ၊ စပွန်ဆာ ပေးသူများဖြင့် ရပ်တည်နေရသဖြင့် ငွေကြေးသုံးစွဲမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။
အစိုးရနှင့် ဆက်စပ်သော ကိစ္စတွင်မူ အစိုးရ ရာထူးကြီးများကို ရယူထားသူများ အနေနှင့် မိမိတို့ လုပ်သော အလုပ်အပေါ်တွင် တာဝန်ယူခြင်း၊ ခြစားမှု မရှိခြင်း စသည်တို့ကို ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အနေနှင့် သတ်မှတ်သည်။
အစိုးရ ၏အစည်းအဝေးများကို ပြည်သူနှင့် သတင်းစာများသို့ ပွင့်လင်းစွာ ချပြခြင်း၊ ရသုံးမှန်းခြေ ငွေစာရင်း သို့ ဘတ်ဂျက်များကို ပြည်သူများအား ပြန်လည်သုံးသပ်ခွင့် ရစေခြင်း၊ ဥပဒေ နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်မှု ဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ပြည်သူများ ပါဝင်ဆွေးနွေးခွင့် ရှိစေခြင်းတို့ ရှိစေသော အခါတွင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိသည်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
ထိုသို့ ပြုလုပ်ပါက အစိုးရ အနေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို သူတို့၏ အကျိုးစီးပွား အတွက် ဦးတည်၍ လွဲမှားစွာ အသုံးချ နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။
စစ်ရေးနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စများတွင် လျှို့ဝှက် အနေနှင့် သတ်မှတ်ပါက ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ပါဝင်မည် မဟုတ်ပေ။
ထိုအရာကို အကောင်းမြင် နိုင်သကဲ့သို့ အဆိုးလည်း မြင်နိုင်ပေသည်။
အကောင်းဖက်က ကြည့်ပါက နိုင်ငံ လုံခြုံရေးအတွက် လျို့ဝှက်ပါမှ ပို၍ စိတ်ချရမည်။
အဆိုးဘက်က ကြည့်ပါက ခြစားမှုများ ပါဝင်လာနိုင်ပြီး အဆိုးဆုံး အခြေအနေတွင် စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်နိုင်ပေသည်။
ဆွီဒင်နိုင်ငံ ကဲ့သို့သော မြောက်ဥရောပ နိုင်ငံများတွင် အစိုးရနှင့် သက်ဆိုင်သော စာရွက်စာတမ်းများကို ပြည်သူမှ ကြည့်ရှု စစ်ဆေးနိုင်ရန်အတွက် ၁၇၇၆ ခုနှစ်ကတည်းကပင် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ထားခဲ့သည်။
ဂျွန်ရက်တော ၂၀၀၉ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသား ဂျွန်ရက်တော (John Yettaw) သည်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေအိမ်အတွင်းသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့သည်မှာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ သူမ၏သတ်မှတ်ထားသောလွတ်ရက်ဖြစ်သည့် မေလ ၂၇ ရက်နေ့မတိုင်မီ ရက်သတ္တပတ် နှစ်ပတ်အလိုတွင် ဖြစ်သည်။
ဤတရားမဝင်အလည်သွားမှုကြောင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ၂၀၀၉ မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အလျင်အမြန် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်မှု ဖြစ်စေသည်။
ရက်တောသည်လည်း မြန်မာအာဏာပိုင်များ၏ဖမ်းဆီးမှုကို မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ခံရသည်။
သူသည် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကန့်သတ်နယ်မြေအတွင်းသို့ တရားမဝင် ဝင်ရောက်ခြင်း၊ တရားမဝင်ရေကူးခြင်း နှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခြင်း တို့ဖြင့် တရားစွဲခံခဲ့ရသည်။
ထိုတရားမဝင် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နောက်ထပ် ၁၈ လမှ အထိန်းသိမ်းခံရန် အမိန့်ကျခဲ့သည်။
ထိုအကျိုးဆက်ကြောင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၂၀၁၀ ရွေးကောတ်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မပြုနိုင်ခဲ့ချေ။
အမှုအပေါ်ဆုံးဖြတ်ချက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဧည့်သည်တစ်ဦးသည် အာဏာပိုင်အဖွဲ့များသို့ ကြိုတင်အသိပေးခြင်းမရှိပဲ တစ်စုံတစ်ဦး ၏အိမ်တွင် ညအိပ်ညနေ နေခြင်းသည် တရားမဝင်ပါ။
၎င်းတို့၏အမှုကို ၂၀၀၉ မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။
ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဂျွန်ရက်တောကို အမှုသုံးခုအတွက် အလုပ်ကြမ်းနှင့်ထောင်ဒဏ်လေးနှစ်အပါအဝင် စုစုပေါင်းထောင်ဒဏ် ရ နှစ် စီရင်ချက် ချခဲ့သည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ဆယ့်ရှစ်လ ချမှတ်ခဲ့သည်။
ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဂျင်ဝက် သည် မြန်မာနိုင်ငံ သို့ရောက်ရှိ လာပြီး၊ ရက်တောလွှတ်ပေးရေးကို အောင်အောင်မြင်မြင် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့သည့်အတွက် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရက်တောကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။
မြန်မာအာဏာပိုင်များရှင်းလင်းဖော်ပြသည်မှာ ရက်တော၏အလည်အပတ်ခရီးများသည် မြန်မာအစိုးရကို ဖိအားပေးအကြပ်ကိုင်ရန် ဆန့်ကျင်သည့်အုပ်စုများ၏ ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုသွားသည်။
နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံသားများသည် သူမ၏ကိစ္စရပ်ကို စာနာသနားကြပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပေါ် စွဲဆိုထားချက်သည် ၂၀၁၀ တွင် ပြုလုပ်မည့်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျော်လွန်ရန်အတွက် သူမအားထိန်းသိမ်းထားခြင်းကို ရှည်ကြာအောင် နည်းပရိယာယ် သုံးထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆို ကြသည်။
၂၀၀၈ အလည်လာမှု ၂၀၀၈ မေ တွင် ရက်တောနှင့်သူ၏ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်သားသည် အာရှသို့ ရက်ရှည်ခရီး ထွက်ခဲ့သည်။
သူ၏ သားသည် စက်တင်ဘာလ ကျောင်းပြန်ဖွင့်သည်အထိ အိမ်ပြန်မလာခဲ့ပါ။
ထိုအချိန်က ရက်တောသည် ထိုင်း နိုင်ငံ မဲဆောက်မြို့သို့ ခရီးသွားခဲ့ပြီး၊ ထိုမြို့ရှိဟော်တယ်တွင် နေထိုင်၍ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တစ်စီးဝယ်ကာ ထိုင်းဒေသခံများနှင့် ရင်းနှီးမှုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
သူသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု တိုးမြှင့်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ သူမ၏အခြေအနေကို နိုင်ငံတကာမှ ဂရုစိုက်လာအောင် လုပ်မည်ဟု လူအများအားပြောဆိုခဲ့သည်။
သူသည် ထိုင်း အန်င်ဂျီအိုများ (NGOs) တွင် အလုပ်ရရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။
အောက်တိုဘာလတွင် အဖိနှိပ်ခံများ၏ ကာကွယ်ပေးသူ ဆိုသည့်အမြင်ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက် မဲဆောက်တွင်နေထိုင်ခဲ့သော ပေးရန် ရှိသည့် မည်သည့် အခကြေးငွေကို မှ မပေးခဲ့ပဲ ထွက်ခွာလာခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်တွင် မြန်မာ ပြည်ဝင်ခွင့် ဗီဇာ ရရှိခဲ့ပြီး၊ နိုဝင်ဘာလ ရ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့သို့ ထွက်ခွာလာခဲ့သည်။
နိုဝင်ဘာလ၃၀ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အိမ်သို့ အင်းယားကန်ကိုဖြတ်၍ရေကူးပြီးရောက်ရှိလာသည်။
သူသည်တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်းနှင့် အင်းယားမြိုင်လမ်းရှိ မြေအောက် ရေမြောင်းကြီးအတွင်းမှတစ်ဆင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နေအိမ်ဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်သူသည် ကန့်သတ်ဇုန်ဖြစ်ပြီး ဆက်သွယ်ရေးကိရိယာပစ္စည်းများ မရှိသည့်အိမ်ကြီး၏အနောက်ဘက်ခြံစည်းရိုးကို ကျော်၍ ဝင်ရောက်ခဲ့ သည်။
မြန်မာအာဏာပိုင်များသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပြင်ပလူများနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။
သူမ၏အိမ်သည် ၂၄ နာရီပတ်လုံး တစ်ဒါဇင်ကျော်သည့် လုံခြုံရေး ရဲများ ဝန်းရံထားကြပြီး၊ ရဲလှေများ မကြာခဏဆိုသလို အနီးအနားရေပြင်တွင် ကင်းလှည့်ခြင်းများ ရှိနေ ကြသော်လည်း သူ၏ဝင်ရောက်မှုလမ်းကြောင်းသည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရက်တောကို ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံစကားပြောခြင်းအား အိမ်ဖော် မှ တားဆီးကာကွယ်ခဲ့သည်။
သို့သော် သူသည် ထိုအိမ်တွင် နှစ်ရက်ကျော်ကြာသည်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်။
ဤအစပိုင်း အလည်အပတ်တွင် ရက်တောသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို သူ့သမီး၏လက်ရေးစာ နှင့် မော်မွန်း () ၏စာအုပ် အပါအဝင် အနည်းဆုံး စာအုပ် ခြောက်အုပ် ပေးခဲ့ သည်။
ဤစာကို နောက်ပိုင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ စုတ်ဖြဲပစ်လိုက်သည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ရက်တော ရောက်လာမှုကို သူမ၏ဆရာဝန်အား ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ ဆရာဝန်မှ အာဏာပိုင် များသို့ အသိပေးခဲ့သည်။
အာဏာပိုင်များသည် အရေးယူမှု မပြုလုပ်ခဲ့ပါ။
သူသည် လာခဲ့သည့်လမ်းအတိုင်း နေအိမ်ဝင်းမှပြန်လည် ထွက်ခွာခဲ့သည်။
ရက်တော၏အဆိုအရ သူမ၏အိမ်မှ ပြန်အထွက်တွင် ရဲအရာရှိများ ၎င်းကို တွေ့မြင်သွားပြီး သေနတ်များဖြင့်ချိန်၍ “မင်းဒီမှာ ဘာလုပ်နေသလဲ” ဟုမေးပြီးနောက် သူ့ကို လွှတ်ပေးလိုက်သည်။
သုဝဏ္ကဘုမ္မိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို နိုင်ငံရေးဆန္ဒပြသူများ သိမ်းပိုက်ထားသောကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မှ မထွက်နိုင်သဖြင့် ရက်တောသည် မဲဆောက်ရှိ ကုန်းမြင့်ဟော်တယ် တွင် တစ်လကျော်ကြာ နေထိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနေရာတွင် ၎င်းသည် စုကြည်အားတွေ့ဆုံရန် ကြိုးစားရာ မအောင်မြင်ခဲ့သည့်အကြောင်း နှင့် ထပ်မံကြိုးစားမည်ဆိုသည့် အစီအစဉ်များကို လူများသို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ဤအချိန်များအတွင်း ဒုက္ခသည်ကျောင်းများသို့မကြာခဏသွားရောက်လည်ပတ်ပြီး၊ ကလေးများနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
၎င်းကိုရံဖန်ရံခါထိုင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး နှင့် တွေ့ရတတ်သည်။
သူသည် မယ်တော်ဆေးခန်း သို့လည်း အကြိမ်တစ်ဒါဇင်နီးပါးခန့် သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုဆေးခန်းတွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့် ရှောက်ရေးအဖွဲ့မှ အကူ ဘိုကြည် နှင့် အဆက်အသွယ်ရခဲ့သည်။
၂၀၀၉ မေလအထိ ရက်တောသည် သူ၏ ၂၀၀၈ အလည်အပတ်ခရီးစရိတ်များကို ပေးဆပ်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ အလည်ခရီး နှင့် အဖမ်းခံရခြင်း ၂၀၀၉ ဧပြီလအလယ်တွင် ရက်တောသည် မစ်ဇိုရီပြည်နယ်မှ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်သို့ သူ၏ဇနီးဟောင်း နှင့် တွေ့ဆုံရန် ခရီးထွက်ခဲ့သည်။
သူသည် သူ၏ဇနီးဟောင်းအားပြောကြားခဲ့သည်မှာ ခွင့်လွှတ် ်း ရန်အကြောင်းနှင့် သူရေးနေသည့်စာတမ်းအတွက် အသေးစိတ်အချက်အလက်များ ရရှိရန်အတွက် အာရှသို့ သွားရန် လိုအပ်သည့် အကြောင်းဖြစ်သည်။
ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် သူ၏ကလေးများကို မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများနှင့် ထားရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဘန်ကောက်သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။
သူသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးနေပြီး၊ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ အတွင်း၌ ပျောက်ဆုံးနေသည့် စစ်သားများကို ရှာဖွေနေသည်ဟု ၎င်း၏ မိသားစုအား ပြောကြားခဲ့သည်။
ရက်တော၏ဇနီးအဆိုအရ သူသည် ခွင့်လွှတ်ခြင်း နှင့် ကျဆုံးပြီးပြန်လည်အောင်မြင်လာခြင်းအကြောင်းကို အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းလိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် မကြာခင် ရက်တောသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ပြည်ပြေးမြန်မာအုပ်စုများဆီသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းရေးသားနေသည့် သူရဲကောင်းအရည်အသွေးများဆိုသော ကံကြမ္မာအခြေခံစာအုပ် အကြောင်း ထိုသူတို့အားပြောပြခဲ့သည်။
ရက်တောသည် မြန်မာဗီဇာရရန် စောင့်ဆိုင်းရင်း ဘန်ကောက်တွင် တစ်ပတ်အချိန်ဖြုန်းခဲ့သည်။
၂၀၀၉ မေလ ၃ ရက်နေ့ ညနေတွင် ရက်တောသည် မြန်မာအာဏာပိုင်များမှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည့် အောင်ဆန်းစုကြည်အိမ်သို့ ရန်ကုန်မြို ့ရှိ အင်းယားကန်ကိုဖြတ်၍ ၂ ကီလိုမီတာ ( ၁.၂၅ မိုင် ) အကွာအဝေးကို ရေကူးသွားခဲ့သည်။
ဂူဂယ်ကမ္ဘာ့မြေပုံ (Google Earth) အသုံးပြုပြီး သူ၏အင်းယားကန်ဖြတ်လမ်းကြောင်းကို ကြိုတင်စီစဉ်ခဲ့သည်။
ရဲအချို ့သည် သူရေကူးနေစဉ်တွေ့ရှိပြီး သူ့ကိုခဲများဖြင့် ပစ်ပေါက်၍ မောင်းထုတ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် လာခဲ့စဉ်အချိန် သွားရောက်ခဲ့သည့်လမ်းကြောင်းအတိုင်း မြေအောက်ရေမြောင်းမှတစ်ဆင့် ခြံစည်းရိုးလေးကို ကျော်၍ လုံခြုံရေးအစောင့်အရှောက်များကို အောင်မြင်စွာရှောင်ကွင်းပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏နေအိမ်အတွင်းသို့ မေလ ၄ ရက်နေ့ နံနက် ၅ နာရီတွင် ဝင်ရောက်သွားခဲ့သည်။
၎င်းသည် အိမ်တွင်းသို့ ရေဆင်းပိုက်ကို တွယ်တက်ပြီး ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
အတွင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အိမ်အကူနှစ်ယောက်ဖြစ်သည့် ဒေါ်ခင်ခင်ဝင်း နှင့် မဝင်းမမ၊ အမေနှင့်သမီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ပူးတွဲစီရင်ချက်ချခံထားရသူများ တို့နှင့် ရုတ်တရက်တွေ့ဆုံခဲ့ ကြသည်။
၎င်းသည် ထိုသူတို့အား သူပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ ဆာလောင်နေပြီး ဆီးချိုဝေဒနာခံစားနေရကြောင်း ပြောပြခဲ့သည်။
အမျိုးသမီးများသည် သူ့ကို ကျွေးမွေးခဲ့သည်။
သူသည် ရက်အနည်းငယ်ကြာ အိမ်တွင်နေလို့ရနိုင်သ လားဟု ဒေါ်စုကြည်အားမေးခဲ့သည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး၊ သူမ၏အိမ်အကူများမှ သူ့အား အာဏာပိုင်များလက်သို့ အပ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။
သို့သော် သူခြေထောက်ကြွက်တက်နေသည့်အကြောင်း တင်ပြပြောဆိုပြီးနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အိမ်၏ အောက်ထပ်တွင်နေထိုင်ရန် သဘောတူခွင့်ပြုခဲ့သည်။
သူနေထိုင်စဉ်အတွင်း သူ့အား ဓာတ်ဆားထုပ် နှင့် အစားအသောက်များ ပေးကမ်းခဲ့သည်။
ထိုနေရာတွင်ရှိနေစဉ် သူ၏အချိန်အချို့ကို ဆုတောင်း ဝတ်ပြုနေခဲ့သည်။
မြန်မာအစိုးရသည် ညဉ့်နက်မှလာရောက်သည့် မိသားစုဝင်မဟုတ်သောဧည့်သည်များသည် ကြိုတင်စာရင်းပေး တိုင်ကြားထားရန် လိုအပ်ပြီး၊ နိုင်ငံခြားသားများ ညအိပ်ညနေ တည်းခိုခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် သူမ၏အကူများအဆိုအရ သူသည် ထိုနေရာတွင် မဖိတ်ခေါ်မကြိုဆိုပဲရောက်လာသော ဧည့်သည် အဖြစ် နေထိုင်သွားခဲ့သည်။
ရက်တော၏မိသားစု နောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုသည်မှာ သူသည် “သေချာသည့်ရည်ရွယ်ချက်ရှိခဲ့ပြီး၊” “ဖြစ်နိုင်သည့်အကျိုးဆက်များ” ကို သတိမထားခဲ့ဟုပြောဆို ကြသည်။
တစ်ချို ့က သူသည် မေလ ၅ ရက်နေ့ မှပြန်ထွက်ခွာသွားသည် ဟုပြောကြသော်လည်း ရက်တောသည် ၎င်းရောက်ရှိခဲ့သည့် မေလ ၄ရက်နေ့ သန်းခေါင်မတိုင်မီ ည ၁၁း၄၅ မိနစ်တွင် ထိုအိမ်မှပြန်လည်ထွက်ခွာခဲ့သည်။
သူသည် ကန်သာယာဆေးရုံနှင် ခြံစည်းရိုးချင်း တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေသော အမေရိကန် ကောင်စစ်ဝန် ၏အိမ်သို့ဦးတည် ပြီးရေကူးသွားခဲ့သည်။
မြန်မာအာဏာပိုင်များအဆိုအရ ရက်တောသည် “ ခေါင်းမြီးခြုံပဝါ အနက်ရောင် နှစ်ထည်၊ လည်ပင်းစည်း အနက်ရောင် နှစ်ထည် ၊ စကပ်အရှည် နှစ်ထည်၊ အနီရောင် ဓာတ်မီး တစ်ခု၊ ပလတ်စတစ်အိတ်တွင်းမှ ရောင်စုံခဲတံ ၆ ချောင်း၊ နေကာမျက်မှန် သုံးစုံ၊ နှစ်ပင်ပလပ်တစ်ခု၊ ဆားကစ်ဝါယာ အပိုင်းအစ နှစ်ခု ၊ အားဖြည့်ကိရိယာတစ်ခု၊ ကိရိယာများကိုထည့်ရန် အသုံးပြုသော အနက်ရောင်ဇစ်တပ်ထားသောအိတ်တစ်လုံး ၊ မီးခိုးရောင်ခြေအိတ်နှစ်စုံ၊ အင်္ဂလိပ်စာအုပ်မှအပိုင်းငါးပိုင်း၊ စာရွက်အပိုင်းအစများထည့်ထားသော အိတ်တစ်လုံး စသည်တို့ကို ထည့်ထားသော ဇစ်တပ်ထားသောပလတ်စတစ်အိတ်တစ်လုံး ကို ထားခဲ့သည်ဟုသိရသည်။
”မေလ ၅ ရက်နေ့နံနက်တွင် ရက်တောကို အပြည်အပြည်ဆိုင်ရာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းဌာန နှင့် ကန်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ အမေရိကန် ကောင်စစ်ဝန် ၏ အိမ်နှင့် ပေ ၁၀၀ အောက်နီးသော အကွာအဝေးရှိ အမေရိကန် သံရုံး အနီးမှ ရဲများက ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား Category:အောင်ဆန်းစုကြည်။
200px| အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ စတုန်းဟင်းချ် ကို ကျောက်ခေတ်သစ် လူသားများက လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၅၀၀ မှ ၄၀၀၀ အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းမတင်မီခေတ် ဆိုသည်မှာ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ မရေးသား ရသေးခင် အချိန်ကာလကို ဆိုလိုသည်။
ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် လူသားတို့ နေထိုင်သွားလာ နေကြပြီး ဖြစ်သော်လည်း ထိုအချိန်ကာလများ အတွက် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ မရရှိနိုင်သည့် အချိန်ကာလကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။
စာရေးသားခြင်း တီထွင်မှု မပြုရသေးခင် အချိန်ကာလဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။
ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြောရမည်ဆိုလျှင် လူသားများ မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလ ကိုပါ ထည့်သွင်း ပြောဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်း သုတေသနပညာရှင် ပေါလ်တိုးနယ် က ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ ဂူများ အတွင်း သူရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အရာများကို ရေးသား ဖော်ပြရာတွင် ဤ အသုံးအနှုန်းကို စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်ဘာသာ တွင် ၁၈၃၀ ခုနှစ်များမှစ၍ စာရေးသားခြင်း မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့ အတွက်မူ သမိုင်းမတင်မီ ကာလ ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင် ဒင်နီယယ် ဝီလ်ဆင်က စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။
သမိုင်းမတင်မီခေတ် ဆိုသည်မှာ စကြဝဠာ အစပြုသော အချိန်က စ၍ ရည်ညွှန်းခြင်း ပြုနိုင်သော်လည်း အများအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ထွန်းလာသည့် အချိန်မှစ၍ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသည်။
ပို၍ တိတိကျကျ ဆိုရလျှင် လူနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော သက်ရှိများ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အချိန်က စ၍ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။
လူတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကို ရည်ညွှန်းရာတွင် သမိုင်းမတင်မီခေတ်နှင့် ဆိုင်သော သမိုင်းပညာရှင်များ အနေနှင့် ခေတ် ၃ ခေတ် ခွဲခြားသော စနစ်ကို အသုံးပြုလေ့ ရှိသော်လည်း လူသားမပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလ ကို လေ့လာသော ပညာရှင်များ အနေနှင့်မူ ပိုမို တိကျစွာ ခွဲခြားနိုင်သော ဘူမိဆိုင်ရာ ကျောက်လွှာများပေါ် မူတည်၍ ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
လူတို့၏ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကို ခေတ် ၃ ခေတ် အနေနှင့် ခွဲခြားသော အခါတွင် လက်နက်ကိရိယာ များကို ပြုလုပ်သော နည်းပညာ ပေါ်မူတည်၍ ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ် နှင့် သံခေတ် ဟူ၍ ခွဲခြားခေါ်ဆိုတတ်ကြသည်။
မြန်မာအင်ဒီပဲန်ဒင့် သတင်းဂျာနယ်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စတင်ထုတ်ဝေသည်။
ယင်းဂျာနယ်သည် သတင်းဂျာနယ်တစ်စောင်ဖြစ်သည်။
အယ်ဒီတာအဖွဲ့မှာ ဝင်းငြိမ်း(အယ်ဒီတာချုပ်)၊ မျိုးမြင့်ညိမ်း(တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ)၊ မသီတာ(စမ်းချောင်း)(အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ)၊ ဒဲဒီ(အဖွဲ့ဝင်)နှင့် ဟန်ဇော်(အဖွဲ့ဝင်)တို့ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ Category:မြန်မာ သတင်းစာများ။
thumb|ဒန်ပါဆာမြို့ အမှတ်တံဆိပ် ဒန်ပါဆာမြို့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဘာလီနယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။
ဒန်ပါဆာမြို့၏ လူဦးရေမှာ အလျှင်အမြန် တိုးတက်လျက် ရှိပြီး ယခင် ဆယ်စုနှစ်များက ၅၃၃,၂၅၂ ဦး မျှသာ ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ၇၈၈,၄၄၅ ဦး အထိ တိုးပွားလာခဲ့သည်။
ဒန်ပါဆာသည် ယခင်က ဘန်ဒေါင်းတိုင်းပြည်၏ မြို့တော် ဖြစခဲ့သည်။
၁၉၀၆ ခု ဒတ်ချ်တို့ ဘာလီသို့ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ဒတ်ချ်တို့ လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့သည်။
နန်းတော် အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများကို ဒတ်ချ်တို့ လုယုပြီး မီးရှို့ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သဖြင့် ယနေ့ အချိန်တွင် ဗဟို ရင်ပြင် နေရာတွင် ကွက်လပ်သာ ကျန်ရှိခဲ့တော့သည်။
thumb|ဘာလစ်ပါပန်မြို့ မြင်ကွင်း ဘာလစ်ပါပန်မြို့ (Balikpapan) သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဘော်နီယိုကျွန်း၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
သစ်လုပ်ငန်းများ၊ သတ္တုတွင်းများ၊ ဓာတ်ဆီနှင့် သက်ဆိုင်သော ထုတ်ကုန်များ အစရှိသည့် သဘာဝ အရင်းအမြစ် ပေါများသော အရှေ့ ကာလီမန်တန် ဒေသအတွင်း တည်ရှိသည်။
ဆယ်မရန်းဆိပ်ကမ်း နှင့် ကာရီရန်ဂေါဆိပ်ကမ်း စသည့် ဆိပ်ကမ်း နှစ်ခု နှင့် ဆယ်ပင်ဂန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တို့မှာ မြို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် အဓိက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းများ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၆၃၉,၀၃၁ ဦး ရှိပြီး အရှေ့ကာလီမန်တန် ဒေသအတွင်း ဆမာရင်ဒါမြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။
thumb|ဘန်ဒေါင်းမြို့ရှိ ဆိတ် အဆောက်အဦးမှာ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၏ ရုံးဖြစ်သည်။
ဘန်ဒေါင်းမြို့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံအတွင်း တတိယမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ ဖြစ်သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၇.၄ သန်းမျှ ရှိသည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ၂၅၂၉ပေ (၇၆၈ မီတာ) အမြင့်တွင် တည်ရှိကာ ဂျာကာတာမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ၁၄၀ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
ဘန်ဒေါင်းမြို့သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး အခြားသော အင်ဒိုနီးရှားမြို့ကြီးများထက် အေးမြသော အပူချိန် ရှိသည်။
ဘန်ဒေါင်းမြို့သည် မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် တည်ရှိပြီး ပတ်ဝန်းကျင်၌ မီးတောင်များ ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
ထိုသို့သော အနေအထားက သဘာဝအတိုင်း ခံစစ်ကောင်းပြုနိုင်သော နေရာ ဖြစ်သဖြင့် ဒတ်ချ်တို့၏ ကိုလိုနီခေတ်အခါက ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ကိုလိုနီ မြို့တော်ကို ဘာတေးဗီးယားမှ ဘန်ဒေါင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရခြင်း၏ အဓိက အချက် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒတ်ချ်ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့တို့က ၁၈ ရာစု အတွင်း တောင်ကုန်းများ ပတ်လည်တွင် ကော်ဖီစိုက်ခင်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၁၂မိုင် (၁၈၀ ကီလိုမီတာ) အကွာရှိ မြို့တော်နှင့် ဆက်သွယ်ရန် လမ်းများဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
ထိုမြို့တွင် နေထိုင်သော ဒတ်ချ်လူမျိုးတို့က မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သဖြင့် ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ထိုမှတဆင့် ဘန်ဒေါင်းသည် စိုက်ခင်းပိုင်ရှင်တို့ အတွက် အပန်းဖြေရာ မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အဆင့်မြင့် ဟိုတယ်များ၊ စားသောက်ဆိုင်များ၊ ကဖေးများ၊ ဥရောပ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းဆိုငများ ဖွင့်လှစ်လာခဲ့သဖြင့် ထိုမြို့အား ပဲရစ်ဗန် ဂျာဗား ( ဒတ်ချ်ဘာသာဖြင့် ဂျာဗား၏ ပဲရစ်မြို့) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ဘန်ဒေါင်းမြို့သည် အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး မြို့ပြအသွင် ပြောင်းလာခဲ့ကာ ကျေးလက်ဆန်သော ဘန်ဒေါင်းမြို့ကို ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် လူပေါင်း ၁၆,၅၀၀ နေထိုင်သော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ အဖြစ် ပြောင်းလဲ စေခဲ့ကာ လူပေါင်း ၂ သန်းကျော် နေထိုင်ရာ ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်များကို အလွန်အမင်း ပျက်စီးခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် တောင်စောင်းအိမ်ရာ များနှင့် အဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပုံစံ ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဘန်ဒေါင်းမြို့သည် အမှိုက်စွန့်ပစ်မှု၊ ရေကြီးမှု၊ ကစဉ့်ကလျားနိုင်လှသော လမ်းစနစ် အစရှိသော ပြဿနာပေါင်း မြောက်မြားစွာကို ကြုံတွေ့ နေရသော်လည်း ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူများ နှင့် လာရောက်လည်ပတ်သူများ အများအပြား ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
ဒီလီမြို့ () သည် အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
တီမောကျွန်း၏ မြောက်ဘက်အစွန်ပိုင်းကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။
တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေးအတွက် ပင်မမြို့ဖြစ်ကာ အဓိကဆိပ်ကမ်းလည်းဖြစ်သည်။
ဤဒေသသည် အရှေ့တီမောနိုင်ငံမဖြစ်မီ ၁၇၆၉ခုနှစ် ပေါ်တူဂီတို့လက်ထက်ကပင် အဓိကဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဤမြို့၏ မူလအစ အခြေချနေထိုင်မှုသည် ယခုလက်ရှိမြို့၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ ရပ်ကွက်နေရာမှစသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဒီလီဒေသသည် မဟာမိတ်တို့နှင့် ဂျပန်တို့အကြား စစ်ပွဲဖြစ်ပွားရာဒေသဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ရာစုနှစ်များစွာ အုပ်စိုးခဲ့သော ပေါ်တူဂီတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ကို ပြင်းထန်စွာခံစားခဲ့ရသော ဒီလီမြို့ပျက်ကြီးသည် စစ်ကြီးပြီးနောက် ပေါ်တူဂီတို့ထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။
၁၉၇၅ခုနှစ်တွင် တီမောနိုင်ငံရေးပါတီများအကြား အချင်းများခဲ့ကြပြီး လွတ်လပ်ရေးကြေညာရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် (၉)ရက်အကြာ၌ အင်ဒိုနီးရှား၏ ကျူးကျော်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။
အင်ဒိုနီးရှားတို့လက်အောက်၌ ပြည်နယ်မြို့တော် ဒီလီမြို့၏ အခြေခံအဆောက်အဦးများသည် များစွာတိုးတက်လာပြီး လူဦးရေသည်လည်း (၁၀၀,၀၀၀) အထက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားတို့ကို ပြန်လည်တော်လှန်မှုများ၌ ပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်ခံရပြီး ဒီလီလူသတ်ပွဲသည် လွတ်လပ်ရေးဆန္ဒခံယူပွဲဖြစ်လာစေရန် နိုင်ငံတကာ၏ ဖိအားပေးမှုကို ခံခဲ့ရစေသည်။
ဆန္ဒခံယူပွဲပြီးနောက် မြို့တော်ဒီလီတွင် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်လာပြီး အခြေခံအဆောက်အဦးများ ပျက်စီးကာ ဒုက္ခသည်အမြောက်အမြား ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။
ကုလသမဂ္ဂအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နိုင်ငံတကာအကူအညီဖြင့် အခြေခံအဆောက်အဦးများ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၂ခုနှစ်၌ ဒီလီမြို့သည် လွတ်လပ်သောအရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၀၆ခုနှစ်အကြမ်းဖက်မှုများတွင် အခြေခံအဆောက်အဦးများ ပျက်စီးပြန်ကာ လူများထွက်ပြေးခဲ့ရပြန်သည်။
၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် အစိုးရက ငြိမ်းချမ်းရေးမြို့စီမံကိန်း စတင်ခဲ့သည်။
လူဦးရေတိုးလာသည်နှင့်အမျှ မြို့ကိုမူလနေရာမှ အရှေ့ဘက်နှင့်တောင်ဘက်ရှိ ကမ်းခြေဒေသများသို့ တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။
ဒီလီမြို့သည် အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော (၂၄)နာရီ လျှပ်စစ်မီးရရှိသည့်မြို့ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ရေအတွက် ခက်ခဲနေဆဲဖြစ်သည်။
ဒီလီ၏ပညာရေးသည် တိုင်းပြည်၏ပညာရေးနှင့်ယှဉ်ပါက မြင့်မားသည်။
နိုင်ငံတကာဆိပ်ကမ်း၊ လေဆိပ်တို့ရှိသည်။
တိုင်းပြည်၏ အနာဂတ်စီးပွားရေးအတွက် အစိုးရအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သမိုင်းကြောင်းတို့ကို အမှီပြုကာ ခရီးသွားကဏ္ဍကို မြှင့်တင်ရန် စီစဉ်နေကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း ဒီလီမြို့သည် အရှေ့တီမောသမိုင်းကြောင်း၌ အဓိကနေရာမှ ပါဝင်သည်။
သို့ရာတွင် (၁၇၀၀)ပြည့်နှစ်မတိုင်မီက သမိုင်းကြောင်းများမှာမူ သိရှိရမှုနည်းပါးသည်။
၁၉၇၆ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၇ရက်နေ့တွင် အရှေ့တီမောသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ (၂၇)ခုမြောက်ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကျေးလက်-မြို့ပြရွှေ့ပြောင်းအခြေချခြင်းကို အင်ဒိုနီးရှားတို့က ကန့်သတ်ခဲ့သော်လည်း ဒီလီမြို့၏ လူဦးရေမှာ တိုးတက်လာသည်။
၁၉၈၅ခုနှစ်တွင် (၈၀,၀၀၀) ကျော်နှင့် ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် (၁၀၀,၀၀၀) ကျော်ရှိလာခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရသည် လူဦးရေတိုးတက်လာမှုကြောင့် အခြေခံအဆောက်အဦးများကို တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၀နှစ်များတွင် မြို့သည် မူလနေရာမှ ပြန့်ပြူးသည့်နေရာများသို့ တိုးချဲ့လာခဲ့ကြသည်။
၁၉၈၀နှစ်များတွင် အင်ဒိုနီးရှားတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်ရန်စိတ်များ လူငယ်များအကြား ပျံ့နှံ့လာသည်။
ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို နိုင်ငံခြားသားဝင်ခွင့် ကန့်သတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၀နှောင်းပိုင်းနှစ်များတွင် ဒီလီမြို့သို့ ပြည်ပဧည့်သည်များကို ဝင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၉၁ခုနှစ်တွင် ဒီလီမြို့လူသတ်ပွဲကိစ္စကြောင့် အရှေ့တီမောကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးရန် အင်ဒိုနီးရှားကို ကမ္ဘာက ဖိအားပေးခဲ့သည်။
၁၉၉၇အာရှဘဏ္ဍာရေးပျက်ကပ်ကြီးနှင့်အတူ အယ်လ်နီညိုကြောင့် မိုးခေါင်ရေရှားမှု ဖြစ်ခဲ့ရာ အင်ဒိုနီးရှားရှိအခြားမြို့များထက် ဒီလီမြို့သည် အစာရေစာရှားပါးခဲ့သည်။
ဤကပ်ဘေးသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ အာဏာရှင်သမ္မတ ဆူဟာတိုကို ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၎င်းကိုဆက်ခံသော သမ္မတ ဘီဂျေ ဟာဘီဘီက အရှေ့တီမောကို လွတ်လပ်ရေးပေးရန် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
ရလဒ်ကြေညာပြီးနောက် အင်ဒိုနီးရှားရဲတပ်ဖွဲ့သည် မြို့မှထွက်ခွာခဲ့သည်။
ဆန္ဒခံယူပွဲပြီးနောက် ဒီလီမြို့တွင် အကြမ်းဖက်မှုများစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ပထမ (၄၈)နာရီအတွင်း (၁၄၅)ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။
အကြမ်းဖက်မှုများသည် ရက်တော်တော်ကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဒီလီမြို့၏ အခြေခံအဆောက်အဦးများနှင့် အိမ်များ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်။
အစိုးရရုံးများ ဖျက်ဆီးခံရသည်။
မြို့၏နေရာတော်တော်များများ မီးလောင်ခဲ့ပြီး လူပေါင်း (၁၂၀,၀၀၀)ခန့် ဒုက္ခသည်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားစစ်တပ်အစား နိုင်ငံတကာငြိမ်းချမ်းရေးတပ်များ ဝင်ရောက်ထိန်းသိမ်းရန် နိုင်ငံတကာမှ ဖိအားပေးခဲ့ရာ စက်တင်ဘာ (၁၂)ရက်နေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရက သဘောတူခဲ့သည်။
(၁၄)ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂက ဒီလီမှ ဒုက္ခသည်များကို ကယ်ထုတ်ကာ ဩစတြေးလျသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်။
(၂၀)ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂတပ်များ အရှေ့တီမောသို့ ရောက်လာခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂအုပ်ချုပ်မှုအောက်၌ ဒီလီသည် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။
ဒီလီပြင်ပရှိ ဒေသများအတွက် အင်ဒိုနီးရှားတို့၏ အခြေခံအဆောက်အဦးဆိုင်ရာများကို ကုလသမဂ္ဂတို့က မလုပ်ကိုင်သောကြောင့် ထိုဒေသများမှလူများသည် ဒီလီသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်။
၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားတို့သွန့်ခွာသွားသော အိမ်အလွတ်များတွင် ကျူးကျော်နေထိုင်ကြသည်။
အထူးသဖြင့် ကျူးကျော်သူများသည် နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းမှဖြစ်ကြသည်။
ဆိုးရွားသောစီးပွားရေးနှင့် လူဦးရေတိုးတက်လာမှုသည် မြို့ပြဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေကို တိုးလာစေသည်။
ကုလသမဂ္ဂအုပ်ချုပ်ပြီးနောက် ဒီလီ၏လူဦးရေသည် နှစ်စဉ် ၁၀%တိုးတက်လာသည်။
ကျေးလက်-မြို့ပြရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းသာမက ကလေးမွေးဖွားနှုန်းများကြောင့် မြို့၏လူဦးရေသည် တိုးတက်လာသည်။
အရှေ့တီမော၏ကလေးမွေးနှုန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးအထိ ဖြစ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် ဒီလီမြို့၏လူဦးရေသည် (၁၇၃,၅၄၁)ဦးရှိလာခဲ့သည်။
၂၀၀၆ခုနှစ် မတ်လတွင် နိုင်ငံအနောက်ပိုင်းမှ စစ်သားအများစုပါဝင်သော စစ်သားများက ဆူပူအုံကြွမှုများနှင့် ဂိုဏ်းခွဲမှုများကြောင့် ဒီလီတွင် အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်လာပြန်သည်။
လူပေါင်း (၁၅၀,၀၀၀)ခန့် မြို့ကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသည်။
လူ(၇၀,၀၀၀)ကျော်မှာ တဲထိုးနေထိုင်ခဲ့ရပြီး (၈၀,၀၀၀)ကျော်မှာ ကျေးလက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။
၂၀၀၇ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် အမျိုးသားပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးစီမံကိန်းကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် တဲထိုးနေထိုင်ရသူ (၃၀,၀၀၀)ခန့် ရှိသေးသည်။
အခြေအနေများသည် သမ္မတနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်ကို လုပ်ကြံခြင်းများပါ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် နေရပ်စွန့်ခွာသူအများစု ဒီလီသို့ ပြန်ရောက်လာပြီး နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ဒုက္ခသည်စခန်းများကို အပြီးပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် လူငယ်အဖွဲ့များအကြား ရန်ပွဲများ မကြာခဏဖြစ်တတ်သည်။
သို့သော် အကြမ်းဖက်မှုအကြီးစားများ မဖြစ်ပွားတော့ပေ။
၂၀၀၉ခုနှစ် မေလတွင် သမ္မတက ဒီလီငြိမ်းချမ်းရေးမြို့တော်စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။
ဤသည်မှာ စည်းလုံးမှုတည်ဆောက်ပြီး အကြမ်းဖက်မှုများကို ကာကွယ်ရန်ဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ပြည့်နှစ်တွင် မြို့ပြဧရိယာ၌ လူဦးရေ (၂၁၀,၂၅၀) နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် (၂၈၁,၀၀၀) အထိ မြင့်တက်ခဲ့သည်။
ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနေချိန် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဒီလီမြို့သည် နှစ်ပေါင်း(၅၀)အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ရေကြီးမှုကို ကြုံခဲ့ရသည်။
thumb|၂၀၂၁​ရေကြီးမှု ပထဝီဝင်အနေအထား ဒီလီမြို့သည် တီမောကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။
အချိန်ဇုန် UTC+9 တွင် ကျရောက်သည်။
ကမ်းခြေပိုင်သည် ဆာဗူပင်လယ်၏ အွမ်ဘိုင်ရေလက်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။
တောင်ပိုင်းတွင် တီမော၏ တောင်တန်းများတည်ရှိသည်။