kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
မြန်မာကဗျာ စတင် သင်ကြားသောအခါ 'ကဗျာအစ သံပေါက်က' ဟု ဆိုရိုးရှိသည့်အတိုင်း သံပေါက်ကို ရှေးဦးစွာ သင်ကြားပေးလေ့ရှိသည်။
သံပေါက်သည် လေးလုံး စပ်လင်္ကာဖွဲ့နည်း၏အခြေခံဖြစ်သည်။
ကဗျာဖွဲ့နည်းအမျိုးမျိုးတွင် အလွယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
သံပေါက်စပ်နည်း ကို လွယ်လွယ်သိနိုင်ရန် 'အစ လေးလုံး၊ အလယ် သုံး၊ အဆုံး ငါး ခုနစ်' ဟူ၍ မှတ်သားလေ့ရှိသည်။
ပထမ သံပေါက်စပ်နည်း (၄ - ၃ - ၂) (၁) အစပိုဒ်တွင် လေးလုံး ရှိရမည်။
(၂) အလယ်တွင် သုံးလုံး ရှိရမည်။
(၃) နောက်ဆုံးအချတွင် ငါးလုံး သို့မဟုတ် ခုနစ်လုံး ရှိမည်။
(၄) ကာရန်ယူပုံမှာ ၄- ၃- ၂ စနစ် ဖြစ်သည်။
အစပိုဒ် လေးလုံး အနက် စတုတ္ထနေရာ၊ အလယ်ပိုဒ် သုံးလုံးအနက် တတိယနေရာ၊ နောက်ဆုံး ပိုဒ် ငါးလုံး သို့မဟုတ် ခုနစ်လုံးအနက် ဒုတိယနေရာတို့ ကာရန်ညီရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
လေးလုံးစပ်လင်္ကာ လေးလုံးလျှင် တပါဒစပ်ဆိုရသော ကဗျာအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
လင်္ကာ ဆိုသည်မှာ အလင်္ကာရမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်။
တန်ဆာ ဆင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မြန်မာကဗျာတွင် အသုံးများသော ကဗျာ အဖွဲ့ဖြစ်သည်။
ပုဂံခေတ်မှ ယနေ့ခေတ်အထိ လေးလုံးစပ် လင်္ကာနည်းကို သုံးလေ့ရှိသည်။
စပ်နည်း သံပေါက်စပ်နည်းကို နားလည်လျှင် လင်္ကာစပ်နည်းကို အလိုလို နားလည်နိုင်သည်။
လေးလုံးလျှင် တစ်ကြိမ်ဖြတ်တောက်၍ စည်းဝါးမှန်မှန် ဖွဲ့ရသည်။
ဖွဲ့သောအခါ အောက်ပါပုံစံအတိုင်း ကာရန်ယူ၍ ဖွဲ့ဆိုရသည်။
(၁) ၄ - ၃ - ၂ နည်း (၂) ၄ - ၃ - ၁ နည်း (၃) ၄ - ၁ နည်း (၄) ၄ - ၂ နည်း (၅) ၃ - ၁ နည်း (၆) ၃ - ၂ နည်း ဟူ၍ စပ်ဆိုနိုင်သည်။
အထူးမှတ်ရန်မှာ လေးလုံးစပ်လင်္ကာတွင် ၄ - ၃ - ၂ စပ်နည်းသည် အခြေခံဖြစ်သည်။
ထိုမှဆင့်ပွား၍အမျိုးမျိုးဖြာထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
အချိုး နှစ်ချိုးပါဝင်သော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။
ပထမအချိုးကို အခံဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချီဟူ၍ လည်းကောင်းခေါ်၍ ဒုတိယအချိုးကို အအုပ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချ ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။
နှစ်ဆစ်ချိုး ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
ဒွေးချိုးစပ်နည်း အချိုးနှစ်ချိုးရှိသည့်အနက် အခံချိုးတွင် အနည်းဆုံး နှစ်ပိုဒ်ဖြင့်ရေးပြီး အအုပ်ချိုးတွင် အနည်းဆုံးနှစ်ပိုဒ်ဖြင့် အုပ်လေ့ရှိသည်။
၂ ပိုဒ်ခံ - ၂ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး ၂ ပိုဒ်ခံ - ၃ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး ၃ ပိုဒ်ခံ - ၃ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး ၃ ပိုဒ်ခံ - ၄ ပိုဒ်အုပ် ဒွေးချိုး စသည်ဖြင့် စိတ်ကူးဉာဏ်ရှိသလောက် ကွန့်မြူးရေးသားနိုင်သည်။
ဒွေးချိုးကဗျာတွင် ပိုဒ်ဆုံးကာရန် (အချိုးသတ်ကာရန်) များသည် ချသံများ ဖြစ်ရသည်။
အထူးသဖြင့် ဝိသဇ္ဇနီသံများ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
မည်သည့်အခါမျှ ချီသံ ခေါ် တက်သံမဖြစ်စေရ။
ထို့ပြင် ပိုဒ်တွင်းကာရန်များ လည်း ရှိသည်။
နမူနာအနေဖြင့် အောက်ပါဒွေးချိုးကို လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။
အသားရယ်ဖြူ လူပေမို့လား။
အသားတော်ညိုပြာညက် နန်းတော်ထက်ဖွား။
ဤဒွေးချိုး၏ ပထမပိုဒ်တွင် ပိုဒ်တွင်းကာရန် အဖြစ် အူ ကာရန်ဖြစ်သော ဖြူ နှင့် လူ ကိုယူထားသည်။
ဒုတိယပိုဒ်တွင် ပိုဒ်တွင်းကာရန်အဖြစ် အက် ကာရန်ဖြစ်သော ညက် နှင့် ထက် တို့ ညီနေသည့်အပြင် ပိုဒ်ဆုံးကာရန်များမှာလည်း ချသံဖြစ်သော အား ကာရန် လား နှင့် ဖွား ယူထားသည်ကိုတွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။
ထိုနည်းအတိုင်းလေ့လာကြည့်ပါက ဒွေးချိုးကဗျာ စပ်ရန်မှာ မခက်တော့ပေ။
တြိချိုး တြိ ဟူသည်မှာ သုံးခုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ပါဠိစကားစကား ဖြစ်သည်။
အချိုးသုံးချိုး ပါဝင်သော ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
တြိချိုးစပ်နည်း ဒွေးချိုးစပ်နည်းကိုသိလျှင် တြိချိုးစပ်နည်းကိုသိရန် မခက်တော့ချေ။
ဒွေးချိုးဟူသော အချိုးနှစ်ခုပေါ်တွင် အထက်က တချိုးထပ်ဆင့်လိုက်ရုံမျှသာ ဖြစ်သည်။
ထပ်တိုးလိုက်သော ပထမအချိုးမှာ ချီသံခေါ်တက်သံဖြင့် ဆုံးရသည်။
ချီသံခေါ် တက်သံမှတစ်ပါး အခြားအသံများဖြင့် အချိုးကာရန်မချနိုင်။
ပထမ အချိုးကာရန်အတိုင်း ဒုတိယအချိုးတွင် ပိုဒ်တွင်းကာရန် ယူရသည်။
ထိုသို့ ပထမအချိုး ကာရန်၏ နောက်သို့လိုက်၍ ဒုတိယအချိုး အဆုံးသတ်ခါနီးတွင် ကာရန်တူ ယူရသည်ကို ခွာထောက်ကာရန်ဟု ဆိုကြသည်။
ခွာထောက်ကာရန် ယူမိအောင် အထူးဂရုစိုက်ရသည်။
ခွာထောက်ကာရန်လွဲလျှင် ပထမအချိုးနှင့် ဒုတိယအချိုး အချိတ်အဆက်မမိပဲ တသီးတခြားစီ ဖြစ်သွားပေလိမ့်မည်။
များသောအားဖြင့် ခွာထောက်ကာရန်မိဖို့ သတိမရပဲ ရှိတတ်ကြသည်။
လေးချိုး သည် တက်သံ ခေါ် ပကတိသံဖြင့် ချရသော အချိုးနှစ်ခုနှင့် အောက်မြစ်သံ၊ ဝိသဇ္ဇနီသံတို့ဖြင့် ချရသော အချိုးနှစ်ခုပေါင်း အချိုးလေးခုပါဝင်သော မြန်မာကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
လေးချိုးစပ်နည်း ဒွေးချိုးနှင့် တြိချိုးစပ်နည်းကိုသိလျှင် လေးချိုးစပ်နည်းသည် မခက်ခဲပေ။
အခြေခံ ဒွေးချိုးအပေါ်တွင်တက်သံခေါ် ပကတိသံဖြင့် ချရသော အချိုးနှစ်ခု ထပ်ဆင့်လိုက်လျှင် လေးချိုးဖြစ်လာသည်။
လေးချိုးတွင်တတိယအချိုး၌ ခွာထောက်ကာရန် ပါလေ့ရှိသည်။
လေးချိုးဆိုသည်ကား အအုပ်အခံ ကာရန်အချိုး အစား လေးပိုဒ်တို့ဖြင့် ရေးသားစီကုံးရသော တေးမျိုးကိုဆိုလိုသည်။
ဥပမာ- ၁။
မြတ်လေးဖြူ စံပယ်သင်းပြန်တော့၊ နတ်သွေးတူ ရွယ်ယမင်းတွေက၊ သွယ်သွယ်ညှင်း ကုံးကာဆင်။
စာပြန်ပွဲကိုလ၊ ဟန်နွှဲကာ တူနှစ်ဖော်နှင့်၊ အလှူတော်ကောင်းမှုပွား အောင်ကွယ်၊ သွားကြပျော်ရွှင်။
နွေနယုန် မေထုန်လဟာမို့၊ မြေဝသုန် လေဟုန်ခပြန်တော့၊ ရွှေမှုန် ထပါလို့ ညိုလွင်လွင်၊ ဟိုတစ်ခွင်မှာဖြင် အုံ့ကာမှိုင်း။
၄၊ စည်ပုစွန် ရိုက်ချုန်းရောင်ခြည်ဝှန်၍၊ တသွန်သွန် ဟန်ကုန်နွှဲပါလို့၊ အမ္ဗုန် မာန်ဟုန်နှင့် သဲလှတယ်ကွယ်၊ ရွှဲကြလူတိုင်း။
( နယုန်လဘွဲ့ လေးချိုး ) လေးချိုးကဗျာ ရေးသားရာ၌ အခံပိုဒ်နှစ်ခု၊ အအုပ်ပိုဒ်နှစ်ခု ရှိရမြဲဖြစ်သည်။
အခံပိုဒ်နှစ်ခုတွင် အက္ခရာ သို့မဟုတ် ပဒနည်းသည်ဖြစ်စေ၊ များသည်ဖြစ်စေ အချီအချဟု အခြင်းအရာအားဖြင့် ပါမြဲဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ အခံပိုဒ်နှစ်ခုလုံးကို လဟုသံဖြင့်ချီ၍ ဂရုသံဖြင့် ချရမြဲဖြစ်သည်။
အအုပ်ပိုဒ်နှစ်ခုတို့တွင် ပထမချိုးဖြစ်သော အအုပ်ပိုဒ်ကို ပထမ အခံပိုဒ်ကဲ့သို့ ချီ၍ အခံပိုဒ်နှစ်ခုကဲ့သို့ ဂရုသံကာရန်တူအုပ်ကာ ချလိုရာ လဟုသံတစ်ခုခုသို့ ပြောင်း၍ချရသည်။
စတုတ္ထချိုးကိုမူ ဂရုသံဖြင့်ချီ၍ တတိယချိုး၏ အချနှင့် လဟုသံ ကာရန်တူ ချမြဲဖြစ်သည်။
အထက်ပါ စည်းမျဉ်းအရ အခံပိုဒ် ပထမအချိုးတွင် 'သင်း' ဟု အင်းကာရန် လဟုသံဖြင့် ချီ၍အဆုံး၌ 'ဆင်' ဟုအင်ကာရန် ဂရုသံဖြင့် ချသည်။
ထိုအတူ ဒုတိယအချိုးတွင် 'ပွဲ' ဟု အဲကာရန် လဟုသံဖြင့် ချီ၍ အဆုံး၌ ' ရွှင်' ဟု အင်ကာရန်ဂရုသံဖြင့်ချသည်။
တတိယအချိုး၌ 'နွေ နယုန် မေထုန်လဟာမို့' တွင် 'မို့' ဟု ပထမအချိုးကဲ့သို့ လဟုသံဖြင့် ပြန်ချီပြီးလျှင် ပထမ၊ ဒုတိယတို့၏ အချကာရန်တူ 'လွင်' ဟု ခံကာ 'ခွင်' ဟုအုပ်၍ 'မှိုင်း' ဟု လဟုသံဖြင့်ချသည်။
စတုတ္ထအချိုး၌ 'စည်ပုစွန်' ဟု အက္ခရာ သုံးလုံးရှိ 'စွန်' ဂရုသံဖြင့် ချီ၍ 'တိုင်း' စု တတိယ အချိုး၏ အချကာရန်တူ လဟုသံဖြင့်ချသည်။
လေးချိုးကို လေးဆစ်ဟူ၍လည်းခေါ်သည်။
လေးဆစ်ချိုးဟူ၍ လည်းခေါ်သည်။
လေးဆစ်ကို အခြားကဗျာများနှင့် မရောနှောဘဲ သီးခြား ရေးထားသော အချင်းမျိုးကို လေးဆစ်ဟူ၍ ခေါ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် အခြားကဗျာမှာ နောက်ဆုံးတွင် ရေးသောအချင်းမျိုးကို လေးဆစ်ဟူ၍ခေါ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် အခြားကဗျာမှာ နောက်ဆုံးတွင် ရေးသားလေး ဆစ်ကို သံထောက်ဟူ၍ခေါ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် အဆုံးလည်းမဟုတ်၊ တစ်ပုဒ်တည်း လေးဆစ်လည်းမဟုတ်ဘဲ အခြားစာများမှာ ရောနှောရေးသားထားသော လေးဆစ်ကို သဖြန်ဟူ၍ မှတ်ယူရေးသားလေ့ရှိသည်။
တစ်နည်း အားဖြင့် ကာလဒေသအလိုက် ခွန်းထောက်ဟူ၍လည်း ရေးသားကြသေးသည်။
ရှေးကျသော လေးဆစ်စာများမှာ လွန်စွာ စာလုံးနည်း၍ အဓိပ္ပာယ် ကျယ်ဝန်းပြီးလျှင် စာသားနကိုမှာလည်း တိုတိုကျဉ်းကျဉ်းသာ ရေးကြသည်။
ဤကဲ့သို့ ရေးသည်ကိုလေးဆစ်ဟု အမှတ်ပြုကြသည်။
လေးဆစ်ကို ချဲ့ထွင်ပြလျှင် လေးဆစ်ဘောလယ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လေးဆစ်ပုလဲဟူ၍ လည်းကောင်း စာဟောင်းပေမူ ပုရပိုက်များတွင် တွေ့မြင်ရလေသည်။
ထို့ပြင် လေးချိုးသည် လေးချိုးငယ်၏ လေးချိုးလတ်၊ လေးချိုး ကြီးဟူ၍ သုံးမျိုးပြားပြန်၏။
ထိုသုံမျိုးတွင် လေးချိုးငယ်ကို လေးဆစ်သဖြန် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လေးဆစ်ကွန်းထောက် သဖြန်ဟူ၍လည်းကောင်း အထူး ပြု၍ခေါ်သည်။
လေးချိုးလတ်ကို လေးချိုးဟူ၍ပင် သာမညအားဖြင့်ခေါ် သည်။
လေးချိုးကြီးကို လေးချိုးကြီးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အလွန်ကြီးက မဟာလေးချိုးကြီးဟူ၍လည်းကောင်း အထူးပြု၍ခေါ်သည်။
လေးချိုးကြီး သည်လည်း ကာလပေါ်လေးချိုးကြီး၊ ရှေးရိုးလေးချိုးကြီးဟူ၍ နှစ်မျိုးပြား၏။
ရှေးရိုးလေးချိုးကြီးကို သံချိုလေးကြီးဟူ၍လည်းခေါ်သည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် စာပေဖြင့် လေးချိုးကြီး၊ စာထောင့်လေးချိုးကြီးဟူ၍လည်း နှစ်မျိုးပြားပြန်၏။
ထိုမှတစ်ပါး ပုံကြီးသံ၊ စည်တော်သံ၊ တေးရိုးခေါ်သော သီချင်း မျိုးမှာလည်း အခံအချိုး အအုပ်အချိုးကွပ်သိမ်းချက်ထား၍ ရေးသမျှသည် လေးဆစ်ချိုးသဘောမျိုးအရင်းခံတွင် အသံယူအသံထားသာ ကွဲပြားကြလေသည်။
" လေးချိုး "။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၁၂ လာ - သနပ်။
၁၀၉။
ရန်ကုန်၊ စာပေဗိမာန်။
၁၉၇၄။
သဖြန် ဒွေးချိုး၊ တြိချိုးနှင့် လေးချိုးတို့ကို တခါတရံ သဖြန် ဟု အမည်တပ်၍ခေါ်သည်ကို တွေ့ဖူးပေမည်။
ထိုသို့ခေါ်သည်မှာ သီဆို တီးမှုတ်မှုဆိုင်ရာ ဂီတသဘောကိုလိုက်၍ ဖြစ်သည်။
ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား စသည်တို့ကို သီဆိုတီးမှုတ်၍ ပြီးဆုံးသောအခါ အသံကိုဖြန်ဖြေသော သဘောဖြင့် ဒွေးချိုးကိုဖြစ်စေ၊ တြိချိုးကိုဖြစ်စေ၊ လေးချိုးကိုဖြစ်စေ သီဆို၍ အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်။
ထိုအခါမျိုးတွင် ဒွေးချိုးသဖြန်၊ တြိချိုးသဖြန်၊ လေးချိုး သဖြန်ဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။
မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်) သဖြန် သဖြန်ဆိုသည်မှာ ပတ်ပျိုးစသော အထက်သံသီချင်းကြီးများကို ဆိုပြီးနောက် အသံကိုသံမှန်သို့ပြန် ရောက်စေရန် သီဆိုရသောသီချင်းမျိုးဖြစ်သည်။
ယင်းသည် ပတ်ပျိုးစသောသီချင်းကြီးများပေါ်သည့်အခါကျမှ ပညာရှို မှည့်ခေါ်ကြဟန်တူသည်။
သဖြန်သည် အသံနှင့်အဖြန်ဟူသော စကားနှစ်လုံးကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ သီချင်းသို့မဟုတ်အသံကိုပြန်စေ သောသို့မဟုတ်ပြန်ဖြေသောသီချင်းဟုအနက်ထွက်သည်။
ဒွေးချိုး၊ ဒွေးဆစ်၊ လေးချိုးလေးဆစ်တို့သည်အဆစ်အပိုင်း အချိုးကိုစွဲ၍ ခေါ်သည့်အမည်ဖြစ်၍ သဖြန်သည်သီချင်းသံကိုအစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားသောသီချင်းဖြစ်သည်။
များသောအားဖြင့်မူ ဒွေးချိုး၊ လေးချိုးစပ်သီချင်းမျိုးဖြစ်သည်။
ပတ်ပျိုးအချတွင် အဆိုများသည်။
သဖြန်ဆိုရာ၌ စည်းကိုက်ဝါးကိုက် ဆိုင်းတောနှင့် ဆိုရသည်။
လူပြိန်းတို့အဖို့သဖြန်သည် ခွန်းထောက်သံနှင့် မထူးခြားဟုထင်ရသည်။
သို့ရာတွင်သဖြန်ကိုငါးပေါက်သံဖြင့်ဆို၍ ခွန်းထောက်ကို ပုလဲပေါက်သံဖြင့်ဆိုရသည်။
ထို့ ကြောင့် ဦးပြုံးချို၏မဟာဂီတပေါင်းချုပ်၌ သဖြန်ငါးပေါက်၊ ခွန်းထောက်ပုလဲဆိုရိုးတည်းဟု ရေးသားထားခြင်းဖြစ် သည်။
သဖြန်အမျိုးအစားအမျိုးမျိုးရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ (၁)သံထောက်သဖြန်၊ (၂) ခွန်းထောက် သဖြန်(၃)ကွန်း ထောက်သဖြန်၊ (၄)ရေလားသဖြန်၊ (၅)ရေခင်းသဖြန်၊ (၆)ပုလဲပေါက်သဖြန်တို့ ဖြစ်သည်။
သံထောက်သဖြန်ဆိုသည်မှာ တက်သံ၊ သက်သံ၊ နိမ့်သံ၊ တိုင်သံတည်းဟူသောအသံလေးသံတို့ကို တထောက်နှစ် ထောက်ရပ်နားပြီး ရွတ်ဆိုရသည့်သဖြန်မျိုးဖြစ်သည်။
ခွန်းထောက်သဖြန်ဆိုသည်မှာ သီချင်းကြီး၊ ပြဇာတ်၊ စကားတို့၏အကြားဝယ်နှုတ်ခွန်းဖြင့် ထောက်ပြန်၍ ပြောဆိုမေးမြန်းရသည့်သဖြန်မျိုးဖြစ်သည်။
ကွန်းထောက် သဖြန်ဆိုသည်မှာ ဇာတ်ပွဲသဘင်တို့၌ မင်းသားမင်းသမီးတို့ ခရီးသွားရာတွင် ယာယီတဲနန်းဘုံကွန်းဆောက်၍ ရပ်နား နေသည်ကို ကွန်းထောက်နားသည်။
ကွန်းထောက်ချသည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုအခါတွင်ရွတ်ဆိုရသော၊ သို့မဟုတ် ထိုသို့ ကွန်းထောက်ချသည်နှင့်အတူဖြစ်သည့် အကြောင်းအရာများ ကိုဖွဲ့ဆိုရသောသဖြန်မျိုးဖြစ်သည်ဟု မြန်မာစာညွန့်ပေါင်း ကျမ်းကဆိုသည်။
သို့ရာတွင် ဝဇီရဗုဒ္ဓိဦးဖိုးစိန်အလိုအားဖြင့် ထိုသဖြန်မျိုးကိုမြိုင်ထဖြစ်စေ၊ လွမ်းခြင်းဖြစ်စေ ဆိုပြီးမှဆက်လက်ဆိုကြရသဖြင့် မင်းသားကိုနှုတ်ထောက်၍ လျှောက် တင်ရသောသဖြန်ဖြစ်သောကြောင့်ခွန်း ထောက်သဖြန်ဟုသာ ခေါ်ဆိုထိုက်၏။
ကွန်းထောက်ခြင်း၊ စခန်းချခြင်းနှင့် မည်သို့မျှ မဆိုင်သောကြောင့် ကွန်းထောက်သဖြန်ဟုခေါ်ဆိုသည်မှာ အမှားသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ရေလားသဖြန်ဆိုသည်မှာ မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်တို့၌ ရေကစားသွားလာသည်တို့ကို စပ်ဆိုရသောသဖြန် ဖြစ်၏။
ရေခင်းသဖြန်ဆိုသည်မှာလည်း ရေပြင်ပေါ်၌တပ်ခင်းပြီး စံစားပျော်ပါးနေသည်ကို ဖွဲ့ဆိုသောသဖြန်မျိုးဖြစ် သည်။
ပုလဲပေါက်သဖြန်ဆိုသည်မှာ အထက်ပါခွန်းထောက် သဖြန်ကိုပင် ပုလဲပေါက်အသံဖြင့်ဆိုသည့်အခါ မှည့်ခေါ် သောအမည်ဖြစ်သည်။
သဖြန်များကိုယင်းသို့ဖွဲ့ဆိုသောအကြောင်းအရာအလိုက် အမည်ပေးရုံသာမက စပ်နည်းနှင့် အနက်တို့ကို လိုက်၍လည်း မှည့်ခေါ်ကြသေးသည်။
အချိုးနှစ်ချိုးရှိသောဒွေးချိုးရိုးရိုးကဗျာကို မူလရေးရိုးရေးစဉ်ထက် အနည်း ငယ်ပိုလွန်ကာ အက္ခရာလုံးရေများခြင်း၊ အပိုဒ်ရှည်ရှည်ထားခြင်းတို့ဖြင့် စီကုံးစပ်ဟပ်ခဲ့ပါလျှင် ဒွေးချိုးသဖြန်ဟုခေါ်ကြ သည်။
ပုံစံ။
အို•ရှုမောဖွယ်၊ထားကေသွယ်၊ သည်ဝယ်ပုံသို့၊မကြံလေသေး။
ဖြူဝန်းငယ်ရာပြိုင်သည်၊ညာပင်တိုင်၊ ရွှေဗွေမြင့်ငယ်ကို၊ပြန်ခွင့်ကနှေး။
(မြဝတီမင်းကြီးရေးအီနောင်ဇာတ်မှဒွေးချိုးသဖြန်) အချိုးသုံးချိုးစပ်သောကဗျာတွင် ရေးရိုးရေးစဉ်ထက် နည်းငယ်ပိုကာ စပ်ဟပ်ခဲ့ပါလျှင်တြိချိုးသဖြန်ဟုခေါ် သည်။
သားရွှေဝင်လူကလေးတို့နှင့် အမေလေးပါမောင့်ဖခင်၊တိုင်းပြည်ကနှင်။
မဆင်ခြင်ဗေဒင်ထွက်စကား။
ပုဏ္ဏားဆရာဆိုနှင့်ဦးညိုကိုဗေဒင်ဆေးတယ်ရှင် (အမယ်မင်း)မေးချက်ကခြား။
(မုံရွာဆရာခရေးတြိချိုးသဖြန်) အချိုးလေးချိုးပါသော လေးချိုး၊ သို့မဟုတ်လေးဆစ် ကဗျာတွင် ရေးရိုးရေးစဉ်ထက် အနည်းငယ်ပိုကာ စပ်ဟပ်ခဲ့ပါလျှင် လေးချိုးသဖြန်၊ သို့မဟုတ်လေးဆစ်သဖြန်ဟု ခေါ်သည်။
၊၊သူဖြူလျှင်၊အယူဖြောင့်နိုင်ငဲ့၊သူမှောင့်မှာစိုးမိတယ်။
သနားရင်ဖြင့်၊မြင့်ဖျားဟေမာနှင့်၊ ချောင်သေလာရွှေဝါကွေ့မှာတောမွေ့တော့မယ်။
မသေရုံရွေဘုံကြီးမှာလသစ်သီးနှင့်ပွဲတော်တယ်၊ ဖန်ချယ်တဲ့ဝတ်လဲ။
မွှေးလို့ရယ်လှိုင်၊အုပ်လုံးစမ္ပာယ် ကြိုင်တဲ့၊မြကေခိုင်မင်ရေမှဲ့ကို၊ ရှင်းမဲ့ကြံဆဲ။
(လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်ရေးလေးဆစ်သဖြန်) အထူးမှတ်သားရန်ကား ဒွေးချိုး၊ လေးချိုးတိုင်း သဖြန်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း သဖြန်တိုင်းဒွေးချိုး၊ လေးချိုးဟု မဆိုနိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ပုံစံအားဖြင့် မိဖုရားမမြလေးဆိုရှစ်စုံရွက်ကြာပတ်ပျိုးတွင်- သနားမကြင်ရက်ကယ်မို့၊သူ့ထွက်ဖန်ရာဆယ်၊ ရေးနှောင့်အချယ်။
အိုဘယ်ခါနေ့ငယ်မှ၊ကိုယ်တွေ့သည် ပူနယ်က၊ အေးလွယ်သည်မှန်း၊ ဟူ၍ချထားရာ ယင်းကဗျာသည်ဒွေးချိုး လည်းမဟုတ် လေးချိုးလည်းမဟုတ်ချေ။
သို့ရာတွင် သီဆိုသံ ကားသဖြန်သံ ပင်ဖြစ်သည်ကိုတွေ့ရသဖြင့် သဖြန်ဟုသတ်မှတ် ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာအမျိုးအစားများ Category:မြန်မာ သီချင်းအမျိုးအစားများ။
ခွန်းထောက် ရုပ်သေး၊ ဇာတ်သဘင်နှင့် အငြိမ့်စသည်တို့တွင် မင်းသား မင်းသမီး နှစ်ပါးသွားအခန်း၌ လူရွှင်တော် က အထောက်အကြို နှုတ်ခွန်းဆက်သည့်သဘောဖြင့် အချိုးတစ်ခုခုကို သီဆိုသည်။
ထိုအခါမျိုးတွင် ခွန်းထောက် ဆိုသည်ဟု ခေါ်ကြသည်။
တစ်ဖန် ခွန်းထောက်အစား ကွန်းထောက်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေး သည်။
ဇာတ်သဘင် ကပြရာတွင် လမ်းခရီး၌ မင်းသား မင်းသမီးတို့ ယာယီ သစ်ခက်တဲနန်းဆောက်၍ တစ်ထောက်နားနေသည်ကို အကြောင်းပြုသောကြောင့် ကွန်းထောက် ဟုခေါ်ကြောင်း ပညာရှင်များက မိန့်ဆိုကြသည်။
အသံချိုချိုသာသာရွတ်ရသော လေးချိုးကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။
ရုပ်သေးပွဲများတွင် လက်စွဲတော်ရုပ်ခေါ် စာဆိုရုပ်ကို ကိုင်ရသော စာဆိုကိုင်သံချိုကိုင်က အလှူအကြောင်း၊ အလှူရှင်အကြောင်းတို့ကို ရုပ်သေးစင်လက်တန်းကိုကိုင်လျက် ဇဝနဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်းဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိသော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် လျင်မြန်သော ဇဝနဉာဏ်ကိုပင် လက်တန်းဉာဏ်ဟု ဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။
သံချိုစပ်နည်း သံချိုစပ်နည်းမှာ လေးချိုးစပ်နည်း အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
အချိုး လေးချိုးပါသည်။
တတိယအချိုးတွင် ခွာထောက်ကာရန်ပါသည်။
ချီသံ ချသံအနေအထား၊ ကာရန် အနေအထား အနည်းငယ်ကွဲသည်။
သို့ရာတွင် သံချိုသီဆိုပုံကို နားထောင်ကြည့်မှသာလျှင် သံချို၏သဘောကို နားလည်နိုင်ပေမည်။
ကာရန်ယူပုံစနစ်မှာမူ လေးချိုး ကာရန်ယူပုံအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
သံချိုစာဆိုများ မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော သံချိုစာဆိုမှာ မောင်းထောင် ဦးကျော်လှ ဖြစ်သည်။
ဦးကျော်လှအပြင် သာဝတ္ထိဦးကြီး၊ အလုံမြို့ ကင်းစမ်းရွာက ဦးမြတ်ဝင်း၊ ကျောက္ကာရွာက ဦးကျော်၊ ချောင်းဦး ဆယ်ရွာက ဉာဏ်ကျယ် အမည်ခံ ဦးကြူ၊ မင်းစာဝန်နှင့် ဦးပျော်ဘွယ် စသည်တို့ ထင်ရှားကြသည်။
ဦးဉာဏ်ကျယ်နှင့် ဦးကျော်လှတို့သည် သံချိုစာဆိုပြိုင်ဖက်များ ဖြစ်ကြသည်။
၁၉၃ဝ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ခေတ်စမ်းစာပေ ပေါ်ထွန်းသော ခေတ်တွင် ကဗျာစာဆို ဆရာဇော်ဂျီသည် သံချိုအများအပြား ရေးသားဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။
တျာချင်း တျာ ဟူသောစကားသည် ချိုမြသာယာ ပျူငှာသိမ်မွေ့စွာဖွဲ့ဆိုရသော တေးကဗျာဟု အဓိပ္ပာယ် ရှိသည်။
ထိုသို့ သာယာချိုမြစွာသီဆိုရသော တေးကဗျာမျိုးဖြစ်သောကြောင့် တျာချင်း ဟု ခေါ်ကြသည်။
တျာဘွဲ့ဟူ၍လည်း ခေါ်ရိုးခေါ်စဉ် ရှိသည်။
တျာချင်းဆိုသည်မှာ မြန်မာ့ဂီတတွင် ထံ၊ တျာ၊ တေ၊ တျော စသော အသံစဉ်များရှိရာ သာယာ နာပျော်ဖွယ် 'တျာသံ' ဖြင့်သီဆိုရသော တေးကဗျာတမျိုးဖြစ်သည်ဟု မှတ်သားရသည်။
တျာချင်းကို တူရိယာ နှင့်တွဲဖက်၍ သီ ဆို တီး မှုတ် ရသော တေးသီချင်းအမျိုးအစားဟု ဆိုနိုင်သည်။
တျာချင်းသည် ပင်းယခေတ်လောက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
တျာချင်းဟူခေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ ဂီတသံ ၇မျိုးရှိသည့် အနက် မည်သည့် အသံနှင့်မဆိုမူတည်၍ သီချင်းကိုတီးမှုတ်နိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့တီးမှုတ်သောအသံကို မူတည်သံ (သို့) တျာသံဟုခေါ်သည်။
ထိုသို့ တျာသံဖြင့်စ၍တျာသံနှင့်ဆုံးသောသီချင်းကို တျာချင်းဟုခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ တျာချင်းစပ်နည်း တျာချင်း ကာရန်ယူပုံ စနစ်သည် လေးချိုး ကာရန်ယူပုံစနစ်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။
အက္ခရာစာလုံး အရေအတွက်နှင့် အသံသွား အသံလာ ထူးခြားသည်မှအပ လေးချိုးပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်သည်ဟု လွယ်အောင် မှတ်သားနိုင်သည်။
အဆုံး သတ်တိုင်း လေး ဟူသောစကားနှင့် ချရသည်။
ထို့နောက် မိမိနှစ်သက်သလောက် လေးချိုးပိုဒ်များကို ဆက်ကာ ဆက်ကာ ရေးနိုင်သည်။
တစ်ပိုဒ်နှင့်တစ်ပိုဒ်အချိတ်အဆက်မိစေရန် ယခင်အပိုဒ်၏ အဆုံးချ ကာရန်နှင့် နောက်တပိုဒ်၏ အစ ကာရန်ကို ချိတ်မိအောင်စပ်ဆိုရသည်။
တျာချင်း တပုဒ်လုံးကို အဆုံးသတ်လိုသောအခါ အပိုဒ်ငယ်ကလေးနှစ်ခုကို ဖွဲ့၍ အသံအရှိန်သတ်ရသည်။
အိုင်ချင်း အသံ အိုင်အိုင်၊ အသံ မြိုင်မြိုင်နှင့် သံပြိုင်သီဆိုရသော အချင်းမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် အိုင်ချင်း ဟုခေါ်သည်။
ဤသီချင်းသံကို ကြားလိုက်လျှင် မျက်ရည်ဖြိုင်ဖြိုင် အိုင်၍ စီးဆင်းလာစေတတ်သော သတ္တိကြောင့် အိုင်ချင်း ခေါ်ပါသည် ဟူ၍လည်း ဆိုကြသည်။
အိုင်ချင်းများသည် ပထမအင်းဝခေတ်ကပင် စ၍ ပေါ်ခဲ့ရာ ကောက်စိုက်သူတို့ ဆိုကြသော အိုင်ချင်းများကိုသာ တွေ့ရ၏။
ဤသို့ တောရွာကျေးလက်တွင် ဖြစ်ပျက်သော အကြောင်းအရာများကို ဖွဲ့နွဲ့သည့် အိုင်ချင်းများကိုသာ တွေ့ရသောကြောင့် နန်းသုံးတော်ဝင်သည့် ကဗျာ ဟုတ်မည်မထင်။
ဦးဖေမောင်တင်၊ မြန်မာစာပေသမိုင်း၊ ၂၀၀၃ ခု၊ နှာ-၃၄၄ အိုင်ချင်းစပ်နည်း အိုင်ချင်းစပ်နည်းမှာ မခက်လှ။
အစချီရာတွင် ချစ်တဲ့သူငယ်လေ သူငယ်ချင်းကောင်း ယောက်မတို့လေ ဟု အစချီသည်။
အဆုံးချရာတွင် အပျိုဖြူငယ်က ကျွမ်း၊ လွမ်းတုံ့တင် လေ ဟူ၍ ချသည်။
လှေနံဓားထစ်ကား မဟုတ်ချေ။
အပျိုဖြူငယ်နှမမှာ၊ ကြုံရတင်ရှင်၊ အပျိုဖြူ ငယ်ကပေါင်းပါတဲ့၊ သူကောင်းငယ်လေး စသည်ဖြင့် ရေးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။
တခါတရံတွင် ချစ်တင်းငယ် နှောသည်၊ ပြောစို့ငဲ့လေး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြင်တိုင်းမုန်းစရာ့၊ ဂုန်းမအို၊ ရေလိုခန်းခြောက်ပါစေသား ဟူ၍ လည်းကောင်း ရေးဖွဲ့တတ်သေးသည်။
ဉာဏ်ရှိသလို ဖွဲ့နိုင်ခွင့်ရှိသည်။
စည်းကြီးကမ်းကြီးကား မဟုတ်လှ။
ထို့ကြောင့် ကာရန်ယူပုံစနစ် အထူးမပြတော့ပြီ။
သတိရအောက်မေ့ဖွယ်ရာတို့ကို လွမ်းဆွတ်တသ စပ်ဆိုထားသော သီချင်းတစ်မျိုးကို လွမ်းချင်းဟုခေါ်သည်။
လွမ်းချင်းများ သည် အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တော်ကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
သို့သော် ထိုအခါက လွမ်းချင်းဟူသောအမည်နှင့် ခေတ်မစားခဲ့သေး ချေ။
မြောက်ဘက်သံဟူ၍သာ လူများခေါ်ဝေါ်နေကြ၏။
ရွှေဘိုမြို့မြောက်ဘက် ကျေးလက်တောရွာများတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်သီဆိုကြသောကြောင့် မြောက်ဘက်သံဟု အမည်ပေးထားကြဟန်တူ၏။
ထိုသီချင်းမျိုးစတင် ပေါ်ပေါက်စဉ်က ဆင်းရဲသော တောသူတောင်သားများသာ မိမိတို့လွမ်းရာရာကိုတွေး၍ စီကုံးဖွဲ့နွဲ့သီဆိုခဲ့ကြ၏။
နန်းတွင်း၌ကား ခေတ်မစားခဲ့သေးချေ။
ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ရောက်သော် ရာသီဖွဲ့ကို ရတုဖြင့်တစ်မျိုး၊ လင်္ကာနှင့်တစ်တန်၊ ပျို့ဖြင့်တစ်ဖုံ၊ တေးထပ် ဖြင့်တစ်နည်း အမျိုးမျိုးဖွဲ့ဆိုခဲ့ဖူးပြီဖြစ်ရာ၊ ယခုလောလောလတ်လတ်ပေါ်နေသော မြောက်ဘက်သံ၊ သို့မဟုတ် လွမ်းချင်းဖြင့် ဖွဲ့ရသော် ကောင်းလတ္တံ့ဟု ယူဆကြပြီးလျှင် ၁၂ ရာသီဘွဲ့ လွမ်းချင်းများပေါ်မှလွမ်းချင်းဟူသော သီချင်းသည် နန်းတွင်းသို့ပေါက်ရောက်လာတော့၏။
လွမ်းချင်းစာကိုယ်တွင် အချိုးနှစ်ချိုးရှိ၍ အချိုးတို့၏အဆုံး၌ လေး ဟူသောညှင်ညှင်သာသာရွတ်ဆိုရသော အက္ခရာတို့ဖြင့် အရေး အသားများလေသည်။
အကြောင်းအရာမှာ လွမ်းဆွေးစရာကိုအရင်းခံ၍ စပ်ရ လေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်စာဆို နာခံတော်ဝေါကြီးမှူး ဦးခြုံရေးသည့် ဂနိုင်စဆီက၊ ထိုင်ကြမယ်လိုလို၊ မိုင်တငယ်ငို၊ မြိုင်မကို မဝင်ခင်က၊ တသွင်သွင် မျက်ရည်ဥတွေနဲ့၊ ညက်ကျေနု တအားငယ်တယ်၊ သနားစဖွယ် တပင်နတ်မှာဖြင့်'အစချီကာ လွမ်းချင်းသည်လွမ်းချင်းများတွင် စံနမူထား လောက်အောင် ကောင်းမွန်လှသောကြောင့် စံတေး ဟုပင်ခေါ်ဝေါ်၏။
ထိုလွမ်းချင်းမှာ သီပေါမင်းနှင့်မိဖုရားအရှင်နှစ်ပါးတို့ ရွှေကြက်ယက်သို့ ထွက်စံတော်မူရာ တောတောင်ကန္တာရခရီး၌ လွမ်းစဖွယ်အခြင်းအရာများကို ဖွဲ့နွဲ့၍ ဦးခြုံက စပ်ဆိုရေးသားဆက်သသည်တွင် အလွန်ကျေနပ်တော်မူ၍ ဆုတော်တစ်ထောင်ပင် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည့် အဖွဲ့ကောင်းတစ်ခုဖြစ်၏။
များသောအားဖြင့် ထိုလွမ်းချင်းတို့တွင် တောတောင်ရေမြေ၏ လွမ်းဆွတ်ကြေကွဲဖွယ်တို့ကို ဖွဲ့လေ့ရှိ၏။
တောရွာဓလေ့ထုံးစံတို့ကို သရုပ် ဖော်သောအဖွဲ့များပင်ဖြစ်လေသည်။
စာဆိုတော်ဦးကြီး၊ ဦးဆောင်းတို့သည် လွမ်းချင်းစာဆိုများဖြစ်ကြ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) လွမ်းချင်း လွမ်းချင်းဆိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်ကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော တေးသံဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားသည့် တေးကဗျာ ဖြစ်သည်။
ရွှေဘိုမြို့ မြောက်ဘက် ကျေးလက်တောရွာများမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် ယခင်ကမြောက်ဘက်သံ ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ ကြောင်း သိရသည်။
လွမ်းချင်းစပ်နည်း လွမ်းချင်းတွင် အချိုးနှစ်ခု ပါသည်။
အချိုး၏ အဆုံးများတွင် လေး'' ဟူသော စကားပါလေ့ရှိသည်။
စကား သုံးလုံး၊ လေးလုံး၊ ငါးလုံး၊ ခြောက်လုံး မှန်မှန်ပါတတ်၍ တစ်လုံးချိတ်ကာရန်ကို အသုံးများသည်။
ကာရန်ယူပုံမှာ လင်္ကာစပ်ကာရန် ယူပုံယူနည်းမျိုးပင် ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ပါဒအတွင်း၌ ပြန်ဂဟပ်ကာရန် ခေါ် ခြင်္သေ့လည်ပြန်ကာရန်ကိုလည်း အသုံးပြု ဖွဲ့ဆိုတတ်သေးသည်။
ပြန်ဂဟပ်ကာရန် ဆိုသည်မှာ ကာရန်တစ်ခုကို ခံထားပြီးနောက် ထိုကာရန်နှင့်မတူသော ကာရန်သစ် တစ်မျိုးကို ပြောင်းပြီးနောက် မူလကခံခဲ့သော ကာရန်ကို ပြန်အုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ပြန်ဂဟပ်ကာရန်ယူပုံကို ခြင်္သေ့လည်ပြန် ဟုလည်း ခေါ်သည်။
လွမ်းချင်းသည် တေးဂီတဘက်သို့ တိမ်းညွတ်သော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။
ရွတ်ဖတ်သောအခါ ဂီတသံ ပေါက်အောင် ရွတ်ဖတ်ရသည်။
စာလုံးရေ အနည်းအများထားပုံ၊ အသံသွား အသံလာ ပြေပြစ်အောင်ဖွဲ့ပုံ တို့ကို ရွတ်ဆိုကြည့်မှသာ ကျကျနန နားလည် သဘောပေါက်ပေမည်။
မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်) ကိုးကား Category:မြန်မာ ကဗျာအမျိုးအစားများ Category:မြန်မာ သီချင်းအမျိုးအစားများ။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် (Middle Palaeolithic) ဆိုသည်မှာ ပေလီယိုလစ်သစ် သို့မဟုတ် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၏ ဒုတိယမြောက် ကာလ အပိုင်းအခြားကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး ဥရောပ၊ အာရှ နှင့် အာဖရိကတို့တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃ သိန်းမှ နှစ်ပေါင်း ၃ သောင်း အတွင်း ကာလကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ဒေသပေါ်တွင် လိုက်၍ ကာလ အပိုင်းအခြား သတ်မှတ်မှုမှာ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားကြသည်။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် ပေါ်ပေါက်ပြီးသည့်နောက်တွင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း (Upper Paleolithic ) ကာလသို့ ကူးပြောင်း ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း ကာလမှာမူ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅ သောင်းမှ ၄ သောင်း ကြားရှိကာလကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ကာလ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃သိန်းမှ ၃ သောင်းကြား ကာလ အတွင်းတွင် နင်းဒါသယ်လူသား (Homo neanderthalensis) တို့ ဥရောပတွင် တိုးပွားလာခဲ့ကြပြီး ခေတ်သစ်လူသားတို့နှင့် ခန္ဓာဗေဒအားဖြင့် တူညီသော လူသားတို့ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁သိန်း ၉ သောင်း ၅ ထောင်ခန့်ကာလက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြသည်။
ကမ္ဘာဦးလူများသည် တစ်စုံတစ်ခုကို ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် အဝေးနေသူ တစ်ဦး၏ ကျန်းမာရေးကို ဖြစ်စေ၊ အကျင့်စာရိတ္တကို ဖြစ်စေ ပြုပြင်ပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြ၏။
ထိုမျှမကသေး၊ ဂါထာမန္တရား အချို့ကို ရွတ်ဖတ်ပေးခြင်ဖြင့် မိုးရွာစေခြင်း၊ လေတိုက်စေခြင်း စသော သဘာဝတရားများကိုပင် ပြုပြင်ပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
တစ်နည်းဆိုရလျှင် ထိုကမ္ဘာဦးလူများသည် မှော်အတတ်တွင် ယုံကြည်ခဲ့ကြလေသည်။
ကမ္ဘာဦး လူများအဖို့ မှော်ပညာသည် အယူဝါဒရေးရာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မှော်ပညာက လူကို အထက်ရှိ တန်ခိုးရှင်များနှင့် နီးစပ်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
မှော်ပညာဖြင့် မကောင်းမှုကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်၊ ရောဂါဖြစ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြရုံမက၊ လူ့ဘဝ၏ ပြဿနာအရပ်ရပ်ကို မှော်ပညာက ဖြေရှင်းပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
မှော်ပညာဖြင့် နေ၊ လနှင့် ကြယ်တာရာတို့ကို ရွှေ့ရှားစေသော တန်ခိုးရှင်များကို မြင်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
ရှေးခေတ် မှော်ဆရာများ၏ တာဝန်မှာ သူတို့ကို ယုံကြည် ကိုးစားသူများအား မကောင်းသည့် အန္တရာယ် များကျရောက် မည့်ဘေးမှ ကာကွယ်ပေးရန်နှင့် ကောင်းကျိုးများ ဖြစ်ထွန်းစေ ခြင်းကို ဖန်တီးပေးရန် ဖြစ်သည်။
ထိုမှော်ဆရာများ၏ ညွှန်ကြားချက်များအရ မကောင်းမှု မဖြစ်ပေါ်စေရန် သူတို့ ညွှန်ကြားသည့် အမှုများကို ပြုလုပ်ကြရ၏။
ကောင်းမှုများကို ဖြစ်ရန်အတွက်လည်း သူတို့၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ကြရလေသည်။
သို့သော် ထိုညွှန်ကြားချက်များကို ပြုလုပ်လျက်နှင့် ကောင်းမှုများလည်း မဖြစ်ပေါ်လာ၊ ဘေးများကို လည်း မတားဆီးနိုင်ကြသောအခါတွင် မှော်ပညာသည် တဖြည်းဖြည်း အယုံအကြည် နည်းပါးခြင်းကို ခံလာခဲ့ ရလေသည်။
ထိုသို့ မှော်ပညာတွင် အယုံအကြည် နည်းပါးလာကြရာမှ အယူဝါဒရေးရာများတွင်လည်း မှော်ပညာ၏ အရိပ်အရောင်များသည် ယှက်သန်းလျက်ပင် ရှိခဲ့လေသည်။
မှော်ပညာကို ရှေးဗက်ဗီလုံလူမျိုး၊ အဆီးရီးယန်းလူမျိုးနှင့် အီဂျစ်လူမျိုးတို့က ယုံကြည်ခဲ့ကြရာမှ ဂရိနှင့် ရောမနိုင်ငံတို့သို့ ထိုပညာရောက်သွားခဲ့သည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ဥရောပတိုက် အနောက်ပိုင်းသို့ ရောက်သွားကာ ထိုဒေသများရှိ လူများ၏ ယုံကြည်ချက်များတွင် ထိုပညာ ရောဝင်သွားခဲ့လေသည်။
ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ကြယ်များကို ကြည့်ကာ နေ့ကောင်းရက်သာများကို ရွေးလေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ ရွေးချယ် ပြီးနောက် ထိုနေ့ကောင်းရက်သာများတွင် ဆေးသောက်ခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းရပ်ကြီးများကို စတင် ဆောင်ရွက်ကြလေသည်။
ရန်သူကသာ စည်ကမ်းတကျနှင့် မှော်အတတ်ကို အသုံးပြု မည်ဆိုက ကောက်ပဲသီးနှံများ ပျက်စီးခြင်း၊ လူ မကျန်းမာ ဖြစ်ခြင်းနှင့် လူကို သေစေခြင်းတို့ကိုပင် ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ရှေးက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအတိုင်းပင် ယခုတိုင် နေရာ အနှံ့အပြား၌ ယုံကြည်သူများ ရှိနေကြသေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ စုန်းကဝေဒဏ္ဍာရီအရ စုန်းကဝေများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ရာပေါင်းများစွာခန့်က ယောနယ်၏ ဇရပ်များတွင် အုပ်စုလိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့၏ နောက်ကြောင်းကို လူများသိသွားကြသည့်အခါ လူများက သူတို့ကို မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခွင့်မပေးတော့သောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်သို့ ရှောင်ထွက်သွားကြရာမှ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား စုန်းကဝေအယူအဆများ လူသိများလာသည်ဟု နန်းစဉ်သုံးဂါထာမန္တန်ကျမ်းထဲတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ပုဂံခေတ်တွင် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော အရည်းကြီးများသည် စုန်းကဝေ ပညာကို ယုံကြည် စိတ်ဝင်စားသူ များဖြစ်ကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။
လူတို့သည် မှော်အတတ်နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသော အဆောင်ပစ္စည်းများကိုလည်း ယုံကြည်ကြသေးသည်။
ဂါထာ မန္တရားများဖြင့် ဖန်တီးထားသည့် လက်ဖွဲ့၊ သို့မဟုတ် အရုပ် တစ်ခုခုကို ဆောင်ထားခြင်းဖြင့် ဘေးဥပဒ် မကျရောက်နိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ယခုအခါတွင် လူတို့၏ အသိဉာဏ်သည် တိုးတက်လာ ပြီဖြစ်သည့်အလျောက် မှော်ပညာနှင့် စပ်လျဉ်းသော ယုံကြည်ချက်များကို အယူသည်းမှုများသာ ဖြစ်သည်ဟုပြောဆိုနေ ကြသည် အစဉ်အဆက် ယုံကြည်လာခဲ့ကြ‌သော မှော်ပညာကိုယုံကြည်မှု အနည်းအကျဉ်းကား ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ယခုတိုင်ပင် ရှိနေပေသေးသည်။
မှော်ပညာဟာ အရှေ့တိုင်း၊အနောက်တိုင်းသို့ လွှမ်းမိုးနိုင်ကာ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကား Category:မှော်ပညာ။
လူသိအများဆုံး စားကောင်းသည့် မှိုကို ရုက္ခဗေဒအလိုအရ အက်ဂါရိကပ် ကမ်ပက်စထရစ်ဟု ခေါ်သည်။
မှိုကို ကောင်းမွန်စွာ ချက်ပြုတ်လျှင် လွန်စွာ အရသာရှိသည်။
အရသာပင်ရှိသော်လည်း အာဟာရ ဖြစ်စေရာတွင်မူ အရည်ရွမ်းသည့် ဂေါ်ဘီထုပ် အရွက်များနှင့် မထူးခြားလှဟု အာဟာရ ပညာရှင်များက ဆိုသည်။
မှိုကို အလွန်ရှေးကျလှသည့် အခါကပင် လူတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့ကြသည်။
ဂရိနှင့် ရောမလူမျိုးတို့သည် မှိုကို ကြိုက်နှစ်သက်စွာ စားသုံးခဲ့ကြသည်။
မှိုကို စားသည့် လူဦးရေသည် ဥရောပတိုက်တွင် အမေရိကတိုက်ထက်ပင် ပို၍များသည်ဟုဆိုသည်။
ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များက စားကောင်းသည့်မှိုနှင့် အဆိပ်ဖြစ်စေသဖြင့် စားမကောင်းသည့် မှိုဟူ၍ မှိုကို အုပ်စု နှစ်ခု ခွဲခြားနိုင်သည်။
စားကောင်းသည့်မှိုသည် အုပ်စုတစ်ခုတည်းဝင် အဆိပ်သင့်စေသောမှို၏ အနွယ် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။
စားကောင်းသည့်မှိုနှင့် စားမကောင်းသည့်မှိုများကို ကျွမ်းကျင်သူ များသာလျှင် ခွဲခြားနိုင်ပေသည်။
မှိုမျိုးရင်း၌ သိပြီးမှို မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၈ဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
မှိုတစ်မျိုးစီသည် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ပုံသဏ္ဌာန်၌လည်းကောင်း၊ အရောင်၌လည်းကောင်း ကွဲပြားသည်။
သာမန် ထီးပုံသဏ္ဌာန်၊ သို့မဟုတ် သန္တာပုံသဏ္ဌာန် ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ပန်းပင်၏ အကိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြာထွက်နေတတ်သည်။
အရောင်တွင်လည်း အဖြူမှ နီရဲရဲအထိနှင့် မွဲပြာရောင် ခပ်ခြောက်ခြောက်မှ ကတ္တီပါကဲ့သို့ တောက်ပြောင်၍ အညိုကောင်အထိ ရှိတတ်သည်။
ရုပ်သွင် မှို၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းသည် မြေအောက်၌ တည်ရှိ၏။
ထိုအပိုင်းသည် ပင့်ကူအိမ်နှင့်တူ၍ အမျှင်များ ရှိတတ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် သက္ကလတ်ကြမ်း အစတစ်ခုကဲ့သို့ စုနေတတ်သည်။
မှိုပင်၏ ထိုအစိတ် အပိုင်းကို မိုင်စီလီယမ်ဟု ခေါ်သည်။
လူသိများသော ထီးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မှိုပွင့်သည် စင်စစ်အားဖြင့် မိုင်စီ လီယမ်မှ ပေါက်ထွက်လာသော ပင်ရိုးသာဖြစ်သည်။
ထိုပင်ရိုးကို အခြားအပင်မျိုးမှ အသီးနှင့် နှိုင်းရှည့်နိုင်သည်။
ထိုသို့ နှိုင်းရှည့်နိုင်ခြင်းမှာ ယင်းမှ ဆဲများကို ပျံ့ထွက်စေပြီးလျှင် မှိုပင် အသစ်များကို ပေါက်စေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။