kalixlouiis/myanmar-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ဆိုက်ဗီးရီးယားတွင် မူလကဂျုံစက်၊ သကြားစက်၊ အရက် ဖို၊ သားရေလုပ်ငန်းစသည်တို့ရှိသည်။
နှောင်းအခါ၌ဆိုဗီယက် အစိုးရသည် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတို့ကိုတိုးချဲ့လိုက်လေရာ၊ ယခုအခါ ဆိုက်ဗီးရီးယားသည် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ လုပ်ရာဌာန ဖြစ်လာသည့်ပြင် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရာ ဌာနလည်း ဖြစ်လာလေသည်။
ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသ၌ သံ၊ သံမဏိ အများဆုံးထွက်၍၊ ကျောက်မီးသွေးတွင်းတို့မှာလည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသောတွင်းများအပါအဝင်ဖြစ်လေရ ကား၊ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများသည်တစ်နှစ်ထက် တစ် နှစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာလေသည်။
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရွှေထွက်ရာ၌ ဒုတိယလိုက်သည်။
ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုမှ ထွက်သော ရွှေတွင် ဆိုက်ဗီးရီးယား၌ တူးဖော် သောရွှေ အများဆုံးပါဝင်လေသည်။
၁၉၅၆-၆ဝ ခုနှစ်အတွင်း ငါးနှစ်စီမံကိန်းအရ များမကြာမီအန်ကာရာမြစ်အနီးတွင် ရေဖြင့်လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးသောစက်ရုံကို တည်ဆောက်ရန် လျာထားချက်ရှိသည်။
အထက်ကပြဆိုခဲ့သောသားရေလုပ်ငန်း အပြင် အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်သောလုပ်ငန်းမှာပင်လယ်ငါး ဖမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြစ်လေသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေးအတွက် ထရန်ဆိုက်ဗီးရီးယန်း မီးရထားလမ်းသည် အရှေ့ ဘက်အစွန်ဆုံး ဗလာဒီဗော့စတော့မြို့မှသည် မောစကိုမြို့နှင့် လီနင်ဂရက်မြို့များအထိ ပေါက်ရောက်သည်။
တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံနှင့် မွန်ဂိုးလီးယား သမ္မတနိုင်ငံတို့ကို ဆိုက်ဗီးရီး ယားနှင့် ဆက်သွယ်ထားသော မီးရထားလမ်းမှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်ပြီးစီးခဲ့၍၊ယခုအခါပီကင်မြို့တော်နှင့်မောစကို မြို့တော်တို့သည် လေယာဉ်ပျံလမ်းသာမကရထားလမ်းဖြင့် လည်း အဆက်အသွယ်ပြုနိုင်ပြီဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ဆိုက်ဗီးရီး ယားနှင့် တာကီစတန်နယ်ကို ဆက်သွယ်ထားသောမီးရထား လမ်းသည် မိုင်ပေါင်း ၉ဝ၆ မိုင်ရှည်လျားသည်။
ဆိုက်ဗီးရီးယား၏ ရှေးဟောင်းသမိုင်းအရဆိုလျှင် မွန်ဂို လူမျိုးတို့၏ ဒေသရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းတို့ကြောင့်မူလရှိနှင့် သော တိုင်းရင်းသားတို့သည် မြောက်ပိုင်းသို့ တစ်စတစ်စ ရောက်သွားကြသည်တွင် ယခုကာလ သိပြီးဖြစ်ကြသောဆိုက် ဗီးရီးယားဒေသကြီး၌ အိုးအိမ် ထူထောင်ကြရသည်ဟုဆိုလေ သည်။
၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် ရုရှနှင့် ကော့ဆက်လူမျိုးတို့သည် တာတာလူမျိုးတို့ကို အောင်မြင်၍ ဆယီဗျားရိဟု ခေါ်သော မြို့ကို သိမ်းပိုက်ကြလေသည်။
ဤသည်တွင် ရုရှအင်ပိုင်ယာ သည် အရှေ့ဘက်၌ နယ်ကျယ်လာလေသည်။
၁၆ ရာစုနှစ် အတွင်း၌ပင် ရုရှ၏ ဩဇာအာဏာသည် အာမူးဝါးမြစ်ဝှမ်း ဒေသသို့ ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။
သို့သော် တရုတ်နိုင်ငံမန်ချူးဘုရင် တို့က ရုရှဘုရင်တို့၏ ဩဇာအာဏာကို ခုခံတွန်းလှန်ကြ သည်။
၁၆၈၉ ခုနှစ်၌မူ အာမူးဝါးမြစ် မြောက်ပိုင်းနယ်ကို ရုရှတို့က မသိမ်းပိုက်တော့ဘဲ၊ မန်ချူးနိုင်ငံနှင့်စာချုပ်ချုပ်ကြသည်။
၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထိုအာမူးဝါးမြစ်ကို ရုရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့၏နယ် ခြားအဖြစ်သတ်မှတ်၍၊ နှစ်နိုင်ငံတို့က စာချုပ်ချုပ်ကြပြန်သည်။
သို့ရာတွင် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော်၊ ပင်လယ်ကမ်းရိုး တန်းဒေသကို တရုတ်တို့က ရုရှတို့သို့ ပေးအပ်ခဲ့ရလေရာ၊ ဗလာဒီဗော့စတော့အထိ ရုရှပိုင်ဖြစ်လာလေသည်။
၁၇၁ဝပြည့် နှစ်မှစ၍ ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်ကို ပီတာသဂရိတ်ဘုရင်မင်း မြတ်က အကျဉ်းသမားတို့၏အတွက်တစ်ကျွန်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုခဲ့သည်။
သို့ရာတွင်အကျဉ်းသမားတို့သည်နယ်သစ်၌ အိုးအိမ်သစ်တည်ထောင်ရန်အလို့ငှာ မတတ်နိုင်ကြချေ။
ထို့ နောက်၌ရွှေတွင်းစသောသတ္တုတွင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ရုရှတောင်သူလယ်သမားများကိုယ်တိုင်ထိုဒေသသို့သွားရောက် ကာ နယ်သစ်တည်ထောင်ကြသဖြင့် ဆိုက်ဗီးရီးယားသည် လူနေများ၍လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ရုရှားနိုင်ငံCategory:ပထဝီဝင်။
မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံသည် အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံနှင့် တောင်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တို့ ဖြင့် ထိစပ်နေသည်။
မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်၏။
မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံသည် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေခြင်း မရှိသော်လည်း ၎င်း၏ အနောက်ဘက် အစွန်ဆုံး နေရာသည် ကာဇက်စတန်၏ အရှေ့ဖျားပိုင်းမှ ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) သာ ကွာဝေးသည်။
မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဦလန်ဘာတာမြို့ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ စနစ် ဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၈၇၅ဝဝဝ ရှိ၍ ပင်လယ်ပြင်မှ ပေပေါင်း ၃ဝဝဝ-၄ဝဝဝ မျှ မြင့်သော ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင်အရ မွန်ဂိုးလီးယားကို သုံးပိုင်း ခွဲခြားနိုင်၏။
တောင်ထူထပ်သော အနောက်မြောက်ပိုင်းကို အပြင် မွန်ဂိုး လီးယားဟု ခေါ်သည်။
အရှေ့တောင်ဘက် မြေပြန့်ပိုင်းကို အတွင်းမွန်ဂိုးလီးယားဟု ခေါ်သည်။
ထိုအပိုင်းနှစ်ပိုင်း အကြားတွင် ဂိုဘီသဲကန္တာရကြီး ရှိသည်။
တစ်ဆယ့်ခုနစ် ရာစုနှစ်အတွင်း၌ မွန်ဂိုးလီးယား၊ မန်ချူးရီးယားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့သည် မန်ချူးဘုရင်တို့၏ လက်အောက်ခံတိုင်းပြည်များ ဖြစ်ကြသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ် သို့ရောက်သောအခါ တရုတ်တော်လှန်ရေး ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် မွန်ဂိုးလီးယားသည် မန်းချူးတို့၏ အာဏာစက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့အားဖြင့် အပြင် မွန်ဂိုးလီးယားကို လာမာ ဘုန်းတော်ကြီးများက အုပ်ချုပ်လာခဲ့ ပြီးနောက် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံ၏ အကူအညီဖြင့် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကျေညာလေသည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာ စစ်အတွင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်က အပြင် မွန်ဂိုးလီးယားသည် ရုရှ နိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဂျပန်ကို စစ်ကျေညာခဲ့သည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံက အပြင် မွန်ဂိုးလီးယား၏ လွတ်လပ် ရေးကို အသိအမှတ်ပြုလေသေည်။
မြို့တော်မှာ အူလန်ဗတောမြို့ဖြစ်၍ မွန်ဂိုးလီးယားတစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ တစ်သိန်းခန့် ရှိသည်။
အတွင်းမွန်ဂိုးလီးယားသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ပါဝင်၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရသော ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။
ဟွန်ဟိုမြစ်သည် ဤပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည်။
မွန်ဂိုးလီးယားတွင် ပြင်းထန်လွန်ကဲသော ရာသီဥတုရှိ၏။
အပူအအေး မညီမျှချေ။
လေပြင်း အစဉ် တိုက်ခတ်သည်။
နွေရာသီတွင် အပူချိန် ဒီဂရီ ၉ဝ မျှရှိ၍ ဆောင်းရာသီတွင် ဒီဂရီ ၄ဝ အထိ ကျဆင်းတတ် သည်။
မိုးအလွန်ပါး၍ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ရှစ်လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိသာ ရွာသွန်းလေသည်။
ရေရှားသောအရပ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် သိုး၊ ဆိတ်၊ မြင်းပု၊ ကုလားအုပ်များကို မွေးမြူ၍ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ လှည့်လည်နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
ထိုကြောင့် အိုးအိမ် အတည်တကျ မရှိဘဲ သားရေဖြင့် ချုပ်လုပ်ထားသော ယတ်ခေါ် တဲရှင်များ၌ နေထိုင်ကြသည်။
မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့အတွက် လိုသမျှပစ္စည်းကပို မွေးမြူထာသည့် တိရစ္ဆာန် များမှ ရရှိလေသည်။
အစားအစာအတွက် အသား၊ နို့၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲကိုလည်းကောင်း၊ နေထိုင်ရန် တဲအတွက် သားရေကို လည်းကောင်း ထိုတိရစ္ဆာန်များမှ ရရှိကြသည်။
ကုလားအုပ်နှင့် မြင်းကို ဝန်တင် တိရစ္ဆာန်အဖြစ် အသုံးပြုကြ သည်။
ထွက်ကုန်များဖြစ်သော ရွှေ၊ သားမွေး၊ သားရေ၊ သိုးမွေးတို့ကို လက်ဖက်ခြောက်၊ ဂျုံ၊ သကြား၊ ဆေး၊ ချည်ထည်၊ သားရေထည်ပစ္စည်း၊ လက်ဝတ်လက်စားတို့နှင့် လဲလှယ်ကြသည်။
တစ်ဆယ့်ကိုးရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အတွင်းမွန်ဂိုးလီးယား သို့ တရုတ်လူမျိုး မြောက်မြားစွာ ဝင်ရောက်လာ ပြီးလျှင် ခေတ်မီစိုက်ပျိုးနည်းများဖြင့် ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြ၏။
မွန်ဂိုးလီးယားတွင် လူဦးရေ နှစ်သန်းခန့်ရှိသည်။
အတွင်း မွန်ဂိုးလီးယားသည် လူနေအစိပ်ဆုံးဒေသ ဖြစ်၏။
တိဘက်ပြည်မှ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် ဆင်တူသော လာမာ အယူဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သူများလည်းရှိသည် (၁၃)သုံးရာစုနှစ်ခန့်က မွန်ဂိုဘုရင် ဂျင်ဂစ်ခန် လက်ထက်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် စည်းလုံးမိပြီးလျှင် အနီးအနားရှိ တိုင်းပြည်များကိုသာမက ဥရောပတိုက်ဖက်သို့ပင် စစ်ဦး လှည့်ကာ တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် မြေးတော် ကူဗလိုင်ခန် လက်ထက်၌ မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာကြီးများ အရှေ့ဘက် ပစိဖိတ်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက် ပင်လယ် နက်အထိ ကျယ်ပြန့်လေသည်။
သို့ရာတွင် နောက်ဆုံး၌ မွန်ဂိုးလီးယားသည် မန်ချူးဘုရင်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ၂၀၂၀ခုနှစ်မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ၏သန်းခေါင်စာရင်းများအရဗုဒ္ဓဘာသာကိုလူဦးရေအများဆုံးကကိုးကွယ်ပြီး ၅၁ဒဿမ၇ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
၄၀ဒဿမ၆ရာခိုင်နှုန်းမှာဘာသာမဲ့များပင်ဖြစ်သည်။
အစ္စလာမ်ဘာသာကို၃ဒဿမ၂ရာခိုင်နှုန်းကိုးကွယ်ကြသည်။
၂ဒဿမ၅ရာခိုင်နှုန်းမှာမွန်ဂိုလီယန်ရှာမန်ဝါဒကိုကိုးကွယ်ကြသည်။
၁ဒဿမ၃ရာခိုင်နှုန်းမှာခရစ်ယာန်ဘာသာကိုကိုးကွယ်သည်။
၀ဒဿမ၇ရာခိုင်နှုန်းမှာအခြားကိုးကွယ်မှုများကိုကိုးကွယ်ကြသည်။
right မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံသည် ဥရောပ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အနောက်တောင်ဘက်တွင် အေဒရီယေးတစ် ပင်လယ်ဖြင့် ထိစပ်လျက် ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆားဘီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ တို့ဖြင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ပေါ့ဒ်ဂိုရစ်ဆာမြို့ ဖြစ်သည်။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ကင်းဒမ်းအော့ဖ် မော်ရိုကို ဖြစ်ပြီး အာဖရိကမြောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ ၃၆ သန်းကျော် ရှိပြီး ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၁၀,၈၅၀ ကီလိုမီတာရှိသည်။
အနောက်ဆဟာရရှိ အငြင်းပွားနေဆဲ နယ်မြေကိုလည်း မော်ရိုကိုမှပင် အုပ်ချုပ်သည်။
တူနီးရှားနိုင်ငံ၊ အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံ နှင့် လစ်ဗျားနိုင်ငံတို့ ပါဝင်သော မာဂရက်ဘ် ဒေသ၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်ပြီး ထိုနိုင်ငံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဘာသာစကား ဆက်နွယ်ပတ်သက်နေမှုများ ရှိသည်။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံသည် အာဖရိကတိုက် အနောက် မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ စူလတန်ဘုရင်အုပ်စိုးသော နိုင်ငံဖြစ်၏၊ များမကြာမီ နှစ်များကမှ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့လေသည်။
မော်ရိုကို နိုင်ငံကို အာရဗီဘာသာဖြင့် အယ်လမာဂရစ်အယ်လတ်ကဆားဟူ၍ ခေါ်ကာ အနောက်အစွန်းဖျားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်နှင့် အလွန်နီးကပ်သည်။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် ထိပ်ဖျားသည် စပိန်နိုင်ငံနှင့် ၉ မိုင် မျှသာ ရေလက်ကြားဖြင့် ခြားလျက်ရှိပေသည်။
နယ်နိမိတ်အားဖြင့်သော်ကား မော်ရိုကိုနိုင်ငံသည် မြောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရှေ့နှင့် တောင်ဘက်တွင် အယ်လဂျီးရီးယားနိုင်ငံဖြင့် လည်းကောင်း၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ရီအိုသေအိုးရိုဒေသဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာဖြင့်လည်းကောင်း ပတ်ရံလျက်ရှိ၏။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ ရာဗတ်မြို့ဖြစ်၏။
အခြားမြို့ကြီးများကား တေတွန်း၊ တန်ဂျီးယား၊ ကာဆာဗလန်ကာ၊ ဖက်ဇ၊ မက်ကနက်၊ ဆာဖီ၊ ဥဂျဒါအစရှိသည်တို့ဖြစ်၏။
မော်ရိုကို နိုင်ငံသည် အချက်အချာနေရာတွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာတွင် အရေးပါအရာ ရောက်လေသည်။
မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် မော်ရိုကိုနိုင်ငံသည် တောင်ထူထပ်သည်။
အတ္တလတ်တောင်တန်းသည် အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ သွယ်တန်းလျက်ရှိ၏။
ထို့ပြင် မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် အနည်းငယ်သာ ကွာဝေးသော အတွင်းဘက်၌ အခြားတောင်တန်းတစ်ခု ရှိသေးသည်။
ဤတောင်တန်းကြီးနှစ်ခု စပ်ကြား အတ္တလန္တိတ် ကမ်းခြေတွင် မြေဩဇာကောင်းသည့် မြေပြန့်ရှိ၍ ယင်းမြေပြန့်မှာ အချို့ နေရာများတွင် တောင် ကြားများဖြင့် ဖြတ်လျက်ရှိ၏။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံတွင် မြစ်ပေါများသော်လည်း တောင်ဘက်သို့ စီးဝင်ရာ၌ သဲကန္တာရ ရှိသောကြောင့် ခန်းခြောက်သွားသဖြင့် မြစ်များမှာ တို၏။
ထင်ရှားသည့် မြစ်များကား မြောက်ဘက်တွင်မူးလူးယာဖြစ်၍ အခြားမြစ်တို့ကား ဂါးဂစ်နှင့် ဂရာတို့ဖြစ်၏။
ယင်းမြစ်တို့သည် နွေရာသီတွင် လုံးဝဆိုသလို ခန်းခြောက်ကုန်၏။
အင်းအိုင်များလည်း နွေရာသီတွင် ခန်းခြောက်ကုန်၏။
ကောက်ပင်များကို ခန်းသွားသော အင်းအိုင်များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။
အတ္တလတ်တောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဒေသ၌ အသင့် အတင့် သာယာသော ရာသီ ဥတုရှိ၏။
တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပင်လယ်မှ လေပြည်များ တိုက်ခတ်သဖြင့် အအေးဓာတ်ရသည်။
အရှေ့ဘက်ကုန်းလျှောသည် အေးမြ၍ ဆောင်းရာသီတွင် ပြင်းပြင်းထန်ထန် အေးသည်။
သို့သော် မြေပြန့် ဒေသနှင့် သဲကန္တာရဖြစ်သော အပိုင်းသည် နွေရာသီတွင် မခံမရပ်နိုင်အောင် ပူပြင်းသည်။
မြို့ကြီး ပြကြီးများတွင် ခေတ်မှီ တိုးတက်လျက်ရှိသော်လည်း မော်ရိုကိုနိုင်ငံတွင် နေထိုင်သူအများမှာ စရိုက်အားဖြင့် ခပ်ရိုင်းရိုင်း ခပ်ကြမ်းကြမ်း ဖြစ်သော ဗာဗာလူမျိုးစု ဖြစ်၏။
မြေပြန့်ပိုင်းနှင့် သဲကန္တာရပိုင်းတွင် အာရပ်နှင့် မူးဝါးလူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြ သည်။
ဥရောပတိုက်သားတို့၏ အုပ်ထိန်းခြင်း ခံခဲ့ရသည့် ဒေသဖြစ်သည့် အလျောက် ဥရောပတိုက်သား ဦးရေလည်း အသင့် အတင့်ရှိသည်။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ အယူဝါဒမှာ အစ္စလာမ်အယူဝါဒဖြစ်၏။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံရှိ အချို့မြို့များတွင် ဂျူးလူမျိုးများရှိသည်။
မြို့ကြီးများမှအပ မော်ရိုကိုနိုင်ငံတွင် နေထိုင်သူတို့မှာ သိုးထိန်း၊ နွားထိန်းတို့ ဖြစ်လျက် သိုးမွေး၊ ဆိတ်မွေး၊ လျှော်ပင်များဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော တဲများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
လယ်သမားတို့သည် ရွှံ့ဖြင့် ပြုလုပ်သော အိမ်များတွင် နေထိုင်ကြ၏။
သို့အားဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးသည် အရေးပါသော လုပ်ငန်းဖြစ်၍ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းတို့ကား သံလွင်သီး၊ လိမ္မော်သီး၊ ရှောက်သီး၊ စွန်ပလွံသီးစသော အသီးများ၊ ဂျုံ၊ မုယော စပါးတို့ဖြစ်ကာ ဗာဒမ်သီးလည်း အမြောက်အမြား ထွက်၏။
ကျွဲ၊ နွား၊ သိုး၊ ဆိတ် မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းလည်း တိုးတက်လျက်ရှိ၏။
ကမ်းခြေဖက်တွင် တံငါလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်လေရာ ဆာဖီမြို့သည် ဆာဒင်းငါး အများဆုံးထွက်ရာ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပေသည်။
အတ္တလတ်တောင်၏ အလယ်ပိုင်းရှိ မြေပြန့်တွင် ဆည်မြောင်းများနှင့် ရေအားသုံးလျှပ်စစ်ဓာတ် လုပ်ငန်းများကြောင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးတက်လျက်ရှိ၏။
လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးအပြင် ယခုအခါ မြေပြန့်ဒေသတွင် စက်ရုံများ ပေါ်ထွန်းလျက်ရှိကာ ယင်းစက်ရုံများမှ ဓာတ်သတ္ထုများ၊ အထည်အလိပ်များ၊ စည်သွတ်အစားအစာများ အစရှိသည်တို့ ထွက်သည်၊ မော်ရိုကိုနိုင်ငံမှ သားရေပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားပေသည်။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဓာတ်သတ္တုတို့ကား ဖော့စဖိတ်၊ အန်သရာစိုက် ကျောက်မီးသွေး၊ သံ၊ ကိုဗော့၊ မန်ဂနိ၊ မိုလစ်ဒီနမ်၊ ကြေးနီ၊ သံဖြူ၊ ခဲ၊ သွပ် တို့ဖြစ်၍ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းတို့မှာ ဖော့၊ အိမ် ဆောက်လုပ်ရန် သစ်များနှင့် အိမ်ထောင် ပရိဘောဂ အတွက် သစ်တို့ဖြစ်၏။
မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်လျှင် မော်ရိုကိုနိုင်ငံသည် ရှေးရောမ အင်ပိုင်ယာ လက်အောက်ခံ မော်ရီတေးနီယားတွင် ပါဝင်ခဲ့သော နယ်တစ်ခုဖြစ်၏။
ရောမအင်ပိုင်ယာ ပြိုကွဲပြီးသည့်နောက်တွင် တိုင်းပြည် ဖရိုဖရဲဖြစ်ကာ ကြမ်းတမ်းသော ဘုရင်အသီးအသီး၏ လက်တွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့၏။
ခရစ် ၆ဝဝ ပြည့်နှစ် လောက်တွင် အာရပ်လူမျိုးတို့ဝင်ရောက်လာကာအစ္စလာမ် ဘာသာကိုမြတ်နိုးသူများပြားလာသည်။
စပိန်နိုင်ငံကို မွတ်စလင်တို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သည့် အရေးအခင်းတွင် မော်ရိုကိုလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
စပိန်နိုင်ငံမှ နှင်ထုတ်ခြင်းခံရသော မူးဝါးလူမျိုးတို့သည် မော်ရိုကိုတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြ၏။
ယင်းအချိန်နောက်ပိုင်းတွင် မော်ရိုကိုသည် အတော်အတန် အရေးပါသော တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။
၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် မော်ရိုကိုပြည်သည် ပင်လယ်ဓားပြများအရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေး မသင့် ဖြစ်ခဲ့၏။
၁၈၁၄ ခုနှစ်မှအစပြု၍မူ မော်ရိုကိုပြည်သည် ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် အဆက်အသွယ် ပို၍ ကောင်းလာ၏။
သို့သော် ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်ပွားသည်တွင် စပိန်နိုင်ငံကအနိုင်ရသဖြင့် မော်ရိုကိုက လျော်ကြေးအဖြစ် ဒေါ်လာပေါင်း နှစ်ကုဋေကို စပိန်နိုင်ငံသို့ပေးရ၏။
၁၈ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်း အတောအတွင်းက ဥရောပနိုင်ငံကြီးများသည် မိုရော့ကိုပြည်၌ မည်သူက ပို၍ အခွင့်အသာယူကာ ကြိုးကိုင်သင့်ကြောင်းဖြင့် အချင်း များခဲ့ကြ၏။
၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့ နှစ်ဦးသဘောတူညီချက်အရ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် မော်ရိုကိုပြည်တွင်ကြီးစိုး ကြိုးကိုင် နိုင်ခဲ့သည်။
ဂျာမနီနိုင်ငံသည် မော်ရိုကိုပြည်၏ ကုန်သွယ်မှု ၅ ပုံတစ်ပုံခန်းကိုချုပ်ကိုင်ထားရကား ကန့်ကွက်သော်လည်း ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့က ပို၍ အင်အားတောင့်သဖြင့် အရာမရောက်ခဲ့ပေ။
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် စူလတန်ဘုရင် နှင့်လည်းကောင်း၊ စပိန်နှင့်လည်းကောင်း သဘောတူညီချက် စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုကာ မိုရော့ကိုတွင် ပြင်သစ်အုပ်ထိန်းခံနယ်နှင့် စပိန်အုပ်ထန်းခံနယ်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်လေသည်။
သို့အားဖြင့် မော်ရိုကိုသည် အချုပ်အခြာ အာဏာကို ဆုံးရှုံးရလေသည်။
လွတ်လပ်ရေး မရမီက မော်ရိုကိုပြည်ကို စူလတန်ဘုရင် အုပ်စိုးသည်ဟု ဆိုရငြားလည်း တကယ်တမ်း အာဏာပိုင်သည်ကားမဟုတ်ပေ။
အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာတွင် အထွတ်အထိပ်အာဏာပိုင်သောကြောင့်သာလျှင် သူ၏တိုင်းပြည် တွင် အာဏာ လွှမ်းမိုးနေခြင်း ဖြစ်၏။
ပြင်သစ်နယ်တွင် ပြင်သစ်ကိုယ်စားလှယ်တော်သည် နိုင်ငံခြား ဆက်သွယ်ရေးကို ကြိုးကိုင်၏။
စပိန်နယ်တွင်လည်း စပိန်အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ကယ်လီဖာတစ်ဦးကို ထားရာ၌ မိမိအလိုရှိသူကို ရွေးပိုင်ခွင့် ရှိသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း စပိန်အစိုးရတင်ပြသော ကယ်လီဖာနှစ်ဦးအနက် တစ်ဦးကိုရွေးချယ်ရခြင်းဖြစ်၏။
စင်စစ်မူကား စပိန်နယ်တွင် စပိန်ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးကသာလျှင် လွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နေခဲ့လေသည်။
ဤသို့ မော်ရိုကိုတွင် မျက်နှာဖြူ တိုင်းတစ်ပါးသားတို့ လာရောက်ခြယ်လှယ်နိုင်သည်မှာ စူလတန်ဘုရင်နှင့်လက်အောက်ခံများ အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုကြောင့်ဟု ဆိုရပေမည်။
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ဖီယန် လူမျိုးစုတို့က မျက်နှာဖြူအစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်သော်လည်း မအောင်မြင်ဘဲ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ အဗ္ဗဒယ်ကာရင်သာလျှင် ပြည်နှင်ဒဏ် ခံခဲ့ရ၏။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့သည် တန်ဂျီးယားကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နယ်အဖြစ် သဘောတူ သတ်မှတ်ကြလေသည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှနှင့် အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်သော တပ်များသည် မော်ရိုကိုပြည်သို့ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းခြေဖက်မှ တက်ရောက်ခဲ့၏။
အမေရိကန်တပ်များသည် မော်ရိုကိုပြည်ကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့လေသည်။
ယင်းသည့်နောက်တွင် မော်ရိုကို ပြည်သည် အာဖရိကတိုက်၌ မဟာမိတ်တို့၏ အခြေခံစခန်း ဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် နိုင်ငံ၏ အခြေခံ ဥပဒေအရ မော်ရိုကိုသည် ပြင်သစ် ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော အဖွဲ့ဝင် ပြည်တစ်ခု ဖြစ်လာ၏။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြင်သစ် နိုင်ငံတို့သည် ဥရောပတိုက် အနောက်ဘက် ကာကွယ်ရေးအတွက် လေတပ်စခန်းများကို မော်ရိုကိုတွင် တည်ဆောက်ရန် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် သဘောတူကြလေသည်။
ပြင်သစ်အုပ်ထိန်းခံ မော်ရိုကိုပြည်သည် ပြင်သစ်တို့ လက်အောက်တွင် မငြိမ်မသက်ဖြစ်ကာ အစဉ်လိုပင် ပုန်ကန်ထကြွမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့သည် စူလတန် ဘုရင် ဆီဒီ ဗင်ယူဆွတ်ကို နယ်နှင်လိုက်လေည်။
သူ၏ နေရာတွင် သူ၏ ဦးရီးတော် မဟာမက်ဗင် အာရာဖာကို နန်းတင်သည်။
ဦးရီးတော်မှာ ပြင်သစ်တို့ကို လိုလားသူဖြစ်၏။
ထိုအချိန်မှစ၍ တိုင်းပြည်တွင် ဆူပူထကြွမှုများ ပေါ်ပေါက်လာပြန်၏။
မော်ရိုကိုမျိုးချစ်အဖွဲ့က လွတ်လပ်ရေးပေးရန်နှင့် စူလတန်ဘုရင် ဟောင်းကို ပြန်လည်နန်းတင်ရန် တောင်းဆိုကြလေသည်။
ဤသို့ ဆန္ဒပြပွဲများ အဓိကရုဏ်းများတွင် တိုင်းသူ ပြည်သားထောင်ပေါင်းများစွာ သေကြေကြရလေသည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်တို့သည် စူလတန်ဘုရင်ဟောင်းကို ပြန်လည်နန်းတင်၏။
စူလတန်ဘုရင်သည်စီ အင်ဗာရက်ဗက်ကိုင်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်၍ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ရေးဆွဲရန်လည်းကောင်း၊ ဒီမိုကရေစီ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းရန်လည်းကောင်း အာဏာနှင်းအပ်လေသည်။
ပြင်သစ်အစိုးရ ကိုယ်စား လှယ်တော်သည် မော်ရိုကိုတွင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံဖြစ်သည့် အချိန်အထိ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်၏။
မော်ရိုကိုသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အချုပ်အချာအာဏာပိုင်လွတ်လပ်သော မော်ရိုကိုနိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ သည်။
စပိန်အစိုးရသည်လည်း ပြင်သစ်တို့၏ လမ်းစဉ်ကို လိုက်လျက် စပိန်အုပ်ထိန်းနယ်ကို ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် လက်လွှတ်လိုက်လေသည်။
ဆီဒီ ဗင်ယူဆွတ်သည် ပဉ္စမ မဟာမက် ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်သည်။
ဘုရင်သည် တန်ဂျီးယားနယ်ကို မိုရော့ကိုပိုင်နယ်အဖြစ် ပြန်လည် တောင်းခံယူလျက် ယင်းဒေသတွင် ဘုရင်ခံတစ်ဦးကို ခန့်အပ်လေသည်။
မိုရော့ကို နိုင်ငံသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂတွင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ဝင်ရောက်သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မဟာမက်ဘုရင် နတ်ရွာစံသဖြင့် အိမ်ရှေ့နန်းလျာ မူလေဟာဆန်က ထီးနန်း ဆက်ခံ လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ကိုးကား ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာရပ်အဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ မိုဇမ်ဘစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာဖရိက အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ မြောက်ဘက်တွန် တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် မာလဝီနိုင်ငံ နှင့် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဆွာဇီလန်နိုင်ငံ နှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ တို့က ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ မာပူတိုမြို့ဖြစ်ပြီး ယခင်က လောရန်ကို မာကွက်စ် ဟု ခေါ်ကြသည်။
ကိုးကား ကဏ္ဍ:မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ ကဏ္ဍ:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အာဖရိကသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ။
thumb ဟနွိုင်းမြို့(ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား - Hà Nội)သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆.၅ သန်း နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
၁၀၁၀ ခုနှစ်မှ ၁၈၀၂ ခုနှစ် အထိ ၎င်းသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရေး အတွက် အချက်အချာကျရာ နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။
ငုယင်မင်းဆက် ဟျူမင်းလက်ထက်တွင် ဟနွိုင်း၏ ထည်ဝါမှုတို့ မှေးမှိန်သွားခဲ့သည်။
၁၉၀၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄ အထိ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ မှ ၁၉၇၆ အထိ မြောက်ဗီယက်နမ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဟနွိုင်းမြို့ ဟနွိုင်းမြို့သည်ယခင်က ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့၍ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်အရ ကွန်မျူနစ်ဗီယက်မင်းအစိုးရ အုပ်ချုပ်သော မြောက်ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာသည်။
ထိုမြို့သည်မြစ်နီမြစ်ဝမှ အတွင်းဘက် မိုင် ၉ဝ ခန့်အကွာ မြစ်၏လက်ယာဘက် ကမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။
မြစ်တွင်းသွား သင်္ဘောငယ်များသည် ဟနွိုင်းမြို့နှင့် ဟိုင်ဖုံမြို့ အကြား သွားလာခုတ်မောင်းလျက်ရှိကြသည်။
ဟနွိုင်းမြို့သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် အရေးကြီးသော ဗဟိုဌာန ဖြစ်သဖြင့် ဟိုင်ဖုံမြို့နှင့်လည်းကောင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံ၏အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ကွန်မင်းမြို့နှင့်လည်းကောင်း၊ မီးရထားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားလေသည်။
ဟနွိုင်း မြို့မှတင်ပို့သော ကုန်များတွင် ဆန်၊ ပိုးခြည်ထိုးများနှင့် မီးခြစ်များ ပါဝင်သည်။
ပြင်သစ်နယ်ချဲ့သမားများက ဟနွိုင်းမြို့ရှိ လမ်းများချဲ့ထွင်ထားကြရုံမက အဆောက်အအုံ သစ်များကိုလည်း ဆောက်လုပ်ထား ကြလေသည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟနွိုင်းမြို့၏လူဦးရေမှာ ၈ဝဝဝဝဝ ခန့်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ကိုးကား Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ မြို့များ။
Mac OS X Lion သည် အက်ပဲကုမ္ပဏီ၏ ၈ ခုမြောက်သော စက်မောင်းနှင်စနစ်ဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ပန်းသီးကုမ္ပဏီထုတ် ဆာဗာကွန်ပျူတာများ၊ လက်ဆွဲကွန်ပျူတာများ၊ စားပွဲတင် ကွန်ပျူတာများအား မောင်းနှင်ရန်အတွက်ထုတ်လုပ်ထားပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ၇က်နေ့တွင် တရားဝင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
ကျမ်းကိုး Category:ကွန်ပျူတာ။
ဟိုချီမင်းစီးတီး(ဗီယက်နမ်: Thành phố Hồ Chí Minh, အတိုကောက် TP.HCM; Ho Chi Minh City) ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုင်ဂုံ (Saigon) ဟု လူသိများသည်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၁၄ သန်းခန့်ရှိပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
ဟိုချီမင်းမြို့၏ ပထဝီဝင်အနေအထားသည် မြစ်များနှင့် တူးမြောင်းများပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် အကြီးဆုံးမှာ ဆိုက်ဂွန်မြစ် (Saigon River) ဖြစ်သည်။
စည်ပင်သာယာအုပ်ချုပ်ရေးမြို့တစ်မြို့အနေဖြင့် ဟိုချီမင်းမြို့တွင် မြို့ပြမြို့နယ် ၁၆ ခု၊ ကျေးလက်ခရိုင် ၅ ခု နှင့် မြူနီစီပယ်မြို့ ၁ ခု ပါဝင်သည်။
ဗီယက်နမ်၏ အကြီးဆုံးဘဏ္ဍာရေးဗဟိုဌာနဖြစ်သော ဟိုချီမင်းမြို့သည် ဗီယက်နမ်ရှိ တိုင်းဒေသကြီးများနှင့် စည်ပင်သာယာအုပ်ချုပ်ရေးမြို့များအားလုံး၏ ဒေသတွင်းစုစုပေါင်းထုတ်ကုန် (Gross Regional Domestic Product) အများဆုံးဖြစ်သည်။
၎င်းသည် နိုင်ငံ၏စုစုပေါင်း GDP ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ပံ့ပိုးပေးလျက်ရှိသည်။
ဟိုချီမင်းမြို့၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဧရိယာသည် အာဆီယံနိုင်ငံများ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးစီးပွားရေးဒေသဖြစ်ပြီး အာဆီယံနိုင်ငံများ၏ မြို့တော်များ ပြင်ပတွင် အကြီးဆုံးစီးပွားရေးဒေသလည်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း ဤဒေသသည် မူလက ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး Đại Việt ၏ နမ်ကျန့် (Nam tiến) ခေါ် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရေးမူဝါဒကြောင့် ၁၆၉၈ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်၏ ငုယင်မင်းများ (Nguyễn lords) လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ငုယင်မင်းတို့ မပျက်စီးမီကာလတွင် ၎င်းတို့၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဆိုက်ဂွန်ခံတပ် (Citadel of Saigon) ကျဆုံးပြီးနောက် ၁၈၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်အထိ ပြင်သစ်ကိုချင်ချိုင်းနား (French Cochinchina) ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၎င်းသည် ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၀၂ ခုနှစ်အထိနှင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ရပ်စဲချိန်အထိ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား (French Indochina) ၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်က ဗီယက်နမ်၏ လွတ်လပ်ရေးနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုပြီးနောက် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ (State of Vietnam, တောင်ဗီယက်နမ်) ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ် ပိုင်းခြားပြီးနောက် မြောက်ဗီယက်နမ်မှ သိမ်းပိုက်သည်အထိ တောင်ဗီယက်နမ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
မြောက်ဗီယက်နမ်သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စည်းလုံးသော ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး မြို့ကို ၎င်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဟောင်း ဟိုချီမင်း (Hồ Chí Minh) အမည်ဖြင့် ပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း ယခင်အမည် ဆိုက်ဂွန် ကို အများအားဖြင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော အသုံးပြုမှုများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲနေဆဲဖြစ်သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ မြို့တော်သည် လျင်မြန်သော တိုးချဲ့မှုနှင့် ခေတ်မီတိုးတက်မှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ဗီယက်နမ်၏ စစ်ပြီးခေတ်စီးပွားရေးပြန်လည်နာလန်ထူရေးကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကာ နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးဗဟိုဌာနအဖြစ် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာစေရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး အမည်အမည် (ဗီယက်နမ်)အမည်အမည် (ဗီယက်နမ်)ခေတ်ပေါ်ရိုးရာခေတ်ပေါ်ရိုးရာပြည်နယ်၁အန္ဒုံ An Đông高平၁ ရိုက်ဇူအာRạch Dừa高平၂အန်းဟိုအီဒုန်းAn Hội Đông牢該၂ စိုင်္ဂုန်Sài Gòn牢該၃အန်းဟိုအီသိန်းAn Hội Tây山羅၃ သမ္ဘင်Tam Bình山羅၄အန်းခိုင်းAn Khánh莱州 ၄ သမ်လောင်Tam Long莱州၅အန်းလတ်An Lạc諒山 ၅ သမ်ထန်းTam Thắng諒山၆အန်းညန်းAn Nhơn宣光 ၆ သန်ညန်ဖူးTăng Nhơn Phú宣光၇အန်းဖူးAn Phú太原 ၇ သန်ဘင်Tân Bình太原၈အန်းဖူးဒုန်းAn Phú Đông奠邊 ၈ သဏ္ဍင်Tân Định奠邊၉ဘာရျBà Rịa富壽 ၉ သဏ္ဍုန်ဟျတ်Tân Đông Hiệp၁၀ဘန်ကာBàn Cờ北寧 ၁၀ဘန်ကာBàn Cờ北寧၁၁ဘိုင့်ဟျန်Bảy Hiền廣寧 ၁၁ ဘိုင့်ဟျန်Bảy Hiền廣寧၁၂ဘိန်းကတ်Bến Cát興安၁၂ဘိန်းကတ်Bến Cát興安၁၃ဘိန်းထိုင်Bến Thành寧平၁၃ဘိန်းထိုင်Bến Thành寧平၁၄ဘင်သားBình Cơ清化၁၄ဘင်သားBình Cơ清化၁၅ဘင်ဇူအန်းBình Dương藝安၁၅ဘင်ဇူအန်းBình Dương藝安၁၆ဘင်ဒုန်းBình Đông河靜၁၆ဘင်ဒုန်းBình Đông河靜၁၇ဘင်ဟွာBình Hòa廣治၁၇ Quảng Trị廣治၁၈ဘင်ဟွန်းဟွာBình Hưng Hòa廣義၁၈ Quảng Ngãi廣義၁၉ဘင်လိုင်ချွန်းBình Lợi Trung၁၉ Gia Lai嘉萊၂၀ဘင်ဖူးBình Phú得刻 ၂၀ Đắk Lắk得刻၂၁ဘင်ကွိုင်းBình Quới慶和 ၂၁ Khánh Hòa慶和၂၂ဘင်သန်းBình Tân林垌၂၂Lâm Đồng林垌၂၃ဘင်သိန်Bình Tây西寧၂၃ Tây Ninh西寧၂၄ဘင်ထိုင်Bình Thạnh垌𬸼 ၂၄ Đồng Nai垌𬸼၂၅ဘင်ထိုင်းBình Thới垌塔၂၅Đồng Tháp垌塔၂၆ဘင်သျန်းBình Tiên安江၂၆An Giang安江၂၇ဘင်ချီဒုန်Bình Trị Đông永龍၂၇ထုဇုံမုတ်Thủ Dầu Một永龍၂၈ဘင်ချွန်းBình Trưng鎶䋃၂၈ Cà Mau鎶䋃ကတ်လိုင်းCát Láiကုံကီအောင်Cầu Kiệuချွန်မိသိန်Trung Mỹ Tâyကုံအုန်လိုင့်Cầu Ông Lãnhကျိုင်းဟျတ်Chánh Hiệpကျိုင်းဟွန်းChánh Hưngဗွန့်သောင်Vũng Tàuကျိုင်းဖူးဟွာChánh Phú Hòaဗူအန်လိုင်Vườn Làiကျာလန်းChợ Lớnစောင်းကျောင်းXóm Chiếuကျာကွမ်Chợ Quánဇိအန်Dĩ Anဇျန်ဟုန်Diên HồngဒုံးဟွာĐông Hòaဒုံးဟွန်းထွမ်Đông Hưng Thuậnဒွတ်ညွမ်Đức Nhuậnဇါးဒင်Gia Địnhဂော်ဗတ်Gò Vấpဟိုင်ထုန်းHạnh Thôngဟျတ်ဘင်Hiệp Bìnhဟွာဘင်Hòa Bìnhဟွာဟွန်းHòa Hưngဟွာလိုင်Hòa Lợiခိုင်းဟိုအီKhánh Hộiလိုင်းထျောင်းLái Thiêuလင်းစွမ်းLinh Xuânလောင်းဘင်Long Bìnhလောင်းဟူးအန်းLong Hươngလောင်းငွိအန်းLong Nguyênလောင်းဖုအတ်Long Phướcလောင်းချူအန်Long Trườngမင်းဖွန်Minh Phụngညျောင်လုတ်Nhiêu Lộc ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ ဟိုချီမင်းမြို့သည် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းတွင်သာမက တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာအရပါ စီးပွားရေး၊ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် ပညာရေးဗဟိုဌာနများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ရာရှည်အစဉ်အလာရှိခဲ့သည်။
၎င်းသည် ဗီယက်နမ်တွင် အလုပ်အများဆုံး နိုင်ငံတကာသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဗဟိုချက်လည်း ဖြစ်ပြီး၊ တန်ဆွန်းညက်လေဆိပ် (Tân Sơn Nhất International Airport) သည် ဗီယက်နမ်သို့ နိုင်ငံတကာခရီးသည်ဝင်ရောက်မှု စုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို ကိုင်တွယ်ပြီး ဆိုက်ဂွန်ဆိပ်ကမ်း (Port of Saigon) သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အလုပ်အများဆုံး ကွန်တိန်နာဆိပ်ကမ်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
မြို့တော်သည် ခရီးသွားဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
၎င်း၏ သမိုင်းဝင်အထင်ကရနေရာအချို့နှင့် ခေတ်မီအထင်ကရနေရာများတွင် လွတ်လပ်ရေးနန်းတော် (Independence Palace)၊ ဘစ်တက်စ်ကို ဘဏ္ဍာရေးမျှော်စင် (Bitexco Financial Tower)၊ လန်းမတ် ၈၁ မျှော်စင် (Landmark 81 Tower)၊ စစ်ပွဲအကြွင်းအကျန်ပြတိုက် (War Remnants Museum)၊ ဘန်ထန်ဈေး (Bến Thành Market) စသည်တို့ ပါဝင်သည်။