مشتاق اصفهانی

شمارهٔ ۲

بازم زده عنبرین کندی

بر دل بندی و سخت بندی

یکسان شده‌ام به خاک راهی

از حسرت جلوه سمندی

کارم زاریست همچو یعقوب

از فرقت طفل ارجمندی

زین سوز کزوست در تب‌وتاب

هر خسته‌دلی و دردمندی

پیش از نفسی چگونه باشم

ساکن چو در آتشی سپندی

آن سروسهی که دارم از وی

چون فاخته حسرت بلندی

بر گریه تلخ من نه بخشید

لعل لب او به نوشخندی

کردم در راه جستجویش

کوشش چندی و صبر چندی

وآن گلبن ناز را چه پروا

از حال چو من نیازمندی

کز افعی جان‌سپار هجرش

هر لحظه رسد مرا گزندی

وقت است که از شکنجه هجر

چون مرغ نهاده پابه‌بندی

در کنج غمی ز فرقت او

بی‌رنج و نصیحتی و پندی

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

هرکس که ز کوی یار برگشت

با دیده اشکبار برگشت

آنم که به نرد عشقبازی

کارم ز آغاز کار برگشت

جز نقش من ار نخست نبود

نقشی که ازین قمار برگشت

زاندیشه جور مدعی دل

از گلشن کوی یار برگشت

یا گلچینی به گلستان رفت

وز بیم جفای خار برگشت

آن به که ز صید عشقبازان

ناکرده تمام کار برگشت

پرداخت چو دست را به خنجر

صیاد من از شکار برگشت

شوخی که ز چشم سحرسازش

روز از من و روزگار برگشت

تا کی برهش توان ز هر سوی

رفت و به دل‌فکار برگشت

زین به چه کنون که تا توانم

زین وادی پر ز خار برگشت

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

او با اغیار تا سحر دوش

می می‌زد و من ز رشک در جوش

یا رب تا کی رسد به پایان

از فرقت آن بت قدح نوش

هر امروزم به ناله چون دی

هر امشب من به گریه چون دوش

آن مه که همیشه در برم دل

از آتش شوق اوست در جوش

آن لحظه که نیست در کنارم

واندم که مرا بود در آغوش

از نوش مراست محنت نیش

وز نیش مراست لذت نوش

در هر محفل که دور سازد

برقع ز عذار آن قصب پوش

در هر گلشن که غنچه لب

آرد به تکلم آن قدح نوش

از پا تا سر چو روزنم چشم

وز سر تا پا چو شاخ گل‌پوش

گویند مرا ز صبر وز عقل

در دوری او مجوش و مخروش

غافل که چو جا به دل کند عشق

وز عشق چو دل برآور جوش

چه تاب و توان چه صبر و طاقت

چه عقل و خرد چه فطرت و هوش

آن بت که چو چشم خویش دائم

هست از می ناز مست و مدهوش

یک بار به یاد کردن من

نگشاید اگرچه لعل خاموش

هیهات که تا به حشر یادش

از خاطر من شود فراموش

تا کی روم و به سر درآیم

در راه وفای آن جفا کوش

وقتست کنون به گوشه صبر

پند یاران اگر کنم گوش

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

آن ماه شبی که در برم نیست

آرام دمی به بسترم نیست

تمهید جفاست مهر دشمن

صد شکر که بخت یاورم نیست

خو کرده به درد و داغ هجرم

اندیشه وصل در سرم نیست

بر سر کافیست داغ عشقم

چون شمع هوای افسرم نیست

گو شد چو فلک پی شکستم

من آن صدفم که گوهرم نیست

آید چه به رزم عشق از من

تیغی باشم که جوهرم نیست

عشق آن قلزم که موج‌خیز است

من آن کشتی که لنگرم نیست

چون گم نشوم که در ره عشق

آن راهروم که رهبرم نیست

گر از قفسم نجات نبود

بالم چو شکسته پرم نیست

من ذره‌ام و هوای خورشید

از دور سپهر در سرم نیست

از پرتو عشق در سماعم

این رقص ز مهر انورم نیست

شوخی که ز باده وصالش

یک قطره نصیب ساغرم نیست

در راه سراغ او که دیگر

گامی تک و پو میسرم نیست

وقتست کنون که پای سعیم

فرسود و علاج دیگرم نیست

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

صیدانداز زیست عشق بی‌باک

کافکنده هزار صید بر خاک

یا پای منه به وادی عشق

یا دست بشو ز جان خود پاک

کاین دشت بود بسی پرآفت

وین بحر بسی بود خطرناک

گردد که حریف او که باشد

عشق آتش و هرچه هست خاشاک

زنهار حذر کن از نبردش

کاین یکه سوار چست و چالاک

کرده است هزار سر ز تن دور

بسته است هرار سر به فتراک

جوئی چه مدد بر زمش از چرخ

ای صاحب فهم و هوش و ادراک

آرد چو نبرد خسرو عشق

خیزد چه ز انجم و ز افلاک

افکنده مرا به دام شوخی

بی‌رحمی این حریف بی‌باک

کز تیغ جفایش استخوان‌ها

گردیده بسان شانه صد چاک

زیبا صنمی که عاشقان را

هجرش زهر است و وصل تریاک

شوخی که ز هجر اوست شب‌ها

بالینم خشت و بسترم خاک

عمریست چو آفتاب سرگرم

باشم به رهش ز دور افلاک

وز سعی به دست من نیفتد

آن گمشده را چو دامن پاک

در گوشه صبر زین پس اولی

چندی من خسته‌جان غمناک

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

دل در خم زلف او طپد چند

ممکن نبود نجات ازین بند

زآن گمشده کز غمش به جانم

چون یعقوب از فراق فرزند

گیرم نکنم شکایت اما

هجران تا کی فراق تا چند

خوش آنکه مرا ز در درآید

غافل به لبی پر از شکر خند

گر تشنه بآب در بیابان

هستم به وصالش آرزومند

دانم آخر نهال صبرم

خواهد غم او ز بیخ برکند

کز شست نگاه آن جفا جو

وز غمزه آن نگار دل‌بند

تیریست مرا به هر بن موی

تیغیست مرا به هر سر بند

از غمزه دلم نموده گر ریش

وز خنده نمک بر او پراکند

چون سرکشم از خط جفایش

من بنده و او بود خداوند

همچون بلبل که تار جان را

کرده است به تار ناله پیوند

منعم مکن از فغان که دارم

زآن نخل که هست بس برومند

پرشور دلی چو بحر قلزم

سنگین دردی چو کوه الوند

شیرین دهنی که در هوایش

همچون مگسان طالب قند

چندی پرواز کردم اکنون

دارم سر آن که نیز یک چند

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

آنم که ندارم از تک و دو

از کشت امل نصیب یک جو

آن سرو سهی چو از برم رفت

گر جان رود از قفاش گو رو

در کوی وفای او که عشاق

زآن قبله نیند منحرف شو

نبود عجب ار سیاه روزند

زآن ماه کزوست مهر راضو

آن اختر آسمان خوبی

بر اهل هوس فکنده پرتو

جائی که گهر شناس نبود

خرمن خرمن گهر به یک جو

ز اقلیم محبتم من از خلق

گویند دمی درین قلمرو

باشد غم روزگار با من

من بی‌غم و عشق یار مشنو

کان نیست مرا به جان درون آی

وین نیست مرا ز دل برون شو

آن ماه که همچو آفتابش

انجم سپه است و اوست خسرو

اغیار ز اتصال نورش

عشاق ز انفصال پرتو

مانند هلال و بدر تا چند

چون بدر شوند و چون مه نو

آن مه که به راه جستجویش

از گردش آسمان کجرو

رفت است هزارپای در گل

افتاده هزار چشم درکو

آن به چو به دست من نیفتد

دامان وصالش از تک و دو

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

تا گشته از آن صنم جدا من

افتاده به دام صد بلا من

از من بیگانه تا ابد او

با او زالست آشنا من

نابرده به کنج وصل او پی

افتاده به کام اژدها من

در راه وفای او برابر

با خاک بسان نقش با من

با اوست وفای من از آن بیش

چندانکه جفای اوست با من

دایم در بزم وصل او غیر

در کنج فراق کرده جا من

پیوسته به گلستان وصلش

با برگ رقیب و بی‌نوا من

صد قافله در رهش ز عشاق

در پیش و چو گرد از قفا من

در وادی مهر بی‌درنگ او

ثابت قدم ره وفا من

تا صبح ز شحنه فراقش

هر شب به شکنجه بلا من

هرکس که به وصل یار باشد

دایم چو به هجر مبتلا من

جز عمر چه جوید از فلک او

جز مرگ چه خواهم از خدا من

کردم بس سعی کارم او را

بر کف چو در گرانبها من

در راه طلب نشد که بینم

کام دل خویش را روا من

آن به که چو ناید آنصنم را

در دست من از تلاش دامن

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

آنم که به محنتم بد و نیک

دارند فغان ز دور و نزدیک

زان زلف که از غمش گرفته

هر خسته چو موی رنج باریک

روزم چون شب شده است تیره

صبحم چون شام گشته تاریک

تنها نه به وادی محبت

سرگشته منم چو بنگری نیک

عالم متحرک و محرک

عشق و همه را از اوست تحریک

آن شوخ کزوست در تب و تاب

دایم دل و جان ترک و تاجیک

حاشا سر ازو کشند هرچند

بر اهل وفا جفا کند لیک

هرگز نکشیده‌اند تا چرخ

کارش ستم است با بد و نیک

این جور ز خواجگان غلامان

وین ظلم ز مالکان ممالیک

طالب آخر رسد به مطلوب

هرچند به وادی طلب لیک

اولی است چو راه من در آن کوی

گامی نشود ز سعی نزدیک

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

عشق آنکه به دهر جوید و بس

هست او کس هرکه هست ناکس

دنیاطلبان همیشه جویا

دستار زر و قبای اطلس

عشاق ز تیغ یار خواهند

از خون کفنی به پیکر و بس

هرگز جو نمی‌رسد به من باش

گو میوه وصل یار نارس

در کار من از فراق جانان

تأخیر مکن اجل از این پس

کاین جان و دل مرا ز هجرش

تن زندانیست و سینه محبس

آن مایه ناز را بگویند

کای طالب تو چه کس چه ناکس

جز جور نکردیم از این بیش

جز مهر مکن به من از این پس

از عقل به اوج عشق باید

روزاه خشک کمتر از خس

نمرود به سعی می‌توانست

کو رفت به سعی بال کرکس

ای آنکه بسان شعله گوئی

از گلچینان عشقم و بس

گر از پی زینت عمارت

در محبس غم نه‌ای محبس

دیوار سرا و سقف خانه

خواهی چو منقش و مقرنس

رفتند به کوی یار عشاق

از یاری سیل اشک چون خس

زین به چه کنون که مانده‌ام من

زآن غافله همچو گرد واپس

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

آن را که سوی بتی نظر نیست

در کشور عشق دیده‌ور نیست

عشق آنوادی است کش به هر گام

صد راه ز نست و راهبر نیست

هجران صهبا که می‌کشان را

زین باده به غیر دردسر نیست

در هجر بتی که هرگز او را

سوی من خسته جان گذر نیست

آنم که سیاه‌روزی من

شامی است که از پیش سحر نیست

از دام غمش مرا رهائی

ممکن به تلاش بال و پر نیست

قیدی زآن قید صعب‌تر نه

بندی ز آن بند سخت‌تر نیست

من در ره وعده‌اش که باشم

افتاده و از خودم خبر نیست

سوی من خسته‌جان چه فرقست

گر هست او را گذر وگر نیست

در معرکه فراق هرگز

نبود عجب ار مرا ظفر نیست

شصتی دارم که قوتش نه

تیری دارم که کارگر نیست

این ناله که از تف درونم

نزدیک لبست و بیشتر نیست

از من که در آتشم ز هجران

تا کوی فنا ره اینقدر نیست

صد شکر که چون سپند کارم

موقوف به ناله دگر نیست

جز ترک تلاش در ره او

کآنجا بجز آفت خطر نیست

اولیست کنون که مانده‌ام من

بیچاره و چاره دگر نیست

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

عمریست ز هجران گل اندام

نه صبر بود مرا نه آرام

تاریک‌تر است روزم از شب

دلگیرتر است صبحم از شام

وردم نام بتی که هرگز

از ننگ مرا نمی‌برد نام

سازم چه گر از حکایت هجر

چون غنچه کشم زبان نه در کام

کاین قصه که کرده‌ام من آغاز

تا حشر نمی‌رسد به انجام

امروز نگشته‌ام درین دیر

از مستی عشق شهره عام

از روز ازل فتاده طشتم

چون پرتو آفتاب از بام

چند از هجران بود درین باغ

خون جگرم چو لاله در جام

روزی که شود ز یاری بخت

آن آهوی وحشیم شود رام

این چهره که هست زعفران‌رنگ

گردد ز شراب وصل گل‌فام

زآن باده که ریخت ساقی عشق

روز ازلم ز شیشه در جام

نبود عجب ار ز پا فتادند

از نکهت او چه خاص و چه عام

بیخود فتد ار کشد ازین می

یک قطره نهنگ قلزم و شام

چو راهروی که روز اول

از جاده نهاده منحرف گام

تا چند به راه عشق گردد

کارم ز تلاش بیشتر خام

وقتست کنون چو برنیاید

در راه طلب ز کوششم کام

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

یک ره به من او نظر نینداخت

کز خویشم بی‌خبر نینداخت

مرغی نگرفت در هوایش

پرواز که بال و پر نینداخت

در راه غمش کزو به مقصود

ره‌پیمائی گذر نینداخت

کوشش چه تفاوت ار کسی را

انداخت ز پا و گر نینداخت

یک ذره به کس فروغ هرگز

آن روی به از قمر نینداخت

کز آتش غیرتش به جانم

خرمن خرمن شرر نینداخت

چشمم نظری برو نیفکند

کز پی نظری دگر نینداخت

وز گوشه چشم لطف هرگز

او جانب من نظر نینداخت

تنها از کار پرده من

چون شمع تف جگر نینداخت

از محفل عشق آتش آه

از کار که پرده بر نینداخت

من در راهش که رهروی را

نبود که زیرپای در نینداخت

از هر دو جهان گذشتم اما

یک ره سوی من گذر نینداخت

آن چشم کنون به خاک و خونم

از ناوک یک نظر نینداخت

هرگز به من آن کمان ابرو

تیری که نه کارگر نینداخت

گردون که به کوی یار چون باد

راه من دربه‌در نینداخت

اولیست که چون رهم به مقصود

زین وادی پرخطر نینداخت

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

دانم که به کوی عشق هر دم

آید به دلم غم از پی غم

ز اندوه و نشاط من مپرسید

آن بیش ز بیش و این کم از کم

تا ماهی و ماه اشک و آهم

آن رفته پیاپی این دمادم

چون لاله درین حدیقه هرگز

داغم نشنیده بوی مرهم

حرف شیرین حدیث لیلی

چند ای دل مبتلا به صد غم

دیدی چو بت مرا که باشد

یکتا در عقد نسل آدم

سرکن توصیف ما بآخر

بس کن تعریف ما تقدم

روزی که دل من این صفا یافت

از صیقل عشق آتشین دم

از صافی او شد آشکارا

راز پنهان هر دو عالم

نه آئینه در کف سکندر

جا داشت نه جام در کف جم

باور نکنی قرار گیرد

ما را دل بی‌قرار یک دم

باشند به جلوه تا درین باغ

چون سرو و صنوبر از پی هم

این سروقدان به قامت راست

وین لاله‌رخان به ابرو خم

جا کرد به گوشه صبوری

هر عاشق با جهان جهان غم

باشد ز سحاب وصل بارش

طالع سرسبز و بخت خرم

زین به چه کنون که پا به دامن

در کنج غمی کشیده من هم

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

دوشم می‌گفت ره‌نوردی

در راه طلب جریده گردی

مگذار قدم به وادی عشق

از راه روان اگر نه فردی

پس همراه سالکان درین دشت

در پا خاری به چهره گردی

ای آنکه به راه عشق داری

اشک گرمی و آه سردی

از یاری شوق در ره عشق

صد مرحله بیش قطع گردی

هرچند این جاده مستقیم است

هشدار که منحرف نگردی

در دشت طلب که رهروان را

رنجی هر گام هست و دردی

از پا منشین و راه می‌پوی

شاید روزی رسی به مردی

بر لشکر صبرم آنچه ایشون

در معرکه جدال کردی

نتواند کرد شرح او را

از دفتر کائنات فردی

کز هیچ دلیر برنیاید

زینسان رزمی چنین نبردی

آن شوخ که با کسی درین بزم

از مهر و وفا نباخت نردی

از فرقت او مراست دائم

اشک سرخی و رنگ زردی

اولی است کنون که ناید از من

دیگر به رهش تلاش گردی

بنشینم و خو کنم به هجران

یا آید یار و یا رود جان

عمریست که نکته‌ای نگفتم

از عشق کزو به خون نخفتم

زین باغ چه حاصلم که چون گل

رفتم بر باد یا شکفتم

از عشرت روز وصل طاقم

با درد شب فراق جفتم

حرفی جز حرف عشق کزوی

بس گوهر شاهوار سفتم

تا گوش و زبان چو غنچه‌ام هست

هرگز نشنیدم و نگفتم

اکنون نه وجود من عدم شد

از عشق که عمریش نهفتم

زافسانه وصل یار صد بار

گشتم بیدار و باز خفتم

شوخی که بجستجوش وقتست

چون نقش قدم ز پا درافتم

راهی کو رفت من نرفتم

کز دیده غبار او نرفتم

گردد هر لحظه خاریم بیش

زان دم که درین چمن شکفتم

درکان وفا چو من دری نیست

اما نخرد کسی بمفتم

پند خردم که شورافزاست

در عشق کزو بدرد جفتم

نتوانم برد چون بکارش

گیرم او گفت من نگفتم

یکدانه دری که از فراقش

این گوهر آبدار سفتم

اولی است کنونکه گشته نزدیک

کز پاره بره سراغش افتم

بنشینم و خو کنم بهجران

یا آید یار و یا رود جان

می در خم چرخ واژگون نیست

یا قسمت ما بغیر خون نیست

در حلقه عشق اوست سرها

زین دایره نقطه برون نیست

نبود در دور ساغر عشق

زین جام رخی که لاله‌گون نیست

خورد آنکه طپانچه از این دست

سیلی‌خور روزگار دون نیست

جز فتح و ظفر نبود هرگز

کس را از عشق و هم کنون نیست

هرچند سپاه عاشقانرا

نبود علمی که واژگون نیست

گو آنکه طرب ز وصل یارش

از هرچه گمان کنی فزون نیست

جز من که بغیر دود داغم

از دوست بجان و دل درون نیست

کارم همه دم چو شیشه می

جز گریه ز بخت واژگون نیست

از شیشه قسمتم درین باغ

چون لاله بجام غیر خون نیست

دیوانه عشقم و علاجم

در قدرت عقل ذوفنون نیست

عشرت‌طلبی چو باده نوشان

در بزم محبتم شکون نیست

چشمم بصفای شیشه می

گوشم بنوای ارغوان نیست

این مهر سپهر حسن کزوی

چون ذره مرا دمی سکون نیست

زین پس اولی است چون بسویش

بختم بتلاش رهنمون نیست

بنشینم و خو کنم بهجران

یا آید یار و یا رود جان

گر کار بکشته ندارد

گو ابر بجز شرر نبارد

منعش مکنید از آتش عشق

گر سوخته‌ای فغان برآرد

یکدم نشود کسی که سوزی

از عشق بجان نهفته دارد

چون شمع نسوزد و نگرید

چون ابر ننالد و نزارد

عاشق نشوی گرت تمناست

کاسوده‌ات آسمان گذارد

دهقان فلک بکشت عشاق

زآن کین که باین گروه دارد

جز دانه انتلا نپاشد

غیر از تخم بلا نکارد

وصف خط و خال آن پریوش

گردن بسزا کسی نیارد

خطی به از این نمینویسد

نقشی به از این نمی‌نگارد

شبهای فراق او که چشمم

تا صبح ستاره می‌شمارد

آنمایه بدیده خواهم از اشک

کز شوق علی‌الدوام بارد

بهر دو سه قطره خون کسی چند

گاهی دل و گه جگر فشارد

آنشوخ که رهر و غمش را

گر تیغ زنند سر نخارد

بهرچه از این کنون که وقتست

منعم به رهش ز پا درآرد

بنشینیم و خو کنم بهجران

یا آید یار و یار رود جان

از عشق کسیکه گشت شیدا

آسوده ز فکر دین و دنیا

زنهار مکن بعقل و دانش

در مکتب عشق تکیه بیجا

باشند یکی در این دبستان

طفل نادان و پیر دانا

در کوی مغان که نیست کلفت

بهر رندان باده‌پیما

چشم و دل من که دارم از عشق

دایم مژه سرشک پالا

یارب تا کی بود پر از خون

آن همچو پیاله این چو مینا

منعم مکن ارکشم درین بزم

آهی که گدازدم سراپا

این کار ز من چو شمع خواهد

عشقی جانگاه و جسم فرسا

آهم برقیست آسمان سیر

اشکم سیلیست دشت پیما

هست آنهمه آتش این همه آب

دارند بدل نهفته اما

هر اخگر آن هزار دوزخ

هر قطره آن هزار دریا

آنشوخ که داردم سراغش

سرگشته بوادی تمنا

اولیست مرا کنونکه از سعی

فرسوده بجستجوی او پا

بنشینم و خو کنم بهجران

یا آید یار و یا رود جان

بر بستر هجر یار آنم

کز درد بلب رسیده جانم

از پرتو آن مه شب‌افروز

صدپاره دلیست چون کمانم

تیغ و تبر جفای او را

گاهی سپر و گهی نشانم

در کوی وفای یار کانجا

بر خاک نشانده آسمانم

وندر ره جور غیر آنماه

کز دست جفای او بجانم

چون کوه بسی گران رکابم

چون سیل بسی سبک عنانم

نبود عجب ار بمحفل عشق

زین سوز که هست در نهانم

آتش کشد از حدیث هجران

چون شمع زبانه از زبانم

چون دست ز قلزم محبت

شویم نه ز جان خود که دانم

زین ورطه نجات نیست ممکن

چون موج ز بحر بیکرانم

آرد بمیان که از کنارم

گاهی بکنار از آن میانم

آن گلبن ناز را بگوئید

آکنون بشنو گهی فغانم

دانم ز غمت که خواهد آخر

گم ساخت ازین چمن نشانم

روزی آید که برنیاید

این ناله زار از آشیانم

آن گل که ببوی او درین باغ

چون آب بهر طرف روانم

از سعی بجستجویش مشتاق

ماندست زکار پای جانم

این بار همین نه صدره افزون

گفتم اما نمی‌توانم

بنشینم و خون کنم بهجران

یا آید یار یا رود جان


النوبة الاولى

قوله تعالی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ بنام خداوند فراخ بخشایش مهربان.

مَلِکِ النَّاسِ (۲) پادشاه مردمان.

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (۱) بگو فریاد خواهم بخدای مردمان.

إِلهِ النَّاسِ (۳) خداوند مردمان.

مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ از بد دیو وسواس نام الْخَنَّاسِ (۴) که باز ایستد و باز پس شود از دل ذاکران.

الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ او که وساوس می‌افکند در دلهای مردمان.

مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ (۶) از پریان و مردمان.


شمارهٔ ۱

آن شه والای گرامی گهر

واقف اسرار قضا و قدر

عالم تنزیل و کتاب کریم

عارف تأویل کلام قدیم

مظهر اسرار الهی بود

مظهر انوار کماهی بود

مرغ خرد طوطی بستان او

روح قدس طفل دبستان او

پادشه ملک ولایت بود

والی اقلیم هدایت بود

ما کشف از فضل علیم و قدیم

بر دل او سر الف لام میم

عقل که افراخت به دانش لوا

خواند به لوحش الف و با و تا

هرچه بر این لوح زبرجد بود

در نظرش تخته ابجد بود

چون قلم قدرت حی قدیم

کرد کتابت الف و لام و میم

بر رخ چون ماه تمامش نگاشت

راز که در تخته ابداع داشت

طینت او را چو خدا می سرشت

بر رخ او سی و دو خط می نوشت

از رخ او آتش موسی عیان

از دم او معجز عیسی بیان

آینه روی خدا روی او

خط خدا سلسله موی او

مصحف مجد است سراپای او

عرش خدا هم دل دانای او

هیکل او مصحف مجد خداست

چار کتاب است بدین بر گواست

کعبه مثال بدن پاک اوست

عرش مثال دل دراک اوست

خیمه افلاک بدین زیب و برگ

خیمه اقبال ورا نیم ترگ

خیمه میعاد ورا شامی است

بارگه فضل ورا شاهی است

علت غایی وجود همه

مقصد و مقصود ز بود همه

واسطه سلسله کاینات

رابطه ضابطه ممکنات

مبداء این دایره و منتهی است

مصدر فیضی که بلا انتهی است

مایه از او یافت جهان وجود

سایه او بود وجودی که بود

جنبش این سلسله از مهر اوست

جوشش این بحر مودت ز اوست

گوهر او مشرق خورشید ذات

عنصر او مطلع نور و صفات

قفل گشای در گنج هدی

راه نمای همه سوی خدا

مصدر هر فیض که فیاض راست

مظهر حق مظهر ذات خداست

عرش برین گرچه سریر خداست

در نظرش یافته نور و صفاست

سدره اگرچه به بسی منتهی است (؟)

از عددش یافته نشو و نماست

دیده در آیینه حق روبرو

گشت منور همه از نور او

حکمت ابداع همه ممکنات

سر وجود همه کاینات

هم غرض گردش چرخ برین

هم سبب سکه سطح زمین

هم سبب مبداء و اصل مآب

هم غرض بودن یوم الحساب

آنچه در این دایره شش در است

آنچه در این سلسله بی سر است

کرد به یک حرف بیان همه

داد به یک نقطه نشان همه

علم که بود از همه اندر حجاب

گشت بر او کشف بلا ارتیاب

علم که خاص است به دانای غیب

در نظرش هست بلا شک و ریب

دوستی اش حبل متین یقین

بندگیش عروه وثقی وتین

بنده او جمله کروبیان

مجلس او مجلس روحانیان

کاشف اسرار ابد از ازل

عارف ذات احد لم یزل

حبل و دادش ز پی اعتصام

عروه وثقی است بلا انفصام

شمع هدی قوت عین خلیل

فضل خدا قوت دین خلیل

فهم کن از اسم شریف و جمیل

آمدن یوشع عمآنویل

هادی دین یحیی یوسف بیان

مظهر حق نوح سلیمان مکان

خضر بیان موسی دریا شکاف

واسطه دوده عبد مناف

قطب زمان آدم احمد نسب

فخر جهان آدم عیسی حسب

مستغنی عن الالقاب والثناء

ذلک فضل الله یوتی من یشاء

پادشه دنیی و دین، فضل حق

برده ز مجموع به دانش سبق

فاتحه دفتر «کن » اسم او

خاتمه نسخه حق جسم او

نیک تأمل کنی از آدم اوست

کشف همه قاعده خاتم اوست

فاش کنم راز و بگویم صریح

بوالبشر است این و ذبیح ذبیح

آنچه بر او رفت همه دیده بود

سر خدا جمله پسندیده بود

گفت به تصریح و به نص کلام

دیدن حور است مرا در خیام

دیدن حورا نبود بی حتوف

هست جنان تحت ظلال سیوف

فهم کن از ذکر کلام قدیم

نص «فدیناه بذبح عظیم »

بهر خلاص همه بندگان

آنچه رسیدند هم آیندگان

کرد جدا جان و تن پاک را

کرد رها مصطبه خاک را


شمارهٔ ۲

ای بی خبر از حقیقت خویش!

از غصه بیش و کم دلت ریش

دیوت زده راه و کرده عریان

از کسوت عقل و دین و ایمان

در چنبر دیو کرده گردن

مستغرق ما و غره من

مغرور حیات پنج روزه

چون گوشه نشین به زهد و روزه

بر طول امل نهاده بنیاد

سرمایه عمر داده بر باد

با دیو قرین و از خدا دور

ابلیس صفت به زهد مغرور

جز محنت و حسرت و خسارت

حاصل نشود از این تجارت

دلداده به اهرمن چرایی؟

خالی ز محبت خدایی

سر پیش فکنده ای چو حیوان

رو کرده چو غول در بیابان

کارت شب و روز خورد و خواب است

فکرت همه کار ناصواب است

مشغول مشو به لذت جسم

تا گم نشوی ز صورت اسم

ای دور ز خانه طریقت!

بیگانه ز عالم حقیقت

با بحر وجود آشنا شو

جویای صفات و ذات ما شو

ما آب حیات و عین ذاتیم

ما نسخه عالم صفاتیم

ماییم رضای کبریایی

ماییم کتابت خدایی

ما سی و د حرف لایزالیم

ما مظهر ذات بی زوالیم

قایم به وجود ماست اشیا

بی هستی ما کجاست اشیا؟

بگشا نظر و جمال ما بین

حسن رخ و خط و خال ما بین

ماییم دم مسیح مریم

ماییم حروف اسم اعظم

ماییم طلسم گنج پنهان

ماییم به حق حقیقت جان

ماییم کلیم و طور سینا

ماییم لقا و عین بینا

ماییم کتاب و لوح و خامه

ماییم بیان عرش نامه

ماییم شراب و جام ساقی

ماییم اساس ملک باقی

در پرده دل چو غنچه پنهان

چون گل ز نسیم خویش خندان

چون سرو به گل ز عشق دلبر

پا رفته فرو و دست بر سر

ما نوح و سفینه نجاتیم

ما آب حیات کایناتیم

آن دلبر گلعذار ماییم

دل داده به یار و یار ماییم

ارخای عنان نفس کرده

مست از می جهل و می نخورده

ایام حیات کرده ضایع

نایافته ره به صنع صانع

در قلزم جهل گشته ای غرق

«بر» را از «هر» نکرده ای فرق

گم کرده ره صواب و دانش

در فکر جهان و این و آنش

چند از پی حرص و آز پویی

مهمل شنوی، گزاف گویی؟

در کار جهان چو بسته ای دل

زین ره نرسد کسی به منزل

تا کی غم خورد و خواب و شهوت

ای عشوه نفس کرده محوت!

چون واو شش است اوحد ذات

چون شش جهت از میانه برخاست

«اوحد» برود «احد» بماند

پیداست کز آن چه حد بماند

خوی ددی از مزاج بگذار

انسان شو و سر ز پیش بردار

بی کبر و نفاق و بی ریا شو

آیینه ذات کبریا شو

ماییم چو مصحف الهی

ماییم سفید و هم سیاهی

چون لاله کشیده داغ بر دل

چون سنبل زلف در سلاسل

از فضل خدای گشته فاضل

مقصود نسیمی کرده حاصل


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱

با هزار امید درد دل چو گفتم با طبیب

گفت جز مردن نباشد چاره ی بیمار ما


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۲

ز دردش مُردم و آگه نشد، خوش وقت بیماری

که بیند وقت مردن بر سر بالین طبیبش را


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۳

بینم ز قفس جانب گلزار چو مرغی

کز ساحت گلشن نگرد کنج قفس را


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۴

باز خون دلم از چشم روانست بروی

تا بروی تو دگر چشم که باز است امشب


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۵

ز خود رازی که پنهان داشتم عمری چه دانستم

که در بزم از نگاهی ناگهان گردد عیان امشب


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۶

بگریه گفتمش این عهد را وفایی هست

بخنده دست ز دستم کشید و هیچ نگفت


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۷

وقتی گذر فکند بمن کاروان عشق

این آتشم بسینه از آن کاروان بجاست


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۸

فکر شیرین همه آزار دل خسرو بود

ورنه هرگز سر پرسیدن فرهاد نداشت


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۹

شبست و دیده ی گردون بخواب و در بر یار

یک امشب از توام ای بخت چشم بیداریست


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۰

سحر را در بر اعجاز کجا پای درنگ است

عاقلان را بر عشاق بسی پای بسنگ است


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۱

حسرت کشتن من در دل او مردم و ماند

شرم ای هجر نکردی تو چرا از دل دوست


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۲

طالب من گر شود یک ره کسی

راهها بنمایمش هر سو بسی

چون مرا بشناسد از آیات من

عاشق آید بر صفات ذات من

شد چو عاشق وزمن آگه شد همی

زان پس او را زنده نگذارم دمی

بس عجب نبود اگر کشتم منش

عاشق است و لازم آمد کشتنش

کشتن عاشق بهر مذهب رواست

خاصه این عاشق که معشوقش خداست

پس مرا ز آیین دین مصطفا

بر شهید خویش باید خونبها

وانکه هم منظور و هم مقبول من

گشت ز انسان تا که شد مقتول من

هر دو عالم نیست خونش را بها

غیر من او را نشاید خونبها

هم منم دل برده، هم بیدل منم

هم منم مقتول و هم قاتل منم

کی سزا بینم بجای خویشتن

دیگری را خونبهای خویشتن

خویش را نه رایگانی بخشمش

کشته ام تا زندگانی بخشمش

کشته ی عشق ار شوی زنده شوی

تا ابد باقی و پاینده شوی

عشقبازی را شعار دیگر است

رسم او رسم دیار دیگر است

بی سبب با دوستاران دشمن است

دشمنی او همین تا کشتن است

کشتگان خویش را شد دوستار

گر کشد عشق ای خوشا آن اعتبار

این بود آیین عشق،این کیش عشق

چاره جز مردن نباشد پیش عشق

هم نهان دارد بمردن زندگی

هم خداوندی نهان در بندگی

عشق اگر میراندت روزنده باش

ور خداوندی بخواهی بنده باش

بندگی ما و تو نی بندگیست

حاصل این تا ابد شرمندگیست

بندگی چبود خدا را یافتن

از خودی سوی خدا بشتافتن

هر چه جز حق از میان برداشتن

بندگی هم برکران بگذاشتن

نه عمل را راه در این شاهراه

علم را نه بار در این بارگاه

مدرکات ما همه وهم و خیال

حق تعالی شانه ی عما یقال

چون رسید اینجا سخن خاموش شو

لب ببند و پای تا سر گوش شو

رازهای نا شنیده گوش دار

لیک در گفتن زبان خاموش دار

از مقیمان در میخانه ام

میرسد هر دم زنو پیمانه ام

در درون میکده آوازهاست

بر زبان چنگ و نی خوش رازهاست

رازها می آیدم زانجا بگوش

لیک میگوید سروشم شو خموش

باز ساقی ساغرم لبریز کرد

ز آتشین آبیم آتش تیز کرد

کوه از یک قطره می مدهوش شد

کی توانم من دگر خاموش شد

می ندانم محرم از نامحرمی

هر که خواهد گو بیا بشنو همی

راز خوبان را چرا باید نهفت

راز ما بد سیرتان باید نهفت

راز خوبان را نهفتن کی رواست

رازهای ما نهفتن را سزاست

خوبرو را روی بی پرده نکوست

آنکه در پرده بباید زشتروست

ماه کی باشد روا در زیر میغ

میغها پنهان بباید ای دریغ


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۳

تا بکی ای نفس علت زای من

ای شده درد از تو درمانهای من

تابع خوی تو باید بودنم

روی دل سوی تو باید بودنم

روزگاری شد هوایت جسته ام

هر چه جز یادت زخاطر شسته ام

بر هوای خویشتن بگزیدمت

بر خدای خویشتن بگزیدمت

بی هوای تو دمی نغنوده ام

بی رضای تو بگو کی بوده ام

هم بتصدیق خود و انصاف خود

یک زمان بشنو ز من اوصاف خود

دامن مقصود از کف داده ای

پشت بر مقصد براه افتاده ای

جز تو کس از یار خود دوری نکرد

از دیار خویش مهجوری نکرد

نام مردن زندگی بگذاشتی

نیستی پایندگی پنداشتی

شادیی گریافتی گفتی غم است

زخمی ار دیدی بگفتی مرهم است

خود ز شادی روی دل برتافتی

سوی غم شادی کنان بشتافتی

از نکونامان گریزی تا بکی

با نکو نامی ستیزی تا بکی

ننگها از نام تو دارند ننگ

از تو بدنامان کنون آرند ننگ

خویش را بدنام و رسوا کرده ای

نامها در ننگ پیدا کرده ای


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۴

ای گرفتار جهان پیچ پیچ

هیچ دانی کاین جهان هیچ است هیچ

ای تو از بیراه ره نشناخته

توسن شهوت بهر سو تاخته

راه بیراه است و دزدان آگهند

همرهان راه دزدان رهند

پشت بر مقصود پویی تا به کی

مقصد از بیراهه جویی تا به کی

ای ره از بیره بتو نزدیکتر

مقصدت از ره بتو نزدیکتر

دیو غفلت سوی این راهت کشاند

مقصد و مقصود تو در خانه ماند

باز گرد ای بی خبر از راز خویش

بازجو انجام خود ز آغاز خویش


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۵

ای نمودی از وجودت بود من

درد تو سرمایهٔ بهبود من

در زفیض خود برخ بگشادیم

هر چه را لایق بدیدی دادیم

از درت چون ساختم ساز سفر

کردم از آنجا چو آغاز سفر

زاد راه و توشه و سرمایه ام

هم تو خود دادی بقدر پایه ام

گر در این سودا زیان آورده ام

هر چه را بردم همان آورده ام

گر چه عمرم صرف عصیان تو شد

ورچه عصیان هم بفرمان تو شد

این زمان پیشت بپاداش گناه

نبودم غیر از زبانی عذرخواه

از گناه خود ندارم هیچ بیم

طالب بخشش بود بی‌شک کریم

بر کریمی تو اذعان کرده‌ام

پیشت از جرم ارمغان آورده‌ام


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۶

گرضمیرم قابل اسرار نیست

گر زبانم لایق گفتار نیست

تا ز جانم راز نقصان رشته اند

در وجودم تخم حرمان کشته اند

دوری و محرومی و نادانیم

از ازل نقش است بر پیشانیم

آنکه هر ناقص ز لطفش کامل است

وانکه فیضش نیک و بد را شامل است

گرچه ما دوریم و او نزدیک ماست

روشن از نورش دل تاریک ماست

کامل آمد از کمال او کمال

وز جمال او جمیل آمد جمال

در درون جان خود بنهفته ام

هر چه را گفت او بگو من گفته ام

جاهلم با خویش و با او عاقلم

ناقصم با خویش و با او کاملم

گه لبم چون غنچه بندد از بیان

همچو بلبل گاه بگشاید زبان

تا بگلزارش نوا سازی کنم

با دگر مرغان هم آوازی کنم

گه رخ گلها و روی لاله ها

بر فروزد تا بر آرم ناله ها

گاه روی گل بپوشد در حجاب

از خزان بندد گلستان را نقاب

خارها را جلوه آموزد بباغ

نغمه سازی را دهد نوبت به زاغ

خارها هم خود زبستان ویند

زاغها نیز از گلستان ویند

لیک چون بلبل نوا آغاز کرد

پرده از راز گلستان باز کرد

بلبلی باید که یابد راز او

نو گلی تا بشنود آواز او

گر شگفت آید ترا گفتار ما

نبود انصاف ارکنی انکار ما


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۷

آفتابی آسمانها زوعیان

گوهری بس بحرها دروی نهان

رای او مهری ولی برتر زاوج

طبع او بحری ولی خالی زموج

چون حضیضش نیست کی او جش بود

تنگ باشد بحر اگر موجش بود

موج کمتر بود بحر ارژرف بود

آب کی ریزد چو کم از ظرف بود

زان نهانی بحرهای تو بتو

گشته بحری رو درود و جوی جو

گلستانش کایمن آمد از خزان

تشنه جویان جویها دروی روان

سروسان از آن گلستان رسته ام

بر کنار جوی او جا جسته ام

در کنار بحر نه راهم هنوز

از میان جونه آگاهم هنوز

قطره قطره آب می بنمایدم

لحظه لحظه تشنگی افزایدم

جوی خون از دل بدامان بسته ام

خشک لب بر طرف جو بنشسته ام

فیضی از آن یم ندیده جز نمی

آب حیوان ریزدم از لب همی

دردها را گر چه درمان کرده ام

کفرها را گر چه ایمان کرده ام

عشقم از نو باز اگر یاری کند

ور طبیبم باز غمخواری کند

خاصیت را دردها درمان نهم

کفرها را معنی ایمان نهم

تا بجانم درد درمانی کند

در ضمیرم کفر ایمانی کند

بر طبیبم باز دارم زحمتی

تا بجانم باز آرد رحمتی

دردها بردارم و درمان شوم

کفرها بگذارم و ایمان شوم

باز خواهم خواست کامی بیشتر

عشق خواهد رفت گامی پیشتر

آنکه نه درد است و نه درمان شوم

آنکه نه کفر است و نه ایمان شوم

گاه گردم درد و گه درمان شوم

گاه گردم کفر و گه ایمان شوم


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۸

زافرینش بیشتر حق بود و بس

هستی از هستی مطلق بود و بس

ذات واجب بود و هستی کمال

ایمن از هر نیستی و هر زوال

خواست تا سازد جهانی از عدم

نیستی را داد در هستی قدم

نیستی با هستی آمیزش گرفت

با بلندی پستی آمیزش گرفت

مایه ی هستی ممکن نیستی ست

کس ز هستی غیر واجب هست نیست

نیستی را گر بهستی ره نبود

هستیی جز هستی اله نبود

گر نگشتی نقص پیدا با کمال

کس نبودی غیر ذات ذوالجلال

دیده بگشا از سمک تا بر سماک

از فراز عرش در قعر مغاک

نیک بنگر تا که در هر ذره ای

از کمال و نقص بینی بهره ای

نعمت و نقمت بهم آمیختند

محنت و راحت زهم انگیختند

عقل اول کز دو عالم برتر است

غیر حق از هر چه گویم سرور است

از غم تجدید و ظل احتیاج

ممکن است و نیستی ممکن علاج

خاک ره گر خارت آید در نظر

فخرها دارد ز یک ره بر بشر

هر چه اندوزی نبینی هیچ سود

گر ندارد هیچ خود دارد وجود

هر که باشد جز خدای لایزال

هم در او نقص است و هم در وی کمال

ذلتی دارد رهین عزتی

نعمتی دارد قرین نقمتی

اولیا و انبیا و رهنما

خازنان گنج اسرار خدا

گر کمالی رو نمودی سویشان

سوی دیگر نقص باید رویشان

ور بدیدی وقتی آسیب از نقم

شکر میگفتند بر دیگر نعم

نه ملول از آن و نه معذور از این

نه ز شادی شاد و نه از غم غمین

من که سد شادی بهر کامیم هست

شهدها بر لب زهر جامیم هست

از غمی کی تلخ سازم کام خویش

تلخ بگذارم بخود ایام خویش

این غمم را هم نشاطی از پی است

امشب و فردا نمیدانم کی است

هر که دارد غمگساری چون خدا

گر غمین باشد کجا باشد روا


نشاط اصفهانی

شمارهٔ ۱۹

باز صبح است و برآمد آفتاب

خواجه تا کی بر نمیخیزد ز خواب

نه اثر از عقل داری نه ز عشق

نه گذر در کوفه داری نه دمشق

منکر عشقی تو یعنی عاقلی

پس چرا اینگونه از خود غافلی

عشق اگر کفر است اگر دیوانگیست

خواجه را با عقل هم بیگانگیست

گر تو خود عاقل نه و عاشق نه ای

باز گو ای خواجه آخر پس چه ای

عشق را بگذار گر زان تو نیست

در خور این موهبت جان تو نیست

دور شو از وهم خود خواجه دمی

تا سخن را نیم از دانش همی

نزد هر کو عاقل و داناستی

از کجی بهتر نباشد راستی

آنکه جانش یافت از دانش فروغ

صدق را بهتر شمارد یا دروغ

بخل خوشتر نزد عاقل یا کرم

عدل بهتر پیش دانا یا ستم

طاعت از بنده و یا عصیان نکوست

خواجه شکر خواجه یا کفران نکوست

چستی از چاکر نکو یا کاهلی

آگهی خوشتر بود یا غافلی

خواجگان دانند کار بندگی

سرکشی به یا که سر افکندگی

با چنین کردار اگر شرمنده نیست

خواجه عاقل نیست یا خود بنده نیست

تو مگو هم عاقل و هم بنده ام

بنده ام وز بندگی شرمنده ام

برکریمی خدا دل بسته ام

فارغ و آسوده دل بنشسته ام

خواجه عاقل نیستی پس غافلی

حاش لله کی کرم را قابلی

کردگار ما کریم است و رحیم

رحم او بر بندگان رسمی قدیم

ابر باشد در کرم آری ثمر

لیک از جو گندم آرد کی مطر

می ببارد روز و شب بر طرف دشت

لیک گندم کی بروید جز ز کشت

هم بخاک شوره بارد سال و ماه

هیچ دیدستی برویاند گیاه

گر کرم باشد روا بی احتساب

بولهب را فرق کو با بوتراب

من گمانم این که خواجه عاقل است

لیک در خوابست و از خود غافل است

چشم تن بیدار و چشم جان بخواب

خفته او تا بر سر آرد آفتاب

شرط اول هر که مرد این ره است

چیست دانی او تقومواله است

خواجه باید تا که بر خواند کسی

هم بمالد هم بجنباند بسی

این چنین کاین خواجه خوابش برده است

زنده باشد حاش لله مرده است

مرگ تن پیدا و مرگ جان نهان

مرده باشد لیک نی از تن ز جان

خواجه ترسم رنجه گردد زین خطاب

نی غلط گفتم نه مرگ است این نه خواب

مرده آن باشد که روزی زنده بود

بود بیدار آنکه گویندش غنود

مرده هرگز خاک را کی گفته کس

سنگ را هرگز نگوید گفته کس

از نما باشد جمادی را حیات

هم ز حیوانی بود زنده نبات

زنده حیوانی بانسانی و باز

دارد انسانی بیزدانی نیاز

من گرفتم چاره انسانیت هست

گوش کاری جان یزدانیت هست

گر نه از این چشمه جامی برده ای

زنده باشی حاش لله مرده ای

نسبت طبع جمادی با نبات

نسبت طبع نبات است و حیات

نفس نامی کز جمادش پیکر است

پیکر جانیست کز وی برتر است

جان حیوان قالب جان بشر

جان انسان پیکر جان دگر

آنکه جان می بخشد از جان همه

هم شبان و هم خداوند رمه

ابلهان را جان انسانی نبود

غافلان را جان یزدانی نبود

غافلی گرچه بصورت ابلهی ست

خواب با مرگ ارچه در صورت یکی ست

خواب را با مرگ ره بی منتهاست

غافی را ز ابلهی بس فرقهاست

خواب آن باشد که بیداریش هست

غافل آن باشد که هشیاریش هست

خواجه را ترسم نباشد زنده جان

ورنه از خوابش رهاندن میتوان

گر ندارد جان اسیر ابلهی

غافلی تبدیل گیرد ز آگهی

خواب غفلت بی علاج و چاره نیست

بی دوا مرگ و بتر زان احمقیست

چاره نپذیرد بلای احمقی

همچو آن کو گشت در فطره شقی

بر همه یکسان تکالیف خدا

تا که عاقل گردد از ابله جدا

ورنه ابله تا قیامت ابله است

زابلهی دست تصرف کوته است

با ازل پیوسته شد سلک ابد

بدنه نیکو گردد و نیکو نه بد

خواجه را در خواب خوش ما ندیم باز

وین سخن خواهد کشیدن بس دراز

عشق کو تا قصه ها کوته کند

عاقلان را غافل و ابله کند

زآگهی خوشتر چه باشد ابلهی

ابلهی شد مایه ی سد آگهی

عقل چون کامل شود آگه شوی

عشق چون حاصل شود ابله شوی

هرکرا زین ابلهی جان خرم است

آگه از سرلکی لایعلم است

گفت پیغمبر امیر آگهان

اکثر اهل جنانند ابلهان

آگهی را آفتی زین ابلهیست

از پس این ابلهی باز آگهیست

صرصر عشق آورد هر سو گذار

نخل آگاهی فرو ریزد ز بار

دست یازد هر کجا بر عاقلی

عاقلی گردد بدل با غافلی

نه بصر نه ذوق و نه سمع و نه لمس

نه دگر حسها کان لم یغن وامس

عشق از اول دشمن آگاهی است

غفلت از نادانی و گمراهی است

تا که از نقش پراکنده ورق

شویی و از عشق آموزی سبق

نفست آمد همچو مرغی در قیاس

بال و پروازش از ادراک حواس

چون بدام افتاد مرغی را گذر

برکند صیادش اول بال و پر

پس رها از حلقه ی دامش کند

اندک اندک پس خورد رامش کند

جایگاهی سازد اندر خانه اش

صبح و شام آماده دارد دانه اش

گه بگه آرد گذاری بر سرش

دستی از رحمت کشد برپیکرش

داردش هر روز با لطفی دگر

باز آرد مرغک از نو بال و پر

پر بر آرد باز و روید بالها

مختلف باشد ولی احوالها

گرچه این پر خود بصورت آن پر است

قوت این پر ز جایی دیگر است

این بصحن خانه رسستت آن بدشت

این قوی از خانه گشتست آن ز گشت


شمارهٔ ۱

الا ای صوفی مکشوف باطن

که بنمایی ره ارباب ورع را

بباطن صورت فقر دعا گوی

چو بینی قطع کن از من طمع را


شمارهٔ ۲

ای آنکه دفتر ما دیدی پر از حواشی

دانم که با دل خود گفتی چهاست اینها

بسیار دیده باشی خاشاک بر لب بحر

از بحر شعر ما هم خاشاکهاست اینها


شمارهٔ ۳

چو آید بر دلم اندوه بی وقت

ز دور دون صباحا او رواحا

صلاح کار نقل است و می لعل

لعل الله یرزقنی صلاحا


شمارهٔ ۴

ز بنده خسرو فخار اجازتی می‌خواست

که در غزل ببرم نام آن دلارا را

رقیب گفت زنم مشت و بشکنم زنخش

مزن به جان تو گفتم چنین زنخ‌ها را


شمارهٔ  ۱

پری چهری از پرده دامغان

نه دیرینه روز و نه تازه جوان

به مردی کهن از در همسری

جوان ساخت مهر زنا شوهری

نکو خورد و خفتی برانگیختند

چو شیر و شکر در هم آمیختند

ز انداز جفتی و پیوستنی

پدید آمدش رنگ آبستنی

دمی گفت پهلو دمی گفت دل

گهی خفت بر خاک و گه خورد گل

چنان خیک از باد مغز از ورم

همی تا به نه مه برآمد شکم

به ناف اندرش درد زادن گرفت

فرا پشت و پهلو فتادن گرفت

بر او گرد گردیده همسایگان

به درگاه بر دیده دایگان

پدر چون فزون مهر فرزند داشت

سر و سیم در راه دلبند داشت

پی برخی رود والانشان

روان بر سر بزم گوهرفشان

کند تا یکی سور انده نورد

به رامشگران زر فرستاد مرد

بیاراست بام و در از گسترش

بپرداخت بس خسروانی خورش

سرایندگان با نی و چنگ و رود

به ناهید یازان نوای سرود

شد از گوهر جام و یاقوت می

سرا شرم مشکوی جمشید و کی

بر و بوم از گونه گون خواسته

زمین آسمانی شد آراسته

چو گردید زاینده را درد بیش

بخواندند ماماچگان را به پیش

شتاب از پی پاس فرزند را

بخواندند ماماچه ای چند را

یکی دست و دیگر گرفتش کران

نشاندندش با رنج های گران

به دستی که آمد زنان را سرشت

گشادند خشتک، نهادند خشت

فراخشت با یک جهان درد وداد

همی زور کرد آن زن مرد زاد

به صد زاری و زور از آن شوربخت

جدا شد یکی باد بدبوی سخت

چه باد آنکه نتوان به هیچش ستود

تو گوئی که آوای خمپاره بود

زن و مرد مشکوی از آن گوزگند

به دیوار رخ، لب پر از پوزخند

شکم ساخت چو از باد خاتون تهی

پرستار زی خواجه برد آگهی

که آن مایه اندوه و تیمار و رنج

که بردیم بر بانوی بادسنج

ز بی مهری خاک آتش نهاد

چو بی آب گوهر بر آمد بباد

سزدگر دلت شاد و خرسند نیست

که جز باد نه ماهه فرزند نیست

چو بشنید پیر از پرستار گفت

گران گشت با در دو تیمار جفت

بپیچید از تاب تیمار و درد

به چشم آب خونین به لب باد سرد

که چون من به گیتی بد افتاد کیست

مرا زاد باید همی باد چیست

کهن پیری از خاک خاور زمین

به رای و خرد پس نگر، پیش بین

خداوند مهر و نوا و نواخت

هنرور خردمند و مردم شناخت

بخندید و با خواجه گفت ای شگفت

همه بوده ها باد باید گرفت

جز آنان که سردار یل با درود

در آن نامه نامی از ایشان سرود

بکاوی اگر تخمه آدمی

نیابی در او گوهر مردمی

به گوهر یکی باد رامش فزای

به از یک جهان رود مردم گزای


شمارهٔ  ۲

قصد هلاک کردند مقصود کن فکان را

در سجده سر بریدند مسجود انس و جان را

عریاندر آفتابش پیکر طپید بر فرش

آن کش فراخت یزدان از عرش سایبان را

ای خاک خیره مگمار بر شرزه شیر روباه

ای چرخ چیره مپسند بر باز ماکیان را

با ذکر این مصیبت کش رنج دمبدم تو

بفکن به طاق نسیان طومار باستان را

از اشک و آه حسرت باران و برقی انگیز

سیلاب ران زمین را در تاب کش زمان را

ریزند یک روش خون از دیده رند و زاهد

نالد روان هم آواز سلطان و پاسبان را

جان و دل اندرین سوز گرتن زند ز ناله

جان رنجه باد دل را دل خسته باد جان را

بگشا زچشمه چشم دریای خون در این غم

بسپر به سیل اندوه دل های شادمان را

از تاب شعله آه وز سوز خرمن ماه

وز موج اشک بر کن بنیاد آسمان را

تا اقتدار گریه فارغ مخواه مژگان

تا احتمال فریاد خامش مکن زبان را

دستان خون اسلاف چون صبر ماهبا گشت

تا آسمان سمر کرد این طرفه داستان را

سوزم به یک شراره هرچ آشکار و پنهان

گر شعله آورم فاش این آتش نهان را

بشکر به آه جان سوز این روشنان انجم

برده به موج ماتم این تیره خاکدان را

بر ناتوان وجودم در تاب این مصیبت

آنچه آمد از ستاره نامد ز مه کتان را

تن کاست زین رزیت هم شاه و هم گدا را

دل سوخت زین قضیت هم پیر و هم جوان را

یغما گرت نشد سر در پای رخش او خاک

باری به گریه گل ساز آن خاک آستان را

آن روزشان بر آتش نفشاندی آبی امروز

اشکی چکان به تربت لب تشنه کشتگان را


شمارهٔ  ۳

ماه مدینه از حرم کرد چو راه کربلا

گشت طلایه اجل قاید شاه کربلا

راهنمای قتل شد پیش خرام خیل غم

دید مباشر قدر سان سپاه کربلا

عرصه دار و گیر شد دامن ودشت ماریه

رسته تیغ و تیر شد سنگ و گیاه کربلا

با همه پستی از زمین سر ز قدوم شاه دین

سود به عرش و فرقدان تخت و کلاه کربلا

چند زمن مپرس و چون راست نکرده چرخ دون

ساخت به خاک سرنگون خیمه شاه کربلا

حمله گرگ شام زد چنگ در آهوی حرم

گشت عزیز مصر دین یوسف چاه کربلا

زرد ز روی تشنگان سبز ریاض آسمان

سرخ ز خون کشتگان خاک سیاه کربلا

با دل و چهره دمبدم ماهی و ماه زد بهم

سیل سرشک ماریه آتش آه کربلا

تا ز گزند خیل کین رفت پناه و پشت دین

حسرت ودرد و داغ شد پشت و پناه کربلا

روزن سور ماریه رخنه مخوان که منتظر

مانده به راه زایران بازنگاه کربلا

خسته بجو ز کربلا آنچه مراد بایدت

گر تو مسامحت کنی چیست گناه کربلا


شمارهٔ  ۴

کمر بستی به خون ای پیر گردون نوجوانی را

بخواری بر زمین افکندی آخر آسمانی را

به دام فتنه از منقار تیر و مخلب خنجر

شکستی پر همایون طایر عرش آشیانی را

بهار آید همی تا خار بومی را خزان کردی

ز صرصر خیزی باد مخالف گلستانی را

ز منع آب جان سوز آتشی افروختی وز وی

زدی سر بر فلک دود مصیبت دودمانی را

زکین دندان گزای ناب پیکان سگان کردی

بشیر مهر زهرا مغز پرورد استخوانی را

غذا ز الوان خون آوردی آب از چشمه پیکان

جزاک الله نکو کردی رعایت میهمانی را

ندانم تا چه کردی با جهان جان همی دانم

که از غم تا قیامت سوختی جان جهانی را

دل از قتل شهیدی بر کنارم دجله بگشاید

بطرف جان سپاری بسته بینم چون میانی را

کنم یاد از اسیری چند و خاک شام چون بینم

غریب خسته آواره بی خانمانی را

تبم گیرد ز رنج طفل بیماری به ویرانی

چو سر بر خشت حسرت خفته بینم ناتوانی را

زاشک دیده یغما بیاد آور درین ماتم

روان سیلاب خون بینی چو بر در آستانی را


شمارهٔ  ۵

زهی از دست سوگت چاک تا دامن گریبان‌ها

ز آب دیده از سودای لعلت دجله دامان‌ها

چه خسبی تشنه لب از خاک هان برخیز تا بینی

به هر سو موج زن صد دجله از سیلاب مژگان‌ها

تو خود لب تشنه یک جرعه آب و بارها از سر

جهان را اشک خون بگذشت خون‌آلوده طوفان‌ها

نزیبد جان پاکی چون تو زیر خاک آسوده

برآور سر ز خاک تیره‌ای خاک رهت جان‌ها

ز شرح تیر بارانت مرا سوفار هر مژگان

به چشم اندر کند تاثیر زهرآلوده پیکان‌ها

کس آن روز ار نکردت جان فدا اکنون سرت گردم

برون نه پا که جان‌ها بر کف دستند قربان‌ها

فکندی گوی سر تا در خم چوگان جانبازی

ز سیلی‌ها چه سرها گوی سان غلتد به چوگان‌ها

فتاد از جلوه تا رعنا سمندت خاست از هر سو

ز گلگون سرشک خیل ماتم گرد جولان‌ها

دریغ آموختم تا نکته‌های رزم جان‌بازی

ز جان بازان کویت باز پس ماندم به میدان‌ها

به تاب از رشک آنانم که در خمخانه عهدت

ز خون پیمانه‌ها خوردند و نشکستند پیمان‌ها

تو یغما از کجا و باسگانش لاف هم‌چشمی

ز سگ تا آدمی فرق است فرق ای من سگ آن‌ها


شمارهٔ  ۶

حریم عصمت آنگه ناقه عریان سواری‌ها

نگون باد ازهیون چرخ این زرین عماری‌ها

سراری عز و دولت را ستیزه چرخ کرد آخر

به دل دولت به درویشی عوض عزت به خواری‌ها

یکی چونان که نیلوفر در آب از اشک ناکامی

یکی چون لاله در آذر به داغ سوگواری‌ها

نه تن از تاب آسوده نه جان از رنج مستخلص

نه دل از آه مستغنی نه چشم از اشکباری‌ها

زبون بر دست بیگانه روان در چشم نامحرم

نوان در کنج ویرانه به صد بی‌اعتباری‌ها

نه از اقبال پیروزی نه از ایام بهروزی

نه از اختر مددکاری نه از افلاک یاری‌ها

یکی چون چشم خود در خون ز زخم ناشکیبایی

یکی چون موی خود پیچان ز تاب بی‌قراری‌ها

نه اینان را نهفتن روی دست از چشم نامحرم

نه آن بی‌چشم و رو نامحرمان را شرمساری‌ها

عنا محرم بلا برقع سرا بی در ستم دربان

غذا خون فرش خاکستر زهی حرمت‌گذاری‌ها

یکی بیمار و مسکین خشت و خاکش بالش و بستر

یکی لخت جگر بر کف پی بیمارداری‌ها

نه از تیمار و رنج آن را تمنای تن‌آسایی

نه از آسیب بند آن را امید رستگاری‌ها

گدایان دمشقی را نگر سامان سلطانی

خداوندان یثرب را شمار زنگباری‌ها

نبیند تا چنین روزی دریغا دسترس بودی

در آن روزت که سر غلتان به پا در جان‌سپاری‌ها

چو زال از سوگ رستم بر به گرگان ماتمت گیرد

ز بهمن در فرات ار فوت شد اسفندیاری‌ها